Corporate financial management
En wat nu * aangaat het teruggeven aan den landbouw van zoo veel handen, die daaraan Yoor dat menigvuldig transport worden ont- houden, — lets, waarop mede met zoo veel nadruk is gewezen, — het is niet te looche- nen, dat in verschillende residentien eene hoogst treurige agglomeratie van bevolking, die van grondbezit verstoken is, wordt bespeurd; maar daaraan heeft het transporteren van goederen weinig, zoo eenige schuld. — Daarvan mogen wij met vrij ivat meer grond de ooizaken zoe- ken in den ganschen maatschappelijken toestand der Javaanscbe bevolking, — * een toestand, die onder het kultuurstelsel en hetdaardoor meer yersterkt of liever meer gevitieerd communaal grondbezit er niet op verbeterd is. — Wat nu de residentie Samarang betreft, zoo maakt dit gewest op het punt dier agglomeratie eene niet ongunstige uitzondering. -^ Uit officiele cijfers, — en die hebben, wat zij ook te wen- schen mogen overlaten, in ons oog vrij wat meer waarde dan losse beweringen in vlug- schriften, — zagen wij reeds hierboven, dat 918 SA. bet van grondbezit verstoken gedeelte der iu- landsche bevolking, over bet tijdvak vau 1856 tot 1860, gemiddeld naauwelijks 9^U Vo ^^^^ bedragen, en dus alles bebahe grooi is. In 1860 bedroeg bet 10 V4 Vo* en toen was de inlandscbe be- volking sterk 953,198 zielen trekt men daarvan af de in- landscbe bevolking der parti- kuliere landen ad 72,975 , zoo blijven nog over 880,223 zielen waarvan dus IOV4 °/o iets meer geeft dan 90,200 zielen, die buiten grondbezit zijn. Trekt men van dit laatste cijfer weder 40,000 zielen af voor de inlandscbe bevolking der stad Samarang, dan reduceert zicb bet gebeel, dat dan bescbouwd zon kunnen worden aan den landbouw geen altbans regtstreekscb deel als eigen geerfde te bebben, tot een 50,000tal zie- len. Uit dat cijfer, waarvan ongeveer 26yi 7o* dus boogstens 13,100 volwassen mannen ziju ^), moet worden gevonden: 1"*. al wat zich bezig boudt met visscberij en Bcbeepvaart, — beide zaken, die in de resi- dentie Samarang lets te beteekenen bebben; 2**. al wat benoodigd is voor den arbeid in en bij de suikerfabrieken, voor zoo ver daarin niet wordt voorzien door verstrekking door bet plaatselijk bestuur van koelies uit de bevolking der tot die onderuemigen beboorende dessa's; 3". al wat wordt gevorderd voor den arbeid bij de onderuemingen tot ontginning van in buur uitg^even woeste gronden, waarvan men er bier 25 beeft met eene uitgestrektbeid gronds van 13,3] 5 bouws; 4°, al wat er gevorderd wordt voor den aan- kap van bout, voor de twee in deze resideutie verleende concessien, bierboven vermeld, — eindelijk 5°. voor den Gouvernements aanplant van tabak in de afdeeling Demak, die ten beboeve van de aldaar nog bestaande onderneming met boe- djangsof vrijwilligingebuurdvolk wordt verrigt. >) In 1860 bedroeg de totale bevolking van Java en Madura 12,718,717 zielen. Daaronder had men: mannen 3.334,810 of .26.21 <^(o vrouwen 3,740,84^ „ 29,11 „ kinderen 5,643,5fi5 „ 44,38 „ Op die berekening is bier ona cijfer van 26 '/^'Vo gegrond. — Zie de tabel N*. 2, te vinden op pag. 4 ▼an de by bet regeringsveralag over 1860 gevoegde bevolkin^tatiatiekf aU bylage U. A. Wat kan er nu, na al bet opgenoemde, nog overblijven, om met zoo veel groote voorden te spreken van de menigte van handen, die aan den landbouw worden onttrokken door het transport? — Wij mogen bet veilig er voor bouden, dat de aan te leggen spoorweg in het Samarangscbe geen enkele hand aan den land- bouw zal teruggeven. Yerder beeft men tot aandrang gewezen op de geweldige vermindering van bet trekvee, dat door de zware trausporten wordt afgebeuld. Dat afbeulen ligt niet in den aard van den Javaan, vooral niet, wanneer bet zijn geliefden karbouw geldt. Buitendien, moest dat afbeulen onvermijdelijk ten gevolge bebben vermindering en vernietiging van den veestapel, gelijk be- weerd is, dan kunnen wij er van zeggen, dat er niet afgebeuld wordt, want van 1856 — 1860 is die veestapel, zoo als wg bierboven zagen, in stede van te verminderen, zeer sterk toegenomen. In ver band tot de aanwezige boutbosschen, die slechts op de bijl van den boutbakker wacbten, beeft men 00k nog boog opgegeven van bet nut der spoorwegen voor bet traos- port van boutwerken. De boutwerken, die de Javaan voor zicb uoo- dig beeft, en volgens de bestaande bepalingen mag kappen, hebben nog weinig te beteekenen. Hij kan zc, zoo bij voor bet transport er van zijne kar niet verkiest te gebrniken, des noods op zijne scbouders naar buis brengen. Toor de woningen der Europeanen en de verscbilleDde labriekmatige inrigtingen in de binnenlanden is reeds zoo veel gedaan, dat niet waarschijn- lijk betgeen in dat opzigt nog te doen valt, daarbij in de verte zal balen, daargelaten nog, dat zoowel de Samarangscbe spoorweg, als bet door de Heeren Banck c. s. geprojecteerde spoorwegnet, bij preferentie de streken op verre afstanden laten liggen, waar op dit punt de grootste beboefte geacbt kan worden te be- staan. Wij beboeven er bier slechts op te wijzen, dat Bantam, Cberibon, Tagal, Peka- longan, bet westelijk gedeelte van Samarang, Ja- para, Kembang, het westelijk deel van Soera- baja, een groot gedeelte van Pasoeroewao, Probolinggo, Bezoeki en Banjoewangi in al die projekten gebeel ter zijde worden gelaten. £n wat bet mastbout en het scheepstim- merbout aangaat, bet schoonste en beate vlndi men in de Rembangscbe bosscben langs de Solo- rivier, en daaruit kan het, met meer geoiak en minder kosten, te water naar Grissee worden afgevoerd, — gelijk dan 00k Rembang wijselijk buiten de verschillende ontwerpen schi}nt te blijven. SA. 219 Ifur men spreekt ook Tan het transport in de binneulanden ran millioenen tonnen! Hoe bromineiider de aigumenten worden, des te Deer yerschijnen zij in honne naaktbeid, — of lieTer, — en het doet ons leed, dit er te Doeten bijroegen, — des te armzaliger ver- tooRt zich daaruaast de werkelijkheid. De Ja- TUDScbe bevolking heeft, met uitzondering Tu eenige weinige streken, waar betrekkelijk eenige orerTloed gezegd kan worden te be- stuD, Diets te transporteren en moeite om leifs maar het noodigste voor haar levens- Goderhond te bekomen. Laat men ons dan noYijzen, waarin die millioenen tonnen voor het transport met spoorwegen moeten bestaan ; nst de^geheele prodnktie van koffij, suiker of indigo in de genoemde gewesten ligt in de steeste bunner vooi het geheel en in slechts e&kele voor het grootste gedeelte buiten het bereik der geprojecteerde spoorwegen, en die ]»txiuktie langs het Noorderstrand maakt stel- lig meer dan */, der produktie van geheel Jm uit Wat er op Java te transporteren valt, is bestcmd voor den grooten bandel, en wat ge- Tea ons de handelsverslagen daaromtrent te keonen? In 1861 bedroeg het getal der op Java en, iet vel, ook op Madura, aangekonien en der Taadaar vertrokken vaartuigen respectivelijk V62 en 3,047, terwijl de scbeepsruimte der eerstb^oel- den bedro<^ 175,0967, lasten Q der iaatstbedoelden. . . 