Debet of credit?
Aan het eind gekommen van het onderzook, waarva wij in de voorafgaande bladzijden rekenschap trachten te gven, zijn wij de eersten om te erkennen, dat het eene meer dan bekrompen opvattiug ware de balans, die als slotsom van dat onderzoek den lezer werd voorgelegd, te beschouwen als het laatste woord, dat over de erlinge verhouding van de beide deelen van het Rijk te zeggen valt. Und der daaben hebben de geleverde becijferingen ook in ons oog slechts eene zeer betrekkelijke waarde. Hoogere belangen dan geld alleen treden bij Nederlands aanrakingen met Indio op den voorgrond. De waarde van het „on8cbatbare kleinood der Oost-Indische bezitlingen", dat „de wakkerheid, stoutheid en onderne-mende aard van onze kloeke voorvaderen" Aan Nederland in den schönen deren vallen, wordt niet bepaald door de militären, die Indie ten tijde van de Compagnie in de beurzen barer actiehouders, en in lateren tijd in'standschat heeft doen vloeien, maar door den invloed, dien het bezit van Indie op de ontwikkeling en de bevestigung van het volksbestaan en de volkswelvaart der Nederlandsche gewesten heeft uitgeoefend en door de beteekenis, die Nederland als kolouiale mogendheid nog in den raad der volken bezit. En Indie heeft op zijn beurt geheel andere verplichtiiigen aai Nederland dan voortvloeien uifc de geldelijke ondersteuning, die het nu en dan van het moedetland heeft genoten, en waarmede wij in onze becijferingen alleen rekening konden houden. Op de waarde ering van deze indirecte lusten en lasten komt het eigenlijk aan, en in verband hiermede veroorloven wij ons'ten slotte nog de volgende opmerkingen. Tot welke hoogte men het eifers van de opofferingen, die Nederland zich in vroegeren en lateren tijd ten behoove van Indie getroostte, ook moge opvoeren, hetisaaugeen redelijken twijfel meer onderhevig, dat de gebrachte offers meer dan ten voile vergoed zijn door hetgeen in klinken-de munt rechtstreeks van de Indische kas in de Nederlandsche staatakas gevloeid is. Hoe men de rekening ook make, er blijft noodwendig een min of mäer aanzienhjk saldo over, waartegen geene opofferingen van geldelijken of eenigen anderen aard kunnen worden overgesteld, en dat saldo verkrijgt door bijvoeging van de indirecte voordeelen, die het bezit van Indie aan Nederland opleverde, een nog heel wat beteekenisvoller aanzien, want wij kunnen niet anders Dann een ontkennend antwoord gevven op de vraag van den heer De Waal, „of het zoo gewäggeld zou zijn het er voor te houden, dat de indirecte voordeelen op zich zelve al de kosten dekken, tot welke het bezit van Indie den Nederlandschen Staat verplichtte", sedert de boedel van de Compagnie in zijn handen overging (!) Het debet van Nederland meet dus nog aanmerkelijk stijgen door het in rekening brengen van die indirecte voordeelen; maar voor zoover men goed mocht vinden er Indie's rekening mede te crediteeren, behoort men haar te gelijker tijd te belasten met a\ de weldaden, die Indie an de vestiging en de uitbreiding van het Nederlandsch gezag in deze gewesten heeft te danken, — „een geregeld bestuur, een rechtvaardige rechtspraak, bescherming Inlandsche bevolking tegen mishan deling en knevelarij van de zijde barer hoofden, goede middelen van verkeer en (1) De Waal, Aant. ov. kol. oinlenr. II, 152. Vele andere voordeelen van de Europeesche beschaving", gelijk die weldaden nog onlangs in een van de Tweede Kamer uitgegaan staatsstuk werden opgesomd (1). Gaarne erkennen wij, dat de waarde van dit alles niet hoog ge-noeg kan worden aangoslagen, dat Indie onder ons be-heer ongelijk beter af is dan wanneer bet onder zijne eigene vorsten ware gebleven, en dat dit voorrecht alleen misachien ten voile opweegt tegen de ruim / 500 mil-lioen, die Nederland in de laatste vijftig jaren van Indie heft genoten; raaar als een nauwgezet boekhouder mogen wij niet over bet hoofd zien wat bet aan den anderen kant aan Indie gekost beeft ora eeuwen lang te moeten voldoen eerst aan de eiscben van de Compagnie en later an van bet exploitatestelsel. Dat „ter verliebte" van de lasten van Onzo beminde onderdanen" (in Ne-derland) aan Indie werd opgedrongen. De Compagnie fnuikte op onmeedoogende wijs den eigen bandel der inboorlingen, en deed ben gebukt gaan onder de contingenten en verplicbte leverantien, die de arme bevolking ten bloede toe uitzogen (2). Het Cultuurstelsel, zooals bet gaandeweg ontaardde onder den steeds toenemenden aandrang van bet inoederland tot erlanging van remises, belemmerde de ontwikkeling van de vrije inlandschen landbouwnijverbeid, en drükte te zwaarder naarmate men uit de opbrengst er van meer voorzag in Nederlandscbe beboeften, terwijl men Indie een groot deel van bet boogst noodige ont-bield, zelfs in de jaren toen de moeilijkheden uit den afval van Belgio voortvloeiende met bebulp van Indie glansrijk waren te boven gekornen, en xS'ederland volko-men bij macbte zou geweest zijn om zonder verdere finaneieele bulp van Indie