None
Patoeha, uitgebrande vnlkaan op Java, residentie Preanger Regentschappen, opdeschei- ding van het Bandongsche distrikt Tjisondari en de Tjiandjorsche disirikten Djampang Wetan en Tjidamar, op 7** ^ 31" Z. Br. en 107' 23' 27'' 0. L. De Patoeha is een der hwgsU toppen van het westelijk Kendaog-gebei^ De hoogste rand van den ouden kraterTamaa Saat ligt, volgens JuirGHUHK,7,677Rijnla&dsciie vocten boven de oppervlakte der zee. Drzc krater heeft 600 Bijnlandsche voeten in door- snede. Aan de zuid-zoid-oostelijke helling vaa den kratermuur, die den grooten krater om- geeft, vertoont zich een andere krater, waarin men zonder moeite kan afdalen. Deie krater bevat een meer van licktblaauw vater, dat eenen sterken aluinsmaak heeft. De bodem van dat meer, dat 700 Bijnlandscbe voeten in doorsnede heeft, is door eene groote hoeved- heid zwayelmelk bedekt. Dit meer, bekend onder den naam van Kava Patodia, is bet hoogst gel^en meer van Java» daar het, vol- gens JuNGHUHN, 6,916 Bijnlandsehe vocten boven de oppervlakte der zee ligt. De krater heeft een 700 Bijnlandsche voeten diepen bo* dem, waaruit zich geboomte verheft. Eeovig- durende stilte schijnt in dit oord haren zetd gevestigd te hebben. Op de noordwestelijke helling ran den Pa- toeha ligt het dorp Tjisondari, waarbij, in de bosschen, warme bronnen opwellen, en op de noordelijke helling zijn nog oude koffijplant- soenen aanwezig. Yerder heeft men op den Patoeha eene kina-inrigting, marover eea Opziener gesteld is. Patoeha Ifaloegoeng, berg op Samatra, residentie Tapanoeli, afdeeling Sibogha, distrikt Kalangan. Patoehangan, dorp op Jara, residentie Tagal, regentschap en distrikt Brebes. Patoek, berg op Java, residentie Madioen, in het Zuid -Weston van het distrikt Soemorotto. Patoek, dorp op Java, residentie Djokdjo- karta, afdeeling Goenong Kidool, distrikt Awoe Awoe, in het Noord-Oosten. Patoek, dorp op Java, residentie Soembaja, afdeeling Modjo Kerto, distrikt Kabooh. Patoek, dorp op Java, residentie Kediri, afdeeling Ngrowo, regentschap Trengalek, dis- trikt Kampak. Patoek Dasar, dorp op Java, residentie Bagelen, regentschap Keboemen, distrikt Prem- boen. Patoeman, dorp op Java, residentie Rem- bang, afdeeling Bodjo Kegoro, distrikt Pdem. Patoembon, dorp op Java, residentie Soerabaja, r^entschap Sidajoe, distrikt Tarn- bangan, West-Noord-West van Sidajoe. Patoen, gehucht op het etland Groot^Suigir, PA. 743 dat bij de laatste uitbarstuig van den Aboe gebeel is verwoest geworden. Fatoenan, dorp op Java, residentie Bageleu, afdeeling Ledok, distrikt Sapoeran. Patoeixdjang, dorp op Java^ adsisteut- resideutie en distrikt Krawang, aan de Tji- taroem. Patoendjoengan, dorp op Java, resi- dentie Proboiiiiggo^ afdeeliiig Kraksan, dis- trikt Paiton. Patoerak, twee dorpen op Java, resideutie Tagal, afdeeling Pamalang, aan de Tjiomal. Patoeran, inham aan de Zuid-Oostkust van Java, adsistent-residentie fianjoewangi, in het Noord-Westen van de baai Gradjakan. Patoesan, dorp op Java, residentie Kadoe, r^;ent£chap Magelang, distrikt Probolinggo. Patoet, zie: Petoet. Patoetrasaxiy dorp op Java, residentie Banjoemaas, regentscbap en distrikt Tjilatjap. Patojan, dorp op Java, residentie Djokdjo- karta^ afdeeling Goenong Kidool, distrikt Awoe Awoe. Patoky dorp op Java, resideutie Djokdjo- karta, afdeeling Mataram T¥etau, distrikt Ban- toel Karang, aan de rivier Oepak. Patokan, dorp op Java, residentie Probo- linggo, afdeeling en distrikt Kraksan. PatokaUy dorp op Java, resideutie en re- gentscbap Bezoeki, aan den grooteu wegj Patoly dorp op Sumatra, resideutie Padang- scbe Boveulanden, afdeeling XX Kota's. Patolengki, dorp op Java, resideutie Pa- soeroewan, afdeeling Malang, distrikt Pakkies. Patong, armoedig dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeliug, distrikt Karrau, aau de rivier Genotto, op den rug eeus heuvels, van- waar men een fraai gezigt op bet gebergte beeft. De Dajakscbe bevolking moet eeu woest, bijna dierlijk voorkomeii bebben. In de nabijbeid is een groot boscb, waarin veel ijzerbout voor- komt. Patongan, berg in Borneo's AVesterafdee- ling, op de grens van Soekadaua eu Matau. Patongan, dorp op Sumatra, residentie Tapaaoeli, afdeeling Maudabeling. Patongoi, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeliug, distrikt Kahajau Oeloe, op den r^teroever der Kabajan. PatOBJong, waterval in de rivier Katiugan, in Borneo's Zuid- eu Oosteitifdeeling. Patooky poststatiou op Java, residentie Pasoeroewau, regentscbap Baugil^ distrikt GempoL Patrah, dorp op Borneo's Oostkust, rijk Koetei, aan de rivier Belasan. Patral, dorp op Java, resideutie Cberibon, afdeeling Galoe, distrikt Tjiamies, aan de Tji- taudoei. Patram, dorp op Java, residentie en re- gentscbap Madioeu, distrikt Tjaroeban. Patrang, dorp op Java, residentie Kadoe, regentscbap Temanggong, in bet Zuiden van bet distrikt Prapak. Patrang, dorp op Java, residentie Bezoeki, afdeeling Boudowosso, distrikt Dj ember. Patrasana, dorp op Java, residentie Ban- tam, afdeeling Serang, partikulier land Tjikandi Uir, aan de rivier Tanara. Patreman^ dorp op Java, resideutie Kadoe, regentscbap Magelaug, in bet Noord-Oosten van bet distrikt Bandongau. Patrol Tjikramas, onderdistrikt op Java, resideutie Preauger Eegeutscbappen, afdeeling Soemadang, distrikt Tandjong Sari. Patsirang, zie: Toe ban. Pattai, distrikt, rivier eu dorp in Borneo's Zuid- eu Oosterafdeeliug, afdeeling Doesou eu Bekompai. De rivier, booger op ook K a r i n g i n geuoemd, outspriugt op den berg Boetoeng eu valt onder den naam vau Koewala Pattai of Siraauw in de Barito, op 2° 4' Z. Br. Twee of drie uren vareus binuen de mouding is de eigenlijke in gang tot de rivier van Pattai. De Siraauw loopt uog drie uren ver tot Krambas, alwaar zij zicb in twee takken splitst, waarvan de r^er Siong geuoemd wordt eu de linker zicb spoedig in bet boscb verliest. De bodem vau Pattai bestaat uit gele klei- aarde eu is gescbikt voor rijstbouw eu audere kultares. £r bestaan nog vele oorsproukelijke bosscbeu. Roian komt er in overvloed voor, even als bamboe aau de rivier-oevers. De ber volkiug bedraagt 1,400 zieleu (1860). Meer dan eeu derde gedeelte vau baar beboort tot den stand der pandelingen. De scbadelijke