Brieven uit insulinde
Twee dagen na mij kwam ook de kontroleur aanzetten en sedert voerden wij een echt jongelui's huishoudentje , ik als trekvogel, hij nieuw aangekomen met al de daaraan klevende wanorde en lasten en met een minimum van 417 huisraad. Het eten putlen wij uit ons beider voorraad; van het servies waren natuurlijk juist de noodzakelijkste stukken onderweg gebroken ; er onlbrak juist genoeg om het leventje grappig te maken. Den avond van mijn vertrek woonden wij nog even eerst een bal bij — zonder zwarten rok. Het hoofd van de Christenen wilde heden kalk laten branden en vond daartoe de beste voorbereiding , om de werklieden eerst den geheelen nacht te laten dansen, een publiek bal ongeveer, waar de entree in later te leveren arbeid bestaat. Wij gingen gezamenlijk kijken , de kontroleur, de luitenant en zijne vrouw en ik. Wij werden zeer deftig binnen genoodigd door den gastheer en diens echtgenoot, die er zeer fatsoenlijk uitzagen. De gasten zullen ons bezoek wel niet zoo heel aangenaam gevonden hebben; in den aanvang heerschte er ten minste eene duffe slemming, die niet zonder eenige moeite overwonnen werd. De Ghristenen schijnen hier overal veel van Europeesche dansen te houden , ten minste ook hier zagen wij eene quadrille die zeer goed van stapel Hep. Hier was het een inlander, die komman- deerde, wat op Boeroe de klerk deed. Maar de lui vatten onze dansen al even ernstig op als de inlandsche , zij doen het met een studeerkamergezicht , maar hebben toch klaar- blijkelijk heel veel pret. Een viool maakte het orkest uit met een trommel, die, om de maat goed duidelijk te maken , telkens inviel, als de niet aanwezige dirigeerstok naar de hoogte zou hebben moeten gaan. Het publiek stond altijd volkomen in de maat te trippelen, wat bij een langzamen takt wel eenigszins de uitwerking heeft, die het zien van eene bewogen zee op eene zwakke maag teweegbrengt. Later werd op ons verzoek ook nog op zijn inlandsch gedanst , maar daarvoor waren de lui zeker te voornaam ; het ging ten minste met heel wat minder animo. Ook werd er gezongen en dit ging heel wat vlotter. Het was alweder een mengsel van Europa en Indie, een niet zeer verheven Maleische tekst op eene Europeesche melodie , die echter eenigszins naar 27 418 Indischen smaak gewijzigd was. "Voor mij was het bovendien dubbel onaangenaam, dat een van de deuntjes juist hetzelfde was, dat ik te Gorontalo eenige uren lang had moeten slikken. Na het bal nog een glas op den valreep bij den kommandant en toen scheidde ik van Amahaai misschien nog niet voor goed. 10 December. . De wind is niet gunstig gebleven, zoodat ik zekeren hoek, dien wij moeten omzeilen, wel voor den boeg zie, maar nog niet zie , hoe wij de andere zijde daarvan moeten bereiken. Ook valt er veel meer regen dan op eene kruis- boot behoorlijk is, want dan is het onmcgelijk het kleine hokje te verlaten. Dat ik het uitzicht niet kan genie- ten, betreur ik minder, want ook de Zuidkust van Ceram wil mij maar niet bevallen. Enkele baaien zijn schoon, vooral de Elpapoeti-baai , waaraan Amahaai ligt. Ook zijn de bergen in het binnenland hoog en niet leelijk, maar zij zijn bijna geheel verstopt achter een vervelenden heuvel- rag , die overal even hoog is en zich bijna langs het gansche strand uitstrekt. En wij gaan niet dicht genoeg langs de kust, om de details te genieten, die mij in de Golf van Tomini zulke aardige uren deden slijten. HAJA, 11 December. Wij zijn toch nog gisteren tegen vijf uur voor ankni:. •- komen; ik vaardigde onmiddelijk den djoeragan met een brief van den resident naar den radja af en kroop zi-lt in een riviertje, dat wel niet veel, maar heerlijk holder water 419 heeft. Nauwelijks was ik aangekleed, of Z. M. verscheen op een sukkeldrafje boven den horizont. Ik heb al veel vorsten gezien, maar deze is eenig. Denk u een oud ver- schrompeld mannetje, verbazend vies en met de praatzucht van den ouderdom. Om zijn naakte lichaam fladderde eene veel te wijde hoofdofficiersjas , waaraan niets ontbrak dan twee knoopen en eene van de schouderbedekkingen. Daar boven eene witte, gebreide slaapmuts en daaronder een wit broekje, dat echter te kort was, zoodat de onderste rand uit blauw katoen bestond. Ik kon mij zelfs niet goed houden tegenover de matroosjes, die dan ook zelven