Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
6. Van den Bibliothekreis der Kon Natuurkundige Ver- eamiging in Ned.-Indië, dd. Maart 1878, houdende het ver- seek de ontbrekende deelen en afleveringen der Bijdragen, waervan opgave wordt gedaan, te willen toezenden, onder bereidverklaring van het door de Vereeniging uitgegeven Tijd- sshrift die nummers of deelen aan te vullen, welke in de ver- mmeling van het Instituut mochten ontbreken, voor zoo verre dese mog aanwezig zijn. In verband hiermede wordt medegedeeld des het Instituut geen, doch het Indisch Genootschap wel een volledig exemplaar van het Natuurkundig Tijdschrift bezit; dat, veerts, telkens na ontvangst van de verschenen afleveringen van dat orgaan, deze vanwege het Instituat ten geschenke zouden aja aan de boekerij der susterinstelling, terwijl eimdelijk, de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Ned.- lediS miet voorkomt op lijst der wetenschappelijke ‘nstellingen, warmede het Instituut in betrekking staat, waarom dan ook, 9 voorstel van den Secretaris, in de vorige ver Gadering bei der letzten werd als nog een letterkundig verkeer tusschen beide in der letzten wissenschaftlichen, te openen. Nach eenige gedachtenwissenschaftlichen wordt bekennen de bestehen, de bestehen van meergemelde missive aan te houden, doch inmiddels tut  te Breda, ten geleide van e Resstocht naar en door Oost-Indiën door Wouter Schouten «, fe drak, 1775, 2 din. en van een overdruk uit «de Economists vaa zijn opstel over «den afvoer der Oumbiliën-steenkolen. » d. Van den heer Corns. de Groot, te ’s Gravenhage, ten gelede 1°. van eene verzameling van catalog: betreffende de koloniale afdeelingen der Parische wereldtentoonstelling en 9. van een aantal andere boekwerken, deels van zijne hand, deels van anderen. CXII 1QISTE BESTUURSVERGADERING. e. Van Jhr. Mr. A. Baud, dd. 10 Sept. 1878, ten geleide, namens Mr. W. A. Baron Baud, van een exemplaar van den door Mr. P. Mijer bewerkte levensschets van wijlen den Minister van Staat, J. C. Baud. J. Van den Ondervoorzitter Jhr. Mr. J. K. W. Quarles van Ufford, dd, 4 Juli 1878, namens den heer Meyners d’Estrey, te Parijs, aanbiedende het eerste nr. zijner „Annales de |’Extréme Orient. » g. Van de Société civile internationale du Canal interocéa- nique, dd. 30 Ang. 1878, ten geleide van een rapport van den luitenant ter zee, Lucien N. B. Wijse. De missives sub c—g worden voor kennisgeving aangenomen ; bereids is voor de verrijking der boekerij aan de verschillende inzenders dank betuigd. h. Van de Académie Royale des Sciences de Lisbonne, dd. 1 Juli 1878, houdende bericht van verzending van eene ver- zameling boekwerken doer tusschenkomst van het Centraal- Bureau, te Haarlem. De ontvangst daarvau zai worden afgewacht. I. Tweed van het Aardrijskundig Genootschap, te Amsterdam, dd. 22 en 29 Juni 1878, houdende, de eerste, dankbetuiging voor de aanvulling zijner bibliotheek met de daarin nog ont- brekende exemplaren der afzonderlijke werken van het Instituut, met verzoek om ook de ontbrekende afleveringen of deelen der Bijdragen te mogen eriangen; en de tweede ten geleide van de in de boekerij van het. Instituut ontbrekende nummers van het Tijdschrift van het Genootschap, voor zoover deze nog aanwezig zijn. Wordt besloten aan het gedaan verzoek, zooveel mogelijk te voldoen, en, onder dankbetuiging voor de gezonden gedrakten van het Genootschap, te trachten “lenog ontbre- keude aan te vullen. j. Van den heer S. Coolsma, dd. 26 Juli 1878, namens het Bestuur