Debet of credit?
bezittingen, tot het doen geboren worden eeuer gevaar- lijke en hoogst onvoorzigtige overspanning van de ver- pligten aldaar". Maar men liet den man, die als een ziener al de consequenties van het Regeeringsplan door- grondde, eenvoudig prateu, want zelfs de Minister achtte het niet der moeite waard om hem te woord te staan, en ten slotte werd het ontwerp dan ook met overgroote meerdei - heid van stemmen (46 tegen 6) aangeuomen, om als de wet van 24 April 1836 Stbl. N°. 11 te worden afgekoudigd. „Alzoo wij", dus luidde de inleiding dier wet, „alzoo wij in overweging hebben genomen, dat"....onze overzeesche bezittingen nog miliioenen schuldig (1) DE. Waal, o. c. II, bl. 149. Van Alphkn whs e (1) DE. Ene andere neue andere neue, zie de Waal, II, bl. 286. In de Waal's Aanteekeningen over KoloniaU onclerweten, II, bl. 142 wordt zcer terecht de vraag geopperd,,,ol' de veroveraar onzc fraaie vordering gaaf-zou erkennen?" (2) Ton tijdc van Luzac moot, naar iiiij vcrliaald werde, te Leiden eben boekhandelaar Blankenberg zjju gevestigd gewtcst, die veel ann studenten Icverde, en bekend was voor zijuc verwarden en hicrdoor dikwerf lioog opgcvocrdc rckeningcu. 25 zijn? Neeii : dtit „(lc guiistigo tuostaiid vau ouze overzeesche bezittingen de gelegenheid oplevert, om de geldmiddelen in het raoederland te belpen Btijven en de bezwaren te verligten welke op dezelve rusten, ook tengevolge van de opofferingen vroeger ten behoeve van dogedachte bezittingen gedaan", i\erd bij artikel 1 verordend, dat „als vergoeding van een gedeelte der lasten, vroeger voor de overzeesche bezittingen gedragen, eene schuld ten ten bedrage van honderd en veertig millioenen guldens ten laste van gedachte bezittingen zal vvorden daargesteld", met bepaling voorts, dat „de gezegde som van honderd en veertig millioen gulden door de zorg van de Hooge Regering van Java in de boeken en registers aldaar zal worden ingeschreven als Een wettige schuld met het ver-eischte verband in hypothek, gevestigt op alle territoriale en andere bezittingen en inkomsten tot eene rente van 4 ten honderd, met ingang van den eersten October 1836, betaalbaar bij half jaren, op den eersten April en eersten October van elk jaar". De vraag daargelaten in hoeverre de berekeningen, die ann de wet van 24 April 1836 Stbl. Xo. 11 ten grondslag liggeu, vertrouwen verdieuen, — een vraag waarop wij straks terugkomen, — valt voor het stelsel der Regeering om Indie te debiteeren met het bedrag der lasten, die de Staat op zich had genomen door in de plaats van de Compagnie te treden, veel te zeggeu, — en in zooverre zou men met de gemaakte regeling vrede hebben kunnen in-dien het daarbij ware ge März dit was het geval niet. Dezelfde financiekunst. Warden door de geldmiddelen van het moederland in een toe-stand van verwarring waren geraakt, die den hörher Schimmelpennink van der Oije ter zitting der Tweede Kamer van 13 April 1836, deed opmerken, dat hij geen kans zag om zes menschen in het rijk op te sporen in staat om „de-zelve" te ontwarren (1), werd nu ook op Indie toegepast, door o a. in art. 8 van dezclfde wet te bepalen, dat boven en behalvG dc gedecrctecrde /" 140.000.000 nog „Gen anderc schuld, het bedrag van een en vijftig millioen guldens niet te boven gaande, ten laste van de overzeesche bezit-ingen zal kunnen worden daargesteld, met ingang van renten van 1 April 1836". Deze nieuwe schuld, dus hete het, „zal zijn van volkomen gelijken aard als die, bij het erste artikel der wet bedoeld, en tot de navolgende oognierken strekken : lo. cm af te lessen de nog overgebleven schuld ten laste van de overzeesche bezittingen aangegaan ten behoeve van het Amortisatie-Syndicaat bij de vwetten van den 28en Maart 1826, 22en December 1827 en 27en December 1828 ; 2°. om successief ten behoeve van de koloniale geld-middelen over te nemen de vordering, wegens voorschottea "Door het Amortisatie-Syndicaat" an het Rijk gedaan, tot verzekering van de voile rentebetaling der Rationale schuld volgens de wetten van 28 April 1834, 16 December 1834, 18 April 1835 en 16 December 1835 ten bedrage van zes-tien millioen acht honderd duizend guldens, met de daar-op verloopen renten tegen vijf ten honderd." Met dezen kunstgreep beginnen de verwikkelingen, die en juist inzicht in den werkelijken stand van de Indische financien voor het groote publiek eerlang volstrekt on-doenlijk maakfen, Tegen de sub 1 bedoelde conversie van de nog overgebleven schuld voortspruitende  verplichten van het moederland, waarbij de belangeu der kolonie niet in het minst be- trokken waren. Onder de punten van geschil met Belgie, die in de Conferentie te London in behandeling kwaraen, nam de regeling van Belgie's aandeel in de vroegere gemechnelijk kommen. Als slotsom van het ter zake gevoerde beraad werd bij het traktaat der 24 artikelen de betaling van cene jaarlijksche rente van f 8.400 000 auu Belgie opge legd; maar Nederland vond van zijn leant geen vrijht'id