Corporate financial management
Niets evenwel hielp eu alles stnitte af op den onwil der bevolking, die voortsproot nit eeu wantrouwen, dat zij op die wijze zon worden gebragt tot het produceren van eene tabak- soort, die voor de inlandsche oonsumtie niet meer geschikt of gewild zon zijn. Het haar verstrekte zaad werd door de bevolking niet gebruikt, en tegenover de kweekbeddiagen der ondernemers legde zg op verwijderde plaatsen dergelijke voor zich aan, om daarvan voor hare beplanting gebruik te maken. En wat aangaat het planten van kool-tabak, daartoe was de bevolking ongenegen, zonder aanzien- lijke voorschotten, terwijl de verstrekking daar- van voor de ondernemers natuurlijk al gewaag- der en moeijelijker moest worden, naar gelaug de ongunstige staat banner zaken het opne- men van de daarvoor vereischte gelden gaande- weg'al meer bezwarend, zoo al niet geheel onmogelijk had gemaakt. Op die wijze is men, althans naar ons inzien, tot eenen toestand gekomen, waarin weinig heils te verwachten is voor de toekoniBt van een met zoo veel haast en helaas met zoo veel opofferingen opgetrokken gebonw. Wll men zich overtuigen, dat wy er niets te veel van zeggen, zoo leze men een artikel van een der Kedirische ondernemers, den Heer H. i. StavzbMak, dat in het 13« Deel van het Tijd9ehHfl voor N\jverheid en Landbouw in Nederlandsch Indie voorkomt en daamit k BIB U. OTflVgtnomen door hot Ba$0iiv6aMieA$ Niitms- en Adverieniieblad, in Eyoe nommen ran 8 en 11 Mei 1867. . Uit do lezing van dat sink, ai«ook Tan het TToeger vermeld artikel van den Heer Huxsia, gelijk mede door de andere mededeelingen, die v^ kregen, bebben wij overigens den indmk ontvangen, dat die geweldige uitbreiding der Kedirische tabaksteelt voor de Europesobe markt, zoo niet gebeel, altbans Toor bet grootste gedeelte beeft plaats gebad, zonder dat de eigenlijke geseten kndbouwende berol- king er yeel toe beeft medegewerkt. Hoe tocb is het anders te Terklaren, dat men zoo beeft opgezien tegen bet verleenen van voorscbotteu, ten einde kool-tabak geplaut te krijgen? Men moge bet tracbten te werpen op de yrees, dat die bevolking de door baar aan te gane ver- bindtenissen niet zoa naleven, — - ons komt bet Yoor, dat er bQ eene loijale bandelwijze weinig grond bestaat» om zicb daaromtrent ongemst te maken. Het is, naar bet ons toescbijnty Diet onwaarscbijnlijk, dat die bevol- king hi reeds genoeg te doen bad met betgeen, vaarvoor zij stond, bf bet voordeeligc;^ beeft geacbt, om tabak yoor de inlandscbe markt te blijven telen, hi eindelijk door den sterken aandrang tot opkoop van de zijde der opkoo- pers veeleer tot wantrouwen, dan tot vertrou- ven in de gebeele zaak is gebragt. Dat bet vermoeden omtrcnt bet geringyer- tronwen in de zaak niet gebeel uit de lucbt ge- grepen is, daaryoor meenen wij een zijdelingscb bewijs te yinden in bet artikel yau den Heer Stavermak, daar bij zegt, dat de bevolking, in veSrwil der welvaart, welke door de tabaksteelt onder baar was gebragt, nog maar weinig voor fraaije woningen over beeft. Het is blijkbaar, dat de scbrijver bier niet bet oog beeft op de reeds vroeger gevestigde landbouwende bevdl- king, maar op bet groot aantal van menscben, die yan andere residentien waren overgeko- men en, volgens bem, niet direct genegen xijn, om zieh dadelijk op eene plaats ie vesiigen, fiij die cnrsief g^even woorden van den Heer SiAyEBHAif, voegt bij er nog bij, dat daartoe bet bare beeft toegebragt eene bestaan beb- bende, maar een paar jaren v^dr zijn scbrij- yen ingetrokken bepaling, volgens welke een inlander zijne woning bij verbnizing niet mogt afbreken en medenemen. — Wat bew^st die ongeneigdbeid aan de zijde der oyergekomenen pm ^cb op bnnne nieuwe woonplaatsen voort- dnfend te vestigen, — wat bew^jst de in- vloed der bedoelde bepaling, wanneer die zoo groot is geweest als de Heer SrAyEHiuii z0gt, yeal meer dan dat de nieaw iaaytoMutt wel party beJbben willen trakkan na Wt ge- opend uitsigty om goede zaken te aaken, auar op de yoortdnring der bestaande g^legeaheid met geno^ vertrouwen bebben geM> ^^ Yooroemen te laten varen yau eeseDterugkeer naar bunne vorige woonplaatsen P Enindimlq de zoodanigen dat yertrouwen reeds aiet groot waSy^boeveel te minder moet het niet bij de gezeten landbouwende beyolkiyg ujn geveest? Docb stappen wij bierran a^ omnogeodge oogenblikken te bl\iyen stilataan bq betgeee naar bet oordeel van di^ Heer StATiDUX 2oa kunnen bijdragen tot yerbeteriog ea be- stendiging der Kediriaohe tabakaprodnktie toot de Europesobe markt. In de eerate plaats brengt bij daartoe in aanmerking bet draineven der gn»deii» dk met tabak beplant worden, — t y«rf olgeiM het bezigen der zoogenaamde Hohe»heiasehe ploe- gen en der Europesohie eggf n ; terwql 1^ b de laatate plaata al zyne hoop gvyestigd beeft op de aaoneming van bet tijdena aijn sohiqfeB by de Tweede Kamer der Staieo-GeooMl aanbangig ontwerp van kultuurvetk ak vsd- near de ondememera in de gelegenbeid «»• den komen» om gronden yan^ de beyolkiog in huor ie neoMm voor den t^ Tan 10 jara, en alsdav die groaden zonden. kunnen lata bewerken naar de regelen en de eiaobea der wetensobap en met aanweoding der bote floorten van zaden. Wat bet draineren van den grond beticft, zoo zien w^ daarvan in bet. onderbarig genl bet onvoorwaardelgk nut niet in* — althaas geen nut» geevenredigd aan de groote kosten daarmede verbonden. De gronden^ die voor de tabakateelt ge^oomlyk worden gebesjgi hebooren, tot de katfgqrie der soogeoaanie tegalgrondeA, die voor bunne beyoehtiging go- heel van de reg<^ aXbankeliiik aya en meettal te boog liggen^ om aa in natte xyatyeUea (e b^sobapen r- g'onden alzoo, aan welke dege* legenbeid voor het beboorlgk aflo(^ien vaa kt ^water niet ontbreejLt. Wanneer derhalve let \aier op die grond«i, te veel en te lang bp liggen* dan .is dit niet ieta dat in dea ngd voortvloeit uit dea aard dier g;rondeD, nutf dat bet goyolg is van eene gebeel aodere <»• standigb^d. Op Java ploegt men over kt algemeeii aiet <iiq>, meeatentiydB niet di^ dan 3 i 4 Rijnlandscbe duimen. Of dit vd* ligt