Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
En in die kom ligt een steenen ham. Aan het hoofdeneind van de tafel staat een piramide, die een Europeaan moet voorstellen. Aan elk van de beide langwerpige zijden van de tafel bevinden zich drie steenen, dat is alzoo tezamen zes. En deze zes steenen zouden Bimanezen aan- duiden. Ook ziet men niet ver van die tafel onder twee boomen een put. Volgens de legende nu is die Europeaan de eenige Hollander, die bij een zeegevecht tusschen zijne landgenooten en de Pranggi’s, of Portugezen, ontkomen is, en heeft de man na zijn behouden aankomst op Bima daar ter plaatse een verbond met de Bimanezen gesloten. Bij gelegenheid, dat ik te paard eenige toertjes in en nabij Bima of Bodjo maakte, bezocht ik verscheiden plaatsen, die nog om het een of ander vermelding verdienen. Nadat men mij eerst naar Kampong Dára gebragt had, om mij toch vooral de plaats te laten kijken, waar de misdadigers gewoonlijk ter dood gebragt worden, rigtte ik verder den koers naar de oude graven van Dana-traka , dewijl mij gezegd was, dat die graven nog uit de tijden der Hindoe’s zouden zijn, hetgeen mij geenszins onwaarschijnlijk voorkwam, dewijl ik wist dat mijn vriend de tegenwoordige Assistent-Resident der Oosterdistrikten H. Holtz vroe- 89 ger, toen hij gezaghebber van Bima was, in de padievelden bij kam- pong Tallo (in het rijk van Bima) twee Ilindoe-beeldjes gevonden, en naar het museum van het Bataviaasch genootschap van Kunsten en Wetenschappen verzonden, had. Ik zag mij echter in mijne verwach- ting teleurgesteld, want de Arabische inscriptie's, waaronder vooral de naam van den grooten Profeet niet vergeten was, lieten niet den minsten twijfel omtrent den Mohammedaanschen oorsprong over. te graven warcn alzoo, op zijn vroegst genomen, van het begin der 17" eeuw. Niet ver van dic graven was de heuvel fjola, met cen aloë op den tamelijk steilen top, die pas gebloeid had. Daarna reed ik weder huiswaarts, langs de amba-Banteli, of markt van Bantéli. Aldaar van het paard gestegen, beklom ik den daarbij gelegen heuvel, genaamd Parapimpisj. Op dezen heuvel begraaft men gewoonlijk, in geval van overlijden, het heilige paard van Bima, dat tot de rijkssieraden be- hoort, en daarom bij plegtigc optogten van den Sultan steeds prachti opgetuigd en bij de hand geleid wordt. Daar ter plaatse zouden ook de sordianen van Bima gewijd worden, terwijl de vorsten NB. slecht» eenvoudig binnenshuis gehuldigd wierden. Zeker nog ul galant van die Bimanezen' Maar van waar nu de heiligheid van dit Baateli? De legende verhaalt ons, dat de cerste vorst van Bima uit zee opgekomen, en daarop terstond naar Hanteli gegaan zou zijn. Van de markt van Banteli begaf ik mij nog ten slotte naar de mos- kee van Bima, dic er ook werkelijk, evenals op zroot Sambâwa, vrij goed uitzag. Ik vond daar, behalve de groote mimdar (het Ar. minbar) nf preekstoel, ook nog een hleiner soort, die, gelijk men mij zeide. maar de woning van den Sultan webraet werd, wanneer de vorst te hais godsdienstocfeuiny wilde gehouden hebben. Dit trof mij, dewijl meu anders in Bima minder kerksch is dan in Sambawa en Dompo. Op zij van de moskee stond ern groote loods met onderscheiden gra- sen van later tijd, onder andere het graf van den laatst orerleden 12 90 Sultan dAódoe-l-lah. Dit was een gewoon Moehammedaansch graf, en onderscheidde zich alleen hierin van de Moehammedaansche gra- ven, die ik op Zuid-Celebes te zien kreeg, dat de naam van den Saltan daarop vermeld stond, gelijk ook op welken datum, en in wel- ken ouderdom hij overleden was. Daarbij had men ook niet verzwe- gen, wanneer en door wien dit monument vervaardigd was. Bl. 887, Lr. “Badjoe” M. Ls “Badjo” Bl. 828, r. 1. ““Manganao” M. 1.: “‘\Maige-ndéom” r. 2. “Reba” M.l.: “Rada” “Padi” M.1.: “Wodi” r. 35. “Badjoe’s” M. 1.: “Bädjo's” Bl. 380, r. 4. ““Djene” = het Mangk. dj fnnang, titel van een Hoofd. efjara” = het Mafigkasaarsche djárafj, paard. r. 13. “Deddeh” — Verg. het Mafigkas. padddé-boeláëij , goudsmid. r. 17, 33 en 28. “Amang Goeroe” M. |: “amafggóeroe” — het Mangkas. anrofggóeroe , Hoofd. r. 22 en 28. “Pabisi” Men verg. het Mafigkas. pabise, vorstelijke roeijer. r. 28. “Setoreli” M.l.: ‘Satoréli” r. 26. ‘“Boemi Naehk” M.l.: ““Boemi-Naë” r. 30. “16% eeuw” — Dit is zeker wat vroeg gesteld, zoo ten minste het Islamisme van Mangkasar naar Bima overgebragt zij. Ver- gel. mijne Makass. en Boegin. legenden in het Jaarb. Celebes van 1864, bl. 50, waar beweerd wordt, dat het Islamisme pas in 1606 door zekeren Dédté-ri-Bandaig op Zuid-Celebes gekomen is. tr. 86. “de Dod Dongo’ M. l.: “de Déoe-dénggo” Bl. 882, r. 20. ‘“ Sido en Tengani” Volgens mijn vriend Holtz is Sido geen op zichzelf staand eiland maar één met Tefgani, en aan de Westzijde met het land van Bima verbonden. Door dit schiereiland zou dan de baai van Karoémboe gevormd worden. 01 r. 23. “Podo-Kaméiag” In een kwartieruur tijds roeit men van Bama naar dit eiland. Men vindt daar de Gouvernements-steenkolen- loodsen , die steeds overvloedig van steenkolen voorzien zijn. ten ge- riewe van de stoomschepen. Op dit eiland, gelijk ook op Nisan (eiland) Sédoe, vindt men heilige graven, werwaarts zich vele inlan- ders begeven, om te bidden en te offeren. e 25. “*Nissea Nae” — MN. 1: “Nessa Nae” En hiermede cindig ik mijne opmerkingen omtrent, en naar aanlei- ding van hetgeen in Dr. de Hoilander's werk over Zuid-Celebes voor- komt. Mogt deze poging om icts tot verbetering en completering van zee aitstekenden arbeid bij te dragen, anderen, welke elders op éen der baitenposten van onze Oost-Indische bezittingen cen gront gedeelte van han leven sleten, opwekken, om min voorbeeld te volgen! Dar ara ik mijne moeite rijkelijk b-loond achten. Kampen, 1872. RK. OF. MATOS EEN ENGELSCHMAN EN EEN NOORD-AMERI- KAAN IN NEDERLANDSCH OOST-INDIE. Alfred Russel Wallace, The Malay Archipelago, the land of the vrang-utun and the bird of paradise; a narrative of tracel, with sketches uf man and nature. London, 1469. 