Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
„Wat geeft gij zulk een hondje te eten, Salam.” Salam zeide tot den meester: „Riß met suiker en klapper geven wij.” „Hoe gaat ‘t als wij den drek willen gebruiken?” „Wij houden (men houden) zijne voor en achterpooten vast en dan heeft men hem alleen maar te slaan en den drek, bij het uit-loopen, in een bord op te vangen.” De leerlingen hielden nu (den hond) vast en Salam ging (zooge-naamd) koffie vragen aan (de vrouw van) den meester, maar nam meteen de vlucht. De meester sprak: „Gaat heen en roept Salam, dat hij snel de koffie brenge!” (Een) leerling ging heen en vroeg aan de meesteres (de vrouw van den meester) om koffie, want Salam was al gevlucht. De meester dronk de koffie, maar toen hij den hondendrek opschepte, rook hij den stank en wierp den drek weg. De meester werd toornig (en sprak: „gaat Salam zoeken, opdat wij hem dooden!” Laat de meester een können, welke onder het huis staat weghalen en slachten. Salam weet de huid machtig te worden en klimt daarmede in een boom. Toevallig verzamelen zich eenige dievenonder dien boom om daar hun buit te verdeelen; Salam laat de huid plotseling vallen, waardoor de dieven vluchten en Salam zich van het geld meester maakt. Hij laat nu driehonderd rijksdaalders naar den meester brengen met de boodschap, dat dit de opbrengst van de huid is. De meester laat nu al zijne eigen könen slachten, doch krijgt slechts een gulden per huid. Als Salam nergens te vinden is, steekt de meester uit wraak diens huis in brand. Salam verzamelt de asch, klimt in een boom, waaronder zich weder dieven neerzetten, die hij door het uitstrooien der asch verzählt, waarna hij zich al hun goud toeëigent. Een gedeelte van dat goud zendt hij aan den meester al opbrengt van de asch van het verbrande huis. De meester steekt nu ook zijn eigen huis in brand, maar kan hoogstens twee centen per zak asch bedingen. De meester zoekt nu Salam overal totdat hij hem ten slotte vindt in gezelschap van zijne ‘schoonmoeder en zijne ‘schoonmoor, en zijne vrouw, de laatste heeft hij in eene mat gerold. De meester ziet de schoonmoor voor Salam’s vrouw aan en vraagt, waarom hij zulk eene oude vrouw, de laatste heeft hij in eene oude vrouw tot eene jonge kan slaan. Vlug laat hij zijne schoonmoor verdwijnen, slaat op de mat, wa aruit dan zijne jonge vrouw te voorschijn komt. De meester verzoekt hem naturlik de konstitut te mogen hebben, welken Salam hem geeft op voorwaarde, dat hij niet meer zal trachten hem te dooden. Tehuis gekomen slaat de meester nu zijne eigen vrouw met dien stok, tot zij er onder bezwijkt. Het verdere verloop van het verhaal is dus geheel verschillend van het Toradjasche. Hetgeen daarin evenwel verhaald wordt, hoe de held bewerkt dat een ander in zijne plaats gedood wordt en hoe hij-zelf zich later voordoet als uit het doodenrijk teruggekeerd te zijn, enz, wordt ook in hoofdtrekken medegedeeld in het Bima- neesche verhaal van la Kalai. (Bimaneesche texten, pag. 21. vlg), waarvan hier eene vertaling volgt. Verhaal van Kalai. Er was, naar men verhaalt, eens iemand, die Kalai heteekent; hij Kalai beteekent; ander, anders, la Kalai kan door, de(n) Zonderling” weergegeven worden. EENIGE VERHALEN IN TALEN, GESPROKEN OF bezat een tuin aan het zeestrand. Toen (eens) ging hij heen en beklom een klapperboom in dien tuin. Er was evenwel ook een prins, die daar met een vaartuig voorbij voer. De prins sprak nu: whe, Kalai, klim niet in mijn klapperboom; als gij er (verder) inklimt, zal uw vader sterven; daalt gij af, dan sterft uwe moeder; blijft gij in 't midden, dan sterft gijzelf. Als Kalai hoorde, wat de prins zeide, (dacht hij): „dan moet mijn vader maar sterven.r Daarop klom hij hooger in den klapperboom, wierp al de vruchten naar beneden, ging zelf de vruchten achterna naar beneden, nam ze op om ze te dragen en keerde naar huis terug. Daar aangekomen, zag hij, dat zijn vader en zijne moeder beiden nog (in leven) waren. Toen sprak hij: vdie prins heeft gelogen. Hij liep zoo snel mogelijk naar zijn tuin en riep den prins toe: vhé prins, als gij den steven naar buiten (zeewaarts) wendt, zult gij schipbreuk lijden; vaart gij naar binnen (landwaarts), dan zult gij verdrinken. De prins sprak tot zijn mbdda') »mbdda laat den steven wenden, laten wij zeewaarts gaan; het is beter dat wij schipbreuk lijden, dan dat wij verdrinken. Zij wenden den steven en voeren zeewaarts. Nadat zij niet lang zeewaarts gevaren hadden, leed het vaartuig van den prins verkennen schipbreuk; al zijne volgelingen kwamen om, alleen de prins en de mbòda bleven gespaard, doordien zij zich aan eene plank van het vaartuig boven water hielden. Nadat zij aan land gekomen waren, zeide de prins: vpneem dat stuk van eene plank op uwe schouders en ga heen en geef het aan Kalai, en (zeg hem): de prins heeft met zijn vaartuig schipbreuk geleden; maak van dit stuk plank nu voor hem een klein en een groot schip. Eene kleine en een groote brik, een kleinen en een groote schoener; binnen zijn dagen moeten zijn klaar zijn. Kalai antwoordde: mbdda, ik neem op mijn hoofd en op mijne schouders (ik neem eerbiedig op mij) wat de prins bevolen heeft: maar ik heb geen gereedschap om een schip of brik te maken; ga nu voor mij dit stuk naald aanbieden met verzoek daarvan voor mij te maken eene kleine en een groote boor, een kleinen en een groote beitel, een kleinen en een groote boor, een kleinen en een groote boor, een kleinen en een groote hamer en alle