Historisch overzicht van het onstaan der Gemeenschappelijke Mijnbouwmaatschappij Billiton, van de wet, houdende hare oprichting en van hare statuten
„Met deze werkelijkheid voor oogen en met de door mij verkregen bereidverklaring „van de B.M. in de hand om de oplossing van het belangenconflict thans eens „te zoeken in de richting, welke door mij in 1919 reeds in een ander moeilijk „geval, n.l. voor de electriciteits-voorziening in de Bandoengsche hoogvlakte met „gunstig gevolg was ingeslagen, kon de opdraeht aan de Commissie, die juist „op grond van die voor de eerste maal verkregen overeenstemming kon worden „benoemd, toch niet anders luiden dan zij deed". 28 o.a. moeten blijken, dat diepbouw op Billiton veel te riskant is zoo- lang de alhiviale voorraad op de wereld nog zoo groot is, niet zoozeer door het vinden van nieuwe belangrijke ertsafzettingen (wat noch- tans volstrekt niet is uitgesloten) dock vooral door het goedkoopere grondverzet. De heer Pan vervolgt dan: „Nu verdenken velen en daaronder deskundigen, ons nog, dat „de sluiting van den diepbouw verband houdt met de concessie- „politiek der B.M. en hebben zij van onze primaire ertsafzet- „tingen een overdreven gunstige voorstelling, die kant noch wal „raakt en gemakkelijk recht te zetten is". Den lOen Januari 1922 kon de heer Pan reeds aan den Dir. GB. schrijven, dat Commissarissen geen bezwaar hadden tegen de vor- ming der gewenschte Commissie. Naar aanleiding van deze mededeeling verzocht de Dir. GB. op 20 Januari aan de Regeering om over te gaan tot instelling der Commissie, waarbij werd opgemerkt, dat van wege de B.M. aan de Commissie volledige opening van zaken zou worden gegeven en waar- tegenover van Regeeringszijde kon worden verklaard, dat de resul- taten van het onderzoek ook uitsluitend ter bereiking van het DOEL — DE VORMING VAN EEN GEMENGD BEDRIJF — zouden worden aangewend. Bij G.B. van 25 Januari 1922 No. 1 Geheim werd de Directeur van G.B. gemachtigd om: „met den Gecommitteerde van het Bestuur der B.M., den heer „E. A. Pan, over te gaan tot de instelling eener gemeenschappe- „lijke commissie van vier leden, die tot taak zal hebben een „financieel en technisch onderzoek te doen naar de waarde en „de vooruitzichten van het bedrijf (inclusief bezittingen en erts- „reserve) der B.M., welk onderzoek zal geschieden met de uit- „drukkelijke bedoeling om, na verkregen overeenstemming en „onder voorbehoud van goedkeuring door de Regeering en de „Wetgevende Macht, zoo mogelijk te komen tot een door den 29 „Staat en de B.M. op te richten gemeenschappelijk bedrijf voor „de voortzetting der tinwinning op Billiton, zoolang deze nog „winstgevend blijkt". Van Regeeringswege werden benoemd tot leden der Cottmiissie de heeren : J. A. Lagas, Wd. hoofd van den Gouv. Accountants Dienst en P. Hovig, Hoofd der Banka-tinwinning. Den Sen Februari 1922 sloot de Dir. GB. met den heer Pan eene over- eenkomst tot instelling van eene commissie, waarin behalve de beide door de Regeering reeds aangewezen Roofdambtenaren, zouden zit- ting nemen de heeren F. J. Houwert, vertegenwoordiger tevens hoofdadministrateur der B.M. en de heer H. J. van Arkel, Accoun- tant dier maatschappij ^), terwijl als secretaris zou dptreden de hoofdingenieur A. Groothoff. Deze Commissie kwam den 28en April 1922 tot de hieronder vol- gende conclusien: le. De grootte en de waarde van de op Billiton aangetoonde werke- lijke ertsreserve wordt voldoende geacht voor eene rationeele ontginning door een continu-bedrijf in ongeveer 10 jaren met eene gemiddelde jaarlijksche productie van rond 120.000 a 130.000 pieols tin. Bij hoogere tinprijzen of bij een beteekenende verlaging der productiekosten in de naaste toekomst kan genoemde bedrijfs- duur nog met enkele jaren verlengd worden, doordat dan de ontginning van de z.g. voorwaardelijke ertsreserve, bestaande 1) Deze heer was 24 September 1921 naar Indie vertrokken met opdraeht: le. de administratie op Billiton na te gaan en daarin zoo noodig verbeteringen aan te brengen; 2e. de oorldgswinstbelasting over 1918 ea 1919 in Indie te behandelen. De vraag rijst of het Bestnur in Holland een verzienden blik heeft gehad door den heer van Arkel naar Indie te zenden op het tijdstip, waarop hij — zooals uit het verder volgende zal blijken — in zeer belangrijke mate heeft kunnen medewerken aan de vborbereiditigeli voor het gemeenschappelijk bedrijf. Hij was op 30 Mei 1922 in den Haag teruggekeerd. Zijn taak was dus afgeloopen, toen de onderhandelingen in eerste iustantie geeindigd waren (n.l. 30 April 1922). 30 uit terreinen van lagere tinrjjkheid, economisch mogelyk zal worden. 2e. De ontginning van ondergrondsche ertsaders op Billiton (diep- bouw) zal nooit de afloopende alluviale ontginningen kunnen vervangen. Hoogstens zal de ontginning der aangetoonde diepbouw-erts- reserve in tijden van hooge tinprijzen eene aanvuUing der pro- ductie kunnen leveren. 3e. Volgens de uitkomsten der tot heden door deskundigen op het eiland Billiton verrichte onderzoekingen zijn belangrijke vond- sten van alluviale tinertsafzettingen, welke voor het Billiton- bedrijf een geheel nieuwe toekonist zouden scheppen, onwaar- schijnlijk. Wellicht worden bij nader onderzoek nog eenige nieuwe ontgin- bare afzettingen gevonden, doch een ingrijpende verandering in den leyensduur van het bedrijf wordt daarvan niet verwacht. Mogelijk in de territoriale wateren en op de omliggende kleine eilanden yan het gewest Billiton aan te treffen ontginbaar tin- erts zal zijn economische waarde vooral ontleenen aan de nabij- heid van een georganiseerd tinbedrijf op het hoofdeiland met walks hulpmiddelen de meest voordeelige wijze van exploratie en exploitatie dier terreinen bereikt kan worden. Echter zal ook deze uitbreidingsmogelijkheid van het Billiton-bedrijf van te beperkten omvang zijn om het onder 1 geschetste toekomst- beeld aanmerkelijk te kunnen verbeteren. De voortzetting en dan nog slechts op bescheiden schaal van de exploratie der primaire tinertsafzettingen op Billiton met zooveel mogelijk gelijktijdige winning van het erts, dus een z.g. exploitatie-exploratie van de primaire ertsreserve, ware eerst nader te overwegen, indien het risico door de winsten uit de exploitatie der diepbouwreserve gedekt kan worden. 