None
PalemahAn, dorp op Java, residentie Soe- rabaja, afdeeiing Grissee, distrikt Bengawan Djero. Palembajan, dorp op Sumatra, residentie Padangscbe Bovenlanden, landscbap der YII Kota's, op 11 palen van Manindjoe, op 2,508 Bijnlandsche voeten boogte. Er is een Con- troleur gevestigd. Palembajan, dorp op Sumatra, residentie Padang, distrikt Sintot. Palembang, vroeger een onaf bankelijk rijk, tbans eene Nederlandsebe bezittiug en residentie op de Zuid-Oostkust van Sumatra, grenzende ten Noorden aan Djambi, ten Noord-Westen en Westen aan Beukoelen, ten Zuiden aan de Lampongscbe distrikten en ten Zuid-Oosten aan de straat van Banka. De oppervlakte be- slaat 1,340 vierkante geograpbische mijlen. De landscbappeu of distrikten van Palem- bang zijn: Kommering Ilir, Kommering Oeloe, Ogan Ilir, Ogan Oeloe, Moesi Ilir, Moesi Oeloe, Ban joe Asin, Lamatang Ilir, Lamatang Oeloe, Boeai Bawan, Blalouw, Bauoe-gebied, Boeai Pematja, Makouwkouw, Boeai Boendjoeng, Kisam Saka I, Kisam Saka II, S.emindo Oeloe Loeas, Semindo Darat, Enim, Moelak Oeloe, Kikim, Oeloe Manna, Pasoeniab Lebar,'Pasoe- mab Oeloe Lintab, Pasoemab Oeloe Ajer Kroe, Ampat Lawang, Bedjang Tengab of Moesi, 658 PA. Mo6fti Oeloe, Moesi Ilir, Ravas en bet onaf- hankeiijke landschap Lebong. De hier opgenoemde distrikten eijn adminia- tratief gesplitst in Tier afdeelingen, waarvan twee door een Adsistent-Resident en twee door ecn Gontroleur worden bebeerd. Hierbij komt al8 vijfde afdeeling bet rijk Djambi (zie dat artikel), dat, onder Ned^landsch Oppergesag, wordt bestuurd door een inlandschen Vorst, wien een PoUtiek Agent is toegevoegd. Alleen de havenplaats Moewara Kompeb staat regt- atreeka onder Nederlandacb gezag; er is een militaire Kommandant en ciyiele Gezagbebber gevestigd. De vier overige afdeelingen aijn ieder weder Terdeeld in eenige diyisien, over welke inlandscbe, door bet GouYemement be- noemde Divisie-Hoofden, maar onder toezigt van een Gontroleor der tweede of derde klasse, bet ciYiel gezag nitoefeneu. Ook de Marga- of Dorpsbesturen zijn in stand gebouden. Het opperbestnur in de gebeele residentie wordt geoefend door den ter hoofdf^ts gevestigden Besident van Palembang, die, behalve door de reeds genoemde ambtenaren, geadsisteerd wordt door eenen Adsistent-Resident, jtevens Magis- traat en Eiskaal, een Secretaris, een Komroies- Boekhouder, een Adsistent bij de politie en een Ck>ntrolear eerste klaase. Chef van bet binnen- landscb bureau. Ter boofdplaats Palembang is eene regtbank van bnrgerlijke en lijfstraffelijke regtsplegiug, Toorgezeten door den Resident. De beffing der in- en uitgaande regten is aan een Kommies-Ontvanger opgedragen, die tevens Havenmeester en met de strandvonderij belast is. Yoor den zoutverkoop heeft men te Pa'embang een pakbuis, onder eenen Pakbuis- meester. De inlanders bebben een Hoofd-Priester, een tweeden Priester en een Djakaa, Over de Ara- bieren zijn een eerste en tweede Hoofd gesteld, terwijl de Chinezen onder eenen Kapitein staan. De Hervormde gemeente heeft te zamen met Banka en Riouw ^nen Predikant. Ter boofdplaata is eene Gouvernements la- gere school. Den Officier yan Gezondheid is de bnrger- lijke geneeskundige dienst en het opzigt oyer de yaccine opgedragen. De boyenlanden yan Palembang zijn in het algemeen ylak, en, eren als de benedeiilanden, zeer moerassig en met wildernissen bedekt. De benedeulanden in de divisien Banjoe Asin en Koromering Ilir bestaan grootendeels uit strandmoerassen, welke yoor alle kultnur on- geschikt zijn. In de diyisien Rawas, Moesi Ilir en Ogan Ilir zijn eyeneens lage gronden, wdkr door zoet water geinnndeerd worden, dod in de drooge moesson gedeeltelijk lasg genoee droog yallen, om eenen oogst yan spoedig r^ pende planten te knnnen opleyeren. Voonl is het land langs de Moesi tot bij Kssuds- ran, dat is: tot eenen afstaad yan omstreeb acht dagen opyarens yan de monding der h- yier, zeer laag gelegeu en aan oyerstrooiniB- gen blootgesteld. In deze lage streken kone ook enkele ialan^^-yMen yoor, die, hoevd niet yruchtbaar, toch yoor knltttnr gesehikt zijn, zoo als de streek, welke yan Palemhac; nitgaat en door Banjoe Asin en Moesi Ilii naar Djambi loopt. De langs de riyiereD Mod, Lamatang, Ogan en Eommering gelegra griE- den zijn laag en alluyiaal. Hoe voder a» landwaarts indringt, hoe meer de talan^-pm- den zich yerbreeden. In bet zuidelijk gedeelte yan Palembang rer- heffen zich echter eenige bergen totaanI]Krl[^ lijke hoogte boyen de opperylakte der2ee,ils: de Oeloe MoeSi of Boekit Besar, vdke of 6,000 Rijnlandsche yoeten geechat wordt; de Boekit Itam, nabij en in eene zuidwtaiisdif strekking yan den yoorgaanden; de, door ea steilen weg, met dozen yerbondea berg Saia. de ynlkaan Dempo, nit welken nog Ttn tH tot tijd rook- en yuurdampen opstijgen. Ve- dere bergen zijn : de Kambing, Serello, Tjere- meh, Balakie en Pamatang. Al deie bergci zijn oostelijke takken yan bet Barisan-gebertte, dat geheel Sumatra doorloopt en op eene Wit yan circa 3,000 Rijnlandsche yoeten gts^ wordt. Palembang wordt in alle rigtingen door Tfr- soheidene riyieren doorsneden, welke tot (f aanmerkelijken afstand van zee beyaarbaar vi. De yoomaamste zijn : de Moesi, Banjoe A^iL Oepang, Saleih en Masoedji, w^e zich i& dc zee ontlasten, Andeie aanmerkel^ke riviere::, die zich in de boyengemelden uitatorteo, ^:l^ de Loempoer, Babatan, Pedamaran, Fadaic. Pladjoe, Kommering, Ogan, Lamatang, Kikia. Semangoes, Lintang Kanan en -Kiii, B:iu Klingi, Rawas, Roepit, Lakitan, Poioekol, It kob, enz. Gegrayen vaarten vereenigen op rek punten de yoorname riyieren, zoodat er io Pa- lembang genoeg gelegenheid bestaat tot hmtL- landsche gemeenscbap, en de landbonw hierria teyens zijne yoordeelen kan trd^en. De gronden zijn over het algemeen Tiudt- baar en bij uituemendheid gesehikt Toor lie.: rijstbouw. De oogst der rijsi breugt daa og( meer op dan de behoefte yordert, loodater jaarl^s eene aanzienlijke boevcelheid li;^^ PA. 663 wordt oitgeToerd. De rijstbottw woidt meer ea meer uitgebreid, zoo door de toeuemende veiligbeid als door de daanteHing van water- leidingen. De prijiea der witte en zwarte rijsi waren in 1859 / 4 en / 3V4 per pikol. Er is m vroegere jaren hier en daar koffij geplant, en bet bestuur heeft last gegeven dat de nog aanwezige aanplantingen moeten onderhoadeu