Geschiedenis van de diplomatie gedurende den Oostenrijkschen successieoorlog ...
De fransche gezant had geweigende hieromtrent bepalingen in de preleminairen op te nemen. Als grondslag van het voorloopig traktat waren aangerenen de traktaten vgto Westphalen, van Madrid, tusschen Groot-Brittannie en Spanje in 1667 en 1670 gesloten, van Nijmegen, Rijswijk, Utrecht, Bade 1714, de triple-alliantie van sHage, 4 Jan. 1717, de quadruple-alliantie van Weenen, in 1718 aangegaan (1), Dientengevolge zouden alle veroveriBgen, van weerszijdeng.e-maakt of die nog konden gemaakt- zijn, sedert het begin van den ooorlog tot aan het sluiten van den algemeenen vrede, in Europa en in de Gost- en West-Indien temggegeven worden, behoudens de daartegen strijdende bepalingen, in de preleminairen vervat. Verder wias bepaald: Duinkerken zou van de zeezijde worden ontmanteld; aan Don Philips zouden Parma, Tiacensa en Guastalla wordSn gegeven, onder regt van terugkeer aan den tegenwoordigen bezitter, als de Koning van Napels den Spaanschen troon zou hebben bekl Communion, of de Infant Don Philip zonder kinderen stelden. De overige artikelten stelden. (I) Bij Bonsset worde niet alle bovengen. Träktaten vermeld, omdathy bet eerste ontwerp heeft gevolgd. Op den 21 Meil werden art. 1 en 2, zoo al hierboven verbeterd. — 150 — va3t : de Bepublik vai Genu& en den Hertog van Modena in hnnne bezittingen te herstellen; hetgeen aan Sardinie bij bet traktaat van Worms was a^estaan, aan dat landtelaten behouden; den gekozen Keizer vbansx door alle Mogendhe-den te doen erk^nnen; Silezie aan Pmissen te verzekeren; de assiento te hemieuwen voor die jaren » gedurende welke het ge^ot voor Engeland daarvan was gestoord geweest; an het regerende Huis in Groot*Brittannie op nieuw de nakoming van art. 5 van het traktaat van Londen, 2 Ang. 1718 y te verzekeren, met betrekking tot den Fränden en zijne afstammelingen van beider geslacht De vijandelijkhe-den, eindelijk, moesten binnen 6 wekenworden gestaakt. Een geheim en afzonderlijk artikel ontnam aan die ooitog-voerende mogendheid, die mogt blijven weigeren tot de pre-leminairen toe te treden, al de voordeelen welke in dez6aanhaar waren. Hoewel in de voorafgaande vredes pnnlen een tijdsverloop van zys weken was vastgesteld, binnen hetwelk de vijandelijkheden te land 'een einde moesten nemen, kwamen de gevolmagtigd^i in eene afzonderlijke akte over^n, dat de wapenstilstand in al de Nederlanden, dadelijk na het teekenen van het prele-minair-verdrag zou aanvangen. St. S^verin poogde nogenblik, den terugmarsch der Busseninde suspension d^armes optenemen; doch Sandwich^ overtnigde hemdatdfbniet daaropvolgende, en den 7 Mei daaropvolgende, biJ eerlijke ca-pitulat. Le overgegeben. Zoodi^ waren de preleminairen niet geteekend, de gevolgende van de Keizerin iABiATHSBEsiAt'KaiuiitzBittberg deed eerst mOndeling, da^ma schriftelijk protest. Hij verklaar- d^ daarbij, dat de Keizerin gezind was, zelfs tot haar nadeel eene tijdelijke bezitting aan den Infant bon philifs toe te kennen, maarook alleen onder de voorw&arde sine qua non^ dat ten gevolge daarvan, alles wat.aan den Koning van Sartinie bij het traktaat van Worms was afgestaan, onder de vortige regthebenden zon terugkeeren, aangezien het eenige doel -^ 181 — bij dien afstand.beoogd, was geweest, eene nieuwe vestiging vau de Bourbons in Italic te verhinderen. Terwijl de Zeemogendheden nu pogingen in het werk stel- den om mabia thebesia tot het teekenen d^pieleminairen over te halen> zocht deze vorstin d^n Koning van Si^rdinie teoverreden om, hetzij den oorlog voorttezetten,hetzij'het- geen hij bij het traktaat van Worms verktegen had -^ Gegenwart. Tot geen van beide voorstellen scheen het hof van Turijn geneigd.. Maria thekesia werd dus genoodzaakt toe te treden, en hästr gezant te Aken teekende den 26 Mei de voorafgaande vredespnnten met daarbij behooxende afzonderlijke artikelen akten en declaratien, zonder eenig voorbehoud. Nutradenook de gezanten van Sardinie en Modena tot de preleminairen toe. Ininiddels had eene woordenwisseling tusschen de gezan- ten der Zeemogendheden en van Frankrijk plaats gehad over het declaratoir van 30 April. In deze verklaring hadden de gezanten van Engeland en de Republik gezegd, dat hoewel in de.preleminairen de traktaten tusschen Frankrijk en de Staten-General en tusschen Spanje en deze laatste, niet afzonderlijk waren vermeld, zij zich voorbehielden aan tedrin- gen op de hemieuwing dezer traktaten inzonderheidhet ver- drag van koophandel in 1739 (1) tusschen den Koning van Frankrijk en de Republik gesloten, als ook dat aan de Ver- eenigde Nederlanden de vrije vaart op de West-Indien zou worden toegestaan door Spanje, zoo als die aan Grosse-Britannienen dike andere Mogendheid was veroorloofd, altijd met uitzondering van de assiento en het verlof van het zoogenaamde jaarlijksch schip. Ten laatste verzochten zij, dat door Erankrijk de steden die aan de Bepubliek behoorden en in de magt der Franschen waren, dadelijk in den tegenwoordigen toestand zouden wor- (1) In eeo vorig ontwerp van dit Declaratoir stond "se r^serveijit le droit d'exiger. St. Severin weigerde het declaratoir, in die bewoording vervat, aatenemen. * den teraggegeven, en de wederzijds verboden handels bewe- ging weder zou worden hersteld. De St. Severin liet vooreerst dit declaratoir zonder antwoord, maar toen hierop door Sandwich en Bentinck was aangedron-gen, legde' hij don 21 Mei de verklaring af: dat hi) n geen last /had' lets op gemeld. declaratoir te antwoorden, maar dat hij /geenszins twijfelde, ja selfs kon verzekeren, dat indien de / Staten-General iemand naar Versailles sonden, m^ aldaar / e mogelijke faciliteit sou betoonen om de Republik te /gemoette komen. Dat, wat aanging het Commercie-Traktaat van 173.9, dit /'vooralsnog niet kon trorden hernienwd in sijne vorige / kracht en vigueur / om rede dat engagementen van S. M. met / noordsche mogendheden sulks beletteden, maar dat S. M. / gemakkelijk zou zijn te bew^en, om den handel van de £e-//publik te bcgunstigen." Op het tweede lid van het declaratoir der zeemogendhe-den antwoordde de St. Severin.: // dat