4e. Een loonende exploitatie van enkele andere op Billiton aange- troffen delfstoffen is naar het oordeel der Commissie vrijwel uitgesloten en dieiit althans bjj de beoordeeling van de vooruit- 31 zichten van het bedrijf buiten beschouwing te blijven. AUeen de winning van wolframiet als nevenproduct kan eenig voordeel opleveren. 5e. Uit de voorgaande conclusies volgt, dat een rationeele winning van de overblijvende ertsreserve in het gewest Billiton, binnen een beperkt aantal jaren, de eenige reeele basis voor de ontgin- ningspolitiek van het gemeenschappelijk voort te zetten bedrijf zal zijn. 6e. Zulk een rationeele ontginning der ertsreserve eischt een continvj-hedrijf en derhalve een spoedige radicale herziening der ontginningspolitiek van de B.M., die haar bedrijf in de laatste jaren er op ingericht heeft en reeds doende is om voor het einde van hare concessie in 1927 (dus binnen 5 jaren) een zoo groot en zoo voordeelig mogelijk deel der ertsreserve te winnen. Deze exploitatiewijze zal tengevolge hebben, dat de ontginning van de na 1927 resteerende reserve belangrijk minder loonend zal worden dan wanneer een rationeel werkplan voor een con- tinu-bedrijf eerder tot stand komt. Voor haar becijferingen en beschouwingen heeft de Commissie het einde van het werkjaar 1922/23 (31 Mei 1923) als het meest practische overgangstijd- stip naar de ontginningspolitiek van een gemeenschappelijk be- drijf aangenomen. Verschuiving tot een later tijdstip beteekent opnieuw een vermindering van ertsreserve en in hoeveelheid en in ertsrijkheid, waardoor de vooruitzichten van een rationeele ontginning van het restant slechter worden. 7e. De Commissie heeft op grond van eigen onderzoek en door des- kundigen na plaatselijke inspectie uitgebrachte rapporten zich kunnen overtuigen, dat de technische bedrijf sinrichtingen als- mede de beschikbare inventaris en arbeidskrachten der B.M. in goeden toestand verkeeren en voor de uitvoering van de ontgin- ningspolitiek van het gemengde bedrijf behalve normale ver- nieuwingen en aanvuUingen, geen extra voorzieningen ver- eischen. Voor een economische verwerking der daarvoor in aanmerking 32 komende reserve zal evenwel tot aanschaff ing van eenige bagger- molens moeten worden overgegaan. De traditioneele verhouding tusschen de B. M. en hare Chinee- sche mijnwerkers, alsmede de beschikking over ervaren Euro- peesch personeel zijn een groote waarborg voor een ongestoor- den overgang naar een gemeenschappelijk bedrijf, weshalve de in het bedrijf der B.M. geldende arbeidsprestaties, kostencijfers, enz., na controle onveranderd in het rapport der Commissie zijn overgenomen. 8e. Gelet op de zoo wisselvallige tinmarkt der laatste jaren, heeft de Commissie er van afgezien om een op tinprijzen gebaseerde rentabiliteitsberekening op te stellen, daar deze van te proble- matieke waarde zou zijn om als betrouwbare basis voor de be- paling der waarde en de beoordeeling der vooruitzichten van het Billiton-bedrijf te dienen. Er is daarom volstaan met eene kost- prijsberekening, uitgaande van de boekwaarde van het loopen- de bedrijf, alsmede van een bepaalde wijze van afschrijving. 9e. Volgens de voor het werkjaar 1922/23 opgemaakte gedetailleer- de bedrijf sbegrooting wordt de kostprijs op het eiland Billiton ± f 82, — per picol tin. Met inbegrip van de algemeene kosten in Nederland, de uit- keeringen aan de fondsen voor Europeesch en Inlandsch per- soneel, alsmede met bijberekening van rente voor de obligatie- leening en het opgenomen werkkapitaal, worden de productie- kosten rond / 93, — per picol bij eene productie van 135.000 a 155.000 picols. Op de basis van dezen kostprijs der B.M. schat de Commissie de totale kosten per picol tin bij een jaarlijksche productie van gemiddeld 125.000 picols in de eerste 5 jaren van het gemeen- schappelijk bedrijf op ten hoogste / 95, — inclusief afschrijving, onder aanname, dat het bedrijf der B.M. tegen balanswaarde per ultimo werkjaar 1922/23 wordt ingebracht en dat de inven- taris na 10 a 15 jaren gebruik geen afbraakwaarde zal hebben. In de periode van 1900 — 1920 met marktprijzen boven de f 75, — 33 per picol was de kleinste winstmarge der B.M. / 25, — a / 30, — per picol. Daarmede vergelel^en is bij de tegenwoordige tinprijzen, die om de f 100, — per picol schommelen, de winstmarge abnprmaal laag te achten. Indien de marktprijs in den loop van dit jaar niet verbetert, moet de kostprijs nog meer gedrukt worden ter verkrijging van een ruimere winstmarge. Kostprijsverlaging is naar het oordeel der Commissie te berei- ken door verdere voortzetting van de reeds door de B.M. getrof- fen maatregelen. lOe. Indien het gewonnen tin onverhoopt tegen kostprijs verkocht moet worden, zal in de eerste vier jaren na verplichte jaarlijk- sche aflossingen der obligatieleening toch een overschot van totaal / 500.000, — a / 800.000, — beschikbaar komen en na al- geheele aflossing der obligatieleening in 1927 jaarlijks / 1.000.000,— meer. In geval van verkoop tegen kostprijs wordt dus nog eene gelei- delijke verbetering van de liquiditeitSTpositig van het bedrijf bereikt. Het doel van de financieele politiek van het gemeenschappelijk bedrijf zal moeten zijn de beschikbaar komende afschrijvings- gelden als werkkapitaal te benutten en zooveel mogelijk liquide te houden, opdat ten slotte na uitputting der ertsreserve de voile nominale waarde der uitgegeven aandeelen uitgekeerd kan worden. Slotconclusie. De Commissie adviseert eenstemmig om bij de oprichting van een gemeenschappelijk bedrijf als waarde van het bedrijf der 34 B.M. in te brengen de balanswa,arde ultimo werkjaar 1922/23, bepaald op de door haar in hoofd^tuk 5 aangegeven basis ^). Haar beschouwing van de bedrijfsvooruitzichten in de naaste toekomst leidt tot het advies om voor het gemeenschappelijk be- drijf een zoodanige technisch-financieele ontginnings- en af- schrijvingspolitiek te voeren, dat bij rationeele uitputting der ertsreserve minstens de nominale waarde der uit te geven aan- deelen uitgekeerd kan worden. Mm-w, een VQor^iehtige liquidatie^politiek voor den ontginnings- duur der ertsreserve, ten eindfi de voile boekwaarde van het ge- meenjschappelijk bedrijf te kunnen uitkeeren, zoolang de markt- <prys niet heneden den kostprijs van het Billiton-tin daalt^). In dit hoofdstuk 5 wordt over de balanawaarde liet volgeude gezegd: ,,Op grond van het rapport der financieele leden Lagas eu van Arkel is aan te „nemen, dat bij inbreng van