Elements of Dutch
h e b b- to be served or helped or assisted or conforted by . .. — gezellig cosy, snug. 12 178 Gorter, S., Travelling by train. raderknarsen hebben deze goede engel verschrikt. Ontvingt gij in vroeger dagen een vriend, dan bad ie zolang tier witte van uw vriendschap in trekschuit of bortende diligence gezeten; hem stonden bij zijn vertrek zoveel uren van ongekende verveling en ontbering te wachten, dat zijn hart door hot brengen van offers, bet uwe door erkentelikheid reeds bij voorbaat vertederd en voor bet kweken van de gevoelens der edelste vriendschap bereid was. Z\j voelde zich in een veilige haven. Becht gemakkelik liet gij u samen neder. Gy wist niet beter, of gij zoudt enige dagen voor gezeUigbeid en vriendschap leven met uw ganse hart. Over heengaan spreken, eer uw vriend met u een zak zout gegeten had — gg zoudt het een slag in het aangezicht van uw huisgenoten geacht hebben. Kom daar nu eens om! Een telegram meldt u, dat een van uw kennen — wie heeft noch tijd om vrienden te winnen? — u bezoeken zal. Hij komt met boot of trein van 12.21, meldt zija bericht. Het eerste nu, dat deze koude boodschap doet, is u beroven van een recht: het recht op het genot van een vriend te verwachten. Vroeger wamen ze op als rozige morgenwolken en het genoegen hen te zien naderen was tyjna zo groot als dat van hun bezit; tans vallen ze uit de lucht als donderstenen. Het tweede is, dat ze uw vrouw in ontsteltenis, het huisbestuur in de war, keuken en kamer vol van haastige toebereidselen maken — waarvoor? voor niets; voor wie? voor een vlegel, een endankbare. Nauweliks is ie binnen demurenof dewekeling klaagt, dat de trein 3 minuten te laat was of dat het woei. Nauweliks is ie gezeten of hu haalt zgn uurwerk uit en vraagt of de eerstvolgende boot niet om 8 uur dertien gaat, en geeft een onbeleefde twijfel. Te kennen omtrent de juist-heid van de tijd op uw pendule. Uit oude gewoonte doet Notes, ter wille van for the sake of — te wachten sta(a)- to be expected, to be in the prospect or vista — ont-be(e)r- to want, to be in want — bgvoor-baat (or voorraad) in advance — erkentelik thankful — of but that — kom daar nu'es om! could you find anything like this now? — ont-stell- to frighten — best uur- to administer, subst. administration — in de war deranged, out of order — be-leefd polite, civil. Gorter, S., Travelling by train. 179 Gij uw intereasant vragen omtrent de overtocht, die zugeleidik een gesprek opzetten; maar wat Hgt er in het goed!" dat gij tot antwoord krijgt, anders dan een wereld van verwondering over uw nalveteit, om nog te vragen naar de merkwaardigheden, bezwaren en gevaren door een kok bg haar dagetikse loop ontmoet! Uw vrouw is op het horen van het,3 uur dertien" de sohrik om het hart gestagen; ze had gerekend op drie uur voor het middag-maal, waarvoor de extra-orders juist begonnen uitgevoerd te worden; ze had reeds het bed voor de gast gespreid... daar komt dat onbeschaamde treinuur 8 dertien al haar gastvrijheid bespotten. Aan blgven kan uw gast niet denken! — Weet gij dan niet, dat de zonen van dit ge-slacht als masjienes werken? zo veel slagen per minuut; iden nor stilstand z6 veel aan arbeidsloon, zo veel aanonderhond, z6 veel en een half aan renteverlies... Neen, uw gast moet weg. Klaassen wacht het dinee Boberts will lie nog spreken over Dinges en met de trein van achten moet ie nog naar Den Haag. De rampzalige! Meent ie het, als ie bij het heengaan, na een halfuur lang met u over de tjd getwist en tot opstaan gedreven te hebben, u dankt voor de aangename uren? Meent gy het, als gij iets dergelijks mompelt? In het ene geval zijt gij bottenken, in het andere huichelaars. Maar ik sla door. Aan uw reisgenoten op een trein, zei ik, geloof ik, hebt gij in den regel niet veel. Wat heeft het stukgoed met het stukgoed te doen. Ligt het aan nuj, of is er enige grond voor de bewering dat er een spoorwegreizigers-tiepe bestaat, dat door laatdunkendheid, Notes, n a 1 e f simple, silly — m e r k- w a a r d i g (,mark- worthy*) merkwaardig — u i t-y o e r - to execute — on der - bond- to entertain, to keep (in repair or order); subst. sustenance, keeping (i. r. o. o.) — ramp-z a lig calamitous, wretched — meent ie het? does he mean it, is he in earnest? — botterik stupid fellow (in the southern dialects this same word has the meaning of clownish, impolite and un- mannerly) — door-sla(a) to rave, to talk on stupidly — in den regel (in the rule) as a rule, commonly, mostly — stukgoed (parcel of) piece-goods — het ligt aan it lies in...,... is to be blamed — laatdunkend haughty, proud. geblärter stikwijgen, koade onvernohi Bigheid en winderige onbeschaamdheid de gezelHgste praatvaar noodzaakt xijn Yoelhorens yerachrikt in te trekken? Een feit is toch, dat er trekschmtaardigheden hebben gebloed, — al was het dan ook maar de bloei van een niet zeer edeie plant, — maar wie hoorde ooit van spoorweggeestigheid? Wie waagt zieh dan ook aan de hachelike kans om, na