Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Het is mij gebleken, dat pz nora hier tegen is opgekomen, “sustine-tende, in de sententie in primo instantie geslagen te resideren erreur,” ten gevolge waarvan, bij sententie van den Raad en Hoeren Adjunct-Renseuren, Wid. 9 September 1747, pm ROTH ook slechts gedeporteerd werd van ambt, qualitéen en gagie, mitsgaders veroordeeld tot eene boete van 3000 Rijked. en in de koeten. Later werden DR LATER en DE ROTH door de Indische Regering gerehebiliteerd, welke maatregel echter het ongenoegen van HH. Bewindheberen eenigzins opwekte, zoodat zij, onder dagteekening van den 16ée September 1750, naar Indië schreven: “Schoon hct wel waar is, dat cen regter, na dato dato dato dato, die voor hem is gebragt, is gedecideerd, bui-ten de gevolgen, die aan dat gewijsde vast zijn, of daaruit kunnen voortkomen, nalaat te zijn hetgeen hij te voren was, zoo neemt dat cchter niet Weg, dat het censehard en aanstootelijkheid voor hem impliceert, dat hij het voorwerp, waarover zijne crimineele. condemnatie, volgens gemoede en naar regten, heeft gegaan, wederom met vorige aanzielijkke qualiten ziet geëxtolleerd, en inzonderheid wanneer dat plaats vindt in een subject, wien die regter, behalve deportement van ambt, qualiten en gagie, nog bovendien heeft verklaard te wezen infaam en inhabiel om de Compagnie ooit te kunnen dienen, — schoon dat laatste hd in cas van revisie als erreur in het eerst gewijsde er wordt afgelaten — zoo als heeft geéxteerd in de zake van den geween Malakschen Gouverneur DE LAVER, en, met opzigt ook tot dat laatste geval, in de zake van den geween Malakschen fiskaal DE ROTH; want schoon men wel kan begrijpen, dat de President van den Raad van Justitie met zijn protest tegen UEd. politieke dispositie, waarbij UEd. goedvondt den eerste weder te considereren als Oud-Gowwerneur, en den laatste als Koopman, niets met vrucht konde uitwerken, veel min de politieke res Otat gesurcheerd krijgen, zoo vermeeneh wij echter daartegen wel te kunnen inbrengen, dat zoodanig een dispositie ons met verwendet te voren komt, wanneer wij in aanmerking nemen, dat UEd., bij letteren aan ons van 20 November 1745, die beide personen afschilderen, als „gnorshandelaars in amphioen, tin, peper, suiker, equipagiegoederen, zen, enz., fraudateurs der tollen, plegers van concussiën, knevelarijen en van onbehoorlijke en partijdige behandelingen in zaken de Justitie concernerende, en wat dies meer zij, en gevolgelijk personen, die, schoon wel niet verklaard infaam en inhabiel — ten minste de laatstgenoemde niet bij uiterlijk gewijsde in cas van Revisie — echter geen subjecten zijn, waarvan de Compagnie eenige vrucht of utiliteit voor haar verwachten kan, maar ter contrarie, ten uiterste schadelijk voor haar moeten worden geconndeerd, en die ’s Compagnies lasten door onnutte gagién maar helpen vermeerderen: wij verwachten niet dat UEd. dic personen weder in cen post zullen zetten, en vermeenen ook dat de tiet Van Ond-Gouverneur niet te pass komt, noch plaats kan vinden in iemand, die, uit hoofde van zulke enorme bedrijven, van zijn Gouverneursplaats is gedeporteerd, en dus aegaal zoude gesteld worden met Oud-Gouverneurs, die hunnen post met eer en reputatie hebben bekleed. (Vergelijk Prove en. bladz. 119 en 150.) Over een door Gouverneur-General en Raden A°. 1773 voorgestelde vijing der zware straf tegen de opiumsluikers in 1743 bedreigd, alamede over de zaak van HANEWINKEL en TRAPPE is zeer lezenswaardig, hetgeen voorkomt in de navolgende aparte missive van de Bewindhebbers aan den Gouverneur-General en de Raden van Indië, dd. 10 April 1775, namelijk: “Het voorstel vervat in uwe missive van den 36% October 1778, ten ende wij favorabele reflectie zouden nemen op het verzoek van pardon van den gewezen chirurgijn JOHANNES ALBERTUS HANEWINKEL en den quartier- meester SILLIS TRAPPE, alsmede de verder daarbij gedane voorslag om de straf: aan liff en leven, tegen den sluikhandel in asphicen gestatucerd, te veranderen in dio: aan luff of leven, bade zijnde van dien aard, dat dezelve niet gevorgelijk bij den gemeenen “tief van heden heben kunnen worden verhandeld, zullen wij ons daar- met bij deze verklaren, gevoegelijkst hebbende geordeeld die afzonderlijk “tief van heden heben kunnen worden verhandelijk, zullen wij ons daar- met bij deze verklaren, gevoegelijkst hebbende geordeeld die afzonderlijk “tief van heben kunnen worden verhandelijk, zullen wij ons daar- met bij deze verklaren, gevoegelijkst hebbende geordeeld die afzonderlijk “tief van heben kunnen worden verhandelijk, zullen wij ons daar- met bij deze verklaren, gevoegelijkst hebbende geordeeld die afzonderlijk “tief van heben kunnen worden verhandelijk, zullen wij ons daar- met Le verhandelen. Wij woeten dus met opzigt tot uwe behandeling van dat werk vooraf aan-werken, dat, hoezeer de Raad van Justitie de bovengemelde twee personen had erwearn tot den dood, zulks cchter geen reden had behooreu uit te leve-Re, om niet van dat collegic te vragen haar advies op der supplianten verzoek van pardon; de Raad, de principele zaak in alle hare deelen heb-tende onderzocht, had met de meeste zekerbeid UEd. kunnen informeren, topens de waarheid van Justitie verstaan moest worden door de Uspraak van de voors. condemnatie te zijn geraakt buiten staat, om met de vereischte onzijdigheid u te adviseren, of, en hoeverre, in goede Justitie reflectie op die positiven en gronden zoude worden genomen, terwijl de regter, die aan de wet gebonden zijnde, verpligt is dien conform te sententiëren, nogtans van oordeel kan zijn, dat er voldoende redenen exteren om de verzochte gratie aan de gecondemneerden te verleenen. Maar vooral heeft ons bijzonder