Duizend-en-eenige hoofdstukken over specialiteiten
Al konden zulke kwestien behoorlyk — d. i, met ter- zydestelling van diplomatieke iictien die by den dag veran- deren — worden opgelost , dan staan wy voor nieuwe moeielyk- heden. Het is zeer gemakkelyk eene natie toeteroepen: gy zyt uwe eigene meesteres , beschik , bevefil I Wie moot ant- woorden op dien eisch ? Wie is geregtigd tot gebruik-maketi van 't geschonken of veroverd voorregt? Hoe uit zichdewil van 'n Volk? Of, erger nog, heeft dat Volk 'n wil? E^n wil zeker niet, en dit komt met g^^n wil vry-wel overeen. Daama dwaalt men af op den kinderachtigen uitweg van 't stemmen tellen , en tot het onwysgeerig aannemen van eenen veronderstelden Volkswil , dien men meent te kunnen opmaken uit stemmingen welker uitslag en beteekenis be- heerst worden door een willekeurig zaemgesteld kiesreglement. En deze reeds zoo onnauwkeurige manifestatie leidt tot nog onzuiverder resultaten , dan 't geval wezen zou indien zekere bepaalde zaak aan 't oordeel der menigte werd on- derworpen. Die menigte kiest nu slechts generate gevolmag- tigden, die te-zaem genomen niet den minsten waarborg opleveren , dat hunne majoriteits-meening met den wil van de Natie overeenstemt. Zoo stuiten we in 't parlementair stelsel overal op on- nauwkeurigheid , op genoegen nemen met zeer ruwe bena- dering , op fictie , en ... op misleiding, Al de gebreken die uit de aangestipte moeilykheden voort- 83 vloeien nu eens aannemende als onvermydelyk , dan blyft toch de mogelykheid bestaan het voorbanden materiaal van staatkundige gegevens eerlyk toetepassen. En . . . dit doet men niet. Lezen wy niet dagelyks in onze couranten dat B. C. D. — ik sla nu A. over , om den schyn van ondeugende toespeling op m'n schapen-parabel te ontgaan — vernemen wy niet dage- lyks dat bet onze pligt is voor die beeren te stemmen ^juist om redenen die hen tot vertegenwoordigmg dea Volka onhevoegd makeni De een beeft zich byzonder toegelegd op den bandel . • • Dat zal bem te-pas komen als by een v^inkel opzet. Goed succes ! Maar daarmede beeft bet Yaderland niets te maken. De tweede was jaren lang in Indie . .. We willen bopen dat by ryk is , of 'n beboorlyk pensioen beeft zonder leverziekte. Docb dat gaat bet Yolk niet aan. Een derde is fabriekant, a Het fabriekwezen , myne beeren , bet fabriekwezen . .. Zeer wel I Ook d^t beboort tot den Staat. Maar ook dat i8 de Staat niet. Een vierde candidaat is byzonder bekwaam in 't Loods- wezen. Hy weet den weg in de zeegaten . .. Dat is juist de weg dien we 't Vaderland niet willen opsturen. Zie dien vyfden eens. Men aanbidt bem in z'n district. .. W^l, laat bem dan blyven waar by bekend is en aan- gebeden wordt. Het Yolk kent en aanbidt bem niet, Gy zult toch dozen zesden niet afwyzen. Hy beboorde se- dert z'n prille jeugd van familiewege tot de z66-en-z66 party. Hy is van-ouder-tot-ouder . . . €Km en ist , een echte ! Dat zal z'n grootmama pleizier doen van wie by die anery geerfd beeft , maar bet Yolksbelang beeft andere eiscben. Laat men dien man eene plaats aanbieden in de een of andere kamer van z'n familie, als daar door 't overlyden van 'n 84 oudtante vacature is. De Staat is niet gediend met lieden die de oplossing aller maatschappelyke vraagstukken mee- bragten uit hun luiermand. — Wraakt ge ook den zevenden die als speciaUteit in. .. — In 't een-of-ander , connuf Ja, ik wraak ook hem. Ik ontzeg ieder het regt Volksvertegenwoordiger te zyn , die dat r^ grondt op iets anders — wat ook I — dan kennis van de behoefte des Yolks in het algemeen^ dan toewyding aan de belangen van het Yolk in het idgemeen. Het volgen eener vooruit bepaalde rigting op v^etenschappelyk , sociaal of poli- tisch terrein , bewyst 6f onbekwaamheid of verraad , en dit laatste is immer bet geval by het voorstaan van hyzondere helangen. De algemeene zaak is in de hoogste maat mtegraal , en moet behandeld v^rorden als zoodanig. Ik v^reet zeer goed dat het vertegenv^oordigend stelsel in 't algemeen, ook zonder verkeerde toepassing in de onderdee- len, aan dozen laatsten eisch niet kan voldoen. Dochwiedit toestemt, zal erkennen dat v^ de daaraan klevende gebre- ken niet willens en wetens mogen vermeerderen. Hoe ge- brekkig ook de wil des Yolks door zyne a^evaardigden wordt kenbaar gemaakt, er is v^reinig hoop op beterschap, indien wy opzettelyk voortgaan onbevoegden te belasten met die moeielyke taak. Zien de liberalen niet in , dat zy zich be- spottelyk maken in de oogen der behouders, door dagelyks blyk te geven dat ty hun eigen Stelsel 6t niet begrypen , 6f moedvnllig verkrachten? Is er logica in den roep: weg met Gods-genade I als men te-gelyker-tyd zweert by de genade van Profr. X. of Y. ? Met welk regt recuseert men het overwigt van een Bourbon of anderen Krates, als men stokstyf beweert dat het leekepligt is, eerbied te hebben voor de militaire kunde van Luitenant Q. ? Wierp men tronenen bidstoelen omver , om plaats te maken voor katheders ? Milli- oenen en millioenen plebisciteerden sedert eeuwen voor 't gezag van den Pans. Weg met die meerderheid, zeggen we 85 nu , wy weten beter ! Maar. de anderhalve stem uit Schie- dam die den jeneverstoker Z. zoo byzonder bevoegd rekent tot het beslissen van industriele — en alle andere ! — kwestien, dai is 'n andere heiligheid , daaraan mag niet geschud worden ! JozuA deed de zon stilstaan. Ditwerd aangenomen door duizende stemmen. Vyf- zesduizend jaar voteerde 't mensdom de on- schendbaarheid van Jozua's v^onder. Die meerderheid wordt op-eenmaal terzy gezet — en ik doe hartelyk mee! — maar mogen we nu telkens 'n nieuwen JozuA erkennen in ieder dien 't gelukte zich door 'n paar dozyn kiezers te doen pro- clameren voor 'n specialiteit in stilstaan? Wie