Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Wij heben hier ongetwijde met een symbol van machtsanvaardi van inbezitneming, te doen, dat als zoodanig ook in andere geval werde aangewend, gelijk Grimm met voorbeelden heeft aangetoond Fene andere wijze, waarop de echtwereeniging bij de oude Germa; tot stand gebracht werd, bestond daarop letten, dat het ook bij adoptie voorkwam. Gelijk men nu door een kind op de knieën plaatsen, het als het zijne erkende, onder zijn mundium, : gezag, bracht, zoo werd ook de vrouw, door dezelfde handeli: haren voet op dien van den bruidegom te zetten, zij ook de heerschappij in zou hebben. Der Glaube, zegt Böckel, "dass derjenige der beiden Ehegat dem oa selingt, bei der Trauung dem andern auf den Fuss zu treten, das R ment im Hause führe, ist noch jetzt in Mecklenburg, Ostpreussen, Altmark Schwung; auch in der Gegend siidlich von Passau.... ist er noch nicht: schwunden ( Böckel, t. a. p.). Evenzoo bij de Esten. Nach vollzogener Trau veht das junge Paar mit priesterlich zusammengefügten Händen bis zum Weiter Sohlitten, und ist auf diesem ersten Gange jeder Teil bemüht, dem anc zuerst auf den Fuss zu treten: durch diesen verhindern wissenschaftlichen Tritt erlangt fürs canze Leben die Oberhand im Hausen (Schröder, t. a. p.). — De furmali van het op-den-voet-treden bestond, volgens Leo Africanus (geciteerd bij Böc! t. a. p.), voorheen ook in Marokko, terwijl eene soortgelijke ceremonie even: bij de Toda’s, een der Dravida-stammen, voorkomt. "Die Hochgeitafeierlioh besteht darin, dass man die Braut in das Haus ihrer zukünftigen Ehemar bringt (bij de Toda’s heerscht namelijk de polyandrie), wo sie sich niederber damit ihr jene der Reihe nach zuerst den rechten und dann den linken Fuss ihren Kopf setzen" (Müller, Allgemeine Ethnographie, blz. 413). O1 Zoo schüttet het vallème Sitte der Vorzeit vewesen zu sein, dass der Sic den Fuss auf den zu Boden gestreckten Feind setzte, zum Zeichen vollend Bazwinguny. In einigen ceistlichen Lehnhöfen trat bei der Belehnung der Herr geinem rechten Fuss auf den des Vasallon...... Es sind auch bei Vindication Viehes Stollungen der Füsse vorgeschrieben...... Wenn lievendes Gut angesprüngt wurde, muste ebenwohl der rechte Fuss aufgosetzt werden : ergeht an den Schuld die dritte Mahnung (d. h. hat er sich nicht eingelassen auf die erste und gweil Ko ist er wehrlog und kann nun der Kläger die Schuld ver des Schuldners Tenne gekommen, mit Urteil 1 Recht vor dem Hause ceschehen, so dass der Glüubizer seinen rechten Furs die Thiirschwelle setzen (Grimm, Deutsche Rechtsalterthiimer, blz. 142. Zie o blz. 588 vv). PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 413 symbolisch aan het gezag van den man onderworpen %, — Bij de volken van den Indischen Archipel treft Men beide ceremonières aan. Ken voorbeeld vonden wij hierboven reeds bij de stammen van Central-Celebes. Bij het samen-eten, legt toch de man zijn rechter-been op het linkerbeen der vrouw %. Van de Igorroten op Tuucon lezen wij, dat gedurende de huwelijksceremonie de voet van den bruid rusten moet 94. Op Sumatra treft men een dergelijk gebruik aan bij de Redjangers. Wanneer de bruid, gelijk wij in het tweede hoofdstuk gezien hebben, in plechtigen optocht de bruid naar het huis zijner ouders brengen zal, legt hij, als zij den trap harer woning afgaat, haar de hand op het hoofd, terwijl hij tegelijkertijd, „ten teeken van inbezitneming, met zijn grooten teen den haren drukt 9s. Verder moeten nog de bewoners van de Lampongsche Districten en de Atjehers genoemd worden. Bij de eerstgenoemden worden de huwelijken zelden naar de voorschriften van den Islâm voltrokken, doch volgens het oude gebruik, bekend onder den naam van tindig-sila, daarin bestaande dat de bruid, In het bijzijn van de wederzijdsche nabestaanden, zijne linkerknie op de beide knieren van de bruid legt 96. Wat de Atjehers betreft, deelt de Heer Kruyt mede, dat het bijen hen tot de trouwplechtigheden behoort, dat de bruid, door hare vrouwelijke verwanten, op den schoot van den bruid wordt geplaatst, eene eremonie, die den volgenden dag herhaald wordt. Dan is het echter de moeder van den bruid, welke de bruid op diens knieën doet plaats nemen ®. — Hoewel wij dit alleen van de Redjangers uitdrukkelijk vermeld vinden, mag het zeker ook van de overige volken aangenomen worden, dat de bedoeling der ceremonie eene inbezitneming der vrouw is. Overigens wordt, om dit hier nog op te merken, het met-den-voet-trappen, als symbool van machts-anväarding bij de huwelijksvoltrekking, van de Alfoeren van V van adoptie, zie ook: Grimm, Deutsche Rechtsalterhümer, blz. 465. Zie blühend. 399 hierboven. Blumentritt, Versuch einer Ethnographie der Philippinen, blz. 28. Van Hasselt, Volksbeschrijving van Midden-Sumatra, blz. 295. Francis, Herinneringen uit den levensloop van een Indisch Ambtenaar, dl. I, blz. 175; Veth, Het landschap Abveng en de Abgegengeschäft, Tijdschr. v. h. Nederl. Aardr. Gen., dl. II, blz. 47. Kruyt, Atjeh en de Atjehers, blz. 192—193. 