Milton and Vondel : a curiosity of literature
Ik wil de tiranny verheffen, altijt stouter, En u, mijn zoons ! gewijd tot godheSn, op het outer, In kerken, zonder taal, tot aan de lucht gebouwd, Vereeren offervee, en wierook geur, en goud, Ook zoo veel menscben, als geen tong vermag te noemen, En al wat Adam teelt in eenwigheid verdoemen, Door gruwelstuk op stuk, God's naam ten trots begaan. Zoo dier wil hem mijn kroon, en zijn triomffest staan. —v. 2038-2078. P. 84. Hoe gloeit dit ooft van goud en karmozijn te gader ! Hoe noodt u dit banket ! ei, dochter ! treS wat nader ; Hier nestelt geen venijn in dit onsterflijk loof. Hoe lokt dees vrucht ! ei pluk, ei pluk vrij ! Ik beloof U wetenschap en licht. Wat deist ge, bang voor schennis ? 204 .LUCIFER. Tast toe, en wordt God zelf, in wijsheid, en in kennis, En wetenschap gelijk, en eere en majesteit, Hoe zeer Hij 't u benij. Zoo vat men 't onderscheid, Het wezen, en den aard, en d'eigenschap der zaken. Terstond begint het hart der schoone bruid te blaken, T'ontvonken, en zij vlamt op d'aangepreze vrucht. De vrucht bekoort het oog, het oog den mond, die zucht. De lust beweegt de hand al bevende te plukken Zoo plukt ze, en proeft en eet. — v. 2091, &c. De Hemel treurt in rouw Het we£rlicht veis op reis, het dondert slag op slag Al wat men hoort en ziet is schrik en angst en zuchten. — v. 2112, 2114-2115. JOANNES BOETGEZANT. P. 92. Het lust me, van den held te zingen, die, zoo groot Voor Gode en Engelen, zijn zuiver bloed vergoot Gij, Englekooren, die omhoog, van trans in trans, Het Lam eert, dat den rei der maagden leidt ten dans, Die, door het nieuwe lied en onnazingbre toonen, Den trowen Bruidegom der zuivre zielen kronen ; Gelei met uw gezang mijn Hemel-heldenwijs ! Ik ken geen Zangberg dan het hemelsch Paradijs, Daar, uit den troon van God en 't Lam, door duizend aders Het levend water, op geruisch van pallembladers, Komt op gesprongen, klaar en louter, als kristal. Dat is mijn paardebron, mijn bosch en water val Waaruit de Koningen en Gods gezalfden dronken loannes 'schaduwen, woestijnen, en spelonken En kerker zullen, zoo uw Hemelbron mij laaft Veranderen in licht en Paradijs. Dan draaft Mijn laag woestijn-gedicht op een woestijn-beminner Zoo trotsch, als d'ouden ooit op eenen overwinner Van Troje of Latium. — i. 7, 24, <fec. JOANNES BOETGEZANT. 205 P. 94. Toen sprak de Vader der Genade, in'hart bewogen Met's menschen jammeren, uit louter mededoogen " Mijn eenig Erfgenaam en uitgekoren Zoon, De glorie van mijn rijk en eeuwig rijke kroon, Het menschgeworden Woord schuilt, flaauw van glana en luister, Bij weinigen gekend, om laag noch stil en duister, Een rij van jaren. Het word tijd en meer dan tijd, Dat Hij te voorschijn kome, en eens zich zelven kwijt In 't heilzame ampt, tot heil der droeve sterfelijken Hem op den hals gelegd. Laat al wat wil bezwijken En wanklen in zijn trouwe, ons woord houde eeuwig stand. 'T Beeoogde heil vange aan van's Hemel's afgezant In moeders lichaam, door den Hemelraad bescheiden Om onzen lieven Zoon den intree te bereiden Ter poorte van het rijk, dat Hij bezitten moet. Zoo sprekende, en ontvoukt van onuitbluschbren gloed, Om zijn beloften, lang met een eed gestaaft, te sterken, En's menschdoms eeuwig heil volkomen uit te werken, Verdaagt fluks Gabriel, die, in het starlicht, kleed, Zich, op het hoog gebod, gedurig houdt gereed. "Aartsengel !" zegt Hij "die voor hene bei de nichten Elk hare vrucht beloofde, en nooit in uwe plichten Den last verzuimde, u van den Kernel op gelegd." — i. 90, &c. P. 97. Zoo sprak d'Almachtige, en d'Aartsengel, om te rennen, Bereidt zich, en ontvouwt, zoo schoon als fenixpennen, Zijn vleugela, geschakeerd van hemelsch blauw en goud En purper, in het licht, daar zich de Godheid houdt. Men ziet de verwen zich verandren en schakeeren. Gelijk de regenboog of schoone pauweveeren, In 't licht der zonne, die recht tegens over staat Reisvaardig in zijn vlucht verheft hij zich, en slaat De pennen tegens een wel driewerf, dat de reyen Der Englen ommezien, en zijne vlucht geleyen Met hun gezicht ; terwijl de vlieger nederstijgt, En zwaait van ronde in ronde, en onder 't dalen krijgt 206 JOANNES BOETGEZANT. Jeruzalem in 't oog, dat zijn gekroonde kruinen Ten hemel opwaart heft uit d'omgelege