Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Natar doet zich van de zeezijde niet onbevallig voor. Deze plaats ligt sop 0° 82’ 30” N. Br. en 99° 5’ O. L., binnen eene wijde, maar niet diepe, cbogt, aan den mond der gelijknamige groote rivier, die haar water ger sdeeltelijk van den zuidkant van het Sidoadoa-gebergte en gedeeltelijk van de verder oostelijk liggende hoofdketen ontvangt. De bogt of baai van Natar rwordt ten Zuiden gevormd door eene afgeronde, vlakke landpunt, Oedjong Rakit genaamd, en ten Noorden door de afgezonderde berggroep Boekit Karakarah. Op korten afstand ten N. O. van den Nederl. post, aan de wegter zijde der rivier, verheft zich een andere kleine berg of heuvel, die alleen met alang-gras is begroeid en in 't algemeen onder den naam van Boekit Natar bekend staat, doch waarvan de noordelijke kruin meer in Jhet bijzonder Boekit Bandera wordt bestempeld, omdat, tijdens de En- geelsche bezetting, een sein- en vlaggestok op deze hoogte stond. De En- ggelschen hadden in het jaar 1751 te Natar post gevat en er eene sterkte gebouwd. In 1825 is deze plaats, te gelijk met de overige Britsche be- smittingen ter westkust van Sumatra, aan het Nederlandsch Gouvernement Overgegaan. Van buiten heeft het ruime steenen fort aldaar een zeker Ontzagwekkend aanzien; doch van binnen is de indruk minder gunstig, „doordien de meeste gebouwen in een’ tamelijk ontredderden staat verkee- ren. Het garnizoen bestaat uit 60 tot 70 man. Naast het fort staan eenige door Europeanen bewoonde huizen en achter deze, tot aan den voet van den Boekit Bandera, inlandsche hutten. De eigenlijke Kampong Na- tar ligt echter aan de overzijde der rivier, op haren linker oever. Ver- melding verdient de bijzonderheid, dat te Natar eene menigte doosjes van gomelastiek worden gemaakt (vermoedelijk uit het melksap van de Ficus elastica), met aardige versieringen van buiten, welke in de door bereiding glanzig zwarte zelfstandigheid zijn ingedrukt. Deze doosjes worden, uit- hoofde van hunne vocht houdende eigenschap, gaarne en veel tot het bewaren van sirih-kalk enzv. gebezigd. | - Wij bestegen van den Boekit Natar de krun Bandera, de dette WL 340 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. meter hoog is. Reeds aan den voet van den heuvel, bij het huis vai Toeankoe, ziet men talrijke losse steenblokken van verschillende gro veelal scherphoekig en als door de branding afgescheurd en uitgex Dat aan den voet van dien kleinen berg eenmaal de zee heeft get bewijzen vooral de vaste rotsmassa's van koraal-gesteente, die men { menigvuldig aantreft. Overal langs de helling, tot op den top var! Boekit Bandera, steken voor het overige groote steenklompen, welligt : gelijks vaste rotsen van de eerstbedoelde steensoort, boven het hooge s uit. Vele daarvan dragen even duidelijke sporen van de werking desz slags, zoodat men aan eene opheffing van den grond, in verschillend ij perken, moet denken. Het gesteente, waaruit deze losse blokken, on als vaste rotsen, bestaan, is fijn korrelig, graauwachtig groer, en a de loupe beschouwd, als een mengsel van kwarts en eene swartgroest,s caächtige zelfstandigheid. Alhoewel het geen eigenlijk graniet is, sdi het nogtans tot deze rotssoort te behooren. Door trapswijze ontha die aan de oppervlakte der blokken plaats heeft, verkrijgt het geees eene bruinachtige kleur, en de granietische bestanddeelen komen dui ker voor den dag. Van gemelde heuvelkruin ziet men rondom, a! ren voet, een vlak moerassig land. Niet zeer ver in het N. N. 0.8 rijst het zware Sidoadoa-gebergte, met vier of vijf toppen van tusscha: 5000 en 6000 voet hoogte. Verder af en meer naar het O. toe, rekt zich, achter een anderen bergrug, de stompe kegelberg Serit-berapi, = wijl men op nog grooteren afstand, in het Z. O., den Goenong Pas ontwaart, en veel naderbij, de afgezonderde kustbergen , tusschen Ajete en de Soengi Batahan. Het naast ligt de heuvel Karakarah , die men \.! W. peilt. Hij vormt het noordeinde der bogt van Natar en schijnt s boven de 400, of hoogstens 500, voet hoog te zijn. Zijn voet strekt 2 zuidwaarts tot aan zee uit. Aan het zeestrand aldaar vonden wij een digt, graauwachtig groen! steente, met onduidelijke feldspath-kristallen, enkele mikroskopische kw stippen en ijzerkiespunten. Het heeft gelijkenis met sommige, door ! als melaphier vermelde gesteenten van Ajerbangi en het Padangsche | bergte. Er lagen tevens een gering aantal blokken van een congloma op het strand. Oppervlakkig geleek hekzäve op Aer wen dem B. Sike REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 341 loch volgens het onderzoek met de loupe behoorde het tot de steensoort ran den Boekit Natar. Zoomin langs de afhelling van den Boekit Kara- carah, als op het ten N. W. van daar, digt bij den uitstekenden kust- oek, liggende eilandje Kapetjong, ontwaart men naakte rotsen. Natar was altijd, en is nog steeds, wegens zijne ongezondheid berucht. De meeste Europeanen worden er, na een korter of langer verblijf, door twaadaardige galkoortsen aangetast en gewoonlijk in het graf gesleept. De lampen der moerassen en de groote hitte in de middaguren, bij de opene igging der huizen, zijn daaraan voornamelijk schuld. De gemiddelde warmte is te Natar maar weinig hooger, dan te Ajerbangt n te Padang. Zij bedraagt 4/,, meer, of tusschen 20° 2 en 20° 3 Reaum. == 25°2 en 25° 4 centigr.). Daarentegen is het maximum grooter en het ninimum kleiner. De navolgende waarnemingen wijzen op tweeërlei aard le veranderingen der temperatuur aan. Es E : WEÊRSGESTELDEEID. gustus 1...| 2 ‘snamidd..| 24° 5| 20° 2| 4° 3| Helder, zwakke zeewind. Wossscce 3 PY 23° 6] 19° 6] 4° 0| Minder helder, sterke zeewind. W#.eeedeeo| 6 ‘smorgens.| 17° 8 pn _— Helder, stil, Wosccees 7 ’ 18° 1} 17° 4) O9 7 . ow _ Weneeece 8 « | 193] 182! 1e 1| # swakke landwind. Desso. 10 230 1| 20° 3} 209] » weinig zeewind. Wevsncce 1 ” 24° 1 20° 6} 93° 5 „ zeewind. Weovccace 12 ‘smiddags.