De zoogdieren van Java
Dit dier gelijkt eenigszins op de vorige soort, maar onderscheidt zich daarvan onmiddellijk door een langeren staart en door de geringere ontwikkeling van het -wit op de bovendeelen, dat hier beperkt is tot een smalle streep, die van het midden van den kop tot ongeveer het midden van den rug verloopt. Ook de / wangen en een plek op het voorhoofd zijn wit. Voor het overige zijn de bovendeelen donkerbruin, de onderdeelen lichter bruins welke kleur op keel en borst bijna in wit overgaat. De rand van de ooren en het uiteinde van den staart zijn eveneens wit. De lengte van kop en lichaam is ongeveer 40 cM., die van den staart, de eindharen medegerekend, ongeveer 22 cM. TDugarn Bij de Soendaneezen heet dit dier bioel, bij de Javanen yentek; “S fev Tak hij verspreidt geen walgelijke geur en is in zijn aard veel meer Brevel een roofdier dan de sigoeng, daar hij zich hoofdzakelijk met kleine Mee zoogdieren en vogels voedt. Ook houdt hij zich minder uitslui- ; d tend in het bosch op, maar komt niet zelden in bebouwde streken en zelfs in de onmiddellijke nabijheid van menschelijke wo- = — Aowsr) Vo 19) Cag wee — AONYK ~ Lor A ee \/ 20 14. Lutra leptonya, Horsr. (Fig. 11). Ordinary Ven Deze op Java en over het grootste gedeelte van Zuid-Oostelijk ~ Azié yoorkomende Otter onderscheidt zich door de geringe ont- wikkeling van zijn klauwen van zijn naaste verwanten, maar komt overigens in nagenoeg alle opzichten met andere soorten van Otters overeen. In de familie der Wezels nemen deze dieren eene afzonderlijke plaats in door hunne levenswijze en door de veranderingen, die hun maaksel in verband daarmede heeft on- dergaan. Van de laatste brengen wij hier slechts in herinne- ring de breede, platte kop en den goed ontwikkelden, aan zijn ondereinde dikken en in den regel afgeplatten staart. LIutra leptonyx, de andjing ajer (mal.) of sero (soend.) is op Sareeeng Java tameliik algemeen in hoogere en lagere streken. Men vindt Banray hem zoowel in langzaam als in snel stroomende rivieren, in wier oevers hij zijn holen graaft, die dikwijls, behalve een ingang (ge) boven, ook een ingang beneden de oppervlakte van het water hebben. Zijn voedsel bestaat hoofdzakelijk uit visschen en voor de vischcultuur kan hij schadelijk worden door zijne gewoonte, om uit een soort van moordzuchtige speelschheid veel meer dieren te dooden, dan voor zijn onderhoud noodig is. Niet zelden houdt hij in troepen van vier tot zes stuks ge- regelde en goed georganiseerde drijfjachten, waarbij de visch als .y wild wordt opgejaagd; vandaar dat in sommige streken de Otters, Ne zeer gemakkelijk te temmen en bijzonder leerzaam van aard zijn, voor de vischvangst worden afgericht en daarbij uitnemende diensten bewijzen. De op Java voorkomende Otter is over het algemeen rood- achtig bruin van kleur; de wangen, de zijden van den nek, en de keel zijn geelachtig, welke kleur op de borst weder allengs in de algemeene kleur van het lichaam overgaat. Volwassen exemplaren bereiken eene lengte van 55—60 cM. met een staart van 25—30 cM. Als Javaansche namen worden door HorsFiELD opgegeven wergoel en welingsang; de eerste zou betrekking hebben op eene grijze variéteit, die solitair leeft, de tweede op den ge- wonen yorm, die in kleine troepen voorkomt. )? preLarctyra 1 DBE LEI LSE ALLS BET Banprk, Rbk Lege, go) ‘iy Pee He 22. 4 v ‘dil. Orde der Insectivora Goan! A. FAMILIE DER TUPAIA'’S. At CamAat~ Aes afecer (L-yor ) 1. Tupaia javanica, Horsr. en 2. Tupaia ferruginea, RAFF. (Fig. 12). De beide, op Java voorkomende Yupaia-soorten, wier weten- schappelijke geslachtsnaam van het Maleische toepai is afgeleid, komen onderling in zoovele opzichten overeen, dat wij ze hier in ééne bespreking kunnen samenvatten. In voorkomen en in kleur doen beide zeer sterk aan eekhoorns denken en door leeken worden zij gewoonlijk daarvoor aangezien. Voor Tupaia ferruginea volge hier de beschrijving van MUtLuEr. »De grondkleur der bovendeelen is gewoonlijk meer of minder bleek rood- of geelbruin, dat doorgaans fijn zwart gespikkeld schijnt, doordien de haren, welke aan den wortel zwartachtig zijn, de buitenste helft zwart en bruin geringd hebben en op de achterdeelen van het lichaam bovendien van zwarte, glanzige punten voorzien zijn. De onderdeelen van het dier, evenals de korte streep langs de zijden der schouders, zijn gewoonlijk roestkleurig, bij het eene voorwerp lichter, bij het andere donkerder, naar voren meestal . in het geelbruine, naar achteren in het roodbruine trekkende”’. MiitLeER merkt echter dadelijk reeds op, dat er vele afwijkingen voorkomen, waarvan een der meest gewone deze is, dat de grondkleur van den staart in het geelachtig grijze trekt. De lengte van het lichaam bedraagt bij volwassen voorwerpen 21 cM.; die van den staart 19—20 cM. Tupaia javanica is iets kleiner en heeft bij volwassen exem- plaren eene totale lengte van 33—34 cM. Ook is de snuit iets minder verlengd, de staart daarentegen naar verhouding iets langer (18 cM.) en minder breed. De kleur is minder roestkleurig ks SO en heeft niet zelden een olijferoene tint. Een punt van verschil levert ook de buitenste teen der achterpooten, die met de punt van den nagel tot het midden van den nagel van den tweeden teen reikt, wat bij Tupaia ferruginea niet het geval is. Terwijl Tupaia ferruginea op Java tamelijk zeldzaam is, komt de andere soort hier zeer algemeen voor en dat niet alleen in de bogchrijke bergstreken, maar ook in de lagere landen. Het is een sierlijk, vlug, levendig diertje, niet zeer schuw en voortdurend in ' beweging. Hoewel in mindere mate dan Tupaia ferruginea, houdt het zich bij voorkeur in het geboomte op; het doorsnuffelt met zijn spitsen snuit alle