Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
154 Zie onze verhandeling: Über das Haaropfer und einige andere Trauergebräuche bij den Völkernatson, bl. 68—71 (Revue coloniale internationale, jär. 1887, dl. I, blz. 364—367). 186 Lucianus, De Dea Syria, 60. 186 Herodotus IV, 34. 187 Wuttke, Der deutsche Volksaberglaube der Gegenwart, § 566. 8 Hoe dit begrip zich ontwikkeld heeft uit de haarsnij ling als offerhandeling, heb ik trachten aan te toonen in mijne verhandeling: Über das Haaropfer und einige andere Trauergebräuche bei den Völkernatson, blz. 107 vv. 430 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BIJ HUWELIJKEN RNZ. Gemächt, en mocht de bruise ze voor het laatst over de schulde laten golven — voor het laatst, want na de plechtigheid wer haar, evenals aan eene slavin. het haar kort afgesneden '5®. Eer later is men er toe gekommen om dit na te laten, doch werd aan d getrouwde vrouwen de verplichting opgelegd, de lokken onder een doe of kap te verbergen. „Jungfrauenr, zegt Weinhold, in zijn »Altnord: sches Leben”, onder anderen, rtrugen das Haar lose und fliegend Brüuten ward es in cin zopfartiges Getlecht gelegt; die verheir theten bedeckten den Kopf mit einem Tuche, dem Schleier od der Mitte '60. De ritueele haarsnijding komt, met het huwelijk verbonden, oa bij de volken van het Maleisch-Polynesische ras voor. Zoo bij c bewoners van de Fidji-eilanden. De trouwplechtigheid wordt beslote met eenen maaltijd. #Darauf und zwar gleich bei Beendigung dies Mahles, oder aber am andern Morgen schneidet man der junge Frau auf den Inseln unterm Winde alle Haare ab, auf den übrige aber eine lange Löffnung über den Schiffsen, welche sie trägt, so lan sie  blz. XXII. Vergelijk ook: Dargun, Mutterrecht und Raube und ihre Roste im germanischen Recht und Leben, blz. 47. 160 Weinhold, Altnordisches Leben, bl. 183. Zie voor meerdere voorbeel! Mijne verhandeling: Über das Haaropfor und einive andere Trauergebrüche den Völkernaturation, bla. 11% vv. Wl Waitz, Anthropolovie der Naturvölker, dl. VI, blz. 632. Wi Veth, Java, dl. I, blz. 631; Winter, Instellingen, eewoonten en gebruik der Javanen te Soerakarta, Tijdschr. v. Nederl. Indië, jaarg. 1843, dl. I, blz. 4 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BIJ HUWELIJKEN ENZ. 431 bij jongens laat men echter meestal daarbij eene lok op de kruin staan, kuljir geheeten, terwijl bij meisjes er eene voor op het hoofd gelaten wordt, die den naam draagt van Zuntjung 163, Op lateren lefte worden deze lokken afgesneden en laat men aan het haar den vrijen wasdom. Het tugél-kutjir of tugél-kuntjung nu bij de huwelijksvoltrekking bestaat daarin, dat men van den bruid, ter plaatse waar zij als kinderen de kuéjir en de kuntjung gedragen hebben, plechtig eenige haren, ter lengte van oeneveer een duim, afsnijdt '®4. Verder wijzen wij op de Maleiers van Malaka. Women about to be married”, lezen wij bij Newbold, ~cut off the hair in front of the forehead. This is done three days before the marriage ceremony” '®5. In hoever re dit gebruik oorspronkelijk 165 Men laat, volgens den Heer Poensen (lets over de kleeding der Javanen, Mededeelingen v. w. h. Ned. Zend. Gen., dl. XX, blz. 290—291) ook wel bij jongens aan weerszijde van het hoofd, boven de ooren, een weinig haar staan, dat men godey noemt. Bij meisjes wort dikwijls eene lok gelaten op de kruin van het hoofd, die gombak heet (Zie intusschen over het afwijkend gebruik van deze benamingen, in de verschillende streken van de Arabieren, de volgende noot). Dat deze gewoonte bij de Javanen, zoowel als bij de Maliers en de andere volken van den Archipel, oorspronkelijk is en niet van de Arabieren, bij wie zij ook voorkomt, overgenomen is, gelijk sommigen meenen, merkte ik reeds op in mijne ver- handeling: Über das Haaropfer und einige andere Trauergebrauch bei den Völkernulkanis, blz. 96, vooral noot 178 daarvan. 164 Veth, Java, dl. I, blz 608; Winter, Instellingen, gewöhnlichen en gebruiken der Javanen te Soerakarta, Tijdschr. v. Nederl. Indië, jaarg. 1843, dl. I, blz. 598—599; Poensen, Iets over de kleeding der Javanen, Mededeelingen v. w. h. Ned. Zend. Gen., dl. XX, blz. 290—291; Rovrda-Vreede, Javaansch woordenboek, i. vv. kutjir en kuntjung. — De door Prof. Veth gegeven verklaring van kuntjung wijkt eenigszins af van die der overige schrijvers. Hij noemt kutjir wat volgens Poensen (zie de voorgaande noot) godeg heet, en kuntjung wat, volgens denzelfden schrijver, den naam draagt van gombak. Dat in de verschillende streken van Java deze benamingen afwijkeud gebruikt worden, blijkt ook uit hetgeen Tjondro Negoro (Aanteekeningen op het eerste deel van Veth’s Java, blz. 18) mededeelt. Volgens hem het ongeschoren vlokje kuntjung, wanneer het zich boven het voorhoofd, gombak, wanneer het zich op de kruin En kuéjir, wanneer het zich op het achterhoofd boven den nek bevindt, terwijl twee vlokken boven de ooren pètèk worden genoemd. 