None
• ( 129 ) MalabctaracAe vertaling wordt vermeld, weet ik niet, daar ik die niet heb kunnen inzien, maar wel durf ik beweren, dat die opgave geheel onjuist is. Noch in de talrijke brie- ven aan bobert boyie, noch in zijne levensbeschrij- ving, waar blijkbaar alles met groote zorg en ingeno- menheid wordt vermeld, wat robert botle heeft gedaan en wat hij op het gebied der Christelijke letterkunde en der zending heeft bevorderd, komt een enkel woord voor van de ondersteuning een er Malabaarsche vertaling van het geschrift van gbotius. Maar ik durf ook verzekeren, dat er in dien tijd zeker in Engeland, hoogstwaarschijnlijk ook elders geen enkel Protestantsch geleerde bestond, genoeg in die taal ervaren, om zulk een werk te kunnen onder- nemen. Ook deze vertaling meen ik dus gerust tot het gebied der fabelen te kunnen verwijzen. Eene gissing over het ontstaan dier fabel zal ik zoo aanstonds mededeelen. Wat de schrijver van hüggnis grotii Manes vindicati van eene Malabaarsche vertaling zegt, dat vermeldt genoeg- zaam met dezelfde woorden jo. âlb. fabricius, U. p. 552, van het Maleisch : „ In Malaicam quoque linguam* trans- ferri curavit robertus boylb." In vroeger tijd was, ook onder de geleerden, de be- roemde Orientalist d'hbrbeloï niet uitgezonderd, de ver- wisseling van Malabaarsch met Maleisch niet ongewoon. Zelfs onze groote uadriaan beland achtte het in zijne belangrijke Dissertaiio de Unguis inaularum quarundam orientalium nog nood ig, bepaald aan te toonen, dat het Maleisch en Malabaarsch gehfeel verschillende talen zijn *). Waar nu beide schrijvers, bijna ter zelfder tijd, aan de zorg van robert boylb de een eene Malabaarsche, de an- der eene Maleische vertaling van grotius' geschrift toe- *) Ct HADR. RBLANDi Diiseriattonwn miscellanearum pars tertio. Traj. ad Rh., 1708, pag. 89. ( 180 ) kennen^ meen ik ook hier eene verwarring dier beide taalnamen te moeten aannemen. Âan eene Malabaarsche vertaling is, gelijk ik zeide, naar mijne meening, in de 17® eenw (bobbrt boyle stierf 30 December 1691) niet te denkenj maar welligt aan eene Maleische P Ik beken, dat ik lang daaraan getwijfekl heb, maar meen nu toch^ na uaauwkeurige vergelijking der verschillende traditiën, te moeten beslaiten, dat ook deze Maleische vertaling nooit heeft bestaan. Behalve toch, dat nergens eenig zeker spoor daarvan voorkomt, is de vermelding ,^transferri caravit B0BBBTU8 BOTLB," voor mij het afdoend bewijs der onwaar« heid van dit berigt. Wederom moet ik mij én op de brief- wisseling én op de levensbeschrijving van robbrt botlk beroepen, waar geen spoor daarvan voorkomt. Hoe nu die fabel is ontstaan, zal ik trachten op te helderen. Gelijk ROBERT boylb zijn' ijver voor de verbreiding des Christen- doms in de ondersteuning der uitgave van pocock's Ara- bische vertaling van grotius' geschrift betoonde, zoo be- vorderde hij ook krachtig een aantal andere Christelijke on- dernemingen, zoo als de uitgave van de Tnrksche vertaling des Nieuwen Testaments, de uitgaven der H. 8. in het Welsch en lersch, en de verbreiding des Christendoms in Noord* Amerika. Maar zijne Christelijke werkzaamheid strekte zich ook tot Oost-Indië uit. Op zijne kosten werd na- meiijk door twee geleerden, de beroemde thomas hyds, Bibliothecaris der Bodleiaansche boekerij, en Dr. thomas MARSHALL, Bectof vau Lincoln College te Oxford, eene uitgave in 500 exemplaren bezorgd der vier Evangeliën en Handelingen der Apostelen in het Maleisch *), Die *} Dit thans zeldzame werk draagt den titel: Jang ampat Evangelia derri 7\ian kita Jesu Christi, daan Berboatan derri jong Apostoli bertacii, BeraaUn dallam Bassa Malayo. That it, the four Gospels of our Lord Jesus Christ, and the Acts of the Holy Apostles, Translated into the Ma" Icofan tongue. Oxford, Printed by h. hall, Printer to the University. 1677. 4°. 16 en 215 bladz. in twee kolommen. Herdrukt in 1704, in e". Ungave was eenvoudig een overdruk van hetgeen vooral uit de brieven van THOMAS HYDE aan bobert boyle leeren wij weder en aantal bijzonderheden omtrent deze zaï^ kennen, en zien wij tevens daafuit, hoe gebrekkig destijds de kennis van het Maleisch in Engeland, hoe gering de hulp-middelen voor die taal aldaar waren, zoodat wij ook daaruit als zeker kunnen afleiden, dat zich toenmaals nie-mand in Engeland bevond in staat om gbotius' werk in het Maleisch te vertalen. Vele jaren later zien wij weder uit brieven van thom as hyde aan robb&t boylSi dat men te Oxford beproefde Om door zijn ündersteuning Maleisch-Maleisch (dat zal wel zijn Arabisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch-Maleisch is te vinden in de Toorrede, en in: Workê o/ robbbtbotlb, Vol. V. Lond., 1744. f. p. 583 (het jaartal aldaar 1667 gedrnkt, moet wel 1676 of 1677 z^n), 584—686, 592, 693, 594, 644 ; Life of r. botlb, p. 84, 68, 87. Over de Malleifche taalstudiën, spraakkunst („it is a pitifal trifle, not of any worth") en woordenboek van zekeren williàm haikbtok, ibid. p. 591, 593, 617. Cf. de brieven van tho. htdb in: Works o/ bobbrt boylb. Vol. y. Lond., 1744. f». pag. 592, 593. C£ Works q/* robbrt boylb. Vol. V. pag. 594. (182) aan Robert