Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
De hier volgende vertaling is naar eene zeer nette in 1828 vervaardigde kopie, die zich in de bibliotheek der Tueidsche Academie bevindt. Alle eigennamen zijn daarin ter aanwijzing van de uitspraak met vucaalteekens geschreven. Abdoe’llah heeft dus getracht nauwkeurig te wezen, hetgeen hem echter omtrent de Siameesche namen niet altijd schijnt gelukt te zijn; daar ik hem evenwel in dat opzicht niet overal voldoende kan controleeren, heb ik die gelaten zooals ik ze vond; ook een paar Engelsche kooplieden heb ik niet kunnen tehuis brengen. Van het schrijven van eenen commentaar op het geschiedverhaal heb ik mij geheel onthouden, omdat deze wellicht den tekst in uitgebreidheid zoude moeten overtreffen, en ook niet het leveren van eene geschiedenis van Siam, maar alleen het mededeelen van de berichten van eenen Maleier daarover, het doel van deze bijdrage is. Breda, Dec. 1873. Ds Hou.anper. KORT BEGRIP DER GESCHIEDENIS VAN DE VORSTEN VAN SIAM. Verhaal. Het was in het jaar 1238 der Hedjrah van den Profeet Mahomed, den zoon van Abdoellah, den Arabier van Mekka, die naar Medina week, en in de maand Dzoe- ‘Thidjah, dat de Pangeran Said Hassan ben Omar de Abexsy- mer eene ridderorde verkreeg van Zune Excellentie den Gouverneur Generaal Willem Godard Alexander Gerard Philip boron van der Capellen, die geheel Indie bestuurde en gezeteld Was op den vorstelijken troon te Batavia, de hoofdstad van alle Oostersche landen; ook gelastte hij hem naar het land Siam te cram. En oak, de geringe Abdoellah ben Mohammad de bev tersmar, Kwam toen juist van Besoeki te Soerabaja om waren be neren, waarmede ik naar Timor wilde gaan. Toen zeide de Por eran Sarl Hassan tot mij: ewel Sjeik Abdoellah ga miet ter Vamor, maar reis met mij naar Siam om den (Sroaten Neer suede diensten te bewijzen; en ik zal u wan Zijne Excel- ete voorstellen.e Nu verheugde het mij zeer te hooren dat tho den alterverhevensten Heer van dienst zoude kunnen zijn, en oek had ik een sterk verlangen om bij Zijne Excellentie note vowschting te maken en hem van aangezicht tot aange- ee tote zien Uk het dus mijne zaken in den loop, gaf de reis teer Tinor op, en ging met Pangeran Said Hassan naar Siam. MW weren met ons negenen, die gezamenlijk op eigen kosten beed: corder bezoldigmg te genieten, alleen om den Grooten Her von denst te zijn, en ouder de auspicien van Zijne Evcel- kt enen Wij behouden tn Siam aan. Ik kreez nu den te ver Neeretarie van den Afseezant van den Grooten Heer va denatra; en wij bleven ongeveer vier maanden tn Siam, Sar ere sp voor auker bleef hgzen Teen Keerde P ngeran Soa) Messer terug en ging zijne opwachting bij den Grooten Hece maken, die hem weder naar Sambas zond. En ik was 232 KORT BEGRIP DER GESCHIEDENIS VAN DE zeer bedroefd over de teleurstelling dat ik niet voor Zijne Kxeel- lentie mocht verschijnen en hem van aangezicht tot aangezicht zien; en ik bleef te Batavia onder den vlaggestok om weder naar mijn huis te Besoeki terug te keeren. Zoolang ik nu in Siam was, was mijn eenig streven bij dag en bij nacht den Grooten Heer van dienst te zijn; ik keek niet links of rechts; en zocht steeds naar middelen om mijne verdienste lijkheid jegens zijne Excellentie te vermeerderen. Zoo deed ik ook onderzoek naar de oorspronkelijke afstamming der vorsten van Siam en hunne gedragingen; en alwat ik zag met mijne oogen en vernam met mijn verstand en mijne ooren uit de ver- halen van oude lieden, dat alles heb ik naar waarheid opge- schreven en tot een verhaal samengesteld; wellicht komt het gerucht van deze Geschiedenis van het rijk Siam den Grooten Heer ter ooren. Maar ik zoude alles wat ik geschreven heb miet hebben kunnen schrijven zonder de hulp van den Pangeran Said Hassan, die mij naar Siam medenam, en alleen in naam van en gemachtigd door den’Grooten Heer konden wij allen naar Siam gaan. En in de hoop op de rechtvaardigheid van den Grooten Heer om misslagen te vergeven ben ik er toe gekomen deze Geschiedenis van Siam te schrijven; mocht er dus iets in zijn, dat verkeerd is of Zijne Excellentie niet bevalt, dan vratg ik duizendmaal verschooning. Er wordt in den Koran van den Profeet Mahomed den zoon van Abdoellah vermeld dat God alle menschen geschapen en ait den Profeet Adam voortgebracht heeft. En inderdaad zijn alle menschen oorspronkelijk uit éénen vader en ééne moeder , afstam- melingen van den Profeet Gods Adam ; intusschen hebben zij ieder hun eigen land en taal en kleeding en voorkomen en godsdienst: en ook heeft God de allerhoogste sommige menschen boven andere verheven wegens hun verstand en hunne gedragingen; en zoo heeft hij ook sommigen uit het menschelijk ‚geslacht tet apen en zwijnen gemaakt in zijnen toorn over hunne ongehoor- zaamheid, namelijk twee stammen uit de Joden. De eene stam js die van lieden, welke vischten op Zaterdag, dat volgens den Profeet Mozes een heilige dag is. De Profeet David nu ver- vloekte de lieden, die op Zaterdag vischten, en zij werden m apen en zwijnen veranderd; en hun aantal bedroeg honderden. De tweede stam is die van lieden, welke