worden. De kaioenteelt levert jaarlijks 25,000 a 26,000 pikols op. Vooral moeten de Nieaw- Orleans-katoensoorten in deze residentie de beste resnltaien opleveren. Sniker wordt voor eigen gebmik aangeplant. ^r/ii^-suiker wordt in aanzienlijke hoeveelheid bereid en nitgevoerd. De peperkultuur is er zeer vervallen, en Yoor Indigo zijn de gronden uiet geschikt. De tabak ran Palembang is beroemd en kost tot / 80 de pikol. Jaarlijks worden daarvan omstreeks 600 pikols nitgevoerd. In de benedenlanden vindt men geene klapperboomen, omdat daar zekere worm den atam sehijnt te verteren. Een dag varens de rivier op, ontwaart men Toor bet eerat den statigen kokospalm in den omtrek der dorpen. De meeste olie wordt ran Java en Siam ingevoerd. Verder leyert de grond nog: kakao» ganMr^ specerijen, haijang^ ttijen, ok^M, fMMngy roian, ramee (bindgaren), hamboey korianderzaad. Om * de booidplaats heeft men meestal aangeslibten grond, die bij aitstek vruobtbaar is. Men yindt er niet al- leen alle Tmchten en moeskmiden, die op Suoiatra voorkomen, maar 00k vele Europe- sche groenten en gewassen, die bier zelCs be* ter dan in de lagere streken yan Jara willen groeijen. De bosscben zijn rijk voorzien van geiah'pertja en gom-elastiek. Van eerstgenoemd produkt worden jaarl^ka 3,200 ^ 2,300 pikols en van de gom-elastiek 4,000 ^ 5,000 pikols iu den handel gebragt. Yoorts- komt in de bosscben /aitiff-bout, dat tot roode verOstof dient, djaraky sapanbout en was voor. Het mineraalrijk levert stofgond, dat echter niet zoo ujiver is als bet Djambiscbe, eenig ijzererts, zwavel en arsenicum. Kalkaarde wordt er genoegzaam gevonden en aarde voor vaat- werk is er zoo overvloc^ig* ^^ daarin zelfs bandel wordt gedreven, terwijl de Palembang- sche waterkruiken als 00k dakpannen en vloer- tegels alom zeer gewild zijn. In de nabijbeid van Bali Boekit komen aardolie-bronnen voor. De znivere olie wordt ter plaatse verkocbt voor 30 duiten de gantang, waarvan 10 in een pikol. De bminkoleu, die men er aantreft tusscben Lahat en Moewara Enim, aan de Lamataug, zijn sleoht. Yerder komen er 00k steeii- en bruiukolen voor bij Bali Boekit in Ban joe Asin, en 00k op versoheidene plaataen in de Lamatang llir en -Oeloe. Men treft bier en daar, inzonderbeid bij den vulkaan Dempo, on- derscbeidene minerale bronnen aan, en in bet landscbap Semuido be vindt ziob eene zoute wel. In de boscben treft men: oU£anten, rbino- cerossen, t^ers, wilde zwijnen, panters en wilde katten aan. Deze diereu rigten op rijst- en suikervelden soms versobrikkelijke verwoes* tingen aan en zijn een scbrik voor de inboor- lingen. Yoorts zgn er: berten, wilde geiten, vele soorten van apen, otters, stekelvarkens, luiaards, civetkatten, eekborens, enz. Paarden wordeu, even als rnndvee, van elders inge- voerd. De bttffel wcnrdt niet tot den land- bouw gebezigd, maar dient alleoi om geslagt te worden. Het sebaap is bier ingevoerd. Yele fraaije vogelen zijn er in soorten aanweng en de wateren zijn overvloedig voorsien van via- scben en ampbibiSn. Het klimaat van Palembang is zeer veran- derlijk, gelijk men van eene streek, zoo nabij den evenaar gelegen, te verwaobten beefk. Zware onweders komen op bet onverwacbts op, en zijn, vooral in de Noord-West-moesson, zeer hevig. In de Zuid-Oost-moesson boudt het we^rlicbt langer aan, docb in mindere hevig- heid, en is zelden van donder vergez^d. Yan Augustus tot omstreeks April waait de wind meest uit bet Zuid-Westen, Noord-Westen en Noord-Oosteii, terwijl er alsdan sterke afwate* ringen uit de binnenlanden komen, waardoor de rivieren tot omstreeks haren oorsprong be- vaaibaar worden. In de maanden Mei, Junij eu Julij waait de wind uit het Zuid-Oosten en Oosten, wanueer men meestal goed we^ beeft. Niettegenstaande de veranderlijkheid van het we^r, woidt de dampkring voor zeer gezond gebouden, bebalve in eenige streken der bene- denlanden, die nit hoofde der moerassen onge- zond mogen genoerad worden. Sterke winden zniveren den dampkring, die in het warme sai- zoen ontzettend heet kan zijn, daar de thermo- meter er 's morgeus 80"*, des namiddags, te 2 uren, 92^ Fahbbnhut teekent, terwijl hij in den regentijd 76® en 80® aanwijst. Ter boofdplaats zijn wegen en bruggen in eenen goeden staat. Men is in 1854 00k be- gounen bet aantal dorpswegen te vermeerderen en tevens te verbeteren, daar die meestal van bamboe waren zamengesteld. Nu worden zij alom door aarden wegen vervangen. Boven- dien heeft thans ieder dorp eene behoorlijke aanlegplaats langs de rivier. De commnnicatie gescbledt te voet of langs de rivieren. Groote reizen geschieden met zeker vaartuig, de bidaar* 654 PA. De handel is in deze residentie vrij lerendig; de handelsartikelen zijn: rijst, katoen, was, bars, benzoin, getak-perija, roian en stofgoud. De yereenigingspunten van den handel in het bin- nenland zijn : Moewara Kompeh, Moewara Bliti, Tebing Tinggi, Enim, Lahat, Batoe Radja, Ogan en Moewara Doewa. De produkten der hoog» gelegene plaatsen worden gewoonlijk daar bijeen- gebragt, en aan de Palembangsche handelaren te koop aangeboden, welke er ook gewoonlijk komen met die artikelen, welke in de binneo- landen het meest gewild zijn, als: zout, lijn- waden, ijzer, enz. De prijzen zijn door de be- staande ooncurrentie laag. Te Palembaog zijn twee marktplaatsen, waar levensmiddeleu, kra- merijen en lijnwaden verkrijgbaar zijn. De bin- nenlandsche handdi heeft in 1854 eene groote nitbreiding gekregen door de openstelliog Tan den handel langs de fiatang Lekoh ; alleen van de hoofdplaats waren 212 praauwen vertrokken met lijnwaden, rijst, zout, ijzerwerk en geld, en teruggekeerd met benzoin, terwijl er in vorige jaren slechts 10 of 12 vertrokken. Over den handel over zee zie men bij de hoofdplaats. De bewoners van Palembang bestaan uit af- stammelingen van Javanen, welke in de 16e eeuw en vroeger naar Palembang zijn overge- komen en het geheele land overheerschten, en zich vermengd hebben met vreemdelingen van Malakka en omliggende eilaaden, zoo mede met 2daleijerB van Sumatra's Oostkust. In de binnenlanden vindt men de twee wilde volks- stammen Orang Koeboe en Orang Goegoe. Men vindt tegenwbordig vele Palembangers, die Ma- leisoh lezen en schrijven. De zeehandel, hunne voornaamste bron van bestaan, maakt hau zulks onontbeerlijk. De voorname taal