boylb, iets voor van eene Maleische vertaling van GROTius' geschrift, waarvan ook boyle's levensbeschrijver niets heft geweten. Dat echter dezelfde man, die pocock's Arabi sehe vertaling liet drukken, ook de Maleische vertaling van eenige gedeelte des N. T. Het uitgeven, schijnt mij de eenige grond tot de sage, door fabricius vermeld, door velen later nageschreven : „In Malaicam quoque linguam transferri curavit robbrtüs boylb." De schrijver van hugonis gbotu Manea vindicati nu het Lexicon van Büddbüs volgende en verder tegelijk Maleisch met Malabaarsch, de Arabische vertaling van grotiüs geschrift door focock en de Maleische uitgave van een deel des N. V., beiden door boylb bevorderd, met elkander verwarren-de, schrijft pag. 199 : „postremo etiam, annitentc celeberrimo Doyleo, ad convertendos extremos Indos, ab (?) Societate Anglorum Indicaj una cam Libris Foederis Novi, in Malabaricam transfusum linguam/' Op dit voetspoor schrijft jo. CHRISTOPH. KOECHER in HU6. GROTius De veritate rdig. Christ variis dissert ulustratus. Halae Magdeb., 1739. 8^. pag. 111, met dezelfde verwarring: „robertus boyle in Malabaricam sive Malabaricam linguam converti ilium curavit. Lateren, die onderscheid kenden tusschen Maleisch en Malabarisch, maakten er uu ook maar twee verschillende vertalingen van. Dat die Maleische vertaling ook door geenander is verwandt, meen ik uit het stilzwijgen van allen, die het konden weten en het zouden gezegd hebben, van JOH. HOORNBEEK, FRANÇOIS VALENTYN CU VOOral vau GEORGE HENRIK WERNDLY, iu wicns Maleische Boekzaal geen spoor daarvan voorkomt, te moeten afleiden. Ook in lateren tijd heb ik vruchteloos daarnaar gezocht, en hoewel het mij leed doet voor de eer onzer landgenooten, meen ik het thans stellig daarvoor te moeten houden. Dat het beroemde geschrift van den uitstekenden grotius niet in het Maleisch is vertaald geworden. Eindelijk wordt nog eene vertaling genoemd van grotii. Tius werk, die in het Chiiieesch. De eerste vermelding daarvan vond ik weder bij J. a. fabricius, II. p. 551, dien de schrijver van uugonis grotii Manes vindicatio p. SIS, en anderen weder gevolgd hebben. Fabriciüs beroept zich alleen op c. l. bildebbëck, in de § YI zijner voorrede voor de Duitsche vertaling van het werk van jac. abbadiE; Traiié de la Vérité de la Religion Chrétienne, te Frankfort in 1713, en te Zelle en Leipzig in 1721 verschenen. In deze Voorrede nu, gedagteekend te Celle, 29 Maart 1713, komt dit berigt, zonder vermelding van eeuige bron, op zoo zonderlinge wijze voor, dat daaraan, mijns inziens, volstrekt geen waarde is te. Hechten. Had toch die vertaling zoo wonderbare uitwer-king gehad op de bekeering der Chinezen, als de schrijver vermeldt, dan zou daarvan toch wel iets bekend zijn geworden. Uit het verband zijner woorden blijkt verder, dat de schrijver in de meening verkeerde, dat die Chinesche vertolking naar het Hollandsche dichtwerk zou ver-varzijk zijn, hetgeen mede hoogst onwaarschijnlijk is. Ein delijk noemt de schrijver buiten deze Chinesche vertaling, waarvan hij had gehoord, geen enkele andere Oostersche vertaling, zelfs niet de bekende Arabische, zoodat hij zich met en onderwerp volstrekt niet schijnt bezig gehouden te hebben. Maar ook op zich zelve, om vorm en Tind Gewissheit der Christi. Religion, Aus dem Frantz des Hrn. JACOBi ABBADiB. 2/^. Aufl. Zelle a. Leipzig. 1721. 4°. 1er. Th. Vorrede. § VI, luiden zijnne woorden das: „grotiüs brachte zu Anfangs seine hierüber gefaste Gedanken in Holländische Reime, damit sie von seinen Landes- Leuten um desto ehe möchten behalten werden, und die Seefahrende auff ihren langwierigen Reisen nach Ost- und West- Indien Gelegenheit hätten, ihre Zeit nützlich zu vertreiben, auch ferner die Heiden, darunter sie oachmals geriethen, von der Warheit Christi. Lehre zu überfahren; welcher sein Zweck dann anch nicht gefehlt, indem wie berichtet wird, dieses des orotu Buch von der Warheit der Christlichen Religion, da es ins Sinesische übersetzet worden, mehr Christen als Alle Jesuiten gemachet. Inhoud, komt mij eene overbrenging van Oronus' geschrift in het Ghineesch zer onwaarschijnlijk voor. Eindelijk waren het in dien tijd schier uitsluitend de Boomsche. In geen enkele Chinesche bibliographie is mij tot dus verre iets daarvan voorgekommen, en bij de reeds gebleken lignaardigheid van zulke opgaven, meen ik dus ook de waarheid van het bestaan dezer vertaling zeer in twijfel te moeten trekken. Van al de gewoonlijk genoemde Oostersche vertalingen van het geschrift van obotius, kunnen wij dus alleen de Arabische als zeker, als gedrukt en verspreid beschouwen. Yan de Perzische blijkt het, dat zij bedoeld, welligt aan-gevangen, maar nimmer gedrukt en uitgegeven is. Van al de overige meen ik de berigteu als geheel fabelachtig te moeten verwerpen. Het moge eenigzins teleurstellend zijn, een liefelijken volkswaan, eene voor een beroemden landge noot vereereude letterkundige traditie aldus. Bij nader onderzook schier geheel in rook te zien verdwijnen! dit mögen wij, naar mijne meening, in de sage als hoogere waarheid erkennen, dat hoewel dit schoon geschrift van gkotius niet in al die talen is overgebragt, het echter zulk een overbrenging waardig is geacht geworden. In 1687 hiel een Chines, die een weinig Latijn verstond, sich enkele dagen te Oxford op, maar zeker was deze niet tot zulk een arbeid in staat. Cf. Works o/ robbrt botlb. Vol. V. p. 591. Abbl-RÉMüSAT, Nouv. Mélanges Asiatiques, T. I. Paris. 