Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
De opstand was hiermede angkondig, en offschoon het nicht meer te betwijfelen was dat ook te Pisang alles tegen ons was, de vermeulen Krieger nog eene vergeefsche poging om naar Padang en ook naar de zoude Bovenlanden tijding te zenden en hulp te vagen. Doch toen zijne boden terugkwamen met de mededeeling dat zij onmogelijk door den vijand konden heendringen, begreep hij dat langer standhonden te Pisang slechts nadeelig zou zijn, en besloot hij tot den terugtocht, waarbij het garnizoen van deze plaats (17 inlandsche soldaten onder een Europeesch sergeant) zich bij zijne kolonne aansloot. De weg moest noodzakelijk genomen worden door de VJ Loerah’s, aangezien de brug over de Massang, op den weg naar de XIT Kota’s, reeds was afgebroken. De terugtocht van Vermeulen Krieger en de zijnen, van Pisang naar het fort Koriri, is in verschillende werken beschreven. Wij zullen daarbij niet stilstaan, en slechts herinneren dat van de colonne, gedurende den marsch, 17 man sneuvelden en 54 gewond werden. Algemeen is voorzeker erk End, dat Vermeulen Krieger, met zijne officeren en minderen, roem mochten dragen op hunne vbrillante retraite. Maar de onpartijdigheid gebiedt, hierbij te voegen, dat het op- treden van Krieger, het tot die retraite aanleiding gaf, minder algemeene toejuiching verwierf. De generaal H. De Stuers, destijds leger commandant, merkte op'dat de militaire beweging van Krieger plaats vond buiten zijn commandement en zonder voorkennis van Elout. En Elout zelf was, althans onder den eersten indruk van den op- stand, die zoo plotseling en onverwacht al zijne in 1832 behaalde voordeelen scheen te doen verloren gaan, in hooge mate op Vermeulen Krieger verstoord. In zijn geheimen brief van 22 Februar 1833 la. C schreef hij nog aan den Gouverneur-General over de moeielijke verhouding tusschen den Juitenant-kolonel Vermeulen Krieger en den kapitein (nu majoor) De Quay, die hem aanleiding had gegeven, an laatstgenoemde eene commissie naar Batavia op te dragen en het civiel en militair gezag in de Bovenlanden aan Krieger toe te vertrouwen. „Dit was niet anders dan om uit twee kwaden het minste te kiezen, en zeker niet omdat ik aan den overste Krieger teenige kennis van den inlander, of van de wijze waarop met dezen om te gaan, had kunnen of mogen vinden”; doch het was toen miet zoo zeer te duchten dat hij met die weinige kennis eenig nadeel zou doen”.... En in een particulieren brief aan De Quay, dd. 28 Februari 1833, klaagde Elout herhaaldelijk dat de zaken, gedurende diens afwezig-heid, in de Bovenlanden zoo #verknoeids waren. Geheel onpartijdig was dat oordeel niet; men kan toegeven dat het optreden van Vermeulen Krieger, zonder machtiging of toesteinning van Elout, buiten zijn eigen commandement, niet met zijnne bevoegdheid. Overreen te brengen was, zonder daarom te beweren dat dit optreden eenigermate tot het uitbarsten van den opstand aanleiding heft gegeven. Integendeel, de wijze waarop die opstand gelijktijdig op verschillende plaatsen uitbrak, bewijst wel dat men met een vooraf behoorlijk beraamd plan te doen had, hetwelk onmogelijk pas door de militaire vertooning van Vermeulen Krieger kon zijn in het leven geroepen. | In denzelfden brief, van 28 Eebruari, schrijft Elout dan ook reeds: „Al de Padriesche toewankoes hebben zich slechts in schijn aan het Gouvernement onderworpen, maar hunne ware meening en doel was, tijd te winnen. Zij willen niet staan onder onbesnedenen. De Ali Bassa heeft met hen, buiten mijn weten, eene overeenkomst ge- maakt, en dat dateert reeds van zeer langy.... Doch de handelingen van den Ali Bassa komen eerst straks ter sprake. Wat die van Vermeulen Krieger betreffend, — zeker is het wel, dat hij ook bij den terugtocht van Pisang naar Koriri, even-als vroeger, zich een uitstekend krijgsman heeft getoond. Gelijktijdig met de boven reeds vermelde overvalling van Bondjol’s bezetting werd ook die van Loeboeq Sikaping, bestaande uit 46 — meest SUMATRA 'S WESTKUST VAN 1833 —1835. 167 zieke — Kuropeanen met den officier van gezoudheid 2e kl. J. W.C. de Groot, overrompeld en tot den laatsten man uitgemoord. Het zelfde lot ondergingen de beide wachtposten te Tarantan toenggan (5 Europeanen en 1 inlander), en te Loeboeq Ambalo (3 Europeanen en 1 inlander), en — zooals eerst later vernomen werd — de bezetting van Loender (15 Europeanen). De verdienstelijke luitenant Engelbert van Bevervoorde, van wien Klout nog kort te voren schreef: # op Priaman moet het wel goed gaan onder een zoo allerbekwaamst, geschikt en ijverig man”, was met een geleide van 14 inlandsche soldaten (Madureezen) op marsch van R Au naar Priammen toen de opstand uitbrak. Hij werd in de vallei van Alahan-mati door eene groote overmacht aangevallen en sneuvelde, na eene heldhaftige verdediging, met 12 der zijnen. Twee Madureezen werden gevangen genomen, doch ontvluchten; de eene verdronk bij het overzwemmen der Massang-rivier, de andere kwam te Mengoppo, waar hij het treurig lot van den braven luitenant en zijn geleide kon verhalen. Iet fort Amerongen bij Rau zou zonder twijfel eindelijk, na een krachtige verdediging van een tiental dagen, door gebrek aan levens-middelen in ’s vijands handen gevallen zijn indien niet, den 22n Januari, de Je luitenant Poland aan het hoofd van 33 Amboueezen en ecc. 600 man hulptroepen daar plotseling