Rules of golf
Wellicht oorspronkelgk hoog{e'^ootsman (zie verder aid.). II Boots-man, Nauclerus, tiatiarchus, KIL. — Als een Boodtsman . . . soo veel geleert beeft, dat by nu meest al weet wat de Zeevaert in beeft; soo geeft by bem uyt voor Stuerman, en doet niet meer den arbeydt van pompen, winden enz., TI88CHER, Sinnep. 144 a. Men (verbiedt) alle Bootsluyden en alien anderen, dat bem niemandt en vervordere te bebben nocb te brengen op de Sobeepen eenige Bnlten of Sacken, gevult metHooy of Kaf. Or. Flacaatb. 5, 278 A (a^. 1702). Een stop, waer in de Bootsman syn randsoen van smeer bewaerde, rogqevben, Lagverh. 13. Nu begon bij te vertellen wie bg was Dat bg nu bootsman was, ,zooveel als 'n sersant" ... vgf jaar naar Oost-Inje geweest. ... En bg keek . . . naar zijn strepen, werum. bunino, Marinesch. 32. Als zwabber begon uen en de laatste jaren als bootsman gevaren, v. maurik, V. all. Slag, 152. Eindelgk monsterde ik aan als bootsman op de Maria Louisa , een driemastscbip , 164. Noemt een Boots-man Schipper, een Mpnick Pater, Een Dienst-maegbt Yryster, een Nonne Mater, ... Soo suit gby over al s0n lief ende waert: Want de logen beeft de bette ste^ by den baert. viiMJCHRK, Brabb. 88. — Spreekw. Sen schipper zander geld is eens bootsmans gek (harreb. 1, %\ a). — Die zijn t^'^'e weet te gissen , En zijn touwije weet te splissen. En zyn glas te roere staan, Mag wel voor een* bootsman g aan {a. ic. 1, 81^; verg. 3, Ulb). 3) Op de landswerven bad men vroeger ook een hoogbootsman die, met een bootsman, bet toezicbt en bestuur bad over al wat op den takelzolder wordt gereedgcmaakt en tevens over bet toetuigen en gedeeltelgk uitrusten van scbepen die nog niet in dienst waren, maar voor den dienst gereedge- 17 Digitized by Google 515 BOOTSMAN. BOOTSMANSVOERING. 516 maakt werden. Thans is daaruiede alleen een boots- man belast. — Vandaar ook : Arbeider, die b^ groote werken met de regeling van de touw werken belast is, veelal een gewezcn varensgezel. ^amenst. BooUmaiuJuiring ^ -maaty -voerinfj (zie die woorden). — In de bet. 2). BooUmansbak ^ bak (tafel) waarvan de bootsman baksmeester is en waaraan de bootsmansgasten zitteu (»Hei volk ytiVi di^ Bootsmans bak", ROOGEYBBN, Doyverh. 13); bootsmansjluit ( «De schipper loopt . . . met z'yn booUmansfluit in de ... band over bet dek enz*\ wbrum. buning, Marinesch. 128); booUmantgast y een der matrozen die onder den bootsman staan en met bem aanden- zelfden bak eten; booUmansleerling , scbepeling aan boord der oorlogsscbepen ge.pl aa tat om tot onder- officier opgeleid te worden; A?o/*/iui«**/otf///c, plankje dat, eveni^ eene balans met scbalen bangende, op- gebescben wordt en waarop een matroos zitten kan om werkzaambeden in bet tuig te verricbten, daar waar bg er zonder dat niet by kan (,0m de stengen en verdere staande rondbouten te scbrapen en te barpnizen gebruikt men bet booUmaruttoeltjg'* , PILAAK-M086KL, lift Tuig y 420); booUmatuvrouw (.De Vrouw bad een flodderboed op, en veel van eene Zielverkoopster . . . ; immers van een Oost- indiscb BooUman* Vrouw" y Leev. 1 , 193 ). — Als tweede lid. Hoog-f onderboottman (zie die woorden). BOOTSMANSHARING, znw. vr. (als verzamelnaam); zonder mv. Zekere zeer goede soort van baring, groot van stuk en groen van kleur, die in Jnni, te gelyk met de nieuwe baring, aan- gevoerd en veel voor spekbokking gebruikt wordt; soms gelykgesteld met Steurharing. De reden der benaming is onbekend; verg. Buismanshabino. || De Vs {vaatjes) en kinnetjes Bootsmansbaring boa- den in 70 a 90, en 170 a 180 stuks, Uit eene aan- bieding. BOOTSMANSMAAT — ook , by verkorting , BOOTSMAAT — , znw. m., mv. -*. Uit BooUTnan, in de bet. 2), en Maai. Scbeepsonderofficier die, onder den bootsman, meer bepaaldelyk belast is met bet toezicbt over en de zorg voor bet tnig van den grooten mast, boven de mars. Op groote oorlogs- scbepen beeft men er drie (eerste, tweede en derde bootsmanSMoat) y met den rang van korporaal. || Bootsmans maat, onder boog Bootsman, marin. — Nu zal ik van bootsmaat Wommers zyn flnit te leen vragen en als ik nu bet sienjaal geef, dan kom jy naar omlaag, wxrvm. buning, Marinetch. 89. Bootsmaat I Zul je eens even naar boven (tit hei want) gaan en kyken, dat ze me die boel daar beboorlyk laten marseeren? 200. Als ik eens onder- officier werd (ik was al matroos eerste klas), als ik bootsmaat werd of kwartiermeester, dan zou H wel gaan, 142. Als licbt matroos en matroos bebik een reis of zes naar Oostinje gemaakt en den laatsten keer kwam ik als bootmansmaat tbuis, y. MAURIK , V. all. Stagy 157. Een bootsmansmaat , die built! Donders neen, dat gaat niet, 161. 9aiiieBst. Bootsmansmaat^bai y bak (tafel) waar- van een bootsmansmaat baksmeester is, naar gelang vail diens rang eerste- y tweede- of derde bootsmans- maatsbak genoemd; bootsmansmaatsgast , scbepeling aan den bak van den bootsmansmaat geplaatst. BOOTSMANSVOERING — bootsmans- VOBR — , znw. vr.; zonder mv. Uit Bootsman , in de bet. 2), en Foering, koopmanscbap (zie aid.). Koopmanscbap, den bootsman in 't bgzonder toe- beboorende, waarmede by voor eigen rekening handcl dryft. Na 1671, toen de veering werd afge- scbaft, verouderd. || Die groote frauden die gepleecbt worden onder decksel van de Bootsmans voeringe, waer door . . . de Koopluyden ende Negotiatien . .. grootelycks verkort ... worden. Or. Placaatb. 1, 1026 a (a®. 1597). Datmen ben beur eyghen coop- manscbap benemen souw, en gevender weer een balve boots-mans voering voor in plaets, mbermin, Com. Vet. 17. — Zegsw. Hy heeft er eene halve bootsmans- voering voor, harrbb. 1, 81 «. BOOTSSCHOEN, znw. m., mv. -en. Uit Boot (I), in debet. 