Nederlandsche beroerten onder Filips II.: Op last van H. M. de keizerin-koningin Maria Theresia
IjLJkheden pkata , dat men g^enoodzaakt was de plegtigheid te ' bekorten ; dit dkinrdc; de volgende dagen tot den 211., wanneer, tegen^ deiEi' avond^ die toomelooze dolzinmgA zidiVmeestef maak4 ten van de hoofittcerk, en da^ bedrevfen aiiwat gbddeloosheid en razenii] nxeesc dntveikchdgi kunnen ingeven i 6es ahderen daags ,deden zi| even 2^00 met de andereb&eikm. ^ deHfaMS*^ tt09 zog dat dit. zoo psachdge ^^rkea^ met ft84 NEDCERLAXDrBCH^ aile bunAe kottbve rficFadenVverbrgasridy geptdti^ dc9d> eh veroitid .wevden in niiufo dbin vieren-' twibcig iiren.- - -i'.''. • :'rW"'^*^^': '•- PcK vreesfelijke ftorm, in dd I haste ftedeh dor .N^deilmden:,! Veroorz^akci de ^licerfte ont^ fteltenis in hec al.;cmcea, en zelfr bij zulken akl.fer ,MMn hiiUbc.inc^legewM^ ahgenotnen ilechtt^.ieene hand yel fbecUtoden en wanhopigeii die>niets te veriieieh liaddra* I -'• .>^ De henogin lancfeaogdcs^oncting^ flag ctp flagv die booze tijdtngen, en watd daardbor van drD^eid overftelpc. !Bij dd ■cerBte' berigten uit yiaanderen ^ deed . ztj daarovep bittere 'wrwijdn^ gtn.|oi]i den gmaf van ^Eginond; ^dhouder van die provincie, en voorz.ig in de veiligheid vari R^sfet'Tijiet een 4iein gecal troepeniuit de na- bimrnShap i da^heen te zenden, De graaf ert andereii . iseiden ' haar ^ dat , c^n^ 4i$t> gcft^ele .Imd^iri gisting.was, het nmteioos eil:'ge^ariiji& z6ude.A\rezen geweld te^ getarakenv A? dat tnehj dn'j&ztn lioplhnd'. mbc de wapineti ! ten oird^r Irrengeh , -zioh . gecroasce^ • 'moest tweemaal bbaidorddutzend taiisnrdieti; .cnrite'brengeii* 1. /jHiarer Ifcx^KerdjIftond -op hit punfc om van Qrorffid! te* Vertrekkenjen naar jBesrgeh de- wijfc teinenieii, docb M!«ltd^daa]Tall ^or goeden mad weediondenr, en> Udd jiHusid te Bmsfel, waar isen fiiec c^hi^d:'haar van de /eetid) zijde vrees / •.J J i£^ - ■^- - «- — -^-^ »XK.01E R.T E^N. « f «4t$ Intebotzemeh. ; en;', vaaniermnd^a ^rodrftelUir tev bemiddcliDg £e dosn- , ' De van Ide eme • Aad rati de tndere inkomende^ tifdmgen der fdKrHekehjke rainpeH.yitl^ vrecs yoor Br^sfel en vpojc' hti^ eigen& veil^heid, ntopcen haar: eindel$k« otn.zich cot eent^. oyere^nkoiiist te fchikken* 2tj magtigde den prins van Oranje. en de graven van Egniond^en Hdome, om eca verdrag ce {]ul ten , met fie . . a%6vaardigden -der edelen van St.. Truijem / ..; : . : ■ ■ ' Dit verdrag iwerd weldrai tot (land gebragt, om dat over hetzelve lang te voren bij onder- bandeling vodrftelfen waren gedaanv en de acbc of negen , artikelen , die ia gefcbil geweest wa- ren, en welke? Hare Hoogheid niet de mage gebad bad toe\ te fiaan , b:paalden zich eigenlijk. tot drie, o^eir MTelke men den 2^3. togustus i56(S. overoenkwam, .en; waarvap: bet zakelijke was^ dat de koning zoude tocftpnitnen (&t de inqiii« (itie geheel ophield; c^at. de edicten en plakkatea ten eetiemaal - afj^fchaft en: veranderd zouden Y^TQrden, en d^t^ ijilddelerwijU Zijne Majeste't daatiti yoorzage , door, nirawe', met overleg der algemeen^ ftgt^n te vervaartWgen , de predikiiia geo b^' voor^durinl; louden ^ ge£chieden in dft pjlaatfen Wwiar .die .thttns geboudeti werden; dac het volk, ongcwap^nd en.:zondcr eigcmis te geveO). dczdvea mctgt bjjwoneil'^ oiij^er v0oi^ •8tf NEOEULANDSCHE Vttrdr , ticfaier, ittc er vn deze zyde geen leifel of hinderais zoade toegebragc worden aan de godsdJcnstbefeningen der kathot^en. De edeldn , lich oactreklonidt am bet verbond en hec com-' promte, zonden haiine aanhangelingen de wape< nen doen ned^e^en* en nieis ondernemen ce- gsn de dienst van Zgne Majesteh, nocb tegen de kadiolijke kerk. Van deze anikelen werden oorkonden genuakt^ en de uiturlsfeltng van deze gefcbiedde twee dagcn daahia. Den 35. augustus omvingen de prins van Oi^jc, de graven van Egmond en van Hoome, de heer van Hacblcoart en dd roadsheer d'Asfonville , uit naam van Hare Hoog- heid, de oorkonde en den eed der edelen, ten getale van dertien of veerden, met den graaf Lodewijk van Pfasfau aan bet hodfd. AfTcfarff- ten daarvan werden, met rondgaande brieiven van Hare Hoogheid, omgezonden, en de on* Juiten hielden overal op. Het was den a8. aogustus, dat deze prinfes op ecnen jammerenden toon aan dea konlng fchreef« <&t 03 ten laacste iett bad toegefbun , dat Zijner Majesteit onwaardlg was, at \ welk zy niet zonder fchaamce en fmen kon fchnjven. Zy klaagt, dat z^ langen tijd wewftaan heeft zon- der nacbtnist . te bebben , en met de kocnts . bebebt , gekweld van gtest en ziok van ligchaam ; dar ^, nic ttees^ root kwnarl^ rampeti, d&4 zaamgezworenen de verzochte vergiffbnis|Sti vei* ligheid Imd gefchoAkeiy; daf zij^ ei:hcer^ noch hec een nioch faf^t andei" vatv 's kcmitigs we^y maar alleen iti . baren eigefien naam , had coege- flaan; dac hij haar konde wrakeny en ongedaan imdien war door hdar^ gedaan was, als daarin iHet' becrokkeA 2ijnde; itiec andere dei^elijke mc- dmkkfngetl meoT, fen, ten flottey Z^ne Majeiiteft bezwsei'end otii niet 6et vooljaar afcewdchcenf , om de gehodnde godsdietist in de Ned^fian- den ce komen wrefcen* Deze