het loopende Billiton-bedrijf tegen balanswaarde „per ultimo werkjaar 1922/23, totaal / 22.838.000, — in het gemeenschappelijk „bedrijf gestoken zal zijn, namelijk: „/ 1.000.000, — aan belegde statutaire reserve der B.M. ; „/ 21.683.000, — aan inventaris (gebouwen, werken eu werktnigeljjke inrichtin- gen), goederen, huizeu en erven te 's-Gravenhage; „f 155.000, — aan kasmiddelen eu voorschotteu buiten de mijnen. „/ 22.838.000,—. „Hiertegenover zal aan over te nemeu schulden staan: „/ 4.000.000,— restant obligatieleening 1921 „/ 1.164.000, — sajdo N.I. Handelsbank „/ 5.164.000,—. „Tegen,ovpr het aandeelenkapitaal van het gemeenschappelijk bedrijf zal dus „staan een saldo boekwaarde van: „/ 22.838.000, / 5.164.000,— = / 17.674.000,— der bezittingen van het „bedrijf. „Onder boveugenoemde boekwaarde ressorteert een bedrag van / 460.000, — als „waarde der ,,'mijnschachten en hoofdgalergen" der thaus gestaakte diepm^jnen, „welk bedrag kan worden geacht gedekt te zijn door de waarde van het reeds „uit de diepmijn Garoemedang bovengronds gebracht ertshoudend gesteente. „Laatstgenoemd saldo zal eventueel nog verminderen, indien meerdere oorlogs- „wiuatbelasting betaald moet worden, alsook in geval de aangenomen gemiddelde „T.erkooppTigs van / 10.0,7= per pieol tin tot ultimo werkjaar 1922/23 te hoog 2) De cpnclusie, waartoe de Commissie was gekomeu, n.l. dat aanwezig was een totale ertsreserve van 1.800.000 picols tin per 30 April 1921, welke reserve met de bestaande hulpmiddelen in roud 12 jaar zou kuuueu worden uitgewerkt, terwijl de mogelgkheid 35 In drie maanden had de Coimnissie haar zoo hoogst belangrijk rap- port weten samen te stellen, waaruit blijkt, dat gedurende dien tijd vaji het vinden van geheel nieuwe tinterreinen op Billiton, in de territoriale wateren en op de omliggende eUanden uiterst gering moest worden geacht, verdient in het licht beschouwd, van de later gebleken veel grooter mogelijkheden, wel eene afzondeTlijke toeliehting. Toeu de T.T.C. in Febmari 1922 haar onderzoek verrichtte naar de waarde en de vooruitzichten van het bedrijf, durfde zij — en terecht — zich niet te wagen aan eene rentabiliteitsberekening. De tinprijzen bewogen zieh op een niveau van / 100, — per picol, de kostprijs van het product op Billiton bedroeg over het jaar 1920/21, voor- afgaand aan dat waarin het onderzoek der F.T.C. viel, excVmief afschrijvingen, / 115,58. Wel werd voor het loopende jaar een belangrijke daling in den kostpr^s verwacht, doch op dat tijdatip viel niet te voorzien, dat de tinprigzen in de komende jaren zoo'n hooge vlucht zouden nemen (in 1923 gemiddeld / 150, — , in 1924 / 180, — , in 1925 / 195,—, in 1926 / 220,—, in 1927 idem, in 1928 / 170,—, in 1929 / 150,—), noch dat eene verdere verlaging van den kostprijs op Billiton bereikt zou worden, niettegenstaande de regebnatige daling van den tinrijkdom. De ontginningsinogelijkheden, weike de F.T.C. onder die omstandigheden meende te moeten aannemen, zijn" niet meer te vergelijken met die onder de aanzienlijk gunstiger voorwaarden, waaronder het bedrijf later kwam te verkeeren. Het zal niet mogelijk zijn om een goed begrip van die ontginmngsmogelykTieden op Billiton te krijgen, zonder eene nadere beschouwing te geven over de ertsreserve in verband met de factoren die daarop invloed uitoefenen. Eene dergelyke beschouwing kan hier niet gemist worden wil men de latere uitkomst der ontginningen, zoowel als de toeneming der ertsreserve op Billiton, alles sch^nbaar zooveel gunstiger dan de verwachtingen van de F.T.C, juist beoordeelen. In de jaarverslagen der B.M. treft men sedert '06/07 als bijlage aan een overzicht van de resultaten van het grondonderzoek en van de productie van alluviaaj tin. Daarin werden de verschillen aangegeven, pereentsgewijze, van hetgeen meer geproduceerd werd dan afgeachreveu uit de registers. Deze percentages liepen in de periode, dat het grondverzet voor het grootste deel plaats had in handarbeid, dus tot en met '14/15, uiteen van 63 tot 101 %. Door de verdere toepassing van machinale grondverzets- raethoden, waarmede een beter waschrendement gepaard ging, liep dit percentage met sprongen naar boven, zoodat in 1920/21 184 % meer geproduceerd werd dan afgeschre- ven uit de registers. Aan de hand van dit percentage kon men eene aannemelijke ertsreserve benaderen. In de laatste drie jaar dat dit percentage in de jaarverslagen venneld wordt, komt men tot onderstaande schattingen: Jaar "Werkelijke productie in pic. tin Kollongrestant in de registers in picols Meer geproduc. dan afgeschreven Aannemelijke ertsreserve in pic. tin 1918/19 1919/20 1920/21 106.048 113.662 116.103 479.513 410.201 429.780 146% 150% 184% 1.179.600 1.025.500 1.220.900 36 hard moet zijn gewerkt en dat men in Indie overtuigd was van de noodzakelijkheid om zeer spoedig tot eene beslissing te komen. Het behoeft wel geen betoog, dat met de verdere meehanisatie van het bedrijf en de versehillende methodes van grondverzet, de oude wijze van registreeren der erts- reserve niet meer voldeed. Daarom werd in den loop van het werkjaar 1921/22 eene andere methode van registreeren, afschrijven en waardeeren der ertsreserve ingevoerd, waarbij voor het benaderen der aannemelijke ertsreserve eene z.g. verwerkingsfactor (Fv) werd toegepast. Deze factor geeft de verhouding aan tiisschen het uit de ont- ginning verkregen product en dat als gevolg van de ontginning uit de registers wordt afgeschreven. Bovendien ging men er op Billiton toe over om de ertsreserve te splitsen in groepen afhankelijk van de te volgen ontginningsmethode, omdat de Fv. van elk der groepen sterk uiteenliep. Door de F.T.C. werd in Februari 1922 het onderzoek der ertsreserve opgedragen aan den Mijning. Oppenoorth (Ir. O.), die met toepassing van bovenbedoelden Fv tot de volgende aannemelijke reserve komt. A reserve 710.855 pie. tin d.i. pomp- en spuitbaggerterrein. B „ 395.700 „ „ „ emmerbaggerterrein. „ 686.409 „ „ „ terrein in bewerking gegeven aan de part, leveranties. 