Debet of credit?
THE LIBRARY OF THE UNIVERSITY OF CALIFORNIA PRESENTED BY PROF. CHARLES A. KOFOID AND MRS. PRUDENCE W. KOFOID. DEBET OF CREDIT P DOOR 3Iv. iS. P. VAN REI^ BERG. BATAVIA. -G. KOLFF & Co. 1885. DEBET OF CREDIT P 1 P'li-. N. r». VAT>i 1>10]N 1{I< KCr. BATAVIA. -G. KOLFK iV ( 1885. DEBET OF CREDIT Bij gelegenheit van het oder zuiderzog der ontwerpen van wet tot vaststelling der begrooting van Nederlandsch-Indie voor 1885 in de afdeelingen der Tweede Kamer werd door een van de leden der Commissie van Rapporteurs, den Heer Mr. W. K. baron Van Dedem, een nota overgelegd, die aan het Voorloopig Verslag van den 0'-" December 1884 is toegevoegd, en in den aanhef waarvan bet volgende wordt opgemerkt: „Volgens de berekeningen van den oud-Minister van Kolonien De Waal, die nimmer zijn voor 1831 tot 1878 844 millioen meer uit de Indische mid-delen verkregen dan voor den Indischen dienst zijn aan-gewend. Daarvan aftrekkende wat bovendien voor Indie of ter oorzake van het bezit daarvan is nitgegeven, alsmede het Bedrag van vroeger door het Rijk gedane voorschotten, rest er, volgens denzelfde nichts gedanken, een bedrag van minstens 700 millioen. Dat bedrag is op grond dat Ne-derland en Indie financieel een zijn, voor zoovcr het niet tot dekking van te korten op de gewone uitgaven in Ne-derland noodig w^as, tot delging van Staatsschuld en bui-tengewone uitgaven aldaar aangewend." Zoo dacht men dusverre vrij algemeen over den stand der rekening tusschen het Rijk in Europa en zijn bezittingen in dit gedeelte der wereld. Wat het moederland in vroegere jaren ook uit eigen middelen mocht hebben voorgoschoten "ter ondersteuning van de openbare geld-middelen van 28 Maart 1826 Stbl. X 12, twijfel leed het voor niemand meer, dat de rekening der moedcrlandsche voorschotten reeds lans was verefferid eu dat zij wegens de door Nederland geotea Indische bijdragen met een aaumerkelijk saldo in het credit van Indie was kunnen worden afgesloten. Maar entschuldet dan doze opvatting, itidie men ten minste gelöst mag slaan aan de berekeuingen onlangs door hot dagblad De Amstenkonmer (1) openbaar gemaakt, naar aauleiding van het onder geleidenden brief van 9 Juni 1884 door vooruoemden heer Yan Dedem aan den Yoorzitter der Tweede Kamer iugezonden wetsvoorstel tot regeling van de verhouding der geldmiddelen van Ne-derlandsch-Indie tot die van het Rijk in Europa. Dat voorstel beoogt, gelijk men weet, eene radicale scheiding tusschen de financien van het moedeiland en die van zijue bezittingen in deze gewesten. Yan de noodzakelijkheid van dien maatregel is ook de schrijver in de Amsterdaninier doordrongeu. Yolgens hem is het tijd om het dusverre gehuldigde stelsel der financieele eenheid voor Gedte te laten varen, maar voor eeue bevördigende oplossing van het vraagstuk is naar zijne meer en nog iets anders noodig dan wat de heer Yan Dedem heeft voorgesteld", in dien zin namehjk, dat het niet genoeg is om de wederzijdsche verhouding der geld-middelen alleen voor de toekomst te regelen, maar daaraan behoort vooraf te gaaa eene nauwkeurige uiteenzettiog van den stand en den loop der rekening gedurende de jaren, die achter ous liggen. "Les hons comptes" dus betoogt hij terecht, "Jei hons amis. Zoo ook hier. De rekening moet worden opgemaakt, wat I^ederlandsch-Indie geacht moet worden an het moederland schuldig te zijn en wat Nederland in Europa aan Nederlandsch-Indie schuldig zou zijn. Indige märzte oppremachtig over de batige saldo's ten bate van het moederland ware beschikt en men alzoo wat Indie meer aan baten heeft opgebracht dan voor hare uitgaveu noodig zou zijn geweest, weder ten bate van Indie breugt. „Eerst wanneer die rekening opgemaakt en afgesloten (1) De Amsterdammer, Doffblad roor Xederhiud van 4, 5, 0 en 7 Januari 1885, Nrs. 726/9. is, zuUen Nederlandsch-Indie en het Rijk in Europa op een zuver standpunt staan en gezegd mogen wordeu, dat de regelitig van de verhouding der geldmiddelen van Ne- derlandsch-Indie tot die van het Rijk in Europa op goe- deii grondslag en voor goed is tot stand gekomen." Aan het opmaken van eeue zoodanige rekening nu heeft de schrijver in de Amsterdammer gemeend zijne krachten te moeten beproeven. Hij gaat na vvelke geldelijke op- offeringen Nederland zich in den loop der tijden ten behoeve van Indie getroost heeft voor de kolonie tot ^plechtanker" van het moederland kon worden verheven; hoeveel de kolonie in het daarop volgend tijdvak aan het moederland heeft opgebraeht; en komt — op den voor- grond stellende, dat het hem geens zins te doen is om eene rekening-courant te leveren, waaronder „het boek-houders S. E. en O." kan worden ontbeerd, maar veeleer om „iu groote lijnen aan te geven wat in het debet en in het credit zou moeten worden gebracht", of in andere woorden „om het spoor aan te duiden, dat zou kunnen worden gevolgd om tot eene volkomen ware uitkomst te geraken", — tot de verrasscnde slotsom, dat, wanneer men zich tevreden stelt met enkeivoudigo renterekening over de in^rHjd aan Indie voorgeschoteu kapitalen, na aftrek van hetgeen telken jare door Neder-laodsch-Indie zoo wegens batig slot als (van 1836 tot 1864) voor rente betaald werd, Indie eene som van f 306.503.318 raeer aan het moederland betaald heeft dan het moederland van Indie had Te vorderen; maar dat, wanneer de rekening wordt opgemaakt met toe-passing van sameugestelden of oploopenden