brief, en-ahdere, ki den zelfdeii fchi^iachtigen fli^ , ver^Swaarden , bij de eersce g^waarwordfng , de nadeelige in* dnikken , Welke men reed& voor lange in Spanje had opgevar, eit* het gelukc^ Hacer Hoogheid iriet, die nadefliand, zoa als zij wenschte, nic- fcwisfcheri. Zij had zich, Wei is waar^ langett njd verzet,* en men had deze toeftemnlitag, als met gewdd, aifge^rst; Aiaar zij had dit voorzieir, en daar-* aver^ gdijk gezi^gd is, beHgc op berigt ^naar Spanje geiR[>nd^» Hec hof van Spanje hadde^ ;^ch kttnncte verwiiardigen tot bevredigende maat-^ ffegdcp^ te kdmeh, of wel hair bater in ftaac' ftdleit on* htef gezag te handhaven, en haar- ni^t aan haar«zelve overlaten, en aan gevartn' \. > Vloocftellen^ van welke men. mnr al te iv^ onderrigc was. .. ^ Inderclaad h^d(|en de .Qiipurcydige en belang^ loosen alle deze, bewegingen van^verre zien aan- komen, die urapsivijze en als by aaneen(ch«ke- ling geduchcer. werdcn. } Men twist ds^t i^nts lange ecn hoop leegloo*. pcr$ 9 die aanhoudend in gecal coenamen , langs dc grenzcn zwierf ; men fprak er openlijk van , en men vennoeddet daC' hec eene bende waag;- halzen was, die van de Hugenoren, in. Franknjk, of van bet eene of andere korps. van de» iidmiraal Collegni waren vooniixgezon- den, om hec eeirsce. viiur doorc^ftaan, , ' Dcze bende was daar niec zonder oogmerk; zij werd door d:n. eenen of ander^n onderhdu- den p in afwachcing van den buk der plunde* ring, met welke zij van dag tot dag de door haar befpiede (leden fqheen te bedreigen. By hare inkomsc, toe in bet binnenfte des lands, (Uitmoette zij nocb tegei^ftand noch beletfel i zij groeide aan als ecn overHroomende vloed, naderde. de grooce (leden, en hield er bare predikingen met grooten to^loop. Men zoi^de. gemeend hebben dat haar togt en onth^a{, even als bij' geregelde troepen , vooraf bepaald waren ge- weeit, ^ / fi E R O E R T E N. aSp Toen de fectarisfen en hun afzigtig gevojg in de fteden oritvangett werden, befpeurde men meer dan immer te voren die bedrijveloosheid * en laauwheid bij de nieeste amptenaren en bvet-- heden,* Van welke ik bij den aanvang der be- roerte gefproken heb, Diegenen zelfs, die zich in de weer ftelden , werden door niemand onder- fteuiid , ' en liepen gevaar van hiin leven te verlie- "" zen , of althahs van beleedigd te worden. Want de onbefchaaifidheid van het naar buit of roof hon- gerige gefpuis was ten toppunt geftegen. Men zoude, zoo men die zoeken wilde, verba^ende voorbeelden van hunne vermetelheid in alle fte- 4en vinden. Te Gend hebben de gedenkfchriften van dien tijd ons daarvan ti:eurige herinneringen nagfclaten. De, overheden hielden zich wel genoeg bij den eerften aanval ; vememende dat de kerken van den omtrek verwoest en vemield waren, voorzagen zij dat onvermijdelijk ook de kerken en de gewijde plaatfen in de Had zouden aangetast worden, en riepen zij de burgerij en gilden op, \ om die heiligfchennis gewapenderhand te kee- ren ; maar de meesten weigerden den^ dienst. * De raad van Vlaanderen werd in deszelfs ver- gaderzaal beleedigd , en genoodzaakt de zitting . te ftaken en voor eene wrjl optefchorten ; nog- tans werden eenige befluiten afgekondigd , die I. Deei/. T ^i;en. ^^op.iWei;4 ^ igejgfr .Zfln4e yattpi, i^nid riUcsile yerjG;h ^g^ ,ea bega9f<4h«td i ten ^^de onb«fcb.aaj de die njeuyfC berpc yolk. Peze veiyo^t Marcips, ctn klq^ije i als hij, met eenep vj di^ngen , zcide , hei vei;dia9cn. Die zelfde marktpr het zelfde allooi, X* mar ,den prociireur-:ge tel,en, en in den naai Alle dcze waobedj zonder tjafporing. . I- elders gebejird, dat die onderrjgt werd vai ftond uitgevoerd te ^ geeij bevel te hebbeii De oogluiking dei fchaamde vermetelheic met vrij vele waarft aan de kuipcrijen vergad^rde belhamels. B E R O E RT E N. ^$ft fchenen te bcflnren, en de anftuimigheid des^ volks naar welgevaHeti kortden toelatea of ce-^ gengaan. De uidcomst beyesdgde dit vermoe- deh* Den ii4^ augusttis , des anderen daags na de' £e Brudfel ^eiloteiie ov^^eoikomse , v^chem €e Gend een;advocaac van Doomik, die grooc a^ndte! had aan de zaken vto den cijd. Hij was de brenger van eenen brief aan* de leeraarsen opperhdbfden der fectarislen » geteekend door graaf Liodew^'k van Nasfan, en aes andeie perfonen; de zsakeiijke inhoud van denzelven was » dat iij ^ alzooy b^ b^ verdrag, de henrormde godsdienst op goede grondflagen fcheen gevesdgd ce zijn, yoortaan haiin6 ' lieden mCM^t^ in bedwasg en In rust houdett, nadkn niemand meer over dft ondefwerp veroncrusc zoude worden ; hec ovarlge was in cijfet* en vergezeld tm eenm gploof&^ bli^f voor dfeii brengen Leclerc nam zijnen ihtrek in de herberg i waaN been hij ds confistorlalen befcheidde (want zoo ndemdfin zij zich,) en zijn bevel was in bet middeii det vePwarring van meer^r krachc , dan de ilaatkundige ifko^digingra van den raad en ' de ovefheid;. ' Alle ruihc^f ) veriklitig^ rodf^ en ptunder&ig^ hieMettr vttn dfc (^ogenblik sun, op 5 niet alteM . t a. 99« NEDER LANDS CUE ce Gend en in Vlaanderen^ maar door b^t ge- heele land, aanftonds en overal. Men kin^m allengs weder tot