| 240 4] 20° 6| 3° 8 nd ” Wocseces 1 ” 24° 7| 20° 6; 4° 1 ” ” P.cveces| 3 4 24° 1] 20° 6; 30 5 Ld a Pevccecce 4 ” 23e §| 200 1}; 3° 4 ” ” Moccccee| & 9 22° 6} 19° 7}; 29 4 # In de maand April 1888 werd te Natar eene groene wijnflesch door de © aangespoeld met een’ brief er in, gedagteekend van de klippen Luci- ara, tusschen Amboina en Wetter, en geschreven in Mei of Junij van het yorgaande jaar, door. den gezagvoerder van het gestrande oons 342 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. ‘Willem de Eerste’ Deze flesch is klaarblijkelijk gedurende de Oostum, òf door de straat Sunda, òf door de straat Malakka gedreven, en verues in de West-moeson, door den zeestroom, naar de Westkust van Suma Kort voor ons vertrek van Natar bragt ons een inlander een’ tsi van zwavelkies, ter grootte van nagenoeg l centimeter, en afkensty e Ajernanali, op den weg naar Mandaheling. Soortgelijke kristallen daar .menigvuldig voorkomen in een zwart gesteente. De met de hoofdketen zamenhangende westelijke bergmassa Sidos strekt hare jukken of ruggen niet geheel tot aan den zeeoever uit. haren guider voet stroomt de rivier van Natar of Batang Linges en langs haren noordkant de Batang Taboejong. Het vlakke ea westelijke voorland wordt slechts hier en daar door kleine, afg kustheuvels afgewisseld, even als zuidelijk van Natar, bij de uithoekab tahan, Toean, Batoe-balajar en Sikarbo, in de omstreken van Ajeky Oek liggen lange de kust, tusschen Natar en Taboejong , verscheiden tt eilandjes. Gehuchten echter vindt men tusschen die oorden ter ast nood een of twee. Bij den klippigen Oedjong Taboejong zijn de kustheuvels onge voet hoog en hunne hellingen dalen meestal steil, soms met roe bruine rotswanden, in de zee af. Aan den oever zijn de rotsen g® lijk sterk door de branding aangetast, en nu eens meer thonsteen- d & ferachtig, en dan weder meer conglomeraat-achtig. De roodachtige, th massa is dikwerf van kleine kwartssnoeren doortrokken , en, op onde dene plaatsen, laagvormig verdeeld. De rigting der lagen gaat mu: N. W. naar het Z. O., bij eene steile N. O. of nagenoeg loodregte hel somwijlen hellen (fallen) de één of meerdere voet dikke lagen nar Z. W. Zij zijn ontwijfelbaar van neptunischen oorsprong , doch hebba# de werking van het onderaardsche vuur groote veranderingen ondergss Van den hoek van Taboejong tot aan de kustbergen Boekit Lang! de nabijheid der baai van ‘Tapanocli, is het uitgebreide vlakke w allerwegen met bosch bedekt en zeer weinig bewoond. Drie asnssl¥ rivieren doorstroomen, in eene westelijke hoofdrigting, die onhkorbap® wildernis, namelijk de Batang Singkoeang, of Batang Gadisé _ Batang Batoe-moendam, ook Batang Sikoenar genaamd, 0! i REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 343 Batang Taro of Toroe. De laatste en grootste dezer drie heeft hare wwonnen in het hart der Battalanden, in de distrikten Silindong en Sipi- ok. Haar mond is eenigzins verzand en haar stroom tamelijk sterk. Drie degen haar opvarende, komt men aan de kampong Hoeraba, van waar ecn weg, in eenen dag, naar Sisoendoeng voert, en vervolgens van daar naar de poorden van de Batang Sikoenar of B. Batoe-moendam, die twee lagreizen van haren mond bevaarbaar is, en haar meeste water uit een meer ontvangt, Dano Sihai of Laut Tingal genaamd. De stroom der ivier Batoe-moendam is, in de lagere gedeelten van haren loop, zwak, zaar mond vrij smal, maar diep, zoodat inlandsche vaartuigen van 6—8 zojan's inhoud er in kunnen komen. Van meer belang nog, dan deze ri- ‘ier, is de Batang Gadis of Singkoeang, die schier al het water uit — set groote, met de hoofdketen evenwijdig loopende dal van Mandaheling m Beneden-Angkola in den westelijken Oceaan afvoert. Volgens het seg- gen der inlanders zoude de Gadis zes of zeven dagreizen voor prahoe's be- raarbaar wezen, zijnde zij door den hydrograaf Osthoff drie dagen, van le kampong Singkoeang, opgevaren en hare oevers goed bebouwd: en sterk yewoond gevonden. rotswanden bevatten somwijlen min of meer groote en diepe holen, tas eetbare zwaluwnesten gevonden worden. Vroeger was een Engelsch pu op Poeloe Ilir gevestigd. Op den vasten wal, tusschen de monden der rivieren Gadis ea Ta verheffen zich, achter het tamelijk hooge en drooge zeestrand, hier aie kleine heuvels, met insgelijks witachtige sandsteenrotsen. Het laagst ti men altijd een grof kwartsrijk zandsteen, en boven dit, fijner zandsteen mergel. Langs den achterkant van den heuvel Batoe-moendam, su regterzijde der rivier van dien naam, ontdekt men ook verscheidene die aan honderden viedermuizen ter huisvesting verstrekken en waarja sterke ammoniakreuk komt, waarschijnlijk van de drekstof dezer visgsb zoogdieren afkomstig. Aan den zuidelijken voet van genoemde keel ligt op het zandige strand, niet ver van den mond der Bataag har moendang, eene kleine kampong. — Noordelijk van het kusten Batoe-moendam, ziet men nog eene lage heuvelgroep, en verder mu waarts vertoonen zich de Langkap-bergen, welke de baai van Tapamdu Zuiden bepalen, en welker hoogste punt zich ongeveer 400 voet bore kr zal verheffen. Zij zijn met bosch bedekt’, tusschen hetwelk hier a én roodachtige rotsen doorschemeren, terwijl vele naauwe dalen hunm dt af hellingen doorklieven. De Baai van Tapanoeli, eene der ruimste en veiligste havens dre reld, is schier rondom door bergen ingesloten, aan welker voet slecht wr ‘nig effene grond, langs den zeeoever, gevonden wordt. Den noorder uit der baai vormt de Oedjong Batoe-boeroe, en den zuidelijken de + djong Batoe-mama, zijnde de laatste eene voortzetting der Langiy bergen.Haar ingang, tusschen de beide genoemde uithoeken , is ruim és mijlen wijd. Behalve de eilanden-groep Marsalah, die, op 8 of 9 seca afstands, westelijk voor de Tapanoeli-baai is gelegen, liggen in de basi ee een tiental kleine eilandjes verspreid; terwijl zij binnen haren omtrek, der 6 of 7 uitstekende hoeken, in even zoo vele bogten of kleine inhammt verdeeld wordt. Beginnen wij de optelling der gemelde eilandjes van ds zuidelijken hoek af. Eene groote zeemijl ten N. W. van dezen, of den & djong Batoe-mama, ligt het eilandje Sitoenkoes-nasi (Sugar-losí@ de Engelsche kaarten), en veel nader, noordelijk van dien Oedjong of ket REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. … 845 oek, Poeloe Bakar ; meer binnen de baai, onder haren zuider wal, gt het kleine eilandje Oengeh. Eenige mijlen ten Z. Z. O. van daar, f naar den ingang van de groote noordelijke