Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
hk Je Vers. AP EV, ME 207 & ZON “4e wert by den aanleg der belangryhe vestingwerken. te Son rabeja, 120 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. is, dat het te werk stellen van Europeanen, als metselaars, timmerlieden, veld- of havenarbeiders onmogelijk is bevonden zoowel door onze practische en doorzettende voorvaderen als door het tegenwoordige oudernemende geslacht, om de eenvoudige reden, dat men die heden bij die soort van arbeid, in deze gewesten niet in het leven houden kan. Ook bewijzen de adviezen, voor en na in officieele commis- siëu door mannen van ondervinding uitgebracht, omtrent den arbeid van eu kolonisatie met Europeanen in onze Indische bezittingen, dat er wel vele voorstanders waren en zijn van de ontwikkeling van landbouw en nijverheid aldaar door versterking van het Nederlandsche element, dat is van de kennis, de nijver- heid en het kapitaal, die alleen door Europeanen van zekeren stand en beschaving aangebracht worden, maar dat er op het stuk van kolonisatie maar zeer enkele waren die het nemen van proeven met Nederlandsche landbouwers, zelfs in de hooglanden, durfden aanbevelen. !) De staatscommissie van 1857 kwam dan ook in haar welge- steld en belangrijk verslag, eerst na raadpleging van bijna alle toen bekende gegevens, tot het volgend besluit: lo, » Dat de voorstellen welke gedaan waren om kolonisatie inet Europeanen in de Nederlandsch-Indische buiteubezittingeu in 1833 begonnen, het moeilijk timmer- en metselwerk onder toezicht van slechts weinige Europeanen door inlanders en Chineezen verricht en waren van een compagnie sapeurs te gelijker tijd opgericht en bestaande uit 50 Europeanen en 100 inlanders, die voornamelijk bij dien bouw als opzieners, heibazen enz. gebezizd werden, na vier jaren, van de Europeanen slechts vijf in leven, allen stierven aan de gevolgen van koortsen, buikziekten, leverontsteking enz., hoewel geen enkele hunner met den schop, bijl of houweel behoefde te werken, en allen goed gekleed, gevoed en gehuisvest war el,. ') 1817 --1828 waren de Commis<arissen Gen. Mr. C. T. Elout en de Graaf du Bas de Gisignies voor de uitzifte van woeste gronden aan Euro- peanen ter aanwakkering en uitbreiding van kultuur door den arbeid van de Javanen; 1829-4830 en later dacht Joh. Graaf van den Bosch er echter anders over en daarna werd het kultuurstelsel ingevoerd. Kolonisatie met Nederlanders werd echter toen door niemand in ernst verlangd of aanbevolen. Dr. Swaving heeft in 1849 de Europeesche kolonisatie op goede gronden afveraden (zie het Indische Archiet), evenals dr. Bleeker in zijn » Reis door de Minahassa en den Molukschen Archipels kolonisatie met Euro- peesche veld-arbeideis bepaaldelijk uitsluit, terwijl in «Borneu's Wester afdeclings Deel If, blz. 650 en in 1856 door dr. P. P. Roorda van Eysinga in zijne voorlezingen te Haarlem over kolonisatie met Nederl. in Ned.-Indie, iy aanzetoond dat de Eurcpeaun in de keerkringslanden geen veldarbeid kan verrichten. EMIGRATIE UIT NEDERLAND. 121 van Gouvernementswege te bewerkstelligen , werden gewezen van de hand, # 20 «Dat wanneer desniettemin adressanten wenschten over tegaan tot het nemen eener proeve op kleine schaal met eigen middelen op zoodanig punt en op zoodanige voorwaarden als bij de reveering geen overwegend bezwaar zou vinden, zij bereid ts daartoe, toestemming en bescherming te verleenen.» Wel nu, van deze voorwaardelijke, maar toch zeer duidelijke toestemming in de tweede plaats gegeven, werd nimmer door maatschappij noch partikulier gebruik gemaakt, hoewel de kort danrop aangevraagde concessie der Borneo-maatschappij, waarin als een der hoofdbedoelingen werd genoemd de vermeerdering van bevolking door immmgratie (maar in de daad werd ge- rekend op den arbeid vau inlanders en Chineezen), volkomen en met toezegging van bescherming werd toegestaan. e Tet Kapitanl is soms zeer voorzichtig, de bezwaren behielden heer de overhand en daar een zoo veel belovende ondernem:ng m ofanden van zoo bekwame en practische mannen, uit vrees van ween voldoend kapitaal te zullen bekomen, bij den aanvang reeds bieef steken, zooals het heet door den onverwacht tusschen Oostenrijk en Italie uitgebroken oorloy (waarmede Nederland aiseert door een tijdelijk verlaagden stand der Oostenrijks he efe ten iets te maken had), zoo moet meu de daarop gevolgde verver der Regeering om de concessie te verlengen, en het net ferhalen van uanvragen om concessie van dergelijken aard door degeifidle of andere personen, voor een goed deel toeschrijven aar bezwaren buiten de geldmarkt gelegen en dat wel aan de or ekerhenl waarin men verkeerde, en waarin men nog steeds dee buetenbezittingen bij ondernemingen van landbouw vere prere cal. omtrent het verkrijgen van voldoenden arbeid door de beven hene van het land en de erkende onmogelijkheid om daarm te onersen door arbeiders uit Europa. OoK zu ber: geene lindbouw-ondernemingen of mijnontginningen zeten de seunstiagst gelegen hoogianden van Sumatra met geod ntslag bekroond worden, dan in verband met of voor ‘tarp etste deel door den arberd van inlanders en Chineezen, ge- halo door en onder toezicht van Europeanen en het is te vera tet dat door het emdelyk slagen daarvan, alle proeven vac ree tsatie met enkel blanke landbouwers en handwerks- een ae ennexlig en onvoordechg, van zelven achterwege star br veld 122 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. Opgaven van sterfte onder Europeesche soldaten op Java en de buitenbezittingen zouden