Rules of golf
This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online. It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: + Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes. + Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. About Google Book Search Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web at|http : //books . google . com/ t '. s'U ' \ "-'^m K-^ M^ Ji*> V\ <X^ . ^'C gl-T^AO BotiBd APR 1 2 1909 f^arbarti College fLtbrarg BOUGHT WITH INCOME FROM THE BSqUKST OF THOMAS WREN WARD Latb Trsasurbr of Harvard College The sum of $^5000 was received in 1858, "the income to  Digitized by Google WOORDENBOEK DER NEDERLANDSCHE TAAL DERDE DEEL. EERSTE STUK. BO-BYZANTIJNSCH. BEWEBKT DOOR J. W. MULLER en. A. KLUYVER. 'SGRAVENHAGE EN LEIDEN, MARTINUS NIJHOFF, A. W. SIJTHOFF. BATAVIA , GENT, KAAP8TAD, KOLFF & COMP. J. VUYLSTEKE. 1902. J. g' JUTA Digitized by LjOO^ "^VOAxl ^LcA/Vui^ De taal is de ziel der natiOi zg is de natie zelve. HALBBRTSMA. Bataven! kent uw spraak en heel baar oyervloed. BILDBRDIJK. Digitized by Google VOORBERICHT. Dit Eerste Stuk van het Derde Deel is nagenoeg geheel bewerkt door Dr. J. Av. MULLBR. In 1888 tot Redactenr benoemd, werkte hg eerst mede aan de letter O (Deel IV en Y), en later begon bij aan bet tweede gedeelte der B. In den zomer van 1901 verscbeen van deze nieuwe reeks de elfde aflevering^ en van de twaalfde was reeds meer dan de belft voltooid, toen bg in December 1901 benoemd word tot Hoogleeraar aan de Bgksaniversiteit te Uirecbt. Daar- door moest bij onze Redactie verlaten. Het laatste artikel dat bij boefl opgesteld is Buizerd (kol. 1866). In overleg met de Commissie van Bijstand bepaalden wg, dat bet slot der B door mij zou worden afgewerkt, en dat dan de twaalf afleveringen tot een Eerste Stuk van bet Derde Deel zoudon worden vereenigd. Dit plan is nu uitgevoerd. Tot een oordeel over de verdiensten van den beer mullbr zal men ons, zgne medewerkers en vrienden, wellicbl niet'bevoegd rekenen. Maar beter dan iemand bebben wij bem gekend in zgn dagelijkscb werk. Wii weten dat geene moeite bem ooit te veel is geweest, eo wij^geiooven dat ieder dit zal inzien, die met kennis van zaken zijne artikelen raadpl6egt. Wij blijven bem zeer erkentelijk, en bopen dat bij van zijn arWd aan bet Woordenboek alle voldoening moge bebben. Terstond nadat de beer mullbh zyne benoeming le [Jtreehl badaanvaard; beeft de Commissie van Bgstand maatregelen« willen nemen om ons bet verlies zooveel mogelgk te vergoeden door de aanstelling van een nieuwen medewerker. Wij bebben dien gevonden in den beer a., lodbwygkx, onlangs nog student aan de Gentscbe Hoogescbool. Sinds het verlrek van dcp beer db yrebsb in 1895 bestond de eigenlgke Redactie alleen ait Nx)ordnederlanders.. Wei bleef de beer DB vRBESB als corrcspondcerend lid al onze proeven lezen, en bebartigde bij in Digitized by Google Zaid Nederland onze belaogen zeer krachtig, maar hg schreef geene artikelen meer: die arbeid is alleen mogelijk te Leiden. Tot one genoegen is na opnieuw een Zaidnederlandsch medewerker bier gevestigd^ en wij betuigen ODzen bartelijken dank aan de Gommissie yan Bgstand die dit voor ons mogelijk beeft gemaakt. De Gommissie leed in 1901 een verlies door den dood van den beer Prof. TBff brink; de beer Jbr. Mr. a. f. db savornin lohnan beeft ons zeer aan zieb verplicbt door den beer tbn brink te willen opvolgen. Mei 1902. A. KLUYVER. Laden der Redactie, in 1902: A. KLUYVER, A. BEETS, G. J. BOEKENOOGEN. Gorrespondeerend Lid der Redactie in Belgi6: W. L. DE VREESE. Medewerker: A. LODEWYCKX. Gemacbtigde der Belgische Regeering: De Koninklijke Vlaamsebe Academic voor Taal- en Letterkunde, le Gent; Secretaris F. DE POTTER. Gemacbtigde der Znidafrikaanscbe Republiek: N. MANSYELT. Leden der Gommissie van Bgstand ?oor bet Woordenboek: Yoor Nederland: H. P. G. QDAGK, Voorzitter; G. H. VAN TIENHOVEN, Ondervoorzitter en Penningmeesler; E. LAURILLARD, Secretaris; W. H. DE BEAUFORT, H. J. A. M. SCHAEPMAN, Jbr. A. F. DE SAVORNIN LOHMAN. Voor Belgi^: J. A. VAN DROOGENBROECK, PAUL FREDERIGQ, POL DE MONT, JULIUS OBRIE, MAX ROOSES, JULIAAN DE VRIENDT. Voor Znid Afrika: W. J. LEYDS. Digitized by VnOOQlC i I I VKR,BBT£3RI]SrGhE3ISr. Ofsehoon de onderstaande l^jst ieis langer is dan die y66r Deel II* en V, ijn er toch alleen die werkelqke Terbeteringen, vooral op *t stnk der woordafleiding, in Termeld, welke hier door middel van eene korte verwgzing (soms naar eene latere kolom van ditzelfde Deel) medegedeeld of licver aange- dnid konden worden; daaraan is toegevoegd de opsomming van eakele zinsioreode of raisleidende drukfonten. Andere ▼erbeteringen » die een omstandig betoog Tereischen of wel eene ingqjpende wjaiging in den tekst noodig maken zondon, nioestcn hier vanzelf achterwcge blyven. Evcnmin kon cr sprako van zijn alle toevoegsels, sedert bet afdrakken der eerste bladen van dit Doel nit geschriften of ■ uit de gesproken taal opgeteekend (ondere, jongere of betere voorbeelden, nienwe afleidingen en samen- •tellingen enz.)» bier in te lasscben; znlk eene nulezing zon zeer veel plants beslaan en gecn daaraan evenredig nnt sticbten. J. W. MULLER. Kol. 5, reg. 81 ▼. b.: In Noord-Nederland tbans niet meer gebmikel\jk. Lee*: Tbans nog in Noord-Holland (zio BoitKCNOOOiN). 7, reg. 36 t. o.: kraeobt Leet: kraeckt 11 , 6 T. b. Zie eobter PRANCK,iV<7^««(r. Beitr. 28, noot. reg. t\ V. b. Zie ook btobtt. n*. 266. « 13 ▼. o. : bruidjtehal Lees: bruidtichal . 