duinen, Waarvan de koningsstad in 't ronde omcingeld scheen. Toen volgde hij de streek, die naar den rijksstroom keen Hem 't woest quarante wees, niet rijk van groente en lover. Hier hing d'Aartsengel op zijn pennen, streek voorover Op's woestijniers spelonk ; gelijk een adelaar, Die uit de hoogte in 't ende een springbron wordt gewaar, En nederzwevende den dorst lescht, op 't geklater Des verschen watervals, aan 't hartverkwikkend water. — i. 126, &c. P. 101. Op dat, zoodra hierop d'Alzegenaar verschijn, De mensch, geleken een verwilderde woestijn En dorre wildernis, verandere in een Eden Een hemelsch Paradijs, daar God wordt aangebeden, In d'eerste oprechtheid, recht als hem de Schepper schiep, Eer hij te reukeloos zijn heil en s.taat verliep. — iii. 25, &c. P. 1 02. Maar boven (daar geen nacht den dag volgt op de hielen, Nooit donkre nevels noch slagredens nedervielen, Die 't licht verduisteren, dat eeuwig sehijnt en straalt, Waarin het geestendom den vrijen adem haalt) Kwam d'opperste (die al de starrelichte ronden Rondom den aardkloot drijft, en eeuwig houdt gebonden Aan hunne noodwet, eens voor eeuwig vastgesteld, Gestegen in den top der hemelen, verzeld Met veldheer Michael en eenen stoet staffieren, Die rondom hem en voor en achter henezwieren Hij overlei wat groots, dat ieder nadacht gaf En vaardigte terstond de rijksher outen af, Om al den hemelraad terstond uit vier gewesten Ten hoof te dagen, dat, met diamanten vesten Gesterkt, in 't midpunt rijst van's hemelsch ronden kring Zij strijven elk hun weegs, rondom den heldren ring JOANNES BOETGEZANT. 207 Der eeuwigheit Men ziet hier op de heerschappijen, De voretendommen, en de machten opwaarts glijen Door 't zuiver hemelsch blauw, en ieder uit zijn hof. De veldbazuin vooruit bazuint ziju konings lot Gewaden slingren om hun leen, als hemeldrachten Vol regenbogen, rijk gewrocht van fenix-schachten, Bezet met perlen, en bezaaid met puik gesteent ; Het blinkende gestarnte, in 't geurig haar, verleent Het voorhooft eenen glaus en goddelijken luister. — iiL 175, &c. P. 104. Zoo sprak de vader, en de zoon te Nazareth Gehoorzaamt dit besluit, en, offrende een gebed Den Hemel op, gelijk een goude scbaal, vol geuren, Stapt hene, om nu het hoofd vrijmoedig op te beuren En aan de wereld, schuw van 't lang beloofde licht Der waarheid, openbaar t' ontvouwen zijnen plicht, Te toonen, dat hij is de Heiland der geslachten. — iii. 265, &c. P. 105. Waar hij de voeten zette en aankwam, scheen de zegen Te vallen uit de lucht ; gelijk na eenen regen, Verwacht met sinarte en daar de dorre beemd om riep, De zon veel schooner schijnt, het gras groeit, dat het piep. Een lent van bloemen verft de heuvels en de dalen. Geen schilder kan landouw en landschap schooner malen, Als hij een regenboog van duizend verwen mengt. 'T gevogelt kwinkeleert. De blijde leeuwrik brengt Zijn tonen bij, en volgt de keel der nachtegalen. De bronaar laaft het groen met versche waterstralen. De ceder neigt zijn kroon. Natuur zet heur gelaat Naar blijschap, en verkeert in eenen andren staat. De winterbuyen, laang aau 't buldren, waayen over. De bie, verlekkerd op den tijtn en bloem en lover, Zuigt honig uit den dauw. De schaapskooi levert room. De harten huppelen. De blijschap kent geen toom. —iii. 275, &c. 208 JOANNES BOETGEZANT. P. 1 08. De Hel ontzette zich voor zulk een donderwoord ; Al d'Afgrond daverde. De roestige ijzerpoort Begon op haar gebit te knarsen en te kraken, De jammerpoel een stank en rook en smook te braken Ten balge uit, dat het licht verduisterde aan de lucht. De grootvorst van den nacht, voor zijnen staat beducht, Verdaagde datelijk alle onderaardsche raden, Die spoedden zich ten hoof door slangbochtige paden, Daar, recht in 't middelpunt des aardrijks, even wijd Van Zuid-en Noord-as, 't hof op ketens hangt en snijdt De spil der wereld juist in twee gelijke deelen. Wat gruwzaam is, vloeit hier door duizend zwarte kelen Naar toe, op 't schor getoet der nare hofklaroen. God Lucifer verscheen te rade, en zette toen Zich op den hoogen stoel, \vien d' onderdane nekken Van ongedierte en draak ten stut en steunsel strekken, Hij spande een addrekroon om zijn wanschapen hoofd, En zwaayende den staf van staal, aan 't punt gekloofd, Sloeg gloSnde blikken op. De lamp, vol pek en zwavel En basiliscusvet, verlichtte in 't rond den navel Van 't woeste raadshol, dik en vet begroeit van roet. 