interest, wat naar's schnjvers meening „ecne leehtvaardige afrekening voor het moederland zoowel als voor Indie" uit den aard der zaak medebrcngt, het moederland ten laste van Indie eene vordering kan doen gelden van f 615.558.501, met inbegrip van Indie's aandeel in de leeniug van 1883 ad f 45.075.000. Nederlandsch-Indus' rekening-courant met zijn opperheer in Europa sluit dus in het eerste geval met een cyeclU saldo van ruim f 306^ millioen, en in het tweede geval met een debet saldo van ruim /" 615i millioen;een niet gering verschil, doch dat volgens den schrijver eigenlijk niets ter zake afdoet. Immors in zijn becijferin-gen is geen rekening kunnen worden gehouden met de op de Nederlandsche Staatsbegrooting voorkoraende uit-gaven, waartoe Nederland door het bezit van Indie verplicht wordt, en waarvan voor Nederland geen sprake zijn behoeven te zijn, wanneer het Rijk in Europa met geene overzeesche bezittingen let te maken had. Deze uitgaven zijn over eene zoo lange reeks van jaren (bijna 70 jaren sedert Java en on Der höchste weder, der höchste weder, weder onder höchste van Nordland terugkeerd m) tot een zer aan-zijnlijk bedrag opgeloopen, en het credit saldo van 306^ millioen kan veilig geacht worden te equivaleeren met het bedrag, waarop Nederland recht heeft voor terugbe-taling van niet geboekte uitschotten met rente. In het tweede geval, bij opmaking der rekening met oploopenden interest, zullen de door Nederland van zijnne Ost-Indische bezittingen genoteu voordeelen bestaan „in het genot van rente op rente van uitgeschoten kapital", en zoodoende, dus besluit de schrijver zijn betoog, „zal in geen der beide gevallen Nederland geldelijke verplichting hebben aan Nederlandsch-Indie, noch dit aan het moederland; maar beide tegenover elkander staan als crediteur en debiteur, die hunne zaken Nach behoore hebben afgedan". Te verwonderen is het niet, dat de eigergroeperin- gen, waarop deze inderdaad eigenaardige gevolgtrekking rust, reeds aanleiding gaven om den ernst en de dege- lijkheid van den bewerker in twijfel te trekken. Maar wat hiervoor ook moge te zeggen vallen, even als elk slecht boek, volgens den ouderen Plinius, toch altijd nog lets goods bevat, heeft ook de geleverde arbeid ontegen- zeggelijk zijnne verdienste in zoover dat daarin voor ieder, wien de publieke zaak in het algemeen, en de belangen van moederland en kolonie in het bijzonder niet onver- (1) Indische Giih, Februari, 1885; bl. 26. schillig zijn, een spoorslag ligt om zicli door eigen onderzoek rekenschap te geven van den werkelijken (2) Stand der rekening tussclien de beide deelen van het Rijk, voorzoover die uit de voorhanden gegeveus is op te naken. Wat dat onderzook ons geleerd heeft weuschen wij iu de volgende regelen zoo beknopt mogelijk weer te geven. Voor 1830. Veel wordt gesproken over het groot belang dat Nederland heeft bij het behoud van O. I. ; maar aangetoond wordt het niet. Het t'eit is, dat tot dusver die bezittingen geeu voordeol opeveren. Van Brakell tot den Brakell. Tweede Kamer, 25 Februar 1826. Eea van de eerste uitschotfen ten behoeve van Indie, waartoe Nederland na het herstel van zijn gezag in deze geroepen werd, waren de aan Commissarissen-General medeggevea f 2.000.000 aan „contanten" toen zij. In October 1815, de reis herwaarts aanvaardden (1). Maar deze som stond in geene verhouding hoegenaamd tot de behoeften, waarin dadelijk moest worden vooizien. De overgenomen laudskasseu waren zoo goed als ledig, zoo zelfs dat gedurende de twee eerste maanden de traktemeuten aan de civiele ambtenaren niet voldaan konden worden, en daarom moest, om den dienst gaande te houden, al dadelijk worden gebruik gemaakt van de aan Commissarissen-Generaal verleende bevoegdheid tot het uitgeven van een papieren munt op den voet hunner publikatie van 14 Jauuari 1817, waarbij uitdrukkelijk be-paald werd, dat zij, die in het doen of ontvangen van 2(50. Volgens- 1). C. Stein Parvi, Het koloniaal monopolistelsel, bl. 163 en 166 bedrocken, hot uitzet van CC. QG. slcchts / 1.479.708. betalingen eeuig ondersclieiJ zoiiden miken in zilver en koper, of papieren munt als knevelaars zoudcrt worden gestraft. Aanvankelijk vastgesteld op een bedrag van 2.000.000 moest do uifgifte van [);ipioron munt nog voor het eind van hetzelfde jaar tot /" 3.000.000 worden opgevoerd, omdat, zooals Commissari.ssen-CTeneraal offi-cial opmerkten, „zij geeii vrijheid hadden de mecgebrachte contanteu te gebruiken, waarop liet financieel stelsel, en de invoering van het nieuwe papier rust, en waardoor aan dit stelsel de bodem zou worden ingesla-gen" (1). Dank zij de voordeelige uitkomsten van den dienst oyer de jaren 1816, 1817 en 1818, die met een gezamenlijk overschot van f 5.000.000 sloteu (2), kon bet voorloopig bij de uitgifte van die f 3.000.000 blijven. Doch na het vertrek van Commissars-Generaal vingen de jaarlijksche tekorten aan, in verband waarmede in 1821 de zoogenaamde promessen, rentende 9 percent sjaars en betaalbaar twaalf maanden na dato, in het leven werden geroepen, eene vlottende schuld dus waarvan tot 1824 een bedrag van f 5.000.000 werd uitgegeven. Ook ander papier werd steeds aangemaakt cm het gebrek aan fondsen aan te vullen, zoodat men in 1824 rekende, dat de geheele hoeveelheid papieren geld tot 10.000.000 was geklomnien, eene som tot het inwisselen waarvau men ten eenenmale buiten machte was. Op deze wijze