None
p. 247. A. Aristoteles. Met. 1. cap. 2, p. 982, 983. bijv. 983. A. 3—4: ovre tI belov (pB-ovspov èvléx^rxi %lyçth «AA« %(ù »»Ta ryjv sTÄf- (99 ) En wat van de wgzen geldt, dat geldt ook van de vromen van den echten stempel, als die aan de Goden onmogelijk iets onzedelgks konden toeschrijven. Alleen Herodotus' geschiedwerk schgnt deze stelling omver te werpen ; immers zijne vroomheid is wel boven alle verdenking. Het is zoo, maar als men hem in dit opzicht op één Ign stelt met Pindarus, > omdat," z^ Ludwig ^^), »beider gemoed nog niet gebroken was door »twgfelingen en sophisterëu," dan noem ik  moede, als het Paulus te moede was na zgae wandeling door Athene; ik zou over Herodotus willen zegen, wat Paulus tot de Athene mannen sprak: xora stedvxa iüq dBiöidaiiiovéursQOV avrov idsd. Pindarus is een toonbeeld van Bvoißia, Herodotus van deiûidaiiiov Ca, Ik stel ze ongeveer evenzoo tegenover elkander, als ik bgv. Jezaia tegenover Ezra of Nehemia stel. Pindarus heeft den moed des gelofs, en uit kracht van het gelöt hg vorgroedig den staf over onheilige sagen; Herodotus heeft ook nen dan zgne twgfeliagen, maar hg is angstvallig tot aan het kleingeestige toe, om zich over het goddelgke uit te laten. Wg vinden big Herodotus vaak eene zekere naïe-veteit, die ons bijzonder aangenaam aandoet; wie leest zgne historiën niet gaarne? Maar niet bg hem, wel bg Pindarus vinden wg een heilig religieus idealisme. Eene vroomheid als die van Herodotus verdraagt zich zeer gemakkelgk met den 9>i9ovog t(5v ■d'Sciv; want Herodotus eert de Goden wel; niemand meer dan hg! maar hg heeft heeft het goddelgke niet lief;bg Hem geen zweem van dat religieuse enthusiasme, dat ons bg Pindarus en ook wel bg Aeschylus meermalen in de ziel größt. Trouwens bg deze twee is er dan ook geene plaats voor gelöt aan g>9óvoq der Goden tegenover godvreezende menschen, alleen omdat zg gelukkig zgn. Het komt mg niet geheel onwaarschgnlgk voor, dat dit geloof ontstaan is in de periode van de prischen scepsis, en wel in die stadie daarvan, waarin zg meer en meer in *) a. w.. Einl S» 19, ( 1.06 ) de theoretische begon over te gaan; van deze toch is zg doorgaans de voorbode en wegbereidster. Yan priscische scepsis vinden wg reeds de eerste sporen big Theognis; maar bg dezen brengt z^ het gelöt aan de Goden nog niet *) Aan bet wankelen. Theognis klaagt, dat de Godheid in de lots-beschikking geen onderscheid maakt tusschen goeden en slechten gelukkig slagen, terwgl wgzen en braven met tegenspoed worstelen. dat zelfs onschuldige kinderen gestraft worden wegens de zonden der ouders, terwijl de schuldigen zelve straffeloos blgven. Bg zulke aanleidingen komt hem wel eens het niet al te eerbiedige woord op de lippen ^^^): Zev iplXe, 'd'OViidCio ae* öv yàç jravrsüfüfiv avdaoei^ rifii]r avroq ëy(a}V xal nsydXriv 6vva[iiv àvS-QWJtœv ö' BV oïa&a vóov xal •dx^fioi? txdorov öov éè Tiçdtoç Jtdvxiov iö9'' vütatov^ ßaöiXev. JtcSç dij asVf K(fov((hi9 roXiJiSi vóoc avéçaq liXirQovq tv ravr^ i^oiçy róv re öCaaiov ïfjèiv^ r^v r êjtl ömipQoavvriv XQetpd^ vóoq^ r^v re ütqoq vßciv avd'Qüijttov àdùiolq ï^y^iaoi jtsiO'Oiiëvœv ; of ook dit andere ^30) : Kal rovr'f dd'avdttov ßaöiXev, JtiSç cote oixaiov, Ipycüv ooriç dvr^Q ixroç itùv ddiTCioVf fiTJ XIV vjte(fßaa{riv xarê^iov (iriff oçxov âXirçov, àXXà dàcaioq êwv fxr rà dàutia jzad^ ; of hg zegt, nadat hij over dit onderwerp Zeus en de overige Goden behoorlgk de les gelezen heeft ^si): rarra, nml. dat ieder zelf naar verdienste loon of straf ontvangt, "^ VS. 377. Ygg. Verg. Maleachi m. 14. 15, •") VS. 161. ^^. Solon, fr. 13. vs. 67 ^%g. j "•) VS. 205 vg,. 785 y^, Solon fr. 13 vs. 31 vg., plaatsen die ons aan Job V. 3, 4 en XX. 10 en XXL 19—21 doen denken, 1 "^ VS. 373. vgg, •") VS. 743 vgg. »") va.: 731 vgg. ( 101 ) ix^vyeif ro xaxov ö' aXXog ïnBira g)é(fBi. Ja, hg oordeelt, dat, als het zoo moet gaan, èu de eer der Goden zei 7e, èu de goede zedelflke orde gevaar loopt 8^^): riç (fvf xêv ßcorog aXXog^ oçiSv jtqoç roikov, lÊneira aÇoit a'd'avarovq, xal riva dviiov ^tov, onn&t mi\if adiKoç Ttal âttao^aXog^ ovtb rev âvOQOç OVT6 TBV â&etvatiav fiîiv àXevoiisvoÇf vßffl^ri jtXovxifi TtêxoçtiiiévoÇf ol éè éè élauioi rifv%ovrai yiaXe^ty reiçoiievoi szBv(ri\ Deze zelfde denkbeelden slaan bg lateren tot theoretisch scepticisme en ongeloof over; van deze lateren is bgv. een der personen in de Melanippe, tr. 3, van Euripides de woord- voerder, die  de qualificatie van de Goden als van natnre gevotovéo(^ zooals wg haar bg Herodotus vinden, en symptom is van dat irreligieuse bggeloof, dat altgd schgnt te onstaan, zoodra als maar de adem van een ongod-delgk scepticisme over het oude heilige heen gaat; dan — de phaenomenologie van de religieuse bewustheid weet er onvele voorbeelden van te verhalen — dan zoekt het traditionele gelof, hetwelk zgne naïeve frischheid en zgne bezie-lende kracht al meer en meer verliest, zich nog te hand-haven door den vorm aan te nemen van een min. Of meer deutschen orthodoxie. Dag en datum van dezen radicalen ommekeer in de Grieksche religieuse bewustheid laat zich naturligke niet bepalen; maar hg begint gewis reeds met of vór het criticisme van Xenophanes van Colophon, en met dat scepsticisme, dat weldra eene meer bepaalde gestalte zou aannemen in de philosophie van Protagoras en zgne geestverwanten. Want — behoeft het gezegd te worden P — aan de schgn- (1Ö2) Baar volwassen geboren sophistiek moet eene, misschien zelfs