Corporate financial management
Terwijl in 1854 tot en met 1858,20oalsg^ zegd, de pluk van 707 vrucbtdragende booDien in het eerste jaar, tot 420 in het laatste per huisgezin was afgenoroen, en bet gemiddelde voor het geheele tijdvak had bedragen 603 boomen, heeft in het nu in bebandeling geuo- men tijdvak een koffijplantend huisgezin gemid- deld geplukt: in I860 539 boomen I, 1861 B62 , , 1863 515 , t 1863 627 w en gemiddeld over de 4 jaren 535 boomen, diis 32 boomen meer dan in het vroeger tijdraL De regering of liever de ambtenaren, die harentwege met de aangelegenbeden der knlte- res in de binnenlanden zijn belast, schijnen is de meening te verkeeren, dat met eene betere betaling eene verzwaring van den arbeid bn gepaard gaan, en niet in te zien, dat die verzwaring ran den arbeid Jiare grensen \sf^* tegen wier overschrijding wel bijzonder inag gewaakt worden onder eene landbonvendebe- volking als die van Tagal, welke, gelgk ow is gebleken, voor hare eigen kultunr reeds zoonel te doen beeft Buiten die bevolking is vel is waar een aauzienlyk deel der totale inJandsdv TA, Ml bevoUiiig van T^kgal ventoken van het besii van velden, en kan dus door dat gedeelte be^ langrijke holp aan do landbonwonde boTolking 'wordexL Torleend, maar, — gezwegen nog dat die omBtandigheid niet gunatig pleit Toor eene reaidentie ala Tagal, -— het lijdt geen twijfe>, dat, soodrade eigenlijke koffij planter bijj die kultuur en bij do andere werkaaamheden, die hij Tooar ziehzelven te Terrigten heeft, de han- den zoo vol heeft, dat hij kiaohtige hulp noo- dig heefty het gedeelte van den arbeid, dat h^ alzoo aan hnorlingen of de zoogenaamde otom^ menoemp<mff geheel en zonder behoorlijk toezigt meet oreriaten^ noodirendig zeer daaronder meet ISjden. Is dit reeds voldoende om ons te doen be- gnipen, hoe het komt, dat, in weSrwil eener betere betaling, de produktie per boom in de laatste jaren tooh is achteruit gegaan, er komt buitendien nog eene andere omstandigheid daarbq, velke op die renninderde produktie per boom waarschijnlijk ook niet sender in- Tloed is gebleven. De teelt van zoogenaamde pagger- of kam- pongkoffij moge in zekeren zin voor de bevol- king aangenamer zijn, daar zij in de nabijheid der desaa's plaats Tindt, nit het oogpunt van het rendement per boom staat zij in den regel niet gelijk met de teelt van koffij in ger^dde tiiinen en van zoogenaamde bosohkoffiji die aan de hellingen der bergen plaats vindt, daarge- laten nog dat de boom bij de pagger- en kam- pongkoffij teelt niet zoolaug vruohten draagt als bij de twee andere kategorieu van aanplant, zoodat daaruit veder meer werkzaamheden Toortvloei)en om die teelt, voor zoover daar- Toor genoegzame grondeu aanwezig zijn, op eene eenmaal bereikte hoogte te houden, — afgesobeiden van de vraag: of de zoogenaamde paggerkoffij, die meastal op lager liggendcv gronden wordt geteeld, van even goede kwali- teit is als die, w^e aan de hellingen der bergen wordt geprodnceerd. Om nu evenwel te komen op de tweede om- standigheid, die naar onze meening ook het hare beeft kunnen bijdragen, om het rendement per boom in de laatste jaren ongunstiger te doen worden, in welrwil van eene steeds voomit- gaande hoogere betaling, zij is onzes inziens hierin te vinden, dat in den pluk der vier laatste door ons behandelde jaren een belang- rijk deel is ingenomen door die paggerkoffij. In het tijdvak van 1854— -1868 heeft men, zooab wij reeds vroeger zeiden, 19,487,186 boo- men geplnkt, en daaronder had men 8,4S0,920 boomea of roiqi 43 '/^ bi|j de pagger- of kampongkoffij teelt; terwip vm de 90,349,686 vruditdragende boomen, die in 1860-^1863 zijn geplnkt, 9,570,503 boomen 0 of niim 47 ^U behoorden tot de kategorie der pagger- of kampongkoffij. Op bL 216 van het 2e Deel deden wij het wenschelijke nitkomen, om voor de inlandsohe hoofdeu en Europesche ambtenaren, aan wier leiding de koffij teelt is toevertrouwd, de nit- zigten op bevordering en het genot van bni* tengewone belooningen af hankelijk te maken van hun ernstig streven, om de teelt zoo hoog mogeLjjk op te voeren, niet door uitbreiding quand-m^me, maar door al wat, zonder aan db reputatie der Javakoffij schade te doen, het rendement per boom en, bijgevolg van dien, de prodnktie per koffijplantend huisgesin kon doen toenemen; terw^ in verband daarmedoy naar onze meening, het zoeken moest zijn om zooveel, maar ook niet meer te planten dan men vooraf zeker bereJcenen kon» z<uider nadeel voor de bevolking en voor de beschikking over genoegzame gronden te kunnen volhouden, en om den naar dien maatstaf geregelden aanplant zoo good en zoo zorgvul(% mogelgk te be- handelen en daarvan de meest mogelijke partg te trekken. Uit het voorafgegane is het blijkbaar, dat er bij de koffij -kultaur in Tagal maar weinig werk van is gemaakt, om in dien geest te handelen, en dat men gemeend heeft, dat eene verhoogde betaling voldoende zoa zijn, (un de toekomst der teelt te versekeren, des