om tot de voorgestelde regeling toe te treden, en de quaestie der schuldregeling bleef das liatigemie, — eon geval dat Nederland voor eenc eigenaardige moeilijkheid deed te staan komen. Voorshands toch had het uit eigen middelen in de voile rentebetaling van de geheele Staatsschuld te voorzien, maar Même het eenmaal ingenomen standpunt achtenden men het niet vereenigbaar om het rentebedrag. Dat de afgevallen gewesten eventueel voor hunne rekening zouden heben te nemen, op de Staatsbegrooting te brengen, en dienovereenkorastig werd in de begrooting over 1834 (vastgesteld bij de wet van 23 December 1833, Stbl. No. 68, waarin voor het eerst een eplitsiiig voorkomt tusschen de te betalen rente der Staatsschuld en de an-dere uitgaven van hot Departement van financien, die erste post slechts uirgetrokkeu tot eeu bedrag van 21.225.000, terwijl men berekenen kon, dat daarvoor oververter tieri millioen niecr noodig zouden zijn (1). Doch met behulp van het altijd geriefelijke Amortisatie-Syndikat wist men de zaak behoorlijk pasklaar te maken. Bij de wet van 28 April 1834 Stb. No. 15 werd namelijk bepaald, dat „het niet op de begrooting van staatsuitgaven uitgetrokken bedrag van het gedeelte der Nationale schuld, waarvan het Kijk eventueel zal kunnen worden ontlast", voor de op 30 Juni 1834 verschijnendo halfjaarlijksche rentebetaling tot een bedrag V van f 4.200.000 zal worden verstrekt door het Amortisatie-Syndicaat, en wel „bij wijze van leening (aan den Staat) om later (door den Staat) met de renten sedert het doen van die leening verschenen, welke renten echter nimmer vijf ten honderd zullen kunnen te boven gaan, aan het Amortisatie-Syndicaat te worden teruggegeven." Op volkomen denzelfden voet voorzagen de wetten van 11 December 1834 (Stbl. No. 33, 18 April 1835 (Stbl. No. 7) en 16 December 1835 (Stbl. No. 34) in de betalten der renteftermijnen (1) J. Weevering, Hülleiding tot de geschiedenen der Stanislawchulde; I. 1) 328. Veran 31 December 1834, 30 Juni en 31 Decern ber 1835, en te dezer zake was het Amortisatie-Syudicaat dus in voor-schot met een gezamenlijk bedrag van 16.800.000 toen do Regeering in het voorjaar van 1836 het oogenblik gomeu achtte om met het Amortisatie-Syudicaat af te rekenen door zijne vordering van 16.800.000 over tenemen ten hehoeve van de koloniale geldmiddelen, en wel vijze van eene ten laste dier geldmiddelen daar te stellen Schuld, Zooals de boven aangehaalde wet van 24 April 1836 Stbl. No, 11 bepaalde. Intusschen bleef de Regeering volharden in haar poli- tiek van verzet tegen de voorgestelde schikking met Belgie. Dientengevolge moesten ook voor 1836 maatare- gelen worden beraamd om te voorzieu in de voile ren- tebetaling van de Rationale schuld, en hiertoe strekte eene onder N°. 12 in het Staatsblad opgenomen wet van dezelf- de dagteekeuiog als de laatstbedoelde, waarbij op grond van de overweging, „dat het belang van den Staat vordei t, dat de voile rentebetaling verzekerd blijve, en dat de middelen onzer oierzeescJie hezittinrjen daartoe dienstbaar worden gemaakt^'' bepaald werd als volgt: Art 1. Het niet op de begrooting van staatsuitgaveu, voor dit loopende Jaar, uitgetrokken bedrag van het gedeelte der nationale werkelijke twee en een half percents reutegevende schuld, waarvan het Rijk eventueel zal kunnen worden ontlast, zal voor über die haltjarige rentebetalingeu, verschijnende den laatsten Junij en laatsten December 1836, door de geldmiddelen der overzesche bezittingen worden bij-gedragen, telkens met eene som van vier millioen en twee honderd duizend gulden. 2. Deze bijdrag-en zullen plaats heben bij wijze van leening, om later met de renten sedert het doen van die leeningen verschenen, welke renten echter nimmer vijf ten honderd zullen kunnen te boven gaan, aan de geldmiddelen der overzeesche bezittingen te worden teruggegeven. 3. De gelden tot het doen der voormelde leeningen zullen worden door middel van het daarstellen eener schuld, ten bedrage van negen millioenen guldens, ten laste van de overzeesche bezittingen, waarvan zullen worden afgegeven obligatien rentende vier ten honderd, ingaande den eorsten April en eersten October 1886, welke renten door het Rijk worden gewaarborgd. — Zullende deze schuld zijn van volkomen gelijkon aard als die, waarvan de daarstelling is bepaald bij het eerste En vierde artikel van de wet van den 24en April 1836 (Stbl. 11). Zoo was Indie dus belast met eeue gezamenlijke schuld van de regeering Belgie aansprakelijk hield, en ook hier bleek weder (lu'll 71 y a que le premier pas qui coiite, want die schuld ward achtereenvolgeas nog vermeerderd. krachtens de wet van 11 Maart 1837 (Stbl. No. 10), met f 8.500.000: krachtens de wet van 27 Maart 18.8 (Stbl. No. 50), met f 19.000.000; strekkende de beide eerste wetten weder uitsluitend „tot voorziening in de voile rentebeta-liug van de Nationale schuld" over dejaren 1837 en 1838, terwijl de Lastste wet haar aanleiding vond in de noodzakelijkheid