Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
The claim is the more curious as we see that, even the West Indian voyages of Walter Raleigh and Lawrence Keymis, nearly about the same time, were quite known in [Tolland, as is proved by an instruction, made in 1597 by the Dutch geograph Hon. dius, published also by the Jonge, Part. 1, pag. 179. Perhaps this may be the solution, that our Dutchman used the word "indiscovery" in the sense that he was the first of his countrymen who undertook a measuring the size of the land and its river-mouths, and bringing its form on a cart, as accurately as he thought was possible. Starting from den Briel December 3rd, 1597, with the ship zde zeeriddery (The Sca-Knight), they saw the Wild Coast on February 6th came in contact with Indians of the nations: Geribus (Galibis, Caribs) and Jau near the river Caurora (Kourou) at the 15th, and also, at the 17th with the snations Hebaio and Arwaccus (Arowacks). At the river Cauwo (Kaw) they found the znationr [aio. They met with several Dutch ships, and visited the following rivers together with two of these ships: Wyapoco (Oyapock), Curassawini, Cuna-mamae (Counamama), Juraco (Cunamama), Marawini (Dutch Marowyne, formerly in French: Maroïne, see Histoire Naturelle et Morale des les Antilles de Amérique, by L. D. P. 1658 pag. 351, presently called in French and by the negroes wrongly Maroniv, also by Joest, Ethnographisches und Verwandtes aus Guiana Int. Archiv für Ethnographie, 1893), Carapi, Surinamo (Surinam), Saramo (Saramacca), Coupanama (Coppename), Waycara (Nickerie?), Curetini (Corentyn), Worinoque. Between Oyapock and Kourou they had specially visited Cawo wya (Kaw), Cayany (Cayenne-river) and Macuria (Macourin). Still several other river names are given, but these rivers were not visited by the three ships, because „the Indians said there was not much to barter there. In the Orinoco they were (notwithstanding the Netherlands were in full war with Spain) most friendly received by the Spaniards. The freely translated conclusion of the report is that they „have discovered, found and sailed more than twenty-four rivers, on this voyage, many islands in the rivers and other ports, which were never known nor navigated by these countries, yes, what is more, were never before the date of their voyage described or discovered by any carts or cosmographs. The History of the discoveries and settlements in these parts of Guiana is well treated in the excellent work of the now late General P. M. Netscher „Geschiedenis van de Koloniën Essequebo, Demerary en Berbicer, 1888. The principal explorations in the second part of the past century in the colony of Surinam, discoveries this time in the general sense of the word, were the following: 1856. Dr. Voltz geological survey, most in the coast and savanne region. 1861. A Dutch-French commission, the Marowyne and Lawa (East frontier river), and the Tapanahony for a part; 1861—1879, parts from several rivers, and small parts of the land between them, indicated on the great chart (made however without triangulation) of the then known part of the colony by Mr. Cateau van Roosevelt and Mr. van Lansberge; 1877—1892, several lines cut through the wood and measured by the Government surveyor Mr. Loth, who discovered in 1902 the point of junction of the Wilhelmina and the Emma rivers (between Lawa and Tapanahony); 1885. Prof. Martin, geological survey, specially on a part of the Surinam, till the Bush-negro village Toledo (about 4° 34 N. B. and 55°, 18’ W. L. Greenwich). Preceded by Mr. van Drimmelen in 1899, Dr. van Cappelle explored in 1900 a part of the Upper-Nickerie and made also a geological research in the land between Nickerie and Coppename. With exception of the voyage of Prof. Martin all these explorations were made by aid of Government. Geological explorations were made in 1898—1901, by Mr. Dubois, in relation to a private company, in the land between the Surinam and Marowyne rivers. Since 1901 explorations and triangulations are made systematically by a Commission for Scientific research in Surinam, the Government paying one half or two third of the costs. In that way were explored: in 1901 the Coppename, to its sources, when a point at about 3° 57’ N. B. and 56° 49’ W. L. was reached and the Wilhelmina mountains were discovered; in 1903, the Upper Saramacca, to its sources. In the year 1903 an expedition started for the Gonini, a branch of the Lawa and gauged several tops of the Tumucumaque mountains, from the Piton Vidal. The intention is to take in 1904 the Tapanahony and the Upper Surinam. Moreover a bill has been accepted by which the Government, in connection with a project for a railway to the interior, has been authorized to spend one million (guilders) for an exploration of the land between Lawa and Tapanahony. VERSLAG EENER STUDIEREIS. DOOR J. A. LOEBER Jr. Aanleiding tot deze studières. Toen de Conservator van het K. Z. A. E. Museum te Dresden, Dr Oswald Richter, in den aanhef eener studie „Zur Timor-Ornamentik" (Abh. u. Ber. d. k. Zool. u. Antr. ethn. Museum zu Dresden 1899 N° 3) met eenigen wie gewägte van: vder bisher so gut wie noch gar nicht bearbeiteten Ornamentik der indonesischen Vilkery , met vermelding van de weinige opstellen van vreemde schrijvers op dit gebied, kon hij nauwelijks vermoeden, dat in de daarop volgende jaren van Nederlandsche zijde een krachtige poging zou gedaan worden tot bewerking van het inlandsche kunstgebied; dat in de jaren 1900—1903 een reeks van 24 grootere en kleinere opstellen te vermelden zijn. Toch had het vór dien niet aan belangstelling in den handen-arbeid van den inlander ontbroken. Vooral de H.H. F. W. van Eeden en Dr. Wijnmalen drongen herhaalijk aan op grootere behartiging dezer zaak, terwijl in Indië van Gouvernementswege een onderzoek werd ingesteld naar bet voorkomen van kunstnijverheid onder de inlanders. Dat