Nederlandsche beroerten onder Filips II.: Op last van H. M. de keizerin-koningin Maria Theresia
Daarenboven , Mevrouw; zijn de alhier te^ genwoordige heeren onderrigt dat fommigen hunner met name befchtddfgd zijn van aan de genoemde heillooze onderneming, zoo met de Franfchen^ ?Is andere vreemdelingen , de hand te hebben gehouden en de uitvoering daarvan te hebben willen bewerkftellfgen , waarover wij zeer gevoelig zijn; weshalve wij Uwe Hoogheid bidden ons de goedheid en gunst te willen be- wijzen van ons de befchuldigers en befchuldig- den te willen noemen , opdat , de fnoodheid en kwaadwilligheid ontdekt zijnde, U. H. daarover goed en fpoedig regi: doe, en zulks ten einde > 36(J AANTEEKENINGEN dt onfaeilen en ^gernis ce voorkomen , die daarvan hec gevolg . konden zijn , wel verzekerd zijnde dac U. H* nooic zal toelacen d^ een zoo edet en achringswaardig ligchaam befchuldigd blijye van zoo misdadige en lieillooze hande- lingen. Het fmeekfchrift zelve was van den volgenden inhoud: Mevrouw , Het is genoegzaam door de ganfche christen- held Bekend, dat de- getrouwheid van het volk der Nederlanden jegens hunne vorsten en na- cuurlijke heeren altoos grootelijks vermaard is geweest, en zulks ode nog tegenwoordig xs^ ;zoodat de adel zich fteeds heeft voorgedaan en Dimmer goed of bloed heeft gefpaard om de vorstelyke grootheid te handhaven of te ver- meerderen, waarin wij^ de zeer ootmoedige vasfalen van Zijne Majefteit, fteeds willen vol- harden en in ijver toenemen , bij nacht en bij dag bereid zijnde bm hem in ootmoed xnet onze lijven en goederen te dienen. En ziende waar- toe de zaken than^ gekomen zijn, hebben wij liever een weinig ongunst op ons willen laden dan voor U, H. . dingen te verbergen , die na- VAN DEN Hma du REIFFENBERG. 367 tderhand ten nadeele van Z. M. konden uitvaU len^. en de ruse en veiligheid dezer kirien ver«- ftoren. Hoopcnde dat doar de gevolgen moge blijken , dat van alle diertsibewijzen ^ welke wy aan Z. M. hebhen kunnen of nog zullen doen^ de tegenwoordige als een der aanmerkelijkfte en doelmatigfte zal behooren . te worden be- • ichouwd^ waarom wij ons oqk wel degelgk verzekerd hoqden, dat het door U. H. niet anders dan zeer ten goede- ktn geduid worden. Offchoon wij dan^ Mevrouw, geens«ins twijfden of al hetgeen door Z» M. te voren^ en zelfs op dit oogenblik bij herhaling ^ bevolen is ten opzigt der inquifitie en der ftipte betrachting der pkkkaten over het. ftuk van godsdienst^ eenigeii grond en billijkheid hcbbe, al3 zijnde om te handhaven hetgeen dpor wijlen keiz^r Xarel , allerhoogfter gedachtenisfe ^ met gaede uitzigten was vastgefteld, korat niettemin in aanmerking, dat het verfchilvan den eenep tot den anderen tijd in zich zelve verfchillende mid- delen vereischt^ en dat reeds federt eenige jaren de genoemde plakkaten^ offchoon niet met allc gellrengheid uitgevoerd ^ doch tot vele zwarc ,gricven hebben aanleiding gegeven. Inderdaad, het laatfte befliiit van Z. M, ^ waarbij niet alleen verboden wordt de gezcgdc plakkaten op eeni- gerhande wyze te mr.cigcn , maar daarenboven ;3<S8 AANTEEKENINGEN uitdnikkelyk bevolen 4e inqUilicie te handbaVeff^ en de plakkaten ten allerflrengfte ten uicvaer te brengen^ geeft ons Mlijke redenen om te vree-' 2en, dat daardoor niet alleen de gezegde grie-^ ven nog zallen worden verzwaatdy maar dat daarvan eindelyk een" algemeene opfland en dp- foer bet gevolg zoude kunnen zijft, ftfekketide toe bet ellendig bedSrf des gatifehen lands , ge-* lijk bet dopr de openbafe blijken van de ge* Voeligbeid des volks Czich van alk k'anten vdor- doende) oogenfchijnlijk is geworden. Aldus de blijkbaarheid en bet gewlgt ken-' nende van bet cwt dreigend gevaar , badden Wij tot nog toe gehoopty dat, b^zij door dd bee- ten » betzij door de ftatin des lands , ter gelegen-* held aan U. H. vertogen zouden worden gedaan f ten einde daarin, door bet Wegnenlen van deti oorfprong en de oorzaafc van bet kwaad , tcf voorzien^ doch gezien bebbettde dat dezen om eeni^e ons onbekende redehen zich nfet bebbeil voorgedaan , en dat nietremin bet kwaad van dag tot dag toeneemt , zoodat het^ gavaar van alge-^ ttieenen opftand eri oproer voor de deur ftaat^ hebben wij bet van onzen pligt geacbt, inge- volge deft eed van g6boorzaamheid etl getrouw-^ heid en onzen goeden ijver voor Z. M. en bee vaderland , niet langer te toeven , maar liever de eerilen te ziJQ om den noodigen flap, te doen^ VAN DEN Heer DC REIFFENBERG. 359 en dit met te meerder yrijmoedigheid, hoe meer ivij reden hebben te hoopen, dat Z. M. ons' vertoog gaame ten goede zal houden , in aan- inerking nemende daj: de zaak ons nader aangaat dian iemand anders, al^oo wij meer dan ande- ren zouden blootgefteld zgn aan de ongelegen- heden en rampen , gemeenlijk ten gevolge van zoodanige gebeurtenisfen ontftaande, als zijnde onze boizen en goederen yoor bet grootfte gie- deeke op bet land gelegen en ten prooi vian iedereen ; oyerwogen ook dat in bet algemeen bij de geftrenge uitvoerlng der gezegde plakka- ten, gelijk die door Z. iy[J uitdnikkelijk bevolen wordt , er niet een eenige onzer , nfeen m^ar geen ns^nscb in bee ganfche land van berwaards over, van welken rang of Hand ook, wezen £al, of bij- ware blootgeftetd aan verbeHirte van lijf en goed , en prijsgegeven aan den laster van deii eerflen besten vijand , die , om aandeel te bebben aan de v^beurdverklaring , hein onder den dek- mantel dei[ plakkaten zoude willen befcbuldi- gen, i;^?aarbij hen geene andere toevlugt