Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
naar Calcutta! Daar achterhaalden hem de klachten van beroofden : de rechters vonden evenwel geene termen hem te veroordeelen : Syf had gehandeld als een souverein ! De zeeschuimer verliet dus ongedeerd den 21" Juli 1820 weder Bengalen; ja, de regeering kende hem bovendien een pensioen van 500 dollar ’s maands toe. (6) ij keerde met dat niet onaardig succes naar Pinang terug, waar hij rustig tot zijn dood het pensioentje verteerde. Alleen werd hem nog een oogenblik het leven daar onaangenaam gemaakt door eene interpellatie over zijne oude zonden, welke nu echter niet van Engelsche zijde, doch van onze regeering te Batavia kwam. Ziehier de zaak. In die dagen was het reeds vier maal voorgekomen, dat onze gouvernementsvaartuigen door de inlandsche equipage werden afge- loopen (c). Nu zullen wij ons uit de Malakka- Rrouw-verhandeling (a) In Asiatic Journal, dl. IN, bl. 405—406. (6) Anderson bl, LEE vv. — Het maandgeld kwam ten laste van sultan Djohor, „but there is no prospect of its being realised from him.” Rapport 7 Otober 1820. (©) Den 80° September 1819 werd van Batavia naar Pinang geschreven: „The practice of the Dutch government, in employing Malays and Javanese RAFFLES ATJEH-OVEREENKOMST VAN 1819. 179 wellicht herinneren de koloniale schoener Wilhelmina, gezagvoerder luitenant Marx Bouwens, deze had toch deelgenomen aan de Wol- terbeek-commissie in 1818 (a). Medio 1819 was deze schoener langs Sumatra's Oostkust gevaren , o.a. ook om eene commissie der regeering te Calcutta te volbrengen ; hij had 10.000 dollars en geweren aan boord, doch in Juli of Augustus was de equipage, gebruik makende van het gemis aan Europeesche bemanning, opgestaan. Bouwens en twee zijner man- schappen waren vermoord; de echtgenoote van den luitenant bevond zich mede aan boord en was in haar angst over boord gesprongen ; twee harer kinderen, die de Javaansche baboe wilde redden, wer- den in zee geworpen (4). Den volgenden dag kwam het schip te Pasangan, 6 mijlen van Teloksemawé, de residentie destijds van pretendent Syf. Men borg het geld en voorwerpen van waarde zooveel mogelijk bij zich, waarna de 24 muiters met de baboe aan land gingen. Zij vingen eene wandeling naar Telok aan, doch daar de strandbewoners enkele uitplunderden, verborgen de muiters een deel van het geld onderweg in den grond. Aldus bereikten zij Telok, waar ze nog verder werden uitgeplunderd en uitgekleed. Ook kreeg het grootste deel ijzeren boeien aan de beenen. Dat duurde ’n paar weken, toen de kettingen werden afgenomen en al het volk aan het werk werd gezet om een huis voor Syf te bouwen. [ntusschen was door de bevolking ook iets van de begraven gelden ter oore gekomen; de woestelingen waren er naar toe geijld en een ieder had het deel genomen, dat men meester kon worden. as sailors on board their vessels, in too great a proportion to the Europeans, had led to some scenes of horrible atrocity; these wretches frequently re- belling and murdering their officers. No less than four small vessels of war, within a few months, had been lost in that manner. These event had induced a determination on the part of the Duteh government, not to trust any of their vessels with a majority of Malays and Javanese on board, and a supply of sailors would consequently be required from Europe.” Asiatic Journal, dl. IX bl. 408. (a) Zie o.a. M.-R. bl. 25. (b) Op dit tragisch voorval heeft betrekking, Thyssens mededeeling dd. 1 September 1819, in de M.-R. verh. bl. 46, aan Wolterbeek dat „de goede Bouwens door zijn eigen volk is afgeloopen op de hoogte van Atjeen, met zijne kinderen is vermoord en men de vrouw levendig in zee heeft gesmeten”. — Wolterbeek antwoordde den 17" September: „Het geval van Bouwens doet mij zeer leed; behalve het verlies van menschen en vaartuig, had hij 50000 Sp. m. aan boord en een interessante commissie naar Calcutta.” 180 RAFFLES ATJEH-OVEREENKOMST VAN 1819. Syf had, naar zijn oordeel, als rechtgeaard prins gehandeld. Aan het rooven van het geld kon hij niets doen, daar zijn volk naar geen gezag wilde luisteren, toen van den schat was vernomen. Ook had hij de muiters niet allen kunnen uitleveren, toen 6 weken na de geschiedenis eene Hollandsche brik van Malakka was gekomen ; want op het gerucht hiervan waren ze allen op de vlucht geslagen. Later was de Britsche agent Sartorius ze komen opeischen. Syf had de menschen andermaal laten zoeken, doch slechts 12 konden nog opgespoord worden; drie vluchtten audermaal, waarvan 2 buiten Syf's gebied. Hij betaalde toen 150 dollars voor de uitle- vering van deze 2, zoodat heer Sartorius met ll personen terng- ging, die via Malakka naar Batavia werden opgezonden. Het verhoor dezer personen schijnt onze regeering een minder gunstigen indruk van Syf's bemoeiingen te hebben gegeven; althans op bevel van Batavia, richtte onze gouverneur te Malakka, Timmerman Thyssen, eene missive dd. 20 Januari 1821 — de zaak werd dus vrij oud — tot het bestuur te Pinang, welk schrijven werd overgebracht door de oorlogsbrik Irene, commandant-kolonel E. Lucas (a). De regeering verlangde het