hier op nieuw aangehaald kunnen worden ten bewijze dat het daarmede, dank de verbeterde ge- neeskundige behandeling en algemeene voorzorgen, thans beter gesteld is dan vroeger, maar al waren die ook gedurende de laatste jaren betrekkelijk gunstig te noemen, zij geven met de tot landbouw bestemde Nederlandsche emigranten zeer weinig punten van vergelijking. De eerste toch wordt bewaakt, gevoed, verzorgd en zooveel mogelijk tegen de schadelijke invloeden van het klimaat gewaarschuwd en beveiligd, als een kostbaar en onmisbaar dienaar van den staat, de laatste zal weinig van dien heilzamen invloed en hulp ondervinden. Immers hij is burger en vrij man, staat onder geen toezicht of order en zijn he- stemming, zijn doel is, om zoo spoedig en zooveel mogelijk aan ‘t werk te komen en dit werk tot onderhoud van zich zelven en de zijnen onverpoosd .in alle toestanden van zijn lichaam en bij al de wisselingen der jaargetijden tot het uiterste vol te houden. Ook zullen hem het heimwee en de zorgen drukken voor vrouw en kinderen, die bij de vele ongesteld- heden aan het zoo geheel vreemd klimaat eigen, niet gering zijn; zorgen die de soldaat bij zijn tijdelijk verblijf in Indie maar welnig of niet kent, terwijl de kolonist die voor goed het vaderland verlaten heeft, nog bij hem ten achter zal zijn in kleeding, huisvesting en geneeskundige hulp, vooral gedurende de eerste jaren van zijn verblijf wanneer hij dit alles het meest zal noodig hebben. Ongelukkig bevat de geschiedenis onzer lange ondervinding in Oost- en West-Indie slechts zeer onvolkomene gegevens omtrent aankomst en vertrek, sterfte, geboorte en verhouding van ge- slachten onder de Furopeanen en van de blanke bevolking daaruit overgebleven of van die welke uit hunne vermenging met inlandsch bloed is voortgekomen. Wanneer men dus op de meer dan 3000 Europeanen wijst, die naar gis gemiddeld jaarlijks gedurende meer dan twee en een halve eeuw na onze nederzetting in den Indischen Archipel aankwamen, tegenover de weinige die daarvan terugkeerden en op het klein getal blanken en daarvan overge- bleven afstammelingen, dat in 1818 op slechts 10000 zielen geschat, in 1850 nog geen 22000 bedroeg, dan is daaruit voor de levenskans der blanken al even weinig bemoedigends te putten, als uit de laatste meer nauwkeurige opgaven van den 31 Dec, 1870, waaruit blijkt dat met uitzondering van het leger EMIGRATIE UIT NEDERLAND. 128 en de soldatenkinderen, de blanke bevolking 36465 bedroeg, van welk Laatsterenoemd totaal 522% Nederlanders buiten Indie geboren en L668 Europeesche vreemdelingen waren, terwijl 29869 node otfieteele opgaven genoemd worden « Europeanen of daar- mede en bink vesteiden, die in Indie geboren zijn » (waarmede meen bedoelt de blanke en klearhngen in Nederl. Indie weboren), mover on alle welke opgaven, zelfs niet gedurende de laatste 20 zen vermeld is, hoeveel Europeanen jaarlijks in Indie aun- Komen flad men ook slechts van 1859 tot 1870 een juiste arrive van de Europeanen (burgers en militairen) die in Ned. lhente aankwamen en van daar vertrokken, dan zou ongetwijfeld be ken dat de vermeerdering van 14593 zielen, die volgens op- ziee gedurende de laatste 20 jaren plaats had, al zeer gering sen een groote overmaat van sterfte boven geboorte bewijst. Inmers de veronderstelde jaarlijkseche aankoust gedurende dit heete tijdsbestek van gemiddeld 3500 Europeanen (militairen mede vereerd die meest allen tusschen 20 en 40 jaren oud waren, rooest, al behoorde ook slechts eén tiende hunner tot het vrou- we. koovesiaeht en al keerde ook een derde na een verblijf van vele garen naar Europa terug, een veel tairijker bevolking van hoer he ereoten en by den vrij algemeenen omgang van Europeesche Inner met nlandsene vrouwen, een veel grooter aantal hiewre hiecen aar w ien, dan mt chit totaal van 29.560 is op te maken. En heeeer die omvunstige uitkomsten, voor een gedeelte zijn for ote senr ven aan de zoo ongelijke verhouding van de ge- sae tess onder de aangekomenen en aan den veelal slecht geregelden moots: copelyken toestand waarin de Europeanen met Inlandsche vreeawen deven toch Is het uit de ondervinding van het dagee verken erven am Indre duidelijk en wordt dit ook door vele ge- Dees de teen be vestiend , dat het Klimaat de hoofdoorzaak is Nam eer steette verhouding tusschen geboorte en sterfte, daar dit geer one stig werkt, niet alleen op het gestel van de Euro- pees Ge cranmen en vrouwen, maar ook en veel meer nog op de ieverssans hinner Kinderen, ja zeifs op die van de kinderen door Bon osvseratsen bij Anbandseche vrouwen verwekt. Peo uitkernsten, hoewel met met juistheid door cijfers aan- gee enn dan ook eenoer bekend en getuswzen sterk tegen deren, nord van Kolonisatie met Eusopeanen binnen de Preter ve gewesten in algemeenen zin, al zijn ze ook geen ster etter bew ys. tegen de mogehphheid van beter slagen Neeter zode bergvinhten van Java, Sumatra of Borneo, mocit 124 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. de nood dringen de kolonisatie met Nederlanders aldaar op kosten van den staat te beproeven. Wat betreft het dikwijls in verband met kolonisatie voorop gezet belang onzer Indische bezittingen en de vastheid van ons voortdurend gezag aldaar, wij verkeeren met alle de tusschen de keerkringen gevestigde mogendheden in denzelfden moeilijken toestand, wanneer het er op aankomt het Europeesch gezag door dwangmaatregeleu te handhaven, en wanneer het de ontwikkeling vau landbouw en nijverheid geldt, wie denkt er thans nog over, om bij gebrek aan inlandsche