414 PLECRTIGEDEN Kit GEBRUIKEN BLY HUWELIJKEN EWS. Ceram medegedekt. Hier is het echter de vrouw, welke de verricht. Als de jongedochter namelijk in het huis van den jongedochter, meist zij op den voorbalk trappen, ale toeken zij in de echtelijke woning ook bevelen heeft ss. Het is zeker niet meer dan 1staurlijk, dat hetgeen met. Huwelijk in de eerste plaats beoogd wordt, het krijgen van kindes ook bij de trouwplechtigheid sijne uiting in eenige symbolis handelingen heeft moeten vinden. Is bij de Indiërs de braid het huis van den bruidegom aangekomen, dan zet men haar es knaap op den schoot, onder het uitspreken van den wensch, haar zulk een voortreffelijke zoon moge worden geboren st. ( bij andere Indigeremaansche volken en bij de Finnen en Esten ki het gebruik voor 16. In den Indischen Archipel vindt men dese ceremonie bij de Niasers. Wanneer de pasgehuwde vrouw in echtelijke woning komt, wordt haar een knaap op de knieën plaatst, opdat zij jongens ter wereld moge brehgen '®!, Anal hiermede is hetgeen van de Timorlawoet-eilanders verhaald wo Vór de ceremonie van het samen-eten, waardoor bij hen, gelijk (blz. 402) gezien hebben, de voltrekking van het huwelijk plaats he wordt er, als de bruidegom zich naast de bruid nederzet, jongen en een meisje tusschen hen in geplaatst, met de bedoel dat Duadil Aa, het Opperwezen, dit ziende, het huwelijk met kinderen zou zegenen '02, Geheel anders handelen de bewoners: de Babar-groep. Als toch de jonkman voor de trouwplechtigt zich naar de woning der jongedochter begeft, is hij, bij het opg van de trap, verplicht, aan een der aldaar aanwezige mannen, de meeste kinderen heeft, de hand te reiken, opdat hij ook '95. Riedel, De sluik- en kroesharige rassen tusschen Selebes en Papua, blz. Haas, Dic Heirathsgebräuche der alten Inder, nach den Grihyasûtra, Indi Studien, dl. V, blz. 329 en 398. 100 Van de Esten heet het: "Der Braut setzen sie am Tische ein Knäblei den Sehoess und halten dafür, sie werde alsdann desto mehr Knäblein zur | gebären". Ook in Finland bestaat het gebruik. Wenn sich dort die Hoohszeit sellachaft zu Tische gesetzt hat und die Tischandacht verrichtet worden ist, bz man einen kleinen Knaben und setzt ihn der Braut auf den Schoess. In Slav ngetzt man der Braut nach der Ankunft im neuen Hause, damit gleich ihr e Kind ein Knabe sei, ein Knäbohen auf den Schaossn (Schröder, Die Hoch: bräuche der Esten und einiger anderer Finnisch-Ugrischer Völkerschaften in ' gleichung mit denen der Indogermanischen Völker, blz. 128—137, waar ineerdere voorbeelden van het gebruik vinden kan. 10) Sundermann, Dic Insel Nias, Allgemeine Missiuns-Zeitachrift, dl. XI, bls. 102 Riedel, De sluik- en kroesharige rassen tusschen Selebes en Papua, bls. : PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 415 kinderen moge krijgen '°3. Nog zouden wij hier op de Makassaren en Boegineezen kunnen wijzen, bij wie de bruidegom den wensch naar een talrijk kroost door allerlei voorwerpen, die hij aan de bruid geeft, tracht uit te drukken. Zoo door een koraalgewas, dat den naam draagt van batu-mátakka, dat is: koraal met takken. hetgeen zinspeelt op eene nakomelingschap, die zich evenals de takken van dit gewas naar alle zijden verspreidt. Zoo doelt ook het schenken van een dertigtal pinangnoten en een ei op het krijgen van veel kinderen '°4. Overigens herinneren wij hier aan de boven reeds genoemde gewoonte bij de Bataks, om de rijst, die het bruidspaar gemeenschappelijk gebruiken moet, met longa- of sesam- zaad, als een zinnebeeld van de vruchtbaarheid, te bestrooien, onder het uitspreken van den wensch, dat het huwelijk met een talrijk kroost moge worden gezegend 105. Uitvoeriger wenschen wij nu stil te staan bij eene ceremonie, die bij verschillende stammen van den Indischen Archipel wordt angetroffen en waarvan wij ook parallellen bij andere volken vinden. Tot de huwelijksplechtigheden bij de Hebreeën behoort het onder anderen, dat de jongelieden, na de inzegening, door de ouders, onder het uitspreken van de woorden rweest vruchtbaar en ver- menigvuldigt ur, met koren bestroord worden, een gebruik, dat nu nog door de Joden in Marokko, Frankrijk en in de streken van den Neder-Rijn gevolgd wordt. Bij vele Indogernmaansche volken ontmoten wij dezelfde gewoonte. Zoo placht men bij de oude Indiërs, bij eene plechtigheid, welke aan de eigenlijke bruiloft voorafging, op de hoofden van bruid en bruidegom rijst te strooien ‘06, Heden ten dage geschiedt dit nog in vele streken van Europa, gelijk door Mannhardt, in zijne verhandeling »Kiud und Korn» 197, en door Schroeder 108 is aangetoond. „In Berry (Frankreich)», aldus lezen wij bij den laatstgenoemde, rübergiesst die Brautleute beim Ein- 108 Riedel, O. o., bls. 350. 104 Matthes, Bijdragen tot de ethnologie van Zuid-Celebes, blz. 24—26. 1% Zie blz. 394 hierboven. 106 Haas, Die Heirathsgebräuche der alten Inder, nach den Grihyasûtra, In- dische Studien, dl. V, blz. 299. 107 Mythologische Forschungen uus dem Nachlasse von Wilhelm Mannhardt, her- nusgegeben von Hermann Patzig, blz. 351 vv. 108 Zie zijn, hiervoren meer aangehaald, werk: Die Hochzeitsbräuche der Esten und einiver anderer Finnisch-Ugrischer Völkerschaften in Vergleichung mit denen der Indogermanischen Völker, blz. 112 vv. be Volgr IV. 27 416 PROBLEM FOR THE GEOGRAPHIC AND THE GEOGRAPHICAL WORLD tritt in ihr Haus ein Regen von Getreide und Lyonnais von Getreide allein, in Tumnguede von Aehren, dem Wansche des Gedeihens und der Pruchtbarkeits. W: Siebruggen de bruid im de echtelijke woning komt, wordt zij « hare schoonermeideten, kommt zij « hare schoonermeideten, van Engeland en Schotland, in Sardinia, en Corsica, in Polen en Russland, bestaat een dergelijke Van de volken in den Industriellen einen wij iu plaats