invloed der Maleijers is overal in Pattai te beuierken. Diefstal, bauengevecbten, dobbelen en drinkpartijen ziju er algemeeu. Het dorp is bewooud door 40 Mobammedanen, die bun bestaan viudeu in bet aauplauteu. van rijst voor eigeu onderboud. Patter, dorp op bet cilaud Bawean, distrikt Koelon I^^eri. In de nabijbeid is eeu onder- aardscbe gang, Gowa gcnaamd, waarover men dat woord raadplege. Patti, verkeerde scbrijfwijze van PatL 2Cie dat woord. Pattong, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeliug, afdeeling Bekompai, distrikt Karrau, met ruim 100 inwoners. Pau, distrikt op Sumatra, residentie Padang, 744 PA 3 uren Noord-Oost van Padang, grenzende ten Noorden aan Kota Tengah, tea Westen aan , Nangalo en Fadang, ten Zuiden aan Loeboe Kilangan en Limoe Manies en binneo 's lands aan de XIII Kota's. Men vindt er eenige goed bebouwde rijstyelden. Hot berat 10 dorpen, waaronder het hoofddorp ran gelljken ^aam, die in 1755 met ons eea nieuw verboud |esloteu hebben. Het distrikt Pan beeft in 1^70 in geea ge- tinge mate deel genomen aan bet oproer der Acbinezeu, die bet fort van Fadang ia de ascb legden en de Hollandera de plaata deden verlateu. Nadat bet geasag door ODze irdtpen hersteld was, bleef Pau met Kota Tengah ge- durende lange jaren de boofdsetel der misnoeg- den, die van 1665 tot 1740 vel 20 malen te- ^ gen de Kompagnie zijn loagetrokken. Pau, dorp op Sumatra* in de Lampong- scbe distrikteuj aan den Unker-oever der Sa- laboeng. Pau, drie dorpen op Sumatra, lesidentie Pa- dang, in de distrikten Oelakan, Tikoe en Kiam- bang. Pau, twee dorpen op Sumatra, residentie PadangBcbe Bovenlanden, een in de YII Loe- rah's, en een in de XIU Kota's, op den berg Talaug. Pau ofBoekit Pau, dorp op Sumatra, residentie Padangscbe Bovenlanden, in de vallei Boekit, aobter Kamang. Het beslaat dennoor- delijken hoek van bet dal Agam. Pau, dorp op Sumatra, adsistent-reeidentie Benkoelen, ten Noorden van de rivier van fienkoelen. Pau, dorp op Sumatra, adsiatent-residentie Benkoelen, afdeding LaSs, distrikt Oek>e Ben- toeban. Pau, kampong in bet Noord-Westen van Midden-Florea, bewoond door Langa's. Pau, dorp in Borneo's Westerafdeeliug, in het Noorden van het rijk Matan. Pau of Pouw, rivier in Borneo's Wes- terafdeeliug, lijk Sanggouw, aan de Sekajam- rivier. Pau (Noesa), eilandje in den Molukscheu Archipel, bij Batjan. Pau Tengah, dorp op Sumatra, residentie Palembang, afdeeling Kommering Ilir, aan de Babatang. Pauk, dorp op Java, adsistent-residentie Buitensorg, distrikt Parong. Paulohi, dorp op het eiland Ceram, onder Saparoea. Het is bewoond door ruim 1,000 asielen, Ghristenen en Heidenen. Paulus-berg (St.) of Pajong, berg op het eiland Banks, in het westelijk gededte van het distrikt Toboali. Hij is, rolgens Mel- viLL ViJf Carnbee, 985 en, volgeos Smits, 1,030 Rijnlandsche voeten hoog. Pauneran, dorp op Celebes, residentie Ms- nado, in de Minahassa, afdeeling Tondaao, dis- trikt Tondano Toelimambot, met eene bevol- king in 1852 van ongeveer 230 ueleo. Pauwarena, kampong in het Noord-Wes- ten van Midden-Flores, bewoond door Langa*s. Pauwer, bank aan de Westkust van het eiland Billiton, op de reede van Tjeroetjoep. Pavia, dorp in Borneo's Zuid- ea. Ooster- afdeeling, rijk Koetci, distrikt Bahau of Fan. Pawak, dorp op Java, residentie RHnbasg, afdeeling Toebao, distrikt Rengel. Pawan, rivier in Borneo's Westerafdee- liug, rijk Matan. Zij ontspringt op de greo- zen van Pinoh en doorstroomt hf^ oostc^k gedeelte van Matan. Zij neemt ondersche- dene riviertjes op, van welke de Kriouw de voornaamste is. Aan den linker-oever der P^ wan komt, even boven het dorp Batoe Be5i, een weiuig ijzererts voor, echter yan geeae seer goede kwaliteit Evenwel komt aan ha- ren zijtak Pendjawaan veel ijzererts voor. Ver* geUjk over de monden dezer rivier het artikd Ketapang. Pawangin, dorp op Sumatra, adsisteat- residentie Benkoelen, in het Noorden der af- deeling Ommelanden. Pawatauga, vlakte op Sumatra, residentie Padangscbe Bovenlanden. Hier ligi de grass van de landschappen Alaban en lintouw, Taa beide zijden door diepe loopgraven en hooge, met doom-bamboe beplanten wallen bepaahl. Pawatte, dorp op het eiland Makjan, dat, bij de uitbarsting van den vulkaan op d&i eiland, in December 1861 werd verwoest. Pawean, berg op Java, residentie en re- gentschi^ Pekalongan, distrikt Sawangan. Pawenang, voormalig distrikt op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeiing Soemadang. Pawenang, onderdistrikt op Java, resi- dentie Preanger Eegentschappen, a£deelmg Tjiandjor, distrikt Tjiheulang. Pawenang, onderdistrikt en dorp op Javi, residentie Preanger Regentschappen, afdeeiis^ Soemadang, distrikt Melamboeng, 7d4 Rijn- laudsche voeten boven de oppervlakte der zee. Weleer was Pawenang bet hoofddorp van het gelijknamige distrikt, dat later met Melam- boeng vereenigd werd. Bamboesen beiniiigtii scheiden aan wederzijden den breeden dorpsve^ van de tuinen en vrucbtboomen, die men hier r PA— PE. 745 III menigte heeft. Er liggen te Pawenang eenige rumen. Pawidian, dorp op Jara, residentie Che- riboD, afdeeling Indramajoe, aan den oostelij- ken oever van de Indramajoe. Pawinian, berg op Jara, residentie Ba- njoemaas, afdeeling Bandjar Negara. Pawirminga, dorp op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlanden, afdeeling Baa. Pawisan, groot dorp op het eiland Sollok. PawitrOf dorp op Java, residentie en re- gentschap Pekalongan, distrikt Sawangan, met saikeraauplantingen, behoorende tot de fabriek Wonopringo. Pawon, eilandje aan Java's Zuidkust, in de Indische zee, bi} de Zuidzijde der afdeeling Bon- dowosso van Bezoeki. Pawon (Telogo Kali-) of Tilagi Lali, minerale bron op Java, residentie Samaraog, afdeeling Salatiga, distrikt Ambarawa, aan de 2uid-suid-oostelijke helling van den berg Oe- ngaran, op circa 1,800 k 2,000 Rijnlandsche voeten boven de oppei'vlakte der zee, onder het dorp Panoeeng, Vs P^ ^^^ Banjoe Koe- uing of 1 paal van Taroekan. Het water, dat nit deze bron met kracht wordt opgeworpen, heeft een zeer prikkelenden, koelen en daarua zamentrekkenden, doch aangenamen smaak, en eene temperatuur van-ZlVj* Pahkenheit bij 72 V4* Pahrenhwt luchtwarmte; specifiek ge- wigt = 0,99. De Javanen drinken het als heilzaam tegen uitslag. Do bron is tevens eene geschikte badplaats. Dit water is door den Heer A. Waitz, Apotheker^ scheikundig onderzocht. Uet re- sultaat zijner analyse is, dat 360 grammes in- Louden : grammen. acidum carbonicum.. 