op eigen kracbten alleen te steunen. (3) Voorloopig Verslag over het voorlotel Van Dedem tot regell van de verhouding der geld Middelen von y. I. fn( die ran het Rijk hi Ettropa, § 4. (2) G. H. Van Soest, Geschiedenis ran het Kultuurstehel, I, bl. 68. (3) Mr. X. G. PERSON, Koloniaje politiek, bl. 190. Het ware te Had Nederland dit gedaan in welk een geheel anderen toestand zou dit deel van het Rijlc dan tegenwoordig verkeeren? Want het is niet twijfelachtig wat Indie ge- leidelijk en zeker had kunnen worden, als het moeder- land, zorgende voor veiligheid, goede gemeenschapsmid- delen, bevloeiingswerken en doelmatig onderwijs, en zich bepalende tot het heffen van de belastingen noodig om alleen in Indie's behoeften te voorzieii, datgene had ver- richt wat de onafwijsbare plicht is van elke goede Gegen gegen, die  de uitmuntende Memorie van toelichting door den heer Van Dedem toegevoegd aan zijn voorstel van de wet tot regeling van de verhoudiug der geldmiddelen van Nederlandsch-Indie tot die van het Rijk in Europa, een staatsstuk van groote blijvende waarde, waarin de tekortkommen van ons regeeringsbeleid in Indie worden bloot gelegd wenschen geweest, dat Nederland in zijn aanrakingen met Ost-Indie de wijze lessen betracht had, die onlangs aan de ingezetenen van West-Indie werden voorgehouden. Op nnderen te stetmen vefraadt ewakheid. Erst wamier alle heißen om op  en het zoo hoog mogelijk opschroeven der Indisch belastingen! met eene warmte van overtuiging, die eerbied afdwiogt en de oogen moet doen opengaan van alien, die ter goeder trouw van meening mochten zijn, dat Nederland niet te kort schoot in het nakomen van zijn verplichtingen tegenover Indie, en dat de rekening tusschen beide deelen van het Rijk gezegd kan woiden naar genoegen van partijen te zijn vereffend. Mogen „de geestkracht, -waar-van de indiening van dat voorstel, na het mislukken van vroegere pogingen ter bereiking van hetzelfde doel, getuigt, en de zorg aan de toeliehting en verdediging er van besteed" (1), hare belooning vinden in het veldwinnen onder het volk van Nederland van de overtuiging, „dat helang-looze goede wil van zijn Nederlandschen landbeheerder, die zich beijvert hem naar zijn eigen aard en aanleg te ontwikkeu en te leiden, het eenige is wat op den duur den inlander ten bate kome en hem de eeuwenlange undrukking vergoeden zal, waaronder hij tot in deze dagen gebukt ging (2)." Behoeft het na dit alles nog betoog, dat wij, lettende op hetgeen Nederland reeds in zoo ruime mate van de kolonie heeft genoten, geen vrede hebben kunnen met de wijze waarop^men aldaar bezig is om tot eene definitieve regeling van de verhoudiug der wederzijdsche geldmiddelen te geraken? Met on verdeelde in stemming huldigen vpij bet beginsel, nedergelegd in artikel 1 van het gewijzigd voorstel van den heer Van Ded em, dat alle Rijksuit-gaven, strekkende ten behoeve van Nederlandsch-Indie, of door het bezit van Nederlandsch-Indie veroorzaakt uit de geldmiddelen van Nederlandsch-Indie worden vergoed. Maar dat, met hestendujing van de hijzondere restitutie-posten voor die uitgaven een vast cijfer van f 4.000.000 sjaars wordt aangenomen, zonder dat van eene deuglijke en proefhoudende staving van dat cijfer blijkt, dunkt ens eene regeling, die, hoe men in het Voorloopig Verslay. (1) Voorloopi Verslay, it. § 1. (2) Dr. J. Van Vloten, Leienshoc, IV, bl. 72 ook getracht hebbe haar te vergoelijken, een sterke familietrek verraadt met de kunststukken van 1836, waarover Luzac indertijd zoo onmeedoogend den staf brak. Eene verplichte bijdrage van Indie aan Nederland van 4.000.000 sjaars staat gelijk met eene schuldoplegging van /" 4.000.000 sjaars Matigheid der vorderingtotden laatsten gulden toe is aangetoond en bewezen, stelt Nederland zich onvermijdelijk bloot aan de verdenking van er op uit te zijn om als administrateur der financie Me belangen van Indie eene zekere vergoeding boven de werkelijke onkosten van het aan zijne zorgen toevertrouvde beheer te bedingen, in den geest als dit in het derde artikel van den scbrijver in de Amsferdammer wordt aan-gegeven. Zijns inziens ware voor eene dergelijke vergoeding op den voet van „eene zekere percentsgewijze pro-visie van de som die door Nederland wordt geadminis- „treerd," veel te zeggen, en onvs^aarschijnlijk is het niet dat deze -opvatting ook door anderen in patria zal gedeeld en toegejuicht worden; — maar men houde het m Ij ten goede, dat ik er mij niet mede kan vereenigen, en de voorkeur geef aan de opvatting van Burke, dat „in staat-kunde, grootmoedigheid niet zelden de ware wijsheid is en een groot rijk" — gelijk het onze in dozen archipel — „en een bekrompen geest slecht bijeen komen." This book is due on the last date stamped below, or on the date to which renewed. Renewed books are subject to immediate recall. PR27 '669 2131 LD 21A-60m.-10,'65 (F776:810)476B General Library University of California Berkeley THE UNIVERSITY OF CALIFORNIA LIBRARY. 