Corporate financial management
Opmerking verdient het wel is vaar, dat de uitvoer naar Nederland met vreemde schepen, ^\ elke in de twee eerste jaren uiet veel mear dan 100,000 pikols gemiddeld 's jaars had be* dragen, in de 4 volgende jaren 200 belangr^k is toegenomen; maar > waarschijnli]k staat dit in verband met de ongewoon lage vrachten, welke in die vier jaren voor den overvoer met vreemde schepen konden bedongen worden. Als iets exeeptioneels is daarin derhalve nietd op den dunr verontrustends voor de Neder* iandsche scheepvaart te vinden; en het blijkt dan 00k, dat in het laatste jaar (1863), toen de vrachten weder hooger Uepen, in de be« doelde kategorie van nitvoer, hoezeer nog aU tijd aanzieniijk in vergelijking met het cijfer der jaren 1858 en 1859, toch reeds eene be« langrijke vermindering heeft plaats gehad. Daarentegen verdient het oue opmerking niet minder, dat de nitvoer naar vreemde ha* vens met Nederlandsche schepen, uitgesonderd het jaar 1860, gaandeireg is toegenomen, etl die met vreemde schepen evenzoo is vermin- derd. In het jaar 1863 was het cijfer voor den nitvoer met Nederlandsche schepen zelfs grooter dan dat voor vreemde schepen. In 6U het alg^didtti evcnNrel is de mtvoer naar ▼reemde hayens sterk afgenomen, en vel vrij geregeld van 217,101 pikols in 1858 tot 129,278 pikols in 1863. Welligt is de reden daarvoor te soeken in de omstandigheid, dat de Javasche suikerproduktie steeds meer en meet bestaat uit faooge nommers, velke, ter- wijl zij, gelijk vij later zullen zien, niet goed in consumtie kunnen worden gebragt zonder Toorafgaande raffinering, om die reden op de buitenlandscbe mark ten niet erg gqwild zjjn, als onvoordeelig voor de raffinade. Nu nog een enkel woord over de parttku- Here suikerproduktie op Java, — want aan- gaande die der buitenbezittingen valt'uit het pogpunt vau bet algeme^n .banddshdaug bg ontsientenis van, d.e popdige .gegevens nog wemig te zeggen, r-.on^ dan. dit attikel te kunnen besluiten n^et. e^nige .beaokouwingeii betreffende de vraag^: Qf ^n in Jioever bet met bet bekng d^r JayasqbejBuikerprodaktiestrookt, dat de fabrikanten, gelijk in de laatste jaren meer en meer bet geval is geweest, er zich bijzonder op toeleggen, om suiker van alboo- ger en booger nommera te vervaardigen. Wij bouden bet er voor, dat op Java de rietittikerproduktie moeijelijk anders daa op groote scbaal zal zijn vol te bouden. Wij bedoelen daarmede, dat de etablissementen.voor de bereidmg van suiker eenen aanplant dienen te bebben, die^ wat de uitgestrdttheid aangaat, niet bentden een zeker petl komt, waarop, in verboudiag tot bet kostende eener fabriek en de uitgaven, die men voor'de &brikatie te doen beeft, de £abriekspr\js der suiker te.dvur zou komen te staan, om met voordeel op de markt te kunnen gebragt worden, zoodat iQcn niet met voordeel sou kunnen voortwerken. Hoe men ook eene fabriek wil laten werken, met olionder stoom- en oentrilugale toestellen, indien men maar de eiscben eener dodmatige inrigting en beboorlijke capaciteit niet voorblj- «) All de prodaktie h|j de OMVememenfe raiker* kttlUrar, volgans da in het gebeei niet ovetdrevta " * die wtj daMTomtnat ^ven, op den door ons voorgMteldea vo«t gebragt werd op gemiddeld 68 pikoU per boaw, eoo koq die prodakiie aileea, — de gebeel partiknliere er dus nog bniteDgelft- fen, — tot niim 2,820,000 pikols stggen. dit is nAm 600,000 pikols meer, ten tot nu in het gnn* •Ikgite jaar i^fc Is vcrkregen. 8V. 666 uei of mlskent, in.dk geval it de uitleg Tan k»pit»al Yoor den bonw eener snikerfftbriek groot, en« aangezieiL noch de kosten i^an (^ bouwy noch die van iabrikatie ia dezelfde even- redigheid toe- of afnemen als de nitgestrektr held yan den aanplant, dien men te verwer- ken heefi, soo volgt daarait niet alleen» dat de fabriek met den grootaten aanplant, na- tuarlijk b^ gelijke lesultaten, goedkooper sal werken dan die met den kleinaten aauplaut, maar ook dat er, met opxigt tot de uitge- atrektbeid ran aanplant» een seker peil moet bestaaOf beneden hetwelk men niet meer met Yoordeel sou kunnen werken« omdat, hoe geringor die nitgesirektbeid vordt, dee te swaarder ook bet koatende der £abriek zal drokken op bet koetende der suiker. Het bier beveerde aobijnt wel ia waar te strijden met bet door one in eon Tioeger ge- deelte van dit artikel aangetoonde nadeel van grooie aanplantingen ; maar dat naded brag- ten wij in verband niet alleen met de onge- noegzame oapaoiteit der meeste fabriekeii op Java^ maar ook en vooral met de onmoge- lijkbeidy om met eenen grooten aanplant eene desaa's gew^jze beplanting en eene veelvxildige yerwisseling van gronden vol te houden, sen- der groote scbade toor het riet, bij transport op verre afstanden, ongerekend nog het ver- Ilea aan sap bij sleohte persing wegens onvol- doende beweegkracht voor de molens; soodat bet een met bet ander niet zoo zeer verbin- derde, dat eene groote fiabriek met voordeel kon werken, als wel, dat zoo veel meer en zoo Teel beter sap verkr^en wordt, wat uitloopen moet op verlies hu voor de bevolking hi TOor de regering. Met opsigt tot de uitge- strektbeid van den aanplant kwam het daarbij aan op de vraag : — niet zoo zeer, of eene fa- briek met bijv. 600 bouws aanplant niet met voordeel werkte bij eene produktie van 24,000 pikolsj — als wel of nit het riet, waarvan eene