werk-tuigen, waarmede een vaartuig gemaakt wordt. SUMBAWA, TIMOR EN OMLIGGENDE EILANDEN 279 De mbdda keerde terug, maakte zijne opwachting bij den prins en deelde hem mede, al wat Kalai gezegd had, hoe hij op zich genomen had schepen en brikken te maken; maar: hij heeft geen gereedschap, o heer; hier is een stuk van een naald, waarvan hij De mbdda keerde om den prins mede te deelen: hij heeft den steen neergelegd en op zich genomen daaruit een sehip voor u te maken.” De prins sprak: vals er drie dagen verloopen zijn, ga dan het schip halen.” Daarop ging de mbdda naar zijn huis. Na verloop van drie dagen ging de mbdda wederom naar Kalai (en sprak): vik kom op last van den prins om het steenen schip te halen.” Kalai antwoordde: shet steenen schip is al geheel klaar; in twee dagen het ik het gemaakt; maar het heeft nog geen anker.” Kalai gaf hem een klapperdop vol zand: „breng dit aan den prins en verzoek hem daarvan een anker te maken, opdat men het doen ankeren.” mbùda ging den klapperdop met zand brengen. Hij sprak: hete steenen vaartuig is klaar, in twee dagen slechts heeft heeft heeft gemaakt; maar het heeft nog geen anker; hier is een Kapperdop met zand, welken hij mij bevolen heeft aan ute geven, opdat u daarvan een anker er voor make.” _ De prins werd, dit hoorende, toornig: „ga en zeg hem, of zijnne of uwe moeder u geleerd, Kalai, om een anker van zand te maken; dat vraagt de prinsr Kalai antwoordde: „zeer vele Eerbetungen worden gebracht onder aan de voetzolen en hielen van den prins, maar heeft ook de moeder of vader van den prins, maar heeft ook de moeder of vader van den prins, maar heeft ook de moeder of vader van den prins hem geleerd een stellen schip te maken! De mbòda bracht over wat Kalai gezegd had. Toen de prins dat vernam, werd hij toornig op Kalai (en sprak): »ga heen en bind dien hond; als gij hem gebonden het, breng hem dan naar het bosch, daar zullen wij hem in aller tegenwoordigheid verbranden! Ken menigte mannen gingen heen om Kalai te grijpen en te binden, en brachten hem naar het woud. Aldaar aangekomen, begon bet avond te worden. De prins sprak: voor heden is het verbranden van Kalai mislukt; morgen zullen wij hem verbranden. Men bond hem aan een boom, waarop de prins met zijne volgelingen naar huis terugkeerde, zoodat Kalai alleen bleef. Nu was er een Javaansche (veremde) vorstenzoon, wiens verloofde gestorven was, waardoor hij eenigzins aan het malen geraakt was; hij nu kwam langs Kalai, en zeide: ~vriend, wat voert ge daar met uzelf uit?” Kalai antwoordde: rik ga trouwen met de dochter van een prins; maar ik ben wat stijf, daarom ben ik hier om mijn licham wat leniger te maken.» De vorstenzoon sprak: „mijn vriend, laat ik in uwe plaats met die prinsendochter trouwen.» ; Kalai zeide: vdat kan niet, want ik heb al veel onkosten ge- maakt en die dochter van den prins is zeer schoon; haar vel 1s mooi geel van kleur, hare haren zijn zoo lang, dat zij tot aan hare hielen reiken; er is niemamd die haar in schoonheid evenaart.» De vorstenzoon zeide: wvriend, heb medelijden met mij, geef mij uwe verloofde, neem al wat ik aan heb, mijne met goud be- slagen krisscheede, mijn krisband van roode zijde, mijn buikband van gebloemde zijde, mijn hoofddoek van met gouddraad doorweven zijde. Mijn Aai van dezelfde stof met een kapala van kémbayat, neem dit alles te zamen! Kalai sprak daarop: vals 't er zoo mee staat, goed dan; maak mij dan maar los.” De vorstenzoon bond hem los. Daarna trok hij uit, al wat hij aan had en gaf het aan Kalai; zelf trok hij de kai en het baadje van Kalai aan, welke geheel versleten waren. Kalai bond ‚ hem vast aan denzelfden boom, waaraan hij gebonden was geweest. Kalai ging daarop naar huis; de vorstenzoon bleef alleen in het bosch. SUMBAWA, TIMOR EN OMLIGGENDE EILANDEN. 2% Den volgenden dag kwam de prins met zijne volgelingen; sommigen droegen hout, anderen brachten vuur aan; twen zij kwamen san de plaats, waar (hij, dien zij hielden voor) Kalai zich bevond, wilden zij hem gaan verbranden. De vreemde vorstenzoon schreeuwde: rik ben niet Kalai! De prins sprak: „luistert niet naar hetgeen dien hond zegt; wie zou gekomen zijn om zich in uwe plaats te stellen’ Verbrandt hem, longens!” Daarop verbranden zij hem; zijn hoofd (schedel) sprong met een kal uiteen. Allen keerden daarna naar huis terug. Dre dagen nadat de verbranding had plaats gehad, trok Kalai de geheele uitrusting van den vreemden vorstenzoon aan, en giug naar de markt. terwijl hij drie granaatappelen en een peperhuisje met srih-pruimen bij zich droeg: zoo ging hij midden op de markt staan. De mbida van den prins was nu ook op de markt. De sbi da sprak: -zijt gij hier weer terug: uit het doodenrijk?- Kala: sprak: vja. ik ben hier weer: ik wil mijne opwachting gaau maken bij den prins.- De mk da zeide: -wacht even, ik zal ‘t eerst den prins mededeelen.” Daarop liep de mòda zoo snel hij kon naar den prins om het hem te verkondigen : hij sprak: -heer, Kalai is (hier weder) gekomen 'r De prins zeide: -gij liegt, beest van een mhòda, hoe zou ’t mogelijk zijn. dat Kalai terug gekomen is, terwijl hij verschroeid isen mjn hoofd uiteengespat is!