Historisch overzicht van het onstaan der Gemeenschappelijke Mijnbouwmaatschappij Billiton, van de wet, houdende hare oprichting en van hare statuten
De heer Pan, hierover gehoord, verklaarde schriftelijk, flat de B.M. wel bereid was een concessie-verlenging te aanvaarden, doch niet op de aangegeven voorwaarden, omdat hierdoor een niet te tolereeren inmenging in de productie-politiek der B.M. zou ontstaan, tengevolge waarvan de financieele positie der Maatschappg in gevaar zou worden gebracht. Bovendien was ertswinning in diepbouw in de practgk z66 riskant gebleken, dat deze geheel aan het beleid der B.M. moest worden overgelaten. Begelingen als bedoeld, zouden de grondslagen van het bedrijf afhankelijk steUen van de inzichten van outsiders en dit kon door de B.M. nimmer worden aanvaard. 53 Door enkele voorstanders van concessie-verlenging werd allereersl in het Afdeelingsverslag en later bij de debatten gewezen op het meerdere risico, dat de Staat loopt als deelnemer in een gemengd be- drijf dan als toezichthouder bij de uitvoering van concessie-voor- waarden. De Regeeringsgemachtigde antwoordde op die opmerkingen op de volgende wijze: ,Het grootste bezwaar, dat tegen het gemengde bedrijf geopperd ,werd, is dat van het grootere risico, dat de Staat daarbij zou ,loopen, in vergelijking met den huidigen toestand. ,De heer 's Jacob heeft op dit punt reeds gewaarschuwd tegen ,het vormen van spookbeelden. Hij wees er terecht op, dat het ,risico voor de deelhebbers in eene naamlooze vennootschap toch ,nooit verder kan gaan dan tot het bedrag van het door hen ,gestorte aandeelenkapitaal. En in dit geval verkrijgt de Staat ,zijn tien millioen aan aandeelen in de vennootschap zonder ,eenige storting, dus zonder eenige meerdere risico te nemen. .Slechts brengt de Staat voor die 10 millioen in zijne rechten, ,voortvloeiende uit het bestaande Billiton-contract. Verder zou ,het Gouvernement als aandeelhouder volkomen vrij zijn om bij ,eventueele kapitaalsuitbreiding al of niet in het nieuwe kapi- ,taal of in een obligatie-leening deel te nemen. In beide gevallen ,echter kan daartoe niet worden overgegaan buiten den begroo- ,tingswetgever om. ,Bovendien echter is het maatschappelijk kapitaal der vennoot- ,schap in het wetsontwerp gefixeerd en volgestort,. zoodat ,kapitaalsuitbreiding slechts door wetswijziging mogelijk zou ,zijn. ,Alle waarborgen zijn dus aanwezig tegen het op eenigerlei on- ,gewenschte wijze nemen van nieuwe risico's, welke het Land ,thans nog niet zou kunnen dragen. ,De bewering echter van de heeren Kies en Aay, dat de Staat ,thans en dus ook bij eventueele verlenging der concessie ge- ,heel geen risico zou dragen, is evenmin juist. ,Dat risico is verre van denkbeeldig! ,Toen bij de zeer lage tinprijzen van eenigen tijd geleden de 54 ,B-M. plotseling groote verliezen leed, is wel zeer duidelijk in ,het oog gesprongen welk een groot risico, 66k voor het Gou- ,vernement, bij verder dalende tinprijzen verbonden zou zijn ,aan een mogelijke deconfiture van de B.M. De Staat, die de ,grootste belanghebbende is in het Billiton-bedrijf, zou toch bij ,een tijdelijk vastloopen van dit bedrijf met de daarvan te ver- ,wachten gevolgen niet onverschillig hebben kunnen toekijken. ,Niet alleen uit hoofde van het financieel aandeel van den ,Lande, maar 66k wegens de aan de Billiton-exploitatie verbon- den groote belangen van de bevolking en van de Chineesche .mijnwerkers, kan de Regeering voor de gevolgen van een reeks ,van verliesjaren van het particuliere bedrijf evenmin de oogen jSluiten. Het zou struisvogelpolitiek zijn om het bestaan van (dergelijke risico's voor den Lande te ontkennen. ,Het verlies van 334 millioen in 1921 kwam plotseling na een ,vijf jarige periode van 1916 tot en met 1920, waarin gemiddeld ,/ 6.500.000, — winst per jaar was gemaakt. De plotselinge ,terugval in een jaar tijds met bijna 10 millioen, waarin de ,Staat toch voor 5/8e deelt, geeft wel een beeld van het aan- ,zienlijk risico, dat het Land onder de tegenwoordige concessie- ,voorwaarden geloopen heeft. ,Men zou nog kunnen zeggen, aai; derving van het winstaandeel ,voor het Land nog geen verlies is. Dit gaat echter in dit ge- ,val niet op, daar immers het verlies op de reserves is afge- ,schreven. ,Er is dus — als wij de zaken klaar en duidelijk willen zeggen, ,het volgende gebeurd: ,Het aandeel, dat de Staat heeft in het tinbedrijf op Billiton, ,bracht (om nu maar eens bij de laatste vijf jaren te blijven) ,het volgende in afgeronde cijfers op: in 1918 5,7 millioen; in ,1919 4,6 millioen, in 1920 3,5 millioen. Hoewel gestadig minder ,wordend, was dit nog bevredigend. In 1921 hield de bate echter ,niet alleen plotseling op, maar werd door het Gouvernement op ,Billiton f 2 millioen verlies geleden. En nu zal de heer Kies ,wel tegenwerpen, dat dit verlies toch niet uit 's Lands kas be- ,taald is geworden, het verlies is niettemin even werkelijk en ,grondig geleden en wel degelijk betaald door vermindering van 55 „de waarde van het Staatsaandeel in de liquidatie-opbrengst „in 1927". Den 14en Mei 1923 werd het wetsontwerp in den Volksraad aange- nomen met 31 stemmen voor en 3 tegen, nadat door een paar aan- genomen moties gewezen was op de wenschelijkheid om verandering te brengen in een tweetal artikelen, waarop in de tweede Afdeeling van dit Overzicht nader zal worden teruggekomen. 