215,924Vs, " of te Eamen. • . 391,021 lasten Neemt men nu aan, dat al die vaartuigen aet voile lading zijn aaugekomen en weder ^rtrokken, — hetgeen op verre na het geval 3ict la geweest, — dan staat het cijfer van lasteo, — twee tonnen per last rekenende, — gelijk met 782,042 tonnen, of bijna 25 ^j^ min- <ier dan zelfe ein millio'en tonnen. Het doet er niet toe, wij leven in eenen tijd, waarin Wmmende argumenten en hoogklinkende woor- <^ niet zonder invloed blijven. £n wanneer wij nu bedenken, dat, behalve ^t transport van goederen, spoorw^en voor KQ zeer aauzienlijk gedeelte bunue kosten >&oeten goedmaken door het personenvervoer, v&t geeft ons Java dienaangaande te verwachten ? Oe mlandsche bevolking op Java telde in 1S60 wel is waar 12,514,262 zielen, maar hoe 'eel bondcrdcn, of liever, — laten wij het niim nemen, — hoe veel duizendeu meent men wel, dat er in dat I2V9 miUioenental te vinden zouden zijn, die van eenen spoorweg gebruik willen, of, wat meer zegt, gebruik kunnen maken ? ^) Het reizen van Kegenten, distrikts* eu dorps-Hoofden, daargclaten, dat de laatst- gem olden op het stuk van hunne financien weinig meer dan de gewone Javaan te betee- keneu hebben, zal door het Gouvernement wel niet aangemoedigd worden, en te regt, want men heeft geen Hoofden om hen voor vermaak te laten reizen, anders zou men er een dubbel stel op 'mogen nahouden, en dat zou wat kost- baar zijn, niet zoozeer voor de regering, — want die betaalt ze voor het grootste gedeelte niet anders dan met kultuurprocenten en col- lecteloouen, welke niet vermeerderen, — als wel voor de bevolking, die nog altijd liever door 66n dan door twee gescboreu wil worden. Het getal Chinezeu, Arabieren en andere vreemde Oosterlingen bedroeg in 1861 nog geen 181,800 zielen, en wanneer wij daarvan het vieide gedeelte per spoorweg laten reizen, dan is dit de uiterste grens, waartoe wij ko- men kunnen. fiuitendien, zijn wij er tegen om de Chinezen en Arabieren, die eenmaal in de binnenlande4 post gevat hebben, er uit te weren, omdat dit zonder eene groote mate van oxuregtvaardigheid en wiUekeuf niet zou kunnen geschieden, nog minder zijn wij in het belang der bevolking er mede ingenomen, om het komen in en het doorkruisen van het binnenland voor hen zoo uiterst gemakkelijk te maken. Het denkbeeld, om elken Chinees of Arabier het driedubbele te laten betalen vanf hetgeen bij het tarief voor vracht van den Europeaan zou worden gesteld, zou ons zelfs toelagchen, ware het niet, dat wij geen vrees koesteren, dat het znlk eene vaart zal nemen. Wie blijven er nu nog over? De Europeanen. Hun getal bedroeg volgens den bevolking- staat van 1861 niet meer dan 22,663, of met inbegrip der militairen misschien 80 a 35,000. Dit cijfer zou dus de grondslag moeten uit- maken, waarop de hoop der spoorw^en op vervoer van personen gevestigd moet blijven. <) Wanneer men het inkomen van een Javaansch gezin gemiddeld op / 100 'a jaars atelt, dan neemt men een cijfer aan, dat stellig eer boven dan be- neden de werkelykheid is. Wat kan, — om bier nog niet eens van die afschuwelijke opiom-consumtie te gewagen, waardoor dat geringe inkomen zoo ge- smddeeld wordt — wat kan daarvan voor een gezin van v\jf zielen wel overachieten voor ezenraies per apoortreinP Naast het geblof en den bombast, die in de tegenwoordige tyden verkocht worden, vertoont de uaakte waarheid zich soma in een akelig licht. 820 SA. Dit cijfer, — da&rgelateu nog, dat een groot gedeelte in 's lands dlenst is en de rcgering bet reizen barer ambtenaren, officieren en sol- daten, die op hunnen post boog noodig zgn, niet zal aanmoedigen, — maakt, met hoogstens 40 k 50,000 Obiuezen en Arabiereu en mis- schien daarbij nog 10 h 20,000 Jaranen, de gebeele pepini^re uit van bet reizend publlek op Java ter voeding van een spoorwegnet, dat, naar gis, 200 k 300 urea lengte son krijgen. Wij ondervinden zelden bet genoegen, van de denkbeelden of de argumenteu van Bcbrljvers aan de zijde der conservative rigting tot de onze te kunnen maken. Daartoe is bet standpunt van die rigting te ver van bet onze verwijderd. Maar tocb verbiedt ons de on- partijdigbeid, om bet goede, in de gescbriften van die rigting voorkomende, voorbij te zien. Zoo is bet betoog van den Heer van Her- wsRDEK'^), dat de Samarangscbe spoor vcg gebeel en alleen is of zal worden aangelegd in bet belang van enkele Europescbe ondememers of laudbuurders, en de kosten van exploitatie, daaronder niet eens begrepen de rente op bet kapitaal, niet zal kunnen goedmaken, ons toe- gescbenen onwederlegbaar te zijn. In we^rwil daarvan is de spoorveg gedecreteerd geworden, I en beeft bet Europescbe publiek te Samaraug geiUumineerd, feest gevierd en adresseu van dankbetuiging aan de Staten-Generaalingediend, en niet zonder reden, voor zoo ver dat publiek er belang bij bad; maar de regering boude er zicb van verzekerd, dat, zoo lang de Javaanscbe bevolking voor dien weg niet mede feest viert en danst of iliumineert, ook zoo lang de jaar- lijkscbe uitkeering der daarvoor gewaarborgde rente voor 's lands kas telkens eene beriunering zal zijn aan iets, dat wel ongedaan bad mogen blijven. Men meene niet, dat wij tegen spoorwegen* op Java zijn. Het tegendeel