noods met eene verzwaring van den arbeid. Het is alsof hetgeen wegens die verhoogde betaling door de bevolking meer voor haar produkt zou worden ontvangen, en dus minder op de geleverde koffij zou worden gewonnen, eenigermate moest worden geoompeuseerd door eene meerdere produktie, onversohiUig hoe die zou worden verkregeu. Dat men alzoo lang- zamerhand en meer en meer den krachtigen invloed eener betere betaling j^blematiek moot maken, heeft men niet ingezien. De Tagalsche koffijteelt althans kan ons daarvan het bewijs leveren, en het lijdt, naar ons in- zien, geen twijfd, dat, als men op dien weg voortgaat, ^- daargebten dat te zware arbeid, omdat die niet naar behooren kan worden •) Te weten: in 1860 2,461,698 boomen , 1861 2.575,768 „ . 1862 2,244,206 . 1863 2,288,881 „ te zamen. • . 9,570,503 boomeix. 841 TA. g«pmt0er4 nn nit moei bremget ki TCf min- derde ptodukiie, -*• het gebrek mh gesehikte gronden mAx yan M0?«rlede wedet nuSev en meer zal does geToekn> en dat m€n dan even als vroeger, om den aanplant in hei getal der boomen niet ie doen afnenen, weder lal ga&n planten op gronden waaryan in redelijkheid geene vooide^e remltaten te wachten ziju. Zoo- decade zal eeiie betere betaling bare beteekenis geheel Terlieaen en geen effect meer sorieren. Wat die brtere betaling aangaat, aoo wiUen wii aangcaien db bewerking van dit Woordcn- bodk baar etude nadert, en er vaarsoh^nliik geene gel^enkeid meer aal aijn, om o?er de kofijieelt later veel te spreken, aan dat ptint bier nog voor eenige oogenblikken de aandacht 8obenkea, nan aanleiding Tan once bevindingen bi) bet onderzoek naar de Tagalscbe koffijteelt. Oftoboon aan de koffijpiantende bevolking in 1833 ia to^eaegd ecne betaliag van haar prodnkt naar den marktprijs, na aftrek van '/g vww Undrente en van / S'/i V^ V^^^ "^^ transport der koffij van de pkats der prodnktie naar de afscheqwpakkuixen aan de stranden^ aobten wij het, in de gege^en omstandigheden, nu die bevolkiog aedert eene reeks vaa 35 jaren gedwongen is geworden koffij te telen sonder dat op die toezegging eenig regard is geslagen, en nu de koflljprijzen 200 hoog aijn, bet niet raadzaam, om plotseling en niet geleidelijk tot eene vollcdige vervuUing dier belofte over te gaan, hoezeer ons welbegrepen belang, voond ten eindedevoortaetting der kultuur teverzeke* ren, vordert, dat men er toe kome en wel zoo spc^ig mogelijk. Voor 's lands financieel belang zon zulk een plotselinge overgang niet de ge- volgen bebben, vrelke men bij geleidelijke op- klimmiAg er van verwacbtea mag, naar veeleer tot schade kunnea strekken. Niet veel betere resmltaten son de zaak voor de bevolking beb- ben* Voor haar, zoo gebrekkig ontvnkkeld en zoo engewoon aan eene goede belooning van baren arbeid, als zg is, zon eene verboogde be- taling naar den maatetal, waarop zij »egt heeft, nieta meer zijn dan een voor bet oogenblik sterk werkende prikkel, om binnen den kortst mc^elijken tijd de grootste winsten te bebalen. Die prikkel zou te sterker werken, bijaldien bij de koffijpiantende bevolking het vermoeden mogt opkomen, dat de vervulling der vroegere toezegging slecbts een lokaas is, om haar hare uiterste krachten te doen inspannen, doch waarop zij niet bij voortduring zon kunnen rekenen. Men zou dus gevaar loopen, — en zoowel het zorgeloos karakter van den Javaan bij al het onzekere dat er in zijnen toestand beataat, als de ervariog die bij heeft, boevd- nig aan tijn belang gebeobt vrordt enlqieks' nen kan op vervaliing van gedane toeuggis- gen, wettigen de vrees voor da* genaz t&s* ztns^ "— men zon dns, zeggen vq, gerttrko* pen, dat de bevolking, gebr nik maknAt vn hd gonstig oogenblik, en idleen om erniteeagelde* lijk oogpnnt dadelijk de meeste partij vti te trekken, bij de teelt zelve, als ook bij del pH te verk ging met veronacbtaamLag vin he^ea er vereisobt wordt voor eene behoorliQko ia- standhoudiag der aanpLmUngen, em ziok wik langs dien weg bet voortditrend genet te ve^ zekeren der voordeelen, die voor hair uit de koffij teelt in werkelijkheid kunnen voortvloeqn. Is bet, in verbaad tot de luer ontwikkdde denkbeelden, naar ons insien Tan veieDlijk groot belang, om tot den in 1833 toegeMgtia maatstaf van betaling met anders dan tnpB* wijze te komen, — ^ er toe komen, diti^t bij ons geen twijfel, moeten vrij, vil men niet ^elen met woorden ea eeaaiaal vrerkelijk ko- men tot eene koffij kultuur, die zonder eeoiga den minsten dwang in waarfaeid vrij nag keeleB. Die langzame, trapswijze opklimming indenvoor de koffij te betalen prijs, met bijr. Vs S^des of / 1 per pikol 's jaars, totdat men emdeliik bd doel heeft bereikt, namel^k de vernilliiig tier in 1832 gedane toezegging eener betaling da voile marktwaarde na aftrek der belasting ei der kosten van transport, zal, juiat omdat er enkele jaren mode verloopen en de bevolkiiig daarin bet bewijs zal vu^eo, dat bet vowt- gaan op dien weg nu toeh emstig gemeeodis, nog dat gevolg kunnen