165 Newbold, British settlements in Malacca, dl. I, blz. 255. — Newbold zegt, dat deze ceremonie andam heet. Dit is misschien niet geheel juist. Het woord andam, of liever de daarvan afgeleide vorm méngandam, beteekent: in orde brengen, opmaken, optooien. Hiervan méngandam-sura: = het haar opmaken, speciaal van eene bruid, en bij die velegenheid ook de haartjes aan het voorhoofd afsnijden, als in den tekst bedveld (Zie: Von de Wall - Van der Tuuk, Maleisch woorden- boek, i. v. andam). | Se Volgr. IV. 28 432 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. dan wel aan vreemden onleend is, en ooit iets meer is geweest, dan wat het nn geheel schijnt te zijn, eene wijze van versiering, valt moeielijk met zekerheid te zeggen. Opmerking verdient hef echter, dat ook bij de Heidensche Orang-Bénoewa, die de binnenlander an genoemd schiereiland bewonen, eene dergelijke gewaonte voorkomt “In some tribes”, aldus weder Newbold, wit is customary to deck out the bride with the leaves of the pallas-tree, and to cut off part of her hairy 167, Bij de Atjehers schijnt hetzelfde gebruik t bestaan als bij de Maleiers. Getrouwde vrouwen althans kan met herkennen aan het afgeknipte voorhoofdhaar, terwijl het aan onge trouwden verboden is, zich dat haar af te knippen 168. Eindelijl wijzen wij er op hoe bij de Balineezen jonge meisjes gewoon zijn ecne lok los in den nek te laten hangen, de zoogenaamde /ungga- guwahan, welke zij echter bij het huwelijk verplicht zijn, wel nie af te snijden, zooals dit oorspronkelijk gebeurd moet zijn, doel onder de wrong te Verbergen! 69. Kinder gebruik, dat met de haarsnijding op eene lijn moe worden gesteld, is de tandvijling. Dat toch deze, resp. de mee oorspronkelijke vorm daarvan, het uitbreken van een of meer tan den, primitief evenzeer eene afterhandeling moet zijn geweest, om met toepassing van het beginsel ~pars pro totor, in bepaalde omstan digheden, bescherming te erlangen, het leven te behouden, doo een deel van het eigen lichaam af te staan. hebben wij reeds bi eene andere gelegenheid in het licht pogen te stellen 170, In d meeste gevallen is eehter deze godsdienstige beteekenis verlore: seaan, heeft de tandvijling nog alleen plaats krachtens overgele verd gebruik. zonder dat men van de beteekenis daarvan zich mee rekenschap weet te geven. Zoo ook bij het huwelijk. Als een be 1 Bepaaldelijk dan van de Arabieren, bij wie het ek gebruikik is, aan d bruid de vecrhoofdsharen en een weints van de wenkbrauwen af te snijden (Zi onder anderen: Sneuck Hureronje, Mekka. dl. II. blz. 165). In Hadhramau onderscheiden de vetrouwde vrouwen zich cp die wijze van de oncetruuwde. "Le fèmes marices..... Coupent une partie de leurs cheveux de devant et les fon ensuite descendre sur le front" (Van den Bere, Le Hadhramcut, blz. 101). "Newbold. British setUemerts in Malacca, di. II, ble. 408. les Van Lancer, Atieh’s Westkust. Tijdseh. v. ii. Nederl. Aardr. Gen., 2e serie dl. Vi. bly. 4400. Je van Eek, Sehetsen van Het eiand Bau. biz. 50 en 370; Jacobse, Eenice tijd ener de Baliérs, bly. ts. Me Zie once verhandelung: Tets over de mutilate der tanden bij de velken van Indisehen Archipel, Bijdra en tet de To L. er Vk. var. Nederl. Indië, 5e volw reeks, dl. II. ble. 48@ vr (1a wy. van den cvrerdruk'. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BIJ HUWELIJKEN ENZ. 433 Pald onderdeel der trouwplechtigheid komt het vijlen van de tanden der bruid onder anderen bij de Rotineezen voor 171. In de meeste gevallen wordt echter de plechtigheid tot later uitgesteld. Bij de bruiloft wordt dan soms, gelijk bij de Maleiers van den Riouw- Lingga-Archipel, in plaats van de werkelijke vijling, het méétak- batu verricht, hierin bestaande, dat de steen, waarmede de operatie moet worden gedaan, slechts op de tanden der bruid wordt gezet; het afslijpen kan dan na de voltrekking van den echt, naar goedvinden, geschieden '7?. Ook bij de Balineezen wordt de kunst- bewerking, hoewel zij voor het huwelijk verplichtend is, geen jongeling of jonkvrouw eigenlijk trouwen mag, die haar niet ondergaan heft, veelal, vooral bij aanzienlijken, tot later verschoven!75., Zonder eene bepaalde voorwaarde te zijn voor het huwelijk, heeft de tandvijling toch met het oog hierop bij meer volken plaats. Dr. Uhle heeft, in zijn verhandeling ÜVeber die ethnologische Bedeutung der malaiischen Zahnfeilungy, reeds eenige voorbeelden daarvan aangevoerd. „In Bengkulen (Ortskreis) müssen Mädchen die Zähne sich circa 3—4 Tage vor der Hochzeit feilen lassen. In Manindju (Padang) hat das Ziihnefeilen speciell für Frauen die Bedeutung, zu zeigen dass sie verheirathet sindy 174. Ook bij de bewoners van de Aroe-eilanden en van de groepen van Loewang-Sermata en TLeti-Moa-Lakor van de Zuidwester-eilanden, is de tandvijling zoozeer met het huwelijk verbonden, dat het ondergaan daarvan een bewijs is, dat men genegen is, te trouwen!75, terwijl van de stammen, die in het Zuidelijk gedeelte van Midden-Flores gevestigd zijn, medegedeeld wordt, dat the sharpening of the teeth does not take place till marriage is contemplated” 176. Eindelijk moet hier er nog op gewezen worden, hoe de oorspronkelijk vorm der operatie, het uitbreken van een of meer tanden, ook in den Indischen Archipel vo Ogden. Op Engenach pleegt men namelijk, bij of onmiddelijk na de 171 Zie de uitvoerige beschrijving hiervan bij: Heymering, Zeden en gewoonten op het eiland Roti, Tijdschr. v. Nederl. Indië, jaarg. 