De oorlog en het sexueele vraagstuk, door Questos
 Hier was de vrouw, bestemde een zoon te baren. D Waarom op vorm en zegel dus gewacht? Wij hoorden stemmen nooden: Komdeez' nacht. u D Naar het Engelsch van Ella Wheeler Wilcox. U U (Nleuwe Amsierdammer 25 Aug. '15.) OD □D UlTGAVE FA. M.  de moderne heer: Hier was de vrouw, bestemde een zoon te baren. Waarom op vorm en zegel das gewacht? Wij hoorden stemmen nooden: Kom. deez' nacht Naar het Engelsch van Ella Wheeler Wilcox. (Nleuwe Amsterdammer 25 Aug. '15.) Europa uit zijn rustige rust gewekt. Wei het den schijn dat blijkens de hechte discipline, de goede legerformatie, den grooten voorraad munitie, den goed georganiseerden spionnagedienst, de reeds klaarliggende plannen ter administratie van het bezette gebied, de strenge regelmaat, waarmede daar requisites gedaan worden, Duitschland zich reeds langten oorlog voorbereid. Het heeft den schijn, dat Ostenrijk en Duitschland te zamen wachten op den stok, om den hond te slaan endien eindelijk vonden toen op Ostenrijksch-Hongaarschen bodem hetaartshertogen paar door Servische handen viel. Het heeft den schijn dat noch Frankrijk, noch England, noch England voorbereid waren, blijkens het gebrek aan munitie-voorraad, dat door alle rijken toe-gegeven wordt te bestaan en de noodzakelijkheid waarin zich bevinden. Tijdens den oorlog de fabricage te organiseeren, letzt in Duitschland reeds geregeld was. De driejarige dienstplicht was in Frankrijk maar slechts luttel tijdsvoor de oorlogs-verklaring ingevoerd, niet dan nadat in den boezem van het volk een groote strijd er tegen was gevoerd, die uit liep op den dood van een zijn er edelste zonen, den socialistenleider Jean Jaures. Nu eerst vangt men in Engeland aan eenige vastheid te brengen in de werving van recruten en zullen daar groote ver. aderingen komen, zoo ingrijpend, dat het wezen van het Militarisme in dat land binnen enkelen tijd totaal gewijzigd zal zijn. Met de groote meerderheid van het Nederlandsche volk zijn we geneigd aan te nemen, dat de Quadruple Entente geen krijg verwachtte en ten slotte. Alles heeft gedaan om dien te vermijden. Althans was de toestand zoo, dat ondanks de striemend-satirische uitroep van onzen teekenaar Louis Ramaekers: „Hoera voor de Vredes-Conferentie" en endanks waarschuwing der anti-militaristen, waarmede zij aanfloten het wachtwoord der voorstanders „Wie den vrede wil, ruste zich ten oorlog", niemand ge- waarschuwd wilde zijn en men rustig voortig in zelfverblinding en die van anderen in het Haagje allerlei conventies uit te vaardigen, die, al is het nog maar zoo weinig, de hoop voedden, dat hoe langer zoo meer de verschillende Staten eindelijk den weg zouden nemen langs het Vredespaleis om daar hunne geschillen totoplossing te brengen. Zelfs de oorlog, die een een eind maakte aan het vrije bestaan van Transvaal en de Oranje-Vrijstaat, was niet in staat de vredes-comedie voor goed te doen doen door den spotlach der volkeren. En toen het moordtuig de lucht voor zich op-eischte, overzag niemand wat stond te gebeuren. Wie zal dat ooit? En nad eenraal het noodlot over de volkeren gekomen is, overziet men nog minder dan ooit. En het is zeer de vraag of deer dagen, die niet door eigen krijgskunde, zooals een Napoleon, maar geholpen door de uitvinders van duikboot, vlieg-machine en raoordend gas, geholpen door economen en filosofen die, dat moeten we toegeven, op ongeven-aarde wijze 'n gansche natie tot een legioen maakte, slaafs-volgzaam aan hunne zienswijze, het is zeer de vraag, of een mensch, ja de geheele kaste, wier idool hij is, in de verdere dagen de verantwoordelijkheid kan dragen van wat enmaal door haar begonnen is. Want met 42 c.M. mortieren, fusillade, electrische versperring, afpersing, gijzeling mag men Zelfs den moedigste klein maken; — men moge naar de leering van den ijzeren kanselier het overwonnen volk niets, niets laten dan, on paar oogen om te weenen", ongekende krachten, waar- over geen mensch zeggenschap heeft, zullen uitroeien kan vernietig genie opstijgen. De mensch kan veel, hij kan vernietigen, maar uitroeien kan hij niet. Er is geen genie zoo groot, dat het gelijk zou zijn aan het oog der natuur. Eerst onze kinderen, en nog beter dan zij, onze kleinkinderen zullen na hen beleven de nieuwe noodzakelijkheid, waartoe nu de grond is gelegd. Sinds den zomer van het vorige jaar is er dus dit verschil, dat men wel niet overziet, maar toch reeds vraagteekens begint te zetten. Na de verstomming door het onverwachte Begint men elkander reeds aan te zien en vraagt: wat nu? — zij  wier kinderen zelfs de vooruitstrevenden van het eigen genoegzame Duitschland behoore, de baan is geeffend tot „beschaving", tot „vrijraaking van den geest", eischte de rede velen op tot haar dienst. Sedert Rousseau en Voltaire leeraarden hunne volgelingen dat de mensch-heid fahig was tot iets anders dan enkel geweld en slavernij. Zoozeer werd gevoeld, dat een andere tijd was aangebroken, dat nu nog alien die zeggen te leven naar „hoogere ordonnantien dan de menschelijke rede', bet oogenblik verfoeien waarop zij ten trone werd ge-steld en met niet al te hooge Schadenfreude den ge-handschoenden, ontaarden nazaten der Encyclopaedisten hunne in de smokerige politieke succesjagerij zoo gaarne verdoelde bakermat aanwijst. Nog alti d manifesteert het behoud zich met het aplomb van het oudste recht. Aplomb zeggen wij, want moed is er niet toe noodig, als het steunend op de wet der traagheid, zich anti-revolutionnair