Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
"Het maatschappelijk bestan van den Maleier op deze kust is gegrond op de regeering der oudste geslachten. Elk district, ja vele dessa’s hebben hunne eigene regeerende geslachten en, onder deze, stamvaders van familiën, die bepaald rechten uitoefenen. De hoofden van geheele landstreken, die genaamd worden radja’s, toewankoe’s, panghoeloes, enz. zijn zeer bepaald in hunne macht, betgeen hun van oudsher is toegekend en meestal bestaat in het bewijzen van hommage; het aanbieden van geschenken bij feesten die zij geven, en eenige invloed bij algemeene zaken zijn de eenigste bewijzen, die zij ontvangen ter erkenning hunner meerderheid. Elk op zich-zelf staand district, en zelfs dessa, oefent het dagelijksch recht over misdaden of over geschillen, en oordeelt over de algemeene belangen in eene vergadering, waarin alle de stamvaders van familiën, die panghoeloes genoemd worden, bijeen worden geroepen en die het onderling eens moeten zijn, hetgeen rapat heet. Algemeene bel." Angen of oneenigheden tüsschen op ziel-zelf staande districten worden besist in eene algemeene vergadering, waarin de pang-hoeloes van beide partijen samenkomen; of ook wel door een oorlog, dien men gewoon is te noemen prang dessa, en weder onderscheiden is in prang batoe en prang bedil, naarmate hij wordt beslist door bet slingeren en werpen met steenen, of met het gewer. Deze ook wel door een oorlogen, der het gewer. Deze ook wel door een oorlogen, der het gewer. „Welke gevolgen deze maatschappelijke inrichtung, die ik maar in het groot en in het algemeen het opgegeven, — want daarin zijn, als in de meeste Aziatische regeeringsvormen, hier en daar afwijkingen — op het geluk des volks hebben; welke gebreken daarin’ zijn, of wat daarin goed is, zal ik niet onderzoeken, omdat het thans niet tot mijn plan behoort; maar, en hierop verzoek ik de aandacht, zij bestaat sind sind eeuwen, en de Maleier is er seer an gehecht en wel, omdat zij hem bewaart voor onderdrukking; want zelfs de panghoeloes mogen niet naar eigen inzien beslissen, doch moeten zijn, raadplegen. Elk van deze hoofden, van den radja en toewankoe af tot den laagsten pang hoofden, hebben uiterlijke teekenen waaraan zijn gekend zijn, en elk wordt, naar den rang van zijn geslacht, bij publieke gelegenhen en in den gemeenen omgang met onderscheiding be-handeld. Geen hoofd of panghoeloe V van een minder geslacht — en zij kennen ze alle — mag in uit erbewijzingen of op eenige wijze boven een ander behandel of gesteld worden, of het geheel is verbroken en uit zijn verband gerukt. Geen hoofd kan deze of andere vernederingen ondergaan, of hij is diep ongelukkig, omdat zijne geslacht-regeering daardoor is beleedigd. Een hoofd af te zetten en een ander in zijne plaats te benoemen die niet uit hetzelfde geslacht is, verbreekt den geheelen samenhang... „Ik meende eerst, dat de religieuse gehechtheid van den Maleier om de hem toekomende eerbewijzingen te ontvangen en geen ander boven hem die minder rang had te onderscheiden, voortkwam uit trotschheid en afgunst, — zoo althans had men het doen voorkomen. Doch een verstandig Maleier, wiens vertrouwen ik haver verkregen, zeide mij: #rGij vergist U, laat ik U de zaak door een be- grijpelijk maken. Bij een welgevormd gezicht is het voorhoofd boven, daarna de oogen, de neus, de mond en de kin. Indien Gij nu de kin boven de lip, en de neus boven de oogen plaatst, dan zou dit immers een afzichtelijk en misvormd aangezicht zijn! SUMATRA’S WESTKUST VAN 1833—1835. 331 „Zoo is het nu ook gelegen met onze maatschappelijke inrichting. Als Gij een minder lid boven een van meerderen rang stelt, dan mismaakt, misvormt Gij ons gansche bestan; als aan iemand van ons niet de distinctie wordt toegekend die hij onder ons heeft, waaraan zijn geheele bestaan als lid van het bestuur of van de huishouding verbonden is, dan verbreekt Gij het geheele verband; want hij is dan dezelfde niet meer, en wij missen een schakel van den band die het geheel moet samenhouden; wij zijn uit ons geheel gebracht, beschaamd en geen volk meer. Wordt iemand gesteld boven een ander, die van een ouder geslacht is, zoo is daarvan nog het gevolg dat degen, die daaronder geleden heeft, zoo hij een lijdzaam man is, verloren is en tot zijn einde, of tot zijn herstelling, treurt; zoo hij een man is van een heftig karakter, zijn invloed blijft aanwenden om den onwettigen invloed tegen te werken. En hovel ongelukken hebben wij daardoor geleden! » » „Ik schaamde mij, dat ik aan ondeugd had toegeschreven hetgeen een deugd was, want menigeen heeft, door Zich dit niet te laten welgevallen, door ons, onkundigen, zijn ongeluk gevonden omdat wij hem voor trotsch en jaloersch hielden. Vandaar is het dan