1843, dl. II, blz. 538 vv. 173 Von de Wall-Van der Tuuk, Maleisch woordenboek, i. v. batu. 178 Zie: Van Bloemen Waanders, Aanteekeningen omtrent de zeden en gebruiken der Balineezen, blz. 58; Van Eck, Schetsen van het eiland Bali, blz. 370. 174 Uhle, O. o., blz. 13. 176 Riedel, De sluik en krvesharige rassen tusschen Selebes en Papua, blz. 251, 314 en 371. 176 Riedel, The island of Flores or Pulau Bunga, Revue coloniale internationale, jaarg. 1886, dl. I, blz. 71. 434 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. voltrekking van het huwelijk, de beide hoektanden van de brui uit te stooten '77. V. De werkeschap, zal zij veelzijdig en zulle haar uitkomsten nie gebrekkig sijn, ma zich niet uitaluitend met het aantrekkelijke e verhevene bezig houden. Uit de snngemaamd afschuwelijkheden is dikwijls meer menschen kennis op te doen, dan uit hetgeen om westerlingen van den nieuweren tijd, niet stui Na in de voorgaande hoofdstukken in algemeene trekken d plechtigheden en gebruiken bij verlovingen en huwelijken te hebbe uiteengezet, wenschen wij in de volgende bladzijden een onderwer te bespreken, waarvoor wij met de woorden van Prof. Tiele, a motto hierboven geplaatst ', reeds bij voorbaat de toegevendhei van den Lezer hebben in te roepen. Gelijk wij in het tweede hoofc stuk terloops reeds een paar malen hebben opgemerkt, onder andere bij het bespreken van de verhouding tusschen de jongelieden tijder de geheime en de openlijke verlovingen en verder bij het nagaa van de redenen, welke tot het gebruik van de kinderverlovinge hebben geleid, zijn de jonge meisjes bij ve Le volken geslachtelij geheel vrij en geven zij zich aan de grootste losbandigheid over wordt joukvrouwelijke kuischheid zelden betracht en weinig in eet gehouden. Dit nu stellen wij ons voor, hier in de eerste plaa: meer opzettelijk na te gaan. 177 Van der Straaten en Severin, Verslag van een in 1854 bewerkstellende onderzoek op het eiland Envano, en Von Rosenberg, Beschrijving van Engan: Tijdschr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. III, blz. 361 en 379; Walland, Het eila Envano, en Verslag van een reis van den Assistent Resident van Bengkoelk naar Engane, Tijdschr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. XIV, blz. 104, en dl. XIX blz. 193; Helfrich, Het eiland Engano, Tijdschr. v. h. Nederl. Aardr. Gen Ze serie, dl. V, blz. 298 en 307, aanteekening 24. — Volgens Walland en Helfric heft het uitstooten der hoektanden plaats voor het huwelijk, ten bewijze d: het meisje manbaar is. Misschien dat dit alleen bij sommige stammen van het huwelijk kan worden beschouwd, daar toch die zooals wij in het begin van het eerste huwelijk kan worden beschouwd, daar toch die zooals wij in het begin van het eerste houfdstuk van De verhandeling heben vezien, in den regel reeds spreedis volet. Ontleend aan zijne verhandelingen: Over de untwikkelins der Indische goddiensten, Indische Gids, jaars. 1880, dl. II, blz. 524. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 435 Vestigen wij allereerst de aandacht op eenige stammen van de Moluksche eilanden. ~Het geslachtsverkerer, schrijft Dr. Riedel van de bewoners van Ambon en de Oeliasers, vals eene zuivere voldoening aan de aandrift der natur, wordt vór het huwelijk niet aan knellende banden gelegd. Door eene vrije leefwijze wordt de betrokken dodjaro of maagd niet minder geacht Het genot der liefde wordt als doel des levens beschouwd en behoort naar de volks-meeningen, evenals de honger en de dorst, bevredigd te worden. Veeleer wordt het als een schande aangemerkt, wanneer de dudjaro weinig of geene aanbidders telt” 2. Bij andere schrijvers vinden wij dit bevestigd. »Allesy, dus bericht de Heer Van Hoévell, „lost zich hier (op Ambon en de Oeliasers) op in een blind volgen der ge-slachtsdrift, en evenals het een ook hier Het jonge meisje, van kinds af gewoon de grootste onzedelijkheid, hetzij van vader of moeder, hetzij van broeders of zusters rondom zich te zien en daardoor overprikkeld, geeft zich, nauwelijks de schooltucht ont-wassen en tot maagd gerijpt, reeds over aan haar prikkel tot zinne-lijken lust en werpt zich in de armen van den eersten den besten longing, die haar bevalt, om aan die neiging te voldoen. Elk uur van den dag, elke plaats en iedere gelegenheid is haar welkom tot bereiking van dat doel, terwijl de jonkman er trotsch op is en zich er op laat voorstaan, zooveel minnarijen aan te knoopen als slechts mog elijk is. Maar ook