None
: 303 De onuitputtelijke verscheidenheid in vormen, door welke de na- tuur het gemis aan rijke kleurschakeringen bij de Siluren schijnt te hebben willen vergoeden, blijkt ook uit de talrijke vormen der Schilbeïnen, welke de rivieren der Soenda-eilanden bevolken en van welke men, vóór mijne onderzoekingen, geen denkbeeld had. Zoo be- zit ik weder van Phalacronotus drie soendasche soorten. Deze drie soorten zijn opmerkelijk door zeer slank ligchaam, voor de boven- kaak uitpuilende onderkaak, haarfijne en zeer korte voeldraden en matig ontwikkelde buikvinnen. Deze soorten zijn Phalacronotus lep- tonema, Phalacronotus micropogon en Phalacronotus micruropterus. De kenmerken der genoemde soorten komen voornamelijk neder op het volgende. I. Cirri capite multo breviores. Pinna caudalis biloba. a. Pinna caudalis 6 ad 74 in longitudine totius corporis. + Corpus altitudine 55 circiter in ejus longitudine absque pinna caudali. A. 73. Altitudo capitis 14 in ejus longitudine. Phalacronotus leptonema Blkr. + Corpus altitudine 64 ad 7 fere in ejus longitudine absque pinna caudali. A. 79 ad 91. Altitudo capitis 21 ad 24 in ejus longitudine. 5 Phalacronotus micropogon Blkr. b. Pinna caudalis 9 ad 10 in longitudine totius corporis. + Corpus altitudine 42 ad 51 in ejus longitudine absque pinna caudali. A 86 ad 92. Phalacronotus micruropterus Blkr. Indien Lacépéde de soort, welke hij onder den naam van Ompok siluroides beschreef en afbeeldde, naauwkeurig heeft onderzocht, zou men mogen aannemen, dat hij eene soort van Phalacronotus voor oogen heeft gehad. Blijkbaar puilt de met scherpe tanden gewapende on- derkaak op zijne afbeelding aanmerkelijk voor de bovenkaak uit, iets 304 wat bij geen mijner soorten van Kryptopterus of Kryptopterichthys plaats heeft, evenmin als bij Hemisilurus. Men zou alzoo slechts kunnen denken aan de geslachten Micronema en Phalacronotus, doch Micronema heeft onderkaaksdraden, welke bij Phalaeronotus ontbre- ken. Ik houd alzoo Ompok siluroides voor eene soort, behoorende tot Phalacronotus of althans uiterst na daaraan verwant, maar zij kau in geen geval een der door mij waargenomen soorten zijn, indien slechts bij benadering juist zijn de opgaven betrekkelijk de getallen der vinstralen en de gedaante der staartvin. Overigens schijnt Ompok siluroides van den Soenda-eilanden afkomstig geweest te zijn. Voor- eerst is geen dezer vormen tot nog toe van buiten den Indischen-ar- chipel bekend geworden, ten andere vond Lacépede zijne soort onder de opgezette visschen, door de Bataafsche republiek aan Frankrijk geschonken, en ten derde duidt de naam Ompok, welke blijkbaar eene verbastering is van Limpok, voldoende haren maleischen oor- sprong aan. Ik noem de soort van Lacépède alzoo voorloopig Pha- laeronotus siluroides en laat hier hare naar Lacépéde's beschrijving e en afbeelding genomene diagnose volgen. Phalacronotus siluroides Dlkr. Phalacr. corpore elongato compresso; capite depresso acuto; maxilla inferiore ante maxillain superiorem prominente; cirris capite brevioribus; dentibus maxillis magnis acutis inaequalibus ; anali non. cum caudali unita; caudali integra convexa. TODO EDIT PA 56]. Syn. Ompok siluroides Lac. Poiss. V p. 49. Ompok siluroide Lac. ib. p. 49, 50, tab. 1 fig. 2. Hab. Ins. Sundaic. Phalacronotus leptonema Blkr. Atl. Silur. tab. Sul. XLVIfig. 2. Dun- dradige Naaktrug. Phalacron. corpore elongato compresso, latitudine 12 circiter in ejus altitudine, altitudine 5t circiter in ejus longitudine absque, 6} circiter in ejus longitudine cum pinna caudali; capite depresso acuto 5 icitciter in longitudine corporis absque, 54 circiter in longitudine Corporis Cun Pinna caudali; altitudine capitis 1? circiter, latitudine 13 circiter in ejus longitudine; altitudine capitis supra angulum oris 3} circiter in ejus longitudine; oculis posteris diametro 305 5 circiter in longitudine capitis, superne non magis quam inferne distantibus, diametris 24 circiter a se invicem remotis; linea rostro-dorsali capite concava nucha convexa ; scuto capitis suleo longitudinali cristam interparietalem valde gracilem intrante toto diviso; rostro valde depresso, linea anteriore valde obtuse rotundato; maribus distantibus anterioribus rostri margini anteriori approximatis brevi- tubulatis; maxilla inferiore ante maxillam superiorem prominente; dentibus pluriseriatis subaequalibus valde conspicuis, maxilla superiore in vittam semilunarem, maxilla inferiore in vittam formam ferri equini subreferentem, vomero- palatinis in vittam graciliorem semilunarem vittae dentium intermaxillarium parallelam dis- positis; cirris gracillimis oculum attingentibus; rietu multo latiore quam longo, longitudine 3 circiter in longitudine capitis; labiis angulum oris versus latis; mento poris conspicuis nullis; operculo carina obtusa deorsum spectante bipartito parte posteriore parte anteriore plus duplo latiore; osse humerali brevi obtuso rotundato; linea laterali recta tubulis contiguis in- ferne ramulos edentibus notata; axilla poro mucoso conspicuo nullo; loco pinnae dorsalis tu- bereulo parvo subcutaneo; pinnis pectoralibus acutiusculis capite non multo brevioribus, spina gracili compressa parte ossea capitis parte postoculari longiore postice denticulis vix con- spicuis serratula; pinnis ventralibus acutiuscule rotundatis pectoralibus plus duplo brevioribus; anali eapite triplo circiter longiore ante basin pinnae caudalis desinente; caudali profunde incisa lobis acutis inferiore superiore paulo longiore 64 circiter in longitudine totius corporis; co- lore corpore superne olivascente, inferne margaritaceo; pinnis flavescente-hyalinis fusco plus minusve arenatis. B; 16; Ds OP. 1/1455 Vee 1/8 AS. 70.10. 