56 HOOFDSTUK 5. BEHANDELING DER VOORSTELLEN IN DE STATEN-GENERAAL. Nadat de Raad van State verklaard had geen principieele bezwaren te hebben tegen het wetsontwerp — (het College had slechts een redactie-wijziging in een der artikelen in overweging gegeven, waar- op in de Tweede Afdeeling van dit Overzicht nader zal worden teruggekomen) — werd het bij Koninklijke Boodschap No. 1 den 22en Januari 1924 aan de Tweede Kamer ter overweging aangeboden. De bij het wetsontwerp behoorende M.v.T. gaf over het doel van het wetsontwerp, de redenen, die geleid hebben tot de keuze van een gemengd bedrijf en de voordeelen voor den Staat, verbonden aan de bekrachtiging van het ontwerp, dezelfde mededeelingen als voor- kwamen in de aan den Volksraad aangeboden M.v.T. (zie biz. 48 t/m 52). Volgens het voorloopig verslag, uitgebracht op 27 Februari 1924, konden vele leden zich met het doel en de strekking van het ontwerp vereenigen en waren enkele leden meer geporteerd voor Staats- exploitatie na 1926. Enkele leden spraken de vrees uit, dat na beeindiging van het tin- bedrijf de bij dat bedrijf betrokken bevolking niet meer in haar 57 onderhoud zal kunnen voorzien, daar het eiland Billiton geen vol- doende andere bronnen van levensonderhoud biedt. Nu de beeindi- ging van het tinbedrijf door de uitputting van de voor exploitatie in aanmerking komende ertslagen binnen afzienbaren tijd was te verwachten, zouden deze leden gaarne vernemen op welke wijze de Regeering zich voorstelde te zijner tijd aan de belangen van de bovenbedoelde bevolking tegemoet te komen. Zij vroegen of de bij het bedrijf werkzame Chineezen wellicht te werk gesteld zouden kunnen worden bij de irrigatie-werken in de buitenbezittingen en of het in het algemeen niet gewenscht zou zijn een gedeelte van de winst voor de te treffen maatregelen te reserveeren. De Ministers van Kolonien, van Justitie en van Financien, door wie het wetsontwerp was ingediend, gaven in de op 8/12 Maart 1924 ingediende M.v.A. hunne meening over dit vraagstuk als volgt weer : „Zooals bekend, is de Inlandsche bevolking van het eiland Billi- „ton met uitzondering van een paar honderd menschen, die in „de kantoren, laboratoria, enz., werkzaam zijn, slechts indirect „bij het tinbedrijf betrokken, aangezien voor den eigenlijken „mijnarbeid uitsluitend Chineezen worden gebezigd. Wanneer „nu de tinwinning in 1927 werd gestaakt, zou niettemin de „mogelijkheid niet uitgesloten zijn, dat een deel der inlandsche „bevolking zich in hare bestaansbronnen bedreigd zag. Bij de „tot standkoming van de onderwerpelijk voorgestelde nieuwe „regeling zal dit gevaar voor de eerste reeks van jaren afge- ,,wend zijn. De Indische Regeering zal inmiddels hebben te over- „wegen of met het oog op de toekomst ten deze bijzondere ,, maatregelen vereischt zijn en zoo ja, welke. „Het ligt uiteraard niet op den weg van het gemengde bedrijf „om in dit opzicht voorzieningen te treffen. „De bij het Billiton-bedrijf in dienst komende Chineesche werk- „krachten plegen, behoudens uitzonderingen, na een arbeid van „eenige jaren naar hun geboorteland terug te keeren. Te hunnen „aanzien zijn geen speciale voorzieningen noodig en het mag „twijfelachtig heeten of die lieden zich er toe zouden laten „vinden om bij irrigatie-werken in de buitengewesten te werk „gesteld te worden. Nog zij hier aangeteekend, dat in 1920 door 58 „de B.M. een speciaai „Fonds ten behoeve van de Chineesche „en Jnlandsche beambten" is ingesteld, hetwelk ten doel heeft „aan die beambten bij het verlaten van den dienst de uitkeering „te verzekeren van een som, gelijkstaande met 30 % van het- „geen door hen sinds den datum van indiensttreding tot het „tijdstip van ontslag als vast tractement is genoten. Dit fonds „heeft een zelfstandig bestaan en blijft in stand bij de oprich- „ting van de nieuwe vennootschap, welke daaraan zal hebben „bij te dragen". Bij de beraadslagingen over het wetsontwerp in de Tweede Kamer der Staten-Generaal op 25 Maart 1924 werden alleen door het lid van der Waerden bezwaren tegen het ontwerp ontwikkeld. Na een resume te hebben gegeven van hetgeen sedert 1917 over de Billiton- concessie was gesproken en gecorrespondeerd, na te hebben gewezen op de nadeelen voor de schatkist, die zouden ontstaan door het ver- werpen van het ontwerp (welke nadeelen door hem niet werden erkend) en na te hebben gewezen op het zijns inziens onbehoorlijke gedrag van de Billiton Maatschappij om alleen de tinrijke gedeelten te willen exploiteeren, zoodat dan de tinarmere terreinen na 1926 slechts met verlies zouden kunnen worden geexploiteerd (deze wijze van exploitatie werd een stelsel van afrooming genoemd, welk woord ook in andere stukken tot uiting is gekomen, evenals het woord roofbouw^)) zeide de heer van der Waerden: 1) Naar aanleiding van deze woorden zijn blijkbaar door den heer Pan eenige „notities" gemaakt. Wat diaarmede gedaaa is, blijkt niet. Zij toonen intusschen aan, dat de samenstdler sterk onder den indruk was van hetgeen men de B.M. ten laste legde, waarom hij haar wUde schoonwasschen van een onverdiende blaam. Het komt daarom voor, dat de inhoud dier „notities" in dit Overzieht moet worden weergegeven. Die inhoud luidde: „De in de M.v.T. gebruikte tennen of zinsneden als: „a. verhaaste uitbuiting der nog bestaande ertsreserve; „6. afroomen van den nog restenden tinvoorraad van Billiton; „c. v66rtijdig« uitputting van den bodemrijkdom ; „d. versnelde uitputting van de meest winstgevende deelen van de op het eiland „nog voorkomende tinertsen, waardoor uit den aard der zaak de winning „van de na 1927 nog overblijvende armere ertsrestanten economisch onmoge- j^ijk of zeer moedlijk wordt gemaakt; „e. een stei'k versnelde uitputting der aangetoonde ertsreserve; 59 „De M.v.K. heeft op biz. 6 van de M.v.T. gezegd, dat deze ont „ginningspolitiek niet in strijd is met de bepalingen der over- „eenkomst van 1892, maar ik wil wel zeggen, dat ik deze uit- „spraak niet juist acht en, wat erger is, buitengewoon onvoor- „/. bij voortzetting van de bedrijfspolitiek der Maatschappij blijft na 1927 „slechts een ertsreserve over, welke wegens het verdwijnen der gxmstige „gedeelten (kernen) uit de ertseentra een te lagen tinrijkdom zal hebben „om daarop een bedrijf van eenige beteekenis te kunnen vestigen, „zijn aanleiding geweest, dat in het afdeelingsverslag en in de disoussies door „eenige leden van den Volksraad de in de laatste jaren door de B.M. gevolgde „bedrijfspolitiek gelijk wordt gesteld aan het plegen van „roofbouw". „Wat is roofbouw bij een alluviaal mijnbouwbedrijf ? jjMen zou daaronder in de eerste plaats kunnen verstaan