dit goedbedeld streven nagenoeg zonder resultaten is ge- bleven, lag vrijwel aan den opzet. Men ging teveel van het stand- punt uit, dat dit onderzoek geheel en al in Indië zou moeten plaats vinden, daarbij rekenend op het groot aantal ambtenaren, in de ver- schillende deelen van Indië verspreid. Dit was een onmogelijk verlangen! Studie van inlandsche kunstnijverheid kost veel tijd en zij, die belangstelden, misten dien. Bovendien is belangstelling alleen niet voldoende; men moet kunnen afbeelden, wat men beschrijft, 't zij door teekening, 't zij door fotografie. Deskundige voorbereiding is evenzeer gewenscht, en dit vooral werd pijnlijk gemist. Zij, die zich interesseerden voor kennis der inlandsche talen, der Indische flora en fauna en geologie. Konden zich voorbereiden met den uitgebreiden wetenschappelijken arbeid, die reeds bestond. Hier was men op geheel vreemd terrein, dat door zijnne bijzondere vormen allerlei moeilijkheid aanbood. Geen ambtenaar op Timor heeft uit de verschillende keeren, dat hij een Timorees aan het sirih-pruimen zag, kunn opmaken dat de daarbij gebruikte bamboekokers teekenen van een hoogst merkwaardige ornamentiek konden zijn. Wat belangrijk kon zijn, was haast niet te beoordeelen. Men miste daarvoor vergelijkingsmateriaal. Het Europeesche kuust-gehied kon daartoe weinig bijdragen, een bamboe-ornamentiek bestaat hier niet, het weven heeft zich steeds in het andere richtting bewogen, het wechtwerk is weinig ontwikkeld geleverd, waarin de Europeaan bijuitstek deskundig zou kunnen wezen, werd juist door den inlander over het algemeen weinig Geprested. Door het gebrek aan literatur en de enorme afstanden was het vrijwel onmogelijk de enkele gegevens, in een bepaalde streek gevonden, naar waarde te beoordeelen en de juiste beteekenis er van te beschrijven. Dit vergelikingsmateriaal, de zoo belangrijke leerstof op dit meuwe studiegebied, is daarentegen in ruime mate in onze ethnogra-tische verzamelingen te vinden. Hier is het mogelijk het werk van verschillende streken rustig te beoordeelen en de eigenaardigheden zijnverte. Door de aanwezigheid van andere voorwerpen, die in het oorsprongsland verdwenen zijn, is het mogelijk te letten op hetgeen de inlander gemaakt heeft, tot historische vergelijking. Toen men in Nederland, moede van het wachten op lokalen arbeid in Indië, de handen aan het werk sloeg, was men zich feitelijk niet bewusst, dat deze museumstudie het meest urgente deel van dat vraagstuk was en bleek eerst successievelijk, dat het langs dezen weg mogelijk was, de voornaamste verschijningen op kunstnijverheidsgebied in het haar toekomend licht te stellen, een algemeen overzicht te geven. Zoo is het in de laatste jaren mogelijk gebleken het behandelen, terwijl het metaal-, kralen- en aardewerk en het bamboesnijwerk in bewerking zijn. Van een enkel eiland als Timor mocht het gelukken een dieper gaande studie te publiceeren. Verrassend nieuwe feiten zijn aldus in het licht gesteld, dat langs dezen weg op compleete behandeling niet gerekend kan worden. Het spreekt vanzelf, dat langs dezen weg op compleete behandeling niet gerekend kan worden. Het verkrijgen van voorwerpen voor ethnografische verzamelingen berust te veel op louter toevallig verzamelen; methode is alleen bij die series van voorwerpen gevolgd die, zooals bezweringsmiddelen en wapens, reeds eenigermate weten-schappelijk bewerkt waren. Volken als de Bataks en Dajaks, die sind lang de aandacht van geleerden hebben getrokken, zijn tamelijk uitvoerig vertegenwoordigd, terwijl van andere, minstens eenigrijk, nauwelijks of in t geheel niets in de musea te vinden is. Maar toch, welk fragmentarisch geheel het aanwezig materiaal ook aanbiedt, het is in ieder geval mogelijk geweest den grondslag dezer studie te leggen, waarop een lokaal onderzoek in Indië met goede resultaten zal kunnen voortbouwen. Het gepublicere de over deze materie kan tevens dienstbaar gemaakt worden op praktisch terrein. Bij pogingen tot herleving der kunstvlijt door onderwijs of ondersteuning van inlanders is het van het grootste belang te weten, waarop hun versieringskunst berust, wat de inlander presteeren kan, welke de sterke en zwakke punten in zijn technieken zijn. Ook het toegankelijk maken van mooie patronen, het verspreiden van goede inlandsche modellen kan hier én aan de wetenschappelijke studie en aan de practische behoefte tegelijk voldoen. Tot 1903 was dit onderzoek van Nederlandsche zijde voornamelijk gebaseerd op de voorwerpen in openbare en particuliere collecties hier te lande. Toen van haar inhoud voldoende kennis genomen was, werd het ten zeerste wenschelijk de voornaamste ethnografische verzamelingen in den vreemde te bezoeken, met het Doel het ginds anwezige studie-material door fotografie of teekening vast te leggen en in aanekeningen te bewaren ter aanvulling van het reeds gevondene. Het Departement van Koloniën stelde mij daartoe in staat. Bezochte verzamelingen, Daar mijn particuliere werkzaamheden geen langere afwezigheid veroorloofden, ben ik verplicht geweest, deze studiereis in drie deelen te splitsen en heb op de eerste bezocht: Bazel: Ethnographische Sammlung der Universität, Museum der Missionsgesellschaft. Zürich: Museum der Ethnogr. Gesellschaft. 