1/1571. et; lat. brev. Synon. Silurus leptonema Blkr, Diagn. nieuw. Vischs. Sumatra, Nat. T. Ned. Ind. III p. 584. Habit. Sumatra orientalis (Palembang), in fluviis. ut Longitudo speciminis unici 268. Aanm. Phalacronotus leptonema staat in verwantschap tusschen Phalacronotus micropogon en Phalacronotns micruropterus. De soort is minder slank dan de eerstgenoemde en slanker dan de laatstge- genoemde van beide verwante soorten. Van laatstgenoemde verschilt zij bovendien door veel meer ontwikkelde staartvin, betrekkelijk grooteren kop, kleinere oogen, veel sterker gebogen banden der tus- schenkaaksbeens- en ploegbeenstanden, geringer aantal aarsvinstralen, enz. Bij Phalacronotus micropogon daarentegen gaat de hoogte des ligchaams 73/5 tot 8 malen in zijne lengte, is de kop aanmerkelijk lager (hoogte 21/4 tot 21/5 inde lengte) en heeft de aarsvin insgelijks eenige stralen meer (78—91). 39 306 Phalacronotus micropogon Blkr. Atl. Silur. tab. XLVI fig. 1. Kort- dradige Naaktrug. Phalacr. corpore elongato compresso, latitudine 14 ad 14 in ejus altitudine, altitudine 64 ad 7 fere in ejus longitudine absque, 72 ad 8 fere in ejus longitudine eum pinna caudali; capite depresso acuto 43 ad 5} in longitudine corporis absque, 5; ad 6L in longitudine corporis cum pinna caudali; altitudine capitis 21 ad 27, latitudine 2 circiter in ejus longitu- dine; altitudine capitis supra angulum oris 32 ad 4 in ejus longitudine; oculis posteris dia- ametro 4 ad 6 in longitudine capitis, superne non magis quam inferne distantibus, diametro 14 ad 2L a se invicem remotis; linea rostro-dorsali capite concava, nucha convexa; scuto capitis sulco longitudinali cristam interparietalem valde gracilem intrante toto diviso; rostro valde depresso, linea anteriore valde obtuse rotundato; maribus distantibus, anterioribus rostri margini anteriori approximatis, brevi-tubulatis; maxilla inferiore ante maxillam superio- rem prominente; dentibus pluriseriatis subaequalibus valde conspicuis, maxilla superiore in vittam semilunarem , maxilla inferiore in vittam formam ferri equini referentem, vomero-pa- latinis in vittam graciliorem semilunarem vittae dentium intermaxillarium parallelam disposi- tis; cirris gracillimis oculum attingentibus; rictu latiore quam longo, longitudine 23 ad 23 in longitudine capitis; labiis angulum oris versas latis; mento poris conspicuis nullis; oper- culo carinis 2 obtusis parum elevatis divergentibus tripartito; osse humerali brevi obtuso ro- tundato; linea laterali recta tubulis contiguis inferne ramulos edentibus notata; axilla poro mucoso conspicuo nullo; loco pinnae dorsalis tuberculo parvo subcutaneo; pinnis pecto- ralibus acutis convexis 14 ad 1 et paulo in longitudine capitis, spina gracili compressa parte ossea capitis parte postoculari longiore postice denticulis vix conspicuis serratula ; pinnis ventralibus rotundatis pectoralibus triplo circiter brevioribus; capite 3 et paulo ad 34 in longitudine pinnae analis; anali ante basin pinnae caudalis desinente; caudali profun- de incisa lobis acutis inferiore superiore paulo longiore 6 ad 71 in longitudine totius cor- poris; colore corpore superne olivascente, inferne margaritaceo; pinnis flavescente-hyalinis fusco plus minusve arenatis. Bd 10D; 20: P204 vel 1/15. V. 1/8 vel 1/92 A) TS cad) ONO 90/15 leet lat brev. Syn. Silurus apogon Blkr, Derde Bijdr. Ichth. Borneo, Nat. Tijdschr. N. Ind. II p. 67. Silurus micropogon Blkr, Nat. T. N. Ind. plur. loc. Hab. Borneo (Bandjermasin, Kutei, Pontianak), in fluviis. Sumatra (Palembang), in fluviis. Longitudo 11 speciminum 118” ad 320". Aanm. Toen ik deze soort in 1851 het eerst waarnam en naar + kleine, zich in gebrekkigen toéstand van bewaring bevindende, voor- werpen beschreef, kon ik bij die voorwerpen geene voeldraden ont- waren, waarom ik haar Silurus apogon noemde. Later, na het ont- vangen van meerdere beter bewaarde voorwerpen, bleek het mij, dat 307 de voeldraden, hoezeer uiterst dun en haarvormig, toch bestaan en ik veranderde daarom ook den soortnaam in dien van »micropogon.” De soort is zeer na verwant aan Phalacronotus leptonema en on- derscheidt zich daarvan voornamelijk slechts door nog slanker lig- chaam en nog platteren en lageren kop en langere bekspleet, terwijl ook de aarsvin bij alle mijne voorwerpen, zoowel grootere als kleinere, standvastig eenige stralen meer bezit. Phalacronotus micruropterus Blkr. Atl. Silur. tab. XLV fig. 1. Kort- vinnige Naaktrug. Phalacron. corpore elongato compresso, latitudine 2 fere ad 2 in ejusaltitudine, altitudi- ne 51 ad 4% in ejus longitudine absque, 6 fere ad 5} in ejus longitudine cum pinna cau- dali; capite depresso acuto 5! ad 53 in longitudine corporis absque, 54 ad 62 in longitu- dine corporis cum pinna caudali ; altitudine et latitudine capitis 13 ad 1% in ejus longitudine; al- titudine capitis supra angulum oris 2% ad 3 in ejus longitudine; oculis posteris diametro 31 ad 4 fere in longitudine capitis, superne non magis quam inferne distantibus, diametro 11 fere ad 2 a se invicem remotis; linea rostro-dorsali capite concava, nucha convexa; scuto capitis suleo longitudinali cristam interparietalem valde gracilem attingente vel fere attingen- te toto vel toto fere diviso; rostro valde depresso, linea anteriore valde obtuso rotundato ; naribus distantibus, anterioribus rostri margini anteriori approximatis brevi-tubulatis; maxilla inferiore ante maxillam superiorem prominente; dentibus acutis pluriseriatis subaequalibus valde conspicuis, maxilla superiore in vittam latam semilunarem, maxilla inferiore in vittam graciliorem formam ferri equini subreferentem, vomero-palatinis in vittam gracilem leviter curvatam vittae dentium intermaxillarium parallelam dispositis; cirris gracillimis oculam attin- gentibus; rictu multo latiore quam longo, longitudine 84 ad 3! in longitudine capi- tis; labiis angulum oris versus latis; mento poris conspicuis nullis; operculo carina deorsum spectante bipartito parte