moet worden to^esobreven aan dea g^ wonefi Javaansehen ploeg* dat daarmedft i^ dieper kan. woedfin geplocigd» daa vel aao eeae weUigt bjj de bevolking eemnaal (^igeratte .ffA. 619 mflmriuft d»t het di^ ploegan oiet venscbclgk is, of aan andere oorzftken» willen wij liefst niet bttlissea. Wij coostaterea slechts het feit, om er, op to kunnea wjjsea, hoe jiVAt daardoor het ongehef wordt Termeerderd, dat 4ie velden het water niet hwijt konnea laken. Door de lelle hitte« die door den moo oncBepen hoTeagroud doordriogt, vordt de ondei^ond, 4ie op ee&e diepte van hoogstens 4 Ejijalandaebe doiBieQ ligt en aooit omgewerkt vordt^ seer hard, .aoo wUh, dat bet water ..er moe|jel|jk doorheen dringt. Het draineren yaa den grond igOL doa een aeer.koetbiar middel son, waarrau de uitwer- king irel eefeM> boFondeii ton kunnen worden niet aan . de yervaohiing te beantwoordeo, iemroi • miMohien . een beter reaoltaat op eene feel minder keetbam wijse dopr diep ploegen Moa ajn te yerkhigen. Ala men die h«rde, na«v 0i«t *zeer dikke kocst van denondergrond door i^, d4n ia de grond, die er onder ligt, yeel minder, yast, en het son one niet >he- yreemdeii, dat» indi^ hij door eene diepe be- ploeging Tan 8 tot 10 Kijnlandeohe dnimen gedivig werd emgever-kt, men bij eenen mer- keHjk yermindeiden invloed der aonnehitie, veel minder aon te lijden hebben yan dieyer- faarding der boyenkorst yan den ondergtond, ^m dat alsoo yan sdf een einde aon komen aan het er op blijvea &taan yan het regen- WEter *). Uit dieri hoofde komt ons het aanwenden der Hohflnheimeche ploegen yoor een middel te agn yan yeel grooter praktiaeh nmt Het grootste beawaar^ hetwelk er tegen te maken 4a, ligt in de yxaag : of het JayaanaohiB ploeg- yree kxachtig genoeg yoor dat wcrktnig ia, -wanty dat boe> dieper de ploeging gesehiedt, dea te vwaarder ook de arbeid voor bet ploJBg- ree wordt^ bebdeyen w$ wel niet te doen opnerkeb en het* ia er yer af/dat het Ja- TBsdie Jslocgree is kraehten gelgk staat met ploegpaarden in £nropa«.I>e fieer STiLVEBMAK aegt -wtA ia waary dat de deor hem met de Hohenhciniaehe pldegen genoinen proeyeh heb- ben aangetoond» dat de karbofloiir aterkgendeg <) Oq8 geroelen omtrent li^t drainerci^, dat wij hier nitspreken ondcfr voorbehoncl van het oordeel yau meer bevocgden, waaronder w^ yer af z^n ons te rekenen, behoeft evenwel het nemen van zooveel niogelgk onkostbare proeven op kleine schaal niet te beletten. Waar w^' tegen waarBchawen moeten, 18 het maken van groote koaten , londer zekerheid, dat le meer dan ?ergoed aallen worden door het daaryan t» waehten voordeeL daaryoor 1% maar aulka yraagatukken worden* dunkt onsy niet opgelost of beslist door proe- yen, gedarende een paar jaren genomen ; want wij £ie^ de onmogelijkheid niet in, di^t een span karbouwen best in staat kan zijn geweest, om gedurende twee of drie jaren yoor de Ho- heoheimsobe ploeg te worden gebruikt en dat het eerst later bl^kt, hoe het er door geknakt la geworden* Wordt het erenwel bij herhaalde en yoort- gezette proefnemiogen uitgemaakt, dot dit niet te vreezen is, dan kan het tweede bezwaar tegen het gebruiken der Hohenheimsche ploe- gen, daarin beataande dat zij te kosibaar yoor de bevolkiug ayn, om ziph die te kunnen, aan- schaffen, geen wezenl^k bezwaar meer,^zyn; want dan yordert zelfs het welbegrepen belaag ▼an den ondernemer, die de bevolkidg yoor zich laat planteD, dat l^j die kosten yan aan- scbaffing als vootschot voor zijne rekeniog neme, om bij termijnen en in yerrekening t^en. le- vering van produkt te worden afgedaa'n. De hoop van den sohrijver op eene aanne- miug van het ontwerp yan kultunrwet, dat door den gewezen Minister F&ansen yAN de Putts was aangeboden, is niet yerwezenlijkt, en op dit oogeablik is het onzeker, of de daarin opgenomen bepaling, betreffende het in huur nemen yan dessagronden yoor den tgd yan 10 jeo'en, spoedig eene werkelijkbeid kan worden. Maar al ware het anders, zoozouden wij daarin nog niet yeel heil zien yoor de vestiging der teelt van tabak voor Europa op dunrzame grondslagen. Een tijdverloop van 10 jaren moge lang schijnen, wanneer men daartegen overstelt, dat nn. geene gronden, dan bij zeldzame uitzonderingen, in hnor knn- nen yerkregen worden, maar is daarom niet- temin, naar ons inzien, nog yeel te kort, om aan eenen voor dien t^d in huur genomen grond, zonder eenige de minste zekerheid van verlenging yan den huur, al datgene ten kosie te leggen en aoo. in te rigten en te doen bewerken, als men meent naar de regelen en de eiscben der wetenscbap te moeten doen, — daargelat'en nog, dat wy de vraag wel zouden willen doen: wat de wetenscbap ten aanzien yan den landbonw onder de- keerkringen en speciaal op Java als onyoorwaardclijk en on- twijfelbaar goed en nuttig reeds heeft oitge- n^kt en aangewezen. Het oyerbrengen toch yan zaden en gewas^ sen uit andere gewestei^ met het doel om ze dafir, waar ze gebragt.werden, of inheemsch te maken of te gebruiken tot yeredelin^ eener bestaande kuliuur, is ook iets, waarvan de re* 890 TA. tnltaten nog met aan de Tenraohtingeii hebben beantwoord. Met groote modte en kosten immen heeft men den kaneelboom nit Cejlon en den kina- boom nit Zuid Amerika op Java OTergebragt, en men heeft toch geen kaneel op Jara knnnen prodttceren, geligk aan het Ceylonsche, en om- trent het voldoende kinagehalte van den op Java overgebragten kinaboom met al zijne yarie- teiteUy vordt onder de desknndigen nog een heyige str^ geToerd. Men heeft erdentheehees* ter nit China OTergebragt, en men prodnceert er thee, die gaandew^ wel in kwaliteit en waar- de Terbetert, maar tooh altgd ongel^k is aan de Chinesche thee. In venchillende tropische geireeten heeft men de knltunr der Moluksche specerijen OTergebragt^ maar nergens een pro- dukt gekregen, dat de Moluksche specerijen evenaart En wat sullen irij yan den tabak aeggen? In 1887 of 1828 liet de toenmalige kom- missaria geneiaal Dtt Bus ter reredeling van de tabakskultuur op Jaya de beste Manilla-za- den ontbieden en tegelijkertijd werd op zijn yerlangen onze Consul Generaal te