2 vols. in So, Albert S. Bickmore, Trarels in the East- Indian Archipelago. London, 1868. in Bo, Het is een beschamend maar niet te loochenen feit, dat de Engelschen, gedurende den korten tijd dat onze Oost-Indische bezittingen in hunne macht waren, vrij wat meer voor de uit- breiding der kennis van land en volk hebben gedaan dan de Nederlanders gedurende het geheele bestaan der Oost-Indische Com- gagnie. Aan de werken van Ratiles Marsden en Crawfurd , die aan dat wifjany tijdperk hun bestaan danken, hebben wij als de vrucht tan ture eeuwen weinig degelijks dan Valentijns Ond en Nieuw Coat -Incien en Rumphius Amboinsche raritieitkamer tegenover te teilen De geheele natie , daarin door de Compagnie’s mannen voor- gevaan, schijnt in Tosulinde niets te hebben wezien dan een kolossaal magazijn van koloniale waren, ergens in het verre Oosten opgeslagen, en waarmede of waarvoor men verder niets te doen had, mits maar de kruidnagelen en de muskaatnoten en de hottie behoor- via werden afgeleverd en groote dividenden uitgekeerd. Aan tustorceeche serhalen en berichten en bese ouwingen en adviezen omer den stant en den voortwang der Generale Nederlandsche Chsst-Endische Compagme en wat daarmede in verband staat ontbreekt het dan ook waarlijk niet; en te akeliger steekt daarbij af de volstrekte onverschulligherd omtrent alles, wat miet -pro- ducten~, dat is dadelijk winstgevende producten, waren. Het sak, dat ze kweekte. en het land waar zij groeiden, schijnt wife bijna de nieuwsgierigheid met te hebben waande wemaakt; en bet is alsof het groote belan van de Kennis dier beide factoren, al Wase Leet ook aiicen maar UIC een uantweel ong Ss Volgr. VII. 13 94 EEN ENGELSCHMAN EN EEN NOORD-AMERIKAAN punt, zelfs niet werd vermoed. Maar vreemd is het toch, dat ook de mannen der wetenschap in al dien tijd hunne oogen zoo zelden wendden naar een zoo rijk, zoo onafzienbaar en zoo onontgonnen veld. Waren ook zij bevangen door den domper- geest der Oost-Indische Compagnie? De Compagnie bezweek aan de kwaal, die zij zich zelve had op den hals gehaald; maar voor het moederland braken droe- vige tijden aan, en de koloniën vielen den Engelschen in handen. Muller; de Coup d'oeil sur les possessions Neérlandaises dans PInde Archipélagique van Temminck; de Beknopte beschrijving der Nederlandsche overzeesche bezittingen van Teenstra, en een aantal andere meer of mindere belangrijke bijdragen tot de kennis der Oost-Indische gewesten; waaronder vooral te ver- melden zijn die, welke geleverd zijn door de »Leden der Natuurkundige Commissie in Nederlandsch Indiër in hunne Verhandelingen over de natuurlijke geschiedenis der Nederlandsche overzeesche bezittingen (door J. C. Temminck in 1839—1844 op last des Konings uitgegeven); door het Tijdschrift voor Neérlandsch Indië, en het shortlived Jndisch Magazijn en Indisch Archief. Doch vooral in de laatste twintig jaren hebben de Nederlandsche geleerden zich beijverd om het verzuim hun- ner vaderen goed te maken en de schuld der wetenschap aan ' Het verslag van zijne reis naar Batavia, de Molukken en het Noorden van Celebes ie uit zijne nagelatene papieren voor het eerst uitgegeven in 1858 vanwege het Koninklijk Instituut voor do taal-, land- en volkenkunde vas Nederlandsch-Indië. IN NEDERIANDSCH OOST-INDIË, 05 Indie af te doen. Naast het zooeven genoemde Tijdschrift schaarden zich op waardige wijze het Natuurkundig tijdschrift saar Nederlandsch Indië; het Tijdschrift roor Indische taal-, land- en volkenkunde, uitwegeven door het Bataviaasch Ge- naotschap: en de Brydragen tot de taal-, land- en volkenkunde, wtseegeven door het Koninklijk Instituut voor de taal-, band- en Volkenkunde van Nel: benevens een aantal afzonderlijke verken van deze beide instellingen. Dr. Junghuln, wel is waar een Duitscher maar toch in Nederlandsehen dienst, gaf eene uitvoerige beschrijving van Jara, zijne gedaante , bekleeding en werende structuur, en cen paar jaar vroeger vene van die Baftalander auf Sumatra; Sehwaner beschreef het Zuid ooste- lijke gedeelte van Borneo; Prof. Neth, de Wester-afdeeling san hetzelfde erland, alsmede de erbanden Timur en Sumatra (de beide laatste in de Gids en het Aardrijkskundig Woor- dendnek) ; Willer, het eiland Boeroe; Dr. Bleeker. de Mina- dasa en den Mnlukechen Archipel, terwijl zijne allerbelangerijkste beschryvingen der ichtvologische fauna van den Archipel gansche deelen der Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap vullen. Deve hijst zoude nog met een groot aantal namen kunnen wonden vermeerderd (wie er belang in stelt, kan ze vrij vol- ledig vinden in de bibliographische mededeelingen in het dard- riypkekundig en Ntatistiech Woordenboek van Nederlandsch Indie) ; en desniettemin zeet Prof. Pijnappel naar ous inzien terecht: ! eik wanhoop san eene grondige Kennis van Nederlandse Indië, zoolang uiet wel voorberende en hefst opzettehijk daartoe bestemde reizigers het onderzoek der verschillende landstreken ondernemen; een onderzoek, dat in vele opzichten misschien niet veel minder moeielijk zal zijn dan het voor Dr. Barth gemeent is zijne ontdekhingstogten an Centraal-Afrika te maken. Ik vrees dat anders de tral eenmaal dir zal zijn, dat Nieuw Hoiland beter bekend is dan onze Oort € duist, die ontbreken one: goed voorbererde reizigers en onderzockers van professie. Mowen er al onder de Hierboven genoemde mannen, en ook onder hen, die wij niet met mame vermeld hebben, cenigen zin. die voor de taak. welke zij opp zich namen, ten voile berekend waren; voor verrewenr het grootste geeddeeite ontvangen ww onze berechten over Indie van personen. die, met ambts- Pi kes: giemden overladen, slechts een blein gedeelte van hunnen tijd Ea de Vorfrede van ayne Geographic van Nederlandsch Ladue. 