gesurpreneerd, dat UEd. het verzoek der gedetineerden ter erlanging van pardon aan ons hebben gerenvoijeerd. Wij hebben te meermalen en zelfs maar kortelings geleden, het renvooi naar Nederland van soortgelijke zaken, die in Indië waren voorgevallen, geheel afgekeurd en UEd. gerecommandeerd, die aldaar af te doen. Het was aan UEd. mede bekend, hoe afkeerig wij zijn van alle politieke dispossitiën, waardoor buiten absolute noodzakelijkheid, de loop van de Justitie gestremd, de executie van crimineele gewijsden gesurcheerd, of in de daarbij ged. Eccherne erwartet wordt. UEd. hadden bovenden behooreen te considereren, dat het verleenen van pardon of soortgelijke gratien geen voorwerp onzer deliberatiën konde zijn en dat overzulks, bij-zonder in dit geval, het renvooi naar Nederland geenszins te pas kwam. Wij kunnen dienvolgens over de merites van der supplianten verzoek ons ook niet uitlaten en hebben daarom moeten besluiten, dat verzoek weder an UEd. over te wijzen, om alsnog daarop zoodanig te disponeren als UEd. zullen bevinden naar de omstandigheden van zaken in goede Justitie te behoore. Betreffende wijders het bovengemeld voorstel, om de straf aan kijf en leven, bij het placaat van 10 Julij 1742 gestatueerd, te veranderen in die an lijf of leven, daaromtrent is bij ons in aanmerking gekomen: dat het voorz. plakaat is geëmaneerd, uit hoofde van den te dier tijd sterk in zwang gaanden morshandel in amphioen, en om daartegen, door eene verzwaring van straf, met te meer effect te voorzien : dat die aanhoudende en zelfs toenemende morshandel al verder heeft geeffestueerd, dat het gemelde plakaat successivelijk in de jaren 1746, 1758, 1764 en 1766 is gerenoveerd, En dat, of wel UEd., blijkens derzelver secrete. resolutie van 9 Junij 1766, zijn geweest van begrip, dat, met opzigte tot de vreemde natiën, HANDEL EN HET VERBRUKE VAN OPIUM IN NED. INDIË. 199 het voorzegde placaat behoorde te worden gemitigeerd, UEd. nogtans ten aanzien van ’s Compagnies onderhoorigen, bij hetzelve hebben gepersisteerd. Maar sedert is de aanvoer van dat product, HANDEL EN HET VERBRUKE VAN OPIUM IN NED. INDIË. 199 Door vreemde handelaars gansch niet verminderd, de sluikerijen worden zoo sterk, zoo niet sterker dan ooit geplät, en het nadeel daaruit spruitende is des te drukkender, naar mate de Compagnie thans minder dan bevorens, de benoodigde quantiteit am- phioen direct kan bekomen. De zaak vervolgens in dat licht beschouwende, vinden wij geen voldoende reden om UEd*. gedane voorslag te amplecteeren. In tegendeel vordert de meer en meer toenemende morshandel, gevoegd bij de overtuigendste blijken, dat daartoe zelfs ’s Compagnies vanartuigen worden gebruikt, vooral ook de faciliteit, die de sluikers schijnen te heben, om de gestatueerde straf te kunner ontgaan ‚ veeleer van ons eene allerernstigste recommandatie aan de Officieren van de Justitie, om in de executie dier placaten zich niet te bepalen tot de achterhaling van verbeurde amfioen, maar om ook te zorgen, dat de plegers van den verboden handel naar behoore worden te regt gesteld. Wij achten buiten des die voorgeslagen verandering te minder noodzakelijk, dewijl de straf aan Jif en leven bij het placaat van 10 Julij 1742 ingevoerd, niet absoluut en. indsstincte, maar naar exigentie van zaken is gestatuecrd, wardoor overzulks de regter wel heeft verkregen het vermogen om den sluikhandel in amfioen te kunnen straffen, zelfs met den dood, doch echter geenzins wordt verboden, om, in alle gevallen, zonder onderscheid, diezelfde Sträfte decerneren. Hierbij laatstelijk nog in aanmerking nemende den tijd en de omstandigheden, waarin het meergemelde placaat is geëmaneerd, oordeelen wij te minder raadzaam, in de tegenwoordige gesteldheid der za-ken van de Maatschappij, eenige verandering in dat placaat te maken en moeten derhalve alsnog bij hetzelve persisteren, UEd. bij deze gelegenheid nader recommanderende, de Officieren van de Justitie nadrukkelijk te ver-manen, de executie van dat placaat met alle oplettendheid te betrachten en dus zonder eenige conniventie den sluikhandel in amfioen naar ufterste ver-mogen tegen te gaan en te beletten” (Vergelijk Proeve en. bladz. 121.) Tegen het verwegenlijken der door van mHoFF, A°. 1741, voorgestane denkbeelden omtrent den opiumhandel, schijnen, bij de komst van gerezen. Waarin zij bestan hebben, zegt de Heer J. c. BAUD, is niet gebleken. Dienaangaande kan. ik mededeelen, dat de Hooge Ind. Regering, bij brief van 31 Dec. 1748, te kennen gaf, “dat, belangende de privatieve negotie in den amfloen, — zoo strikt én rigoureuslijk door de Compagnie aan zich gereserveerd, echter door de bewindheberen op de consideratiën van den Gouverneur-General VAN IMHOFF, aan de nadere deliberatiën der Hooge Tafel overgelaten — men niet goedgevonden had, voor alsnog eenige verandering te maken, na- demaal men tot nog toe daarvan alleen meester was en op dezen voet,. volgens alle apparentiën ook wel blijven zoude en zulks, zoo als de verko- pingen suocessievelijk aantoonen, goede rekening maakt, mitsgaders, inge- valle van een opengestelden invoer van dat Gouvernement op Verre niet bij de recognierten profiteren zoude en die negotie zich zelle alsdann bederven zoude.” In 1745 evenwel werd door de Indische Regering tot de oprigtive eener Amfønien-Societeit besloten. In de daartige betrekkelijke missive aan de Be-windheberen, gaven de Gouverneur-General en Raden te kennen, dat zij — “tot wederlegging van diegenen, die nog niet gepersuadeerd zijn, hoe onmogelijk het is de Amfønien te Batavia op den duur te houden op dien hoogen prijs, dien dezelve op de twee jongstvoo rgaande verkoopingen van de Compagnie, van Junij 1743 en Maart 1744, heeft gehaald, en