I know a nurse
Men heeft er wel is waar papaversoorten , maar alleen in de tuinen , waar de grond veel iosser is en de wind minder uitwerking kan doen. Indien eehter de ondervinding leerde, dat er ten aanzien des lands geene zwarigheid zou zijn , dan verdiende voorzeker deze kultuur wel te wor- den aangemoedigd , zoo om het weinig vermoeijende des arbeids , als om het voordeel dat er in gelegen is, de eene Nederlandsche kolonie door de andere te doen voor- zien. — De uitkomst zou moeten leeren , of die waar tegen denzelfden prijs als de Bengaalsche zou kunnen geleverd worden, dat vooral daarom twijfelachtig is, daar men de waarde van het arbeidsloon en de kosten van vervoer, beiden in zijn nadeel zou hebben. De concurrentie met de Levantsche opium zou misschien beter vol te houden zijn. Hetgeen mij overigens in de uitvoerbaarheid der opium- kultuur in Suriname , het meeste vertrouwen doet stellen , is het voordeelige gevoelen dat dienaangaande door een beroemd staatsman , aan wien de OosMndiSn en Suriname beiden bekend zijn , en die tevens landbouwkundige is , gekoesterd wordt. De tegenwoordige gebeurtenissen in China , zouden alleen als eene voorbijgaande hindemis te beschouwen zijn. Zijdeteelt. — De zijdeteelt zou welligt ook voor de vrije klasse een middel van bestaan kunnen geven, daar deze — 181 — industrie reeds op de Fransche Antilles word! ingevoerd , en de witte moerbezie, volgens mijne eigene ondervin- ding, zich in Suriname zeer gemakkelijk, doormiddel van stekken , laat voortplanten. De vrouwen en ki&deren vooral zouden daardoor op eene doelmat^e wijz€ kunnen in het werk gesteld worden. Coehenidje. — De cochenieljeteelt eindelijk, die insge- lijks zoo zeer aanprijzing verdient bij eene bevolking, welke een afschuw heeft van vermoeijendea arbeid , ge- looft men , dat in Suriname niet aarden zou , uithoofde der zware regens, die het. insekt van de voedsterplant zouden afspoelen en vemielen. Het kab wel zijn , dat de onder- vinding deze veronderstelling zou bevestigen , maar aan- gezien dezelve nog niet verkregen is , en eene proefne- ming niet kostbaar kan zijn , zou ik het voor wenschelijk houden , dat men eenige planten van den Cactus Goccinil- lifer , met het insekt bevolkt, invoerde. — De landen van het eentraal Amerika, waar de cochenielje voortgebragt wordt, hebben toch ook hunne zware regens, en daar de cactus soorten niet veel zon verlangen, zou men ze onder de groote boomen kunnen beschutten. Welligt is dit zelfs de plaats , welke haar door de natuur wordt aan- gewezen. Geneeskundige Kruiden, — Behalve de reeds afzonder- lijk behandelde artikelen, welke in de geneeskunde eene bekende waarde hebben , zijn er nog vele andere in de bosschen voorhanden, waarvan eehterhet bestaan bij de kolonisten onbekend is , of die zij onder koloniale bona- — 182 - mingen soms kennen, zonder ie weten, dat ze in den droogerij-handel zijn opgenomen. Overigens blijft er voor den botanist, en vooral voor den pharmaceutischen en in- dustriSlen botanist, nog ontzaggelijlc veel in Guyana te doen over. Van de boomen , is weUigt de helft noch ge- classeerd noch benaamd, veel minder beschreven. Ware men maar zoo ver gevorderd , al de planten te kennen , die aan Guyana met andere gedeelten van Zuid-Amerika gemeen en als zoodanig herkend zijn. Zoo is het b. v. hoogst waarschijnlijk, dat er de Guayacum Sanctum aan- wezig is; de Sur. ijzerhartboom heeft toch al deszelfs eigenschappen , maar er is meer dan e^n boom die dozen laatsten naam draagt; die, welke ik gezien heb, hadden het blad niet van de twee bekende Guayacum soorten. £ven zoo is het met een aantal andere planten gelegen. Zoo lang het land niet eene complete Flora zal bezitten en de eigenschappen der planten opzettelijk onderzocht zul- len zijn, blijft men dus over deze aangelegenheid in het onzekere ; doch men kan op vrij goede gronden aanne- men , dat er te vinden is de Cortex Angusturae (Galipea Gusparia Dec), de echte Ipecacuanha (Gephaelis Ipecacu- anha) , de Ganella Alba of Cortex Winterana , de Casca- rilla (Croton Cascarilla), en andere Groton soorten die in de geneeskunde dienen, Pareira Brava (Cissampelos Pareira). DeMikania Guaco hebik in den jare 1886 in de kolonie geplant , en naar deszelfs spoedige verspreiding te oordee- len , moot die daar nu in den wilden staat gevonden wor- den; vele andere kruiden, zoo als b. v. de Salseparilla , — 188 — zouden er even zoo zonder kuituur algemeen worden. Oranje- en Citroenboamen. — Het geslacht Citrus telt eene menigte soorten , ^aarvan de meesten algemeen in Suriname worden aangekweekt , maar blootelijk voor bet dagelijksche huisgebruik en tev^ns tot verfraaijing der wandelingen. Zoo is de oranjeboom door alle straten der stad verspreid , en ziet men op de meeste plantaadjen ge- heele lanen , somtijds van een uur lang , met verschillende soorten oranje-, pompelmoes- of cbinaasappelboomen be- plant. — Welke verwaarloosde tuin heeft niet zijne li- moen- en citroenheesters, die dikwijls tot heggen dienen ? Van dit aUes echter wordt niets in den bandel gebragt , en de vrucbten uit te voeren , zou ook wel niet mogelijk zijn , uithoofde van de te lange zeereis. Maar de verschillende preparaten , daar dit geslacbt de grondstof van oplevert , zijn 