hoekjes en gaatjes, die op de boomen en de daartegen groeiende varens, orchideeén en andere planten te vinden zijn. Maar het begeeft zich ook dikwijls in het struik- gewas en de kruidachtige planten, die gewoonlijk de boschran- den uitmaken, ten einde zich te goed te doen aan de vruchten der vele Hlettaria-soorten, zooals ondjé, tepoes e. a., die daar steeds in overvloedig aantal voorkomen. Want hoewel insecteneters van geboorte, voeden de Twpaia’s zich voor een groot gedeelte met plantaardig voedsel en komen niet zelden in koffietuinen voor, waar de roode, malsche schil der rijpende bessen voor hen niet minder begeerlijk is dan voor loewaks en rassi’s. Zooals wij hierboven reeds opmerkten, vertoonen de Tupaia’s eene groote gelijkenis met kleine eekhoorns, maar, behalve door hun verlengden snuit, zijn zij door hun gebit zonder moeite van deze knaagdieren te onderscheiden. In de Soendaneesche landen staan zij bekend onder den naam van kekes; Minter geeft bovendien van Tupaia javanica den Soendaneeschen naam emes op. De Maleische naam op Sumatra is toepai, waarbij de grootere soort als toepai tanah van de klei- nere als toepai akar wordt onderscheiden, terwijl eene derde soort met den naam van toepai poear wordt aangeduid. ‘Te oor- deelen naar de opgaven in de literatuur over deze benamingen, komt het ons voor, dat ze niet constant zijn en dat, wat trou- wens niet te verwonderen is, de verschillende Tupaia-soorten door de inlanders van Sumatra met elkander worden verward. Voor zooverre bekend is, nestelen de Tupaia’s in boomen en Moartua % (Sge.) 213" = OO bij voorkeur in de schuilhoeken, die epiphytische varens en andere gewassen hun aanbieden. In gevangen staat worden zij zeer spoedig mak. B. FAMILIE DER EGELS. Hglowrga Cys) Het welbekende type der echte Egels komt op Java en in het algemeen in Nederlandsch Indié niet voor; het wordt hier ver- vangen door een diervorm, die weliswaar nauw ermede verwant is, maar in uiterlijk voorkomen, vooral door het ontbreken der stekels, sterk ervan afwijkt. Deze diervorm, die op Java slechts door é6éne, maar op Sumatra en een gedeelte van het vasteland door twee soorten is vertegenwoordigd, werd door RAFFLES op Sumatra ontdekt en in 1822 door hem als eene Viverra-soort beschreven. Nadere onderzoekingen, vooral van Vicors en HorsFieLp, brachten aan het licht, dat deze Viverra gymnura tot de Insecteneters moest worden gebracht. Eenige jaren later werd door Miitter eene tweede soort ontdekt, die door hem en ScHLeGEL als Hylomys suillus werd beschreven en eenigermate als een overgang tusschen de Tupaia’s en de Spitsmuizen werd beschouwd. Later werden beide soorten in het nieuwe geslacht Gymnura vereenigd en geplaatst nabij het geslacht Hrinaceus, dat de echte Egels omvat. Gymnura suilla — de soortnaam is ontleend aan de gelijkenis van den snuit met dien van een varken — is een Zeer zeldzaam diertje, dat zich in de bergbosschen ophoudt en er vrij zonder- ling uitziet ,De staart en de sterk afgeronde ooren zijn bijna kaal. Het haar yan het bovenlijf is aan de wortels grauw, in het midden geelachtig rood en aan de punten zwart, waardoor eene donkere, geelachtig bruine kleur ontstaat, die min of meer naar het roestbruine trekt. Van onderen is de vacht eenigszins lichter geelachtig grauwbruin. De pooten zijn dun, met korte haren en de bovenlip met vele lange, zwarte haren bezet, Waarvan sommige tot eene lengte van 2.5 cM. hebben. De tamelijk lange neus, waarvan de punt een weinig opwaarts is gebogen, trekt naar het zwarte” (MULLER en SCHLEGEL). 3. Gymnura suilla, M. et 8. (Fig. 13) Aar 22 A2b fond Area & ay: 2 ain (OQ ies De totale lengte van het dier is 14—15 cM., waarvan het korte staartje niet veel meer dan één cM. lang is. Van de levenswijze dezer zeldzame diersoort is zoo goed als niets bekend. In de maag van een der beide, door MULLER verkregen exemplaren, bevonden zich overblijfselen van groene sprinkhanen, kevers:en wantsen. C. FAMILIE DER SPITSMUIZEN. Sprouse: Fach gure Fa ane afeccee (C ~go~) 4, ~Crocidura murina, L. (Fig. 14). Pe. 77 Deze over geheel Zuid-Oostelijk Azié en een deel van Afrika sy ice poe verspreide Spitsmuis is ook op de meeste eilanden van den beara 8 Indischen Archipel aangetroffen, doch is daar nergens zeer al- eu Taw- Yn wore gemeen. ‘ In levenswijze komt zij met de gewone, Europeesche Spits- Te hes muis, Sorex vulgaris, L. overeen; zij voedt zich hoofdzakelijk 7-4, ,_ ¢ , met insecten en houdt zich zoowel in de wildernis als in de Apua- hackerd- nabijheid van menschelijke woningen op. Hare kleur isin den (a regel grijs, soms donkergrijs tot zwartachtig; de haren hebben echter niet zelden roestkleurige of bruine uiteinden. Soms ZiO’ CAL epee oy zij ook nagenoeg geheel bruin. De lengte van het dier varieert tusschen 10 en 14 cM., die van den staart tusschen 6.5 en 8.5 5 cM. Vooral de volwassen dieren verspreiden eene sterke mus- kuslucht en worden daarom wel eens met den naam van mus- kusrat aangeduid. Baleoplridar 4 gor FAMILIE DER Saale athe Peet vee 5. Galeopithecus volans L. ime 4 15). Er zijn in de Klasse der Zoogdieren weinig vormen, die aan de systematici zooveel hoofdbreken hebben bezorgd als de hier te bespreken, in vele opzichten merkwaardige diersoort. Liy- ‘Ye NAEUS, die haar het eerst beschreef, rekende haar tot de Le- muriden en in de Engelsche kolonieén is zij nog steeds als ,the flying Lemur” bekend. Anderen meenden haar tot de Chiroptera te moeten brengen en zagen zich daarbij geplaatst yoor de vraag, of zij haar aan het begin of aan het einde de- Crottdura <fx K> Be SMa zer Orde eene plaats moesten inruimen. Weder anderen meen- den eenige verwantschap met sommige vormen van Buideldie- ren te moeten constateeren. Om