Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
De gelaatstrekken der Arrowakken zijn fijner dan die der Caraïben en hunne {taal is zachter. Alleen trekken zij dikwijls hunne wenk- brauwen uit of snijden ze af, in plaats waarvan zij dan met blauwe verf een boogje boven elk oog schilderen. Ook meent Kappler, dat ze iets grooter van gestalte zouden zijn. 7) Wij durven dit be- twijfelen. In “t algemeen zijn de Indianen klein, maar onder de Caraïben hebben wij flinke en gespierde mannen aangetroffen. Ze zijn woester van aard en ruwer van zeden dan de Arrowakken, die vreedzamer en ook meer ontvankelijk zijn voor den godsdienst. (24 ed, , London 1877), p. 839, over inscripties in de Corantijn; en Dr. H. F. C, ten Kate's „On West Indian stone implements, and other Indian relics”, deze Bijdragen, 5, IV (1889), p. 155—160, vooral p. 160. Rep. ') Roucou, koesowf, orleaan, Bixa Orellana L. *) Surinam (1887), p. 240. 1. SURINAME's OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. 465 kunnen komen, maar ook om zich met Indianen van andere stammen te onderhouden. Iedere stam toch heeft zijn eigen taal bewaard, en die talen zijn zoo vreemd aan elkander als het Nederlandsch aan het Hebreeuwsch is. Slechts enkele woorden bezitten zij gemeen- schappelijk, dezulke namelijk, waardoor dingen aangeduid worden, die hun vóór hanne betrekkingen met de Kuropeanen onbekend waren. Het zijn alle Spaansche woorden, behalve eenige Neger- engelsche; met de laatste vertolken zij de dingen, die hun eerst in lateren tijd bekend werden. Zóó moeielijk moet het voor hen wezen de taal van een anderen stam aan te leeren, dat ik nog nooit een Caraib heb gezien, die vlot Arrowaksch, noch een Arrowak die vlot Caraïbisch sprak. Zij leeren daarom liever het gemakkelijk Negerengelsch, een voorbeeld dat door alle Europeanen gevolgd wordt. De talen teekenen het karakter. Het Arrowaksch is zacht, het Caraïbisch hard en ruw door de vele keelletters. Het eerste oneindig moeilijker om aan te leeren dan het tweede. Wat men bij stammen van zulke geringe ontwikkeling wiet zou verwachten, is, dat beider taal geregelde grammatikale vormen heeft. Van vaste wortelwoorden vormen ze de werkwoorden, de zelfst. naamwoorden, de bijv. naamwoorden, enz. Door middel van praefixen en suffixen wordt de verandering aangeduid, die het woord ondergaat. Beide talen leenen zich tot alle mogelijke uitbreiding: allergemak- kelijkst gaan vreemde woorden in hanne taal op, en deze ondergaan dan al de veranderingen welke hunne eigen woorden naar vaste regels ondergaan moeten. Eerst gingen in hunne talen Spaansche woorden op. Foeke schreef dit van de Arrowakken, maar ook bij de Caraïben zijn nagenoeg dezelfde Spaansche woorden, min of meer gewijzigd, overgegaan. Foeke schreef '): „De Arrowakken of Arawakken schijnen de oorspronkelijke kust- bewoners van Guyana's noord-westelijk gedeelte te zijn.... Zij hebben eenige Spaansche woorden overgenomen, om voorwerpen uit te drukken, die hun door de Europeauen zijn bekend geworden, als: baka, eene koe; Jabra, eene geit; kawajoe, een paard; moe/a, een muilezel; péroe, een hond; porkoe, een varken; kallina, eene kip; kampana, eene klok; Arfa, papier, een boek; samhoeléroe (sombrero) een hoed ; sapatoe, schoenen ; bandéra, een vlag; we/a, een zeil, femona, een roer; arakaboera (arkaboesa) eeu geweer; plalta, geld, enz. ') Zie diens „Iets over de Arrowakken en hun taal” in het tijdschrift West-Indië, I, Haarlem 1855; aldaar p. 42 en 52. Rep. 466 I. sCeINaMES OORSPROSKELIJKE BEVOLKING. Men moet daaruit opmaken, dat de Spanjaarden de ee Earopeanen geweest zijn, met welke zij kennis gemaakt en omg: gehad hebben » De Heer Joban H. A. V. van Dijck heeft onlangs in de «Niet Sarinaamsche Courant” gemeend hieruit te moeten afleiden, dat Spanjaarden Af eerst op onze kus zijn aangekomeu. Wij meenen ten onrechte. Prins Roland Bonaparte schrijft in zijn werk -Les Habitante Sarinames, Paris 1554 ‘p. 59) : -Ces emprunts. dirons-nous en pass: ne saffisent pas a jostifier Jopinion de ceax qai crolent que Espagnols farent les premiers Européens avee lesquels les Indi eurent des rapports.« Inderdaad, die enkele Spaansche woorden, welke in het Indiaan opgingen bewijzen wel relatiën met Spanjaarden, maar daarom: onmiddellijke en rechtstreeksche relatiën. Hoe menig Fransch woor b.v. door de mode de Paris niet opgegaan in honderde tal waarvan de sprekers nooit persoonlijk in betrekking met Fransc kwamen. Waarom konden de nieuwe en vreemde dingen, door Spanjaarden aangebracht, zich met hanne Spaansche namen | alom in de nieuwe wereld verspreiden, ook bij die volken, u geene Spanjaarden kwamen? Reizen en trekken toch was van o der Indianen leven. Over de talen der Indianen willen we nog het een of ar aanstippen. Eerstens geven we een voorbeeld hoe vreemde woorden in ha taal opgenomen en verwerkt worden. Oorspronkelijk bezitten geen naam voor fufel. Ze hebben dus dit aangevuld met het Nes engelsche fafra. Om nu te zeggen: vik ben in ‘t bezit van eene tafelr, zeg de Arrowakken: Mai katafera-nkeilei; de Caraïben : luferake-wa. V nik heb eene tafel in bezit gekregen» zeggen de Arrowakken: kalafera-nke;, de Caraïben: /afera-kewdkun, Voor vik zal eene t: krijgen» zeggen de Arrowakken: Mai katuferafu; en de Caraib tafvrake-wetakke. Het voorzetsel met en het niet uitgedrukte we woord zijn, duiden hier de bezitting aan. Bijwoorden eu bijvoegelijke naamwoorden worden eenvoudig werkwoorden vervoegd, terwijl er #zijns onder verstaan wordt. 7 b.v. is in ‘t Caraïbisch ro/, geru/d; om nu te zeggen wik brandewijn» wordt het voegwoord Ze, dat ~met~ beteekent, ge boven als een werkwoord behandeld en zegt men: paranowini-ké- Ï. SUKINAME'S OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. 