Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Sobald die Brautleute Hochzeit gehalten, „sawae habanaer" sind sie „sawie Ehefrau und „banär Ehemann geworden, und treten 1. Ob der Umstand, dass nach dajackischer Sitte der Mann der Frau folgt, schon durch die Stellung von habanae hinter sawae, in dem Ausdruck für „Hochzeit halten" vawae habanae, ausgedrückt werden soll, bin ich nicht im Stande zu zu zu zu zu. 5. Volgr IV. 29. 4. Familie, Verwandtschaft und Freundschaft. 5. Sie nennen ihre gegenseitigen Eltern nun wempor, was Schwiegervater als Schwiegermutter bedeutet. Will man die noch besonders als Respectpersonen hervorheben, so nennen während einige langen Tag „pe zu den beiderseitigen Familien". Sie nennen ihre gegenseitigen Eltern nun wempor, was Schwiegervater als Schwiegermutter bedeutet. Will man die noch besonders als Respectpersonen  der Geschwister der Frau und umgekehrt. Das verwandtschaftliche Verhältnis Geschwister des Mannes zu denen der Frau wird durch das h. Brüder oder Schwestern, bezeichnet. Hat ein Mann zwei oder mehrere Frauen so nennen die sich untereinander das sich untereinander das sich an. Man ein solches Heirathen vhasansulang sawae d. h. an einander heirathen. Wird die Ehe mit Kindern gesegnet, so ergeben sich so verhältnisse. Die Schwiegeretern bekommen rausch, Enkel, kinder, von denen sie väter großer Grossmutter und busses vater genannt werden. Die Kinder vanaky oder vanak olov sind entweder Sohne hatuiiy oder Töchter anak bawi — Awau oder anak av eine zärtliche Benennung für Säuglinge beiderlei Geschlechts. Bevor die Knaben einen bestimmten Namen erhalten haber man sich vataky. Auch vlungus oder dagau (Hahn) sind zu. ärtliche Benennuns „Knabe, Sohn. Nappaugen grössere Kinder den eigenen Vater: Vater wird von klemeren Kindern und zu kleineren Kindern! ihrem Vater sprechend, gebraucht; den Vater anderer nenr „bapar. Induy nennen die Kinder die Mutter.” 3 „Der Aeltester unter mehreren Geschwistern ist der „tamt Die Grossmutter anderer nennt man kambin. 2 Buch nennt man auch den Vater der Stiefeltern, den Vater der eiger Stiereltern der Frau und alle Brüder dieser Grossvater. 3 Bei der Namengebung des ersten Kindes, ändern die Eltern ihre eigenen BEI DEN OLO NGADJU IN S. O. BORNEO. 465 Der Bruder nennt seinen Bruder ebenso wie die Schwester ihre Schwester im Algemeinen „pahariv. Der Bruder nennt die Schwester „betaur, die Schwester nennt denn Bruder vnjahar. Der jüngere Bruder oder die jüngere Schwester heist vn. Von ihren jüngeren Geschwistern werden der ältere Bruder oder die ältere Schwester vakayv, von andern Menschen kaka” genannt. Für die Bruder oder Schwestern des Vaters oder der Mutter wird man, wie bei uns Für die Bruder oder Schwestern des Vaters oder der Mutter wird man, wie bei uns Für die Bruder oder Schwestern des Vaters oder der Mutter wird man, wie bei uns Für die Bruder oder Schwestern des Vaters oder der Mutter wird man, wie bei uns Für die Bruder oder Schwestern des Vaters oder der Mutter wird man, wie bei uns Für die Bruder oder Schwestern des Vaters oder der Mutter wird man, wie bei uns Für die Bruder oder Schwestern des Vaters oder der Mutter wird man, wie bei uns Für die Bruder oder Schwestern des Vaters oder der Mutter wird man, wie bei uns Für die Bruder Neffe oder Nichte vaken und nennt den Oheim vamav, den Oheim eines Andern „mamar, die Tante #minar. Auch die Basen der Eltern nennt man Tante und giebt diesen Namen auch alten Frauen als Ehrennamen, ebenso wie man andere, ältere Manner, welche nicht wirklich Verwandte sind, aus Achtung oft vam” nennt. „Stirbt Vater oder Mutter, so wird das Kind vuulaev Waise; entweder älteren indur, wenn die Mutter stirbt oder älteren bapa„ wenn der Vater stirbt; znulae pahatu” sind Vollwaisen. Heirathet ein Mann eine Wittwe mit Kindern so wird er deren Stiefvater vbapa tirin; eine Stiefmutter heisst vindu tiri”; die Stiefmutter sind nak tiri”; die Stiefmutter sind nak tiri”. Hat eine Frau von ihrem zweiten Mann auch Kinder, so heißen diese Jahr oder betauft sie d.h. Brüder oder Schwestern, welche dieselbe Mutter aber verschiedene Vater haben, im Gegensatz zu zu zahlen oder betauft sie kalambutauf d.h. rechter Bruder oder Schwester; oder Stiefbruder und Stiefschwester, welche denselben Vater (aber andere Mütter) haben. Das Verwandtschaftsverhältnisse der Neffen und Nichten zu zahlen wird ebenfalls auf die Grosseltern zurückgeführt, so sind z.B. vaken ihre Neten im zweiten Glieder d.h. deren Väter rechte Neten waren. Die Dajacken zählen bis waken telo tat, Neten in vierten Glieder. Bei verwandtschaftlichem Verhältnisse durch Geburt findet aber die reciproke Bedeutung wie bei vajupr Schwager nicht statt. „Pahari oder betauft sie d.h. Brüder oder Schwestern eines Grossvaters sind demnach rechte Vetter oder Basen, welche denselben Grossvater haben; „Pahari oder betauft sie d.h. Brüder oder Schwestern eines Grossvaters sind demnach rechten Vetter oder Basen, welche denselben Grossvater haben; „Pahari oder betauft sie d.h. Brüder oder Schwestern eines Grossvaters sind demnach rechten Vetter oder Basen, welche denselben Grossvater haben. Um. Hies z. B. der Mann „Djalan", die Frau "Budha und sie nannten ihr erst- geborenes Kind etwa Linda (Mädchenname), so nennt sich der Vater fortan: "Palindas d. h. Vater der Linda und die Mutter "Indulinda d. h. Mutter der Linda. — Ein Kind darf den Namen seines Vaters nicht aussprechen, das ist palin, unerlaubt; er ersucht Andere für ihn zu antworten. 