het op goed geluk „verwerken van alluviale lagen zonder door voorafgaand grondonderzoek de „waarde daarvan vast te stellen en zonder te zorgen voor het vormen en op ,,peil houden van eene met de grootte van het bedrijf verbandhoudende ertsreserve. „Zonder zulk eene ertsreserve is eene eeonomisehe winning van het erts uit de „alluviale lagen onmogelijk. „Aan dit soort „roofbouw" heeft de B.M. zich zeker allerminst bezondigd. „Reeds in 1880 is de B.M. begonnen door stelselmatig grondonderzoek, gepaard „gaande met eene systematisehe opname van het eiland, eene alluviale ertsreserve „te vormen. Dit grondonderzoek is tot op den huidigen dag voortgezet en heeft „feitelijk de Fin. Techn. Comraissie in staat gesteld de waarde der eonoessie te „beoordeelen. „Had de B.M. op goed geluk doorgewerkt en niet voor ertsreserve gezorgd, dan „kan men gerust aannemen, dat de eonoessie nu reeds sedert vele jaren zoo goed „als waardeloos zou zijn en dat in ieder geval een financieel-teehnisch onderzoek „als thans verricht is, onmogelijk zou zijn geweest. „Het is aan het beleid der B.M. te danken, dat er nu nog sprake kan zijn van „Staatsexploitatie of van een Gemeenschappelijk Bedrijf. Alleen al door tijdige „aantooning van ertsreserve en het op peil houden dier reserve heeft de BJSiI., „nog afgezien van hare ook van Eegeeringszijde gunstig beoordeelde wijze van „exploitatie, bewezen, dat zij van het haar verleende coneessie-reeht het juiste „gebruik gemaakt heeft, hetgeen niet alleen aan hare aandeelhouders, doeh zeer „zeker ook den Staat en het gewest Billiton is ten goede gekomen. „In bovenvemielden zin is er dug van „roofbouw" geen sprake. Een ander soort „„roofbouw" zou men kunnen noemen het zoodanig verwerken van aangetoonde „ertsreserves, dat een deel daarvan tedmisch niet meer te winnen zou zijn. Dit „is bij de tegenwoordige machinale werkwijze vrijwel onmogelijk. Technisch „winbaar zijn zulke restanten altijd nog we], zij het zonder winst of met verlies. „Zoo komt men dan tenslotte tot het feit, dat — zooals de Fin. Techn. Commissie „het in haar rapport (eonclusie 6) uitdrukt: „de B.M. haar bedrijf in de laatste „ „jaren er op ingerieht heeft en reeds doende is om voor het einde van hare „ „eoncessie in 1927 (dus binnen 5 jaren) een zoo groot en zoo voordeelig „ „mogelijk deel der ertsreserve te winnen ' ', een handelwijze, die elders in de „M.v.T. betiteld wordt met „verhaaste uitbuiting", „afroomen", „v66rtgdige „uitputting ", enz. 60 „zichtig. De Minister zegt eigenlijk, dat er niets aan te doen „is, terwijl ik op het standpunt sta, dat, al zou men aan de „hand van de concessie-bepalingen van 1892 zich zwak hebben „gevoeld, dit toch niet meer in de komende driejarige periode „tot 1927 het geval zou behoeven te zijn en daarin is feitelijk „de sleutel te vinden om uit deze dwangpositie te komen. Met „de bestaande concessie-bepalingen geloof ik, dat de Regeering „Zulk een bedrijfspolitiek zou inderdaad in zekeren zia met roofbouw te ver- „gelijkeii zijn, wanneer zij werd gedreven zonder noodsaak. dus b.T. om tijdeljjk „eens extra te profiteeren van hooge tinprijzen, zonder rekening te houden met „de toekomst. De B.M. heeft zich eehter op eene „verhaaste uitbuiting" van „hare ertsreserve moeten inriehten, omdat zij tot op veel te korten termijn v66r „den afloop van hare eoneessie in het onzekere wordt gelaten wat met haar „gebeuren zal na 1927, en het tegenwoordig coneessie-eontract de ovemame van „hare bezittingen, dus ook van hare in het belang van eene economische exploitatie „aangetoonde ertsreserve niet of totaal onvoldoende regelt. „Niets waarborgt de B.M., dat in 1927, ingeval van Staatsexploitatie, de be- „staande ei-tsreserve voor een billijk bedrag door den Staat zou worden over- „genomen. De in 1894 opgedane ervaring met de Gerechtelijke Taxatie-Commissie, „die de waarde der bezittingen in totaal op ruim 3 millioen taxeerde, wgst „eerder op het tegendeel. De beide voor de Regeering in deze Commissie zitting „hebbende leden wilden destijds de waarde der ertsreserve niet in de taxatie „opnemen en het heeft veel moeite gekost dit toeh gedaan te krijgen, zg het „voor een te kleiu bedrag. „De B.M. is door de omstandigheden genoodzaakt geworden haar bedr^f z66 „in te richten, dat het grootste en beste deel van de door haar geheel op eigen „initiatief aangetoonde ertsreserve nog mede ten bate van hare aandeelhouders „kan komen, wanneer onverhoopt het bedr^f haar in 1927 ontnomen wordt. Zij „moest wel het zekere voor het onzekere nemen, omdat zq dit tegeuover hare „aandeelhoudlers verplicht was. „Het is de drang der omstandigheden, die de B.M. genoodzaakt heeft tot de „thans gevolgde bedrijfspolitiek. ,,Aan het ontstaan dier omstandigheden, heeft de B.M., die reeds in 1908 begon- „nen is te onderhandelen over concessie-verlenging, geen schuld. „Voor een goed beheerde mijnbouwondememing met een voldoend aantal conces- „sie-jaren in het vooruitzicht bestaat geen aanleiding tot eene versnelde en „oneconomisclie uitputting der ertsreserve. Integendeel, dit is tegea het belang „harer aandeelhouders. „Maar een mijnbouwondememing, die gedwongen kan worden haar bedrijf aan „den Staat over te doen zonder de minste zekerheid, dat hare bezittingen voor „een billijken prijs zullen worden overgenomen, wordt ondanks haar zelve genood- „zaakt tot het volgen van een bedrijfspolitiek, die zonder dien dwang der „omstandigheden in zekere mate met roofbouw zou kunnen worden vergeleken. „De B.M. kan eehter dienaangaande geen verwijt treffen. „Wij vertrouwen, dat bij de behandeling door de wetgevende maeht zulks in „het juiste lioht zal worden gesteld. " 61 ,niet onsterk staat, reeds door art. 14, dat aan de Regeering ,de bevoegdheid geeft, niet den plicht oplegt, om de bezittingen ,van de Mij na 1927 over te nemen tegen de geschatte waarde. ,Natuurlijk zou de Regeering, wanneer deze politiek werd voort- ,gezet, van die bevoegdheid geen gebruik maken en de Mij zou ,bij liquidatie wellicht niet