bebben, dat wanoeer men er toe komt, om de kultuur aaa denn^ wil der bevolking over te ktea, iq met sUccb zal blijven tden, maar ook nu, net hare be- tere ervaring te rade gaaade, Hever aaa ^ Gouvemement verder nd wiUea levcrea, da haar prodokt aan partikoliere ondecneoMfs ^ opkoopers afstaan ; want bet ia onze overtm- ging, dat, mits men slecbts met de meeste loyvi' teit tegenover de bevolking bl^ve faandden, partikulieren bezwaarlijk ia dea opkoop ni koffij zullen kunnen ooncuireren tegenketOoa* vemement, betwelk de kol^j aladaa aan sch laat leveren, met het doel slecbta om zieb te verzekeren van de opbrengst der daanan vff- schuldigde belastiog. Het ligt wel is waar niet in onze denkbed- den, om het voor wenschelijk ea eigenaardifte houden, dat de regeiing de id van koopatf bligve vervullen; maar er z^ van die Xw^- den, zooals die, waaria onze Oost-Lidiachebefit* tiiigen tegenwoordig verkeeren^ in wdke esM TA 843 onYOorwaardel^e toepaaBiBg van raiionele denk- beelden en zaiTere beginseleii^ — en daaronder brengen wij dat eener onthouding van de zijde der regering van al wat haar^ gelijk het regt- atreeka belang hebben bij handelaspeculatien, noodwendlg in eene Talsche stelUug moet bren* gen en baar plaatat op een voor hare roeping geheel oneigenaardig standpunt, *- in welke^ zeggen w\i» zulk eene onvoorwaardelijke toe- passing althans aanvankelijk niet mogelijk of Lierer niet raadzaam is. Yooral is dit bet ge- ^al nn men, niet alleen bier te lande, maar 3ok, en wel nog veel meer, in IndiS zelve ie buisbouding yan staat tot eene zooda- oige boogte heeft opgevoerd, dat bet letter- iijk aan bet onmogelijke grenst, om yoor de bestrijding der te doene uitgaven niets dan be- lasting in geld Tan de bevolking te beffen, en yr geen. andere uitweg overbliift, daa om er laar te streveu, een gedeelte van bet benoo- ligde te doen opbrengen in natura, Maar, vraagt nen welligt, komt dan eene opbresgst in na- ,ura niet op betzelfde neder als eene opbrengst n geld, — • en, vanneer eene bevolking geen ;eld, altbans niet voidoende kan opbrengen, 'olgt dan daaruit, dat zij bet wel in natura :an doen? Wij zijn de laatsten om de kracbt tier tegenbedenking te willen ontzenuwen, en rkennen gaame, dat door eene voortdurende sTcring van prodnkt aan den lande bet wel enigzLns den aobijn beeft, alsof daarmede inge- rikkeid gebnldigd zoa worden bet yroegere, zoo f keureuawaardig stelael der contingenten en edwongen lereringen onder de voormalige ). I. Xompagnie, en dat van 1832 tot ntl toe. Het is evenwel niet meer dan scbijn. Onder e Kompagnie werden, en onder bet kultnnr- telsel worden nog produkten geleverd tegen rillekeurig bepaalde zeer lage prijzen, bijzonder Let bet doel, om daarop zooveel mogelijk winst 3 bebalen» terwijl bier eene levering wordt oorgestaan tegen eene betaling tot de Voile raarde, alleen om zicLalzoo.te.Terzekeren van B op bet produkt yerschuldjgde belasting. ^elken waarborg tocb» -r men. veroorloviB ons eze wederrraag op de zoo even gedane, •— xlkeu waarborg zou de regering bebben, dat, >o zij die levering plotseling losliet, zij niet- )min verzekerd zou blijven van de ontvangst er belasting? Nog meer, — - welken waar- org zou zij bebben, dat de bevolking al de oordeelen zou genieten, die zij, na aftrek der blasting, van baar prodnkt bebben kan en beb- zu. moet? Kiet een enkelen, — of is de on- elukkige gescbiedenis van bet tijdvak van S16 tot 1830 niet daar, om te doen zien, tot welke resnltaten eene o&bekookte toepassinj van op zichzelve onwederlegbare liberale ea rationele denkbeelden en beginselen leiden kan' en leiden moet onder eene bevolking als de Javaanscbe, welke — ^ boeveel er ook in baren toestand sedert moge veranderd zijn, — op bet stuk barer weerloosheid tegenover bet intelleo- tueel overwigt van den partiknKeren onderne- mingsgeest, belaas! maar weinig, zoo lets is verbeterd, terwijl van bare boofden, die bare natnurlijke bescbermers moesten zijn, nocb nu, nocb in lang, -* wie weet boe lang? — eene andere ervaring te wacbten is, dan die men in gemeld tijdvak van ben gebad beeft. Eene andere zaak zou bet zijn, bijaldien de financiele toestand zoodanig was, dat men zioh kon bepalen bij de beffing eener matige land- rente van den grond en van een matig regt op den uitvoer van koffij. Dan zou er niets z^n wat bet Gouvernement zou kunnen regt- vaardigen, om nog langer de rol van koopman te blijven vervuUen ; docb wij zijn, belaas ! zeer ver van zoodanigen toestand verwijderd. Maar boe dit ook zij, — en ofscboon wij van meening zijn, dat, dank zij onzer irrationele en eigenbaatzucbtige koloniale staatkunde, de re« gering zicb vooreerst nog niet zal kunnen ont- slaan van de rol van koopman, die zij nooit op zicb bad moeten nemen, •— er bestaat geene enkele goede reden voor baar, om bij de ver- vulling dier rol verder te gaan dan strikt noo- dig is, en zicb te begeven in allerlei kunst- matige regelingen en combinatien, welke