verschenen was en de aanvallers verdreven had. Dadelijk na zijne terugkomst te Koriri nam Vermeulen Krieger maatregelen om het fort te Soengei poear, dat zijnen naam droeg, cenigermate te versterken en zond hij last aan den luitenant Helbach — die zich met 25 & 30 man barisan nabij het meer van Manindjoe beyond, o. a. om daar een nieuwen weg te traceeren —, dat werk vooreerst te staken en zich naar het fort Vermeulen Krieger te begeven. De gewonden der kolonne werden naar Fort van der Capellen overgevoerd, de overigen te Koriri achtergelaten om hier de zwakke bezetting van het fort te versterken. Vermeulen Krieger ging daarop (14 Januari) naar Fort van der Capellen, van waar hij eenige beschikbare Kuropeche soldaten. En detachement barisan naar Agam zond om de posten — Fort de Kock, Biaroe en Koriri — in staat te stellen een eventueelen anval beter te kunnen weerstaan, terwijl hij den kapitein Thörig. L Omtrent de détails der hier vermelde gebeurtenissen verwijzen wij naar Lange (1, 257—809). 168 SUMATRA’S WESTKUST VAN 1833—1835. met een detachement van 20 Kuropeanen en 40 inlandsche soldaten naar Soengei poear zond om dien afgelegen post verder te versterken. De verdächtig van Fort van der Capellen en van het fort te Tandjong Alam werden in aller jüngere Zeit gewesen. De kapitän Van Ochsée, die vroeger met het civiel gezag in Agam was belast geweest, werd door Vermeulen Krieger in commissie gesteld om de zaken aldaar te regelen en, naar omstandigheden, de noodige maatregelen te nemen. De luitenant-kolonel en resident Elout ontving, in den avond van den 14" Januari, te Padang de eerste berichten van den opstand; niet-alleen uit het rapport van Krieger, maar ook van de zijde der Tikoesche bovenlanden. [ij zond onverwijld een officier met een detachement infanterie en barisan naar Tikoe en Mengoppo om ons aan die zijde tegen cen aanval te dekken, en begaf zich den volgenden dag naar de Bovenlanden, vergezeld van den Ali Bassa, Toewankoe Nan Tjerdik, hadji Nisa en ruim 50 man barisan Te Fort van der Capellen bracht hij een bezoek aan den regent van Tanahdatar, van wien men wel kon bespeuren dat er iets omging waaraan hij cen werkdadig deel scheen te nemen. Verder naar Biaroe gaande, hield El Out verscheidene bijeenkomsten met de hoofden, om over de belangen van het volk en hunne verhouding tot, het Gouvernement te spreken. Hij slaagde er in, de gemoederen in Agam eenigszins te bedaren. De Toewankoe nan Gapok, van Kamang, omtrent wiens slechte gezindheid tegen ons reeds genoegzame zeker-heid bestond, woonde eene der bedelde vergaderingen bij. Van Toewankoe Alam van Kota toea, aan wien Elout zijn volste vertrouwen geschonken had, werd omstreeks dezen tijd reeds ontdekt dat. hij een onzer felste tegenstanders was. Op eene verder te Fort de Kock gehouden vergadering de deed Klout alle opgekomen hoofden op nieuw den eed van trouw afleggen. De regent van Tanahdatar, die mede aanwezig was, bleef nog eenigen tijd in Agam en begaf zich van kampong, in schijn om de gemoederen weer voor ons te winnen, maar inderdaad om aan de bevoking mede te deelen dat hij mede tot het complot behoorde, doch dat men zich voorloopig moest stilhouden omdat de Compagnie te veel op hare hoede was. Volgens Elout’s rapport, den kapitein Veltman; volgens Lange, den kapitein Hellwig (Lange I, bl. 289). Waarschijnlijk is het Veltman geweest, want de gezonden soldaten behoorden tot diens compagnie. Zie Lange I bl. 325. Dit citaat luidt geheel anders dan dat van De Stuers (1 bl. 184). SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 169 Tijdelijk was alzoo de rust in Agam weder eenigszins verzekerd. Verder werd zooveel mogelijk de militaire macht geconcentreerd, door de bezetting van meest alle verafgelegen posten te vervangen door barisan van den Ali Bassa, die dezen maatregel zeer doelmatig achtte en in de uitvoering zeer behulpzaam was, Het „scheen trouwens ook, Dat de bevolking in het algemeen minder gebeten was op de man-schappen van de barisan dan op de geregelde troepen. Het ten uitvoerleggen van bedelden maatregel, waarbij ook zooveel mogelijk het geschut naar Fort de Kock werd teruggebracht, had voor sommige posten, voor al voor het fort Vermeulen Krieger te Soengei poear, veel bezwaar. Voor de evacuatie van dezen post waren verscheidene dagen noodig, en bij den aftocht der troepen hadden nog schermutselingen plaats waarbij eenige manschappen gewond werden. Daarentegen was de ontruiming van de J, kota’s, waarbij de bevolking voor het vervoer van het geschut valle mogelijke hulp bod, gemakkelijk. Behalve de genoemde werden nog de bezettingen in Boea en Tantou, benevens die van het fort te Koriri, door barisan vervangen; aldus kon men aan eventueele onlusten in Tanahdatar en Agam beter het hoofd bieden. Voorshands bleef het in beide landschappen vrij rustig, en het was te voorzien dat er, voorzien het einde der poeasa, weinig verandring in den staat van zaken komen zou; evenwel was het duidelijk dat de geest der bevolking veel te wenschen overliet, daar enkele Soldaten, op den grooten weg of op den pasar, meermalen uitge-scholden en mishandeld werden. Ook vond men nu — in den loop der maand Februari — gedurig blijken, dat de opstand en het moordtooneel van 11 Januari bet gevolg was van eene samenzwering, om alle vreemdelingen uit de Bovenlanden en zelfs zoo mogelijk van geheel Sumatra