1829. S^, pag. 259. GEWONE VERGADERING BEB AFDBELING TAAL-, LETTER-, GESCHIEDKUNDIGE EN WIISGEERIGE WETENSCHAPPEN,  j. tan lennkp, H. ë. KOBIFEN, 6. DE TRIES AZIF., G. LEEMANS, J. C. G. BOOT, J. BAKE, G. HEES AZ., L. J. F. JANSSEN, H. C. MILLIES, W. C. BRILL, W. C. MEES, 6. H. M. DELPRAT, N. BEETS, J. A. C. VAN HUSBOD, S. KARSTEN, M. DE VRIES, J. P. SIX, B. J. L. Het Proces-Verbaal der vorige Vergadering wordt voorgelezen en vastgesteld. Door eene lichte ongesteldheid van den Voorzitter, die hiervan schriftelijk heeft kennis gegeven, wordt het Voorzitterschap door den Heer moll waargenomen. Is ingekomen eene missive van den Heer nijhoff, waarbij dat id, verhinderd om persönlicijk in deze Vergadering tegenwoordig te zijn, voor de Boekerij der Akademie aanbiedt een exemplar van het VI® Deel, 2® Stuk zijnner Gedenkwaardigheden uit de Geschiedenis van Gelderland, De Heer uibks, mede afwezig ten gevolge van zijn lidmaatschap der Staten-Generaal, biedt der Vergadering bet 7 e Stuk van het Vervolg op van loons Nederlandsche Bistoriepenningen aan namens de Commissie, met Dien arbeid belast. De Heer van lennep, mede lid dierzelfde Commissie, vermeldt met erkentelijkheid de ijvervolle werkzaamheid van den Heer dirks in den verleden zomer aan deze Aflevering besteed. Het achtste Stuk zal op het laatst van 1863 kunnen gereed zijn. — Van den Heer de greuve is eene missive ontvangen, waarin deze te kennen geeft, met den 6^®" dezer maand den zeventigjarigeu leeftijd te hebben bereikt, en dus rustend lid te worden. Nog zijn ingekomen vier Latijnsche Prijsverzen: 1. Een Idyllium in Parentalibus Sannazarii. Zinspreuk: Notus Orbif ignotus ürbi. 2. De lebelis materie ac forma, ej usque tutela in machinis vaporis vi agentibus, Carmen didas-calicum. Zinspreuk: Judiciis monstrare recentibus abdita rerum, caet. Hor. 3. De respiratione plantarum, Elegia. Zinspreuk: Si canimus sylvas, sylvae sunt okdine dignae. VIRG. 4. De Domina nostra Maria perdolente, Elegiarum Liber, Pio IX Pontif, maaimo dicaium. Jinspreuk: Haec studia adolescentiam alunt, secundas res amant, adversis perfugium atque solatium praebent. Cicero pro Archia. Eindelijk is nog ingekomen eene gedrukte circulaire van het Historisch Genootschap te Utrecht betrekkelijk de onderneming des Genootschaps, om eene reeks van bronnen voor de Geschiedenis des Vaderlands voor het eerst of op nieuw in het licht te gven. De Heer brill, Voorzitter van het Genootschap, licht de veelomvattende onderneming mondeling toe. Ofschoon zich niet ontveinzende den overgrooten omvang van het plan, bedoelt men aanvankelijk slechts te verzamelen en voor te bereiden. Eene vereeniging, die de vereischte middelen daartoe bezit, mag zich geroepen achten om eene zoo grootsche ondernemingt wanneer daaraan werkelijk behoefte bestaat, ter hand te nemen. De Spreker vermeldt met erkentenis de onderstüng, die hij aanvankelijk reeds, onder anderen Van het lid der Akademie, den Heer dblp&at, heeft mogen ontvangen. Den Heer Janssen brengt, namens de daartoe benoemde Commissie, rapport uit wegens het nader onderzoek van het in HS. bestaande Epanymologicum van reinesiüs, en ter beantwoording der vraagt of men dit werk in het be- lang der oudheidkundige wetenschap zoude behooren in het licht te geven? De Commissie had dezen arbeid ouder hare leden verdeeld, en was, na wisseling van denkbeel- den, eenparig tot het besluit gekomen, dat dit werk, boe verdienstelijk ook voor zijnen tijd, en ofschoon nog, mits met de noodige omzichtigheid, zeer goed te gebruiken, toch op het tegenwoordige standpunt der epigraphiek en ety- mologie veel te onvolledig is en te vele leemten heeft, om uitgegeven te worden. De Commissie advizeert derhalve, om het veelomvattende (uit 15 quarto deelen bestaande) werk niet in het licht te geven, maar, onder dankbetuiging aan den Heer bakb die er de aandacht op gevestigd heeft, den wensch uit te spreken, dat het in die Yaderlandsche Bibliotheek gedeponeerd worde, waar thans reeds de meeste hulpmiddelen voor de klassieke Oudheid en Letteren veree- nigd zijn (te Leiden), en waar het voor de studiën meer nut zal kunnen doen, dan in de Koninklijke Bibliotheek te 's Gravenhage. De Heer beste vestigt de aandacht op eene door den Heer p. lsbndbbtz wz. voorgenomene nieuwe uitgave der Gedichten van hooft. Met den Heer lebndbetz deswege in correspondentie getreden, is hij daardoor in staat geld, van de hooge wenschelijkheid dezer uitgave aan de Vergadering eenig denkbeeld te geven. Die uitgave sal zich onderscheiden 1^. door eenen zuiveren tekst; 2^ door groote volledigheid; 3^ door eene chronologische rang schikking der Gedichten. Aan eene zuivering van den tekst is groote behoefte, gelijk de Spreker door onderscheidene voorbeelden aantoont. De Heer leendebtz heeft van bijna alle