is waar. Zijn er menscben, die daarvoor bun geld ten beste bebben, dan boe meer boe liever, en wij zien niet in, dat, zoo als de geuoemde Scbrijver van oordeel is, met spoorwegen, betzij bij hunnen aanleg, betzij bij bnnne exploitatie, bet gevaar van ondermijuing van bet gezag der Hoofden in eenig opzigt iets te maken beeft, veelmin daarmede in een onverbrekelijk verband staat ') ; en wij gonnen aan ieder bet vermaak <) Zie zgae brochure: De SpoorveghoeHie op Java, 's Oravenhage, bij H. G. Susam HCzn., 1868, pag.SO vv. *) Die ondermjjning is letterlijk een cauchemar van den Heer tan Hekwebden en zyne rigting. De vrees daarvoor vindt wel is waar haren oonprong om met zijn geld bij te dragen tot den aanleg yau spoorwegen op Java; maar bet verleenen van garantie van de zijde van het rijk komt ons voor onverdedigbaar te zijn. Ondertusscben was er in de zaak der spoor- wegen niets anders te verwachten dan hetgeen er werkelijk beeft plaats gebad« Toen men een Gouverneur-Generaal uitzond, omdathij,bebal7e zijne vele goede boedautgl^eden als mensch es zijne bekwaambeid en gescbiktbeid, daaraan den naam paarde van een groot voorstander van spoorwegen te zijn, zou bij zijne roeping hebben gemist, zoo er onder zijn bestuur geen spoorweg tot stand ware gekomen. Heeft de r^ering niet den moed of genoeg zelEstandigheid gehadj om aan het geroep en bet gescbrijf om eenen spcorweg bet boofd te bieden, of gemeend zick diaardoor populariteit te znllen verwerven, soo bopen wij voor haar, dat zij in hare verwach- ting niet moge worden teleuigesteld. Het zou evenwel niet ongeraden zijn, om bet voorloopig bij die eerste proef te kten, in afwacbting dat de resultaten er van znllen aantoonen, of en in hoever er kan worden voortg^aan op het nu Toor bet eerst betreden pad; tenzij er zicb liefbebbers mogten opdoen, die aannemen spoorwegen tot stand te breogen zonder eenige garantie van 's rijks wege, of zonder voordeelen van andereu aard, die in wezenlijkheid, hoezeer onder andere termen of vormen, niet dan ten koste van het algemeen belang kunnen verleend worden. Onze Indische financien bangen aan een zijden draad, — en geen wonder, want niets van het- geen wij tot dusver deden, kan geacbt worden te zijn in bet wezenlijk belang der bevolking zelve, — niets daarvan beeft onder haar vaste wortelen geschoten. En tocb is en zal de goede gezindbeid dier bevolking altijd moeten blijven in de omstaadigheid, dat w^ maar al te dikwgU tot onze groote ichade hebben moeten ondervinden, hoe gevaarl^jk het is, zich die Hoofden tegen te maken, en w^ ontkennen dat gevaar niet; maar wij meenen niettemin te mogen volbouden, dat al de wrevel en onvergenoegdheid b^ de Hoofden en alie botsingen en oproeren, die daarnit mogten zijn oot* staan, bg onpartgdig onderzoek zullen bl\jken te moeten worden toegeschreven aan moegelijk te ver- dedigen maatregelen of handelingen onzerzijds. Dat gevaar zal zoo niet gebeel, — omdat wij tegenorer de Javaanscbe bevolking en hare Hoofden toch altjjd vreemde overheerschers blijven, — - evenwel voor het grootste gedeelte wgken, zoodra die bevolking en die Hoofden door onze maatregelen en hande- lingen tot de overtaiging worden gebragt, ^t ban wezenlgk welzgn ons doel is. Dit laatste hnn t« doen ondervinden, ligt geheel in onae magt. 8A. 921 de grondalag, waarop al onze hoop op het ge- rost ea ongestoord besit dier kostbare ge- vesten geveatigd moet 'vorden, en willen inj dien zvakken draad, waaraan reeds zulke xvare lasten hangen, niet siea brekeu, maar Tfeleer yersterkeii, laat het dan aijn door nit- pyen, welke het kenmerk dragen, dat Nederland eindelijk ajne roeping tegenover die bevolking faeeft ingezien en trachten wil haar aan zich te binden door de veel sterkere banden der dukbaarheid. Zulk eene staatknnde mag eerst ttDspraak maken op de kwalificatie van echt Hbenal te zijn, en Nederland zal er niet ileehter bij yaren, noch wat zijn financieel bdaog, noch vat sijne aanwinat in zedelijke kneht betreft. Wij zijn er Terre af, van te willen beveren, ^t bet transport op Java geene groote yer- beteringen eischt; maar dan bepale men zich filet tot maatregden, die, onder den achijn Tan ligemeene belangen te bevorderen, alleen die rtn eenige weinigen bevoordeelen. Wij gaan ook zoo yer niet van te gelooven, dat spoor- vegeo geen krachttg ontwikkelingsmiddel zijn; Dttr zuUen zg dit in waarheid kunnen wezen, du is het sleehts onder een yolk, dat op het >tttk Tan yrije beweging en van een zelf bewnst, m of meer zelfetandig maatachappelijk leyen nij wat meer yorderingen dan het Jayaansche geottkt heeft. yiea beroept zich op hetgeen Engeland in Bntsch Indie gedaan heeft en nog doet op het ^k van spoorw^en ; maar yoor de welyaart nn de aan ona toeyertrouwde beyolkingen be- ^reo wij met Engeland waarUjk niet te rade te gaan, — des te meer met ons eigen, mits ifoor geene hebzucht yan het regte spoor af- §ci»agt, gezond yerstand. Biiitendien, en daargelaten nc^, dat "wij de S^eHjke reanltaten der Britsch Indische spoor- v^en eerst zullen dienen af te wachten, zoo &4et men toch in geen geyal het groote yer- xbil Toorbijzien tusschen de bevolking yan J&H en die yan het onmetelijke Hindoetan, vur niet alleen onder het Mohammedaansche Nedte er yan, alsook onder de Parsen, maar ^h onder de Hindoes, eene talrijke klasse tt&wezig is, die hi door kennis en beschaying, a door gegoedheid, yrij vat te beteekenen ^ft, en waar men in menigte steden aantreft, ia Tergelijking yan welke onze Jayaansche ko- Ws, om niet te spreken yan de dessa's, niet ved meer dan gehuchten zijn. Yoor een ieder, ^ de beide toestanden kent, is het genoeg op ^t venchil te h/ri)ben gewezen. Wil iemand evenirel toch in Britsch Indie gaan zoeken wat yoor Jaya zou passen, dan yerwijzen wij hem naar den Guicoicar of Vorst yan Baroda, die, op raad yan Kolonel Wallace, den Britschen Resident te Baroda, er toe oyergegaan is, om zijne onderdauen met eeuen tramway te b^iftigen, waaryan de resnltaten zoo yoldoende zijn, dat hij het bij 66n niet zal laten, maar er meer in zijn land denkt aan te leggen ^). Wanneer wij in het ontwikkelen