628 VERSLAG EENER STUDIEREIS. Weenen: Anthropol. ethnogr. Abtheilung des k. k. naturhist. Hof- inuseums. K. k. Handelsmuseum. Op de tweede: Londen: British Museum. Dept. of Brit. and Med. Antiq. and Ethnography. Imperial Institute. South-Kensington Museum, Indian Section. Op de derde: Barmen: Ethnogr. Sammlung d. Missionshaus. Leipzig: Museum für Völkerkunde (Grassi-Mus.). Dresden: K.G.L. Ethnogr. und anthropol. Museum. Berlin: K.G.L. Museum f. Völkerk. unde. Algemeene opmerkingen. De ontvangst in deze musea liet niets te wenschen over. Met groote welwillendheid werd het door mij gewöhnliche ter beschikking gesteld; als hulp bij het opanen voor het fotografeeren werd overal een der mindere beambten toegevoegd. Vooral trof het mij, dat slechts in een museum een aantal voorwerpen gereserveerd werden; in het Dresdener museum deelde de Couservator Dr. O. Richter mij mede, dat deze (voornamelijk Ind. weefsels en weefgereedschap) binnenkort door het museum gepubliceerd zullen worden. Hetgeen ik eveneens niet verwacht had, was, dat de publicaties over Indische kunstnijverheid, niettegenstaande zij in het Nederlandsch opgesteld zijn, te Dresden en Weenen goede bekendheid genieten. In het Dresdener museum was zelfs aan elke kast der Indische Änderung een gedrukt lijstje opgehangen, waarop vrij compleet tot 1 Nov. 1901 hunne titels voorkwamen; naar Dr. Richter mij meedeelde, was dit bibliografisch lijstje reeds door enkele Nederlandsche bezoekers gekopieerd, die hun verbazing erover uitdrukten, dat men Zulks alleen in eene vreemde instelling vond. Te Weenen werden dezelfde studies op de ethnogr. colleges door Dr. Wilhelm Hein gebruikt; deze lektor heeft nl. voor zijn toehoorders eene handleiding vervaardigd, die hen spoedig in staat stelt onze taal te lezen. Ook in dit ethnogr. centrum bleek onze taal geen beletselte zijn voor het gebruiken van onze literatur. In vrijwel alle museca waren de versierde voorwerpen bijzonder op den voorgrond gesteld en zelfs te Berlijn was men verder gegaan, en had men in enkele kasten een systematisch overzicht van het Indische vlechtwerk gegeven. Zijn deze instellingen ons Rijks-museum te Leiden in menig opzicht vooruit, in een punt staan ze gelijk, wat betreft de fotografische inrichtung. Berlijn, Weenen, Dresden en vooral Leipzig bezitten een uitstekende donkere kamer voor het ontwikkelen van negatieven, doch een atelier, hoe noodig ook, is niet te vinden. Men is dus verplicht in de zalen te fotografeeren met al den overlast van het loopen der bezoekers, en is geheel afhankelijk van de anwezige belichting, die steeds uit zijlicht bestaat. Het fot feeren werden daardoor in niet geringe mate verzwaard. Over het algemeen overtrof het gevondene mijne verzwärtskommende. Alleen te Bazel, Weenen en München moest ik eenige telegraphellingondervinden. Naar Bazel was ik vooral gegaan om de collecties, uit Centraal-Celebes door Dr Fritz Sarasin bijeengebracht, te zien. Ik meende hier, afgaande op eenige voorwerpen in het Rijks Ethnogr. Museum te Leiden, een aan de Dajaks verwante versieringswijze te vinden. Dr Fritz Sarasin deelde mij echter mede, dat zijn gehe Ele col- lectie van Celebes naar het Dresdener Museum ter publicatie was gezonden en eerst in September zou terugkommen. Hij twijfelde er niet aan, of ik zou deze zien bij een eventueel bezoek aan Dresden, wat dan ook gebeurd is en waarbij ik tevens gelegenheid had op te merken, hoe weinig versierde voorwerpen aanwezig waren. Te Weenen deed ik veel moeite om de collectie van de Aroe- eilanden, door G. W. W. C. Baron van Hoévell aan den Aarts- hertog Ferdinand geschonken te zien te krijgen. Zulks gelukte mij evenmin als Dr, J, D. C. Schmeltz in 1896 1), Bijzonder leed deed mij dit, daar de Aroe-eilanden in onze Ned, verzamelingen uter- mate slecht zijn vertegenwoordigd. Eene verrängt was het daarom in der Berlijnsche museum eine collectie van deze eilanden te vinden, door denzelfden O.-I. amb- tennar geschonken, en die mij in staat stelde meer kennen omtrent die streken op te doen. Een vergötter voor het niet-zien der genoemde Weener collectie was voor mij de kennismaking met Prof. A. R. Hein, den eersten schrijver op ons Indisch kunstnijverheidsgebied, wiens werk over 1) Verg. diens, Ethnographische Musea in Midden-Europa. Verslag eener studiereis 19 Mei—81 Juli 1895.” Leiden, 1896, p. 60. 630 _ VERSLAG EENER STUDIEREIS. de Dajaks terecht een diepen indruk in ons land gemaakt heeft. Met bijzondere liberaliteit stelde hij zijn materiaal van Indische kunstnijverheid tot mijne beschikking; en door zijne uitvoerige studies der Dajaks-collectie in het Ethnogr. Museum te Buda-Pest — de eenige verzameling in dit museum, voor onzen Archipel van belang — kon ik mij de reis naar de Hongaarsche hoofdstad besparen. Te München trof ik het zeer slecht. Ik had dit  mijn aandacht, om dat gebleken is, dat sinds eeuwen door den handel Britsch-Indische stoffen in onzen Archipel zijn geïmporteerd, waarvan de Koromandelsche batik en de tjindé’s wel de voornaamste zijn. Ovk de overblijfselen van Hindoe-beschaving in onzen Archipel maakten het wenschelijk, de mogelijk vreemde elementen te leeren kennen. Hiertoe bood deze studiereis eene prachtige gelegenheid aan, te meer waar door de gebrekkige vertegenwoordig van Engelsch-Indië in onze musea mij zulks onmogelijk was geweest. De overrijke weefselcollecties van Britsch-Indië in het South-Kensington Museum en het Imperial Institute, van Ceylon te Bazel, de verschillende voorwerpen van Voor- en Achter-Indië te Berlijn, Leipzig en Weenen gaven mij echter volop de overtuiging, dat, met uitzondering van het Javaansche koper- en het Indische aarde-werk, hetAustralische sierwerk, zooals het zich vertoont op weefsels, vlechtwerk, kralen- en snijwerk beslist autochthoon te achten is. Meer nog! Vlecht- en Kralenwerk, bamboe-snijwerk en batiks heb ik in gelijke, decoratieve waarde onder geen der andere volken kunnen terug vinden. De vormenrijkdom van het Dajaksche snij werk VERSLAG EENER STUDIEREIS. 631 is zonder weega en al wordt in Afrika en Amerika veel met kralen gewerkt, geen stuk kan zich meten met de decoratieve schoonheid der Dajaksche voorwerpen, Het metaalwerk der Bataks kan in tech- niek en ornament met geen ander vergeleken worden. Wat de inlandsche vrouwen uit katoen weten te maken, staat artistiek op gelijke hoogte als de meer schitterende, de kleur-rijker doeken van Zuid-Azië. Tets, dat ons inlandsche vlechtwerk nadert, is alleen bij de Haussa-negers en in N.