Milton, man and thinker
Ontnikt aan zingenot en *s werelds woest gewemel » Ontvbmit niets laags zQn hart. H^' leeft reeds in den hemeU Ontzig1\ike Benzaambeid , nooit door een menacb gefloord , Waar *t eor oiets dan *t geruisch van wmd en water hporc, Waar nooit een voorwerp 't oog met nieuw genot komt ilree]en» Waar ieder dag bet beeld des voorgen dags moet telen , En toch be^ hart niets wenschc, niets afTmeekt van den t^d, Maar ilecbts aan de eeuw^heid z^n zaiige uren w^'dt* Moog* vrjjj een later eeuw met regt uw misbruik doemen » Bragt gy die wondren voort, wie moet uw roagt niet roemenf. De ziel, die gQ vervu!t» hij uw eenzelvig lot, Moet groot, moet edel z\jn; haar vergenoegi ileehts God. Maar ook *t gew^'d GeiHcbt op minder barre gronden , Waar meerdren zicb te zaam aan 't eigen doel verbonden^ Verborg vaak ftitte deugd, en leende menigmaal Aan *t afgeflreden hart de fcboonfle zegepraal. Niet altyd (loop 'l verderf bet liefjit in kloostermuren. Lang bkven ze in hvm* nacbt *t geweld des tQds verdurem Hoe menig flMle eel, hoe menig eenzaam oord Bragt fteeds zijn Fenelons en Ganganelli's voort ? Hoe dikwcrf in den nacbt der gruwbre middeneeuwen, Als meoschheid, diep vertre^n, veigeeftomhulpbleeficbrceuwen,- L a Vond Digitized by Google t64 DE EBNZAAMHEID, Vond menig edel 4iart , na eindloos zielsgekwel , £en veilge fcbuilplaats in de kalme kloostercel ? Hoe vaAk deed^daar de nood bet .hart tot God ontbrandeny £n weende opregt berouw uit donkre kloosterwanden ? /Hec beoglend klokje was van ^c reinst gevoel de tolk , £n luidde godsvnicbc in de hanen van bet volk. Het admde vreedzaara op des Stichts gewyde landen. Daar>dorst geen Owingeland bet imraer aan te randen. Schoon nooit bet bang Euroop' de kr^'gstoorts zag geUuscbt^ Op kloosterli[jken grond woonde ongelloorde ru^t. Ik weet bet, vaak ontftak de He! baar vreugdevtiren , £n vierde baar' triomf in beilge kloostermuren. Ik weet bet, gruwelda^n, fcbaars op deze aard* verrigt, Ontwierp een Kloosterling, en bdligde een Ge(Hcbt$ Utax 'k weet ook , welk een deugd daar blonk in al baar luister^ Wat kunde er bloeide, ook in een* nacbt van llarloos dabter, Wat fcbat der Oudheid vl^ ons daar heeft oangebTagt » £n onverminkt bewaard voor later nageflacbt. £en Zimmerman moog , vaak bQ waarbeids beldre Ifanten, 't Bederf van woestijjnier en kloosteriing ons malen; Zijn oog » door wefirfpraak fcbeef , zag duivlen flecbts in *t rond , Waar Obreit niets dan deugd , en louter englen vond^ £n tocb moest b^ hjj ben , bij al bun fcbandbewijzen , Te met een boogbeid van gevoel en barte prgzen, Daar bi>» ondanks zicb zelf , in *t diepst van zijn gemoed , Met fcbaamte en met onczag voor ne^rknielen moet. Ja, wat verlichter eenw voor dwaasbeid moog verklafisn, 'k Bleef duizendmaal verbaasd op zoo veel grootbeid Clareiu Naauw fchfjnt ze moogKjk , of iets meer dan louter (cbijn , Aan onze flikkereeuw, en bare teelt te zijm Waar blinkr een moed en kracht , zoo groot als in bun leven , Waar zellVerwinning » die de bunne op zij' durft ilreven ? Ik Digitized by Google TWEEDE ZANG. i^ Ik zwijmel bij hun zege, op vleescb en bloed be(lre6n, £n zink nog in mijn niet, ook b^ bun fpooriooshe^n. Beicbouw dac gruwzaam oord, ginds van natnur verftoten, DoOT, gr^ze rotfen en een eeuwgen fcbrik omfloten, Waar *c rustloos bnillcn van orkanen , wier geweld De hooge pijnen kromt of krakend nedervelt, Zich aan bet loeijen buwt van *t zaamgepreste water » Dat van 't gebe^e (lore met dondcrend gefelater , £n 't akelig gebuit, dat ndoit des nacbcs verflaauwt. Van Roerdomp en van Uil, door de ecbo nagebaauwd. Hier rijst een cenzaam dak« met vaalbruiu mos omtogen* Een eindelooze nacbt beerscht in z^n fombre bogen. Daar boeit een ftrenge band , vr(jwiUig afgebe^n , Een klebie Broederfchap tot de eigen taak aan 66a, Hun dagen zijti gewijd aan boete en jamfnerktagten ; In lofzang en gebefin verd^ten zij bun nacbten. Be wereld en baar hell heeft niets meer dat hen vielt. De Oneindige is bun doel , bun uitzigt de eeuwigbeid. Ranc^ ! voor al *t vermaak , u in Parfjs befcboren, Ranq6 1 kan 't mo<^ijk zgn? kon u dit oord bekorcn^ Vol jeugd en kracbten nog « fchoon, r^k, beraind, geacbt, Kiest gij voor ^ dien glans zijn llillen kloostemacht , Dit naar verblijf de9 doods? uw barte kan *t beminnen? Uit al 't genot der aard' treedt gij bet vroHjk binnen , Of » zoo nog lets u ftoort in zijne wildemis » 't Is, dat er 't jok te ligt, de last te draaglijk 1st Wat gruwzaam l^fden had u tot dien flap bewogen? Gezonken Jongling I Gods ontfermend mededogen I Zyn Vaderhand had al uw rampen voorbereid , Htj riep u tot zich , en bij wilde uw zaiigbeid. Nog denkt mijn hart met fqhrik aan 't noodlot , hem befchoren* Hy minde, in al 't vermaak van 't wuft Parys verloren; L 3 Maar Digitized by Google i65 D£ EENZAAMHEID. Maar coch geheel ztjn htrt beminde Ad^le qpiegc: Aan hilar bezit aUeen was al z^ bdl gehechc, Gcen r^kdom fchonk hem vreugd, geen aanzien konhemftrceleii, Dicn s[j niec met hem fmaakt^ of h^' met faaar mogt deelen. Daar riep op eens de pligt hem mtar een vreemd gewest , Ver van den boord der Seine en haar gelieidc vest. H8 moest zich voor een poos van zrjne Adfele fcheiden. Alleeo z^n ligchaam week, zsjn ziel bleef b\j haar bdden* Hoe duldloos traag vetkio<^ de tirjd. voor ^'ne finart t Niets vulde 6€a o<^efdilik z^n ledig , finacfatend hart* Wi miste zija Viieodin, wat kon hem vreogde kweeken? Bene eeuwigheid fchecu hem ^t verioq> van lutde weken. -« In 't eUid\ ziijn taak is af , de hinge t{jd mogt viito. . H^ ijity hij vliegt terug, om (hel haar we^rtezien* Zijn drift voockomt het uur» a^ ^t zoetst vermaak geheiUgd^ Door z^n Vriendin bepaald^ en door haar zorg beveiligd. *t Was nacht. Hij dringt , verhuld, tot in haar lusttuhi door, Vindt in de icbaduw Ugt het aangewezen fpoor, Klimt, rillende van drift, naar *t heil, dat hem verbeidde, 't Geheime trapjen op« dat tot haar flaapkoets leidde. Hy nadert. Alles zw^'gt. — De vrees doorrilt ZQn le^n ; l^iaar (jlings ihdcen voor een doodkist zQne fchieto. H^ ijst , en bukt er m. Het maanlicht bl^ft hem leiden*, Een l^'k ligt m de kist , maar van het hoofii gefcheiden. Hii wendt z^'n blik^ken af — een manner treft zgn oog, Maar dat een zwart gewaad voor een gedeelte omtoog* Ben vreesl^'k voorgevoel verheft zich in z^'n harte — Hij beeft er he^n, bedwelmd en half verileend van fhiarte, zyn angst, z^ fchrik vermeerdt, z^'n ijjzfaig r^jst ten top —^ Hy Ugt het bloedig kleed met ichroom , al fiddren^e op — (Godl kan des ftervlii^s kracht zoo fel een flag gedogen!) En 't hoofd van z^n Vriendin vertoont zich aan z^'ne oogen (*)l Be. (*) De Hertogla ran M. . . . , de gelicfdo van den Abt de Rancj waf bioaeii drie aagen, op het euTerwAcJitst , «aii de kindcxpokken overle- defl* / Digitized by Google TWEEDE ZANG. 167 Bezcfloo^ iltat hij ditr — hec kleed ontzinkc z(jn hind» H^' waggelc naar de kisc, en vat baar kouden rand. Verpiecterd door 't gevoel , dac hem de z\^\ dooi^nefile » Omhelst h(>, wezenloos den romp van z^'n GeliefUc. Hy fldden , dat het flaal haar leven bebb* gekorc Hoe gaam had h(j zicb idv' in de eigen kist geftort , N(j naakt haar celkeds , en verlaat baar telkens weder. Nu , kust hij 't hoofd » dan » zbikt bij b^' den romp ter neder. Nu • W2^t m , dat etn droom zqn zim^en heeft misleid. « Dan, voelt hij *t zeekre ive^r van z^'n rampzaligheid. — In *t eind* — hij been gerucbt — hare eer dwingt hem tot wiyken* Aan geen verfpiedeokd oog moet odt haar zwakbeid biykea. Hij rilt den trap W€6r «f» beeft door den hof wete fae^n. Dien h^' met zoo veel vreugd nog korts was ingetreto. H^' vindt zicb op de (faraat. De nacbt is half vervlogen. De ftarren tintelto nog aan de bemelbogen. H^' vlugt naar z^'n verbl^f in halve razem^'; De kist, de romp, het boo£l, 'c waart alks aan z^'n zijM Hier voelt b(j al het oiet der werekl en haar (boomen. • * £dn oogenblik had hem den blinddoek afgenomen. Ge^ uitzigt, zel6i geen hoop, kwam hem bier meer te 0al. Hij werpc zicb op zijn kniSn , en fmeekt om Gods gena6. Zijn hart, ajn eenzaam hart, had alles hier verloren. Wat was z^n leven meer, wat kon hem hier bekoren? Hy w^dt aan de eeuwigheid het droevig overfbhot. 't Heelal ontzonk z^n hart , dat hart behoefde een' God ! ' Daar ^en. Men bed eene kostbare looden kist laten rervaar<llgeii • die dttgi troor de hc|frftSeiu$ eerst aan het aterfbuis bexorgd werd* om liaar ii| den grafkelder van haar Voorgealacht in dezelre bij te xetten. Dan* do kist te kort wordeude beronden, en het Ifjk reeds sterk tot verrot- ting oT«i^aade , was men rerpligt , om het hoofd van het orerige dee l^^dbaaau , op raad en wet behulp van een' Woadheeler , af te scheiden. L4 Digitized by Google i68 DE EENZAAMHEID, Daar wijkt hfl naar La Trtppe en hare wildernisfe (♦), Maar vindt haar ftrengfle tucht te zacht voor zijn gewisfe. Hij voert een' regel in, 't eerst door hem zelv* beleefil^ Daar zinlljkheid voor gruwt , en 't hart terug van beefu Men graaft er onvermoeid zijn graf met eigen handen. Ben eeuwig zwijgen heerscht in zijne fombre wanden. Slechts als de kloosterklok een naadrend ilerfuur meldt , £n de afgematte nog maar oogenblikken telt, Ma^zijn verkleumde mond voor 't eerst de (Hlte brekeUf £n tot de Broederfcfaap , om hem vergaderd , fpreken* Hir doet beHjdnis nog eer hem de ziel ontvlugt.. 2ij paren him gebefin met zijnen jongften zucht. Z\] knielen bij zijn lijk een poos nog biddend neder» £n keeren moedig tot hun taak, al zwijgend^ weder* Een wilde wone^ en een hard en fmaakloos l»XK)d, Is al hun voedfel , en vervult tiun ganfchen nood* Bes nachts weSrgalmt faun kerk van lofzang en gebeden ^ Of boeit een korce poos natuur hunne oogenleden , -. Een hoop van asch en ftroo , naast hunne zerk gefpreid » Die vaak hun tranen dronk , is *t leger , dat hen beidt. In dit verblijf deis Doods verfleet hij heel zijn leven. Geen (Irijd was hem te zwaar, geen offer deed hem beven. Nooit (*) De Abtdij cftf la Trappe ligt in eene akelige, ran yerSchrikkelijko en bijna ontoegankelijke , wouden omgeren woestija , tnsschen Percli« en T^ormandien , nagenoeg*op den afstand ran dertig nren van Parifs. Oorspronkeh'jk behoorden de Monniken er ran tot de orde van St. Be- nedictus, maar. zij waren tot de grootste loabandigheid rervalleb, toe« de Abt Ranc^ er de bervorming van op zich nam, en de eigenUjkoi 9cbepper, en bet eerste voorbeeld van die gestrenge levenawqze werd, die men er sedert getronw en atandvastig in heeft sien waarnemra. HUc weel, wclk eene partij d'Arnand van dit akelig verblijf in - sijn a]g»-^ mqen beken'd Treurspel: de Qraaf fan Cominge , heeft weten to trekken. Digitized by Google TWEEDE ZANG. 169 Nooit vloog een zucht terag qaar *t weelderig Ptrijs* La Treppe bleef .zijn keus » en werd zijn Panda's. Hij leerde er» door berouw verloochend aan de zinnen^ Het flof verachten » en de weteld overwinnen ; En vond er voor *t genot van wellust, weelde en eer, God , zielrust en de hoop op beter wereld we^r. Ranc^ ! fchoon b^'geloof uw edel hart mogt boejjen , Ik voel voor uwe deugd mijn borst van eerbied gloe^'en. Had u het reine Kcht van Jezus leer belfaraald, Wie had hier op zgn hart zulk een triomf behaald ! Maar wat de tijd u roofde , uw grootheid zal bekl^'ven* Uw zelfverloocfaning , uw verworven krachten blyven. / H{j, die uw tranen telde, uw moeil^'k (Ir^'den zag, Ontzegc de kroon u niet op 's werdds oordeelsdag. * L 5 DE Digitized by Google DE EENZ A AMHEID, D £ R D £ Z A N a Beminlijke fiensaamheid ! wie zoa qw' M niet zingen^ Gtj waart het kalm verbl^jf der eerfle itervelingeiu Eer weelde 't mensdidom in baar kliiister bield bektteld» Dreef 't aanz\jn aorgloos voort op *t onbeipiede veld* De Hoogmoed , met Natuur in 't hcchtsc verbond geueden » Vond de eer nog deeds verknocht aan onbefmette zeden , En 't eenig waar geluk aan eene Echtvriendin » Een vruchtbre landftreek , en een tahijk buisgezin. Waar voerc verbeeldingskracbt mQ op baar wieken henen ? Ik fiaar » en eeuwen z{jn voor m^n gezigt verdwenen. De vroegre fcbeppmg lacbt my in baar jeugd we^r aan. De guile eenvoudigbeid doorwandelt i|og baar pato« De a^svaderl^jke cent , bet zwervend berderleven » Scb^nc met >de gouden eeuw der onfcbuld n^j te omzweven* Ik zie, terw^l m^'n borst van flii genoegen zwelt, MefopotamiSn en Canans vrucbtbaar veld. Een Reisgezelfcbap , met beladene Kameelen, Trekt vreedzaam voor m^n oog door Canans noorderdcelen* ^ Een edel, llil, gelaat is 't boofd der Caravaan. Ik voel op zijjn gezigt mljn hart van eerbied flaan. De blankfte opregtheid zweefc op 't reeds vcrouderd wezen : Getrouwbeid, zonder etg, is uit zijn oog te lezen, Tei-. Digitized by Google DERDE ZANG. 471 Terwijl iets godl^ks, dat uit heel zijn houding (Iraslt, De ktlmce van z^ ziel op 't open voorboofd maalt. zy naadren S^'riSn , zij zijn het ingecreden. Reeds tooot zich aan hun cog een van zijn herderfteden*. Zij ftaken hunnen togt b^ *t zinken van de zon , £n<kegren b^' de (hd zicfa aan een koele bron. Ik zie hun eedlen Gids op eens ten hemel (cbouwen : 9» 6, Gjj (zoo rpreekt hg met een kinderl^jk vertrouwen) 9» 6 Gij, op wiens gelet ik tot deze oorden kwam, n Gy , Schepper van *t Heelal , Gij , God van Abraham ! M Wien ik , doo( hem veiUcht , ook als mijn* God vcreere ^ M Bew^'s bannhartigheid aan Abram , m\|nen Heere ! It Ik (la hier bij -de put , die 't vee des avonda dsenkt, •9 Ras naakt de Maagdenftoet, daar reeds de nacbtltar wenkt, p Geef, dat de jonge Maagd, totiirie mijn mond zal Qnreken: » Reik n^j uw waterkruik, doe mij geen dronk ontbrekeni w £n die m^'n Keemlen nog zal drenken nevens m$, w De Brmd van Iza&k , den Zoon m$ns Heeren, zij T' Naauw zw^'gt htl » of een Maagd genaakt met vlu^e (cfaicden, Schoon als de dageraad, en fchooner nog van leden* Haar blanke fchouder dcaagt een kmik* Z(j laat ze ne^, Daalt tot de bron tn vult ze , en klimt nn vrol^ijk we^r, Hy naakt ea ^pteekt : h Laat me uit uw kruik een' laafihronk drinken.** M Drink,'* zegt ze , drink, mijn Heer 1*' en laat de kruik ftraks ztnken » En biedt ze op hare hand hem vciencflijk , minzaam aan. H^' drinkt, en naauw heeft ze aan z^n' eerllen wensch voldaan^ Of z^j vervolgt: » Ik zal ook voot uw keemlen fcheppen.'^ Men ziet haar flings naar 4e koele bron zich reppen ; Zy gaat en keert, en vult geftadg den drinkensbak. Tot datrgeen water meer voor al zgn vee ontbrak. Ootmoedig bidt h^' aan voor 't heil, dat hem b^gent. Z^n fmeekbede is verhoord , God heeft z^jn' weg gezegend. Ntt Digitized by Google I7a DE EENZAAMHEID, Nu laadc h^ *t bnudfieraad van z^ne keemlen af. En vraagt : «t MQn Dochter ! meld , wie u bet levcn ga£ ^ Is bfl hem plaats voor ons en voor het vee te gader?'* w Ik heet Rebefcka," zegt ze, «» en BethuSl mijn Vadec. w Wij bebben ftroo en voer en ruimte in overvloed, w Voor u , voor al uw ,vee , en voor uw gantlchen ftoet," — Zoo rpreekt ze , en vliegt naar huis langs heuvelen en dalen. Meldt, wac haar wedervoer, en bloost met b\j 't verhaleo. Haar broeder Laban bl^H: geboeid aan haren mond , En volgc haar naar den man , die b^' de bron nog ftond. Daar ziet hg van haar hoofd het blinkend fierfel (faralen » Daar ziet b^ haren arm met gouden lingen pralen , Daar hoort hij we6r 't verhaal , dat hem zijjn zoster doet , En voelt , dat God bier wenkt , en h$ ilechts volgen moet. Nu nadert hij den man , door eetbied aangedreven , Die met zjjn keemlen bi|j de bron deeds was geUeven ; f» Gezegende van God 1 (zoo fpreekt z\jn hart hem aan> n Wat toeft %e aan deze bron, wat doet u buiten ftaan? M M^n huis is opgeruhnd voor u Qn uw kameelen ; n Kom , volg m^ , uw vetblijf zal al de m^nen Ibeelen.'* De man verlaat de bron , gehoor^mt zjjne Hem , Drijft z^ne keemlen zaam , en alien volgen hem. zy treden binnen» en naauw is bun kracht berrezen, Naauw beeft herbergzaamheid haar heilgen pligt bewezen^ Of Abrams knecht verhaalt al wat er b gefchied , Wat hem z^n 9eer beval , en God hem kennen liet ; En nu fpreekt BethuSl en Laban , diep bewogen : ^ Dit is de vinger Gods ! wie zou hier lets vermogen ? M Wat zegt toch onze (lem hij deez' gebeurtenis ? n Dat hier Rebekka kies' , dat zQ alleen befliss* 1" — Rcbekka wordt gevraagd« Een blosje moog' haar fieren> Maar nog bleef de onfchukl in het barte zegevieren^ 't Behoeft geen veinzery» 't genot is nog natuur» Het Ihuwlijk beilig, en de liefde hemelvuur* H Schoon, Digitized by Google DEUDte ZANG. 173 „ Schoon , Dierbren ! (fpreekt ze) 't lot ons van elkafir 06k fchekte , M Ik volg gerust den man, dien God tot ons geleidde. M *k Gevoel het aan m^jn hart, *t is God die 't mij gebiedt 1'* Ztj zw^'gt, en alies zw^'gt; men wederfpreekt haar nieu Vei^eefs po<^ oudermin het affcheld nog ce rekken ; Reeds met den dageraad wil Abrams knecht vertrekken. *t Biedt alles wederitend, en bidt en fmeekt en vleit, AUeen Rebekka niet, ze is tot de reis bereid. Wat zegen op haar ftroom' , wat tranen dien verzellen , Hoe te6r gebeel 't gczm haar aan het hart moog* knellen, Zij blgft b^' haar befluit , verbergt een* ftiilen traan , Beklhnt den kernel » en verzelt de karavaan. G.een bios van valfclie Xchaamte ontfiert haar maagdewangen^ Welvoeg^jkheid heeft nog de kuischhcid niet vervangen. Haar hart en zin z\jn rein , en zij , zQ maagd alleen , ^ Tiekc^ zonder erg en vrees, met zoo veel mannen he^n* Zoo zonk en rees de zon reeds dikwerf voor hunne oogen. Zij naadren Canain , ze z^n het ingetogen. Reeds blinkt de laatfte dag, en eer de zon zich wendt, Lacht hun de rust wefir aan , is heel de togt volend. Op een^ komt in 't verfcMet een man, met ftiUe fchredent Bfl *t liefl^'k avondrbod , door *t eenzaam vdd ^treden. ('t Was Izak zelf, die, voor het zinken van den nacht» Zijn avondoSer aan den God zijns Vaders bragt*) iij ftijgt van haar kameel, en vraagt, wie dit moog* wezen? w 't Is Izak ," zegi de knecht. Haar hart begfait te vreczcn, Zij werpt haar* fluflcr over 't maagdeKjk gelaat , En dekt de ontroering, die er op te lezen ftaat. Reeds z^'n zij by elkafir. . Vergeefe ! zy zwijgett beide , De trouwe knecht verhaalt, hoe Abrams God hem leidde. Hoe die de lieve Maagd hem aanwces op zrjn bed, Haar hait. bewoog , en haar hem wiilig volgen ded* Nu Digitized by Google 174 *I>E EfeNZAAMHEID. Nu opent IzaXk zijne armen met verrukken; Kebekka ilort er in, om bart aan hart te dnikken. En bij p aan hare borst met al z^n heil bekend , Leidt baar al jtiichepd naar de moederHjke tent. Daar wordt zQ hem ter vrouw. Ztjn hart bemint haar teeder. Hij vond» na Salt's dood, voor 't eerst de vrengd bier weder» En zalig vlood op 't veld, bti herderiyke ze6n , Zijn leven met zijn' Crod en zijn Rebekka he6n* Celukkig Heidervolk bij zoo veel dengd en 2egen , Hoe gloeit nog in 't verfaaal vm rcbQldk>oze eenw ons tegent Hoe zweeft ons hart u na door 't ongedekte land , Waar gij uw kiidden leidt, waar gij uw tenten (pant! 't Geluk wQont op uw* grond, maar bloeit er 't Ikht verfchcdau Het vergenoegen rcbijnt met u door *t veld te dolen. Uw hart wordt door geen weelde of praalzucht nog gevleid^ Maar m uw flil verblijf woont vrede en zaligheid. De ligtverdraagbre tent r^'st onder de eikenlommer, Daar toeft de Herdervorst, en leeft er zonder konmidr» Zijn ban vertrouwt op God, en veilig hi zijn hand, Vmdt by, waar die hem leidt, aJttid zqn vaderland* ,Zijn kroost, zijn knechten, al wat zkh om hem vergider,^. Eerbiedigt hem als Heer, en mint hem als bun Vader. HU rigt bet outer op bq elken keer van 't lot , En knielt en bidt bun voor, en alien vreezen God* Dit rem gevoel der ziel vertoont zidi hi bun* wandeU Hun hart is zonder Mst, opregtheid flert bun handeL t6n broederl^k gezm, en naauw aan 66a verknocht, Woont onder hen geen wrok of kweUende acfaterdocbt. De kuifche mMgdcnrei zwerft veilig om de knapen. De vriendfcbap drenkt bet vee, de liefde hoedt de fdiapeo. Het hart geeft aan het bart, en kent geen naberouw. Een woord is eed , een kus het zegel van de trouw* Zie Digitized by Google DERDE ZANG. 175 Z!e Jakob eenmtn ginds een* vreetnd gewest betreden » Met Rachel aan zijn ziy wordt Sijri^i} hem Eden. ' Z\jn ballingfchap » 't gevaar, 't fchijnc alles afgewend* Z^n zalig hart vergeet de vaderlijke tent* Ben nieuwe wereld is voor hem , aan 't niet onttogen* Zijn diepstbaarheid onrhaar is vnjheid in zijne oogen. H^' vindt zijn vaderland, waar h^ z\jn Rachel vindc» £n Canaan is daar, waar Rachel hem bentint. De zon moog daags als vuur op zijnen fch^del branden , De nachi hem achter 't vee van kotl doen klappercanden , De zaalge yoelt bet niet; met Rachel aan z\jn zij* Vlifin zeven jaren hem geligk ^n dag voorb^ I ' Zoek vrij de we6i^6 dier aantrekkelijke zeden In^ later maatfchapp^ , of meer gevormde ileden : , Grj vindt ze nergens; dan in 'swerelds uchtendilond , Of waar befchaving op haar* eerften trap nog ftond » Bn altfd aan natuur en onfchuld nog verbonden , Het ruwe had geweerd, maar 't beeld niet had gelchonden* Ja, onnavolgbaar fchocm is.Mozes fchilder^'* Niets komt zijn tafereel der gouden eeuw op zij ; Maar tbch mag *t rein gevoel dezelfde toovertrekken» Het eigen koloriet weer in Honleer cmtdeltken. Deze» is de beste gids bQ *t fchoon van GeneGs, Die , leert Homeer verftaan , waar hij ons duister is* Wijj zien depzelfiien geest in beiden hecrlijk pr^jken, Wie beiden wil verftaan, moet beiden vergel^ken. Terwijl cen Osiian nog deeds denzelfden toon In Schotland nabaauwt, Ichoon reeds eeuwen zijn gevlodn» Bn wij , vermoeid van in *t eenzelvig juk te ilaven » Ons aan 't oorfpronklijk lied dier Eedlen blijven laven, Danr onfchuld en natuur, een iijdel droombeeld thans. Hen fleeds omflingren met den eigen Uoemenkrans, Is Digitized by Google 176 DE EENZAAMHEID, Is 't woiuler, dat ons htrt, vennocid van louter zoi^en, Zich nog veriusdgc aan dien wolkenloozcn morgen » Nog vrolijk langs hec veld, door hem verhemeld, zwerfc^ Ab 'c hier de kleinfte Vreugd des levens booploos derft 7 Ach! als de werklijke aarde ons niets meer geeft dan finarte^ ' Schept vaak verbeelding zich een wereld voor ons barte. En al de beelden , die zij tot baar doel vereent , Zijn , vaak bewustloos , aan dien zaalgen qjd ontleend* 2oo blijft de Grijsaard nog met (til genoegen Ibu^n Op 't onbeperkt genot van zijne kindfche jaren , Toen zich z^n hart zoo ligt tot elke vreugd bewoog^ Een tol de ziltile traaa kon droc^en in z(jn oog , Een \or of vlmder hem we£r nieuw' genot kon telen. En hij geen tpekomst bad, waar 't beden hem mogt (fareden; 't Is de onfcbuld van den t^d , die 't hart zoo aan zich trekri^ En altigd nog een zucht naar haar beat verwekt. Al is bet Paradijs op aard* voor ops verloren , Verbeelding fchept bet nog, en 't biyit ons deeds bekoren. En ligt dat ieder hart de hoop is ingeilort, Dat hem dit zalig oord eens we6r ontfloten wordt. _ Zoo lang Natunr zich aan bedrgf en (land nog paarde , Week nimmer de onfcbuld en *t geluk gebeel van de aaide* Haar onbekrompen hand voorkwam altijd den wensch^ En vreugd en rein genot ontloken voor den mensch. Een hut van boomftbors, bQ een veldbron opgeflagen^ Een herderstent » zoo ligt gefpannen als verdragen ; Een zodenouter, maar den waren God gew^. Is al de praal nog van dien fchuldeloozen tijd* 't Verftand werd meer verlicht, maar trad, door 'thartbedrogcn^ In dienst det driften ,. die bet vieijend aan zich cogen.. 