van Jaya door oyerdroven kunstmiddelen eene vlugt ne- men, onbestaanbaar met eenen natuurlijken en daardoor juist meer gezonden gang van za- ken, — onbestaanbaar yooral met den weinig ontwikkelden toestand der beyolking zelve, dan hebben wij niets anders te wachten dan teleur- stelling en misrekening, — dan eene herhaling der iabel van Icarus en zijnen zoon. Samarang, stad op Java, residentie, re- gentscbap en distrikt Samaraog, op 31 palen van Salatiga, 43 van Poerwodadi, 66 Noord- West van Soerakarta, 64 Oost van Peka- longan, 367 Oost van Batavia en 415 West van Banjoewangi, op 6* 57' 20" Z. Br. en 110' 26' 30" 0. L., volgens Melyill yan CAENBis. Zij is de hoofdplaats der residentie, van het regentschap en het distrikt Samarang, het hoofdkwartier van de tweede groote militaire afdeeling en verblijfplaats van den Resident, den Adsistent-Resident yoor de comptabiliteit en middelen en dien yoor de policie van slad en voorsteden, en den Regent. Yoorts zijn hier gevestigd: een Kapitein der Chiuezen, twee Kapiteins-titulair en vier Luitenants voor die natie, een Majoor der Mooren, een Kapitein der Maleijers, een Hoofd der Arabieren, een Kapitein der Boeginezen en een Hoofd der Bengalezen, een Iiigenieur en een Translateur. Samarang is eene volkrijke stad, gel^en aan den regter-oever der nvier van -Samarang, en bevat negen Europesche wijken, aan den oos- telijken oever der rivier gelegen. De vooruaamste gebouwen in deze w^ken zijn : 's Gouvernements houtstapelplaats, de landswerf, de loods der genie, het krnidmaga- <) Men zie hetgeen daaromtrent vermeld wordt in the Ulutirated Ltmdon Neiot van 23 Mei 1863, op pag. 561. De bijionderheid, daarbij vermeld, dat de bedoelde Vorst met goed luccds z^'ne onder- danen. in de gelegenheid heeft gesteld, «m geldel^'k deel te nemen in de kosten van aanleg en er voor zich geen monopolie van wil maken, is, naar het ons toeschgnt, een sprekend bew^a voor onze b^ wering omtrent het groot verschil in ontwikkeling en gegoedheid tnsschen de bevolkingen van Hin* dostan en die van Java, fids SA. zijn, dat door ecn muur omgeven is, de hoofd- wacht, de civile pakhuizen, het resLden tie- bureau, het postkantoor, het stadhuis, dat in 1852 afgebrand, doch in 1854 weder opgebouwd werd en de bewaarplaats is der archieven en alsook het middelpunt der stad uitmaakt. Verder de Hervormde kerk, aan de voornaamste straat, die de stad in tweeen deelt; zij is in de 18« eenw gebouwd en heeft, behalve den koepel, nog twee torentjes. In den oostelijken tor en sloeg op 12 Maart 1858 de bliksem, waardoor het dak van dien toren yerbrijzeld en de muur op 20 Rijnlandsche voeten hoogt«, zoodanig beschadigd werd, dat eene spoedige yoorziening Doodzakelijk was. Ook vindt men er het arse- naal en de magazijnen achter en noordwaarts Tan de Hervormde kerk, en de Koomsch-Katho- lieke kerk op het plein, waar het stadhuis staat. Yoorts is er een Roomsch-Katholiek weeshuis, welks algemeen bestnur door het Gouyerne- ment benoemd wordt, terwijl het Gouyeruement eenea binnen- Regent en eene binnen-Regentes bezoldigt. Het hceft een eigen hospitaal. Yoor de opname yan 240 kinderen ten laste der openbare schatkist is doorloopende magtiging verleend. Dit weeshuis heeft twee yerdiepin- gen ; het benedengebouw berat de woning yan den binnen- Regent en -Regentes en de eet- en schooUokalen, terwijl het bovenhuis door de slaapzalen is ingenomen. Het Heryormde wees- huis, even als het yoorgaande, nabij de Her- yormde kerk gelegen, kan 300 kinderen bevat- ten. Het wordt bebeerd door een onbezoldigd bestuur, door den Gouvemeur Generaal be- noemd en onder dat bestuur door eenen binnen- Regeot en -Regentes, beide uit 's lands kas bezoldigd, beheerd. Yerder heeft men in de Europesche stad de gcyangenis, het ontvangers- kantoor, het havenkantoor met den daarop in 1852 geplaatsten seinpost, een telegraafkantoor, de groote kazerne, waarbij in 1850 arresianten- kamers gebouwd zijn; de Wurtembergsche ka- zerne, die in 1850 yernieuwd is, eyen als de kazerne voor doorreizende troepen, de wees- kamer, de societeit, teyens loge der yrijmeise- laren en den scbouwburg. Dit laatste gebouw was jaren gesloten geweest, uit gebrek aan personeel, toen in 1854 het ecnen ingezetene dier plaats gelukte, eenige jonge lieden, alien tot de soogenaamde inlandsche kinderen be- hoorende, te yereenigeu tot een tooneelgezel- schap, dat geregeld maandelijks eene voorstel- ling geeft. In datzelfde jaar is er ook een muziekgezelschap tot stand gekomen, onder den naam yan St. Cecilia, pen 17" Noyember 1846 is de bliksem ge- slagen in het blokhuis N". 1, hetwclk, scdert 1834, tot kruidmagazijn voor partikuliere re- kening diende, ten gevolge waarvan het in de lucht sprong. Het bij dit blokhuis gdegen douanen-kantoor werd teyens vernield. Aan den regter oever der rivier yindt mea het groote hospitaal, dat voor 550 lijders is ingerigt. Het is een op de Europesche wijze oj)getrokken ruim gebouw, dat door kanare- boomen beschaduwd wordt. Het dieude weleer voor kadettenschool. In 1851 werd het aan- merkelijk verbeterd. Het beyat het krank- zinnigengesticht, dat in 1853, door den aan- bouw ecner badkamer, gcheel yoltooid is. Noordwaarts sluiten zich aan het hospitaal aan : de pakhuizen der Handelmaatschappij, de mark- ten, de Maleische en Arabische buurten, vaar- aan zich weder het kantoor yan recherche yoegt. Yerdere yoomame inrigtingen te Samanng zijn: een Chineesch hospitaal, gesteld onder beheer van de weeskamer te Samarang; het gebouw is ingerigt yoor 60 personen, Bameli}k verminkte of met afzigtelijke kwalen behebte mannen en yrouwen, tot de Chinesche en an- dere yreemde onchristen nation hehoorende en afkomstig uit de gewesten beoosten Gheribon ; yoorts worden er in dit gebouw opk krank- ziunigen, onverschillig van welken onchristen landaard, opgenomen. Het stadsverband, zijnde eene burgerlijk geneeskundige inrigting, waar tot dwangarbeid veroordeelde of andere beboef- tige inlanders en buns gelijken ten koste van 's lands kas geneeskundig behandeld en ver- ple^d worden. Het bedelaarsgesticht, ingerigt ter