Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
„De herders moeten op het eerste sein er toe, ten allen tijde de stallen komen. eHet is verboden, onder welk voorwendsel ook, de beesten _S 12 DE RIJSTKULTUCR IX FTALIË. ete slaan. op een boete van 50 centimes voor iedere keer, dat „men betrapt wordt. ° „leder stalbediende zal van de hem toegewezen plaatsen in nde stallen de mest naar de vaalten brengen, en die daar met ede voeten vasttrappen. „leder moet op Zon- en feestdagen het werk doen, dat whem opgelegd wordt; die het weigert zonder goede reden wordt’ wbeboet met 80 centimes. „Gedurende den hooibouw bepaalt de pachter de rusturen. „Bij brand, overstrooming of andersints zal ieder zoowel over „dag als ‘snachts moeten helpen. „Op Zon- en feestdagen moet er een salariato im de „stallen zijn. „Die op het hooi slaapt, wordt beboet met een lire. neder arbeider met zijn familie heeft het recht tot den deel- „bouw van J] A 1} bunder mais, en van zooveel rijstveld, als „zal overeenkomen met de uitgestrektheid er van en met het naantal arbeiders.» De deelbouw geschiedt op de volgende voorwaarden: 1°. Een kwart gedeelte van den oogst is voor den arbeider, behalve van nieuwe rijstvelden, waarvan, vóór de verdeeling, het zaad wordt afgenomen. 20. De pachter zal verscheidene aandeelen in één stuk of wel afzonderlijk kunnen geven. 30. Het bedijken en irrigeeren, het zaad, de wieding en de oogst zijn ten laste deg arbeiders, doch de pachter zal voor dat alles zorgen en de onkosten voorschieten, welke vervolgens onder de arbeider zullen omgeslagen worden naar ieders aandeel, met berekening der dagloonen tegen den marktprijs. De werklieden (salariati) hebben geen recht op een vastt uitgestrektheid rijst- of maisveld, maar de pachter zal die be palen bij elk met hen aantegaan contratto colonico. Familiën van meer dan één arbeider hebben recht op eeu grootere uitgestrektheid. ‘ Zoowel werklieden als arbeiders en vrouwen moeten, indied zij willen blijven, den 29sten Juni vernieuwing van het kontraed vragen. - ledere familie moet ter aangewezene plaats een zekere hoef veelheid vlas verbouwen, waarbij alle arbeid, na de zaai er aan te verrichten, voor haar rekening is; daarentegen heeft = recht op de helft der productie, met uitzondering van het zaad dat de pachter geheel krijgt. ai? | L DE RISTKULTUOR IN ITALIE. 13 Ter bepaling van de helft wordeu proeven genomen, en zal le helft voor den pachter het eerst worden gevormd, waartoe le arbeider van het zijue zooveel moet afgeven, als daartoe nocht noodig wezen. ledere familie is gehouden, om zijdewurmen te kweeken tot le hoeveelheid en op de wijze, die zal worden voorgeschreven ; het aandeel der opbrengst voor de familie zal voor de helft na den oogst, en de andere helft den 10den November worden betaald. leder arbeider huurt zijn huisje met tuintje voor 26 lires ’s jaars. De pachter kan, welke tuin hem goeddunkt, bij tedere woning voegen. Niemand mag zijn tuin zonder toestemining irrigeren en dan sechtas op bepaalde tijden. Overtreding hiervan wordt behoet met 50 centimes. ledere familie mag tien kippen houden en telkens na den Iska Augustus 20 kuikens opkweeken. Het bezit van elke kip af kuiken meer zal gestraft worden met een boete van 1 lire per stuk. Op boete van 3 lire per stuk is het houden van gazen en eenden verboden. De verschillende boeten zullen in de spaarbank (cassa di fisparmio) worden gelegd, om te dienen tot den aanleg van sen fonds tot wederkeerig hulpbetoon tusschen de werklieden m arbeiders. De werklieden krijgen een belooning in geld en levensmid- Belen, naar dat met hen wordt overeengekomen; voor hun huisje betalen zij geen huur. De arbeiders krijgen het geheele jaar door 38 centimes per ‚ en van 20 Mei tot 10 November per maand 2.40 lire 80 kop maïs bovendien. Tedere familie zal voor brandhout hebben 50 staken (pali) 50 takkebossen, te nemen van de houtmijt der hoeve. Arbeid van vrouwen wordt, zonder onderscheid van soort of ‚ met 33 centimes betaald, en duurt van 8 uur 's morgens k sous ondergang. Jongens en meisjes verdienen naar gelang hun leeftijd van 15 tot 25 centimes per dag. Niemand voor het jaar ten einde is, meer dan de helft krijgen van hij verdiende; die binnen de eerste helft van het jaar ‚ verliest de helft van zijn loon. Alle betalingen van aan werklieden geschieden ééns in de maand. bepalingen gelden voor de „kinderen van het land.» zijn tijden van het jaar, dat er veel werk is, zooals bij 14 DE RIJSTKULTUUR IN PTALtE het wieden, oogsten en dorschen, en dat er honderde hand meer moeten wezen, om al het werk te kunnen doen. pachter gaat dan naar de markt en sluit overeenkomsten m leveranciers van werkvolk. Die overeenkomsten worden op ver schillende voorwaarden, en altijd schriftelijk aangegaan, waa de pachter in een boek, dat hij zelf behoudt, de onderhandse acten opmaakt, en door den leverancier doet onderteekenen. Uit zulk een boek schrijf ik een contract tot wieden en tot oogsten af, dat aldus luidt: wN. N. komt met de Heeren M. overeen , om te leveren rood whet landgoed A. 50 mannen, vrouwen en kinderen in staat wom de rijstvelden te wieden. „Daarvoor zal hij persoonlijk ontvangen per dag 2.50 lire, ven verder voor iederen man 1.45 lire, voor iedere vrouw 1.3% „lire en voor de kinderen, waarvan er niet meer dan 5 mogen: „zijn, naar gelang van hunne krachten. Aan hem wordt het geld. win handen gegeven, en zullen de heeren M. hem tot voeding „der lieden verkoopen rijst, volgens monster tegen 32 lire per msacco van 140 kop, gerst tegen 20 lire en mais tegen 19 lire, „Hij zal zelf moeten zorgen voor het noodige kook- en eete gereedschap. „Hij mag per week slechts ééne calca laten doen, waarvan nde kinderen zijn buitengesloten, en die betaald zal worden „met 40 centimes per hoofd. # Kenige nadere verklaring behoeft het woord calca. De buitengewone ongezondheid van het wieden maakt, daf een halve dag werk voor een heelen wordt gerekend. De leverancier, die van den pachter de betaling voor allen krijgt, geeft ieder slechts 75 centimes tot een lire , maar tevens voeding bestaande in polenta of nijstebrood en minestra. Onder voorwendsel , dat hij op zulk een belooning toelegt, laat hij de arbeiders nog na den middag werken, waarvoor een extra dag- eld van 40 centimes door den pachter of landheer wordt te feed gedaan, en hetgeen calca heet. Maar die reeds uitgeput zijn, voeren niet veel uit, en vermoeien zich nog meer ten koste van den arbeid der volgende dagen. De werkgevers ver- ' bieden daarom de calca aan de leveranciers of staan ze zoo weinig mogelijk toe. Een contract tot oogsten luidt aldus : wN. N. komt overeen met de Heeren M. om voor den rijst- „oogst op het landgoed A. te leveren 120 werklieden. DE RIJSTKULTUUR IN ITALIE. 