Proeve eener Japansche spraakkunst
Mite me y ook (of zelfs) bij het sien, al ziet men. Joekedomoy zamengetr. vxijoeke^ ni + tomoy joekendomOy al gaat men ook. Tatedomo, zamengetr. uit iate + Iff 4- tomoy tatendomOy al stelt men ook. Tatoereba, zamengetr. uit tataoere ni + tomo, al stelt men ook. Tatoereba, zamengetr. uit tataoere ni 4- PA, als men stelt. Uit deze ontleding blijkt, waarom men, wil men het goed doen, H '^. C (Joekoeva) en n-^)KC (Jo^^teva)^ joekoemo en Joekoe tomo dient te zeggen en te scbrijven, terwijl aan den anderen kant ^o^^tf^a enyo0^«e/<7/»o jui8tis,daar- entegeu joeke va en joeke tomo onjuist zou zijn. E?en als de b in ba eene ineensmel- ting is van » + v, zoo is de d in domo eene ineensmelting van » + ^* Kun- dige scbrijvers houden deze onderscheiding in het oog, onkundige zien haar meestal over het hoofd, of vergeten C (oa) en -^ (to) door byvoeging der pun ten als *C (ba) en ^ (do) te kenmerken. In plaals van domo wordt ook Y" S ^ \\^ *ive domo of >P (^ )J{J, t/e domo gebruikt. Ijedomo is de concessive verbuigingsvorm van y-^ m, of v " < zeggen « en beteekent derhalve: al zegt men, al heet het. Dit werkwoord heeft de appositive bepaling, hoe men iets heet, met het achtervoegsel "^f io^ voor zich; bi[jv.: Koeni ariy sono natoo Nippon to ivoe, er is een r^k, zjjjnen naam noemt men Nippon. Is de appositie een werkwoord, zoo staat dit in den substanzen, of ook in den si&myorm; Joekoe to ivoe, tatsoeroe to ivoe, het heet, dat men gaat, dat men stelt. Joekoe to ijedomo en tatsoeroe to ijedomo betekenen dus: al beet bet dat men gaat, al beet bet dat men stelt, zegswijzen waannede niets andcrs bedoeld is dan: al gaat men, al stelt men. Proef op de som! Of de hier ontwikkclde beginselen van werkwoordelijke verbuigiiig getoetst aan een' alledaagschen Ja-panschen tekst, overgenomen uit hot Japanscbe huisboekje Fak boels zen *), bladz. 259, onder Ame. <: ^ )g K ^ IK -En^ ^»+j ^^+ Faroe ame foerite, jama no ne koemo tigiretaraha ^ fe IK <: ^i o jagate fare, Yertaling. Mogten in bet voorjaar, terwijl regen valt, de wolken van bergtoppen, naar alle rigten uiteengegaan zijn, zoo klaart bet weer scbielijk op. Ontleding en toelicbting. Faroe ^ lente, zamengetrokken \x\i fajoeroe ^ bet groeijen, spruiten = Engelscb spring^ lente, en to spring ^ spruiten. Ame^ama^ zamengetrokken uit aoma, de blaauwe ruimte, 1. de bemel, bet uitspansel, 2. de regen. Ame foeroe, de bemel strooit, bet regent. — Foerite^ gerundium van foeroi ongelijkvl. ww., 1. zicb scbudden als een vogel, 2. zicb strooijen, uit de boogte neervallen. Joeki ^ arare nado foeroi^ er valt sneeuw, bagel, en wat dies roeer zij. Jamanone^ bergwortel, d. i. de top of spits van een berg; kinone, boomwortel; ja-ne, buiswortel, d. i. bet dak van een bais; minCf boofdwortel, d. i. de boogste piek van een gebergte, enz. — Zbe- to, wolk, van koemi, zicb opboopen. — Taigiretaraha ^ de bijwoordelijke vooroaderstellende vorm van tngiretari^ bet praeteritum praesens, zamengesteld uit teigire + tart, uiteengegaan zijn. Tsigir)e ^ — oe^ — eroe^ — oeroe^ z amen- getr. uit taini-kire, d. i. in duizend (stukken) gebakt worden. — jTan zameng. uit te ari, bulpwoord tot vorming van bet praeteritum. Vergel. § 38. Beteckent  attributievc vorm van het praeteritum praesens van foeridasi, en dit zamengesteld uit foeridasi, neervallen, en dan, = idasi, doen uitkomen, voortbrengen; foeridiuilaroe ame, een nitgestrooide regen. — Volgens het Japansche taaleigen kan de voorzin ook als tijdsbepaling worden opgevat. Fisasiki ame no noiei inoe-, t-, ne-, oesino tokij jama no 5 6 12 8.*.. ne soekiiaroeva, fare. Nisi-kita f arete mo, nUini amagoemo taoejokoe Isoekavetaroe va, sono fi foera- 10 W 19 zoe tomo, asoeva awe, 2 1 s 4 Vertaling. Zijn na langen regen in het hond-, zwijn-, muis- of stier-uur 6 6 8^ de bergtoppen doorschijnend geworden, dan opklaring. Zijn, alhoewel het in het 2 4 6 West-Noorden (Noord-West) helder wordt, in het Westen regenwolken sterk in 7 10 9 8 10 11 een gedrongen, zoo (kr^igt men), al regent het op zulk eenen dag niet Deren daags regen. Toelichting. De voorzin, eindigende met aokitaroe va, en als Yoorzin gekenmerkt door de afscheidingspartikel va (zie § 27, regel 6 van ond.) is de subjektszin; daar tegenover staat eenvoudig fare als praedikaatszin, die ellipstisch is, dewijl het verbale bestanddeel des praedikaats ontbreekt. Hetzelfde is het geval met den daarop volgenden zin: de voorzin eindigt met tomo, de praedikaatszin is elliptisch. — Faretemo, het gerundium van yhrr, met het achtervoegsel mo, beteekent: ook bij het helder wordt. Tsoejokoe, bijw. van tso^oki, sterk; vergel. bladz. 