1), en Sckoen. Houten plaat , die buiten boord wordt gebangen en tegen welke de boot rust als zy tegen bet scbip uit bet water wordt gebeven om gebreeuwd, gcteerd enz. te I worden. Men doet dat enkele malen op koopvaardy- scbepen, op oorlogsscbepen nooit. BOOTSSLEEPEB, znw. m., mv. -s. Van , Boot (I), in de bet. 1) en Steepen met -er. Touw waarmede de boot aan bet scbip bevestigd is en aobteraan gesleept wordt. i BOOTS VOLK, znw. onz.; zonder mv. Uit Boot (I), in de bet. 1 of 2), en Volky in deu zin van: bemanuing. De gezamenlyke bootsgezellen , bet scbeepsvolk. Tbans alleen nog in den bistoriscben styl. II Ook beeft men al 't bootsvolk van de zes scbeepen met een maand gaadje begiftigt, brandt, De Ruiter, 123 (zie ook 990). Het bootevolk seer verbaest klom op bet boort der kielen , drostb, Overbl. 30. De Capiteynen, bare Officieren, Boots- volck en Soldaten, en sullen geene questien tegen malkanderen neemen, op poene em.y Gr. Placaatb. 5, 278 a {a9. 1702). De bulke en de twee kagen staken van wal. Het bootsvolk wierp de stad Amster- dam een driedubbel boezce ! ten vaarwel toe , coNsc. 1, 247 a. Een VIote..., Waer van het Boota-volck vranck en veyligh mocht aensien Twee Lexers aende strand malkand'ren *t Toor-hooft blen. voNDEL 1, 187 (zie ook 7, 647). Het bootsTolk tjjgi terstond aan H slaven; Het drilt den haak in de yskorst vast, Het boomt zicb door de ontsloten baTen. TOLLENS 10, 24. BOB (I) — BORRB — , tusscbenw. Nabootsing van bet bruliend geluid der duivels in de mysterie- , mirakel- en zinnespelen; dikw^ls verbonden met Ha. Ten nauwste verwant met Borlen, bur{re)leny in de Middeleeuwen eveneens inzonderbeid gebruikt ter aandniding van dergelyke geluiden(zieBoRLBN). Andere verklankingen , met bor- aanvangende, zyn, bebalve Bor (II), nog: Borbeleny BordeUn, Borre- leny BorteleUy voorts Borrekikien ; zie deze woorden en verg. verder Bobr (II), Brr, Prot en Pruttb- LBN. De gissing van vbrwijs {Jant. op Sacr. v. d. Nieuw. vs. 1095) dat bor, evenals nfri. boarre: kater zou beteekenen en eene der vele benamingen van den duivel zyn, is stellig onjuist; evenmin zal men bet woord in verband mogen brengen met borriety de benaming van zekeren rondwarenden belscben bond (v. D. BBROH, Wdb. d. Nederl. My thai. 210; verg. MOLEMA 20 a). || Bor, bier omme (t. w. om zielen te verderven) elc doe syn quaetste, Sacr. V. d. Nieuw. 62. Borre! laedt ons van bier ver- vliegen, Wy sullen nocb menigen mentcb bedrie- gen, 73. Lucifer. Bor I waer 8||dy alien, der hellen Khespuys gruys, Duyvels, hoe sidt ght| dus stiUe als een mays thuys? Ohy helsghe wolven , ick sal duer tcryten splQten. . .. Baalb. Bor! bier syn wy em, Trou m. hi. 83 (Spel r. Stnte Trudo). Digitized by Google 517 BOR (I). BOllAT. 518 Ler. Bor, duyvel, wat It van doser herckinfirenf Baalb. Hoe thierdy too ghelyck den heUghen dondere? 190 (en BOO herhaaldelQk op biz. 83—86, [161, 190—192, 213-217). Borrha, borrha, borrhn, waer z^dy, tpuw't noyt so gram Waer blQfdy, Ic tpuwe vyer en vlam. B. V. spitBc, Christ. Bidder^ 69 (rf*" duirtl apreelcf). — In de volgende plaats, waarin een pastooreen door den duivel bezeten koopman, die op 't uiterste ligt, de biecht afneemt, bootst bor niet zoozeereen eigenljk gebml na als wel hetgelaid van rommelende ingewanden of van eene oprisping, een boer^ en andere onwUlekeurige, onhebbel\jke gelaiden; verg. ook a. y>. 73, 78 — 79, alsmede de overeenkoiustige plaatsen der omwerking {Een Christ. Tragedia. Die Coopman enz. Gron. 1613), en zie Bor (II). In hoeverre dit ook op de voornfgaande plaatsen be- doeld is, valt moeilqk te zeggen; in alien gevalle word! de etymologie van Boer (II) hierdoor be- veatigd. Satan masckt gheruchte. Bor bor bor. Pastoor. Uwen boyck rammelt van verueerthcyt. C4>opman. Ten Is dat niet Try gheseyt em. . .. Satan gorgelt oft snusrct. Bor hor hor gaeh. PoBtoor. Wadden qnelllnghe en torment Laos condt ghy uwen bnyok niet bcdwln^hen present. Coopman, lek en bens niet enx. Com. r. d, heketrden Coopman^ 65—66. — In Znid-Nederland is deze aanduiding van bet duivelsch gebrul nog zeer lang in gebruik ge- bleveu: in een zinnebeeldig prooessiespel , in 1698 te Brngge vertoond, komt ,borha, ba, ba, ba" berbaaldelgk voor als referein van een lied, door Asinodens gezongen, en als nitrodp van .de Duyvels al t'asmen*' (zie J. droomkrs, Langh gewetute Vrede-vreught , 25—28). BOB (in, znw. Zie Sort. BOBAGxE. Zie Bbrnaoic. BOBAT — voorbeen ook burat, boukat, tbans gevroonlqk brat — , znw. onz., mv. (in de bet. 2) -ten. Mnl. burat, bourat^ mnd. burrat. Ont- leend nit bet Romaanscb: mlat. burratium^ it. buratto, fr. borate bourat, burat (voorbeen ook bourraty borras), afgeleid van mlat. bura, burra, grove woUen stof, fr. bure (vanwaar bureku), mnl. burre. 1) Als stofnaam. Zekere ge woven stof, voorbeen gewoonlgk bestaande nit zqde en wol (zie o. a. nog BKzoN, Diet, des tissus, 1, 98), en voor allerlei kleedingstnkken , vooral kousen , gebruikt ; tbans bier te lande (al tbans te Leiden) : Eene soort van s^'etgaren, vervaardigd nit gekamde wol, vooral dienende tot bet omboorden van knoopsgaten. Eene mindere soort Tan sajet, gebruikt voor bet stoppen en mazen Tan kousen, wordt door winkeliers en buisvronwen ook wel brat genoemd. Verg. voor zulk een bebond der oude benaming voor een gewqzigd fabrikaat BoMBAZiJN en Oriin (II). || Borat, burat. Mul- titia. Oenui panni seriei, kil. 82 a, 886 a en b. Brat of Borat. Wolie en zyde stof ulzo genaamd. Du buratin. Sorte cP^toffe, ou de popeline dont la Ckaine est de Soye fort deliSe^ et la trame de groue laine, marin. — De bnycken . . . Diese dragen ... sgn van beel fijn borat, quiNTUN, Zf/s e. B. 188. Je zelt me dat effe brat wat veurzigtig vry ven , . . . Je gaet'er beget me deur of je van . .. dat pylaken venr bad, assklijn, Jan KlaasMt 4. Goen trots verbergt zicb mcer in 't doorgesleten brat, BiLD. 18, 167. Aert, ghy bebt u seer Mtil en kieyn alt^t gedragen, . .. Voyt kleeren van fluweel, kaf, of sat||n doen maecken, Maer somers van borat, en *s winters van grauw laken. V. BCAUMONT 102. Vereffen wapcnrok en graauwe Unnensloven, £n H purper met bet wollen brat. BILU. 1, 379. 