466 FAMILIE, VERWANDISCHAFT UND FREUNDSCHAFT U.S, V Kn „Tator eigentlich »Urgrossvater” wird oft für „buaer G gebraucht. „Tato hiang” sind die Vorfahren und deren Nachkomm wird mit vanak darauf oder ~panakans bezeichnet. Bleibt eine Kheleute kinderlos, so nehmen die Kheleute meis elternloses Kind als ihr eigenes an, sie adoptieren es. Kin Kind heist vanak lakur oder vanak induanr, wird wie das Kind aufgezogen und tritt auch in dieselben Rechte ein. Es ist aber bei den Dajacken auch eine sehr verbreitet Kinder nur proforma zu adoptieren; solche Kinder nennt man auch angenehm, vanak angenehm, vanak angenehm. Dieses Adopti schieht nur um den Bekanntenkreis zu vergrissern; natürlich solche adoptieren Personen nicht zusammen. Die Adoption gesnachdem man tüchtig gegessen und getrunken dadurch, da beiden Personen etwas Blut auf ein Sirihkausel getan wird. Das Blut wird von den Männern, welche ad: und von allen zu Adoptierenden von der linken Schulter, von türen Frauen aus der linken Brust genommen. Solche Personen von denen der eine das Kind des andern adoptieren hat, sich „Dampo.” Nur selten kommt es vor, dass eine dajackische Jungfrau heirathet bleibt; man nennt sie in diesem Falle „budjang mächtig, h. verfaulende Jungfraur, unserer valten Jungfer” entsprechen. Um so häutiger kommt er vor, dass Kinder vor der Eheschhessur treffen. Diese Kinder nennt man zampangr, anak ampang oder vor. Der Dajacke darf semen Namen nicht nennen; will er Nun der der denselben Namen mit ihm führt, anreden oder rufen so h er sich der Worte wendet oder pangantai, etwa unserm „Nachtter” entsprechend. Dajackische Manner, die befreundet sind, nenne’ander vuew, dajackische Frauen varieg. Seinen malatischen Fennen der Dajacke vuri oder urai unda, den chinesischen tans. Den Frauen reicher und vornehmer Leute giebt man den Namen vuew; ihre Töchter werden mit vuewähriger Angriffen, unserin völlig zu verkaufen, unserin völlig zu verkaufen, unserin völlig zu verkaufen. „Noujar endlich ist der Ehrenname für Frauen der Kurc während diese mit vuewähriger Angriffen, die vuewähriger Angriffen. „Noujar endlich ist der Ehrenname für Frauen der Kurc während diese mit vuewähriger Angriffen. „Noujar endlich ist der Ehrenname für Frauen der Kurc während diese mit vuewähriger Angriffen, die vuewähriger Angriffen. „Noujar endlich ist der Ehrenname für Frauen der Kurc während diese mit vuewähriger Angriffen, die vuewähriger Angriffen. „Noujar endlich ist der Ehrenname für Frauen der Kurc während diese mit vuewähriger Angriffen, die vuewähriger Angriffen. „Noujar endlich ist der Ehrenname für Frauen der Kurc während diese mit vuewähriger Angriffen, die vuewähriger Angriffen. „Noujar endlich ist der Ehrenname für Frauen der Kurc während diese mit vuewähriger Angriffen, die vuewähriger Angriffen. „Noujar endlich ist der Ehrenname für Frauen der Kurc während diese mit v Gebeurtenissen in de Noordelijk Afdeeling. — Pionghai bezet. Onder-handelingen met Toewankoe Tamboesei. — Onderhandelingen van Francis met de hoofden van Rau, te Sassak. — Onderhandelingen van Francis met de hoofden van Rau, te Sassak. — Waren deze gegen gevolg hadden. — Loeboe Ambaloe en Boekit Manindjoe bezet. — Bauer betrekt de "winterkwartieren": — Bezwaren van Bauer en Francis omtrent de operatiën. — Beslissing omtrent de bij onderhandelingen te stellen voorwaarden. — De meening van Baud omtrent de operatiën. — Afkurin van Bauer's handelingen. — Organisatie der troepenmacht. — Beslissingen aangaande eenige organieke regelingen. In het voorgaand hoofdstuk hebben wij gezien dat het hervatten der vijandelijkheden in de Padangsche Bovenlanden door den militairen commandant voornamelijk gemoteerd werd door de omstandigheid, dat Toewankoe Tamboesei den 30" Mei in Groot-Mandailing gevallen was.! Omtrent de vijandelijkheden, welke tengevolge van dezen invalplaats hadden, kunnen wij het volgende melden, dat uit de ver-schillende rapporten van Van Beethoven getrokken is en Le dit door Lange (IT bl. 61) gegeven verhaal aanvult en verduidijkt. Met het oog op de door Toewankoe Tamboesei aangenomen houding werd. Fort Elout met eenige troepen versterkt, zoodat deze post op 110 bajonetten gebracht werd. Een groot deel dezer bezetting rukte Van eene insluiting van Kota Nopan (Lange II bi. 56 en 61) is ons niet gebleken; zij komt ons geheel onwaarschijnlijk voor, daar volgens de officieele stukken juist — zooals boven vermeld wordt — in de allereerste dagen van Juni de besetting van Fort Elout (in Groot-Mandaïling) ten koste van die van Kota Nopan werd versterkt. Volgr. IV. 80 SUMATRA’S WESTKUST VAN 1833—1835. den 4 Juni uit om, bijgestaan door de Battasche hulptroe vijand op te zoeken. De luttenant Von Tschudy, commandant van Fort Elo deelde de beschikbare macht in twee deelen, om den vij twee kanten tegelijk aan te vallen, Een detachement van 30 man, onder den sergeant De versterkt door de Batta’s van Groot-Mandailing, veen kle volks, ontmoette hem het eerst. ‘Zoodra de Batta’s hunni standers gewaar werden, werden zij door schrik bevangen en zij de vlucht, zonder een schot te doen. De 30 man troepen. dus alleen den overmachtigen, op 1000 strijders gevijand het hoofd bieden; zij deden dit een korten tijd, m hevige aauval, dien zij hadden te doorstaan, noopte hen aftocht. Aanvankelijk werden zij vervolgd, maar weldra sn¢ andere gedeelte der krijgsmacht — een detachement ond Teitenant Van Holy, met de Batta’s van de omliggende kat welke door den regent werden aangevoerd — hen te hulp. de vijand dit bespeurde trok hij af, zoodat Van Holy en de niet meer met hen slaags raakten. Aan onze zijde was niemand gedood, en slechts 2 s (Amboneezen) door l anssteken licht geworden. De vijand trocken zieht in de wildernis, „op een klein afstand” terug, en wierp hier een verschansing op. Om heute verdrijven, werd een handmortier van Fort Sevenhoven gez de pogingen, den 7m en 8n Juni aangewend om hem da nadeel te doen, bleken vruchtelos, daar de omliggende h te ver verwijderd bleken van die, waarop hij zich verschant Hij verliet echter zijn ne benteng niet en liet ons dus met rust; werden, in den nacht van 9 op 10 Juni, onze voorposten veri door een kleinen troep, die teruggedreven werd en in de verscheiden wapens achterliet. Van Beethoven, die zich gedüngere de vermelde gebeutet te konten, begaf zich nicht, den 11” Fort Elout om ’s vijands stelling op te nemen. Hij overtuigde dat deze niet dan wellicht met groot verlies door onze so stormenderhand zou kunner worden genomen, en besloot de haar in te sluiten door eenige bentengs, met