Schetsen uit myne Javaansche portefeuille
Bladx. 4 f^S* ^ poogden mj Uesx hcuutien wij ons. BI. 17 reg* 1 3 staat: De hggjing van Tjilcao cum, leesi TjikaS list aaUm BL 18 reg. 19 staat: Kastenilorp \tt%i »Westendorp» BL a I rirg* 18 staat: hetgeen lees: het zien* Bl. ai de noot op ▼olgende bladzijde oyer to brengen. Bl. 33 reg. 3 Tan onderen staat : Baumhaeur lees 1 BcMmhaueu Bl. 4? ^^%* 9 ▼*& onde-* ren staat : pinken lees : pisch. Reg. 10 staat : hirpi lees t keni, Bl. 66 reg. i Tan onderen staat: Jlrie Jekso lees: Aria Reito^ id. reg. 9 staat : een inzwolg lees : een teiig intu^lg* BL 8ii reg* 9 staat: posthuis lees: kosihuis* Bl. 89 reg. 11 etaati gaauw lees: gaan W9* Bl. 9a reg. 3 g« op lees: op u* Bi* 107 reg. I staat : diep lees : mi/i. id. reg. 9 Tan onderen staat: f9ea» lees: dta. Bl. it5 reg«.i4 staat: imki mij lees: my ditnki. , > < Bij den Uitgever dezes zijn medc gedrukt: Land- en Zeetogten in NeSrlandach Indie , en eenige Britsche Etablissementen, gedaan in de jaren 1817 tot 1B269 door Job. Olivier , Johz. voormaaU Se- cretaris te Palembang, Met platen y*4 * 9^* Surinamen in deszelfs tegenwoordigen toestand, door eenen inwoner aldaar, gr. 8*. • ; • » i • So. t. BoQIiiiuL^ (J. ^t). Yrijmoedige aanmerkingeni oyer h^t gedrae Van den Baron sav deb Gapellen , in Neir^ Urndsch Indie , ' en oyer het Koloniaalstelsel in h'et ft^gemeen'i gr. 8°. 4 . . ^ • • » a . dv. Jonnsoif f (J.) De invloed der Keerkrings-lucktstreken op Europesche Gestellen, eene yerhandeliDg oyer de onder dt Earopeanen voorkomende Ziekten^ in h^ete. Geweaten , naar de derde uitgaye ,uit het En- gelsch yertaatdf en met Aanteekeningen voorzien > door J. M. D^uif. a Deelen gr« &>•••••••)> 8 • 4®« I* Deel| beyattende de Ziekten in Ooat-Indien^ be* neye^s efcin Aanhangsel over de Cholera Morbus, gr. 8®..* ••«•••• • , )) 4 • ^* a® Deely Ziekten der IVest^Indien , Middellandsche. Zsit en fP^eathust yan jlfrika , benevens ee.i:ie.ui- gemeene Ijygienne ••• ))3. 6o. Gall, (H. A.) Wereldgescbiedenis , beknopt voorge- steld, in Tijdrekenkundige Tafelen, tot onderwijs en eigene beoefening. Naar het Hoogduitsch yrij ver- taald, zeer vermeerdert en tot op onzen tijd voort- gezet y gr. 4*^ )> i • ^o. B.£HMy (F.) Uandboek der Geschiedenis over de Mid- del-Eeuwen. Naar het Hoogduitsch vertaald, i« deel. gr. 8^ • • . • • » 4 • 90* SpiiTLER, (L. F.) Handboek van de Geschiedenis der Christelijke Kerk, met eene Voorrede en Aanhangsel , tot op onzen tijd vervolgd, door G. LPlahk, nit het  l^RYOLG DER SCHETSEN UIT MIJNE JAFAANSCHE PORTEFEUILLE.) DOOR G. H. NAGEL, AMBTEIIAAE IPC IfBDBRtAIOWCIt - IllDie. Blisce stultitiam coiuiliU breyein. HORAT. TB AMSTEBDAM , m C. G. S U L P K E. 1829. V ♦ - 1 . . I .» « • V * TOOBBERIGT. I ^ \ - - I f ■ . . • • . r •. / JtMet gunatig onihaaly dot aan de Schetsen ait mijne Jayaandche Portefeiiille voor hijna een jaar in het Ucht verachenerij ie heurt gepoUen is y heeft mij aangespoord , om^de begoimene took voort te zetten, en wot ik verder uit eigene on-- dervinding van Ooalr-lndie wisiy den lezer mede ie deelenm Heigeen er in mijne beechrijvingen mogt woiden gemiat, kan uit omalagtiger werien oper Indie warden eumgevuld. Ik heb , om met geene geleende vederen te pronken^ niets uit dezelve opergenomeny en Je- peel mijn' werkje, gelijk het U , des lezers ioe^ gependheid aariy terwijl ik , pooreeat nieta meer pan Japa wetende te zeggen y de pen ^ poor zoo peel dit onderwerp hetrefty poor het tegenwoor- dige zed laten H^fle^* '^ ;' December. 1828. G. H. N. /J <• i ^ ^\ -x /I . .>» i » < . / t • •%.■,.» 1 . . 1 r A. •':'.» -S • < ,^ • » < » N -Vv »^ /> « :v^ \'v^'\ '\ Vx >'l tM » • 't •> > t \', '.N » \'* . . . • 1 . • • ^ ^ - • r , • ' f > ■\ '\ '.\ \ \ >r i'. INHOUD. TOERTJK VAN WELTEVREDEN NilAR BA- TAVIA ••♦• Pag* * 1. DE GEWIGTIGE REIZIGER » 49* HEX DUIZENDGEBERGTE » 67. QtTEM NOSTI, OF DE CLUB DER NABOBS, E^RSTE AVOND • » 8l. TWEEDE AVOND • . » lo3. DERDE AVOND • • » iSo. COCO, OF DE,NIEUWELING OP JAVA. . • » l53. DE HEER VAN LIER. » iS/. BIBUOTHEKEN EN WIJNKELDERS. • . • » x65. TOmtJE VAN ■< • JTELTEVREnB^ naar BATAVIA. Ciritatcni ingrsdioiti non tulM aUei^^ xaoai^ gAiti* videtor » M^ ' onwiqin Kentinin Qoari «nporiaiii. STet is 2X>ndag« AchtufensSo^reedsdeklok^ en nog: Itan de confronfist anBUWLAND ,- een jonge Orange baoTy met tot opstaan'beslaiten. Het is zondag^ weet hij , er is heden vacai^tie ten Borele; bok is het Terkwikkelijkste gedeelte Tan den morgen reiods voorbij, ware hij een^ paar uren yroeger ontwaakt, dan— •• maar nu kan hij zich gertrst nog eens omkeeren. En de oogen sluitien zich we- der, terwql de ligte sprei, als eene nuttelooza ballast naar het yoeteneinde wordt Yetwezen. ' Een gedruisch buiten de denr wekte den slni- merenden, die zich misnoegd^ oprigtte^^ en zijhe twee yrienden bruin en tbkko , respectable oud^ gasten^ de kamer zag binnen stormen ^ zonderzich aan het angstig geroep van den getrouwen bediende BAKSA^ Toewcm tidor; trdholeh masaok (^), een haartje te storen. » Hal .die \&t en datsche lui- i> aard (^' riep de rondborstige^ doch eenigszins ruwe TEKKO uit> »wie heeft ooit zoo lets gezien? Zes I) jaren ben ik nu in het rijke Oost-Indie, doch ik » durf zweren, dat^ ik^-birftfeli'llfe' 6fagfetukkige sAp^ » ken in het hospitaal y nog niemand op dit uur »in zijn nest heb geyoAden/ Het is waar, men » mag een Orahff-^baary een groentje, wel wat toe- 4.* ^ C ^J » U » geTexi y maar '^ » Maar die luiheid moet er uit /' viel bruin hem in de rede. » Allons, allons, er uit!^^ en hij pakte nieuwulKd, die zich in zijne kabaai had gewen— teld en geli}k>een« st^kelvarkeri ineeu kromp, bij den kraag^ en '9chudde/den axmeia Igeplaagden con- frontifit, inet eene.krdohtige hand^ dat het leder* kant er!Tan dreundie^j»:ap! opl^? i . .. : ■ ' De lieer nieuwland moest nolens volena ge^' hoorzamen. Hij wipte het bed uit en stond , is^ saro93g optrekkende voor de beidelastige-Vriendea* )iMaair wat: drommel/^ sprak hij, ))>db:^jft n.^ yxnijhe heerenl zoo vroeg reieds in yblletenue^ » het huis uktV^ .