in de stad is de Javaansche, die echter, daar zij met vele Palembangsche woorden vermengd is, hare zui- verheid verloren heeft. Sommige rijk^rooten bezitten, zegt men, eene vrij uitgestrekte ken- nis van de Arabische letterkunde. De gods- dienst van den Palembanger bepaalt zich voor- namelijk tot het uiterlijke. Slechts enkelen verstaan den koran en dan nog gebrekkig. De Palembanger wordt geacht tegenwoordig in goede eigenschappeu veel vooruit te hebben boven andere bewoners van den Indischen Ar- chipel; eenige ondengden, hem in vorige jaren verweten, als: wraakgierigheid, valschheid en trouweloosheid, doen zich in de laatste jaren weinig onder de bevolking voor, waaruit men kan f^eiden, dat ten dezen opzigte eene guu- stige verandering bij dit volk heeft plaats ge- had. Hij is zeer vatbaar voor goede indruk- ken, bijzonder ervaren in het uitoefenen van handwerken en in den handel onderaemend esi slim. Vobral mnnteu de Palembangers uit is het uabootsen van fijn snij- en acbrijnved. Ivoor weten zij bij uitnemendbeid fraai ei fijn te bewerken. Men vindt onder hen im ervaren goud- en zilversmeden, tevens jQw^ liers, smedeu, kris-scheedenmakers, veriakkens schilders, metselaars, ttmmerlieden, tinnegielaf, blikslagers, steenbakkers, geelgieters, scKc^- makers, praauwenmakers en boekbinden, cll De vrouwelijke kostwiuningen zijn: hetTeres van zijden kleedjes met gouddraad, hetkate^- weven, het zijde- of katoenverwen van reed- geweven stoffen en het garenspinnen. Yerie: vindt men onder de Palembamgsche vronwa enkele die zeer behendig zijn in het we?a van Arabische mutsjes van gouddraad, die js- gemeen fraai en zeer gezocht zijn. De Palembanger bemint den opschik ea k vermaken, is uiet werkzaam, een bartsti^lis beminnaar van dobbelspel, en twist- en rod- ziek. De Ghinezen te Palembang ondencbe den zich gunstig boven hnnne stamgeoooteL op Java, daar zij niet dien trots en dieeigei- liefde bezitten, die men daar bij deze natie cf merkt. Een groot aantal Ghinezen is toi htt Mohammedaansch geloof bekeerd. De meest^ vrouwen van dtoe natie beliiden ook die i«, daar vele Palembangers met Cbinescfae vrouvei gehnwd zijn. De bevolking van de eigenlijk zoo gensasiif residentie Palembang, zond^ daaronder te »- kenen het rijk van Djambi en de gevtstc Pasoemah, Semiudo, Kisam en Makouwkojv. telde in 1860 378,225 zielen, waarm W^ Europeanen, 3,185 Ghinezen, 1,805 Arabierc.. 54 andere vreemde Oosterlingen en 373;')4- inlanders. Van de andere zoo even genoes^if gewesten, die, hoezeer bestuurd doorambtisa- ren, staande onder de leiding van den Besi^es^ van Palembang, evenwel uiet onmiddellijl tr de residentie zelve behooren, wordt de be^ckl- king, naar gissing, opgegeven op 108,000 ci^-. De naam van Palembang of zoiverder Ms- bang is Javaansch en beteekent: ^afgespoelde grond", daar de groad omstreeks de hoofdpUts uit aanslibbing bestaat. Yolgens deJavaasstV overlevering, is Palembang door bet rijk ni Madjo Pahit, tijdens de laatste jaren nn if bestaan, gesticht. Reeds tijdens de eerste komst der Porti:??; zen was Palembang een magtig rijk, bestctr^ door eenen Sultan, die onaf hankelijk was. L* ter werd deze een bondgenoot van Nederfasi en was hij gehouden aan de Nederkoders ^^ tin van Banka en de peper, die zijn rijk (^ li- PA. 655 verde, tegen lage prijzen te leveren. Doch het opgedrongen monopolie leidde hier tot dezelfde inoeijelijkheden als overal elders. De Yorsten toouden weinig geneigheid om hunne verbind- tenissen na te komen^ en maakteu zich dik- wijis schuldig aaa geweldenarijen jegens Ne- derkndsche onderdanen, terwijl zij het onder- zoek naar hunne schuld yaak listig wisten te ontduiken. Toen de Gouverneur-Generaal van Britsch Indie, Lord Mikto, bcsloten had Java te veroveren, deed hij ook den Sultan van Pa- lembang, MAcmcoEB Badroe'd-din, door den Heer Rattles aansporen, om de Nederlanders af te vallen en zich aan de Engelsehen aan te sluiten. Tot het eerste ging hij spoedig over, daar het reeds lang des Sultans wensch ge- weest was, zich geheel onaf hankeHjk te maken, maar dit was ook tevens de reden dat hij niet tot het laatste wilde besluiten. Hij verd in zijn voornemen gesterkt door zijnen oudsten zoon, den Pangeran Katoe, en door zekeren, tot het Islamismus bekeerden Chinees, Demang Os3fA27, en Het in het jaar 1811 alle £uropea- nen te Palembang eensklaps overvallen en ver- inoorden. De Sultan beschouwde zich nn als onafhankelijk en weigerde verder tin te leve- ren. Maar weldra kwam eene £ngel8che magt om hem dit anders te bedoiden; hij vlugtte echter naar de bovenlanden en voerde zijne schatten met zich. De Engelsehen namen (in 1S13) bezit van de hoofdplaats, verklaarden Machmosd Badroe'd-din vervallen van den troon en verkozen zijnen jongeren breeder AcHUAD Najhoe'b-dik tot Sultan, met wien zij een kontrakt sloten, waarbij Banka met Billiton en omliggende eilanden aan Engeland werden afgestaan. Toen de vroegere Neder- landsche bezittingen op Sumatra tot Neder- land temgkeerden, ging ook Palembang met Banka, in December 1816, weder in Neder- landsche banden over. Nu bestond er groote vrees, dat het Nederlandsche Gouvernement den gruwelijken moord, in 1811 gepleegd, zou vreken; doch, tot geruststeUing der genioede- reo, werd bij de ovemame aan den Sultan AcHUAD Najhoz'd-sin bcloofd, dat alles zou vergeten zijn, zoo hij slechts, door eene stipte nakoming zijner pligten, zich deze edelmoedig- heid zon trachten waardig te maken. * Hij werd echter reeds in 1818, om zijne zwakheid en on- verschilligheid, waaruit nieuwe onheilen out- &tonden, als onbekwaam voor de regering, door den Kommissaris Mumtikghe, naar Java ge- zondcn. Deze eisch kon niet anders dan billijk ge- noemd worden, daar men van eenen Vorst, die Eoo veel edelmoedige vergevensgezindheid ondervonden had, niet anders kon verwachten dan trouwe nakoming van zijne verbindtenis- sen. De uitkomst bewees echter het tegen- deel, want weldra, in 182S, werden te Pa- lembang twee priesters ontdekt, die door den Sultan, voor twee honderd Spaansche matten, waren omgekocht, om den Kommissaris van Palembang te vermoorden. Deze verraderlijke overrompeling werd verijdeld door den ijveri- gen en kundigen Ambtenaar P. P. Roorda VAN Etsinoa, die te Palembang destqds met de politic belast was. Nu werd er een nader kontrakt met