467 maar om te zeggen: vìk ben er dronken van» bedient men zich van het bijvoegelijk nw. fano of tanosé en drukt men zich aldus uit paranowini-kétanosé-wa. Het bijw. van plaats Aeropo shiers wordt vervoegd als werkwoord, bv. Aeroponando „zij wonen hiers , en neemt ook den vorm aan van het betrekkelijk voornaamwoord Aéroponóko, „die hier wonenrs. Moropo wdaare wordt moropona «hij is dààrw. Het voorzetsel /a, “inv, wordt vervoegd als werkwoord, b.v. vhij ligt te bedr, wonoeldpoetina en evenzoo de meeste dergelijke woordjes als: boren, onder, op; zelfs het voegwoordje vens, maro , bij enumeraties; als zeiden zij: «hij boven’t (overwint)”, «hij onder’tw (verliest), “hij ent (hij heeft er dat en dat nog bij.) — Dit zij genoeg om aan te toonen dat onze Indiaansche talen alle eigenaardigheden bezitten om juist en rijk te kunnen zijn, hoedanigheden, wier werkelijk bezit wel stellig nooit zal worden verkregen. Nu een woord over de wellevendheidsregels door de Indiaansche taal voorgeschreven. Kinderen moeten hunne ouders, en minderen hunne meerderen steeds in het meervoud aanspreken. De Arrowakken spreken per- sonen van aanzien met het woord Ale/é toe; de Caraiben noemen hen niet zelden met den zelfden naam, waarmede ze ook God aan- duiden: Zamoesi!, d. i. Heer, Heere. Als Indianen van den echten stempel bij elkaar komen, dan zorgen ze elkander niet aan te kijken; dit immers doen de honden ook, en om van deze onderscheiden te blijven doen zij het niet. De eerste groet van den Arrowak is: Manda ébelé of Wadifi: Ik kom bij U Heer! En het vaste antwoord luidt: Wa bándaboe Wadili: Wel! gij komt! De Caraïb groet mondorólipo, vik ben err, en ’t ant- woord is: mondorolipowa, ik ook. Joepa man? Joeparolipowa: «Vaart ge wel? Ik ookw, Daar zijn woorden. welke de vrouwen alleen mogen gebruiken en niet de mannen, Op den vermoedelijken oorsprong van dit gebruik zullen wij later wijzen. We geven dus hier alleen een paar staaltjes. Als een Arrowaksch man iets bevestigt met ja, dan moet hy zeggen: ZAf of Tasi; eene vrouw mag dat niet zeggen, hare bevestiging is Yaré. De man zegt te gelooven door het woord Bahassida, de vrouw met Sahara. Bij de Caraïben moeten sommigen vader en moeder Zjoemin en Sano noemen, terwijl die bij de anderen Papa en Tuta heeten. De taal der Arrowakken heeft slechts vier benamingen voor getallen en deze zijn de namen der vier vingeren: abba (abaarli) 7e Volgr. I. al ———— nn 470 I. SURINAME s OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. De Caraïbische vrouw draagt steeds met de punt naar buiten eene speld in de onderlip (verg. bla. 454 noot |). Zij 1s allervaardigst om alleen door middel der tong die speld in te steken en weer uit te halen. Vroeger droegen ook velen houten of beenen stokjes in de ooren ter dikte van eenen duim. Mannen en vrouwen kleuren de huid dagelijks met koesowé *), eene verfstof, die aan hun koperkleurig lichaam een roode tint geeft. Deze kleurstof wordt, gemengd met olie, over het gansche lichaam ingewreven. Het dient hun in de eerste plaats tot sieraad. Waarom ook niet? Volgens Plinius ®) deden het de Pieten (d. i. wbeschilderdenv) ook en dankten dààraar hunnen naam; de Gothen maakten het aangezicht rood met cinnaber; en de eerste Romei- nen beschilderden zich met menium op den dag der zegepraal, terwijl de grooten onder de Ethiopiërs zich in vermiljoen staken. Het dient onzen Indianen verder tot hetzelfde doel waartoe de oude Athleten zich met olie zalfden, om namelijk het lichaam lenig te maken en de spieren te sterken. Het dient hun verder tot be- scherming: tegen de nachtelijke kilheid, tegen den regen, tegen de steken der muskieten en tegen de brandende zonnestralen. Builen of zweren vertoonen zich daarom nooitjop hunne huid *), De wenkbrauwen en de uiterste punten der haren zijn veeltijds vuurrood geschilderd en een goede voorraad roode vlekken ligt kriskras over hun lichaam, wanneer ze al niet geheel onder de koesowd zitten. Een roode vogelpluim steekt soms in één, soms in beide ooren; witte katoenen vlokjes, met veelkleurige vogelvedertjes afgewisseld, zitten in ‘t haar geschakeerd. Bij hooge dracht is het een diadeem van roode, blauwe en groene vederen, die zij om hunne slapen spannen. Prins Roland Bonaparte heeft in zijn pracht- werk over Suriname er schoone afbeeldingen van geleverd. Ook kan men hen aantreffen in eene kleedij, welke eenvoudig eene geschilderde is, maar met al de teekeningen van het tijgervel en nog wat meer. Om dit kleed uit te trekken, behoeven ze niets anders te doen dan in het water te springen, Zijn echter de teeke- ningen gemaakt met het vruchtsap der fapoeripa-peren, wat meest altijd het geval ís, dan verdwijnen die eerst na verloop van acht of tien dagen. Het sap der tapveripa is uit zich zelf kleurloos, ') Zie noot 1 op blz. 463 hiervóór. 1 Plin. Lib. XXII, Cap. 1; XXXII, Cap. VIL 8) Verg. L.C, van Panhuys in Intern, Arch, f. Ethn. X, 1897, p. 118—119. Rep. I. SURINAME s OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. 