eerat een welwiHend luisteraar gevonden, daarna op knnstig-onge-dwongen wijze het terrain voor zijn yertelHng gefiffend en de bain gebroken te hebben, zijn hoorder bij een of ander stacionnetje te verliezen joist op het ogenbfik, dat de klap van de vuurpijl komen moot? En wat het landsehap betreft, gij ziet er iets van nit de rampjes van uw wagen 9 het is waar, doch juist zoveel om u nieuwsgierig en belangstellend te maken en niet meer. Die donkere lanen, die u in hnn schaduwrijke diepte een blik lieten slaan; dat dal, waarin gij zondt wfflenmijmeren; gind Se heuvelen, die tot klimmen uiokt, tot klimmen en rnsten; het kerkje, de bouwval, de schnhnende beek, alios lacht u toe, maar evenals een schooljonge de rijkge- laden appelbomen in meesters tain. Notes, geblazeerd blase (French), weary of anything — voel-horen antennae, feeler (of an insect) — al was het dan ook maar although, I admit, it was not more than- (dan ook I admit) — In the next sentence dan ook has its ordinary meaning of: and indeed — terrein ground — Yuur-pg 1 (, fire-arrow) racket — wat... betreft as to — belang-stell- to take an interest — bouw-vai (,bni)ding's)-feir) ruins. MAX HAVELAAR'S SPEECH TO THE JAVANESE CHIEFS. By Multatuli. (This oration, which is written in the pathetic and flowery style of Oriental literature, makes a quite imposing effect on either auditors or readers, an effect, which is partly due to the use of the same sort of obsolete grammatical forms that are met with on every page of the bible—It is for this reason that we have thought fit to give our readers this speech without any changes or simplifications in the forms. To those of our students, who have read over the notes, which we have given in our first volume when treating the parable of the vineyard, there will hardly be any grammatical difficulty in this speech. For the benefit of those, who happen to have forgotten the vineyard's terms, we will only repeat the following forms: plural or feminine forms mijne, uwe, zijne etc., accusative and dative case Masc. on -en, Genitive Fern, on -er 1 Gen. Masc.- on -. Of the verbal forms zoude = z o u (would) — Imperative plural on -t (geeft). Mijnheer de Badhen Adhipatti, Regent van Bantan-Kidoel, en gij, Badhens Dhemäng, die Hoofden zijt der distrikten in deze afdeeling, en gij Badhen Dikast, die de justicie tot. um ambt hebt, en ook gij, Badhen Kliwon, die het gezag voert op de hoofdplaats, en gij Badhens, Mantries en idle die Hoofden zijt in de afdeeling Bantan-Kidoel, ik groet u. „En ik zeg u dat ik vreugde gevoel in mijn hart, alsik u. u daar alien vergaderd zie, luisterende naar de woorden van mynen mond. „Ik weet dat er onder u zijn, die uitsteken in kennis en braafheid van hart; ik hoop mijne kennis door de uwe te vermeerderen; want zij is niet zoo groot als ik wenschte; en ik heb wel de braafheid lief, maar dikwijls bespeur ik, dat er in nujn gemoed fouten zijn die de braafheid overshaduwen, en daaraan de groei ontnemen... gij alien weet hoe de groote boom den kleinen verdringt en doodt. Daarom zal ik letten op degenen onder u, die uitstekend zijn in deugd, om te trachten beter te worden dan ik ben. Notes. Baden Adhipatti (Javanese terms taken from the Sanskrit: r&dged-odhipatv). Supreme Prince or Sovereign — Man trie (in Saner, minister) overseeer (all the Sanskrit terms have considerably come down as to their meaning.) — ver-gader- to gather. 182 Jfultatuli, M. Havelaar's speech to the chiefs. „Ik groet u alien zeer. „Toen de Gouverneur-General mrj gelastte tot u te gaan om Ad&istent-Resident te zijn in deze afdeeling, was mijn hart verheugd. Het kan u bekend zijn dat ik nooit Bantan-Kidoel had betreden. Ik l Ich dus geschriften geschriften geben, die over uwe aufdeeling handelen, en ik heb gezien, dat er veel goods is in Bantan-Kidoel. Uw volk bezit rijstvelden in de dalen, en or zijn rijstvelden op de bergen. En gij wenscht in vrede te leven, en gij begeert niet te wonen in de land-streken, die bewoond worden door anderen. Ja, ik weet dat er veel goods is in Bantan-Kidoel. Maar niet hierom alleen was mijn hart verheugd; want ook in andere streken zoude ik veel goods gevonden hebben. Doch ik ontwaarde dat uwe bevolking arm is, en hier- over was ik blijde in het binnenste mijner ziel. „Wand ik weet dat Allah den arme liefheft, en dat Hij rijkdom geeft aan wien Hij beproeven wil; maar tot de armen zendt Hij wie zijn woord spreekt, opdat zij zich oprichten in hunne ellende. „Geeft Hij niet regen waar de halm verdort, en een dauwdrup in den bloemkelk die dorst heeft? „En is het niet schoon, te worden uitgezonden om de vermoeiden te zoeken, die achterbleven na den arbeid, en nederzonken langs den weg, daar hunne knieen niet stork meer waren om op te gaan naar de plaats van het loon? Zou ik niet verheugd zijn, de hand te mogen reiken aan wie in de groove viel, en een staf te geven aan wie de bergen beklimt? Zou niet mijn hart opspringen als het ziet gekozen te zijn onder velen, en