-Amerika eenigermate terug te vinden. Doch geenszins met dien technischen rijkdom of die ornaments- ontwikkeliug! Hierin staat het Nederlandsch-Indische boven alles. De reeds lang erkende superhender der Javaansche batiks als weefselversiering vindt in deze meerderheid der andere, genoemde technieken een equivalent. Met het oog op het streven, de produkten der O. I. kunst- nijverheid een afzetgebied in Europa te verzekeren, leek mij een onderzoek naar het al of niet zelfstandige karakter van bijzonder practisch belang. Het behoeft geen uitvoerig betoog, dat juist die voorwerpen goede handelswaarde kunnen verkrijgen, welke door vorm en typisch uiterlijk de aandacht trekken. Vondsten op O. L kunstnijverheidsgebied. Daar voor hetzelfde doel eene verzameling van goede patronen op verschillend technisch gebied van bijzonder nut kan zijn, heb ik mij bij deze studiereis een dubbele taak gesteld : 1°. Studiemateriaal te verzamelen, dat over de technische behandeling en de ornamentswaarde licht kan geven; 2°, Afbeeldingen te maken van mooie Indische patronen, die tot versterking der inlandsche sierkracht aangewend kunnen worden. Met het eerste ben ik gelukkiger geweest dan met het tweede. De resultaten van punt 1 sloten prachtig aan bij de waarnemingen in onze verzamelingen; ja, zelfs mocht het mij gelukken in enkele musea versierings-richtingen Te vinden, waarvan ten onzent niets anwezig is; volmaakt nieuwe gegevens dus. Punt 2 leverde alleen in bamboesnijwerk en mandenwerk een goeden oogst op. Dit kwam overreen met de ervaring, ten onzent reeds op- gedaan. De geleerden, wien meerendeels het bijeenbrengen van collecties is opgedragen, hebben zich bijna steeds bepaald tot het verkrijgen van een enkel exemplar. Series van bepaalde voorwerpen komen daardoor zelden voor; en van enkele, zooals matten, zijn ze bijna niet te vinden. Alleen pijlen, waaraan de wetenschap reeds lang aandacht heeft gewijd, zijn in overvloedige mate aanwezig. Ter verkrijging van een beter overzicht zal ik de vondsten op O. I. Kunstnijverheidsgebied groepsgewijze bespreken. I. Metaal werk. Op dit technisch gebied is weinig nieuws te vinden, vooral omdat de inlander als metaalbewerker niet veel presteert. De bewerking der wapens, der stellen klingen, is het beste in techniek, doch sind sängend bekend. Het Javaansche koperwerk met geciseleerde versiering is alleen te Weenen, Dresden en Berlijn in enkele exemplaren anwezig en herinnert ook hier sterk aan vreemde invloeden, zózelfs, dat enkele sprekend op het geciseleerde koperwerk van Benares gelijken. Wat de Javaan in gegoten koper heeft gepresteerd, is leerzaamte zien te Dresden, waar vier antieke imitaties der Rijkssieraden van Djokjokarta zijn. Deze zijn meesterlijk behandel, gelijkmatig dun gegoten en in alle détails zorgvuldig afgewerkt. De ciseleering toont gelijke verzorging. Deze voorwerpen dateeren uit de 18° eeuw en staan ver boven hetgeen in onze jaren in geelgieterwerk wordt gemacht. Van Padangsche filigrain komen vrij algemeen de bekende sigareukokers voor. Bataksch koperwerk is in zeer gelukte exemplaren te Barmen, Londen. Weenen, Leipzig en Berlin aanwezig. Wel bezit elk museum niet meer dan 4 à 5 stuks, doch bij elkaar vormt dit een mooie aanwinst, die te belangrijk is, daar dit Bataksche koperwerk ender de zeldzame verschijningen op kunstnijverheidsgebied behoort. Koperen pijpen, armbanden en voorhoofdversieringen worden van gegoten geel koper gemaakt, echter zó dat slechts de hoofdvorm met blank vlak ontstaat. Met getrokken koperen draden wordt de versiering op het gietvlak bevestigd en zoo technisch meesterlijk, dat het haast niet te raden is, hoe die draden vastgemaakt zijn. Met deze dränken is een uitvoerig ornament vervärdig, dat tot het beste behoort, wat door de Bataks op decoratief gebied is gebildet is gebildet is gebildet. Vermoedelijk heeft het tevens symbolische waarde, daar de versiering uit allerlei motieven bestaat, vooral maskers en stieren-koppen. Die gegevens zijn merkwaardig saamgevoegd, bij deu eersten oogopslag ziet men een mooi samengesteld ornament, waaruit eerst bij aandachtige beschouwing de bestanddeelen te voorschijn komen. Ook in verband met de Padangsche filigraintechniek is dit Bataksche koperwerk van bijzonder gewicht; beide toch baseeren zich op het gebruik van getrokken draden, in de Padangsche Bovenlanden zelfstandig toegepast, in de Bataklanden op gegoten vlakken. Aardewerk. Dit behoort evenals het metaalwerk tot de technieken, in den Indischen Archipel tot weinig hoogte gegrode. Vrijwel in alle bezochte musea zijn ruw gevormde potten, met de hand geklopt of zielzamer op de schijf gedraaid, te vinden. Bazel en Leipzig bezitten Ein exemplar, dat door verstiering en bewerking meer aandacht verdient. Het eerste herinnert in vorm aan Britsch-Indisch koperwerk, iets dat veel voorkomt bij inlandsch aardewerk, en is op de schijf gedraid. De versiering is door fijne insnijding aangebracht en wel het mooiste wat ik op dit gebied ken, Afkomstig uit Palembang, draagt het *t half naturalistisch “ornament, dat veel op Sumatra voorkomt en zelfs tot in de kust-streken van Borneo terug te vinden is. Het tweede is een zeldzaam exemplaar van de pottenbakkerij, in Zuid-Celebes voorkomend. Hier worden de potten vóor het bakken versierd met insnijdingen of door ze te persen in geornamenteerde mallen. Van de laatste versiering was deze kruik een bijzonder ge-lukkig voorbeeld, dat in dezen mooien vorm voor mij volmaakt nieuw was. UI. Bamboe-snijwerk Belangrijke aanwinsten zijn op dit versieringsgebied te vermelden. Vrij algemeinen waren in de bezochte musea bamboekokers der Bataks en Dajaks, zoodat ik met 78 rubbings mijn material verrijken kon. Het Bataksch ornament bleek hoofdzakelijk geritst te zijn met delicate versiering op geometrischen grondslag. Te Londen vond ik alleen twee gesneden kokers met een voor Bataksch bamboe-ornament hoogst zeldzaam menschenfiguur enallerlei mystieke dieren. Het in bas-relief gesneden ornament der Padangsche bamboe-kokers is meer naturalistisch dan het voorgaande. Door hun algemeen voorkomen was het mij mogelijk een zonderling feit op te merken. Bij Dajaks, Timoreezen en Bataks toonen de versieringen der bamboe-kokers steeds een groote verscheidenheid, Hier schijnt dat niet het geval te zijn en stereotiep keert op alle kokers dezelfde ornamentatie terug, een naturalistisch ornament in een scherp uitgedrukten toempal gerangschikt. 