't Verfchoonde *t dierlijke, en de lust alleen gebood* De zinlijkheid zag zich veredeld en vergood* De Digitized by Google DERDE 2ANG. W De afTcliuwbre Af^erQ kon ijtlfy geen ftbrik meer wekketi; In *c kleed der GnittSn ittoesc z^* de zinnei) trekken. iLas werd btar van 't hcelil de wierook ftange6o6n* De zcedljjkheid yerzonk , de fchoonheid rees ten troon. Men poogde eerlsng het hart der Jeugd voor baar te winnen. Zij fchiep baar eerften (baak » tSj tooverde op haar zinnen» En acb ! de eenvoudigbeid van Jezus reine Leer Zonk in haar fcbuldloos bait voor *t valfcbe topifel ne6r. Sinds beeft de deugd baar glans voor 't zinl^k hart verloren* Het fcboon alleen kan , zel^s hij *t m!sdri[jf , nog bekoren. Verdienfic , zonder praal , wordt voor dien fchfln vertrefin , £n grootheid, zonder deugd, gevierd en aangebedn. In de eenzaamheid alleen vindt zicb de mensch hier weder* Daar zinken waan en fch^jn voor hem fn 't niet ter neder. H^' fchudt er ongemerkt de lage klubters af , Die eens 't vooroordeel hem voor wet en regel gaf. Watuur hemeemt baar regt — bij bl^'ft zich aan haar Wennen. Zij leert hem bobger fcboon , dan 't louter zinlijk , kennen. Eerlang zal in baar* fchoot die refne kei ontfbum, Waaraan de hemel , aarde en heilge Godsdienst flaan , Bat heidre vonken uic zijn diepfte wezen fpattcn. Die 't edel hart gevoelt , maar 't lage niet kan vatten. Be waarbeid lacht hem aan, wat eeinv baar bebb* geteeld. En *t is eqn ware vriend , wien ze immer bebb* gedreeld. Al.wat de menschheid eert, z^'n daar z^'n lotgenooten* ^ Be tijd en de eeuwigbeid zijn voor zijn oog ontfloten. H^ leeft nog vreedzaam h\j *t aartsvader]:tjk gezin» En droomt zich in bun tent een beetre wereld hi. Baar kan bij vaak z\jne eeuw , en hare fchand veracbten. H^ Iceft er ongeitoord hij Voor- en Nageflachten. T^jd, afftand, aJles zwicht; by voelt in de eenzaamheid. Bat ben geen lucbt(b«ek » hen geen verre bemel fcheidt. M 6 Tfjd Digitized by Google I7« DE EENZAAMHBID, 6 Tyd der onfchuld , wien we om hurt 200 gmg nog wfffti 1 Ge ontweekt al meer en rae^r atin ^rooter mftatfchApp^en , En 't eenzaam veld, weleer 't verblyf der zoetfte vrcugd , Bleef de eenge wijkplaats nu der aangevochtcn deugd. Daar rocht bet hart , vennoeid van ai *t bederf der fteden » Ge(beg wefir nieuwe kracht om 't (br^dperk in to t^en» Daar vond het troost in ramp* en lafenis in fmint. En God fcheen me^ nabij aan 't afgezondcrd batt. Wat de onfchuld eens vefkoos , natuur nog deed verwerven, Wcrd nu beboefte « en koft de zwakke menscb met derven. En de eenzaambeid, weleer aan fmaak en.ftand verknocbt, Werd ter volmakfng nu door 't edel bart gezocht* Zij blecf zijn toevlugt deeds, 't Bederf vemteerde op aarde, Maar, naar bet booger Worn, verwierf z(j meenler waarde; Tot dat het Christendom verfcbeen in dezen nood , Haar beiligde^ en op nieuw den fchoonften luister bood* 6 G^' , die aan den menscb , in dit rtmprpoedig leven , Tot licht, tot troost > tot bulp, tot Iferkte zfjt gegeven; Die hem ten zeeknfn Gids op zijne loopfeaan ftrekt , Hem met uw veilig fcbiid in elk gevaar bedekt. En volgt by uwen "wenk, door *s werelds wildemisfen, Wat monOer bem begrimm', wat flangen om hem fisren , In *t vadeiland der rust eo vreugd des we^rziens leidt , Waar geen verderf meer woorit , geen traan meer wordt gefchrey s 6 Godsdienst! hemdgaaf van onbefefbre waarde, Kens door Gods eigefi Zoon verkondigd aan deze aarde, Gegrondvest op een rots, die nimraer wanklen zal, £n een wig als God zelf, bet rustpunt van *t lieelall Die *t ondodrdrlngbaar floers Voor alier menfchen oogen» Dat dood, ven-otting, graf, bier om de toekomat togen,. Me6waardig opbeft, t^d en eeuwigheid vtreeot, £n 't groote raadfel lost , waarom de deugd bier weent 7 — • &ok Digitized by Google DERDE ZANG. 179 Ook tpen geea b^geloof uw rdnfaeid nog verkeerde» Ceen valsch vernuft u fchond* geen priesterlist omecrde. In uw oorfpronklijk Ichoon hebt g^ op de eenzaambeid Uw heiligst merk gedrukt , uw reinlhn glans verfprdd. Beftemd om op 't bederf der maatfchspp^j te werken, Bleef a%ezonderdheid u tot die taak verfterken ; Daar, met uw bron vereend, vond ge al uw kracbten we6r; G\j keerdet, en *t verderf flonk voor uw voeten ne6r. Bn nu, nu Jezus Jeer, ontworfteld aan bet duister. In baar oorfpronkl^jkbeid we^ blinkt met d'ouden luister, " Zoekt nog bet Cbiistenbart, aan u opregt gew^'d. In de eenzaambeid K^V God en nieuwe kracfat ten ftrijd* ^ Galfilea ! boe veracbt uw naam< moog wezen , Het beeiiykst Licbt der aarde is uit uw nacbt gerezen* Wie ooit een fmadend oog op uwe landftreek iloeg, 'k Eerbiedige den grond , die 't beil der wereld droeg* Uw eenzaam berggevaart' kon Jezus eens bekoren. In *t weidscb Judea was bem icbaars de rust befcboren. Hoe rees uw roem ten top« als hij *t voor u verliet ! Ach 1 waarom voelde uw Volk zijn naamloos voorregt niet? Waarom moest Nazaret, dat deze zon zag dagen» ' Oeen* glorie op baar' glans en zacbte koestring dragen ; Waarom Kapemaihn, verbeven door zijn leer, Zich zelvcn ftorten m den diepften afgrond nefir! Dan , wat uw ongeloof bardnekkig bleef veracbten , Uw vreedzaam boog gebergt* verbemelde zijn nacbteft. Acbl als Hem 9 afgemat van arbeid en verdriet, Bij de eindclooze taak z^'n laatfte kracbt verliet » Zocbt Hij op nieuw er (lerkte, om, onder nieuwe flonnen* Ondankbren wel te doen en voor 't geluk te vormen. Hoe mentg eenzaam uur bragt H^' er wakend door» Tot dat de laatde ftar zich aan bet zwerk verioor