noemt en met log cynisme de tegenpartij de lafheid der inconsequentie verwijt. Evenmin als de natuur maakt de menschelijke geest sprongen en elke schrede voorwaarts kost de rust eener gansche geneatie, terwijl het behoud de o zoo makkelijke taak der bestiging heeft. Maar hoe ook afgedwälte, omdat weinigen strijden ten einde toe, en het begrijpelijk is, dat veler van bloedrood in een voordeelig rose veranderde, toch heeft het menschelijk vernuft in de afgeloopen eeuw omzich heen gegrepen en terugkomend van een tijd, waarin alles aan de voorzienigheid werd overgelaten, getracht den aard der dingen en verschijnselen te kennen, daar uit leering te putten ter aanwending van maatregelen, die geacht werden den mensch nader tot zijn bestem- ming te brengen: te leven in geluk. Wei was erveelkaf onder het koren; wel werd er veel beleden met de lippen, maar toch zag ieder terwijl hij om een goede plaats aan den maatschappelijken disch machtig te worden de idealen der jeugd vergat, met nauw verholen sympath Ich streven der opgaande bewegigen van den arbeid An, die met hoe langer hoe meer succes den eisch om recht en vrijheid voorop zette. Bejammeren niet velen, die openlijk voorgaven vijandig gezind te zijn aan de arbeidersbeweging en daarnaar hun daden richtten, het gebrek aan kracht dier bewegig om de menschheid te behoeden voor dien plaag der plagen: den modernen wereldoorlog? Met even duizelingwekkende snelheid als waarmede de moderne industrie zich ontwikkelde, volgde concessie op concessie aan den eisch der meest vooruitstrevende.j; politieke partijen volgden elkander op; program na program werd herzien; de eene staathuishoudkundige school verdrong de andere en burgerlijke ministeries staken elkaar den loef af bij het invoerenvan hervormingen. Ja, men meende op hechten bodem te Staan. Men het zoo weinig mogelijk aan het toeval over en steeds uitgebreider werd het terrein der menschehjke bemoei- enis. Er kwam systeem, dat voor alle landen uniform werd, want verbeter communicatie middelen bevor- derden studiereizen en uitwisseling van denkbeelden. De steeds meer toegepaste statistiek gaf overzicht en wees in veel den weg aan. En zich verbeeldend dat deze evolutie zou voortduren, ging men zonder zorgen voor den dag van morgen naar de toekomst, die wel niemand kende, maar die toch niets angstwekkends meer inhield. Men was zoozeer gewend aan den ge-lei de- Hj-ken weg, dat, ondanks de staten zich tot aan de tanden (en daar boven) wapenden, men bij het verbreken der verschillende diplomatieke betrekkingen niet aan oorlog gelooven kon en op den dag der oorlogsver- klaringen de dagbladen verschenen met hoofdartikels waarvan de titel luidde : „Er is nog alle hoop op vreed- zame oplossing", terwijl onder het laatste nieuws op de vierde pagina de zekerheid was aangekondigd, dat de wereld in vuur en vlam zou worden gezet. Met een enkele handafslag der diplomaten en den scepterzwaai der gekroonde hoofden was alle verwach- ting de bodem ingeslagen. Europa werd 'uit haar rustige rust gewekt. Hoe zal de toekomst haar vinden als de verpesting door bloedstank zal hebben opgehouden, als de smook der vuurmonden zal zijn verdwenen, als elk dorp een ruine zal zijn? De invloed van den Oorlog op de zedelijke overwegingen. De leuw is losgelaten en het laat zich onmogelijk denken, dat met zijn teruggang naar het hoi alles zou zijn geschied. Want al rolt straks de pers, die dit ge-schrift vermenigvuldigen zal, ongestoord, en al stijgt weer het debiet der heeren uitgevers, nu in ons land na de spanning der eerste oogenblikken betrekkelijke rust is weergekeerd, ja, al vermeerdert zelfs de boeken-schat in de landen- der oorlogvoerenden, terwijl men afvraagt wie daar toch overblijven om de nieuwe uit-gaven te lezen, men moet zich niet verbeelden dat alles na den oorlog weer z'n gevvonen gang zou gaan en het eenige wat plaats greep de afdankingder legerszou zijn. Zeker zal de parlementaire machine weerdraaien. En als er geen groote politieke revolutie kom Düsseldorf, bij eventueele nederlaag (waarop voors-hands nog geen uitzicht bestaat). of een economische actie itt Frankrijk van socialisten, syndicalisten en anarchisten, die na voor hun land gevochten te hebben met meer reden dan daarvoor van hun land zullen willen kunnen spreken en daarom zullen trachten zoo-veel als mogelijk nu reeds hun ideaal te verwerkelijken, zal er hoogstens sprake zijn vanmassaleagitatiesin vele landen, waarmede druk zal worden geefend op de verschillende regeeringen omdegrondwet te veranderen tot vermindering van den invloed der diplomatic of verlegging van het recht tot oorlogsverklaring van het hoofd van staat naar het parlement; of als Duitschland den vrede dicteert en de annexatie-partij dus de over-hand krijgt, zullen de gekortwiekte mogendhed. En zich met ongekende medewerking van de zijde des volks wapenen tot herstel van het vroegere status quo. Alle veronderstellende, rakende de makkelijk waarneembare uiterlijke verschijnselen. In erschöpfte hoofdstuk spraken wij van de nieuwe — 10 — noodzakelijkheid waartoe nu de grond is gelegd, die niemand kan berekenen, zelfs niet hij die den leeuw losliet. Met dit geschrift wordt das zeker niet bedeld an te gevolgen, waarlangs de menschheid zich bewegen zal. Wij wenschen slechts eroptewijzen hoe onberekenbaar de gevolgen zijn en met de uitgave bedoelen wij niets anders dan het stellen der vraag: hoe zal het gaan? Hoe zal het worden. En dit wel in verband met het sexueele