-. .TBKKOi. Kleed it maar spoedig aan; In^usscHen zal ik u met weinige , woorden mijn gevoelen sseg*^ (*)' MijnlM^^ slaalj^t, 0Jjl. kunt met? liipneD. •» . •'•,'!' ^^^j^tyt/en. n .d^raift> $6> iieden lansernJLomstidQcii .Yoorfr Qe» ^Eitrnpet^ ih»p;Tt«' daiadecis hd^hostevy gezondste ^ed«alliieiK<irajUi.«bn^j dag'i.lhaiis.:reed&:.T0Qrr fai^«' Zoodra het aokot iiH b^t kampemdnt den. aan- brdcenden ' xnorgen : vedkondigt).:, stakt ;]xi| op , be^ geeft aucii: naoRnda cmer^- t)f "(tann^er ei^'geVaat yoor -krdbodilknn^; (^(^ araarr/reene ^rticmliere lia^ll^^ts'^;/ ^onu .iiij/dB leden:: te .rv^rfixis^heaai * en te Ve^PsterUnr;: GeenigswrqiokEterjis derigqwAidilri J Toch> deeligerj"* dfih' «d:ezle«f(>^knidcQ» en /GhiiMzeii gaad oils KinQt ^'jeen ggadbivaDi£e8ldE'4n;;'de8Cc: ii»dr« :'I)e laateten iiuBondech^ linangelMiviiooiir , imit !v&6r dset aanbrokeii'van den'da^ yin^de* vyvifarfU'begevenj wawr zq yd&n^nvAen and^r ivisife kalapalepeU (kobosscbalan) op denc/kalen kmin'mi^orten^ i gddu^end^ Wdk^n dienst *<uj 'een i^irrdijk gejiiich Terbeffeny thetge^&n t^eedg van ^etr^ aankondigt/dac^de^pl^ts d^ d^ # #•- % heeren langstaarten is bezet.' ., * > -^ '' t-'^'''^ •.>i Nn hi0t Iftd; t6:hebben^^eno)neii^'d[o^ ifien'zijn paard'Orpzadelen , ^^f tnaakt een^ wandeling fe'Voet', , .(*) Jpe; .^iv^ec^o 4)g Jofo^ Hvordcn- 'd(M}r y«le haimanS'tof hf^ JcocUllen onveilig gemaakt. zoqdat het badfn met groot gevaar Ver^ezeld gaat, en erWaak droevi^e ongelukken bij plaats hebben. In de kali besar (groote rivier) tiuschch pdiS^M" ^h- HfStit^nedeH sijn zij zelden gezien, dewijl het daar aan de oey^ra te-wee% ▼oor hes '^i^. . Zonderliag ..U Jiet;. dat.dezergeiJmditton .kafa^ U^ine kin%Ti» getfn ibet i^iaite.Je«il toeF0«9eBf.a.;.. ;> : ^ ''-' 1^. ademt den liefeliiken gear der bedbauwde bloemeii biy bewond^rd met een stil genoegen heU Y^arvikr- kelijkste schouwspel, dat ' de natuur den menseh aanbiedt ^ bet staltig rqzen der praehtq;e met een rozenklenrigen goidel getooide zon^ «»••••. BRUIN. Hon maar op. Zie eens hoe NiEUWUUm met qpgesperde kaken naar ' nwcc yerbevene ta'al Inistrart. Hij ziet n toot een romanacfariJTer aan, die Tan* dp oeTers Tan d^;R^ninaar de rijatyd.^ den van Japa yerbuiad is* Eom, maatje y xyt gij klaar? ga dan inaar spobdtg.myet <»a8'mede. Wq bebboi hi] HAAS eon' wagen besteld, em sEuHeh yan .den aondag igebndk anaken ^ om- een -toertje naar J9aAzmi.te doen. G19 bebt nog maar wiauiig yan die hoofdatad yan Ne^rlandaob //usfia' gesien ^ en stj yerdient wel^ dat ixien baar eens ter dege in oogenscbonw neme^ al ware «bet maar alleen om haren t^enwoordigen toestand met de scbii- terende bescbrijyingen yan eenen yALBNTUN^ jm UAKRE y enz* te yergelijken. •. . De oonfrontiBt was klaar^ en'gaf raksa de noodige beyden^ gedurende zijne afwezigbeid. In eene yriendscbappelijke barmonie sloeg bet drietid den w^ in, naar bet scboone steenen buis yan den rijken Jood biaa8 y den wagenyerbunrder op GoenanffSaharie i"^). {*) Ook de' wcJE^ Tan JacratrA ^fenaamd, -ceiM aciiooiie brmde tXUe, bezijden het kamp Tan ffelttvreden^ naar de atad (elci* ■N ' Cette doodbehe sdhe Ibeersdbte op bet anders 200 drokke yoorj^ein en in de ledige stallen.' Gedn faediende^ koelater noch stallamht Verteonde^ zich ^lani lieft aoej^eml oog der drie heeren, die, geisn rfjtttig^ noeli psoird ontwarende, hmme lust tot K^deoiJweUten Tserdabbelen* Eindelqk ontd^te de oibf^eduldig irondaoodceode BRfnEN in eene sigdegene rerniaey eene onde: r^sletene huorkast, waaryan ^oSstA met meer zarg sdieen onderhonden ^n reiv ']iiiex|.wJl. te wordm y >dan het kolossale nonunor jSy jnraarmedQ het nrndoln en van achteren prijkte. In 4eze aanlokkelqke koets hoorde :nien iemand ron^ Jben^.'diett men Inf. naderrondeczoek jixx een, in dienst gr^s gewovden koetsier herkende. Lui en wA lag hlj^'op .de:twee. met mile lederen knssens liedekte baiiken 4er i^-^&-^f«t te slnimeren , toto ^MieJbaffldie enrdreigende welkomstgroet yanBRum hskn met een g^nelijk gdaat doch raaschen sprong djhe roBtplaats deed yerlaten. Weldra kwamen nu ook de twee laatate op stal |[e<bleyenQ rossen- yoor den dag* Onwillig en met jbangende hoofden lieten auj zich aavispannen , en door de mwe hand yen- i^adibn het gras , waaxaan sfiij nog knaanwdleliPi > ; nit den we^spannigen bek tif^kk^Po Hnnn0 zoete hoop, yan bij den alge«> meenen sondagschen uittogt hunner coUega'9 alleeu cl«ade. Eenige fraaije ^inkels, koffijbiuzeii en landgocdcreo , doen xicb blejr opmerken. 'oDe 'drie yvienden 'heibben eindfilijk.|>l^atbr]^iu»(- la&pt. ,'.5adibn neemt' eeu- Tersclken ipruin^dabak/^ dito * liij, s mn, zijn TooidkDmeii: nog Be^ralliger^'te f^ken ^ lialf tiit z^nen , .mcmd . laat < tUa>e)oonKsi^p& iooiQeii ; ' dararop rvierzeft 'fadj ' >»^. smeerigf l^t .Uoo^Jh* dcM^ey/rigt de ; broze teugel&y. klapt ipet.Me fSW9Gp j eii dirigJbert mek -: qen fermen irnk ihiks de- trearige zS^^f^g^tvQs^isKL^v&bf eeiieobewfe^iigJ^lier rdgtetzijde (naat de geliefde ^stalniakeii ^ deripoort uit : en den : WBg naar ? ^JBcHama: ifh ' InnagzanuBT^ hand begon^er leyen in /de. Tieryoeteis te^ikovxen'^ waartbe de* onrriendelijke 'manbeirrres^'idiQ sAdi^In met zijne izw^p ' xnaatkte y: oniet. weinig jbij^i^oe^ir. De zweetTossen .sdleneiir «t^ geyoelen dat eir hAast/faij VfBSy en^ schikt^m zicb, hoe us^T'ii]Baiat4a: AaAer-f den^ al beter en .beterinbuiinocdlptw Di)4ir wiatei zij yanonds, dat hen eeneaangtoaine rust Terbeidde» En waairlijk, ebodra: men ^ nar een goed ikwto- tier rijdienivbij de- nette gerefotmeerde k^tkyiaai) den ingang van Baiapia gekoindtt'wad , waar/ftrisk in' h6t M^leisoh gepredikt^werd^ ^ ma^kte- SAJasm ^p het kommandowootd ^Brenii , hailt , en de dtie vrienden ' stifegen liit 5 e» tradetii eet'biedig den iem - jiel binneni • ■ • '/''••••■ '- .:.■''-•••• •'•'•* '- '^ De weleerwasLrde heer abrahadius "scheurko- GELius was bezig, met aan eene gcqote .spMre X Portugeache fiplappen ^ . en eenige gedoopte Maleijers iin^t eene kraehtigec stem, liunne Christenpligten ondex het oog te brengen y hetgeen echter bij meer dan eeneu squor toeboorders, die gerast slaiiuei>- de.