Rules of golf
Verschoon Leezer, deezen bnitentred, dien devriend- schap . . . van my vordert, buulhbt, N. ^. 8, 688. BUITJSIi V ADEB , znw. m., mv. -#. Uit Buiten (88, 3) en Voder. lemand die, buiten een gesticht wonende, er de belangen van behartigt; regent. Zie ook Buitinmosdie en verg. binnenvader, Mtekenvader enz. || Buitevader van H Weeshuis. Regent van H Weeshuis , marin. — Vgf Oasthuys Meesteren ofte Boyten-Vaders, de welcke enz. , o^LMtA , Betekr. V. Levd. 181. BuTTElErVALy znw. m. en onz., mv. -ten. Uit Buiten (38, a) en Val. Scheepsterm. Een der onderlgzeilvaUen, een touw, dienende om de gaffel op te h^sohen; hetzelfde als Piekeval. || De buiten- val wordt vastgestoken op het midden van de onder- Iqzeils-ra, vaart door een orliet-blok . . . aan den foorkant van de spier . . . door het soldatengat naar het dek en door een voetblok tegen boord, pilaul- M083BL, Het 7W, 879. BXJITENVEEB, znw. onz., mv. -veren. Uit Buiten (88, a of 0) en Veer. Veer, geregelde vaart, onderhonden met grootere schepen {buiteniekuiten)\ zie verder aid. en ook Keuren v. Haerlem 2, 89—42. || Het Haerlemer Buy ten-Veer aen de Papenbrug hier ter Stede, Handv. v. Anut. 1567 a (a^. 1685). OpHoom is, behalve de Trekvaart, . . . reeds in devoorgaande eeuwe, een geregeld Buiten veer geweest, waobn., Awist. 2 , 505 b. Tegenwoordig zyn 'er . . . drie ge- regelde Veeren op Leiden: het iCaagschippers- Veer , het Buiten- of drootvaarders-Veer , en net Trek- schniten-Veer, 2, 507 a. BUITENVEL, znw. onz., mv. -ten. Uit Buiten (88, a) en Vel. 1) Vel, huid. In de volgende plaats oneigenl^k 7oor: lichaam, in tegenstelling met iemands ziel. Spreeek dm tot uw gemoet: Sal *% nlet een lohande wesen Soo maer dlt bajte-vel in ons en wort grepretenP CATS 1, 490 a (zie ook 8, 155 6). 2) Vel, blad papier. Buitenste vel van een riem of van een katem papier, veelal beschadigd of onzin- del^k en daardoor minder in waarde en prgs. — Ook: buitenste blad van een dagblad of tgd- schrift. II Het Centrum geeft op het versierde buiten- vel 'spauseu portret met een dichterlgk bgschrift, N. Rott. Cour. 19 Febr. 1898, II, 2 A. BUITENVELD, znw. onz., mv. -en. Uit Buiten (88, b) en Veld. Veld buiten eene stad, een dorp, een goed enz. gelegen; in meer of minder bepaalde opvatting. || Dat Schraasert oum snis tot haer Erff en Goedt erflick en eewichlick sullen hebben en beholden het brntenveld oder vuitslach ten suiden langes de Erve gelegen, b^ plittk e. a., Meervtld, x (a^ 1631). Gemeene mark bevat ook wel landeryen, die later bgzonder eigendom werden , III. eisohen , buiten-velden en heide landen , noobdvwub , Ben verg. hoofdtt. v. h. lev. om. Vad, 12. Z\j ver- deelden zich, om het Babot (neibij &M^),deStads- waltorens en zelfs de buitenvelden te doorzoeken, CON8C. 8, 219 3. Een moeraasig buiten veld, aan Jen guren IJkant tnaschen poelen en plaasen, tbegouw, Qeech. v. Anut. 1, 87. Den d^jk om het buiten veld van Schermereiland, o. de vribs, D^ke- en Mb. 274. An. Buitenvelder ( eig. buitenveldereek , uit buiten- veldwaartteh) , in den naam van een polder buiten Amsterdam (a^ 1684 aangelegd) (zie Handv. v. Anut. 819 3; waobn., Anut. 8, 54; tbe gouw, Oetek. V. Anut. 1 . 21). BUITENVEBBLIJP , znw. onz., mv. -r«- bl^ven. Uit Buiten (88, d) en Verbl^f. Hetzelfde als Buitengoed of Buitenplaate , en derhalve zoowel op groote als op kleine bezittingen van toepassing. || ( By had) niet ver van het landgoed van den Heer S. etn Buiten verblljf . . . gekocht, kist, Eikenh. 4, 197. Langs den straatweg van Breda naar Ginneken rgzen allerlei fraaie ... landhuisjes, coquette villa's of eenvoudige deftige buitenverblgven, tin brink, B4>M. 5, 50. Het buiten verbl^jf van Xante, dat zynen rooden top, achter het groene loover, boven de strooien daken der boerenwoningen uitsteekt, bbeo- MANN, Staoi, 2. — Zelden in den eigenlyken, abstraeten zin: het bniten verbljven, «^ooen. || Men zou de redendaar van ( /. w. van het vele lesen in Engeland) kunnen vinden , in het langduuriger Buitenverblyf der Engel- sehen , Leev. 6, ix. BUITEN VOLK, znw. onz.; zonder mv. Uit Buiten (88, d) en Volk. Volk van het platteland, landvolk. || Er is vandage veel buiten volk in stad, DB BO. — Men ( moeste ) die poorte . . . slueten , oft die gheheele stad hadde berooft ende bedorven ghe- worde van den buytenvoloke, db pottbb, Bagb. 7. Beleefde buyten-volck . sprack ick , niet wel te moe. Hoe raeek ick in de StadtP hutgbnb 1, 556. — Zelden voor: de menschen buitenshuis. Men Tint een teldaaein lant, daer ilegts alleen de w||T6n Ook met bet bnyteToIck den ganscben baadel driven; De man die broelt in bays, en moeyt hem metbetkint CATS 1 , 817 b. BXJITBirWAABD, znw. vr., mv. -en. Uit Buiten (88, a) en Waard. In den landbouw. Bui- tendgks aan eene rivier gelegen (weide)grond, die bq hoog water onderloopt ; hetzelfde als Uiterwaard. || Ook worden'er veele Ossen vet geweid, die langs de Maaze op de Buitenwaarden best groejen , Teg, Staat d. Ver. Ned. 2, 118. In 't outer kenpel, ten wedr^jde Tan den ttroom, Die by den winter, beemt en boo^aert wellekoom, Met alib en Truobtbaer klai de boitenwaerden ze^nt MOOMUf, Poizjf, 526. BUITENWAABTS, bgw. vanrichting. Van Buiten (29) met -waartt. In de richting naar buiten. || De voeten buitenwaarts zetten. Ledematen buiten waarts buigen, draaien, kreiteen, strekken (zie cup6eu8, Tumvakt. 82—88). — Misstalen Imettttalen) gelegen in de Heerlicheyden van.., Leyden binnen de dryehoodert roeden, te reeckenen van de Vestgraften der voorsz. Stede buy tenwaerts , Handv. v. Leyd. 51 (a^ 1628). Alzoo de hameye aan de Noortzjde van *i fort nootljk vernieuwt, ende . . eenighe roeden bujtenwaerts dient gestelt, Hoorr, Br. 2. 228 (a<>. 1681). Een fynen, welge- maakten, vluggen, buiten waards uitstaanden voet, Leev. 6, 175. Deze Zjbaarden dienen, om, door binnen of buiten waards bnigen, de Pjjp {eeneorgel- p^p ) in den juisten toon te brengen , Handv. 