eens over de preferente 3 millioen ,kunnen beschikken. ,Sterker is echter art. 15. Nu heb ik meermalen gelezen, dat ,art. 15 onvoldoende is, maar ik ben het daarmee niet eens. ,Trouwens, toen indertijd in 1917 het wetsontwerp van Minis- ,ter Pleyte hier aan de orde was, is door verschillende sprekers , — ik noem b.v. de heeren IJzerman en Sannes — gezegd: art. 15 ,geeft ons de bevoegdheid om te waken tegen het afroomen van ,den ertsvoorraad. Volgens dat artikel kan de Regeering de ont- ,ginning verbieden, indien zij plaats heeft op eene wijze, die ,schade toebrengt aan de eventueele latere ontginning dier ,terreinen. ,Welnu, is het nu vol te houden, dat de huidige exploitatie, die ,even onderbroken is door de onderhandelingen, geen schade ,zal toebrengen aan de latere ontginning van het terrein? ,Dat is niet vol te houden. Zelfs is de Mij verplicht om onder- ,zoek toe te staan op de terreinen, waarop de grond zal worden .gespoeld of geworpen en die later voor ontginning in aanmer- ,king zouden kunnen komen. ,Met dit artikel heeft, naar mijne meening, de Regeering de Mij ,tegen haar ontginningspolitiek in handen. Dit had zij reeds in ,1892 ; dat heeft zij in nog sterkere mate nu, omdat de Indische ,mijnwet tot stand is gekomen. Want hoewel die Indische mijn- ,wet misschien niet woordelijk geldt voor de Billiton-concessie, ,dit staat toch wel vast, dat bij een geschil tusschen de Regee- ,ring en de B.M. voor den rechter, wanneer men te beoordeelen ,zou hebben wat al dan niet was in het belang van de toekom- ,stige ontginning van den tinrijkdom, dan de Regeering zich bij ,den rechter zou kunnen beroepen, en in dat beroep sterk zou jStaan, op art. 14 der Indische mijnwet, dat niet het bijzondere .voorschrijft, maar algemeene rechtsregelen geeft. In dat artikel ,staat, dat de concessie wordt verleend onder verplichting voor ,den concessionaris om zich gedurende de laatste drie concessie- 62 „jaren te gedragen naar de voorschriften, hem door den G.G. „in het belang van den geleidelijken overgang der concessie in „andere handen gegeven en cm zijne medewerking te verleenen „tot alles wat aan zoodanigen geleidelijken overgang bevorder- „lijk kan zijn. „Hierdoor zou de Regeering sterk staan, juist doordat zij als „het ware de algemeene wettelijke interpretatie heeft van wat „een behoorlyke mijnontginning is bij haar hanteering van art. „15 der concessie-overeenkomst. „Men kan bovendien van de Mij eischen, dat zij te goeder trouw „de eenmaal aangegane overeenkomst gestand doet en naleeft. „Nu zal de Regeering daartegen kunnen aanvoeren: dat is „theoretisch heel juist, maar hoevele moeilijkheden en chicanes „zouden wij practisch niet ondervinden, wanneer de Regeering „met haar Commissaris zou trachten een behoorlijke ontginning „te waarborgen. „Hoewel ik erken, dat in het algemeen die moeilijkheden groot „zijn en de chicanes niet zuUen uitblijven, staan wij hier voor „een bijzonder geval, omdat met het oog op de toekomstige „gezamenlijke exploitatie de heeren P. Hovig, hoofd van den „dienst van het mijnwezen en F. J. Houwert, hoofdadministra- „teur van de B.M., hebben uitgebracht een deskundig rapport, „waarin opgenomen is een gedetailleerde vergelijking van de „beide wijzen, waarop de aanwezige tinvoorraad geexploiteerd „zou kunnen worden. De werkplannen zijn voUedig uitgewerkt, „ „waarbij het bedrijf op rationeele wijze en met de meest ge- „ „eigende hulpmiddelen ongestoord voortgang kan hebben". De „geheele ertsreserve kan dan in continu-bedrijf doehnatig en „economisch worden verwerkt. Deze exploitatie-wijze kan „worden voorgeschreven. Dan kan men jaarlijks, in plaats van „den oogst op te drijven tot boven de 200.000 picol, volstaan „met 120.000 a 130.000 en daardoor tot het laatst een econo- „mische exploitatie verkrijgen. Reeds nu is in onderling overleg „het maximum per jaar, voor een jaar bepaald op 160.000 picol. „Dat is zeer naar den voordeeligen Jiant voor de B.M. ; die heeft „weinig behoeven te laten vallen. Maar de Regeering heeft ook „bij die volledige overeenkomst een voUedig stelsel van controle „vastgelegd, hetgeen eenvoudig kan worden gevolgd bij de han- 63 „teering van de bestaande overeenkomst volgens het contract „van 1892. „Zoo kan men voor de komende jaren de voorbereiding krijgen „van de Landsexploitatie, die groote voordeelen zal opleveren in „economisch opzicht, wanneer die wordt gecombineerd met die „van Banka. Dan krijgt men het voordeel, dat de Staat niet „meer 5/8e, maar 8/8e van de netto-opbrengst zal krijgen. De „concessie, die verleend is, is verleend, niet, opdat na 1927 de „tinrijkdom van het eiland zou overgaan als een waardeloos „bezit aan het Land; anders zou men ook geen termijn van „beeindiging hebben genoemd. Men mag aan de Mij toch den „eisch stellen, dat zij zal ontginnen en de ontginning zal houden „in een toestand, waarbij de exploitatie voor den opvolger moge- „lijk is. Het tegendeel noem ik sabotage". De Minister de Graaff antwoordde hierop als volgt: „De strekking van het betoog van den heer van der Waerden „is aldus samen te vatten, dat het zeer sterke argument, dat in „de M.v.T. is aangevoerd voor een gemeenschappelijk bedrijf „als in het wetsontwerp voorgesteld: „het gevaar voor voort- „ „gaande afrooming der ertsreserves gedurende de nog over- „ „blijvende concessie-jaren tot 1927", inderdaad niet zou op- „gaan, omdat dat gevaar zou zijn af te wenden aan de hand „der bestaande wettelijke bepalingen. Ik geloof, dat de heer „van der Waerden zich daarbij heeft vergist. Vooreerst heeft „hij verwezen naar art. 15 van de bestaande concessie. Uit de „bewoordingen van het eerste lid van dat artikel blijkt echter „terstond, dat tegen de ontginningspolitiek, zooals die nu wordt „gevoerd door de B.M., art. 15 geen beletsel kan opleveren. „Genoemd eerste lid luidt als volgt: „De Regeering behoudt zich het recht voor de bewerking „van eene mijn, van een werkplaats of van een terrein te „verbieden, indien daarbij grond wordt gespoeld of