gerustheid, even ais by het ontwaken uit eenen vrees- felijken droom, en men begon de geledene onbeilen en fchaden opterekenen. De yrerwoes- ting in de gewijde plaatfen was verrchrikkelijk. Het was niet te begnjpen hoe eene handvol eZ- kndelingen, tn zoo weinig tijds, het werk van verfcheldene eeuwen had kunnen vemielen ; want deze flotm en die helfche brand waren als een zwavelvlammetje voorbijgegaan ^ en hadden flechts zeven of agt dagen geduurd, alles bijeengeno- men 9 over alle de provincien. Het is opmerkelijk echter, dat er in het be- flisfend oogenblik uit het kwaad een groot goeA ontftond, en dat, na zoo geweldige verontrusr ting , de kalmte van zelve volgde. De eenen deden in ftilte zich zelven het verwijt van te ver gegaan te zijn , de anderen berouwden hunne zwakheid van het niet belet te hebben, Zeker is het dat de buitenfporigheid van deze fchrikkelijke verwoestingen de geheele wereld mishaagd had, en dat, uitgenomen zeer weinig"^ lieden, wier eigenbelang eene onverzoenlijke • fcheuring vorderde, alle de overigen van alle ^ partijen geene zoo woedende uitfpatting ver-' wacht hadden. ^ B E R O E R 1 1: 1* a93 Een goed aantal van die zamengezworSti^ edelen, medegelleept doorde algemeene riiis- noegdheid, dachten er over g^ijk het eerlijke lieden betaamt; zij wilden de voorregten hahd- haven^ met de 2elfde vrijheid leven als te vd- ran , alle nieuwigheden en verdnikking ter iijde ftellen, madir 5zij wilden niet van godsdiehst bif van meester veranderen. ' • - ' ' - Odk waren zij / opregtelij k afkeerig van deze ftioodheden ; ^ fomMigen kwamen openlijk • terag van heV eoitfpfomis ; and6^^en onttrofckfen -4ich '^ ^n het veipbbnd finolt ongevbelig wegw - ' ' ♦ De ' burgers in" d^ fledte ,^ en de 'boerew' op ttet land, keerdw, tot hurine pfligteil- tertigJ '■ - ' De raad- van Vlaahdereniiad reeds federt di tnaarid octobeF zijifc isktihg^'-'^herv^it, eh^li tJverheid-wa^-ttf'baar gezag- terMd. ' '' ''--' Het venfpag • werd met Wij • vie! gcJede • ttorn^ van ' weder2ijiie' naargekomen/ Dd kerk^*' en kl<)i0>«iersM;rfeTdeii ^llengs lierilet^,- de - bl»ddft(^i mersv en ' plunderaars- overal gdvat , 'to ^iii • het openbaar teregtgefteld op de plaatfen,^ ^ir'^'de pi^diktng^fflt^'^ 'gefchiedeni Die ' van 'dfett'lftifeu- wen * godsdienst verkregen daaf W6 aangewgreitie plaatfen ;c te^ Oend hadden zij ^tbt h«mn¥- k^^- oefenbig ' bene ' h»utfen fcbuiir ,'• Hvelke zij op e6n kwavtier uuri afftand van- dei ftad''bprigt«€*i;-t0 Ypereii' eh^^OiMtenaerde 'fedden «zij' 4ergelijke, \ ^ NJBD^fll.AND^C»E 'die QC^cer flechcs yijf of ze^ xsam^ be(l4^4en, von november coc in de moand ap^il vai> hec iralg^e jwur 1567.. Df inken iK^gden aicfa over het alg^oieQ^ tot i%9d« eo rost^ oflCchocfi het opmogelttK te ver* Ma^mi W93 dat niet de onlusim ^r en daar by d^ of 9m^ im^re. g^lege^heid weder opkwa* men. Er had een vri| hvdnekkig gevecbt plws^ tt Ooscerweel, by Amviierpen^ ia hecwelk de c^^lvMii^iev. 2i?h va^.de oor(9g$lfU3 tivens les gffsmx bedieBd^n, diea op humi^. Vftanddis ftft- ken 9 en geQ^gen werden. De fioden Doornik (AY4)^K;le«fie9)^viiaar ^ geuz^ en hutme leer- aars nog 4q overhand haddei^ii^ w^^rdett 4e l;i!9Z(KCing w«)kQ dc^ iandvOQgdes hxm sond. l>o<^B)ik &S zich oyet c^ de nmmdmng . V9n een klein l^g^xfiojps^ over heoirelk de baroo dft ?*pircamie$.hpt,bfv«l voente. Docb V^n- n^mws' ntoesi: eene geregelde.bii^g^nstDg hel^' bfiHiji Oft. weHte .4$L ftfrf; zkh op gend» ogmefif^ P9^ kisLJg^hedrtjv^iJirielen ymnr: ill het vooi> . Iiicasfchien..bie}d Hsve. Hooghfiid oiiet/op imar SpMU^ te (cbr^vm> om den- fiocm:,. dien: :!^ voQrj:ag dtf iif^n ;d^f zoude .o|^m$yi^ te ver- drijven^ ^[ gaf, don kofiifig- hsmds ^ftn de genischeid: binnensl^&d^, eil van den voorfpod ^gncr w^penen op. ^ gron^z^ir. Zii. venaoc/u: B E R O E R T E N. ^ ^95 hem de wervingen , welke hij in Duicschland bevolen had, te doeti flaken, omdac hij die, hij den goeden gang dien de zaken namen , niec "- noodig had. Maar hec is niei geblcken, dac die brieven de eenmaal gemaakte kwade indruk- ken koiiden wegnemen, noch de geweldige be- iluiten, welke men in Spanje genomen had. In het nu volgende Derde Boek van dit werk zal men zien welke deze befluiten waren, en aan wien derzelver uitvoering opgedragen werd; de maatxegelen, welke men in de Nederlanden nam om ze te verhinderen of met gelijke munt te betalen; den burgeroorlog ; en de nieuwe rampen, die ^aarvan het ^evolg. waren. "A 4 1 .• \ \' AMTEEKENINGEN VAN DEN FRANSCffilN l]IT<a:VER , y' DEN HfiEa J. Tuk R T£?, j^en jongen. \ . 4 f » r ^' » • . 