Rules of golf
a) Eigenlgk, met de zonde ah Toorwerp of in eene bepaling met voor. \\ Sgn sonden boeten. Zugre peeeata, flant. — Do boetgezant . . . eiscbt . .. dat elck by tgts zgnmisdaetboet, tondkl 10, 89. *®° Vf srhy awe misdaet boet, En afwucht door berou en harteleedt en taraenen, Van weereltaohe. ydelheik aw loBten zoeckk te spoenen, En aenraert deea genade, u heden aengebo6n; De Btrenge rechter zal, uit z^nen hoogen troon, U rechten em. 10, 55. Wf) sullen Muun den grawel boeten, WD zuUen boeten tot ont grafl BEETS 1, 437. — In toepaasing op bet plaatsvervangend lijden van Cbristas, die door Zgnen zoendood de schuld der zondige menscbheid beeft voldaan. || Gbg om te boeten Adams misyal Uwen sone bebt gesonden int eertscbe dal, ▲. buns, Ref. 375 (ed. booabbs). Zgn {Chrutua*) ongemeten verdiensten boeten onse gbemeten zonden , die by in alle recbtboetvaer- dige Gbeloovigen, die bet zondigen aflaten ende gberecbtigbeyt banteren, volkomentljck en waar- achtelgck is boetende, coobnhbbt 1 , 251 ^. 0 Hei- lant, die . . . voor 's werelts dootscbult boet, vollkn- HOVE, Poizy, 58. Dei menschent Tugle ziel, gesoHyert door Oodt8(CliH«ti««') [bloet, Des menschens swaere achult, door Godes gtraf geboet. Menachword. in T^dschr. 11, 187. O GQ, die onze schuld woudt boeten Door awe gadelooze p0n. Ev. Qee. 54, 5 (zie ook bild. 18, 124). b) Met weglating van bet voorwerp, en derbalve scb^nbaar onzgdig. Inzonderbeid in yerbinding met bidden. \\ Bid en boet, Opdat n Gods genft den gruwel moog* yergeyenl ten kate. Par. Verl. 136. 'kHeb, en van vromen geest bezield, Geblecht, geyast, geboet, gebeden, Den duiyel en mifn vleesoh bestredon. BEBTS 1, 428. De Paus ... die den keizerstelg, den woestling aan t^n [Toeten Deed buigen, den tyran in *t hairen Ueed deed boeten. SCHABPMAN, Verz. Dichttc. 4. — Het tegenw. deelw. boetend, in jongere taal gebezigd voor bet meer gewone boetvaardig\ ook zelfstandig. || Zij geleek in dien stond de boetende Maria-Magdaiena, en stortte bloedtranen over baar ganscben levensloop, consc. 1, 153 a. Dat zicb bj de scbaren der boetenden eene menigte zedelooze menscben aansloot, die van deze gelegenbeid gebruik maakten, om ongestraft bunne wandaden te bedr^- ven, MOLL, Kerkgesch. 2', 81. Een boetende Magda- lena, alb. thijm, Portr. v. V. 110. 8 ) Gebeel op zicb zelf staat de beteekenis: Boete opleggen, beboeten, straffen, reeds in bet Mnl., en ook daama eene enkele maal voorkomende (zie vebdak 1, 1346, Onz. en stallaebt 1, 266^). Misscbien is zq te verklaren uit eene* opvatting van boeten als recbtstreekscbe afleiding van boete ^ naar analogic van straffen naast ttraf. Ij Boeten. Mulctare, mul- tam irrogare, KiL. — Ende sy . . . drincken den wijn der geboeteden in 't bnys barer Goden, Amot 2, 8 ( Vulg. : damnatorum ; Kantt. : Dat is, dien sy koopen voor de boeten der gener, die sy onscbuidigb bebben v^roordeelt). — ' In de yolgende plaats scbgnt deze beteekenis met de bet. 7) verward te z^n. Laet ons met Petro dan gaen nit de werelt vlughten, En boeten onse ziel, met tranen ende sughten. OB OKOOT, Ned. Ged. 248. Afl, Boetelingy boeting (zie die woorden); ver- boeten (zie aid., !•*« art.). — Voorts in de bet. 1). Boeter (zie Ketel- boeteb); boeteter^ op de visscbersdorpen , b. y. te Vlaardingen, eene der arme oude vronwen, die zicb bezigbonden met netten te boeten, en waarvan er 6 a 12 onder bestuur eener hoofdboetster voor elke reederg (van baringbnizen ) werkzaam z\jn. — In de bet. 2). Boeter, bg coobnhsbt 1 , 246 a voor: geneesmeester (»De Nydigbe is also (als oock de zweringe) zgn selfs pgn ende smerte, oor- sake ende boeter**); boeteel (zie aid.). — In de bet. 8 — 6). Boetbaar, berstelbaar ( ,Dit nanwlyks boetbaar gemis", Onmidd. Verv. op waoen. 3, 299), vandaar onboetbaar (zie aid., l«te art.); onboetelyk, ongeboet (zie die woorden). — In de bet. 7). Boetig , boetvaardig (,Wanneer wil 't (bert) boetigh wesen, Voor nu, voor gisteren , en voor den tijd naer desen, Eens boetigh voor *t altoos?*' HUYGENS 1, 47 {*s Heeren Avotidmael); ,Als Nineve, ten oodergangb, Verdoemt . . . boetigh bad God gramscbap af ", six v. chand. 447 ). liAraenst. In de bet. 1). ^^^Alr^,indepijpen- fabriek , specie waarmede men de pijppotten bg ber- stelling besmeert; boetgoed, plantsoen om op eene beplante rnimte de gestorven plan ten in te boeten, te vervangen, waarvoor men gewoonlgk stevige, forscbe plan ten neemt ; boethuie, op visscbersdorpen , buis waar de visscbersnetten geboet worden (v. dale). — Als tweede lid. Af boeten, bij-, in-, uiiboeten (zie die woorden). — In de bet. 4). Boetzoek^Vi^spitGWEL, Hertsp. 6, 240, voor: bet zoeken naar bevrediging (»Ket welken afgod trots meest elk bout van de min, Natnur-toobts boet-zoek slecbt is daar af gbeen begin"). — De onbep. wgs, zelfstandig gebezigd, met een ander znw. samengesteld. Neigingboeten , bij spisghel , verg. BoETE, Samenst. („Lnst, die een zoet gbe- volligb is van 't neighing -boeten", Hertsp. 6, 253). BOETEN (II), bedr. zw. ww.; boetie, heeft geboet. Van vunr. Ontsteken, aanleggen; soms ook: opstoken. Tbans alleen gewestelgk. Zie verder beneden, Etym. || Boeten, vuyrstaicken (d. i. stoken). Stemere, Aceendere, Incendere, Tenth. Boeten bet vier. Fris. Sic. Struere ignem, ad- mouere titiones. KiL. — Uitdien dat bet meesten deel van de bnysen die verbrandt syn met rietdack gedeckt en met bontwerck in de munren (d' welck al ligtelyk ontsteekt, en den brandt boet) ens., by HOEinrFT, Bred. T., Aanh. 6 (a<*. 1534; by v. goob, Beschr. v. Breda, 486 itaat op dezelfde plaats: den brandt baert). || Naamelyk bem (Hannibal) gaat naa, dat by gi"Oot vunr, op de kaayen (keien) deed boeten, daarnaa de zelve met eedik begieten, om ze bros te maaken, en teeffenen, hooft, N. H.160. Anderen . . . bncken neder om vier onder de speten te boeten , en den af val te braden , vondel 5 , 228 (viBG., Aen. 5, 103: Subiiciunt veribus prunas). Hem beval de Coning vyer te boeten, voor alle saken Om t' vlees morw te braden. COORNHEKT, Od^ss. 8, 33. Zie ook Antw. Ziedb. 160; spieohel, Hertep. 2, 236; BBBDEBO 1, 175; VONDEL 4, 311; 5,324; 8, 393 en 628; Amsterd. Pegas. 