te verdrijven. De Ali Bassa — zoo schrijft Elout — begon nu een spel dat men hem wel moest laten spelen, want bij eenige tegenkanting ware eene algemeene uitbarsting te vreezen, waartegen men, zoolang de krijgs- macht niet versterkt was, wellicht het hoofd niet zoude kunnen bieden. Hij stelde zich in het hoofd, met onze hulp vorst van Sumatra te worden en, als hij ons niet meer noodig had, onze ambtenaren, officieren en soldaten te verdrijven. Dat sprak hij af met onze felste tegenstanders, die, van hun kant, het voornemen koes- terden om zich eerst, met behulp van den Ali Bassa, van de ongeloovigen en daarna van den Ali Bassa zelven te ontdoen. Welke bewijzen Elout voor deze onderstellingen had, blijkt niet; wel eehter hebben wijde bewijzen, dat de Ali Bassa eene minstens veer dubbelzinnige rol speelde. Wij komen hierop aanstonds terug, doeh geven eerst nog het woord aan Elout: De resident, inziende dat er voor het oogenblik niet anders te doen was dan alles te sussen om cene uitbarst ing te voorkomen, verliet de voor de voor de voor de ontvangst van Zaken in Priam na te gaan en, te Padang, de noodige maat-regelen te nemen voor de ontvangst van 250 inlandsche soldaten (reeruten) welke, met den majoor De Quay en eenige officieren, den 200 Februari aankwamen. Pe luitenant-kolonel Vermeulen Krieger was naar Batavia overgeplaatst; de majoor De Quay werd aangewezen als zijn vervanger, zoo in het civiel en militair commando der Bovenlanden als in het bevel over het Te bataljon infanterie, en vertrok weldra naar Fort van der Capellen, waar hij den 1e Maart den dieust aanvaardde. Met. De Quay ging derwaarts de kapitein De Teeau, die in last had den Ali Bassa = met cen zacht lijntjer naar Padang te brengen. Deze Ali Bassa had, na Klout's vertrek, eene hoogst ongepaste houding KANgeROMEN en omen had hem laten begaan, volgens den stelregel in staatkunde van Juisver fuire, op oogenblikken dat poging tot redres het kwaad zou verslimmeren; en meu greep uu het voorwendsel aan dat hij nog meer Javanen moest gaan werven, om hem naar Batavia te doen vertrekken. Na zijn vertrek kwamen achter-volgend nog zoovele, en zoe duidelijke blijken van zijne verstandhouding met de bevolking tegen het Gouvernement aan het licht, dat. te dien opzichte geen twijfel kon overblijven bij hen, die de zaken wel kennen en wel willen kennen vn. Ter juiste beoordeeling, ook in verband met hetgeen de generaal De Stuers later (L bl. 189) heeft medegedeeld, achten wij het niet overbodige hier mededeeling te doen van al hetgeen ons uit de beschikbare officieele stukken omtrent de handelingen van den Ali Bassa en diens Verantworte gebelige gebleken is. Klout had aan den Ali Bassa doen kennen dat deze de poeassen kon vieren in Lintou of de |, kota's, maar niet te Pagar-roejeeng, aangezien de regent aldaar ous niet genegen was. Maar nauwelijks was Elout, den 19e Februari, te Padang aangezien de stueten in der noot op blz. 304 der Bijdragen van bet Instituut van 1588. SUMATRA’S WESTKUST VAN 1833—1835. 171 Komen, of high ontving een brief van Vermeulen Krieger van den 18en t, v.,.waarin deze te zijner kennis bracht: „dat heden morgen ten 10 nur de Ali Bassa in groote staatsie, gevolgd door een aantal zijner officieren, met een detachement van 80 man infanterie alhier (te Fort van der Capellen) is aangekomen. Na den Ali Bassa de redenen van zijne dusdanige mij zeer bevreemdende komst gevraagd te hebben, gaf hij mij te kennen dat zulks ter feestviering was, waarop ik hem met uwe intentie bekend maakte, n.l. dat zoodanige feestviering niet te Pagarroejeeng mocht plaats hebben. De Ali Bassa gaf mij daarop zijne groote verwondering te kennen, zeggende zulks met Uwe goedkeuring afgesproken te hebben, en dat reeds al de regenten en Toewankoes dezer bovenlanden uitgenoodigd waren a. s. Woensdag 20 dezer alhier bijeen te komen, ten einde allen den eed van getrouwheid aan zijn persoon, als opperbevelverder dezer bovenlanden af te leggen, en dat dit alles met uwe volle goedkeuring geschieden moest; hij verklaarde verder dat, indien het bedoelde feest en de vergadering niet op den bepaalden dag kon plaats hebben, een algemeene opstand en oorlog niet te vermijden was. Alzoo verzoek ik U, mij ten spoedigste van bevelen te voorzien om geen onnoodig bloed te laten vergieten. De Ali Bassa heeft mij gezegd, ook aan U deswege te zullen schrijven; hij heeft met zijne troepen intrek genomen bij den regent te Pagarroejoeng.” De kapitein der artillerie Hellwig, die zich voor eene inspectiete Fort van der Capellen bevond, schreef den 2(en Februari (missive la. O.) aan Klout: „De Ali Bassa is hier met een sterk detachement geheel onverwacht aangekommen en heeft zijn intrek bij den regent van Pagar-roejeeng genomen, niettegenstaande hem zulks stellig en dringend door den luitenant-kolonel Vermeulen Krieger afgeraden was. De houding welke hij hier aanneemt is allerdübbelzinnigst. Hij zegt, met U overeengekommen te zijn, dat alle forten zonder uitzondering in de bovenlanden op een door U-zelven bepaalden tijd aan hem zouden worden overgegeven, daarbij voegende dat, bijaldien zulks met geschiedt, hij dan voor niets meer instaat en. de algemeene opstand van alle kanten zal losbreken. Hij gaat nog verder en komt er rond voor uit, dat ons in dat geval niets meer redden kan; terwijl, volgens zijn zeggen, dan onze Boegineesche soldaten ons verlaten