Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Michiels had — gelijk hij den 272 Februar 1838 particulier aan den generaal Cochius schreef — de offensives bewegningen in de Noordelijke Afdeeling voorloopig doen staken om eerst tegen de XIII Kota's te kunnen optreden; De Eerens meende dat eerst wanneer onze wapenen in de Noordelijke Afdeeling hadden gezegevierd, aan de onderwer-ping der XIII Kota’s had moeten worden gedacht. Bij kabinetsbrief, add. Soerakarta 15 Juli 1838 n®. 95, bracht hij Michiels onder het oog dat deze eniet op meer middelen moest rekenen dan hem be-paaldelijk zijn toegezegd. „Uit het voorbijzien van dien regel — zoo luidde het verder — beschouw ik uwe vroegere handelingen, special het ontijdig aanvallen der XIIT Kota's zoolang de zaken om de Noord niet beter waren geschikt, te zijn voortgevloeid.” Intusschen erkende de (Gouverneur-General dat, zoo Michiels niet evan te veel voortvarendheid kon worden vrijgepleite, deze „als het ware met de voorschriften van den Commissars-Generaal in de hand in al zijn. On dernemmengen voortgaat (part. brief van Deerens aan Van den Bosch dd. 8 September 1838 ne. 19). Wij moeten ons thans in gedachten verplaatsen naar de Norden lijke Afdeeling, waar in den loop van 1838 belangrijke krijgsbe- drijven plaats hadden (zie Lange, IT, bl. 304$—806, 318—336). Nen den val van Bondjol en de ontruiming door de Padri's van de vallei van Locboe Sikaping had de majoor Van Beethoven de opdracht ontvangen, Toewankoe Tamboesei binnen zijne grenzen terug te drijven of in bedwang te houden; dit hoofd was bezig zich tegen ons te versterken, en met grond kon alzoo worden veronderstellend dat hij onze grenzen door strooptochten zou trachten te verontrusten. 2 KIJMATKA AR WENTKUST VAN 1836—1]9490. Van Beethoven rakte alzoo in November 1837 uit en bezette, don Ri Pessmbar, Portibi zonder belangrijken tegenstand. Toewankoe 'Tnmbonwi word gezegd vdaardoor een grooten steun te verliezen; door de onzen achtervolgd, zou hij zich wel spedig moeten over Koven, of in onze handen vallen, of voor goed teruggedreven zijn. Und derdand liet alles zich gunstig aanzien, toen, na het nemen van Portibi, wich #gehoel Padang lawas tot en met Kota Pinang» onder-wierp. Bij het opmarchooren uit Kota Nopan naar Pertibi hadden onan troepen zeen halven boog beschreven, om het eigenlijke land Namboraed heen, waardoor Angkola, Sipirok en de verdere noorde-lijker Battalanden waren bevrijd geworden van het zware juk, waaronder wf moon langen tijd hadden moeten zuchten. (Rapport van Minhinla van 1 Maart 1888 ne. 242, Gouv. besluit van 1 Mei INEN ne Ud) Mon had aldus, tn Maart 1888, Toewankoe Tamboesei geheel in nayn owen land tecugredrngen en was van zijne hoofdpla At, de Karpen Daloeataloe, neeh slechte 5 marschdagen verwijderd. Die Kanjer, fu 2 oO) van Pertibi gelegen, was volgens de berichten mel sere veren vergeven en gued gewapende; maar Toewankoe Vendee soa. herr dea afval van Padang lawas en andere land- where. andeng ontenantad pon Jar bs geh reeds een schuilplaats ma Nebhen mm gervatherd Joen heerser of eon eiland aan de Ostkast. Li oR er mende nrd, Sat Meeters teromechen last gegeven Na DN OVER MRT APE Vretverme Toepemmactt — de oflenstere Sree vara te Nart Ar Anvers ververs 22 staken Het boofd- Ann Se Voen Aer ars per vmma Rasa’s var Tamboeset s ENNE ree was Noe in Se Bvt ha or Ne menne maan r ie Tante Er vT:mmer krees. Ber Neat ene Sr ont or Pr Per. — Baene Var Beethoven A SE a SCHR Nh An DEN. a Wemer herr. DUN rn maaan ae Baw Fe mer. fs rr vac m Noor KeS Ker eg Nen, Smet oto ee occurs: he esteem Men MAN “a ce BH sat wt vet ~ > > mur FT STN. Soles ENE, 7 wo RE TMA CME TTTIDE N vers ~ CLIE ie Trets: Leg OET OE 3 1 ee Wiehe SET rme Nera er On Eh SEREEN hs oe Se a eme. -e od "ee TN >. we mine it. Nen A owes tk ce a | Ne AS Oe me en * : 7 om 2 WORSE ME aha SEN en OM Or ee Ne een een ween = aa mms SUMATRA'S WESTKUST VAN 1836—1840. 269 van 28 December 1838 de kampong Daloe-daloe, „de beste en geregeldste Indische versterking die Michiels nog had aangetroffen » stormenderhand ingenomen. Het verslag omtrent dit wapenfeit, dd. 12 Februari 1889, no. 122 door Michiels aan de Regeering gezonden, is nagenoeg letterlijk door Lange (II, bl. 326 en volg.) overgenomen, met uitzondering echter van het slot, waarin een algemeen overzicht en eenige belang- rijke beschouwingen omtrent den toestand in de Noordelijke Afdeeling voorkomen. Na te hebben medegedeeld dat de Toewank O Tamboesei, genaand Hadji Mohammed Saleh, spoorloos verdwenen en wellicht om het leven gekommen was, schreef Michiels verder : „In allen gevalle kan ik Uwe Excellentie de verkering aan- bieden, dat het rijk van den Toewankoe van Tamboesei, laatste steun en zetel der Padrische overheersching, voor altijd heeft opgehouden te bestaan en van hem niets meer is te duchten. „Alvorens echter over te gaan tot de beschouwing der politieke voordeelen, door deze overwinning verkregen, zij het mij vergund, in korte woorden terug te komen op de operatiën van den geheelen veldtocht en de daarbij opgevolgde strategie. „Nad van Bondjol en in December 1837 zuchten nog, meer offen, onder het juk van den Toewankoe van Tamboesei, de volkeren van Tibawan, Selajang, Rokan, Kasekan, die welke de overs der rivieren Laboe en Sossak bewonen, die van Kota Pinang, van Padang lawas, van Batang Oenang, die van Sipirok, van Angkola dioeloe, benvens een gedeelte van Toba-Silindoeng, welke laatste zich niet aan hem onderwierpen maar zich verder noordwaarts of in de bosschen verscholen; dit gebied lang de oostkust, loopende ongeveer van 1° tot 3° N. B., grensde alzoo ten Z. aan het Rijk van Sisk, ten W. aan de vallei van Loender en Rau en aan Mandailing en nog, met een bocht, aan de westerstranden nabij en achter Tapanoeli en Baros. Ten N. was dit uitgestrekt