niet al te korte, periode zyn voorafgegaan, waarin de geheele godsdienstige atmosfeer al meer en meer bezwangerd werde met critische en sceptische elementen. Tronwens, deze periode — neem slechts den leeftgd van Sophocles — was de periode van de meest radicale revolutie« De geesten werden gednrig onrnstiger en bewegelgker. Het gebouw der oude zeden en overgeleverde begrippen werd in z^ne fondamenten geschokt, en begon al meer en meer in puin te vallen. Daarentegen — o wonderbare tegenstelling I — werd het eeuwig schoone als het ware vleesch en bloed in de onsterfelgke gestalten van een Pindarus en Aeschylus, een Phidias en Sophocles, een Herodotus en Thucydides, en zoovele anderen. Maar nu weldra zou Griekenland ook slechts voortteeren op zijn roemvol, zgn onsterfel^k verleden, nadat het eerst nog de schoonste lauweren op het niet meer zuiver oud-Grieksche maar veeleer half nationale, half cos- mopolitische gebied der wijsgeerte zou hebben behaald. Nu voortaan was het uit met die aantrekkelgke, die argelooze naïveteit, waarmede de Grieken van weleer zich lieten ver- tellen van de menschelgke hartstochteu en gebreken hunner Goden, zonder dat het bg iemand opkwam, daarvan aan de Goden een ernstig gemeend verwigt te maken of deze ver- halen te gebruiken als een wapen tot bestrigding van het ge- loof aan der Goden heilig en zegenvol werken ; nu was het gedaan met die naïveteit, waardoor vaak zoo ergerl^k onze- del^ke mythen zonder invloed waren op den eerbied, waar- mede z^ tot de Goden opzagen, omdat heilige schroom de vromen weerhield om te oordeelen over hetgeen zg, had- den zg dit gewaagd, gewis gestreng zouden hebben ver- oordeeld; nu voortaan zouden de gezangen van Homerus, die vroeger bezielend onder de beschaafde Grieken werkten, voor velen de dragers worden van allerlei wanbegrippen* Inderdaad, tegen de consequentie, waarmede de sophistiek uit de traditioneele mythen tot het wezen der Goden besloot, was niet veel te zeggen. Men moest deze consequentie aan- vaarden of met de traditie breken. Maar dat de sophistiek «ich vooral op dit gebied bewoog, dat was een veeg ver- ( 103 ) sch^oael. Het was reeds eene daad van ongeloof, evenzeer als b^y. Voltaire's La bible enßn expliquée dezen naam moet dragen. De w^zen onder de Grieken, die de oude traditie als getuige voor de if>9'óvoq nSv ■d'sciv tegen de %çri(ytoi lieten optreden, deden dit met de slechts niet openlyk uit- gesproken bedoeling, om het voorvaderlijke geloof zelf te ondermijnen. Ik erken gaarne dat ook scepsis gewetenszaak, ook ongeloof openbaring van vroomheid zyn kan. Zoo verklaart in de Jobeïde de opperste Bechter van uit den hemel, dat het ook gedichts vromer, hem behälter is, dan het geloof zijner drie vrienden, >die moeie-lgke vertroosters" ^3>. Ik kan het ook bg de Grieken met de stukken bewgzen, dat heilige verontwaardiging dezen en genen de stem tegen de oude sagen en mythen deed verhefen; ik noem slechts de namen van Xenophaues, van Pindarus, ook van den ernstigen Thucydides, die trouwens niet voor het volk geschreven heeft of schrigven wilde, slechts voor de beschaafden en de denkers van zijnen t^d en van alle volgende  zich levendig in die periode van allerlei beroeringen en omwen-telingen op politiek, op moreel en op religieus gebied, van JtoXvq taçayiAOç êv roïq d'sloiç xal toîe ßcoreioiCf toen het SQQBi ra -d^eia wel op vele vrome en onvrome lippen moest komen, en men zal begrepen, hoe de angstvallige geloovigen zich hoe langer zoo meer de Goden moesten denken als machten, die niet al te vriendelijk gezind konden zgn jegens eene wereld van zooveel ongerechtigheid en wanorde, bevolkt voor een groot deel met » parci et infrequentes Deorum cul- tores." Kan het ons bevreemden, dat zg dachten, gelyk Juvenalis zegt 335j. Terra malos homines nunc educat atque pusillos: Ergo Deus quicunque adspexit, ridet et odit. Ik heb reeds gewezen op den invloed, dien de Homerische gegangen op het entstand van het gelöt aan den tpO^ivoq der Goden ook tegen braven hebben geöffend. Het schgnt namen, dat beide de aanneming en verwerping van dit begrip nagenoeg gel^ktgdig is met de vergoding en de bestehend van Homerus als gezaghebende oorkonde voor het volksgeloof. Hoever men in deze H omerus-vergoding ging, bewezen onder andere deze verzen van Aristophanes: bI yàç jtovriQÓv ^p, "Oiiriçoç ovééjtat av êjtolsu De Homerus-vergoding in dezen zin dagteekent op zgn laatst reeds van den tgd van Xenophanes, die anders immers geene Jamben Tegen Hesiodus en Homerus, om hun gezag te bestragen, zou hebben gedicht. En dat het gezag van Homerus zich, in spgt van de scherpe bestriding daarvan ook door Xenophanes, nog eeuwen lang heeft weten te hand-haven, blgkt uit de getuigenis van Aristoteles, die, waar hg de partg van Xenophanes kiest, verklaart, dat de menschen Daarover anders denken. Eon het anders, of de meer ot min gedogmatiseerde Homerische mythologie moest noodza-kelk aan allerlei wanbegrippen het aanz'n geven? Arist, Fœt. 25. p. 1460, B, 36. Het werk van J. Sater, Die Thürehahrkeii Homers und der Kampf gegen dieselbe. Winterthür, 1875 is mij niet bekend, tenzij uit enkele aanhalingen. K. F. Nagelsbach, Naekh. TkeoL S. 89 meent zelfs in het gebruik van sommige woorden, die in de eeuwen na Homerus weinig of niet gebruikt werden, bewyzen van deze Homerus-verheerlyking te vinden, of liever, van het zich vastklemmen aan het oude traditionele gelöt van lateren tijd. Zoo