in dit werk dezelfde rangschikking te behouden als in het Deel der ,Fauna of British India”, waarin Buanrorp de Zoogdieren behandelt, plaatsen wij haar ook hier aan het einde der Insecten-eters, maar zijn het geheel met BLANFoRD eens, dat hare verwantschap met deze diergroep niet zeer voor de hand ligt en men beter zou doen, de twee soorten der Galeo- pithecidae tot eene afzonderlijke Orde, die der Dermoptera, te verheften. Van de twee Galeopithecus-soorten komt de ééne uitsluitend op de Philippijnen voor, terwijl de andere een veel grooter ver- spreidingsgebied heeft en op Java, Sumatra, Borneo en het Maleische schiereiland wordt gevonden, vanwaar het zich noor- delijk tot Tennasserim en een gedeelte van Siam verspreidt. Galeopithecus volans wordt in sommige Hollandsche werken wel eens met den naam van ,de Vliegende Kat” aangeduid, maar heeft overigens met een kat geen andere punten van overeenkomst, dan dat hij ongeveer dezelfde grootte bereikt..__ In de Soendaneesche landen draagt hij den naam van tando, _ me die overigens ook aan de Pteromys-soorten (de Vliegende Bok: aaa hoorns) wordt gegeven; op Sumatra wordt hij door de Maleiers aden ’ koebong genoemd. Keung Hij is een in hoofdzaak bruinachtig grijs nachtdier, dat een groot aantal zilverwitte vlekken vertoont. De onderdeelen zijn ook hier lichter gekleurd en jonge exemplaren zijn helderder gevlekt dan oude. Een van de grootste eigenaardigheden van het dier is zijn krachtig ontwikkelde vlieghuid, die uitgespan- nen is tusschen kop, ledematen en staart. Deze vlieghuid is meer dan een valscherm, want in de bovenlanden van Suma- tra’s Oostkust, waar deze dieren algemeener zijn dan op Java, nam ik een paar exemplaren waar, die blijkbaar den dag had- den doorgebracht op een dooden, maar nog overeindstaanden boomstam in een koffietuin en zich tijdens de avondscheme- ning naar het naburige bosch begaven. Zij hadden daartoe een aesens | ees tamelijk breed ravijn over te steken en daalden gedurende hun- ne vlucht slechts weinig, terwijl zij aan het einde ervan weder een weinig rezen, zooals kraaien doen, wanneer zij zich op een tak zullen neerzetten en zonder vleugelbewegingen komen aan- zweven. Ook bij deze koebongs was geen beweging waar te nemen, die aan vliegen deed denken, zoodat zij zich wel zeer krachtig moeten afzetten. De koebongs zijn uitsluitend planteneters; zij leven op boo- men en houden zich overdag rustig tegen een of anderen dik- ken tak, waar zij door hunne kleur zeer moeielijk zijn te ontdekken. Miitter deelt nog mede, dat de koebong een wilde en nijdige natuur heeft. ,Wordt hij in zijne rust gestoord, dan laat hij een onaangenaam krassend en ratelend gekrijsch hooren en bijt woedend van zich af. Zijn verblijf is meestal diep in de hooge bosschen, zoowel der vlakten als der bergen”. De jongen worden door de moeder op hare nachtelijke toch- ten medegevoerd. 1Y. Orde der Chiroptera (Handvleugeligen, Vleermuizen). Hoewel wij het, bij den tegenwoordigen stand onzer kennis, nog niet mogelijk achten, van de talrijke, hier voorkomende vertegenwoordigers dezer orde een overzicht te geven, dat op eenige volledigheid aanspraak kan maken, willen wij toch zooveel mogelijk trachten, den lezer in de gelegenheid te stellen, de verschillende soorten van vleermuizen, die hij in handen mocht krijgen, althans eenigermate te leeren kennen. Vooraf echter eenige opmerkingen van algemeenen aard. Dat de Vleermuizen (wij bedoelen hiermede ook de grootere vormen, zooals den kalong) als luchtdieren in de klasse der Zoogdieren biologisch eene afzonderlijke plaats innemen, behoeft wel geen nader betoog. Het is er echter verre vandaan, dat zij binnen hun eigen yerwantschapskring eenige uniformiteit in levenswijze aan den dag zouden leggen. Integendeel, evenals wij bij de vogels, waaraan zij ons toch het eerst doen denken, in dit op- zicht de grootst denkbare variatie aantreffen, zien wij, hoe de talrijke soorten van Vleermuizen zich eveneens in allerlei rich- tingen hebben gespecialiseerd. Er zijn: er, die zich met plant- aardig, en die zich met dierlijk voedsel voeden; vermoedelijk zijn er ook, die zoowel het een als het anderdoen. Kr zijn er, die het daglicht volkomen schuwen en er zijn andere die reeds v66r zonsondergang hun dagverblijf verlaten. Er zijn er, wier vlucht onbeholpen en gebrekkig is, terwijl andere als zwaluwen door de lucht zweven of den statigen vleugelslag der groote roof- vyogels vertoonen. Kortom, indien deze dieren ons in de ver- scheidenheid van hun doen en laten slechts voldoende bekend waren, zouden zij evenveel stof kunnen leveren voor een belang- wekkend werk van biologischen aard als welke andere diergroep ook. ee OR eee Hun nachtelike levenswijze echter staat ons daarbij in niet mindere mate in den weg dan de onbereikbaarheid der plaatsen, waar vele soorten zich ophouden en de ongemotiveerde tegen- zin, die bij de meeste menschen bestaat tegen al wat vleermuis is, een tegenzin, die alleen zijn grond vindt in allerlei verhalen en fabels, waaraan vooral het zwakke geslacht in den regel een eretig oor verleent. Onze betrekkelijke onbekendheid met deze dieren, waarvan toch zoo vele hier op Java onder hetzelfde dak leven als wij, is niet alleen in wetenschappelijk opzicht te betreuren; wij zijn ervan overtuigd, dat menig lefhebber der natuur, die nu zijn aan- dacht wijdt aan kevers, kapellen, bloemen of vogels, een dank- baar arbeidsveld in zijn onmiddellijke omgeving zou vinden, wanneer hij er eens toe kwam, ook de Vleermuizen tot een onderwerp van studie in zijn vrije uren te maken. Hij zou alleen reeds een nuttig en hem zelf animeerend werk verrich- ten, door behulpzaam te zijn bij de vaststelling van het aantal