gestolen geld en de menschen, die, naar verondersteld werd, nog gevangen werden gehouden, terug; speciaal vorderde zij de uitlevering als mis- dadigers van negentien met name aangewezen personen. Wijl men evenwel bij geruchte had vernomen, stond er in den brief, dat door Engeland de souvereiniteit over Atjeh was verkregen, wilde men onzerzijds, alvorens de Zrene tegen Telok Semawé zou optreden, de tusschenkomst van het Engelsch gezag te Pinang inroepen , ten einde niet met vazallen van de Britsche regeering in strijd te komen en om zooveel mogelijk de goede verstandhouding tusschen het gouvernement van Prince of Wales’ eiland met dat van Malakka te behouden (6). Bannerman was reeds den 8? Augustus 1819 overleden en als gouverneur opgevolgd door W. E. Philips (c). Deze oordeelde de zaak veel te oud om van een nader onderzoek eenig heil te ver- wachten. Nochtans het hij den 1" Februari 1821 Syf bij zich komen. De ex-sultan deed het verhaal, gelijk ik hierboven mede- (a) De brief ligt in B's verzameling. (b) „to the end of avoiding all possible collision with the vassals of an English government or which could in any way interfere with the harmony and the good intelligence, which exists between the Government. of Prince of Wales Island and that of Malacca.” (c) Zie de waardeerende woorden aan zijne nagedachtenis gewijd in Astatic Journal dl. IX bl. 312 en 401. RAFFLES ATJEH-OVEREENKOMST VAN 1819. 181 deelde, hij voegde er aan toe, dat de door hem buitgemaakte 800 dollars waren besteed, behalve aan het losgeld voor de twee gevluchten, aan belooningen voor zijne soldaten en wachten ter bewaking van de aangehoudenen, zoomede ter voeding van dezen. Een gouden horloge, waarvan ook sprake was, had een bediende van hem (sic); dat kon men dus nog terugkrijgen. Philips vond de zaak voor Syf zoo bezwarend niet. In menig deel van beschaafd Europa, meende hij, zouden strandbewoners hetzelfde gedaan hebben, wat Syf's onderdanen hadden uitgehaald, toen ze van de begraven schatten hoorden. En in ieder geval, merkte de gouverneur in zijn raad op (a), Syf was destijds souverein en kon dus met bet in zijn land geborgen goed doen, gelijk hem be- haagde; niettemin zou deze het horloge teruggeven (4). Maar hoe dan met de te Telok nog verblijvende muiters? Tegen het idee, dat Lucas zelf er zou heengaan, bracht de gouverneur in Pinangs raad de ernstigste bezwaren in. Men moest dit de onzen volstrekt beletten ; daargelaten dat het toch niets geven zou, diende men met alle middelen de verschijning van Hollandsche oorlogsschepen , speciaal aan de kust van Telok, tegen te gaan, want Syf had daar zoolang het gezag van Djohor bestreden, dat allerminst er Engelands bond- genoot, sultan Djohor, zou gehoorzaamd worden. Men moest dus den gouverneur van Malakka antwoorden, dat het bestuur te Pinang zelf nog zijne beste pogingen zou aanwenden om de menschen terug te krijgen, daar het met den sultan van Atjeh een verbond van verdediging en vriendschap had gesloten (c). (a) Minute van 1 Februari 1821 met het verslag van Syf’s verhaal in B's verzameling. (b) „At all events Syf al Allum was in the exercise of sovereign authority at Teloksamoy at the period in question, and can be responsible to no one for whatever disposition he might have made of effects coming to his territories under such circumstances.” (ce) „This measure appears in my judgement’, luidde het in de Minute over Lucas’ tocht naar Semawe, „to call for a special interposition of this Govern- ment. Independant of my belief of the inutility of such a commission, and the little chance there exists of any of the remainder of the crew being now apprehended after a lapse of nearly two years — I conceive that under the present circumstances of our ally, we are bound to make every exertion to dissuade Dutch vessels of war from proceeding to the coast of Acheen to open a communication with the different petty chiefs, and particularly at Teloksamoy which from having so long been the abode of Syf ul Alum, will most probably be the last place to acknowledge the authority of sultan Djohor Alum. I propose therefore that Mr. Timmerman be informed that the British Government has entered into a friendly and defensive alliance 182 RAFFLES’ ATJEH-OVEREENKOMST VAN 1819. Overeenkomstig dit voorstel werd inderdaad door het bestuur te Pinang een brief dd. 7 Februari 1821 aan gouverneur Timmerman Thyssen geschreven. Vergezeld van het verslag over Syf's verhaal, stelde men het stuk open aan Lucas ter hand, opdat deze er kennis van kon nemen (a). De kolonel bestudeerde de schrifturen ; naar zijn oordeel had Syf maar wat praatjes ten beste gegeven Lucas verzocht dientengevolge bij brief van den 9°, dat een nader verhoor van Syf zou plaats vinden, hetgeen met te meer vrucht kon geschieden, meende de commandant, omdat nog eene vrouw van Bouwens schip voor het geven van getuigenis ter beschikking was (b). Maar het bestuur te Pinang wilde van een nieuw onder- zoek bij Syf niets weten. Hij had, werd den 122 door den gouver- nementssecretaris W. A. Clubley aan Lucas geautwoord, vrijwillig with the king of Acheen and is most anxious