verpleging en verzorging van inlanders, Chinezeu en andere Oosterlingen met afzigtehjke ziekten behebt. Het proveniers- of oudemannen- huis, bestemd tot huisvesting yan gepensio- neerde militairen, zeevarenden en andere, die door hoogen ouderdom of ligchaamsgebreken belet worden, het land langer te dienen en tevens behoeftig zijn. In den loop van 1S53 werd er te Samarang door de afdeeling der maatschappij tot Nut van 't Algemeen eene spaarbank opgerigt. Yoorts heeft men te Samarang drie Gou- yernementa lagere scholen, de Hervormde weeshuisschool, de Roomsch-Katholicke wees- huisschool en een twaalftal partikuliere onder- wijzers en onderwijzeressen yoor het lager onderwijs. De wijken, bezet met de voormelde ge- bouw en, maken het oude Samarang uit en hebben het aansien van een oud Hollandsch stadje, daar de huizen digt op eUcandtf staan, SA. S23 TerdiepingeB en solders, xnaar geene galerijen hebben, en akoo gehed ondoelmatig voor het klimaat iogerigt zijn. Hygieinische Toorschriften sdtjjnen bier onbcdEend te zijn, daar dit op elk- ander gefutki vonen de onreinheid bevordert e& de lacbt in zulk een heet klimaat verpest, vaarbij nog komt dat de rivier van Samarang eene iDoddeq)oel en de stranden laag en moe- »ssig zijn, terwijl bij springtij de rivier baiten iare oerers treedt en de atad onder water zet. Ondeitosscbcn is de stad niet als onge&ond bekeod; aUeen is de warmte er op den dnur ttsx afinattend. De otide stad was vroeger net wallen en graebten omringd; in 1824 zijn de wallen geslecbt en. de grachten gedempt, ffUTOTer men in 1825, bij de komst der mai- telingeD, te laat beronw had, toen Samarang act ondergang bedreigd, doch door de tijdige bout der ezpeditionaire troepen van Boni, on- lier den Generaal-Majoor van Geek, gered werd. Oostwaarts van de oude stad leidt een weg mar Demak ; aan die zijde ligt de begraa^laats der Christenen, omgeven door een hek. Zij ligt halrerwege het Chinesche kamp, dat yrij i^egen is en nit een groot aantal kleine, be- dosipte, smerige, zwart berookte, doch voor den landd ingerigte huizen bestaat, die van gebak- ken steen gebonwd, met pannen gedekt, en door eene menigte donkere, naauwe straten en giQgen Tan elkander gescheiden zijn. Er zijn echter eenige weinige breede straten, waar de voningeu der Chinezen een eenigzins beter l^oorkomen hebben. De toegang tot dit kamp is OTer eene brag, welke over het kanaal ligt, dat ran de rivier Tedoenan uit tot aan Sama- laog gegraven is, tweemalen door het kamp ^n- en wederloopt en twee valbruggen heeft. In het Zuid-Oosten sluiten zich de Javaansche Vijl^en aan de stad aan; zuidwaarts loopt de v^ oaar Salatiga en aan die zijde is de in- laodsche koop- of handelstad en eene tweede Cbinescfae wijk, die zich tot om de Znid- West uitstrekt, en daaraan sluit zich het mid- den der Javaansche stad, met het aloen-aloen- plein, de moakee en de woning van den Eegent. In bet Noordeu Tan de stad liggen, bewesten de rivier, de wijken der Arabiereu en Maleijers, e> beoosten deze de Makassaarsche en in- landsdie. Ten Noord-Westen van de stad ligt, ^esten de rivier, het fort Prins van Oranje, Qj^diaald van steen en voorzien van vier toons. Bij de citadel is een aitesische pat g^rd, die onder den grond door tot aan de n>ier loopt, om de schepen van water te voor- <^a; bet water is zandig van smaak, doch in ^e geval veel beter dan het allezins onreine rivierwater. Obk is er een artesische pat ge- opend binnen den ringmanr van het R. K. weeshuis. Het scheikundig onderzoek van het water nit dezen pat door P. J. Maiee is medegedeeld in het Natuurk, Tijdschr, voor Nederl, Indie, Deel XXV, bl. 219—221, tcr- wijl een dergelijk onderzoek van het water ait den artesisclien pat in de kampong Pasawangan op bl. 213--218 vermeld staat. Te Samarang wonen vde der voomaamste ingezetenen, even als te Batavia, baiten de stad, zoodat men na bewesten de groote stads- brag, aan den fraaijen, met hooge boomen be- planten weg uaar Bodjong, aan beide zijden schoone Europesche woningen, met lommerrijke tainen ziet, waaronder aan het einde van dien weg het groote en fraaije residentiehuis, gelegen op 17s P^^ ^^A ^® s^^^f ^^ hoogte, volgens Uhlenbeck, van 12 Bijnlandache voeten boven de oppervlakte der zee. Van 1741 tot 1808 strekte deze woning den Goavernear-Generaal tot verblijf. Naast haar staat de kazerne der inlandsche kavallerie of Djajang Sekart, die onder de bevelen van den Resident staat, be- nevens een goed logement i, Java- Hotel** Rondom de oude stad zijn eenige fraaije wandelwegen naar het strand. Samarang is de stapelplaats van den geheelen binnenlandschen handel van Midden- Java, van- waar de voortbrengselen verder naar Europa worden ingescheept. De weg van Oengaran is dan ook dagelijks als bedekt met pakpaarden en ossen, beladen met koffij, rijst, tabak en andere produkten. De saiker wordt met karren vervoerd. Te Samarang behooren een dertigtal kustkoopvaarders te ha is, die voornamelijk aan Arabieren, Chinezen en enkele Europeanen toe- behooreu. Tot wering der zeeroovers zijn in deze streken twee Gouvernements kruisbooten aanwezig. De collegien en departementen te Samarang gevestigd zijn: de raad van justitie, de land- raad, de algemeene kas en het kantoor van ontvangst van Midden-Java, eene contr61e van de recherche en de ontvangst van inkomende en aitgaaude regten, het vendudepartement voor de afdeeling, de pakhnis- en zoatadministratie, onder een Zoatverkooper, eene posterij, eene afdeeling van den waterstaat, een bareau van het kadaater en de verponding, een agentschap van de Javasche bank, eene sabkommissie van onderwijs, een Protestantsche kerkeraad voor die gemeente in de afdeeling, met twee Predi- kanten, een Roomsch-Katholieke kerkeraad en een Zendelingleeraar voor de inlandsche Chris- tenen, eene kommissie voor geneeskundig to9< 824 6A. yoorsigt, met twee van GouverDementa wege gesalarieerde Geneesheeren en twee partikuliere apotheken, eene snbkommiasie van weldadigheid voor de kolonien in Nederland, een agentsckap der Handelmaatschappij, eene inspectie der kultures, een coUegie van boedelmeesters en