631 VERSLAG EENER STUDIEREIS. Tot de kennis van het Dajaksche ornament droeg het gevondene in hooge mate bij. Hetgeen door mij op grond van gegevens in onze verzamelingen werd vermoed, vond hier groote bevestiging. De kokers uit de Nederl. Indische kuststreken, te Berlijn, Dresden, Leipzig en Weenen aanwezig, en die uit de kuststreken van Serawak en Broei in London, toonen alle een gelijkend, half naturalistisch ornament, dat ook op Sumatra te vinden is. Het bestaat wel wt de bekende ineengrijpende spiralen, doch is opgesierd met blad-vormige détails. Een zelfstandige vormige is te vinden in een typische, geometrische verdeeling van het kokervlak, waarbij de hoofdlijn als een spiraal om den koker golft of waarbij het hvofdmotief in schroefvormige beweging is geplaatst. Voorbeelden zulker decoratie waren reeds in onze Ned. verzame-lingen gevonden, waarbij deze nu een gelukkige aanvulling kunnen gevon. Het mooiste Dajak-ornament is echter in Centraal-Borneo te vinden. Te Leipzig leverde de onlangs aangekochte collectie-Bier (deel-nemer der expeditie van Dr. Nieuwenhuis) hiervan rijk materiaal. Van de Kajans waren een aantal zeer mooie kokers aanwezig, welke die van Dr. Nieuwenhuis met nieuwe varièteiten aanvulden. Nog belangrijker was, dat hier ook kokers van de Longglat-Dajaks in goede hoeveelheid te vinden waren, daar deze in de collectie van het Leidsche museum ontbreken. In stijl gelijken deze op de Kajan-decoratie, doch zij zijn fijner gedetailleerd. Eenvoudige kokers der Kajans bood het Britsche museum aan, die zonderling afstaken bij den decoratieven rijkdom der bovengenoemde. Hier waren ook interessante kokers van de Kénja’s, die meeren-deels een zeldzaam uitgewerkt masker als eenige versiering toonden. Ook exemplaren, die eenigszins aan den Kajanstijl herinnerden, doch groscher van opvatting waren. Van de Baram-rivier waren in de collectie-Horse een groot aantal kokers, die weer geheel nieuwe versieringsrichteten te zien gaven. De Timoreesche kokers te Berlijn, Dresden, Weenen en London waren mij reeds bekend en deels gepubliceerd in mijn Timor-studie. Het trof mij daarom te Leip Zig een viertal kokers te vinden, waar-van een exemplar een mooie versiering met hagedissen te zien gaf. London en Berlijn gaven mij weder gelegenheid mijne rubbings van Papoea-kokers te vermeerderen. Ook van het mooie snijwerk van Timorlavet, te Berlijn en London, werden rubbings ver-vaardigd. VERSLAG EENER STUDIEREIS, 635 IV, Snijwerk in hout en been. Snijwerk in hout en been, als b.v, bij gevesten van wapens, was vrijwel aanwezig in de bekende versieringen van Java en Borneo, doch kon geen nieuwe feiten laten zien. Het interessantste op dit gebied was wel een reeks van vijf houten, Javaansche gollok’s in het Dresdener museum; deze verwante versieringen toonden heel interessant den overgang van masker tot sterk gestileerd ornament, Echter behield genoemd museum zich ook deze serie ter eigen publicatie voor. De gesneden beelden van Bali, te Berlijn en Dresden aanwezig, konden zich niet meten meten meten hetgeen te Amsterdam en Leiden berust. Een zeldzaam werkstuk van bijzonderen rang was daarentegen te Barmen. Een houten mansfiguur in zittende houding en vrijwel naturalistisch voorgesteld, Dit beeld van Nias was zoo goed gelukt, als ik mij geen tweede uit den Indischen Archipel kan herinneren. Dit zendings-museum bezat ook eenige belangrijke modellen van versierde Bataksche huizen en twee curieuse beelden, als gevelversiering bedeckt. Ook weer van de zoo alleen staande Bataks een dolk met bekenden, bekenden fijn snijwerk. V. Vlechtwerk. Op het gebied van mattenvlechterij is de oogst geweest. De keurige Minahasa-matjes bezat het museum te Dresden, waar ook de eerste, mij bekende mat van de Sangir-eilanden voorkwam. Dit exemplar, uit rood en geel geverfde palmbladstrooken saamgesteld, toonde eene versiering, wel in den stijl der kofo-weefsels doch met een zelfstandig cachet. De mooie Borne omat met de drie groote slangen, die op de Vlechtwerk-tentoonstelling in 1902 zoozeer de aandacht trok (N° 275) vond ik terug te Berlijn. In een donker hoekje was deze opgehangen. Het ornament was volkomen analoog, alleen werd dit doorkruist met schuine, bruine banden. Op dezelfde tentoonstelling was ook een mat met opengevlochten rand, volgens opgaaf van Timor (N° 647). Nu behoort dit open vlechtwerk (anjam bérkrawang) op Sumatra thuis, waar het van Atjeh tot in de Padangsche Bovenlanden veelvuldig voorkomt, op matten en mandewerk toegepast. Als oude voorwerpen, voor den eeredienst gebruikelijk, bracht Dr. Nieuwenhuis twee grof Wel wat de verspreiding dezer wastechniek buiten Indië betreft. Bekend was, dat deze op de kust van Koromandel als Kling’sche batik voorkommt, waar met een spits instrument, soms dubbel en niet ongelijk aan de punten onzer teekenpen fijne teekeningen in was worden aangebracht aan een zijde van het doek, ter uitsparing tijdens het verven. In het Imperial Institute te London was uit Tinnevelly een aardige collectie aanwezig van voorwerpen in bewerking, die de technik aan de kust van Koromandel verduidelijkten. Blijft hier de was een tijdelijk hulpmiddel, dat na het verven verwijderd wordt, bij de doeken der Afridi’s in dit Museum en te Berlijn werd kleurige was op het geverfde doek bevestigd en vormde zóde de versiering. De tijdelijk aangebrachte was werd hier blijvend. De genoemde wastechniek aan de kust van Koromandel is in zoover verwant met de Javaansche