Batta's te bezten einde den aanvoer van levensmiddelen te verhinderen. Werde de vijand steeds, ook des nachts, door de geweschoten docbalangs van den regent verontrust; dit deed hem den gai nacht doorvuren, zoodat Van Beethoven meende dat zijn voorraad buskruit spoedig verbruikt en de vijand daardoor tot den aftocht genoodzaakt zoude zijn. Middelerwijl ontving Van Beethoven den 18n Juni stellig bericht, dat de Rauenaren in aanocht waren om onze grenzen aan te vallen; hij rakte daarom oostwaarts op, maar de lieden van Rau, zulks bemerkende, staakten hunne bewegingen. Van Beethoven meende dat de gelegenheid nu gunstig was „om eenige voordeelen op hen Te behalten; doch in den avond van 14 Juni ontving hij de op het besluit van 2 Mei gegronde bevelen (om zich tot de verdediging van het door onze troepen bezette grondgebied te bepalen), en zag hij alzoo van zijn plan af. De zaken bleven nu voorloopig i” statu quo; doch de vijand bleef de volgende weken steeds in den omtrek van Fort Elout, en bemoeielijkte de onzen voortdurend. Toen Van Beethoven de hem toegezonden versterking van troepen (zie blz. 368) ontvangen had, besloot hij dan ook het offensieve te hernemen en voort te rukken tot Pionghai, waar verscheidene wegen samenliepen en eene gunstige stelling kon worden ingenomen. Volgens en door het den luttenant-kolonel Bauer gericht schriven van den 19. Augustus was de vijand hem daar komen opzoeken, was zijn voorpost aanvankelijk teruggeslagen, doch hadden de onzen het verloren terrein spoedig weten te herwinnen. Den 21. Augustus maakte Van Beethoven aanstalten om den vijand te verdrijven, met behulp van 1000 man hulptroepen van Mandailing. Hij rekende wel niet op hulp van dit vlafhartig volks, maar s vijands macht zou er door verdeeld worden. De onderneming liep echter (22. Augustus) ongelukkig af, doordien de Mandaiingers bij den aanval der onzen op den loop gingen. Die anval werd afgeslagen, en onze soldaten hadden 8 dooden en 19 gewonden. De vijand vervolgde hen niet, en in de eerstvolgende dagen werd niets meer van hem vernomen, dan alleen dat hij zich op verschillende punten versterkte (rapport van Bauer dd. 10 Sept. no 720). Er werden nu onderhandelingen aangeknoopt, en weldra verklaarde de vijand zich bereid vrede te sluiten, maar hij hield zijn woord niet, ofschoon er den 4" September onderhandelaars in ons bivakte P Hong Kong aankwamen. Van Beethoven zond zijn inlandschen schrijver naar de grens van Mandailing, waar deze Toewankoe Tamboesei ontmoette. De Toewankoe verklaarde, dat hij het niet tegen Maleiers of Javanen had, maar wel tegen de Christenen, die hij allen wilde uitroeien. 470 SUMATRA's wisrKusrT Van 18881886. Met dat al zag hij voorloopig van verdere vijandelijk! den 5” staken de vijanden hunne bivaks in brand en tr af, zoodat den 6n het gansche Mandälingsche grondgebis door hen verlaten was (rapport van Van Beethoven ui Pionghai, van 6 September, n® 808). De resident weet, naar het schlütt, den minder günstigen in de Noordelijke Afdeeling aan het militaire bestuur. Den tüchtige schreckliche hij (particulier) aan den Minister van Koloni. Jee. „In Mandalling beginnen de Batta's blijken te get verblijf aldaar moede te worden, waarschijnlijk uithofde moeielijkheden die zij hebben moeten ondervinden door militaire beweggingen, welke in de laatste dagen aldaar hebbe gewandt, en ook het aanhoudend aanleggen van versterkingt het Mandailingsche, maar is ook met eene colo 200 man troepen naar de grensen van Rau opgetrokken de hoofden van dat landschap te onderhandelen, — het, bevolking van Rau heeft verontrust en de wapens tegen  onderhandelingen, welke de resident F den 312 Juli 1834, met de hoofden van Rau te Sassak voer Hij ontmoette hier den »Jang di pertoewan van Padang Nc met de 15 voornaamste hoofden van Rau, als representant de geheele bevolking, benevens de gemachtigden van Toe: Tamboesei.n Tusschenpersoon bij de onderhandelingen en bespre was Peto Magi, een inlandsch handelaar te Sassak, die #i scheen te hebben op de hoofden van Rau en ook, door zijne \ bewezen diensten, het vertrouwen van het Gouvernement verdi Francis schreef den 23n Augustus 1834, bij missive no 4 den Minister van Koloniën dat de onderhandelaren aanvankel een hoofdepunt van het te sluiten contract de ontruiming van daïling wilden bedingen, maar zich „wel ras door kracht van r lieten overtuigen dat er op dien voet aan geen onderhandele het Gouvernement te denken was.» SUMATRA'S WESTKUST VAN 1883—1835. 471 Hij meldde in bedoeld schrijven verder: „Ik ben gelukkig geslaagd om hen een juist denkbeld te geven van hunne verhouding met het Gouvernement „Ik ben gelukkig geslaagd om hen een juist denkbeld te geven van hunne verhouding met het Gouvernement „Ik ben gelukkig geslaagd om hen een juist denkbeld te geven van hunne verhouding met het Gouvernement „Ik ben gelukkig geslaagd om hen een juist denkbeld te geven van hunne verhouding met het Gouvernement „Ik ben gelukkig geslaagd om hen een juist denkbeld te geven van hunne verhouding met het Gouvernement „Ik ben gelukkig geslaagd om hen een juist denkbeld te geven van In the van vrede, En hen aan te toonen dat de rampen, die over hun land gekomen waren, geenszins beschouwd moeten worden als gevolgen van ons bestuur, maar als onvermijdelijke gevolgen van onverkropte woede onverkropte woede onverkropte, die hunne krijgsmakkers in het Bondjolsche zoo jammerlijk hadden zien omkomen. Wie heben mich begrepen en zouden niet-alleen in onderhandeling getreden, maar in onderwerping gekommen zijn met teruggaaf van de achtergelaten veldstukken, indien het niet ware geweest dat zij over deze belangrijke aangelegenhen het gevoelen van hunne landzaten en naburen nog nader moesten gaan vernenen. „Nadat wederzijds alles voorloopig tot het vervolgen der onder-handelingen was geregeld, zijn wij in de meest gunstige stemming gescheiden en heb ik mijne reis om de Noord vervolgd.” Doch de goede verwachten, door Francis gekoesterd, werden niet verwezenlijkt. Bij missive van 20 September 