vraagstuk. Want hoe ingriipend politieke revoluties ook mogen zijn en hoe belangwekkend de strijd des volks ook wezen moge, dat straks na den oorlog hier of daar misschien weer zijn bloed zal laten ter bele wieder. ving van een korten tijd van Communisme, omdat men aanalles voelt dat de economische eindstrijd nog niet zal worden gevoerd, meer onbekend, maar daarom niet minder ingrijpend is de toch zoo felle schok, die is toegebracht aan de tot dusverre geldende opvattingen der individuen. Meer nog dan al de boven veronderstelde reacties op het wereldgebeuren zijn eerste bundelideeen, waar hij het heeft over den toestand der vrouw voor en na het huwelijk :,0m iets te veratideren aan de wetten van een land is het voldoende om minister of lid van de Tweede Kamer te zijn. Maar om iets te veranderen aan de zeden van een volk moet men meer wezen dan dat". Niet Om te volden aan zucht tot prikkeling die velen op den titel zuUen doen afgaan worden deze bla'^^ijdengeschreven, maar om aandacht te vragen voor een onderwerp dat in verband met den oorlog niet is geentameerd. In het het hefdeleven ligt gansch het leven. Voor den stand der cultuur zal wel niets zoo belangrijk zijn als de wijze waarop de mensch zich geslachtelijk gedraagt, de wijze waarop hij zich verraenigvuldigt, en niet om die wijze alleen, die belangrijk kan zijn voor biologen, psychologen en belletristen, maar ook om de gevolgen als daar zijn: de invloed op de getalsterkte en deverhouding tot elkander der geslachten en nu niet alleen seuen maar meer nog economisch, waarij wissel-werking niet uit het oog mag worden verloren. Even goed als de in de Germaansche landen burgerrecht verkregen hebbende latijnsche woorden nu nog wijzen op den invloed der horden van Julius Caesar; even goed als de horden-jarige Frans Ch-Engelsche oorlog de Angelsaksische taal 'n zoo geweldige ver- andering deed ondergaan, dal die voor een groot deel der termen alleen inutspraak verschilt van deFransche, zal straks de Russische steppenbewoner na zijn krijgs- gevangenschap in Duitschland ongekende gewoonten overbrengen naar zijn onherbergzamen geboortegrond. En nu bij de vluggere manier van leven zal voor het doorwerken van dien invloed veel minder tijdnodig zijn dan vroeger, ook al wijl alles geschiedt op grootere en daardoor eensklaps meer overweldigende schaal. De stoomwals van nu werkt vlugger dan de groote volksverhuizing van vroeger, Terwijl vroeger de krijgers jaren noodig hadden om naar en van het oorlogsterrein te gaan en het wingewest aan zich onderhoorigte maken, wo; dt nu in een week tijd gansch Belgie onder den voet geloopen, wordt nu in een maand tijds aan bet oostelijk front een uitgestrekteid bezet zoo groot als misschien wel vijftien raaal de oppervlakte van Nederland. En nu men niet zooals vroeger na maanden en dan nog maar bij overlevering iets hoort van het uitgetrokken leger, maar's ochtends,'s middags en s avonds de dagbladen netjes opgevouwen in de brievenbus gestopt, hun lezers verhalen, dat men ergens in een sector 200 meter is vooruit gekomen, hebben berichten Als b.v. over het aan deantal verliezen aan dooden, gewonden en vermisten, die zeggen dat Duitschland sedert den oorlog in een jaar dus 2.000.000 manschappen kwijt is, waarvan er minstens 600.000 a 700.000 zijn gedood, iets van een affaire, die het publiek weer even gauw vergeten is en begeerig maakt naar nieuwe sensatie. Wij die op'n af stand wonen en zelfs zij die midden in de oorlogsellende vcrkeeren, laten in onze luchthartigheid de feiten niet op ons in werken, want als wij gelezen hebben dat, naar de „Voss. Ztg." mededeelt bij de groote BerlijnscheTramwegMaatschappij wegens bet onder de wapens roepen van een zeer groot aantalwagenbestuurders en conducteurs rond 2700 vrouwen als,,conductrices" zijn aangesteld", of bij wijze van noot onder het vertaalde gedicht van Ella Wheeler Wilcox, dat „in de maanden Mei enjuni twintig duizend kinderen geboren werden van ongehuwde moeders, wonend in de nabijheid der Engelsche kampen alleen", dat ook het aantal in andere landen groot is; wanneer wij vernemen dat eerst de Belgische regeering en Later, de Duitsche overwogen voor eenigen tijd de werking op te schorten der strafbepalingen tegen den abortus provocatus, kijken we met verlangen uit naar nieuwe mededeelingen. Men dacht op hechten bodem de staan. maar thans voelt men hoe alles schudt op z'n grondvesten. En moge er dan al voorspeld zijn, dat geen steen op den anderen zal blijven, de deugden van gisteren zullen evenmin ineenvloeien met die van morgen. Zoo wankel is alles dat concertgebouwen, die thans nog duizenden herbergen om daar te luisteren naar wat werd voort- gebracht in zoetst gedweep of felsten hartstocht straks tot puin geschoten kunnen zijn, dat officiertjes die nu nog flane^ren als dandies in chiqst gecoupeerden uniform straks even besmeurd zullen zijn als slagers- knechts, die pas een beest hebben opgehangen. Nu men, overgelaten aan de beschikkingen van keizers en diplo- maten of aan de terreurs van willoos geleide volks- massa's met den dood in de schoenen loopt als in tijden van cholera, epedemie en pestilentie, zijn alle waarden ontwaard. En niet alleen de waarden, maar ook de inzichten. Want ondanks wat men naar een gewild cliche den strijd om het bestaan noemde, nam de crimi- naliteit en vooral de sexueele criminaliteitniet in verer- gerende mate toe. Het menschdom wist zich heel aardig te bewegen tusschen de perken gesteld door de cory- pheen