2eer menigvtildig , van een algemeen gebruik en in hooge waarde ; onder anderen heeft men : Het Citroen- en limoensap ; Het citroenzuur; I>e neroli ; Het oranjebloesem water ; De citroenolie ; De oranje- en citroenschillen gedroogd ; De oranjebloesem gedroogd, gezouten, geconfijt; en allerhande confituren, zoo als ook gezouten limoenen. Waarom is dit aUes nog niet tot handelsartikel gewor- den? Voor zoo veel de confituren betreft , is er eene goede reden voor : de Surinaamsche suiker is te onzuiver ; maar 12 dit kan en moet zich verbeteren, en dan zal die hindernis ophouden. De meeste andere artikelen verkrijgt men door distillatie , en deze wordt tot dus ver alleen aangewend om yrij slechteu dram en rum te fabriceren. De apothekers distilleren hoogstens het water en den wijngeest tot rec- tificatie. £en klein distilleertoestel is toch niet eene zoo kostbare zaak ; vooryS23.00 kan men er een hebben, die 10 a 15 gallons vocht houdt; — wat distilleren is, weet elk plantaadje-bewoner , en voor de behandeling die aan deze yoorwerpen van bewerking eigen is , zijn er zeer een- voudige en bevattelijke voorschriften in bonderd boeken te yinden. In de Fransche kolonien , waar men meeir nij- verheid aantreft, hoewel ook daar nog alles verachterd is , wordt er van de oranje- en eitroenboomen veel voor- deel getrokken. In Frankrijk wordt er onder anderen een oranjewijn van Martinique verkocht, die aangenamer ge- vonden wordt dan de Mallaga wijn, waarmede ze eenige overeenkomst heeft; de bereiding is hoogst eenvoudig en de prijs te Parijs 4 fr. de flesch. Men zal zich. eenig denkbeeld kunnen maken van de voordeelen , die uit eene doelmatige benuttiging der oranjeboomen zouden voort- vloeijen , wanneer men weet dat die der oranjerie van Versailles , jaarlijks voor eene som van 15,000 ir. verpacht worden, tot inzameling van den bloesem alleen; en dit zijn , in vergelijk met de West-Indische , maar kleine boompjes , die gedurende acht maanden des jaars bin- aenshuis gehouden worden. Er zijn in Suriname vele koffijplantaadjen , die van — 135 — hare reeds bestaande oranjeboomen meer zouden kun- nen maken , dan hare koffijboomen thans opleveren. Frankrijk, dat zoo vele oranje- en eitroenboomen in hare Zuidelijke Provinci^n heeft, voert desniettemin 900,000 kil. citroensap, 51,314 kiL oranjebladeren, 217,077 kil. oranjebloesem , en 17,474 kil. oranje- en ci- troenolie van buiten in. Ik vermeen derhalve op goede gronden te kunnen stel- len , dat eene ondememing , ten doel hebbende de distilla- tie van de voortbrengselen dezer boomen , zich goede win- sten zoude kunnen beloven , te meer, daar een groot aantal andere planten op deze wijze zouden kunnen worden dienstbaar gemaakt, die tot dus ver naauwelijks de aan- dacht der kolonisten hebben tot zich getrokken. DistUlatie. — Het is welligt hier de plaats om over den rooden verschen bast der koffijboonen een woord te zeggen. Beze gaat thans geheel verloren , wanneer die niet , bij uit- zondering, als mest in den moestuin wordt gebruikt, en evenwel kan men er eenen zeer gezonden en fijnen bran- dewijn van stoken. Ook van de rijpe bananen , die meestal versmaad worden , en in zeer groote hoeveelheid op het land liggen te verrotten , zou men eenen beteren drank distilleren, dan de slechte dram die de negers thans drinken. Zou het dan niet bezuiniging zijn , indien elke plantaadje, immers die van eene zekere grootte , hare ei- gene stylery bezat, van eene grootte geevenredigd aan hare behoeften? — De uitdeelingen van sterken drank zijn nu eenmaal zoodanig in het plantaadjebeheer tot een stel- — IM — selmattg iets geworden , dat men er moeijelijk van tou kunnen a^aan. Welligt zou men den dram voor een ge- deelte door een inlandsch bier kunnen doen verTangen; docb hiervan nader wanneer ik over bet voedsel hande- len zai. ZEVENDE H00FD8TUK. ONDERZOEK NAAR DE OORZAREN VAN DE VERMINDER1NG DER SLA YEN BEVOLKING. 12. Une alimentatioit sulMtaiitieUe , abondante , d^eloppe le oorpt , entretient m ▼igueur ; elle rend PoaTrier plus fort , le aoldat plas grand , rhomme plas hearenx. Se noarrir est an be»oin, se bien nourrir une joniManoe. BiaoitTos BB Chatiaurbw. II y a dea gent qui demandent des droits politiques pour le people. Le premier droit qu^on doit donner aa peuple , o^est le droit de manger , et pear oela il ne faut pas lui faire d^ester, quitter on ndgliger son trarail pour de Taines theories. Alpb. Kabb. SKVEiFilDa l}0®©FPSTyK. I <LATiirn*otKiHe. De statistieke opgaven, die door de kapiteins der di- vision geleverd worden , zoo als ook de registers der hoofd- gelden , toonen eenpariglijk aan , dat de slavenbevolking afnemende is ; en deze beklagenswaardige daadzaak vor- dert een opzettelijk onderzoek naar de oorzaken er van ; de menschelijkheid en het staatsbelang gebieden bet even- zeer. Men kan deze vennindering , die volgens offici€le beriglen S°/, zou bedragen , niet aan bet klimaat wijten. daar dit zeker gezonder is dan de meeste Aiiikaanscbe - 140 — landstreken, en er geene doodelijke endemische noch epi- demische ziekten geregeld bestaan; immers indien er diergelijke nu en dan waargenomen zijn, kan men zeggen , dat Suriname dienaangaande niet zwaarder bezocht wordt, dan de meeste andere landen van den