gebied begrensd door de beide Toba's, en het besloeg alzoo een oppervlak van + 180 () mijlen. „De naaste weg naar het oorspronkelijk landschap Tamboesei, betwelk door Maleiers wordt bewoond, ware geweest uit Rau, over Kota Radja Rau. Achter welke plaats reeds ommeldijk de vijande lijke linie begon; van die zijde was. verscheidene dagen achter elkander, het terrein hoogst moeielijk. Het'~ -2 ook, de Batta's aan de dwingelandij der Padni’s tf alzoo, 268 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1836—1840. Van Beethoven rukte alzoo in November 1837 uit en bezette, den 23" December, Pertibie zonder belangrijken tegenstand. Toewankoe Tamboesei werd gezegd „daardoor een grooten steun te verliezen; door de onzen achtervolgd, zou hij zich wel spedig moeten overgeven, of in onze handen vallen, of voor goed teruggedreven zijn.” Und derdaad liet alles zich gunstig aanzien, toen, na het nemen van Pertibi, zich „geheel Padang lawas tot en met Kota Pinang” onderwierp. Bij het opmarcheeren uit Kota Nopan naar Pertibi hadden onze troepen veen halven boog beschreven, om het eigenlijke land Tamboesei heen, waardoor Angkola, Sipirok en de verdere noorde-lijke Battalanden waren bevrijd geworden van het zware juk, waaronder zij zoo langen tijd hadden moeten zuchten.” (Rapport van Michiels van 19 Maart 1838 no. 242, Gouv. besluit van 1 Mei 1838 no. 15). Men had aldus, in Maart 1838, Toewankoe Tamboesei geheel in zijn eigen land teruggedrongen en was van zijne hoofdplaats, de kampong Daloe-daloe, noch slechts 5 marschdagen verwijderd. Die Kampong, ten Z. O. van Pertibi gelegen, was volgens de berichten nicht sterke wallen omgeven en goed gewapendr; maar Toewankoe Tamboesei zou, door den afval van Padang lawas en andere land-schappen, zoodanig ontmoedigd zijn dat hij zich reeds een schuilplaats zou hebben in gereedheid doen brengen op een eiland aan de Ostkust. Gelijk wij reeds mededeelden, had Michiels intusschen last gegeven om — bij gemis aan eene voldoende troepenmacht — de offensieve bewegingen in de Noordelijke Afdeeling voorloopig te staken. Het hoofd-doel — de verlossing der ons zeer genegen Batta's van Tamboesel's overheersching — was bereikt. En toen men in de volgende maanden de handen wat ruimer kreeg, was de herhaalde verwisseling in het bevel — majoor Van Beethoven werde ziek en overleed; zijn vervanger, majoor Tuincklaan Westenberg, werde ernstig gewond; de majoor Schlosser, die nu voor de Noordelijke Afdeeling bestemd was, kon wegens leverziekte die bestemming niet volgen; de majoor der artillerie Hojel, daarop aangewezen, overleed in September — de voornaamste oorzaak van vertraging. Eindelijk lieten de omstandigheden toe dat de kolonel Michiels zich zelf naar de Noordelijke Afdeeling begaf; met eene compagnie infanterie kwam hij, den 16n December 1838, bij de mobiele, colonne aan, die zich langzamerhand tot in de nabijheid van Daloe-daloe had verplaatst. Oniler zijne leiding werden nu achter-volgend verschillende buitenwerken veroverd, en werd in den namiddag van 28 December 1838 de kampong Daloe-daloe, „de beste en gegeldste Indische versterking die Michiels nog had aangetroflen’ stormenderhand ingenomen. Het vers lag omtrent dit wapenfeit, dd. 12 Februar 1839, ne. 122 door Michiels aan de Regeering gezonden, is nagenoeg letterlijk door Lange (II, bl. 326 en volg.) overgenomen, met uitzondering echter van het slot, waarin een algemeen overzicht en eenige belangrijke beschouwingen omtrent den toestand in de Noordelijke Afdeeling voorkemen. Na te hebben medegedeeld dat de Toewankoe Tamboesei, genaamd Hadji Mohammed Saleh, spoorloos verdwenen en wellicht om het leven gekommen was, schreef Michiels verder : „In allen gevalle kan ik Uwe Excellentie de verzekering aan- bieden, dat het rijk van den Toewankoe van Tamboesei, laatste steun en zetel der Parlrische overheersching, voor altijd heeft opgehouden te bestaan en van hem niets meer is te duchten. Alvorens echter over te gan tot de beschouwing der politikke voordeelen, door deze overwinning verkregen, zij het mij vergund, in korte woorden terug te komen op de operatiën van den geheelen veldtocht en de daarbij opgevolgde strategie. “Na den val van Bondjol en in December 1337 zachten nog, meer of min direct, onder het juk van den Toewankoe van Tamboesci, de volkeren van Tibiwan, Selajang, Rokan, Kasckan, die welke de oevers der rivieren Taboe en Sossak bewonen, die van Kota Pinang, van Padang lawas, van Batang Oenang, die van Sipirok, van Angkola diocloc, benevens een gedeelte van Tobs-Silindoeng, welke laatste zich niet aan hem onderwierpen maar zich verder noordwaarts of in de bosschen verscholen; dit gebied langs de oostkust, loopende ongeveer van 1° tot 3° N. B., grensde alzoo ten Z. aan het Rijk van Siak, ten W. aan de vallei van Joender en Rau en aan Mandailing en nog, met een bocht, san de westerstranden nabij en achter Tapanocli en Baros. Ten N. was dit uitgestrekt gebied begren Sed door de beide Tobs's, en het besloeg also een oppervlak van + 180 () mijlen. Se naaste weg naar het oorspronkelijk landschap Tamboesei, betwelk door Maleiers wordt bewoend, ware geweest uit Rau, over Kota Radja Rau, achter welke plaats reeds onmiddellijk de vijande-lijke linie begon; van die zijde was. verscheidene dagen achter elkander, het terrein hoogst moeielijk. Het hoofddoel was ook, de Betta's san de dwingelandij der Padri's te onttrekken en alsoo. „De bewegning, reeds met medio November 1837 uit het Mandaïlingsche aangevangen, leverde tot in December weinig bijzonders op, hebbende het volk van Augkola dai, door welk land toen werd getrokken, zich dadelijk aan onze zijde geschaard. „Pitjir Koling bezet hebbende, werd eene Oostelijke richting genomen over den hoofdbergketen naar de vallei van Batang Oenang, waarvan de overgebleven bevolking, zoomede die