tevens eens naamwaardige quantiteit daarvan te debiteren, zoodat vreemde smokkelaars door den hoogen prijs niet als ingroepen worden, om er zelfs de galg an te wagen en d’ inlander door de duurte als geanimeerd, om eenen smokkelaar, die de kist 100 Rijksd. beter koop geeft, de hand te bieden — nog me nog me Enden te möchten bijvoegen, dat reeds nu kwam te blijken, dat, op de komst van 't schip Miemwoliet van Bengalen, met nog maar 750 kisten, do Societeit den Amfioen al eensklaps heeft moeten laten glippen voor 550 Rijked. de kist, zijnde 100 Rijked. A' jaar te vrede soude zijn, zijnde dit eene al te hasardeuse negotiz, daar veel geld ean hangt. Het kount mij voorts niet onbelangrijk voor, de gedachten van HH. Be- windheberen over desen maatregel van den Gouverneur-General te verne- wen, weshalve ik hieronder mededeel hetgeen daaromtrent gevonden wordt m de pstrissche missive van den 15% September 1747: “Wanneer wij over twee jaren geleden sagen, dat UEd. in den jare 1743 hadden gere- wolveend, om den emphices publiekelijk, met admissie van een iegelijk, te veilen en te verkoopen, onaangerien de qualificatie, om dat slaapsap mede te comprehenderen onder de artikelen, die tot de vrije vaart behoore, zoo telen wij in die gedachte, dat UEd. bij vervolg dat artikel mode altoos waden houden voor gereserveerd aan de Compagnie, nevens dat van de specergem en 't Japansch staafkoper; doch of zulks niet wel naar genoe- teten wij in die gedachte, dat de actien van do Amphioen-Societe Ten einde do Bewindheberen met de zaak in te semen, werd ook door de Ind. Re- Primg gemeld, dat de actien van do Amphioen-Societe It al spaedig van 15 tot 20 pct ‘peuld deden boven het ingeschreven kapitaal, en det deselve vermoedelijk indien het wireci werd geepprobesrd en vervolgens geprolongeerd, weldra tot 150 en hooger souden Gen. 14° 202 HANDEL EN HET VERBRUIK VAN OPIUM IN NED. INDIË. gen van UEd. is gereusseerd (hetgeen wij wel vaststellen en uit hetgeen wij daarover al in ’t voorleden jaar hebben geschreven wel op te maken is, hoewel dat de modus van die verkochte 2000 kisten, naar onze gedachten wel wat op eene andere wijze zoude hebben kunnen worden gedirigeerd) dan of UEd. speculeerden om een favorabelder middel van verkooping voor de Compagnie uit te denken, ten minste wij zien, dat UEd., van het een en ander afgaande, overgegaan zijn tot een derde middel, hoewel aan het erste ondergeschikt, namelijk tot het oprigten en octroijeren van een Societeit van Amphioenhandel, waarvan UEd. ons het octroij, voor den tijd van tien jaren verleend, gedrukt tot een bijlage van UEd. brief van 81 December 1746 hebben gezonden; bijaldien wij daarop vast kunnen cijferen, dat de Compagnie zoo veel kwantiteit altoos in voorraad zal hebben, dat zij alle twee maanden 200 kisten zal kunnen afleveren, zoo kunnen wij wel uitrekenen, dat de Compagnie door het oprigten van deze Soc et meerder voordeel op dit slaapsap zal behalen, dan zoo wanneer zij die bleef veilen en verkoopen op den ouden voet, of de negotie daarin openstelde voor allen en een iegelijk; maar de gevolgen, die uit zoodanig eene zaak, somtijds tot nadeel, kunnen worden geboren, zijn doorgaans voor ons zeer moeijelijk om vooruit te zien, en daarom willen wij liever blijven hopen, dat die Societeit een voordeelig effect zal produceren, dan dat wij vooraf daaraan het zegel van onze goedkeuring in 't onzekere zouden hangen; dit kunnen wij echter wel zeggen, dat het ons eenigzins nadenkelijk voorkomt, of hierdoor niet een considerabel nadeel zal worden toegebragt aan de begerije en genoegzaam de gansche Chineesche natie, die altoos bij ons zijn gt considereerd de veritabele trafiquanten in den Amphioen te wezen; ook kan het niet wel anders zijn, of door de ingeteekende actién moet eene schaarsch-heid van geld zijn ontstaan, hetgeen altoos een zeer nadeelig artikel is in de negotie, — en Wärnt het al niet onwärkt, dat de klegten-over gebrek aan contanten in den wandel voortkomen, want anderzins de noteert het juist geene schaarschheid, als men binnen zer korten tijd eene inteckening kan laten doen van 600,000 Rijksd. — Bovendien schijnt het ons zeer plausibel toe, dat het meerder voordeel, het geen men met dese Societeit onder anderen voor de Compagnie buteert, ook wel, en Zeer app parent, grooter behaald zou kunnen worden, bijaldien, op den voet van HANDEL EN HET VERBRUIK VAN OPIUM IN NED. INDIË. 203 het 39% artikel van ‘t octroij, elk en een ieder voor ecne vast gefixeerde tax (dat wel 500 of 550 Rijksdaalders zou kunnen velen) gepermitteerd werd eene of meerdere kisten bij de Compagnie uit de pakhuizen ten allen tyd voor contant geld te mogen afhalen; want dat men rekening maakt, dat de voordeelen van deze Societeit al seer considerabel sullen moeten zijn, blijkt miet alleen uit het opgeld, dat dio actiën doen, maar ook uit de tractemmenten, dic den Directeur, de twee administrerende Hoofdparticipan- ten, den cassier en boekhouder zijn toegelegd, en te zamen al over de £36000 jaarlijks beloopen, behalve dan nog de onkosten tot het doen der boodige bekruissing met de gevolgen van dien, die anderzins med HANDEL EN HET  gelijk daarvan te verwachten voordeelig succes toor rekening van de Compagnie souden kunnen worden ondernomen. Dan deze Societeit reeds gestabilieerd, aan den gang en en train is gebragt, tallen wij althans daarover geene verdere consideratie opperen, doch echter Ed. recommanderen, geene verdere prolongatie van het octroij te vcrise-aen, dan na alvorens daarover gebe van ons verzoek te het octroij te het geobtineerd; maar in zoo verre deze particuliere Societeit van Amphi-handel haar negotie mogelijk ook zoude willen extenderen tot andere atikelen van negotie, zoo als daartoe aanleiding wordt gegeven bij bet S4, 2, $9 en 41™ Art. Wijze, zoo als blijkt uit hunne missive van den 11°* October 1749, waarin zij zich aldus uitlaten : “Dat er door de geprivilegieerde Societeit. gedurende ’t jaar 1746/47 waren afgehaald 1200 kisten amphioen, is conform het octroij; het avans daarop behaald, ten bedrage van acht tonnen gouds, onangezien de inkooprijs van iedere kist op ruim f 400 was komen te staan, is vrij aanzienlijk en naardien wij vastelijk vertrouwen, dat van de een en andere zijde aan dat octroij zal worden voldan, zoo zullen de winsten daarop behaald wordende, alzoo die, sedert het boekjaar 1720/21 tot dat van 1739/40 inge sloten, en dus gedurende eenen tijd van twintig achtereenvolgende jaren niet meer hebben kunnen halen, dan dooreen f 405085,9, hetgeen bijna een verschil maakt van de helft.’ Het is hier de pl Aats om aan te teekenen, dat, bij resolutie van 16 September 1745, door de Hooge Indische Regering tot wering van den sluik-handel in den amphioen, al de amphioen, die door de straat Malacca zoude willen inkomen, nevens al deze zoeën, beoosten den Meridiaan van het Prinsen-eiland, mogt worden achterhaald, voor contrabande in der, ersten graad werd verklaard, Het Engelsch ministerium te Bancahoeloe werden ook destijds uitgenoodigd, zich te onthouden van ’t verleenen val passen naar plaatsen waarop de Compagnie alleen handelen mag. Bij resolutie van 18 April 1749 werden de limieten, binnen welke de aangebragt wordende amphioen confiskabel was verklaard, eenigzins gewijzigd. HANDEL EN HET VERBRUIK VAN OPIUM IN NED. INDIË. 205 (Vergelijk Proeve enz. blads. 124.) In 't jaar 1755 stelde de Directeur-General PETRUS ALBERTUS VAN DER panna aan de Bewindheberen voor, om, met het eindigen van het octrooi san de Amphion-Societeit verleend, deselve te doen ophouden en den am- phiosn alsdan door publikken verkoop, onder borgtog — gelijk toenmaals ook bij de Amphion-Societeit plaatse vond — voor rekening van de Compagnie op die wijze meer voor- deel te doen behalen. Evenwel droeg VAN DER PARRA, als Gouverneur-General, in 't jaar 1761, het verzoek der genoemde Societeit, om prolongatie van octrooi, eenvoudig voor, sonder cenige bezwaren daar tegen in te brengen, of sonder cenige aadere beschouwingen daarbij te voegen. De Bewindheberen schreven dien ten gevolge aan den voornoemden Gou- terneur-General, in dato 11 November 1763: “Wanneer wij in den jare 1756 hadden ontvangen uwe aparte letteren vam den 15% October 1755, hebben wij daaruit met genoegen gezien UEds. attentie en pogingen, om, ten nutte van do Maatschappij en tot herstel van derselver vervallen saken, dese en geene middelen, die UEd. vermeende daartoe te kunnen dienen, ons aan de hand te geven; onder die voorgestelde middelen zijn bij ons zeer plausibel voorgekomen uwe consideratién en remarques omtrent de subsisterende Amphioen-Societeit en vpecialijk uw betoog, om, na expiratie van het octroij, te doen eindigen de voor particuliere beursen (soo als UEds. uitdrukking medebrengt) soo lavorabele, ja zelfs considerabele Amphioen-Societeit. Wanneer wij de meergemelde Societeit beschouwen in dat licht, waarin (Ed. deselve bij die gelegenheid aan ons hebt voorgesteld, kunnen wij deselve niet anders aanmerken, dan ten uiterste prejudiciabel voor de be- langen onzer compagnie, en daar bleef voor ons nicts overig als den be- langen tijd af te wachten, om van de voorschr. uwe consideratién cen noodig en voor de Maatschappij nuttig gebruik te maken. Dat tijdstip zou nu schijnen geboren te zijn, daar de voorschreven Societeit tot prolongatie van haar octroij bij ons verzoek doet, en wij zouden dus bij deze kunnen overgaan, om ons finaal desaangaande te expliceren en dienvolgens, conform uwe idées, na ultimo Augustus 1765 dadelijk te doen cesseren de voors. Societeit, vooral, daar wij aan UEd. directie (die zich thans aan het Hoofdbestuur vindt gesteld) zouden kunnen en mogen overlaten, om aan de Maatschappij te doen erlangen het effect van uw’ positiën en affirmatiën, bij de Google Voorschr. uwe missive breeder vermeld. “Dan gemerkt nog genoegzamen tijd voorhanden is, eer wij ons dies aan-gande finaal behoeven te expliceren en wij in deze niet willen precipiteren, hebben wij goedgevonden het door UEd. bij voors. uwe letteren gewan-ceerde aan uwe nadere overweging over te laten, ten einde, zoo ras mogelijk, ons te dienen van uwe nadere consideratién en specialijk hoe en langs welken weg het door UEd. bedeld en voor de Maatschappij zoo wenschelijk oogmerk best zou kunnen worden bereikt” Onder dagteekening van den 20° October 1763 zond de Heer VAN DER PARRA zijn antwoord in en gaf daarbij hoofdzakelijk te kennen: dat, in 1755 en eenige vorige jaren, de aanvraag was geweest 1200 kisten ruim, die door de Societeit afgehaald en voor contant en op borg: togt verkocht waren voor Rijksd. 610 à 615 per kist, voor welke san de Compagnie betaald waren Rijksd. 