posteriore parte anteriore duplo circiter latiore; osse humerali brevi obtuso rotundato; linea laterali recta tubulis contiguis notata; axilla poro mucoso conspicuo nulo; loco pinnae dorsalis tuberculo parvo subcutaneo; pinnis pectoralibus acutiusculis vel obtusiuseulis convexis longitudine caput aequantibus vel subaequantibus, spina gracili compressa parte ossea capitis parte postoculari longiore postice leviter denticulata; pinnis ventralibus acutiuscule vel obtusiuscule rotundatis pectoralibus triplo circiter brevioribus; anali capite quadruplo fere longiore ante basin pinnae caudalis desinente; caudali profunde incisa lobis acutis superiore inferiore paulo longiore 9 ad 10 inlongitudinetotius corporis; colore corpore superne olivascente, inferne margaritaceo; pinnis flavescente-hyalinis fusco plus minusve arenatis. B. 14 vel 15. D. 0. P. 1/18 vel 1/14. V. 1/8. A. 86 ad 92. C. 1/15/1 et lat. brev. Synon. Silurus phalacronotus Blkr, Vijfde Bijdr, ichth. Borneo, Nat. T. Ned, Ind. II p. 429. Hab. Sumatra (Palembang), in fluviis. 308 Borneo (Sambas, Pontianak, Kahajan), in fluviis. RED Longitudo 8 speciminum 137" ad 255". Aanm. De onderwerpelijke soort, welke, blijkens de drie boven- genoemde ver van elkander verwijderde vindplaatsen, over geheel Borneo verbreid schijnt te zijn en ook op Sumatra bij Palembang leeft, laat zich bij den eersten oogopslag van de aan haar verwante soorten Phalacronotus leptonema en Phalacronotus micropogon herken- nen door hooger ligchaam, veel kortere staartvin en kop en grootere oogen. De tanden zijn er voorts aanmerkelijk kleiner en in de boven- kaak en het ploegbeen in veel minder gebogene banden geplaatst, ter- wijl ook het bandje ploegbeenstanden er aanmerkelijk smaller is. 309 Subfamilia V. PLOTOSICHTHYOIDEI. Pinnae dorsales 2 radiosae, dorsalis postica et analis cum pinna caudali unitae. Cutis nuda. Aanm. De Plotosichthyoiden wijken door hunnen vinbouw reeds zoo zeer af van de overige onderfamiliën der Siluroiden, dat hunne ver- heffing tot eene eigene onderfamilie allezins geregtvaardigd schijnt. Zij onderscheiden zich van de overige onderfamilién der Siluroiden door de aanwezigheid van twee straalachtige rugvinnen, van welke de achterste zich volkomen met de staartvin vereenigt. Slechts twee geslachten, Chaca en Plotosus, zijn tot deze onderfa- milie te brengen en deze twee geslachten zijn nog blijkbaar typen van eigene groepen, welke echter slechts door zeer weinig soorten vertegenwoordigd worden. De Chacini zijn opmerkelijk door de aanwezigheid van eene dub- bele aarsvin, zijnde de voorste aarsvin door eene ledige ruimte van de tweede verwijderd, welke zich volkomen met de staartvin veree- niet. De platgedrukte kop, de wijde dwarsche bekspleet en de naar boven gerigte oogen brengen de geslachten Lophiusen Batrachus in berinnering, maar de bouw der borstvinnen en van de operkels, aan welke het suboperkel ontbreekt, is die van de Siluren. De Plotosini zijn kenbaar, behalve aan de enkele aarsvin, aan den merkwaardigen getakten toestel, welke trosvormig achter den anus vrij afhangt en zoowel bij de wijfjes als bij de mannetjes aanwezig is. Zij onderscheiden zich bovendien van de Chacini door een geheel ander tandenstelsel. Bij de Chacinen bevinden zich slechts tanden in de beide kaken, welke zeer klein en dun en op meerdere reijen geplaatst zijn. Bij de Plotosinen daarentegen zijn de tanden kegel- vormig of korrelachtig en vormen, behalve banden of groepen in de beide kaken, ook eene min of meer halvemaanvormige groep voor in het gehemelte. De soorten, thans van beide groepen bekend, zijn de hieronder genoemde. 310 Plotosini. Plotosus anguillaris Lac. = Plotosus lineatus CV. = Plotosus castaneus (CV? Gran rs oec o eae Meer brian Hind., Jap., Arch. ind. , Oc. Pacific.  v. H. = Plotosus horridus Blkr = Plotosus viviparus Blkr = Plotosus multiradiatus Blkr. Ben Gale VERBOND „ albilabris CV. 2: Plotosus macrophthalmus Blkr. . . . Java, Pin., Malacc. MAO phallus CNE ce ce PC Tu cue es ty LE DI BERDYOT: y microcepssluehds- met ucc X NOS ELollapdius „ megastomus Richds. cm eer ie et Soy semestre ted Fe Uo ia / tandanus Mitch. S c cuc ccNoyadLiollanim Chacini. Ghacanlophrode GV armen Banen neet Nova Gui tien: gala, Borneo. „ bankanensis Blkr. Bee en BOT an ke Plotosini. PLorosus Lacép. Poiss. V p. 129. Sambilang. Pinnae dorsales 2 radiosae, analis unica; dorsalis 22, caudalis et analis unitae. Dentes maxillis vomeroque conici pluriseriati. | Oculi liberi. Cirri 8, nasales, labiales et inframaxillares, omnes mento an- tice inserti. Membrana branchiostega radiis 9 ad 12. Apertura branchialis amplissima inferne usque ante oculos porrecta. Appen- dices postanales dendriticae. Nares anteriores margine rostri vel la- bio superiore perforatae. Aanm. Het geslacht Plotosus is gemakkelijk onderkenbaar aan aal- vormig ligchaam, aan de aanwezigheid van slechts eene enkele aarsvin, 911 aan het merkwaardige boomvormige orgaan, hetwelk van achter de aarsopening vrij van het ligchaam afhangt, en aan de kegel- en kor- relvormige tandreijen in kaken en gehemelte. Het merkwaardigste, wat de Plotosinen in hunne bewerktuiging aan- bieden, is wel het bedoelde dendritische orgaan, hetwelk bij geene soort en bij geen der beide seksen ontbreekt. De bouw van dat or- gaan geeft het denkbeeld aan van eene omgestulpte long, even als de kieuwaanhangsels der Heterobranchoïden. Rijk aan bloedvaten, die zich, door de takken van het orgaan, welke door het water vrij worden omspoeld, over eene groote oppervlakte kunnen uitbreiden en zonder inwendigen klierachtigen bouw of uitlozingsbuizen, kan men van het bestaan van dit orgaan zich moeijelijk een ander doel voor- stellen dan het in aanraking brengen van de bloedmassa met de in de om- ringende middenstof bevatte dampkringslucht. Maar is dit vermoeden