zegt hij, dat Pausanias met kennelijk op. Vole plaatsen (vergel. voorall #111, 4, 5) voor den goddelgken toom jegens den zondaar het woord gefirvtfia weder gebruikt, het ook met eene modificatie van de grammatische beteekenis, reeds Homerus gebruikt, maar dat de tusschen #hcn liggende Grieksche literatuur, althans in het proM, vergeten had." Ik durf niet zeggen, of wij hier met opzet of met toeval te doen hebben. Ik ben met Pausanias te weinig vertrouwd, om te beslissen, of bij hem meer dergelflke verschijnselen zich voordoen. Zoo neen, dan zou ik op dit ééne niet veel gewicht durven leggen. De zaak is voor mgn tegen-woordig doel van te ondtrgeschikt belang, om veel tyd aan het onderzoek naar deze quaestie te koste te Leggen. GEWOFFER VERGADERING DER AFDEELING TAAL-, LETTER-, GESCHIEDKUNDIGE EN WIISGEE WETENSCHAPPEN, GBHODDEIS DEN {7<^«» SEPTEMBER 1883. Tegenwoordig de beeren: opzoomer, voorzitter, bkill, BEETS, SIX, FEANCKEN, HOEKSTRA, VOSMAER, LAND, CAMPBELL, DE HOOP SCHEPPER, ACQOY, SPRÜYT, TIELE, WIJNNE, VERDAM, VAN DE SANDE BAKHÜIJZEN, DE LOUTER en BOOT, SeCretaris. De beeren Leemans, Pleijte en Matthes hebben bnnne afwezigheid verontscbuldigd. Nadat bet proces-verbaal der vorige zitting gelezen en goedecken is, wordt een brief gelezen namens de znsterafdeeling in dato 12 Juli. L. gezonden, waarbé de letter-knudige afdeeling wordt nitgenoodigd een lid, die meer bézonder studie maakt van bibliographie, aan te w^zen om zitting te nemen in de commissie van wis- en naturkunndigen, die aan de zusterafdeeling voorstellen zal doen over eene uitgave der reeds in druk verschenen of der onuilgeven werken van Ghristian Huygens. Met goedvinden der vergadering benoemt de voorzitter als zoodanig den Heer Campbell, die zich bereid verklaart die taak op zich te nemen. Namens de schrevers worden voor de bibliotheek aange- boden Eenige proeven van Boeginesche en Makassaarsche poë Aeide door B. F. Matthes, *s Hage 1883, In Josepham Margsritam Rosmini carmen, Bononiae 1883, en namens de Utrechtsche Zendingsvereeniging de vertaling van de Handelingen der Apostelen in de Noefoorsche taal door W. L. Jens. Een en aoder wordt met dank aai^ de gevers aangenomen. De heer Hoekstra bespreekt het v^fde Olympische zegelled, dat door Th. Bergk niet als het werk van Pindarus is aangenomen. De spreker omhelst dat gevoelen en vo^ an de drie door Bergk aangevoerde bewigzen der onechtheid nog een zevental anderen toe. Naar z^ne meening heeft Rudams het vierde lid voor Psanmis gemaakt en is dat te Olympia gezongen. Uitgenoodigd om nog een bedecken, dat te Camarina, Psaumis' woonplaats, zou gezongen worden, is Pindarus Während der door ziekte of dood verhinderd van den verzögenden, den verzögenden, en heeft Psaumis zich tot een anderen dichter gewend, die wel in den geist van Pindarus dichtte en den manier navolgende, maar geen slaafsche navolger van hem was. Dicht wordt door don spreker in bijzonderheden aangetoond en beide liederen onderling vergessen. Nach aanleiding dezer bgdrage worden door de beeren Six, Francken en van de Sande Bakhuizen eenige opmer- kingen en vragen gedaan, die door den, spreker beantwoord worden. Op de verzekering van den heer Six, dat de mun- ten bewezen dat op Sicilië eene overwinning met muilezels niet beneden een span paarden geschat werd, antwoordt de spreker dat het niet de vraag is hoe men op Sicilië, maar hoe de dichter van het lied daarover dacht. De heer Francken verklaart niet overtuigd te zgn dat het lied niet van Pindarus kan zijn en spreekt in het bgzonder over het metrum. De heer van de Sande Bakhugzen merkt op dat ook in andere Pindarische liederen niet altgd mythen worden gevonden, en hecht niet veel gewicht aan aan aan ( BléviiBva, waartegen de spreker aanvoert dat die in dit korte lied veel menig valdiger zijn dan in eenig ander van groteren omvang. De spreker biedt zgn stnk aan voor de Verslagen en Mededeeliugen der afdeeling. Daar niemand verder iets heeft mede te deelen, wordt de vergadering door den voorzitter gesloten. HET VADERSCHAP VAN HET VUPDE OLYMPISCHE ZEGELIED VAN PINDARUS. BIRDRAGE VAN S. HOEKSTRA fiz. Het Tgfde Olympische zegelied yerheerlgkt, evenals het vierde, de overwinning ajrjuij, d. i. met een gespan van muilezels, door Psaumis, den zoon van Acron, uit Camarina op Sicilië, in de 82*« Olympiade, het jaar 452 vór onze jaartelling, behaald. Meer en meer wint het gevoelen veld, dat dit lied geenszins het werk van Pindarus is. Theod. Bergk zegt, in don » Index carminum Pindaricorum" ^), van dit lied: «Carmen haud dubie Pindaro omnino abjudicandum." Later ^) spreekt hij een weinig minder sterk: »Mihi quoque »Epinicium hoc non recte ab antiquis criticis in ordinem »Pindaricorum carminum receptum esse videtur." Nog altgd evenwel bestaat over dit punt onder de groote philologen verschil van gevoelen, on nog zgn er, die Met Hermann, de oude critici in bescherning nemen. Bergk geeft deze drie gronden voor zgn gevoelen op: Poetae lyrici Oraeei. Ed. 4a. Lips., 1878. I. p. 5. Bij aaihaüngea Tolg ik doorgaans den tekst dezer uitgave, maar de cijfers zoowel Tan de Carmina als van de verzen zyn opgegeven volgens de uitgave van Chr. Qottl. Heyne, Piudari carmina cum lectionis varietate et adnoationibui. Lips., 1817. Vol. I. a. w., I. p. 78, 79. Als hij in zijne aanteekening op vs. 13 zegt: Neque tarnen ita credo Pin darum scripsisse; dan is dit een lapsua caUmii lees: poetam. De ondubbelzinnige