None
Zij is tot op aekere boogte bevaarbaar voor kldne vaartuigen, en alsoo zeer gescbikt voor den binnenlandsoben bandel. Mosloin, dorp in Borneo's Znid- en Ooster- afdeeling, aan de Kapoeas Moerorag. Mossay rivier op Sumatra, residentie Tapa- noeli, afdeding Angkolab. Moflso, eiland in de Gbinescbe see, tot de Anambas-eilanden beboorende, residentie Bionw. Motara, eiland in den Moluksebea Arcbipel, tot de Znid-Wester-eilanden beboorende. Het is oiiderhoorig aan Roma en telt 300 inwoners. Hotesig, dorp op Java, residentie Soera- karta, afdeeling Soekawati. Moti, eiland ten Noorden van bet eiland Ceram, in den Moluksebea Arcbipel. Motir, eiland in den Molnkscben Arcbipel, ten Westen van Qiblo en auidwaarts vanMareh gelegen, woarvan bet door eene smalle straat gesclieiden is. Het is eeu tracbietkeg^, ongeveer 2,230 Rijnl. voeten boog, waarvan de top ge- legen is op 0** 28' N. Br. en 137* 29' 30" O. L. Weleer waren de bewoners als roovers en plunderaars bekend; in de jaren 1284 en 1290 overvielen en plunderden zij Ternate. Het was Motir, waar in 1322 bet eerste verbond tns- scben de vier Koningen der Molukko's geslo* ten werd. Bij dat verbond werd bepaald, dat de Koning van Gilolo den voorrang zou beb- ben, daarna die van Temate en Tidore, en eindelijk die van Batjan zou volgen. De Sul- tan van dit laatste eiland verzette zicb hier- tegen, docb niets kon baton, zdis niet eens zijne verzekering, dat z^n voorvader Biko Tn- 84* 582 MO^MR. QARJL dd drakeneijeren, waaniit nj alien ge- sproteD waren^ had gevonden. In het jaar 1609 is op Motir door den Ne* derlaudflcheu Zeeroogd Witts&t eene stolen Testing, met drie bolwerken, gebouwd, welke den naam van , Naasan" ontving. Op beTel ran den Hopman Schoi vestigden aich meer dan IfiQO l^ewonen ran het eUand Kajoa, alsmede van het ,dorp Gano, dat op Gilolo's Zuidkust ligt, op het eiland Motir. Het fort werd in 1626 door den Zeeroogd Sgbapbsham geslecht en de besetting naar het eiland Makjan ge- zonden. Den 31n Janoarij 1652 sloten de Koning Makdab. Sjah van Temate en de Opperland* voogd Cab£L Keiiiixaszoon een Terdrag, ten goYolge vaanran al de nagelboomen op Motir uitgeroeid werden. Sedert deze uitroeijing heeft Motir Teel van sijne belangrijkheid Terloreu, want jaarlijks leyerden de nagelen 100 baharen, ieder van 550 ponden. De Tidorezen hebben iegenwoordig op Motir geregelde katoenaan- plantingen, die te zamen ongeveer 2»000 hees- ters bevatten (1855), niettegenstaandedit eiland onder het gezag van d^ Sultan van Ternate behoort. Ten Oosten van Motir strekt lich eene parelbank ynj yer in aee uit. Molje, zie: Binamo. Moto, zie: Moeton« jjCotobojipota, dorp op Celebes, residentie Manado, rijkje Bolang Mogondo. Motoe» kampong in het Noord-Weaten yan Midden-FloreSy bewoond door Langa's. Motoling, dorp op Celebes, r^entie Ma- nado, in de Minahassa, diatrikt Tompasso. Motong, heuyel op Sumatra, residentie Palembang, landschap Goemai Oeloe. Mottoo, zie: Moeton. HLovJiOT^ eiland in den Wageoe-Misool- Arehipel, ten Westen yan Nieuw-Guinea, op 0* 16' Z. Br. en 128** 56' 9" 0. L. Mouka, riyier op Borneo, welke aaa de Noordkust yan Broenai in de Chinesche zeeyalt. Hount FellXt plaats op de Westkust yan Sumatra, adsistent-residentie Benkoelen, met een gesticht yan liefdadigheid. MouriBfle^ zie: Mariso. Moutie, dorp op de Zuidkust yan het eiland Timor, rijk Amaooebang. Mouw, zie: Embouw. Mowaai, dorp op het Zuid-Wester-eiland Moa, tegeuoyer hetwelk men in de Westmoesson kan aiakeren, tuaschen Moa en Lakor. Mowala, distrikt op het Banggaai- eiland Feling, residentie Temate, met 440 inwoners (lb62). Mowan, dorp in Bor nao's Zuid* ea Ooiter- afdeelmg, in Doeaon en Bekompai, 2 urea gaaai yan Dajoe, bewoond door 80 Dajab (1837). Mowara^ doq» op de Westkust yan Nieuv- Guinea, tegenover het eiland Aidoema. Mowongy riyier op Borneo's Owtbisi, welke zich in het Westen yan Koeiei in de riyier yan Koetei ontlast. Mragen, dorp op Jaya, residentie Soetabja, om de Zuid der stad, in 1857 bewoond door 46 zielen. Mrah, meer in Borneo's WesteraidMliBg, in het l^oorden yan Sintang, landsdiap Batug Loepar.. Mrajan, dorp op Jaya» adaiatent-iesideBtic Patjitan, by de noordelijke grena van het dih trikt Lorrok, 29 palen yan Patjitan. Mrajoen, dorp op Jaya» residentie Samazuig, afdeeling Demak, dbtrikt Mangar. Mrigoen, dorp op Jaya» xeaidentiB ea »• gentschap Rembang, distrikt Sedan. Mrakai, riyier in Borneo's Westenideeliag, rijk Sintang, die in de Katoengouw ytlt. Ifralrhoeraky dorp op Java, residents B«mbang, afdeeling Toeban, distrikt Djenoe. Mranak, dorp op Jaya, residentittSafflsnug distrikt Demak. Mranak, dorp op Jaya, resideBtieSamuafip, afdeeling Salatiga, ^strikt Ambarava, bevoood door een 670tal Javanen. Mrangan, dorp op Jayai residentie ea it gentschap Soerabaja^ diatrikt Djaba Kota, nei 132 zielen (1857). Mrangeen, dorp op Java, residentie ea r^eutschap Samarang, ^tiikt Singen Loc Mrani, dorp op Jaya, residentie Saaisiaaf^ afdeeling Demak, distrikt Sambong. Mraigon, dorp op Jaya» residentie Soeo- karta, afdeeling Padjang, distrikt Klattca, tfa den postweg en aan de Wedi*riyier. Mrantie, dorp op Jaya, residentie Bag^es, afdeeling Poerworedjo, eyen benoorden Pos* woredjo. Hrawiy z^tak der riyier Melawi, laBones'i Westerafdeeling. Hrawoe, dorp op Jaya, residentie Benbug, afdeeling Bodjo ^egorot in het Znid-Wcstv yan het distrikt Pelem. Mrebei, dorp op Jaya, residentie Bsfijoe* maas, regentschap Poerbolin^;o, diatrikt KffU Negara. Mreka, landschap en riyier in Boroee^* Westerafdeeling, rijk Sintang, in het Wests aan de Kapoeas. Mrian, dorp op Jaya, residentie it^ r<^gentschap Magelang, diatrikt RemamA ME— IIU. 533 MrJsi, dorp op Tftya, residentie en regent- scl^p Soenbaja, distrikt Djaba Eota. Krilijaii, dorp op Java, residentie en re- gentschap Pdcalongan, distrikt Seragi, aan de ririer lAJangan, in welke hier eene sluis met d»m%t Miilgwi, dorp op Java, reaidentie Tagal, regentschap Pamalang, diatxikt Tjiomal Kidool, ttn de rivier Toembal. Kriljta, dorp op