de jongedochter wordt, als het bekörlijk der nieuwheid voorbij is, spoedig haar minnaar moede en hem oon anderen, die op dat oogenblik meerdere aantrekkelijkheden voor haar heeft, geheel zooals haar luim haar zulks ingeefty. Veilig, gaat de schrijver voort, «kan men aannemen, dat bijna geen vrouw in deze streken, of zij moet eene hooge zeldzaam-heid zijn, zoodat zij eene witte raaf kan worden genoemd (misschien de dochter van den een of anderen regent, die zijne kinderen met argusoogen bewaakt, alleen uitgezonderd) als ongerepte maagd de echtkoets bestijgt. In den regel heeft ieder meisje vór haar huwelijk reeds in ongeoorloofde betrekking met twee, drie of meer minnaars geleefd» >. Bij de Alfoeren van Ceram vindt men denzelfden toestand. # Kien ongebonden geslachtsverkeer, zoo weder de Heer Riedel,nis bij de jongelieden zeer in zwang, om, wars van onnatuurlijke assen tusschen Selebes en Papua, blz. 49. 5 Van Hoévell, Ambon en meer bepachtelijk de Oeliasers, blz, 126—128. 436 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. onthouding, de wederzijdsche behoefte te bevredigeny 4. Ook de mededeeling wordt door andere berichtgevers bevestigd. Kindere tot den huwbaren leeftijd gekommen, zegt de te Amahei, op Zuidkust van Ceram, gevestigde Zendelingleeraar De Vries, beginr samen te leven en de ouders zien daarin geen kwaad. Integende bij het zoogenaamde Zepas-kain-kudu ontslaan zij zelve hunne docht van alle toezicht, en geven zij haar de volle vrijheid, om een tuchtig leven te leiden. Zoodra toch een meisje voor het eerst menstrua krijgt, is zij tijdelijk pémali, gewijd, onaantastbaar. verwisselt dan hare gewone kleeding met een Aain-kadu, een sarc of rok van kadu (een grof weefsel, vervaardigd van de bladeren » den pandanus repens). Opdat niemand haar te zien krijgt, moet zij z op den zolder verborgen houden. Zoolang zij dus pémali is, dat is zool: zij de kain-kadu draagt, hetgeen, naarmate de ouders meer of min gegoed zijn, nu eens van zeven tot dertig dagen, dan weder van ' tot vijf maanden duren kan, mag zij geen gekookt eten gebruik maar moet zij zich tevreden stellen met droge sago en gedroo visch. Het opheffen van dit pémali, het Zpas-kain-kadu, dat is: afleggen van de kain-kadu, gaat met tal van feestelijkheden gepa: Na den maaltijd, wordt dan met zeer veel plechtigheid een aar pot binnengebracht, die van boven gesloten is met een pisang- banaanblad, waarin in het midden een gaatje is gemaakt. Het me moet nu de oogen sluiten en trachten met haren vinger in dit te steken, terwijl de aanwezigen haar dit zoove el mogelijk belett door den pot heen en weer te bewegen. Gelukt haar, na vele geefsche pogingen, eindelijk het kunststuk, dan worden vreug kreten geuit en een luid gejuich door allen aangeheven. Natuur duidt deze handeling op den coûtus en het doorbreken van hymen, en heeft zij ten doel het meisje te doen zien, dat de giniteit voor haar niets beteekent. Van dit oogenblik is zij dan vrij, hare bekörlijkheden aan teder ten offer te brengen. „Zoo v gij nu van de kain-kadu bevrijd zijtv, wordt haar door eene c vrouw, die bij de plechtigheid fungeert. toegevoegd, #zoo waar gij vrij in alles. Wilt gij trouwen, dan is het goed. Wilt gij in ontt leven, «an is het ook goed Uwe ouders mogen dit niet tegengaan. 4 Riedel, O. c., blz. Yb. 5 Kerkelijk rapport van den Zeudelingteeraar De Vries, Tijdschr. v. Indië, dl XXII, blz. 236—238. — Zie verder over het lepass-kam-kadu medodeeling van Van Heévoll, Tijdschr. v. Nederl. Indië, jaars. 1876, dblz. 398—400, en Riedel, O. v., blz. 137—139. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 487 Op Ambon en de Oeliasers en op Ceram zien wij dus hoe het toegestaan, ja zelfs min of meer op prijs gesteld en dus gevorderd wordt, dat de vrouw voor haar huwelijk zich aan de grootste losbund digheid overgeeft. Dit is ook, zij het niet zoo sterk geprononceerd, het geval op andere van de Moluksche eilanden. ~Ongehinderd heeft er een vrij verkeer tusschen de jongelieden in de bosschen plaatsr, lezen wij van de Timorlawoet-eilanders. Mannen en vrouwen rekenen het zich blijkbaar tot eene eer, op die wijze dikwijls met elkander, zonder outdekt te worden, omgang te hebben gehad, en doen dit ook aan anderen blijken, door zich op de armen en schouders brandwonden toe te brengen, door middel van arenzwam 6. Verder vinden wij nog vermeld hoe op de Kei-eilanden en op de groepen van Loewang-Sermata, Leti-Moa-Lakor, Kisser en Wetter het verkeer tusschen de jonge meisjes en de jonge mannen vrij en onbelemmerd is 7. Van de Noordelijker stammen moeten de Alfoeren van Hal-mahera genoemd worden. „In den omgang der jongelieden, schrijft de Heer Campen, vis men uiterst tolerant, en het wordt aan de jongelodachter volstrekt niet kwalijk genomen, zoo zij een jonkman, die haar bijzonder bevalt, toestaan, een nacht in hare kamer door te brengenu. Niets onzedelijks wordt daarin gevonden. Indien zulk een verkeer, dat men