2) Eene soort of wel een stuk van de onder 1) omscbreven stof. Zie ook stallabrt op Bourat. \\ Leytscbe baeykens, ... Bnyl-doecken , Cantoor-clee- den , Bouratten , etc. die albier . . . geredet . . wer- den, 0RL£R8, Beickr. v. Leyd. 173. Borat ten van de Breete van drie quaert, ende lanck van acbtien tot twinticb ellen, 't stuck XV gulden {in- en uitgaande rechten). Or. Placaatb. 1, 1002 (a«. 1643). Dat sommigbe Laken-Verwers . . . bun mede onderwinden . . . te Verwen Sayen , Damasten , Bouratten en Grey- nen, Handv. v. Anut. 1126* (a®. 1668) T. {eene uitdraagster) Kom, Mo6r, koop wat van deze bratten. K. Neen, ik beb niet van nooden, v. haps, Verl. Brechje^ 16. An. Boratten ( zie aid. ). liAiiieiiiil. Bratlint {Haarl. Cour. 1 Oct. 1855, 3r); bratsajet, betzelfde als Borat » I); boratverver ( ,Dat geene . . . Bourat en Grcyn- Venoert . . . sullen mogen Verwen eenige Lakenen , Bayen m;?.", Handv. V. Amtt. 1126*, a«. 1666); boratwerker (.Van de Draperien, Droogscbeerders, Bourat- en Greyn- werkerti StoQenswerckers , Verweryen en Vulderyen", Utr. Placaatb. 8, 764). BOBATTEN — brattbn — , bnw. Van Borat met -en. Van borat vervaardigd. || Boratten kousen , V. DALC. — len lakense Vlieger van beur alderbeste Bouwen, Daer betse ien paar bratte op-slagen in laten setten om voor baer sondaegbse te bouwen, w. D. Boorr, Jan Saly, 88. Gby kent mjn immers wel aen deze bratte kleren , v. brben , Su?. MinnaerSy 11. Hier leid myu onderrok en Saartjes bratte bouwen, asseltjn, Jan Klaasz, 4. Je Jak en bratte Samaar, assblijn , Echtsch. 24. Tennis buer . . ., Die 't bratte wambais droeg, met fijn satjjne mouwen, Klugt V. Fytjey 5. Ick had . . . een borst van bloem-flnwiel, Daertoe een bonte Jack, met twee boratte mouwen. GODBWIJCK, Wittebr, 18. — Ook b^' namen van andere stotfen: ten deele uit borat vervaardigd. || Boratten sajet, v. dale (t» tegenstelling met eigenlijke sajet). — De effe satynen, greynen, boratten, zyde kamelotten, Utr. Placaatb. 3, 774a (a». 1725). BOBAX — voorbeen ook boras, bora as — , znw. vr. (voorbeen ook m., tbans niet zelden onz. gebezigd); zonder mv. Nbd. eng. fr. borax, it. borrace, sp. bor rax (borrqf), uit mlat. baurach, borac, boracum en borax, en dit uit arab. bauraq, bUraq, bdraq, dat vermoedelgk uit perz. b4rah, borax ontstaan is. Reeds bjj mabrlant {Nat. Bl. VII, 834 vlgg.; Xll, 229 vlgg.) wordt borax ver- meld ; de latere, tbans weer veroudcrde vormen boras , boraas (ofr. meng. boras) zjn meer naar ons taal- eigen gewgzigd. ) Een zoowel in de natnur voorkomend als kunst- matig bereid zout: boorzure soda of natriumboraat ; vroeger als ruwe borax of /t» ira/ (eene groenacbtige, vettige stof) uit Azie aangevoerd, in gezuiverden toestand den vorm bebbende van door8cb\jnend wit- acbtige kristallen. Vanouds reeds gebruikt bg bet gieten en soldeeren van vele metalen, later ook b\j de vervaardiging van glas en porselein, de bereid ing van email, bet emailleeren van metaal, in verve- r^en en drukker^en enz. Verg. Boor (II) en Boor- ZUUR. II Boras. Sanira, chrysocolla, aurigluten, auri sanies, natiua chrysocolla, kil. 836a. Boras. Bercbgroen. Ferd de montaigne, mbllkma. — Op den grout van dit water, wast den Borax (bet I welcken de silver smits besigen, om *t gout ende Digitized by Google 519 BORAX. BORD (I). 520 silver te suy^eren), even gelgck den Cornel, Begin \ e. Voortg. 17, 61a. Boraes, komende uyt Simngicn , : gheralineert , de hondert pouden vj gnlden , Qr. Placaaib. 1, 1003 (a". 1643). Ook valt'er {in Ben- , galen) Indigo, Boi-hks, Opium, Gomlak cnz.. Teg. \ Staat d. Ve^. Ned. (ed. 1738) 1, 480. Gebrand i borax...., dai is: zoodanig, hetwelk door verhitting ^ in eenen smeltkroes van zgn knstal water beroofd is , KUYPI6B, Technol. 1, 406. i fiMiineMbt. Borajrius (-doot), dienende tot bet | strooien van gepulverde borax op de metaleu by bet hardsoldeeren (kuyprr, Technol. 1, 405); borax- glatt gesmolten en na bekoeling glasachtig gestoldc , borax ; boraxmeer , naam van een meer in Californie , op welks bodem gekristalliseerde borax gevonden wordt (zie WINKLER PRlNS, Encgclop. 3, 681a); borax- , parely in de scbeiknnde als benaming van een ' droppel gesmolten borax, bevestigd in een oogjevan ' platinadraad en dienende om verschillende metalen te herkennen, welker oxyden zulk eene parcl klenren ; boraxzuur (zie Boorzuur). — Als tweede lid. Sit-ooiborax , borax in den vorm van poeder, dat men b\j bet bardsoldeeren op bet metaal strooit (zie kutpkr, Technol. 1, 405). BOBBELEN, onz. zw. ww. Verklanking, b\j KIL. gelijkgesteld met Borrelen, b\j mcllbita: „Sour- cer,Jloiter dehors" ; zie Borrklbn en vcrg. bet bq BoR (I) opgemerkte. BOBCHT. Zie BuRCHT. BOBD (I) — gewestelgk ook boord — , znw. onz., mv. -en (voorbeen ook wel -eren). Got. (/b^w)- baurd, onr. bord, zw. dee. bord^ ofri. osaks. mnd. mnl. bord (bort)^ boord, eng. board, mbd. nbd. ^or/. Nauw verwant met Berd, en in bet Mnl. — waar e tx\ o v66r eene r in zekere gevallen vaak wissel- den — daarvan niet altgd met zekerbeid te onder- Bcbeiden. Ook valt in bet Mnl., evenals in sommige oudere Germaanscbe tongvallen , door de rekking van den klinker voor rd, bord soms samen met Boord (I). Tbans is die b\jvorm boord slecbts gewestelijk bekend (zie Boord (II)) en zgn bord, berd en boord dus in vorm, beteekenis en ten deele ook in geslacbt duidelgk onderscbeiden. Bord, oorspronkelgk in *t algemccn: plank, plat bouten voorwerp , is reeds vroeg in allerlei bijzondere toepassingen , ook op gereedscbap van andere stof, gebruikt. || Boirde. dele, plancken. bredere. Asser, planca, pluteum. Tabula , Teuth. 