None
Een verschijnsel, dat onze aandacht niet mag ontgaan, is dat op zoogoed als geen der in Europa belande of zich in onze koloniën bevindende trommen een Chineesch opschrift of jaartal gevonden is. Dit bevestigt al dadelijk onze stelling, dat Noord-China geenszins hun oord van herkomst is, want het is overbekend, dat de industrieelen daar steeds zijn verzot geweest op het bezigen van hunne nationale letterteekens in decoratief en ornementiek, en buitendien steeds de vaste ge- woonte gehuldigd hebben om op de voortbrengselen hunner vlijt hun naam of dien hunner firma te prenten, nevens tijd en plaats van fabricatie. Vermoedelijk mag men uit die afwezigheid van letterteekens op de trommen tevens be- sluiten, dat de Man's geen trommen op aanzienlijke schaal meer goten nadat zij afdoende onder de Chineesche opper* heerschappij waren geraakt en, met de beschaving hunner overheerschers, hun schrift hadden aangenomen; eindelijk nog kan men er de conclusie uit trekken, dat zij voor dien tijd geen eigen schrift bezaten, althans geen hetwelk een rol van beteekenis in hun leven speelde. Eenmaal slechts, zoo zagen wij (blz. 344), gewagen de Chineesche berichten van een trom die, en wel in oud-Chineesche hiëroglyphen, de woorden „don- der en wolken" droeg; er wordt echter nadrukkelijk bij vermeld, dat zij werd gevonden in het allernoordelijkste ge- deelte der eertijds door de Man's bewoonde gewesten, dus in een streek waar reeds vroegtijdig aanraking en verkeer met Chineezen moet hebben plaats gegrepen. En onder ( 353 ) de vele trommen, door Meyer en Foy beschreven, * bevindt er zich ook maar ééne (n° 29) waarop een duidelijk herkenbaar Chineesch schriftteeken, nl. „lang leven'' ^) prijkt, met het beeld van een kraanvogel er naast, dat wil zeggen, van het dier hetwelk in China de rol van zinnebeeld van een lang en gelukkig leven speelt. Eindelijk nog verdient opgemerkt te worden, dat ditzelfde exemplaar, met nog maar één ander, sporen van draken draagt, dat is, van het welbekende echt Chineesche zinnebeeld van wolken, regen en water, welks rol als zoodanig tot ver voor onze jaartelling teruggaat. Ook dit wijst op fabricatie onder Chineeschen invloed, en dus iu later tijd; en Meyer en Foy kenschetsen dan ook vermoedelijk volkomen terecht die twee exemplaren als een afzonderlijk type. Werpen dus de door ons geciteerde bronnen, in verband met de studie van het beschikbaar materiaal, veel licht op de geschiedenis dier zonderlinge trommen — over hunne aan- wezigheid buiten de zuidelijke provincies van het hedendaagsche Chineesche Eijk laten zij ons erbarmelijk in het duister. Des- niettemin blijft het zeer aannemelijk, dat zij reeds ten tijde van de eerste aanrakingen der Man's met de Chineezen ook in gewesten zuidelijker dan Kwangtoeng en Kwangsi vervaar- digd werden, want het is overbekend dat allerlei stammen, ten nauwste aan de Man's verwant, daar van oudsher zijn gevestigd geweest. De Chineesche mededeeling dat het rijk Phiao omstreeks den aanvang der negende eeuw trommen naar het keizerlijke liof zond (blz. 340), bevestigt dit. En, het- geen allen twijfel bant: verschillende trommen, in hoofdtrek- ken, zoowel wat vorm als versiering betreft, op die der Man's gelijkende, pronken thans, als van de Karenen, Lao's, Sjan's en Siameezen afkomstig, in verschillende Europeesche musea. Ook zij dragen op het boven vlak de stralenster met concentrische cirkels en kik vorsehen, en ooren langs den zijwand, en hunne ornamentatie onderscheidt zich in hoofdzaak van die der ') Aanhangsel 53. 23* ( 354 ) Mân'scKe trommen slechts hierdoor^ dat er zuidelijker diereu in optreden, met name rhinocerossen en sauriërs. Nog minder, zoo mogelijk, leeren ons de Chineesche be- richten over de keteltrommen in onze koloniën. Ook te hun- nen aanzien zijn wij dus op studie van de voorwerpen zelf aangewezen, en Meyer heeft zich voor onze Indische archae- ologie zeer verdienstelijk gemaakt door ons in zijne „A.lterthümer" afbeeldsels voor te leggen, welke die studie mogelijk maken. Verreweg de merkwaardigste dier trommen is voorzeker die, welke in 1861 of '62 op Saleijer, volgens de bewoners van dat eiland zei ven, in den grond gevonden is en door den regent van Bontobangoen naast zijne woning onder een dakje wordt bewaard. Zij verkeert namelijk in opmerkelijk gaven staat, is ongeveer een centenaar zwaar, en niet minder dan 1,26 meter in middellijn. Als decoratief draagt zij eenige schepen, onder elk waarvan men een visch ziet zwemmen, en verder olifanten, pauwen met enkele andere vogels, en palm- boomen. Een tweede trom, zeer beschadigd, is uit Rotti af- komstig en bevindt zich in het Museum van het Bataviaasch Genootschap ^). Een derde, nog sterker door tijd en weder aangevreten en reeds geheel zonder bovenvlak, staat ergens op Loewang. Dan is er nog eene op Letti, waar de bevolking haar zeer devoot, midden in het dorp, in een speciaal daar- voor opgericht gebouwtje bewaart, zoodat alle kans bestaat dat zij niet door de inwerking van zon en regen aan lang- zame vernieling ten prooi zal vallen ^). Ook moet er, volgens loopende geruchten, een op de Alor-eilanden zijn, terwijl Van Höevell er nog een paar op het eiland Koer in den Key- Archipel zag '). Een van dit tweetal is niet minder dan 1,30 ^) Zie den Catalogus der archaeologische verzameling van dat Ge- nootschap, saamgesteld door Groen eveldt en Brandes, blz. 256. *) Van Höevell, in het Tydschrift van het Bataviaasch