dat wij nu kunnen vergaderingen van hoofden, zij zoo zorgvuldig waken dat de een niet ten onrechte boven den ander gesteld wordt. „Toen ik eens in eene vergadering met hoofden een hunner, die mij voor den schrandersten was opgegeven, het eerste aansprak hoezeer hij de oudste niet was, waren de anderen stil en gaven zij niet dan beleefde algemeene antwoorden. Dit verwonderde mij, maar mijn misslag werd mij onder het oog gebracht, en toen ik hem herstelde werd de vergadering levendig en kreeg ik de inlich- ting die ik noodig had. Ik vermeld deze kleinigheid , omdat ze moet dienen om de overtuiging te geven hoe nauwgezet men deswege moet wezen; want ik had, door mijn doen, het aangezicht misvormd, en den mond boven den neus geplaatst; het was dus noch gekrenkte eigenliefde, noch trotschheid, maar een noodzakelijk gevolg van het bestaande, dat de leden der vergadering, die ik het eerst had moeten hooren , stil waren. „Uit deze gesteldheid kunnen wij verder verklaren vanwaar het komt dat, als wij een hoofd over de eene of andere zaak spre- ken, deze ons zelden zal antwoorden naar zijne gedachten, maar algemeene antwoorden zal geven en zal onderzoeken hoe wij over de zaak denken, om zich niet te exponeeren dat wij hem, als hij een antwoord zou geven dat niet naar onzen zin is, 332 SUMATRA'S WESTKUST vaN 1888-1885. houden voor een domoor, of zelfs erger, en dit wellicht ook te kennen geven. Men heeft dit valschheid, verraad genoemd, maar dat is het niet; de vrees van door ons beleedigd te worden houdt hem terug; liever getroost hij zich ‘het ongemak dat uit zijn zwijgen kan voortkomen, dan zich aan onze ontevredenheid bloot te stellen en zoo zal men veel in het gedrag van den Maleier, hetgpen wij met scheldnamen bestempeld hebben, kunnen oplossen, als wij maar altijd zijne maatschappelijke inrichtingen voor onzen geest hebben. Wij mogen dit un onbedidend, lastig, en, als wij den overheerschützen willen spelen, onverdragelijk noemen; elk v ig man zal erkennen dat, als wij bij dit volk aangenaam willen sijn, wij er ons naar moeten voegen; want om, met een tooverslag als hek ware, een maatschappelijk bestaan dat sedert eeuwen gevestigd is te willen veranderen moge in ongestelde hersenen opkomen, maar zal bij een gezond verstand niet worden aangenomen. Wij moeten ons in zijn geest gedragen als wij met het volk in vriendschap willen leven en van zijn geheele bestaan die voordeelen willen genieten die op eene eerlijke en billijke wijze in eene ruime mate voor ons vaderland van deme underdaad hoogst belangrijke gewesten te trekken zijn; en gaarne zullen wij ons verzoenen met hetgeen door anderen zoo nietig, og lastig, zoo ondragelijk is genoemd, als wij stellig weten dat wij, door de opvolging, de door mij genoemde voordeelen, ja nog veel meer zullen bereiken. Want ik dur f mij vieien, als ik mijn plan ten uitvoer kan brengen, dat hieronder nader zal worden ontwikkeld, dat, zoo niet alle, toch de meeste volkeren van Sumatra zich met ons zullen verbinden, daar wij hier van groot nut zullen kunnen zijn. Wij zullen hen kunnen beschermen, en dan voldoen san hetgeen het streven van Nederland waardig is, nl. dat de volkeren waarmede wij in verbond zijn, waarbij wij onzen invloed uitoefenen, ondervinden dat zij beschernd worden door een braaf, door een rechtvaardig, door een goeddoend volk. „Maar dan moet ook niet de eigen zin van elken resident op deze kust, van elken ambtenaar, de verderfelijke wet voor het volk worden. Er zijn hier vroeger residenten geweest die bijv. den Toewankoe panglima, het eerste hoofd van Padang, onder de boomen vór hun huis lieten wachten totat het hun gelegen kwam hem te spreken, enz. „Als ik nu in deze opgaaf de waarheid heb gemeld, en ik heb daarvan voor mij-zelven de volkomene overtuiging, dan behoef ik SUMATRA'S WESTKUST VAN 1888—1895. 8383 Uwe Excellentie slechts te herinneren aan ons bestuur, of liever an onze overheersching, aan de wijze waarop die was te samen-gesteld, en Uwe Excellentie zal het met mij eens zijn dat dit niet konde blijven bestaan; dat de sedert eeuwen aan zijne regeerings-wijze gewone, vrije Maleier zich niet daarnaar kon schikken, die niet kon gedoogen, zich daaraan moest trachten te onttrekken; maar dan zullen wij dat geen werraad noemen en dan zullen wij den Maleier ook n Let langer houden, zooals hij ook aan Uwe Excellentie is afgeschilderd, als behoorende tot het slechtste menschenras. NMaar alvorens ik voor de aandacht van Uwe Excellentie verlevendig het samenstel dat men hier bestuur noemde, moet ik vooraf hare aandacht verzoeken op Bondjoll, dat nog de steen des aanstoots is. „De Bondjollers hadden ons ingroepen en met open armen ont-vangen, maar wij hebben de volgende misslagen begaan. „Vooreerst, dat het hoofd dat