None
Vervolgens brengt de heer van den Bergh het oudste Latijnsche opschrift ter sprake, aan welks ontcgfering verscheiden Duitsche geleerden en in Frankrijk Michel Bréal, hunne krachten beproefd hebben. De spreker schaart zich aan de zgde van professor Cobet, die het voor een aardigheid van een nog levenden Italiaan houdt, en meent den sleutel gevonden te hebben in den buiteusten regel, waaruit hg leest:'Xenos (hospes) me Jecit in monumentum. Xenoi ne mihi mala impotent. Is die verklaring juist, dan behoeft men naarden zijn van het overige niet te zoeken. De heer Naber verklaart niet overtuigd te zgn van de onechtheid van het opschrift en wgst op de ongegronde verdachtmaking van de Eugubgnsche tafels, vner echtheid boven allen twgfel verheven. De berg van den heer van den Bergh zal in de Verständen en Mededeelingen worden opgenomen. De heer Biatihes biedt Yoor de boekerg aan 'een exemplaar der tweede uitgave zgner Makassaarsche Chrestomathie en de heer Six brengt ter tafel de Tipografia archeologica di Siracusa van S. Cayallari en Holm, onlangs te Palermo met ee^ »tias uitgegeven. De gewone vergadering wordt daarop gesloten en gevolgd door eene buitengewone, waarin de volgende brief van den heer Verdam aan het Bestuur der afdeeling wordt voorgelezen: "De ondergeteekende neemt de vrgheid het volgende voorstel in te dienen bg het bestuur der letterkundige afdeeling van de Koninklgke Akademie van Wetenschappen, met het verzoek het aan de afdeeling zelve te willen overbrengen. Dat voorstel is: dat de afdeeling terugkome op het besluit, doorhaar in de vergadering van 8 September 1873 genomen, om »de nieuwe uitgave der (thans vollediger dan ooit bekende) dichtwerken van Huygens aan anderen over te laten." Na dit besluit zgn tien volle jaren verloopen, welke ons slechts twee afleveringen hebben gebracht van eene nieuwe Huygens- Uitgave, die niet wordt voortgezet. Uit de wgze, waarop zg tot stand is gekomen, uit het feit, dat zg eerst door den geldelgken steun eener maatschappg werdmogelg kemakt, is ten duidelgkste gebleken, dat de verwachting eener commissie van praeadvies, uitgesproken 13 Juni 1873, dat meer dan éen degelgk Nederlandsch uitgever zou din-gen naar de »eer, om de vaderlandsche letterkunde te vergken met een boek, dat Holland's roem zal vermeerderen, kan worden beschouwd als in rook te zgn opgegaan. En nu zonneklaar is gebleken, dat, indien die zoo lang verbeide uitgave aan particulier initiatief wordt overgelaten, zg niet zal tot stand komen, doet de ondergeteekende het voorstel, dat de afdeeling op haar besluit zal terugkomen, en dat Zgniet langer deze in waarheid nationale zaak overlate aan ande-ren, maar zelf de schoone taak aanvaarde om door eene nieuwe, vermeerderde en verbeterde uitgave van Huygens Jørnen, of will men liever, van Huygens Volledige (245) ÎXchtwerhen, Holland's roem te venneerderen : zg zal aan dé yaderlandsche letterkunde een onschatbaren dienst bewgsen, en te gelgk haar eigen roem verhoogen, door deze harer waardige zaak krachtig te steunen. Nach het oder de oder gegen de nieuwe uitgave meuten bevatten al de Nederduitsche of, will men, al de niet-Latgnsche gedichten van Huygens, naar tgdsorde geangschikt en voorzien van een commentaar, bevattende verklagende aanteekeningen, zoowel pp onbekende of ongewone woor-den en uitdrukkingen, als ook onmisbare ophelderingen over de in de gedichten genoemde personen en vermelde feiten. Aanga de beste wgze, waarop de Akademie haren steun an deze uitgave zou kunnen verleenen, meent de ondergetee-kende eindelgk, dat, indien het bovengenoemde voorstel de goedkeuring der afdeeling mocht wegdragen, het volgende voorstel zou verdienen in overweging te worden genomen Voor het stand brengen der bovenvermelde en om-schreven uit »Voor het stand brengen der bovenvermelde en om-schreven uitgave. gave stelle de Letterkundige Afdeeling der Eoninklgke Akademie zûch in betrekking met den eenen of anderen degen degen, en verbinde zuich, aan het verschenen van ändern aflevering een zekere som uit te keeren, welke vooral dienen moet om den toekomstigen bewerkende een goed honorarium te verzekeren. De keuze van dien bewerker moet door de afdeeling worden goedgekeurd, en de toekomstige uitgave moet in haar titel de woorden bevatten van wege de (Letterkundige Afdeeling der) Eoninklgke Akademie van Wetenschappen en naar de onder haar berustende Handschriften uitgegeven. Het subsidie zou öffuit de gewone inkomsten der Akademie moeten worden bestrafen, öff, indien hiertoe geene mogelgkheid bestaat, door haar van de Regeering worden a Auvergade. De ondergeteckende viele, dat het Bestuur deze voorstellen wel zal willen ondersteunen, omdat eerst door de aan-neming er van kans bestaat op een wetenschappelgk bewerkte uitgave van een der uitstekendste vertegenwoordigers van onzen letterroem in de zeventiende eeuw. Daarop leest de secretaris het advie van het Bestanr, dat aldus luidt: De leden van het Bestuur hebben met belangstelling kennis genomen van het voorstel van den heer J, Verdam over eene uitgave van Huygens gedichten en ernstig overwogen, of dat voorstel door het Bestuur ondersteund behoort te worden. Vooraf hebben zu het lid der afdeeling, die meer begonder zich met de gedichten en overige geschriften van Huygens heeft bezig gehouden, den heer Th. Jorissen, uitgenoodigd zgn advies over dat voorstel te geven, en deze heeft aan dat verzoek met de meeste bereidwilligheid voldaan. Zg zgn eenparig van oordeel, dat eene uitgave der volledige