bogt, verrijst voorts Poeloe )ontjang-gedang, waarop noordwaarts, niet ver van elkander, Poeloe dontjang-kitjil en Poeloe Pandjang (ook Pontjang-Pandjang enaamd) volgen; terwijl digt bij den oever, in het N. en N. O. gedeelte er baai, nog de eilandjes Baloe, Pala en Siroendoet zijn gelegen. — n het westelijk gedeelte van Poeloe Bakar treden rotslagen voor den ag van een fijn korrelig, kwartsrijk zandsteen, welke steensoort onge- wijfeld het gansche gebergte om de Tapanoelie-baai zamenstelt. De rig- ing der lagen, welker dikte van 1 tot 6 voet of meer bedraagt, is op P. Jakar O. Z. O. en W. N. W., en hare helling N. N. O.; dus eenigzins fwijkende van de rotswanden der Langkap-bergen, alwaar de lagen meestal ene N. W. helling hebben, met de uiteinden (koppen) naar het Z. O. ge- igt. Deze omstandigheid, in verband met de zoo verscheurde gedaante der ‚aai, laat tot opheffing, verbreking en verschuiving der oorspronkelijke otsbedden besluiten. Alhoewel niet zeer vast van aard, biedt evenwel dit tandsteen betrekkelijk lang wederstand aan de verwering en ontbinding en s het uit dien hoofde zeer geschikt tot bouwsteen. Ook op Poeloe Sitoen- koes-nasi, welk eilandje wij wegens tegenwinden niet hebben kunnen be- roeken, ontwaart men soortgelijke zandsteensoorten. ° Poeloe Pontjang-Kitjil, waarop onze hoofdpost in de noordelijke ifdeeling van Sumatra’s westkust gevestigd is, heeft eene ovale gedaante, net eene kleine bogt aan den Z. W. kant; zijn omvang bedraagt ter naauwer- 100d eene halve zeemijl. Op den tamelijk hoogen en steilen zuidelijken oek van dit eilandje ligt zeer schilderachtig de Nederlandsche redoute of tiet zoogenaamde Fort van Tapanoeli, tot hetwelk men langs eenen trap pklimt, die door eenige stukken geschut verdedigd wordt. Buitendien is- et gansche eilandje met een hek van dunne pallisaden omgeven. Behalve le rots, waarop de redoute is gebouwd en nog een’ kleineren rotshoek en Zuiden, vertoont Pontjang-Kitjil een vlakken koraalpuin-bodem , begroeid net gras en eene hoeveelheid kokospalmen, die hunne sierlijke kroonen in. egelmatige rijen verheffen. De bevolking woont in bamboezen huizen, die n twee evenwijdig staande reeksen zijn gebouwd en meest uit winkcls be- QA 346 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. staan, waar versehillende scheepsbehoeften, versche en gedroogde mi rijst, kokosolie, vruchten enz. te keop zijn. Nevens de Malcische n ners vindt men er ook ettelijke Chinezen. — De zandsteen-lagen Gi eilandje hebben eene rigting van het O. naar het W. bij 15° hellings het N. Het gesteente is vrij vast, geelachtig of vuil wit; de boven: gen zijn meer mergelachtig, waarop alsdan, met name binnen de ris eene grijze, eenigzins bitumineuze thon wordt gevonden, en tusscha à en de bovenste aardkorst, eene slijkafzetting, die ongetwijfeld met ham steen uit de zee is opgeheven geworden. | Aan den voet der rotsen van den noordelijken kusthoek , of den Om Batoe-boeroe, heeft het zandsteen eene zwartachtige kleur, doordien he door het zeewater aangetast en dien ten gevolge ook minder vast i donkere kleur gaat echter spoedig in het brujnachtige en roodachiga en nog hooger in geclroode zandsteen-lagen, welker rigting van het £1 naar het N. N. W. loopt, met ongeveer 20° W. Z. W. helling. Det kens eene andere rigting (direction) en helling (inclinaison) der lagen De hoogste en meest uitstekende punten van do hoogste bergrij & vormen de Boekit Djembatobak en Batikala, welker toppaa de hoogte van 500 voet bezwaarlijk zullen overschreiden. De omstreken van Tapanoeli waren voorheen nog al sterk bevolks, door de invallen der Padri’s, die hunne strooptogten van Angkola « daheling tot hierheen uitstrekten, verminderde het getal der best aanmerkelijk. Velen van hen kwamen toen om; anderen werden se voerd an als slaven verkocht, en van de overigen verhuisden sons naar de noordelijke kuststreken of naar de naburige eilanden. Thus men binnen die fraaije baai ter naauwernood één of twee geregeld: & pongs aan, welker bewoners grootendeels Batak’s zijn. In elke kwe oefent een radja het bestuur uit, welke opperhoofden geheel omafhubt zijn van ‘elkander. In het Z. O. gedeelte der baai vindt men de lands Pinang-soreh, en achter deze, in eene Z. Z. O. rigting, is Loemoet£ gen. De rivieren van Pinang-soreh en Loemoet vereenigen zich nit! van den zeeoever en ontlasten hare wateren door éénen mond. Noordss van daar stroomen de Batang Bediri, Batang Siboeloean, Batang Sie Batang Tapanoeli en verscheidene kleincre rivieren. in de baai uit. VII. REIS VAN TAPANOELI NAAR HET BINNENLAND DOOR ANGKOLAH NAAR PERTIBI, IN PADANG-LAWAS, EN VAN DAAR TERUG NAAR PITJAR-KOLLING. | _ mna [ot aan de kampong Loemoek voesch wij mét cone sampas, een islandudh wotje, de rivier van dien naam op, die bij haren ‘mond ongeveer:@0 veut weed is en aanvankelijk zeer lage, moerseige eevers heeft, uifgezonderd ligt bij het stand, waar eetiige hutten van Batak’sche visschers stean. Jp de linker zijde van den riviermoad heeft het afstreomende zoete water, n vereeniging met den oploopenden vloed der zee, eene meer dan 400 schre- len zich langs het strand uitstrekkende en somtijds over één voet dikke aag van plantaardige, door den invloed, der sonnehitte en het zeewater swart zewordene en hier en daar half verkoolde stoffen aangespoeld, die met der tijd eeme brainkolenbedding zullen vormen. Mabij den. mond | is die laag het digtst en bestaat zij grootendeels wit verbsijzelde en vermolmde bia- deren, vermengd met zand en seeschelpen ; cenigzine verder af komen meer - geheele bladeren, stengels en vrachten van verschillende soorten daarin voor. Wij voeren in een kwartier war tot bij de zamenviosging der Ajer Pinang- soreh en Ajer Loemoet den vereenigden stroom op; ea vervolgden als- dan onze reis langs laatetgemelde rivier, die aanvankelijk 40-56 voet, breed is, doch weldra tot 20, of nog mindere breedte, vermindert. Hare oevers waren meest moerassig en met rhizophoren bedekt; doch waar de grond eenigzins drooger was, vertoonden zich nibongpalmen en andere boomsoor- ten, die eene ondoordringbare wildernis vormden, Semnopithecus cristabwe, deze minnaar der sombere en vochtige kustbosschen, vertoonde zich