gewor- „pen op nabij gelegen terreinen, tot schade van de even- „tueele latere ontginning dier terreinen of wanneer de Mij, „alvorens op zulke nabijgelegen terreinen grond te spoelen „of te werpen, niet behoorlijk heeft onderzocht of die ter- 64 „reinen wegens ertsarmoede of ertsloosheid voor ontginning „niet in aanmerking komen". „Deze bepaling kan m.i. niet in het minst een wapen aanbieden „tegen hetgeen de B.M. doet. De roofbouw, waarvan de heer „van der Waerden gewag maakte, bestaat hierin, dat die Mij, „niet wetende wat in 1927 haar lot zal zijn, in deze jaren de „meest voordeelige kernen der alluviale reserve ontgint en dus „op die wijze doet achterblijven een ertsreserve van minder „waarde, een ertsreserve, die, wanneer dat systeem nog voort- „gezet wordt gedurende eenige jaren, wellicht van zoo geringe „waarde zal zijn, dat, tenzij de prijzen hoog blijven, ontginning „uit een commercieel oogpunt zoo goed als onmogelijk zou „blijken. Ik zal mij niet begeven in de vraag of de Mij tot dus- „ver reeds die wijze van exploitatie op de spits heeft gedreven. „Een feit echter is het, dat zij nog steeds in het onzekere ver- „keert omtrent hetgeen haar wacht in het jaar 1927. Was dit „niet het geval geweest en had zij reeds eerder haar belangen „voor de toekomst op bevredigende wijze geregeld gezien, dan „zou de B.M. stellig niet zich op een weg hebben begeven, die „onder normale omstandigheden in de eerste plaats wel volstrekt „niet in het belang is van den exploitant. „De heer van der Waerden heeft intusschen doen gevoelen, dat „ook hy beseft, dat art. 15 maar een zeer zwak wapen kan zijn. „Hij heeft echter doen volgen, dat dit geen bezwaar was, „omdat ons dan nog ten dienste staat art. 14 van de Indische „mijnwet. Art. 14 zegt, dat concession niet worden verleend dan „nadat iedere belanghebbende in de gelegenheid is gesteld voor „zijne belangen op te komen en onder verplichting van den con- „cessionaris om zich gedurende de laatste drie concessie-jaren „te gedragen naar de voorschriften, hem door den G.G. in het „belang van den geleidelijken overgang van de concessie in „andere handen gegeven en om zelf mede te werken tot alles „wat aan zoodanigen overgang bevorderlijk is. „Dit artikel zou inderdaad een heel wat krachtiger wapen aan „de hand doen dan art. 15 der concessie-voorwaarden, dat, zoo- „als ik reeds opmerkte, in deze weinig of niets zegt. Maar welk „bezwaar, Mijnheer de Voorzitter, doet zich nu weer voor? Het „bezwaar, dat art. 45 der Indische Mijnwet deze wet niet toe- 65 „passelijk verklaart op mijnbouwovereenkomsten, die by de wet „zijn goedgekeurd, m.a.w. art. 14 van de Indische Mijnwet, dat „in deze de redding zou aanbrengen, die de heer van der „Waerden ons meende te kunnen verschaffen, kan in werkelijk- „heid evenmin daartoe dienstig zijn, omdat het artikel voor de „Billiton-concessie niet geldt. „Dit is, dunkt mij, een zoo afdoende weerlegging als maar te „denken valt. Het wapen, dat aanwezig zou zijn, eerst in art. 15 „van de concessie-voorwaarden, dan in art. 14 van de Indische „Mijnwet, faalt inderdaad geheel. Ik geloof, dat de tegenwer- „ping, die de heer van der Waerden geleverd heeft, hiermede is „vervallen, zoodat men nu onverzwakt voor zich vindt staan het „onderwerpelrjk bezwaar, dat in de M.v.T. en de verdere „stukken in den breede is ontwikkeld als een van de sterkste „drangredenen ter aanvaarding van het gemeenschappehjk be- „drijf, dat in dit wetsontwerp aan het oordeel der Staten-Gene- „raal wordt onderworpen. Ik vertrouw, dat, waar de zwakke „zijde, die men meende te kunnen ontdekken, welbeschouwd „niet aanwezig is, de Kamer haar goedkeuring aan dit ontwerp „zal willen verleenen". De heer van der Waerden was door deze toelichting nog niet geheel voldaan. Hij wees er op, dat in 1917 ook de aandacht was geves- tigd op art. 15 der concessie-voorwaarden, dat men toen meende met dat artikel het heft geheel in handen te hebben en dat daarom de Minister Pleyte dit artikel woordelijk had overgenomen in het wetsontwerp tot verlenging der concessie. De Minister de Graaff repliceerde daarop aldus: „Ik betreur zeer te moeten verklaren, maar ik kan niet anders „zeggen dan dat, wanneer werkelijk, wat ik niet aanstonds kan „nagaan, mijn toenmalige ambtsvoorganger en het toenmalig „lid van deze Kamer, de heer IJzerman, in 1917 in de redactie „van dit artikel hebben gelezen hetgeen de heer van der „Waerden betoogt, ik bezwaarlijk hen in die interpretatie zou „kunnen volgen. Dat artikel betreft uitsluitend zeer bijzondere „gevallen van grondverplaatsing, die niets te maken hebben met 66 „de exploitatie-wijze van de B.M., waarbij systematisch een be- „drijfsregeling toepassing vindt, die volstrekt niet in de termen „behoeft te vallen van de aangehaalde bepaling. Ook een beroep „op art. 15 heeft dus geen kracht. Wanneer het voorgesteld ..gemeenschappelijk bedrijf niet werd aangegaan, zou — ik leg „nog eens den nadruk daarop — de Staat wel degelijk ten „volle de nadeelen ondervinden van een voortbestaan van den „tegenwoordigen toestand gedurende de nog volgende concessie- „jaren". Na dit debat en na bespreking van wijzigingen in de redactie van verschillende artikelen, waarover in de Tweede Afdeeling van dit Overzicht het noodige wordt gezegd, werd het viretsontwerp denzelf- den dag — 25 Maart 1924 — aangenomen met 61 stemmen voor en 15 stemmen tegen. In de Eerste Kamer werd het Voorloopig Verslag over het wets- ontwerp op 9 April uitgebracht; de M.v.A. verscheen op 16 April en de behandeling geschiedde in de vergadering van 23 April 1924. Nieuwe gezichtspunten werden daarbij niet ontwikkeld. Het debat liep over de vraag of de B.M. niet gedwongen zou kunnen worden hare exploitatie gedurende de resteerende concessie-jaren geheel in te richten naar de wenschen der Regeering en zoo ja, of dan Staats- exploitatie niet toepassing behoorde te vinden. De Minister ant- woordde daarop met de door hem in de Tweede Kamer reeds gebezig- de argumenten, waarna het wetsontwerp met 26 stemmen voor en 8 tegen werd aangenomen. Den Ten Mei 1924 verscheen het als wet in het Staatsblad (No. 208). 