15 eDe oogst zal plaats hebben in de eerste dagen van Sep- ber, en zal ten minste 14 dagen arbeid geven. s Voor elke giornata (38 CJ roeden) wordt betaald 38 kop st in den bolster als oogstloon. Daarvoor moet de rijst goed eu en gebonden zijn, en geen aar op het veld vergeten eN. N. levert kosteloos aan de Heeren M. met iederen man 40 kilogr. droog roggestroo , om de schoven te binden , stroo de Heeren M. zullen doen afhalen, waar het ver- d ligt. De lieden, die het buitengewone werk doen, komen van het rgte, zoowel van de Noord- als van de Zuidzijde, men wadt onder hen kleine landeigenaars, wier grond niet genoeg wor hunne behoeften oplevert, en die het ontbrekende er bij hemen verdienen. Zij moeten aan een leven van onthering en alende gewoon wezen, of grooten nood in het vooruitzicht hebben , om te willen wieden of oogsten. Daarvoor toch moeten ‚mj zich in de rijstvelden wagen, wanneer die worden droog- gelegd, en nog meer dan anderen zijn zij aan den invloed der wtwasemingen blootgesteld. Hoe menigeen van hen zag ik ender een afdak liggen met de koorts, die eigenaardige koorts der moerassen, die naamloos ellendig maakt, en, als eenige ge- peesmiddelen, verandering van klimaat met veel vleesch en sijn vraagt. En van klimaat kan hij niet veranderen; vleesch heeft hij niet tot voeding, terwijl de uitgeputte lijder al dank- baar is, in plaats van wijn het water te kunnen krijgen uit de gewoonlijk uitmuntende wel der hoeve. Ik moet van de beschrijving dier beklagenswaardige, maar voor ons toch zoo interessante toestanden afstappen, om nog | eenige algemeene opgaven over het landbezit der vlakte te doen. Het is niet tegen te spreken, dat er neiging is om het hezit te verdeelen door de voortdurend stijgende lasten op het land. Men rekent toch in Piemont een hypothecaire schuld per bunder van 67 lire, in Ligurië van 88, in Lombardije van 65 lire. Dan geven de wetten op den verkoop van geestelijke goederen tot verdeeling aanleiding, vervolgens het erfrecht, en de om- standigheid, dat de adel zich meer en meer mengt in industriëele ondernemingen. Doch hoe de grond ook verdeeld raakt, hij komt van zelf toch weêr in handen van weinigen. In de eerste en voornaainste plaats is het bezit van water, dat in den regel groot moet zijn, daarvan de oorzaak. En dan kan bij een u — er aenema teld 16 DR RISSTKULTUUR IN ITALIË. goede rijstkultuur geen klein naast een groot bezit staan. Bovendien werken andere invloeden. Men kan den grond der geestelijke goederen koopen met een termijnsgewijze afbetaling in 20 jaren tegen 6 pCt. interest ; maar die kontant betaalt, behoeft van elke 1000 lire koopsom slechts 730 lire te geven. Daardoor wordt de interest niet 6 pCt, maar eigeulijk tusschen de 8 A 9 pCt, en dus zoo hoog dat af- betaling onmogelijk is. Velen nu hebben van dien grond op crediet genomen en te Parma, Reggio, Piacenza wordt hij reeds tegen spotprijs door de geldschieters benaderd, en in hun bezit gebracht. Geldschieters voor den kleinen landeigenaar of pachter zijn zeer moeielijk en slechts tegen buitensporig hooge interest te vinden. „Indien de eigendom crediet heeft, de arbeid niet,» staat er in een rapport. Kn bovendien. In Opper-Italié krijgt men geen hypotheek beneden 6 pCt. en mits de grond tweemaal de waarde heeft. Zonder hypotheek geeft zelfs een fatsoenlijk man aan een boer of pachter geen geld beneden 10 pCt., die met de ver- schillende onkosten tot 15 pCt. stijgen kunnen. ' Daar de geldschieters weten, dat men toch de verplichtingen niet kan nakomen, worden zij meer eischend in de borgstelling en bepalen tallooze gevallen, waarin de terugbetaling kan worden gevor- derd. De banken helpen slechts die goede borgen kunnen stellen , eu nemen nog 7 pCt., terwijl zij liever aan groote landbezitters , rijke Graven en Markiezen, en aan zedelijke lichamen, dan aan gewone partikulieren leenen. Eindelijk wordt voor den onvermogende het verkrijgen van land bemoeielijkt door de zware rechten van overgang (tasse di trapasso), welke tot twee jaren productie verslinden. In 1868 bedroeg de opbrengst van registratie, zegel enz. 89 millioen lires en die van de grondbelasting slechts 101 millioen, Al deze omstandigheden maken het verdienen van land ou- mogelijk. De wil tot verdeeling blijft zonder gevolg, en de ge- splitste grond moet weer in (én bezit komen. Tegen dien gedwongen loop van zaken verzet men zich. Die tegenkanting openbaart zich door eeu ontginning, die weer bestaat in een roofbouw uit moeras en woesten grond. Droogleggeu, op- hoogen met aarde, beplanten met verbeterende gewassen of boomen gebeurt uiet, want dan zou de ontginning het bewijs zijn van ' Op Sicilië betealt men 20, te Cagliari 30 en te Aristano 60 pCt, DE RIUSTKULTUUR IN ITALIË. 