dik- werf in kleine troepen. Na de Ajer Lsoemoet een paar uren te sin oy- | QA* 348 REIZEN EN“ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. gevaren, hetwelk, wegens de vele in haar bed liggende boomstammen, a niet weinig moeite gepaard ging, begonnen hare oevers hooger te vari en lieten zij eenige malen een los zandsteen, in flaauwe, naar het m den hellende lagen, zien. Hare krommingen werden nu sterker, op | tamelijk hooge oevers lagen dikwerf ladang’s en zag men hier en dr soms 20 tot 25 voet boven den grond, in dorre of kale boomen hx staan, die veeleer op duivenhokken, dan op menschelijke verblijven m ken. Deze gonderlinge gewoonte van de veldhutten zoo hoog in de ki te bouwen, ontstaat uit de vrees voor de menigvuldige olifanten, x hier ronddwalen. … Toen wij verder kwamen, ontwaarden wij, te midden eener roodsiig kleiaarde, nu en dan rotsen van melaphter , gekenmerkt door groene at dere vlekken en over het geheel veel overeenkomst hebbende met sonst Emrapesche melaphieren, zelfs met zulke van Tirol en Lugano. „De huizen van de kampong Loemoet liggen vrij ver van elkander me wijderd. Dat van den Radja staat digt bij de rivier. Het rust op pas en is van hout gebouwd. Naast hetzelve staan nog drie kleinere bus, die met het groote door eene gemeenzame heining van Bamboe doer ue sloten zijn, door welke, op den hoogen en steilen oever der rivier, e naauwe bamboezen poort leidt. Onze Bataksche roeijers waren naauris aan land gestapt, of zij zetteden zich neder en begonnen om de center u hun pas ontvangen loon te spelen: een algemeene hartstogt bij dit» ders zoo phlegmatieke Maleische menschenras. Wij bemerkten hier een ni wapentuig, oemban genaamd, zijnde ‘een slinger, uit koorden van boom! gevlochten, waarmede steenen naar de olifanten geworpen worden om ! van de ladang’s te verjagen. Ook zagen wij te Loemoet een ruw mui instrament, dat het meest overeenkwam met de gambang kajoe der Mar jers en Javanen. Het bestond uit negen platte stukken ligt wit hout, 1 verschillende grootte, die aan een’ dunnen rottingstok geregen waren. 1 worden, even als de staven van de gambang, met kleine houten ham bespeeld, en de intervallen zijn ten naastebij dezelfde. De inwoners 1 dit dorp zijn afkomstig uit Mandaheling, vanwaar zij tijdens de invak der Padri’s gevlugt zijn. — De gerolde steenen, door ons aldaar in de rin gevonden, bestonden, behalve in zandsteenen ‚ welke tot de hoofdformst REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 349 dier streken behooren, in zwarte, bijna pechsteenachtige trachyten en enkele melaphierachtige gesteenten; voorts in graauw vetkwarts en geel jaspis. Of hier de zandsteenlagen reeds vóór of eerst na de opheffing der traclfy- ten en melaphieren zijn afgezet geworden, moeten latere waarnemingen be- slissen. Digt bij de kampong Loemoet stort zich eene kleinere rivier, Ajer Palabien, in de Ajer Loemoet; laatstgenoemde komt daar uit het O. en de Palabien uit het N. N. O. - Van Loemoet gingen wij te voet naar het dorp Garoga, dat in O. Z. O. rigting van Loemoet ligt. De weg voerde ons al dadelijk over de rivier, en na een groot half uur gegaan te zijn, er nogmaals over, als wanneer wij aan een’ heuvel kwamen, op welks hoek, ongeveer‘ 100 voet boven de rivier, de kampong Parangongo is gelegen. Onze koeli’s (lastdragers) wa- ren meest van daar en maakten derhalve hier halt. Wij wandelden in den tusschentijd opwaarts naar de kampong om haar te bezigtigen. Zij telt 16 huizen, die in twee rijen geplaatst en van eene. ligte pallisadering om- geven zijn. Hun bouwtrant is zeer eigenaardig. Zij rusten, even als aan het strand, insgelijks op palen, doch, hunne .wanden zijn lager en gaan trechtervormig naar boven toe uit elkander. Van het hooge dak is de nok verreweg het laagste gedeelte. Het huis van den Radja was van hout en van een hoog, vierhoekig, spitstoeloopend dak voorzien, naar de wijze der moekeën. Zwijnen, honden, geiten en hoenders liepen er in menigte om heen. De kleeding der mannen bestond eenvoudig in een stuk katoen, zwart met roode teekening, van eigen maaksel. De vrouwen en kinderen daarentegen hadden hals en armen versierd met ringen en snoeren van geel koperdraad en kralen van’ glas en schelpen, voornamelijk uit de hima (Tridacna gigas) vervaardigd. Kleine kinderen droegen ringen in de ooren van tin en geel koper, tot een gewigt van bijna een half pond zwaarte in iedere oorlel en soms tot 13 stuks toe. De vrouwen hadden ringen van de kima- schelp, of van ivoor, of wel rolletjes van bladeren in de ooren. Zelfs de jongere vrouwen toonden zich niet vreesachtig. Van Parangongo liep het smalle pad, dat wij volgden, aanvankelijk door hoog gras, tot aan den voet der noordelijke heuvels, die een gedeelte der voorste bergketen vor- men, en welker hoogste toppen ongeveer 500 voet hoog zullen zijn. Aan den Z. W. hoek dezer heuvels bevindt zich de kleine kampong, Do\o'se 350 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. matingi. Het pad slingerde zich vervolgens afwisselend op- en afne: over heuvelen en dalen, veelal door bosschen, tot aan de kampong Gang Ter hoogte, waar wij de Ajer Loemoet voor de laatete maal moesten der waden, noemen de inboorlingen deze rivier Ajer Ongoleh, mq a niet ver daarvan verwijderd liggende kampong van dien naam. In kr bijheid dezer kampong troffen wij eone vrouw aan, die eem pas gelen kind op den rug droeg; zijn naauwlijks met dunne harea bedeki hoog werd aan de brandende zonnestralen blootgesteld, waaraan zich alsoo dr menschen reeds vroegtijdig gewennen. De mannen dragen daar ook sik hoofddoeken ; de vrouwen nooit, en evenmin hoeden. De heuvel, waarop de kamppag Parangongo ie gelegen, bestaat we zwart, korrelig trapgesteente, maeclaphierachtig, hoornblende bevattende hk soortgelijk gesteente, doch grijzer van kleur, troffen wij eenigszins lagerä de rivier Loemoet, waar wij haar passeerden, en voorts dikwerf, m de ronde stukken, tusschen het hooge gras aan. Langs den weg does | heuvelachtige land zagen wij er niets van in den rooden grond; dois de oevers der Ajer Garoga verscheen het weder, als vaste rots, in afpenmb massa's. Het echijnt het gansche gebergte langs den bovenloop de je Garoga