35 b. 1) In 't algemeen. Langwerpige bouten plank. In de Meierij b. v. in gebruik voor: zij plank eener kar; in de algemeene taal verouderd. Zie ook Bs- BORDBN. II Bord. Holl. Fris. Fland. j. berd. Atser, tabula, KiL. Borden. Dunne eike planken, korte en dunne zaagdeelen daar de huizen in zommige Landen medegedekt worden, marin. — Sgn {Solon*s) wet ten . . . worden ghescbreven op roUen van hout die binnen borderen om draeyden die langer waren meer als breet, daer sy in gbesloten waren, v. z. V. NIBUVBLT, Plut. 89 ^(fr.: qui *e toumoient dedans des^ tableaux etc). Ick ... quam alsoo wederom neer in 't Water, manck de stucken en borden van H Schip, dat beel aen stucken was, bontbkob, lourn. 13. — Jan borden stooten, — slaan, — raken, — liggen van een schip: in stukken. || Het (begost) soo bard te stormen , dat wy niet dorsten voortzeylen , om niet met een harden voortgang op de eene of de ander Plaat aan borden testooten, btruys, Reys. 184. Het was bier alom vol blinde Klippen: waarom wy Godt dankten dat wy niet aan borden lageu , 221 (zie ook 79 en 119). — Zegsw. H^' xit zoo stijf als een bord {njiJLBEB. 2, XVII ^): als eene plank (verg. Bordio). — I/ij heeft een bord voor hel hoofd (harrbb. 1, 81(7; sbwbl), gezcgd van een onbescbaamd menscb, misscbien oindat deze als verbard is in 't kwaad en niet blozeu kan; verg. berderen aanzieht , fr. front d*airain, eng. brazen face, en in anderen zin: een plankje op V hoofd hebben, zeer onbevatte- lijk z\jn. — Hij moet voort, al Jtad hij een bord voor z'yn oorf (harrbb. 1, 81a; costbr 518): opalleroanie- ren, boe *t ook ga. De oorsproiig is niet zeker; het verhaal, by tuinman 1, 62 ter verklaring ge- geven, beeft alien schgn opzettelijk daarvoor verdicbt te zjjn. — Inzonderheid : Plank op eene stelling, langs een maur enz. vastgemaakt. Gewesteljjk nog in ge- bruik, b. V. voor: plank eener kast; zie Arch. v. Ned. taalk. 2, 158 (Aksel) en verg. Boord (11). || Na dat deze kazen ... in bet zout gestaan bebben , zoo worden dezelven op de borden of kaasstel- lingen gelegd, bbrkhby, N. H. 9 , 458. den Cramer, die z||n goet ten toogrhe stelt schoon te wonder, Op hoo^he borden, ter xyden en onder. V. MANDKB, Orondt d. Schilderc. 5, 84. Hy vindt alttjt wat te maecken oft te breecken, Dan i« hier een tteen, daer een planck in te steecken, Een ribb' in de solder, een te^el in *t dack, Een bord in de kelder, of een bril op 't ^mack. v. BEAUMorrr 77. — Zegsw. Het is van het opperste bordfe {bilUVlrb. I, SI a; ook : alle dagen van het bovenste bordfe , 3, -LXib): van de beste soort. Immers betgeen niet dagelgks, maar alleen b\j feestelijke gelegenbeden gebruikt wordt pleegt op de boven&te pUnken in de kast te liggen. Tbans is meergewoon: van de bovenste plank. — Ook in de volgende plaats, naar 't sobgnt, een klein plankje of tafeltje. Een Turksche konstenaer was inden Haeg* gekomen, Die langi een slappe koort ging op een booge mast, Daer boven op een bort, een half el grroot, was vast. HIer op stondt hy op 't hooft. DBOSTC, OverbU 148. 2) Te borde brengen , — werpen , — komen , het- zelfde als Te berde brengen enz. (zie verdcr Bbrd). Nog bier en daar, o. a. op Zuid-Beveland en te Sluis in Zeeland, in gebruik (zie Nav, 22, 865). || Te borde brengen, Mettre sur le tapis, MARIN. — De Burgemeester . . . met eenige van de Vroedscbappen (moesten) ... in gyselinge . . . sittcn, overmids de penningen van de bede niet tot beboor- lyker tyd te bord gebragt konden worden, vblius, Chron. v. Hoom, 131. Zy (antwoorden) altydt aan Leycester, die verscbeydeii maalen die saaken te borde bragt, .. . dat enz. v. hebms&brk. Arc. 355. I Indien bier yemand de menscbelgke wetten te bord werpt, zeggende, dat die . . . den Rechter aan de pijn-bank verbindt enz., jonctijs, Pgnb. 25. Doch meer belangr0k nieuwg komt eindl^k ook te borde, De Loopmaar, 't morgenblad, het Staatsnieuwt zQn aan de [orde. BILD. 12, 198. 3) Bewerkt, gewoonlgk vierkant of langwerpig, in ruiten, vakken enz. verdeeld bouten Wad (of ook wel: bak), gebruikt om met dobbelsteenen , damscb\jven, scbaakstukken enz. op of in te spelen; ganzen-, dam-, schaakbord enz. Inzonderbeid : Zoo- danig bord, bestemd om triktrak te spelen, ver- keerbord. || In bet bord spelen, triktrak spelen, V. DALB. — Alle dingen zou wel gaan, Pieter, konje dat flikken met de kaart , en H bord laaten , A88ELTJN, Mclchior , 6 (biz. 14: verkeerbord). De . manier van speelen {op het verkeerbord) is deielve Digitized by Google 521 BORD (I). BORD (I). 522 als bj ons, maar met dit onderecheid, dat men zyn ^mrty niet geheel uit bet bord kan slaan, maar altyd plaats moet laateu om te konnen aangaan, de BSUTN, Reizen, 1, 186 3. Hier en daar zaten . .. de spelen met bunne dobbelsteenen om bet bord waarop ze bnn inzet badden gewaagd, v. limb. BROUWSR Jr., AkboTy 166. De teerling, die op bet bord rolt, bbromann, Nov. 882. eens speelden wy yerkeeren , . .. Ik ... speelden altyt Toort, tot d*een of d'andre sag, Dat midden in het bord lets by de banden lag ent, DaosTC, Ovtrbl. 138. Daar boor Ik 't rammlend spel, waarby H bebendig gisscn De onzeekre kansen raamt, die van het lot besllssen. Het oog staart wederxUds in H opgeslagen bord. Met gretige Ijvcrzuchtf naar H geen de beker stort. BiLD. 6, 279. — Spreekw. zegsw. H'^ heeft z^ne stukken goed op het bord, b\j is goed voorbereid, b^ komt goed beslageo ten qs. — Hij zitna (of: hoog , boven) aan het bord ( harbxb. 1 , 81 *). — Ik heb eenen goeden steen op het bord {Aid.). 4) Bescbilderd bouten paneel; bg overdracbtook: bet sobilderj Eelf. Verg. Doer. Tbans verouderd. || Sy . . . smeet sicb aaostonts yoor seker Bortjen , daar bet Beeldt van St. Nicolaas op gescbildert stondt, ter neder, en storte daar voor . . . yverige gebeden, 8TKUYS, Regs. 186. Vier boogswyze bescbllderde Paneelen, of boate borden , de bbutn, Reizen, 2, 28 tf. Men pronkt'er {in Wezt-Friesland) weinig met Scbilderyen . . . : docb by eenigen vind men nog al eene mooie Prenl, en een ouderwetscb Tafereeltje , of een Bordje (dus noemen zy de Scbilderytjes,) bangen, bbbkhet, N. H. 8, 974. Soo komt (komt het)^ datmen n nergens k^t Op bord oft doeck dat wel gelQokt. Hoorr, Otd. 2, 896. 