471 eerst na aangewend en aan de lucht blootgesteld te zijn neemt het kleur aan. *) Zie hierachter nog blz. 498—499. De kleeding der Arrowakken is vrij zedig. Haast algemeen volgen zij de gewone dracht van het Surinaamsche volk. Op de dorpen halen hunne vrouwen een gewonen rok over den rechterschouder en binden dien sterk vast onder den linker, in dier voege dat hij op de rechterknie af hangt. *) Onverdachte getuigen die acht A tien dagen onder hen hadden doorgebracht, verzekerden ons dat de Indianen gedurende al dien tijd behoorlijk gekleed bleven. Vroeger werd door de mannen een lang en smal katoenen doek van blauwe kleur gebruikt om zich te omgorden. De vrouwen hadden toen hare Awéjoe, eeu soort voorschoot. Zelven vervaardigden zij die van veelkleurige glaspaarlen; een gewild handelsartikel , dat zij bij de Engelschen vooral te koop zochten. Veelal prijkten deze kwéjoe's met schoone arabesken en waren voorzien van franjes en kwasten. Het geheel getuigt van den goeden smaak der ver- vaardigsters. Op eene tentoonstelling van vrouwelijke handwerken zouden ze, naar onze bescheiden meening, gerust naar den palm kunnen dingen. De Awéjoe werd aan een katoenen band met een gansche vracht kralensnoeren om de lendenen gedragen. Het misvormen der kuiten en het omhangen van den mond met spelden is bij de Arrowakken niet bekend, wel, zooals wij reeds opmerkten, het uittrekken der wenkbrauwen en het daarvoor tatoueeren van boogjes over de oogholten. Bij alle Indianen van Suriname is ruigheid een gruwel in 't oog ; daarom zijn allen van de jeugd af in de weer den opkomenden baard te verwijderen, en verschaffen zich in het uittrekken van haartjes op 't lichaam bij het anders zoo dolce far niente een ge- wenschte afleiding. VI. De Indianen wonen in kleine dorpen, in Suriname veeltijds wkampen» geheeten. *) Ze tellen slechts een 40 of 50 inwoners, en 1) Het geeft eene zwarte of blauwachtige verf; de boom is de Genipa americana L. Het witte en fijne hout dient voor handspaken, spade- en schop- stelen. Tapoeripa of tapoeroepa komt van het Caraïbische woord tapoeroe, dat blauw beteekent. De Franschen noemen het: buis serré. 1) Prins Roland Bonaparte verhaalt dit (op. cit. p. 51) van de Indianen in ‘t algemeen; het gebruik echter bestaat alleen bij de Arrowaksche vrouwen en niet bij de andere. 5) De negers noemen iedere hut van een dorp kamp. Het dorp zelf heet bij hen kondre (van Eng. ,country”), dat tevens „tehuis, land, vaderland” beteekent, I. SURINAME s OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. 473 bekomen; de vrees voor de tuchtroede, hoe ongegrond ook, is vaak onoverkomelijk. Groote twisten zijn bij hen eene zeldzaamheid, alleen bij dronken- schap komen die enkele malen voor. Zoo iemand het met zijn dorps- genooten niet langer kan vinden, dan scheidt hij zich doodeenvoudig van hen af, om de stichting van een nieuw dorp te ondernemen. En telt zijn gezin een voldoend aantal leden, dan is het grootsche werk spoedig voltrokken. Het in ‘t oog loopend verschil in zedelijk gehalte. dat men tusschen het eene en het andere dorp opmerkt, kan met grond worden toegeschreven aan de oorspronkelijke splitsing waaraan het eenmaal zijn ontstaan te danken had, Zijn dan, naar uit het voorgaande gebleken is, de plichten luttel, met wier vervulling de Indiaan meent te kunnen volstaan, luttel is ook het gezag, dat de opperhoofden bezitten. Men zou kunnen zeggen, dat hunne opperhoofden er op gesteld zijn, rechten te doen gelden, zoozeer zijn zij verlangend naar onderscheidingen. Door middel van eeu commissaris voor de Inlandsche bevolking weet zich het Surinaamsche Gouvernement deze ijdelheid der hoofden ten nutte te maken, ten einde aldus eenig toezicht op ’t geheel dier volksstammen te kunnen houden. Wat geschiedt dan? De kapitein wordt in zijne waardigheid erkend en bevestigd, en, daar- mede overeenkomstig, in een passend uniform gestoken. Aan dit uniform is voor hem het recht verbonden, om bij hooge feestelijk- heden, als daar is de verjaardag van H.M, de Koningin, met de grooten des lands zijne opwachting te mogen maken bij den Gouver- neur van Suriname. Zie hem daar optreden met niet minder zelf- voldoening in het hart, dan tot gelach van alle toeschouwers: een oude soldatenjas, zoo onpas mogelijk, hangt hem om de leden; op de schouders prijken verkleurde épauletten, op het hoofd een hoed uit de boerenkermis, omwonden met goud- of zilvergalon en op- getooid met roode en witte pluimen. Den tamboermajoorstaf in de hand, circuleert die ongeschoeide vorst door het gouvernements- hotel, tot hij zoo goed mogelijk er in geslaagd is eene buiging voor Zijne Excellentie te maken. Hetzelfde opperhoofd, lezer! dat gij heden onder de notabelen van stad en land ter receptie bij den gouverneur gezien hebt, kunt gij na eenige dagen, zeker weer even arm en schamel als al zijne stamgenooten, in eene ellendige hut aantreffen. Arm en schamel! eu toch laat hij zich eeren, zonder dat zijne vrouw er in deelen mag. De regel: Aonneur aur dames! geldt bij I, SURINAME's OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. 475 Dit stuk, waartoe bij eene lengte van b.v. 10 of 12 vt. 150 a 200 PPE tate noodig zullen zijn, wordt nu met hout bezwaard om de bladen glad te krijgen. Na eenige dagen bindt men alle, blad voor blad, met lianen aan elkaar vast, elk blad op vier plaatsen. Is er nu een genoegzame voorraad van deze stukken voor het dak gereed, dan begint men aan het gestel te denken. Twee, drie, soms vier posten van 12 of 15 vt. worden in een rechte lijn een paar voet in den grond gegraven. Ze wijzen de lengte der geheele woning aan en dragen een dwarshout dat den nok voorstelt. Evenwijdig met deze middelposten komen op een afstand van 6 tot 8 vi. aan beide zijden weer andere posten te staan. Deze zijn echter maar 4 of 5 vt. hoog en dragen eveneens dwarshouten, die de walplaten verbeelden. Een paar houten stangen verbinden de beide walplaten aan den noord- en zuidgevel met elkaar en met de posten, die den nokbalk dragen. Sparren komen nu nog op den nok en de walplaten te rusten, en ziedaar het geraamte klaar! Latten zijn er niet noodig, want de stevige gespleten stengels (bladstelen) van den rug der paroerce-bladen vervangen deze. Posten, stangen en sparren zijn netjes van alle schors ontdaan, en dit vooral ter voor- koming van houtwormen en tot wering van ander ongedierte. Geen spijker