1 »• • • \ » • f > • • i JC/a J AANTEEKENINGEN \m DBir iiE^iiL • t' T ud R T K -r^ — • %* • fc * 3j{M [<»} Bladfft 5. \A.fk6nist, zeden,, gewoonten, wetteh, maatlchappelijke huishoudTrig ,. alles was . ver-- fchillend Bij'de twee natieri, die overigens el- ftander niet Icenden. Tor op het^einde def. vijf- dende eeuw ? . fchenea de Pjyrpne'en , Spanje tot eene. kleine afzooderluke . werlld te makenr. lii even zoo vele KoningrijkeA verdedd al§ hec^ge- westen t^de, Imd het ftoffe gerioeg onr zyncn fouvereinen wierk te verfchaffeit; eh dus, m fee- ftendigen oorlog met elkander,. qf akhaqs elkan- kander niet vertrouwende i, Iiad raea zblden ver- der uitzigten dan tot de.onmiddelijke aai^gr^n- zwdfe ftaten. ' - - Ferdinand, die, door het huwel^k vahyzijrie dochter .mfet Filips. dea 'Schoonen^/'SQUvereiqi der Nederlanden, de ftaatkiindigei betrekkingeii naar buiten voerdc , is te befchouwen ials ' de 300 AANTEEKENiri^GEN ftichter der fpaanfch^ monarchic; zyn huwelijk met Ifabella had de ^panjaarden vereenigd; on- deir zijne regering ging • de heerfchappy der Mooren ce niet; na de aanwinsc van het Graaf- fchap Rx)uiilIon en hecJn bezic nemen van Na- varra y had zijne flaatkunde voomamelyk de ttrek- king om zich in de algeme'ene belangens van Europa ce mengen. Hij zag om zich heen geene nuttige uitbreiding dan flechts in Portu- gal, waarop hij ^eelie regten had te doen gel- den y^ en hetwelk hij hoopte dat , vroeg of laat , doorhuwelijksverbindtenisfen, onder eeneii vol- genden Konii^g, met Snanje vereenigd zoude Vforden. Dat hij de veroyering van het koning- rijk Napels ondeniam, was ongetwijield , opdat Spanje gewigt ^^zpuiie krijgen ,in '^e fchaal van Ejiiropa, door.de yermenging;. van desz^lfs be- lansren , met die der itali^anfche mogendheden ; hij flaagde daarin zopdra hij regten te. verhande- lea kreeg met die^eae derzelven , op welke federt; lange de oplettendheid van alle hoven geves- tigd w^s, en hij had daarenboven door de^e. * f-M !IJ^- f .... . _ I. • ' • 7 J. '■ fA 1 te zeer aan bet kcygskven gewoon waren om m deti burgerftand nuttig te kuijnei? zijn. _ Naor Hiilg *<Je' Grbot., zVuden de Nederraiideri,V'wa- r^ti de naburige volkeri aan hen toegeyoe^d ge- \ \* VAN DEN Heer T A R T £• 301 weest, met dezen in goede eensgezind hebtieii kunnen leven, om dat zij eenen gemeeneti opr (prong hBdden en hunne regerihgswijzev op de zeifde gronden rustte ; maar de Spanjaaiijieii ei^ de Belgen , vervolgt hij ^ yerfchillen tot in? de geringfte zaken^ en zij ftooten des te gewelidi- ger aan in die punten, waarin zg elkander ontmoeten* En die punten moesten menig\'uldig zijn^ De. landbouw , bij voorbeeld : de;ze was in groote achting bg de Nederlanders , in Spanje verwaar- loosd ; de volksnijverheid en koophandel , , in het eerstgenoemde -land ten toppunt gevoerd, lieten zich niec overeenbrengen met de eenvou- digheid van het ftelfel der Spanjaarden , bij welke die groote bronnen yan algemeene wel- vaart nog in derzelver kindsheid waren. Men ftelle zich voor dat er in Spanje, binnenslands , voor den koophandel niet meer gerijfelijkheden waren dan bij de wildfte volken ; de wegen wa- ren nog dezelfde . als ten tijde toen elke pro- vintie, een s^fzonderlijk koninkrijk zijnde, gee- nen anderen rijkdom had dan hare oogften , en de enge pasfen moest verkiezen , die den nabuqr verhinderden om dezelven te verwoesten. Ter naauwemood konden muilezels door <!!astilie trekken. In een land, dat door de fchoonfte rivieren doorfneden was , kende men , het ge- i Soi AANTEEKEWINGEN ' % \ bruifc van fchuitbn niet. De Wai^n werdeii lattgs dp Gtiadiana, den Eber en de Tong op lastfieren vervocrd; hien 6ad nfet eeds beproefd dfe fttoomen bevaairbaar te makeii. Wkt de zeden betreft, merkt Huig de Groot aan dat beide vOlken zkh federt verfcheidene iteuwen in den oorlog hadden onderfcheiden ; vmaar de Belgen hadden ten laatste her krijgs- Tttmoer tegen eeben vernikkelgken vrede vtpr- Wisfeld; terwijl de fpaanrche dapperheid nleuwe latrwtren was gaan plukfcen in de veldtogren van Italic en AfHca. De hebbfelykhpden van een handddrgvend leven nopen den bewoner van de Nederianders tot vredelievendheid , maar h§ is daarom niet minder gevoelig voor belee- digingcn: gecii volk is vryer van veroverfngs- *ucht , maar geen is er obk, dat zijn groiid- gebied, vpnanneer het aangevallen wofdt% mfet itieerder moed verdedigt. De beide volken fiebben van nature verktiochtheid voor huiine fmivertjlnto , met df t onderfcheid dat de Belgen de wetten boven de monarch ftellen. De Cas- t!Ijanen waren onder alle Spanjaafdeh de ketel- oorigfte op hunhe fegten; fiiaar zij benijdden aan anderen de vrijheden op weike zij aanfpraak maakten ; daafom was het voor den fouverein zoo noodzakel§k iijne zoi^n eti gutist gelijke- lijk over dQ beid^^ volken tQ verdeelen, opdat / yAftptif U ft B«. T A ft T/E* f^s g)£iy)Jl(^4^ de cf^oljaiAfcfae fierheid met. M«i> A jVf pa Z9l wdhaa3C zien dat de ^ nisfehen di^o f^haonyader eo den icboonzocm ^pgerezen> iwedfirzydfche afngiging niet.toeliet dat JOOGf^ zif;h Vjerftoird nopais de toegefelijkheden , di^^ pp den duiir^ eepe we^enlijke vereeniging {ttu^ Ccb^ dp beide volken hidden knnncp te weeg [*] bladz a6. |ier tesmraent werd geopend |ti i^genwoor* digjieid van den koning, van Ximenez, van de aambisfchoppen van Saragosfa ^n Valen- cia, van Antonio Fonfeca, Jan de Velasco, benoemde excjiiteuren , en van bet meerder- gedeelte der groot^n van Caseilie en Arragon, die den kgning naar Toledo gevolgd waren^ j^^t behelsde een vrij grpot aantal artikelen, van welke de volgende de belangirijkfte zijn. Het beval > bonder eenige