produktie van 24,000 pikols was verkre- gen, niet 30,000 pikols en meer hadden kun- nen gemaakt worden, zoo die aanplant van 600 bouws was verwerkt geworden in twee fabrieken, ieder voor de helft. Met betrekking tot de uitgestrektheid van den aanplant komt bet ons voor, dat, even ale a* eene grens bestaat^ buiten welke men met kan gaan sender te kort te doen aan de produktie, er evefi zoo een peil is, beneden hetwelk men niet meer met voordeel kan werken en suiker maken tegen eenen markt- baren prijs* Hoe ver men in dit laatste opsigt sou kim- nen gaan is moeijelijk in cijfera juist te be* palen. Yoor de met bet Qouvemement in kontrakt staande ondememingen 'namen wQi met bet oog op de drukkende verpligtingen* waaronder de ondememers tegenover het Ooa<* vernemeni liggen, voor de batste of vietde kategorie een eijfer aan van 160 bouws, als het minimum, waartoe de uitgestrektheid van den aanplant zioh sou moeten bepalen. Met die drukkende verpligtingen nu hebbea de geheel voor eigen r^ening werkende par« tikuliere ondememingen wel niet te maken, -« althans niet die in de Gouvemements reaiden* tien, want in de Vorstcnlanden hebben de land* buurders eene hooge paoht te betalen aan de inlandsche Hoofden, van wie cij de gronden in huur hebben; <-*• maar tooh, wanneer wq nagann, wat het koetende moet sijn oener aan al de eischen voldoende labiiek, komi het oite voor, dat voor de benoodigde uitgestrektheid van aanplant de grens niet ver kan verwijderd zijn van een o^fer van 160 bouws* Dwalen wij hierin niet, •— en w^ hebben de zaak van te veel kanten besien, om te kunnen gelooven, dat dit bet geval sou sijn, -«- en kan derhalve een aanplant ter nitgeatiekt* heid van niet veel minder dan 160 bouwa be- schouwd worden als eene hooldvoorwaardo voor eene suikerondernemingr om met voor* deel te kunnen werken, dui moet^ hetgeen w\j in den loop van ons onderzoek naar de Gouvemements suikerkidtuur bier en daax mededeelden met betrekking tot de geheel partikuliere auikerproduktie, hebben doea zieui dat bij deze over het algemeen, ^^ want de uitsonderingen zqn niet v^ «« de bedoelde hoofdvoorwaarde niet beataai. Bij de vele moeijelijkheden, wdUce onder het kultuurstelsel den partikulieren ondernemer in den weg stonden, om steeds goede, voor de suikerteelt geschikte gronden in voldoende mimte te bekomen of met suikeniet te doen bepUnten, kon het in de Gouvemements reeir dentien ook niet anders; en wie zou, zondcr behoorlijke zekerheid van gedurende eene reeks van jaren, jaar voor jaar, te kunnen rekenen op eenen aanplant van voldoende uitgestrekt- heid, dwaas genoeg z|jn, om een, twee of drie tonnen gouds voor den opbouw eener &briek te besteden, met de kans, dat hem vroeger of later, iu het eene of het andere jaar, het be- noodigde riet zou kunnen ontbrekenP Vandaar dat de partikuliere suikerproduktre in de Gouvemements residentien grootendeek pkata grijpt op partikuliere laaden en, gelijk wij sagen, behoudens enkele uitzouderingeAi 086 m. meestal op kleine sohaal, omdat de oitgestrekir bcid dier landen geenen grooten aanplant ge- ^oogt. Wanneer men daarbij in aanmerkmg neemt, dat bij vele, zoo niet de meeste, dier partikuliere ondernemiugen, — * de meer aan- flieulijke zel£s niet uitgezondcrd, — wegens gbbcek aan genoegsame gronden, die geirrigeerd kunnea wordeii« de beplanting gebeel of ge< deeltelijk gesohiedt op legal- en wel meer cbn eons achtereen op dezelfde gronden, terwijl ook dikwijls de suikerrietstoelen voor bet gewaa van een of tvee yolgende jaren worden aan« gehoaden, al betgeea voor de opbrengst van net of sap uiet voordeelig kan zijn, — dat wijdera gebrek aan bet noodige water ale bo- weegkracht voor de moiens de toevlngt doet (kenxeu tot. zoogenaamde trekmoleos, die door bnffels in bewegiiig worden gebragt, maar sleebt persen, terwijl door eene gebrekkige pening goede ampoi wordt verkregen, en dit weder njne verklaring vindt in de moeijelijk- beid^ om bet noodige brandbout voor de yu- ten te bekomen, dan beeft men genoeg om te begrijpeB, dat op de resnltaten, welke bij die partiknliere prod ok tie verkregen worden, over bet algemeen niet te roemen valt. En wai nu de ondernemiugen in de Yorsten- landen aangaat, boeseer de landbnnrders aldaar waarsobijnlijk over grootere uitgestrektbeid van grond te beecbikken bebben, en ziob alzoo miascbien eenen aanplant van voldoende grootte knnnen beasorgen, terwijl voor ben noch de besobikking over water voor de moiens, noob bet planten op gronden, die geirrigeerd kunnen worden, welligt eenig bezwaar behoeft op te leveren, is bet tocb te vreezen, dat aldaar, door de ondernemers, zoo sleebt en gebrekkig ala zij voorgelicbt kunnen zijn door betgeen bij de Qonvemementa suikerkultnur plaats vindt, op bet wenscbelijke eenex veelvuldige verwis- seling van gronden of op bet vereiscbte eener spoedige afwerking van den oogst en in verband •daarmeie eener beboorlijke capaciteit der fa- briek niet genoeg is of zal gelet worden, en dat dns de resnltaten niet zullen zijn wat zij konden wezen *). f) Kedawong, bg welke onderneming (zie pag. 508) ID 1864 eene produktie van 95 V4 pikols per boaw is verkregen en in vxoegere jaren van 60 pi- koU, maakt daarop eene zeer gnnstige uitzondering. Maar Kedawong beeft eenen aanplant van rnim 200 bonws en bet ia zeer waarscbgnlijk, dat die fabriek eene