dankzegging van geween? Ja, ik ben zeer blijde geroepen te zijn in Bantan- Kidoel. „Ik heb gezegd tot de vrouw, die mijne zorgen deelt en mijn geluk grooter maakt: 9 verheug u, want ik zie y Notes. Groeve = groef (from gra(a)v-) to dig — pa die rice — veel goeds much of good (a remnant of the Genitive case, which has not disappeared in, the spoken language) — ge - b e (e) d - sing, gebed prayer. Multatuli, M. Havelaar's speech to the chiefs. Allah zegen geeft op het hoofd yan one kind! Hgheeftmij gezonden niem een oord, waar niet alle arbeid is auge loopen, en Hrj keurde mij waardig daar te zijn, v66r den tgd van den oogst. Want niet in het snijden der padie is de vreugde; de vreugde is in het snijden der padie, die men geplant heeft. En de ziel des menschen groeit niet van het loon, maar yan den arbeid, die het loon verdient En ik zeide tot haar: „Allah heeft one een kind gegeyen, dat eenmaal zeggen zal: — weet ge dat ik zgn zoon ben? — En dan ztdlen er wezen in het land, die hem groeten met liefde, en die de hand ztdlen leggen op zijn hoofd, en zeggen znllen: „zet n neder aan ons maal, en bewoon ons hois, en neem uw deel aan wat wij hebben; want ik heb uwen yader gekend." „Want, Hoofden yan Lebak, er is veel te arbeiden in uwe landstreek. ,Zegt nuj, is de landman niet arm? rgpt niet awe padie dikwerf ter yoeding yan wie niet geplant hebben, zjjn er niet vele yerkeerdheden in uw land? > ,Is er niet schaamte in awe zielen, als de bewoner yan Bandoen, dat daar ten oosten ligt, awe streken bezoekt, en yraagt: „waar zijn de dorpen, en waar de landbouwers, en waarom hoor ik den ,gamlang* niet, die blijdschap spreekt met koperen mond, noeh het gestamp der padie uwer dochters?* „Is het a niet bitter, te reizen yan hier tot de Zuid- kost en de bergen te zien, die geen water dragen op hunne zijden, of de ylakten waar nooit de buffel den ploeg trok? ,Ja, ja, ik zeg het n, dat Uwe en mjjne ziel daarover bedroefd is; en daarom joist z^'n wij Allah dankbaar, dat Hg ons macht heeft gegeyen om hier te arbeiden. 9 Want wij hebben in dit land akkers yoor velen, schoon de bewoners weinige zijn. En het is niet de regen, die ontbreekt, Botes, v e r • d i e n - to deserve ( 9 for-serve*) — er sullen e r wezen there will be (people) — t e r to the, dat. fern, (obsolete) — dikwerf old word in st. of d i k w g 1 s (d i k v e 1 s) often — buffel buffalo — gamlang (Javanese) music instrument consisting of several gongs or brass clocks — ont-bre(e)k- to be wanting or missing. 184 Multatuli, M. Havelaar's speech to the chief*. want de toppen der bergen zuigen de wolken des hemelster aarde. En niet overal zijn rotsen, die plaatsweigeren an den wortel, want op vele plaatsen is de grond week en vruchtbaar en ropt om de grankorrel, die hij ons wil weergeven in gebogen halm. En er is geen oorlog in het land, die de padie vertreedt als ze nog groen is, noch ziekte die den patjol nutteloos maakt. Noch zijn er zonnestralen, heeter dan noodig is om het gran te doen regpen, dat u en uwe kinderen voeden moot, noch banjers, die u doen zeggen: „wijs mij de plaatsweig bekannt heb. „Waar Allah waterstroomen uitgiet, die de akkers weg-nemen... waar Hij den grond hardmaakt als dorre steen... waar Hij zijnne zon doet gloeiert er verschroeiing. waar Hij krjjg zendt, die de velden omkeert... waar Hij slaat met ziekten, die de handen slap maken, of met droogte die de aren doodt. daar, Hoofden van Lebak, buigen wij het hoofd en zeggen: „Hy wil het zool* ,Maar niet aldus in Bantan-Eidel! Beken hei hier gezonden om uw vriend te zijn, uw oudere brooder. Zoudt geg uwen jongeren brooder niet waarschuwen, als geen tijger zajet op zijn weg? „Hoofden van Lebak, wij hebben dikwijls misslagen begaan en ons land is arm, omdat wij zoovele misslagen begingen. Wants in Tjikandi en Bolang en in het Krawangsche en in de ommelanden van Batavia zijn vele lieden, die geboren zijn in ons land, en die ons land verlaten hebben. 9 Waarom zij den arbeid ver van de plaats waar zijn hunne onders begroeven? Waarom verkiezen zijn de können van den boom, die daar groeit, boven de schadnw onzer boBschen? En ginds in het noordwesten over de zee, zijn velen, die öne kinderen moesten zijn, maar die Lebak hebben verlaten om rond te dolen in vreemde streken met kris en Notes, patjol Indian pickaxt — banjer inundation — mis-sla(a)g- sing, misslag fault, error — kris and k 1 e w a n g Javanese dagger and sword. Muitatuli, M. Havelaar's speech to the chiefs. 