vermelding van den aambisfchop , dat, in gevalle deaartshertogin |ohannar om welke reden bet oqk ware, niet geraden oordeelde zich in perfoon nav Ca^dlie te begeven , om aldaar zelve de (lat^n te re- i \« 364 aAnteekeningen geren , wimrvan iij bij den dood der koningiti erfgename zoude worden, koning Ferdifaand die bg voortduring met bnbepaald gezag zbude biy vei> befturen , tot dat prins Karel , zijn fclein- zoon, den ouderdom van twint^g jaren bereikt h^dde;' dat hi|, ter erkentenis van de diensten door hem aan de kroon van Castilie met c3e verovering van het koningrgk Grenade bewezeti , gedurende zijn leven , de helft . zoude genletert van de inkomsten van het nieuwelings ontdekte Oostindie : benevens . een jaargeld van eene milioen , te nemen uit de zuivere inkomsten v^ de kroon van Castilie ; dat hij , eindelijk , ge- durende zijn leven , het grootmeesterfchap zoude hebben van de orden van St. Jacob, van Al- cantara en van Calatrava, waarvan de bijzon- dere tijtels federt kort ingetrokken en met de kroon van Castilie vereenigd waren. De fchrijver van het leven van deri kardi- naal Ximenez, die deze bepalingen bybrengt, geeft op eene eenigzins andere Mrijze die van het regentfchap, en laat het no pudiend^ weg^, ^^f ^^^^ overeenkomt mer de voorwaar- delijke uitfluiting van koningin Johanna; doch van der Vynscht heeft een echt affchrift van het testament^ onder zijn oog gehad i en wy moeten hem gelooven. Bncr^asiEraM VAN DEH Heer TARTE, 305 « 3) Reeds bij hec eerfte gehoor^ verklaarde dd imrcshertog zijne mcening ruiterlijk V^ hij beklatg;- tie zich fterk over de kwade trouw van den koning van Arragon, zijnen fchoonvader, en hield vrijraoedig ltaan4e dat: het. tes^-amcnt van de overledene koningin van Castilie een ftukje van aojhe uicvinding was. De kanfeiier van Braband, die na den aarta* bisfchop hec woord voerde, weidde breedvoe?]^ ger uit over de valschheid van hec cescamenci liij becoogde de volflrekce onwaarfchfjnlijkbeid « dac de koningin van Casrilie, eene vorscin van zoo algemeen erkende wijsheid, hare eigene kinderen hadde willen oncefven om eenen ecbc^ ' genooc ce bevoordeelen , over wien zy boven- dien geene reden had om volkomen ce vreden ce zijn; dac hare, menigvuldige gefchillen Qiec hem nopens hec oppergezag in Cascilie ce min*' der een' geheim waren, alzoo zij, nieccegenflaan^ de zg zlch dit bjj hare huwelijksvoorwaarden voorbehouden had, menigmaal genoodzaokc wa9 geweesc hare coevlugc ce nemen coc de grenzen vnn haar koningrijk, om de inbreuken des ko* nings van Arragon op haar gezag ce keeren : zoo vele vruchcelooze pogingen daarcoe, ^ haar Jcven , moescen der. overledene koningin « ^ ^ 3o« AANTEEKENINGEN gegronde redcnen hebben/ gegeven, 6m te duchten^ dat hij, na haren dood, zich geheel en al van Cascilie zo^de meescer maken, en er hare kinderen, ten voordcele van die van een cweede huwehjk, van zoude uitfluicen. De kanfelief ftemde toe dat de koning van Arragori ism de kroon van Castilie eenen we^ zenlijken dienst b^wezen had, met, ten vo6r-f d^ele v^n dcf^felve ,. het koningri|k Grenada w veroveren ; m^r hij verWindef^de den prffs daai^- van door .onderfcheidene treffende aanmerk&igen ; hij zeide bepaaldelijk , dat^ dtee verovering hem die van *het koningrijk Napels verfohaft had, hetwelk federt larige in de magt der Frahfchen ^ die daarop rpgcmatige en 'onde aanfpraken had- den, zoude gewefet zyn, indien niet de fchat^ * ten dep Mooren heril de middelen hadden ge*^ geven, om de tfoepen te betalen die zich ei' van hadden mefester gemaakt* Bij dit gedeelte' der redevoering, mtokten itfe gtzznten van Arragon ;eene bewe^ng om de» fprefcef in de rede/te V^llerf; doch de'&arti^ V a 3o8 A ANTE EK EN IN GEN beitog, die hem met genoegen hoorde, gebood ililzw^gen door een ceeken met de hand^ en de kanfelier vervolgde. Indien, zeide hij^ hec onderbavige testament even onbetwistbaar van de overledene koningin ware als bet dit klaar-^ blijkelijk niet is , zoude noodwen^gcrwijze moc^ ten onderfteld worden, of dac de aannadering^ van den dood haren geest verzwakt hadde^ of dat zij 9 ten eenemaal in de magt zijnde van den koning van Arragon, die alle diegenen van hare * dienaren , weike hij niet kon hopen omtekoopen, verwijderd had, en onder anderen den aartsbisfchop van Toledo, die. eene zoo ' ^roote ongeregtigheid nooit zoude geduld heb** ben, niet met die vrijheid gehandeld bad, die vereischt werd om eene daad van zoo veel ge- wigts van kracht te doen zyn. Hij voegde er by, dac, zelfs al wilde met! onderftellen dat het testament werkelijk ^an de koning afkomftig ware , en dat zij het ^maakc hadde met alle de tegenwoordigheid van geese en alle de vrijheid," noodig om dergelijke oor- konden geldende te doen zijn , dit den . aarts- hertog geenszins konde bekorten; dat hij, ter- wijl hij met toeftemming en op yerlangen van de overledene koningin , door de algemeene ver* gadering der ftenden, te Burgos bijeengekomen « toe ^oodwendigen troonopvolger van Castilie VAN DEif Hebr^TARTE- 309 iiprkend wa^, bee niet meer in hare mage (tond hem een voor hec vervolg