Java, residentie Japara, afHeeling Djawana, eOatrikt Mergotoetoe. Hroegen, dorp op Java,adsistent-re8identie Patjitin, distrikt Pringkoekoe. Mro^ong, bergtop op Java, op de grenzen dor reridentiea Banjoemaaa, 'Cagai en Cheribon, in de afdeelingen Tjilatjap, Brebea en Koe- oingait Op desen ontspringt de rivier Tjika- voeng. Yolgena de Lavoe verheft sich de Mroejong 2,344 Bijnlandsche voeten boven de opper?]akte der zee. Kroenten, dorp op Java, residentie Sama- nng, afdeding Salatiga, distrikt Oengaran, met eeo 160tal inwoners. Hroepi, dorp op Java, om de Zuid der Btad Soerabaja, met 184 inwoners (1857). Mroetoe, monding der Kali Mas, op Java, residentie en regentscbap Soerabaja, distrikt £ota. ICroetoek, dorp op Java, residentie Rem* bang, aMeeling Toeban, distrikt Rembes. Mroewoe, rivier op Java, residentie Ba- Bjoemaas, afdeding Bandjar Negara, op de grensscheiding der distrikten Singomerto en Karang Kobar. Mronw, dorp in Borneo's WesterafdeeUng, # Sangouw, aan de rivier Sekajam. Urowoet, dorp op Java, residentie Rem* bang, afdeeling Bodjo Negoro, distrikt Pelem, aaa de Solo-rivier. Kryoenftn, boofdplaats van bet distrikt Tambangan, op Java, residentie Soerabaja, re- gentaehap Sidajoe. Mukkeyi dorp op Sumatra, in bet Westeu nm bet r^ Aohin, op 8*" 88' N. Br., volgens HoiasuBGHy aan eene gelijknamige baai. Het is eeofr aaiudenlijke plaats, met rijke koper- mijaen m de naUjheid. Sr groeit veel peper; de uitvoer wordt op 18 h 20,000 pikols geschat. Mukkej erkent deo Badfa van Achin wel eeoigsuis ala opperiiooid, dock wanneer het er op aankomt om ujne bevelen' na te komen, dan betobnt het nimmer gehoorxaamheid. Mullsy, rivier op de Oostkust van het eiiand Nias. Mundo, rivier op de Westkust van het eiiaad Bftnka» distrikt Muntok, die de grens- scheiding met dat distrikt en Marawang en Soengd Slan vonnt. Mtindo Barat en -Timor, twee afdee- lingen op het eiiand Banka, distrikt Fangkal Pinang. De eerste telt 24 dorpen met een 770tal Bankanezen en de tweede 15 dorpen met ong^veer 1,350 Bfiinkanezen. Mnxxtok, distrikt op de Westkust van het eiiand Banka. De grensscheiding van dit distrikt met Jeboes is de rivier Kampa van hare mon- ding tot aan het dorp Pisang en strekt rich verder in eene oost-zuid-oostelijke rigting uit tot den Zuid-Westhoek der Klabat>baai, bij de nitwatering van het ririertje Poesson; de grens- scheiding met Marawang gaat van gemelden hoek het riviertje Poesson twee palen ver op, neemt vandaar eene zuid-westelijke rigting tot aan den oorsprong der rivier Djering, eu volgt verder den loop van dezen stroom tot aan zijne nitwatering in zee. Muntok levert het minste tin van al de dis- trikten van Banka, daar de opbrengst jaarlijks slechts 1,500 pikols bedraagt. Er groeijen vele kokosnoten, die naar Palembang worden uit- gevoerd. In de Oostmoesson vallen hier meer regens dan op Java, en de dikwerf plotselinge verandering van het weder, gevoegd bij derscha- delijke nitdampingen van het moerassige strand, voornamelijk bij eb, worden als de oorzaken der alhier nu en dan heerscheude epidemien beschouwd. Muntok is verdeeld in de afdee- lingen Muntok, met 3,300 zielen, Belo, Plawas, Majang, Soekauw, Djering, Ketapi, Ampang, te zamen met 6,124 inwoners, als 2,844 Banka- nezen, 2,526 Maleijers en 754 Ghinezen. Muntok of Negri Mintoq, hoofdplaats van het eiiand Banka en van het distrikt Mun- tok, gelegen 12 palen van Jeboes, aan den voet van den berg Monopin, volgens Mblvill vait CABSBia, op 2* 2' 45" Z. Br. en 105* 10^ 80" 0. L., op een terras, dat 80 Bijnlandsche voe- ten boven de oppervlakte der zee verheven is, en links de woonplaatsen der Europeanen en regts het fort bevat. Het Chinesche kamp munt door netheid en fraaiheid nit; achter het huis van den Majoor der Ghinezen is eene markt, en in het noord-westelijke gedeelte van het kamp staat de klinting of Chinesche tem- pel. Het bureau van den Havenmeester, de Gouvernements pakhuizeo, de houtstapelpbiats, de strandbatterij en eene kazerne staan bezui- den het Ghinesche kamp. De wegen worden te Muntok goed onderbouden en bieden aan- gename wandelingen aan. De hitte is er ech- ter zeer drukkend; de thermometer wijst op den middag 90** Fakkkwhktt aan. 534 MU. Muntok is do setel van den Resident, die mede overste Berelhebber der militaire magt op fianka is, van den Secretaris, den Magistraat, eenen Kommies-Ontvanger der inkomende en uitgaande regten, teeens Havenmeester, die ook met de strandvonderij belast is, een algemeen- en zoutverkoop-Pakhuismeesterj tevens Admi- nistrateur der houtstapelplaats. De policie- beambten zijn inlanders/ onder eenen Hoofd- Bjaksa. Yoorts wonen te Muntok de Demang Tan het distrikt, een 'Q.w^idi-Panghoeloe, de Ka- pitein der Chinezen op Banka en een Kapitein* titnlair yoor die natie. De bevolking, ougeveer 3,300 zielen sterk, bestaat nit een 350ta]^ Ban- luinezen, omtrent 2,400 Male^ers en Arabieren en een 560tal Chinesen. De handel is er le- yendig en vordt door Chineeen, w Orang KHn^* en g Orang Lamf' gedreVen. De welgestelde, handeldriJTende inlanders heeten # Orang Abang,** De haven van Mnntok is yoor den grooten handel opengesteld en de reede is altijd druk besocht door schepen en kleinere vaartuigen, hoewd het landen hier seer moeiielijk yalt, daar men wel V4 V^ ^°S ^^^^ ^^^ modder en de ondiepte moet gedragen vorden. Het yer- qt^kte kampement ligt ten Noord-Oosten van de landingsplaats en ten Oosten van dat kamp i^ het Ghristenkerkhof gelegen, dat bereids de mstplaats is van een groot aantal Europeanen, die hier yoor den invloed van het veelal yer- derfelijke klimaat bezweken. Den Officier van Gezondheid is de bnrgerlijke geneesknndige dienst en het opzigt over de yaocine opgedra- gen. De landraad wordt yoorgezeten door den Resident. Er is yerder eene Gouyemements- scfaool, waar inlandsche kinderen kosteloos on- derrigt ontvangen in het leseo, schrijyen en rekenen. Tusschen Muntok, Riouw en Singa- poera bestaat eene geregelde stoomvaart. Nabij het strand zijn geyaarlijke klippen, zoo als de