bevolking de tropenlanden met blanke arbeiders te ontginnen om stapelproducten voort te brengen? Meer dan 800 jaren is een bevolking van Spaansche en Por- tugeesche afkomst, voor ‘t grootste deel gemengd met Indiaansch en op vele kuststreken ook met Afrikaansch bloed, in Zuid- Amerika binnen de tropen gevestigd, zonder dat zelfs in de bergstreken, binnen de 15° Noord en Zuid van den equator, dat is in Opper-Peru, Ecuador, Nieuw-Grenada, Venezuela of Centraal Amerika, door blanken veldarbeid van eenig belang verricht werd. Daar en elders binnen de tropen, waar men op aanzienlijke hoogten boven de oppervlakte der zee blanke familiën aantreft, die zich zonder vermenging met Índiaansch bloed sedert vele geslachten hebben voortgeplant, zijn en waren die, evenals hunne voorouders, de heeren van net land, die, over het algeineen met ongelooflijk weinig te vreden, den handenarbeid schuwen en maar zeer zelden veldarbeid verrichten, zooals die ook door de kleur lingen van verschillende tinten zooveel en zoolang mogelijk wordt vermeden. Immers de wouden en wateren wemelen er van loopend, vliegend en zwemmend gedierte, de plataan, cassave en bananen komen in deze rijke natuur als van zelven voort, en dienen op ver- schillende wijze toebereid steeds tot smakelijk en overvloedig voedsel, en de aanplant van een weinig maïs, tanjers en suikerriet, bij het bezit van eenige cacao- en koffiehoomen in de lagere en van een weinig tabak, koffie, koorn , peul en aardvruchten van ver- schillende soorten in de hoogere landen, voornamelijk ter voor- ziening in eigen behoeften, rond de zeer arme woningen of hutten geplant, kosten zoo weinig zorg of geregelde inspanning dat dit eigenlijk geen landbouw kan genoemd worden. Velen hunner komen echter aan de kost door veeteelt, houtkappen, vervoer van menschen en producten, eenige door visscherij en kustvaart en in de steden vooral door kleinhandel en men weet EMIGRATIE UIT NEDERIAND. 125 niet hoe terwijl de in verhouding tot land en valk thans zeer onbeduidende plantagearbeid op de kleine cacao en koffie-hacien- dais, de miynwerken enz. onder hun toezicht bijna geheel door Indianen en negers wordt verricht. Dat de invloed der betrekkelijk koele berglucht in deze tropen- landen met belangrijk gunstie werkt op den lust en het vermogen tot handenarbeid onder de talrijke blanke en gekleurde creolen, bleekt ook door de vergelijking van het handelsverkeer dezer repu- bhexen met dat van de naburige kolonten. Bijvoorbeeld van het mast elhander gelegen Venezuela en Britsch-CGiuyana, Venezuela met bare zemengde NSpsansch-Indiaansche bevolking en vrije zwarten te zamen 1.600 000 zielen op 427,000 vierk. Eng. ml., voerde gedurende de 5 laatste jaren tot 1870 voor een gemiddelde wurde van ontrent 20 millioen gulden Net. Ct. uit, voor ‘€ grootste deel voortbrengselen van het land, zonder daarom voort- brensselen van Landbouw te zijn, en de waarde van den invoer, meestal voortbreugselen van mjverheid uit andere landen, stond dourmede omtrent gelijk, zoodat per hoofd slechts 125 gulden Scars an cht rijk en veruchthaar land ontwoekerd werd en in den har del Kwam, om in ruil daarvoor de behoeften van het beschaafde lever te ontvangen. Britseh-Ciusana, 76000 vierk. Eng. m. oppervlakte met 193,000 iswoners, Waarvan slechts een tiende blanken en kleurlingen, Jun 000 vrije zwarten en 75000 uit Britsch-Indie, China, Afrika en de West-Indische eilanden, onder verband tot arbeid er gebrachte wrmeranten , voerde daarentegen van 166 tot Ist voor ven Waarde van 27 nuliioen gulden aan producten stats unt, voor verreweg het grootste deel door landbouw en pover real verkreven, hetgeen HO gulden ’s jaars per hoofd be tr aat en waartegen de invoer, ter waarde van 19 millioeu iden Os jaars, voor een geoot deel bestaande in voortbrengselen ver bearapersehe uijverneid, ain de behoeften der beschaving Voorst, tot cen bedrag van meer dan 100 gulden “njaars per Dear Get Mer, vooral met het oog op de toekomst, de vraag seth, wat ter ontwikhehing van de Nederl. Indische bezittingen ver Eosroseesele Kolomsatie te wachten is, verdienen bovenge- ete a fers, dhe meer in bijzonderheden nagrgaan nog duide- ser spteneb, de volle aandacht van den staatsman en stuat- En ve atime. Wot beteeft den aard en de uijverheid van de cerstgenoemde, 126 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. half-blanke bevolking zoowel als van die in het overige, vroeger zoo welvarende Spaansch Amerika, thans de republieken Ecuador, Nieuw-Grenada en Centraal Amerika, een onpartijdig en geestig schrijver de Hr. Ant. Trolope, die in 1859 en 1860 de West-Indie en een goed gedeelte dezer republieken bezocht, geeft daarvan de volgende, naar ons inzien en ervaring, zeer Juiste beschouwing : „'The district of Columbia was one of the grandest ap- panages of the Spanish throne when the appanages of the Spanish throne were grand indeed. The town and port of Cartagena on the Atlantic, were admirably fortified, as was also Panama on the Pacific. Its interior cities were populous, flourishing, and, for that age, fairly civilised. Now the whole country has received the boon of Utopian freedom, and the mind loses itself in contemplating to what lowest pitch of human degradation the people will gradually fall. „Civilisation here is retrograding. Men are becoming more ignorant than their fathers, are learning to read less, to know less, to have fewer aspirations’ of a high order; to care less for truth and justice, to have more and more of the contentment of a brute, — that