van moraal en juridiek, die gnuifden om de verrassende resultaten hunner vooropzettingen. Maar nu dan de echte strijd zal gevochten worden om het bestaan, nu zelfs zij, die voor den oorlog warmpjes op het droge zaten, mee zullen ervaren dat 'n bom uit aeroplan of taube even goed bestemd kan zijn voor hen als voor den eersten den besten proletarier, nudeduik- bootoorlog ook geen verschil maakt in rang en stand en geen Lusitania spaart, al behoort de schatrijke Van der Bilt onder de passagiers, nu have en goed van zoo weinig waarde zijn, dat zelfs onbelaste hecht doortim- merde huizen niet meer aanvaard worden als onderpand; nu het lot, dat voor velen verschillend was, straks gelijk zal zijn voor alien die als in Russisch Polen hun land — 13 — zuUen moeten verlaten met achterlating vanalles wat zij bezaten, zoodat vroegere rijken even naakt en arm als hunne vroegere dienaren zullen staan, nu vallen voor een groot aantalindividuen,dieniets meer te hopen of te verliezen hebben, alle vroegere waarden weg in het hunkerend reikhalzen naar het bedreigdebestaan. Zoowel moraal als wetgeving zullen te kortschieten. Het is of aan de moderne maatschappij de grond onder de voeten is weggeslagen. En preekers mogen preeken, wetsuitleggers en toepassers mogen dreigen, de zucht naar uitleving voor het te laat mocht zijn verkrijgt de overhand boven elk gebod, boven elke conventie, omdat ten slotte niemand de noodzakelijkheid van ondergang inziet dan eerst in het het gevecht. Als men tengevolge van wat ook het leven op niets heeft gesteld, wordt het het warmst geleefd, want bandeloos, dat wil nog maar zeggen buiten de perken, door de zelfvoldaanheid eener maatschappij, die dacht het leven met haar techniek en mechaniek langs door haar gewilde banen te leiden. Wij hebben reeds hooren vragen „wat Kan het den gewonnisde schelen of de strop, waarin hij straks bengelen zal van zijde is of van katoen", Ethiek en aesthetiek hebben zoolang slechts waarde als menschen hecht an menschen gebonden blijven, weiniger levenskans wordt bedreigd en er genoeg tijd en middelen overblijven om naast voldoening aan levensinstinct het genot van verfijning door intelligentie en intellectualiteit te smaken. Met het wegnemen van de levenskans komt deonbe-wuste cynisch-schampere bitterheid boven, die individueel en collectief terugvoert tot het overinstinct. Het liefdeleven is gansch het leven. Hierdoor onderscheidt zich wel de mensch van het dier, dat al moge dit laatste door de eeuwen been physisch evolueeren in vrijheid en ontaarden in gebon-denheid, het geen strijd voert Tegen zijn eigen wezen. En op geen enkel terrein voert de mensch dien strijd zoo hevig als wel op dit van het sexueele leven. Het beest paart, werpt en gaat zijns weegs; wel mogen enkele soorten tijdens de voedering der jongen bij elkander blijven of moge er soms duurzamer verhouding tusschen de geslachten bestaan; zijn gebrek aan vermogen tot oordeelen behoedt hem voor beschouwing van het eigen leven, dat bij den mensch de tragiek doet ostan. Nog maar heel weinig schrij vers, of bijna geen enkel, is er in geslaagd een boeiend werk te geven, dat niet het liefdeleven tot basis heeft. En alien borduren op het stramien van strijd tusschen en zinnen. Het is immer de rede, die de zinnen tracht te dooven, wat nooit gelukt en de zinnen die zeker de rede overwinnen. En elk menschenleven geeft meer leed te zien dan genot, dat toch alleen uit smart kan voortkomen om weer nieuwe smart te baren. Zoo droeg door de eeuwen de mensch het juk van z'n eigen bestaan. Lohengrin verbiedt een Elza hem ooit te vragen van waar hij kwam. Heeft daar de dichter niet willen zeggen: „Pas op, als gij uw genot weet, is het verzwonden". Tannhauser verliest zich in zinnelijke liefde, geincarneerd in Venus en ontkomt aan hare boeien, alleen om te ontdekken, dat hij nu niet meer tot hooger in staat is, de eenige die hem redden kon is niet meer. Carmen moet tot eigen ondergang toe haren aard volgen en in onverzadigbaren sexueelen dorst en nieuwsgier igheid den man onttrekken aan zijn plicht, hem geheel opei- schende voor zich, om na hem geknakt te hebben zelve de slavin te worden van het stoere man-dier, dat alleen nog maar haar gillend lijf bevredigen kan. „In den beginnen liebte reeds het gebod: „Maar van den boom der kennis des goeds en kwaads, daarvart zult gij niet eten; want ten dage als g'j daarvan eet zult gij den dood sterven". En in het nieuwe verbond wordt de onbevlekte ontvangenis tot aureol gemaakt en daarmede de kuischlieid tot sacrement verheven. Bij veel volken werden kuische meisjes heilig verklaard b.v.b. de Vestaalsche maagden der Romeinen. Daarentegen vaardigde Augustus strenge straffen uit tegen een 20-jarige vrouw die noch gehuwd, noch moeder was. De Israeliet had den plicht een onvrucht-bare vrouw te verstooten of bij haar dienstmaagd kinderen te verwekken. (Abraham en Hagar). In Egypte moesten de jonkvrouwen zich eenmaal in hun leven In den tempel van de godin der vruchtbaarheid aan een verein de prijs geven. En hoe de toestand in Griekenland was, vernemen we van Demosthenes, als hij het oordeel over zijn tijdgenooten aldus uitdrukt: „Dat men vrouwen slechts neemt om wettige kinderen voort te brengen, bijslapen om goede oppassing te hebben en lichtekon om de lusten der liefde te genieten". De dienst der liefde werd openlik als een heiligen dienst beschouwd. De hetaeren waren de meest ontwikkelde vrouwen, die aan gratie en bevalligheid schittering van