van het landschap Sipirok, zich ook bij ons voegde. „De colonne onder bevel van den majoor Van Beethoven, en hoofdzakelijk bestaande uit 2 compagnieën van het 6e bataljon infanterie, bet algemeen depôt en de hulptroepen van Mandailing ter sterkte van 1500 man, alsnu te Si-oenang gebivakkeerd zijnde, werd de majoor Westenberg naar de zijde van Pertibi gedetacheerd, waarop de vijand eenige bentings verliet en in den brand stak. De geheele colonne, den 20° December voor Pertibi gebivakkeerd zijnde, werd deze plaats den 28n genomen en den 302 daaropvolgende ook Lantassan, ten gevolge waarvan O Erstrak, Simang hambat en Kota baroe zichonderwierpen. De vijand was nie geheel van het Noorden afgesneden. „De troepen dirigeerden zich thans zuidelijk; de te Rau in observatie gebeel van het 6e bataljon kreeg last om recht-streeks van die zijde, dat is over Kota Radja Rau en Parit, op te rukken; en nadat de vijand, die dit scheen te willen beletten, verjaagd was, had, den 220 Januari 1888, de vereeniging onzer troepen plaats op Radja Moendang. Waldem van beide zijden de overder der rivier Sossak bereikt en ook het oorspronkelijk landschap Tamboesei genaderd zijnde, was het te verwachten dat de tegenstand ernstiger zou worden en zulks werden ook werkelijk ondervonden. Ik liet daarom nog eene compagnie van het 6e bataljon uit de vallei van Bondjol oprukken, die den 220 Mei zich met de colonne, daardoor gebracht op 4 compagnieën van het 6e bataljon, vereenigde. De weinige troepen van het alge- meen depôt en een gedeelte der hulptroepen waren gebruikt geworden om de vele bentings te bezetten, waardoor onze achterwaartsche gemeenschapslijnen moesten worden geëchelonneerd. wZeker beducht voor eenen inval, had de Toewankoe van Tamboesei reeds meer dan een jaar te voren de geheele bevolking gedwongen, zich met vrouwen en kinderen achterwaarts van zijne hoofdplaats te begeven; hij had alzoo tusschen onze grenzen en hem van alle zijden niets gelaten dan een verscheidene marschdagen ver ver SUMATRA S WESTKUST VAN 1836—1840. 271 begeven; hij had alzoo tusschen onze grenzen en hem van alle zijden niets gelaten dan een verscheidene marschdagen ver ver ver SUMATRA S WESTKUST VAN 1836—1840. 271 Wocst land, alleen door eene menigte bentings als bezaaid. Deze omstandigheid, en de verre afstand der hoofdmagazijnen, zou het onmogelijk hebben gemaakt, eene groote numerieke macht aldaar te onderhouden en de oorlog kon niet dan langzaam worden voortgezet, naarmate, door bet verbeteren der wegen en het regelen der transporten. in de behoeften kon worden voorzien. „Het overlijden van den majoor Van Beethoven, het verwonden van den majoor Westenberg, het sneuvelen van den kapitein Schoch en eindelijk de ziekte en verwijdering van den majoor IIojel, op alle welke achtervolgeud het bevel was overgegaan, had ook bijge-dragen om de operatiën te vertragen. „Evenwel werd door allen dezelfde taktiek gevolgd: men had n. 1. opgemerkt dat een rechtstreeksche aanval op de vijandelijke verster- kingen met te groote verliezen gepaard ging en dan nog niet altijd gelukte; daarentegen dat het, met hen om te trekken en zelfs voor het oogenblik verschansingen in hunnen rug aan te leggen, altijd meer of min spoedig geschiedde dat zij hunne beste stellingen verlieten. Deze wijze van manoeuvreeren was alleen mogelijk door de trouwe hulp der Mandailingers, voor wie geen werk te zwaar was om hunne oude en zoo doodelijke vijanden te verderven. "Zoo was het dan, dat de oorlog reeds 1t maanden had geduard voordat wij Daloe-daloe hadden bereikt, en dat, door het nemen dier vijandelijke hoofdplaats, een einde werd gemaakt aan de over- heersching van den Hadji Mohammad Saleh, en van dat Padrisch bestuur dat om de Noord nog veel grooter verwoestingen dan elders had aangericht. "Maar zoo de langdurige veldtocht van onze troepen, onder ont- beringen en vermocienissen van allerhande aard, eene buitengewone inspanning en volharding had vereischt, zoo zijn ook de voordeelen groote die de u Sagt  bezetting der riviermondingen van Diambien en Indragiri, een reusachtige stap tot de bereiking van het groote doel heeft op Sumatra wordt nagestreefd en dat zoo vele opofferingen heeft gekost, — dewijl, om van onze bezittingen op Sumatra aan gene zijde een gesloten geheel te maken, alleen nog maar ontbreekt het bezit der landen van Siak en Kampar, beide er den invloed van den Jangdipertoewan van Siak staande. „Sedert verscheidene maanden reeds is met goed gevolg de gemeene- schap aangeknoopt met de volkeren van Mintareh, V Kota’s, IX Kota’s (Kampar nan sembilan) en eindelijk VI Kota’s Pangkalan Kota baroe, in dezelfde volgorde gelegen van het Noorden naar het Zuiden langs onze bezittingen in de vallei van Loender, Tsoeboe-Sikaping en de L Kota's, en alzoo hoofdzakelijk aan de boventakken van de Kampar-rivier. „Dit doet mij vertrouwen, dat de Vorst van Siak, de rijkste en machtigste der oostkust, maar die zich daar aan den zeekant van weerszijden ziet ingesloten ziet ingesloten.” En wien, en wien, handelskanalen hoofdzakelijk afhangen van de hierboven genoemde binnenlandsche communicatién, wel spedig, en waarschijnlijk zonder wapengeweld, tot eene billijke overeenkomst zal zijn te brengen, waaromtrent ik dagelijks voorstellen wachtende ben. „indelijk heeft de laatste overwinning het direct en niet onbelangrijk voordeel aangebracht van ons nu ont daan te zien van alle openlijke vijanden, en, door de moreele overtuiging der onmacht van allen tegen den voorspoed onzer wapenen, ook in alle onze bezittingen de rust te bevestigen. „Buiten het door mij in mijne militaire betrekking in te dienen verslag met voordracht omtrent de militairen die zich hebben onderscheiden, zij het mij vergund, hier te getuigen van de trouwe en jverige medewerking, welke ik onder de vele ingewikkelde omstandigheden en gebeurtenissen, die het jaar 1888 hebben gekenmerkt, onderdien het van den resident van Ajerbangis Steinmetz, onder die het lange van den controleur der 2e kl., civiel gezaghebber te Rau, Ivatts, welke rechtstreeks mijne pogingen in den laatsten veldtocht in de Noordelijke Afdeeling hebben ondersteund, terwijl met geen minder prijzenswaardigen ijver en activiteit de resident Vriesman en de luitenant-kolonel Bakker, command Ant der troepen in dit gedeelte, gezamenlijk de doelmatigste maatregelen hebben genomen om in de residentie Padang rust en vrede te houden, gégieciaal gedurende mijne verwijdering uit deze orden. SUMATRA'S WEST VAN 1836—18 140. 