I ' Ma Ik Digitized by Google ilo DE EENZAAMHEID, Ik boor Hem op uw kruln, aan 'c vriendenoog ontweken^ In onuitTpreekbre taal tot zyfien Vader fpreken , Zich, by zijn grootscli verfchiet, verheflfen boven 't lot^ Zijn Itjden kiezen, en zich fterken in z^n' God. Hoe vaak vond daar de nacbt , met duistenus omtogen , Hem eenzaam op zijn kni^ voor zynen God gebogen t De fchepping zweeg , Natuur eerbiedigde zijn ftcm , Kn Bnglen daalden ne^r, en kniekien nevens Hem* 7ij wilden zijne deugd en zyne grootheid eeren. Van Hem geboorzaambeid en onderwer^nng leeren ; Vergeels! de iuister, die dtt lieedijk voorbeeld fpreidt. Deed hcrf verzinken ii| bet niet der eindiglieiiU — En g\j , Oli'f berg , met uw koele en ftlUe dreven I Gij trekt m(j aan , maar doet mij (baks te rtigge beven. Nu , lieflijk als natnur, a!s ze in de lente hcht, Dan , fchrikbaar vreedijk in uWe eenzaamheid eh naclit; Hier gruwzaam bij verraad en fraart en 'safgronds duister, , DW, vol van lieitle en troost en reinen hemeHubter; Aan uwen lagen voet een bang Getfeman^ , Vol blOed en tranen , vol van onuitfprcekbaar wee ; Op uw verheven kruin een wolk t^n zegew^en , Triumfzang , Engleiibeer, en Godlijk welbehagen !..••• Olijf berg *k zinge u niet — 'k aanbid in 't ftof alleea. U zii^* de Hemel door alle eeuwigheden he^n t Maar gij , BethaniSn ! gy kunt mijn zangfter ftreefen* Ik wil uwe eenzaamheid met mijnen Heiland deelen. Zijn lieftle lokt my en uw fcbaduw lacht mij aan. •k ZSe *t e^en landverbiyf nog voor myne oogen ftaan. *k Bewonder nog den grand en lonraierrijke dreven , Zoo vaak door Jezus zelv' verheerlijkt by* zijn* leven , Wanneer Hy , imachtend , by een aanzijn vol van fman , In u een wijkplaats zocht voor 2yn gefolterd hart. Hfcr Digitized by Google D E R D E Z A N G. i8t Hier fleet , op 't naauwst vereend , jeen Huisgezln van magen , In onfchuld en in deugd, zijne effcn levensdagen. Het wachtte, in Hi! geloof , het Koningrijk van God , £n Jezus was hun vriend en deelde in heel Iiun lot. Hier woonde Lazarus , zoo tc6r aan Hem geftrengeld , Maria , ftil van geest , maar aan zijn zy' verengeld , De nijvre Martha, die geen grooter wellust vindt, Dan als zij Hem verkwikt, dien hare ziel bemiac. Gewis een Jezus moest dat ede! drietal minnen ! Met welk een rem genot trad hij hun woning binnen , Hoe las hij in hun cog de wellust hunner ziel , 2oo vaak hun deze vrcugd , dit heii te beurte viel ! Hier mogt hij voor een poos, in hunnen kring gezeten^ De trotfche HoofUdad en haar' tegenftand vergeccn. Hier zonk elk zaadjen van z\jn goddelijke leer In een geopend hart, volrein vertrouwen, nefir. Wat fchoone beclden kon hy hier van *t veld ontleenen. Hoe onbemerkt natuur er met zijn doel vereenen, Als hij hun d'aard zijns Rijks ontvouwde en in *t verfchlet Den hecrl^'ken tiiomf er van aanfchouwen liet ) Zoo minde nooit een hart , zoo had nooit mond gefprokeo 1 Iflij dunkt, ik zie 't Gezm, door heilfg vuur outftoken, Gcboeid aan z\jnen mond, verrukt door z^ne re^n, £n *t fli) Betbanicn wordt heroel om hun he6n« €> Zalig landverbl^'f , dat Jezus' met hun deelde 1 ^ Onuitfpreekl^'k hell , dat ik mij naauw verbeelde , Dat bij 't herdenken, door 't eenvoudigst fchrift gevoed» I^a achttien eeuwen, *t hart naar u nog fmachten doetS Blijf, heflige Eenzaamheld! mijn* avondftond nog laven, £n voorbereiden voor den langen nacht der graven t Dat ik in uwen Tchoot alcijd dat heil nog vind* , Dat mij geen lijd ontrooft , geen dood of grtf vcrflindt. Ms A Z*- Digitized by Google 182 D£ E£NZAAMH£ID« 6 Zalig h$5 die, onder al 't geluk der aarde, Reeds vroeg in de eenzaatnheid zy n' besten fchat vergafirde I Als al het zigtbre aan *c hart geen* droppel troost meer biedt y Is z)j de laafhisbron, die hem nog overfchiec. Ach t 't oogenblik genaakt , dat al het ijdel fcbijnen In *c niet der zinl^'kheid , als nevel , weg zal kwijnen ; Dat rijkdom , aanzien , magt , gezag en heerfchappij , Niets » hij *t herinren , dan een ledig denkbeeld zij ; Dat Gade , Vrienden , Kroost , vergeefe op redding bei5n , Maar magiloos in *t verfchiet om 't hulploos leger fchreyen. Acb ! boe hun liefde ook kenn% flechts eenzaam en aUeen Moet onze matte voet de doodsvallei betredn. W^ zien zijn zeis gereed de leemen hut te flopen. Al 't aardfche w^'kt, 't gordijn der eeuwigheid gaat open, £q aan haar fchrikbren rand venoont , in *t helderst licbt , De ontzetbre Waarheid zich aan ons ontroerd gczigt* Hy ftaart haar vreedzaam aan , maar voelt zijn moed niet zinkeou Vaak zag hy achter 't graf haar in haar* luister blinken. Aan de eenzaamheid gewoon, en met haar heil voldaan, Jaagt hem het ftU verblijf des doods gecn ilddring aan. In vroeger eenzaamheid mogt hy reeds fterven leeren, Wat hij begeert en wenscht, kan hem de dood niet wceren^ Dat vrij de wereld aan zijn brekend oog ontvlied', God was zjjn hoogfte goed , en God ontzinkt hem niet* * Digitized by Google i D K W E R E L D, I N DRIE ZANGEN. Digitized by Google Digitized by Google DE W E R E L D. EERSTE ZANG. Verbazend zamcnftel van tegenftrijdigheden , Nu eens een tranendal , dan we£r een bloqjend Eden I Bedriegel^ke bron» die eens ons laafhis ipelt, Naar meest, bjj elke teug, met feller koortsdorst kweic, 6 Wereldt die 'k om (faijd oncvUigten zag en zoeken, >anbidden en verfmafin ^ vergoden en vervloeken ; Ce ontgloeit nog eens m^'n borst, en mijne matte hand Gr\jpt, Ugt voor 't laatst, de lier al bevend van den wand. Atn uwe woeste zee , na jaren ib^ds , ontkomen , Door dure ervaring w(is , en boven ^'dle droomen , ^ezing iky gnjjze Bard, niet meer door drift geleid, Uw heO en onheil in 'c gezigt der eeuwigheid* 'k Zal door geen nevel van op^^ngepakte jaren Op 't heil, dat my ontvlood, met nijcyge oogen (hren. Of, aliyd klagende en