None
Het Museum-Boijmans bezüglich er twee, die waarschijnlijk een gebeurtenis van 1681 betreffen, Beide geretteten van 1681 betreffen, Beide geretteten de Theems te zien, met twee Eugelsche oorlogschepen, zes jachten en een aantal roeibooten. Een jacht heeft de vlag in top, en op de éen teekening begeven zich daarheen eenige barges, terwijl op de tweede teekening een barge naast het jacht ligt. De oorlogschepen worden genoemd „de Chambridge” en „dé Mommouth”. Bij het jacht staat op de tweede teekening: „de moroxse Ambassadeurs waren in een sloup om aen lant te komen doch bleven echter aen boort’. Waarschijnlijk wordt bedeld het gezantschap, dat van Marokko naar Engeland kwam in ’t begin van Januari 1681, den 12en van Deal naar Londen vertrok, te Greenwich werd ontvangen en langs de rivier in de koninklijke barge naar Towerhill werd gebracht. I wennen. En er is een serie teekeningen van W. VAN DE VELDE, waarvan 16 over zijn, die vertellen van een tocht, dien hij in Augustus 1682 deed, langs Gravesand, Tilbury-fort, Woolwich, Blackwall en Greenwich, waarbj hij een nieuw schip de Tiger bezocht, Zeven teekeningen van deze serie zijn in het Museum-Boijmans en negen in het Rijksprentenkabinet te Amsterdam, Op eene, waarschijnlijk de eerste, staat : „degonnen vrijdags smorgens 6 de klock soo de koninck na de kasteel vaert over grevesent, zijnde 20 (veranderd in 19, moest zijn 18) Augusty 1682”. Dat kasteel was Tilbury-fort, dat door KAREL II aanmerkelijk werd vergroot. Hij gaat het dan ook bezichtigen, zooals een volgende teekening leert, waar het fort en eenige schepen saluutschoten lossen. Dat „de Koning komt wederom uytet kasteel aen de henneritte’ gaf stoff tot een volgende teekening. Op een andere schets staat: „de wint anders & is qualick geweest dit is int rack van Wollitsbay dan naer bij blackwall'; een andere geeft het panorama „tussen Wollits & blackwall". "Même de nouveau de konsage" met de auteekening "de koning" gait hier uit de henneryte (het jacht Henriette) en bij de Henriette) en bij de Henriette ligt een schuit vol "roorocken als lijwacht van de koning". Oud- Holland, 1902. 30 Willem van de Vielde de Oude. Getecken dat ick maer redelick sien kon. gaet wederom ten anker omtrent de plaets daer hij eerst gelegen had bij boei de noort”, Op de volgende teekening wordt de koning van de Henriette gerieid naar de Tiger, die saluutschoten lost. VAN DE VELDE verzuimt niet een en ander aan te teekenen. Terwijl koning KAREL bij de boei de Nore vertoefde, voeren twee Oost-Indievaarders voorbij. Op zijn terugtocht, verzuimde hij niet deze te bezoeken. Waar hij dat deed, wordt vermeld in de aanteekening: „kier gaet de Koning door stilte in de baersie also hij gelieft de 2 oostyndysvaerders tot eriff (Erith) leggende te besoecken die ons bij buoy de noort gepasseert waren & verwachten de jachten alhier” Een volgende teekening laat de overige jachten zien, en daarna eene: „Aser komt de koning wederom, aen de hennerytte uyt de oostyndischvaerder.’ VAN DE VELDE’s werk wordt nu schaars. Dr HOFSTEDE DE GROOT vond ~ op Welsh Abbey. behoorende aan den Hertog van Portland, een penschilderij van zijn hand, hoog 0.405 en breed 0.58, dat een Hollandsche voor anker voorstelt, en belangrijk is vooral om handteekening en jaartal: W. v. Velde 1685 Aoudt (oud) 74 jaren. Dit stuk is dus uit het eerste jaar der regeering van JACOB II, Men weet hoe het optreden van dezen katholiek Engeland ver-ontrustte, en zijn bigotte politiek weldra zijn koningschap in gevaar bracht. Hij was er dan ook spoedig op bedacht het leger te versterken. In Clarke's Life of James the second D. II. bl, 71 words verteld hoe hij daarom in 1686 „took great pains to view and discipline (the army), and to that end formed a sort of camp all that Summer on Hounsloe heath, and by the great attention he had to their clothing, arming and discipline, render it a very complete body of men, which though not very numerous (as not exceeding 13 or 14 thousand) had the reputation however of being the best paid, the best equipped and the most sightly troops of any in Europe. This was what the king spent the greatest part of the summer in. Ook in 1687 en 1688 liet JACOR II zijn troepen kamp-eeren op Hounslowheath, en een bezoek aan dat kamp was voor de Londenaars een geliefkoosd uitstapje. Zelfs de Hollandsche Mercurius van 1687 vertelt er van, niet vergetend te vermelden dat de koning er „een capel soo groot als op Withal liet oprichten, en, In de Letters of Lord Chesterfield, bl. 323/4, wordt op 21 Juli 1686 hiervan reeds melding gemaakt en gezegd, dat in de kapel van het Hoofdkwartier geregeld de mis werd gehouden. Het Museum-Boijmans bezitacht teekeningen van een belegeringsspel, dat in he T kamp gehouden werd in 1687. Op eene wordt de versterking genoemd „de stadt buijda’’, waarschijnlijk wordt Breda bedeld, dat in 1686 werd belegerd. In de aanteekeningen worden als geleiders van JACOB II genoemd : „de genera! me Lord Duras, me Lord Hosserey, me Lord Dortmonth’’ LOUIS Duras, Lord FEVERSHAM, was Franschman van geboorte, een neef van TURENNE, en in Engelands dienst. RANKE noemt hem in zijn Englische Geschichte den vertrouwde van den Hertog van YORCK- Deze stelde, nadat hij den troon bestegen had, DURAS aan ’t hoofd der troepen tegen den Hertog VAN MONMOUTH. In 1688, na de landing van den Prins van Granje, ontbond DURAS op eigen hand het Engelsche leger, en werd daarom door den Prins korten tijd gevangen gezet, Lord OSSORY is JAMES, zoon van den in 1680 overleden THOMAS, Earl of Ossory, van wien reeds vroeger sprake was. Lord DORTMONT is JAMES BUTLER, Duke of Ormond, geboren in 1610 en overleden in 1688. De eerste