7 V. b.: Funut Lees: Funii , 13 en 5 V. o.: I Lees: II . 28 V. b.: I Leet: II , 2 V. b. vlgg. Sedert is eene andere, eenvondige en aannemel jke verklaring van Boegteeren gegeven door Dr. klutvkk, die bet afleidt van port, puxar^ voort- trekken (zie Tydtchr. 18, 168--160). reg. 10 V. o.: I Leei: II „ 15 V. b.: I Lees: II . 28 V. 0: 6 Lees: 4 , 36 V. b. Voor eene andere bet. van Boekanier zie b^ Bok (I), 3, e) en verg LiTTBi. Suppl. op Bouean (II). 19 V. b.: onz. Lees: m. 11 V. o. : scbobbers Lees: scbrobbers . 27 V. b. vlgg. Ziecobter Bruikbb (I ). . 28 V. o. vlgg. Zie ecbter Buist. . 11 V. o. : Bnffen Lees: Boffen , 21 V. b. : do reden der benaming is onbekend. Lees: de reden dezer benaming! bljkt wellicbt nit eene vergelgking met bet bq kil. vermelde .hol-aers. Pomi gefiM^* en met bet in Tijdsehr. 13, 160 onderaan opgemerkte. , reg. 20 T. 0. Het art. Boobt beboorde op de vorige kolom , rddr Boooklin , te staan 265 , reg. 6 v. b. Yerg. verder Bui , Aanm. 3 ; Bunc, B, 2, Aanm.; Buit, Aanm. 88 58 78 74 76 78 98 112 119, reg. 150 171 192 249 254 Kol. 255, reg. 26 v. b. vlgg. Zie ecbter vhlknbkck in Taal en Lett. 7, 17. , 257, reg. 17 v. o. vlgg. Zie bierover T^dschr, 16, biz. 149, 155 en 815. , 266 , reg. 25 v. o. Zie verder stoett , n^ 242. . 269 , 6 V. o. Sehrap de woorden: alle nit arab. . . . ontleend is. . 278, reg. 86 t. b. Het eerste lid van Boksen- bier is later gebleken Boise, broek te zgn (zie BuKssyBiCR). . 298, reg. 6 v. o.: krullebol naar den staak Lees: trekbol naar den stek . 305, reg. 9 v. o. Hoewel voorshands niet met bewgzen te staven, had hierb^j toch de gissing vermold knnnen worden — waartoe vooral de bier genoemde vormen met at, nanw overeenkomende met boat baj'is aan- leiding geven — , dat BoUebuis, boezeer tbans in beteekenis en in vorm verscbil- lende van Bolfeboos, toch inderdaad bet- zelfde woord is. „ 328 , reg. 30 v. o. Zie verder stoett , n®. 247. „ 3i9 » 21 V. o. vlgg. Volgens nieu were onder- zoekingen is de naam bombaz^'n door tns- schcnkomst van bet Romaansch ten slotte ontleend aan den uaam der Syrische stad Mambidj ( zie db goeje in Museum 2,91). „ 361 , reg. 7 v. o. vlgg. Bonkes is zoogoed als zeker oorspronkelgk een Maleisch woord, t. w. boenkoesy omslag, roUetje, ook: bnndel, inzonderheid: tabak in blad opge- rold; zie verder bbssbling, Jfrik. 106, alsmede Ben Nieuw Oostindis Liei, in Frol. Zanggodin (ed. 1727) 156: ,En sy {eene Javaansehe) gaf myn een pinang {beielnoot). En een bonkns ras, Waer op ik sey tremokas" {dank^e). Dat Digitized by Google ir ■ca ket eektcr reels mtg met bbL Somi Kol. IB Yertead keeft gebraeht U^kt o. a. nit BsaKHBT ia IWA em Diektl. Oef. 9. Knmst w. d. mrk. verkr. 1 , Memgeld. 54. KoL 408, aa Kg. 14 T. o. M /^ Usmhgm: BOOL Zie BoDB, AasBL, Boi ea Bui, Aaam. S. . 409, reg. 14 t. fc. Zie Terder tTOBTT,a* 266. 410 . 81 ▼. o. vlgg. Zie eene aadere rer- kkriag bj rort, a*. 267 ea Terder autKEV HUST, Faa^. 82, 106. , 4SS, rag. 14 T. k Orer koawueJke {hontseke eoK.) auMi sie rerder Tiidaekr. 20, 210: 21, 117. 4S7, ng. 9 T. o. Xao; Op dergel^ke iqjxe is bornktu^m rerward met dea aaam » eeaer aadm stof, t. w. hoomwol (ens.) » 448, reg. 12 T. b. Zie eeae aadere Terklariog • bg STORT, a*. 271 , alsoiede iV«v. 47, 54S. . 449, reg. 18 T. b. Zie Terder T^d$ekr. 18, 156; 18, 298; Volktkmmde 2, 86. 455, reg. 14 t. b. Sekrap: ea Zeeland . 468 , 27 ▼. b.: 2. /, «, 2»). Leet: i,a). , 497 . 15 T. b. Sckrap: anl. brik {zie aid., 5^ art,). , , reg. 22 T. b. Orer de afleiding van Boot zie Tcrder Tgd$ehr. 17, 287; 19, 2U. 512, r^ 18 T. b.: oeeken Leet: hoeeken , 520, » 7 T. b. Zie eeae aadere Terklaring » bj ROBTT, a*. 274. . 664, tag. 14 T. b. vigg. Zie verder koL 1540 ea Tydsehr. 19, 128. 571, reg. 15 T. o.: bramdoe Lees: brmmdoe^e 579 . 2 T. o.: bor Lees: iors 678 « 87 T. b. Zie eeae aadere rerklariag in Tifdseir. 21, 146. • 702, reg. 85 t. o. Missebien moet men reeleer , denken aan een rat met melk, die zoo ▼et is, dat er tot op den bodem boter- deelen in gevooden worden (zie vbbdam's aant. op TOKDiL't Leeuwemd., vs. 2151). 711, reg. 20 ▼. b. Zie ook BtiEF, Samenst. (kol. 1887). « 722, reg. 8 T. o.: 2 grooten Leet: I groot . 786 , 14 V. b.. stal Xajv. staf . 821 , 88 ▼. o. Lees: 16 April 1896,1,^. , 880 . 15 ▼. o.: XT Leet: xvii , 858 » 7 V. b. Bopeneen is later toch op eene ondere plaats in dezelfde bet. (doch zeker buiten eenig verband met de plaats nit aiROif ann ) gevonden , t. w. bg 8PI10HJEL 184. . 1001, reg. 26 v. o. Leet: dat reeds in bet Mnl. gevonden wordt en met iw. braJta, tobben (doch ook: leven roaken) scbgnt overeen tc komen, dock welks (enz.) 1 n 1087, reg. il v. o.: boezcms Leet: boezem 1 .1051 . I v. b. vlgg. Zie ook bg Bbuin (I). C). . , , reg. 85 v. b. Zie ook bg Brandhout, i Samenst. n 1057, reg. 18 v. b. Zie ook Ti;dtckr. 16.287. ! . 1126 . 5 v. b. Leenr. v. Vl. Lees: Pract. \ crim. ' , 1157, reg. 10 v. o. Zie verder kol. 1518 en I Taal en Lett. 11, 240. | 1167, naicg.lST.b.X««ei».BRED6PIX.. Zie Bbaadspil, AaaiL 1208, ng. 81 V. o. Later is eea (ander) Eng. woord irmU gevoadea, dat aiet alleen ia Torm, maar ook ia beteekcaiar {hmrrel, ioa) TolkoaBea met aaL breel overeeastemt (zie EmfL DUU. DieL^i eeae goede verklariag vaa beide son bet zga , indiea mea ae oalleead auiebt aektea aaa fr. kmril (dat eebter reeds ia de middeleeawea ia eea aaderea vorm, t. w. idrrel, ia 't Eag. OTergenomea is). 1848, reg. 6 v. b.: 9>, 7 Leet: 7>, 9 . 7 T. b.: 192 Leet: 162 1354 , 26 V. o. vlgg. ZieeenejaistereopTat- ting vaa dea Torm Irw op koL 1 587ea 16 1 5. 