verzekering van den scholiast, dat dit lied niet gevonden werd in deiddipia Maar dat het door Zenodotus of Aristophanes in de ry der liederen van Pindarus opgenomen is. De tödipia zyn de oudste codices der gezangen van Pindarus, die de uitgave der zegeliederen hebben gebruikt. Het groot en in het oog springend verschil tusschen het metrum van dit gedicht en den dichttrant van Pindarus 3). Eindelgk: 3^. de omstandigheid, dat Pindarus juist in dit zelfde jaar, 452 vór Christus, gestorven is. Wie namelgk dit gedicht an Pindarus toekennen, nemen aan, dat het vierde Olym-pische lied terstond na de door Psaumis behaide overwinning gemaakt, en te Olympia uitgevoerd is, terwgl de dichter eenigen tgd later het vgfde lied naar Camarina zal hebben gezonden. Dit noemt Bergk zeer onwaarsch'nlijk, aangezien de Olympische spelen in den nazomer werden gevierd. Zwaarwichtige gronden voorzeker, van welke echter de laatste wegvalt, indien wy met  even-wel voor, dat Bergk's tijpsbepaling beslist de voorkeur verdient. Van geen enkel gedicht van Pindarus toch laat het zich waarschijnlyk maken, dat het na het jaar 452 gemaakt is. Nu is het ondenkbaar, dat de dichter al deze jaren in werkeloosheid zou hebben doorgebracht; of anders, dat er niets van al dezen arbeid bewaard gebleven zou zgn. Het schgnt bovendien, dat Pindarus, hoewel tot een echt aristocratisch geslacht behoorende, namelk tot het oude Thebaansche geslacht der Äegiden, door zijn. Dit hebben Rosbach en Westphal, de arte metrica III. 263 sqq. in het licht gesteld, en op dezen beroept zich Bergk. Dat was niet wel. Mogelijk voor hem, die zich zelven noemt àoihfiov TTpo drxv Tltsfi^uv (fragm,^ N^ 90 bij Bergk) en die de Muse aan- roept als {iMT^ kfAerépx. Nem, IIL 1. Levensouderhoad voorzag; hg noemt althans de Muze in zgaen tijd qû, oxeQdiç en içydrig ^), zgne hymnen àçyvçwd'Sîaai :tQOû€Ojra ^) ; 't is zoo, hg spreekt hier half schertsend, maar hg meent toch, wat hy zegt. Wel was geldzucht aan eenen man, als Pindarus, vreemd 7) ; maar het is toch waarlgk geene schande, om voor geestesarbeid loon te genieten ; het vervaardigen van zijne zegeliederen werd hem door de over-winners opgedragen ^); zgne Maze ficd^cp iïvvé^sro Jtaçêyieiv ifmvàv vütdcyvQov ^). Ik heb nog andere gronden, die het gevoelen van Bergk anbevelen. In dit lied ontbreken alle mythen, waarmede Pindarus zgne zegeliederen and ers meestal doorweeft; wälte te verständen, ik sprechen hier niet van die bgna geïmproviseerde en zeer korte liederen, die onmidellijk na de overwinning werden gezongen, maar van zulke zegeliederen bezogen, maar van zulke zegeliederen bezogen, die de dichter met zorg kon bewerken; töt de eerste rubriek behoorenden bev. het vierde en tiende Olympische zegelied. Yan die hooge kunst, met welke hg an zgae mythische verhalen den schgn van toevallige dgressiën geeft, om ze zoo te meer dienstbaar te maken an het ééne groote doel van zgn gedicht, vind ik in ons Ued geen spoor. Ik wil zeker aan dit lied geenszins dichterlgke verdiensten ontzeggen; maar wg missen hier toch II. 13. O Zoo zegt bij, Nm, VUL 63 vgg : à^épavrov' iyoi yàtrro'îç à5àv x«y' %â'ovï yvtx icct\v^xtfA*f etc. En Ifem. I. 44 vgg. oyx gpxfjLcti 7FoX\)v êv fieyàp^ vrXovrov KxraKçv^aitç ^'%cfv» àW* èóvruv sZ re ^aâelv xeti anovfrxh ^^Aoiç i^stpKétnv. Verg. bijv. Olymp. XI. 1 vgg, " Tyth. XL 63 vgg. Men herinnere zich, hoe hoog hij Theron stelt, als meer dan iemand anders cpïXstq oivlpxyérxv yrpxyrïfftv àp^O'* yiçrepSv re^x^px. Olymf, II. 170 vgg. (112) dien overstelpenden vloed van beelden en gedachten, waar-van Horatiusiö) getuigde: Monte decurrens velut amnis, imbres Quem super notas aluere ripas, Fervet immensusque ruit proiundo Pindarus ore. Bfl Pindarus zijn wg niet gewoon aan dorre, catalo-gus-achtige optellingen. Aan optellingen ontbreekt het ook bg hem niet; maar h^ brengt ze altyd in schoonere, meer dichterlijke vormen, hetzg door eigenaardige wendingen van den volzin, of door juist gekozen adjectieven. Of door tus-schenzinnen, enz. Hier evenwel lezen wg vs. 15: ht^oiç '^liióvoiq re [iova[invnC(f re, en vs. 24 vgg. : aXaoq ayvoT TO TBÓv, jtora(ióv re ^ßaviVf sY/oyçiav re Xfiivav xac Cïfi-vovg o^erovg. 3^. Pindarus voelde te fijn, om in een lied ter eere van en 'OXviimóvixog uitdrukkelgk te gewagen van die kampspelen, waaraan h^ wel medegedaan, maar het onderspit gedolven had. De vermelding van de fjtJtoi en de ^ova^istvyUa verraadt eenen anderen dichter dan Pindarus. 4^. W:g lezen vs. 9 vgg., dat Psaumis »de zes dubbel-al- »taren met stierofifers en de v^fdagendurende kampspelen »met paarden, muilezels en renpaard vereerd he eft'', éyt- qaiQBv* Dit is niet alleen niet fraai genoeg, maar ook niet nauwkeurig genoeg uitgedrukt om van Pindarus te zgn. Jimmers bij y^çaiçiù denken w^' alt^d aan iets, wat met een eeregeschenk te vergeleken is. Nu kan men toch aan Kampspelen geen eeregeschenk aanbieden; en in iden geval gaat het niet aan, om paarden, muilezels en renpaard, waarmede men in het strijdperk treedt, met een eeregeschenk an den wedstr^d te vergelyken. Dit bezwaar valt evenwel weg, als wë niet met Bergk lezen: jrefAJiafiêçovq à(UX' XaÇf maar of: jre(ma(iéçoiç ànOiXaig, of: jienJtaiiéœv 5^. De slotverzen van dit gedicht verraden zeer doidelk eenen anderen dichter. Zg bevatten eene zegelingsche ver- maning aan het adres van Fsaamis, om niet naar het voor menschen te hooge te streven, en alzoo, gelgk hg Pindanis dikwgls