niets anders doen, dan grappen maken over den ouden beer. Vooral strookte het niet met hunne Javaansche begrippen, dat hij onmiddelijk om een sigaar vroeg. Ik had er geen bij mij , maar van morgen vroeg kwam hij er dadelijk weer om en hij kreeg er dan ook een, die hij niet wist aan te steken ; - - zuivere vraaglust dus. Half gerookt gaf de vorst de sigaar aan een ander over en zeide, dat als hij er meer wil hebben, ik er maar meer moet geven, wat hem ver- bazend zal tegenvallen. Intusschen heb ik de voorgalerij van het paleis - - eene gewone inlandsche woning - - in beslag genomen en er naast wordt eene keuken voor Ali opgeslagen. Dit gaat namelijk zoo vlug, dat men mij aanbood, een huis voor mij te bouwen, dat binnen vier of vijf dagen had klaar kunnen zijn. De keuken is dan ook, terwijl ik zitteschrij- ven, reeds bijna afgebouwd en de potjes staan al te vuur. Haja ligt een weinig oostelijk van Amahaai, eveneens op de Zuidkust van Geram. 12 December. Een koning onder zijne huisdieren te tellen, is nog al aarjlig, maar voor dit exemplaar is huisdier te fraai en huisplaag de eenige geschikte term. Gisteren kon ik het vieze wezen nauwelijks weg krijgen, toen ik ging slapen; 120 terwijl ik bezig was met eten, wandelen, schrijven, steeds was hij als mijne schaduw ; alleen maakt eene schaduw niet ziilke onhebbelijke geluiden. Als een klein kind vraagt hij om alles, wat hij ziet, zoo vroeg hij ook om de arak, die ik onder de matrozen liet uitdeelen. AH heeft hem zeker een stijven borrel ingeschonken , want er volgde eene dronkenschap op, die hem niet draaglijker maakte. Heden was ik aan het werk en liet hem wegjagen zonder meer; sedert heb ik hem niet weder gezien. Ik hoop, dat ikhem beleedigd heb, maar vrees, dat zijn doffe geest het niet gevoelen zal. Gisteren is hij ten minste weerom gekomen, niettegenstaande de onbeschaamdheid van Ali; deze ant- woordde, toen de koning om ananas vroeg: «ja, de radja « zal er een hebben , maar dan moet hij ook dadelijk weg- « gaan , want mynheer wil slapen. » De man bleef echter als een blok zitten; dat ik mij begon uit te kleeden hielp ook al niets, zoodat de jongen hem ten slotte bij een arm moest nemen. Het is anders vrij bar, om uit zijne eigene voorgalerij weggejaagd te worden. Gisteren avond regende het , wat vervelend was , want ik heb geen lamp , slechts een scheepslantaarn , die slecht licht geeft. Ik ben dus 's avonds tot overpeinzingen gedoeind , veroordeeld om philosoof te worden. Over dag vermaak ik mij nog al eens met de kampong door te wandelen, die uit twee vrij regelmatige straten bestaat. Ook zijn de huizen nog al net; de inwoners zijn dan ook Mohammedanen en geene Alfoeren. Voor deze laatsten heeft men hier zelfs een heiligen schrik. Onaangenaam is het, dat de dooden zeer dicht bii de huizen begraven worden en als naar ge- woonte niet al te diep onder den grond. 13 December. De radja is eene onuitputtelijke bron van amusement. Gisteren avond speet het mij , dat ik geen beter licht had , om u heet van de naald een tafereel bij maanlicht te be- 421 schrijven. Over dag had de vorst mij met lastig gevallen; men had hem waarschijnlijk de les gelezen , misschien was het alleen, omdat hij zich meer thuis gevoelt onder de matrozen, die den ganschen dag met hem sollen. Gisteren lieten zij hem o. a. jammeren op het bericht, dat de resi- dent met de stoomboot zou komen, om zijne geheele kampong in te pakken en met erg sterke kettingen en ankers naar Java te slepen. Toen de regen, die mij zelfs het baden belet had , opgehouden had , kregen zij den ouden snaak zelfs zoo ver, dat hij op waggelende knieen een krijgsdans begon, waarvoor hij zich eerst allerzonderlingst was gaan toetakelen. Toch kwam er toen in het oude lichaam een klein beetje vuur, dat de man later onderhield door gestadig om arak te vragen. Toen was hij niet meer te houden, maar op het gezang der matrozen danste hij midden in den kring, totdat ik eindelijk, om den ouden man te sparen, zelf naar bed moest gaan en om stilte ver- zoeken. Spoedig hoorde ik dan ook overal snurken, ik ge- loof zelfs, dat de schildwachten meededen. Want wegens de gevreesde Alfoeren, die als altijd op die onbepaalde plaats «de bergen» verondersteld worden te zitten, heb ik des nachts twee schildwachten. Bit is natuurlijk hoogst