1369, reg. 25 T. o. Terg. lat. leterem ievmre, gr. mUp9o9 kIvvmv, bigkbaar bet voor- beeld der Nederlandsebe nitdrnkkiag. 1898, reg. 5 v. b. Terg. ook bg ul. 836 « de art. Brieol ea Brieolerem. 1399, reg. 15 t. b. Lees: T^dtehr. 18, 146. . , 88 V. o. De bier oaderstelde vorm brititte is sedert inderdaad geroadea: xie Zeittekr. /. demUeke Wortfortek. 1 , 341. 1460, Tz^. 34 V. b. Over eea aader ww. Jiroea^ zie BtODDBN, 1,1, Aaam. 1536, reg. 31 v. b.: moleu Lees: bmkirog 1538 . 85 ▼. o. Leet: (tbans nog slecbta gednrende de twee eerste etmalea van den straftgd. en in bgsoadere gevallen, aU diseipUnaire straf). , , reg. 13 T. o. Leet: Wet t. 14 April 1886 (S. 62), «. 8 (de ook Befl. v. Kr^gH. 1815, «. 29). 1540, reg. 29 ▼. o. Ontleend aaa Jet. 55, 2. 1546 » 24 V. o.: de Toedende kraeht . .. beschonwd Leet: de stenn, de kraeht, die nit brood bestaat; zie ook (enz.) 1562, reg. 14 v. b. vlgg.: is wdliebt ... I, A, 2). Leet . denkelgk is bedoeld: verzadigd van spijs, en daardoor dartel. 1568, reg. 22 v. b.: 18 Leet: 15 1626 . 35 Y. o. Leet: jonge meitjes, in 't wit gekleed, die bg omgangen, op- tochten enz. zinnebeelden of bloemkorQes dragen en bloemen strooien. In Lim- bnrg (enz.) 1627, reg. 32 v. o. en kol. 1628, reg. 24 v. b.: Haspengouw Leet: Hageland 1657, laatste regel. Zie ook f. mullkk, Ned. Oetch. in Platen, n« 8008 en Snppl., alsmeie Nav. 10, 225—226. 1696, reg. 31 v. o. Leet: zie het aid., aan bet hoofd en in de Aanm. bg 1 en bg 2) opgemerkte (de 1. 1, a. p. aangewezen bet.: Praeeept , ferox (d. i. brtuk) van Broot onderstennt de bier voorgestelde afleiding van Brtuk ten sterkste). Verg. wat den vorm betrcft (enz.) 1706, reg. 21 v. b. Zie verder Sljnckt en Jtjuekt 1901, 104 en 120. 1715, reg. 35 y. o.: mlende. Leet: miende. En zio ook nog qbamsbugin, Bert, v, Pier/ep. 6. Digitized by Google Bo. BO (I). Zie Biu. BO (II). Zie Bob. BOAf znw. vr., m?. hoa^t. Het Lat. hoa^ reeds bg FLmius voorkomende , en in alle nieawere talen overgenomen; de oorsprong van het Latgnsche woord 18 onbekend. Zie reeds mairlant, NaL BL «, 211. 1) Benaming eener familie van niet-vergiftige, doeh bnitengewoon' groote en sterke slangen (ook reuzeialangen genaamd) met niet-doorboorde, on- g^roefde tanden; tot deze familie worden ook de pythoiu gerekend. Het meest bekend is de boa coh' sirictor (d. i die samendrukt, worgt); ook infiguur- Igken zin toegepast op een gewetenloozen wreedaard , wellosteling enz. || Daar zie ik den rgken booswicht den eenten onreinen kns dmkken op de rozenroode lippen. . . . En ik kan . . . het dartel vogelke (niet) mt den mnil van de boa constrictor (rakken), T. KOBTSYXLD, Font, en Waark, 2, 841. 2) Lang, smal kleedingpstnk van bont, door dames om den hals gedragen; aldns genaamd om de gelgkenis met eene slang. || Eene boa omslin- gerde haren hals, en hare handen verborgen zich in eene firaaie moffel, consc. 2, 208 a. Eene bleeke dame die . . . gedurig de kronkelbochten van haar boe had zitten te verschikken, buets, C. 0, 86. BOAlllBBQESy mansnaam. Het 6r. Boayt^y*';, de vervorming (misschien door de bggedaohte aan gr. /^odcv, schreenwen) Tan het Arameesch-Hebreeaw- aehe meerTond benee-reegetj ^ eigenlgk: zonen eener gemchtmakende menigte, doch in Marc. 8, 17, de eenige bgbelplaats waar het gevonden wordt, minder nanwkenrig vertaald met vldk ^Qortfj;, zonen des donders. Naam, door Jezns aan de twee apostelen Jacobus en Johannes, de zonen van Zebedaens, ge- geren wegens hnn hartstochtelgk karakter (verg. Lue. 9, 64 — 66); later als enkelvond opgevat en toegepast op een gveraar, iemand yan een heftig karakter, gloeiend yan geestdrift, inzonderheid op een vnrigen, yan geloofsgver brandenden (soms ook: een Inidirnchtigen , ,donderenden'*) prediker. Afl. BoanergeMichap (,Myn oogmerk blyft yoor als nog Toor Predikant te studeeren. . . . Dat ik nn over myne kenze tot het Bodnergtchap nog zal aan- gezioi worden voor een innig jongman en2*\ Leev. 2, 287). III. BOBBEKOF — bubbbkop — , znw. m., mv. -pen, Uit een znw. Bob{be) of een ww. Bobben (zie verder Bobbsl en Bobbblbn) en Kop. 1) Bik, rond gezwel, nitwas. a) Aan plan ten. || De bloemkoker meet wat lang- werpig, en niet rond zgn of een zogenaamde bobbe- kop vertoonen, ook niet opbersten, choiiil %\a. b) Bg dieren en menschen. Onnatnnrlgk dik » door vochten opgezwollen hoofd; waterhoofd. || Men vindt . . . Kalyeren , wier voorhoofdnaad zoodanig ver- wgderd is, dat het hoofdvlies . . . er tusschen nit- pnilt, en tot een met vochten gevnlden blaas onder den Huid aangroeit. . . . De Boeren . . . noemen dit wind- of waterbnil, of bobbekop, bibkhby, N. H. 8, 18. 2) Bg overdracht, als possessieve samenstelling, t. w. als scheldnaam voor iemand met een buiten- gewoon dik, groot hoofd: dikkop. Ook toege- past op een lomp, dom, of stug mensoh. kinkel, domkop; stgfkop; dwarskop, stuipekop. || Pak non je biezen, Jon bobbekop, db rbqt, Jiengeld. 105. Zo zy dwaas genoeg was, om een knaap te willen hebben, dat een vlegel, of een bobbekop is, of die haar dood zon kniezen, of tot gekheden brengen, Burg. 266. BOBBEL — bubbbl, bobbel (boubbelb), BOBBL — , znw. m. (voorheen, en gewestelgk nog thans, ook vr.), mv. -e. Zw. bnbla vr., deensch boble vr.^ eng. bubble, nhd. bobbel, bubbel vr., mad. bubbele vr., nnd. bubbel, mnl. bobbel, bubbel. Hetzg een ond afleidsel van een tot dusverre niet aange- troffen znw. Bob{be), dik, rond, opgezwoUen ding — verg. Bobbekop, en eng. bob, dot (dodde), knot, bub, puist (mubrat 1, 9bl c en 1146^) — , hetzg de stam van Bobbelen, als znw. gebmikt; zie verder BoBBBLBN. Verg. de beteekenissen van lat. bulla. 