Hayanah, wijlen de Heer Lobe, door het ministerie yan marine en kolonien uitgenoodigd tot de oyersending van Havana-zaad yan de beste soorten. De Heer Lobe trok sich die zaak bijzonder aan en wist zich zaden te bezorgen yan tabaksoorten, die niet in den handel yoor- kwamen, maar bestemd waren tot yeryaardiging yan sigaren ten gebruike yan den koning yan Spanje of om door hem ten geschenke te wor- den gegeyen aan aanzienlijke personen yan den ' hoQgsten rang. Later hebben ontbiedingen yan Manilla- en Havana-zaad nog meermalen plaats gehad. Nog meer, — onder het toezigt en de leiding yan den genoemden Heer Lob]§ werd de Heer de Yoogt naar Cuba gezonden, om zich grondig bekend te maken met de kul- tuur, de gronden, de soorten yan tabak, de bereiding en wat niet al. Na eenige jaren yetblijf ging de Yooot naar Jaya, waar hij eerst in dienst werd gesteld als Inspecteur voor de tabakskultuur, en later zelf kontrak- tant met het Gouyernement is geweest, en zoo wij ons niet bedriegen, wat het maken 'yan fortuin aangaat, niet zonder succes; maar waar en wanneer heeft men sedert op de Europesche markten tabak van Jaya afkomstig linnnen koopen, die, niet gehed, neen zelfe maar eenigzins geli^jk stond met den Hayana- of den Manilla- tabak P Men yerwachte dan ook niet te yeel yan al sulke maatregelen. JXvL de Java- of Kanarie-tabak in Earopa niet gewMd is en boitendien niet gileeU a bereid kan worden dan tegen pt^ten, hooger dan men er in Enropa yoor beatadai wil, noct men zich bepalen bij de yraag, of siiUn wd mogeljjk ia met de onder den naam van kool- tabak bekende aoort Ib dii niet mogdijk,' en de erraring, die men te dies opiigte doer de Gonveniementa tabaksknltm heeft epgsdm, beachouwen wij| als in het gehsel net afdon- de, ') — dan moet men nki willen yeUwdai in eene kuhnur, die niet wiaatgef«ide is te maken anders dan ten koste yaa de bevolkiag. Is eebter de zaak wd mogekgk, dmi gdooren wij, dat, instede yan door het in kur nenm van deasa-gronden toot 10 jaren, de partftolicR ondememers het door oatginning yan wonte gronden gehed yow eigen rekeniaig yeal yv- der zulien brengen. Wordt daaryoor k ooneesiie yerleend op huge term^fnen en tot eene nitgeatrektheid, weike den ondemaser toelaat, om, behaFye den grond, dien bq noodig heeft, om daaiop eene tnbadielie beyolking te yeetigen, nog genoeg oyer te kon- den Toor zijneii eigen aanplantmet behooilijke mimte TOor de yerwisaeling, dan kan hij aaa zgne onderneming alles ten koste loggca, vat tot Terzekering zoo yeel mogelijk yan eeogoed reanitaat sou kunaen atrekken en, terwql kq yoor de inrigting, de bewerkiBg en de bq)laii- ting zijner gronden, als ook Toor hat gebnik der daaryoor meest geschikte soorten yaa ta* bakszaden kan te week gaan, aoo als hq met eene hoogere kennia yan landbonw, dan de inlander bestt, noodig oordeelt, zal hem bet yerkrijgen der daanroor benoodigde geldea yeel minder moeijelijk yaUen en op yed mio* der beswaxenden yoet mogelijk sijn, dan db, om de eenroudige reden, dat sgne onde1l^ ming yoor den geldsefaieler aladan een meer yetligen waarborg aanbiedt, dan l^j nn met mo- gelijkheid geyen kan. Wat tot nu toe toch toot de teelt yan tabak yoor de Enropesehe maikt door den partikulieren ondememingsgeest is yenigt, is in (ms oog weinig meer geweest dan het uityloeisel eener koortsaolitige bev^ ging en opwinding sonder weikelqk goedea grondslag. Een nog zekerder middel ter yerzekeriog der teelt yan tabak yoor Europa sou het Bur ons inzien zgn, wanneer de gezeten hmdbou- <) Omdat er weinig kanst in ligt om tabak door eene bevolking te doen telen, dien men met wiasi alleen kan verkoopen, door den planter te dwid* gen om tegen eene alechte betaling te pUoteii en te prodaceren. TA. 891 ▼eade bevoUdng liMar yoor ^igen rekening ea lui fligen bevegiog bg de band nam, ten ge^ ▼olge Tan een wdgevestigd Tertroawen» daf M hMT tot affl^t van luuir ]>rodukt aan solid^ en goed^ kcMipejrs niet^sou ontbreken. Daarto^ moet sg laagsamerhand opgaleid worden en ook een yoI vertroawfo kiriijgen in harea eigen to^tand, want sonder d^t voelt eenelandbou- wende befolking als die van Java weinig op- g0W6ktlieid» om meer te prodooeren* dan ag Toor de vooniiniiig in bare geringe dageljijkscbe behoeften strikt noodig aoht, Hoeeeer de par* tikoUere ondelraemingageest, door betooning ran de m^eat mogeli|ke loyauteit en welwil- kndheid in igne aaiftakingen met de berol- kiag, er veel toe km bgdiagen, om de berei- king van sulk eenen toestand te bespoedigen, £00 sou men toch waarsohgnlijk te ver gaan met sich een loodanig resultaat al9 zeer aan* Btaande voor te stellen; en bij alot van rekening zal tocb bet meeste, aoo niet alles, af bankelijk blg- ven van de vgabeid en bezadigdbeid der maat- regelen, die de rearing en de wetgeving voor de opleiding dier bevolking noodig cullen achten. Hoe miui evenwel over die opleiding moge denken»,op^n feit, dat door die bemoegingen van den partikulieren ondernemingsgeest in het helderete licbt is geplaatat, willen wij nog ten slotte de aandaobt yeetigen. Het knltnarstelsel giug bij zljne invoering, zoo niet gebeel« dan tocb eenigermate uit van de beveting, dat van de vatbaarbeid der Javaanscbe bevolking om te produoeren zon- der dwang weinig was te verwachten. Al iirilde de atichler van het stelsel niet toege- ven, dat bet op dwang was gegrond, bij was daarom niettemin van gevoelen« dat» zonder een kraditigen stoot van de aijde van bet Gouvernement en zonder een aanhoudend stre- ven in de eerste jaren, om te zorgen, dat men het bij dien eersten stoot niet zou laten, de produktie van Java voor den groothandel wei- nig te beteekenen zou bebben, -— weinig ook om Java in staat te stellen tot de kwijting der haar opgelegde verpligtingen. Op die bewering nu werd bet gebouw al liooger en booger opgetrokken en de dwang, waarvan zelfs de schijn by den aanvang zoo noode werd eikeud, trad met elk jaar meer openlijk voor den dag, en zoo gebeurde bet, dat de voorstanders van het stelsel, de aan- vaukelijk daardoor verkregen resultatea stel- lende t^enover die van een vgftiental