con- tentment which comes from a full belly and untaxed sinews, or even from an empty belly, so long as the sinews be left idle.” En verder: — „Land that was cultivated, is receding from cultivation , cities that were populous are falling into ruins; and men are going back into animals, under the influence of un- limited liberty und universal suffrage. In 1851 emancipation from slavery was finally established in New-Grenada and so far, doubtless, a good deed was done. But it was established at the same time, that every man, emancipated slave or other, let him be an industrial occupier of land, or idle occupier of nothing, should have an equal vote in electing presidents and members of the Federal Congres, and members of the Congres of the dif- ferent states; that in short, all men should be equal for all state purposes; And the result, as may be supposed, Is not gratifying. vAs far as | am able to judge, a negro has not gene- EMIGRATIE UIT NEDERLAND. 127 rally those gifts of God which enable one man to exercise rule amd masterdom over hus fellowmen.# Lot deze onvunstize schildering van het volkskarakter en van den toestand in deze republieken, hoe waar ook over het algemeen, mag men eehter met tot de gevolgtrekking komen dat daar, al- leen aan het zwarte gedeelte der bevolking en hunne emancipatie, al die stalstand en achteruitgang zijn toe te sehriyven, daar toch de zwarte en donker gekleurden nog niet de helft, van het totaal uitmaken, zoodat de schuld vap al dat verval minatens mi zelijke verhouding aan de blanke en licht gekleurde creolen toekomt, tenzij men aanneemt. dat handenarbeid, ook in de hoovlanden, den blanke op den duur onmogelijk is. C.F. Appun zegt in zijn werk „Unter den Tropens le. deel par. URG: «Venezuela is bovenal het land, waar meu zich met voorhefde aan den ouden slenter vasthoudt en alle veranderingen ~awt; het blijft bij zijn Indiaansche en andere veronderde gewoonten, by zijn afkeer van alles wat nieuw isen van Europa Keent, en zou zieh bij dit alles zeer verwonderen , 700 niet ongeluk- hie voelen, wanneer de geregeld wederkomende revolutiën ceus ech aar weg Dleven.e [ee sete: ver zegt eehter met, dat door zijn eIndiaansche en at dere verouderde gewoonten” voornaamlijk te verstaan Is, eet oneverkomeiyke afkeer tegen alle ernstige inspanning Ven weest en hehaam en hoezeer hij een zeer warme beschrijving eet van de Kleur en de schoone vormen der creoolsche vrouwen, van ode uioverved en het Karakter der creolen zegt hij meta Hee vaart center niet te betwijfelen of de luie en nietige aard dezer So anhe en heat gekieurde nazaten van moedige en ondere nente Spanjaarden is voornaamlijk door den invloed van | nehaat en door den overvloed der eerste devensbehoeften rte en dat overal tusschen de keerkringen onder gelijke of book se Re omstanchigeneden , de blanke en gekleurde nazaten va Loarepeesehe emigranten en soldaten, op hen ge ijken zullen , Co ~e ots Nederlinders miet moeilijk te begrijpen, wanneer wij ge ovroate meerdernerd der Europeesch-Javaansche en andere been at den Tndischen Archipel denken, waarvan zoo- voc. tet et hamponglesen en den staat van Inlander terug Vire verder vont aan veld- of anderen geregelden handenarbeid tocar, terwol slechte bij uitzondering des vaders kracht en Werpen ood bij hen wordt waargenomeu: zoodat de wording van ven dergrijjke bevolking in de hooglanden van Neder- 128 EMIGRATIE ULT NEDERLAND. Jandsch Indie althans niet gewenscht kan worden, als belovende een element van kracht en welvaart en een steun voor het moederland in het verre Oosten. Of meent men in strijd met de hier aangehaalde ondervinding dat de Nederlandsche landbouwers en ambachtslieden zich niet met de altoos veel talrijker inlandsche bevolking zouden ver- mengen en dat hun blanke nazaten, op gelijken afstand van den equator en op gelijke hoogte boven. de zee, in Oost-Indie zooveel ijveriger, zooveel meer tot veldarbeid geschekt en geregen zouden bevonden worden en dat zij zooveel krachtiger en dege- lijker zouden zijn als de afstammelingen van Spanjaarden en Portugeezen in Zuid-Amerika en de West-Indische eilanden P Er zijn toch bewijzen in overvloed, dat de zuidelijke Euro- peanen en hunne afstammelingen zich beter binnen de tropen kunnen schikken en veldarbeid verrichten dan die van Germaansch ras en onder gelijke omstandigheden van klimaat is het volstrekt niet bewezen dat zij minder werkzaam zijn dan Hollanders of Duitschers. In Britsch-Guiana althans waren de Portugeesche Immigranten de vlijtigste onder de geheele bevolking. Hoezeer het dus in Zuid-Amerika boven tegenspraak be- wezen is dat Europeanen binnen de tropen, ja zelfs binnen den verzengden aardgordel van 10° Noorder- en Zuiderbreedte, mits op uitgestrekte bergvlakten van aanmerkelijke hoogten boven de zee. hun geslacht voortplanten en bij geringen arbeid zeer tevreden voortleven kunnen, toch is het voldoende geble- ken, dat zij in de lager gelegen landen en vooral in de alluviale kuststreken bijna algemeen in het derde geslacht uitsterven en zeker is het dat Kuropeanen, die voor en na, bii duizenden tot proeven voor landbouw-kolonien binnen de tropen gebezigd werden, geen of althans geen in het veld arbeidende bevolking in het derde geslacht hebben achtergelaten. Ook blijkt nog heden uit de meer en meer juiste opgaven, die omtrent den toestand der Europeesche bevolking in Indie tot ons komen, zoowel als door de nog steeds met elke mail en vele koopvaarders huiswaartskeerende lijders, dat het bloed, de lever, de maag en ingewanden der