21, 58. I — Ook oneigenlqk: aan de buitenzjjde. || Hy 69 Digitized by Google 1859 BUITENWAARTS. BUITENWATER. 1860 (t w. Sakmo) liadde aen 't hays roDtom borten- waerta inkortingen gemaeckt , 1 Kon. 6 , 6. ( Men ) nl . . . wel letten , dat Sohips Naden , binne- , maar geensintt baitewaards. . . , wel aan een slmten, ▼. tk, Seheeptb, 89. Den S. Antonia-dyk . . . was baiten- waards beset met honten staketsds, WAonr., Jmit. 1, 483. An. Buiienwaartsek ( .Eene huUenwaarUche be- weging". — .De buUweerdteks kant yan de Testing", DB BO). BUITENWACHTy xnw. tt. en m. , my. (in de bet. I,B,lenIi)-M. Uit^t(f<M(88,a)en Wackt. I) Vr. — A) Abetr. Het houden van waoht op eene verder van het hoofdkwartier gelegen plaats; voorpoet. Ook in toepasiing op het leewezen (verg. Bbandwacbt). 1) Eig. II Op den aTond lond ieder Kapiteinzyn boot ...» een pistoolschoot boTen de boei van zyn anker, op de baitewacht, bbandt, De Ruiter, 180. Waar zwerft g^ nn . . . Op voorpoet of op baiten- wachtP TOLLHIB 9, U2 (Avondbede m Dee. 1830). M^ was, dees' naoht . . . de baiten waoht, Waar de engste bergpas loopt door H wond, Metdezedappren toevertronwd, tbb haab, Joann. en Tkemg.* 56. i) Oneig., in de legsw. De htitenwaekt kr^gen, — hebhem, in VUanderen: ergens bnitengesloten of aitgezet worden. lewumd de huitenwaeht geven, hem niet binnenlaten of ait de dear zetten. || De sehald- eisoher ging er naar toe om betaald te worden , maar h^ kreeg de baitenwaoht, ob bo. B) Conor., oolleotief. Afdeeling soldaten, piket baiten eene vesting of een fort op wacht geeteld. 1) Eig. II Men had 't oogh ... on der Goes . . ., dies men daer op aenset, en jaeght de bay ten -wacht in de stad, pbbs, OnUi. Leemo, 404 a. 2) Oneig. Degenen die baiten eene zaak staan, er niet rechtstreeks in betrokken z\jn. || Ikhebhet ▼an de baitenwaoht gehoord; maar degenen die H weten ontkennen het. — Als h^ . . . van de booze baiteawacht vemeemt dat Willem . . . zich . . . be- zondigt aan het sehryven van versen enn., bubbbn HUBT, Fant. 19, 188. II) Manl. Soldaat die, of sohip dat op de huiten- wacht, in de bet. I, A) ligt. || De welke *t woordt , ban afgevordert door de bayteowachten , bescheyde- lyk leeverden, hooft, N. if. 286. De bayten-wachten , de dobbelde waohten , de verlore schilt-wacbten moet men insonderheyt niet vergeten, mkldbb, ForHfiea- tie, 72. Dien zelven dagh kreegen de Hollandtsche baiten waohten jacht op twee EngeUobe kitson, BBANDT, De Ruiter, 414. BUITENWALy snw. m., mv.-ZM.Uit Buiteu (88, a) en ff^al. Bniteoste wal van eene versterkte stad of een slot. || Op den baitenwal van het S. Laurys- fort, werden de sehanskorven . . . door de kanon- kogels tot tienmael omgeworpen, mbbtbbb en torn, Oeteh. V. Antw. 7, 845. B, Hoort gj niet ginds trompetgescbalP W. Gcwis . . . 't klinkt van den baitenwal I v. lbnnbp. Poet. 9 , 217 (zie ook 1 , 21 ). — Met eene gewone befrripsverwisseling (zie bj Obacht, 1 , d) ook voor: baitengracht. || Hetgeen men thans nog den Siogel noemt en dat na een bionen- gracht is, was vroeger, . . . als de naam aandaidt, de baitenwal der stad, v. lbnnkp, Rom. 14, 71. BUITENWAND, znw. m., mv. -en. Uit Buiten (88, a) en Wand. De baitenste bekleeding van eenig samenstel, b. v. van een schip. || AUeen aan de baiten wanden {t.w. der BelgUche etadhuiten) is knnst besteed, buskbw hubt. Rub. 128. BUITJSJN W ATEB, znw. onz., mv. -en. Uit Buiten (88, a) en Water. In de waterbonwkande. Watervlakte bnitea eene bedjjking of waterkeering, hetzj zeewater, hetzj boezemwater; in tegenstdling met bimnenwater, polderwater enz. || Het baytenwiis, streckende van de Katnysers slayse tot die nave toem , die an de Oade Zqts Wael staet , b^ tbb qouv, Oeeek. v. Awut. 1,16. Eene Polder is . . . een lit- gestrekte, vlakke, waterachtige grond, welke door eene kade of ringdgk omringd wordt, ten eiide het bnitenwater af te keeren, bbbbbbt, M E. 9, 18 (zie ook 9, 117). Door deze aftlaitiBga waren de grachten (van Leiden) zoodaaigingekolkt, dat al het daarin bevatte water. . . geene de minite gemeensohap kon hebben met de baitenwatera , v. D. PAAUW, Ververeeh. 21. Men ging voort door de slaizea en daikers, die men in den leed^k kid, bnitenwater in te laten, o. db vbibs, Djfki n Mb. 889. AanseBBt. Buitenwateretaai. || Dat de aanwjjziiig van de provincie als onderbondspliehtige zich grondde op de omstandigheid dat de voorwerpen . . . dieacB tot afslniting van den baitenwateretaat , R. v. S., Afd. Qeteh. v. Beet. XXXIII, 786. BuiTJSXi WJSEGHSCH — buitbwbwbboscb -, bnw. Van Buiten (88) en W^ met -eeJk. AtgeAtga , eenzaam. || Germanicns hebbende Arminias, die naa baiten weegbsehe plaatzen week, vervolght, hooft, Tae. 28 (lat.: avia). Baitenweechsebeemden,H00iT, Oed. 2, 844. Dit eenaaame bnitens-weegiche Wtsie- naar, waar niemandt komt dan die 'er weeen wil, V. hbbmbrbbk , Are. 175. De vyand . . . wykt net overleg naar bnitenweegsche streeken, v. mbbbd, Oerm. 146. — In fignnrlQke tocpassing. {j Waoht Minnaer, wacht a dan van bnytens-weeghse paden, v.hbbmi- KBBK, Minne-kunet enx. 208. — Soms: baiten het onderwerp omgaande, mii- plaatst, ongepast. || Het (dnnckt) mjn niet bnyta sweechs te zgn, te verhalen wat gevoelen, eenige andere geleerde Mannen hebben van enz., oblbis, BeeeMr. v. Leyd. 19. BUITElvWEG, znw. m., mv. -en. V\i Buiten (88, a) en ^<!^.Weg, baiten zekeren omtrek gelegen of naar het vrge veld leidende; afgelegen weg. Verg. BuiTBNWKBOB. || W j waren . . . een uithoek der plaats genaderd, waar een open hek op een bniteo- weg braeht, ▼. lbnnbp, Rom. 8, 279. D« Undskneoht ttaet vlerkant; da n^ter d*wejit«fai Aen heg^n vlt^rekt, en boort {hocr^) de bqjtow^n. Hoorr, Oed. 1 , S14. — In fignnrl^ke tocpassing op het zedel\ike; verg. BUITBNBPBONO. Yoor my, iok ben gesint een beter weg te tredea, Ren weg van eerbaer root, en oook ran goede ledeiL Qj wee* dat Iok voor al feen boytea-wegea kea. CATS 2 . 