Genootschap, XXXIII, blz. 210—211. ') Ibid., blz. 153. ( 355 ) meter in doorsnede^ en beide zijn, helaas, door den tijd zwaar beschadigd en den ondergang nabij. Yan Java kent men er drie, waaraan men in het Museum van het Bataviaasch Genootschap een onderkomen heeft be- zorgd. Slechts eene daarvan, uit Semarang verkregen, is zoo- goed als ongeschonden; zij moet, naar de beschrijving van Groeneveldt en Brandes te oordeelen *), niet bijzonder interes- sant wezen, daar èn vorm èn omementatie uiterst eenvoudig zijn. Van het tweede exemplaar, uit dezelfde residentie af- komstig, bezit men nog slechts het dekstuk of trommelvlak, en van het derde is het overschot nog armzaliger, namelijk niets meer dan een fragment van het dekstuk, met eene or- nementatie van volkomen hetzelfde karakter als die der beide andere. Maar wat dit stuk bijzondere waarde geeft, is de om- standigheid, dat het werd gevonden in een der tempels van het Diëng-plateau, dat geheimzinnige plekje hoog in het gebergte, waar Oud Java's goden- en geestenwereld voor een groot gedeelte haar Parnassus had, en dat op zoo talrijke punten onze nieuwsgierigheid kwelt, zonder ons bijna ooit door het floers, hetwelk het dekt, een kijkje te gunnen. Een reeks van vraagstukken dringen zich hier als om strijd aan ons op. Dat al de trommen van den Archipel tot het Achter-Indische of tot het Manische type behooreu, valt niet te betwijfelen. Zij dragen namelijk alle op het bovenvlak den ronden bult met stralen, door concentrische ringen om- geven, en, met uitzondering van de ongeschonden Semarangsche trom, kikvorschen langs den rand; het stuk van die van het Diëng-plateau is echter te klein om te bepalen of zij kikkers heeft gedragen. Verder zijn al de trommen, die goed genoeg zijn bewaard gebleven om zulks behoorlijk te kunnen consta- teeren, in het bezit van ooren. Mag men nu op grond van deze punten van overeenkomst aannemen, dat zij uit voerpro- ducten zijn van het Aziatische vasteland? ') Catalogus, blz. 256. ( 356 ) Het komt ons voor^ dat .geen enkele overweging van beteekenis zich daartegen kant. Niets is er wat het vermoeden zou kunnen rechtvaardigen^ dat de bewoners van Saleijer en de verder oostwaarts gelegen eilanden ooit een metaal- industrie bezaten van zóó hooge ontwikkeling, dat men hen van de fabricatie van zulke groote en fraaie stukken, als de trommen zijn, zou mogen verdenken; nergens toch liggen in de musea oude bronzen, uit die streken afkomstig, ten toon. Ook de inlandsche overlevering wijst op hunnen exotischen oorsprong. Volgens de legende der bewoners van Koer, zoo schrijft Yan Höevell, zouden die, welke op dat eiland aan- wezig zijn, daar honderden jaren geleden aan den zuidoostkant gevonden wezen, en uit den hemel zijn neergedaald op het oogenblik dat het eiland uit de zee verrees ^). En wat Java betreft: al heeft daar, getuige de vele gevonden voor- werpen uit het Hindoetijdvak, de bronsgieterij eenmaal ge- bloeid, het feit blijft bestaan dat men er tot dusver niet meer dan drie trommen heeft ontdekt, terwijl er toch zeer zeker veel meer zouden bestaan hebben, en dus bewaard zouden zijn gebleven, had men ze op het eiland zelf vervaardigd. Eenmaal aangenomen dat zij moeten zijn ingevoerd, komt men dadelijk tot de vraag: Yan waar? En wanneer? Meyer ^) spreekt beslist het vermoeden uit, dat de oudste uit de kustlanden van het voormalige Kambodja-desa of Neder Cochin- china naar Java zouden zijn gebracht en dit eiland daarna het centrum van verbreiding naar de overige deelen des Ar^ chipels zou zijn geworden. Maar, veroorloven wij ons te vragen, strijdt de laatste helft van deze stelling niet ietwat met de omstandigheid, dat men tot dusver maar drie van zulke trommen op Java heeft kunnen ontdekken? In een centrum van verbreiding zou men toch vondsten van ander kaliber mogen verwachten! De heer Schmeltz ^) neemt aan dat niet de Chineezen, doch de Hindoes er de importeurs zijn ') Op. cit. blz. 154. *) Bronzepauken, blz. 22. ^) Internationales Archiv für Ethnographie, IX, Supplement, blz. 52. ( 357 ) geweest, en beroept zieh ter verdediging van deze stelling op de omstandigheid, dat de trommen van Semarang en het Diëng- plateau zouden zijn gevonden in streken door Hindoes dicht bevolkt. Al dadelijk echter moet hiertegen worden aangevoerd, dat uit niets hoegenaamd blijkt dat er ooit op Java „dicht door Hindoes bevolkte streken'^ hebben bestaan. Wèl waren daar gewesten te vinden, sterker dan andere met autochtonen bezet en waar zich dus de Hindoe-heerschappij krachtiger dan in zwak bevolkte streken deed gelden; en wat is natuur- lijker dan dat de nering was waar zich het volk bevond, en zich in zulke oorden handel, verkeer en scheepvaart concen- treerden — dat derhalve daar, naast andere importartikelen, de trommen in eerste instantie terechtkwamen? En dan nog kun- nen zij daar door ieder mogelijk Aziatisch volk zijn aange- voerd, want nergens staat geschreven, dat op Java de Hindoe- sche overheerschers scheepvaarders van andere nationaliteit uit hunne havens weerden. Eindelijk nog was, voor zoover men weet, op de verder oostwaarts gelegen eilanden nimmer van Hindoe-kolonisatie sprake, en zijn daar desniettemin nog meer trommen gevonden dan ooit op Java werden ontdekt. Kort en goed: de stelling dat de Hindoes de keteltrommen naar onzen Archipel hebben gebracht is vooralsnog absoluut onbewezen en dus waardeloos, want niet eens zelfs verdient de zaak eene plaats onder de