de aanbevelingen der candidaten ontleedt, staat verbaasd over de botheid van lezers en de onbeschaamdheid van dagbladschryvers. Deze heeren nemen niet eens de moeite hunne fi^lonie te verbergen, en dringen brutaal aan op de ^ verkiezing van dozen of genen, om redenen die juist den candidaat het lidmaatschap in de kamer zouden onwaardig maken , indien hy schuldig ware aan de Kamerdeugden waar- van hy beticht wordt. Laat ons hopen dat er veel gelasterd wordt in die aanbevelingen I Maar in dit geval is 't vreemd dat de betrokkenen zich niet verdedigen. Het best-mogelyk parlement? Dit verkrygen we op die wyze niet/ Wie als speciaUteit de kamer betreedt, voelt zichgenoopt 86 z'n kiezers te doen zien dat hy wel terdege de man is waar- voor hy zich ... in de societeit Gezelliqheid uitgaf. Men was gewoon hem daar gekleed te zien in iets wat naar uniform geleek. Ook schoor de barhier z'n nekharen weg. En z'n rok werd geborsteld door 'n gewezen wachtmeester-titulair . .. een krygskameraad ait de dagen van 't oorlogzuchtig garni- zoensleven. Zou , na dit alles , het geacht lid uit de Gezellig- HEiD mogen zwygen by 't behandelen der vraag , hoe we de Pruisen uit het land houden? Dat zyYerrelepeeidUteohliffe/ Het I'uischt hem in de ooren hoe z'n kiezers elkaer toe- roepen: cc't zal me benieuwen wat anee man zegt over die linie van defensie. Zoo-iets is juist z'n fort.^ Nu , die kiezers krygen hun zin. € Onze man t^ praat mee . .. Ook hy weet wat een linie is — gelukkiger dan ik , die 't tot nog toe niet weet — en hy licht de vergadering voor, al zy 't dan niet met technische kennis, dan toch met wat kennis van de terminologie der techniek. De kruienier van z'n dorp voelt iets in zich van 'n Caesar of Napoleon, by 't verondersteld hear, hear ! dat de aandacht scherpt op de oor- logswysheid van zyn a%evaardigde. De geldwisselaar op den hoek is wat huiverig geworden in 't aannemen van Cassen- scheme, na die redevoering van omnen man. 't Is toch maar zeker dat von Moltke geen raad weten zal met die nieuwe hnie , en dat alzoode solvabiliteit van den Pruisischen Staat. .. « Onderwys ? Wacht 'even , straks zal onze doming die zaak eens behandelen. We zonden hem naar den Haag, omdat het preeken hem wat lastig viel — hy hoest zoo, en kan de stovenlucht niet verdragen — maar onderwys is z'n stok- paardje. Hy kathechiseerde altyd 'n kwartier over den tyd en op z'n zesde jaar al kon m'n kleine jongen 't heele ge- bed van Manas se van-buiten, zoodat nu die r^organisatie van de hoogescholen wel in orde komen zal. Liberaal is hy ... van belang! Hy preekte zonder bef, en z'n vrouwheeft gedanst op den zilveren bruiloft van onzen burgemeester. » 87 cAccynsen? Nu, dat is een kolQe naar de hand van onzen X.! Hy is graanhandelaar , en heeft molens ook. Al- tyd lag hy overhoop met de kommiezen van 't gemaal. Hy is door-en-door thuis in die zaken«.* doorkneedl Lees eens wat onze cc provinciale » van hem zei , toen hy gekozen zou worden. De provinciale zei dat . . . dat . . . niemand zoo by- zonder thuis was in accynsen als X. De behouders zuUen 't hard te verantwoorden hebben als hy begint. Want . .. praten kan hy . . . kyk ! Verleden by den brand heeft hy 'n toespraak gehouden, v^el 'n half uur lang. De spuitgasten stonden perplex, en toen 't dak instortte had hy nog niet gedaan. Ik verzeker u dat hy niet voor niemendal naar den Haag is gezonden.^ 't Is nu maar te hopen dat er geen brand ontstaat in den Haag of Nederland , in de Kamer of onder 't Yolk. De welsprekende gemaal-specialiteit mogt de spuitgasten eens roerloos praten I Het doet me overigens genoegen dat die X zoo'n goede spreker is, daar hy my hierdoor aanleiding geeft terug te komen op de speciaiiteit van mooipraters, een ras dat ons moest doen gloeien van eerbied voor den uitvinder van 't persisch insectenpoeder. De menschenvriend Hakim Hhafiz — daar ik niet weet hoe de man heette, willen wy aan- nemen dat die naam hem is toegekend door de meerder- heid eener Vergadering die 't ook niet wist — die Hhafiz heeft aanspraak op onze dankbaarheid , al ontwaren we dan by warm weder en kamerzittingen, dat z'n pogingen nog altyd gedeeltelyk onbekroond bleven. In magnia voIuUse . .. o edele Hakim, troost u daarmee! De speciaiiteit van mooi-praten, publiek-spreken , orato- risch talent, welsprekendheid — de frequentste onder alle specialiteiten — is een ware ziekte, eene besmetting, eene pest die uitgeroeid behoort te worden, een vloek dien men bezweren meet. 88 Ik heb my onlangs in de Idecn hiermede te lang bezig gehouden , om daarby nu te bly ven stilstaan. De belangstel- lende lezer wordt naar dat werk verwezen, en ik zal dus hierover nu niet meer zeggen dan tot het aanwyzen van den nadeeligen invloed dezer soort van specialiteit op de Verte- genwoordiging des Yolks noodig is. Welsprekendheid in den zin dien men gewoonlyk aan dat v^roord hecht , behoort te-huis op den kansel. Het opdringen van ongerymdheden kan niet gelukken zonder zeker Jlws de htmehe dat we aan goochelaars, geestelyken en biologen moesten overlaten. By het nuchter behandelen van zaken — en dit is zoowel voor de balie als op de Volkstribune een vereischte — komt het aan op de zaken zelf , en niet op de wyze waarop deze of gene praat-specialiteit die zaken weet yoortestellen. De aangevoerde feiten behooren wel te spreken , en kunnen dan de welsprekendheid van den rhe- tor zonder scha^ missen niet alleen , maar worden daardoor in het duister gesteld. Welke waarde heeffc de vry- spraak van den beschuldigde , indien men daarby de be- kwaamheid van zyn verdediger op den voorgrond zet ? Welk vertrouwen kan het Volk stellen in de doelmatigheid van een genomen maatregel , wanneer daartoe beslist is onder den