465 0 (MM Mei^ i0t MM verteitUr). — lemand een buitenwegje omleiden, voorheei: hem beetnemen , .om den tain leiden". || Daer me'e willen sy (eommige bankroetiere) haer baoitje sehooo maken voor de menschen Sy leyen de Ini ees baiten wegje om Sy lieghen datae swart wordes, V. 8ANTBN , Ltekte Wigger, 81. BuiTJfiJI W WiltETiP, znw. vr.; sonder bit. Uit Buiten (88, a) en Wereld. De wereld, het fte- heel der menschen en dingen baiten zekeren kringof persoon; nhd. auttenweU. Yedal in tocpassing op bet bedr^ vige , openbare leven in staat of maatsohappjj . ii tegenstelling met het stille , hniselQke leven of bet gemoedsleven. || Of als g\j eindel^k, die wodige bnitea wereld moede , . . een' blik in onae binneB- hatzen wilt slaan en*., potoibtbb 2, 166. YierUiiide mnren (begrensden) onze wanddplaatsen, waarnaow een big geracht ... der wqde baitenwaareld beei kon dringen, de vont. Id. 18. Digitized by Google 1861 BUITENWEBELD. BUITENWERK. 1862 — DooIl ook in andere toepMBiiigen. \\ Bat door lommige lieden dor noordknit {pan Java) druk handel gedreven word met de aiiaiiache bnitenwereld , eo in het binnenland de landbonw op een . . . hoogen trap stond, buskbn huct, Bembr. 8^ 889. Gayp. .. lag de hoUandsohe bnitenwereld ab in een nsioen ?an warmtegevend lioht, 8'. 549. Hoewel Mnnster . . . was ingealoten, bleef men er totop Jannaril585 in voortdnrend oontaet met de bnitenwereld, quACK, Soe. I, 140. — Somi gelykttaande met BuitemoacAi, I , B , 8). || Ook b\j de Van Erlevoorta had men ran de bniten- wereld wel eena onbeeoheiden vragen Temomen , oou- pKRUg,^. Fere 1, 884. BIJITjsa W JSBK, row. onx., mT. -en, Uit Buiten en fFerk, 1) Buiten (88, a). — a)Conoreet. In den vesting- bonw. Aigemeene benaming Toor de onderdeelen eener vesting, die bniten (vddr) den hoofdwal ge- legen syn, doob door denxelfden bedekten wQg om- sloten worden, en welker graobten dus met de boofdgraeht gemeensohap bebben; onderscbeiden Tan de vaorwerJten , welke soma 1000 en meer passen y66t den bedekten weg liggen. Ook voanUtepringeiide werken of enveiovpen genaamd. || Alle buy ten-wercken moeten tegens de stadt open leggen, mildxb. For- tifieatie, 86. 't Voornoemde Slot . . ., zqnde, bebalven sgn Ring-mnnr, met eenige Bnyten- werken , en Halve- maneo versterkt, struts, Beyt. 141. Eerstneemthy {een veldheer) *X bnitewerk, dan komt by aen de wallen, de mrtbe, Qramteh, 189. Op den hoofdwal nog met dezelfde dapperbeid te vediten, ab in de niterste der buitenwerken m#., ▼. d. palm, Sal. 4, 418. V. was eert\jds eene versterkte stad. Sedert laog zgn echter hare buitenwerken gesloopt, slrickjl 18,6. Men stootte ... op eene . . . vbrsterking . . ., uit welke de mansehappen ... warden beschoten, terwql sg boTendien nit goed aangelegde buiten- werkjes in de flank warden bestool^, kulbtba in Soil. Bevue 1, 99 a. — Ook wel in andere toepassingen op de aan de buitanzgde gelegen gedeelten van eenig gebonw of voorwerp (verg. eene aanbaling bg BumifOM). || De buytenweroken gemaeot aan het monimentnm {de grafUmhe van Frine Wiliem /), in Blsevter's Maandtekr. 19, 158. Het buiten werk wierd nieuw, de Hoed is oud gebleven, Qelterfe Fab. 1, 11. — In fignnrigke toepaasing. || Ik ad myne vd- komen nederlaag bekennen. Myn hart is, tot in deaielfs Bniten en Hoomwerken, geslegt. Leev. 7, 881. b) Abstract. In 't openbaar verricht werk , in tegen- stelling met de innerlgke gerindheid of het gehK»f. Laet Bienuuid op den gUmp van bayten-werekeD roftea, lok WMhto WU nooh daad , lok itraf de booee Lnsten. HUTOBHS 1 , 26 (lie ook 8 , 821). 8) Buiten (88, b). — a) Abstract. Werkbuitens- hnis gedaan of te doen; hetsg in Halgemeen, hetsg in bgiondere toepassing. || Het buiteuwerk {b^ den bouw van een huie) moet in hoofdzaak afgedaanign , v66r men aan *i binnenwerk begint. 87 {t. w. de spin) leeri een Jonge vron op boys-behoeften [meroken, En wDft een ecbte roan tot harde boyto-weroken. CATS 1, 8825 (lie ook 8, 58a en N«hem. 11 , le). b) Concreet. De bnitenshuis gelegen gedeelten van een bonwwerk, een gebouw. || Men (verwt) de molenaars-woning en verder den molen van binnen , . . . terwjl van het bnitenwerk de molen driemaal . . . wordt geverwd euM. , kiook, Molenb, 119. Bniten- werk, . . . zoo als ramen en denren, moet . . . in de natte verw gesohunrd worden, hopican, SeAilden- Bandb, 51. Ond en reeds meermalen gesohilderd bnitenwerk, Jld. 8) Buiten (88, e). Werk dat buiten de stad te verriohten is. || Chenaiga ende sgne sonen (waren) tot het buytenwerok in Isradl, tot Amptlieden ende tot Richters, 1 CAron. 86,^89 (Kantt,: over suloke saken die bnyten Jerusalem te doen waren). 4) Buiten (88, /). Werk buiten iemands hoofd- werk om, bgwerk, ^FarerguwC* {Synon. Lat.-Teut. 8, CLXix). II Bedilt mgn' Diohten niet, besteedt'er geen verwgt aen.... 't Is een klein bnytenwerok; een bywerok, seid' ick best, hutosns 8, 888. Hoe dikwyls tast de onderzoeker alleen ingesohooven be- grippen, byhangzels, buitenwerken tMa,Zeev. 6, 819. — In Zuid-Nederland in dergelgke toepassing op het werk, door werklieden (metselaars^ bg een partieulier, bniten de uren die sj voor nun baas werken, verricht (v. houckb en slitpsn. Mete, 60); in znidelgk West-Vlaanderen buitenlabeur ge- heeten (zie boven, kol. 1884), en niet teverwarren met ovenoerk. BUITENWEBKS — buitinswieks — , bg w. van plaats. Van Buiten (81) en Werk met dead ver- biale -«. In de bouwkunde. Gemeten aan de buiten- zgde, van den eenen tot den anderen buitensten rand van een lichaam; thans inzonderheid gebezigd van een lichaam met eene opening, om de afmeting daarvan met de omkleeding er om been aan te geven. || Dat raamkozgn is breed 1,85 M. bniten- werks, 1,15 M. binnen works {de breedte derveneter' opening). — De lengte der Kerke ... is buitens- werks, drie honderd, . . . binnens- works, twee hon- derd negen en veertig voeten , waobn., Jwut. 8, 99 a. Afl. Buitenwerkeek, bniteuwerks gemeten («Een vierkante pgp..., ter buitenwerkseke grootte van 55 dm.