273 „En eindelijk, — zoo de beginselen, die mijne verrichten heben bestuurd in het afgeloopen jaar 1838, Uwer Excellentie’s goedkeu-ring niet hebben mogen wegdragen, zoo op mijne handelingen de blaam van overhaasting moet blijven rusten, dan zij het mij vergunden te mogen hopen dat de gelukkige, de tot bevordering der gewichtige ontwerpen welke voor Sumatra worden gekoesterd zoo beslissende suitslag, mij, behoudens de op mij gestelde verantwoordelijkheid, in Uwer Excellentie's oogen verschooning zal kunnen doen vinden voor de begane misslagen. De Gouverneur-General beantwoordde dit schrijven met eenen kabinetsbrief dd. 27 Maart 1839 ne. 66, luidende als volgt: „Over het gewichtig wapenfeit van den 282 December jl. zal de generaal-majoor, commandant van het Indische leger, U en de troepen welke onder Uwe aanvoering ‘s vijands hoofdverstörung stormender-hand hebben ingenomen, reeds voorloopig mijne meeste tevredenheid hebben betuigd. Thans is het mij e En genoegen, U de verkärkte geven dat ik Uw rapport van den 12" der vorige maand, n°. 122, nopens de krijgsoperatiën tegen den Toewankoe van Tamboesci, met welgevallen gelezen heb. Ik schrijf de behaalde overwinning grooten-deels aan Uwe onvermoeide activiteit toe, en beaam volkomen de voordeelen, welke U daarvan opnoemt. Ofschoon ik dan ook volhard bij mijn gevoelen. dat U indertijd voorzichtiger zoudt gehandeld hebben indien U de XIII Kota's had bezet nadat de zaken om de Noord zouden zijn afgeloopen, aarzel ik echter niet, na de invasie van dat landschap de bedenkelijke gevolgen niet heeft gehad welke daarvan te vreezen waren, U de meeste genoegdoening te doen endervinden over den uitslag Uwer militaire vernchtingen gedurende 1838, door U te betuigen dat zij tot een voors Konings dienst listerrijk einde zijn bestuurd. nen voordeele eene diversie in onzen rug te maken, en dat het hoofd van Kota Pinang, die tot dat plan zijne medewerking niet wilde verleenen, door de lieden van Panei was vermoord, welke ook de plaats verwoest en de bevolking verdreven hadden. Michiels detacherer de darop den luitenant Bandoin — gelijk hij in een brief, gedagteekend 12 December 1439 a@ 1523 ‘gericht’. Sumatra's Westkünst van 1836—1840. An den Gouvernements-Commissar Merkus meldde — smet eenige infanterie om den voortgang van het kwaad te stuiten; en dewijl, na het nemen van Daloe-daloe, een deel der doebalangs van Hadji Mohammed Saleh naar die zijde waren getrokken, werd deze officier gevolgd, en naderhand vervangen, door den kapitein Linkhand. Wel was het mijne eerste bedoeling niet, onze posten verder Oostwaarts uit te zetten dan tot Kota Pinang; niet omdat ik zoude hebben kunnen bevroeden dat het bezit van Panei, schoon begrepen in de oontwerpen van den Commissar-Generaal, als eene nadeelige stelling kon worden beschouwd, maar uit vrees om de zoover verwijderde troepen zonder den steun van zeemacht in de wateren van Straat Malakka te veel blootgesteld te zien, en, dewijl die mondingen gerekend worden endgade van den vorst van Siak te behooren, ontijdig argwaan en mogelijk tegenwerking. Vienen der Engelschen te provoceren. De schriftliche bevelen, eindelijk gegeven om den voortgang der operatien aan die zijde te stuiten, zijn te laat of in 't geheel niet aangekommen!, en dewijl de latere voorvallen door den steun dien wij in den bijval der bevolking vonden, de vrees voor ongelukken verwijderde, dacht ik mij te mogen verheugen dat eene samenloop van gelukkige omstandigheden ons met zulke reusachtige schreden om zoo te zeggen bij de hand had geleid, zoo nabij de algeheele bereiking althans van het werktuiglijk doel, dat mijne instructiën mij voorschreven. De bezetting van de aan de oostkust gelegen landschappen (kapitein Tunkhand had aan de samenvioeiing van de Panei- en Bila-rivieren een bivak opgeslagen) leidde al spoedig tot moeielijk-heden. Uit een rapport van Michiels d.d. 11 December 1840 geheim no. 1898 en het verhoor, dat kapitein Linkhand den 5n Februari Hedg. bekend is, den 2° luitenant Breukers (die Baudoin vervangen had) te Kota Pinang last gesonden om aldaar te blijven posthouden; daar die brief echter te laat bij hem ontvangen is, zoo is door hem de expeditie vervolgd; en daar voor zijne kleine macht bij een terugtocht alles te vreezen zou zijn geweest en hij mij herhaaldelijk om versterking vroeg, zoo heb ik die niet durven weigeren en scheen het mij het dwelmatigst te, eene compagnie van het 6e bataljon infanterie (onder kapitein Linkhand) derwaarts te dirigeeren. Zooals uit de rapporten blijkt is het den 2e luitenant Breukers gelukt Kota Panei te overmeesteren en hebben derhalve alle vijandelijkheden opgehouden..... Wellicht is slechts onze voorwaart-sche beweging tegen Kota Panei de oorsaak dat sich de negorijen benoorden Pertibaj dagelijks aan onderwerpen. SUMATRA'S WEST VAN 1836—1840. 