32,A. Door een verzien van den plaatsnijder staat in het oorspronkelijk "s^ n ^ in plaats van ^ni<^.. — Tsoekavetaroe, het praeteritum praesens van twehate of tsoekaje, ineengedrongen worden. — Foerazoe, \ regent uiet, de ontkennende vorm Y&n foeri, strooijen, regenen. Zie § 85. Ame jofoe faroeroeva, tsikakini maia ame. Ni-gg'oe^ I1-+- 151 fanganUnni ame foeroeva, UoeitaUi ovohoeva ame. FUanki ame no notsi koescMra asa idaoeroeva fare; koereni idsoeroeva ame, y^me ovokoe koUi nile foeroe, minamive mavarite nm- kaze ni nareha, fare; kitave mavarite faroereba^ \^\\ HI ttt -N fg: N ^ o la E^ II IK N ^ e<: mata ni san nilei no oetsi foeroe. Nisi-kaze nile foeroe ameva \^^i^ jf^^o J^llgffi. N A4f N^ v^ ^ Maki fmri. Ne-^ tatsoe-^ aaroe-no toki foeri idase- bay nagaai, Vertaling. Klaart de hemel's nachts op, dan Vergue. Binnen kort weder regen. Regen het op den 28° dag der maand, dan tijdens de nieuwe maan yeelal regen. Komen na langen regen de paddestoelen's morgens te voorschijn, dan klaart het op; schieten ze'savonds op, dan regen. Valt regen dikwerf met oostenwind, en wordt deze om het zuiden gaande tot westenwind, dan klaart het op. Draait hij naar het noorden en klaart het op, dan regent het binnen twee of drie dagen weder. Begen, die met westenwind valt, is dun. Begint het in het muis-, draak- of ap-uur te regenen, dan is die regen lang. Toelichting. Taikakini, de locatief van het adjectief taikaki, met betrekking tot ruimte of tijd; stam: taika, Yergel. bladz. 86, regel 7; en vooral bladz. 32, e, Malay 1 twljg, al wat in tweeen gaat.'Ook, weder. — Taokitaiaiy zie bladz. 94, regel 9 van ond. — Ovokovaev, het door va geisoleerde adverbium ovokoe, van ovokiy veel. Zie bladz. 32, ^. — Idaoeroe, van ide, uitkomen, te voor-schijn komen. — Koiaiy d. i. het boom- of houtland, = de Oost. Kotai staat hier elliptisch voor kolai gaze, oostewind. — Mavariy ongelijkvl. ww. zich draaijen, voortdurende werkwoordelijke vorm van maviy zich in eenen cirkel bewegen, omgaan. — Niaikaze ni narly het wordt tot westenwind. Verge!, bladz. 49, regel 1 — 11. — Aangaande Ne-y taiaoe-y aaroeno lokiy zie bladz. 97,98. Ikatsoesi, Faroe fazimete naroe ioki, fagesiki koje va ^fideri nari. Sotio koje sidaoeka naroe va ame oosi, Ame nasini naroe va dai'foeoe no airoesi nari, Mata natsoe taoeki jo ikataoetai fataoe aoeroeva nagaki ame, Maia okive nari iroe mono ra, ante nagaai, Sono foka va aoehete If ns ■;^^^X^'> ^ J(^\^ 7\A,:iiK <:g fare wo taoekaaador oe, Natae naranto aiie va asa Jt^ N ^ II UK <: <^ ^ A r^ Tk o 7lf( -S- IK -F? 4f joevoe no aida-ni koemo faairi tonde. Sono naka akaki iK>-c^lK >sNK\^ i|;^^r<: 1^^< koemo nrite^ aono aida ni midaroeroe va^ aono jo ovoi II Ifi |ii< K ^ -h ^ o tK 4r II,-:i II II ';;^ iK :i ni rai'Oen aroe nari, Aaa niaini niti are* c 1 1 1 ^ N ^^ r- X ba^ aan nitai no oetai ame. Vertaling. Van den donder. Een hevig geluid, wanneer het in bet voor- jaar het eerst dondert, is droogte. (De praedikaatszin fideri nari is eene ellipse voor fideri no airoeai nari, is een teeken van droogte). Is dit geluid zacht, dan is de regen veelvuldig (woordelijk: het zacht zijn van dit geluid (is een teeken dat) de regen veelvuldig is. Dondert het, terwyl er regen niet is, zoo is dit een teeken van storm. Verder, het uitbarsten van donder in de nachten der zoroermaanden, is (een teeken van) langen regen. Verder, iets dat zeewaarts al donderend heengaat, is (een teeken dat) de r^en lang is. Voor het overige staat de donder in het algemeen de opklaring van bet weer voor. Wanneer in den zomer, tenviji het donderachtig is, tasschen morgen en avond, wolken ijlings vliegen en er daaronder roode wolken zijn, en daar tusschen zich mengen; zoo heeft men in dezen nacht veelal dooderbui-jen. Is er'smorgens in het westen een regenboog, dan binnen drie dagen. Toelichting. — Fazimete gerund, v. fazime, beginnen. — iVori, naroe, ogelijkvi. ww., loegen, bulderen, ruischen, donderen. Naroe kami^ de donderpoort, naam eener naaawe passage tusscben. de eilanden Avadn en Sikok, Naroe toki, de donderende tijd, d. i. tydens, of wanneer het dondert. Naras, -oe, causatief ww., doen loeijen, bulderen enz. Tsoeri gane wo narasoe, eene klok luiden. — De isolerende partikel va scbeidt bet sub-ject van bet praedicaat, en den subjectszin van den praedicaatszin. — Sidsoeka niet nlsoekut zoo als in bet oorspronkelijk stond) nari^ zacbt zijn. — Nasi nt, de locatief van.nan, niet voorbanden zijn. (Zie Toelicbting van § 34). — Naranto Hie va. Naran^ het futurum van nari^ loeijen. Site oa, bet door va geisoleerde gerundiom van si^ soe^ doen; to^ kenmerk der appositieve bepaling. Naranto ao, bet will donderacbtig; naranto site oa, terwijl bet donderacbtig is. — Fa8ir)i, -oe^ loopen, rennen, \jlen. Tonde^ genindium van tobi zweven, vliegen. — Aroe nari, er is aanwezig, of men beeft. Si' gtoats tsoeitatsi no ten- ki, Kon- nitsi asa- fi no idioeroe tokoro flgasi- ni koemo ookoe, nisi fare' ^^ C >.^ ^ -^ IK?) -H- rt] r^" ^ II ^ t^r taroe va taoeki- 4sioe tenki josi. Fi ni kasa iK :^ <: ^r r^ N rf* ^ f5 r^i ° H ^i 41- j^ N -f^ ^ areba^ ine no ne takasi. Nisi kita no kaze ^-^^<:'H-'H-^K;^ -^ ^ ° -k' rn ^n +? fy M foekeba^ ki kin soeroe nari, Ojoao ovoi-ni N ^ 4Js K :^ ^ t^ -H- % V K V t-^ " Kn f-;^ foeoe- oe aoereBa^ aki dai- soei ari, Soekosi- ki oe- foeoe- oe aoereba^ aki no midsoe soekoenasi '). Vertaling. Over bet we6r van den dag der nieuwe Maan in de vierde maand. Wanneer op dezen dag, tijdens bet opgaan der ochtendzon, in bet Oosten de wolken veelvuldig zijn, bet Westen belder is; zoo is bet weer in de maand goed. Is er een kring (boed) aan de zon, zoo is de prijs van de rijst boog. Waait er een West-Noord (Noord-Westen) wind, zoo wordt bongers-nood. Over bet algemeen, wanneer bet sterk waait en regent, beeft men in den berfst overstrooming. Begent en waait bet weinig, dan is bet berfstwater scbaarsch. Ci!ii|i(- iK j^ A-H- <: ni m N ^^M- n K n i^ Tsoeki' kaea aroe toki va, ean nitsi no oetsi- ni ame foeroe- IS to iveri. Men zegt, dat binnen drie dagen regen valt, als er een maanhoed (kring om de maan) aanwezig is. Toelichting. Iveri, er is gezegd, van ivi, zeggen. De appositieve bepa- Hing, wat gezegd is, gaat als objectszin vooraf, als zoodanig gekenmerkt door den subslantiefvorm van het werkwoord (foeroe), die gevolgd is door de partikel to. Deze wijze van zinsverbinding beantwoordt aan de bijvoegende wijs in het Nederlandsch. Vergel. bladz. 