'T Gestoelte werd bekleed van dit gevloekt gebroed, Een ieder naar zijn staat. Zij zaten stil, als stommen, En hij begon aldus, gelijk een klok, te brommen : Getrouwe machten, die 'a Verdoemers naam verzwoert, En tegens 't eeuwig licht een eeuwig oorlog voert, U is bekend, hoe wij door 't eenig appel-bijten Macht kregen over al het zaad der Adamijten ; En d'offeranden, eerst geheiligd aan den Heer Van hemel, aard en zee, ontetaken tot onze eer. — iv. i, &c. P. 112. Men gunde u, na uw val, door d'ope lucht te zweven, Nu vlucht ge, door zijn naam ter wereld uitgedreven. Het is nu wakens tijd. 'T zij afgezant of heer, Zij zwoeren ons bederf ; men ga hun bei te keer. loannes moet er eerst, en dan de meester kleven ; Een ieder reppe zich. U wordt de macht gegeven. Apollion tre~e voor en stell' zijn list te werk ; JOANNES BOETGEZANT. 209 Want zoo men langer draal', zij vallen ons te sterk. Men smore 't wassend kwaad bij tijds in zijn geboorte. Zoo sprak hij, en elk 8toof zijns weegs uit d'ijzerpoorte Omhoog. Gelijk een vlucht roofvogels met geraas Komt vallen op een kreng, een dood en stinkende aas. Zoo zoeken ze op den grond van Jesses rijk en erven Hun kans, en leggen toe op schenden en bederven, Door heimelijk bedrog op openbaar geweld. De slede van den nacht was door het starlicht veld Nu steil in top gevoerd, en hing van wederzijden Gereed ten halven wege, om langzaam ne§r te glijden. Wat ademt lag en sliep gerust — iv. 53, &c. P. 115. De poel, daar Lucifer ten halze in kwam te smoren, Gaapt wijd, en spalkt den mond wijd open tot aan de ooren. Men vaart er in ruimschoots, met paarden en karos, Eerst over keizelsteen en dan door kreupelbosch En heggen, wild en woest. De weg in 't ommezwaayen Loopt enger, anders dan de wenteltrappen draayen, Of als kinkhorens, de nefirrollen op een punt Het koestrend licht, in 't eerst den ingang nog gegund, Verflauwt allengs, en als vergeet zoo diep te dringen, Genaakt men twijfellicht en avondschemeringen ; Gelijk wanneer de zon, bene§n de kirn gedaald, Nog scbijnsel nalaat, dat een poos ter zee uitatraalt, Dan is bet nacbt noch dag, of dag en nacht gemengeld, EQ teffens duisternis en licht, dooren gestrengeld Men wandelt hier, gelijk in maneschijn bij nacht, Wanneer het hemelsch heer in orden trekt te wacht, En op zijn ronde past, langs diamante wallen. — vi 276, &c. P. 119. Zoo stond een korte lust, die Eva zich verbeelde Een mond vol appelsaps. — v. 46-47. De marmervloer bestrooid met een gebloemden regen ; De wanden met tapijt behangeu, en een zegen Uit Arabye zwaait bun wyrookgeuren toe. — v. 297, &c. 0 2io JOANNES BOETGEZANT. Het woelt er hene en weer van maagden en van knechten, Alle even jeugdig, en alle even schoon van leest. Men schenkt den koelen wijn, die teffens lijf en geest En God verheught. Al wat der tafel aanzat muntte In pracht voor andren uit. — v. 310, &c. Nu schenen veld en bosch van wildbraad leeg gevangen Limoen, olijf, granaat, en goude oranje hangen Aan takkeu druipende de j offer in den mond. Een paradijslucht, pas gematigd en gezond Verkwikte 't hart van al die hier te gader zaten. De weelde en overdaad, nu teffens uit gelaten, Bejegenden elkandre uit onderlinge gunst Der stoffen dierbaarheid most wijken voor de kunst En arbeid, aan bet goud en zilverwerk gehangen Kleenoodje en feest gewand. — v. 321, &c. De koning vrolijk liet een koninklijke schaal Vol lekkren nectar van zijn Gauyinedes schinken —v. 372-337. De hemelsche musiek doorgalmde 't groot paleis De rijkbofnieester brocbt de beide sluyerkronen, En spande ze om bun hooft, op 't mengelen der tonen Van zang en fluit en snaar. — v. 388, &c. P. 122. Dan toont de Vader zacbt van aard Zijn kindren eerst de roede, een star met eenen staart, Zoo vierig rood als bloed, den voorboo van God's tooreu. — iii. 117. P. 122. Wanneer bij zomerdag een Koelte komt gevaren En lieflijk blayen in een zee van korenaren, Dan buigt de zwangere aar het hooft op haren halm. — iii. 143. BESPIEGELINGEN VAN GOD EN GODSDIENST. P. 125. Hij kan 't bewegen, dat gezien wordt, niet ontschre- euwen, Hetzij Copernicus of d'eer der Ptolomeewen Het aardrijk om de zon om 't aardrijk draai', De roering hangt in 't een of 't ander hoe men 't zwaai'. BESPIEGELINGEN. 