eene kommissie tot ondersteuniug van behoef- tige Christenen. De sclmtterlj bestaat te Samarang nit een bataillon van vier kompagnien Europeanen en eene kompagnie Mooren (infanterie) ; zij wordt gekomniandeerd door een Europeschen Lui- tenant-Kolonel en een Majoor der Mooren. Te Samarang vexschijnt alle weken eeu ad- yertentieblad, voorzien van het stadswapen: eene vrouw met een anker en een lauriertak. In 1863 had men, volgens den Almanak van Nederlandseh Indie, te Samarang Consuls en Consulaire Agenten van Belgie, Groot-Brit- tannic, Erankrijk^ Baden, en Zweden en Noor- wegen. De reede van Samarang heeft op '/f of 1 it 2 mijl afstands uit den wal eene diepte van 5 of 6 vademen. Kleinere vaartuigen kunneu digter bij het strand op 7s of '/, mijl van de kust in 4 vademen diepte ankeren. Zij is voor Weste- en Noord-Weste-winden open en in den regeutijd gevaarlijk, de ankergrond onvast en de branding sterk. De water stand is in October het hoogst, doch het getij ongeregeld en slechts eenmaal in het etmaal is er vloed, die zich om de Oost wendt. Daar de haven- werkeu scdert een ial van jaren hoogst ge- brekkig waren, heeft de regering het besluit genomen, om van de stad naar zee een kanaal te doen graven. In het laatst van 1858 was het reeds over de geheele lengte voor ongeveer de helft der diepte uitgegraveu. Tusschen Ba- tavia, Samarang en Soerabaja bestaat eene ge- regelde stoombootdienst. Op eenigen afstand van Samarang zijn de omstrekeu zeer schoon; daaronder behooren vooral de w^en, welke om de West, en de Zuid loopen. Samarang (Bivier van-), rivier op Java, residentie Samarang, welke hare bronnen op den Oengaran heeft, van welken zij door eene^ diepe kloof afkomt; zij heeft een onaanzienlijk bed en modderig water. Binnen de stad heeft zij eene breedte van 80 Rijnlandsche voeien en is diep genoeg voor kleine vaartuigen, doch aan de mending is zij aan een modderpoel gelijk, aangezien geene hoofden haar in zee uitbrengen. Zij valt in zee en vormt de haven van Samarang. Y6(5r de molding is eene bank Tftu 1 Bijnlandschen voet bij laag water ; de^e bank wordt door de sterke aanspoeling dex zee meer en meer vergroot. De rivier heeft eeu loop van 18 palen. Samarang, dorp op Java, residentie Ba- njoeniaas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Singomerto. Samarang, eiland in de Sollok-groep, op 5° 28' 30'' N. Br. en 120^ 15' 30" 0. L. Samarang, dorp op Sumatra, aan de rivier van Benkoelen. Samarang-berg, zie: Oengaran. Samarangkei, dorp in Borneo's Wester- afdeeling, rijk Sangouw, aan het riviertje Li- mouw, met een 40tal huizen. Niet ver van deze plaats liggen goudwasscherijen en diamant- mijnen; ook komt er antimouium-erts, graniet en op enkele plaatsen syeniet voor. Samarinda, hoofdplaats van het rijkKoe- tei, op Borneo's Oostkust, op den regter oever der rivier Mahakkam, 41 mijlen van zee gele- gen, op 0** 20' N. Br. De Adsistent-Resident van Eoetei houdt er verblijf. Zij is de grootste handelsplaats van het rijk en grootendeels be- woond door Boeginezen, die onder hunne eigene Hoofden staan. De meeste haizen zijn op drijvende vlotten gebouwd, even als die van Falembang op Sumatra en van de stad Borneo. Er komen te Samarinda steenkolen voor, die uitgegraven worden. In October I860 kwameu te Samarinda aan twee en vertrokken vandaar vier koopvaardijschepen. De lading der laat- sten bestond uit rotan, was en ffetoA perljat en had eene waarde van / 80,000. Samaringa, eiland ten Oosten van Cele- bes, in de Moluksche zee, op 3"* 24' Z. Br. ea 123* 52' 0. L. Samaria, rivier in Borneo's Zuid- en Gos- terafdeeling, welke in de Barito vloeit. Samarlanga, landschap, haven en hoek op Sumatra, koniugrijk Achin, 30 uren Oost-Zuid- Oost van Achin. De haven is het middelpunt van een aanzienlijken handel. De hoek ligt op ^ 51' N. Br. Samar Laut, een der Basilan-eilandeu, ten Noord-Oosten van Borneo, groot, volgens Melvill van Cabkbee, 2.5 vierkante geogra- phische mijlen. Samaro, hoek aan de Zuidkust van het eiland Groot Banda. Samaroengi, dorp in Borneo's Zuid- en Oostezafdeeling, landschap Sampit, aan den linker oever der Kwajan, bewoond door 170 Dajaks (1853). Samas, dorp op Java, residentie Djokdjo^ karta, afdeeling Mataram WHan» distrikt Ban^ toel Karaug, bij den moiid der Oepak. SA. Sd6 Sama Sama, dlandje en dorp met eene Mobammedaansche bevolking aan de Zuid« Oostzijde van het eiland Kias, ten Zuiden van de n?ier Goenong Lemboe. Sama Sama, hoek op de Zuid-Westknst no het eiland Nias. Samaaoeroe of Samasoeweroe, zie: Elpapoetih. Samaaaa, eilandje ten Weaten van Bor- iMo, aan de Weat&jde van het distrikt Mon- tndo. Samaty rmer in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, welke in de Pemboeang rait. Bamaty hodc op Jaya^ aan de Weatkust Tin de residentie Japara, op 6*" 35^ 10'' Z. Br. Samat^ riyier in Borneo's Zuid- en Ooster- sfdecling, distrikt Koehin^ welke in de Pern- ineai^ yait. Sanmt, dorp op bet eiland Ceram, onder Wabaai, regentschf^ Hatiling, bewoond door 150 Heidenen. Samata, dorp in Borneo's Westerafdeeling, distriit Fontiauak. Saxnatangy dorp op de Noord-Westknst n& Borneo, rijk Serawak. Samatang, dorp op Somatra, adsistent- nsidentie Benkoelen, afdeeling Lais, aan de nrier Palli. Samatang, dorp op het eiland Madura, in Itet Westen der afdeeling Soemanap. Samate* dorp in Borneo's Westerafdeeling, lijk Landak, bezuiden de hoofdplaats Landak. Samateia, boofddorp van het Papoesche qU Salawati, op zijne Zuidkust. Het is <ie zetel Tan den Badja, en bewoond door 85 Hoiounmedanen. SamateUo, drie eilanden ten Westen van ^^ behoorende tot de Spermonde-groep. Het zuidelijk&te ligt, volgens Gkegobt, gemid- ^ op 4- 43' Z. Br. en 119" 21' O. L. Bamatoe, dorp in Borneo's Zuid*- en Oos- ^deding, rijkje Kota Waringin, aan den ngter-oeTer der Lamandouw, met 56 Ma- ^lea (1853). Bamatoeaiii rotsachtige berg in Borneo's Zaid- en Oosterafdeeling, distrikt Kahajan ^1 aan de Unkendjde der bronnen Tan de l&bajan. Bamau, zie: Samang. Bamaaw, zie: Samao. ^amawangy landschap en dorp op Sumatra, ^cKdentie Padangsche BoTenlanden, ten Noor- '^ en ten Westen Tan de XX