de stammen, die de Palembangsche Bovenlanden bewo Van de bewoners der Ranau-Districten lezen wij onder dat gedurende de plechtigheid van het samen-eten, gelijk wij boven gezien hebben, de bezegeling van het haft plaats het hoofd dak bruid een weinig rijst stre waarna men eene kip in de nabijheid brengt en het dier ee korrels laat wegpikken 109, Evenzoo bestaat in Kikim en it Moesi-streken dit gebruik. Bruid en bruidegom worden met gele bestrooid, waarna eene oude vrouw, na met de poot Moesi-streken dit gebruik. En van de hoofd van de jongelieden te hebben gekrabd, het uitspreken van de woorden uw tegenspoed verdwijne, voorspoed beginner, het dier een weinig van de rijst laat eton’ Ook Forbes maakt van deze handeling gewag in de, hierboven r geciteerde, beschrijving van eene door hem bijgewoonde huweli voltrekkiug in het dorp Batoe-Pantjeh, in de nabijheid van Téb Tinggi. „During the intervals of music that attended the ceremony aldus lezen wij, „the youths of the bridegroam’s party pelted if slily and clandestinely, with handfuls of yellowed rice the b and her attendant maidens, who returned the compliment, w the fowls were enticed to pick up the grains that fell on ground, This was supposed to be an invocation to the Dews bless the union and grant sufficiant food, with at least a su abundance for the fowls to pick up, 141. Noordelijker komt gebruik van de rijststrooiing bij bruiloften bij de Menangkabaw, Maleiers en de Karo-Karo Bataks voor. De huwelijksplech heden eindigen bij de laatstgenoemden daarmede, dat de aanwezi het paar — onder het uitroepen van vheil! heilly — met « te Van Vloten, De Ranau-Districten, Tijdschrift v. Nederl. Indië, jaarg, 1 dl. II, bla. 295, 10 Praetorius, Instellingen, zeden en gebruiken in de Palembangsohe Bo landen, De Indische Bij, dl. I, bla. Bat. Gen. v. K. en W., dl. XXXVIII, blz. 45. NS Van der Toorn, Aanteekeningen uit het familieleven bij den Maleier in de Padangsche Bovenlanden, Tijdschr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. XXVI, blz. 211, noot. 114 Becker, Hetf district Poeloepetak, Indisch Archief, jaarg. 1849, dl I, blz. 473; Grabowsky, Dajakische Sitten und religiöse Gebräuche, Globus, dl. XLII, blz. 28. 115 Hardeland, Dajaksch woordenboek, i. v. kahem. De Heer Perelaer (Ethno- graphische beschrijving der Dajaks, blz. 54) doet het voorkomen, dat deze ceremonie alleen plaats heeft, wanneer men, vór de voltrekking van het huwelijk, cen ongunstig voorteeken of een kwaden droom heeft gehad. 116 Maks, Reis langs de Kahajan in de Zuider- en Ooster-Afdeeling van Borneo, Tijdschr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. VI, blz. 8. +18 PLECHTIGHEDEN EN GERRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. Te genspoed te bewaren 117, Van de stammen in de Wester- Afdeeln bepaaldelijk de Kajans, eindelijk lezen wij, dat bij de voltrekk van een huwelijk de jongelieden met rijst bestroord worden, symbool van de hun toegewenschte vruchtbaarheid ''8 In Oosten van den Archipel ontmoeten wij de gewoonte op Ambon de Oeliasers. Bruid en bruidegom worden, na de trouwplechtigh tehuis komende, door een der nabestaanden met ongepelde rijst fijngemaakten Kkelor-wortel (Moringa pterygosperma) bestroord ' Ten slotte moeten wij nog de aandacht vestigen op de Makassa en Boegineezen, en de Soendancezen en Maleters. Bij de twee ee genoemde stammen is het gebruikelijk, den bruidegom, als.hij z naar de woning van de bruid begeeft voor de zooeven beschre plechtigheid van het ridjaf-kamma parukusen van alle kanten met geroosterde en veelkleurige rijst te bestroorden ' Van de Soendaneezen vinden wij vermeld, dat, na de huwelij inzegening, bruid en bruidegom, aan de echtelijke woning komen bestroorden. oid, disawmeran, worden met rijst, vermengd met eenig ko; geld 12!, terwijl bij de Maleiers het zoogenaamde m&aghambur-bé kunjit, het strooien van geelgekleurde rijst, eene plechtigheid die onder anderen ook bij bruiloften plaats heeft op den w waarlangs het bruidspaar gaat '22. Het is noodig, alvorens van dit punt af te stappen, nog kortel den oorsprong en de beteekenis van het gebruik na te gaan. + isty, merkt Sehroeder, zieh bij de meening van Mannhardt a sluitende. op 12%, vim höchsten Grade wahrscheinlich, dass di so weit verbreitete, merkwürdige Sitte ursprünglich symbolisch Fruchtbarkeit andeutet, welehe von der jungen Frau gewiins und erwartet wird. Die Körner sind der Same, der auf sie als Ne Beschriving van het Westelijk cedeelte van de Zuider- en Ooster-Aldee van Bornes (de Afdecling Sampit en de Zuidkust), Bijdragen tot de T. L. en van Nelerl. Indië, nieuwe volereeke, dl. III, blz. 329. 18 Veth, Bornes’k Wester-Afdeeling, dl. II, blz. 384—385. 19 Van Schmid, Aanteekeningen nopens de zeden, gewoonten en gebruiken bevolkiny van de eilanden Sapar. ea, Haroekoe en Noesalavet, Tijdschr. v. Ned Indië, jaars. 1843, dl. IT, blz. 588. 120 Matthes, Bijdragen tet de ethnelogie van Zuid-Celebes, blz. 33. Ml Coolsma, West-Java, blz 128—120). 