met den naam mamane bestempelt, maar geen verdere gevolgen heeft, neemt niemand er notitie van; het meisje vermindert er niet door, en zal later, al heeft zij tal van mamane’s gehad, toch wel aan den man komen. Op de virgimteit wordt door den Alfoer bij het trouwen geheel niet, of althans ufterst weinig, gelet. Ken huwelijk, waarbij de bruid nog maagd is, behoort tot de zielzame uitzonderingen. | Naar de Kleine Soenda-eilanden overgaande, noemen wij in de eerste plaats de bewoners van Savoe. „Among the young people, zegt de Heer Riedel van hen, wa very licentious sexual intercourse prevails. The men prefer women who have lost their virginity; it is therefore not difficult for strangers visiting this island to cohabit for a trifling dowry with an unblemished maiden. Van de Heidensche stammen van de binnenlanden van Midden-Flores getügt dezelfde schrijver. Riedel, O. o., blz. 278 on 280. Campen, De Alfoeren van Halmahera, Tijdschr. v. Nederl. Indië, jaarg. 1883, dl. I, blz. 284—285. Zie ook van denzelfden schrijver: Beschrijving van het district Kau, Tijdschr. v. h. Nederl. Aardr. Gen., 2e serie ‚dl. I, blz. 289. Riedel, The Sawu Group, Revue coloniale internationale, jaarg. 1885, dl. I, blz. 305. Plechtenen en Gebrütenen BĲ Hüwelijken enz. Dat het geslachtsverkeer tusschen de jongelieden vrij is 1°, terwijl van de Timorezen zegt: „Geschlechtsgemeinschaft ist unter « jungen Teuten frei, und findet par préférence in Wäldern statt. Even ongunstig zijn de toestanden op Soemba. Jonge Viele plegen volgens den Zendelingen van Alphen, alvorens te trouwen, ontuchtig leven te leiden. Niet minder verdienen de verschillende Dajaksche stammen o aandacht. „De Dajak„, merkt de heer Perelaer, van de Olo-Nga sprekende, op. „bekommert er zich in het geheel niet over, zijne vrouw vrouw voorz het huwelijk met andere mannen in aanraking geweest. Het vergen van den maagdelijken staat komt hem z belachelijk voorz 1%. Van de stammen van den bovenloop Kapoeas vinden wij vermeld, dat bij hen een meisje, zoolang niet gehuwd is, volkomen vrijheid over haar persoon bezit, en t ieder, die haar bevalt, hare gunsten mag schenken 14. Ook bij Zee-Dajaks van Sarawak is de omgang der ongehuwde jongelie zeer losbandig. #The license granted to the young woman zegt Low, vappears amongst these people only to extend to the own nation, but it is probable, and in fact certain, in so tribes, that their favors are liberally extended to the Mala: should any happen to reside in their vicinity. This laxity” manners has been carried so far, that I have been assured that should a chief, or distinguished warrior of another tribe, travel through the country, rest for a night at a vi is a necessary part of their hospitality to provide a gin is common”. Dezelfde Gewonte moet, volgens genog bij de Kajans bestaan '5. 1 Riedel, The island of Flores, Revue cola dl. I, blz. 67—68. u Riedel, Die Landschaft Dawan oder V Blätter, dl. X, bla. 229. 12 Tijdschr. v. Nederl, Indië, jaarg. Bijdrage tot de kennis van taal, land Bat. Gon. v. K. on W., dl. XXXVI, 18 Porelaor, Ethnographische beso 1e Valgens eone mededooling v Nederl. Indië, dl. XX, bla. 2: van don Kapoeas in Borneo's Nederl. Indië, 40 volgrecks, Tijdschr. v. Ind. T. L. en Vk 15 Low, Sarawak, ite inb Veth, Borneo's Wester-Afd PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 439 Van de stammen der Philippijnsche eilanden vinden wij in de bekende verhandeling van Blumentritt eenige mededeelingen, waaruit duidelijk blijkt, dat ook bij hen aan de jonkvrouwelijke kuischheid weinig waarde gehecht wordt. #Trotz der Bemühung der spanischen Möncher, teekent deze geleerde van de Tagala’s sprekende aan, vist die Sittenlosigkeit eine grosse und zwar nicht nur in Manila, son- dern auch auf dem Lande. Auf Jurgfräulichkeit wird gar nicht ge- sehen, die Mädchen geben sich ohne Weiteres jedem Luiebhaber preis, nur wenige treten im jungfriiulichen Z ustande zum Trauben, es rührt dies noch aus den Zeiten des Heidenthums her, wo der jungfräuliche Stand in gar keinem Ansehen stand. Der Coitus wird nach Caïiamaque angeblich ganz ungenirt auf offener Strasse vollzogen, derselbe Autor beschuldigt selbst Kinder der Unzucht (P). Caïiamaque spricht ihnen auch alles Schamgefühl ab: Manner wie Weiber, besonders in der Provinz, lassen sich splitternackt erblicken, ohne die geringste Verlegenheit zu zeigen, 16. Hetzelfde wordt ook van de Bisaya’s en de zeerooversstammen van Mindanao getuigd 17. Ten slotte wenschen wij nog de aandacht te vestigen op de Bataks van Sumatra en opde bewoners van het ten Westen van dit eiland gelegen Fnggano en de groep van de Mentawi-eilanden. Wat de eerstgenoemden, de Bataks, betreffend, komen de getuigenissen van de meeste berichtgevers hierin overreen, dat het verkeer tusschen de jongelieden vrij en onbelemmerd is. Van de stammen in Silindong en Sigompoelan schrijft de Heer Henny: „Een meisje, dat de jaren van huwbaarheid is ingegaan en