voorkomt, eene waarschuwing tegen vßcig* Maar alweder, Pindarus voelt veel te fijn om met zulk eene waar- schuwing, d. i. met eene bedekte verdenking, een zegelied te besluiten ^^). Hg brengt dergelgke vermaningen gaarne in den vorm van eene mythe, waarin hg de rampzalige ge- volgen der vssic aanschouwelgk maakt ^^). Gewonlgk plaatst hg ze in het midden Of aan het begin van zgi lied; maar waar hg ze, bg uitzondering, aan het einde plaatst, daar doet hg dit altgd toch in dezer voege, dat hg a )g met eene vriendelgke lofspraak of eenen vereerenden wensch be- Deze laatste lezing is van Bergk, ingeval men met de Recepta kfitkkeitç leest Dan is de zin deze: Fsaamis heeft de Goden geëerd o. door stieroffers, en b. door den kampstrijd met paarden, muilezels en renpaard. Hiertegen merkt Bergk op: is^Quod ipse Fsaamis incertamen "ter descendit, non ad honorem aranmi, sed ipsius certaminis referendum" zijn geen voorwerpen van het yepxipetv^ dit zijn alleen de Goden, wier «^arae" het x^n, ter Zijn. Wier eere het eertamen gehörden wordt. De kfitXXxt Itttpoec inévoêç TS (AoveifATrvxîiji re kunnen ongekunsteld opgevat worden als en yepaq. door Fsaamis den Goden aangeboden. Dat deze niet ge-noemd worden, doet niets af; de «rarae" toch zijn slechts in zoover voorwerp van het yepxiçstv, als zij de Goden vertegenwoordigen. Dezes dubbel-altaren waren 1^ van Zeus en Poseidon; 2^ van Hére en Athene; 3^ van Hermes en Apollo; 4" van de Charités en Dionysus; 5" van de Artemis en Alpheus (een stroomgod); en 6^ van Kronos en Khea; gelijk de scholiast ons mededeelt. Sien beroepe zich niet op het elfde Nemeïsche lied, dat niet eens eigenlijk zegelied is. Daar is de bedoeling blijkbaar juist de tegen-overgestelde. Pmdarus getuigt van Aristagoras, dat hij eenen al te lagen dunk van eigen kracht en waarde bezat, vs. 27 vgg., zoodat de slot-vetzen meer bedoelen de overgroote bescheidenheid van Aristagoras te verontschuldigen, of haar te rechtvaardigen, dan hem tegen vßpic te waarschuwen. O//«v. I. 87 vgg. PyM. n. 47 vgg. TIISI.. SN MSDZD. ATD, 'l^ETTEILK. 84« BBKKS. pU»« h 8 (lU) slnit^^); of eindelgk, hg kleedt, met de hem ngene kiesch-heid, die inderdaad bewonderenswaardig is, zgne Temiaiiii-gen in eenen vorm, die Daaraan al het kwetsende ontneemt; b^ spreekt ze hyv. uit in den eersten persoon Tan het enkelvoud, evenals of hg de vermaning alleen tot zich zu lichtte ^^). 6^. Nog om eene andere reden bevreemden ons de slot-woorden: fii} ijuxtev(fji 'd'coq yevéöd'ai. Pindarus namelgk spreekt vermaningen als deze ^^) slechts uit, als zgne helden, om zoo te spreken, reeds Jtçoq aTcçov cçevaç tiX&ovm Dit nu kan voorwaar niet gezegd worden van eenen overwinnen met muilezels. De wedren cbtiivji stond niet hoog aan-geschreven ^7), wel die met paarden. Pindarus zelf, wel verre 109 vgg. IstAm. IV. 18 vg. V. 17 vgg. VII. 30 vgg. Olympia, III. 77 vgg. Pyth, III. 109 vgg. Soortgelijke vennaningen in anderen voni, die men veigelke: Olympia, I. 182 vg.: fifixert ta^ttä^v«? 7r6p(rtov. even als Nem, IX. 109 vgg.; 2\ Olymp. III. 77 vgg.: 2ttéta< 'HpaxXéoç trryiXar to yrSpffM etc. even als Hem. III. 35 vgg. Istkm. IV. 18 vgg.; 3«. PytL III. 109 vg.: /i^ ßiov töivÄTOv ff^evh; 4\ Pytk X 42: Ô x^^»^^^ evpav^ç ovTFfA afißetrlc aitrolç^ even als IslAm. VII. 60 vgg. Eindelijk 5". Itlkm. V. 17: /111 /idrevs ZeDç ytvetrbott, even als in ons lied, en met kleine wyziging Pyth, III. 109, 110. Het beeft meermalen m^ne aandacht getrokken« dat er in de ongeveer gel^ktljdige liederen van Pin- daras eene merkbare verwantschap bestaat in taal, beelden en lieveling»- gedacbten. Ik kan dit hier niet uitvoerig in het licht stellen, maar be- paal my, by w^se van voorbeeld, slechts tot de genoemde vermaningen. Zoo gebruikt hy het beeld van de zuilen van Heracles in drie ge- lyktydige liederen, vroeger en later niet; dat van het bereiken van don koperen hemel in twee gelyktydige liederen, indien althans, wat ik met Bergk geloof, het gevende Isthmische lied in het tweede of vierde jaar der 708te olympiade gedicht is. Zoo zyn ook het vif/de Isthmische en derde Pythische uit denzelfden tyd; het mj/de Olympische evenwel valt 32 à 25 jaar later; dit bevestigt het vermoeden, dat het niet van Pindarus is. Ook het eerste Olympische en negende Nemèïscbe «yn uit denzelfden tgd; maar de uitdrukking is hier niet byzonder kar^tetis- üek, zoodat de overeenkomst toevallig kan zyn. ") De wedren ÂT^vy was eerst in het jaar 504 door Âsandrosos of AsandrastuB ingevoerd, maar werd 18 Olympiaden (52 jaren) later weder afgeschaft. Deze overwinning, door Psaamis behaald, was juist de al* lerlaatste. (115) Ran na reeds te vermanen, om niet naar iets hoogers te stieven (dat bedoelt het fx?) natsvûji d'sdç yêvéad^ai wenscht Toor Psaomis eene schoonere overwinning, mais met een paardeuspan. Eindelk 7. het Lexicon Pindaricnm is — en dit verwondert ons niet — overrgk in woorden en woordvormen, die elders niet, of ufterst zeldzaam voorkomen. Maar zelfs naar dezen maat-staf onderscheidt zich ons lied nog zeer van de overige lie-deren. Zonder ons lied zon dit Lexicon de volgende woorden missen: ßovOvaCa, êjtiréQJtsad'ai, evavocla, evovnog, fio-vaimvx£af véoiTtoç, JtsimdiiBQoÇf noXido%o<$9 (nd' dcoç {adject.)j vyiëiçt ea vipiyvioç. (vs 13, 15, 19, 22, 29, 31, 39, 46, 51 en 53). Yf daarvan, de gespatieerd gedrukte, worden ook in de verdere Grieksche literatur öffnig zeldzame uitzondering, öffnig wellicht in het geheel niet aangetroffen. Om al deze redenen meen ik vr^moedig, met Bergk, te' mogen aannemen, dat de oude critici zich hebben vergist, toen zg dit lied opnamen onder de zegeliederen van Pindarus. Verder evenwel ga ik met Bergk niet mede. Deze geleerde beweert, dat het vierde Olympische lied te Camarina gezongen is. Ik meen, dat veel meer pleit voor Olympia als plaats der uitvoering van dit lied — een punt van gewicht bg OQze quaestie. Bergk zou wellicht deze stelling niet ver- Lofspraak op Psaumis als rpopaîç èroî- /40y 7«-v«y bchooren bij elkander; ook de woorden in het volgende lied: tloffetavtcttffiv 't^^roiç i^trspyF&fjLevQV hebben deze strekking. Olymp, IV. 22. 