(<^t«M)'\KBOOK , Molenb. 68 ; zie ook 98, 104 ). BUITENWEBFBN, bedr. st. ww. Uit Buiten (48, b) en Werpen. Uit een huis, een kring enz. uitwerpen. Thans weinig gebmikelgk meer; zie BuiTBN, 88 en 48). || Soo wierp ick al den huys- raet van Tobia bnyten, uyt de kamer, Nekem. 18, 8. Indian nu het sout smakeloos wort. . . . Het en deught nergens toe meer, dan om bnyten geworpen, ende van de menschen vertreden te worden , Mattk. 5,18. Ik had n. . ., zoodra ik vemomen had, aan welke schaoddaden gg u schuldig maakte, terstond als een verrot lid moeten afsngden en buitenwerpen, K. Zev. 4, 188; BUITENWIJK, znw. vr., mv. -en. Uit Buiten en W^k. 1) Buiten (88, c). Voorheen: Wgk , bnurt buiten de poorten, dooh onder het rechtsgebied , in de vrgheid der stad gelegen; zie ook waoim., Amet. 8, 178 3. II De Offioieren {van de tekutteri) van de Buytenwyk No. 8. gelegen binnen de hondert gaarden bnyten de Leydse Poort, Handv. v. Jwut., 1««« Ferv. 5 b (a«. 1764). 8) Buiten (88, a). Wgk in den buitensten om- trek van eene stad of een dorp gelegen (soms be- hoorende tot eene andere gemeente). || Twee dezer gebouwen staan in het midden der stad. . . . Al de anderen, in eene nieuw aangetrokken buiten- wgk gelegen, vormen eene wereld op zich zelf, BU8KSN HUBT, Rembr. 8*, 406. Hg {zeker volkt- diekter) zong voor de werkplaats, voor de kazeme, ...voor de bmiloften der buiten wg ken, quACK, Stud. 899. Zg leefden . . . eenzaam, schier zonder omgang met menschen en verre van het dorp en de bewoonde bnitenwgken, lovblinq, Idon. 16. BUITEITWONEB, znw. m., mv. -e. Van Buiten (88, e) en JFonen met -er. Voorheen: lemand die buiten, maar in de nabgheid van de Digitized by Google 1863 BUITENWONER. BUITQOED. 1864 yr^lieid eener stad woont (meMtal: londer binnen- of buitenpoorter te zqn). 1| DeseWe bnitenwoon- der (die binnen 400 roelen bniten der stsd woonde, mogt) binnen Leyden geen handwerk doen nog koopen nog yerkoopen, ^' di la court, Weh. 88. Dat het tijnmeren en boogen . . den jongtten aanleg der Vestingwerken byna nntt^oos gemaakt badt; en dat de bniten woonen ook groote gelegenbeid badden tot bet daiken ran der Stede Eicynien, waqmw., Amst. 1, 46 a. BUITENZIJDE, znw. vr., mv. -n. Uit BuiteH (88, a) en Zffde. Uitwendige, naar bniten gekeerde z^de van een voorwerp; in verscbillende toepaasingen. || De bnitenzyde van eene stof, eene jas {die aan *t kleedingttuk buitenaan komt te gitten). — Vleesscbelieke plaizieren zgn ganscb be- drieghelick en verderffelick , bet gbeblanekette aen- gezicbt van Jezabel gbeljek zqnde, bebbende de bnyten z\jde scboon en beerlick , maer daer een graow en leeliok vel onder acbnylt, de brunb, Bank. 2, 76. {De bauwmeesier), die, zoo b^ aan de bnitenzgde (t.w. van een koepel) miseobien wat al te kwiBtig met versierselen en kmllen was te werk gegaan, van binnen een edele eenvoadifl:beid tot leidsvronw sebeen gekozen te bebben, v. lbnnbp, Bom. 8 , 47. H^ . . . verzegelde den omilag en acbreef op de bnitenz^de: dit is mijn niterste wil, ooitbc. 2, 869^. BuXTJSnZOOM, row. m. , mv. -en. Uit Buiien (88, a) en Zoom. 1) Eig. ; in 't bjz. aan een molen: de bnitenste der lange booten regels, evenwjdig met de molenroede loopende en deel nitmakende van bet bek. Zie ook Di BO. II Yoor bet opwaayen der zeilen, langs den bnitenzoom, (maakt men) vier aan dezelven ver- bonden lynen, aan een der onderate bekken vast, KBOOK, Molenh. 120. 2) In oneigenlyke toepassing: uiteinde. || Wy {t. w. engelen) . . . zwieren . . ., verbeven op den stroom Des Etbers, beemlen door, tot 'swarelds bnitenzoom, bild. 2, 861. BIJITEB, znw. m., mv. -i. Van Buiien (III) met -er. lemand die (in den oorlog) oproof nitgaat, roover, kaper. || Bneter, Praedo. vrq-bneter. Praemiator, kil. — Desen scbaem'len myter . .. welok scbqnt te z^n een bayter Van d'armoed' selv*, die by gbeladen beeft, Nederd. Belie. 247. Hier onder leyt myn Heer valllijuit, De koentte Royter Tan dit Undt : Ben Bayter vry op 'theeren paa, Hy maeyde garen eent andert grMS. ▼ISSCHIB, Sintup. 47 a. K^ppel. Vrubuiter (zie aid.). BUITQ-EIiD, row. onz., mv. -en. Uit Buii, II, 1) en Oeld (I), II). Geldsom, bestaande nit de opbrengst van oorlogsbuit; voorbeen ten deele aan den Staat of zekere overbeidspersonen toekomende, ten deele onder bet kr^gs- of zeevolk verdeeld. Hetz^ in oollectieve op vetting, hetzq ter aan w^j zing eener bepaalde geldsom, en dan met mv. || Bnet- gbeld. Manubiae, peounia manubialiSy praedaeea, KIL. — De Buytgelden die de (Oost-IndiBcbe)Com- patn^ie sonde sobnldigb weesen aan de CoUegien ter Admiraliteyt oyt te keeren en te betaalen , Or. Pla- caaib. 5, 1630 « (a^'. 1677). Bepalingen omtrent bet nemen van prgs-sobepen , en bet verdeelen der pr\js- of bnitgelden, Beel. v. 18 Dec. 1818 (S. 44). Aaon. Yoor eene andere bet. zie Buttbn (II) Samenst. BtTITGOBD, row. onz., mv. -eren. Vii Buit , II, 1) en Goed (II), B, 1). Hetzelfde aU Buii, II, 1); betzy oolleotief, bets^ (in H mv. ) als voorwerps- naam. || Het bnitgoedt, wyders, zoo 't qnam, no voer 't; ende werd gespilt aan slooren, aan sloipa eng., HooiT, N, H. 475. De bnitgoederen, die des Opperboofden, Bevelbebberen , en al 't voik van de vloot toeqnaamen , brandt , De BmHer, 860. De Bayt- goederen, nyt de Baay van CTadix en van Vigm meedegebragbt, Gr. Plaeaatb. 5, 805tf (a^. 1703). BXJITHBIjIiINQ-. Zie BuiKORmiiifG. BUITMAKBir, bedr. zw. ww. Koppeliogrso Buii, II, 1) en Maken. Hetzelfde 9\ABmten{m), en derbalve met bet geroofde als voorwerp; ontttsts uit en naast de nitdr. : bvit maken en iett tot buii maken (zie b\j Buit, II, 1). 