Journal of a missionary tour in India [microform] : performed by the Rev. Messrs Read and Ramsey
En wieweet^ofdefe Krygs-bendeofMaat- fchappye der Jefmten niet met 'er tyd door hare bedricgelyke Tongen , en met hare I>fijvelfche Konflen^ dc faak fo verre bren- gen fallen, datfe dien Roomfchen Juvithvl Cc z nog 404 AaNMERK1;NGE OVER DESEN nog eens uyt Cynen' Roomfi hen Hemel {u\\cr\ , Dat ik haar bier Dtiyvelfche Konfien toe- : ichryve, daar moet fig niemand over ge- ^ belgthouden, nog qualyk nemen : Want 't is een van de voornaamfte Hooft-mannen van de Socteteyt , die iqiy alfo doec fpree- ken. 't Is Maffeius , die groote en welberoemde Jefmt , die het Leven van a Ignatius Loyola befchreven heeft. | In fyn derde Boek, Cap, II. iegt hy van | Ignatius, ,5 dat hy gewoon w^sde Konjieft I 55 des Duyvels te gebruyken om de Men- | 3, {chen te helpen , voor (b veel als het ! 55 geoorloft was. Dit deede hy, met den „ Wille der Menfchen , en de Naturen „ der gene, met welke hy omgingjhaaltc- 5, lyk een foeten Reuk te gevenj met aan 5, de Eerfugtige voor te Itellen Heerlyke ,, dingen 5 a^-n de Gierige , groote Profy- „ .jepj aaa de Weliuftige , lieffelyke en ,, plaifierige Vertellingtjesi en dat by alfo 5, ^elyk als met fynen Angel, opgevulc> 5, met verfcheyde Lok-aas, alle Menfchen 3, wift te vangen. Daar hebben wy dan de BekentenifTe van een Jefmt van een feer Doorlugtige Naam^ die ons opentlyk getuygt , dat de , Mannen van de Socmeyt^ der Jefmten^ die ] -1.,-, ,. ^ ,, -■. . ^ im- , \ JesuitiscHen Handel. 40^ Jmmers Navolgers van haar Vader Igna- tius moeten wefen, ttn DfiyvelfcheKonfl gebruy ken , om de Menfchen te vangen , en na haar toe te trekken. ' Maar evenwel, letwel, fy gebruy ken die Konfl maar voor fi veel het gemrloft is", Maar fy houden 't voor geoorlotc de Men* fchen te helpen , dat is , fodanig maken , alsfy felfs fyn, quanfuys na 't Voorbeeld van Paulus , weike voor den Konifig A- GRipp A, en voor Festus ftaande, haar fynen Wenfch bekent maakte , feggende : Ik wenfchte welvan God^ dat niet alleen Gy^ maar 00k alle die my he den hooreri , fodanige wierden^ gelijk ah tk ben. A6t. 2(5. 2p. Het gene de Duyvel dan doet , als hy de Menfchen in fynen Vifch-korf jaagt , of met fynen Angel vangt, dat hy vooreerft, en voor alle dingen naaukeurig onderfoekt, Wat de Natuur is van eenyegelyk,en waar toe dat een yegelyk meeft Luft heeft, en dan fodanig Lokraas aan fynen Angel vaft- maakt , als hy weet , dat het Vifchje wd begeeren fal 5 even het felve doen 00k de Jefiiiten^ als fy eenige Jongelingen van A- delyke Familie geboren, of ryk van Mid- delen 5 of uytfteekende in Verftgnd , of Schoonl;ieyd des Lighaams in de Viskorven van hare Societejt focken te vangen. : Cc J Be-^ 4o6 Aanmerkinge over desen Befpeurenfe , dat dc Jongelingen Eer*. gierig fyn , en het Oor laten hangen na groote dingen 5 fy ftellen hun voor, dat fy in de Societejt iullen Mannen worden, die niet alleen als Pnncen en Graven^kinde^ ten fullen leven , maar felfs die voor geen Koningen (ullen hoeven te wyken. '^ Dat betoonen fy dan in hunnen Generaal te RoMEN, ^nhzi'Q Provincialen elders in EuROPAj van welke den cerften een Le- ven voerd fo beerlyk , en omdat hy geen Vyanden te vreefen heeft, (b gerult, dat het met geen Pnm oi Komng te pas komt,i^ en dat hebben hare Provincialen napropor- tie, gelyk ook de mindere Jefuiten in ha- ren Rang. Dit fullen wy op fyn plaats wat breeder verhandelen , en uy t hare ey- ge 5(7^r///^/? duydelyk bewyfen. Merkenfe,dat de jongelingen Geldgie- TJg fyn, fy houden hun voor, dat hun in de Soctetep geen Geld ontbreeken fal , ja dat fy hunne V^rinden fullen konnen mede- deelen , en in ftaat fyn , om hun in alle voorvallende Rampen en Tegenfpoeden kragtelijk t'onderflcunen , gelijk wy die dingen ook uyt hare eyge Getuygenijfen in*t vervolg fullen bewyfen. Bevindenfe , dat d<e Jongelingen Weel- derig fyn , tot Welluftcn, Lekkcrnyen, en Jesuit'ischen Handel. 407 en Plaifiertjes genegen ; Acb ! Hoe fma- kelijk weeten le die jonge Borften hare Tafel te befcbryven ? Hoe hecrlyk hare Wooningen ? Hoe vermakelyke Wande- lingen? Hoe aanfienlyke Gefelfchappen ? Hoe plaifierige Verkeeringen ? En wat en weetenfe niet by te halen , gelijk wy dat hier na fien fuUen, dat'er in de Socie- teyt al genoten word, om den Geeft te verluftigen ? Wat voor Tanden en foudea hier niet wateragtig wordcn, als'er fokk- kere Brokken worden aangeboden ? Gelijk fe dan fo meenig Jongeling doot die Duyvds Konflen weeten in hare Vifch- korven te jagen , fo weeten fe 00k alle foorten van Menfchen te lokken , datfe hare Namen' laten infchryven in die pleg- tige Vergaderingen , die fy alle Weeken houden onder den Naam van Sodalkejt van anfe L, Vromve. ' Daar weetenfe dan door die gedurige By een komften hare Dnyvelfihe Konflen on- trent het Volk in 't werk te ftellen , en naauwkeurig t'onderfoeken de Natuur en Genegentheyd van elk in'fbefonder,waar van fy dan op