124 enz. — Figanrl^k. Digitized by Google 213 BOETEN (li). BOETETRAAN. 214 Ick gaS oonaeck tot de sonden, *k Heb hek Helsche Tuyr geboet: ^k Heb de sUcbtfnge gescboiiden, Yan ^ eenvoodige g^emoed. V. DORP, SHcht. Qed. 152 (Verlooren Soon). Ely in. MdI. boeien, mnd. boten^ buien, op de Velnwe en in de Graafscbap buien {bueten) , overgs. (flM)buten (daarnevens boden , zie Overys. Aim, 1836, Wdi.', 1846. 230), drent. (««»-, op-)beut€n, -buien (Arch. r. N. t. 1, 248), gron. {an)buiUn (molkma), oostfrL nnd. md. boien, boUen, baiten, {an-y unner-, upboten enz.,zieDOOBNK.-KOOLM., bbbg- HAUS, YILMAB, SCHAMBACH, WOBSTB), fll. {dn)bSte {daxmeyeJiB Jlur (oan)boet4tfe, halbebtsma 231, 427), ■gB. beUn, tug. beet, zw. bdia; bovendien eene enkele maal in 't Nhd. beuten (D. Wib.), dat steUig aan een Nederdnitscli dialect ontleend is, en een twgfel- aehtig rnhd. praeteritnm biUie an (bbnbckjb-mullbb 1 , 191 6). Al deze yormen knnnen geregeld vcr- klaard worden aU ontstaan uit een ogerm. bdijaUt met of zonder klankw^ziging. Wat de klanken be- treft zou er das geen bezwaar i^n tegen de vereen- zelviging van dit woord met Boeien (I), die dan ook inderdaad o. a. nog door ybanck en door mubbat wordt voorgestaan. Toch is het raadzaam de twee woorden Yoorabands geaoheiden te booden , uitboofde van de beteekems; immers bet valt moeilijk te ge- looTen dat de eigenlgke onde beteekenis van dit woord: ontateken, aanleggen (de bet.: opstoken komt eerst later in sommige tongvallen voor) zon zgn ontstaan nit de abstracte van : verbeteren , berstellen. — Veeleer zon men denken aan eene oorspronkel^ke bet.: aUan, steken, stooten (verg. puw slaan^ en {vuur) ttoken naast aan9teken)\ te meer omdat ofr. bouter {le feu) en it. buttare {il fuoeo) niet alleen hetzelfde beteekenen en in vorm sterk gelgken op ons woord, maar ook daamaast de bet.: stooten, steken, zetten bebben; verg. fr. boute-feu, dat vol- komen met mnd. bdtevUrt stokebrand overeenstemt. Nu worden deze Bomaanscbe woorden geacbt te zjn overgenomen nit bet Germaansob, waar een woord met de bet.: stooten, slaan bestaat (on. bautUt ags. bedtan, eng. beai^ obd. bdjoH enz.). Docb boewel dit woord in enkele jongere dialecten toevallig met Boeien (I) samenvalt, verbiedt bet ver- aehil in stamklinker tocb aan eene vereenzelviging of ook zelfs verwantschap van ogerm. bauian en bdtjan te denken. — In Overiisel zegt men ook mest anbmien voor: mest bgeensobrapen, opboopen, in Drente aanbeuten van bjen die op afgesneden was weder voortwerken (verg. 2>. Wtb, 1, 1755), en rumrbeuteu ook van bet bonwen Tan vnartjes; dit doet denken aan eene oorspronkelqke bet. : stapelen,. taasen, bonwen, die licbt in de tegen woordige kon zijn oveigegaan (verg. ook de vertalingen van den TeuiA. en van kil.). Boob zolk een woord zon ge- heel op zieb zelf staan. De berkomst van bet woord bljft dnister. Zie o. a. Tool- en Zeiterb.l, 24—34; Tool en Lett. 2, 190. Afl. Boetbaar, vanwaar onboetbaar (zie aid., 2*" art.), verboeten (zie aid., 2^ art.). Verg. ook BoBT (II), Etym. 8*aMBBt. Aanboeten (zie aid. en voorts nog: ,Dat m^n IHenaer baer een Kamer sonde wjsen, een vner aenboeien, ende wat t'aenbyten setten", b^ MULDBB, /. F. 2, 267 (a*. 1623)); opboeten (lie aid.). BOETETRAAN — bobttbaan — , znw. m., mv. -tranen. Uit Boete, in de bet. 6, b), en Traan. Meestal in 't mv.: Tranen, geschreid in ootmoedig beronw over begane zonde. In vrome of dichter- Igke taal. || Boet-tranen, die zoo wel de sponsion, als de kinders vande zonde zgn, db bbxtnB, Bank. 1, 490 (zie ook 2, 109 en Bmbl. 79). Op dat de smet word weg gedaan. Door leet, berouw en Boete-Traan, luykbn, Leerz. Huisr. 55. Zie ban zaebten, ... ban gebedn, van boetetranen nat, TBN KATE, PoT. Verl. 275. BOETGEWAAD, znw. onz., mv. -gewaden. Uit Boet{e), in de bet. 6), en Gewaad, in de bet. I, A). Hetzelfde als Boetkleed. \\ Daar staat by {Koning Hendrik /^), bg strenge vorst, in dikke sneenw, barrevoets, in linnen boetgewaad, van 'smorgens tot 'savonds op bet genadewoord van den priester te wacbten, sonstbal, Greg. VII , 319. BOETGEZANT , znw. m., mv. -en. Uit Boei{e), in de bet. 6), en Oeiant, in de bet. 2). lemand die door God gezonden is om bet zondig raensobdom tot boete te vermanen. Meestal in be- paalde toepassing op Johannes den Dooper; verg. yondbl's dichtstuk: Joanne* de Boetgezant. || Den zoon van priester Zacharias, Den strengen boet- gezant, de heirbaen voor Messias, vondel 10, 21. Aertsvader Noe . . ., het eenigh voorbeelt van godt- vracbtigbeit, en boetgezant, kante zicb met leeraeren en dreigementen vergeefs hier tegens, 11, 27. £en bas-relief, voorstellende Johannes den Dooper, predi- kend in de woestgn. Zittende, knielende en liggendc toehoorders omringen den boetgezant, nolbt db bb., Proza, 1, 52. Zoodra de prediker (Oeert Oroote) sprak, werd hg als boetgezant openbaar. Als een andere Johannes de Dooper legde hg de bgl aan den wortel des booms. H^ dreigde met den schrik des Heeren, met dood en hel, met het jongste gericht en de eeawige straf, AcquoT, Windesh. 1, 35. d'orden van SInt Jan, waerin de Duitscbe beeren, Kmitridders, 't gastbninrecbt en Cbristus r^ck verweeren, In scbadawe van Gode en zgnen boetgezant. voNDU. 10, 7 (zie ook 10, biz. 12, 19, 39, 107 enz.). — In toepassing op personen , die tegen den gods- dienstigen of zedel^ken achteraitgang waarschawend hunne stem verheffen; verg. Bobtpbedikbb. || De boetgezant {de Cholera) in 't harig kleed. Die met ontvolking dreigt, hoe ook aw steden kermen, tbb HAAB, Qed. 2, 211. Want zoo by 8ch||n* met recbt Profeet te heeten. Die, Boetgesant, ons 't naadrend kwaad ontbult; 't Is dat deze aard met eoTlen is Yerytild. HASEBKOKK, PoSzy ^ 45. BOETING, znw. vr.; zonder mv. Van Boeten (I) met 'ing. Mnl. boetinge, nhd. biUzung. 1) Boeten in de bet. 1 en 2). Oenezing, heeling; bg PLANT, met remedium, medicatio yertaald; zie ook YBBDAM. 3) Boeten in de bet. 4). Bevrediging (eener be- geerte). || Zj deede dat tot boeting van haare last, HALHA. — Den vyandt , . . . zicb dienende voorts van de goedren , tot boeting zyner behoeften em.^ hooft , N. H. 960. 