to restore order and tran- quillity to his kingdom. That with reference to our present relations with Johor Alum, as well as in consideration of the distracted state of the country, we apprehend that the objects of captain Lucas’s proposed mis- sion to Teloksamoy could be more consistently and effectually accom- plished by means of our interposition, and that we should immediately have requested the King to call upon the chief of Teloksamoy to apprehend and forward the rest of the Wilhelmina’s crew to us, had we not been well assured that in the month of August 1819 our agent had unsuccessfully made every exertion to obtain them. In short after so great a lapse of time there exists little change of any of them being found at a place, where they appear to have been plundered and very illtreated, but should it ever came to our knowledge that any of these are domiciled in the territories of our ally, we shall make every exertion to apprehend and deliver them to the government of Malacca.” (a) De stukken in B's verzameling. (b) „The Prince first says”, schreef o. a. Lucas (in het Fransch), „he did not know to whom the money belonged notwithstanding all the culprits brought before him and all confessed. Secondly that he had not sufficient power in consequence of the great crowd of people to prevent their taking it away, though they were only five minutes distant from the Fort; besides this the Prince has expended in less than two months 800 piastres to gratify the soldiers, who had guarded the assassins, and for the daily expenses of the criminals. Thirdly that he thought the criminals had remained six weeks at the Fort, proof that he took very little pains to secure their persons. Besides do you not think that if the Prince had wished to behave with honour, he would not have left Mr. Sartorius ignorant of such an important affair, but have informed him of being the depository of money and a watch ill possessed of. If therefore you think the conduct of the Prince equivocal, I entreat of you, if you are of my opinion to take necessary measures for the proving this affair, particularly as there is a woman from captain Bouwens ship who can give clear proofs.” RAFFLES ATJEH-OVEREENKOMST VAN 1819. 183 een verhaal van het gebeurde gedaan en daarmede moest men nu genoegen nemen; zou het toch waar blijken, wat Lucas beweerde, dan kwam men in wanverhouding tot Syf, waar toch geenerlei bevoegdheid bestond om hem te straffen; wat de door Lucas be- doelde vrouw betrof, hare getuigenis, welke werd overlegd, leidde mede tot niets (a). — Lucas antwoordde denzelfden dag , dat hij zich door de gegeven inlichtingen ten hoogste verplicht achtte (b) en aldus keerde het Nederlandsch schip onverrichter zake terug. Hier- mede schijnt ook deze Papieroorlog geëindigd te zijn; niet echter de last, dien het bestuur te Pinang van de Syf-familie had. De ex-sultan bezat namelijk nog een broeder, den derden zoon van den Pinangschen handelaar Said Hussein, geheeten Said Akil. Deze had zich in 1824 verloofd, of was destijds getrouwd, (a) „The statement, which was forwarded from Syful Alum”, antwoordde de gouvernementssecretaris W. A. Clubley, „was obtained as a matter of courtesy to your Government and was believed to be accurate from a variety of circumstances, but principally from the fact of Syful Alum having rendered it willingly and freely. The Honbl. the Governor in Council deems it inexpedient to call upon him for any further explanation because, admitting his conduct to have been such as imputed in your letter, this Government to prove against him what it has not the power to punish. — Syful Alum being in the admitted exercise of sovereignty at Teloksamoy at the time the mutineers of the brig Wilhelmina arrived with their plunder, his subsequent resignation of his authority and present resi- dence here cannot warrant any legal adjudication between him and the claims of the Netherlands Government in respect to any act formerly done within the territory over which his rule was recognized -- and even should the law of nations be adverse to this view of the subject a competent tri- bunal is not supposed to exist on this island for deciding on such a question. — The Honble the Governor in Council can therefore only add his regret that the absence of the Recorder precludes your obtaining a legal opinion on the whole case: — and effectually as this Government has already exerted its influence towards apprehending the murderers of captain Bouwens, it is almost unnecessary to reassure you that its solicitude will in no degree relax and that in the event of others of the mutineers being obtained they shall be immediately forwarded to Malacca. -- With respect to the woman alluded to in the latter part of your letter, the Honble the Governor in Council lost no time in directing her examination to be taken; but her evidence, a vopy of which is herewith enclosed for your information, does not afford grounds for any further interference on the part of this Government as far as relates to Syful Alum.” (6) „[ am under great obligations Sir for the trouble which you have been so kind as to give yourself, in order to obtain all possible insight into this affair of which I shall render an account on my arrival to the Government of Malacca.” — De brief was in het Fransch. 