teekening is een schets der versterking. De tweede heeft tot opeschrift: „hier maeckt men cen werck van defensye al vechtende & de spidt in de aerde." Men ziet er ongeveer in het midden op den tweeden grond een wal met een hoekteren, bezet met ballasten en kanonnen, waaruit druk wordt geschoten. Geheel rechts, meer naar achter ook een wal met een torentje op den hoek. Links in de verte een heuvelachtig land met boomen; op den voor- en den tweeden grond bataillons soldaten, Meer in het midden zijn de soldaten in liniën opgesteld en schieten druk, Vór de versterking in het midden, en tusschen de linies is een ruimte waar vele soldaten in den grond spitten. Links is een strook papier opgeplakt met de volgende opgaven, waarvan de aanwijzingen met inkt op de teekening zijn geplaatst: „a. hier maeckt men een werck vam defensije al furieus schietende & de spidt in de aerde”, b. al lustig vechtende secours om de stormders; c. Het werck deffendeert Lustig & vecht met kanonneren & mosketteren seer (h)evigh; d. den koning alhier met veel Lorts & edele beneffens veel fastsoenlicke gevolge te paert. De derde teekening geeft wederom den wal met torentjes op de hoeken rechts, vooruitspringend voor een grooteren dergelijken wal, welke beschoten worden door kanonnen tusschen schanskorven geplaatst, en uit batterijen links, waarvan de granaten met een boog de lucht goorklieven en springen boven de versterking. Links verscheidene bataillons, als op het vorig nommer. Er wordt drink geschoten. Op den voorgrond rechts staat een met toeschouwers gevulde tribune, De vierde teekening geeft hetzelfde te zien, maar omgekeerd. Wat daar rechts was is hier links en omgekeerd. Deze teekening. Draagt de met inkt overtrokken handteekening W. v. Velde doude f 1687. Op de vijfde teekening wordt de inneming der versterking vertoond. Een troepje soldaten trekt door ten bres naar binnen, Links de loopgraven der belegeraars; in de eerste een hoop soldaten aangevoerd door generaal DURAS; in de tweede achter een troep soldaten de koning en eenige lords; achter deze kanonnen tusschen schanskorven, gelijk er ook rechts staan. In het midden een rei soldaten, aangewezen Als - 80° 236 WILLEM VAN DE VELDE DE OUDE. „vers secours”, en achter deze een naar links marcheerende rei, aangewezen als de, aanwijzingen. De opgeplakte strook geeft de aanwijzingen, die reeds vermeld zijn, met het opschrift: „Aier wertet werck ingenomen stormenderhant de vendels & piecken treden toe’. Ongeveer hetzelfde schouwspel geeft de zesde teekening, die tot opschrift heeft: „Aer was soo scheen. een stststant van 7 schoten dog evenwel trocken de bestormers van alle kanten (hevig toe & nemen 't werck stormenderhant in’ en nog de aanwijzing: „den Koning te paert met vele edele omtrent hem”, De zevende teekening is ook gewijd aan de inneming en het planten van „de vaendels op vijants walle’. De koning komt hier tegelijk op verschillende plaatsen voor: „den Koning gaet te voet om tingenomen te sien”; „den Koning geget hier over de gallerij & de bres int werck te sien”; „den koning gelieft hier het geteickende van sijn dienaer Willem van de Velde te besien” ( Hier staat de koning achter eer lagen wal, waarop WILLEM VAN DE VELDE, die aan de andere zijde van den wal staat, zijne teekeningen heeft uitgespreid); ook worden vermeld „omtrent de koning me Lord hosserey te paert’, De achtste teekening vertoont „soo de geheele armee aen komt marseren naer het gemaechte werck van de stadt buijda het gemaechte dien dag wiert ingenomen op saterdag den 21° julij 1687. Al deze teekeningen zijn gedaan met zwart krijt en O. I. inkt, sommige zijn hier en daar met de pen of met potlood geretoucheerd. De dagteekening „Sater-dag den 21° Juli’ kan niet goed zijn, daar de Zaterdagen in Juli 1687 vielen op den ikgen en den 26en, Dit achtekeningen stond in den Catalogus van t Museum bij de verzameling: „Aankomst van WILLEM III en feesten ter gelegenheid van zijn kroning.” Uit het jaar 1688 zijn mij slechts twee teekeningen van WILLEM VAN DE VELDE den oude bekend, in Boijmans. Een is een kapitale en fraaie teekening in O. L inkt en zwart krijt, hoog 0.437 en breed 0.918. Men ziet er vier der grootste oorlog-schepen van Engeland bij elkaar voor anker liggen met den voorsteven naar voren. Zijn zijn onttakeld. Een is zonder masten, een ander heeft er slechts een. De grootste schepen voeren op voor- en achtersteven de Engelsche vlag. Bij de eenigigen een bemande zeilschuit, twee ledige en een bemande roeibooten; bij een andere zes roeibooten, bij een derde een vlot, waarheen eenige personen worden geroeid. Verder ziet men nog eenige zeilende schuiten op de rivier en op den achtergrond een heuvelachtigen oever met een fort. Kennelijk is dit de Medway. Onder de schepen staan de namen: royall prins, the britannje (Britannia), nepthune (Neptune), the nieuw opgemaeckte Souvereyn. Het is duidelijk dat deze schepen daar liggen ter reparatie, De Britannia werd, volgens de Letters of Lord Chesterfield, bl. 221, te Chattam te water gelaten op 24 Juni 1682 de Neptune, volgens EVELYN’s Diary, op 17 April 1683. W. LAIRD CLOWES geft in het tweede deel van zijn werk The Royal Navy een lijst der vloot op 18 December 1688, vermeldende tevens den toestand der schepen. Bij de Royal Prince, van 100 stukken, staat dat het herstelling noodig heeft; bij de Souvereign, van 100 stukken, dat het wordt hersteld; hetzelfde staat bij de Britannia van 100 en bij de Neptune van go Stukken, Niet alleen hieruit, maar uit de geheele teekening blijkt de onjuistheid van den titel, in 1869 aan haar gegeven: „Schepen op de Engelschen genomen”. Geen van deze schepen werd door de Nederlanders veroverd. De