juist, dan is het dendritrische orgaan niets anders dan een hulporgaan voor de ademhaling en de benaming van aarskieuwen zou dan eene zeer gepaste zijn. Inderdaad is het verschil tusschen de aarskieuwen van Plotosus en de kieuwaanhangsels der Heterobranchoïden in het wezenlijke geen ander, dan dat het hulpademhalingswerktuig bij Plotosus op eene zoo ongewone plaats is aangebragt en zonder dadelijk verband met de eigenlijke kieuwen. Het aantal bekende soorten van Plotosus is gering. Ik heb de voorwerpen van mijn kabinet aan een nader naauwkeurig onderzoek naar groote reijen voorwerpen onderworpen en ben tot de slotsom gekomen, dat zij tot niet meer dan drie soorten te brengen zijn, t. w. Plotosus anguillaris Lac., Plotosus canius Buch. en Plotosus albilabris CV. De heer Valenciennes heeft, in de groote Histoire naturelle des Poissons, zeven soorten van Plotosus beschreven. Ik geloof echter dat zijne Plotosus lineatus, Plotosus castaneus en Plotosus limbatus slechts tot eene enkele soort behooren t. w. tot de oudst bekende of Plotosus anguillaris Lac. Plotosus canius Buch. CV. en Plotosus unicolor K. v. H. CV. behooren mede onder slechts een’ enkelen soortnaam gebragt te worden, en alzoo zouden van de zeven soorten van den heer 312 Valenciennes slechts vier overblijven, drie van welke in mijn bezit zijn. De heer Richardson heeft aan de ten deze bestaande kennis nog die van twee andere soorten toegevoegd, welke door hem zijn ge- noemd Plotosus megastomus en Plotosus microceps, en met vrij groote zekerheid inderdaad als eigene soorten zijn te beschouwen. Nog eene andere soort zie ik afgebeeld in Mitchil's Expedition into the interior of Australia (tab. 6 fig. 2), onder den naam van Plotosus tandanus. Deze soort gelijkt in habitus veel op Plotosus albila- bris CV. doch schijnt nog hooger van kop te zijn en de neysdraden zoo kort te hebben, dat zij naauwelijks tot aan het oog reiken. Van hoeveel gewigt het tandenstelsel in de orde der Siluren is, blijkt ook weder uit de onderwerpelijke onderfamilie. De tandenstelsels van de twee groote typen, de Chacinen en de Plotosinen, zijn van een’ geheel verschillenden aard, wat bekend is, doch weinig zou men vermoeden, dat in de bijzonderheden van het tandenstelsel bij Plotosus uitstekende kermerken gevonden worden ter bepaling der soorten. Zulks is althans buiten eenigen twijfel ten opzigte van Plotosus anguillaris Lac., Plotosus canius Buch. en Plotosus albi- labris CV., en ik twijfel er niet aan of ook bij de overige bekende soorten , Plotosus macrocephalus CV., Plotosus microceps Richds, Plotosus megastomus Richds. en Plotosus tandanus Mitch. zal men in de bijzonderheden der dentitie kenteekenen vinden, voor elke soort verschillende. Wat Plotosus macrocephalus betreft, zie ik van het tandenstelsel in het geheel geene melding gemaakt. — Van Plo- tosus microceps lüchds. is het tandenstelsel nader aangeduid, en ik lees in de beschrijving dier soort van driereijige kegelvormige af- geknotte tanden in beide kaken en van vijf of zes reijen ploegbeenstan- den van welke de middelste de hoogste zijn. — Het tandenstelsel van Plotosus megastomus eindelijk wordt door den heer Richardson be- schreven als te zijn als volgt: in de tusschenkaaksbeenderen twee kleine ovale vierkante groepjes stompe kegelvormige tanden; de tand- groepen in de onderkaak breeder en driehoekig met de tanden der buitenste rei kegelvormig en de overige korrelachtig; de ploegbeens- tanden alle korrelig en geplaatst in eene hartvormige groep van welke 313 de spits naar voren is gekeerd. — Slechts van Plotosus megastomus is het tandenstelsel genoegzaam tot in bijzonderheden beschreyen om er het karakter der soort (hartvormige groep ploegbeenstanden) in terug te vinden.—Voor de andere soorten zijn die kenmerken nog te leveren. Ik zal ze hieronder beschrijven van die soorten, welke in mijn bezit zijn. Een ander gewigtig kenmerk ter rangschikking der soorten van Ploto- sus heb ik gevonden in den aard en stand der neusgaten. De drie soorten an mijn kabinet laten zich reeds daarnaar van elkander onderkennen. Hoe het ook ten deze met de overige bekende soorten gesteld is, kan ik niet bepalen. Van Plotosus macrocephalus zie ik niets ten dien opzigte vermeld of op de afbeelding (CV. Poiss. fig. 449) aangeduid. Van Plotosus microceps nam de heer Richardson slechts de achterste neusopeningen waar, noemende bij de voorste » imperceptible.” Bij Plotosus megastomus zijn de voorste neusgaten aan den voorrand van den snuit gelegen, evenals bij Plotosus anguillaris. De kenmerken, in de lengte der voeldraden gelegen, hebben bij Ploto- sus eene minder scherp bepaalbare waarde. Hunne lengte is niet stand vas- tig bij voorwerpen van gelijke grootte dezelfde, en in den jeugdigen leef- tijdstoestand zijn zij doorgaans langer dan bij de meer ontwikkelde voorwerpen. Plotosus megastomus biedt de bijzonderheid aan, dat de bo- venkaaksdraden er aan elke zijde dubbel zijn. De Plotosinen leven voornamelijk van gastropoden, schelpdieren en schaaldieren. Hun gebit is er ook geheel op ingerigt, de harde omkleedsels dier diertjes te verbrijzelen. In den regel leven zij in troebel water, aan modderige kusten en in de riviermondingen. Zoo is het met Plotosus albilabris en Plotosus canius doch Plotosus anguillaris leeft meer in helder zeewater, nabij of op de korraalriffen , waaraan. deze soort ook hare heldere kleuren en haren naam Sambilang-karang of klip- Sambilang te danken heeft. De eijeren ontwikkelen zich in den buik tot nabij het tijdperk van rijpheid, althans bij Plotosus canius. Wan- neer de eijeren het ligchaam verlaten, is de jonge visch reeds zeer ontwikkeld en beweegt zich levendig op den nog grooten dojerzak. Na de terugbrenging mijner vroegere soorten tot drie, laten zij zich door uitstekende kenmerken van elkander en van de overige 40 314 bekende onderkennen. In volgend schema zijn die kenmerken aan- geduid. 