Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het “watermerk” van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web viajnttp: //books .google.co OE MEO. BOEK. EN STEENDRUKKERIJ v/h H. L, SMITS, WESTEINDE 135 "s-GRAVENHAGE, BIJDRAGEN TOT DE TAAL-. LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH-INDIE, UITGEGEVEN DOOR HET Koninklijk Instituut voor de Taal-, Land- en Volkenkunde ~~ — van Nederlandsch-Indié. ZESDE VOLGREEKS. — ZEVENDE DEEL. (DEEL LI DER GEHEELE REEKS.) a ee ~~ - — 'S GRAVENIJAGE , MARTINUS NIJHOFF, 1900, DE NEO. BOEK. EN STEENOKUKKERIJ v/h H.L. SMITS, WEDSTEINDE 155 's-GRAVENMAGE. BIJDRAGEN TOT DE TAAL- LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH-INDIE, UITGEGEVEN DOOR HET Koninklijk Instituut voor de Taal-, Land- en Volkenkunde en — van Nederlandsch-Indié. ZESDE VOLGREEKS. — ZEVENDE DEEL. (DEEL LI DER GEHEELE REEKS.) 'S GRAVENHAGE, MARTINUS NIJHOFF, 1900, DE NEO. BOEK. EN STEENORUKKERIJ v/h H. 1. SMITS, WESTEINDE 135 's-CRAVENHAGE, BIJDRAGEN TOT DE TAAL-, LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH-INDIE. DE NEO. BOEK. EN STEENDRUKKENIJ v/h H.L, SMITS, WESTEINDE 145 's-GHAVENHAGE. BIJDRAGEN TOT DE TAAL-. LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH-INDIE, UITGEGEVEN DOOR HET Koninklijk Instituut voor de Taal-, Land- en Volkenkunde = yan Nederlandsch-Indié. ZESDE VOLGREEKS. — ZEVENDE DEEL. (DEEL LI DER GEHEELE REEKS.) 'S GRAVENHAGE, MARTINUS NIJHOFF. 1900. INHOUD. Bladz. De commissién van den Schout-bij-nacht C. J. Wolterbeek naar Malakka en Riouw in Juli—December 1818 en Februari—April 1820. Met aanteekeningen. Door P. H. van der Kemp . ee ee eee Bijdrage tot de kennis der Oudjavaansche letterkunde. Door Dr. H. H. Juynboll . eee ee eee Bijgeloof in de preangor-Hegentschappen. Met aanteekeningen. Door J. Habbema . toe ee Over de taal der Jotafa’s aan de Humboldtbaai. Door Prof. Dr. H. Kern Raffles’ Atjeh-overeenkomst van 1819. Door P. H. van der Kemp . . . eee Bijdragen tot de kennis van het grondbezit in de Chineesche districten. Door H. K. D. Engelhard Bijdragen tot de spraakkunst van het Oudjavaansch. Door Prof. Dr. H. Kern. ee eee eee Het Oudjavaansche Brahmândapurâna. Door Dr. H. H. Juynboll. Een paar aanvullingen over bronzen keteltrommen in Neder- landsch-Indié. Door G. P. Rouffaer. Zeven dierenverhalen. Opgeteekend en bewerkt door G. A. N. Scheltema Palembang en Banka in 1816—1820. Door P. H. van der Kemp . Boke ee ee ee Toevoegsel tot de bijdrage „Zeven Dierenverhaleny. Door G A. N. Scheltema. 358853 139 159 241 263 272 284 308 331 765 DE NEO. BOEK. EN STEENDRUKKERIJ v/h KH. L. SMITS, WESTEINDE 135 ‘s-GRAVENHAGE, BIJDRAGEN TOT DE TAAL-. LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH-INDIE, UITGEGEVEN DOOR HET Koninklijk Instituut voor de Taal-, Land- en Volkenkunde — — van Nederlandsch-Indié. ZESDE VOLGREEKS. — ZEVENDE DEEL. (DEEL LI DER GEHEELE REEKS.) 'S GRAVENHAGE, MARTINUS NIJHOFF. 1900, INHOUD. Bladz. De commissién van den Schout-bij-nacht C. J. Wolterbeek naar Malakka en Riouw in Juli—December 1818 en Februari—April 1820. Met aanteekeningen. Door P. H. van der Kemp . eee eee ee Bijdrage tot de kennis der Oudjavaansche letterkunde. Door Dr. H. H. Juynboll . toe ele Bijgeloof in de > reanger-Hegentschappen. Met santeckeningen Door J. Habbema . - . se Over de taal der Jotafa’s aan de Humboldtbaai. Door Prof. Dr. H. Kern Raffles’ Atjeh-overeenkomst van 1819. Door P. H. van der Kemp. See ee Bijdragen tot de kennis van het grondbezit in de Chineesche districten. Door H. B. D. Engelhard Bijdragen tot de spraakkunst van het Oudjavaansch. Door Prof. Dr. H. Kern.. Het Oudjavaansche Brahmândapurâna. Door Dr. H. H. Juynboll. Een paar aanvullingen over bronzen keteltrommen in Neder- landsch-Indië. Door G. P. Rouffaer. Zeven dierenverhalen. Opgeteekend en bewerkt door G. A. N. Scheltema se eee eee eee Palembang en Banka in 1816—1820. Door P. H. van der Kemp . eee eee ee ee Toevoegsel tot de bijdrage »Zeven Dierenverhaleny. Door G A. N. Scheltema. 358853 110 139 159 241 263 272 284 308 931 765 VI INHOUD.  1900. Bestuursvergadering van Bestuursvergadering van Bestuursvergadering van Bestuursvergadering van ERRATA IN HET ARTIKEL Bijgeloof In de Preanger-Regentschappen bly, AAI we, 7 staat A dlwinastreas leer: Ardiwinata. » Ud, 2 vo, in tee voegen tussehen 1Smboeranana het volgende: ,atawa tara plan dilSmboeran.” 18 Maart 1899 15 April 1899. 20 Mei 1899. 17 Juni 1899. 16 September 1899. 21 October 1899. 18 November 1899. 16 December 1899 20 Januari 1900. 17 Februari 1900. 17 Maart 1900 21 April 1900 19 Mei 1900. 16 Juni 1900. DOOR J, HABBEMA., XXI XXXI - XXXIII XXXV . XXXVII XXXIX en nja DE COMMISSIEN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT C. J. WOLTERBEEK NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI—DECEMBER 1818 EN FEBRUARI—APRIL 1820. DOOR P. H. VAN DER KEMP. Sub 64 der aanteekeningen op mijne in dit tijdschrift, dl. XLIX (1898), bl. 205 vv. voorkomende verhandeling over »Sumatra’s West- kust naar aanleiding van het Londensch tractaat van 18 Augustus 1814” maakte ik melding van de belangrijke Wolterbeek-verzameling in 's Rijksarchief. Daaruit liggen nu voor mij een „Verbaal wegens het gepasseerde bij het commapdement over het esquader in de Oost-Indiën, ge- durende den jare 1818, houdende principaal de tweede commissie voor Soerabaja, overneming van Malakka en vernieuwing van trac- taten met de vorsten van Linga, Riouw, etc. etc. etc.” en het „Verbaal gehouden aan boord van Zr. M*. schip Tromp op de reis in Oost-Indië anno 