indruk der redevoering van een mooiprater? Men bedenke dat het by behandeling van zaken niet om overreding te- doen is, niet om 'n kinderachtigen triumf over tegenstan- ders , niet om de problematische eer van 't laatste woord. De vraag is hoe Aq feiten zyn, hoe die van elkander afhan- ^n, hoe er meet gehandeld worden om ze in de toekomst naar wensch te leiden. En dit doel wordt niet bereikt door oratorische inspanning of overspanning. Erger nog, dat doel wordt niet eenmaal nagejaagd. Het spreken zelf staat dikwyls het belang der zaak waarover men spreekt , in den weg , als 't luid gesis 6m stilte de stilte in clen schouwburg. Het is den specialiteit-prater minder om '% 89 welzyn des Vaderlands te doen, dan om den bloei zyner redenary. En ook z'n tegenstanders slaan meer acht op de rhetorische waarde van z'n arheid, dan op den iijivloed die zyne redenering behoorde te hebben op hun oordeel. Die invloed is dan ook zeer gering. y66r het openen der de- batten kan men vry nauwkeurig weten hoe de uitslag der stemming wezen zal , een bewys dat de advocatery der pleiters geen enkele overtuiging wijzigt, en vooral geen enkel partipris. De waarde die in-weerwil hiervan nog byna overal aan publiek-spreken gehecht wordt , legt een droevig getuigenis af van den ernst v^aarmee men waarheid naspoort. Als meest eenvoudig geneesmiddel voel ik me weder genoopt te wyzen op den wiskundige , die in de harmonie van het Zyn, uitgedrukt in hoeveelheden of uitgebreidheid , de schoonheid van het stipte, de poezy der juisheid najaagt. Hy vindt dit alles niet in eene byzondere wyze van voorstelling , maar in de eenvoudige vermelding van 't gevondene , dat hem uitdrukkingen in den mond legt welke steeds , in hoo- geren zin dan we gewoonlijk dit woord gebruiken, wel- sprekend zyn. Wat daartegen strydt noemt hy leugen. En zelfs zonder bepaalde tegenstelling , al wat afwykt van 't eenvoudig ware , is hem dnwaarheid , en als zoodanig een gruwel. Mooi-praten I In de couranten , die verraderlyke fotogra- fien van onzen maatschappelyken toestand — de oplet- tende lezer begrypt dat ik nu bepaald van de adver- tentien spreek , daar fotografien aan iets als juistheid doen denken — in de couranten wordt nu-en-dan eene gewcmdte Verkduferitm gevraagd. Hoe men zoo'n ding in 't hoUands noemt, weet ik met. De zaak zal wel hierop neerkomen, dat men een schepsel zoekt die 't talent heeft 'n onbedre- ven klant een verschoten lapjen aantepraten. Heeft de specialiteit van dat winkelmeubel werkelyk voor den patroon • 90 eenige waarde? Heefb zoo'n geacht lid van de toonbank in- dedaad invloed op het geluk des Volks dat wat welvaart komt opdoen uit haar voorraad? Op my niet. Ik tart de meest gewtrndte Verkduferinn van 't heele nieuwe Duitsche Ryk, my een kadaster-wets- ontwerp of 'n r^rganisatie van de Preanger in de hand te stoppen voor 'n waardig antwoord op m'n Havelaar, en ik zou geen slaapmuts aannemen uit hare hand,, al verze- kerde ze my op hare eer dat van Twist en de Waal zelf, met behulp van andere specialiteiten , dat ding hadden gebreid. Maar onze kieskoUegien en Kamers zyn zoo keurig niet In die winkels stelt men zich met de nieuwe jufvrouw te- vreden, zoodrazy zeker soort van omstanders tot handge- klap weet te bewegen , en vraagt er z66 weinig naar of ze overigens verstand van de zaken heefb in 't algemeen^ dat men ten-laatste die zaken met het effect van haar praatjes verwart. Dit nu is in den winkelier begrypelyk. Hy slyt z'n waren door de mondigheid van z'n vartegenwoordigster. En daarom alleen is 't hem te doen. Doch stelt niet het Volk andere eischen aan zyne afgevaardigden ? De redevoering van A. 6. C. was mooi . . . heel mooi ! Masuf* eilieve » zyn we daardoor een graad veiliger voor de Pruisen? Die D. heefb daar eens weer perfect gesproken ! Zeker , bijna zoo mooi als onlangs in de cGezelligheids^ maar . . • de vTerkman is ontevreden. Kan hy voedsel koopen voor D's prachtige oratie? Is de kans op algemeene welvaart verbeterd ? € Hebt gy gelezen hoe E. dien F. op z'n plaats heeft gezet ? D&t was taal I » Och ja , maar de Javaan wordt mishandeld , met of zonder reorganisatie van de Preanger , met of zonder accom- pagnement van Kamerspeeqhes , met of zonder de Qmjotmdt" 91 keU der Bataviasche toko-spectaliteit die z'n diepe kennis van Indische zaken te luchten hangt. Maar . . . niet alle mooipratery riekt naar den winkel. Ook de balie levert gewoonlyk een contingent sprekers die de toonbank zouden doen blozen, indien een toonbank blozen kon. € De regten , myne heeren , de regten . . . i> Nu ja , de regten. We kennen ze , die vadermoordende bastaarden van het regt. De regten vuilen alle plaatsen die openbleven tusschen de bezette botertonnetjes en de ver- tegenwoordigers der Vlaardingsche baring! De man van regten spreekt , spreekt , spreekt .... tot in 't oneindige. Dat is zyn vak , z'n roeping , z'n beroep , z'n gewoonte, z'nhebbelykheid, z*n behoefte , z'n tic. Het spreken is zyne zeer speciale speeiaiiteit . .. Daartoe werd hy dan ook afgevaardigd. Waarover spreekt hy ? 't Is hem om 't even. Hoe ? Het scheelt hem niet. Hy spreekt niet om iets optehelderen , lets meetedeelen , hy spreekt om te spreken. Z'n kiezers wachten van hem z66veel kolcmmen Byblad in de week. Levert hy minder, ze fronsen het voorhoofd: <thm, Jim, onze Z. gaat achteruit. » Draaft hy z'n pensum 'n paar regels voorby : «zie zoo, Z. is terdege op z'n dreef geweest.» De arme Z. v^ordt martelaar van z'n dorpsro^ofi. 