^ eeue yruchteloDze inspanning zijner longen was. Slechts w^inige Eoropeaansche heeren en dames . bevonden zich in de kerk, en, naar bet ficbeen, meer nog uit nieowsgierigbeid, dan nit eehe loffelijkere' beweegreden. . Ten tien ure was de godsdienst geeindigd, met weinig moeite berkenden de 4^e beeren, onder bet aantal yoor de kerkdtor gescbaarde rijtuigen, bun ond kastje. met de treurige zweetvossen, die bet boofd nederig ter aarde bogen, en den sla<- perigen ^adibn, die op zijn' yerbeven bok in be- spiegeling,, over zijn ledig tabaksbuideltje screen Terzonken te zqn* Op bet kommando van Djalan werd de zweejp weder over de paarden gelegd en bet ging yoor— waarts. Het oogmerk onzer yrienden was, bij ZWA&TEN piET te gaan ontbijten, en men gelastte dns SADIEN, ziin koers naar Roea Malakla te .rigten, terwijl men hem, om zijn flaanwen ijyer', eenigszins op te wekken, een balf dozijn zware koperen bonken^ in de gi^etige band stopte. De wagen rolde nu Instig de stad in , die eer- t^'ds. Toor: de scfaoonste eii pracbtigste ran Indie werd gehouden, doch tbans 'slechts het yoorkomen .^ 8 vail een groot ^ vbryalleii Tlek pplevdrt* Geeii enkel Europeaan ontmoette ' men op den breeden ongeplaveiden weg^ zel& ^been de brandende sonnehitte Chinezen . en Javanen in derzelyer wo- ningen of ouder de koele afdakken van atop ge- boeid te houden. Onder de meeste deser afdakken zag men tafels met allerlei winkelwaren , Tiiichten en gebak beladen; gekookte rijst en ^ijeren, koffij en gebraden pisangschijven werden daar op de meeste aanlokkende* wijze yoor de oogen der wan- delaren ten toon gespreid, NieuWland die slechts eenmaal, bq zijne eerste aankomst langs dit gedeelte van Bakuna was ge^ reden j niet weinig in zijne yerwachting, ten aanzien dier yermaarde stad was telenr gesteld geworden^ wierp ook thans eenen blik yan yerachting op de armoedige negotie, gelijk hij het noemde, der fia- tayiasche ingez^tenen, en riep, om zijne spoedig yerkregene kennis der Maleiscbe taal te toonen, den gedienstig gewordenen sadien een gebiedend J)jalan hras toe, waarop deze, die meer aan den toon der stem, dan aan de geradbraakte kam~ mandowoorden b^reep, dat hij spoed moest maken^ de magere ribben der ongelukkige zweetyossen^ op nieuw duchtig met de zweep streelde* Weldra kwam men op het ruime en schoone plein Roea McUakka genaamd , en yoor de nette woning yan zwa&ten piet aan. De'li^irdii fltegmk' nil; e^tradeu de zaalin^ waar open tafel gehouden werd. Een ^oed ontbijt stond ^oor de liefhebbers gereed op den langen diach^ <^d{e met 'mm twintij^l borden g^ekt^ wan. ' Koffif en theey rij^ met kevrie^ gebraden hoentjes^ eijeren^ ^n dochtige ham en eene kenrige salade lonkten het drietal, dat onretwijld *plaats nam ^ yriendd^ aan. Zwabten vrBTj een Amboineesch Chxisten, of 9 Tolgens sonunigen e§n Creocl van St* l?omingOy ging in een deftigen zwarten rok^ die uitmuntend bij de kleur yan zijn gelaat pastte, de zaal op en -ne^r^ nn eens de bedienden begrommende, dan weder zachtj^ aansporende, de schotds rangschik- kende of met den een of anderen gast vriendelijk ter loop$ kontende* Boiten onze drie yrienden zaten nog de yolgende peraonen ^ op rersehillende afstanden yan elkander y aan tafel : een - paai* yrolijke luitenanta nit het kampement, die insgelijks yan den zondag gebruik maakten^ om de stad te bezigtigen en zich wat te diyerteren ; een zeeofficier, die het tarief der wij- nen-yan den wand had .genomen^ en neyens zich op tafel gel^9 en nu aandachtig in hetzelye acheen te "studeren ; een magere liplap^ die het eene gks water na het andere leegde ^ terwijl z^n nijdig oog de wijnflesschen der mede aanzittenden beglnurde } en einddijk een xoaa yan middelbare jaren met een innemend docfa eenigszins somber .1 30 zo^ken ischeeu , dan weder met e6a\ zucht ^ den ^iib0nd., der voor hem st^^nd^ fle^h ojiderzQCito'; «n . islecht , met dat . o^derzoek. yoldaan schijnende,, ^>Ar{^as driftig Tojt schonk, en toen uit den.pe3>- jpendiculair boven hetzelve zwemnden langhals het l^^Utei droppeltje diet uederrloeijen. . ; > .•Da^irQp werd bet glaa met een inztigrwelgevallen ^eledigd y. , en de lippeu atiienen zioh met we^rzin Tan deaselfs rand te scheiden. Nu stond de man .met . het innem^nd doch somber gelaat op y en im^kte. zich meester van bet door den zeeofficier t^.zijde ^elegde tarief, dat in slecbt Fransch ge- steld iWiEUs , en met het woord Regulation in dnim lange letteren prijkte. Na hetzelve een geruimen •tijd in de Ijinkerhand te hebben gehouden, /terwijl ,de iregterlmet een proevenden greep, dnde vest- ,zak "s^peldie en de. bespiegeHngen tusschen debet en ^cr^if^ verdaeld schenen, riep hij zwarten fibt, betaalde zijne .rekemng en vettrok^ het gezelschap jnet eene beleefde buiging groetende. ' -De drie vrienden zagen hem met eenen gUmlach na>.en niBuWlAnd vroeg aan tekko: » wie is die » snaak V^ f, t]q:kkO» llet is een gewezen boekhouder op een iiajUKienlijk bureau; thans buiten betrekking en yan' siijn geld ^ of liever van het weinigje crediet^ dat hem is ovei^ebleven'^ Iev«n(fe. Voor ongeveer ^^ aa^bfiY^ng ' ^YOOTJ^ien > • te B'atckPui ^ ^n ^ > op W0r4 Vfi» de. 6udgaateii );«$oi jsr^oa JUinaU; ew..pi:^9mt- kaasfe- geadnMsaerd ( .waa^ >9ie1;. 4e gewonQi.Qostr lndis(die; gaatYrijh^ • qfit^a^g^; K^t en i&womxig w^^nl^: hff^ piH>Ti»azifiobbfiKQrgd}:4oeh moe^el^fcer TJel het, Jptem een^n pa^t te...TQr3chaffBny die.j&et de>'iiiiUUei|.ii}ijuer talentetL oeiugsstiijks/OTareejiL.ltWA-^ in^> Sen^oud diro^QUF.^ aan isviien .h$ bil^xmdier iW^ascgeriQcqmnxftAdeerd) nann hot heldhaftig en edelr ^oedig . heduit^.den. armezii Groen op ziju kxuir- ^o^ageu' te nemezi:, ea te midden det qffinire^j.^i te. werpenu Eeoe! tipeUioudjers plaats viel bij ger- Ink x>pen^: .^a wi&cd roor. den: Groen bestemd* ' De directisa]? ont1x)od hemy enivro^y oS bij;.weiL «in oomle (hebben;^ it^m* . boekliQuder te* worden* .Het totWoc»Hl:iras .hatnurlijk/a:^ hetw^a^esi lief baanr^ JjiCyidatieen traclement Tan:belangfO|>lei!esde^ JVIaar/^ •^i^OQg de diveeteiir reknler ^ jtogbn > zou het wd^gaan ? ^ntigij MieL boek bouden^? Yerle^nen spcakeloois doeg de>stkunpeit dla oogen neder* Met.medel^den TetTUld^ nam dfiroudgaalQen dik :i)egist«r Qp> ^i aohoof bat bem! onder den jarm* »Kxmt gij bet «b)Qudeti?