Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Henige dagen daarna nam Djoko-Pangalassan afscheid van zijne moeder, en leidde een zwervend leven. Van hem zoude het Kalangs-volk zijn afgestamd, en het is om die reden, dat dit menschenras zoo weinig achting bij de Javanen geniet, en den scheldnaam heeft ontvangen van afstammelingen eens rooden honds. 2. AFKOMST VAN DJOKO-TIENGEIR, De in den hoofde dezes genoemde Sook mo-ngam boro keerde naar Modjo-pahit bij zijne vrouw terug. De princes die door zijn lang wegblijven meende, dat hij dood was, weende toen zij hem zag terug komen; en vroeg hem naar de reden van zijn lang afwezen. Hij verhaalde haar alles, wat hem sedert dien tijd was wedervaren. d 410 JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. Daar hij, sedert zijne terugkomst, zich in de kamer van de princes opsloot, en zich aan niemand vertoonde, zoo wist ook niemand dat hij terug gekomen was. Aangezien het alleen de princes bekend was, dat Bandoong zoo als reeds gezegd is, de boven- natuurlijke magt bezat om des nachts eene schoone gedaante aan te nemen, en men hem ook nimmer in die gedaante gezien had, zoo werd hij, toen zijn verblijf in de kamer der princes niet langer onbekend bleef, voor eenen vreemdeling en vrouwenschender ge- houden. Zulks werd den vorst ter kennisse gebracht, die zijne dochter daarover ondervroeg; doch zij wilde uit schaamte niets bekennen; overtuigd zijnde, dat hare vader door de schoonheid van den verdachten persoon, niet zoude willen gelooven, dat dit zijne schoonzoon Bandoong was. De vorst, door de hardnekkigheid zijner dochter in toorn ontstoken, zeide tot zijnen eersten staatsdienaar Gadjahmodo dat hij hem zoude laten onthoofden, indien hij den dief die zich in de kamer der princes bevond niet magtig konde worden. De staatsdienaar stelde alles in het werk om den gewaanden dief in handen te krijgen; doch dit was hem onmogelijk, om dat Sookmo-ngamboro zich onzichtbaar konde maken. Hij was hierover troosteloos, en dacht aan niets anders dan aan zijnen dood. Ín zijne smart, groef hij een kuil onder den Weringin- Koeroong ! waarin hij zich legde. Toen liet zich op zekeren nacht eene stem aan hem hooren, zeggende: „Indien gij den dief vatten wilt, zorg dan dat er geen watervaten, potten , of alle voor- werpen, die iets inhouden, in het paleis aanwezig zijn. Des anderen daags gaf hij daarvan berigt aan den vorst, en verzocht hem verguuning, om te doen hetgene de stem tot hem gezegd had. De vorst stond zulks toe, en naauwelijks had de staats- dienaar dit alles bewerkstelligd of de gewaande dief werd voor een ieder zigtbaar. Men trachtte hem thans op te vatten, doch vruchteloos, waarop den vorst van gramschap blakende, eene Talempak (korte piek) nam, en zich naar de kamer zijner dochter begaf. Deze liep hem achterna, en omhelsde weenende zijne voeten, zeggende: ~Om u de waarheid te zeggen is hij geen dief, maar wel uw schoonzoon, mijn Echtgenoot. Toen ik vroeger van hem afkeerig was, dwongt gij mij om hem te beminnen, nu ik liefde 1 De twee door eene muur omheinde Wringin-boomen op de Haloon- Haloon. _ JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN 411 voor hem heb, wilt gij hem dooden.» De vorst antwoordde daarop : „Gij spreekt onwaarheid, en het is alleen uit genegenheid voor den vrouwenschender, dat gij hem voor Bandoong wilt laten doorgaan. Indien mijn schoonzoon hier ware, zoude ik hem wel erkennen.» De princes hernam: „Geloof mij. Hij is Bandoong, ik heb genegenheid voor hem opgevat, omdat hij, hoewel bij den dag leelijk, des nachts uitnemend schoon is.» De vorst ant- woordde: „Indien hij wezenlijk Bandoong is, zoo laat hem dan hier komen en mijne voeten kussen, waarna hij aan mij al het gene hem is overkomen zal moeten verhalen. De princes deelde zulks aan Sookmo-Ngamboro mede, die den vorst naderde, en zijne voeten kuste. Deze zeide: Indien gij wezenlijk mijn schoonzoon Bandoong zijt, geeft mij dan een naauwkeurig berigt van alle uwe lotgevallen.» Sookmo-Ngamboro voldeed hieraan, en toen hij geëindigd had, zeide de vorst bij zich zelven : windien hij wezenlijk een dief ware, zoude hij de geschiedenis van Bandoong, sedert zijne komst in mijn rijk, en wat hem verder ten mijnent is wedervaren, niet met zulk eene juistheid kunnen verhalen.» De vorst erkende hem dientengevolge voor zijnen schoonzoon , en droeg hem den last op, om Bali te beoorlogen, zeggende : „Indien gij het land Bali kunt overmeesteren, zal ik U tot be- looning daarvan een land geven, en U de helft van mijn krijgsvolk, ter beoorloging van Bali medegeven. Ook zult gij van mij mede krijgen de Bende ' Hoedan naroom gen‘, die de eigenschap bezit, om wauneer men de nederlaag hekomt en daarop slaat, het hard te doen regenen; maar zoo gij den last dien ik U geef niet kunt uitvoeren, dan zijt gij mijn schoonzoon niet.» Sookmo-ngamboro nam de taak op zich, vertrok naar Bali en bragt dat land tot onderwerping. Er waren aldaar vijf vorsten; één hunner, namelijk den voornaamsten bragt hij naar Mod j o- pahit over, en stelde deuzelven aan den vorst voor. Browidjoijo was zeer over Sookmo-Ngamboro tevreden. Hij zond den vorst van Bali terug, en liet hem en de vier anderen hunne waardigheid behouden, doch maakte hen tolpligtig. Sookmo- ngamboro ontving tot belooning zijner diensten het landschap 1! Een klein metalen bekken, dienende tot sein in den oorlog. Ook wordt hetzelve gebruikt bij bekendmaking van 's vorsten bevelen, waarop men op alle hoeken der straten en kruiswegen slaat. Deze Bendé zoude dezelfde zijn, welke thans in het bezitis vanden Soesoehoennan te So 7* Volgr. 1. 