96 EEN ENGELSCHMAN EN BEN NOORD-AMERIKAAN aan de studie van land en volk en aan de mededeeling der “resultaten van hun onderzoek kunnen wijden. Maar, hoewel zij recht hebben op onze dankbaarheid voor wat zij met zooveel ijver en dikwijls met zooveel opoffering van allerlei aard pres- teeren, wij behoeven meer dan dat. Men kan een uitstekend resident of rechterlijk ambtenaar zijn, zonder geograaf of botanicus te wezen; men kan groote verdiensten hebben als officier te land of ter zee, zonder natuurkundige of zoöloog te zijn; maar de studie van hen, die ons Indië moeten leeren kennen, eischt den geheelen mensch uitsluitend en onverdeeld. Doch wie zal zich anders dan bij zeldzame uitzondering tot die moeielijke en in vele opzichten bedenkelijke taak aan- gorden, zonder dat hem de middelen worden verstrekt om haar te volvoeren, en zonder dat hem het uitzicht wordt ge- opend op eenige andere belooning dan misschien een beroemden naam en den dank van een klein gedeelte zijner landgenooten. Neen, het is maar niet anders: wie het altaar bedient, moet van het altaar kunnen leven; en op het altaar der kennis van Nederlandsch Indië worden niet zulke rijke oflers gebracht, dat er voor zijne priesters groote deelen overblijven. Krachtdadige tusschenkomst der hooge regeering, gelijk die van Koning Willem I, eerst in de zending van Reinwardt en later in die van de bekende Natuurkundige Commissie, zoo mogelijk onder- steund door bijzondere genootschappen , waarvan het Nederlandsch Bijbelgenootschap een loffelijk voorbeeld geeft voor de linguistiek, is het eenige middel om, door uitzending op onbekrompen wijze van goed voorbereide vspecialiteiteny naar de verschillende deelen van den Indischen Archipel, tot eene degelijke kennis te geraken van die eilandenwereld, die zich daar slingert om den evenaar als een gordel van smaragd.» Is die tusschenkomst te verwachten? Wij weten het uiet, maar durven het nauwelijks hopen. Én daarom hebben wij te grooter erkentelijkheid en vereering voor de mannen, aan het hoofd van dit opstel genoemd, die, vreemdelingen in Nederland, alleen uit liefde voor de wetenschap Nederlandsch Oost-Indië tot doel hunner onderzoekingen hebben gesteld en de resultaten vau hun streven ook aan ons ten beste gegeven. I, Nadat de Britsche natuurkundige Alfred Russel Wallace, IN NEDERLANDSCIH OOST-INDIË. 97 tn de werken van verschillende geleerde genootschappen te Londen en in eenige wetenschappelijke tijdschriften een dertigtal hoogst belangrijke verhandelingen had uitgegeven over de physische gengraphie, de zoölogie en de entomologie van den Tndisehen Archipel, van welke er ook reeds enkele door Prof. Veth in onze taal zijn overgebracht ', heeft hij in het jaar 1869 de hanfdeom van de resultaten zijner onderzoekingen op een acht- jarigen zwerftocht (1854- 1862) door onze overzeesche bezit- ungen in het hieht gegeven, in een werk in twee deelen, getiteld: The Malay Archipelayn, the land of the orany-utan and Ke bird of paradise; a narrative of travel , with sketches of man and nature. Dit werk is mede reeds door denzelfden Hoozleersar gone onze Jandgenooten meer algemeen toewankelijk gemaakt, door zijne uitmuntende vertaling onder den titel: Dnsulinde , het lend ran den Orang-octan en deu parulrjermgel ; vene vertaling de ons voorkomt nog grootere waarde te hebben dan het oor- spronkelijke, om de hoogst belangrijke door den bewerker daaraan vegevoerde aanteekeningen, welke deels dienen tot toclichting en uitbreiding van den tekst, deels ook tot verbetering van eene minder juiste voorstelling van sommige zaken, feiten of toe- standen. Het hoofddoel der reizen van Wallace wax, volgens zijne eigene verklaring in de voorrede, chet bijeenbrengen van exem- plaren van natuurvoorwerpen, zoowel voor zijne eigene verza- seline als om er musea en Kabinetten van Hef hebbers mede te sermjken.- Fn wanneer wij nu hier van heim vernemen, dat hij een vogst van 125660 zooz- en kruipende dieren , vogels , schel. pen. vlinders, torren en andere inseeten heeft tehuis gebracht, dan Kennen wij ons de voldoening voorstellen, waarmede hij op syne zestig of zeventig afzonderlijke tochten door den Archipel wroz ziet, Maar terecht heeft hij beeerepen , dat de vgedetailleerde brectnyving van die vele duizende verschillende soorten van sesraccpen beter op hare plaats wis in de werken van geleerde genen schappen daan Ih eenn reisverhaal, dat voor het eeheele bomer t.aafde publiek was bestemd. Hoewel wij dan er ooh de asteemrrkte beschrijving zantreffen vaan sommige diersoorten en „are nurshouding. Is toch verrewenr het grootste gedeelte Viale zet boek wewijd aan wat dus voor Wallace bijzaak was. maar * fe de Gude. 1964 en het Tijdschrift coor Neerlandsrh Indie, (USFS cn 196% 98 EEN ENGELSCHMAN EN EEN NOORD-AMERIKAAN eene bijzaak die hij desniettemin met groote liefde en uitstekend talent heeft behandeld: de ethnographie en de physische geo- graphie van Nederlandsch Indié, waarbij de door hem verzamelde natuurvoorwerpen, vooral voor zijne geologische studiën, een krachtig hulpmiddel waren. Reeds voor twintig jaren had George Windsor Earl aange- wezen dat Java, Sumatra en Borneo op één plateau liggen , van elkander en van het vaste land van Azië gescheiden door eene zee, die op weinige plaatsen meer dan veertig vadem diep is. Wallace heeft aangetoond, dat ook Bali op hetzelfde plateau ligt, en het bekken van den Grooten oceaan eerst ten Oosten van dit eiland en van Borneo begint, waar het water reeds da- delijk eene diepte van meer dan honderd vadem heeft. Die ondiepe Chineesche- en Java-zee benevens Straat Bali en de Straat van Malaka ontstonden door langzame verzakking van den bodem, die voldoende kan verklaard worden uit de groote me- nigte vulcanen op Sumatra en Java, welke door het gedurende vele eeuwen uitwerpen van ontzaglijke massa's stoffen de grond- slagen onder het omliggende land hebben weggerukt '. Dat dus die drie groote en de menigte daartusschen liggende kleinere eilanden eenmaal tot het vaste land van