^f yroQg hij^ )iq |al}waa.betantwo6xd>Esan ^.den'prp^^/^ die met eene innige zelfyoldoening liet sswaxe ^tbfte boek,86igirnldig yaatnhield. Bravo 1 riep de directeur , dan ben je boeUumder I * It (hize aieawbaticen boeUioud^ heoft iedett ^ett langen tijd aaii taleiiteit ^ 'kunde bitter W6in% f ewoniieiv,- 6Q dit is^ welligt de hoofiheden ge- ^eest, dat men hem Toor eenige jaren door teof anderen heeft doen T^ryatigen) en honorabel ge-* demitteerd. Daarentegen ia hij eene aoort van rou4 geworden, en durft mKrt'een €dr de mffiaance 'van * alles te sprekeii , sofnd^r lets te YM'staan* Daardoor heeft hi) weder bet ongeluk gehad, zidh met den koopnun L— •• alhier^ - die hem als oompagnon had aJangenomen, te brouiUeren^ zoodkt hq thans eea groTe diamantdijper is. Wei ware heiybor hem^ indien de Bataviasche kooplieden sdjne slordig^ heid in het boekhouden narolgden. Met grootere tasficheiiniimten zou dan den naam van DB GANZttN- kWASl^ (zoo heet hij) in hunne registers figureren. Het innemend voorkbmen, dat men bif hem op^ merkt , doet mij denken aan een fraai ttithangbord Toor eene herbeq;, wasr niets dan ^slecbte drank te keop is. De somberheid, die zijne gelaatstrek*- k^i, zoo even als met 'een^ ligten neyel oyertrck, is alleen nit de ledige bottdl af te leiden, dUe Toor hem atond. Onthaal hem op een lekker fleschje ^ en de porperen nectar zal zijnen yr^ken yreftrschijn op het gdaat yan deai ex-b6ekfaoQd« yerspreiden. Het zou mif geenzins beyreemden^ indien hq daar even zijn hiatste geld bij zWAnxmr FIBT had yerteerd. • i5 Tttxo had ziin^^wechaal nog uaaijirdijLi •.geeia^ digdy toeni de aandacjit dtt g^st^n w^erd i^andet: gemaiakt:^ dear eeme IpieVige) wdODdeinnsaeUiig!, di^ ^ aaii de stkiaatdhnir plaats greep» ZwAHTi&f WB^H ^blitUD namel^k aav dpe dronken mairoz^n ^^ dia al singrade in eieine.ltiiai'kQets, w^xenkonrnt a»i- vc^ny. onotoegang totrde tafol begeerdeify met geweld ' den ingang te beletten > . mdat. hij gem^rkt had y dat ' db zeebonJbsn , di|9 skh 'op httiuie prppere \ haatjea en ^ yoUe zakken njet M^inig lietw yoor- ataan^ .Eijne welsprekendheid geheel in den wind doegen* De zeeofficier trad als midddaar ttuBscheii beiden^ en teTreden «$nde^met. den eethied, dien de luatige kinderen van NepUmua hem bewezen, ¥erkreeg hij van dta v^rgramden zwartbn pibt^ dat deze hen in de^ aehterkamer gekadde, om hun daar : een ontbijt ie doen yoordienen- Zingende en de muren met de blaaowe baatjesi T^ende> tmmdde het beschonken trio door den gang) den Bwarten leidaman achter ^a* Tbkko en bruik geraakteo^^ bij deze gelegim-* heid in gespvek met den zeeofficier^ die efn. zeex; ▼erstandig en braaf man acheen te sijn ^ do^ wien mm het o^erigens niet ten kwade kon daxden, dat hij met zijnen stand Tooi^ngenpmen -was , en de psirtij der matrozen tegen den kastelein trok. Hoe 9 zeide; hq, een zeeman^ die: ten d^oP^tedes laftis z^n^' familie en betrekkinge^ verlaft^ om i4 rMk&i'y tetynyl'hji al» de geixMUceii»Ieii;:Ten^akfi6 de^ rl^ns 4)titl>eerty/ en Wf f^owe '*kAt fiUiitMA x>iM^^ 'Ae^ iftoeijelt^ksten! ^eir ggyrfiti^atqb Acboii vemig^'^ e^ eeembn^koii^' wanner rlu^ieittlfalj^fc eena dam wal kamt^ iinet.yeibdiling.iwdixkixi aaiih gesienf' en ]ia&u^eli|k»'hro<>vi zqn>ziiiirige\'^oiititti geld eenige yerkwil^king kdniie^nbjekbiiieb?! r, ^1^0^ mer ktQ hierleg^ aan V did; het . Ikded^kti gedtag <door de meeste matrozen aim/ wal ge^Joii4 Aetiy' d6 * schandelijbe d^nkeaflGbapiTOOral^' w^araala rif ricK oTergeyen^ioorzaak waren vAn de^ tdeU achtilng'^ waarmede" men h^i ^behandelde, ^n hrad dto^'^^schrik > dien d& ing^SEetenen^ afkm:lig:!ys& wt)e8t getier en baitei»porigheid y - yooic^ hen- koes^ terdenj'dat het daarenboyen*- 1»» wenschen^'Wat>e, daft mhn aan de* m^trc^en'^yaii de-'t^> r^ede '^rsn Batcti^ia* liggende schejieny ^zdb scbaafs mogelifk yei^u^e,' fcich aan ^41 t^.'4)igetfen, dewijl feet misbruik van sterken* drank ndrgtStts' drOe^g^te gevblgen na zich ste^pt,' dan in* eene ^stad,' waar de tpaBdende-hittie en- de pestaardi|e ttitwasemfn^ gei "der gra^hten- en rioien reeds ^tki:^^iM^^% om • den Etirdp^aaii *^e -lifcJtigd' ri^tott^* te, yer<*jri* zakcn. '))lfc behoef 'n'm^te zeggctajy yeryolgdb hij tol? den officier'; » hoe vefe ongemkkige :zc»'^ liiiden ^aJ^^ bSkts 'huniier' zorgeloosheid' of- qp^ BondeiJlifeia' in het ' gi»6ot hdfepitaal ■ te' JVeUevrt^A "V^ i5' smackten; hoe ontzettend yelen er reeds bnnifteix laa&ten ! adem hebEen uitgeblazen y ver van^ bet knd : bunner geboort^ ^n yan bttunis; dierbaai^ste betreUdngeii.^ ^ Oeen 'icbip verlaat de feede vair Satopiai i^onder lyefUea Van mansohap;^' Dei'StoeoEBicier merest >de waarbeid yan B&uiK'a gezegdectoestemmcny 'en;:-ook de aauwezige luite^ namts mt ^bet .Icattpement/ beldaagden zicb oyer de droeyige geyblgeiL die bet jniabruik yafn sterbe draixkeii-j^^yoariiaiKkfiilijk araks^ bi}* de troepea : te Wtakei^edeni yeroorzaakte.. Hoe yele. cmg^lukkigen^ 29eideii\zify gaaix/zicb des' ayonds in de cantilkes te buitea. in bet drinloeki yandexi'yerder&l^keiiiarab^ » ^n: stellenr e izicb ' ^ yecyolgeaii*. aau cde ; : . sohadelijke Hacbtludbt ;bk>ot y dm. bunne' onbezoilnenbeid mefc' eene'kV^rijfa^ide'ziekte) ja somtijds met eenen.pkiti>: selijkeii dood te bekck>peii. f Het ia bene treiirige waarbeid y dus nam ' i^esIko bet woord^:;dat' de yerscbrikkeUjke. cAoZera morbuM- bijsonder yat beeft op ligcbaamsgestellen, die ^ door bet onmatig gebriiik yansterke drankenyerzwakt^. de minute afwisseling. yan bitte en koelte. dabbeld geyoelen. Reeds BONTiua, idie adcb in bet begin der 17^ eeuW) tijdenade reg^ring.yan.iJiKvPiETJBRSK KOBN', : als ' gened»^ ' §n. beebneester* in .bdt tl^^teel te Batavia opbield^ betireurf belt misbruiJq yaiL arak door de soldaten yan beitigarmzocin. JSij.zeigt, d&t. de 'yerfoeijelijke.Chinezen ,diea.drank bereiden^ i6 met ket Tuile schtdniy dat dooi; de golren der see aau strand word gespoeUL Dit heeft soeker nog heden ^ata^ want de tegenwoordige Chine-* sen op Satapiay zijn in .allea nog even volmaakt de Chinezen van dien tijd^ ala linnne landgenoo^ ten in China de zelfden zijn y die zij Td6r duizend jaren waren. Van nieuwigheden in knnaten, hand^ werken en bereidingen j hebb^ zij e^ ingewor* telden afkeer. Ook de wijn, brandewijn eh andere