teekening geeft ze, zoals zij in 1688 op de Medway ter reparatie lagen. Op 15 November 1688 landde Prins WILLEM III te Torbay; op 29 December kwam hij in Westminster, en nam hij zijn intrek in St. James. Hoewel hij en zijn inne gemalt eerst op den 2ren April 1689 gekroond werden, was hij van December 1688 reeds het hoofd van Engeland’s regeering. Dit was ook de meening van WILLEM VAN DE VELDE den oude, die Prins WILLEM’s aankomst te Londen teekende, en er boven schreef: „No. 1 '4jaer 1688 bij de regeering van koning Willem en marijd’. De schets is gedaan met zwart krijt, hoog 0.205 en breed 0.745. Op den voorgrond ziet men den Theems met verscheidene sloepen en roeibooten, twee voor anker liggende schepen met gereefde zeilen en de Engelsche vlag in top. Eenige barges volgen elkaer en bij en daar van staat geschreven: Lord (of the) Navy. Die brief werd opgenomen in het ge rapport van de Historical Manuscripts Commission, appendix, Part v, (The manuscripts of the Earl of Dartmouth), London - 1887. De heer E. W. MOEs was zu vriendelijk mij de volgende copie van dit belangrijk schriven te zenden, 1688, Oct. 8th., London. — WILLIAM VANDEVELDE de oude to Lord DARTMOUTH. This serves only to give your Lordship notice that according my Lord's order I brought last Friday at my Lord’s house the five pieces of pictures, as are known to my Lord, and these day being Moonday I have put them in the golden frames, which are extraordinary curious and preciouse, which I did in the presence of my Lord’s brother, to whom it is known, and my Lord’s brother ordered me to write these few lines to give my Lord notice hereof, which he promised me to take along with him, by reason he went in person to my Lord. Concerneinge the frames I have agreed to pay for each one of them 3 L 10 s. which, my Lord, otherwise should cost £5 and more, so that the frames come to £17 L. 10 s. Concerning my art of drawing the pictures, my Lord BERCKLEY paid me for a piece of four feet and a half twenty pounds; and my Lady BERCKLEY, my Lord BERCKLEY’s mother, paid me for a piece five feet long the summe of twenty-three pounds; so that in regard of these as I have made for my Lord, I leave that totally in the generosity and high justice consideration of my Lord himself, not doubting of my Lord's pictures really are more excellent as they whereof I mention in this present, I having in those pictures bestowed my utmost endeavors and my art. Allereerst treft ons de beschrijving die W. VAN DE VELDE de oude hier geft van zijn schilderijen; hij schrijft: „my art of drawing the pictures,” niet „of painting.” Het zullen dus wel stukken zijn, gedaan met de pen en O. I. inkt, Ook verdient het opgemerkt te worden, dat voor dezen tijd te Londen, gelijk in Holland, de prijs der schilderijen werd berekend naar de grootte en deze bij voeten werd bepaald. En curieus, dat W. VAN DE VELDE éen maand vöör de landing van Prins WILLEM III Toen reeds de oppositie tegen JACOB II diens troon bedreigde, dezen brief schreef aan den Admiraal Lord DARTHMOUTH, een der voornaamste hoofden van de Jacobieten, wien JACOB II bevel gat de landing van den Prins te beletten, wat hij gaarne zou getracht hebben te doen als de wind het niet had belet! Hij werd in 1691 op den Tower gebracht en stierf er op 4 November. Jammer genoeg, de drie schilderijen zijn niet meer te vinden. De families heben zu niet en herinneren zich niet ze gehad te hebben. De kroning van Prins WILLEM III en Prinses MARIA tot koning en koning in van Engeland was te belangrijke gebeurtenis dat WILLEM VAN DE VELDE daarvan geen notitie zou hebben genomen. Het groote publiek, waartoe ook hij behoorde, zag slechts het gaan en terugkomen van HH. MM. van Whitehall naar Westminster. Daar dit langs de Theems geschiedde, was W. VAN DE VELDE in zijn element. De Hollandsche Mercurius van 1689 vertelt van dit komen en gaan: . »HH. MM. vervoegden haer den 2önen van Grasmaent (April) ’s morgens omtrent zeen uuren langs de geheijme trappen (de privystairs) van Withall in een seer rijckelijck opgepronckte Bark (barge); voeren na Westminster”, en „Na ’t afloopen der maeltijt vertrocken HH. MM. met groote luijster en deftigheijt's avonts ten tien uuren na Withall”. De London Gazette van Donderdag 11 April (oude stijl) zegt: „about eight in the Evening Their Majesties returned to Whitehall”. Deze tijdsbepa- ling zal Wei de juiste zijn, daar het om tien uur donker was, en eenige van de volgende schetsen — in 't bezit van het Museum Boijmans — dan niet konden gemacht zijn. De eerste teekening, in zwart krijt en O. I. inkt, hoog 0,295 en breed 1.142 stelt voor het vertrek van den Prins en de Prinses van Whitehall. Op den voor- grond de Theems, op den achtergrond Londen. Ongeveer in 't midden van den achtergrond de „privy Whitehall stairs’. Daar licht gemelder de koninklijke barge, en bevinden zich verscheidene roeischuiten. Aan den waterkant een hoop volk. De rivier is bedekt met barges en roeischuiten, die zich voortpoeden naar Westminster. Schepen zijn er niet; dan rechts een zeilschuit met wimpel. Nog meer rechts en achterwaarts een eerepoort achter een hek. Het is Westwind. Het opschrift luidt: „den honing gelieft alhier aen de prive staer te inbarqueren. No. 1.” Onderaan staan eenige aanwijzingen voor enkele barges, waarvan sommige onleesbaar geworden en andere met potlood overgetrokken zijn. De lesbare zijn: „baersie vande lord DORTMONT’ (Hertog van Ormond) — „de nbaersie daer de.... met de septer in was”, — „lord maijors en oldermans baersie’’ — tegenover de privy stair: „de koning inbarqueert alhier”. Bijna alle booten zijn afgewerkt; het stadspanorama niet. De tweede teekening, iets grooter dan de vorige, heeft ten opschrift: „Alhier gelieft de: koning te landen aen de Westmunsterstaer. No. 3.’ Op den achtergrond rechts ligt Westminster. Men ziet het Westelijk ge- deelte der kerk van de abdij van St. Peter's Westminster uitsteken bei de dichter bij de rivier gelegen gebouwen, House of Commons, en. Drie trappen leiden van Westminster naar de rivier. Bij de trap rechts zullen de Prins en de Prinses de barge verlaten. Daar lagen een groot aanal schuiten en staan een menigte menschen. De rivier is bedekt met barges en sloepen, die van den linkerkant, van Whitehall, komen, en die, tusschen de reeds aanwezige schuiten door, zich spoffen naar het ‘ten Zuidwesten van Whitehall gelegen. Westminster. VAN DER VELDE's standpunt is geweest dicht bij het Westelijk gedeelte van Westminster, daar de Abdijkerk wordt gezien boven het Westelijk deel van Westminster. Op de rivier liggen voor anker drie jachten, met de vlag in top, eereschoten lossend. Bij het tweede jacht staat geschreven: “bl” (van het eskader der blauwe vlag). Bij de landingsplaats twee jachten, achter eikaer, en op den voorgrond, ongeveer in ’t midden, een schuit met iets dat op een heistelling gelijkt. Zeven barges roeien van links naar rechts, waar en open ruimte is tot de landings Plata. Boven de vierde barge, de eenige met twaalf roeiers, staat een „k”, tot aanwijzing dat Prins WILLEM en zijne gemäl zich daar bevinden. Rechts op de tweede rei, een barge met acht roters, op den benedenkant aangewezen als „Lord mayors barsie”. Daar Whitehall Ngord-oostelijk van Westminster light, en de barges roeien van links naar het rechts geplaatste Westminster, gelijk ook de wind hier uit den rechterhoek waait, ligt het vermoeden voor de hand dat deze, èn de volgende teekeningen zijn gemaakt later en in omgekeerde richting, misschien over-drukken zijn der in zwart krijt gemaakte schetsen. De volgende teekening geeft bijna dezelfde voorstelling. Het gezichtspunt is echter meer links, zoodat de Abdykerk staat niet meer vlak maar een weinig links achter de Banquetting-Hall, die hier geheel is weêrgegeven. Van de drie erechoten lossende jachten zijn hier slechts de twee voorste te zien, met verkorten afstand. De zeven barges zijn er niet meer. Geheel rechts op den voorgrond is er een, waarbij staat: „lande  van den koning en de koning in van Westminster. Rechts Westminster. Tusschen de op den voorgrond en verderliggende sloepen en schuiten roeien naar de linkerzijde, dus van Westminster af, vier barges. Naar de tweede, door twaalf man gerodeide barge, verwijst een aanteekening „de koninge”. Overigens ongeveer dezelfde voorstelling als op de twee voorgaande; alleen heeft VAN DE VELDE zijn gezichtspunt aangegenen door te schriven „mijn plaet(s)”, bij een geheel links op den voorgrond liggende roeiboot. De vijfde schets heeft tot opschrift: „hier gelieft de koning te inbarcque-ven ande Westminster staer gekroont sijnde’, Op den achtergrond rechts een grotter gedeelte van Westminster dan op het vorig nommer. Tusschen de op de rivier liggende schuiten een reeks barges, welke zich verwijderen van Westminster. Bij de voorste, met twaalf roeiers, staat: „baersie van de koning hier”. Ook vergat VAN DE VELDE niet te melden „voor vloet”. De volgende, kleinere schets, laat zien hoe verscheidene barges Westminster verlaten na het vertrek van den koning en de koning in. De landingplaats wordt ook hier gezien in haar geheele lengte, maar het Banquetting-House steekt hier niet meer uit boven de ervoor staande gebouwen. De zevende schets vertoont „Aier gelieft de koning te landen gekroont zijnde aen de prive staer” van Whitehall. Op den achtergrond links de ingang van Whitehall uitvoeriger dan op nommer éen, en ook de daar voorkomende eerepoort. Boven een flauw aangegeven barge aan den voet der landingplaatsstaat: „k”, aanw ijzende den koning.  Volgens de officieele berichten werden op den 22den na de kroning vuurwerken ontstoken, en op den 22den des namiddags de „Knights, Citizens and Burgesses in Parliament assembled walked from Westminster to the Banquetting House” om HH. MM. geluk te wenschen. De twee teekeningen, uit het Museum-Boijmans, met de pen en O. I. inkt, ongeveer éen meter breed, geven van verschillend gezichtspunt de Theems met Londen ten oosten van Whitehall op den achtergrond. De rivier is vol schuiten en roeibooten, die in de breedte naast elkaér liggen, en rechts in twee reien met een open ruimte er tusschen. Deze teekeningen zijn gemerkt No. 1 en No. 3. Vermoedelijk behoore zij tot eene reeks, waarin de optocht van het Parlement naar het Banqueting-house werd weergegeven. In elk geval schijnt het op No. 1 geplaatste opschrift twijfelachtig : „den dag na de krontngdag als wanneer de vuurwercken haer effect deden voor Withall’, Vuurwerk is er niet te zien, wel de reeds vermelde timmeragie, die ’t meest gelijkt op een Tijdelijke eerepoort welke met vuurpotten, enz. kon worden versierd. Zonderling is het dat op al deze teekeningen koning WILLEM III alleen wordt vermeld en niet koning in MARIA, die toch ook gekroond werd. „Lord DORTMOND” is de bekende jährlich Protestant, die in ’t når van 1688 ’s Prinsen zijde had gekozen, ALBEMARLE is Christopher, de zon van MONK, die zijn vaders titel erfde in 1670. De toestand in Schotland, en vooral in Ierland, de oorlogsverklaring van LODEWIK XIV, die door JACOB II te helpen hoopte Engeland an zijn zijde te krijgen, noopten WILLEM III ondanks de beslommeringen der organisatie van de regeering, zijn aandacht ook te wijden aan het leger. Hij had 14,000 man meêgebracht, zijn garde, Engelsche, Schotsche, Duitsche regimenten; en zijn erste order na de landing was een bevel aan de commandanten der Engelsche armée hun troepen bij elkaêr te houden. Twee maanden ongeveer na zijn kro-ning meldde de London Gazette uit Whitehall van den 17 Augustus (O.S.): „His Majesty went yesterday to the Camp on Honslowheath and was there again most of this day to see the troops exercise.” WILLEM VAN DE VELDE heeft Oud- Holland, 1902.. 