onherroepelyk regc oe ontnemen; dac het ongehoord wa|ie dac meti eenen wettigen erfgenaam zoude onterfd hebben, die nimmer daartoe eehige reden gegevepLbad, en die averigens alle de noodige middelen had cm de lascen der erfenis op ^ich te nemen ; dat de (nrerledene koningln nimmer. den geringflen grond toe beklag over den aartshenbg gehad had, en dat hij, door de wysheid waarmede Jhij de Nederlandfch« volken regeerde, die nog moeijelijker te befturen waren dan de Castilja* nen , . genoegzdam had doen blijken, dat hem geene der vereischte hoedanigheden ontbrak om de kroon van Castilie met roem te dragen. "^ H9 eindigder met den aartshertog aantemanen cm zijne regt^n te handhaven , en bood hem^^ van wege zijne onderdanen, de geldmiddelen en kracht van wapenen aan, die noodig mogten zijn om ze te doen geiden,. iodien men hard* nekktg weigerde hem geregtigheid te laten we- dervaren, [^] Bladz. ap. Naar andere opgaven, beheisde het gi^fchtift de tthdrukkelijke toellemmlhg , dat het testament der koningen in alle des^Ifii bepalingeti nitge* \ jiij^ . AANTEEKJENINGBN Vocurd wief d , : en \dat de koning haar vader , in hpodanigb^id van . beftuurder , meester tdeve van Caaciliev cot op bet djdftip, in de oorkonde bcpnialdt. . ' ' [^] Bladz. 37. *' . ;. •' i f . Of Saoabria, eene klein.e ftad op de grenzeii van' Cascilfe en Leon. ..J.. 4 f [/] Bbda. a?. -f: 17 Be l^aanfche iigefchiedfbbnjvers melden ^ . dat \^ b^ekid vny door dUizeAd mats voetvolk, * en eene wj. oirgke ruicerij, -en overigens yer-' gejield door aite de igroofen van Ga:stflie> en de ^hamfcha Iteoren ^ ^e hem naar Sppnje gevoIg4 wurw f -•' ■ • » J • r •- ( •■ r Cj],.'Biad«v 38. I f Hier fchunt de fchrijver zlch te' wedcr^ce* ken, alzoo hij te voren Manuel befchouwdo als den ftokenbrand van de oneenigheid tusfchen de twee koningen; maar deze fchijnbare tegen- ft'^digbeid verfclagf |J jijcb % dien . gnnfleKngr. was het gelukt , feder^c ^ijtft me^tets kdjiist in JSpanje, lie? ineard«rd<?el : def grooten torizich- te.^dkten ▼AN D£N HeBR TARTE. V^ Ferdinand, die zicli weldra verkten vbnd,. op zich z&lve te laten (laan; toen was het, dan hi} eene toenadering en eene 2amenkdmsc verlangde:, ter vernedering van den ^rst, wiens. OBCweipen faij reed» liad wecen oe verijdelen. [A] Bladz. 38- De gefchiedfchrijver van den kardinaal Ximenez > verhaalt deze omftandigheid op eene eenigzins verfehiileiide wgze. Manuel , zegc hij , dus on- verhoeds aaagecast, liec zich buicen ^e kapel geleiden; Ximenez keerde dadelijk terug, ging op deti dremper der deur zitten, en zeide, Manuel aanziende met die houding van meer-^. derheid, die altoos ontzet, wanneer zij onver- wacht komt: ,,Gij moogc doen wat u. geliefc; ^ik voor; rmig, zal heden het ampc van deur« ,,waardef voor onze vorften waameraen,'* ' Ferdinand:^ van Manuel ohcflagen zijnde, twijfelde nlet naeer of de onderhandeling zoude hern gelokken; de koning yan Cascili^, daar- entegen, vree^ende te veel voec te geven, nam zich voor alles te weigeren. \ • : • • [i] Bladz» 39. De heer vtn der Vynckt flaat hier eene ge-^ / / 5it AANTE£KENlNOEI^ wtgdge omltandiglield over : Alvorens naar zynfr ftaten terugtekeeren » had Ferdinand, door de tusrcbenkomst van Ximenez^ eeli^ tweede n- menkomsc fiet zijilen fchoohzoDn befchikt; deze had plaats in de f^tisty van Roroedo » op tad* gen afTrand Van Valladolid; daat was liec, dae de zwarigheden i^efeffind Weiden. t*] Bl»dz- 4«- in zoo verre 2elfs, dat. zy nook geledeft had, oCTcbotHi menignHial op cware proevm gefteld. [/] iBladz. 54. Het Vf3» %afi lAar tiat feeizer Maximili&afl » doof den bienuvolgendei^ brief, zyn voomemen te kenncn gaf om z,*^ tot paus ce doen wer-- kiezen, zeggende dat i^n- oogmerk ms h^itig tc worden, opdat n>'.-ti bem na z^en dood zoude'' aaAbiddent . Toen , meer dan cWeefaon^rd ' jaren darta* de gtaaf van Lanragueis aan Jofeph II. voorftelde eenen fcadvOogd neaf Rome '■te zenden^ werd hij door meer wereldlij'ke in' Zigten fr^^Hfpvent flverifTrtiS. li ler ffeen heWiit dat I netten VAN DEM H££R TARTE, SI 3 WHifche beisfttiiigen . incelijven: dd atrtshinrrog* cardiaaaly z«gc mejit ilaat pri9»at vanDuicsch* land te wordm. \ ^ i]De bedoetde brief luid^ ftldas :] « Tri^s chier^ fi ttes mrmSe f/lle, je enten^ ^du Vavis que voua m^avez donn^ pat . GM^yl* iawne Pinguny npstre garderobes ^yeff, dont ^Bt ne b^onpons point pour millg raisun hon , que nous fious demons franchei^nt nuh- rier , nieds, of^om pt&s apuut mfrs n^stre di^ Ub^ration et 9olunii de James .plus hanter faem nM^ . ,. ■ ■■'"'-.