1.792.964 picols tin. Ir. O. splitst dezen voorraad nog in werkelijTce reserve met 1.346.500 picols en voor- waardelijke reserve met 446.100 picols tin. Onder deze laatste wordt door hem verstaan terrein, waarvan de tinrijkdom grooter is dan 2 en kleiner dan 6. In de tydsomstandig- heden deer F.T.C. waren deze onontginhaar. Ir. O. zegt, dat daarvan een aanzienlijk deel bij stijging van den tinprijs voor ontginning in aanmerking komt. Hoe waren nu in den loop van 1921/22 tijdens het onderzoek der Finantieel Technische Commissie de resultaten der bovenbedoelde ontginningsgroepen, m.a.w. welke c^fers stondeu deze commissie ter beschikking om de ontginnings-mogelgkheden op Billiton te kunnen beoordeelen? Onderstaand staatje geeft daarvan een beeld in vergelijking met de resultaten behaald in 1928/29. 4J a S »• ^l a _ -4 :k» S -3 "3 Koste grondve per M Werkel grondve per m. Gem werke tinrijkd Kostpi p. pic tin ti -s -s § P< Pompbaggers /1,00 1100 M3. 15.— /65,- \ /91,- 19S8/S9 0,40 2500 7.— 66,— J 85,- Spuitbaggers „ 0,95 — 14.— „ 65,- j „ 91 - 19S8/S9 043 10.— 51,— 1/26,— 70,— Emmerbaggers „ 0,50 — 8.5 „ 50,- ( 19,— ,, 76,- 19S8/S9 0,40 6.— 64r- \ 8S,— Part, leverantie „ 0,85 800 M3. 14.— „ 48,- 1 „ 74,- 19S8/S9 0,64 900 IS.— 47,— / 66,— 37 Dit volgt ook uit het feit, dat in dien zelfden tijd over de wijze van samenwerking tusschen Staat en B.M. op de voornaamste punten De pompbaggers liebben tot nu toe elk jaar het belangrijkste aandeel in de produotie geleverd. Zij bewerken alleen ertsafzettingen van kleinen omvang en geringe diepte, waarvoor de aanleg van kostbare waterwerken niet noodig is. Het loswerken van den grond gesehiedt in handenarbeid, de praestatie van den arbeider speelt hier dus eea groote roL Vergelijkt men de tegenwoordige resultaten der pompbaggers met die tijdens het onderzoek der F.T.C., dan blijkt, dat de kosten van het grondverzet inmiddels gedaald zijn tot 40 cent per M3. Dat wil dus zeggen, dat ongeveer twee en een half maal zoo arm terrein, thans tegen eenzelfden kostprijs per eenheid van het product ontginbaar is, als in de dagen der F.T.C. Men heeft op BUliton door eene zeer doeltreffende regeling der pompbaggers, waar- mede in 21/22 werd begonnen, de arbeidspraestatie voortdurend weten op te voeren, zoodat in 1928/29 een gemiddeld grondverzet van 2.500 M*. per man werd behaald. Deze resultaten hebben zelfs de stoutste verwaehtingen overtroffen. Terrein dat vroeger als te arm en dus als onontginbaar werd besehouwd, is daarmede onder den greep der ontginning gekomen. Bij bevredigende marktprijzen is thans tinrijkdom 3 (3 pic. tin per 1.000 M^. grondverzet) met winst te ontginnen, in de dagen der F.T.C. was deze ontginbaarheldsgrens, tinrijkdom 7,5 k 8, —. De ontginninggmogelijldieid en daarmede de pompbaggerreserve is derhalve buiten verwaehting aanmerkelijk toegenoraen. Ook voor het grondonderzoek werden dus weder nieuwe mogelijkheden geopend cm waardevoUe afzettingen aan te toonen. Dit werd dus weder krachtig hervat. Sprnth aggers. Ook met de spuitbaggers heeft men door voortdurende verbeteringen, zoowel in de technische uitrusting als in de werfcmethode, den prijs van het grond- verzet belangrijk naar beneden weten te brengen. Zij worden als regel gebruikt in terrein, dat zich minder goed leent voor ontginning met emmerbaggers. De kosten van het grondverzet, die in de dagen der F.T.C. nog op 95 ct. per M3. kwamen, bedroegen in 1928/29 slechts / 0,43 per M^., waardoor dus wederom aanzienlijk meer terrein onder den greep der ontginning is gekomen. Ook deze gunstige resultaten kon de F.T.C. moeilijk voorzien. Wat de emmerl) aggers betreft, dient in aanmerking genomen te worden, dat er zich in 1922 nog slechts &&n emmerbagger op BUliton bevond, die sedert Juli 1920 in bedrijf was. Alweder door technische verbeteringen alsmede door vertrouwd ge'raken met deze grondverzetsmethode, werden de mogelijkheden tot ontginning belangrijk grooter dan men vroeger verwaohten kon. Thans zijn er 7 tinbaggermolens in bedrijf. De ontginbaarheidsgrens ligt op dezelfde hoogte als die van de pompbaggers. Groote waterrijke valleien zijn met deze grond- verzetsmethode ontginbaar geworden, die te voren nimmer daarvoor in aanmerking zouden ?ijn gekomen. Verder dieiit gewezen te worden op de gelukkige omstandigheid, dat door onvermoeide proefuemingen, men er op BiUiton tenslotte in slaagde, om eene boormethode te vinden, welke in staat stelt om betrouwbaarder boorbeelden te verkrggen dan vroeger h.et geval was. Zoo werden in Manggar in het terrein der spuitbaggers met die nieuwe boormethode 38 overeenstemming werd verkregen, blijkende dit uit 6en ontwerp voor statuten en een ontwerp voor eene overeenkomst, welke laatste goed- gekeurd zou moeten worden door de wetgevende macht. in 1925/26 ertsafzettingeu op groote diepte aangetoond, welke het besohikbaar terrein voor twee der spuitbaggers met tien jaren vermeerderde. Het ligt voor de hand, dat met die nieuwe methode ook op andeie plaatsen van het eiland nog ontginbare afzettingen gevonden zijn en gevonden znllen worden. Aangeteekend zg nog, dat het onderzoek op de omliggende eilanden niets en in de territoriale wateren van feilliton zeer Weinig heeft opgeleverd. Uit het bovenstaande blijkt wel dnidelijk, dat door de krachtige hervatting van het grondonderzoek in terreinen die vroeger als niet ontginbaar werden besehouwd, en in terreinen die zelfs reeds eenmaal in handarbeid ontgonnen waren, langzamerhand de ertsreserve moest groeien, vooral als men bedenkt dat de hooge tinpr^zeu het bewerkea van zeer arme afzettingen mogelijk maakten, zoodat terrein van beter gehalte kon worden gespaard. Onderstaand overzicht geeft van e.e.a. een beeld. Werkj. Aantal boor- stellen Qeregi- streerd Waarvan : . Geroyeerd tengevolge van nader onderzoek Product alluviale ontginningen 1= tb 2-6 6-8 8-10 hooger dan 10 > 22/23 21 69.617 52.734 10.143 2.919 3.821 18.785 48.849 174.000 3.6 23/24 30 307.597 295.595 6.447 2.533 3.022 109.058 47.382 184.000 3.9 24/25 85 325.288 288.447 17.169 2.186 — 114.619 37.143 166.000 4.5 25/26 31 373.532 288.972 69.758 11.110 3.692 32.377 36.503 144.000 3.9 26/27 26 674.794 206.991 240.414 75.096 152.293 56.946 46.735 165.000 8.5 27/28 23 500.790 186.712 302.727 11.351 — 311.235 59.516 168.000 2.8 28/29 20 321.558 266.805 49.944 4.809 — 185.526 78.672 180.000 2.3 TOT kAL 2.573.176 1.586.256 696.602 110.004 162.828 828.546 354.800 1.181.000 3.3 PEECEJ fTAGES 62% 27% 4% 7% Op grond van de verriohte boringen en herberekeningen konden dus in de jaren volgetldle op het onderzoek der F.'T.C. geregistreerd worden 2.578.176 picols tin. Daarvan waren 62 % van een kn'aliteit, die, in de dagen dat het onderzoek der F.T.d. plaats had, als