211 Zoo d'eerste hemelring met zich trekt lager bogen, En boven d'opperste geen reden kan beoogen Een ander, die hen drijft en stil staat te gelijk, Dan stijgt men klimmende in het onbewogen rijk, Des Albewegers stoel, te schokken, noch verzetten, Terwijl hij 't onder zich al omdraait naar zijn wetten. Om dit t' ontworstelen verciert het los gezin, Dat een inwonende en een krachtig grondbegin In enkel hemelkreits de starren draait en ronden. — L 416, &c. P. 127. Het aardrijk is zoo groot dat niemand, hoe bevaren, In vijftig eeuwen en nog drie paar honderd jaren, Den ganschen aardkloot heeft doorwandeld en bezocht ; En nog in 't aardsch gevaart, bij 't hemelsch te gelijken, Een enkel punt in 't oog, verlieft op starrekijken ; Want Avanneer d'aardkloot recht de starren staat in 't licht Dan snijdt die kloot geen punt uit 'a hemels aangezicht. Is elke star zoo groot als d'aardkloot in haar rijzen, Of grooter, naar 't besluit van alle starrewijzen, En schijnen ze evenwel, hoe wijd zij staan van een, Dus klein op ons gezicht ; wie kan van hier beneen, Met zijn gedachtenis, het hemelsch rond bepalen, Daar zoo veel duizenden van diamanten pralen Aan dien doorluchten ring, gepast als aan de hand Van Gods onmeetbaarheid, die Oost en West bespant ? Is d'aardkloot nu zoo groot, gelijk de meters sluiten, Hoe groot is dan 't gewelf der hemelen van buiten ! Nu peilt de hoogte van den hemel, zoo gij kunt, Tot's aardrijks navel toe of 's afgronds middelpunt : Heeit deze grootheid nog haar eind en zekre palen, Wie kan d' oneindigheid van God dan achterhalen I En wat is dit heelal, in dien men God beschouw, In grootheid meerder dan een druppel morgendouw ! — iii. 240, &c. P. 131. De schoonheid van de vrouw, die 't al te boven gaat Op aarde, en niiumermeer het hart en oog verzaadt, 212 BESPIEGELINGEN. Ontvonkt de leeuweu zelfs, ontdekt zich hier in 't leven, Zoo schoon als God haar schiep, om aan den mensch te geven En proef van weelde en lust, die, eeuwig uitgestort, In God's bespiegeling alleen genoten wordt. Het aanzien en genot der schoonheid van de vrouwe, Een zaligheid geschat heeft duizenden in rouwe En schipbreuk van hun staat, gezondheid, lijf en ziel, Gedompeld over 't hoofd. De wijsste en sterkste hiel En boeide ze, gelijk haar slaven, aan de keten Van 't blond en hangend haar zoo raast geen dier, bezeten , Betooverd van het spook, als d'overdwaalsche mensch, Die blindling, op dit aas der schoonheid, ieder wensch En wellust aanbijt, God en naam en faam en stammen Ter zijde zet, om zich in 's vleisters minnevlammen Te smilten, als het ijs of wassen beeld in 't vier. Dat kan een wulpsch misbruik der schoonheid, en zoo dier, Zoo dier bekoopt een dwaas dit schijngoed,'twelk genoteu Nog nauwlijks, of berouw komt, schichtig toegeschoten, En treedt het misbruik van Gods schepsel op de hiel ! Elendig was hij dan, die in haar strikken viel, Gevangen en gesmoord, om eenen blik der oogen, Een vreugd, in eenen droom, gelijk een damp, vervlogen. Wat eischt dees schoonheid dan ? wat was Gods wit en end, In 't scheppen van dit beeld, dat macht van zielen schendt ? Hij wil het hart des mans aan hare trouw verbinden, En leeren in dit schoon een grooter schoonheid vinden, Een wellust, die de ziel in God genieten zal, Die d'opperschoonheid is en weelde en 't e'enig Al. Gij zoudt in dit gezang de vrouw nog schooner hooren, Maar *k vrees door dees meermin een Heilig te bekoren, Indien bevalligheid en deugd en gunst en geest Van 'boven vail' en zwier* in 't lichaam, schoon van leest. — iii. 419, &c. P. 129. Wat is 't een wonder, dat de hemel weet te passen Elk etmaal juist rontom te drijven op zijne assen, Te monstren 't hemelsch heer, in aller menschen oog, ADAM IN BALLINGSCHAP. 