of pen is aan dit huis gebruikt, maar alles zoo vast met lianen aan elkaar verbonden, dat het, bestand tegen de verterende kracht der zon en het geweld der tropische regenvlagen, soms jarenlang zijn schamele bewoners zal herbergen. Hoe is het dak, waarmede de bouw werd aangevangen, er nu op gekomen? Ziehier; de aan elkaar geregen stukken paroeroe-bladen zijn opgerold en naar boven gehaald, Een Indiaan bevestigde het boveneinde er van aan den nok en ontrolde toen de rest. Volgden het tweede, derde en vierde stuk, tot dat alles bedekt was, in dier voege, dat het eene stuk zes duim over het andere heenging. De andere zijde van het dak kwam nu aan de beurt; daarna werd de nok gedekt met de kunstig gevlochten bladen van den komboe-palm ') en klaar was de woning. Wijl deze hutten aan de vier windstreken open staan (bij sommige echter hangt het dak aan den Oost- en Westkant bijna op den grond), moeten de Indianen bij slecht weder op een hoopje vluchten, of wel hunne hangmatten hoog onder het dak vastbinden. Vlijtige Indianen willen wel eens eene soort slaapkamer maken, ') Oenocarpus Bataua Mart, De vrucht is oliehoudend en eetbaar. Ze wordt met warm water bij wijze eee es Saunas Zie over den komboe aan 't Tumuchumac-gebergte h J. SURINAME’S OORSPRONKELIJKE BEVOLKING, 483 massa tot op een derde verminderd was, werd dit tot signaal voor de anderen door de laatste oude vrouw uitgeschreeuwd, die daarop neerviel en stierf voor vorst en vaderland. Dan traden de kapiteins toe om de proef van het gif te nemen. Dat geschiedde in dezer voege. De punt van een stokje werd in het cwrare gedoopt Ken kind bracht zich dan aan arm of been een kleine wonde toe. Als er bloed begon te komen, naderde men het wondje met de punt van den stok zonder evenwel het bloed of de wond te raken. Trok bij het naderen der vergiftigde punt het bloed zich terug, dan was het eurare probaat, maar bleef het vloeien dan moest een nieuw kokingsproces begonnen en een andere oude er aan gewaagd worden. We hebben niet kunnen nagaan of het ook in Suriname, bij het bereiden van het ewrare zóó toeging, wel echter in de meer Westelijk gelegen landstreken, Het eurare was bij menige stammen niet het eenige gif, waar- mede zij elkander uitroeiden. Tot in het dierenrijk wisten zij ver- giften te vinden welke de natuur verborgen hield. Zekere zwarte mieren van buitengewoon groote soort werden gezocht, met katoen voorzichtig opgenomen en op den rand van een pot gezet, die met water gevuld was. Midden door gesneden liet men het achterdeel van het insect erin glijden. Na een tijdlang op een langzaam vuur gekookt te hebben, werden al die helften eruit genomen. Als het water bekoeld was, vond meu daarop eene vetlaag van het zwaarste vergift. Daar bestaat ook ergens eene slang die, wanneer ze zeer oud wordt eenen haarbos bij wijze van kuif op den kop krijgt Hoe zijn de Indianen, in diezelfde streek, eraan gekomen, dat die kuif een vergift bevat zoo venijnig, dat er geen middel tegen te vinden is? Nauwelijks heeft men een enkel spiertje ervan, geheel of in stukjes of gemengd in spijzen of dranken doorgehaald, of men begint bloed te braken bij stroomen, Alleen bij het sterven houdt dit op. VUL. Op de dwarsbalken, die de twee zijden der Indianenhut verbinden en niet zelden ook tegen den grond vindt men koeroekderoe’s , paga- len, matapie’s, korfjes enz. De vervaardiging van dit alles is mannenwerk. 1e Volgr. L 32 J. SURINAME s OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. 487 veroorzaakt dikwijls scheuren. De Indianen verhoeden dit door de corjaal half met water te vullen, zetten ze aan beide einden in de hoogte en zorgen van onderen een matig vuar te onderhouden, Loo kunnen zij de wanden bijna zoover naar buiten drijven als zij willen, en er een platboomd vaartuig van maken. Wel bekomen alle corjalen eenige scheuren maar met goed overleg kan men die laten vallen daar waar ze weinig hinderen. Als de boot nu zóóver is, komen vrienden en magen te zamen, om die van stapel te doen loopen. Men keert terug naar het dorp en een feest zet de kroon op het werk. Dan worden nog zitbankjes gemaakt, soms met kleursel en ver- sieringen; een vloer van aan elkander gevlochten latten, handige pagaaien, en klaar is de Indiaan om een reis te ondernemen. X. We meenen nagenoeg alles te hebben aangestipt, waarvan de vervaardiging tot de schoone kunsten der Indianen moet gerangschikt worden en derhalve den man is voorbehouden. En de vrouw dan? Aan haar de taak der dienstbare, der verlaagde, gelijk overal in het heidendom. Terwijl de man, die bij het krieken van den dag zijne hangmat verlaat, zich in de rivier gaat baden, wordt door de vrouwen de hut aangeveegd en het ontbijt klaar gezet. Het bestaat uit versch of oudbakken cassavebrood met toegift van vleesch of visch, of bij gebreke hiervan, met een toespijs, die in den casseripe-pot *) steeds voorradig is. Kleine meisjes moeten diensten bewijzen aan hare moeder door 't aandragen van brandhout, het raspen der cassave, het helpen wieden van den grond en het naar huis voeren der cassavewortelen. Reeds vroegtijdig zijn ze er bij om zich in ‘t maken van water- kannen te oefenen. In 't kort, van kindsbeen af worden zij door voortdurend werken gewoon gemaakt om dienstbaar te wezen en onderworpen aan eene maar al te harde slaafschheid, die, gelijk bij de meeste onbeschaafde volken, ook hier het lot der vrouw is. *) 1) Casseripo is eigenlijk het tot stroop verkookte vocht der bittere cassave, waarin vleesch en visch. Door die steeds op te warmen wordt zij voor bederf bewaard. De casseripo-pot is altoos sterk gepeperd. Zie hierachter ble. 494. *) Verg. Kappler, Surinam, p. 218. Il. SURINAME'S OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. 