en zich bij hem voegen zullen, daar hij nu reeds verzekerd is van hunne gehechteid aan hem. "Uit dit een en ander zal U ontwaren dat niets dan Uwe aller- 170 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. wel echter hebben wij de bewijzen, dat de Ali Bassa eene minstens zeer dubbelzinnige rol speelde. Wij komen hierop aanstonds terug, doch geven eerst nog het woord aan Elout: De resident, iniende dat er voor het oogenblik niet anders te doen was dan alles te sussen om eene uitbarsting te voorkomen, verliet tegen medio Februari de Bovenlanden tijdelijk om den stand van zaken in Priaman na te gaan en, te Padang, de noodige maat- regelen te nemen voor de ontvangst van 250 inlandsche soldaten (recruten) welke, met den majoor De Quay en eenige officieren, den 200 Februari aankwamen. De luitenant-kolonel Vermeulen Krieger was naar Batavia over- geplaatst; de majoor De Quay werd aangewezen als zijn vervanger, zoo in het civiel en militair commando der Bovenlanden als in het bevel over het le bataljon infanterie, en vertrok weldra naar Fort van der Capellen, waar hij den 12 Maart den dienst aanvaardde. Met De Quay ging derwaarts de kapitein De Teau, die in last had den Ali Bassa „met een zacht lijntjer naar Padang te brengen. Deze Ali Bassa had, na Elout’s vertrek, eene hoogst ongepaste houding aangenomen...... en men had hem laten begaan, volgens den stelregel in staatkunde van laisser faire, op oogenblikken dat poging tot redres het kwaad zou verslimmeren; en men greep uu het voorwendsel aan dat hij nog meer Javanen moest gaan werven, om hem naar Batavia te doen vertrekken. Na zijn vertrek kwamen achter-volgend nog zoovele, en zoo duidelijke blijken van zijne verstandhouding met de bevolking tegen het Gouvernement aan het licht, dat te dien opzichte geen twijfel kon overblijven bij hengadie de zaken wel kennen en wel willen kennen nicht. Ter juiste beoordeeling, ook in verband u De Stuers later (I bl. 189) heeft nw niet overbodig hier mededeeling te doe beschikbare officiele stukken omt, Bassa en diens verantwoording gel Elout had aan den Ali feesten kon vieren in Lintown roejoeng Aangezien de re, Maar nauwelijks was HE in verband met onze aanf het Instituut van 1888, SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 173 hem zal vergunnen meer troepen voor zijne barisan aan te werven, heft er op aangedrongen, zich door den pangeran Koesoemo Negoro te doen vergezellen. Ik zou dit, om geen achterdocht bij den Ali Bassa te verwekken, onder deze omstandigheden toch niet hebben kunnen weigeren; maar de kapitein De Leau zal Uwe Excellentie omtrent het karakter van dien pangeran veel kunnen opgeven, “t geen het ook wenschelijk maakt dat hij vooreerst niet naar Sumatra terugkeere. „Aur grands maur, de grands remèdes. Ik zie waarlijk geen ander middel nu, dan den Ali Bassa eene reis te laten doen naar Holland. Men kan het zeer wel zeggen, dat hij moed en trouw jegens het Gouvernement heeft aan den dag gelegd, maar dat het hem nog ontbreekt aan beleid en menschenkennis; dat men hem die wil doen verwerven door eene reis naar Europa, waartoe ik geloof dat hij wel zal genegen zijn. „Daar zijn eenige punten, die de Ali Bassa niet wel kan goed maken, of omtrent welke hij zich nimmer naar behooren kan ver- antwoorden : le. Hij wist, dat de regent van Pagarroejeeng gereed gestaan had om het voorbeeld van Bondjol te volgen, dat deze regent reeds vele maanden vroeger brieven had geschreven aan de Kngelschen (waarschijnlijk van Singapore) om hunne hulp in te roepen tegen ons. Hij wist dat ik vruchteloos werkte, toen ik trachtte den regent weder aan mijne zijde over te halen, ofschoon deze veinsde, over- gehaald te zijn. Mij wist ook, dat de regent vijanden had, die men nu veeleer moest trachten tegen hem op te zetten dan voor hem te doen bukken. Ik schrijf aan den Ali Bassa bij tijds, dat hij de feestdagen niet te Pagarroeje, Wel in de J, Kota’s of Lintou vieren zou, om niet den regent in zijne pretensiën te sterken. De luitenant-kolonel Vermeulen Krieger geeft dat, bij zijne komst te Fort van der Capellen, mede aan hem te kennen, en schrijft mij daarover. Doch toen vreesde ik, dat onheil mocht ontstaan uit misverstand tusschen den luitenant-kolonel Krieger en den Ali Bassa, en ik meende het beter, den laatste zijn gang te laten gaan. Mij het dit echter om geene andere reden gedaan — en het was niet meer noodig om rust te behouden, want dàÀrvan waren wij reeds zeker, dat het plan om zich te ontdoen van de Europeanen nu vooreerst niet zou doorgaan — dan om voor zich zelf, buiten ons, te werken. Dat wil zeggen, dat hij, opgewonden door fanatisme gedeeltelijk, en gedeeltelijk door te verre gaande ambitie, zich reeds sterk genoeg achtte om alleen de bovenlanden te beheerschen, mits wij de Ambatjang bleven bezetten. Spoedigste overreenkomst naar hier een einde aan zulk een onzeken en neteligen staat van zaken kan maken als waarin wij hier op oogenblik verkeeren, terwijl, naar mijn gevoelen, U alleen, door Uw: langdurigen en dagelijkschen omgang met den Ali Bassa, in staat zijn geheime voornens te doorgronden. En den volgenden dag schreef kapitein Van Ochsee, van Fort Kock, dat men te Fort van der Capellen den 12-ponder naar boven h fort heeft gebracht, de stukken altijd geladen en de troepen in het fc houdt, in een woord openlijk doet blijken dat wij achter de geheim: zijn en