onontginbaar moeSten worden besehouwd, 27 % met een tin- rigkdom welke toen als bevredigend gold en slechts 11 % van goede kwaliteit. Tengevolge van het nadere onderzoek moefetai nit de registers Worden afgevoerd 39 Het lag verder in de bedoeling de overeenkomst te sluiten tusschen het N. I. Gouvemement en de B.M., waarbij beide partijen zouden overeenkomen een gemengd bedrijf te vormen, in welk bedrijf dan die partijen hunne rechten en bezittingen zouden inbrengen. De in 1921 ontworpen schema's (zie biz. 18 en volgende) zouden dus in hoofdtrekken worden gevolgd. De eerste ontwerpen, gemaakt door de heeren Ir. A. Groothoff en H. J. van Arkel, werden 27 Januari 1922 aan den Dir. GB. ter goed- keuring aangeboden. Zij werden in eene op 3 Februari 1922 met de heeren Pan en Houwert gehouden vergadering besproken, doch eene beslissing werd toen niet verkregen. Van beide zij den werden de ontwerpen bestudeerd en het gevolg is geweest, dat op 30 April 1922 opnieuw eene officieele bespreking plaats vond tusschen eenerzijds den Dir. GB, den heer P. Hovig, hoofd der Banka-tinwinning, den heer L. Houwink, hoofd van het mijnwezen, tevens Regeerings-Commissaris in Ned. Indie bij de B.M. en anderzijds de heeren E. A. Pan, F. J. Houwert en H. J. van Arkel, terwijl als secretaris fungeerde de heer A. Groothoff, hoofd- ingenieur ter beschikking van den Dir. GB. In deze bespreking decide de Dir. GB mede, dat de op 3 Februari 1922 besproken ontwerp- statuten van het voorgenomen gemeenschappelijk tinbedrijf opnieuw waren omgewerkt naar aanleiding van: a. de in haar laatste vergadering van 28 April 1922 vastgestelde conclusien van de gemeenschappelijke technisch-financieele commissie van onderzoek inzake het Billiton-bedrijf ; 828.546 picols en wegens ontginning worden afgeschreven 354.800 pieols, zoodat de aanwinst der geregistreerde ertsreserve bedroeg 1.389.830 picols tin. Dit verklaart waarom aan het einde van het werkjaar 1928/29 er nog ;bijna 1.900.000 picols tin in geregistreerde alluviale ertsreserve aanwezig waren, niettegen- staande in de tusschenliggende jaren belangrijke producties uit de alluviale ontgin- ningen zijn verkregen n.l. 1.181.000 pieols tin. Geeoncludeerd kan dus worden, dat men op Billiton nog vele jaren zal kunnem blijven exploiteeren op den tegeuwoordigeu voet, mits men medegaat met de verbetering, die de techniek — ook op het gebied van tinexploitatie — verschaft. 40 &. de inmiddels uit Nederland ontvangen definitieve statuten van de N.I.A.M.; c. eenige opmerkingen van den Landsadvocaat. Volgens dit ontwerp zou de nieuwe Maatschappij den naam dragen van „Gemeenscliappel)jke Mijnbouwmaatschappi] Billiton". De heer Pan, die dit ontwerp te voren ter inzage had gehad, kon zich met den inhoud niet in alien deele vereenigen en had daarom een eenigszins gewijzigd ontwerp samengesteld. De verschillen tusschen beide ontwerpen volgen uit hetgeen in de tweede Afdeeling van dit Overzicht wordt gezegd over de redenen, die geleid hebben tot de vaststelling der bestaande redactie van de artikelen der Statuten, Over de algemeene lijn, die in de Statuten was aangehouden, was men het echter eens. Aangezien in de notulen der vergadering niet gesproken wordt over den inhoud der ontwerp-overeenkomst en der ontworpen wet, wordt aangenomen, dat deze stukken toen tot geen opmerkingen aanleiding gaven. 41 HOOFDSTUK 3. CORRESPONDENTIE TUSSCHEN DEN M.V.K. EN DE INDISCHE REGEERING OVER DE INGEDIENDE ONTWERPEN. Bij brief van 11 Mei 1922 No. 170. T.A.Geheim gaf de Dir. G.B. aan den Landvoogd kennis van den stand der onderhandelingen en van de conclusien, waartoe de financieel-technische Commissie was ge- komen. Dit schrijven werd met de op 2 Juni 1922 gemaakte opmerkingen van den Raad van Indie (zie hierachter) bij mailrapport ter kennis van den M.v.K. gebracht. Bij schrijven van 7 Juli 1922 No. 230/T.A. Geheim volgde het vol- ledige rapport der Commissie. Ten slotte ontving de M.v.K. op 11 September 1922 van de B.M. de navolgende stukken: a. een verslag van het besprokene te Bandoeng op 30 April 1922; b. het ontwerp der statuten, samengesteld door den Dir. GB. ; c. de navolgende stukken, opgemaakt door den Raad van Commis- sarissen in zijne vergadering van 5 September t. v.: 42 1. een ontwerp der statuten; 2. eene overeenkomst, te sluiten tusschen de Regeering van Ned. Indie en de B.M. onder nadere goedkeuring van den M.v.K. en behoudens bekrachtiging door de Wet en de alge- meene vergadering van aandeelhouders der B.M. ; 3. een ontwerp- wet; 4. een memorie van toelichting. De ontwerp-statuten waren — evenals in Indie was geschied — samengesteld naar die der N.I.A.M. Dit was niet geschied voor de ontwerpen voor de wet en voor de overeenkomst; hiervoor was de in Indie aangenomen vorm aangehouden. De M.v.K. achtte de door de Indische Regeering verstrekte gegevens niet voldoende om zich daaruit een juist oordeel te kunnen vormen nopens de wenschelijkheid om tot oprichting van een gemengd be- drijf over te gaan. Bovendien kon hij zich niet vereenigen met het denkbeeld om eene tusschen de N.I. Regeering en de B.M. te sluiten overeenkomst door de wet te doen bekrachtigen. In verband daarmede verzocht hij op 6 October 1922 telegrafisch nadere inlichtingen en verduidelijkte dit telegram bij schrijven van 20 October d.a.v. 1/1760 Vertrouwelijk. In dat schrijven wordt — behoudens opmerkingen over den inhoud van enkele artikelen der statuten, waarop in de tweede Afdeeling van dit Overzicht zal worden teruggekomen — het volgende gezegd : ,jMet veel belangstelling heb ik kennis genomen van Uw brief „van 27 Juni j.l. No. 88/3x betreffende de voorloopige voor- „stellen van den Dir. GB. nopens oprichting van een gemeen- „schappelijk tinbedrijf op Billiton, zoomede van het sedert „onder de nummers 786x en 877x van het loopend mailrapport „ontvangen verslag met bijlagen van de op 3 Februari t.v. in „samenwerking met de B.M. ingestelde Commissie. „Naar aanleiding daarvan heb ik de eer allereerst onder de aan- „dacht van Uwe Excellentie te brengen, dat naar het mij voor- 43 4 „komt, eene regeling in den geest van die, welke door den heer „Roelofsen is ontworpen, slechts aan het oordeel van den Volks- „raad en de Staten-Generaal zal mogen worden onderworpen, ,,wanneer de regeering met gedbcumenteerde gegevens kan „aantoonen, dat een zoodanige exploitatie in gemengd bedrijf „voor