westvraarts gelegen Karang Hadji, waarop de oorlogskoryet OalatAea in 1820 verging; oostelijk liggen de Karang Bram. De levensmiddelen zijn te Muntok zeer duur, daar zij van Sumatra en Java worden aange- bragt; de zeevisch maakt hierop eene gunstige nitzondering. Tijdens het Engelsche tusschenbestnur heeft men deu naam van Muntok in den vrij gelijk- luidenden van Minto (naar Lord Minto, den toenmaligen Gouvernenr van Britsch Indie) villen veranderen, doch deze naam heeft den yroegeren evenmin kunnen verdringen, als die van Duke of York's island den naam van Banka. Muntok Asin, rivier op het eiland Banka^ distrikt Muntok, bewesien de stad. Mtintok Tawar, rivier op het dland Banka, distrikt Muntok. Zij ontstaat uit drie bronnen, de Darat Lama, Bali en Diang, en outlast zich, omtrent door het midden der stsd Muntok, in zee. Miinto Meragiy rivier en dorp op Suma- tra's Oostkust, rijkje Asi^um. Het dorp ligt op eenen heuvel en is aan alle kanten omringd door een ondoordringbaar boaeh. De heuTel heeft eenen omvang van b^kans Tier mijko. De inwoners, bijkans 200 in getal, zijn Batta's en staan onder eenen Radja, die buitendien do; een twintigtal kampongs, ieder van 50 tot 100 huizen, onder zijn gezag heeft. Er is overvked yan vee, varkens, geiten en honden, als ook eene groote menigte van gevogelte. In den omtrek groeijen kaijang, obi, kaladi en andere aard- en boomvruchten. Murilja, dorp op Java^ residentie Sam- rang, regentschap Grobogan. MuBkaatnotenboom. Deze kostbare boos, welke tegenwoordig in het Oosten in verschil- lende landen wordt geteeld, schijnt meer bij- zonder in den Molnkschen Archipel te huiste zijn. Weleer groeide hij op verschillende eilac- den van dien' Archipel, doch de yoormaltge Oost Indische Kompagnie, die door haren specenjbia- del groote winsten behaalde, wist de inlandscb Vorsten, door overeenkomsten, te brengen tot uitroeijing der aanplantingen van muskaatnoteB- boomen, waar van harentwege geen befaooxlj< toezigt over de teelt en aflevering mogebjk was, ten einde zoo doende niet alleen te voor* komen, dat het artikel, door slecbte kwaiiteiteL in den handel te brengen, in discrediet Tod gebragt, maar ook haren alleenhandel daaria *^ waarborgen en bij eene beperkte teeh het stwb is handen te h^ben, om het artikel zelf op prijs te houden. Zoo kwam het, dat de teelt zdve van UcTer- lede zich bepaalde tot de aoogenaamde Basda- eilanden, die onder regtstreeksch bestuur der Oost Indische Kompagnie stonden en waar de beste soorten van muskaatnoten gevondea ver- den, en tot het ^aud Amboina» welks berol* king, voor zoo ver zij zich met de teelt op- hield, verpligt was, jaarlijks 3,000 pondeiiBis- kaatnoten te leveren* Het Kederlandsch Gouverm^it, obchooa bj het herstel in 1816 van bet Nederlandadi g^ zag in den Oosterschen Archipel, het mooo- polie der specerqen in de Molukaohe eikada aan zich hondende, kon evenwel, bg het ftr^ yen der Engelschen en Franschen, om ook is hnnne bezittingen de teelt van speoerijea orer te brengen, die kultuur in andm gedeehea MTJ. 6SI» van oQse besitiuigeB, dan de Mokksdia eilan- den, moeijel^ bHJTen tegeogaaa, vooral daar die, tijdeiui bet Engeisclie tussclienbeatuar, op fienkoden vaa oveigebngt; en uit hetgeen 008 dieoaangaande wordt medegedeeld, blijkty dat de tedt der muskaatnoten zich inderdaad ttiet meer bepaalfc totde Banda-eilanden, maar dat zij ook buiten bet monopolie der segering om, plaat3 grijpt op Benkoden ^), waar de Gouverne- mentfl bemoeijiDg daarmede beeft opgebouden ^ op Samatra'ft Westkust^ waar sij zicb met elk jaar schijat uit te breiden, .en in 1859 een uitvoer Tan 653 pikols wordt vermeld ') ; in de real- deatie Teniate, waar, Tolgena bet ministerieel T^alag van 1855, de nitroer jaarlijka op 600 pikols kaa gesteld worden ') ; in de residentie Maaado, waar sij selfe van boogerband sobijnt aaogemoedigd te ajn geworden, zoodat Tan de auiplantingen, die in 1859 een cijfer yan bijna ^,000 bQomen aanw^zen, eerlang eene pro- duktie van 800 k 1,000 pikola kan worden te gemoet gezien ; op Amboina, waar de verpligte leveriug sedert 1827 beeft opgebouden en bet getal boomen in 1859 gezQgd wordt 27,860 te bedragen, zoodat ook bier, zoodra al de boo- mea Yruchtdragende zullen zijn geworden, en indien ledelijke jurijzen de prodncenten aanmoe- digea tot, bebartiging der teelt, eene prodnktie te wachten is van 500 k 700 pikols; eindelijk ook op de eilanden Ceram en Nieuw-Gninea. Ook bet eiland Batjan levert muskaatnoten. OnlaDgs yernamen wij dat Dr. Bebnstsih, aan wiea door de Indiscbe regering bet doen eener *) De uitvoer van Benkoelen wordt in de minis- tenele Terslageo gezegd te hebben bedragen : }& 1857 401 pikoU , 1858 802 , » 1859 880. *) VolgeoB de ministeriele verslagen bedroeg de nitvocr respectivelyk : in 1854 ..... 108 pikols , 1865 151 , , 1866 178 , ' , 1857 860 , • 1858 . . . . : 463. , 1869 552. ') In het miiitateriSel veralag van 1859 wordt bet gettl mnakaatBoteBboomeD in de residentie Termtfl opgegeveu ad 25,710 stoks. Tegen 2 k ^Vi katti per boom ton dtt eene produktie aan- wiJKQ van 500 Ik 680 pikols 's jaaro. £r wordt eTCDwel bijgevoegd, dat de vniebten niet geplukt v^ordM, omdat do laga prison de kosten niet good ■^^tea. Zie aldaar pag. U5 der officiele uitgave. reia naar de Molukko's en Nieuw-Guinea in bet belang 4^i natnurkunde was opgedragen, op bet eiland Batjan, ter boogte van 2,700 tot 3,900 Eijnlandscbe Toeten, in bet Sabellan-ge- bergte, een zeer uitgestrekt muskaatnotenboscb beeft gevonden, beladen met vrucbten, die bij- zonder groot en scboon waren en de in Neder- land aan de markt komende noten verre scbe- nen te overtreffen. De bevelen wareu gegeven tot bet inzamelen van eenige pikols dezer noten, welke Tervolgens in Nederland ter markt zou- den worden gebragt. In yet1)and tot bet roorafgegane kan de te- genwoordige of eerlang te yerwacbten pro- duktie in de Nederlandscbe bezittingen yan den Oosterscbeo Arcbipel berekend worden jaarlijks te bedragen: • pikols yoor Banda '). .. # Ternate. . . *. w Amboina, . '. # Manado. . . '. # Benkoelen, .'