den Silltan en eenige fiijksgroo- ten gesloteu, waarbij hun een middel van be- staan en ons de inkomsten van het Palem- bangsche rijk verzekerd werden. XHuur' er in 1825, niettegenstaande deze voorzorgen, weder 656 PA. een opfttaad in Palembang uitbnk, verden de Yonten in ballingschap verwijderd en Palem- bang kwam ngtstreeks onder het bestuur van het Nederlandsche GouTernement. Palembangy hoofdplaats der residentie van dien naam, op Snmatra's Oottkust, aMeeling Banjoe Aain, op de suidelijkste greDs, gelegen op 13 Duitache of 58 Engdsche mijleo Tan de monding der Soensang, op beide oeven der Moesi, op r 59" Z. Br. en lOi^" 43' 52'' O. L. Bese plaats ligt boren het hoofd Tan de ddta, door de verschillende mondingen der rivier ge- Tormd. Behalre dat gedeelte, vaar het £ort» de GouTamements gebouwen en partikuliere woniugen ataan, is de yaste wal gaheel moeras en onbewoonbaar. De stad wordt door verscheidene Ueine ri- ▼ieren, die aioh in de Moesi ootlasteu, door- aneden. Beae ontapringen in de lage gronden van Palembaog, en zijn, hoewel Tan alechts korten loop, toot praaawen bevaarbaar. Pa- lembang is aan beide zijden der rivier ge- bouwd en beshiat eene lengie Tan 5 Engaleche mijlen^ bij eene breedte van naauwel^jks Vs ^^' gelsche mijl. Beze rivier heeft in het midden der hoofdplaats eene breedte van 1,012 Rijn- landsche voeten en eene diepte van 8 tot 9 va- demen water. Beze snel vlieteode rivier, die heerlijk driukwater bevat, is zeer bevorderlijk Toor de gezondheid, en bij uitstdc voordeelig Toor den handel. Nietalleen kunnen koop- Taardijschepen tot y66r - de hoofdstad en nog yerder komen, maar zelfs liniesehepen zeilen met gemak tot op de recde. Be stad bevat eene groote menigte woningen; de rivier zelve is ook bewoond, daar men er vlothnizen, rakifs, heeft, welke gesehikte verblijfplaatsen aanbie- den en mat ro/oii-tonwen aan palen bevestigd zijn. Sommige dezer rakif9 hebben door plan- ken, die ab bmggetjes dienen, gemeenschap met elkander. Beze overtogt is echter voor een vreemdeling niet zonder geraar, daar de planken, die men ovcrgaat, smal en doorgaans nat en gUbberig zijn, loodat men aeer voor- zigtig moot zijn, om niet nit te glijdcn en in de diepe rivier te storten, in welk geval de sterke stroom een ieder, die niet kan zwem- men, onmiddellijk medeslcept. Beze woningen zijn zeer koel en aangenaam, en dienen tot verblijfpaats aan Aiabieren en Chiuezen; zelfs geTen f ele Europeanen ^^^"'•y^'^n de Toorkeur boven een huis op den vasten wal. Be oor- zaak dat de Ghinezen en andere vreemdelingen op vlothuizen en niet aan den wal mogten wonen, lag in de Trees der Yorsten, die, be- ^v^X dat zij eenmaal te talrijk mogten wor- den, begrepen, dat» bij oproer, hel; genakkdqk zoa vallen, de naast elkander liggende wobib- gen in brr.nd te steken, en daaidoor alle ge- vaarlijke aanslagen te Tenjdelen. Be hnizen op den Tasten wal ign meesi alien <^ palen gebouwd, en zeer netjes vaz planken of wel Tan bamboe zamengesteld. Het getal woonhuizen Tan de inland sehe berolkiDf eo daarmede gelijkgestelden bedroeg in ISm 5,418; hiervan waren 530 Tlothniien. De vo- ningen der Europeanen wares 17 in getsL Op 1 Januarij 1855 gaf de teUing dei be- Tolking een oqfer van 41,843 ziden, als: 103 Europeanen en daarmede gelijkgesteldes* 37,»^ Palembangers, 2,504 Ghinezen, 1,619 AjaUcfa en 53 andere Treemde Oosterlingen. Palerabaag is Terdeekl in 57 kampongs e:' wijkan, waarTan 18 op den regter- en 89 & den linker-oeTer der rivier gelegen zga. Over iedera kampoog zijn twee inlandsche HooMa gesteld, een eerate en een tweede in zug. Aan den linker-oeTer der rivier Mocsi bst het Nederlandaohe fort, en aan die zgde vosa alle Europcaohe in«;ezetenen en Ambtensr^ Het fort is de voormalige Yerblij^laats der Yorsten en was alatoen bekend onder dea nsaa van nieuwen kraton, in tegenoTerstelling vu den ottden kraton, welke na 1821 gesleckt is. Met den boaw van dezen nieuwen kntoi werd in het jaar 1780, tijdena de Rgense Tan den Sultan Mjlchkobd BADBOB^nn, ea aanvang gemnakt Het ia een langwerpig via- kant gebouw Tan rnim 900 Rijnlandyhe t(» ten breedte en 600 Toeten di^te, omriad door eeaen swaren muur, die 30 voeten hooe en door Tier bastions Tersterkt is. Yan brasa zijn nog drie, bijna getijkaoort^ ararea. Z^ getuigen Tan de Trees der Yoraten, die zkb zoodanig daarfainnen Tersterkten, dat zg rtk onoTerwinnelijk waanden; doch de Teiaehiimv van den Generaal de Kock deed hen hiiBiit dwaliBg bemerken. Na de verovering in 1^21 is de nieuwe kraton tot eon fort ingerigt, b^ vattende de kazemen, roagasfJDen, het hotpi* taal, de gevangenis, in 1854 aaBmoiclnk Terbeterd, de lands kas en de tot de driele administrate behoorende pakhuizen. Be voor- zijde Tan het fort is naar de Moesi gebetri Achter het fort staat de moakee, agnde eai langwerpig Tierkant steenen gebouw, dat toot een der grootste en schoonate Moluunmedtu- sche bedehnizen Tan Indie wordt gehoads. Zij heeft drie Tooruitstekende innngen, fkor welke men, langs een twaalftal tzappeo, k den tempel komt. Het gebonw rust op Ter> scheidene pikren en heeft een koqieldaL De PA. 657 Tloer is geplaveid met manner, en het Iteht driiigt door giftzen ramen naar binnea. Bij de moskee behoort de, in 1753, onder de rcgering raa dea SoesoeioenaM Aohmao NAJKOs'iKPUff, gebouwde minaret. Het is een lompe, mim 100 Rijnlandache Toeten hooge toren, vanvaar de geloorigen des Vrijdags door den Priesier tot het gebed opgeroepen worden. Het geheel is door een ateenen hek omgeveni dat niet weimg loister aan de plaata bijcet Naaat de moskee ataat het blindengestidit. £r bestaat eene Chinesche kamp, waar de Hear yah Sstshhovsn, tijdens hij Kommia- saris voor Palembang waa, eene markt beeft doen aanle^en, Pa^ar Baroe of nieuwe markt genaamd. fiefaalTe deze is er te Palembang nog eene tweede markt. De Chinesobe tern- pel is een fraat steenen gebouw, van bianen met konstig snijwerk en rijk Terguldael yer* sierd. Hij dagteekent Taa 1840 en wexd nit bijdragen der Chineflcfae en ook der Earopescbe bevoUdng opgerigt. Yerder zijn bezienawaardig de YOf atei^ke be- graafplaataen, gelegen benedenwaarta van de boofdplBats, op een groot balf nur afatands in de kampong Hir of Lemabang. Het aijn groote Tierkante. etcenen gebouwen, met koepeldak^ gedekt, waarin bet atoffielijk oTersohot