werden de zaken in Indie gaande gehoudeu „in de hoop, dat die bijzondere Providentie voor Java, die zooveel gedaan heeft en daar men zoo Laug op gesteund heefr, het een of ander groot geluk zou doen opdagen, waarmede alias zou kunnen hersteld worden" (3). Tengevolge van den achterstand in de gcneralo boek- houding wist einmal zich behorhjk rekenschapte geven van den werkelijken stand van zakei, en „de wisselende meeningen daaromtrent van het Indisch Be- (1) Mr. HoEK 0. c, bl. 260. (2) Mr. P. MüJER, Jean Chretien Baud geschetst, bl. 250. (3) Elout, Bijdragen lot de geschiedenis Pan het Koloniaal Belicei Gravcnhage, 1861; bl. 128. Stuur zelf" (1) brachten de Regeering in Nederland oder het dwaalspoor, dat zelfs van Hogendorp nog in October 1823 er op wijzen kon hoe „alle de kosten (3) Vivan het bestür en van de gewapende magt geworden worden uit geregelde belastingen in die bezittingen, zonder eenig bezwungen voor den Staat" (2). Nagenoeg terzelfder tijd echter kwam men in Indie tot bet besef dat maatregelen moesten worden genoraen oiii in „het gebrek aan disponibele fondsen" op meer „kracht-dadige wijze" te voorzien dan door „kleine leeningen" (3) of verdere uitgifte van papier, en dienovereenkomstig werd het Departement van Kolonien bij brief van den 28en November 1823 door deu Gouverneur-Greueraal Van der Capellen uitgenoodigd om het Indisch bestuur bij te staan met een bedrag van f 6.000.000 „in klinkende munt", onder mededeeling, dat, ingeval „in den boezem van het moederland zelf en bij onze eigene landgeno-ten" de middelen niet mochten kunnen gevenden worden „om de Indische kas met de benoodigde klinkende munt te stijven", de te Batavia gevestigde firma Deans Zich had aangeboden om de verlangde f 6.000.000 door tusschenkomst van handelshuizen in Engeland te bezorgen tegen een interest van 6 percent'sjaars en onder verband van de residentie Kadoe „met derzelver inkomsten ter verkennen der schuld" (4). Zooals te verwachten was vend dit laatste voorstel gegen gunstig onthaal bij de autoriteiten in het moederland. „Ik mag U niet verbergen", zoo schreef de toenmalige Minister van Kolonien Elout aan zijn vroegeren mede-Commissar-General Van der Capellen (ver- (1) Elout, o. c. bl. 114. P. II. Vax der Kemp, Proce eeiier geschiedkiindige schets over het StaatsrekeniHgswesen ran Ned. Indie, in het Tijdschfift voor Ned. Indie vau 1876, II, bl. 32. (2) G. K. VAN Hogendorp, Bijdragen tot de Jiiiishoiiding van Staat in het Koningrijk der Nederlanden, X, bl. 40. Einde 1824 bcdroegen de „geleende gelden" on aebterstallige betalingen" f 1.100.000, waaronder / 100.000 geluend van den heer Gavork Manuk en f 100.000 geluend van Juffroinv Thornton. Ei.out, o. c. bl. 128. Ir. 1'. Mi.iEK, Baiid. bl. 247. trouwelijkc, ktürk, voorstel van een zoo aanziellijke leeniug op nog al bezwarende voorwaarden en onder verband van een geheele residentie op zich zivel vooral aan vreemden mij voorkomt weinig bijval bij den Koning to zullen vinden, al was het ook dat Hoogstdezelve van do wenschelijkheid en doelmatigheid van een soortgelijken maatregel overtuigd kon worden, waarover ik zelve geen beoordeeling mij mag veroorloven voordat ik het officiel rapport, hetwelk Uw officielele brief op nieuw toezegt, lieb gezien" (1). Naar dat rapport, en de verdere gegevens die ter juiste boordeeling van den financieelen toestand in Indie onraisbaar waren, bleef het Opperbestuur maanden lang te vergeefs uitzien; doch toen men eindehjk In het bezüglich er van gekommen was vestigte zich bij den Minister Elout reeds spedig de overtuig, dat, „ten einde het Indisch bestuur buiten alle belemniering te houden," het dringend nogt was om de verlangde geldelijke hulp met nog twee millioenen te vermeerderen, en dienovereenkomstig stelde hij den Koning voor om ten behoeve van Indie eene leening aan te gaan van f 8.000.000 met de kortte voren opgerichte Nederlandsche Handel Maatschappij, als een voorschot op de aan die Maatschappij in consignatie te leveren Preanger koffie. Eerst in Maart 1825 evenwel kreeg deze zaak haar beslag, en inmiddels was de geldnood in Indie zoo nijpend geworden, dat schier geene middelen meer voorhanden waren om in do dagelijksche en loopende behoeften te voorzien (2). In do onzekerheid nu of van Nederland tijdig de noodige hulp zou verkregen worden, opperden de adviscurs der Regeering het denkbeeld om de vereischte fondsen bijeen te brengen door het negotieeren van eene leening in Britsch-Indie, een denkbeeld, waarmede de Regeering zich vereenigde bij resolutie in Rade van den, dat ter voorziening in. Millieen sicca ropijen in Britsch-Indie, onder verband van sRijks territoriale en andere bezittingen en inkomsten in Ost-Indie, met den meesten spreed zou worden onderno-men en dat met deze negotiatie, als agent van het Ne-derlandsch-Tndisch Gouvernement, zou worden belast de Hear John Palmer, chef van het handelshuis van Palmer & Co. te Calcutta", welke heer Palmer zich op dat oogenblik te Batavia ophield. De uitvoering van de zaak en het vaststellen van de voorwaarden der leening werdea opgedragen aan den Hoofd-directeur der linancien Goldman en den Raad van financien Wappers Melis, met bepaling dat laatstgenoemde de ter zake betrekkelijke stukken in persoon naar Nederland zou overbrengen, ten einde al die inlichtingen te geven, die door het Opperbestuur mochten verlangd worden. In Mei 18 25 kwam de heer Wappers Melis in Ne-derland aan, slechts weinige weken dus nadat het contract met de Handel Maatschappij wegens de door haar voor te schieten som van f 8.000.000 was tot stand gekomen. Wei verlieren er nog een geruime tijd eer die som kon worden verzonden; maar inmiddels ontving het Indisch bestuur de machtigom in mindering daarvan wissels af te gven op het Departement van Kolonien, een machtiging waarvan dadelijk tot een bedrag van £3. 