213 Van Osten naar het West ! wat veldkortouw, wat boog Kan kogel ofte pijl, wat blikseiustralen schieten Zoo snel door lucht en zwerk ? Wat vratervallen vlieten Zoo snel ter steenrotse af ? En, evenwel bewaart De losse star, van 't West in 't Oost, haar streek envaart, Of snelst of trager, naar den hoefslag, daar de zeven Een hooge of lager wijk en wachthuis wierd gegeven Veel honderdduizenden van mijlen wijd van een. — iii 987, &c. P. 129. Hier moet Hevelius geen verrekijker leenen, Om sproet en vlek en licht, in't aanschijn van de maan, Te zoeken met den bril, en aarde en Oceaan In zijne manekaart te malen. — iii. 968, &c. ADAM IN BALLINGSCHAP. P. 140. Ik, eerst geheiligd om de kroon van 't licht te spannen, En nu van 't eeuwig licht in duisternis gebannen, Korae uit den zwavelpoel opdondren van beneSn, En, zonder mijnen ban en banpaal t'overtree"n, Hier boven spoken ; want hoe gruwzaam en verwaten D'Erfvijand mij misschiep, nog wordt me toegelaten Met u, mijn Helleraad ! gedagvaard hier ter vlucht, Te heerschen over zee, het aardrijk, en de lucht, Dat past den Grootvorst van de wereld en zijn luister, Afkeerig van den dag en krachtiger bij duister : Waarom hij ook den nacht tot dezen optocht kiest ; En schoon de nanacht nu allengs het veld verliest, Nog kan de hater van het licht in schaduw duikeu Van nachtspelonk of haag of lustbosch, boom en struiken Waar ben ik hier ? men hoort den schellen nachtegaal, Den voorboo van de zonne en heldren morgenstraal. 'K Hoor deven wekker met een morgenkoelte opkonien, En lieflijk klateren door klatergoud en boomen. Men hoort vier sprongen, uit e^n bron en watcrval, Van eenen heuvel zich uitspreyen overal. Dit tuigt ons klaar genoeg, wat bodein wij betreden : Hiervloeit d'Eufraat. Hier bloet de hof in 't Oostersch Eden. 2i4 ADAM IN BALLINGSCHAP. Het rijk van Adam en zijn gade aan hem getrouwd. Hier most ik schuilen, met mijn schildwacht in een woud Of donker lustprieel of myrthegalerije, Dan achter uitzien, dan van vore, dan ter zije, En letten, hoe men best berokkene eenig kwaad ; Want ik, veraard van 't goed, dien vloek der vloeken haat, En wensche Hem, wiens niets kan in zijn wezen deeren, In zijn geschapenhee~n te schenden en schoffeeren. Zoo wordt het Helsche rijk van Lucifer gebouwd, Dat eeuwig duren zal. Geen aanklacht is te stout Voor mij, die niet ontzag den Hemel aan te randen ; Zoo neemt mijn wraakzucht al de wereld op haar tanden, En rukt dit groot heelal uit zijnen winkelhaak, Dat's hemels as nog eens van mijne heerkracht kraak' Het lust me hem voortan gedurig werk te geven, En, schoon de bliksem mij ten troon hebbe uitgedreven, Te laten blijken, wat ik, na dien val, vermag. Al schoot ons macht te kort daar boven ; ;t hoog gezag Moet aanzien, dat ons nog die niacht is bijgebleven, Zijn willekeure in al zijn werk te wederstreven. De naam van almacht is een titel zonder daad, Een krachtelooze klank van roemzucht. Wist hij raad Om eenig wezen gansch van iet tot niet te brengen, 'T was uit met mij ; men zou me in wezen niet gehengen, Min laten in 't bezit van's Afgronds heerschappij : Daar legt zijn macht te laag, al schijtn mijn macht in lij Te leggen. Loeft men aan, gewis, het kan niet feilen, Wij zullen in den wind dien hoek te boven zeilen, En drijven dan ruimschoots de rijke haven in, Waar naar men stevent. Al 't geluk hangt aan 't begin ; Aan d' uitkomst hoeft men niet te twijflen door mis- trouwen. Laat vrij al 't hemelsch hof van zijne tinne aanschouwen, Dat wij niet slapen, als er roof te halen is. Hij zette uit achterdocht, om 't rijk der duisternis In toom te houden, hier een schildwacht uit van Englen, Die zouden Adams hof beschutten en zich menglen In onraad en gevaar ; dies dienen wij bedekt Te werken, eer men hen tot tegenstand verwekt. ADAM IN BALLINGSCHAP. 215 De koning van den hof, onnoozel, zonder wapen, Mag op deze Englewacht gerust en veilig slapen. — i. i, &c. P. 144. Doch dit's een poos te vroeg. Men moet den tweeden sprongk (Want d'eerste is ons mislukt) zoo reukeloos niet wagen, Maar zachter toetrefin, en gelegenheid belagen Van waar en hoe men best den schepper bij den dag In eenig schepsel, groot of klein, bestormen mag Alle afbreuk strekt tot wiust Men moet allengs bij trappen Beginnen, en van laag op steigeren en stappen. Wie statig steigert raakt ten leste daar het stuit, Een rijp beraad draaf voor ; dat whit een slag vooruit, Laat zien, wat kans, wat stof d'opgaande dag wil geyen ; De zon, aan 't rijzen, zal den lusthof verf en leven Bij zetten, Adam en zijn gade, hand aan hand, Door wandelen den hof, die, heerelijk ge plant, Hen luttel min ziet dan aerts englen begenadigt En uit Gods vollen schoot, naar lijf en ziel, verzadigt Men sla het onderling gesprek van verre ga, Bespie" wat middelen den schepselen