de Koning van Frank-//rijt geen gebruik zou maken van de bepaling, volg^ns welke / geene veroveringen behoefdcfn teruggegeven te worden, dan Auadat alle Bondgenooten tot de preleminairen. Zouden zijn //toegetreden." De plenipotentiarissen van de Republik gaven daarop eene elucidatie van het declaratoir van 30 April aan St. Severin over. Vervat in 6 artikelen, behelsde deze elucidatie, behalvetet- geen reeds in het declaratoir was vermeld, een nader verzoek om uitwisseling der gevangenen en herstel van den koophandel. St. Severin, die op punt was naar Versailles te vertrekken, beloofde deze punten den Koning van Frankrijk voor telegen. Er bleef nogtans weinig vooruitzigt, dat zij zouden worden aan- genomen. (1) (1) Pat het verliaal van het slaiten der preleminairen zaken bevat, wel- ke uergeos. elders gevonden worden, heb ik te danken aan de inzage der volgende bronnen: 1°. Het register Tan de Seer. Resolutien van Ho. Mo. 1748, waarin een mondeling rapport van Beutinck. S'. De missiven der §• 2. ^Pfuissen en de zeemogenden. {/an.-^Mei,) Tot nog toe was het moeijel^jkgebleventedooTzien, welke de inzigten des Konings van Fruissen in de tegenwoordige omstandigheden waren. Sedert den vrede van Dresden,^washij voortgegaan met zich eene partij in het Boomsche Eijk te vormen, zijn legei te herstellen, staatkundige betrekkingen soowel met Erankrijk als met diens vijanden aan te houden. De Nedeilandsche gezant bij het hof van Berlijnydegraaf van Gronsveld, schreef aan Koning fbedebik twee hoofd- gedachten toe, die het onderwexp zijnei grootste oplettendheid uitmaakten. Het eene was, yoor d^ zeemogendhen de Hussische hulp te verijdelen; hetandere, gebruik te maken van de tegenwoor- dige omstandigheden, om eene scheepvaart en koophandel in Pnvssen te vestigen. Zoo hij voor een oogenblik er aangedacht mogt hebbei), de Eussen door de wapenen tegen te honden, scheen het nu, dat hij ver §• 2. ^Pfuissen en de zeemogenden. {/an.-^Mei,) Tot nog toe was het moeijel^jkgebleventedooTzien, welke de inzigten des Konings van Fruissen in de tegenwoordige omstandigheden waren. Sedert den vrede van Dresden,^washij voortgegaan met zich eene partij in het Boomsche Eijk te vormen, zijn legei te herstellen, staatkundige betrekkingen soowel met Erankrijk als met diens vijanden aan te houden. De Nedeilandsche gezant bij het hof van Berlijnydegraaf van Gronsveld, schreef aan Koning fbedebik Közen had de vereeniging van de Bussische met de Ostenden troepen tebelemineren, door tegenwerking tegen den doormaisch bij de Kijksvorsten te doen ontstaan, terwijl hij rankrijk aanzette, kraght dig tegen de Republik en den Koning van Sardinie te handelen. Van Grotisveld vestigte zijn meening omtrent het tweede doel van fredebik op de volgende opmerkingen, welke hij gemaakt had. Men had te Berlijn met bijzondere opletendheid het stremmen van den koophandel tusschen de Nordlanden, Engeland en Erankrijk gadegeslagen, en dien ten gevolge zou de Koning van Frnissen het voomemen hebben opgevat, den handel in fransche voortbrengselen naai Früissen te verplaatsen. Tot uitvoering van dat plan, zou tusschen Erankrijk en Früissen een koophandel-traktaat. gesloten zijn of worden; Nederl. plenipoteotiarissen aan den Griffier, (manuscrlpta uit het Rijks Archief) 3*^. AaDteekeningen, brieven en memorien van GraafBentinck. in het liuiB-Archief van Z. M. den Koning beriistende . Zouden 80 fregatten, van SO i, 40 stukken ieder, enkoop- vaardijschepen op last van fbsdebik, gebouwd worden, de havens van Pinamondey Stettiin en.Pillau worden verstefkt^ en middelen aangewenden, om de pndssische kooplieden aan te moedigen tot veihoring en i)evrachting van schepen, tot in- en nitvoer van firansche voortbrengseloi. In verband met dit voomemen werkte, volgens Gxonsveld, de Koning van Fruis- sen den atomarsch der Anssen tegen en begonstigde hij den aanval op de Nederlanden, terwijl in geval van noodzakelijk- heid een krachtige inval in Hanover, de vrijheid van de pruissische vlag moest verdedig^n. Hoewel de aanbouw van.eenige schepen, de bevrachting en de afzet gedurende eenige jaren, jiog geen koophandel en scheepvaart daarstellen, kon het plan des Konings van Pmis- sen oogenblikkelijk groot nadeel aa^brengen. De zeemogendbeden kwamen eenigen tijd na het ontvangen dezer berigten over^^n, krachtiger pogingen in het werk te stellen om Pruissen tot hare partij over te hal En. Auk den Graaf van Gronsveld werd door de Staten-General bevolen in overreenstemming met dei Engelschen gezant Legge te bewerken, dat zoo de Koning niet bewogen kon worden voor de Republik partij te trekken, hij zich ten minste onzijdig mogt honden en bij Prüfikrijk zijnen invloedgebruiken op- dat die mogendheid billijke en aanbieden, waardoor de zeemogenden in staat gesteld zouden blijven met Fmissen verbindtenissen aan te gaan, tot guarantie van wederzijdsche Staten en landen, inzonderheid van Silezie De Koning van Prüssen had verscheidene bijoenkomsten met d^n britschen gezant. Peedeiuk n begon daarin zelf nit on te zetten de voordeelen, welke voor hem in eene veree-niging met de zeemogendhen, boven eene met! Frankrijk, gelegen waren, maar voegde er bij dat zoodanige verbindtenis niet 'dan na het sluiten van den vrede plaats kon hebben. Dartegen voerde de Engelsche gezant aan, dat eene ver-eeniging met de zeemogenden de eenige grondslag was voor de toekomstige zekerheid van Pruissen ; dat Frankrijk, alleen door troepen in het Duitsche Rijk te zenden, den Koning kon derstunen, maar -dat de ondervinding van den laatsten oorlog en de uitpiitting van Ibrankrijk *dit zouden beletten. In dat geval zou Pruissen zonder bondgenooten, maar omringd van vijanden zijn, die niet over ataatknndige inzigten, maap uit wraakzucht en haat een vemielings oorlog zouden voeren. Daarom moest Pruissen nu een bepaalden stap doen naar de zijde der zeemogendheden tegen Prankrijk, waardoor de over-winningen van die mogendheid werden gestuit, en een viede gesticht, voor de zeemogendheden voordeelig. Zoo deze tot een nadeeligen vrede genoodzaakt werden, zou naar'even-redigheid de vrede ook voor Pruissen en de zee-mogendheden niet meer mogelijk bleef . Eindelijk verklaarde frederik ii, dat hij geene verwendeten tegen Prankrijk kon aangaan zoolang de vrede niet was gesloten ; maar hij beloofde zijn invloed op die mogendheid te zullen gebruiken, om bij een te sluiten vrede, Pinal in de magt van Sardinie te behouden, voor // Engeland eene hemieu- /wing en uitbreiding van de Assiento te'bewerken, enzijne /hulp te verleenen aan de bdangen van den toophandel en /fie scheepvaart.'