Gedichten uoofts eigen Handschrift onder  ook de ontwikkelingsgeschiedenis van het dicht-talent van HOOFT zelven zal daaruit beter gekend worden. Om alle deze redenen acht de Heer beets het zeer wen-schelijk, dat de Akademie, zoo al geene materiele onder-steuning, dan toch een zedelijken steun aan deze voor de beoefening onderneming verleene. De Vergadering verreenigt zich algemeinen met deze denken. De Heer lähmens meint, dat de Akademie zich niet mag ontrkken aan het verléenen van een ruime und erkennen, die zoo zeer in hare roeping ligt. De Heer (1939) M. DE VIBBS maakt opmerkzaam op een woord van den tegenwoordigen Minister van Binnenlandache. Zaken, als ware het Publiek de eenige en groote mecenas van onze dagen, en betoogt, dat het gering getal Inteekenaren op deze ontworpene aitgave van een Dichter als hooft, wel het tegendeel bewijst. Nadat nog eenige leden in dien-zelfden geest het woord gevoerd hebben, verzocht de Voorzitter de Heeren van lbnnbp en bbbts, over dit aangelegen und erkennen nader te zameu in overleg te treden, en den Laststgenoemden zijne mededeeling, op schrift gebracht, den Secretaris voor de Verlagen en Medêdeelingen te verstrekken; hetgegen de genoemde leden op zich nemen. Daarna spreakt de Heer van lbnnep over het gebruik van onderscheidende letters in het schrijven, en de lotge vallen die dit gebruik van ouds af gehad heeft; alsmede over de wijze, waarop men onderscheidene Eigennamen behoort te schrijven, naar gelang zij of op grondbezit berusten. Deze bijdrage zal door den Heer van lennep op verzoek van den Voorzitter schriftelijk worden medegedeeld, als bestemd voor de Verslagen en Medêdeelingen. Bij de laatste omvrage, worden onderscheidene boekwerken voor de Bibliothek aangeboden: als, door den Heer beklagt de 2 laatste Deelen zijner uitgave der Gedichten van Staringh-; namens den Heer dirks zijn Sauoenir de la Hoffe, mitsgaders zijn Redevoering gehouden op de honnenderdste Vergadering van het Friesehe Genootschap van Geeehied; Oudheid- en Taalkunde; door den Heer Janssen bei bibliographische werk van den Heer Mr. j. t. bodbl NiBimuis over de Faderlandsehe PlaoMeaehrgtnngen, aitgegeben bij den Heer vred. mullbb, namens de beide Heerren; door den heer lbbmans een geschrift van th. nöldske, Über einige Samaritanisch-Arabieche Schriften die Hebräuiehe Sprache betreffend, en door den Secret aris zijn werkje Ter Nagedachtenis van Mr. C, M, van der Kemp; waarna de Vergadering, daar de Heer leemans verzögte zijn mede deeling nog te verdagen, door den waarnemenden Voorzitter wordt gesloten. RAPPORT OVIS& DE WETBNSCHAPELUKE WAARDB EN HBT AL OF NI£T WJBNSCHEUJKE SENSR UITGAVE VAN DEN CODEX TAN THOMAE REINESII EPONYMOLOGICON, OP DS KONINKLIJKE BIBLIOTHEE TB's O&AVENHAGE. Ons geacht medelid bakb had op de vergaderiDgen van Maart en April LL belangwekkende mededeelingen gedaan over het onuitgegeven HS. van het Epanymologicon van TflOKAS BEINES, afkomstig uit de HS. nalatenschap van Prof. 8AXE te Utrecht, en met deze ten jare 1806 voor de Koninklijke Biliotheek aangekocht. Dat Epanymologieon, door beines ontworpen zou, naar zijne eigene verzeering, een alphabetisch lexicon bevatten van de barbaarsche en latijnsche bijnamen {cognamina), alsmede van de barbaarsche en opmerkingen, en van de aanwijzing der plaatsen waar zij gevonden worden, reines had dit lexicon reeds voor de pers afgewerkt, zoodat Hier in zijn Syntagma Inscripiionum meermalen naar ver- Zie de PratfaUo rór buhesu Syntagma Jfuaripiionum, (1) wijst. Maar hij mögt de aitgave er van evenmin beleven all die van bet Sjftitagma. Toen het Syntagma vijftien jaren na zijn dood (in 1682) werd uitgegeven, was er ook wél plan het Eponymologkon in het licht te zenden, maar de boekhandel durfde' toen die taak niet aanvaarden. Intusschen bleef deze arbeid van reines niet geheel vergeten. SoHoBTTGEMius, hoogleëraar t« Leipzig, trad met de ei%enameu van bbineSi de boekhandelaren Fsn^CHE^ in eene schikking, om het werk, voorzien van de noodige vermeerderingen, in het licht te geven. In 1703 was die bijwerking van Sohobttoemius zoo ver voltooid, dat men reeds den titel drukte. Daaruit blijkt, dat schoettobnius den arbeid van seines bijna met de helfi; vermeerderd had (ex recentioribus collectionibus dimidia fere parte auctum). Dit werk nu van sohoettgenios-beinbs is de codex van het Epanymologicon op de Koninklijke Bibliotheek berus- tende; het is een afschrift van een autographon van rei- nes, denkelijk van de hand van schoettgbnius zelven, die er zijne toevoegsels als kantteekeningen bijgeschreven heeft, en beslaat 3 deelen in 4^ Intusschen had ook de uitgave van schoetoenius geen voortgang; het drukwerk bleef zich bij den titel bepalen. De eigenaar, de boekhandelaar fritsche, deed den codex over aan de wetsteinen te Amsterdam; zoo kwam hij in bezit van Prof. wetstein aldaar; van dezen ontving hem diens ambtgenoot 'clericus, en op de auctie van de biblio- theek van CLERICUS, ten jare 1735, werd hij door d'orville aangekocht ^). Saxe, door gelijksoortige studiën gedreven, en bekend *) In den catalogus der bibliotheek van clericus (Amstel. apnd WBTSTBH. et