- De mbids sprak: rik lieg niet. heer: Kalai is er werkelijk, bij 1 gekieed met een hoofddoek en beim van met gouddraad doorweven mde: cen met goud beslagen kriecheede, cen krisband van roode mye > hy saai met de banden op de markt: hij heeft gumastapprie: bej meh en mse wete. ik wert niet wat. in ern De prim: pede wen: oes bem vor In repen '- Kals: maak Gaarsp Dj opwactting bej den price: daar azngekomen. Mez Ot pros hem weeen vrom Maisi. wat voor zienwe brongt 23) vax B Asser *- Kalma smak: veer. Zaar MI LM att Val WEL AK, alles wat trsimar ff Cikiear +. tum Waarmee mer ziek. Lesion ef bedekker ker. & Zaar 0 STI) aanwezig: man Kan er Zer: voorberei TED Peren. Det VIT Set dane in: CB, wat ic 282 EENIGE VERHALEN IN TALEN, GESPROKEN OP aanheb, is mij gegeven door uwe voorvaderen; ik kom, wijl ik door hen gezonden ben om u te komen halen; zij verlangen zeer naar u; ga toch zoo vlug mogelijk; het is nu geen tijd van zitten, maar van opstaan; op deze wijze spraken uwe voorvaderen. De prins weende toen hij de door Kalai overgebrachte woorden hoorde, en sprak: „gaat heen en verzamelt hout om mij daarmede te verbranden; ik wil terstond naar het doodenrijk heengaan!r De mbòda en de volgelingen gingen hout halen; toen dat ge- schied was, gaven zij er den prins kennis van: het hout is bijeenge- bracht ’ heer! De prins sprak: ~verbrandt mij heden avond met u allen. Hierna begaf ieder zich naar huis. Toen het avond werd, ging Kailai wederom op weg om den prins te roepen. De prins maakte zich gereed om met den mbdda en al zijne dienaren en onderhoorigen naar het bosch te gaan. Daar stapelden zij al het hout, dat er bijeen was, op en staken het aan; toen het goed vlamde, sprongen allen den prins achterna in het vuur met een licht hart, omdat zij het land der dooden verlangden te zien. Hunne hoofden (schedels) spatten uiteen; zij werden door het vuur verteerd en stierven. Kalai nam de dochter(s) en echtgenoote(n) van den prins tot v Gouw; zijne huizen en gebouwen, zijne erven en gronden, dat alles nam Kalai. — Kinde. In eene, overigens geheel anders luidende, Sawuneesche vertelling omtrent zekeren Pepeka, wordt eveneens verhaald, hoe deze zich voordoet als uit den doode teruggeerd. Deze episode moge hier nog volgen. De uispraak van het Sawun. kan voldoende blijken uit de Woorden-lijst van I. K. Wijngaarden. Verbinding van het pers. voornw. met—— bete verbale woord is in het Sawun. onbekend; vervoeging denm verba in de interlineaire vertaling geschiedt dus alleen voor de kortheid. Bale-ri(1) ane(2) dou-au(3) ne:(4) ”ki- do 06 ou ta (5) -kakommmm w. vorst als niet wilt gij Cas, ne (6) li-(7) pepú- ja nadé, nè-ri hehi: la-(8)pengi====n bevelen mijn dit is weer een breng woperégu (9) wie &pu-(10)di do menata!,(11) Bale sammy,, gebak geven v. ons die § onderw. mr. SUMBAWA, TIMOR EN OMLIGGENDE EILANDEN. 283 Pepeka: 7d6 ma-ke (12) ja ta-kako, tao we (13) mu wil ik gaan maakt gijl. woperégu, midje ta-kako ja méda de,» ane Pepeka ne gebak dat ga ik avond deze w. (14) pa dou-ae ne. Ta-ware-ke Pepeka la (&mu-(15)no, z. aan vorst keert naar huis zijn dje (16) li ta-la-wéli lai-ludu are-laka, dje Mi ta-kédji Zz. koopen b¢ras kétan z. stampen ta-kebéte, ta-öla-le (17) hari-hari pekédji, (17) ta-kehihi-ke ri tot-meel af stampen zeven door dupimu-(18)no, dje lilo (lilu)(19) nga donahu, dje wore vrouw zijn kneedt met suiker rolt (wòro) pemòneae, (20) dje tao mi dou- he,(2l) do era lang maken als mensch die is nga ruaì nga rubebo, pehelaü(20) nga medera Pepeka met arm met been gelijk met hoog(te) han nga woréwu Pepeka. Ta-ëéla-le pe-tao(l7) hari-hari, samen met gelaat af maken alles dje ròhe (ròho) ri &ru médi, dje pepue (pepú) ne dou wrijft met pot zwart zendt mensch Pekeka la-pika pa dou-ae ne, ta-la-ridju- ke Pepeka. Bale melden aan vorst springen ane dou-ae ne: bole dae, méda bëlirai ngara-ko, (22) w. vorst djangan nog avond morgen eerst dje ridju. Ta-langu-ke dou dou-ae ne la-éta adju adu, dan springt roept mensch vorst kappen hout hart dje tunu pe-lawá,(28) dje hali la roä, do ta-ridju Pe- branden kool indoen in kuil die te-springen peka ne. Ta-moko-le ne lawá-ai- he, ta-marango- ke ne rai klaar kool vuur onduidelijk aarde ne, dje la-pedoe (pedoa) Pepeka ta-la-ridju la roa ne, nga roepen springen in kuil met &gu li-moa dou-ae ne, wie do menata. Ta-pemoko- ke dragen senden vorst geven die onderw. maakt-klaar Eni Pepeka, dje la-pewuni éni la dému, dje peridjo (peridju) zech verbergt zich op zolder doen springen Eme nadou, do wore ri dupimu Pepeka, ta-heroë (heroö)- ke pop die rollen door vrouw draagt mae li-moa dou-ae-ne. Dje ridju la roa ne, dje heleo zenden vorst springt in kuil kijken 284 EENIGE VERHALEN IN TALEN, GESPROKEN OP ri dou do ae he. Bale ane dou-ae ne: vmade téra-ke door mensch die veel w. vorst dood waar reeds Pepeka, toi do ri no ta-kebéte, ne tao ta- dou, weet niet door hem meel maken tot- mensch ta-hd (hou) ne ngiü Pepeka, ne tao dupämu-no, nge vervangen lijf maken vrouw zijn meent ta-Pepeka téra-ke ri dou-ae ne. Bale-ri ane dou-ae ne, ne waar door vorst “ w. vorst li pa dou- no: w»made-ke Pepeka, pemoko we di &ui, z. aan mensch-zijn dood- reeds. - maken-klaar wij (zich) rai-djémi-ae ta-la-égo (égu) ne dupämu Pepeka ne, ane vroeg halen vrouw w. dou-ae ne. Ta-dai ta-terora méda, ta-puru-ke Pepeka ngéti vorst - komen tot midden nacht daalt van dému ne, dje la-djiu ei donahu, dje ròhe (rdho) ri awu zolder baadt water suiker wrijft met asch ne ihi Pepeka, dje kako la (&mu dou-ae ne, bédji-ke lijf gaat naar huis vorst slapen-reeds hari-hari ne dou pa (é)mu dou-ae ne, ta-kedëku-ke kelat allen mensch in huis vorst klopt deur Pepeka li ta-bdka. Ta-merei- ke dou-ae ne, dje la-bòka Z. openen ontwaakt vorst opent uba- kelai pa Pepeka. Bale ane dou-ae ne: vnadú nadé?» (mond)-deur aan w. vorst wie deze Bale ane Pepeka: ja ma-ke, déka