^ Toen de onderhandelilig zoo verre gevorderd was, kwam te Berlijn de tijding van het sluiten der preleminairen. Welligt omdat prederik ii nog scheen te betwijfden of spoedig een eind-vrede volgen zou, maakte dit geene verandering in zijn denkwijze *over het aangaan eener defensivp-aUi-antie met de zeemogendheden ; maar wilde men zoodanige verbindt'enis tot stand brengen ; // Great Britain ^^ voegt Legge er bij, //must seize the present opportunity to do it. Prance /Will undoubtfully lose no time, and on^t no endeavour to //keep him attached to her, after the peace: his interest, his /politick and his inclination at present, I believe Lead him the other way. Eene verbindtenis met den Koning van Prussen had in- middels, zowel in Oroot-Brittanie als in de Republik, tegenkanting" bij personen van gewigt gevonden, die meenden dat zoodanig bondgenootechap en de garantie vait Silezie, de magt van Ostenrijk tegen het belang der zeemogenderei, en met uitzondering van Erankrijk, van geheel Europa zou verzwakken. Bovendien was sedert het sluiteii der preleminairen de invloed van fkedsbik ii minder noodig geworden. Daarom werd na verloop van eenige maanden aan den Koning van Pmissen geantwoord, dat als het groote werk der'alge-meene bevrediging zon zijnafgeloopen, Engeland, de Republik en de overige bondgenooten met den Koning van Prussen de middelen zouden beramen, welke tot onderlinge verzekering en4iet behond van den viede konden strekken (1). § 3. Het traktaat van Vrede ^eslolen te Aien\ op den 18 October 1748. Nadat in den l«op van Mei, mabia theresia, Sardinieen Modena tot de vooraf^aande vredespmiten van 30 April waren toegetreden, ontbrak slechts de-toetreding van Spanje en Genua, om het eerste werk der gevolmagti'gden tot volkomenhfid te breng^n.. De graaf de St. S^verin vertrok nu naar Versailles, om verslag van zijne handelingen te doen en nadere onderrig-tingen in te winnen. Teruggekomen verklaarde hij, dat hij gegronde hoop meende te hebben van te Parijs niet vruchteloos met Spanje te hebben onderhandeld. In der daad,weinige dagen daama trad Spanje en toen ook Genua, tot de prelemin Agen te. De pleuipotentiarissen van de zeemogenden hadden zich intusschen de afwezigheid van St. Severin ten nutte gemaakt, om zich tot eene onijerhandeling over den eind-vrede voor te. (I) Hit de Seer. Besol. 1748. Ill uii ae oecr. xwboj. i/«o.- i.-..n..., Uit de geh. missi vea van Gronsveld aan FageL ( Uit een brief van Legge aan* the Duke of New- J Hais-archiefvan Z. M. Castle exk andere geschreveu stukkcu.'d^ Koning. bereiden. In de verschillende beraadslagingen daarover, zoowelte's Hage bij den Prins van Oranje, es in het kamp te Nestelroth bij den Hertog van Cumberland gehouden, was als grondslag aangenomen, dat de gevolmagtigden van Groot-Brittannie en de Republik der Vereenigde Gewesten bij de aanstaande onderhandeling niets zonden doen, dan met gemeen overleg en met het volste vertrouwen in elkander. Het eerste wat na de teriigkomst van St. Severin behandelweTd, had betrekkihg tot den wapenstilstand in de Mid-dfcllandsche zee. De aldaar bevelvoerende admiraal Bijng had, op berigt van het teekenen der preleminairen, bekend^emaakt^ dat zes weken daama de wapenstilstand zou boginnen, maar ten gevolge van een order ontvahgen van den hertog van Bedfort, had hij de vijandelijkheden weder voor zes weken verlengd. Hierdoor zonden Spanje en Genua geen genot gehad hebben van de wapenschprsing, dan zes weken na hunne toe-treding. Op de vertoogen echter, daartegen door St. Severin gedaan, w Er besloten, dat Spanje en Genua in den wapenstil-stand gelijk zotiden worden gesteld met die Mogendheden, welke dadelijk de preleminairen hadden geteekend. Over een ander ved bdangrijker punt gaf St. Severin zijne denkbeelden aan Lord Sandwich te kennen. Het was het gevoeleo van het hof van Versailles, dat als men eens geregeld en vastgesteld had den tijd wanneer, en de wijze waarop de terug- en overgave van de veroverde of afgestane landen en steden zou geschieden, men met weinig moeite tot een eind-traktaat van vrede zou geraken. "Daartoe ordelde St. Severin, dat de Keizerin-Koning in de investiture van dehertogdommen Parana, Piacenza en Guasstalla van het- H. E. Eijk voor Don Philips moest verzeeken. Als zobdanig diploma verkregen was, dat dan de Infant dadelijl^ in het bezit van de landen wierd gesteld, waartegen de hertogdomm van Savoija en Nice weder aan den Koning van Sardinie zouden worden teruggegeven. Wanneer hetogdom Modena en de veroveringen op Gtenua behaald, weder onder hunne vorige souvereinen werden härsteld, dat daft een gedeelte van de Gostenrijkshe Nederlanden tegelijkertijd door Frankrijk zou worden teruggeven, terwijl het ander deel in besit van Frankrijk zou blijven, qm ingewissdd te vorden iegen de ver- oveiingen, die door Engeland in de Oost-Indien mötten gemaakt zijn, of tot dat het zeker was, dat geene zoo- danige varoveringen meer hadden plaats gehad. Dat eindelijk, nadat wederzijdsche commissarisaen waren aangewezen en van magtiging yoorzien tot regeling Tan de teru." ave van Louisburg, de Republik zou worden herstellt in het bezit Tan B^gen op Zoom en Hollandsch Ylaanderen. Het bleek echteruit dezen vooralagniet, of ook Maastridlt zou werterter, zou werterter, evenmin welk gedeelte Frankrijk Tooralsnog zon behouden. * In verband met zijn Toorstel zeide St. S^Terin, dat eer men tot de temggaye der Nederlanden zou kunnen overgaan, het wenschelijk was te bepalen, dat een gedeelte van de bdde vijandelijke legers temg trok, en dat in het bijzonder de aantdgt der Rnssen wiei^ gestuit. Het werd hoe langer hoe duidelijker, dat het Busaische hulpkorps meer en meer ongerustheid in Frankrijk