over- geiacen is dan tot de gebeimbouding van den amptenaar , van wi^w ' genade zijn leven en goe- dqren ten ^enemaal afhankelijk worden gemaaku Ten gevolgfe^ waarvan Mrij te meerder reden beb- ben om U. H. ootmoedig te fmeken, Cg^Iijk wij fhiekende zijn mits dezen ^). daar6p goede I. DEEL. En dat htf j voor zoo verre dit nipt gefchiedeo kan met in kiacbt blijving der gezegde plakka- cen, aangezien deze de bron en oorzaak der gezegde grieven zijn , Hoogstdenzelven bebage zicb te willen verftaan tot zoodanige afTchaffing derzelven ,r als bevonden zai worden noodzakelijk te zijn tpt.af3¥rading van bet gebeele verderf en den ondergang tvan Zyner Majeftelts landen van herwaordd oven En opdat Hoogscdezelve geene reden hebbe om te vermeenen dac wij C^e alieeocen oog-^ merk hetlijen- too Hoog$tden2elven allietreerbie- digile gehoorzaamheid te betoonen 9} ons zou- den v^oneten Zyne Majefteit. te beperkea of naar ons dunken wetten voortefchrijv^ , CS^U)!^ Vfij ni^t twijfelen of onze cegeopartij zal bet ten onzen ngcteele.dus uideggenO behage hec Zgncr Majefteit axidere bevelfcbcifien tntoevaardigen , met overieg eSQ coeilemming van de ^vergadd- ring dJ^r algemeene ilaten , om in . hec guoc voorfz. ce voorzien door andere meer i»\^^^^.m VAN DEN Hrpri de REIFFENBERG. 371 middelen, en zondejc zoo in het oog ioopende gevaren, Smekende insgelijks H. H. zeer ootmoedlg om y inipiddels dat Z. M. ons billijk verzoek zal hooren en daaromtrent naar Hoogstdeszelfs , ^reg'tmatig welbehagen zal beflisfen , deze geva- ren te weten voorkomien door eene algemeene opfchorting, zoo var;i de inquifitie, alsmede van alle verdere uitvoeri^g der gezegde plakkaten, tot tijd en wijle dat Z. M, daaromtreht andere bevelen hebbe; met uitdrukkelijke verklaring van, vobr 200 verre in ons is, ons door de tegenwoordige voordragt van oazeti pligc te:heb- ben gekweten. Zoodac . wij van dit oogenbilk af ons ontflagen zouden achten voor God en d^ menfcheft, verklarende dat,, ingevall.Q eenige on- gelegenheid, onrust, beweging, opftand of. blocdvergieting in het vervplg ontfta bij gebreke van tijdige ' voorziening , wij niet te befchuldi- gen zijn van eeii zoo klaarijjLykelijk gevaar ver- borgen te hebben gehouden. Waaromtrent wij God, den Koning, Uwe Hoogheid, en de. heefen yan dei\ raad , tev^ns en . ons eigen ge* weten tot getuigenr nemen, dat wy gehandekj^ hebben . gelijk aan goede en getrouwe dienaren, en vasfalen des tonings becaamd, zonder op. eenigerlei wijze de ' grenzen van onzen pligt te buiten te gaan, wattt^op wij te ernfliger U. H., A a 2 . • \ 37ii AANTEEKENINGEN bidden te willen leccen , opdac er geen kwaad van kome. *t Welk doende 9 enr. li^fcdiead door beer Hendrik viit Brederode% beer (fier zeUde plM&» vergezeld van de edden derNeder- landcD 9 Aca 5. apcfl ' 1565 , v66r PftfcbCD, Hare Hooghdd gaf op die fmeekfchrifc , iif den raad van ftace, hec volgende ancwoord hy vrijze van kancteekening : Hare Hoogheid, verftaan hebbehde het ge- vraagde door den inhoud van hec tegenwoordig; verzoekfchrifc 9 is wel genegen cm eenen afge- vaardigden aan Z. M* te zenden, ten einde hec aan Hoogstdenzelven voortedragen 9 en alle goede diensten te doen welke Hare Hoogheid zai be- vinden te kunnen ftfekken om Zijne gezegde Majefteit te bewegen en overtehalen tot het be- willigen van de begeerre der verzoekers, £c niets dan waardige en met Hoogstdeszelfs op- regte en gewone welwillendheid ffrokende be- fluiten te verwachten hebben; hebbende reeds Hare'geregde Hoogheid, voor de komst der VAN DEN Heer db REIFFENBERG. 373 verzoekers^ met toetredlng en inftemming van de ftadhouders der provincien, yliesridders en die^van den rade, te harenc zynde, ^beraad- Haagd om eene maciging der plakkaten over het ftuk van den godsdient te.ontwerpen en op- teilellen, ten einde die aan Z. M. voortedragen. Welke matiging H. H. hoopt dat zoodanig zal bevonden worden als aan iedereen redelijkerwijze voldoening zal geven. En terwijl het gezag van H. H* 9 gelijk de verzoekers wel kunnea inzien en begrijpen, zich niet zoo verre uit- ftrekt, dat zij, gelijk verzocht wordt, de in- quifitie en de plakkaten 'zoude kunnen opfchor- ten, en het niet yoegzaam is het land in bee ftuk van gtfdsdienst zonder wet te laten 9 vertrou wt gezegde Hare Hoogheid dat de verzoekers er mede, genoegen zullen nemen dai zij , ten einde voorfz. eene bezending aan Zijne Majefteit afvaardige, zul- lende in afwachting van Hoogstdeszelfs antwoord , Hare Hoogheid order ftellen dat zoo wel door de inquifiteurs (waar er tot nog toe geweest zijn 9) ' als door de ambtenaren elk in den zijne , met befcheidenheid en gematigdheid in. de ult- oefening hunner amptspligten te werk gegaan worde 9 opdat niemand reden tot klagte ,hebbe 9 vertrouwende Hare Hoogheid , dat de verzoe- kers zicb .00k in dier voege zullen gedragen^x \ v^ \ 374 AANTEEKENINGEN dat bet niet noodig zai zijn andere maatregelen daaromtrent te nemeti; en liSLt het zich hopen dat door de goede dienften van Hare Hoogheid bij Zijne Majefteit, bet Hoogstdertzelven zal be- hagen cje overigen van de inquifitie, waar die beftaac, te ontheffen, gelijk reeds te verftaan is uit bet Verklaarde op het verzoek van de koopfteden van Braband, dat deze er niet mede zullen bclast worden^ En zal zich Hare Hoog- heid te meer beijveren om allie goede dienften bij Z. M. tot het einde voorfz. aaritewenden , alzoa zij zich verzekerd houdt dat de verzoekers het ftellig voomemen en die bedoelirtg hebben om geene nieuwigheden intevoeren in den ouden godsdienst, zoo als die in de lan^en van her- waards over, uitgeoefend .wordt, taaar den^ehren met al hun vermogen zulJen handhaven en be- trachten. * • Gedaftn door Hare Hoogheid, te Brusfel, den zesden dag van april 1565 , v66r Pafclien* t)ie van den adel gaven daarop, den 8. April, e'en wederantwoord , luidende als volgt : * TAN DEM Heer db REIFFENBERG. 