aardbodem. — Het land is voor den Europeaan uitputtend , doordien de voort- durende vochtige warmte, van zijn prikkelbaar gestel eene gedurige buitengewone reactie vordert; maar met eenen goeden leefregel kan ook hij er gezond en lang leven^ zoo als dit door eene menigte voorbeelden zou kunnen worden bewezen. Een onzer beste suikerplanters verhaalde mij , dat hij gedurende een veertigjarig verblijf , nooit ziek was geweest, ja zelfs nooit een geneesheer geraadpleegd had. Dat het klimaat dus voor de negers , wier bewerktui- ging voor eenegroote hitte passende is , niet hinderlijk kan zijn aan de instandhouding des geslachts, zal men wel niet in twijfel willen trekken. Men zal het dan door de leefwijze der slaven moeten verklaren , en dus is het zaak daarop eenen blik te werpen , vooral met betrekking tot den arbeid, de huisvesting, het voedsel, de kleeding, de geneeskandige verzorging en de strafFen. — De arbeid en de straf , als meer bijzondere gevolgen der slavemg , schij- nen vooraf onze aandacht te vereischen. Op de vraag, of er eene soort van werk is, dat voor den slaaf , nit. deszelfs aard, nadeelig kan zijn, inoet ik volmondig ontkennend antwoorden. Kaar erzijn werkeh die metgrooteinspanning gepaard gaan , en derfaidve , wanneer ze lang aanhonden, de krachten uitputten en bet ligchaam meer vatbaar ma- ken voor ziekelijke aandoeningen; onder Aeze tel ik vooral het delven, het daarmede dikwifls verbondene nit- roeijen der boomwortels en het boschvellen ; zoo ook honde ik het arbeiden met het honweel of tjap , voor de irrouwen zeer sehadelijk, zoodra zij zich in eenen staat van zwan* gerschap bevinden. — In zoo ver het ontginnen van nieuw land noodzakelijk is , zou men dit langzamerhand kunnen doen, in plaats van dit werk met aanhoadendheid voort te zetten. In vroegere tijden schijnt men vrij algemeen het bou- wen der woningen aan de negers zelven overgelaten te hebben; daartoe gaf men hun de materiaien en den noo- digen tijd. Thans is dit stelsel op weinige plantaadjen en op de houtgronden, nog bestaande, doch in den regel bouwt de meester nu zelf eenige groote huizen , die in afzonderlijke woningen verdeeld worden. Waarschijnlijk is men daartoe overgegaan , uithoofde der onachtzaamheid en onverschilligheid der meeste negers, die uit eigenebe- weging niets willen doen om hun huiselijk leven gemak- kelijk, gezond en aangenaam te maken. Dit is hun aard; zij zorgen niet yoor de toekomst. Ook ziet men op de hout- gronden , met uitzondering van eenige huisjes , die van de nijverheid hunner bewoners getuigen , niets dan ellen- dige hutten, waarin zij aan wind en regen zijn blootge* steld. Zelfs dooronthouding van dram , heb ik hierin geenc verbetering kunnen bewerken. Het tegenwoordige stelsel schijnt derhalve in zoo ver geregtvaardigd te zijn. Bui- tendien heeft het dit voordeel, dat de slaaf meer on- dergeschiktheid voor zijnen meester heeft, naarmate de zcNTgen voor zijne behoeften meer uitsluitend op dezen rusten : het gevoel van billijkheid zegt hem dan , dat hij dit door arbeiden moet vergoeden. — Ik geloof derhalve, dat de algemeene verzorging de voorkeur verdient; doch men zou ook voor de huisvesting eenige wijzigingen kun- nen aannemen. In plaats van alleen groote negerhuizen te bouwen, zou het welligt doelmatig zijn, voor diegenen welke in familie leven , afzonderlijke huisjes in te rigten , en de bijna kazernvormige gebouwen aan die slaven over te laten, welke men als op zich zelven levende kan aan- merken. Bit zou de neiging tot huiselijkheid , tot het fa- milieleven vermeerderen en bij gevolg de zedelijkheid ver- beteren. Aan de oude lieden , zou men dan , tot loon buns vroegeren arbeids, in alle gevallen eene afzonderlijke wo- ning geven. De groote negerhulzen zouden ook eenige verandering moeten ondergaan , ten einde aan het gebrek van zindelijkheid door eene betere verversching der Incht te hulp te komen. £ven als op de huisvesting , is op de voeding het stelsel van algeheele verzorging, bij voorkeur toepasselijk. In de houtdistricten, waar beiden aan de slaven overgelaten worden , en daarbij nog bijna alle arbeid door eene we- kelijksche taak wordt geregeld , heeft toch het gezag van den meester zeer veel verloren. Bovendien zou men, de slaven overal voor hunne eigen voeding latende zorgen , zich aan onfeilbaren hongersnood prijs geven. Maar is de voeding wat zij zou behooren te zijn? Dat is eene andere vraag , waarop ik zonder aarzelen neen ! zal zeggen. Naar mijn gevoelen bestaan er ten deze twee groote gebreken , namelijk : dat het voedsel bijna geheel plant- aardig is , en dan , dat dit plantaardige voedsel zich ge- noegzaam tot eene enkele soort bepaalt , die daartoe niet alle vereischte hoedanigheden bezit. Ik erken het gaame , dat in het algemeen , en wanneer niet door schadelijke — U4 — we^rsgesteldheid schaarscbte is ontstaan, de neger zich aan bananen zat kan eten; maar daar in de kolonie het vooroordeel heerscht , dat deze vrucht de voedzaamste is die er op aarde gevonden ti ordt , verbeeldt men zich , dat de neger eigenlijk niets anders noodig heeft , zoodat de ge- droogde visch , dien men bem uitdeelt , meer als eene iekkernij , dan wel als een noodwendig voedsel wordt be- schouwd. Nu is bet, wel is waar, proefondervindelijk