24. V. 49—51. Oyer het vierde Olympische Bedeutung zegt hy (p. 5): «rCamarinae, non Olympiae, ut i^oeckhio visum est, cantatum, nisi forte bis vicit Olym- piae Psanmis, 01. 82 curra (daarop slaat dan OL IV), OL 81 mulari erheda.' Hebben wij van eene of andere overwinning slechts eben zeigled van Pindarus, dan moet dit wei bij de feestelijke herdenking daarvan in het vaderland des overwinnaars uitgevoerd zyn; want dat was het eigenlyke feest. Maar zoo de beide liederen echt waren, dan zou zeker Beigk zelf de onderstelling het aannemelijkst achten, dat het vierde te Olympia, het viffde te Camarina gezongen is. Eene overwinning met muilezels stond niet hoog genoeg, om haar herhaalde malen te dedigen, als hg, uit Gegen van de onderstelling, dat het vijfde Olympische lied niet van Pindarus is, onderzocht had, wat dit lied zelf ons leert omtrent zgnen oorsprong. Aan dit onderzoek heb ik mgae aandacht gewörd; het resultaat daarvan is, dat ik mg de verhouding van het vijfde Olym-pische lied tot het vierde het naturwissen ongeveer zó meen te moeten denken: 1. Het vierde lied is door Pindarus terstond na de behaalde overwinning ter eere van zgnen vriend Psaumis gedicht en te Olympia uitgevoerd, waar de dichter zelf zich waarschgnlgk bevond. 20. Psaumis heeft aan Pindarus ook de vervaardiging van deze overwinning gezongen worden moest. Maar Pindarus is, öf door de ziekte, waaraan hg bezweken is, öf door zgnen dood zelven verhinderd, om an deze opdracht te voldoen, 't Is toch ondenkbaar, dat Psaumis oorspronkelgk deze opdracht aan een ander dan aan den met hem bevrienden Vorst der dichters zou hebben gegeven. En 3. bg gebrek aan beter heefb Psaumis toen de vervaardiging van dit lied opdracht aan den dichter van het vijfde lied, eenen verdienstelijken dichter, maar die toch verbeneden Pindarus stond. Trouweus Pindarum quisquis studet aemulari, Jule, ceratis Ope Daedalea Nititur pennis, vitreo datums Nomina ponto. Op het woord van Horatius »studet aemulari" wensch ik hier nadruk te liggen. Ik meen namelgk, dat onze dichter een navolger en bewonderaar van Pindarus geweest is, om zoo te spreken, in de school van Pindarus gevormd. Camarina feestelyk te herdenken. Evenzoo nu is het, als het r^/ï^, hoe- wel niet van Pindarus, werkeüyk een lied van Pindarus vertegenwoordigt of d&arvQQr in de plaats treedt. Dit lied is aizoo niet eigenlgk onecît, ^t is niet een li-terarisch bedrog, wat overigens in de oudheid niet ongewoon was. Onze dichter geeft zich niet voor Pindarus nit; zgn naam is verloren gegaan. Dew's: indien de dichter dit lied voor het werk van Pindarus had willen uitgeven, dan zon hg toch waarlgk niet »numeri*' gekozen hebben, die niet maar een weinig, neen, zooals Bergk te recht opmerkt, »tanto*ere a Pindari more recedunt." Daarvoor zon een fal-saris zich wel hebben gewacht. Doch er is nog meer. Aan onzen dichter waren vele bgzonderheden, den persoon van Psanmis en zgue levensomstandigheden, ook deze zgne Olympische zegepraal betreffende, bekend, die h^ niet aan het vierde lied on leend heeft, die veeleer de onderstelling beganstigen, dat wg hier met eenen tgdgenoot en bekende van Psaumis te doen hebben. Ik wgs op het volgende: 1. Uit het vierde lied weten wg wel, dat Psaumis vóor zgnen onderdom reeds grgs geworden was (vs. 39 vg.); maar de woorden, aan Erginus, den zoon van Cleomenus, in den mond gelegd: y^sîQsç dê xal '^toq taov, brünstigen het vermoeden, dat aan zgne gezondheid niets ontbrak. De dichter van het vijfde lied leert ons evenwel, dat dit vermoeden ODJuist is, gelgk het woord vyCsvra (vs. 53) en de volzin g)éQSiv yricac svd^iiov êg rsXsvrdv (vs. 51 vg.)niet und uidelgk te kennen geven ^^). 2. Alleen onze dichter Meldt den naam van den vader van Psaumis, Acron (vs. 18), en gewägte van zogen (▼8. 53). 3^. Hg getuigt van het belangrgke aandeel, dat Psaumis had aan den wederopbouw van het door de Syracusiërs in het jaar 461 voor de tweede maal verwoeste Camarina Hoe ver staat Pindarus ook hier boven onzen dichter 1 Pindaras wacht er rich wel voor om deze omstandigheid met ronde woorden uit te spreken. De vroege grüstheid van Psaumis was gewis voorwerp van spot by de menschen geweest; wat nu Pindarus van den zoon van Clymenus mededeelt, heeft bepaaldehjk de strekking om de spotters te beschamen, en om het onangename gevoel van Psaumis, ab hij aan zène piaemature grijsheid dacht, geheel weg te nemen. (118) (ys. âd vg.): HoXXa öè ûtadiœv 'StiXàiuav vaxiajç vfpiyvtor oX Aq. Immers uiet de rivier Hipparis, maar Psaumis ifthet Subject vaa xoXXç: »hg, Psaumis, Toegt snel te zamen het »booge woud der stevige gebouwen.