275 1841 onderging, putten wij de volgende bijzonderheden, welke de door Lange (II, bl. 337—310) medegedeelde aanvullen. In de maand Mei 1839, alzoo kort na onze vestiging in de genoemde landstreek, werd de militaire commandant aldaar onder- richt dat gewapende prauwen werden uitgerust om zijne stelling aan te vallen; en onder den naam van aldaar ten handel te komen slopen werkelijk meer dan 70 dier vaartuigen de rivier in, en trokken zij zelfs voorbij onzen post. Door sloepeu met soldaten gewapend gelukte het, 5 groote prauwen, die wegens tegenwind en zwaren stroom niet spoedig genoeg uit den weg konden, te bemachtigen en de opvarenden naar het bivak te brengen, waar alstoen raad werd gehouden met de aan ons getrouwe landsche hoofden, welke zeiden, onder de gevangenen verscheidene doebalangs van Toewankoe Tamboesei te herkennen; zij verhailden verder, dat bovendien jaarlijks deze streken door zeeroovers geteisterd werden die menschen en goederen wegvo 1841 Er den Staande ditch onderzook trachten door de gevangenen, niettegenstaande zij gedeeltelijk ontwapend waren geworden, smok te maken en de wapens der wachthebende manschappen te bemachtigen. Toen dit mislukt was, wierpen zich velen in de rivier, verdronken of werden gedeeltelijk doodgeschoten, en nog een getal van 16 aangehouden. Volgens getuigen ist der hoofden bevonden zich daaronder 3 doebalangs van Tamboesei en een zoogenaamde Radja van Siak. Alle oogenblikken door cenen aanval bedreigd, zonder bijna eenig retranchement, met een macht van niet meer dan 80 bsjonetten, vond de militaire commandant zich buiten staat om de gezegde gevangenen te bewaken of op te zenden en besloot hij, op het advies der boofden, om de vier genoemden, welke hij beschouwde als hoofdaanleggers van een verraderlijk complot, emilitairement te executeeren-, terwijl de overigen, welke erkend werden meerendeels geroofde men-schen van het land-zelf te zijn, vrijgelaten werden. Op de 5 genomen prauwen werden gevonden: 8 lilla's, 30 krissen, 10 klewangs, 25 lansen, 6 donderbussen, 10 geweren en, behalve eenig buskruit, geene andere goederen dan eenige amfioen. Twee prauwen werden daarna door de onzen bemand om de overige vijanden na te gaan en hun zoo mogelijk het verder doordringen in de rivier, waardoor de onzen zich van alle gemeenschap afges Neden vonden, te beletten. Op hunne nadering detacherer den zich drie groote vijandelijke prauwen, voorzien van eene sterke verschansing, voorop met superieur geschut gewapend, en die dan ook op de onzen het schrootvuur openden, met dat gevolg dat de Maleische roter van aar wal zwommen, terwijl de soldaten, de riemen vattende, met veel moeite den oever bereikten. Behalve eenige (12) geweren, werd een soldaat vermist. Onder aanvoering van zekeren Radja Laut kwam alstoen de geheele vijandelijke vloot, bestaande uit + 80 goed gewapende prauwen, zich voor het bivak stellen, en openden zij daar een hevig vuur; evenwel had de kapitein-commandant zich in der haast genoegzaam daar-tegen gedekt, en het gelukte hem zelfs, daar zij zich vrij nabij hadden gewaagd, hun met zijn geweervuur genoeg schade toe te brengen, om hen te dwingen af te deinzen; en na nog een tijd lang op grooteren afstand te hebben gekanonneerd, koos de vijand zee. Met den val van Daloe-daloe was de laatste vijand, die ons gezag op de Westkust van Sumatra kon betwisten, verdreven, en Michiels kon nu zijne aandacht, meer dan vroeger, wijden aan de organisatie van het burgerlijk bestuur en aan de belangrijke vraag, in hoever — dit bestuur zich moest bemoeien met de huishoudelijke aangelegen-heden der inlandsche bevolking. Hij richtte, dd. 12 Februari 1839 no, 120, over dit onderwerp den volgenden brief tot de Indische Regeering; in verband Mens de spaedig gevolgde zending van den Heer Merkus schijnt die brief onbeantwoord te zijn gebleven, maar hij schijnt ons belangrijk om Michiels inzichten te doen kennen. "De beginselen van het soekoe-bestuur zijn genoegzaam bekend. Die soort van aristocratische regeeringsvorm schijnt, van onheuge-lijke tijden af, in het grootste gedeelte althans der Maleische landen van Sumatra te hebben bestaan; zij was deliberatief van aard en berustte niet op vaste wetten: de overlevering van oude gebruiken had eene kracht van wet waarvan zelden werd afgeweken, en niet erschien dau bij algemeene stemming. „Geheel in strijd hiermede de deed zich eene secte van puristen op, meer algemeen onder den naam van Padri's bekend, welke, te vuur en te zwaard, hare leerstellingen voortplantte; en de dwingelandij eener willekeurige theocratie verving de aan ongebondenheid grenzende vrijheid van het oude bestuur. Na eene worsteling van 20 jaren hadden meest alle landschappen der Padangsche Bovenlanden voor hen moeten bukken, toen, in het begin van den jare 1821, door eenige hoofden van het zoogenaamde Rijk van Menangkabau onze hulp werd ingroepen tegen den alles vernielenden stroom. Van dat tijdstip dagteekent voor ons de Padri-oorlog; van dat tijdstip hadden wij in de Padri’s openlijke en onverzoenlijke vijanden, terwijl wij terzelfdertijd niet zelden afval en verraad ondervonden, en steeds te duchten hadden, van de tegengestelde of Maleische partij; dit werd — en niet zonder reden — veelal toegeschreven aan het on voorzichtig of willekeurig gedrag van civiele En militaire beambten die, door onkunde of verkeerde driften geleid, diezelfde volksgebruiken kwetsten, die wij geroepen waren te handhaven of te herstellen. Door de onheilen, hieruit ontsproten aandachtig gemacht, oordedelde het noodig, strenge bevelen aan ambtenaren en officieren te gebruiken oder gebruiken, wasbij het eerbiedigen van ’s lands gebruiken op den voorgrond werd gesteld en meer of min bepaalde instructiën werden gegeven omtrent de punten van aanraking tusschen het inlandsch en Europeesch bestuur in deze gewesten. Als voornaamste stelregel te dien aanzien werd aangenomen dat, aangezien de Maleier jaloersch is van zijn vrijheid en rechten, bijzonder gehecht aan bestaande gebruiken, het beste middel om hierin geen aanstoot te geven was, zich zoo min mogelijk met het huishoudelijke van zijn bestaan in te