Europeseke dranken, die zij yerkoopen^ worden door kffloi yeryalicht* Europeanen yan de mindere klafise door den matigen prijs nitgelokt, :waaryoo(r zg deze dranken yan de Chinezen konnen koopen^ een prqs die soms de kelft minder is, dan die y welke zij in de tQko?s kunner landgenooten moeten betalen y doen, als om strijd, kunne proyisie op de Ckine«* scke bazaars of in bet Chinesche kamp op, wonder te bedenken, dat hunne gezondheid en leyen aan deze schraapzachtige en arglistige^ natie yolko* men onyerschillig zijn. Wenschelijk, hoogst wen- schelgk ware bet, dat de policie t^en zulk een sckandelijk misbrnik waakte. Ik weet zeli^s, dat men, onder de benaming yan cider y nog. onlanga in de kampong Noordwijky een drank yerkpcbt, die yan ket sap yanananassen, nset andere yreemd- liardige zelfstandigheden bereid Was. Bekalye al de ziekten en kwalen, das nam een der Initenants ket woord, die x^t ket misbruik ^ \ ^7 niet alleen, maar zelfs uit een matig gebruik de- ser yerderfelijke yochten, door den beroemden dokter Johnson met zoo veel regt a liquid fife genoemd, zijn af te leideu^ \inden wij er nog eenea hoofdzakelijken grond in, Toor de tallooze zelfmoorden, die er bij de Europeaansche beyol- king van Java , en vooral onder de militairen, plaats hebben. Yele soldaten zijn uit eene oude^ geVoonte^ die hun, Y66r zij hetyaderland yer- lieten, eigen was, -aan den drank yerslaafdj an- deren die in IndiM mi^t yinden, hetgeen zjjer zochteu^ en wier. hart door berouty oyer het yei> laten yan hon geboorteland , wordt gefolterd y zoe- ken in een .geestrijk yocht , waaryan zij te yoren een' afkeer hadden, troost yoor bun yerdriet, afleiding yoor hnnne naargeestige denkbeelden. Wei yinden zij 9 yoor eene poos, in den yerleidelijken beker , ^den stroom yan Lethe , maar helaas ! . 00k het geyoel hunner pligten, het gevoel yan eigen waarde laten zij in denzelven. Indien ik u al de yoorbeelden wilde aanhalen yan mij bekend ge- wee^ zijnde krijgslieden , die zich door het pistool of den ..strop yan het leyen hebben beroofd, die zich yerdronken of den hals afgesneden hebben, gij zoudt er ongetwijfeld yan ijzen. Het kanu niet onbekend zijn, dat nog gister de luitenant kwar- tiermeester H zich op de laatsgemelde wijze yan kant heeft gemaakt. . Ofschoon nu wel de oorzaak »8 van al deze zelfmoorden niet uiteluitend in h^i misbruik van wija en likeuren meet worden g^ zocht^ durf ik echter geruat beweren^ dat hq^ did zich van dezelva weet te onthouden^ ook gewooo':^ lijk kracht van ziel genoeg headty om de wedor-- waardighed^i van het leven moedig te verdragen*. Britii^ verhaalde nu nog, hoe kort gdeden een aeker jong geempIcHJeerde bij ^$ lands hdspitaal^ de heer L«f«»' die het ongelok had, yan aan de droo-. kenachap. dyergegeven te zijn| zich in een^ ylaag Tan; wanhoop yan den hoogen rand eener diepe put nedergestort, en langs dezen weg Eijn treu^ rig aanwe^sen geeindigd had* Be emistige stemming , waarin dit gesprek de drie yrienden had gebragt, yeranderde plotselijk in eene yrolijke, toen sadien de koetsier , die zich intusschen bij seen Inlandschen restaurateur op ge«^ roosterde ma'is en gekookte rijst had yergast, met ten '. onthatst gelaat nikuwianp naderde, en na eene diepe bulging gemaakt te hebben, hem twee bor^r ten aanbood , die h^ zeide onder zijne fooi te heb- ben ontyangen 9 doch niet te hebben kunpen uit* geyen^ dewijl zij gerand waren, yreshalye hijt yriendelijk om een paar batocy betoel (^) yferzodiU (f) Echte 2>oxikeD. De kaiae of bonk, een zvaar Tierkant ko- peren miintstuk ter waarde Tan i of 2 Indische 8tuiyer»y is in x8a5 afgeschaft geworden. Ytoeger reeds had het zelfde lot de tima's getroffen , zijnd? eene looden munt Tan de grootte van een'. >\ *9 • . « Daar . inifeJWZ^D ie Msdehkjie ObjoI i|iet {(ene^»^ Ka^m^jerBtonAy amsADiEN's ijneenhig te'^ie^'pen, i!iaak;t6 de&se zuUod koddige teekezten om thwi z^il Yeispek;VQi»taanbaftr'te makexi,- d^t al de'vaani^e- zigen in eeiL-ltud^gdlach uitbarst^n. Tekko hielp em4elgk beiden iiit.'d^ yerkgenli^id^ door aan SA« BiBN ei^n'paar.oiigerande enorme bcmkem to oveiv- handigen^ terw^Fliq NmuWLuro d« asaak uitleide. Deze^ waenS' eigenlieiile geatoord was^ .wil^^e tea 2niiiste toonta dkt H^t hem niet aan doorzigt ontf brit » De' kerel bedriegt ons,'' riep hij nit , » ik )iheb hem goed^ boaken geg^yen; wie weet waar D hij die gerande heeft opgedaan.^ SapieIn wist het wel; hij had ze door een Clhineesch zichan de hand laten stopp^i, en de schalk nam deze li^t te bajat^ om zijne financien zuiy^ te houden. Bij Toorkeur wendde hij zich aan.een orang'^baroe.- Sadien wilde zioh, na een^ beleefde dankbetuv* ging yerwijderen, toen tbkko aan zijne 'Yrietideii den yoorslag deed, hun toertje door Batapia ytoot^t te zetten^ en yooreerst het Ghinesche kamp (^) te gaan bezigtigen. Dit werd aangenomen, zwar- TE FiEf betaald, en sadien gelast^ zijne hooge dnity dragande tot opachrift: i. doit^ en waarvan.er aebt in een Indische stuiver gingen. De batoes €jx iinuCs die met een rand ▼ersierd waren, golden onder de Inlanders niet* (*) Bij de Inlanden en Chinezen, kampong C/Unof eigenlijk Gbineesch dorp of wijk. 2"^ 20 eitjeAiats op den bok onterwijld. te hememexu Daarop g^oetten onz^ drie heeren het overige ge- selschap^ en namen weder hunne wandeling aan. Na door eenige onaanzienlijke straten, waarlage ateenen huizen op de oud Hollandsche manier ge* bouwdy met bamboezen stulpen afwisselden^ en .eene doodsche stilte heerschte , alsmede langs eenige yeryallene grachlen, waar de deels door, den tijd gealoopte , deels w^ens ongezondbeid yerlaten en gesloten huizen nog Tan Torigen luister getuigden^ te hebbpn geredeh, kwam men in , bet woelige Gbinesche kamp aan^ waar zich allerwege de groot- 8te nijverbeid ten toon spreidde, en de oogen der drie yrienden, maar vooral die yan kieuwlamd bezig bield en yermaakte, Yoor de bei^en Chi-r nezen was het geen '. zondag , alien waren druk dan bet . werk. Hier. zag men een dikken vetten slagr- ter^ met de staart netjes om. den kalen kruin g&- slingerd^ bezig met yoor eenen landsman eenstuk yarkensyleescb af te wegen, terwijl deze het .yet en aanlokkelijk brokje