ti menata.r Ta-kebédi-ke w. ik kom van ondw. schrikt ne déniade dou-ae ne, dje la-pika pa dupämu-no: rtangá hart vorst zegt aan vrouw zijn hoe ku do-do(24) made Pepeka pa roi worai ne, do tdbo dat niet dood in kuil aarden die vol ri lawá ai? Ta-la (mond)-deur aan w. vorst wie deze Bale ane Pepeka: ja ma-ke, déka ti menata.r Ta-kebédi-ke w. ik kom van ondw. schrikt ne déniade dou-ae ne, dje la-pika pa dupämu-no: rtangá hart vorst zegt aan vrouw zijn hoe ku do-do(24) made Pepeka pa roi worai ne, do tdbo dat niet dood in kuil aarden die vol ri lawá ai? Ta-la (mond)-deur aan w. vorst wie deze Bale ane Pepeka: ja ma-ke, déka ti menata.r Ta-kebédi-ke w. ik kom van ondw. -kerei-ri -ke pa Pepeka ri dou-ae ne: met kool vuur vraagt weer. aan door vorst „minamfí ne lai kako-ou, Pepeka, tangá ku melila ne hoe weg gaan uw hoe dat snel déka- ou, héku do-do rédja ou?r ane dou-ae ne. Bale-ri komst uw, dat niet lang gij w. vorst ane Pepeka: nè ne li-moa do menata pa ja wie w. is zenden die ondw. aan mij geven dou-aer, ane Pepeka, „li ta-pedoe (pedoa) dou-ae li ta-kako-le, vorst w. z. roepen vorst z. gaan-ook bezigen). Hierbij behoort natuurlijk het gebruik van ta voor substan- tieven, als deze voor een geheelen zin staat, bijv. tol do ri no ta-kebéte, hij wist niet, dat het meel was. In voorzinnen is ta soms door znadatr weer te geven, bijv. beneden: ta-moko, nadat gereed was; ta-dai, nadat (het) gekomen was, enz. Het is hier niet de plaats om over de verhouding van dit gebruik van ta tot het eerst genoemde te spreken; ook de andere functien kunnen hier voorbijgegaan worden. Ne voor een subst. is in zekeren zin het tegenovergestelde van ta; het staat alleen voorbijgegaan worden, hetzij ze als subject, object of absolutivum voorkomen, en duidt deze (wederom kort en onvolledig gegd) als zoodanig aan. Het duidelijkst blijkt dit bij woorden van verbale beteekenis: ta-déka ja, beteekent: ik kom, kwam, zeg; ne déka ja, (als absolutivum), bij mijn zeggen, of naar mijn zeggen. Li-pepú; met Hi, hier als subst., „geluids, „woords, wordt een soort van afgeleiden subst. gevormd; dus van pepú, bevelen, li-pepú, bevel; li-moa, (zie beneden) van moa, zenden : boodschap, maar ook: wat gezonden wordt, geschenk. La voor een verbaal woord, duidt de richting, van den spreker af. Aan; wij kunnen het dikwijls door gegangen overzetten: ta-la-wéli, hij gaat koopen. Het omgekeerde is ma: ta-ma-wéli, hij komt koopen. 9. Woperégu; wo is een verkorte vorm van het woord voor vrucht, (thans wue, M. P, wuah); het staat gewoonlijk voor de namen van vruchten, bijv. wo-pau, mangga- (vrucht). In woperégu is het onafscheidelijk aan het woord verbonden en is te verklaren, evenals in: wowadu, steen, enz. door den eenigzins ronden vorm. Worai, (zie beneden), is aarde als stof, aardkorrels, tegenoverrai, aarde. 10. Epu, grootvader, enz., v. d. voorouders. 11. Menata, de onderwereld; do menata, die in de onderwereld ziju, bewoners der onderwereld. 12. Ma-ke, doet, evenals ke, (reeds), dikwijls alleen dienst als nadruk wijzer. 13. We, slechts, maar, wordt dikmaals bij den imperatief gebezigd 14. Li, zeggen, bevelen: SUMBAWA, TIMOR EN OMLIGGENDE EILANDEN. 287 15. De @ aan het begin van een woord valt na de voorzetsels: la, pa, ma, gewoonlijk weg. 16. Dje, toen, vervolgens. 17. Ta-éla-le pe-kédji. Het perfectum wordt gevormd met éla, (Mal. habis), terwijl het verbum pe, (hier oorspronkelijk de prae- positie pa), voor zich krijgt. Ta is hier door vnadatr (vgl. Aant, 5.) weer te geven; le, „ooks, duidt het. meervoud aan. B 18. Dupämu, uit: dou pa ému, mensch in huis = echtgenoote. 19. Lilo (lilu), het woord tusschen haakjes duidt den eigenlijken vorm van het woord aan. De tweede wordt in het algemeen alleen gebruikt bij transitieve verba, als het object enkelvoudig en dus ook bepaald is. 20. Pemòneae, van mòneae, groot, lang; met pe worden zoowel causatieve werkwoorden (welke ook als b 23. I woord dienst doen), als reciproque gevord; bijv. pehelaü, (vergel. beneden), van helaû, gelijk; zij zijn gelijk met elkander, ook: hij is gelijk met elkander, ook: hij is gelijk met. 21. He, meervoudig lidwoord; bij vergelijkingen staat het subst. steeds in het meervoud. 22. Ngara-ko, een samenkoppeling van twee woorden van dezelfde beteekenis. 23. Pelawá, van lawá, kool; dit gebruik van pe (samen-hangend met het sub Aant. 16 genoemde), is alleen in enkele uit-drukkingen overgebleven. 24. Gewoonlijk geeft do voor do (evenals in het algemeen voor verbale woorden) een durativum te kennen; do-do kako no, kan bijv. beteekenen: hij pleegt niet te gaan; tegenover kako do, hij gaat niet: na ku, héku, evenwel is de beteekenis verloopen. 25. Bole ako schijnt eigenlijk te beduiden: gekscheer niet. De uitdrukking heeft echter, in gewoon gebruik, de beteekenis van oons „misschien.” De vorst zeide: vals gij niet wilt gaan, op mijn bevel, dan heb ik nog een anderen last: ga gebak (van fijn gestampte mais met suiker) brengen aan onze voorvaderen in de onderwereld. ENIGE FABELS UIT DE PROZABEWERKING VAN DE TANTRI VERGELEKEN MET INDISCHE FABELS. DOOR Dr. H. H. JUYNBOLL. Het fabelboek Tantri is reeds eenigszins bekend door hetgeen dr. van der Tuuk er over mededeelt in zijn Kawi-Balineesch woordenboek, II, p. 578, s.v. tantri, IT. Hij noemt dit werk va kind of Panchatantra, but derived from other sources..... It must be derived from some Indian fable book, but the greater part of the fables are unlike those in the Panchatantra or the Hitopadeca. Er bestaan 5 ver- schillende redacties van, nl.: 1° in de dëmung-versmaat: (Vgl. Prof. Vreede’s Catalogus der Jav. en Mad. HSS. p. 394, cod. 3132, waar men bij Dr. v. d. Tuuk’s Notes enz. kan voegen: Dr. Brandes’ Bijdrage in den Feestbundel, aangeboden aan Prof. Veth, pag. 145; Van Bloemen Waanders in T. I. T. L. en Vk. VIII, p. 150 vg.; Van Eck in B. T. L. Vk. feestnummer, p. 155; Dr. v. d. Tuuk in Not. Bat. Gen. XXIX, (1891), pag. 133; Dr. Brandes’ bijdrage in den Feestbundel, aangeboden aan Prof. de Goeje, p. 89, n. 1; Dr. Brandes in T. 1. T. L. en Vk. XXXV, p. 473 en XXXVII, p. 100 en Not. Bat. Gen. XXXI (1893), pag. 78). Dit is de bekendste redactie. 