185 Jelewang en sehietgewer. En zij komen daar ellendig om; -want er is macht van de Regeering daar, die de opstande-lingen yerslaat. Ik vraag u, Hoofden yan Lebak, waarom zijn er zoo-velen, die weg gingen om niet begraven te worden waar ze peboren zijn? Waarom vraagt de boom, waar de man is dien bij ak kind zag Bpelen aan zgn voet? „Hoofden yan Lebak! wij alien staan in dienst des konings van Nederland. Maar Hg, die rechtvaardig is, en will Dat wij onzen plicht doen, is ver yan hier. Dertigmaal dnizend-maal dnizend zielen; ja, meer dan zijn gehooden zijn gehooden zijn gehooden zijn gehooden, maar hij kan niet wezen nabfj alien, die af hangen yan zijn will. De Groote-Heer te Buitenzorg is rechtvaardig, en will, dat ieder zijn plicht doe. Maar ook deze, machtig als hij is, en gebiedende oyer al wat gezag heeft in de steden, en over alien die in de dorpen de oudsten zgn, en beschikkende over de macht des legers en oyer de schepen die op zee zijn, ook hg kan niet zien waar onrecht gepleegd is, want hot onrecht blijft verre yan hem. „En de Resident te Serang, die heer is over de landstreek Bantam, waar vijfmaal honderd dnizend menschen wonen, wil dat er recht gesohiede in zgn gebied, en dat er recht-vaardigheid heersche in de landschappen, die hem gehörten. Doch waar onrecht is, woont hg verre, en wie boosheid doet, verschnilt zich voor zijn aangezicht, omdat h(j de straffe vreest. „En de heer Adhipatti, die Regent is van Ztdd-Bantam, wil dat ieder leve die het goede betraoht, en dat er geene schande zg over de landstreek, die zijn regentschap is. „En ik,  vreece en zonder haat, dat ik zal zxjn „een goed Advertisementsident; — ook ik wensch te doen wat mijn plicht is. Hoofden van Lebak! dit wensehen wij alien* Maar als er stuns onder one mochten zijn, die hunnen plicht verwaarloozen voor gewin, die hot recht verkoopen voor grid, of die den bnffel van den anne nemen, en de vrnchten die behooren aan wie honger hebben.. wie zal ze straffen? Als een van a het wist, hij son het betatten, en de Regent zou het niet dalden, dat er zoo iets geschiedde in zijn regentschap, en ook ik zal het tegengaan waar ik kan; maar als noeh gij, noch de Adhipatti, noeh ik het wisten. Hoof den van Lebak! wie zal er dan recht doen in Bantan-Kidoel? „Hoort naar mij, als ik a zeggen zal, hoe er dan recht zal gedaan worden. Er komt een tijd, dat onze vrouwen en kinderen sehreien zollen bij het gereedmaken van ons doodskleed, en de voorbijganger zal zeggen:, daar is een mensch geetorven. Dan zal wie aankomt in de dorpen, tijding brengen van den dood desgenen die geetorven is, en wie hem herbergt zal vragen:,wie teas de man die geetorven is? 9. En men zal zeggen: „Hij was goed en rechtvaardig. Hij sprak recht en verstootte den klager niet van zijne dear. Hij hoorde geduldig aan wie tot hem kwam, en gaf weder wat ontnomen was. En wie den ploeg niet driven kon door den grond, omdat de bnffel nit den stal was gehaald, hielp hij zoeken naar den bnffel. En waar de dochter was geroofd nit het hub der moeder, zocht hg den dief en bracht de dochter weder. En waar men gearbeid had, onthield hij het loon niet, en Hij ontnam de vrnchten niet aan wie den boom geplant hadden. Hg kleedde zich niet met het kleed dat anderen dekken moest, noch voedde zich met voedsel, dat den arme behoorde. Dan zal men zeggen in de dorpen:, Allah is groot, Notes, be-lett- to prevent — des-genen (Genitive form) of him, (that). Allah heeft hem tot rich genomen. Zijn wil geschiede.... Er is een goed mensch gestorven. Doch andermaal zal do voorbgganger stilstaan voor een hois, en vragen: t wat is dit, dat de gamlang zwijgt en het gezang der meisjes? En wederom zal men zeggen: er is een man geetorven. En wie rondreist in de dorpen, sal's avonds Bitten bij zijnnen gastheer, en om hem heen de sonen en dochteren van het huis, en de kdnderen van het dorp bewonen, en hij zal zeggen: „Daar stierf een man, die beloofde rechtvaardig te zijn, en hy verkocht het recht aan wie hem geld gaf. Hij mestte zijnnen akker met het zweet van den arbeids, dien hij had aegeroepen van den akker dee arbeids. Hij onthield den werkman zijn loon, en voedde zich met het voedsel van den arme. Hij is rrjk geworden van de armoede der anderen. Hij had veel gouds en silvers en edele steenen in menigte, doeh de landbouwer, die in de nabnurschap woont, wist den honger niet te stillen van zijn kind. Hij glimlachte als een gelukkig mensch; maar er was gekners tnsschen de tanden van den klager, die recht zocht.* „Dan zullen de bewoners der dorpen zeggen: „Allah is grotto.... wij vloeken niemand!" „Hoof den van Lebak! eens sterven wij alien! 9 Wat zal er gezegd worden in de dorpen waar wij gezag hadden, en wat door de voortajgangers, die de begrafenis aanschouwen? En wat zullen wij antwoorden, als er na onzen dood eene strewt tot onze ziel, en vraagt: 9 waarom is er geween in de velden; en waarom verbergen zich de jonge- Hngen? wie nam den oogst nit de schuren, en nit destallen den buffel, die het veld ploegen zou? wat hebt gij gedaan met den breeder, dien ik u gaf te be waken? Notes, andermaal a second time (In the oldest language under, like in English other, had the meaning of second; the word second is now the only specimen of a numeral in modern English, which has been borrowed from Latin, knaves, kners- to gnash, grind — ver-berg- to hide. Multatuli, M. Havelaar's speech to the chiefs. "Ik wenschte gaarne in goede verstandhouding met u te leven, en daarom verzoek ik