17 welvaart, van vertrouwen in de toekomst, en miet van dadelijke behoefte, van gebrek. Niets van den oogst wordt teruggegeven, en al wat de grond opbrengt, is goede prijs. En de ontgin- ner is een volgend jaar ellendiger dan toen hij begon. Laat mij nog teu slotte een vluchtig overzicht geven van het- geen om en bij de rijst wordt geteeld. Langs de kampen zijn verschillende soorten van hout ge- plaatst, zooals populieren, olmen en wilgen, die door hun eigenaardigen noordschen vorin vreemd afsteken tegen zulk een tropisch gewas, als de rijst. Op groote schaal wordt de tarwe verbouwd en in October of November op den goed toebereiden grond gezaaid. Indien ze te welig opschiet, wordt ze in de late herfst of anders in de lente, zonder nadeel voor het product, afgesneden en aan de beesten tot voeder gegeven. Een andere soort van tarwe (tri- ticum hyberneum) komt in Maart in den grond, maar geeft minder goede opbrengst. De rogge wordt in April gezaaid, en geeft bijna den dubbelen oogst der tarwe. Zeer algemeen is de kultuur van maïs. Ze kan nog laat in de lente worden gepoot , omdat zij door haar groffen bouw weinig van hagelslag in den herfst te lijden heeft. Wanneer de in geulen staande planten 80 duim zijn, hoogt men ze op en herhaalt die bewerking , totdat ze bloeien. Tusschen de planten in, zet men boonen en aardappelen. Hier en daar ziet men die evenwel afzon- derlijk verbouwd. Van nog niet langen tijd dateert de invoering van den aard- appel, die niet als hoofdvoedsel doch als toespijs, als groente wordt gegeten; men plant in de lente de stukgesneden knollen 60 duim van elkander, en 10 tot 15 duim diep. De kultuur van koolzaad lijdt door hare gevoeligheid voor het weêr. Ze wordt in den herfst na de maïs gezaaid, bloeit vroeg in de lente, en is in Mei oogsthaar. Men gebruikt de olie bij de spijsbereiding, en de lijnkoeken (panelle) zoowel tot vee- voeder, als tot bemesting van weiden. De vlasbouw geschiedt in het groot ten zuiden van de Po. Men heeft twee soorten: de ravagno en de marzuolo. De eerste brengt 4 maal, de tweede 8 maal het zaad op, maar de laatste is van veel mindere kwahteit. Uit het zaad verkrijgt men een olie, die tot huisselijk en geneeskundig gebruik dient. Hetgeen na de persing overblijft, heeft veel mindere waarde dan de lijnkoeken. Na het vlas komt een spoedig Be Volgr. IX. D 18 DE RISSTKULTUUGR ÍN ITALIË. groeiende soort van mais, melgottino of qaurantino, op het veld. Ken aanzienlijk deel van den grond is weide. Men onderscheidt voortdurende {stabili) en tijdelijke weilanden (a vicenda). De eerste worden weer verdeeld in zomer- en winterweiden (marcite). De marcite zijn mogelijk alleen in Italië te vinden. Om ze te maken, moet men kunnen beschikken over het water van een wel (fontanile). Op een plaats, waar men een waterader denkt te vinden, worden houteu kuipen zonder bodem en van 0.60 el tot 1.60 el doorsnede in den grond gezonken, tot zij op een diepte van 8 tot 5 el het watervlak trefien. Het water, dat door de kuip naar boven stijgt is ‘swinters ongeveer 8° R. warmer dan de lucht. De winterweide ligt lager dan de fontanile. Men legt den grond aan in zacht hellende vlakken a, die twee aan twee met het hoogste deel aan elkander grenzen, zoo- dat daar de geulen 6 kunnen gegraven wor- den. Een leiding (adac- quatrice) brengt nu het warme water aan, naar de geulen 6. Deze, die bij c zijn gesloten, vullen zich, en het meerdere overstroomt weldra de vlakken a, en houdt daar een laag water op, die de wortels verwarmt en het gras doet groeten. Wat in de laagste gedeelten bij d komt, wordt ‘afgevoerd, om als de afkoeling niet meer bedroeg dan 4° R, nogmaals voor een weer lager liggende ma r- cita te worden gebruikt. De irrigatie duurt in den winter onafgebroken voort tusschen de tijden dat er gehooid wordt, hetgeen eens in de 45 dagen ge- beurt. In den zomer geschiedt er de irrigatie, even als voor andere weiden en dus bij tusschenpoozen. Van de gewone weilanden neemt men 3 sneden per jaar, waarna de beesten in het veld komen (pascolo). Ter vorming van de tijdelijke weiden wordt tusschen de tarwe in klaver gezaaid. De eerste snede is nog veel met stoppels vermengd, doch de volgende geeft reeds een uitmuntend product. De grassen komen van zelf op; men zaait daarvan slechts, behalve de roode klaver, de loierella (lollium perenne), die bij ons als engelsch Raij-yras bekend is. Ik vermeld alleen met naam de kultuur van hennep, die iu DE RIJSTKULTUUR ÍN ITALIË. 19 Bologna gedreven wordt, die der moerbezie, welke, na de aan- tooning der ziekte van de zijdewurmen, zulk een verbazenden omvang kreeg, en de kultuur van de druif, waarin men laakt, dat ze zoo hoog boven den grond wordt gehouden; tengevolge waarvan de Italiaansche wijn zijne slechte eigenschappen ver- krijgt. § 1. Lrrreratuvr. Het zou mij te ver leiden, zoo ik alles moest meêdeelen, wat er over ‘t onderwerp in den loop des tijds geschreven 1s. Zie hier daarom slechts enkele der belangrijkste bronnen. Vincenzio Ferrario, Jua vera agricoltura patrica della T.om- bardia. Milano, 1880. A. Cattaneo, Bibliotheca agraria. Milano. Prof. F. Gera, Nuovo dizionario universale di agricoltura. Venezia, 1840. 1850. D. G. Cantoni, Enciclopedia agraria italiana. Torino, 1872. C. Berti Pichat, Institutioni scientifiche etc., Corso theorico e pratico di agricoltura. Torino e Napoli, 1871. Giornale agrario Ïsombardo- Veneto. Giornale d'agricoltura, arti e commercio. Milano. Annali universali di tecnologia, agricoltura, etc. Milano. Repertorio di agricoltura pratica e di economia domestica. Torino, 1828. l'Italia agricola, giornale dedicato al miglioramento morale ed ecouomico delle populazione rurale. Milano. Marchese G. B. Spolverini, La coltivazione del riso. Verona 1756. A. Toso, Lettere sopra la coltura della risaie. Verona, 1786. DD. Mainardi, Della coltivazione del riso, della coltura dei prati e degli arativi colla descrizione ed uso di una nuova macchina ect. Padoua, 1792. Risifilo, Advertimenti per la coltivazione del nso, Venezia, 1792. Dr. G. Zeviani, Il riso ed il giavone, dissertazione coronata ect. Verona, 1796. G. Biroli, Del riso, trattato economico-rustico. Milano, 1807 en 1825. Metodo all’ istituzione delle risaie, uit de Raccolta delle opere Je piu classifiche di ogni ramo di agricoltura teorica e pratica, Venezia, 1810 en 1811. DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. 