en Ajex Loemoet samen te stellen, en tot onderlaag tc strekkae het: kustzandsteen van Tapanoelie. In het bed der Ajer Garoga bemerkt ss ondertusschen ook vrij menigvuldig gerolde steenen van graniet en geit alamede van frachyt, velkwarts en hoornlendeschiefer. Onder de grange kenmerkt zich vooral eene schoone grofkorrelige verscheidenheid, met mt feldspath. | De midden im het bosch op eene stcile hoogto liggende kampong & roga bevat een twintigtal ammoedige huizen van den bovenbeschreven boet trant, en die insgelijks twee rijen vormen en door cene heg van pesisó omgeven zijn. Wij begaven ons naer het laatste, op den hoek staande kes zijnde een rondom open en openbaar gebouw (bali), in welk eenige Wijs koppen met huid em haar en tijgervellen te pronk hingen. Men had a verhaald, dat er ook menschenschedels van opgegetene misdadigers k waard werden, waarvan wij echter niets bemerkten. In den bak w moetten wij een ondergeschikt dorpshoofd , cen norschen kerel , van cea vr trouwen inboezemend uiterlijk. Hij beantwoordde ter naauwernood omt REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 351 groet, en wilde zich in geen bepaald onderhoud met ons inlaten, totdat de Radja was gekomen, die zich in het naburig bosch bevond om hout te kappen. Middelerwijl boden wij onsen stunrschen geselschapper een glas brandewijn, benevens eene cigaat aan, welk een en ander door hem werd aangenomen. Het dof gekraak van een’ vallenden boom liet sich weldra hooren, en kort daarna verscheen de Radja: cen uitgemergelde, stier- oogige amphioen-schuiver, wiens bovenarmen niet dikker waren dan onze pistolen. Hij naderde ons, zonder te groeten, en sprak zeer weinig. Hij beloofde ondettusschen koeh’s to züllen levereh tot aan de naaste, ongeveer 2 uren van daar verwijderde kampong Tapellong; doeh niet verder. De bewoners van Garoga tn Tapolloag (Si Tapollong; ook Sitampol- long, door de inboorlmgen genoemd) stammen vam Tobah af. Zij zijn in het algemeen eenigzins grooter dan de Mandahelingers, tarmelijk slank van gestalte, vooral wat de mannen betreft, hebben donkere, wilde geleatetrek- ken, smalle hoofden en een’ stompen nieus. Bij de kinderen vielen ons in het oog hunne bijzonder dikke buikeh: een verschijnsel, dat wij ook bij vele vrouwen daat opmerkten, terwijl dese buitendien een betrekkelijk for schen ligchaamsbouw en niets mindef dat betminnelijke gesigten vertoon- den. Mannen en vrouwen heddet een zwart stuk katoen om het lijf ge- slagen, dat tot san, of een weinig benede, de knieön afhing. De aarsien- lijkeren droegen aan elken arm eenen vig van ivoor of wit de kima- schelp geslepen. Schier alle trantieh hidden cette uit paudanusbladeren gevlochten strirsttsch onder cen hunner artten hangeéti , die tog dikwerf met witte koralen en kleine belletjes versierd was: Op eens wandeliny buiten het dorp Garoga, ontdekten wij verscheidene grufsteden, onder welke die van eenen bloedverwant van den Redja voornamelijt énte dplettendheld tot zich trok, De lnugwetpig vierhoekigt dardheevel Van dit graf war door lage, naatwelijks een halven voet boven den grond uitstekende. pintaggalén afgeperkt. Op de vier hoeken vethieven sich eigenaardige menschonhoofion van andethalven voet lengte, uit het grófktadige heat, digt boren den wortel, van den pimamppalh gesneden er met Witte sleenen, dot dogen: opgeschikt; terwijl boven ieder van deze zonderlinge borstbeelder een laugs bambdesstok geplaatst was, riet een Klein ongelifksijdig drichvekig wit vlanpetje. Op het graf zelf fag cen gebroken tafelbord en een kopje. Vóór hetariee sand, / 352 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. in schuinsche rigting, een omtrent 7 voet hooge paal, waaraan, ter het van ongeveer 8 voet boven den grond, de hersenpan met de hore eenen buffel vastgehecht was; aan een’ der hoorns hing een waterbamims Boven dit. schedelstuk zag men de onderkaak des buffels, en voorts dw boven nog 16 onderkaken van varkens, waarvan de grootste ondena « naar boven steeds kleinere hingen ‚ tot aan die van een klein biggetje } punt eindelijk van den paal was met eene pluim van zwarte palmrech (indjoek) versierd. | Tegen den avond hadden zich ruim een honderdtal Batak’s bimaa buiten om de bali verzameld. Leelijke, dikke vrouwen met dikbuikige deren staarden ons nieuwsgierig aan; doch er was geene eigenlijke mek of dartelende vrolijkheid onder dien woesten hoop volk te bespeures [+ dergeschrei en zwijnengegrom waren de heerschende toonen , die men bak De magere Radja zat naast ons op de bamboezen vloer en wisskks en dan, door tusschenkomst van eenen Maleisch sprekenden Batak, ee woorden met ons; doch hij scheen meer behagen te scheppen in zijne oi pijp, dan in ons gesprek, dat hem klaarblijkelijk weinig belang inboesak Des anderendaags, zijnde den 238°" Augustus, togen wij naar Tai long. De weg liep langs en elk oogenblik over de Ajer Garoga, nuk Z. O., en vervolgens, een kwartier uur gaans, naar de hoogte in O. rigus Tusschenbeiden moesten: wij honderden schreden ver tot aan den buik dc het water der rivier waden. Onze Bataksche koeli’s ontdeden aa ra hun eenig kleedingstuk om het midden van het lijf, namen het op d schouder en gingen geheel naakt. De kampong Tapollong ligt 101 meter boven de zee; dus juist > hoog, als de heuvel bij Natar zich verheft. Het is slechts een klein, & lendig gehucht, dat uit een twaalftal hutten bestaat, waarin men ter nat wernood regt op kan staan. Toch ontbreekt het er niet aan varkens, ¢ eene soort van gezondheidspolitie hier uitoefenen, daar de waterplaats t ver verwijderd is en de grond, onder de huizen, schier overal tot mesthé bij de Batak’s verstrekt. De Radja ontving ons vriendelijk, maar ks ons de benoodigde koeli’s niet voor den volgenden dag bezorgen, 2004 wij verpligt waren, al weder een dag aan het wachten op te offeren. D opperhoofd bood zich aan om zelf mede te gaan, ten. einde den Ker REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. . 