om voor het jaar 1839 te voorzien in uitgavea, welke als gevolgen van den nog voortdurendeu buitengewonen stand der openbare omstandigheden van het Rijk moeten worden beschouwd, en die Diet zijn begrepen in de begrooting van Staatsbehoeften voor gezegd jaar. Volgens art. 1 dier wet omvatten die uitgaven, behalve de gewoue som van /' 8.400.000 voor het Departement van financien tot voldoening over 1839 van het gedeelte der Nationale schuld, „waarvan het Rijk eventueel zal kunnen worden outlast", nog twee buitengewone credieten van f 750.000 voor het Departement van Marine en / 9.387.700 voor het Departement van Oorlog, alle welke sommen, volgens art. 3, „aan de schatkist zullen worden verstrekt uvde de geldmiddelen van de overzeesche bezittingen, en zulks, wat aanbelangt de voile rentebetaling der Nationale schuld, als leening, om later met de renten sedert het doen van die leening versc/ienen, aan de geldmiddelen der overzeesche hezittingen te uvrden termj gegeven". Het was evenwel nog volstrekt geeu uitgemaakte zaak, dat de schatkist werkelijk behoefte hebbeu zou aan do bij de wet van 22 December 1838 Stbl. No. 50 omschrevene geldelijke hulp. Als had men het voorgevoel gehad van te staan aan den avond voor het tot stand komen van en vergelijk met Belgie, bepaalde artikel 2 dier wet, dat bij het wegvallen der omstaudigheden, ter oorzake van welke de in art. 1 der wet vermelde golden waren aangevraagd, over het gedeelte derzelve, waarvan alsdan nog geen gebruik zal zijn gemaakt, uiet anders zal worden beschikt, dan tengevolge van nieuwc wettelijke bepailingen; maar het blijkt niet, dat men met betrekkiug tot Indie's rekening-cour Ant aan dit wetsvoorschrift indachtig is geweest, toen den 19"! April 1839 tusschen Nederland en Belgie het traktaat tot stand kwam, dat een einde maakte an den twist over de 24 artikelen, en waarbij met opzicht tot de verdeeling van de openbare schulden van het vroegere Koningnjk der Nederlanden aan Belgie de bestaling van de be-taling van eene jaarlijksche rente van f 5.000.000 werd opgelegd. Ook op de belofte om de ten laste van Indie opgenomen gelden weder aan de geldmiddelen van Indie te zullen teruggeven, schijnt verder niet meer te zijn gelet; men liet de zaak eenvoudig gelijk zij was, en zoo kon de Regeering in haar antwootd op de afdeelingsversiagen over het in October 1839 aangeboden ontwerp van wet, dat eene nieuwe leening van 56 millioen ten Laste der kolonien (1) uitschreef (welk ontwerp den 20" (1) De voorgestelde leening van 56 millioen moest dienen, 1° ter aanzuivering van een schuld aan de Handel Maatschappij wegens door haar aan de Regeering verstrekte voorschotten tot een bedrag van riiim 39 millioen; 2° ter verzekering van een nieuwe bijdrage van 4 millioen aan het Amortisatie-Syndicaat zonder welke deze instelling niet langer aan hare verplichtingen kon voldoen, en 3° ter vereflPening van andere vorderingen tot een bedrag van 10 millioen, omtrent den oorsprong van welke vorderingen „zonderlinge geruchten in omloop waren." Mr. J. T. Buys, Be Nederlamlsche Staatsschuld sedert 1814, bl. 110. Met geen van doze vorderingen had Indie lets te raaken, zelfs niet met de schuld an de Handel Maatschappij, waaromtrent in het Verslag van de Centrale Afdeeling van de Tweede Kamer over do Staatsbegrooting voor 1841 getuigd werd, „dat die gelden gestrekt hebben tot voorziening in do buitengewone kosten voor Marine en Corlog; dat daaruit gedaan zijn betalingen voor de kolonien van Weldadigheid, voor Nijverlieid, enz., kortom dat die voorschotten gestrekt hebben tot voorziening in de behoften van het moederland. Ten behoevo derhalve van Nederland en niet van de 0. I. bezittingen, zijn de 39 millioen gebruikt, en Nederland en niet ue Ost is das eigenlijk de debiteur." De Walt, o. c. Ill, bl. 58. 81 December daaraanvolgende door de Tweede Kamer met 39 tegeu 12 stemmen werd verworpen, in verband waar-mede Van den Bosch ak Minister van Kolouien aftrad om door Baud te worden vervangen), aan de Kamer overleggen den volgenden STAAT van de Schulden, waarmede de Overzeesche hezittingen, bij de daarbij vennelde weitelijke bepalimjen, zijtt belast geivorden : Wetten der Creatie. Rente. Bedra der 1.000.000 ,  keeren aau de schatkist. Uit te keeren aau de schatkist. lb. (No. 12)... 11 Maartl837 (Stbl. No. 10).. 27 Maartl838 (Stbl. No. 9)... 22 Dec. 1838 (Stbl. NcnO).. 1 Uit te keeren aau (de houders van de ) uitgegevene obli- Igatien en losren- Iten. 236.000.000 9.800.000 Ware het ons te doeu om de geschiedenis van de zooge- naamde Oost-Indische schuld in al hare schakeeringen te schetsen, dan zouden wij ook behooren stil te staan bij de wetten van 11 Maart 1837 (Stbl. N°. 9) en 6.luni 1840 (Stbl. N°. 18), de eerste een uitvloeisel van de over- weging, „dat de tegenw^oordige stand der rente het nood- zakelijk niaakte om ter verkrijging van de vereischte tondseu op de bij art. 4 der wet van 24 April 1837 (Stbl. J^°. 