22 Klinkert, Supplement op het Maleizch woordenboek van Pijnappel, i. hambur. "3 Schroeder, Die Hochzeitabriuche der Esten und einiger anderer Finnia Uvrischer Völkerschaften in Vervleichune: werden der Indovermanischen Völkerschaften in Vervleichune: werden der Indovermanischen Völkerschaften in Vervleichune: werden der vruchtbaren Völkerschaften in gewöhnlicher Weise gebruik is geweest. Hetgeen toch opmerking verdient, is, dat dit der österreichische Volken der rijst-strotig bij meer gelegenheiten plaats heeft, bezahlt ihre middel om geesten te lokken of op te roepen. Zoo wordt, om den geest in den shaman te doen varen, deze soms met rijst bestrood 125. Zoo worden bij de Aroe-eilanders rijstkorrels voor de beelden der af- gestorvenen geworpen, om de zielen daarin te brengen, wanneer men ze wenscht te rajpelgen '2®. Zoo plegen de Rotineezen, door middel van rijst, de dooden te roepen op de feesten, die te hunner eere gegeven worden '27, terwijl bij de Olo-Ngadju elke godsdienstige plechtigheid begint met het manawor, het uitstrooien van rijst, om de sangiang’s, wier tusschenkomst mep behoeft, uit hunne verblijf- plaatsen in de bovengewesten op aarde te doen nederdalen 1272, — Vooral hebben wij hier echter de aandacht te vestigen op het ge- bruik om personen, wier ziel het lichaam onvlucht is, met rijst te bestrooien. Bekend is het, dat, naar het geloof van de natur- volken, de ziel een bestaan heeft geheel onafhankelijk van het lichaam, dat de ziel het lichaam naar willekeur kan verlaten, hetzij vrijwillig, hetzij door booze geesten daartoe gedwongen. Het schijnt nu, dat bij de stammen van den Indischen Archipel de voorstellende bestätigt, dat de ziel, het licham ontvluchtende, de 124 „Unleugbar", zegt Mannhardt, in zijne, in nowt 107 geciteerde, verhandeling (blz. 365), "geht die Sitte von der Empfinduny eines sympathetischen Verhältnisses zwischen Menschen und körnertragendem Grase und von dem Vergleiche zwischen Leibesfrucht und Getreidekorn aus. Duidelijk komt dit uit bij de Indiërs. „Bei der Ankunft des Brautzuges im Hause des Brautigams wurde gesagt: Als Früchtfeld kam hierher das Weib, als beseeltes. Säet in sie, Manner, jetzt euren Samen. Sie zeuge euch Kinder: (Mannhardt, O.o., blz. 352). "Auch dem Griechen, gegen Mannhardt (t. a. p.) voort, war diese Metapher goläufig, das Weib faaste man bildlich als Früchte, das Zeugen als Pflügung, die Kinder als Früchte. 135 Zie mijne verhandeling: Het shamanisme bij de volken van den Indischen Archipel, Bijdragen tot de T. L. en Vk. v. Nederl. Indië, 5e volgreeks, dl. II, blz. 480 (54 van den overdruk). 136 Zie mijne verhandeling: Het animisme bij de volken van den Indischen Archipel, blz. 168. 127 Vorderman, Het journaal van Albert Culfs, eene bijdrage tut de kennis der Kleine Soenda-eilanden, blz. 109. Zie ook noot 137 hierbeneden. 1272 hardeland, Dajaksch woordenboek, i. vv. mandjong en tawor. Zie ook: Hupe, Korte verhandeling over den godsdienst en de zoden der Dajakers, Tijdschr. v. Nederl. Indië, jaarg. 1846, dl. DI, blz. 182—133, en verder noot 137 hierbeneden. 420 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. gedaante aanneemt van eenen vogel, eene kip!2®. Om haar terug doen keeren, pleegt men althans hetzelfde geluid te maken, waarmede men gewoon is, de kippen te lokken. Bij de Makassa: en Boegineezen geschiedt dit door Kurru of kérru te roepen t Ook bij de Maleiers wordt het hiermede overeenkomende Zur denzelfden zin gebezigd. Zoo is v~kur sumangatnja!” een zeer gew: uitroep bij plotselinge ongesteldheid of schrik, in welke geval toch de sumangat, de ziel of levensgeest, geacht wordt het licha te verlaten 129: Doch gelijk de Makassaar of Boeginees, bij © bijeenbrengen van zijne kippen, onder het voortbrengen van geluid kurru of kérru, rijst uitstrooit, zoo doet hij dit ook als datzelfde geluid makende, zijne sumangat lokt. Het strooien 1 rijst is dan ook, onder de benamingen apakurru-sumangd (Mak.) mapakérru-sumangé (Boeg.), een bij feesten op Zuid-Celebes ve vuldig voorkomende godsdienstige handeling, een middel om voorkomen dat iemands sum Angat, levensgeest of ziel, ten gevolge den nijd der booze geesten, evenals een vogel of hoen wegvliege! Het is zeker met het oog hierop, dat men, bij de lijkenverbranding op B een kieken mede verbrandt, opdat de ziel van den afgestorvene op de vleug: van dit dier ten hemel varen kan. Zoo neemt, op hetzelfde eiland, bij de we wenverbranding, het slachtoffer eene duif op het hoofd, en stelt men sich vi dat, met het wegvliegen van den vogel, de ziel ook het licham ontviedt mijne verhandeling: Het animisme bij de volken van den Indischen Archipel is de voorstel zoer algemeen, dat de ziel gaarne de gedaante aanneemt van eenen vogel of e kip. Bij het heksengeloof in Europa is het veelal in den vorm van eenen, de ziel van de heks het lichaam verlaat (Grimm, Deutsche Mythologie, blz. 10. Hier willen wij nog de aandacht vestigen op de Arabieren van de difhilija. Wanr ieman: sterft of gedood wordt, komt de ziel in de gedaante van eenen vogel den schedel te voorschijn. Dezo zielenvagel heet hdma (Pococke, Speaqimen Histo: Arabum, blz. 140; Caussin de Perceval, Essai sur l'histoire des Arabes, dl. blz. 349; Freytag, Einleitung in das Studium der Arabischen Sprache, bls. en 369; Certeux et Carnoy, L'Algérie traditionelle, bls. 190—191). Vaak s men zich de ziel reeds in het lichaam als een vogel voor; per pike rem) wd) pn 5 aio pe sn) w) (Mas‘udt, od. Barbier de Meyna dl. III, blz. 310—311). 