18+ RAFFLES ATJEH-OVEREENKOMST VAN 1819. met eene dochter van den sultan van Deli, ter Sumatra’s Oost- kust; de sultan zelf berichtte in een schrijven dd. 27 Augustus 1824 aan den gouverneur van Pinang, waarin aan dezen om hulp tegen de opdringende Padries werd gebeden, dat hij Akil tot zijn zoon had aangenomen (a). De schoonvader overlijdende, werd hij opgevolgd door zijn zoon, ‘n 14 4 16 jarigen knaap, ‘n onbeteekenenden jongen. Zwager Said Akil, die, evenals zijn vader, te Pinang woonde, meende hiervan gebruik te kunnen maken en rustte in 1826 eene vrij aan- sienlijke macht uit, om in Deli den baas te gaan spelen. De gouverneur deed daarop zijn translateur, den bekenden schrijver John Anderson, aan Said Akil bij schrijven dd. 11 Apnl 1826 weten, dat hij dit had te laten (6), doch toen Said antwoordde, dat zijne uitrusting geene andere bedoeling had dan om zijne vrouw van Deli op luisterrijke wijze af te halen, lieten ze hem vertrekken. De jonge sultan scheen dit erg goed gevonden te hebben, want gouverneur Fullerton ontving er een bedankje voor (c). Wijl Akil zich echter van het gezag meester maakte, beklaagde de sultan van Atjeh Alaëddin Mohammed Shah zich, op de gewone Atjeheesche wijze, in een brutaal schrijven aan den gouverneur er over, hem herinnerende aan de bepaling van het contract van IS19 (art. 1 zal wellicht bedoeld zijn), volgens welke contractanten elkander over en weer zouden steunen, zoomede dat Deli eene vuderhoorigheid van Atjeh was, hetwelk nu door een onderdaan van het bestuur te Pinang in gevaar werd gebracht (4). Auderson bracht nu weder dd. 2 November 1926 aan „mijn @ Zie Dii. & D „that wy trend. as a British subject. berm as this island, will refrain tem all raterference in the poutical concerns of Delly or any of the ad- PORE SEALER a) ol dest ve make known to mr Semi san my brosher Pangeran Sheriff VAKH aa ieacned ‘le counter wi Dec un sateey with the permission of my eend aad lau gdiged ‘er tae ssiscumce ceodered by my friend in enabling Ned (RAE apeegiiy te reacad Deu” 25 Jug: IS. colton cwpecand . wort typ. Dujkens eene vertaling gedagteekend Prins oy Weeen Ua Ta Verder IVB. „has Swed All, son of the late Syed Phos ta erin Weerts epen eds: sad ss Dell is a dependency of Acheen, WOON NEEN vers UU N, War the Governor of Pulo Pinang will Wave er deed ew UN La, ax Fred Abul is a subject of the Company, ee Nt ofan har ‘lu nigagement formerly made in the time of Nete Wa OW Oa ved Wut that the enemies of the Sultan shall be . + alst stede deden Pe Du Nigt GEEN. NARE ta eN sb RAFFLES' ATJEH-OVEREENKOMST VAN 1819. 185 vriend’ Said Akil, den last van den gouverneur over om ten spoedigste naar Pinang terug te keeren (a), doch dat was tegen doove ooren gepraat. In den aanvang van 1828 kwam er een ernstig verzoek van den shahbandar van Deli aan den gouverneur om het land toch van den roover te verlossen (6), zoodat Anderson dd. 7 Februari 1828 andermaal een brief aan Said moest schrijven om zich rustig te gedragen (c). Doch nu schreef de jonge sultan, vermoedelijk steeds op dictaat van Said, dat het alles logen en laster was; Said zelf voegde er een brief aan den gouverneur bij, houdende, dat hij niemand kwaad en voor zichzelf slechts zaken deed (d). — Gouverneur Fullerton antwoordde dd. 27 Augustus 1828 den sultan, dat de talrijke klachten tegen Said tot de vermaningen hadden aanleiding gegeven, aangezien het bestuur niets anders wenschte dan rustig handel te zien drijven (e). — De regeering te (a) „that his stay at Deli has been protracted considerably beyond the period fixed for his return and a representation relative to my friend's proceedings have lately been received from the king of Acheen, I am in- structed to express the expectation of the Honbl. the Governor that my friend will studiously refrain from any measures calculated to produce collision with neighbouring states or any remonstrances from the Chief thereof and that my friend will be prepared to quit Deli with as little delay as possible.” (6) „The Sultan being dead”, luidde het schrijven, volgens de vertaling dd. 6 Februari 1828, „his son became Raja, but being young and inexpe- rienced, Syed Akil, son of Syed Hussain become Raja Mooda, and assumed the Government of all affairs in Deli. All your servants property was plun- dered by Syed Akil, besides all the goods of the traders at Deli. Such is Syed Akil’s conduct at Deli towards us all. Your servant therefore respect- fully makes this known to your Honor, for Syed Akil lives under your Honor's flag. We have all been ruined by Syed Akil, and so have traders residing at Deli. Calcutta, van deze zaken kennisnemende, deed den gouverneur bij schrijven dd. 24 October 1828 weten, dat de wijze, waarop het bestuur te Pinang door schriftelijke vermaningen de rust had trachten te handhaven, geheel hare goedkeuring wegdroeg (a). In de Bisschop-verzameling neemt deze correspondentie een