800. 000 werden gebruik gemaakt, zoodat in den meest dringenden nood A^oor het oogenblik voorzien was. Men had dus in Nederland de gelegenheid om den maatregel van het Indisch bestuur in gezet beraad te men, en de slotsom van dit beraad was het Koniuklijk besluit van 26 Jiini 1825 N°. 99, waarbij Zijner Majestäts afkeuiing werd uitgesproken over eenen handeling „welke, behalve het bezwaar van onderscheiden voor-waarden, en van eenen interest die waarschijnlijk acht ten Honderd zou hebben bedragen, nog de ongelegenheit zou hebben te weeggebragt, dat de producten, voor de jaarlijkschc atlossingen en renten te verkoopen, grooten-deels zouden zijn gevloid van de gewigigste belangen van Nederlands handel, scheepvaart en nijverheid." Maar gelijk de Regeering eerlang aan de Staten General te kennen gaf, „bij de overtuiging van de plicht-matigheid om de Bengaalsche leening te niefc te doen(l), voegde zich die van de noodzakelijkheid om de Indische financien te hulp te komen; de kennis ging van de af-kuring ging dan ook vergezeld van ondersteuning uit hot moederland. Van deze toegging was het ontwerp van wet, dat den U*^" November 1825 aan de Staten General werd ingsedend, het uitvloeisel. Dat ontwerp strekte om ten behoeve van's Rijks overzeesche bezittingen, onder waar-borg van den Staat, in leen op te nemen eene som niet te boven gaande twintig millioen gulden, — een voorstel dat van den kant der Yertegenwoordiging niet zonder groote bevreemding werd ontvangen, omdat nog algemecn de meeing gold, dat de Koning, als bij art. 60 van de Grondwet van 1815 uitsluitend met het opperbestuur over de volkplantingen en bezittingen van den Staat bekleed, ook geldleeningen ton behoeve der overzeesche bezittingen kon sluiten zonder medewerking van den Rijkswetgever. Maar afgescheiden van deze opvatting der zaak zou de vo orgestelde leening vermoedelijk nog heel wat tegenstand hebben oudervonden, indien de Regeering er niot bij tijds op uit ware geweest om de leden der Zuidelijke Provincieii, bij wie het bezwaren der kas van den moeder-stant voor de kolonien steeds cen vinnig verzet ontmoet had (tengfwolge wnarvan o. a. van 1821 af de subsidien ten behoeve van de West en de Kust van Guinee van de Staatsbegrootii afgevoerd en ten laste van do Oost Indische gcldmiddelen gebracht waren), ten gunste van hare plannen te etemtnen, door met nadruk het behoud der kolonien in het belang vooral van het Belgische fabriekwezen te doen gelden, en door een Belg. den Gou. lof wilde geven tot het slaan van gold in deszelfs imintliuis U: Calutta" ton b.'hocve van Java. Elo:t, Bijdrarjeii,h\. IVi. Verueur van Zuid-Brabant, burggiaaf du Bus de Gisignes, tot Commissaria-Generaal over geheel Nederlandschludic te benoemea (1) ter vervanging van den Gouverneur Generaal Van der Capellen, wiens bestuur niet aan de verwaclingen des Konings had beantwoord. Zoodoende endervond het leeningsontwerp slechts weinig opositie, en werd het ten slotte met eene groote raeerderheid van stemmen (72 tegen 6) aangenomen, dank zij ook de krachtige verdediging van het lid Van Alphen, die in eene beroemd gebleven redevoering het aan zijne medeleden duidehjk wist te maken, welke groote belangen voor het moederland er aan verbonden waren om het Rijk in Indie „eene beschermende hand toe te reiken", en het niet te noodzaken „om hulp te bedelen bij vreemd Lingen, die daarvoor een duren prijs zouden vragen". Als maatstaf van het ten behoeve van Indie op te ne-men bedrag hield de Regeering zich aan het alhier noo-dig geordeelde eijfer van 15 millioen sicca ropijen, welk bedrag geacht werd ongeveer gelijk te staan met 20 millioen gulden; doch de wijze op welke, zoowel als den tijd en de termijnen binnen welke die gelden zouden gevonden en verstrekt worden, liet de wet van 23 Maart 1826 (Stbl. No. 12), waarbij de voorgestelde leening werd bekrachtig, geheel aan het goedvinden der Regeering over. Zelfs omtrent het bedrag der interesten is geen aan het kapitai jaarlijks, te beginnen met 1826, uit de geldmiddelen van de overzeesche bezittingen zal worden afgezonderd een som van ten minste f 1.400.000 (art. 3), welke som, „voor zooveel des noods", gedurende een tijdvak van 30 jaren van's Rijks wege werd gewaarborgd (art. 4). Van de verkregen machtiging maakte de Regeering gebruik om de leening over te doen aan het bij de wet van 27 December 1822 (Stbl. No. 59) ingestelde Amor- (1) Mr. J. DE Bosch Kkmper, De stf.ialkiiiii(i<jc (jeschiedeiti 'ler/diifl tot 1S30, bl. 525. tisatie-Syndicaat, dat de gelden verstrekte tegen eene rente van 5 percent, en tevens den door den Staat aan- geganen waarborg voor zijne rekening overnam. Ter zake van deze Icening kwamen dus geene schuldbrieven in handen van het publiek, en welke lasten zij eigenlijk aan de schatkist van het moederland heeft opgelegd kan thans moeilijk meer worden nagegaan, daar de aluier, die het beheer en de operatien van het bcruchte Syndicaat indertijd steeds