3) Boeten in de bet. 5). Herstel, vergoeding (van schade). || Men drong op vergoeding en boe- ting der schaade, bbandt, Le Ruiter, 120. — In de volgende plaats, bg overdracht, met betrekking tot een geschonden eed: vervanging. || De nieawe (eedt) strekte geenszins tot boeting van den onwden, als oft by geschendt waar, maar tot opwekking van yver, hooft, N. H, 142. 4) Boeten in de bet. 6). Goedmaking, betering, herstel (van een bedreven kwaad, in een 2^"i^ nv. vermeld). || Tot boeting zyns vergryps, momsz, Willem /, 26. Straf ... een natunrlyk kwaad, dat voor een zedelyk kv.aad wordt te rag ge^even; dat Digitized by Google 215 BOETING. BOETPREEK. 216 ter boeting van een zedel^k yei*gnjp iemand aange- daan wordt, bild., N. Meng. 1, 242. — Boeting , geyolgd door een 8ubjectie?en genitief, den bedr^yer van het kwaad aanwgzende, staat gelgk met straf, gevolgd door een objeotieyen geni- tief ; yerg. de passiere opvatting bg Boitkn (I), 6, b). || De boeting yan de zolken, die de geheiligde plaat- sen oneerbiedig bezogten, bkrkhbt, N. H.%, 480. SameBtt. In de bet. 2). Lustboeting (plant.); neigingboeting , bg sphghsl, Herttp. 5, 281, yerg. Bom, Samenst. — In de bet. 6). Schuldboeiing (rie aid.). BOETKLEED — bobtsklsbd — , znw. onz., mv. -eren. Uit Boei(e), in de bet. 6), en Kleed. Kleed, gewaad eens boetelings. Inzonderheid : kleed yan grove stof (paarden- of geitenbaar enz.), dat men ter zelfkastgdiog op bet bloote Igf draagt, naar bet voorbeeld van Jobannes den Dooper (zie Matth. 8, 4); in bet Mnl. kare genoemd (zie VXR- DAJf). II Barrevoets en in bet boetekleed verscbenen zg voor den pans, en smeekten bem, met een ge- broken bart, Gods genade af, sonstral, Oreg. VII, 315. Het baren boetkleed dat de vorst {Lodew^k de Frame) beimelgk gedragen bad, david, Hiet. 3, 315. 't Haiiig boetekl^, schaefman, Ferz. Dichiw. 49. BOETFIiEGING — boeteplkoino — , znw. vr., mv. -en. Van Boet{e)t in de bet. 6), en Plegen met -itM. Hetzelfde als Boetedoening \ vooral in Znid-Nederland gebmikelgk. || De scbuldige (kan) de dood ontvrgken, met zgne toevlncbt te nemen tot eenen priester en van (d. i. door) bem, mits biecbt en boetpleging, ontalagen worden , david , Hist. 3, 176. Ik beb . . . bem (willen) beloven, dat mgn gebeele leven eene boetpleging zal zijn, consc. 3, 359^. BOETFREDIKATIE, znw. vr., mv. -n of -*. Uit Boet{e), in de bet. 6), en Predikatie. Het- zelfde als Boetpreei; als ondere, statige vorm veelal opzettelgk in scbertsende toepassing. || Had mgne gierige Oudtante Bregitta, in plaats van baar boet- predikatien te laten voorlezen , . . . gezorgd , dat ik een' braven Leidsman . . . gekregen bad enz., loos- JBS, Bronkh. 5, 384. De boetpredikatie van Leentje liet zicb niet lang wacbten; docb werd balverwege gestnit door Bol, K. Zev. \, 324 (zie ook 2, 187). Na mgne vlegeljaren (beeft er) geene aanleiding meer . . . bestaan tot znlke boetpredikatie en action, B08B.-T0U88. Maj. Fraru , 22. BOETPBBDIKEB — boetpreekbb — ,znw. ra., mv. -*. Uit Boei{e), in de bet. 6), enPrediier. Eigenlgk : Profeet, priester of predikant, die zondaars tot boetc vermaant, gclgk b. v. Savonarola. Veelal in oneigenlgke, min gnnstige of scbertsende toepassing op personen, die onopboudelgk anderen lastig val- len met banne zedelgke vermaningen of bnnne ,jere- miades" over bet zedcnbederf. || „Die kwaad doet baat bet licbt": ja, dat is waaracbtig waar; docb bg sobawt bet liobt niet nit gebrek aan moed; maar omdat bg in u en nws gelgken geen lastige boetpredikers of — berispers wil bebben , Wildtck. 1, 19. Voor welken naargeestigen suflfer en zwart- galligen boetprelter zal zg mg beginnen aan tezien, 8TABING 3, 135. Je bebt je roeping gemist; je badt boetprediker moeten worden Maar dat gebnil verveelt me, schimmel. Dram. P. 2, 347. Ik ben irMn boetepreeker , Ik neem den Trengdebeker Erkentelik ter hand. DAUTZiNBBiQ, VertpT. en Nag. Ged, 160. BOETPBEEK , znw. vr., mv. 'en.\J\tBoet(e), in de bet. 6), en Preek. Eigenlgk: Preek waarin zondaars tot boete vermaand worden. Tbans meestal in oneigenlgke, min gnnstige of scbertsende toepas- sing op eene' lange, vervelende berisping of ver- maning; strafsermoen. jj Zoo'n femelenden zemel- knooper als dien Bleek , die . . . bem dol gemaakt beeft met zgn boetpreeken, X. Zev. 1, 260. Waar, vrekke Toogdl u dU (een gegeven kus) bekend, Wat straffe boetpreek zoudt ge bouen! BOGABIS 2, 143. GU soudt den dweeper H oor niet leenen; Gt) wilt geen boetpreek tbans; gf) siet Slecbts laoh en bl0dacbap om a benen. Tia HAAi, Gtd. 1, 196. BOETPBOFEET — zelden, in versmaat, BOETBPBOFEET — , znw. m., mv. -pro/eien. Uit Boet{e), in de bet. 6), en Profeet. Hetzelfde als Boetgezant. I| {Jona), den boetprofeet. Die, nit den walvisohbnick berboren, baer {Niniv^) qnam wecken, vokdel 10, 54. Dan komen de bulen alt Boeteprofeten , Die t Farolte doen weten: JeboTa regeerti m KATE, 8ch4pp, 41. BOETPSAliM — zelden, in versmaat, boetb- P8ALM — , znw. m., mv. -en. Uit Boet{e), in de bet. 6), en Psalm. Eigenlgk. Een der zeven om ban inbond aldus genaamde psalraen {P*. 6, 32, 38, ^1, 102, 130, 143), in de Katbolieke Kerk bg verscbillende gelegenbeden gezongen, o. a. in bet oficium mortuorum ingelasobt; inzonderbeid bet MUerere en bet Be profundu (P#. 51 en 130) zgn door vertaling en toonzetting vanonds vermaard. || Oalilei . . . (zonde) ... in den kerker van dien geeste- Igken Regtbank gevangen gebonden worden , en . . ., eens in de week, de zeven boetpsalmen bidden, V. HEMERT, Zekt. 5, 59. De mis tot mtt ran 't Konings xiel , Klinkt dag aan dag in H koor. De boetpsalm stQgt naar booger trans. T. LUTNEP, Poit. 5, 202. Aaklig treft die klokkegalm De ooren als een boetepealm. HISCBKOKK, PoH^y 148. — In mimer toepassing. || Terwgl . . . de bleeke aangeziobten dergenen die vasten in de straten {van Jeruzalem) gezien worden; terwgl de klaag- en boetpsalmen we^rklinken em., gorter, Lett. Stud. 2, 66. BOETS. Zie Boots. BOETSCnXJLDIG, bnw., zonder trapp. v. vergel. Uit Boet{e), in debet. 5), en Schuldig. Mnl. boetecoudich t -eculdich. \aji personen. Boete, gewoon- Igk in geld, verscbnldigd zgnde wegens een misdrgf ^of verznim; veroordeeld tot bet betalen eener geld- boete II De Boet-scbnldige Scbntteren, ofte daer den Provoost eenigbe actie j^^ns pretendeert, Handv. V. Amst. 147 b (a*. 