ons ingereepen had, Baginda Kalé, een man van geen bijzonder uiterlijk, en ook mogelijk wel niet zeer schrander, maar die twaalf levende zonen heeft, dadelijk werd op zijde gesteld en een berucht, gevresd hoofd, dat met twee hon- derd doebalangs of voorvechters de schrik van de bevolking was, Toewankoe Moeda, tot regent werd benoemd over Bondjoll. Zulk een man werd voor den rechten gehouden om de Bondjollers, een volk dat men slecht en roofzuchtig noemde, in orde te houden! „Dit werd bewerkstelligd, in weerwil van het dringend aanzoek der van ouds gerechtigde hoofden en het gros der bevolking, dat niets liever wenschte dan ontslagen te zijn van het dwangjuk der Toewankoes Berampat, waarvan de bovengenoemde de voornaamste was. „Ten andere, door het vrijgeven van de door de Bondjollers genomen Batta's, waaronder vrouwen waren die reeds aan de mannen, welke haar als bijwijven genomen hadden, waren verkleefd, en waarbij zelfs de regent, Toewankoe Mozart, een vrouw moest afgeven die een kind bij hem had. Deze onvoorzichtige maatregel is dadelijk aan die van Bondjol en Rau openbaar bekend gemacht, en ook werkelijk uitgevoerd. Toewankoe Tamboesei is hierdoor in de gelegenheid gekomen om de inwoners van Bondjolen Rau tegen het Gouvernement op te zetten, want menige familie werd hierdoor benadeeld en verarmd. Men kan dit verdedigen doordien de slavernij niet meer toegestaan is; maar of het verstandig was in een land, dat zich nauwelijks aan ons onderworpen had, blijft eene andere vag; nadeelig moest dit altijd werken. „Ten derde werd er een militaire commandant geplaatst — na den zeer geschikten luitenant Helbach — die door zijn dom, hard en brutal gedrag de hoofden en bevolking tot last strekte, hen op allerlei wijzen beleedigde, en zelfs zijn brutaliteit zuver dreef dat hij verbood, op Vrijdag den Mohammedanschen godsdienst te oefenen, en dan zeide: Gij zijt immers geen Padries meer? „Overal waren kleine posten gelegd, en het hospitaal was, zonder bedekking, in de Mohammedansche kerk gelegd. De door ons aangestelde regent, ‘Toewankoe Moeda, wordt gehouden voor dengene, die door zijn 200 doebalangs onze posten heeft afgeloopen en dezieken heeft vermoord. Men zegt, dat de Bondjollers zelf verklaren dat het vermoorden van de zieken tegen hun wil is geschied. De verkeerdheid, die wij hadden gedaan, den Toewankoe Moeda tot regent te benoemen, is op ons eigen hoofd nedergekomen. Bitter zijn te beklagen onze officieren, soldaten en zieken, die daarvan het slachtoffer zijn geweest. „Maar zijn de Bondjollers zoo schuldig als zij, zonder dat men die omstandigheden kent, zouden zijn En zal het niet veel bete zijn, te trachten met hen weder op een goeden voet te komen dan hen ten onder te brengen en te straffen? — Ik geloof, wij kunnen, wij mogen niet anders dan hetgeen gebeurd is vergeven. "Ik weet het wel, dat men de bevolking van Bondjol zal uit-maken voor een roofzuchtig volk, en vele daden ten laste leggen, en daardoor zal trachten goed te maken de behandeling, haar aan-gedaan; maar zijn wij geroepen, de volkeren te straffen voor het kwaad, dat zij, naar ons inzien, hebben bedreven? Kennen wij de geschiedenis van elk volk genoeg om te weten waarom zij zoo en niet anders hebben gehandeld? Vele vragen meer zoude ik kunnen doen, waaruit zoude blijken dat een volk, dat ons ingroepen heeft om van de Padriesche heerschappij bevrijd te worden, en hunne oude gebruiken te herstellen, ons moest haten toen zij zich zoo geweldig in hunne verwachten teleurgesteld; door ons met nieuwe, bij hen onbekende lasten gedrukt werden, en onder het geweld van den zoo algemeen gehaten Toewankoe Moeda, die door ons in be-scherming was genomen, en ook bezoldigd werd, moesten blijven voortleven." „Met welke redeneeringen men het ten onderbrengen en straffen van Bondjol ook wil rechtvaardigen, — mijne overtuiging dwingt mij, Uwe Excellentie voor te stellen daarvan af te zien, en dat wij veeleer alles moeten beproeven am, zoowel met andere afvallige landschappen, zonder oorlog of bloedvergieten, eenen SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 335 algemeenen vrede te verkrijgen. Van mijne zijde wordt alles, wat daartoe kan dienen, aangewend, en ik hoop dat de goede God mijne pogingen zal zegenen. Ik voel mij des te meer daartoe gedrongen, om dat ik vrees dat wellicht in den brief voor den overste Bauer, die als militaire commandant verwacht wordt, door Uwe Excellentie achtergelaten, voorschriften zijn gegeven om Bondjol aan te vallen en te straffen voor zijn afval en gepleegden moord in Januari 1838.” Van Sevenhoven bespreekt, na deze beschouwing over Bondjol, meer in het algemeen met „welk soort van bestuur, of liever op welke wijze men den Maleier heeft overheerscht : „Door het gehe