Europeanen, niet ge- makkelijk in de lage tropenlanden wennen. Hoe verslappend en uitputtend het warm en vochtig klimaat der tropische laaglanden voor de spijsvertering, het zenuw- gestel, de mild en nieren blijkt te zijn, ook voor hen die zich niek bijzonder aan arbeid in de zonnehitte of aan de tropische- EMIGKATIE UIT NEDER! AND. 129 stortiegens behoefden bloot te stellen, blijkt uit de vele lijdets aldaar en is bijna ieder Europeaan door ondervinding be- kend, che cenige jaren in Oost- of West-Indie heeft doorgebracht. Ook werd dit alles door geneeskundigen en andere geleerden met betrekking tot onze Oost- en West-Indische bezittingen lang voor deze aangetoond en blijkt nog daaghjks uit den rouw ru het saderlind over de vele sterfgevallen, die aldaar in de kracht van het Teven plaats hebben, zoowel als uit het groot getal van hen die magteloos en half stervend Indie verlaten, in de hoop door de zeereis en in de koele lucht van Europa te herstellen, waardoor dan ook nag steeds het sedert honderde Jaren gevestigde begnp in stand blijft, dat het in Oost of West nrmmer een nieuw vaderland voor den Nederlander worden Kan en dat alleen door aanhoudende vernieuwing en verve het Nederkandsch element iu stand te houden is, wietloor dy voortduring het moeilijke vraagstuk kan worden op setet, hee tot voordeel, en voor Indie èn voor Nederland, wet een betrehhelijk gering aantal Europeanen en hunne af- stansmeliegen, zoo vele mrilivenen inboorlingen te besturen. Was het toen de Staatscommissie in 1857 haar Verslag ushracht, niet voldoende bewezen dat Kolonisatie met Euro- peren binnen de tropen, zelfs op een hoogte van 700 meters bevers de vee zou moeten mislukken, de ondervinding die in Br tte, ggeenrende de laatste 25 jaren met emigranten uit Du tso, Herland, Noord-Amerika en Portugal is verkregen ede cas ma het verslag van genoemde Commissie ten volle Fener werd, as als welsprekend en belangrijk vervolg op hete veo eaf Man ESE2 tot op dien tijd, met Kolonisatie van bore een was bee peefl en ondervonden, u vele opzichten Tey poss ey on de Vannes voorgzestelde holonisatie met Neder- sere de feos uden van diva, Rots on PSE 2 we de reveering van Brazilie overtuizd van served etat vat de ontwikkeling van landbouw en nijverheid het esate met Boropeanen han voortvloeien, en werd EE, dE Nesten Asen eden stoat op omtrent 20 Zuiderbreeite de proritere Ferornte Santo, de Kolonie St. Augustina \ a yet eine ho:derde emivgranten van de Azares a fot, Waarvan Wel geen treurige berichten gehoekt zijn, oe tet ais bijzondere nederzetting al spoedig ook door 130 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. ziekten en sterfte verliep, terwijl de overgeblevenen onder de oude bevolking werden opgenomen. In 1818 werden in. de provincie Bahia op 14°30: Zuider- breedte, de kolonien Leopoldina en St. Jorge des Ilheos op staatskosten, met omtrent duizend Duitsche emigranten aan- gelegd; de daartoe afgestane gronden, hoewel zeer vruchtbaar en voor den afvoer van producten zeer gunstig gelegen, lagen echter niet hoog genoeg boven het zeevlak, zoodat vele hunner al spoedig na aankomst aan gele en andere koortsen bezweken, en van den landbouw zeer weinig kwam; thans is van die Duitschers als landbouwers niets meer te vinden. In 1819 werd op staatskosten, niet ver van de kust op 28° Zuiderbreedte, in de bergvlakte van Parahyba do Sul, op 700 tot 1000 meters boven de.zee, met eenige duizende Zwit- sersche boeren uit het kanton Frybourg gekoloniseerd. Slechts tien jaren later was hun getal door den dood of desertie tot bijna op de helft verminderd en thans is het door hen aange- legde Novo Friburgo, evenals de nabij gelegen kleine kolonien later door Duitschers aangelegd, een geheel Braziliaansche ge- meente, waar nog slechts een klein aantal Zwitsersche familien te vinden zijn. Leest men met eenige ondervinding van immigratie in tropische landen wat von Tschudi, Avé Lallemant en anderen geschreven hebben over deze en de later geheel mislukte kolonisatie-proeven in de provincien Pernambuco en Bahia, tusschen de 10° en 15° zuiderbreedte gelegen, alsmede over die welke in 1829 te St. Amaro, aan de Rio Negro in de provincie Parana en in de provincie St. Pedro, 1824 en 1825, met Duitschers genomen werden, dan blijft er geen twijfel of de hoofdoorzaken van al dat mislukken en van zooveel sterfte, waren in de bezwaren van de acclimatatie gelegen, waarbij kwam ongeschiktheid van een gedeelte der kolonisten, zooals dat zich steeds in zekere mate zal voordoen bij de kolonisatie van behoeftige emigrauten op staatskosten of zelfs op kosten van maatschappijen. De noodlottige uitkomst der proeven tot 1836 in tropisch Brazilie genomen, belette echter niet dat men later in Bahia en tot in de landen van de Amazonen-rivier, hier en daar Europeanen ter kolonisatie nederzette, waarvan de meeste zeer spoedig ziek werden en stierven, zoodat na weinig jaren slechts eukele in die streken gevonden werden. Desniettenm nam men in 1845 nieuwe kolonisatie-proeven PMIGRAIIE UIT NEDERLAND. 