allezins voldoende capaoiteit beeft, omdat, bebalve eenen aanplant voor partiknliere rekening, sy, ZQO bet ich^nty vroeger kracbtens een be- Dat evenwel in wedrwil van de bezwareo, die op de partiknliere sttikerproduktiedmkken, en op sommige van welke wij reeds in ons artikel Samarang bebben gewezen, die pro- duktie zicb staande boudt en zelliB gaandew^ aitbreidt, gelijk wij later zullen sen, pleit niet alleen voor de levenavatbaarbeid van den par- tikulieren ondememingsgeest, maar kan ook verklaard worden uit de omstandi^ieid, dat op baar geene verpligte levering aan bet Gon- vernement loodzwaar drukt, zoodat bet, zeKs met zeer middelmatige resnltaten, voor haar mogelijk is om met voordeel te werken. Aangezien wij ons, bij gebrek aan beboorlijke gegevens, waarop met eenig vertronwen sUat te maken valt, met opzigt tot die partiknliere suikerprodnktie moeten bepalen bij de enkde voorafgegane bescbonwingen, kunnen wij nu overgaan tot de aantooning van hare uitbreiding. In bet tijdvak van 1857—1863 beeft de totale uitvoer bedragen eene boeveelbeid van pikola 15^646,063 Yoegt men nu bierbij betgeen voor de consumtie op Java kan zijn achtergebleven, en waarvan bet cijfer, boezeer niet bekend, veilig op 30,000 pikols 'sjaars kan gesteld worden, dus voor 7 jaren op # 210,000 dan zal, naar bet ons toe- scbijnt, de totale produktie in bet gemeld tijdvak waar- scbiJQlijk uiet vecl minder bebben bedragen dan . . . pikols 14,756,069 Trekt men nu van dat cijfer af de produktie bij de Gou- veruements suikerkultnur, welke in betzelfde tijdvak beeft bedragen , 11,880,373 zoo verkrijgt men eene boe- veelbeid van pikols 2,875,689 of van gemlddeld 410,812 pikols 's jaars, welke, wel niet naauwkeurig, maar tocb ten naastea bij, de produktie aaugeeft, door de voor eigea rekening werkende oudernemingeu, zoo groote, als kleine, geleverd. In bet artikel Nederlandscb Indie (ne Deel I, pag. 426) toonden wij aan, evenvei staand kontrakt, dat in 1853 afgeloopcn en niet weder verlengd ia, ook nog eenen aanplant, die van Ctonvernements wege plaats had, te Terwe^ ken beeft gebad. eu. ur zonder iets voor de constiintie op Java daarbij in rekening te brengen, dat in het tijdvak van 1848 — 1856 waarschqnHjk vas verkregen eene hoeveelheid van 2,498,525 pikols of gemiddeld 277,614 pikols 's jaars. Voegen wij nu hierbij, met het oog op de omartandigheid, dat in het vroegere tijdvak de bevolking van Java 2 4 8 millioen nelen minder telde, voor de eigen consnmtie in die jaren een cijfer van 25,000 pikols, dan komen vrij tot een gemiddeld van niim 809,600 pikols 's jaars, toen*door depar- tikuliere prodoktie verkregen, of raim 108,000 pikols minder dan in het latere tijdvak. Deze toeneming is wel niet bovenmatig, maar verdient toch onse aandacht in meer dan een opsigt. Waren toch de suikerprijsen in het tijdvak van 1848—1856 niet zeer aanroocdigend voor uitbreiding en hebben die voor de jaren 1657 — ^1363 een paar gulden of iets meer gemid- deld per pikol bedragen, zoo 'stond evenwel daartegenover de aanzienlijke stijging, welke in meest alle nitgaven b\j de sniker-indostrie heeft plaats gehad en op de partiknliere pro- duktie iraarschijnlijk niet minder dan op die bij de Gouvemements snikerknltuur gedrukt heeft Maar vat bijzonder in het oog loopt is het feit, dat, terwijl in de laatste jaren de suiker- prijzen naanvelijks de hoogte bereikt hebben, vrelke de prijzen in het tijdvak v<$<$r de in- Toering Tan het knltnurstelsel hadden, des- tijds, hoezeer toen alle nitgaven van fabrikatie zooder twijfel merkelijk lager waren dan nn, als eene reden voor de invoering van het be- doeld stelsel werd beweerd, dat de ondervin- ding had bewezen hoe zonder krachtige tos- Bchenkomst de snikerprodnktie op Java on- mogel^ if vol ie houden. Hier zien irij jniat bet legendeel door de ondervinding bewezen, en dit bewijs heeft nog te meer waarde door de omsfcandigheid, dat, zoo de vroege onder- nemers met vele moeijelijkheden te kampen hebben gehad, die voor de latere ondememers onder het kultnorstelsel, dat ateeda blijken heeft gegeven van eenen voor partiknliere on- dememingen niet zeer vriendelijkengee8t,hoogat waarsehqnlijk er niet op verminde^ zijn. Doch gaan wij over tot hetgeen wij nog in het midden h^ben te brengen ten aacntien der zoo even gestelde vraag: omtrent het belang, dat er voor de suikerfabrikanten kan gelegen jdjn in het produceren van sniker van al hoo« ger en hooger nonuners. Door de maatregeleo van het Gouvemement daartoe gedreven, hebben de op kontrakt wer- in. kende ondememingen steeds er naar gestreefd, om sniker van al hooger en hooger nommera te maken. fiestond een vijftiental jaren ge- leden de produktie voor geen derde gedeelte nit auiker N**. 18, tegenwoordig kan men het er voor houden, dat meer dan de helft ia sniker van N^. 