.'.'..'. # # Sumatra's Westkust. . • # 6,600 600 000 900 360 550 Te zamen. . . pikols 9,610 ongerekend de ten eenemale onbekende boe- yeelbeid, die yan Ceram en Nieuw-Guinea zal kunnen yerkregen worden. Men zal waar- scbijulijk niet yer yan de waarheid zijn, met bet cijfer der produktie van Nederlandscb Indie in bet gebeel te stellen op 10,000 pikols. Aangaande de yoortbrenging in andere Ian- den zijn wij niet in de gel^enbeid geweest naauwkeurige berigten mede te deelen. Alleen ontyingen wij yan eene geacbte band eene op- gave omtrent den nitvoer yan Poeloe Pinang of Prince of Wales-island, 'waaruit.blijkt, dat bet 1 ') Be Bandasche notenteelt beeft afgeworpen: in 1856 • • . Amsterdamsobe ponden 760,929 » 1857 ... . , 700,896 • 1868 ... « „ 822,212 » 1859 '• . . p . 832,684 » 1860 ... . , 1,044,667 Te zamen. . • Amsterdamsche ponden 4.151.328 ofgemiddeId'sjaar8Am8terdam8cheponden830,265S/g I of pikols 6,642 De in den tekst voor de Bandasche produktie aangenomen hoeveelheid, die slecbts het gemid- delde over vijf jaren is, mag eerder als te laag dan als to hoog worden bescboawd, diar de produktie in die vijf jaren blijkbaar toenemende ia geweest. 636 MJ]. Britach bestaur de teelt aldaar knchtig had aan- gemoedigdi zoodat zoowel op Poelo^ Fiuang als in de daartogenover op het schiereilaiul Malakka gelogen provinoie Wellesley ongeyeer 14,000 acres (= ongeyeer 6,665 banders of 7,930 bouws) met muskaatnotenbo<^en beplant va- ren. De teeU wordt echter gezegd kostbaar en moeitevol te sijn, en geheele aanplantingen waren te niet gegaan door eene onder de oude boomen ontstane ziekte, die eene soort van brand moet geweest sijii. Daardoor ontmoe- digd hadden de ondernemers xich toegelegd op de teelt van kokoa- en betelnoten. In weerwil daarran wordt de uitvoer ran Poeloe Pinang, die in 1833 niet meer bedroeg dan 257 pikoLs, gezegd te bebben bedragen: . in 1856 4,801 pikola , 1857 . • . • • 6,547 ,  De berigtgeyer voegt er wel bij, dat onder dien inToer ook begrepen zijn muskaatnoten, die in de laatste jaren in aanzienlijke hoeyeel- heden door Chinezen van Sumatra worden aan- gevoerd, maar, tenzij die ook in het rijk yan Achin vorden geteeld, kan die aanyoer, in yer- band tot de hierboyen opgegeyen prodaktie yau Benkoelen en Sumatra's Westkust, ad hoog- stens 1,000 pikols, en aangezien, yolgens de handelsyerslagen, een belangrijk deel der Su- matrasche produktie op Jaya wordt inge- yoerd ^), niet zoo bijzonder groot ziJD, en is het waarschijnlijk, dat de produktie yan Poeloe Pinang en Wellesley in de laatste jaren op 6,000 ^ 6,500 pikols kan gesteld worden. Wanneer hierbij geyoegd wordt de onbekende produktie in andere Enj^elsche en Fransche be- zittingen, zal men zich waarschijnlijk aan geene oyerdrijying schuldig maken door het aanne- men yan een totaal yan 20,000 pikols. Wat hieryan ook wezen moge, degeweldige daling der prijzen in de laatste jaren schijnt het yermoeden te wettigen, dat de Europesche markten oyervoerd zijn en in de behoefte aan muskaatnoten in Europa zoowel als in Ame- tj Uit de Jayasche handelsverslagen blijkt, dat van Samatra op Java zgn ingevoerd: in 1856 pikoU 415.10 „ 1867 • 591.40 ,1858 144.82 „ 1839» 228.87 . 18C0 301.62 rika meer dan yoldomde wordt yooraeiL Het is te hopeuy dat de Nederlandsche legenng, is stede yan daaruit aanl^ding te nemen tot in- krimping of belemmering der tedt, ten eiiuie akoo weder eene kustmatige yerhoogiiig tu prijzen teweeg te brengen, besluiten mQg(;oi haar monopolie yan specerijen, waaryan sommige eene kleine winat, axuiere daarentegeu eea bepuid yerlies geyen, los te laten in het belaog der Moluksche beyolkingea, die in de teelt en dei handel in speoerijen^ in dat ge?al, welligt ea middel knnnen yinden, om weder tot yroegoe welyaart te komen; en het is veel waarschyn- lijker, dat langs dien w^ de Moluksche eiluda yoor ons weder eene koatbare bezitting buna worden, dan met behoud yan het doodeod mo- nopolie, dat toch reeds loo goed als Tedies geeft en waaryan men« — indien ook de oads- yinding yan alle eeuwen niet Ms wssi oa ons te doen inzien^ dat geen monopoUe op ik duur bestaanbaar en winstgevend kaa zijn a blijyen, — te yergee£s yoordeel yow het rer* yolg zou wachten, uu eenmaal de teelt in alom yerspreid is geworden. Wij mogen het yoor eene ontwijielbare v»i- heid houden, dat de Yoorzienigheid, door m yerschillende landen yersehillende eigeoaardige produkten te schenken, daarmede meer du ^n weldadig doel heeft gehad. Uet is oe- tegenzeggeljk, dat zulke apeciale yoortbieo^- selen, die niet oyeral getedd kunnea vorden, en waaryan de edeler soorten zelis onder de- zelfde luchtstreek op de eene plaata beter du op eene andere kunnen gq[>roduoeerd vorden, bestemd zijn tot handelsyoorwerpen, viaidotf het tot ontt^ikkeling d^ yolken zoo kracktig werkend hand^yerkeer^ zeer wordt bevoideii Haar daarmede mag eene andere bedoelis^ niet worden yoorbijgezien. WeteBsehapp# onderzoek beyestigt dagelijks meer en meerde uitspraak der onderyinding, dat de nataur onder iedere luchtstreek en in ieder laod milddijk yoorziet in hetgeen diULr meer bepaald foot den mensch behoefte is. Door de oathoadiig mitsdien yan hetgeen hem onder zekere liicbt- streken en in zd^ere landen door de satocr ab aangebodeu wordt» stoort men eene t^* dadige regelbg, en het was met miskennii^ yan die waarheid» dat de Oost Indische Kofi* pagnie met onyerbiddelgke gestreogheid en eese yolharding, die een meer edel doel wasrd^ zou zijn geweest, er naar stfee£d^ om \A monopolie der specerijen uitsluitend meester te worden en zoo bqperkt te houdes, tea eiadc zieh de enorme wisaten, wdke sii toes op de Europesche mariLt afwieipeo, te yenekeieii. MTJ. 637 De Oost Indiflche Kompagnie ib het lot niet ontgaan, dat aan alle mouopolistiache inrigtin- gen yroeger of later besehoren is, en de geschie- denis der Molaksche eilanden en de toe8tand,tot welken oj onder haar bestunr vervielen, znlleu ten eetiwigen dage kannen getuigen, welke