412 JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. Pengying, in het Padjangsche gelegen, waar hij tot vorst werd gehuldigd, onder den naam van Handaijaningngrat. Het geheele landschap Padjang werd aan hem afgestaan. Eenigen tijd daarna baarde zijne gemalin eene dochter. Handaijaningngrat was hiermede niet zeer tevreden, hij zoude gaarne gezien hebben, dat zij hem eenen zoon had geschonken, ten einde hem in zijne waardigheid te kunnen opvolgen. De vorst Browidjoijo werd eenigen tijd daarna, door zijnen eigen zoon, Raden Patah gent, verslagen. Dit kwam ter oore van Handaijaningngrat, doch hij achtte zich te zwak om Modjopahit te heroveren, en uit vreeze, dat Raden Patah hem zoude noodzaken, om deszelfs godsdienst, namelijk het Islamismus, aan te nemen, zoo verliet hij met zijne dochter het rijk, en deed boete in een bosch nabij Boetooh !; zijne gemalin liet hij achter. Er hield zich in de rivier van Boe- tooh eene groote kaaiman op, Badjool-Sengoro gen. die eene menschelijke gedaante konde aannemen. Hij werd op de dochter van Handaijaningnograt verliefd, en daar hij schoon van gestalte was, viel het hem niet moeijelijk haar hart te winnen. Badjool-sengoro kwam haar van tijd tot tijd bezoeken. zonder dat Handaijaningngrat er iets van wist, doch telkens als hij haar verliet, zeide hij tot haar: =Indien gij bij voortduring een genoegelijk leven met mij wilt slijten, zoo zorg dan. dat er geene vrouwengereedschappen in uw huis aanwezig zijn. Ik mag dezelve niet zien. noch in mijne nabijheid gedoogen.- De princes beloofde daarvoor te zallen zorgdragen. Up zekeren dag, nadat zij gesponnen had, stak zij de Aisi? Wu eene der opentnzen boren de deur. Kort daarna kwam hasr minnaar aan: doch naaawelijks was hy door de dear ingezaan, of hy veranderde zich in eenen Kaaiman. De princes gaf eenen gil, en he vam de vluut. * De princes, Devond zich tot zroote smart van haren vader swaazer Hij orazt haar naar Penzzing terug. Waar sj eenen zoon Saarde, die ten naam van Dioko Sengzoro Roles beat CET kat fea vet wan fet Ziiterzelene. war aksen dessd VAL Ll URAL AALWEZIE is te Ken mude Bunte vem aac SEL JAT baie. s.itme Niel. LANDE sm stag RIE, = AL feb &te ber steel VAL seren asrien TUT. ienenie Ut ST. vk 5 IRT Sta gesventen Sat en om «init SONAR LARD. Lat ote Letom taaecsct PRU Ratan Lat eT fet set weer tee aes 27 NILEEN semen man a ie, JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. 413 ontving. Toen hij tot mannelijke jaren gekomen was, plaatste Ha n- daijaningngrat hem op den troon, waarna hij met zijne gemalin boete ging doen naar het dorp Giring, in het Zuidergebergte gelegen. Aldaar nam hij de schil van eene kokosnoot, en stak dezelve in den grond, waaruit een kokosnoten boom voortkwam, ' Daarna begaf hij zich met zijne gemalin naar den oever der Zuidzee, en deed boete in eene aldaar aanwezige grot, gen? Sawar of Wawar, waar beiden hun leven eindigden. ? Djoko-Sengoro stierf nadat hij twee zonen had gekregen. De oudste heette Kebo-Kanigoro, en de tweede Kebo-K e- nongo. De oudste gaf een afgezonderd leven de voorkeur hoven de vorstelijke waardigheid, en stichtte een gehacht in het dorp Tiengkir?. Vervolgens deed hij boete op den berg Mera pi waar hij zijn leven eindigde. Kebo-Kenongo bleef te Pengging, onder den naam van Kiahi hageng-pengging; en was de Mahomedaansche gods- ' Van deze kokosnotenboom verhaalt men het volgende: Zeker heilige gen!‘ Kiahie hageng Giring, deed boete in de nabijheid dier ben, welke slechts eene enkele vracht voortbragt. Op zekeren nacht liet zich eens stem aan hem hooren, zeggende: Van hem, die het water dezer kokoanoot. drinkt, zullen de versten van Java voortspruiten. Den volgenden morgen plukte hi de kokosnoot. welke hy na dezelve geschild te hebben in zijne keuken bewaarde. Hy wilde zich eerst met werken afmatten ten vinde grooten dorst te krijgen. en het water der kokosnoot te kunnen nitdrinken, tet welk einde hij zich naar een beach begaf, om hout te kappen. Een zijner boezerg- vrienden. een heilige genaamd Kiahie hageng Mataram. grre£vader van Snitan Hagovonz. kwam in zijne afwezigheid. bij hem aan bie, en had eene grote begeerse naar Legen paimwijn waarvan Kiabie-bageng- giring steeds rim vroren was: doet, op dien avond vond bj daarsan niets in zijn tis. HS muz daarop vaar de Kerken. of bj er ete ronte krijgen. waarmei+= 55 zonen dors. Donde leeschen. Hij zag rifaar de kokreter liggen. nara dezeive of. zaate er een Zal in. or. zijnen degen mn” deere! water te Stlien Im STIN Fab Alahie-hageng-Firi ng. ah We HAAL man het zerein zeuren mart tad. zag mite. doen, spurte sem vergeetont het drinken te etter: zoodan Alitie-Lageng-eir ne te Ae Retie. tot ZDS ZInets Sar iste TEL Let Water Kreeg 2 Bij deze gent ger nien Bik Wer Meese DMAIDL Meat Seen, VALS de stotelcaze ivettjienovan Hania: an nga rrtt tase VEN tale zj versrani waren ziiden gedaan Zin — IMEER ZOOL lee on VAT nk aan Gores vize sev aren Zj 2e Ben Ween ot go PE Den tena. begeren Zil Zi? te The Waar gen LESA ER EL tem te tee. daarvaz zl Hinter 21 varer Lt 8 LER EL SAR VAA PRIMA. tae A EEE 14 Et tee OL gee Eek we Weeden 3 WTR LE te aa nett DAL AAE 414 JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. dienst toegedaan. Hij werd verraderlijk om het leven gebragt door zeker heilige, Soennan Koedoos gen‘. Een zoon dien hij naliet, Djoko Krébét gen? !, werd door zijne schoonzuster, vrouw van gen? Kebo Kannigoro te Tiengkir groot gebragt. Deze gaf hem den bijnaam van Djoko Tiengkir. Naderhand werd hij vorst te Padjang. 2. VAN HET BESTAAN DER OUDHEDEN TE PRAMBANAN. 