verwekte. De Hertog van New-Castle en de -Gxaaf Bentinck bevonden zich op dit oogenblik te ^s Hage bij den Prins van Oranje. Zoodra zij in, het kamp van Nestelroth waren teruggekeerd, begaf Lord Sandwich zich ook daarheen, om over het voors^ van St..S^yerin gezamenlijk te beraadslagen. De Oostenrijk- sche bevelhebber Bathyany dedde daaromtrent eerst aan BeA- tintk, daama ook aan Cumberland zijn gevoelen mede, dat men eene gedeeltelijke teruggave van de Oostenrijksche Ne- derlanden niet moest aannemen; maar dat de temggave en overgiften in Europa alien t^lijk plaats moestenhebben, terwijl men ^jzdaars'geven kon, tot waarbd^g van hetgeen in de Tndien moest geschieden. Hij was van oordeel, datals men eenige v^ing of ^e streek lands in handen der Fran- schen liet en zij zich daarinnestelden, zij die niet meer zou- den verlaten wanneer de legers waren teruggetrokken of verminderd, en dat men dan geen nieuwen oorlog beginneh zou, om hun die plaatsen te* ontnemen. Severin weid overgngekommen, dat de Engel- sche en Wansche eskaders Ti. de Ost-Indien zouden worden te Tuggepen, e. de aantogt der Bussen worden ge* stoit, bijalien Erankrijk een eveniedig deel van zijn l^er naar bet zniden deed terngtrekken. Terwijl Bentinck naar's Haga en New-Castle naar Hanover vertrokken, de een om met den Prins van Oranje, de ander om met den Koning van England; over een oft twerp van vredes-traktaat nader te beraad- slagen, keerde Sandwich naar Aken terug, alwaar eenigen tijd daama^ eene conventie tosschen de zeemogend beden en Frankrijk werd gesioten, waarbij de temgtogt der Bussen werd vastgesteld, onder voorwaarde dat bet Bussische bulpkorps niet door eene andere Mogendheid mogt worden in dienst genomen, en een gelijk aantal Wansche troepen naar bet midden van Frankrijk wierd gezonden, om na verloop van e maand aar te worded afgedankt. (Conv. Z Aug.) En inwelken toestand bevond zieh nu de on4erhandeling over den vredePBeschouwe Men daarvoor, welke de denkbeel- den van de zeemogend beden, van Frankrijk en van bet bof van, Weenen waren. In de laatste bijeenkomst te Nestelrotb, was men, na over verschillendepuntentehebben gdlSproken, overeeii- gekomen, dat aanSandiyicb enBentinclceeh ontwerp van vredes- traktaat zou worden toegezonden ; dat men daarin zou trachten zicb zoo veel mogelijk aan depreleininairen te bouden, maar bet nader geyoelen van den Xoning van Engeland en den Prins van Oranje zou afwacbten. St. S^verin was genegen tot bet sluiten van den vrede. De groatste verhindering in het schnitt van een een karaktaat, was op dit oogenblik van het hof van Weenen, verwachten. Kaunitz, die zijn denkbeldeh over het vredes-traktaat niet verkoos te openbaren, wilde vooreerst niet tot den vrede mede-werken, omdat het Weener-Kabinet zich van de bepalingen van het traktaat van Worms wenschte te ontsjaan, daamu ook an Don philips eene bezitting i^ it^lie moest wq^den afgestaan; ten andere, omdat hij de teruggave en overgiften als volgende uit de preleininairen, aan een^eind-traktaat wilde d5en voofaf gaan. Bij den hertog ^an Cumberland bovejidien was het berigt gekomen, dat het hof van Weenen de geldigheid van het *Barriere-tralctaai ontkende. Bentinck kreeg hiervan kennis, en vroeg aan* Kaunitz of dit terigt naar waarheid was. Deze antwoordde hierop, dat zijn hof meeride, dat nieuwe schikkingen over dit punt moesten worden gemaakt, dewijl de zaken een geheel ander aanzfen. händig gekreuzt, verscheidene barriere-verwandten waren afgebroken ; dat dit dus een punt van beraadslaging tnsschen de Republik en het Weener-hof zou uitmaken. Graaf Bent'inck gaf hem hierop ten antwoord, dat hij verwundet was dit te hooren. De republik was niet in oorlog met het Huis van Oostenrijk geweest, de traktaten dus voor altijd, niet voor een bepaald tijdpeik gesloten, bleven vankracht. Inte- gendeel had de Republik voor Oostenrijk geleden en gestre- den, zij verwachtte dus eene betere behandeling. Intusschen had K^funitz, reeds kort na het teekenen der preleminairen, sterk bij St. S^verin aangedrongen op eene verklaring van dezen, dat de veroverdevestungen deOostenrijksdke Nederlanden, bij de teruggave, in handen der Oostenrijkers zouden worden gesteld. In den aanvang sloeg St. S^verin daaiop geen acht en zeide, aan dat.verzoek gevolg te zullen gevolg te zullen gevolg te zullen gevolg te zullen. Maai tben Kaunitz op eene schriftelijke verklaring aanrong, kreeg St. S^verin achterdocht en begreep, dat men door Prankrijk, guarant van de barriere-traktaten, die vestingen aan de Republik wilde doen ontnemen. St. S^verin antwoordde dus dat,volgens de capitulatien,de veroverde plaatsen aan hen zouden worden teruggegeven, aan wie zij waren ontnomen. Qedurende eenigen tijd bleef dit punt zoo hangende, tot dat*hierover bij gelegenheid eener beraadslaging over een ont-werp-traktaat, een gesprek voorviel tusschen Bentinck en Kaunitz, waarin zich de Engelsche gezanten mengden en dat het hevigste was, dat op het Congres Van Aken is gehörden. Kaunitz eindigde met te zeggen, dat men tot het onmogelijk niet gehörden was; dat de toestand van Ostendrijk niet toeliet het BarriSre-traktaat uit te voeren; dat hij aan de Republik het regt van gamizoen niet betwistte, maar dat men voor het overige in schikking moest treden. BentincTt antwoordde, dat geene schikking i^^oodig was d^, waar een trat in voUe kracht bestond, dat de grondslag van de ver-bindtenis tusschen de Republik en het Huis van Ostendrijk. Eindelijk wilden de Engelsclie gevolmagtigden zich tückschen bänden. De ruder Robinson, sedert eenigen tijd aan Sandwich toegevo, ontwierp zelfs een artikel, dat in het eind-traktaat zou knnnen worden opgenomen om deze moei- jelijkheid uit den weg te'ruimen. Maar Bentinck bleef weigereren, zelfs van een schikking te jiooren, veel meer tetreden in iets dat hij meende, dat geen punt van beraadslaging of onzekerheid kon uitmaken, waarin Engeland zoowel als de Republik, eene zich verbindende partij was. Hiemit en uit de weigering van Kaunitz om voUedig de dankbeelden van het Weener Kabinet over een vredes-traktaat open te leggen, was dus verdeeldheid ontstaan tusschen de plenipotentiarissen