wederspannig waren tegen den Profeet Jezus den zoon van Maria en de spijzen versmaadden, welke God de allerhoogste voor dien Profeet:dear 8 VORSTEN VAN SIAM. 2338 Engelen van den hemel hed doen beengen. Dese versmaders werden door den Profeet Jesus vervloekt, on God de allerhoogste veranderde hen allen in zwijnen en apen; hun aantal bedroeg honderden. Dit is door God den allerhoogste aan den Profest Mahomed in het Arahisch verhaald in den Koran, Die menschen nu, welke door God den allerhoogste im apen en zwijnen veranderd waren, leefden slechts drie dagen im dese wereld, waarna zij door God den allerhoogste gedood werden. Er bleven slechte eenige apen en zwijnen over, on deze beide drie onder elkander. Eu zij allen „bestegen eenen berg veel menschen woonden, doch die geen last hadden om naer de steden af te dalen en met de andere menschen in sanraking te komeu. En een aanzienlijk priester van de blanken zeide: „wat zijn er eene menigte bergen en etlanden, waar menschen ewouen! Maar dit zijn geeue afstammelingen van Adam; aij s7ijn door God den allerhoogste geschapen evenals Hij de vis- eschen en slangeu en schorpioenen en boomen geschapen heeft, stunder vader of moeder en zonder oorspraug.s De lieden op dien berg leefden van boombladeren en wilde dieren en aard- vruchten; zij waren boschmenschen en liepen naakt. Deze besoh- menschen nu ontmoetten die apen en swijnen en houden , en zugen dat zij zich aanstelden evenals menschen, en paarden met hen; en daaruit ontstonden talrijke afstammelingen van vierderiei soort: sommigen geleken het meest op apen, het meest op honden, anderen het meest op swijnes, anderen het meest op menschen; er waren er ook, die in het geheal niet op dieren , en er waren er, die op alle vier de soorten geleken. Toen kwam de Profeet Salomo, de zoon van den Profeet David , en beval allen, die de gedaante van dieren hadden, te quan wonen op zekeren berg in het land Jemen; eu die de gedaante van menschen hadden beval hij te gaan wonen in Hindostan in de stad Poenastara; en die allerlei soort van voorkomen hadden beval bij te gaan wonen aan den oorsprong der rivier van Bengalen, op eene plaatse waar zich vele Geesten ophielden , en van hen zijn de zoogevoemde Brahmenen afgestamd. Het yr siacht der Brahmanen nu verspreidde zich over alle gewesten vai Hindostan en kreeg den naam van Hindoes, en de naam van Lunnen godsdienst was Boeda, voor wien pij Allah verwisseld. kr waren er ook, die dieren en stesnen on en het water en het vaar on de son asahaden. In dien tijd | 234 KORT BEGRIP DER GESCHIEDENIS VAN DE waren er ook Arabieren in Jemen, die de zon aanbaden, en de naam van den Koning van Jemen was Abdoe'ssjems, »Die- naar der zon.” Ook is de godsdienst der Hindoes het vereeren van afbeeldingen van menschen, elk naar zijnen aard ; tot heden toe hebben de Hindoes geenen Profeet. Verhaal. Verder zegt de verhaler: Ten tijde van den Profeet Salomo waren de Oostelijke landen niet door menschen bewoond, maar door allerlei geesten, Djins, Dewa’s, Membangs en Siloe- mans. En in dien tijd kwamen er veel Hindoes naar de Oos- telijke landen, en zoo werden deze bevolkt met menschen van den stam der Hindoes, Brahmanen van godsdienst, die iets anders dan den allerhoogsten Allah aanbaden. En toen de Hindoes in de Oostelijke landen talrijk geworden waren, voer de Javaansche vorst Déwa Kasoema uit de stad Djenggala in het binnenland van Soerabaja naar het land Koesta en huwde de dochter van den Kelingaschen Hindoevorst, die het af beeldsel van een witten aap op zwart doek geschilderd aanbad , welke witte aap het gelaat had van het opperhoofd der personen, die op Zaterdag vischten en door God den allerhoogste in apen ver- anderd waren. En Déwa Kasoema deed dat afbeeldsel van den witten aap weg; en de Hindoevorst verwisselde dat toen en aanbad eene witte koe, en anderen aanbaden een arend, en. anderen iets anders, ieder naarmate van zijn verstand en zijn aard. Déwa Kasoema nu bleef niet lang in Kling maar nam zijne gemalin, de Klingsche prinses, mede naar Java en woonde te Djenggala. En in dien tijd kwamen er vele schepen van Kling naar Oostelijk Java; en sommigen vestigden zich op Java en Madoera, en anderen op Balt en Soembawa, en anderen in Bandjar en op het eiland van Palembang en in Kambodja en Siam enz. En in dien tijd werd de Boedagodsdienst der Hindoe-brahmanen algemeen ingevoerd in de Oostelijke landen. Nu zegt de verhaier: er kwamen in Siam drie schepen be- mand met Hindoes uit de stad Poenastara, onderdanen van den grooten vorst Holkar, honderd en vijftig mannen en twee honderd vrouwen, die zich in Siam vestigden. En de toenmalige vorsten van Siam waren miet van menschelijk geslucht naar stamden van geesten af (zoo God wil, zullen wij in dit verhaal daarop nog later terugkomen) ; en van hunne nakomelingen gingen er sommigen naar Pegu en huwden daar en kregen kinderen, zoodat hun geslacht talrijk werd in Pegu; en van degenen, die vorsten en Mantri's in Siam waren, stammen zij af, die dat tegen- VORSTEN VAN STAM. eed woordig now zijn, en zij zijn voortgesproten wt die drie soorten van