'tis met hem: spreken kunt ge, spreken vrilt ge, spreken zult ge. • tot er den dood na volgt , en dan v^achten we uit uwen mond de lykrede. De ongelukkige allemans-babbelaar is nog rampzaliger dan z'n mede-specialiteiten in andere vakken. Deze toch behoeven zich slechts op den voorgrond te stellen , indien hun metier wordt aangeroerd. Maar Z. is van alle vakken, juist omdat de eigenaardigheid van z'n wel- spreken meebrengt dat hy redevoaren kan over zaken waar- van hy niets weet. Waartoe zou de gaaf ^an spreken dienen indien men daarby ook nog verstand noodig had van 't be- handelde? De zeeman mag zv^rygen over de tienden.*.. al 92 doet hy 't niet immer. De bankier kan neutraal blyven by 't kibbelen over armenverzorging ... al doet hy 't niet immer. De afgevaardigde uit de veenen mag op z'n lauwren rusten , zoodra de turf a%ehandeld is. al doet hy 't niet immer. De kiezers gunnen al die heeren den tyd tot kraam- uitleggen na 't verlossen van hun vakwysheid. Maar de praat-specialiteit is gedoemd zich te laten braden op elken rooster. Hy heeft na 't afhandelen van eenig onderwerp, nauv\^elyks den tyd zich, als St. Laurens, op z'n andere zy te leggen. Turf, armenbederf , eeredienst, verstopte zee- gaten, koninklyt prerogatief, volkenregt, buitenlandsche zaken, vrye-arbeid, pensioenen, strafwet, onderwys. alles is van z'n gading. Of liever, alles is van de gading zyner kiezers die <Lonzen man ook wel eens over dat onderwerp wdllen hooren. » "We zullen niet toegeven in ziekelyk medelyden met het praatorgel dat veroordeeld is tot het afspelen van meer deunen dan er op ^^n cylinder kunnen gezet zyn. Wie zich voor universele deunmachine uitgaf , meet de gevolgen dra- gon van z'n triumf. Heeft men by vakmannen te klagen over penurie van zaken , hier hebben we met profusie van woorden te doen. Het is den eersten onmogelyk zekere enge grenzen te overschryden. Praters kunnen zich binnen geen enkelen grens tot lets wezenlyks bepalen, en wanneer men de zaakkennis van 93 dezulken, en 't licht dat zy verspreiden condenseert, voelt men lets als sympathie voor de andere specialiteiten , die wel-is-waar slechts ^^ne zaak representeren, maar zich daarover dan ook niet behoorlyk weten uittedrukken , en dus meer kans hebben door zwygen te geraken, tot'nsimu- lacre van lets degelyks. In dit laatste geval blyft hun ten minste de verdienste het woord te laten aan den enkele die indedaad lets te zeggen heeft waardoor misschien het' Volk kan gebaat worden. Uit myne Idecn kan men weten hoe ik de staatkundige waarde van den heer Thorbecke beoordeel. Toch heb ik on- langs zyne handelwyze in zekeren zin goedgekeurd , toen hy zich onttrok aan het praatduel waartoe een debatteer-speci- aliteit hem aanhoudend dwingen wilde. De poging van den aanvaller om zich tot «iets» te maken, door 't voortdurend. mikken op eene persoon die naar de meening van een groot deel des Volks sedert langen tyd iets is, noem ik . . . kwaejon- gensachtig. Ik moot gelooven dat de man in de oogen zyner kiezers eer heeft ingelegd met z'n sarren. De rol immers die hy spelen zou , was te voorzien , en zal waarschynlyk een der voorwaarden zyner verkiezing geweest zyn. Het is dan ook mogelyk dat hy nu-en-dan z'n tegenstander gekwetst heeft. Maar de grootere eer door dien tegenstander gekwetst te worden, is hem ontgaan. De in dit geval door de Uberale specialiteit in acht genomen terughouding zou ons byna stem- men tot wat vergevensgezindheid voor de zotternyen van '48 , in dien hier aan iets anders dan zeer persoonlyke beweeg- redenen te denken viel. De heer Th. wilde niet tournooien met het Jndividu dat zich als geacht lid uit . . . een-of-ander zoo indiscreet opdrong in z'n vyandschap. Het KamerUdTn, gaf te dikwyls bewyzen van onkunde omtrent de ware roe- ping des Volksvertegenwoordigers , dan dat zyne terughou- ding aan staatkundig hon sens mag worden toegeschreven. Dit is dan ook niet te verwachten in den schepper onzer kies- u wet, die volgens z'n beginselen, ah lid der Kamer 't r^ niet had zich te onttrekken aan de noodzakclyke gevolgen van z'n eigen werk. Zulke verkiezingen brengen zulke geachte leden ,voort ! Pater e legem quam fecisti ! Of 't waar is dai het bedoeld ad hoc afgevaardigd kemp- haantje z'n kiezers behaagd hebbe? Ik gis ja. Waarschynlyk zyn z'n herhaalde provocatien met innig welgevallen gele- zen. Me dunkt ik hoor zeggen: dat is onze man! Welnu, die ingenomenheid vloeit voor een deel uit on- kunde voort. De meerderheid der kiezers is nog altyd van meening dat praten, spreken, publiek-spreken , redevoeren, enz. uitstekende zaken zyn. Niets evenwel is gewonerdan dit talentje. 't Gaat daarmee als met muskaatnoten , verzenma- ken en speciaal-kennis van « de-n-oost » altemaal kruieryen die eens tegen goud werden opgewogen, en tegenwoordig in 't burgerlykst huishouden tot vervelens toe worden voor- gezet. Voedsel zit er in al die dingen niet, en overvoer deed den prys dalen, 'tgeen een geluk is. Want al vloeit hieruit verhooging van consumtie voort, het stemt de waar- dering van 't gebruik lager, en dit is iets gewonnen. Z66ver zyn we nog altyd niet met de debatspecery. Nog immer vinden menschen en . . . kiezers een haut gailt van talent in de hebbelykheid van frazenlymen. Ze schynen niet te weten dat de prys van dat artikel gedaald is, sedert de afschaffing van 't monopohe. Wat onbevangenheid , een beetje gewoonte z'n eigen stem te hooren, de begeerte de se voir imprime^ het bezit van een twintigtal gelegenheids- frazen, een welgeprepareerd slotwoord, et le tour est/mtf Voedsel zit er in dit alles niet, zeide ik zoo-even, toen ik van andere goedkoope producten sprak. Zit er voedsel in wat we zien voortbrengen door zulke publiek-sprekers? Om te blyven by 't voorbeeld dat ik aanhaalde, durf ik vragen of er in al die aanvallen tegen den heer Th. ^^n nieuw denkbeeld is ontwikkeld? Of er ^^n oud denkbeeld 95 in nieuw licht werd gesteld? Is er lets overgebleven van die telkens te-vergeefs