van de zeemogendheden en van makia thekesia^terwijl deze laatste weder met die van Sardinie in oneenigheid verkeerde. Dien ten gevolge ontstond de vraag, of het beter ware een eind-traktaat te sluiten als alle Mogendheden een- stemmig daarover dachten, danwel zoodra Engeland, Frankrijk en de Republik. Zich daaromtrent verstonden. Bentinck zegt daar van: // Le premier est le plus souhaitable, //le dernier le plus sûr, et ce n'est qu'en leur faisant voir //gu'on est determine finalement an second, qu'on pourra //eftectuer le premier, De denkwijze van het hof van Versailles over dit oirtler- werp was, dat men trachten moest tot een eind-traktaat te geraken, //sans la formality aussi fastueuse qu'inutile d'un // congres." In dien zin werd besloten, en alzoo het vredes-traktaat alle door Lord Sandwich, Robinson, den graaf St. Severin en Bentinck zamengesteld;de overige gevolmagtigden werden alleen over de belangen, die hen regtstreeks aangingen, geweide. Maar eer men zoover was gekommen werd er veel gesproken, veel geweide. Toen eindelijk de zeemogendhen zonder Oos- renrljk een traktaat zouden zamenstellen, begondehertog van Newcastle bezorgd te worden over eene verwijdering van het Weener hof. Newcastle bezorgd te worden over eene verwijdering van het Weener hof. Het plan van Bathyany om eerst tegelijkertijd al de teruggaven en overgiften in Europa te doen en voor de Indien beloften en gijzelaars aan Frankrijk te geven, had St. S^verin angenomen, maar deze had tevens voorgesteld, den vrede even spoedig te sluiten als eene akte van afstand en overgiften gemaakt worden. Op het punt dus dat alles in het eind-traktaat zou worden opgenomen en geregeld, eischte het Weener hof nog steeds, dat de teruggaye en overgiften aan den vrede zouden voorafgaan, en maakte het bij den hertog van Newcastle genoeg indruk, om illes weder op losse schroeven te zetten en uit te werken, dat aan de Engelsche gezanten gelast werd te trachten door minnelijke schikkingen, Kaunitz tot toetreding in de onderhandeling over te halen, als bij v., door aan hem bet ontwerp mede te deelen, hem eene tijdruimtete laten, waarin hij kon toetreden. Zulk weifelen/zulke halve maatregelen vonden hevigen tegenstand bij Bentinck, die hieroverin eene zijner memorien schreef: //II n'est pas possible de con tinner //a travailler du tout, ni dans aucun concert, si dans le moment //qu'il faut agir, Ton change de plan. Encore si ce que Ton //apprède h prèent de desobliger la Cour de Vienne, ^tait //quelque chose de nouveau, patience, cela pourrait passer, // Mais c'est un point d'abattu depui's longtems? //L'idé de donner un terme h, la Cour de Vienne pour //acc^er, est gauche et incomplete. A colder, suppose qu'on va //en avant sans elle, et qu'elle doit suivre. Il n'est pas conseillable ni possible, de communiquer k Kaunitz le plan, sans lui mettre en mains des armes pour Un combattre, et pour detruire tout ce que nous avons Fait avec St. Severin, h, quoi nous avons éta encouragements et Nous avons animus par le Déc de Newcastle lui meipe. St. Severin est Convenu avec nous, que nous ne le communiquerions point Kauilitz, ni lui a Sotte Mayor. Si l'on veut perdre la confiance de St. Severin, on perd tout Si et alors il vaut mieux rompre et recommencer la guerre — 164 — Au Mr. de St. Severin n'avoit pas un interêt de parti, Vans si bien que national h soutenir en finissant la guerre, Tous nos raisonnement ne signifierai-it rien. La question est done, si nous devons profiter de cette Circconstance ou non. Si on veut la guerre, qu'on la fasse si on pent. Je ne vois Comment on s'prendroit à present, sans finances, sans Strouges et ayec des allies mécontents, qui h, present ne sont Point des alliés. Si on veut la paix, il la faut faire, et si on ne la pent //faire comme on voudroit, il la sût faire comté on peut.^' Beeds had St. Severin, na yooraf gehoudengesprekken, en ontwerp-traktaat medegedekt, toen de Engelsche gezanten een contra-ontwerp overgaven, waarin afwijkingen voorkwamen van het vroeger met gemeen overleg zamengestelde. Bentinck vertrok daarep naar ^s Hage, zoowel om van den Prins van Oranje tevememen, welke bonding bij nu verder aan moest nemen, als omdat willem iv bem over den binnen- landschen toestand van de Bepublik wenscbte te raadplegen. Toen bij te Aken was teruggekieerd , vond bij aldaar den beer de la Porte du Tbeil aan den graaf de St. S^verin toe- gevoegd. Daarop werd •dadelijk door de Franscbe gevobnag- tigden een nieuw ontwerp-traktaat overgegeven , waarover al spoedig de beraadslaging tusscben Sandwicb , Bobinson , St. Severin, du Tbeil en Bentinck een aanvang nam, Ditnieuwe ontwerp was veel meer dan een der vorige in overeenkomst met de preleminairen. Bentinck bemerkte al spoedig dat St, Severin, zicndeboe Engeland in zijne bandelwijze omtrent Odstenrijk veranderd was, met Kaunitz afzonderlijk verscbillende punten' bad be- sproken, en dat bij veel meer boop scbeen te voeden op de toetreding van bet Weener Kabinet. Toen dan ook Bentinck voorstdde , dat in geval na bet sluiten des vredes , men zich bezig moest bouden met Oostenrijk- of te overreden of tot toetreding te noodzaken , de Eepubliek — 16S — toch zonder tdtstel in het bezit der vestingen en landen die hanr toebehoorden, wierd hersteld, antwoordde St. Severin,dathet waarschijnlijk niet noodig zou zijn tot znlk een uiterste te komen. Bij de beraadsl^ging over dit ontwerp, leverde deassiento weder de eerste moeijelijkheid op. De Engelsche gezanten eischten , dat niet alleen in het arti- kd daartoe betrekkelijk , het traktaat van 1713, maarookJiet commercie-traktaat van 1715 (Madrid) en de conventie van 1716 (Madrid), wierden opgenomen. Bobinson beweerde,dat zoo men al door het traktaat van 1713 de assiento toestond , men door het niet mede-opnemen der twee anderetraktaten,de uitvoering van de assiento onmogelijk maakte. St. S^verin deed hem opmerken, dat het traktaat van 1715 een koophandel- traktaat.was, dat niets gemeens had met de assiento. Mr. Eo- binson tiok zich toen terug achter de conventie van 1716^, die eene nitlegging van de assiento inhield (1). Het versohil hep hierover