67 AFDEELING II. OMSCHRIJVING VAN DE REDENEN, DIE GELEID HEBBEN TOT DE BESTAANDE REDACTIE DER ARTIKELEN VAN DE WET, HOUDENDE DE OPRICHTING DER G.M.B. EN VAN HARE STATUTEN (1). (1) Aangezien — zooals uit Afdeeling I tolijkt — zoowel de wet als de statuten geheel werden samengesteld naar die, geldende voor de N.I.A.M., zullen hier alleen die artikelen behandeld worden, over welker redactie correspondentie is gevoerd of gedachtenwisseling heeft plaats gehad. De redenen, die geleid hebben tot de redactie der niet genoemde artikelen, moeten dus afgeleid worden uit de redenen, die geleid hebben tot vaststelling der redactie van de analoge artikelen in de Wet en de Statuten der N.I. A.M. 68 HOOFDSTUK 1. NAAM. (Art. 1 (1) der Wet en Art. 1 der Statuten.) Zooals blijkt uit de schema's, voorkomende op biz. 18 en volgende, lag het oorspronkelijk in het voornemen de Mij te noemen : „Gemeen- schappelijk Tinbedrijf Billiton". Aangezien van den aanvang af vaststond, dat de vennootschap een gemengd karakter zou dragen, m.a.w. dat een belangen-gemeenschap zou ontstaan tusschen Overheid en particulier, waaraan in het alge- meen de naam „Gemengd Bedrijf" wordt gegeven, rijst de vraag, waarom men hier spreekt van een „Gemeenschappelijk" bedrijf, uit welke omschrijving geenszins volgt een samengaan van Overheid en particulier. Inuners ook bij eene samenvoeging der belangen van particulieren, kan men spreken van een „gemeenschappelijk" bedrijf. Een antwoord op de gestelde vraag is in de stukken niet te vinden, maar misschien is de keuze van dit woord een gevolg van het feit, dat men aanvankelijk er niet over gedacht heeft de nieuwe vennoot- schap bij de wet te regelen. Men meende, dat het voldoende zou zijn, indien een overeenkomst gesloten werd tusschen den Dir. GB en de B.M., aan welke overeenkomst dan daarna wettelijke kracht kon worden gegeven. 69 Het woord „Tinbedrijf" werd in de ontwerpen aanvankelijk veranderd in „Mijnbouwbedrijf" en daarna in „Mijnbouwmaat- schappij". De reden, die tot deze wyziging aanleiding heeft gegeven — hoewel evenmin blijkende uit de stukken — ligt meer voor de hand. Oorspronkelijk toch was het doel der vennootschap (zie de hiervoor genoemde schema's) „het winnen van tin en andere metalen". Later werd dit doel veel ruimer gesteld en maakte men er van: „het winnen van tin en andere metalen en delfstoffen en den „handel in de daaruit verkregen producten", terwijl er tenslotte aan toegevoegd werd: „zoomede het deelnemen in ondernemingen, ven- „nootschappen of lichamen, welke een doel, gelijksoortig of ver- „want aan dat der vennootschap, bezitten, alles in den ruimsten zin „der woorden". Hoewel in de redactie dier zinnen later wijziging is gebracht (zie hoofdstuk 2, hierachter), veranderde daardoor niet de bedoeling. De B.M. kon zich aanvankelijk met den gekozen naam niet vereeni- gen. Op den len December 1921 verzocht de Directie n.l. aan den heer Pan telegrafisch (welk verzoek op 9 December d.a.v. schrifte- lijk werd herhaald) om bij de onderhandelingen te trachten den naam „Billiton Maatschappij" voor de nieuwe vennootschap te be- houden, omdat daaraan alleen voordeelen en geen nadeelen verbon- den waren. Op den Sen Februari 1922 kweet de heer Pan zich van zijn taak tijdens een toen bele'gde vergadering met den Dir. GB. en andere Regeeringsautoriteiten, doch hem werd toen geantwoord, dat aan dit verzoek geen gevolg kon worden gegeven, omdat de Ned. Ind. Regeering overwegend medezeggingschap in het gemengde bedrijf eischte door benoeming van 3 der 5 leden van den R.v.B. en dat die wensch niet zou kunnen worden verwezenlykt bij behoud van den naam, omdat de B.M. gevestigd was in den Haag. Die benoeming zou dan moeten worden overgelaten aan den M.v.K. Op de verga- dering van 30 April 1922 met den Dir. GB. en andere heeren kwam de heer Pan op zijn verzoek terug. Hij vestigde er toen de aandacht op, dat bij behoud van den naam de medewerking van de aandeel- 70 houders der B.M. gemakkelijker zou kunnen worden verkregen en dat die naam zou kunnen worden behouden, wanneer de Ned. Ind. Regeering haar inbreng zou doen geschieden in de vennootschap „Billiton Maatschappij", die dan zou moeten zorg dragen voor vol- ledige reconstructie barer statuten. De Dir. GB. antwoordde hierop bet volgende: „Het gemeenschappelijk bedrijf wordt gevormd door inbreng „van : „a. eenerzijds bet bedrijf der B.M. ; „h. anderzijds bet winstaandeel en aandeel in de liquidatie- „opbrengst van den Staat volgens bet contract van 1892. „Het komt daarom logiscb voor beide partijen als eenigste twee „groot aandeelbouders, dus de B.M. als ..Holding Company" „van een nieuw bedrijf te beschouwen, waardoor de welover- „wogen en door velen reeds aanvaarde constructie van de „N.I.A.M. kan worden toegepast. „Een reconstructie van de B.M., zou, vooral tegenover de bui- „tenwerel<i, den indruk kunnen wekken alsof de bestaande ven- „nootschap min of meer overheerschend zal blijven. „Bovendien is in dat geval ook de financieele opzet veel lastiger „dan bij de oprichting van eene nieuwe N.V.". Het Bestuur der B.M. is later op dit verzoek niet meer terug geko- men, zoodat het zich bij de keuze van den naam heeft neergelegd. 