44, 75, regel 7 van ond.; bladz. 78, regel6. j4me is hier subject. Tsoeki-kam aroo toH va is eene bijwoordelijke tijdsbepating, geisoleerd door de partikel va, en beteekent woordelijk: Maan-hoed-anwezende tijd. De substantivorm oroe slaat hier bijvoegelijk. (Vergel. bladz. 139, regel 4). In plaats van Tsoeki kasa aroe toH va, kan ook Tnoeki kasa aroe va, of Tsoeki kasa areba gezegd worden. Johai' fosi va, fosi to na- dsoekoe to ivedomo fosi ni arasoe Thieren ten nötte tokor no ten kwa no roe nari, Wat do verschietende sterren betreft, al heeten ze sterren, zoo zijn het toch geene sterren. Zij zijn eene soort van hemelsch viiur, dat in den middelhemel voorhanden is. Toelichting. Jobai-fosi, woordelijk eene roep-ster. Deze naam staat in verband met het denkbceld, dat tooveraars sterren roepen. Nadeoekoe to viveomo, woordelijk: al luidt het, nl zegt men, dat ze heeten, d. i. al heeten ze. Arazoe, niet aanwezig zijn, de ontkennende vorm van ari, aanwezig zijn. Het heeft de nadere bepaling, waar iets aanwezig is, in den locatief(bier/o«i-frt) voor zijn. Fosi nari zou beteckenen : het zijn sterren, (zie § 39); fosi ni arazoe, 't zijn ^eene sterren. De regelmatig ontkennende vorm van nari zou zijn narazoe^ vulgo naranoe, liij wordt echter vermeden en door den open vorm ni arazoe vervangen. Aroe tokoro no ^ vorm der attributievc bepaling: r voor-handen zijnde." Zie bladz. 129,^. Sore taka sai ari to ivedomo dsi-gijaoe too sirite fanaiazareba ovokoeva n-KO oesinavoe mono nan, Al bezit een valk van dien aard nog zoo veel bekwaamheid, als hij, ora de plaatselijke gesteldheid te leeren kennen, *) ^^ ir ^^ >y'iS KV» T)eel I, bladz. 7, recto, regel S— 4. 155 § 52. Niet wordt losgelaten, is hij een individu, dat (op jagt) vaak zijn voordeel mist, d. i. te kort scbiet. Toelichting. Sat, talent, bekwaamheid. — Dsi gijaoe (spr. dn gij6) too sirite^ de plaatselijke gesteldheid leerende kennen. De schrijver drukt zich hier niet jaist uit; daar bij bedoelt: /rten einde bet landscap te leeren kennen, bad bij in plaats van bet gerundium sirite, bet zij 8%roe tameni, ter kennen, of sirantotey ten einde te leeren kennen moeten bezigen. — Fanata-zareba, van fanatazare, niet losgelaten worden, en dit van fanatazare loslaten. Daar de hier ontwikkelde leer van de verbuiging van liet Japansche werkw^oord liet uitvloeisel is van eene feitelijke, niet gewand, beoefening der Japansche laal en literaluur, zoo wordt zij door diezelfde literatuur ook als lets feitehjks bevestigd; en zij zal den grondslag vormen eener volledig iiit-gewerkte en op de veelsoortige afgeleide werkwoorden toege-paste verbuigings-leer, die op liare beurt afzonderlijk zal worden uitgegeven. Wij gaan thans over tot het Vijfde Hoofdsluk van het Na-gasakische handschrift of  Harawoe^ uitspraak karate^ betalen. NarawoCt uitspraak naraio^ leeren. Odoroe^ dan sen. Ogoroey knorren [hoovaardig zijn]. Oroe^ blijven. Aro6^ zijn, hebbeu. S'kajoroey aankomen, [lees U^^kajoe- roBy dienen). Ogamoe^ bidden. Akoeroe, openen. Kakoe, krabben, schrQven. Jakoe^ bakken. Nakoe\t huilen. Taiakoe^ kloppen. Kikoe^ huilen. Foekoe^ blazen. Kajeroe^ terugkeeren. Osojeroe [lees Ohjeroel^ onderwijzen. Warawoe^ uitspraak war aw ^ lagchen. KoeroCy komen. Tikoeroe^ maken. Zoeroe [lees soeroel^ doen. Hanazoe [lees hanasoe]^ praten. Mawazoe [lees mawMoe]^ draaijen. Odozoe [lees odoaoe], bangmaken. Oetioe^ slaan. §53. {Volgetu het Nagasakitcke handaehrifi). Vervoeging. In den'tegenwoordigen tijd der Aanatonende wijs ordegen de onbepaalde wijs der werkwoorden geenerlei verandering, en blijft; voor al de personen in het enkel- en meervoud hetzelfiie. Watakoeaiga mir^ of watakoeHwa mir^ ik zie. Sono motoga mir^ of sono motowa mir^ gij ziet. Warewarega mir^ of warewarewa^ wij zien. Sone mote tatsiga mir, gij ziet. Kareraga mir, of karerawa mir, zij zien. [T e 1 i h t i n g. Wat hier aanoonende wijs van den tegenwoordigen t^ ge- noemd is, is op bladz. 137 als de indicatie?e sluitvorm van het werkwoord gekenmerkt. De reden, waarom het Japansche werkwoord geene yer?oeging8uitgaDgen heft, die tot uitdrukking van den grammatischen persoon zouden hebben moa- ten strekken, is op bladz. 107 opgegeven. — Uoffm.] 157 ^ 54. § 54. [Vixens het Nagatisehe kandtckrift), De verledene tijd der Japansche werkwoorden is kenbaar an den uitgang ta *) en voor al de personen van het enkel- en meervoud hetzelfde. Ot^ blijven, zijn **), heeft tot onvolraakten voor den onvolmaakt verleden tijd oista ik bleef, ik was, ik ben of heb ge- bleven, ik ben geweest. Deze verleden tijd van or ^ b 1 ij v e n, is in het Japansch een hulpwerkwoord voor den onvolmaakt verleden t TatakoeH wa (of ga) mi ota'ta^ ik bleef of was ziende, ik zag. gij zag. wij zagen. zij zagen. zij zagen. zij zagen. De volmaakt verleden tijd behoefl dit hulpwerkwoord niet, maar wordt door het teeken van den verleden tijd ia gevormd. Tatakoentoa mita^ of watakoeaiga mita^ ik heb gezien. SoHomoiawa miia^ of aonomotoga mitaj gij hebt gezien. Karewa mUa^ of harega mila^ hij beefl gezien. Warewarewa mUa^ of toarewarega mita^ wij bebben gezien. Sono moto iatH toa mita^ of sono moto tatH ga mita^ gij bebt gezien. Rarer atoa mUa^ of kareraga mUa^ gij bebben gezien. Rarer atoa mUa^ of kareraga mUa^ gij bebben gezien. [*) Toelicbting. 