ons, in het oog van den inlander, in de grootste benauw heid bevinden, zoodat de regent nu ook wel zal merken dat 1 verraden is en mogelijk zijn plan zal doorzetten... Duidt mij ni ten kwade dat ik U dit meld en U verwittig dat Uwe tegenwoc digheid te Fort van der Capellen van groot belang is....” Van deze drie brieven gaf Elout (missive van 22 Febr. 1833 | C geheim) kennis aan den Gouverneur-General. Uit die stukk: bleek, zoo Schreef hij, wat er gebeurd was, en 7ook tevens dat. luitenant kolonel Vermeulen Krieger zich uit de zaak, zooals zij to stond, niet heeft weten te redden, maar veeleer aanleiding hee gegeven tot mistrouwen aan den Ali Bassa. Uwe Excellentie ke den inlander, en weet dat niet veel noodig is om hem dit mistrouw: in te boezemen. Tk schreef oogenblikkelijk terug dat ik, wel is waa liever gezien had dat de Ali Bassa het poeasa-feest in Lintou of L kota’s vierde, maar dat, nu hij zich eenmaal te Fort van d Capellen vertoond had, ik het beter oordeelde hem zijn gang laten gaan. Elout meldde verder dat hij zoude trachten, den Ali Bassa na Batavia te zenden, ven ik hoop nog al — voegde hij er bij — c de kapitein De Teau eerst, en verder ik, hem van verkeerde den beelden zullen kunnen terugbrengen voor zoover die bij hem hebb postgevat. Nader bericht en advies zond Klout bij zijn missive la, B. € 2 Maart 1833, toen de koloniale schoener Circé naar Batavia vertr met den Ali Bassa aan boord. In dien brief komt o. a. het ve gende voor: „De kapitän De Teau, die den Ali Bassa vergezelt, zal U Excellentie omtrent hem en zijn gehouden ge niet alleen, me omtrent vele andere punten ook nog eene menigte bijzonderhed kunnen opgeven „De Ali Bassa, vertrekkende in het denkbeld dat Uwe Excellen SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 173 hem zal vergunnen meer troepen voor zijne barisan aan te werven, heft er op aangedrongen, zich door den pangeran Koesoemo Negoro te doen vergezellen. Ik zou dit, om geen achterdocht bij den Ali Bassa te verwekken, onder deze omstandigheden toch niet hebben kunnen weigeren; maar de kapitein De Leau zal Uwe Excellentie omtrent het karakter van dien pangeran veel kunnen opgeven, ‘t geen het ook wenschelijk maakt dat hij vooreerst niet naar Sumatra terugkeere. Nur grands maux, de grands remèdes. Ik zie waarlijk geen ander middel nu, dan den Alt Bassa eene reis te laten doen naar Holland. Men kan hem zeer wel zeggen, dat hij moed en trouw jegens het Gouvernement heeft aan den dag gelegd, maar dat het hem nog entbreekt aan beleid en menschenkennis; dat men hem die wil doen verwerven door eene reis naar Europa, waartoe ik geloof dat hij wel zal genegen zijn. Daar zijn eenige punten, die de Ali Bassa niet wel kan goed maken, of omtrent welke hij zich nimmer naar behooren kan verantwoorden : lo. Hij wist, dat de regent van Pagarroejeeng gereed gestaan had om het voorbeeld van Bondjol te volgen, dat deze regent reeds vele maanden vroeger brieven had geschreven aan de Engelschen (waarschijnlijk van Singapore) om hunne hulp in te roepen tegen ons. ij wist dat ik vruchteloos werkte, toen ik trachtte den regent weder aan mijne zijde over te halen, ofschoon deze veinsde, overgehaid te zijn. Hij wist ook, dat de regent vijanden had, die men hu veeleer moest trachten tegen hem op te zet ten dan voor hem te doen bukken. Ik schrijf aan den Ah Bassa bij tijds, dat hij de feestdagen niet te Pagarroejeeng, wel in de LL Kota’s of Lintou vieren zou, om niet den regent in zijne pretensiën te sterken. De luitenant-kolonel Vermeulen Krieger geeft dat, bij zijn zijn komst te Fort van der Capellen, mede aan hem te kennen, en schrijft mij daarover. Doch toen vreesde ik, dat onheil mocht ontstaan uit misverstand tusschen den luitenant-kolonel Krieger en den Ali Bassa, en ik meende het beter, den laatste zijn gang te laten gaan. Hij het dit echter om geene andere reden gedaan — en het was niet meer noodig om rust te behouden, want dàrvan waren wij reeds zeker, dat het plan om zich te ontdoen van de Europeanen nu vooreerst niet zou doorgaan — dan om voor zich zelf, buiten ons, te werken. Dat wil zeggen, dat hij, opgewonden door fanatisme gedeeltelijk, en gedeeltelijk door te verre gaande ambitie, zich reeds sterk genoeg achtte om alleen de bovenlanden te beheerschen, mits wij de Ambatjang bleven bezetten. 174 SUMATRA’S WESTKUST VAN 1833—1835. 20, Hij kan nimmer uitcijferen, hoe hij, mij toen schrijvende, mij noemde zijn broeder, terwijl hij mij altijd vroeger zijn vader noem de, en zich-zielven een anderen naam gaf nl. dien van Mohammed Ali Bassa, in plaats van Ali Bassa Prawiro Dirdjo. Dit punt zal Uwe Excellentie, in een inlandsche zaak, voor niet gering houden. 30. Hetgeen hij den luitenant-kolonel Krieger heeft gezegd van den invloed, dien hij zou hebben op onze Boegineesche soldaten, is ook nimmer door hem goed te maken, en hij is zeer verlegen met eenig antwoord als men hem daarover spreekt. Ik, hem daarnaar vragende, heb mij natuurlijk moeten houden alsof het een misvernd van den luitenant-kolonel Krieger was geweest. 