Nederduitsche dichtwerken van Constantyn Huygens volgens de handschriften in het bezit Der Akademie eene gewöhnlich zu können zu können, en verdiende door de Akademie, endlich zu können, die der Akademie verrechnet, die de heer Verdam voorstelt, die financieele krachten der Akademie verrechnet. Volgeus Art. 3 lett. b van het Reglement kan de Akademie voorstellen aan de Begeering richten, betreffende belangen der wetenschap, en men zu kunnen meeneu, dat men op dien grond den steun der staatskas voor de uitgaaf mag inroepen. Maar vooreerst komt het ons twgfelachtig voor, of door eene uitgaaf der volledige dichtwerken van Huygens de belangen dtr wetenschap bijzonder gebaat worden. Verreweg de meesten dier gedichten zgn toch door Huygens in den tweeden dru Der Königin, te Amsterdam 1672, in welcher 4to deelen uitgelegen, zoo als hg die zelf wenschte er de oogen van het publiek gebracht te zien, en de exemplaren dier uitgaaf zgn niet zoo zeldzaam geworden, dat een herdruk van alles volstrekt noodig kan geacht worden. Ten andere hebben wg ons de vraag gesteld of er eenige kans bestaat, dat een aanvraag om subsidie bg de Blea-ring gunstig zou opgenomen worden. Ons antwoord is be-paald ontkennend. De Regeeriug, ùie zelfä voor de uitgaaf van belaogrgke bronnen voor de geschiedenis van Nederland, zooals de brieven van Johan de Wit in het r^ksarchief, en de archieven van het huis van Oranje in de achtiende eeuw, geene gelden beschikbaar stelt, zal niet bereid zgn eene vrg anzienl^ke som toe te staan voor de uitgave van gedichten, die meerendeels reeds zgn uitgegeven. Zg zal dit te minder z^n in een t^d, waarin de schatkist noodlgdend is, en alle staatsuitgaven door de Stateu-Generaal tot het Volstrekt Nodige worden beperkt. Op grond van een en ander achten währende het niet raadzaam om ons tot de Regeeriug te wenden en bare hulp in te roepen. Daarom is het onnoodig onze bezwaren tegen de door den heer Verdam voorgestelde wijze van uitgaaf en van het tot stand brengen dier uitgaaf op te geven. Wij geven toe dat, na de vruchtelooze pogiug door de Hollandsche Maatschappen gedaan, om eene nieuwe uitgaaf van Huygeus naar de handschriften te geven, de Akademie zich niet langer kan vleien met de hoop, dat eenig geleerde of uitgever die taak voor eigen rekening zal op zich nemen. Maar het komt ons voor, dat eene nauw- keurige uitgaaf der onuitgegeven gedichten met de varianten van het reeds uit. gegevene grootendeeis in de behoefte kan voorzien. Als een id der Akademie of een jeugdig geleerde buiten de Akademie, die zich op dit gebied verdienstelgk wil ma-ken, die taak op zich neemt, dan is het Bestuur bereid de handschriften onder behoorlyke waarborg ter zu er beschikke te stellen, en meent dat de uitgaaf van dat supplement op Huygens Korenbloemen, zonder aanvraag van subsidie, in de Werken der Afdeeling zal kunnen plaats hebben. Het Bestuur stelt derhalve voor om, met dankzegging aan den heer Verdam, zgn voorstel niet aan te nemen, maar het met dit verslag in de Verslagen en Mededeelingen te doen plaatsen, om daardoor het geletterd publiek op de hoogte te brengen van den tegenwoordigen stand der zaak. Na eene uitvoerige gedachtenwisseling over het voorstel (248) En over dit adyieb, waaraan door Je beeren M. de Vries, Beets, Verdam, Boot, B. Frais, Six en den voorzitter wordt deelgenomen, wordt de conclusie van het Bestunr met 21 tegen 6 stemmen aangenomen, met eene begroeging, die door den heer M. de Vries is voorgesteld. De afdeeliug oordeelt derhalve, dat eene nauwkeurige uitgaaf der onuitgegeven Nederduitsche gedichten van Oonstanfcgn Huygens en van de varianten op de reeds in de Korenbloemen, uitgave 1672 uitgegevenoi met vermelding van de dagteekeningen en andere opgaven, door den dichter eigenhandig aan zgne gedichten toegevoegd, in het belang der vaderlandsche letteren wenschelgk is, en wil zoodanig werk gaarae, zoover in haar vermogen is, bevorderen. EN ODD LATINISCH OPSCHRIFT. B UDSAOE YAV L. Ph. C. VAH DÉN BERGE. Ik wonach eenige oogenblikken u bezig te houden met eenige in den jongsten tgd ontdekte Latgnsche inscriptie, die, zoo zg blgkt echt te zgn, hoogst merkwaardig is, als een der alleroadste gedenkstukken der taal, nog duisterer dan bet bekende arvalenlied en bovendien even als het Etruskisch Tan de rechter- naar de linkerhand geschreven, waarvan tot beden geen voorbeeld bekend was. Het opschrift werd in 1880 door Heinrich Dressel te Bomebg de grafisteden van het Quirinaal ontdekt en door hem met een geleerden commentaar medegedeeld in de Annali delV üituto archeologicoy 1880. Sedert is het meer dan eens uitgegeven en besproken, in Duitschland door Buecheler, OsthofF, Jordan, Pauli en anderen, in Frankrgk door Bréal, in Italië door Gamurini, in Nederland door Gamurini, in Nederland door Cobet. Eine naar het schlagen nauwkeurige afbeelding vindt men in het Duitsche tagdurchschaft Hermes B. 16. Berlin 1881. De bestemming van het voorwerp, waarop dit opschrift gegraveerd werd, is onbekend. Het zgn drie kommetjes of vaasjes, van rooden leem, aan elkander verbonden, en in het midden bevindt zich eene ronde opening, die misschien voor eene steel of voetstuk moest dienen. Op deze kommetjes is het opschrift in antieke maar dui-delgke letters gérift en zooals ik boven ojmxerkte, evenals het Etruskisch van de rechter- naar de linkerzgde en zonder (250) diacritische punten, hetgeen maakt dat de verschillende uit-gevers de woorden niet eveneens afdeelen. Het zign eigen-Igk twee opschriften, waarvan