vernuft paarden. Allen de lichtekon was in Griekenland een vrije vrouw, terwijl de getrouwde zoo goed als het leven van een gevangene lelde, die nooit het voorhaar bestemde gedeelte van het huis verliet. In Rome op Den duur maakten de vrouwen van den dienst der hefde orgien. Romeinsche deernen behaalden dan ook nooit de hoogte der Grieksche hetaeren. Lilly Braun verba alt ons, dat tijdens de kruistochten door de lange afwezigheid van hunne mannen de vrouwen troost zochten bij jonge pages of smachtende minnezangers. En toen de steden werden opgericht en daarna de gilden, die alle bedrijven afsloten, kwamen de vrouwen, die tot nog toe mee door arbeid in hetonderhoud hadden voorzien, ja, een voorname plaats in de nijverheid innamen, werkloos. Toen ontstonden de maagdenhuizen, de jongedochters-hofjes. Later werden die verpacht aan waarden en waardinnen. Onder eede verbonden zij zich der stad trouw en toegewijd te zijn en vrouwen te werven. Voorname gasten werden door de overheid zelve in de openbare huizen gebracht. Toen werd de prostitutie tot beroep. Door nauwkeurig voorgeschre. Von kleeding moesten de prostitues zich van andere vrouwen onderscheiden. Ook de voortdurend grooter wordende legers hadden invloed op de vise, waarop de prostitutie werd uugeoefend. De legers werden gevolgd door gansche scharen vrouwen. Zoo is van Alva bekend, dat hij gevolgd werd door 400 deernen te paard en 800 te voet. Langzamerhand ontwikkelde zich de toestand als dien wij kennen. En nog is deprimitieve wijze van leven niet van den aardbodem verdwenen. Professor Forel verhaft dat bij de Wedda's het huwelijk tusschen een oder broeder en een jongere zuster als zeer normaal wordt beschouwd. De wijze waarop de boeddhistische Butra's leven is zeer nabijkomend aan de promiscuiteit, de bloedgemeen-schapsfamilie, waaraan wij zelven ontsproten zijn. En men bedenke dat niet zedelijkheidsmotieven, ordonnan-tien of geboden ons er uitgebracht hebben. Hoe minder gecompliceerd een maatschappij isingericht hoe minder zijn werden, behoßen te gelden, wijl zede-lijke overwegenden slechts de banden zijn waardoor de menschen zich aan elkander binden. Het oerinstinct werd spontan gevolgd, waardoor het verschijnsel onzer beschaving: de lafFe, geestelooze onzedelijkheid onbekend was. Zonder zich af te vragen wat men deed en daarom veel zuverder, veel eerlijker tegenover zichzelf en anderen dan nu, werd het oer- instinct gevolgd. Slechts uit vernieling van het oude leven kwam het nieuwe leven voort. En het leven, dat zich niet eenmaal vernield, was onvolkomen. Immer joeg de drang tot scheppen, bron van zoo veel leed en zoo weinig genot, het menschengeslacht voort, dat met zijn aangroeiende bewustheid en zijn temperende beschaving noort het geluk heeft weten te bereiken. Hoe primitief ook uitgeleefd, steeds ontnam de hartstocht den mensch aan zichzelve, bond hem aan wat hij zelf geschap En had, waardoor hij voor eeuwig zichpHchten oplegde, die voor goed beschikten over zijn leven. Heel goed vonden we dat bij een schrijver  Fatsoen en deugd zitten in dien ketel. En nicht, dass ein neues hyper-beschafte zijn, moge worden opgemerkt, dat nicht de ontucht naar ons is gekomen van de zijde der z.g.n. minder beschaafte volkeren, maar dat de prostitutie welig tiert als een begleidend verschijnsel onzer beschaving, dat wij integeleidend des ontucht en drinkgewoonten met onze tractaatjes overbrengen naar de kolonien, als waren we jaloersch op het weinigje ongeschonden natur dat daar nog overbleef. Westermarck schetst den toestand als yolgt: „Hoe hooger de beschaving hoe meer protestant. In de Europeesche steden twee maal zooveel als op het land". De geschiedenis van de afhankelijkheid der vrouw van den man is tegelijk de geschiedenis der ontaarding van het spontane en dus eenig-bevredigend geslachtelijk verkeer. Van af het oogenblik dat de man de vrouw begin te voeden en te verdedigen hield zij op zichzelf te voeden en te verdedigen. Zoo kwam de geslachts-gemeenschap te koop en is de geheele beschavings-geschiedenis niet anders dan het verhaal van den hoe langer zoo meer ontaarden handel in liefde met alleen wat wijziging in het beursreglement, al naar de omstandigheden wat meer of minder vrijheid toestonden. Wie zich op andere wijze van het artikel wilden voorzien werden weggedrongen en onmogelijk gemaakt. Tot de wettenmakers uitgevonden werden, die niet luisterden naar het leven, maar die het leven wilden gebieden naar hen te luisteren. Potsierlijk schoven zij hunne hooge hoeden in den nek, zetten hunne achterste beenen wat diep in den grond. Noemden dien grond een hechten bodem en kondigden hun jurisprudentie en hunzedeleer aan met een non plus ultra en met verdoeming van alien die om die reclame hun schouders ophalen. Onze eerbaarhetd is schijn. Terwijl de minnehandel druk beoefend en vlijtig het gebod:,Gaat been en vermenigvuldigt u", werd opgevolgd, liet men de kuischheid ook nog eenige kans. Maar zij kon niet anders worden geleefd dan in kloosters, waarvan (de geschiedenis verhaalt het) de deuren niet zoo dik waren, de muren niet zoo gemetseld en de spleten en kloven niet zoo gevoegd of daar wist van tijd tot tijd cupido zich nog toegang te verschaffen en aanschouwde tooneelen, die hij in de buitenwereld wel meer gezien had. En kon men dan al in de wereld niet geheel en al kuisch blijven, ook daar wenschte men graag voor braaf door te gaan, ten bewijze dat men nog altijd het zelfverwijt voelde,  te veel geleeraarde, te