haar tyd fig tot haar Voor- deel feer wei weeten te bedienen : Want de Godfaligheyd iiioet haar tot alle dingeri nm fyn. I.Tim. 4.8.' Cc 4 On- V. s 408 AfNMERKINGE OVER DESEN ' ^ Ondertuilchcn fiet men een ongeloofife- ; lijke Meenigte van Menlchei^ na haar toe! ; loopen 5 even eens of fe ^^/oo^'^rf waren,| niet alleen Menfchen van gcmeene foort, ' maar 00k niet weynige en wel meeilAde-, lijke Perfbonen van beyde dt Geflagten, J onder welke fig dikwils bevinden 'BtJJchof^i fen en Vrelatm^ ja felfs van de voornaam^l fie Kardinaalen 5 een yegelijk wil tog by de Jefrnten wefen , 't zy dac het dan is 5^ cm in die Geeftelijke Oeflfeningen die J/(?yi/^^ Paters te fien, en haar aan tebid^ den, op hoop van daar door Salt^, tewor- denj 'c zy dac het is, om van haar ge* fien, en by haar bekent te worden, en in tyd van Nood Gunft en Voorfpraak by haaV te konnen vinden, om yets te ver^ :-/ krygen.- • ': - ■_. ■ v,-/- ;;^„.. .,:-.:•.-. En wat hare Geleerdheyd belangt, de Weetenfchap, die (y hebben van Godde- lijke en Menfchelijke fakenj al wat aan en in haar is , dat is Wyshcjd , en Geleerd- heyd. A\ VJ^t ^ndere Leeraare^ leeren, en Schryvers fchryven , och lacy ! Dat is alle- gaar van geender Waarde : 't Syn maar beufelagtige Schriften, Wapenen fonder kragt, ja maar Droomen, waar voor de yefaiten hare Bonnet niet ecns fouden wil- lenligten.. Immers t'iseen teeken van Geleerdheyd, opentlijk en in 't publijk te leeren en t'on- derwyfen. En Get , dit doen de Jefuiten byna over al. Door de gantfche Weereld Cc f (\n 410 Aanmerkinge over desgn '^ fyn fy byna alleen de Leermeefters van de Jeugd. Alle de Schoolen, allexle publi}. Jce Leflen en Lees-ftoelen hcbbenfe in be- iit genomen voor de Menfchen , die hare Sodaliteyt of Wcekelijkfche Vergaderinge komen bywoonen. ■ Daar toe hebben fe gantfchelijk ver- ' nieuwt , al war voortaan de Jeugd inge- fcherpt moeft worden : Alle Weetenfchap- pen , van de Letterkunde te beginnen , heb- Denfe veranderdj met een Woordjfy heb- ben gemaakt een nieuwe Philofiphte , een nieuwe Theologie^ en verworpen alle d'an- dere Boeken, die tot haren tyd toe opde Hooge Schoolen wierden gclefen. De vermetinge van het voorgaande ^ fegt Paulus , gefchted om desfehen Swakheyd en- de Onprofyteiijkheyds wille, Hebr. 7. 1 8. So is defe Vernietinge van deyoorgaande Boe- ken dan een teeken , datle tc (wak en niet ^ kragt genoeg hadden , en onprofytelijk ^ waren, om de Jeugd na behooren t'onder- wyfen 5 en dat daarom voor haren tyd noyt een Waare Wysheyd^ noyt een regtfchapc Weetenfchap in de Weereld heeft konnen komen. En dit hebben fy nu quanfuysmet harfe Vernieuwingen verbeterd. ^ ^ I Tot dien eynde is hun , na 't Oordeel des Volks , de Plaats gegeven , en hare Jesuitischen Handel. 411 Societeyt 00k ingellcld, 't welkanders niet fou gcfchkd fyn. Datfe 00k nakomen , en een ycgclijks verwagtinge voldoen, too- nen fe met alle die Boeken , die van hare Societeyt in 't licht gegeven worden , n^et fo veele Verklaringen en Uytleggingen o- \tT V'irgditis^ OvidifiSj Martiabs ^ en an- dere, gelijk dok over alle de Boeken van de ga^tfche H. Schnfmur, Van welke Boe- ken indien men wcgneemt, het gene fy uy t andcre Schryvm hebben geftolen , *t fal wefen ais een naakte Kraay, die van hare Pluymen berooft, met hare naakte Billen den Aanfchouwer maar tot lacchen ver- wekken fal , gelijk dat felfs vande voor* naamlte Leeraaren dcr R. Kerk opentlijk geoordeeld word. , Dog daar is haar niet veel aangelegen : Sy wecten wel, dat'er feer weynige ISden- fchen fyn, die (ig op dat foort van Dieve- rye recht verftaan : 'tis haar genoeg , datfe de Prwcen ep Vorften van de Wecreld , dc Vromven en Kinder en ^ en alfo hetgrootfte gedeelte van het Menlchehjk Geflagt heb- ben tot Verwonderaars over fo veel groo- te Boeken , fo vol Wysheyd en Geleerd-^ heyd , die fy gefchreven en uy tgegeven heb- ben, en dat fy van alle dat gruufaam Volk^ van die omelbaie Mecnigte geagt en ge- i ' field ' ' ■ \ ^ I 412 Aanmerkikge over desen field worden verre boven allc andcre en ' Godsgdeerden^ i^n Filofiofen^ en Redenaars^ en Dieters ^ en boven alle, die fig oyt of oyt door hare Geleerdheyd eenigen Naam fouden willen of konnen maken. Siet, dit is h'et, dat haar fo flerk aan- fet, om dien grooten A'^^w vaft te hou- den 5 die fy alreede hebben gekregen ; Dit doet hun liout fyn, en fig aankanten tegen alle d'andere Geefleltjke^ fonder yemand in 'c alderminfle t'ontfien : Al watfe doen en laten , al watfe Schryven en Spreeken, alien haren gantfchen Handel, kan niet anders wefcn, als vol Wjsheyd QnGeleerd- heyd , 't en kan van geen Menfch ter Wee- reld qualijk opgenomen worden : Want fy (fy alleen) fyndieWyfe, dicrerfiandh ge Knegten , daar Salomon van fpreekt, datfe fallen heerjfchen over de Soonen , dte hefchaamt mnaken, Prov. 17. 2,. teweeten omdat die Soonen tog maar Onvoorfigtige en Dnftige Menfchen^ en maar regte -Sowr/^- ken fyn , gelijk fe ook den Heer Kardi- NAAL de T0URNON5 en den Bijfchof s2Xi KoNoN voor fodanigvytgelcrccen hebben, . als te fien is in de Paryfche Bengten^ Pa^. 