71 HOOFDSTUK 2. Plaats van vestiging van den Raad van Beheer en van de Directie. (Art. 5 van de Wet en Art. 1 der Statuten.) Benoeming der leden van den Raad van Beheer. (Art. 9 (2) en (4) der Wet en der Statuten.) Benoeming der B.M. tot eenig lid der Directie. (Art. 11 (8) der Wet en Art. 12 (9) der Statuten.) Zooals blijkt uit het voorkomende op de bladzijden 25 en 26 werd in de op 18 October 1921 door den Dir. GB. ter bespreking gegeven „concept-overeenkonist" en de daarbij behoorende „toelichtingen", het volgende gezegd over den Raad van Beheer: „De meerderheid der Commissarissen c.q. leden van den Raad „van Beheer zal door de Regeering worden aangewezen". en: 72 „Het voomemen bestaat om met 3 Commissarissen c.q. leden „van den Raad van Beheer te beginnen, waarvan dus 2 door de „Regeering en 1 door de B.M. aan te wjjzen". Omtrent de vestiging der Directie kwam in de genoemde „toelichtin- gen" het volgende voor : „BiJ de eerste aanwijzing van den Directeur, die op Billiton met „de dagelijksche leiding belast wordt, zal zooveel mogelijk reke- „ning worden gehouden met de belangen van de daarvoor in „aanmerking komende ambtenaren der B.M.". Hieruit volgt dus, dat men in Indie wenschte, dat de Directie in Indie zou worden gevestigd en een logisch gevolg daarvan zou zijn geweest, dat ook de Raad van Beheer c.q. de Raad van Commissa- rissen daar zijn zetel zou krijgen, al werd in de stukken slechts gesproken van de Regeering. Deze gedachtengang werd dan ook belichaamd in de statuten, die den 30en April 1922 een onderwerp van bespreking der conferentie vormden. In art. 1 was n.l. vermeld, dat de vennootschap gevestigd zal zijn te Tandjong Pandan, in art. 5 stond, dat de rechtspersoon Ned. Indie voor haar inbreng 10.000 volgestorte aandeelen A zou krijgen, terwijl in art. 9 was vermeld, dat drie leden van den Raad van Beheer benoemd zouden worden door den Lande, n.l. door den houder van de aandeelen A. Over deze voorstellen werd het volgende in de notulen vermeld: „In het voorstel is aangenomen, dat de Raad van Beheer zal zijn „gevestigd op Java en de Directie, waaraan verbonden de hoofd- „boekhouding, te Tandjong Pandan. „Het komt den heer Pan voor, dat hiertegen, bezien van het „standpunt van Bestuur en aandeelhouders der B.M. ernstige „bezwaren zijn. „Hierdoor verliezen de aandeelhouders in Nederland alle mede- „zeggingschap en controle op het bedrijf, zoowel technisch als „financieel. Bovendien is een R.v.B. in Indie te veel onder- „hevig aan mutaties en wordt de continuiteit, welke voor een 73 „goed beheer een vereiscMe is, in voortdurend gevaar gebracht. „HiJ heeft daarom gemeend bij wijze van amendement een „tegenvoorstel te moeten indienen, waarbij rekening wordt ge- „houden met de belangen van aandeelhouders der B.M. en ook „met het feit, dat de Ned. Ind. Regeering zooveel als mogelijk „in Indie met volkomen tot handelen bevoegde personen te doen „zal willen hebben". Dat tegenvoorstel bestond uit nieuwe concept-statuten, waarin art. 1 en art. 5 van de in bespreking genomen statuten ongewijzigd waren overgenomen, terwijl in art. 9 was vermeld, dat „drie leden „van den R.v.B. worden benoemd door den houder van aandeelen „A in dier voege, dat de M.v.K. een en de G.G. van Ned. Indie twee „leden aanwijst". Als toelichting op dit voorstel wordt in de notulen der vergadering nog het volgende gezegd: „BiJ zijn (d.i. des heeren Pan's) voorstel is aangenomen, dat „de R.V.B., benevens de hoofdboekhouding zal gevestigd worden „in den Haag. „Waar het in de eerste plaats de bedoeling is om het bedrijf „der B.M. zonder schokken door de G.M.B. te laten voortzetten, „wordt hiermede ook het niet gering te achten voordeel bereikt, „dat de bestaande wijze van boekhouding ongestoord kan voort- ,,gaan. „Het contact va,n aandeelhouders B.M. met het Bestuur der „G.M.B. blijft dan op gelijke wijze bestaan als vroeger bij de „B-M. De Dir. GB. acht voor een gemeenschappelijk tinbedrijf „evenals voor een gemeenschappelijk electriciteitsbedrijf (zie „b.v. het G.E.B.E.O. te Bandoeng) eene vestiging in Ned. Indie, „ook van het Bestuur, het meest rationeel, vooral wegens het „ontbreken van aan de buitenlandsche politiek ontleende overwe- „gingen, welke bij petroleumbedrijven op den voorgrond treden. „Desniettemin verklaart de Dir. GB. zich bereid het amende- „ment van den heer Pan om den R.V.B. en de hoofdboekhouding „in den Haag te vestigen in ernstige overweging te nemen en „daaromtrent met de Regeering van gedaditen te wisselen". 74 Het resultaat van deze bespreking werd bij brief van 11 Mei 1922 No. 170/T.A.Geheim aan de Indische Regeering medegedeeld, welk schrijven in afschrift aan den M.v.K. gezonden werd. In dien brief kwam het volgende voor: „Wat betreft het Bestuur van het Gemeenschappelijk bedrijf, „zal er zijn een Raad van Beheer, bestaande uit 5 leden, waar- „van 3 door den Staat als houder van aandeelen A te benoemen „en 2 door de overige aandeelhouders, eventueel door de B.M., „indien zij als „holding company" der aandeelen B gereconstru- „eerd wordt. De Directie zal niet door de B.M. worden gevoerd, „maar daarvoor zal de R.v.B. een bedrijfsleider, zoo mogelijk „uit het bestaande personeel, kiezen. „Overigens is door mij voorgesteld, dat de R.v.B. zal zijn ge- „vestigd op Java en de Directie met de hoofdboekhouding te „Tandjoeng Pandan op Billiton. „De heer Pan heeft tegen deze vestiging van het Bestuur in „Ned. Indie emstig bezwaar gemaakt en een tegenvoorstel ge- „daan om den R.v.B. benevens de hoofdboekhouding in den Haag „te vestigen. „HiJ meent hiermede, waar het de bedoeling is om het bedrijf „der B.M. zonder schokken gemeenschappelijk voort te zetten, „te bereiken, dat de bestaande wijze van boekhouding onge- „stoord kan voortgaan. „Ook blijft het contact van aandeelhouders der B.M. met het ,„bestuur van het nieuwe bedrijf op gelijke wijze voortbestaan. „Bovendien worden de mutaties, waaraan een R.v.B. in Indie te „veel ohderhevig is, yermeden en daardoor de continuiteit, welke „yoor een goed beheer een vereischte is, minder in gevaar ge- „bracht. „Het voorstel van den heer Pan als amendement van mijn „voorstel bedoeld, komt in het kort hierop neer: De uit 5 leden „bestaande R.v.B. zetelt te 's-Gravenhage ; de Directie worde in „Ned. Indie gevestigd. „Van de drie door de Regeering te benoemen leden in genoemden „Raad worden er 2 door den G.G. en 1 door den M.v.K. aange- „v/ezen. De R.v.B. benoemt uit zijn midden een gedelegeerde, 75 6 „wien het dagelijksch beheer van de zaken der vennootschap in „Nederland en de boekhouding aldaar wordt opgedragen. „De Directie is namens den R.v.B. belast met de geheele dage- „lijksche leiding der zaken