11) vermelde schuld voorloopig nadere maaten geleu te nemen", en de tweede verband houdende met „uoodig geachte voorzieningen iu de behoeften vau het Amortisatie-Syndioaat"; maar noch door deze regelingeu, noch door de operatien. die een uitvloeisel waren van de grootc schuld van 1844, werd in de samenstelling dier schuldet wezenlijks veraaderd. Nog jareii daarna bloef men in het moederlaud vasthoudeu aan de deugdelijkheid eener vorderiog, die, voorzoover zij niet sloeg op de verrekening van hetgeen Nederland geacht werd v66r 1830 aan de kolonie te hebben ten koate gelegd, inderdaad een zuivere fictie was, en de daarmede verband houdeude rentepost van f 9.800.000 werd eerlang het heilige huisje Wärmern nicht geraakt  Wahrheit werth, die mich zu Boden druckt. William, ich inuJ Zenide. Ofschoon, gelijk wij in de voorafgaande bladzijden zagen, het ontstaan van den rentepost van f 9.800.000 gezegd kan worden bereids van het laatst van het jaar 1838 te dagteekenen, duurde het nog een geruimen tijd voor hij geheel gevormd en volwassen zijne eigenlijke verschijning in de wereld maken kwam. Ook die post had meerdere trappen van ontwikkeling te doorloopen voor hij als een integrerend deel van de Nederlandsche Staatsbegrooting de hem toegedachte plaats kon innemen. Evenals in de wet op de middelen voor het jaar 1838 (wet van 23 December 1837, Stbl. N°. 73), was in die voor 1839 (wet van 21 December 1838, Stbl N°. 48) als achtste post opgebracht „eene uitkeering van 14 1.200.000 uit de geldmiddelen der overzeesche be zittingen". Onder de middelen voor het jaar 1840 (wet van 30 Mei 1845 Stbl! N° 15) komt een dergehjke post niet voor; doch voor het jaar 1841 wordt blijkens de wet op de middelen van 28 December 1840, Stbl. N°. 84, gerekend op eene „bijdrage uit de geldmiddelen der overzeesche bezittingen" van f 5.600.000, wegens rente van het kapital van /'1 40.000.000, vermeld in artikel 1 der wet van den 24en April 1836 (Stbl. N°. 11); en in de wet van 14 October 1841 (Stbl. N°. 57), houdende vaststelling der middelen tot dekking van do uitgaven begrepen in de begrooting 3 over 1841 en 1843, wordt als negende post uitgetrokken eene uitgering van f 6.500.000 uit de geldmiddeleu der overzeesche bezittingen 24 Van den Staat, der kwijing der renten ten laste dier bezittingen daargesteld. O, volgens art. 1 der wet van den 24'^" April 1836 van een kapital groot /' 140.000.000, en />, volgens art. 4 van dezelfde wet van een kapital nog groot f 22.500.000". Ook order de middelen voor de jaren 1844, 1845, 1846 En 1847 (wetten van 9 October 1843, Stbl 18° 58 en 26 Jini 1845, Stbl 18° 43) komt dezelfde post onder volkomen dezelfde bewoordingen voor, tot dat eindelijk bij de wet van 9 Augustus 1847, Stbl N°. 54, houdende vaststelliug van de middelen om in de uitgaven voor 1848 en 1849 te voorzien, aan de posten a en h nog toegevoegd werd een post c ad /' 3. 300. 000 „wegens renten op schulden regtstreeks c/eloopen hebbende ten laste van's Rijks overzeesche bezittingen, welke in de schuld- verwisseling of aflossing volgens de wet van 25Juui 1844 (Stbl N°. 28) zijn begtepen, en alzoo voorkomen onder de begrooting van het IX hoofdstuk A der u "De posten a, b en c te zamen nu vormen de bewuste rentepost van 9.800.000, die ook na 849 op alle Staats-begrootingen voorkomt, en waarmede de Staten-General telken jare de kennismakiug konden hernieuwen als een bewijs, tout icelke verurikkeling en knoeierij eene berooide scJiafkist hiden kan' gelijk ter zitting van de Eerste Kamer van 30 December 1864 door den Heer Cost Jordens getuigd werd, bij gelegenheid dat aan het voortbestaan van „den" rentepost voor good een eind werd gemaakt. Doch laat ons op deze sedert meermalen gewraakte geben (1) niet vooruitloopen. Reeds zagen wij hoe bij de beraadslagiugen over deleeningswet van 1836 de voorgestelde creatie eener Oost-Indische schuld door Mi". Luzac w Erd afgekärden en beständigen. Toen noemde hij den maatregel onbestemd en (1) In zijue Praktijk der Gromlwi, bl. 194, noemt Mr. Heemskerk haben eine belangrijke en lioogst bekonkelijke veranderingr. Willekeurig, o. a. ook wijl hij „bij den kolonist" het donkboeld kon doeii „oprijzen van bovenraatig belast ea gekeveld te worden," ter zake van de millioenen, die het moederland goed vindt „aan de Indische Regeering als eene wettige schuld op te leggen" (1), en aan deze opvatting van de zaak bleef hij sedert steeds getrouw. In December 1839, toen hij het woord voerde over de voorgestelde leeniog van 56 millioenen, stond hij andermaal stil bij „de in April 1836 gedane curieuse uitvinding der 0. I. schuld" (2), onder opmerking, dat hetgeen hem daarin „iiu nog meer dan vroeger" tegenstond, was „de geheel eigendunkelijke basis, waarop zij berust, de verwonderiyke rekening welke is uitgedacht. En angenommen om eenigen glimp aan deze uitvinding te geven." „Toen," dus vervolgende de man, die zijn edel en onafhankelijk karakter op zulk eene uitstekende wijze in's Lands vergaderzaal