Azië hebben behoord, blijkt ook uit de onmiskenbare overeenkomst der flora, maar vooral der fauna van die gewesten. Op die eilanden vindt men dezelfde soorten van zoog- en kruipende dieren, vogelen en in- secten als in Achter-Indië, waarbij de mogelijkheid, dat zij de thans bestaande zeeën zouden zijn overgestoken, volstrekt is uit- gesloten. Intusschen zijn sominige soorten, die in het eene gewest gevonden worden, in het andere uitgestorven , en hebben zich hier en daar nieuwe geslachten ontwikkeld. Het meerder of minder verschil nu tusschen de diersoorten op de eilanden onderling en die op het vaste land is, met de diepte der tus- schenliggende zeeën (dat is: den tijd, gedurende welken de verzinking van den hodem heeft aangehouden), de maatstaf voor den betrekkelijken ouderdom der verschillende deelen; en daaruit blijkt, dat Java het eerst, daarna Borneo, en het laatst Su- 1 Wallace voegt hierbij de opmerking: „Hierin vinden wij tevens eene aanne- melijke verklaring van het dikwijls opgemerkte feit, dat vulcauen en vulcanische ketens steeds gevonden worden in de nabijheid der zee~ (liever: dat zeeën steeds gevonden worden bij vulcanen en valcanische ketens.) »De daling, die zij rondom zich teweeg brengen, zal allengs cene zee doen ontstaan, indien zij niet reeds voorbanden is,+ IN NEDERLANDSCH UOST-INDIË. 99 matra van het vaste land werd afwescheiden '. Ten Oosten van Bali en Borneo en ten Zuiden van de Pln- ppiynen strekken zich Lombok en de overige Kleine Soenda- elanden , Celebes en de Molukken, en de Papoea-eilanden met Nreuw Guinea uit. Daar zij door onpeilbare zeeën van de West- waarts bievende eilanden gescheiden zijn, is er geen spoor van, dat zij ooit inet deze zouden zijn vereenigd geweest; maar wel syst de naar het Oosten lanuzaam afnemende diepte der zee, die tusschen Nieuw Guinea en Nieuw Holland weder tot ver beneden de honderd vader daalt, op eene vroegere verbinding met laatstyenoemad werelddeel. Ein deze aanwijzing wordt weder voskomen bevestigd door den aard van het planten- en dieren- rok. dat ten cenenmale verschilt van het Aziatische , muur we- heel overeenkomt met het Australische 3. Mier geene oll- 8 Volgens rene Javaaneche overlevering maakten vroeger Sumatra, Java, Balt, Kaanbeek co Sucinbawa cen scheel continent ait, dat later in nezen eilanden werd geecbrurd Kerst werd Sumatra van Java, daarus Java van Beli en Lombok, ermdrte,h dat laatste van Seembawa gescheiden De overleverins atelt echter die sewar feriucra u den histerecheu tl, en wel tessehen de jaren 1192 135 van vase tutrekening. Zie ook Bieknmre, Heft. EI. 3 or SN. Fredinaon, cen Betersch geoeeskandige, die, ven zijne zucht uaar amderesen kingen in den Ludierhben Archipel te bannen voldoen, van Tat) [Soo ase Orfreier van Geaoudherd bay de Nederloudsehe Marine dreust deet, daorretude bear Sreeeten van 160 Ibo en waf in Hafs zijne reisherinueringen nit te Lespagz, in twee deelen ander den titel Jie Ostanatische Inarlwelt. Lind und Lewde run Nederlandisch-ludica: den Sanda-lasela, den Molakhen nieie New Gaames., Hoewe! zijn werk niet met de twee on dit oestel besprokene geiyh te sein te, bevat het tuch vile belancryhke byeend rheden en 1e de beste aaoreorrin waard Teu opzichte van bet berboven weeeglde hat ook hy opacmerkt, dat pedo up Celeben brt Kostrasisehe Karakter van het planteur,h arch verkeerds ita Flora von Celebew schiesst zieh zen Alle rme tur ts mehr det ae abeobienehrechen Fennen au. War holen birt) die Neuleeetad rigs … Cas: tien Oattuug, due Myrtarren, lapetenpe Pu. u, fender Dodie canter ds Saptada ver und inehrere andere Formeu. Phe Paren stad) durch caste. Pre gee? dea veeticchen Phere ave Archipels vorgugich er ese Arten, Wie Cyers ( stoer vertpeten = ohh ME, 5 164.. bevcmwel ate st hy Le. ins woul alt soT apy ol N ete! Ng tieche vastee 100 EEN ENGELSCHMAN EN EEN NOORD-AMERIKAAN fanten, rhinocerossen, tijgers noch apen, maar kengocroe’s en opossuins; geene pauwen, fazanten of spechten, maar lori's, kakatoe’s en paradijsvogels. „Nergens vertoont zich het groote contrast tusschen de beide deelen van den Archipel zoo plot- seling als wanneer men van het eiland Bali naar het eiland Tombok overgaat, omdat hier de twee gewesten het dichtst tot elkander naderen. Op Bali vindt men baardvogels, vruchtlijsters en spechten; deze verdwijnen geheel wanneer wij naar Lombok oversteken, en worden daar vervangen door kakatoe’s, honig- zuigers eu loophoenders (Megapodiidae), die evenzeer onbekend zijn op Bali en alle meer Westwaarts gelegene eilanden. De straat tusschen Bali en Lombok is slechts vijftien engelsche mijlen breed; zoodat men in twee uren tijds uit eene groote zoölogische afdeeling der wereld zich naar eene andere kan be- geven, die in dierlijk leven evenzeer van elkander verschillen als America van Kuropa.r Zoo wordt men gedrongen tot de gevolgtrekking, dat al de eilanden ten Oosten van Bali en Borneo eeumaal hebben behoord tot. een groot Australisch vaste- land, ofschoon zij wellicht niet alle er werkelijk mede ver- bonden zijn geweest. De Indische Archipel is dus geographisch te verdeelen in een Aziatisch gewest, dat zich van het Westen af tot Borneo en Bali uitstrekt, en een Australisch gewest, hetwelk al de overige eilanden omvat. Kn de juistheid van deze verdeeling wordt nog verder bevestigd, wanneer men het oog slaat op de menschen- land te hebben behoord: „Celebes birgt in seinem Steinskelette die Formationen der verschicdenen Alter unserer Erde, vom ältesten Scdimeutlager bis zu den vor unseren Augen sich noch bildenden Allnvionen und vulkanischen Auswürfen. Von dem altem Kontinent, welcher wahrscheinlich am Ende der Tertiärzeit an — der Stelle des gegenwartigen Indischen Archipels sich ausbreitete, während den nördlichen Theil Astens ein weites Moer bedeckte, sind noch im Norden von Celebes am westlichen Theil der Halbinsel Menado Ucberbleibsel vorhanden. In diesen alten sedimentären Schichten, die theilweise von Granit und Quarz darchbrochen sind, finden sich reiche Goldlager, welche die Natur noch für unsere Zeiten aus der alten Periode erhalten hat. u. s. w.