veel bedachte, tegen het eigen licham begon op nieuw, wel niet tot zelf-geeseling toe, maar toch wel tot en mst beleediging van het gemoed van het gemoed van het gemoed van het algemeen. Wat uiteraard zaak was van idividu afzonderlijk werd geraaakt tot zaak van het algemeen. En nadat men de geboden van de voorzienigheid in den hemel had veronacht, verhief de collective meening zich met een „het hoort zoo" tot mode en daarmede tot nieuwerwetsche albehoeder. Men legde een en ander vast in allerlei gebruiken. En toen het voldoende had doorgewerkt werd de verzorging overgenomen door den modernen staat, de voorzienigheid op aarde. Dit was niet altijd zonder komische uitwerking. Er werd bepaald, dat evenmin als 'n burger mag loopen in den rok van den soldaat en omgekeerd, de man zich niet mocht vertoonen in vrouwenkleeren, en ook weer omgekeerd, met dit verschil dat heel wat gestelderde koppen nachten zoek brachten om te bepalen an welke distinctieven men de soldatenrok herkennen kan, maar dat verzuimd Werd aan te geven wat de vrouw en wat de man behoort te dragen, iets wat heel begrijpelijk is wijl gelijk met de bedekking allicht het te bedekken lichaamsdeel ter sprake had moeten komen, en dat alweer zou in strijd gekomen zijn met de... eerbaarheid. Later is daar wat verandering in gekomen. Men begint ook voor den burger de kleederdracht vast te stellen. De kansel verbiedt de halve kousen, voor kindertjes, de veldwachter aan het strand verder dan tot boven de knie voor wiegeen koetsje kunnen betalen, maar staat toe dat in bain mixte bolvormen zich afteekenen, als ze maar van tijd tot tijd ondergedompeld worden en overigens geen ongelijk gekleede zich in de buurt ophoudt. De  liet de staat hat particuliere leven los, wat zijn werk stempelt tot een redding van den schijn. Want binnen kamers wordt hat verkocht aan den raeest biedende, zoowel in als buiten huwelijk. En men doet wel verkeerd destammen iveroordeelen, die hun dochters verkochten, of die uit gebrek aan voedsel de ouden van dagen doodden of uit voorzorg zwakgebouwden niet tot ontwikkeling lieten komen; terwijl men met al de beschaving waarop men boogt, niet heeft kunnen voorkomen, dat men ook nu liefde koppelt aan belang. Want het is niet waar, zoals algemeen verteld wordt, dat zooveel vrouwen. icht door niet, of zeer laat, in het huwelijk te treden, is dat maar zelden uit verantwoordelijkheidsgevoel tegenover de vrouw en mogelijknageslacht, maaralleen uit vrees het in het huwelijk minder goed te hebben, will men dan eerst premie stelt op geboorten (zooals in Frankrijk voor het vierde kind) als men de bevolking ziet verminderen, of dan eerst geboorten bevordert als men vreest geen kanonnenvleesch in voldoenden voorraad te krijgen. We zijn alien schuldig (schrijver dezes, verre van een boetpredikatie te houden, sluit zich in geene deele uit), maar zijn we met onze weten- schap er zoo op vooruit gegaan nu onze geraffineerd- heid niet leidt tot moedig leven, maar we er wat op gevonden hebben om toch genot te Smaken en de lasten niet behoenden te dragen. We zijn wel zoo kundig geworden, dat we den aard van ändern geslachtsziekte heben ondekt, maar onmachtig zijn desocialeoorzaak er van weg te nemen. Want bewuster dan vroeger, zijn we zooveel te meer aansprakelijk voor alle kwalen, die ons teisteren. Men moge in groote verhandelingen (die zeker hun nut hebben en die schrijver dezes ook hebben gediend) op de primitieven wijzen als op een leven uit verleden tijd, er is alleen dit verschil, dat we wat schijnheiliger geworden zijn. — 21 — Ons geslacht is niet in staat tot eerlijke bekentenis van zijn gebreken, nu het uit lafheid genoegen neemt met openlijken en niet openlijken handel in liefde. Wanneer hij onvermogend is staan hem bijna onoverkomelijke hinderpalen in den weg. Dubbele zelfmoordexi zijn er de graadmetervan. Detimmerman neemt het eerste het beste keukenmeisje, dat hem uit zijn kosthuis veriest. De keukenprinses neemt den ersten den besten timmerman die haar uit haar keukenhaalt. De handelsman vraagt per advertentie fournee-ring van kapitaal met een vrouw op den koop toe. En als eenmaal de besten onder de zoo belangzuchtig gehuwden tot inzicht gekomen zijn, zijn de Kerk en de wet daar om bij elkander te houden, vat niet bij elkander hoor. De Katholieke kerk verbiedt echtscheiding categoriek, de wet verbiedt het huwelijk met den medeplichtige aan overspel. Wat hebben wij dan nog neer te zien op den Griek die de vrouw, welke hem kinderen baarde naar het aachterhuis verwees en haar daar Het kwijnen? Hoevelle te erneu te zien op den zelfde lot? De man, hoewel ook ongelukkig zijnde, is er in zooverre beter aan toe, dat de zeden hem toe staan te gaan waar hij wil. Welke zeden? Zeden, die precies dezelfde zijn als vroeger. die in de practik de vrouw maken tot afhankelijke, tot slavin van de man. Onze bewering dat het huwelijk een belangenkwest Ist werdte ook gestaafd door de conclusie van een bekend bevolkings-statistikus Dr. Verrijn Stuart, die op bldz. 289 van de Economist" van 1904 letterlijk schrijft „De neiging tot het huwelijk was dus ten onzent het hoogst, een feit dat samengaat met den vermeerderden economischen bloei na den Fransch — Duitschen oorlog". In zijn boekje, De huwelijkskansen der vrouwen van Nordland" sleunt Mr. F. Falkenburg deze conclusie. In de präsidentik komt het er dus op neer, dat in eenander land eerst wat menschen moeten worden opgeruimd, het aantal aan den maatschappelijken disch