waarschijnlijkheden. Maar wie hebben ze dan wel daar ingevoerd? Laat ons het openhartig bekennen : wij weten het niet, en met gelatenheid vragen : zullen wij het wel ooit te weten komen ? Onze kennis van de oude handelsbetrekkingen onzer koloniën met het vaste- land van Azië is nog altijd te nietig, dan dat wij ons met vrucht in theorieën over dat vraagstuk zouden kunnen verdie- pen. Zelfs over den ouderdom dier voorwerpen ligt nog altijd de sluier van het verborgene. Dat de teekeningen op de Saleijersche trom, zooals Meyer heeft aangetoond, het vermoeden rechtvaardigen dat zij tot een zeer oud type behoort, bewijst voor het tijdperk van haar invoer al bijzonder weinig, want het behoeven niet altijd moderne zaken te zijn die over zee ( 358) worden aangebracht. En de ontdekking van een fragment op het Diëng-plateau brengt ons evenmin iets verder, dewijl de tijdperken van de opkomst en den ondergang van de priester- kolonie, die daar gevestigd was, nog altijd niet zijn bepaald. Immers, geen andere betrouwbare chronologische vingerwijzin- gen heeft men er ontdekt dan het op een steen gegiifte jaartal 731 Sjäka, alsmede een ander, overeenkomende met ons jaar 1210, en buitendien blijft de mogelijkheid, dat die trom, voor zij op den Diëng belandde, reeds eeuwen lang elders op het eiland was bewaard geweest. Kortom — hoe men de zaak ook wendt en keert — tot de kennis van het verkeer van onze koloniën met andere landen brengen de trommen nog erbarmelijk weinig bij, wil men althans geen heil in gissingen en schijnschoone theorieën zoeken. Diepe teleurstelling is alles wat zij ons in dit opzicht bieden. In die duisternis werpt alleen de trom van Saleijer een lichtstraal. De interessante teekeningen, die zij draagt, vertel- len ons, hoe weinig ook, met meer zekerheid waar het geheim- zinnige land van haar herkomst moet gelegen hebben, dan al de andere keteltrommen tezamen; trouwens hebben deze te zwaar door den tand des tijds geleden of zijn te eenvoudig versierd, dan dat men iets van belang op hen zou kunnen lezen. De Saleijersche trom dan prijkt, zooals wij reeds aan- stipten (blz. 354), hoofdzakelijk met schepen en visschen, olifan- ten, pauwen en palmen. Uit die schepen meenen Meyer en Foj (blz. 20, kol. 2) te mogen afleiden, dat zij in een kust- land werd vervaardigd. Doch het wil ons voorkomen, dat niets aan of in die vaartuigen ons belet ze voor rivierschuiten aan te zien. Onvoorwaardelijk echter gaan wij met. beide schrij- vers mede waar zij, op grond dat er ook pauwen en olifanten op de trom gegrift staan, aannemen, dat het oord. van haar herkomst daar moet zijn gelegen waar die dieren veel voor- kwamen en, willen wij erbij voegen, ook palmen groeiden. Een ander gedeelte hunner conclusie kunnen wij echter niet onder- schrijven, nl. dat dit oord geen ander dan Achter-Indië kan zijn. Want het land der pauwen, olifanten en palmen strekte ( 359 ) zich gedurende het grootste gedeelte onzer Christelijke jaar- telling verder noordwaarts dan tegenwoordig uit en omvatte ook een gedeelte der Manische landen^ weshalve de plaats, waar de Saleijersche trom met of zonder de andere, die in de koloniën zijn aangetroffen, vervaardigd werd, even goed daar te zoeken kan wezen. Dit feit kon den heeren Meyer en Poy bezwaarlijk bekend zijn, want nimmer nog werd het in Europeesche werken in het licht gesteld. Op ons dus rust de plicht er bewijzen voor aan te voeren. Wat den pauw betreft — in een Chi- neesch werk, getiteld Nan-fang i woelt tsji *) : „Geschrift over de vreemde zaken in het Zuiden", dat algemeen vermoed wordt reeds in de vijfde eeuw te hebben bestaan, leest men: „Pau- „wen komen in zeer grooten getale voor in Tongking, benevens „in de departementen Loei en Loe'^ 2), dat wil dus zeggen, ook in het allerzuidelijkste schiereiland der provincie Kwang- toeng, dat als het ware een brug van het vasteland naar het eiland Hainan vormt. Een feit is het verder, dat in de Pok hoe loeJi ^), een werkje over de zuidelijke provinciën, in de negende eeuw door zekeren Twau Koeng-loe *) geschreven, geboekt staat: „Tn verschillende landschappen van Loei en „Loe vangt men pauwkiekens en voedt die op tot uiterst „makke en tamme dieren" ^). -Nog kan hieraan worden toe- gevoegd, dat de ofBcieele Geschiedboeken van de Thang- dynastie meermalen gewagen van pauwen, die met andere voortbrengselen uit gezegde streken als schatting naar het Hof 'werden gezonden. En wat den olifant aangaat — dé zoo juist genoemde Pok hoe loeh zegt: „Het departement Siün (het hedendaagsche „Hwoei-tsjioe ^), en dat van Loei, tezamen onderhoorigheden *; Aanhangsel 54. ') ld. 55. ') ld. 56. ') ld. 57. ') ld. 58. ') ld. 59. ( 360 ) van Kwang, brengen donkerkleurige olifanten voort" *) En omstreeks denzelfden tijd boekte Lioe Siun in zijn op blz. 339 genoemd werk Liiig piao loek i : „Er leven vele wilde „olifanten in de gewesten Tsjhao (het hedendaagsche Tsjhao- „tsjioe-foe) en Siün, welke onderhoorigheden van Kwang zijn. „Ik bezit een bloedverwant, die vroeger eens met een missie „naar Yoen-nan reisde en zag, hoe elke stam van aanzien en „iedere familie van naam daar olifanten houdt, die zware „lasten over verre afstanden torsehen, op dezelfde wijze dus „als men er in het Eijk van het Midden runderen en paarden „op nahoudt" ^). Op grond van die twee berichten is men dus gedwongen te gelooven, dat de reus der dikhuiden tot omstreeks het jaar 1000 overal in de zeedistrieten van de provincie Kwaogtoeng inheemsch