het laatste buiten Om het erste het eerste het für die Hermes ludt het binnenste aldus: Jovei sat deivos quod med mitat nei ted endo cosmis virco sied asted noisi ope toitesiai pakari vois. Daarom heen staat het volgende: Dzenos (sommigen lezen Duenos, maar ten onrechte, want iets verder staat duidelk dzenoi), med feced en manomeinom dzeuoi ue med malo (er staat maao) statod. De Académie des Inscriptions te Pargs, aan welke een af- schrift uit Rome toegezonden was, stelde het in handen van haar medelid, den hoogleeraar Bréal. Deze was van oordeel, dat het uit den aanvang der derde eeuw vór onze tgdre- kening dagteekende; hy voegde er tevens eene vertaling in gewoon Latgn bg van den volgenden inhoud: Jupiter aut deus qui me admittat ne te endo commissi ergo sit. Ast te nobis eo penso Xixaiq iis pacari velis. Dzenos me fecit in bonum. Nunc Dzenos ne me malo sistito. Ik kan niet zeggen, dat die vert Aling mg iets duldegker voorkomt dan het origineel. Het heeft dan ook den spotlust van onzen Cobet opgewekt, die in een artikel in de Mne-mosyne eene scherpe veroordeeling daarvan uitspreekt en het stuk zelf voor eene bloote mystificatie verklaart. Later heeft Bréal eene merkelgk gewgzigde verklaring voorgesteld van dezen inhoud: »Jupiter OU quel que soit Ie dieu qui me recevra (le vase parle), que celui-ci (le mort) ne tombe pas en ton pouvoir pour ses fautes. Mais laisse toi apaiser par nous, au moyen de ce don, de ces prières. Dzenos m'a offert en sacrifice pour le bien. Ne me prends donc pas en mauvaise part pour Dzenos'. Zie de Revue Antique 1882. Eort daarop ( 261 ) Weder hier en daar gewijzigd in de Mé ( 261 ) Langes d'Archéologie, ei ÉCHIST. B, 2. 1882, p. 117—167. De Duitsche commentatoren, Dressel, Bücheier, Jordan, heben eenen achat van geleerdheid aan de verklaring ten koste gelegd, maar de inhoud der inscriptie is er toch niet dunkeler door geworden en hunne verklagende is seer verschillend, alleen schijueu zy het voor eene priesterlgke formule te houden. Dressel verklaart het opschrift aldus: «Col ui che agli idii Giove e Saturno mi offrira, non abbia seco una vergine per compagna ed assistente, se non che quando vuol far il sagrifizio ad Ope Toitesia.'* »Dvenos mi fece per il defunto, ed il nuovo giorno al defunto pouimi." Het is opmerkelgk, dat, zoover ik althans het kunnen nagaan, niemand dezer geleerden op het denkbeeld eener mystificatie is gekomen en allen het voor echt aanz Ihre vreemds zg ook in sommige woordvormen vinden. Onze groote criticus Cobet daarentegen verwerpt het ten eenemale als onecht en heeft in » Mnemosyne" van 1881 Vol. 9 de gronden voor zgn gevoelen medegedeeld, die meest van taalkundigen aard z^n. Ten slotte zegt hg: »Nou premam denique suspicionem, quae mihi diligenter haec omnia consideranti subnata est. Saepius in Italia et nonnunquam etiam extra Italiam factum est ut inscriptiones circumferantur spuriae aut per iocum aut ab impostoribus fictae. — Idem nunc Bomae factum esse suspicor. Commentus est id scurra aliquis, ut homines pereruditos sed non admodum acutos ludificaretur. Ontstaan, althans tot zoolang een of ander nieuw bewgs hetzg de echtheid, heiz, de onechtheid aan hetzg de echtheid, en dit is bg voortgezette opgravingen altgd mogelgk. Intusschen, toen ik na die argwaan ingezogen te hebben, ik op ik nog een ik ningeweigung, kwam ik op een denkbeld, dat nog niemand schgnt te zgn ingevallen, en dat ik daarom, na het eerst aan een philologischen vriend medegedeeld te hebben, aan het oordeel dezer geleerde vriende voor, dat de auteur yan het op schgadering wensch te onderwerpen. Het kwam mg namelgk voor, dat de auteur yan het op schgade in het tweede gedeelte zelf, maar in bedekte termen, erkent dat het eene bloote mystificatie is. Ik zeg in bedekte termen, voor zgne vrienden en argwaan voedende misschien te raden, voor geen einden kende niet zoo gemakkelgk. Dit geschiedt door bekende woorden te verdraaien of te verminken, zoodat z Onverständige  zg echter aannemelgk geacht wordt, zal men de moeite om het overige te duiden, kunnen sparen en geen zin behoeven te zoeken in hetgeen geen zin oplevert. Ten slotte will ik nog mgnen dank brengen aan onzen collega Francken, die door de aanwgzing der artikelen in de Duitsche tgdschriften mg in staat gesteld, heeft op de hoogte der quaestie te komen, en aan onzen secretaiïs, die mg schrift telgk eenige aanmerkingen mededeelde, waarvan ik dankbaar gebruik heb gemaakt. Ik meende eerst te vertalen: "Erne xenoi me molestent", ten einde soo nauw mogeyk by den tekst te bleven. Prof. Boot slaat om dezelfde reden voor: "Erne xenoi ne mihi malo stataanf'i wat missohien het beste is. BERICHT OVER DEN WEDSTRIJD IN LATJNSCHE POËZIE. M. H. Er bestaat voor uwe Commissie geene aanleiding tot het samenstellen yan een uityoeiig rapport. Acht dichtstukkeii Den ons ter  veel beteiligt is het tweede vers Rosa Gueldraea ge-titeld. Het beschrägt den dood eener jeugdige prinses, die op haar verzeek door een Engel in een der bloemen veranderd wordt, welke zog gedurende haar kortstondig leven zoo zeer bemind heeft. Den oorsprong van dit wellicht zeer begend vertelseltje werden wg niet aan te wgzen, doch dat is y oor ons doel ook vrg ooverschillig. Wg erkennen volmondig, dat sommige regels niet onaardig zgn en hier en daar eene enkele gedachte gelukkig is uitgedrukt, maar de compositie is veel te zwak om voor den präs, of zelfs maar Yoor loffelgke vermelding in aanmerking te komen. Vergissen wg ons niet, dan is de vervaardiger