most worden gedecimeerd om in een neutral land de portie groot genoeg te maken, dat man en vrouw zich de luxe van een huwelijk en ettelijke kinderen mogen permitteeren. Is het spreekwoord: De een zijn dood is des anderen brood" niet van Hollandischen oorsprong? En staan we metonze beschavingwel zoover boven wilden, boven onbeschaafden, die uit honger elkander opeten? Ook vinden we onze beweringen over huwelijk en maatschappelijken. Appelijk welstand bevestigd door hetgeen Farr in zijn Vitical Statistics zegt over verhoogde huwelijksfrequentie als : „The result of peace after war, of abundance after dearth, of high wages after want of employment, of confidence after distrust". En wanneer er geen oorlog was, of een crisis lang anhield? Wei, dan werd er minder gehuwd. Maar het geslachtelijk verkeer werd er niet minder om, maarnu minder openik met veel meer geheimzinnigheid, met veel meer beweisen en vreeze voor ondekking, en dooden der vrucht. Niet daardoor werd de prostitutie verhoogd. Want het is niet waar, dat om geschichtelijk verkeer alleen vrouwen tot prostitutie overgaan. De statistiek heft aangetoond, dat dit geschiedt uit gebrek, want uit de vrouwen-beroepen, die het minste loon opleveren, wordt het grootste Aanlal prostitues gerecruteerd, Zij wijst daar voor aan in de eerste plaats dienstboden, dan waschmeisjes, naaisters, en bloemenmeis. Neen, men klage niet over den- aard der sexualité. Het zal wel altijd zoo blijven, dat naast den overwelder, die de man met zijn actieve geslachtsdrift altijd is en moet zijn, om de passitiviteit van het tegenge-slacht te bevredigen, hij het meest gelukkig zal zijn, als hij overigens in de vrouw de gelijkwaardige aantreft, die in vrije beschikking over zich zelf, zich geeft aan den man barer keuze. De aard der sexualiteit houdt gelijken tred met overige karakter-trekken en kan even zijn bij een-voudig boerenzoon, ja zuiverder, dan bij vele moderne stadsmenschen, die veel over sexualiteit, hygiene en. Dat door de zedelijkheidsbeweging drie euvelen geweldig zijn toegenomen, n.l. de onanie, de paederastie en de lustmoord op kinderen. Sinds in Duitschland op geslachtelijk gebied de onderdrukking begon, hebben volgens hem de zedelijk-heidsdelikten zich vervijfvoudigd : de logische reactie van een tot onnatuur gedresseerd volk. menschenwaarde hebben gelezen, slachtoffers van „kin-derbond" en van allerlei vereenigingen ter bevordering van dit en van dat, maar door eigen lijf tengevolge van heriditeit en andere oorzaken, onmachtig de leer tot natuur te maken, zooals over het algemeen de natuur sterker is dan de leer. Men drinkke de sexualiteit niet door aangenomen leef-methoden, die voortkwamen uit laf economische overweging. Men vergete niet, dat als men met de zedelijkheids-wet in de hand zich nu werpt op prikkellitteratuur en naaktvoorstellingen, dat al die overprikkeling ook weer an economische ook weer an economische ook weer an economische ook weer an zijn en zich ge-lukkig te achten om het heerlijk vermogen tot voort-planting. En geen vereeniging tot onderlinge vrouwen-bescherming, noch een afgezante aan het station om werkzoekenden te vergezellen of te herbergen, kunnen lets verbeteren, wel hier of daar een wonde heelen, wat prijzenswaardig te noemen en soms als gehefhebber te beschouwen is. Eerst dan zal volkomen zuverheid, spontaneiteit, reine menschelijkheid in 't geslachtsleven mogelijk zijn, als 't bestaan verzekerd is. Zij dus, die zich diets maken Op hechten bodera te staan, bij het geven van leiding aan de menschheid door middel van wet of moraalpredicking, zullen moeten inzien, dat zij alleen en dan nog op kleine schaal lets kunnen bereiken door dwang bij middel van wet of door intimidatie met bedreiging van hemelsche straf. Maar het gevolg daarvan is dat bij diep ingrijpende tijdsomstandigheden, wanneer noch door wet of intimidatie de individu is te bereiken, als hij in arren moede te hoop is geloopen en zooals wij in het begin zeiden, als hij zijn leven op niets heeft gesteld, waardoor elke rede tot vrees voor een wet die hem wat doen zou, is verdwenen, hij zijn vrijheid niet zonder misbruik van anderen weet uit te leven. Dan wordt 5f doorde justicabelen zelf of door de overheid. De wet op zij gezet. En dat geschiedt vooral in oorlogstijd. Zoo schudt dan het het het het gedachte bolwerk op zijn grondvesten en valt alle door wet en moraal gestelde regelen-complex in elkander als een kaartenhuis. De Oorlog van 1870 en het sexueele vraagstuk. Het is het möglich na te gan welken invloed de laatste oorlogen op het sexueele {even hebben uitgeoelend. Prof. Forel verhaft, dat na den Dertig-jarigen Oorlog bij den Westphaalschen vrede in 1645 bygamie werd toegestaan, wijl het aantal mannen dat overbleef te gering was. Gedwongen dus, maakte men van den nood en deugd. Zoover is het na den oorlog van 1870 — 71 niet gekomen. De cijfers doen zelfs zien dat na korten tijd alles zich heeft geredresseerd. Maar men vergete niet, dat de moordwerktuigen niet zoo volkomen waren als nu, het strijdperk niet zoo groot, en er ook niet zoo veel menschenlevens geofferd werden, wijl blijkens den spoedigen nederlaag van Frankrijk en Je fouten in zijn organisatie minder. verwundet gevochten werd. Toch mögen hier enkele tabellen plaats vinden. In het boek La France Sociale et Economique van Toussaint Loua, vonden wij: Loop van den burgelijken stand in Frankrijk. per 1000 inwoners hi Eerste Keizerrijk 1806—1814 Restauratie 1815—1829 Louis Philippe 1830—1847 Tweede Republik 1848—1850 Tweede Republik 1848—1850 Tweede Republik 1874—1881 1882—1884 Hier uit ziet men, dattengevolge van den oorlog het getal huwelijken en geboorten op de 1000 inwoners niet zoo schrikbarend daalde, maar men ziet uit het cijfer der overledenen, dat maar 5.8 meer was dan daarvoor, hoe groot verschil er is tusschen de catastrophe van toen en nu. ijken geboorten sterfte .8.1 31.2 26.2 7.7 31.4 25.2 8.0 28 5 24.1 8.1 26.9 24.1 7.9 26.3 23.9 8.0 26.5 230 7.3 24.6 28.8 8.6 26.3 23.5 7.5 25.0 22.4 7.5 24.8 22.2 — 25 — In La France economique van Alf. de Foville vin-den wij de volgende tabel van het aantal inwoners van Frankrijk. 