2° in de kadiri-versmaat. Deze redactie is volgens dr. van der Tuuk pniet vrij van Balinismenr. 3° de proza-redactie of Tantri Kamandaka. te de Catri of Cantri, die ronder Mohammedanischen invioled schift geschreven te zijn en in een taal, die zeer modern is..... bevat vele woorden, den Balines onbekend;... ook is zij in de nieuwe versmaten.” (van der Tuuk’s Kawi-Bal. Wdb. s. v.). Dit is de redactie, die Prof. Vreede Bayan Budiman noemt (Cat. der Jav. en mad. HSS. p. 309, cod. 1822) en waarvan ook een Madur. bewerking bestaat (Vreede, o. c. p. +12, cod. 2311). ENIG PABELS VERGELEKEN MET INDISCHE FABELS. 291 5e de Balische Tantri, die ook Sasaksche woorden bevat. Wij zullen hier verder alleen de prozabewerking of Tantri Kamandaka bespreken. Omtrent het raamverhaal zegt dr. van der Tuuk (Kawi-Bal. Wdb.): „Een vorst, iederen nacht eene andere maagd willende beslapen, komt de patih er toe zijn eigene dochter, Tantri of Tantri aan te bieden.” In de prozaredactie heet de vorst Aigwarya-pâla en regeert hij in Pâtaliputra, terwijl hij volgens de redactie. door van Bloemen Waanders in T. I. T. L. Vk. VIII, p. 151, Prabu Si Dara Patra heet en regeert in Patali Naganton. De laatste eigennaam is blijkbaar een krâmâvorm van Patalinagara. De patih heet in de Tantri Kamandaka Niti- bhandhegwaryya en zijne dochter dyah Tantri. Dit woord dyah leeft nog voort in het N.-Jav. kadeyan (O.J. kadyahan) en in den eigennaam Jurudeh, OJ. Jurudyah (vgl. b.v. Ghatotkacigraya, X, 7;.XI, 12 en 14, XXVI, 2, enz). De Tantri Kamandaka is in sarga’s verdeeld, evenals b.v. het O.J. Ramayapa. De eerste hiervan heet Wiwâhasarga naar de huwelijken, die Aigwaryapâla sluit. In het HS. 3464 van het Legat. Warn. vindt men dit gedeelte van p. 1—19. Het eerste verhaal, dat verder door het geheele werk loopt en als zoodanig als een secundair raamverhaal beschouwd kan worden is dat van den stier Nandaka, die vriendschap sluit met den leeuw Candapinggala. Deze vriendschap eindigt in vijandschap door toedoen van den patih Sambaddha, een jakhals, die tweedracht zaait tusschen de beide dieren, waarop zij elkander dooden en door Sambaddha verslonden worden, die echter ten gevolge van zijne gulzigheid zelf ook omkomt. In het Pancatantra heet de stier Sanjî waka en de leeuw Pinggalaka. De naam van den leeuw in de Tantri wijkt hier dus niet veel van af. De jakhals heet echter in het Pancatantra Karataka, in de Arabische en Maleische bewerkingen tot Kalila verbasterd. De tweede jakhals, die in het Pancatantra Damanaka, in de Arabische versie Dimna en in de Maleische Damina heet, komt in de Tantri overreen met die in het Pancatantra. De tweede sarga van de Tant. The best Nandakaprakârapa (pag. 19—24). Het daarop volgende gedeelte (pag. 25 sq.) is in de war, zoodat niet opgegeven wordt, waar de derde sarga eindigt en de vierde begint. De 4° sarga is getiteld: Sambaddhaergâlasangsargga, Gajadrumacarita, atut-uceârapa, naar Gajadruma, eenen worst van Kugambinagara en papegaaien, die in de eerste fnbel ME, masamitra Iwan sang pfs, pangaran si Kacapa kang wadon; kunang meh lahréi nikang talaga Kumudawatî, mamwit ikang | Cakringga, si Cakringgt ring mitranya pis mwang si Kacapa, kunang lingnya. »Mitra haténtaya (?) ta mami sakingke, mapan nikang talaga Kumudawatt, atawi ma 7 kawaga nghulun yan madoha wwe, nimita — Jayata, umungsi talaga Himawânparwwata ngl ngaranya, mahâpawitra ika, wenya mahni ad: lahrfimésa, rikana para ni nghulnn mitra.” Mangkana ling nikang hangea, sumahur „Uduh mitra, lukan padagipan matanta ri matinggala ri nghulun, mamrih ahurip ta pril nghulun Jawan kita, tan wnang madoha Iwan mami tumuta, ri suka-duhkanta, makaphalâ nù läwan kita.” Sumahur ikang hangga: „Aum, sang pis, har nghulun, haneki kayu sahutén denta, ri tngahnya, ri tungasnya, sana-sini lâwan swami ni nghulun, deni nghulun humibérakneri kita, haywa ta wihang nguniweh haywângucap-ucap, salwir ning katungku wwang humibérakén iri kita, haywa juga hinaruh atakwana haywa juga sinahuran, yeki ulahanta, hay 4 1 Lees: Manasasara, ? Hier is vergeten: si Cakringga ngaran i hangen lanang. VERGELEKEN MET INDISCHE PABELS. 