zij aan den partiknlieren bandelaar moet overlaten, om zicb eenvoudig te bepalen bij den inkoop en den verkoop op de Indiscbe markt van de aan baar geleverde koffij. Hiermede zou bare be- i moeijing niet verder gaau en ook geene andere strekking bebben, dan om zicb te verzekeren, dat aan den eenen kant de bevolking den marktprijs der koffij en aan den anderen kant 's lands kas de daarvan verschuldigde belas- ting met de kosten van transport ontvange. Wij bebben reeds meermalen, ja tot verve- lens toe, in dit Woordenboek, van verscbillende tijdstippen, zelfs bij successive vermeerdering van de boeveelbeden, die ter markt werden gebragt, aangetoond, boe altijd de verkoop in Indie voordeeliger uitkwam, dan op de Ne- derlandsche markt, bij gedwongen overvoer door bet kostbaar intermediair der Handelmaatschap- pij. -— Al wat tegen eenen verkoop in Indie is aangevoerd, bijv. dat er geene kapitaien naar toe zouden vloeijen, voldoende tot betaling der massa van produkten, die geleverd konden wor- den, •— voorts dat men uit dien boofde niets an- 8M TA. dars te w&cbten had dan daling ran prijzen en TerDietigingboTendien van OBze soheepvaarti — en nog meer andere beswaren, die niet anders konden komen dan van de zijde dergenen, die bij het kunstmatig consignatiestelsel en de Yoortzetting er van belang hadden, — dat al- lea is door de onderyinding gelogenstraft, en het kou ook niet anders, want de argumenten druisohten aan tegen alle huishoudkundige be- gin selen, die niet anders zijn dan de slotsom Tan ervaring en Tan het eenvoudig gezond Terstand. Men Terge dus niet van ons, om hier weder op te treden tot wederlegging van zulke ongerijmdhedeny maar Tergunne ons nog Mxi een geldel^k oogpunt na te gaan, welke resultaten eene betaling der Tolle waarde voor de koffij, na aftrek Tan het Terschuldigde Toor belasting en transport, Toor 'sRijks finaucien en bijzonder Toor de koffijplantende bevolking hehben kan en waarschijnlijk ook hebben zon. Wij villen daartoe tot grondslag onzer yerdere berekeningen en beschonwingen de resultaten nemen. der geheele Gouvernements koffijteelt in de Tier jaren Tan I860 — 1863, — resulta- ten, die stellig niet de minst Toordeelige zijn geweest, Teeleer tot de gunstige behoorea, zoo- wel wat aangaat de geheele produktie als het rendement per Truchtdragenden boom. Uit de r^eringsTerslagen blijkt, dat de to- tale produktie heeft bedragen: In 1860 pikols 982,134JL2Vs # 1861 , 876,697.32»/,o # 1862 , 643,346.62V, # 1863 , 1,102,264.07Vjo te zamen. . . pikols 3,603,442.1 7 Vio en dat zij is geoogst: in 1860 Tan 218,678,781 Truchtdragende boomen , 1861 , 223,301,905 , , , 1862 , 226,054,147 # m M 1863 , 226,466,412 , , te zamen . 894,601,245 Truchtdragende boomen Alzoo heeft men gemiddeld 'sjaars Terkre- gen 900,860.54 pikols koffij Tan gemiddeld 223,625,311 Truchtdragende boomen, hereon gemiddeld nelrkomt op 1 pikol van ruim 248 Truchtdragende boomen. Hoezeer de opbrengst der aanplantingen uit den aard der zaak in Terachillende gedeelten Tan JaTa zeer uiteen moet loopen, als afhan* kelijk zijnde niet alleen Tan de weerogesteld* heid, maar ook Tan eene menigte na loble Omstandigbeden, waaronder de meodeie of mindere geschiktheid Tan den giond eeaezn Toomame plaats.bekleedt, zal er took bawaar* lijk iemand gcTonden worden, die, tooi zootct hij de koffijteelt op JaTa op Terschillende pkat- aen behoorlijk heeft gadegeslageo, met Ton zich tot de OTertuiging is gekomen, dat de mogelijkheid eener gemiddelde opbrengst van 1 katti per Truchtdragenden boom, o^ wat ^ hetzelfde neerkomt, Tan 1 pikol per 100 rniciiv dragende boomen, iets is, dat, bij eenezorgrol* dige behandeling Tan den aanplant, en bijzaD- der ook Tan den pluk, aUes behalTC tot Iwt overdrcTene behoort, terwijl, gelijk wij soo erea zagen. Tan niet minder dan 248 of bijoa 2\'j maal zooTeel boomen maar d6n pikol is veihe- gen. Naar den als mogelijk gestdden ma&t- staf zouden mitsdien de 894,501,245 vrudit- dragende boomen, waarvan men in het tijd- Tak Tan 1860—1863 heeft geoogst, zoo u, nuts behoorlijk en op geschikte gronden geplant, ook met de noodige zorg geplukt warengewoi* den, niet 3,603,442.17 Vfo pikols, gelijk na,matf 8,945,012.45 of 5,341,570,28 pikols meer beb- ben opgebragt. Wij willen erenwel nog oiet eens zoo Tcr gaan, om daarop onze berekeoin* gen te maken, maar aannemen, dat, in steile Tan 100, Tan 124 Truchtdragende boomen ^ pikol wordt geoogst, •— en dui bliJTen wij stel* lig nog Tcr beneden het middelmatige, — mux dan nog Terkrijgen vij Tan het gemeld totaal boomen, waarvan in die 4 jaren geoogst is, ee&e produktie Tan 7,213,719 pikola, of gemiddeld 1,803,430 pikols 's jaars en het dubbeb na het als werkelijk geproduceerd opgegeTene. Yolgens de Terslagen der regering Terda heeft de in Nederland Terkochte kofig per piU netto gerendeerd: in 1860 / 38.62Vi t 1861 g 89.697, , 1862 g 46.75 , 1863 , 46.79 Naar dien maatstaf bedroeg derhalTe de zui- Tere