1 Wij hebben het origineel van den hier bedelden brief — uit de nagelaten pappieren van den heer Elout — voor ons liggen en in Latijnsche letters over-bracht. Hij luidt als volgt: „Bahoewa soerat ini datang deri toewan poenja soedara toewan Machmoed Ali Basja Abdoel Moestaphi jang sekarang ada di Pagarroejeeng djoewa adanja di sampejkan datang soedara sahaja toewan kolonel Elout serta sahaja kirim tabeh jang banjak-banjak sama sahaja poenja soedara toewan kolonel Elout jang sekarangada di Padang djoewa adanja. Sjahadan deri pada itce sahaja kasih bertahoe datang kapada sahaja poenja sahaja sekarang kini sahaja dapnt chabar deri Toewankoe nan Tjerdik, sekarang Toewankoe moeda soedah mati. Akan tetapi kami soedah nasih bertah bekin baik deri negeri Bondjol pekoempoelan kini pitjah pagarannja sebab matinja Toewankce nan Moeda. Tersoerat di Pagarroejeeng kapada malam rebo 24 ramedan tahoen Ija tarich als enat 1248. MACHMÈED ALI Basja. Voor de lezers, die de Maleische taal niet machtig zijn, voegen wij hierbij de volgende vertaling: Deze brief is door Mijnheer’s broeder, den heer Mahomed Ali Bassa Abdoel estaphi, die thans te Pagarroejeeng is, gericht aan mijnen broeder den heer ut, en ik zend vele groeten aan mijnen broeder den heer kolonel Elout die nu te Padang is. Voorts geef ik kennis aan mijnen broeder, dat ik bericht heb ontvangen van Toewankoe nan Tjerdik dat Toewankoe Moeda nu overleden is. Nu heb ik orders gegeven aan Toewankoe nan Tjerdik en hem gelast dat hij de zakeu in Bondjol moet regelen, waar de band, die de menschen bijeenhield, verbroken is door den dood van Toewankoe Maeda. Geschreven te Pagarroejoeny op dinsdagavond, den 24eu der maand Ramedan van het jaar 1248. MOHAMMED ALI BASSA. Wij merken hierbij op, dat de onderteekening van het origineel klaarblijkelijk van eene andere hand is dan die van den schrijver des briefs, (Very. beneden de verantwoording van den Ali Bassa, sub 7°). SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 175 Met de barisan — en zulks zal de kapitein De Leau mondeling heter kunnen uitleggen — zal men alles kunnen doen wanneer de Ali Bassa en pangeran Koesoemo Negoro niet terugkomen. De vrouwen zullen zullen zich bij hare mannen kunnen voegen, waarnaar van weekszijden sind lang verlangd is, maar wat de Ali Bassa hun nooit wilde toestan. De merschen zullen in ’t algemeen hunne soldijen en vivres- gelden genieten, die hun nu voor ruim de helft worden ontvreemd. En met dit al zou ik wenschen dat de Ali Bassa, die toch ook wezenlijke diensten bewezen heeft, niet ongelukkig werd gemaakt, — maar ik durf bij herhaling Uwe Excellentie voor te stellen, hem de ridderorde te doen ontvangen uit handen van Z. M. zelven. Ik ben ook overtuigd, dat een paar jaar verblijf in Europa hem geheel Ged zal maken, alle grillen voor goed uit zijn hoofd zal brengen; en dan kan men nader met hem doen wat men wil. Maar nu zou hij bij eene vroegere terugkomst hier hoogst gevaarlijk kunnen zijn of worden, en men is niet meer meester om de zaken dan zulke wending te geven als men wil. Om hier nu te doen wat men wil, moet Uwe Excellentie-zelve komen; doch den Ali Bassa medebrengende, zouden daardoor, en dit is sterk maar waar, de handen van Uwe Excellentie-zelve bonden zijns…. De Circé, die dezen brief en den Ali Bassa overbracht, kwam _ reeds den Jen Maart te Batavia aan. Den volgenden dag werd eene vergadering van de Hooge Regeering gehouden , waarin de Gouverneur- Generaal Van den Bosch mededeeling deed van de ontvangen be- richten, loopende tot 2 Maart 1833 en over de zaak vrijpelijk ge- delibereerd werd. Bij Resolutie in Rade van 8 Maart 1833, no. 1, werd daarop besloten : | lo. rte bepalen, dat onmiddellijk bij brief van den Gouverneur- Generaal aan den Alt Bassa zullen worden medegedeeld de tegen hem ingebrachte beschuldigingen, ten einde zich daarop te verantwoorden, en dat hij inmiddels in verzekerde bewaring te Batavia zal worden gesteld; 20. valhier aan te teekenen dat tot de executie van het voren- staande de vereischte orders door den Gouverneur-Generaal zullen worden gegeven, zijnde de hiervoren vermelde punten van beschul- diging vervat in de volgende missive: „Deze brief wordt geschreven door Zijne Excellentie den luitenant- be Volgr IV. 12 76 SUMATRA’S WESTKUST VAN 1833—1835. General, Gouverneur-General van Ned. Indië, Johannes Van den Bosch, aan den Ali Bassa Prawiro di Redjo, om aan denzelven tennis te gven: „dat hij luitenant-general, Gouverneur-General, berichten ont-angen heeft van Sumatra, welke beschuldigingen en klachten in-ouden tegen hem Ali Bassa, over zijne handelingen aldaar, namelijk: vdat hij, Ali Bassa, de bevelen, en de hem bekende bedoelingen ran den luitenant-kolonel Elout niet behoorlijk heeft nagekomen, n dus uit het oog verloren heeft de betrekking, waarin hij tot het Nederlandsch Gouvernement staat; „dat hij, Ali Bassa, tegen de uitdrukkelijke bevelen aan van ge-nelden luitenant-kolonel, zich bij den Jang dipertoewan van Pagar-oejoeng gevestigd heeft, dien hij wist dat het Nederlandsch Gouverneur-General genegen wist gevierd n plaats van in de IL kota’s of te Lintou; „dat hij, Ali Bassa, zonder daartoe bevoegd te zijn, bij die ge-egenheid door de toewankoe’s en pan Grosse der Bovenlanden, den „ed van getrouwheid aan hem, als opperbevelhebber dier landen, ieeft doen afleggen; „dat hij, Ali Bassa, dararbij verklaard heeft dat hij in het vervolg leen het oppergezag in de Bovenlanden, onder den titel van Radja Jjawa, Sultan Alam, zou voeren en dat, indien zulks niet door het Nederlandsch Gouvernement vrijwillig werd toegestaan, hij dan ge- nelde toewankoe’s zou helpen om de Nederlanders te verdrijven; „dat hij ook verklaard heeft, alsdan op zijnen invloed op de Boegi- \eesche soldaten te rekenen, en op hunne gehechteid aan hem; vdat hij, aan den luitenant-kolonel Elout schrijvende, hem, tegen le aangenomen wijze, broeder heeft genoemd in plaats van vader, jooals hij Ali Bassa te voren schreef, en zich-zelven ook nog, zonder laartoe bevoegd te zijn, een anderen naam heeft gegeven, nl. dien ran Mohamad Ali Bassa, in plaats van Ali Bassa Prawiro di Redjo; „op alle welke beschuldigingen hij, Gouverneur General, de ant- voorden en Ophelderingen van heut Ali Bassa verlangt, alvorens heut, ngevolge zijnen wensch, een gehörte kunnen verleenen. Geschreven in mind paleis te Batavia, den San Maart 1833. 