dieren, apen, zwijnen en honden. Dat de Siameezen van honden afstammen is overigens duidelijk te zien wanneer zij voor vorsten verschijnen; dan loopen zij op vier beenen evenals de honden, zoodat hunne twee ellebogen en twee knicén voor voeten dienen, waarvan de huid dan ook even dik is als die van hunne voetzolen. En dat de Siameezen van varkens afstammen is dudes kh te zien als zij eten en drinken en praten, zelfs slapen zij tusschen andere menschen rondwenteleude en een groot geluid makende gelijk aan het geluid van varkens, die knollen en wortelen eten, Fn dat de Siameezen van apen afstammen blijkt duidelijk als er eenigen bij elkander zijn om het een of ander te doen, dan zitten zij teder zooals hij wil; sommigen zitten met het gezicht, anderen met den rug naar elkander toe; sommizen steken de beenen rechtuit, anderen zitten te leunen, en anderen springen en schreeuwen, juist zooals apen. Ook zijn bij de Siaueezen al die dieren heilig, en het is groote zonde ze te doodens zelfs het dooden van visschen ie zonde; want de Nia eezen behoorer tot het weslacht der dieren, die afstammen var ede Piidoes. wit het nakroost dergenen, die door den vloek der Profsten David en Jezas getroffen zijn. Mo ters vermeldt de verhaler: Ten tide dat de twee ge- broeders, geraamd Kon Loewang Kiran en Kon Loewang Hawat, het rn Seak pegeerden, was Kon Loewang Kiran oppervorst en hun Leewarng Hawat onderkoning. En eerstgenoemde was zeer trtapmiek yecens zijne onderdanen en bij het geheele volk geet en Kon Loewang Hawat werd vertoornd op zijn broeder en Wie miet langer onderkoning ziju; en hij trok zich terug in den tempel, deed gele kleederen aan, werd Priester (Sami) nw clie zieh aan den dieust zijner goden. En Kon Loewang hoo werd zwaar ziek. En de Barmanen kwamen de Siameesche stok on Keroeng Tant Paramahankon en Ajoddajja aanvallen. Tee pep Kon Loewang KirÂn de hulp van zijnen jongeren bresster om orn de Barmanen, die in aantocht waren, te be- ste oden, en deze kwam uit den tempel, legde zijne gele klee- dieren 5, Mieeddde zich gelijk de Hindoesche Siamersche vorsten , ern bestreed de Bannanen; en dezen werden verslagen en vluchtten beer er cand terug. Nu werd Kon Loewanyg Hawat als vorst ae Nr bevestigd en kreeg den titel van Prestervorst (Radja Nur ie, en door zijne rechtvaardigheid deed deze Priestervorst het Land bioeten. ° 234 KORT BEGRIP DER GESCHIEDENIS VAN DE waren er ook Arabieren in Jemen, die de zon anbaden, a de naam van den Koning van Jemen was Abdoe'ssjems, «Die naar der zon.v Ook is de godsdienst der Hindoes het vereeren van afbeeldingen van menschen, elk naar zijnen aard ; tot heden toe hebben de Hindoes geenen Profeet. Verhaal. Verder zegt de verhaler: Ten tijde van den Profeet Salomo waren de Oostelijke landen niet door menschen bewoond, maar door allerlei geesten, Djins, Dewa's, Membangs en Siloe- mans. En in dien tijd kwamen er veel Hindoes naar de Oas- | telijke landen, en zoo werden deze bevolkt met menschen van den stam der Hindoes, Brahmanen van godsdienst, die iets anders dan den allerhoogsten Allah aanbaden. En toen de Hindoes in de Oostelijke landen talrijk geworden waren, voer de Javaansche vorst Déwa Kasoema uit de stad Djenggala in het binnenland van Soerabaja naar het land Koesta en huwde de dochter van den Kelingaschen Hindoevorst, die het af beeldsel van een witten aap op zwart doek geschilderd aanbad , welke witte aap het gelaat had van het opperhoofd der personen, die op Zaterdag vischten en door God den allerhoogste in apen ver- anderd waren. En Déwa Kasoema deed dat afbeeldsel van den witten aap weg; en de Hindoevorst verwisselde dat toen en aanbad eene witte koe, en anderen aanbaden een arend, en anderen iets anders, ieder naarmate van ziju verstand en zijn aard. Déwa Kasoema nu bleef niet lang in Kling maar nam zijne gemalin, de Klingsche prinses, mede naar Java en woonde te Djenggala. Ku in dien tijd kwamen er vele schepen van Kling naar Oostelijk Java; en sommigen vestigden zich op Java en Madoera, en anderen op Bali en Soembawa, en anderen in Bandjar en op het eiland van Palembang en in Kambodja en Siam euz. En in dien tijd werd de Boedagodsdienst der Hindoe-brahmanen algemeen ingevoerd in de Oostelijke landen. Nu zegt de verhaier: er kwamen in Siam drie schepen be- mand met Hindoes uit de stad Poenastara, onderdanen van den grooten vorst Holkar, honderd en vijftig mannen en twee honderd vrouwen, die zich in Siam vestigden. En de toenmalige vorsten van Siam waren niet van menschelijk geslucht maar stamden van geesten af (zoo God wil, zullen wij in dit verhaal daarop nog later terugkomen) ; en van hunne nakomelingen gingen er sommigen naar Pegu en huwden daar en kregen kinderen, zoodat hun geslacht talrijk werd in Pegu; en van degenen , die vorsten en Mantri’s in Siam waren, stammen zij af, die dat tegen- VORSTIN VAN STAM. 20 woordig nog zijn, en zij zijn voortgesproten uit die drie soorten Van dieren, apen, zwijnen en honden. Dat de Siameezen van houden afstammen is overigens duidelijk te zien wanneer zij voor vorsten verschijnen: dan loopeu zij op vier beenen evenals de honden, zoodat