van de Nederlandsche Zendingsvereeniging te Rotterdam, al de in de Bibliotheek nog ontbrekende uitgaven dier Vereeniging aanbiedende, met verzoek tevens een exemplar te magen ontvangen van de werken van het Instituut, voor zoover die nog voorhanden zijn Aan het Bestuur zal de dank der vergadering worden betuigd, terwijl de Secretaris wordt gemachtigd aan het verzögens te voldoen. K. Van den Redacteur van het tijdschrift rde Rijnsche Zendings, J. P. G. Westhoff, te Amsterdam, dd. 21 Augs. 1878, zich bereid verklärte een volledig exemplar van ge- meld orgaan en de verder uitkomende afleveringen daarvan veor de boekerij te zenden, onder aanbeveling van ook de Bedragen van bet Instituut te mogen ontvangen. Van het Hoofdbestuur van het Nederlandsche Zendings-gmmootschap, te Rotterdam, dd. 22 Aug. 1878, houdende mededeeling dat eerlang aan het verzoek zal worden voldaan en de bibliotheek van het Instituut van de ontbrekende van Genootschape werken, voor zooveel mogelijk, te voorzien. m. Van het Bestur der Utrechtsche Zendings-verfügung, dd. 19 Sept. j!., berichtende dat een volledig exemplar van de Berichten der Vereeniging zoo spoedig mogelijk zal toege- zaden worden met toezegging ook der verder verschijnende summers; onder aanbeveling voorts ook de ontbrekende en verder uitkomende afleveringen der Bijdragen van het Instituut te mogen ontvangen. a. Van het Hoofdbestaur van het Ned. Bijbelgenootschap, dd. 15 Sept. jl.. berichtende dat eerlang voor de boekerij zal gesonden worden: 1°. een zooveel mogelijk volledig exemplar der jaarlijksche Handelingen en 2%. een exemplar van elk der Seguistische werken en Indische Bijbelvertalingen die door het Gesootschap zijn uitgegeven, terwijl het, mochten de uitgaven wm het Instituut niet volledig voorhanden zijn, zich voor de asvalling diarvan aanbevolen houdt. Ten aanzien van de missives, sub k—n, wordt hesloten de etvangst der toegezegde werken en tijdschriften af te wachten, de Besturen der verschilende genootschippen daarvoor dank te mggen En den Secretarien te machtigen zuverde voor de aanvulling der uitgaven vu het Instituut in de verzähmen dier genootschappen zorg te dragen. Door den Secretarien wordt medegedecld, dat de pogingen tet letterkundig verkeer met enkele Genootschappen en redactim van tijdschriften, waartoe in de vorige vergadering besloten verd, gedeeltelijk reeds gunstige uitkomsten hebben opgeleverd. Het aanbod tot railing van wederzijdsche uitgaven is reeds aan-genomen door de Redactie van het Oesterreichische Monatechrift fic den Orient, te Weeven, die bereids den lonpenden jaar-gang daarvan toegezonden heeft. Door tusschenkomst van ons baitenlandsch lid, graaf Meyners d'Estry, is bericht ontvangen, be Volgr. II. vant En dat hetzelfde kan worden verwacht van de Société des études coloniales et maritimes, mede te Parijs gevestigd. Even-eens is de Société d’Ethnographie te Parijs tot ruiling van uitgaven bereid; hoewel daarvan nog geen officiel bericht is ontvangen, is zulks echter den Penningmeister, den hoogleeraar Léon de Rosny, meégedeld; bereids zijn ook enkele afleveringen van haar tijdschrift voor onze bibliotheek ontvangen. Overeenkomstig het voorstel van den Secretaris wordt verder besloten alsnog ruiling van wederzijdsche uitgaven voor te stellen aan de administratie van de Ecole spéciale des langues orientales vivantes te Parijs en het India Office te Londen, terwijl, naar aanleiding eener opmerking van den Penning-meester, goedgekeurd wordt in het vervolg slechts tweemaal's jaars, telkens in de bestoursvergaderingen van December en Juni, de gelegenheid te gven voorstellen te doen om met wetenschappelijke genontschappen in betrekking te komen of wel bestaande letterkund. ige relatiën te bestendigen of af te breken. Door den Voorzitter wordt bericht dat is ontvangen : 10. eene missive van het Bestuur van de Public Tabrary, Museums, and national Gallery of Victoria, te Melbourne, houdende dankbetuiging voor de toegezonden genootschapswerken. Voor kennis gving aargenomen. 