be- wezen , dat de menscb van plantaardig voedsel alleen le- ven kan; in den Hindostan is dit tocb met gebeele volk- stammen of immers met zekere casten bet geval; maar even zoo leert de ondervinding, dat diergelijke levenswijs steeds verzeld gaat met zwakte van gestel en ontbonding van zwaren arbeid. Overal daarentegen waar de menscb veeldierlijk voedsel gebniikt, is bij in staat zijne kraob- ten gedurig in te spannen , zonder dat dit zijn gestel bena- deelt. In 66n woord , om veel vermoeijenis te kunnen door- staan, moet niet alleen de bonger verzadigd, maar bet ligcbaam sterk gevoed worden ; dit is eene waarbeid, die niemand mij betwisten zal ; men lette slecbts op de trek- en lastdieren. Ware de vrucbt van de bananenplant zoo berhaaldelijk en naauwkeurig onderzoeht geworden , als dit met de in Earopa in gebmik zijnde meelachtige SToditen bet geval is, dan zou men over bare wezenlijke voedingskracbt eenig oordeel vellen kunnen op scbeiknndige gronden ; maar bet scbijnt dat deze proeveai nog te nemen, of immers bekend te maken zijn. Yolgens eene in Martinique geno- — 145 — mene proef echter , zou de banaan ongeveer 12 ten hon- derd sterkmeel bevatten. De aardappel heeft daarvan 20 a 28 7o, de mai's 80 Vo en de rijst 84 %. Maar hoewel bet sterkmeel als de voornaamste yoedende zelfstandigbeid in de meelvnichten wordt beschouwd , is bet de eenigste niet : de gluten , die de tarwe tot de kracbtigste van alle granen maakt, en andere insgelijks veel stikstof boudende be- standdeelen , die in onderscbeidene aardvruebten en gra- nen worden aangetroffen, deelen aan dezelye in eenen zeke- ren graad de eigensebappen van bet dierlijk voedsel mede. Bestaat er nu een zoodanig beginsel in den banaan en wel in genoegzame boeveelbeid omdeszelfs armoede aansterk- meel te vergoeden , dan zou men denzelven , op eene doeK matige wijze bereid , als een zeer goed voedsel kunnen aannemen. Hoewel ons voor alsnog daaromtrent de zeker- beid ontbreekt, geloof ik desniettemin , dat de waarscbijn- lijkbeid er tegen is, en wel bijzonder daarom, dat de banaan tot gisting ovei^aande, geene ammoniacale stof ontwikkelt,die door den reuk kan worden waargenomen ; want in ontbinding en rijp zijnde , geeft bij eenen zuiveren zuren , zelfs niet onaangenamen gear. Wezenlijk rijp , na- melijk geel, is bij zeer gezond en smakelijk, maar niet zeer voedend , en beeft dan de zelfstandigbeid van eene overrijpe peer; — onrijp, of zoo als men in de kolonie zegt, boomrijp, maakt bij bet gewone negervoedsel uit, en in dien staat is bij , zoo al niet eene kracbtige , ten min- ste eene zeer stevige spijs. Men gebruikt denzelven op de volgendemanieren : of eenvoudig gekooktals aardappelen, 13 — 146 - en dit is meestal het geval; 6f na de koking tot een deeg gestooten , dat aan vastheid de stopverw evenaart ; 6f in de zon gedroogd en tot poeijer gestampt , 6f , eindelijk , in de heete asch gebraden. De beste dezer bereidingswijzen is zonder twijfel de derde , maar zij dient alleen om pap voor de kinderen en de zieken te maken , hetgeen zelfs niet eens algemeen is. — De tomtom of het bananen deeg, is daarna boven de twee andere bereidingen verre weg te verkie- zen, daar op deze wijze ten minste, de harde, wasachtige deelen der vrucht, zoodanig verdeeld worden, dat het sterkmeel er zich beter uit afzonderen kan gedurende de digestie. Maar hoe men ze ook gebruikt, blijft het eene onomstootelijke waarheid , dat er maar een zeer klein ge- deelte der massa door de voedingsoi^anen wordt opgeno- men , en zelfs , wanneer zij gekookt worden gegeten , eene aanmerkelijke hoeveelheid, zonder ontbinding, door het spijskanaal henen gaat. De negers in Suriname zijn aan dezen kost van jongs af aan gewend en verdragen dien dus beter dan andere men- schen ; maar indien het waar is, dat de gewoonte tot eene tweede natuur wordt , zoo is het dit slechts onder zekere — U7 — bepalingen. Van het oogeDblik dat het kind de moeder- borst verlaat, wordt het met bananenpapniet gevoed, maar gevuld, want men giet ze met eene soort van trechter, in de keel van het arme wicht, tot berstens toe; dit noenit men kanten. Indien er iets in staat is de weinige voedings- kracht van deze spijs te bewijzen, zoo is het voorzeker de groote hoeveelheid , die men noodig gevonden heeft aan de kinderen toe te dienen. Op deze manier wordt de maag gewend aan eene groote massa weinig voedende spijs: de hoedanigheid wordt door de hoeveelheid yergoed. Maar wie zal het niet moeten erkennen , dat dit ten koste van het organismus geschiedt? Daarvan dan ook de veelyul- dige en dikwijls doodelijke wurmziekten , het zuur bij de kinderen en zoo vele maagkwalen bij de volwassenen. Zonder het overvloedige gebruik der brandende peper , zou deze yoedingswijs dan ook onmogelijk zijn ; maar hoe- wel een hulpmiddel, heeft die ook , in overmaat gebruikt , zijne schadelijke eigenschappen. De neger dus van kinds- been af gevoed zijnde, voelt zich niet yerzadigd, zonder dat zijne maag behoorlijk gevuld is ; daarvan dat de ba- naan eene behoefte voor hem is geworden , en dat hij , hoe- wel andere spijzen niet versmadende , zich verbeeldt niet gegeten te hebben, wanneer hem deze kost ontbreekt. Wilde men derhalve zijn dieet veranderen , zoo zou dit