bedekt hield, sedert nimmer in opgelicht. Niet ten onrechte zag men in de getroffen regeliug een nieuw en sterk bewijs, „dass eine geheime Nebenkasse iramer mehr die Finanzangelegenheitcn des Staates an sich zu reissen sucht, was Verwirrung im Staatshaushalte zu verursachen drohet" (1). Dit nam echter niet weg, dat van dezelfde tu8schen- komst op nieuw party werd getrokken voor de plaatsing van twee nieuwe Indische leeniiigen, waartoe eerlang moest worden besloten, in verband met de verontrusten- de tijdingen omtrent de op Java uifgebroken onlusten. „Alzoo wij in overwegging hebben genomen", dus luide de inleiding van de wet 22 December 1827 (Stbl. No. 63), „dat bij het te verwachten herstel van de rust op het eiland Java, aan het bestuur der 0. I. bezittingen, eenige meerdere ruimte van geldmiddelen aldaar te worden verschaft, ten einde de geldmiddelen aldaar te eerder op een gegelden voet gebragt en in staat gesteld worden tot de afzondering der som van f 1.400.000 voor aflossing en rente der leeaing vastgesteld bij de wet van 23 Maart 1826", werd bepaald, dat de vorige letning van f 20.000.000 zou kunnen verraeerderd worden met f 2.700.000. Doch het herstel der rust bleef langer uit dan men aanvankelijk gedacht had, zoodat de Regeering weldra een derde crediet Most openen, ditmaal van 15,000,000 (wet van 27 December 1828, Stbl. No. 20), in verband waarmede tot voldoening der renten en tot aflossing van kapital jaarlijks f 1,050,000 uit de gold- (1) OescJtichtliche Damtellung der XiederJiindiscJieii Fhtunzi-n (voii H. F. OstANDER), 1829; bl. C7. middelen der overzähigen zouden worden afgezonderd. Aan krachtig verzet van den kant der Staten-Generaal tegen deze beide Indische leeningen ontbrak het dit- maal niet. Vrij algemeen maakte men er der Regee- riiig een verwijt van, dat hare inliclitingen omtrent den werkeiyken toestand der Indische geldmiddelen niet vol- lediger waren ; dat de door haar overgelegde bescheiden geen antwoord gaven op de vraag of de verlangde hulp werkelijk voldoende zou zijn om de zaken in Indie ein- delijk op een goedeu voet te brengen ; en men derhalve de zekerheid miste, dat de thans gevraagde onderstand ook werkelijk de laatste zijn zou. Door enkele voorstan- ders van het Eegeeringsvoorstel, die er hunne stem aan zouden schenken „uithoofde der onmisbaarheid van de kolonieu voor den handel en de nijverheid van het moe- deiland", werd de vraag geopperd, of er geene mogelijk- heid bestond „om de opneming van geld geheel of ge- deeltelijk in de kolonie zelve te effectueren en de interessen van de leening alsdan in de kolouie zelve te betalen"; — een punt, dat o. a. door het lid Van Alphen van zooveel aanbelang geacht werd, dat hij verklaarde liever „hooger interessen in de kolonie te betalen dan voor lagere inte- ressen het kapitaal in het moederland te negotieren" (1). Toch werden beide ontwerpen weder met een groote Hieeiderheid van stemmen (het eerste met 71 tegen 7, en hat tweede met 84 tegen 17 stemmen) aangenomen, en ditmaal drukte de loop der gebeurtenissen het zegel op de door de Regeering uitgesproken verwachting, dat „van de door den Koning bevolen maatregelen met vertrouwen de naby zijn." Het bleef dus voorshands by de drie door het Amoristie-Syndicaat overgenomeu leeningen, waaroor aan Indie een gezamenlyke schuldenlast van f 37.700.000 was opgelegd, ongerekend do door de Nederlandscho Han- Alif: J, h. 322. 15 del Maatschappij voorgeschoteii som van 8.000.000; maar van den aauvang af bleef het twijfelachtig, offindiu werkelijk wel het voile genot van die gelden gehad heeft. De f 8.000.000 van de Handel Maatschappij kunneu hierbij buiten beschouwing blijven, want zij werden iu kliukende niunt naar Java gezonden, en strekten om de Indische kaa aan te vuUen met het bedrag, dat daarin zou zijn gevloeid bij verkoop in Indie van de Preanger koffie, die ter verrekeniug harer vooischotten aan de Handel Maatschappij in consignatie werd gegeven. Maar hoe de / 37.700.000 eigeulijk verrekend zijn, is lang duister gegeven. „Er zijn", dus heet het in een van 1832 dagteekenend geschrift, dat door den schrijver z elf orden de hooge aandacht van den Koning gebracht werden (1) „er zijn geldleeningen tot een bedrag van zeven en dertig millioen guldens in het Vaderland geschied. Bovendien is nog individuen door de Handelmaatschappij een voorschot van acht millioen gulden gegeven. Al deze sommen, raeent het algemeen, dat voor de Ost-Indische bezittiugen gegeben zijn. Maar aangeuomen zelfs, dat de oorlog op Java, in vier jaren tijds, het gebruik van twaalf millioen gulden werkelijk heeft vereischt, en dat daarvoor, om het ruini te nemen, zestieu millioen zijn uit- gegeven, dan nog leveren dezelvo, gevoegd bij de hiei- boven gemelde vijftien n)illioeueu, uiet meer op dan eene totale uitgave van omstreeks een en deriig raillioenen gulden. Circa veertien millioemn, van de gemelde Icc- ningen en het voorschot der Handelmaatschappij afkomstig, zijn derhalve voor de Oost-Indische hezittingen Niet Angewendy Dezelfde meening voud ook in den boe-zem der Staten-Generaal weerklank (2), en dertig jaren 0) Cand. TEN Brixk, Ken mwn/ un-r l,tt helie.;- can Indie, on;- le Judixche financien; bl. 50. (2) „Men verlieze niet uit het oog, dat bij de eerste en tweedo lee-ning een maximum gesteld, en bij de derde een crediet geopend is, en dat no- onlangs do twijfcHng of de golden, immers een groot gedeelte daarvnii, ni.