20, missives van de heeren W. A. Jellinghaus, te ’s Gravenhage, J. B. van det Bor, te Apeldoorn, en A. Looijen, te Paramaribo, allen houdende bericht van aanvaarding van het lidmaatschap. Voor kennis gving aangenomen, terwijl op voorstel van den Penningmeester, besloten wordt tot den heer van den Bor, die reeds bij het zilveren feest tot lid is benoemd, de vraag te richten, sedert welk tijdstip hij zijn lidmaatschap wenscht te zien ingaan. 30, eene missive van Radja Sourindro Mohun Tagore, te Calcutta, berichtende de aanvaarding van het Jidmaatschap. Voor kennen geworden, terwijl voor de daarbij toegezonden werken de dank der vergadering zal worden bei der vergadering zal worden bei der zahlreichete. 40. eene missive van het lid, J. J. M. de Groot, te Che- ribon, berichtende zijne vestiging in die residentie als tolk voor de Chinesche taal, met verzeek de sedert October 1876 ge- publiceerde geschriften van het lustituut te mogen ontvangen en hem in de gelegenheid te stellen de aciiterstallige contribution te voldoen. Fliervan zal aan Commissarissen in Indië mede- deeling worden gedaan. 5°. eeme missive van dr. P. A. Bergsma, te Batavia, berichtende de aanvaarding van het lidmaatschap. Voor kennis- geving aangenomen, terwijl het daarbij aangeboden exemplar syaer ~Bijdraze tot de kennis der weersgesteldheid ter kuste van Atjehs met dank wordt aanvaard. 6e. eene missive van dev heer W. van Prehn, te ‘sGravea- hage, hhoodende bericht, dat hij zijn ontslag neemt als lid van het [nstitaut. de, eene missive van den heer D. J. van Bijsterveld, ts ‘sGeaveubage, overbrengende het verzeek van het lid G. Faber, te Batavia, om als lid van het Instituut ontslagen te worden. De missives sab 6e en 7° worden voor kennigeving aangenomen. 8. eene missive van Commissarissen te Batavia, gedagt. 10 Jali ll, meldende a, dat er nog antwoord wordt gewacht van den resident van Soerakarta over de toezending van benoemingsbrieven aan Javaansche Grooten, terwijl ook over hunne benoeming selve tot leden van het Instituut zijn advies is gevraagd; 6. dat toezending van de #Bijdrageur zeer gewenscht verdt, waarvan het tweede stuk van het eerste der vierde volgreeks nog niet is ontvangen; c. dat voor het lid Netscher werdt verzocht een exemplar van het Se en 4¢ stak van dl. IX, Se  unordnungen door het zenden van een of meer afgevaardigden deel te demen aan het Congrès des sciences ethnographiques, te Parijs den 15—17 Juli te houden. Wordt goedgekeurd dat bereids is geschreven, dat het Bestuur van het Instituut tot zijn leedwezen geene afgevaardigden kan zenden. 110, een missive van het Comité du Congrès des sciences ethnographiques, te Parijs, dd. 16 Sept. jl., houdende verzoek, dat het Instituut zich late vertegenwoordigen bij de tweede bijeenkomst van het Congrès, dat van 15 tot 20 October zal plaats hebben. Na gedachtenwisseling wordt goedgekeurd de noodiging aan te nemen, terwijl het bestuurslid, dr. Dumontier zich bereid verklaart het Instituut alsdan te vertegenwoordigen. Hervan zal dan het Comité worden kennis gegeven, terwijl aan dr. Dumontier een gelossbrief zal worden uitgereikt. 