a%estoken vuurwerkjes ? Werd er in 't grenzeloos ryk der iDEeN een nieuw werelddeel ontdekt? Een vreemde kust? Een onbekenden klip ? Een dorp , een rots, een zodebankje, een zandkorl? Niets van dat alles! Niet eenmaal een nieuw kiesdistrict. Geen mot zelfis is bly ven bestaan van al de projectilen waarmee de arme Thorbecke uit z'n eigen kiea-mitraUleuse beschoten werd. Wind zytge, o praat-spedaliteit , tot wind zult ge wederkeeren, Dat zy zoo 1 De wensch is vroom. Van alle specialiteiten is de rede- voer-specialiteit de verderfelykste , de onuitroeibaarste I In weerwdl der uitvinding van den beroemden Hakim Hhafiz, is de kans op herstel der ziekte nog zeer gering. Die man heeffc te stryden met boosaardisce vyanden. Venynige tegen- standers hebben in Perzie zyne pogingen verydeld , door het oprigten van dispuut-coUegien en debating-clubs. Zoo stuit gewoonlyk iemand die z'n tyd vooruit is, op boosaardige tegenwerking. Ook ik heb 'n uitvinding gedaan. Ik wilde de publiek-sprekers inenten met de tranen van 'n berouwheb- benden ekster. Maar ik houd de ontdekking geheim , uit vrees dat broodnvd en zucht tot zelfbehoud zich zullen wreken door 't oprigten van instituten als die in Perzie den armen Hhafiz het leven verbitteren. Wie overigens nog niet doordrongen is van den nood- lottigen invloed der praatspecialiteiten , sla 't oog op het ongelukkig Frankryk waar men, na al de bittere ondervin- ding van 't laatste jaar, nog niet genezen is van de kwaal. Toen dezer dagen *) de generaal Vinoy met al de duizende vechtmannen die hy onder zyn bevelen had, gevlugt was voor de opstandelingen te Parys, decide een frazensmid die gebeurtenis mede aan de AssemhUe Nationale met de *) Ik acbryf deze regelen den 26e Maart 1871. 96 woorden: le general a eoncentrS ses forces a VersaiUea. In- dien de fransche afgevaardigden duitsch lazen, zouden zy "weten dat sedert maanden hunne vyanden zich over zulke frazen vrolyk maken , en dat de uitdrukking sick ruchwoHa Jeon- zentriren op Franschen toegepast, in den mond der opge- blazen onderdanen van Keizer Willbm — die op hun beurt 66k met frazen weten om te gaan! — identiek is gewor- den met, schandelyk wegloopen. De vaderlandredders in de Asaemblee slikken nog altyd zulke woorden , en zetten daarby een gezigt alsof ze doordrongen zyn van 't besef der stra- tegische waarde van zoo'n militaire retrovolutie. Jules Favre , een pleit- en praatman, spreek-specialiteit van den eersten rang, vond eene andere manier uit 6m lafhartige vlucht te eufoniseren. Hy, lid der Regering, had als z'n ambtge- nooten 't hazenpad gekozen voor de oproerlingen van 't Hotel- de-ViUe, en met majestueuse deftigheid stelde hy die rug- waartsche concentratie aan de Volksvertegenwoordiging voor als eene heroische poging om den vyand te verdelgen: a. en creant autotir de Im le tide le pltis ahsolu, » 'i Doet den- ken aan een muisjen onder de luchtpomp. Maar eilieve, als nu die vyand , aangetrokken door 't zoo heldhaftig geschapen vamum , zich liet voortzuigen naar Versailles , en verder . .. verder . . . zoov^r de door voortdurende vlucht veroorzaakte ylheid toelaat of eischt . . . wat dan ? Quo usque , o Jules Fraze ? Ik heb ongelyk. Er staat : autour . .. De Assemblee neemt genoegen met zulke cant, zy die optreedt als redster van 't arme Frankryk dat door gelyk- soortige praatjes ten-gronde werd gerigt. Die menschen hebben niets geleerd, en niets a%eleerd. Tot-nog-toe ging het ten-onzent niet beter. En 't is te betwyfelen of dit veranderen zal. Maar, in-weerwil myner moedeloosheid , zal ik blyven waarschuwen zoo goed ik kan. Wie meenen mogt dat ik onze Vertegenwoordiging te hard 97 val , vrage rich of de Kamers by het volk in aanrien zyn ? Dit is het geval niet. De kiezers minachten hun eigen werk. Men ziet het vaak dat koks de spyzenniet lusten die zy an- deren voorzetten. Om die met smaak te nuttigen, is 't noodig het vuil geknoei in de keuken niet bygewoond , en vooral daaraan niet meegewerkt te hebben ^). En . . . het oordeel der Kamerleden zelf! Wie slechtseen- maal gelet heeft op den toon waarop zoo'n uitverkorene z'n mede-uitverkorenen a:ze» noemt, zal my ten-goede houden dat ik weinig omslag maak met die heeren , waartoe geen groote moed vereischt wordt , daar ieder hunner in 't by- zonder volkomen instemt met myn oordeel over z'n «geachte> coUega's en-hloc. « Dat begrypen ze niet . . . daartoe zyn ze niet te bewe- gen . . . zoo-iets is hun te hoog . . . )» En de ^enling die aldus spreekt en accentueert, heeft gelyk. Er ligt niet de minste verwaandheid in, dat hy zich als individu hooger stelt dan z'n ambtgenooten te-zamenge- nomen. Hij voelt indedaad het overwigt van z'n onverbrok- kelde individualiteit , tegenover de poespas van kennis en kunde die door gebrek aan affiniteit nooit een degelyk ge- heel kan uitmaken (Idee 336). Elk individu, hoe schitterend middehnatig ook, staat boven eene Vergadering. Eene verzameling van menschen bezit als zoodanig nooit een der eigenschappen die eenen mensch kunnen versieren. Ze heeft geen consequenten wil , geen overtuiging , geen karakter , geen bekwaamheid , geen geweten , geen eerge- voel , geen schaamte en geen moed. "Wie na al 't aangevoerde nog verder bewys verlangt , legge zich de vragen voor: i*taMMidaB.dM *) Zie de noot op biz. 87 van <LEen en ander over PruisseN en Nederland.ie) 7 98 Welk weorkstuk Ibeeft ooitonzie Kamer voortgebragt ? W<elk belangryk deiakbeeld is uit haar voortg^komen? Welke bly- ken gaf zy van besef barer verpligtingaa ? Op welk gebied leverde zj voorbeelden ter navolging? In welk opzigt waszy uitstekend? Wat heeft bet Yaderland aau zjjoe Vertegen- woordiging te danken? Uit overvloed van individuele spedaliteiten in allerlei