was. Wil men echter nog meer bewijzen? Li Tsjhang-ling ^), die van 937 — 1008 leefde, dus verhalen de officieele Geschiedboeken van de Soeng dynastie, diende, ten tijde dat hij Goevemeur van Kwangtoeng was, een memorie bij den Keizer in, waarin de volgende passages voor- kwamen : „In Loei-tsjioe, Hwa-tsjioe, Sin-tsjioe (thans Sin-hing*), „Poh-tsjioe (tegenwoordig Woe-tsjioe-foe ^) in oostelijk Kwangsi), „Hwoei-tsjioe, Ngen-tsjioe (thans Ngen-phing ^), en in nog „andere departementen (m. a. w. in gansch zuid-Kwangtoeng „en oostelijk Kwangsi) leven kudden olifanten in de berg- „ WO uden, van wier tanden het volk zich weet meester te „maken. De bestuurshoofden hebben den handel daarin ver- „boden, en van stonde af behoort te worden bevolen, dat „men die voorwerpen bij hen zal inleveren tegen vergoeding „van' de halve waarde, ' en dat zij die het wagen er te ver- „duisteren of onder de hand aan anderen te verkoopen, zullen ) Aanhanp;sel 60 ) ld. 61. ) ld. 62. ) ld. 63. ') ld. 64. ) ld. 65. (361 ) „worden veroordeeld zooals de wetten eischen". Een Keizerlijk „decreet sanctioneerde dit'^ '). In dezelfde officieele Historiën lezen wij nog: „In het „zevende jaar der periode Khiën-tao (A. D. 1171) werden in „Tsjhao-tsjioe door verscheidene honderden wilde olifanten de „vruchten des velds verslonden. De landbouwende bevolking „plaatste valkuilen, zoodat den dieren belet werd op de akkers „hun vraatzucht bot te vieren; doch toen trokken zij bij „kudden op om het geoogste koren, dat met karren en paarden „langs de wegen werd vervoerd, te omsingelen. Zij verslonden „het en gingen dan verder'' -). En volstrekt niet waren de olifanten in den loop der Chris- telijke jaartelling tot de provincies Kwangtoeng, Kwangsi en Yoennan beperkt. Tal van berichten in de Chineesche historieboeken bewijzen, dat zij nog veel noordelijker in de Manische gewesten omzwierven en zelfs hunne tochten uit- strekten tot aan de zuidelijke oevers van den Yangtsze stroom. „Onder keizer Wen van d.e Soeng-dynastie", zoo staat ge- schreven, „verschenen er in het eerste jaar der periode Yuenr „kia (A. D. 424), in den loop der twaalfde maand, witte olifan- „ten te Thao-yang, in Ling-ling'', een landstreek overeenkomende met het hedendaagsche departement Yoeug-tsjioe ^) in het zuiden der provincie Hoenan, ongeveer op den 26sten breedte- graad. „En in het zesde jaar van dezelfde periode, in de derde „maand, werden witte olifanten gezien te Ngan-foeh, in Ngan- „tsjhing'^ *), dat wil zeggen, in het hedendaagsche departement Yuen-tsjioe ^), in Kiangsi, ten naastebij op den 27sten graad N.B. „In het elfde jaar der periode Yoeng-ming (A. D. 493) „verschenen er negen witte olifanten in Woe-tsjhang" ''), dus in het landschap ten zuiden van den Yangtsze, hetwelk zich Aanhangsel 66. ld. 67. ld. 68. ld. 69. ld. 70. G\ ld. 71. ( 362 ) tegenover de welbekende handelshaven Hankow uitstrekt. Nog onder de Soeng-dynastie moeten er in het noorden van Hoenan en zelfs in de provincie Hoepeh^ dus benoorden den Yangtsze- kiang, olifanten zijn voorgekomen, althans men leest in de Geschiedboeken van dat huis : „Tn het derde jaar der periode ,,Kiën-loeng (962) bezochten olifanten het district Hwang-pei „(nabij Hankow); zij verscholen er zich in de wouden en ver- „slonden de veldgewassen der bevolking. Ook trokken zij naar „de (verder west- en noord westwaarts gelegen) departementen „Ngan (Ngan-loeh), ï^oeh (thans King-ling ^), Siang (Siang- „yang) en Thang, om er de velden der bevolking te vertrap- „pen. Gedeputeerden werden afgezonden om ze te bemachtigen, „en in de twaalfde maand van het volgend jaar werd men ze „meester in het district Nan-yang (in Honan, in de bronlanden „van de Han-rivier, die zich bij Hankow in den Yangtsze „stort), en zond men hunne tanden en huiden naar het Hof. „Tn de vijfde maand van het tweede jaar der periode Khiën- „teh (964) kwamen er olifanten naar Li-yang, Ngan-hiang en „andere districten (dus naar het landschap vlak ten westen van „het Toeng-thing meer), en trokken er van die dieren zelfs „over den Yangtsze heen naar het district Hwa-yoeng, waar „zij recht toe recht af door de stadspoorten marcheerden; ook „kreeg men verderop, ten noorden van de hoofdplaats van het „district Li-yang, van die dieren in het departement Li te „zien. En in het vijfde jaar der periode Khiën-teh (967) „kwamen er olifanten geheel uit eigen beweging tot voor de „hoofdstad des Eijks" ^), dat is, tot aan het hedendaagsche Khaifoeng ^), in Honan, ten zuiden van den Hwangho. „In „het tweede jaar der periode Khiën-teh (964) verschenen ei; „ettelijke in Nan-yang (zie boven), doch werden gedood door „de intendanten der keizerlijke parken, die daarna de tanden „en huiden ten Hove kwamen uitleveren^' *). *) Aanhangsel 72. ') ld. 73. ') ld. 74. ') ld. 75. ( S6â ) Maken wij thans de rekening op, dan komen wij onvoor- waardelijk tot de slotsom, dat de pauwen en olifanten, die de Saleijersehe trom sieren, ons volstrekt geen recht geven om aan te nemen, dat deze in Achter-Indië werd vervaardigd. Kwangtoeng en Kwangsi, waar beide diersoorten evengoed leefden, of nog leven, kunnen als oord van herkomst minstens even zwaar- wichtige aanspraken laten gelden, aanspraken in het minst niet verzwakt door de palmen, aie mede in hare omementatie op den voorgrond treden. Immers, ook deze boomen komen in die twee provincies zeer veel voor; zelfs kan de vluchtige reiziger te Hongkong kokospalmen van aanzienlijke hoogte welig