375 MevrouW) Gezien hebbende de kantteekening , weike het y we Hoogheid behaagd ' heeft ons te geven j hebben wij niet willen nalaten Uwe Hoogh. in de eerfte plaats dank le betuigen voor de Ipoedige likvaardlging derzelve^ alsmede voor het welgevallen, hetwelk Uwe Hoogh, gebad heeft ovefdeze onzevergadering, die. te geener andere Qorzak^ gehouden is dan voor den dienst van Zijrie Majefteit en voor het welzijn en de rust van dit land : en zouden wij tot grooter voldoe'hing en gerustftelling van dit land zeer ge- wettscht hebben dat deielve kantteekening van Uwe Ho<>gh. breeder opgehelderd ware. Niettemin j ai- zoo Uwe Hoogh. Vati ^teti kant, Mevronw,, niets meer ter* faarte neniende dan te b^traditen al he^een ^(xft \ -s-^ AANTEEKENINGEN 2,36 Mi'^cir^, ¥13 6e TSETT ^ ^- _1 fosB, al iiSSC, b tot als Ver- « T-rc 3a CXt. St — -3» Jia rf dfc ^r^w ^ ■ ■ ■ I w i VAN DEN Heer de REIFFEiNBERG. 377 mea weet, (0 deed verzamelen^ en welke een monnik van de abtdij van Egniond, die in.de twaalfde efeuw leefde, verzekert . in zijn kloos- ^er, waar zy bewaard werden, gpzien te hebr ben. Zie hier wat men leest in |dp kronijk van Klaas Kolijn, gefchreven omftreeks 1670, waar- van de heer van Loon . eene uitgave heeft be- zorgd , en ' weike men insgelijks vindt in de anahcta van Gerard Dumber, eerfte deel, bladz* 345 en volgg. En ti harden woizen lezen Ti noch overich haben wezen : Atinen dighe binnen H^monde 4?olckes hab ic zo bevonden. (2) » De heer des Roches onderftek dat die over- blijffelen van onze oude dichtkunst verloren zijn gegaan bij de geheele verwoesting van de be- roemde abtdij van Egmond, die in 1^74 op bevel van Sonoi verbrand is (^3). Het was opk in dien rampvoUen txyd, dat hec » * kruisbeeld , door Erasmus in het klooster te (0 Equih. apud Du Chesne, Tom. II. p. 103. (a) EJ. van Loon, bl. 64. v. 158 en volgg. (s) Noordhollandfche Oudheden, I. D* bl. 475. Mim. 4e, Facade de Bruxelki. T« L p. 425^ 378 AANTEE'KENINGEI^ Stein gefchflderd^, hetwelk de eel van Cortdius Mufius in hpt St. Agatha klooster te Deift ver- fierde, te loot ging. (i) "' ' Van der Vynckt maakt hter den evangeliichen godsdienst verantwoordelijk voor de buiterifp6- righeden van ten, die denzdven beleden. Wan- neer men zoo wil redekavelen, ^at W!ar6 ^r daiii niet van den roomfchen^ godsdifenst te zeggen? Deze wijze van'oordeelen verwondert oris ifteenen fchrijver, die overal elders eene onwankelbare onpartijdigheid aan den dag legt; «n het is kwalijk te verontrchuldigen ten zij men aanneme dat het tafered der oude rampen, voor ^ijn oog levendig geworden onder zijne behandeling van het penfeel, zijne finert en. verontWaardi- gihg tot die mate opwekte dat hij daardoor zijne gewone grbridbeginfelen "van regtvaardig- heid vergat. ;Ovcrigens /zijn de verhalen der verfchillericle partijen even zeer overdreven. Men kent ^de gefchitedenis der Gprcumfthe mkrtela- ren door Ejtiiis. . De boekefij van Brusrel be- zit een hindfchrift yi dien'fmaak, overgefchre- ven door Foppens. Het is getijteld : Geufia^ nismus Ffandria Occident alts , . hoc est succinct a narratio rerum magis memorabilium y qua orta (0 Diftk "vsii -keijswgckj^'B'iefchr. der ftadt Delf- , 1667, 4to. bl, 331* Cmfef.Cn Vermaai Sthilderb. bl, 165- / VAN DEN Heer de RElt*FENBERG. 379 iunt in Flandrid otciJ^ntali Ceu/iorumgias' fame tumuitu^ earum potisftmumy qua con- clones eampestres nmurnas dtqae diurhhs concei^nunt y et Icommachbrurh furiirem^ pio^ rumque multorum fdcerdotUm crudelem et hor- renddm interfectionem. • Auctore i^ev.^ paire Carolo Wynckioy S. Th: iicent{afo ord. FF. Prededtcatorum , pribre evnventus Iprenfis. in 4. to 107 pp. Hec oorfprotikefijke i in la.^o^ bevond zich in de boekerij der gegradueerde kanunniken te IJperen, De woede der Spanjaarden wordt met niet .minder levendige kleuren- afgemaald in dit weinig bekende w6rk: Vera delineatio om- nium praliorum , ohfidionum aliarumpue rerum memorabilium quae durante bello adverfus regem Hispaniae auspiciis ordirium generalium gesta furit. Amft. 1621, a deelen iH 4/^ oblong. turn a95 jig. Adriaan Pars, fchrijver van den Naamrol van de Batavife en^ Holland fe fchrtjvers y heeft dit boek niet gekend of gezien. Hij fpreekt bladz. ^66 van de Polemo- graphia Auridco Belgica fcriptore Wilhelmo Baudartio , Denifiano Flandro , (Q zonder aau- (») In deH Batay&us tf Naamrol van de Batavife en HiUandfe fchrijvrr%. Tot Leiden , bij Abraham de S\val , 1701 , 4to. r 3«o AANTl^EKENINGEN wyzing van fchrijver, drukplaacs of jaargecal^ en hij meent dat hec flechcs platen zijn met vierr^elige latijnfche verzen er. onder. Echter bevatcen de door ons geziene exemplaren, be* halve die platen met de verzen, de gefchiedenis van de beroerten d^r Nederlanden^ van 1559 cot 1615. De tijtel van bet tweede deel onderrigc ons dat bet inderdaad bet werk van Baudartius en in 1621 gedrukt ist »0m mmmm ir AANTEEKENINGEN VAN DEH F'E RT^ L E R. \ AANTEEKENINGEN VAN DEN f^E R Tu4 L.E R. / P^g* %7fi r^- ^ vatt ottd, en volg. Jtlet r prinsdom Oranje is van zeer ouden oor- (prongw Mqn vindt onder Charlemagne eenen berqemden .