18 en hooger. Zoo lang de maatstaf eener betaling der bevolking naar het getal pikols, dat men per bonw maakt, als ook de verpligte levering aan het Gouvemement blijft bestaan, ligt in da* streven der fabrikanten waarschijnlijk niets wat hon geldel^k nadeelig kan zijn; want, torwijl hunne levering geheel in suiker van hooge nommers kan beataan en dns de waarde dier levering daardoor vermeetdert, heeft de zaak nog dat vooideel voor hen, dat, aaogezien het produceren van hooger nommers niet andera mogelijk is dan ten koste der kwantiteit, sij voor eene mindere produktie, die door de hooge kwaliteit der suiker eene minstens gelijke, zoo niet meerdere waarde heeft, dan eene groo- tere met lagere nommers, minder aan planV loon, emballage en transport der suiker te be- talen hebben. Wij kunnen niet bepaald opgeven, in welke verhouding eene produktie in gewigt toe- of afueemt, naar gelang men suifeer van lagere of hoogere nommers maakt; maar veilig majg men het er voor houden, dat, — afgeachei- den van het belang, hetwelk de fabrikanten er Uj hebben, om zeker te zijn van, zonder b$ anderen te moeten inkoopen, in hunne eigene produktie over zoo veei superieure suiker te beschildcen te hebben, als noodig ia, om anB^ de verpligte levering te knnnen voldoen, — r het voordeel een^r grootere produktie maar van lagere nommers wel opgewogen wordt door dat van eene mindere produktie^ maar van booge nommers *). Terw^ alzoo de rigting, welke de Javasche auikerproduktie in dit opzigt genomen heef^ alweder uitloopt op benadeding der bevolking en dit dan ook een der gronden is geweest^ waarom eene vaate betalmg per bouw o«a wenschelijk toescheen, liet de geheele zaak niet na bg ons aanleiding te geyeu tot de rnagi Wat hier op den duur het welb^re* pen belang d& Javasche suikerproduktie wel zou vorderen? Het spreekt van zelf, dat, om op die vraag een behoorlijk antwoord te kunnen geven, men ') Wat hier gezegd wordt, gaat wel aiet oTeral an aligd op^ roaar staat ia verbaad mat de saikei^ indostrie op den voet van het kontrakten-stekel* ■ 42 «58 8U. eent good moet weten, wdk doel men sich heeft voorgesteld bij het streven naar eene prodttktie van faooge nommers. Bedriegen wij ons niet^ dan kan dat doel niet anders geweest Egn, dan om suiker te Yervaardigen, die, om iu consumtie gebragt te knnnen worden, niet noodig heeft, vooraf nog te worden geraffineerd. De Hear Montclas, met wieus proc6d6 wij niet zoo bebben weggeloopen, als dit door an- deren is geschied, om de eenyoudige reden, dat bet ons toescheen, — gelijk trouwens ons onderzoek voldoende heeft aan den dag ge- bragt, — dat de daarvan voorgespiegelde aan- sienlijke vermeerdering der produktie even goed, maar .met vrij wat minder kosten dan door aanwending van dat proc6de, langs den gewonen weg bereikbaar is, — > kan het even- ed in de aanprijsing van zijne nitvinding, — of hoe men de zaak ook noemen vil, — niet Eoo ver brengen, om het raffineren der op zijne manier vervaardigde suiker als onnoodig te Terklaren ; hoezeer hij het bijzonder op de raf- finadeurs gemunt heeft, en bet in sommige van zijne op Java in het licht verschenen vlugschriften ') wil doen voorkomen, dat de irinsten, die deze behalen, door de suiker- fabrikanten zelve kunnen genoten worden. Op pag. 15 eener van hem in den loop van dit jaar te Glasgow verschenen brochure, ge- titeld : On the necemty far the complete deeolo' ration of Cane Sn^ar in the Coloniee, bekent hij althans, dat de lange reis, welke de kolo- niale suiker te maken heeft, oorzaak is, dat Etj, van hoe hooge kwaliteit ook, noch zoo frisch, noch zoo aangenaam van reuk of smaak op de Europesohe markten kan komen, om de raffiuade geheel te kunnen ontberen en dadelijk in consumtie te kunnen gebragt worden. Hoezeer de Heer Montglaa, in verband tot den stryd, dien h|j tegeu de raffinaderijen voert, geacht zou kunnen worden, dit te hebben ge- segd ad captandam beuevolentiam, ten einde in fingeland, waar hij voomemens is eene maatschapp^ op te rigten on der de benaming ▼an #The universal Colonial Sugar deooioring Company," niet het geheele gild der suiker- raffiniuleurs tegen zich en zijn proc6d6 in het harnas te jagen, komt het ons voor, dat hij bier waarheid spreekt, en dat^ ook naar ons inzien, het raffineren van ruwe suiker, m welk hoog nommer ook, steeds een onrer- mijdelijk iets zal blijven '). De gevolgtrekking, welke uit het voonf- gegane te maken is, '— - want welk ander dn het opgegeven doel zou men voor het verrav- digen van zeer hooge nommers kunnen y>- ben ? — komt derhalve daatop neder, dat ma zich opofferingen getroost, die tot het daai- mede beoogde doel niet leiden. Het raffineren van suiker N*. 18, SO of hooger nog, moge zooveel niet kosten, als b^r. | 17 an suiker N^. 12 of 16, het verschil in de kosten zal toch waarscbijnlijk niet zoo gioot zijn als dat in de marktprijzen tusschen die nommers '), en het kan dus niet anders, oi voor de raffinadeurs, die de groote koopeis der ruwe suikers blijven, moeten de lagere nommers betrekkelijk eene hoogere waarde 1 hebben. En aangezien het in de strekking ligt, i om de ongeraffineerde suiker van hooge nom- mers te raugschikken onder de geraffineerde suiker, gelijk reeds geschied is bij het onlangs tusschen Nederland, Engeland, Erankrijk a Belgie gesloten traktaat, zoo zal men voor die hooge nommers, tegenover gedrukte markt- prijzen, nog h^ voorregt genieten van ft zwaarder belast te zien. 1) Zie onder anderen: La Sucrerie ej^hitee eaz^ La Canne h Sucre en La Canne h Sucre et la Bet- terave; alien in 1866 verschenen te Soerabaja, by Ghs. Kocken. Voorte nog La Sucrerie Indo- NeMandaiee em., te Amaterdam b\j VAir Luxqeh* HUIJSKK, 1866. <) Wg hebben op Java meermalen ongeraffineerde geraspte witte sniker gezien, waar?an op het oog moegelijk te zeggen viel, dat zg niet geraffineerd wa«. Alleen bleek znlks, zoodra men er geraffi- neerde suiker naast hield, aan de min of meer blaauwachtig witte tint der laatste, terwgl de os- geraffineerde daarentegen, hoezeer even wit, eene min of meer geelachtige tint heeft. Boch het Te^ schil in smaak was niet te miskennen, synde die der ongeraffineerde niet zoo zaiver, noch soo aan- genaam. Was dit een en ander reeds merkbaar too kort na de bereiding er van en op de plaati der produktie zelve, hoe veel te meer dan niet^ ns eenigen tgd in de pakhuizen te hebben gelegen ea na eene lange zeereis? >) In den regel bedraagt het verschil totsekea twee opvolgende nnmmers een halven gulden, das tusschen N<>. 