2e Jrg., 1839, I, p. 460—471. Soemendi-petoong, een der kleinzonen van den vorst Sri- moho poenggoong, hiervoren genoemd, was hoofd over de Legèn-tappers. Hij had eenen zoon Damar-moijo gend, die boete deed op den berg Soembing ?. Deze kreeg twee zonen. De eerste, die groot en zwaar van ligchaam was, heette Bon do- woso, en de tweede, Bambang Kandilaras, zijnde tenger van ligchaam, schoon en van eenen zachtzinnigen aard. De eerste Staatsdienaar van den tweeden vorst te Pengging °, Praboe-Soedimoro gend, verliefde op zijne eigene dochter, voor wie zijne hartstogt tot zulk eene hoogte kwam, dat hij dezelve niet kunnende bedwingen, eindelijk zijne misdadige lusten aan haar bot vierde. De vorst zulks vernemende, belooft hem voor deze bloedschande te straffen. Hij liet hem ontbieden , onder voorwendsel om met hem te raadplegen, en zeide tot hem: De reuzenvorst te Prambannan*, Boko gen?, wil mij beoorlogen; wat raadt gij mij nu aan te doen? Soedimoro antwoordde daarop, dat het beste was, om alvorens de vijand te Pengging kwam, eenen inval te Prambannan te doen. De vorst vroeg hem verder: t Djoko beteekent jongeling, en Krebet is een klanknabootsend woord, beteekenende eene kletterende beweging maken. Hij had dien naam gekregen, omdat juist toen hij geboren werd de Wayang beber bij zijnen vader gespeeld werd. Dit is de naam van een tooneelspel, door middel van be- schilderd papier, hetwelk door het heen en weder bewegen een kletterend geluid geeft. 1 Deze berg ligt ten Noordwesten van den berg Merapie. 8 Dit vorstendom werd gesticht in het jaar 1000 (A: C: 1096). Het dorp, waar de toen regerende vorst zijnen zetel hield, voert thans nog den naam van Pengging, zijnde omtrent 11 palen westelijk van de hoofdplaats Soerakarta gelegen. * De vorst regeerde in het jaar 1000 (A: C: 1097). De plaats waar hij zijnen zetel gevestigd had, voert thans nog den naam van Prambanan, 82 palen Zuidelijk van de hoofdplaats Soerakarta gelegen. JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN, 415 „Durft gij wezenlijk tegen den vorst Boko optrekken?» De staats- dienaar gaf daarop een bevestigend antwoord, waarop de vorst hem ten eten noodigde, en hem zoodanig liet drinken, dat hij geheel door den drank bevangen werd. De vorst liet hem vervolgens opvatten, en in eenen put werpen, dien men daarna toedempte. De Patih (ondergeschikt ambtenaar) van Soedimoro, het be- richt van den gepleegden moord vernomen hebbende, werd daar- over zeer gebelgd, en besloot den dood van dien staatsdienaar, aan wien hij groote verplichtingen had te wreken. Hij verzamelde tot dat einde volk, om als een dolzinnige te moorden. De vorst te Pengging kreeg tijding van dezen aanslag, en ging hem zonder eenig gevolg tegemoet. De Patih, hem ziende aankomen geraakte in verlegenheid, werd met vrees bevangen, naderde den vorst, en vernederde zich voor hem. Deze vroeg hem, wat hij met die verzameling van menschen voornemens was? Hij antwoordde: »Ik was voornemens om den dood van Soedimoro te wreken, doch ben geheel ontmoedigd, toen ik U zag aankomen. Ik verzoek U nu mij alleenlijk te willen bekend maken, waarom hij den dood verdiend heeft.» De vorst hernam: „Het zal U immers niet onbekend zijn, dat hij zich heeft schuldig gemaakt aan bloedschande met zijne eigene dochter.s De Patih antwoordde: „Loo als ik gehoord heb, is zulks het geval geweest, en zijne dochter is nu in de derde maand harer zwangerschaps. „Nu dan, hernam de vorst, indien zulke misdaden straffeloos gepleegd worden dan zoude dezelve aanleiding geven tot vele buitensporigheden van dien aard.y De Patih antwoordde: Ik stem dit met U toe; maar daar ik groote verplichtingen aan Soedimoro heb, zoo vergun mij slechts om zijnen dood te wreken.r De vorst hernam : # Drijf die zaak niet verder; want het is de wil der goden, dat Soedimoro door eigen schuld den dood zoude verdienen; en het betaamt U het regt te handhaven. Ik verlang nu dat gij de dochter van Soedimoro uit mijn vorstendom verwijdert, en het ambt van eersten staatsdienaar waarneemt.» Hij beloofde den aan hem opgedragenen last te zullen volbrengen. Hij ging daarop naar Soedimorot ten huize van den vermoorden staatsdienaar, en verbande deszelfs dochter naar het Zuidergebergte, in eene grot, Sélo-tjolo gent, Aldaar baarde zij eenen zoon van eene reusachtige gedaante, wien zij den naam gaf van Raden Goepolo, en die tot mannelijke jaren gekomen t Dit is een dorp, gelegen ten Zuiden van Boijolalie. 418 JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. banan hem te vergeefsch zochten, totdat zij uit vermoeijenis aldaar in slaap vielen '. Bondo-woso deed zijnen vader een om- slagtig verhaal, zoowel van zijne reis, als van de bekomene neder- laag, waarop de Kluizenaar hem een gebed leerde, Bandoong gen’, hetwelk de wonderlijke kracht bezat, dat degene die hetzelve opzeide, zoo zwaar werd als eene berg, en de kracht verkreeg van 1000 oliphanten. Nadat hij dat gebed magtig was, gaf de kluizenaar hem den bijnaam van Bandoong, zoodat hij in den vervolge Bandoong Bondo-woso gen? werd; vervolgens gelastte zijn vader hem naar Prambanan terug te keeren, en Boko tot een gevecht uit te noodigen. Hij gehoorzaamde dit bevel en vertrok naar Prambanan; ter plaatse gekomen zijnde, waar de troepen van Boko sliepen, doodde hij een groot gedeelte daarvan. De overigen die zich door de vlugt gered hadden, keerden naar Prambanan terug en gaven daarvan verslag aan hunnen vorst. Deze zeide: sniemand mijner soldaten behoeft zich ten strijde tegen Bondowoso te begeven; ik zelve zal hem te gemoet gaan.» Nadat hij dit gezegd had, ging hy Bondo-woso op eene plaats te gemoet ten zuiden van Klattèn gelegen 2 waar zij een hevig gevecht aanvingen. Vervolgens volgden zij elkanderen, tot aan eene plaats, zuidelijk van Klattén, waar zij eene menigte boomen door hunne hevige worsteling, omver stieten, en vertrapten *. Boko brulde onophoudelijk zijne tegen- partij toe, doch zijne wonderbaarlijke adem vermogt thans niets te doen. Beiden werden van het vechten vermoeid, en scheiden zich van elkanderen op eenen berg, Zuidwestelijk van Klattèn 4, ten einde 1 In de nabijheid van Djoerang djero ligt een dorp, Korieppan gen“. Men wil dat dit woord thans verbasterd is in Karieppan, hetwelk beteekent slaap hebben, of door den slaap bevangen worden. 3 Op deze plaats, zouden de vechtende personen den slag dien zij elkan- deren trachtten toe te brengen, afgeweerd hebben. Van daar, dat dezelve den naam gekregen heeft van Tangkiessan, hetwelk hetzelfde is, als: Tangkis, tinangkis, beteekenende elkander afweren, zijnde van het woord, Nangkis, afweren. : Dit dorp ligt 6 palen zuidelijk van Klatten. 