hier voorkomende soorten, een aantal dat wij, zonder ons aan overdrijving schuldig te maken, niet veel geringer schatten dan het aantal van alle andere, hier voorkomende soorten van z00g- dieren tesamen. In de tropen toch bereikt de orde der Vleer- muizen haar hoogste ontwikkeling naar getalsterkte van goor- ten en individuén; elk tropisch landschap legt daarvan tijdens de schemering van avond en morgen voldoende getuigenis af: Men verdeelt de orde der Vleermuizen gewoonlijk in twee eroote groepen, die der Plantenetende en die der Insecteneten- de; de eerste groep bevat hoofdzakelijk de grootere, de laatste de middelmatig groote en de kleinere vormen en deze indee- ling valt daarom samen met die in Megachiroptera en Micro- chiroptera, gewoonlijk in de nieuwere werken te vinden. Twee meestal doorgaande punten van onderscheid tusschen deze on- derorden, die tevens witwendig zijn waar te nemen, bestaan hierin, dat bij de Megachiroptera de beide randen van de oor- schelp onderaan samenkomen, terwyjl zij bij de Microchiroptera elk afzonderlijk uit den kop hun oorsprong nemen en dat bij eerstgenoemde onderorde de tweede vinger der voorste lede- Meded. Pl. LXV. 3 = Be ues maten in een klauw eindigt, met uitzondering van de straks te noemen soort Honycteris spelaea, Doss. Onderorde der Megachiroptera. Hiertoe behoort de familie der Pteropodidae, waarvan vijf ge- slachten op Java voorkomen, die op de volgende wijze van elkander zijn te onderscheiden. *) A. Tong van gemiddelde lengte. a. Geen staart; nek en schouders veel lichter van kleur dan de rug . . Prferopus. b. Staart meestal aanwezig, bovendeelen van het lichaam van dezelfde kleur. a’. 5 echte kiezen in de bovenkaak, 6in de onderkaak= 2. 5). 34 3. eXanthanpyior b’. 4 echte kiezen in de bovenkaak, 5 in de onderkadk. <9 3 3 4) ee en CYynontenis: Bb, Tong buitengewoon lang. a.  staart goed ontwikkeld . . . . Honycteris. Van deze vijf geslachten is Pteropus het meest bekende, om- dat daartoe behoort vompy rns NG (/)Pteropus editis; Guorrr. De kalong. De grootste soort der geheele orde, welker vlucht soms een lengte van 1.25 Meter kan bereiken. De lengte van kop en lichaam bij volwassen exemplaren 35—40 cM. Bovenzijde der vleugels bruinachtig zwart, rug zwart of bruinachtig zwart met Xs vele grijze haren vermengd. Nek en voorste gedeelte van den rug fraai bruin, soms lichter, soms donkerder van tint. On- derdeelen bruinachtig zwart, soms met veel grijze haren; borst en hals veelal rossig, allengs in de kleur van den nek overgaande. *) Deze en de volgende dichotomische tabellen zijn aan het werk van BLAN- ForD ontleend (Fauna of British India, Mammalia) Waar het noodiy of wen- schelijk was, zijn voor de Vleermuizen van Jaya daarin kleine veranderingen aangebracht. =2 Snes De kalong behoort almede tot de meest bekende en in het oog vallende diervormen van Java, hoewel het niet onwaar- schijnlijjkk is, dat de meeste Kuropeanen hem nooit van nabij hebben gezien en bijgevolg onbekend zijn met zijn sierlijken, intelligenten kop, die ons aan een of ander hazewindachtig schoothondje herinnert. Men neemt hem gewoonlijk waar, terwijl hij zich hoog in de lucht met kalmen vleugelslag voort- beweegt of, op een hoogen vruchtboom neergestreken, met be- hulp van de krachtige klauwen zijner achterste en den duim- klauw zijner voorste ledematen langs de takken kruipt. Uitsluitend vruchten- en in het algemeen planten-eter, wordt hij niet zelden een ware landplaag door het geweldig grouot aantal, waarin hij in vele streken van Java wordt gevonden. Waar zulke zwermen zich ophouden, komt van het ooft der vruchtboomen niets terecht en dikwijls gaan ook de boomen zelf te gronde, daar zij door de vraatzuchtige dieren telkens opnieuw worden kaalgevreten. Bij velen zijn ongetwijfeld be- kend de dagverblijven der kalongs, gewoonlijk hooge, half ver- nielde en ontbladerde boomen, aan welker takken de dieren zich na hun nachtelijke strooptochten bij hondertallen aan de achterpooten ophangen, in dien toestand een schouwspel ople- verend, dat men zich bij den eersten aanblik gewoonlijk niet dadelijik kan verklaren. Zooals het geval ig met de meeste dieren, die in troepen vereenigd, hun dagelijksche rust genie; ten, hebben er heel wat kibbelpartijen plaats, voordat elk een plaats naar zijn zin heeft gevonden. Zoo staat de zon dikwijls reeds hoog aan den hemel, voordat in een kalong-verblijf de rust is ingetreden; tegen zonsondergang worden zij weer on- rustig, kruipen een weinig langs de takken heen en weer en vliegen dan alleen of in paren uit, waarbij zij zich soms mijlen ver over het omliggende land verspreiden. De wijfjes brengen slechts één jong tegelijk ter wereld en dragen dit steeds met zich mede, totdat het nagenoeg volwas- sen is. Ook Pteropus nicobaricus, Firz. wordt voor Java opgegeven. Deze soort komt in kleurverdeeling tamelijk wel met Pteropus = OE Y edulis overeen, maar zij is kleiner (kop en lichaam 20—25 cM.) en onderscheidt zich van de laatste, die zeer spitse ooren heeft, door de yan boven afgeronde oorschelp. ousctlus Vv >a] (qe) Santharpyie amplexicaudata, GEOFFR. Deze soort is reeds aanmerkelijk kleiner dan de kalong, daar hare lichaamslengte, met inbegrip van den kop, niet meer dan 12—183 cM. bedraagt. Zij is egaal bruin van kleur, van boven iets levendiger getint dan van onderen. Voorts vliegt zij uit- stekend, terwijl zij zich overdag liever in een of ander rustig en donker hoekje dan in het geboomte ophoudt. Alleen in de schuilhoeken, haar tusschen de blad- en vruchtstelen in de toppen van cocos-en andere palmen aangeboden, is zij niet zelden te vinden. Zij is eveneens zeer vraatzuchtig van aard. 2¢ (3) Cynopterus marginatus, GEOFFR. on Sa ee Tets kleiner dan de vorige soort (lengte ongeveer 11 cM.), Co horspiaas Xs bruin, maar zeer veranderlijk van tint; de rand der oorschelp eeheel of grootendeels wit. De mannetjes hebben een kraag van Vi roodachtige, stugge haren, die vooral in den paartijd duidelijk waarneembaar is. Deze soort houdt zich overdag bij kleine troepen in de toppen van allerlei palmen op. 29 (4 Cynopterus melanocephalus, Tem. Van deze soort, die zich door het bezit van een zwartachtigen kop onderscheidt, zijn ons geene bijzonderheden bekend. Mmacyog lessees 30 (S) Gerponycieris_minime, Guoftr. (“Lowy Ongeet = pacrvylooiu ) Deze soort heeft eene lichaamslengte van slechts 6 cM. Zij is van boven licht roodachtig bruin, van onderen grijsachtig bruin. Overdag verschuilt zij zich eveneens in de toppen der palmen. 