131 onder bijzonder toezient en met de hulp van de regeering met eenige duvende dandbouwers uit Baden en Beveren in de nabiyherd van Petropolis, het zomerverblijf van den Never, slechts weinige rugden ten noorden van Rio-danerco en dus evenals Novo- Friburgo op de urierste grens der zurder keerkrimg im eene boschrijke valier vaan de bergaeten Serra de Estella, op 8 à 1200 meters boven de zee; het is daar betrekkelijk koel en voor de groenten, boom- en aardvruchten, plunnvee enz. door de kolomsten geplant en gekweekt, was gemakkelijke afvoer en voordeelige verkoop; alie werd hier gedaan om door een goede keuze van individuen, door apero bezorging van goede woningen en gronden, door gemahacijhe wegen, geneeskundige hulp, aanteg van hospitaal en senooiehbouwen enz, deze kolonie op groote schaal te ves bezen en voorspoedig te doen zijn, overeenkomstig de wenschen en periment Van keizer en regeenng. Niettegenstaande dat alles was cle sterfte onder de aangekomenen. vooral in den aanvang, geer root en van de 3000 Kolontsten die in 1859 nog te Petropolis woonden, waren de meeste nog eenvoudige daglooners, Wier getal met toenam, ofschoon er ouder hen geen gebrek be- stand De uitkomsten zijn dus vooral hier, waar men eene getstondige en wm zieh zelve toenemende kolonie mocht hopen, zeer fe leursteilend geweest; thans ie de Duitsche bevolking ouder de inboorhngen opgenomen en Petropolis 1s eene gewone emeente, Waarvan het bij de gebrekkigen statistiek onmogelijk op te geven as, hoeveel van de onde holomsten en hunne na- kene it ven noz am Branhe te vinden zouden zijn. Het versie van den Zwitzerschen nataurkundige von Tschudi Zui rees in Oet, 1960, omtrent de toen in Brazilie bestaande on G0 op verseahende breedtegraden aangeiegde Koionten Veco ter beng. een treurig overzicht en toont aan dat de bore oer we maenranten binnen de keerkringen aidaar, celfs et eter the eomgten boven het zeevlak, veel te lijden huddeu eet ende en deed en het bigkt ook wit die yetuigentis maar tte over bat eer oorzsacn Van zoovee! teteursteadhng en belang- Pore erve thar uitgaven, met aan toevallige of door voore Ener te neepet Oofsaken, maur aan het khuaat, den moa eea ME moeder striyiseen uard der I granten waren toe trot ven Later neg 1 uit de sehnften van deu heer Avé Poo at ea anderen gebieken, dat de Duitsche kolonisten, waar oen Brasse binnen de tropen gevestigd, waar voornamelijk ver tevsefinendingen en oever, in armoede en ziekelijken 132 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. toestand verkeerden en dat duizende hunner een vroegtijdigen en ellendigen dood vonden. De nederzetting Mucury bijvb., waar het grootste getal Euro- peesche arbeiders gevestigd was, bevond zich in den meest bekla- genswaardigen toestand, grootendeels langs de oevers der rivier van dien naam, die zich door de Provincie Porto-Seguro, op 18° Zuiderbreedte in zee stort, maar ook gedeeltelijk op hooger gelegen gronden hadden de duizende Duitschers, Elzas- - sers, Zwitsers en zelfs Hollanders, door eene maatschappij met een kapitaal van drie millioen franken daarheen gebracht, zeer veel van koortsen, kommer en gebrek te lijden, zoodat de meeste hunner ellendig bezweken en de onderneming te niet liep, niet alleen in finantieëlen zin en omdat het doel mislukte om een gemeenschap tusschen de kust en het Noorden van de provincie Minas Geraes te openen, maar ook omdat de bedoelde kolonie, door gebrek aan gezonde en tot arbeid geschikte immigranten, zelfs in de hoogere binnenlanden, slechts op weinig beduidende schaal tot stand kwam. Vrij wel slaagde men echter met kolonisatie van blanken op verschillende hoogten van 700 tot 1000 meters boven de zee, in de provincie Santa-Catharina, tusschen de 25° en 29° Zuider- breedte en dus gelieel buiten de Zuider keerkring; hoezeer die ook bij den aanleg en zelfs tot 1860, niettegeustaande het daar, voor ’t grootste deel van ‘t jaar, zoo heerlijk zacht en gematigd klimaat, met moeilijkheden van allerlei aard te wor- stelen had. Door gestadige aankomst van Duitscners, Portugeezen eu andere Europeesche immigranten, nam echter de welvaart, voornamelijk van die kolonien, welke in de omstreken van de schoone baai en haven van San Francisco gelegen zijn, zeer toe en breidden zich de nederzettingen van Germaauschen oorsprong langzaam aan uit, zoodat hun getal reeds in 1860 in de provincie St. Catharina op 20,000, volgens andere opgaven reeds op 24,000 kon geschatworden. Beter nog gelukte de kolonisatie van 10 à 12000 Duitscher iets later begonnen tusschen de 29° en 30° Zuiderbreedte in de provincie Rio Grande do Sul, die met bovengenoemde prov insie St. Catharina den Zuidoostelijksten uithoek van Bruzilie uit- maakt en uitnemend voor den handel aan den Atlautischeu Ocean gelegen, op zeer korten afstand van de kust, de vrucht- baarste bergvlakten en hoog geiegen valleien den Europeaan ter ontginning aanbiedt, EMIGRATIE UIT NEDERLAND. 13333 Reeds im 1860 telde deze provineie sneer dan 60,000) inwo- ners van Giermaanseh ras, die het over het algemeen zeer wel aat, en door wie, bij weder toenemende immygratie en vatuur- bjhen aanwas door geboorte boven sterfte, deze geheele provincie en al het tusschen Porto- Megro en de Urnguay-Rivier gelegen bard zal ingenomen worden. Lat Latere weschriften, als: «de Geachiedenia van Brugilië, door Dr. Ul. Handelman » en het + Handbuch der Geographie and Natretiek, door Dr. J. Ci. Wappaeus © in 1871 uitgegeven, zoowel ale door een meer nauwgezette beschouwing van de lig- wing en den topegrafischen toestand van het land, vindt men dat. ma omtrent 50 jaren Immigratie en Kolonsatie met Duit- schers, mm het geheel omtrent SO Koloniën door hen zyn aangelegd; dat die, welke in het tropische gedeelte van de Auazonen-rivier, onder den Equator tot 18° Luiderbreedte , sleets een hort en Kwijnend bestaan hadden en met groot verlies van menschenlevensx en geld, geheel mislukten en te met welesopen Zijn: dat die, welke in) Minas-Geraes, Espirito Santo, Santo Paulo en Rio Janeiro, tusschen IN” Z. Br. en de