^krygsheld , genaamd Guillaupfe au Cornet C^u cQvvt nez^ Willera met d^n korten rf •. .J.. «*•>.. «. -, .,. -•. neus ,) die de. ftad Oranje van eene volflagen vernieling beyrijdde^ ter gelegenheid van eenen inyal van Wbaren vi Gallic. Hijvoerde den tijtel van graaf van Oranje^ en deze tijtel, by de nakomelingen van dien zelfden Willem , na- derhand erfeUik gewbrden zijnde, even als met die van hertog van Bourgogne, hertag van Fraukrijk, graaf van Orleans, enz. plaats had, werd het geflacht van Oranje tot een fouvereiri lmi3, gelijk die der andere bezitters, van de groote leenen 4es rijks. Wat de opvolgfng in dit huis. betrefty is het opmerkel^jk da.t dq dochters daar'toe altods wer- 384 AANTEEKENINGEN den toegelaten , zonder dat daanegen , even min m als tegen de vrouwelijke opvolging in het her- togdom Burgondie , door de Franfche koningcn , op grond der Salifche wet, eenige tegenfpraak werd gedaan. • Zoo was er onder anderen. In 11 15 9 zekere gravin Tlburga^ eene dochter Aran den in het heilige land overledenen Raimbaud II., van welke de fouvereiniteit 'overging op hare twee zoonen, gcfproten uit 'haar huwelijk miet Wil- lem van Omelas. In 1 150 was eene andere Tiburga^ de doch- ter der eerstgenoemde , de opvolgfter van Raim- baud III. haren broeder, en van haar ging het prinsdom Oranje over op hare kinderen uit haar huwelijk met Bertrand van Baux. Maria, de oudfte dochter van Raimond IV., volgde met haren gemaal Jan van Chalons, in 1393, haren vader op. Jan^ 11. , haar kleinzoon, zijnen vader wil- lende wreken over de mishandeling , hem door Lodewijk XI. aangedaan, en over de geweldda- digheid, met welke deze van hem hulde had gevorderd , verbond zich met den hertog om ran Frankrijk eenen oorlog aantedoen, welken hij met roem en voorfpoed voortzette tot op den vrede van Arras in 1482. "Hij bewees groote diensten aan de koningen Karel VIII. en / . VA» i>fe^ VERT A' li'E R. m todewijk XIL, en deze iaatftevgtf l^emeit hulde vaa - he t prinsdom Qitmle tefrfg V -' en ' :h«r* ftelde hetzelve in de regteft Vdfl 6to'e'^vriffe oi onafhankeJijke fouvereihrteit.. Philibert, zijn zoon> zochc te vergeefs Hefi fteL tjB vcrfcrggen van de ^ongeiregtigheid ^^ d66t welkfi Francois :L de dooi? zytteivvt>6r2a!ai-ve^ vreemde domeinen weder aan de kroon h^d^^^^ hechtw Hij rkoos daarop vde 'pafrij > van kefeer Karel V.i en de konjng- verid^rde kijfie'vorige beiittingen verbeurd^ E^ti •aTtikd' v4h Het tfale- laat van Madtid herftelde.hem'ki- atle zijiie gbe*^ deren.i Hy. bleef niettemin den kei^er dfeniefl v €h fneuVelde . voor Florence, lietwelk hij bele^^ gcrde.en zeer ihilretnaattwhad gebfagc. ' ■''" r-Deze vtxrst was niet gehuwdgeweestv dbck^^jHS' nalatenfchap . werd, zondef c^nft^d y^n dfr'^ifdil^ des konings van i Frankrifk, aftWaard ilxJor -^Kitii' vaa Nasfau, -den zoon vari'zijne zuster CtauSid' ran Chalons'^ : -de jgemaliri van- Hendrik van Nasfau. v .•'•:':•-• • ^ ' ■"-■ • --' ' ■ ' ' Prins Rin6:^.'geene kindef^n-Uit i^ijn fafiiw^fejk' hebbendev/maakte', Biy niterftett'^il ^ de lou^e^ reiniteit Van /Ownje aan '^gneft- tieef ^ jff^llifif* yjfn Nasfau^ den grondleggei? Van het geftie(5i nebest! der Nederlanden. Te ■ ve? reefs Wilde- de ihertog van.Lottguevillei -fil^' afltamm^IiHg' van bet huis van Chalons , die erfopvolgihg be^- L DEEL. B b 38^ AANTEEXENINGEN twisten; hy wc^rd door kocruig.H^iidrik.IL, \tk 1559, by het; traktaat van- Cbateau-Cambrefis > als prins vm Oranje .erkend. Deszelfs opvolgers je'rfden miet den vorstely- ken naam y51n.Nasfia.ook het prjnsdoni Oranje; prins .MaUrits jdeed jzeffs rhct feasteel.ran Orahje tot.eei^g der bestbevestigdeliterkten van Europa maken. . ::;; ■: 4 Willem Headrik .van NaSfau, .naderhand ko- ning van Engeland^ . ej^nige domeinen , in de Nederlanden aan het hiiis van Auvergne toebe- hooregde.^ in . b^(Iag> -geiioiiien hebbende , nam Lodewyk., XIV. _;daarv;oor . wedervergelding op het prin^dom van X^rai^e.. Ba'^prhis Willem's overlijden ontfto^den. :er gefcfiillen over, de djit latenfchap o;nder verfbheidene mededingers. Zon- der de vroQgere crfopyerfging , ^de vredestrakraten en '4c«. erkennifig^a ,vftn -de koningen Lode- wijk-. XII.' en H^ndjrik: H... in adit ,te nemen , beweerde Lodewyk XIV'. ,^tjbet jjrinsdom aan de kroon vervallen was bij ontftentenis van man- nelijk pir, rzich hierin:^gr.Ofldcnd^;;Q|i.de gedwon- gen huldiging aan^I^O^ewyt Xi;:gedaan. Aan den ;an,4eren kant-trad rdfi; prins: > van Conti op als er^enaan^ ;:yanj;Jie£; huis vafa Xongueville, dat reeds afgewpk§ii^ was. gewe^c. Bij befluic van het parlement y^H Pai^s,werd heip het ba- tig bezit , en deij k<>n(ng Van Frankryfc de hoog- VAN DEN V E R T A L-£ K 387 held toegekend. 'Door het 10. artikel van het traktaat van Utrecht; werd dit befluit bekracrti^ tigd , • doch ddiarentegen het- markgraaffchft^ Bergenopzoom en de andere in beflag genomeai goederen van den graaf van Aiivergne voor al- tobs van Frankrijk- gefcheiden , terwijl de'vorstea van N'asfau , erfgenamen van WiUem III. , den tijtel vzn prinfeh van Ori7»;V , onder welkea hun huis zoo veel roems had beftakld , blevett behouden. - -: '. Dan het huis van Nasfau is, ook als zoo- danig, een der oudile en aanzienlijkfte van het hedendaagsch Europa. Jan, graaf van H^^sfati-Dillenburg, en jonger broeder van Wilteifi I. , prins van Oranje en Nasfau^ was in het elfde lid van opkiimmmg de vdorzait vdii ''Z. M. den teg'enwoordi- gen koning , eri een kl6inzoon van Hendrlk , vollen neef van keizfer Adolf van Nasfau, die, bij den