hunne twee ellebogen en twee Knieën voor voeten dienen, waarvan de huid dan ook even dik is als die Van hunne voetzolen. En dat de Siameezen van varkens afstammen ie oddutderyh te zien als zij eten en drinken en praten, zelfs slapen zij tusschen andere menschen rondwentelende en een groot geluid makende gelijk aan het geluid van varkens, die knollen en wortelen eten, En dat de Siameezen van apen afstammen blijkt duidelijk als er eenigen bij elkander zijn om het een of ander te doen, dan zitten zij ieder zooals hij wil; sommigen atten met het gezicht, anderen met den rug naar elkander toe; sommigen steken de beenen rechtuit, anderen zitten te leunen, en anderen springen en schreeuwen, juist zooals apen. Ook zijn ba de Nuameezen al die dieren heilig, en het is groote zonde ze tee dooden ; zelfs het dooden van visschen ie zonde; want de Namseezen behoorer tot het geslacht der dieren, die afstammen van eier Klunder, uit het nakroost dergenen , die door den vloek der Profeten David en Jezus getroffen zijn. Maters vermeldt de verhaler: Ten tijde dat de twee ge- browders, gendamd Ron Loewang Kirân en Kon Loewang Hawat, het rok Suk regeerden, was Kon Loewang Kiran oppervorst en hen Loewang Hawat onderkoning. En eerstgenoemde was geer taranniek gezens zijne onderdanen en bij het geheele volk wat. en Kon Loewang Hawat werd vertoornd op zijn broeder en weode met langer onderkoning zijn; en hij trok zich terug meden tempel, deed gele kleederen aan, werd Priester (Sami) en st ehie zieh aan den dienst zijner goden. En Kon Loewang hon werd zwaar ziek. En de Barmanen kwamen de Siaineesche stoelen Naroeng Tahît Paramahankon en Ajoddajja aanvallen. Tee peep Kon Loewang KirÂn de hulp van zijnen jongeren breester tm om de Barmanen, die tn aantocht waren, te be- ste olen, en deze kwam uit den tempel, legde zijne gele klee- derer af, Kieedde zich gelijk de Hindoesche Siamersche vorsten, ve te tered de Barmanen; en dezen werden verslagen en vluchtten raat tur sand terug. Nu werd Kon Loewang Hawat als vorst vat Nou bevestizd en Kreeg den titel van Prestervorst (Radja Sina. en door zijne rechtvaardigheid deed deze Priestervorst e het hand bioeien. 2:36 KORT BEGRIP DER GESCHIEDENIS VAN DE Die twee gebroeders nu, Kon Loewang Kiran en Kon Loe wang Hawat, waren zonen van Kon Loewang Baroema Koet; en deze hun vader was geenszins van vorstelijke afkomst, maar een bergbewoner, die rijstvelden bebouwde en rijstmolegs maakte, een gering man. En de toenmalige vorst van Siam, genaamd Tisinang Soera Madin, die van Djins en Déwa's en Membangs afstamde, nam hem tot opzichter der rijstvelden, stelde hem vervolgens aan tot eersten minister om het rijk Stam te besturen en gaf hem hoe langer zoo meer macht. Eindelijk vermoordde hij den vorst en werd zelf koning van Stam. Niet lang daarna stierf Kon Loewang Baroema Koet en zijne twee bovenvermelde zonen Kon Loewang KirÂn en Kon Isoewang Hawat volgden hunnen vader in de regeering op. Toen nu Kon Loewang Hawat ongeveer drie jaren als Priestervorst in Siem had geregeerd , ontnam zijn broeder Kon Loewang Kirân hem weder het bestuur; en de Priestervorst ontdeed zich van zijn vorstelijk gewaad, trok gele kleederen aan en ging weder in den tempel zich aan den dienst zijner goden wijden. En niet lang daarna kwamen de Barmanen weder het rijk Siam aanvallen; en de Siameezen werden door hen verslagen; en Kon Loewang Kirân sneuvelde, en de Prestervorst werd met vrouw en kinderen krijgsgevangen gemaakt door de Barmanen, die veel gevangenen en buit met zich voerden naar hun land. En het rijk Siam werd verwoest; en de Siameezen verstrooiden zich vluchtende voor de Barmanen naar alle landen, sommigen naar Patani, anderen naar Kedah, sommigen ook naar Palembang en elder. En een korten tijd was er geen vorst in Siam. Voorts bericht de verhaler: Er was aan de bronnen van de rivier van Siam een zeker dorp, Tak genaamd, waar vele Chi- neezen woonden. Nu was daar een Peranakan-Cninees, Sin ge- naamd, die een schip naar Batavia gezonden had om handel te drijven voordat de Barmanen Sian kwamen verwoesten ; en nadat Siam verwoest was, kwam dat schip met eene lading rijst terug. In dien tijd leden de Siameezen hongersnood en hadden niet te eten, zoodat de geheele bevolking van Siam bij den Chinees Sin om spiis kwam vragen. Voorts wordt er verhaald dat de tegenwoordige oppervaret van Siam niet van koninklijk geslacht is, maar een dorpeling afstammende van Pegu, van de nakomelingen der Hindostaners uit de stad Poenastara, onderdanen van den Ilindoe-vorst Hol- kar, die uit Pegu weken ofh hunnen koning te ontvluchten VORSTEN VAN SIM. 27 en zieh vestigden im det dorp Bang ‘Tysng aan de brounen der rivier van Siam. Fn Datoe Bapn, de vader van den tegen- woordigen oppervorst, kwam in dienst bij den vorst van Siam hon Loewang Karan, die hem deu titel graf van Pijn Petoe Tyra en de betrekking van Syahbaudar om het oog te houden op de Caimeesche vaartuigen, die in Siam Kwamen handeldrijven. Foen nu de Barmanen on Siam vielen vinehtte Pua Petoe Tyina mit de stad Reroeng Fanit en keerde terug naar het dorp Bang Tyang. met