daaraan voora^egane jaren, bijkans tot een azioma ver- hieven, wat eigenlijk niets meer was of kon sijn dan de slotsom eener ervaring, opgedaan HI- wel is waar gedurende een vijftienjarig tijdvak, maar onder eenen staat en gang van zfd^en, zoo weinig gesehikt, om ons het antwoord op de bedoelde bewering te kunnen doen geven, als zolks met mogelijkheid wezen kon ; en, terwijl men uit dien boofde zlch op zijn hoogst geno- men geregtigd mogt achten om slechts aan te wijzeu, wat dat tijdvak en die staat van zakeu hadden te zien gegeven, meenden die voorstau* ders een gebrekkig iogesteld en daarbij nog geheel onvoldongen pleit te mogen besohou- wen als eene besliste zaak, en zich daarop te kunnen beroepen tot bewijs voor hetgeen met opzigt tot die vatbaarheid van den Ja* vaan in de toekomst wel te wachten kon zgn. De strijd, — voor de eer van Neder- land ware het te weuschen, dat hij nooit had behoeven gevoerd te worden, — de strijd, waartoe die al hardnekkiger eu stouter ge- wraakte bewering aanleiding gaf, duurde lang en wordt helaas nog volgehouden, hoezcer ein- delijk het bewijs is geleverd, waardoor het staketsel van redeneringen en feiteu, welke die- nen moesten, om als waarheid te doen aan- nemen, wat gecn waarheid kon zijn, voor goed en voor altijd in duigen moet vallen. De dwang van het kultuurstelsel drukt meer bijzonder op het kndbouwend gedeelte der be- volking, en op dat gedeelte valt, zoo lang en overal, waar het onder dien dwang gebukt gaat, wel is waar voor als nog niet veel te rekenen; maar ziet, naauwelijks heeft de parti- kuliere ondernemingsgeest voor zioh eene streek weten te vindeu, waar hij door de wer- king van het kultuurstelsel niet kon worden belemmerd, omdat het er niets te doen had ge- vonden, of van heinde en verre stroomt eene menigte mensehen er naar toe, om daadwer- kelijk een kraohtig protest televeren-tegen de haar aangewreven smet, dat zij uit eigen, vrijen wil zich niet tot arbeid zou laten vinden. Eene verlaten streek wordt dienteugevolge in een tien of twaalftal jaren zoo bevolkt en neemt in belangr^kheid zoo toe, dat men haar tot een r^entschap en assistent residentio moet verhefTen, en d^r, gelijk ook in een paar an- dere aangrenzende distrikten, waar men nog zoo kort geleden weinig meer zag dan bos- schen, wemelende van tijgers en ander wild gedierte, kan men nu het oog laten ^aan over uitgestrekie velden, voor den r^jstbouw zoo* wel als voor de tabaksteelt nieuw ontgonnen. Het doet er niet toe, of zy, aan wier tus- schenkomst wy dat bewijs te danken bebben, de vruehten niet hebben geplukt van hunne bemoegingeoi — vruchteui welke wij hun 5;^ m TA. gaarne badden toegetrenschi en die hun ook fiict zonden ziJQ ontgaan, eoo zij hun werk anders en beter badden aangepakt* Ja selfs,. al moesten rij hnnne onderncmingen gebed opgeven en id zonden dien ten gevolge de daaryoor door ben uitgekozen plekken weder ontvolkt en Terlaten worden, — nog «ou de nitkomst, waartoe zij zoo veel, ja alles bebben bijgedragen, niets van bare beteckenis en waarde bebben verlorcn; en bet feit, waarop wij wezen, kan gelukkigerwijs nimmermeer worden wegge- ctjferd, ten einde eene irrationele en den menscb onwaardige bebandeiing der Javaanscbe beTol- king zonder ophonden te kunnen yoortzetten. Tabaka, riyier op Sumatra, adsistent-resi- dentie Benkoelen. Zij valt in betNoordweatelijk gedeelte van de afdeeling Kroe in zee. Tabakoeboe, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, aan de Manna-rivier. Tabal, dorp in Borneo*8 Zuid- en Ooster- afdeeling, landschap Tanab-Laut. Tabala, onbewoond eiland, beboorende tot de Banjak-eilanden aan Sumatra's Westknst, groot V, vierkante Sumatra-paal. Tabalagan, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, afdeeling Ommeianden yan Benkoelen, aan de riyier Lagan. Tabal Alip, riviertje op Sumatra, adsis- tent-residentle Benkoelen, afdeeling Moko- Moko. Het yalt in de riyier Ketaoen. Tabalenang, dorp op Sumatra, adaistent samen met Balangau oste eenea Owtnlm der 9« klasse en maakt eene af ieeling oh m de adsifltent-reftidentie Amoentbay. Bier wor- den fraaqe manden, matten en wider yleoktvok yeryaardigd, velke yoorwerpMi wk cMeitts markt gebragt worden en seer geaockt i^. Ook zamekn de bewoners yogebeB^es m es Wasscben yeel stoigoiid «it de bergriyieren. Tabalong KsBan en -Eivit twee booCd- takken yan de riyier Kagaia in Bomeo'a Zflid- en Oosterafdeeling, a^leeliag Bekoo^ ^ komen yan het Loesng-gebergte. Taban, dorp op Java, reaidentie Japua, regentachap Xoedoea, distrikt Oenaihan. Tabanaa, een der «lkgestr«kt8te rijken m bet eiland Bali, op de ImSkwit, gmizeadetea Noorden aan Boleling, tea Ooetm aaa Bia^ en Mengoei, ten ZuidflB aan atcaai Bali en tea Weaten aan Djembmna. Tabanaa beeft vck groote ylakten en de bodera ia yniirfilbaai m leyert genoeg !ev«neBiiddelea voor de behoefte yan de tairijke beyoUring. Deaa bedroeg, to)* gens y^v bbh Bkosk; die Bali in 1S18 b^ zocht, minstois 180,000 sielini, en ydgm HusKUB KooMAS, die in ISSl en 1882 al» CommisaariB yan hot NederlandBoh QouTerae. ment op Bali doorbnigt, 150,000 videa. Ik I iiHyoer bestaat in rijat, katoeu, kieedjes en • alayen, welke laateten ter duik yerkocht wor- den, en de inyoer in opium en ChineBchew- ren. De booMplaats beet eyeaeena Tabaaai. Men beeft gctraebt er eene aeebayen ua te jiL":::=;7i^F«<^~w^ !=^£.