heeft doen kennen (3), „toen onze vorige Minister van Financien in 1836 het eerst met dit denkbeld voor den dag kwam, en hem gevraagd werd volgens welke berecht berekening hij de kolonien met 140 en 51 millioen ging belasten, wat heeft hij toen geantwoord? Hij heeft ons bij zijn ne memorie van nadere toelichting eene specinko opgave gedaan van alle de pretentien, welke het moederland, naar zijn oordeel, op de kolonien kon doen geldeii, en is bij die berekening, welke met den jjre 1795 reeds anvangt, niet verder gekommen dan tot e en som van f 155.218.137. "Wanneer ik nu hieruit opmaak, dat die zoogenaamde verpligtingen, zoo breed mogelijk uitgemeten, misschien tot twee honderd millioen kunnen opkliramen, dan mag ik toch wel vragen, of liier ivpt ecu exorbitant onhUUjkc last in de Javasche boeken ingeschreven ivordt^ daar wij nu de schuld reeds tot 236 millioen zien opgevoerd, bij welke men nog 56 millioen op nieuw zoude willeu voegen : dan toch zoude het 0. I. boek reeds 292 mil- (1) DE "Waal, 2ied. in de Stafen-Getieraal ; II bl. 15.'.. (2) DE Waal, o. c. II. 277. (3) DE liosen Kempek. Sla^iti.: Gescfi. van XeJerla)id lot IS'iO ; h\. Ch^. ;\(\ lloen als schuld erkennen, waarvan. slechts drie jaren geleden Niet raeer dan 1 55 millioen volleig konden aanffetoond worden. „Als men dit onpartijdig ovverweegt, en bedeukt hoe al die millioenen schuld goodwillig hi! het Indisoh bestuur worden overgenomen, en op de Javasche boeken ingeschreven naarmate wij dit hier in het raoederland naernstige deliberatien bij wetten vrij eigendunkelijk gelieven vast te stellon, dan durf ik herhalen, dat hiermede eene belagelijk komedie gegepelt ivordt^ welke alleen daartoe strekt, om bij het aangaan van bezwarende leeningen voor bet moederland, daar dit zich tot borg blijft stellen, de diepte van den afgrond, welken wij naderen, voor het kortzigtig oog te bedekken." (1) Luzac's beschouwingen bleven niet zonder invloed op de zienswijze van sommige zijner medeleden. en van daar dat bij het afdeelingsonderzoek van de twee Jarige begroote voor 1842 en 1843, waarin voor het eerst onder de middelen voorkwamen de rente van de f 140,000,000 en de f 22,500,000, eenige leden. „uitgaande van het verlangen om de kenois onzer finaneien te vereenvoudigen, en alle ficties en verwikkelingen te vermijden," — het gevelen voorstonden, „dat het nuttig ware deze beide denkbeeldige kapitalen, op schuldbekentenissen berustende, welke wij zelven en voor ons zelven gecreeerd hebben, te vernietigen om hetgeen wij nu quasi als renten ontvangen eenvoudig bij het batig slot gevoegd op de raming te zien brengen" (2). Op die vernietiging wordt ook aangedron-gen door den Heer A"an Rappard bij de beraadslagingen over de wetsvoordracht van Maart 1843 „tot regeling van Rijks openbare schuld", aangezien daardoor „aan nie-mand eenig nadeel of voordeel toegebragt, doch juist verwenvoudig en verduidijking bevorderd en eene dwa-ling weggenomen wordt, die nog bij velen bestaat, even also die 140 en 22½ millioen werkelijke schulden van 37 de overzesche bezittiugen waren (1). In het Vooiloopig Verslag over het entweilen vau wet tot regeling van het koloniaal batig slot over 1843 werd namens „demeerder-heid" de wensch uitgesproken oin over te gaan tot „de spoedige iutrekkiog van de wet van 24 April 1836 (Stbl. No. 11), waarbij ten behoeve van het Rijk eenc schuld van 140 milliocMi op de overzesche bezittingen is gewegtig, door welken niaaticgel aan het (bestaande) geschil welligt voor altoos een einde gemaakt, en, iu alien gevalle, uit de financien van den Staat eeue zcer oiiei-genaardige en bedenkelijke fictie weggenomen zal wor-den" (2), een wensch, die door „vele leden" herhaald werden blijkens het Voorloopig Verslag over de tweejarige begrooting voor 1846 en 1847 (3), en het Voorloopig Verslag over de wetsontwerpen tot regeling van het koloniaal batig slot van 1844 eii van 1845 (4). Ook in dat over de tweejarige begrooting voor 1848 en 1840 kwani de zaak andermaal ter sprake, vvaarop de Regeering antwoordde, dat „ten aanzieu van de zoogenaamde O. I. achulden overweggingen aanhangig waren, en de zaak de aandacht. der betrokken departementen ernstig bezig hield." „Het zou," verklaarde zij bij die gelegenheid, „geen bezwaar opleveren om de bestaande wettelijke fictie ten aanzien van die schulden te doen ophoudea; maar hat is minder gemakkelijk om eene voor den Staat werkelijk nuttige wezenlijkheid daarvoor in de plaats te stellen, ter bereikiug van het doel bij art. 3 der Wet van 24 April 1836 (Stbl. No. 11) aangewezen" (5). In weerwil editor van de overwegende, waarvan de Regener in 1847 gewaagde, verkeerde de quaestie twaalf jaren later nog in volkomen denzelfdea toestand, want in het Voorloopig Verslag van de Commissie van rapporteurs over het ontwerp van wet tot vaststelling der middelen tot dekking der uitgaven begrepen in de Staatsbegrooting voor. (1) DE Waal, o. c. Ill, bl. 355. (2) DE Waal, o. c. Ill bl. 