1594). De Quaatwillige boct- scbuldigen znllen ... by den Provoost geeiecnteert werden ... by balinge van pandt , op dnbbele boete enx., 153* (a*. 1651). — Inzonderbeid bg bet dgkwezen in toepassing op die ingelanden , wier boefslagen bg de scbonw niet in goeden staat bevonden zgn; yerg. bg Boete, 5, b). || Dat de scbout of dgkgraaf bg de eerste scbonw genoot Vj stniver, zoo de breuk (boete) v6or *t verleggen van de scbonw erkend werd, en twee stuivers zoo de bekeurde zicb eerst daama boetscbuldig erkende , G. DE VBIE8, Dijks' en Mb. 287 (zie ook 386). — Bg overdracbt, van den dgk of zgne boef- slagen. f| Heemraden bebben den gebeelen dgk — boetscbuldig verklaard , o. de veies , Dyke- en Mb. 281. Werd een boefslag in den dgk zoowel bg de nascboawen als bg de scbonw boetscbnldig bevonden , Digitized by Google 217 BOETSCHULDIG. BOETSEEREN. 218 dan moest liet gebrekkige voor rekening van den dqkplichtige ivorden in orde gebraolit, 290. — In rnimer toepossing. StradGsclmldig. || Indien men ... ( de Plakkaaten ) naar 't Toonchrift der ooTer- gexonde maatighing, iDstelde, xoo bleeven . . . alleen- Ijk boetschnldigli de gheenen, die rioli in 't open- baar qoaamen te verloopen, met verxaamen, preeken «ur., HOOFT, N. H. 95. der Yoraten bnieck dien amgtart (ditergert) Teelmeer Al het gemeene Tolck, dat garen Tolcht zyn Heer In loose boevery : . .. Dies wert hy Taak ghedoot met alle sQii gbMlacht: Daer een boet-acboldich man aUeen wert omgebracbt BBtDULO 2, 72. BOETSEEBDEB — yoorbeen bootsbee- DWi — , mw. m., my. -#; vr. boetseertter ^ mv. -*. Van BoeUeeren, in de bet. 2), met -(rf)ir, -sier. lemand wiens beroep bet is te boetseeren. || Schil- dera, Platen-sn^ders , Bootaeerdera , v. D. ybnnb, Sinne-wuU, 77. fioe de Teykenkonst niet alleea noodtcb is aen Beeltsngden, Bootscerders , Oont- en ZilTerwerken maer ook aen Boumeeaters enz,, T. H0008TRABTBN , SckHderk. 26. Ondera en opvoe- ders zjn daar niet gesteld als boetseerden, om eenen wasklomp te Yormen, maar ent., y. d. palm, Sal. 3. 28. — Bg BBBT8, C. 0, 170 in sebertsende toepaasing op een koekbakker. H De scbepper en boetseerder Yan al de koeken kunatgewroobten . . . (kwam) even nit de bdkker^^)dagen. BOETSEEBBN — voorbeen bootscbun, BOTBBKRXN — , bcdr. zw. WW. ; boeUeorde, keefi ge- boeUeerd. Nbd. dosiieren; zie over de ^eidmg en de oorspronkelgke beteekenis Bootsbn. 1) Scbetaen, teekenen, aanleggen, ontwerpen. Veronderd. || Bootseren, boetseren. Hand. HolL j. be-worpen. belineare, deformare, kil. Boetseren. Pourtraire^ Peindre, mellxma. — i' Wy ) willen . . . de wereldt slecbts met een cole beworpen ende botsseren, maer niet dooraoecken, afmalen ende contrefeTten , feanok, Wereltb. 2 b. 2) In de beeldbonwknnat. Yerheven beeld- of loofwerk nit de vrje band of met boetaeeretokjes in eene weeke stof (was, klei, pot- of pgpaarde en2.) bewerken; bet modd maken, waarnaar later het beeld door bandwerkera in eene barde stof gebei- tdd of gegoten wordt. a) Eigenlgk. — a) Met bet knnstgewrooht als Yoorwerp, en de stof in eene bepaling met t», uit of van. Ook met verzw^ging van bet voorwerp, Bcbqnbaar onzgdig. || Een Cupido, een Harlequin boetseeren. Modeller — , /aire ^ de eire, de pldtre ou de terre, mabin. — ( Van Mander maakte) de arcke Trinmpbael . . . met bnlpe van den frayen beeltbouwer Hans Mondt, die de Beelden bootseer- den. Lev, v. V. Mander [ackter zyn ScMiderboeck) \a, Dat Godt acbende Wie ben {afgodsbeelden) bootaeert. yondbl 7, 497 (aie ook 7, 888). Door de Handen werdt bet beeldt, ofte gbelgckeniaae van den Menaebe met de Pen gbetejckent, met de Pin^eel gbeacbildert, met den beytel gbebouden, met Was gbeboetseert , v. bbybbw., Heelk. 189 a. Scbilderen ... in wascb {b^ de Ouden), *t welk ik bonde dat een aert van bootseeren geweest is, ... en wort verbeven werk genoemt , v. hooo- BTBABnN, Schilderk. 388. Het wel modelleeren en boetseeren ... is zeer nnt, . . . zo voor den Beeld- bonwer als Scbilder, dblaibissb, Schilderb.%, 262. Het eerste werk dat ik {Benv, Cellini) in brons goot, was het groote borstbeebl van dea bertog, dat ik van klei geboetseerd bad, y. limb, brouwbb 2, 377^. De knnst lan het boetseeren in was, ALB. THIJM , Portr. V. F. 100. Hfl sloeg de vochtige doeken ter zgde, die de kleivormen bedekten. . .. Askol had in deze groep eene Amazone geboetseerd, meer dan levensgroot, yosmaxr, Jwuu. 68. Bootaeert aw aerdifbe' bandt, en maeokt een menacb van [leem, *T baelt bO Prometbeua werok. HOOFT, Ged. 1, 184 {Aau A. Soemer VistcJura). — Bg overdracbt, met den peraoon wiens beeld geboetseerd wordt als voorwerp. || Vroeger koii ieder scboolmeester zgn beeld {van sneeuw) op 't nabnrig plein zien pr\jken. Zjjn joogens boetseerdeu hem met een treffende gelgkenis, tbr oouw. Folks- verm. 814. maar kon nw s^adde taal Myn Breeder en myn N icbt uit Plutoos doittre zaal Herroepen, ik liet u in looter gout bootseeren. scHtaMia 61. j9) Met de stof als voorwerp. || Welk Beeld- honwer boetseert ooit de klei, zonder eene teeke- ning, een voorbeeld ... voor zich te hebben? FOKKX, De Vronwy 1, 118. God..., wiens ver- borgen invloed . . . de harten kneedt, gelgk de kunstenaar het was boetseert, y. d. palm, Sal. 7. 9. — In de steenhonwerg ook wel toegepaat op de eerste bewerking van gehonwen steen nit bet ruwe; zie o. a. HABRBS-scHBYrxLAAB, Burg. Bouwk. 210. b) Bg nitbreiding. Fatsoeneeren , aan iets den behoorlgken vorm geven. || Het licken derbeerinne- tong Bootseert allengs 't wanscbapen jong, yondbl 2, 570. Om overal ban leSn te licken, te boot- seeren Met haere gladde tong {van eene volvin), 8, 516 (5, 814: bootste; virg., Aen. 8, 684: fingere). c) In oneigenlgke toepassing op bet .formeeren" van bet geschapeno door God (zie Gen. 1, 26 — 27; 2, 7), door de Natuur enz. || Zou die {God) niet zien, die 't oogh bootseerde, en schlep? yondbl 7, 440. Hy {God) bootseerde met zyn handen Al den aerdtkloot, 7, 442 (zie ook 2, 788). Wy naar 't beelt der Goden gebootzeert, schbrmbr 56. 