redelijk groot aantal brieven in; vandaar, dat ik er hier gewag van maak. De lezer verwarre echter niet de weinig belangrijke per- soonlijkheid van Sad Akil met dien anderen Akil, welke in onze geschiedenis gedurende dezelfde jaren eene gewichtige rol vervulde , den Siakschen kroonpretendent Radja Akil, waarvan de hoogleeraar Veth in Borneo's Westerafdeeling dl. II. bl. 150 vv. eene aan- trekkelijke levensbeschijving gaf, en die in 1828 eindigde als vorst van Soekadana op Borneo; men zie ook de noot op blz. 162 van Netscher's »Djohor en Stak’. V. Het Atjeh-verdrag van 1819 door de Britsch-Indische autoriteiten erkend als eene doode letter. Zoo, naar wij zagen, de sultan van Atjeh bij de hand genoeg was om het bestuur te Pinang te herinneren aan de bij het Pedir- verdrag van April 1819 door Engeland opgenomen verplichtingen, hijzelf dacht er niet aan, om ook maar eene enkele verplichting jegens Fngeland te vervullen; hoe het met den sultan persoonlijk Shabandar. We have received several complaints against Syed Ahkil, since he proceeded to Deli, and cannot countenance any interference in the affairs of other countries by one of our own subjects. We have accordingly given Syed Ahkil notice that if he infringes the laws and customs of the state, where he may be now residing, or engages in acts of hostility with any of the neighbouring ones he will be liable to be dealt with as the Chiefs of these places may think proper, and he will have no claim to protection. The great object of this Government is to afford every encouragement to the extension of commercial intercourse with the adjoining states and to afford protection to peaceable traders. — We send our friend a few articles of British manufacture as a token of our regard.” (a) „that the Right Hon. the Governor General in Council is not aware, that any further measures than those already adopted by the Hon. the Governor in Council are necessary with regard to that individual who has been distinctly apprized that having proceeded to Deli, contrary to the injunctions of the Government of Prince of Wales’ island, he is placed without the protection of the British Government in the event of his infrin- ging the laws or injuring the inhabitants of that country.” RAFFLES ATJEH-OVEREENKOMST VAN 1819. 187 gesteld was, konden wij ook op bl. 177 uit eene onverdachte getuigenis opmaken. Te vergeefs spoorde de gouverneur van Pinang sultan Djohor aan om van Pedir naar de hoofdplaats Atjeh te ver- huizen. Den 15? April 1822 antwoordde hij, dat hij daar alle ver- dedigingsmiddelen miste en de huizen door Syf waren vernield ; men moest geduld uitoefenen; met Panglima Polim zou hij binnenkort eene samenkomst hebben (a). Even weinig succes ondervond de gouverneur van eene circulaire aan de Moekims, waarin hij ze aanspoorde om zich aan Djohor's gezag te onderwerpen; slechts een brutale brief dd. 4 December 1822 aan gouverneur Phillips was er het gevolg van! Daarin herinnerden zij, dat indertijds Coombs alleen te Atjeh was gekomen (bl. 162), en dat zij hem toen gezegd hadden, dat Syf hun sultan was; later was Coombs met Raffles teruggekeerd en andermaal hadden ze ge- antwoord, dat Syf hun vorst was; zij wilden ook nu niemand anders dan Syf hebben, en verzochten dus dat men dezen zou laten terugkeeren (6). Gouverneur Philipps antwoordde natuurlijk afwijzend; hij drong tevens weer op erkenning van Djohor's gezag aan (c). (a) „my friend in his letter advises me to go and live in the place of my ancestors, but that place has gone quite to decay, nor is there one left of several guns from twelve to four pounders, there are some of a larger size which cannot be moved and the houses are quite ruined. When I came to Acheen I enquired who took the guns and destroyed the houses and the people of Acheen said it was Syful Allum’s doing, this is well known to my friend himself. To restore the place to its former state would require an expenditure of 100.000 dollars. — My friend must be aware that I am obliged to do every thing gently and without violence, because 1 have no sufficient force of sepoys, having only about 250 men and I cannot enlist any more in Acheen, the Achinese not liking to serve as such, on this account I am incapable of doing any thing forcibly. Of the revenues of the country of Acheen to the East and West I get but little and cannot levy them in the customary proportion. By God’s assistance if in two or three months I have a meeting with Pangleema Polim I will re-establish the laws of Government in some degree, according to custom both to the East and West, where- ever the Achinese territories extend and in the next two or three years will settle these matters aright.”’ (b) Zie bijl. 7. (c) ,As to the wishes of my friends therein expressed I have only to in- form them that the British Government, being on terms of amity and bound by treaty to the sultan Johor al Allum Shah, cannot concert measures or hold correspondence with the enemies of that Prince. I beg to tender my advice to my friends, to submit and pay due allegiance to the sultan Johor al Allum Shah as their sovereign, so that the peace and prosperity of the 188 RAFFLES ATJEH-OVEREENKOMST VAN 1819. Te vergeefs; het was er geen volk na om zonder militatre macht tot orde gebracht te worden; doch het Londensche bestuur had nog uitdrukkelijk den 23" April 1828 verboden om tot opzien- barende daden over te gaan, hetgeen gouverneur Phillips dd. 7 November 1823 in zijn raad deed opmerken: I am glad however (a) that from Mr. Sartorius’ mission to Acheen (4) is more kindly viewed by the Honorable Court, and that they do so highly approve of our having since confined our interference in the affairs of our ally, Johor Allum Sjah, to a representation to the Supreme Government of our views and sentiments regarding the state of his country. The Honorable Court may rest assured that as long as I have the honor to superintend their affairs in this quarter I shall scrupulously abstain from forming any more engagements with the native states and from proceedings likely to affect our political rela- tions with the Dutch, without the previous sanction and approbation of the Supreme Government and that I shall persevere in regard to the affairs not only of Achin but of Kedah and Siam in that prudent course ‘of policy which they declare to me «cannot fail to ensure their cordial support and approbation”. Maar zoo was men dan ovk geen stap verder gekomen, toen den 1" December 1828 Djohor overleed. Hij had wettige afstammelingen: waarom Pinangs bestuur de Sagis aanspoorde tot eene regelmatige opvolging te besluiten. Daar evenwel ook dit niet gebeurde, moest men dan toch eindelijk — meende het bestuur van Pinang — handelen in overeenstemming met het oude door Raffles verworpen idee, namelijk om het Britsche gezag met geweld in Atjeh te vestigen; populous country of Acheen may be promoted. — Syful al Alum is now, as he was formerly, a subject of the British Government, residing at Penang and he has no desire whatever to intermeddle in the affairs of Acheen.” (a) Dit however slaat op het voorafgaande van Phillips’ nota, waarin het Londensche bestuur afkeuring uitsprak over de zending naar Sumatra's Oostkust. Dat deel der nota deed ik reeds afdrukken in mijne verhandeling over „De zendingen van Ibbetson enz." in dit tijdschrift, 6* Volg. dl. III (1897). (b) Van deze zending is mij niets bijzonders bekend. Bij Anderson leest men op bl. 150: „Mr. Sartorius of the civil service, was sent to Acheen with the ratified treaty, with a letter containing much good advice to the king, to conciliate the chiefs of the country. He was also directed to visit as many of the chiefs as possible, to persuade them to offer their allegiance to Johor Alum, and receive into their hearts their lawful and hereditary sovereign. The king informed him that all the elders, learned men, minister, and warriors, of Acheen had, at the festival of the last fast, come and entreated his pardon.” RAFFLES ATJEH-OVEREENKOMST VAN 1819. 189 deed men dat niet, dan zouden de Nederlanders tot groote schade der Britsche belangen er voet weten te krijgen. Dit was de grond- gedachte van een voorstel, hetwelk dd. 25 Februari 1824 de gouvernementssecretaris R. Ibbetson voor het Pinangsche bestuur naar Calcutta zond (a). De Britsch-Indische regeering ging er echter ook nu niet op in en behoefde dat ook niet, want de Engelsche diplomatie te Londen wist het zóo te leiden, dat Holland zich met de kosten en de verantwoordelijkheid voor de policie in de wateren van Atjeh be- lastte, zonder het er persoonlijk eenig voordeel van zoude mogen trekken, waarmede het Engelsche streven volkomen en op de meest goedkoope wijze bereikt werd, dat immers niet zoo zeer was om zich te Atjeh te vestigen, als wel om te beletten, dat andere Europeesche mogendheden er zich konden nestelen. Zonder te weten wat we deden, beloofden we bij het tractaat van 17 Maart 1824 Atjehs onafhankelijkheid niet te schenden, maar toch te zorgen, dat deze zeerooversstaat de plichten van beschaafde volken nakwam. Tegen dien prijs alléen wilde men van Engelsche zijde het Atjeh-verdrag van 1819 voor vervallen beschouwen. Zien we nog even achter de schermen, om goed te begrijpen hoezeer we hiermede den verkeerden weg uitgingen. Bij schrijven dd. 4 Aug. 1824 zond het Compagnie’s bestuur te Londen het tractaat met Nederland gesloten, naar Calcutta, onder aanwijzing van de punten, die bijzonderlijk de aandacht verdienden; als het eerste komt dan Atjeh ter sprake. De gouverneur-generaal van Bengalen werd er op gewezen, dat feitelijk het Atjeh-verdrag nooit anders was geweest dan eene doode letter; het Londensche bestuur der O. I. C. wilde nu vernemen, in hoever men het in eene zuivere handelstransactie zou kunnen veranderen, waartoe het tractaat van 17 Maart 1824 de bevoegd- heid gaf (4). De regeering van Bengalen vroeg bij missive dd. 28 Jan. 1825 hierover advies aan Pinang. Ook zij erkende het verdrag van 1819 als eene doode letter; nooit was sultan Djohor bij machte geweest de bepalingen na te komen: zijn overlijden in 1823 had de verdeeld- heid in zijn geslacht doen toenemen en de sultanspartij nog meer verzwakt; de drie Sagis met de Koningin-moeder oefenden nu het (a) Zie bijl. 8. (b) Zie bijl. 9. 