450 per kist; dat echter, sedert dien tijd, de Javaan, of liever de Inlander in ’t algemeen, zich, mits de toenemende duurte van den amph. Ien, zoo te Batavia als in de Javaansche landen, an den arak had overgegeven, die, zoo wel als de amfioen, hunne doffe geesten kon opwekken; dat buitendien de armoede onder het gemeene volk hoe langer hoe grooter en de depenses aan de Hoven hoe langer hoe meer toenamen, weshalve de gemeene man meer dan gewone contributién moest betalen; zoodat het mitsdien te vreezen was, dat de helft van de vorige partijen niet meer zoude kunnen worden verdebiteerd; dat bovendien de Engelschen het meesterschap daarover verkregen hebbende, dien drop (sic) op Sumatra, langs de geheele Maleische kust, Balij, ook een gedeelte van de groote Oost en wel voornamelijk te Macassar, door het kanaal var Wadjo, direct, ook door de tweede en derde hand, doen invoeren, zonder HANDEL EN HET VERBRUIK VAN OPIUM IN NED. INDIË. Vax DER PARRA stond dus cene prolongatie van het octrooi voor, 1°. vermits hij, bij eene niet-verlenging, groot gevaar voor de Neder- andsche Maatschappij zag in het te gronde gaan van de meeste kcoplic- 8, zoo in amphioen als in vele andere artikelen door de Compagnie wagebragt en verkocht wordende, en 8. dewijl hij het voor de Compagnie voordeeliger achtte het zekere toor het onzekere te nemen en dus, daar het zich toch liet sanzicu, dat er ‘noe "a hands geen meerder debiet dan van 5 a 600 kisten zoude wezen, - Societeit te continucren, wife dat zij gehouden zoude zijn, gelijk voor- cn, 1200 kisten aan te nemen tegen 450 Rijksd. per kist. Voorts doelt vaN Dem Parra mede, dat de prijs, sedert het jaar 1727,'23 vA 1743 $4, van Rijked. 299 tot wel Rijksd. 606 gerezen was, doch dat » de achttien jaren, in welke de amphiocn aan de Societeit was afgestaan, et /1,857,192 meer zijn geprofitwerd dan in de voorgaande achttien jaaam… 208 HANDEL EN HET VER vA. BRUNK VAN OPIUM IN NED. INDIÈ. Toen dit heulsap voor differente prijzen door de Compagnie aan particulier ren werd verkocht, en hij betwijelt dus of de Compagnie wel 450 Rijdsd. limpido per kist zoude ontvangen bij een verkoop van 1200 of 1000 lasten. Voor Indië zoude, volgens van DER PARRA, het gevaar, bij eene niet-verlenging van ’t octrooi, gelegen zijn: 2 De boven medegedeelde opgaven zijn door VAN DER PARRA overgenomen uit eene op zijn’ last opgemaakte en nevens zijn’ last opgemaakte en nevens zijn’ last opgezondene Korte Aanstooning van 't getal en den prijs der kisten Amphioen, die door de Compagnie sedert het boekjaar 1121/28 aan particulieren en sedert 1745/46 aan de Amphwen-Societest zijn verkocht, mitsgaders de winsten, welke jaar voor jaar op dezelve behaald zijn. De sommen op deze lijst voorkomende, verschillen nog al van die, welke door den Heer 3. 0. BAUD opgegeven worden in eene lijst (Bijlage 6) zamengesteld volgens de Boeken der Compagnie. Het bedrag van de winst op verkoop van amphioen van ’t jaar 1728 (boekjaar 1727/28) is in beide stukken hetzelfde, doch de winsten van alle de volgende jaren verschillen, soms zelfs aanmerkelijk, doch 1744 en 1745 (boekjaren 1743/44 en 1744) /45) leveren weder dezelfde jägers op. Insgelijks ook de volgende jaren tötenden met 1752. Daarna is wederom verschil, hetgegen zelfs in 1762 (boekjaar 1762) meer dan de helft bedraagt. Men vergelijke hierbij hetgegen de Heer J. O. BAUD zegt, op bl. 141 der Proeveenz., omtrent de excessive prijzen destijds voor de amphioen gemaakt. Neemt men in aanmerking, dat, volgens de Korte Aantooxing van VAN DER PARRA, in de zes voorgaande jaren de winst op 1200 kisten telkens maar ruim zes of zeven ton heeft bedragen en in 1762 daarentegen de winst op slechts 587 kisten ruim vijf ton, dan zoude daaruit genoegzaam blijken, dat er destijds een “excessieven prijs” voor genoegzaam blijken, dat er de vraag is, zijn de opgaven van VAN DER PARRA overeenkomstig de waarheid? Uitgaande van den Gouverneur-General, draagt deze Korte Aantooning, evenzeer als de lijst door den Heer Baup medegedeeld, een officielel karakter. Ook is mij niet gebleken, dat de Bewindheberen het verschil met de opgaven in de boeken hebben opgemerkt en deswege inlichting hebben gevraagd. Vruchtelos heb ik dus eene oplossing van het raadsel in deze beproefd. De lijst van van DER PARRA is stellig aan den kundigen schrijver der Proeve niet onbekend gehouden en van de Korte Aanstooning geen gewag gemacht; welligt heeft hij dezelve verworpen, dewijl hij habere beschouwde als een van die berekeningen, die wel eens door de administratie opgemaakt worden, om te bewijzen wat men gaarne bewijzen wil. Dit denkbeeld acht ik ten minste aannemelijk, want vaN DER PARRA was toenmaals Opper-Directeur der Ase- „foen-Societeit en had er dus zelf belang bij een gunstig tafereel van hare werking opte hangen. HANDEL EK HET VERBRUM VAN OPIUM IN NED. INDIÈ. 209 1°. in de ruïne van vele geachte kooplieden, schuldenaren niet alleen van de Amphion-Societeit, maar ook van vele andere ingezetenen ; 38°. ook daarin, dat welligt eenige gedeelte rinden het grootste gedeelte ran de door de Compagnie verkocht wordende amphionen zouden inkoopen en alsdan eenen willekeurigen prijs daarop stellen, waardoor als van zelf eene nieuwe Societeit soude ontstaan, hetgeen men niet zoude kunnen beletten. Of de benoeming tot Opper-Directeur der Amphion-Societeit eenigen in-vloed gehad heeft op deze verandering van zienswijze van VAN DER PARRA dorf ik niet beslissen; de Bewindheberen schijnen echter zijne beschouwingen te hebben goedgekeurd, ten minste bij resolutie van 23 October 1764 werd het octrooi voor de Amphion-Societeit door hen verlengd, doch sechts tot ultimo Augustus 1767; in 1765 echter werd reeds “uit aan-mering van de omstandigheden der tijden en zaken in Indië en specialijk edet op de aitustic waarin de zaken in de Directie van Bengale sich bevinden,” het voornoemde octrooi provisioneel voor den tijd van nog vijf jana verlengd op de bestaande voorwaarden. VIL. (Vergelijk Proeve enblads. 