tot scha En afbruek dienen ; lett' in eenen hoek gescholen, Wat hun verbaden werd en wat hen wordt bevolen Op lijf en ziel straf ; want Hoogste is niemands vriend, Dan die zijn hoovardij ten roem en aanwas dient ; Eene oorzaak, waarom gij mijn Hemelsche eedtgenooten, Als weder spannigen, ten Afgrond zijt gestooten. — i. 71. P. 148. Ben ik uw vleesch en been Zoo draag u, als een man, en laat ons lotgemeen Te gader leven 'k noode u Gods eige gaven, Zoo zal uw kennis trotsch tot aan de staaren draven ; Zoo wordt gij in wetenschap en wijsheid God gelijk. Gebruik uw vrijen wil, en toon mij de eerste blijk Van liefde, in 't volgen van mijn aller eerste bede. Zij lijdt geen weigeren. Gevolgzaamheid baart vrede. — iv. 1322. 216 ADAM IN BALLINGSCHAP. P. 149. O welk een strijd ! Hier staat het vrouwen beeld, daar God Hier vleit me hare bed, daar dreight me een streng verbod ; Zal ik de liefde en gunst van mijne vrouwe ontberen, Of de opperste genade in ongena verkeeren ? Een onwe£r barnt er in mijn geest. — iv. 1338. P. 1 50. Een andre ribbe legt u nader aan het hart, Dat d'opperste u een vrouw, naar uwen zin, bootseere. — iv. 1383. P. 150. Wij scheurden De witte zijde van hunne eerste onoozelheit. Dat zijn de slippen, ruil van stof, en rood beschreid Van slijk en sprenglen bloeds. Zij jammeren en krijten. Men hoort ze elkandre de schuld der misdaad wijten En vloeken. Eden galmt van jammerlijk misbaar. Mistroostije Adam krapt zijn aanzicht, rukt het haar Met lokken uit zijn hoofd en wekt de hofge&challen, Uitschreeuwende : Waartoe, war ben ik toe vervallen ! Ik gaf mijn bruid niet, maar mijn vijandin gehoor. Mijn vleesch heeft mij verraan. Ik volgde een heilloos Een vuile snoeplust was de pijl, die Eva griefde En mij al teffens. Och! dit komt van vrouwen liefde ! Ik ben van mijne ribbe en eigen vleesch verraan ; De vroweliefde komt mij al te dier te staan. —v. 1485. P. 152. De hovaardij heeft mij bedorven en bekoord. Het spook des Afgronds klampt mij met geweld aan boord, Ik voele en voere aired een oorlog in mijn leden ; Het vleesch wil anders dan de geest verstand en reden En wil, geteisterd van dien onverwachten smak, Gevoelen al te spade een vreeselijken krak K gevoel de jammeren van buiten en van binnen. — v. 1502. SAMSON. 217 P. 153. Ev. Zoo schuift ge uw eige schuld alleen op mijnen hols. Ad. 0 oorzaak van mijn val en zooveel ongevals, Hieruit te spruiten ! och dit komt van echtgenosoten ! Op zulk een voorwaarde is ons huwlijk niet gesloten. Ev. Het voegt den man zijn vrouw Qodvruchtig voor te treden. Ad. Laat dees gevloekte boom getuigen, wie eerst Eden Durf schenden, en zich aan 't verboden ooft vertast. Ev. De zwakke vrouwe kunne is van een lust verrast. Ad. En uw vervloekte lust mij bitter opgebroken. Ev. Het voegt een manshoofd zich te houden onbe- sproken, En stand te houden, zoo het vrouwebeeld bezwijkt. P. 154. Dus sleept de wellust van een oogenblik, eene uur, Een lange keten na van rampen en verdrieten. Het lust me langer niet, het leven te genieten. 'K verbeeld me, waar ik ga en sta, eeu bange dood ; Zij grimt me leelijk aan. Och, open uwen schoot, Ontvang me o aarde ! want de lust is mij benomen ; Ontvang me wederom, ik ben van u gekomen. Dit lichaam komt u toe. De ziel verhuize en zoek' Een heimelijk verblijf, daar een verdiende vloek Haar benevoere ; want zij heeft des Hoogsten zegen Misbruikt wat toeft de dood ? het leven is me tegen, De nare duisternis veel liever dan de dag. Mijn schande legt te naakt. Zoo 't mij gebeuren maj; Ze sterven, keer het niet. Laat u mijii doot behagen. SAMSON OF HEILIGE WRAAK. P. 172. Wat uiensch zit in dien eik dus eenzaam en alleen ? Het schijut, hij bidt ous om een aalmoes, gansch verlegen Van bittere armoede. — ii. 184. P. 172. God hoede ons alien ! Wat verschijnt ons ! Och ! wat raad] [duwen?" Och, och ! hoe kunnen wij dit schikken ? Dit ver- ii. 196. 2i 8 SAMSON. 