435. (3) DE Waal, o. c. Ill bl. 514. (4) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (5) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (5) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (6) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (7) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (8) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (9) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (10) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (11) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (12) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (13) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (14) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (15) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (16) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (17) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (18) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (19) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (20) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (21) DE Waal, o. c. Ill bl. 746 eu 644. (22) DE Waal, o. c Eingang te brengen, geldt dit evonzeer voor de 9.800.000 tot kwijting bestemd der renten van de zoogenaamde schuld ten laste der overzesche bezittingen: welke renten echter, ook volgens de thans behandelige bezittingen, uit toekomstige baten zouden woiden bestreden. Zelfs bij hare instelling is die schuld weinig meer dan eene fictie geweest. Zij is sedert, tengevolge van den conversie- maatregel van 1844 en van de plaats gehad hebbende amortisatie, of met de overige Staatsschuld versraolten? of ingekocht en vernietigd. Het kapital, dat nog heet ten laste der overzesche bezittingen te bestaan, is tot beneden 14 millioen gedaald. In het wezen der zaak staat dus het bedrag van 9.800.000 voor renten van 0. I. Bchuld volkomen gelijk met de.overige som, die als bijdrage uit de koloniale geldmiddelen op de begrooting voorkomt, en behoort omtrent dat bedrag geeue geheel afwijkende handelwijze te worden gevolgd. Maar de toenmalige Minister van Financien Van Bosse was het met deze beschouwingniet eens. „De opmeiking", dus schreef hij in zijnne Memorie van beantwoording, „dat het kapital, hetwelk nog heet ten laste der overzeesche bezittingen te bestaan, tot beneden 14 millioen is gedaald, schijnt te steunen op het denkbeeld, dat de post van f 9.800.000, althans vroegcr, in zekeren zin een fonds vertegenwoordigt, waaruit de op de begrooting gebragte renten van bepaalde, ten laste der kolouien loopende obliatigen moeaten gevondeu worden. slechts voor een rentebedrag van f 3.300.000 dergelijke schuldbrieven uitgegeven, en het bedrag daarvau is, zooals teregt in het verslag werd opgemerkt, nog voor een groot deel door de conversie van 1844 met de overige staats-Schulden ineengGsmolten of door inkoopen vernietigd, — voor het overige gedeelie van den bewusten rentepost (1) Rapporteurs waren de heeren Mackay, Duymaer van Twist, van Voorthuijzen, Belz cu van Nispen van Sevenaer. Heft zoodanigo uitgit'to uununer plaats gehal. Het aan-wezig zijn van dien post duidt slechts aan, dat niet al de uitkeeringen uit de koloniale geldmiddelen als zuive winst zijn aan te merken, vermits, zooals ook blijkt uit de wet van 24 April 1836 (Stbl. N^ 11), een gedeelte daarvan te beschouwen is als rente van kapitalen. weleer door het moederland ten behoeve der kolooien besteed, kapitalen door een vroeger Staatsbeheer aan de voormalige 0. I. Compagnie voorgeschoten en leeningen in de jaren 1828 en 1829 (sic) alhier ten behoeve der kolonien aangegaan. Die kapitalen zijn op het grootboek van Nederlandsch-Indie ten behoeve van het moederland in- geschreven. De Regeeiing meent op deze gronden, dat (lie schuld niet als eene fictie is aan te merken. " Quandoque bonus dormitat Homer us ; de Minister Van Bosse had de zaak, waarover hij schreef, blijkbaar niet bestudeerd: hij wist niet, dat de Regeering het fictieve karakter der Indische schuld twaalf jaren vroeger reeds volmondig erkend had ; maar wat erger was , toeu de afgevaardigdc van Rotterdam , de heer Gr. H. Betz , hem bij de openbare beraadslagingen de vraag voorlegde: of er een afzonderlijk grootboek voor de Indische schuld bestond en of dit op Java dan wel in Nederland gehoudeu werd . onder opmerking dat hem zoodanig grootboek on- bekend was , zag de Minister Van Bosse zich genoodzaakt tot de aflegging van de volgende voor hem natuurlijk minder aangenamo verklaring : ^Of er een afzondeilijk grootboek voor de 0. I. schuld bestaat, durf ik niet be- paald toestemmend beantwoorden ; ik zou haast betwijfelen, of dit het geval is"! Ook op andere hem voorgelegde vragen moest de Mi- nister Van Bosse het antwoord schuldig blijven toen in de avondzitting der Tweede Kamer van 13 December 1859 de bespreking van „den" rentepost aan de orde kwam. De eerste, die er het woord over voerde was de afge- vaardigde van Hoorn, de oud-minister Van Hall. „Deze begrooting" zeide