151.) De uitslag van het onderzoek omtrent do opiumteelt op bet eiland Boeroe ie aan den Heer 3. c. BARD onbekend gebleven: mij is te dien opzigt: het volgende gebleken. In "t jaar 1753 heeft de Hooge Indische, Regering ten spoedigste het elvies en de consideraten van den Ambonschen Gouverneur CLCYSENAAR terzocht, nopens de cultuur van den amphioen op “Boeroe of andere plaat-sen daaromtrent gelegen, daar geene nagelen vallen," als waar men beter dan elders in staat sou zijn om, bij een goed succes, te kunnen sorgen, dat dearvan niets in vreemde handen gerake. De Hooge Regering had te den einde van den Directeur in Bengale geciecht, eenige bottels amphioen-zaad, goed tot voortplanting. Bij geheime missive, onder dagteekening van den 194" Mei 1754, zond de voornoemde Gouverneur CLUYSENAAR zijne beschouwingen in, daarbij den twijfel opperende: 1°, of het bedoeld product wel op bergachtige klippen en zanderige gronden zoude willen voortkomen; 2°, bijaldien de Ambonezen, bij een goed succes dezer cultuur, van dat heulsap g ebruik maken en dus nog veel armer en trager wordende, of niet daardoor aan de nagelcultuur — in de schoonhouding der boomen en het tijdig plukken om dezelve niet tot moernagelen te doen schieten — prejuditie zoude worden toegebragt. Deze redenen werden door den Gouverneur-General en Raad gegouteerd en bij rescriptie, dd. 31 December 1754, werden de Ambonsche Ministers gelast van de amphioen-cultuur geheel af te zien. De Bewindheberen schreven hierover in hunne missive van den 4° October 1756: “De considératièn van den Gouverneur CLUYSENAAR, vervat in deszelfs secrete missive van den 19%" Mei 1754, UEd. hebbende doen resolveren, om af te zien van de amphioencultuur onder dit Gouvernement (Amboina), zullen wij daarinne mede berusten’ VII. (Vergelijk Prove en. bladz. 90.) Na het afdrukken van het voorgaande zijn mij nog de volgende bijzon- derheden onder ’t oog gekomen : 1°. In eene Balance can ’t generaal boek, getrokken aan 30 Julij 1615 fot Bantam staat aan de credietzijde: Amphwen........ (161) f6, 10 st. 8 p. HANDEL EN HET VERBRUIK VAN OPIUM IN NED. INDIË. 211 $*. Onder dagteekening van den 11°* September 1617, schrijft CRIJN VAN RAEMBURGH aan J. P. COEN: ‘De kleeden en andere waren, die aldaar (Fulemdang) begeerd zijn en getrokken worden zijn Turias Cayn.... eenige satijnen, damasten, amphion, lange roers ens., enz. 8°. Onder eenige oude sententiën is mij deze v omen : “Alzoo WILLEM JANSEN van Purmerend, Bootsman....... zich niet alleen vergrepen heeft met dronken drinken en pijstellen, maar daarenboven in het quartier met geweld in een Chinesch huis wil- lende toback (amfioen?) drinken, en alzoo de Chines sulken moed wil niet wilde gedoogen, heeft $. W. JANSEN een mes genomen en denzeven daarmede door den arm gestoken...... condemneren hem tot verbeurte van $ maanden gagic enz.” Jacatra, 33 Augustus 1617. FRAGMENTEN DE REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA, GEDAAN OF LAST DER NEDERLANDSCH-INDISCHE REGERING, IN DE JAREN 1883 Tor 1838, DOOR | D". 8. MULLER EN D'. L. HORNER, LEDEN DER NATURKUNDIGE COMMISSIE IN NEDERLANDSCH INDIE, EN BEWERKT DOOR EERSTGENOEMDE. I. BEZOEK VAN EENIGE GOUDRIJKE PLAATSEN IN HET ZUIDWESTELIJK GEDEELTE VAN MANDAHELING. In September 1838, den een der ganzen wij van Rau naar Pakantan, welk dorp ongeveer 6 uur gaans, in de rigtig W. t. N. van Rau, in het gebergte is gelegen. Wij gingen aanvankelijk langs den hoofdweg tot Tjoe-badakh Limomanis terug. Omtrent een kwartier uur gaans van Bau en bijna even zoo ver ter westzijde van den hoofdweg, aan den voet der bergen, bezochten wij een groot trachytblok opwelt. Zij gaf niet veel water op, en hetzelve vereenigde zich dadelijk met dat van een koude rivierspruit, wier water daardoor eenigzins laauw werd. Op verscheidene plaatsen had het aldus vermengde water eenigzins laauw werden. Op verscheidene plaatsen had het aldus vermengde water eenigzins laauw, 27°0 centigr.; het geheel koude daarentegen slechts 26°0, terwijl de warme bron 58°9 centigr. aantoonde. De temperatuur der lucht was ter zelfder tijd, ’s morgens te 9 uur, bij bewolkten hemel, 24°3 centigr. Bij Tjoebadakh Limomanis verlieten wij den hoofdweg en sloegen een DERZOEKINGEN IN SUMATRA. 213 Opel in naar het gebergte toe, in de rigtige der rivier Tjoebadakh Limo- manis. Het ging weldra steil opwaarts over den berg Porkoeboean, die aldaar de riviergebieden van de Sibenajer en Gadis van elkander scheidt. De pas over dien berg ligt 1016 meter boven de zee. Pakantan is van daar in het W. Z. W. gelegen. De weinige menschen, die op den Boekit Per- koeboeen wonen, noemden onse gidsen van Pakantan Orang loeboe; sij onderscheiden zich echter hoegenaamd niet van de gewone Orang oeloc, kleeden sich gelijk dezen en versieren zich even zoo met geel koperen ringen en saceren van gisskoralen. Zij wonen in verspreid staande hutten, en planten, in de nabijheid van eenige kleine watertjes, maïs, bataten, wat suikerriet, enz. f. Van den bergpas is het gezigt ruim en schoon. Oost- waarts blikt het oog op de granietbergen tot aan den Pomaton sigeh en verder in die rigting; westwaarts ziet men in het diepe dal van Pakantan en andere kleine nevendalen neder, on naar het Zuidwesten op den hoogen Sikslaboe. Aan de andere zijde van den Boekit Perkoeboean ging het schier even steil naar beneden in de kleine vallei van de Ajer Sihanjir, en vervolgens verder afwaarts tot ean den oever van de Batang Gadis, wier loop hier van het Z. naar het N. gaat. Fen kwartier uur ister over dese rivier, on kort daarna tot aan de kampong Pakantan boekit (of Kota boekit). Dit sanzienlijke dorp ligt aan de rivier Pakantan, die Zich iets lager met de Gadis vercenigd. Tusschen deze beide rivieren be- staat eene komschtige vlakte van omtrent een half uur middellijn, ten Zui- den van welke zich de Boekit Sikalaboe verbeft. Zijn top ligt regt Z. van Pekantan Boekit (d. i. berg-Pakantan). Oostwaarts aan dit dorp grenst Pakantan lombah (d i. Pakantan in de laagte of vlakte). Elk van beiden bevat over de 300 huizen. In hunne nabijheid vindt men vele graf- sleden met beschilderde grafserken en menschelijke beelden, even als te Mandabeling. Op eene derselve was selfs, hoewel seer ruw bewerkt, cen Tuiter te paard te zien. In de beide dorpen Pakantan zijn de buizen digt bij elkander gebouwd; alle bebben groote vensteropeningen ea vele wanden tan hout. Het getal der bewoners is geövenredigd aan dat der huisen, en ‘In cen volgend fragment zullen nog enkele opgaven omtrent desen belangrijken volks- ‘tam voorkomen. 