340. En daarom moeiep ook niec alleen : alle d'andere Monniken^ en Geejieitjkei, wie \ ook wefen mag, maar felfs fulke Aan- • fien- Jesuitischbn Handel. 41} fienlijke Heeren^.die fy maar voor Dwafen hoLiden , Knegten fjn der gene , die quan- luys alleen mzar Wjs van Hertenfijn, Prov. Dit is dan de Reden , het gene wy voor onfe oogen fien 5 dat felfs de Keyfers^ de Koningen , de Frincen en Forften , de Re- geerders van Landen en Steden, bynaovcr al door de gantfche Weereld , fig aan de Jefmten^ als aan d'alderwyfte Mannen , fon- der eenige haperinge onderwerpen, haar alleen buy ten alle d'andere(j^(?/?^/i;^<?verkie- fen tot Biegtvaders en Beftierders van hare Confcientien 5 tot Kenners van alle hare Geheymen , tot Arbiters of Goedkeurders van alle hare Voornemens 5 ja fodanig, datfe ook acht nemen felfs op een Oog- wenk van de Jefmteri ^ haar in alle dingen gehoorfaam fyn , eh niets ter Weerelden luUen ondernemen of uytvoeren , ja niets aan hare Onderdanen toelaten , of het moet eerft voor gocd gekeurd wefen van , Dat is eerft regt het Koninlcryk van dc Weereld befitten , en Heerfchappye voe- ren over het ganfch Menfchelyk Geflagt : Een Staat voorwaar boven al, watinde Weereld .Onifaccbelyk is, en weynig min- der als een tegenwoordige Godheyd op der Aarden. Sou 414 Aanmer&inge over desekt * - ^^ Sou dan de Paus (ulke Mannen niet ontfien ? Sou Clemens XL haar na Vcn dienften wel durven llraffen ? Hy weet immers fo wel , als het fyne Voorgangeren tneenigmaal ondervonden hebben , dat het' de Jefmten noyc aan Middelen en Gele- gentheden ontbreekt, cm het dcKimingen en Princen bang te raaken , en -het baarte doen gevoelen, als fy na hare Pypen nict willen danflen : Hy weet wel , {b lang de ^^f^ii^n met Moses de hatiden opheffen^ dat^ hy dan met fyn gepretendeert Israel de fterkfif wefen Oil J maar fo fy hare handen cens komcn neder te laten^ dat het danmec V RoMEN gedaan is. Exod. 17. 1 1. ' i Is 'er dan geen Reden om te twyfFelen, of de tyd niet eens komen fal, dat de Paus ielfs, lo vaft als hy meentop den H. Stoel te fitten, van de Jefuiten^ door alle hare Duyvelfche IConflen^ en onnafpeurlyke Frac* f tijken 5 daar uytgefchopt fal worden ? ; Ondertuflchen fien wy , datie met haren Oorlog te voeren vaft en hartnekkiglyk voortvaren en tegen Pau.sen en tegen J Kardinaalen, en met een Woord , te- gen Hem el en tegen Aarde 5 't moetal- les voor haar buygen. CA- m I 4^6 Aanmerkinge over deseW C A PI T T E L IV. f De Jefmten fyn Kreupele Soldaten , kreupel w Liter ^ en inLjCWtn-y nogtans darft Paus (jn Macht tegen hen met gebruyken^ HEc t weede , dat wy in Ignatius bpgcmerkt hadden , was , dat hy geweell. is een Kreupel Man , en Mank^^ omdat hy in beyde fyne Beenen of Voeten fwaadyk gewond v/as. Hospinianus fegt abfoluyc, dat hem het een Been heel ver- i plettert en verbryfTelt was door het fchie- \ ten van een fwaar Kanon. Indien hy dien ■\ Voet nog behouden heeft, fo was hyeven- \ wel buyten alien twyffel wel ter deege een'| erbarmelyk XreT/^^/ -4//?;7,fynde ongetwyf- " feld eefi Voorwerp , om van fyne Mede- A| makkers , d'andere Soldaten , met feer Barmhertige Oogen , miflchien niet fon- der Tranen, aangefien te worden. ^Van defen armen Kreupele moeft d© Maatfchappye der Jefmten haren Oorfpronic nemen. Sulk een Kreupele Stam had de Satan , uyt al wat'er in de gantfche Wee- reld te vinden was, iiytverkoren , om aan de Weereld te vertoonen , en gelyk als te voorleggen , dat dit nieuw Gebroedfelj jtesuiTiscHEN Handel. 417 die Maatfihappyy die hy inftellen ging, fy- nen Maker en Uytvinder heel en al fou ge- lijk (yn, namentlyk Kreupel en Mank in JLeer , en in Leven, Wat haar Lsven belangt, daar vanmoet men malkanderen niet veel vferwytenj die hem felven onderjbekt , 2 . Cor. I J . f . lal . bc- vindcn, dat hy 00k wel Kreupel is; Want wy flruykelen alle in vele, Jac. 3* 2. Maar even wel dewy 1 wy fien, dat de Soonen van defen Kreufelen -Soldaat cen Lceringe dryven 5 en Zede-leflen gevcn ^ daar alle Vroome en Godvreefende H^rten een Gronwel van hebben , fo fou men wel licht denken , of fy hiet en fyn van die Menfchen, d'\t de Dnyflermjfenltevef hebben^ als het Ligt : Want dan fyn fekerlijk hare Werken boos, Joh. 5. ip. Immers fy {Jefkiten) fynhet^dic leere% dat yemand , die de Kloofterlyke Belofte van Reynigheyxi gedaan heeft j veel beter doet i en veel minder Sonde bedryfc ^ indien hy fyn Leven in Hoererye doorbrengt , dan als hy fig begeeft in den Huwelyken Staat* Siet CosTERus in fyn Handboekje van de Geloofs'verfchillen 5 en meer andere Jeftii'* Sy fyn het , die de Konft hebben 5 ^en an* dere Meeflerlijk lecren , van KQmngen tc 41 8 Aanmerkinge over desen vermoordcn, en andere fchrikkelijkeVer* raderyen aan te Itellen , het gene wy uyt hare cyge Schrtfieniouden bewyfen, indien het niet gantfch onnoodig