1820”. Bij het gebruik maken voor deze verhandeling van beide boeken en hunne belangrijke bijlagen, zal ik dikwerf letterlijk Wolterbeek’s woorden aanhalen, ten einde het teekenende der beschrijving niet te schaden. Het even belangrijke boek over 1819 handelt voor- namelijk over Wolterbeek's ongelukkige expeditie naar Palembang, waaruit de Riouwtocht van 1820 is voortgevloeid. Dat deel zal ik mij in eene latere verhandeling ten nutte maken. Op een paar karakteristieke missiven uit de Bisschop-verzameling, wordt in het VIe hoofdstuk de aandacht gevestigd; ook in het lle en in het IV® hoofdstuk breng ik een daaruit ontleenden brief onder de aandacht. Veelvuldig zal ik verwijzen naar HE. Netscher „De Nederlanders 6e Volgr. VII. 4 2 DE COMMISSIËN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT C. J. WOLTERBEEK in Djohor en Siak”, uitgegeven door het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in 1870 en naar mijn #Singa- poorsche Papieroorlog” in het tijdschrift van het Kon. Instituut, dl. XLIX (1898) bl. 389 vv. In „Het Nederlandsch gezag orer Java en onderhoorigheden sedert 1811” van M. L. van Deventer (1891), wordt Malakka vermeld als een voorbeeld van den weelderigen voet, waarop C.C.G.G. plachten te organiseeren, en verder enkel gezegd: „op welks over- name wij geen aanleiding hebben later terug te komen”: bl. CXLIII noot 2. — Ik geloof niet, dat die schrijver zijne taak breed genoeg opvatte. I. Bij besluit dd. 7 Juli 1818 N° 30 werden tot commissarissen voor de overneming van Malakka aangewezen de heeren C. J. Wolterbeek en J. S. Timmerman Thyssen (a. De Regeering had er veel te laat toe besloten, doch de middelen waren niet eerder ter beschikking geweest (4). Uit de aan het besluit gehechte in- structie blijkt dat men voor de mogelijkheid van Engelsche intriges een geopend oog had; vandaar o.a. de opdracht aan Wolterbeek, om na de overneming van Malakka, waar Thyssen als gouverneur zou blijven (c), een bezoek te brengen aan den Riouw-archipel. Hier resideerde namelijk de vorst van het op het schiereiland lig- gende Djohor; de schout-bij-nacht behoorde de betrekkingen, die er indertijd tusschen de Compagnie en den Sultan bestaan hadden, te herstellen, enz. (4); verder had de expeditie ten doel de zee- rooverij in straat Banka en elders in die streken te bestrijden , zoomede, blijkens eene afzonderlijke voor Wolterbeek vastgestelde instructie, den commissaris Muntinghe te Palembang, die met een inval der Engelschen uit Benkoelen bedreigd werd, bij te staan wanneer dit noodig mocht blijken. De vernieuwing der contracten moest natuurlijk, in zoover men er toe in staat bleek, op vreed- (a) De overweging in Papieroorlog 399; ov. 11. (b) Zie eene klacht van Elout dd. 8 Februari 1819 in mijne verhandeling over Fendall's en Raffles’ opvattingen” in dl. XLVII van dit Tijdschrift, 1897, 817; ov. 37. (c) Zie ’s Regeerings goede verwachtingen van Thyssen en de teleurstelling daarover in Papieroorlog 404 vv.; ov. 16 vv. (d) De instructie in bijl. 1. NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEC. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 38 zame wijze geschieden, doch bij onwil met geweld worden opge- drongen, waartoe, had de commandant der marine, commissaris- generaal Buyskes dd. 4 Mei 1818 aan Wolterbeek geschreven, neene aanzienlijke militaire macht” werd medegegeven, „met oog- merk het vernieuwen en sluiten van die contracten te faciliteeren en desnoods de vorsten, die zich hierin onwillig of onverschillig betoonden, door kracht van Zr M* wapenen daartoe te noodzaken”. De expeditie, die weldra zou vertrekken, was zoodanig verdeeld, dat de korvet De clips, de schoeners Calypso en Marnix, zoo- mede twee kanonneerbooten en troepentransportschepen, onder den commandant Stout naar Borneo’s Westkust hadden te zeilen, ten einde den medegaanden commissaris Van Boekholz, door wien ons gezag te Bandjermasin en elders op Borneo’s Oostkust hersteld was (a), gelegenheid te geven hetzelfde te Pontianak, Sambas, enz. te doen. Reeds den 2" Juli 1818 vertrok de divisie-Stout, die in last had, om als de werkzaamheden afgeloopen waren, de kanonneer- booten en de Calypso ter Borneo’s Westkust achter te laten, doch met de overige schepen naar den Maleischen archipel te zeilen, ten einde zich daar onder de bevelen van Wolterbeek te stellen. Deze was eerst den 18" Juli d.a. v. uitgezeild op het oorlogs- schip Tromp, vergezeld o.a. van het fregat Wilhelmina, kapitein Dibbetz, welk laatste schip onverrichter zake van zijne reis naar Padang was teruggekomen (2). Nog behoorde tot de flotielje eene kanonneerboot, onder luitenant D'Ozij en een schoener der kolo- niale marine onder luitenant Marck Bouwens; beide vaartuigen waren vooruitgezeild, ten einde over den staat van Palembang en Banka inlichtingen te verkrijgen, opdat daar zoo noodig hulp verleend zou kunnen worden. Den 22" kreeg Wolterbeek Sumatra in het gezicht. Bij de Lucipara ontmoette hij een Nederlandsch koopvaardijschip. Het bleek De Vrede te zijn van de divisie-Stout, die bijna twee weken te voren was uitgezeild. Het schip had 150 man en de kas der Borneo-expeditie aan boord; de gezagvoerder Douwens scheen suf te zijn. Geheel uit den koers geraakt, verbeeldde hij zich, dat (a) Zie mijne verhandeling in dit tijdschrift, dl. XLIX (1898), bl. 1 vv., met het Bandjermasin-contract sub 70. — Het toelichtend schrijven, waarbij Van Boekholz het contract de Regeering aanbood, vindt men o.a. in de Nahuys-verzameling derg Universiteitsbibliotheek te Leiden portef. 