oorlog, welken hlj tegen hertog Albert van Oostenrijk voerde, in het faar 1298, in den veldflag van 'S^iiiers fneuveHt^. ■ • Zijne nakomelingen verbonden zich door hu- welijken met de keizerlijke en alle koninklijke. hoizeh van Eoropa>. daaronder te ^oemen zijn Ait van Hol/ieyn ^'hetwelk de troonen van Ru§«~ land^ Polen, Deoi^raarken, Zwe4en ef^Noorwe-- gen bekleedde &f nog beklee^c; d^tvan Qost^n^ B b 2 388 A A N T E EKE N I N G E N rijk^ de keizerlijke kroon en die van Hongarqe en Boheme dragende; het huis van Bourbon^ over Frankrijk, en de Beide Sicilien re- gerende; dat van Brunswijk^ tot den troon van Grootbrittanje en van Hanover geroepen; dat yzn Brandenburg J hetwelk in Pruisfen den jfehepter zwaait , en eindelyk met de tegenwoor- dige huizen wzxiBeijeren^ Wurtemberg^ Saxen, Portugal^ en met dat van Sayoje^ hetwelk den troon van Sardinia bekleedt. Van zeker gefchrift over de begraafplaats der le- den van het huis vm Chalons kennis bekomen hebbende door middel van het openbaar ver- flag der tweede klasfe van het Kon. Nederi. Inflituut van den jare 1822, nam ik de vrijheid den heer Mr. s. ipzn. wiselius daarover te on- derhouden^ en deze maakte geene zwarigheid mij uit zyne historifche- en reis-aanteekeningen het volgende verhaal te mynen gebraike mede . te deelen: In de lente des jaars zeventienhonderd vijf en negentig bevond ik mij te Chalons en bezich- tigde aldaar , onder anderen , de kerk der Korde- lieren.' Bewust, dat te dier plaatfe eene be- VAN DEN V E R T A L E R. 389 graafplaats was 5, of geweest was*, van de Prinfen van Chalons, verlangde ik dezelve te bezoeken," inzonderheid ter oorzake van de betrekking tus- fchen dat Geflacht en her Dooriuchtige Huis van Nasfau - Orarije. Met omzichtigheid deed ik hier^en ginds eenige vragen, welke mij, zop ik hoo^te, op het veiflangde fpoor konden brengen: die gelukte-, en weldra ontdekte ik den grafkelder, niettegenftaande het gebouw, 00k inwendig, nog deerlijk verWoest was en de grond alom met brokken van vernielde ^edenk- teekens en verfierfelen, -^alle getuigen 'van de woede der omwentelfaig , ) als bezaaid lag. Om nu verder en in deii kelder zelven te geraken, vervoegde ik mij tot den Matire, in wien ik, teti alien gelukke, een zeer Tedelijk en befdhaafd man aantro'f. Ik deed hem even-- wel geene voUedige opening van den grotid mijns verlangens", uit vreeze van zijn republi- keinsch gevoel te zullen kwetfen, en bij heiri voor een aristokraat te boek gefleld te \Vorden'; maar wendde voor, dat ik mij 'met' het fchrij- ven eener gefchiedenis van 'mijn vaderland 6nlje- dig hield, waar het Huis van Chalons eenige betrekking toe had, en dit mij noopc^, bni; zoo mogelijk, de begraafplaats van dat geflacht in oogenfchouw te nemen, weshalve Ik heii daartoe verlof verzocht , ' hetgeen hij mij zSiiSA 390 AANTEEKENINGEN aarzelen tqeftond^ te gelijJk aan . eenen onder- officier van de nationale garde, die zich in het voorvertrek van den Citoyen, Maire ophield, last gevende , om het gewelf tfi. do€ti openen en ' ipij ^r den volg^nden , dag heeij te geleiden. . 'sAnderendaags .kwapi, voJgends de gemaakte ^ffpraak, . de fergeant ,inij afhfilep^ In de Jcerk gekomen en ^an ^.f^kkjels yoorziep zijnde, daal- den.. wi{ af.. , Ik'vond^eei^e z^r grpote ruimte, n^ar de . Frank;ifqhe , (^of zop.^Is .men yerkeerr delyk ?egt, Gothifchie^ )yijze. ^verwulfd , en daarin vijf tomben, ieder nagepoeg vijf voeten hoog, . en, gelijk het my toefcheen, van den 29ogenaamdpQ fteen vaii Tourriere yervaardigd. Op de^e vijf pmben yond ik even zqo vele opfchriften, align, zoo weL als de gijaffteden zelve, nog zeer goed bewaard. Deze opfchrif- ten waren ^groefd in de^elfde foort van fteen , met een wapenfchild er nevens^ en ^lip voile- ^jg, behalve dat op deivierdj. tpmbe, hetgeen wel den naam en het fcbild vqn;oQnde van Phi- liherta . van Luxemburg , gravinn^^ vaq Chainy eh Champagne , . doch . van den dag haars ver- fcheidens geeije melding i^aakte, lets, dat an- ders op al de 9yerigen plaats. voijd.3. . Deze buzonderheid xrol^.dan pok'.bepaaldelyk mijne opmej^n^, ^yaprp^ .^ik ,mi) dez^lve. ver-r yolgends tot een punt van onderzoek ftelde , ten , vSn ; 0EN I V E U T A L E R. \ 391 gevolge waamn , xnij i3. ^bkk^n, dat deze Philiberta, tweede gemalin van Jean van Chalons, prins van ::t)pnje , en I moedOr van j Claude (Claudius), iGiberms en 'Clatide (ClaudTi) van Chalons , • deze ' ;tombe heefc. doen \«rvaaf^gen , met oogmerk, cm aldaaf tet aardi te^worden befteld, doch hetgeen niet« alzoo heeft mogen gebeuren, zijnde zij, gelijk ik op grond van deze en gene opgeizanjelde' berigten, voor hoogstwaarfchijnlijk houde, bijgezet geworden te Mont St. Marie, waar zij overieden is, in het jaar vyftierihonderd en, yeei^tig. — Zie voorts hier den inhoud der overige opfchriften : T • r » OP DE EERSTE TOMBE. I. * t • [ Ci-git , da.me Jeanne de. Bpurbon , princesfe d'Orange ,. .premiere femme de Mesfire Jean de Chalons , Prince d'Orange, kquelle tr^pasfa le- xo. Juillet 1493. . . . • t' OP DE TWEEDE t6mBE,/> f ' , 1 1 . , 1 1 Ci-git M^rie'Jearide^alonsV'piince d*Orange , mari ppemiirtffe^nt • de ^dame Jeanne de Sourhotfi^'etnRfcohdeiiient de dame Philiberta de- LifeeraBdii?g ^ qui tr&pasfa le ■ ' iAvril i$oi' '^ .J r Sp» AANTEEK-ENINGEN OP DB DERDB TOMBE. Ci-git Cbkide de Chalons, feigneur- d'Ai^uel, flis de Mesfire Jean de .Chalons et de dame Philtberca de . . . Luxemboui^9 qui trSpasfa au mois de / Novembre 1500. OP DE VIJFDB TOMBE. [ Ci-g\t Philiberte de