489 zoodat er niets meer overblijft dan de tronken der op 8 of 4 vt. hoogte neergevelde boomen en sommige zwaardere stukken hout, die met den loop der jaren maar vergaan moeten. In de verste verte is dus niet alles verbrand ; een menigte boomen ligt daar kris kras door elkaar, zij liggen juist zooals ze neder- vielen, en wie er wandelt moet nu eens kruipen en dan weer klauteren. Maar toch, de akker is gereed. Het einde van den drogen tijd is het seizoen om te planten en cassave ') komt het eerst aan de beurt. De cassave is een heester die tot 12 a 15 vt. hoog groeit. Zijn knoestige stam wordt echter niet dikker dan een vinger, Hij wordt geplant met stekken. Daartoe snijdt of breekt men den stam in stukjes van vijf duim. Drie of vier van deze stekken worden zes duim van elkaar in een opgeworpen aardhoopje gestoken, dat veel van een flinken molshoop weg heeft. Die hoopjes liggen alle op een afstand van drie voet van elkander. Ken akker (43560 [] vt.) bevat dus ongeveer 4840 hoopjes en levert bij een middelmatig gewas ten minste 25000 pond cassavewortelen op, wat voldoende is voor vijftien personen om van te leven. Ben vruchbare bodem geeft het dubbele. De Indiaan bepaalt zich echter niet zijn akker met cassave alleen te beplanten; hij teelt er alles wat voor voeding en huishouding noodig is. Daar is suikerriet; daar is koenami en koenapali om visch te bedwelmen; daar is het reeds genoemde zeilgras, daar zijn ananassen °), yam’s*), napis *), bananen *), dacoren 6) enz. Daar is dus niet meer orde op den akker dan in het huis. Ook de Creolen planten op geen andere wijze. Vraagt men hen naar de reden, dan antwoorden zij:“als het eene niet lukt, dan lukt het andere! De cassavewortel is in negen maanden rijp. Het rooien en naar huis brengen daarvan is geen geringe arbeid. Kappler, aan wien wij deze gegevens meerendeels ontleenden, getuigt meermalen gezien te hebben dat eene enkele vrouw eene vracht van 80 pond cassave 1) Manioe of Manihot utilissima Pohl. Deze is de eigenlijke in algemeen gebruik zijnde, wier sap vergiftig is. De zoete vassave, Manihot cartha- ginenis Miill. brengt evenals de eerste eene wortel of knol voort, doch die alleen als surrogaat voor aardappelen gebruikt wordt. 2) Bromelia ananas L Heerlijke vrucht en geeft ook de bekende vezelstof. 5) Solanum alatum Dun, Aardappelsoort met rankachtig loof. *) Solanum sativum Dun. Een diergelijke aardappelsoort, ") Musa paradisiaca L. *) Musa sapientum L., en Musa rosacea Jacq. I, SURINAME Ss OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. 491 is dit werk thans uit de mode. Zij beweren dat het aardewerk, hetwelk vroeger door hen gemaakt werd, veel solieder was dan dat der Caraiben. Wij willen hun dit niet betwisten. Wel hebben wi potten gezien, die voor Arrowaksche doorgingen, en er zeer sterk uitzagen. De groote waterreservoirs, vroeger bij de twee stammen in gebruik, zijn tegenwoordig zeldzaam te bekomen. We zeggen daar #waterreservoirss; "t is niet heel juist: ze waren meer bestemd tot het doen gisten van de fapana , den lievelingsdrank der Indianen, waarover later. Die reservoirs hielden wel vijftig liter in. Onder het aardewerk der Caraïben munten vooral uit de water- kannen of beter gezegd de koelkruiken. Koelkruiken zijn poreuze wijdgebuikte karafvormige aarden kannen, welke de vochten, die er ingedaan worden, snel uitzweeten en daardoor zeer verkoelen. Men vindt deze kruiken in alle warme landstreken, waar ze trouwens eene eerste behoefte zijn. De grondstof, welke de Indianen voor hun aardewerk gebruiken, vinden zij op zeer vele plaatsen, vooral daar waar de alluviale bodem in de savannastreek overgaat. Ze is eene lichtblauwe klei met roode aderen. Zij wordt gezuiverd, met zekere asch gemengd en vervolgens zoo lang met de hand gekneed, dat alles gelijkmatig verdeeld is. De asch verkrijgt men door den bast van den Awepi- boom ') te verbranden en de kool ervan fijn te stampen. Het hout van deu Awepi wordt niet gebruikt, omdat het moeilijker is die kool fijn te krijgen. Al het gereedschap tot de pottenbakkerij be- hoorend bepaalt zich tot een klein plankje wat voor schijf moet dienen, doch zonder wiel; en eenige gladgesneden boetseer-stokjes, van kalebassen gemaakt, om het vervaardigde glad te kunnen strijken. Ziehier hoe de pottenbakster te werk gaat. De klei wordt eerst uitgerold tot lange worsten. Dan gaat de schijf of het stukje plank op de knie. Op die schijf komt de bodem van 't geen men maken wil, door de kleiworsten er spiraalvormig op te doen rusten. Nu wordt een natte spatel er boven gehouden en het plankje op de knie een tijd lang rondgedraaid. Is deze grond van pot of schotel gelegd, dan volgen de wanden van zelf; want de eene worst komt dan te liggen op de andere; met den spatel wordt binnen en buiten alles gladgemaakt en heeft het stuk zijn behoorlijke diepte gekregen, dan krijgt het werk zijne bekroning ') Couepia guianensis Aubl, i & a — ]. SURINAME s OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. 