o. smith) 18 deso codex p. 5 beschreven, en de aan- koop door D^ORViLLB, Op die anctiei is bewesen door een brief Tan p. BCBOUTRN aan bazb« dd. 10 Jan. 1765, onder de papieren vansAzs op de Koninkiyke Bibliotheek berustende. (1*8) Met den lof door verschillende geleerden aan den arbeid van BEINES toegekend reisde in 1745 opzettelijk van Leipzig naar Amsterdam, om den codex van sghobttoenius bij d'obville te leeren kennen en zoo mogelijk ter uftgave te erlangen. Zijn reis was niet vruchteloos; d'oe ville stond aan saxe den codex op onbepaalden tijd ter leen en ter nitgave af. Na toog saxe aan het werk, om hem te verrijken met hetgeen gedurende- eene halve eeuw na schoett- GENIUS aan nieuwe bouwstof was aan het' licht gebragt; een arbeid, dien hij tôt aan zijn dood voortzette, en waar- door het Eponymologicon, door saxe vermeerderd, tot 12 deelen in 4^ uitdijde. Daardoor ging natuurlijk de waarde van den codex van Sighoettgenivs, door d'obville bezeten, voor zoo ver verloren, als die codex geheel in saxb's arbeid werd overgenomen, Saxe gaf meermalen, het laatst ten jare 1803 (in de Mcmiissa van het Onomasticum, p. 46), hoop, dat dit werk door hem, innumeris paene supplementis locupletatum, eerlang het licht zoude zien. Maar, gelijk bekend is, die hoop werd niet vervuld, en na hem bleef deze letterkundige schat, weinig bekend en ongebruikt, op de Koninklijke Bibliothek rusten, tot de heer BAKE er wederom de aandacht op vestigde, het belang er van de deed uitkomen, en de geschiedenis van den codex van n'oBViLLE in bijzonderheden toelichtte. Ten gevolge hier van werd' op zijn voorstel door de afdeeling aan uwe Gom* Missie opgedragen: 1. Een nader en naauwkeurig onderzoek naar de waarde van het HS* van beikesu Epanymologicon, van de margi-nale en andere bijvoegselen in de 3 deelen vervat, en van de supplementen van saxe in 12 deelen. Blijkens eene aankekening van baxb op den titel van don codex van d'obtillp, behoorde die codex, op aanvraag, aan don heer d'or-TiLLB te Londen teraggcgeven te worden. Nasporiug van hetgeen door geleerden na rbxnbs op hetzeelfde gebied is verrigt tot op onzen tijd toe. Ten gevolge van het eene en het andere onderzoek de Akademie te advizeren, of de wetenschap er belang bij het werk door den dmk werd bekend gemaakt, en zoo jai onder welke voorwaarden en beperkingen. De Commissie, bestaande uit de leden jansbk, hulle-MAN en VAN heübdb, kwam nog v66r de vacantie zamen, om hare nog al werkelijke taak eenigermate te verdeelen; doch door het kort daarop ondervond En verlies van onzen hooggeschatten hullehan, kon zij eerst na de de vacantie haren arbeid opvatten, nadat op haar voorstel de heer VAN DSN BBROH tot plaatsvervanger van den ontslapene benoemd was. Ten gevolge van die benoeming meende zij de werkzaamheden over het algemeen in dier voege te moeten verdeelen, dat de eerstbenoemde vooral het epigraphisch gedeelte, de heer van heusde het klassiek philologische en de heer van den bekgh vooral de etymologien der barbaarsche namen voor zijne rekening nam. De Commissie meende dit weinige over het onderwerp en de geschiedenis barer taak vooraf te moeten laten gaan, ten einde de vertraagde nitbrenging van haar verslag te wettigen, en om tevens met meer grond op uwe welwil. lendheid te rekenen, wanneer u blijken mögt dat zij, de hoofdzaak in het oog houdende, niet op elke «der haar gestelde vragen een even volledig antwoord mögt geven. Ten aanzen van de eerste en voornaamste vraag: een nader onderzoek naar de wetenschappelijke waarde van bet door REINES begonnen en door sohgettoenids en saxe voorte gezette werk, behoeft zij naauwelijks te verzekeren, dat het en arbeid is van verwonderlijke vlijt, veelsoortige geleerd-heid en, wat vooral het door reines bijgebragte betreft, van veel scherpzinnigheid en stoute kritiek. Het heeft daarom ook van reines af tot op saib toe niet aan stemmen van beroemde letterkundigen ontbroken, die de uitgave, eerst van het werk van rbinbs, toen van soHOETTGtaauSi eindelijk van SAXE zelve vurig wenschten. Saxe heeft die stemmen zorgvuldig bijeenverzameld, en vermeld onder den titel: "a quibns viris doctis expetit" um et laudatum fuerit Eponymologicon. Wij herinneren er kortheidshalve slechts ëéne, de voornaamste, die van d'oevillb. D'obvillb schreef in zijn Diairibe in Inscr. quoêdam (Mise. Obss. crü. novae 1741, p. 123): „THOMAS BEINBSIU8 in lexico Ëponymologico pro-pemodum XXX Titianos enumerat. Quem viri ad miraculum induatrii laborem, ipsi toties laudatum in Syntagmate, penes me adservatum, erudito orbi non inviderim, si quis modo inceptam telam, in graecis praecipue deficientem, ex proditis post viri fatum monumeutis, pertexendam suscipere velit." Wat dit laatste betreft, ebikes zelf had reeds verklaard, dat hij van de grieksche namen alleen die had opgeno-men, die in opschriften voorkwamen, en dat hij zich voorbehield de andere in een af. zonderlijk onomasticum uit te gevven. Eene bevreemdende onregelmatigheid en een wezen- 1^ gebrek, die door de latere bijwerkers, schoettoenius en SAXE, niet verholpen werden. Wat voorts de waarde van den arbeid van beinbs-scHOBiTOEiaus