Ele binnenland waren forten, sterkten en militaire posten opgericht. De commandanten daarvan, officieren, onderofficieren en soldaten, waren, voor elk district, of plaats, belast met het civiel gezag; mogelijk een enkele kende de taal des lands, geene de zeden, gewoonten en maatschappelijke inrichtingen. Weinigen hadden geschiktheid voor den post die hun opgedragen was, en zij veroorloofden zich, alles te doen wat maar in hun hoofd opkwam. Bij de onderofficieren en soldaten liep dit tot eene onverdragelijke hoogte, zoo-als Uwe Excellentie, evenals ik, daarvan getuige is geweest te Loeboe Along, waar een soldaat de hoofden uitschold en den ge-meenen man sloeg. De hoofden werden, in het algemeen, niet met de vereischte onderscheiding behandld; die het best zulk een commandant naar den mond konde praten, had den grootsten invloed, — en zoo werd de eene misstap  grotzen afkeer hebben, door naturlik aangeboren zindelijkheid; dat er altijd werk was; dat de Maleier met geen mogelijkheid eenige vermindering van zijne lasten konde tegemoet zien, en dat, bij de mii : vertraging, militaire strafmiddelen werden in het work gee dat hij onder den last dien hij torschte en altijd op het hoefd dro, niet werd ontaien, maar nog daarenboven dikwijls is mishandeld. „Voeg er bij, dat men in Rau en Mandalling aanstalten gemacht het invoeren van het landelijk stelsel, sielheschrijvingen heeft gedaan, een ontwerp heeft gemaakt om ap de niet vrijgegeven slaven eene belasting te leggen; dat, onder desen drink, bij den anvang van 1888 ook, in Bondjol en Rau, nog werd ingevoerd eene belasting op de pasars; dat deze belasting werd geheven door dat slechte volk, dat als voorvechters, onder den naam van doebalangs, altijd de schrik der bevolking was, en deo djajang-secars, een politiekorps, saamgesteld uit Bengalecsen on der opgeraapt volk, welke beide er zich een spel van maakten om vooral de oude vrouwen, die meestal naar de pasars gaan, te kwellen, — en dat er als het ware werd geheven naar het gosd-vinden van deze slechte kerels. „Voeg er bij, als de hoofden minder amfioen kochten dan zij gewoon waren, of de pasars minder dan gewoonlijk opbrachten, er commandanten waren die hen voor smokkelaars en. uitmaakten. „Herinneren wij ons daarbij dan nog, hoe de landschappen die wij geteisterd hadden, vele berooide en miskende hoofden, bijge loovige priesters en andere slachtoffers van den oorlog overal hadden verven, wier ellende hen en de aanschouwers tot wraak aan- e; en laten wij dan vragen, of hetgeen gebeurd is ons nog kan verwonderen? Of niet elk volk zich zoude hebben trachten te ont- doen van zulk eene geweldige overheersching? „Ik heb hetgeen gezegd is, niet overdreven; doch ik weet wel, dat men enkele voorvallen zal kunnen opgeven als niet geschied, ter oorzake van de opgegeven redenen; men zal zich er op beroepen, dat de benedenlanden, die niet minder dan de bovenlanden lasten hebben gedragen, ons trouw zijn gebleven en derzwecken, en men weet dan toch, dat de trouw der benedenlanden ook aan het wankelen was. „Maar ik schrijge geene beschuldiging tegen den afgetreden Resident; veel is er gebeurd tegen zijn bedoelingen; hij moest roeien, zooals men zegt, met de riemen die hij had. Indien hij een goed korps civiele ambtenaren te zijn er beschikking had gehad, dan zouden aithans de zaken, door militaire commandanten gepleegd, niet voorgevallen zijn. Hij heeft zelfs een officier, die een hoofd beleedigd had, naar Java gezonden. In een woord, er is veel ter verdediging te zeggen. Overal in zijn bestier straalt een angstige bezorgdheid door om te bezuinigen en het Gouvernement van de door hem gemakte vorderingen voordeel te doen trekken; maar helaas, de middelen waren niet juist gekozen; de drukkende heerendiensten, waardoor eenige noemenswaardige uitgaven bespaard zijn, en de aanstootelijke belasting op de pasars, waardoor de inkomsten vermeerderden, waren de klippen, waarop de goede gezindheid van het gros der bevolking schipbreuk moest lijden. „Doch dit is geheel iets anders dan hetgeen mijne bedoeling is geweest, met aan Uwe Excellentie den staat der zaken bekend te maken; om nl. nu wij weten dat het niet de boosheid, de valschheid der Maleiers, maar wel de ondragelijke last waaronder zij gedrukt gingen, is, die hen heeft doen trachten dat juk af te werpen. — wij ons voor deze klip moeten wachten, en, zooals Uwe Excellentie reeds heeft vastgesteld, een beter stelsel van bestuur moeten instellen. Vele hoofden, die dit niet zijn moesten, zijn door ons aangesteld of in aanzien zeer verhoogd; daaronder zijn, zooals de regenten van Batipoe, Halaban en minderen, die ons werkelijk groote diensten hebben bewezen en die wij, om geen reden ook, op cen ander standpunt kunnen stellen zonder