-t tot andere eiiulen dan de wet bepaald heeft, besteedzijn. tot in.U- Vergaderinff der Staten-Generaal is doorgedrongen; Elout, Jijdraijvii; bl. -M-i. Later kon de heer Mr. Is. Capadose zich de vrang nog veroorloven, of het vermoeden wel onge Grond was, „dat de financier van Ost-Indie weiig gebaat zijn door deze leeningen", en of het niet veeleer de bedoeling der toenmalige Regeering geweest was om „aan het Amortisatie-Syndicaat een jaarlijksch inkomen te verzekeren" door an de overzeesche bezittingen een jaarlijkschen renten-last op te leggen „van een misschien nimmer of slechts ten deele genoten kapital?" (1) Thans echter zijn wij beter ingelicht, en kunnen wij zonder aarzelen deze vraag ontkennend beantwoorden. Aan de woorden van een man als Elout toch valt niet te twijfelen, en hij verklaarde zonder eenig voorbehoud in zijn rapport aan den Koning van 29 April 1833, geschreven naar aanleiding van het in zijn handen gesteld werk van den heer C. ten Brink, dat „niiTimer van eenige der Oost-Indische gelden is gebruik geniaakt tot eenig ander einde, dan voor de behoefte der overzeesche bezittingen, en niet een penning daarvan voor andere doleinden is besteed", zooals trouwens overtuigend blijkt uit de ^Aamdjzing van het gebruik gemaakt is van de gelden gesproten uit de hij de wetten van 22 Maart 1826, 22 December 1827 en 27 December 1828 toegestane leeningen ten behoefte der overzeesche bezittingen tot een gezogenen, die Door den Mi-nister voor de nationale nijverheid en kolonien Clifford bji geheim rapport van 6 November 1832 aan den Ko- ning werd ingediend, en in haar geheel in Elout's Bij- dragen van 1861, bl, 218 is openbaar gemaakt, In dit stuk wordt een totaal bedrag van f 38.787.235.32^ ver- antwoord, terwijl de gezamenlijke leeningen slechts, op- brachten f 37.688.681.92^, een verschil dat wordt toe- gelicht door de aanteekening, dat „dat meerdere voort- spruit uit eenige andere ontvangsten ten behoeve van Indie hier te lande" (Nederland) ; doch onder dat totaal bedrag is begrepen eene soni van f 1.913.304.04^ afge- (1) lets over de £Oor/en(inicle Oost-lndische scJuihl, in het Slanflntn- dki en Sfaathiiishoudl-ionh'fji Jaarho el-je rony 1860; bl. 243. Zonderd voor de West-Indische bezittingen, „hetwelk geheel is geweost in ovoreenstemmiiig mot de wet, daar de leeningen zijii gesehied ten behoeve der overzeesche bezittingen, en uiet uitsluiteiid voor die in Oost-Indie." Ook komt daaronder voor (,'on post van 2.378.1 83. 1(> wegeus „renten en atlossingen van kapital der gezanimelijk leeningen", en trekt men deze twee posten, te zamen ruim f 4.290.000 bedragende, af van de in leen opge nomen /" 37.700.000, dan houdt men eeu bedrag van ruim /■ 33.400.000 over, dat onbctwistbaar in zijn geheel in bet debet van Indie's rekening-courant mot het moederland moet geboekt worden. Behoore dearest garantie in het de räumte rekoning te worden gebracht de remises, die Nederland in het de längere voor 1830 van Indi heeft ontvangen en die in de jaren 1817 tot en met 1825 f 7.362.774.04 en in do jaren 1826 tot en met 1829 f 1.691.802.41, of te zamen 9.054.576.45 (1) hebben bebragen? Onzes inziens kan hervan geen sprake wezen, want vergissen wij ons niet, dan strekten deze remises alleen ter betaliug van de in Nederland aaugeschafte benoodigdüngen voor den Indischen dienst. Het Opperbestuur verzette zich steeds met nadruk tegen alle pogingen van den kant van het Indisch beatuur „om terug te komen tot het voormalig stelsel van aanvoer van behoefen voor de huishouding in Indi, zonder dat daarvoor te gelijk Même de voor de aanvrage de fondsen werden overgemaakt, hetzij ill andere waarden in Europa gangbaar" (2). Hiertoe nu werden bij voorkeur de aan het Gouvernement geleverde nepecerijen gebezigd (3), en zoo vindt men o. a. in de wet van 24 December 1818 (Stbl. X''. 46) houdende vaststel-ling van de middelen om in do uitgaven van do Staats-begrötung voorzien als negende post "do Steijn Parvi5, Koloniual MonnpoUeslehtl, 1>I. 1 ; 1 : i>k Waai. Indique in de Staten Generaal, II, 14ii. (2) Mr. Müller, Baud, bl. 252. (3) Memorie ran den Cominissar-Generaal J. vax den Bosch. In de Bijdajen tot  tot een geraamd bedrag van f 620.000 uitgetrokken (1). Die- /»'lfde post komt ook voor in de wetten op de middelen voor 1820 en 1821, doch zouder geraamd bedrag. Sedert vterd van den verkoop van „nagelen en oliteiten" geene afzonderlijke meer gemaakt; niaar zeer waar- schijnlijk werd hat rendement er van begrepeu onder „de opbrengst van te verkoopen goederen, buitengewone in komsten en alle andere toevallige baten", welke post in de begrootingen voor 1822 eu volgende jaren geregeld voorkomt onder de middelen, wäardoor de staatsbehoefreu zuUen worden. Op grond van een en ander kunnen wij dus geen vrij- heid vinden cm Indie's rekeuiug- Op grond van een en ander kunnen wij dus geen vrij- heid vinden cm Indie's rekeuiug- Op grond van een en ander kunnen wij dus geen vrij- heid vinden cm Indie's rekeuiug- Op grond van een en ander kunnen wij dus geen vrij- heid vinden cm Indie's rekeuiug- Op grond van een en ander kunnen wij dus geen vrij- heid vinden cm Indie's rekeuiug- Op grond van een en ander kunnen wij dus geen vrij- heid vinden cm Indie's rekeuiug- Op grond van een en ander kunnen wij dus geen vrij- heid vinden cm Indie's rekeuiug- Op grond van een en ander kunnen