niet verloofd is, heeft van hare handelingen als vrouw geen rekenschap te geven, en eene minnarij, hoever ook gedreven, wordt voor haar noort eene verbodener. En verder: „Geene jaloezie wordt bij den man opgewekt, indien hij aan het gedrag van zijne vrouw denkt voor haar huwelijk geleid. Streng maagdelijke kuischheid, werd zij al eens gevonden, zou hier niet naar waarde geschat worden# 18. In de verhandeling van den Zendelingleeraar Ködding #Die Batakker auf Sumatra» vinden wij dit bevestigd. »Trotzdem, aldus lezen wij, rdie jungen Leute bei- derlei Geschlechts öffentlich wenig mit einander verkehren und sehr verschimt thun, so steht es mit der Sittlichkeit zwischen ihnen do Schlecht, und zwar wirft das weder einen Makel auf. Blumentritt, Versuch einer Ethnographie der Philippinen, blz. 15. Blumentritt, O. o., blz. 47 en 54. Henny, Reis naar Sigompcelan en Silindong, Tijdschr. v. Ind, T. L. en Vk., d. XVII, blz, 40. 440 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BIS HUWELIJKEN ENZ. das junge Miidchen, noch auf den Jungling, zuidelijk. Zuidelijk, bij de Bataks van het Pane- en Bila-stroomgebied, verkeeren de jongelieden van de beide seksen zonder dwang met elkander, en het wordt voor een meisje als weinig eervol beschouwd, wanneer slechts weinig jongelingen naar hare gunsten. Kuischheid is bij meisjes geen deugd, liefde geen ondeugd. Het is dus naturlik dat zij hun maagdom niet ongerept bewaren, en zelden brengt het meisje dien onbevlekt mede ten huwelijk 2°. Ook in Sipirok wordt dezelfde toestand aangetroffen, ja hebben wij zelfs, tijdens ons verblijf aldaar, de losbandigheid der jonge meisjes vór het huwelijk meermalen, door ouden van dagen, als eene verplichting hoore voorstellen. Niet minder vrij is de omgang tusschen de beide geslachten bij de Enganeezen. Voordat het meisje den huwbaren staat heeft bereikt, heeft zij gewoonlijk reeds omgang met mannen gehad, waarin men geene schande, noch i ets strafbarz ziet 2!. „Der Ungang zwischen beiden Geschlechtern, om hier de getuigen ist von Von Rosenberg nog te citeeren, vist ein sehr ungebundener. Kommt ein Handels-fahrzeug an, so bringen, wie zu Cook's und Boulgainville's Zeiten die Bewohner von Taiti thaten, die Enganesen-ihre Frauen und Töchter an Bord, um deren Reize für eine Kleinigkeit feilzabieten 3 3. — Van de Mentawi eilanders, in de der de plaats door ons gemeldet, vermeldt dezelfde onderzücken: „Der Verkehr zwischen Junglingen und Madchen ist ein sehr freier. Wird ein Mädchen geschwängert, so schadet dies ihrem Ruf in keiner Weiser 23. In een oder bericht omtrent deze eilandengroep vinden wij hetzelfde opgeteekend: # Simple forication between unmarried persons is neither a crime nor a disgrace; and a young woman is rather liked the better, and more desired in marriage, for having borne a child 24. Uit het medegedselde blijkt het, hoe algemeinen bij de stammen 19 Ködding, Die Batakker auf Sumatra, Glubus, dl. LIII, blz. 91. 20 Neumann, Het Pane- eu Bila-stroomgebied, Tijdschr. v. h. Nederl. Aardr. Gen., Ze serie, dl. III, blz. 240—241. 21 Walland, Het eiland Engano, Tijdschr. v. Ind. T. L. on Vk., dl. XIV, blz. 103—104. 23 Von Rosenberg, Der Malayische Archipel, blz. 212. Zie ook van donzelfden schrijver: Beschrijving van Engano en van deszelfs bewoners, Tijdschr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. HI, blz. 380. 23 Von Rosenberg, Der Malayische Archipel, blz. 199, en van denzelfden schrijver: De Mentawi-eilanden en hunne beweners, Tijdschr. v. lud. T. L. en Vk., dl. I, blz. 425. 4 Crisp, An account of the inhabitants of the Poggy, vr Nassau Islands, Miscellaneous papers relating to Indo-China, dl. I, blz. 73. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 441 Van den Indischen Archipel de jonge meisjes geslachtelijk geheel vrij zijn, omtrent haar in vele opzichten de voorstelling geldt scum plurimis concubuisse maximum decus”. Van éen volk, de Savoeneezen, vinden wij zelfs vermeld, dat eene virgo intacta bij hen niet begeerd wordt, en dat het dus aan vreemdelingen is, dat de vrouwen het eerst hare bekörlijkheden ten offer brengen. Aan dergelijke beschou- wingen, wat ook de oorsprong daarvan moge zijn geweest, is het gebruik van de stupratio officialis toe te schrijven, die wij onder anderen bij de Bisaya’s van de Plulippijnen aantreffen. „lies mariss, schrijft Mallat van hen, ~tenaient fort peu À trouver chez leur femmes cette fleur si précieuse aux yeux des peuples de lKurope. Ils se regar- daient même comme fort heureux, quand un prétendant, plus ancien qu’eux, leur avait épargné une peine ou une dépense, une dépense car il y avait des hommes, qui faisaient profession de déflorer Les dalagas les jeunes filles à marier et que l'on payait pour cela, à moins toutefois, qu'une vieille femme n'eût fait à la jeune fille, pendant son enfance une opération, qui consistait à rompre la membrane de lhymeny. Bij enkele volken berust de stupratio officialis