Chalons, prince- d'Orange, comte de Tonnere et de Penthieyre, Vice-Roy de Naples, lieute- narit gdn^ral de FEmpereur en Italie, gouvemeur de Bourgogne , qui mourut le 3. Aout 1 5 30, Cltiide, dochter van Jcari van Chalons, ^den vierden van dien naam^ gemaJin , in rweeden echt, vati Hendrik grave- Tan Nasfau, overfeed in 1521 en liet naRdnfi, grave VanNasfau, prinsvan Oranje, ridder van het gulden vlies en gouver- neur van Holland, Zeeland en Friesland. Phi- libert van Chalons^ nam hem aan tot zoon en fneuvgid^., vpor Empoly, na de belegering van Flor^ce, op den 15* Augustus' 1530, in den ouderfllom van agtentwintig jaren. Rqiii^ eigende, jds aangenomen zoon, zicb den naam en de ,Y^p^n$ van het huis van Cba* VAN ::dim«' V e r t a l e R. m loxis to© 5 lietgeen " - met ^ grobte "• ft^tdljkheid: ge- fcfafcdde op :den aS. October .dienszelfd^ jaai^, m het groote vhoot van de kerk der Kbrde* iieren, ; nadat Philibert (zie boven op de vijfde combe) , m^t veel pracht en ftaatfie was begraven. Rend zelf werd op den 18; Julij^i544, bij het beleg van St. Dizier,. .door een kahonsko- gel gettoffen, en lier, zonder/wettige kinderen ' overleden zynde, al zijne gcrederen/aan zijnen neve, Willem van Nasfau. . ..: 'Weleer ftarid,*^zoa ak ik Vernam, in deze zelfde kerk een prachtig gedenkteeken, door Philiberta van Luxemburg, ter eere van haren oudften zoon opgierigt. Dat gefticht is in het begin van 1793 geheel vernield gewordeiv Naar de daarvan nag overgeblevene brofcken te opr- deelen,' mbet hetzelve ,' voor die tijden , njef » » zeer veel kunst bearbeid zijn geweest. Men ^ vindt nog te dier plaatfe ^ twee andere tomben,.de eene van Marie de Beaux, prin- fesfe van 6ranje, gemalin van Jean van Cha- lons (den derdeji van . dJen naam,) begraven den 22., Mei I4'f8 ; de andere van . Aly van Chalons, dochter van Jean en Mane, zoo even gemeld , welkegehuwd is geweest met Philippe de Vienne, heer van St. George. Deze Aly overleed in het jaar 1431. Twee, jouggeftorvene heeren van Vienna liggep mede bier begraven. ■ I k 394 A A N T E-E K E N INGE N. Het h\iis ^/in .Vienne, niet minder oud dan dat vao Chalons, en door.de vroiiwelijke linie aah hetzelve,: Ytfrwant, .beftaat nu nog alleeti in difen grtof van Vienne ,^ wefefef Itiitenant-genefaal' van de legers dcs konings van Frankrijk, thans cen man van zeer hooge jarei. Bedrieg ik mij niet, dan moec bij, reeds in den eerften aan- vang dfcr Eranfche' omwenteiing, naar Weenen zyn geweken; 'misfchiea bevindc by zich nog aldaar. Amfterdam den 16. September 1795. NASVHK I FT. - In de maand April des jaars • • . • • bevond een beer, met wien ik federt vele jaren vriend- fchappelijk bekend was, zich als luirenant- generaal in Franfchen dienst te Chalons, Ik decide hem de bovenftaande aanteekeningen mede, hem tQvens verzoekende, om het bevo- rens door mij aldaar waargenomene te vyrillen onderzoekeii en mij zijne bevinding te meWen. Inderdaad ontving ik van hem een brief tot andwoord , gedagteekend deii 3. Junij , waarin onder anderen, het volgende te lezen llaat: On s*occupe dims ce moment i reparer fdglise: des ' Cordeii&rs y €t on r^taUit ^ autant VAW PEW y E RT A t ,E R^ 395- qu^il est possibly ^ /out: ce qui a ^ti dimqli.^ Cette cir Constance m'a faciliti Tex amen que vous m'avez demands ^- et rose maintenant vous- as[urer ^ que fat trouv^ le tout par f ait e^ tnent conforme it votre , description , qui est mime si exacte que je me propose de nCen. seryir dans mes rapports au minis tire^ en omettant ndanmoins ce qui concerne plus par- particuliirement les genealogies. Quant au vieux comjte de Vienne dont vous f^ites mention^ il est dicfde h Constanz en 175)9, age de soixante et dix ans. Avant de mourir il a fait un acte solemnel quHl a diposi au bureau Imperial ^ et par lequel il A diclare quHl etait le dernier de la mai* sonde Fienne^4t que tous ceux qui d Vavenir voudraient se hauter sftr cette famille^ en auraient menti. Cet acte est conservi dans les archives de Constanz. ^ ■ ■ Bladz. 339* . ,>, Van bet oogenblik der afreize.van Flips mag men "Willem - van Nasfau als den wezenlijken graaf befchouwen, niet alleen van Holland, maar ook yap alle de pyerige geiweacen , die de zijcje van Holland h|elden , waart;oe de Ironii^, hog mii!ider menfchenkeQner dan daackuo^igci 9 S96 A'ANTEEKENINGEN zelf den gtond had gelegd , door dien fchran- deren prins als ftedehouder achtertelaten. Be- zw^arlijk zou hij eeTCn fterveling hebben kun- nen vinden , voor hem gevaarlijker , dan deze , indien hij namelijk voornemens was] zoo te han- delen , als hij met de daad heefc gedaan : 'eene flechts oppervlakkige befchouwing yan 's prinfen karakter en beftaan, zal die in den helderften dag ftellen. „Willem van Oranje of van Nasfau, door- gaands Willem de eerfte genoemd ^ was buiten te- genfpraak een d&r uittnuntendfte mannen van zijne eeuw^en, (op weitiige vlekkeri na, die het ta- fereel zijns rusteloozen levens eerder verflaau- wen , dan ontluisteren , ) te gelijk een edelaartig eri deugdzaam niensch en een voortreflijk vorst. Mogt iemand ftaatkundig worden ' geheeten , hi; zekerlijk had op dien naam de gegrondtte aan- fpraak. Hij toonde zich , het is waar , begee- rig naar een uitgeftrekt gezag; maar wie is er, die , met hem geboren en opgevoed , en nevens hem in gelijke omftandigheden geplaatst, dien :K)a' algemeenen trek van het menfchelijk hfart niet gevoeld, of daaraan met vrucht wederfland geboden zoude hebben ? Dong hij naar de op- permagt over een volk^ dat hij van een hard juk zociht te v&riosfen, volgends 4e begrippen van die e^uW kon da^Hh ni6t$ misdadigs, zdfs VAN DEN. V.EjRT.A;LER.. ,g^ .1 niets berispeUjks Hggen opgefloten, behalve oog, dat d^ onderyinditig ,hem dagelijks* leerde, hoe men, pii^ de Spa'anfgfce .