u, mij te beschouwen ate vriend. Wie gedwaald mocht hebben, kan staat maken op een zacht oordeel van mijne zijde, want daar ik self zoo menig keer dwaal, zal ik niet strong zgn.... niet althans in de gewone dienstvergrijpen of nalatigheden. Alleen waar nalatigheid zou worden tot gewoonte, zal ik die tegengaan." Over misslagen van groveren aard.... over knevelarg en onderdrukking, spreek ik niet. Zoo iets zal niet voorkomen, niet waar, mijnheer de Adhipatti?" — w O neen, mynheer de Adsistent-resident, zoo iets zal niet voorkomen in Lebak." — „Welnu dan, mijne heeren Hoofden van Bantan-Kidoel! laat one verheugd zgn, dat onze afdeeling zoo verachterd en zoo arm is. Wy hebben iets schoons te doen. Als Allah ons in het leven spaart, zullen wy zorgdragen dat er welvaart kome. De grond is vruchtbaar genoeg, en de bevolking gewillig; ate ieder in f t genot wordt gelaten van de vruchten zijner inspanning, lgdt het geen twijfel, dat binnen weinig tijds de bevolking zal toenemen, zoo in zielental, als in bezittingen en beschaving; want dit gaat veelal hand aan hand. Ik verzoek u nogmaate mij te beschouwen als een vriend die u helpen zal waar hij kan, vooral waar onrecht moet worden te-keer gegaan. En hiermede beveel ik mij zeer aan in uwe medewerking. „Ik zal u de ontvangen berichten over landb" "Ow, veeteelt, poficie en justicie met mijne beschikkingen doen terug- geworden. "Hoofden van Bantan-Kidoel! ik heb gezegd. Gg kont terugkeeren,  der Hoeven). Een tijdlang is dat afhemen en wegsterven, 't welk bij plant en dier terstond in het oog springt, mj de mens näwelks merkbaar. Hij is meer dan natunrwezen; in menig opzicht neemt ie nog altgd toe; en als tegen de wil en de wet der Natunr blgft ie zgn bestaan en persoonlikheid verdedigen. Intnssen pleegt het eerst zijn licham en niterlike gestalte te verderven, straks daarna slaan enkele vermagens van zijn geest, en al spedig ook de gehele mens an 't kwgnen. Naar ziel en licham beide openbaart zichternggang en verval. Hij wordt weggedrongen van de hoogte der wetenschap; zgn knnstvuur wordt kouder; de kloekheid van zijn handelen begint te verlammen; de kloekheid van zijn raad begint te stiffen. De mens gaat been, heen naar zijn eenwig huis; alios duidt aan dat ie zal sterven; zijn licham zakt ineen, en zijn ziel is vereleten. Evenals de natunr wordt ook de maatschappij hem moede; zij geeft hem verloren, of draagt hem nog nit mededogen, maar zonder iets meer van hem te hopen of Te verwachten. En ook mj zelf is agekeerd van al wat hem omringt; alle banden heeft le losgeknoopt; hj wukkelt zich in tot de lange, eindeloze winterslaap. Of zal ie zich weer ontwikkelen? Is er in die halfverstorvene een eenwig levensbe- ginsel, in die verdorven mens een onverderfefik wezen? Waar zollen we het mj hem zoeken? Niet in zgn weten, — dat licht brandt ig de pijp; niet in zijn gevoel, — dat vnur smeult weg in de as; niet in zijn willen, — die veer werde lam en kan geen rad meer driven; niet in zijn karakter of zelfetandige persoonlikheid, — die vorm van zijn bestaan verbleekt en vervloeit. Maar dat alles is ook zgn Notes, a f-n e (e) m- to wane, to diminish — to e-n e (e) m- opposition to the former — verderv- to pervert, corrupt, decay — maatschappg (human) society — verloren g e (e) v - to give up for lost — mede-dogen pity, compassion — begin- a el principle. 190 des Amorie van der Hoeven, A., On old age. Wezen zelf niet; dat alles is alechts an zijn wezen. Wat niet verstorven, niet verouderd, niet afgenomen is, dat alleen is het wezen self van de mens. Behoef is den inwendige, de ware mens, die, terwijl de uitwendige naar ziel en licham verdierf, van dag tot dag verheerlikt is? Is het niet de gods-dienstige mens, de mens in gemeenschap met God? De Godsdienst, hij alleen, slijt niet met de jaren. Door hem alleen, en daarom ook alleen voor hem en voor hetgeen op hetgekking heeft, behoudt het zelfbewustzijn licht, en het gevoel warmte, en de wil kracht, en de persoonlikheid kracht, wanneer ze voor al 't overige reeds dor en koud en wezenloos zgn. Van de oude stok verlangen wy geen diepe geleerdheid meer, nach uitstekendkunstvermogen, nach onverzette Eke vastheid van wil; wij kunnen dat alles nauweliks in hem duiden. Maar indien we de grijzaard naderen met een ontzag en eerbied, die zelf naar godsdienstige verering Zwemen, het is omdat we vroomheid, innige vroomheid bij hem onderstellen; omdat we een mens in hem zien, cue zoveel langer dan wij met God leefde, en die nu heeft opgehouden voor iets an den van de voor God alleen. Sla de sterveling gade in dat ontzachelik ogenblik, waarin ie gedrongen wordt alles, alles af te leggen, wat met hij zelf is; vraag van de God, onze felste vgand, het geheim onzer sterkte en van onze onsterflikheid; vors het ebbend leven na, waar het zich terugtrekt van de periferie tot het verborgen centrum van ons wezen. Zie, 't is alles aan en in de menB versleten en verstorven: de kunstenaar kan geen ideaal meer scheppen, de