laten, en bijna niet anders dan waar dit in onmiddellijk contract kwam met het hoofdvereischte van ons bestaan op Sumatra: het erhouden van openbare rust in het algemeen, en waar het geldt de aanranding van personen en goederen van Eropeanen of van onmiddellijk onder het earemde opgezeten. “Tot de heilzame werking van de ze wijze voorschriften behoort echter, van de zijde van's Gouvernements ambtenaren, behalve de kennis van inlandsche zeden en gewoonten, een duidelijk begrip der ware politieke gesteldheid waarin wij ons hier bevinden tengevolge der plaats gehad hebben het de oude geslachten te danken, dat zij zich grootendeels hebben kunnen herstellen, zoowel in het gezag als in hunne andere voorrechten en instellingen of ge- bruiken; dit heeft echter niet plaats gehad dan na eenen zeer wissel- valligen worstelstrijd van 86 jaren, gedurende welken het onmo- gelijk was, dat oude overleveringen niet zouden zijn òf deels geheel verloren gegaan, òf verduisterd, en diensvolgens ook de volksge- bruiken wijziging moeten ondergaan, bijzonder ten aanzien der onder den invloed der Padrische leer opgekomen generatiën. „Dagelijks blijkt het dan ook, dat zij het onderling omtrent het anhalten van oude gebruiken en hunne echteid niet eens zijn; betgeen des te naturilijker is, omdat de priesters, bijna de eenigste bezitters van schrifturen en de opvoeders der jeugd, zeker eerder genegen zijn het oude te verduisteren, dan instellingen te bevorderen waarvan een der eerste beginselen was, hen van alle bemoeienis met het bestuur uit te sluiten. Nolang de groote quaestie tusschen Padri’s en Maliers nog niet geheel door de wapenen was beslist, absorberde zij de mindere belangen en hartstochten, en het kon toen als staatkundig worden beschouwd, zich met het huishoudelijke van het inlandsch bestuur in geenen deele in te laten. Dit begrip vordert thans, naar mijn inzien, eenige wijzigingen, omdat de partijzucht, geen open kampveld meer hebbende, in het inwendige der soekoes, in het hart der familién isteruggeerd en daar blijft wroeten. Ein welke diepe Sporen van wan- gunst en haat moest niet een strijd hebben nagelaten, gedurende welken dweepzucht en hebzucht elkander de hand leenden om de wettige bezitters uit rang en eigendom te stooten; gedurende welken niet zelden de broeder den broeder, de zoon den vader heeft verdrongen, en beide partijen door roof, brandstichting en moord, beurteils hun recht wilden doen gelden!. „Het politiek overwicht, hierdoor te weeggebracht, is zeker tägig van ons gezag dienstig; doch eene volstrekte non-interventie zou de noodlottigste gevolgen hebben, en is ten eenenmale onbe-staanbar met het behoud van de, ter bevordering van den landbouw en nijverheid zoo hoognoodige rust. Ik bedoel hier niet eenenale, oangezochte en nuttelooze bemoeienis met kleine inlandsche zaken, maar wel een soort van arbitrage, door allen gewild, door allen gewild, en zelfs dikwijls gevorderd; eene arbitrage, voor alle partijen noodig en door allen gewild, omdat de Maleische partij, aan zichzelve overgelaten, mogelijk niet bestand zoude zijn, zich in hare verkregen rechten te handhaven; terwijl onze tusschenkomst ook noodig is om te beletten dat de overwonnen partij nu niet te zeer wordt onderdrukt en tot wanhoop gebracht. „Eene vredelievende tusschenkomst is dus niets anders dan het gevolg der voorwaarde, van ons politik bestaan op Sumatra. „Alzoo uit den aard der zaak geplaatst als bemiddelhaar in alle twisten, ontsproten uit de wrilving van zoovele geheel strijdige harts-tochten en belangen, behoort de civiele gezaghebber een helder doorzicht te bezitten en eenen ruime mate van geduld, zachtheid en kracht van overreding. Zijn taak is veel moeielijker dan die van eenen in de binnenlanden van Java geplaatsten ambtenaar: 10. uithofde der verdeeldheid van het inlandsch gezag in zoovele van elkander onaf-hankelijke geslachten en het totaal gemis van trapsgewijze opvolging daarin; 20 omdat, uit de boven ontvouwde redenen, zijne bemoeienis zich dikwijls moet uitstrekken tot kleine zaken die, schijnbaar huis-houdelijk, zich evenwel door bijna onzichtbare draden aan de vroegere, nog zoo kort gedempte politieke beroeringen weder hechten. „Hetgeen den Maleier het meest van de voorouderlijke gebruiken is bijgebleven, is afker van veranderingen van allen aard, of van afwij-kingen van eens ingevoerde maatregelen, voorschriften enz. voordat hem de bedoelingen daarvan duidelijk zijn kenbaar gemaakt; overigens is hij niet zoo uitsluitend gehecht aan zijne eigene nationale instellingen of begrippen; men hoort hem dikwijls eveneens als adat aanhalen wat onder het bestuur van dezen of dien resident of gezaghebber is ingesteld, en zich daarop beroepen. Het bestuur moet daarom attent zijn, om zooveel mogelijk ééne leiding te blijven houden; overigens kan een civiel gezaghebber veel rekenen op de macht der overreding. „Uit den aard van de oude gebruiken, die de behandeling van publieke, zoowel als particuliere belangen meest altijd bij openbare beraadslaging doen plaats hebben, heeft de Maleier de behoefte behouden, om overtuigd te willen worden voordat hij tot het een ofander toetreedt; hij bezit daarbij ook de begaafdheid van zijne eigene begrippen te On wenen en zijnne belangen te bepleiten, op eene dikwijls niet onbehendige, maar ook wel eens langdradige wijze, die van den Europeeschen ambtenaar zachteid en geduld vordert. Uit zijnne gehechteid aan het oude volgt ook nog, dat hij zich langzamerhand aan eenen gezaghebber, al kent hij hem gebreken toe, meer en meer zal hechten en hem alzoo zal verkiezen boven eenen meer zal verkiezen boven. "Uit al het vorentag gelöt ik hoofdzakelijk het volgende te mogen afleiden: 1e. vdat het, ter bereiking der bedoelingen van het Gouvernement met Sumatra, een voornaam vereischte is dat naar deze