vaarde der geproduceerde kofBj: . . / 37,836,717.16 . . t 34,756,426.63 . . t 30,076,454.95 . . t 51,574,935.83 te zamen. . . / 154,244,584.57 in 1860. t 1861. , 1862. , 1863. TA- 845 Gemidddd heeft dns die koffij, naar de ver- ' koopprijzen in Nederland, eene waarde gehad Tan/ 42.80 per pikoL— - Wij willen ook hier die waarde niet aannemen, maar eene van /3S.50, of nog iets beneden den netto prijs van het eersie jaar, hoezeer die toen het laagste is geweest, en dan zou, daarnaar gerekend, voor eene produktie van T>213,719 pikols, waartoe wij ons zoo even bepaalden, aan de bevolking aijn te goed gedaan . . . ./ 277,828,181.50 of, na aftrek van Vi ^^^ landreute ad /111,131,272.60 eu van / 27, per pikol voor transport, ad , 18,034,297.50 ^ 129,165,670.10 Kiiver. . ./ 148,662,611.40 Van de netto waarde, die de in het tijdvak van 1860 — 1863 werkelijk geleverde koffij, vol- gens de Nederlandsche marktprijzen ^) heeft ge- had, en door ons is berekend op/ 154,244,534.57 aftrekkende hetgeen de koffij tot aan den afecheep in Indie aan het Oouvemement had ge- Itost, namelijk: in 1860 . / 11,250,856,27 , 1861 . , 10,657,458.78 , 1862 . # 8,215,215.62 , 1863 . , 13,716,352.76 „ 43,839,883.43 zoo zal de winst op de wer- keUjk verkregen produktie niet meer hebben bedragen dan . /110,404,651.14 of ruim 7Vi ^^ minder dan wij met eenen marktprijs, die nog /4.30 lager is dan het gemiddelde, door het Gouvernement indevier jaren verkregen, edoch met eene hoogere pro- duktie ten gevolge van eene rationele en loyale legeling der zaak, voorgesteld hebben als meer dan waarschijnlijk als belastingopbrengst ver- krijgbaar •). Wij willen niet eens spreken van >) Die nettowaarde verkr^gt men door van den bratopr\J8 af te trekken het kostende van het ver- Yoer naar Nederland en de verdere op het artikel vallende kosten van assurantie en verkoop. •) Eigenlyk doet het er niet toe, welke de markt- waarde is der koffij. Al wilden w\i daarvoor ccn cijfcr van / 80 pier pikol of zelf8 nog minder stel- len; wanneer men elechts uitgaat van de mogel^k- heid en waarschgnlijkheid zelfs eener dnbbelc pro- daktie met hetselfde getal hnisgesinnen en hetselfde getol boomea, ala men nu heeft, zal alt^d de niV komst pleiten tegen het tot nu gevolgd stelseL hetgeen het Gonvememeht aan nitgaand re^ zou outvangen van de koffij, dip zij nu zelve zon- der eenig nitgaand regt uitvoert, en van den invloed, dien eene mime betaling der bevol- king hebben zon op het rendement van andere door haar op te brengen belastingen. Zelfs van de som van ruim 18 millioen, die wij in rekening hebben gebragt voor transport der koffij naar de stranden tegen /27s ^^ pikol, zou een belangrijk gedeelte ten bate van het Gouvernement komen. Wy hebben zooeven tooh gezien, dat de in 1860 *-1863 g:eleverde hoeveelheid van 3,603,442.17 pikols tot aan den afecheep aan het Gouverne- ment gekost heeft .... / 43,839,883.43 daarvan was voor inkoop der koffij aan de bevolking betaald in 1860 . . / 9,278,231.82* M 1861 . . tf 8,848,312.05» , 1862 . . , 6,837,135.93* , 1863 . . , 11.495.040.30* zoodat de verdere kosten tot aan den afscheep') hebben be- 86,468.720.12 dragen 0 7,381,163.31 of / 2.05 per pikol. Zonder de kultuurpro- centen, waarvoor, gelijk uit de laaiste noot blijkt, ruim 687a cents pw pikol is uitgegeven , zouden de onkosten tot aan den aUseheep dus niet meer zijn dan / 1.47, zoodat op de door ons bedoelde onkosten ad 18 millioen, die be*' rekend zijn tegen / 27s P^^ <pikol, nog ruim / 1 per pikol of minstens / 7,200,000 op het geheel als bate van het Gouvernement komen. Laat ons nu zien, hoedanig het met de kof- fijplantende bevolking zou gesteld zijn onder de voorgestelde regeling. Yolgens de regeringsverslagen heeft het ge- tal huisgeziunen, bij de teelt ingedeeld, be- dri^en: 1) Waaronder nog wel de kultnnrprocenten tea bedxage: in 1860 van « 1861 , « 1862 , . 1868 .. te zamen. / 568,014.88 „ 504,261.86S » 881,004.99 „ 670,406 68» / 2,119,577.92 I of rnim 58Vt cents per pikoL 846 TA. in 1860 .. , 1861 «. 9 1863 • • , 1868 . • of to zamen . 466,807 hxusgesiiinen . 461,858 , . 483,100 g . 496,141 # • 1,906,806 hoisgezinnen die 9 gelijk wij n>o even sagen, Toor de TAn hen ingekoohte koffij hebben ontvangen /36,458,720.13, of gemiddeld per gesin/19.13, terwijl dat selfde getal gesinnen, •— want men heeft er ter Terkrijging eener sooreel hoogere produktie niet meer noodig, ^- naar onse bereke- ning louden ontvangen/ 148,663,611.40, gemid- deld nageno^/78 per bniflgeEin, of nermaal zoo- ▼eel als 2^ than» gemiddeld werkelijk ontvangen. Waanohijnlijk sou de ontvangst per hnisgesin nog Toordeeliger uitrallen, wanneer, gelijk er alle reden bestaat om dit te verwachten, de pro- duktie nog hooger loopt dan waarop wg, naar eene seer matige berekening, haar meenden te mogen stellen. en de koffij prijzen der laatste j^en sich staande houden ver boven bet cgfer daarroor door ons aangenomen. 