2) N. Pergamo, Ragionamento sopra lutilità di coltivare il riso senza la permanenza constante dell’ acqua. Torino, 1811. Osservazioni. Sol discorso pubblicato per le stampe Marsigli di Bologna col titulo: delle risaie e de pessimi loro effetti. Torli, 1815. C. Rosa, Memorie sul riso della Cina. Milano, 1824. J. Tomeni. Del riso chinese o secco Discorso. Milano, 1825. T. Beneggi, Risocoltura in Italia sua influenza nociva sulla salute umana e studio tecnico. Milano, 1825. C. Pollini, Lettera sopra uno sperimento di trapiantare il riso commune 1826. Cenni sul coltivamento del riso cinese o secco. Napoli, 1826. G. Astolfi, Breve istrazione intorno alla coltura del riso, chiamato secco o cinese e resultamenti. Bologna, 1827. Rinaldini, Sulla coltivazione del mso. C. Ormea, Appendice ossia schiarimenti sopra il riso bertone ed indigeno col ulteriori osservazipni sulla malattia del brusone. Tovorino, 1834. G. S. Volta, Osservazioni botanico-zoologiche ed agrarie sul riso sativa e lo scarabeo fruticola. Mantua, 1835. G. Guida, Manuale di risocoltura. Novara, 1861. Dr. G, Besozzi, Della risocoltura in ordine all’ igiene ed all’ economia. Genua, 1863. A. Malinverni, I] riso Vercellese all’ esposizione di Vienna 1872. G. Bevilacqua, Dissertazione sopra il quesito: quali sono le cagioni della malattia del riso in erbe, la quale vulgarmente si chiama carolo e quali mezzi di prevenirla o curarla. T. Fontana, Osservaziont sopra la ruggine del grano. Lucca, 1767. J. Ginanni, Delle malattie del grano in erba. Pesaro, 1679. G. Alghisi, Memoria sui mezzi di prevenire le malattie dei coltivatori del riso. Pavia, 1794. Ragazzoni, Dissertazione intorno alla malattia del riso, chiamato il brusone. Torino, 1825. P. Beltrami, Nuovo mezzo per impedire i guasti nelle risaie, cagionati del secchereccio ossia brusiore. Lodi, 1827. B. Ghinosi, Memoria sulle malattie del carolo e della ruggine, cui va soggetto il riso. Mantua, 1828. G. Sandri, Salla vera causa del carolo del riso e sui mezzi di reparare a questo disastro 1834. A. Bernardino, Del riso, del carolo e degli altri danni alla pianta ed al seme. Verona, 1837, 22 DE RUSTKULTCUR IN ITALIË, T. Dossena, Sul brusoue, malattia che affligge il riso nostrale, Milano, 1845, enz. Maar genoeg. De reeds lange lijst zou, zoo noodig, nog vertienvoudigd kunnen worden, zoo ik al de bronnen tot de kennis der rijstkultuur wilde optellen. Van de algemeene, hier opgenoemde werken, zij in ‘t bij- zonder de aandacht gevestigd op het reazenwerk van Berti Pichat, dat alle takken van den landbouw en bijbehoorende wetenschappen uitvoerig behandelt; op de Dizionario van Gera, en de nieuwe Enciclopedia van Cantoni, die gunstig getuigenis afleggen van de veelomvattende kennis der auteurs. Onder de bijzondere werken wordt thans nog geroeid de »Rixocolturay van den Markies Spolverini. Inderdaad beveelt het zich aan door den inhoud, en is merkwaardig door den vorm. In een kwartijn: — de voor mij liggende uitgave is van 1796 — van 224 bladzijden, wordt de rijstkaltuur ín wezenlijk schoone verzen beschreven en bezongen. Spolverini’s boek beleefde vele drukken en wordt dikwijls ín nieuwere geschriften nog aange- haald. Daarvan noemt men onder de voortreftelijkste de ver- handelingen van Biroli, Giovanni Guida en Beneggi. Door de gelijktijdige uitgave in het fransch en duitsch in wijderen kring leesbaar, verdient afzonderlijke melding Tl riso Vercellese all'esposizione di Vienna, door A. Malinverni. De schrijver, een der bekendste en kundigste rijstbouwers in Italië, geeft er een korte beschrijving in van de teelt en bereiding der rijst in Vercelli. Waarschijnlijk niet het minst aan dit werk heeft Malinverni het te danken, dat zijne verzameling van rijetmonsters te Weenen werd bekroond. Zeer veel is er geschreven over de nadeelige uitwerking der rijstkultuur op de meuschelijke gezondheid. Het onderwerp’ schijnt onuitputtelijk, en het voor en tegen wordt in tal van werken nu eens verdedigd, dan weêr bestreden, soms bedaard , soms heftig en met insinuaties voor die anders denken. Niet altijd was reine menschenliefde de oorzaak dier strijd- schriften, maar lag zij in de wetten op den rijstbouw, waar- door deze nu eens moest ingekrompen, dan weêr mocht uit gebreid worden. Als voor de strekking van dit rapport minder belangrijk haalde ik er slechte een paar titels van aan. Een bibliographie van grooten omvang zou men kunnen maken van al hetgeen over de ziekten der rijst is geschreven. Vele bladzijden met titels waren aan het Cryptogamisch Laboratoriam DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. 23 te Pavia daarvan verzameld uit de „Giornale Lombardo- Veneto, de Giornale d’agricoltura, arti e commercioy e.a. m. Daartoe draagt veel bij de algemweene belangstelling, die er in Italië voor plantenpathologie betoond wordt, tengevolge waarvan de dag- bladen en tijdschnften de minste mededeelingen over deze aan- gelegenheid met graagte opnemen. Onder de bijdragen over de ziekten zijn merkwaardig die van Ginanni, Bevilacqua, Sandri, Delpozzo (in G. Guida's »Risocolturay overgedrukt), Cantoni (in zijn #Trattato completo d'agricolturar), en zooveel anderen meor, Gezocht heb ik naar M. Tsosana's rdelle malattie del grano in erbay (Carmagnola, 1811), doch het niet in de bibliotheken van Milaan of Pavia gevonden.. Te vergeefs heb ik getracht, om de „Orijzonomiar van A. Chignali te krijgen, die. een beredeneerden catalogus zou be- vatten van alles wat er over de rijst tot 1782 geschreven was. De titel komt voor in de bibliographie der » Bibliotheca agraria.” De geheele litteratuur over rijst toont duidelijk het gebrek der Italiaansche schrijvers aan, hoever zij soms van hun onder- werp kunnen afdwalen, zoodat zij langs allerlei omwegen tot het doel geraken. Met beschrijvingen van fabelleer en sterre- kunde geraakt er een tot wisselbouw en bemesting, en een ander met aanhaling van politiek tot een rijstziekte. Tot staving van het eerste, leze men Spolverini, tot bewijs van het laatste diene het volgende citaat uit lItaliano-van 19 Augustus 1860 „ Van een nieuwe ziekte in de rijst. 