* (Th. II. S. 142). Trouwens is van de geheele verdeeling van den Archipel in een Aziatisch en een Australisch gewest, zooals bij Wallace en Bickmore voorkomt, bij hem geen spoor te vinden. IN NEDERLANDSCH OOST-INDIË., 101 rassen, die den Archipel bewonen, en wier verbreiding men mag aannemen hoofdzakelijk op dezelfde wijze als die der dier- sonrten te hebben plaats gehad. Het Westelijk gedeelte is na- melijk bevolkt door het Aziatisehe Maleische , het Oostelijke door bet Australische Papoeasche cas. Wel strekt zieh hier de Azia- Hache grens iets verder Oostwaarts uit dan ten opzichte van de dieren, namelijk tot en met Soembawa, Celebes en het Wes- telijkste gedeelte der Molukken; doeh dit verschijnsel verklaart nch genoegzaam uit het vermogen, dat de menseh boven de dieren vooruit heeft. om zieh over zee te verplaatsen , en uit ket . ook elders voldoende bewezen feit, dat overal waar een weer ontwikkeld wensehenras (in cit geval de Maleiers) met een van minderen aante of beschaving in aanraking komt, dit laatste altijd wordt ternevedrongen. vernietigd of in het over- heerschend element opgenomen. De Maleische staanmen , van natare tot de zeevaart weneied , hebben hme oorspronkelijke grenzen Van tijd tot tijd uitwebreid en zullen wel blijven voort- gaan dit te doen. Reeds oun hebben zij op de kusten van een aantal door Papoea's bewoonde eilanden meer of minder be- iansemjke volkplantingen gevestigd , die hoasstwaarsehijnlyk op den duur hunne verdere verbreiding over het Anstralisehe we- deelte van den Archtpel en de doorgaande vermindering van bet Papoes-rne zullen tengevolge hebben. Wil men mm enkele trekken het kenmerkend onderscheid tussehen deze twee passen venrvesteld zien, Wallace schildert het met de volgende woor- den =de Maleier is kort van vestalte, bruin van kleur, «luik van Kar, obaardeloos van aanwezieht . en glad van hud. de Pannen is grooter, donker-roetklenrig, hroeshariy. gebaard en hehaard. De Maleier heeft een breed webaut, een Kleinen neus en platte wenkbranwen; dee Papoea beeft een Lane wezieht, ven ermten vooruitkomenden neus en vat pandende wenk brmwen. Ie Maleter as schiroonmsallig, koel, ingetrokken en orastez; de Pagewa i bont, onstutme. oprkkethage en dudrmehtig De Maleer Ue emstig en Lent zelden; de Papoea is vreobik en leriit veel: de een verberut zijne aandoeningen , de ander speelt ze ten toon. Uatvoerwer en devendiger is Zine voar- etellinse van het onderscheid tusschen de twee passen. als try Rs rine eerste on timeet ine met de kerverzandder= teene nt TT dee sagende woorden: «De iulandsene booten, die ons te gemert varen zekomen. waren drie oof vier üm vetal, en bevatten te emmen omstreeks vijftig man. Pet waren lange hanos, waarvan 102 EEN ENGELSCHMAN EN EEN NOORD-AMERIKAAN de voor- en achtersteven omhoog rezen tot eene zes of acht voet hooge sneb, versierd met schelpen en wuivende pluimen van kazuarishaar. Dit was de eerste maal dat ik Papoea's te zien kreeg in hun eigen land; en geen vijf minuten waren noodig om mij te overtuigen, dat de meening, waartoe mij reeds de beschouwing van eenige Timoreesche en Nieuw-Guineesche slaven gebracht had, in den grond der zaak juist was, ‘en dat de lieden, die ik nu in de gelegenheid was persoonlijk tegen- over elkander te stellen, behoorden tot twee der meest ver- schillende en scherpst geteekende menschenrassen, die op den aardbodem gevonden worden. Al ware ik blind geweest, dan nog kon ik geen oogenblik getwijfeld hebben , dat deze eilanders geen Maleiers zijn. In hunue luide, snelle, driftige spraak, hunne rustelooze bewegelijkheid, de krachtige levenswerkzaam- heid, die zich in hunne woorden en daden openbaart, zijn zij de volkomen tegenvoeters van de kalme, vadsige, onverschil- lige Maleiers. De Kei-eilanders kwamen al zingende en juichende naar ous toe, plasten met hunne pagaaien diep in het water, en wierpen wolken van schuim in de lucht. Naderbij komende stonden zij op in hunne kano's, onder steeds toenemend geraas en gebarenspel: en toen zij ons op zijde gekomen waren, klauterden de meesten, zonder verlof te vragen en zonder een oogenblik te aarzelen, op ons dek, even alsof zij gekomen waren om van een veroverd vaartuig bezit te nemen. Daarop richtten zij een tooneel aan van onbeschrijfelijke verwarring. Die veertig of vijftig zwarte, naakte, kroesharige wilden waren als dronken van vreugde en opgewondenheid. Niemand hunner kon zich een oogenblik rustig houden. Onze manschappen werden ieder op hunne beurt omringd en gadegeslagen , om tabak of arak aangesproken, toegegrijnsd en voor een ander verlaten. Allen kakelden tegelijk; en onze kapitein was geheel overduiveld door hunne Hoofden, die hem hunne diensten opdrongen om ons te boegseeren, en met luid geschreeuw vroegen om vooraf betaald te worden. Kenige geschenken van tabak deden hunne oogen glinsteren, en door gegrijns of geschreeuw , door over het dek te rollen en hals over kop van boord te springen, drukten zij hunne tevredenheid uit. Schoolknapen op een ongehoopten vacantiedag, leren op eene kermis of adelborsten aan wal kunnen van de krachtige opbruising der levensgeesten , waarvoor dit volk vatbaar is, slechts een flauw denkbeeld geven. „lich onder soortgelijke omstandigheden zoo te gedragen als IN NEDERLANDSCH OOST- INDIË, 103 deze Papoea's deden, zou deu Maleiers onmogelijk zijn. Waren rij asn hoord van een schip gekomen (wat zij niet zonder verlof snaden doen), dan zou er in het eerst niets gezeed worden behalve eenige plichtplegingen, en eerst na cenig tijdsverloop souden ze met de grootste voorzichtigheid de eerste schreden dorn om tot de behandeling van zaken te komen. Zij zouden één voor éen spreken, met zachte stem en groote bedacht- zaamheid. en de wijze van