1) Eig. II Bepalingen, ten opzigte der aanbalis- gen van goederen, op den vyand bnit gemaakt, DiepoHtie v. 6 Jan. 1814 (Syv. Sibl. 1813—1814, biz. 762). Men . . . braste met den wqu en H buit- gemaakte vee, v. 'BeRAVBMwasRT, Odfst. 2, 7. Be Belgiscbe schepen werden aangerand en bnitgemsakl, 0ON80. 4 , 889 b. De slaven , buitgemaakt in deo oorlog, BUSKBN BUST, Bembr. I, 121. 2) Oneig. en fig.; verg. Buitbn (III), 2). jj Diamante knoopen ... in 't speelen los gersekt, Door knegts . . . gedeelt en bnyt gemaekt, droits, Overbl. 261. Hq maakte . . . een zevental lebsko bnit, V. zaoeiLBN 7, 22. Haar flans {van ds glorie) maakt vele barteo bolt, En bTMigt ce tot Teramaehtin^. anLD. 13, 79. An. Buitmaking («Onze Kooplieden (beklaagdea) zieb byna over iedere overwinning of buiiwuihng", BILD., Getek. d. Fad. 11, 28). BUITOOB. Zie Butoor. BUIZB. Zie Bui8 (III en IV) en Buizerd, Aaoo. BUIZEN (I), onz. en bedr. sw. ww. Mhd. mnd. mnl. bu*en, nbd. bamsen; verg. nooraob hta i seg, vreten. Mogelgk betzelfde woord ais buiseM, b^vorm van BuieeAen; betsj de bet.: zwdgeo nit die van: zwellen is ontstaan (verg. nbd. bwsen in beide bett. en verder Tydtehr. 8, 87; Beitr. 22. 288), betzy z^ voortgekomen is uit die van:tiereD, joelen, brassen (zie BtnscEUBN, 4). Over andere bett. van (ditzelfdeP) ww. bniten zie Buischuc. Veig. ook Boos en beneden, de Aanm. bg de Ail. ) Onmatig drinken, raipen. Tbans nog sleekts bier en daar in de platte volkstaal, aoo b. v. is OroniDgerland (bepaaldelgk: jenever drinken: Teaik, Mag. 4, 676; molbma), te Oent (bepaaldelgk: bier drinken) en te Antwerpen (oorn.-tirtl.). Abeolaat gebezigd. || Buy sen. Cotkonieeare , largiter poUtrt, bibere ex amphitketo. Kit. — Sg (/. v. de tAie^) brassen y s\j bnsen, Sg rgden peerden, sg veikeeren, sg flusen, a. bijnb 89. Syn Huysvrouw ... is ayt Baoebns en Venus geslagt, Die . . . (Door baar soeU praatjes, en zneedig bnyzen,) Hem eyndMyk van spyt . . .beeft doen verbnyzen , v. balmabl , Criep. Bedneg- 22. J. Laat ons eerst eens bnisen. .., J.L. BCaar, wstr blyft Claas met de brandoelje? albwi/n , J. Lot, 2S. Zom Mirgenie datse {t. %c. rt^yn lUf**) loopt hier en tdair Sohowen, broHon, en bnsen reel tlonune taegbea. Dt Duri, IVtftam. M9«. Zo wie eenen god Tan synen bnaok maeckt Zoo bnsende van smorgfaens tot sbaaonte late ttu. GmU9ch€ R0f.U. Het Toll insohenoken, In grote glasen , Het dronoken drinoken « bet bnsen , bet basea , flu. in Fri4tehe Volkaalm. 1846, 119 (a^. 1610). — Zie ook z. HsrNs, Dry Hoofd. 11; costd 369; V. halmabl, Criap. Boek- en KaeA. 6. — Ook met een object, bedrgvend gebedgd. U N. Sy {de rffken) bnsen den wyn. 0. Qualie gbe- crygben wy bier, bvbrabrt 148. Je suit van avoai ook een glaaije bnysen , t. j^ OAsra , MeUel d. L 91. . Digitized by Google 1865 BUIZEN (I). BUIZERD. 1866 Wy MMnren int eynde noeh moeten Tarhnyfaii Oft oltjn bier boysen, metten Terftohten. Antw. 8p, SI1J6. Aaom. I. Het in ondentaande plaats gebezigde buizeu ksn kwalyk het boveobedoelde ign. Veeleer is wellioht een (gewestelgk-VrieschP) ww. ^mr^ , afge- leid vtn Buis (VI), 3) of het aid., bg 2, Aanm. besproken woord buae, broekzak bedoeld ; verg. Boksin ( I ) , Brorkkn , a , 2) , alsmede zakken , in dezelfde bet. Twee diofen s||d er deohts, die ik in hem Teroordeel, Het eento, dat h|| , tX»k% bedacht op ei^n Toordeel, Aan den commerce^seh schier alle potjes boitt Ea deept, en xt|n* partQ ter dege pinkt en luist en», Leidsche (blauwe) Stud. Aim. 1848, 219. Aaom. 2. Niet dnideljk is de bet. van bot buigen (of bwitehen^) in de ondentaande plaats. Is hier dit ww. buineH bedoeld (zie Bot (X), II, A, Aanm.); of is bot buitehen te vergelgken met nit- drnkkingen als bot vangen (zie Bot (I), B, 2, b) of den bot sckudden (zie aid., Aanm., alsmede ■viRAiRT 296, Jntw. Sp. oib)? Sch. Maer laefc ons eeten , . . . Longeren hoe tehoek Ick ! 8L Ick bren^ o eent flel , lael ont wel poyeni 8eh. Obans dajgren, w^ lellen moeten TersohoQen; Wtl hebben niweIt)ok bodt gebnlftt.. .. 81. Ick beb m^n draock oook wel 8reha||it. Trou m. bl. 19. Afl. Buu (zie aid. !«• en 7^ art. ) ; bviger, drinke- broer (bchuirm., tsirlinck) (.*t {t. w. de Kmr- thutMert) Sgn seecker yoorwaer goe Vnysers , En oock goe Buytert^ die den wgn niet en sparen*', Mr. Kaekadoris (ed. 1679), 8 (ed. 1696: brnysers); „hnnne frisse buizert^ Die . ; . yast naar een lekk*ren borrel haakten", hbitnibo, Diektw. 18), in H Bar- goensch ook Toor: emmer (tbirlinck); buizerik^ dronkaard (db sbtn-tbrhouohbtr. , Barg. v. Boueel ) ; buizing ^ ook conor. voor: drank (,De weert moet thameer (keden) ghenen ons butyngke" , ivkramt 112); gebuii ( corn.-vsrtl. ). — Aaom. De door kil. , blgkens z\jne verklaring van buizen , aangenomen verwantschap Tan dit woord met bugte^ groote drinkbeker, pokel is voor *X minst twgfelachtig ; zie b$ Buis (IV). SameBst. In 't Bargoensch. Buitbalk of -being, m. en buisgeeze of -kinne vr. , benamingen van een mannelgken of eene vrouwelgke dronkaard (zie tbir- linck, DB sbtn-vbrhouqhstr. ). — AU tweede lid. Uitbuizen (zie aid.). BXnZEN (II), bedr. zw. ww. Van Buis (V), 2), en dns niet identiek met het grond woord van dat znw.: Buiechen, buizen. Meestal in den l^denden vorm. Hetzelfde als eene buit krygen , en in dezelfde gevallen gebruikt. In de gemeenzame taal yan Znid- Nederland, alt^d in toepassing op examens en ver- kiezingen. || Eenige ongelnkkigen . . . werden op het doorgangsexamen gebnisd en zouden hier ( t. ¥>. op de normaaltehool) ... een vierde jaar vertoeyen , tbirl.- CTfJNS, Arm VI. 1 , 174. Hg (^^ candidaat) yreesde . . . gftbnisd te worden , y. nkruh , Zeekapiiein, 164. BXTIZENBIDDAQ-, znw. m., mv. -en. Uit Buit (III) en Biddag. Zie de aanhalingen. || De Vissohers onzer Vaderlandsche Buizen . . . honden ter plaatze yan waar zy yertrekken ... ten deezen tyde, den zo genoemden Bnizen-Biddag , op welken de Leeraars . . . yan den Allerhoogsten plegtig bidden eene ryke yangst, neyens de bewaring van Volk,en Schepen, martinbt, Kateeh. d. Nat. 2, 864. {H^) beloofde . . ., dat hy jaarl^ks ... op Bnizenblddag, over zon komen, om, als een ond Enkhuizer, dien dag van algemeene bljjdsohap, in zqne geboortestad te vieren, loobjbs, Buiem. 