3 f (6) Eonycteris spelaea, Doss. De eenige vruchtenetende Vleermuis, die geen nagel aan den tweeden vinger heeft. Donkerbruin van kleur. Waartoe deze en de voorgaande soort de buitengewoon lange, met borstel- en haakvormige papillen bedekte tong gebruiken, is nog onbekend. R. Shor bridget KS R < ynor XS Re amploni conde ae oT Onderorde der Microchiroptera. Deze onderorde is op Java door vier familién vertegenwoor- digd, die zeer gemakkelijk van elkander zijn te onderscheiden. A. Staart opgenomen in het achterste (inter- © es femorale) gedeelte der vlieghuid en niet of slechts zeer weinig daar- achter uitstekende. a. De binnenrand der oorschelp draagt aan den binnenkant een uitsteeksel (tragus, vgl. Fig. 17). a. Hen bladvormige uitgroeiing op den mMGWS 5 G on 6 ¢ 3) oo so) eNorenRialter. b'. Geen zoodanige uitgroeciing. . . Vespertilionidae. b. Geen tragus. Hen zeer gecompliceerde bladvormige uitgroeiing op den CUS etm nee he ttn enn LOLOM IAG: B. De staart steekt door de vlieghuid heen bovenwaarts of steekt ver daar- achter ulbe 2 et SY mbalionunidae: A. FAMILIE DER RHINOLOPHIDAE. De tragus, het uitsteeksel aan den binnenrand der oorschelp, ° waarvan in het bovenstaande overzicht sprake was, is niet de eenige complicatie, die aan het oor der Vleermuizen kan.voor- komen; aan den buitenrand toch vindt men dikwijls een eewoonlijk lobvormige uitgroeiing (zie Fig. 16), die den naam draagt van anti- tragus. Soms zijn beide organen aanwezig, soms slechts één en in andere gevallen ontbreken beide. Het al of niet aanwezig zijn van tragus en antitragus levert daarom in vele gevallen een goed onderscheidingskenmerk tusschen geslachten of soorten evenals de vorm dezer organen. Zoo is bij het geslacht Rhinolophus de antitragus door eene diepe insnijding duidelijk van den buiten- rand der oorschelp gescheiden, wat bij de andere, hier voorko- mende geslachten van de familie der Rhinolophidae niet het geval is. Deze geslachten zijn Hipposiderus en Coelops; bij het eerste iso a R. aff Xe ; re R. pardbn %° is het voorste gedeelte van het neusblad rond en gaaf, bij het Rs acummoliy XS tweede is het zeer diep ingesneden. R. taper Voor het overige vertoont het neusblad of, zooals het ook wel R- Lactus genoemd wordt, het hoefijzer op den neus van de Vleermuizen Re gernon dezer familie allerlei grillige en gecompliceerde vormen, waarop R. sthene ; Xs wij hier niet nader kunnen ingaan; de in Fig. 16 afgebeelde R. mee ae kop van Rhinolophus luctus kan eenig denkbeeld ervan geven. R. camate nee xe RF ( 7) Rhinolophus luctus, TemM. (Fig. 16). De kleur van deze soort is gitzwart, met grijze uiteinden aan de haren. Lengte van lichaam en kop 7—8 cM. van den staart ongeveer 5 cM. Zij is de grootste soort van dit geslacht. 38 3 ( %) Rhinolophus trifoliatus, TEMM. Kleiner dan de vorige, maar overigens sterk daarop gelijkende. 3 ¢ [ 7) Ehinolophus affinis, Horsr. . Lichaamslengte ongeveer 5.5 cM.; staart 2—2.5 cM. De zeer spitse ooren zijn korter dan de kop. De kleur van dit dier va- rieert zeer; sommige voorwerpen helder roestkleurig, andere donkerbruin, enkele zelfs grijsachtig, maar bij alle worden de haren naar het uiteinde donkerder. Spor f i, 0) Rhinolophus minor, Horsr. Same of. 3 b. i iD) Rhinolophus pusillus, TEM. j Naar alle waarschijnlijkheid zullen aan dit vijftal soorten nog wel meerdere moeten worden toegevoegd, vooral daar de Rhi- nolophus-soorten, zooals trouwens de insecten-etende Vleermuizen in het algemeen, tot zeer hoog in het gebergte voorkomen en zich nog ophouden op plaatsen, waar geen andere zoogdieren meer te vinden zijn. Daar en in de bosschen, die de hoogere bergzonen begrenzen, is vermoedelijk nog menige, voor de we- tenschap of althans voor Java nieuwe vorm te vinden, maar de weinige reizigers, die genoemde streken bezoeken en er zich in den regel niet lang ophouden, zijn bij het ontdekken daarvan in hooge mate van toeval en goed geluk afhankelijk. Het geslacht Hipposiderus is op Java eveneens door een aan- zienlijk aantal soorten vertegenwoordigd. Het best bekend zijn: == 8}9) = 7 iz /2) Hipposiderus diadema, GEOFFR. Een groote Vleermuis; kop en lichaam 8—9 cM., staart 5—6 cM. Bruin van kleur, van onderen lichter. Het basale en het buitenste gedeelte der haren zijn veel donkerder van kleur Xs dan het middenstuk, dat soms nagenoeg wit is. Deze soort wordt, evenals de volgende, door Horsrrexp beschreven, die voor haar den Javaanschen naam kéblék opgeeft. ¥ ( /8) Hipposiderus larvatus, Horsr. 