0,288 bicarbonas oxjd. ferri. 0,080 # calcis. .. 0,038 g magnesiae. . in geringe hoeveelhdd «r ozyd. manga- nesiL . in zeer geringe hocveelheid r sodae. .. . in geringe hoeveelheid acidum silicum. .. 0,015 oxjdum aluminii. .. . in geringe hoeveelheid phosphas calcis. .. sporen # magnesiae.. # materies organica.. # Pawor, dorp op Java, residentie Soerabaja, regentschap Sidajoe, aan den linker-oever der SoXo-rivicr. Paya Kombo, zie: Paja Kombo. Pebajoeoraiiy dorp op Java, residentie Ba- tavia, aan de Tjitaroem, op Krawang's grens, 5 palen van den weg naar Krawang. Pebantajan, rivier op Sumatra's Oostkust, landschap Paneih. Peboearan, zie: Paboearan. Pdboenoeng, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeellng, welke in de Barito valt, af- deeling Doeson en Bekorapai. Pebongoengan, hindschap op Sumatra's Oostkust, onderfaoorig aan Siak, met 100 in- wonerSj die bestuurd worden door een Hoofd, met den titel van Mstdjja (1855). Pebowangan, rivier op Sumatra's Oost- kost, landsofaap Serdang. Aan haren oever ligt, op eenigen afstand van do mending, een dorp met BOd zielen, onder eenen Taewankoe, De voortbrengselen van den omtrek zijn: kaijang^ tabak, ivoor eo benzoin. Pedada, baai, dorp en rivier op Sumatra, in de Lampongsche distrikten. De baai, in het Zuid-Westen der Lampong'baai gelegen, is be- rucht wegens de vele krokodillen, die zich hier ophoudeu. De rivier ontspringt aan den West- kant van het Tangka-gebergte en valt in de Lampong-baai. Zij is van weinig beteekenis. PedadOy zie: Pedodo. Pedagangan, dorp op Java, residentie Probolinggo, afdeeling Kraksan, distrikt Gen- ding. Padajoe, dorp op Java, residentie Probo- linggo, afdeeling Lamadjang, distrikt Kan- dangan. Pedaky dorp op Java, residentie Samarang, r^entschap Grobogan, in het Westen van het distrikt Kradenan. Pedak, dorp op Java, residentie en regent- schap item bang, in het Noorden van het dis- trikt Soelang. Pedakaton, dorp op Java, residentie Ta- gal, regentschap Brebes, distrikt Losari. Pedakkan Benanw, heuvel in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, landschap Tanah Laut, behoorende tot de keten der Batoe- bergen. Op de zuid-oostelijke helling ligt de goudmijn Pontain. Op de oostelijke helling wordt ook ijzer in aanzienlijke hoeveelheid als magneetijzer aangetroffen. Pedalla, rivier op het eiland Soembawa, kouingrijk Bima. Pedalogan, dorp op Java, residentie Sa- marang, regentschap Kendal, distrikt Perboean. Pedamaran, voornaam dorp en rivier op Sumatra, residentie Palembang, afdeeling Kom- mering llir. Het dorp ligt bij het meer Ajer Hitam. De rivier is vrij diep en breed en 746 PE. heeft hooge, sterk berolkte oerers. De bewo- ners vindeu bun bestaan hoofdzakelijk in den rijstbouw, ook kweeken zij aardvrachten en planten djarai, uit wier vruchten zij olie be- reiden. Pedang, dorp op Sumatra, residentie Pa- lembang, distrikt Ampat Lawang, aan de ri- vier Kikim. Fedang (Karang-), zie: Zwaard-klip. Pedang. (Noesa-), eiland ten Noorden van Gilolo, bij het eiland Morotai. Pedangan, zie: Padangan. Pedangdangan, hoofdplaats van het dis* trikt Bengawan Djero op Java, residentie See- rabaja, regentschap Lamongan. De gelijknamige rivier vloeit in genoemd distrikt. Pedanten, dorp op Java, residentie Ma- dioen, op den weg van Madioen naar Kediri, over Pooorogo, 20 palen van Madioen: Pedapoewan, dorp op Java^ residentie Soerabaja, tot de stad behoorende. Pedara, dorp op Sumatra, residentie Pa- lembang, afdeeling Kommering Ilir. Pedas, rivier op de Westkust van het eiland Groot Karimon, residentie Biouv, in wier bedding tinerta wordt gevonden. Pedat, dorp op Java, residentie en regent- schap Japara, dbtrikt Bandjaran. Pedati, groot dorp en boek op Sumatra, adsistent-resideutie Benkoeleo, op het Wester- strand van de Ommelanden. Pedawa, dorp op het eiland Bali, rijk Bo- leliiig. Pedawetan of Wiradessa, poststation op Java, residentie en regentachap Pekalo- ugan, distrikt Wiradessa, 6 palen ten Westen van de hoofdplaats Goemawang Kidool en 37 van Tagal. Pede, dorp op Java, residentie Soerabaja, regentschap Lamongan, distrikt Lengkir, aan de rivier Lamong. Pedegolan, dorp op Java, residentie Ba- geleii, afdeeling Keboemen, distrikt Kedong Tawon. Pedeng, dorp en poststation op het eiland Madura, distrikt Bangkalang. Pedeng, dorp op het eiland Madura, af- deeling Soemanap, 6 palen van Soemanap, 12 van Madura en 109 van Bangkalang. Pedes, dorp op Java, residentie en regent- schap Pasoeroewan, distrikt Porrong. Pedes, dorp op Java, residentie Samarang, distrikt Salatiga, op Soerakarta's grondgebtcd. Pedes, dorp op Java, residentie Djokdjo* karta, afdeeling Mataram W^tau, distrikt Sle- man. Pedes, zie: Tjipedes. Pedeslohor, dorp op Java, residentie Ta- gal, regentschap en distrikt Brebes. Pedir, Maleische staat op de Noord-Oost- kust van Sumatra, beslaandc dat gedeelte van de zeekust, dat zich van de Diamant-kaap of Tandjong Perlak tot aan Achin uitstrekt Dit gedeelte van de Sumatrasche knst is bij Eizro- pesche reizigcrs bekend onder den naam van de # Kust van Pedir," eu is beroemd om zij- nen rijkdom aan betel- of jn'mui^-xxoten, die in meuigte worden uitgevoerd. De verdere voortbrengselen zijn: een weinig peper, i^st, vele vruchten, inlandsche groenten, een veinig kamfer en stofgoud. In de bosscheu zijn tijger^, wilde varkens, rhinocerosseu, enz. De huis- dieren^ die men er aantreft, zijn: buffels,paar- den, geiten en varkens. De kuat is op \dt plaatsen laag en moerassig, doch meer Munen* waarts is het land hoog en bevat het eenige belangrijke bergen. De Vorst van Pedir is een vassal van den Sultan van Achin. Be Pedirezen zijn donkerder van kleur dan de Achinezen, doch verschilien niet van hen in zedeu en gewoonten. Zij leggen zich bijzonder op den landbouv toe. Er bestaat een aauae&- lijke handel met Poeloe Pinaug ea Singapoexa. Het vlek Pedir heeft eeue goede haveu en is bekend als de rijstschuur van Achin. De rivier van