493 XII. De behandeling der cassave, als zijnde het voorname voedsel der Indianen, is het dagelijksch werk der vrouwen. Eigenlijk is cassave het zetmeel, getrokken uit de geraspte wortels van het heestergewas van dien naam, waarvan wij de wijze van aanplanting reeds boven beschreven hebben. Die wortel is uitwendig bruin van kleur maar met een mes afgeschrapt wit, en van even vaste sub- stantie als de Europeesche wortel. Haar vorm is meestal langwerpig, zij gelijkt op den beetwortel en is soms zoo lang en zoo dik als een arm. Zij weegt van vijf tot tien pond. Na afgeschrapt en schoon gewasschen te zijn, wordt ze op de simari geraspt. Met de hierdoor verkregen brij laadt men de matapie, die met eene lus aan een balk bevestigd wordt. Gewicht van onder, gewoonlijk het eigen gewicht der werksters, drukt de cassave in de matapie sterk genoeg, om er het vergif uit te persen. Want ja, dit hoofdvoedsel voor den Indiaan en, wat sommige districten van Suriname betreft, dit hoofdvoedsel van geheel de bevolking, is op zichzelf, zonder toebereiding, hoogst vergiftig. In cilindervormige stukken komt uu die cassave te voorschijn, wordt, na genoeg ge- droogd te zijn, fijn gewreven of gestampt en vervolgens met de manari gezeefd, Het meel wat men nu krijgt is klam en vrij grof. We spraken boven (blz. 475) van een ijzeren plaat Welnu, deze wordt warm, bijna gloeiend gemaakt en daarop de droge bloem der cassave uitgestrooid. Voor platen gebruikten zij vroeger groote stukken steen die ze uit den grond opdolven en glad slepen. Wij zeiden: de droge bloem; want beslag wordt er niet gemaakt; door de hitte loopt de bloem van zelf ineen tot een gebak, dat de Indiaan boven elke andere sprijs verkiest en bij het gebraad van jacht en visscherij zich terdeeg laat smaken. Men strooit het meel ter dikte van een duim op de plaat uit; maar, ingeval het dienen moet tot drankbereiding, dan zijn de koeken veel dikker en worden ook sterker gebakken. Is de eene zijde klaar, dan keert men den koek op de plaat om, en is die bestemd om er drank mede te maken dan moet hij, om aan de eischen te voldoen, aan beide kanten half verschroeid wezen. Dat kleurt immers het brouwsel en maakt het hartig ! Van het giftige sap der cassave maken de Indianen hun gelief- koosden peperpot, ook wel, doch minder juist, casseripo-pot geheeten. Want om den peperpot te maken wordt niet alleen het giftige cassavevocht gekookt, maar met dit vocht 1° eene groote hoeveel- 404 1. SURINAME S OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. heid peper, zooals die aan de kostbare en in Suriname in groote verscheidenheid voorkomende peperheesters gevonden wordt, 2° eene goede kwantiteit zout en 3° zooveel visch en vleesch als ze tot hun onderhoud gedurende eenige dagen noodig hebben. Hierdoor voor- komen zij dat de dierlijke voedingsmiddelen te spoedig in dit warme klimaat tot bederf overgaan. Niets gaat bij den Indiaan boven cassavebrood met saus en toespijs uit den peperpot. Deze is derhalve niet hetzelfde als casseripo, tegenwoordig bij de Indianen ook wel bekend, doch eigenlijk het fabrikaat der Creolen. De casseripo is eenvoudig het tot stroop verkookte cassavesap. De giftdeelen gaan er door het koken uit. Ze is een zeer smakelijke en geheel onschadelijke saus en wordt vrij algemeen ook gebezigd om — evenals bij de [udianen de peperpot — visch en vleesch, door ze dagelijks opnieuw op te warmen, voor bederf te bewaren. Daar zijn koks te over in de kolonie om den belangstellenden lezer omtrent casseripo en peperpot die nadere inlichtingen te ver- strekken, welke wij hem moeten onthouden. Sommige Indianen beginnen ook even als de Creolen, gomma te bereiden uit de bittere cassave. Voor gomma moet de wortel fijner geraspt worden. Het verkregen meel wordt op eene zeef of een fijnen doek uitgestrooid en aldus met water gewasschen. Dit water nu, een melkachtig vocht, wordt opgevangen in een tobbe, waarin men het laat bezinken, er het water zoo goed mogelijk afgiet en de rest laat verdampen. Is deze massa droog geworden, dan houdt men een allerfijnst zetmeel op den bodem over, dat de inlandsehe stijfsel of gomma is, welke door geen andere overtroffen wordt. Wij gelooven, en uiet zonder grond, dat de gomma als surrogaat van arrowroot ') doorgaat en vermengd althans voor arrowroot in den handel gebracht wordt, echter zeker niet door Indianen. We hebben reeds aangestipt dat het sap der bittere cassave zeer ver- giftig is. Als tegengift noemt men warme raapolie, alsmede het vocht uit de koesowé, met dien verstande dat een dezer twee medicamenten onmiddellijk ua de vergiftiging genomen worde. Aan deskundigen willen _ wij gaarne overlaten te beslissen of deze middelen al of niet probaat zijn. Behalve cassave, het hoofdvoedsel der Indianen, maken zij ook gebruik van de hier groeiende knolsoorten, zooals yams, fajer's *), 1) Maranta arundinacea L., pijlwortel. Hij heeft de dikte van een goeden vinger, is geringd als de calmuswortel en loopt puntig toe. 1 Arum esculentum L., Arum seguine L. Eetbare soorten; daar zijn ook vergiftige, Arum-soorten zijn een surrogaat voor aardappelen. Ook wordt de knol meelachtig in soep als de erwt, en 't blad dient als groente. Ll. SURINAME s OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. 495 napis of napjes, zoete patatten '), en sommigen onder de Arro- wakken zelfs van bananen. Aan dessertvruchten doet de Indiaan weinig; ananassen en bakoven plant hij, omdat hij die behoeft om zijne dranken te bereiden; maar verder bepaalt zich het verbruik schier alleen tot die vruchten, welke de vrije natuur hem aanbiedt. De Indiaan houdt er geene huisdieren op na dan honden en kippen. Van rundvleesch b.v. wil hij niet weten. Verwilderde koeien liepen jarenlang in de onmiddellijke nabijheid van een Indianen- kamp bij de Joden-Savanne, zonder dat de Indianen er een enkele van gedood hebben. Ze meenen, dat zij van de ziekte der melaatschheid verschoond zullen blijven, zoolang zij eenvoudig leven van het voedsel, dat hun de jacht oplevert. En zoo denken Arrowakken eu Caraïben beiden er over. Kieschkeurig in de soort van spijzen is de Indiaan overigens niet: hij eet alle soorten visch en elk wild; zeeschildpadden , slangen , otters en al wat tot het kattengeslacht behoort uitgezonderd. Buffels, herten, pakier's en pingo's *), Surinaamsche hazen en konijnen staan bij hem op den voorgrond; wil hij echter iets heel fijns hebben, dan