** Zoo terecht Hermann en Bergk, tegenover de meeste interpreten. Ik meen, dat reeds libv bg cieMsi (vs. 23^ 24) deze opvatting aanbeveelt. Maar wat de genoemde geleerden niet opgemerkt hebben, is het geen consequent uit deze opvatting voortvloeit. De dichter zegt, dat Psaumis dit doet ëccov (f Olvo^idov xccl IlëXoç Stac Bvriçdtiav Gtad'fuov Cvs. 20 — 22). Daaruit volgt, dat Camarina van het jaar 461 af tot het jaar 452 toe, öf in het geheel niet öf slechts gebrekkig herbouwd is, en dat Psaumis eerst na de behaalde over Winning met den weder-opbouw van Camarina is begonnen, of dat hg althans dien toen met meerdere kracht en snelheid heeft voortgezet. Zoo is dan de periode van het jaar 461 — 452 die der âiw%av(a van den dZnog aaxiJiv^ waaruit Psaumis hen êç fpdoç ayctys (vs. 32, 33). Merkwaardige bgzonderheden voorzeker, maar waarvan wg zonder ons lied niets zouden weten. Uns lied wären wärmer, dat deze snelle opbouw van Camarina Psaumis aan gevaren heefb blootgesteld; dat deze daad was een ëçyov xivdvvix. TcexaXvmiévov (vs. 36); deze gevaren waren zoodanig, dat de JtoXlrai het voor eene gewaagde en onverstandige ouderneming hielden; dit toch mögen wg opmaken uit vs. 37, 38: r^v ö' %%pvxBq aofpoliuù noXCraig ^do^av S^ijliisv ^). G. Ludwig {Pindar's Siegtgesange. Stattg., 1856. S. 69) denkt by ïpyoy KtvlCv» nexetXvfAtiévov aan den Olympischen wärst; de 9roA7ra« Bouden de moeite en kosten, aän de voorbereiding daarvoor verbonden, als te groot afgekeurd hebben. Maar de Olympische spelen stonden in de schatting der Grieken zoo hoog aangeschreven, dat zulk eene aangemeene afkeuring door de ^oXïroLt onmogelijk was, al was er wellicht een of andere rijke gierigaard, die den stelregel huldigde: i» Virtus post jrnummos." Ja, aan de zoodanigen ontbrak het niet; Pindarus zelf zegt (Isthm. 1. 96 vg.): }k>,Xùi(n yifiTrtxTuv ysXSc^ ^vx»v *A/â^ reXéuv où ^pd^erat ^^|a< (119) 5^. Dat de stad nog voortdoraid gevareui buiten twgfel van de zgde der Sjracusiërs, boven het hoofd hingen, leert où des dichters bede tot Zeos >Qm de stad te versieren met en rijkdom van dappere mannen." (ys. 46 vgg:). Eindelgk 6^. alleen onze dichter gewaagt van de ßovdvaux {ys Warmede Psanmis op de hooge feesten der Geden (bg de Olympische spelen) de zes dnbbel-altaren der Goden vereerd het. Men ziet hieruit, dat niet alleen veel in dit gedicht te actueel is, om het voor maakwerk uit lateren tgd te houden, maar dat daarvoor de bijzonderheden ook te veel slechts aan-geduid zgn; een fidsaris zou duidelgker geproken hebben. Ik heb het standend aemulari van Horatius op onzen dichter toegepast; naar mgne overtuig was hg wel geen Pindarus, maar toch een poeta Pindarus, die de werken van Pindarus niet alleen kende en bewonderde dat deden gewis alle beschaafden in Griekenland; wie werd ooit bg zgn leven zoo hoog gewaardeerd en vereerd als Pindarus? — maar die ook zoo innig met de dichterlgke scheppingen van Pindarus vertrouwd was, hem zoo als model beschouwde, dat hg onwillekeurig veel van hem overnam, en meer of min aan den leidband van Pindarus liep. Ten bewgze van deze stelling beroep ik mg op de in eene zoo korte ode merkwaardig vele uitdrukkingen en zinsneden, die van bepaalde bekendheid met Pindarus' zegeliederen ge- Tuigen. Geen echt gedicht van Pindarus is uit dit oogpunt zoo verwant met, laat ik liever zeggen, zoo afhankelgk van de overige gedichten, als dit mjfde Olympische zogelied. Ik wgs op het volgende: Als Ludwig gedacht had aan IsiAm, III. 51 vgg., waar Pindarus Xe* nocratcs noemt /»Torpo^/a^ t* vofii^uv èv UstvsXXdvuv v6/«w« en h^ dit rekent onder de bewezen van Zaoy èpyàv EetvoKpdryç va-^p àvbft^ VMv yXvHttitv eax^Vy dan gewis zou hy niet ondersteld hebben, dat de «"oAiraf« in spgt van navcAAiv avcAiv v6/âoç, het gedrag van Psaumis Eouden hebben misprezen; wie zoo handelde als Psaumis zorgde niet alleen Toor eigene eer, maar ook voor de eer Vanderland: iç tév 9kv ff^Aiy »u^u¥, Kxfidptva. XzorpSfov^ V8, 8 vg. (120) 16. Vs. 17: ctßQav xvdoç, even als Isthm. I. 72 2^). 2^. Vs. 43: avTQov asfivàvf even als Pt/tL IX. 50. 3^. Vs. 2 : aano^ (TrBipavœv, even als Olymp. IK. 30 en Isthm. VI. 6. 4. Vs 5: xaifdla yeXavel doet denken aan Fyth. IV. 322 : •dviii^ yeXavsl, vooral omdat deze vorm bepaald behoort tot het Lexicon Pindaricum; de gebruikelgke vorm is yoJlijroç. 5®. Vs. 41: TCfuov 'AXtpsóv, even als Olymp. X. 58: ti- lidiSaç nÓQov 'AXffBov. 6^. Vs. 34: stóvoq önndva re, even als Tsthm. I. 59: dcLütavaiq re xai nóvoig. Verg. Isthm. VI. 14. 7®. Vs. 1 : açerav Ttal ote^ava>v even als Nem. H. 12 : (îtBipaviüV àçetav re. Verg. ook Olymp. HI. 32: {îtéy>avm X àçBtav. 8®. Vs. 32: oycov êg ^dog, even als Isthm. VI. 91 ^). 9^. Vs. 44 vgg.; deze verzen: biîxa Q. öd'sv ëçyipuai Avdioiq asrviov bv ccvXoiSf alrriikov Jtóhv Bvavoqlaïai rdvâe xXvtaî^ daiddXXeiv doen, wat gedachtengaDg, woordenkeus en strekking betreft, denken aan Nem. VIII. 22 vgg., al kan er van plagiaat geen sprake zgn: bcêtag Alaxov asiiViSv yovdrayv stóXióg d'' vnèç ^tXag âati5v d' vsrê(f ri5vd' ajtroiiai g)éQO}v Avdüxv iiitffav xava'^adà JKBJtoiTiiXtJiêvav» In beide pericopen Ixéraç, Avdfoç^ een gebed, niet voor Pindarus verbindt etßpSc gaarne met substantieven als Kvioçy A6- 'yoç, tAoutoç, crépxyoç. Nem, VIL 117. PyM. III. 195 hthm. VIII. 145. Bij andere schrijvers tre >') Pindarus verbindt etßpSc gaarne met substantieven als Kvioçy A6- 'yoç, tAoutoç, crépxyoç. Nem, VIL 117. PyM. III. 195 hthm. VIII. 145. Bij andere schrijvers tre >') Pindarus verbindt etßpSc gaarne met substantieven als Kvioçy A6- 'yoç, tAoutoç, crépxyoç. Nem, VIL 117. PyM. III. 195 hthm. VIII. 145. Bij andere schrijvers tre >') Pindarus verbindt etßpSc gaarne met substantieven als Kvioçy A6- 'yoç, tAoutoç, crépxyoç. Nem, VIL 117. PyM. III. 195 hthm. VIII. 145. Bij andere schrijvers tre >') Pindarus verbindt etßpSc gaarne met substantieven als Kvioçy A6- 'yoç, tAoutoç, cr fen wij, zoover mij bekend is, de oit-dmkking köpft niet aan. "Ik erken evenwel, dat dit eene ook elders zeer gebruikelijke uit-drukking is." (iôi ) den OTerwinuaar, maar voor diens vaderstad en medeburgers; in bet eene gedicht wordt gedacht aan de gevaren, die Aegina van de zgde van Athene, in het andere aan de gevaren, die Camarina van de zgde van Syracuse bedreigden. 