1834 no 53 moest hij aan den Gouverneur-General melden dat rde hoofden in de vredelievendste stemming naar hun land waren teruggekeerd», maar dat het ontijdig optreden van Van Beethoven alles scheen bedorven te hebben: „Een beding, waaraan den militairen naturlik veel gelegen ligt, nl. om de in Fort Amerongen achtergelaten veldstukken terug te krijgen, schijnt den commandant van Mandailing te hebben bewogen eene onderhandeling met de Rauen. aren te openen, nemende hij metzich bij die gelegenheid eene colonne van 200 militairen. Dit verschaffen aan Toewankoe Tamboesei de gelegenheid ons van kwade oogmerken te beschuldigen, waarop de Rauenaren, door hem gesteund, de wapens hebben opgevat...... en de onzen bij Pionghai hebben aangevallen en verdreven. De gegevens ontbreken, om te beoordeelen in hoever de beschouwingen van Francis inderdaad gegrond zijn. Kene gevolgtrekking is echter zeker uit het medegedeelde te maken: dat de zaken onmogelijk goed konden gaan waar civiel en militair bestuur, feitelijk onafhankelijk van elkander, elk naar eigen inzicht handelden en daardoor voortdurend eenheid van handeling ontbrak. Dat intusschen vele onzer tegenstanders reeds destijds den oorlog y 472 CUMATRA'S WESTKUST Var 1833—1835. Möde geworden waren, af m het ook dat de oorká meeningen aug zerunmen tijd kun doen zegevieren, bij coms voorkomt at de puemen, welke ook wemigen f de zijde van Bondjul werden beproefd om onderhandel kuovgen. Beamer schreef drenmanwaande dd. Matoes. 7 October ] aan Framcus bet volgende: Ruum 14 hazen veleden onteine ik cen brief van Tome van Rondjol. waarn bij mij meldde, met de Rangewen te zijn mek t omderwerpen. doch vooraf wenm schriflelijk te vernemen wat zij van om te verwac Albvewel tk hieraan wernor gelvuf dver, heb ik hen m antwoord op fet bestaamde plakksst en de algemeene verwezen. Den 25m September kwam Toewsnkoe Kal was mijne afwernehent te Mstven aun. met de kennissering Rates berampat met tenue hoviten wan Boodjol. Alshe Koempochan. Pane en den & Ortober te Thibad Matven souden keuren onderwerpen. En werkelijk ze ber m het fort geweest de venom: Toewankoe Kal scheutene pmirvenche hoeiden van Koempoeian. Piseng « met voorkenns der Ruta Rera ocas coderwerven hebt vermaer ic Gatie Radha Beeagrvas set lager Pe ro geadd eR OW Bas It laadem var Koemsveiaz. Pose ng Sigspube as omierweeren Gomes, Per ewe. lij ebben saaavuemen, Ser weg var fe Massaĳ wel aar Keowee as WENS, IVES te BoE ovechee te herGellen Zoer mergen og: de wezen me zoe bederven Sectie, 5: laste Tach 2 lagen mane. PWan cine ade ted ok Sar omwegen. Fe ova vmschen en wer: WAAS Wo SER Te EAK 20 lag en &inderen, be WE Tee hee UL Se NEER goa en 2s KamMpenss jemig maden Keer. Loewe ase eer eed  aan den weg te beletten; de ons goedgezinde bevolking van Pisang en Semawang gedang moest, door den grooten hoop daartoe gedwongen, mede aan de bentengs werken. Er is o. i. geen reden om aan te nemen, zooals Tange (IJ bl. 61) doet, dat ~wij om den tuin geleid, en de onderhandelingen alleen geopend waren met het doel om tijd te winneny. Veeleer gelooven wij dat, zooals Bauer schrijft, de oorlogspartij weder de bovenhand gekregen had. Francis betreibend dezen loop van zukunzen zer; valle verdere wegen tötter onderhandelingen aan dien kant waren nu afgesneden en de oorlog als het ware gedeclareerdy. Doch voor dien oorlog vreesde hij, dat de beschikbare macht niet voldoende zou blijken tegenover veen halstarrig, tegen ons opgehitst volk (missive aan den Minister van Koloniën van 28 November 1834 no 72). „Wat moeite het kost — zoo schreef hij — de oproerige Maleiers te beteugelen, behoeft geene beschrijving; bij een opstand ontbreekt het hun aan geen middelen om ons opverschillende punten te gelijkte verontrusten en af te snijden; zij zijn zeer vernuftig in het pegen van verraad, en hunne middelen om een vernielenden krijg in het klein te voeren zijn onuitputtelijk. Tegenover al deze wissel-vallige kansen heb ik den militairen commandant den langzamen maar zekeren weg van vredesonderhandelingen voorgesteld, maar vruchteloos; mij rest dus alleen om de aangevangen operatiën met alle bereikbare middelen bevorderlijk te zijns.... Na de mislukking der onderhandelingen begreep Bauer dat hij zoodra mogelijk de operatiën moest voortzetten tegen Bondjol. Zonder overleg en, zooals wij straks zullen zien (in strijd met de meening van den resid besloot hij, ook van de zijde der Benedenlanden naar de Mas: op te rokken de landstreek ten Zuiden van deze rivielonderwerping te brengen.. Dientengevolge werden, den 102 November, Loeboe Ambaloe bezet, zonder dat daarbij vei strijd gevoerd werd. Zulks had — zoo meldde Bauer in zijn rap) van 21 December ne 1102 — dadelijk na de vestiging der onte Bambang moeten geschieden, maar was toen vom de slechte zeer moeielijke wegen niet wel doenlijk. Evenbedeutend rapport is, of schön niet geheel volledig, opgenot door De Stuers (II blz. 58—61), en gevolgd door Lange (II 70—72); wij achten het der halve onnoodig het hier verder m te deelen, en bepalen ons tot de vermelding van de zieuswijze den resident. Deze schreef, dd. 1 December 1884 (particulier) aan den Mini: van Koloniën : „Omtrent onze militaire operatiën moet ik zeggen dat de over Bauer ondanks de strengste bevelen van het Gouvernement nog voortduring voortgaat zonder overleg met mij zijne inzichten volgen, hetgeen vele botsingen veroorvaakt in mijne plannen zonder oorlog den algemeenen vrede alhier te herstellen, en een zwarigheden in den dienst teweeg brengt. Na den volksgeest hebben leeren kennen, vond ik de taak om den algemeenen vre alhier te herstellen niet zeer moeielijk.» En nader meldde hij, bij missive van 11 December 1834 ne aan den Gouverneur-General, dat hij in het bezetten van [Loeb Ambaloe geen voordeel zag; door de operatiën was wel een schi onder de ingezetenen der Bondjolsche gren slanden versprend, ma waren ook tevens de vijanden van het Gouvernement vermeerder die ons nu uit hinderlagen zoowel in den rug en in de flank. als in front bestookten. „Dit maakt onze positie allermöglichkeit teg een hardnekkigen vijandy.... Een particulier schrijven van Francis aan den Gouverneur-Genera dd. 12 December, bevatte nieuwe klachten over de eigenmacht handelingen van den militairen commandant; verder schreef h daarin het volgende, waarvan de juistheid in de toekomst maar te zeer blijken zou:. “De post te Loeboe Ambaloe werd, in Mei 1835, wegens zijne ongeson ligging, naar Mengoppo verplaatst. SUMATRA S WESTKUST VAN 1833—1835. 