214 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. zij verraden in 't algemeinen eene zekere welvarende. In tal, zeden, kleeding en opschik komen zij met de inboorlingen van Mandaheling over- een. Kokospalmen vindt men te Pakantan niet, doch eene menigte ranke en schon pinang- en ook veel arenpalmen, met wier gegiste sap de in- boorlingen zich somtijds bedwelmen. Pakantan boekit ligt 868 meter boven de zee, en ongeveer 60 voet boven het bed der Batang Gadis. De thermometer stond ’s morgens te 6 uur op 18° 9 centigr. en ’s namiddags 2 uur 30 m. op 25° 6 centigr. De hygrometer teekende ’s middags te 12 uur 32° 3 centigr., de thermometer 25° 0: verschil alzoo 2° 7 centigr. De mid- delbare temperatur der lucht id 21° 8 centigr. Het gezigt over de kom- achtige, met rijstvelden bedekte, vlakte, in wier noorder en zuidooster ge- deelten de Batang Gadis en Ajer Pakantan zich heenslingeren, en daarachter, in het Zuiden, op den G. Sikalaboe, welks top zich nog wel 4000 voet hooger verheft, behoore tot de schoonste berggezigten van Sumatra. In de kleine vlakte liggen nog, aan de oevers van de Gadis, niet ver van elkander verwijderd, de aanzielijk dorpen Kota Toeah en Kota Pa-dang, die, te zamen met Pakantan lombah en Pakantan boekit, ongetwij-feld ruim 3000 inwoners bevatten. Reeds bij de bovengemelde graven hadden wij eenen tijger bevatten. Omstreeks middernacht drong een tijger het dorp binnen en verwenden een huis vastgebonden buffel. Het regende dien nacht schier onop houdelijk. Meer bepätelijk tot de geologische waarnemingen, van Rau herwaarts, overgaande, merken wij aan, dat, reeds van Rau aan, de bodem van het hoofddal bijna uitsluitend eene bergpuin-ophooging van trachytische en me laphierische gesteenten vertoont. Het rivierbed bij de warme bron, niet zeer ver van Rau, aan den voet der bergen, bevat een menigte gerolde stellen en zelfs groote blokken van grisbruine trachyt. Onder een soortgelijk blok, veelligt eene vaste rots, komt de warme bron te voorschijn. Het zand van het bedoelde riviertje is evenwel granietisch; ook worden €! nog enkele, maar kleine, gerolde steenen van graniet in het bed gevonden. Vermoedelijk bevindt zich in het graniet een trachytgang, in welken de warme bron uit de diepte opkomt. De Ajer Tjoebadakh Limomanis vertoont zoowel enkele trachytrotsen langs haar hare oevers, als talrijke gerolde blokken van fracâyt en melaphier in haar bed. Ook vonden wij een gerold stuk digten sandsteen. Grofkorrelige tra- chylen en swarte trappgesteenten, die men niet weet of men ze tot het tra- chyt of tot het melaphier zal rekenen, maken echter de hoofdmassa der gerolde steenen uit. Graniet vonden wij daar niet. Aan den regter oever van genoemde rivier, niet  't algemeinen geleek de schelp eenigzins op Brona, geslacht Monotis (Pecten salinarius). Buitendien ondekten wij een gerold brokstuk van cen’ grooten pecten; welligt zijn de in den mergel voorkommende kleine schelpen de jongen daarvan. Waarschijnlijk bestaat de merzel uit een viotlaag, in minder veranderden toestand, die op de grenzen van bet graniet en trachyt rust. Hooger op, langs de steile hellingen van bet westelijke pchergte, ontwaart men ceniglijk vulkanische gesteenten. Rotsen van cen’ fijnkorreligen, bruinrooden frachyt, die eenigzins verweerd zijn en dientengevolge een bijna zandsteenachtig aanzien hebben, zijn menigvuldig. Meer naar onderen toe of dieper in den grond, vooral in de nabijheid van watervallen, treft men zwarte melaphierische gesteenten aan, min of meer op trachyten gelijkende. Het is duidelijk, dat, bewesten van de Ajer Si-benajer, het graniet alleen de kleinere voorbergen zamenstelt, terwijl de boogere bergen uit frachyten cn melaphieren bestaan. Van den bergpes op den Roekit Perkoebocan ziet men naar het W. en Z. eene ontzaggelijke in-eenschakeling van gebergten, doch nict meer de afgeronde, bollige, granic-sche vormen, maar lange ruggen met steile afhellingen, die meestal met 'xmachen bedekt zijn. De G. Sikalaboe vormt, als het ware, een gebergte opuch zelf. Zijn breede, bolvormige top schijnt wel op nieuwere vulkanische sreteenten heen te wijzen, doch een werkzame vulkaan was de berg stelligtat. Langs de afhelling ter andere zijde van den Bockit Perkoebocan, adt men geen gesteente gewaar. Op den dalbodem cchter van de Ajer e groote rotsblokken uit den grond, gemetamorphiseerde kwartsrotten vertoonende, waarin enkele hoekige brokstukken, als in eene porceleinachtige massa, half zamengesmolten zijn. Ook bevond zich daar — een groot steenblok van gewone Awarte, met zwarte, bijna mergelach — tige aderen en veel ijzerkiesstippen; het is vermoedelijk een brokstuk uit eenen rotsgang. In het rivierbed zijn ondertusschen zwarte gerolde steenen het menigvuldigst. Nabij de Batang Gadis komt wederom een klein korre- lig syenset voor den dag. Iets hooger namen wij een zeer broos mergelschiefer waar, eenigzins zijdeglanzig en micaschie ferachtig; en nog hooger vindt men kwartsrotten. De aanrakingspunten dezer gesteenten hebben wij niet kunnen ondekken. In de dalen langs den bo- venloop van de Batang Gadis en Ajer Pakantan worden geene goudmijnen angetroffen, en hebben nimmer zulke bestaan. Den tweeden dag vervolgden wij den togt tot Siamang-banjakh, welk gehucht ongeveer 6—7 uren gaans van Pakantan in Z.’W. rigging gelegen is. Bij het aanbreken van den dag was