8, 9 BITIZEBD9 mw. m., my. •«. ViX<At,bu$ard, en dit van bute, uit mlat. biutia (lat. buteo). Naam van een geslacht van roofvogels (Buteo), waartoe behalve de grootere ruigpootbwiaerd (zie beneden), behoort de gewone buizerd, ook kanekop, muizerd, in Znid-Nederland domper geheeten {B. vu^urii), van de grootte eener kip, met ineengedrongen gestalte, kleinen bek, dikke, korte teenen, ^e pooten en gele washnid; hier te lande alleen in de boschrjke streken voorkomende. Zie sohlbgbl, Vogelt, 27; db oook, Volkegeneetk, 67; Wet v. 18 Jnni 1857 (S. 87), a. 29. 1| Bnysaerd, bnsaerd, bus-hard, bnysinck. ^«^, kil. — De ejjeren van den Buizert, die zomtyds geheel wit z^n , vind men ook van die koleur met eenig vlakken doorzaaid, die rosagtig zgn , chombl 815 ^. Aaam. In de volgende (nithetFransch vertaalde) aanhaling schynt fr. bute onveranderd overgenomen en bovendien met butoor, roerdomp (zie aid.) yerwardte zgn. II Het ghemeyn spreeckwoort: Datmen geen Buse oft Pntoir soo sonde connen veranderen , datse eenen Sperwer worden son: nooh oock eenen Boer, dat hy een Edelman sonde wesen, v. BAVBiLBireHiBNy Frincel. Lev. 285. Haaseoat. Arendbuizerd (zie aid.); ruigpoot- buizerd, benaming voor den iets g^rooteren mig- pootigen buizerd, hier te lande alleen gednrende den winter in de duinstreken aangetroffen, Buteo lagopui. BUK (I), hetzelfde woord als Bok (I). Verg. nog een voorbeeld van de bet. 4, j), t. w. aU naam voor eene soort van plank waarmede geperst wordt. II Gladde bnkken of soortgel\jke pUnken, Handw. 22, 187. — In Znid-Nederland spreekt men ook van den »buk of het nutunetfe, eene der beide schaven waar- uit eene noot- of neutschaaf is samengesteld , ter onderscheiding van de moer of het wjjvetje** ( y. kbibs- BILCK, Timm. 294). || De beitel van den buk heeft den tegenovergestelden vorm van dien der moer, soodat de ronde messing die men er mede sohaaft, juist in de groef van de moer past, a. w. 296. SaoMOsl. Buktekaaf, messingploeg: die ploeg- schaaf waarmede men de messing steekt (y. kbirs- BiLCK, Timm. 882). — Als tweede lid. Neutebuk, .kleen manneken, kleen knaapken, waarder noch groeien noeh bloeien in en zit" {Loguela 9, 61):blykbaarbg vergel^jking met den buk van eene nootsehaaf. BTJK (II), znw. Verkorting van Bokking{iy\\ Buk, jjbnk! ( wordt door den bokkingboer geroepen ). BUKKEIiEN, onz. zw. ww. B^jvorm van BOCHBLBN (II). 1) Knoeien, broddelen, lioht werk doen. || Men zon 'szondags altemee 'n bitje bnkkelen binnen den hnize, Loquela 8, 61. 2) Wroeten, hard werken, 0. a. in de An. Bukkelaar (buckeler), b\j db la pobtb ver- taald met homkre laborioso, en bukkeling (bucke- Hngke) b|j denzelfden : molestia, di/Jfcultad en el trauajo. BUKKBN (I) — in Noord-Nederland bokkbn — , onz. zw. WW. Van Buk (Bok). 1 ) Met den kop stooten (van schapen en geiten gezegd). II De geiten bukken tegen malkander, DB BO 198. 2) Bokkig, norsch, knorrig zyn; fr. bonder. \\ Het kind stond te bukken omdat het berispt was geweest, La.pl. Afl. Bukker, b. v. „een bukker van een jongen", t. a. pL ^•nieMl, Bukkoek, pniilhoek, t» a. pi. Digitized by Google 1867 BUKKEN (II) BUKKEN (II). 1868 BUKJLUN (TI) — in TenohiUende streken Tsn Noord-Nederland nog thans in de ▼olkitaal BOKKBN — , bedr., wederk. en ons. iw. ww. Mnl. hueken, booken (tbrdaic 1, 1858); mhd. nhd. bueken. Een bjvorm van Buigen^ wasnohijnlijk onUtaan nit eene Idg. afleiding met een n-snffiz (▼erg. b. T. NOBBIN, Urgerm. Lautl,, biz. 166). Bukken is betzelfde all iuigen, doeh in het alge- meen kan men zeggen, dat bet blqft beperkt tot de toepaasiDg op liebaamsdeelen. I) Bedr. — Bq kil. wordt bueken vertaald met pandare, eurvare, ineurvare, doob in bet Mnl. •cb^jnt bet yoornamelqk intranntief te zjn. In de nienwere taal is bet wederkeerig gebrnik leer ge- woon, maar bet niver bedrjj?ende veel minder, en wellicbt niet zonder invloed van fr. {se)courber; soms ftgnnrlgk. || Wilde bnffels . . . , die geenen meester kennen, en nooit bnnne nekken onder den ?loeg gebnkt bebben, haa?nbe, Ceilon 820. Tederz^gend, bnkt (ze) bet voorboofd op den grond, BiLD. 8, 894. Hj zal bet boofd bnkken onder den geesel der oneer, OONSC. 2, 1403. Zjj bnkte H boofd wanbopig naar den grond, AU een geknakte bieze, bbbts 1, 869. II) Wederk. — Zicb met bet licbaam ?ooroTer- bnigen ; vroeger ook met^ bet begprip van eerbew^js. || Waer mede sal iek den Heere tegenkomen, ende my bncken voor den boogen Oodt? Mieka 6, 6. Ik bid n, bnk n wat, coninckx, Fab. 278. Z$ (trad) toe en bukte zicb: ja wel, bet was de onde Heer, die daar bewnsteloos lag nitgestrekt, K. Zev. 4, 209. 6y menscbdom, bnk ... n diep ter aard, ombels bet sl\jk, nw moeder, schaipman. Vert, Diektw. 81. Brants, zicb bnkkende om z^n St. Ber- nardsbond ... op den nek te kloppen , bsbbe , Twee Sproken 70. III) Oos. 1) In 't algemeen. Zicb vooreverbnigen. || Bncken, oft Nicken, pUer le doe, ee oaurbeTf PLANT. Bocken. HoU. j. bncken, inelinare ee, KTL. — De Tbnyn-man wint met moeyelgck Bocken sgn broodt, visschbb, Brabb. 86. Over al waer de leden des Licbamen Yonwen oft bnygben , te weten , in 't bocken eng., v. mandcr, Gromii d. Sckildere. 10, 10. Ye bebt daer nocb snloken swarten stee {t. w. op ket geeickt), Laat ickie die off wassen. . ., Non book wat, costir 34. Een mnyr baokt en bnyckt , eer dat by valt , di brunb , Bank, 1 , 8. Dat zy met groot verlies . . . bnckende nae benr Bcbansicn moesten wgcken, oblbrb, Beeekr. v. Legd. 680. De patient wordt op z\jn voeten gbeset bockende met de banden op zjn kngen, dan komt de beul enM,, Begin e. Voortg. 