5) Groot, vierkant of langwerpig, gewoonljk plat tegen een mnur be?e8tigd samenstel van plan- ken (docb ook wel van metaal, doek enz. y«rvaar- digd), waarop wapens, opsobriften , bekendmakingen enz. gesobilderd, gesobreven of vastgebecbt wor- den. II In bet Gemeenlandsbnis ran R^nland bangt een bord met de namen der d\jkgraTen, boogbeem- raden enz. — Een . . . geecbilderd Bord , omme op bet- zelTe , gebangen op een pnblieke plaatse . . . , te stellen de naamen derLiefdaadigen, ende de Sommen, welke dezelve . . . aan de Gods- of Gasthuizen . . . bebben goed gedagt toe te voegen , bij v. mibrts , Bezchr. v. Leyd. 208 a (a<>. 1788). Ga ook eens aan bet bord zien, wat er Tan avond {in den zchouwburg) gespeeld wordt, Leev. 2, 22. Boven de winkelraampjes . .. besloegen twee lankwerpige borden de gebeele breedte Tan H perceel, en gaven door overeenstemming van kleur , maakael ... en lettersoort der opscbriften , dnidelyk te kennen enz., multatult 8, 25. Eengroot bord, waarop eene zinnebeeldige voorstelling en socialistisobe , lenzen waren gescbilderd en dat . .. was opgebnngen op een mnurvlakte , . . . is . . . in beslag genomen. Hoar I. Cour. 19 April 1894, 2d. — Het zioarte bord, o. a. voor de namen van leden eener societeit die nalatig zjn in bet be- talen enz. || Aanzie dat zwarte bord naast de denr, . . . als eene moskee met bonderd sprenken bescbre- ven ! . . . Herman (legt) bem . . . alles uit wat op bet bord itaat aangeplakt Hi|j leest : Algemeene Ver- gadering van bet Stnd en ten -corps enz., knepprlh. 2, 189. — Inzonderbeid , in verkieinvorni: plaat aan de denr, waarop naam en betrekking des bewoners ver- meld staan ; naambordje. || Nanwelgks was bg gepro- moveerd, of er stond een bordje aan z\jne dear: Mr. X , Advocaat en procnrenr. — Een bocbel- joen . . . liet als naam bord boren zgn dear zetten: Qitelle Bozte. 't Moet nog niet vele jaren geleden z\in, dat dit bord doai* te zien was, v. lennep on TER Gouw, Uithangt. 2, 44. 6) Kleiner, gewoonlijk bouten plankje (of ook metalen plaat) dat voor de denr of den gevel van een buis uitsteckt of uitbnngt. a) De vermelding of ook zinnebeeldige voorstel- ling bevattende van bet beroep dat in bet buis wordt uitgeoefend; uithangbord. || Een Bordje, uit- I bangbordje boven op zyn dear zetten, marin. — Dat alle de genen die geadmitteert sullen werden, I om Bier by de Hael-kanne te mogen verkoopen, I gebouden sullen zjjn een vaentje oft bortje uyt te bangen, daer op gescbreven staet enz., Handv. v. Jmst. 182 3 (a^ 1675; zie ook 298 3). Ibbetson scbilderde een bord voor een dorpskro^ . . tot be- taling der vertering , . . . Het bord vertoonde twee aangezicbten enz., v. lennep enTSROouw, Uithangt. 1, 178. Op andere borden zag men een roede en plak, of wel een meester in zyn katbeder gezeten . . . afgebeeld , of las men enz., scbotel , Oud-HoU. Huisg. 76. Wat kyekt ghy na de uytbang borden , alsser maer bior en [wyn is Met een moye meyt, of een aer goeiyoke TrQa is. Zy bangen noch wel ander borden uyt, denEngel, 8. Joris, [en H Paradys, De qnaetste haysen hanghen de bette teeckcns nyt om prys. COSTCR 506. Want, lokte soms 't bordje de vrienden naar binnen, Dan kwam er den schilder een waas voor de sinnen, Dan droogde Jan Steen het gedoopto penseel, Eo 't glas eisobte plaats voor palet en paneel. V. zrooELEN 4, 54 (zie ook langekdijk 8, 857). b) Voor andere doeleinden bestemd, inzonderbeid om aan te kondigen dat een bnis te buur of te koop of een gedeelte daar van te buur is; huizborctf'e. \\ Laat intosscben je buisbeer gerast een bordje voor deze kamers aanslaan, K. Zev. 5, 144. Aan bet bais . . . was een bordje gespjjkerd, waarop met groote letters de woorden „Te koop" te lezen stonden, BOHN-BEET8, Onze Buurt, 144. Ik ben nog niet ver in de lange straat gekomen, als ik mjjne eersteont- dekking doe , en een bordje met : .Kamers te buur" my tegenflikkert , lindo 3, 846. — "VVellicbt beboort bierbg de spreekw. zegsw.: De bordjez (of ook: Le hekken) tijn verhangen (harbeb 1, 81 a), gezegd van toestanden, om- standigbeden of betrekkingen die ganscb en al veranderd, omgekeerd z^n. Zie verder bjj Hek. || Hier kwam b\j dat de bordjes gebeel verbangen waren {van een heer die zUiaf iz geworden), v. limb. BROUWER, Kleinigh. 28. Hemelsbreed waren de borden verbangen sedert . . . Filips van Leiden de vorstelyke alleenbeerscbappy als bet middel b|j uit- nemendbeid tegen de plagen en elenden van betleen- stelsel bad aanbevolen , busken bust, Rembr. 2', 160. 7) Zwart gescbilderd bouten blad, aan den muur bangende of op een ezel staande; b\j bet onderw^s gebruikt om met kr\jt op te scbrijven. || Voor bet bord moeten komen (t. w. om ietz op te zchryven). — Aan den wand bangen een zwart bord en eene wereldkaart, consc. 1, 171^. De ondermeesters zqn zoo lang , . . . de borden zjjn zoo zwart , ... en de kaart van Nederland bangt M lang op dezelfde plaats enz., beets, C. 0. 6. — Op het bord getchreven worden , t. w. als ver- maning wegens onbeboorlgk gedrag; zie beets, Na yijftig Jaar, 39. || Piet Q. die nooit op bet bord stond , en nooit meedoen wilde in bet puisne vangen, beets, C. 0, 5. Digitized by Google 523 BORD (I). BORD (I). 524 — In de volgeode aanhaling deDkel\jk met bgge- dachte aan rekenbordy telbord. Weer eea itreepjen op het bord, Weer een krui^Jen Aangoschreven Op de cyferlel van H loTen. TOLLENS 9, 22. 8) Plankje of lessenaar, waarop de schoolkinderen Toorheen, v6<5r de iavoering der schoolbanken en -tafels, bun schrjfpapier legden (verg. de heden- daagsche teekenbord^). Waarsch^nlgk werd biertoe bet scbuivend deksel van bet boekenbord (ziestraks, 9) gebruikt; altbans de Tenth, en kil. vertalen bord en sobrgfbord ook met pluieut (verg. boeklade, bg Boek (II), Samenst.)- Niemant en come ter Scholen tit des Meetten begeert Of by zy eerst wel te deghen ghestoffeert Van alt dat horn noodig it totter doctrynet Papier, inokt, pcnnen, t'bort moeter al B0ne. VALCOOCH, Regel d. Schoolm. 