eeuigzius kon schijnen te verminderen, is het gebruik, dat sommige geleerden er in hunne werken reeds van gemaakt hebben. Zoo heeft p. burmak, door d'obvillb er toe in staat ge-steld, uit dat Eponymologkon overgenomen, hetgeen hij over hieboclbs medegedeeld heeft in zijn Notae ad H, Talmi Emendationum libros Y. p. 216; schiltbr heeft in zijn Glossarium uitgegeven de afleidingen van barbaarsche amen; dVbvillb schreef eens aan saxe, dat hij het Eponymologicon vooreerst nog niet missen kon, omdat hij het nog noodig had voor zijn Antiquaiea Siculae; en wie sweet of er niet niet nog anderen, zonder het te zeggen, bij te markt geweest zijn; zalks was te eer mogelijk, omdat on ait de nasporingen van saxe gebleken is, dat er er tijds ten minste twee autograpba van het Eponymologican van REINES bestaan hebben En daarenboven meer dan éen afschrift, die alle door schoettoenius en gedeeltelijk ook nog door saxe kritisch gebruikt zijn. Dit neemt intusschen niet weg dat het te betreren is, dat geene der drie voorgenomen uitgaven van het Epanymologicon op zijn tijd plaats gehad heeft. In dat geval zon, op den toenmaligen stand der wetenschap, aan de beoefening der oudheid een groote dienst bewezen zijn; menig philoloog zou er zijn arbeid door vergemakkelijkt gezien hebben; er zou veelzijdige gelegenheid bestaan hebben het werk telkens - aan te vullen en te verbeteren, door hetgeen deze op het gebied der oudheid ontdekt werd en er uit te werpen wat voor de regtbank eener scherpere kritiek onhoudbaar geworden was; en zoo zou mogelijk thans eenig bepaald uitzigt bestaan, dat er een volledig Epony' mologicon tot stand kwam, zoo als door reines bedoeld. Werden. — Maar bij alle erkenning van de tijdelijke waarde van den door reines begonnen en door schoettoenius en SALE voortgezetten arbeid, wordt in niets gepraejndicièerd op de groote vraag, waar het hier op aan komt: voldoet de arbeid aan de eischen, die in onze dagen voor een zoodanig Eponymologicon behoorens gesteld te worden? En Wanneer wy van ten minste twee autograpba spreken, worden hieronder verstaan twee exemplaren, dicté van bibhs of afschrift van zgn brouillon, door een' of meer zQner discipelen (b. v. brox-mbb) geschreven, en welke exemplaren, door de eigen (slechte) hand van beimbs verbeterd en aangevuld, voor autograpba kunnen door-gaan. Een fragment van zulk een exemplar bevindt zich onder de papieren van saxb. Het Eerste, oorspronkelgke en geheel eigenhändige antographon van bbinbs, zoo het nog bestan mögt en ontcjferd kon worden, zou dus, uit een wetenschappelijk oogpunt, waarschijniyk geene waarde meer hebben. Deze vraag meent uwe Commissie in ontkennenden zin te moeten beantwoorden. Hare gronden zijn deze: De groote ontkanken die, niet slechts na reines en scHOETTOBNiüS, maar vooral na saxe, d. i. in de laatste 60 jaren, op het gebied der epigrapbiek, der taal-, letter-, geschieden en oudheidkunde gedaan zijn, en die de rijkste bouwstof op eder Afzonderlijk veld hebben opgeleverd, gepaard aan de hooge, maar regtmatige eischen der he-dendaagsche kritiek, doen de onvolledigheid en gebrekkigheid van het geheele werk ten duidelijkste in het oog vallen. Werd vroeger de onvolledigheid van den arbeid van RBiNSS door de aanvulling van schoettgeniüs, en de onvolledigheid van deze wederom door de bijwerking van saxe in het licht gesteld, dan moet reeds eene oppervlakkige herinnering aan de nieuwe bouwstoffen na saxe ontdekt, de uitgaaf van dit werk ten sterkste ontraden. Men denke aan de grieksche en romeins^e geschriften en documen-ten, na SAXB, in Aegypte, te Herculanum, in de Vatikaansehe, Weenensche en andere bibliotheken gevonden en uitgegeven (om niet eens van betere collatiën van bekende codd. te spreken); men denke aan de duizende grieksche en Utijnsche opschriften sedert dien tijd uit de aarde opgedolven en ook uit bibliotheken op nieuw aan het licht gebnigt. En men zal veilig mogen tellen, dat naauwelijks de helft der thans aanwezige bouwstoffen door reines, scHOirrr-GKNIU8 en 8AXB gebezigd is. Staan wij een oogenblik alleen bij de opschriften stil. Wat de grieksche betreft, behoeft men slechts het Corp. Jnscr. Grr. van de Berlijnsche aka-demie op te slaan, om zich te overtuigen, hoe betrekkelijk klein het getal grieksche opschriften is, door reines, sohoett-GENIUS en SAXE geraadpleegd, in vergelijking met den bestaanden voorraad. En daar komen er nog vele bij, die nog niet in dat Corpus opgenomen, maar in de werken en berigten der nienwste reizigers in Syrië, Aegypte, Klein-Azië, den Bosphoms en Griekenland verspreid zijn. Daar echter de bewerkers van het Epcnymciicon zich hoofdzakelijk van romeinsche opschriften bediend hebben, herinneren wij dat van deze zijde vooral hun arbeid onvolledig is te achten. Om iets te noemen: geheel of grootendeels onbekend bleven hun de opschriften van Haure-tanië, vooral door benier, van Lyon door boissibu, van Napels en Zwitserland door hommsen, van de Rijn- en Donaastreken door steiner, en zoo vele andere door een ma- BINI, MO&CBLLI, BOBOHESI, GABDINA, KELLBBMANN, LETBONMB, OS ANK, o&ELTii, HENZEN cnz., en in werken van geleerde