-nnigt te wedec- ftain, va^rdigheid van befluiten efi fnelheid va!a uitvoering noodig hady wa^rnaar men ^: by de langwijlige bei:aadllagingen . vjn 4er ft.aten. vergaf- deringen , veelal vruchteloos y eef . wQnfchen, En. moest Nederland door , eenen /fouvereinen heer gereg^rd - wof den , h^t . llond . Willem , meer mwfcbifejB^dw eenigen anderen .fterver ling op ^isi^jf vrij :.npar dat bewind te?. din- gen. De gnJ<3i& ;Kosmws:,.de Medicis , door.alle vplken -en :d(K3[r dle/^uiiKj&ri;.^y?ij,;Z€jer g^pre^^n engetcht, h^d h$in:.,hjiery^;;?peds een yooj:- beeld g^geyen. : 5inf ajis men dien ijltmupt^.ndgH re^nt met. <>n3.en- Williem: Vj^ge^lijkt^^ in alle dia opzichtm;,. waftriO zij jyergetijkbaar . zyn,':.dan waarlijk ! zal q^g elk? oURR^Tpydi^e beoordeelaac aan la^tstgefpelden den.prijs vangropter bedrijf en van .meerdere bekwaambed^^ zonder aar^, zeten , moetenijGfewijzen;;';' -;j:-.v /i f .. , „Meermal€^ti:rOndwus(<:his}i heeft men hem te kst hoprgn l^ggen , dat hij, ter ; zelfsyerheffing en tot -Y^i:g^oodHg van da>. lwii§ter zijns huizes^ ;^ch 's yolks diepgaande ellendef-en benaauwdheid eig^nbajcig: ten nutte maakt;^:;.:' d<7ch . ook al^ ware €ene dergelijke befchuldiging .m zekeren^zin-ge-! grond, dan. .aog.' mogt mien zeggen , dat zoo* 398 AANTEE^KENINX5BN danige pogingen,. offchoon in het afgetrokkene •al berispenswaardig', ' in dien voorcreffelijken man te eerder te verfchoonen zyn, omdat zijn dingen naar hooger geiiag in die oogenblikken we2;enlyk in verband ftond en volkomen fcrookte met h6t welzijn des voIk$ en 'silands behou- denisfe, waaraan b^ veelboofdi^e bewind, en de hiermede verknochte trage gai^ -Van raad- plegen en- befluiten, de graotlfe nadeelen me* nigwerf tofebragt. Op dierizelfden grond, dac veelmalen het ftaatswerktuig , zdude het niet geheel ftilftaan - of zelfs verderfeiijk ' worden , door eene klemmeiide eft Hevige hand aangegre- peii en door den • wil van 66n ^6ttigen beftuurd en aan den gang gehbuden moest 'wotdeh , mag men den prins' regtmatig' verdefllgen^ zoo hij al foms de palen van de hefti aanbi^trouwde itoagt mogt dverfchredei^ hehbeii. j, Wil men flogthands bew'eren (m Vden zijn er , die zulke ftelllBgeh '"fiebbfen ifiigenomen)^ d^t. de hoogheid, waar Willera' zTch toe verhief , de bron geweest zij van veelvuldige rampen, die ons vaderland iiairna zijii' ovei-gektrrQeh eli welke men befchouwd* wfl'^'hebbetf "alS gfevdigen der eerzucht van zijiife opvolgers,' bij natne van Maurits , \^illem deii tweede "fetf * deszelfe zoon,'den derdfen Wilkm , ik -geef dit, of- fchoon'het bezwaarlijk zou te bewijzea zijii. . V AN : j)^: V E R T A L ER. - 3^> voor. een. otogi^Iifc toev; maarworier dan ook te; geljjk oQw^ea^rlegbaar aangetoondite zieh,' diit men onde^ heclbeleid vaii eenen minfchrari^' deren v6rst .of ^onder, dat rzxi -'s landt ftaten ^m^^n, het^elfxJe jakwerkfel, ; onie. verlosfing van het Spaanfche-juk^ zoude- hebben zieil ge- boren .worden* . >^;; En bovendfen ,- - waarom def- hicr. bcdoelde sonheilen , Tiit v welkfe hoofdbrori^ dan::ook voortgevlOfiid, den uitmuntenden Nas- feuier geweten? Isniet ten alten tijde'hei: be* ftaan der viplken , . e^n i als/ dat vab bijzolftdere perfonen , . ^inec gdnk en ongeluk doorweven?' Wrl nfct de. V<)oraenigi^eid 'baarWijkelijk, dar vx)6rfpqed door' wederwaardigheden getemperd' worde? iZxxvil KTeJerland. eene on^fgebrakene wdyaart genoiten- -hebben , ^ zoo de i*oeili fen' de invloed' van; hem ^ die ■ teregt den naam ' vm-^ Vadi^r des Vaderiands'idroeg, den grondflag niet' gdigd . haddeu: -. vxxor :de volgende'grootheid van hethuis vanv/NaisTau-Oranje? • Zouden integcn- deel dan met apdere rampen in het boek des noodlots voor ons beftemd zijn geweest, om cfns" te.ho^dea y.o^r volkomen zorgeloosheJd , die onheilbareftde-jdoehcer van 'een onafgebroken g^Jwk?/ . -, .. I- .^ >j Hef is :inni-i 4^t de liefde , welke zich een vprst bij rajne volkei^ w^et te ' verwerven, hQog^tgeyaariijk worden kag voor de vrijheid. 40D AANTEEKENINGEiN. Do ondeugden vaii:Karel den negencte in Finwik-' rijk, of liever: dre.'van izijne listige ,-^we$pzjek0 en bloeddorjtige^ moeder, leverden vo'or hec mensch4om. nuttiger lesfen op,' dan dc fchit- terendcj en edeie hoedanigheden van Hendrik den Groote. D$ laacfte immers bragcen flechts nut aan voor het toen tevende . geflacht , . en gaveii zelfs^ in hec zegenend gedenken van dezelven, nieuwcn* fteun aan den willekeur van volgende koningen; de andere daaremegen houden den afkeer Van de dwfxngdandi} ibvendig; en doeri: tastbaar bemerken, dat ej^ne regering, .diedea wil dps volk$ tcneenigen grondflag-en het be- lang van allefa. 'ten hoofddoel en drgfveder heefc. , doorgaands verkicslijk is hoven hfet be- ftuur van koningen, wiergezagrniet" is beperkt en wier hand6iingen aan geene^ grondwetten verbonden zijU' Maar zd men te-'dezOT oor- z^ke voortreffelyke en deugdzame . votsten ha- ten? Zal men uit dien hoofde Iwenfchen om dwangzuchtige en bloeddorsrigegebieders? Wie z^Ike . wpixfchen koesterde ^ ' mogt met even groote . reden. bidden , ^dat het Vuur een dcel der fteden verniclde, • def zee een-deel des lands verzwolg, en de pest een deel der inwoiiers ten. grave ttikre , , opdat zij,- die. deze Jamme- ren pntkomen warcn^ tegen zodanige plaig^n voor het vervolg; b^t^n op hunne . hoede . mogten zijn. VAN DEH VERTALER. 