} <c iSt ertpoyons demcdn . fffu>nst* de Gurce , ^p^que a Mom dever^ Je pope > ^ poiar trm^t^er faction que- nous puysuns^ o/qcotder, at^c ly de nous p9*endre pour ung, . cqadyuteur, ajin qu'apris sa - mort pownns estre assur^ de apoet le papqt et dei^enir poster , , et apris estre saints etqueyl pous sera de n^cessit4 que apr^s • ma mort pous serez . contraint de jme adorer^ dont je me trouveri bien glo^ ryocs. mJe enpoyi utr ee wigposle defers le roi d^ui^ragon, fH»ifr ly pri^ jimy ftous pcuUe 314 AANTEEKENltfOEN mderpoar d4:e : patpenfr , 4onl il est dussi content, ntojridrtt ^09 je^m$ngne I'empir -^ notre conrnmn fiU Charl : de'seld 6us'i re me suis contents. %Le peupl H gentmomes' cfe Home ount fact ung aUyance contre les Franchoes et Bspaihgnos , ef suAt ix W. ' combattans , et nom ount majOd que yt'vMerii estre pour hous ; pour faite ung pcqia d' hta pdsfe , et du Fempir d .Almalngne y et he veulunt avoer ne Franchhes I u^regonoeit , nis mains nul P^enecie'n. '• "• >. ■ " i <. ■ • .. ■ dJe hommendh'^ lausi practilter'%s cardi- iiaux , dont Ijt: 'eu iijc' nvylle diicOs me fe- ront ung grand service aveque la parcialit4 qaifbst ^jd'eriire^e'ds. " ^ (iLe ^oy'^df^ra^oH '4 'nuzhdd d son am- ^Mxadeur qt^'it ^Hiilx cem/nander aux car' dinaux espaingnd^yque il peulenifauoHser U papat d noUs. ' "*' ' (^Je pons piU tenfy teste maiiere un pu Secret, ossi'bun en brieff jdufs je' crains qiie yl fault que'' tout U ^ mdyide le sache\ car bieri mal vsti possible de' pfddtiJber ung ^^l s^ grand matiere secretement , pour lor qiiellk jl faut ahoir de tarit d^'gens et de argent sScourif Ht ^Motike; ei & Bieu \ fact > • VAN demIHeer. TART E. ^15 de la main de pqstte bon pire Maximilien, futur pape: le \y in* jour de septembre. « Z.(? p€tpa a enoar0 lea i^yepre$ duM$\et ne peult longement fypre : La susqripiiofi, > d ma bohne fylh. t arcHdibehe^se d^O striae, douairiire de Scti^oye , el ^n sea mains /^. Het f oorfpronkelijke van dezen brirf is doop wijlen den Heer Godefrc^,- dirccteur van/;4e- rekenkamer vair Rijsfel, venocniid gewfifest am d6n abt Lengl& duFraffoy, die'er jdjne. mStfipde SHudttr R^imif^e -mede v^rrijkt heeft* De heer prefident de Neny heeft dienzelven in Mjft geheel afgelchrisveii' in desicelf^ uitmmcande'.M^ fnoires Mstoriques et . paliriques^ su'r ht Jf^ysM^ jSas au!trkkf'em\ eh liij vo^gt:^it hijy dac .eeii aiidere brief: cyan 'JaQzelfden keiaier Maximtllaafi li ini^Ips doet blijken: ,^6ac hij^ riadieA li^>ai» geld oncbrak'^coteene ifca %t50oc« ondememing// :h^.:de 'Fuggers^eene leening- ^oude dgen ^mn'*vd£| ftemmep der kardinalen te winnen; dacr bij Lfanti ztSs de kieizerlpe . kleinoodien Wilde ice^ pand gc»ren , en ' bun bet derdd gedeeliSer vamydeinv kc^nfjten van :dea Heiligen ^Stoel ioadev.af]^aan^ tot 'ZOO lahge.dat £ij hunne voorfshotten mng bekomen hadden/* 't Waiien wel zefcef aei wereidl^ke . middelen. en een ten eenemaal men* [ijk overleg voor zulk aesi geesteliik doeL I N M ^li AANTEEKENINGfiN [m] Biadz. 58. De fchrijver begaac hier ^wee mUQagen ^ doch van geen belang, en weike wij eiikel om der naauwkeurigheid wille verbeceren. Ximenez werd geboren te Villaivar ; tnaar zija vader wcas ^pra^ enreur i6 hec re^gebied van Tordelaguna , of Toroelaguna 9 wdkt plaats van der Vynckc voor die zijncr geboorte .faoudc. Her is tiiet waar-^ fcfa^ijk ^ <kt dexe pro1!tireur ^ die Alfonfo de Cisneros Ximenez, heette , van adeHjJiLe afkomst geweeit zij ; t>f die was aldians zeer vervalleo. Ximenez, de dndft^ zoon van een calryk huis«- gezin, was beilemd om zijnen vader in deszeifs - hmcQDf opcdvtilgen ; deze ieerde hem de eerlte bbginftien va6 :de \Vijze van regesvordering^ die descijds bij de regtbafricen^ in Spirnje in gehmik iras^ en de gtooce ; Jcardinaai zoude V«roordeeld^ gbweesc zgn om >xiJ9 leven toetebtengen in den ftaoid van procurenr^. in ^een der ideinfte ^geregts* Aiscriccen van^ CaaciBe^ indien de wil vait zijn vader gevolgdvras;/ Gelukkig voorf Spanj^ , ,en ecn groot gedeelec v'an Europfe , ;weird deze ge- poopt om van voomemen te feranderenr , door den. fterken -t^enztn, ^ dien Ximenez tegen* de FCgtspraktijk betbonde , en door ^yhe neiging t^ denl geescelijken ilaodi t< \ -TAN DEN HeER. T a R T E. 317 / [»] Bladz. ii. ^Manuel had 2ich openlijk voof dep keizer verklaard, meer door zijn driftig* verlangen om Ferdinand, zijnen vyand, daarvan uittefluiten, dan uit hoofde van eenige verbintenis met Zijne Keizerlijke Majesceic* In zijne belaogen waren alle de grooten, die, zicTi tegen Ferdinand ver- klaard hebbende in zijne gefcbiUen met den overledenen koning, vreesden aan zijne wraak blootgefteld te zijn, wanneer hij de regering van Castilie hervacoe. f [o] Bladz. 62. De aarifpraak van den aartsbisfchop van Toledo aan de vergaderde drie (lenden, is een meester* ftiik van ontwikkeling. Marfolier geeft er, m • zijne gefchiedenis van het ministerle van den kardinaal , een korc begrip van , \ welk inderdaad merkwaardig is; 00k woa hij alle gemoederea, met uitzondering van Manuel, die dandvastig voor keizer Maxirailiaan gezind bleef , en een klein aantal van deszelfs aanhangelingen. In de zelfde zitting behaalde Ximenez twee andere Voordeelen: Manuel kon met verwerven dac de verkiezing tot des anderen daags werd uitge- t ^ 3i9 AANTEEKENINGEN ^ fteld^ en de aartsbisfchop werd in het landsbe* fluur, toe op de komsc vao den koning van Arragon, bevesdgd Ip] Bhdz. 67, Volgens Zurica en Argenfola, fchrijvers' van de jaarboeken van Arragon, bepaaide hec testa^ menc alieenlijk, dat prins Ferdinand hec regem* fchap over alle de koningrijken zoude hebben. tot de komsc van den aartsbercog , zijnen broe- dei;, doch was hem daarbij het grootmeester* fchap van de drie militaire orden opgedragen, Robertfon, die geenszins gunftig is voor den arragonfchen monarchy neemt deze lezing aan, en berispt hem niettemin. ^ OfTchoon hij ,** ^egt. die fchrijVer, ^de hoop verloor om eenen'^^oon ^ te krijgen , verminderde zijne ijverzuchc tegen „ den aartshertiig niet ; hij kon zich niet weer- ^^houden van hem met die afkeerigheid aante- y^zien, welke de vorften menigmaal van hunne ^opvolgers hebben/' iq] Bladz. 