1 ) Dnn , halfrond , met Incht of gas gevuld vocht- blaasje, in vloeibare massa's ontstaan door koking, gisting of door heftige beweging, regenen enz., en daarna naar de oppervlakte gestegen; opborrelende Inohtbel, waterbel. In Zuid-Nederland thans meest brobbel geheeten (zie aid.). Voorheen meer gebruike- Igk dan thans. a) Eigenlgk. || Het regende z66 hard, dat het water in de gracht met bobbels bedekt was. — Bobbel opt water. Un bonillon ou bouteillc 1 Digitized by Google BOBBEL. BOBBEL. I 8*ealcvant swr Teau. Bulla, plant. Bobbel. Bulla, vesicula aquae mperrmians, kil. — De . . . bobbels ... die in menigte nit den grond von het riedende water opklommcn, cx)N8C. 1 , 120 *. Die bobbeU . .. Die ge overal op dit moeras ontwaart, ten rate 5, 177. Laetst als ick in de keackcn ttont, En daer een beoling-ketel ront. Die aan den liengel bin? en lood, En stae^re bobbels henen whoot, em. CATS 2, 398 a (zie ook 1, 314 a en 365 6). Wanneer de smit het (gloeiend ijzer). . . dompelt in het nat De« koelbacks, daer de gloet het water tegengporrelt , Dat ziedende tnlckheet met bobblen opwaert borrelt em. voNDEL 11, 693 (OVID., MetaiH. 12, 279). Men . . . hoopt hem op dexelfde plek Terag te zien verschynen. Vergeefil geen bobbel ree« ait zee. V. LENNEP, Poet. 1, 125. b) Voorbecn in sommige thans ongebruikelijke toepassingen. Zoo b. v. bij uitbreiding: watergolf, gulp (verg. VERDAM 1, 1326). (JtM-daen) Steect u blau hoornen op, En laet u bobbels rajMchen, Oolft in d* azure Zee. VONDEL 1, 102. Hoe hy (Maurits) 't Noordor-natt verenghde. En gyn' bobbelen versenghde. HUYGENS 1, 454. — In toepafising op tranen, die naar boven .wellen". bet vol! gemoed ontlast sloh door die kraenen; Maer door die bobbelen gwelt aller dingen schyn. En 't werJen wyde, dat maer enge wonden zgn. HUYQENs 1, 271 (zie ook 1, 444). — Inzonderbeid : opgeblazen zeepbel. Bobbels die niet ver verheven, Die niet werden hooch gedreven, Die de hit, of vocht verslint, Maecken droef het aerdich kint. Kindenrerrk, no. 16 {Zeepbellenblazen). Ick blaes hier met een pypjen op Dees l>obbels uyt het zepe-sop. Een yeder scydt: Hoe moy is dat, En is dit maer een druppel nat? poiRTEBS, Mcisk. 71 (zie ook 72). Of slet uyt schelpjes t "wichje teerc , Bekleurde bobbels in de lucht Uytblasen. v. WDENSTEYN, Uiftsp. 57 (zie ook CAT* 1, 238 h). c) Voorbeen dikwgls aU beeld van bet verganke- lijke, broze, of ook van bet nietige, waardelooze. || Bobbel en eer Zgn even tefir, harrbb, 1, XLiv b. — En of hy een stnck gelts verteerde, by acbtcnt aU een bobel, bredero 2, 213. Ons leven is een scbaduw van een droom ; een damp die verdwijnt ; een bobbel , in rcgentgd, op 't water vlottende, de brune. Bank. 2, 58. dtttje niet en woert als hoy en ydel gras . .. Een vonk die haest verdwynt, een speel^e van do tyt,... Een vogel in de lucht, een bobbel in de sloot, En met een woort g^seyt, een wooning van de doot. cA-ra 2, 497 a {de Dood tot een oud man). een Coopman oock hoe groot, Is een bobbel in de sloot. En al schynt hy wat verheven, Hy wordt haest te grond ghedreven. OUESCHIER, Proefst. 290 (zie ook cats 2, 191 h). — Ook in de volgende plaata is keunclijk eenc allegorisebo vooretelling bedoeld van bet ijdele dcr wercUlscbc genietingen, die, getoetst aan dc rede, ydel blgkcn en als eenc zeepbel uitcenspattcn. In de handt droechzy (de Weirelt) het teecken van haer iolijt Een boubbeie zeer schoon om contempleren, . .. Met desen heeft Redene een cleyn windeken gemaect Metten monde, al oft Zephyms had' gaen waeyen: Waerdeure die schoonc boubbeie werdt geraect En gescheurt, daer die Vrouwe met was gelaeyen. KUMAIC, Strijt dee gemoets, 36 a en 41 a. d) In de 18*^' eeaw, in navolging van eng. bubble (en daarom veelal in den vorm bubbel) toegepast op bedrieglgke, in rook vervlicgende handelsondernemin- gen, zwendelargen , inzonderheid op den .windhandel" van 1720. Zie ook de Samenst. || Direkteur der bob- bels, LANGB??DIJK. 2, 412 {De Windhandelaars). Die wind'iegoties, die wy bier de babbels noemen, 2, 419, Die in deez' bobbel in wil sehryven Beboeft 'er juist niet in te blyven: Maar mag zig dienen van den wind, Indien hy H zo geraaden vind. 2, 402. e) Voorbecn ook in figaurlgke toepassing op de driften en tocbten , die in bet onstnimig jagende bloed, bescbouwd als deu zetel van het gemoed, ge- Ijjk bobbeU in kokend water, opbruisen. || Opwellende bobbelen van bet gestoort bloedt, dat zelCs, door minderen van vnur, zwaarlyk voor H ooverzieden zouw te boeden zyn, hoopt, N. II. 78. Ick ken die sleckte wonder wel; Het is een eerste minne>beelt Dat om ttw weelig herte speelt; ... Het is een bobbel in het bloet, Dat nu syn eerste sprongen doet. CATS 1, 245(1. een geyl bejag van onbekendo spysen, Dat niet als bobbels macckt, en doet de leden rysen. 1, 388a. 't Is over lang gemerckt, dat dryderhande saecken De vrouwen bovenal vol dwase bobbels maecken; Hacr trotsheyt wort gegront of op het meerder goet, Of op haor schoone verw , of op een hooger bloet. 