vakken, werd zy altyd verbinderd coUectief te zyn wat zy uit den aard der zaak wezen moest: al^emaene specialitsit ter heharHging mtm de helemgen dea Yolks. MIX. cEen veger die niet vegen kan, en geen ander vak ver- staat dan niet te kunnen vegen, is eene SpeciaUteiUT> — Myn vak is dat . . . dat ... of d^t I Zeer well Wat hebt gy die aldus spreekt, tot stand ge- bragt op het terrein dat ge 't uwe noemt? Gy geneeskun- dige, hoeveel gezondheid bragt ge voort? Gy regtsman, werd het Regt gebaat door uwen arbeid? Gy specialiteit van moed, strategie en taktiek, beeft de vyand voor uwe dapperheid en vechtkunst? Gy publiek-spreker , redenaar, welke dwaling roeidet gy uit? Laat ons nogSens het oog slaan op Frankryk, het land waar sedert onheugelyke tyden de beide laatste speciali- teiten byzonder in eere waren. Om nu niet te spreken van de treurige rol die veldheeren en diplomaten speelden tegen- over den buiteniandschen vyand, welke maarschalk van het Woord, welke hoogleeraar in verdelgkunde , bezweert het oproer te Parys. Ze beproeven dit niet eens. *) *) Sedert eenige dagen is men indedaad overgegaan tot lets als handeling, maar tot heden •-- 12 April *-^ bevestigt de uitslag dat 100 Het gepraat der Thiersen en Favres in de Assembl^e Nationale concludeert gewoonlyk tot wachten, afv^achten, niet-doen. De heldeh die telkens onder verpanding van eer en leven, beloven jchet monster der anarchie den kop in te drukken "» komen gedurig onverrigter-zake terug , en bren- gen hun dierbaar leven ongedeerd weder te-huis. De indedaad zwaar gebiesseerde eer wordt met 'n praatje gekalfaterd , want de vechtspecialiteit gaat zeer geleidelyk in de praat- specialiteit over. De helden van 't slagveld kyken den dood- slagers van de balie de kunst af , en frazeren a qm mieux mieux. En de heeren van zoo'n assembl^e nemen daar ge- noegen m6e. Toen onlangs de overwinner-of-sterver Ducrot tegen alle a&praak aan, onverwinnend in 't leven was ge- bleven, werd er nog even geprotesteerd tegen 'smansweder- regtelyke existentie. Maar nu dezer dagen de admiraal Sais- SET, de specialiteit die gezworen had: dedonner ^aviaenz. , springlevend wederkeerde zonder de straten van Parys te hebben schoongeveegd, neemt men genoegen met... zoo'n veger die niet vegen kan. Wie nu zulke Ducrots en Saissetten aan *t breien, stoppen, stikken of koekbakken zetten vnlde, zou van die heeren ten antwoord krygen : « dat is myn vak niet . . . van beroep ben ik held ! » Maar zoodra er iets te doen valt waarby hunne heldhaftigheden eens terdege zouden te-pas komen , gedragen zy zich als specialiteiten van de naaischooL myne minachting voor de «mannen van *t vak» niet ongegrond is. Dat de babbelaar Thiers die over de hulpbronnen van geheel Frankryk beschikt, ten-slotte triomferen zal over 't hoopje werk- lieden der Commune, bewyst niets hiertegen. De Paryzenaars kiin- nen niet slagen, daar ze, ook na 'n zeer onwaarschynlyke zege- praal over Versailles, zouden stuiten op de Duitschers. 'tis echter al zeer sterk dat die onspecialiteitige verdedigers der (kmmune zich zoo lang staande-houden. 101 En de praters I Mr. Thiers , Mr. Favre , Mr. . . Wat-Ge-^ Wilt, heeft 'n speech gehoudeni D&t was nu eens prachtigl D&t deed effect. .. Och ja, als op de roerlooze brandblussers van pagina zooveel. Indien zuike babbelaars zelf het minste vertrouwen stellen op den indruk van bun gepraat, op hunne waarde als gpedaUteit, waarom dan niet van die kracht gebruik ge- maakt tegen het oproer? Waarom het H6tel-de-Ville niet gebombardeerd met 'n Kamerspeech van Thiers? Waarom mitrailleert Favre de opstandelingen niet met z'n mond? Bisschop Herbert van Utrecht gaf in de twaalfde eeuw bewys van meer opregtheid. Toen de hoUandsche graaf Dirk hem kwam aanvalien, begreep de eerljke man dat het nu de regte tyd was zyne specialiteit op den voorgrond te stellen. Zyn vak was heiligheid, en met heilighedens trok by den vyand te-gemoet. Dat hielp. Onze Dirk vraagde excuus, en beloofde beterschap. Ook deze toonde hierdoor dat het hem emst was met z'n specialiteit van geloover. Maar in onze dagen . . . zie Victor Emanuel. T6ch Zoon der KerkI Zie de protesten tegen Pausselyke Onfeilbaarheid — tegen de vochtigheid van water — toch Katholiek! En zie rond op zooveel ander gebied. Klapperende vensters , mismakende schoorsteenen , gebrekkige ventilatie , onpraktische daken , smakelooze gevels protesteren tegen de bekwaamheden onzer bouw-specialiteiten. Een ingenieur dien ik eens deze opmerking mededeelde, antwoordde my dat de meeste za- ken van dien aard tot het timmermans- of metselaarsvak behoorden. Precies 't antwoord van 'n franschen generaal dien men aan 't breien zetten wou. Hoogere bouwkunde? Wat is dat? Engelen wonen niet. Wy zyn menschen, leven als menschen, moeten voldoen aan menschelyke behoeften. Gaarne wil ik gelooven dat het diepe studie vereischt de verhouding te berekenen tusschen de kapitelen eener Minerva- 102 tempd en de emolumenten van 'n hedendaagsen koster, tnmr wy bebben andere kunde noodig. De huishouding eener hoUandsche stovenzetster wordt niet geregeerd naar de w«Uen van 't grieksche scboonheidsgevoel , en we zullen geen schoorsteenen leeren maken , zoolang wy 't beproeven uitstdlen tot we bruikbare modellen aantreffen in een op- gedolven atrmm, De eigenaardige font der specialiteiten bestaat in a&chuw van oorspronkelykheid. Men rigt zich — gemakshalve en om verantwoord te zyn — naar meesters in de kunst, en vergeet dat deze hunne waarde juist daaraan ontleenden , dat zy zich met rigtten uaar een meester. De eenige leermees- teres, de artig fwi^tra, die het regt heeft haren discipelen een geldig doctors-diploom uittereiken, is de aard der din- gen, Wie 't versmaadde te studeren