zijne vier zonen; een daarvan heette Tong Doe- wang, hej as de vader van den tegenwoordigen oppervorst; en ern heette Boenma; en de twee jongere broeders heetten in het Siameesch ‘Tioeng eu Noern. Kort nadat zij in het dorp Bang Tyang gekomen waren, vernam meu daar de tijding dat er een sechip met rijst van den Chinees Sin uit Jakatm was sanvehomens en Pos Petoe Tyina ging met zijne hinderen zijnen adeoctoet aabreden aan den Chimees Sin, om aan den koet te Kennen Fn om dhenvelfden tijd Kwamen er eene menigte men- wter tot dien Chinees, en hy werd Kontng en sanvaardde het bewitel over Siam. en mer noemde hem Hem veelal Koning Tak. be Poa Petoe ‘Tyna sterf onder de regeeving van koning Tuk. Teen Awa een man uit het dorp San zich aanbevelen bij koning Ten en werd door hem begffed met den titel van Piya San. En op generen dag zeide honing Tak tot Tong Doewang en Poetnae urate benden het rijk Luw aanvalsen, en wanneer edit r;h gemakkeijk veroverd wordt, zullen wij Kambodja erat aentasten «En Konmg Tak schonk aan Tong Doewang der re P's Doemeat, dat beteekent in het Javaansch hjahi Dee mer vzoeng Wam Joeda; en aan Boenma schonk hy den tite Neer, dat ae Ayam Wara Pat. Toen gingen die twee bee ociers het rijk Law aantasten, waartoe 71) eeue maand ver Weider opvoeren; en dat rijk werd door hen veroverd, en vee ocumesetenen werden krijgsgevangen gemaakt, doch er waren er eer die vonehtten naar Kambodja en naar Cochin Cima — an tst ed van Law tot Cochin China 1e vijfteen dagen, — ee bew werd veel bust gevonden Daar was onder andere bere. orn erawden afead , die door de wMgevetenen werd nane- woo 7 aadden dien oorspronbesijk gekregen uit Ava, toen en oder Daw een auvaloin dat rik was wrdaan. Dien afgod pect ou me eeen haat en al de Krijgsgevangenen bracht Piya De onsort beef Siam, en koning Taa was zeer verbenzd dat hij sewed schatten heeeg. ° 98 KORT BEGRIP DER GESCHIEDENIS VAN DE Er was ook eene zeer schoone dochter van den vorst van T.aw, die door Pija Djoemrat tot bijwijf genomen was; en toen koning Tak haar te zien kreeg werd zijn hart gewond. In dien tijd was de groote vorst Pra Oengkan, die thans regeert, reeds volwassen. In zijne vreugde nu over den verkregen buit en de talrijke krijgsgevangenen schonk koning Tak aan Pija Djoem- rat den titel Pija Tjakri, dat is Kjahi Pati Tjakra Diningnt Nata Boewana, en gaf hem last Kambodja aan te tasten , hetwelk een grooter rijk is dan Siam. Vóór den tijd van koning Tak toch behoorden verscheidene gewesten nog niet onder het gebied van Siam, zoo ook Sanggoer, dat oorspronkelijk eene Maleische stad was; maar ten tijde van koning Tak kwam elk uit vrees schatting opbrengen aan Siam. De vroegere koningen hadden geene regels voor hun bestuur; maar koning Tak verschilde in verstand van zijne voorgangers, en stelde drie vereischten voor iemand, die wil krijgvoeren: ten eerste, kennis van krijgslisten en verstand van krijgszaken; ten tweede, moed om gewond te worden en te sneuvelen; ten derde, veel geld om voor de onrlogy behoeften te kunnen besteden. of vluchtten naar andere landen ; en de Maleiers, die in Kambodja waren , ontvluchtten de Siameezen naar Pontianak. En Pija Tjakni en Pija Soerasi stonden op het punt om naar Siam terug te keeren, toen er een brief kwam van den zoon van Pija Tjaks, denzelfden, die thans opperheer is in Siam maar toen nog Petjoewi heette en in dienst was bij koning Tak en belast met het toezicht over de raadzaal; deze brief aan Pija Tjakri hield het volgende in: „Nadat mijn vader vertrokken is om Kambodja aan te tasten, wis koning Tak zeer tiranniek geworden en bedrijft allerlei wilk- nkeur en neemt de vrouwen van anderen, die hem bevallen.» Ba Pija Tjakri begreep den brief van zijn zoon, en ging van Kambodje ouder zeil terugkeerende naar Siam. En er kwam ook een brief’ over Pija Sân, meldende dat koning Tak zeer tiranniek e gk: geworden was, en dat hij geboeid en in de gevangenis was ge worpen, en dat Pija Sin hem nu sedert zeven dagen in de 1: geeriug was opgevolgd maar zich nog veel gewelddadiger gelas VORSTEN VAN SIAM. 239 dan koning Tak. En Pija Tjakri en Pija Soerasi kwamen te Bangkok; en Pija Soerasi nam Pija Sao gevangen en Pija Tjakri doodde hem. Van koning Tak bestonden er geene nakomelingen ; en zoo kwam de regeering van Siam in handen van Pija Tjakri, die oppervorst werd, terwijl Pija Soerasi onderkoning werd met den titel Karoema Pra Djoewang, dat is Pangeran Dipati Wira Djaja; en Petjoewi, de tegenwoordige oppervorst, kreeg den titel Soem Didat Ra Tjaw Loekta, dat is Pangeran Radja Poetra. En in dien tijd werd Patani, het rijk van koning Loeng Bahar Datoe Poedjoet, aangevallen door Karoema Pra Djoewang en veroverd en de bewoners krijgsgevangen gemaakt, doch sommigen redden zich door de vlucht naar Kedah en Kalantan en Treng- ganuu ; en alle schatten werden geroofd; en zes groote koperen stukken geschut werden van Patani medegevoerd naar Siam, doch onderweg geraakte het grootste verloren en er kwamen er slechts vijf aan; het eene was ruim drie en een half vadem, de vier andere drie vademen lang. En behalve die kanonnen