kust geene anderen worden gezonden dan dezulke, welke reeds het bezit hoben gegeven, niet alleen van het bezit van de gewone kundigheden, maar hoofdzakelijk van geschiktheid om met inlanders en inlandsche zaken om te gaan, omdat het alhier op proef stellen van gevaarlijke gevolgen kan 'zijn, en bij verkeerden uitslag ook den lande nutteloos kosten veroorzaakt; 20, wdat, ter voorkoming van te veel mutatién onder het personeel, de bevordering of belooning van verdienstelijke ambtenaren niet altoos Se Volgr. V. 19 280 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1886—1840. de uitgaven te hoog loopen, de verhooging van tractement of rang van ambtenaren niet vast aan deze of die plaats, maar veeleer aan bekeende verdienste, waar die ook worde gevonden. Worden telegewezen. Ik bedeckn naturwissenschaftliche die betrekkingen, welke den ambtenar in onmiddellijke aanraking met het inlandsch bestuur brengen, en geenszins de vaste administrativie of justièle posten; 80. dat ook steeds eenige surnumeraire jongelieden van goeden anleg herwaarts worden gezonden om onder toezicht van ervaren ambtenaren te dezer kust plaatselijk te worden opgeleid, waardoor ten eerste ook zal kunnen worden voldaan aan het bevel van Uwe Excellentie, om langzamerhand over te gaan tot het vervangen der militairen, die civiele posten bekleeden. „Hoofdzakelijk voor Agam, Matoea en de Danau, waar respecievelijk de kapitein Helbach en luitenant Van Geersdaele het gezag voeren, moet ik bekennen dat mij de keus van geschikte ambtenaren zeer moeielijk valt. „De uitzichten tot uitbreiding van cultuur van producten voorde Europeesche markt, welke de tegenwoordige toestand op Sumatra anbiedt, zouden het nu buitendien doelmatig doen achten, dat een zeker getal daarvoor speciaal geschikte ambtenaren ter beschikking van het bestuur op Sumatra werden gesteld; niet-alleen voor de nieuwe, maar ook voor de oude districten, waar eigenlijk de ambtenaren, behalve officieren van politie, tegelijk kashouders, postmeesters en dikwijls leveranciers van levensmiddelen voor de troepen en admiraturs van het opium zijn, en hierdoor te veel aan de plaats zijn gebonden om met hun district goed bekend te kunnen worden en de ambulante diensten naar behooreen te presteeren, welke het aanmoe-digen van cultuur of andere takken van nijverheid zoude vereischen. „Daar dit laatste wel geacht zou kunnen worden in strijd te zijn met mijn in Juli 1888 gedaan verzoek om de toeschikking van meuwe ambtenaren van Java vooreerst te staken, merk ik op dat destijds ons gebied nog niet die zoo aanzielijke uitbreiding had ver- Kregen en de politische zukunft in het algemeinen nicht die hoogte hatten bereikt, welke mij thans met vertrouwen de schoonste voorüitzigten doet omhelzen. ZESDE HOOFDSTUK. De aanleiding tot de sending van Mr. P. Merkus als Gouvernements-Commissar; de adviezen van Baud en Van den Bosch. — De bezetting van Baros. — De meening van Michiels omtrent het verledene en de toekomst op Sumatra's Westkust. — Verslag van Merkus. In der Deutschen von Vierde Hoofdstuk heben wieder medegelweise voorstellen door den heer Cochius, als Gouvernements-Commissar en als legerbevelhebber, waren gedaan omtrent de burgerlijke en militaire organisatie van de Westkust van Sumatra, en wat door de Indische Regeering deswege, bij hare besluiten van 29 November 1837 nos. 8 en 9, besloten was. Wij moeten daarop thans terugkomen om te doen zien welke de - gevolgen waren van de behandeling dier voorstellen bij het Ministerie van Koloniën. De Gouverneur-Generaal De Eerens had n.l., bij zijn brief van 6 Februari 1838, kabinet no. 11 La D, op genoemde besluiten » voorzoover het organieke betreff,'s Konings goedkeuring verzocht, en tevens bericht dat hij, met opzicht tot de voorgedragen reorganisatie der militaire macht, had doen nagaan hoeveel de gewährigen bezetten zou, en den legercommandant had gevraagd haar win verband te beschouwen met de acht millioen guldens, welke dusver als maximum voor het geheele leger door den Koning zijn bepald. Uit de berekening Bleek dat de sterkte des legers ter Sumatra's Westkust volgens de ontworpen organisatie eene uitgaaf van bijna 2 millioen aan de schatkist zou veroorzaken; „terwijl generaal Cochius, indachtig aan de middelen welke de verdediging der defensivener en van het geheele eiland Java zal vorderen, voorshands de toezegging niet durfde geven dat de uitgaven van het Militair Departement hat bepaalde maximum niet zouden overschrijden, maar veeleer de vrees deed kennen dat de macht, voor die verdediging tot dusvergeven, bij een nader opzettelijk onderzoek zal worden bevonden. onvoldoende, en alzoo mede eerder vermeerdering dan vermindering van uitgaven deed vooruitzien.» Deze bedenkingen hadden den Gouverneur-Generaal weerhouden om de voorgestelde formatie, ook zelfs voorloopig, organiek te be- palen, en hem doen besluiten haar liever aan de beslissing van den Minister te onderwerpen. „Hiertoe — voegde de Gouverneur-Generaal er bij — ga ik te eerder over, omdat eene voorafgaande organieke bepaling van de militaire bezetting minder noodig is dan die van een civiel bestuur en eene rechterlijke macht, om ter Westkust van Sumatra de mid- delen te verkrijgen en te behouden welke strekken moeten tot bereiking der oogmerken omtrent dat eiland, daar toch nu reeds zich ter genoemde kust eene legermacht bevindt, weinig in sterkte met de voorgestelde verschillende en die, althans vooreerst, in allen gevalle daar blijven en aangevuld worden moet.» De Gouverneur-Genenaal had intusschen de overtuiging dat de voorgedragen militaire macht »noodwendig werd gevorderdy en zelfs nmet alle zuinigheid is berekend»; in die overtuiging was hij ver- sterkt door dringende aanvragen van den kolonel Michiels „gedeel- telijk voor het doorzetten van bepaalde plannen tot