gelijken naam is toegankeliik voor kleine vaartuigeu, doch alleen bij laag water^ daar er bij vloed branding staat. De kaap van Pedir ligt, volgens Mslviu VAN CAiNHEE, op 5** 29' N. Bi, eu 96^ 0. L. In het b^in der 16c eeuw was Pedir een onafhankelijke staat, een der negenentwintig op de kust van Sumatra. Het iraa de eerste plek, die door de Portugezen werd aangedsjui en alwaar zij een belangrijken buitenlandsdieu handel vonden, die gedreven werd met S(^pe£ van verschillende plaatsen van het vastelaod van Indie. Pedir Daholi, gebergte op Sumatra, ia het binneoland van het kouingrijk Achin. Pedjabaug, eilandjc in de rivier Tan Bandjermasin, in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling. Pedjagalan, zie: Padjagalan. Pedjaganan, poststation op Java, res- den tie Bagelen, regentschap Karang Anjar, dii- trikt Sokka. Pedjagan Aseum, dorp en postsutioa op Java, residentie Cheribon, 13 palen West van Cheribon eu 21 palen van Karang Samboas. Pedjahalang, zie: Padjagalan. Pedjalen KidooI» -Koelon, -Lor, PH 747 -Wetan, vier dorpen op Java, residentie Sa- raarang, afdeeliug Salatiga, distrikt Ambarawa. Het eerste en tweede zijn bewoond door een 130tal, Pedjalen Koelon telt een 70tal en het laatste een IGOtal Jaranen. Pedjambon, dorp op Java, resideutie fia- Uvia, bij de stad, bezuiden het Koningsplein. Pedjambon, dorp op Java, residentie en regentschap Cheribon, op de westelijke grens van het distrikt Loewar £ota. Pedjambon, dorp op Java, residentie Cheribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Radja Galoe. Pedjambon, dorp op Java, residentie Sa- marang, afdeeling en distrikt Demak, op de grens van het regentschap Samarasg. Pedjambon, dorp op Java, residentie en regentschap Fasoeroewan, distrikt Redjasa. Pedjankongan, dorp op Java, residentie Soerabaja, afdeeling Sidho Ardjo, distrikt Ruwah Poeloe II. Pedjarakan, zie: Padjarakan. Pedjarangan, dorp op Java, residentie en r^entschap Pekalongan, distrikt Bandar Goe- uivrang. Pedjaten, dorp op Java, residentie Sama- rang, afdeeling en distrikt Salatiga, bewoond door een 360tal Javanen. Pedjaten, dorp op Java, residentie Cheri- bon, partikulier land Kandang Hawor, distrikt Lelea. Padjaten, dorp op Java, residentie Bagelea, regentschap en distrikt Karaug Anjar. Pedjaten, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, distrikt Semanoe. Pedjinahan, dorp op Java, residentie Ba- geleu, afdeeling Ledok, distrikt Kali Wiro. Pedjoe, zie: Pidjoe. Pedjoedan, zie: Padjoedan. Pedjok, dorp op Java, residentie Rembang, afdeeling Bodjo Negogo, distrikt Pelem, in het Zuid'Oosten. Pedo, dorp op Java, residentie en regent- schap Madioen, distrikt Maospatti, bij het hoofddorp. Pedo, dorp in Borneo's Znid- en Ooster- afdeeling, distrikt Koehin, afdeeling Sampit. Pedodo, dorp op Java, residentie en re< gentschap Samarang, distrikt Serondol. PedodOy dorp op Java, residentie Samarang, rcsrentscliap^en distrikt Kendal. Pedodo Bawa, dorp op Java, residentie Bezoeki, afdeeling Bondowosso, distrikt Pocger. Pedoeli, dorp op Sumatra, residentie Ta- panoeli, aan de rivier Singkoeang. Pedoeli, dorp op Java, reeidentie- Tagal^ regentschap Brebes, distrikt Losari. Pedoeli Boekit, koeria op Sumatra, resi- dentie Tapanoeli, afdeeling Mandaheling, distrikt Groot Mandaheliug. Pedoeli Iiomba, dorp op Sumatra, resi- dentie Tapanoeli, afdeeling Mandaheliug, aan de rivier Pohou. Pedoerenan, dorp op Java, residentie Batavia, 6 paleu boven Batavia, beoosten de rivier Krokot. Pedoerdnan, dorp op Java, residentie Batavia, Ooster Kwartier, 6 palen ten Zuid* Oosten van Tandjong W^tan. Pedoerenan, dorp op Java, adsiatent-resi- dentie Buiteuzorg, distrikt Tjibaroesa, aan de Tjiketing. Pedoerdnan^ dorp op Java, adsistent-resi- dentie Buiteuzorg, in het Noorden van het distrikt Tjibinong. Pedoli, zie: Pedoeli. Pedongan, meer op Java, residentie Soe- rakarta, afdeeliug Soekowati. Pedon Qawan, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, rijkje Kota Waringin, be- woond door 45 Dajaks (1853). Pedro, ook Batoe genoemd, kaap aan Sumatra's ^^'oordkust, waarvan zij de noorde- lijkste uithoek is. Zij is met zware boomen b^roeid. Pedro, dorp op de Noord-Westknst van het eiknd Ternate. Pedro Branca, rots in de straat Singa- poera, ten Noorden van het Kiouw^and Bin- tang, op I'* 19' N. Br. Peelatawe, kampong in het Zuiden van Midden-Fiores, bewooud door Rokka's. Peendjor, dorp op Java, residentie en re- gentschap Samarang, distrikt Singen Koelon. Peer, dorp op Java, residentie Preangcr Eegentschappen, afdeeling Tjiandjor, distrikt Tjidamar. Peer, theetuin op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Limbangan, distrikt Wanaradja, ter hoogte van 2,668 Rijuland- schc voeten boven de oppervlakte der zee. Peerot, zie: Perot. Peeuwka, dorp op de Westkust vauNieuw- Guinea, distrikt Koiwai. Pegadeng, distrikt met gelijknamigehoofd- plaats op Java, adsistent-residentie Krawang, met ruim 9,300 zielen. Pegadeng, onderdistrikt op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Soemadang, i distrikt Tassikmalajoe. I Pegadeng, dorp op Java, residentie en 748 PE. regentschap Pekalongan, distrikt Fekadjangan, Zuid-West van het hoofddorp Kedong Woeni. Er is een Controlcnr gevestigd. Hier liggen suikeraanplantingen, behooreude tot de fabriek Wonopringo. Fegadeng, dorp op Java, residentie Pa- soerocvran, afdeeling Malang. Pegadeng, dorp op Java, residentie Kediri, afdeeling Berbek, distrikt Gemengeng. Fegadingan, distrikt met gelijknamige hoofdplaats op Java, residentie Banjoemaas, regentschap Tjilatjap: Het be vat 10,4^7 zielen, van welke de helft Soendanezen zijn. In dit distrikt ligt te Panarawan eene zoutbron. Pegadingan, dorp op Java, residentie Banjoemaas, regentschap Poerwokerto, distrikt Djamboe. Pegadjaman, dorp op het eiland Bali, rijk Boleling. Pegadoengan, zie: Pagadocngan. Pegah, een der monden van de Koetei-rivier op Borneo's Oostknst. Pegahat, dorp in Borneo's Wcsterafdeeling, adsistent- residentie Montrado, afdeeling Larah. Pegajaman, zie: P egad jam an. Pegalongan, dorp op Java, residentie Banjoemaas, regentschap en distrikt Poerwokerto. Pegambaran, berg op Sumatra, in de Batta-landen, landschap Pak-pak. Hij is met boseh bedekt en 