moet de leguaan *) of de aap *) er aan gelooven. Om het wild te bereiden steken de vrouwen het met huid en haar in een pot kokend water. Na eenige oogenblikken wordt het eruit getrokken en vangt de handeling aan, waarmee ook onder het mes des spekslagers haren en borstels verdwijnen. Daarna wordt het geopend en gereinigd en gaat het den ketel in om te koken. Aan ‘t spit braden doen ze ook; doch dit geschiedt hoofdzakelijk om het vleesch uitwendig toe te schroeien en het zoo beter te kunnen goed houden. Ook visch wordt veelal na eerst gezouten te zijn, in vlam en rook gedroogd, iets, wat hier algemeen, want het is niet eene kunst van Indianen alléén, darbakotten heet. Wanneer alles nu gereed is, komt de vrouw den schotel haren man voordienen. ') Batatas edulis Chois. Eene andere soort, Batutas jalappa Chois., levert de bekende jalappe op. 1) Wat in Suriname „buffel genoemd wordt, is niet het Noord-Amerikaansch geborend en herkauwend zoogdier, maar de Zuid-Amerikaansche dikhuidige, de tapir. Voor pakier en pingo zie noot 3 op blz. 498 hierachter. 5) Deze, de ,kam-hagedis”, levert een voortreffelijk voedsel niet slechts voor Indianen, maar dat ook op de deftigste tafels niet versmaad wordt. *) Onder de apensoorten worden verscheidene gevonden waarvan het gebraad de beste schotels overtreft. De meeste Europeanen kunnen zich echter niet overwinnen om er de proef van te nemen. I. SURINAME'S OORSPRONKELIJKE BEVOLKING, 497 pret eener algemeene dronkenschap van mannen, vrouwen en kinderen voor een tweetal dagen. De weinig smakelijke wijze van drankbereiding hier aangeduid, ') vindt men. in nagenoeg denzelfden vorm, bij alle Indianenstammen van Zuid-Amerika. Toch is die drank, zoo men de bereiding slechts kan wegdenken, verfrisschend en aangenaam. Hij gelijkt wel iets op zuurachtige karnemelk. Men kan hem niet lang bewaren. Ook bezit hij nagenoeg eenzelfde bedwelmingskracht als Europeesch bier van lichte soort. Vandaar die algemeene dronkenschap. De meening.echter dat de Indiaan zich geregeld aan dronkenschap schuldig maakt, is eene vergissing; dat geschiedt alleen bij ge/egen- heden. Na afloop eener algemeene jachtreis, welke soms weken geduurd heeft; bij aankomst van Indianen uit vreemde dorpen; na het verstrijken van den proeftijd dien de dakter of geestenbezweerder ondergaan moet, bij huwelijken, geboorten en sterfgevallen plegen zij feestgelagen aan te richten. Wie dan van fapana maar ruim voorzien is, kan zich tot gastheer maken van het gansche dorp en van geheel eene omgeving. En tot genoegen van allen. Het feest begint gewoonlijk eerst tegen het middaguur. ’s Morgens houden de mannen zich onledig met de wegen, die naar ‘t kamp leiden te wieden en allen zonder onder- scheid wedijveren om het hardst om den tooi, dien ze dragen zullen. De Caraïben kleureu hunne beenen rood met foesowd en krapa-olie *) en pommadeeren daarmede het hoofdhaar. Het is een lust om te zien, hoe stevig de witte vogelpluimen in dit laatste vastkleven, Op ‘t voorhoofd, aan oogen en kin maken zij roode strepen met Arawiroe, *) maar die, om tevens ook den reuk te streelen, met een balsem, alakasiri, vermengd is. Rug en buik worden geteekend met fapoeripa , een vruchtsap dat hiervóór (blz. 470—471) reeds nadere. beschrij- ving vond. Om echter in de koolzwarte teekeningen welke ze hiermede op de huid !) Bekend is de eigenschap van het menschelijk speeksel om zetmeel, waaruit de cassave hoofdzakelijk bestaat, om te zetten in suiker. 2) De krapa-boom, Carapa guianensis Aubl., timmer- en meubelhout. De vruchten er van leveren de krapa-olie. ‘) Krawiroe of Craweru is een roode verfstof uit de Bignonia chica H. B. & K., een rankgewas tot de houtsoorten behoorend. Het blad geeft de roode kleurstof. Tegen den tijd der rijpheid hee Ser EE Ijs is oa teeken om te oogsten. Het fabrikaat bestaat ig hierin: de blad, tot stroop te laten verkoken. 498 I. SURINAME's OORSPRONKELI aanbrengen '), gedaanten te c jan mensc enz. moet men wel wat wiken Ì hebben. | weg, dat het niet weinig tijd kost, vee en geduld, om zich den rug te laten k kleinigheid waar vele ruggen zich komen à Het spreekt vau zelf dat de leveudigste pe de heerlijkste halssnoeren van apen-, krokodille tanden voor de mannen, en van PE, voor de v1 schoonste lendenkleeden met breed boordsel en fra oe Le kwaliteit boog en pijl, en — voor zooveel ze deal 7 versierde knots of apatoe *) bij zulke gelegenheden voor di Bevat de hut ruimte genoeg, dan zet men er banken woonlijk zijn het eenigszins gekanthouwde boo n . n (5E ie den grond liggen. Dat is de uitgelezen plaats der voorr name Vrouwen en meisjes scharen zieh nu in een halven si cel groote heeren. De linkerhand van ieder rust op den s de vrouw die naast haar staat; de rechterhand is vrij o kalebassen den kostharen drank den beschrevenen vadere bieden. Zij zingen dan onder toereiken dezer vreemdsoortige | steeds eenzelfde lied, van vier of vijf woorden, des | komen en eeuwig in.... mineur! Jongelieden begeleider m met trommelsiag of ‘Sea hun lied op eigen hand, dezelfde treurwijze als dat der vrouwen gezongen wordt. De tr nu hangen met koorden aan de dwarsbalken vast. Ze zijn dik ru le peer groot en worden gemaakt van holle boomstammen met h herten- = of pakier-vel overspannen. *) Dit gezang der vrouwen en_ ie. t ti nn roeren der jonge mannen, beiden in een afzonderlijken kring geschaard waar ze niet van laats veranderen, maar slechts het bovenlijf en de knieën bewegen, wordt alles te zamen bij hen dans geheeten. Zoo gaat de pret door, onder het aanhoudend aanbieden van drank door de vrouwen. Ongelooflijk hoeveel er verslonden wordt! Kappler meent 30 1 ) De teekeningen zijn dezelfde als die op het vaatwerk worden sangebracly Verg. Van Panhuys „De vrouw in Ned. Westindié” (Amst, LOON EE —_ 39. en Dr. W. Joest „Ethnographisches und Verwandtes aus Guayana”, Su Intern. Archiv. f. Ethn. V, 1893, p. 80. oy t) Apatoe is hetzelfde hout, dat de Indianen ook akoenakoe noemen: x ijzerhart. Het schijnt dat er twee soorten hout zijn voor die knot sen en men de namen er van verwart: Siderodendron triflorum Vahl. en | ni panococo Aubl. $) Pakier is, even als de pingo, een boschvarken. Hoe het vel woor trommen bereid wordt, is mij niet bekend. I. SURINAME's OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. 