1. Cirri omnes simplices indivisi. Pinna dorsalis 1* corpore humilior vel non altior. A. Nares anteriores apicem rostri versus perforatae. a. Dentes vittis maxillis vomereque angulares ceteris longiores plus minusve curvati. Corpus junioribus utroque latere vittis 3 cephalo-caudalibus albican- tibus. Caput 4% ad 52 in longitudine corporis. Cirri nasales oculum attin- gentes vel subattingentes. Plotosus anguillaris Lac. b. Dentes vittis maxillis vomereque angulares ceteris breviores, non curvati. Corpus omni aetate vittis nullis. Caput 54 ad 61 in longitudine corporis. Cirri nasales oculum multo superantes. Plotosus canius Buch. B. Nares anteriores in labio superiore perforatae. a. Dentes intermaxillares in thurmas 2 quadratiusculas vel rotundiusculas sub- contiguas collocati. Corpus fuscescens vittis vel maculis nullis. Caput 6 in longitudine corporis. Cirri nasales oculum multo superantes. Plotosus albilabris CV. Plotosus anguillaris Lac. Poiss. V p. 129, 130 tab. 3 fig. 2. Cuv. Régn. anim. II p. 297, Rüpp. N. Wirb. Abyss. Fische. Roth. M. p. 76, Cant. Catal. Malay. Fish. p. 264, Peters Fisch. Mos- samb. Arch. Naturgesch. XXI I, p. 267. Aalvormige Sambi- lang. Atl. Silur. tab. XLVII fig. 2. Plotos. corpore elongato antice aeque lato circiter ac alto, postice valde compresso, alti- tudine 61 ad 8 in ejus longitudine; capite convexo depressiusculo 4j ad 53 in longitudine totius corporis; altitudine capitis 12 ad 1}, latitudine 15 ad 1j in ejus longitudine; oculis diametro 5! ad 7 in longitudine capitis, diametris 2'ad 3 distantibus ; rostro convexo linea antiore obtuse rotundato; cirris nasalibus oculi diametro circiter distantibus, junioribus oculum paulo superantibus, aetate provectis oculum attingentibus; cirris supramaxillaribus operculum vel 315 praeoperculi partem posteriorem attingentibus; cirris inframaxillaribus rietui approximatis externis internis paulo longioribus interoperculum attingentibus vel fere attingentibus; nari- bus minimis, posterioribus rimaeformibus basi cirri nasalis approximatis , anterioribus ro- tundis in papilla elevata perforatis vel subtubulatis rostri margine anteriore sitis; labiis carnosis valde papillatis; maxilla superiore ante maxillam inferiorem prominente; dentibus ma- xillis vomereque conicis obtusiusculis, maxillis antice vulgo triseriatis; dentibus maxilla superiore in vittam subsemilunarem angulis acutam medio divisam gracilem plus quadruplo longiorem quam latam dispositis utroque latere dentibus angularibus vel angulari ceteris longiore cur- vato ; dentibus moxilla inferiore in vittam subsemilunarem vitta intermaxillari longiorem medio di- visam gracilem dispositis, serie externa seriebus ceteris longioribus; dentibus vomerinis pluriseriatis in thurmam formam circuli segmentis subbreferentem dispositis obtusis, serie posteriore den- tibus ceteris vulgo longioribus; linea lateraliantice declivi, tunc recta simplice, tubulis con- tiguis notata; axilla poro mucoso parum conspicuo; pinna dorsali 1* acutiuscule vel obtusi- uscule rotundata corpore juvenilibus non aetate provectis non multo humiliore, spina com- pressa utrinque serrata radiis humiliore parte capitis postoculari vulgo breviore; pinnis pectorali- bus acutiuscule vel obtusiuscule rotundatis 12 ad 14 in longitudine capitis, spina com- pressa utrinque serrata spina dorsali non vel vix longiore; pinnis ventralibus rotundatis obtusis ca- pite duplo ad triplo brevioribus; yinna anali dorsali 2* paulo altiore; colore corpore superne lateri- busque junioribus roseo-violaceo vel umbrino-roseo, aetate provectioribus profunde umbrino- olivaceo vel violascente-olivaceo, interne margaritaceo; vittis junioribus utroque latere 2 vel 3 margaritaceo-roseis, superiore rostro incipiente supra oculos decurrente lineae dorsali ap- proximata et dorso caudae postice desinente, media supra angulum oris incipiente medio capite et mediis lateribus sub linea laterali decurrente et media basi pinnae caudalis desi- nente , inferiore lineae gastro-anali approximata et eae parallela; pinnis viridescente- vel violascen- te-roseis fusco plus minusve arenatis. BURN 1D), NE NL yng ee I AO eb aA, VIAM ve AO 1D) PAS tein se (GP HORSE AG 20) =) 185, ad. De 23 TOS CELOS TOICECACETOS 1895 Synon. Vollersvischje, Ikan Binara Valent. Ind. Amb. III p. 502 fig. 496. Sambilang Ren. Poiss. Mol. I tab. 3 fig. 19. Silurus arab Forsk. Descript. animal. XVI No. 36. Platystachus anguillaris Bl. Ausl. Fisch. VIII p. 61 tab. 373 fig. 1, Bl. Schn. Syst. posth. p. 873 tab. 74. Shaw. Gen. Zoöl. V p. 30 tab. 99. Aalförmige Plattleib Bl. Ausl. Fisch. VIII p. 61 tab. 973 fig. 1. Platyste anguille Bl. ibid. tab. 373 fig. 1. Plotose anguillé Lac. Poiss. V p. 129, 130 tab. 3 fig. 2. Jngeelee Russ. Fish. Corom. II p. 51 fig. 166. Petit Machoiran Comm. ap. CV. Poiss. XV p. 306. MID ..... Voy. Krusenst. tab. 60 fig. 12, 13. Plotosius ikapor Less. Voy. Coq. Zoól. Il p. 132 tab. 31 fig. Plotose ikapor Less. ibid, Dict. Class. Hist. Nat. XV p. 435. Plotosus marginatus Benn, Life of Raffles Catal zoól. spec. p. 691. e 316 Plotosus malignus Ehr. Plotosus vittatus Swains. Nat. Hist. Fish. Amph. II p. 307. Plotosus lineatus CV. Poiss. XV p. 306. Richds. Rep. 15^ Meet. Brit. Assoc. Fish. Chin. Jap. p. 286, T. Schleg. Faun. Jap. Poiss. p. 228 tab. 104 fig. 3, Blkr Verh. Bat. Gen. XXI Sil. bat. consp. p. 4,17, 57. Plotosus castaneus CV. Poiss. XV p. 312.? Plotose rayé CV. Poiss. XV. p. 306. Plotosus castaneoides Blkr, Bijdr. ichth. Riouw, Nat. T. Ned. Ind. II p. 490, Doa vel Buja Arab. Koomat Abyssin. Akegedou Tamul,. Yen-ting, Gan-ting, Om-ting Chin. Sambilang karang Mal. Bat, Similang karong Mal. Fret. Malace. sec. Cant. Ika-por Wageéns. sec. Lesson. Hab. Java (Batavia, Bantam), in mari. " Sumatra (Telokbetong, Priaman, Trussan, Tiku, Sibogha), in mari. Batu, in mari. Nias, in mari. Bintang (Rio) in mari. Banka (Muntok, Marawang), in mari et aquis fluvio-marinis. Celebes (Makassar, Manado), in mari. ^ Sangi, in mari. Datjan (Labuha), in mari. Duro (Kajeli), in mari. Amboina, in mari. Ceram (Wahai), in mari. Longitudo plus quam 100 speciminum 55” ad 220". Aanm. De groote verbreiding dezer soort van af de Roode Zee tot aan Japan en de Vriendschaps-eilanden, dat is, over den hal- ven omtrek der aarde, en haar veelvuldig voorkomen op meerdere plaatsen, hebben haar reeds lang doen kennen, eene bekendheid waartoe zeker veel bijgedragen is door de gevaarlijke wonden, dik- werf door hare scherpe en broze rug- en borstvindoornen te weeg gebragt. Ik ben niet vreemd aan de meening, dat aan de bovengegeven uitvoerige synonymie nog zijn toe te voegen Plotosus castaneus CV. en Plotosus limbatus CV. en dat deze slechts te beschouwen zijn 317 als nominale soorten, voorstellende oudere leeftijdstoestanden van Plo- tosus anguillaris Lac. Plotosus anguillaris is zeer goed herkenbaar afgebeeld in de wer- ken van Valentyn en Renard. Valentyn schijnt deze soort weinig ge- kend te hebben, want, hoezeer hij van haar zegt dat zij » vrij droog en slegt van smaak” is, maakt hij geen gewag van de gevaarlijkheid harer doornen,” welker verwondingen dikwerf zoo hevige ontstekings-ver- schijnselen voortbrengen, dat zij door vele inlanders sedert lang als giftie zijn beschouwd geworden. ‘Trouwens, ook andere schrijvers, Forskaol, Bloch, Lacépéde en Russell maken daarvan geen gewag. Bloch maakte reeds melding van het getakte achteraarsaanhangsel en was van meening dat het, even als de broedzak bij de naaldvisschen, tot opname der eijeren dient, een gevoelen reeds deswege onaanneme- lijke omdat het aanhangsel evenzeer bij de wijfjes als bij de manne- tjes aanwezig is. Eerst Lesson maakte melding van de gevaarlijkheid der wonden, welke door de doornen der Sambilang-karang worden toegebragt. Zeer zekeris het, dat die wonden, indien zij diep zijn, zeer gevaarlijk kun- nen worden, doch zelf ben ik dikwerf door de rugvin- en borstvin- doornen dezer soort gewond geworden, zonder dat hevige ontstekings- verschijnselen zijn gevolgd. In een paar gevallen verwijderde ik echter door insnijding kort na de verwonding de doorneinden, welke in de wonde waren teruggebleven. Alle keeren die ik door deze doornen verwond ben geworden, volgde eene rijkelijke en moeijelijk te stillen bloeding, wat bij de verwondingen door vindoornen van Siluren van andere geslachten, welke dikwerf mijn deel zijn geweest, zelden plaats had. Te Batavia komt Plotosus anguillaris slechts van tijd tot tijd voor. Zijschijnt een trekvisch te zijn en de noordkust van Java van tijd tot tijd in zeer groote scholen te bezoeken, wanneer zij nog jong is. Te Batavia heb ik haar meermalen bij duizenden ter markt zien bren- gen, doch altijd waren de voorwerpen in nog jeugdigen leeftijdstoestand. Volwassene voorwerpen zijn mij slechts uit de Molukken en van Su- matra, Singapore en Riouw geworden. 318 Plotosus canius Buch. Gang. Fish. p. 142, 374 tab. 26 fig. 45. CV. Poiss. XV p. 315, Blkr Verh. Bat. Gen. XXV Nal. ichth. Beng. p. 125, Kner. Ichth. Beitr. Sitzungsber. Kais. Akad. Wiss. XVII p. 157. Henkleurige Sambilang. Atl. Silur. tab. XLVIII fig. 2. Plotos. corpore elongato antice latiore quam alto, postice valde compresso, altitudine 74 ad 12 in ejus longitudine; capite convexo depresso 51 ad 6} in longitudine totius corporis; altitudine capitis 24 ad 1}, latitudine 1} ad 12 in ejus longitudine; oculis diametro 7 ad 11 in longitudine capitis, diametris 21 ad 4 distantibus; rostro convexo linea anteriore obtuse rotundato; cirris nasalibus plus oculi diametro distantibus opercula vel os scapulare, supra- maxillaribus et inframaxillaribus externis opercula vel basin pinnae pectoralis attingentibus ; cirris rictui approximatis inframaxillaribus internis externis brevioribus; naribus patulis conspicuis, posterioribus basi cirri nasalis approximatis rimaeformibus, anterioribus brevi-tubulatis rostri margine anteriore sitis; labiis carnosis, papillatis; maxilla superiore ante maxillam inferiorem prominente; dentibus maxilla superiore conicis obtusis antice tri-ad quadriseriatis in vittam parum curvatam angulis acutam. medio divisam quadruplo circiter longiorem quam latam dis- positis; dentibus seriebus antica et postica dentibus ceteris majoribus, angularibus majoribus curvatis nullis; dentibus maxilla inferiore in vittam subsemilunarem vitta intermaxillari multo longiorem dispositis, antice quadri- ad quinque-seriatis, serie externa conicis obtusis majoribus, seriebus internis graniformibus; dentibus vomerinis graniformibus in thurmam formam circuli segmenti subreferentem dispositis medio segmento quadri- ad sex-seriatis dentibus serie postica dentibus ceteris majoribus; linea laterali antice declivi, tune recta simplice, tubalis contiguis notata; axilla poro mucoso bene conspicuo; pinna dorsali 1° acute rotundata corpore paulo vel non humiliore, spina valida compressa utrinque serrata radiis humiliore capitis parte post- oculari non ad duplo fere breviore; pinnis pectoralibus acutiuscule vel obtusinscule rotundatis 2 ad 12 in longitudine, capitis spina valida compressa utrinque serrata spina dorsali non vel paulo breviore; pinnis ventralibus obtusis rotundatis pectoralibus multo brevioribus; pinnis dorsali 2* et anali postice altitudine subaequalibus, anali antice dorsali altiore; colore corpore superne pinnisque olivacco-fusco vel nigricante, corpore inferne dilutiore, gula ventreque margaritaceo; labiis albescentibus. Bd esI os veli Dort 14 ae Near denia SD MIE CRIE AS 106:3-3:2454209]) 125014325120. ETATIS dels Synon. Plotosius canins Buch. Gang. Fish. p. 142, 374 tab. 15 fig. 44. Plotose cani CV. Poiss. XV p. 315. Plotosus unicolor K. v. H. CV. Poiss. XV p. 316, Dlkr Verh. Bat. Gen. XXI Silur. batav. consp. p. 58. Plotose unicolore CV. Poiss. XV p. 816. Plotosus viviparus Blkr Verh. Bat. Gen. XXI. Sil. bat. consp. p. 59. Plotosus horridus Blkr ibid. p. 59. Plotosus multiradiatus Blkr, ibid. p. 60. 