81 WILLEM VAN DE VELDE DE OULE. Waarschijnlijk vele teekeningen van ditbezoek van WILLEM III gemaakt, WILLEM VAN DE VELDE DE OULE. Zoals hij twee jaren tevoren had gemacht van het bezüglich van JACOBII. De teekening in zwart krijt en O. I. inkt, welke het museum-Boijmans bezüglich, is gemerkt N°. ı. - Haar opeschrift luidt : „Met komen vande koningsregement ofte gaerdens 28 a 30 kompanye starck op de hosselheidt den 16e Augustus 1689.’ Het oorspronkelijk opeschrift in zwart krijt is later met potlood overgetrokken en niet altijd leesbaar. Mischien heft die latere hand rechts van 't opschrift erbij gezet: Woensdagh ; hetgeen onjuist is daar de 16¢ Augustus (O. S.) viel op een Vrijdag. Het is een landschap met ongelijken grond en hier en daar laag geboomte. Aan beide zijden van den voorgrond heuweg, met enkele toeschouwers. In 't midden een landweg, waarop een koets met vier paarden en tweeden bagage- wagens, die naar rechts rijden, waar een houten brugje ligt. Vandaar loopt een weg links af naar den tweeden grond langs een huis, waarvoor staan verscheiden personen die diep groeten. Want dichtbij rijdt de met een „R” aangewezen koning in galop, met gevolg. Ook eenige op een afstand staande kanonnen salueeren. Op den achtergrond rechts marcheert de garde naar den tweeden grond links, waar zij weder omzwenkt. Dan is er nog in particulier bezit een kleine teekening met schepen uit ditzelfde jaar, hoog 0.194 en breed 0.29. Rechts ligt een Engelsch oorlogschip en een Nederlandsch vaart het voorbij. Een sloep zal van ’t eerste eenige personen naar ’t laatste brengen. Links op den tweeden en op den achtergrond zeilen nog eenige schepen, waarvan het voorste de Hollandsche vlag voert. De teekening is met O, I. inkt gedaan, zeer peuterig En zorgvuldig, klein en benepen van uitvoering en opvatting tegenover de teekeningen van voorzichtige jaren. Zij is dan ook van 1689, zooals de handteekening leert, ’s Mans leeftijd verdoofde den just tot werken niet, maar roofde hem de kracht, Hij werkte des te voorzichtiger. En door deze gedateerde teekeningen blijkt welk karakter zijn werk kreeg met hebben krimmen der jaren, Zoo kunnen stellig tot zijn laatste jaren ook gerekend worden teekeningen, welke wij, den loop der gebeurtenissen volgend, reeds vermeld hebben. Heeft WILLEM VAN DE VELDE de oude met oleverf geschilderd? HOUBRAKEN (D. I. bl. 355) zegt: „dat: hij ondernam ook met olyverf te schilderen in zijn oderdom”. Voor zoover mij bekend, draagt geen der hem toegekende schilderijen in oolieverf zijn naam; al staat bij sommigen, b.v. N°. 888 in Hampton-Court op de achterzijde: W. v. VELDE de oude f. 1683. Dit is vreemd, daar hij zelden vergat zijn naam te zetten op zijne teekeningen en penschilderijen, zooals ook de twee penschilderiien No. 745 en 754 in Hampton-Court, die, volgens de meedeeling van ERN. LAW, reeds behoorden aan JAKOB II, zijn handteekening, dragen. WILLEM VAN DE VELDE DE OUDE. 248 „W. v. VELDE” en éen het jaartal 1682. De kwestie schijnt mij weinig belang te hebben. Immers, heeft hij in zijn ouderdom ondernomen met oleverf te schildern, de kunst zal er niet veel door gewonnen hebben. De schilderijen, welke hem worden toegekend, zijn bovendien van weinig be teekenis, en zijn ook stellig niet van zijn zoon; onhandige, leelijke dingen. Zij kunnen wezen van zijn kleinzoon, den op 4 September 1667 te Amsterdam gedoopten en met zijn familie naar ‘Londen verhuisden WILLEM VAN DE VELDE, den derde, die den kost verdiende met ’t werk van zijn vader na te doen. Zij kunnen ook zijn van een ander lid der Hollandsche kolonie te Londen, die op het een van de 1 ze en in 't begin van de 18e eeuw, schilderijen fabriekte, WILLEM VAN DE VELDE de oude, werd zeer oud. Hij woonde op ’tend van zijn leven, in Sackfieldstreet in Picadilly, en werd daaruit den 16en December 1693: gedragen naar de parochiekerk van St. James. Z66 verhaalt HOUBRAKEN D. I. bL 355) die bij een van zijn kleindochters, een dochter van ADRIAEN VAN DE VELDE, het begrafenisbriefje vond, WALPOLE (Ed. 1876, d. II, bl. 129) meldt zijn grafschrift: „WILLIAM VAN DE VELDE, senior, late painter of seafights to their majesties King CHARLES II and King JAMES, dyed 1693.” Dezelfde titel als hem in 'T begrafenisbriefje werd gegeven, Natuurlijk, want beide werden door zijn familie bezorgd. Koning WILLEM III vernieuwde zijn aanstelling niet; waarschijnlijk kon deze hem zijn overloopen naar den vijand niet vergeven. 31° ANVILLINGEN EN VERBETERINGEN. 1652. Woonplaats van W. van de Velde. Op bl. 77 van Oud-Holland, 1898, wordt gezegd bij de vermelding van W. VAN DE VELDE Jr., dat het als zijn woonplaats in het protocol genoemde Nieuwland te Amsterdam zou gelegen zijn bij het Mannengasthuis, thans Oude Turfmarkt. De heer H. W. VEDER delde mij later mede, dat meer plaatsen te Amsterdam op verschillende tijden dien naam hebben gedragen, Het Nieuwe Waalseiland werd ook zóok genoemd omstreeks het midden der 17e eeuw. Blijkens hat op bl. 78 vermelde testament van W. VAN DE VELDE Sr, dd. 1652 woonde deze op het Nieuwe Waalseiland aan den IJkant. Volgens bovenstaande mede-deeling is het dus waarschijnlijk dat de zoon thuis was bij zijn vader. 1653. Slag bij Ter Heijde, Het Rijksprentenkabinet te Amsterdam bezit vier teekeningen van W. VAN DE VELDE den oude, die door Fr. MULLER in November 1867 werden aangekocht, en door dezen zijn beschreven in zijn werk De Nederlandsche Geschiedenis in Platen der N°. 