70-25% Xs Volgens Horsrie.tp bij de Javanen onder den naam lowo-soembo bekend. a G “) Hipposiderus bicolor, TEM. Een smalle, opstaande huidplooi verbindt bij deze soort de binnenranden der oorschelpen dwars over den schedel heen, maar is door de haarbedekking niet gemakkelijk waar te nemen. Sommige voorwerpen van deze soort zijn bijzonder fraai, goud- bruin gekleurd, andere weder zijn veel donkerder, tot zwartbruin toe. De onderkant van het lichaam is bij alle echter veel lichter. Deze kleuren wordt slechts door het uiteinde der haren ver- oorzaakt, die voor het overige gedeelte van hunne lengte wit- achtig of grijs zijn. Het uiteinde van den staart is vrij. Lichaams- lengte ongeveer 4 cM. Lengte van den staart 2.5—3 cM. Xe : [ / es) Hipposiderus galeritus, CANTOR. Bruinachtig van kleur, op den rug het donkerst. De haren van den rug zijn aan de basis lichtbruin, bovenaan donkerbruin, maar eindigen in een klein, lichtgekleurd puntje. Lengte van kop en lichaam 5 cM., van den staart 3 cM. Bij het geslacht Coelops ontbreekt de staart. Het is hier door éene soort vertegenwoordigd : ie /6) Coelops frithi, Buyrx. Zooals hierboven reeds werd medegedeeld, is deze Vleermuis NS te herkennen aan de diepe insnijding in de voorste lob van het neusblad. Eenige bijzonderheden zijn van deze soort al even- min bekend als van de voorgaande soorten. [ei0 Ray ee) B, FAMILIE DER NYCTERIDAE. Het neusblad is bij deze familie aanzienlijk minder ontwik- keld dan bij de Rhinolophidae. De tragus is goed ontwikkeld en de achterranden der oorschelpen vloeien ineen. Op Java ko- men voor: aeibole™ Te (: /?) Megaderma spasma,, L. Een donker aschgrijze, op de benedendeelen lichter gekleurde, staartlooze Vleermuis van ongeveer 8 cM. lichaamslengte. Niet algemeen. PeTalya 43, ( /%) eteris javanica, GEOFFR. Eene zeldzaam yvoorkomende soort. C. FAMILIE DER VESPERTILIONIDAE. De grootste familie der Vleermuizen, waarvan de vertegen- woordigers te herkennen zijn aan het ontbreken van een neus- blad en de aanwezigheid van een tragus en van een langen staart, die echter nooit ver buiten en nooit boven de vlieghuid uitsteekt. Tot deze familie behoort het meerendeel der in onze omgeving dikwijls zoo buitengewoon talrijke vormen. De op Java voorkomende geslachten kunnen op de volgende wijze wor- den onderscheiden: A. Verhouding tusschen aangezicht en kop gewoon. a. De buitenrand der oorschelp eindigt in het midden tusschen tragus en mondhoek. a. Twee paar snijtanden in de boven- eve aS og fo 6 ao oo. 6 0» WMASIOPIGO. b’. Eén paar snijtanden in de bovenkaak, één aan elken kant, dicht bij den hoektand ingeplant.. . . . . Nyceticejus. b. De buitenrand van de oorschelp eindigt dichter bij den tragus dan bij den mondhoek. Ys Xs Stes | oe Asia ae a’. Neusgaten buisvormig, vooruitste- Keeinal (Unies Ao be so 1 Hampyiosphaten b’. Neusgaten gewoon. a”. Neusgaten halvemaanvormig . . Vespertilio. by, Neuseaten ond) 3. 2 . 9. " Cerivoula: B. Aangezicht zeer klein in verhouding tot den kop, buitenrand van de oorschelp vlak bij den mondhoek eindigend Miniopterus. Het geslacht Vesperugo omvat van alle geslachten van Vleer- muizen het grootste aantal soorten en is over nagenoeg de ge- heele aarde verspreid. Bovendien hebben ook vele van die soorten een groot verspreidingsgebied en zijn in onze omgeving dikwijls door een groot aantal individuen vertegenwoordigd. De Vesperugo’s vliegen over het algemeen zeer snel en hun vlucht is gekenmerkt door allerlei onverwachte wendingen en bochten. Op Java komen o. a. voor: Tyloryeleres (/9) Vesperuge pachypus, TEMM. Deze soort is gekenmerkt door het bezit van vleeschachtige kussentjes aan den duim en de zolen der achterste ledematen. Deze kussentjes fungeeren vermoedelijk als een soort van zuig- schijven, waarmede het dier zich aan gladde voorwerpen, groote bladeren en vruchten, zal kunnen vasthouden. Lichaamslengte 3,9 — 4 cM., staart 2,5 cM., kleur roodachtig bruin. (2 o) Vesperugo circumdatus, TEM. Zwart van kleur, op de bovenzijde intenser dan op de onder- deelen. De haren op eerstgenoemde plaats eindigen voor een deel in helder roestkleurige punten, die op laatstgenoemde in grijze. Lichaamslengte ongeveer 6,5 cM., staart ongeveer 3 cM. Z /) Vesperugo abramus, TEMM. Donkerbruin van_kleur, de onderdeelen lichter. De haren zijn op hun onderste helft en soms nog verder, zwart. Lichaams- lengte ongeveer 4,5 cM., slaart 3—3,5 cM. Deze soort is zeer algemeen en houdt zich bijna uitsluitend onder daken en derge- lijke plaatsen op. Piferstyellus tralatituus Horsf. 'r imbricatas " S cotophilus aicieceeree aun ” Murine balstox Theos: r Xs Ys Xs s == Vig) 22) Vesperugo mordax, PETERS. Het geslacht Nycticejus is hier, voor zooverre althans bekend is, door slechts é6n soort vertegenwoordigd: 4S (23) Nycticejus kiihli, Leacn. Eveneens eens soort met een zeer groot verspreidingsgebied, die zich bovendien zoowel in de laaglanden als hoog in het ge- bergte ophoudt. Hare kleur varieert van helderbruin tot grijs- achtig bruin op de bovendeelen, terwijl de onderdeelen geelachtig wit of geelachtig grijs zijn. Ook hare afmetingen loopen nogal uiteen, maar als gemiddelde kan men aannemen voor de lengte van kop en lichaam 7.5 cM. en voor die van den staart 5 cM. Zij komt dikwijls in grooten getale voor in holten en gaten van oude boomen en voedt zich volgens HorsFieLp gaarne met larons. Als kenmerk van het geslacht Harpyiocephalus werd hier- boven reeds opgegeven de vorm der neusgaten, die eenigszins buisvormig verlengd zijn, eene zijdelingsche ligging hebben en buiten den rand der bovenlip uitsteken (Fig. 17). De punt van den neus, tusschen de neusgaten, is concaaf. Op Java komen voor: 49 ( 2) Harpyiocephalus harpyia, Temm. (Fig. 17). De haarbekleeding yan deze soort is zeer zacht en dicht en zet zich ook voort over het gedeelte van de vlieghuid, dat aan de achterzijde van het lichaam tusschen de dijen is uitgespannen, over de pooten zelf en over de deelen der vlieghuid terzijde van den rug. De kleur van de bovendeelen is bruinachtig grijs met. een roestkleurige tint, die van de onderdeelen grijs. Sommige haren op kop, nek en schouders