hij, „is geene waarheid, want dezelfde Minister, die het batig slot van 1859 onder de middelen opneenifc, brengt ook onder die iniddolen eeue schuld, die de kolonien zouden lieben aaii het nioederland, eene fictie zoo f/roof. als er eene in de tvereld is. Ik heb wel hooren zeggen, dat de wet ditbejaalde; maar toen de wet dit bepaalde stonden de kolonien in eene andere verhouding tot het nioederland: thans, door die verandering in de verhouding, is de wet komen te vervallen. De Minister, die zegt: „wij willen waarheid", kan niet^p de begrooting brengen eene schuld ten behoeve (sic) van de kolonien. Dat is tionsens; kolonien en moederstaat zijn een, zoo niet voor 1848, dan althans na dien tijd. „De eenige grond, waarop men de verandering in onze wet op de middelen wilde brengen, namelijk dat zij waar-heid zou zijn, wordt derhalve niet nageleefd. Men geeft onwaarheid; men biengt in de raming der middelen eene schuld van de kolonien aan den Staat, die niet aanwezig is'” De heer Van Hoevell, afgevaardigde van Almelo, anders geen medestandern van den heer Van Hall, sloot zich dit-maal geheel bij hem aan. „'t Is", zegt hij, „volgens den geachten spreker uit Hoorn verkeerd om te spreken van eene oude Indische schuld. Ik geloof, dat hij in dit laatste opzicht gelijk heeft. Ik geloof, dat die schuld door Indie reeds lang is betaald; als men de rekening opmaakte zouden de millioenen schats, die Indie in de laatste jaren Heeft afgeworpen, voorzeker meer dan voldoende zijn om tegeu die schuld op te wegen. Dat is just; wij moeten de pen door die schuld halen: zij is a f beta aid!" Maar het was voornamelijk een van de medeonderteekenaars van het Yoorloopig Verslag, de heer Betz, die de koe bij de hoorns wist te pakken: „De 140millioen, die ten laste van onze overzeescbe bezittingen zijn gebragt bij de wet van 1836, zijn niet — gelijk de Minister weten zal — alle uitgegeven; successivelijk zijn daarvoor leeningea aangegaan, die op 1 Januari 1844 geklommen waren tot een kapital van 64 millioen 5 percents en een kapital van 2V2 millioen 4 percents, waarvan de rente bedroeg / 8 300 000, zijnde de som voorkomende Onder lit c van post p der middelen. Die leeningen werden begrepen in de conversie van 1844. Zijn zijn toen voor een deel afgelost, zitten voor een deel in onze gewone 3 en 4 percents Wei kelijke Schuld, en worden voor een deel vertegenwoordigd door de 4 percents 0. I. obligatien, die op 1 Januar 1846 bedroegen eene som van 14.748.500. Mnar nu spreekt het van zelf, dat die het uitvoleisel is van de som van 140 millioen, grotendeels zit onder de 5.600.000, die aan rente zijn uitgetrokken onder lit. a van dienzelfden post p, zoodat dezelfde som ticeemaal is uitgetrokken. Ik gelofdaarom dat een regularisatie noodig zal zijn, want dit is eenonzuivere toestand." Niet ouwaarschijulijk zoude heer Betz een sterker uit-drukking hebben gebezigd, indien hij zich herinnerd had de opmerking van Osiander over een van vroeger dagte-kenend gelijksoortig gegoochel met de Indische geld-middelen: „Es daucht uns, dass die niederlandischen Finanzkiinstler, indem f*ie die ostindischen Anleihen in Die erste Finanzoperation eingeflochten, sich die Mittel zu einer doppelten Geldaufnahme auf eine und dieselbe Bürgschaft zu verschaffen gesucht, und diesen auch wirklich in Ausführung gobracht haben, was, von einem Privatmanne begangen, wohl schwerlich der strengsten gesetzlichen Abendung entgehen mochte. Hoe het zu, de opmerkingen van den heer Betz troffend doel, wenn het debat in de Tweede Kamer over „den" rentepost van 9.800.000 werden besloten met de volgende verklaring van den Minister Van Bosse: „Dejuist-heid der gemaakte bedenkingen kan niet worden tegen-gesproken; die bezwaren zijn gegrond; die 0. I. schuld heeft veel van eene fictie. Maar indien die fictie tot dusverre op de begrooting behouden is en misschien op de begrootingen van volg. ende jaren nog zal behouden blijven, dan is dit niet, omdat ik gelöff, dat zoo vele argumentcii voor de noodzakelijkheid dier regeling zijn bij te brengen; maar alleen omdat ik gelöff, dat het een (1) Geschichtliche Daifte/lint, etc. 1834, bl, 15. oud gebi'uik is voor welks behoud veel te zeggen valt. Na de aanmerkingen nu gemaakt herhaal ik, hetgeen ik straks zeide, dat ik zal overwegen of het ook uog zaak is dit oud gebruik te bestendigen". Hierbij had hij echter rekening te houden met de zienswijze van zijn ambtgeooot voor Kolonien, den oud-Qouverneur-General Rochussen, en bij de op 24 December 1859 gehouden debatten in de Eerste Kamer nu kwam het uit, dat deze geheel anders over de zaak dacht, want in autwoord op de bedenkingen door de heeren J. Franzen van de Putte en A Yan Rijckevorsel Hzn. tegen den rentepost van f 9.800.000 in het midden gebracht, legde hij de volgende verklaring af: „Ik wil niet komen op den oorsprong van die schuld; het was hoofdzakelijk eeue vergoeding van kosten door het moederland in vroeger en later dagen voor het