cen koop te sluiten zou daarin bestaan , dat zij bedaard ieder aanbad verwierpen, of zich ver- wijderden zonder een woord meer aan de zaak te verspillen , tenzij het bod werd verhooml tot het bedrag, dat zij bereid waren) aan te nemen. Ons volk, waarvan velen deze reis nooit te voren gemaakt hadden , scheen door de voorbeeldeloos sdechte manieren der eilanders zeer geërgerd te zijn, en Kon slechts langzamerhand tot de eerste schreden ter verbroede- ring met die zwarte kerels gebreeht “worden. Zij deden muj denken aan een gezelschap van beele zoete, ordentelijke kin- deren. plotseling overvallen door een troep onstuimige en verende kuapen, wier gedrag ze erg buitensporig en ondeugend vonden. „Deze trekken van geaardhend zijn treffender en bewijzen meer voor Volstrekt verschil, dan zelfs dee zoo uiteenloopensde gh reischie erwenaardiseheden der beide passen, ofschoon ook die zeer opmerkehjk zijn. De roetachtieg zwarte huidklenr, het op een raagbel lijkende hoofd van kroezie hieer, en de scherp ge- gekende webaatsvorm, zeierl van het Maletsehe type verschil tende, zijn zaken, che wij niet Kunnen gelooven dat enkel aan den invloed van het Klimaat of andere wijziseende Krachten op een en hetzelfde ras zijn toe te sehrijven. Met velaat der Ma- | ard te) hieer ft het EDELEN NE Npe, breed er COTESZINS plat. [he eernhkbrauwen zijn platwedrukt. dee grens Klein en. behotdens de groente verbreeding der neuszaten. Wel gevormd, De Papoea dasrentegen heeft ven gelaat, dat wij saumgedmkt en vooruit- srkend meren noemen, De wenkbrauwen zijn uitpuilend en ene rnangend, de mond is groot en komt naar voren, terwijl de sneue zeer vroot Is, met een benedenwaarts verlenwee Spits, ern , diaken rug en Wijde gaten, In het gebaat van den Papoea is fe neus een tnt oovloopend er aanmativend deel, terwijl inj giek bij de Maleters zeeer terug trekt. De inecnvedraanud: baard en “et Leroevive hear vaan den Papen voolteserzeern dat terk wan ordiy ostrast. Tue. nde Maste ree =taernen an wier amtdiden ok 104 EEN ENGELSCHMAN EN EEN NOORD-AMERIKAAN eenige jaren had gesleten, en het Papoesche ras, welks gehied ik thans betreden had, kan men veilig zeggen, dat, zoowel uit physisch als moreel oogpunt, het verschil even groot is als tus- schen de roode Indianen van Zuid-America en de negers van de kust van Guinea aan de andere zijde van den Atlantischen oceaan. | „Het treffend contrast van karakter tusschen deze lieden en de Maleiers vertoonde zich in vele kleine trekken. Terwijl ik op zekeren dag in het bosch ronddoolde, bleef een oud man ° stilstaan om mij een insect te zien vangen. Hij bleef rustig tot dat ik het aan een speld gestoken en in mijn insectendoos ge- borgen had; maar toen kon hij zich niet langer inhouden , boog zich tot hij met het hoofd schier den grond raakte, en barstte in een schaterend gelach nit. leder zal in dezen trek de eigen- aardigheid van den neger erkennen. Een Maleier zou mij hebben aangestaard, en op een toon van bevreemding gevraagd hebben wat ik toch uitvoerde; het ligt niet in zijne natuur te lachen, en allerminst te lachen om of in de tegenwoordigheid van een vreemdeling, voor wien echter zijne verachtende blikken en ge- fluisterde opmerkingen ruim zoo ergerlijk zijn als de uitgela- tenste openlijke uitdrukking van vroolijkheid.» Wanneer men nu de bevolking van den geheelen Indischen Archipel in twee rassen verdeelt, neemt zulks natuurlijk niet „weg, dat deze weder in een aantal verschillende , meer of minder beschaafde stammen gesplitst zijn, ontstaan door voortgaande ontwikkeling, door aanraking met vreemdelingen, door de om- standigheden waaronder zij leven, als anderszins. Zoo kan men bij het Maleische ras onderscheiden: de eigenlijke Maleiers van Sumatra, het schiereiland Malaka en de kusten van Borneo; de Javanen van Java, Madoera en een deel van Sumatra; de Boegineezen en Mangkasaren van Zuid-Celebes; de Maleiers van de Molukken, die, met uitzondering van eenige Christenen onder de laatstgenoemden, allen Mahomedanen zijn; de Tagala’s van de Philippijusche eilanden, die meest Christenen zijn; de Bataks van Sumatra, de Dajaks van Borneo, de Djakoens van het schiereiland Malaka, de Alfoeren van Celebes en eenige andere eilanden, die, behalve de Christenen in de Minahasa, heidenen zijn; enz. Verschillende stammen van het Papoea-raa zijn: de echte Papoea's van Nieuw Guinea, de Aroe-, Kei-, Waigeoe-, Misool- en Salwatti-groepen; de Timoreezen op Timor en West- waarts van daar tot aan Flores en Soemba; en andere, die allen IN NEDERLANDSCH OOST-INDIË, 105 esdenen zijn '. Buitendien vindt men, gelijk van zelf spreekt, ra aantal stammen van gemengd ras; zoo als de bewoners van totti en Savoe, van Ceram en het Noordelijke schiereiland van lalmaheira, en elders, vooral in de nabijheid der scheidingslijn asschen de twee groote deelen der bevolking. Een merkwaardig oorbeeld van zoodanige vermenging levert Batjan. » Dit eiland+, egt Wallace, „bezit geene ware daar te huis behoorende bevol- ing; het binnenland is geheel onbewoond, en op de kusten wegen slechts een gering aantal kleine dorpen verspreid, Des- sestemin vond ik hier vier verschillende rassen, die een eth- oksgischen reiziger, wien de gelegenheid ontbrak om berichten mtrent hunuen oorsprong op te zamelen, jammerlijk zouden nsleiden. [u de eerste plaats komen de Batjansche Maleiers in anmerking, waarschijnlijk de vroegste kolonisten en weinig ver- chillend van de Malciers van Ternate. Veien van dezen hebben de trekhen hunner Portugeesche voor- aders op treffende wijze bewaard, maar verbonden met eene lonkerder huidkleur dan doorgaans de Maleiers bezitten. Zij ebben eenige nationale gewoonten behouden, en het Maleisch, las zij uitsluitend spreken, bevat een groot aantal Portugeesche * Het behoeft nauwelijks opgemerkt te worden, dat bij de bier beschreven redechug bet dour Junzhahn, en vroeger ook door my, aaugeusinene Batakeche f Alfoersche