met een gretig oog beschouwt^ en in .gedachten schijnt teyerslindeh, er.weinig om geyende , of . niet eens. opmerkende , hoe een. oude eerwaardige Jayaan , in het voorbijkomen zijn neus optrekt , met kracht voor zich uitspuwt en de woorden in zijnen baard bi'omt : Bahi scana babi (^). ^) Varkens eh varkenspleesch I De Jayaan heeft, naar maho- met's leer, een afgrijzen van het varkenf dat daarente^^n het N \ 31 B&ir. .'2at ^ een deftige horologiema^er in eene lea«^ nirngstoel^ met een hoogiein rug^ orer welke zijn «titart in soete rust ftederliing, en scheen in diepe be^oegelingen yerzonken , terwijl zijne oog^n y met ee&' >glin8terenden bril gewapend^ op het inwen-^ dige Tan.een uurwerk staarden^ en de regterhand werktuigdLijk de punteA ran een open passertje op de ^met'instrumenten enkasten beladene werktafel dnikie* / . '. ' • - ; - '. [ 'Onz^ Trienden^' die om aUes te beter te kunnen "Waarnemen , uit . hun,' kfakende vis^-^yis waren ge- 8tapt,'tradeh in eene apotheek^ waar twee respec- table- Ghinezen, in zwarte kabaaijen getitildy en hetihciofd met een kleim zwart kapje bedekty ach- ter ' de ioonbatrk zs^ten^ De een bield zich bezig met uit een . lajig bamboezen roer y waaraan een Uein ^metalen kopje beyestigd was^^fijnen Chine- sdien . tabaky'- waaronder misschien een weinig afioen (f) gemengd was te rooken, -of lieyer deli lekkeren damp in te zuigen, terwijl zijn medge- i ^ , , / . , r *l <> ■ il- ^ n^yeest gelklde dier der GfaineieA is, die- zi)ti' vlecsch bdven' alie * spiji^n stellen. •. (^) Opium, De Cbinezen zijn ^sterk rersisAJ^ aau den madat, zijnde eene TermengiDg van opium met de nicotiana Chineruis , wier bladeren , als de. tabak bij ons , gedroogd , doch reel fijner gcsneden wordei)« De vook ^vordt ingezogen ^ en de bedwebnende uUweikiiig daarran mtakt den Chinees ,- op 'zifne manier, regt ▼ergenoegd en zalig > en geeft bem bet yoorkomeii Tan een darte- le'n losbol. ' > t / ael^ zich met lemstigeia iakeh'] Jbezig htnsdenxU^ fianda^httg in een register edlireef ,: of liev^et mirt eeu pe^is«ri ' in I Oosjbindiaclien inkt.gedoopty .geN^ • .drogteli)ke fignren teekende, naar k^jm Ygnanm^ dsxliikt wiSze dQ reg^ iierpeildiculair-Tori^eilde^ ter^ijl h^' nu en :dan .den' bndn lumten foonljb flch^n te raadplegen^.dat aan aijne;.lipkeb:ia]de la^y en waarop kleinid tialletjeB aan ijztoren spilleh geregen, en op yerschillende afstanden neven of j nit elkander gesolu^yen^ eene berekening van geUDof gewigt aanduiddan (^)*: Hx^.liet ai(£ dpor hetbinr- neirtred^Uyde drietal niet. storen^ en sloeg te oiaaik- liKerjpLiood de met een groenen bcil gewapehd^ oci^il op 9 9niniddtellijk daarna: aijnb bezigbeid Sbortz^t^ ^^de{* docb zijn coU^ga of bedidndci^ de rdoker^ nag deiieeren xaet een paar i^ijdcp^espalkte^kijki^s aan 9 to Tripeg^ tenkrijl bij bn^<;h£zdam ipijn kajoije ^er^jtte^ op een brej^nden toon: Tjo^wiat^ appa mm if)? ':. ' ; ^ -^ Tesj^O) die aan z$ne makkers , en voacal aaii TSmuwJaAND de gelegenbeid wilde yerschaffen^ om den winkel eenjs rond te zien, /rroeg voor eenige sttLivers rhabarber, dewijl hij wist, dat dit geiieesU middel 6en d^r weinigen is, die de Pharmacoppea (*) De decimaal rekening is op dese wijc6 Jbii-de ChineMU ffi gebruilu Be ▼eTwhUleudc^ ^ijleb zifn ^bor'de <cenheden^ in leoy em. geschikc* ' -' :> ' < • 'j-' ■ < ■'••.. -fj (•]•) Wat believcn de heeren? >\ 93 ff Chinthaia'me/t-de bnze gemeen heeft. Gedatende den tSjd^ dien -de Chinees besteedde om nit eene lade ^eenigie 'scdujQes tan den walgelijk sinaKenden wotUl ' toor d^n dag le halen^ bezigtigde Kn^uw^ ZiAJ^D de apbthebky die inderdaad Tffij wat ran eene Buropeaansehe rerschilde. Geene Aesschen waren er z%tbaar, en het acheeii dat -alle Uquida nit deten' winkel y^rbannea wetreiu Niets dan bmine poraeleinen p6tten met groote opscbriften in bar* iMarsdhe kiters afcdndiein in 'regelkiatige orde ]^ planken.'acfater de t(k)nbank gebckaard. Pqedejijes Ten allerlei kletiren lagen hier en ginds op deze veistrooid. Straks Uaalde de apotheker 6^\^ balletjes yan gele yha^ waarop roode letters gedrnkt waren, yoOt dsn' dag. Hij opeiide e^n dier balletjes j waarin een: dikke jswHrte pil besloten was, die hij bruIn alfl < een onfeilbaar specifiek aanbetal y en hoodigde in te zwelgen , om yeryolgens de twee anderen bij tusschenpoozen yan yier en twintig uren te ge- 24 bruikeD. Bruik moest zijne nieutrsgieriglieid met de betaling eener roepij boieten, en stak de. ballet- jes bij zich, terwijl bij zich naauwelijks aan bet onmiddellijk gebruik des toegedienden middels kon onttrekken^ door voor tegeyen, dat de pijn plot- seling van zelve . bedaarde. Men yerliet nu de heeren Chinezen, die door den ontyangst yan geld gestreeld, de beleefdste. en spraakzaamste lieden waren geworden , en terwijl zij de drie ' orang blan4(i (^) yriendelijk nitgeleide deden, bunne kapjes gdieel yan den kalen kruin ligtten. De inspectie door, de straten werd nu yoortge-* zet , en sadibn yatte , inmiddels yost met zijne Equipage aan. den boek eener straat. Men be- fichouwde onderscheidi&ne werkplaatsen yan tim- merlieden, schrijnwerkers , weyere, arakstokers, yerwers, enz. , en yerwonderde zicb oyer den ijyer en bebendigheid der werklieden. Yeryolgens be-* zQcbt men een paar confituurwinkels^ waar potjes ingemaakte gember, atjar yan yerscbillende soor>- ten y geconfijte tamarinden^enz. werden yerkocbt. Een aanziexdijk confiturier bad de goedbeid nieuw** LAND 9 die niet wist, wat men door oi^'aryerstond^ proefonderyindelijky Aq atjar, baniborij atjar iehm^ aijarbauwangy enz* te leeren kennen, en onzo orang-^baar wist nu, dat bij in azijn en geurige {f) Van TFolanda (Hollancl) maken de Chinezen holanda of hlanda, * ^, > \ ■* ^5 kndden. ingdegde yisclijes, '■ bamboiBsmerg 9 iiiijiBn^ «tc.y onder* den naazn yaUi ai^ar.moest^yexstaanl Men Isodbt Iran deh: yriehdelijken Chinees eenpaar pbtten. gember^ die hij als^^de ^)e&tQ y^ti: BcUduia aaaprees^ Toor den prijs van twee en e»i lialye gulden fhet stuk, enrdeponeerde deze ivaar ineen^ hoek ' yan de nabqstaande vis-^pis, Daarop trad men ,riog int eenige fraaije winkels^ waar aller- hdiade Europesclie snubterijen encgalanterien waren ^ beneyens yele aoorten yan w§n ' en likeuren , yrnch- ien op brandewijn^ ansjoyis, zalm, enz. werden yerkocbt.; Alet genoegen bescbouwde men de fraai giswidrkte bamboezen mandjes^ Cbinesche waaijersy paraplaien of pcvyongSj spiegeltjes xnet kleine »chi|-- d^ijtjes yen^ierd,) en derg^Ijjke dobr de baii^dige Cbinezen . yeryaardigde yobrwerpen.