eindigen in witte punten. Lichaamslengte ongeveer 6 cM., staart 5 cM. 4y0! (25) Harpytocephalus suillus, Tew. Eene kleinere soort, die niet zeer algemeen schijnt te zijn. Het geslacht Vespertilio is in nog meerdere mate cosmopo- litisch dan Vesperugo en bevat eveneens een groot aantal soorten ; de laatste zijn over het algemeen moeielijk van elkander te onderscheiden. Op Java komen o. a. voor: y my ots sp: - n hass<ltt Te mm, “4 adversus Hort: Pryots MS (CY espertitec muricola, Hopeson. Zwart; de haren op de bovendeelen hebben witte, die op de onderdeelen grijze punten. Ook de vlieghuid is intens zwart: Het aangezicht is met zeer lange haren bedekt. Lengte van Kop en lichaam ongeveer 4 cM., van den staart 3.5 cM. ; Lis ‘ue (27) Fespertitio hasselti, TEMM. Bij het geslacht Cerivowla dragen bovenlip en mondhoek lange haren, terwijl de opening der neusgaten, slechts gedeeltelijk op zijde gericht, vlak boven den rand der bovenlip is gelegen. De tragus is zeer lang, maar van terzijde bijna niet waarneembaar, omdat de buitenrand van de oorschelp naar voren is gekeerd. <# @ §) rons picta, Patt. Deze soort is herkenbaar aan de oranjekleurige teekening op de vlieghuid, waarvan het gedeelte tusschen de achterpooten, langs den romp, den arm en de vingers deze kleur vertoonen, terwijl het overige gedeelte oranjevlekken bezit. De kleur van de vacht is helder roestkleurig bruin, van boven fraaier dan van onderen. Ook de ooren zijn oranje. Lichaamslengte 3.5 cM., staart iets langer. Deze fraaie Vleermuis houdt zich overdag niet zelden tusschen de bladeren der pisangboomen op. Ss fe 29 y} Verivoula tenuis, 'TEMM. Houdt zich vooral onder de daken der huizen op, waar 2ij, wanneer ze gestoord wordt, dikwijls al piepende rondkruipt. on Ve zo | Werivoula hardwickti, Horsr. ¢. (30) 7. ($r) Cerivoula papillosa, Tema. Van het geslacht Miniopterus komt hier voor: Miniopterus schreibersit, NATTERER. Kenbaar aan den, in vergelijking van het aangezicht zeer grooten kop. Lichaamslengte 5.5 cM., staart van dezelfde lengte. De vleugels zijn zeer lang en het dier is dientengevolge een 266 goede vlieger, dat men hem in zijn vlucht allicht voor een zwaluw zou houden. Monroflerns bl pots Veeaes: " qc din Thos ¥ Bros. AC tiblalks Tore Xs Xs Xs Bag Vet D. FAMILIE DER EMBALLONURIDAR. Een neusblad is bij deze familie nooit aanwezig; de tragus is soms zeer klein. De staart is gedeeltelijk vrij, hetzij dat hij het achterste gedeelte van de vlieghuid doorgroeit en er boven x uitsteekt, hetzij dat hij tot aan den rand der vlieghuid daarin is opgenomen, maar dan een eind erachter uitsteekt. Op Java komen vier geslachten voor, die op de volgende wijze van elkander zijn te onderscheiden: A. De staart doorgroeit de vlieghuid en steekt daarboven uit. a. Zes snijtanden in de onderkaak. Hmballonura. b. Vier snijtanden in de onderkaak. Taphozous. B. De staart is in de vlieghuid opgenomen tot aan den achterrand daarvan, maar steekt ver daarachter uit)... a. Bovenlip met verticale plooien (Hig aS) ee eee mene CULILONTULISS b. Bovenlip zonder verticale plooien, lichaam nagenoeg onbehaard. . Chiromeles. | V Se Sc ( 33) Emballonura monticola, Tem. Deze Vleermuis schijnt zeldzaam te zijn; zij werd door MULLER x 5 op zijne langdurige reizen slechts een paar malen in kleine troepen aangetroffen ,steeds aan rotsachtige oevers, onder welke over-. hellende wanden zij zich vastzet”. Mews Ca berlhe 1. wrowtl | / ae ease rte umm oe Hc SF. | 3 ra Taphozous melanopogon, TEMM. : Bij deze en eenige andere, maar hier niet voorkomende soorten van het geslacht Yaphozous is tusschen het uiteinde van den beneden-arm en het basale gedeelte van den vijfden vinger een kleine membraan aanwezig, die met de vlieghuid een soort van zakje vormt (radio-metacarpale zak). Deze membraan ontbreekt bij de hieronder volgende soort. De algemeene kleur van het dier is rookachtig tot zwartachtig bruin. Lengte van kop en lichaam 7.5 cM., van den staart 2.5 cM. = Ss Taphozous long emanus Hasadw. X 5 fheobaldi “Debs: Xs : S " Sactolaiwmn Ptr: Xx eae ees 50 (3s) Taphozous saccolaemus, TEMM. - CL eae : ae aC 36) Nyctinomus plicatus, BucHan. (Fig. 18). Deze soort is gemakkelijk aan de eigenaardige, dwarse plooiing van de bovenlip te herkennen. De buitenranden van de oor. schelp zijn boven den neus door een band verbonden. Kleur zwartachtig of grijsachtig bruin, van onderen lichter. Lengte van het lichaam ongeveer 6.5 cM. van den staart 3.5 cM. 52 ; ( 37) Chiromeles torquatus, Horse. Een groote Vleermuis, waarvan het lichaam nagenoeg geheel kaal is en die, zooals meerdere soorten van zijne familie, een ondragelijken reuk verspreidt. De lichaamslengte is ruim 13 cM., terwijl de vlucht ongeveer 2 voet bedraagt. De inlanders maken weinig of geen onderscheid tusschen de talrijkke, hier in het kort besproken soorten van Vleermuizen en gebruiken slechts de algemeene namen kampret (mal.) en lalaj (soend.). Een paar van de grootere, plantenetende vormen worden met den Soendaneeschen naam f¢jetjodot of lalaj badot aangeduid. / 63. 