genoot-schappen en in tijdschriften uitgegeven. Wanneer men enkel de romeinsche opchriften zamen tilde, zon men tot uit- komst krijgen, dat er na saxe ten minste 25,000 waren an het licht gekommen, waarvan dus die geleerde geen gebrüik heeft kannen maken. En hier zouden nog zijn bij te voegen eenige duizend andere oud-italische opskichriften, als: oscische, umbrische, sabijnsche, etruskische, waarin de eigennamen met volkomen zekerheid te erkennen zijn, maar waarvan geen enkele door de bewerkers van het Kpany- mologicon is opgenomen. Om u aan een nabijliggend voorbeeld te doen zien, hoe weinig de romeinsche op schriften van bijzondere landen en gewesten in het Epmiymologicon van bbinbs-sohoettoe-Nius vertegenwoordigd zijn, kan dienen, dat er alléen in oms vaderland meer dan honderd romeinsche cognomina en barbaarsche namen op gedenksteenen gevonden worden, die in hun werk ontbreken, behalve nog de honderde fabrikantennameu op huisraad ingestempeld. Ein wie meenen mögt, dat 8AXE, in wiens tijd toch de meeste dier gedenksteenen begend waren, het ontbrekende had aangevuld, zou zich zeer teurgesteld vinden. Saxe heeft naauwelijks een tien-tal namen van on-'e nederlandsche gedenksteenen er bij' geToegd; hij heeft den grooten voorraad der Zeeawsche opferten ongebruikt gelaten, ofschon hij in hessbui praef, ad Gunn inécr. er vele had kannen vinden en het hem misschien slechts een brief aan hk. oannbgibtbr gekost had, om deze gaping volledig aangevuld te krijgen. In dat geval zou saxs ook niet den naam masson. saivs van een zeeuwsch gedenkstuk vermeld hebben, maar m(a&*) abliüs hebben geschreven. Saxb had even-wei de laatste hand nog niet aan zijn werk gelegd, en daar-om mag hem dit gebrek niet te hoog worden aangerekend. Bleef het nu nog bij deze groote onvolledigheid van het Eponymolagicon, dan zou alleen de vraag zijn: of er niet imand te vinden was die, op het voorbeeld van saxe, den oogst der laatst verloopene 60 jaren bijwerken, en z66 ein delijk de wetenschap met een reusachtig hulpmiddel verrijken wilde. Maar er is meer dan onvolledigheid te berispen. Men heeft ook over schadelijke overbodigheid te klagen, die door gebrek aan epigraphische kritiek veroorzaakt is. Bepalen wij ons, ten voorbeelde, nogmaals bij de even-gemelde romeinsche op-schriften. Bij onderzoek blijkt, dat er aan het werk zoo vele valsche of verkeerd gelezen op-schriften ten grondslag liggen, dat de helft, ten minste meer dan een derde, der daaraan ontleende namen zou moeten geschrapt worden. Dit is nu wel minder de schuld van de geleerde bewerken, dan van den tijd en de omstandigheden waarin lij leefden, en van den toenmaals minder ontwikkelden staat der lapidaire en philologische kritiek. Wat bbinbs zelve betreft: wonende in het hart van Duitschland, had hij weinig gelegenheid gehad om oorspronkelijke steenen te leeren kennen en zelf af te schrijven; hij vertrouwde be de zamenstelling van zijn Syntagma zoowel als van zijn Epatij. Mologieen op mannen als ligorius, piccart, pra- TILLUS, HOLSTBEM, die ten dezen weinig of geen vertrouwen verdienden. Te Home had hij twee geletterden, die zich ten zijnen behoeve met het copièren van opschriften be- last hadden, pbtbus servius en lucas lagermann, maar dat hij ook door deze om den tain. geleid werd, leert uit- drukkelijk PABSTTi, die te Rome uit eigen oogen gezien had, in een brief aan sohubzfleisch; daarin schrijft hij, dat hij op de kunde en geleerdheid van reines zelf niets had aan te merken, maar dat hem gebleken was dat beide even- genoemde lieden hem meermalen misleid hadden. Ein wat was hiervan het gevolg? Dit, gelijk mede ïabrbbtti op- merkt, dat reines de hetzij gebrekkig afgeschrevene, hetzij Mondwillig vervärtschte opfernen naar eigen schnak en inzigt ging verbeteren, en in gissingen zich verdiepte die soms geheel uit de lucht gegrepen waren. Vandaar dat reed otto sperlino en ook jao. oronovius hem zijn onberaden ijver in het herstellen der teksten van opschriften scherp verweten hebbeu; zonder echter, gelijk billijk was den gebrekkigen staat der hem overgelegde teksten in aan-makke te nemen, en zonder te bedenken, dat reines zijne zijnemde emeudatiën aan niemand opdrong, maar ze an de vrije keuze van den lezer aanbood. Minder verschoonhaar echter was het in reines, dat hij niet zorgde, dat de lezer steeds het verschil tusschen den oorspronke lijken tekst en den door hem geëmendeerden opmerken kon. Orelli heeft dan ook onderscheidene voorbeelden bijgebragt van de onberadenheid en stoutheid der emeudat van reines. Wij wijzen slechts op ééiu omdat zulks is opgegeven onder de specimina, waardoor de geachte voorsteller den aard des werks heeft gekenmerkt. Het geldt  te maken. Zulke en meer andere proeven van mislukte conjecturaalkritiek zijn niet eens door schobttgenius of saxis opgemerkt, zijn althans woordelijk in hunne afschriften en supplementen overgéhoben men. Dat men van de epigraphische kritiek van saxb niet te veel mögt verwachten, kan hieruit blijken, dat hij vele Ligorianen, die door hubatori in zijn Thésesaurus waren overgenomen, nog opzettelijk in zijn Thésesaurus in bescherming genomen