0?er bet wezen en bet gebruik van den uitgang ta is reeds in § 38, bladz. 45 gebandeld, waar wij bem als kenmerk van bet prae- teritum praesens bebben leeren kennen en waaruit men kon opmaken, dat die uitgang de boedanigbeid niet bezit, om ons zoogenoemd imperfectum te ver- vangen. Het Japanscbe werkwoord beeft geen imperfectum. — Aan bet in § 88 , bladz. 45 uiteengezette sluit zieb bet navolgende aan: **J jiri (z ij n) zamengevoegd met ten, geeft JKcn^s^, art tori, vulgo 5Ksr\^ , ariiUf de vorm van den volmaakten tegenw. tijd of bet praeteritum praesens, r geweest zijn.*^ In de uitspraak gaat artia over in aiia^ betwelk volgens de gebrekkige Japanscbe scbrijfwijze, wel is waar, ^^^, tUaoeta (ataxia f aia^ia) gescbreven, maar in de wandeling bepaaldel^k als aHa^ en Dooit als ataia wordt uitgesproken. (Zie bladz. 142.^ 6). Bgv.: Nandsino Hta toki va nandoki de aUa?^ boe laat was bet, toen gg Sono moto toa 4r ) , Karewa ( ^ /y ) » , Ware ware wa ( " ijr ) M , Sono moto tatai wa ( " /if ) , Karera ( " # ) , $ 54-55. 158 gckomeii zijt (woordelijk: Uw's gekomenzijns uur, welk uur was het?) Is het aiitwoord: Het was middag twaalf uur, dan zal de Japanees z^gen: Firoe ko- konoti* de atta^ en niet atata. Hetzelfde is het geval met ori ') (won en, blijven), waar^an -^cs^ss oritari^ volgo -^s^^, orita^ gewoond hebben) is afgeleid. Ook dit gaat naar den algemeenen regel in de uitspraak over in qta^ hetgeen v^^* otaoeia (oU?Ua, oUa) moet gescbreven worden. Wanneer dus het Nagasakische Hand-schrift, dat zich, als bij uitsluiting, tot de gesprokene taal bepaalt, yo^fo in plaats van jotle bijbrengt (zie § 106), en in zijne Vervoegingsleer den 70011 otteta als den verleden tijd van oi opgeeft, en § 83, den vorm aMa als den verleden tijd van opgeeft, in plaats van oUa en aUa; zoo moet men hier-uit opmaken, dat of de spelling yo^Va oisHa en alalia niet de gehoorde uit-spraak, maar alleen de lettcrlijke Japansche schrijfwijze uitdrukt, of dat het Japansche tolkengilde in zijnnen reeds door £. kaempfer ') zoo juist en mees-terlijk gekenschetsten ijver, om vreemdelingen in het aanleeren der Japansche taal behulpzaam te zijn, ten Lastste zoo ver is gegaan, dat het de Nederlandsche vrienden eene uitspraak van het Japansche! Wat den in het Nagasakische handschrift opgegeven vorm, icatakoenwa miolBta (ik zag) betreff, moet ik, willens of niet, zijnne juistheid in twijfel trekken: want, daar men ^aJ )K -Vs^^* tni-TE ori^ d. i. in het zien zijn, of blijven zien, zegt, en niet mi ori; zoo dient men ook voor het praeteritum praesens den vorm rO )K IN c*" ^, mi-TE orita vast te houden, mag nu ^SN^,, orita ^ uitgesproken wordon als otta of als otata, — Zoo komt dan ook in § 57 van het Nagasakische handschrift het door mijnen regel verlang^le mi TE otta onder den vorm mi TE oMa werkel\jk voor. Hoffm.] De meer dan volmaakt verleden tijd wordt in het Japansch gevormd door den reeds opgenoemden verleden tijd van orblijven, zijn, ois^la als hulpwerkwoord, voorafgegaan door simoote^ deelwooixi van siniawoe, eindigen, terwijl het werk- woord zelf door den uitgang te den vorm van het deelwoord aanneemt. Waiakoenwa (go) mite aimoote otsHa^ ik bleef of was eindigende ziende^ of met zien, d. i. ik had gezien. *) Vergel. bladz. 52. Phjraiologie van het verbum ori, *) Men vindt deie icheti in b. KASMPnta, Baaehrijving van Japam, bUds. 245, tweede kolom. 159 S 55—56. otto motowa {go) mile simooie oisUa^ gij hadt gezieo. Karewa (go) f # // by had gezien. Ware toarewa (go) hum wij hadden gezien. Bono moto tat^ji wa (go) » " ^^ gU hadt gezien. [Toelichiing. Het werkwoord A t^ :J, stmavi^ vulgo ^^ ^"x- » ^^ai, eindigen In den praedicatieven vorm 'N, simavoe' vulgo /v^ y*' d^, Hmau, uitgesproken als aimoo^ heeft de nadere bepaling, waarin ofwaarmede men eindigi, in den Locatief (Gerundium) uitgaande oip te of de voor zich. Vergel. bladz. 54, regel 9. Bijv.: -J^^C ^X\ (^-is) >h '»^J''I\> kareva koevoe (of koeoe) de aimoo, h\j houdt op met eten. — -^^ K>K «^ ^ H i hoeoe de aimoo houd op met eten. — -f^^C '5\>v IK '*^^''I\^» kareva koeoe de aimoo ta^ h\j heeft met eten opgehouden, hij heeft gegeten. Even zoo ^aJ )h '^I^TS'^, mite aimoota y hij heeft gezien. Hoffm.] §56. {Volgetu het Nagatakitche handsehrifi). Tot teeken van den toekomenden tijd hebben de Japansche werkwoorden achter zich aroOy dat voor zoo ver het vertaald kan worden, moet beteekenen zullen. Dit aroo vordert tevens, dat het werkwoord den uitgang de aanneemt. Walakoeaiwa (go) mir de aroo^ ik zal zien. Sono motowa (ga) " » f, gij zult zien. Kara toa (ga) » •/ >y, hij zal zien. Waretoare wa (ga) » " "^ « wij zullen zien. Bono moto tai^iwa » " "^ « wij zullen zien. [Toelichting. Aroo is, zoo als wij op bladz. 141 gezien hebben, het futurum van ar», zijn, wezen, welk werkwoord de nadere bepaling, waarP, in den locatief, uitgaande op ni of te v66r zich heeft. Zie bladz. 43, regel 6. De eenvoudigste locatiefvorm van een werkwoord is het gerundium, uitgaande op fe of ^, als akete, mite, enz. (Zie bladz. 