werden er nog vele andere schatten en eene menigte gevangenen buit gemaakt. En nog heden ten dage, wanneer de Siameezen die kanonnen zien, strijken sij er met de handen overheen en zeggen: evan welk land is de vorst gelijk te stellen met den eyrooten vorst van het land Siam le Nadat nu Patani verwoest was, werd het weder bevolkt, en de bewoners, die naar andere landen gevlucht waren, keerden weder derwaarts terug. Toen beval Pija Tjakri, de vader van den tegenwoordigen oppervorst, ten tweeden male Patani aan te tasten, welks vorst Datoe Poenggawa heette. Ea Patani werd weder veroverd, en de bevolking krijgsgevangen gemaakt en de schatten geroofd; en Datoe Poenggawa werd geboeid aan de voeten , en jet ketenen om den hals en de middel naar Siam gevoerd En van de bevolking van Patani werden er ongeveer tiendtuizend in dat ijk achtergelaten , en twintigduizend werden minerdanen van den koning van Stam en zij moesten schatting opbrerszen voor twee jaren in eens. En bet ééne rijk Patani werd i zeven rijken gesplitst , die alle seven schatting moesten opbrengen in goud en silver, bestaande in een boom van drie vert Loug met takken en twijgen en bladeren en bloemen; de wie van het goud, dat aan elken boom was, bedroeg on- giverr .... *) honderd Spaansche matten. De schoonste en wee en oe ': Het veelvuad van de henderdtaiien is in den Maleleshen tekst over geslasen. 2-60) KORT BEGRIP DER GESCHIEDENIS VAN DE kostbaarste was die, welke van Kalantan kwam; hij was beter dan die van Trengganau en Pérak en Kedah. En toen de vont van Patani naar Siam gevoerd werd en te Paknam aan den mond der rivier van Siam aankwam, stierf Toeng Doewang. Djoemrat Pija Tjakri, de vader van den tegenwoordigen vorst: en vadat Pija Tjakri gestorven was, werd Soem Didat Ra Tye Loekta, die thans regeert, vorst ‘in plaats van zijnen vader Pija Tjakri Djoemrat Toeng Doewang. En de uitstekende bloet en grootheid van het rijk Siam dagteekent eerst van den tegen- woordigen vorst; het is als water bij den hoogsten vloed of gelijk de zon op den vollen middag. Iet is nu veertien jaar geleden dat de vorst van Patani geboeid in Siam kwam, en dat Pija Tjakri stierf en Petjoewi aan de regeering kwam, genomen volgens het jaartal dat de Heer Mr. Kropt (?) in het land Siam kwam, en dat kapitein Smith zijn paard doodde, en dat de afgezant van den Grooten Heer, die te Batavia regeert, met mij Abdoe'llah ben Mohammed Almisri in het land Siam kwam. Voorts, de regeering van Pija Tjakri duurde zea en dertig jaren, en die van koning Tak twee en twintig jaren, en die van Kon Loewang Kirin twintig jaren, en die van Kon Loe- wang Baroema Koet zeven en twintig Jaren, en de tegen- woordige vorst van Siam regeert nu veertien jaren; dat is te zamen honderd en negentien jaren voor de vijf genoemde vorsten, die in Siam geregeerd hebben en allen van uit dege ruige volksklasse vorst geworden zijn, na koning Tisinang Soera Madîn; en behalve koning Tak waren al deze vorsten van Siam van Lindoesche af komst. De Priesterkoning nu, die door de Barmanen krijgsgevan- gen was gemaakt, had zich met den Vorst van Barma ver maagschapt, was daar getrouwd en had kinderen gekregen; en zijne afstammelingen zijn nu nog in het rijk Barma. En sommigen van hen kwamen aanspraak maken op de regeering van Siam omdat zij erfgenamen waren van Kon Loewang Ba- roema Koet. En de oppervorst van Siam raadpleegde met de priesters en geleerden over het aan de afstammelingen van den Priestervorst te geven antwoord; en zij zeiden:.ser zijn geene „erfgenamen meer, die aanspraak hebben op het rijk Siams walleen hij, die de hulp verwerft van de machtigste der aange rbedene godheden, krijgt dit land in bezit; want inderdaad, rhet gaat met hen, die Koning genoemd worden en in dit land a VORSTEN VAN STAM. 2tÌ wreseeren, als met de raderen van een voortgnanden wagen, edie omwentelen naar boven en naar beneden ; zoo wisselen zij mok af, de een Komt er boven op en de ander raakt er onder. eHet on zele met het rijzen en dalen van het water; als het ratty vloed was, zoude de geheele wereld verzinken, en als chet aitud ch was zonden de kleine nvieren uitdrogen. En waar- beh zij, che vorsten genoemd worden, zijn slechts menschen evan deze wereld en met uit den hemel nedergedaald om rijken ete gehen, Waar zij Koning zouden kunnen worden.e Zoo spraken de priesters en geleerden van Siam, toen er ceu brief hwam van den Vorst van Barma ten behoeve der nakomelin- gen van den Presterkoning. Het ryk Siam nu wordt een zeer groot land genoemd, en de trtel van den vorst is Pra Oenghan, dat ts, de Vorst kan derden en baten Teven, de Groote Vorst. Maar het is met de | atsprabrn von den Vorst van Siam evenals met aanspraken, dee horen Nimrod maakte op den Profeet Abraham: en men somde Hem kunnen vergelijken met den mau, van wien verhaald wordt dat hij aan beide oogen blind was; en slechts eenmaal in zijn Teven opende God de allerhoogste zijne oogen, en hij zat ver. Laan en werd terstond weder blind: en toen men hein Verte ste, dat er in Indie eene groote stad was, Batavia ge- hemd, Waaraan vele landen onderhoorig waren, antwoordde