1, 423a. 2) Ilalfronde verbevcnbeid of gczwel aan een vast licbaam, betzij massief, betzij met lucbt, water enz. gevnld; knobbel, pukkel, bult, blaar. a) Eigenlijk. || Papier vol bnbbels. Een steel met bubbels, de bo. — Bobbels vol fenqn die hem {een dier) de tanden decken, cats 2, 175 i. Haer was ontrent den neus een bobbel op-geresen, 2, 179«. De eerste bobbel of blaas van de nitspannende vliezen, BERKHEY, N. II. 7, 154. De meeste Klierziekten in de Koegen . . . veroorzaken (uitwendig) . . . veelal bttidziekteus, blgnen en bobbels, 8, 64. Zijn tronie,. .. met sproeten en bobbels overdekt. A'. Zev. 1, 27. Uw band, als zg er over been strgkt {over zijde), zal . . . geen enkelen bobbel of knoop voelen , 2 , 106. {Een kind) wry ft zyn kaakjes, woelt, het zwcct; liaakt bobbels onder 't wiegekleed, En Tuistjcs met zyn poesle han^jcs. Leev. 4, 347. b) In figiiurlgke toepassing op de eerste opkomende verscbgnselen van een zich verbefFend oproer, van een gerezen twist, in *t algepiccn van al wat als eenc ziekte, als onraad in den rnimsten zin wordt be- scbouwd. II De Eedelen toogben t' buis, de Landt- voogbden elk naa 't zyne,. . . om voort de gezwolle gemoeden, en alle bobbelen van oproer te slecbten, HOOFT, JV. ^. 111. De. . . gezant , poogbende alle bob- belen van twist te slecbten, sleet het gescbil, 1156. Mogelgk is de swcer nocb niet rgp, zeit men. Maer mgns bedunkens beboorde alles teffens ujt te ber- sten. Nu kan *er de vyandt ecu' pap op leggen, en de zucbt {ziekte) vcrtrekken, de bobbel doen zitten gaen, hoopt, Br. 2, 261. Digitized by Google BOBBEL. BOBBEL. 0 3) £ea op zich zelf staand mia of meer bolrond Toorwerp (zie ook Bobbbr). Zoo b. v. in de vol- gende plaat8 seller tsend g^bruikt voor: hoofd; verg. 6ol, Jtop, knitter en dergelgke beaamingen ia de rolkstaal. || SchaQe de kit uyt of ik fliemje de bobbel op, Jan de Flug en Coat de Brae tiny 13 {bg OUDBMAKS). — In Zuid-Ncderland ook toegepast op: een ko- gelvormig, met een teanen korQe omgeven en in den zak gedragen jeneverileschje, bottel (schubrm., JONGBXiCBL}. — Vandaar eene bobbel ophebben , dronken zgn (rutten, Haspeng. Idioi.)\ maar ook de bet. 1) kan tot deze opvatting aanleiding bebben gegeven (verg. bely bom^ barrel en derg. voor: glas sterke drank). — In de yolgende plaats is de bedoeling kennelgk eveneens: jeneverflesch; verg. nithangteekens ala: In de drie fiesckjes enz. (tbr oouw en v. lbn- NBP, Uilhangt, 2, 234). || Men weet immers weldat zyn Grootvaar zoopjes verkogt heeft, en daar na met een Branderj groot gelt gevronnen heeft. In- dien liy wel won doen, zo moest hy in de plaats Tan de drie leeawen, drie bobbel tjes , of drie Weeze- per stndenton (d. i. vartens, die met spoeling ge- voerd warden') in zyn Wapen laaten schilderen, V. BfPBN, Speci. 3, 127. 4) Eene soort van groote, reclitopstaande water- bies met lange bladeren en kleine , beschubde , braine bloempjes; ook bobber{d)t en in Zuid-Nederland tbans paper gcheeten; Scirpus LacMlrie L. (bg dodon., ed. 1644 y 956^: luncue etquaticus nuueimus). In Noord-Nederland tbans niet meer gebmikelgk. Daar de vorm geene aanleiding geeft om de plant met een bobbel , in de bet. 1 of 2), te vergelgken, is zg miaschieu aldus genoemd, omdat zg op bet water bobbeli, heen-en-weer scbommelt. Zie ook db bo's Kruidtodb., en stv%. Tkuiii.bMelke{Ngmphaeaa1ba).\^ Bobbel, bobbert, luncus levie, mariscus, kil. A bul-nuh, HEXHAM. — Zo dat mcest alle die lage Landen weinig goede vmgten konnen dragen , anders als Kiet, Rap, ik>belen, Biezen, dompen onde ander onkmit, lbbohwater, Haarlemmer-Meer-boet , § 158. Afl. In de bet. %). Bubbelachlig y bubberachtig y hobbelig, nil, b. v. van gs, boomscbors, bordpapier (DE BO) ; bobbeligy hetzelfde (zie ook Bobbelbn, Afl. ) ; gebubbeld, met bubbeU bedekt, b. v. van eene band, een bloemstengel (de bo). ^lAinensi. In de bet. 1, a). Bobbelblaaty het- zelfde als het enkele bobbel (vondbl 11, 646, ter vertaling van lat. bulla). — In de bet. \, c). Bubbelwind, in toepassing op opgeblazen, zinledige rgmelarg (schotbl, Bydr, i. d. getch. v. d. Tabaty 164). — In de bet. 1, d). Verschillende samenstellin- gen, voorkomende in langendijk's hekelspelen tegen den windhandel van 1720, zooals: Bobbelboer y winA.- bandelaar („Wy bobbelboeren ... Zyn wyze, en zeer beqnaame lui , Om . . . De beurs te blaazen van de natie*', 2, 402); babbelcampagnie y zwendelmaat- schappg («De n^otianten van de bobbeltompanjie" y 2, 400; Ik ben de man die H al gebie. In de e<d'le bulbel kampanjie"y 2, 401); bobbelgaaSy actie in znlk eene maatscbappg, misscbien eene woord- speling met builgaas (2, 405). Wooris : Bubbelhandel, -heer (John Law), -jongeny -rofje enz. (zie fb. MULLER, Ned, Qesch. in Platen, n^. 3535, 3660, 3590, 3607 enz.). — Als tweede lid. In de bet. \, a). Dampbabbel (,een novel verscheenl Hg verzwelt en verdikt zicb — zgn dampbobbele breken. En loopen in ^^n", TEN KATE, Sckepp. 43); luchtbabbel („Nademaal andera bet voorwerp {op liquor) als een verward vel in de flesch bangt, of met liichtbobbeU , een onregelmatig figunr maakt", bbrrhet, N. H. 4^, 269 ) ; waterbobbel. — In de bet. 2). Tongbobbely tongblaar, tong- blein, bij koeien (zie berrhbt, N, H, 8, 73). BOBBELBN — bubbelen — , onz. zw. ww. ; bobbeldey heeft gebobbeld. Zw. bubla, deensoh boble, eng. to bubble, mnd. nnd. nhd. bubbeln {babbeln). Verg. ook Bobberbn. Dit ww. kan zgn afgeleid van Bobbel y in de bet. 1), en dit van een znw. Bab{be); de beteekenis: waterbel ware dan eene bgzonderc toepassing der meer algemeene, oorspronkelgke van Bob{be) en Bobbel: iets ronds, opgezwoUens. Aan den anderen kant schjjnt Bobbel in de bet. 4) eene recbtstreeksche afleiding van Bobbelen. En dit zou even goed een freqnentatief van een ww. Bobben kun- nen zijn (verg. eng. to bob, op-en-neer of heei-en weer bewegen, beieren, dobberen enz.): tnsschen de beteekenissen van Bobbel, rond, dik ding, en van Bobbelen y op-en-neergaan