Kota's, ten ^ten Tan het meer Singkarah, en ten Zsiden Tan Blimbing gelegen. Men treft tf een OTerrloed van TTuchtboomen, Tooral lUL ' kokospalmen aan, waartussohen de woniugen der inboorlingen gelegen zijn. Dit landschap wordt door een Toewankoe bestuurd, die in het dorp Samawang woont. De Engelschen hebbeu in 1819 te Samawang eene bezetting gehad, welke door de onzen is afgelost, doch sedert door den Overste Eaapf, uit hoofde van de ongunstige positie, is ingetrokken. "Uit Sama- wang loopt een weg Noord-Oost naar Batipo, een Noord naar Tanah Datar, een Zuid-Oost door de XX naar de VII Kota's. Er wordt te Samawang kopererts gevonden. Samawang, dorp op Sumatra, residentie Padang, distrikt Kambang. Samawang, dorp op Sumatra, residentie Padangsche BoTenlanden, landschap VII Loe- rah's. Samawang, dorp op Java, residentie Sa- marang, afdeeling en distrikt Salatiga, in het Oosten. Samawang, rlvier op Java, residentie Ka- doe, regentschap Magelang, distrikt Bandongan, die uit den Soembing outspringt en zich met de Progo Tereenigt. Samawang, zie: Singkarah. Samaweh, dorp op Sumatra, koningrijk Achin, landschap Samarlanga. De huizen, 150 in getal, zijn er digt bij elkander gebouwd en Tormen eene straat. Samaweh heeft eene der Teiligste havens aan de kust van Pedir. De ankerplaats is op 7, mijl ran het strand. Het dorp ligt op eene hooge zand- bauk, zoodat het bij zwaren vloed geheel door water omringd is, hetgeen voor den voet- ganger zeer onaangenaam is. De voomaamste voortbrengselen van het land zijn betelnoten en rijst; ook kan men er olie, wierook en oli- fantstanden in matige * hoeveelheid verkrijgen. De handel in rijst wordt er door Chinezen van Poeloe Pinang gedreven. De invoer bestaat in opium, zijden stoffen, Bengaalsche kleedjes, ]^e- weren en sabels. Samba, distrikt en rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, landschap Mendawei. De rivier valt tegenover Toembang Danoem in de Katingan en is aldaar 350 Bijnlandsche voeten breed. Zij heeft haren oorsprong op den berg Baja. Aan de Samba wordt goud- en ijzer- erts gevonden. Samba, zijtak der Sepangouw, in Borneo's Westerafdeeling, rijk Sambas. Samba, dorp in Borneo's Westerafdeeling, rijk Sambas, landschap Sepang. Samba, dorp op Celebes' Westkust, afdee- ling Sandjai, distrikt Boelo Boelo, met 3 hui- aen, bewoond door een 30tal aielen (1861). 15 826 SI. Sambadin Darat en -Lai;t, twee eiland- ! jes aan Borneo's Westkust, in de straat van Karlmata, onderhoorig aan Pontianak. Het grootste wordt door een digt bewassen, 300 Bijnlandsche Yoeten hoogen heuvel gevormd. Men vindt er drinkwater en vruchten, alsook swijnen, herten, Togels en schildpadden. Sambaiba, dorp op het Sandelhout-eilaud, dat met nog diie andere plaatsen onder eenen Jtadja staat. Sambaja, zie: Solo. Sambaja, dorp op Java, residentie Soera- baja, afdeeling Grissee, 10 palen van Qrissee, 21 van Soerabaja en 55 van Modjo Kerto. Er is een poststation. Sambajangy berg in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, rijkje Kola Waringin, op de grens van Matan, die, volgensde Dajaks, de nstplaats van alle ziden is. De hoogte be- draagt 4,360 Eijolandsche voeten. -Sambakkira en Sambakki Dikit, twee rivieren op het noordelijk gedeelte van het eiland Batjan. Sambakkoeng, rivier en dorp op Borneo's Noord-Oostkost, landstreek Tidoeng. De rivier ontspringt op den berg Pentjiangan en 'heeft door eenen zijtak gemeenschap met de rivier Seboekkoe. Uit deze rivier leidt verder een oorspronkelijk kanaal, Gelagan genaamd, naar de rivier Sebauwang en een ander naar de Djawa-rivier. De boofdplaats van dit rivier- gebied is Temelingan Djawa. Aan de monding der rivier, gel^en op 3® 50^ N. Br., zijn on- diepten. Er is bij Sambakkoeng eene vogel- nestklip, die jaarlijks veel oplevert. De verdere voortbreugselen dezer streek zijn: was, roian, honig, sago en matten. Sambalia, dorp op het eiland Boneratta. Samballoeng, zie: Sambilioeng. Sambalok^ rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, afdeeling Groote en Kleine Dajak, welke in de Kapoeas Moeroeng valt, Sambanbaiiy zie: S a bam ban. Bambang, dorp op Java, residentie Bern- bang, afdeeling Bodjo Negoro, distrikt Pa- dangan, aan de rivier Goudoengan. Sambang, dorp op Java, adsistent-resi- dentie Patjitan. Bambang, berg op Java, residentie Pre- anger Regentschappen, afdeeling Bandong, op de oostelijke grens van het distrikt Bongga. Sambang, dorp op Java, residentie Sama- rang, afdeeling Salatiga, bewoond door onge- veer 400 zielen. Sambangan, dorp op Java, residentie Soe- rakarta, afdeeling Soekowati, aan de Solo. Sambang^n of Bodjong« eon der Karl- mon Djawa- eiknden ten Noorden van Java. SambCkBg Djiwa, rivier op Celebes' Westkust, in het Zuid-Westen van het land- schap Goa. Sambar, dorp op Sumatra, residentie Fa- lembang, afdeeling Moesi Uir, aan de Bataag Hari Leko. Sambar of Batoe Titi, kaap aan Bor- neo's Westkust, die denzaid-westel^enulihoek van Borneo vormt, gelegen volgens Melviu YAM Carnbeb op %"* 62' Z. Br. en 109' (K 58" 0. L., en, volgens Gbego&t, op 110" 12' 0. L. Zij bepaalt de Westujde van de baai Ajer Hitam. Een gelijknamig eilandje ligt bij deze kaap. • Ook vloeit er in Kandavaagau eene rivier Sambar. Sambar, dorp op Java, residentie Cberi- bon, afdeeling Koeningan, distrikt Kadoe Gede. Sambaran, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, aan de rivier Karang Intan, af- deeling Martapoera. Sambar Glap, eiland ten Oosten lan Poeloe Laut, aan Borneo's Zuid-Oostkust, teu Zuid-Oosten van Seboekoe. SambaSy zie: Westerafdeeling van Borneo. SambaSy rijk in Borneo's Westerafdeeling, ten Noorden begrensd door Serawak, ten Oos- ten en Zuid-Oosten door Landak, ten Zuidea door Mampawa, waarvan het door de Doeri- rivier gescheiden is, en ten Westen door de zee. Het is een der oudste rijken van de Westkust en schijnt omstreeks het jaar 1600, eu eelfs nog omstreeks 1700, zeer aauzlenlijk te zijn geweest en zijn gebied tot ver in het binneu- land' te hebben uitgestrekt. De bevolking be- draagt eugeveer 66,000 zielen, namelijk ruim 9,400 Male^ers, ruim 330 Bo^inezen, ruim 100 