2074, zeeslag voor Katwijk, 9 Augustus 1653; N°. 2225, Vierdaagsche zeeslag, 11—14 Juni 1666; N°. 2341 en 2343, zeeslag voor Soulsbay, 7 Juni 1672. Bij de laatste deelt hij mede, dat dit viertal omstreeks 1826 te Alkmaar uit de kunstverzameling van een Pastor voor f90.— is verkocht, later in het bezit gekommen is van Baron VERSTOLK VAN SOELEN voor f706, en na diens dood overgegaan aan zijne zuster de Baronesse VAN PALLANDT. De eerste teekening, die een voorstelling geeft van den zeeslag bij Ter Heijde op 10 Augustus 1653, werd behandel in het opstel „De Eerste Oorlog met Engeland en W. VAN DE VELDE, de oude” (Oud-Holland, 1899); de derde en vierde in dit opstel. De tweede teekening is ook zonder twijfel van W. VAN DE VELDE den oude, en geeft ook een voorstelling van een zeeslag tusschen de Nederlandsche en de Engelsche vloten, maar ik durf haar niet zooals Fr. MULLER doet, thuis brengen bij den Vierdaagschen zeeslag. Deze schrijft: „zeer uitvoerige en belang- rijke afbeelding van de gevechten der 4 dagen, waarschijnlijk naar schetsen tijdens het gevecht genomen, geteekend door W. VAN DE VELDE, in O, I. inkt en zwart krijt, op 3 aan een behoorende bladen, met enkele aanduidingen der schepen in Hs, en met vele verbeteringen later op de plaat geplakt” Klinkt het niet vreemd, dat W. VAN DE VELDE op eene teekening de gevechten van vier dagen, gedurende welke de vloten en eskaders telkens veranderden van positie, op ééne teekening zou hebben afgebeeld? Dit is m.i. onmogelijk, en bovendien in strijd met zijne WILLEM VAN DE VELDE DE OUDE. 245 gewone manier van doen. De teekening toch draagt hetzelfde karakter als die waarop hij één of twee opvolgende momenten van een zeeslag teekende. Dat F. MULLER haar zoo beschreef, bewijst m.i. dat ook hij niet goed uit haar wijs kon worden. Hij geeft de volgende aanwijzingen: „Op het 1e blad links, ziet men naar de regterzijde: het schip van den Lt. Adm. JAN EVERTS; het schip de Zeew, de Adm. de Widt; op 't 2e blad de Bul v. Jan van Kampen, de Wilde od de Vrede, de Heer Tromp; op ’t 3e blad veel groote Engelsche schepen in brand, doch zonder aanduiding.” Hierbij kan gevoegd worden dat ook vermeld wordt De Ruijter; dat links van De Vrede ligt het schip de Windhond, Luit. Admiraal WITTE CORNELISZ. DE WITH sneuvelde op 8 November 1658. En als men op de gegeven aanwijzingen mag afgaan, dan hoort deze teekening thuis in eene periode toen de Nederlandsche vloot tot bevelhebbers had TROMP, DE RUIJTER, J. EvERTSEN en DE WITH. Dat was in 1653 bij den slag ter Heijde, Toen behoorde ook het fregat De Windhond tot de vloot, was DE WILDE kapitein van De Vreede, en voer ook JAN VAN CAMPEN mede, echter niet op De Bul, maar op de Overijsel, Jammer genoeg, de teekening zelve geeft geen aanwijzing om deze gissing te preciseeren. 1658, 8 Nov. Slag in de Sont. Ook het Museum te Kopenhagen bezit eene teekening van W. VAN DE VELDE Sr. uit dit jaar. Men ziet er de Hollandsche vloot te Kopenhagen in ’t verschiet. Voorstelling nà het gevecht en het passeeren van de Sont. Behalve de drie penschilderijen, die reeds vermeld werden, is er nog één in het Museum te Alkmaar, ingezonden op de tentoonstelling van het Nederlandsch Zeewezen, 1900, De voorstelling komt vrij wel met de andere overeen; ook hier ligt Kronenburg rechts. 1650, Mevrouw ‘de Weduwe Mr. F. LEMKER te Kampen, bezat een pen- schilderij van W. VAN DE VELDE den oude, dat zij onlangs schonk aan het Museum-Boijmans. Het stelt voor een spelevaart van boeiers. Op den voorgrond liggen er twee met rijk versierde spiegel, waarvan de dames en heeren en de bemanning duldelijk te zien zijn. Op den achtergrond rechts een kust met twee groote torens en een kasteel. Het is gedaan op wit geplamuurd eikenhout, hoog 0,58, breed 0.82; en is geteekend W. v. VELDE. Om de bewerking, de kleeding der personen en dg handteekening zal het dateeren uit ’t laatst van de eerste helft der 17e eeuw. 1665, 13 Juni. Slag bij Lowestof. Op de Tentonstelling van het Nederlandsch Zeewezen (N°. 864) was een schets van W. VAN DE VELDE Sr, ingezonden door de Royal United Service Institution te Londen, met een zeeslag, waarvan de datum in den Catalogus niet was aangewezen. Blijkbaar werden de aantee-keningen op de schets niet vertrouwd. Gelijk bij zoovele schetsen van dezen teekenaar, waren ook hier opschrift en aanteekeningen van een ander, die misschien sommige origineele, half uitgewischte, zoo goed en kwaad als 't ging overschreef en zelf er wat bijvoegde. Het opschrift: „de VII november geteijckent metet aenbreken van den dach,” is reeds weinig betrouwbaar, omdat VAN DE VELDE voor datums altijd Italiaansche gebruikt, Ook het bijschrift bij een op’ den voorgrond liggend galjoot: „soo van de Velde leijt & drijfft' is niet naar ziin gewoonte. Op de teekening liggen een Nederlandsche en een Engelsche vloot tegenover elkaar, Maar in de drie oorlogen tusschen de Nederlanden en Engeland is geen ontmoeting op een 7en November bekend, Bij de Engelsche vloot worden gennemd: „visad. Askue, visad. Santwits, visad. Lawson van de ducke op de royal Kateryne, prins robbert van 't witte esquadre, cap. Minnes (lees Myngs) visad. van prins Robbert.’ De aanteekeningen bij de Nederlandsche vloot luiden, ook van links naar rechts: „de Haen, Tromp, Stellingwerff visad van Friesland, Kortenaer, van der Hulst, marsseveen, de baron van Wassenaer heer van Obdam, de haen, lad. Johan de..,, visad Jan Everts, Holland (?) tschip Orange, Cornelis Everts.” Deze opgaven doen denken aan een schets der vloten, die streden op 13 Juni 1665. ‘Opperbevelhebber en aanvoerder van de middentocht onder de roode vlag was de hertog van YORK, die met Sir WILLIAM PENN op éen schip voer, en tot vice-admiral had J. LAWSON, niet op de Royal Katherine, maar op de Royal Oack. Prins ROBERT was bevelhebber der voortocht met de witte vlag en had MYNGS tot vice-admiral, De graaf van SANDWICH commandeer de het eskader der blauwe vlag, waartoe behoorden G. ASKUE op de Henry en TH. TYDDIMAN op de Royal Catherine. Het schip Marseveen verbranden in den slag bij Lowestoff; ook het andere schip der O. I. C. Oranje behoorde toen tot de vloot. WASSENAER, wiens naam door VAN DE VELDE nocit voluit geschreven wordt, was bevelhebber van het eerste eskader, waartoe ook behoorden de vice-admiral VAN DER HULST en oat schip Marsseveen. Het tweede eskader stond onder J. EVERTSZ, bij wien behoorden de Schout-bij-nacht C. EVERTSZ en ’t schip Oranje. KORTENAER commandeerde het derde  en misschien is bedeckt diens vice-admiral JOHAN DE LIEFDE. | Links ligt het eskader van SANDWICH, in 't midden dat van YORCK, rechts t eskader van PRINS ROBERT. Zoo ook links 't eskader van TROMP, dan dat van STELLINGWERFF, KORTENAER, WASSENAER, C. EVERTSZ. FR. MULLER meant nog eene teekening te kunnen voegen bij die welke op den slag bije Lowestoff betrekking hebben. Hij vermeldt haar in zijn Historie-prenten D. IV, bl. 219, No. 2214 A, en zegt dat de zeer vele geschreven bijvoe-gingen op de teekening door een deskundige van onzen tijd na 1840 met veel succes ontleed en tot een geheel gebracht zijn. De teekening berust bij het Rijksprentenkabinet, bestaat uit 5'/* vel, is hoog 0.33 en breed 2.54. De geschreven aanteekeningen zijn in potlood en van lateren tijd, Het is noch het schrift, noch de spelling van WILLEM VAN DE VELDE den oude. Tot bewijs voor het laatste dient het opschrift: „Dit is gheteekent (W. v. d. V. schrijft: „geteickent”) naar (niet naer of na) 't springen van heer VAN OBDAM alwaar (sic) de hollantse (sic) vloot scandelyck.... en (sic) veel onser schepen ghenomen (sic) werde... verbrant.” „De kundige van onzen tijd” merkte trouwens zelf reeds, dat het jaartal 1672, dat Bij den naam W. VAN DE VELDE is geplaatst, „ongetwijfeld naderhand erop WILLEM VAN DE VELDE DE OUDE. 247 gezet is”. Dit geldt van alle aanteekeningen. De Engelsche vloot ligt op den voorgrond, en de teekening is dus gemaakt voor Engeland. Het is een mooie teekening, hoofdzakelijk in O. I. inkt, en in een anderen stijl en artistieker dan W. VAN DE VELDE den oude teekende. Een der laatste schepen op het eerste vel voert den koninklijken standaard, en ’t is dus een gevecht, waarbij de hertog van YORCK tegenwoordig was. De ligging der vloten maakt waarschijnlijk dat de teekening den slag bij Lowestoft moet voorstellen, maar een bepaald moment uit dien slag is niet te onderkennen, Vermoedelijk is de teekening ook eenige jaren later gemaakt, en zij is m.i. eer van den jongen VAN DE VELDE dan van zijn vader. Fr. MULLER schreef haar dan ook toe aan „W. v.d, Velde” zonder meer. 1665. Tocht: naar Bergen in Noorwegen. Bij deze serie behoort nog de teekening welke Mr. HALLET bezit. Het is een gezicht op een Nederlandsche vloot in zee, met twee opschriften, waarvan het eerste luidt: „geteickent op sonnendach smorgens soo wij de vloot de 13e September 16... doen wij saterdachs savons met doncker met brieven afgesonden wierden op het dishouck naer Cap. Gillis Geleijnse.” Het tweede opschrift; „dus verre de vloot die we saterdachs savons verlaten de 13... dese sijn die wij sonnendach smorgens achter haer sagen & der bij quamen.” Een 13e September, die Zondag was, is die van het jaar 1665. Het opschrift is wat onduidelijk, maar het zegt dat VAN DE VELDE met brieven op het adviesjacht Dishouck werd gezonden naar kapitein Gillis Geleijnse, die den sen Juni 1666 kapitein van het adviesjacht De Souke, 4 Julij 1666 kapitein van de Dishoeck was. Het is dus een gezicht op de vloot toen zij van Bergen vertrokken was. Een penschilderij in het Museum te Weimar, H. o. 73. B. o. 52, behoort Waarschijnlijk ook tot de expeditie naar Bergen. Men ziet er 6 groote Nederlandsche schepen, waarvan vier met den spiegel naar voren. Een voert het wapen van Zeeland, een de Zon en een ander de Eenhoorn. Die drie schepen behoorden tot de vloot, die onder DE RUYTER den 16en Augustus 1665 wegzeilde. . 1666, 11—14 Juni. Vierdaagsche Zeeslag. Op bl. 22 van Oud-Holland, 1900, is ten onrechte gezegd, dat de aan W. VAN VELDE den oude toegeschreven - copie in olieverf naar zijn penschilderij van den vierdaagschen zeeslag, aan het Rijksmuseum in bruikleen werd gegeven door het departement van Marine. Niet dit lichaam, maar het Koninklijke Oudheidkundige Genootschap verrijkte er het Museum mee. De godsdienstige belijdenis van Jacob van Campen, den bouwmeester, J. J. GRAAF. WIN de laatst verschenen aflevering van Oud-Holland (20 jrg. bl. 167) Fischrijft de heer A. W. Weissman, dat „Husens, de dichter die zulk „een ijverig Protestant was”, de verzen aldaar meegedeeld „niet zou geschreven hebben als JACOB van CAMPEN katholiek was geworden, „gelijk door J. A. ALBERDINGK THijm in 1862, toen hij den bouwmeester „tot den held van een romantisch verhaal maakte, is beweerd”. En de 2% schrijver gaat voort: „Ik heb te vergeefs getracht, bewijzen te vinden voor de juistheid van het uittreksel uit de Acta door Pater NORBERTUS AERTS gecompileerd „uit de Litterae Annuae, welke beide handschriften, naar mij door professor H. J. ALLARD „welwillend werd medegedeld, op het Staatsarchief te Brussel berusten”. Der bevestiging dan, of, beter gezegd, tot recht verstand van het bericht, „uit de Litterae Annuae gecompileerd… Zijn mogen hier eenige aan een der doopboeken van de oude beggijnhof-statie te Haarlem (thans S. Jozefsparochie) uit wier archief zij vór eenige jaren door mij werden afgeschreven. 