7 „De geschiedenis van den wisselbouw toont in een reeks van wjaren overeenkomst met de lotgevallen der politiek, omdat „heide onderworpen zijn aan veranderingen, die doen uitroepen : „wie had het gedacht? Indien deze uitroep op den landbouw „toepasselijk is, niet op de politiek, daar de storende invloeden „op haar geregelden gang, langzaam in de hersens der men- wschen rijpen, en bijna immer iets goeds voor de natiën ten- „gevolge hebben, terwijl de storingen in den landbouw de fijnste „menschelijke berekeningen komen verrassen, en ellende en „verslagenheid te weeg brengen.» En na nog zijde, druiven, haver, mais besproken te hebben, komt de schrijver eindelijk tot het relaas, dat nog geen derde beslaat van al het gedrukte. Vaoral in het begin is het lastig en tijdroovend voor den vreemdeling, om van het grondvlak, door hun dichterlijkeu 24 DE RIJSTKUIIUUR IN ITALIË. geest gevormd, op te klimmen naar den gewenschten top, waar- mee de Italianen hunne pyramidale beschrijvingen van eenig onderwerp, en zoo ook van de rijstkultuur bekroonen. § 2. AFKOMST EN INVOERING DER RIJST. De berichten, wanneer de rijst in Italië kwam, verschillen bij vele schrijvers. Caroellt stelt den tijd der invoering nog vroeger dan de 7, eeuw, daar ze, volgens hem, toen reeds in Novara bestond. Cantoni beweert, dat ze in de 9, eeuw op Sicilië, en eerst in de 14, en 15, eeuw in de Noordelijke Staten werd verbouwd. Luudovica della Chiesa vereenigt zich met die opgave in zoover, dat hij ze van Napels naar Piemont laat brengen door lsodewijk II van. Saluzzo. Professor Ranza weer neemt het jaar 1552 aan, als het eerste, waarin te Vercelli rijst werd geplant, terwijl anderen haar reeds vermelden in 1542 ouder de producten van Mantua, en in 1521 onder die van Vercelli en Novara. Zonder te ontkennen, dat er reeds vroeger rijst kon worden gevonden, gelooven velen, dat aan de Spanjaarden de eer toe- komt van het eerst ze in het groot te Novara in 1521 te hebben verhouwd, en dat de overplanting vandaar naar het lage dal van Verona, en naar Milaan, Lodi, Cremasco, Mantua, Rovigo, Ferrara en Bologna te danken is aan Triulzi, bevel- hebber van het Venetiaansche leger. Is men het niet eens omtrent den tijd der invoering, dan toch wel dat het gewas niet inheemsch is, en waarschijnlijk uit Egypte en Spanje naar Italië werd overgebracht. § 3. UITGESTREKTHEID DER RIJSTVELDEN. Deze is onmogelijk met eenige zekerheid op te geven ; men moet ze slechts gissen. In de eerste proef eener Italiaansche landbouw-statistiek door Correnti en Maéstro in 1863 en 1864 in hun ~Annuano statisticor gegeven, komen ook van de uitgestrektheid der rijst- velden cijfers voor, die door de détails reeds onjuistheid doen vermoeden. Door compilatie uit een twintigtal werken kwamen zij er toe te geven aan: Piemont 42,429 bunders, Lombardije 62,223, Parma en Piacenza 369, Modena, Reggio en Massa 6314, Romagna 6844, Marche 16, Toskane 508, Sicihé 738 en Venetië 25,298, en zoo te zamen 144,734 bunders, DE RIJSTKUILTLUR IN INDIË. 2 Indien meu nu daarmede vergelijkt hanne opgaven van rijst- productie voor: Piemont 424,290 mud, Lombardije 536,933, Parma en Piacenza 47,108, Modena, Reggio en Massa 60,000, Romagna 165,218, Marche 1,263, Sicilië 6,658 eu Venetië 152,520 mud, dan komt men tot een opbrengst per bunder in: Piemont van 10 mud, Lombardije 8,64, Parma en Piacenza 129,26, Modena, Reggio en Massa 9,52, Romagna 24,14, Marche 78,93, Sicihé 9,08 en Venetië 6,03 mud. Zulke ver- schillen zijn niet aantenemen en men moet dus òf de cijfers van uitgestrektheid, òf die van productie, òf wel liever maar beiden verwerpen. Niemand evenwel gist minder dan 145,000 bunder, en het meest vertrouwen wordt gesteld in een cijfer, dat ongeveer 180,000 bunders zou aanwijzen. De opgaven van Correntt en Maéstro kunnen ons slechts dienen om de ligging der rijstvelden en bloc aantegeven. En zoo blijkt, dat verreweg de meeste velden in de Po-vlakte zijn, en dat daar buiten de kultuur slechts aan den oostelijken voet der Appenijnen eenige beteekenis heeft. Uit de vertrouwhare cijfers van in- en uitvoer, die vrij gelijk blijven, mag men het besluit trekken, dat de oppervlakte voor rijst in gebruik in de laatste jaren niet veel uitbreiding kreeg. Dit wordt ook door de rapporten der Comizii Agrari bevestigd. Goede opgaven van uitgestrektheid en oogst worden zeer in Italië verlangd. De commissién van landbouw kwamen er voor in het leven, en de Commodore Devincenzi en anderen trachten er naar met verschillende iniddelen, doch te vergeefs. Men zal wel niet achter de waarheid komen, zoolang vrees voor meerdere lasten, tengevolge van hoogere opgaven, blijft bestaan bij de in Italië zoo vervolgde rijstbouwers. § 4. GRONDEN. Grond, voor iedere andere kultuur ongeschikt, is nog bruikbaar voor de rijst, mits hij voortdurend met een waterlaag kan worden overdekt. Het best zijn gronden met veel krijt, dan volgen die met veel klei, en eindelijk waarvan zand het hoofd- bestanddeel is. Heide en mager weiland zijn niet ongeschikt, en waar het zeewater zelfs binneploopt, kan nog de rijst gedijen. Zeer slecht groeit ze in grond met veel vegetale stoffen, en in hamus komt ze niet meer op. Zij tiert, waar artemisia sylvestris 96 DE RISSTKULTUUR IN ITALIË. en campestris, viola tricolor, thymus serpillum, reseda luteola , euphorbia cyparissias, heliotropum europaeum, in het wild groeien, als de grond slechts het water kan ophouden. Dat het water doorzakt, gebeurt veel, waar onasma echioïdes en cino- glossum officinale, die groeitypen van steengrond, veelvuldig voorkomen. Beter is de aanwezigheid van cichoreum intibus, chrysantliemum segetum en sambucus ebulus. Nog beter zijn treucrium chamedrys, verbena en echinops sphaerocephalus, die op veel kalk wijzen, te meer nog, als men ze met malva syl- vatica en helleborus vereenigd aantreft. Is het terrein moerassig van aard, dan vernijde men de plekken waar equisetum groeit , en zoeke liever naar juncus, carex en typha. Naardat hij het water ophoudt of doorlaat, wordt de grond „kouds of vwarm» genoemd. Zeer warmen grond, zoo als uit steen of zand bestaande moet men trachten kouder, en elken kouden grond warmer te maken. Verschillend naar den grond en naar de wijze van kultuur, worden de rijstvelden onderscheiden in: 1. risaie da vicenda, waarop de wisselbouw in gebruik is; 2. risaie