in staat tot Beter werk. Het derde gedicht, Leucothoe is van een dichter, die zeker meer oefening heeft, maar de behandeling van het an de mythologie onleende onderwerp is zoo plomp, zoo weinig gekuischt, dat wg ons verwonderen hoe het mogelg is, dat een lezer van de Metamorphosen van Ovidius met die lectuur zoo weinig zgn voordeel heeft kunnen doen. Boven alles gaat goede smaak, en dezen moeten wg voor bet oogenblik aan den inzender ontzeggen. Een geheel anderen geest ademt de paraphrase van het gezang van Moses dat Exod. XV : 1 — 21 gevonden wordt, maar dat lied schgnt althans bg dezen dichter eene uit-breiding tot 113 hexameters niet te kunnen verdragen. In plaats van adel en eenvoud vonden wg niets als woorden-praal en gebrek a An oorspronkelgke gedachten. Niemand brengt de lectur van dit carmen voor zgn genoegen ten einde. Zulke stukken leggen wg zonder bedenken terzgde. Mater peripatetica bevalt ons in eder geval beter. Nade maatgd gaat de verstandige moeder met haren jeugdigen zoon in den tuin wandelen, om de etenslucht eu den cigarendamp in het bedompt vertrek te outgaau : Tempus erat quo functi epulis mensisque remotis Surgere cunctamur vario sermone trahentes Otia, sed patina vapor actus et hausta venena Pedagque, ut moest, folii loca tortilis implent; Laedere tunc pectus, cerebro nee parcere fumus. Parvulus in primis matrem, pertaesus, inique Vellicat increpitans: secedere tempus in hortos. De jonge knaap wordt toevallig op een spinneweb opmerk- zaam. Op zgne vraag geeft de moeder de noodige uitleg- ging  es a me. Te capere insidiis certent. Fuge, nate, caveque; Matris viye memor, monitus neu desere nostros. Heu miseram tristis périmât ne nuncius opto. De knap wil een volgelnestje uithalen, maar ontvangt eene gestrenge berisping: O quid ais, mea lux, adeo crudelis haberi Vis naloß matri ut iuvet eripuisse tenellos? In caput ante suum labentur flumina retro. Quam te tale si nam facinus committere. In den moestuin wordt in denzelfden geest over de plan-ten gesproken en ongemerkt komt de moeder op de groote uvindingen van den nieuwsten tigd: Addita sic lamnae, lamna superaddita lamna Fulgur in humanos usas imitatur Olympi, Nuncius unde austro filis perlatus ad arctos. Sic quem saepe Vides vapor exundantis aheni Plaustra rapit centum magno Stridore per orbem. Nonne vides caelo ut follis spatietur aperto? Deprensus causa est densusque et rarior aer. Moeder hoop dat zoonlief eens de luchtscheepvaart zal uitvinden; maar de hoofdzaak is, dat h^ gedachtig bl^ve aan de ouderlijke vermaningen. Daarmede is de wandeling afgeloopen. Gelijk men bemerkt, het gedicht bevat enkele regels, die wezenlijk niet kwaad zgu; maar er zit geen gang in. De dialoog springt van den hak op den tak en de onvoldane lezer vraagt ten slotte, wat de dichter nu eigenlijk met dit alles heeft willen zeggen. De technische vaardigheid is soms lofwaardig, maar de poëtische ader en de kunst van compositie ontbreken. Aenariae casus de ramp van Ischia, heet het zesde gedieht, dus een ouderv^erp uit de jongste maanden en vol actualiteit. Na een beschrgving van de Bekorlgke ligging van het eiland, vernemen wig dat de oude yulcaan weder is gaan werken. Op zich zelve is de schildering der daarop gevolgde verwoesting wellicht niet slecht, maar het is en bl^fl) toch eigenlijk zeer alledaagsche rhetoriek. De beste regels z^n gew^d aan den lof yan hen, die met verachting van eigen levensgevaar de eerste hulp hebben geboden aan de ongelukkigen. Hue etenim proceres, hue plebs operosa, sacerdos Hue raptim; aerumnas quisque levare studet. Et matrona frequens, aegrorum sedula mater Et velata caput virgo ministra venit. Sunt qui multifldas audent tentare latebras, Si quem sit mortis faucibus eripere. Militiae robur, pubes procurrit  Nu nog enkele regels gewördige aan de door ganseh Europa Über dit ongeluk betoonde milddadigheid en daarmede is het gedicht ten einde. Ons komt het voor, dit aan het röke onderwerp geen recht is gedaan en het is dus ook niet der moeite waard na te gaan, in welke opzichten de yervaar- diger bg het behandelen der Lat:yDsche taal is te kort ge- schoten In de schildering der aardbeving is niets kenmer- kends en met verandering van een paar eigenen, zou het gedicht te allen täde, en dus eigenlek nooit, dienst kunnen doeu. Wg herinneren ons courantenberichten uit dien tgd, die aangrgpender waren dan deze dichterlgke alge- meenheden. Hiermede komen wg aan een onberispelijk gedicht, de AdoUsceniis meditatio. Het wordt Tijd, dat de jongman een beroben kieze en vader begint daarop sterk aan te dringen. Hg is koopman en zou wel wenschen, dat zgn zoon op het kantoor kwame, om den handel te leeren; Mercatura patri lucrum tolerabile praebet, Jamdudumque cupit me sociare sibi: Scilicet assidue ut numéros, mea taedia, tractem, Experiarque fori, corde micaate, vices! Moeder zou haren zoon liegt predikant zien, maar het vooruitzicht voor stoelen en banken te spreken kan hem weinig bekoren: Munus et hoc nostro sordescere tempore coepit, Nee iuvat ad sellas nudaque scamna loqui. Rechtsgeleerdheid, geneeskunde, landbouw, het leger, eene administratieve betrekking, niets is den jeugdigen spreker naar den zin: bg het een is het dit, b Ghet andere weer wat anders. Wat hem dan eigenlgk wel behaagt? Me iuvat is molli requiescere caespitis herba, Ad vitreas rivi lene sonantis aquas, Et praebere avium laetis concentibus aurem, Nubilaque in liquido sparsa notare polo. Maar dat is het werk van den dichter, daarmede is Vergilius groot geworden en dien weg zal spreker ook inslaan: Annuité, Aonii inga blanda colentia montis. Annuité inceptis, numina docta, meis, Censoresque mihi concedite felle carentes. Et numéros faciles, verba nee orba salis. Dit gedicht leest en herleest men met genoegen; het ware overdrängig zu iets le beweren van de zes vorige. Toch moet deze Meditatio de vlag streken voor Judüha, en uitvoerig stuk van 640 rèels, hetwelk ons herinnert aan den Tobias, die een paar jaren geleden door ons bekroond werd. Het is in änder opzicht een prachtstuk. W^ rekenen ons ontslagen u een overzicht te geven: de dichter volgt, geiyk trouwens alleen mogelgk was, eenvoudig het oude verhaal: naturlingk met de vereischte bekortingen en uitweidingen. Eene enkele proeve zgn w^ u toch verschul. KrL. 8^« ftllKS. DBBL 1. 