190 RAFFLES ATJEH-OVEREENKOMST VAN ÌSÌ9. gezag uit, indien er van gezag sprake kon zijn; en deze, meester van den toestand, hadden niet alleen geene bewijzen van toenade- ring, doch een beslisten weerzin aan den dag gelegd; verdere bemoeiing scheen dus hopeloos; niettemin wilde de regeering te Calcutta nog het advies van het bestuur te Pinang, alvorens de directie der O.-I. C. in te lichten (a), Aan dezen last goed willende voldoen, meende men te Pinang, dat de Atjehsche toestanden eerst opgenomen moesten worden; doch deze waren er zóó verward en onveilig, dat eene diplomatieke missie hoogst bedenkelijk scheen. Uit dien hoofde werd de Malei- sche translateur op kondschap uitgezonden bij de voornaamste kooplieden, die met Atjeh in drukke betrekking stonden. Hij bevond, dat al de havenhoofden zich vrijwel onafhankelijk van het centraal gezag hadden gemaakt, hetgeen het bestuur te Pinang in zijne reeds bestaande overtuiging bevestigde, dat van een nader handelsverdrag met Atjeh geen heil was te wachten. Trouwens dit vond het eigenlijk ook nu niet meer noodig. Hoe meer haven- hoofden onafhankelijk waren, hoe meer havens er voor Pinangs handel open stonden, hoe minder belasting er door het centraal gezag geheven werd, hoe voordeeliger het was voor de Britsche scheepvaart. Van die gedachte uitgaande, schreef de gouverneur, destijds R. Fullerton, dd. 21 Maart 1825 eene voor ons belang- rijke nota ten behoeve van de Bengaalsche regeering, waarmede zich de raadsleden te Pinang, W. A. Clubley en R. Ibbetson, dd. 7 April vereenigden. Ook in dat stuk stond alweder op den voorgrond, dat het verdrag in geen enkel opzicht door Atjeh (a) „As the instructions from Europe contemplate the formation of a mere commercial arrangement with the King of Acheen, and, specifically, of one which shall secure the British vessels and subjects a hospitable reception in the port of that kingdom, we request that you will state your sentiments to us regarding the measures if any which it may be desirable to adopt for the attainment of those limited objects; and we authorise you to treat with the existing Government of the country for effecting the special arrangement pointed out in the Note of His Majesty's plenipotentiaries, should you con- ceive it necessary to take steps at once without awaiting the delay of refe- rence. — You will observe from the tenor of the Note given in by the pleni- potentiaries of His Majestly the King of the Netherlands, that the Dutch evidently look to the establishment of an European influence, that is to say their own in Acheen, but at the same time that State is to lose nothing of its independence thereby and it 1s understood that no hostile measures are to be adopted against the King by the new possessors of Fort Marl- borough.” RAFFLES ATJEH-OVEREENKOMST VAN 1819. 191 was nagekomen, dat het altijd was gebleven... cen doode letter (a); op zich zelve beschouwd, deed dit er echter niet toe, want, dank de zich ontwikkelende zelfstandigheid der havenhoofden, nam de Pinangsche handel normaal toe (2). Waar het gevaar nu echter school, dat was in het Londensche tractaat, voor zoover Engeland geheel afzag van politieke bemoeiingen met Sumatra, gelijk Nederland ten aanzien van Malakka. Immers de van Atjeh min of meer onaf- hankelijk geworden havens liepen nu gevaar vroeg of laat onder Neder- land te komen; en zoo ook bij art. 3 Engeland en Nederland beloofd hadden geene ongelijke rechten in onafhankelijke staten bij ver- dragen te provoceeren, die bepaling hield natuurlijk op van kracht te zijn, zoodra aan de onaf hankelijkheid een einde werd gemaakt, want dan trad art. 2 in de plaats, volgens welke de heffing van ongelijke rechten wèl geoorloofd was. Men moest dus met de (a) „It is well known to the members of this Board (and the records fully show it) that the articles of the treaty concluded by sir Stamford Raffles and major Coombs never were carried into effect. That the King — Jowhar Allum — never recovered his lost authority in the slightest degree, and therefore never was in a situation to enable him to carry into execution any one stipulation of that treaty. The remaining years of his life were spent in a stockade at the mouth of the Acheen river without commanding influence or even respect. The whole power at Acheen was in the hands of Panglima Polim and at the subordinate ports the respective chiefs had established their independence. No effect therefore, political or commercial, resulted from the conclusion of that treaty which may truly be said to have been a dead letter from the day it was signed. meeste zorgvuldigheid Nederlands belofte tot eerbiediging der onafhankelijkheid van Atjeh bewaken. (a) Dat waken zou bestaan eendeels in het zorgvuldig onderhouden der betrekkingen met de staten van Sumatra's Oostkust, gelijk ons o. a. behalve uit de hiervoren vermelde Del:-briefwisseling, uit eene breede Siak-correspondentie van het jaar 1828 blijkt (6), anderdeels in het ten slotte ontkennen van ons recht op geheel Sumatra, een recht, dat anders in Fullerton’s nota met zoovele