141. Vergel. § 38, ^^ art). Daar men in de wandeling akete aroe, of akete oroe, en mite aroe of mite oroe, en niet mir de aroe, mir iaroe, mirta spreekt en schrijft, zou men de juistheid der in het Nagasakische handsphrift opgegeven vorm mir de aroo in twjfel knnnen trekken, hadden niet sommige sprekers de g Ewoonte, het gerundium afte leiden van den substantieren van het werkwoord, in plaats van zijnen stamvorm te bezigen. Of het meer met het spraakgebruik strookt, te zeggen ^ 56—57. 160 ^-^ fAJi^ n^ TN fyj)h NsN. Jilo mina koretoo mite art, dan wel «J ^ SK >-^=^t ffiir'' de art (alien zien dit), dient door degenen te worden bealist, die in de gelegenheid zijn, de Nagasakische spreektaal gade te slaan. Dat aroOy ale het futurum van ariy aan ons #z alien" beantwoordt, it op bladz. 140, regel 5 nader uiteengezet. Wil men eene handeling als eene beginnende kenmerken, bijy.: hij gaat zien, hij gaat de dear openen; zoo bezigt men daarvoor of den stam, 6f den sabstantiefvorm van het werk- woord met den terminatief-oitgang »i, das: Karewa mini^ of wdroetd joeioe^ hij c^t zien; mini joeke, ga-zienl — Karewa to wo akeroe-ni joekoe^ hg gaat de dear openen; of men bedient zich, in plaats van akeroetd^ van den vorm aken to soe, valgo akedto eoe^ zijnde aken het fataram, in hoedanigheid van appositieve bepaling gekenmerkt door het achtervoegsel to^ en ge regeerd door soe; aken to soe beteekent derhalve #bezig zyn om (of met) te zulien openen.** Wil men het verlangen om iets te doen te kennen g^ven, zoo bedient men zich van zamenstellingon met het zelfstandig achtervoegsel taki ^), gie- rig, bijv. manavi taki, leergierig; mitaki, verlangende om te zien. Ihki heeft het Eerste lid der zamenstellung in zijnen stam vorm völlig zieht, en heeft zelf ia tot stam. Zijn vervorming geschiedt volgens de regelen in de voorlichting van 33 ontwikkeld. Taki vulgo tai is de attributive vorm, takoe, valgo tai of I\, tavoe, uitgesproken als too, de vorm van het bijwoord; terwil taei het praedicatieve, gierig zijn, is gierig, aanw^st. Nomitaki of nomikd mono, iemand die drinken wil. Warewa nomitaki ja^ wilt ge drinken? — hoffm.] Voor den verledenen toekomenden tijd hebben de Japansche werkwoorden belialve aroo^ teeken van den toekomenden tijd, achter zicli den verleden tijd van or^ blijven, zijn, ots^ta^ als Iiulpwerkwoord; terwijl het werkwoord door den uitgang de krijgt. Watakoeeiwa (ga) mite otsUa de aroo, ik zal ziende gebleven of geweest z^u, d. i. ik zal gezjen hebben. Sono motowa (")'-''^ gij zult gezien hebben. Kare wa (») » • ^^^h^jzal'' §161 § 57— S9. Ware ware wa (<ga) mite oWta de aroo^ wij zullen gezien hebben. Bono moto talsji foa {f) «r # /^ # glj zullen » » §58. {Volgens Aet Nagatakische handschrift), De voorwaardelijke en verleden voorwaardelijke tijd zijn in het Japansche gelijk aan den toekomenden en verleden Toeko-menden tijd, althans in de spreektaal. Maar men kan ze toch op de volgende wijs ook uitdrukken: JFaiakoenwa (ga) mir de aroo monowo, ik zal achtig zien (jsic!) ik zouzien. V » » mite ots^ta de aroo monotoo, ik zal achtig gezien hebben, ik zou gezien hebben. [Toelichting. Wegens mir de aroo^ zie de Toelichting van § 56. Hoffm.] §59. {Volgent het Nagasaiuehe handtchrift), Voor de gebiedende wijs hebben de Japansche werkwoorden verschillende uitgangen, bijv.: ro^jo^ nahai^ nasare^ best. Miro, Mijo^ Minahai^ Minaearej Mirbeei, zie I — [Toelichting. Over den verbuigingsvorm der gebiedende wijze isopbladz. 136 gehandeld. De vorm mi nahai is mij onbekend. ^ino^ar^ beteekent, als stam-vorm, het #aitgeoefend worden van het zien/* als imperatief: #dat gezien wordeT' De Yorm beet is op bladz. 42, regel 3 enz. toegelicht, als beantwoordende aan ons mag, kan, — moet, [Toelichting. Zal. Best heeft de werkwoordelijke nadere bepaling nu eens in den stamvonn, dan in den byvo^elijk gebroikten substantiefvorm, en bij onnaauwkeurige schrijvers zelfs in den aantoonenden sluitvorm v66r zich; bijv.: Akari wo taoeke best, men dient het licht aan te steken. Jlkari wo taoeke heki ja?^ dient men te steken? Koei heki ja?^ dient men te eten? Mi^beei en miroe beaif men dient te zien. Taijawo taoegoe beki ja?^ moet men thee schenken. Teijawo niroe behi ja?^ moet men thee schenken P Teijawo niroe behi ja?^ moet men thee schenken P 1) Deze Japansche voorbeelden zQn nit Minamoto Masataka's Japansch en Hollandsch Woorbenboek ontleend. Besi en beH zy n daar door zullen, of zal veriaald, waardoor de eigenlgke beteekenis niet geheel is aitgednikt. S 59—61. 162 1 'J 3 Fijori joki too mite^ tane too agebesi, Savo nadoni tsoeri^ Jikcbge nite kava- 8 2 1 2 kasoe bedy bij bet zien (ziende), dat het weer schoon is, dient men het zaad (uit he Water op te halen. Men most het aan stokken en wat dies meer zij ophangen en in de zon laten droogen. — De stamvorm tsoeri kenmerkt hier de aaneenschakelende zinsverbinding. Zie bladz. 136, regel 2. Hoffm.] §60. (Volyeru het Nagasakitche handsckrifi), De bijvoegencle wijs wordt in het Japansch gekenmerkt door liet woord koto y geval. Ifatakoesi wa (jja) mir koto ^ dat ik zie. IT M miotsHa koto, dat ik zage. V mita koto^ dat ik hebbe gezien. » n If matoar koto^ dat ik hadde gezien. » n If matoar koto^ dat ik wandele. » "If toawari te simoote otsHa koto^ dat ik hadde gewandeld. » "If toawari te simoote otsHa koto, dat ik hadde gewandeld. Toelich ting. Wat het wezen der aanvoegende wijs is, en hoe zij in het Japansch wordt uitgedrukt, is op bladz. 