op die hoogeschool, zal ten-allen-tyde een brekebeen bly ven , een . . . veger die niet vegen' kan. Terloops doelde ik op de gebrekkige wyze waarop bouw- specialiteiten beantwoorden aan den naam dien zy zich geven. De uitviugt van den ingenieur y die sommige door my ge- maakte aanmerkingen beneden de waardigheid van zyn <j:vak]E> rekende, gaat niet op. Hy had my moeten meedeelen aan welke bouwstukken de kunst hare inspanning w^l besteden iaag? Zyn onze kerken goed? Onze spoorstations ? Heeft ooit een leek, onverwachts geroepen tot uitvoering van eenigen arbeid waaraan hy niet gewoon was, iets bespot- telykers voortgebragt dan de Amsterdamsche Bears, dan het Paleis van Volksvlyt, die enorme ruimte op de lelykst mogelyke wyze in glas en yzer gezet? De verdeeling in hoog en Iaag is willekeurig. De geheele natuur is sulelyk en wy hebben noch het regt noch de magt, haar kappelmannig te verdeelen in standen. Juistheid, bruikbaarheid , doelmatigheid . . . al deze eigenschappen toege- past op het geringste voorwerp , bekleeden gelyken ran^ als 103 dezelfde verdiensten in zaken die ons — in zeer betrekke- lyken zin altyd — belangryker voorkomen , en wie voorgeeft de studie van 't schynbaar geringe te minachten, verdient minachting voor de geringheid zyner studie. Deugd is zede- lyke schoonheidszin , in logica openbaart zich de vroomheid van den denker, en aeethetische ontwikkeling brengt de regtvaardigheid me^ , die ook omtrent zal^en het stmm emque weet in-acht te nemen, dat we zoo gevroon zyn niet toete- passen op personen. Alasoo iossen zich de eigenschappen van hart en verstand , zamengaande met kunstgevoel , harmonisch op in dit eene: streven naar waarheid. De plompe gestalte van zoo'n Amsterdamsche bears liegt evenzeer tegen de eiseh^a van schoonheid en doebnatigheid, als 't gebabbel in onze Kamers tegen de belaagen des Volks^ De lynen van het glasgebouw vloeken en waggelen als be- schonken nachtloopars. Die koepel schynt een V7&n te hebben als 'n Zwitsersche berg-cra^. 't Een is zoo onzedelyk, zoo onbeschaafd, zoo ongezond ab 't ander. En onze kerken! Men ppeekt daarin oip z'n protestants, ein de galm is . . . onfeilbaar. De gewelven roepen sahUaris ho^Ha^ en de doming ore^rt in 't boUands of nagenoeg. Wie zich geviroon maakte zulke snyende contrasten niet optemerken , v^ie zich verhardde tegen de pyn die dit gebrek aan harmonie uitwerkt op 'n onbedorven gemoed, bedierf z'n zedelyk tastvermogen , en verliest het oordeel des onder- scheids, ook aangaande zaken die schynbaar niets te maken hebben met de dingen door welker aanraking by zich liet vereeUen. Wy geiyken hierin veelal op den accou- cheur , die meende zonder schade voor zyn vak , in z'n vryen tyd te mogen houtzagen en citerslaan. Dat gaat niet! Het was niet zonder doel , dat ik zoo-even de wanstaltig- heid van 'n paar Amsterdamsche gebouwen vergeleek met zeer uiteenloopende onderwerpen. Ik wensch te doen in 't oog vallen, dat de oorzamk der bedoelde fauten Qveral dezelfde 104 is, onverschillig of daaraan worde vonn gegeven in metsel- werk, dan of bet zich openbare in Yolksbedrog. Men kan verzekerd zyn dat menige minister-speecb , in yzer overgezet , eenen scbeven indruk maken zou, en dat er o. a. geen be- hoorlyke trap zou wezen om zich naar boven te werken in 't gebouw van ons publiek regtsgevoel, indien men dat ongelukkig voorwerp in steen vertaalde. Onwaarheid, on- juistbeid , gebrek aan barmonie tusscben eiscb en voldoe- ning werken alom op gelyke -wyze storend, bedervend, on- zedelyk. Bkt bebben wy aan de speciaal-mannen te wyteni Buiten den tempel van bun vak nemen zy de bulde van den leek aan, die bunne voorgewende priesterwyding eerbiedigt. Bin- nen dien tempel maken ze niemand zalig. Dat is oneerlyk. Zeg eens, gy baas of m'nbeer, gy noemt u metselaar, meester metselaar ... is uv7 cement zoo goed als 't ro- meinscbe? En gy timmerman, meester timmerman, meent ge in-staat te zyn tot bet maken van een behoorlyke . .. Dc vril bier iets noemen dat ik niet noemen mag in bet boUands , en in 't latyn niet noemen kan , omdat de Ro- meinen — die als bunne nazaten en de meeste volkeren der oudbeid zeer vuil waren — bet ding dat ik bedoel, in 't gebeel niet gebruikten. Neen , ik kan 't niet noemen, Het scbynt dat myne schryf- specialiteit ook te vrenscben overlaat. Men vergeve bet my, en bedenke dat ik me nooit voor scbryver uitgaf. Ik bezit daartoe niet bet minste diploom, en ben zelfs geen doctor of professor in de letteren. Maar zy die dit wM zyn, delitteratuur-specialiteiten, v^at brengen zy voort ? Mogen wy zoo laag neerzien op den tim- merman die van ouder tot voorouder *t wanbegrip aanbangt dat de opening van 'n bril cirkelvormig meet zyn — alsof bet rondom-aanraken de eiscb ware — mogen wy den 105 onontwikkelden ambachtsman hardvallen, als we zien dat voorgangers in humaniora zoo bitter slecht timmeren? Sedert 'n eeuw of drie hebben of hadden wy akademien en athe- neen in menigte. De eene professor volgde den anderen op. Ze rigtten hunne leerlingen af en maakten die tot doctoren , tot specialiteiten alzoo, in letterkunde. AWesprofesseerde om 't hardst. Wat leverde dit op ? My dunkt een volk dat sedert twee-driehonderd jaar zooveel betaalde voor de beoefening van een speciaal vak, zou regt hebben iets uitstekends in dat vak te verwachten, neen: zeerveel uitstekends. In-plaats daar-van wedyveren de producten onzer officiele letterman- nen met den mismaakten koepel van *t glaspaleis in wan- staltigheid, vooral wanneer zy de ongehoorde poging wagen zich te verheffen boven het peil der middelmatigheid v^aarin zy hun eerlyk verdiend summa cum lauds behaalden. Wy mogen aannemen dat de strandbewoners onzer Neder- landen ten-allen-tyde