30, enz. Op dit schrijven van den Gouverneur General verantwoordde le Ali Bassa zich bij het stuk, waarvan wij de vertaling laten ‘olgen : SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 177 Deze brief, vergezeld van vele groeten, komt van mij Ali Bassa Prawiro Dirdjo en wordt in allen eerbied aan den heer luitenant-Gouverneur-General van Nederlandsch-Indië, commandeur van de orde van Nederlandsch-Indië, die zeer verheven en verstandig is en die het gezag voert over alle eilanden en het geheele eiland Java. Ik geef kennis aan Uwe Excellentie dat haar aan mij gerichte brief van den Ssten dezer tot mij gekomen en door mij in ontvangst genomen is met allen aan Uwe Exc. verschuldigden eerbied; dat hij door mij geopend en gelezen is en dat ik den inond goed begrepen heb. Het heeft mij eenigszins verwonderd en onaangenaam aangedaan, dat men zich over mij bij Uwe Exc. heeft beklaagd, zonder dat ik schuld heb. Ten eerste wordt gezegd, dat ik de bevelen en bedoelingen van den heer kolonel Elout niet opgevolgd heb; Ten ten tweede wordt gezegd dat ik mij eigendunkelijk neergezet heb te Pagarroejeeng, in strijd met stelligen last van den heer kolonel Elout; Ten ten derde wordt gezegd, dat ik mij door den heer kolonel Klout gelast was; Ten ten vierde wordt gezegd, dat ik, zonder daartoe gemachtigt te zijn, de toewankoes en de panghoeloes in de bovenlanden be- Eedigd heb; Ten ten vijfde wordt gezegd dat ik mij wilde meester maken van bet oppergezag in de bovenlanden en den naam en tiel wilde aan- nemeri van Radja Djawa, Sultan Alam; Ten zesde wordt gezegd, dat ik mij wilde meester maken van bet oppergezag in de bovenlanden zou verjagen, met behulp van de Boeginesche soldaten; Ten zesde wordt gezegd, dat ik mij zoude uitgelaten hebben dat, wanneer het gouvernement niet inwilligde wat ik verlangde, ik de Hollanders van daar (uit de bovenlanden) zou verjagen, met behulp van de Boeginesche soldaten; Ten zesde wordt gezegd, dat ik mij zoude uitgelaten hebben dat, wanneer het gouvernement niet inwilligde wat ik verlangde, ik de Hollanders van daar (uit de bovenlanden) zou verjagen, met behulp van de Boeginesche soldaten; Ten zesde wordt gezegd, dat ik mij zoude uitgelaten hebben dat, wanneer het gouvernement niet inwilligde wat ik verlangde, ik de Hollanders van daar (uit de bovenlanden) zou verjagen, met behulp van de Boeginesche soldaten; Ten zesde wordt gezegd, dat ik mij wilde meester maken van bet oppergezag in de bovenlanden en den naam en tiel evende wordt gezegd, dat ik een brief geschreven heb an den heer kolonel Klout, waarin ik dezen niet, zooals gebrui-kelijk is, aansprak met vader, maar met broeder; So, ten achtste wordt gezegd dat ik mij in dien brief genoemd heb met een nieuwen naam, Mohammed Ali Bassa, en niet zooals ik gewoon was mij te noemen Ali Bassa Prawiro Dirdjo. Op al deze beschuldigingen word ik door Uwe Exe. gelast mij te verantwoorden. Deze nu is mijne verantwoorden. 78 SUMATRA's WESTKUST VAN 1833—1835. 1°, Ik ben mij niet bewust eenig bevel of eenige bedoeling van en heer kolonel Elout te hebben weerstreefd. Wat deze mij gelast eenige bedoeling van en heer kolonel Elout te hebben weerstreefd. 20, en 30. De heer kolonel Elout heeft mij gelast mij naar Pagar- oejoeng te begeven en mijne beste pogingen aan te wenden om door et doen van beloften, het aanbieden van geld of het geven van en feestmaal den regent gunstig te stemmen voor het gouvernement. Al wat U dienstig voorkomt; doe dit, al wat gij uitgeeft zal U ergoed worden: zoo sprak de heer kolonel Elout tot mij. In opvolging van dezen last, ben ik Woensdag den 22sten der aand Poeasa van Fort de Kock vertrokken. Ik reisde vijf dagen 1 kwam den 27sten derzelfde maand te Pagarroejoeng. Dadelijk ging k mijne opwachting maken bij den heer kolonel Krieger en deelde em mede wat de heer kolonel Elout mij gelast had. De kolonel ‘rieger zeide „dat het goed was.” Denzelfden dag nog, begaf ik ij naar het verblijf van den regent te Pagarroejoeng. Ik deed adelijk moeite om den regent voor het gouvernement te winnen; naar het duurde twee dagen voordat de regent en de zijnen aan rijn vertoogen gehoor gaven. Nog denzelfden dag-haalde ik den egent over om, na afloop van de poeasa, een sedakah (feest) te even, en verzocht ik den regent om al zijne hoofden en al degenen ie op denzelfden dag den lebaran met hem vieren bijeen te roepen n onder eede te doen beloven, dat zij, zoolang zij leefden, het vuvernement of zijne onderdanen niet zouden beoorlogen , noch groote f kleine moeielijkheden aan het gouvernement zouden aandoen. De egent en de zijnen waren genegen de bedoelde beloften af te leggen , n de regent beloofde alle toewankoes en panghoeloes bijeen te roepen