wyBgeer geen begrip meer doordenken, de zelf beheerser zijn wil niet meer bepalen, — maar de vrome kan nog altijd bidden! Notes, is slechts aan zijn wezenis only about his being — verheer-lik to glorify (from heerlik glorious, delightful, which comes from heerlik glorious, delightful, which comes from heerlik glorious, ever relenting (from ver-se) To move, to flit — graciously, grey-one — ont-zas reverence (from out-zie- to revere, litt. look away from) — eer-bied respect — og-houd- to cease — gade to commence — wjjs-geer philosopher. TITE-A-TITE WITH A WON IN TRANSVAAL. by W. A. van Bees. (The old Boer Schuilenburg with his young nephew and a negro boy are making a trip in the mountains together, on a carriage drawn by two horses.) De avond was al gevallen, toen oom Schuilenburg verklaarde dat het tijd werd om terug te rijden. Immers tegen een uur na middernacht ging de maan onder, en 't was rajdzaam v66r die tijd tuis te zgn. Als de neef niet zo geheel verdiept geweest was in de plannen die ie in 't hoofd had, en niet altjd het woord gevoerd had over de honderde dingen, die ie op zrjn toe-komstig land doen en laten son, het was hem stellig niet ontgaan, dat Schuilenburg veel aandaoht wird aan zijn tweespan; hij zou opgemerkt bebben, dat oom telkens scherpe,onderzoekende blikken reehts en links van de weg wierp en er wel enige bezorgdheid op zijn anders zo strak gezicht te lezen was. Maar neef lette op nieta, neef praatte maar door, tot op eens.... Het middernaohtuur was reeds lang voorbg. De maan naderde langsaam de kim en Wierp nog maar een flauw schgnael op het aardryk. De nachtelike stflte werd door niete gestoord. Daar weergalmt eensklaps een doordringend gebrol; de luoht trilt, de bladeren sidderen, de grond dreunt. Enige sekonden later stort zich een reusachtige leeuw met wgdopengeeperde muil op een van de paarden. Met een beet van zijn vreselike tanden vennorzelt ie het de nekbeenderen. Schuilenburg hoort ze kraken en daar ligt zijn paard dood. De leuw right zich op en slurpt gretig enige teugen van Notes, toekomst-ig future — i t e 1 i g certainly — an-dacht attention — be-zorgd (or on-gerust) uneasy — maar door on and on again (without noticing anything) — eensklaps (, of one stroke") suddenly, of a sudden, at once (otherwise plotting) — Bidder- to tremble, to quiver — ver-morzel- to smash. Reel, W. A. van, Tftte-&-t£te with a lion in Transvaal. het bloed, dat golvend uit de grote wonde stroomt. Daarna kijkt ie trots om zich heen, maar sehijnt geen reden te vinden om vooreerst meer alachtoffers te maken. Het andere paard staat onbeweechelik; het durft niet eens te rillen van doodsangst, en in de wagen verroert zich ook niets. De tong van neef is plotseling verstijfd, zijn gelaat wit en levenloos geworden; ogen, armen, rug zijn als versteend. Ademt ist te betwigen. Ademt een muniie? Schnilenburg heeft het gewer gegrepen; zijn kahnte verlaat hem niet. Toch loopt hem een koude rilling langs de rug, als ie zich herinnert dat het vuurwapen niet geladen is. Terwijl de leeuw zich aan zijn paard te good doet, tast zijn hand naar de kruidzak, en langsaam, uiterst langsaam brengt ie de lading naar de tromp. Goddank, dat is gelukt! Nu een kogel uit zgn vestzak gekregen. Hoeveel tijd kost dat niet; want de bewegingen moeten onmerkbaar zijn. Het duurt oneindig lang. Daar zakt eindelik de kogel in de loop. Het doffe geluid, hierdoor ontstaan, ontgaat het oor van de leeuw niet. Snel wendt ie de kop naar de wagen en staart een paar nrinuten achtereen de ongelnkkige boeren an. Grote God, wat een schrik! Schuilenburg, roerloos als een stenen beeld, heeft de hand nog aan de tromp en verwacht niet anders dan in de volgende sekonden de klauwen van het roofdier in zijn lichaam te Voelen. Onbeweechelikheid alleen kan het redden. De leuw, geen spoor van leven entwarende, hervat nu ook zira geslurp. Een half uur later is het slaghoedje op het schoorsteentje geplaatst Het bealissend ogenblik nadert. De kans op redding is uiterst gering. Schuilenburg weet het. Vooreerst is de kogel niet aangezet en kan ie dus, b§ het zakken van de tromp, lichtelik uit de loop rollen, en dan durft ie, om dezelfde reden, nog minder het gewer aan de schouder te brengen, om behoorlik aan te leggen. Bovendien zal die beweging de aandacht trekken *en alleen de noodlottige sprong verhaasten. Notes, zich her inner-to-be to remember — zich te goed doe... aan to feast on..., to regale oneself with... — loop barrel (of gun) — slag-hoedje percussion cap — aan zett-to ram on — aan legg- to take one's aim — no o d-1 ot fate, no odlott-ig fatal. Bees, W. A. van, Tete-a-tete with a lion in Transvaal. 