1866 38.067.000 1867 38.189.000 1869 36.855.000 1870 36.985.000 1872 36.103.000 1873  1881 36.638.000 1882 36.638.000 1883 36.638.000 1883 36.638.000 1884 36.638.000 1885 36.638.000 1886 36.638.000 1887 36.638.000 1888 36.638.000 1888 36.638.000 1891 36.638.000 1892 36.638.000 1893 36.638.000 1893  worden, dat de oorlog tot '71 niet zoo om zich been gegrepen heeft. Even na den oorlog, in het tijdperk 1872 — 1876 was het aantal huwelijken per 1000 inwoners 6.10 grooter dan in het tijdperk 1861—1878 voor den oorlog. Het getal geboorten was in beide tijdperken per 1000 inwoners even groot. Zelfs het aantal buiten huwelijk geboren kinderen steeg niet merkhaar. In het boek „Die ehehche und unehehche Fruchtbarkeit" van Dr. Hans Hindelang te Miinchen, vinden we, dat op 1000 gehuwde vrouwen in den leeftijd van 15 toe 50 jaren in Frankrijk van 1866 tot 1875 172 echte geboorten plaats vonden; in de periode 1876—1885 167, van 1886—1895 150 en van 1896—1905 134, terwijl in dat zelfde land, in dezelfde tijdvakken op de 1000 ongehuwde vrouwen in den leeftijd van 15 tot 50 jaar, 17, 16, 17, 18 onechte geboorten plaats hadden. De invloed op de vermindering van het geboorte-cijfer aan echte geboorten, hgt aan andere oorzaken Kinder-beperking, die naar verhouding in het huweelijk meer werd toegepast dan daar buiten. Het cijfer der onechte geboorten stijgt, terwijl dat der echte geboorten schrikbarend daalt. Ook in het andere krijgvoerende land leed het huweelijk en geboortecijfer niet zooveel. In het boek „Die Bewegung der Bevolkerung in Bedin" vonden we de volgende tabellen: Geboorten per 1000 inwoners. mannen vrouwen 1867 1868 1869 1871 1871 1872 1873 1874 2045 20.89 20.31 21.37 18.62 21.75 21.06 22.59 19.47 19.94 19.97 17.75 20.33 19.92 21.29 totaal 39.92 40.83 39.60 41.34 36.37 42.08 40.48 43.88 Geboorten per 1000 der bevolking. echt onecht 1867 1868 1869 1870 1871 1872 1873 1874 1874 1875 1876 1877 1878 1879 1880 1881 1882 1883  37.94 5.85 6.01 5.72 5.85 5.16 5.58 5.65 5.93 Er huwden per 1000 der bevolking. Per 1000 ongehuwden boven 16 jaar 1864 1864 1867 1868 1869 1871 1873 2239 25.28 22.32 24.17 22.40 22.58 22.93 20.57 27.19 28.10 Mannen 52.83 60.39 55.10 61.68 57.70 57.70 57.71 58.83 52.30 68 23 71.02 Vrouwen 61.28 68.88. 59.97 63.86 58.68 58.80 58.60 52.23 70.59 74.60 — 27 Hier uit zien we, dat in Berlijn het aantal geboorten in het geheel in 1871 wel even daalde, maar dat het volgende jaar het aantal alweer onmiddellijknormaal was. Het aantal onechte geboorten was in het voor geboorten was in het voor geboorten weer gunstige jaar 1872 minder dan in de even gunstige jaren 1869 en 1870. En in het oorlogsjaar was het belangrijk minder. En het huwelijkscijfer steeg na den oorlog buiten verhouding. Over het verdere Duitsche Rijk vinden we bij Dr. Hans Hindelang de volgende cijfers. Op 1000 gehuwde vrouwen in den ouderdom van 15 tot 50 jaar vonden echte geboorten plaats, 1866—1875 1866—1885 1886—1895 Saksen 262 Saksen 267 Saksen 216 Pruissen 271 Pruissen 273 Pruissen 250 Beieren 282 Beieren 263 Beieren 263 Baden 288 Baden 266 Baden 248 Baden 251 Op 1000 ongehuwde vrouwen in den oderdom van 15 tot 50 jaar vonden onechte geboorten plaats 1866—1875 1876-1885 1886—1895 1896—1905 Saksen 46 Saksen 47 Saksen 44 Saksen 41 Pruissen 22 Pruissen 25 Pruissen 24 Pruissen 22 Beieren 46 Beieren 42 Beieren 39 Baden 30 Baden 22 Baden 20 Ook hier zien we, dat de oorlog van 1870—1871 op het cijfer der geboorten niet zooveel invloed had, dat het later daalde tengevol Ook hier zien we, dat de oorlog van 1870—1871 op het cijfer der geboorten niet zooveel invloed had, dat het later daalde tengevol Ook hier zien we, dat de oorlog van 1870—1871 op het cijfer der geboorten niet zooveel invloed had, dat het later daalde tengevol Ook hier zien we, dat de oorlog van 1870—1871 op het cijfer der geboorten niet zooveel invloed had, dat het later daalde tengevol Ook hier zien we, dat de oorlog van 1870—1871 op het cijfer der geboorten niet zooveel invloed had, dat het later daalde tengevol Ook hier zien we, dat de oorlog van 1870—1871 op het cijfer der geboorten niet zooveel invloed had, dat het later daalde tengevol Ook hier zien we, dat de oorlog van 1870—1871 op het cijfer der geboorten niet zooveel invloed had, dat het later daalde tengevol Ook hier zien we, dat de oorlog van 1870—1871 op het cijfer der geboorten niet zooveel invloed had, dat het later daalde tengevol Ook hier zien we, dat de oorlog van 1870—1871 op het cijfer der ge van andere omstandigheden, waaraan kinderbeperking niet zoo vreemd is. Wat voor Frankrijk geldt, gaat ook hier op. Het getal onechte geboorten leed veel minder onder die beperking, waaruit men bijna de conclusie zou trekken, dat bijna de conclusie zou trekken, dat bijna de conclusie zou trekken. Maar dit zij ter loops opgemerkt. 