nieuwe vijanden, nieuwen afval en nieuwe oorlogen te vreezen te hebben. Ik weet ook dat ik, zoolang nog geen genoegzaam getal bekwame ambtenaren van Java herwaarts zal zijn gezonden, zal moeten voortsukkelen met de aanwezige mid-delen van bestuur, die nauwelijks toereikende zijn om het werk gaande te hauden, veel minder genoegzaam om eenige nuttige bepaingen in werking te brengen. “Om de zaken in eene geregelde orde te brengen, heb ik in de erste plaats noodig nog eene goede militaire versterking; ik meen dat Uwe Excellentie bepaald heeft nog 700 man troepen hier te zenden, — deze verzoek ik zoo spoedig mogelijk, omdat de Maleier bij gebrek aan genoegzame macht zal vermeenen dat onze zwakheid oons Doet handelen zooals wij nu overal hebben bekend gemaakt bij onze publicatie van 25 October. Hebben wij daarentegen veel Troepen, dan zullen de Maleiers zien dat het ons inderdaad ernst is; dan kunnen wij met kracht handelen; maar zonder versterking zullen wij bij elken tegenstand in verlegenheid wezen; en deze tegenstand is het meest te vreezen, door het wantrouwen dat bestaat en van dezulken die vermeenen in troebel water goed te kunnen visschen. Maar ook is versterking noodig om twee groote versterkte forten te kunnen aanleggen ten einde onzen handel te protegeeren, en zelfs met de volkeren, aan de andere zijde des eilands gelegen, vriendschappelijke onderhandelingen aan te gaan. Ook zal Uwe Excellentie moeten beslissen ten aanzien van Rau: of dit hernomen moet worden, indien de hoofden en bevolking, hetgeen ik hoop, door onderhandelingen ons weder zullen toelaten. „Mijn plan is om, wanneer de versterking, die trouwens alle dagen verwacht wordt, met den militairen commandant zal zijn aangekomen en de regentijd voorbij is, door het geheele land te reizen om eene grondige kennis van de huishoudelijke inrichtingen en verschillende belangen op te doen en met de hoofden van de districten Wärde dit Kan geschieden, contracten aan te gaan, waarin de wederzijdsche verplichtenen duidelijk worden beschreven. Als ik hierin gelukkig mag slagen en wij, vooreerst althans, eene goede militaire macht heben om deze overreenkomsten te doen nakomen, en van onze zijde daaraan stipt vasthouden, dan geloof ik dat wij, hetgeen wij op Sumatra bezitten, voor ons zullen winnen en dienstbaar maken aan de belangen van het vaderland; dan geloof ik dat, zoodra deze instellingen met vertrouwen werken, vele volkeren van Sumatra tot ons zullen komen, en dat wij eindelijk, hetgeen door geweld niet te bekomen was, door verstandige inrichtingen zullen verkrijgen. Nimmer moeten wij onze opperheerschappij aan de Maleiers doen gevoelen, ook dan niet  zijn vertrek opgemaakt. — Voorschrift om trent de verhouding van het burgerlijk en het militair bestuur. — Last van de Regeering om niet tot wapengeweld over te gaan voordat alles daartoe greed is, en het den resident gebleken zal zijn dat door onderhandelingen hot doel niet kon worden bereikt. Expeditie van De Quay naar Boea. — Dood van dien hoofdofficier. — Gebeurtenissen te Baros. — Voorstel van Francis om deze plaats te bezetten, door de Regeering wegens de tijdsomstandigheden voorloopig afgewezen. Gedurende het tijdelijk bestuur van Van Sevenhoven bleef het op de Westkust van Sumatra voortdurend rustig. Het schijnt, dat de hoofden der vijandelijke partij, verrast door de plotseling zoo geheel veranderde staatkunde onzerzijds, niet tot een besluit konden komen ten aanzien der verder door hen te volgen gedragslijn. In the last van 1833 vernam Van Sevenhoven, dat Toewankoe Imam en Toewankoe Tamboesei een verbond gesloten hadden met het doel, onze troepen uit de Noordelijke afdeeling te verdrijven. Het fregat Palembang, dat, bij gemis aan voldoende maritieme macht, na aankomst uit Nederland tijdelijk door Van Sevenhoven was aangehouden, werd daarop naar Natal gezonden om aldaar voorloopig post te vatten en den kapitein Hellwig over te brengen, die in last had naar bevind van zaken te doen wat noodig was, òf tot behoud van ons grondgebied, òf althans bepaaldelijk tot redding onzer troepen. Kon hij met Toewankoe Tamboesei in onder-handeling komen, dan was Hellwig gemachtigd, met dat hoofd vrede te maken. „Ik hoop — zoo schreef Van Sevenhoven den 18n Januari 1834 aan Baud — dat ik de vorderingen van Toewankoe Tamboesei zal kunnen toestaan, hetgeen te meer noodzakelijk is geworden omdat, indien wij met hem in vijandschap bajonetten werden gevorderd gedrukt, en van zijne beschermers tegen de Palries werden wij zijnne overheerschers en geweldige onder- Irukkers: nu kan men het immer bij een onbeschaafd volk niet anders dan eigenaardig noemen dat het zich, op welke wijze dan ook, van die overheersching trachtte te ontslaan Men moge de Maleiers nu verraders. valsch