319 Kani-magur Bengal. Ikan Sambilang betul Mal. Batav. Hab. Java (Batavia, Samarang, Surabaja, Pasuruan), in mari et aquis fluvio-marinis. Madura (Kammal), in mari. Singapura, in mari. Banka (Pangkalpinang), in aquis fluvio-marinis. Sumatra (Palembang), in fluviis. Borneo (Bandjermasin, Singkawang), in fluviis et aquis fluvio-marinis. Celebes (Makassar), in mari. Bengala (Calcutta), in flumine Hooghly. Longitudo 27 speciminum 135” ad 550”, Aanm. Eene naauwkeurige vergelijking van Plotosus canius Buch. met voorwerpen van gelijke grootte van Plotosus unicolor K. v. H., heeft mij geene verschillen doen ontwaren, welke regt geven ze te beschouwen als tot twee verschillende soorten te behooren. De geringe verschillen inde lengte der voeldraden, in de getallen der vinstralen en in de hoogte-evenredigheden van ligchaam en kop zijn daartoe niet voldoende, aangezien zij, blijkens vergelijking van voldoende reijen voorwerpen, alle kunnen worden gebragt op rekening van verschil- lende leeftijdstoestanden. De soort voedt zich voornamelijk met konchiferen, gastropoden en krustaceën, en bereikt eene lengte van minstens 700”. Zij wordt te Batavia als voedingsmiddel weinig geacht, en slechts door inlan- ders en Chinezen gegeten. De inlanders schrijven aan haar vleesch de kracht toe de teruggeblevene menstruatie te bevorderen. Plotosus albilabris CV. Poiss. XV p. 316, Cant. Cat. Mal. Fish. p.. 265, Blkr Bijdr. ichth. Singap. Nat. Tijdschr. N. Ind. III p. 70. Witlippige Sambilang. Atl. Silur. tab. XLVIII fig. 1. Plotos. corpore elongato, antice vix vel non latiore. quam alto, postice valde compresso, altitudine 7 ad 8 in ejus longitudine; eapite non depresso valde convexo 6 circiter in longi- tudine totius corporis; altitudine capitis 13 ad 11, latitudine 1} ad 11 in cjus longitudine; oculis diametro 4 ad 6 fere in longitudine capitis, diametro 1 et paulo ad 1J distantibus; rostro valde convexo, linea anteriore obtuse rotundato; cirris nasalibus operculum attingen- tibus vel superantibus, supramaxillaribus operculum attingentibus vel fere attingentibus, 220 inframaxilaribus rictui approximatis externis internis longioribus basin pinnae pectoralis attingentibus vel fere attingentibus; naribus patulis rotundis non tubulatis, posterioribus paulo post basin cirri nasalis, anterioribus inferne in labio superiore perforatis, anterioribus valvula claudendis; labiis carnosis papillatis; maxilla superiore ante maxillam inferiorem prominente ; dentibus maxilla superiore in thurmas 2 quadratiusculas subcontiguas aeque latas circiter ac longas collocatis, conicis obtusis brevibus, utraque thurma antice dentibus 2 vel 1 ceteris multo longioribus acutiusculis; dentibus maxilla inferiore in vittas 2 trigonas basi subcontiguas duplo circiter longiores quam latas dispositis, serie externa conicis obtusis ceteris majoribus, serlebus ceteris graniformibus; dentibus vomerinis in thurmam formam circuli segmenti sub- referentem dispositis, graniformibus medio segmento quadri- ad quinque-seriatis, serie postica seriebus celeris majoribus; linea laterali antice declivi, tunc recta, simplice, tubulis contiguis notata; axilla poro mucoso bene conspicuo; pinna dorsali 1* acute vel obtuse rotundata corpore non vel pauio humiliore, spina valida compressa utrinque serrata, capitis parte postoculari non vel paulo breviore, radio 1° humiliore; pinnis pectoralibus obtuse vel acutiuscule rotundatis 1! ad 2 fere in longitudine capitis, spina valida compressa utrinque serrata spina dorsali non vel paulo breviore; ventralibus obtusis rotundatis pectoralibus brevioribus; pinnis dorsali 2*et anali postice altitudine subaequalibus, antice dorsali 2? anali altiore; colore corpore superne umbrino-fusco vel olivaceo-fusco vel nigricante-fusco, inferne albido vel griseo; pinnis om- nibus vel dorsalibus tantum fuscis, ceteris frequenter aurantiacis; cirris fuscescentibus vel flavescentibus; labiis albis. B. 9 ad 11. D. 1*1/4 vel 1/5. P. 1/18 vel 1/12. V. 1/11 vel 1/12. D. 2* 108 + C. 10+ A. 90107208 ad De Ser ee C10 eA oD. E09 T6; Synon. Plotose d lèvres blanches CV. Poiss. XV p. 316. Plotosus macrophthalmus Blkr Verh. Bat. Gen. XXI, I Silur. bat. consp. p. 56. Ikan Sambilang Mal. Batav. Similang Mal. Fret. Malacc. sec. Cant. Habet. Java (Batavia), in mari. Bintang (Rio), in mari. Biliton (Tjirutjup) , in mari. Singapora, in mari. Celebes (Bulukomba), in mari. 5 Longitudo 11 speciminum 109" ad 353. Aanm. Deze soort duidde ik vroeger aan als eene eigene soort onder den naam van Plotosus macrophthalmus. Sedert is zij mij echter toegeschenen niet van Plotosus albilabris CV. te verschillen, althans niet van de soort, welke door den heer Cantor onder den- zelfden naam is beschreven. ~ S je @ ler] Plotosus albilabris CV. is merkwaardig door de . plaatsii — wn - F es) (C eu (o voorste neusgaten in de bovenlip tuschen de liptepeltjes, alsme 321 door de schikking der tusschenkaakstanden in twee vierkante of rond- achtige groepjes, sterk gebogen profiel en groote oogen. Mis- schien zal men in de kenmerken, aan het tandenstelsel en de plaat- sing der voorste neusgaten ontleend, eenmaal aanleiding vinden, na het beter bekend zijn der soorten, tot de opstelling van een eigen geslacht. Plotosus macrocephalus CV. Poiss. XV p. 317 tab. 449. Grootkop- pige Sambilang. Plotos. corpore elongato, postice valde compresso, altitudine 84 ad 9? in ejus longitu- dine; eapite convexo 4 circiter in longitudine totius corporis; altitudine capitis 11 circiter, latitudine 