in Ned. Indie en behoeft alleen voor „bepaalde, in de statuten te omschrijven, handelingen de goed- „keuring of machtiging van den R.v.B., die overigens ook voor „het door de Directie hier te lande te voeren bestuur eene „instructie vaststelt. „Mijnerzijds heb ik den heer Pan toegezegd zijn amendement „ernstig in overweging te nemen en daaromtrent nader met Uwe „Excellentie van gedachten te wisselen. „Het wil mij voorkomen, dat in beginsel voor een gemeenschap- „pelijk tinbedrijf evenals voor een gemeenschappelijk electrici- „teitsbedrijf (zie b.v. het G.E.B.E.O. te Bandoeng) een vestiging „in Ned. Indie, ook van het Bestuur, het meest rationeel is. Te „meer, waar daarbij geen sprake is van aan buitenlandsche „politiek ontleende overwegingen, welke — zooals bij de „N.I.A.M. — voor een vestiging buiten Ned. Indie pleiten. „Echter zie ik wel in, dat aan een in Indie gevestigd bestuur „eener naamlooze vennootschap verschillende practische bezwa- „ren verbonden zijn, vooral tengevolge van de veelvuldige muta- „ties, welke hier te lande juist onder de meest ervaren en voor- „aanstaande personen voorkomen en ook in verband met de ..financiering van het bedrijf. „Mocht de B.M. haar bereidwilligheid om te komen tot een ge- „meenschappelijk bedrijf afhankelijk stellen van een bestuurs- „vestiging in Nederland, dan zou ik U.E. in overweging willen „geven om het d.z. aanvankelijk ingenomen standpunt eener „vestiging in Indie prijs te geven, mits men hier te lande van „ruime bevoegdheden voorziene vertegenwoordigers van het „Bestuur zal aanstellen". De Raad van Indie ter zake gehoord, maakte de opmerking, dat benoeming van leden in den R.v.B. door den G.G. het College on- eigenaardig voorkwam, indien de zetel van den Raad in stede van in Indie, in Nederland werd gevestigd. De G.G. verklaarde op 21 Juni, dat hij met de opmerking van den 76 Raad van Indie instemde en overigens geen bezwaren had tegen de voorstellen van den Dir. GB. Intusschen was de heer Pan den 30en Mei 1922 in den Haag terug- gekeerd en, nadat hij aldaar van gedachten gewisseld had met Com- missarissen en Directie der B.M., kon hij op 28 Juni aan den Dir. GB. schrijven: „Mijn voorloopige indruk is niet, dat men in alien deele grif met „Uw voorstel zal medegaan, zelfs niet, wanneer men zich dat „denkt gewijzigd als door het door mij ingediende amendement „betreffende den zetel van het bestuur van de G.M.B. in „Nederland. Men zal vermoedelijk als eisch stellen, dat niet „alleen de R.V.B., doch ook de zetel van de G.M.B. in Nederland „gevestigd wordt". In de op 20 Juli 1922 gehouden officieuse vergadering van den Raad van Coramissarissen der B.M. werd over den zetel van het bestuur het volgende gezegd: „Wat de door den R.v.B. te benoemen Directie betreft, zal ge- „eischt moeten worden, dat de B.M. hiertoe voor de eerste maal „benoemd zal worden voor den duur van vijf jaren. „Hiertegen zal van de zijde van het N.I. Gouvernement niet „veel ingebracht kunnen worden, omdat de N.I. Regeering ver- „langt om het bedrijf der B.M. zonder schokken door de G.M.B. „te laten voortzetten. Door de benoeming der B.M., die in het „bezit van het geheele archief in Nederland is, tot eenig lid der „Directie, wordt de verlangde continuiteit gewaarborgd. „Waar men de regeling der N.I.A.M. zooveel mogelijk heeft ge- „volgd, dient ook de keuze der Directie op dezelfde manier te „geschieden. Hierin heeft men een antecedent van eene benoe- „ming van eene naamlooze vennootschap (de Bataafsche Petro- „leum Mij) tot Directie. Men kan deze kwestie als volgt voor- „stellen: De B.M. heeft de ervaring, het Gouvernement heeft „vertrouwen. Laat de B.M. nu beginnen; lukt het niet, dan kan „het Gouvernement door zijne meerderheid in den R.v.B. hier- „aan een einde maken door ontslag der Directie. 77 „Ingevolge de Mijnwet moet de Directie in Indie vertegenwoor- „digd zijn; hieraan voldoet de B.M. „Laten wij hopen, dat de B.M. na de eerste vijfjarige periode „herbenoemd zal worden". Naar aanleiding van deze bezwaren werd op 21 Juli d.a.v. aan den Dir.GB. geseind, dat Commissarissen eenstemmig eischten, dat Be- stuur en Directie der nieuwe vennootschap te 's-Gravenhage zouden worden gevestigd. Bij brief van 27 Juli werd dit telegram nader toegelicht, terwijl in dat schrijven tevens werd vermeld, dat een tegenvoorstel zou worden opgemaakt, hetwelk in eene vergadering van Commissarissen, te houden in begin September 1922, zou worden besproken. In die op 5 September gehouden vergadering werden nog eens onder- streept de gestelde eischen, waarna op 11 September d.a.v. aan den M.V.K. een nieuw ontwerp der statuten werd gezonden, waarin in art. 1 vermeld was, dat de vennootschap gevestigd zou zijn te 's-Gra- venhage, terwijl art. 9 voorschreef, dat: „drie leden van den R.V.B. worden benoemd door den houder „der aandeelen A, in dier voege, dat de M.v.K. 1 en de G.G. „van N.I. 2 leden aanwijst". In art. 12 was bepaald: „De R.v.B. benoemt een Directie, bestaande uit een of meer „leden. „In af wij king van het eerste lid van dit artikel wordt bij de op- „richting voor den tijd van vijf jaren na den dag der oprichting „tot eenig lid der Directie benoemd de te 's-Gravenhage geves- „tigde N.V. „Billiton Maatschappij". In de bij de statuten behoorende M.v.T. werd vermeld: „Het Bestuur kan zich niet vereenigen met de vestiging van een „R.v.B. op Java en van een Directie met daaraan verbonden „hoofdboekhouding op Billiton. 78 „Zooals reeds bij de onderhandelingen in Indie door den Gecom- ,^itteerde van het Bestuur der B.M. is opgemerkt, verliezen de „aandeelhouders in Nederland daardoor alle medezeggingschap „en controle op het bedrijf. „Een R.V.B. in Indie is te veel onderhevig aan mutaties. De „continuiteit, welke voor een goed beheer een vereischte is, ver- „krijgt door deze regeling niet de minste waarborg. „Ook het door Gecommitteerde in Indie opgemaakte tegenvoor- „stel met een R.v.B. in Nederland en eene Directie in Indie heft „deze bezwaren niet voldoende op. 