64 Y. Orde der Rodentia (Knaagdieren). A. FAMILIE DER EEKHOORNS. PoTauniota. wirida : Pyiwn Duc 1. (Pteromys)nitidus Guorrr, Petaarcate Racal: Ue agquimnel Kuburg , Taras - De grootste der beide, op Java voorkomende soorten yan chanea Vliegende Eekhoorns is ,donker roodbruin op den rug en licht Wetlevns Rof bruinachtig roestkleurig van onderen. De voor- en achterpooten, < oad de oogkring, eene vlek onder de kin, eene streep om den snuit ee en de punt van den staart zijn gewoonlijk, maar niet altijd, & ALi zwart en er bestaan zelfs voorwerpen, wier geheele rug met Balup - Beg zwarte haren doormengd is. Bij andere voorwerpen daaren- % @ tegen is op geen van de genoemde deelen eenig zwart te zien”. (MULLER). De lengte van het lichaam, gemeten van de punt van den snuit tot den wortel van den staart, bedraagt 40 cM. De lengte van den staart is 50 cM. 2. (Pteromys) elegans, Mitt (Fig. 19). Fetauiola Ook van dit fraaie dier nemen wij hier de oorspronkelijke , beschrijving van MtiLLer over. ,,Het achterhoofd, de achterzijde van den hals, de schouders en de geheele rug, tot dicht bij den staart zijn zwart, met vele, grijsachtig witte haren doormened. Deze haren zijn dikwijls bundelsgewijze verdeeld en geven daardoor aan deze deelen een gevlamd aanzien. Alle andere bovendeelen zijn donder roestkleurig roodbruin. Deze kleur, welke men ook aan den wortel van den staart bespeurt, neemt op dit deel weldra een donkerder en vuile tint aan en gaat allengs in het vaal bruinzwarte over. De haarkring der oogen ig zwart; ook ziet men enkele onregelmatige, zwarte vlekken op de teenen, voornamelijk op die der achterpooten, welke niet zelden geheel zwart zijn. Het voorste gedeelte van den snuit en van de kin zijn wit, de nagels vaal hoornkleurig, in het geelachtige. De onderdeelen van het lichaam en ook de bin- nenzijde der pooten zijn licht, roodbruinachtig roestkleurig.” Deze soort is kleiner dan de vorige; de lengte van het lichaam is gemiddeld 35 cM., die van den staart 42 cM. Zooals wij hierboven reeds mededeelden, staan in de Soen- daneesche landen de Vliegende HKekhorens bekend onder den naam van tando; Miituer geeft voor deze streken bovendien de namen bieloek en boloek op, In het Malangsche hoort men den Ja- yaanschen naam walang kappa. Beide soorten komen in levenswijze geheel met elkander over- een; Zlj zijn nachtdieren, die zich overdag in holle boomstam- men of in de vertakkingspunten van boomstammen verbergen. In hunne bewegingen zijn zij zeer vlug; zonder eenig geruisch zweven ze van den eenen boom naar den andere en klauteren bij hunne aankomst gewoonlijk zeer snel en behendig naar bo- ven. Hun voedsel bestaat grootendeels uit vruchten, vooral van sommige soorten van Ficus. De jongen schijnen het nest niet te verlaten, voordat zij zelf in hun onderhoud kunnen voorzien. 3. Sciuropterus sagitta, L en i Flyneg aquinrek XS & G. 4, Sciuropterus lepidus, Horsr. In tegenstelling met de veelal fraaie Pteromys-soorten, zijn de soorten van het nauw verwante geslacht Sciwropterus, die op Java voorkomen, kleine en onaanzienlijke diertjes. Zij on- derscheiden zich bovendien van hunne grootere verwanten door den vorm van den staart. Terwijl deze bij het geslacht Pteromys rolrond en aan alle zijden even sterk behaard is, is hij bij het geslacht Sciuropterus plat, doordat de haren hoofdzakelijk zijde- lings zijn ingeplant. Daar de staart bovendien eenigszins ge- gekromd wordt gedragen, heeft hij min of meer het voorkomen van een struisvogelveder. Een ander punt van onderscheid tusschen beide geslachten levert de vlieghuid. Terwijl deze zich bij Pteromys niet alleen tusschen de voor-en achterpooten, maar ook tusschen de ach- terpooten en den staart uitspreidt, houdt zij bij Sciwropterus bij Ag . de achterpooten op, zoodat de staart geheel vrij is. Wij staan hier — de opmerking zij terloops gemaakt — voor een zeer duidelijk voorbeeld van wat men correlatie tusschen verschillende orga- nen noemt. Het laat zich namelijx hooren, dat de Vliegende Eekhoorns, wanneer zij door de lucht zweven, eenigszins mees- ter moeten zijn over de richting, waarin zij zich zullen bewegen, dat zij bijgevolg over een soort van stuurtoestel moeten beschik- ken en dat men dien toestel, evenals bij vogels en bij schepen, aan het achterste gedeelte van den romp heeft te zoeken. Kyen z00 laat het zich hooren, dat de rolronde staart der Pteromys- soorten hier minder goede diensten kan bewijzen dan de platte staart van het geslacht Sciwropterus en de gevoletrekking ligt : voor de hand, dat de verdere, achterwaartsche voortzetting van de vlieghuid bij het eerste geslacht de functie helpt vervullen, die bij het tweede door den staart alleen wordt verricht. Indien er op Java werkelijk twee Sciwropterus- soorten moeten worden onderscheiden, is het verschil tusschen beide niet zeer eroot. Beide zijn op de bovenzijde muiskleurig, soms eenigszins bruinachtig. De onderzijde van het lichaam en van de vlieg- huid is witachtig. Mulituer, die beide soorten voor identick houdt, geeft als afmetingen voor een zeer groot voorwerp: Kop en lichaam 17 cM., staart 13 cM. Hij voegt echter daaraan toe, dat de meeste exemplaren kleiner zijn en als gemiddelde geven: Kop en lichaam 13 cM., staart 10 cM. Deze laatste afmetingen komen geheel overeen met die van een exemplaar, dat door ons eenigen tijd in gevangenschap werd gehouden en zich daarbij als een volslagen nachtdier deed kennen, dat overdag een don- ker hoekje opzocht, waar het zich tot een ongeloofelijk klein klompje oprolde; de staart was daarbij over den rug heen ge- slagen en vergrootte in die houding den omvang van het dier- tje niet noemenswaard. Minter geeft voor de Sciwropterus-soorten den Soendaneeschen | . . 0 naam entjang-entjang op; Horsrirnp den Javaanschen naam Reheat ketjoeboek, dien wij ook wel eens hoorden. De inlanders in de omstreken van Buitenzorg kennen ze niet, omdat zij daar niet of althans hoogst zeldzaam voorkomen. Ca my 10), a Van nature zijn deze kleine Vliegende Eekhoorns boschdieren, maar in sommige streken schijnen zij een groote voorliefde voor klappers te hebben opgevat en hebben zij zich in verband daarmede meer in de nabijheid van menschelijke woningen ge- vestigd. Zij knagen dan eene opening in de schil der rijpende vruchten en vreten deze allengs leeg, om ten slotte de ledige vrucht_als woning en nestplaats te gebruiken. 