475 „Bondjol is op dit oogenblik zeer in het nauw gebracht, als zijnde afgesneden van alle gemeenschap met onze Boven- en Beneden- landen, Mandailing en de Westkust, hetgeen mij doet hopen dat de tegenstand niet lang meer zal kunnen worden volgehouden. Maar om Bondjol met geweld te nemen, op de wijze zooals de overste thans schijnt te beoogen, — daarvoor vermeen ik zijn onze middelen ontoereikend; het valt dikwijls moeielijk de handelingen der menschen op de rechte waarde te schatten, maar zooals de zaken nu begonnen zijn en voortgezet worden, zou het meer geluk dan wijsheid zijn indien met de aanwezige middelen de onderwerping van de nog vijandige landschappen verkregen en een duurzame rust in de binnenlanden gevestigd werd,.... „Loeboe Ambaloe is van Bondjol gescheiden door een allermoeilijksten weg, doorsneden met groote rivieren, eene menigte ravijnen en hoogebergwegen, waarvan de vijand meesterlijk gebruik zal weten te maken om den doort Ochte bemühte kammerte... Nadat het kampement te Loch Ambal (en de post te Boekit Manindjoe) in voldoenden staat van tegenweer was gebracht, keerde Bauer, daar een „sterke bezetting" achterlatende, den 112 December naar Matoea terug; van hier schreef hij den 13" aan Yrancis: „Tot bevordering der verdere operatiën ware het doelmatig geweest, de 4 anak-kampongs van Soengei Kasieq, die nog niet in onderwerping zijn, te nemen, doch dit had zonder een gevecht niet kunnen geschieden en heeft daarom, zoowel als om de geringe transport- middelen, die onvoldoende zijn om een aanzienlijken troep bij verder oprukken van vivres te voorzien, moeten achterwege blijven. Ook heft zich alreeds het regenseizoen doen voelen, hetwelk in een laag land, door een menigte rivieren doorsneden, de nadeeligste gevolgen hebben kan. „let halstarrige Bawang, dat aangenomen had zich na de bezetting van Loeboe Ambaloe dadelijk te zullen onderwerpen en de wegen in orde te brengen, heeft zich tot nog toe slechts gedeeltelijk onder-worpen ; de overige bevolking heeft zich verwijderd. De vier kampongs van Soengei Kasieq hebben mij doen weten dat zij zullenonderwerpen zoodra de Padriesche doebalangs, die hen bewaken, naar den rechteroever der Massang terug zijn. „De jongst onderworpen kampongs Sentalen, Batoe Kambing en Sentanan zijn zeer gewillig en hebben mij gedurende mijn aanwezen te Loeboe Ambaloe goede diensten bewezen. „Ik ga morgen naar Fort de Kock terug om aldaar het 1 kwartier te betrekken”. Naar aanleiding van deze mededeeling schreef Francis as Minister van Kolomën, dd. 17 December 1834 no 77 dat miet van voornemen schijnt te zijn, de operatién tegen B vooreerst weder voort te zetten, althans men mag dit besluit zijn schrijven van 18 dezer, waarin hij mij meldt dat hij var is op Fort de Kock de winterkwartieren te gaan betrekken. „Of de aanwezige militaire middelen toereikend zijn om den met kracht door te zetten, — hiervan heeft de militaire comms mij niets gemeld; volgens zijne wijze van handelen moet ilonderstellen dat zij niet voldoende geacht kunnen worden, zou hij niet geaarzeld hebben om een een een een aan de zaak te n de oorlogsoperatiën hadden liever niet moeten worden aangeva dan op de vermelde wijze zoo abrupt gestaakt; in het oo opstandelingen niet-alleen, maar ook in dat der omliggende dist laat het zich aanzien als een ons overkomen ongeval, en bet een slechten indruk op de gemoederen, die aan den g uitslag dezer onderneming, met een een zoo geduchte macht (in oogen), niet meer twijfelden. „Zeker zal de militaire commandant thans zijn wäkkem heer kant des vijands moeten verdubbelen, alzoo deze niet zal nal met den slechten uitslag dezer onderneming zijn voordeel te door met spionnen en zendelingen op de weifelende gemoeder de nieuwelings ondernem districten te werken. Op zijn tegelijkertijd gedane van Bauer, wat diens ve plannen waren en in hoever de beschikbare middelen toere zouden zijn om de opstandelingen en de vijanden van het Gouverne in onderwerping te brengen, kreeg de resident dd. 26 Dec 1834 ne 1081 ten antwoord, dat hij de operatiën niet vór of Mei dacht te hervatten en dat zulks dan nog van het wed: van den waterstand in de rivieren af hangen zoude; en voorts: „De retranchementen, die de vijand na onzen terugtocht Bambang aangelegt heeft, zijn mij evenmin bekend als zijn - middelen, zoodat ik ook niet berekenen kan wat tot de onderwe: der weerspannige disticten juist noodig is; tot nog toe heb ik a met de middelen die mij ten dienste stonden, zooveel uitge als mij mogelijk was De ondervinding heeft mij geleerd di transportmiddelen, die tot nog toe beschikbaar zijn, op lange SUMATRA'S WESTKUST VAN 1888—1835. 