7 , 28 3. — In bet t^nw. deelw. If Zoo dat de koe eenigzins in een bnkkende gestalte staat, bbrkhbt, i^. ir. 9, 270. Met bukkendvoorboofd,BiLD.6,866. De bandling van 't penceel vervang' bet bnkkend scbrgven, 6, 418. Daar dit {i.w. zekere betigkeid) bokkende gescbiedde, v. lbnnbp. Ram. 1, 181. — In bet verl. deelw., inzonderbeid in de nit- dmkking gebnkt gaan (ook onder een last). || Ick gingb gebuckt in 't swart, als een die over sgne moeder trenrt, Pt, 86, 14. Dat bet eene {kind) gebnkt gaat onder eenen last, dien bet andere vlng en gemaklyk draagt, Leev, 8, 61. Met gebukten boofde, en wankelenden tred, helmbbs. Nag. Oed, 1, 190. — Het doel, waarmede men buki, wordt aange- dnid door eene onbep. wgs met om ie, \\ Allen, die op sgne kngen sal bncken om te drincken {i. w. uit eene beek), Bieki. 1 , 6. lemant van verreziende aenkomen, bnkte by wat laeg om niet gekent te worden, bbandt, De Orooi 260. Pieter ... bnkte om een kons aan te trekken, bbrs, C, 0, 72. — Bene bepaling met een voonetsel dnidt it ricbting aan. || Trgntje bockt na Eel-bart toe, Alsser Lnbbert iens wil benlen, brbdbro 8, 122 «. .De menscben", ging bg voort, naar bet scboen- smeer bnkkende, «de menscben" enM., bbbts, C. 0. 62. .KeesI*' zeid'ie, over me been bnkkende: .Je bebt geld'*, 66. — In de volgende nitdmkking die met tierteu gelgkstaat. |t Zondt gby . . . Oaen bncken naer bet graf in 't barlje van nw jengbtP vovdbl 6, 618. Zonder room zonde ik ten grave bnkken, Yr. Ban. 1, 98. 2) Soms in den zin van: bnkkende doen wat nit bet verband blgkt. || Maria stont bnyten by bei graf, weenende. Als sy dan weende, bnckte sy in bet graf, Jok, 20, 11 (gr. naqinv\ptv di tb firmuHw. keek bnkkende). Daer (d. i. waar) men . . . Naer de boogbste boogbden {i. w, die der Alpen) boekt {d, i. al bnkkende kUmi), hutgbnb 1, 109. Soo bnokt by nn niet meer, maer gaet reebt over end, 2, 126. 8) Zicb bnigen om te aanbidden, om eer te bewjzen. || Soo backten sy met bare aengesiebtcD ter aerden . . . , ende aenbaden . . . den Heere , 2 Ckron. 7, 8. Als men nn ge-eyndigbt badde te offeree, bnckten de Koningb ende alle die by bem gevondn waren, ende bogen sicb neder, 29, 29. Maer soo Prins Frederick {Bendrik) ... lagb van den sleep verkracbt . . ., Ottiaeckte bem een' godin , die sedigk voor bem bnckte, vobdel 2, 666. 4) Toeknikken; niet algemeen in gebrnik. || Ak de moeder maar eens bnkt, EntoeknOcttiitdevrrtc, Dan zgn zg beel end*al vermkt, bbbts S, 812. 6) Als scbeepeterm, van een scbip gesegd. || Bocken, niet wel rgzen t^gen de golven, wirsDr, Sekeepeb, 486^. Stamprgen, stampstooten , bokken, induikken, op en neer hegen, aubtn, DieL it Mar, 711. 6) Yan een stnk geecbnt. Met den kop near beneden gaan , wanneer bet wordt afgevnnrd. |t Het bnkken ontetaat door de veerkracbtige tamgwerkisg van de afltiit en van den bodem op de steunpnntcn van den vnnrmond, lanbolt 1, 84. 7) In fignnrlgke toepassing. a) Bukken onder iett, t. w. onder een last, een jnk, of wat daarmede wordt vergeleken. |1 Driftei, die bem eens tot een groot Man snllen maakn, wanneer by baar beeft leeren bnkken onder bet jnk eener verlicbte Rede, Leev. 7. 277. Laat ons in ootmoed bnkken onder bet gewicbt van sgnen sni {i.w. van Ood), COMSC. 2, 827a. — Onder iete gebnkt gaan. (| Den last van mit* daden en scbnlden . . . , waaronder een boos en oove^ beterlgk menscb gebnkt en gekromdgaat, v. d. palm, Sal, 7, 91. Hoe diep bg ook gebnkt gaat onder dei slag, die bem getroffen beeft aur.,LoosJB8, Broakk 6, 826. De Staten van Italie, die onder de over- macbt van Spanje gebnkt gisgen, pruin. Tien J. 167. Dat ambt valt bem te zwaar, bg gnat erosder gebnkt. — Zelden met andere ww. || De Yronw, die . .. Nn diep gebnkt zit onder 't leed — Nn we^ tsb woede blaakt, stabino 1, 78. b) Bukken voor iewumd of voor iete, daarroor zwicbten, zicb onderwerpen. || Sgn styve voTst, daer 't alles voor most bocken, v. hebmskbi, Minne-kunet eng, 62. Oob broeders, laet my gan: 'k wil gaeme voor n bncken, Gelgok den jongitt past, voKDBL 8, 768. Bnkken voor bet swavd, LANOBNDiJK 2, 26. Dat gy poogt te bnkken, voor Digitized by Google 1869 BUKKEN (II). BUKSBOOM. 1870 den wil Tan liem, dien gy aanbidt, Leev. 6, 21. Bat h$ . . . Toor tegenipoed moet bukken , ▼. alphbn 1 , 412. Bukken en iwichten voor geweld en dwsng , V. D. PALM, Oedenktehr. 45. 6j bnkt weldra voor de algemeene wet (det doodt), stabino 2, 69. H^ zaff, dst de strqd ernstig kon wezen en de tegen- part\j voor geene overmacUt bokken ion , bbbgmann , St^tas 118. e) Met audere bepalingen of absolnut. || Daar moest een 'sKonings Moeder bokken, oudaan, Toneelp. 289. Nu moet by bnigen ende bnkken, LUTEBN, Onw. Wer. 47. Ik was nooit so groot in mjne oogen dan nu. . . . Niets kon my nu doen bakken, Leev. 8, 316. Mjl die bet Ooet' en Wett' ^bakt zie aan m^n kniSn, hblmbbs, HoU. N. 43. De bartatocbt bukt geteogeld door uw lacb, habb- BuosK, Poety 36. Uw vader gaat gebukt van stille smart, bsbts 2, 64. — Bukken om eem kUin^'e, om eene kleinigbeid de minste wezen; met eene ontkenning: boog in agn wapen zjjn. || Die Joncker die om een kleyntjen niet wUde booken , . . . Riep , laet Wyntjen balen enjg., TI880HBE, Brabh, 94. 0. Zoo jon werk nu goetkoop is..., Zoo wil ik jou mjn beelden te ▼ernissen aanbesteden. ... /. Ik buk nu om een kleintje, myn werk is nu goetkoop, b^ ▼. ylotbk, KlveAtip. 8 , 70. HssBMOst. Vooroverbukken (zie aid.); bukkenef^ey Bohertsende naam voor eene speelsche vronw die telkens baar nek buigt («Dan kan onse Bueke- neekje, Spele-geckje, 't Halsjen draegen, als een swaen", quiNTTJN , Ljft e, B. 166). BUKKEN (III), bedr. zw. ww. Een bgvorm Yan Buiken ( II ). Het wascbgoed met loog bebandelen ; alleen in Znid-Nederland (zie schukbm. 