zon dan slecbts eene toe- vallige overeenkomst op ^n pnnt bestaan. In alien gevalle zgn beide woorden reeds lang in znlk eene nan we aanraking met elkander geweest, dat hnnne onderlinge betrekking tbans niet meer met zekerbeid te bepalen is. Daarbg dient nog rekening gebonden met den invloed van woorden ah bubbelen, bubberen, een wisselvorm van bibberen, die o. a. in *t Nnd. en in *t Limbnrgsob voorkomt (schubrm.), en popelen. Hoe dit zg, voor bet bedendaagsch taal- gevoel is Bobbelen een van die woorden, welke den indrnk eener met gelnid verbonden beweging recbt- streeks in klanken weergeven, eene onomatopee of ,verklanking**: bet wordt gebezigd zoowel om de naarboven wellende, opbmisende, of golvende, scbom- melende, of gnlpende, gntsende beweging, als om bet klotsend, pruttelend geluid van kokende, gis- tende, scbnimende vloeistoffen , waarin bobbels op- stggcn, aan te daiden. Verg. de in klank en betee- kenis overeenkomende woorden Borrelen , BrobbeUn , Oobbelen enz., en bet bg Gieren (4'le art.) opge- merkte. 1) Eigenlgk. Verg. Bobbel, 1, a on b). || Bob- belen. Bullarey ebullirey kil. Borlen, opborlen. Bouillonnery tourdre par bouillons y marin. — Daer de wateren barcn oorspronck nemen, bobbelen, wel- len , ende sich ommewentelen , Kantt. op Job 8 , 17. De Zee sal bobbelen, en steigeren en stggen, huvgens 1, 498. Eene groote bouten kuip, waarin zeker mengsol lag te bobbelen , consc. 3 , 392 b. De drop- pels kletterden zoo gezellig bobbelend en babbelend in het bekken {eener fontein) , dat enz., vosmaer, Amaz. 70. *t Bobblen van bet ziedend lood, schim- MEL, Ferspr. Ged. 160. Nooh blQft by {een pot te vuur) echter stille staen: En Khoon men hem voel hitte biet: Uy schuymt, by raest, by bobbelt nfet. CATS 1 , 623 a. Eon xilte stroom van zoenat ruiscbte, En draaide dwarlend in bet rond Ifet bobb'lend woelen en greklaier. V. LEHNEP, Pott. 1, 240. Schoon . . . bobblend , in de leklco Iciel De brakke golven binnendrongpen. 7, 217. Intusschen rolt er op den mg ran d'oceaan Een hooge waterberg met bruiscnd bobblen aan. TEN KATE 2, 195. — In figunrlgke toepassing op al wat vlucbtig, gdel is. Verg. Bobbel, \ , c). De toekomst en H -roorheon zyn golving van de stroomeni En bobb'Iend flikkerschulm by 't wisslend zeogetH'. BILD. 13, 407 (zie ook 5, 866; 11, 79). Dat ik, d Diohtkunst! In uw heiiig gouden vat, Den echtcn ncktar scbenk' , geen bobblend bruiscnd nat. LOOTS, De Menachy 71. Digitized by Google BOBBELEN. BOBBELEN. 8 — Met eeae bepding met in, op, of ook uii ( verg. GoBBELSN , 1). 0 Het schaim komt wit als sneeuw gebobbelt Dji den mond, de mstke, Grawueh. 107. De saadceloote tftroom (de %eei) Leyt Midden ia het Tet« en bobbelt in de room. CATS 1, 210 a (in eene boUrkam), Heft water (eemer beel^ is beroert en bobbelt nyt den froai, Het water staet en bmyst, en wort om boogr fedreTen, Het water hnppdt op, en krf^ght een ander leren, Het water borrelt nyt , en nuteekt een My irebaer, m». 1, SH a. De xflTerbeeekdcent claer Terrertchen ea beTr§en De beaibden a%faeaiaelt met groen topitnerQen: Daer hnn Tniebt-baeri|fh nat alt0t Toor heaea draytt, Tot dat nyt eene clip al bobbelende niyat HA1DCT9, Uitff. DichttL 114. Z|a we . . . waterbellen nit de wieliny Gerexen ran den Oeeaaa? Die bobblea op de xee des loTens, Maar barstend, na een Inttel beTens, In *t grondlooe diep wefr oadcrfaanf TCX HAAft, Gtd. 1, 110. — Van vaste lichmmen die tii, op, om liet nat .bobbelen", schommelen, dobberen. H H Bobblend windTlies {van een ei), bild. IS, 241. Soo menig Jeofdig blat alt bortelt nyt de booBMn, Boo menlf Ueyn gemt als wrimmelt in de itroomen, Soo menif lee-fewae ab bobbelt aen de strant, ttu. CA18 1, 228 a. Ick teglOe to ick *t mien, lafh iek (al wast myn Breur) Een Boer In Koe-frip, of in *t water, 'k fingl\Je deur. En UtH hem bobb'ien; Ja ick son hem onder domp*len. V. swoL, Conat, 86. — Bg overdracbt van datgene waar»» lets ligt te .bobbelen", of mtxtuit lets al ,bobbelend" en rocbelend ▼cor den dag komt. Ook in figanrlQ- ken zin. Oel0ek de kalckkolck plagh te soexen, en te Ussen, Daene ong elesehten kalck met water wHlen slissen : Zoo kraecht en bobbelt hnn Tertwande keel en borst, Terwjfl de rlam ontsteekt. voHDCL 11, 612 (van de vuurtpuwende Hitrtn in ColehU). 9a schoim* de Tolle rreogde-nap Van 't hartontfloeiend dmlTensap, En bobbel' alt x^n randen! BILD. 9, 288. Dieper nof daalt li||; Tot hH der aardkem Kokenden ketel Bobbelen xiet. TEH KATE 2, 288. — Bg pns {Lucretia, 36) van bet onnutigklop- pend, .popelend" bart. My xiddert en beweegrht, m)| roert, *k en weet niet wat Myn herte klopt in *t l^t, en bobbelt als een rat. 2) Figuorlgk. Van bet bloed of de bartstocbten (verg. BoBBKL , 1, e). OpbmiBen, woelen, zieden, veeial met bet bgdenkbeeid van bet plotselinge en kortstondige. I| Men (moet) de teere jeugbd wape- nen, tegben de eente zode of walnete, die ujt de lever bobbelt, Ds beunb, Bank. 2, 184. Ab des getergdens bloedt aan 't bobblen raakt, en ziedt, BROUBB. y. NiDBK, Ztnned. 268. — De deelw. bobbelend en gebobbeld soma bgna aU bnw. gebezigd. || Zgne Majesteit, kennende den moedt 4es gemeenen mans voor een bobbelend ding, dat door een' windt gaat zitten, wilde ze op den sprong te werk stellen, hoott, Henr. d. Or. 89. Bobbelenden oevelmoedt en gewortelden baat, hooft, Bamps. 