293 mintuhu wuwus mami, kunang kita yan tan pamintuhu warah mami tan siddha kita tkeng dwan, mapuputan pati.s _ Mangkana ling nikang hangga, ya ta sinahut tngah ikang kayu de nikang pis, tungtung ikang kayu, mwang bungkahnya, cinnenk de nikang hangea, sana-sini jalwistri, kanan-keri, moghâmör winawa dening hangea, umahasa ring talagn Manasasara, ri ista prayanya; huwus madoh ulihnyimér, datang pwa ya ri ruhur ikang tgal Wilanggala. Hana pwa ya gona salakistri, manghéb ri sor ni tahén mangga, mangaran si Nohan ikang gwana lanang, si Babyan ikang wadon, ya ta tuménghâ ikang ikang ikang, umulat ikang ikang hinga, kalih sama hibér hibérakén pds, kunang ikang ikang hangea, salakibya.y Samahur ikang kang ikang kang kang hinga, dudu ikang pis, tahi ikang wrsabâking ika, parumah ikang wrsabâking ika, parumah ikang kutis, ulih-ulihnya ri putra ning ikang kutis, kalinganya. Mangkana ikang kang kang kumédut tutuknya, denya sinanggah tahi ikang kutis, huwak tekang kutis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang kutis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang kutis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang kutis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang kutis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang kutis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang kutis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang kutis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang kutis, huwak tekang ikang pis, huwak tekang ikang pis, h Kang hangga kari kerangan pwa ya, tan pituhn de nika pawkasnya, ngûni ri pûrwwaka, mati ikang pfs sasomah, ikang hangga lumaris maring talaga Mânasasara, tinon de bhagawân Basu-wargga, magawe cloka: MitrÂnahita kâryyâni yo wikya nâtitistati, Kurmmabandawa durbuddhi kastabrastâ winagyati! (37). Kalinganya, ikang warah ning mitra, yan abcik, yogya hidépan yekâla ning tanpamituhu wuwus ing mitra, tanparasa yan lagy anahut kayu-kayu, tan kawagany Amgéng géléngnya, mnga tutuknya, manémoni bancana, dening wuwus nikang ergûla, mawé-kasan tibd pwa ya, minangca dening gona jalwistrt. Hoewel het verloop van het verhaal geheel overeenkomt met dat in het Paùcatantra en den Hitopadega zijn er toch eenige ver-schillen op te merken, Het begin van de Middeljav. fabel  Sa mbaddha-crgâlâsana (pag. 38—40). Hierop volgt een fabel, die ook uit Indische bronnen bekend is, n.l. van de schildpad en de beide ganzen. Vgl. Hitopadega, IV, 2 (opgenomen in Böhtlingk's Sanskrit-chrestomathie, p. 158) en Pan- catantra, p. 102 van de vertaling van der Waals. Ter vergelijking deelen wij hier den tekst van dit gedeelte van de Tantri mede : Hana ta va pas munggwing talaga Kumudawatt; ramya ikang talaga, akweh tunjungnya anekawarpna: hana gweta, rakta, mwang nila paugkaja. Hana ta hangca lakîstri, masabhâ rikang talaga Kumudawati, panangka nikang wwaisangka ring talaga Managara. ' Kunang nagaran ikang hangea 2, si CakrÂnggî ngaran i hangea wadon ; ya teka sama munggwing talaga Kumudawati; malawas pwa, masamitra liwan sang pis, pangaran si Durbuddhi kang lanang, si Kacapa kang wadon; kunang meh lahrûmâsa, sangcava sat wwai nikang talaga Kumudawati, mamwit ikang ikang ikang mangaran si CakrÂngga, si CakrÂnggî ring mitranya pis mangaran si Durbuddhi, m Wang si Kacapa, kunang linguya. „Mitra nghulun mamwit awisâta haténtaya (?) ta mami sakingke, mapan sangsava sat tika mangke wwai nikang talaga Kumudawatî, atawi manghfrépakén lahrûmÂsa, tan kawaca nghulun van madoha wwe, nimita ni nghulun mahyun lavata, umungsi talaga Himawânparwwata ngkâna, ri Mânasasara ngaranva, mahipawitra ika, wenya mahni adalém, tan mahni, tanlahrûmÂsa, rikana para ni nghulun mitra.” Mangkana ling nikang hangca, sumahur ikang pfs, linguya: „Cduh mitra, lukan padacinan matanta ri nghulun, mahyun matinggala ri nghulun, mahyun matinggala ri nghulun, mamrih ahurip ta prihawak, apan pada nghulun l&wan kita, tan wnang madoha lÂwan wwai, saparanta mami tumuta, ri suka-duhkanta, makaphalâ ningwan samitra lÂwan kita.” Sumahur ikang haugca: #Aum, sang pis, hana kira-kira mi nghulun, haneki kavu sahutén denta, ri tugahnya, mami sumahuta ri tungasnya, sana-s. In läwan swami ni nghulun, kakawaga mne demi nghulun humibérakneri kita, haywa ta wihang denta manahut nguniweh havwagucap-ucap, salwir ning katungkulan, mne van wwang humibérakén iri kita, haywa juga hinaruhan denta, hana atakwana havwa juga sinahuran, veki ulahanta, haywa ta tanpa- Lees: Manasara. * Hier is vergeten: si Cakrùngga ngaran 1 bangca lanang. VERGELEKEN MET INDISCHE FABELS, 295 hier Durbuddhi heet. In den Hitopadeca ul. luidt de laatste regel van het vers: Sa kûrma iwa durbuddhih kâsthâd bhrasto winagyati Durbuddhih is daar een adjectief, dat behoort bij kûrma (de domme schildpad). De Javaansche bewerker heeft dit niet be- “grepen en er een eigennaam van gemaakt. Een andere fabel, die ook in het Paùcatantra en in den Hitopadega voorkomt, is die van den reiger en den kreeft (pag. 43—45). Vgl. Hitopadega, IV, 7 (opgenomen in Bötting's Chrestomathie, p. 160) en Pancatantra, p. 66 van de vertaling van der Waals. In de ‘Tantri luidt deze fabel als volgt: Hana talaga ring Malini ngaranya, ya teka rimya tekang talaga, akweh tunjungnya anekawarpna-wargpa, wwenya mahning nirmmala madalém, ri tirahnya makweh kakaywanya skarnya sugandha, mwang anaphala matéb, yeki pinakapamiranti ning manuk ya mara riya, ikang makire mina, anghing si baka juga ikang kuhaka, lobha manahnya, mangulahakén cidra kira-kiranya, mahyun mangéntyakna ikang mina sukawaganya mawi, rumgépa kahyunya, apan pratama ring anâgata, mara ta ya ri talaga Malini, masalin bhawanya, kadi swabhiwana ning sang sadhujana, smunya kadi sang pandita, sahisuu, tan pratagata, pisan, ping rwa ikang mina humalwi harépnya, tancinucud denya si baka, nitya mangkana ulah si baka, katon de nikang mina kabch, sama matakwan ikang mina kabeh, ring si baka, r I denya bheda buddhinya, mwang wuwus nikang mina ‘Santawacana, sumahur ikang manuk mangaran si baka, linguya: Aum sang mina kabeh! denta samâtakwan ri buddhi ni nghulun, tan kadi ngûni, tib’ ning mamanggih pâpakrama, yeka wdi ni nghulun, mahyun mami mangke angulahakua tapa, umungsireng sclnya, mahywa ring ulah (hjayu, mwang cabda manohara, ngû- niweh tan hinggakarma, tanpamati-mati”, Mangkana linguya si baka. Sumahur ikang mina kabeh: „Ra- hayu dahat yan mangkana kahyunya, bhigya ni nghulun yan kita mowah ambékta, mari amamati-mati amangga mangsya, ma- tangnyan makamitraha mami kita mangke, mâsiha ikang mina ing talaga Malini iki kabeh ri kita, kita maraha ikang yogya stan-yogyn, kfrapa ni nghulun mamnéra rhatra paratra.” Mang- en ) e Fo. 4 A e Fry) 5 JE LA E „NNT ek. 2 Ook hier is de tekst corrupt. 