-/!::ir^trJ: yan de afdeeling Ommeianden. Tabalar, zie: Tabailar. Tabali, berg op Sumatra, reaidentie Pa- dangscbe Bovenlanden, op de odstelijke grena yau de afdeeling L Kota's. Tabali, berg in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, rijkje Kota-Waringin, aan den iinker- oeyer der Aroet. Tabali, dorp op Celebes, residentie Mana- do, in bet midden der bogt yan de baai Ka- jeli. Het is de zetel yan den Eac^a, die 28 opperboofden on der zicb beeft. Tabailar, rivier, berg, dorp en boek op Borneo's Noord-Oostkust, rijk Sambilioeng, op 2" 12' N. Br. De riyier-oeycrs zijn grooten- ilcels bewoond door Bassap's. Tabalo, bei^ in bet Noord-Westen yan bet eiland BiUiton. Tabaloelan, dorp op Sumatra, residentie Padangsche Boyeulanden, landschap Tanab- Datar. , . « • Tabalong, distrikt en dorp m Borneo s Zuid- en Oosteraftleeling. Tabiaong ataat te ongenaakbaarheid yan bet atmnd moetea latei yaren. De berg Tabanan aan de Noordergiens yan dit rijk ia 7,64^ Rynlandscbe yoeteu boren de opperyUkte der aee, yolgens Mblvill taj Gabkbbb. Tabandong, dorp op bet eiland Mmn, in bet Noorden der afdeeling Madura. Tabang, dorp in Borneo's WeateraMeelin?, rijk Sintang, aan de riyier Melawi. I Tabang, dorp in Borneo's Weateiafdcclinf, rijk Tajan, aan de riyier Tjimpede. Tabang, dorp op Borneo, im het Noori- Oosten yan het rijk Koctci, aan de nnef Maleb. Tabang, zie: Siak. Tabang, dorp op Sumatra, reaidentie ra- dangscbe Boyeulanden, landschap VII iiO«^'*- Tabang, dorp op Sumatra, residentie rar lembang, afdeeling Lamatang Oeloe. Tabang, dorp op Celebes, residentie !» nado, rijkje Bolang Mongoodo. Tabang, naam, dien het regcntscbap ^1* Opa op bet eiland Sale^jer ook ird diwgt .6U. t}93 9«bailff» 'dorp 'dp Java; Ecu^atie Batayia, in het Zoiden van hot Wesier-Kwartier, aan •4e Ifeii^ereli. TikbaJiio, onderdifllrikt, livier en dorp in Bonwo's Zuid^ en OotteiaMeeling, landsohap Tanah Lanti besoiden jde rivier van Bandjer- .]ii(uili, De jivier is in de Ooatxaoeaicin, nabij Plaari, genoegzaam gebeel drbog on tot nabij het dorp Mentiwa onbavaarbaar toot groote imumwcs* Z^ kdmt uH bet gebefgte Sakoem- pmg: en ^4oeiC faet eanen snidwaarttoben loop in de Java^ee. Tabanio is de boofdplaats van Tanab Laut en de yerblij^iaats van den €leaagbebberi die toyens met de stFand- ▼onderij in deae afdeeliug belasi is. Verder wonen er een inlandBoh Hoofd en een Pang- koeioe, Nabij bet atond kan men ankeren in % i 2^/, Tademen bai'den grond. Het aan aee gelegen ateenen foii is voonien ran vier baaiionB, waasop elf atukken gesobnt staan. Het' moet nog in goeden ataat vei^eeren en bevat^een ateanen kniidbaia. Dit fort werd den S7'» Aogoaiiu 1859 stormenderband inge- nomen en b«Mt, nadat daarop den 14^ te voren een Tergeefsehe aanval waa geidaan. De zee- inagt, onder bevel ran den Kapitein-Laitenant ter Zee J. A. K.yam Hassblt, bestond nit de wdtitpetiArdjoenOf Mimkadot Celebes^ Onnui^Boni, met eene k^jgamagt van ongev eer 830 manaobap- pen, ter veraterking van het reeds ter plaatse aanveaige pciaobeei, t»wi)l de landmagt atond onder ^ bevel Tan den Kolonel Ahdbxsbn. Den In Mei I860 werden de Fostbonder met vronw en kind: door «ene bende inlandsebe opstandelin- gen vermoord. Eeeda vroeger was het fortje ver- laten geworden. In dat jaar is Tabanio versterkt en geatdd onder het bevel van eenen Luitenant. De kampong in de nabijheid van bet fort gelegen is samengesteld nit een 60tal hnizen, eenen tempel en eene in 1849 ceer verbeterde gevangenis. Tabanio bestaat uit eeae smalle strook lands, welke langs de see ligt en .door boeaeben en moeraascD. is omgeven. De bewo- ners generen 'aich met de ^ee-vischvangst en bij mw weder, met de insamding van den bast van den sagoboom, die daar in overvloed voorkomt en near Java "wordt nitgevoerd. In den omtrek van Tabanio komt veel ijzte- erts voor. £r is bijna geen goed water te rerkrqgani daar de pntten beak zgm VabflniOf livier in Borneo's Zuid« en Oos- terafdeeling, diatrikt Kahajan Tengak Tabaa Kanoh, zgriviertje, van de Boe- Doet> in Borneo's Westerafdedling, landsobap JBoMiOet Hieraan worden mtmontende staen- kolea naogetroffon. y Tabaoto-ohid, rivier op Celebaa' Ooatknst. r^k Laiwoei, die in de Yosmaers-baai nitloopL Taba Padang, twee dorpen op Sumatra, -adsistent-reaidentie Benkoelen, afdeeling Lais» een aan de rivier Padang, en een in bet dia- trikt Oeloe Palli. Taba Pajangit en •Pancliang, twee dorpen op Sumatra, adsistent-residentie Ben- koeleu, aldeeling Ommelauden, een aan de ri- vier Amo, en een aan de Eindoe Hati. Taba Plahin* landsohap op Sumatra, re- sidentie Palembang, in het onafbankelijke Ba- djang. Taba Bawang, dorp in Borneo's Wester- afdeeling, rJijkje Soekadaua, met 106 iuwonera (1855). Tabar Bingan en -jDjinoekei, twee dor- pen op Sumatra, rasidentie Palembang, aan de Klingi. Tabaroekaxii dorp op het Papoesche eiland Aidoema. Tabat, ka^> aan de Zuidkust van het eiland Boero, reg^tschap Waisama. Tabaty dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeliog, in het Westeu van het landsohap Tanah Laut. Taba Tejigah, kampong op Sumatra, on- afbankeiyk landsohap Lebong, marga Toebai, soekoe Aman. Taba Tengah, dorp op Sumatra, adsistent- resideutie Benkoelen, ten Noorden van de ri- vier Lajang. ^bat GtodAXkg, de: Taba Gedang. Tabauw, kadschap op Celebes' Oostkust, rijk Tomboekoe. Tabear, dorp in Borneo's Westerafdeellng, in bet Oosten van het rijk BAatan. Tabeh, dorp op Sumatra, residentie Pa- dang, distrikt Palangai, aan de rivier Palangai Ketjil. Tabeh, vier dorpen op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlanden, in de landschappen Pasaman, Tanah Datar, JKota Ziawas en XIII Kola's. Tabeh PandjaiLg, dorp op Sumatra, re- sidentie Padangsobe Bovenlanden, afdeeling L Kota's. Tabeh Pata, dorp op Sumatra, rijk Me- qangkabo, distrikt Tandjong Ampak), aan den weg uit Tanah Datar. Hier groeit veel koffij. Tabeh Pata, docp op Sumatra, residentie Padaogsobe Bovenlanden, laudschap XIII Ko« ta's, op den berg Talang. Tabei, rivier in Borneo's Westerafdeeling, ^jk Ta}an. Tab^lak), rivier en dorp op de Westkust 63* 834 TA. van het eiland Gilolo, in B&ta Tjiaa, onder Tidore's gezag. Tabelien, dorp in Borneo's Zoid- en Oob- terafdeeling, distrikt Bekompai, aan de riyier Bomban. Het is een der verst afgelegen punten, waar de Dajaksche bevolking zich gevestigd heeft. Tabelien, riner en dorp in Borneo's Znid- en Oosterafdeeling, distrikt Kapoeas Uir, land- schap Mentaugei. De rivier valt in de Kapoeas Moeroeng, aan den linker oever. Tabello, distrikt op de Oostkust van het noor- delijk schiereiland van Gilolo, met 2,834 inwo- ners, onder het gezag van den Sultan vanTemate. De zeeroovers, gevestigd te Taboenko en Tabello, gewoonlijk bekend onder den naam van Tabel- lorezeii, zijn oorspronkdijk af komstig van