en slecht noemen, maar wat bleef hun wer! Die niet sterk is moet slim handelen. en dit was hun geval.” Van Sevenhoren trad vervolgens in eene uitvoerige bespreking van het plakaat pandjang en zijn uitwerking: “Om de bevolking te overtuigen dat onze verklaringen ernstig gemeend waren. dat wij niets anders konden verlangen, berekende ik de voordeelen die wij van hare industrie zouden trekken, terwijl are eigen belangen Aaardoor zouden worden bevorderd. “Men heeft te Padang celachen en gespot met deze publicatie en été de dat de Maîtres, die door geen geweid te regeeren waren, nog veel minder door zachteid zouden geregeerd kunnen worden. Het net geweld vonteren van Koehes werd streng door mij verboden, nun ontstonden er Klachten wesers stagnatién en. Ik had intuschen des heer Francis naar de Bovenlanden geworden, spowtaal em de publicat saa de hoofden bekend te maken männen gevorceden. Telkens ontving ik de unstaste rapporten, maar ack Zat onze militairen zich met mijne visten met Nemen veer. keus van de andere zijde de teer werd geepbent Aat onze ovircuwe Maeische hoofden, vooral v2 mit gewapende mannen gereed temen en doot roof en verwoesting J: schrik der bevolking waren, un het gehe: met ferreden schenen ist deze staat van zaken, ERIR ANT al fie verra? haden, Pouce € AE houden. In een woord, Wis scheen „ret fe Kanten tegen hetayen door mij als het eenigste moddel werd hes remt, eten viend manmen niet geslaagd waren, ver verle oh fe maden foouw hekken moeten verklaren dat het eenigst van zoken. Werken zoude hoe eer hoe beter uit de bevenbamden fe breiden on fo trachten, met de macht die wij aan brille an traded EREN fo keuren Fin At was wellicht niet uit Nee ae Meerd wank ae Leeden, dic ons hadden bijgestaan en voral vermin Saade meugt, ots den pass zouden heben ee toa owe wae ae Sar ae eer hen mishandelde districten re lana ven We ee ou Tak souden nemen. Netelig en sd eed k wer en Gaiam. Gio nae vergroot werd door de cities oder an Seren Acte tee av Bendjoders en andere afvallige oan Rafi poe en Hallahan. Str a SUMATRA'S WESTKUST VAN 1838—1835. 341 Onze onderhandelingen gaan goed; gisteren voor den middag is de Toewankoe Kali angit van Matoea bij mij geweest om met mij over de onderwerping te handelen; de voorwaarden, door mij gesteld, zijn eenvoudig : a. zijne bentings voor ons te openen en langzaam te slechten, b. den weg te herstellen zooals die vroeger geweest is, c. de passage onzer troepen in en door het land, doch eerst na eenige weken. „Het al of niet aan men troepen heb ik compleet aan hem overgelaten. „De Toewankoe is naar Matoea teruggegaan om met de andere hoofden te spreken, morgen komt hij weder terug om het groote feest bij te wonen. Van Sevenhoven bracht, bij missive van 5 Maart 1834 no. 236, dit bericht aan den Gouverneur-General a. i. over, met de mede-deeling dat het hem zeer verheugde. Omtrent den stand der onder-handelingen in het algemeen meldde hij: „Matoea zal zich nu zonder slag of stoot onderwerpen, en ik behoef Uwe Excellentie niet te zeggen hoeveel beter dit is dan om de landschappen door militair geweld ten onder te brengen, hetgeen hier altijd gepaard gaat met moord en vernielen van alles wat maar te vermoorden en te verwoesten of te vernielen is.... „Van de Danau, een district dat eene lijn met Matoea en Bondjol trok, heb ik ook voor eenige dagen aanzoek gekregen om vrede;.. ik heb hun laten weten dat ik gaarne met hen zal handelen omdat ik liever den vrede dan den oorlog wensch, maar hun moet te kenn En geven dat het verzeek rapat, d. i. door alle hoofden geteckend, moet gedaan worden; dat ik daarna, òf zelf komen, òf mijnen wakil naar Priaman zenden zal. „Het district XII Kota’s Bovenlanden is ook reeds met mijne zendelingen in correspondentie en na de onderwerping van Matoea verwacht ik dat ook deze zullen komen, in welk geval de kleinere districten van zelf zullen volgen, en dan hebben wij tot aan de Massang alle districten aan ons verbonden. Verkündigt Bondjoll dan nog niet in ordererwerping te komen, dan kunnen wij dit aan zijn lot overstecken en overstecken kommt maken dat van weerszijden geene vijandelijkheden zullen worden gepleegd; en dan houd ik mij verzekerd dat zij mettertijd vrede zullen verlangen omdat wij hun geen handel zullen toestaan. Het is inderdaad niet te vergen van de Bondjollers, dat de hoofden en bevolking, die zoo schandelijk bedrogen zijn, al dadelijk ons zullen vertrouwen; zij zullen eerst onze handelingen met andere districten moeten zien, alvorens zij het zullen wagen zich aan ons over te geven. Een of twee mindere hoofden van Bondjollers, die bij mij geweest zijn, zijn er als ’t ware voor uitgekomen; ik heb hun geavoueerd, maar gezegd dat zij nu maar eens goed zich moesten informeeren en