3 Lees: bhazapadamasa. Over bhazapadamasa vergelijke men Prot. Kern's opmerkingen in Bijdr. T. L. vk. 3° volgr. IV (1869), pag. 2—3. VERGELEKEN MET INDISCHE FABELS. 297 sumayana, veka unggwanya si baka umangan ikang matsva, veki lananyangatér, hénti mina minangsanya dene si baka, sajalwistri, tlas ikang mina satalaga. Hana ta yuyu sasiki gesanya si baka mangsa, vekâ malaku hibérakna ikang yuyu, ing si baka, inibéra kenva tang yuyu, ing si baka, inibéra kenva tang yuyu, inibéra kenva tang yuyu, inibéra kenva tang yuyu, inibéra kenva mongsa mongsa. Ya ta kindayutan ikang yuyu, n téuggéknya si baka, wahu mahvun tumrapeng cila kumalaga, tinon de nikang yuyu tang cila kumalasa, akweh ta tulang ning mina, hidép ikang yuyu, iki kapo denva mangsa mina kabeh, mojar ikang yuyu, linguyu: Es sang baka, haywi taku denta salahakén iri ngke, waluyakén ngwang ring talaga muwah, van iki mangke kita tan umaluvakën ikang talaga muwah mati ko mune deni nghulun. Harép sup Iten va ténggéknva si baka de nikang yuyu, lingnva: Mati kan va taku, mati ngko van tan kitimawa muwah ring kami, umareng talaga Malini.” Mangkana lingnva ikang vuyu, mangsul ikang bakâmör muwah, sadatangnye talaga kunang ling ning baka: »Lah wus mangko tkeng talaga, huwakna gulu mami denta.” Angling ikang yuyu: »Lah tkâkna ring tléng talaga kapisan.” Wus pwa ya daténg ring tléngnya, va ta sinupit ténggéknya si baka de nikang yuyu, pgat ténggékuya si baka, pjah tmahanya. Tinon de bhagawân Basuwargga, magawe cloka: Catateccâ tate pipa, vatate patatendatam, vatatisadva durbuddhih, calah kahâwako vatah.! Iki kalinganva: Ikang wwang magawe pÂâpa, tan mararyyan mamanggih duhka, puputan pati. Ook hier vindt men afwijkingen van den Hitopadega en het Pancatantra, zooals reeds kan blijken uit de vertaling van het begin: „Er is een meertje, Malini genaamd; dit meertje is bekoorlijk, rijk aan veelkleurige lotussen, met helder rein diep water. Aan zijne oevers groeit veel geboomte met welriekende bloemen en met vele vruchten” enz. In den Hitopadeca heet het meertje Padmagarbha en het ligt in Mâlawa-land, terwijl in het Paùcatantra geen eigennaam genoemd wordt en in geen der beide Indische fabelboeken wordt t Dit Sanskrtvers is zoo corrupt, dat eene herstelling mij althans niet mogelijk is. 298 EENIGE FABELS UIT DE PROZABEWERKING VAN DE TANTRI het meertje beschreven. Hier zegt de reiger tot de visschen, dat hen gevaar dreigt van den kant der visschers, evenals in den Hitopadega, terwijl hij in het Pancatantra zegt, dat de vijver zal opdrogen. Het meertje, waarheen de reiger de visschen wil over- brengen, dat hier Andawahana heet, draagt in de beide Indische fabelboeken geen na Am. Terwijl daar de reiger onmiddellijk door de kreeft doodgeknepen wordt, als deze het bedrog bemerkt, laat de kreeft hier zich eerst door den reiger terugbrengen naar het meertje Malini en knijpt hem eerst in zijn keel, als hij diep in het water is. Het Sanskretvers, dat hier de moraal bevat, is hopeloos corrupt en wijkt geheel af van die in den Hitopadega en het Paùcatantra. Een der de fabel, waarbij men het Paùcatantra en den Hitopadeca kan vergelijken, is die van de strandloopers en de zee (pag. 65—66), vgl. Hitopadeca IT, 12 (opgenomen in Böhtlingk's Sanskrit, Christophorus, p. 151) en Paiicatra, p. 101 van de vertaling van Van der Waals. De Middel Jav. tekst is als volgt: Hana manuk tilil, macangkrama ri tpi ning samudra, ngaran ikang lanang si Supnapada, nikang istri mangaran si Privambadâ, mojar ikang PriyambadÂ lingnva: „Sang bapa ny anaku, apa kari polahangkwa, ri sdéngku mangkeki mahyun manguswa.” Cighra pwa ydngantigerika. Tadanantara pwa ya manétés, awatira pwa va sumuri-suri, inalap de hvang Samudra, glòn coka buddhinva ikang tilil hilang ny anaknya, va ta umungsi ri sang Garuda, umujarakén pwa jatinya, van tan pawan dosa, awlas ta sang Garuda maturi bhatâra Wispu, hvang Wisnu umarahakén ing sang Janasya, mara ri kahanan ira hyang Samudra, maminta ri anak nikang tilil, tan wihang hyang Samudra, maweh 1 sang Janasya, sang Janasya, sang Janasya, sang Garuda, sang Garuda, sang till, rm ulth ny anaknya kalih. De vogels, die den hoofdrol spelen in deze fabel, heeten hier tilil, hetgegen in de Balin. vertaling van Ramayana XXIV, 121 en XXV, 33 weergegeven wordt door tiling (watersnip). In den Hitopadega heeten zij tittibha, door Böhtlingk vertaald met #Spornflügler”, door SENIGE PABELS CIT Dk PROZABEWERKING VAN DE TANTRI USAF VWe. asmpwan farang mne ring wah agéng. tkeng pasir ‘esa vogva parananta.~ Nâhan iingnva ikang Ananggawidita, ~sumanur ‘kane Pratvamnamati. lingnsva: -Taha kaka. tan sénggahén whan Onlin. tova de séngzwdsat.- Mangsana lingnva. snmahnr tkang Yachhawisvati: ~Ndva kanka Me va amgz pam. ikang talaga tanpahingan ikilépnva, mn ngke KEEVA) my anmo snka. tka ning dnhxamisa mkang talaga, minggata mawi wwaag. dirjiana rkwa ikang wwang mangkana. angarv vakën zarvranman oearanva. ni ngiwe ngywan ing anmn suka, mn ngke wervad tag anma pjaha. saling bhatira jnga tint Mami. wisatân- rénuaventa.