'K heb vele maanden lang, gesloten aan dees keten, In't molentuchtuis hier mijn tijd bedroefd gesloten, Zoo blind, gelijk ge ziet, geslagen en begrauwd. ii. 204. P. 173- Sam. Toen door God's kracht een bron uit egels tanden sprongk, En ik verhit van slaan, het hart verkoelde en dronk Bekwam die wonderbron mij dus in mijne smarte De hemel zegene u voor uw meddoogend harte. Rei. Prins Samson, vrome prins ! wat is het ons een pijn U hier te vinden, in dien jammerlijken schijn ! Wij zijn lodinnen, hier vergaard van west en oosten, En komen op dit feest u zoeken, u vertroosten, Naar tijds gelegenheid, maar niet naar onzen wensch. Qeen onbeschaamde dier, dan een ondankbar mensch ; Dat weten uij, u dienst en hulp en eere schuldig Verdadiger des volks, och ! draag uw smert geduldig, Totdat het God voorzie. 0 hartewee ! O smart ! Al weigert u de zon haar licht, God kan uw hart Verlichten met een glans inwendig, die de stralen Van duizend zonnen dooft. Wie kan de macht bepalen Der Alleroppersten 1 Die u zoo wonderbaar Begaafde met een kracht, verbogen in uw haar, Is machtig, als het Hem belieft, in u te werken Ook zonder haarlok u te wapenen en te sterken. — ii. 261. P. 176. Och ! waar Ik schuw geweest van Filistijnsche vrouwen, Bedrieglijk in den aard ! Mij mag de dag wel rouwen, Dat ik bij Sorek lest verliefde op Dalila Lichtvaardig, liefdeloos, en gierig. Op gena En ongenade van een boelschap los te drijven, Is op een stille zee, in nood van eens te blijven, Zich reukloos wagen. Zie, die op beloften zag, Door's vijands geld bekoord, hield aan mij, nacht en dag, Te vergen het geheim van mijne kracht te melden In 't heetse van den gloed der minne ; een zielstorni, zelden SAMSON. 219 Van mannen wederstaan. Had toen ! helas ! mijn geest Zoo sterk van krachten en geweld als 't lijf geweest 'K had dicht gebleven, mij gehoed dit klaar te zeggen. Noch wist ik 't driewerp haar met eenen schijn t' ont leggen. — ii. 237. P. 178. Maar 't ongenadig lot, dat hem ten deele viel, Het licht t' ont beren, in een nacht van duisternissen Wat is dit anders dan het halve leven missen ? Hij leed een halve dood, toen hem, van kracht beroofd, De vijand boorde bei zijne oogen uit den hooft. — ii. 484. Geen mensch, geen vorst kan mij mijne oogen wedergeven. Ik mis mijne oogen, och ! dat's meer dan 't halve leven. De dag ging onder, eens voor eeuwig. Ik verwacht Den opgang nimmermeer. Het is hier eeuwig nacht ; Nog mogen in der nacht alle andre dieren slapen En rusten ; Samson ziet geen rust voor hem geschapen. — iii. 871. P. 1 80. Dees ongelukkige, verkloekt, verrast, gegrepen, Berooft van 't hemelsch licht, met ketenen geuepen Gedoemd ten arbeid, op 's aanklager's straffen eisch. — ii. 569. P. 1 80. De Goden leverden dien vijand in ons hand, Door kracht van uw gebeen. Nu wenschen al de Heeren, Dat Samson onder dit zeeghaftig banketteren, Die vijand, onlangs nog onoverwinbaar sterk, Op een triomftooneel, mocht spelen in de kerk, Tot prijs van Dagon en tot blijschap van hun alien. —iii. 756. P. 1 80. Laat Samson inklefin. Laat de schowburg open zetten. Wij zegenen het spel, God Dagons naam ten lof ! —iii. 774. P. 1 8 1. Mijn Engel Fadael kwam heden Mij noch vertroosten, daar Ik zat En op de kniCn om sterkheid bad ; 220 SAMSON. Toen steef een nieuwe kracht mijn leden, Gods geest, die mij, van kindsbeen af Tot hooge daden heeft gedreven Gebiedt inij rustig door te streven Bereidt me een heerlijk vorstengraf. — vi. 1077. P. 183. Nu den grooten ommegang Eens gevierd met spel en zang, En in Dagons naam begonnen Die den vijand heeft verwonnen. Laat de schutterij vooruit Henetree'n, op bom en fluit, Festbazuiuen en trompetten. Laat zich Gods gewijden zetten In hunne orde, paar aan paar, Met een statig kerkgebaar En, gekranst met eiken blaren, D 'eer van 't hooge feest bewaren. Laat koralen hunne keel Mengen met schalmeye en vee"L Samson trede op hun gezangen, Met een braven stoet behangen. Dan de torts, dan 't wyrookvat. Dagon, 't Heiligdom der stad, Volge, op eenen stoel gedragen. Wij, gereed op zijn behagen, Volgen hem, en op dien trant. Al de Vorsten van het land En Vorstinnen en de Grooten Met den stoet van 't hof gesloten. Gij, koralen ! zingt ons voor Op dit zegenrijke spoor. — iv. 1379. P. 184. Groot is Dagon, 't hoofd den Goden Die Gods vijand onverwacht Heeft geleverd in ons macht, Voor wiens kracht de reuzen vloden ; Die alleen zoo veel vermocht, Zonder zwaard op zie te gorden, SAMSON. 