onnoodig, maar het is toch zeer voornaam en verhoogt mijn prestige minstens evenzeer, als het uitzicht op de komst van de vreeselijke stoomboot. De bevolking is elders met den rijstoogst bezig, en het dorp ongeveer ledig. Men wilde de mannen terugroepen om mij te be waken en ik dacht hun dus een dienst te doen, door te zeggen, dat de matroosjes wel konden schilderen , doch onmiddelijk zag ik de gezichten betrekken , « want » , zeide een der aanwezige hoofden , « toewan is in onze negorij , dus moeten wij hem « bewaken. » Bit is wel Oostersche gastvrijheid. Reede van NOESA-LAUT, 20 Becember. Den zestienden wilde ik juist mijn instrument nog eens 422 opstellen, toen in de verte de stoomboot zichtbaar werd, waarop ik onmiddellijk liet inpakken , hoewel het nog een paar uren duurde eer de Anjer voor anker lag. Ik haalde den resident van boord en wandelde met hem door de ver- sierde kampong, altijd door mijn belachelijken radja gevolgd. Het slottafereel was , dat de man mij omhelsde , waarop met algemeene stemmen werd uitgemaakt, dat ik een schoone jas moest aantrekken ; de resident gooide zelfs onmiddelijk zijne handschoenen weg. Men schijnt bier overigens even als op Aroe te begrijpen, dat de Hollanders geene andere reden van bestaan hebben , dan om geschenken uit te deelen. Het eerste, wat de radja, na goeden morgen, voor den dag bracht, toen de resident verscheen, was de vraag om een paar oude schoenen. Ik heb er overigens berouw van, dat ik de matrozen niet nog meer in toom heb gehouden , want de resident zeide mij , dat de radja van Haja volgens schat- ting ongeveer vijf en negentig jaar oud moet zijn. Toen wij in 1816 de Molukken weder van de Engelschen overna- men regeerde deze vorst reeds sinds eenige jaren ; ik zal er dus waarschijnlijk wel op kunnen bluffen , dat ik van de thans levende vorsten , diengene ontmoet heb , die het langste geregeerd heeft. De man verschijnt mij sedert in een gansch ander licht, en ik misgun hem de borrels niet, die zijne laatste levensgeesten nog een weinig moesten onder- houden. Niet zonder genoegen zag ik Amahaai terug, waar wij eenen morgen stil lagen om nog denzelfden avond voor Saparoea te ankeren. Ik hoop, dat ik Geram nu voor het laatst gezien heb ; drie reizen daarheen is volkomen gcnoeg. Te Saparoea bleef ik aan boord logeeren en bemerkte weinig van de inwoners , aan gezien ik nog een paar dagen obser- veerde en verder de koorts had. Sedert zijn wij aan het rondtoeren met den resident, die zijne eerste inspektiereis doet. Daar de eilanden, die het geldt, zeer dicht bij elk- ander liggen , hebben wij slechts zeer kleine eindjes te 423 stoomen en ik zal maar met trachten , u den koers duidelijk te maken , daar het u weinig belang zou inboezemen. Deze eilanden , de Oeliassers , maakten vroeger eigenlijk de kern van de residentie uit, want hier was de hoofdzetel van de kruidnagelkultuur , die thans van geen belang meer is. Sa- paroea, dat vroeger een assistent-resident had, moet zich dan nu ook met een kontroleur tevreden stellen. Het is echter bijna zeker, dat met een weinig meer energie de nagelkultuur met voordeel te vervangen zou zijn door de cacao, die hier willig groeit. Maar voor een zachten dwang in den aanvang zou men niet moeten terugdeinzen. Noesa-Laut, waar wij thans liggen, is lief, vooral de baai ; deze is zeer klein, zoodat het schip als het ware in eene bedding van groen fluweel schijnt te liggen. De oevers zijn zeer steil en waar de bewoners huizen , blijft ons een raadsel , want geen enkel huis ligt aan de baai. Als men mij zeide , dat ook deze een oude krater is zou ik mij daarover niet verwonderen. De resident is aan wal en wij wachten hem eerst morgen ochtend terug. Reede van SAPAROEA , 22 December. Dat wij heden nog hier liggen is de schuld van het on- stuimige weder , dat den resident beletten zou , op het eiland Haroekoe te ontschepen. Gisteren morgen kwam hij reeds vroeg weder aan boord en ongeveer ten half tien ure stapten wij op de Noordkust van Saparoea aan wal , waar vier draag- stoelen reeds voor ons gereed stonden, want ditmaal zou ik den tocht over land medemaken. Draagstoelen is in deze residentie een zeer gewoon vervoermiddel. Denk u een platten bak met achterin een leunstoel. zoodat men het gemakke- lijkste zit met de beenen