12 on 20 / 4, en het is niet waar> schgnlgk dat dit verschil, in verhonding tot het kostende der raffinade, wordt opgewogen door het meerder rendement van het hooger nommer bg raffinering. Be vraag, waar het op aan komt^ is deze: Is het kostende van het raffineren van N®. 20 zoo veel minder, en hetgeen dat nommer aan ge- raffineerde suiker uitlevert, zoo veel meer dan bg N*. 12, dat daannede wordt goed gemaakt een verschil van / 4 iu den marktprgs van die b«id« aommertP 8U. ew Opperrlakkig derhftlfe, •« vant wij varmeiea OII8 idet, om in een zoo ingewikkeld vraagstuk, ab het onderwerpeUjke, in yeri)and tot de be- lasting van bet artikel en den daarop bestaan- deii aoeijns, een bepaald gevoelen te uiten, — maar opperrlakkig beechouwd, komt bet ona TooTf dat, zoo de gebeele strekking van bet kontraktenatelael, waarop de Jayascbe suiker- prodnktie Toor bet grootete gedeelte berust, er toe geleid beeft, om suiker steeds ran hooger nommers te doen vervaardigen, en dit, ▼cor zoover wg kunnen nagaan, nog niet beeft gestrekt tot nadeel der fabrikanten, deze even- wely zoodra zij mogten worden oatslagen van den band der yerpligte levering, — wat wij bopen dat spoedig moge gescbieden, — en xoodra tevena de betaling der bevolkiDg mogt worden geregeld, niet naar de zoo wisselvallige nitkomsten der &briekmatige bereiding, maar naar eenen rasten, billijken maatetaf, — wat ona niet mmder wenscbelijk toeschijnt, — tot bet inzigt znllen komen, dat ban belang niet bijzonder medebrengt^ om zulke superieure suiker te vervaardigen, en alzoo te trcden op het gebied der raffinadeiij. Deze zal wel waar- acbijnlqk, in welk land ook, een tak van in* dostrie blijven, welke de regeringen steeds tracbten znllen zoo te bescbermen, dat zy de oononrrentie van ra£Gbiadergen in andere Ian- den kan Tolbouden. Door das suiker te pro- dooeren^ die, boezeer ongeraffineerd, tocb onder de geraffineerde wordt gerangsobikt, wordt in landen, waar men raffinaderijw vindt, voor suiker van zulke booge nommers de markt van zelve geeloten. Ten slotte vo^en wQ nog bieracbter eene scbaal voor de berekening van bet gewigt der in bet sap aanwezige zuivere suiker naar de aanwij- zing der graden van densiteit volgens den areo« meter van BsAUicis. By de meeste Javascbe suikerfabrieken wordt die areometer gebezigd; maar wy gelooven niet, dat alle exemplaren het suikergebalte met juistbeid aangeven. Het zou zeer wenscbelijk zijn, zoo daarin kon wor- den voorzien. Mbscbien zou bet gescbiktsto middel daartoe zijn, dat van regeringswege maatregden warden genomen tot bet doen vervaardlgen van zuivere vocbtwegers, die dan door alle fabrikanten met gerustbeid ge- bruikt zouden kunnen worden '). ') Wy hebben geene betere pUats kunnen vin- den, dan bier, om eene font te berstellen by de berekening in de 8e tabel op pag. 508 van het gewigt der znivere aniker in het sap der fabriek Adiwerna, hetwelk dear is opgegeven ad 20,078.03 pikols, terwyl het cyfer had behooren te zyn 23,664.19 pikoLs. Vandaar dat het gewigt der zui- vere suiker voor de residentie Tagal op pag. 604^ waar het goed is opgegeven, 3,576.17 pikols meer bedraagt, dan het totaal der tabel op pag. 508, In de beoordeeling van het werken der Tagalsche fabrieken maalct dit vertehU evenwel geene be- langryke verandering. r. 660 8U. SOHAAL VOOR BE BX&tKBKIKG TAV HXT 62WIGT AAlf 8uiKEB, HT lOO NeDISLASDKHB KAirmSN SUIKEBBIBTSAP, IK YEEIIOUDINO TOT HET G£HALT£ £Jl VAN, AAKWZ2I6. /•^ \ •* 1 It Soortgelijk gewigt van • Gewigt aan suiker Ia Gehalte van bet sap. 100 Nederlandsche Procenten suiker, 100 K«derlaiid9che Tolgens den areometer kaonen suikerrietsap. daarin aanwezig. kannen sap. TBA BBAtTlCi. * Nederlandsche ponden. Nederlandselie pondeo. S.-^** 102.^ 6.89 7, 5.60 3.6 * 102.4 6.29 ^ 6.44 4.— • 102.8 7.19 ^ 7.39 4,6 «» 103.1 8.09 ^ 8.34 6.—° 103.4 8.99 ^ 9.30 5.5 ^ 103.7'^ 9.90 , 10.27 6.—° 104.1 10.80 ^ 11.24 6.6 ° 104.5 11.70 ^ 12.28 7.—' 104.9 12.61 , 1S.23 7.6 • 105.3 13.61 , 14.23 8.—^ 106.7 14.42 M 16.24 8.6 ** 106.0* 15.32 , 16.25 9.—° 106.4 16.23 , 17.27 9.5 • 106.8 17.14 , 18.31 10,— •» 107.2 18.05 r 19.35 10.6 • 107.6 18.96 ^ 1 20.40 II.—* 108.— 19.87 , 91.46 11.5 * 108.4 20.78 J, 22^3 18.