181, regel II en verder, uiteengezet. Over de hier aangehaalde vormen moet ik heea stappen. Uoffm.] §61. (Volgens het Nagasasche kandschrift), Het tegenwoordig deelwoord is kenbaar aan den uitgang te, bijv.: mite, ziende. [Toelich ting. Mite, hier het tegenwoordig deelwoord genoemd, is volgens bladz. 141, regel 6 het gerundium van mi, zien. Het gezegde: iriemand, die dit ziet, = een dit ziende persoon, kan niet door korewo mite fito worden uitgedrukt: de bijvoegelijke vorm van het werkwoord (zie bladz. 189, regel 4) is het, die aan ons deelwoord beantwoordt; men zifwsi korewo mir oe fitOy een dit ziende persoon. Hoffm.] §63. Aan nmerkingen. (Volgens het Nagasasche handschrift). De volraaakt verleden tijd der werkwoorden Worden in den beschaafenden stand of beleefdheidshalve in plaats van met in gemaakt door mo^/a, bijv.: Walakoesiwa (go) mimasla^ ik heb gezien. De opgegevene uitgangen van de gebiedende wijs zijn alle oorspronkelijk en zij worden alle te lomp en te onbeleefd geacht. In den beschaafden stand worden dus deze uitgangen verzacht door er op te doen volgen matse [lees mase^ ^^J ] t gelief. Minasare matse, minahai matse, gelief te zien. Toelichting. Maaita, uitgesprokea als masta, is het praeteri- turn praesens? An man, masoe, en dit eene zamenvoeging van ma, oorspronke lijk ima, ruimte, plaats, of, met betrekking tot tijd, tvijle, poos, en van si, soe, bezig zijn, doen. Vergel. Nasi, bladz. 51. Maai, maaoe, of oorspronkelijk imasi, imasoe, beteekent derhalve verwijlen, vertoeven en vervangt in den verheven spreektrant de meer gewone synonyma art, aanwezig zijn, en ori,  nari (zijn, is), hetgeen volgens de Toelichting van § 89 uit ni, zijn, is afgeleid, den verheven vorm ni-maai, ni-maaoe, die tevens ten bewijze strekt, dat mijne afleiding of onileding van nari niet uit de lucht gegrepen, maar in het wezen der Japansche taal gegrond is. Tamajori fimeno mikotova Kamono mi-ojano kami NI-MASOE, de hoog-heid van (= Hare Hoogheid) de edelvrouw Ihmc'ori is de Kami (het opper- wezen) van de doorluchtige ouders van Kamo. Op de schaal der hoffelijkheid weegt imaai op tegen ons xrgelieven, Hoogd. geruhen', en het Nagasakische handschrift vertolkt mimaae zeer juist. Zie blade. 77, reg. 16. *) Zie blads. 72, reg. 10. *) Zie blads. 115, reg. 2. § 62—64. 164 door iTgelief te zien;"' raaar terwijl de uitdrukking nandsi mimtuia, d. i. Ud. geliefde te zien, voor beleefd doorgaat, is te vreezen, dat de aitdrak- king toaiafcoeai mimaHa^ d. i. ik geliefde te zien, welke in het Nagasaki- 8che handschrift als beleefd dan toatakoesi mita^ ik heb gezien, wordt aange- haald, voor minder beleefd zal worden opgenomen. Hoffm.] §63. {Volgens hei Nagasaki- Hei beleefdheid vordert echter nog meer, en de werkwoor- den laten toe, dat er onder iedere vervoeging o voor ges^gd wordt, even als dit bij de zelfstandige naamwoorden plaats heft en in § 4 is opgegeven. Al de daar opgegevene regelen zijn ook op de werkwoorden toepasselijk. Men zegt dus in den bescbaafden stand onderling en tegen meerderen beleefdheidshalve niet minoAai, of minasare^ ziel, noch minoAai matae^ of flitiia- Bore matae; maar Ominahai matse^ of Omifiasare maUe, gelief te zien. Even zoo zegt men aonomotowa omimasia, glj hebt gezien, terwijl men van zioh zelven Zegt: Watakoehioa mimaata of watakoeHtoa mUa^ ik heb gezien. §64. (Folgem het Nagasakitehe kandiehrift). KIR, RLEEDEN. Onv. verl. tijd. KiotsUa. Volm. » » Kila, kiinasla. Meer d. volm. verl. tijd. Kite simoote oisia. Toek. tijd. Kir de aroo. Verl. toek. tijd. Kiotsla de aroo. Geb. wijs. Kiro, kinahai, kinasare, kirbesi. KIR, SNIJDEN. Onv. verl. tijd. Kiri ois'ta. Volm. » » Kiriia, kiri masta. Meer d. volm. verl. tijd. Kiri otsia. Toek. tijd. Kiri otsia de aroo. Verl. toek. tijd. Kiri otsia de aroo. Geb. wijs. Kiro, kiri nahai, kiri nasare, kirbeiL 165 S 64-67. Waarom heeft kir, kleeden, in het praeteritum klän, — kir, snijden, daar- enten kirita? Omdat de stamvorm van het eerste, eenvoudig kiri is! Men dient dus den stamvonn van een werkwoord te kennen, alvorens men tot zijne verbuig kan overgaan. Dat men in Japan schoordenboeken noort of hoogst zelden den stamvorm van een werkwoord, maar meestal den substantiefvorm vindt opgegeven, pleit voor de beginsellosbeid der Japansche taalmeesters. Zoolang in dit gebrek door de Japanen zelven niet voorzien wordt, moeten wij den werkwoordelijken stam uit den vorm van het gerundium of uit zamengestelde werkwoorden opsporen. — iTt, gerund, kite, substantief kiroe beteekent eigenlijk: aandoen, aantrekken. Kasa-ki fito, iemand die eenen hoed draagt. Aroezino koromo wo kite fiaogani iorinoe, hij trekt het kleed van zijnen gastheer aan en ontwijkt heimelijk. — Koromo mosoeaowo mini kiroe ^ het opper- en onderk leed aanrekken. Kiri^ snijden, hakken, heeft in het gerundium kirite, vulgo 4)rV\h, kitte, Zjn imperatief is kirejo of kirero, niet kiro. Het Nagasakische handschrift bevat behalve de in deze § opgegeven twee werkwoorden nog 26 andere, met dezelfde uitvoerige opgave der verbuigings-vormen en, zoo als doorgaans, zonder aanwijzing van den stamvorm. Om het werk niet noodeloos uit te breiden, meen ik met eene korte aanhaling dezer 26 WW. te kunnen volstaan, en daar ik den