nuove, waar nog geen twee jaar rijst op geteeld is; 3. risaie vecchie, die achtereen langer dan 2 jaren voor de rijst dienden; 4. risate stabili, die wel droog kunnen gelegd worden, maar waar door omstandig- heden een ander gewas dan rijst moeielijk plantbaar is; 5. risaie vallive, die in een vallei tusschen bergen als in een zak ingesloten liggen; 6. risnie paludose, de moeras sawahs, en eindelijk 7. risaie da zappa, aldus naar de spade genoemd, waarmeê zij, zoo goed en zoo kwaad als het gaat, moeten bewerkt worden, daar de weeke groud de zwaarte der ploegdieren niet dragen kan. Practisch nuttig en algemeen aangenomen is de onderscheiding der rijstvelden naar de productie in nieuwe en oude (nuove en vecchie), en naar de wijze van bewerking in velden voor den wisselbouw (da vicenda) eu in die daartoe niet gebruikt worden (da zappa.) § 5. Water. Een vaste regel bij de rijstkultuur is altijd zeker te wezen van voldoend water. Geen water geen rijst. Niets is echter moeielijker vooruit te bepalen. Dikwijls gebeurt het, dat een veld later maar de helft of twee derde noodig heeft van het DE RNSTKULTUUR IN ITALIË 27 begin, omdat de doorzakking door de afzetting der fijnere aarddeelen in de poriën is verminderd. Een andere keer daaren- tegen heeft men veel meer noodig, omdat de ploeg in den steenachtigen bodem een kanaal doorsneed, dat het water doet wegvloeien. Veel hangt in zulke gevallen van de intelligentie af van hem, die met het opzicht over de leidingen is belast. Wanneer de temperatuur niet te veel met die van een vorig jaar verschilt, blijft de toevoer van water vrij wel gelijk. Een waar- borg daarvoor ligt in de reusachtige reservoirs van honderde millioenen kubieke ellen, die Italië in zijn meeren bezit. Doch men weet van de gunstige gelegenheid tot irrigatie gebruik te maken, en geen land ter wereld kan in zulk een beperkte oppervlakte zoovele leidingen aanwijzen, die dikwijls met ont- aachelijken arbeid en grovte kosten zijn gemaakt, terwijl de regeering zorgde voor wetten op het bezit en gebruik van water, zoo juist, zoo moeielijk voor ontduiking vatbaar, dat er zeldzaam twisten over voorkomen. Vele landen lieten onderzoeken hoe en wanneer en waarvoor de vele kanalen zijn gemaakt, en men kan, vooral in het fransch, de zelfs in Italië klassiek geworden studiën over die aangelegenheid lezen. „Slechts Holland”, zei mij een Ingenieur, „staat met ons ein waterbouw gelijk, maar zijne pronkstukken liggen aan de „zee en de onze binnen 's lands.” Hoewel het onnoodig is hier eene beschrijving van de kanalen te leveren, is het mogelijk niet onnuttig cen overzicht te geven van de wetten en de bepalingen op het water. Zij staan ver- spreid in de #codice civile en “di procedura civile #, in de ~legge administrativay en „sulla pubblica sicurezzay, in de /regolamenti dei fiumie torrenti, “delle acque pubbliche , di polizia stradale» e. m. a. en zijn in vele werken bijeengebracht en gecom- mentarieerd. „Roerend als het is, wordt water als onroerend beschouwd, „zoolang het zich nog op den grond bevindt.s Zoo begint Claudio Calandra zijn boek, en commentarieërt dus art. 407 van het Italiaansche Burgerlijk Wetboek. ! t Vgl. Claudio Calandra Manuale idraulico legale. Savigliano, 1871. Verder zeer aanbevelenswaard: G. D. Romagnosi. Della ragion civile delle acque, 3 deelen. Milano, 1835. F. Traina, Le servitù legali sulle acque Palermo, 1873. C. Dionisotti, Delle servitù delle acque secondo il codice civile italiano, Za edizione. Torino, 1874, 28 DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. Het behoort aan den staat, aan de provinciën ; aan gemeenten, publieke instellingen en andere zedelijke lichamen en aan par- ticulieren. De bestemming, de wijze van gebruik, en de vorm van administratie worden, voor zoover de staat, de provinciën en de gemeenten eigenaars zijn, door bijzondere wetten bepaald. Het bezit van water kan aan burgerlijke of geestelijke en andere zedelijke lichamen toegestaan worden, indien de wetten van het koninkrijk ze daartoe bekwaam rekenen. Dat van geestelijke instellingen mag zonder autorisatie van het gou- vernement niet vervreemd worden. Al het water, dat niet aan een der voorgaande kathegoriën van eigenaars behoort, is van particulieren. De eigendom er van is onschendbaar behoudens de gevallen, dat men in het publiek belang het geheel of een gedeelte tegen een indemniteit moet afstaan. Tot de attributen van het ministerie van openbare werken behooren de kanalen voor de vaart en irrigatie (canali demaniali) voor zoover betreft de kunstwerken en de verde- diging, het onderhoud en de verbetering er van. Daarenboven het opzicht en de regime met de aanwezige en nog te maken werken voor de vaart op rivieren en meren, en de afleiding daaruit. Eindelijk de drooglegging van moerassen. Naar gelang van de helangen, waarin zij voorzien, worden de werken aan publieke wateren aangelegd door den staat alleen , of door den staat in overeenstemming met de provinciën en be- langhebbenden of door vereeniging van belanghebbenden alleen. In overleg met de provinciën en belanghebbenden worden de werken in de rivieren, tusschen dijken besloten, door den staat. uitgevoerd, wanneer die van groot belang ziju voor het gewest, de staat draagt dan de helft der kosten. De belanghebbenden tot een consorzio vereenigd, voorzien in alle werken en onkosten, om de oevers der rivieren en hunne affluenten, die niet of gedeeltelijk tusschen dijken besloten liggen, te beschermen, zelfs indien ze gedeeltelijk of geheel bevaarbaar zijn. De staat kan tot het maximum van } in de onkosten bijdra- gen, indien zulke werken nuttig blijken voor de scheepvaart uf rechtstreeks goeden invloed uitoefenen op de publieke wate- ren. Ook de provinciën kunnen geroepen worden in de onkosten bij te dragen naar evenredigheid van het door hen te trekken nut. Uitslyitend ten laste van de eigenaars der oevers komen DE RisTKUTADUR IN fratië. 