12. Tpapiar opt bordt, en t'lyf, hoement tal houden en [leggen em. 17. — In Oroningen en elden (o. a. op Marken) ook nog: lessenaar van den voorzanger of yoorlezer in de kerk (molkma). 9) Draagbaar bouten kastje met band vat of draag- riem en met een openslaand of scbuivend deksel, dat met eene kram gesloten kon worden; voorbeen door scboolkinderen gebruikt om bunne boeken en scbrgfgereedscbap in te sluiten (verg. Bob&snkast, BoBKEN PLANK, 2); ook school- oi 9chr\jfbord %Q' noemd. || Dat b^ [de achoolmeetter) . . . de knapen ...met drie, vier scboolborden (borderen) op de uitgestrekte armen boven op de tafel gednrende den ganscben scboolt\jd liet staan, schotbl, Oud-HoU. HuUg. 82. 10) In verscbillende beroepen en bedrgven als bijzondere benaming van allerlei bouten bladen of metalen platen voor bepaalde doeleinden. a) Aan een windmolen. Een der langwerpige plankjes, die aan de zgde der molenroede, tegen- overgesteld aan die waaraan bet bek vastzit, aan- gezct of afgenomen kunnen worden, naar gelang men meer of minder wind wenscbt te vangen. || Men maalt dus {bij flinken wind) met loege bekken , terwgl men b\j nog barderen wind, de onderste borden uit de roeden neemt, krook, Molenb. 120. Van den voorgestelden molen bebben de roeden met de bekken, zoomen en borden, eenen inboud van 4 kub. el, 130 (zie ook 185). b) Aan een weefgetouw. Houten plank die met den phoUiok het drukbord vormt (zie ktjypee, Technol. 2, 681). r) In de gzergieterg. IJzeren, met leem bestreken plaat, ook tchoep genaamd, die, bg bet gieten van veraobeideue stukken naast elkauder, dwars over de geul in H zand gestoken wordt, om de gietgleuven , wtiarin bet \jzer nog niet of niet meer mag loopen, af te sluiten (zie kuypbb, Technol. 1, 89). d) Aan eene I'aderstoomboot. Eene der tegen de radspaken van bet roeiwiel bevestigde planken, die door den tegenstand dien zg in bet water vinden het vaartuig in beweging brengen; ook tlagbord f^eheeten. e) In de boekdrukkerg. Langwerpig samenstel van plankjes, van onderen over de voile breedte voor- zien van twee klossen, dienende om de afgedmkte vormen op te leggen. /) In de boekbinderij. — a) Eigenlgk. Een der twee houten, met leder enz. overtrokken plankjee, die aan weerszgden bet plat van een boek beschutten , gelgk ze nog in oude folio-bgbels gevonden worden ; schutbord. || Het boek ... is met oud koper beslagaau de agt boekun , en bet midden van de borderen voor- zien, V. alrbmadb, Beschr. v. IhieU, 1, 226^ {aant.). Men (neemt) de maat van de planken ( bor- den ) ... een dnim breder als bet boek , geeft die bg een scbrgnwerker om dezelve \an half duims wage- scbot te vervaardigen; . . . de borden (worden) op bet scbutblad gelgmt em., Handw. 22, 149. fi) Oneigenlijk. Strook bordpapier, later in de plaats van de bg a) vermelde plankjes gekomen (zie bet volgende art.). || De Borden of banden van bord- papier om een boek, itabin. — De uitgerafelde touwtjes (worden) . . .,plat niteengespreid , tusscben bet bord en scbutblad vastgelgmd of gestgfseld, V. D. MBULBN, Het Boek , 178. Men . . . becbt bet {het leder) met goede Igm aan den rug en de borden vast. Aid. y) Voorbeen ook in eeneandere toepassing: .Pers- borden, persplanken. Ait, planches a preuer dont te servent lei relieurt, etc." (halma). 11) Ronde scbgf, plaat of scbaal van bout, metaal, aardewerk enz., „Orbu ligneuSy orbit men- tariut" (KIL.). a) In 't algemeen, voor allerlei doeleinden. || Bordt. Trenchoir de boit, mbllbma. — Een boute Bord, taljoor daar spek op gesneeden, tabak op ge- korven word. Koffy, ryst op een bordje uitleezen, MABIN. — Mannen . . ., die welcke last . . . sullen bebben . . . , om te vergaderen . . . al dat gene dat die goede Luyden . . . voor den Armen willen geven , ende dat op sulcken tgden . . . , wanneer die Capel- meesters selver niet met de Borden om en gaen, Frivileg. v. Wetttaanden, 889 (a®. 1639). Hetboofd- cieraad, waar op zj als een bord gebonden bebben, bet gene van tin of koper is, overtrokken zynde met wit zatyn, db bbuyn, Reiten, 1, 86* (verg. 1. 58 b). Ballen . . . van linnen ... in oly gesteken, en op lange stokken in een rond yzerwerk gezet; waer onder een rond koper vertint bort komt,even als een sebenkbort, daer bet vet op druipt, 2, 184 a. Tusscben ... deeze korven (t. w. boven elkander ttaande magaeynkorven voor by en) komt een rond bord met vier pooten, of tafel, in welks midden een gat is ... , waardoor de gemeenscbap met de korven open blgft, Handv. 14, 122. — Misschien beboort bierbg de verouderde zegsw. Op — , met — , over een bordje , te gelgk, in eens (of: opeens); meest van betontvangen van geld. Verg. BocHT (I), 5) en Bobg, 3). || Ende Snekers boeden den Groningbers vake ende menichwerwe twie dusent gulden . . ., welke somme Groningbers wolden niet bebben; mer sy wolden bebben die acbt dusent gulden op een bort, by vissbr en AMBB8FOORDT, Arch. V. Frietche Getch. 1, 110. Eenen baestigben windt dewelcke met eenen bordt terstondt *t water comt beroeren, plorian., Ovid. Hertch. (ed. 1650) 188 (ed. 1637: met eenen oogen-blick). Welk geldt bet plat te landt . . . wonder- lyk lastig viel om soo op een bordt gelykelyk op te brengen, v. hbbitskbrk. Arc. 271. Ay Herrebergbt hem nou toob, by sel jou marrege bescbicke Ion gelt over ien bortje, w. d. hoopt, Verl. Soon, 19 (zie ook COSTER 589). b) In 't bgzonder. Zoodanig bord om van te eteu (of ook lets op aan te bieden), betzg van bout, metaal of aardewerk , porselein enz. In Noord-Neder- land tbans de meest gewone beteekenis. || Een aarden, porseleinen bord. Tinnen borden. Een diep bord {voor toep). Een klein bord {voor het nage- recht). — Ik kreeg . . . eeten op myn bord. Twee schepjes groente, met een flenter koud vleescb. Burg. 36. Ik keek naar hem , om hem te wenken , dat by zyn Heer een schoon bord zoude geven , Leev. 4 , 90. Digitized by Google 525 BORD (I). BORD (I). 