bij den vader. Zoo bij de Bataks in de landschappen Groot- en Klein- Mandai, bij wie het gebruik eertijds voorkwam onder den naam mandai, dat is letterlik: praegustare. Ook bij de Alfoeren van de Minahasa, bepaaldelijk bij die van het district Tonsawang, schijnt vroeger dit officium deflorationis te hebben bestaan 28, terwijlonder de minder gunstige praktijken, welke aan de Kalangers op Java ten laste gelegd worden, ook deze behoort, dat de vaders hunne eigen dochters vór het huwelijk zouden ontmaagden 7. Wordt het aan de jonge meisjes niet tot schande gerekend, dat zij hare bekoorlijkheden op het altaar der vrije liefde ten offer 25 Geciteerd bij: Bastian, Der Mensch in der Geschichte, dl. HI, blz. 299— 300. Zie ook: De Morga-Stanley, blz. 304-305, en verder Verhandlungen der Berliner Gesellschaft für Anthropvlogie, Ethuologie und Urgeschichte, jaarg. 1880, blz. 91, waar het volgende bericht van Gemelli Carreri aangehaald wordt: ....on ne cunnait point d’exemple d'une coutume aussi barbare, que celle, qui s'y était établie, d'avoir des officiers publics, et payés même fort chérement, pour dter la virginitó aux filles, parcoju'elle était regardée comme un obstacle aux plaisirs du mari. 26 Riedel, De Minahasa in 1825, Tijdschr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. XVIII, blz. 486. 7 Ketjen, De Kalangers, Tijdschr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. XXIV, blz. 427. — Men houde ten aanzien van de twee laatstgenoemde volken, de Kalangers en de Tonsawangers, hierbij in het oop, hetgeen wij in het eerste hoofdstuk, bij het bespreken van het huwelijksverbod op grond van bloedverwantschap, over het gemis van het begrip van bloedschande bij hen opgemerkt hebben. 4-42 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. brengen, ongaarne wordt het evenwel gezien, dat de gevol daarvan zich openbaren. Slechts bij cen paar volken strekt — zwanger worden aan de jongedochter niet tot oneer, ja zijn, gel bij de Mentawi-eilanders, juist zij gezocht, welke vóor het huwel cen kind gekregen hebben. Overigens is het bij de meeste stam van den Archipel regel, dat de man, die door het meisje aangewe wordt, de vader te zijn van de vrucht, welke zij in den sch draagt, ook verplicht is, haar te huwen. Hierbij geldt eenvou het »virgini parturienti creditury. Ontkent dus de man, dan he hij zich door een godsoordeel te zuiveren. Zoo bij de Olo-Ngac Iet ordalium, in dit geval toegepast, is het Aasudt, het instel van (len wijsvinger in gesmolten hars. Is die vinger dan ontve gezwollen of ook maar eenvoudig rood ontstoken, dan wordt schuldig uitgesproken en moet de persoon het meisje trouw Is laarentegen de vinger ongeschonden, dan wordt de schuldigde ontslagen cn mag de klaagster tot driemalen een an noemen Dien zij vermoedt de vader van haar vrucht te zijn. ( met dezen heeft de proef plaats 7%. Bij de Zee-Dajaks geldt regel, dat vif the girl should prove pregnant, the father of child must take the mother for his wifey 29. Op de Timorlawc “8 Hardeland, Dajaksch woordenboek, i. v. Aasudi; Perelaer, Ethnographis beschriving der Dajaks, blz. 148; Schwaner, Borneo, dl. I, blz. 203. Ten onre zegt «le Heer Perelaer, dat de proef ungkal heet, daar met dezen naam ander godsoordeel wordt aangeduid (Zie onze verhandeling: Het strafrocht bi: volken van het Maleische ras, blz. 60). — In den regel, deelt dezelfde achri noe mede, noemt de cevallen maagd eon welgesteld jongeling op. Kan zij nu met de rechters vinden, hetzij met gold, hetzij met hare gunsten, dan deze eersto reeds in «le fuik. Maar niot zelden stelt de dus aangewezene tegenover veld, en dan wordt er wel gezorgd, dat hij bij de proef onged blijft en dux niet behoeft te huwen. Oek de tweede ontspringt nog soms dat De derde ech ter, die beschuldigt wordt, is voorzichtigheidshalve een arme dromi dien men op een jammorlijke wijze den vinger laat branden en die dan das boven het meisje moet trouwen. 20 Low, Sarawak, its inhabitants and productions, bliz. 195. Zie ovk: Spen St. John, Life in the forests of the far East, dl. I, blz. 53. — Deze bep: dat de man verplicht is, het meisje, dat bij hem zwanger is geworden, te trou: schijnt in de bovonstreken van de Kapveas niet te bestaan. Zoe hij tot huwelijk al senegen is, wordt hem dit niet zelden door zijne ouders belet. vervalt slechts, zoe zijne schuld bewezen is, in eene boete. Voor het meis; het feit eene groote schande, en heorst zelden gebeurt het, dat zij later in echt treedt, tenzij zij zeer mooi of rijk en aanzielijk is, en dus, het geen eene goede partij neemen (Gerlach, Reis naar het meergebiel van den Kap in Bornes’s Westeratdoling, Bijdragen tot de T. L. en Vk. v. Nederl. In eilanden is, gelijk wij boven gezien hebben, de omgang tusschen de jongelieden geheel vrij, mits er geen zwangerschap op volge. Is d It het geval, dan moet de man, die als de bewerker daarvan wordt aangewezen, het meisje trouwen. Bij ontkenning, behoort hij zich te zuiveren door een tweegevecht met het zwaard over een ge-spanuen koord met een der bloedverwanten van de aanklaagster °°. Eenigszins anders wordt in een dergelijk geval bij de Bataks ge-handeld. Hoewel ook bij hen het /virgini parturienti crediturs geldt, heeft de vrouw hare bewering te staven door een zichtbaar teeken, een kleedingstuk bij voorbeeld van den man, waarvan zij zich heeft meester gemaakt of dat hijzelf haar in zijn liefderoes gegeven heeft 3!. Tegenover de vele volken, die de jonkvrouwelijke kuischheid zoo weinig in eere houden, staan, ook in den Indischen Archipel, andere, 30 Riedel, Do sluik- en kroesharige rassen tusschen Selebes en Papua, blz. 295. 