recht voor zich uit. Op vier staven rust eene kleine zonnetent en het geheel rust op twee zware bamboes , door touwen hangende aan twee kleinere stukken , die door vier kereltjes op de schouders genomen worden. Vier plaatsvervangers loopen er naast , om tevens het geheel 424 te steunen en een weinig recht te houden. De beweging is niet kwaad , maar men raoet er aan gewend raken , want zij maakt zeeziek, Het gaat bijna altijd op een sukkeldrafje ; zelfs draven de lui tegen hoogten op , en dat soms een goed uur lang. Daarbij schreeuwen en zingen en joelen zij ge- stadig door, zoodat de tocht op eene bende kermisvierders gelijkt , die uit de verte komi aanzeilen , wanneer niet boven de hoofden de dakjes uitstaken van de draagstoelen , waarin de eigenlijke hoofdpersonen weerloos en willoos getranspor- teerd worden. De wegen op Sarapoea zijn uitstekend, beter dan op Ambon zelf, waar zelfs van bet kolenhoofd naar de stad geen behoorlijke weg meer is. Hier is er zelfs op eenige plaatsen wat kunst aan ten koste gelegd en overal moeite, vooral natuurlijk, wanneer de resident verwacht wordt. De dragers zijn forsche bruintjes , die onder bet draven ongeveer alles afleggen op een zonderling broekje na. Het is een zak met twee gaten, die echter ter meerdere ver- siering in bet midden een wigvormig stuk heeft van andere kleur. Veel variatie is er in bet zelf geweven goed niet, een klein , flets ruitje van wit en rood of wit en blauw. Het is zeker, dat de Weeding den lieden in bet loopen niet al te lastig is ; zij doen bet dan ook , alsof bet bun grootste genot is om een Hollander te piekelen, en als men door negorijen gaat, dan bolt bet gebeele mannelijke publiek op den weg mede en bet vrouwelijke naast den weg; dit kijkt en laat zich bekijken, wat soms wel de moeite waard is. Ons gezelschap bestond uit vier man : de resident , de kon- troleur van Saparoea, een apotbeker van Ambon en ik, de twee laatsten alleen uit genoegen. Zoo draafden wij bet land door. De kampongs liggen alien aan bet strand , zoo- dat wij er op bet laatste gedeelte van den tocht geen enkele zagen , rnaar in den aanvang vonden wij ze zoo dicht bijeen , dat wij dikwijls niet uit de huizen kwamen, maar telkens weder werden neergezet, om een paar bruine personen in 425 zwarte rokken te zien buigen als knipmessen. Dan bezochten wij de kerk en de school , wat meestal slechts een lokaal is, en genoten bij den burgemeester slappe thee en allerlei koekjes en taartjes , droog en flauw. Wij werden tot stikkens toe gelaafd ; slel u de marteling voor om op een snikheeten morgen aan een dozijn gastmalen met slappe thee te moeten deelnemen, want men moet ten minste doen alsof men eet. De kerken zijn meestal fraai en netjes , van hout en in het inwendige een paar kolommetjes en een preekstoel van bruin ongeverfd hout, net bewerkt en somtijds eenigszins gebeeldhouwd. Van de scholen zagen wij weinig, want het is juist overal vakantie. Mijn indruk van de in- landsche Christenen is hier gunstiger dan op Ambon, maar dat kan wel alleen zijn , omdat ik de lui in him zondagspak zie. Omstreeks een uur kwamen wij op Saparoea terug , waar wij de brave Anjer reeds weder zagen liggen. Des avonds gingen wij er nogmaals op uit , om een paar schoone kam- pongs niet ver van de hoofdplaats te bezoeken. Vooral de laatste ligt zeer schilderachtig , want de huizen waren bijna als vogelnesten tegen den steilen oever aangeplakt. Hier moesten wij eene verbazende hoeveelheid koek verwerken. Daar de avond inmiddels ingevallen was , werden er fakkels aangestoken voor de terugreis. Eerst slechts het noodige aantal, maar toen wij de hoofdplaats naderden, stond in de deur van elke woning een naakte jongen met een fakkel en honderd anderen liepen naast ons en voor ons uit, uit louter pret en schreeuwden om hetzelfde motief als beze- tenen , en zoo slingerde onze stoet met licht en leven , gillend en rookend, als eene vurige slang de hoofdplaats weder binnen. Er is zoo even besloten , dat om het slechte weder de reis naar Haroekoe geheel zal uitgesteld worden , zoodat wij nog heden avond naar Ambon zullen vertrekken, waarvoor ik lang niet ondankbaar ben. 426 AMBON, 24 December. Gisteren in den morgen hier aangekomen, na een hoogst onaangenamen nacht , waarin zeeziekte heel wat offers eischte. 