Ter- nate, Batjan en Ceram en hebben hnn land omstreeks 1780 en 1790 verlaten, na de vlugt van den Badja Nikoe van Tidore en ten ge- volge der oneenigheden die daaruit voortspro- ten. Hun getal is langzamerhand nog ver- meerderd door bewoners van Taboenko en Ta- bello. Zij behooren tot het gebied van den Koning van Loehoe, die meermalen zijo gezag onder hen niet kon handhaven. Vele pogingen zyn door het Gonvernement in het werk ge- steld om dit volk te betengelen. In 1824 werd er met de Sultans van Ternate en Ti- dore een traktaat gesloten, waarbij deze Vor- sten zich verbonden, om het Gonvernement met volk en vaartnigen bij te staan ter be- strijding dezer zeeroovers. . Op de Banda-eilanden wovden ook Tabel- lorezen aangetroffen, die .echter minder te vreezen zjjn. Tabello, eilandjes aan de Ooatzijde van het eiland Gilolo, in de baai van Galela, O. Z. O. van den hoek Lorie, op 127* 44' O. L. . Zij zijn van gevaren omringd, zoodat men ze aan de Oost- en Zuidzijde niet te digt moet naderen. TabelOy zie Tabeno. Tabelongkangy berg op Borneo's Noord- Oostkust, rijk Sambilioeng. TabeniouWf zie: Tabanio. TabenOy kampong in het Noord-Ooaten van Midden-Plores, bewoond door Wogo's, Tabenoe, landschap op het eiland Timor, ten Zuid-Westen van Koepang, welks Badja vroeger van Amfoang afhankelijk was, doch ' door een huwelijk met de dochter van den . Vorst van Koepang in bezit is gekomen vwi een stuk lands, waarover hij gezag voert. Dit landschap telt een 4,000tal inwoners. In het Zuiden van de bogt van Koepang verheft zich de berg Tabenoe^ die, naar gis, 400 Egnland- sche Yoeten hoog if. De Baij& hmA op does zijne woning. Taberau, rivier en hoek in Borneo's Zuid- en Oosterafiiselkig aaa den linkcr<MV«r der Kapoeas Moeroeng, ten N. N. O. van de ri* vier lioeroi of MotaL Tabema, dorp op Sumatra, resdoitiePt- lembang, afdeding iUwaa. Taberoea, een der Pagei-eikndeD aui Sa- matra's Westkuat, met 100 inwonen. Tabetien, doip in Borneo's Znid- en Oostet- afdeeling, afdeeling Qroote en Kleine Dajtk, aan de Ki^oeos Moeroeng. Tabi, riviertje op het eikad Boero, datin de 11a valt. Tabi, twee eilandjes aan de Nooidkast ns Nieuw Guinea, een ten Noorden vno het eilasd Oeakedeh, op ISd*" 35' O. L., en een tea Zui- den van Koeromba, op 138* 48' O. K, ondflr den Sultan van Tidore. Tabi in o«k de iiaaD van eene streek op de Noordkiut van Nietv Guinea, ten Ooaien van de Amberao^rifier. Tabiaa, een der grootsia via de Nooid- Anambas-eilauden, residentie Biouw. Tabian, riviertje in Borneo's WeateiaMM- ling, in het Noord^Westen van het i^k Sin- tang. Het valt in de Sei- of Goentoer-ririer. Tabian Tinggi, aanzieaiijk dorp op Sa- matra, residentie Padaiq;ache Boveolanda, landschap Alaban. In het midden van dit dorp staat de grootste tempei, doGf de Padiie's op Sumatra gesticht. Hij is rondom ingeab- ten door groote bakvormige vijversy voons- melqk bestemd tot het wassohen der voeta van de boetvaardigen, alvorena »j de kok betreden. De tempd heeft vgf boven elba- der geplaatste daken, 148 Bijnlaadadie voetes in middellijn en 150 voeten hoog. BduJn genoemden tempei worden er nog meer, dodh aanmerkelijk kkinere tempds te Tabian TiagKi aangetroffen. Tabian Tinggi, dorp op Sumaka» rgk ^ landschap Y Kota's, aan de rivier Sibajasg. Tabian Tinggi, dorp op Sunatn, leii- dentie Padang, distrikt Kota Tengah, aan see. Tabian Tinggi, zie: Tebingtiagi. Tabide, tak der Kahajan-rivicr in fioneoS Zuid- en Oosteraldeeltng. Tabier, zie: Tabir. Tabile, kampong in het Noord-Oosten m Midden*Flores, bewoond door Wogo's, Tabilo, zie: Ghabrols-baaL Tabilolo, voormalig fort op de Zuidko^ van het eiland Makjan, dat reeds bestond tocn dit eiland door de HoUanders veroverd verdi die er eene kleine bezetting in plaatsteo, velle Tiu 835 evenwd reeds in 1660 weitl ingetrokken. Tabincljaiy dorp op Cdebee, leenvorsten- dom NiiMHaoe, Tabing, dorp op Celebes' Westkuat, leen- vorstendom Taneite, distrikt Lompo Ri Adja, met 10 huizen en 99 inwoners (1861). Tabing, dorp op Sumatra, in de Lampong- 9cbe distriktoa, in het Ooeten van de afdeding Sekampong, aan de rivier Asahan. Tabing, dorp op Sumatra, residentie Pa- dangKihe BoTenlanden, bij de oostelqke grens Tan bet landscbap Agam. Tabinge, dorp op Celebes' Westkuat, Icen- vorstendom Tanette, distrikt Lompo Ri Tanga, met 16 baizen en 177 inwoners (1861). TabiBonel, dorp op het eiland Ceram, op de Ooetkust van Hoewamobel. Tabir, ririer op Sumatra, die xich in bet bmneukod met de Tamboesei, Aiaringi, Siman- Ijie, Nior en £ampar yereenigt, om de Djambi- ririer te Tormra* Tablan, kaap aan Borneo's Oostknst, aan de Noord-Oostzijde van de kudstreek Berou. Tabo, Toetseli of Patani-punt, kaap aan de Zuidpunt ran bet zuid-oostelijk scbier- ofland van Gilolo, op 0" lO' N. Br. en 128* 56' 4" O. L. Tabo (Wanga-), Tulkaan op de Noord- kuBt tan bet eiland Flores, te Gciiting. Hij rookt steeds. Taboe, twee dorpen op Sumatra, residentie Padangscbe BoTonlanden, een in de VIII Ko- ta's, en een in Tanab Datar. Taboe, rivier op Sumatra, in de Lampong- sche distrikten. Zij ontspringt op de Lam- pong-piek en outlast siob in de Sema. 7aboe, berg op Sumatra, residentie Pa- dang, distrikt Palangai. Taboean, eiland in de rivier Kabajan, in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Xahajan Tengab« Taboean of Keizers-eiland, boog dlandje gelegen in bet midden van den in- gang der Semangka-baai, aan Sumatra's Zuid- kust, residentie Lampong. Aan de Noord- Oosts^de is de eenige gesobikte ankerplaats in 96 of 30 Tademen, leer digt bij den wal. Men vindt cr drinkwater en bet eiland is vrg goed bebouwd en levert uitmuntend timmer- hout) ook gesohikt voor masten, op. Taboean of Duifjes-eiland ligt ten Zuid-Oosten van bet eiland Bali, waartoe bet behoort. Taboean, eiland ten Noord-Oosten van Borneo, in den Sollok-Archipel. Taboean, aies Gil bo an. Taboe Berajer, dorp op Sumatra, resi- dentie Padangscbe Bovenlanden, in de ten Zuiden van Agam gelegen VI Kota's. Taboe Bintang, riviertje op Sumatra, re- sidentie Tapanoeli, afdeeling Mandaheling. Taboee, dorp op Celebes' Westkust, leen-' vorstendom