was, dewyl dat nu aan een yegeiijk bekent is. ..:■-:--■■- ■'-■:^^^^^^ Sy weeten dc Wegen aan te wyfen, en i de Mav.ymen uyt te vinden , om tot alle • dingen te geraken, en hare -^or^/z^ , of Zede-leflen fo te fchikken, datfc alle foor- tcn van Menfchen fo in hare Biegten , als daar buyten konnen volkomen Genoegen geven^ en z\(o foekenfi alle Menfchen te be- hagen^ Gal. I. ID. en alle Gemoederen haar onderdaan te maken. , NJC^at Grouwelen leeft men niet in dat Boek genaamd : Ihedlogie morale des Jefttites^on- der de Geleerde fo wel bekent ? Wat Klag- un vinden wy niet in 't Boek genaamd : U^ L,€ttres Provtnciales far Louts de Mont alt e^ niet min bekent? Daar fiet men metmee- nigte 55 Klachten van BiJJchopfcn^ Cenfu- „ ren , Decreeten , en x4rreflen van Uni' 55 verjtteyten en Hooge Schoolen, Proce- 55 duren van Pajiooren , Schriften , Re- 55 queften, Faftums, of Verhalingen van 55 dingen, die 'er voorgevallen fyn , alle-. 55 gaar aangaande een groot getal quade 5, Maxymen wegens de ILede-leJfen der Jf' 55 ftiiten^ feer fchadelijk aan de Cathobp n JfiSUITISCHEN HaNDEI.. 4IP 5, Relate y ^^n de Zaligheyd der Zielen^ „ aan de Ruft van den Staat^ en aan de 5, fekerheyd van de Souveraine Princen. Is d^t in de Leeringe niet Krettpel en yJ/tf«il gaan ? Had de 5///tf» fb eenen Kren-^ felen Sotdaat niet van noode , om (b een kreupel Gebroedfel daar uyt voort tcbren- gen? ■ "'"■'' '■'■■^;^^ . ■■-:::-. ;:v.- ;-.:;- Indien men eens een Jepiit ferieus en crnftig wil aanfpreken ^ neemt dat het in den Biegt-ftoel is , en dat men daar van cenig Geval groote S\yarigheyd maakt, maar evenwel toont 5 datmen liever de Ruymtc had j men fal vinden,, dat de Pa- ter meer Ruymte geven ial , als men felfs, fo men God vreeft, fou durven vol- gen* Sy fyn in hare Leeringen dan wel ter dcGge Kre/4pel en Mank-, en fchoon iy dat wel weeten, fy fchamen fig daar niet overj en fchoon dat de Paus fo veele van hare Stellingen veroordeeld heeft , al moeten fe hier in EuRot» a de Pen van 't Pampier houden, fy laten evenwel in de Biegtniet de Menfchen in 't Oor te blafen , wat haarluft: En in China hebben.wy ge- fien, hoe datfe fo een openbare -^^o/a^^ r;^, als men daar pleegt , t'famen met den Chrif* telyken Godsdienft in 't Boek van hare Dd Z f>r- 42.0 Aakmerkinge over design r Verandwoordinge ^ het gene wy nu gelden Tiebben^ onbefchaamdelijk weeten te ver- .eenigen.- • v,.;-\- ;;;-./,>:,>■:. >Sou'er geen Wee uytgefproken fyrf tegen defe Kreupele Soldaten , die tog fo fachte Kujfens weeten te naayefi 'Ooor die Oxelen der armen^ en Hooftdekfels te waken' VQor het Hooft van alle Stature f Ezech. 13. 18. Imraers yctnand, die den Handel der Jefuiten een weynig doorfnufFelt he^ft . ja de Roomfche Leeraren fclfs moeten beken- nen , en feggen 't 00k in defe dagenopent- lijk uyt, dat het dic^ Jefuiten fyn , die by. den Profeet Jeremias voor fb ruym te j Boek ftaan , die van baar fegt defe feer ■ opmerkelijke Wborden,waur inhaargant- fche Leven vervat word : Fan haren kleyn- fte aan^ (egt by 5/0^ haren grootften toe^fleegt een yder van hen Gierighejd : Ende van den - , Projeet aan , dat is van haren Genera al cn^ Provinci AAL , tot den geringfte Prtefter toe^ bedrjft een ye der van hen Fabheyd* En fiet eens , wat 'er in hare Biegtftaelen omgaat : Ende , fegt de Profeet , fj gene fen de Breuke der Dogter myns Folks of het lichtfle , feggende : Freede^ Freede ^ doi daar en is geen Freede. En dan vraagt by , of fy fich over fo een ongehoorde banier van doen niet en fcha- men.v JesuitischenHandjel. 4ti ' men : Synfe befchaamt^ vraagt hy , om datfi Grouwel hedreeven hebbeni En d'And- woord is : Ja fj fchamen fig in 't minjle niety weeten ook niet van Schaam-root te mdken^ Jerem. 6. 1 9, 14, if. 1 En dan maakt hy'er ecn Befluyt van, f. z8. Sy fyn ^ fegt hy , alle de AfvalUgfit der Afvalltgen , wandelende in Achterklaf (want opdatfe nogeenigfintSiSc^oow fouden ichynen, bekkdden fy de andere , gelijk wy dat in 't vervdlg fallen aan-toonen.)^ fyn Ko^er ^ndeYfer ^ dat is, fterke cn ge- weldige Dryveis , daar weynig hope toe is, omfe te buy gen , fifin altemaal Fer- dervers^ Verftoorders teweeten , en Ver- raders van Koninkrijken en Repftbltjken. Wie fiet nu nog niet, datfe beyde in Leer en in Leven Krettpel en Mank gaan ? Immers ja : Men . magfe. vergelijken met de Vo^en , om hare Slimmigheyd en Dbor- traptheyd 5 en met de Wolven , cm haren Bloeddorllen Onverfadelykheyd. Van dcfe twee wilde Dieren fegt men , dat hare {linker Beenen langer fyn, als de rechter , en de rechter Beenen korter als de (linker 5 daarom bevind men ook , dat (c altijd op de rechter zyde hinkken. ' Alfo fullen voorwaar ook defe onfe Kreti^ feie Soldaten , afgekomen van den Kreufe-^ : Dd 5 kn ■\- 421 Aanmerkinge over desen len Ignatius > haar leven lank in Leer en Leven kreupel , en in de faken van het Saligmakende G el oof noyt recht gaan. . Sou men nict mogen tegen haar roepen, het gene de Profeet