526 Ik veeg met myn Servet myn bord af, 5, 145. Zy zitteu aan; z^ legen bord en beker, stabing 2, 80. Het bord met broodjes . . . aannemende , wendde b^ zich om, V. lennbp, Rom. 8 , 80. Hoe komt het, dat gg maar Tier koeken op bet bord bebtgelegdPcoNsc. 2, 409a. Kato ... Stond in baar keukentje, druk aan 't wasscben van borden en scbotels, v. beers 2, 244. Maak dat je weg komt van tafel neen, zeg ik je, eerst je bord leeg! multatuli 8, 14. (Kinderen), welke . . . met den tafeldoek trekken , bunne kleederen bemorsen en met bnnne vingers in de borden zitten, bbrgmann, SImu, 48. De conrant , zoo aU zg . . . naast mgn bord op tafel ligt, lacbt mg reeds bg bet binnenkomen toe, HASEBBOBK, W. €% Br, 2. Zg . . . nam zelve de borden weg ... en diende recbts en links ... op en af, L0VEL1NG, Sophie^ 22. De Treugde ryst en raischt by 't rammelen en klinken Van glas en bord. MESSCHCRT, Gottd, BruU. 50. (Zij) plaatsten op krietallen scbaal En zllv'ren bord een ochtendmaal. V. LENNKP, Pogt, 2, 60. En 'szomert, als het avond wordt, In 't hooge gras terneergezeten , Brengt moeder daar m^n tinnen bord En schaft mgn avondeten. BEETS 3, 145. — Soma bq uitbreiding ?oor : plaats aan de tafel , convert. || £en . . . vertrek , alwaar . . . Willem de I V . . . aan eene tafel van meer dan tagtig borden . .. deftig ontbaald werdt, Tep. Stoat d. Ver. Ned. 11, 379. — Deze borden dienden vanouds tot versiering van de scboorsteenricbel of de wanden. || Langs de wanden, op lichte plankjes, prgkten ... borden en kopjes van doorscbgnend porselein, consc. 1, 258 b. De scbilder . . . nam . . . een delfsch kommetjen en een bord van een rek, ... en begon op bet bordtjen verf te maken , alb. thijm , Portr. v. V. 205. £enige antieke borden en puUen tegen den wand {eener tamer) y couperus, K Fere, 1, 147. — Spreckw. zegsw. Zij laat het spei niet van hoar bord halen ( harreb. 2 , lxviti a ) , van iemand die van ziob af weet te spreken, zicb niet laat beetnemen. Aanm. Niet dnidel\jk is de beteekenis van^t>r^in de volgende plaats (noozeman, Lichte Klaer^e, 4). Niet dat sy hoeren in buys boat, maer sy weet de soete [Truytjes so te halen, Want sy heeft hordes tot harent, en diciJe dan bebben wilt, [moe^e na sffn gelt betalen. Afl. Beborden, bar dig (zie die woorden); bord (zie bet volgende art.). Zie ook Bordbel en Bordes. Sanensl. Bordpapier , d<?r^j9^/ (zie die woorden). — In de bet. 10, a). Bordzyde, die zqde eener molenwiek, waaraan de borden bevestigd worden, in tegenstelling met de boorzjjde , waaraan de bekken vastzitten (zie krook, Molenb. 100). — In de bet. 11, b). Bordenrek, bordenwarmer , toestel, rek waartusscben de borden geploatst worden om vo<5r den maalt\jd gewarmd te worden ; bordzilver, een nog met deelen van vreemde metalen veront- reinigd zilver, bet overscbot der uitgloeiing, bd. tellersilber (ruyper, Technol. 1, 70). — Aanin. Bij v. lennep, Zeemans-Wdb. staat opgegeven: ^Bordgeld^ soort van verval dat uit de bescbouwiiig (de opbrengst) der viscbvangst voort- sprnit". Het blijkt niet waaraan deze benaming ontleend is. — Als tweede lid. AB- , boei- , boven-, dam-, dessert' , disch- , draai- , druk-, ezeU- , gamen- , gilde-, gra/', hai-j hakke-, hang-j hoorn-t huis-, klank-, krispel-, leg oat-, molen-, naam- , pers-, pyp- , pinnen- , plet- , reken- , ryfel- , ring- , schaak- , schar- , schenk' y tcherf-, school- , ichouw- , schrijf-, schroef-, schut', slag-t slyk-, flijp'* slik- , soep-, spat- , speel-, tafel-, teeken-, tel-, treed-, triktrak- , toon-, tuisch-, uit hang-, venster-, verf-, verkeer-, visch- , vleesch-, vlucht-, tcapen-, water-, loelbord (zie die woorden). — Opborden (zie aid.). — In de bet. 1). Achferbord, te Aksel , de plank die van acbteren in de wagons en karren staat {Arch. V. Ned. taalk. 2, 153). — In de bet. 5). Aanplakbord, betzij aan een muur bevestigd, betzg in den grond vaststaande. — In de bet. 6, a). Bakkersbord (^de woning . . . , Waar 't bakkersbord te pr jken staat", v. lennep. Poet. 3, 28). — In de bet. 11, b). Oratenbord, bord waarop b^ bet etcn van viscb de graten worden gelegd. BORD (II), znw. onz.; zonder mv. Hetzelfde woord, al8 Bord (I), in de bet. 10, /, /?), opgevat als stofnaam, derbalve \i»iz&\tAt 2^ Bordpapier , 1), waarvan bet voor bet bedendaagscb taalgebruik eene afkorting scb^nt. || Benige pakken bord, of andere zwaarte, Handw. 22, 16. dan . . . sou men al . . . De schriften ... in Waterlant ter [Meulen bringen, En malen 't al tot drock, om als ran snippellngen Daer van te maken bort; tot nutbeyt van 't gemeen. ASSBLIJM, Nirkera-Pratijen , 18. Namenst. Stroobord enz. (zie Bordpapibr, Samenst.V. BOBDE — BTJRDB enz. — , znw. vr., mv. •»; daamevens bordene, borden, vr., mv. -{e)n. Got. baurfei, obd. burdi, mbd. nbd. burde, mnd. mnl. bordc', daamevens, met een ander suffix, osaks. burdhinnia, ags. byrden, eng. burden {burthen), mnd. mnl. bordene, borden. Van betzelfde Ogerm. ww. beran, dragen, waarvan ook Oeboren afkomt. Last, vracbt, pak. In de 16<*« eeuw nog soms in figuur- Igken zin; tbans gebeel verouderd. || Borden, last. pack. Onus, ... sareina, ...moles, Teuth. Borde, burde {en: Bordene, borde. HoU.). Onus,fascis, sareina, pondus , ktl. — Mgn boerden gi niet voer mi suit dragen, Homulus, 45. Als wy {de dooilen) nu zyn, soo meet ghy worden, Yerlaat de sonden bet syn sware bordden. Opschrift in de Oldehove te Leeuufardett , aangeh. b\j [v. HA88KLT op KIL. Hy {mijH vijand) heeft den vloeck als een kleedt aenge- [togen, ... Ijaetten hem syn voor een Ideed end een burde, End voor een riem daermede hy hem begurde. WTENHOVE, P#. 109 a. — Spreekw. Oelyke borden breken ntemand den rug (hakreb. 