5 (N° 9). (b) Zie mijne op bl. 1 aangehaalde verhandeling Sumatra’s Westkust. 4. DE COMMISSIEN VAN DEN SOHOUT-BIJ-NACHT O. J. WOLTERBEEK de kust van.... Dyapara in het gezicht was! Aan boord heerschte groote ontevredenheid en wanorde, speciaal wegens de slechte voeding. Wolterbeek beval den kapitein der troepen, een geschikt mensch, aan om geduld te hebben, en wanordelijkheden zooveel mogelijk te voorkomen. Er was bovendien aan boord, berichtte Wolterbeek dd. 8 Augustus 1818 naar Batavia, veen hooge Duitscher en ambtenaar; deze had zeer veel praats, is tweemaal bij mij geweest om te klagen, waarna ik hem naar boord heb gejaagd met order om zich aan den kapitein te onderwerpen”. Den 292 Juli kwam men door het nauw van Lucipara. — Een Engelsch koopvaarder, tegelijkertijd straat Banka binnen- komende, naderde al te zeer den Sumatra-wal met het ge- volg, dat het schip aan den grond kwam. Wolterbeek liet door de Wilhelmina den volgenden dag hulp verleenen, zoodat het schip weder los raakte. De gezagvoerder wenschte hiervoor zijne dankbaarheid te betuigen, waarom hij den 1" Augustus aan boord van de Wilhelmina verscheen. »Deze man’, leest men in het journaal, »was zeer erkentelijk, want had reeds eenmaal het on- geluk gehad, met een ander schip door de roovers genomen te zijn geweest en zeer mishandeld geworden; vertrouwende, dat bijaldien hij niet vlot was gekomen, en wij waren van hem ver- wijderd, alsdan zeker ten prooi der roovers was geworden, die het schip geplunderd en verbrand en de menschen vermoord zouden hebben”. Sukkelende met stilten, regen, mist en donderbuien, kwam Wolterbeek na eene lange reis, namelijk den 1" Augustus, aan de rivier van Palembang. Hij vernam er niets dan goeds. Op Banka scheen men de zaken minder gunstig in te zien, doch daar de schout-bij-nacht oordeelde, dat de resident Smissaert (niet te te verwarren met den lateren resident van dien naam in Djocdjo) te veel valarm” maakte, zooals Wolterbeek zich uitdrukte, vond hij ook daarin geen reden om zich er op te houden. Den 9° Augustus was de ftotielje dientengevolge weder onder zeil gegaan naar Malakka, alwaar men in den avond van den 19", des avonds ten 7 uur, op de buitenreede aankwam. Niettemin beijverde zich het bestuur om dadelijk ter verwelkoming eene commissie aan boord te zenden. Den volgenden dag ankerde men voor Malakka. De Engelsche vlag werd met 18 schoten gesalueerd. Commissarissen zonden den laitenant Edeling en den heer Parvé, zwager van Timmerman NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEC. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 5 Thyssen (a) en een der hoogste civiele ambtenaren op de Tromp aanwezig, naar wal om den resident te vragen, wanneer het dezen schikken zou, de heeren te ontvangen. Resident Farquhar was echter niet aanwezig. Toen namelijk te Batavia de plannen van onze expeditiën voor Borneo's Westkust en den Riouw-archipel waren bekend geworden, had een aldaar ge- vestigd Engelsch handelshuis met eene extra-gelegenheid , het bestuur te Poeloe Pinang hierover ingelicht. Door het gouvernement van Prince of Wales, waaronder Malakka ressorteerde, was daarop dadelijk aan resident Farquhar bevolen om in commissie naar Borneo’s westkust en Riouw te gaan, ten einde Van Boekholz voor te zijn (b). Farquhar had zich dat natuurlijk geen tweemaal laten zeggen, maar reeds den 22" Juli de reis aanvaard; zoo gebeurde het, dat de waarnemende vertegenwoordiger van het bestuur, de heer Kenneth Murchison, collecteur der inkomende en uitgaande rech- ten, aan onze commissarissen moest antwoorden, dat de resident, op last van zijne regeering eene commissiereis naar eenige Maleische vorsten deed: en dat tot diens terugkomst de overneming niet kon worden behandeld; nochtans bood men ons alles aan, wat voor het landen der troepen verder van uut kon blijken. (ce) — Dat Farquhar zich op reis bevond, hadden commissarissen reeds bij het opzeilen ter reede van Chineesche schippers vernomen, doch dezen hadden als stellig verteld, dat de resident naar Poeloe Pinang was gegaan. Daar den 21" de heer Thyssen zich onwel gevoelde, kon men (a) „Met betrekking tot Parvé’, schreef gouverneur Thyssen dd. 3 December 1818 aan Wolterbeek, „moet ik UH.Ed.G. melden, dat ik, wat zijne eerlijkheid als collecteur aangaat, zeer over hem tevreden ben, maar in andere opzichten niet, want ging ik het niet tegen, dan zou hij zich eene macht aanmatigen, die mij ras gouverneur in naam zoude maken; dan hij heeft twee lessen tot ondervinding en deze, hoop ik, zullen hem hebben doen zien, ik aan tafel zwager, maar anders voor ieder Gouver- neur ben.” (0) „Deze commissie”, schreven Wolterbeek en Thyssen dd. 10 September 1818 aan Comm.-Gen. ,is ons naderhand gebleken gevolgd te zijn na de verspreide en vergrootende berichten, welke door het comptoir van Jesse en Trail per den kapt. Scott, wegens eene expeditie naar Borneo waren over- gezonden, en dadelijk naar Prince of Wales’ eiland per expresse aan den Gouver- neur aldaar medegedeeld, de order voor het vertrek van den heer majoor Farquhar heeft veroorzaakt om onze expeditién voor te komen.... Onge- lukkig, dat kooplieden, wonende onder de protectie van een gouvernement, zich niet kunnen onthouden van tijdingen mede te deelen aan vreemde natién,...” (c) Verg. Papieroorlog 400; ov. 12. 