Elias tegen de Ba^U Frieflers riep, feggende : Hoe lang hmbgy op twee Gedagteni So de He ere God is^volgt hem nd : Ende fi het Baal isj volgt hem na, I.Reg. 18,11. Maar gelijk het Volk^ daar Elias tegen fprak, en luyd genoeg uyt- riep 5 hem niet een Woord en andwoordde ^ fo fullen fy tog van gelijken doen 5 al roept en fchreeuwt de Paus met fyne gantfche Kerk nog fo fterk tegen haar aari , fy en fullen 'er niet een Woord meer op and- woorden, '. '--'•'■''- '--•- " '^'- -^- ^- '■■'-^■^^-:- Clemens mag fyne Kardinaalen fendea, 'c zy na China , 't zy ergens in EuROPA, of waar het 00k mag wefenjhy mag de Jefmten vermanen , bedreygen, befchryvcn, belefen , en befweeren , fo veel als hy wil} de Jefmten fullen tog al- tyd de Boove Adder ipcelen, die haarOon toeftoft^ opdatfe niet en hoore na deflemmeder Beleefers^ des genen^ die ervaren is met Be' fweeringen am te gaan, Pfelm. f 8. f , 6. Maar wat doet men tog langer in de Kerk met die Kretipele Soidaten? Hoe wordenfe nog fo lang gedult ? Kan fe de Paus JesuiTischen Handel. 425 Paus met fyne twee Stemelen uyc den He- MEL niet (luyren i waarom en fluyt hyfe niet uyt de Kerk? Konnen htradittwee Sleutelen van Petrus daar toe niet hdpen, waarom gebruykc hy, gelijk hy opandere tyden wel gedaan heeft, het Sweerd van Paulus nu niet , cm den draadt van allc gemeynfchap met die kreupele en onbe- Ichaamde Loyoliten af re (nydcn? Immers de Heylige Schrtften leeren ons , dat de Krenvelen van all6 Kerkelijke Waar- digheyd, en van alle OfFerhanden, jamen foil konnen feggen, van alle Borgerfchap desHemels,moeten uytgefloten worden. Van de Kerkelijke Waardigheyd voor eerft ; Want Aaron , de HoogePriefter, had een uytdrukkelijke Wet t'onderhou- .den, welke aldus luydde \ GeenMan^in den welken een gebrekfal Jyn^ en fal naderen ^ am de Sfyfe fynes Gods te offeren 'y hy jjy een Blind Man 5 , ofte Kreupel^ afte te Kort , ofte te lank in Leden\ ofte een Man , in den welken een breuke des Voets , ofte een breuke der Handfalfyn. Levit. 21. 17, i8, ip. Waar- om laat men dan defegodloole7Cr^/^^/^» tot hti Roomfche Heyligdom nog langer naderen? Onder de Offerbeeften, die den Heere opgeofFertmoeften worden, mogt'er niet een wefen, dat Krettpel en Mank was. De Dd 4 Wet 42.4 AaNMERKINGE OVER DESEM Wet luydde aldus : Dog als eenig gehrek daar aan fal fjn^ het z.y mank ofte blind ^ fo en fult gy het den He ere mven God niet offc' rcn, Deut. i y. 2 1 . Gecft dcWet niet klaar genoeg te kenncn , dat men in de Kerk op diergelijke KreupeU Leeraren fchcrp moet acht geven, en defelve verwerpen? En dat die Manke Soldaten ook uyc het Borgerfchap des Hemcls moeten en fullcn -Vytgeiloten worden , dat mag mfcn vry fonder eenige Schrupulen van haar oordee- len 5 haar Vonnts is al lang gettreeken : Want hare Sonden fyn openbaar , daarfe nu hon- dcrd, ja duyfentmaal van overtuygt fyn, namentlijk datfe fchuldig verklaard fyn felfs van defen tegenwoor<;ligen Pans Cle-^ MENS XI. en ook te voren vanandere Pau- SEN, fchuldig, fegik, ^2iVi A fgoderye^gt'. lijkfe ook te voren meenigmaal fchuldig verklaart fyn geweeft aan Fenyn-gevinge ^ aan Fyandfchap , Twtfien^ Afgunftigheden^ Toorne^ Gekyf^ Tweedragt ^ Kettevajen^Nyd^ Moord^ en diergelijke i van welke den A-* posTEL tot twecmaal toe fegt, dat die fuU ke dingen doen^ het Koninkrijke Gods niet en ftillen beerven. Gal. f. Ip, ZO, 21. Wat wil men dan folk Volk in de Kerk nog ' Janger dulden ? ; r Pat Clemens XX nog dc Skfitelen Jesuitischen Handel. 4tf van Petrus, nog het Siveerd van Pau- Lus tegen dt^^ Kreupele Soldaten durft gc- bruy ken , fo als hy wel fou konnen en moq- tcn 5 is g^en wonder .: Hy fiet wel dat hy tegen die Kopere en Tfere Mannen, Jerem. 6. 28. niet op en kan. Hy magfe hier in EuRopA war in toom houden , maar laat lidtn nog ander&KARDiNAALEN mecr, als den Heer Thomas ^^Tournon na China fenden , om hun aldaar fynen wille bckent te makcn J gecn Kardinaal, al was't Clemens felfs, fal fo yoorfpoedig fyne faken \'errichten met de Jefhiten^ als Da- vid gedaan heefc met de ^ebHjiten, Hoord eens, wat daar gebeurde. ' De H. Gefchiedenifle verhaald, dat fo haail als David toiKoningovtv IJraelgQ" fal ft was, weetende , dat de Blinde en Kreu- pele, die van fyne Zicle gebaat waren, de Burgc SioNS inhadden , en fig aan den Koning niet wilden onderwerpen , daar ftaat : Ende de Koning toog met fyne Man^ nen na Jemfatem tegen de Jebujiten^ dte in dat Land wdonden, Maar fiet eens de Stoutigheyd van dat Kreupel Volk. Ende fy fpraken tot David , figgende , fegt den Text : Gy en fnlt hi^r ntet inkomen , maar de Blinde en Krea* pie fiillen h afdryyen ^ dat is te feggeni Dd f Da- 4^6 Aanmerkinge over desen David en fal hier niet inkomen, ' Maar die Krcupele waren cvenwel in hare Meyninge fcer bedrogen : Want Da^ vid^ yolgt*er in den Text, nam de Bnrgt Sidns in^ en de felve wierd van dien tyd af genoemd^ de Stad Davids, Want David fiyde ten felven dage ; uil ivie de ^ebufiten Jlaat^ .... die Krenpele ende die Blmde , die van Davids Ziele gehaat (yn , die fal tot een jJIooft^ ende tot een Over jl'e lyn. Daarom feyd men : Ben Blinde ende Krenpele en fal m^t Htijs niet komen, 2. Satn. f . 