allengs z66 hoog, dat Robinson zelfs begon te spreken van liever de onderhandeling af te broken, dan een punt op teofferen, dat een nationaal belang in Engeland was geworden. Zoodra dit gezegd was, nam St. Severin zijn ontwerp-traktaatterug en verwijderde zich. (// Mr. St. Severin temit son projet //en poche et s'en alia") Nu stelde Bentinck zichtusschenbeiden, gafan Sandwich en Robinson te verstaan, dat zoo St. Severin zich aan hun woord hield endeonderhandelingen afbrak,niemandmeer dan de zeemogenden daarmede verlegen zouden zijn. Zoowel met St. Severin als met de Engelsche gezanten, held Bentinck nugesprekken, om de verwijderde partijen weder bij elkander te brengeji. Hierin slaagde hij; het artikel over de assiento werd eindelijk door de Engelsche ministers aange-nomen, toen St. Severin verklaard had, dat, wat er ook gebeurde, daarin geene verandering aou worden gemaakt. Een ander undererwerden van redetwist was de guarantie van Glatz en Silezie Versuch. T. VII. p. 716. — 166 — Ai den Koning van Prussen bij het traktaat te geven, zonder dat Prussen van zijn kant de landen en bezittingen van de zich verbindende partijen waarborgde. Door de bemoeijing van Bentinck, werd het daartoe betrekking hebbende aitikel zoo-danig ingerigt, dat niet alleen de zlch verbindende, maar ook in het traktaat belanghebende partijen, zoo als de Koning vaq Pruissen was, gebonden werden aan eene algemeene wederkeerige guarantie. Frankreich betoond overigens in de geheele ondethandeling slechts zoo veel zorg voor de belangen van den Koning van Prussen, als noodig was om te beletten, dat de zembgendheden zich naderhand op de guarantie van Silezie, als door haar bevorderd, bij Pruissen zouden beroemen (1). Door art. 4 der peleminairen, waren Parma, Piazza en Guastalla aan Don Philips toegezegd, onder regt nsn terugkeer aan. de Keizerin-Koningin en aan Sardinie, in de ge-vallen dat, bf Don Philips zonder kinderen stierf, bf Don Carlos, Koning van Napels, tot den Spaanschen troon getoepen werd, waaronder werd verstaan, dat dan Don Philips tot Koning van Napels verheven zon worden, ten nadeele van de aestammelingen van Don Carlos. Niettegenstaende de tegenkanting van Chayannes, werd dit artikel gewijzigd en bepaalden de gevobnagtigden van de zeconogendheden en Prankrijk, onder goedkeuring van Kaunitz, d^t het regt van terugkeer van f arma, Piacenza en Guastalla in de volgende twee gevallen plaats zou hebben:!<>. bij gebreke (1) Opmerkelijk is het, hoe weinig op dien tijdnog, fredbbir n hegrepen en op pr^s gesteld werd: St. Severin zeide van hem: En France Ton ne regarde pas le roj de Fmsse comme nnepnissance; c'est on roy de filagnune; qa'il avait gagne cinq batailles; que s'il en avait perdu nne, il n'est pas plus et qu'il n'était plus question de lui; que sa politique est fausse; qu'en un mot c'est un fréquent; que quand il avait quelle parti de la France, bien des gens en avoir été allarmés, mais que les plus sages et avis avoir jingt que cela n'était pas, k beauconp près, aussi rovais que cela paraissait au premier coup d'oeil; que le rôle qu'il venait de jouer, le priveroit de la confiance de l'autre parti; que cette même lui oterciit le poids qu'il poarroit avoir dans l'lèutre bassin de la balance. — 167 — van mannelijke wettige afstammelingen van Don Philips; 2o. als Don PhiUps of een zijner afstammelingen tot den troon van Napels of van Spanje geroepen werd. Nadat men zieh verzekerd had, van de toetreding tot het oind- traktaat , door de geyohnagtigden van de Keizerin-Koningih en van Spanje, was men, op den 18 October 1748, eindelijkzoover gekomen, dat de vrede ten huize van fle plenipotentiariesen van de RepubKek, door de mftiisters vanEngeland, Prankrijken van de Staten-Generaal geteekend werd. 'Hoewel te xpren het eind-traktaat van vrede als ultimatum aan de gevolmagtigden van Sardinie was aangeboden, bleven Chavannes en Osorio weigeren tot het teekenen van den vrede overtegaan, zonder vooraf naderebevelenvanhunnen Koning teiiebben gevraagd. Spanje, Genua en Modena traden den 20 Oct., MABIA. THEBESIA dcu 23 Oct. tot het VTcdcs-traktaat toe. De gevolmagtigden van Groot-Brittannie, Prankrijk en de Eepnbliek sloten toen , op den 24 Oct., een afzonderlijk ar- tikel, strekkende om in overeenstemming met detoegetred^ie- partijen door de best bevonden maatregelen, die Mogendheid welke bleef weigeren tot den vrede toe te treden , tot uitvoe- ring van de bepalingen van het traktaat.te dwingen. Van die bepalingen waren de voornaamste: De tralctaten van Westphalen 1648, van Madrid 1667, 1670, van Nijmegen 1678, 1679, van Rjswijk 1697, van Utrecht 1713, het drievoudig verbond van "« Gravenhage 1717. Het viervoudig verbond van "» Gravenhage 1717. Het viervoudig verbond van "» Gravenhage 1718enhettrakt^tvan Weenen 1738, dienen tot grondslag van den algemeenea vrede. (art. 3.) De krijgsgevangenen, gijzelaars, de veroveringen gedu- rende den oorlog, hetzij in Europa, hetzij in de Indieii gemaakt, worden teruggegeven. * Inzonderheid zal binnen het tijds- verloop van zes weken na de uitwisseling der ratificatien, aan Oostenrijk de Zuidelijke Nederlanden ; aan de Bepubliek der Vereenigde Gewesten, Bergen-op-Zoom, Maastricht, Hollandsch Vlaanderen en Braband worden teruggegeven, en de steden en vestingen in de Oostenrijksche Nederlanden, waarvan de souvereiniteit behoort aan de Koningin, doch de Staten-C^e- raal het regt hebben van gamizoen daarin i^ l^gen, zullen door — 168 — souvereiniteit behoort aan de Koningin, doch de Staten-C^e- raal het regt hebben  Tot verzeering van de terugave der veroveringen door Engeland op Erankrijk gemaakt, zullen ^ijzelaars door den Koning van Groot-Brittannie geleverd worden. Overigens zal in de belde Ihdien alles weder wirden hersteld op den voet waarop de zakei/ zich aldaar bevonden of moesten bevinden, v66r het begin van den oorlog : art. 4. 5. 6. 8. 