de kleine bergkom bij Pakantan in nevelen gehuld, die weldra begonnen op te stijgen, en met hen aan- vaardden ook wij de reis over het gebergte. Na een goed half uur geklom- men te zijn, kwamen wij aan eene ladang, met maïs, suikerriet, betaten, jams, enz. beplant. Van daar ligt de weg door vochtige, hooge en som- bere bosschen, die wij eerst tegen het einde van onze dagreis weder ver lieten. Het pad slingerde zich over drie aanmerkelijke bergruggen en krui- nen, waar wij reeds aan de sterk met mos begroeide boomen, de vele 10 tangewassen en den vochtigen grond, de hoogte eenigzins konden afmeten. De eerst besteigen bergkruin, alwaar men in de boomen klimmende Kots Radja-Rau kan zien, en die uit dien hoofde den naam van Boekit Tindjs-Kota-Rau draagt; had, volgens onze barometer-meting, 1736 meter hoogt; de tweede, eenigzins westelijker top, 1798, 5 meter, en de derde rug over dien wij kwamen, lag 1760 meter boven de zee. Het afdalen aan den 2 W. kant was nog vermoeijender dan het, hoewel steile, opwaarts stijge-Omgevallen boomen van allerlei grootte, struiken, wortelen, doornige tanranken en andere slingerplanten; waterpoelen en slijk, maakten den WSongemeen bezwaarlijk. Eindelijk moesten wij nog bijna een kwartier uur Ye: somtijds tot boven de knieën, door den schuimenden bergstroom Ajer Sis mang-banjakh waden, zoodat ten laatste de kleine verwijding van het, door hetwelk de Batang Poenkoet vloeit, een regt vrolijken aanblik verschafte, in weerwil van zijne sombere en wilde natur. De Betang Poemkoet, waarmede zich de Ajer Siamang-benjakh vereenigt, is daar reeds grotter dan de Batang Gadis bij Pakantan. Het water der Poenkoet was troebel, witachtig, bijna als gletecherwater. Haar bed is ook zoo diep, dat er ean den linker oover eens soort van hangende brug noodig werd geacht, bestaande uit twee zware rotan's, van ruim 5 centimeter middellijn, over den cenem van welke rotan’s men, als een koordedanser, omtrent 16 voet bo- ven do rivier gaat, terwijl men sich aan den anderen, wat hooger gespan- sen, vasthoudt. Wijdden aan de onderscheidene oude goudwaascherijen m dit keteldal slechts een vlugtig onderzoek, ten einde vór den aanade-renden regen nog de kampong Siamang-banjakh te bereiken. Dit dorpje, het armoedigste hetweelkon ons ooit is voorgekommen, bestaat uit een vijftiental ellendige hatten, van ruwe boomtakken, stammen en gekloofde stukken hout, die dwars op elkander liggen, gebouwd, vlak op den groud rustende em sonder vensteropeningen, soodat men bijna in vorzoeking en twijfel geraakt, of de naam Siamang-banjakh, die let-terlijk beteekent: “veel Siamang’s (Hylobates syndactylus) aan de bewoners dezer hutten, dan wel aan de menigte eigenlijke siamang’s in de bosschen ontleend. Eenige traag uitsiende, alecht gekleede mannen en eenige lelijke, nog slechter gekleede vrouwen, met slordig opgeschikte kinderen, toonden ons al dadelijk, wat soort van menschen hier woonden. In de anliggende ladang’s (boschvelden) zag men slechts mais em betaten groeijen. Wij meenden aanvankelijk in een dorp van Orang loeboe's gekomen te zijn; doch de inwoners bewezen reeds door hunne taal, dat sij uit Mandaheling komstig waren. De absolute hoogte van dit oord is 10 75 meter; dem middelbare temperatur 19° 8 centigr., de temperatur der bronnen 16° $ centigr., de temperatur der bronnen 16° $ centigr., de thermometer der hochwürdigste thermometer if 8, en te 8 uur 18° 6; den volgenden ochtend te 6 uur 16° 6. In den omtrek der ladang, eenige honderd voeten boven het bergbekken, hochwürdigste van een gesteente uit do aarde, van een licht olijfgroene gropdmass, met hornblende en duidelijke kristal- 15° letjes van glazigén feldspath, bij gevolg van trachytischen aard. Verder op- waarts, in het hooge woud, is geen gesteente te zien, doch niet ver bene- denwaarts, aan de andere zijde van de eerste bergkruin, vindt men vaste rotsen van een hard, witachtig grijs, door kleine witte feldspathkristallen porphierachtig mergelgesteente, hetwelk ongetwijfeld zijne porphierschtige hoedanigheid aan den invloed van het trachyt of welligt van het graniet verschuldigd is. Daarenboven treft men dikwerf sporen aan van gemeta- morphiseerden kwartsrots; ook van eenen roodachtigen zandsteen, zoo als aan den Boekit Belindi. Op de derde berghoogte vindt men een aantal rotsen van graauwen thonschiefer of half mergelschiefer, waarvan de lagen eene N. en Z. rigting hebben, en 35° W. hellen. Op de nabij gelegene vierde en grootste hoogte zijn fijnkorrelige zandsteenrotsen aanwezig, aan kwartsrots naderende; de gesteldheid of verhouding der lagen is echter niet duidelijk waar te nemen. Bij het afdalen van den laatsten berg komt men zeer dikwerf over en langs naakte rotsen, meestal van tAonschiefer, som- tijds van Awartsrots; hare lagen zijn dikwijls steil Z. hellende, zoodat zij of gebogen, of verdraaid schijnen. Naar de laagte toe bemerkt men in langen tijd geene steensoorten meer. Eenmaal slechts vonden wij een brok harden, grof korreligen Awartszandsteen, zijnde de korrels glanzig en ver- smolten. | Doch waar men in de bedding van den bergstroom Siamang-banjakh treedt, ontmoet men al dadelijk groote vaste rotsmassa’s van graniet. Fenige schreden verder in het bed, bij eene kleine cascade, ziet men voorts, naast eenen vasten granietklomp, twee glanzig zwarte, door het afstroo- mende water glad geschuurde rotsen; deze bestaan uit zwarten, harden, moeijelijk splijtbaren &onschiefer, schier groensteenachtig, even als ware hij door het graniet gehard. De rotsen hadden niet het aanzien van der- waarts gerold te zijn, en nogtans hebben wij hun verband met het graniet niet kunnen opsporen. Welligt dat zulks dieper onder het rivierbed plaats heeft. 