84). Sssmenst. Bukiaken, -tehraap, -i^ni voorwerpen die men bj deze bewerking gebmikt. BXTCKIGt. Zie BoKKiQ; verg. nog bet Toigende. || Peerderebbe, dat is bukkig bout, Loquela 9, 3. BUSKING. Zie BOKKING(I). BUKS (I). Zie BuKSBooM, -dookn, -hout. BUKS (II), znw. vr. Etymologisob betzelfde woord als But (zie aid.), bd. bichte, en in dien laatsten vorm, die bg ons tot bukt word, nit bet Hd. overgenomen als naam voor eene soort van klein geweer met getrokken loop, van bniten meest zea- of aobtkantig. In de negentiende eeuw kwam znlk een geweer voor bg bet Nederlandscb leger onder den naam but, waarvoor men soms bukt vindt (zie Samenst.). || 't Is lust te booren Naar . . . buks die knalt, potqibtkb 10, 171. De kolven derbuksen botsten ten grond, ds obttir, Keizer K. 46. MssneBsii Buktenja^er, in de volgende plaats waarsobgnlgk alleen om bd. bUchtenjSger uit te dnikken: verg. onder Bus de samenst. bu^ager (,Bezet door vier-bonderd buktenjagert . . . werd zg {i, w. gekere hoeve) bet voorwerp van een bard- nekkigen kamp", bosscha, Lev. v. W. II, 317); buktkogel (.Door de beenderen {t. w. vam den oUfant) slaan vooral de tegenwoordige punt- en buktkogelt door", Alb, d. Nat. 1862, 373). — Als tweede lid. Kamerbukt, Flobert-bukt. BUKSBOOM, znw. m. De Latgnscbe plant- naam buj^ut werd reeds in bet Oudgermaansob over- genomen, en komt voor in obd. en mbd. buktboum, mud. butb^m, waarmede in bet Nederlandscb over- eenkomt botboom, butboam, een vorm, die bg oudere Bcbrgvers gewoon is en nog tbans in Zuid-N^erland bestaat (in bet Noorden is Botboom als familienaam bekend). Daaniaast beeft de meer geleerde taal vormen die opnienw aan lat. buxut zgn ontleend, t. w. buktboom en vroeger ook wel boktboom. In de wetenscbap wordt ook bukt op zicb zalf gebmikt, ook als naam Toor bet gebeele geslacbt ^imiw, be- boorende tot de familie der Buphorbiaceae of Wolft- melkige planten. || De Bnks, ook wel Palmboompje (Buxut temper virent L.) gebeeten, is een beester, die wg bg ons in dwergaohtige ezemplaren veel tot bet afzetten van perken gebezigd zien, en die in zuidelgker streken zicb tot een kolossalen boom ont- wikkelt, waarvan bet palmbout onzer draaiers en sobrgnwerkers verkregen wordt, oudbmanb, Fhra^ 8 , 65. Het bout van den buks wordt . . . gebruikt tot enz., V. HOUCKB, Loodgieier 166. — Gewoner is ecbter buktboom (of bot-, botch- , butboom; daamaast ook wel butteboom, waarin mis- scbien een stoffelgk bnw. butten moet worden aan- genomen, evenals b. v. in buttenkout (zie 't Daghei 7, 96), betzelfde als buktboomen hout of buktboom- Aout, II Boscbboom. Dn buis. Buxut, plant. Busboom, bosseboom, Buxut, kil. Butteboom (o. a. bg MXLLBMA en hsxham). — J)e Linde licbt en t' Busboom . . . laten Met gser soberp uytbollen ben tot vaten, v. mandbb, Bueol. 112. Bucxboom, oft als den gbemeynen man dat qualgcken noemt Palmboom, dodon. 1316 3. De bladeren van Bucxboom ...blgven groen alsoo wel tswinters als tsomers, 1316 3. Den Gemeynen oft Grooten Bucxboom wast recbt overeynde, gelgck een deyn boomken. Aid. Den Cleynen Bucxboom . . . , niet over de twee oft drg voeten boocb wassende. Aid. Van liobte linden en boscbboomen magb men met een scberp draei- yzer allerbande fatsoeuen draeien, vondbl 6, 101 (viRG., Qeorg. 2. 449: tomo rattle buxum). De fluit van boscbboom , 8 , 645. De geur van bet buks- boompje, beweerde men oudtgds, was Toldoende om iemand zinneloos te maken, db cock, Volktgeneetk. 114. Eenen busseboom verplanten, dk bo 1713. Dat is jeugdig bosseboom (eolleetief). Aid. Afl. Buktboomaektig (.Dit ... gewas beet in Griecks Pyxacantba . . . : ende daer nae soudet . .. Doornacbtigen Bucxboom, oft Buetboomaektige Door- nen mogen beeten", dodon. 1277 a); buktboomen (zie aid.). ^aneaet. Buktboomkoui (zie aid.); buktboom- boteh (vondbl 8, 227); 3«ib3aoOT/«t^, uit palmbout gemaakt (WBLLSRBMS en vlamino, Diehil. Uiitp. 14). BUKBBOOMEN, bnw. Uit buksboombout bestaande of daarvan gemaakt. || Boscbboomen boscb , PLANT, (verg. buktboomboteh onder de samenst. van Buktboom ). De . . . boscbboome fluit, vondbl 6, 835. Een busseboomen takje, Di bo 171 b. Eene busseboomen doos, Aid. — Inzonderbeid buktboomen Jiout, waamaast de samenst. buktboomkoui (zie aid.). || Daer . . . jonge knapen zicb vast over bet omloopen van H boscb- boomen bout {t. w. van een daaruii gemaakten tol) verwonderen, vondbl 6, 285 (verg. 8, 472, waar botehboomenkout aaneen gescbreven is ). Y voir kunstigb in boscbboomen bout ... ingeleit, 5, 341. Bux- boome bouten klooten, ballen. Let boulet de butt, MABrN. Busseboomen bout, db bo 1713. BUKSBOOMHOUT, znw. onz. Hout van den buktboom, of, bg overdraobt, een daaruit ge- maakt voorwerp. || Men (sal) dit Bucxboombout . .. gebruycken om daer scbooue ende langdurende werken , ende beelden van te sngden, dodon. 1316 3. Yvoor, omvangen In boscbboom bout, tondbl 8, 560. De kam Tan boscbboombout, hoogvlibt, Ovid. Feetid. 201. De banken uit ivoor, met busboombout . .. ingelegd, da cobta 8, 286. Afl. Buktboomkouten (,geklanck van bom en keteltrom. En botekboomkoute pgp"» vondbl 11, 767). Digitized by Google 1871 BUKSDOORN. BUL (I). 1872 BirCSDOOHNy znw. m. Een bq dodon. ▼oorkomende naam Yoor de plant die ook boksdoom heet (tie kol. 275). || Diergelqcke oruyden worden in Vrankrqok van sommige Buys d'asne, oft Bays espinens geheeten, dat is in onse tad Bux-doren, in Latqn Buxut oiinina, nae den OrieokBohen Onopyiofl, DOpow. 1278 a. B UKSENBIEB — de gewone vonn is bokbkit- BiBR — , znw. ons. De verklaring, hierboven kol. 278 gege?en , moet eenigszins worden gewqzigd ; het eente deel is bokten, broek: zie scheltbma, Mengelw. 4>, 271, en Briemaandel. Bladen n<>. 5 (a^. 1902). || 't Afvorderen . . . ran Ry-bieren, ofte Bozem-bieren, ofte Quansel-bieren , ofte wat naem soodanige qnade ghewoonten . . . mogen hebben, Or. Plaeaatb. 2, 2482 (a^ 1656) (dezelfde tekst in Cost v. Limb., met de spelling burembieren: btallaxrt 1, 804). 