129 Matthes, Makassaarsche en Boevineesche woordenboeken, i. vv. kurru en ker 129 Pijnappel, Maleisch woor lonboek, i. vv. kurru kirru. Zìe verder van denzelfden schrijver: Over de bissu’s of heidensche priest en priestessen der Beegineezen, blz. 9—-10, en Over de adage of gewönten Makesaren en Boeginezson, Versicherungen der Koninklijke Akade: van Wetenschappen, Afdeeling Letterkunde, 3e reeks, dl. IT, blz. 174—175 (38— van den v erdruk). PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 421 Ook bij de Maleiers en Javanen het rijststroon, ongetwijl, oorspronkelijk althans, met dezelfde bedoeling als bij de Makassaren en Boeginezen, veelvuldig plaats, vooral bij onverhoopte terugkomst, van personen, die verloren waren geacht, of aan een groot gevaar ontkomen zijn, of bij gelegenheid dat een kind voor het eerst op den grond komt!3!. Bij de Javanen wordt in het laatstbedoelde geval, althans bij gegoeden, het kind in een kippenkooi gezet, terwijl de moeder, onder het strooien van rijst, doet alsof zij de hoenders roept ‘32. Ken ander voorbeeld vinden wij bij de Bataks. Personen, die van eenige gevaarlijke onderneming terugkeeren, legt men bij het verwelkomen eenige rijstkorrels op het hoofd. Dat dit met het doel geschiedt om zich van de ziel, de tondi, te verzekeren, om te voorkomen dat booze geesten uit wangunst haar zullen doen vieden, blijkt duidelijk uit de benaming padirwma-tondi, dat is: middel om de tondi, de ziel, tehuis te doen blijven, welke nu nog aan die rijstkorrels gegeven wordt 133, Hetzelfde gebruik vinden wij bij de Zee-Dajaks van Sarawak vermeld. Als men feest viert wegens een goeden oogst of een overwinning op de vijanden, plegen de vrouwen gele rijst op de hoofden der mannen te strooien! 34, Bij de Olo-Ngadju komt de eeremonie bij verschillende gelegenheit voor. Zoo wordt het kind, dat voor de eeremonie in de rivier gebaad wordt, bij de plechtigheid van het mampandoi-anak, eenige rijstkorrels op het hoofd gelegd, terwijl vervolgens eene kip in de nabijheid wordt gebracht, die men van de korreis laat pikken. Weigert het dit te doen, dan wordt zulks als een malum omen beschouwd, terwijl het integendeel een gunstig teeken is, als de kip gretig toepikt 85. Verder wordt het bakakam, niet alleen wanneer het, gelijk wij zooeven gezien hebben, op eene bruiloft volgt, doch ook als het plaats heeft na het vieren van het tiwah- of doodenfeest, bij het betrekken van eene nieuwe woning of bij het afwenden van gevaren, die men op grond van dahiang’s, voor- 188 Van der Tuuk, Bataksch woordenboek, i. v. tondi. Zie ook: blz. 218, i. v. dudjung. 184 Spenser St. John, Life in the forests of the far East, dl. I, blz. 66—67. 185 Hardeland, Dajaksch woordenboek, i. v. andoi; Perelaer, Ethnographische beschriving der Dajaks, bl. 44—45. 4.22 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. teekenen, te duchten heeft, gewonnen met eene rijststrooiing het laten oppikken van de gestroide korrels door eene kip, sloten 136, Ongetwijfeld heeft dit gebruik bij de Dajaks deze beteekenis als bij de Makassaren en Boegineezen. Dat de r gelijk bij de Bataks, op het hoofd van de betrokken perso gelegd wordt, is cen bewijs te meer daarvoor. Immers het g hier de ziel op haren zetel te doen blijven, en als zoodanig w toch veelal de schedel beschouwd 137, De bedoeling van de rijststrooiing bij bruiloften kan ons na voorgaande duidelijk zijn. Zoo ergens dan bestaat hier de behc aan een padiruma-tondi, om de Bataksche uitdrukking te bezig aan een middel om de ziel tehuis te doen blijven, opdat zij een buit worde van de booze geesten, die, ijverzuchtig op geluk, in de eerste plaats, van bruid en bruid en bruid en, doch ve van de bruiloftsgasten, er op uit moeten. zijn, deze zooveel moge leed te doen. Werkelijk vinden wij dit bij de Makassaren en Bo 586 Hardeland, Dajaksch Wordenboek, i. v. kahem. Zie ook de in noot hierboven geciteerde plaats uit Perelaor, Ethnographische beschrijving der Da 187 Aanvankelijk was de rijststrooviing eenvoudig een middel om iemands zi het licham te doven blijven, dan wel haar daarin terug te brengen, wannee antvloden mocht zijn. Later werd de ceremonie, met uitbreiding van deze oorspronkelijk beteekenis, ovk aangewend om goesten in het algemeen up te ruc gelijk wij reeds in den tekst gezien hebben. Oorspronkelijk was de rijst ook it geval een lokmiddel. Dit wordt blijkbaar ook door Hupe bedoeld, als hij, va Dajaks van het benodenstroomsebied der Baritęóf sprekende, zegt, dat de 1 stroviing wniet zoo geer als een offer te beschouwen is, maar veeleer dient or aangeroepene godhoid opmerkzaam te maken, dat er iets buitengewoons gesch en haar de plaats aan te wijzen, alwaar men hare hulp nodig heeft (H Korte vorhandeling over den godsdienst en de zeden der Dajakkers, Tijdsoh: Nederl. Indië, jaarg. 18 46, dl. III, blz. 182—133). Later werd van de zaak andere voorstelling gegeven. Zoo meenen bij voorbeeld de Olo-Ngalju, dat de uitgestrocide rijst de gana, do ziel, als bode naar het verblijf der sangis gaat, om deze te halen. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 423 eo neezen als de reden opgegeven van het gebruik om den bruidegom, als hij voor het ridjala-sampú en het ridjaf-kamma parukus¢nna in het huis van de bruid komt, met rijst te bestrooien '38. Ook de eigenaardige gewoonte bij enkele volken, de bewoners van de Palembangsche Bovenlanden en de Olo-Ngadju, om eene kip van de gestrooide korrels te laten pikken, vindt in het voorgaande hare verklaring 139, Die kip vervult hier slechts de rol van eenen lokvogel. Bij de voorstelling toch dat de ziel in de gedaante van een hoen het lichaam verlaten heeft, is het niet overdrachtelijk, doch geheel overeenkomstig hetgeen als werkelijkheid beschouwd wordt, dat men, om haar terug te roepen, zich van hetzelfde middel bedient als bij het lokken van het pluimvee. Te eerder — dit moet dus de beschouwing zijn — zal de zielenvogel komen, wanneer hij een anderen vogel ziet eten. Vandaar dat het, althans bij Olo-Ngadju, een malum omen is, als de kip, bij de gestroide rijst gebracht, weigert daarvan te pikken 139 Doch niet alleen om van den bruid de ziel in het licham te doen blijven, of, als die ziel reeds ontvloden mocht zijn, haar terug te brengen, ook om de goede geesten te roepen, van wie men rijkdom en zegen en een talrijk kroost of bescherming en afwending van rampen wenscht af te smeken, kan de rijststrooiing plaats hebben. Hiermede is de tegenwoordige strekking van de ceremonie, immers waar deze met wenschen voor het geluk en den voorspoed van het brüidspaar gepaard gaat, nog geheel in overeenstemming. Dat de bruiloften overigens met tal van feestelijkheden gepaard gaan, behoeft nauwelijks te worden gezegd. In de eerste plaats 1389 Het gebruik om bij de rijststroviing eeno kip van de korrels te laten pikkon, vindt men vok in een bepaald geval bij de Makassaren, namelijk tijdens de zwangerschap eener vrouw. Bij een plechtigheid, die onder anderen dient om het kind behoorlijk op zijne plaats te brengen, wordt, onder het wrijven over den buik der zwangere vrouw, rijst daarop gestrovid, die men vervolgens dour eenen haan of eenen het laat oppikken. Weigert het dier dit te duen, dan is dit een zieke, en heeft men te duchten, dat het te verwachten kindje niet lang zal leven (Matthes, Bijdragen tut de Ethnolugie van Zuid-Celebes, blz. 49). 189 Ook bij het genezen van een zieke, wordt, bij het terugroepen van de ziel, die in dit geval geacht wordt, het licham: ovenzeer te hebben verlaten, wol cens vebruik gemaakt van een kip. Zoo bij de Bantiks, die in Bolaang-Mongondou gevestigd zijn.  het dier begint te schreeuwen, Wijzen wijen op de optochten, die voor als hebben, bruidegom zich begegossen naar de woning der bruid, om deze halen, en vervolgens bij de deductio in domum, voor zoover de schaking niet voorgewend wordt. Bij de Javanen jokman zich daartoe, fraai gekleed, op een paard, dat prabat-watangan, het tuig voor ven tornooi, is uitgedost, en twee personen geleid wordt, die het met aan het gebit i korden vasthouden. Deze staatsvertooning, ngarung gehoeten, an den uitsluitend voorrecht van voorrecht en hooge ambtenan maar meu schijnt den bruidegom op zijnen trouwdag als een vorst beschouwen. Daarom mag hij zich ook de kébut-badak, de waaj van pauwenvederen, laten nadragen, waarvan het gebruik and evenzeer tot de vorstelijke voorrechten behoort. Aan die optoch nemen in den regel eene groote schaar van vrienden en blo verwanten deel. Evenals de bruidegom, zijn de mannen veelal paard, terwijl de vrouwen, gelijk de bruid, in draagstoelen geze zijn. De stoet wordt vergezeld door de muziek van den Gangen, wel van den zoogenaamden gamélian bonang-rènte. Natuur dat veel van dit fraais tot personen van aanzien beperkt blijft, wellicht is het nog alleen in de Vorstenlanden in zijn vollen luis te aanschouwen 140, — Niet minder eigenaardig zijn de feesteli optochten, die bij de Maleiers bij bruiloften plaats hebben. Bver bij de Javanen, schijnt ook bij hen de beschouwing te besta dat de bruidegom een vorst is: radja-sahari, dat is: vorst van dag, heet althans de braidegom als hij in staatsie naar zijne br gebracht wordt, omdat zelfs de vorst voor dien stoet uit den « gaat 141, Van de Menangkabawsche Maleiers vermeldt de FE Verkerk Pistorius, dat de processies eenige dagen voor het huwe gehouden worden. Daarop volgt een stoet van vrouwen, en einde de mannen. Daarop volgt een stoet van vrouwen, en einde de mannen. Daarop volgt een stoet van vrouwen, en einde de mannen. De fraaie gouden hoofdsieraden der vrouwen, hare bonte Kleederen en het vergulde houten hoofddeksel, waarmede sommige je mannen getoord zijn, geven aan zulke optochten een schilderach alles, zooala het het, om de aandacht van de ontvluchte giel yan den lijd; trekken on haar tot terugkeer te lokken (lets over Bolaäng-Mongondou en Bantik-fosso aldaar, Tijdschr. y. h. Noderl. Aardr. Gen., dl, VIT, ble. 12). Mözger uitvoeriger hierover: Veth, Java, dl. I, blz. 632685. Wi von de Wall-Van der Tuuk, Maleisch woordenboek, ie v. radja, PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ ILUWELIJKEN ENZ. 425 vroolijk en ‘feestelijk aanzien 142. Knkele vrouwen dragen ook groote koperen schalen op het hoofd, welke de moeder van de bruid met de geliefkoosde gele rijst of met andere lekkernijen gevuld heeft, en die gedurende den optocht aan eenige vrienden, of aan de hoofden en notabelen, bij ieder aan huis, worden overgereikt. Op zijne beurt biedt degeen, die hiermede beganstigt wordt, koffie en rijst aan, en noodigt den stoet uit, om een oogenblik in zijne woning te vertoeven. Het aantal dagen, gedurende welke deze optochten aanhouden, regelt zich naar den stand en de gegoedheid der feestvierenden. Slachten deze eene geit bij gelegenheid van het feest, dan duren de processies doorgaans slechts twee dagen; slachten zij eene koe, dan gewoonlijk drie dagen, en wordt een k. arbouw aan de feestgenooten aangeboden, dan gaan deze tot zeven dagen in statigen optocht rond 142, — Doch het zou ons te ver voeren, in bijzonderheden deze optochten, ook