van lieverlede moeten geschieden , en men den banaan als eene toespijs kunnen bijbehouden. — Het ontbreekt toch waarlijk niet aan andere meelspijzen : de mai's en de rijst zijn zonder twijfel veei voedzamer ; de cassave , de tayers — 148 — (Arum £sculeiitum) , de pataten (Convolvulus Batatas) , de napies (Napese laevis) , de yams (Dioscorea alata) , zijn het ook , en in alle gevallen veel ligter te verteren. Geene der- zelve geeft misschien, op dezelfde uitgestrektheid gronds, eene zoo groote hoeveelheid kost, wanneer men alleen de massa op het oog heeft ; maar daarentegen vorderen ze ook veel minder goed land , en de drie laatsten groeijen bijna als onkruid. — Toen de kolonie in hare geboorte was , heeft men waarschijnlijk de bananen tot hoofdvoed- sel verkozen , omdat ze eene betrekkelijk groote hoeveel- heid opleveren , en dit was van eenig gewigt toen men land bepolderen en ontginnen moest ; maar thans , met zoo vele verlaten landen , houdt dit op eene reden te zijn. Ook diende de plant ter beschaduwing der jonge koffijboomen , en zoo kon hetzelfde land dubbel produceren ; maar de koffijkultuur gaat thans te niet. Overigens is de bananen- teelt aan vrij groote wisselvaUigheden blootgesteld ; bui- tengewone zware regens en hevige winden , zoo als ook te lang aanhoudei^de droogte , kunnen ze gedeeltelijk doen mislukken , en dan ontstaat er gebrek , zoo al niet hongers- nood. £r bestaan wijze reglementen , die de uitgestrekt- heid der bananenlanden voor de plantaadjen, naarmate barer bevolking bepalen ; maar thans zijn er zoo vele plan- taadjen , die haren kost van andere koopen , dat het niet mogelijk is deze contrdle met vrucht te doen plaats heb- ben , en zoo gebeurt het van tijd tot tijd , dat dit voedsel , hetwelk ik als onvoldoende beschreven heb , niet eens in eene genoegzame hoeveelheid te verkrijgen is. In dei^e- — 1-49 — lijke omstandigheden heeft men uitdeelingen gedaan van , ult Europa aangebragte , rijst en gort. Welnu , deze lessen der ondervinding zijn nog niet in staat geweest, eenige regelmatige kult uur van anderen kost tot stand te brengen. Wat is nu het dierlijk voedsel dat m^n aan de slaven uitdedt? Op de rijkst bedeelde suikerplantaadjen, hoog- stens 2 pond per week, doch meestal bij lange na niet de helft daarvan. £n welk voedsel? Gedroogde bakkdjaauw ! Deze visch is wel niet te verachten , daar hij zelfs op de ta- fels der rijke kolonisteu gevonden wordt ; maar kan dezelve veel kracht bijzetten aan den arbeider, die zoo vele krachten verspilt? Is hij doelmatig vooi* de zwangere vrouw, voor de zogende moeder? Bit zal zeker door elken geneeskun- digen worden oiitkend. Gaarne wil ik toegeven , dat de ne- gers met hnnne bananen en bakkeljaauw zeer te vreden zijn , en men zelfs moeite zou bebben , ze met ander, hoe- wel krachtiger voedsel , te vreden te stellen ; maar wat be- wijst dit? Alleen dat het menschelijk ligchaam , door eene verkeerde opvoeding, kan verslaafd raken aan eene ge- brekkige voeding. Maar dit neemt niet weg, dat de gevol- gen daarvan, hoewel niet altijd individueel, zich weldra kenbaar maken door algemeene verzwakking , ziekelijk- heid en korten levensduur. Het negerras is uit den aard sterk bewerktuigd, en velen zijn wel gespierd, omdat hunne spieren geoefend worden; daardoor kunnen zij lang achtereen hunne krachten inspannen, maar eene enkele koorts is in staat deze te ondermijnen. De beter gevoede blanken of de vrije negers , bieden oneindig beter 13. — 150 — tegenstand aan de ziekte ; elk geneesheer der kolonie zal dit getuigen. Het is overigens zeer gemakkelijk, in de kolonie zelve vergelijkingen daar te stellen : dekatoenplantaadjen geven aan de slaven niet meer dan de noodwendige hoeveelheid bananen , omdat ze aangekocht moeten worden ; de bak- keljaauw wordt er niet ruimer uitgedeeld, en toch ziet men daar de gezondste negers en de meeste kinderen. De verfrisschende zeelucht kan daar wel eenig deel aan heb- ben, hoe wel dit voordeel wordt opgewogen door het brakke water. Maar er is eene andere reden voor, namelijk de overvloed van krabben, die in voedzaamheid bijzonder uitmunten. Yerplaatst men zich nu van daar, naar de te- genovergestelde zrjde der kolonie, namelijk naar de hout- gronden , dan vindtmeninsgelijks gezonde en lang levende negers , aan welke men geene uitdeelingen doet , maar die zich voeden met cassave , yams , pataten , mai's , tayers en zelden met bananen ; verder met eenen overvloed van ge- rookten boschvisch , alsmede met wild , namelijk pingo , pakira , ree , conni conni (agouti), apen en vele andere soor- ten. De in eenen staat van wildheid levende boschnegers , voeden zich even zoo , doch maken daarbij nog veel ge- bruik van rijst , en men kan zich dan ook niet verwonde- ren , dat deze stammen , hoewel van geneeskundige hulp verstoken , zich steeds vermenigvuldigen. Ik kan derhalve nietontveinzen , dat ik de vermindering der slavenbevolking , grootendeels geloof te moeten toe- schrijven aan eenondoelmatigstelselvanvoeding.hetwelk — 151 — aanieidinggeefttot eenephysische verannliigvan geslacht, de Yoortteeling hindert ek het leven verkort, vooral wan- neer daarbij aanhoudende arbeid gevorderd wordt. Yraagt men nu , hoe dit kan worden verbeterd , dan zal ik voor- eerst