6, 7, 8. Kan'er wel yeds nader over een komen met hct gene aan 't Hof van Rom en oncrent die Afgodifche Jefuiten van China nu oniangs voorgevallen is ? So haaft en > "Was Clemens XL niet op den Panjfelyken Troon geklomaien, of aanftonds word hy van Voornemen , die verwarde faak der ^efuitifche Kerk van China met a lie fyn vermogen te herftellen. SietP/5^. 504; , ^ Tot dien eynde fend hy denHeer Kar- DiNAAL de TouRNoN daar na toe , om quanfuys die Bttrgt van Pekin, die de Je- bujiten , of Krettpele Jefniten , die in dat Land van China woonen, in belit hou- den, te beftormenj of beter om haar te vermanen , , datfe die Afgodifche Dtenpf fouden affchafFen en opfchorten , en iig ' den i Jesuitischen Handel. 427 den Roomfchen David onderwerpcnvmaar hebbenfe met hare ftoute Daden , die fy fo met defen Kardinaal , als met den Btf- fchop v^n CoNON uytgerecht hebben, nice genoeg geandwoord : „ Gy en fult hicr „ niet inkomen , maar Wy Kreupelen ful- „ len u afdryven? Als willende feggen: 5, David, dat is , dc Paus van Romen, 5j en fal hier niet inkomen. Ishet dan nog gecn tyd cm die Kreu- pele wederfpannige Jehufiten te flaan, haar alle Kerkelyke Waardigheden t'onttrek- ken, en over al een Wet te doen uy tree- pen, feggende : „ Geen Kreupel Sol- 5, DAAT uyt de Bende van Ignatius fal 5, voortaan in 't Huys des Heeren toecr 5, komen? / ^ ; A::ryv:v^.O...;^i,-,^ CAPITTEL v. J^e Jefuiten , nttgelijk aan^ de JebuGten , y?«- 7 deer en ^ om de H. Schrift 7^ I'^rW- fchen^ en dat toonenfh Ook in hare Prcdi- katien, enjyn ^s^^/^row; Falfariflen. t'TSnu allang genoeg met die Kreupele ■ X Soldaten ' omgelprongcn. Wy wen- den ons na het derde Hooftftuk, welk wy in IGNATIUS hadden opgcmerkt, en dat was* 42.8 Aanmerkinge over desen was 5 datf hy fig begeven heeft tot de 5/»- Voor eerft dan, watfyne Studie aangaatj God weet , wat PraByken dat hy te Par ys op de Hooge Schoole den tyd van die tien jaren wel uytgevonden heeft , om die Maxymen^zn Leven in *t Werk te ftcllen, daar fig daar na fo veel Koninkryken en Re- fuhlyhen^ fo in 't Geellelyk , als in 't Wee- reldlijk aangeraerkt 5 over hebben moeten beklagen. liitn eerften Toeleg van Ignatius , en van fyne Mcdemakkers was , en fal altyd wefen , om uyt tc vind'en , hoe men de JJeyiige Schriftmr op een fubtyle wyfe, fon- der dat men het licht merken kon , fou konnen ontzenuwen , en hare voornaamfte kragt bencmen. Daar toe was noodig, hier een WoordJ6 of een Streepje by te doen, daar een af te doen j dan wederom een an- der in de plaais tefettenj en in 't generaal, "wel forg te dragen, dat de /f. Schnften op velePlaatfen eenen heel ^nderen Sin ge- geven wierd, alsfe tot nog toe haddenge- had : Opdatfe aMb hare Hoogagting, die al te groot was, daar door fouden quyt ta- ken. Dcfe Konfi had hy op den tyd van 4ie tien jaren volkomcn^lyk gelecrd. Pen Eeuwigen God , fyne H, Schriften van JESUITISCHEN HANDEL. 4lp van ecuwigheydaf in fyn ^ffonderlyke Stu- die of Raads-befluyt bepaalt hebbende, heeft de felve door lync Gefanten de Pro- FEETEN 5 door fyncH eenigen Soon , en fyne Apostelen tot ons (Menfchen) la- ten overbrengen , en door de felve heeft hy ons fyne volkome Kenniffe, nevens fy- nen Goddelyken - Wjlle bekent gemaakt, en alfo de Zaligheyd genoegfaam geopen- baart : Maar de Geletterde der Ongereg- tighcyd , die Kreupde Jehufiun^ hebben, fo lang als fy in de Weercld gewecft fyn, fo wel de Goddelyke Af^fanten^ als de H^ Schriften y die fy mede bragten, altyd na hare eyge Schrifien willen verbeteren , en de gantfche Sekerheyd en Gefag der ielvc overbrengen en toe-eygenen aan haren ey- gen Frjen Wilycn die van het Menfchelyk Geflagt. Menverbaald, d3.t'cv in Egypten^ inCy- frtts , €n in andere Oofterfche Landen een Gebruyk is , dat men door Duyven de Brie^ 'ven laat brengen ter Plaatfe, daar men na toe wil ichryven. Heeft God de Heere ons de Brieven van fyn H. Woord niet laten toekomen door Christus , door de Profeeten en Apos- telen, die OnnofeKwaren, en ojrechtge- lijkde Dtijven, Matth. lo. i6. ona ons daar door 45 o Aanmerkinge over desek door in 't Geloof^ in de Zeden , en in de Hey- lige Wcetenfchappen volkomentlyk t'on^ derwyfen ? Maar gclijfc die Egyptifche Duyvenjom die Brieven^ die fy met fig dragen , mee- iiigmaal van de Vyanden dood gefchootenj ot op een andere wyfe om hals gebrocbt worden : Alfo is het duyfent , en duyfentmaal gebeurd, en gebeurt nog alle dagen, datdic Kreapeie Soidatefj^dle floute en onbefchaamde Jebuftteriy de Leeraren van Gods Kerk, die ons dc Brieven van Gods Woord in alle Onnofelheyd en Opregtigheyd komen aan« brengen en verkondigen , bitterlyk vervol* gen, veel Liften en Lagen leggen, vcrja- gen en verdryven, ja op d'een of d'andere wyfe van kant helpen, of jammerlijk mis- handelen -, uyt vreefe , dat haren boofen Handel mogt ontdekt worden door die ernftige en Zicl-roerende Predikatien defer Leeraren, die God meer, als de Menfihen trachten te hehagen^ Gal. 1. 