0ns scbiet alleen nog oyer te antwoorden op eene bedenking, die tegen onze roorstelling en oiteenzetting der zaak 20U kunnen gemaakt worden. Zij is deze. In bet tijdvak van 1860 tot 1863 hebben 1,906,806 koffijplantende hnisgezinnen, ong&- rekend hetgeen er 70or den jongen aanplant te doen riel, geplakt 894,501,245 yruchtdra- gende boomen, dat is gemiddeld per huisgezin nagenoeg 470 boomen, en daarvan verkregen 8,603,443,17 pikols koffij, of gemiddeld per huisgezin 1.89 pikol, en, terwijl wij in bet artikel Koffij op meer dan eene plaats aan- getoond hebben, hoe de pluk per huisgezin van een te groot aantal vruchtdragende boo- men noodwendig leiden meet tot eenen slor- digen en overhaasten pluk en bijgeyolg eenen nadeeligen invloed op de produktie meet heb- ben, stellen wij bier de zaak anders yoor en nemen zel& aan, dat een gelijk getal koffij- plantende hnisgezinnen met een eyen groot getal yruchtdragende boomen als men nu heeft gehad, tot eene dubbele produktie, ja meer zelfs, kan komen. Die bedenking heeft den schijn yan al onze redeneringen en berekeningen omyer te wer- pen. Maar het is 00k hier niet yeel meer dan schijn; want er is een punt, dat men hierbij vooral niet uit het oog meet yeiliezen. Het hoofdbedrtjf der landbouwende bevolking bestaat in hare/Mi^t-teelt, den y erbouw yan tweede gewassen, haie klapperteelt en haren yeestapel Nevens dat hoofdbedrijf^ waarvoor zg reeds niet weinig te doen heeffc, woidt haar boj op- gel^ de teelt yan koffij, en daarvoor ont* yangt zij, gelijk wij zagen, hier wat Hiinda daar wat meer, maar gemiddeld aieteeDs/iO per genu. Wij beboeyen niet te doen opmet- ken, hoe met zulk eene betaling de koil^tdt yoor haar niets meer is dan eene bijaak, en wel eeue zeer onaangename, wegens den daar- aan yerbonden dwang en de behmmenngeD, die zij er door ondenrindt in de beharti^ harer eig^n kultuur, — - belemmeriugen te oa« aangenamer, naargelang de beyelking yerder yan hare woonplaatsen meet gaan arbdda, om een zoo karig loon te kunnen yerdienen. Maar wanneer zij begint te onderyinden, dtt zij, instede yan nog geen /30, yiermaai 100- yeel, ja meer zelfs, met hare koffijprodoktie kan yerdienen, krijgt dan de zaak niet ea geheel ander aanzien, en aou men te yer pu met te yeronderstellen, dat de koffijteelt, ii plaats yan by-, hoofdzaak sou worden? Nog meer : — wordt het niet zeer waarschqulijk, dat een groot gedeelte der nu yan het bezit yan gio&* den yerstoken beyolking sich op of in de na* bijheid der koffijgronden aal gaan yestigen, a dat dit deel, voor zooyer de landbouTeDde beyolking mogt yerkiezen by hare etgen yd- den te blijyen, de koffijteelt meer en meer ii handen zal krijgen, als wanneer hetonderhou- den yan een 700tal en het plukken yan eea 500tal boomen, nu zoo bezwarend, omdat daar- mede gepaard gaat hetgeen men yoor dgee kultuur te yerrigten heeft, zel& met de yereischte zorg gemakkelijk gesdueden kas? i6n ding is er maar noodig, -^ men zor^ slechts, dat er nitzigt besta yoor de koffij- plantende beyolking, om bij de koffijteelt 100 yeel, des noods meer te yerdienen, dan bg de paditeelt, en die beide kultures sullen elkaoder niet meer in den weg staan, en de arbdd, die bij de eerstgemelde nu zoo zwaar yalt, zal door en ten geyolge yan het winstgeyende er yan hoogstwaarschijnlijk beyonden worden zeer dragelijk te zijn. Yan de yoorafgegane beschouwiogen kiumeo wij niet afstappen sender nog een gewigtig punt te hebben aangeroerd, dat naar ons inziea hierbij overwegiug yerdient, als krachtig ei toe kunnende bijdragen, om de kofi^knltuu u> werkelijkheid tot eene yolkskaltuur te makes. Vorderen de goede trouw, en niet miadcr ons eigen welbegrepen belang, dat men strere naar eene yolledige nakoming der in ISSs gedane toezegging eener betaling yan het kot- fijprodukt naar den winrkelijken, iqilta markt- prijsy behoudens aftrek daaryan yan het ter- ta; B0 achttldigde wegens kndrente en transport der koffij naar de stranden, -* ons schijnt het toe^ dat men lieh tdh daarbij niet moet bepaletii maar eene aohrede Terder Ian en moet gaati. Hoeseer w^ wel villen toegeren, dat de tcgenwoordige finaoeiele toestand zoowel van Indie, ala ran het moederknd, het achier onmoge^jk maakt, om Tooralanog het roor- deel ie konaen misaeD, hetwelk de koffijkul- tnnr aaiibiedt> vt, inj dan ook, daarvan nit- gaande, aangewezes hebben, hoe dat roordeel, in wedrwil van o£ liever jnist door eene veel nii- mere betaLbig der ko£ftjprodueerende boTolking, eren grodt kan s^n, ja aelfa grooter 20a wor- den, bnder eene regeling, waaryan de strek- kittg son moeten weaen, dat men, 2onder eenige winat op de koffij als handelsartikel te bebJen, aieh sleohts wU rerzekeren van de heffiag der daarran yeraehaldigde belasting, terwQl wij het ait dat oogpnnt als vensche- lijk besohouwen, dat de regering blijve yast- honden aaai de yerpligte leyering der koffij, 200 zijn wij er toch rat van yerwijderd, om het yoortdurend behead yan dat yoordeel, aeUa in den rot m