2 de ring- en dwarsdijken, benevens de werken, die slechts dienen tot beschermig van een enkel of van weinige eigendommen. De werken, die de huizen van een gemeente beschermen moeten, zijn voor rekening der gemeente met de hulp der eigenaars, in reden van hun respectief belang; de Staat kan een subsidie geven, als de krachten der belanghebbenden te kort schieten. De werken, die tot eenig doel het behoud hebben van een publieken weg of van een brug, worden onderhouden door hem, aan wien het behoud er van is opgedragen. Een consorzio of vereeniging van belanghehbenden tot bestrijding der kosten van eenig werk aan een rivier, is samen- gesteld uit alle eigenaars van panden er aan greuzende, eu daar gelegen in verleden, tegenwoordig, of toekomend gevaar. leder van hen coutribueert uaar verhouding van het nut, dat hij van het werk hebben zal, Waar die vereenigingen uiet bestaan, kunuen volgens de wijze door de wet bepaald, worden ge- vormd, Zulk een maatschappij wordt voor ééns ingesteld, en voorziet in het voortdurend onderhoud van het werk, waarvoor zij werd in het leven geroepen. De projecten ter uitvoering of wijziging van dijken en andere werken van waterbouwkundigen aard, moeteu, hoewel zij uit- sluitend het belang van een consorzio van particulieren raken, de goedkeuring hebben van den Prefect, die weêr, ingeval de werken van groot belang zijn, de autorisatie van deu Minister vraagt. Van die toestemming zijn vrijgesteld de werken, die urgent zijn of die tot de verdediging der oevers worden aan- gelegd, zonder in eenig opzicht den bestaanden stroom te ver- auderen. Bij gevaar van overstrooming is ieder. die daartoe door de overheid wordt aangezocht, gehouden al hetgeen noodig is bij te dragen om het gevaar te voorkomen, terwijl de betrokkene ge- meenten de woodige werklieden , karren en beesten moeten leveren. De bewaking der dijken en andere werken is opgedragen aan opzichters en werklieden onder de hevelen van Lngenieurs. Het ~Regolameuto sulla custodia dei fiumi e torrentis omschrijft weer uitvoerig ieders verplichting. Niemand mag uit een publiek water een afleiding maken, of er gebouwen (molens) oprichten, zouder titel of zonder toe- stemming van het gouvernement. Jaawel de canrausiea tat anhanerlkton eicandam als tat aan 86 be RUsTKULTUUR IN irAute voudig tijdelijk gebruik van water worden voortaan verkregen bij koninklijk besluit, hetwelk zal inhouden de hoeveelheid, de tijd, de wijze en de voorwaarden der afleiding, het gebruik waartoe en de Jaarlijksche betaling, De aanvragen er toe moeten altijd vergezeld gaan van nauwkeurige projecten. Reeds ver- kregen rechten zullen nooit door eenige concessie kunnen ge- schonden worden. leder moet van zijn recht op water gebruik maken zonder schade voor boven of beneden liggende eigenaars, hij is ge- houden, behalve tot de herstelling der eventueel veroorzaakte schade, tot de betaling der boeten, welke in de reglementen zijn vastgesteld. Indien door verandering in den loop van rivieren of beken of door eenige andere oorzaak het noodig is, eenig geautoriseerd of bestaand werk te wijzigen, moet de toestemming daartoe in voorschreven vorm aan de regeering worden gevraagd. De ge- westelijke autoriteit kan, als er noodzaak is, voorloopig de aangevraagde ‘veranderingen toestaan, maar alvorens den arbeid te beginnen, moeten de aanvragers zich tot de opvolging ver- binden van al hetgeen door de regeering over hun aanvraag zal beslist worden. De aargelegeuheid van riviersverandering maakt nog het onderwerp uit van een speciale verordening. Al de eigenaars, bezitters of gebruikers van afleidingen uit een rivier moeten de afvoermonden met de daarbij behoorende werken in goeden staat houden, en zijn verantwoordelijk voor elke schade, die naburige gronden door hun achteloosheid lijden. Ook wordt verhaald de schade, die veroorzaakt is door het intreden van meer water, dan de capaciteit der leiding toelaat. Geene werken in bevaarbare wateren worden toegestaan , indien — gij in eenig opzicht nadeelig mochten zijn voor de scheepvaart, In de sluizen moeten de openingen zijn aangebracht, die het ministerie van openbare werken heeft voorgeschreven, of die het door rivierveranderingen in het belang der scheepvaart zal voorschrijven. De scheepvaart is het doel van bevaarbare rivieren, kanalen en meren; alle ander gebruik van het water is er aan ondergeschikt. De scheepvaart is vrij, met inachtneming van hetgeen de reglementen van ieder der gegravene kanalen voor- schrijven. De wet bepaalt, welke wateren bevaarbaar zijn, f H f DE RUSTKULTUUR IN ITALIË. 81 De panden langs bevaarbare rivieren en kanalen zijn onder- worpen aan de dienstbaarheid van overgang (marcia piede) die zich, als niet anders is bepaald, tot 5 meters van den oever uitstrekt. Op die ruimte, welke voor menschen en dieren wordt vrijgehouden, legt de staat de noodige wegen aan. Als strooms- verandering den weg doet verleggen, houdt de dienstbaarheid op, eu komen de boomen en andere zaken op den vrijgeworden grond aan de eigenaars er van. | Bij uitvoerige verordening is eindelijk alles vastgesteld wat dienen kan om de goede vaart te verzekeren. De benedenliggende gronden moeten het water ontvangen, dat op natuurlijke wijze zonder samenwerking van menschelijken arbeid daarheen vloeit. De eigenaar van een benedenliggend pand mag zich op geen manier tegen deze afleiding verzetten, en die van het bovenliggende perceel mag de dienstbaarheid niet verzwaren. Als in eenig eigendom de oevers en dijken, noodig tot be- scherming van benedenliggende panden, beschadigd zijn, of als daar door rivierverandering een nieuwe dijk moet worden gemaakt, en de eigenaar wil die herstelling of wel dat nicuwe werk niet zelf uitvoeren, dan kunnen de benedenwonende eigenaars, met inachtneming der voorgeschrevene formaliteiten, de herstellingen of de constructies laten doen: zoo ook als er opstuwing is door afzetting of ophooping. van stoffen. Al de eigenaars, aan wie het behoud van dijken en oevers of de opruiming van beletsels nuttig zijn, kunnen geroepen worden in de kosten er toe bijtedragen, met verhaal op hem, die tot de onkosten aanleiding gaf. Is er geen natuurlijke afloop voor eenig terrein, dan