hij: at beteekent de groote stad Batavia bi den haan, dien ik eme beb, en hoe talrijk zijn de klauwen van den haan, die eth westen Leb, in vergelijking van de landen, die aan Ratavia ver iepoorug zijn. Waarlijk de tegenwoordige koning van Siam ts famene van dien blindeman. Prcierdaad het rijk Siam levert niets op, dat het oog of het art ef cent ander zintuig bekoort; maar het zoude veel Kunnen Oe veern, inden daarvoor slechts meuschen waren, die de wereld- so zeesderen westen te beheeren. De Stameexen zijn gewoon et bere vorsten onderdrukt te worden: zij zijn onbeschaafde ne en eerst door heen en weder te reizen naar Matasta en Ve oe Per mn leeren zij de schatten der wereld kennen. Zoo- er ave aanzienlijke blanken zijn, levert Siam niets be- bet ee en, Bo inderdaad, alle landen, waar geene aanzienlijke ba ns zen, zijn gelijk een man, die naakt loopt en grene bever heeft, of gelijk een boom, die dond iv. Maar wanneer ve veul ke blanken in het land zijn. knjgen die naakten ate, Kieederen en de doode boom herleeft en krijgt bladeren 912 KORT BEGRIP DER GESCHIEDENIS VAN DE bestaande in allerlei lijnwaden, en draagt als vruchten allerlei edelgesteenten en goud en zilver; en onder den boom groeten allerlei spijzen. En de menschen uit verre landen komen nae het land van dien dooden boom, zoodra zij vernemen dat hij herleefd is en groent en allerlei schatten voortbrengt; en zij zeggen: het laken en sits uit Europa is veel beter dan het gingang van Bengalen en Soemba en Samarang; en die sjaal- stoffen zijn veel beter dan de met gouddraad gestikte zijde van Palembang en Trengganau; en het aardewerk, dat uit Kurops komt, is beter dan het Chineesche. Ook wat Java betreft: voordat de blanken daar het gezag in handen hadden, zagen en vonden de Javanen de rijkdommen van hun land niet; moord en roof en menschenhandel en dobhel- spel en hanengevechten en diefstallen waren alwat de Javanen ‘deden. De Javaansche vorsten wisten geene schatten te verwerven door handel en landbouw, maar brachten hunnen tijd door met allerlei gewelddadigheden. Maar nauwelijks waren de blanken op Java, of de Javanen leerden schatten behalen door handel en landbouw; en de lieden, die verstand hadden, deden voordeel met hun verstand; en de woningen der Javaansche vorsten kregen spitse daken en wanden met ramen en groen en rood en wit en geel geverfd; en in de huizen der Pangerans en Demangs en Toemenggoengs kwamen hanglampen en op rijen staande stoelen, en tafels om de spijzen en dranken op te zetten, en zij gingen uit in rijtuigen. En de vorsten vernamen allerla dingen, waarvan zij vroeger nooit gehoord hadden, en kregen spijzen en kleederen, die zij vroeger nooit gehad hadden. En de oogen der blinden werden geopend en de ooren der dooven ontsloten, toen de vlag der Compagnie in hun land verscheen. En toen de Kapitein Elout verheven was tot Commissaris Generaal Elout van Nederlandsch Indië kwam hij te Pontianak ten tijde van Sultan Sjarif Kasim en ging met dien Sultan landwaarts in om Tajan aan te tasten. En het bleek dat de kapitein Elout zeer dapper was in den strijd, en Tajan werd veroverd; maar de ingezetenen werden niet krijgsgevangen ge- maakt noch hunne bezittingen geroofd; daarin verschillen de - gebruiken der Compagnie van die der Siameezen en Maleiers, Ein de kapitein Elout ging de gebruiken en de handel wijze der vorsten onderzoeken; en waarlijk die kapitein Klout was een | knap en verstandig gemachtigde van den Grooten heer, diss geheel Indië regeert. Hij zeide tot Sultan Sjanf Kasim, Ik gis bi ERLE rife ‘ been ee FUT er Kan de een “KR, “at bv , (a VORKEN VAN STAM. 243 ay, die tier Pangerans en vorsten genoemd worden , lampen been van een stub bamboes met tangkalang-olie, en dat ne beurzen met boombladeren en riet gedekt zijn, en dat Werden van hunne huizen uit boomschors en gespleten thoes bestaan, en de vloeren uit bamboes met tusschen- unten, en hunne matten uit bangboewang-bladeren, en dat voor buune buizen modder en gras is en boomen met mess en peekangs: en zh heb vijf, zes Pangerans gezien, rt aten met kanghoeng-hladeren en spaausche peper en wedroewd vischje uit gemeen Chineesch aardewerk van eert er zij dronken uit aarden kruiken van Bandjarmasin Pare vsberre Hoe kunt Gij die lieden Pangerans noemen ?e be Nate Sgart Rasim lachte en zeide tot den heer Elout: weet zeer goed dat de vorsten en wij allen in de Oostersche rusten geene kostbare hleederen of spijzen hebben; eerst wan- ry tere a AS} i, ‘Ty. ry im rode Compagnie in de Oostersche landen is, zien en krijgen hesthaaceden. Kn daarom zijn wij zoo blij met de Com- ame, Ein de vorsten, die miet migeenomen zijn met de Com- nie, bezrijgen de zaken verkeerd, zij zeggen: als de paste am het land is, kunnen wij geene menschen meer voeder of verkoopen en hunne bezitungen rooven; zij kunnen aken Lust om hanne onderdanen te Anevelen uiet meer bot- Wout de grootheid en luister der Oostersche vorsten aak steet in deze dre dingen , mensehen vermoorden , men- on Veraxcupen, en de bezittingen van anderen rooven.e En de ti, Lent boekte op het hooren van die woorden van Sul- ON rik Kasten en zeide: eTh heb wel cens door Maleiers en Oe Heee heoren gegen: als de Compagnie Ih een land is, U te gronde, want zij legt allerles belastingen op, zoodat hk epoede:. berigg zijn an het land te komen, waar die te. seven Worden « En de Sultan antwoordde: edat is et pts Verstandige heden zijn niet bang voor belastingen; at daar de Kooplieden bang voor ayn, dat ie, dat zij hunne not Kunnen site u. en dat er zoveel ope toner tn in de "en dater veel slecht volk en dreven zijn, die dobbelen Wea vechten en roaven, dat ts het, waarvoor de eer Par cu; maar voor het betalen van rechten op secur waren Zoute zij miet bang, daar de Compagnie op het ‘ov en past, en de sandeu verbetert en doet bloeten, thet wroote geldelijke: opotferingen.