van hetgeen zij vernemen zouden rapport moesten maken aan hunne hoofden en bevolking. Mijne zendelingen zijn intusschen ook werkzaam, en zoodra ik zelf in de binnenlanden kom, zal ik de onderhandelingen meer doorzetten; mogelijk dat het mij gelukt, spoediger vrede te krijgen dan ik durf verwachten... Met de XIII Kota's, in de nabijheid van Padang ben ik ook sedert eenigen tijd in correspondentie..... „Uit al deze gunstige berichten zal Uwe Excellentie met genoegen zien, dat de maatregelen die genomen zijn om overal vrede te verkrijgen, gelukkig hebben gewerkt, en dat het te verwachten is dat het mij gelukken zal, overal vrede te verkrijgen. „Ik hoop dus dat de bevelen, die ik dagelijks verwacht, in dezen geest zullen zijn, en waarlijk, dit geteisterd en mishandeld volk zijn wij verschuldigd, vrede te geven. Geen belang, hoe groot ook, kan er zijn om anders te mogen handelen; niet alleen zullen wij daardoor een weldaad aan dit land schenken, maar onze eigen belangen zullen er door worden bevorderd.... Ik durf verwachten als wij zoo eenige jaren gehandeld hebben, dat alle de nog van ons verwijderde volkeren zich gaarne met ons zullen verbinden „.... Doch weinige dagen na het verzenden van dit schrijven ontving Van Sevenhoven een brief van Baud (dd. 8 Februari 1834 no 76), waarin deze hem van de door Van den Bosch genomen beschikking mededeeling deed en hem opdroeg om, zoodra de nieuw benoemde resident Francis het gezag aanvaard en al de vereischte inlichtingen zou hebben bekomen, met het fregat Palembang de terugreis naar Java aan te nemen. Van Sevenhoven antwoordde daarop, dd. 15 Maart 1834 (particularier), dat het hem vbitter leed deed, zoo spoedig te worden terug- geroepen uit eene commissie, die uit haren aard, een ruimen tijd vorderde”.... Hij had deze commissie aanvaard in de hoop van vevenals hij in Cheribon, Palembang en in de Vorstenlanden op Java gedaan had, uit eene verwarde huishouding eene geregelde orde van zaken te SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1885. 343 scheppen en dit geteisterd en mishandeld land met ons Gouvernement te verzoenen en daaraan rust, vrede en vooruitzichten van welvaart te geven... Het griefde hem dat hij nu buiten de mogelijkheid gesteld werd om zijne plannen uit te voeren; hij zag „bedroefd op dit ongelukkige land neder en zag de toekomst met angst te gemoet #. Want hij wist dat men bij den Sumatraan „meer tot stand kon brengen met volharding en geduld dan door voortvarendheid en doordrijven, het- geen de hoofden en bevolking geheel afkeerig van ons maakt ». Om den Gouverneur-General te overtuigen dat hij op den goeden weg was van pacificatie van Sumatra's Westkust, gaf hij het volgende overzicht. „Meest alle de binnenlandsche bezittingen, en ook een aanziellijk gedeelte van het regentschap Priam waren sedert 1831 door kracht van wapenen of bij verrassing aan ons onderworpen; onze invloed op de bevolking was alleen door de wapenen; na al de groote voor-deelen die behaald waren, was een enkel ongeluk, nl. dat van den Justenant-kolonel Krieger in de VII Loerahs, in Januari 1833, genoegzaam om het grootste gedeelte der oude en nieuw ten ondergebrachte landen in opstand te brengen. Verblind door voorspoed had men de bevolking ondragelijke lasten doen ondergaan, in de verbeelding dat de vrees voor onze wapenen haar wel in bedwang zoude houden; maar de ondervinding heeft doen zien, hoe deerlijk men zich misrekend had, en dat de vrije Maleier wel bukt voor een overmachtig geweld, maar er zich ook van ontdoet zoodra hij de kans schoon ziet; de moeite en opofferingen, waarmede wij slechts de rust onder eenige districten hebben kunnen herstellen, de mislukte aanvallen op Matoea, waarbij de Commissaris-Gener Aal zelf tegenwoordig was, en op Bondjol, hadden naturwissen het lang met een bloedige wraak gedreigde Bondjol en zoovele andere van de misnoegde hoofden en bevolking in een toestand gebracht dat daarvan alles te vreezen was. In dezen toestand verliet de Commissars-General deze kust, aan mij het hoogste gezag overlatende. Toen onder deze omstandigheden de commandant van het fort Amerongen en het Noorderdistrict Rau bedreigd werd en dringend om versterking verzocht, durfden de generaal Riesz en kolonel Elout het niet wagen, uit de Bovenlanden eenige troepen daartoe weg te nemen; in dezen toestand was dan ook alles te vreezen. „De generaal Riesz, daartoe door huiselijke omstandigheden gedwong en de toestemming van den Commissars-General hebbende, „De ook alles te vreezen.” verliet met kolonel Hout deze kust; noch de verwachte versterking, noch de benoemde militaire commandant, de overste Bauer, kwam opdagen, en gelukkig dat in dezen nijpenden toestand: toevallig Zr. Ms. Fregat Palembang te dezer reode is