de gevolgen sgn van hebzncht en yerkeerd begre- pen eigenbelang. Ongelnkkigerwijs heeft de re- geriiig, toen Nederland na den val der Fran- 8che oTerheerscIiing weder in het bezit dier eOanden geraakte, zicli de lessen, welke nit die gescbiedenis te pntten waren, niei ten nntte gemaakt, en het stelsel Tan afsluiting en mo- sopoiie, hoezeer dan ook met eenige meerdere matiging en onder lets minder onbebagelijke TormeQi Toertgeset IndepubUkatie yan den GouTemeiir-Generaal BaroD VAV sbb Capjelleh van 15 April 1834 >) voidt het door dien Landvoogd bevestigd, dat hij bij persooi^k onderzoek deu toestand der berolking ncra; erger had gevonden dan hij zich dien nit berigten van verschillende kanten M Toorgesteld; maar, ofschoon dat stnk over- vloeit Tan woorden, die Tan 's mans edelen zin getuigen, aan het kwaad zelf werd geen einde gemaakt. In de artikelen 77 en 78 ran het onder deeelfde dagteekening uitge- vaardigd reglement op het binnenlandsch be- stuur wordt aan de Hoofden der beTolking bij voortdnring opgelegd de stipte nakoming der bestaande bepedingen omtrent de teelt en levering der specerijen en de restrictien op de toelating yan yreemde handelsyaartuigen. Be Molukache eilanden zijn sedert niet yoor- uitgegaan en leyerden het bewijs, dat schoone voorden en fraaije reeling yan het bestnur niet baten, zoo lang daarmede het onzedelijk stelsel yan monopolie gepaard bleef gaan. In 1827 maakte de Kommissaris-Gteneraal Burggraaf Bu Bus BX OisiGimas eenige bepa- liogen omtrent deu handel in de Moluksche eilanden '), die weder getuigden yan eenen meer milden geest; maar het monopolie werd behouden en ook door die bepalingen ging de ▼elraart der Molukko's niet yooruit. Eindelijk werden bij de wet yan 8 September 1853 ') de hayens yan Amboina, Banda, Ter- ') Te vindeti in het Staaisblad van NederlatuUeh Indie, V 19« yan het jaar 1824. 'j Zie het bealuit van 13 Aagustus 1827, te Tindeo ia het Staattblad van Nederlandtch Indii, N'. 80 vau dat jaar. ') Te vittdea in het SUuMkd vatt Nederlandich Indii, No« 46 yan 1954* nate en Kajeli tot vrijhayens yerklaard en daarmede yoor den algemeenen handel openge- steld ; maar nog werd het monopolie behouden, is de handel der Molukko's uiterst onbeduidend gebleyen en yalt er op den zedelijken en stoffe* Hjken toestand der beyolking alles behalye te roemen. Het kost moeite om tot den laatsten stap over te gaan; maar gelukkig yoor de Moluksche beyolkingen, dat die overgang geene opoffering meer, zelfs geene winstderying zijn zal, maar een bepaald yoordeel yoor 's lands kas. Dan zal misschien, zoo het niet te laat is, de teelt van en handel in specerijen weder yertier kuuuen geyen» want in het yerre Oosten en in het warme Zuiden d^r behoort de grootste consumtie van specerijen te hub ') ; diuLr is zij yoor den mensch niets minder dan de yoldoe- ning aan eene behoefte tot opwekking der eet- lust en bey ordering eener behoorlijke spijsyer- tering ; terwijl, zoo in meer koude luchtstreken de specerijen al niet nadeelig werken, zij hoog- stens kunnen dienen om den smaak der spijzen op de tafels der meer gegoeden te yerhoogen. De foelie, waaryan de prodnktie gelijken tred houdt met die der muskaatnoten, daar ') Een krachtig bewqa yoor. hetgeen hier be- weerd wordt is de handel op Java in loilde mas* kaatnoten, die b\) gebrek aan edeler soort daar yerbruikt worden. De inyoer daarvan heeft bedragent in 1866 pikols 1,091.56 , 1857 n 1.921.84 . 1858 » 2,412.34 , 1859 . 1.882.11 . 1860 581.64 pikob 7,789.48 terwijjl nitgevoerd is: in 1856 . . . pikob 22.50 , 1857 ... . 181.20 „ 1868 ... n 25.10 „ 1859 ... , 12.39 . 1860 . . . , 90.35 , 281.54 zoodat in v^jf jaren tijds op Java yoor de consumtie rerbleven zijn pikob 7,507.94 of gemiddeld 's jaars pikob 1,501.59, en dit is niet iets tgdelgks geweest; want van 1852— >1855 had de invoer be- dragen pikob 6,486.09 en de aitvoer » 710.06 zoodat meer b ingevoerd. • • • pikob 5,726.04 of gemiddeld 's jaars pikob 1,43 1.51. 588 MU. sij nit de yruoht diet noten yerluegen wordt, heeft dexelfd« daliog ondergaaa als de mus- kaatnoten zelve; tomat, terwijl op deze laatsten nog iets gewonnen wordt, geeft de foelie reeds verlies uit hoofde raa de hoogere betaling, welke de producenten daarvoor van de rege- ring outTangen ^). De produktie van foelie op Banda heeft be- dragen: iu 1856 .... Amst. ponden 193,337 , 1867 .... , 0 174,047 , 1858 .... , , 207,012 , 1859 .... , 0 215,466 , 1860 .... , , 275,586 Te zamen. Amst. ponden 1,065,448 of gemiddeld 's jaars Amst. ponden 213,089 of pikols 1,704.71 In Terband tot de hierboven opgegeven pro- duktie van mnskaatnoten op Banda, blijkt bet dat de verhouding van de foelie tot de noten heeft bedragen: in 1856 25.75 '/o , 1867 24.83 '/^ , 1858 26.18 «/o , 1869 28.88 % , 1860 26.80 7e en gemiddeld over dat TijQarig tijdvak 25'/, ^J^, soodat men naar dien maatstaf voor de totale produktie van foelie, in verhoading tot die der muskaatnoten, welke hierboven calculatief op 20,000 pikols is gesteld, hoogstens een cijfer van 5,150 pikols kan aannemen '). *) Uit de regeringsverslagea blijkt, dat, te be- ginnen met 1860, de foelie 1o soort per Amster- damscb pond zou worden betaald met 48Vi duiten of raim 40 cents. YTanDeer men daarbg voegt de ongelden in Indie en de vracht naar Bataria, dan kan het Diet anders of er moet daarop verloren worden. In Nederland had de foelie per Amstfr- damsch pond net to gemiddeld opgebragt in 1860 / 0.63*/i en in 1861 / 0.43 V5. De mnskaatnoten, die in Nederland oetto hebben opgebragt in I860 / 0.64«/io en in 1861 / 0.40»/,jj, worden betaald met 24 duiten of 20 centa per Amslerdamsch pond, waarbg dan nog komen de ongelden in Indie en het transport naar Batavia. *) Een opmerkelQk verschijnsel, met opzigt tot de Baodasche produktie, is de voor do foelie toe* nemende gunstige verhoading bij de toeneming der produktie van muskaatnoteo. Omtrent de prodoktie Ym en den bandeLin wilde muskaatnoten zijn wij niet in de gelegen- beid meerdere cijfers mede te deelen, dan die hierboven betrekkelijk den in- en uitvoer op Java nit de handelsveralagea zijn g^evea. In verband tot de reeds aangewesen vrij be- langrijke coneumtie op Java van wilde mukaat- noten, en tegenover de daling van de prijseii der edeler soort ^), verdient bet eenige op- merkin^, dat. die der wilde noten aich staaaik gehouden en sel& eenigzins verbeterd hebbea. £ij de verslagen van den bandel van Jan Die verheudiBg waa: in 1850 »S.