17 (258 ) Dig, maar de keuze is niet gemakkelk. Wellicht kant gg u het best een denkbeeld Tormen van de poetische waarde door de mededeeling van het lied, dat Judith aan den feestmaaltgd van Holophemes zingt Zg maakt daarbg gebroik yan den IST^ten Psalm: Agmine quam leni Babylonias allait amnis, Sedimos in ripa matres teneraeqae pnellae, Damque sacrae desiderio consamimor arbis, Dependet glaaci ramo lyra mata- salicti. Accédant, quaibas abdactae temploque domoqae Diyerso Judae neptes famalamar in orbe, Atque ita: »Qaid prodest ocalos corrumpere fletu? Quin potius laetis' resonent concentibus aurae, Vestra quibus nuper Sion resonare solebat". Nos contra: »Nimium ah praesentibus absona £ätis Nos. Poscimur, extorres patriam quae flemus ademptam. Non bene seryili cantus promuntur ab ore, Nee ekcit ad digitos plectrum data pensa trahentes: Nimirum lacrimis lentescet chorda profusis. Torpeat ante manus nobis oblita moyeri, Officiumque aeget praemortua gutture lingua, Ex animo tua quam, Sion, labatur imago. Utere fortuna, Babyion inyisa, secunda; Nee tamen exsulta fluxis elata triamphis. Assyrias yindex in te Deus ecce cohortes Goncitat, inyictaeque addit noya robora genti. Heu tibi quam subitas Niniye parat aemula clades! Quae nos nunc urget mala sors, urgebit et olim Teque nurasque tuas: yicibus tum denique yersis Ezperiere Dei quam yasta potentia nostri, Supplicibus qui dat yeniam sieruitque superbes. De yal yan Babylon: het eenige onderwerp, dat door de Joodsche y rouw met yoeg kon behandeld worden in de tent van den Assyrischen yeldheer. Hier is geen trek te yeel of te weinig. W^ kuuiïen slechts bewonderen en genieten: onze kritiek is tot zwegen gebracht. Bgna is het OTerbodig nog te zeggen, wat onze conclusie p^.. W^ wenscfaen dit gedicht te bekroonen en zullen den Secretaris verzoeken — eigenlgk is het wel over. bodig — tas: EX LEGATO HOEUPFIANO ANNO MDCCCLXXXIV INDICTL In conventu Ordinis litterarii a. d. XVI Eal. April, acto de Yni carminibus certamini oblatis sic pronunciatum est: In carmine quod inscriptam est In memoriam matrit praeter argomentum ipsum nihil inventum est, quod laudari posset. Mediocre carmen est quod iudicio summisit qui Rosam Gueldraeam cantavit, sed speramus fore ut poeta aliquando viribus corroboratis melius instructus in certamen descendat. Qui Leucoihoen scripsit, si legere perget Oyidii Metamorphoses, fortasse aliquando laude ornari poterit; quod misit carmen ab elegantia parum commendatur. Moysis canticum verbis abundat, simplicitate et manifestare caret. Exodi locus, quem poeta imitatur, relectus magis placebit quam languida amplificatio. Matria peripateticae desultoria est disputatio; saepe desideravimus aptum sententiarum nexum, nec satis apparet, quid tandem poeta sibi proposuerit ostendere. In descriptione cladis, qua Aenaria afflicta est, praeter locos aliquot communes nihil invenimus. Supra vires erat argumentum quod sibi poeta elegit. Adolescentie meditatio egregie placuit et praemio conde corari potuisset, nisi octavus poeta superesset, qui ludithae historiam tam eximie depinxit, ut omnes competitores longo intervallo superasse videretur. Aperta scidala comperi musi poetam esse Pbtbuh Esseivâm Fnburgensem. Deinde venia rite impetrata, etiam alteram scidalam aperuimus et vidimus Johaniceh van Leeuwen Amstel. odemensem esse, caius Adolescentis meditatio simul cum Esseivae versibus Hoeufftiani legati sumptibus edetur. Novum certamen fais legibus ponitur, ut carmina eidesti- uata non ex alia lingua translata neque iudicibus manu scripta, sumptibus poetarum ante Ealendas lanuarias anni proximi mittantur Ioanki Go&nelio Ge&abdg Boot, Ordini litterario Academiae ab actis, mnnita sententia, quae et ipsa inscribenda est scidulae obsignatae, in qua nomen et patria poetae indicatur. Praemium erit nummus aureus CC florenomm. Carmen praemio omatum typis describetur, itemque alia, quae men- tione honorifica digna censebuntur; haec tamen non nisi cum bona venia eorum, qui fecerint. In conventu Ordinis mense Martio agendo exitus certa- minis recitabitur et scidulae. Ae carminibus nee praemio nee peculiari laude ornatis additae comburentur. Amstelodami Eal. April. C. 6. OPZOOMËR MDCCCLXXXIV, Ordinis Praeses. GEWONE VERGADERIJNG DEB AFDEELING TAAL-, LETTER., GESCHIEDKUNDIGE EN WIISGEEBIGE WETENSCHAPPEN, GEHODDKN DEN iH HAART 1881. Tegenwoordig de beeren: opzoomeb, voorzitter, leemans, H. BE VÉIES, BEILL, 6. DE VÉIES AZ, BEETS, B. FRÜIN, KÜENEK, SIX, NABE, PANCKEK, HOEKSTRA, EEBN, DE GOEJE, LAKD, DE HOOP SCHEPPER, DE JONO, DE PIKTO, PLEJETTE, TIELE, WUNNE, KATTHSS, VAN DE SANDE BAKHUZEN, VEBDAM, DE LOUTEB en BOOT, secretaris. Het proces-verbaal wordt gelezen en met bet daarbg