120, een missive van den Commissar-General van het Congrès de géographie commerciale te Parijs, dd. 7 Juli bevattende de noodiging dat het Instituut zich op het van 28— 28 September te houden Congrès doe vertegenwoordigen. In verband hierme worden voorgelezen twee brieven van het buitenlandsch lid Meyners d'Estry, te Parijs, dd. 15 Augustus en 17 Sept. jl, waarin hij zich bereid verklaart om als afge- vaardigde van het Instituut aan de werkzaamheden van gemeld Congrès deel te nemen. Wordt goedgekeurd dat onverwijld het aanbod des heeren Meyners d'Estry is aanvaard en hem een geloofbrief is uitgereikt, terwijl hiervan aan den Commissar Generaal van het Congrès bericht is gezonden. 18°, een nader schrijven van den heer Meyners d'Estry, dd. 19 Sept. zijn dank betuigende voor zijne benoeming tot afgevaardigde van het Instituut bij het Congrès de géographie commerciale, terwijl hij hoopt aldaar een overzicht te geven van de werkzaamheid van het Instituut, dat opgenomen zou kunnen worden in de Mémoires du Congrès I92STE PESTUURS VERGADING. OXVIA 14. cone missive van het Comité d’organisation d’organisation dans Congrès international pour le développement et l'amélioration dee moyens de transports, dd. 1 Juli jl., waarbij het Iustituut wordt uit-genoodigd deel te nemen aan het den 22—27 Juli jl. te houden Congrès. Wordt goedgekeurd dat deze missive voor kennis- gving is aangeuomen. 15e. eene missive van den generaal P. G. Booms, dd. 17 Jeni Ìl, hoadende dankbetuiging dat zijne Studiën over Algiers m de Bijdragen zullen worden opgenomen. Vonr kennis gving mngemomen. Deor den Secretarie wordt medegelijk, dat de door het Ministerie van Koloniën betelde 3000 ezemplaren van de Jevaansche vertellingen, bewerkt door Dr. Palmer van den Broak, sijn afgeleverd, soomede ook de 4000 exemplaren van de door Prof. Niemann bezorgde Bloemlezing uit Maleische gesshriften, welke ingevolge een schrijven uit het Departement een Koloniën, dd. 12 Juli 11, Litt. F, ne. 26, aan het Koloniënal Etablissement te Amsterdam zijn verzouden. Het voor de levering van beide stukken verschuldigde bedrag is na de maending onzerzijds van de daartoe strekkende declaratién bereids vanwege het Departement aan den Penningmeester voldaan. Door de firma E. J. Brill, te Leiden, wordt machtiging gevraagd om te mogen beschikken over de subsidie van 250, teegestaan voor de aanschaffing van eene nieuwe Maleische type voor den herdruk van Prof. Niemann's Bloemlezing. Door den Penningmeester worden bedenkingen gepperd tegen de wijse waarop en het doel waarvoor die subsidie is toegestaan, welke door den heer Niemann beantwoord worden. Daar het evenwel niet mogelijk Is op de vroegere beslissing van het Bestuur alenu terug te komen, wordt besloten het protest van den Penningmeister in de Notulen te vermelden, en overreenkomstig zijn voorstel de firma Brill te machtigen over de toe- gestane som te beschikken. Door den gepensioneerden Luitenant-kolonel der administratie m Ned.