woorden uitdrukkelijk werd erkend. Sinds toch moest art. 3 der Londensche conventie de prikkel voor Engeland zijn, om, uit vrees voor art. 2, zich tegen iedere gezagsuitbreiding te ver- zetten; en als wij daartegen de bij het tractaat van 1824 ge- waarborgde Nederlandsche suprematie over Sumatra aanvoerden, wees men ons op dezerzijdsche verzekering omtrent Atjehs onaf- hankelijkheid , ten bewijze, dat die oppermacht geenszins was erkend, enkel toch slechts het feit, dat Engeland geen gezag op Sumatra rechtstreeks zou uitoefenen. „Juist de bepaling van art. 3 van het verdrag vau 1824”, verklaarde de minister van Koloniën Van Bosse ter 2° Kamer van de S-G. dd. 17 Januari 1872 bij de behandeling van het Sumatra-tractaat, ris het, die aanleiding heeft gegeven tot deu strijd. Juist in dit artikel komt eene bepaling voor, waaruit Engeland bepaalde rechten ontleende en ook ont- leenen kon. En over den omvang van die rechten, én over de beteekenis van dit artikel, is sedert 1824 herhaaldelijk strijd gevoerd.” (c) In dien strijd stonden wij zwak, vooral door den misslag omtrent het opnemen der Atjeh-voorziening bij het Londensch tractaat van L824; de wijze waarop die misslag werd begaan, is te kenschetsend , om er niet ten slotte in het breede over uit te weiden. VI. De doode letter van 1819 in het Londensch tractaat van Maart IS24 weder levend gemaakt. Toen de Rritsche bewindslhieden te Batavia van onze Commis- swrissen- Generaal afscheid namen, waren er tal van zaken bij een J pel Ziv aly hotwngeghe beschouwingen in bijl. 10. eN Au Uaygl Ut. od Ahanddelrenren NG. INST--e2 bl. 219. RAFFLES ATJEH-OVEREENKOMST VAN 1819. 193 verdrag van 24 Januari 1817 aan de beslissing van de regeeringen in Europa onderworpen geworden (a). Zij golden vooral financieele geschilpunten; over en weer vorderde men aanzienlijke sommen, waaromtrent men niet. tot eenstemmigheid had kunnen komen. Men had dus toch hierover nader moeten onderhandelen; doch nu kwamen er allerlei onaangenaamheden bij. De Engelschen zagen ons met leede oogen terugkomen in Hindostan; terwijl van Ben- koelen uit, Raffles tegen ons gezag op Sumatra en verder in den Archipel intrigeerde. De Britsch-Indische ambtenaren van Bengalen wezen er onze ambtenaren aldaar op, hoeveel verstandiger het zoude zijn, dat we de factorijen prijsgaven voor eene compensatie in den Archipel. Naar deze aanbeveling hoorden wij te liever, omdat de factorijen ons niets meer waard toeschenen en een onverdeeld gezag op Sumatra de gelegenheid aanbood om van dit eiland een tweede Java te maken. Over de waardeloosheid van de Hindostanische bezittingen waren het in 1814 Falck en Fagel reeds bij het sluiten van het toenmalig koloniaal tractaat eens (4); commis- saris-generaal Elout kwam dus aan een goed kantoor, toen hij in Februari 1817 het denkbeeld aanbeval Benkoelen tegen die fac- torijen over te nemen. Hiermede was de grondgedachte voor eene herziening van het tractaat van 1814 aangegeven. Het valt buiten de grenzen dezer verhandeling om de lijdensgeschiedenis dier her- ziening ook slechts in breede trekken te verhalen; doch zoo wij door geene enkele onaangename bejegening van de Britsche regeering konden weerhouden worden om berustend dan maar het tractaat van 1814 te laten, gelijk het nu eenmaal bestond, zoo was het omdat wij voor alles wilden hebben afwijzing van allen Hngelschen invloed op Sumatra. Dit is historisch. Wanneer men dit nu in het oog wil houden, dan is wel het zachtste oordeel, hetwelk wij over de handelingen onzer gemachtigden in 1823 kunnen uitspreken, dat we de heeren Fagel en Falck niet begrijpen, dat ze inderdaad niet voor hunne taak berekend waren, dat ze te goede gedachten hebben gehad van hunne wederpartij, dat ze al te zeer vertrouwd hebben op de eerlijkheid van vonzen machtigen nabuur en natuurlyken bondge- noot’, zooals de heer W. C. Nieuwenhuyzen, niet zonder ironie, (a) Men vindt deze conventie op bl. 170 van Hoek’s ,Herstel” en op bl. 384 van Levyssohn Norman’s „Britsche Heerschappij”. (b) Zie bl. 278 mijner verhandeling over het tractaat van 1814, dl. XLVIL (1897) van dit tijdschrift; ov. 40. 194 RAFFLES ATJEH-OVEREENKOMST VAN Ì 819. de woorden van E. de Waal in eene verhandeling teruggeeft, die ook aan deze Sumatra-geschiedenis herinnert (u). Fen treffend voorbeeld, staande met de Atjeh-quaestie in een verwijderd verband. De besprekingen over de financieele geschil- punten eindigden met Engelands laatste woord, dat wij 100.000 pd. st. hadden te betalen. Onze gemachtigden wilden er niet van weten, zoodat de onderhandelingen andermaal op het afbreken stonden. Maar nu bleek, dat Engelands /aafst: woord toch nog rekbaar was. Wij kregen de vraag of er niet eenige voordeelen aan de Engelsche scheepvaart en aan hun handel in Oost-Indië toegezegd konden worden, die voor de 100.000 pd. st. in de plaats waren te geven. Hierover wisten partijen zich te verstaan, en aldus ontstond het ontwerp dd. 1 Februari 1824, het eerste stuk der onderhandelingen, dat den vorm had, waaruit het definitief tractaat weldra zou voort- vloeien. In het ontwerp was nu geen sprake meer van de 100.000 pd. st. 