gekomen. „Intusschen is de insluiting van ons fort Amerongen de laatste daad die als vijandelijk kan worden beschouwd, heezeer de hoofden van Rau deswege verschooningen bij mij hebben ingebracht en zich beklaagd hebben over het gedrag van de besetting, die hun zoude hebben verplicht haar te doen vertrekken; niettegenstaande allerlei ogleukkige” voorspellingen die gedaan zijn, dat men na de posassa-maand nieuwe aanvallen doen zoude, dat-de Maleier, die zich door geen geweld wilde laten onderwerpen, veel minder zich. Door zacht-heid aan het Gouvernement zoude laten verbinden, heb ik met een vasten tred het ingeslagen spoor gevolgd, eu onse zedelijke invloed is zeer toegenomen. Onze publicatie van 25 October 1883, waarin openhartig tegen de hoofden em bevolking was gesproken, en de wijze waarop ik de daarbij bekend gemaakte beginselen heb doen verspreiden onder de hoofden en bevolking, mijne eigene handelingen heb gunstigste gevolg gehad; en had ik zelfstandig mogen blijven werken, 200 zoude ik spoedig Uwe Excellent I hebben kunnen verblijden met den vrede met de meeste districten, en Bondjol zelfs had ik tijd gelaten; maar onze militaire commandant, de overste Bauer, is een officier van groote voortvarendheid, hij wilhet militaire op den voor hem wenschelijken voet hebben, daardoor wordt er veel beweging in de Bovenlanden gemaakt, veel gerende gerenden gevorderd; hij verlangt dat de officieren het civiel geaag zullen niederleggen; de overste Bauer heeft eene afzonderlijke instructie van den Commissar-General, die ik niet ken; ik heeft geene civiel eamtenaren en zal, daar ik voor de tweede maal dringend verzocht ben door den majoor De Quay, den heer Van den Berg heeft civiel gezag in zijne plaats in de bovenlanden moeten ‘opdragen, hoe ook, daar zijne benoeming zooals mij gezegd wordt niet is doorgegaan, maar er is geen enkel ander bekwaam ambtenaar beschikbar, en ik kan noch mag de zaken in de war laten loopen en vooral de goede gezindheid der hoofden wederom verstooten. Het zal althans geen gelukkigen indruk maken, de bewe Gingen welke de overste Bauer meent te moeten doen; de officieren, welke met civiel gezag belast zijn, wetende dat hun chef daartegen is; ook het vele dienstwerk dat de Overste vordert om maar de soldaten op den voet te krijgen zooals hij meent die moeten zijn. Ik had alles zoo goed met den overste vórz zijn vertrek naar de Bovenlanden afgesproken; hij had zijn woord van eer gegeven dat hij in mijnen geest zoude handelen tot dat er antwoord op mijne voorstellen zoude handelen tot dat er antwoord op mijne voorstellen zoude gekommen. Ik zal hem mijn verlangen te kennen geven en vermanen om met geduld te werken, maar wat is er te zeggen van een man die natürliche het militaire zoo volmaakt mogelijk wenscht te hebben, dit als zijn hoogste plicht beschouwt en daardoor hetgeen van veel grooter helang is over het hoofd ziet? Hij is een braaf officier en mij zeer openhartig voorgekommen; hij zelf kan niet inzien hoe ongelukkig in deze oogenblikken zijn ijver moet werken. Ik kan mij ten slotte niet bedwingen Uwe Excellentie nog eens te zeggen dat ik gaarne het werk, dat zoo goed begonnen is, had wenschen te eindigen. Zijne Excellentie, de Commissaris-General, het dit anders verlangd, en mij blijft dus niets meer over dan de vurige wensch, dat het werk, door den nieuwen resident zoo ge-lukkig mag worden afgedaan als het door mij is Begonnen, en dat men zich noort zal behoven te beklagen dat ik zoo vroeg ben teruggeroepen.” Nadat de nieuwbenoemde resident te Padang was aangekomen en door Van Sevenhoven op de hoogte was gebracht van den staat van zaken en van diens inzichten, keerde laatstgenoemde naar Batavia terug. Op zijne terugreis, aan boord van de Palembang, schreef hij en uitvoerig rapport, dd. 17 April 1884 n°. 4, waarin de volgende gedeelten voor ons van belang zijn. „De militairen, waaronder zelfs de general-major Riesz, noemden de Maleiers valsche verraders, en geneigd tot alle kwaad; ik be-schouwde de daden die dat oordeel schenen te wettigen uit een geheel ander oogpunt: de Maleier was mij bekend gemaakt als boven alles gehecht aan zijne vrijheid en maatschappelijke inrichtingen, omdat deze zijne individueele vrijheid waarborgen. Wij hadden onze toeggingen, hem gedaan, verbroken, tastten in het hart zijner instellingen door hoofden te benoemen die dit volgens de adats niet konden zijn, en hij vond zich bitter te gehen. Zonder een enkel voordeel te genieten, werd hij door ondragelijke lasten, die met de verliet met kolonel Elout deze kust; noch de verwachte versterking, noeh de benoemde militaire commandant, de overste Bauer, kwam opdagen, en gelukkig dat in dezen nijpenden toestand toevallig zt. Ms. Fregat Palembang te dezer reede is gekomen. 