4. AU dat zwart bomeor {de melanchoUe) eens begbint te rgzen, en ala gbeznyrdeessemt, in arbeyd te raecken, 't is wonder, wat gbebobbelde e^. vreesselioke tocbten daer nyt niet voort en komen , DB BBUNB, Bank, 1, 162. I — Bg nitbreiding, van betgemoed ofdenmenscb. I Onstnimig bewogen worden door de woelende drif- ten en gedaebten, opbnuBen, opvliegen enz. yder mensch van kleya vsrstaat Die bobbelt als ia heeten brant Soo haest men hem maer eens fenaeckt CATS 1, 628 &. Haer tad vol orermoed die had hem Ian; verdroten, Dies was hy als een vat vol nienwen aMMit ^e^oten; Soo bobbelt hem de geest 2, 196a (sie ook 1, 867a). 8) AU afleiding van BoUel, in de bet. 2). Bob- beU krggen, met bobbeU bedekt worden. Geweste- Igk. II De bULren van de planten bubbelen aU er vengn op lit, db bo. I AN. In de bet. 1 en 2). Bobbelig, van wgn: I giitend , bmisend (»bet nat Eens nienwen soeten W jns i die bobbeUgh int vat , Soeckt locbt en adem-tocbt , . .. £n spujt de scbujm en spon aen s' Kelders boogb ; gbewelven", vondbl 1, 881), zie ook Bobbkl , AiL; j bobbeting, opborreling, bg KtL. vertaaldmet«fc^'/u7, scatebrae aquarum; ook fignarlgk: plotselinge op- welling eener drift (»AU oft zy . . . den moorder . .. niet nit bobbeling van gramscbap, maar met bezin- ' den raadt, badden omgebragbt", hooft, N. H. 814); I gebobbel, gepmttel, geranrmel {,,l\ti ghebobbel eoAe rallen van de beken . . . dienden voor een wiegbe- liedt", DB BUCK, Boeiiu*, 81); ook: gebabbel, zon- telooze praat (»Dat bloedlaaawe, alledaagsebe ge- bnbbel van onze zogenaamde wM opgevoede mannen", WiUUch. 3, 65). Haieaat. In de bet. 1). Bobbel{d)ebob , naboot- sing van bet berbaald borrelend, klokkend gelnid bg bet uitsebenken of uitdrinken eener fleseb, enz. {^Bobbelebob zei bestje. En ze dronk eens nit baar flesclge", v. vlotbn. Baker- en Kinderr^jnen, 83; zie ook HARRBB. 2, XXVII a); Bobbelpent, naam van een kikvoracb bg bild. 3, 64 (verg. aid. Siormbob), — In de bet. 2). Bobbelmoedig , driftig, opbmi- send, opvliegend (, Alexander de Groote,... die van zelf bobbelmoedig genoeg was*', oudaan, Jgrippa , 297 (zie ook 73; Lat.: imanientem; impetuosum); van daar bobbelmoedig kM {a.w. 50; Lat.: verborum ampullU). — Aabbi. Bobbelvait bg bebdkbo, Sckgnh. 13 is eene drokfout voor dobbel (dubbel) wui\ in de proza-redactie staat dubbel seker { Hoorr ,Br.Z, 407 ) , in bet oorspronkelgk: Se non cKio tono pik che ceria de Vamore (abbtino, ipocr. II, 2). — AU tweede lid. Opbobbelen (zie aid.); over- bobbelen, al bobbelend overloopen, overkoken; van- daar overbobbeling , fignarlgk voor: nitspatting, op- roer (»De Koningen verstooten zgnde, aU, na de overbobbelingen des oproerzieken volks, bet Rgk tot den Voomaamsten overgebracbt was", oudaan, Jgrippa, 350; Lat: inundationes)\ uitbobbelen, transitief: al bobbelend te voorscbgn brengen, aitbraken, fignarlgk van woorden (verg. bg jonob- NBEL: jioebele, babbelen", en Gobbblbn) (.Sy ... gieten, bobbelen, ofte bortelen vyi allerlege laster- rede van my", Kanil. op Ft. 59, 8; ,Eenige veersen en gedicbten , die de wallende bitte van dat ziedende bloed w/tgebobbell badde", db brunb, Embl. 90). BOBBER — daarnevens bobbbrd — ,znw. m., mv. -*. Wisselvorm van Bobbel, In verscbillende toepassingen. Zoo b. v. aU sobertsende benaming van iemand met eene korte, ineengedrongen ge- stalte of met een dik, groot boofd: kokkerd, dikzak, dikkop. || Een dik bobbertje met opge- zwoUene en karmozgnen koonen , knbppelh. 3 , 134. — Hier en daar met bet bgdenkbesld van good- aardigbeid : goedige dikkerd, ounoozele sakkel ( zoo te Dordrecbt bobbertje bloedwortt , zie Taalgidt, 4, 29). Digitized by Google 9 BOBBER. BOBIJN. 10 — Elders daareniegen ioegepasi op onwillige die- ren die zich moeilgk laten leiden, of op staiinche of stjjfhoofdige peraonen ( verg. Bobbbrop, 2). || Het is een regie bobbert, een windbail, een opge- blazen wjjsneus, bouman, Volkst. in N.-H. — Gewestelgk ook: mondstnk eener klarinet (SCHUBRM.). — Zekere soort Tan biezen; zic Bobbel, 4). BOBBEHEN, oDz. zw. ww. AVisselvorm Tan Bobbelen (zie hutdbcopkb, Pr, 2, 471), doch minder gebmikelgk. — jiooT TBN KATB (ScAopp. 64) Tan padden- stoelen gezegd, betzj in den zin Tan: ab een bobbel opkomen, opbobbelen (zie de Samenst.), betzg om bet irillende, lillende, popelende Tan iets dat tot barstens toe gezwollen of topzwaar is aan te dniden (Terg. nnd. duMem, Hobbeln, bibberen, siddeien). Z0 bobbren an beraten, — Het be«Id Tan den Ntfd I — En blazen een g ifdamp Die doodemk bgt. Afl. Bobbering t gebobber enz. SamcBst. OpbMeren (zie aid.). BOBELIJKy znw. m., mT. -t, Het Franscbe (Lnikerwaalscbe) dodelin, een naam Tanoads door de bewoners Tan Spa aan de badgasten aldaar ge- gcTen. Zie T^dichr. v. Ned. taaU en leii. 8, 273, en Annuaire des eanx . , . de Spa^ 1864, p. 14. De afleiding Tan bet woord is onbekend ; in 't Of r. be- staat een woord bodelin met zeer uiteenloopende be- teekenissen (o. a. in Belgie: lap , gelapt stuk goed). || Op dat de bobelgn, daar siek, nit andre landen, weet boe sicb aan te stellen, six T. chand. 109 (zie ook 118 en 133). BOBIJN — babijn(b) — , znw. tt., mT. -en. Het Fr. lobine, eng. bobbin-, Tolgens eene gissing Tan SALMASius {In Teriulliani lib. De Fallio, 282) zon het Terwant zgn met gr. ()6fi^t4, zjjdeworm (wegens de gelgkcnis eener bob^'n met een cooon of pop). De tbans inzonderbeid Znidnederlandsohe Torm babi/ne is te ver^lgken met bazuin, qfuin enz., waar a in eene toonlooze lettergreep in de plaats eener o is gekomen. Verg. uurbay 1, 959. 