9. De hertogdommen van Paima, Piacenza en Gnastalla worden afgestaan aan Don philips, onder de bepaling van terugkeer hierboven vermeld: art. 7. De Koning van Sardinie zal in het bezüglich van hetgeenen nu en eertijds door hem bezetenis, inhetbijzondervan Vige- vanesco, van het gedeelte van Pavia en Anghiera, in 1743 aan hem afgestaan. art. 12. Van Pinal werd geene melding gemaakt, maar art. 15 stelde vast, dat behalve de gemaakte afwijkingen, alles in Italic zou blijven in den toestand, waarin het v66r het begin van den oorlog was. De assiento te Madrid in 1713 aangegaan, werd bij art. 16 hernieuwd voor de vier jaren, gedurende welke hetgenot daarvan door den oorlog was gestoord. Het traktaat van 26 Maart 1713 had bepaald, dat de assiento tot I Mei 1743 zon voortduren, maar de oorlog tusschen Engeland en Spanje in 1739 begonnen, had aan die overeenkomst vier jaren vroeger een einde gemaakt. De troonsopvolging van het Huis BmnsWijk-Hanover in Groot-Brittannie werd op nieuw gewaarborgd, evenzoo de Pragmatiek Sanctie, met uitzondering van de overgiften, het- zij door KAREL VI, hetzij door maria thebesia gedaan. art. 19. 21. Je liszt aan Prussen en-de uitvoering van het vredes-traktaat door en aan de zich verbindende en de belanghebende partijen wederkeerig verzekerd : artt. 22 en 23. (1) (1) Het traktaat in zyn geheel bij Rotisset T, XX, p. 179. Verschiedene protesten tegeu den vrede van Aken werden ingelererd als : over het gulden Nadat de Koning van Sardinie, in het begin van December, eindelijk ook tot den vrede was toegetreden, werden eerlang de bekrachtigingen behorlijk tusschen de verschillende Morgenden gewisseld. Z66 was den het groote vredes-werk afgeloopen. De Zee-mogenden en Frankiijk hadden op het einde de zaak besist. Het was aan de gevobnagtigden van deze niet mogen gelukken, de hoven van Weenen en Turijn op andere wijze tot vedes-voorwaarden te brengen, dan door afzonderlijk te sluiten. Evenmin was het mogelijk geweest, de gezanten van MARIA THEREsiA en vHii den Koning Van Sardinie onderling tot minnelijke schikking over de zaken in Italic te brengen. Hunne belangen stonden lijnregt tegen elkander over. Beiden hadden afzonderlijk zoeken te onderhandelen met Prankrijk. Eene ogeneckomst tusschen Kaunitz en St. S^verin in September gefolg, om wederzijds 30,000 man troepen terug te doen trekken, was daarvan het gevolg geweest. Over het algemeen was Oostenrijk bij de onderhlindeling te Aken door Prankrijk met ontzag behandel. Het belang en de bestaande verbindtenissen hadden toen ook de zeemogendhen en bevoordeeling van de Keizerin, boven Sardinie geleid. Daardoor was Kaunitz be wogen geworden, zijnete-treding tot Iiet vredes-traktaat te beloven, terwijl Sardinie door de noodzakelijkheid daartoe gedwongen was. Niettemin was omtrent de belangen van Oostenrijk en Sardinie door de zeemogenden nimmer eenige bepaling gemaakt, dan na hen vooraf te hebben gewaarschiiwd. (2) Viles dozier Spanje, oyer yermeende regten op bezittiogieD of titels door do hiiizen yan Beijeren, Oranje, Stuart, Condé, Tremouille eoz » waaroyer te lezen de Garden T. Ill, pag. 379 seq. en Bonsset, loco. laud. Men zie ook over 2 sept. art. oyer yerwaarloosde titulatur en oyer het gebruik Tail de fransche taal. (2) Geraadpleegde bronnen bij de bewerking yan deze § zQn. * Secret Resol. Ho. Mo. 1748. Kijks-Arch. manuscript. Copien yan eigenhaudige memorien yan Graaf Bentinck, gehouden yan Junij — December. Het ten oitvoerleggen van het vredes-traktaat van 18 Oct. gaf aanleiding tot de volgende overeenkomsten: 4 Dec. 1748. Convention de Nice entre la France et TAu- triche, relativement h r^vacoation deTltalie. 21 Jan. 1749. Second tndtd de Nice, entre la France et TAu- triche, pour Tevacuation de Tltalie. 26 Dec. 1748. i Conventions d'Aix la Chapellé et de Bruxel- en J les entre la France et TAutriche rflative- 11 Jan. 1749. f ment k Tevacuation des Pays-Bas. Ook dan, wanneer wij in de geschiedenis de latere gebeurtenissen niet konden overzien, zou de oplettende beschouwing van den toe^tand der voomaamste Mogendheden na den vrede van Aken, twijfel omtrent de dunrzaamheid van dien vrede doen ontstaan. Het doel, dat de EngeLsche Staatkundezichi^edurendeden oorlog voor oogen hield, was het evenwigt op het vaste land tegenover Frankrijk te handhaven. Het middel daartoe waren iftibsidien. De bondgenooten welke-dien on^erstand kro- gen, werden daardoor meer bezoldig de dan verbonden Mogendheden. Van dkJ^r dat Groot-Brittannie bestuurder van vrede en oorlog was geworden. Bapport de Mr. Bentinck, Jain. Korte aanteekeningen van Bentinck, gedureude zija verblijf t, Akea gemaakt. Letter of the Count Sandwich to Andr. Stone Esq. 23 Jnnij. Letter of the Duke of Cumberland 25 Jnnij. Letter of the D. of Cumberland to Sandwich.. Bemarquea sur le projet de Traite remis par les Miuistres de France, le 24 Sept. 1748. Points of business to be considered with the Prince of Orange and H. Gr. H. the Duke of Cumberland at the Army, Hagne 17/28 June 1748. (alle manuscripta, Huis-Arch. van Z. M.) Vergeleken, Wagenaar, Flassan, de Garden, etc. In den loop des oorlogs had Oostenrijk de meeste subsidien genoten. Niettemin had maria thresia verscheidene malen gegenzeiten inzigten der zemogenden te volgeii, sommen zelfs die tegengewerkt. Zoowel in den oorlog als bij den vrede, had de Keizerin dan ook het meest geleden. Veel had zij op raad en. door de bewerking van Engeland moeten afstaan^ eetst man Pruissen, daarna aan Sardinie, nu ook aan den Spaanschen Infant Don PHILIPS. Die raad had ongetwijfeld voor het oogenblik nut-tig gewerkt, en was door den drang der omstandigheden ver-oorzaakt. Maar daden van den Koning van Groot-Brittannie, zooals de neutraliteit van Hanover in 1742 en de conventie van Hanover in 1745, nu laatst nog het sluiten der vooraf-gaande vredes-punten, hadden wantrouwen bij Oostenrijk tegen Engeland verwekt. Van de geleden verliezen, waren die van Silezie en de Kei-zerskroon de zwaarste geweest om te dragen. Men verplaatse zich in de denkbelden van dien tijd; hoe het geslacht der Habsburgers Onafgebroken de Keizerskroon had gedragene; hoe veelinvloed het in het E. Rijk hadgehad; van hoe geringe ständige beteekenis het huis van Brandenburg tot nog toe was geweest", om tq kunnen begrijpen, dat hot ontnemen van Silezie, het verkrijgen door den Koning van Pruissen van aanzielijk van aanzielijk van aanhang in het