730 Rijnlandsciie voeten hoog. Pegambir Oedang en -Keljil, twee rivieren op Sumatra, adsistent-residentie Ben- koelen, afdeeling Ommelanden. Het zijn eigen- lijk twee takken van de rivier Pc^mbir, welke zieh in de Kamoemoe ontlast. De Pegambir Gedang heeft vele watervalien en bevat eene kolenlaag aan den berg Soenoer. De andere is 4 a 5 Nederlandsche ellen breed, zeer ondiep en vol groote steenklompeu. Deze bevat veel steenkolen. Pegandan, berg in Borneo's Westerafdee- ling, rijkje Mampawa, nabij welken de bronnen van de rivier van Mampawa zijn gel^en. Pegandon, dorp op Java, residentie Sa- marang, 19 palen van de stad, 50 van Salatiga en 61 van Poerwodadi. Het is de hoofdplaats van het distrikt Perboean, regentschap Kendal. Pegandon, dorp op Java, residentie Che- ribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Djati Wangi. Pegandon, dorp op Java, residentie Japara, afdeeling en distrikt Pati. Pegandon, dorp op Java, residentie Japara, afdeeling Djawana, distrikt Mergotoeho. Pegandon, dorp op Java, residentie Soe- rabaja, afdeeling Grissee, distrikt Petambakan. Pegandongan, dorp op Sumatra, in de Lampongsche distrikten, aan de Zuid-Ooatzijde van de Semangka-baai. Pegang, eiland aan Sumatra's Westkust, in de S^tans-baai. Het noordelijk en zoidelijk gedeelte is vlak en met kokosptdm^i be^roeid. Peganten, dorp op Java, residentie Banjoe- maas, afdeeling Bandjar N^ara. Het Dei 4,000 Eijnlandsche voeten boven de oppervlakte der zee, heeft eene pasanggrahan en eene druk be- zochte marktplaats. Pegantoengan, dorp op Sumatra, in de Lampongsche distrikten, op den Zuid-Oostix)ek van de afdeeling Telokh Betong, aan destraat Soenda. Pegaron Koelon en -Wetan, twee dor- pen op Java, residentie Samarang, afdeeling Salatiga, het eerste met 490 en het laatsle met 512 inwoners. Pegasangan, zie: Pagarawan. Pegat, berg op Java, residentie Soerabaja, regentschap Lamongan, op de noord-westdijke grens van het distrikt Lengkir. Pdgat, eiland je aan Java's Znidkust, resi- dentie Kediri, in de baai Segoro Wedi. Pegat, berg op Java, residentie Kediri, regentschap Treugalek. Hij is 2,818 Rijn- landsche voeten hoog en bestaat uit lavabrokken, die door het Kloet-gebergte uitgcworpcn zgn. Pegat, berg op Java, residentie Rembaag, afdeeling Toeban, distrikt Djati Rogo, in het Oosten. Pegat of Oedjong Sidajoe, kaap aan de Noordkust van Java, residentie Soerabaja* zijnde een hoek van de mouding der Bengawao. Pegatan, zie: Pagatan. Pegedangan, rivier op Java, residentie Bezoeki, zijnde eene aftakking van de rivier Lamp^jan. Zij is 8 palen lang en heeft boc^ oevers. Pegedangan, dorp op Java, re»dentie Soerabaja, 11 palen van Soerabaja, 2% van Grissee en 267j van Modjo Kerto. Pegedangan, dorp op Java» residentie Bagelen, afdeeling Keboemen, distrikt Kedong Tawon, Pegedangan, dorp op Java, residentie Ba- gelen, afdeeling Ambal, distrikt Karang BoUong. Pegedangan, dorp op Java, residentie Bagelen, afdeeling Keboemen, distrikt Frembocii. Pegerwodjo, dorp op Java, residentie en regentschap Soerabaja. Pegiran, dorp op het eiland Madors, in het Noorden der afdeeling Madura. Pegiri, dorp op Java, residentie Samaimng r^entschap Grobogan. i«r PB. 749 Pegiriaxi, zie: f igirian. Pegoejanan, dorp op Java, resideniie Tagal, regentschap Brebes, distrikt Boemi Ajoe. Pegoejangan, zie: Pagoejangan. Pegoek, dorp op Java, resideniie Samarang, a&leeling Demak, distrikt Mangar. Pegoendangaiiy zie: Pagondangan. Pegoetan, zie: Pag oe tan. Pegondangan, zie: Pagondangan. Pegor, zie: Pagor. Peha, rivier-arm der Kapoeas, in Borneo's Westerafdeeling, distrikt Pontianak. Pehe, dorp op de Oostkust van Let Sangir- eiland Sjiauw, alwaar de Madja verblijf houdt. Peheliengan, 3orp op Java, resideniie Soerafaaja, nabij de hoofdplaats Grissee. Het is den li^ Maart 1856 bijna geheel door eenen brand vernield. Pehingy zie: Peking. Pehraky dorp op Java, resideniie en re- gentschap Soerabaja, distrikt Djabakota, waar eenige Ghinezen wonen. Peinan, zie: Painan. Peirak of Boeroug, eiland in den mond der Indragiri-rivier, aan Sumatra's Oostkust. Pejankringan, dorp op Java, resideniie Saxnarang, regentschap Kendal, distrikt Perboan* Pejatin, dorp op Java, resideniie Djokdjo- karta, afdeeling Goenong Kidooi, op de oosie- lijke grens van het distrikt Awoe Awoe. Pejoedian, rivier op Sumatra's Oostkust, landschap Paneih. Pejoet, zie: Pidjoe. Pejta, dorp op het eiland Groot Sangir, rijkje Taboekan. Peka, dorp in Borneo's WesterafdeeJing, rijk Meliouw, bewoond door een SOtal Maleijers, Pekadja, dorp op Java, resideniie en re- gentschap Baujoemaas, distrikt Soekaradja. Pekadjangan, distrikt op Java, resideniie en regentschap Pekalongan, ten Zuiden van het distrikt Wiradessa, ten Oosien van Seragi, ten Noorden van Sawangan en ten West en Tan het Batangsche distrikt Massin. De hoofd- plaats heet Kedong Woeni» Pekadjangan, dorp op Java, resideniie Pekalongan, in het Noorden van het distrikt Pekalongan, mei eene indigofabriek. Pekadjangan, rivier en dorp op Java, resideniie Bagelen, afdeeling Keboemen, distrikt Xedong Tawon. De rivier komt van het Kendang-gebergte. Pekadjangan, dorp op Java, resideniie Batavia, Wester Kwartier, aan de Tjidani, 8 palen benoorden Tangeraug. Pekae, rivier op het ^and Boero^ die uii het gebergte Loemara ontspringt en aan de Zuid-Oostkust in zee vali. Pekajoeng, dorp op Java, resideniie Ba- tavia, Wester Kwartier, 4 palen Zuid-Oost van Tandjong Kaik, 2'/, paal van zee. Pekalongan (Vledermuizenverblijf), resi- deniie op Java, grenzende ten Noorden aan de Java-zee, ten Oosien aan Samarang, waarvan zij door de rivier Koetoe gescheiden is, ten Zuiden aan Kadoe, Bagelen en Banjoemaas, waar de grens langs den bergrug van den Prahoe loopt, en ten Westen aan Tagal, waar de scheiding gevormd wordt door de rivier Oeloedjami of Seragie. De dampkring is er over het algemeem gfizond. De warmic^aad is hier door de vlakie van het terrein aan weinig verschil onder- worpen. Het zuidelijk gedeelie is alleen eenig- zins koeler. De thermometer van Pxhbknheit teekeni gewoonlijk, des morgens, van 74** tot 76% des middags, van 82** tot 84% terwijl de berg- koelie van den Prahoe des avonds van veel in- vloed is op de hitte. Het klimaat