193 Er blijft niets anders over, dan hot vuurwapen op het slikbord te laien rusten, het yoorzichtig in de richting van de kop van 't boost te brengen en met Gods hulp af te trekken. Er zijn ogenblikken in het leven van de mens, zo hachelik, dat hem onwillekeurig alio gebeortenissen tot in de kleinete bizonderheden voor de geest komen. In eon ondeelbaar ogenblik doorliep Schnilenbnrg zijn kinderjaren, toen ie zijn moeder in haar hniselike bezigheden volgde, hij herinnerde zich haar vreugde als ie, in de linnen zak onder de ossen- wagen op het hooi liggend, zgn vader naar de hoofdplaata moeht vergezellen ; hoe ie als knaap de beesten weidde, als jongeling zijn hart voor eon meiaje voelde Kloppen, als man zijn verloofde tronwde en vader word, alios stood hem weer holder voor ogen! Hij kon een zucht niet onderdrukken. Begreep neef, dat het schot een zak van leven of dood was? Zag ie dat oom ging schieten? Ik weet het met. Gelukkig bleef ie bewegingloos. Zonder te krassen gifdt de loop langsam over de rand van het slikbord; de tromp is geen anderhalve meter meer van. de leeuwekop verwijderd. Zo good mogelik brengt Schnilenbnrg het gewer in de richtig. God zij gelödt de kogel blijft op de kruidlading. Nu dan maar.... „Kets!" zegt de haan, het gewer weigert. Brüllend keert de leuen zich om, en staat met zijn bebloede mnil bij het slikbord. Zijn woedende blik schijnt te vragen, wie het waagt gelid te maken, zich te verroeren, te leven, waar hij de meester is. Maar alias is doodstil, niets beweegt zich; de adem zelfs. wordt ingehonden. De rensachtige kop van de koning der wildernis bevindt zich rakelings bij neefs linkerbeen, dat iets boiten de wagen hangt. De lucht van neefe vetlaars dringt in de wijdopen- gesperde neusgaten. Die lucht schijnt het reukorgaan van de leenw aangenaam te strelen; altans, hfj wendt zgn vurige blik af en begint de vetlaars van neef te likken. Notes, voorzichtig cautiously) — hachelik danger- ous, perilous, critical — verlo(o)v- to betroth, affiance — kr ass - to scratch, to grate — rake-lings in the immediate neighbourhood. Reel, W. A. Tan, Tete-a-tete with a lion in Transvaal. 0! die vetlaarzen van 2 pd. 10 ah., die hem zo goed stonden — zoals zijn meisje beweerde — wat branden ze onder zijn voeten onder die v Reelike aanraking. Och! als zijn meisje eens wist, wie de vetlaarzen tans schoonlikt. Zgn lief meisje! ze zal hem noort terug zijn laarzent Straks als het likken de leeuw niet meer voldoet, slaat ie zijn vreeelike tanden er in. Maar zie! die vetlaars schjent het dier in goede lnim te brengen; zijn toorn is bedaard. Hij wrjjft zieh behaachik de flanken tegen het wiel, en laat een tevreden gebrom horen. Bij de eerste aanval is het negerjongetje in de bak onder de bank verdwenen. Zijn hoofdje ligt achter het linkerbeen van neef — geen halve voet van de rode moil. Hij heeft van angst de ogen ge&loten en nuhetbewustzijngeheelverloren. Het voertuig omlopende, laat de leuw ook het andere wiel als wrjfpaal dienst doen. Daarna gaat ie, zwaaiende met zijn staart, langs het levende paard en keert naar zijn prooi terng, om het verslindingswerk te hervatten. Het schjnt hem goed te smaken; hij geniet zichtbaar. Toch verlaat de waakzaamheid hem geen ogenblik; want telkens richt ie de kop op, om het ongehikkige been van neef te gaan likken. Het vet schjnt zijn eetlust op te wekken. Some doet ie een wandeling op enige schreden a&tands van de wages, zonder die een sekonde uit het oog te verliezen; soms plaatst ie zich voor het levende paard op een wijze, als won ie zeggen: nu is het jonw beurt! Zo verlopen er uren, oneindige nren, nren van ondraachelike doodsangst. De arme boeren beginnen op 't laatst een gevoel te kriggen van verlangen naar het einde. De pjniging duurt te lang; verscheurd te worden moet minder gruwelik, de dood een uitkomst zijn. Maar wat is dat? — Zon er redding komen, zon het m ogelik zijn? — Schuilenborg heeft gemeinde het in de verte, zeer flauw, het klappen van een zweep te horen. Notes, zijn meisje his, girl", his sweetheart — vol-doe (fall) to satisfy — behaachik (from be-ha(a)g-) comfortable, pleased, agreeable — gruwel-ik terrible, frightful — uit-komst (.coming out of it) deliverance, relief. Reel, W. A. van, Tete-ttte with a lion in Transvaal. 195 De leuw staat roerloos, de oren wgd geopend. Ja, daar herhaalt adch net geluid — *t is waarl Boerewagens, met acht, tien span ossen komen de weg af. De lange zwepen van de drivers klappen bij herhaling en gednrig duideliker. De leuw is zeer onrostig geworden. 't Is gedaan met sfjn festgn, dat begrppt ie wel. Hij schgnt adch te beraden. Zijn prooi meesleuren, dat gaat niet. Het halfverslonden paard maakt een geheel uit met het andere, met de wagen, met de vielen. Zijn besluit is spedig genomen. Met een gesmoord gebrul springt ie op het levende paard, doodt het op de gewone wijs, en slurpt nog enige teugen van het vers geplengde bloed. De boerewagens komen nader en nader, en nu eindelik als ze in het gezicht komen, nu verwandt ie zich langsaam en statig, en verdwjnt eindelik geheel in het kreupelhout. Schuilenburg tracht zgn verstijfde leden in beweging te brengen, maar hij kan rich ternauwernood verroeren; rug en nek zijn als versteend. Nog nooit voelde ie zich zo vermoeid en krachteloos; maar ook nog nooit werd