behoud van de kolonien besteed. Die schuld, die op de kolonien werd gelegd, is daar ingeschreven ten haren laste, Nu moge Het waar ziju, dat die schuld verschilt van gewone staatsschuld, die in aandeelen of obligation und der ingezetenen verspreid is, doch het is niettemin waar, dat het eene schuld blijft, en ik er niet de qualifikatie van fictive schuld op zou durven toepassen; het is eene wezenlijke schuld die op die bezittingen rust Wanneer het imederland alleen die f 9.800.000 yenoot, dan zou men tvaarlijk hier geene helastingen kiinnen af-schaffen, geene groote werken kunnen aanvangen, geen staatsschuld verminderen. Ik wijs er alleen op, dat de wet regelende het koloniaal batig slot, slechts weiuige dagen geleden in deze Kamer bekrachtigd, constateert, dat in em jaar meer dan 41 millioen gulden uit, de ko-lonien in de staatskas zijn gev Loeid. Maar wat daarvan zij, ik acht het van belang die f 9.800.000 als schuld van de kolonien aan den moederstaat te blijven erkennen, endanks dat de daarvoor vroeger in het moederland uit-gegeven losbrieven gedeeltelijk onder een anderen vorm een verlaging van rente hebben ondergaan. Van de samenwerking van Betz en Fransen van de Putte kon verwacht worden, dat zij den knoop eindelijk zouden doorhakken, en toen dan ook de Staatjäge grooting voor 1865 aan de Tweede Kamer werd ingediend, bleek de veel besproken post werkelijk van de lijst der middelen te zijn afgevoerd. By het onderzook in de afdeeliugen werd hiertegen van meer dan een kant verzet aangeteekend; men vreciéde dat de voorgeatelde regeling de bijdiagen uit de Indische geldmiddelen in gevaar zou kunnen brengen door twijfel te wekken aande rechtmatigheid van de „w?e? het oog op het moederland in Indie geheven helastivgei^ /" „Was dit, " dus vroeg men in § 6 van het Voorloopig Verslag, „was dit voorzigtig ook met het  van betaliogen voor de kolonien gedaan, en 3°. de koloniale bijdragen. Aan schuld en aau teruggave van uitgeschoten gelden kan ik den naam niet toekennen van bijdragen. Ik acht het ook hoogst gevaarlijk oni de schuld als het ware nu als zoodanig uit de begrooting te doen verdwijoen. Die schuld — zegt men — is eene iictie, en daarvoor ziju wel eenige gronden aangevoerd; doch ik wil nogtans aan de Vergadering doen opmerken, dat op dit oogenblik, naar den wettig bestaanden toestand, die schuld geen fictie is. De wet op de middelen voor dit en alle voorige jaren, dus ookonder dit Ministerie tot stand gebracht, spreekt van schuld, gegrond op wetten, met Dato en nommers aangehaald. Schrapt men die 9.800.000 weg als schuld, dan komt die som voor als kolouiale bate. Maar is het dan niet bekend, hoe hevig gindsche opositie op Java gekant is tegen kolouiale baten, af te leveren aan het moederland? En mogt dit niet bekend zijn, dan zal ik mij veroorloven de aandacht te vestigen op een artikel van het Indisch-Weekhlad van het JRegt, eene philippica tegen het batig slot behelzende in bewoordingen zoo sterk als ik zelden heb gehoord. Niet alleen vestigde de heer Rochusseu de aandacht van zijae medeleden op het door hem verfoeide artikel, — het ook hier beroemd geblevea Memento morl van den redacteur Mr. J. van Gennep, voorkomende in het nommer van 2 Juli 1864 van dat blad, — hij las er Eenige van de meest treffende volzinneu uit voor, en het laat zich denken hoe velen er onder te moede zullen geweest ziju toen iu's lands vergaderzaal de woorden weerklonken, die zelfs hier indertijd zooveel indruk maa-kten. „Geslachten mogen voorbijgaan", dus luidde het slot van Mr. Van Gennep's diatribe over Nedurland's politick jegens Indie, „en de tegenwoordigo voor- en tegenstanders voor den Hoogsten regterstoel ter verantwoording zijn opgeroepen, de tijdgeest schrijdt steeds voorwaarts, en er zal een tijd anbreken, dat zelfs de kinderen van het batig slot te hebben medegewerkt. „Het goede regt moet en zal zegevieren, zoo waarlijk als God eeuwig en de mensch sterfelijk is!" Het was in verband vooral met deze ontboezemingen, dat de heer Rochussen ten slotte verklaardo aan te dringen „op het behoud van den rentepost van f 9.800.000 als schuld, en niet als batig slot of bijdrage"; maar zijn aandrang vermocht den Minister Betz niet van zijn stukte brengen. Zelfs toonde deze zich onverschillig en ongevoelig voor M"". Yan Gennep's "heethofdige" taal, waaruit hij volstrekt niet kon opmaken, dat men zich in ludiO „zou willen onttrekken aan bijdragen ten behoeve van bet moederland". „Maar al ware dit nu het geval", zoo vroeg hij, „zou men dan liever willen betalen krachtens eene fictie, dan Krachtens eene realität? Ik gelöt het uief. Voor het overige was zijn vrij uitvoerige rede gewijd an eene uiteenzetting van den oorsprong en de geschiebenen van den "den" rentepost, doch wij zuUen daarbij thans niet opzettelijk stilstaan, omdat zij in hoofdzaak eene herhaling was van hetgeen hi] vijf jaren voorstanders van het behoud van den rentepost opmerken, dat de door hen in bescherming ge. 