bij de overige volken van den Indischen Archipel, na te gaan. Dat zij oorspronkelijk ten doel hebben gehad, openbaarheid aan het huwelijk te geven, is niet onwaarschijnlijk. Nu zijn zij echter niets anders dan praal- vertooningen, waarbij al de kostbaarheden aan kleeding en versierselen te voorschijn komen. Tot de feestelijkheden bij bruiloften behoorever de maaltijden, die met veel luister plaats hebben, en waaraan tal van genoodigden deel nemen. Bij de stammen, die het gebruik van geestrijke dranken kennen, ontaarden deze feesten niet zelden in  in de Padangsche Böhmen. Zie, behalve de in de voorgaande noct geœlerer de verhandeling van Van der Toorn, blz. 221 vlg., ook: Van Hasselt, Volksbeschriving van Midden-Sumatra, blz, 277—278 en 280281. gevechten, enz., plaats heben! De beschrijving van dit a behoort hier niet tehuis, evenmin die van de eigenaardige kleeden waarin bruid en bruid gedost, of van de sieraden, waarm zij getoord zijn. Hetgeen echter wel opgemerkt moet worden, dat bij enkele volken de trouwdag tevens de laatste dag is v de vrouw, om versierselen te dragen. Bij de Bataks bij voorbe is mamingkali == een meisje van al hare sieraden ontdoen bij huwelijk 144. In den laatsten tijd is men echter, bepaaldelijk het stroomgebied van de Pane en Bila begonnen, in navolging : de Maliers, aan de getrouwde vrouwen te vergunnen, althans k vingerringen en subang’s of oorschijven te behouden 144. Ook de Palembangsche Bovenlanden is aan gehuwde vrouwen het dra van sieraden verboden 145. De verwijdering hiervan schijnt 2 een deel van de trouwplechtigheid uit te maken. »The closing of the ceremony, aldus verhaalt Forbes, in de hiervoren re meermalen geciteerde beschrijving van eene door hem bijgewoo bruiloft te Batoe-Pantjeh, „was the removal By the husband, all his wife's ornaments and jewels, which she could never again resume unless she wished to commit that supreme crime in the end of her husband, of appearing to wish that she were a man again, 146, Van de 'Timorcezen eindelijk — om een volk uit. Oosten van den Archipel te noemen — zegt Gramberg, dat all. 148 Zoo hooft men bij de Menangkabawsche Maleiers hot kawin-djo-galang geben huwelijk met hanongevechten (galanggang = stellage voor het heuden hanenscevehten, hanenvechtplaats). Het gaat dagen lane gepaard met gr optochten, dobbelrpelen, dech voeral hanengevechten, voer welk laatste ve vermaak opzettelijk cen ralangvans wordt opgericht, waarnaar het huwelijk ouk heet (Zie: Van der Tourn, Aanteekeningen uit het familieleven bij de Mal. In de Padangsche Bovenlanden, Tijdschr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. X3 blz. 219 vls.). Het woord mamingkali komt van pingkal = pongkal, dat is: cen collier messingdraden, en beteekend dus letterlijk: een meisje van de pongkal bervo Dat hier pongkal se algemeene beteekenis van rdver vreuwen gedragen siere gekrezen heeft, is te verklaren naar analogie van bij weerbeeld pinggan = b doch ook: aardewerk, porselein (Van der Tuuk, Bataksch woerdenboek, i. pongkal en pingkal). (44 Neumann, Het Pane- en Bila-Stroom-sebied, Tijdschr. v. h. Nederl. As Gen., 2e serie, dl. LIL, blz. 270—272; Willer, Verzameling van Bataksche we en inetellinven in Manlailing en Portibi, Tijdschr. v. Nederl. Indië, jaarg. 1 dl. IL, blz. 305; Jungnuhn, Die Battalinder, dl. II, blz. 94—95. 185 Van Hasselt, Volksbeschrijving van Midden-Sumatra, blz. 15; Mars History of Sumatra, blz. 52 en 295. M6 Porbes, A naturalist’s wanderings in the Eastern Archipelago PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BIJ HUWELIJKEN ENZ. 427 de meisjes gouden of zilveren sieraden gebruiken, welke na het huwelijk worden afgelegd 147. Alvorens dit hoofdstuk af te stuiten, wenschen wij, zonder uit-voerig daarbij stil te staan, nog op een paar gebruiken te wijzen, die tot het huwelijk behoore en somtijds bepaaldelijk een onderdeel van de trouwplechtigheid uitmaken. In de eerste plaats noemen wij bet koppensnellen. Wat de primitieve bedoeling en beteekenis van het koppensnellen moet zijn geweest, heben wij reeds elders trachten aan te toonen '48. In enkele gevallen kan het eene uiting zijn van de schedelvereering. In dem met den schedel vereenzelvigde ziel van den verslagene tracht men eenen schutsgeest te vinden: het voorwerp is dus een be-schermende fetis, eenalisman. Het koppensnellen bij huwelijken laat zich ten deele hieruit verklaren. Hij die trouwen, eenige gezin dus vestigen wil, zal er vanzelf op bedacht wezen, zich eenige huisfetisen, eenige penaten, te verschaffen, onder den vorm van schedels. Doch behalve een uitvloeisel der schedelvereering, kan het koppensnellen een offerhandeling in den strikten zijn, krachtens het beginsel een leven te geven ten een anders, resp. het eigen, leven te behouden. Het is duidelijk dat het ook dan een middel is om bescherming te erlangen, rampen te keeren. De voorstelling is dan echter, niet dat de ziel van hem, die gedood wordt, zelve als schutsgeest optreedt, doch dat men, door die ziel te schenken aan de godheid, van wie men eenig gewaar te duchten heeft, deze tot toegevendheid stemt en zich van haben hulp, van haren bijstand verzekert 1482, Op die wijze is bij Eene maand in de binnenlanden van Timor, Verhandelingen v. h. Bat. Gen. v. K. en W., dl. XXXVI, blz. 201. Zie onze verhandeling: Iets over de schedelvereering bij de volken van den Indischen Archipel, Bijdragen tot de T. L. en Vk. van Nederl. Indië, be valgreeks, dl. IV, blz. 98 vv. (blz. 10 vv. van den overdruk). 