gevoegde verslag van het in de buitengewone vergadering behandelde goedgekeurd. De secretaris bericht, dat door de beeren Euenen en R. Fruin voor de bibliotheek is ingezonden een exemplar van de bibliotheek der Nederlandsche pamfletten, beboorende tot de bibliotheek van J. Théssius en tot die der Regens-universität te Leiden, bewerkt door L. Petit, in twee deelen. De voorzitter brengt den daok der vergadering aan de inzenders. De secretaris vestigt verder de aandacht op eene belangrigke verzameling plaatwerken en boeken, die de Minister van endlich en schonen kunsten der Fransche republik in rail tegen werken der Akademie heeft gezonden, en noodigt de leden nit oin die in te zien. De heer Naber leest het verslag der Commissie van beordeneling van de ingezonden latgnsche prässer. Daarnit bligkt dat zes gedichten geene of zeer geringe waarde heben, maar dat de twee overige verre boven het middelma-tige verdienen gesteld te worden. De commiss. I kent den gouden eereprgs toe aan den maker van de luditha ingezonden onder het motto: Borruerunt Persae constantiam eiu8 et Medi eius audiciam, en eene eervolle melding aan den dichter van Adolescentie meditatio, gewaarmerkt met de sprenk Ante omnia Mtuae, als deze vergunning geeft tot het daarbg gevoegde naambrie. Na opening van het brieve, behoorend bg luditha, blgkt, dat dit gedicht is ingezonden door den heer P. Esseiva te Freiburg. De heer Francken spreekt over de zoneclips, die volgens getuigenis van Ennius aangehaald in Cicero's werk de republica op de Nonae van Juni omstreeks het jaar 350 na Rome's stichting moet zichtbaar zgn geweest. Steunend op astronomische berekeningen, waarbg de heer J. A. C. Oudemans hem behulpzaam is geweest, toont hg aan dat hier gedacht moet worden aan de totale zonsverduistering van 21 Juni 400 v. C. Door den heer Naber worden een paar bedenkingen in het midden gebracht, en door den spreker daarop geantwoord. De bgdrage wordt aangeboden voor de Verslagen en Mededeelingen. De heer Eem doet eene mededeeling over een Sanskrit-opschrift in 25 regels, in dichtmaat, dat door onzen correspondent E. F. Holle in het museum van het Bataviaasch Genootschap Is on deck, en waarvan deze een afruksel aan spreker heeft gezonden. De inhoud is deze: Op Maandag 13 Karttika van het jaar 654 Çaka (= 732 onzer jaar-telling) liet Koning Sj^jaya een linga van Ceiva opstellen. Na de vermelding hiervan wordt Ceiva in drie strophen, Brahma in eine strophe, en Wishnu evenzoo verheerlgkt. Daarop wordt vermeld dat op het onvergelgk schoone eiland Java geheeten, dat uitmunt door vruchtbaarheid van den bodem en rgk is in goudmgnen, zekere Koning Sanna lange jaren roemrgk geheerscht had. De zoon van Sanna, ook Sannâha genoemd, was Srnjaja, de oprichter van het monument. Met eene lofrede op hem en zgne regeering, welke ons geschetst wordt als in alle opzichten gez egend, vooral ook geremde om de publieke veiligheid, eindigt deze belanggenschaft, de oudste der gedateerde stukken tot nog toe in den Archipel gevonden, hoewel er onder de niet gedateerden eenigen twee of drie eeuwen ouder zgn. De spreker voegt hierbg eene opmerking over het letter-schrift van dit en van andere opchriften. Daar niemand verder iets wenscht mede te deelen, verklaart de voorzitter deze vergadering geändig. 18* DE ZONECLIPS VAN ENNIU8. BIRDBAGB YAH C. M. FBAHCKEK. Sinds de uitgave van Matzat's »Römische Chronologie" is over een der hoofdpunten, waarvan daar uitgegaan wordt, een levendige strgd gevoerd tusschen den schrgver van dat werk aan de eene, en G. F. Unger en W. Soltau aan de andere zgde. Het punt in qnaestie betreft de bekende door Cicero Rep. I. 25 bewaarde plaats van Ennius over een te Bome opgemerkte zoneclips. Ennius deelde in zgne Anna-les mede, dat nagenoeg (fere) in 350 na Rome's stichting de zon »door de maan en den (invallenden) nacht*' was verduisterd : " Nonis lunonïs soli luna obstitit et nox, zooals wel met Hulleman in plaats van Nonis lunis te lezen is. Indien men hier bege de eenvoudige woordelgke opvatting blgft, heeft de eclips een zeer eigenaardig karakter gehad: zg was te Rome bg zonsondergang te zien; de zon ging half verduisterd onder. Van de pogingen, die aangewend zgn om eene andere verklaring te geven, 't zg door eene vermeende dichterlgke vrgheid of wel eene onvolledigheid van het citaat an te nemen, zgg ik, als ongerechtvaardigd. Gelgk de cartographie van de astronomie de vaste punten ontvangt, waarnaar zg werkt^ zoo heeft ook de chronologie L 12.30. De nonae lunoniae zqn dos die van Jtmi. Gewone lezing lunU. (267) voor de grondslagen barer tgdsbepaling de hulp derzelfde wetenschap noodig, en zoo is men dan met de door haar überschafte gegevens tot het resultaat gekomen dat hier aan de zonsverduistering was te denken, die den 21"®° Juni des jaars 399 (astr.)'s avonds te Bome zichtbaar was. In den latsten tgd is echter de meening verdedigd, dat deze eclips, die bg zonsondergang haar toppunt niet bereikte, te Bome niet veel opzien kan hebben gebaard, en dat veeleer aan de zonsverduistering van 2 Juni 390 (astr. 1 Juni 389) moest worden gedacht, daar deze in elk opzicht an de beschrgving van Ennius beantwoordde. Daarbg werd uitgegaan van de opgaven van Pingré, Tart de vérifier les dates, Paris 1819. Wel is waar had deze verduister In klarikalichten dag kort na den middag (1| n. namiddag) plaats; maar men beweerde dat eene totale eclips juist op dien tgd de opmerkzaamheid moest gaande maken en door de woorden van Ennius niet werd