batiks, dat de was als uitsparings-materiaal gebruikt wordt. Meer punten van overeenkomst zijn er haast niet, daar ook de verfwijze verschilt. Ook worden de doeken op Java aan twee zijden bewerkt. De was wordt op Java met een koperen instrument Je, de tjängere, aangebracht, waardoor het ornament door den breederen was-stroom een vloeiender aspekt krijgt. De Britsch-Indische bewerking laat daarentegen toe, dat met de was geteekend wordt in fijne lijntjes op het doek, zonder iets van uitvloeling te geven. Op die wijze ontstaat een dunne laag, die niet als de dikkere, Ja vaansche tijdens de verdere bewerking barst. Hoogst verwonderd was ik daarom, te Weenen een vierkante, katoenen lap uit Turkestan te vinden, geheel volgens de Javaansche batik-methode behandel. Als het ornament geen gehad ander cachet gehad had, zou men meeuen een grofgekleurde Javaansche batik voor zich te hebben. Het gevaar bestond naturwiss, dat dit een enkel exemplar was, zonder op den naam van volkswerk aanspraak te mogen maken: een vondst van den een of anderen Oosterling, die deze techniek elders gezien had. De Directeur van het Weener Hofmuseum, de 1 Dit is geen was, maar ingedikte olie van de plant Carthamus Oxyacantha Bieb., een varieteit van saffloer. Zie het opstel van G. Watt en D. Kooper in Agricultural Lodger, 1901; Ne 12, p. 393—414, met 2 staaltjes. Op de gestolde olie, aan cene zijde van het doek in figuren aangebracht, wordt ten slotte fijngewreven mica gestrooid, dat eene zilveren weerschijn geeft. Red. d. Bijdr. VERSLAG EENER STUDIEREIS. 639 Geheimraad Frans Heger, verzekerde mij echter uitdrukkelijk, dat hij veel dezer doeken in Turkestan had zien dragen. Te Berlijn vond ik een nieuwe aanwijzing in deze richting. Hier waren twee doeken, doch nu van zijde, met Arabische lofsprenken voorzien en ook weer op Javaansche wijze gebatikt. Er bestaat dus alleszins de mogelijkheid Dat het alleenstan der Javaansche batikwijze onjuist mag heeten. VUI. Plangiwerk. Slechts enkele stellen van dit #gebondenr goed waren uit den Indischen Archipel te vinden. Daarentegen uit Britsch-Indië veelvuldig en in mooiere bewer-king, Typisch bleek mij deze techniek te zijn. Ze komt voor van Turkestan tot Japan, in onzen Archipel, bij de Arabieren van Klein-Azië, bij enkele negerstammen in Centraal-Afrika en in Oost-Peru. Een enorme verbreiding dus! IX. Weefsels. Naast de meer bekende Atjeh’sche idjas en de goudweefsels van Kota-Gédang (Pad. Bovenl.), te Berlijn, Leipzig en Weenen aanwezig, trokken eenige Bataksche doeken bijzonder mijn aandacht, Dit waren donkerbruine weefsels met lichtbruin doorweven, en waarin een zeer uitvoerig ornament in blauwen ikat aanwezig was. Vreemd was het, doeken in dit genre in de drie genoemde musea an te treffen, terwijl hiervan zelfs in de musea en de particuliere collecties ten onzent geen staal aanwezig is. Een typisch Bataksch doek, door zijn rhombenpatroou verwant an de patola-doeken, die overal in den Archipel aangewezen kunnen worden, kwam stereotiep voor en herinnerde sterk aan eene imitatie van zijde-weefsel in katoen. Ook de andere toonden dat streven, iets, dat geheel niet van de Bataksche doeken bekend was. Trouwens de gecompliceerde ornamentatie, door ikatten aangebracht, was evenzeer onbekend. De Barmen waren doeken, die aardig aansloten bij de Batakschräge doep’s. Dit zijn de groote slimoets, in welks een groot, vierkant stuk is ingevoegd, met bijzonder gedetailleerd weefornament, waarin de Bataks voorouderbeelden meenen te zien. In dit museum waren twee dergelijke lappen waren twee dergelijke lappen. Aufzonderlijk gebruikt en met kralen omzomd. Een groote, witte doek was aan de uiteinden geheel doorweven met een ragi-doep versiering. Ook een mooie, bruine slimoet met geel doorweven van de Abit-Bataks, die door zijne kralenversiering alleen door hoofden gedragen mag worden. Op de Haagsche weefseltentoonstelling in 1901 was een vierkante lap van Bengkoelen, ingezonden door het R. E. museum te Leiden, die door het mythologisch ornament op streng geometrischen basis bijzonder de aandacht trok (N° 177 van den catalogus). Let dergelijks was geheel niet van dit gewest bekend; wel kwamen in de Lampongs eenigszins gelijke lappen voor. Dat de herkomst-opgave van genoemd exemplar juist was, bleek in het Weener museum. Hier was een analoge doek, hoewel anders geornamenteerd en ook weer als afkomstig uit Bengkoelen geinven-tariseerd. Waarvoor die vierkante lappen dienen, was geheel onbekend. Fene aeekening van H. O. Forbes (niet in zijn bekend werk te vinden) was bij eenige Lampongsche lappen gevoegd, die hierover eenig licht gaf. Bij begrafenismaaltijden werden die lappen gebruikt om over de opgedragen spijzen te liggen. Vermoedelijk staat dus het symbolieke ornament, waarin ook menschen figuren voorkomen, met de doodenvereering in verband t. Ook uit de Lampongs was te Weenen een zijden doek, een namaak tjindé, die vrijwel analoog was aan een exemplaar in het Rotterdamsch museum voor L. en V., waarvan de herkomst uit de Lampongs betwijfeld werd. Te London, Weenen, Leipzig en Berlijn waren talrijke doeken uit Borneo, die bewezen, welke belangrijke weefkunst op dit eiland bloeit (of gebloed heeft). Doeken uit Serawak met flottanten inslag herinnerden sterk aan hetgeen op de Sangir-eilanden in kofo wordt gemaakt. Ken enkel doek van de Beadja-Dajaks bewees, dat de flottante inslag ook bij weefsels uit vezels (lémba) voorkomt. Prachtige ikats op katoen toond En, hoezeer ook deze weefselversiering op Borneo gekend wordt. In verband met de reeds door mij gevonden verwantschap van 1 Blijkens Bulletin Kol. Mus. N° 29 (Dec. 1903) p. 49 —50 komen deze lappen van Tandjoeng Djati aan het Ranau-meer, dus feitelijk nog Palembang, op de grens van Bengkoelen. Verg. Forbes’ „A Naturalist’s wanderings in the Eastern Archipelago... from 1878 to 1883”, London 1885, p. 175—176. Red. d. Bijdr. VERSLAG EENER STUDIEREIS. 