477 toereiken; hoe verder wij ons van hier verwijderen, hoe moeielijker de transporten worden, zelfs wanneer men in loco zooveel rijst aankoopt als daar verkrijgbaar is7. Hieruit is af te leiden, dat niet-alleen de resident bezwaren zag in de voortzetting der eenmaal aangevangen operatiën, maar dat ook de militaire commandant zich de daaraan verbonden moeielijk-heden geenszins ontveinsde. De resident schreef den 10n Januari 1835 (missive no 8) aan den Gouverneur-General: „Hoezeer ik, na al hetgeen reeds gebeurd is, weinig hoop meer voed voor het welslagen mijner pogingen om de orde alhier te herstellen door eene onderhandeling met den vijand, wil ik evenwel den tijd van stilstand onzer troepen niet laten voorbijgaan zonder te beproeven of mijn aanzoek hiertoe eenigen ingang bij den vijand zal vinden, waartoe ik mij dan over eenige dagen op reis zal begeven.” Van ter zijde had hij vernomen dat de vijand tot onderwerping geneigd was op de voorwaarde dat geene forten of militaire bezettingen in diens grondgebied werden aangelegd; hij verzocht derhalve de bevelen der Regeering, in hoever hij zoodanige voorwaarde zou kunnen inwilligen. De Gouverneur-General, gebonden door de lastgeving van den Commissar-General Van den Bosch: dat Bondjol moest bezet worden en dat, zoo dit landschap zich wilde onderwerpen, zulks moest zijnonder de voorwaarde dat diegenen, welke schuld hadden aan den op onze troepen gepleggden moord, moesten worden uitgeleverd, antwoordde bij besluit van 9 Februar 1835 ne 3, dat hij zich niet bevoegd achtte raf te wijken van de voorschriften, door den afgetreden Commissar-General nopens de bevrediging van Sumatra uitgevärdig, tenzij op voldoende wijze bleek dat de omstandig beden werden, niet meer bestonden, hetgeen door hem, resident, in geene deele bewegen was en waaromtrent hij het bewijs alzoo nog zoude hebben te leveren. Tegelijkertijd schreef Baud aan den Minister van Koloniën (missive van 9 Februar 1835 no 56), na van deze beslissing mededeeling te hebben gedaan: „Verstoken van plaatselijke kennis, zal ik het niet wagen hier een gevoelen te doen gelden, afwijkende van dat van den afgetreden Commissars-General, die het na verkregen ondervinding in loco het opgedaan; doch, het verledene raadplegende, meen ik evenwel de vraag te moeten opperen, of men niet beter vorderingen zal maken met langzaam en beraden voorwaarts te gaan, om enderen den vijand of andere gunstige gelegenheden tot a duldig afwachtende, zonder zich te bekommeren om den daarmede verloren gaat, dan met een plan van operatiën, op de moedige en krachtige ontwikkeling van toereikende strijd „Dit laatste schijnt mij toe, noch met onzen waren noch met de localiteit des lands, zoals mij die besch overreen te komen.... Bij art. 2 van het bovengenoemd besluit werd het Departement gelast, ‘den commandant der troepen op { Westk Just, under herinnering an het besluft van 20 § 1834 no 5, under en op het nadrukkelijkst aan te beste met overleg van de civiele autorité te werk te gaan hij, bij de door hem uitgevoerde beweging op Loeboe, weder niet heeft in acht genomen. In het last des jaars 1834 en de allereerste dagen dt Januari 1835 hadden eenige ongeregeldheden plaats in het Tatang, waaronder Kamang en Magat behoorden. Lange die rustverstoring uitvoerig gewag gemaakt (II bl. 78—zij verder geene gevolgen had, behoorden wij er hier niette weiden. Thans aan het einde van het jaar 1834 gekomen, di eenige oogenblikken stil te staan bij verschillende organieke reg welke in den loop van 1834 tot stand kwamen. Bij besluit van 24 October 1834 no 2 werd eene nieuwe o1 van de troepen ter Westkust van Sumatra vastgesteld. 7 a. Voor de Padangsche Boven- en Benedenlanden : Staf....... 1 officier Militaire administratie. 3 » Geneeskundige dienst. 11 » le bataljon infanterie. 28 » 279 Europeanen, 442 inlanders Algemeen depôt... 43 » 350 » 1590 » Artillerie..... 5 » 97 » 119 » 4 te zamen.... 91 «76 ~~» 2151 =»,4 4. Voor de Noordelijke afdeeling : Geneeskundige dienst. 3 officieren Algemeen depôt... 14 », 105 Europeanen, 476 inlanders Artillerie..... 1 » 20 » 20 » te zamen.... 18 » 125 » 496 » SUMATRA'S WESTKUST VAN 1838—1835. 479 De kosten van deze krijgsmacht, met inbegrip van die, voor Bengkoelen bestemd (6 officieren, 42 Europeanen, 166 inlanders) werden berekend op cc. f 950,000. In de tweede plaats moeten wij melding maken van eenige be- slissingen, welke genomen werden bij resolutie van den Gouverneur- Generaal ad interim in Rade van den 192 December 18 34 no 1, naar aanleiding van een door Francis d. 8 Mei t. v. no 10 ingediend verslag omtrent hetgeen verricht was en nog gedaan moest worden tengevolge der door Van den Bosch gegeven bevelen. Dit verslag is ons niet bekend, doch de inhoud blijkt uit de aangehaalde resolutie, waarin hij als volgt wordt samengevat. a. Belastingen en inkomsten. De intrekking der drukkende belastingen op de pasars en warongs, krachtens de besluiten van den Commissars-General d. 2 en 7  prijzen zou eene belasting van 2½, der waarde de handelaren dwingen zich naar de Oostkust te begeven, alwaar minder lasten, zoo op den uitvoer als op den invoer bestaan. De inkomsten zouden ruim voldoende zijn om de kosten van het civiel beheer te bestrijden, maar de militaire kosten konden daaruit niet gevonden worden, al viel de koffiehandel voor het Gouvernement look op het voordeeligst uit. b. Rechtspleging. De Raad van Justitie te Padang, krachtens het besluit van den Commissar-General van 11 Oct. 1883 no 310 opgericht bij be- Sluit van den Commissar-General van 11 Oct. 1883 no 310 opgericht bij be- Sluit van den Commissar-General ter Sumatra's Westkust d. 5 April no 381, strookte, zoals die geheel uit Nuropeanen was sameng en bijaldien zij werken moest naar het voor dien Raad provis ingevoerd reglement, in geenen deele met de belangen der bevol noch met het beginsel, bij het genoemd besluit van den Commissar General aangegeven. Als gevolg dier inrichting waren in de 5 maanden meer misdaden bedreven dan in de voorgaande twee De resident had daarom, bij zijn besluit van 10 Mei 18) 141, omtrent deze aangelegenheid in het algemeen andere bepal gemaakt, ten grondslag hebbende dat de rechtsmacht zou w uitgeoefend : door het soekoebestuur of inlandsche hoofden, voor 4 hunne z. g. anakboea’s of ondergeschikten betreft; door landraden, voor inlandsche zaken, welke door de ha of het soekoebestuur niet beslist kunnen worden; door een rechtbank van omme gang, voor kapitale misd; door eenen Raad van Justitie voor zaken van appel, € rechtsbedeeling onder de Buropeanen en Christenen; door een ambtenaar, belast met de politie '. ec. Binnenlandsch Bestaur. Alhoewel de militaire ambtenaren, belast met het hoofdbe in het regentschap Priaman en in de Padangsche Bovenlander Februari en Maart 1884 door de ambtenaren In'tveld en den Berg vervangen waren, ontbraken nog een aantal ambter tot verwezenlijking