verwijzen naar hetgeen ik van de rijst en het hoorn- vee heb gezegd ; maar daar dit niet van eene oogenblikke- lijke aanwending kan zijn , verder in bedenking geven , om de bovengenoemde aardvruchten aan te planten, zon- der de overigens nuttige bananenplant te verlaten ; en wat het dierlijk voedsel aangaat, den bakkeljaauw voorioopig te vermeerderen , zooveel mogelijk boschvisch in te zame- len , en door invoer van gedroogd vleesch , uit Brasilie , de slaven langzamerhand aan dit voedsel te gewennen. — Het is te hopen , dat men door eene verbeterde suikerberei- ding , weldra niet meer met de melassie zal verlegen zijn , en dan zal de Amerikaansche handel grootendeels opge- houden hebben eene noodzakelijkheid te zijn. Het zal wel overbodig zijn , de uitmuntendheid van het rundvleesch , boven alle andere dierlijke voedsels , te be- toogen. De voedzaamheid van den visch verschilt zeer naar desoorten , maar ook de beste staat hoogstens gelijkmetde witvleezige vogelen. Overigens wordt aan den gezouten zeevisch, op den duur gebruikt, eene nadeelige working op de huid toegeschreven , en men heeft zelfs eene epide- mische lepra waargenomen , die door het overmatig ge- bruik van sardijnen was veroorzaakt. Wanneer men nu in aanmerking nemen wil , de algemeenheid der huidziek- ten onder de slaven , en vooral de uitbreiding der afschu- lla welijke lepra , dan zal men welligt niet ongenegen zijn toe te staan , dat er een verderfelijk , ziekelijk beginsel in de vochten deser inenschen heerschende is, ein dat znlks voornameiijk^ zoo niet geheel ensl^ aan hun di^et moet wordeil gew«ten. Men geye hnn een niet zwaren, maar sterk Yoedenden kost , en zij znllen niet alieen gezonder zijn , maar ook beter arbeiden , en zich gelukkiger voelen , wanneer zij hunne oude , slechte gewoonte zullen hebben vergeten. Alvorens mijne denkbeelden over deze gewigtige aan- geleg^ibeid te openbaren , Toelde ik de behoefte , daar- omtrent het oordeel van onderscheidene wetenscbappe- lijke mannen in te roepen , en ik was zoo gelukkig , onder anderen den wereldberoemden Von HuhIboldt te kunnen raadplegen. Deze groote geleerde, die geene gelegenheid laat yoorbijgaan om nut te sticbten , en die door zijne rei- zen in Midden-Amerika, zoo bij uitnemendbeid bevoegd is om over de onderhavigezaakte oordeelen , verkiaardemij , dat in geen der door bem aidaar bezochte landen , de voer ding van den arbeider zooonvoldoende was , als die , welke ik hem bescbreef ; — dat de banaan , hoewel op zich zelven niet ongezond , volgens zijn gevoeien , minder voedzaam was dan de aardappei ; dat de hoeveelbeid visch veel te ge^ ring was, en het vieesch, zoo als in de Spaansche eilan- landen, verreweg de voorkeur verdiende; dat eindelijk het beschreven voedingstelsel , volstrekte afkeiiring ver- diende, en bijna onmenschelijk kon genoemd worden. Het behaagde dezen hoog geplaatsten , eerbiedwaardigen grijs- aard , mij ie veroorloven , dit zijn oordeel bekend te ma- ken , onder de welwiliende betuiging, dat het hem aange- naam was , aan mijne poging in het belang der. mensehe- lijkheid , eenig deel te nemen. Het uitdeden van dram , is eene behoefte voor den ne- ger geworden . en ik geloof niet dat deze drank nadeelig kan zijn in kleine hoeveelheden , ja bij awaar werk en aanhoudendenregen , is een zoopje (koloniale uitdrukking) misschien noodig en gezond. Maar er wordt door de slaven veel dram gedronken buiten die der uitdeeling , en dan wordt dit hoogst sehadelijk voor geest en ligehaam. Daar nu eenmaal een hartsterkende dronk bestaan moet , en het klimaat aanleiding geeft tot veel drinken , zou ik het voor wenschelijk houden , dat er een drank gemaakt werd, die den dorst oyerwon en tevens opwekkend was, zoo als in Europa de sterke bieren en de wijn. De grondstoffen daar- toe zijn in overvloed voorhanden , en de bereiding zal niet kostbaarder zijn dan de distillatie van den dram. Wanneer men nagaat , dat de uitsterving der Noord- Amerikaansche Indianen grootendeels aan het misbruik van gedistilieerde dranken toegeschreven wordt, en dat, in 't algemeen , de onmatigheid der negers even groot kan geacht worden , dan mag men er niet aan twijfelen , dat het dram drinken, voor dat gedeelte der bevolking, hetwelk in de geiegenheid is zich daaraan te buiten te gaan , hoogst schadelijlL moet zijn. Ditbetreft hoofdzakelijk de in de stad wonende slaven , dle^ door den lagen prijs dezes dranks , voor weinig centen , in de menigvuldige kroegen of ver- — 154 — borgen schenkhuizen , zich smoor zat kunnen drinken. Behalve de menigvuldige misdrijven , waartoe dit aanlei- ding geeft, veroorzaakt het vele ziekten , vooral door de medewerking der groote hitte van den dag of de betrekke- lijke koelheid der nachten. Yoor dat gedeelte der vrije be- yolking,datomdeszelfs weinige beschayingenleyenswijs , op ^^ne lijn met de slaven geplaatst meet worden , bestaat dit euvel even zeer, en heeft daarop noch daarenboven dit noodlottig gevolg , dat het zich meer en meer aan lie- derlijkheid en \verkeloosheid overgeeft. Hiertegen schijnt zich bij voorraad maar iin hulpmiddel op te doen, en dit is, den verkoop van dram moeijelijker en kostbaarder te maken. Het getal der kroegen, en vooral der kleine , die bijna uitsluitend door slaven