uitbreiding», om nog zee compagnieën, elk van 200 à 250 man, boven de door generaal Cochius ontworpen formatie. Hangende de beslissing van het Opperbestuur in Nederland had de Gouverneur-Generaal het Militair Departement gemachtigd om, bij zijne voorstellen tot aanvulling der krijgsmacht van Sumatra's Westkust, de organisatie, door Cochius voorgedragen, tot grondslag aan te nemen; alleen zou de civiele en militaire gouverneur tevens wkolonel, militaire commandantr zijn en dus het voor dezen voor- gedragen tractement worden uitgespaard. De ontvangen bescheiden werden door Baud, ad interim belast met het Departement van Koloniën, bij missive van 5 Juli 1888 A 4 kabinet, den Koning aangeboden. Baud schreef daribij dat hij aan den Minister Van den Bosch wenschte over te laten (na diens terugkomst) den Koning over die stukken te dienen van consideratiën en advies; hij bepaalde zich er toe, ze den Koning er lezing aan te bieden, met de opmerking dat het nadeelig verschil tusschen ontvangsten en nitgaven voor Sumatra's Westkust, door de nieuwe organisatien belangrijk stijgen zou. Het deficit was over het jaar 1836 berekend op / 133,399; nu zou het civiel bestuur / 128,782, het militair departement 7 1,050,129 meer kosten en dus, wanneer de ontvangsten dezelfde bleven, het. deficit stijgen tot f 1,312,260.—. De Koning deed de stukken bij missive van den Secretaris van Staat, dd. 18 Juli. 1888 geheim La F0, terugzenden met de mededeeling, dat Z. M. de beschouwingen en het advies van den Minister Van den Bosch na diens terugkomst zoude inw Achten aan deze opdracht te voldoen. Verzocht van den Bosch de voorlichting van den Staatsraad Baud, die dd. 8 September 1838 n°, 344 advies uitbracht. — De beschouwingen van Baud-waren in hoofdzaak van financieelen aard. Volgens nader ontvangen gegevens (de Indische begrooting voor 1838) zou het deficit, bij de vroegere organisatiën slechts f 18,110, bij de nieuwe daarentegen minstens f 1,191,971 bedragen, en de vraag was, of Minister en Koning tot zoodanige opoffering bereid zouden zijn om ons gezag op Sumatra te bevestigen en uit te breiden. Opofferingen, b.v. 6 & 8 ton gouds per jaar, zouden naar de meening van Baud „door onze staatkundige belangen dringend gevorderd wordeny, maar boven die grens scheen de zaak af te hangen van de beslissing van de beslissing van de bestuur omtrent den minder of meer snellen voortgang van de uitbreiding van ons gezag. In dit advies komen voorts nog enkele gedeelten voor, die op de vastgestelde organisatie van het civiel bestuur betrekking hebben en hier de vermelding wel waard schijnen: „Zoo men aan den eenen kant zou kunnen beweren dat, vermits de hoofdtrek van ons bestuur in betrekking tot de inlanders moet zijn met-bemoeting, daardoor dan ook niet slechts de noodzakelijk- heid vervalt om overal gezagvoerende ambtenaren te plaatsen, maar zelfs de doelmatigheid aan grooten twijfel onderhevig is, daar het vast staat dat elk dier ambtenaren zich van lieverlede eenen zoo ruim mogelijken werkkring scheppen en elken dag het verbod tegen bemoeiing overtreden zal, — zoo schijnt het aan den anderen kant dat de Gouverneur, om zich van z Ine verplichten te kunnen wijten in de gevallen waarin directe Jemoeving met de bevolking niet te ontgaan is, zal dienen bekend gemacht en gehouden met een aantal bijzonderheden, welker kennis niet anders dan door plaatselijke ambtenaren zal kunnen worden verkregen..... „Loo er eenige zekerheid bestond, dat de contrôleurs grootendeels zouden zijn bekwaam en zachtzinnig, juist den middenweg wetende te bewaren tusschen koude onverschilligheid en omgrijpende bemoei-zucht, zou ik genegen zijn, de daargestelde organisatie geschikt te achten om het daarmede beoogde doel te treffen. Deze zekerheid bestaat intusschen niet... De contrôleurs der 3e en 4e klasse zullen zijn jong en onervaren zijn dat zij, in weerwil van alle voorzorgen, geene waarborgen hoegenaamd zullen opleveren voor de behoorlijke waarneming hunner plichten. „Deze aanmerking is wellicht in mindere mate op die van de beide erste klassen toepasselijk, doch voor allen zal het ufterst moeielijk wezen zich, uithofde van hunnen beperkten werkkring, voor de beide uiterst, fe veel en te weinig bemoeiïng, te wachten. Die in het erste vervallen zullen schadelijk, de anderen zullen nutteloos zijn. „Wellicht zou het oogmerk beter zijn bereikt geworden door de toevoeging aan elk der residenten van twee of drie ambulante, doch in het binnenland wonende ambtenaren van zoodanigen rang en Jaar-wedde, dat men daartoe had kunnen kiezen menschen van nagenoeg denzelfden stempel als de adsistent-residenten of contrôleurs le klasse op Java. Voor een zoodanig verminderd getal ambtenaren zou, naar bet voorkomt, de verplichting om gestadig in eene grootere uitge-strektheid lands te moeten reizen, aldaar de geschillen te beslechten en allerlei topographische en statistieke bijzonderheden te moeten opzamelen, eenen werkkring hebben opgeleverd, die hen zou behoed hebben voor gevaarlijke bemoei- En regeerzucht, waarin de ambten aarzoo lichtelijk vervalt, wiens bezigheden hem te veel ledigen tijd laten en die zich geplaatst ziet te midden van eene Indische bevolking over welke hij, door zijn positie, eene vrij beslissende meerderheid uitoefent, wat ook in zijn genegd worden tot beperking van zijn gezag. De slotsom van dit alles is, dat het mij voorkomt dat de aarzanken met de inlandsche bevolking, welke noodwendig uit de in 1833 vastgestelde beginselen zullen voortvloeien, thans zijn opge-dragen aan een te groot aanantaren; dat er onder deze te veel zijn van de mindere klasse, — en dat mitsdien de thans ingevoerde burgerlijke organisatie geene waarborgen oplevert voor de behooflijke naleving dier beginselen, en bijgevolg voor de bevrediging der inland-sche bevolking met ons bestuurs. 