eener hefflng yan belasting, aan te |iTi§sen als iets, dat biilijk, regtyaardig en nit een eoonomieseh oogpont yerdedig- faaar is* Naas onse meaning, *^ en in het artikel Rijst hebben wij er in gelijken ein oyer ge- sproken, -^ yordert eene gesonde hnishond* kunde, dat de landrente worde eene belasting, waaryan het badrag aich regelt naar de waarde yan den grond en niet naar de waarde yan het* gesn daarop wordt geteeld. Daardoor yerkrijgt de bebttting in hare opbrengst eene yaatheid, welke yeor den besitter of gebmiker yan den grond niet mfioder weneohelijk is, dan yoor 'aknda finoncieel belaug, dat men altijd 200- ▼eel mogelijk tegen hoogst wisselyallige ontyang- sten moet traohten te yrqwaren. Geheel het geyMur yan het wisselyallige op het stak yan be- laflting-epbroigBt te willen doen ophonden is wel is waar hetaeifde, als het onmogeHjke te wil* len; maar niet te yerdedigen is het, dat geyaar niet te tellen en de finaneiele toekomst yan den ataat yoor een zoo belangrijk deel te boa- wen op de eyentoaliteiten eener koffijprodoktie. Men heeft jaren gehad, waarin de koffijoogst tot elf maid honderd daizend pikoh en meer heeft a%eworpen, en jaren, waarin die naauwe- lijka 6 maal honderd doisend pikols bedroeg. Srenzoo heeft men tijden beleefd, waarin de prija der kolfij tot / 46 per pikol stccg, — en tijto, waaria liij tot / 23 en minder zelfs daidde: Hetcij men derbalye het yoordeel der koffij^ prodoktie boawe op de winst, die het artikel geefl, dat is op het yersehil tossohen d^ pr^ yan inkoop en yerkoop, hetsij men dat yoor- deel 2oeke in de heffing eener belasting yan het prodokt, altijd wijsen de 200 eyen door ons yermelde yersehillen in prodoktie en marktprijzen 200 krachtig als meg^jk is op het geyaarUjke er yan. Men meene niet, dat geyaar te knitnenyer- mijden door slechts rekening te maken op|een gemiddeld yan prodaktie en yan marktprijzen oyer een zeker getal yan jaren. Zij, die het als mogelijk en waarsoh^lijk aoaden willen stellen, dat men 2ieh bestendig en zondet af- wijking aan eene reeling in dien zin sal yast- houden, bedriegen zich aelyen en anderen, en toonen weinig t'hnis te aijn in de gesohiedenis yan yolken en regeringen. Op hoe menige bladsijde toch blijkt ons niet daaroit, met hoe weinig yoorzigtigheid en bedaohtzaamheid er in tijden yan yoorspoed en wehaart wordt te werk gegaau, — en hoe weinig er tegen ge- waakt wordt, om zich daardoor met te laten wegslepen, en in ujne oitgayen te blijyen binnen de gren2en yan hetgeen, waarop, in yerband tot de krachten yan een yolk, bij yoortdoring kan worden gerekend? Wij be- hoeyen waarlijk niet yer te 2oeken, om dit aan te toonen, en sleohts te wijzen op onze eigen geschiedenie der laatste twintig of der- tig jaren en op den yerderfelijken inyloed yan het kaltaorstelsel op den gahg onaer zaken. Is het al20o 00k nit dit oogpnnt wensohe- lijk, dat de famdrente yan de koffij worde eene belasting yan den grond, waarop koffij wordt geteeld, yolgt daaruit dan niet yan zelye, dat de waarde yan het prodakt onmogd^k op den dnur kan worden genomen tot grondsli^ yoor de berekening yan het cijfer der op te bren- gen belasting, en dat er geen enkele reden kan bestaan, waarom een grond, alleen omdat daarop koffij wordt geteeld, twee, drie, ja yiermaal en meer adfs mag worden bezwaard, dan elke andere grond, onyersohillig wat men daaryan yerkri^t? Zoolang wq er niet toe znllen gekomen zijn, om ten aanaien der koffijgronden tot grondslag yan belasting aan te nemen de waarde er yan, zoo als die, gelijk yan alle an- dere gronden, wordt bepaald door de meer- dere^of mindere yrnchtbaarheid, door de meer of minder verwijderde ligging yan groote centrum's yan beyolkitig en handelsbewegingy en door het meerder of minder gemak tot af- m Th. Toer ran hot prodnkti verwachte men dan ook nie^ de koffijkultaiu: eene Tolkskoltuor in den Toktan sin des woords te zullea zien worden. . Brengt 'b landB fixumdele toeatand mede, dat mea niet op eeus tot eenen zoo ratio- aelen Btaat van zaken kan oTergaan, wen* fichdyk ia het daarom Dietteiiun» dat men er geleidqUjk toe kome door eene traps- vijze vermindering der belasting tot het peil eener bill^ke grondbelastingy eu niets behoeffc 0U8 te beletten» om in die yenninderiog te werk te gaan in yerband tot de toenemende velyaart en ontwikkeling der beyolking en hiijgeyolg tot de toenemende opbrengst der andere belastingen, zoodat daardoor gecom- penseerd wordt, wat men aan landrente op de koffij sueceasiyelijk zou opgeyen. — - Dan eerst zal de leering, hare ontyangsten op eenen hechten grondslag geyestigd hebbende, de koffij knltuar aan den yrijen wil der beyolkii^ geheel kunnen oyerlaten, terw^l, zoo er hier en daar nog streken mogten oyerblijyen met gronden yoor de kofiBjteelt geschikt, waaryan de beyolking geen partij zou willen trekken, men die alsdan op behoorlijk lange termijnen en tegen betaling der eenmaal yastgestelde grondbelasting aan partiknliere