't Schoonste liehaam dat Natnnr bootseeren kon, 95. wat is die bltfe Lent Ook een aerdif^b gee^JenP d* eerste Da^h bootseert bet allerteerste Knopjen, maegbdsgew^ze , siHjk. HOOFT, Ged. 1, 317. Prometeus kon dees nieuwe klay regecren, Met water mengren, en hieruit een beelt bootseeren, Het aengezicht ran Godt, die H al bestiert, gelQok. VONDCL 11, 806 (OVID., Metam. Ij 82). GD duldt ook dat een worm der aarde, Dien g0 uit sl^k boetseerde en baarde, U i^nen dank ten offer brengtl TB. V. aijswucK 189 a. d) Bg vergelgking, in toepassing op het vormen of scheppen der beelden en groepen in een letter- knndig kunstgewrocht. || Indiengbe {een tehr^ver) Achilles verheerljjcken wilt, bootzeer hem wacker, verbolgen, onverbiddelgck , straf, yondbl 6, 601. Die Gideon Florensz, aan het boetseren van wiens beeld onze landgenoot {Boeboom-Toustaint) al de kunst vsn haar geloof en bare liefde ten koste ge- legd heeft eng.^ buskbn hubt. Font. 2, 84. Daar . . . het . . . (dezen poeten) gemakkelgker valt naar Seneca's voorbeeld welsprekende tiraden of zangerige koren te dichten, dan op de wgze van Sofokles of Enripides karakters te boetseren of handelingen te bonwen, buskbn hubt, Rembr. 2*, 245. Het erts, . . . waamit bg zgn beelden boetseert, is niet anders dan die wondere taal, die enx., kutfbr, Calvin, en Kunsl, 29. De tin ten van Vondels palet zonden bg de tafereeltjes , die Cats ons hood, niet gepast Digitized by Google 219 BOETSEKREN. BOETSEL. 220 hebben. Niet uit manner, maar nit terra^ootta moest hg zgn beelden boetseeren, 36. — In dichterlgke toepassing op eene nabootsing, eene .afschadnwing" ; verg. ook boven, 1). || Een staat {de middtfUeuwscke maatschappy) , waarin . .. Het bceld des Hemels geboetseerd wordt in den tgd, scHABPMAif, Verz. DicAtw. 4. Aanm. Over boetseeren in den zin yan: lappen, berstellen, opmaken enz. zie Pobtsen. Afl. In de bet. 2). Boeiseerder {-iter), boeUee- ring y boetteertel (zie die woorden). SameDBt. BoeUeerhouije ^ hetzelfde als Boet- 8eer8tok{je)\ boeUeerkunsi (,M^n meester in de boeUeerkunst", alb. thtjm, Portr. v. V. 99); boet- seerstaaft betzelfde als Boetseerstok (,Hier stonden groote marmerblokken . . . , pleistermodellen . . . , werkbanken, daar lagen boetteerstaven , hoopen klei, en alles was overstoven met gips- en marmergmis {in eene beeldhouweraverkplaaU)" , tosmasb, Amas. 67); boeUeerttok (zie aid.); boeUeenoiu\ boeUeer- toerk (.Het Boetseer-tcerk van pot- of pgp-aarde word meest doorgaans in een o?en hard gebakken", CHOMEL 229 g). BOETSEEBING — voorbeen bootsbbbikg —, znw. vr. ; zonder mv. Van BoeUeeren, in debet. 2), met -ing. Het boetseeren van een model enz. || Waama men dit model {van was) . . . door boetseering . .. bijwerkt, en alsnn of met eenen mantel van leem omringt, of in eene dubbelledige vormka^t in vet- zand vormt, kutpek, TechnoL 1, 124. — In de volgende plaats, naar \ schgnt, nog in den zin van: nabootsing; verg. Bootsen. || Dit werck {een beeld van Michael Angela) ^ hoewelonvol- maeckt (d. i. onvoliooid)j toont in de Conste groote volmaectheyt, en een maniere van een werckelgcke bootseeringe, v. mander. Lev. d. Schild. 95 rf. BOETSEEBBEL — voorbeen bootseersel — , znw. onz., mv. -s. Van Boetteeren met -tel^ in den zin van: gewrocbt. 1) Boetseeren in de bet. 2, a). Geboetseerd beeld, afbeeldsel in was, klei enz.; ook voor het in harde stof uitgevoerde beeld. || De nitvaart is in praal van beelden uitneemende doorluchtigh ge- weest; dewyl men daar den oorspronk van 't ge- slaght der Julien, Aeneas, ... Attus Clausus, met d' andere boodseersels der Clandien . . . aanschonwde , HOOFT, Tac. 107 {Ann. 4, 9: effigies). 2) Boetseeren in de bet. 2, ^). Schepsel. Wat, wat bewoog U aan *t bootseerael van X7w hand Een aanz{}n , een geroel , een self besef t« geven Dat yatboar is voor H hell Tan z||n Terheren stand ? BILD. 5, 479 (Qod en de Mensch). — Bg TONDEL 4, 667 in den gewgzigden zin van: gedaante, gestalte. || Godt..., sich ontfar- mende over het bootseerssel en de swackheyt der menschen enz. BOETSEERSTOK — yoorheen bootseer- 8T0K — , znw. m., mv. -ken. Hit Boetseeren, in de bet. 2), en Stok. Dikwgls in verkleinvorm. Stokje of spatel met dnn , plat , pnntig of getand niteinde , waarvan men zich bg het boetseeren bedient; thans veelal boetseerhoutje genoemd; fr. Sbauchoir. || Neem . . . Bootseerstok , bijtel, om in hont, of klei, . . . gelaat of bloem te malen , btld. 6 , 428. BOETSEL — in versmaat ook boetselb — , znw. onz., mv. -#, -en. Van Boeten (I), in de bet. 2), met -sel. Geneesmiddel ; meest fignnrlyk. Thans geheel veronderd. || Eerlgck ghewin . . . Een mede> oinael boetsel is, Antw. Sp. O iiga. Twaeraohtighe woordt des Igdens boetsele, Godts eenighen Soon, Bryderley Bef. 28. — B^ overdracht: genezing. || Boetsel. j. baete, beteringhe. JBrnendatio, ktl. — Dat bj {^clisterien") meer p\jnen bringhen' dan boetsele, Antw. Sp. F iig a. BOETSTBAF, znw. vr., mv. -fen. Uit Boet{e), in de bet. 5), en Straf. 1) Straf, bestaande in eene geldboete. || Daar {op de landdagen) moesten de vr^e lieden op boet- straf verschynen, david. Hist. S, 266. 2) Als rechtsterm, in het oude Wetboek van Strafrecht, t. w. als min jniste vertaling van fr. peine correctionnelle of peine en matiire correctionnelle in den Code Penal; in tegenstelling met de crimi- neele lijf straff en en met do politiestraffen. In Noord-Nederland voorheen gewoonl\jk vervangen door correetioneele straf (ook in latere wetten, zie b. V. Wet v. 29 Jnni 1854, a. 6), en thans met het Fransche wetboek geheel afgeschaft en alleen als historische term bekend. || De overtreding, naar de wetten straf baar met boetstrafifen , is een wan- bedrgf, W. v. Strafr. 