6 DE COMMISSIËN VAN DEN SOHOUT-BIJ-NACHT C. J. WOLTERBEEK eerst den daarop volgenden dag aan wal gaan. Dit geschiedde vonder de vlag, en het paraderen van het volk in het onderwand”’, terwijl men bij het aan wal stappen ontvangen werd door een saluut van 19 schoten en door den heer Murchison. Commissarissen gaven er opening van hunne opdracht; Murchison legde den brief over, waarbij Farquhar hem verbood om betrekkelijk de overneming in onderhandeling te treden (a). De ontmoeting liep dientengevolge spoedig af. Intusschen was, gelijk wij weten, het landen der troepen toegestaan. Commis- sarissen haastten zich voor de legering hiervan enz. al het noodige te verrichten, waarin zij zeer werden geholpen door den heer Koek , een „zoowel bij den inlander, als bij het gouvernement, zeer ge- respecteerde hejaarde man’’, leest men in het verbaal. — Afgescheiden van het ongeschikte van een langdurig verblijf der troepen aan boord, was er eene zeer gewichtige reden, waarom commissarissen de groote noodzakelijkheid gevoelden, om zoo spoedig mogelijk, onze militaire macht aan wal te krijgen. Zij begrepen, zegt het verbaal, dat Farquhar, op zijne reis, het gebeurde te Palembang met de Salmond-expeditie zoude vernemen, en daardoor voor- wendsels kunnen vinden, om de overgave van Malakka, tot nadere decisie door het Engelsche gouvernement in Britsch-Indië, uit te stellen, waarmede gemakkelijk eenige maanden zouden kunnen ver- loopen, en de commissie met een terugkeer naar Java bedreigd werd, zooals ook te Padang had plaats gehad. Was echter eenmaal de militaire macht geland, dan konden commissarissen meer klem aan hunne eischen zetten. Den 24" Augustus was het de verjaardag van onzen Koning. Het bestuur te Malakka getuigde bij die gelegenheid van zijne belangstelling, door de commissie, zoomede alle officieren en civiele geémployeerden, „met zeer veel distinctie te onthalen op een prachtigen maaltijd, expresselijk daartoe aangelegd, op het Gouvernementshuis.”’ Bij die gelegenheid, en evenzoo iederen volgenden dag, verzekerde de heer Murchison, dat majoor Farquhar wel spoedig zou komen; doch toen men, na eene geheele week gewacht te hebben, niets zag opdagen, zonden commissarissen den 31" Augustus den schoener D'Ozij naar Pinang, met een brief van beklag aan gouverneur Bannerman (4). Voor onze commissie was dat wachten een te (a) Zie dien brief sub 6 Papieroorlog. (b) De brief in sub 9 Papteroorlog. NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEC. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 7 grooter teleurstelling, omdat het dan beter ware geweest, van eerst de zaken op Riouw te hebben geregeld. Dienzelfden dag bleek de ontvangst der troepen voldoende voor- bereid, zoodat de ontscheping op den 2" September werd vast- gesteld. Het logies was echter nog gebrekkig; wel werd den 8" voor de Europeesche militairen een steenen barak ingeruimd, die tot dusver voor de Cipayers was bestemd geweest , maar het gebouw , bestaande uit vellendige hokken”, bleek onbruikbaar, alvorens zware herstellingen te hebben ondergaan. Ook het hospitaal werd in oogenschouw genomen. Commissarissen bevonden dit lokaal en de manier van behandeling vrijwel; matrassen echter ontbraken , waarom men ze onverwijld liet aanmaken: „kunnende in dit warme klimaat en voor ordinaire ziekten het wel met de matjes gaan, maar niet voor zware zieken, zooals meest bij de Europeesche volken in deze landen direct plaats heeft”. Den 1" September was Farquhar te Malakka weder aan wal gestapt. Op Borneo’s Westkust bleek hij niet geslaagd, doordien de flotielje-Stout bereids op de reede van Pontianak lag en men hem alleen had veroorloofd water en ververschingen in te nemen. Dat de toon van onzen commissaris Van Boekholz daarbij alles- behalve voorkomend was geweest, deelde ik elders mede (a). — Van Borneo had zich Farquhar naar Riouw begeven en daar meer geluk gehad; immers door hem was er den 19" Augustus een contract gesloten, waarin aan Engeland eene gunstige handels- positie werd toegezegd (5). Zoodra onze commissarisen den 1" September ‘sresidents terug- komst vernamen, berichtten zij andermaal het doel hunner komst, waarop hij antwoordde, van ze den volgenden dag ten 10 ure te zullen ontvangen. Dit was dus juist den ochtend, waarop onze troepen de schepen zouden verlaten. Wolterbeek oordeelde dat ten deze geen uitstel mocht plaats vinden; in den vroegen ochtend van den 2" had hij daarom de troepen met levensmiddelen en geschut doen ontschepen. Ten 8 ure in den morgen, lagen zij in een goed gewapend kampement, afgescheiden van de Engelsche barakken, op eene gezonde plaats beoosten de stad en genoegzaam (a) Zie verder het aangehaald Borneo-opstel sub 75 en 76. — N.B. in sub 76 wordt verwezen naar sub 72, m.z. 75; in de noten a van sub 75 en b van sub 76 bovendien eene naamvalfout. (b) Papieroorlog 401; ov. 13. 8 DE COMMISSIËN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT OC. J. WOLTERBEEK ingericht voor een tijdelijk onderkomen: shebbende’, rapporteerde de commissie naar Batavia dd. 10 September 1818, »hunne wapens, veldgeschut en ammunitie bij zich, zoodat een goed georganiseerd kamp formeerende, men zoude kannen ageeren, indien daartoe termen waren”. Twee uur later had het eerste bezoek bij Farquhar plaats. Na inzage der wederzijdsche volmachten, vroeg Wolterbeek den resident te willen mededeelen, wanneer deze gereed zou zijn om de onderhandelingen te beginnen. Zonder een bepaald antwoord te geven, verzocht Farquhar een uitstel van 5 of 6 dagen, ten einde nog eenige papieren in orde te brengen. Commissarissen drongen echter op spoedige overgave aan: ~hetwelk wederzijds te prefereeren was’. Doch de resident deelde die meening niet. Hij verklaarde drie dagen noodig te hebben voor het in orde