witerste grens der Zuider-keerk ringen, in de vlakten der kuste gebergten werden aangelegd, een middelinanigen of ongelukkigen etste hadden, al naarmate van plaatselijke omstandigheden eu verhevenhend boven het zeevlak, zoodat de bevolking van Germaan- sore af konrst aldaar, teen en later omtrent 26,000 telde, hoewel vee meer dan dat getal Noordelijke Europeanen zich daar voor en ba gevestigd padden, en emdelijk , dat de voornamelijk tus- ser ESoth en L862, geheel buiten den zuider-heerhrng tot op 5 Zuuderbreedte, mm de provincien Santa Cathanna, Rio Gerande do Nul en Parana aangelegde, hierna te noemen kolo- teen eet meer gunstgen uitslag hadden, zoodat reeds am Pse2 de bevolking daarvan op #5,000 werd geschut, eu de crn ke bevolking van al de Daitsche holomen en gee en ee speerde Kolonien of gemeenten van Zuid- Brazile im 1560 epe Heren one) werd berekend. Zie daaromtrent ROK de an IN73 beelt peerseet bescheysing van» Rio-Grande do Sul, and its German Coversten dy MG. Mulhall - De Coe ritneersetie bevolking dus voor meer dan deze vierde in thes at tes phate, geheel burten den keerkring gelegen uithoek van er uteestrehte Kerzerrijk Brazilie gevestigd , bewerkt gedeeltelijk devon re treringswege, of door de provinctale besturen wegge- oenen varden, gedeeltelijk de voor heu aangekochte of in erf- > N\ der VEL iy 1384 LMIGRATTIF CIT NEDERLAND. pacht afgestane gronden, of wel de gronden aan bijzondere personen toehehoorende onder het Parcera-stelsel of andere schik- kingen, en ook wel eenvoudig in hunr of voor dagloon. Omtrent het aantal immigranten, sedert de eerste kolonisatie- proeven in Brazilie aangekomen, valt met zekerheid niets te zeggen ; de berekening is dat dit, van 1819 tot 1855, geimid- deld jaarlijks 12 à 13000 bedroeg. (iedurende de acht jaren 1855/1862 bedroeg de immigratie van blanken jaarlijks gemiddeld 15,064, waarvan 2491 Duit- schers, S126 Portugeezen en de rest uit anderg landen van Europa of mt Noord-Amerika. Voor de latere jaren ontbreken de gegevens, maar het is waarschijnlijk, dat de tot 1862 verkregen opgaven ook op de Jaatste tien jaren toepasselijk zijn. Volgens het. register van den immigratie- en kolonisatie-agent, kwamen in 1867 in de haven van Rio-Janeiro alleen 10,082 immigranten aan, waaronder 4822 Portugeezen, 1575 Noord- Amerikanen, 647 Hngelschen en 657 Duitschers, maar dit bewijst voor het totaal der immigratie in geheel Brazilie niets, daar van de Duitschers, vooral in de laatste jaren, velen voor eigen rekening rechtstreeks in de havens der zuidelijke provinciën zijn aangeland. Onbekend met de zeer uiteenloopende geaardheid van deze im- migranten , zou men uit bovengemelde cijfers afleiden, dat de kolonisatie met Portugeezen een veel grootereu omvang gehad heeft dan die met Dintschers, hetgeen echter het geval niet is, daar verreweg het grootste deel’ der eerstgenoemden zich als kleinhandelaren, werklieden en daglooners, voornamelijk in de groote steden en reeds bevolkte kuststreken of op plantages nederzetten, eu daar, evenals zij dit bijvoorbeeld in Britsch- Guiana ‘deden, door vlijt en spaarzaamheid, een klein kapitaal bijeeubrachten , waarmede zij naar hun geboorteland wederkeerden, of zich voor goed onder de oude bevolking vestigden en op on- gemerkte wijze daarmede gemengd zijn; terwijl de Noordelijke Kuropeanen, en in het bijzonder de Duitschers zich meer uit- sluitend op den landbouw toeleggen, met het doel om land- hezitters te worden en een blijvende bevolking, zoo mogelijk in afzonderlijke koloniën of gemeenten, uit te maken. Volgens olficiecle berichten telde men in 1867 nog de volgende Duitsche koloniën in Brazilie: FMIGRATIE UIT NEDERLAND. 135 Kolonten geheel van Staatswege aangelegd. Hicmenau op 27 LOCA Br geveegd in “t jaar 1950 bad ta 14967, $39) ine. Ptayahs Allen inde prov - 1960 - 6 «1649 - Uheresupelts | Sauta Catharina - 1860). - - 1631 - St Psabel en Barge Grande | tusschen de 26 + 1865 © - Wis - Vrone deens Pedro eh „ye f. Br ° 186; id ° had 40; o Ves unas “26” Z Br in de prov. Parava - PSO - -— - 310 ( snanes Dark. - « ¢ Sautu Paulu - 1460 _ 556 - Mucury Als . © … « Beper Santo - 1452 - - - 520 - Kio Nuvu Jor - - : e … 1856 - - » 109 oe NS Levpedine - 20° EE, ° - « 1456 - - - 1285 - Le Dustsche holomien door bijzondere personen of maatschap- puen seangelegd , met hulp van den Staat, zijn: law. Dane Francisca 26°30' Z Hr. iu de Prov St Csthanua badiu 1551 4667 St Mara da Solemdade $4430" - - - RioGrandedvy Sul - - 185% 1568 Saute baurenee - : … ee > , - - « 1858 1 500 Du Pedro 20" . - - - Minas Gerace - - 1860 1123 Bovendieon zijn er nog heden eemyge zoogenaamde Colonias branerpsden, vroeger door of met de hulp van den Staat aange- end, dhe voor en na alx gemeenten der verselnllende districten Zin opgenomen en een aantal kleine door bijzondere personen aatytelegde Kolonten, De eerste zijn de reede genoemde, veel vroever caingelegde > nimmer tot ontwikkeling gekomen neder- senen wan Nave Froburvze en Petropolis op weinige mijlen af- stand sanelkander en omtrent PL Geogr ml. noord van Kio-Janeiro tusscten de 22° en 23* Zuiderbreedte, en Santo Leopoldo in [N25 nabuy Porto-Alegro op 29° 30 Zuiderbreedte in Rio (srinde do Sul aangelegd De lantste zijn de opgenoemde onder de verscritende gemeenten ingelyfde, waarvan de gezamenlijke Pteete bevolking thans op Z6,000 geschat wordt Disrb komen mow Tres Forgmilos en St. Pedro de Alcantara ie Vorres, benden mm 1926 m Kio Grande do Sul gevestigd eers arr der eerste am PSO bape 100 en de tweede slechte EL wevers tesde, en verder Santa Isabel in de province beses tn Sante, ES$7 gevestigd en in 2856. 