1810, a. 1. De boetstraflFen (op wanbedrgf gesteld) zgn: 1^ Gevangenzetting . . .; 2'. Opschorting ... in zekere . . . regten; 3". Geldboete, a. 9. Die bg boetstraffe tot eene gevau- genhonding van meer dan een jaar veroordeeld ge- worden is, zal em., a. 58. — Aadoi. De term boetstraf, hoezeer weder overgenomen in de officieele Nederlandsche vertaling van het herziene Belgiache Straf wetboek van 1867 (zie a. 1 enz.), is reeds herhaaldelijk en te recht afgekeurd als ondaidelgk en onjuist. Immers neemt men boeie bier in den gewonen zin van: geldboete, dien het woord als rechtsterm in de laatste eenwen heeft gehad (zie Bo%te, 5, ^), dan is boetstraf te beperkt, daar de geldboete slechts eene der peines correctionnelhs is. Hecht m^n aan boete daarentegen de minder gewone algemeene beteekenis: straf (zie Boete, 5, c), dan is de samenstelling eene tanto- logie, die het begrip dat nitgedmkt moet worden door geen enkel kenmerk van andere straffen onder- scheidt: immers .van elke straf kan gezegd worden dat zg is eene boete voor het schenden eener be- paling van de straf wet" (obrie, Nederl. Beehtstaal , a®. 1892, 19). Hetzelfde geldt natnnrlgk van boet- straffelijk^ dat in het gewgzigde Belgische Wetboek van Rechtspleging in strafzaken van 1874 evenzeer behouden is (zie o. a. a. 179). BOETSTBAPPELIJK, bnw.; zonder tr. V. verg. Van Boetstraf met -Ujk. In het oude Wet- boek van Strafrecht, als min jniste vertaling van fr. correctionnel in den Code Penal; in tegenstelling met lijfstrqffel^k (fr. eriminel). In Noord-Nederland voorheen gewoonlgk vervangen door correctioneel , en thans alleen als historische term bekend. Verg. BoETSTRAP, 2), Aanm. || De boetstrafiPelgke geregten zullen in zekere gevallen, iemand het genot en ge- bruik van de volgende . . . regten . . . mogen ont- zeggen, W. v. Strafr. 1810, a. 42. En toch treedt de taalman (d. i. tolk) nog dagelgks op tnsschen den voorzitter der boetstraffelgke rechtbank van Bmssel en Vlaamsche betichtenl Folksbelang, 9 Mei 1891. BOBTVAABDIG — voorheen, in het Zni- den nog heden, bobtvkbrdio — , bnw.; -er, -st. Nhd. bustfertig. Eerst na de Middeleenwen , ter vertaling van lat. poenitens, gevormd uit Boet{e), in de bet. 6), en Vaardig , misschien niet bniten invloed van een onder woord: mnl. boetwerdich, mhd. buo^vfirdeCy nhd. busztcirdig, boetschuldig , straf baar; zie tnsschen vormen als nd. bdtverdieh (scHTLLEE-LiiBBBN) en hd. buszwertig {D. Wtb.). ) Eigenlgk: Bereid om boete te doen; gewoonlgk bg nitbreiding: Boete doende wegens bedreven kwaad door verootmoediging voor God. Van per- Digitized by Google 221 BOETVAARDIG. BOETVAARDIG. 222 sonen of wat hen vertegenwoordigt. || Ben boet- Ysardigen ende recht droeyighen zondaren, coorn- HKRT 1, 282^. Een boetv^rdiglie ziele, die de weereld yerloochent badde, db bbunb, Bank. \, 462. Bit's dan H boetveerdigli bert. maer 't veerdigb gaet niet veer: 't Is geen begonnen wcrck, HUTOSNs 1, 47 {*s Heeren Avondmael). Boet-veir- dige Herten , poirtirs , H. Herte, 52. Ware Mevrouw Lenting boetvaardig, ik zonde minder streng z^n, WiUUeh, 5 , 279. Beze vronw , die . . . door bet ▼ergieten van zooyeel bloed vermaard was geworden , — was alsdan zacbt van gemoed . . . , godsdienstig en boetvaardig, consc. 4, 218 3. Sidderend staat Yoor bem {Chriitus) eene misdadige, en verwacbt de nitspraak zgner recbtvaardigbeid ; wat zeg ik? zy Terlangt die, naar de beboefte van een boetvaar- dig bart, BEETS, Versch. 2, 15. — Inzonderbeid : Be hoeivaardige zondaret, de vrouw die Jezos' voeten zalfde {Luc. 7, 87 Ylgg.)» door de overlevering yereenzelvigd met de weinige verzen later (8, 2) genoemde Maria Magdalena. Vandaar als benaming van .gevallen" vrouwen, die Toor een licbtzinnig (of in H algemeen: een slecbt) leren boete doen. || Be gesticbten Steenbeek te Zetten en Be Goede Herder te Zoeterwonde voor boetTaardige zondaressen. — Be kroonen der Her- mionen en der Fedra's moet zjj {eene tooneeUpeelater) nederwcrpen aan de voeten van den Messias; als eene boetvaardige Magdalena die voeten met bare tranen bevocbtigen, busken huet, Fant. 2, 117. In bet slotboofdstnk . . . zien wij de beldin in eene beronwvolle stemming verkeeren. Zg \a eene boet- vaardige zondares geworden, 2, 191. — Evenzoo spreekt men wel van den boetvaar- digen toUenaar (zie Imc. 18, 10 vlgg. ), en een boetvaardig en zoon (zie Luc. 15, 11 vlgg.), ook in fignarl\jken zin. || Als of zy baaren boetvaardigen Zoon . . . van baare vergeeving verzeekering wilde geeven, Leev. 6, 254. Be wijze, waarop Van Lennep als boetvaardige zoon tot den moeaerscboot der Griekscbe Maze temgkeert, en zijne romantieke dwalingen afzweert enz.^ bakh. v. d. brink. Stud. 3, 141. — Ook in den naam van zekere monniksorde. || Is daar niet een geestel^k beer van a weggegaan, die tot de orde der boetvaaridige Breeders beboorde? B06B.-TOU8S. 8, 462 a. — Zelfstandig gebezigd. || Godes lust street om den boetvaardigen door de straf tot sicb te bekee- xen ende te bebouden , coornhbrt 1 , 883 b. Boet- vaerdigen, die van naberon getroffen, bunne scbult bekenden, vondel 11, 24. Be valscbe vroombeyd stort wel tranen, maer zy en is gbeen boet- veerdighe, de brvnb. Bank, 1, 407. Uit den Hemel der Boetvaerdigen znlt gy overgaan tot den Hemel der Bekeerden, Leev. 8, 140. — Als bepaling van gesteldbeid, niet veel ver- acbillende van een bgw. j| Godt ...,die . . . wie boetvaerdigb znobt genader^ck recbtvaerdigbt , von- del 10, 106. ((xod) komt ter straffe, en eischt de hooftsom met de [renten. OclQckigh is de xiel, die, voor hem nitgestort, Boetvaerdigh *t goet omhelst, dat haer geboden wort 10, 65. — Bq overdracbt, van uitingen enz. : blgk gevende van boetvaardigbeid. ||Boet-veerdige tranen, DE BBUNB, Bank. 2, 129. Be boetvaardigste be- lydenis eener door n afgekenrde zwakbeid, Leev. 3, 345. Mynen boetvaardigen Brief, 6, 194. Moeder en docbter leiden een eenzaam en boetvaardig leven , CONSC. 3, 381*. An. Boetvaardig heid, onboetvaardig (zie die woorden ). Kopp«l. Bechtboetvaardig, opreobt boetvaardig (COORNHERT 1, 251 rf). BOETVAABDIGHEID — voorbeen ook BOETVEERDIOHEID — , znw. vr. ; zonder mv. Van Boetvaardig met -Aeid. Be gemoedsgesteltenis van een boetvaardige; gezindbeid tot boetedoening , tot berouw, verootmoediging cm bekeering. Na- genoeg betzelfde als Boete, 6, a, /9 en b). || Boet-vaerdigbeyt. Foenitentia, ktl. — Bat by door de . . . vermaningen aen bem gedaen . .. gekomen sonde zgn tot eenigb berouw s\jner sonde, ofte eenigb teecken van ware boetveerdigbeyt aen bem laten mercken, Form, det Bans. Bat openbaere zondaers by wylen de boetvaerdigbeit en den bemel nader zijn dan scbqndeugbden, daer de bartekenner van walgbt, vondel 6, 325. Be ware boetvaerdig- beyd: die in baer-selven, en uyterlick aengezien, een zwarte droefbeyd is, die 't mergb van de bee- nen uyt-droogbt, den gbeest ter aerden werpt, en H berte knaegbt en op-eet, de brune. Bank. 2, 9. Be kloosterling stond b\j hem {iemand op den brandstapel) . . ., en riep verscbeidenemalen: , Simon, ziedaar den tqd van boetvaardigbeid", consc. 