maken der stukken; maar toen daartegen werd opgemerkt, dat er geenszins zulke interessante zaken waren, die de overgave konden vertragen , beloofde Farquhar aanstonds met de voorbereiding te laten beginnen en ten spoedigste te zullen berichten, wanneer de werkzaamheden konden aanvangen. In den ochtend van den 82 kreeg Thyssen een briefje van Farquhar met verzoek om inlichting ten aanzien van de Palem- bangsche zaken, waarover onderscheidene geruchten liepen. Op raad van Wolterbeek werd den resident medegedeeld : „Dat na de zaken te Palembang door den Nederlandschen com- missaris Muntinghe, met goedkeuring en volgens het verlangen der beide sultans, was geschikt, op het alleronverwachtst eene Engel- sche gewapende commissie in den dalem van den jongen sultan was verschenen, die aldaar de Engelsche vlag had doen ophijschen , waarop de dalem door de troepen van den ouden sultan was om- singeld. „Dat de Engelsche officier met die bij hem waren, om niet mishandeld te worden door de inlanders, zich aan de Hollandsche bezetting hadden overgegeven, en door den commissaris Muntinghe, waren opgezonden naar Batavia, op eene manier alleszins overeen- komstig hun rang, zoodat zij nog wel 14 dagen te Muntok bij den resident hadden gelogeerd.” Dienzelfden dag bracht Farquhar aan commissarissen een tegen- bezoek, echter „geen woord sprekende van de zaken op Palembang gepasseerd”. Den 4" September ontving Wolterbeek een brief uit Palembang NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEC. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 9 van Muntinghe dd. 18 Augustus te voren. Dit stuk hield o.a de volgende belangrijke mededeelingen in: „Wij zijn hier op eene toevallige wijze, doch zeer in het zekere geïnformeerd, dat de heer Raffles aan zijne Palembangsche gezan- ten, den heer kapitein Salmond en Garling, eene conditioneele last heeft gegeven, om aan het gouvernement van Poeloe Pinang te verzoeken, Malakka sief aan ons over te geven. De conditie echter, waaraan deze last was verbonden, bestond hierin , daf er van onze zijde op Palembang vijandelijkheden moesten zijn voorafgegaan. Want, zou de heer Raffles zich hebben uitgedrukt, men moest zich wel wachten, om de Hollanders, die met eene aanzienlijke expeditie naar Malakka gingen, anders dan op zeer goede gronden, van eene vergeefsche reis te laten thuis keeren (a). — Nu geloof ik , dat wij ons hier op Palembang zóó gewacht hebben voor het plegen van eenige vijandelijkheden; wij hebben hen zóó klaar betoogd en aangewezen, dat de aanval en aggressie alleen van hunne zijde kwam; en dat al hetgeen wij van onzen kant deden, alleen maat- regelen waren. van policie, strekkende tot bewaring van de rust eu veiligheid op ons eigen territoir (4); — dat ik niet geloof, dat de heeren gezanten, of de heer Raffles zelf, ons van het plegen van vijandelijkheden bij het gouvernement van Poeloe Pinang hebben durven beschuldigen. Ook zijn de événementen zich hier zóo spoedig opgevolgd, dat de heeren gezanten geene gelegen- heid kunnen gehad hebben, om van hier eenige dépéches naar Poeloe Pinang af te zenden, en op Muntok zal hen zulks door de waakzaamheid en de activiteit van den heer Smissaert evenzeer zijn belet geworden (c). Ik vlei mij daarom ook, dat de macht onder UHEdG* bevelen staande, zeer spoedig tot andere einden disponibel zal kunnen worden. En dat sommigen van deze einden, van het hoogste gewicht zouden kunnen zijn, voor onze nationale belangen en voor den dienst van Zijne Majesteit, zal UHEdG. kunnen opmaken, uit een bericht, welk ik verder nog het gelak heb, UHEdG. mede zeer in het zekere te kunnen be- deelen, en welk hierin bestaat: dat de heer Raffles, de lucht ge- kregen hebbende van de expeditie, welke op Java onder den heer (a) Dat Raffles dit inderdaad gezegd had, blijkt uit zijn schrijven dd. 8 Juli aan Salmond, in Opvattingen sub 127. (b) Zie mijn Palembang-artikel in De Gids, Febr. 1898 bl. 276. (c) „being as guarded as possible”, herinnerde Raffles in sub 6 van Salmond’s instructie over de gelegenheid tot gemeenschap. Zie Hoek bl. X1L. 10 DE COMMISSIËN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT C. J. WOLTERBEEK Boekholz wierd geprepareerd, dadelijk zijne gezanten hier op Pa- lembang heeft geïnstrueerd om, na eene voorspoedige afdoening van hunne zaken ten dezer plaats, hun gezantschap voort te zetten, naar Pontianak en naar Riouw, met last om de vorsten van die plaatsen zoo mogelijk terug te houden, van in eenige verbintenis met ons gouvernement te treden en hen daarentegen de alliantie en proteotie van het Britsche gouvernement aan te bieden en aan te preken, onder de vieiendste beloften en met aankondiging, dat de heer Raffles van voornemens was, om Hunne Hoogheden binnen korten tijd in persoon te komen bezoeken (a). — Nu onderstel ik wel, dat de afloop van zaken hier op Palembang en de overgaaf van Padang (4) eenige vertraging in de voorgenomene tocht naar Pontianak en Riouw aal te weeg brengen, doch daarentegen vrees ik ook weder, dat het ongeluk, de expeditie van den heer Boek- hola overkomen (c), er den moed op nieuw toe zal doen opwakkeren. En ofschoon dan ook onze middelen niet geheel compleet mogen mjn, geloof ik echter, dat het hoog tijd is, om, indien ik mij zoo eens mag uitdrukken, voor Ziaga, Rivuw en Bliton spijkers met kop- pen te slaan. — Liga en zijn onderhoorigheden, verzeker ik UH EdG., dat wy krijgen, zonder slag of stoot, wanneer wij de ellendige schepsels, die het metier van roovers uitoefenen , slechts voorstellen om hunne wapenen te