= En de heer ha- Pout gende «Maar misschien verschilt uwe meening wel \ ere NOE be 914 KORT BEGRIP DER GESCHIRDENIS VAN DE °* ow vvan die van anderen.” En de Suitan hernam met luider stem: „Juist omdat ik de zaken anders inzie, ben ik hier tegen de „bevolking van Tajan komen vechten.» Toen begonnen die twee verstandige mannen te lachen. En het was ten tijde van den Grooten heer Gouverneur Ge- neraal Willem Godard Alexander Gerard Philip Baron van der Capellen van Nederlandsch Indië dat de Oostersche vorsten de meeste schatten zagen en verwierven. Én vele arme lieden werden rijk en kregen bezittingen door landbouw en handel ; en er waren vele menschen, die scheepsgezagvoerders werden en beveiligd van door slecht volk beroofd te worden, tengevolge van de rechtvaardigheid van Zijne Excellentie. Doch om tot het verhaal van Siam terug te keeren. Al de Priesters (Sami) zijn zeer in aanzien bij de Siameesche vorsten ; zij zitten op stoelen, en de vorsten zitten tegenover hen en buigen voor hen zeer diep. Alwat de Priesters zeggen is bij de vorsten waar en goed; zij wijken daarvan niet af; zij antwoorden maar: njuist.n Kr zijn eene menigte Priesters in Siam, meer dan vijf. duizend; en onder die menigte zijn er drie, die ter bedevaart geweest zijn waar Ceilon, om het indruksel van den voet van den Profeet Adam, dat daar is, te bezoeken. En ten tijde dat de Priestervorst in Siam regeerde, was er een van zijne zonen, die naar Ceilon ter bedevaart wilde gaan. En in dien tijd was Ceilon onder de macht van Zijne Majesteit den Koning van Ne- derland, En de Priestervorst deed een brief brengen naar Batavia aan den Grooten heer Generaal De Klerk, kennisgevende dat zijn zoon naar Ceilon wilde gaan om het afdruksel van den voet van den Profeet Adam te bezoeken. Maar tegenwoordig hebben de Priesters niet veel lust om naar Ceilon ter bedevaart te gaan; want er is een boedi-boom (eene vijgesoort) van Ceilon aangebracht en voor den grooten afgod geplant, en die wordt nu door velen bezocht. En de Chineezen volgen alles’ na wat de Siameezen doen; zij verbranden ook hunne dooden. En de godsdienstplechtigheden der Chineezen, die in Siam zijn, be vallen wel aan de Sami's of Siameesche priesters maar niet san de Chineesche; en de Chineesche priesters zijn voor de Chineezen in Siam geheel nutteloos. De Chineezen nu zijn er talrijker dan de Siamneezen of althans even talrijk. De lieden nu, die naar Siam komen, zijn daar niet in aanzien maar worden gering geacht; alleen de aanzienlijken, wier lijken verbrand worden, zijn in aanzien. En de Hindoes zijn meer me Me VORSTEN VAN STAM, 245 seven dan de Simneesche priesters; want alwat den godsdienst betreft ontleenen de Sami’s anu de Hindoes. en de boeken, went zit bezen, zen de Hindoesche begrippen door hen in het Same ese overgebracht, En het gebeurde eens dat er cen afgezant van den (Grooten heer te Batavia naar Siam kwam. Die afgezant nu was een vroot oman, genaamd de heer Kolonel Grovestins; hij werd vergeeze rd door den heer Pangeran Said Hassan den Abessynicr, er bracht een brief en geschenken aan den koning van Siam. Er teen de heer Kolonel in Siam kwam , bemerkte hij dat het lard er niet nitvag zooals men vertelde. Maar de koning van Soin beweerde stof en sterk dat hij de grootste van alle verstart Was: maar de stad Siam is inderdaad wel de grootste an aleer steden die onder zijn gebied zijn en goed bevolkt, doch de beelde bevolking bedraagt niet zooveel alx die van het eed Pen argat. Nu was de Kolonel een aanzienlijke blanke, eer gert mm, die gewoon was de steden in Ruropa te zien, en May vend de stud) Siam volstrekt piet groot. Fn de Sia- mee zen Waren zeer trotsch tn hunne woorden en gedragingen ; on de heer Rolonel werd eenigszins boos, en eeu driftig woord Var Hem werd goedgemaakt door den heer Pangeran Said Mar; mrerep de Koning van Siam tot den Pangeran zeide: Nee Grroote heer van dakatru ceren afgezant wil zenden, eet dan geenen blanken naar Niam zenden, maar kom or Panzeran. Lrerheen.e En zoo kwam het dat de Pangeran Nut Hesso tweemaal naar Siam kwam, en dat sk Abdoee eben Metammed de Revptenaar lem vergezelde om mij ver- en stein te meden bis den Gerooten heer, beschaduwd door dene tardive slag van Zine Evecellentie. be kwon cok eens een afgezant van den Grooten heer Ge- ver Van Benswen Marcus Hastr.gs. Deze zond den Heer Mr. 