641 Dajaksch werk met Timoreesch snij- en vlechtwerk was het be- langrijk, te Weenen en Leipzig eenige Dajaksche doeken te vinden, die sterk aan de Timoreesche door ornament en be- werking herinnerden. Een doek, te London van de Zee-Dajaks, droeg zeer merkwaardige menschfiguren. Ook in weefkunst blijkt het Dajaksche werk dus niet zoo zelfstandig te zijn, als algemeen vermoed werd, Naast Borneo mocht ik uit de Timorgroep te Berlijn eene mooie collectie Timor-weefsels vinden, die licht gaven over het weefsel in het Westelijk en Oostelijk deel van dit eiland. Al is aan het licht gekomen dat in het snijwerk van beide deelen belangrijke verschillen voorkomen, zoo bleek dit niet bij het weefsel het geval te zijn. Geheel onbekend was het, dat in het Oostelijk deel van den Indischen Archipel ook vezels geïkat werden, Dit was alleen van Borneo bekend, maar bleek te Berlijn ook op  in geheel Melanesië versprend te zijn; zelfs op Duitsch N.-Guinea kwam een verschoven ornament (zooals de kaïn’s limboto bewerkt zijn) op saamgebonden palmbladen voor. Terwijl op de Sangir-eilanden kofo uitsluitend met flottanten inslag versierd wordt, bleek op Mindanao een zeer belangrijke kofo-industrie met prachtige kat-bewerking te bestaan. De aanwezigheid van ikatten in het zuiver gebleven Melanesië is mooi aansluitend bij het feit, dat de Timor-groep een beslist centrum van deze weeftechniek is en doet het oude vermoeden, dat aan de Hindoes de ontwikkeling van het Indische weefsel zou verschuldigd zijn, geheel te niet. Een toestel te London en een compleete ikat-collectie uit Kisar te Berlijn gaven nieuw licht, wat betreft de bewerking. Ook bleek te Berlijn, dat er op Kisar een interessante gordelweverij moet bestan, waarvan de vele gordels in de Timor-groep afkomstig zijn. Perst werd vermoed, dat dit Boegineesch werk was, met karten geweven, doch dit schijnt onjuist te zijn. Die gordels worden op een gewoon weeftoestel van klein formaat gemaakt. Foto’s en rubbings. Van de ten onzent ontbrekende voorwerpen zijn door mij foto's gemaakt naar 227 exemplaren, benevens ongeveer 100 rubbings en schetsen. 642 VERSLAG EENER STUDIEREIS. Bewerking van het verkregen studiematie. Het Koloniaal Museum te Haarlem heeft zich voorgenomen eeu reeks van beknopte monografieën van Indische kunstnijverheid te doen verschijnen, gebaseerd op het materiaal in de Nederlandsche en de door mij bezochte collecties. Als eerste nummer verschijnt binnenkort „Het Weefsel in den Indischen Archipels, met 40 illustraties  dienste, dat aan- toont, welk een schitterende serie van ornamenten op dit eiland aanwezig is een rijkdom in versiering, die zelfs op het Kuropesche kunstgebied geen gelijke kan vinden. Als leerstof voor onderwijs in huisvlijt kan een dergelijke uitgaaf van waarde zijn. Leiden, 12 Nov. 1903. ' Thans verschenen als Bulletin Kol. Museum No 29 (Dec. 1903). Red. d. Bijdr. „SRI PADOEKA” DOOR G. W. W. C. Baron VAN HOEVELL. Ingevolge de Artt. 31 en 32 van het Regeeringsreglement voor Nederlandsch-Indië moeten algemeene verordningen, zoowel wetten, Koninklijke besluiten als ordonnantiën, in het Staatsblad van Ned. Indië worden geplaatst en vertalingen daarvan in de Indische en Chinesche talen worden aangeplakt. Ook de tekst der contracten, door den Gouverneur-General ge- sloten met Indische vorsten, aan wie het recht van zelfbestuur gelaten is, worden zooveel mogelijk in margine in de landstalen of in het Maleisch vertaald. Het Sprecht wel van zelf, dat 't vertalen van dergelijke stukken, waarvan de inhoud meestal geheel valt buiten den gewonen gedachten-gang van den inlander, een ufterst moeilijke en ondankbare arbeid is. 't Is dan ook geen wonder dat daarin soms fouten voor-komen. Om voor 't oogenblik niet te spreken van vertalingen in 't Javaansch, Makassaarsch, Boegineesch etc., waarin naturlik dergelijke fouten eveneens zullen gevonden worden, willen wij thans slechts wijzen op eene fout, die in alle Maleische vertalingen gemaakt worden en die ons in de oogen van den inlander belachelijk maakt. Ik bedoel nl. het volgende. : In den regel beginnen de vertalingen der staatsbladen aldus : Dengan nama Baginda seri Maharadja Maha seri padoeka jang dipertoean besar Goebernoer-Djendral atas tanah India-Nederland telah mendengan...... membri salam.... serta memberi tahoe ja Inl... Dit gebruik van seri padek in den nominatief moet besist worden afgekurd. De vorm is aan het Sanskrit onleend van Cn (hier in den zin van heilig, verheven) en paduka, wat sandaal of schoeisel beteekent en wordt veelvuldig in adressen aan inlandsche vorsten gebruikt. Een inlander toch is te beleefd en teonderdanig om zich rechtstreeks tot den persoon van den Vorst te wenden (deze staat daarvoor te hoog) doch hij richt zich tot het vergadering van 18 April worden gelezen en met eene kleine aanvulling goedgekord. Van de HH. P. M. Ader, P. H. van Andel, E. M. van den Bergh van Heinenoord, Mr. H. ’s Jacob, H. C. Kronouer, J. J. le Fèvre de Montigny, Dr. S. Lvkles, Mr. C. de Roon Swaan, Mr. J. M. C. E. le Rütte, Dr. C. Winkler, L. J. C. von Zeppelin Obermüller is bericht ontvangen dat zij het idmaatschap aanvaarden ; van de leden Th. F. A Delprat, R. W. F. Kijftenbelt, Mr. F. D. E. van Ossenbruggen, H. F. van Stipriaan Luiscuis, J. André de la Porte, opgaaf van veranderd adres; van de leden C. W. J. Ramann, E. F. L. J. van Eelders, F. J. L. Mersen Senn van Basel en Jhr. J. C. van der Wijck, bericht dat zij met het einde des jaars hun idmaatschap wenschen te doen eindigen. Notificatie. Tot leden van het Institut worden benoemd de HH. J. G. Dammerboer, underwijzer aan de Kweekschool te Fort de Kock en H. G. Bartelds, hoofdredacteur van het Soerabajaasch Handelsblad, tijdelijk te Breda. Nach aanleiding van het aangeteekende in de notulen der vorige vergadering deelt de Secretaris mede: I BESTUURSVERGADERING. a, dat in dato 24 April jl. L* As n° 21 van Z. Exe. den Minister van Koloniën bericht is ontvangen dat in de voorwaarden betreffende de levering van 800 exx. van het Maleisch Leesboek van Dr. H. XN, van der Tuuk geene verandering kan worden gebracht. De aflevering zal dus thans moeten geschieden aan het Depot van Boeken en Leermiddelen te Weltevreden; de beschikbare 450 exx. gijn reeds verzonden, — de resteerende 350 exx. zullen naden onderhanden herdruk volgen: 6, dat de Nederlandsche Boek- en Steendrukkerij zich bereid heeft verklaard, 500 exx. van Loebérs ~Timoreesch snijwerk en ornamenta af te leveren voor f 660.