stamvorm in parenthese bij-voeg, is iedereen het middel gegeven, om dezen ongeregelden troep werkwoorden zelf te drillen, het zij naar de beginselen in de Inleiding tot het werkwoord door mij ontwikkeld, of naar de theorie van het Nagasakische hand-schrift. De reden, waarom uit de 36 werkwoorden, in § 32 aangehaald, juist de nn volgende 26 zijn gekozen, als ook de noodzakelijkheid hunner verdeeling over 15 §} moet ik den lezer ter ontdekking overlaten. Hoffm.] § 65. Taboer^ of Taber^ eten ; volm. verl. tijd Tabeta [stam, V^ V » go^VJ^- vloeijend ww.; substantivorm, -^S V ^ » of ^ I\ i^ ; gerund. ^''( "^^^ Hoffm Noer of Ner^ slapen; volm. verl. tijd Neta [hh, gelijkvloeljend ww.; rf i ^^ Noekoemoer of Noekoemer^ broeijen; Noekoemeta [K^'tV* gelijkv. ww.] § 66. Noer^ wrijven, strijken, verwen; Noerita; gebied. w. Noero [Tj^c^, on-gelijkvl. WW.; gerund. t^^eniK; gebied. w. K^ ^ » of K^ ti.] § 67. Kaky, krabben, schrijven; Kaita; gebied. wijs Kakiro [-?^4^, onge-lijkvl. WW.; gerund. 'J^4^)K of 'f^Y*>K; gebied. w. -^Jn (Kakejof) Zie I'Japansch Hollandsch Woordenboek van den vorst van iVa^o^'," onder Kakoe^ schrijven. Naky, huilen; Naiia; gebied. w. Nakiro [h4V', ongelijkvl. ww.; gerund. "A*"h of -h-r^W; gebied. w. -h^^ 4^JMn ** ] Tatak'/y kloppen; Tataiia; gebied. w. Tatakiro [^ '--»', ongelijkvl. ww.; gerund. ^ >- v »h I gebied, w. ^ ^ J^ '^ ] § 68—80. 166 { 68. Odor^ dansen; odarita; gebied. w. Odoro [in^^cs, ongdijkvl. ww.; gcr. >.^=N>ys; gebied. w. :n^^ (odare), of :n^^;ii (odor^'o),'] Ogor^ knorren; Ogorita; gebied. w. Odoro [:^V^!r^, ongelijkvl. ww., xich verhoo?aardigen; gebied. w. in Vt ^ ogore] § 69. Waraicoe^ lagcben. Volm. verl. tijd warota^ waraimaaia; gebied. w. toarairo. [Xsn\U, vulgo Xn»I\y-. ongelijkvl. ww.; volm. verl. tijd ^\»t\>^^, spreek warootaJ] Harawoe^ betalen; volm. verl. tijd Harota [C>N^, vulgo C *Nv» onge- lijkvl. WW.; volm. verl. tijd C *^^s^ » spreek haroota.'] Naraw oe^ leeren; volm. verl. tijd Narata^ NaraimMia [^-N»*\aJ,?ulgo ^^»^•\-^ ongelijkvl. ww.; volm. verl. tijd Kiita^ Kikimasta; gebied. w. Kikiro. [■tt- ^ (Kiki), ongelijkvl. ww.; ^ ^ ^'> ^t^ " gebied. w. *'J\o M^JMrj" ] Uilcf^ trekken; volm. verl. tijd Hikiiia^ Hikinuiata \_^4ry ongclijkvL ww.; volm. verl. tijd aJ-tt--^ {hikita, fikita), aJA^-Jf ^^.] § 71. Foeky^ blazon; volm. verl. tijd Foeita^ Foekimasia [Is-Mr, ongelijkvl. WW.; vol. verk tijd. Js-H*^ of I\v^^° ] $ 72. Nom\ drinken; volm. verl. tijd. >^/aJ^<» "\-4K*» n.^^^" "s^/* ] OgamoCj bidden; volm. verl. tijd Oganiita [»N^^, ongelijkvl. ww.] § 73. Kajer" terugkeeren; volm. verl. tijd Kajerita [j^H^^* ongelijkvl. ww.; volm. verl. tijd -J^Hstn^^ ^^^ (JcajeUa), § 74. Ilanaz^ [lees hanaa''\^ praten; volm. verl. tijd. Hanaaia^ HananmoMtm [ C 4-v '^ 1 ongelijkvl. ww.; C +> '^'^ ■9^, ** ] Mawaz [lees rnawaa'^^ draaijen; volm. verl. tijd Mawa%ia, [^Xs«^» ^INA^] § 75. Oei8\ slaan; volm. verl. tijd. Oets^sCa (sic!), Oein maaia; toekomen- de tijd. Oeta^ de aroo; gebied. wijs Oetsiro, [Stam :1s -^ [petal] ^ ongelijkvl. WW.; vol m. verl. tijd. (petsita) in de uitspraak zamengetrokken tot o^te; gebied. w. ^Xs^h {pete!) of -ts)hJ>i (oeiejof); -h^^nt?, o^^amm^, gelijkvl. causatief werkw., laten slaan. Hoffm.] § 76. Koer, komen; volm. verl. tijd. Kita, Kimaata; geb. wijs Kiro. [•»'; ^^ ; gebied. vi, ^7n\ subst. ^^ « ] § 77. Mizoer [lees miaoer] aanwijzen; volm. verl. tijd Mizeta [lees mUetm] gebied. w. Mizero [lees miaero] [«klVi gelijkvl. ww., doen zien, aanwyzen.] § 78. Heng to zoef\ antwoorden; volm. verl. tijd. Jleng to aita [ ^ ^ ^ I\ A, hen too ai, ongelijkvl. ww., door middel van «i, doen, afgeleid van het Chi- nesch heti too^ antwoorden. § 79. Hikajoer, aarzelen; volm. verl. tijd. Jlikaeta [aJ^>J, gelijkvl. ww., aanhouden, teruglrekken; bijv. Al^mawo kikajoeroe^ het paard terugtrekkeo. § 80 Odoz [lees o^o^], bang maken; volm. verl. t. Odoata odoaiMOsia [Jts^A, ongelijkvl. ww.] 167 S 81—82. §81. [Volgens het Napasakuehe hand^chrift), Hel voorwerp of de zaak, waarop de werkiiig overgaat, en dat dus in den Accusativus staat, gaat in de woordschikking bet werkwoord vooraf. WaiakoeBiwa otokowo miia^ ik heb den roan gezien. Sonomoiowa toareware too omimastay gij hebt ons gezien. Olohoga sonomololatsi wo mir de oatoo ^ de roaii zal U£d. zien. Joha toriwo ominaaare malse [lees Joki tori wo minasare maaejy gelief den schoonen vogel te zien, — zie den schoonen vogel. §82. (Volgena het Nagasakiiche handschrift). De onpersoonlijke werkwoorden worden in het Japanscl) gevormd door den genitivus van het grondwoord, gevolgd door foeroe, strooijen, foek'f, blazen, nai\ razen [loeijcn, brul- len], zoer [lees soer'] doen, iats'oe rijzen. Ameno fber'oey het strooijen ran regen, regenen. Joekino foer''oe, now sneeuw, sneeuwen. Arareno foer^oey ff » i, bagel, bagelen. Simono foer^oey het vallen van rijp, vriezen. KeuUtno foek^fy het blazen van wind, waaijen. Kaminarino nar^ het razen van den donder, donderen. Inar^hikari [lees Inabikari] zoer^ het doen van den bliksem. Bliksemen. Awano tats^oe^ het rijzen van schuim, schuinen. Joeki tokeno zoer^ het doen van sneeuwsmelten, dooijen. [Bedenkingen tegen de onpersoonlijke werkwoorden en tegen voorstaande §. Hebikt wel, dan zijn in deze § de onpersoonlijke werkwoorden der N e d e r- 1 a n d s c h e taal bedeld, en de voorbeelden toonen, dat bijv.: awano tatsoe, woorde- l\jk beteekenende : ^^het rijzen van schuim,*^ aan den infinitief f schuimen* beantwoordt. Dit is zoo I Awano isdeattributievcgenitief, Ardesschuims^'en ^a/#o« de substantiefvorm van het werkw. ta^Hy opstaan, rijzen. Maar, aangezien er toch van « onpersoonlijkheid" spraak is, hoe wordt het in onze schoolboeken zoogenoemde onpersoonlQke 'het schuimt'^ uitgedrukt? Het Nagasakische § 82. 