van de vredelievende beginselen, uitgedrul de door Commissarissen ter Westkust van Sumatra op den 252 Oc: 1833 afgekondigde publicatie; nog op verscheidene posten we de functiën van civiel-commandant door militairen uitgeoefend resident achtte het mitsdien noodig dat, behalve eenige contrd voor de onderscheidene districten, een adsistent-resident voor } benoemd werd. Dientengevolge werden bij art. 4 van het in hoofde gem besluit een civiel ambtenaar tot adistant-resident van Natal benoe en 3 ambtenaren ter beschikking van den resident gesteld. D. Wegen, middelen van transport en. De bij besluit van den Commissar-General dd. 11 Oct. 1 ne 810 bevolen inrichting van en transport-établissement van ko ‘Bij resolutie van den Gouverneur-General in Rade dd. 80 November n° 3 werd een reglement voor den Raad van Justitie te Padang van Justitie te Padang van de Batoe-eilanden, hoezeer daarvoor reeds een aantal lieden van de Batoe-eilanden, Nias en Coromandel! waren aangekomen, die alsna vooreerst op verscheidene punten elders zijn in dienst gesteld; gedeeltelijk bij een steenbakkerij in de Padangsche Bovenlanden, gedeeltelijk tot het verzamelen van houtwerken en bij het établissement  betereiking van het doel om de koelie-diensten der bevolking te verminderen — welk doel tot dusver niet bereikt was — gelast dat de directeur van het transport- établissement zich zou vestigen te Kajoetanam, vnabij den nieuwen weg langs de rivier Batang Singgalang, ongeveer in het centrum der Boven- en Benedenlanden. De nieuwe weg van Padang naar Kajoetanam en de menigvuldige bruggen op dien weg werden langzamerhand in orde gebracht, doch er waren nog geene toebereidselen gemaakt tot het aanleggen van en karrenweg van Priaman naar Moedik Padang eu vandaar tot Goenoeng, over Batipoe naar Fort van der Capellen. Als zoodanig was niet te beschouwen de weg langs den Batang Singgalang, » vermits die niet voor karren bruikbaar te maken was, dan zeer gebrekkig en met opoffering van tonnen goudsr. E. Handelsablissementen. 2 De gebouwen voor zoodanig etablissement in de L Kota’s zouden welhaast voltooid zijn, maar met die op Fort van der Capellen, Goenoeng en Pajacombo was nog geen aanvang gemaakt. Van Gouvernementswege was nog geen geld of zout naar de binnenlanden gezonden tot opkoop van koffie ; het daaromtrent door den Commissars-General bevolene was nog geheel in zijne geboorte wegens gebrek aan personeel bij het agentschap der factorij, aan gebouwen tot berging der goederen en aan koelies voor het vervoer dier go Einige wegen der englische constructie der transportkarren. De Commissar-General had gerettet op het in köpferen van 50 tot 70,000 pikols koffie, maar dit zou wellicht onder de gunstigste 1 Coringiërs. Niet Korintjiers, zooals De Stuers II bl. 31 zegt. Deze aangelegenheid heben wij afzonderlijk behandelnd in ons opstel »De koffiecultuur ter Westkust van Sumatra», opgenomen in De Indische Gids van October en November 1888. 482 SUMATRA’S WESTKUST VAN 18331835. omstandigheden niet worden verwecken, omdat de tot welke zich de operatiën der handelsétablissementen strekken, niet meer dan hoogstens 40,000 pikols opleveren. de koffie uit de XII, XIII en XX Kota’s, Danau en de Aftdeeling uit den aard der zaak aan den vrijen handel zouden Zonder nadere maatregelen zouden dus ten minste 40,0 koffie buiten den handel van het Gouvernement blijven; schiktste middel om hierin te voorzien was eene gedwongen Op dit laatste antwoordde de Regering (art. 10): : verplichte levering der koffie aan het Gouvernement met de Commissar-General aangenomen beginselen geheel strijdig J. Btablissementen van landbouw. De plaats, door den Commissar bij besluit van 31 ne 225, nagenoeg 2 palen buiten Padang, aangewezen tot van een établissement van landbouw, en werwaarts blijkt resolutie van 17 Maart jl. n® 21 de daarbij bedoelde 36 pe van den ontbonden barisan van den Ali Bassa Prawiro Dird stemd waren, bleek bij nader onderzoek minder geschikt en Kleine uitgestrekteid te zijn; de keuze tot het oprichte, zoodanige établissementen was nu gevestigd op den omtre Soengei Boeloe en op de heuvelachtige gronden aan den ni weg langs de Batang Singgalang. De Regeering (art. 6 van genoemd besluit) keurde zulks mit gezorgd werd dat niet tekort werd gedaan aan de rechte soekoes op de te bezigen gronden, en met aanschrijving a resident om de daarvoor eventueel te maken overreenkomst goedkeuring aan het Gouvernement te onderwerpen. g. Uitbreiding van het politiek gezag en het onderwerpe geweld der afgevallen hoofden. Nach het inzien van den resident was het van het ufterste gi om de XIII Kota's, die slechts eene groote dagreis van EF lagen, onder de gehoorzaamheid van het Gouvernement te bn De daartoe aangeknoopte onderhandelingen waren steeds vrucl gebleven, maar de onderwerping van dit landschap zou op door onderhandelingen worden beproefd. Bij herhaalde mislu daarvan zou de militaire macht worden te hulp geroepen zoowel de XIIT Kota's als de meer oostelijk gelegen IX ten onder te brengen, als wanneer ’s Gouvernements gezag de zuidelijke binnenlanden en in de Battalanden zou kunnen v uitgebreid. Gouvernements vredelievende bedoelingen ook in de Bovenlanden van Siak en Rokan uit te breiden. In Bondjol, Rau en de XII Kota's zou het gezag wel niet anders dan door geweld kunnen worden hersteld. Aan de Danau en de V Kota’s was vergund op Priaman te handelen, doch de bemoeienis met die landstreken was afhankelijk van de onderwerping van Bondjol en de XII Kota’s. De Regeering antwoordde hierop (art. 9) dat zij van den resident verwachtte, dat ral zijne handelingen het kenmerk zouden dragen van die vredelievende begrippen, welke in het besluit van den Commissar General dd. 11 Oct. 1838 no 810 en in de Publicatie van Commissarissen ter Sumatra's Westkust van den 25" d. a. v. doorstralen. De resident werd overigens in het algemeen verwezen naar de voorschriften, hem sedert bij meer dan eene gelegenheit ter naleving aanbevolen. 