-. Veryolgena kwam. men in de ; Chtnescbe * gaarkeukens .aan^ yoor^diawelke men een aantai koks bezigyond met op foi?nuvEe« in de opene lucht geplaatst, aoep of Ueyer (bomllon yan yarkehsyleesch^ Ti]sX^ yersidiil- lei^de.groenten, zwezerikken, enz.tekoken^ waarbij %\y eeue groote propreteit aan den dag leiden; - De ^irienden traden meer uit -nieawsgierigheid ^ dan uit : eetlust in ; eene dier gaarkeukens ^ na eene portie soep yoor ieder te bebben yerzocht. De Ghi9ees schepte bun eerst bet rookende yleeischiiat in kommetjes^ en yoegde er yeryolgens uit andere te yuur staande potten en panaen^ kleine gebakt-^. a6 hJjnmet/AiiliiFrta^.j«ftari {8aHdEd[ijk'.eten)'.de Ibom'* aifttjQS)TQorrde d^rie^lifefltoBj dieopcene faanknAii ^aneii ..laiij^.xyflch hadden plaats gvHbnnn ^-iicfftr- sette^ tma 'op^esii draQe<iiaar buitensneld^-^nia 1y»ftr iaaiL .hetoroeren , sxujden jsn. Maitkctt %e ^glikEu Niet Ter .i^n cms drietal zaten tv^w slidcht geUbsie*- do CbineKen^ die:imet 'ds grootste' viltigheid mB» ijnp x^'st . met sdiiifj9B Tvrkensvteemh tt^ediSi^-- den y. . teirvrijl siij ixidi Tan 'eea 'paar ftkine' d»iiii6 ai^kjes bedienden .x>m 'de ispijs <aan 'den mond tt Inrengen, want-nnssen noch 'vwken worden^ddbt de Chinezen bij. !bet-«l^n gebmkt (^). VcMi)r^^ wfang'. fUandafhsii ioien ie^ie soott tan poi?ed!l$ki6ii h^elA^ op tafel gekgd en hen oak fan voritiintM meflseoi. "roorzieoQ. ]Xa:<^ 0m i^ loddxatanhsid det focic, aEttet -ml appefeijt te ^ebben gegeten^'^tdft- den Ida waindelasors' iergenoegd op, be^dalden ti^t TDij igoedkoope >di]ier, en zetteden lmi»idn tc^ ¥€toirt. NiiniwiAKD inerkte op, <dat 'boven 'wVb (^lw» een aacden pot lag, nneans HMt^i^pe^^^ ndar deti ibesthovmer Of stacifat>g«keepd9 dan'WBder iBUQl .dflabodem inar bom toegewend* Hij Tt^^g 'SBS&0, wat jnilkB beteekeiokde ? Deze ^i^e hejii^ ■11 ; ^ I >i I n m <(^) !D» < Jttraatn . (jftlmiikeik laUeitii 'de n^terhiOHi tot het <mii : mond brengen der ^pijzen. De lijst kneden zi| een weixug met den duim en de twee TQorste yingers, en maken er e^ne soort Tan -baHetjes Tan toot elken mondTol. dat ; de :Ciiiii62en daaocmed^ te kieaiaen j^yem- of ^^^ litcirbaie. mei^«i ni^ huis ivi^reiiy dan niet^ jdat elkb huijs<rader of huimioedeFy die eeiie liuwl>are dochter.bezat^ ^en' zoodanigen pot met de opening naar de straat gekeord op het dak plaatste, ter^ wi^l , de pot eene iegenovergesteide rigting behield , zoo lang de meiqes beneden de jaren zijn , om te kannen trouwen. De rerandiningen en bewegin^ gen die oader deze potten plaats hebben^ zijn menigyuldigj Ik herinner tnij lAj voorbeeld zeer M^l^ datik, s(e» of zeven weken geleden , op het dak Tan* dezen winkel^ twee potten zag^ die mij op'^eene ontriendelijke wijzeden.rug toekeerden; drie ^ Tier weken daarna was bet blaadje omge- k^rd^ eti iw^e tuime ' ' openingen gaapten mij ikltlokk^d* aah} tbana zie ik met gendegen^ dat e^tie dco: dametjes feeds. e^n' man heeft gcfyonden^ trant hiiai^ pbtje id Verd^^^nen^ en het andlere k^kt ^emtaaifl etixtiet yerl^ngen op deti Wanddaar ne-' det*.' Let' wel op dit huid; niogelijk zal/na yer-* looptitn "yeetiien dageo> ook dit laatste potje niet meet zigtbdaf izijny want Hijmen's tempet yroindt l^ij de Gbineisen hoog Vibreerd:^ eia e^ne jonge docfh- tet, di^'^tii^t &1 te ledijk is, yindt onder -hen spoedig e^n echtgenoot. i ' Al y66]7tdrentetettde yiel het gesprek ophet hoofd- haar der Ghinesche mannen en yrouwen,' en kieuw- iJiSD gaf zijne beyreemding te kennen y dat de a8 mannen/ een^ kaal capiiolinm met een oiitzetteiid • lange^i istac^rt ^ v^werd,, verre boven ds scliooiiste lokk^n fiitelden, en ssoo wel Toor het Laal houdei» Tan den schedel , ala ybor het propere onderboud> Tan de isoms tot oTer de holte als knieen afban- genden kwast^ zulk eene bijsondere zorg droegen, den laatsten steedd in k^nstige en aardige Tlechten dlingerde. Het Terwondert mij,. — Toegde hij er bij, dat de Chinescbe yrouwen daarentegen den grootsten prijs op bun gitzM^art bciofdbaar stellen^ hetgeen steeds blinkt Tan de olie; waarmede zij bet elken morgen zalT^n, alTorens bet in een grooten knoop op bet acbterboofd te Tereenigen. 's Lands wijsj 's lands, eer, — nam tekko bet woord, ' De Cbinescbe mannen en Trouwem on- derscheidt men das nit. elkander^ meer.naar bet boofd dan naar de kleeding , die TOor beide seksen. laageno^ de zelfde ijs* Het zelfde berft immers b^ de Jayanen plaats, onder welken de man. rte^> het boofd met een do^k omwikkek , terwijl. de. Trouw hetzeUe bloot draagt. Orerigens »^ de. Chinezen zoo zeer aan hunne staart gehecbt, d^% ,z^ Toor gera goud dien zonderlixigen tooi zoaden willen afstaan, , en bet Toqr eene dijppe scbande onder ben "w;ordt g^bouden, dieu .te m«^'. ten missen. Onlangs heb ik eenen Gbinees gezien, wien men tot straf, den staart badafgesneden,— geen paauw van zijne staartyederijn, geenhaan^v^- 29 sijn tkam ^beroofd, kan grootere ne^rslagtigheid ^ertoon^', ' dan' die welke zich op het gekat van den jongdiikkigen , nu kdmpleet-kaalkoppigen /man iVertoonde , toen hij r zag , dat ik hem • met veis wondering' beschouwde. Waarscl^'nlijk — das- verVolgde tbkko is deze gewoonte • der Cbinezen . om hun hoofd met uit-* SDondering van dien eenigen lok , kaaL te scheren , duiztode jaren -oud ; even als al xhunne andere ge- bruiken eh^ gewoonten. Mogelijk is zij wel aan- vankelijk ontstaan uit- de behoefte, om zich van (ie oveirlant van zeker walgelijk ongedierte, dat )l>ijzondet.bij de Oosterlingen nestelt, en in China algemeen moet z^n , zoo. veel doenlijk te bevrijden. De vrouwtjes zullen eene harer schoonste sieraden zeker niet gaarne .hebben Mdllen missen; en daar- om zich tot op heden vergenoegen met hun haar door het inwrijven van klapperolie .