der Pa- lembaogache Vorsten niat. Zij worden Yan GouTemementa w^e onderhoitden. Er is eene school Yoor £aropeaobe kinderen, welke in 1854 is opgerigt en die gemiddeM 35 tot 30 eoholie* ren telt. Het scboolgebouw dieade vddr 1854 tot regtbank; thana vordt het, wanneer Palem* bang van tgd tot tijd door eeaen geeatelijke be- zocht wordt, ook tot bedehuia gebeaigd* Ook is er eene Gonvemementa lagere achool. Yoor het onderwija van inlanders en Arabieren he^ men inrigthigen, die den naam van soholen niet verdienen^ dewijl men aieh in de meesten bepaalt tot het van bniten leerea van gebeden. Slechta in enkelen wordt onderwija gegeven in het lezen en schrijven. Do Ghinesen bebben daarentegen goede scbolen. Vele Palembangers kunnen leaen en schrijven; enkele vrouwen kunnen lezen; aij die ook sebriJYen cjn aeld- uam. Het algemeen bestaur is in handen van den Adsistent-Hesident en Magistraat, onder opper- toeeigt van den Resident. Hij heeft een in- landsch Hoofd van politie benevens eenige miudere inlandsohe beambten, alien door bet Gouvemement bezoldigd, tot zijne dispositie. De Cbineseu en Arabieren staan onder afzon- derlijke Hoofden, uit die natien gekozen. De Officier van Gesondheid is tovens belast met de dviele geneeskundige dienst en het opsigt over de vaccine. In 1856 is te Palembang de eefste inlandsohe drukkerij opgerigt door den inlander Kemaa MoHAMHAD AsAHABL Eindelijk behooren bier drie kruisbooten te huis. De haven van Palembang is voor den alge- meenen handel opengestdd. De handel maakt het Yoornaamste middel van bestaan der be- Yolking nit, en neemt meer en meer in belang* lijkheid toe. Palembang is de stapelplaats van den binnen* en bnitenlandsoben handel van het gewest. Wat voor de plaatselijke consumtie niet benoodigd is, wordt of uiigevoerd of naar de binneolaaden venonden. De btnnenlandsche handel is grootendeels in handen van Palem- bangers^ die n>nt» lijnwadeny ijaer- en koper- waren^ grof porseleln, aardewerk en eetwaren slijten, meestal door middel van mHing tegen prodnkten. Gadurende het jaar 1854 zijn nit de^ binnenlanden te Palembang aaogekomen 33,208 praaawen en vlotten, meestal met ban* delsaKtikelen beladen. In 1856 beliep het getal derzelven slechts 22,903. Zij hielden voornamelijk de volgende produkten in: 32,383 pikola padi 90,830 , rijst 1,014^/, , tabak 1^7V« # paper 2^44^/^ , benzoin 4,057V» # gom-elaatiek 5>175 if witte hara 2567, , was 53 0 drakenbloed 33,697Vt ^ ^^ l^toen ^,486 boasen rnian 309 tbaila sto^oud Het sto%oad komt van de grenzen van Djambi. In 1854 s^o aan zout uit de Gou- vernements pakhuiaen verkocht 751^*/30^ojang8» die meerendeds naar de binnenlanden zijn ge- bragt. De bnitenlandsche bandel wordt gedreven met de Oostkust van Sumatra, Banka, Java, Lingga, Singapoera, China en Siam. De uit- voer over see bestaat in niw en gezuiverd ka- toen, roian, ro^ieM-matten, benzoin, damar, gom« elastiek, was, wilde kardamom, peper, aren^' suiker, rijst, padi, tabak, jpiiuii^-noten, stofgoud, te Palembang vervaardigde doozen, kistjes, kasten met snijwerk en verguldsel, inlandsohe lijnwaden en zijden kleedjes, bewerkt koper 42 658 PA, Palembangficb aatdewerk, gedroogde visch en garnalen, gambir^ enz. De oTer zee ingeroerde waren zgn: Euro- pesche, Indische, Beiigaalsche en Javaansclie lijnwaden, Enropesche katoenen garens, 'wollen goederen, Earopecsch en inlandsch aardewerk, ijzer- en koperwaren, Jara-zont, Chinesche pan- nen en kramerijen, ruwe en bewerkte zijde, opium, rijst, sniker, papier, klapper- en kaljang" olie, eet waren, dranken, enz. In 1854f bedroeg de invoer over zee aan waarde: van koopwaren / 865,793Vt M zilvergeld g 588,244*/, § kopergeld. # recepissen. 11,401 85,071 Te zamen. . . / 1,491,510 tervijl de uiivoer de volgeude cijfers gaf: aan waarde van koopwaren. . / 817,119 y t V zilvergeld. . r 113,131 t » ' g recepissen. . # 7,887 Te zamen. / 937,137 zijnde het totaal van den in- eu uitvoer / 2,428,647. Palembang, rivier op bet eiland Groot Kariraata, dat bewesten Borneo ligt. Zij is de grootste rivier van het eiland, siroomt van bet Noorden naar bet Znidcn en beeft op eenige plaatsen zelfs 5 vademen water. Yddr bare monding, die 80 Rijnlandscbe voeten breed is, ligt eene. groote zandbank, die ecbter, zelfs bij ebbe, de vaart voor praanwen van 3 kojangs niet belemmert, terwijl bij vlood vaartuigen van 10 tot 13 kojangs knnnen binnenkomen. Palembang, punt aan Java's Westkust, aan de Zuld*Westzijde der residentie Bautam, op 6' 69' 20'' Z. Br. en 105» 6' O. L. Palembangy dorp op Java, residentie Cbe- ribon, afdeeling Koeningan, diatrikt Lebak Wangi. Falexnbangan, dorp op Sumatra, resi- dentie Fadangsche Bovenlanden, volgens Elliot, 2,508 I^jnlandsche voeten boven de oppervlakte der zee. Palembangan, dorp op Java, residentie Bantam, Noorder Regentscbap» in bet Zoid- Westen van het distrikt Tjikandi. Palembang Lama, plaats op Sumatra, residentie Palembang, waar men vele oade gra- ven vindt. In een dezer graven rust de Sultan KAXAAOE's-Diiri die in 1716 stierf; van wie de overige zijn is onbekend. De weg naar dese pbiats geleidt door tuinen van Arabieres, langs pracbtige grafmonumcnten en langs de gcavea der Vorsten van Palembang. Palembanking, sie: Polongbankeng. Palen, dorp op Java, residentie Soera- baja, afdeeling Modjo Kerto, distrikt Modjo Sari Lor. Palende, dorp op de Noord- Westkust van bet Sandelbout-eiland, aan de rivier Mombon. Palenkatan, dorp in Borneo's Zuid- c& Oosterafdeeling, aan de rivier Poeloe Petak, afdeeling Groote en Kleine Dajak. Hier woont een Hoofd. Palentang, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Kabajan Teogab, met 5 huizen en 60 inwoners (1853). Paleti, dorp op bet Sandelbout-eilasd, au de rivier Palmedo. Palette, dorp en kaap op Celd>e5' li\'at- kust, bet dorp in bet Noord-Oosten Tan het rijk Boni, eu de kaap in de baai van Boni, op S** 20' Z. Br. Palewerie, dorp op bet eiland Makjan, dat in December 1861, bij de uitbarstiBg tss den vuurberg is verwoest Palgoeno, dorp op Java, residcutie Soe- rabaja, afdeeling Modjo Kerto, distrikt Modjo Red jo. Paliang, dorp op Java, residentie Pteaager Regentscbappen, afdeeling Soekapoeca. Paliangan, eiland in den Sollok-Arcbipel, op ongevecr 6° N. Br. PaU Boego, dorp op Java, residentie Bes* bang, afdeeling Bodjo Negoro, diatrikt Peiec^ aan de rivier Bezoeki. Palik, distrikt op Smmtia, adsbtenl-iesi- dentie Benkoelen, afdeeling Lus, onder ec Hoofd met den titel van Fewtkrrai. Het heeh eene gelijknamige rivier en kaap. Palik Redijo, dorp op Java, reaidefitie Kediri, afdeeling Ngrowo, distrikt KalaBgbrct. Palima Bangko, zie: Yierde punt Palimanang, distrikt met gelijknamige hoofdpbiats op Java» residentie Ch^bon, ^* deeling Madja Lengka, met ongevecr 3o,0t<< ztelen. De boofdplaats ligt lOVi palen bevc&* ten Cberibon, 24 beoosten Karang SaaafaoD|c ti 204 van Batavia, op 150 Rijnlandadie voettn boven de oppervlakte der zee, op bet noofde- lijk voorgebergte van den Tjeremeb. £r zijn een poststation, een fortje met b^ zetting en een uitmuntend boapitaal. Het fonje is in 3821 aangelegd tegen inlaadscbe oidiis- ten, en beeft vier stukken geschuL Den Officier van Geiondbeid is teTess de PA. 696 bargerlijke genee&bindige dienst en bet opzigt over de vaoeine opgedragen. Het is hier zeer heet, de thermometer rijst soms tot 108° Fahaehhsit. Be lucht is bier droog en bet water overbeerlijk. Op 1 paal ten Westen van bet fort ligt aan den noord-oostelijken voet van bet Palimauang- gebergte, nabij den post Gempol, eene mine- rale bron, werwaarts van genoemd fort ecn wagenweg voert. Het water beeft, volg^is den Heer EftAJEUBSiNK, e^e warmte van 43,50 R/ = 54,4'* C. Het water is eenig- zins zotttacbtig van smaak en riekt sterk naar zwavelwaterstofgas. Het scbeikundig onderzoek van dit mineraal water, door P. J. Maiek, is roedegedeeld in bet Naiwcrk, Tijdichrifi voor NederL Indie, Dl. XXII, bl. 44—61 en in Dl. Vni van bet Qeneesk, Tijd^ckri/t voor NederL Indie. Niet ver van de bron verwijderd is eene grot in eene kalksteen-rots, met naiauwen in- gang, alwaar zich koolznnrgas zoo sterk ont- wikkelt, dat men er niet kan binnengaan. Aan dit< hoi z^n inlaiidscbe sprookjes verbonden. In bet bosch omstreeks deze stikgrot zijn cenige kleine bekkens, waarin aardolie ontspringt. Palimbaja, dorp op het eiland Soliok, aan het strand. Palimbajan, zie: Palembajan. Palimbangan, zie: Palembangan. Palimbatay dorp op Java, residenUe Sa* marang, regentscbap Grobogan, distrikt Kra- denan, in bet Oosten. Falimbataiig, dorp op Sumatra, resi- dentie Padangscbe Bovenlanden, landschap YII Loerah. Falimbolang, dorp en boek op Sumatra, residentie Tapanoeli, afdeeling Natal. Palimboeno, dorp op Java, residentie Sa- marang, afdeeling Demak, distrikt Hangar. Palin, rivier in Borneo's Westerafdeeling, rijk Sintang, landschap Malo, bewooud door Dajaks. Palinam, dorp in Borneo's Westerafdeeling, adsistent-residentie en distrikt Montrado. Paling, landschap en rivier in Borneo's Westerafdeeling^ rijk Sintang, aan do boven- Kapoeas. Paling, rivier op de Noord-Westnjde von Poeloe Laut, ten Zuid-Oosten van Borneo. Palingaga, hoek aan Sumatra's Westkust, afdeeling Natal. Falingahani dorp op Sumatra, residentie Padangscbe Bovenlanden, landschap Mapat Toengoel. 3?alinga&, dorp op Java, residentie Prea- Dger Regentscbappen, afdeeling Bandong, dis- trikt Bandjaran. Palingkau, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, distrikt Poeloe Petak. Hier vindt men, waar vro^er aUeen de woning van eenen Zendeling van het Rhijnscbe Genootscbap werd aangctroffen, een aanzienlijk dorp, met kerk- gebouw en scboolhuis. Het zoutpakhuis alhier werd in den nacht van 23 op 24 September 1869 door de muite- lingen plotseling aangetast, ten gevolge waar- van de aldaar bevelvoerende Luitenant Bichon en een Europeesch kanonier gedood' en zes Onderofficieren gcwond werden. Palingkau, dorp in Borneo's Westerafdee- ling, landschap Salimbonw. Palinkar, rivier op het aan Borneo's Zuid- Oostpunt gelegen eiland Laut. Aan deze rivier komen steenkolen voor, waarnaar in 1855 door Abdoe'l-Kadib, Leenheer van Koesan en Poe- loe Laut, eene delving is ondernomen. Palintangin, dorp en hoek op Sumatra, aan het Westerstrand van de afdeeling Natal. Paliran, dorp op Java, residentie Pro* bolinggo, afdeeling Kraksan, distrikt Padja* rakan. Pali^eso, kampong in bet Noord-Oosten van Midden-Flores, bewoond door Wogo's. Palisi, regentscbap op Celebes' zuid-weste- lijk schiereiland, landschap Boelekomba. Dc voomaamste voortbrengselen van den grond zijn: rijst, koffij en Turksche tarwe. Het ge- tal inwoners bedraagt 500. Palispalis, rivier op het eiland Batjan. Paljit, dorp met groot koffij pakhuis op Java, residentie Preanger Regentschappen, af- deeling T>iandjor, 10 palen West van Tjian- djor, 3,650 Rijnlandsche voeten boven de op- pcrvlakte der zee. Palla,' eilandje bij Celebes' Noord-Oostkust, tot de Sangir-eilanden behoorende, residentie Manado, op 3" 5^ N. Br. Het is het ooste- lijkste der Passage-eilanden en steekt aan de Oostzijde met eene lage punt uit. Palla, eilandje ten Westen van Celebes, in de straat van Makassar, tot de Spermonde- dlanden behoorende. Palla, eilandje aan de Oostkust van bet eiland Lombok, in de straat Alias. Palla, heuvel op bet suidelijk gedeelte van het eiland Batjan. Palla, rivier op het eiland BiUiton, distrikt Blantoe. Palla of Pilang, dorp in Borneo's Zuid- «n Oosterafdeeling, distrikt Kahajan Tengab» met een SOtal inwoners. 42» mo PA. Fallai eilaadje aan Samaira's Westkust, in bet Noorden der baai Tan Tapanoeli Pallas, eilandje in de rivier Tan Indragiri, nabij hare uitwatering, op Sumatra's Oostkust. FallaSy 2ie: Filas. Palli, berg op Sumatra, residentie Palem- bang, in bet Zuid-Westeu van bet landscbap Lebong. PaUi, Eie: Palik. Pally, eilandje ten Westen Tan Nieuw- Ooinea, bij bet eiland Wageoe, met eene haven. • Palmede, dorp en kaap op de Noordkust Tan bet Saudelbout-eiland, landsebap Noomba, aan eene gelijknamige rivien Het dorp staat met nog vijf andere dorpen onder eenen Badja, Jaarlijks worden er Tan dese pkats een 90tal pikols sandelbout uitgoToerd. Ook b er eene Togelnestklip, die Teel oplevert. De kaap Jigt op r 21' Z. Br. De rivier Palmede ontspringt in het Tafelland en outlast zicb in de straat Tan Sandelhout. Palmer's eiland, benaming Tan een eilandje in de see Tan Timor, ten Oosten Tan bet eiland Daauw, in de Minstrel's passage. Palmer's klip, deze ligt ten Oosten Tan het eiland Banka en beet naar bet Engelscbe schip Falmer, dat den 27n Augustus 1811 op haar stootte. De peilingen waren Tandjong Baja West-Noord-West, op eenen a&tand