1 0. die nkt^ gelykiy, in Arglifligheyd wandelen ^ nog het Woord Gods vervalfchen , 2. Cor. 4. 2. ii?aar het felve recht fhjden. 2. Tim. 2. if. die als Kinder en des Lichts wandelen^ Ephef.p 8. maarniet gelijk fy, in de D^jftermpn met het Hert vol B^oederlyken Haat , i* Joh.2. II. die aifo wandelen ^ ^^^lij^ ^°^'. kaar •-i Jesuitischen Handei-* 4jr haar g^roefert heeft , i. Cor. 7*17. dat is wandejen weerdiglijk in den Heere tot alle Be^ hagelijkheyd^ in alle Goede Werken vrugidra" gende , ende wajjende in de Kennijje Gods 9 Col. 1 . 10., maar niet in de Kennifle van de Wcereld 5 hare Verderffenijfen ndvolgende ^ fodanig , dat door haar den fVeg der IVaar^ hey d gel afiert word ^ 2. Pet. 2. 2, gelijk de heele Weereld nu tegenhaaropfchreeuwt, dat door haar over al nog alle dagen ge- fchied. ^ DeH. AuGUSTiNUs, Confejf. Lib,sf,& I p. beklaagc hem Telyen feer , enbekent met Leedwefen , dat hj: ook eencn ge- wceft is 5 die het Woord vznGod , en de Waare Leer ar en nict wcynig Verdriet heeft aangedaan. Hy belyd het voor fynen Qodiy en fegt het met korte , dog feer Sin-ryke Woorden ; „ Ik ben geweeft, fegt hy, 5, cen alderflimfle Schreeuwer of BlafFer, 5) bitter en blind tegen de Schriften , die 35 door den Honig des Hemels foet ge- 55 maakt, en door uw'Ligt feer klaarfchy- 5, nende waren. En voorwaar wel te regc fy n fe Bitter , en Blind , die hiare eyge Schnf- ten door 't licht van Menfchelijke 'Wys- heyd uytgevondcn , hooger achten als de Goddelijke Schriften, ^5C^aar op Hierony- Musergens feer wel fegt, „ dat yemand « ter '4J2& Aanmerkinge over desen yj ter weereld niets en wecc, indienhy de 5j H, Schriften niet en weet. Den Oudvader Prosper, Lib, j, de Vita contemfl. heeft feer wei, en opmerkdy ke din- gen hier van gefeyd ; „ Een Doorfoe- 55 ker 5 fegt hy 5 van het Befchouwend 55 Leven moet fig met d'Overdenkingen 5, dtx H, Schriften befig houden 5 daar in 5, van God verligt fynde, fich verheugcnj i 5, daar in, als in eenen {ekeren klaarblin- 55 kende Spiegel , hem felven heel en al 35 befchouwenj 't gene hy in hem felven 55 bevind buy tenfpoorig , verbeteren 5 't. 55 gene leelyk is.5 afleggen j 't genefchoon 55 is 5 ophelderenj 't genegefond is, be- 3 5^ houden 5 't gene fwak is, met een ge- > \ jy durige Verbeeteringe vcrfterken : Hy 1 55 moet de Geboden fynes Meeftersonver- .1 55 moeyt doorlefen 5 uytvoeriglijk vol- .1 55 brengen 5 en wat hem te myden of te J 55 verkieien ftaat , moet hy daar uyt ge- : 55 noeg(aam onderwefen fynde kennen. Maar (eylaas!) dit fyn^geen Schoenen, , die defe Kreupele. Soldaten konnen pafl'en. ', Souden defe Jebufiten haar felven befig hou- den met d'Overdenkingen der H, Schrtf- : tmr ? Souden fy fig daar in verhcugefl) i en de Menibhen leeren , fig daar in te ipie- ■ gelens en watfe in haar felven bevinden) K/- Jesuitischen Handel; 435 dat hoddig is tc verbetcren , te vlieden, en tfe kiefen , datfe dat uyt de H, Schrift moetcn kennen? O neen! Sy hebben eenen heel anderen Kegel uYtgevonden ^ een nicuwd Phtlofofhie , een mtuwcTheologie , na weike fo wie fig komt te fchikken, en dietevo^ gen , die kan byna niet fondigen j fyne Sonden worden hem verkleynt, verfchoont^ vergeven : Maar de H. Schrift te volgen^ en die te lefen buyten hare toeftemminge , dat noemen fe niet allecnhjk iS(?»^^,maar heb- ben 't 00k op LjfflrafdoGn verbiedenjen duy- fende alleen om 't Schriftupir-lefen doen ver- branden, gehjk ik die dingen in een andef Boekje vandiefelve StofFe wydloopig heb aangeweien.. \ Imniers de Hi Schrift mag in hare Kerk niet wefen j vdor al van 't Volk niet wor- den gelefen j daar nogtans de Waare Kerk aileen daar aan gekent word , dat men'er de H, Schrtft onderfbekt , daar het Eemvige Leven , Joh. f . 39. het faligmaken-« de Geioof ^ en de WareWyshejd in te vin-^ :; den is. :^ri:::::^.- ^::r-;-..^;:.;;.:-v , , ^ ■« ;■ "■..,:■ Daarom wierd eertyds Gods Kerk op aarden verbeelddoordeStadirjrw//7-y?pfe^rj die een St ad der Letteren was, of der Boe- ken , Judic. i . 1 1 . en Jofua i f . i f . omdat tcweeten Gods Kerk gegrondengebouwt Ee is 4H AANMERKINGB OVER IDSSEH is op de Letter en^n Bo^kenvtindeH.Sehrifi tftur-j en omdatfe buy ten de felve, gelyfc AuGusTiNuSv £ptfl. coi2t.PetiLc»z. &^. ea ChrysostomuS) Ham.j^jpif in Matth. uyt« drbkkelyk getuygeti ^ nergens tcr wcereld tc vinden is. '-■ ^-'--^ ^■- Wilicn wy yets toegeven aari de Ver- digtfelen^ (b is het opmerkclyk, dat eci:- tyds cen Waare en Regtfinnige Kerkelijki Leeraar afgebeeld wierd in degedaantevan Apoixo met Lettemn befchilderr. Daarora '\% hct, dat Apollo van de i'd^ij^-genoerad word een Gt)ii der Letter en '^^ oifidac hy den Menfch bcfchikt en toebereyd, om tvare Weetcnfchap te verkrygen , die door de Letteren uytgedrukt is. '- ^ Daar van daan kcMnt bet, dat den Oiid* vader Fulgentius in fyn Uy tkgginge der Verdichtfelen aldtis redencert : ,, De 5, Beeltenis van Apollo wierd gefchildert 3, met gefchreve of uy tgedrukte Letteren^ 3, om te beteekenen , dat een yegelyk ^ 9, Kerken-Leeraar ^ dieinde KERi^moet 3, wefen een Af beelding of Beeltenis van 3, den waaren Apollo 5 of van CiiristuSj 5, de Sonne der Geregtigheyd , 06k moet ^5 gcwapenc wefen raetd'uytgcdrukteX^^ 33 teren , en de gefcbreve Godjpraken van 33 het Goddeitjk Weord^ en dat de felve te r , JeSUITISCHEN HANtffit. 