1, 81a). Afl, Borden (waamevens in den Teuth. en bij KIL. bordenen), belasten, in de volgende plaats naar *t scb jnt rgmshalve veranderd in borten en gebezigd in de onzijdige beteekenis: onder een last gebukt gaan, zwoegen (,badde d'opperste Scbepper ... Sonder daet, neerste, arbeyt , oft meenc Den Menscbe de Consten willen beoorten Elok wistse al , ... Maer want God wilt elcx slanen en borten Soo beeft by em.**, Antv). Sp. Dddij ^); ontborden, ontlasten {Teuth. 35*). Mamenst. Bordezel, pakezel, „Burdo, mulus ex equo et ofina naftts: asinus clitellarius , dossuarius, sarcinarius" (kil.), denkelijk onder invloed van mlat. burdo, burdus, muilezel gevormd. BORDESXj — voorbeen eene enkele maal ook bourdeel, bordel(?), en in dc volkstaal ook wel perdtel — , znw. onz., mv. -en. Mnl. bordeel,T^^. Digitized by Google 527 BORDEEL. BORDEEL. 528 bordellf eng. bordel (waarnevcns iro/^/, waarschjjn- Igk van andcren stam). Overgeuomen uil ofr. prov. bordel (it. bordello , port, bordel^ sp. bur del) ^ met den Romnniischen verkleiningsuitgang -el afgelcid van ofr. borde, hut, krot, dat zelf hoogstwanrschijn- lgk weder ontleend is aan ogemi. bord^ plank; zie BouD (I). Dc oudere bet : krot is nog, naast de hedcndaagsche , cigen aan oiv.bordelenmxA.bordeel. ) Uuis waar ontucht als bedrjjf wordt uitgeoefend, waai^ voor iederen man die het verlangt gelegenheid bestnat om met de aldaar inwonende hoeren tegen betaling ontucbt tc plegeu; publiek buis. I| Woorden, diemcn op 't alder onscbamelstc magb verbalen indcn o^ieubaren bordeelen , coornhbrt 1 , 274 b. "Wy belaa- tcn ... alle Officiers ende Magistraten . . . alle Bordee- len , Hoerbuysen , Mot- ende Ravot-buysen te weeren . . . ende uy t le roeyen , Or. Piacaatb. 2 , 2443 (a°. 1656). B. Hcbjese {paardeti en tcagen) in een Hoerbuys gbelaten. . . . Th. Je praet soo bqster veer niet uyt de weegb, Toch in gbeen prdiel, coster 46. Dan was *t boerbuys nit, boerbuys in, van *t iene bordel in *t aer, tbnqnaoel, Frick in *t Veur- huyt^ 9. De vader des verliefden jongelings (gaf) baer . . kenr . . . ; of, als een non, in Vestaes tempel te waecken; of in 't bordeel bare kuiscbeit af te leggen, vondel 4, 299. Hij . . . scbgnt ook nogal ccns . . . publieke-buizen bezocbt te bebben. Altbans uit een bordeel „kocbt" b\j in dien tgd zekere £ugenie „los", een vrouw, die . . . bet ,een ramp vond, dat zy in dat buis „gebonden" was. k. alb. THIJM, Multatuliy 60. Dat wy in dienytbaerhoydt verblnffet sonden teelen Voor boulen onse soons, ons dochters voor bordeelen. uoorr, Oed. 2, 224. Liefdo . . . duldt by 't tmachtcnd oog dal kaische lonken [flchiet, MM toolsel van 't bordeel, dit valiich blanketsel niet. BiLi). 18, 218. — Bordeel houden, bet bedrgf van boerenwaard of -waardin uitoefenen. Zie ook stallaert. || Rof- Hanen ofte Roffers, bordeel ofte boer-bnys op-bon- dendc, Handv. v. Amsl. 572 a (a°. 1580). Persoo- nen . . ., boudende openbaerlycken oneerlyck regiment of Bordeel, Or. Piacaatb. 2, 2221 (a". 1595). Ver- biedt . . . een en yegeljjcken Persoonen . . . te mogen bouden eenigb Bourdeel of openbaer Taverne , 2 , 2222 (a°. 1595). Die in s\jn eygen Huys Bordeel bondt, sal voor de eerste reyse . . . vervallen in een boete van bondert gulden. Or. Piacaatb. 2, 2443 (a®. 1656). — Spreckw. Voor herberg ^ achter bordeel {^kvlycsl^. 1, 81 3). — Het gaethuis en bordeel zijn dicht bij- een gelegen (cats 2, 453^; verg. it.: Avere un pQ in bordello y e I'altro alio spedale). — Bij dicbterlgke uitbreiding, in toepassing op plaatseu die door ontucbtige handelingen of woorden als ontwijd worden. || De tempels zyn bordeelen Van overspel, en scbande, en zondige krakeclen, uooGVLiET, Abr. 166. Speelt u onceriyck spel In hoven'en prioelon, Maeckt in de duyster nacht uw kamors tot bordeelen. CATS 1, 192 a. Vcrantwoord die toonoelea (De tcmpels onzet tydsl) herschapcn in bordeelen, Waar Diehtkunst zich verlaagrt tot vuiffe boeventaal. DA COSTA 2 , 898. — Bg verderc uitbreiding, in ovecdracbtelyke toepassing op wanordelijk gedrag, geschreeuw enz. || Vier of vgf stcnuuen krijscben door elkander allerlei beterogene liederen Ilet is een krakeel, een oproer, een viscbmarkt, een bordeel van klanken , KNEPPBLH. 1 , 220. — Aan de oorspronkel^ke beteekcnis: krot ber- innert misscbien de uitdrukking: Eeti Spaanteh bordeel t in Zuid-Nederland : een buis of vertrek waar alles in wanorde overboop ligt, waar geticr en gcraas is enz.; volgens schubrm. bepaalddqktcen buis waarin versobeidene buisboudens te zamen wonen. Zie ook BoRDRL. Afl. Bordeelen y ww., in ontucbt Icven, by huygkns 2, 185 (,boudt gby nocb niet op v*o drincken en bordeelen?'); bordeeUch, bnw. ( .Wilt uw God vmcb- tig buys van deze blaam bevryen, Dat gy daar lyden zoud bordeeUche fielteryen", camphuyzen, Sticht. Rgmen, 723). Nainenst. Bordeelbrok^ -hocr, -houder {-ster) (zie die woorden). Bordfellied („Het vuig bordeel- lied^\ T0LLBN8 6, 73); bordechlei (,Eene der afgerigtste straatnyropben en bordeehletten*\ Recen- sent, 1, 498); bordeeUpraak \ bordeelepreekwoord ^ -spreuk (.Indien men bordeeUpreucken en -spreeck- woorden, en vuilicbeit van boeren en boevejagbt uitbant, zoo zal de Scbouwburgb ecu eerlyck t\jt- verdrijf strccken", vondbl 6, bO);bordeeltaal{,l{oe is bet mogelgk, dat eene zoo ernsiigc zauk , als de geboorte van een menscb ooit stof gecft tot laffe spottemg en vnile bordeeltaaV\ loosjbs, Lynsl. 3, 80); bordeel sv>eer y veneriscbe puist (.ik ... die ... uit bezorgdbeid om voortzetting van bordeel- ztoeer of etterdrup te voorkomen, die besmettcn bad nagezeten en geknipt**, de vos, E. Off. gew. 54). Aanni. Bg w. d. hooft, Styve Piet, 9 wordt gesproken van een .bordiele broeck"; vermoedelgk is dit niet anders dan eene moedwillige verbastering van Jluweelen (fluwiele) broek (vcrg. bet vooraf- gaande „8cbgt-satyne wambus"), misscbien mode veroorzaakt door de bggedacbte aan een naast bor- deelbrok voorkomend bordeelbroek (zie aid.). BORDSBLBHOK — voorbeen -brokkb , maar ook -BRORKER, cu -BROEK — , zuw. m., mv. -ken. 