499 per hoofd, als men de kinderen niet mederekent. Hoe dit mogelijk is? Zoodra de Indiaan zich niet meer in staat gevoelt den nap te ledigen welken men hem aanbiedt, dan, de schildering zij ons geoorloofd, dan steekt hij.... den vinger in de keel om wederom van voren af aan te kunnen beginnen. Dat doet hij niet in ’t geheim ; het staat immers op het program der feestelijkheid. Zelfs staat hij er niet voor op, maar doet het ter plaatse zelve. De vloer der danszaal is dan ook voor ‘t feest ten einde loopt, in eenen slijkput herschapen, waar men tot op de enkels in de fapana klotst. Het spel houdt op als alles totaal dronken is. Het overschot wordt den volgenden dag verorberd. Daar hebben ook andere soort dansen plaats, waarbij slechts enkele personen werkdadig optreden en al de overigen toeschouwers zijn. Kappler heeft er een bijgewoond, door slechts twee mannen uitgevoerd. Ieder hunner had een blaasinstrument aan de lippen, van klei gebakken in den vorm van twee op elkaar gezette trechters en voorzien van twee gaten. Onder de zonderlingste wendingen en terwijl ze nu eens zich van elkander verwijderden en dan weer elkander naderden, nu eens gingen zitten en dan weer rondkropen, ging het maar door met blazen. Na verloop van een kwartier eindigde het spel onder luid gelach van alle aanwezigen. De Arrowakken takelen zich, vooral in dezen tijd, niet zoo wonderlijk toe als de Caraïben. Zij gebruiken geen koesowé hoe- genaamd. Zij reinigen hun keukengereedschappen naar behooren. Ook bereiden velen hunner de fapana niet meer op de onsmakelijke wijze als boven omschreven is. Trommen hebben zij niet, tenzij bij uitzondering; die hooren bij de Caraïben te huis; zij hebben fluiten, die de Caraïben als zoodanig, niet bezitten. Zij maken deze fluiten van eene bamboe-soort, hij hen Aiwa geheeten. De rechte fluit heet jankabwari en is anderhalven voet lang; de dwarsfluit, die in t midden haar mond heeft, wordt Ja/détoe genoemd en heeft een vadem lengte. Het groot fapana-feest valt bij hen in als de cassave rijp is. Allen komen dan bij elkaar, In vroeger tijd moest bij zulk feest een raaf, van hout gesneden, met een staak op de hut gezet worden. De raaf moest roepen: ka! ka! zoodra eenig gevaar mocht dreigen dat de feestvreugde kon storen. Dan, dit behoort thans nog maar tot de geschiedenis. Mannen en vrouwen zijn streng gescheiden bij de feesten, Allen zitten op rijen en op lage bankjes nedergehurkt. 7* Volgr. L. 33 lL. SURINAME's OORSPRONKELIJKE BEVOLKING. 501 bij dit voorrecht toen ook het andere gehad van muzikale kennis, dan gaf ik heden bij den tekst der gezangen ook de muziek! De goede oude zong dan na al het bovenstaande: Itolibisi imálokó wélakwá libitee! Daar is pleizier! Ken schip is van verre gekomen om het land te bezichtigen. Maikwawin kondi adiaaka damwini! Een jongmensch uit de rivierstreek van Maikawan heeft een uitstapje naar hier gedaan ! Simeonna atikahaaka kiaadoemá danda botee! De man van den ouden tijd is verdronken; daar komen allen naar kijken. Het was de 12de October 1892, het eeuwfeest der ontdekking van Amerika door Christophorus Columbus. De Indianen, meest allen bekeerlingen, hadden Gode recht hartelijk voor die ontdekking dank gebracht. Die ontdekking toch was voor hen de onthulling geweest van Gods Woord en van het Christendom. Zij hadden uit volle borst het lied herhaald, door de Moeder Gods na de Mensch- wording in geestvervoering gezongen. Tusschen ieder vers van het Magnificat hadden de vreugdeschoten weerklonken uit juist zoo- veel vuurwapenen als waarover het dorp te beschikken had. In één woord, allen waren opgewekt, ik zou zeggen haast in verrukking. Doeh de nationaliteit ontrooft men den mensch niet, zoo min als de taal! Waarom hem ook niet laten behouden wat er goeds in is? Ik kon de Indianen niet gelukkiger maken, dan met het voorstel van uit den ouden tijd te willen ophalen. Én mij spijt het niet zulks gedaan te hebben. Zij hebben feest gevierd zonder fapana. Is de ¢apana door ons beschreven de feestdrank van den Indiaan, hij beschikt nog over andere dranken, die hij daarbuiten en soms ook wel op de feesten gebruikt. Nooit is de Indiaan zonder hetgeen de Caraib sakoerd en de Arrowak 4e/tiri heet. "t Is eene vaste stof, dik als stopverf en veel gelijkend op Creoolschen tomtom of gestampte bananen, en bestaat alleen uit cassave. Hij lost een weinig hiervan op in zijn drink- water. Werwaarts hij ook gaat, de sakoerd of belfiri moet mede en hij drinkt geen water zonder dit er bij te voegen. Deu drank, door de Caraïben casiri, door de Arrowakken pajocoro geheeten, maakt men van cassave, patatten, ananassen, bakoven enz, die samen gekookt worden. Als dit brouwsel uitgegist heeft, levert het een frisschen drank op. Het ooft of wat men daartoe kan rekenen dient den Indiaan alzoo tot drankbereiding, niet tot dessert. mn ma ' „re « 6 IN - | MEM - de Me Ay 3 ‘ eS 4S en d ? * . he t f y . | J _ re Ny : r ., i bs i ’ ee : . te = i 7 _ = CEE Ra, a OS shee « ‘om. rr ama nr is Vi. ik A “ j 5 er 7 i > 8 Ein p= nd 8 i { | \ 8 - —— * | 2 ill = — = = q ee 4 ‘ 7 a f Ma dein, 1. aes =} By 7 == ~ ‘te: aS ¥ t FF II. 