p het bovenbedoelde tijdstip, hij zond nog denzelfden dag boden uit m de noodige oproepingen tegen den bepaalden tijd te doen, en gaf svens last om de noodige verblijven in gereedheid te brengen voor en die komen zouden. Op dien dag, den 28sten van de maand Poeasa , werd aldus overeen- komen, en ik gevoelde mij verheugd, dat het mij gelukt was te ewerken, dat er geen oorlog meer zou zijn. Den volgenden dag, den 29sten dier maand, ontving ik een ief van den heer kolonel Elout, waarin deze mij gelastte het est niet te Pagarroejeeng te geven, maar in de L Kota’s of te antou. Deze last bracht mij in moeielijkheid en ik wist waarlijk et wat er van worden kon, als ik den regent mededeelde, dat heer kolonel Elout verbood de sedakah (het feest) te houden. SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 179 [let kwam mij voor, dat de regent mij een gemeenen kerel zou noemen, die met beloften speelde en ik vreesde, dat hij weer opstand zou maken. Daar de kosten van de sedekah (het feest) gering waren en het gouvernement anders veel zou kunnen verliezen, achtte ik mij verplicht te zorgen, dat het gouvernement niet in moeilijkheden kwam en verliezen leed. Den Osten beantwoordde ik den brief van den heer kolonel Elout en schreef hem uitvoerig wat, naar mijn oordeel, de gevolgen zouden zijn, als de sedekah verboden werd, zoodat ik verzocht verschoond te blijven van het verbieden. En Ik heb gevolgelijk de lebaran en de sedekah te Pagarroejeeng gehouden. Dit is mijn antwoord op de 2e en 8e klacht. Ten vierde: Het is waar, dat ik de toewankoe’s en de panghoeloe's daar (te Pagarroejeeng) beëedigd heb, zonder dat ik daartoe speciaal gemachtigd was. Ik meende echter zonder bezwaar de beéediging te kunnen doen plaaats hebben, omdat de heer kolonel Eiout mij in den ruimsten zin gemachtigd had, alles te doen wat het gouvernement voordeel kon aanbrengen. Iet kwam mij goed voor de lieden te heëedigen en er spoed mede te maken, omdat wij, naar mijne meening, nog niet krachtig genoeg zijn om den oorlog te hervatten. En men kan niet zeggen, dat er vrede is wanneer de lieden nog niet beëedigd zijn. Nadatik de lebaran en de sedekah gehouden en de eeden afgegehen, en alles naar behoorean was afgloopeu, ontving ik een brief van den heer kolonel Elout waarin mij gelast werd om, nadat ik de sedekah gehouden zou hebben, onmiddellijk naar Padang te komen. Den volgenden dag ben ik van Pagarroejeeng naar Padang vertrokken en heb bij mijn aankomst aan den heer kolonel Elout alles gerapporteerd wat door mij verricht was. De heer kolonel Elout zeide: vhet is goed dat gij (Ali bassa) nu naar Batavia gaat om den gouverneur-generaal te vertellen hoe de staat van zaken hier is, gij kunt dan tevens spreken over het gebrek aan soldaten en hoeveel Javaansche soldaten gij nog verlangt. Ik antwoordde, dat ik met genoegen gaan wilde. Daarop ben ik herwaarts gezonden. Ten vijfde: [80 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. Er wordt gezegd, dat ik mij meester wilde maken van het opperrezag in de bovenlanden onder den naam en tiel van Radja Djawa, Sultan Alam. Ik heb nooit aan zoo iets gedacht En klein heb noort Nij zelven die namen gegeben: maar de heer kolonel Elout heeft le menschen opgestookt om mij zoo te noemen. Er waren nog dere namen die men mij gaf, sommigen noemden mij Radja Turkie, anderen Radja Iladji besar, anderen Wakil Nabi Mohammed ‘gemachtigde van den profeet Mohammed), weer anderen Radja Jahoedie (Koning der Joden) dan wel Mohammed Ali bassa De menschen deden zulks in hunne domheid. — Ik heb hiervan mede- ling gedaan aan den heer kolonel Elout en deze heeft mij gezegd, lat ik er mij niet aan moest storen en mij niet bezorgd moest maken over de praatjes van domme menschen. Daarom heb ik gezwegen. Ten zesde: Kr wordt gezegd, dat ik mij zoude uitgelaten hebben dat, bij- aldien het Hollandsche gouvernement niet inwilligde wat ik verlangde, ik de Hollanders zou verjagen met hulp van de Boeginee- sche soldaten. Dat is niet waar, de zaak heeft zich volyenderwijs toegedragen. Na den opstand van Bondjol, heeft de heer kolonel Elout tot mij gezegd: Wel, Ali bassa, wat is uw oordeel over de menschen hier; het blijkt dat zij het gouvernement niet gunstig gezind zijn. Zoudt gij, Ali bassa, in de bovenlanden durven blijven met uw legioen? Ik antwoordde, „Ik durf dit niet met mijne tegenwoordige macht. Wel durf ik het te ondernemen wanneer U de sterkte van mijn legioen vermeerdert met 3000 Javaansche soldaten. Ik wensch mijne sterkte zoo groot, omdat de menschen hier uitermate slecht zijn, en het land groot en zwaar bevolkt is. Dit slechts heb ik gezegd. Later ben ik gegaan naar een plaats Batoe Sangkar genaamd en heb daar den heer kolonel Krieger en den heer kapitein Hellwig ont Most. Met den heer Kolonel Krieger sprekende vertelde ik hem wat de heer kolonel Elout mij gevraagd en wat ik daarop gewantwoord had; waarop de heer kolonel Krieger zeide: „Uw antwoord was juist.” Ik zeide verder nog: „Wanneer er geen 3000 Javaansche soldaten zijn, dan kan men mij voorloopig Boegineesche soldaten geven, die later verwisseld kunnen worden, wanneer de Gouverneur-General Javaansche soldaten zendt.” Dit het ik gezegd. Naar het mij voorkomt, heb ik hierin niets kwaad gezegd. Had ik er kwaad in gevonden, dan had ik het niet gezegd want ik wilde mijzelven en mijne menschen (troepen) niet ongelukkig maken. 