14 circiter in ejus longitudine; oculis in media longitudine capitis circiter sitis, di- ametro 9 in longitudine capitis, diametris 21 circiter distantibus, sursum spectantibus; labiis valde carnosis et papillatis; cirris nasalibus et inframaxillaribus externis cirris supramaxilla- ribus et inframaxillaribus externis longioribus, capite plus duplo brevioribus. Dco CS o ASOR 202 Synon. Plotose à grosse téte CV. Poiss. XV p. 317 tab. 449. Hab. Timor.? Longitudo speciminis descripti 18 pollic. paris. Aanm. Ik ken deze soort slechts uit de beschrijving en afbeelding in de groote Histoire naturelle des Poissons. Zij schijnt voorname- lijk kenbaar te zijn aan haren grooten kop. Omtrent tandenstelsel en voorste neusgaten zijn in beschrijving noch afbeelding bijzonderheden medegedeeld. Chacint. Cuaca CV. Pinnae dorsales et anales 2 radiosae distantes, dorsalis et analis posteri- or cum pinna caudali coalita. Dentes maxillis pluriseriati parvi, vomerini nulli. Oculi toti velati. Cirri 8, nasales, labiales et inframaxillares; in- framaxillares externae gula post angulum oris insertae. Membrana bran- chiostega radiis T. Apertura branchialis sub osse humerali desinens. Appendices postanales dendriticae nullae. Aanm. Even als Plotosus door zijne trosvormige aarsaanhangsels, staat ook dit geslacht scherp gekenmerkt daar in de groote reeks der Siluroiden door de aanwezigheid van eene tweede aarsvin, terwijl beide geslachten wegens de aanwezigheid eener tweede straalachtige rugvin en de vereeniging dier vin en der 2 aarsvin met de staartvin als onderfamilie niet minder scherp zijn gekenmerkt. Chaca vormt een verbindingslid tuschen de Plotosichthyoïden en Bagrichthyoïden en meer in het bijzonder een’ overgang tot de Pime- lodini, naar welker type, het stelsel der vertikale vinnen niet mede- gerekend, het zelfs meer is gebouwd dan naar de type der Plotosinen. Tot op mijne onderzoekingen was slechts eene enkele soort van Chaca bekend. Ik ontdekte eene tweede soort en beschreef die onder den naam van Chaca bankanensis. Beide schijnen in den Indischen Archipel voor te komen, doch Chaca lophioides ken ik tot nog toe niet naar de natuur. De volgende kenmerken schijnen de onderscheiding van beide soorten gemakkelijk te maken. 1 Cirri labio inferiore, dorso lateribusque numerosi. Chaca lophioides CV. II Cirri labio inferiore, dorso lateribusque nulli. Chaca bankanensis Blkr. 222 Chaca bankanensis Blkr, Dijdr. ichth. Banka, Nat. T. Ned. Ind. III p. 455, Achtste Dijdr. Ichth. Borneo Nat. T. Ned. Ind VIII p. 165. Atl. Silur tab. XLVII fig. 1. Danka'sche Chaca. Chae. 324 B. 6. D" 1/4. P. 1/4. V. 6 (fiss) A'* 8 (3 simpl. + 4 fiss. + 1 simpl) D. 2* 23 simpl. FO. A Sj Arte 11 Ssimpl evel Esubdivis ME Ad D 2 PATES AE 722: WO r Synon. Puting-bliong Djambiens. Habit. Sumatra (Djambi), in fluviis. Jorneo (Bandjermasin), in fluviis. Banka (Marawamg), in fluviis. Longitudo 6 speciminum 58" ad 181.” Aanm. Chaca bankanensis is reeds daardoor gemakkelijk van Chaca lophioides te onderkennen, dat er de lipdraden der onderkaak alsmede de huidlapjes op rug en zijden boven en onder de zijlijn ontbreken. Naar de bestaande afbeeldingen en beschrijvingen van Chaca lophioides te oordeelen is de kop daar in verhouding tot de lengte des ligchaams breeder, zijn de oogen kleiner en zouden er geene neusdraden zijn, wat echter nog bevestiging verdient, vermits zij ook bij Chaca bankanensis, hoezeer met zorg opgespoord duidelijk herkenbaar, toch der waarneming ligtelijk ontglippen. Voorts zouden de borstvin- doornen bij Chaca lophioides 10 malen gaan in de lengte van het geheele ligchaam, terwijl deze lengte bij Chaca bankanensis slechts 8 tot 81/2 malen die des borstvindoorns bevat. Bij Chaca lophioides zouden voorts nog, volgens den heer Valenciennes, de borstvinnen een en de eerste aarsvin twee stralen meer bezitten dan bij Chaca bankanensis. Wat den bouw der ingewanden betreft, deze verschilt niet van dien door den heer Kner van zijne Chaca lophioides beschreven. In de maag van een mijner voorwerpen vond ik een nog gaaf exem- plaar van Palaemon, alsmede schubben van kleine Leuciscus-soorten en van Panchax Buchanani CV., waaruit blijkt dat Chaca van kleine vischjes en krustaceën leeft. Mijne twee grootste voorwerpen zijn in de rivier van Djambi ge- vangen, waar de inlanders de soort kennen onder den naam van Poeting-bliong en de wonden van hare vindoornen als giftig vree- zen. Ik ontving ze eerst na het afdrukken der eerste bladen van dezen arbeid, waarom zij daar niet onder de visschen van Sumatra vermeld is. 325 Chaca lophioides CV. Zoöl. Voy. Ind. orient. Bélanger p. 386, Poiss. tab. 4 fig. 2. Hist. nat. Poiss. XV p. 330 tab. 451. An et Chaca lophioides Kner Sitzungsber. Kais. Akad. Wiss. XVII p. 100 tab. 1 fig. 2-6? — Zeeduivelachtige Chaca. o 31 Chae. capitis latitudine 31 circiter in longitudine totius corporis; cirris nasalibus nullis?; spina pectorali 10 in longitudine corporis; pinna dorsali 2* paulo ante posticam tertiam to- tius corporis partem incipiente; maxilla inferiore peripheria inferne cirris vel laciniis euta- neis pluribus brevibus; dorso, cauda lateribusque supra et infra lineam lateralem laciniis cutaneis brevibus longitudinaliter seriatis; oculis punctiformibus. B QD 1/4 B. N/a Vis 6e c 15 VOL DA 25 ES CAO AMEN AT. Syn. Platystacus chaca Buch. Gang. Fish. p. 140, 374 tab. 28 fig. 43. Brachystacus chaca J. Van der Hoeven Handb. Dierk. ed 2* II p. 280. Habit. Borneo (v. d. Hoev.), N. Guinea (Kner)?, Bengala (Buch. al.). Aanm. De bovenstaande kenmerken zijn getrokken uit de afbeel- dingen en de beschrijving der soort van den heer Valenciennes. Ik heb daaruit slechts die punten medegedeeld ten welken opzigte mijne Chaca bankanensis van Chaca lophioides verschilt. De heer Kner heeft in zijne Ichthyologische Beiträge (Sitzungsber. 