168 handscbrift laat dit in het midden, en wij zouden aan de hand van dezen gids in het onzekere moeten rondtasten, ware die?raag niet reeds in de hoofdzaak door de op bladz. 149 aangehaalde Japanscbe tekstproeven beantwoord. Daaroit blijkt, dat het Japansch geene aanleiding geeft, om van onpersoonlyke werkwoorden te gewagen. Men vindt in  d. i. zolke, waarin een werking is opgegeven, zonder dat een subject als hare oorzaak regtstreeks b\ name genoemd, of indirect door een aanwijzend voornaamwoord is aangedaid; maar werkwoorden, die oorspronkelijk onpersoonlijk zyn, en het al-toos blijven, zoodanige het ik niet kunnen ontdekken. Men beweert wel, dat de werkwoorden in gezegden als: jrhet spookt, het waait, het vriest onper-soonlijk d. i. zonder subject zijn; maar is dan ^^het'* hier niet het gramma-tische en logische subject, dat of als iets onbekends wordt aangeduid, of als iets overbekenden niet nader wordt omschreven Pravagtmen: #wieof watspookt?, wat vriest?, wat waait P,^' en wordt er geantwoord: # de dooden spooken, het waater vriest, de winden waaijen,^* zoo is de onpersoonlykheid dezer werkwoorden onmiddelyk als een spook verdwenen. Eene uitdrukking derhalve kan on-persoonlijk zijn; maar men vat den verkeer de, als men het werkwoord voor de onpersoonlijkheid eener uitdrukking aansprakelijk stelt. Het Japansch (en ook het Cbineescb) gaat in de onpersoonlijkheid van uitdrukkingen zelfsz6<5 ver, dat het onbekende of ongenoemde subject, dat in werking is, niet eens grammatisch door een plaatsvervangend voornaamwoord, beantwoordende aan ^'het,^' of 4fmen^* aanduidt; getuige menige Japansche volzin, in den loop van dit werk aangehaald! Tot staving van het beweerde nog eenige voorbeelden, die tevens tot recii- ficatie dor in het Nagasakische handschrift bijgebragte uitdrukkingen kunnen strekken. Aangaande de beteekenis en het gebruik van oon,zie bladz. 149. — Menzegt en schrijft: Jmej joeki^ arare nado foer^ regen, sneeuw, hagel en wat dies meer zij, vallen. De wind waait wordt uitgedrukt door kaze foelfi^; het waait, door ybtf-k^; bijv.: I^^iK+lfN ^l^K rK ^M-^^ avNo- Kaze foette tsoeisi too /oerasoe wo tsoetsifoeroe to ivoe, woordelijk: ^^het doen aarde regenen tijdens de wind waait, noemt men aardre-genen." Toelichting. Foette^ het gerund, van foekoi^ blazen, waa^en. Foette wo foekoe, de fluit blazen; foftje foekoe, een pijper. FoerMoe, d. i. het doen rege- nen, is de door middel van at (doen) gevonnde causatieve vorin van foerasoe wo, is bet object; ivoe (men noemt) bet praedicaats-w . Korroord, en vie zonder subject UoeUi/beroe to, appositive bepaling van ivoe, Vergel. bladz. 148, ijedomo.'Eene betere, vrije vertaling van dezen zin is nu aau iedereen overgelaten. Kaze foekoe tohi va tsoetn kanarazoe kavakoe ^), tijdens (als) de wind waait, wordt de aarde noodzakelijk droog. Het dondert, = naroe. (Zie bladz. 152, regel 1), voortdurend ww., af- geleid van ne, klank, geluid. — Kami nari, =: het boven gebulder, of het gebulder van eenen Khan (van een opperwezen) ; Kami naroe, = de Khan (het opperwezen) buldert. Naroe kami, de bulderende Kbdn, de dondergod *). De in het Nagasakischen handlung opgegeben uitdnikking vKami nari no nar, woordelijk z= i^bovengebulders gebulder" klinkt te poetisch; de taal van t gewone leven vergenoegt zich met kami nari, bezigt voor het geluid de woorden todorok, -oe (donderen, bulderen) en fi6ik i, -oe (weergalmen), vorrat van het Chinesche woord rai-soe (donder) een werkwoord rai-soe, rai-soe (donderen), en van rai-den (donder en bliksem) een werkwoord rai-densiy spreekt van rai-kojewo faW**soe, woordelijk: het doet de donderstem uitbreken, en beweert: ^Y'^ -^^ S V^. '^'r 5^^*C C ^ "N ^^ < SJ s^.)k, A^yoo- tnta*" no seU""* rai areba, faroeno five fiaan *), wanneer er tijdens het ont- waken der insekten (5 — 20 Maart) donder is, zoo duurt de voorjaarskoude lang. Fateoe kami nari; fataoe inaJbikari ieioe-Hjoen ni fazinieie faUoeaoe *). K(mo goro jori moeai oegokoe joeve ** Aok'^ni moeai daai ***) to ivoe, Kami nari na koto koevasikoe va Fak-boets-zen ni ari '). Vertaling: De eerste donder, de eerste bliksem, zij breken in de middel-lente (in de 2^ lentemaand) het eerst uit. Daar van dit tijdstip af de insekten zich roeren, zoo noemt men in *t gemeen (dit verschijnsel) de insekten -productie. Hetgeen den donder aangaat (woordelijk: de zaak van den donder), komt uitvoerig in het (zakelijk woordenboek) Fak-boeta-zen voor. *) Fattoe9, -oe, uitbreken, losbarsten. *♦) Joeve, of Joee, de oorzaak, = dewijl; het heeft de bepaling, die het regeert, aU eene attributieve, v66r zich: du8 Mono Joeve, daarom, om deze reden; moeei oegokoe Joeveni, dewgl de insekten zich roeren. Oegokoe is de substantiefvorm van het ongelgkvloeijend ww. oegoki, zich roeren, zich bewegen, hier attributief gebezigd. *••) Moeai, insekt; daai, ongeiykvl. causatief ww., doen uitkoroen, Voortbrengen. > -J^^>N ^4*- Vs'^ -tf ^V-^ >y^ K#. Deel I, blad 6 recto. 