rae yebieel vervalt. Ik hal trouweus de Hatake al» afzonderlijk ras veda vpxedeven, voordat ik met het werk van Wallace Kennis maakte. Ook w Foresmaan brengt de Hataks tet het Makische rus. vIkr tattaer zeikt in arm horperban rad se buen Gesichtecagen unverkenubare Achiielikeit: mat dem Saisyen. Welchem Volkestamuoe er auch meiner Ansicht nach cnet angebort: Ba ehersas pedech schon vor vielen Jahrhunderten cine Trenuang dre Katta-Staan- ae wou den Malasen in pulitiecher and susialer llinsicht stattzefunden zu haben. a der Sehede.bildung aud in den Gesiehtezucen sind ubrijgens conge Verechicden- wites beader Volker vou euauler zu bemerken, Vader der Battacrn tindet ian aafig braunc, ja selbst in ‘es Blonde falleude Hau thaare, suwie die Mautfarbe gewas beller, ale jeue der maleyichen Kustenbewuhoer ist. Die bervurstcheaden Pertrakeucbeo der leteteren treten bei dem Hattaer zuruek wud machen cinem whe ovalen (resichte Platz. Ebensu findet man seltencr die ciugedruckte Nase, bre ouistagern Muul, wolureh cine Aunaberuug eur indee-karnkastechen Race wahr- wienber wird. Pe berechtigen uns aber diese Abweichuugen ia der (iesichts- und bebeieiddiduny der l'attarr nud ster Malayen nicht, edue neoprungiche Verschie- Bmnbert beer Sulbir ancuurbyeu.- (Th. Il. S. 36.) 106 EEN ENGELSCHMAN EN REN NOORD-AMERIKAAN woorden en spraakwendingen. Het derde ras bestaat uit de Ga- lelareezen , afkomstig uit het Noorden van Halmaheira, een zonderling volk, reeds vroeger door mij beschreven '. Het vierde eindelijk is eene kolonie van Tomori, in het Oostelijk gedeelte van Celebes, welke lieden eenige weinige jaren geleden op hun eigen verzoek herwaarts zijn overgebracht om verdelging door een nabu- rigen stain te ontgaan. Zij hebben eene zeer lichte huidkleur, open Tartaarsche gelaatstrekken, een korte gestalte, en eene taal die tot het Boegineesch nadert. Zij zijn een vlijtig landbouwend volk en voorzien de hoofdplaats van groenten. Hier heeft men dus vier verschillende bestanddeelen van bevolking, die men allen dagelijks in en om de hoofdplaats van Batjan kan gadeslaan. Vooronderstellen wij nu, dat een reiziger, die de Maleische taal niet verstaat, hier en daar een paar woorden opvangt van „de taal van Batjan.” en zijn waarnemingen opteekent omtrent „de natuurlijke en zedelijke eigenaardigheden, manieren en ge- woonten der Batjannersy — (en er zijn reizigers, die voor dat alles aan een etmaal genoeg hebben) — welk een nauwkeurig en leerzaam bericht zou ons dan worden meêgedeeld; welke overgangen zouden worden aangewezen; welke theoriën over den oorsprong der rassen zouden ontwikkeld worden! terwijl een volgend reiziger met hetzelfde recht elke dier beweringen zoude kunnen tegenspreken en tot geheel tegenovergestelde ge- volgtrekkkingen komen.» Het Aziatische gedeelte van den Indischen Archipel vat ' Met deze woorden: «In het land rondom Sahoe en dieper in het binnen- land houdt zich eene talrijke bevolkiug van inboorlingen op, waarvan velen da- gelijks in het dorp komen om hunne producten ter markt te brengen, terwijl anderen zich als arbeiders aan de Chineesche en Ternataansche handelaars hebben verhuurd. Een zorgvuldig onderzoek overtuigde mij, dat deze lieden van alle Maleische rassen radicaal verschillen, Hunne gestalte en trekken zoowel als hunne levenswijze en neigingen zijn nagenoeg dezelfde als die der Papoea's. Huu haar is half-Papoesch: het is noch recht, zacht en glanzig, zoo als bij alle echte Maleiers, noch zoo kroezig en wollig als het volkomen Papocsche type, maar altijd krullend, golvend en stug, zoo als het dikwijls onder de cchte Papoea's en nooit onder de Maleiers voorkomt, Hunne kleur alleen ie dikwijls gelijk aan die der Maleiers of zelfs nog lichter. Natuurlijk heeft er vermeuging plaats gehad, en dikwijls stoot men op personen, die het mocilijk is tot eene klasse te brengen; maar in de meeste gevallen verkondigen de groote, puntige, naar een haviksneus zweemende neue, de lauge gestalte, het golvend haar, zoowel als de minder inge- trokken manieren en de luider stem, het Papoesche type op onmiskenbare wijze. Hier dan had ik de ware grenslijn tusschen de Malvische en Papvesche rassen gevonden, en wel op eene plaats waar geen schrijver die ooit had verwacht,» IN NEDERLANDSCH OOST-INDIË. 107 Watlare te zamen onder den naam van de Zudo-Maleische elanden , omvattende het schiereiland Malaka, met Singapore , @& Kioaw-groep, Bangka en Blitong, verder Sumatra, Borneo. Jasa met Madoera en Bali, en de Phulippijnsche eilanden. Derr laatste bezoekt hij eehter miet; van Sumatra bereisde hij alleen een klein gedeelte van de residentie Palembang: van Java. de residentién Batavia, Samarang en Soerabaja: en van Borneo slechts Serawak en Sadong, voornamelijk om kennis te maken met den Orang-octan, die alleen op dit eiland en Samatra voorkomt. Het Australische gedeelte splitst hij in vier benfdernepen: de groep van Timor, omvattende Timor, Flores, Snrmbawa, Lombok en een aantal kleinere eilanden: Celebes, met de Noela-eilanden, Boeton en Saleier; de Molukache groep, omvattende Boeroe Ceram, Batjan, Halmaneira, Morotai, Ternate, Tidore, Makjan. Kajon, Amboina, Banda, Coram en Watorbella; en de Papoesche groep, bevattende Nieuw Garner, de Aroe-eilanden, Misool, Salwatti. Waiweor en een aantal Kleinere, en waartoe ethnologisch ook de Kei-eilanden te brerzen zijn, die eehter geograpliseh en zoölogisch tot de Melukken behooren. Van Celebes onderzoeht hij alleen de Mirnahasa en Mangxasar met de _Noorder-districten , en van Noeaw Guinea den omtrek van de Dorel-ban. De hoofdpunten ref omeerzoekingstoelten liggen op de klemere eilanden van ret Obntelijke gedeelte des Archipels; en voor zooverre deze wt de minst bekende gewesten van onze bezittingen behooren, tebben wij reden om ons over die voorkeur te verheugen. (her kunne physische gesteldheid, hunne voortbrengselen wit zet _plarnten- en dierenrijk en binnne bevolking