1125 inwoners Da ette tebe Wer tee geenvsscrpeerde Kolonien werden nou vele klemere eve eten getekend, die eehter nummer onder bijzondere bete eenvernemente teoeziekt stonden , zooals Santo-Amaro, zetter Nt Parle, Kio Negro in Parana en meer anderen der ener eer veneemd worden, hoewel het slechte nederzettingen ve er ee huropeanen ayn, op vroeger reeds bestaande land- 136 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. goederen en koffieplantages, waar hun op verschillende voor waarden of pachttermen de grond ter bebouwing is afgestaan Zoo wordt bijv. ook de zeer oude nederzetting Leopoldina bj Caravellas nog wel eene kolonie genoemd, hoewel die niet enkel op den arbeid van emigranten steunt, maar met den arbeid vaa slaven gegrondvest werd en nog met hunne hulp bewerkt wordt Het is daaruit ook te verklaren, dat in 1867 door den Pruis sischen consul-generaal, Hr. [laupt, zeven en zestig koloniën met de namen en jaren van stichting werden opgegeven , waarbij nog 87 Parcera of half-pacht koloniën als een enkele worden berekend, die zich bijna allen in de provinciën Santo Paulo bevinden, terwijl de overigen, die tusschen 1850 en 1860 ge gesticht werden, over de zee-provinciën van Rio-Grande do Sal tot Para verdeeld zijn, waar zij echter, hoezeer voor een goed deel uit de staats of provinciale middelen ondersteund, van den be ginne aan zonder noemenswaardige ontwikkeling bleven. Van 1860 tot 1867 werden slechts eukele kolonisatieproeves van weinig belang ondernomen, waarschijnlijk omdat, na de bepalingen door de Pruissische regeering in 1860 omtrent de aanwerving en verscheping van landverhuizers gemaakt, hun aaa- komst in Brazilie gedurende vele jaren zeer verininderde. lmmers het verlies van zooveel duizende menschenlevens met proefne- mingen in tropisch Brazilte, deed de kreet van medelijden ea verontwaardiging ontstaan, waardoor de regeering genoopt werd, beperkende en belemmerende voorzorgmaatregelen voor te schrijven, die op de emigratie of landverhuizing naar Brazilie in het al- gemeen drukten, terwijl toch terecht is opgemerkt, toen in 187% in den Duitschen Rijksdag het voorstel tot intrekking van die wets- bepalingen werd besproken, dat er groot verschil bestaat tus | schen Brazilie binnen en Brazilie buiten den keerkring. Ten bewijze dat de regeering van Brazilie, daarvan overtuigd, nog steeds kolonisatie met Europeanen in de zuidelijkste pro- vinciën van het rijk wenschelijk en mogelijk houdt, strekke, dat in 1867 nogmaals op kosten van den Staat de kolonie Principe don Pedro, op omtrent 28° Zuiderbreedte in de provincie St, Catharina, met immigranten uit de Vereenigde Staten van Noord- Amerika werd beproefd en dat zelfs in 1868 op gelijke wijze de proef genomen werd met eenige honderde emigranten uit Algiers, waartoe vooraf een groote uitgestrektheid voor den landbouw ge- schikte gronden in de provincie Parana, op omtrent 20° Zuider- breedte was aangewezen, De uitkomst vooral van de laatstgenoemde - 4 FMIGRAIIK UIT NEDERLAND. 137 proef viel eehter seer tegen en bevestigde alweder dat de treurige ondervinding voor en na met kolonisatie opgedaan, niet enkel aan toevallive of bijzondere omstandigheden was toe te schrijven , maar wel voornamelijk aan den invloed van het klimaat. In 1870 werden te Itapa in de provincie Paraguary op om- trent 250 50 Zuiderbreedte proeven genomen met emigranten ut Engeland, terland en Duitschland; alhoewel met op lage ronden gevestigd, Kwamen binnen korten tijd velen om het leven, en © The Governement Emigration Board # in Engeland , maakte in Febr. 187: voor alle belanghebbenden de waarschu- wing bekend, dat die meer binnenlands gelegen provinciën van Zud-Brasihe, alhoewel even buiten den keerkring gelegen , te heet en afmattend voor veldarbeiders van Europeesche af komst bevonden is, waardoor velen hunner daar een vroegtijdigen dood vonden Nog later, den 17 Febr. 1873, bracht Lord Carnarvon mm het Huis der Lords den treungen toestand ter sprake veen een duizendtal uit Warwickshire naar Brazilie verhuisde landbouwers met hunne gezinnen, die, van Mei 1872 tot Jan. 1873, door den Brazilisanschen consul-generaal uit Liverpool verzonden waren om zich in de kolonie Cananca, provinere St. Paulo, op omtrent 23° Zuiderbreedte en 15 MI, vaar ede haven van dien naam te vestigen; ook werd daarop door den Neeretaris van Staat voor Buiten). zaken , Lord Granville, de quistherd niet ontkend van de berichten, door den Secretaris vin de Britsche legatie in Brazilie overgezonden, waaruit blijkt , dat de ongelukkige Engelsche emigranten zich bij aankomst in al ‘unne verwachtingen bedrogen zagen en niets dan armoede, ge- brek. ziekte en dood vonden, evenals dit het geval is met de bijna ve'oktcdig maar Assungay in de provincie Parana verhuisde mon bne deer emiveanten, die reeds bij aankomst te Rio-Janetro de zee pewtts ten proor vielen, zoodat zij, wel verre van al spoedje der Xe stapelproducten van het land te helpen voortbrengen en overs oedi loon te kunnen verdienen, maar zeer weinig tot even ver derboud honden doen door de koortsen en besmettelijke veter die ondere hen heerschten en waardoor reeds weinige noveders Sa aaukomst de meeste hunner de kenteekenen droegen var verval en wrtputting , en vooral onder de met uitslag en seren, bedekte hinderen veel sterfte plaats vond; ook was al sreedyr meer dan een tiende der immigranten bezweken en er wore meets weinige famihén zonder sterfgevallen, 138 EMIGRATIE UI'’ NEDERLAND. 