kan de henedenwonende eigenaar zich niet verzetten, dat in zijn grond de daartoe noodige kanalen gegraven en er de dijken langs opgeworpen worden. Die werken zijn met het onderhoud ten laste der eigenaars van de bovenliggende panden, terwijl zij tevens den grond, waardoor eu waarover de werken loopen, zallen beschermen tegen het water, en vrijhouden van tegen- woordig en toekomend gevaar. Dit alles is ook van toepassing voor het droogleggen of op- hongen van moerassen. De afleiding geschiedt met inachtneming der daartoe gestelde bepalingen, ter verzekering van ieders rechten. Zoo bijv. zou het kunnen gebeuren dat tegen de drooglegging van een smoeros 89 DE RIJSTKULTUCR ÍN rrAirê. zich een rechthebbende op het anders er van afstroomende water verzet. Als men zijne belangen niet met die van deu droog- legger vereenigen kan, moet aan hem een vergoeding worden gegeven. De eigenaar van den grond, waarover de atleiding plaats heeft, mag het water er van gebruiken, mits daardoor de verbeterde grond geen nadeel heeft, en hij zelf een geëvenre- digd deel wil bijdragen van de gemaakte en nog te maken kosten van onderhoud der werken, die voor de afleiding dienen. Werken, alleen de afleiding van water ten doel hebbende, blijven uitsluitend ten laste der ondernemers. De belangheb- benden bij zulke werken vormen maatschappijen volgens de daarvoor bestaande bepalingen. De uitoefening van het recht van eigendom en van verbetering der moerassen is onderworpen aan een bijzondere regeling. Die een bron op ziju grond heeft kan er naar goedvinden over beschikken met inachtneming der rechten , die een eigenaar van een benedenliggend pand uit kracht van een titel of van eerst- gebruik (prescrizione) er op heeft. Het recht van eerstge- bruik is geldig 30 jaar, nadat de gebruiker de daartoe noodige en zichtbare werken gemaakt en er zich van bediend heeft. Die water natuurlijk, dus niet door een gegraven leiding, langs of door zijn groud loopeu heeft, mag zoolang het er langs of door stroomt daarvan gebruik maken. Men kan geen leidingen graven aan de grens van zijn eigendom en men moet daarvan ten minste zoover verwijderd blijven, als de leiding diep zal wezen. Daarenboven moeten de afstanden, door de wet voor sommige kanalen bepaald, in het oog worden gehouden, zooals. 200 el van de kanalen van den staat, 300 el van het nieuwe kanaal van de Po, enz. ’ Indien een eigenaar van een benedenliggend pand het recht heeft op het van boven afstroomende water, dan kan die van het boven- liggende toch zijn grond gebruiken, zooals hij verkiest en zelfs dien bebouwen zonder irrigatie. Ten allen tijde kan hij zich van het servituut ontslaan tegen den afstand van een zelfde hoe- veelheid ander levend water. Ieder eigenaar is gehouden, om over zijn grond het water te laten gaan, dat een tijdelijk of eeuwig rechthebbende daarop voor levensbehoefte, voor landbouw of voor industrie daarover naar zijn grond wil leiden. Alleen zijn hiervan huizen, pleinen, tuinen en droog- of dorschvloeren (aië) uitgezonderd. Die passage vraagt, moet de kanalen graven, zonder het | i De RIJSTKULTUUR IN ITALIE. $3 water te voeren door reeds bestaande leidingen. Maar men mag zich verzetten tegen het graven van eeu nieuw kanaal, door den overgang te doen plaats hebben in een reeds op zijn grond bestaande leiding, indien zulks geschieden kau, zonder nadeel van hem, die den overgang vraagt. Het water kan men wel leiden dwars door een ander kanaal (passagio a traverso), mits daardoor de stroom niet ver- traagd of versneld wordt. Bijzondere reglementen zijn er voor de snijding van wegen of rivieren. Die overgang vraagt, moet bewijzen zijn recht op het water, de voldoende hoeveelheid tot het doel, waarvoor hij het ge- bruiken wil, en tevens dat de overgang zal geschieden op de minst schadelijke wijze, wat verval en richting betreft. Voordat men met de werken, tot den overgang noodig, beginnen zal, moet eerst de geschatte waarde van den te gebruiken grond betaald zijn, vermeerderd met 20 pCt. De grond, waar de aarde wordt opgeworpen, en later de afzetsels en de gewassen uit de leiding, behoeft maar met de helft der geschatte waarde plus 20 pCt. te worden betaald, doch dan behoudt de eigenaar het recht van beplanting, en mag hij den grond, die daar in hoopen ligt, weg- halen of gelijk maken, mits door een en ander de nieuwe leiding niet wordt benadeeld. De vermeerdering van 20 pCt. boven de waarde is een vergoeding voor de belastingen, welke de eigenaar , die den overgang geeft, altijd moet blijven betalen voor den door de kanalen en dijken ingenomen grond. Die het recht van overgang voor 9 jaar of korter vraagt, behoeft slechts de helft der indemniteit te voldoen, maar heeft de verplichting om den grond in den toestand terug te brengen , waarin hij hem ontving. Zijn tijdelijk recht kan eeuwigdurend gemaakt werden door de andere helft der idemniteit te betalen , voordat de termijn is verstreken. Die een leiding heeft over een anders grond, mag niet meer water daarin brengen dan bedonger is, tenzij bewijs wordt geleverd, dat de capaciteit er toe bestaat. Het maken van ieder werk, dat tot toelating van meer water noodig is, moet op dezelfde wijze worden aangevraagd en toegestaan als het eerste recht van overgang. Waar de leiding den toegang tot eemg terrein afsluit, moet die haar graaft daarin voorzien. Die gemeenschappelijk belang hebben in een waterafvoer 2. Vaten TY y 34 DE RIJSTKULTUUR IN ÎTALIË. of in de verbetering en drooglegging van grond kunnen zich vereenigen tot de uitoefening van hunne rechten. Het ver- langen daartoe van de belanghebbenden en de statuten der ver- eeniging moeten uit geschriften blijken. Op verzoek van de meerderheid kan de vereeniging door de autoriteit worden bevolen. De wateren in gemeenschappelijk bezit moeten in den regel worden verpacht. Waar dit door plaatselijke toestanden niet geschiedt, moet een reglement op de voorwaarden van gebruik worden gemaakt. De rregolamento per la legge administrativar bepaalt de inmenging van het gewestelijk bestuur in deze aan- gelegenheid. 