verruilen tegen vischnetten en harpoenen; Bhtur kan ook hoegenaamd geen tegenstand bieden; alleen Riouw zou eenige moeite kunnen veroorzaken, doch daarnaar zouden de voorstellen en maatregelen op die plaats kunnen worden gewijzigd.” Wolterbeek zag door dit sechrmjven opnieuw het groote belang in, om met de overgave van Malakka haast te maken, zoodat het hem nog meer teleurstelde, dat Farquhar, in plaats van te melden, dat alles voor de overgave klaar was, een brief zond, waarin hij verlangde, oficteel en schriftelijk ingelicht te worden, omtrent het gebeurde te Palembang, waar de door Raffles afgezonden expeditie-Salmond op last van Muntinghe was gevangen genomen ‘a Dac vvk die puist was, Dlijkt ure de Rartes’ stukken. sub 126 Opeattingen atmedrukt. > Die inmuddels Rafttes had geweigerd: ate Sumatra's Wertkust. ‚ce De Vrede was afgedwaald DL 3). hetgeen Wolterbeek dd 5 Augustus bad doen whryven: „Lw Borwevarde expedite is dus ellendig uit elkander vik tk vroe bet ty luat un dea tijd eal worden voor en aleer ik assistentie van hea zal vatvangen var sunder die aal er werg voor de rijken in kwestie kunneu wtgervverd worden.” Audeow schepyu van de ducelye waren boven- diem te Suumarang Qeland. NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEC. 1818 EN FeBR.-APRIL 1820. ll en naar Batavia opgezonden (a). Een gelijkluidend verslag als reeds mondeling door Thyssen was gegeven, werd nu door commissarissen officieel ten antwoord gezonden; het was bijzonder fantastisch in- gekleed (J). Aan den avond van dezen 4" September. ontving de commissie opnieuw een berichtje van Farquhar, en wel particulier. Hij deelde mede, dat het hem onmogelijk was , de papieren tegen den afgesproken tijd klaar te hebben, zoodat hij tot den 72 September uitstel verzocht : „zich met zeer veel woorden excuseerende”’ , en verzoekende het er niet voor te willen houden, dat hij opzettelijk naar uitstel dreef. Onze commissie diende wel te berusten en zoo had de eerste vergadering op den 7* plaats. Al dadelijk leverde de resident eene rekening in van geheel hetzelfde karakter, als Raffles aan Du Puy voor de overgave van Padang had willen opdringen (c). Malakka toch, merkte Farquhar (a) Zie mijn artikel: „De geschiedenis van een Engelschen raid op Hollandsch grondgebied" in De Gids van Februari 1898, bl. 253 vv. Farquhar’s brief dd. 4 September aan onze commissarissen luidde aldus: Gentlemen, Adverting to the extraordinary occurences which have recently taken place at Palembang, where it appears, that a British officer and his atten- dants have been arrested and sent prisoners to Batavia, I feel it a duty incumbent on me, to solicit, that Your Excellencies will be pleased to afford me such authentic information on this peculary interesting subject, as you may have it in your power to grant, in order that the same may be communicated with as little delay as possible to the Honorable the Governor in Council of Prince of Wales Island. I have the honor to remain with great consideration Gentlemen Your most obedient humble servant W. FARQUHAR, Resident. (b) „En reponse à votre lettre de ce matin, nous avons l’honneur, de vous informer, que relativement aux affaires, qui ont eu lieu à Palembang, nous sommes informés, que le Resident de Bencoelen (lees: Luitenant-Gouverneur) avait envoyé, il y a quelque temps, une commission, qui, ayant très mal reussi et se trouvant dans un état très critique, voulait se déclarer prisonnier du commissaire de S. M. le Roi des Pays-Bas, le sieur Muntinghe, ce qui a ete refuse & cause qu'il n'existe point de guerre entre les Hollandais et les Anglais; que la dite commission a cependant profit d'une occasion que le commissaire Hollandais lui a offerte pour se rendre à Batavia, afin de se mettre à couvert des dangers, dont elle était menacée par les habitants du pays. „Nous avons encore l'honneur de vous informer, qu'une brique, arrivant ce matin de Muntok, nous apporte la nouvelle, que tout est à Palembang tranquille, et dans la plus parfaite ordre.” (ce) Zie Sumatra's Westkust 215; ov. 11. 12 DE COMMISSIËN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT U. J. WOLTERBEEK in een schrijven van 7 September op, was ook in 1795 voor onzen stadhouder in bewaring genomen en dientengevolge werd terug-* gevorderd, wat de bezitting sinds meer had gekost dan opgebracht. Volgens de staten van ontvangsten en uitgaven over de laatste 10 jaar, werd dit tekort op 200000 Spaansche matten begroot. Commissarissen wezen er op, en bevestigden het bij een schrijven van den volgenden dag, dat het tractaat van 13 Augustus 1814 alles afdeed, en dat dit sprak van overgeven, niet van vereffenen. Ook kon niet van bewaring worden gesproken, wijl de Engelschen zelven er zich van den aanvang af, niet aan hadden gehouden. Men had toch Malakka als eene door de wapenen veroverde plaats beschouwd; immers de forten waren vernield, de Compagnies- bezittingen verkocht en over het geheel met de plaats, de menschen en de goederen gehandeld: wrzooals goedgevonden en voor het belang van het Britsche gouvernement zelf alleenlijk nuttig kon zijn’, spatieert de journalist. Evenwel verklaarden commissarissen zich bereid dergelijke vorderingen aan de beslissing van hoogere autoriteit te onderwerpen. Nadat de gedachtenwisseling over deze geldelijke zaken lang geduurd had, scheen Farquhar „min of meer” overtuigd door de wederspraak der onzen; maar dan wilde hij toch in ieder geval de kosten vergoed hebben, te rekenen van den datum van het tractaat van 13 Augustus 1814 ven de order