veriiefd op d'ouden tft'd , Al morrend fchimpen op 't genot, dat mij ontgltjdt. Neen , in m(jn* ouderdom kan elke vreugd van *t leven Mij 9 b^ herinringy nog een rein genoegen geven. De teedr;; nachtegaal zingt m^j geen Itefde meer , Maar zijn gevoelig lied doortrilt my ais welecr , En menig zoct genot , nu aan mijn hart ontvlogen , ^ Vcrryst wefir voor myn' gcest , en blinkt nog in wyne oogen. M 5 'k Zit Digitized by Google l86 DE WERELD. *k Zit eenzaam tin den boom , die me eenmaal heefc verheugd ; Hg coovert niij terug in mgne priile jeugd , En zoete weemoed daauwt welluscig op mijn treden En lacbt m^ deeds nog aan met de oude zaiigbeden. Niet altgd was mijn dag in zonneglans getooid, Niet immer was mijn pad met rozenbladn beftrooid ; *k Heb menig zoet geluk op *t wereldrond genoten, Maar menig bictren traan ook in bet ftof vergoten ; Vaak hulde in 't vreugdekleed zich ftil verborgen fmart. En knaagde aan 't vricndenmaal de wreedfte worm mijn hart* Dan kwam op eens de dood mij op een grafzerk wenken» En al mgn heil beftond in weenen en herdenken. Maar ook hoe menig leed , dat als een (chaduw viood , Heeft mijn geluk vemieuwd , en mijn genot vei^oot ! Hoe dikwerf zonk de nacht al ftormende op mij neder^ En gaf mij de ochtend aan de zoetfte kalmte wederl Hoe menig fcboone roos ontlook op d*eigen grond, Daar korts een doren of een fcherpe distel- fcond t En zoude ik , vreugdloos op den rand mijns grafs gezeten* Het eindloos meerder goed voor 't luttel kwaads vergeten? Neen , dankbaar voor 't genot van zoo veel zalighcid , Door acbt en zestig jaar bier op mgn pad veripreid , Vcrecr ik 't plantje nog, daar 'k eenmaal vreugd van maaide. En dat een Vaderband zoo mild op tarde zaaide. Ik hief in menig nacbt met diep ontzag mijn cog Vol zoeten weemoed tot bet vast geftamte omhoog: Ik zag de matelooze • ontelbre bcraelbollen Met llille majefteit daar door de ruimtc rolten. De kloot , dien ik bewoon , fcheep me in dat oogenblik Een enkle zandkorl meer, een naauwlijks merkbaar ftip. Die , in het grensloos veld dcr fchepping als verioron , Tc lutcel waarde had, om angfcig na te fporen* Daar Digitized by Google EERSTE ZANG. i«7 Daar ruischte m^' de wind door zaclitbewogen bU6ii De tegenwoordigheid der liefUr^ke Almagt aan. *k Aanbad van eerbied in hec laagfce ftof gezonken , Terwijl de Wagen en de OriQn om mij bJonken , En mijn verhoogd gevoel , ver boven 't aardfche lecd , lA^ halfverhemeld hart van wellust kloppen deed. Kog dikwerf mogt mfjn blik flnds aan *t gefcamte kleven, Maar, dankbaar voor de gift van *t eerfte vormend leven. Van dit zicb in bet ftof ontwikkelend beliaan , Blonk mij de hemel flechts als laatre woonplaats aan* Hi) bleef, door menig nacht, in zijne onmeetbre kringen. Nog 'c liefTte voorwerp fteeds van m\jri beipiegelingen ; Maar aliijd zonk mijn oog we^r vrolijk naar benefin — Daar daauwden bloem en plant haar geuren om mij he6n» *k Genoot natuur zoo mild in *c mij ombloeijend Eden, En ademde in haar* fchoot ^oo ruim , zoo wel te vreden ; Maar voeWe tevens hoe mijn hart , bij al die vreugd , In *t ftof onvatbaar bleef voor hoogerzielgeneugt, *k Zag m^', nog fteeds door 't merk van tijd en dood geteekend » Voor deze wereld flechts, en haar genot, berekend. En welke wei-elden ik boven m^ mogt zien, 2y nioest mij de eerfte les tot hooger wysheid bi^n. Die bleef bij poozen me uit de verte in de oogen gUmmen , Maar *k moest om haar bezit den ft^Uftcn berg beklimmen ; Ik zag door wolk en damp te met z\jn* heldren top , En fteeg door zweet en ftof hem moedig , vrolijk , op. Met heerl^'k einde doet vaak 't klein begin verdwijnen. De rups is noodig , zal de vlfnder eens verfcbijnen ; Maar wie , als deze in 't rond den bloemenhonig lekt, Denkt aan bet kruipend , traag zicb kronkelend infekt ? En toch moet lang de rups langs grond en boomen l^rutpen, Zal *t vlug kapelletje aan haar doodsklccd ecns ontiluipen. A Schot- Digitized by VjOOQ IC iW DE WERELD. t Schoone Wcreld , door de. Lieftte eens voortgebragt i Nog altgd proePftuk van dezelfde Liefde en Magi, Die deeds het fcbaduwbceld van *t Parad\)s blijft toonen t Vw velden , die het zweet des nijvren landmans loonen , Uw wouden/in wier fcUaiiw het hart verkwikking vindt, Uw pcillooze occian, die pool aan pool verbindt, Uw ftroonien, die, bela6n met d' oogst van werelddeelen, Den'handel fchragen, en de vlijt der volken (beelen; Uw koesterende zon , die vreugd en welvaart kweekt ,, Uw liefe^jke maan, die 't zachtn gevoel ontfteekt, Het prachtig ftarrenheer, de gloiie uwer nachten, De jaarfaizoeucn , die, u beunlings zeegnend, wachten; *t Is alles door een' God, wiens Heide nimmer zwicht. Tot nut , of tot vermaak van 't Menschdom ingedgt. Neen , nimmer yms de mensch verworpelmg op aardc I De Liefde ontwierp zijn lot, eer hem natuur nog baarde* Zij fchiep zijn\ eerflen nood, zij fchiep zijn* eerllen dorst» Maar ook het ouderhart, roaar ook de moederborst* De hemelvlam wordt aan eene aardfche vonk ontftoken. Nooit hecft de mensch den mensch hier ib^^eloos ontbroken*-. Nood zet aan zeedl^kheid hare eerfte krachten b$, £n uit zijn wisfling r^st.de fchoonfte harmon^. Wat waar hier ouderzorg, zoo nooit behoefke griefdc, Wat al het rem genot der teedre huwl^'kslieitle ? II oe menig ecdie daad had de aarde nooit gezien, Kwam menfchel^jke ellend' haar de eerfte ilof niet bi6n 7 Wat hcerlijk ^leugdental waar nooit in 't flof ontloken, Had de ondeugd aan beur zij* het hoofd niet opgeftoken? Het teeder me^gevoel, door tranen voorbereid, Legt vaak den eerften grond hier tot menschlievendheid* Reis d' aardkloot om, bezoek vrij 'swerelds beidc polen^ Ga vrij van Spitsbeigs ftrand tot aan den Etna dolen» Wtar Digitized by Google EERSTE ZANG. 189 Waar fchepslen leven, bragt