— ^^ 108.8 • II - 21.69 , 28.60 BU. 661 Sallfr-eilandozi, ne: Soela*eilanden. Sultansdroogte. Deze is gelegen in de namhdd vau Kiovw, in den westelijken ingang ▼an de straat ran Singapoera. Sumadang, xie: 8oemadang. Bveneem toeke wiem tmdere wwrden^ die kier cmder Su mei wortemen, op Soe. Suxnalatte, de: Soemalata. Sumatra, na Java bet belangnjksie, na Borneo het nitgestrektste der Groote Soenda- eiUmden, ligt tasachen 6'' 40' N. Br. en S"" 59' Z. Br., soodat het door de linie nagenoeg midden door wordt geeneden, en tnsschen 96* 16' en 106* 8' 46" 0. L. (van Green- wic)^. De lengte bedraagt 327, de grootste breedte ongereer 50 geographische mijlen. De lengte-as snijdt de linie onder een hoek van niim 45^ De opperrlakte wordt gescbat op 8,085 vierkante geographische mijleu, en staat nagenoeg gelijk met die van Spanje en met 18 malen de oppervlakte van Nederland. De naam Sumatra is eene verbaitering van &imoedera, eoo als een rijkje genoemd werd, dat in de veertiende eeuw tnsschen Pasei en de Diamant-kaap aan de Noordkust des eilands gelegen was, en, tijdens de invoking van den Iskm, eene groote rol spedde, maar later door het rijk van Pasei verswolgen werd. Dese naam, door de Arabieren tot Schamatara verbasterd, is van desen in den vorm van Sumatra tot de Portngesen ovwgegaan, die hem op het ge- beele eiland toepasten, even als Broenei, de naam van een rijkje op Borneo's Noordkust, in den verbasterden vorm Borneo de gewone naam van een ander der Groote Soenda-eilandeu geworden is. In de Hindoe*periode had Su- matra den naam Djawa, d. i. Java, met het tegenwoordige Java gemeen, en dit is nog het geval b^ de Arabieren. Tot ondersoheiding werd Sumatra Klein-Java genoemd, niet omdat het werkelijk kleiner is, maar omdat het eene ondergeschikte rol speelde. De eigenlijke in- landsche namen njn Poeloe Pertja en Poeloe Andalas. Sumatra's Ngord- en Westkust worden be- epoeld door den Indischen Oceaan. De Oost- kust wordt door de straat van Malakka van het Maldsoh schiereiland en door de straat Banka van het eiland van dien naam geschei- den, en voor het overige door de Chinesche en Java-ceeen bespoeld. Aan het auidelijk uit- einde stroomt straat Soenda tnsschen Sumatra en Java. De gedaante van Sumatra is tamelijjk regd- matig en heeft geene zeer diepe inan^jdingen. De breedte neemt van de noordelqke punt al« III. lenga toe tot op de hoogte iriM het nland door de linie gesneden wordt. De hdft be^ sniden de linie behoudt over het algeroeen de grootste breedte, o&choon nch aan de Oost- kust een paar inhammen vormen, totdat sich besniden Banka het eiland weder toespitst. De Zuidkust vertoont zich als drie punten die door de diep indringende Semangka- of Keiaers- en Lampong-bau gevormd worden. Het eiland wordt in sijne grootste leDgte^ van het hoofd van Atjih of de noorddiiike spits tot aan de drie vermelde punten aan de Zuidkust, door een gebe^te doorsneden, dat onder den algemeenen naam van Boekit Barisan' of Keten-gebergte bekend is. Dit gebergte nadert overal tot digt aan de Westkust, ja op vde plaatsen rqst het aan dese kust oDmidddlijk uit zee op en vormt er een steilen rotswand, die somber en drdgend op de zeevarenden nederziet. Van zee uit ge- zien, sohijnt het gebergte een onafgebroken en bijna regtlijnige keten te vormen, gehed met digte bosschen bedekt; men zou dch kunneu voorstdlen dat een aap, van tak tot tak sprin- gende, de gansche lengte van het eiland zou kunnen doorrdzen zonder eens den bodem te raken. Dit is intusschen niet meer dan schyn» Inderdaad bevat het gebergte^ dat schier de geheele westdijke hdft des eilands beslaaty eene groote verscheidenheid van .terreinforma- tien in z^nen school Evenwijdig loopende ke« tens vormen uitgestrekte lengte-dden en wis- selen af met wijde hoogvlakten, en op vde plaatsen openen dch dwars«>dden, die aan schuimende bergstroomen den doortogt ver- leeneo, ofscboon deze in den overal smallen kustzoom aan de Westnjde nergens schier go* legenheid vinden om zioh tot stroomen van eenige beteekenis te vormen. Slechts door naauwe bergpaden baant men zich van de Westkust den toegang tot de veelsoortige be« volking die op de plateau's of in de leugte- dalen, bier en daar door dwarsliggende ketena plotsdiug afigebroken, een afgezonderd leven Iddt. Maar naar de Oostzqde is het gebergte meer geopend. Qrootere watermassa's worden dervraarts afgevoerd en hebben door het mede* gevoerde slib allengs uitgestrekte en dch nog gedurig uitbreidende dluvide vlakten gevormd, die de gehede oostdijke hdft van het eiland uitmaken, en waardoor dch die wateren da breede en statige stroomen kronkelen. njii dese ^rildemisBen grootendeels onbewoon* baar. De gemeenBohftp is hier alleea mogel^k door middel der doontroomende vateren, langs welke men tot in het hart des eilanda lean doordringen, en het zijn dan ook. alleen de oevera der rivieren, langs welke woningen gebonwd en akkera aangelegd aijn* Om gol* rend terrein en toot een akkerbonw op bree- der achaal gesohikteu bodem te Tindeoy moet men yeelal tot eene aanmerkelijke diepteland- vaarts zijn ingedrongen* Nog moet worden opgemerkt dat sich nit het gebergte hier en daar Tervaarlijke emptie-kegels verheffen, die aioh door hunne eigene nitwerpeelen tot eene hoogte yer boren de gemiddelde der overige bergen hebben opgehoopt, en als groote mid- delpunten zoo vele afdeelingen in het geheele bergstelsel vormen, dat cij door lagen van yul- kanische atoffen tot de voortbrenging eener ge- heel andere flora dan die der aangealibde viak- ten hebben toebereid. Na het beekL dea eilands in deae algemeene irekken vlngtig geteekend te hebben, willen wij ona in de eerste plaats thans met het be- loop der knsten, d. i. met de uitstekende land- pnnten en de inhammen der see wat nader bekend maken* Beginnende met Tandjoug Atjih of het hoofd van Atjib, de noorde- lijkste