zien tieren op het strand tegenover de stad, aan gene zijde van de haven. Aanteekening verdient hierbij, dat op diezelfde trom ook water met visschen prijkt, en de „Ge- denkschriften van het Departement Kwang-tsjioe'' '), spre- kende over de trommen van dit landschap, zeggen: „Hun „buik is gedeeltelijk ingezonken en gedeeltelijk uitgezet, en op „sommige exemplaren zijn zeevisschen aangebracht" ^), Aan- genomen dus, dat de trom van Saleijer wel degelijk van Mân'sch fabrikaat kan zijn, blijft ook vanzelf volop ruimte voor de mogelijkheid, dat zeevaarders haar, al dan niet met de overige keteltrommen die in den Archipel gevonden zijn, van uit Kwangtoeng hebben ingevoerd, en dient dus de stelling als moeten die voorwerpen uit Achter-Indië afkomstig wezen, te worden opgeborgen, tot tijd en wijle zij door bewijzen of gegronde vermoedens kan gestaafd worden. Een zaak waaromtrent de Chineesche berichten ons niet zoo in het duister laten, is de rol, die de keteltrommen in de Manische samenleving hebben gespeeld. Die bronnen leeren ons in de eerste plaats, dat zij, evenals trouwens zoowat alom ter wereld met trommen het geval is, dienden om menschen ') Aanhangsel 76. *) ld. 77. ( 364 ) bijeen te roepen. Vooral bij dreigend krijgsgevaar werden zij tot dat doel gebenkt. Geen wonder dus dat zij, zooals die berichten ons mede leeren, in de woningen der hoofden waren opgehangen. Over dit onderdeel van hunne rol hebben wij op blz. 349 reeds gesproken. De Chineesehe mededeelingen toonen verder, dat de trommen ook in het godsdienstig leven der Man^s een plaats innamen. Immers, zoo leest men nadruk- kelijk, zij werden rondgedragen en daarbij geroerd; en met zulke omgangen zullen wel godsdienstige processies in de eerste plaats bedoeld zijn. Buitendien, dus werd onder de Soeug- djnastie oflScieel naar het Hof gerapporteerd, placht men ze te doen weergalmen bij offers, ook wanneer deze bij ziektegevallen aan geesten en goden werden opgedragen. Dit herinnert aan het feit, dat nog heden ten dage alom in Zuid-China in de meeste tempels een met leder bekleede, houten Turksche trom hangt, die den geloovigen, welke den ter plaatse huizenden god komen offeren en raad,plegen, gelegenheid geeft om door middel van eenige krachtige, dreunende slagen diens aandacht op hunne gaven en smeekgebeden te vestigen. Ook in de tempels door de Chineezen in onze koloniën opgericht, kan men zich van het bestaan van zulke trommen overtuigen. In Kwang-tsjioe, het landschap waarvan Canton de hoofdplaats is, hield men er tot hetzelfde doel zelfs wel echte bronzen keteltrommen op na, want de schrijver van de Gredenkschriften van Kwang- tsjioe stelde nadrukkelijk te boek: „Tegenwoordig bevinden „er zich zulke trommen allerwege in de tempels van Nan- „hai (d. i. Kwang-tsjioe), alsmede in die van de Koningin „des Hemels^^ '), de patrones der zeevaarders. Ma Tsoe Pho. Eindelijk nog leeren ons enkele der Chineesehe citaten, dat er ook wel keteltrommen in kloosters waren te vinden. Het is dan ook inderdaad, door alle eeuwen heen, in China in de nederzettingen van Boeddhistische broederschappen gebruikelijk geweest om, gedurende de godsdienstoefeningen, de aandacht der heiligen op te wekken door op trommen en *) Aanhangsel 78. ( 365 ) metalen klokken te slaan, en die voorwerpen tevens te bezigen om de monniken tot de dagelijksche bijeenkomsten saam te roepen. Volkomen stemt dit alles overeen met hetgeen de heer Meyer, op grond van hem door een Duitsch consul te Bangkok verstrekte inlichtingen, mededeelt omtrent de rol der ketel- trommen, die zich in het paleis van den Siameeschen koning bevinden. Twee dienen ter aankondiging van den opgang en den ondergang der zon en van het uur van middernacht; eene, in een tempel van het paleis aanwezig, wordt geslagen telkens wanneer, eenmaal 's weeks, de koning zich met zijne familie derwgiarts begeeft om lichten te ontsteken en offers te brengen. In een anderen paleistempel, waarin de overleden vorst de periode van zijn monnikschap doormaakte, bevindt er zich ook een, die dagelijks in het morgen- en avonduur wordt geslagen wanneer de priesters er hunne godsdienst- oefeningen houden. Verder zijn er een viertal paren in het koninklijk paleis, die men roert zoodra Z. M. bij feestelijke gelegenheden de audiëntiezaal betreedt, en verder bij groote processies, die bij het haarafsnijden van prinsen en prinsessen, bij lijkverbrandingen, bij koninklijke bezoeken aan verschil- lende tempels en nog andere gelegenheden plaats vinden ^). In reisbeschrijvingen en werken over de rijken van Achter- Indië vindt men nogal eens van bronzen keteltrommen gewag gemaakt, en daarin algemeen verkondigd, dat de daar in de binnenlanden gevestigde stammen de vervaardigers zijn. Overigens geven zij in den regel omtrent die voorwerpen niet. veel meer te lezen dan op papier gebrachte geruchten, die ons omtrent hun doel en rol weinig positiefs leeren. Een gunstige uitzondering hierop vormen eenige mededeelingen van den heer O'Eiley in het „Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia" van 1858 (vol. II biz. 454), die wel waard zijn in extenso te worden gelezen: „Throughout the whole of the tribes of the mountain races *) Alterthümer, biz. 18. ( 3Ö6 ) ^,încluded between the Sal ween and the Sitang rivers, a passion „for the possession of these instruments (kye-dzeis) predomi- „nates. To such an extent does it operate with some of those „of the more secluded valleys of these