79* De eerfte minister y de Chievres, vcrgerzel* hem,. ' (RobertfonO VAN Dm Hear TiKaTE.i 319 [r] BMz. Bo. ^ Robercfon hbemc den hodfdbewerker van 6tze treek , en geeft dt algemeene bewcegredenen daar-J , toe op: „Hetgeen Chicvres nog meer vreesde/' zcgt hij , 99 was ^ eene zamenkotnst cusfchen den ^koning en Ximenez/* Aanden eenen kant ga« yen de braafbeid en grootheid van ziel van de^ sen prelaat hem eenen bijna onwederllaanHjkeii invloed op de gfemoederen; hec was'zeer waar<« ichijnlijk 9 dar zijhe groote hoedanigheden , ge^ mgfteund dobr :den eerbied, welken zijn rang en . hooge. . jac€«r .verdiendm> eene foort vail bntzag zouden jnboesiemea aan: etnen, voof edele en grootinoedige gevdelens vacbaren ^ prins ; en karels bewondering vaa de deugden des grijsaards kon diet misfen bet vertrouweo te verzwakken , 'c Velk hij cot: nog toe gefaad had in lieden van eene geheel verfchillende geaard- heid^ Aan den anderen kant, wanneer Karel aan zijne ministers den invloed liet, welken zij/ altoos in zynen raad gehad haddcn, ^vas bet gemakkelijk te voorzien dat Ximenez een zoo grievende boon voor. de fpaanfche natie jjiet geduldig zoude aanzien, en dat hij de regrey van zijn land met de zelfde onverfchrokkenheid • zoude verdedigen, met welke by de voorregr ten der kfoon gehandhaafd bad* <-■ 3«o AANTEEKENINGEN [/] Bladz. 84. Ongelukk^ voor den roem van keteerKard V.^ heefc de. onverbiddelijke gefcbiedenis in hare wrekende bladen zijne ondankbaarheid opgetee* kend jc^gens e^en man^ die, ce midden dec veroncnistendfte moeqelijkheden , zyne ftaten roar hem behouden, en zyn gez^ bevescigd htd; zeker wordc zyn ongelyk eenigzins-^erminderd in zgne jeugd, door den invloed van den heer de Cbiivres , zijnen eerften minister , die 2ijn gou« vemeur geweest was, en eindelijk door de kunftenarijen der hovelingen, wier baatzuchtige ontwerpen in ftrijd w&ren met de geftrenge deugd van Ximenez; doch dit baart flechts te meerder verontwaardiging cegen de Vlaamfche ministers en de Spaanfche grooten; en hierbj; kotnen de« zoo menigmaal aangevoerde, verbevene regels van Racine voor den g^est , met welke deze de ver* leiders der vorften der yerfoeijing vfrijdt. Ditestabks fiatteurt% prisent k plus funesf€ Que fuisse faire aux rois la colore €ik5te. Zelfs wanneer de brief, van welken van der Vynckt gewaagt, niet gefchreven ge\i^eest wa- ren , of aan Ximenez te laat toegekomen ware , W^ bet immers ^enoeg om de ziel van dM VAN DEN/ Heer T a R T E. , gal grootmoedigcn grijsaard te verbrijzelen , dat de koning zijnen raad in den .wind floeg, en zich niet verwaardigde het mondgefprek toetellaan , ^ 'c welkhij verzocht had. Wij zuUen hier hetgezag van Robertfon aanvoeren, die overigens het door van der Vynckt geftelde nadcr toclicht. - ^Door deze omstandigheid " (de hem te BoS'Sequillos pverkomene ongefteldheid} 5,ge- noodzaakt zijnen togt op te fchorten, ^fchreef Ximenez aan Karel, en raadde hem, met zijne gewone vrijmoedigheid , alle de vreemdeljngen; van zijn gevolg wegte:^nden, alzoo hun aan- tal en invloed reeds bij de Spanjaarden opfpraak , hadden v^wekt , en ^niet misfen zotrdcn . wel- haast de genegenheid van het geheelevolkvan hem te vervreemden. Hij verzocht te gelijker tijd een mondgefprek jfnet den koning^ om hem re- kenschap te geven van den toeftand . der natie en van de gezindheden zijner onderdanen, •' Niet alleen de Vlamingen, maar ook de Spaanfche edelen, fpanden zameh om dit mondgefprek te beletten, en wendden alle hunne flimheid aan om Karel te verwijderen van Aranda , werwaardsT de cardinaal zich had doen vervoeren^ Op hunnen last werden alle de door hem aanbevolene plans verworpen , en droeg men %tev.ens de groot- fte zorg om- hem te doen gevoelen, en tevens yoor . de geheele natie te doen blijken.^ dat zijn I. DEEL. 'X ' 4 1 Sdft AANTEEKENINGEN gezag aan het afnem^n was. Tot in de onver- fchilligfte zaken toe, koos. men opzettelijk de cijde, welke hem het meest onaangenaam moest zijn. Ximenez leed d^ie behandelfng niet met 2ijnen gewonen moed; bet gevoel, 'twelk hij had van zijne eeriijkheid en bekwaamheden y had hem op meer erkentelijkheid doen hopen van eenen vorst, aan wien hij een koningrijk over- gaf, in grooter bloei dan immer, en een ge- zag, meer uitgebretd en beter bevestigd, dan de doorliichtigften zijner voorgangers het ooit genoten hadden." Overigens , onderftelt meer dan 6€n fchrijVer de wezenlijkheid van het fchrijven van den brieP door Karel V , en van de overgave van denzelven ^ eer de cardinaal zijne bewustheid verloren had; Gometius, Baudier, Marfollier, maken er mel-. 