punt, volgeh wj in de eerate plaats de Weatkuat, W^ onUnoeten dan eerst T. Dahwai en Terrolgens T. Bahoe en T. Eiah, alien in het noordelijjk nog onaf hankel^k deel dea eUanda. In de residentie Tapanoeli ver- dienen onse aandacht T. Singkel, bij den mood der riyier van dien naam, eene ver uitstekende landpunt tnsschen de baai van Siogkel ten Noorden c^ die yan Telokh Beramei ten Zui- den, yervolgens Oedjong Badang, O. Mangkir, O. Selabi en 0. Tapoea de noordelijke en zui- delgke punt yan een klein sohiereiland dat zioh op de hoogte yan Tapoes yormt, 0. Si- binoeang of Karang een weinig ten Noorden yan Baros, O. Batoe Boeroe en O. Batoe Mana de noordelqke en zuidelijke grens yan de scfaoone en uitgestrekte baai yan Tapanoeli, waarbij wij een oogenblik moeten stilstaau. \66t deze baai ligt op eenigen afstand de groep ' der Marsalah- (Moesala-, Mensala-) eilanden, waaryan Marsahkh bet grootste is; terwijl de laodpunten O. Siboeloewa, O. Goenong Toewa^ O. Tanah Tandang en O. Sama de kleinere inhammen yormen, die men in de groote baai kan onderscheiden. De belangrijkste dezer bin- nenbaaijen is die tuaschen O. Batoe Boeroe en O. Siboeloewa» de baai yan Tapanoeli in en- geren an, Dese dtingt noordwaarts diep in het land, b door de yer TOoniitaiekeBde land- pnnt yan Batoe Boeroe geheel geddct, berat de eilandjea BaU, Pan^jang en PonijaBg Ketjil, en wordt door het eiluid Fontjang G^ dang, dat yddr den ingang ligt, tegen de kncht der golven besohermd. Deze baai ia de vei- ligste ankerplaats yan geheel Sumatra, waaron hier ook de belangr^ke handelaplaata Siboga gelegen ia. Den loop der kust yerder zoid- waarts yolgende ontmoeten wij O. Taboejong tegenoyer het eilandje yan dien naam, 0. Pa- lintangin, 0. Kara-Kara tegenoyer de eilandjes Kapetjong en Kara-Kara, en O. Ragat, velke beide laatate de open en niet zeer yeiligebui of reede yan Natal inslniten, O. Soemoer te- genoyer het eiland Doerian en O. Palamboeuig of Palemboengan tegenover het eiland Tamang. Bij 0. Toewa begint de reaidentie Padang, laogs welker kust wij yerder ontmoeten 01 Briang tegenoyer P. Niboeng; O. Batoe Belajar en 0. Sawang Poeding ten Noorden en Zuidea der baai van Ajer Bangles, yddr welke de eilandjea Pangalarang, Begaga, Pandjang, Paoka en Tello liggen en de kracht der golven bie- ken; O. Sikabouw; 0. Alasang ten N. Tan Tikoe; het yoorgebergte b\j Padang door den Apen-berg of Boekit Monjet geyormd, en daarop eene opeenvolging yan baa^en, bij de namen Brandewijn-, Boengoes-, Pisang- en S^tans-of Hout-baai bekend, die ieder weder onderschei* den inhammen hebben en begrensd worden door yoocgebexigten of punten, waaryan 0. Si- rih het meest bekend is. In en om de g^ noemde baayen liggen een aantai eiiandje^ zoo als: P. Pisang Gedang, P. Pisaog Ketjil, P. Senaro, P. Serinda^ P. Bintang, P. Koea, P. Pikar, P. Id^rab, P. Njamok, P. l^oebadak, P. S^tan enz. Het yoorgebergte dat de Setaos- baai ten Zuiden dekt, en waarvan O. Loendang de noordelijkate punt ia, beeft nog de kapen O. Liunbo of Telokh Lambo en 0. Gedang of Batoe Kalong, terwijl zich een weinig verdcr zuidwaartfi wederom twee bekende baaijeD,die yan Salida en yan Tjingko, yormen, waarvan de laatste door het eiland Tjingko wordt ge- dekt. Onderscheidene andeie eilandjea op wat grooteren afstand van de kust gelegen, zoo als Bala, Aner Gedang, Auer Ketjil en Pinjoe, bre- ken eenigermate de kracht yan den golfsi^g op deze kuaten. Nu yolgen yerder zuidwaartd O. Telohk Kaseh, O. Tampomn, a Batoe Fan- djang, O. Badja, en eindelijk, op g^nimeD af- stand yan laats^enoemde, 0. Tandjong of de hoek y^ Indrapoera, ten Zuiden der monding yan de riyier yan dien naam. In de nu vol; gende adsistent-reaidentie Benkoelen yiaden w^ BU. 66S eene otot bet algemeen ireinig geaoddenteerde knst, Yoornamelijk rerdknen venneldhig de baai of reede ran Benkoelen, die open en onyei- ]]g is, en de baai yan Silebar, vdker soidelQke binnenbaai, die door de Bnffel-kaap (Oedjong Poe- loe) gedeki wordt, een groote, fiaaije kom vormt^ Poeloe-baai geheeten, vaarin Tersoheidene ache- pen reilig ten anker knnnen liggen ; voorts de pnnt Tan Manna, O. Bintoehan ten Noorden der baai van Kaner, O. Karang Pingang ten Zuiden ▼an Kroe, en einddgk T. Rata of T. Blimbing, ook de Ylakke boek geheeten, de Weetpunt ran bet znid-westelijk einde van Sumatra. Hier ombnigende ontmoeten wij langs de Zuidkust in de residentie Lampongsche dis- trikten in de eerate pkats T. Tjina en T. Raja, de beide spitsen aan de Oostpunt van bet znid' westeHjk einde des eilands ; yervolgens de groote en diep indringende Setnangka- of Eeizersbaai, aan de andere zijde begrensd door eene landtong die in T. Eamantara of T. Tikoes eindigt en door straat Lagoendi yan het eilandje yan dien naam wordt gesoheiden, terwijl aan den ingang der baai het eiland Taboean of Semangka ligt; dan de Lampong-baai, in yorm en uitgestrekt- heid het eyenbeeld der yorige, met de eilanden Siboekoe en Sibesi aan den ingang, en eindelijk den Yarkenshoek of T. Toevab, de Zuidpunt ▼an het snid-oostelijk uiteinde des eilands. Wij villen tbans de Oostknst yan hier af in noordwaartsche rigting yolgen en ontmoeten . ..^an, nog in de Lampongs, T. Telokh Baroe, T. Ser- dang, T. Langan en T. Boeboeajan aan de in- hammen die zich bij de mondiug der riyier Toekng Bawang yormen. Yeryolgens, in de .