5e Volg. IV. 81 NEGENDE HOOFSTUK. Hervatting der operabien. — Operatieplan. — Overtocht van do Maan Voortrukken der troepen. — Stilstand der operatién van 8 Mei tot 7 5 Verovering der linie van Padang-lawas. — Opfersch naar Bondjol. — Alvan het beleg van Bondjol. — Mislukte aanval op Kota en Djamba. — Zienlijke verliezen. — Vermeerdering der krijgsmacht. — Ungunstige to van het Indische lager. — Verdienste van Toéwankoo nan Tfnpgi. — Am van den regent van Batipoe en andere voorname hoofden om dé optegen Bondjol te bespoedigen en daartoe de algemeem medewerkin bevolking in te roepen. — Loeboe Ambatjang en Bondjul itam verov verbrand. — Afbreuk, aan de Padries gedaan. — Ongunstige toest Bondjol, toenemende siekte bij onse krijgsmacht. — Ken aantal benten, Zuiden en Zuidoosten van Bondjol veroverd; mislukte ondernenring ten (dier plaats. — Op nieuw versterking der krijgsmacht gevraagd. — der Padries. — Tegenspoeden. — Goede geest onder de bevolkin, Padangsche Bovenlanden. Verbeteiligt von der Verhältnisse. — Verhältnisse van Francis. — Brand in een onzer posten. — wenscht onderhandelingen, Francis is daar tegen, maar vraagt bevele Regierung. — Hängt besliss. Gedurende de eerste maanden van het jaar 1835 hadden g vijandelijkheden plaats en kon men zich ongestoord tot de hervor! der militaire operatiën voorbereiden. Zoolang deze voorbereiding niet was afgeloopen, had de resi — zonder zich met een goeden uitslag te vleien — nog onderhandelin beproefd; doch den 10u April 1885 schreef hij, bij missive no. geheim, aan den militairen commandant: „Het tijdstip thans genaderd zijnde om de operatiën tegen vijand te kunnen hervatten, zoo acht ik het mijn plicht, U te wittigen dat, hoezeer de door mij aangevangen onderhandelir met den vijand nog niet afgeloopen zijn, ik evenwel reden het ononderstellen, dat daarvan niet die uitkomsten te verwachten zijn w door het Gouvernement op eene stellige wijze worden beoogd, eene volkomen onderwerping van Bondjol en Rau, ten einde gezag in die landschappen door het aanleggen van versterkingen vestigen. SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 485 „Sedert de onderwerping van Matoea en de Danau heeft Bondjol zich nauwer verbonden met Rau, en wordt het thans geheel door den invloed van Toewankoe Tamboesei beheerscht. „Alle antwoorden die ik thans van den vijand ontvang, dragen duidelijke kenmerken van den invloed van dien Toewankoe, en behelzen hoofdzakelijk dat men gaarne op een vriendschappelijken voet met het Gouvernement wil zijn, mits wij geene bezettingen In hu land Anleggen. Oder de hoofden van Rau en Bondjol worden echter verscheidene gevonden die het Gouvernement toegedaan zijn, doch die door den drang der omstandigheden genoopt worden zich bedekt te houden.... Deze brief kruiste zich met het bericht van Bauer aan Francis, dd. 9 April no. 807, dat hij voor den aanval gereed was. Na ontvangst van dit bericht begaf de resident zich, den 132 April, van Padang naar de Bovenlanden om eene conferentie met den militairen commandant te houden en, in overleg met dezen, alle maatregelen te treffen welke aan den goeden uitslag der onder- neming bevorderlijk zouden kunnen zijn. In die conferenze — welke den 162 April plaats had — werden overreengekommen dat de operatiën zouden worden hervat. De resident beloofen in de Bovenlanden te zullen blijven, om de goede gezindheid onder de bevolking van ons grondgebied te onderhouden en voor de goede verzorging van de transporten — van levensmiddelen en krijgsbehoeften voor onze troepen — te zorgen. Uit de verklaringen van den luitenant-kolonel Bauer bleek den resident, dat übere alte en troepen behoorlijk georganiseerd, de forten overal wel van provisie en militie -voorzien, maar ook de noodige voorbereidende maatregelen genomen waren om de operatiën op den eersten wenk te kunnen aanvangen; dat de noodige transportmiddelen gereed waren. Tengevolge der tusschen hen gevoerde gesprekken schreef Francis, denzelfden dag, aan Bauer den volgenden brief (Ls A): “Als vervolg op mijne missive van 10 dezer no. 468 en naar anleiding onzer conferentie van heden morgen heb ik de eer U te melden, dat de onderhandelingen met den vijand geene genoegzame zekerheid aanbieden om op eene spoedige en vol Komene onderwerping van Bondjol te reken, te meer omdat alle aangewende pogingen om de vier hoofden van Bondjol tot eensgezindheid over te halen vruchteloos zijn afgeloopen. Derhalve vermeen ik dat een verder uitstel veel verlies van tijd zal ten gevolge hebben, weshalve ik de vrijheid neem U te verzoeken, de door U in deze maand voorge. nomen operatiën tegen den vijand aan te vangen en op/mogelijk wijze Bondjol en Rau tot onderwerping te dwinges; ook van mijne zijde alle middelen zullen worden in het werk om den vijand van de zijde der zee zooveel mogelijk doen en om de zich bij hem bevindende, aan ons toege nog meer aan ons belang te verbinden. 4 Na ontvangst van dit schrijven berichtet de luitenantd Bauer aan den commandant van het Indische leger (generaal d dat de operatiën tegen de weerspannige districten, vop de ii van den 16" dezer Ta A van den resident dezer kuste de 2im en 22n April zouden beginnen. Bauer schreef verder id. 16 April 1835 n° 331): wHet wordt dan ook hoog tijd: de vijand ziet wel in fort te Bambang, alwaar zich een depôt van munitie en bevindt, van zeer veel belang voor ons is; hij heeft dan de eerste zeven dagen dezer maand, van de donkere nachten gep: en ons fort aldaar in den brand willen steken. In een dier: heeft hij zich een weg door de randjoes gebaand en eene a gemaakt om onbemerkt in de Gracht te komen, waartoe 1 terrein prêteert, maar hij is door eenige uitvallen en kanor in zijn voornemen gestoord. „De majoor Van Steenbergen, commandant der troeper noord, meldt mij van den 18, dezer, dat de vijand wede voornemen heeft, op den weg van Mengoppo zijne transpor te vallen en de gemeenschap te bemoeielijken. „De kapitein Van Beethoven, commandant der troeper noord, heeft in last zich met mij zoo spoedig mogelijk eenigen, doch langzaam en zeker te werk te gaan. 