is gewoonlijk zeer be9tendig, hetgeen de Europeanen en Ja- vauen hier gezoud doet leven. De bodem van Pekalongan is niet zoo vruchtbaar als van andere streken van Java, daar het vlakke land schaars van water is voorzien en ook te ge« riuge bevolkiug telt. De rivieren zijn van weinig belang en slechis op geringen afstand van de uiiwaiering bevaarbaar. Tot de voor- naamsie b^ooren de Seragie of Oeloedjami, de Pab^jan, de rivier van Pekalongan, alien in het regentschap Pekalongan, en de Koetoe, de Orang, de Eoban, de Batang in het regent- schap Batang. Door het aanwezeu van een groot aantal riviertakken zijn er in deze resi- deniie, in vergelijking van anderen, de meeste bruggen te onderhouden, hetgeen voor de be- volking hoogst bezwarend is. De wegen zijn alom in goeden siaat. Pekalongan onderscheidt zich door geen hoog gebergte. De Prahoe is slechis voor een ge- deelie biunen hare grenzen gelegen, namelijk op de scheiding met Bagelen. Aan en bewesieu dezen berg si uii zich het Dieng-gebergte aan, dat de grens mei Banjoemaas vormt. Daaraan is westwaarts een lager grensgebergte ver- bonden, waarvan de voornaamsie toppen Groedo en Rogo Djambangan heeieu. Op het Dieng-gebergte ligt de Pakaraman of het beruchie doodendal, zijnde eene vallei, waarin zich stikstof ontwikkelt. Westelijk van de Kali Lambir zijn verscheideue warme bron- nen, waarvan het water veel pvereenkomst heeft met dat der bron van Pelantoengan. Daanondom viudt men op verscheidene plaat« 750 PB. sen aardolie*welleu. Van dese bronnen zijn door den Heer P. J. Maie& psjchrometriache waarDemiagen gedaan in de maand September 1846. Zie daarover Natuurk. Tijdichrifl voor Nederl. Indie, Jaarg. I, biz. 43. De kust is veilig en kan zelfs door groote schepen tot op geringen afstand genaderd worden. AUeeu loopt benoorden Oedjong Goe- nong een koraalrif tot omtrent twee mijlen in zee. De mondingen der rivieren Batang en Pab^jan bieden voor inlandscbe vaartuigen reilige ligplaatsen aan. Die van de rivier van Pekalongan daarentegen is door eene uitge- strekte bank versperd, welke het in- en uit- varen zelfs voor sloepen door ondiepte en bran- ding moeijelijk maakt. De groote landw^ loopt door deze residentie van het Weeten naar bet Oosten, ter lengte van 40 palen, en van het Noorden naar bet Zuiden 37 palen. Men treft in Pekalongan vele zware bosscbeu aan, als het bosch Sadjati, op 24 palen bezuiden Batang, ketwelk zieh 6 palen ver uitstrekt, de bossehen Banjoe Poetih, Patjelongan, Soeba, Trogon en Segon in Soeba; Ageng, Groedoe, Lolong, Heger, Tanaloon, Padata in Sawangan; Bokor, Oedjong Nftgoro en Winong in Bandar Goeniwang. Sommigen leveren timmer- en anderen meubel- en schrijn- werkershout op. In 1854 telde men 124 hout- bosschen. Deze residentie bevat de twee regentschaii^en Pekalongan en Batang, die ieder weder in distrikten verdeeld zijn. Ieder regentschap heeft een Regent. Over de politic is een llooi^-Djuksa gesteld. De Arabieren, Malieijers eu Ghinezen hebben ieder eenafzonderiijkHoofd. Voorts zijn er vijf Controleurs bij de landelijke inkomsten en kultnres en negen voor de indigo- knltaur. De inlandscfae bevolking staat bekend als zachtzinnig, goedhartig, arbddzaam en uiter- mate gastvrij. In vroegere tijden werd er aanzienlijke handel gedreven in rijst, gedroogd vleescb, kapas, nila of indigo, zoowel natte als drooge, en tabak. De duurte der levensinidde- len heeft de kapas-it^i en handel geheel doen ophouden. De vervaardiging van lijnwaden is thans gering, daar door de Europesche op goed- koopere wijs in de behoefte wordt voorzien. Vroeger voorzag Pekalongan geheel Java van nila, doch deze kultuur is geheel vervallen en de handel in tabak is ook in de laatste jaren zeer achterui%egaan. J)e uitvocr over land naar Tagal, Cherihon en de Preanger Regent- schappen is nog vnj aanzienlijk. De goede ta- baksoorten worden naar de Preangerhnden uit- gevoerd. De markten van Pekalongan worden zeer druk bezocht, doch ten gevolge der afscbaf- fing van de bazarpacht worden ook vele wuea langs de wegen verkocht, daar de koopliedea thans niet meer verpligt zijn hnnne waren op vaste markten tc brengcn. De vrouweo zijii zeer ervaren in het spinnen van garen eo het weven van kleedjes nit gekienrde garois, in den handel bekend onder den naam van tiaa Fekalongan'* De bevolking der residentie Pekalongwi telde : in 1856 255,264 xiden If 1857 262,129 ^ » 1868 273,032 ^ M 1859 . . . , . 287,208 , r I860 324,602 , onder deze waren: a, Europeanen : in 1856 435 zieltt M 1867 420 ', r 1858 432 , „ 1859 405 , » I860 423 , b, Ghinezen: in 1856 .... . 3,426 zielen M 1857 3,452 , 0 1858 3,570 , t 1859 3,695 , M I860 3,765 , j— - — ~~ ■ c, Arabieren en andere vreemde Ooster- liogen : in 1856 646 zidlen # 1857 668 , r 1858 697 , # 1859 681 , » 1860 736 , d. Javanen ') : '} Ouder de cijfers der inlandicbe, JaTiaaitdie bevolking hebben wij voor de jaren 1856— lS58 opgenomen bet getal slaven, dat bedrageo berfl: in 1856 . 107 „ 1857 96 „ 1868 100 In de jaren 1859 en 1860 worden geeoe fl«r«i opgegevfo. PB. 761 in 1866 250,757 zielen » 1857 257,589 , I, 1858 268,333 ,- M 1859 284,427 , , 1860 319,678 ») t Terwijl alzoo in 1860 hefc totaal der bevol- king 69,338 zielen of 27Va 7o sterker was dan het totaal van 1856, hetgeen Id 4 jaren tijds zou wijzen op ecne jaarlijksche toeneming met 67* 7o '), zien wij : 1\ dat de Europescbe bevolking flnctuerende is geweest en in 1860 zelfs 12 zielen minder telde dan in 1856; 2*^. dat de Clunesclie bevolking eenen ge- stadigen voornitgang aanwijst, zoodat het cijfer dier kat^orie in 1860, in vergelijking met 1856, 339 zielen of bijna 9«/,o ^\^ meer bedroeg, hetgeen wijst op eene jaarlijksche toeneming van 2V,%; 3°. dat de kategorie der Arabieren en an- dere vreemde Oosterlingen mede fluotnerende is geweest, ofschoon zij, in vergelijkiDg met 1856, in 1860 eene vermeerdering aanwijst met 90 zielen; . 