zgn krachtig. gestel op zulk een proef gesteld. Nauweliks was ie in staat zijn verlossers te antwoorden, en slechts met him hulp kon ie van de zitplaats opstaan, die zoveel uren een ware pgnbank voor hem geweest was. Neef zat nog even wezen Loos als vroeger. Men moest hem van de bank tillen en de wagen leggen. Ook zo het negerjongetje. En paar dagen later zou neef beproeven op te staan; en toen Schuilenburg, die hem daarbg de behulpzame handbood, lachend vroeg: of ie nu kontent was, eens een leeuw. Notes. her-ha(a)l- to repeat — festfin (French) feast, banquet — s i c h b e • r a (a) d- to take counsel, to consider — si ear- to drag (something heavy, which is trailing along) — be-sluit resolution — kreupel-hout copse-wood, underwood — ter-nau wernood (a stronger expression for nauweliks) very hardly, with the greatest pains — ge-stel constitution — ver-loss- to rescue — pgn-bank (, pain-bench) rack — wesen-loos (,beingless) haggard, deadly frightened — be-proev- to try. 196 The burgomaster's cock killed... and the results gezien te hebben, maakte neef een afwijsend gebaar en smeekte oom, toch noort weer van leenwen te spreken. Oeheel hersteld keerde ie naar de Kaapsfcad terug, met bet heilig voornemen geen voet meer in de Transvaal te zetten. Notes, took noortweer never more, I pray — h e r- 8tell- to recover. THE BURGHOMASTER'S COCK KILLED... AND THE RESULTS. by C. E. van Koetsveld. Het was op een marktag, waarop vele inwoners afwezig waren en ook de burgemeester zijn slede had ingespannen, om met zyn vrouw over de dike sneeuw stadwaarts te rijden, dat Ploegstaart, eer ie zelf ook van huis ging, een paar kleine gaawdieven van de dijk in het werk stelde. De moordenaars alopen met een stok en een paar strikken gewapend naar het dorp, en wisten door een omweg onge- merkt in de bnrgemeesterlike tuin door te dringen. De haan, gelijk verwacht was, stond pal en verdedigde zyn terrein. Maar terwijl ie de een aanvloog, werd ie door de ander handig Bij de vieux gegrepen, de one strik hem over het hoofd geworpen en met de andere hem de poten aaneen gesnoerd; en de dappere strijder stikte in zyn laatste gekraal! Dit alles geschiedde in weinige ogenblikken, by een achteraf gelegene mestvaalt, en werd door niemand gezien. Even onbemerkt gelukte het hun, de haan aan een spijker in de hismuur op te hangen, met een papier er boven, waarop met grote letters te lezen stond: Straatschender. De dag liep ten einde, de nacht ging ongestoord voorbij, Dies. (The peasant Ploegstaart's child had been peeked by burgomaster's cock) geworpen, rascal — The..._„, „ _.„_., p a 1 - 8 1 a (a) - to stand upright valiantly — handig skilful — mest-vaalt dunghill — straat-schender disturber of public peace. The burgomaster's ock killed;... and the results. 197 maar de voigende morgen.... o die morgen! De borge- meestor was 'e-avonds bat tuis gekommen, en voor de meid was dit een onbetaalbare dag geweet, om, juiat aan een andere hoek van het hois, to vryen. De nacht had allee met zijn sluier, die zo veal kwaads verborgen houdt, bedekt. 'e-Morgens jnist to aoht ure — want Meester Herman Baljon is een man van zijn tgd — begon de klok to luiden; en bij het eerate gelui sloot de bargemeestor zijn pyp met het zilveren dopje, zette de slapmuts recht en nam de bak met gerst in de hand, alios, alsof er niets gebenrd was. En daar tradie naar buiton, zag eerst naar de lucht en toen naar de hoenders, en riep en sehudde met de bak, en riep nog eens, en kreeg alleen kippen to zien, en ging het hois om;.. •. en op eens wier Pie de bak gerst op de grond, brak zijn pijp, struikelde over zijn pantoffel en storttotoen ademloos naar binnen, waar ie in zijn leoningstoel neerzonk, terwijl het bloed hem nens en oren dreigde ait to springen. De burgemeestors-vrouw, even prompt op haar tijd, had met het begin van het klokkelui tee gezet en begon met het einde daarvan de botorhammen to smeren. Hoe weinig zu ook gewoon was, zich in de rustige gang van haar werkzaamheden to laton atoren, hield ze tans evenwel eenogenblik het mes onbeweechelik in de rechterhand en het brood in de linker, richtet haar rnstig oog op de dierbare echtvriend en vroeg dood bedaard:,Scheelt er wat aan?" Deze vraag bespaarde misschien onze goede Van der Zanden een beroerto: want door het kontrast van die droge woorden met zijn hevige gemoedsbeweging, was het, also de dam van sohrik ward doorgestoken, die zijn hartstochton stern gield. De beklemde lippen openden zich, nog bevende van woede. Oewone aardse woorden konden hem niet voldoen, zodat ie hemel en hel byeen vloekto. Dit was voor zijn vroaw geen alledaagse zaak; zij wachtto het alleen na een of twee vasto jaarlikse vergaderingen, waar buitengewoon. Notes, on-betaal-baar (.unpayable*) most valuable — To make love — to ring — pantoffel supper — tee set to make tea — better ham piece of bread — butter — good bedaard quite composed — berry-tee apoplexy — harts -tocht passion — vergader-ing meeting, assembly. 