natuur aan iedcr oord'. Met onbekrompen hand, alcijd hun nooddrufc voort. De broodboom biedt z^'n vrucht in barre wildernisfen. De lange noordernacbt zai 't noorderlicht niet misfen , De klauterende ezel viel aan *t rotiig oord ten deel, Aan *t bronloos zand de dorst verdurende kameel. De keerkringswinden , in faun biazen, wenden, keeren, Staan aan bun juisten t^'d geketend op de meercn. De maan, 't gelhrnte is daar, wanneer de zon verdwijnt. En de avond zinkt en daauwt , waar 'i fmacbtend roosjc kvfjnt. — Menscb ! de enkle mooglijkbeid , dat eens een w^*s vermogcn Deze aard* te voorfcbijn bragt, zou reeds uw zijn verhoogcn. En nu , waar beel natuur u zekerheid komt bi6n , Zoudt gij verrukt uw* God niet in de fcbepping zien ? Hoe vreesijjk zou uw ftand op dezen aardklomp wezen » Wanneer ge op elken ftap een blind geval moest vreezen. En over uw bcftaan , en al .uw heil en leed , • Een zandkorl *t vonms velde , eeft windvlaag ultrpraak deed. Ach ! uw behoefte gaat uw denkkracbt ver te boven , Zij moet > ondanks zich zelve , aan eenen God gelooven , En waar dit Wezen niet (6 de ijzing rijst ten topi) Zij fchiep bet voor uw bart en drong 't uw red^n op , Wie kon een teedre gade in de e^Kte vaag van 't leven , Wie 't laatfte dierbaar kind aan 't ftof terugge geven. En eenzaam , hopeloos gebogen op bun graf , Gelooven , dat bet lot bier alles nam en gaf ? Afgryslijk denkbeeld , waar ons niets tot troost komt wenken ! Neen 1 't bart moet bier een wijze en liefdrijke Oorzaak denken » Die opk de fclfte ramp tot ons geluk eens rigt , Of 't leven ware een vioek, en zelfinoord de eerfte pligt. Wat kan de Rede omtrent 't onefaidige beflisfen? Zij vat, z^ denkt bet niet; gedachte en woorden misfert; Maar raadpleeg met uw hart, waar 't van behoefte fchreit. En 't edelfte gevoel verhoogt uw eindiijlieid. Wat Digitized by Google 190 DE WERELD. Wat nucbt uw oog nog Uinde , eens zal de dag verqjsen, Bens zal het gansch Heelal zijn liefde en wijsheid pi^jzen* Uw kennis in het fcof is voor zijn .Plan te klein. Geen ordeiooshdd beersclit , dan in uw eindig brein* 6 Stervling, laster niett eer *t aanzijn u befiraalde. Was 't God , die uwen nood en uw genot bepaalde. Gij leeft, beweegt u, zyt, in Hem, die 't wonnpje voedt^ Be zonnen fchittren , en den Engel juichen doet* De hoogfte W^sheid bl^ft het roer der wereld lenken, . Geen ftof je ft\jgt omhoog , of 't wemelt op haar wenken* — Beflis niet , mtar verbeld ! — uw heil hangt niet aan *t lot. Wees nedrig en bid aan ! — die 't al regeert, is God I Ja, op deze aarde ontvangt de mensch het eerfte leven. Daar mag de inoedermelk hem de eerfte laafhb geven* H{j ligt er magtk>os in een fcbomlend wiegje ne£r, Maar rijjst er voor de Rede en aller fchepslen Heer. Dat eigen hulploos kind, in windfelen gewonden, Aan duizend kwalen en behoeften vastgebonden ; Dat meest met bittre fmart het eerfte licht befchreit. En naauw gevoel ontwaart van z^ne aanwezigheid ; Dat nietig wezen , zonder aanzien of befeSen , Kan tot een Newton of een Leibnits zich verheffen. Den kluister breken , die het aan bet niet verbond , 't Geftamt* doorwandlen aan 't onmeetlyk hemehrond, 2ijn loop bepalen , en den aflhnd der Kometen In haren woesten zwaai en ordeloosheid meten* Hier, temt hij zee en ftorra, en fpot met hun'geweld. En vliegt den aardkloot om op 't fpoorloos waterveld; Daar, trekt h(j over 't puin der oude wereld henen, BeUicht gevaar en nood,' die zich om ftrjjd vereenen, • Veracht de Zandzee , en den Samum , die er moordt » £n groet, natuur ten trots, het af^elegendst oord* Wat Digitized by Google EEllSTE ZANG. ipi Wat wetenfchap bLijft voor zijn fpiedend brcin gefloten I Wat werkkring, wat verfchiet, kan niet z^jn"geest vergrootenl Hij waagt een' ftouten blik op 't geen onmooglijk fcheen , En denkt zich zalig aan 't verborgen om hem he6n« Nu ftreelt de kunst ^n hart , en toovert voor zijne oogen , Hy voelt, met z^'nen finaak, z(jn denkkracht n(^ Tcrhoogem H\j ftaart op *t Ideaal , dat z^n verbeelding tro^ De wereld ora hem been biedt hem de ruwe ftof. Zijn geest bewerkt , bezielt ze , in diep gepehis verloren : Het beeld krjijgt wezen , en het fchoone wordt geboreii. Vemikt, Verheft zijn moed zich fteeds tot hooger doel. Zijn kracht verhoogt zich tot een naamloos voorgevod. Niets fch^nt onmpogl^k voor zijn' ftalen wil te wezen. Zou hij den tegenftand van 't logge ftof nog vreezen ? Voor geenen arbeid, voor geen poging ftaat h^ ftil. In zijn verbeelding kneedt h^' d' aardbol naar zyn* wil. Reeds lokt een Tempe, waar woest^'nen ftraks doen ^zen. Hy fchept uit Heidegrond en veenen Taradijzen. Waar korts een fcroo^jen hut of leemen ichaapskooi ftond , Verheft zich een Paleis op een* bebouwden grond , £n duizend beekjes, die z^n* fmaak en kunst vermelden, Doorflingercn het oord , en murmlen door de velden. Zoo moest de mensch, beftemd voor 't godl^k rtdelicht. In z\jne hnlploosheid haar alles z^'n verpligt* Zoo moest de Rede alleen, geen kunstdrift, hem befderen, Zou ooit de vrijheid met haar ordeband hem fiercn. Zoo klimt de mensch geftadg » verwint in 't eind* het lot » Hervormt het aardrijk , en wordt fchepper onder God. Hoe lacht ge , 6 Wereld I in zijn prille jeugd hem tegen I Hoe ftroomt de vreugd hem toe langs duizend, duizend wegent Naauw vat by, dat een oog op uwe vlakte fchreit. ^iij z\jt geen tranendal voor jeugd en zinl^kheid. • U fitrt Digitized by v Google 19a DE WERELD. U Gere de lieve Lente , en cou z\jn htrt nog klagen f Hg zict baar milde zon door rozenwolk jes dagen ; 2y dekt met een ttp(jt van jeugdig groen den grond , En regent bloemen voor zijn fcln^den in het rond. Haar kleinfte grasfpriet doet zijn hart van wellust zwoegen. Met ieder boterbloem vermeerdert z^'n genoegen. 