8 Door de menigte boomen die omver gestooten en vertrapt waren, heeft de plaats der hevige worsteling den naam ontvangen van Loesah, hetwelk beteekent: verspreid door elkander liggen, wanorde. Dit is een dorp 3 palen ten Zuiden van Klatten gelegen. 4 Deze berg ontleent zijnen naam van de scheiding tusschen Bondo- woso en Boko, en heet Redi pegat, hetwelk twee woorden zijn. Het JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. 419 hunne uitgeputte krachten te verzamelen. Daarna hervatteden zij het gevecht, en worstelden op eene hevige wijze, tot aan eene plaats, ten Noorden van Klattèn gelegen ' waar zij van ver- moeidheid ophielden. Na een weinig uitgerust te zijn, vingen zij opnieuw den strijd aan tot aan den voet eener berg, omtrent 10 palen Oostelijk van Prambanan, waar beiden zoodanig begonnen te transpireren, dat hetzelve als eene opwelling van water uit hunne ligchamen vloeijende, eenen poel vormde *. Bondo-woso greep toen Boko aan, en wierp hem in dien poel waarin hij neder zonk *. Raden Goepolo het ongeluk van Boko vernemende, ging ter plaatse waar Bondo-woso zich bevond, met een tjoepoe (een kopje met een deksel er op) in de hand; welke hij van Hembok Roro Djoonggrang had gekregen, inhoudende water des levens, hetwelk de eigenschap bezat, om een dood ligchaam het leven te hergeven, door hetzelve daarmede te besprenkelen. Kandilaras die zich bereids bij zijnen broeder gevoegd had, zag dit, en schoot met eenen pijl de Tjoepoe uit Goepolo’s hand, waardoor dezelve midden in zee viel; over welk verlies hij uitermate vertoornd werd. Hij viel Bondo-woso aan, terwijl Kandilaras met zijn volgelingen streed. Het gevecht tusschen Bondo-woso en Goepolo was hevig, zij drongen tegen elkanderen, tot dat zij op eene plaats westelijk van Djocjacarta kwamen waar hunne haren zoodanig in elkanderen geraakten, dat Goepolo de zijnen verloor *. Kindelijk greep Bondo-woso hem aan, en scheurde hem in stukken. Hij wierp deszelfs hoofd, nadat hij de hersenen eerste beteekent berg; en het laatste gespleten, gescheiden. Eigenlijk be- teekent het, een gespleten berg; }doch hieraan schijnt men de beteekenis te willen geven van den berg der scheiding, omdat de vechtende partijen zich aldaar van elkaar scheidden. 1 Aan deze plaats heeft men den naam gegeven van Koewel, hetwelk worstelen beteekent. ‘2 Deze poel ligt omtrent 10 palen oostelijk van Prambanan, en wordt genaamd Telogo-powinijan, welke twee woorden zijn; het eerste namelijk Telogo, beteekent poel, meer, en het laatste van het woord Winih, zaad, afgeleid, een onder water gezet rijstveld, waarin men de in schoven gebondene padie legt, om tot zaad te dienen. Gemelde poel heeft dien naam gekregen, wegens deszelfs overeenkomst met een zoodanig onder water gezet rijstveld. * Men zegt dat zich van tijd tot tijd een donderend geluid uit dezen poel laat hooren, hetwelk het volksgeloof voor het gekerm van Boko houdt. 4 Deze plaats heet Roomo of Rémo, beteekenende hoofdhaar, ontleend van de haren van Goepolo, die aldaar verspreid lagen. Het is een dorp ten westen van Djocjakarta gelegen. 420 JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. daaruit geslagen had, naar het Oosten, en deed den Kalkberg ont- staan '. Zijne hersenen en zijn hart wierp hij naar het Zuidwesten en vormde den berg Woengkal ?. Na den dood van Goepolo, ging Bondo-woso ter plaatse waar zijn broeder vocht, versloeg al de troepen van den vorst van Prambanan, en nam deze plaats in, waarna hij met zijnen broeder naar Pengging terugkeerde, en aan den vorst van de behaalde overwinning verslag gaf. De vorst verheugde zich over dit berigt, gaf zijne dochter ten huwelijk aan Kandilaras, wien hij tevens tot erfgenaam van zijn rijk benoemde. Bondo-woso vereerde hij met den rang van Boepati, en droeg hem het beheer van Prambanan op. Hij begaf zich derwaarts, doch wilde zijn verblijf niet houden in den Kraton van den verslagenen vorst Boko, omdat de Princes Hembok roro-djoonggrang nog daarin woonde. Hij koos de woning van Raden Goepolo tot zijn verblijf. De eerste staatsdienaar van Boko onderwierp zich aan hem. Eeuigen tijd daarna verliefde Bondo-woso op Hembok-roro-djoong- graug; doch zij, bereids vernomen hebbende, dat hij haren vader gedood had, beschouwde hem als eenen vijand, met wien zij geene gemeenschap mogt hebben. Evenwel wilde zij niets van haren afkeer laten blijken; zij bedacht slechts het middel, om zich geschikt uit zijne handen te bevrijden. Zij eischte namelijk van hem, om haar binnen den tijd van éénen nacht te maken, twee putten, benevens 1000 steenen beelden en tempels, om te dienen als Sasrahhan (huwelijks-geschenk). Bondo-woso beloofde haar hierop nader antwoord te geven, en begaf zich naar de kluis zijns vaders, wien hij verzocht, hem in het vervaardigen der steenen beelden en putten behulpzaam te zijn; ook verzocht hij daartoe de hulp van den vorst te Pengging, en die van zijnen jongeren broeder Kandilaras. De kluizenaar Damar-moijo antwoordde zijnen zoon, dat hij aan Hembok-roro-djoonggrang maar moest beloven, om haar het verzochte in eenen nacht te bezorgen. De vorst te Pengging 1 Deze berg ligt ten westen van Djocjacarta, en heet Goenoeng Gamping of kalkberg. 1 Deze berg ligt Zuidwestelijk van Djocjacarta. Woeng kal beteekent slijpsteen, welke in menigte in dien berg gevonden worden. JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. 