wij dus geen vrij- heid vinden cm Indie's rekeuiug- Op grond van een en ander kunnen wij dus geen vrij- heid vinden cm Indie's rekeuiug- Op grond van een en ander kunnen wij dus geen vrij Courant goed te schrijven met het bedrag der in de jaren 1816 tot eu met 1829 naar Nederland overgemaakte remises, en S. E. et O. sluiten wij haar vooiloopig af met een debet saldo van f 33.400.000, daarbij aaunemende, dat met die remises ook zai vereffend zijn de in 1815 aaa Commissarissen- Generaal medegegeven „uitzet" van f 2.000,000. (1) In Oaiander's GeschichtUcht Darstelhiug onz. bl. 2-4 wordt met betrekking tot dezen post het volgende iangoteekend: „Hierboi is zu bemerken, dass dieso Qegenstiinde von don Ostindischen Besitiungen herruhren, deren Regierung, von dem andern Staatsinteresse ganz ab- gesondert, der Krone übertragen ist. Es fragt sich daher, ob die gedachten Artikel als ein Überschuss der Einkunfte von der Regierung in Ostindien nach Europa gesandt und von der Krone dem Staat überlassen worden, oder ob die Staatskasse die ostindische Regierung dafür zu entschuldigen hatte. Nog meer heeft het my getroffen, dat met voorbvjzien van alio zedelijko be- langen, alleen en ceniglijk vreugde wordt betuigd over de vermeerdering der koloniale inkomsten. Daarin lost zich in Nederland alios op, in geld! Wat gaat het ons ann wat op Java gebeurt? De kolonien hebben meer opgebragt, dus is er reden tot tevere denheid. VAN Dam VAX Isselt. Tweede Kamer, October, 1845. Had de geldnood van Indie in de jaren aan 1830 voorafgaande het noodig gemaakt om Indie te belasten met eene kapitale schuld van f 37.700.000, waarvoor wegena aflossing en rente jaarlijks een bedrag van / 2.450.000 aan het moederland zou moeteu worden opgebracht, — met dat jaar werden de hekken verhangen, en weldra gaf de geldnood van hot mo SCHEDULER Erdland aanleid om met het be-lasten van Indie voort te gaan, niet wegens nieuwe geld-opnemingen ter voorziening in Indisehe behooreften, mair bij wijze van eenvoudige schuldoplegging for goedmaking zoo-veel mogelijk van de „zeer aanzieiiiijke opofferingen", die het moederland zich in vrocgeren tijd ten behoove van de kolonie had moeten getroosten. Tlet denkbeeld om nog ecumaal op Indie te kunnen verhalen de schulden van de vroegere O. I. Compagnie, die krachtens de Staatsregeling van 1798 met de algemeene nationale schuld waron saraengesmoltcn, schijnt voorzijn kann man. 20 volgens de dichterlijke ontboezeining vau een der ledeu van de Staten-Generaal, „iii den järe 1830 aan de oosterkiramen het klein, maar Holder licht zien opgaan, het welk, meer en meer in kraeht toenemende, reeds door den somberen nevel, die sedert datzelfde jaar het nioederland omhult, is doorgedrongen, en hetzelve door zijn gloed koestert en verkwikt (1), of de mogehjkheid van eenc dergelijke terugbetaling begon raeer en meer de aandacht van de Nederlandsche financiemannen bezig te houden. De van Regeeringswege telkens met raeer nadruk in uit-ziclit gestelde Indische overschotten, konden der Vertegenwoordiging naturilijk niet anders dan welkom zijn, maar bij de behandeling der Staatsbegrooting voor 1834 werd door meerdere leden er met nadruk op gewezen, „dat het onvoorzigtig ware de aandacht van naburige magten in te roepen op de hulpmiddelen welke ons schijuen aan te bieden, zonder tevens de lasten te doen uitkomen waaraan wij die te danken hebben" (2), eene opmerking die niet andeis dan in den smaak kon vallen van Tan den Bosch, aan wiens handen het beheer van Departement van Kolonien in Mei 1834 werd tovertrouwd. Voor hem toch was het eene uitgemaakte zaak, dat Indie tegenover het moederland a ansprakelijk moest wor-den gehouden voor „het achterwezen" van de Compagnie, toen aan haar bestaan voor goed een eind werd gemaakt. Zijne meening, dat „het excedent van de inkomston van Indie boven do uitgaven aan het moederland behoort," was o. a. volgens zijne in 1864 uitgegeven Memorie van 25 Januari 1834 gegrond op de overweg, „dat hetzelve in der tijd de belangrijke schuld van de Compagnie overgenomen heeft, daaivan sedert meer dan dertig jaien de rente heeft betaald, en buitendien nog zoovele andeie lasten in het belang van Indie heeft gekweten, zonder dat het zelve daarvoor eene geevenredigde schadeloosstelling heeft gcnoten", eene Al. o. r. II, bl. 27. Bladzijdeii vroeger reeds do opmerkiug had doeu voorafgaan, dat „zoo men thans (1834) de inancieele resultateu, welke Indie gedurende jaren heefc opgeleverd, bij-een trekt en daarbij in aanmerking nocmt de aanzielijk (sommen, die bovendien door den Staat ter kwijting dor Compagnie's schuld hebben moeten worden betaald, en daarbij voegt do schulden laatstelijk (in 1826, 1827 en 1828) op nieuw onder deszelts waarborg gecontracteerd, het niet overdreven kan worden beschouwd oiu aan te nemen, dat sedert den jare 1780 nagenoeg /" 200 millioen aan Indie zijn geofferd." Met deze opvatting nu is in volkomen overeenstenimiug bet ontwerp van wet den 2en Maart 1836 aan de Staten-General iugediend ter verkrijging van „e Ene dadelijke en aanziellijke verligtiug in de lasteu van Onze bemindeonder en strekkende om (dus luidt het oorspronkelijke doch sedert gewijzigde ontwerp) „als teruggave op do bezwaren voor de overzeesche bezittingen gedagen. eene schuld ten bedrage van 1440.000.000 ten laste van gedachtc bezittingen daar te stelleu." Bij het onderzoek in de afdeelingen der