uitgesloten; bleek het trouwens, dat astronomisch geen andere omstreeks 350 van Bome mogelgk was, dan zou men naar eene andere lezing of verklaring van Ennius moeten omzien. De astronomie moet dus in de eerste plaats beslissen. Mgn geachte ambtgenoot J. A. C. Oudemans, Hoogleeraar in de astronomie, heeft de goedheid gehad voor mg het noodig onderzoek in het werk te stellen, en met het gunstigste gevolg. F. E. Ginzel te Weenen delde hem op zgn verzoek de resultaten der berekeningen mede, die Oppolzer naar zgue Syzygiën-Tafeln laat maken, voor zoover die betrekking hebben op de zoneclipsen van 410 — 379 voor onze jaartelling. Zg maken deel uit van een werk, dat onder den titel Canon te gelgk met deze alle mogelgke andere eclipsen over een geruim tgdvak zal bevatten en voortaan en onmisbare legger bg chronologisch onderzoek belooft te zullen wezen. Te beantwoorden is de vraag, welke van de daar volledig 79 en W. Soiten in Deutsche Lit Zeit. 1883 S. 1698 fgg. eu Philol. RtmOflchaa, III, 1142. Opgegevene eclipsen om en bg 350 na Rome's stichting beantwoordt aan de mededeeling van Cicero, zoo wat aanagat den datum als den tgd van den dag; en nu komen, wg den weg volgen, die door de totale schaduw der maan op de aarde beschreven en op de tafels door cgfers wordt aangegeven, niet meer dan vier eclipsen in aanmerking. De reeksen egfers geven namelgk aan, op welke lengte en breedte elke zoneclips bg zonsopgang, op den middag, en bg zonsondergang centraal (d. i. ringvormig of totaal) is te zien geweest. De bedoelde eclipsen zgn volgens de opmerking van Prof. Oudemans, van de juistheid waarvan e. En ieder zich gemächtigt, dass man alleen op eclipsen, die nabg Italië loopen, heeft te letten, de volgende vier: Conjunc- tion in m. Gr. Zeit. Phase. Central. Datum. bei 0 Afg. im Mittag. beiOUnterg. 9 > 9 > 9 X ? 1 -403 Sept. 2 st. m. 20 37.8 Ringf. 837** + 43 55 + 30 110 + 11 s -401 Jänn. 17 80 86,3 total 4 + 46 53 + 34 .08 + 53 3 -300 Juni 21 5 44,2 total 100 + 20 272 + 65 0 + 44 4 -393 Aug. 13 81 31,1 ringf. 384 + 35 40 + 31 06 — 0 Bg de eerste van deze vier eclipsen, die van 2 Sept — 403, beschräft de as (het midden) der schaduw een boog, die van den Atlantischen Ocean benoorden de Azoren zich door Frankrgk en Wallachge tot beoosten de CSaspische zee (tot aan de Z.W, grens van Turkestan) en vervolgens tot in de Ghinesche zee uitstrekt. De as van deze schaduwstreep nadert de parallel van Rome op een afstand V van ongeveer 4^ noordelgk. Rome valt dus binnen de schaduw en is derhalve verduisterd. O Rome ligt op 41^ 54' N.B. en 10^ O' 30" CL. van Parys, 12^ 20' 30" O.L. van Gr., welke laatste in de berekeningen opgegeven wordt. (269 ) Bg de tweede yerduistering, Jau. — 401, wordt een boog beschreven, die in het midden van Frankrgk begint (onge-veer Boanne, département du Bhone) en langs de zuidkust van Italië en verder door de Middelandsche zee loopt naar Palestina en Perzië tot nabg Irkutsk. De as van de schaduw gaat door een punt, dat in breedte van Bome slechts 1^, in lengte 1^ verwgderd is. Niet zoo dicht nadert de as bg de derde. Juni — 399 Rome. De boog, die door haar beschreven Wordt, vangt aan op 29^ N. B. in den Stillen Ocean (midden tusschen Azië en Amerika), loopt vandaar naar N.-Amerika (Hudsons- baai, W. van Southampton-eiland) en vandaar over Groen- land en Engeland door Frankrigk naar de Golf van Genua. Naturwissenschaft is het läststgenoemde punt het dichtst bemächtigt bg Bome; het verschilt in lengte 3^, in breedte 2^ van Bome. Op deze lengte en breedte was de zon bg haar ondergang geheel bedekt; te Bome, dat eenigszins oostelgker ligt, moet dit iets later geschied zgn, m. a. w. men zag de zon bg haar ondergang voor een goed deel bedekt. De vierde eclips-schaduw Aug. — 393, loopende o. a. door Spanje en Sicilië en over de Middellandsche zee in de richtig van N.-Arabië, valt ook op Bome; de afstand van haar as is ongeveer 6^ breedte. Al deze verduisteringen waren te Bome zichtbaar in die mate, dat het verschgnsel min of meer indruk kon maken. Maar niet allen beantwoorden aan den tgd van den dag, die door Ennius b. Gicero wordt aangegeven. Zooals boven gezegd is, moet men aan een verduistering denken, die tegen den nacht plaats vond. Het is m. i. ongergmd de woorden: »der zon (aan het zonnelicht) stond de maan en de nacht in den weg" eene andere verklaring te geven dan die, volgens welke nox eigenlgk wordt opgevat. Ennius wist zeer goed, wat de oorzaak van de eclips was, en voor eene gewone eclips was het volmaakt voldoende alleen de maan te noemen. Yan eene verduistering, die op het midden van den dag plaats vond, zou de uitdrukking: »de zonneschgn wordt verhinderd door de maan en de duisternis (270 ) {nojßY^ zeer ongepast zgn; immers die duütemis zou nietanders zgn. Dann het voorwerp, dat die zoogenaamde duister" nis veroorzaakte. Het ware kwaligk de taai van een verstandig man, om b. v. wanneer hg wilde uitdrukken, dai hg een toren niet kon zien door de boomen, die er vóor stonden, te zeggen: de boomen staan vóor den toren (verhinderen mg hem te zien) en de duisternis. En toch zoude in den grond der zaak het geval gelgk zgn. Hoeveel juister is de andere opvatting: de maanschgf en de nacht spanden samen om ons het daglicht te ontrooven. Is dit nu de eenig ware interpretatie, dan kan van de erste der bovengenoemde zoneclipsen geen sprake zgn. Bg haar had de coniuuctie plaats astronomisch uii^edrukt u. 20, m. 87, tgd van Greenwich, waarbg om het lengteverschil. usschen Greenwich en Rome (124^) nog 