deelt my hoogst Br .azigrijke bijzonderheden mede, welke met alleen over die elanden Zeive maar ook over Lanne betrekhing tot naburige of senderaf geingene gewesten ven nieuw en dikwijis verrassend ise.t deet: Open en overal strekken om sijne Voorop gesteunde verueriing Van den Arechijel en diens bevolking te reeht vaar- dezen. Ale een voorbeeld van de seherpeinnieheud zijner op- werkingen zouden wij hier de beschrijving wilien aanhaien van de natuurlijke gesteldheid der Aroe-cilanden. en van de waar- srainiyke Wijze van hun ontstaan door verzinking van den tandem. die ze eenmaal met Nienw Guinea verbond, indien met Pref Veth in zijne zunteekeningen beul aangetoond, dat de gruadeu, waarop Wallace hier gedeeltelijk zijne redeneermyen bozet, voorule-or geene genoegzame vastueid hebben om daaruit 108 EEN ENGELSCHMAN EN EEN NUORD-AMERIKAAN ontwijfelbare gevolgtrekkingen af te leiden '. Wij willen daarom liever deze beschouwing besluiten met de mededeeling der beschrijving van het kleine maar in vele opzichten merk- waardige eiland Goram, ten Zuidoosten van Ceram gelegen. „Dit gansche eiland is, op ongeveer een kwart paal afstands van het strand, omgeven door een slechts op enkele punten afgebroken koraalrif, doorgaans te bespeuren aan een streep van bleekgroen water, terwijl zich enkel bij het laagste ebtij eenig spoor van rots boven het watervlak vertoont. Er zijn evenwel onderscheidene diepe doorgangen, en binnen het rif heeft men in alle weder een veilige ankerplaats. Het land ver- rijst allengs tot eene matige hoogte, en aan alle kanten spoeden zich talrijke kleine stroomen naar zee. Het aanwezen dezer stroomen zou alleen reeds genoegzaam zijn om te bewijzen, dat Goram niet enkel uit koraal bestaat, daar in dat geval al het water, evenals op Manawoka en Watoebella, door de poreuze rots zou worden opgeslorpt; maar wij hebben andere meer stellige bewijzen in het kiezel en de steenen hunner bedding, die op onderscheidene laagvormige gekristalliseerde rotssoorten wijzen. Omstreeks een honderd ellen van het strand verheft zich een muur van koraalrots ter hoogte van tien à twintig voet, en daarboven vindt men eene golvende vlakte van ruw koraal, die naar binnen toe afhelt, en dan, na weder eenigszins te zijn gerezen, door een tweeden muur van koraal wordt begrensd. Dergelijke muren herhalen zich hooger op, en men vindt koraal tot op het hoogste gedeelte van het eiland. ' Die gronden zijn namelijk vooral de aard en de richting der kanalen (soe- ngei's) die tusschen de Arve-eilanden stroomen, en waarin Wallace de oude monden der Nieuw Guiveasche rivieren Oetanata en Wamoeka meeut te zien; maar die kanalen zijn hemzelven slechts gebrekkig: bekend, zoodat Veth terecht de daaraan ontleende gissingen wat voorbarig noemt. Voor het feit van voormaligen samen- hang van de Aroe-eilanden met Nieuw Guinea heeft Wallace echter ook nog andere bewijzen; bij zegt: „Er is zulk eene treffeude overeenkomst tusschen de voort- brengselen der beide landen als gewoonlijk slechte bestaat tusschen. de deelen van een on hetzelfde gebied. Ik verzamelde op de Aroe-eilauden omstreeks honderd soorten van vogels, van welke reeds ongeveer tachtig soorten ook op Nieuw Guinea zijn gevonden. Daartoe behooren de vlengellooze kazuaris, twee soorten van logge loophoenders (Megapodii) en twee soorten van kortvleugelige grond- lijsters (Pittae), die zeker geen van allen in staat waren de meer dan veertig uren breede open zee over te steken, die de Aroe-groep van Nieuw Guinea scheidt...., De vergelijking der insecten levert sourtgelijke uitkomsten.” Bij cone soo sterk sprekende overeenkomst van het dierenrijk der beide gewesten en de ge- ringe diepte der tusschenliggeude zee zijn de gissingeu van Wallace, hoewel voor- barig, toch niet vreemd te noemen. IN NEDERLANDSCH OOST-INDIË. 109 eDie eigenaardige bouw leert ons dat te dezer plaatse land anwezig was voor dat het koraal zich vormde; dat dit land mezamerhaud beneden de wateren daalde, maar met tusschen- wozen van rust, gedurende welke riffen ontstonden, welke hiet p die verschillende trappen zijner hoogte omsingelden; dat het aarop weder rees tot boven zijne tegenwoordige hoogte, en hans opnieuw aan het dalen is. Wij maken dit op uit die nugriffen, die alleen uit bodemverzakhing kunnen verklaard roeden ; en werkelijk , indien het eiland thans weder cen honderd wet rees, zou het rif, dat het nu omgeeft, met het ondiep anaal daarbinnen, een nieuwen muur van koraalrots en eene peawe golvende vlakte vormen, geheel gelijk aan die, welke m op verschillende hoogten tot sn den top van het eiland vorden aangetroffen, Ook blijkt het dat deze veranderingen in en obetrebhelyk nieuw tijdvak hebben plaats gehad: want de pervlakte van het koraal heeft ter uauwernood door den in- teed van het weder geleden, en honderden zeesenelpen. vol vanen gelijk aan die, welke men nog op het straal voelt, en he grootendeels hear ulans en zelfs dare kleur neg bewaard ebben, liggen over de oppervlakte des eiliauds tot tala de ruin verspreid. ef de Goram-groep oorspronkelijk ven deel nitinaakty van Seruw Curnea of van Ceram is Uus niet wel mogeliyh te ppaen. en hare voortbrengselen zullen op die vraag stecuts rai Debt werpen, Indien werkelijk , welijk th vooronderstel, aas vr net tijdperk der thans bestemde soorten Van dieren, de aaneen geheel onder water zijn gedompeld geweest. Het is at. hisar, dat zij on dat geval diane tegenwoordige famia en rea mlevats ma Verbuising derwerrts Van de omringende pardon in het tegenwoordig gealovtseh tijdvak hunnen ver- readied Zijn; en dee sermoede in scorten , che Wij mer ane meiet:, fj nt grand miet dlre AWW jet te stroonen. Ue vert wercrreie th osteminen voor een srroot deel overeen wiet dte van bt L errans, uur hebben toen ook vrij Wat avercenhkonist inet pe san de Rei en Panda edanden De thane duf, Carpope rte Mena, bees cont the Wei, Biarsada- \\ ntoebella- ety Caceran. 