-^ % „ 1851 ...... 24.— % . 1852 24.- % » 1858 24 68 % » 1854 24.91 % . 1865 24.76 % Men zoo daaruit aanleiding kuDnon nemea Wt de vraag : Of de verhoogde betaliog, die de pre* ducenten, onafhankelijk vau den loop der markt- pr\jzen, aedert 1860 hebben ontvangen ea fa^t: auUen ontvangen, er niet toe zal leiden, oil ie verhouding van de produktie van foelie tot £ic van muskaatnoten voor de eerste meer en mec: gunstig te doen worden en zoo nog grootere j^ preciatie teweeg te brengen voor dat artikel, irasr van de consumtic in Europa en Amerika betrekk^ lijk veel beperkter is, dan die der moakaatnotes? *) Blijkens de verslagen der regeriog hebben de in Nederland ter markt gebragte mnskaatooteo is veiling netto per Amsterdamsch pond opgebn^: in 1854 / ia4>/9 „ 1856 1.05^ . 1856 ....... 1.04Vi . 1867 0.87Vi » 1858 , 0.78Vt .1859 0.69»/4 , 1860 , 0.645/„ , 1861 y 0.40»/t, Uit deze opgave ziet men, dat de daling rni^v ophouden is geweest. Het is jammer, dat bg in opgave van nettopr^zen ook niet gevocgd verft eene der brutoprijzen, ter beoordeeling, wat dstf* van afgaat voor kosten van transport naar Nc^e^ land en van verkoop aldaar, en waatop eigeai^t de specerijen hier te lande den kooper koma u staan. Daar het niet waarsehqatyk ia, dat to Gonvernement van 1854 — 1861 geeoerhande rv* miodering op de kosten zou hebbea bedongeo, im nit de brato- of de eigenlgke marktpryieo welii^ blijken, dat de daling nog belaagniker it gtmett, dan eene opgaaf van het Detto-readement iaain|»L MXJ— MY. 589 en Madora to^h worden de wilde mnskaatnoten bij den invoer Terhandeld: in 1S56 tegen .. ' / 20.36 per pikol , 1S57 , .. # 21.53 ^ » , 1858 t .. w 22.61 t , , 1859 t .. • if 23.617, M , , 1860 M .. a 21.64 , , tcrwijl voor den uitvoer, die zich evenwel be- paalt bij veinig beduideade hoeveelheden^ de prijzen per pikol wordeu opgegevea : in 1866 ad / 97.87 f 1857 »#•..».# 91*66 r 16&8 , , 35.86 r 1859 , r 31.64 f 1860 r r 99.11 i ■ I ■■ Men onderscheidt tvee soorten tan muskaat- ooten, de echte of de mfristiea mosekaia, en de vilde of ruige, myriiHea tomentosa, die in bet wild groeit. Beiden behooren in de Molakko's t« huis. Op Banda^ ofschoon men daar ook de wilde Eoort aantreft, wordt slechts de echte geteeld. Be boom bereikt eene hoogte ran 40 & 50 Hijnlandscbe voeten, begint reeds met bet 9e of 10^ jaar yruchten af te serpen en doet dit soffls nog n& 70jarigen ouderdom. De voort* planting gescbiedt gewoonlijk door eene duif> de ColuwUta aenea, die de noot opeet, docb daarvan alleen den bolster verteert, en de pit of d6 eigenlijke noot met de harde schaal in liare uitwerpsclen ternggeeft. Spoedig vat die pit wortel, zoodat reeds met bet derde jaar de orerplanting aU boompje gescbieden kan, om 5, 6 i^ 7 jaren daarna vrucbten yoort te brengen. — Ofschoon de prodaktie zeer ver- KhiUend uitvalt, kan men die gemiddeld stel- leu op 2 ^ 27, katti, dat is 27^ h -V/^ Am- sterdamsch pond. De muskaatnotenboom beeft eene min of nieer platte kroin en gelijkt overigens veel op onzen perenboom. De regt opgaande stam is effen, glad en broinacbtig graauw van klenr. 1^ takken zijn uiet dik en de bladeren lang- werpig spits en effen aan de uiteinden. Bij vrijring vempreiden sij eenen aangenamen aro- matischen geur.. De vniehten, die 8 a 9 maau- den na den bloei rijp worden, bebben in ge- daante en kleur eenige overeenkomst met eene kleine perzik, ofscboon zij aan de steel eenig- zins spitser toeloopen. De min of meer graauw- achtig groene schel of bolster barst bij voUe njpheid der vrueht open. De schel of ^bolster is hard en min of meer wrang, maar zeer ge- schikt om gestoofd of^geconfijt te worden. In den bolster zit de noot, welke omge?en is van een mergachtig weefsel van eene boogroode klenr, dat zorgvuldig afgenomen de foelie geeft. Vrucbten ziet men aan den boom bet gan- sche jaar door en gdijktijdig ook nienwe bloe- sems. In den regel evenwel gescbiedt de.plak drie malen in het jaar, te weten: in April, wanneer men de beste noten verkrijgt; in de maanden Julij en Augustus in de regenmoesson, en in December. Deze laatste pluk is evenwel meer eene nalezihg van de vroegere oogsten. De foelie, na van de noot te zijn afgeno- men, wordt in de schaduw gedroogd, daarna met zeewater bespreukeld en vervolgens voor de tweede maal gedroogd, als wanneer zij hare oranje kleur verkrijgt. De noot, van de foelie ontdaan, wordt oter een klein vuur gerookt. Daardoor droogt de tweede bast, die er onmiddellijk om been zit en alsdan afgeslagen kan worden. Onder dien twee- deu bast zit de zaadkorrel of de eigenlijke muskaat* noot, die, geheel vrij zijnde, mede moet worden gedf oogd en verder voor de verzending bereid. De gesorteerde muskaatnoten worden onder- scbeideu in gave en aangestoken noten. Onge- sorteerde noten zijn in den bandel bekend on- der de benaming van ongeffarhuleerde. Aan wan- vormige noten geeft men de versohillende be- namingen van tweeling-, dieven-, domin6s- of koningsnoten. Daarvan is de dieven*noot de minst waardige, daar zij weinig kracht heeft en spoedig tot stof vergaat. Uit de muskaatnoten wordt ook olie ge- maakt. Van twee ponden gave noten verkrijgt men 2 oncen, 4 scrupel vlugtige olie. Meestal worden daartoe gebezigd aangestoken noten, terwijl bij het distilleren ook gebruik wordt gemaakt van andere vlugtige olieen. Uit de notenolie wordt ook noteuzeep bereid, in den bandel ook order den naam van Banda-zeep bekend. In de heelkunde wordt zij meest uii* wendig gebruikt Muskieten-eiland, benaming van een eilandje, dat in den Molukschen Axchipel ge- legen is, ten Noord-Westen