21 Juli 1641: Soon: Pieter. CLAES HEEREMAN, LEDEWIJNTJE Hoort, M(eter) MARGRIETA VAN CAMPEN. 22 April 1643: Soon: JAcoB. CLAES HEEREMANS, (sic) Lipia Hoort. Pieter M(eter) Jacos Hoort, GEERTRUYD HEEREMANS (sic).. 1 Oct. 1649 D(ochter): MARGRIETA GERARDA: CLAES HEEREMAN, LEDEWYNA Hoort. P. M. Reynør Hoort. Joffrou MARGRIETA VAN KAMPEN. 29 Mei 1654. D: GEERTRUYDT MARGRIETA VAN KAMPEN. 29 Mei 1654. D: GEERTRUYDT MARGRIETA VAN KAMPEN. In de veronderstelling nur, dat de hier genoemde JACOB van KAMPEN geen ander zijn kan dan de bouwmeister zelf, mag, dunkt mij, uit zijn peterschap besloten worden, dat het Haarlemische geslacht van CAMPEN katholiek was van ouds, en dat we het „nulli sectae addictus” uit de Litterae Annuae, (de gansche tekst van het bericht in den Volks-almanak van ALB. THÉM voor 1863 bl. 250) in dien zijn verstaan moeten, dat JACOB VAN CAMPEN, ofschoon katholiek, zijn plichten als zoodanig verzuzt haben, zonder ooit professie van eenige sekte gedaan te hebben. Als doopborg behoefde hij dan (ook al zou zijnne kennismaking met Pater VAN ALCKEMADE en zijnne veranderde gezindheid eerst van 1656 gedagteekend hebben) zelfs in 1654 nog niet gewraakt te worden, als zijnnde hij niet strikt begrepen onder hen die door het Ritwale Romanum van het peterschap waren uitgesloten; als protestant echter mocht hij niet worden toegelaten. Ouderkerk a/d Amstel. De af OUD-HOLLAND Dieune Bijkragen VOOR DE Geschiedenis der Nederlandsche Kunst, Letterkunde, Nyverheid, enz. ONDER REDACTIE VAN D. A. BREDIUS Directeur van's Rijks Prentenkabinet te Amsterdam. EN E. W. MOES Directeur van's Rijks Prentenkabinet te Amsterdam. La ENENTWINTIGSTE JAARGANG 1903. NENTWIN Gedrukt en uitgegeven door de BOEK-, KUNST-EN HANDELDRUKKERIJ v/h GEBROEDERS BINGER, Warmoesstraat 174. — AMSTERDAM 1903. ES a Non a“ UBLIC LIBRARY u un Csr. BA. + ur) ASTOR, LENOX AND TILDEN FOUNBATIONS R. J INHOUD VAN DEN EENENTWINTIGSTEN JAARGANG. BLADZ. JACOB VAN DRIEBERGEN, ZIJN PORTRET EN ZIJNE BIBLIOTHECK, door H. N. J. van Eelde (Met een prent)..... AANTEEKENINGEN BETREFFENDE DE OUDSTE DELFSCHE PLATEELBAKKERS, door Mr. A. H. H. van der Burgh (Met fac-similes) ITALIANANSCHE GEGEVENS, door J. A. F. Orbaan,... 2 2... « GI, NADERE BERICHTEN OVER DE FAMILIE VAN EVERDINGEN, door C. W. Bruinvis SCHILDERIJEN UIT EEN UTRECHTSCHEN INVENTARIS VAN 1095. door Dr. W. Martin BLADVULLING.. «+ + + ot. DE AMSTERDAM SCHUTTERSTUKKEN, door W. ä el c O urt en Ihr. Dr. I. Six (Met tien Prenten). - «+ » 2» 2 © 00... Lucas D’HEERE, door Dr. Marten Rudelsheim. AANTEEKENINGEN OMTRENT EENIGE DORDRECHTSCHE SCHILDERS. AANVULLINGEN EN VERBETERINGEN, door G. H. Veth... 2. 2 2 2... PORTRETTEN VAN JOHANNES WENBOGAERT, door Dr. B. Tideman Jen,. BALTHAZAR GERBIER, door Dr. M. G. de Boer... STOUTENBURGH, door Dr. H. C. Rogge (Met een prent). ee eee ee DAS ALTARWERK MARTEN HEEMSKERCKS FUR DIE LAURENTIUSKIRCHE ZU ALKMAAR, von Axel L. Romdahl.... ee +. le DE GRAAF VAN LEICESTER TE ALKMAAR, door c W. B ruinvis.. 2.2. JACOB STRUYS, door Dr. W. Zuidema... 2 + + + +. 181, DE SCHILDERS CAMPHUYSEN, door Dr. A. Bredius en E. W. Moes  193 BLADWIJZER OVER DEN JAARGANG 1903. A. Aa (A. J. van der)......... Abcoude van Meerten Abrahamsz. (David). Abrahamsz. (Grietje) Abrahamsz. (Grietje) Abrahamsz. (Rachel) Abt (Simon).................. Ackeley (Isaiah). Adolf van Egmond, Hertog van Gelder......... 7 Adolf Frederik, Koning van Zweden...................... Adriani (Albertus)… Aerschot (Hertog van) 138, 141, Aerssen (Frangois v.) Albertsz. (Garbrant). Alendorp (Anna Go- verts van) 203-205, Almer ss Altheer...............,......... Alva............ % 103, 106, Amalia van Solms....... Ambel (van)................… Amey or (Walter caasccrecescess 165, 166, Amour Gf) IRPFPERPFEREFPER Anjou (Hertog van).. Anna van ostenrük, Koningin van Frankrijk).. Anthonisz. (Abraham) Anthonisz. (Cornelis Antoninus Florenti- DUS oenen ennen nenen venr Appelman (Cornelis fy ybran “(fob aay Oe Aelman(Jsbran, AFéntsdr. Adriaent- rentsz. AD) wcccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccccc Backer (Ihr. Mr. J. F. Backer (Jacob) 77, 80, 8½, Badens (Frans) 65, 67, 75, Balen (Johanna van)? Balen (Matthys)...... 114, 124 Baltus. (Coert)...... 69 Bam (Sybrand)............. Bambeck (Nicolas v.) Banchem (Frederick van Banningh (Jan)....... 67; Baroness (in van).. Barentsz (in van).. Bartelsz. (Cornelis Bartholomeusz. (Jan)... Bas (Albert)…............... Bas (Pieter).......... 68, Bassen (Jan Ernst van) Bas (Albert)…............... Bas (Pieter)............... Bedford (Hertog van) Beck (Anthony van)… der) ne. 111, Beeldemaker (Adri- Aod) —.ccccsccreccssees III, 112 Beest (van)…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Beets (Hendrick)… Belleforest................ 240 Bemmei (Abraham v.) 171 Bentinck (Willem) Graaf (Franz) en eenvensen. 171 Bercken (Claesba- 7 Tentsz. van) se 71 Berchorius.................. 15 Berentsdr. (Annetje)… 201 Berts (Graf Hendrik van den).............., » 139 Berg (Gheicaa)… Bernhards (Eilard)… Bernhards (Eilard)… Beudeker… Bernhards (Eilard)… DYMUS Van) Bey (Jacob de)............... 179 Bèze (Theodore de) 100, 101 Bianchi........................ 162 Bicker (Cornelis de)....... 81. Bicker (Roe! of) esse weese 8r Bie (Cornelis de)... 129, 133 Bieselinge (Mariten Corstiaensdr.v.) 47 Bilivelt (Giovanni)... 162, 163 Billet Justus) onvacesensee 95 Bisbinck (Barend)… Bisbinck (Barend)… Bisbinck (Barend)… Op (Cornelis) 112, 115 Bisschop (Jacob) 113, 113 Bisschop Jan de) 67, 70, 75, 78, 81  