Tanette, distrikt Lipoekasi, met 13 buizen en 155 inwoners (1861). Taboehoe, dorp op Sumatra, residentie Padangscbe Bovenlanden, afdeeling Natal. Taboejong, distrikt op Sumatra, residentie Tapanoeli, afdeeling Natal, met een 200tal in-. woners, meest Batta's. De gelijknamige rivier ontspringt op den berg Sidoardoar, en outlast zicb in zee bij den boek Taboejodg^ aan welken voortreffelijk timmerbout voorkomt. Taboegong-^ilanden, groep eilanden ten Westen van Sumatra, op omtrent ^/^ mijl van de monding der Taboejong-rivier. Op de En- gelscbe kaarten komen zij onder den naam van Poeloe Zelody voor en z^n aldaar te noordelijk geplaatst. Het westelijkste ligt op 0** 61' 30'' N. Br. Zij beeten SikaUdi, Taboejong en Laboe Laboe, welk laatste met Taboejong door een rif verbonden is. Aan de binnensyde van Taboejong staan 4Vs vademen water. Taboekan, rijkje met gelijknamig dorp op bet eiland Groot Sangir, residentie Ha- nado, dat zicb over de gebede oosterbelft van bet eiland uitstrdct en bet grootste rijk van Sangir is met 31,400 inwoners. Taboekan is de boofdplaats van bet eiland Sangir en ge- legen aan eene ruime veilige baai. Hier boudt de Badja zijn verblijf zoomede een Zendeling van bet Nederlandscbe Zendelinggenootscliap. Men beeft er eene kerk en eene acbool. Bij Taboekan badden de Nederlanders eertijds eene sterkte met eene bezetting en een Postbouder. Taboelan, boek en eilandje aan Java's Zuidkust, residentie Preanger Regentschappen«> aan de Zuidzijde van de afdeeling Soekapoera, distrikt Mandala. Taboeloe, berg in Borneo's Zuid- en Oob- terafdeeling, landscbap Tanab Laut, bevattende ijzererts. Taboen, zie: Qilboan. Taboende, regentscbap op bet Sandelbout- eiland, in bet binnenland. Taboonge, dorp op C3elebe8' Westkust, afdeeling Sandjai, distrikt Toeroengang en Manipi, met 3 buizen en 33 inwoners (1861 )• Taboeng Koelo, dorp op Sumatra, resi- dentie Padangscbe Bovenlanden, distrikt Alaban. Taboe Olip, dorp op Sumatra, adsbtent- residentie Benkoelen, afdeeling Moko Moko, aan de rivier Ketaoen. 826 TJL Taboer Bintang, mier^e op Sumatra, rcsidentie Tapanoeli, afdeeling Mandaheliog. Het 18 een z^tak der Foenkoet-rivier. Taboo Taboo, dorp op Sumatra, resi- dentie Padangsche Borenlanden, landflcbap YII Loerah's. Taboo Tinggiy dorp op Sumatra, resi- dentie Padang, distfikt Kiambang. Tabootjang, miar en dorp in Borneo's Zuid- en Ooeterafdeeling, in Doeaon en Be- kompai. Oe Taboetjang valt in de Lawoeng- ririer. Taboowie, regentachap op de Zuidkuat ▼an het Sandelhout-eUand. Tabojan (Orang-), yolksstam in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Doeeon Oeloe, die van de monding der Teweh af tot beneden bet dorp Gojoh woont. Het Opperhoofd van desen stam houdt ajn Terblijf te Teroembang. Tabonang, dorp op Celebes, op de Ooet- sijde van bet rijk Boni. Tabong, dorp op de Noord-Westkust van bet eiland Moena of Pangasane. Tabong of Mandaut, benaming waar- onder de rivier Tan Siak op Sumatra's Oost- kust haren loop bcgint. Zie: Siak. Tabor Djontor, dorp op Jara, resideatie Banjoemaas, regentscbap Tjilaigap, distrikt Dajaloehoer, op de grens der Preanger Ke- gentschappen, aan de Tjitandoei. Taboxtijo, dorp op het eiland Timor, rijk Amarassi. Tabouw, dorp in Borneo's Westerafdee- ling, rijk Sangouw, aan de rivier Sekajam, TaoOBSon, klippen aan de Zuidkust van Borneo, ten Noorden van laa^ Salatan, waar- van ^ne met het hoogste water sigtbaar is. . Taoomi, sie: Takomi. Tadah, kaap aan de Westkust Tan het eiland Banka, aan de Zuidsijde van het dis- trikt Muntok, op r 7' W Z. Br. Tadan, dorp in Borneo's Vfesterafdeelingj aan de rivler Singang, afdeeling Loemar. Tadang, dorp op het eiland Madura, dis* trikt Sampang, aan den postweg. Tadja Koelo, dorp op het eiland Bali, rijk Boleling, aan het Noorderstrand. Tadjexn, berg op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, distrikt Djampang Koelon^ aan de Tjiletoek-baai. • Tadjem, berg in het binnenland van het eiknd Billiton, distrikt Boedjong, vaaryan hij de hoogste is, hoewel hij, volgens C. db Gaoot, nog geene 3,000 Rijnlandsche voeten bereikt. Op den top liggen drie graven yau Arabieren, die seer in eeie worden gehoudeu. De w^ die oyer desen berg loopt is aledht en mde^qk. Tadjon, dorp op Jayi^ reaidenUe Been- karia, afdeeling Soekawati W^tan, <Mstrikt K«- doewang, bij de noordelijke gvens. Tadjeppo, berg op Celebes' Weslkait, leenyorstendom Barroe, hoog 7M Eijnland- aehe voeten. Tadjiy dorp op Java, resideatie Rembang, afdeeling Bodjo Negoro, distrikt Padangao. Tadji, dorp op Java, resideatie llBdioen» regentscbap Magettan, diatrikt Gorang Oareng, in het Oost en. Tadji, riyier en dorp op Jayay taldenUe Madioen, distrikt Poerwodadi. Tadji Boentoe, dorp op Java, resideatie en regentsehap Cberibon, distrfkiMait^ Baa^a. Tadjoexn, rivier op Jaya, resideatie Baajoe- mas, regentscbap Poerwokerto. 2i} ontepriagt op den Talabbga, op de grena van Taga!,ea door- stroomt de distrikten Adjibarang en Djamboe, in welk laatste zij sich in de-Serajoe ontlist. Ta<Uooroo, dorp op Celebes' Westkust, afdeeling Sandjai, distrikt Toeroengeng en Ms- nipi, met 11 huiaen en 101 inwoners (1861). Tadjooroo Sipolong, dorp op Cdebet' Westkust, afdeeUng Sandjai, distrikt Oud fioe- lekomba, met 5 buizen en 53 inwoners (1861). £t groeit veel koffij. Tadjoloo, berg op Celebes' Westkast, leenyorstendom Barroe, ho<^ 955 Rijnlaad- sche voeten. Tadjolc Lonok, riyier in Borneo's Zaid- en Oosterafdeeling. Zq yait in den linker oerer der Kapoeas Moeroeng en is door eeae klei&e (roesoH met de rivier Pandong Tereaaigd. Tadjook, awavelachtige bron op /ata, n- sidetitie Samarang, distrikt Salatiga, nabi) het dorp Kendal, noord-westwaarta Tan het per* ceel Setoengoor en tto Zuiden van Sidatiga. Tadjoor, dorp op Java, reaidentie Preanger Regentschappen, afdeeling TjiancQor, distiikt Djampang Koelon. Tadjoor, dorp op het eiland Bali, rijkTa- banan, weatwaarts yan den beig Tabanan. Tadjoor, poststation en rivier op Jars, residentie Bantam, afdeeling Tjiringin. flet is de eerste post van Tjiringin naar Aqer* op 