1) In 't algemeen. Garenklosje, al of niet met garen omwonden. Tbans alleon in Zaid-Nederland. || Bobbyne. Une bobine k entrelacer, plant. Bo- b\)ne en Babgn, Garen-klos. Un ftueau du /il, T. D. BNDE. — Dat ik bare bob^ntjes opraap, die alle oogenblikken Tallen, baar werkdoosje mag openen ... en bare streen mag opbonden , bbrgmann , Staas, 29. Maer sfet eens stfn geluckl Met een bobyn^e gaeren, Dat Ariadne gaf , wist by ( Thestua) de neolc te klaeren,. .. Den aytganck vanden hof die vont by op een draet roiaTEBs, Theod. 157. Als se ellen garen door haar vingeren, Laat om H gexwind bob0n^e dingeren, ▲It 't Tliegend naal<Ue tteken doet T. BEIB8 2, 148. 2) In H bgzonder. Voorbeen ook bg bet spinnen met de band en bet twjnen of tweemen: spinkloeje enz. Tbans in de weTerg bepaaldeljk: bonten, cjiindervormige, doorboorde klos, naar gelang Tan de bestemming met ^en of twee, of ook zonder randen of scJ^ven (in bet laatste geTal met eene nitboUing in bet midden ten einde bet afscbuiTen ▼an bet garen te beletten); in grootte en Torm TerKbillende Tan de kleinere spinklouen en tpoel- pppen. Het garen wordt Tan de in loodrecbte ricb- ting stilstaande bobynen (zonder scbijf aanbetboTen- einde) op den zicb daarboTen boTindenden baspel gewonden (afgebaspeld). Bg de onde bandtwgn- molens staan de bob^nen OTeneens loodrecbt, maar draaien met de spillen waarop zg beTestigd zgn om bnnne as. Bg bet scberen Tan den ketting wordt bet garen Tan bobijnen met twee scbgTen, die waterpas in bet tckeerraam of den rooster gesteld zgn, afge- wonden. Zie ook db bo. || 6y word meer gequoUen , ende bebt meer moeyt met de gebroke draeyijens aen een te knoopen, dan met nienwe bobynen op te stellen: want, gelgk gy weet misscbien Tan bondert ende meer en loopt 'er nouwelgks een gebeel af. Bonder oyt twee, dry, reysen te breken, cboon, Moy-al (ed. 1766), 72 {Garentwynder). {Minerva) Met baar scbietspoel en babynen, lanobnduk, 8, 424. Maar loo daer yemandt *t garen breedct, Of 't Tyer In bare q>in4^>ek iteeckt, En wiUeni brodt een beel bob||n, Dat moet een anne Spinster. x||n. poiBTEKS, Maah. 827 {tU da afheelding). — Fignnrlgk, met betrekking tot den ,draad Tan bet Terbaal". || Ontbaspel nw bobgntje, drenn op, laet booreni nolbt db bb., Oed. 2, 175. — Zegsw. Het it l^k een bobyn^e dat ajloopt (db bo), Tan iemand die rad en glad Tan tong is, snel en Tlot spreekt; Terg. bg Ajloopbn, Onz., I, A, 2, tf, /*). 8) Bg bet speldewerkeu (kant maken). Dnn staaQe, aan bet boTeneinde en in bet midden Toor- zien Tan scbgQes waartusscben bet garen zit, en Tan onderen met een Terlengstnk, uitloopende in een oTaal bolle^'e, door welks zwaarte bet garen gespannen blgft. Alleen in sommige streken Tan West-Vlaanderen ; elders in Zuid-Nederlandd/oit, bout of klotje gebeeten. An. Bob\jnen (zie aid.). Sameast. Bob^n{en)kant , eene weinig dicbte, ge- bekte soort Tan bint, TerTaardigd Tan groTer garen; tbans minder in gebmik; bob^nklos, bobgnpgp met kettinggaren ; bobpnpjfp , de pgp of klos eener bobgn zonder bet garen, in Znid-Nederland ook toortel ge- naamd (zie db bo). BOBIJNEN — BABiJKBN — , bedr. zw. ww. Van Bob^n (in de bet. 2). Op bobgnen winden; in de weTerg tbans bepaaldelgk: Tan den garenwinder op eene of meer waterpaaliggende, om bnnne as rond- draaiende bobgnen winden; zie Terder Bobijn. Vol- gens T. DALB ook: kantmaken (speldewerken ). || De goTerfde strengen garen worden geoobgnd. — De twee meisjes zaten dee acbtermiddags gewoonlgk te spinnen en te bobgnen, b. lotblino, Nov. 76. gints song *t meiqje, by 't bobgnen, En *t garen-dubblen , naast het tw||nder8 molen-rad, De knnst der WeeTarD, in haar geboorte-ttad. BKaKHKT, V«rK Leyd. 71. Zoo snorre *t tpinnewiel! lOO klei^ H Weefgetoaw! Zoo moet den vlaakstok op de wltte Yaohten Tlanken! Zoo Tuir het eeriyk loon, de hand ran man en Trouwl 't Z0 men Kenet, Bob|fnt, of dat men nopt aan 't Laaken! BBRKHCT, Dichim. Bedenv. or. de Weegan^ 65. Zie ook BBBKHBT, Fertell. 8, 16. Afl. Bobyner\ bob^ntter (»Het meisje (zweefde) tnsscben stapels gesponnen garen en onbewerkte boomwol, naar weTers en bobynttert'* , cotjetm.- BBRCHM., Verh. en Nov. 1, 249). WaiCBst. Bobynwiel. BOCHEL — BUCHKL, BOBCHEL, en, minder juist gespeld, boggbl — , znw. m. — in de bet. 8 ) m. en Tr. — , mT. -t. Nnd. bucket ( neTcns bugel) , uitbni- ging, oneffenbeid; Terg. nbd. bucket, mg, bocbel; zwits. bOgget, bnil; bOehel, klein, onbebolpen menscb. Niet Tan mnl. bocAe, bnlt: de uitspraak en ook de ge- Digitized by Google 11 BOCHEL. BOCHEL. 12 wone spelling van dit aan 't Franscli ontlcendc woord was booise (vkbdam 1, 1326 en 1369). Waar- schijnl^k van Buigen\ volgens fbanck zou in het Ncderlandscli nit bup-lo, met verscherping der ^ tot cA vdor de /, bochel {buchel) ontstaan zijn; het woord is dan verwant met ohd. buhil, mhd. nM. buhel, heavel, enz. (D. Wtb. 2, 496), en met nl. bevgel (uit bug-ilo)\ verg. richel en tichel nevens regel en teg el ^ en zie verder v. heltbn , Mnl. Spraakk. $ 109; PBANCK, Mnl. Gramm. j 95, en Elym. Wdb. op deze woorden en op Effen. Zie ook Bochelkn (1«^ art.)- — Deze afleiding van Buigen wordt echter cenigszins onzeker door de vonnen pochely pokkel en bokkelf met verwante beteekenis, maar van gansch andere stammen : de onderlinge betrekking dezer woor- den staat nog niet vast, maar wederkeerige invloed is niet onwaarsch^nlijk. 1) In 't algemeen. Rondacbtige verbevenheid , on- elTcnbcid op een voorwerp; knobbel, bobbel, bult. || De netbeid van den naad {eener orgelpyp) bangt af van de zuiverbeid der afgescbraaptc scbuinte , dus moct men zorgen, dat *er geene holtens of bogcbels inkomen, maar dat de bovenzgde der scbuinte zuiver regt zg , Handto. 21 , 98. 