221 Als ecu heerkracht in slagorden Op een vorstelijken tocht Groot is Dagon, 't hooft der Goden, Die Gods vijand leide aan band, En hem leverde in ons hand, Tot een schimp der blinde Joden. Ziet, hoe is hij nu vernedrd Tegens wien nooit Filisteenen, Ongekwetst in 't veld verschenen Ziet, hoe Gaza triomfeert ! Groot is Dagon, 't hoofd der Goden, Die Gods vijand, overal Zoo ontzaglijk, brocht ten val, Haalt uw hart op, gij genooden, Die ten ofleraiaaltijd zult Samson zelf, op treur tooneelen, Zien zijne eige treurrol spelen. Schrikt niet, zoo hij briescht en bruit. — iv. 1405. P. 1 86. Rei. Genade, o God ! genade ; o help ons, help ons heden ! Vertroost ons in dien nood. Wij schreyen van beneden Naar uwen hoogen troon. Wats' dit een overval ! Waar zijn, waar staan wij ? Dit afgrijselijk geschal Verdooft onze ooren. Al dit stof verblindt onze oogen Wij stikken. Wij vergaan van stof. Het puin gevlogen, Gestoven door de stad, vervult de ruime lucht De stad is vol geschreis, vol jammers Het gerucht Het huilen, het gekerm verspreidt zich door de straten. Wij durven, en 't is best, niet uitzien naar bescheid. Wij duiken stil een wijl in deze kerkhof hagen, Hier komt er een, verbaasd, verbijsterd, en verslagen Laat ons vernemen, hoe het staat, hoe 't is vergaan. Ai ! hoveling ! belieft het u, ai ! blijft wat staan. Verhaal ons toch, hoe 't legt geschapen en geschoren. Bode, Hebreeuwsche jofFers, och ! heel Gaze is nu verloren, Al 't Filistijnsche land in zijnen hoofsten nood liei. Hoe ging 't met Samson, is hij levendig of dood ? 222 SAMSON. Bode. Al dood en koud. Och, waar hij tijdig dood gesmeten, In stee van blindeling, gebonden aan een keten, Mishandeld, omgevoerd, verbitterd, en verstokt ! Nu heeft hij in zijn wraak zich zelven in gebrocht. Rei. Zoo missen wij Hebreen voor eeuwig onzen rechter En landdeschermer. Och, dit's jammerlijk ! Maar echter Verhaal ons, stuk voor stuk, al wat gij hoorde en zaagt. — v. 1460. P. 189. Bode. Wij zagen Samson eerst den ommegang geleyen Voor Dagon's Heiligdoin ten toon treSn op schalmeyen, Op snaar en zegezang en vrolijk feestgeluid. Hij stond den schimp en sniaad des geduldig uit En mak, gelijk een lam, en hiel zich in getrokken, Maar kauwde midderwijl de heimelijke wrokken Zoo raakte d'ommegaug van Dagon aan zijn end ; Het offermaal begon, gelijk men is gewend, Doch heerlijker dan ooit, uit blijschap, dat de landen Den grootsten vijand, nu gevangen in hun handen Vast ringeloorden, in zijn blindheit en verdriet. — v. 14.92. De Kerkgalm bauwt hen na. Men hoort de galmen klatren, Die groeyen bij den wijn. De groote kelk ging oiu Op d'eer van Dagon, en het gansche godendom Men zou, tot slot van 't feest, ten spele zich bereiden De blinde Samson zegt : Ai, tuchtknaap ! wil me leiden Daar dit tooneel aan bei de hoofdpilaren leunt En 't schrikkelijk gevaart van al de kerk opsteunt. —v. 1525. G. BRANDT'S ACCOUNT OP VONDEL'S LITERARY METHOD AND STUDIOUS HABITS. His industry and power of work were well-nigh incredible, knowing, as he wrote in a certain letter, "that he who ascends the heights of Parnassus all panting and perspiring, mounts by VONDEL'S LITERARY METHOD. 223 slow degrees, and that study and vigilance sharpen the under standing." All his extant writings, more than thirty plays, besides his other great works, and such a multitude of poems of every description, are witnesses of his industry. His avidity for information was intense, and he availed himself of every possible means for acquiring it. In order, upon every subject and topic, to find the right expressions, he inquired from every class of men what Dutch words each made use of in matters relating to their work, business, or art. The country people he asked how they spoke about agriculture, and how they named and expressed everything connected with it. Concerning house-building he questioned in like fashion the carpenters and masons ; con cerning navigation and ship's tackle, the sailors ; concerning the art of painting, and whatever related to it, the painters ; and similarly concerning every other business, science, or art. This served for the building xip of the language, and helped him to express whatever occurred to him in words which were appro priate to the matter in hand. — Leven van Vondel, p. 100. Nederlandsche Klassieken door Dr. Verwijs, vol. iv. THE END. PRINTED BY BALLANTYNB, HANSON AND CO. EDINBURGH AND LONDON. PLEASE DO NOT REMOVE CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY PR 3586 EM5 1885 C.I ROBA. 