- Longhi tang Ananggiwiulita., zancit datang kang Haammp Iwas. Riming m témding talaga. pravatna ikang cMcvIMAaman n-sgvép mtn mal. ist Iagnva. pinnpu pwa va, lenaaagén va moz mien. haza Vatbhawisvan. capanggth mangigul- WPL. Diamnz otcatvan. inénahaséa ring raga. tunggal prénahnya aavan Pracrnmnamat. moth txang mangimp twak. winaséhan “tM iwad tay iwah agoag. maiat imanz Pratvamnamat. mégil ta ver Ceat asvag. Tinon de bhagawin Basnwargga. magawe cloka: Aaidgatam waddkanea. Pratvamnamat: bantara. sateaeamwanam ieedtt. racbawisvatr naevanta! Racamara [sang mmahin meoara. salawan. isang oiti ring Vasa CIV SRE. CRATI im mad. 41 cing ~inak. tanpa- HUGE ama. ameagan manémi oant. van aad: Vacbhawissat VOVELENL Ms ws.e. LOT det Sema SUIT. CUM oer somade fs vag cime ciseehen: -Er varen tie Tsseero. Groevier. waarvan de ‚miste Laanzgawiddta, te Totteste Pratsamsamas: ec de magste Tachawtsvati lere. legen 11 Wired in een Aeider ten meer: enz. -* clam vaa ten omisten Speeder. Ananzyawibital is zeker ver ene vornasteriag via Acadiaadci. Zeus by tn deu Zerenatern leer. Van der Waas vertaas aet doer -De Voorzorg”. as te naam vaa ten mitdeisten Peeter. Praccaimaamati. of Stat IAR. News ole zaam vepier is Jet vervour geschreven VOELT. mer +p it as Pere vercastemag vaa Prasratpaanamati, Ees KS dees ca ten Hiteoadera, Vaz cer Waals versmaait bet door: Em KT MAEPAIT Pe 14 Voter lec s EIN. VERGELEKEN MET INDISCHE FABELS. 301 Bij-zijn-stukken. De naam van den derden broeder luidt bijna evenzoo in den Hitopadega, Yadbhawisva (wat zal zijn). De lezing der Middeljav. fabel sluit zich aan bij die van den Hitopadeca: ook daar houdt Pratyutpannamati zich dood: skr. mrtawad Atminam samdarcya = Middeljav. ménggép mati, waardoor hi gered wordt. Alleen is dit hier veel uitvoeriger verhaald dan daar. In het Pancatantra wordt deze bijzonderheid niet duidelijk gezegd. Daar worden alle visschen uit gevischt, terwijl hier evenals in den Hitopadeca alleen Yadbhawisyati omkomt. In het Sanskritvers, dat den moraal vormt, zijn de eerste woorden zeker eene verbastering van Anâgatawidhàtâta, zooals het Sanskritvers in den Hitopadega aanvangt, terwijl de laatste woorden eene verbastering zijn van: Yadbhawisvati nacvati (Y. komt om). De overige woor-den zijn te corrupt, dan dat ze hersteld zouden kunnen worden. Aan het slot van dit HS. staat: Iti Candapinggala samâpta, Tantrawâkva. Uit de boven gegeven uittreksels ziet men, dat de taal van deze prozabewerking van den Tantri vrij ou is en dat zelfs die verhalen, die men in Indische fabelboeken werd, in de Tantm niet rechtstreeks vertaald, doch vrij bewerkt zijn. SIMALOERSCH WOORDENLIJSTJE. DOOR L. C. WESTENENK. De zoogenaamde Snoucksche spelling is door mij gevolgd. Eenige toelichten vereischt de uitspraak der ~f~ en zchr. De krank met ~f~ weergegeven wordt het beste uitgesproken door de lippen te vormen voor het uitspreken van ~p~, maar ze iets te openen en „vér te zeggen; in sommige woorden hoorde ik die ~f~ wel als pv», in de meeste echter als daar even weergegeven; de schr is als de hollandsche „gr uit te spreken. De heer Netscher noemt de taal eene vermenging ~van Atjehneesch en Maleisch; de heer Van Langen noemt haar » waarschijnlijk een dialect van het Niasch, waarin vele Maleische woorden zijn opgenomen. De tijd ontbrak mij om eenige studie van de taal te maken en ik moest er mij toe bepalen een lijstje van woorden uit den mond der inlanders op te schrijven. Ik hoop dat ze voor taalgeleerden eene aanwijzing mogen zijn om den oorsprong der taal vast te stellen. Van ~vermenging” van eenige taleu is m. 1. geen sprake; in ieder geval zou zich de taal dan reeds lang geleden zelfstandig hebben ontwikkeld. Wel komen Maleische, Minangkabaus Che, Atjehsche en Niassche woorden voor — maar ook Hollandsche zou men kuunen zeggen, want ons zhoeveels is in het Simalersch „hìoefélr! Het feit dat men in het N. van het eiland beter terecht kan met Niasch dan elders, zou voortkomen uit de Niassche bevolking van het drijvende eiland Daveh Batoe. Verscheidene inlanders, die ik met mijn bediende, een Niassche, hiet praten, verständen hem echter niet. Enkelen beweren wel dat de Simalerschossen tot den Gajoschen stam zouden behoore, maar toch verständen den Gajoschen stam zijn een Gajosen met. Minangkabausch en Atjehsch verständen en spreken echter zeer velen der bewoners door den omgang met kooplieden van Sumatra's Westkusten van Atjeh, en door de kenuis van het Minangkabausch verständen der hoofden gewonen Maleisch. haar WM IG Aen Nr Vor why ou. -haar make. Mat naka neus theves vel barba” wenkbrauw ANTER wang at) AY baard Yt Cone knevel AUT mond bars bons he tong TNT tand ehien kies PATCH hals be nggel schouder alithlangy schouderblad oksel boess PLT it. LESTE. ul THU CAL Ct DM num TOAST ae?" BUCSE“ Oui. ni:- lies. TT ee Wye ei ager AAA. 2 SRE "4 SIW ALMEN vo Na jing ieee ati Py tat duty DA Ket LN el tadsbinrsap” fue” MWA sta Nen o Nae rn. PRA ed 4 aarlegf sud? uh? berte Da “ige! ged a |] LT tae et sgt geet Atal: osn zovel, Leti ve sg” ow 7 mar 304 dij knie kuit scheenbeen been, voet eukel teenen mensch man vrouw vader moeder kind ik, wij  nacht *s morgens vroeg middag namiddag schemering avond regen donder bliksem wind SIMALOERSCH WOORDENLIJSTJE. ig ha boehol bitis, bitih doeld* kaéuch pasandian kaëuch ana“ kaéuch ata silai silavai ayah koema’* ana” dè ve; di-, oe- gio; moe- dé au, inja itah; ta- asd, doed, tigò, ampè’, limd, anam. 