van bet eiland Manipa, voor de bogt van Massawooi. Het is een laag eilandje, dat zijnen naam ontleent aan de talrijke menigte muskieten, welke men er, ten gevolge van den moerasgroud, heeft. * Muskieten-eilaiid, meest Poeloe Nja- mok genoemd, zie: Njamok (Poelo-). Myaole, zie: Misool. Mysore, zie: Will em 6c ho uteu- eiland. N, Naaf, eiland in den Molnkschen Archipel, tot do* Kei-eilsnden behoorende. Het staat on- der het distrikt Doelah Tan Klein Kei, resi- dentie Banda. Na-ai-Horadera, eUand in den Molok- flchen Arohipel, ten Noorden van het eiland Gilolo, bij het eiland Morotai. Het stiiat on- der den Sultan van Ternate. Naftn, riyier in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Siang Moeroeng. Naftla, dorp in fiorueo's Westerafdeeling, rijk PoDtianak, mijndistrikt Mandhor. Nabam, rivier in Borneo's Zaid- en Ooster- afdeeling, afdeeling Doeson en Bdcompat, vdke in de Barito Talt. Nabeliy rivier op Sumatra, in de Batta- landen, landschap Tohah Nasaee. Nabima, gehuoht op de Westkuat van Nieuw; Guinea, tegenorer het eiland Dram^ ITabin, dorp op Java, resideutie Kadoe, re- gentfichap Magelang, distrikt Ballak. ITaddi, kaap op het eiland Banka, aan de Noordkust van het distrikt Koba. Nadimolo, eie: Kepandjen. Nadjoekangy berg op Sumatra, in de Batta-landen, r^k Silindong. iradjoekang, dorp op Sumatra, in de Batta-landen, op den berg Oeroeng. Ifadoek, straat ten Westen van het eiland BiUiton, gevormd door de eilanden Meudanau ten Noord- Westen en Sebongkok ten Zuid- Oosten. ITadoelongy rivier op de Noord-Oostkust ▼an het eiland Banka, distrikt Blinjoe, die op den berg Pandjang ontspringt. Nadongy dorp op het eiland Banka, dis- trikt Soengei 81an« lTae» eilandje aan de Oostkust van het eiland Soembawa, in de straat Sapi. Kafto, dorp op de Oostajde van het Aroe- eiland Wokam, in 1850 met 5 huizen en 63 inwoners, als: i6 Aifoeren, 5 Mohammedanen en 3 Christenen. NaffaWy eilandje in de Indische zee, bij de Wesikust van het Soenda-eiland Nias. Kaga, klip ten Zuiden van het eiland Bil* liton, in de Java-iee. Naga, vallei op Sumatra^ resideutie Pa- lembang, aan de Lempoejang. Naga, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Doeson OeLoe, aan de ririet Teweh. ]!fagala, berg op Sumatrs, reside&tie Ti* panoefi, landschap Tobah Tobah. IVa-galang-goelang, berg op Somatn's Weatkust, residentie Tapanoeii, afdeding Si- bogha, distrikt Said Nahoeta. Nagaleahy dorp in Bonieo's Zoid- a Oosterafdeeling, distrikt Karrau, 8 veii Oosi van Brekeh, aan eene kleine rivier. Het tdt 6 huizen, bevroond door Dajaka. Nagara (Stad), voomame pkats in Boneo's Zuid- en Oosterafdeeling, in het voornudig lijk van Bandjermasin, aan beide oevers der liriff van Nagara, ten ^oord-Oosten van den Nedei- landschen post Marabahan, gelegen, met eeu bevolking van 10,000 zielen. Nagara is tc- maard wegens de goede buksea en aoderevi- penen die er vervaardigd worden. De SolU: neemt een uitgaand regt van 10 per hoBdenI voor de wi^nen, die nit zqn huui gevoere worden. Men vindt te Nagara pottdiakkerija en er worden ook uitmuntende praaawea g^ maakt. De huizen sijn alien op hooge paia boven den moerasgrond gebouwd. De groi^ levert er veel rijjst op. De rivier van Nagara, wt wel Margastri genoemd, heeft lage en vlakke oisvers, diehiff en daar open plekken, met rijst beboavd,Ter- toonen. De rivier outlast sich, met eeoes am dan 103 Nederlandache ellen wijden mood, iice Doeson. Behalve de hierboven vermelde berol- king van Nagara wonen langs dew rivier nog 26,000 zieleu. IVagara, distrikt op Java, residentie Fm* nger B^gentscbappen, regenteohi^ Soekapoen, met 3,852 inwoners. Dit distrikt is vetdedii in de onderdistrikten of troepen Maroko, Iji- menga en Paas. Pomengpek is het hoofildoip. Nagara* hoofdplaats van het rqk I)jeiB* brana, op het eiland BalL ITagara, dorp op Sumatra^ resideDtle Pa- lembang, distrikt Maldang. Nagara, dorp op Sumatra, in de Lsoponf • sche distrikten, distrikt Todang Bawang, au de Soengkei-rivier. Nagara» dorp op Java» residentie BsBtao, aideeling Sersng. Nagara, rivier in Borneo's WeBknfiie^ ling, rijk Pontianak, mijndistrikt Maadkor. NA. 641 ITagara^ rivier in Borneo's Westerafdee- lifig, adnstent-residentie Montrado. Zij is met boomen digt begroeid en er is eene brug over gclegcL Kagara, tivier in Borneo's Westerafdee- lingi rijije Mampava. Nagara Batin, dorp op Sumatri^ resi- dentie Lampongache distrikteu, distrikt Toe- lang fiavaag, aan de Wai Oempoe, 2 uar 45 minoten gaans van Toelang Bawang. 5agara Batin^ dorp op Samatra, resi- dentie Lampongsche distrikten, afdeeling Se- kunpong. Het bevat 60 huizen en 346 inwo- nen (1S55), behoort tot den stam of kaboe^ai Pamoeka, en telt 6 soekoe's. De bodem is zan- dig, k'er en daar Termengd met klei. In de oabijheid van dese plaats groeijen vele djaii- en nans-boomen, welke bier vroeger op last TftD den Sultan van Bantam zijn geplant Het ijaU-honi meet niet zoo goed zijn als op Java. Het maris-hont wordt gebruikt voor spykers bij dea scheepsbonvr. Kagara Boexni, gebncht op Sumatra, re- adeniie Lampong« i^deding Sekampong. Ifagara Boewana, boscb op Java, resi- dentie Cheribon, afdeeling Koeningan. Nagara Bjalit dorp op Java, reaidentie Basjoemaas, regentsohap Tjilatjap, distrikt Ma- djenaog, aan de Tjikawong. Ifagara Kajoe, dorp op Snmatra, adais- tent-residentie Benkoelen, afdeeling Manna. Nagara Kembang, dorp op Java, resi- deutie CheriboBy afdeeling Madja Lengka, op de zoidelijke grens van het distrikt Telaga. Nagara Padaag» dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Pandeglang. Nagara Pagea, dorp op Java, residentie Cheribon, afdeeling Galoe, distrikt Kawali. Nagara Batoei mai^ op Sumatra, in de Iftmpongsche distriktec, afdeeling der Yier Marga's, aan den Varkeos-boek, onder een af- zoodeilijk Hoofd en onder een militairen Komr m&odant, belast met het civiel gezag. Het dorp van dien naam ligt 6 uren 17 minnten gaaos van Toelang Bawai^. Nagara Singa, dorp op Java, residentie Preanger Begentschappen, regentsohap Soema- d&Dg, distrikt