50' moet gevoegd worden, gevende 21^ 27"^, d. i.'s morgens ongeveer half tien {9^, 27«). Hetzelfde is tegen N. 2 aan te voeren. Zg valt op 20° 26°a + bO^ = 21° 16™ of kwaH vór negen uur des morgens. De vierde geeft als tgdstip der conjunctie 21° 31°^ -f 50°^ = 22° 21° of's morgens bgna hcUf elf. Anders is het met de derde, die van 21 Juni, — 399. Volgens Oppolzer in zgne Syzygiën-tafels gaat de zon nog vór de grootste phase der eclips, voor 8,2 duim, d. i. voor ruim I van hare middellgn verduisterd, onder. Hansens maantafels geven voor zonsondergang een bgna geheele verduistering. Zech (Astron. Untersuchungen, Jablonowskische Stiftung 1853*' S. 58) berekende de verduistering voor het bedoelde oogenblik 10,02 duim, d. i. { van de doorsnede. Ook nadere onderzoekingen van Ginzel kunnen hier nog eene wgziging brengen, die evenwel tot de hoofdzaak niet auf doet: in het jaar — 399, 21 Juni astronomisch, d. i. histo-risch 400 V. C. 21 Juni ging de zon voor minstens verduisterd onder. Bligkt dus deze eclips alleen aan den eisch eener goede interpretatie te voldoen, wat den tgd van den dag aangaat, betzelfde is het geval met het jaargetgde. De eerste had plaats 2 Sept. — 403, de tweede 17 Jan. — 401, de vierde 13 Aug. — 393, terw^l de datum van Ennius is nonae lunoniae = 5 Juni ^). Moge nu ook, ten gevolge van slechte intercalatie of van de ongel^kfaeid van de jaren in den vierjarigen cyclus, eenig verschil in den datum plaats gevonden hebben, een zóo groot onderscheid, dat de jaargetgden in verwarring zouden zgn geraakt en (astron.) Jaar of September (winter of najaar) naar het midden van het burgerlgk jaar, zouden zijn verschoven en met den naam van de zomerma and Juni benaamd, is niet zonder gewichti-gen grond aan te nemen. In drie, d. i. hier in alle opzichten beantwoordt dus de eclips van (burgerleken tgd) 21 Juni 400 v. G. aan de eischen, in dagt-d, jaargetgde en zichtbaarheid. Tevens kunnen wij uit het gezegde opmaken, dat astron. 21 Juni in 400 V. C. overreenkwam met Romeinsch 5 Juni. Hoe dit verschil van 16 dagen te verklaren is, moet en kan de historische chronologie uitmaken. Alleen nog een woord over de eclips, die men (Unger-Soltau) in plaats van de aangewezene heeft willen stellen. Het is die van (burgerlgk) 2 Juni 390 v. C. Dat de berekening van deze verduistering bg Pingré hoegenaamd niet strookt met de eischen van de plaats van Cicero en zelfs niet met het beweren van Unger, heeft Matzat duidelk aangetoond. Wellicht zal van deze onbegrgpelgke misvatting nadere verklaring worden gegeven. Doch daar wg voorshands niet anders kunnen dan gezag tegen gezag overstellen, en dat van Oppolzer onbestreden is, zoo zullen wg met behulp van zgne tafels opmerken, dat de eclips van (astron.) 1 Juni 389 eene schaduw wierp, waarvan de as en boog beschreef, die zich van 9^ Z.B. tot 16^ N.B. kromde, om vervolgens juist op den aeqnator (0^) op eene lengte van 76^ te eindigen. Nauwkeuriger: Men vergeblie ook: //Heis, Offene Antwort auf die /rAnfrage au die Astronomie" in Betreff der von Cicero (de republica T, 16) erwähnten Sonnenfinsterniss" (Wochenschrift f. Astr. Meteoroi. u. Geogr. 1870, N<^. 15 en 16), die in datum en jaar overstemt. by zonsopgang middag zonsondergang L br. L br. 1. br. 311—9 12 + 16 76 0. Deze eclipsbaan, als ik zoo zeggen mag, liep dus door Midden-Africa. Summa aummarum zgn weder teruggekomen tot de meening van Zech; zgne berekening is door die van Op- polzer bevestigd. Zgn wg daarom niet vooruitgegaan? Ik geloof het tegendeel. Men zou luöoXoyoq kunnen worden, als die wetenschap, die als de zekerste van alle geldt, wat hare resultaten Aangaat, wordt in twelfel getrokken, en men mag zich gelukkig rekenen, als bg eene wetenschappelgke controverse de schaal zoo duidelgk overslaat, dat het zeker is, waar men zich aan te houden heeft. Ik meen, dat dit hier het geval is. NASCHRIFT. De heer Giuse berichtet nog nader, dat de correcties in de berekening der eclipsen op de drie boven opgegevene hoofpunten niet zooveel invloed hebben, dat de kromme centrumschaduw zich verlegt. Verder deelt Jig het volgende mede: » bei den drei Finsternissen [404 März 20, 399 Juni 21, 390 Juni 12] liegt der seltene Fall vor, dass sie alle um Sonnen-Untergang stattfanden. Die erste von — 404 März 20, eine ringförmige, hatte für Rom um Sonnen-Unteigang d. h. 5b55»'6 W.Zt. eine Phase von 7.44 Zoll. Bei der zweiten — 399 Juni 21 war das Maximum 12.02 Zoll um 7.45 W.Zt.; da aber die Sonne um 7.36 W.Zt. unterging, war die Phase für diesen Moment 9.92 Zoll. Bei der dritten — 30 Juni 12 ging die Sonne in Rom um 7.32 W. Zt. unter (alles mit Rücksicht auf Refraction), woselbst sie die Phase 8.15 Zoll erreicht hatte; das Maximum trat nach Sonnenuntergang um 7.47 W. Zt ein mit 10.5 Zoll. Wenn demnach die Stelle soll luna obstitit et nox so gedeutet werden, daß es sich um eine bedeutende um Sonnenuntergang eingetretene Finstemiss handelt, so wird von den drei genannten Jedenfalls die von — 399 die richtige sein. Meint men echter aan den zonsondergang niet gebonden te zgn, dan zou de eclips van — 401 Jan. 17, 20.6° 8 W. Zt. in aanmerking komen moeten, over een ruim tädvak de eenige, die te Rome over dag zeer grooten indruk konde maken. (Die V van 390 Juni 2 moet dus ter zøde gezet worden. Waarom de astronomen, die Niebuhr voor zgne Bömische Geschichte rädle gedeckt von Münchow en Heis, de eclips van 400 voor Gades opgaven, waar zg drie min. voor zonsonndergang nagenoeg totaal zou zgn geweest, is onverschillig. 