4^f ^ vefftaaiJ j fig' daar na te fchikken, en ^i fulks in de KeiiIc' te Iccrerij; alle fyncn ^ Toeleg wefen riioet. AJle fynen Toeleg moet dvin wefoi^ge- Jyk die van P^uiius was, dien Leeraai dcr Heydenen, die van hem felven feydfe : Ik en hehhe niet voorge^ofhemjet t€ weeten offdet u 5 dan Jesus ChkiStus , tnde dim Ge- KRUYciGT. I- Gdr. Jt. t . En fehobn dat by wel wifti dat fyne Weetenfchatp ondetde Heydenen affchuwelijk tn gehaat Svasj hy ging evenwel met fytien Kcnft yoott^ en feydc : Wy fredtken Ciimsiiss den Ge- KRUYCIG0EN , den Joaden u/el an Erger^ nijfe^ ende de Griek^neene Dwadshkyd ^maar haar die geroepenjjn , beydt Jobden ende Grieken^ frediken ipy CHRlSTtrs, de Kragt Godsj ende de Wjshejd Godsi I . Cof. I . ij, Z4. In den welken alle d^ Sckmen det tVysheyd^ ende der Kenniffe Derhdrgin ^n. GiylolT. t. };. Christos den Gekj^uyci^)E te ken- tien, daar in betlond die den Rd<^ yant Paulus : Hettjf verte van mj , (eycfc hy^ dat ikfonde reemeii mders^Adh inljfetKtLVY-^ tE onfis Heeren Jesu Ghristi. Gd.(J;i4; AUeen 6m defc Kenni^ vcfagte Paulus al Wat hem de Weefeld geven kon; Daar- wn riep hy fo blymdedig liy t , feggende: Hetgevt^ HtyOctvinivasfddi heh ikomCiiiLiS'^ Ec i Tf j^l6 Aanmerkinge over desen Ti wille fehade geagt 'y ja ^ gewijfel^k ik agte fiok alle dingen fchade te fyn om de Vymetnem" heyd der Kennijfe Jesu Christ! myrtes Hee^ Yen J om wiens tville ik alle dtngen fchade ge^ -. ' rekent heh , ende agie die Drek te firt^ ofdat ik QuRisrvs moge winnenA,. Opdat tk hem kenne^ ende de kra^ Jynsr Opftandinge^ ende de Gemeynfchaf j^»^/ Lydens, fyne Dogd^^ ^ gehjkforntig wordende* Philip. 3.7^8, en lo. 1 En dit is 00k alleen de waaragtige Roenij \ ^ jnpt welke Qod de Heerc wel wil, dat dc pedienaren van fyn HejUg JVoordj en 00k cen ygelijk van ifyne Kinderen , welhoog- ^ lijk fallen roemen > alle andere Roem en is : tog van geender Waardc : Want na de Taal I van Jeremias ^fofeyddeHeere: Een Wyfe en beroemejigniet mJijneWysheyd ^ende de Sterke en heroemefig niet in. fyne Sterkheyd^ende een Rj" he en beroemejigmet inJjynenRykdom: Aiaar die \ Jig heroemt ^heroemefig hter in , , dat hy verfiaat^ \ ende My kern, JcY.S)' 1^32.4,, Siet^hier inal- I ken mogcn en moeien wy roemen : Dit j alleen moetinalleonfe Sttidien^ in alleonfe \ Overdenkingen, en Onderfoekingen alien onfen Toeleg wefen : Want hier in beftaat J het eeawig Lev en ^ in God te kennen^ en Je- sus Christus^, V^> hy gefonden heeft indefe Weereld. Joh. 17. 3. r ^ . Maar en fou ik niet mogen aytroepen • ■-..■■..? jESuiTiscHkN HandeL. 4^7 en vfagen met den H, Apoftel Paulus, I . Cor. I , lo. Waar is de Wyfef Waar ts de Schriftgeleerde I Is 'er wel een onder die Soldaten^ de Sonen teweeten van denXr-^/;*- felen Ignatius, die^> yets fchryft of oyt gefchreven heeft , het gene ,niet grou we-, lijk aan en loopt tegen des Heeren Woord? Is haren Toeleg wel om Jesus Christus den Gekruvcigde te kennen , en dien voor de Heydenen te prediken, opdat/e hem fouden mogen kennen, endedekragt fyner Opftandinge , ende de Gemeynfchap fynesTLydens 5 opdatfe alfo fyne Dood fouden mogen gelijkformig word en? Isdit haren Roem, datfe indefe Kenmjp gc^vond en geworteld fyn? Prediken fy , dat het eeuwige JL.even in defe Kenniile beftaat ? Klaagt de gantfche Kerk van China niet, en de BtJJchof van Angelopolis , en alle deGeefieltjke van China gefanientlijk, dat de Jefmten fig het Kruys van Christus fcha- nien,daar van niet en fpreeken, het Volk daar van niecs enleeren,en hare Nieuwbekeer- de haren ouden Afgodifchen Weg al latca "wahdelen? jVandelen (y (h.n niet heel <7»^ ders^zls het dc Leeraren van Christi Kerk. betaamt? Moetmen niet met PAUi-us/^^ff- ^f^j als men van hun fpreckt? Moetnipa ni^t tegen fyncn dank van hun feggen, en Ee } even- 438' AaNMERKINGE OVER desen eyenwel met Waarheyd, datfe Vjandtn des Kruyces Christi j/j», dat haar eyndu is het Verderf ^ dat haren God den Bujk is^ dat harS Heerlijkheyd is in hare Schande^ en datfe niet 2\%AardJche dif^gen hdenken^'Bh.il ■ 3. 18, Ip. ' -^-■■^■^-'■'-^■■■'-^ ' Sy roemen wel fterk , en feggen floute- lijk : Wy fin Wys^ ende de Wet de^ Heeren is by ons : Maar wat andwoord de Profeet daarop? Siet^ ^gt hy, waarlijk^ te ver- geefs werkt de valfche Penne der Schriftgeleer* de ...... Siet , fj hehhen des Heeren Woord verworven , wat Wysheyd fonden Jy dan heh' ien? Jercin.8.8,p. 