het Land per saldo grooter geldelijk voordeel belooft dan „verwacht mag worden uit handhaving van de nog resteerende „jaren van het bii de wet van 18 Juni 1892 (Indisch Staatsblad „No. 182) goedgekeurde contract met de B.M., vermoedelijk ge- „volgd door sluiting van de ontginning na afloop van de over- „eenkomst. „Uit de mij toegezonden stukken blijkt niet, dat deze praealabele „quaestie onder de oogen is gezien. „Wel lees ik op biz. 63 van het door de heeren Hovig en „Houwert samengesteld „Overzicht van het bedrijf en beschou- „wing over de ontginningspolitiek" — na een betoog, dat rap- „porteurs met het oog op de onzekerheid der tijden achterwege „meenen te moeten laten eene beschouwing voor beide gevallen „van de rentabiliteit, waarbij de verkregen einduitkomsten „naast elkaar zouden kunnen worden gesteld — de opmerking, „ „dat van een zuiver bedrijf sstandpunt bezien de zekerheid van „een rustigen voortgang van de ontginning grootere voordeelen „moet opleveren dan een mogelijke interruptie, die het beheers- „inzicht geheel zou werpen op riicksichtslos winstbejag, zonder „rekening te houden met de gevolgen daarvan" ". Doch daarmede „is nog niet gezegd, dat laatstbedoelde wijze van ontginning „met het oog op de dringende behoefte thans en in de eerstvol- „gende jaren om de inkomsten van den Lande zoo hoog mogelijk „op te voeren, voor het Gouvemement niet de voordeeligste zou „kunnen zijn. „Ik verzoek Uwe Excellentie daarom deze aangelegenheid alsnog „onverwijld aan een deskundig onderzoek te doen onderwerpen „en mij de uitkomsten daarvan, kan het zijn zoo gedetailleerd ,, mogelijk, te seinen. „Slechts wanneer door dit onderzoek het bestaande dubium op „eene voor mijn gevoel bevredigende wijze wordt weggenomen, „zou ik er accoord mede kunnen gaan, dat de onderhandelingen 44 „met de B.M. op de basis van de door den Dir. GB voorgestelde „regeling worden beeindigd. „Na behandeling van deze principieele vraag, waarmede naar „mijn inzicht de geheele zaak staat of valt, moge ik thans komen „tot de ontworpen regeling zelf. „Uit het in afschrift hiernevens gaand schrijven van de B.M. „van 11 September j.l. ^) is mij gebleken, dat zij zich vast- „legging van de regeling in een contract dacht, welk contract „zou zijn te bekrachtigen bij de wet. Nevens die bekrachtiging „zou bedoelde wet dan slechts enkele bepalingen behelzen, „hoofdzakelijk strekkende om ten aanzien van de op te richten „naamlooze vennootschap afwijkingen van het Wetboek van „Koophandel en eventueel van andere wetten te sanctionneeren. „Deze constructie komt mij weinig aanbevelenswaardig voor, „om dezelfde reden, die my blijkens myn vertrouwelijk „schrijven van 23 October 1920 6e Afdeeling No. 20/1918 ^) er „afkeerig van maakte, een wederindiening in gewijzigden vorm „van het wetsontwerp van Minister Pleyte in overweging te „nemen. Ik acht het daarom aangewezen om ten deze, evenals „met Djambi is geschied, de geheele materie bij de wet te „regelen. „Gaame zal ik nu zoo spoedig mogelijk een wetsontwerp ont- „vangen, hetwelk op vele punten gelijkluidend zal kunnen zijn „met of slechts in geringe mate zal behoeven af te wijken van de „wet van 5 Juli 1921 (Ned. Staatsblad No. 845) nopens de „oprichting van de N.I.A.M. Tevens houd ik mij voor onverwijl- „de toezending van de ontwerp-statuten aanbevolen". Naar aanleiding van dit schrijven ontstond een telegrafische cor- respondentie tusschen den M.v.K. en de Indische Regeering, die ein- digde door de indiening op 13 Januari 1923 door den Dir. GB. aan „i) Ik heb mij vergewist, dat de Gedelegeerd Commissaris der Maatachapp^, „de heer E. A. Pan, die 10 dezer bereids wederom naar Indie is seheep gegaan, „een kopie van de bg dit schr^ven overgelegde stukken heeft medegenomen. jjEenvoudigheidshalve meen ik daarom overlegging van deze Igvige bescheiden „achterwege te mogen laten". Zie hiervoor biz. 10. 45 de Indische Regeering en later door deze aan den M.v.K. van een wetsontwerp, van ontwerp-statuteri en van het ontwerp voor een memorie van toelichting, bestemd voor den Volksraad, uit den in- houd van welke stukken bleek, dat volledig rekening was gehouden met de wenschen van den M.v.K; Nopens diens eersten wensch — aantooning, dat exploitatie in ge- mengd bedrijf voor de Regeering van gtoOter geldelijk voordeel zal zijn dan verwacht mag worden uit handhavihg van het Billiton- contract van 1892 tot 30 April 1927, gevolgd door sluiting der ont- ginningen op dat tijdstip — zegt de M.v.T. : „be geldelijke gevolgen der invoering van een genleenschappe- „lijk bedrijf op Billiton volgens de beschreven opzet laten zich, „in verband met de onzekerheid van de in volgeftde jaren gel- „dende tinprijzen, zeer bezwaarlijk in cijfers uitdrukken. „0m eenigsziiis de gedachten te bepalen, volge hieronder (met „het noodige voorbehoud in verband met veranderde markt- „prijzen) een financieel overzicht, dat uitgaat van een gemid- „delde wlnstmarge van f 25, — per picol tin, welk bedrag in de periode 1900 — 1920 voor de B.M. een minimum jaargemiddelde „is geweest. „Het door de Commissie van deskundigen in beschoUwing ge- „noraen productie-plan voor het gemeenschappelijk bedrijf gaat „uit van een ja,arlijksche productie van 120.000 a 130.000 picols, „zoodat de eftsreserve in 10 a 15 jaren uitgeput kan zijn. Bij „de gestelde ftiarge van / 25, — tusschen verkoopprijs en kost- „prijs per picol tin wordt de winst dan 3 a 3>4 millioen gulden „per jaar of in 10 a 15 jaren in ronde cijfers f 30.000.000,— „a / 48.000.000, — . Voorts zal volgens den financieelen opzet by „liquidatie na volledige uitbuiting der ertsreserve de nominale „waarde van het aandeelenkapitaal d.i. f 16.000.000, — uitge- „keerd kunnen worden uit hetgeen van de afgeschreven bezit- „tingen en reservefondsen vrij komt. „De gezamenlijke winst- en liquidatie-uitkeeringen zullen dus „bedragen 46 & 64 millioen gulden, te vermindefen met de aan „de B.M. toekomende preferente vordering van rond J 3.000.000,—, derhalve / 43.000.000,— a f 61.000.000,—. Het 46 „aandeel van den Lande in deze netto-opbrengst bedraagt 5/8e „of ongeveer / 27.000.000,— a / 38,000.000,—. „Bij voortzetting van de huidige op snelle afrooming der erts- „reserve en liquidatie in 1927 gerichte ontginningspolitiek der „B.M. zal na dat jaar geen tinbedrijf van eenige beteekenis „meer op Billiton mogelijk zijn en dientengevolge 