31 Neumann, Het Pane- en Bila-stroomgebied, Tijdschr. v. h. Nederl. Aardr. Gen., 2e serie, dl. III, blz. 241. — Van de Zee-Dajaks sprekende, zogt Low: „From the father of a child being compelled to marry its mother, and from their never being known to have any reluctance to do so, it (the promiscuous intercourse between the unmarried of the two sexes) would appear to have been originally practised as a precautionary measure arising from their fear of not becoming the fathers of families, which the Dyak would consider the greatest possible misfortune: (Low, Sarawak, blz. 196). Ook Spenser St. John Staat deze meening voor (Life in the forests of the far East, dl. I, blz. 88), die ook door andere ethnologen gedöd wordt, weinig aan-nemelijk voorkomt. Volkomen te recht laat toch Low op de aangehaalde woorden volgen, dat wfrom the facility with which they can separate... such a practice would not seem necessary. Werkelijk zou ook bij de andere volken zulk een maatregel overbodig zijn, bij de gemakkelijkheid waarmede bij hen evenzeer echtscheidingen kunnen plaats hebben. En waar echtscheidingen onmogelijk zijn, gelijk bij de Bataks, daar wordt toch het huwelijk uitdrukkelijk vliberorum querendorum gratian gesloten, zoodat wanneer aan deze voorwaarde niet v Olden wordt, het contract ovk rechtens verbroken is en de man de vrouw naar hare oder kan terugzenden, die dan verplicht zijn, hem een ander meisje in de plaats te gven (Zie onze verhandeling: Over de verwantschap en het huwelijk en erfrecht bij de volken van het Maleische ras, blz. 43.) — Bekend is het dat het vrije geslachtaverkeer tusschen orgehuwden ook buiten den Archipel, bij tal van velken, wordt aangetroffen. In onze verhandeling Over de primitieve vormen van het huwelijk en den oorsprong van het gezin, het gezin hebben wij verschillende voor beelden daarvan aangevoerd (Zie: Indische Gids, jaarg. 1880, dl. II, blz. 1179 vwv.). Ook in eenige streken van Europa is nog heden ten dage, zooals door Von Hell- wald (Die menschliche Familie nach ihrer Entstehung und natürlichen Entwickelung , blz. 222 vv.) is aanretoond, onkuischheid der jonge vrouwen eene aanbeveling voor het huwelijk, in zooverre dat een meisje slechts dan een echtgenoot vinden kan, als zij te voren een kind gehad heeft. Opmerking verdient het nu, dat 444 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. hij wie hieromtrent streng begrippen heerschen, de vrouw reeds voor het huwelijk onthouding betrachten moet en de geringste misstap in dit opzicht ten zwaarste gevonnist wordt. In de eerste plaats wijzen wijen wijde op de Niasers. Zwangerschap van eene ongehuwde, deelt Dr. Durdik mede, wordt met den dood van het ontuchtig paar gestraft. Gewonlijk verzwijgt het meisje den naam van haren verleider en wordt dan alleen gedood, ook wanneer hare verlossing dicht op handen is. Volgens de algemeene opinie begaat eene vrouw, die buiten den echt zwanger wordt, het zwaarste misdrijf tegen de zedelijkheid, dat, naar men gelooft, aanhoudende droogte en misgewas na zich sleept. Blijft dan ook in eene streek de regen weg, dan worden alle meisjes in het dorp nauwkeurig bespied, of niet een van haar aan brakingen lijdt, ten einde op die wijze eene mogelijke schending der eerbaarheid op het spoor te komen. Men wacht echter totdat zich nog andere kenteekenen vertoonen, om dan over de schuldige het von nis te vellen, Heeft zij daarbij haren mede- plichtige aangewezen en ontkent deze, dan wordt er tot een gods- oordeel overgegan. Beiden worden tegenover elkander gezet, terwijl ieder een mes in handen krijgt. Zij moeten dan trachten elkander te steken, en die het eerst geraakt wordt, is schuldig aan het feit of aan valsche betichting. Het meisje kan zich bij dit twee- gevecht door eenen van hare mannelijke bloedverwanten doen ver- tegenwoordigen, die dan als kampvechter voor haar optreedt. Niet zelden, merkt Von Rosenberg op, gebeurt het, 7dass eine schwangere Frau, von dem auf Nias herrschenden Glauben an den Incubus Gebrauch machend, vorgibt, sie sei durch einen Bela (Geist) genothzüchtigt worden, in welchem lalle man thun und ihrem Kinde das Teben schenkt, welches Letztere dann ein Onom-Bela (Albino) wird. Alle Kakerlaken sieht man demnach für ‘Teufelskinder an. 