4°. dat de groote vermeerdering heeft plaats gehad onder de inlandsche bevolking, die, ver- geleken met het getal in 1856, in 1860 niet minder dan 68,921 zielen of 27^6 7o sterker was. Daar de grootste vermeerdering in 1860 heeft plaats gehad en wel tot het aanzieDlijke cijfer van 37,251 zielen en dit wordt toege- schreven aan meer naanwkeurige telling, zoo kunnen wij daaruit geene berekening maken van de waarschijnlijke, gemiddelde jaarlijksche toeneming *). ') De aanzienlijke vermeerdering der inlaodsche bevolking in 1860 wordt toegeschrevcn aao meer naanwkeurige telling. ') In verband tot de vorige noot Igdt het geen twijfel, dat dit gemiddelde te hoog is. *) In vergelijking met het cgfer van elk voorgaand jaar heeft de toeneming der inlandsche bevolking bedragen : in 1857 6,832 zielen ,1858 10,744 „ .1859 14,004 , , 1860 87,2«1 „ Het loopt in het oog hoe met elk jaar het cgfer der toeneming klimt en in de laatate jaren zeer aan- sienlijk is. Kan dit ook in eenig verband staan met de omstandigheid, dat de indigo-kultaar, die Onder die inlandsche bevolking bedroeg het getal landbouwende gezinnen met velden: in 1856 34,112 B 1857 35,213 t 1858 36,867 ' , 1859 38,891 B I860 39,574 Het zielental per huisgezin stellende op 5, zoo verkrijgen wij voor de sterkte der Peka- longansche landbouwende bevolking met velden een cijfer: in 1856 ran .. . . 170,560 zielen , 1857 If . . 176,065 ^ , 1858 0 • . . 184,335 , , 1859 # . . 194,455 , , I860 # . . 197,870 „ weshalve, volgens die berekening, het gedeelte der bevolking, hetwelk geen aandeel heeft in de velden, zon hebben bedragen: in 1856 80,197 zielen M 1857 : . . , . 81,524 ^ , 1858 83,998 , M 1869 89,972 „ , 1860 121,808 I, en alzoo de grootste toeneming der inlandsehe^ bevolking moet hebben plaats gehad onder dit laatste gedeelte er van, waarvan de cijfers, in verhonding tot die der landbouwende bevolking met velden, zoo aanzienlijk zijn, als men maar in zeer weinige residentien zal aantreffen. Dit pieit niet zeer ten gunste van Pekalongan, ofschoon niet te ontkennen valt, dat, da^ dit gewest eene strandresidentie is en vrij wat kust aan het Noorderstrand beslaat, een niet onaanzienlijk deel der bevotking zich welligt bezig houdt met scheepvaart, handel en visch- vangst. In wecrwil evenwel, dat het getal der land- bouwende huisgezinnen hier niet gezegd kan worden zeer aanzienlijkx te zijn, is toch de uit- gestrektheid der aan hen toebehoorende velden niet groot. Daarvan blijkt het totaal te hebben bedragen : voor de bevolking zeer bezwarend en onvoordeelig was, in 1869 is opgeheven goworden, zoodat velen, die zich misschien aan die kuJtnur hadden ont- trokken, met de intrekking er van en zelfs een jaar te voren, reeds begonnen waren naar hnnne \Toegere woonplaatsen terug te keerenp 758 FR in 1856 50,780 boms , 1857 ....... 60,779 ^. ^ 1868 ...... 50,Z82V, w , 1869 5.1,528V4 #. ir 1860 55,587 r- coodat men per laiodbouwend hnbigesin geoftid- deld heefi gebAd: ml856 1.49 bbuw ^ 1857 1 44 .... 1S8 .... 1.^^ .... i:4o ; ' •I •" ■ t '' '"" Van het totaal der velden had mei^:* a, Aan rdden, die geirrigeerd kuimen worden: , . ^ i ■» , W58 , 1859 , 1860 in 1856 I, 1857 , 1858 , 1859 , 1860 46.651V, bpuw^ of 89»/« 45,64j6V, f #r. r89Vit. 45,647 • . r . f . 89Vi» 45,666 ^ ir S8V* 50,423' n 9 90V, r i. Du8 aan Telden, vier beyochtiging fan regens afhankelijk is: in 1856 M 1857 r 1858 , 1859 , 1860 5,128V, bouw^ of W\^ , % , 6,132V4 f M 10V«, r- ^ 5,135V, . , r W/m, j^ 5,862V4 # # ilV, r 6,264 ^ r 9V, r ::36«: ■ M I.I. Deie rerhoudiHg in a^ gnnakig en. ^eit Yoor het streven, om door gepasieunaatf e^^aLen de bevolking in staat te stellen, hare velden te irrigereu, hoeaeer fiet*ni6t Schljnt te bebben bijgedragen, om de ^rcJduktib tan padi, die hier eeuc dcr miest 'ongnilstig bekeude is; te doen toencmen. " * . ' Van het totaal van de velden der bevolking waren : 1"*. Voor 's Gouvernements kultures afge- conderd geworden: in 1856 2,485>/« bouws M 1867 ....... «,485»/4 , » 1858 ?,435>^ M M 1859 1,506 ^ >) t 1860 ..... 1,500 M t) De vermiaderiDg in difc eo het volgend jur staat in verband met deiairekking der iudi^oteelt. 8". door de berdUdng voor eigen fadtur gebesigd: in 1856 42,285V4 bouws r 1857 ....'. 43,156 , , 1«58 ...... 44,5I6V4 r ^ 1S59 46,650 , , 1860 52,736 waarvan zij had beplant; tf. met jMi^f : in 1856 . • . • 9 1857 ••.•'. , 1858 , 1859 , 1860 41,154 bonvs 42^048 , 43,459V« , 45,118 , 49»835 , h, met aardrmchten en andere drooge ge- wassen:. inlS56 1,131 V^boavs , 1B57 ..... 1.114 # 1858. ..'... l,05r/, # M 1859 ..... 1J538 , , f 1860 . . . ". *. . * 2.90i ,. 3^ l^ej^wigil gei^onbieplaiit^Hwren.gciblerai: in 1856 6,0097. boawa # 1857 5,187»/4 r /1868 ..... 3,780V,. r 1899 3,872V4 r r 1860 . .' . . . 3,220 , sesECs Uit eetr en atider bYjJkt, dat van bet totial def reWeni • -. 1°. ten beboeve van 's Gouveraements kul* ium xjjn »^geza«derd gewordeA: in 1856 4.89 •/, i 1857. , 1868 , 1859 M 1860 4.89 4.89 2.92 8.69 r r # 9 ') 2". door de bevolkiitg Voor eigen knltuor was beplant: in 1856 83.27 M 1857 84.98 , 1858 87.66 , 1869 90.54 , 1860 94.70 § § 1} Zie met betrekkiog tot dcze Tcrmiadcruf ^ voorgaande noot. PE. 758 a, met padi; in 1856 81.04 1857 89.79 1868 85.58 1869 87.55 1860 89.filO r 0 It b. met aardrrncbten en andere drooge ge- wassen: in 1856 2.93 r 1857 2.19 # 1858 2,08 » 1859 2.98 # 1860 5.20 9 7t^ 3*. en geheel onbeplant is gebleven: in 1856 11.S3 1857 ...... 10.12 1858 7.44 1859 6.54 1860 5.78 9 9 9 9 Men net daarnit, dat, terwijl door de in- trekking der indigoteelt de beyolkiDg ten be- boeve Tan 'a Gouvernements kultures in de betde laatste jaren veel ipinder van hAve vel- den dan in de drie eerste jaren beeft moe- ten missen, de nitgestrektbeid, die sij yoor eigen knltuur, voond met /nu^i, beeft beplant, met elk jaar is toegenomen en dat daaientegen bet onbeplant geblevene gedeelte al minder ea minder is geworden. De boereelbeid geprodno^erde foii irordt gezegd te bebben bedrageu: in 1856 1857 1858 1859 1860 # 9 9 9 pikols 9 9 9 9 316,410 250,091 437,960 226,822 249,469 dat is: a. per  ■*■ ■ ■ — — h. en per landbouwend gesin: U. ia 1866 9 1867 r 1868 9 1859 9 1860 • pikols 9.27 9 7.10 • 9 11.88 9 5.83 9 6.30 Met nitsonderihg' der residentie Japaraj beb* ben wij gelukkigerwijs nog in geen geirest op zolke boogst trenrige resultaten behoeven te wij- zen, en zonderUng is bet, dat,] terwijl de indigo- teelt, altbans zoo als die van Gouvemements- wege plaats yindt, gezegd woidt zeer uitput- tend Yoor den grona te zijn, de pjstproddctie der laaJifibfi jaren». toen die teelt reeds was op- geheven, slecbter is geweest dan in de drie Toorgaande jaren, toen die teelt nog bestoud. Met zulk eene. ongelukkige jMrodnktie, die, zonder nog te spreken van bet totaal der bevol- king, naauwelijks beeft kunnen voorzien in een vierde dat beboefte aan rqst bij de bindbouwende gezinnen met y^elden, zijn de voor de padi op- gegeyem pr^zen^ in ^et bebandelde tijdvak, als zeer laag te bescbonwen, zoodat bier sterke invoer van rijst moet bebben plaats gebad. De boogste en laagste prijzen der padi wor- den gezegd per pikol te bebben bedragen ^) ; bl856/5.