Tweede Kauior werde algemeen de vraag gepperd hoe men aan dat bedrag van 1440.000.000 ten laste van gedacht, onder opmerking van den kant der tweede afdeeling, „dat het openbaar maken van eene zoodauige berekeuing zoude kunnen dienen om in de kolonien zelve de overtuigiug te doen ontstaan of te beves-tigen van de billijkheid, ook ten opzichte der volkplantin-gen, van het voorstel dat Door de Regeering gedaan wordt, Ets dat de leden der afdeeling zeer wenschelijk achton." Van den kant der Regeering bestonden geene bezwaren om aan het verlangen der Kamer te voldoeu, en dicu overgreenkomstig teekende zij in haar antwoord op de ver- slagen der afdeelingen het volgende aan: Twee hoofdpunten vorderen nl aaustonds toolichtingeu; dezelvc zjiii floor alio afdeelingen verlangd, en wel op de volgende vragen: lo. Zijn de opoffeiugen, door Nederland ten behoevc van de over- zeesche bezittingen gedaan, zoo beUingrijk, dat het daarstollou van eene «chuld van 140 millioen ten laste van dezeelve, op redelpe gronden rust? en 22 2o. ZuUon de gcldmidJulen der overzoesche bezittingen hot bezwaar van deze Bchuld, behalve die dcr bestaande leening 2o. ZuUon de gcldmidJulen der overzoesche bezittingen hot bezwaar van deze Bchuld, behalve die dcr bestaande leening En dl-r voorge-nomen voorschotten. boven der voorge-nomen voorschotten. duurzaam kunnen drftgen? Wat het eerste punt aanbelangt, is het bekeud dat toon do gebeutet van het jaar 1795 alle hulpiniddelen van de voorheen zoo bloeijende O. I. In het begin van den järe 1796 ziju de schulden der Compagnie opgesomd, en deze beliepen toen niet minder dan 82.015.152, welke ten laste van het moederland zijn overgegaan. Later zijn ook geliquideerd de oorspronkelijke aktien van aandeelen in die Compagnie, te zamen ten bedrage van aandeelen in die Compagnie, te zamen bedrage van de 6.440.125. Voegt men nu hierbij de ronten der gevestigde Indische schulden. successivelijk op de begrootingen tot 1807 uitgetrokken, dan vindt men daarvoor gebragt de som van f 30.538.486, -welke renten vervolgens met de Staatsschuld zijn vermengd; en let men verder op de uitgaven. die bij de begrooting in het belang der kolonien voorkomen van 1799 tot 1809, dan bedraagt dit niet minder dan 20.368.767. Gast men wyders over tot het tjdvak, dat Nederland als Staat is herboren, dan bevindt men, dat op de begrootingen van 1814 tot 1819 voor de koloniale administratie is toegewezen / 7.855.607, en dat de voorschotten in de eerste jaren, voor de renten en aflossing der leeningen van 1826 en 1828, tot ruim acht millioen op de begrootingen voorkommen; vereenig*; men dan alle deze sommen tot een bedrag van ruim 155 millioen, zonder nog daarbj van eenige rente-betaling na 1807 tc gewagen, veel minder van zoo vele andere opofferingen, vroeger en later door het moederland voor de kolonien gebragt, dan zal er wel Diets meer noodig zijn cm de overtuiging te doen ontstaan, dat de daarstelling van eene schuld van 140 millioen, ten laste van de over-zeesche bezittingen. Verre beneden het bedrag blüft van hetgeen door Nederland, in het belang van de kolonien, is gedragen, en mag men dus het eerste hoofdepunt als voldoende toegelicht beschouwen. Dat men iutusschen voor alsnog de schuld niet hooger dan tot 140.000.000 heft opgevoerd, moet daaraan worden toegeschreven, dat men dezelve niet het geen van de kolonien thans veilig vermeende ten deze to kunnen vergen. Wat het tweede punt betreft, mag men heriniiereii nan de medeJcelin- gen, den 26en Oktober des vorigen jaars aan de Vergadering gedaau. Waarbij étable ich. dnt de remises uit Indie scdert 1831, ten gevolg-o van den meer gunstigen stand der begrootiugen aldaar, bestendig zijn toegenomen, zoodat he excedent, over 1831 berekend op / 2.704.528. In 1833 reeds opleverde 9.000.000. Hieiup liet de Regeering eenig-; beeijt'eriiigeu volgeu naar aanleiding van de ladische begrootingen voor 1834 en 1835, die respectievelijk met eeu excedeut van f 10.088.506 en 11.000.000 sloteii, omtrent de over-making van welke excedenteii naar Nederland, vulgeushaar, „geen redelijke twijfel" bestaan kon, onder uadrukkelijke opmerking, dat die gunstige uitkomst gehoel bet gevolg is geweest van toenemende industrio opmerkingen: Het biliyke van de daarstelling dor schuld, cu de geuoegzuuiuheid der kraohten, om de gevolgcn van alle Voorgedragen maatregelen te kunnen dragen, uit de voorgaande opgaven kunnonde blykcn, hecft men uiet geschroomd om daarvan, zonder de minste achterhoudiug, de meest volledige oponingen to geven; want dit een en ander raoet boven bedenking gesteld worden, om den  tot niet veel bestrijding aanleiding. Bijna alle sprekere verklaarden er zich geheel mede te kunnen vcreenigen: (1) Uit deze opmerking blykt dat Van den Bosch aan het woord is, want in zijn Meraorie van 1834 had hij er reeds op gewozen, hoe de door hem behaide resultaten waren verkregen, niet alleen zonder het opleggen van nieuwe of het vermeerderen van bestaande belastingen, raaar zelfs na eono noeraenswaardige vermindcring van dezelvc, zijnnde de hatelijke belasting der tolpoorten in de Vorstenlanden afgeschaft, de groudbelasting (verponding) van 1 op 3/4 pereent van de waarde gebragt; de voor du ingczeteuen zuu drukkende belasting op d« paarden en rijtuigen eenigzius gematigd, en do Belasting op de nerlngen en handteringen (patent belasting) doels afgeschaft, deels verminderd. 