—, waarbij dan nog te voegen f +00— honor Arum voor den schrijver. Daar de totaal uitgaaf aldus zal blijven binnen de gestelde limiet, is tot den druk besloten en bij rekest aan H. M. de Koningin de in uitzicht gestelde subsidie van f 500, — aangevraagd. Notificatie. Näar aanleiding der in de vorige bestuursvergadering door den Ouder-Voorsitter gestelde vraag legt de Penningmeester de polissen der versekering van's [nsntucts eigendom tegen brand over. Aruit bitse das verzetent in volgens de loopende polissen: 2. het gebouw tet J Sea. 1903 woor f 32.000: ote NA MNRees Tet a Apr Lab voor f 30.000: de foudsartiaelet oil. Tar FT eee: mR leo Mecidtanr we lL Me lee sar £ S,000: veren Qexvemiier Je aar ter inset Grezootschap twebehoorende .. hd - - eo woes a WEES ON Cleers KUL Temracemt zier F laa, we Voeren et Pr Fer upeeser Art voor zine mededeeling. Nar er cious 2 ® Nerma: ~ Fee te Kek is ontvangen EVIL CRUSOE mee TODS wees Ceetee Deegen 2 exx. Van der Unen, We msnossed ise Nommivitst. en 2 ea. id. Minang- Nie er EN armen es. 2 abet OP let Terr tothe nee Le Seems testo etter at no sene Iemzsernng- medie. ter ie me oe faethe Kam tren AST ia 1900 Voor oe eat ager teen: ec ode Tem mtg is sets dank leet tater, Nootteate, BESTUURSVERGADERING. It De Secretaris deelt mede, dat de Oud-Javaansche tekstuitgave van Bhârata Yuddha door Dr. J. G. H. Gunning in den handel is gebracht, en de pris, in overleg met den Voorzitter en den uitgever, bepaald is op f 6 — per exemplar. Notificatie. Door het id T. J. Bezemer te Wageningen is d.d. 26 Apml jl. het verzoek gedaan, de afbeeldingen betreffende Nieuw-Guinea, voor- komende in de jongste aflevering der Bijdragen, in een door hem uit te geven werk te mogen reproduceeren. Geene bedenking, onder voorwaarde dat worde vermeld waar bedelde afbeeldingen het eerst zijn gepubliceerd. Van het hid K. Céphas te Jogjakarta zijn ontvangen zes fraaie, door hem zelven vervaardigde fotogrammen, waarvan 5 naar de vertooning van eene wajang bébér (zie het opstel van Dr. G. A. J. Hazeu „Een wajang-bèbèr-voorstelling te Jogjakarta, in de notulen van het Bat. Genootschap 1902 (bl. CLIV vlg.) en 1 naar de ver-tooning eener wajang koelit te Jogjakarta. De Secretaris deelt mede, dat den schenker reeds dank is betuigd. Plaatsen in de verzameling. De vergadering wordt gesloten. BESTUURSVERGADERING VAN 20 sunt 1903. Aanwezig alle Bestuursleden, behalve de HH. J. J. M. de Groot, Heeres en J. H. de Groot, die bericht van verhindering zonden. De notulen der vergadering van 16 Mei jl. worden gelezen en goedeckende. Door de HH. Jhr. W. A. Baud, N. G. M. Luykx en A. G. H. van Sluis is bericht, dat zij het lidmaatschap van het Instituut aanvaarden ; IV BESTU URSVERGA DERING. door het lid Dr. M. E. van der Werk, dat hij met het einde des jaars zijn lidmaatschap wenscht te doen eindigen. De leden D. Grivel, A. L. van Hasselt en H. Th. J. Uytterbroeck zonden opgaaf van veranderd adres. Notificatie. Op voordracht van den Secretaris worden tot lid benoemd de HH. A. A. Maas Geesteranus en Mr. A. J. Cohen Stuart, beide te *s Gravenhage. Naar aanleding van hetgeen in de vorige vergadering werd ver- handeld, deelt de Secretaris mede: a. dat van Z. Exc. den Minister van Koloniën d.d. 23 Mei L* A 1 n° 31 bericht is ontvangen dat het gevraagd subsidie voor de uit- gaaf van „Timoreesch snijwerk en ornament” is toegestaan. Het bevelschrift groot f 500 werd bereids aan den Penningmeester afgegeven ; 6. dat van het lid T. J. Bezemer dd. 21 Mei jl. eene dank- betuiging is ontvangen voor de hem verleende vergunning. Notificatie. In verband met het zu zake in de bestuursvergadering van April 18. besprokene, deelt de Secretaris voorts mede dat van den Minister van Koloniën du 23 Mei 1903 L* Al ne 30 bericht is ontvangen dat aan den heer J. A. Loebier Jr. eene som van 700 is toegekend er bezoeking van buitenlandsche museu. Notificatie. Van het lid P. H. van der Kemp is, ter plaatsing in de Bijdragen ontvangen een opstel: „Geschiedenis van het Londensch tractaat van 17 Maart 1824. Overeenkomstig het advies van de HH. Heeres en Kielstra wordt tot opneming in de Bijdragen besloten. Namens den Eerw. Pater C. van Coll te Paramaribo is het Instituutter uitgave aangeboden „Gegevens omtrent land en volk van Surinamer. Bij onderzoek is gebleken dat de schrijver — gelijk hij ook doet uitkomen — veel aan Kappler (Surinam) en Crévaux (Voyage daus U Amérique du Sud) heeft onleend, maar ook veel mededeelt wat hij zelf heeft waargenomen. BESTUURSVERGA DERING, v De Secretaris stelt dus voor, het stuk in de Bijdragen op te Nemen, mits daaruit hier en daar wordt geschrapt wat met het onderwerp in geen verband staat; daarentegen zou aan het slot een lijst kunnen worden gegeven van de verschillende Surinaamsche woorden (Arowaksch, Caraïbisch, Neger-Engelsch, Surinaamsch- Hollandsch), in van Coll's studie aangetroffen. Dergelijke lijst, in Kappler’s boek ontbrekende, zou van veel gerief zijn voor hem, die spoedig iets omtrent een Surinaamsch woord wil weten. Het lid Martin heeft tegen dit voorstel geen bedenking; maar aangezien bedelde studie in hoofdzaak van eenige jaren geleden dagteekent, acht hij het wenschelijk dat hierop — met het oog op de in den laatsten tijd gedane onderzoekingen — bij de publicatie in “t bijzonder de aandacht gevestigd worde. De vergadering vereenigt zich hiermede. 