4903 ndant van Pitjar-kolling na te vragen wegens ettelijke slaven, die sc- + lang te Tobing terug gehouden werden. De man was voor het ove- e slecht en morsig gekleed. Eenen in het Bataksch geschrevenen brief, n wij van den Kommandant van Tapanoelie voor den Radja van Tapol- \g hadden medegebragt, kon deze slechts met moeite lezen en nog slech- verstaan. Hij zeide, dat het weder eene andere taal was, dan de zijne. e brief was door den Radja van Sibogah geschreven, die insgelijks van bah afstamt. — De hitte was op het middaguur aanmerkelijk. Onze hon- rddeelige thermometer teekende in de schaduw 30° 4. Het gesteente der ogte, waarop Tapollong ligt, vertoont een grof korrelig melaphter, maar t duidelijke kristallen van glanzig feldspath. Tegen den avond beklom- m wij een’ naburigen heuvel in het N, Het punt van vereeniging van Ajer Garoga met de Batang Taro peilden wij 4. Z. W. van daar. De md van de Batang Taro lag ongeveer Z. W. 4 W. achter lage bergen, > welligt allen met de Langkapbergen zamenhangen. In twee dagen zal mn, te voet gaande, tot aan het strand bij den mond der Batang Taro nnen komen; doch met eene sampan die rivier afzakkende, in éénen dag. ar, waar de rivieren Garoga en: Taro zamenvloeijen, breidt zich eene kte uit, die in het wijde dal van de Batang Taro overgaat. Zuid- arts ontwaart men lage bergketens, welke de stroomgebieden der Taro Sikoenar van elkander scheiden; terwijl naar het Z. O. en O. Z. O. het zigt beperkt wordt door eenige nabij gelegene kale hoogten, die met a heuvel, waarop Tapollong ligt, zamenhangen en het Z. W. uiteinde rmen van het gebergte tusschen de Ajer Garoga en de Batang Taro, vor het overige scheen geen der zigtbare. toppen, zoo in de nabijheid als de verte, de hoogte van 1000 voet te bereiken. Den volgenden ochtend trokken wij naar Hoeraba of Oeraba , een’ afstand n niet meer dan 5 uren gaans, doch waar wij, uit hoofde van den lang- men stap onzer koeli’s en hun menigvuldig uitrusten, eten en drinken der weg, eerst met het vallen van den avond aankwamen. Behalve de dja, vergezelde ons ook diens zwager, een tamelijk oud man, met zwaren, ds grijzen bakkebaard en baard, van welken laatste het midden in eene trent één voet lange trens gevlochten was. Zware baarden zijn anders de Batak’s schier even zeldzaam als bij de Maejers. Ouw weg 354 BEIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. ging dien dag meest door bosch. Dikwijls was het smalle voetpad sal door boomtakken versperd. Ladang’s troffen wij weinig aan. De voorz rivieren, die wij overtrokken, waren: de Ajer Pakoe, Batang Tin Ajer Pasariran en Ajer Si Gamoeroe. De twee laatste storten s op korten afstand van elkander, in de Batang Taro, welke op de waar wij haar passeerden, bij de 200 voet breed is. Toen wij dur kwamen, was juist de Radja van Oeraba met een dertigtal menschen is aan het herstellen van de brug over de Batang Taro. Deze hangende bestaat enkel uit rotan, waarvan de vier hoofdtouwen , van seer dike tan, bij de oevers aan boomen zijn bevestigd. Bij het overgaan holm op één dezer dikke rotans en houdt zich aan de twee bovenste mil handen vast. De ruimte tusschen de twee benedenste, evenwijde ml elkander gespannen hoofdtouwen , is van schrede tot schrede met dass. dwars gespannen rotans gevuld; zoodat men, vooral met bloote ven regt veilig er over heen kan komen. Evenwel zal de sterke schon van deze, slechts ongeveer 10 voet boven het water zwevende breg, it nigeen een onaangenaam gevoel verwekken. Hier, aan den linker oever der Batang Taro, wordt het land wm # kolah gerekend. De menschen schenen ons daar eenigzins levender ® aard te wezen. De mannen dragen gewoonlijk een stuk katoen om hi den van het lijf, veelal in talrijke plooijen, en van een min of me weefsel en bonte, zwarte en roode, kleur. Alleen de Radja van Oersbs een baadje. Sommige Bataks hadden de lange haren in een knot de regter zijde van het hoofd, door middel van een’ band van ges rotanriet, anderen slechts met eene koord van boombast of eenvoud; cen’ grashalm, vastgebonden. Hoofddoeken ziet men er schier niet. De nen hebben hunne oorlellen niet doorboord, maar de vrouwen dikwed wijde gaten in de ooren. De taal klinkt hier cenigermate ander, @ van de Tobahsche afstammelingen van Garoga en elders. Tot aan de Batang Taro vonden wij in alle besgstroomen hoofdabf melaphier; in de genoemde groote rivier echter wordt dit gestemts # zaam, maar vindt men voornamelijk gerolde steenen, tot de groote * een kubiek voet en meer, van granieé, waarvan het feldspatk som’ aanzienlijke kristallinische mussas afgezonderd ie. Kuss den quiet REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 859 Bn, tevens met zwart mica, zijn er menigvuldig groote gerolde steenen an een grijs, werkelijk trachyt, niet ongelijk aan de trachyt-lava van paen vulkaan. De bronnen van de Batang Taro liggen ver in het Noor- en der hooge vlakte van Tobah en aangrenzende bergen. Welligt dat die ergen geheel of grootendeels uit graniet bestaan. De trachyten zijn ver- roedelijk afkomstig van den oostelijk van Oeraba gelegen Loeboeraja aiet Locboeradja), een’ ouden vulkaan, van bijna 6000 voet hoogte, met eene stompe kruin, doch die verscheidene verhevenheden doet zien. kan zijnen breeden voet neemt men ook meest rotsen van trachyt waar. In re Ajer Sigoemoeroe verzamelden wij, onder anderen, eene fijnkorrelige ‚erscheidenheid, met duidelijke kristallen van glanzig feltspath. De Ajer „asiriran, welke langs den Z. W. kant van den Loeboeraja stroomt, bevat aadertusschen in haar bed, behalve trachyt, ook gerolde steenen van eenc pelaphierachtige hoedanigheid, alsmede van graniet en grof korrelig kwarts- andstecn van alle drie echter slechts eene geringe hoeveelheid. „ Te Oeraba overnachtten wij in de hut van eene ladang, welke op 15 voet woge palen stond. Dat oord lag 196 meters boven de zee. Kort na ons yeaock is in die eenzame streek eon Nederlandsche militaire post gevestigd geworden , onder het opzigt van eenen sergeant. De omstreken zijn wei- 238 bewoond en schier overal met hooge bosschen bedekt. Wij bemerkten daar eenige benzoéboomen met appelronde, harde vrachten, van de grootte van eeno kleine walnoot en groene kleur. De bladeren zijn tamelijk klein en de schors is witachtig. Ook zagen wij enkele neêrgevelde en aan stuk- ken gekapte kamferboomen. Beide zijn groote boomen, bijzonder de kamfer- boom (Dryobalanops camphors), welke tot de grootsten