421 en Kandilaras beloofden hem zooveel mogelijk in de opgedragen taak hunne medewerking te zullen verleenen, Bondo-woso keerde daarop naar Prambanan terug, en vervoegde zich bij Hem bok- roro-djoonggrang, aan wie hij te kennen gaf, dat hij aan- nam, om de hem opgedragen taak in eenen nacht te volbrengen. Toen nu de tijd,’ waarop de steenen beelden zouden worden vervaardigd daar was, kwamen Damarmoijo, de vorst te Peng- ging en Kandilaras naar Prambanan, en hielden zich bezig met bidden, de hulp der goden, tot het doen aanwezig zijn dier putten eu beelden, inroepende. De twee putten waren vervaardigd, en des morgens ten half vier uren, waren er reeds negen honderd vijf en negentig beelden en tempels aanwezig. De eerste staatsdienaar van Boko, hiervoren genoemd, zag niet gaarne, dat Hembok-roro-djoonggrang de vrouw van Bond o- woso werd, en dacht op middelen, om den tot dus ver, verrigten arbeid te verijdelen. Hij gelastte daarop eenige meisjes, om padie n te stampen, en bestrooide de plaats waar de luchtgeesten, helpers van Bondo-woso. aan het werk der beelden bezig waren, met bloemen en ander reukwerk. De luchtgeesten, voor wie alle aan- gename geuren ondragelijk zijn, verwijderden zich van de plaats, en lieten het werk onvoltooid liggen. Bondo-woso het geluid, door het stampen der padie veroor- zaakt, hoorende, verschrok daarvan, en dacht dat de dag reeds aangebroken was ®. In deze meening staakte hij zijnen arbeid. Toen hij echter zag, dat het nog geen dag was, ontstak hij in toorn, en sprak de navolgende vloek over de meisjes te Prambanan uit: „Aangezien de meisjes te dezer plaatse vermaak scheppen, om met iemand den gek te scheren, zoo zullen zij ook niet spoedig huwen.» * Bondo-woso aldus zijn werk niet kunnende voltooijen, begaf zich misnoegd naar Hembok-roro-djoonggrang, die hem vroeg of de beelden vervaardigd waren. Hij gaf daarop een bits antwoord, en zeide: „Neen, de beelden zijn nog niet allen voltooid, en gij ' Dit was in het jaar 1018 (A: C: 1113). 1 De dorpelingen beginnen doorgaans met het aanbreken van den dag de padie te stampen. 8 Men wil dat de meisjes te Prambanan, tengevolge van den vloek van Bondo-woso, eerst op haar 28° of 24* jaar trouwen, hetwelk als eene schande wordt aangemerkt; want de Javaansche meisjes worden meestal in haar 14° of 15° jaar uitgehuwd. n ke af 422 JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. moet dienen om het ontbrekende getal aan te vullen.» Nauwelijks had hij deze woorden uitgesproken, of Hembok-roro-djoong- grang werd in een steenen beeld herschapen. Bondo-woso, ontstelde hierover uitermate. Hij ging als een dolzinnige Hem bok- roro-djoonggrang opzoeken, zonder dat men ooit iets verder over hem hoorde, 4. OVER HET BESTAAN VAN ANDERE OUDHEDEN OP JAVA. 2,1, p. 471—478. Over het bestaan dezer oudheden, gewaagt de overlevering niets bijzonders dan het volgende. De vorst te Pengging de tweede, van wien in het voorgaande bereids gewag gemaakt is, overleden zijnde, werd door zijnen schoonzoon Raden-Kandilaras, onder den naam van Praboe Madoe Koesoemo opgevolgd. Deze was degene die de steenen beelden te Kali-bening omtrent 4 palen ten Oosten van P ra m- banan gelegen, had vervaardigd, in het jaar 1218 (A: C 1807). Praboe- Madoe-Koesoemo werd opgevolgd door zijnen zoon, genaamd Praboe-birowo, die den steenen tempel te Salatiga in het jaar 1800 (A: C: 1889) had gebouwd. Kort daarna werd Pengging door den vorst van Padjadjarran veroverd. Gemelde Praboe-birowo, had eenen zoon gen? Damar- moijo, die boeteldeed op den berg Diijéng (zie blz. 403). Zijn zoon Raden Bandoong gen’, werd naderhand door Browidjoijo den zesden, vorst te Modjopahit, voor zijne bewezene diensten tot vorst te Pengging verheven, onder den naam van Handa- janingrat. Hij zoude de stichter geweest zijn der oudheden te Boro-boedoor!, welke in het jaar 1860 (A: C: 1445) ge- bouwd zijn. Ook had hij in het jaar 1366 (A: C: 1451) de oud- heden te Soekooh aan den voet van den berg Lawoe gelegen, vervaardigd. Te Panatarran, Srengat en Blitar, gelegen ten Zuidwesten van de ruïnes te Modjo-pahit, vindt men ook eenige oudheden welke door den laatsten vorst te Modjopahit in het jaar 1864 (A: C: 1446) zouden zijn vervaardigd. De oude steenen tempels en beelden, benevens opschriften op dezelfde bouwstoffen, waren of aan de eeredienst toegewijd, of werden gebezigd tot boetplaats der vorsten. 1 Deze plaats ligt in de Residentie Kedoe. JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. 423 5. Over DE Piencorrs. (Zie Mounier, 6 Jrg., 1844, I, p. 3181). Deze naam is gegeven aan de door Sultan Hagoong te Mataram bij de verovering van Blambangan * gelegen aan de Noord-Oosthoek van Java buitgemaakte vrouwen, die in den Kadaton aldaar aanwezig waren. Pienggir beteekent rand, hoek, boord, zoodat die naam zooveel zeggen wil, als personen van de Javasche hoek afkomstig. Deze vrouwen werden naar het hof van Mataram overgebragt, en als slavinnen aangemerkt, zonder echter tot eenigen slaafschen arbeid gebezigd te worden. Zij waren, en zijn tot nog toe, alleen van den vorst afhankelijk. Zij worden meestal tot minnen der vorstelijke kinderen gebruikt, en dienen tevens tot voldoening aan de veel- wijverij der vorsten. Zij mogen zonder voorkennis of toestemming van den vorst nimmer een huwelijk aangaan, hetzij met hare natie of met andere inlanders. De kinderen welke door deze of gene bij hen verwekt worden, worden als Pienggirs beschouwd; zulks is echter niet het geval met de kinderen, welke de mannen van dit menschenras bij andere vrouwen, geene Pienggirs zijnde, ge- teeld hebben. Tijdens de regering van genoemde Sultan Hagoong moest een gedeelte der veroverde Pienggirs, den bek van zijn paard wasschen telkenmale als hij op het erf van zijnen Kraton reed *; zij, die tot dit werk gebezigd waren, hebben den naam gekregen van Gadjah matie *. Van daar, dat de stalknechten van den vorst met dien naam bestempeld zijn. Thans echter verrigten de mannen dat werk. De mannen onder de Pienggirs verdienen meestal hun brood met den handel van yzer- en koperwerken , hetwelk den naam draagt van Hétér. Tot de uitoefening van dit beroep, is een ieder hunner voorzien van een openen brief van den vorst, ten einde zij, op 1 Deze verovering vond plaats in het jaar 1568 (A: C: 1646). 