4, 86*. Noch borgbt ghy ((Tod) my *t gelagh , en op Oeloof alleen En wat boetveerdiglieits , en laet myn siel niet Taaten. BUYOKifS 1, 47 {'8 Heeren Avondmael). Met zulk een soort van beden Betaamt bet, in Qods kerk Hem onder 't oog: te treden, Met ernst, boetvaardigbeid, en Godsvrees op 't gelaat. BILD. 7, 261. — In de Roomscb-Katbolieke Kerk een der drie deelen van bet sacrament der bieebt of penitentie, en bj overdracbt ook voor bet gebeele sacrament; zie MecheUehe Catech.^ 84»t« les, en verg. Cone. Trident., Sess. XIV, c. 1. Ook bg marin aldus ge- noemd. BOETZANG — zelden boetezang — , znw. m., mv. -en. Uit Boet{e), in de bet. 6), en Zang. Gezang waarin boetelingen zicb voor God ver- ootmoedigen; verg. Boetpsalm. Ongemeen. || Inmid- dels naderden, den R^'n langs, de geeselaars met bun somber gelaat, bunne knetterende riemen en doffe boetezangen, moll, Kerkgetck. 2^, 77. Stil toch, still ik boor baar zingen,... Stil! z0 stort liaar boetzang uit. TOLLElfS 4, 195 {De Boetelinge). — Bg BtLD. 5 , 436 als titel eener vertaling van een der boetpsalmen. BOEVENJACHT. znw. vr. (zelden onz.), bet mv. {-en) zeldzaam. Uit Boef, in de bet 3 en 4 ), en Jacht, troep, boop. Collectieve benaming voor: Troep gemeen volk, geboefte, gespuis. || Komput . . . bestaat den gezelscbappe dat zicb onderlings tot oovergift opruydde, toe te grauwen; wegb boeve- jagbt, flux wegb, hooft, N. B. 722. Een deel der luye boevejagbt, vondel 3, 241. Indien men bor- deelspreucken en spreeckwoorden, en vuilicbeit van boeren en boevejagbt uitbant, zoo zal de Scbouw- burgb een eerlgck tgtverdrqf strecken, 6, 60. Snoode boeve-jagbt, westerbaen, Ock. 107. Ma«uUel . .. Die 't boofd der boevc^agrt badt tot in bet gebeent Tergiftifift met syn tong. AifSLO, FfOzy^ 112 (zie ook aivius, Ot>et-YB9. Sang 854; [DE BZUifE, Bank. 1, 81). — Eene enkele maal, naar analogic van andere collectieven, onzjdig gebruikt. || 't Scbaamt'loose boevejacbt boort anders niet te varen, coster 487 (f» den vorigen regel: een boope guyts). — Opgevat als generieke benaming: Geepan — , sckuim van boevenjacht. || Napels; daar al, wat om Digitized by Google 223 BOEVENJACHT. BOEVENNET. 224 moordt oft doodtslagh ait Vrankrgk vlughten moest, beenen zakte; eode een gespan van boevejogbt, ouraadt, ende heillooze aanslagen broawende was, HOOPT, Henr. d. Or. 151 (lie ook hooft, N. H. 104). Gespnis en boop Tan boeyejagbt, Hoorr, Oed. 1 , 143. Het aUeranoodste scbuym van licbte boeve-jagbt, wbstebbaen, Ged. 2, 366 (zie ook CATS 2, 147^; ASSSLIJN, Mat. Anj. 49). — In toepassing op een enkel penoon, en der- balve met mv.; Terg. Bobvbnschvim. 1| Een Rgk . . . Waer in een rot van snoode boevenjacbten , 's Rjks Oppermacbt met voeten beeft getre^n , db DSCKBB 2, 849 {van hei EngeUche Gemeetubest). — In de volgende plaats, naar H verband te oor- deelen, zooveel aU: snoode bebzacbt; eene abstracte opvatting die, boezeer op ziob zelve in eene samen- stelling met Jaeht niet vreemd, tocb bg dit woord elders nog niet gevonden is. Omdat ick elck gae yerbien haer groote gierioheQt, Haer mangtertj, haer scelmerQ, haer onmanierlobeOt Haer woeckerj, haer fookker^, haer Yals opstel, Haer boevei^Jacht, haer dieTertJ, en al tulck spel, Daer %J {de graanopkoopera) even snel in perseTereren eiu. Trou m. bl. 252. BOEVBNKLOK — boepklok —, znw. vr. ; mv. -ken. Uit Boefy in de bet. 3), en KloJk. Voor- been in sommige steden, o. a. te Utrecbt, de be- naming eener klok die des avonds geloid werd, ten teeken , dat de berbergen moesten sluiten en niemand meer xonder licbt op straat mocbt kumen ; elders die/- klok gebeeten. Zie Handv. v. Dordr. 496; Otr. Placaatb. 8, 414 « (a". 1632). || De Corporaals {der Schutiery) . . . znllen in alle de Corps de garden des avonts ten balff negen uyren, alle baar volck ... lesen { ajbzen ),... tdn egnde alle Wacbtbuy- sen . . . , eer de Klock balf tien sal syn geslagen , ende znlks voor bet opbouden van 't luyden der Boeve-Klock, mogen syn na bebooren beset, Handv. V. Jmst. 1. 150^ (a». 1651). — Volgens HALM A en marin: Klok die voor bet aangaan der vrge kermis gelnid wordt, ten teeken »dat bet aan ballingen, bankrottiers, en boeven vr\j- staat op dien tjjd iu de stad te komen". — Bg LANOKNDiJK 1, 476 naar 't scbgnt bg overdracbt voor: iemand met »eene stem als eene klok". Men teert, men splist, men stopi de voegen; Men klimt, en buitelt in het wand. Hier Btaat een boereklok te roepen, Om hamcr, spykera, xaai;, of byl enz. BOEVENNET • znw. onz., mv. -Un, Uit Boef, in de bet. 3), en Net. 1) Door HUYGENs (2, 22) gebezigd met betrek- king tot een scbout: Net om boeven mode te vangen ; misscbien slecbts eene scbertsende toepassing der bet. 2). Daer lian^ht een Boeven-nett gespannen T^or myn* deur, Daer 't minste diefken in de maezen biyft verhangen : Maer tiet eent, weyluy, wat een ayerechtsen vangen; Het klein goed smoorter In , het grof Wild sn^>ter deur. 2) Als scbeepsterm. Volgens witsen, Scheepeb. 485 3: »Traliewcrk, 't zy van bout, of gescboren touwen , over de opening (in de verschansing , tusscAen hei vSdr- en het achterdeel) van bet scbip , 't geen den genen , die enteren willen , afweert" ; zie ook de woor- denlgst acbter mebrman's Com. Vet. (,Het traly of roosterwerck, strekkende van de scbans tot de bak enK.