van Sumatra behoort. Bens wezen ons de koeli’s eenen levenden boom als eenen kamferboom aan ‚ doch bij nader onderzoek bleek het een lagam te zijn, eene genees- krachtige olie of balsem leverende, welke zich aan de schors tot eene bruine | kars verdikt, | ‘ Van Oeraba gingen wij Z. O. waarts, over den Z. W. en zuidelijken voet van den berg Loeboeraja of Boek Raja, zoo als de Batak’s dat woord aitspreken , naar Sisoendoeng en van daar naar Pitja- of Pitjar-kolling. Fn den beginne liep de weg gedurig door hoog bosch, uit het cenc dal, yact van den Locboeraja afkomende bergwateren, near het andere, over 356 $=: REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA min of meer hooge en steile ruggen of ‘jukken. Omstreeks het middwar kwamen wij aan eene veldhut, die binnen eene weelderige omheinin w bamboe doeri stond, een overblijfsel van de kampong Panabasan, welke heen daar lag, digt aan den linker oever van de rivier Sasoma. Erle groote hoopen van gele, blinkende mais-kolven naast de hut, zijnk de eerste oogst, terwijl reeds de rijst voor den tweeden begon op te schi zoo vruchtbaar is de grond. Evenwel dwalen er meer.olifanten (eene n soort, door den Heer TEMMINCK Elephas sumatranus genoemd), (Rhinoceros sumatrensis), tapieren (Tapirus indicus), wilde zwijnen (Sus sù tus) en herten (Cervus equinus et muntjac) door de naburige bosschen, | er menschen in die vruchtbare oorden gevonden worden. . Het menigrait voorkomen der olifanten in die bergachtige ‘streken, ter hoogte van aut 1500 voeten, is allezins merkwaardig. Aan vrije plekken om de hes steken de inboorlingen tegen de olifanten, even als tegen menschelijke & anden in den oorlog, scherpgepunte bamboezen stokjes (rasdjo) is i grond, om hen af te schrikken. In de ladang te Panabasan wen © barometer 456 meters hoogte aan. Tusschen die plaats en Oerabs sm zich tallooze bergwateren in de Ajer Pasariran, die alle op den led raja outspringen; de voornaamste onder hen zijn: de A jer Sipers Ajer Kandikandi en Ajer Silohoe. In allen vindt men grew chyt, van verschillende vastheid, het meest echter digt en fijnkorrelig, sm weinig glanzig feldspath. In de rivier Sasoma vonden wij buïtendien @ poreuze, graauwe trachyt-lava. In onderscheidene rivierbedden op dare naar Sisoendoeng was het trachyt min of meer zwartachtig. Niet ver ‘Panabasan, aan de oostzijde van de Ajer Geroengoeng, bemerkten wij, 2 geveer honderd voet boven deze rivier, een korrelig Awartsgesteente, df 3 men wil, een grofkorrelig Awartszandsteen, welks korrels te zamen § smolten zijn. Terstond, eenige voeten daar boven, ziet men het geen zandsteen voor den dag komen, doch beneden in den stroom neemt # vaste rotsen van frachyt waar. Deze vulkanische steensoort heeft dus zandsteenlaag hier opgeheven en haar onderste gedeelte door de tijdelg hitte tot cen kwartsgesteente veranderd. In het zandsteen ontdekten ' cene pijpvormige versteening, het aanzien van een’ stengel hebbende, do waaraan voor het overige nicts te erkennen was. 2 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. . 357 Aan den Z. Z. W. voet van den Loeboernja is eene zonderlinge water- cheiding, van welk punt namelijk de bergwateren ter ecne zijde N. W.- :vaarts naar de Batang Taro vloeijen, en ter andere zijde Z. O.-waarts naar +e hoofdrivier Angkolah, welke zich later met de Batang Gadis, uit Man- aheling, vereenigt, en alsdan onder den naam van Gadis of Singkoeang ‚a zee uitstroomt. Op den togt van Panabasan naar Sisoendoeng vertoonde „ich de Loeboersja het duidelijkst in zijne natuurlijke ontwikkeling en ge- „aante. Ten Zuiden van zijnen hoofdtop ontwaart men eene diepe, schier „vechtervormige kloof: vermoedelijk een’ ouden krater. Naar het Z. O. hangt „met den Loeboersja een andere, eenigzins lagere, koepelvormige berg te za- - ten, Boekit Sangar-oedan genaamd. r ‘ Loeboe-rajs. > Sanger-oeden. Op een klein uur afstands, nit het Z. Z. W. gezien. Het omliggende land van dit vulkanische gebergte is als een plateau e beschouwen. Op eene verhevene plek langs den weg, dien wij gingen, taken een aantal boomtakken in den grond, waaraan kleine stukjes katoen, h-bladeren, inlandsche cigaren van palmbladeren, en diergelijke onbe- luidende voorwerpeh meer, bevestigd waren als offeranden voor de geesten, velke in den Loeboeraja huisvesten. Onze koeli’s, meest Batak’sche jon- selingen, schreven aan die geesten een’ bovennatuurlijken invloed op den aensch toe. Onder deze koeli’s waren dien dag eenigen, die regt aan- yename gelaatstrekken en eene goed uitgegroeide ligchuamaggstalte ersten. 358 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. De neus was echter van allen meer of minder stomp en breed, en denm ten hadden vrij fijne hoofdharen van eene veeleer donker brame, dan su kleur: een verschijnsel, dat bij de Maleijers hoogst zeldzaam vooekont, w wijl men daarentegen bij deze laatsten vaker min of meer spite om opmerkt. 7 De kampong Sisoendoeng kenmerkt zich door eene sterke bevollix die een vijftigtal ellendige huizen bewoont, welke in vier rijen zijn gk en aldus twee straten vormen. De huizen stean op vier voet hoor} en zijn hoofdzakelijk uit boomschors zamengesteld. De woningen de: perhoofden onderscheiden zich slechts eenigermate in de grootte vas &r geringe lieden. Het geheele dorp is door eene smalle gracht en eene mk heining van bamboes omgeven. Naast dit dorp, dat 478 meten bm zee ligt, stroomt, binnen eene diepe en steile vallei, de Batam ine kolah. Vier dagen voor onze aankomst te Sisoendoeng was d ™ overleden van den Radja Besar of Kali, gelijk in de Batak’sche tal hoogste opperhoofd over een of meer dorpen genoemd wordt. kz scheen over dit verlies zeer aangedaan en bedroefd te zijn. De orekt was 's daags te voren te Hoeta Rimbaroe (Aoeta == dorp), de vroege: re plaats van den Kali, eene dagreis verder oostelijk, begraven gewis, toen wij te Sisoendoeng kwamen, werd juist ter harer eere, aam à» der Batang Angkolah, ecn begrafenis-maaltijd gegeven, waans ” scheidene honderd menschen, mannen, vrouwen en kinderen, ded e Rijst en buffelvleesch waren de hoofdspijzen. Er was evenwel slects £ buffel bij deze gelegenheid geslagt geworden, aangezien de buffels zeis en duur