2 Dit wasschen geschiedt met een Tjarak, zijnde de uitgeholde horen van eenen wilden stier, naar eenen kruidhoren gelijkende. Dezelve wordt met water gevuld, en strekt alleen om den bek der paarden te besproeien. Het wordt als het uitsluitend regt van den Soesoeheennan beschouwd, zulke Tjaraks openlijk in zijn gevolg mede te laten dragen. * De naamgeving komt niet overeen met de reden, welke daartoe opge- geven wordt; daar Gadjah oliphant, en matie, dood beteekent; of de beide woorden te zamen een’ dooden oliphant. 424 JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. eene plaats vertoevende of overnachtende, hulp van deze of gene hoofden zouden erlangen. De Pienggirs of Gadjah matie, staan onder het opzigt van een hoofd, dat een register houdt over geboorten en sterfgevallen. Zij betalen echter geene hoofdschatting als de Kalangs. Zij wonen altijd bij elkanderen. Kartasoero is de plaats, welke hun door den vorst tot verblijf is aangewezen. Wanneer eene vrouw onder de Gadjah matie gehuwd is met eenen Javaan, niet tot haar ras behoorende, dan gaat haar ambt bij haar overlijden niet op haren man over; als wel op haren zoon of hare dochter, welke zij bij hem mogt. verwekken. De mannen onder de Gadjah-matie vervaardigen touwen, zweepen, jhalsters en buikriemen voor de paarden van den vorst, en hebben het opzigt over de stallen. Wanneer deze bij toernooi- spelen verschijnt, moeten zij zijn paard aan beide zijden vasthouden. 6. HET DRAGEN VAN EEN KRIS, GEHEEL VAN STAAL VERVAARDIGD DOOR EENEN EED VERBODEN. Browidjoijo, de laatste vorst van Modjopahit, had de vrouwenziekte, die boven het bereik der geneesmiddelen was, en hem zoodanig bedroefde, dat hij zich op zekeren nacht onder het afdak van zijn paleis ternederlegde. Een stem liet zich vervolgens aan hem hooren, zeggende: „Indien gij van uwe ziekte genezen wilt, beslaap dan eene vrouw van Wandan.” (een zwart mensch tot het ras der negers be- hoorende). Den volgenden morgen deed hij hetgene de stem hem gezegd had, en bevond zich geheel genezen. De zwartin welke hij beslapen had, gaf hij vervolgens aan zijnen Jandman ten verzorging over, welke hem eenigen tijd daarna berigtte, dat zij zwanger was. De vorst beval hein daarop, om goed voor haar te zorgen, en dat hij, ingeval zij een kind van de mannelijke kunne mogt baren, hetzelve den naam moest geven van Boondan Kadjawan. De zwartin baarde eenen zoon, aan wien de landman den naam gaf welken Browidjoijo hem had opgegeven. Toen hij groot geworden was, vergezelde hij van tijd tot tijd den landman, wanneer deze zijne verschijning bij den vorst deed. Browidjoijo erkende den jongeling voor zijnen zoon, en voorspelde reeds, dat van hem de vorsten van Java zouden afstammen; maar daar hij zeer stout en ondernemend was, zoo besteedde hij hem bij zeker heilige in het JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. 425 dorp Taroob t, Kiahi Hageng Taroob genaamd, bij wien de landman hem moest brengen: op hunne reize derwaarts, werden zij door twee struikroovers aangevallen. De landman nam de vlugt; doch Boondan Kadjawan verweerde zich dapperlijk met zijne geheel van staal gemaakte kris, welke hem door Browidjoijo geschonken was. De eerste steek echter, waarmede hij een der roovers om het leven bragt, deed de kris breken. Hij wierp dezelve weg en verdedigde zich met zijne handen tegen den anderen, welke hij dood sloeg. Toen zwoer hij, dat hij nimmer meer een geheel van staal gemaakte kris wilde dragen; ook verlangende, dat zijne nakomelingen dezen eed zouden nakomen. Bij den heilige te Taroob gekomen zijnde, gaf deze hem den naam van Lemboe peteng, en vereenigde hem met zijne dochter door het huwelijk. Uit dat huwelijk zouden de vorsten van Java zijn voortgesproten. Het is tengevolge der door Lemboe Peteng uitgesprokene vloek, dat de afstammelingen van het huis van Mataram geene krissen willen dragen, die geheel van staal zijn vervaardigd.. 7. VLOEK UITGESPROKEN poor Kiante-HaGenG-Sio. De heilige, wiens graf in het dorp Selo ® te vinden is, was een kleinzoon van Boondan Kadjawan, zoon van den laatsten vorst van Modjo-pahit, bij eene zwartin verwekt. Hij leefde ouder de regering van den Sultan van Damak, in het jaar 1403 (A: C: 1486). Op zekeren dag bevond hij zich op zijn voorerf , zijn kind ín zijne armen dragende. Hij droeg bij die gelegenheid een kleed van Tjiendé *, zonder buikband. Onverwachts kwam er een dolzinnig mensch op hem aanloopen. Hij haastte zich om zijn kind in huis neder te leggen, doeh door den spoed, dien hij maakte, raakte zijn kleed los en struikelde hij over eenen nabij zijne voordeur geplanten Walooh *, dat hij bijna op zijnen buik nederviel, waardoor de dolzinnige tijd genoeg had, om hem eenen steek toe te brengen, zonder hem echter te kwetsen, om reden hij onkwetsbaar was. Nadat hij zijn kind nedergelegd had, ' Dit dorp ligt Noordoostelijk van de hoofdplaats Soerncarta, waar Kiahie hageng Taroob ook begraven is. 3 Dit dorp ligt Noordoostelijk van de hoofdplaats Soeracarta. 5 Naam van zekere zijden stof, * Eene soort van Kalebas, welke de Javanen bij hunne spijzen ge- 426 JAVAANSOHE OVERLEVERINGEN. gaf hij zijnen aanvaller zulk eenen geweldigen slag op het hoofd, dat deze dood nederviel. Toen verwenschte hij de Walooh, en het kleed van Tjiendé, verlangende dat zijne nakomelingen zoodanig gewas nimmer in de nabijheid van hunne voordeur zouden planten, noch zoodanig kleed dragen, welk verbod door de afstammelingen van het Mata- ramsche huis, nog steeds in acht genomen wordt. 