10^. Vs. 1 : r^friXav acerSv, even als Isthm. V. 57, waar-aan het ontleend moet zijn; in dit lied is de uitdrukking zeer schoon gekozen, maar voor een overwinnaar àjtnjvji ^ zg veel te sterk. Later zien wg, hoe onze dichter er toe gekomen is, deze woorden aan het lathm. lied te ontleenen. Hier merk ik op, dat hg eene bgzondere bekendheid met dit vijfde Isthmüche zegelied verraadt, waarvan de oorzaak niet eens meer te gissen valt; want ook 11^. VS. 35: iidcvaöê'ai dii^l «(^erccrg is zeer verwant met Inihm. y. 71 : ^dçvaad^ai â^ffl aéd'XoiÇf beide in ongeveer dezelfde beteekenis; fiaçvaûê'ai ct{iip[ rivi is eene spec Pindarezsche uitdioikking. En, 12^. wat de deur dicht doet, de verzen 53 — 57: vyCsvra d* bT tc§ oXßov açâêif d'BOç ysvéö'd'ai. zgn meer dan toevallig verwant met Isthm. \. 14 — 18: • • • evixv'd'êï óvv oXßip, Bt viq sv jtcuTXfov Xóyov êöXov oKovajim Hri navsvs Zsvq yevëö'O'at. De protasis van de pericoop in ons lied begint met êt ri^, even als in het Isthm.; de apodosis is letterlgk uit dit ge- dicht overgenomen: fi^ lAatBvatj (jLiarevc) &Boq{ZBvg) yBve- aO'ai. Tot het voor menschen bereikbare geluk rekent het Isthmische lied a. Bvavê^ç oXßog ; dit noemt Pindarus elders het deel der gezaligden, d. i. der genen, die geene ziekte of ouderdom meer kennen; hieran beantwoordt in ons lied vra oXßav deÖBiv, »gezond geluk besproeien;" d.i. den hof van het met gezondheid gepaarde geluk besproeien, dit stankweeken, Worderen ^). b. ev jgd(Fxëiv; hieran beantwoordt in ons lied t^açxsVv xtsdrsaat, gelgk ik zoo aan-stonds aantoonen zal; en e. X&fov éaXm oKavstv, waaraan in ons lied svlqyCa beantwoordt. De overweenenen van ev üderfürstigen, springt niet zoo terstond in het oog. B^ ev jtdiF^fJ^v denkt Pindams aan het gelukkig slagen in den kampstrgd, wat hj) Olymp. lY. 7 ev Jtcdöceiv noemt; maar hier kiest hg het meer passiere ütda%eiVf omdat hg de overwinning als gave der Godheid had voorgesteld. lathm. V. 1 — 13. De utdrukking ^aç^ntéiov ieredrea<n in ons lied is, naar het mg voorkomt, door de Philologen niet goed begrepen. Heyne zegt: xredteöi = öia xredtüiv y ex opünu suis impensas facere^ en verv^st naar vs. 34, 35, waar hg spreekt over  van Heyne, welke hg naturwärlig niet gekend of geraadpleegd zal hebben. In de vertaling bg Heyne (II. 1. p. 15) vinden wg: »abundans opibus;' evenals bg Ludwig (a. w. S. 59) en Donner (a. w. p. 426. De opvatting van ùyîeiq als ir langs den weg der deugd verkregen'' komt mij niet aanne-niel\k voor; dan nog eerder: »gaaf geluk." Maar ook Fassow vertaalt: «f Glück und Gesundheit." ») Ludwig: ^reich an Gütern." D. J. C. Donner {Pindat^i Siegsge» §än^e. Leipzig, 1860. S. itZ): i^wer Reichthümer in Fülle hat." Kau »adjuvare alios gelgk hî^y. i^açxêTv q>Ûioi^ Nem. I. 107 beteekent: »benefacere amicis,*' nml. met z^u goed. Maar i^affinsXv beteekent vaak, even als açx€2^: tegen emand of iets, hier: tegen den rgkdom opgewassen zgn; d. i. dien aan zich dienstbaar maken, of dien op de rechte wjze gebruiken, het tegen beteadig yan het vixaöd^ii xéqöei of X9^ji^^^ üïBld'Bud'aif waarvan vooral de Gnomische dich- ters vaak gewagen '^j. Euripides, Suppl, vs. 674: m srSo'iv eSv olê^ufrsy i^xpK€7v yretrvipi #zyt gi) tegen allen opgewassen?" Yerg. Theoguis, vs. 466. Solon 4, vs. 6. Theognis, 194. Kepietnv e'Um. Ook vs. 823. Men denke aan ^àfioç aarZv, waar ^S/ccoç of àardi alleen vol* doende was; aan het overtollige kcù ràv véoiicov ^ipeiv na riv it Kvioç &c.; aan evxvopiai in den zin van i^rijkdom aan dappere man- en;* aan het overtollige ïloffetixviatKnv by iTr^roiçi aan den dubbelen vocativus in denzelfden volzin, en wel tweemaal, eerst 'XIkf dcvoD Äi/yÄ- T£p en KxfAttpivein vs. 4 en 9, en dan 'OAy/u9 En vista en avisitat, vs. 48 en 53; aan de uitdrukkingen aktetç '6\ßo^ en *oKßov Siphtv. De twee laatste uitdrukkingen, die in denzelfden volzin met expiceuv xrc-drurfft voorkomen, zijn in eder geval niet minder ongewoon dan deze. Ook ^poffTt!^£Î is niet exact; nç is van dit woord bet subject; bij moet evenwel de ^vXcyiA ontvangen, niet zelf er ^bijvoegen." Hier der halve: #nr dit bijvoegende, dat bem slXoyÎA ten deel valt" Zeker eene gewis geenszins eene gelukkige navolging van die stoute woord verbindingen, waarin Pindarus zelf misschien wel wat al te ryk is. (124) met gezondheid gepaarden rijkdom; want daaraan denkt Pindarus vaak bg het woord OXßoc; b. het recht gebruik van dezen regkdom met het doel, om de eerepalm te behalen; en c. de vereeuwiging yan de behalen overwinning door eerezangen. Dit zgn schreden op den weg naar hoogheiden voorrang; maar hulpvaardigheid, hoe hoog geprezen, geldt by de Grieken niet voor het treden op een weg, die de waarschuwing: »streef niet een God te worden!" motiveert **). 