gevischt hebben. Eeiv groot gedeelte der Natie beoefende alzoo de visvangkunst sedert . . . ja wie zegt ons hoe lang reeds v66r de zoogenaamde aankomst der Batavieren? Hoe dit zy, er waren ten-allen-tyde meer vis- schers dan officiele letterkundigen. Het wel beoefenen der visschery werd nadrukkelyk gevorderd door eene gebiedende meesteres : de maag. Toch verklaarde een Noordsch vischge- leerde , die voor eenige jaren in 't belang van zyn vak , een reis deed langs de stranden van Europa, dat de hol- landsche visschers volstrekt niet op de hoogte hunner kunst stonden. Ik nu kan niet beoordeelen of deze man gelyk had. By analogie met andere vakken welker beoordeeling eenigzins onder myn bereik valt, mag ik gissen dat hy de waarheid zeide. Maar indien ik den uitslag der studien van onze strandbewoners vergelyk met de litterarische resultaten on- zer akademien, dan voel ik iets als eerbied voor de daris' simi van Scheveningen en Katwyk, en ik zou lust hebben 106 dien Noordschen betweter naar Utrecht en Leiden te ver- wyzen ten-fine van clement oordeel over de hollandsche bot- boeren. Men zegt dat er eens in den Haag dhe kabeljauwen te-gelyk op de markt zyn geweest. In een geheeljaarlevert onze letterkunde zooveel spieringen niet. *) Gebrek aau oorspronkelykheid is alweder de oorzaak dezer armoede. In-stede van te grypen in de voile ryke natuur, meent men iets te bereiken door toewyding aan een bepaald vak, d. w. z, door 't volgen van voorgangers die zoodanig vak geprofesseeyd hebben , liever nog die er in professerden , en op hunne beurt kopiisten waren van andere brekebeenen , of al ware het van een meester. Dat deze inkrimping van ter- rein soms , en nog vobtrekt niet dikwyls , iets ten-gevolge beeft als de handigheld die ik op biz. 27 wel wilde toekennen aan een bakker van beroep, kan waar zyn, Maar dat die nauwte van blik nog schadelyker werkt op de voortbrengselen van den geest, dan de sleurfouten der bakkers op ons brood, isook waar. In dat brood u meel. Vermengd , vervalst , verknoeid , er is meel in. Onze letter-specialiteiten durven het Volk als sp^ze voorzetten v>ait. geen spys. is. Zy geven als voedsel wat fii^ voedts En wie er over kfaagt, krygt ten antwoord, d^.t de eigenaajrdigheid van 'smans vak meebrengt dat hy zulk brood levere en geen ander. De leek meet dan zwygen , en verwyt ?ich dat hy ten-onregte meende geestelyk onver- zadigd te zyn. De font lag aan hemzeif die 't hoog gewigt van 't speciaal-vak miskende. Zoodra hy op de hoogte wezen zal de waarde daarvan te schatten . .. Intusschen professeert de specialiteit voort . .. Twee tr^urige indrukken te-gelyk dringen zich hierby aan onsf vQorstelling^vermogen op. De eerste is medelyden met het arme Vp^k dat ns^ wat zielespys hongert . .. *), y^f* <tEen en cfnder over Pjmjissi^v en N^dgrla^pi) bladz.95. 107 Laat ons vlug heenstappen over dit onderwerp. Hongerea is een afgezaagd thema. Ik stel u liever 't vermaak voor, lezer, ons te vermeien in andere smart, in specialiteiten-smart. Ge kent die niet? Gy wist niet op welk veld dat dooraig onkruid groeit? Gy weet niet hoe de schedelplaats heet vsraar de navorschers van 't onmetelyk kleine gekruizigd worden? Ik zal u den weg wyzen. Misschien moest ik als d^ specialiteiten van den Neder- landschen Helicon beginnen met 'n fors: «wat bralt ge, o Romers ! y> of 'n melankoliek : a \ is voor u niet dat ik zingis) om dan na 't minachtend doorloopen van allerlei andere smart, ten-laatste triumfantelyk neertekomen op 't onderwerp onzer complainte , en den iydenspalm ulttereiken aan den martelaar, die my den treurzang in de pen gaf. Niets van dit alles. Tegen alle school, gewoonte en deitig- heid toon ik u terstond het uitgeteerd gelaat van den ar- men speciaal-professer die gestruikeld is over 'n speciaal eigenschapje van een speciaal-atoom zyner specialiteit* Werelden vergaan of vergaan niet , 't is hem om 't even. De zon valt, hy bekommert zich daarover niet verder, dan om 't verschrikt mensdom te berispen oyer den ontaalkun- digen uitroep: daar gaat-i! De geschiedenis van wereldwor- ding , mensheid en beschaving boezemt hem geen verder be- lang in , dan noodig is om natesporen of de eerste lichtstraal z'n naam wel behoprlyk met 'n ch schreef , en of er taal- fouten waren in de tien geboden. Pans Johanna interesseert hem eenigzins , doch daar zy — vrouw of man dan — in beide gevallen toch slechts een mensch was, kan hy aan hare hoedanigheden niet zooveel aandacht wyden, als hy zou besteed hebben aan 'n klank. Van z*n kroost en huisgezin weet onze professer genoeg om de overtuiging te koesteren , dat al z'n meisjes onzydig zyn , en dat z'n vrouw soms mannelyk is. Z'n liefde tot dQ w^ten- L_... 108 schap, hoe gloeiend ook, is omtrent dit alles voldaan, te- vreden en in rust. Maar , helaas . . . daar nadert het vreesselyk woordje leur *) en dondert den ongelukkige de vraag toe: «welk geslacht kent gy my toe? Antwoord of...leef, en schryf 'n woordenboek I » Het baat niet of de ongelukkige dien geslachteloozen in- quisiteur van-voren beziet en van-achter , om te onderzoeken of ze welligt eene groot-inquisitrice , dan wel — wie weet I — een hettig mquisitomm is ? Alles te vergeefs ! Die paus Johanna der taalkunde heeffc de bopsaardige ver- stoktheid gebruikt, zich nooit te vertoonen « met een bepalend woord, waaruit haar geslacht zou kunnen blyken. » Sedert eeuwen wandelt hy, zy, het, de wereld rond, zonder flodder- muts of helm, zonder broek of schort, en toch — of juist daarom — kan men maar niet te weten komen of 't een deeme is of 'n jongetje. Is dat niet vreesselyk voor geleerden die hun geheeie leven toewijdden aan 't geslachtsleven der klan- ken? Wie is de barbaar, die niet geroerd wezen zou, enz. 