mountains, that instau- rées are by no means rare of their having bartered their „children and relations for them. A superstition, common to „all mountain tribes which I have met, that the deep sound- „ing note of a monotoned instrument propitiates the presiding „Nats (genii) of the mountains, and averts evil from them, „is a reasonable enough cause for such a propensity to possess „them; and those tribes who have the greatest number are „regarded as the more powerful. In all their gatherings, „whether for peaceful enjoyment or preparatory to an expedi- „tion to settle some intertribal bloodfeud, the kye-dzeis are „brought forth and beaten, and as the resonance echos back „from the deep gorges of the mountain glens, they regard it „as the approving answer of the spirits, become excited by „drinking a spirit rudely distilled from rice, and a scene of „the wildest revelry ensues. „These gongs or drums are slung round the centre, and „beaten with a buffer, or thumped with the fist instead of a „stick, at the large end, the smaller one being open. They „are made by the Shans of a metal consisting of copper and „spelter of about ^4 ^^ ^^ i^^b in thickness, and profusely „ornamented in a rude style on the surface of the cylinder „with small figures of animals, elephants, frogs, monkeys and „dogs, principally, projecting therefrom. They vary in size, „and are valued accordingly from fifty to five hundred ticals „of silver. „I was assured by the chief of the Ley-pya-gyee tribe that „these instruments were the originating cause of all the inter- „tribal feuds which at present existed amongst them. The loss „of one by theft or from having been lent to another tribe „and never returned, was a cause of revenge handed down „from generation to generation, and until satisfied either by „the exchange of a man stolen from the indebted tribe for a ( 367 ) „kje-dzei to replace the lost one, a cause of enmity would „ever exist between them^'. Plaatst men dit extract naast hetgeen wij uit de Chineesche bronnen omtrent de rol der trommen onder de Man's leerden, dan voorzeker blijft er geen zweem van twijfel over, of die rol was van oudsher met die der trommen onder de berg- volkeu van Achter-Indië op alle hoofdpunten identiek. Dit gaat ook ten volle op voor de waarde, die aan het bezit dier trommen werd gehecht, want, om het nog even te herhalen : in de vierde eeuw werd in de Man' sehe landen zelfs klinkende munt niet te goed geacht om, in het opperbestuur alarmeerende hoeveellieden, tot tromprijs te worden versmolten (blz. »337), en in de 14de eeuw bezat men daar liog trommen die van 700 tot 1000 runderen waard waren, terwijl het bezit van een drietal voldoende aanleiding was om zich vorstelijke titels toe te kennen. Hier zij, om de overeenstemming in nog helderder licht te plaatsen, ook weergegeven hetgeen de heer Mason in 1868 in hetzelfde „Journal of the Indian Archf- pelago'' (deel 37, II, blz. 128) over de Karenen schreef, onder wien hij langen tijd als zendeling leefde: „They are remarkably fond of the sound of gongs and „kyee-zees, a taste they have in common with the Shans and „Chinese. The Kyee^zee is little known, but it may be describ- „ed as a large gong, with a cylinder a little less than its „own circumference attached to one side; or it may be viewed „as a bell-metal drum, with one end open. It is struck like „a gong, and gives forth a sound like a gong, but not so „shrill. They are manufactured by the Shans, and have or- „namental circles and bands with representations of birds and „fish; and on the outer circle are four raised frogs. Whether „the sound of the instrument is intended to emulate the „voice of the frog or not, must be left to conjecture, for no „one can give any reason for the frog being there.. „The Karens attach a fabulous value to these instruments, „and often pay absurd prices for those that have good tones. „They have distinctive names for ten different kinds, which VERSL, EN MED. AFD. LETTERK. 4*« REEKS. DEEL II. 24 ( 368 ) ^,they pretend to distinguish by the sound; the .poorest of „which sells for one hundred rupees, and the best for a ,,thousand. Besides these, there are several inferior kinds „with prices varying from thirty to one hundred rupees. „When a good kyee-zee is struck, the Karens say the music „softens the heart, and the women weep for the friends they „have lost, or from whom they are separated. „The possession of kyee-zees is what constitutes a rich Karen. „No one is considered rich without them, whatever may be „his other possessions. Every one who has money, endeavours „to turn it into kyee-zees, and a village that has many of „them is the envy of other villages, and is pften the cause „of wars to obtain possession of them^'. De overeenkomst in de rol en beteekenis der keteltrommen in Achter-Indië en in de Mân'sche gewesten wordt ook stellig niet teniet gedaan door hetgeen in een serie van 82 korte schetsjes over even zooveel Manische stammen, verscheidene jaren geleden geschreven door een Chinees, die de provincie Kwei- tsjioe had bereisd, en in 1859 door den ßvd. E. C. Bridgman in een Engelsch kleed in het „Journal of the North-China Branch of the Royal Asiatic Society'' gepubliceerd, omtrent twee dier stammen te lezen staat (biz. 284 en 285): „The first of the twelfth moon is their. great festival, when „annually they make themselves merry in beating their brazen „drums. Sometimes they chance to