Tan 6 Engelsche mtjlen, het zuidelijkste der Pan- djang-dlanden Zuid-Zuid-West *l^ West en de klip Palmer Noord-Noord-Oost 27«. JPalO, kndscbap in Borneo's Westerafdee- ling, rijk Sambas, in bet Noorden. Het rooet eene oppervlakte van ongeTeer 1,000,000 Tier- kante Nederlandscbe ellen bealaan. Palo is tbans bijna gebeel onbewoond, doordat de Da- jaks van Saribas bier Troeger jaarlijks een iuTal deden en Tele meuscben om bet leven bragten. Tegenwoordig is het, wanneer eene onser kruis- booten Palo bezoekt, tijdelijk bewoond door Tele Tisscbers, want de wateren langs de kust zijn r^jk aan Tiscb. De bodem bestaat ait zee- sand en is door de see aangespoeld. Aan den zeekant staan Tele tjemara-hoomai, Klapper- boomen slagen in dit landscbap uitnemend en dragen in T^f jaren reeds Tiucbten. De bos- schen leTeren damar en ffeiah, De Heer K C. tan Pkbhn Wiebe beeft de aaudacbt op Palo goTestigd als zeer ge- schikt Toor eene Testiging. Zie het TijdMchrift van het Bat Oenooisciap, Dl. X, Vierde Serie, 1)1. I, bl. 130 en vg. De berg Palo in dit landscbap is rijk aan i|izer, dat door de Dajaks gegraTen en Ter- werkt wordt. De riTier Tan Palo, ook Bomban gdbeeten is ondiep en outlast zicb in de bogt Tin ge- lijken naam. Zij beeft twee groote zgtakken: de Sogeh en Kojoh. Door een anderen QJtak, noordwaarts Tan de monding, beelt zij aog g^ meenscbap met de zee, maar eene andere g^ meensobap nog Terder noordwaarts, op som- mige kaarten aangegeven, schiijnt niet te be- staan. Om bij Palo binnen te komen, moet men wacbten tot bet oploopen Tan het vster, want benoorden en bauiden de daar gelegen eiland jes Toewab en Pandjang zijn autdbtn- ken aanwezig, op welke, bij eb, op de diepste plaatseu niet meer dan 2 tot 3 Bignlan^be Toeten water staan. Een dorp, somtijds Palo, maar licTcr Likoe genaamd, ligt IV4 uur Tarens Tan 6m mo&d der rivier Likoe, en beTatte in 1823 oDgereer 60 buizen met ruim 300 inwoners, een kongsl^ huis, eeue amfioeukit en eene arakstoker^. h bet riviertje, waaraan deze plaata ligt, is eese modderbank, waarop de inwonen ved rixii vangen* Baiten de Tisscberij Tindi de berol- king haar bestaan in den rijst- en toinboiiT. Men Tindt er zeer goed onderhonden noestvi- nen. Het oude Palo lag eenige urea meer ten Koorden, nabij den beig Palo. De boek Tan Palo, door de inlanders Tan- djong Blimbing genaamd, ligt op IMS' N. Br. Paloau Paras KattriniTt rolsteen-eOui in de riTier Kabajan, in Borneo's Zaid- a Oosferafdeeling, distrikt Kabajan TengaL Hrt is door eene sandbank zoodan ig omgeveo, dat slecbts nog de Oostzijde Toor Taartnigen oTer- blijft. , Paloe^ dorp op Sumatra, adsiatent-residectie Benkoelen, in het Zuiden Tan het distrikt Taloe. Paloe, berg op bet eiland Batjan. Paloe Betoenff, dorp op Sumatra, ad- sistent-residentie Beukoelen, aldceling Mama, aan de rivier Padang Goetji. Paloeboe, riTier op Sumatra, resideniie Padangscbe BoTcnlanden, afdeeling L Kots'i Zij ontlast zich in de Sinamang. Langs bit boorden staan eenige watermolens, om het ei- land, dat in den omtrek ligt,,te besprodjen. Paloeboe, zie: Sekeppel. Paloedra, dorp op JaTa, reddentie Fek> longan, regentschap Batang, distrikt Kali Sibk. Paloegon, dorp op JaTa, residentie £>* njoemaas, regentschap Tjilatjap, distrikt Daj^ Loeboer. PaloekOy dorp op Celebes, in het Zoid- Oosten van het rijkje Adja Tamparaiig. FA. 661 Faloe Koeboer, dorp op Java, adsistent- residentie Sanjoewangi, distiikt Kogo Djampi, urn atraat Bali, 2SVs palen van Banjoewangi, 115 van Bezoeki en 165 van Frobolinggo. Faloembangy dorp op bet eiland £ali, in het Zniden van bet rijk Karang Asam. Fsloembaiigan, dorp op Java, residentie Djokdjokarta, afdeeling Goenong Kidool> in bet Westen van bet distrikt Semanoe. Paloemboensan, berg op Java, residentie Banjoemaaa, regentscbap Foerbolinggo, distrikt Kerta Negara. Paloembon, dorp op Java, residentie en difitrikt Samarang. Paloemin, dorp in Borneo's Westerafdee- ling, adsistent-residentie en distrikt Montrado. Paloeng, dorp op Java, residentie Sama- rang, afdeeling Salatiga, distrikt Oengaran, nabij de oostetijke grens. Paloengy dorp op Java, residentie Xediri, afdeeling Ngrovo, distrikt Tangoel. Paloe Nibong of Danei, rivier op Sn- matra's Oostknst, landscbap Serdang. Aan deze rivier ligt een dorp met een 15(Hal inwoners. Het vooraaamste voortbrengsel van den grond is rijst. Paloepoe, boofdplaats van de YII Loerab, op Sumatra^ residentie Fadangscbe Bovenlanden. Paloesen, dorp op Java, residentie Sama- rang, regentscbap Kendal, distrikt Selokaton. Paloetoengan, dorp' op Java, residentie Cberibon, afdeeling Eoeningan, distrikt Kadoe Gede, op de belling van den Tjeremeb. De smalle vallei, die in dezelide atieding den berg Serang Lemo aan bet Tjeremeb-gebergte ver- bindt, op 4,000 Rijnlandscbe voeten boven de oppervlakte der see, beeteveiieensPaloetoengan. Faloewarangy dorp op bet Zuid- Wester- eiland Loeang, een der Sermatta-groep, resi- dentie Banda. Paloklokan, dorp op bet eiland Madura, op de Zuid-Oosta^de van de afdeeling Soe- manap. Pfldong, gebergte in Borneo's Westeiafdee- lin^, landscbap Soekadana. iPalongan, bergketen in Borneo's Wester- afdeeling, op de noordelijke grens van bet rijk Simpang. IPalongoiy rivier in Borneo's Znid- en Oosterafdeeling, in bet Noord- Westen van de Groote en Kleine Dajak. Zij vloeit in de Ka- hajan. IPaloor, dorp op Java, residentie en regent- gentscbap Madioen, distrikt Oeteran, bij de wes- telijke grens. Paloor, dorp op Java, residentie Soerakaita, in bet Znid- Westen van bet distrikt Soekawati WMan Bengawan, 4 palen van de boofdplaats. Palopa, boofdplaats van bet r^k Loewoe, op Celebes' Znidknst, aan de baai van Boni, op r 55' Z. Br. en 120'* 23' 0. L. PalOBy vorstendom op Celebes' Westkust, beslaande de landengte, welke bet noordelijke scbiereiland van middd-Celebes scbeidt. Het maakt een deel nit van bet grondgebied van Kajeli. De Vorst is onafbankelijk en leeft in goede verstandbonding met bet Gonvemement. Onder de inwoners worden stoute seelieden, ijverige bandelaren en knndige ambacbtslieden aangetroffen. Het land is bergacbtig en levert goud op. De boofdplaats Falos ligt aan de gelijknamige baai, welke ook wel baai van Onsoewila wordt gcnoemd, op 0* 67' Z. Br. en 119" 84' O. L. ; zij is door meer dan 2,000 zielen bewoond, en strekt tot zetel van