— •en/1.25 gemiddeld/ 3.12 V, , 1857 9 4.38V, 9 If 8:97^/3 \ ^4.18 r 1858 , S.IO , , 2.41 Vo ' ' r 9 2.75V, r 1859 9 3.09 r t 2.02 ' \ , 2.65V, , 1860 , 3.60 , , 2.12 , , 2.S6 Naar de bier berekende middenprijzen moet de waaEde vm . bet iwu^prodnkt calcolatief bebben bedinigon;. in 1856 , 1857 1858 1859 1860 •/ 988,781 'm • 1,045,380 9 1,206,552 9 579,530 9 713,480 en aangezien bet bedrag der daarvan verscbu digde landrente wordt opgegeven: ,  opga&f fler bobgste en laag«te ^/u;fi'prijzen zal men voor de drie eerste jaren een versehil kunnen opmerken met de in de regerings* veralsgen vermelde prgzen, yoortsprottende nit de herleiding van duiten tot een ten. 48 754 Ffi. dat is van de berekende waardc: in 1856 25.21 % r 1857 ...... 16.12 , M 1858 ...... 24.65 # , 1859 28.20 , , 1860 21.71 , zoo kau de heffing er van voor de bevolking niet anders dan uiterst bezwarende aijn ge- weest, daargelaten nog, dat, uitgezonderd het jaar 1857, de heffing jaar voor jaar soms zelf Trij belangrijk faoQger is geweest dan het Hn vijfde der waarde, dat wij nog in geene resi- dentie hebben zien overschrijden ^). Wijders heeft de landrente bedragen: «, per bouw: in 1856 ....../ 6.05»/4 , 1857 r 4.00</, t, 1858 r 6.84 » 1859 , 3.62V4 M 1860 ...... ,r S.lOVs b. per pikol padi : in 1856 / 0.78»/4 M 1857 , 0.67V, * r 1858 , 0.68 , 1859 , 0.71»/b ^ 1860 0 0.62 e, per landbonwend hui^esia: in 1856 / 7.30Va 0 1857 r 4.78V2 # 1858 ...... ^ 8.06V, , 1859 , 4.20 , 1860 , 3.92 Berekend per bouw en per landbouwend ge- zin zou men, niet bekend met de ellendige produktie, de heffing als allezins gematigd kun- nen besohouwen. Alleen bij de berekening per pikol padi blijkt het, hoe drukkende zij moet geweest zijn. Ook is de klapperteelt in deze residentie niet bijzonder Yoordeelig en heeft zij, in ver- ') Hoe vreemd men met dieD a&D»Ieg der Uod- rente to werk gnat, hebben wg in dit Woordeoboek reeda op meer dan eene plaats aangewezen. Maar bet is nog al cnrieus om met den aansla^c van Pe- kalongan in de jaren 1859 en 1800 te vergelgken dien van Patjitan in dezelfda jaren. Zie in voce op pag. 737 van dit Deel. hottdii)g tot de sterkte der berolkmg, niet die uitbreiding erlangd, welke in andere gewes- ten op Java daaraan in de laatste jaren is gegeven. Aan hetgieon wij in het ariikel OTer de klapperteelt op Java hebben bijeengi^iragt, en waaruit blijkt, dat de aanplant in PdaloDgin op ultimo December 1858 tdde 237,904 vrocht- dragende en 106,050 jonge, n(^ niot vrucht- dragende boomen, Toegen wij hiertoe hetgeen dienaangaande vermeld wordt in de sedert ge- publiceerde ministeriele verslagen over de ja- ren 1859 en 1860. Daaroit blijjkt: 1**. dat de vrach.tdiageDde aanplaat^ die op ultimo December 1858 bedro^ 237,904 boo- men, telde: op ultimo December 1859. 0 , M I860. boomen, terwijl 242,940 231,623 2^. de jonge aanplant van 106,050 booinec op ultimo December 1868, gebragt was: op ultimo December 1859 op . . . 109,737 , r 0 1860 r . . . 133,05i boomen. Derhalve was de vruditdragende aanplaot, n& eene vermeerdering in 1859 met 5,036 boo- men, in 1860 weder met 11,317 boomen afge> nomen, eoodat het cijfer Tan 1860 nog 6,2S1 boomen beneden dat van 1858 stoad. Baaien- tegen was de jonge aanplant Termeerderd in 1859 met 3,687 en in 1860 met 23,287, of over de beide jaren met 26,974 boomen voor* uiigegaan, en mitsdien de totale aanplaot, aa aftrek van het verlies der vruchtdragende boo- men, met een djfer van 20,693 boomen toege- nomen. Wij hebben evenwel hier weder te wiJKD op de groote onnaauwkeurigheid, welke in de op- gaven in die ministeriele verslagen maar al te dikw^ls voorkomt '). Op ultimo DeeCTiber 1859 of op I"*. Janui^ 1860 bedroeg het getal vruchtdragende booswii I) Zi« 4en etaai betrtffende de klapperteelt enr 1860, sob K N., gevoegd ab bglage bg heft rer- •iag over dat jaar. PE. 755 gelqk vri) sagOL ^3,930 een jaar later, das op ultimo Decern* bar 1860 sleohts. S81,623 of minder. . . 11,307 en toch -wordt in den staat beireffen- de de klapperleelt bet totaal verlies in 1860 aan nitgestorven of uitge- roeide boomen opgegeren te zijn. . 4,392 of. . . 6,915 boomen minder, d^sm hetgeen alleen de yrucht- drageude aanpknt in 1860 zou ziju achteruit- gegaan. Op ultimo December 1859 of op 1°. Jannarij ISGO telde de. jonge aanpknt, ge- lijk wij zagen 109,837 boomen, terwijl, volgeus den bedoel- den staat, in den loop van 1860 zou zijn bijgeplant een cijfer van. . . 16,M9 boomen, zoodat die jonge aanplant, gesteld dat daarblj geen enkele boom gestorren of tot de kategorie der vruclitdragende boomen overgegaau ware, op ultimo December 1850 hoogstens kon aanwijzen een cijfer van. .... , 126,099 boomen. Uit bet verslag evenwel blijkt, dat bij meer telde. . . . 6,^25 >) boomen. Of in bet gebeel. . . » 1331,094 boomen. Hoe dit ook zi^ tegen een jaarlijkscb ren- dement van gemiddeld 50 noten per boopfi, kon de vrucbtdragende aanplant van Pekalo- ngan afgeworpen bebben: in 1859 12,147,000 noten ^ 1860 . .... 11,681,150 g en daar ou de prijs der noten> per 100 stuks, voor deze residentie wordt opgegeven: in 1859 op / 4.72 , 1860 M # 4.— >) Dit eijfer is, op eene kleinigbeid na, bijoa bet- zelfile als dat van 6,915 boomeo, die bij den Trachti> dragendea aanplant alleen, geljjk bierboven is be- rckend, meer sgn verloren, dan voor bet gehecle verlies wordt opgegeven. Wat heeft men toch aan zuike slordige opgaven, en dat nog wel in officicle gedrnkte atukken, die in de Staten Generaal mocten dieaen, 9m 's bnda vertageowoordiging met den stand van zakcn in de kolouien bckcud te makeu.. 