bij hem van zijn Gouvernement ontvangen om Malakka aan de Nederlandsche com- missarissen, wanneer die zich presenteerden, over te geven”. Weder vroeg men onzerzijds, hoe hij dat tijdstip van 13 Augustus 1814 kon aannemen. Hij wist toch wel, dat de terugkomst van Napoleon het vertrek der Engelschen uit Holland had vertraagd; verder verzocht men hem de bewuste order te mogen zien. De resident verklaarde daarop, zich eene schriftelijke behande- ling te willen voorbehouden, ten einde de beide punten nader uiteen te zetten, waarop commissarissen aandrongen om dat dan „met den meesten spoed” te doen; „wijl wij duidelijk zagen”, teekende Wolterbeek aan, „dat de informatiën wegens Palembang en deze pretentiën voornamelijk dienden om de zaken te rekken ; — zijnde het gebeurde te Palembang zekerlijk zoodanig naar Prince of Wales-eiland overgebriefd, dat de Commissaris daardoor provi- sioneel verandering in zijne orders voor Malakka verwachtte’. De besprekingen zetten zich nu voort over de wijze waarop Farquhar de vastigheden, enz. zoude teruggeven; men kwam overeen, dat NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEO. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 18 alle openbare gebouwen, die vóor en op 18 Augustus 1814 «bestonden, zonder eenige onkosten moesten geleverd worden. # Dus wierd in deze eerste besogne”, memorieert het journaal, «de voor- naamste grondslag gelegd, tot hetgeen verder te verhandelen stond , dringende wij bij het scheiden ten sterkste aan, om toch allen mogelijken spoed te maken ter termineering der ons opgedragen commissie, biedende van onze zijde aan, om alles te zullen aan- wenden, wat mogelijk ter bespoediging konde gedaan worden”. Nog denzelfden dag, dus den 7" September 1818, schreef Far- quhar aan onze commissarissen een brief, houdende de reclame, wegens de meerdere onkosten, welke het Engelsche gouvernement sedert de in bezitneming van Malakka zou hebben betaald (a). De missive werd den 8" door commissarissen ontvangen en na door hen nochmaals te zijn overwogen, beantwoord op de wijze, als reeds mondeling had plaats gevonden (6). Twee dagen bleef nu onze commissie in afwachting, toen den 10" een schrijven van Farquhar werd ontvangen, dat in algemeene termen de argumenten der onzen weerlegde, doch geen bepaalden eisch stelde. Farquhar bracht nochtans eene andere vordering voor, namelijk, dat wij ten minste de kosten zouden betalen, die de be- zitting had veroorzaakt, sinds hij het bevel tot overgave had ge- kregen, op den 2" November 1816; beloofd werd eene opgave hiervan alsnog commissarissen aan te bieden (c). De commissie moest dus hiervoor weer wachten. Te vergeefs was door haar op spoed aangedrongen. Farquhar, ~die inderdaad een geschikt man is”, rapporteerde Wolterbeek dd. 10 September aan comm. gen. Buyskes, werd over dien aandrang recht boos, uit- roepende: Mijn God, wat haast kan ik meer maken? De staten moeten immers opgemaakt worden”. — En op de aanmerkingen der commissie, wat men te Batavia wel van haar moest denken, daar de heer Van Braam had verzekerd, dat te Malakka alles gereed was, wanneer de commissarissen maar kwamen , antwoordde Farquhar in drift: „Heeft de heer Van Braam dan ook niet gezegd, dat hij op de kust somtijds 20 dagen op antwoord op zijne brieven heeft moeten wachten; ik ben nog maar 10 dagen hier, en wij avanceeren immers goed; ook heb ik geene assistenten, zoodat ik meest alles zelf moet doen.” (a) Zie bijl. 2. (b) Zie bijl. 3. (e) Zie bijl. 4. 14 DE COMMISSIËN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT O. J. WOLTBRBEEK Denzelfden dag, dus den 10" September, gaf ook de commissie een uitvoerig verslag aan den Gouv.-Gen., over hetgeen sinds Wolterbeek'se schrijven van den 8" Augustus aan comm. gen. Buyskes (bl. 4) was voorgevallen. Het besloot met de mededeeling : „dat de wegzending der goederen van den heer Resident, van paarden en meerdere, de weg- zending der helft hunner troepen reeds voor onze komst, als ook de order om de rest direct op Bengalen te zenden, ons ten volle overtuigt, dat de order om Malakka over te geven, gemeend is, indien Palembang daar geen verandering in brengt, hetgeen nog zoude moeten komen, in antwoord op de dépêche van den heer Farquhar, want men wist gepasseerde week te Pulu Pinang op Prince of Wales eiland nog niet beter, of de heer Raffles was compleet gereiisseerd; wij zullen ons trachten daar tegen te prepareeren”. — Inderdaad daagde nog een schip van Prince of Wales op, om de Engelschen troepen naar Bengalen over te brengen, maar dit vaar- tuig verzeilde, zoodat een onzer schepen ter redding werd gezonden, hetgeen echter niet heeft geholpen ; overigens liet Farquhar niets van zijne afrekening hooren. Commissarissen confereerden hierover den 182 September, ”bespeurende nu ten duidelijkste’, teekende Wolter- beek aan, vdat men van de Engelsche zijde alles deed, wat tot rekking der zaken eenigszins dienstig kon zijn, waartegen wij zoo dikwijls vertoogen hadden ingebracht, doch zonder vrucht dan met beloften om spoed te zullen maken.” — Reeds den 9" was door commissarissen hun bureau aan wal gebracht en had zich de secretaris Baumhauer met zijne onderhebbenden er gevestigd. Angst- vol bleef intusschen Wolterbeek, met ‘het oog op de houding der Engelschen, naar de terugkomst van Stout’s divisie uitzien, wij] daardoor”, teekende de schout-bij-nacht den 18? aan, /mijne macht verre boven hen superieur werd, daar men mij het doen landen derzelve reeds nu niet meer kon betwisten”. Eene ferme missive werd den 18" September aan Farquhar gezon- den, waarin men op afdoening ten sterkste aandrong en eene samen- komst op den volgenden dag, dus den 14", verzocht (a). — De resident antwoordde per omgaande, dat hij zich met de samenstelling der stukken haastte, dat het hem verboden was de overgave te doen plaats vinden, alvorens alle ondergeschikte geschillen betrekkelijk voorraden en openbare eigendommen waren nitgemaakt , eindelijk dat hij zich tot de samenkomst op den 14" des morgens ten 11 ure bereid verklaarde (4). (a) Zie bijl. 5. (b) Zie bijl. 6. NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEC. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 15 Ter vergadering, die overeenkomstig deze afspraak plaats vond, “vielen natuurlijk harde woorden. Commissarissen wezen er Farquhar op, dat de overgave reeds zoolang te voren bevolen was; dat toen zij waren aangekomen, de Britsche resident niet ter plaatse zich bevond: „gearriveerd op een tijd, dat ZHEdG. ons verwachtte, en echter zich heeft geabsenteerd”; dat zij nu reeds zoo lang te Malakka waren opgehouden „met niets afdoende zaken”. Op welke gronden zij zich verplicht achtten alsnog de vraag te stellen, wanneer, „dag en uur specifiek”, de Engelsche vlag door de Nederlandsche zoude worden verwisseld. Toen Farquhar aarzelde te antwoorden, vroegen commissarissen alsnog: Wie hem de bevoegdheid gaf de uitvoering der bij tractaat vastgestelde bepalingen te vertragen, ~zijnde de opmaking der pa- pieren eene zaak, welke rekken kon, zoolang hij wilde, doch zonder oneerbiedig te zijn, tegen den wil der hooge Souvereinen, in de warrants zoo duidelijk gespecificeerd , volkomen onbestaanbaar’; en verder of hijzelf niet moest toegeven, dat zij, commissarissen, zich aan het hoogste plichtverzuim schuldig maakten, indien zij langer toegaven aan de vertraging, die zijnerzijds op allerhande manieren werd gezocht? Daarom herhaalden zij óf precies het oogenblik der overgave te bepalen; óf deze finaal af te slaan; commissarissen verklaarden niet meer wegens de verdere bijzonder- heden der overgave papieren te willen wisselen, alvorens dat be- paald was. Farquhar legde toen de order over, volgens welke hij de vlag niet mocht nederhalen, alvorens alles was bepaald; doch tevens scheen hij eenigszins bij te komen, daar hij ook vroeg, wanneer wij zouden verlangen, dat de overgave plaats vond, verzoekende slechts eenige dagen uitstel, wijl nog niet alles klaar bleek. De commissie antwoordde, dat bijaldien hij nu nog niet gereed was, men nooit zou gereed komen, zoo men het niet verkoos; dat het er niets toe deed of men klaar was of niet, wijl de teruggave geenszins van bijzonderheden afhing, maar bij tractaten was bevolen en niet opgehouden mocht worden, zoodat commissarissen gaarne zouden zien, dat de overgave op Donderdag den 17" plaats had. Velerlei woordenwisseling leidde toen tot de afspraak, dat de plechtigheid op Maandag den 21" ‘smorgens om 7 uur zou ge- schieden. Den 17" hield de commissie met Farquhar een vergadering, wwaarin de meeste details van overneming finaal wierden gesloten, 16 DE COMMISSIËN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT O. J. WOLTERBEEK gaande zulks nu spoedig en geregeld voort. Insgelijks den 18°.” Ook de lijst der ambtenaren, die onder Nederlandsche vlag zouden dienen, werd alvast opgemaakt, wvzijnde genoegzaam alle inboor- lingen van deze plaats”, merkt Wolterbeek op, „dus van onder het Hollandsch bestuur afkomstig” (a). In den avond van den 18" zond Farquhar eene opgave in der meerdere uitgaven boven de inkomsten over 2 November 1816 tot 2 September 1818, bedragende het nadeelig verschil 28022 Spaansche dollars. — Commissarissen antwoordden denzelfden dag, dat zij met de posten op zich zelven genoegen namen, doch dat, in mindering van het nadeelig verschil, huns inziens, moest komen, het bedrag der kosten, die de commissie gedurende het uitstel had moeten maken, als een gevolg van Farquhar’s afwezigheid en van diens weigering tot onmiddellijke overgave. Zij berekenden die kosten van l tot 21 September op 11202 dollars, waardoor het nadeelig verschil tot 16820 slonk. — Den 19" antwoordde Farquhar , dat hij slechts bereid was te erkennen de kosten, die haar ver- oorzaakt waren als een rechtstreeksch gevolg van ’s residents afwezen, welke hij begrootte op 5601 dollars, daar hij niet wilde toegeven, dat eenige verdere schade door opzettelijk uitstel was geleden. Wilde de commissie hiermede geen genoegen nemen, dan zou, verklaarde Farquhar, de overgave op bericht van Pinang moeten wachten (5). | „Wetende niet”, schrijft Wolterbeek, „wat in dien tusschentijd, dat zoodanige toestemming gevraagd wierd, al gebeuren kon, voornamelijk wegens het gebeurde op Palembang; en daarbij in aanmerking nemende, den indruk, welken deze provisioneele teleurstelling bij de Indische vorsten, ten nadeele onzer vlag moest maken; ook het tijdverlies als zeer nadeelig voor mijne commissie naar Riouw zijnde", besloot de commissie toe te geven, en aldus werd de overeenkomst tot overgave en overneming den 19" door partijen onderteekend (c). Den 21? had de plechtigheid van de verwisseling der vlaggen plaats, welke ten zeven ure in den ochtend moest geschieden, en (a) De nominatieve opgave met de bezoldigingen als bijl. 11 van het ver- baal. Het totaal tractementen bedroeg f 8464 's maands. Zie de bijzonder- heden der organisatie bij) Van Deventer bl. CXLIII noot 2). (b) Farquhar’s lijst dd. 18, zoomede de briefwisseling dd. 18 en 19, als bijl. 18, 14 en 15 van Wolterbeek's journaal. (ce) Zie bijl. 7. 