bezocht wor* den, zou men kunnen verminderen , en een zwaren accijns heffen op den dram , die in de stad wordt verkocht. Men zal mij kunnen tegenwerpen, dat er geene surveillance mogelijk is, en dit wil ik toegeven. Maar men kan het er voor houden , dat de suikerplanters gaarne de hand tot dezen maatregel van goede orde zouden leenen , en wan- neer men van hen vorderde eene aangifte van den in de stad verkochten dram, door de directeurs mede te onderteeke- nen, en daarbij deze laatsten, zoo als ook de tappers, strafte met verlies van hun patent , in geval van contraventie, dan is er weinig waarschijnlijkheid , dat deze zou bestaan. Onder de zelfstandigheden die het meest gesc&ikt schij- nen om daaruit, door gisting , eenen aangenamen en ge- zonden drank voor de negers te vervaardigen , geloof ik — 155 — dat de mais , de melassie en de rijpe bananen, de meeste aandacht verdienen. Immers ook in zekere gedeelten van Afrika , maakt men van bet turkscb koren een uitmun- tend bier , en de meeste oorspronkelijke volkstanmien van Amerika, bereiden er dranken mede. Be melassie iszelfs in Engeland tot bierbrouwen gebruikt. Wat de bananen betreft, weet ik niet of zulks beproefd is geworden, doch bij vergelijking te oordeelen, kan men aannemen, dat deze vrucht eenen uitmuntenden gegisten drank zou op- leveren. — De quassia kan de hop vervangen. — Om nu eenen nieuwen drank in de levenswijs der kolonisten te doen opnemen, zou het noodig zijn, dat aanvankelijk in de stad, een met die soort van fabriekbe\verking ver- trouwd persoon, eene brouwerij oprigtte, en daartoe zou bij door diegenen welke de zaak bevorderen willen , moe- ten worden ondersteund. Want er zou eenigen tijd met proefhemingen en het overwinnen van bestaande vooroor- deelen voorbijgaan , eer zulk eene onderneming door zich zelve bestaan kon. Later , wanneer de beste middelen van bewerking gevonden zouden zijn , zouden de plantaadjen die kunnen overnemen. Men zal welligt hiertegen aanvoeren, dat de negers den nieuwen drank, indien hij goed is, zullen drinken, zonder den dram te verlaten. Bit kan waar zijn, maar het is ook juist niet noodzakelijk , den sterken drank geheel af te schaffeh. Het doel moet alleen zijn , eenen yerkydkken- den , hartsterkenden en , in groote hoeveelheid gebruikt , zelfs bedwelmenden drank , daar te stellen , die in concur- — 156 — rentie met den dram zou komen , zonder schadelijk te we- zen. Thans moet de neger kiezen tusschen water en dram, en ik ben geneigd te gelooven , dat wanneer hij eene flesch sterk bier kon koopen voor den prijs van eene halve flesch dram , hij meestal aan het bier de voorkeur zou geven. Het yervaardigen van bieren en wijnen , schijnt in het algemeen nog voor groote ontwikkeling vatbaar te zijn , en de beroemde Berzelius uit daaromtrent het gevoelen , dat er een tijd komen zal , waarin de landen , die geene wijndruiven voortbrengen , desniettegenstaande hun eigen wijn zullen hebben. Geen land is voorzeker beter in staat dit denkbeeld te verwezenlijken , dan Guyana. Be kleeding die men gewoon is aan den slaaf te geven , kan als voldoende beschouwd worden ; doch zou het wen- schelijk zijn , dat men algemeen de gewoonte invoerde van woUen dekens uit te deelen; hetgeen evenwel noodzakelijk moet gepaard gaan met inspectlen, om het verkwanselen te verhoeden. Overigens zijn er vele plantaadjen , die op het stuk der uitdeeling niet aan de wet voldoen, en hoewel men niet zeggen kan , dat daardoor eenige wezenlijke el- lende wordt veroorzaakt , geeft het aanleiding tot ontevre- denheid en kwade praktijken. Ook zou het doelmatig kun- nen zijn, een supplement van kleeding, als belooning, aan de beste aii)eiders uit te reiken. De geneeskundige verzorging blijft ons nog te behan- delen over, en dit is eene gewigtige zaak. Indien deze ge- brekkig is, kan men zulks den kolonisten niet ten laste leggen , in zoo ver namelijk als den goeden wil betreft. In 157 het algemeen toch wordt daaraan veel ten koste gelegd : de plantaadjen worden overvloediglijk met de noodige en zelfs nuttelooze medicamenten voorzien ; overal zijn hos- pitalen , en bij de geringste ongesteldheid , worden de sla- ven in dezelve opgenomen. Besniettegenstaande geloof ik te kunnen volhouden , dat er een groot aantal zieken be- graven worden, uit gebrek aan goede behandeling. De oorzaak ligt in de onkunde der zoogenaamde divisie-doc- toren, anders gezegd plattelands heelmeesters , en der directeurs. In de eerste plaats, zijn er te weinig heel- meesters , en is daardoor de afstand hunner woonplaats van eenige plantaadjen , somtijds een dagreis ver ; in de tweede plaats , zijn het meestal lieden die uit eenen baardschrap- perswinkel komen , en treft men nu en dan een bekwaam persoon onder hen aan , dan duurt het niet lang , of men ziet hem zich in Paramaribo neder zetten , daar de stad hem een spoediger fortuin belooft ; hetgeen gemakkelijk is uit te leggen , door de schaarsehte van goede geneesheeren die meestal ook daar bestaat. Bat de directeurs gewoonlijk verstoken zijii van gezonde begrippen over de ziekten van het menschelijk ligchaam, dit is hun waarlijk niet te wijten , en hoewel te werk gaande met een empyrismus dat op eene van kritiek ontbloote ondervinding gegrond is, meet