21Vfl ^en afstands van Anjer. Tadjoor, dorp op Java, residentie Cberi- bon, afdeeling Koeningan, distrikt Kadoe Oed^ Tadjoor AUang, dorp op Java, adsisteot- residentie Buitensorg, distrikt Parong. Tado, onderdistrikt op Java, residentie Soe- rabaja, afdeeling Sidho Ardjo, distrikt l^esg- goUo III. TadOy dorp op Sumatra* mideatie ftelai^' .TA. 897 adie. BoieiJiwden> afilefiUng Ajec Bangles. Tadoaly e^n dei Zuid-Oo&ter-eilandeii« bijj de Xei-eilauden, op 6° Z. Br. en 133° ^ 0. L., breed 1 en kng 1 ivijl. TadoOy boek a»n de Noordkiut vanBone- latta, eea der Saleijer-eilaodeu. Tadoelang Jaoja, dorp op het Sandd- hoaipeilaad* Tadon, dorp op Jara* residentie tJ^ distrlkt Tagal, aap cae. TadorOy dorp op het eiland Niaa^ welks Uadja ons GouTeraemeDt welg.e2ind is. Yaa Lagoeadi gaat eeu vr^ goede wqg naar deze plaats. Taeng, dorp op Celebes' Westkust, afdee- ling Sandjai, disirikt Lamatti, met 8 huisen en 57 inwoners (1861). Ta£A>kaif landscbap op bet eiland Timor, op Poi^iLgeetob gebied. Tafaroe, dorp op Celebes' Oostkust, rijk en distrikt Tomboekp^ met 73 buizen en 518 inwoners (1852). Tafaroe, dorp op Celebes' Oostkust, rijk Tomboekoe, distrikt Toe Epp^, met 25 buizen en 236 inwoners (1852)., . , ' ' Taf^Baho, dorp pp . bet eiland Makjan« staande onder eeuen Kimalaha, In. 1608 werd de vesting TaliEusabo door den Nederiandsobeu Zeevoogd van Caabden, na bevigen weder- stand, op zeer beidbaftige wgsoy daar deze sterkte op eene klip gelegen was, stormender- band ingenomen. In December 1861 is bet b^ de uitbarsting van deu ynurberg verwoest. Tafea, een der BQetpn:eilanden aan Cele* bes' Zuidkust. . .. Tafelberg, h&g op bet eiland Soembawa, r^ Soembawa. Tafelberg, berg op Celebes, residentie Ma- nado, rijkje Parigi, op 0"* 54' Z> Br. Tafelberg, berg op de Westkust van bet eiland Boeton. Tafelberg, berg op Somalia, op de Noord- Oostzijde van bet njLAtsjin... Tafelberg, berg op bet eiland Madura, af- deeling Soemanap. Tafelbergy zie: Sedano. Tafelberg van Ghallat, berg op bet eiland Lingga, bi] den ingang der straat Ling- ga, boog 530 BJjnlandscbe voeten. Tafel-eiland* Dit is gelegen ten Westen van bet eiland Billiton, in de Stolze -straat. Tafelhoek, zuidelijkste landtong van bet eiland Bali, die door de laudengte van Toeban met bet overige gedeelte van Bali wordt ver- eenigd en waarvan de Zuid-Westboek of Tandjong Boekit op 8** 52''36'' Z. Br. en 115* 6' 30'^ 0. L. gelegen is, volgens Milvill VAN CAANBiE. Deze boek vormt de grens van aen zuidelijken ingang der straat Bali. Dit scbiereiland beeft geen zoet water en is daar- door voor uitgebreide bebouwing ongescbikt; 90k is de grond rotsacbtig. Taffaziy onbewoond eiland aan de Noord- Westkust van bet Papoescbe eiland Misool. , TafToeri, eiland in den Molukscben Ar- cbipel, ten Westen van Ternate, waaronder bet beboort. Aan de Noordkust ligt een groot rif; 00k is daar eene baai, alwaar 25 of 30 vademen water staan, doob in bet Noordenis 3ij slecbts 273 yadem diep. Hier stond vroe- ger op eenen berg, welks opgang zeer steil was, eene Spaanscbe vesting, welke de vaan-> drig David Haak den 30^ April 1695 is be- ginnen te sloopen. Tafoe Bahasat, gebucbt op bet eiland Boero» regentscbap Foggi, stam of fenna U- fettoe, mfet 13 inwoners (1855), Tafoeti, meer op Celebes' Zuidkust, r^k Loewoe, op S** 20' Z. Br. TafosohOy zie: Tafasabo. Tagaga, zie: Tegaga. Tagahoewang, dorp op Borneo's Oost* kast, aan de rivier van Koetei. Tagaly residentie op Java, grenzende ten Westen aan Cberibon, ten Zuid-Westen en Zuiden aan Banjoemaas, ten Oosten aan Pe- kalongan, terwijl zij aan bare Noordzijde door de Java-zee wordt bespoeld. Hare oppervlakte beslaat 53.1 ^) geogra- pbiscbe m^jlen of 1,284 vierkante palen. De groote landweg, die idt de residentie Cberibon komende tot aan de residentie Pekalongan, meestal langs of in de nabijbeid van bet strand door dit gewest loopt, lb 59 palen lang, op welken ziob 12 poststations, dus op eenen af- stand van 5 palen van elkander, bevinden. Buitendien beeft men nog andere wegen, die van bet Noorden naar bet Zuiden loopeu, en, even als de groote landweg, in goeden staat van onderboud z|jn. De bodem is over bet algemeen vkk, en loopt naar de Zuidzijde op. Daar wordt bij eenigzins beuvelacbtig, terwijl op de grens van Banjoemaas slecbts 6in. berg van naam wordt gevonden, namelijk de Slamat, 00k in de wan- «) De bier opgcgc?en uitgcstrektbeid van 58.1 vierkante geographische mglen is die, aangenomen bq de statistieke kaart van Melvill van Cabn- bIe van 1849. Volgens den Ailas van Neder- landtck IndiS, in verband tot latere, evenwel nog voorloopige topograpbische berekeningen, bedraagt £U 68 vierkante geographiacbe m^len of raim 1,523 palen. 828 TA. deling bekend onder den naam ran den berg van Tagal, die evenwel de grootste is op Java n& den Smeroe, en, Tolgens db Lahob, eene hoogte heeft van 10,914 Eijnlandsche voeten« Over het algemeen is de grond Truohtbaar^ vaartoe een aantal van meer of min belang- rijke rivieren, die nit het gebergte afstroo- men, niet weinig bijdraagt; maar de winden, die meestal uit het Zoid-Westen en Noord- Oosten waaijen, zijn Toor het gewaa niet voor- deelig, en hebben ook eenen nadeeligen invloed op de gezondheid, bijzonder voor hen, die niet in het gewest woonachtig sijn. Yooral klaagt men over den vind, bekend onder den naam ▼an anffin koembanff, die uit het Koembang* gebergte komt en over de moerassen in het regentschap Brebes waait. In de regenmoesson worden ze minder, maar heeft men daarentegen dagelijks seer hevige regenvlagen, die gewoon* lijk tegen 4 uor na den middag vallen en ver- gezeld gaan ran zware donderbuijen, waardoor menigeen getroffen wordt. Op de vlakte en aan bet strand is het zeer heet en de warmte- graad zelfs hooger dan te Batayia. DeNoord- knst biedt slechts ankergrond aan op slijkeri- gen bodem. De reede ran Tagal, de hoofd* piaats, de eenige, die door zeeschepen wordt aangedaan, is open en bij harden ivind niet veilig, terwijl op IVa n^^ijl *en Noord-Oosten van haar eene droogte ligt, bekend onder den naam van Kali Djerok. 