dig out of the ground a „brazen drum, supposed, as they say, to have been left there „by Wu-hao *), when he subjugated the aouth of China. In „the purchase of these brazen antique drums there is great „competition among the rich .... Annually at the opening „of the year they sing divine songs and beat their drums to „propitiate the demons of pestilence and plague, when all the „assembled families eat and diink together'' ^). De „Krijgshaftige Minister," d.i. Tsjoe-koh Liang, op biz. 349 genoemd. ') Het is eigenaardig, dat noch de oorspronkelijke titel van dat ( 369 ) De vraag is thans, of men uit het aangevoerde het gevolg mag trekken, dat de keteltrommen, in onzen Archipel ge- vonden, daar een overeenkomstige rol hebben gespeeld? Verschillende gegevens doen ons een bevestigend antwoord aan de hand. Men oordeele. De trom, die in den Poento- Dewatempel op het Diëng-plateau ontdekt is, zal toch in die monnikskolonie vermoedelijk wel tot weinig anders gediend hebben dan om door hare diepe tonen bij godsdienstige plechtigheden den indruk te verhoogen, alsmede om de gees- telijkheid op te roepen tot vrome samenkomsten en gebed. Van den regent, die zich in het bezit van de Saleijersche trom verheugt, kreeg de controleur Engelhardt in 1884 te hooren, dat de sultan van Soembawa er ook eene heeft, die hem dient „tot het bijeenroepen van het volk in tijden van nood" *). De heer Schouten, mede controleur van Saleijer, deelde Dr. Meyer mede, dat de trom op dit eiland evenzeer gebezigd wordt om bij feestelijke gelegenheden, brandgevaar, krijgstoerustingen enz. het volk saam te trommelen, en verder dat zij als rijksinsigne of rijkssieraad — dus als erfstuk, poesaka — aan de bevolking van het geheele regentschap behoort en afgodische vereering geniet, . terwijl zij zóó hoog staat aangeschreven, dat de bezitters een verkoopprijs van /* 3000 van de hand wezen ^), Gelijksoortige berichten hebben wij door den heer Van Höevell over de trommen van het eiland Koer ^), Nadat zij , schrijft hij , volgens het inlandsch volksgeloof uit den hemel waren neergedaald op werkje, noch de naam des schrgvers, noch het jaar der publicatie door den vertaler genoemd worden. Heeft hg dit alles verzwegen uit vrees dat ook anderen het lang niet te versmaden ethnographische product in handen zouden krygen en grondiger exploiteeren, of zijne vertaling aan kritiek zouden onderwerpen? In elk geval verhoogt die bevreemdende achterbakschheid de betrouwbaarheid der vertaling niet. Ik heb nooit het origineel van het merkwaardige geschrift gezien. ^) Bydragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde van N. I., 1884 blz. 392. *) Alterthümer, blz. 15. ') Tijdschrift van het Bat. Gen., XXXIII, blz. 154. 24* ( 370 ) het oogenblik dat het eiland uit zee verrees, werden zij, honderden jaren geleden, aan de zuidoostkust gevonden en later naar een verborgen plek in het gebergte gebracht, waar men lien thans als zeer heilig vereert. Offergaven van sirih en pinang, borden en schotels waren er tijdens zijn bezoek bij neergelegd. Ook de trom van Letti staat, volgens den- zelfden schrijver, „in een reuk van grootë heiligheid" ^). Nu is het in de verste verte geen absoluut vereischte dat de hooge beteekenis, die tegenwoordig nog aan de trommen in den Archi}>el door de eigenaars wordt gehecht, samenhangt met de rol, die zij in het land hunner herkomst speelden. Immers, eenmaal ingevoerd, waren zij in hunne hoedanigheid van groote zeldzaamheden al dadelijk te hoog geschat en dus te duur om verhandelbaar te wezen, en gingen zij derhalve, na een of twee geslachten in de familie van den eigenaar te hebben doorgebracht, de rol van erfgoed spelen; en wat, zooals men weet, in den Archipel eenmaal poesaka is geworden, heet daar, als drager van den geest der voorouders, heilig en wordt niet dan onder den drang van hooge noodzakelijkheid vervreemd. De mogelijkheid blijft desondanks niet buiten- gesloten, dat de trommen in den Archipel hunne heiligheid hebben medegebracht uit het land waar ze vervaardigd waren. Zonder vorm van proces echter moeten wij de stelling van den heer Van Höevell wraken, dat zij altaren of offertafels zouden zijn, aan zonnedienst gewijd ^). Tot deze meening werd die verdienstelijke ambtenaar gebracht door de ronde ster met twaalf stralen, die op het centrum van het bovenvlak prijkt. Doeh hoe verlokkelijk ook Meyer's beroep op het feit dat het cijfer twaalf de dagindeeli ng vertegenwoordigt, moge klinken; hoe aannemelijk het verder zij, dat een der functiën van de trommen kan bestaan hebben in het aankondigen van de *) Aanhangsel, blz. 210. ') Ibid., blz. 210. ( 371 ) onderdeelen van den twaalfdeeligen dag — de waarheid is even- min weg te cijferen, dat er zich trommen in de museums be- vinden welker ster zes-, acht- of tienstralig is. De twaalf- stralige is wel is waar verreweg in de meerderheid; doch men vergeté niet, dat men bij het construeeren van een ster-orna- ment lichter tot twaalf stralen dan tot acht of tien moet komen, eenvoudig omdat twaalf een verdubbeling is van het zestal, hetwelk men verkrijgt door uitzetting van den straal in den cirkel, derhalve dooï een meetkundige constructie eenvoudiger dan welke ook. De Chineesche schrijvers over de trommen schijnen het ster-ornament dan ook als iets zoo on- beteekenends te hebben beschouwd, dat niet één onder de vele, die wij de revue deden passeeren, het de moeite waard achtte er een enkele streek van zijn schrijf