men zich waarlijk nog verwonderen, dat hunne middelen , over het geheel genomen , niet meer kwaad veroorzaken. — Somtijds is de praktijk van den directeur nog boven die van den doctor te verkiezen. Daar nu , uit- hoofde der plaatselijke omstandigheden , de directeur 14 — 138 — noodzakelijk de eerste middelen moet aanwenden , en deze in vele ziekten van het hoogste belang zijn , ware het wen- schelijk , dat er een bevattelijk , voor het klimaat en de ligchamelijke gesteldheid der negers berekend, genees- kundig handboek bestond , dat den plantaadje-bewoneren tot gids kon verstrekken , in eenen vorm gelijk aan dien der in Europa voorhandene volksgeneeskundige werkjes. Alle directeups zouden dit voorzeker als eene weldaad aannemen. Om een bekwaam personeel van doctoren te verkrijgen, zijn de middelen minder gemakkelijk te vinden. Europa zelf toch is daaraan niet overrijk , en wanneer men nu en dan talentvolle geneesheeren in de kolonien gezien heeft, was het aan buitengewone omstandigheden toe te schrij- ven. De eenige hoop die men dienaangaande voeden kan , is, dat sommige van onze jonge doctoren, die het niet voegt om lang op praktijk te wachten , op het denkbeeld mogen komen , om dezelve in de kolonie te gaan zoeken. Doch zoeken is niet het woord , de praktijk staat hen met open armen te wachten. Om hun echter van den beginne af aan een goed bestaan te verzekeren , zouden de reglementaire bepalingen op dit stuk eenige veranderingen moeten on- dergaan. Het aantal der doctoren in elke divisie zou moe- ten wordfin vastgesteld; de plantaadjen hoofdelijk aan eene bijdrage worden onderworpen ; de periodieke visites en de geheele dienst geregeld. Met eene hoofdelijke opbrengst van/ 2.00 , zouden er achttien doctoren een vast inkomen hebben van y 5,000.00, waarvoor zij de gewone dienst — 159 — ' zouden verrigten en op eenen ruimen voet zouden kunnen leven; hun hospitaal en de buitengewone praktijk zou hun zeker nog even veel opleveren. Op deze wijze zou een jong doctor, na verloop van vier k vijf jaren , die voop zijne wetenschap niet verloren zouden zijn, een kapitaaltje vormen, waarmede hij zich in staat zou zien in Europa aan de eoncurrentie zijner oudere eollega's te we^rstaan. Hij zou zich evenwel moeten verbinden, om gedurende een zeker getal jaren , zich met de plantaadje-praktijk te vergenoegen , — want anders zou er weinig door verbe- terd zijn. Be plantaadje-hospitalen zouden ook doelmatiger kun- nen worden ingerigt , en indien er een geneeskundig hand- book uitgegeven word, zou er de beschrijving en afteeke- ning van een normaal ziekenhuis moeten bijgevoegd wor- den. — Niet tot de broederschap behoorende^ zal ik daar- over, zoo als ook over de ziekten der negers , niet veel uitwijden. Boch geloof ik de belanghebbenden aandachtig te moeten maken op de legging der zieken. Gezond zijnde, slaapt de neger bij voorkeur op eene mat, maar dit is geene reden om den zieken neger er op te laten liggen. Waarom niet zakken met caro wiwiri (koornbladen) gevuld? dit kost niets en geeft de beste matras , die men in een warm land verlangen kan. Be voornaamste ziekten der negers zijn maag- en borst- kwalen, uittering, dikwijls met waterzucht gepaard, gastrische en catarrhale koortsen , pleuris , en buikloop ; onder de chronische ziekten zijn die der huid , de rhuma- v_ 160 — tische en kwade zeeren, die veelal een syphilitlsehen oor- spronghebben, het meest yoorkomende. Zonderling ge- noeg, zijn de meeste en de gevaarlijkste ziekten van dit warme land, door onderdrukte uitwaseming, zoo al niet veroorzaakt, ten minste vergezeld of gevolgd; de gene- zing wordt dan ook door min of meer rijkelijk zweelen gekenmerkt. In mijne leeksche onwetenheid , heb ik mij daarom altijd verwonderd, dat er zoo weinig gebruik van baden , als geneesmiddel , gemaakt werd , en wel bijzon- derlijk van russische of dampbaden. In het geval geweest zijnde, omtrent de werking dezer baden eenige onder- vinding op te doen , en de menigvuldige ziekten nagaande , waarbij de opwekking der huid en de bespoediging des bloedomloops , als middel van reactie , wenschelijk wor- den geacht, heb ik mij verbeeld, dat men in Suriname zeer weinig medicijnen zou noodig hebben, indien men ter regter tijd eenige russische baden aanwendde. Het is mogelijk, zeer mogelijk zelfs , dat ik mij hierin bedrieg, maar , daar toch dit middel zoo dikwijls in Europa heilzaam wordt bevonden, zou het ten minste wel in Suriname kunnen beproefd worden. Een ketel met veiligheidsklep , en eene pijp die den damp in een klein, wel gesloten ka- mertje voert , ziedaar de geheele inrigting. Be hitte wordt opgevoerd tot op 1 15 ^ 120° Ya.il. , waama het geheele lig- chaam, door middel van eenenzaehten schuijer met zeepsop zijnde gewreven , metkoud water wordt overgoten ; hierop volgt, na eene tweede verhitting, de rust in de gewone slaapstede, alwaar eene rijkelijke bedekking, weldra een — 161 — overvloedig zweet te voorschijn brengt. Beze behandeling wordt OYerigens naar omstandigheden gewijzigd , en wan- neer men geen sterk zweeten wil verweLken , blijft de pa- tient, na het bad, in eene matige beweging. Deze baden zijn gemakkelijk te aromatiseren , door middel eener met kruiden gevulde doos , waardoor de stoom been dringt. 