8. VERBOD VAN DEN PANEMBAHAN SENOPATI AAN ZIJNE NAKOMELINGEN. Deze persoon was de grootvader van Sultan Hagoong, en leefde onder de regering van den Sultan te Padjang in het jaar 1433 (A:C: 1516). Kiahie Botjor, onderdaan van laatstgen® Sultan, en hoofd van het landschap Bagelén, vernomen hebbende, dat Senopatie zich tegen den Sultan van Padjang wilde ver- zetten, begaf zich naar deszelfs woonhuis, gewapend met een kris, met het doel om hem verraderlijk om het leven te brengen. Toen hij aankwam, was Senopati aan den maaltijd bezig, en zat met zijnen rug naar de huisdeur gekeerd, zoodat hij hem niet gewaar werd. Botjor trok zijne kris uit, en stak hem daarmede herhaal- delijk van achteren. f Senopati die onkwetsbaar was, zag om, en toen Botjor zag, dat hij hem geen het minste leed konde toe- brengen, vernederde hij zich voor hem, en kreeg vergiffenis voor zijne snoode daad. Tengevolge van deze gebeurtenis verbood Senopati zijne nakomelingen, om met den rug naar de deur gekeerd te eten, omdat men zoodoende zich niet voor soortgelijke ongelukken kan beveiligen, wordende dit verbod nog steeds door de afstammelingen van het huis van Mataram in acht genomen. 9. VERBOD TEGEN HET BERIJDEN VAN VOSKLEURIGE PAARDEN. Na het overlijden van den Sultan te Padjang, verkoos zeker heilige, Soenan Koedoos gent, in plaats van des vorsten jongsten zoon Pangeran-Benowo, deszelfs schoonzoon, den 1! De Kris, waarmede Senopati werd gestoken, Kebo dingin gen‘, zoude door de herhaaldelijk toegebragte steken, aan de punt gespleten zijn, en dat er tusschen die spleet eenige haren van den aangevallenen persoon zouden blijven zitten, welke zoo men verzekert, nog heden ten dage zigtbaar zijn. Deze kris is thans in het bezit van den Soesoehoennan te Soeracarta. JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. 427 Adipatie te Damak tot opvolger, terwijl men eerstgenoemde tot Boepatie over Djipang aanstelde. Pangeran Benowo zich aldus van den troon verstoken ziende, en zijn regt daarop willende laten gelden, nam zijne toevlugt tot den Panembahan Senopati, wien hij om bijstand smeekte, ten einde hem in het bezit van den troon te stellen, waarop zijne geboorte hem regtmatige aanspraak gaf. Senopati gaf gehoor aan zijne bede, en trok met de zijnen naar Padjang. Daar de geringere volksklasse van Padjang den Pangeran Benowo toegedaan was, zoo ontmoette Senopati minder tegenstand van hen, dan van de Damaksche troepen, en een aantal boeginezen, die zich in dienst van den nieuwen vorst bevonden. Senopati bereed bij die gelegenheid eeu vos- kleurig paard, hetwelk, niettegenstaande hetzelve door de menig- vuldige bekomene wonden reeds dood was, nog steeds voortliep. Kiahie djoeroe hamartanie, oudoom van Senopati zag zulks, en maakte hem hierop opmerkzaam, zeggende: „Mijn zoon, uw paard is dood, en gij zit nog op hetzelve.r Naauwelijks waren deze woorden uitgesproken, of het paard viel neder, en Senopati ging voort te voet, als een dolzinnige te moorden, totdat hij eindelijk de overwinning behaalde. De nieuwe vorst werd op de bede zijner vrouw, met behoud van zijnen rang van Adipati naar Damak teruggezonden, en Pangeran Benowo op den troon geplaatst. Hetzelfde wonder vond plaats met een voskleurig paard , hetwelk Senopati naderhand bij de inneming van Madioen bereed. Dit gaf hem aanleiding, om het gebruik van voskleurige paarden door eenen eed te verbieden, tengevolge waarvan de afstammelingen van het Mataramsche huis, zoodanige paarden uiet wilien berijden. 10. VerBop TEGEN HET BERIJDEN VAN PAARDEN, MET KORT AFGESNEDENE MANEN. De Panembahan Senopati trok in het jaar 1442 (A:C: 1524) naar Madioen, met het doel om de vorstelijke landstreken tot onderwerping te brengen, De boepatis der genoemde landstreken hadden reeds veel van de bovennatuurlijke magt van Senopati gehoord, en waren be- ducht om hem tegenstand te bieden; waarom zij, van zijnen optogt kennis gekregen hebbende, te Soerabaija bij een kwamen, en de Volgr. I. 28 = <i) 428 JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. eenpariglijk besloten om zich aan hem te onderwerpen. De Adipati van Kanitén was echter tegen dit gevoelen, en nam aan, om Senopatie te overwinnen, welke onderneming de Boepatis hem niet konden afraden. Eindelijk stemden zij zulks toe, onder voor- waarde, dat, ingeval hij terugkwam zonder de overwinning te hebben behaald, hij dan door de gezamentlijke hoofden om het leven zoude gebragt worden. De Adipati van Kanitén nam hierin genoegen, en vertrok met de zijnen om Senopati te gemoet te gaan. Senopati kreeg van dit een en ander berigt, en ging aan het honfd van 40 zijner uitgezochtste manschappen, Prijajie noembak Woeloong gen‘, den Adipatie van Kannitèn te gemoet. Hij bereed een paard welks manen zeer kort afgesneden waren; eu toen hij zijne tegenpartij onder weg ontmoette, gaf hij zich uit voor een ondergeschikt hoofd van Senopatie. Toen hij van hem vernam, dat hij degene was, die zich met hem wilde meten, zeide hij: Indien gij mij overwint, dan hebt gij Sen o- pati evenzoo goed als in uwe magt.» De Adipati van Kan- niten werd hierover zeer vertoornd, en bragt het paard, hetwelk Senopati bereed, eene pieksteek aan het voorhoofd toe, waardoor hetzelve op hol geraakte. Senopati was op het punt van te vallen, en daar hij door de kortheid van de manen van zijn paard, zich daaraan niet konde vasthouden, zoo sloeg hij zijne armen om deszelfs hals, totdat Kiahi-Djoeroe-hamartanie, zijne oudoom die hem achterna te paard volgde, het ros in zijnen loop stuitte, waarna hij het zijne aan Senopati gaf. Senopatie keerde naar den Adipati van Kannitèn terug, en daagde hem ten strijde uit. De Adipatie stak hem herhaaldelijk met zijne piek, zonder hem echter te kunnen kwetsen, waarna Senopati hem op zijne beurt, eene steek met de piek Kia hi plèròt ! genaamd, in deszelfs dij toebragt, waarop hij van zijn paard viel, en zich niet konde oprigten. Senopati was toen in de gelegenheid hem te dooden, doch verkoos zulks niet, en liet hem onder geleide zijner zendelingen, in eene Tandoe, naar Pasoeroewang, waaronder hij behoorde, vervoeren, waarna hij naar Madioen terugkeerde, en het berijden van paarden met kort afvesnedene manen afzwoer, en verlangde dat zijne nakomelingen ' Deze piek, thans in het bezit van den tegenwoordigen Soesoehoennan, zoude Kiahie-hageng-Taroob (zie blz. 425) bij het graf zijns vaders gevonden hebben. 