den Yorst. Er beerscbt veel welvaart, daar er aanzienlijke bandel met Farigi gedreven wordt, waarbeen, even als naar Boni, een weg geleidt. Acbter Falos strekken zicbs groote vlakten uit, welke door boog ge- bergte zijn ingesloten. £r is een klein Neder- landscb fort» ter bescberming der ingezetenen, vooral tegen de zeeroovers van Magindanao. Palos, bank aan de Westzijde van Celebes, in de straat van Makassar, op 0" 27' Z. Br. Palowe, zie: Roesa Radja. Palpetoe, Noord- Westpnnt van bet eiland Boero, regentscbap Foggi. PamabatipOy dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, afdeeling Ommelanden, aan de Soengei Kroe. Pamager, dorp in Borneo's Znid- en Oos- terafdeeling, distrikt Kabajan Oeloe, aan de rivier Roengan. Pamah, dorp in Borneo's Znid- en Ooster- afdeeling, distrikt Kabajan Oeloe, aan de rivier Besangon, met 400 inwoners. Pamahan, dorp op Java, residentie Batavia, aan de rivier Gombong, bij de rivier Komidjin. Pamaiy berg in Borneo's Westerafdeeling, distrikt Melawi. Pamai, waterval in de rivier Katingan, in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Ka- tingan. Pamaika, dorp op de Westkust van Nieuw- Guinea, distrikt Timakowa. Pamajokan, dorp op Java, adsistent-resi- dentie en distrikt Buitenzorg, aan de rivier Tjidani. Pamajongan, twee dorpen op Java, resi- dentie Cberibon, partikulier bind Indramajoe, distrikt Lbbener, op de oosteUjke grens. 663 PA. Famakan, rivier in Borneo's Znid- en Oos- terafdeeling, welke in die van Pemboeang valt. Pamakan, berg in Someo's Westerafdee- ling, op de noordelijke grens van het rijk Simpang. Pamakaaan (dit beteekent grensstreek), afdeeling op het eiland Madui-a, palende ten Noorden aan zee, ten Westen aan de afdeeling Madura, ten Zuiden aan de straat van Madura en len Oosien aan de afdeeling Boemanap. Zij beslaat eene oppervlakte van 116 vierkante palen, met eene bevolking, in 1856, van 83,257 zieien, als : 44 Europeanen en daarmede gelijk- gestelden, 613 Chinesen, 868 Peranakan*s, 66 Arabieren, 251 Maleijers en 81,087 inlanders en eenige barisan's, Deze afdeeling is verdeeld in de distrikten Timor Daja of Talang, Timor Laut of Padelakan, Barat Daja of Tamberoe en Barat Lant of Tjaterik. De distrLktshoof- den heeten Demang» De op sich zelf staande kampong Pamakasan staat onder een minder Hoofd en vormt met de omliggende kampongs de Kota. Het land is over het algemeen vlak ; de hoogste benvelen, alien van kalkformatie, bereiken niet meer dan 100 Bijnlandsche voeten, als: de Boelangan Branta, Boelangan Esmael, Boelangan Timor, Boelangan Tjingprang, Djati Doeri, Kondoor, Gendis en Ambender. Aan rivieren is er gebrek; men telt er elf beken, die alleen met zeer ligte vaartuigen ^6n paal ver te bevaren zijn. De voornaamste heeten Soengei Hadja, Eongkarong Pangadan en Kapo. Zij zijn alien voor den landbouw dienstbaar gemaakt. Eawa's of meren zijn er met aanwezig. Men heeft er eenige onbedui- dende bosschen^ als: Boedjoer, Pangr^man, Ambender en Pasaugar, waarvan dat van Am- bender 2 palen lang is. De onbewoonde vlak* ten, oro-orOf zijn van veinig beteekenis; de grootste is 300 Rijnlandsche voeten lang. De grond is schraal, en voor de Europesche markt wordt er enkel suiker geknltiveerd, waartoe te Teedja eene partikuliere fabriek bc«taat, zijnde deze de eenige van het eiland. Eene uitge- strektheid van 300 bouws (k 600 vierkante Bijnlandsche roeden) is met suiker beplant en levert eene hoeveelheid van gemiddeld 4,500 pikols suiker, die voor partikuliere rekening in den handel gebragt worden. Verder levert de grond voor eigen gebruik aardvruchten en rijst. De rijstbouvr levert echter niet genoeg op, zoodat er jaarlijks nog eene aanzienlijke hoeveelheid rijst van Java moet worden aan- gevoerd. Te Boender, eenige palen ten Zuiden van Pamakasan, liggen 224 zoutpannen, die 6,000 kojangs of 227^ millioen Amsterdamsche ponden zout kurnien prodncerea. Het zoat van deze plaats is van mindere kvalitdt dan dat van Soemanap. De zoutmakeri} staat onder het a&onderlijk beheer van eenen Europesehca Ambtenaar. Behalve de zoutaanmaak zijn land- bouw, vischvangst en handel bronnen van be- staan voor de bevolking. De veestapd telde in Pamakasan, in 1866, meer dan 1,000 bnffds, 2,300 runderen en 1,500 paarden. De havens dezer afdeeling zijn Branta, Boeiider en Tjandi, in welke, over 1856, is ingevoerd eene waaide van / 537,249 in 2,708 vaartuigen, metoide 9,082 last, en uitgevoerd 9,347 lasten net 2,998 vaartuigen. Pamakasan staat onder het regtatreekseh beheer van den B«6ident van Madura, en wordt bestuurd door eenen ond^-Reg<eat^ Fepa^, Ter hoofdplaats zijn een landraad en eene regt- bank van omgang. De Europeanen, QuBesen en andere vreemde Oosterlingen behooren on- der den raad van jnstitie te Soerabajs. W&t het financiele betreft staat Pamakasan ouder Soemanap. In de afdeelbg Pamakasan is de Kommies-Ontvanger der inkomende en nit- gaaude regten te Pamakasan belast met de strandvonderij. De Christffligemeente bestaat nit 44 dds (1856); zij behoort kerkelijk onder Soemantp en is verdeeld in drie woonplaataen, alsBoeo- der, Pamakasan en Teedja. De inboorlinfeQ van deze afdeeling wijken door hunne sprask eenigzins van de Madurezen en Soemacstp- pers af. Pamakasan, hoofdplaats van de gelijk- namige afdeeling op Madura en tevens Tan de geheele residentie, gelegen 40^/4 peal vau Soemanap, 68 van Bangkalang en 81 van Mi- dur&, op r 9' Z. Br. en 118** 33' 30" O. L. Z.j beslaat 8 vierkante palen en bevat eenige kam- pongs, waaronder, behalve deopzichEelvestaande kampong Pamakasan, vier voor de inlaodsebe bevolkiog, als Sedondong, behoorende tot Timor Daja; Pandean, behoorende tot Timor Laut: Doekoe, behoorende tot Barat Daja; Partikkas, behoorende tot Barat Laut, onger^end Let dorp der vreemdelingen. Pamakasan heeft ees levendig en zindelijk voorkomen. Men naderl haar door eenen breeden, met kokospalmen beschaduwden weg. De kraton is in IS31 gebouwd, en heeft een net aanzieo; de pes- doppo is ruim en hoog van verdieping eo goed gemeubileerd. Men vindt hier ook e^ie firaaijc moskee. Te Pamakasan sal het centiaie b^ stnursgebonw voor het eiland wordoi geres- tigd. Er is een zontpakhuis met daaibij g^ plaatsten Zoutverkooper. De nitvoer bestaat PA. 663 voomathelijk in rundvee en olie. De bevol- king wordt op 5,000 zielen geschat. 