in die streken zijn. Somwijlen blijven de lijken van vost Batak’s veel langer boven aarde, totdat de noodige voorraad vleesch handen is. De lijken worden alsdan in zware, uit. een’ boomstam ( wen doodkisten bewaard en met kamfer of spaanders van kamferkos'’ hoorlijk ‘gebalsemd. Na afloop van bovengemeld feest kwam ons de Kali bezoeken. Hé*® nog een jong man, van eene magere en slanke gestalte. Als kleeding # hij om het midden van het lijf en over de schouders geslagen, bj # van een’ mantel, een lang stuk lijnwaad, sterk geplooid en met breek # den van zwarte, roode en witte kralen versierd. Van brandewijn ® EN . BEIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 359 whij geen liefhebber te zijn. Zijne manieren waren welvoegelijk en waar- mdig, volgens zijnen rang. Toen wij hem, als tegengeschenk voor de ons kmgzezondene hoenders en rijst, eenige ponden tabak aanboden, verdeelde hij ‘weleze gift dadelijk onder zijne aanwezige onderdanen, zonder voor zich-zel- wen er iets van te behouden. Zijne bevelen werden voor het overige ook , gmtiptelijk volvoerd. Onze nasporingen omtrent de meer noordelijke Batak- rrianden leverden geene bevredigende uitkomsten op. Niemand van hier was „ooit verder geweest, dan tot Sipirok, het hoofddorp van het noordwaarts „‚Pangrenzende landschap van dien naam. De afstand derwaarts werd ons ze°P drie dagreizen opgegeven: dat is, maar den hier gebruikelijken maatataf =; van berekening, 8 à 10 uren gaans.. De weg zoude voor het grootste ge- _ „deelte door opene en alleen met alang-alang begroeide landstreken, veelal } rijzende en over bergvlakten, loopen. Bij eene wandeling door het dorp __ tagen wij vele vrouwen en kinderen, maar geene enkele schoone onder de eersten. Eene vrouw van middelbaren leeftijd had een’ krop aan weérszij- den van den hals, nagenoeg zoo groot als haar hoofd. Het huis, dat ons | Tat nachtverblijf te Sisoendoeng werd aangewezen, lag even buiten de kam- Po en had ten tijde, dat de Padri’s daar don meester speelden, hun tot moskee gediend. In het algemeen hebben wij tot nog toe bij de Ba- ~~ tak’s hetzelfde. onbestendige, vadzige, luije en onverschillige karakter waarge- ‘nomen; dat den Maleijers in zoo grooten mate eigen is. Iedere arbeid of 7 inspanning is hun te veel, en gevoel van toegenegenheid en dankbaar- heid schijnt hun ten eenemale vreemd te zijn. In beide opzigten staan zij = ongetwijfeld evenzeer achter de Dajakkers van Borneo, als de Maleijers ‘van Sumatra achter de gedweeë en goedaardige bewoners van Java. Op „Borneo en Java schijnt, als het ware, een beter beginsel in den mensch = = ™ te wonen en zijne natuur voor veredeling vatbaarder te zijn, dan in geheel % Sumatra. ml Den 27°" Augustus vervolgden wij de reis tot Pitjar-kolling. Tot in de nabijheid van de kampong Tobing liep de weg al rijzende, over den voct van den Loeboeraja, of eigenlijk over dien van den Sangar-oedan. Tobing, Wi waar tegenwoordig insgelijks een militaire post van ons gouvernement is ES gevestigd, lieten wij links liggen. De weg leiddo ons nu, op eene gemid- = delde hoogte van 1900 à 2000 voet boven. de zee, over eene vlakte, dic w. 360 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. eertijds vrij sterk bevolkt en goed bebouwd moet geweest zijn, naar drs vuldige bosschaadjes van doornig bamboes, de overblijfselen van mm dorpsheiningen en verscheidene oude waterleidingen voor sawah's te a- deelen. In de kampong, of hoeta, Rimbaroe staan nog ettelijke verse woningen van de naar Sisoendoeng verhuisde Batak’s. Daar worden u zoo als wij boven zagen, de dooden van de familiën der weggetrokia perhoofden nog steeds ter aarde besteld. Men wilde ons verzekeren, de nieuw begravenen er altijd gedurende eenige dagen zorgvuldig moesten worden, ten einde te beletten, dat niet door bijzondere mise van het menschenvleesch de lijken heimelijk opgegraven en tot vooids bezigd werden. De zacht hellende vlakte bij Rimbaroe is ten minste drie uren las; is grootendeels met alang-gras begroeid, tusschen hetwelk , bij uitzoken, eene menigte kreupelachtige boompjes, van eene Mimosa-soort, verga staan. Haar grond is leemig en bevat vele gerolde steentjes van tai schen oorsprong. Zij wordt ter weêrszijden door eenen langen bergre grensd, van welken de oostelijke ongeveer 300 voet hoogte zal hebtea zich van het N. naar het Z. strekt, terwijl de westelijke nog een part derd voet hooger is en in eene N. W. en Z. O. hoofdrigting loopt bak hangen met den Loeboeraja en Sangar-oedan te zamen. De vulkanisi:? tuur dezer bergen is van dezen kant, uit het Z. Z. O., niet te ms? nen. Hun aanzien is in het algemeen veel trotscher, dan van de et! zijde, waar hunne hellingen flaauwer zijn en de weg hooger over hae voet leidt. Bij het voortgaan over de vlakte kwamen wij nu en dan ® kleine rivieren, die zich allen in de Batang Angkolah storten en af welke de Batang Djoemi of Ajer Djoemi de aanzienlijkste is h Batang Angkolah was daar, waar wij deze rivier andermaal overtroshs bij de 35 voet breed. Het pad slingerde zich toen Z. O. langs & oostelijken voet eener heuvelketen en over verscheidene lage zijtakia tusschen welke kleine waterspruiten naar de Batang Angkolah vloeë' waarna wij eindelijk in de breede vallei kwamen, waarin Pitjar-kols ligt en langs welker oostzijde de Batang Angkolah stroomt. Alvorens * die vallei bereikten, hadden wij een zonderling reis-avontuur. Er wes? melijk eensklaps, te midden cener deng-wakis, eene Voremdng, in et REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 361 rein ontstaan, en toen wij naar de reden vroegen, verstonden wij aanvan- elijk het woord Radja, en meenden, dat zulk een opperhoofd ons te ge- noet kwam. Doch de koeli’s- waren klaarblijkelijk als van schrik bevangen, egonnen terug te deinzen en schenen lust te hebben om op de vlugt te aan, als wanneer wij bemerkten, dat er, in stede vam een Radja, van een Jadjah sprake was. Een verbazend groote olifant stond omtrent honderd ‚shreden, ter zijde van den weg, aan den rand van een boschje. Zijn reus- -chtig ligchaam stak tot aan de heupen boven het hooge gras uit; zijn’ „op hield hij nederwaarts gebogen, zoodat men alleen de beweging der roote ooren zien kon. 