430 JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. Daar verwenschte hij de amfioen, en verlangde uitdrukkelijk, dat zijne nakomelingen zich daarvan zouden onthouden; en dat degene onder hen, die aan het gebruik daarvan mogt zijn verslaafd, geen genot van zijnen zegen zoude hebben. 13. VERBOD VAN DANANDJOIJO. Deze persoon, was een der zonen van Pandie dowonoto, vorst over het rijk Ngastino '. Hij was de derde van zijne vier broeders gen? lJoedistiro, Warkoedoro, Nakoelo en Se- dowo. Deze vijf broeders zijn bekend onder den naam van Pan- dowo, hetwelk vijf beteekent. Van hem zouden de Javasche vorsten zijn afgestamd. Hij verbood zijne nakomelingen om het bosch K rendo-wahhono (zie blz. 407 —408) te betreden. Dit bosch zoude eene reusachtige godin tot verblijf gestrekt hebben, gend Batarie doongo, verstootene vrouw van de opperste godheid Bathoro-goeroe. Zij zoude geene gelegenheid hebben laten voorbijgaan, om de Pandowo in het verderf te storten, zoo wel door hare plagen, als door den bijstand welke zij aan andere vorsten verleend had, die tegen de Pandowo vijandelijk gezind waren. Deze echter, door de opperste godheid steeds beschermd zijnde, ontkwamen steeds de lagen welke zij hen spande. Het is tengevolge van dat verbod, dat de afstammelingen van het Mataramsche huis, gemeld bosch hetwelk zij als de bron van allerlei ongelukken beschouwen, nimmer bezoeken. 14. VERBOD TEGEN HET BERIJDEN VAN OLIPHANTEN. Dit verbod heeft Sultan Hagoong aan zijne nakomelingen uitgevaardigd, ten gevolge van eenen val, welken hij van eenen oliphant gedaan heeft. Hij deed namelijk op zekeren dag, op dat dier gezeten, eene reis naar Parang-tritis, aan de Zuidzee bij Mantjeeng-ngan, omtrent 16 palen van Djocjakarta gelegen. Onderweg ontmoette hij eenen Walie (heilige), die als eene turksche monnik gekleed was. De oliphant verschrok op dat vreemde gezigt, en zat, zonder dat de rijder daarop bedacht was, op de hurken, zoodat hij door den zwaren schok der Palono (huisje op eenen 1 Dit rijk ook genaamd Gadjah-hooijo, zoude bestaan hebben te Pe- kalongan. De eerste vorst, Polosoro gen‘, grootvader van Pandoede- wonoto, regeerde in het jaar 700 (A: C: 805). 432 JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN. Op zekeren dag, ging hij naar de plaats waar hij gewoon was zijne godsdienstoefeningen te verrigten. Terwijl hij daarmede bezig was, kwam zijne kat met een groot geweld naar hem toeloopen: hij verschrok daarvan, en werd alzoo geheel van zijne godsdienstige overdenkingen afgetrokken. Sedert dien tijd, verbood hij zijne nakomelingen zoodanige kat te houden, hetwelk tot nog toe stand houdt. 1%. VERBOD TEGEN HET DRAGEN VAN EEN GESTREEPT BUIS, GENAAMD GEDOK-MADOE. De Panembahan Senopati, ging zich op zekeren dag alleen naar een bosch vermaken; aldaar werd hij aangevallen door eenige dienaren van zijnen vijand Kiahie Botjor gent, en met pieken gestoken, zonder hem echter te kunnen kwetsen. Hij droeg bij Gie gelegenheid een buis van gestreept goed, Gedok-madoe gend, hetwelk door de menigvuldige steken aan flarden scheurde. Hij werd hierover zoo beschaaind, dat hij het dragen van een zoodanig buis, zijnde groen, rood en geel gestreept, door eenen eed verbood, uitdrukkelijk verlangende, dat zijne nazaten dien eed zouden ge- stand doen. Het is ten gevolge hiervan, dat de afstammelingen van het Mataramsche hais geene buizen van dit goed willen dragen. 19. VeErBoD om TEN NOORDEN DER RIVIER PEPE TE WONEN, Deze rivier heeft haren oorsprong van den berg Merapi, en ontlast zich in de groote Solosche rivier. De Soesoehoenan Mangkoerat de 1°, die in het jaar 1603 (A: C: 1680) den troon te Kartasoera beklom, was degene, die zijne nazaten verbood, om ten Noorden van gen® rivier te wonen, en wel ten gevolge eener verlamming, welke hij, na zijne terugkomst van de Bazar Kapanasan, Noordelijk van Kartasoera en de Rivier Pépé gekregen, en waaraan hij een jaar lang geleden had. Dit is dan ook de reden dat zijne nakomelingen geene huizen aan den Noordkant dier rivier willen bewonen. 20. VERBOD TEGEN HET BERIJDEN VAN EEN LICHTBRUIN PAARD. Kiahie-hageng-ngenis, oud overgrootvader van Sultan Ilagoeng, leefde onder de regering van den Sultan te Demak, JAVAANSCHE OVERLEVERINGEN, 433 in het jaar 1415 (A: C: 1498). Hij begaf zich derwaarts om dienst te nemen als Tamtomo * bij den Sultan aldaar, doch werd op eene beleedigende wijze afgekeurd, Hij keerde door smart overstelpt terug, en besloot om de hem aangedane beleediging te wreken. Hij reed op een lichtbruin paard naar Damak, met het voornemen, om door moorden zijn leven op de waagschaal te stellen. De Sultan van Demak, kreeg daarvan berigt, en alvo- rens Kiahie-Haging-ngenis hem eenig kwaad gedaan had, schoot hij eenen pijl op hem af, dewelke zijn paard trof; hetwelk daarvan begon te steigeren, en zijnen ruiter op den grond wierp. Vol schaamte keerde hij onverrigter zake huiswaarts, waarna hij het gebruik van lichtbruine paarden door eenen eed verbood, uit- drukkelijk verlangende, dat zijne nakomelingen dien eed zouden nako- men, tengevolge waarvan zij nimmer zulke paarden willen berijden. 21. VERBOD TEGEN HET DRAGEN VAN EENEN REGENSCHERM MET EENEN ROODVERNISTEN STEEL EN VAN EEN KLEED PARANG-ROESAK GENAAMD. Panembahan Sido-mookti, kleinzoon van den laatsten vorst van Modjo-pahit, leefde in het jaar 1405 (A: C: 1488). Hij was zijnen vader, Djaran Panolèk genaamd, in de waardigheid van Panembahan te Madura opgevolgd. Van hem zouden de Maduresche vorsten afgestamd zijn. Hij schreef zijne zwaar- moedigheid, en dikwijls bekomene nederlagen in den oorlog toe aan het kleed, beschilderd met het bloemwerk Parang-roesak *, zijne geliefkoosde dragt, en aan het rood vernis van de steel zijns regenscherms, waarom hij het gebruik daarvan door eenen eed verwierp, zijne nazaten verbiedende het eene of andere te gebruiken. Het is dientengevolge, dat de Maduresche vorsten geen kleed van het genoemde bloemwerk, en geen regenscherm met rood verniste steel willen gebruiken. 22. Over pe Warres. 