penseel aan te wijden. Allen zwijgen het ding eenvoudig dood, hetgeen zij toch vermoedelijk niet zouden hebben gedaan had het iets zoo gewich- tigs voorgesteld als de zon, of op eenigerlei wijze met zonver- eering saamgehangen'. liet merkwaardigste sieraad echter, waarmede de keteltrom- men prijken, zijn de kik vorsehen, die veelal in een kring van vier op onderling gelijke afstanden op het bovenvlak langs den rand gehurkt zitten. Op eerie trom, te Parijs bewaard, zitten er op die wijze aan elk uiteinde van twee elkander rechthoekig kruisende denkbeeldige middellijnen drie bovenop elkander, en op eene andere, uit Siam afkomstig, vier zij aan zij; op enkele trommen zitten er zes in het rond, en de Gedenkschriften van het Departement Kwang-tsjioe zeggen: „Op sommige zijn zeevisschen aangebracht en bevinden zich „in een kring twaalf paren kik vorsehen, tegenover elkander „geplaatst^' ^). Eindelijk kent men er — o. a. eene, in het Mu- seum van Oudheden te Leiden te zien — die slechts voetsporen van die diertjes vertoonen, nevens weer andere die noch kik- vorschen, noch hunne voetsporen dragen. Op blz. 345 hebben ^) Aanhangsel, 79. { 872 ) wij, op grond dat de stem dier amphibiëu, naar de voorstel- ling der half beschaafden, donder en regen brengt, het vermoe- den geuit dat de trommen kunnen gediend hebben om het rollen des donders na te bootsen en daardoor regenval op te wekken, een vermoeden hetwelk aan waarschijnlijkheid wint vanwege het feit, dat een der Chineesche berichten gewag maakt van een antieke trom, die in Chineesch schrift de teekens „wolken en donder^' droeg. Op die wijze zou het zich ook laten verklaren waarom er trommen bestaan met groepsgewijze boven of naast elkander geplaatste kikvorschen : — hoe meer van die dieren immers, hoe krachtiger hunne wer- king. Volgens Meyer, die zich sterk geneigd betoont om in de vorâchen regenbrengende zinnebeelden te zien ^), maar de rol der trommen als instrumenten ter opwekking van regen, evenals wij, slechts durft vermoeden, zijn die voorwerpen dan ook bij de Karenen van hoogere waarde naarmate zij meer kikkers dragen. De stelling dat de keteltrommen regentrommen zijn, zou aan vastheid winnen als kon worden aangetoond, dat in de streken, waar zij werden gemaakt, de kikker werkelijk als sym- bool van regen en middel om regen te verkrijgen een rol heeft gespeeld. Het bewijs hiervoor is echter, voor zoover wij weten, nooit geleverd, en wij kunnen ons in deze slechts beroepen op het zwakke feit, dat in Canton de vorsch of pad in den volks- mond nog altijd „de visch van den dondergod" ^) heet. Doch wel kan met zekerheid worden uitgemaakt, dat het diertje oudtijds regenbrenger was bij de beide hoofdvolken, die de Manische gewesten en Achter-Indië omgordden, nl. de Indiërs en de Chineezen. De ßigveda (Mandala (VII 103) bevat namelijk een lofzang, waarvan Max Muller een gedeelte vertaalt in de volgende be- woordingen : ') Altertbümer, blz. 20. *) Aanhangsel, 80. ( 373 ) „After lying prostrate for a year, like Brahmans performing „a vow^ the frogs have emitted their voice^ roused by the „showers of heaven. When the heavenly waters fall upon „them as upon a dry fish lying in a pond, the music of the „frogs comes together, like the lowing of cows with their „calves. „When, ut the approach of the rainy season, the rain has „wetted them, as they were longing and thirsting, one goes „to the other while he talks, like a son to his father, saying „akkhala. „One of them embraces the other, when they revel in the „shower of water, and the brown frog jumping after he has „been ducked, joins his speech with the green one. „As one of them repeats the speech of the other, like a „pupil and his teacher, every limb of them is as it were in „growth, when they converse eloquently on the surface of the „water. „One of them is Cow-noise, the other Goat-noise, one is „brown, the other green; they are different though they bear „the same name, and modulate their voices in many ways as „they speak. „Cow-noise gave, Goat-noise gave, the Brown gave, and the „Green gave us treasures. The frogs who give us hundreds „of cows, lengthen our life in the rich antumn" ^). Omtrent dezen lofzang merkt De Gubernatis ^) op : „To me it seems that, when speaking of frogs, the hymn „does not allude to the frogs of the earth, but to the clouds, „the cloud-frogs, attracted by the pluvial moon, whilst the „tempest is at its height Tn the seventh book, the hymns „101 and 102 ure sung in honour of Indras; the hymn 103 „is also sung in his honour, but by the clouds of the sky „themselves, by the celestial frogs, inasmuch as the frog which ^) History of Sanskrit Literature, hst. Ill, biz. 494. ') Zoological Mythology, II, biz. 372—375. ( 374 ) „croaks, when transported into the sky, is nought else than the „thundering cloud; in fact, in Sanskrit the word hhekag, which „means frog, has also tlie meaning of cload . . . The frog, like „the thunder, announces the approaching tempest. And because, „when the first claps of thunder are heard, it is the summer „which announces its coming, so the frog that croaks and the „frog that sings served specially to announce the summer. . .. „In the lligvedas (IX, 112), Indus (the moon), as a bringer „of rain (or the rain itself) is implored to run and plead „with Indras, the pluvial god, to satisfy the desire of the „frog; liere, therefore, it is especially Indus who satisfies the „frog^ s desire for rain". 