Rijk, niet aUoen als een stoffelijk maar ook als een zedelijk verlies door Oostenrijk werd aangemerkt. Van d^r haat, onverzoenbare haat, wraakzucht, gekrenkt ergevoel bij marta theresia tegen den Koning van Pruissen, die z66 hevig waren, dat bij -de eerste omstandigheid de beste, Oostenrijk zich aan de leiding van Engeland ontrrek-ken kon, om zich de gelegenheid te verschaffen,.van zich op Pruissen te wreken. In den latsten tijd was het merkbaar geweest, dat England den Koning van Prussen had ontzien. Die neiging van Groot-Brittannie tot het huis van Brandenburg, werd allengs grotter, naar mate de mogelijkheid vermeerderde, dat Oostenijk zich aan de leiding van Engeland kon onttl^kken. Yan den andeien kant doorzag predebik ii, dat hoewel Prussen tot een hoogen trap van aanzien en gezag in het Duitsche Eijk  ii nog wel niet verbinden, maar het was te voorzien, dat zich de neiging van Engeland en Präsidenten ontmoeten zou. Wanneer dat zou ge-schieden, hing nog af van de omstandigheden. Die omstandigheden hadden pläts gehad, toen deze beide mogendigheden zich door de traktaten van 1756, 1757 en 1768 verbonden. Zoo lag in de gebeurtenissen van den Ostenrijkschen suc-oorlog de kiem van eene merkwaardige verandering in de staatkundige betrekking tusschen Ostenrijk, Präsidenten en de eerste zeemogendheid, terwijl de afstand van Silezie altijd een voorwendsel opleveren kon tot het hervatten van den krijg. Het stelsel van gematigheid, sedert het regentschap in het fransche kabinet aangenomen, was door den kardiaal de Pleury onderhouden. Het plannen-maken van Elizabeth FANESE in Spanje, van de Belle-Isle en zijnne partij in Erankrijk, deed het ondoordachte denkbeld weder levéndig worden van de Ostendachte heerschappij te vemietigen. Erankrijk werde daardoor in een onreguardigen en bloedigen ootlog gewikkeld, die door de omstandigheden voortduurde, ook toen men het doel uit het oog had verloren en de!invloed van Spanje en de Belle-Isle was yerdwenen. Men heeft gezien, welke inzigten d'Argenson had. De rigt van de Puysieux ging nog meer naar den vrede, en voor zijnne. vdstberaden-heid moest de politique k bonlets rouges, van den maar-sclialk van Saxe zwichten. De eerste en gewigtigste reden, die Pranknjk tot den vrede terugbragt, was gebrek aan geld, ontvolking van het land, schaarsclite van vieemde le^ens-middelen, door het stremmen van den koophandel veroor Zähne. Hetgeen door Frankrijk gedaan is voor den- Pretendent en tegen de republik der Vereenigde Nedlanden, kan niet anders worden beschouwdy dan als middelen in betrekking tot bet doel, niet als het doel zelve van defransche staatknnde. De inval des Fretendents was, noch in 1742, noch in 1745 door [Frankhjk onderstennd, met het voor de Stnarts op d^ troon van Engeland te herstellen ; hij was aUeen eene afwending ten voordeele van de fransche legers geweest. De aanslag, eerst op debarrière van de Republik, daama op de Republik fühlen, was niet geschied om de Republik te vemietigen zoo als in 1672, maar alleen om haar bf door vrees tot onzijdigheid te brengen, ht door de wappen te dwingen, geen hulp meer aan Ostenrijk te ver- leenen, bf *om in het bezit van de veroverde plaatsra een equivalent voor geleden verliezen te vinden. Uit de vereeniging van de beide takken det Bourbons heft [Frankrijk in dezen oorlog, zoo geen nadeel, dan toch weinig voorded getrokken. Wei is waar werd bij het vredes-traktaat van Aken voor Don Philips een grondgebied verki^en; [Frankrijk echter kreeg daardoor weinig meer in- vloed in Italie. Ging de fransche gevolmagtigde op het Congres te Aken zonder den Spaanschen gezant voort, de onre- delijkheid van het hof van Madrid zelve was er de oorzaak van. Terwijl Spanje door Frankrijk altijd werd beschernd en* bijgestaan, hield die mogendheid van hare zijde de bekrachtiging van de preleminairen van Turyn tegen, waardoor d^Argenson in zijne* verwachtig werd telenrgesteld van Sardinie voor zich te winnen, de Oostenrijkers tp verdrijven, en eene vereenig tusschen Prankrijk, Spanje en Italie te vor^nen. Voor den franschen handel en de schee^f^aart was de pot- log noodlo/ttig. Daarentegen was hij een middel voor de uit- breiding en ontwikkeling van de zeemagt van Groot-Brittannie . En toch behoorde tot de denkbelden van de Belle-Isle, dat juist de oorlog zou verminderen de magt van England ter zee, en zijn invloed te land. Terwijl de fransche koophandel de meeste verliezen leed, breidde de Engelsche zich uit. De staatkunde van Groot-Brittannie was ook nu rustig, maar vast- beraden en onafgebroken, gerigt op heteens gekozen, naden, zevenjarigen oorlog bereikte doel : ioeeigening van den handel op de kolonien van de beide takken der Bourbons, waaruit voor Engeland volgde: almagt en monopolie, misbndk van magt, uitoofening van het regt van den sterksten op den Oceaan, tot eigen nut en voordeeL Bij het vredes-traktaat van Aken hemieuwde Frankrijk de guarantie van de Oostenrijksche-erfopvolging. Was in der daad reeds het doel des oorlogs, verbreng van de Oostenrijksche-erfopvolging. Was in der daad reeds het doel des oorlogs, verbreng van de Oostenrijksche-erfopvolging. Eene bepaling van het traktaat die ware plegtig verklaard. Maar dit kon alleen aangemerkt wor- den als eene krenking van het eeigevoel des Konings van Frankrijk. Eene bepaling van het traktaat die Gewigtiger was, en de ongelukkigste gevolgen na zich stepen zou, was die, welke bmtrent de kolonien in Amerika vaststelde: "Que toutes choses seraient remises dans l'état - ou devaient être avant la guerre," terwijl verder een declaratoir van de Fransche en Engelsche gevolmagtigden d'bepaling der grensscheiding tusschen Acadia en Canada, naar te benoe-men commissarissen verwees. Onder deze bepaling lag de von k van een volgenden oorlog verscholen. Het was even onbepaald, hoe de zaken in Amerika waren, als hoe zij wezen moesten. Zoodra de beraadsla-gig vor dit punt was begonuen, ontstond er verschil van gevolken, dat voortduurde.tot in 1754, toutenige Engelsche troepen in Amerika maatregelen van geweld gebruikten, die dergelijke van de Eranschen jütter. En hierin lag de anleiding tot nieuwe oorlogen. 