(^) tegen de gevreesde plaag te preserveren. Zou niet welligt — dus nam ^ bruin lagchende het woordy —-de in Europd nog niet geheel af- geschafte ) mode , van/staarten in het haar. te dra- gen^ van de heeren Chinezen ontleend zijn 7 Ik zou wel haast denken^ ja , — r ook vind ik niets '■■ J ' ' (*) jDe olie 4ie iiit hgt mer^ van den kokosnoot {kaJdpa) wordt gepersU D^ze b beter Tan renk zoowel als van smaakji dan de nuenjak haijan , of oUe ran katjang^ eene zekere soon ran erw- ten of linzen.. \. So yreemders in een ioupei i la Chiiwi»et dan'inieen pamtaloii h la MamebuJci — • Molar ]itia^{ die.affD adbttingfw^aardige utaart ^ die oiusp vadeMi met bcm» veel gratie wisteu te dragea y eii waaora^n' b$ abma zoo veel poeder te koste l^en > lioef t! liet lot <«» dei^aan., dat elk kapsel^ dke kleedizig bi^* ons, wiflpeUurig gealachty yroeg of laal treft; --terwijl daarentegen eerst xnet d^i'laatateiif Chineea ook do laatste Ghinesche staait zal Tergaaiu Men sprak nu nog y onder liet doorloopen van een aaiital gangetjea eii kleiiie; markten of bazaars Tab eetwaren^ kleedlngstnkkm en- snoisterijen ^ oyer onderscheidenegewoonten eii hebbelijkliedeh^ die den Europeaan van den door de bank in eeiie diepe verachtin^ bij hem staanden Chinees bnt* leend beeft ^ en waanmder het theedrinken eene eerste plaats bekleedt. Vanwaar echter bet gebrnik yan melk bij dien draiik ontstaan was^ wist men niet te raden, daar de Chinesoen ninuner inelk bq de thee drinken , en bet zelfs zeer belagchelijk vindto^ wanneer zij een^ 'Enropees bunnen lieye^ lingsdrank op die wi)ze Tan kracht en geur zien berodyen. Onder andere gebruiken yan de Cbifiezen ont-^ leend, telden onze wandelaars ook de fpoaijers, parapbdenj parctsola , kwispeldoors , siaaers oii^oet' zoekera, tamerjaponSyGnz. Zelfs meenden zij , ware het niet onwaarscbijniijk , dat die natie pns in de 5i « t gotwigiige 'uitvindivg^n d^ bookdrukkunst , van hel bu«kpaid> Tan.de hviikxij ja sseUa van hat^papiw had yoQSgdkhl;^ a2» iEijnde. sedort vie^r da»rduu«iMi }a«fin. west dataller liekeiDd;. gewee^i (^)« Ondeir bet voerfinr Taa.dit 'gespireik was men tot adi3L laitf inUeind^ dec /£A&wA?i^ wi^^ daar er weinig meei: in dat /gedaelto dar stad: op te meAisa {itiel^ !BnIdo .TBKXOi len toi^Di^. dat. men wedec plftato Jn den. .^wta^Qoii soiid^ {Dsmm-f^n bet Ai?abi30h0)Jomp.gfuin be»gtigeny. tioan tamrmuamB opwttrli^zaamlifiid .^nmdL aangetrokken doos «en Tra> wigcd I en zeeir* oi^araliivdend: gemcoig yan stemmen uii .een. k^eitii <nal)ttKigi huis:.komende4, Hij trok »jnci . yrioMlfin met radt- tot . aan de openstaande deur Tan dat hub, en men zag op eene mat^te midden , yan • mol <maa2|4tentijk yectrek gespreid , een half doz^n, meeatal 'oude. Ghinesen,. op de hupkenin het xsond sitten^ Zij Waren ineenheyig dispunt gewikkeld > , waaryan oiuBe yxienden eerat de oo£2;aak .niet.Jconden beyroedeny tot. dat eeno tusschenruimte ^ welke tweo der . aohreeufimide ^rae gestknleseode . peraonaadjen i yan. elkandeii . acheklde 4 het uitzigt' y^lcende ixp. een aantal in batirond'yar^ litrooide kaassi|ea^ ong^met een derdetMioigroot ftla gen gedeelteli)k yertaald, drukten zij reeds Toor xaoo jaren op de zelfde §f>oft Tfui tplvij^pier, 4ie xij. «C|g'beaugeQ« Betboikraid sclu|Qt oorspVonkelijk Tan de TartareD, 53 onze gewone speelkaarten. Men begreep nu, dat het dispunt onder het ^spel , een der meest gelief- koosde vermaken van de Chinezen, ontstaan was, doch kon geen enkel woord, of in den letterlljken zin y geene syllabe yerstaan van het hoe langer nx> • luidmchtiger wordend disconrs , dat in de Ghi* nesche taal werd geroerd (^)« Het Europesche • drietal yerwonderde zich, dat het tusschen de heeren spelers, die yreesselqk yeiv gramd op elkander schenen y niet . tot dadelijkheden kwam, en TBKKO, die een Brusaelaar wsl3 y meen- de, dat een half dozijn hapoenen pan de ifoarty mo lang niet aan het disputerenzoublijyen, maar het geschil op eene ctctwere wijze .zouden trach— ten te beslissen. ISfiets stak 1>ij het yunr, waarmede de twisten- den hun regt of onregt trachtten te doen geiden, xneer .af , dan de koele bedaardheid yan twee Chinesche toeschouwers , waaryan er een, op e^i laag stoeltje yan bamboes, zonder leaning, geze^ ten, met de grootste onyerschilligheid zijne pijp rookte, terwijl de schalk er yermaak.in scheen te yinden, nu en. dan nit het kleinr. ijzeren kopje., dat.uithoofde yan het lang bamboezen roer, yrij yer yan zijn eigenaar yerwijderd was, en tot aan den kring der disputanten reikte , een' yan dezen. /«\ De > Chinesche woorden zijn meestal slechts yan eene let- tergreep* 35 « mut ' ^so)& i wdik *if^w i 'rook de ' ToUe . laag te ' geven. Waaheeri^iMitivdb her6i^ktQyzixih in zijn onderwerp fg^MKfffir\:twlenid»^ zi^n^ p^dige kijkers naar den i^ookcir : omwendd^ en door eenen half huilenden, half' drift%eit 'tx)0n ziin^viisnMgen uitdrukterbarstte del^me in 6611 laid gelach uit (^). t De ' andere ' Qhihesohe aanschouwer was een be- jlEiard' man met "een Bijssonder klein staartje, doch in^^rgoedinV^een^yeiM^arli^k langen grijzen baard, di^^ttot aanden Tierden knoop zijner kabaai reikte. 21$ st/ofaA onder het^ schiULerstuk > dat in alle voov- vevtirekken der Chinesche Vironingen op den muur te^nor^trde Inrisdeur in bet oog.yalt (*f) en schonk zioh uit >een klein bruin trekpotje in een evenredig klein .kopje thee; in« Zi)ne iinkerhand s^rekte zidh besckerm^iid . uit xlaar een hoop boriken en tima^a die den 'pot sche^n uit te maken eh de tweespalt ver*- oorssaakte. • Plotdslijk werd de waakzaambeid van dezen' onden kassier op' eene harde proef -gesteld TV. — I' ■ > " i ,.^^)pe.Ghin«oe]i2iia,OTer het algemeen Ya|& een VToli)k en korU- wijlig karakter. 'Ook zijn twisten onder hen zeldzaam, en slecbu h'anne heyige hartstogt Yoor het'spel brengt nu en dan 'oneenig>- beid te - ineegb .■•' - ' (f) Inelk'Chipeeschhnviy zonde? onderscli^id, ziet men het beeld ▼an hunnen wetgeYer Gon/uciu jr ,. voorgesteld door de .gedaante Tan ^ dik xskiii , met een tond hobgblozend kai^gezi^, die knet een i^ki ;gelK«4aii9^ jlipoft omgord., in zocte rust nederzit, terw^l d# diiiyel hfin oTer,^en.^r.eg|er «ehouder k^jkt., Yoor dit bedd brandt fteedf eene lamp op eene tafel, waar soma Truchten voor het beeld ten offer lieiren. 