Melambong. Nagara Sakka, kampong op Sumatra, in ie Lampongache distrikten, in Telokh Betong. Nagara Toelang Bawang, dorp op Su- matra, in de Lampongsche distrikten, aan de Soengkei-rivicr. N'agara Wangi (Welriekend land), doip 3p Java, reaidentie Preanger B«gentsobappen, regentscbi^p Baadong, distrikt Oe^jongbron W^- tan. Oost-Noord-Oost van Bandong, Het is in digt geboomte verscholen en heeft eene pa- sanggrahan, die 3,900 Bijnlandsche voeten bo- ven de oppervlakte der zee gelegen is. De dampkring is er zeer koel: de thermometer staat er somtijds op 51° Pahbbnheit. In de omstreken der pasanggrahau vindt men eenige ondheden. Nagasari, bergspits in de vallei, wauin Bator ligt, op Java, residentie Banjoemaas, af- deeling Bandjar Negara. Nagasepa» dorp op hat eiland Bali, rijk Boleling. Nagatan, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, distrikt Katingau, aan de rivier Kalang. Nagawasa^ dorp op de Zuidkust van het eiland Timor, rijk Amanoebang. Het is de verblijfplaats van eenen Regent. Nagel-eilanden (De), naam welken men wel eens geeft aan het eiland Amboina en de Drie Uliassers, gelegen in den Molukschea ArchipeL Nagel-eilandjes (De), eilanden aan de Zuidkust van Celebes, in de baai van3oni. Naglek, dorp op Java, residentie Bagelen, regentschap AmbaL ISTagna Misi, zie: Nangamessi. Nagog, zie: Nagrog. Nagonda, zijtak der Padang-rivier op Su- matra's Oostkust. Nagore, dorp op Sumatra's Oostkust, land* schap Bedagei, bevroond door Batta's. Nagpoerana, dorp op het eiland Poeteran^ residentie Madura. Nagrag en Nagrak, sie: Nagrog. Nagrawangi, zie: Nagara WangL Nagrie, beek op Sumatra, in de Lampong- sche distrikten, die zich in de Semangka-baal outlast. Nagrog, dorp en rivier op Java, adsistent- residentie Buitenzorg, op 7 palen van de hoofd- plaats. Het dorp ligt 1,565 Bijnlandsahe voe- ten boven de oppervlakte der zee. Nagrog» dorp op Java, residentie Bantam, Zuider B«gentschap, ter hoogte van 1,810 Bijn- landsche voeten boven de oppervlakte der zee* Nagrog, dorp op Java, residentie Cheri- bon, afdeeling Madja Lengka, op de westelijke grens van het distrikt Badja Galoe. Nagrog, twee dorpen op Java, residentie Batavia, een aan den 19n j^ud op den irtg van Batavia over Tangerang uaar Tandjong Kaik en een aan den SZ" paal op den weg van Ba- tavia naar Krawang. Nagrog, onderdistiikt of troep op Java, 54S readentie Preuger RegentsiAippeii, aMe«tiBg TjiaBdjor, distrikt Palaboeao, met de twee war me bronnen Soekaram^ en Tjiselok. Nagrog, twee onderdiBtrikten op Java, re- Bidentie Preanger Regentschappen, afd^ling Baadong, distrikt Madjalaja en distrikt Tji- pendjed. Nagrog, post en dorp op Java, re&identie Preanger Eegentschappen, afdeelmg Tjiandjor^ op 9 palen van Tjiaadjor, gelegeu op den west-zuid-westelijken voet van den berg Ged6, 1,673 Rijnlandsclia voeteo boven de opper- vlakte der zee. Nagrog, dorp op Java, in de Preanger- landen, afdeeling Soekapoera, distrikt Karang* 30 palen van Tjiandjor, 70 van Bandong en 99 van Soemadaog. Nagrog, berg op Java, residentie Preanger Regentschappen, in het TjiandjoiBohe distrikt Q^jidamar. Kagrog» rivier op Java, residentie Prea- nger Regentschappen, afdeeling Bandong, dis- trikt Baloeboer Limbangan, die in de Tjima- noek valt. Nagrog, berg en poststation op Java, iu .de Preangerlanden, in het Bandongsche dis- trikt Tjitjalengka. iSTagrog, rivier op Java, residentie Prea- nger Regentschappen, afdeeling Soemadang, distrikt TJiawi. Nagrogy zoute bron op Java, in de Prea- qgerianden, afdeeling Bandong, distrikt Radja- roandala, onderdistrikt Nangeleng. Nagrog, zoute bron op Java, in de Prea- nger Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, dis- trikt Tjikondang, troep Tjimanggoe. Kagrog, dorp op Java, adsistent-resi- deutie Krawaog, distrikt Segala Heraog, in het Zuideii. Nagrog, dorp op Java, adsistent-residentie .Buitensorg, in het Noorden van het distrikt f arong. . Nagrogi dorp op Java, residentie Chen* bon, afdeeling Gcdoe, distrikt Tjiamies. Kagrog, kina-plantsoenen op dea berg Tangkoebau Prakoe, op Java. Kahy rivier op Borneo's Noord-Oostkust, laudsohap Hawoeankaloe, die in de Kindjen- goep valt. Kahai,. rolsteen-eiland en waterval, in de rivier Katingan, in Borneo's Znid- enOoster- a£deeling, didtrikt Katingan. Nahaka, dorp op het eiland Makjan, resi* dentie Ternate, dat bij de iiitbaiating van den vuurberg, in December 1861, werd verwoest. Nahillon* dorp op Java, residentie Ma- dioeo, afiloeliiig BoaDrfigo, diitrikt Gcaodak. In de nabijheid zijn onlangs eenige koperea voorwerpen opgedolven. Kahin, tlorp op het eiland Nias, distrikt Goenong Sitoli« Nai Amoet, eiland in deo Molukschen Ai- chipel, tot de Kei-eilaaden behoorende enstasfuk onder het distrikt Banner Tan Klein Xci. Naigonia, eihind bij de Weslkust van bet zuidelijk scbiereiland Tan Gilolo, onder des Sultan van Ternate. Naih-oh, landschi^ op het eiland Nias, -met 4,000 inwoners. Naikele, rivier op de Zaidknst van bet eiland Timor, rijk Amanoebang. Kailoei Miakol en -Pakkal, twee eDu- den bij de Oostknst van Gilok), in den Molnk- schen Arohipel, behoorende tot Iwt gcbied vu den Sultan van Tidore. Nairn, eilandje aan Cdiebes' Noordknsi, br de baai van Manado. De SoUoksehe zeeroorer!, die de baai aandoen, houden zich gewoonlijk or dit eilandje op. Kaim Balquar, droogte in de Java-zte, op r 87' Z. Br. en 107' 6' O. L. Nain, rivier op Celebes, residentie Mando. in de Mtnahassa, afdeeling Manado. Nain Besar en -Ke^il, twee eiksdes ten Westen van Celebes, op 124" 52' 0. L. Na IpotfpOB, landschap op Sumaka, res: dentie Tapanoeli, ten Westen van Si-nanon. Naitimoe, Nederlandsche staat op bet eiland Timor, met eeneo Bsdja, Naitipala, Tivier op de Ziridbut van kt eiland Timor, rijk Amanoebang. ZijoBtspr!£?t in het Molo-gebergte en ontlMt aidi in de Xci Mina. Men eegt dat er in deze livier god- erts gevonden wordt. Naitonie, dorp op het eikiid lisur, i$ Amanoebang. N^ia, dorp in Borneo's Z«id- m Oostanf- deeling, rijkje Kota Waringin, aan do rbiff Pelikolan. 