heeft. Om duidelijk te maken hoe vele onechte of defecte opschriflen aan den arbeid van beikbSj schosttosnius en saxs ten grondslag liggen, merken wij op, dat het aantal der roeinsche opschriften in de onderscheiden Thesauri tot op SAXB voorkomende, op p. m. 60,000 kan geraamd worden. Hervan nu moet de helft, als non valeurs, worden afgretekken, want de helft bestaat uit onechte, of defecte of uit herhalingen van reeds elders gedrukte. Men mag dus veilig stellen, dat zoo al niet de helft, zeker een derde der opschriften, waarop die geheele arbeid rust, onecht is, en das alle namen, uit die opschriften onleend, behooregeschrapt te worden. Wij zullen wel niet behoven aan te toonen, welk een om erschlagtig werk zulk een zuveringsproces van het Eponymologiean eischen zou. Wat de opschriften althans betreffend méer omslagtig misschien, dan om met behulp der beste na SAXB verschenen verzamelingen een geheel nieuw Eponymologicon zamen te stellen. — Maar zoo er iemand gevonden mögt worden, die zalk een ta. ak aanvaarden wildcj zou uwe commissie nog van oordeel zijn, dat daarmede eerst werd begonnen, wanneer het Corpus Inscr. tait der Berlijnsche Akademie van Wetenschappen, waarvan dezer dagen het 1^ Stak verschenen is^ voltooid zal zijn« Want dan eerst zal men deze klasse van epigraphische bouwstoffen genoegzaam volledig en kritisch gezaiverd völkern zich hebben. De uitkomsten, die het onderzoek van eene zuiver phiologische en vergelijkend taalkundige zijde heeft opgele- verd^ zijn niet gunstiger geweest. Wij helderen zulks enkel door een paar voorbeelden op uit den arbeid van reines zelven, omdat de bijwerkers, scHOETTGENius CU 8AXB, op dit gebied niet uitgeweid, maar de mededeelingen van reines overgenomen hebben. Heeft zich reines op zuiver taalkundig gebied als een omzigtige, van willekeurige verklaringen, ijdele hypothesen en philologische droomerijen vrije man doen kennen? Het is, volgens het reeds aangevoerde, naauwelijks te verwachten, en feiten spreken voorhebt tegendeel. Behalve het aangestipte voorbeeld wijzen wijzen wijen op een ander, en wel op een ander, dat mede door den geachten voorsteller uit de reeks van afleidingen bijgebragt is. Het geldt den naam Amblacynthus. Al willen wij met den geachten voorsteller gaarne erkennen, dat het door reines geleverde over de kracht en de beteekenis van het grieksche werkwoord /SXoxcvctv en zijne composita, eene belangrijke bijdrage voor den meuwen Stephanuë kon leveren, toch blijkt spoedig hoe wein. ig dat artikel in het Eponymologicon daar ter plaats te huis behoort. Over dit werkwoord wordt namelijk gesproken naar aanleiding van het opschrift, luidende : Jf« Cïnciw Jf. II. Atnblacynthuê^ welken bijnaam rbinbsius stout-weg meent te moeten afleiden van àpjB^œuvfcv, àntphatumv^ zonder in eenige de minste overweg te nemen of de uv9oc met den vorm van het werkwoord in eenige verhouding staat en er mede bestaanbar is. Dit schijnt hij zelf onder het schijven van zijn vrij lang artikel over dien bqnaam gevoeld te hebben, zoodat ongevoelig Amblor cftähus in AmblaeyniuB overi^aat, en ter gewenschte verklaring van dezen nieuwen, willekeurig aangenomen vorm^ de mogelijkheid Geoprecht wordt, dat de Grieken behalve den gebruikelijken uitgangs tvtcv  gevonden, dit doet naar bbinesius' oordeel niets ter zake, daar volgens vasinus âvà eene herhaling en krachtsverständig aanduidt. — Wanneer men daarentegen 'Afc/iXamivOoc (gesteld dat de lezing zuiver is) met Kuv^oç (Kuv^coc)» Zflbniv^ vei^elijkt, dan komt men 't naast op xuv^w, dat, volgens HB8TGBI8, voor xcuOfln gebruikt is, en hier zou men alleen nog de openhartige verklaring bij te voegen hebben, dat het niet mogelijk is eenig spoor aan te wij- zen om tot de beteekenis van het praefixum â/ijSX« door te dringen. Ook hier waren wij weder benieuwd wat saxb ter nadere opheldering goed mögt vinden er bij te voegen. Het art Like the word in the Supplementen opgeslagen, maar behalve eene kleine verandering in de schrijwijze van den naam (die daar zeker bij vergissing Allaegnthuê in plaats van AnMacynikuê gesteld is) werd er niets dan het geheel in de lucht han-gend artikel van rbinbs met al zijn omhaal teruggevonden. Bij deze philologische aanmerking mag wel de epigramphische gevoegd worden, dat de geheele naam Anmacgntkuê nooit schijnt bestaan te hebben. Want volgens eene aan-teekening van kool, medegedeeld door hsssbl in den Index op GüBH Imcrr. p« GIX, had godius op den steen zelven niet Amblaeynihus, maar Amaeynihus gelezen. Nu zeide u-Goaiüs wél, dat men dit Amacf/nihuB behoorde te verbeteren in AnmacgntikaM, omdat Ceres Amblacynthia, aan welke dat opchrift gewijd was, dien bijnaam zou ontvangen hebben van zekere (nergens bekende) villa Amblacynthia, en welke TBRSL. SK MKOBO. AFD. LSTTBRK. DEEL Vil. 11 villa wederom- zoa genoemd zijn naar den naam van den vrijgelatene, die het Opfchrift geplaatst had. Gudiüs, koolen HE8SEL heben iu die verklaring berust. Bbinbs ging verder: hij nam de zoogeuoemde verbetering van ligorius eenvoudig in den tekst op, zonder te melden (mogelijk zon- der Ie weten) dat er op den steen iets anders te lezen stond. 