ondernemers son kunnen concessioneren. Is eyenivel de koffij kultaur langs den hier door ona aangewesen weg tot eenen rationelen tpestand gebiagt, nog een geyaar bl\)ft er yoor haar te duchten oyer. Door de zorg, welke de regering steeds ge- dragen heeft yoor de bereiding der koffij en hare goede sortering geniet de Jaya-koffij op de Europesohe markten eene welyerdiende re- putatie; maar is het te yerwachten, dat, zoo- dra de kofBjkaltuur geheel aan de beyolking zal zijn oyergelaten^ deze zal yoortgaan in de bereiding en sortering yan hare prodoktie met dezelfde zorg te werk te gaan? Dit is eene yraagy waarop moeijelijk een bei)aald antwoord is te geven. Doet zij het niet, dan moot zulks noodwen- dig nadeelig terogwerken op de marktprljzen^ en dat dit den lust der beyolking om te blijven telen zeer moet doen yerminderen, laat zich eenigzins yerwachten. Het geyaar, vaarpp "wij wijzen, is niet gering, wegens het in yele opzigten onyerschillig karakter yan den Jayaan. Wanneer eyenwel die onyerschil- ligheidl niet zoo zeer, althans niet geheel yoortyloeit uit iets, dat hem, bijzonder als bewoner yan een warm klimaat, eigenaafdig is, maar ook tot zekere hoogte in yerband ataat tot zyne gebrekkige ontwikkeling onder eenen toestand van wfllekeu en OBtadnk* king, dan is er geene reden om met tohopeD, dat bij y^betering yan dien toeatand e& iq toenemende ontwikkeling het bedoelde gebnk meer en meer sal yerminderen. Borendiea yerwaohten wij, dat bij geheel ynje kidknt en yrye beschikking oyer het prodnkt, er il dadelijk eene menigte yan oadememen nek zal opdoen, om yan de beyolking de kofEj op te koopen en die yerder te bereiden es te sorteren naar de eiachen yan de £u»>peG(k markten, — De denkbeelden, hier dooi ons ontwikkekl, wijken af yan die, welke wij in het artikel Rijjst op bladz. 135 yau dit 3« Dee! ru het Woordenboek hebben aangepreien, en yolgens welke de r^ering zou moeten tncli- ten, hare koffij-aanplantingen oyer te doea aan partikuliere ondememeo^ behonde&s eene kapitalisatie yan den daaryoor door die onder- nemers te betalen pachtachat. W^ meeaen de redenen yoor deze yeranderde siensw^ nog kortelijk te moeten opgeyen. Yooreerst waren wij, toen het artikel r^jst" werd bewerkt^ nog niet met den algemeeBea finaucielen toestand yan het zijk bdcend, a» als die nu gebleken is uit de sedert b|j de Statea Generaal behandelde b^ootingen zoowd tm Indie als yan het moederland. Daardoor zijn wij tot de oyertuiging gekomen, dat de Ix^ hoefte aan het yoordeel, dat de koffijkttltaur, zoo ab zij nu geregeld is, aan 's lands kas af- werpt, grooter is, dan wq yermoed had« den, — yeel grooter althans dan sou kun- nen worden opgewogen door den paohtschat) dien de partikuliere ondernemecs voor de door hen oyer te nemen aanplantisgea lou- den kunnen opbrengen, om niet in het genl te komen yan met yerlies te wecken, — te meer omdat, hoeyeel redenen er ook mo- gen bestaan, om het er yoor te honda, dat, zonder eenige uitbreiding der koffij-aan- plantiogeui de daaryan te yerkr^jgen prodok- tie minstens kan yerdubbelen, yoor den tobe- dingen pachtschai^ en b^geyolg ook yoor eene kapitalisatie er yan bezwaarlijk iets andeis tot grondslag sou kunnen genomen worden daa de tot nu toe yerkregen seer onyoldoende pro- duktie. Het geyolg eener op dien yoet g^ regelde yoortzetting der koffijkultuur zon diu in werkelijkheid daarop neerkomen, dat au den 66nen kant de regering een groot gedeelte yan de inkomaten, welke de kofiiykultiLiLr ha afwerpen, ten behoeye yan partikuliere onderse* mers zou hebben opgegeven, terw^ aaa dea anderen kant het deel der Javaanache beTOi* Tk. 849 king in die ktdivur, — welke toor haar eene goiidmgii kan worden, zoo eij die zelve ak Tolkskultaor aanhoildt, — zoa blijven, wat het nu is, betaling namelijk van arbeid ten behoeve van ftndereD, — > eene betaling, die, al mogt zij iets beter xqn, dan wat zij nn ontvangt, toch bezwaarlijk geer^redigd kui wesen aan het voordeel, dat aij, yoor dgen rekening bande- lende, zou kannen hebben. Daarbig komt voorts nog, dat de overname der koil^aanplantingen sleohts voor een ge- deelie sou kunnen plaats hebben, aangezien de regering geen regt sou hebben, om op die wijze te beschikken over de aanplantingen van paggerkoffij en waanchijnlijk ook niet over een groot gedeelte der boschkoffij, -— daarge- Uten nog dat haar regt op de aanplantingen in £;«regelde tninen om twee redenen zeer be- twifltbaarkan zijn: voareersi, omdat het gproot- ste gedeelte, zoo niet het geheel dier tainen, hoogst waarschijnlijk zal bevonden worden op dessa's gronden te zijn aangelegd en te» tweede, omdat die aanleg is geschied geheel op kosten der koffijplatttendebeyolking, dewijl zij geen loon daarvoor ontvangt, maar slechtseene willekenrig bepaalde betaling voor het prodnkt, die eerst aan- trangt wanneer de boomen, na drie of vier jaren en op sommige plaatsen zelfs langer te heb- ben gestaan, Trachten begiunen af te werpen. 