-'^^i^dentie Palembang, Lnoipara-punt tegenoyer het eilandje Lucipara, den Eersten hoek aan den znidelijken ingang yan straat Banka, den Tweeden hoek of T. Tjapat, den Derden hoek of T. Kesoegian ter plaatse waar straat Banka aich westvaarts wendt, den Yierden hoek of T. Palima Bangko ten Oosten yan de Saleh (den oostelijksten mond der riyier yan Palem- bang), T. Batakarang aan den noordelijken in- gang yan straat Banka, en T. Djaboeng of kaap Bon ten Oosten yan den hoofdmond der riyier yan Djambi. Op de grens yan Djambi, dat de noordelijkste afdeeling der residentie Palem- bang yormt, en yan het gebied yan Indragiri ligt T. Tongkal Laboe; yoorts op het soidelijkste der Belta-eilanden aan den mond der riyier ▼an Indragiri, T. Lant; en tnsschen de noorde- lijke Delta* eilanden en T. Baroe of T. Datoe, tegenoyer het eiland Lingga, de Amphitrite-baai, de eenige bruikbare yoor grootere yaartnigen aan de Oostcqde van Snmatra, waar da zee^ ten gevolge der aanslibbing, ondiep en met nmd- banken beset is. T. Baroe is de Zuidhoek yan een yoomitspringend stnk laag en moerasaig land, waaraim men, noordwaarts op, nog een Berden, ^weeden en £ersten hoek ondersoheidt^ terwiji zioh bij laatstgenoemden weder een in* ham yormt, waarin cich de riyier Doner of Kampar Eetjil ontlast en het eiland Mendel ligt, door straat Mendol yan den wal yan Su- matra gesoheiden. Yerder noordwaarts liggen, tegenoyer de moadingtti der riyieren yan Kam- par en Siak, de eilanden Rantan, Panljor, Pa^ dangi en Bangkalis, door de Brouwers- straat (Salat T. Djati) van den wal a^ezonderd, yan welke het laatste ten Noorden in T. Djati eindigt; en tegenoyer de mending der rivier Tanah Poetih het eiland Roq)at met T. Ban- tam als noordelijk uiteinde, terwijl tussohen de Tanah Poetih en de Rokan, eigenlijk twee monden derzelfde riyier, een groot delta-eiland ligt met T. Perbabian als noordelijke punt. Voorts yinden wij T. Bangsi aan den mond der riyier yan Panei, T. Mati in het gebied yan Ba- toe Bars, T. Boenga in dat van Asahan, T. Ta* miang in het^wlijknamig landschap, T. KoewaU Langsa, T. Prahoe Ha en T. Perlak of de Dia- mant-kaap op de Oostknst yan het gebied yan Atjih. Het gedeelte der kust yan Sumatra dat zich ▼an T. Perlak of den noord-oostelijken hoek tot het hoofd yan Atjih uitstrekt^ kan men de Koordkust des eilands noemen. Men yiudt hier de Telokh Samoi of Samoi-baiEti tusschen T. Perlak en T. Samoi, en yoorts T. Pa- sangan, T. Radja, T. Pedir, T. Batoe Poetih en T. Batoe. Behalre de reeds genoemde delta- en knsi- eilanden op de Oostknst, die, als door de ri- yieren yan Sumatra geheel of gedeeltelijk ge- yormd, als integrerend deel yan het hoofd- eiland kunnen beschouwd worden, liggen in de nabijheid der Oostkust de talrijke eilanden yan den Riouw-Lin^^a-Archipel, alsmede Banki^ Billiton, en de kleinere eiltuoiden Lepar, Leat en Mendanau in de beide yaneen scheidende Gaspar-straat, die alien nog tot de geognq[>hi- sche groep yan Sumatra worden gerekend. Hetzelfde is het geral met de keten yan ge- deelteLgk yrij aanzienlijke eilaaden die zich, pa» rallel met de Westkust, op eenigen afstand yan haar uitstrekt, en waaitoe Poeloe Babi of Si Maloe, de Banjak-eilanden, P. Nias, deBatoe- eilanden, de Mentawei- eilanden, de Pageh- of Nassau-eihuiden en £ngano behooren. Wij wenden ona thans tot eene nadere ter- reinbesohr^jying yan het binnenlandi maar moe- 43» 664 SU. ten daarbtj HL aanstonda opmerken, dat som* mige gededten van het eiland gebrekkig, an- dei-e, zoo ab de binnenlanden van Atjih en een deel der onafhankelijke Batak-landen, in ^et geheel niet s^n ondenooht, z«odat aan eene volledige bescbrijving van bet rivier- en bergstelsel met te denken is. Het rqk van Atjih schynt bijna geheel met borgen beset te zijn, de njtakken van de groote bergketen etrekken eich hier nit tot nabij de Oostkust, voond eene keten die langs de Noordknst gaat en waartoe de vnlkaan Samalanga of de Oli- fantsberg, hoog, aoo men legt, 6,165 voet, en, in de nabijheid van T. Pcrlak, de Ta- felberg, op 4,930 voet geschat, behooren. De hoogste toppen vindt men echter in de hoofd- keten, die rich in de nabijheid der Westkuat nitstrekt, Zij zijn de Qoenoeng Ja Moera, ook Gond-berg of Koninginnen-berg geheeten, een vulkaankegel in de nabijheid van T. Baioe i*oetih, geschat op 6,460 voet; de G. Abong- Abong op de breedte van T. Bahoe, waar- schijnSjk mede een vulkaan, en, vennoedelijk niet Eonder overdrijving, op 10,000 voet gere- kend; de G. Loeseh op de breedte van T. Biah, ook naar alien schijn een vnlkaan, en met de- Eelfde overdrijving op eene hoogte van 11,000 voet gesteld; de G. Batoe Gapit, mcer oost- vaarts op de gren«en van het rijkje Baloe l)jina, stellig een vnlkaan, op 6,165 voet ge- rekend; en eindelijk 'de G. Tampat Toewan, «eer nabij de Westkust en naby de grenzen onzer residentie T&panoeli, volgens Mblvill VAN Camtbbb 4,920 voet hoog. Bivieren van aanbelang vvorden in dit gedeelte van Sumatra niet gevonden. De rivier van Atjih heeft hare meerdere bekendheid alleen aan de daaraan ge- legen hoofdstad te danken, en is slechts een klein dnd landwaarts voor kleine praauwen bevaarbaar. De belangrijkste rivier bevindt zich reeds hier aan de Oostkust; het is de Langsa, die het vlakke znid-oostelijk deel van het rijk van Atjih doorstroomt en bij T. Koe- wala Langsa in zee valt. 