400.000 a ,,500.000 picols tin onontginbaar achterblijven. In dat geval zal „op de waarde der bezittingen bovendien 2 a 3 millioen gulden „verloren worden, ook al neemt men in aanmerking, dat het „Land wellicht nog eenige inkomsten van kleine ontginningen „na 1927 zal trekken. „Bij de aangenomen winstmarge van / 25, — per picol beteekent „een en ander een verlies van / 12.000.000, — a / 16.000.000, — , „dat door invoering van het gemengde bedrijf voorkomen kan „ worden, hetgeen voor het Land een voordeel van 5/8e of J 7.500.000,— a / 10.000.000,— kan beteekenen". Wat betreft de tweede wensch van den M.v.K. — het regelen van de geheele materie bij de wet en zoowel statuten als wetsontwerp gieten in den vorm, die toegepast was bij de N.I.A.M. — nit den brief van den Dir. GB. bleek, dat het wetsontwerp grootendeels gelijkluidend was gemaakt met de door den Minister bedoelde wet, terwijl voor de statuten was aangehouden de daaraan door de B.M. in hare tegen- voorstellen (zie biz. 42) gegeven vorm en zulks omdat die vorm reeds ontleend was aan de Djambi-ontwerpen en na besprekingen met hot Departement van Kolonien met instemming van den Minister was gekozeij. De M.v.K. verklaarde in zijn schrijven van 24 Maart 1923 No. 1/474 enkele wijzigingen ip de gezonden ontwerpen — waarop in de tweede Afdeeling van dit Overzicht zal worden teruggekomen — noodzake- lijk te achten, zoodat hij zlch daarmede bereid verklaarde die ont- werpen bij de Volksvertegenwoordiging te zuUen indienen, indien die wijzigingen zouden worden aangebracht. 47 HOOFDSTUK 4. BEHANDELING DER VOORSTELLEN IN DEN VOLKSRAAD. Den lien April 1923 werden de ontwerpen bij den Volksraad ter overweging ingediend. In de daarbij behoorende M.v.T. komen — behalve de reeds geciteer- de — nog de volgende passages voor over het nut van de voorgestelde oplossing en over de keuze van den vorm, waarin de exploitatie zou worden voortgezet: „Het wetsontwerp heeft ten doel het bestaande tinbedrijf der ,,B.M. na afloop van het werkjaar 1922/23 te doen inbrengen „in een nieuwe door het Land met die Mij samen op te richten „N.V. G.M.B., die de tinwinning in het gewest Billiton voortzet, „ook na afloop van de thans geldende concessie, „Nadat sedert vele jaren gevoerde onderhandelingen om, in ver- „band met het naderende concessie-einde in 1927, tijdig een „voor het Land en de B.M. bevredigende oplossing te verkrijgen, „tot geen resultaat hadden geleid, is het ten slotte gelukt deze „voor beide partijen aannemelijke belangenverhouding te ont- „werpen, die waarborgen schept, dat de op den spoedigen af- „loop der tegenwoordige concessie gerichte verhaaste uitbuiting 48 „der nog bestaande ertsreserve zoo spoedig mogelijk zal ophou- „den. Het is niet alleen in het voordeel van het Land, doch ook „in het belang der gemeenschap gewenscht, dat dit afroomen „van den nog restenden tinvoorraad van Billiton ten spoedigste „worde vervangen door een meer economische ontginningswijze. „En als bij den te stichten nieuwen bedrijfsvomi door het Land „overwegende zeggingschap in het algemeen beheer kan worden „verkregen, zal voortijdige uitputting van den bodemrijkdom, „dat is van de voornaamste levensbron van het eiland, afdoende „voorkomen kunnen worden. De in technischen zin meer ratio- „neele werkmethoden, die een rustig voortgaand gemeenschap- „pelijk mijnbedrijf kan toepassen, waarborgen bovendien meer „totaal gewin voor beide deelnemers, omdat alleen daardoor „inderdaad al het ontginbare erts nog met voordeel gewonnen „zal kunnen worden en te vermijden is, dat een deel daarvan „niet meer economisch ontginbaar, dus waardeloos wordt „gemaakt". En verder over de keuze der voorgestelde oplossing: „Uit het verslag der Commissie blijkt duidelijk het groote ver- „schil tusschen den stand van zaken op Billiton tijdens de be- „handeling van het wetsontwerp in de Tweede Kamer in het „jaar 1917 en thans. Toentertijd waren de verwachtingen over „de toekomst van het Billiton-bedrijf hoog gespannen, vooral „in het vooruitzicht van een toenemende uitbreiding van den „diepbouw, die de alluviale ontginningen, waarvan het einde „reeds in zicht kwam, op den duur zou kunnen vervangen. Velen „meenden het einde der concessie zonder veel risico voor den „Staat te kunnen afwachten en achtten een vroegtijdige regeling „tusschen Staat en Maatschappij niet urgent. „De tegenwoordige situatie wordt na de tegenvallers met de „diepbouw-ontginningen feitelijk beheerscht door de aangetoon- „de alluviale ertsreserve, welke volgens het bij het verslag der „Conmiissie gevoegd uitvoerige rapport van den mijningenieur „der Banka-tinwinning W. F. F, Oppenoorth, niet meer voor „groote uitbreiding vatbaar is. Daarbij komt, dat de B.M., toen „zij haar kansen op tijdige concessie-verlenging meer en meer 49 „zag verminderen en een voor Regeering en Maatschappij aan- „nemelijke oplossing uitbleef, het zekere voor het onzekere nam „en haar bedrijf gericht heeft op een sterk versnelde uitputting „der aangetoonde reserve. Het resultaat van deze ontginnings- „politiek welke niet in strijd komt met de bepalingen der over- „eenkomst van 1892, is een stijgende productie in de jaren na ,,1917 en wel van rond 100.000 picols in dat jaar tot ruim ,,190.000 picols in het afgeloopen werkjaar 1921/22. De Commis- „sie heeft voorts geconstateerd, dat de B.M. over voldoende „technische hulpmiddelen en arbeidskrachten beschikt om haar „productie tot minstens 200.000 picols per jaar op te voeren. „Door de Commissieleden P. Hovig en F. J. Houwert is een zeer „gedetailleerde vergelijking uitgewerkt van de ontginning der „ertsreserve : „a. bij invoering van de werkplannen voor een gemengd bedrijf, „waarbij het bedrijf op rationeele wijze en met de meest „geeigende technische hulpmiddelen ongestoord voortgang „kan hebben; „b. bij doorvoering van de plannen der B.M., dus met vervroeg- „de beeindiging en dientengevolge versnelde uitputting der „ertsreserve. „In het eerste geval kan de geheele ertsreserve in continu- „bedrijf rationeel en economisch ontgonnen worden, d.w.z. op „de voor elk terrein meest geeigende en voordeeligste methode „in verband met de heerschende marktprijzen van tin. Op die „wijze komt men tot een ontginningsplan van 10 a 15 jaren met „een gemiddelde jaarproductie van 120.000 a 130.000 picols, „waarbij tevens betere gelegenheid ontstaat om door voortgezet „grondonderzoek een mogelijke uitbreiding der ertsreserve te „verkrijgen. „In het tweede geval d.w.z. bij voortzetting van de bedrijfs- „politiek der Maatschappij, blijft na 1927 slechts een erts- „reserve over, welke wegens het verdwijnen der gunstige ge- „deelten (kernen) uit de ertscentra, een te lagen tinrijkdom zal „hebben om daarop een bedrijf van eenige beteekenis te kunnen „vestigen. Naar schatting zuUen in het laatste geval 400.000 a ,,500.000 picols tin onontginbaar blijven, hetgeen bij de tegen- „woordige winstmarge van rond f 30,; — per picol een verlies 50 „van minstens 12 a 15 millioen gulden zou beteekenen. Ook de „gunstige gelegenheid voor het zoeken naar tijdige versterking „der ertsreserve zou dan voorbijgegaan zijn. „Sluit men een concessie-verlenging uit wegens de daaraan ver- „bonden moeilijkheden tot regeling van de in dit geval voor den „Staat gewenschte overwegende medezeggingschap en controle „ter zake van de toe te passen ontginnings- en verkooppolitiek, „dan is onder de hiervoor geschetste omstandigheden de vor- „ming van een gemeenschappelijk bedrijf voor de voortzetting „der tinwinning van de B.M. de aangewezen weg tot oplossing „van het hangende vraagstuk. „Hiermede wordt tevens op een voor den Lande voordeelige en „ook voor de Maatschappij aannemelijke wijze, voldaan aan het, „in de aangenomen motie-Boissevain door de Tweede Kamer „uitgedrukte verlangen, dat in overleg met het Bestuur der ,,B.M. een behoorlijke gang der ontginning tot en na 1927 ver- „zekerd worde. „De deskundige Commissie heeft aangetoond, dat de exploitatie ..dooi" de B.M. goed geschiedt. Staatsexploitatie zou hier moei- „lijk verbetering kunnen brengen, ook al staat de organisatie „en de technische uitrusting van het Landsbedrijf op Banka „bij die van het particuliere bedrijf op Billiton volstrekt niet ten „achter. De tinbedrijven op Banka en Billiton echter hebben „hun eigen zeer afwijkende historische ontwikkeling en bieden „belangrijke verschillen, vooral in de arbeidsorganisatie. „De leiding van het Billiton'bedrijf zonder meer in handen „geven aan personeel met bedrijfservaring van Banka zou in de „practijk ongetwijfeld min of meer desorganiseerend en storend „inwerken op het bedrijf op beide eilanden, hetgeen trouwens „ook het geval zou zijn, indien men het Banka-bedrijf met per- „soneel van de B.M. zou willen voortzetten. Bovendien zou „iedere ervaren ingenieur, opziener of arbeider van Banka naar „Billiton overgebracht, een verlies beteekenen aan inkomsten, „omdat die werkkrachten op Banka veel productiever, dus met „meer voordeel voor de schatkist, zijn te gebruiken dan op Billi- „ton met zijn armere ertsreserve. „Geleidelijke voorbereiding tot Staatsexploitatie, als bedoeld in „de door de Tweede Kamer in October 1917 verworpen motie- 51 „IJzerman, is onuitvoerbaar, omdat de B.M. daartoe niet „wenscht mede te werken, gelijk ook by de door Minister Iden- „burg gedane poging tot overleg gebleken is. „De Commissie heeft geconstateerd, dat de beste oplossing die „is, welke het tinwinningsbedrijf op Billiton zoo spoedig moge- „lijk verlost van den onnatuurlijken druk, waaronder het thans „moet werken en tot de hoogst mogelijke productie wordt op- „gezweept onder de dreiging van het naderend concessie-einde, „Door het bedrijf van dien hoogen druk te ontdoen, bevordert „men bovendien de geleidelijke verbetering van de tinmarkt, „die min of meer overvoerd is en zeker niet beter wordt door „het versterkte aanbod van Billiton-tin als gevolg van de on- „natuurlijk opgedreven productie der Mij. Niet alleen uit hoofde „van zijn aandeel in de opbrengst van Billiton, maar vooral met „het oog op de zeer groote inkomsten van het Land uit den „verkoop van Banka-tin, is een nadeelige invloed op de tinmarkt „voor de schatkist niet zonder beteekenis. „Versnelde uitputting van de door de B.M. aangetoonde erts- „reserve, zonder dat het bedrijf in de gelegenheid is deze tijdig „aan te vuUen door verder onderzoek op Billiton of omliggende „eilanden en in de territoriale wateren beteekent bovendien niet „alleen een voortijdige economische ondergang van het gewest „Billiton, dat zijn welvaart uitsluitend aan de mijnindustrie „dankt, maar ook een vervroegde vernietiging van een bestaan- „de goede arbeidsorganisatie, waaraan thans een zeventien- „duizendtal rustige Chineesche arbeiders verbonden zijn". Den Sen Mei 1923 verscheen het Afdeelingsverslag. Daaruit bleek, zooals te verwachten was, dat er voorstanders waren van: a. behoud van den bestaanden toestand met kans op Staatsexploi- tatie van 1927 af ; 6. verlenging der concessie op beperkende voorwaarden ^) ; 1) Dezo voorwaarden zouden dan omvatten: a. vaststelling ia overleg met de Eegeeriag van de jaarlijlis aan de markt te brengen hoeveelheid tin; 6. regeling van de ontginning in diepbouw tegelijk met die op alluviale gronden. 52 c. den gekozen vorm van een gemengd bedrijf. In de M.V.A., verschenen op 9 Mei 1923, werd daarop o.a, geant- woord : „De Regeering ontraadt beslist de door enkele leden wenschelijk „geachte opschorting eener beslissing omtrent het ingediende „wetsvoorstel. Zulks zou de economische voortzetting van het ..Billiton-bedrijf weder geheel op losse schroeven zetten tot „schade van den Lande". en verder: „Zelfs indien het mogelijk zou zijn — hetgeen bovendien nog „betwijfeld wordt — om verbeterde voorwaarden in den geest „als door meerdere leden werd aangegeven voor eene verlenging „der concessie overeen te komen, zal naar het inzicht der „Regeering het gemengde bedrijf wegens de daaraan verbonden „grootere medezeggingschap, meerdere kans op behoorlijke „samenwerking en grootere soepelheid voor den Lande toch nog „meer aanbeveling verdienen. Dan alleen kan men als het ware „jaar voor jaar de meest gewenschte ontginningspolitiek in „verband met de heerschende omstandigheden vaststellen en „daarin zoo noodig ook tusschentijds ingrijpen, welk voordeel „bij particuliere exploitatie krachtens eene in bijzonderheden „tredende concessie vrijwel niet te bereiken is en telkens tot j.moeilijk oplosbare meeningsverschillen aanleiding zou geven. „In het voorgestelde gemengde bedrijf geeft het belang van het „Land als grootste aandeelhouder den doorslag, welk voordeel „bij zuivere particuliere exploitatie ondanks allerlei bijzondere „concessie-voorwaarden nooit in die mate te verkrijgen is". 