Arabieren, ongeveer 35,000 Ghinezen en 20,600 Dajaks, terwijl de Europeaneu, met bet garnizoen daaronder, op 200 zielen berekeod worden. Men vindt er rijke goudm^oen, die door Ghinezen bewerkt worden. Het lucbt- gestel wordt er voor niet ongezond gehouden, hoewel er vele koortsen heerschen, en de groud is er zeer vruchtbaar. In de zoidelijke afdee- ling houdt de bevolking zich overal bezig met den rijstbouw. De bosschen leveren zeer reel gom-elastiek op. Behalve de heuvels, die be- noorden de Sambas-rivier en ieta verder bij kaap Raja zijn gelegen, is de geheele ku&t laag en vlak, eu bestaat z;g voornamelijk uit een fijn kiezelzand. Onderscheidene rivieren doorstroomen bet land, waaronder de Sambas de y oornaamste is SA. 227 JksB is Toor de seheepvaart zeervoordeelig, daar lij saa de mosding reel water heeft. Zij heeft haren oorsprong uit het Teraf gelegene Pandan- gebergte, doorloopt het distrikt Larah en ver- eeoigt zich, btj Batoe Oedjong, met de Simpang Simbas, een grooten zijtak. Bij het dorp Ledo Tordtaj ▼oorkleine vaartaigengeschikten neemt lidaar het ririertje Ledo op. Vervolgens ont- nogt 2^ de vateren der Sambas Kiri of Sim- pang Siding, die uit het landschap Siding komt, e& loopt daama, in eene zuid-westwaartsche rijting, in zee, op !• 12' W N. Br. en 109** y y* 0. L., met eene monding, die aan haren uitgang twee schoone ronde henvels heeft, ?elke op de tegenover elkander liggende oevers stau. \66t de mending ligt eene modderbank, die echter hi) ho<^ water gemakkelijk door adepen van 17 i 18 R^nlandache voeten diep- gsQg kan worden overzeild. Benoorden de kiotiplaats zendt de Sambas-rivier de takken Senbi, Tempapan, Bantanan en Sintangan nit. Sambas wordt bestanrd door eenen Adsistent- Resident. Yoorts heeft men er een Kommies, tea Klerk en Havenmeeater, een Klerk, tevens nut- en proTisie-Fakhuiameester, een Klerk a VendaachriJTer, een Ontvanger yan 's lands bs, terens Notaris, een Ambtenaar van den (nrgerHjkeo stand, een Vendumeester, tevens liebitant van het klein-zegel, waarnemend Qriffier brj den hndraad en buitengewoon Ambtenaar TiD den burgerlijken stand. Yerder zijn er ter kofdplaats een Agentschap der Balaviasche veeskamer, een post-Kommies, tevens buiten- gevoou Beorwaarder van den raad van justitie te Batavia, een zontverkoop-Pakhoismeester en tvtt civiele Gezaghebbers in de distrikten Punaogkat en Seminis. De Chinesen hebben ter Loofdplaats een Ka- piidn en voorts zijn aldaar een Djaha en een ^sMghoeloe gevestigd. Sambas, hoofdpUiate van het rijk Sambas, B Borneo's Westerafde^ling, in de afdeeling ^^g, aan de Kleine Sambas-rivier, op 1^ 12' 24" N. Br. en 109* 1' 30" 0. L. Zij is de Terblqfplaats van den Resident en van den ^tan, wiens paleis in 1S32 geheel vernieuwd ^ en verder van het in het yoorgaande aitikel ^s^eld personeei van ambtenaren. De inwo- B^ vorden op ongeveer 10,000 zielen geschat, 'aarondcr omstreeks 8,600 Maleijers, wier wo- luigen op palen geboawd zijn en grootendeels ^ den linker oerer der rivier Uggen. Aan ^oen oever bevindt zich ook het Chinesche kamp, oat nit pUnken huizen bestaat en nabij hetwelk ficb de tempel bevindt. Voorts ziet men er ccte aanaenlijke Mohammedaansche moskee. Deze plaata heeft eene Nederlandsche bezetting en veel handel, voomamelijk in opium. Deze handel wordt vooral langs de kust gedre- Ten door inlandsche en ra-vaartuigen. De ha- ven is voor den grooten handel opengesteld en drie kruisbooten waken voor de veiligheid in den oqfitrek. Geen inkomende en nitgaande regten worden te Sambas gevorderd. Evenwel maken enkele artikelen daarop eene uitzondering: zoo wordt er belasting geheven op tabak, en wely27s en / 10 per pikol, naar gelang de invoer ge- schiedt door Javanen, of door Chinezen en andere vreemdelingen. Het fort van Sambas, aan den regter oever der gelijknamige rivier, op eenen moerasgrond, te midden van wildemissen gelegen, is in 1823 gebouwd. De daartoe behoorende gebouwen zijn van hout en bestaan slechts uit d6ne ver- dieping. £r is een Officier van Gezondheid der tweede klasse geplaatst, alsmede een landraad gevestigd. Yan Sambas naar Seminis geleidt een weg, aan welken men den 18*^ Mei 1857 is begonnen en die reeds meer dan 35,000 Rijn- landsche voeten lengte heeft bereikt. In 1850 had er een opstand onder de Chi- nezen plaats, die door eene derwaarts gezon- dene expeditie spoedig gedempt is. Sambas (Qroote-), linker sijtak der Bam- bas-rivicr, op Borneo's Westkust. Sambas (Kleine-), regter zijtak der Sam- bas-rivier, op Borneo's Westknst, die zich met de groote rivier vereenigt en waaraan de hoofdplaats gelegen b. Hare oevers zijn be- groeid en strekken tot TerbUjf aan Tele apen. Sambati distrikt, rivier, dorp en hoek op Sumatra, residehtie Benkoelen, in het W^esten van de afdeeling Kauer. Sambatok, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Kahajan Oeloe. Zij is een regter zijtak van de Toendau. Sambengy dorp op Java, residentie Bageleu, regentschap Koeto Ardjo, distrikt Pitoeroeh. Samberah, dorp in Borneo's Westerafdee- ling, rijk Simpang. Samber Bedjo, zie : S a m b i r e d j o. Samberoe, plaats op Celebes, residentie Manado, in de Minabassa, afdeeling Tondano, distrikt Tomohon, nabij het dorp Tataaran, met eene laauwe zwavelachiige bron, waarvan gebruik wordt gemaakt tot geuezing van won- den en huidziekten. Samberaja, dorp op Celebes' Westkust, afdeeling Sandjai, distrikt Toeroengang en Ma- ttipi, met 4 huizen en 27 zielen (1861). 15* S98 SA.. Sambi, rivier in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeelingf rijkje Eota Waringin, welke bij Pa- njambahan in de Aroet Talt. Aan deze wordt eene groote hoeveelheid goud^ gemengd met platina, gedolven. Aan den regter-oerer der Sambi ligt een dorp van gelijken naam, 3 uren gaans van de Aroet, met eene berolking Tan S6 Maleijers en 280 D^jaJcs (1853). Sambi, dorp op Java, residentie en regent- Bchap Rembang, dbtrikt Waroe, aan de rivier Delok. 8ambiclja4jar9 dorp op Java, residentie £ediri, afdeeling Berbek, distrikt Godean. Sambi Ged^, dorp op Jara, residentie en regentscfaap Soetrabaja^ distrikt Qoenong Ken- deng. 