**)y KiLiAAN en winschootbn , Seeman, 31. Bg AUBIN, Diet, de mar. gelgkgesteld met serving* (beide ter vertaling van fr. garde-eorps) , bg sbwrl en MARIN bovendien met vinkennei, d. i. dikke van strengen gevlocbte bekleedingen , die boven bet sobeepsboord bangen, ten einde de soldaten tegen bet geweervunr des vgands te bescbntten. Ook in deze eeuw nog bekend als .een bijnaam voor bet Entemet , 't welk bg nacbt rondom bet boord ( vooral v66r den boegepriet) van een brik of ander laag vaartuig tegen bet overrompelen gebescben wordt" (Y. LBNNBP, Zeemani'Wdb.). Volgens kiliaan, win- 8CH00TBN e. a. aldus genoemd, omdat dit net de boeven (t. w. zeeroovers of andere vganden) die enteren willen afweert; zie eene andere gissing bg JAL, Oloss. naut. \\ Als Glimes 't volk van den Zeenwscben Ammiraal (booven...en reedt gestelt op den ooversprong) zoo knin op bet boevenet zagb staan, wendt by, eer d' ander 't waande, hooft, N. H. 346. Zyn zeil en groot marszeil scbenrden van boven tot beneden : bet boevenet raakte gebeel in stnkken {door den hevigen wind), brandt, De Ruiter, 665. een Oaley . .. Rand een Koopraerder aen , die op *t Yerbolgben Meyr ZUn boeve-netten spand, en kloeok xich itelt te weyr. VOMDCL 1, 897 (xie ook 2, 178). Aabiii. Over bovennet, een gebeel ander woord, dat niet zelden met boevennet verward is, zie aid. BOEVENSCnrmi, znw. onz.; zonder mv. Uit Boef, in de bet. 3 en 4), en SehiUm, beffe, nit- vaagsel. Collectieve benaming voor: Geboefte, ge- spnis. II 6y Vleiers, Rykspesten, Vorsten-ziel- verleyers, Oorblazers, Boevescbnim eng., oudaan, Poezy, 1, 230. Dat boevescbnim der Paapen,PKLS, 0. en M. d. Toon. 11. Nocb Ood, nooh Koning meer in *t land, Die YrH regeeren mag, Of boevenschaim en onrerstand Ontweldigt ban t gesag. BILD. 18, 850. — In toepassing op een enkel persoon; verg. BoBVBNJACHT. || SUmpampor , weelde-kint, wgn- snyper, erref-bancker , Nagt-linker, boeve-acbnym , opsnapper, venns jancker, cats 2, 84a {tot een maagdenechenner). Hy noemt bem boevescbuym, bedrieger, slimme gnyt, 2, 162 «. BOEVENSTUK — zelden, in versmaat, BOBFSTUK — , znw. onz., mv. -ken. Uit Boef, in de bet. 3 — 6), en Stuk, bedrgf, werk. Nbd. buien- stack. II Snoode of bedriegelgke daad, scburken- streek. || Boenen-stuck. Scelus,Jlagitium,fiiL. — 'k Weet dat gy assurant, vol leugens, fieltery. En boevestukken zyt, langbxdtjk 2, 143. In kraobtige woorden zouden zg bnnner verontwaardiging Incbt geven, de booswilligbeid der onbekende daders van bet boevenstuk naar bebooren scbandvlekken , slbbckx 14, 39. De aanleggers van bet boevenstnk, mvldbr, J. F. 2, 167. Te hooger iemaat is verheyen, Die eenigh boef-stuck heeft bedreven, Te vnylder it de boose daet, En daerom waerdigh meerder haet. CATS 2, 87 a. een die van syn deogd bysond're (frraiKl)merken draagt; Eeni Toor *t gerecbt gedoemt, en andermmal gedaagt Op stnkken, diep bedeelt in 't lof van boeveptnkken. CUD A All, S. Broederm. 53 (mm* Tichelaar). De son rees des morgens zoo bloedig in 't Oost, . .. Als of z0 van schaamte over 't boevenstuk bloost, En noode de moordste^ verlicbt. BOXMAN, Oed. 21. — In scbertsende toepassing op eene poets of snakerg, een guitigen kwajongensstreek enz. (verg. BoEF, 5). II Een boom of wat verder pleegde hg {Nurks) mg betzelfde boevenstuk met den nitroep: eru. (t. w. een hateljjk gezegde in *t openbaar), BBBTS, C. 0. 27. Die onde kereltjes . . .,die zicb verkneuteren en scbnddebollen van de pret, terw^l zg boevenstukjes nit bunne jengd opbalen, kaltf In I. {v66r brbdbbo 1) 42. Digitized by Google 225 BOEVERU. BOEZEL. 226 BOEVEBU — Yoorheen ook boivsrnij — , mw. Tr., mT. -en. Mnl. boeverie, nhd. buberei. Van Boef, in de bet. 8 — 5), met -eri;. Snood, venrader- igk, slnw, bedrieglgk gedrag; sclielmerj. Thans wei- nig meer in gebmik. || Ick (een gauwdief) bin t' Am- fterdam om mjn boevery wel bekent , bubdbbo 1, 226. Hy (2»1) ... met gemaeckt gebaer zyn' bocTery blancketten, db dbckeb 1, 18 {een Fori- xeeer otter Johannes den Looper), Alle misdaad daaur by enige boeyery , of bednegery werd gepleegt en geen byeondere naam beeft, piod crimen StelUo- maim* dieitur, t. lbbvwen, Boonu-Holl, Regt^ IV, 33, S 16. Tfy V, menMhen, die qaelt al de sinnen met boeyerye en booee gespinnen. DBBauTifK, Bef.lf 17. — Spreekw. Er sekuilt veel boeverjj onder de hap (eulbbbb. 1, 73 a), met betrekking tot scbgn- ▼Tomen. — Voorbeen in bgzondere toepaBsing op dobbel- of kaartspel; yerg. bg Boef, 8) en bet afgeleide WW. boeven. ReedB in 't Mnl. (zie ybbdam). || Spe- len, waarbg winst en verliesalleen yan den ^werpyal" der dobbelsteenen afbingen, ... werden als ,boeye- lie" yeroordeeld, tbb oouw, Folisverm. 39. Wat la een e^ fMst, 6 flenr ran Yroawen? . .. Die drinckt en kllnckt, geen geldt wil sparen? Die dobbelt, en meester is van alle boevery? Die hem fraykens by een Hoerken weet te paren? YiascHcx, Brabh. 28. Men kaert en dobbelt even seer: Men drinckt, en klinokt ran boven neer, Hy (^Mw onnoMl kimU") siet daer alle boeyeiry, Hy leert daer alle schelmery; Daer wordt het gelt hem afgeTist Hy is een Boef ken eer hy 't wist. ponTBKS, Mask. 55. — In b^zondere toepassing op onkuiscb leyen, eebtbreuk, boererg; yerg. Bobf, 4). || Jnppitera bonyemie, db castelbin, Const v. Rhetor. 191. — Hoe, meint gy loo bedekt aw ranken uyt tevoeren, Dat niemant wie het ay uw parten soud* beloerea, Doorgronden nw bedroch, nw boevery verstaen? CATB 1, 198 a {Joaeph tot Potiphara vroutc). — Voorbeen ook in gnnstiger opyatting: dartele yrqer^, bodage; yerg. bij Bobf, 5). Alle mQn lost, en boevery Galathea dat sQt ghy. Hoorr, Ged. 1 , 22. lock en Lach, en Zottemy, Ln^es, Ko^es, Boevery, Bteeckjee, Treechjes, en Oevley. VONDBL 2, 217. TrQd waer ghy open vind, doch heelt a vryery. En draeght geen gotten roem op awe boevery. T. HEEMSKEax, MittMe'kumtt mu. 78. — Opgeyat als eene enkele bandeling, en das met my. : boeyenstreek , scbelmstuk. Ook in scherts : gniienstreek , poets; yerg. Bobf, 5). || Gans Igff, nojt qnader boeyerje, Trou m. bl. 17. Hear seuns oolyeke boeyeryen, bbbdbbo 1, 278. Ick wed,moSrI iek yergeld dy nocb d^n loose boevery I stabtbb 474. Hoofecbe boeyeryen, ooninckx. Fab. 289. BQEzUfili, niw. onz. en m., m/. (in de bet. 11) s. Naar men wil oorspronkelgk een stofnaam, in welk geyal de yerdere afleiding in 't dnister son aebnilen. Docb bet scb^nt yeeleer eene af korting yan Boegelaar, of wel eene recbtstreeksobe afleiding yan Boeselen te zQn (yerg. doezel naast doetelaar en doeztlen en derg.); dan is de bet. II) de eigen- Igke. Veig. ook Boezbbosn. 