401. ,, Vader Willem dan verdieift^ het dankbaar mandeid:en van elkeii tegtgeaarten Nedellandep , zoo als hij de liefde en wellust dcs volks was gedurende* zijn levem Zi^o ttsa^sMtkt^ voor zoo verre die drift \i\maFlijk wortels ihoge ge- fchoten hebben in zijne groote ziel, werd niet alleen door eene beminnelijke nedetigheid on* aanftocelijk gemaakc^ maar wac meer is, zij ftond nooit in tegenfpiaak met de verbetering van der ingezetenen lot, noch metde redding des lands; en offchoon het bezwaarlijk zijil zpude met eenige waarfch^nlijkhetd te ' ramen ^ of hij van jjog wjder ftrekkende ' ctttwerpen zwanger hebbe gegaan, in alien gbvalte zijn zijne bemoeijenisfen «n rustelooze' werkzaam- heden allegekenmerkt door eene: hapielijke liefde voor dit zijn aangelffcmen vaderland* '- ' ,yZoo dan werd de 'grootmagtige ' opperheer van vele koainkrijken en uitgebreid^ fl^teh^ de rijkfte vorst van Europa,:>die ':voor-deri gefle- penftm • ftaatsman zijner eeuw gehouden wilde zijn , en zich beroemde op. eene geregelde ver- ftandboudtng in alle buiteniandfche* ftaatsfcabi- netten , de ontzagchelijke. Flips de T weede , de ^e^jlbal van een Duitich^ graaf ,. die hpt zich aanvsaikelijk tot eer had gerekend :*s konings hoveling ^ deszelfs ..dien^ in deze landen te mQg§n'zyp« I, D£EL» C c 4Pt AANTSBICRNINCEN i)D? V9flrb^^i4e Jiitofdeflig van WUl^n ^ PP 891 dotl IS lM^:i^eii«» yas het m^^ofeA ym *s kQtiings kidU(ter^. en ma de^ft wi|Zft V«ii ziptk «i jMfiietof grondtg «e i^erea ketmeq^ ^n m|4^el flf^iics , nfttt .iii| ^ tvit den kdtiii^ •¥CTgeWwep,. om h^t tcflrlouen gezag in 6ezm Iw^eo ;|p JMirkiijgfin^ en utfs, .mog Dietder 4aa ^c iitimsr reiktt^ iiittebrfidM ^ef^ ^^fH^^ze* l»9.l^ foecen, an hetJMym^ti etrbfodlgen ^ran d^ Jl«de&- isn d^dffiTi^egtcnt, fii Jisc bijeen**' jrpepen dtt Aacen^ ar m bij ^ery^oig niet« pif^jr te jloct of js 0iidMieiai«ii 9 zonder der^ ael^Fer. jTttd jof xoeftemmiii^. Pit middel bem yoQT dUydjte Atttnemenr^ ^dQpF hcoi €ento p^c* tfgenovei^rcddBii 'weg ot d^eii inlbMin, werd ¥Qpr deii 9)i3ms «i troor >dt gehe^ land v^» de hoogfce .:iio0dau(heii]kliM; 0)^k i^reikte hij dgi ^|i>6)o ve^cQiBfia. - H^ wfet dea van zieh- 9?lvpB iioc^geivoe^^iideii 9}ip3 te vervoeren tot d$ <yili6cadeafiie ftappep^ «n deze misflagenr dooT' ^ ifi^9P ^dtid ^^hapen , kunsdg cq doefi ili^li^ am %.• vi^tka wpbkieriag tegeti dm dwwigmehtigiasiiVatst^si tmer en m^er ae doen ^pblal^^a* ;V ^p 4^xe..«nH3» iv^ide de ^^^ece ^a3ia|».$:»^ ^6q ide4 duving^fyi ^eehen ^edeiiflcei^ ^F^^ .iD^c bet ii^rpaElbnigfte overteg dfikj^^ vastigheid volgehouden; ja, wie de teurige Je- ^fAt) DB« VBliTALER, 403 vensb€fph?ijvi*g van 4en prios, 00s, zpo men wa> 40ar d^n fchmndfiroi Beimfort nagelaten, llie( w^ apktte^d mg gad^Qaai:, ontwaart mat V^Fbt^ipg, fcbiei* iitp «Uce '1)la<l:sijde , hoe Flips, ji^ren agjeraw, aon^r Aiauyiin he; geringfte J32S bpvrp0dfs» , h(^ bliai ^ittttfe g^weest is ^ Tpt xiit gelfiie feiurasdleie oncwerp behoorde ^^ pok ihec «fva^digeH vaa den graaf van Eg- t3^n4 n9^ Spaiye; vont, de prins, die Flips ^KH) imu^iri»^tt]% kende ^ wist van ce voren zeer Wd te hfip^kiinen^ dat een vorsc, zoo dweep- m^i 4$o|^h fn fii^niBK, als de Spaanfche monarch / zich nooit door eenigd voorflellen pf i^edm #oU Utest bifw^eh tot htt gevcn van ge- W^f^nsifiJh^dy of h^ intrekken. der uitgevaaf- 'dig'di vintligiQ ftm%lakkatra« De vruchteloos- lieiii jfer poglngen van dezefi afgezant, die al- gepieefl hy .^ Nfedttlander in hooge agting ilond, ipoear ^zoo ^m bcwijs oplevcren van 's kaningjs iE»nverbiildel<ykQn aart, opdat de prins :#{ i^nl^ «^d^ 20U kpnnen ce voorfchijn i)Feden4 en d^ 4^fMb ^Ups verfchafce ^oodanig #en bw©s^ fiterker fprek«id m tneer overtsi- Hgend, ^ <»^n,doorisichiige tegetircander zelf hi^t ^h h9d mpg^ h^wtti. VAN tytn VERT ALE R. 4015 den prins onwaardig, llaagde naar wensch, in zoo verre zejifs, dat de koning ' geheel in den ftrik viel, den kardinaal van hier opriep en aldas zijnen bekwaamften ftaatsdienaar aan zy nen onverzoenKjkften vija^nd opofferde. „ Zoo ongelijk was Flips aan zich zelven; ja zoo weinig faieid hij een geregeld flelfel in zijn gedrag en befiuur, dat hij\^ na den kard|naal, in de hitte zijner redelooze gramfchap, ten kerker verwezen fe hebben, hem vervolgends tot den allerhoogften rang veThief , en hem niet alleen Spanje, maar ook zijn eigen koninklijken perfoon liet regeren en aaar welgevallen leiden, '„ Zonder- twijfel verongelijkt men den kardinaal van Granvelle grootelijks, als men hem be- fchouwt met het- bevooroordeelde en door gods-. diehsthaat benevelde . oog onzer voorvaderen* Prins Willem kende den man, zoo als hij was ^ en hierin lag de reden , waarom de eerstgemelde niet rustte \66r dat hg dien, hem zoo geyaar* lijken , Argus van den Nederlandfchen grond had zien verwijderen. ^ 5,Nu waren ondertusfchen de landzaten zoo verre gekomen, om in het algemeen te beyroe- den , dat van vertogen , fmeekfchriften en andere middelen' van overreding niets me^ te hopen viel tot verligting in den ohdraagbaren druk: ireinand echter durfde het. zich VOor als nog 4o6 AANlEEltENlNGBN andet^itOcH ^ xm flieehM het <feHk<$i^ld ns Si- ddijkei Vrenterftsilid m d|9p6ren; m^r WIMeln^, die 4s mtie , :ko(» t^el tils den Vofsc ^ git>n^ kmde , v^er mldd^Ier^ji vom iaii isin bet algemeen ongen^Bj^ar g«d^!|| v«i)e*crf fe iriirA fl^^ty ta WSlietvce de HiewterKii^ af Hn d^t^. 