148a Niet altijd is het echter, gelijk ik in mijne, in de voorgaande noot geciteerde, verhandeling (blz. 117 vv. = 29 vv. van den overdruk) heb doen uitkomen, even duidelijk, met welke van beide voorstellingen men te doen heeft. Zoo kunnen do oonde Javanen, wanneer zij vóor het begin van eenen veldslag iemand doodden voor con pémalis, dat is: een middel ter afwending van rampen en ongelukken en van den kwaden invloed van daemonen, zich daarbij de ziel van het slachtoffer recht-streeks als een schutsgeest het "da ut des werd verkregen, het bedreigde leven behouden werd, door het leven, dat men er vrijwillig voor in de plaats gaf. 428 PRICHTIGHEDEN ENZ. Voorbeld het koppen, koppen, geboorte te verklaren. Ged: de eerste levensjaren is het kind, niet alleen aan tal van werk doch ook aan verschillende vermeende, gevaren blootgesteld, geesten en daemonen belagen het: niets natuurlijker dus dan men, voorhet door hen begeerde leven, een ander leven it plaats geeft, door iemand te dooden. Om dezelfde reden kan het koppen, bij huwelijken plaats hebben. Het ligt toch vi de hand, dat men, na eene gelukkig volbrachte kindsheid en het intreden van eene nieuwe levensperiode, zich de gunst eu bescherming der goden zal trachten te verzekeren door & menschenoffer. Henigermate komt dit nog uit bij de bewoners y de Mentawi-eilanden. De groote feesten bij huwelijken word namelijk, volgens Von Rosenberg, in den regel met eenen sn tocht besloten, daar zulks wzwar nicht fiir unumginglich nöt erachtet, aber doch als Glück bringende Zugabe angesehen wirde 14 Bij de meeste volken is echter deze beteekenis geheel verlos gegaan, geldt het koppen-nieten in Der gelijke gevallen nog allt om een bewijs van moed te geven, voor al om op die wijze bij, vrouwen in aanzien te komen. Het buitmaken van eenige + is dan ook, bij sommige stammen van den Archipel, in zoove noodzakelijk om te trouwen, dat geen meisje hare hand zal ges an iemand, die niet ten minste cen afgesneden hoofd als teel van zijne dapperheid kan vertoonen. In zijn werk over „Borne Wester-Afdeelingy, heeft Prof. Veth aangetoond, dat, in weer van den door sommigen, onder anderen Schwaner en Sal. Mill geopferden twijfel 15°, het bericht dat dit gebruik bij de Daj: bestaat, niet zonder grond is 151. Hetgeen wij bij latere schrijy vermeld vinden, heft alle onzekerheid dienaangaande op. De Hee Perelaer, Bock en laatstelijk vooral Tromp hebben duidelijk di uitkomen, hoezeer het huwelijk onmogelijk is voor mannen, die 1 niet gesneld hebben “2, Nog van andere volken” vinden wij. M0 Von Rosenberg, Der Malayische Archipel, blz. 199200, Tntussclien zook hier het in de Voorgande noot opgemerkte. 180 Sohwaner, Borneo, dl. I, bla. 191, en Sal. Müller, Reizen en orden zu den Indischen Archipel, dl. T, ble. 265. 1 Zie: Veth, Borneo's Wester-Afdeeling, dl. I, blz 277 vig. 12 Perelaor, Ethnographische beschrijving der Dajaks, blz, 48 en 171 + Boek, Unter den Kannibalen auf Borneo, blz. 247 vig., en Reis in Oat- en Z Boren van Koetei naar Banjermassin, blz. 92 en 97; Tromp, Uit de Salasila Kootei, Bijdragen tot de T. IL. en Vk. v. Noderl. Indië, be volereeks, dl. blz, 73, en Bene reis naar de bovenlanden van Kootei, Tijdschr. v Ind. T en Vk., dl. XXXIL, ble, 295. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 429 koppensnellen vermeld, als vereischte voor den jongeling om te kunnen trouwen. Zoo bij de Alfoeren van Ceram, bepaaldelijk van de omstreken van Amahei op de Zuidkust, en bij de bewoners van de Minahasa '53. Om bescherming te erlangen, het leven te behouden, wordt dus een ander leven gegeven, door iemand te dooden. Bekend is het echter, dat men hetzelfde tracht te bereiken, door, met toepassing van het bij de offers veelvuldig geldende ~pars pro toto”, een deel van het eigen licham af te staan. Fene uiting daarvan is, gelijk wij dit elders uitvoerig hebben trachten aan te toonen '54, het haarofter, dat bij verschillende gelegenheit wordt. Zoo ook bij het huwelijk. In Troezenia bij voorbeeld was het eene wet voor de jongelieden, om, alvorens te trouwen, aan den god Hippolytus hunne lokken te offeren '55, terwijl op Delos bruid en bruidegom verplicht waren, iets van hunne haren af te snijden en op het graf van de Hyperboreische maagden, als vertegenwoordigsters van de godin Artemis, te leggen 156. Nog heden ten dage is het in Bohemen gebruikelijk, dat de jonge vrouw, zoodra zij na de huwelijksvoltrekking in de echtelijke woning komt, zich naar den haard begeven en daar drie van hare haren verbranden mo et, ten einde zich voor de heksen te beschutzen 157. Niet altijd echter is deze godsdienstige beteekenis van de ritueele haarsnijding behouden gebleven, doch heeft zij voor eene politieke of sociale plaats gemaakt. De handeling is namelijk dikwijls, en zoo ook waar zij bij het huwelijk plaats heeft, een symbol van onderwerping en algeheele overgave 158, Bij de Angelsaksers bij voorbeeld golden lange haren als symbool van vrijheid en kuischheid, waarom zij door onge- huwden wel gevlochten, doch niet opgebonden gedragen mochten worden. Op den trouwdag echter werden de lokken geheel los- 155 Kijbergen, Iets over Ceram en de Alfoeren, Bijdragen tot de T. L. en Vk. v. Nederl. Indië, nieuwe volgreeks, dl. I, blz. 82; Graafland, De Minahaaa, dl. I, blz. 317. 