-Indië, de Jongh, is ter uitgave aangeboden een opstel ever de tijdrekening der Tenggerezen. Oversenzomstig het vere sag, door den hoogleeraar Meinsma zich hereid verklaart daaraan eene inleiding of wel eenige aan- teekeningen toe te voegen. Door den heer von Rosenberg ist der uitgave in de Bijdragen aangeboden een opstel over Maleische en systematische namen van visschen uit den O. I. archipel. Om bericht en räd in handen gesteld van het bestürstet. Niemann. ‘De Voorzitter brengt der tafel het voorstel van Commissarissen te Batavia om vanwege het Instituut de Nieuwe Statuten van Batavia te doen uitgeven. Uit de hierover gevoerde gedachtenwisseling blijkt, dat eenstemmig het belang dier uitgave wordt erkend, terwijl, mocht daartoe worden besloten, het Instituut dien arbeid moet opnemen onder zijne afzouderlijke werken. Ker echter hieromtrent een besluit kan worden genomen, dient het Bestuur zuowel den omvang als de kosten der uitgave te kennen, weshalve de Secretaris wordt uitgegnodig hieromtrent berichten in te winnen. De Voorzitter stelt vervolgens aan de orde de concept-over-eenkomsten zoowel met den drukker, H. L. Smits, als met den uitgever, Mart. Nijhoff. Na uitvoerige gedachtenwisseling worden zij met eenige w ijzigingen vastgesteld. Zij zullen in duplo worden opgemaakt, waarvan een in het Archief van bet Instituut zal worden bewaard. Verder wordt goedgekeurd de uitgave voor de illuminatie ter gelegenheid van den intocht van K. H. Prins Hendrik na Hd. huwelijk, terwijl geen bezwaar werdt gemaakt tegen eene geringe verhooging van de raming van onkosten voor het aan-schaffen van kachels. Na de meedeeling dat thans het boekenfonds van het instituat in het geheel in het gebouw is overgebracht, wordt de Penning-meester op zijn voorstel gemachtigd de som van assurantie voorloopig te verhoogen met f 6000. Door den heer Niemann wordt machtiging gevraagd en verkregen om van de nieuwe uitgave zijner Bloemlezing tien present exemplaren te mogen ontvangen. 1918 BESTUURSVERGADERING, CXIx Door de vergadering worden tot leden van het Instituut benoemd de heeren P. G. Booms, oud-minister van Oorlog en F. J. Geerling, vice-admiral, beiden te s Gravenhage. Niets meer hierna aan de orde zijnde, wordt de vergadering door den Voorzitter gesloten. 192sts BESTUURSVERGADERING. GENOUDEN 19 ocroser 1878. Tegenwoordig de leeren van Rappard (Voorzitter), Corus. de Groot (Penningmeester), Wijninalen (Secretaris), Niewann, Juyuboll, Meinsma, Kern, Robidé van der Aa, Hamme en Dumontier. Afwezig de heeren Quarles van Ufford en Miraudolle; eerstgeuoemde met kennisgeving. De notalen yan het verhandelde in de vorige vergadering werden gelezen en goedekeur. De notalen van het verhandelijk in de vorige vergadering werden gelezen en goedekeur. Door den Secretaris-Bibliothekaris wordt vervolgens mede- deeling gedaan, met welke nanwinsten de bibliothek sedert de vorige vergadering worden vergadering. Voor de verachiliende ge- schenken zal de dank der vergadering worden betuigd. Der tafel wordt gebracht een exemplar van een nieuw tijd- schrift: « Deutsche Randschau für Geographie und Statistik. Voor keunisgeviug aangeren. De Voorzitter deelt mede, dat zijn ingekommen : le. eene missive van deu Ondervoorzitter, Quarles van Ufford, ten geleide van een schriven van het medeiid, mr. S. C. J. W. van Musschenbroek, waarbij, onder aanbieding aan het Jastituat van een exempliar van Junghuhu's kart van Java, tot alte. 1870 door de Ingenieurs van het Mijuwezen bijgewerkt, bet leedwezen wordt uitgedrukt dit genoemd inedelid tot dusver geen bericht heeft ontvangen van het let van de vroeger door hem gezonden stakkeu van Heepern:uus en de biretuwisseinng von dr. Friederich. Met verzoek hem daarvan eenig bericht te doen toekomen, deelt de Ondervoorzitter voorts mede, dat de heer van Masschenbroek bedoelde stukken geheel ter beschikking van het Bestuur van het Instituut laat, ‘t geheel aan hem overlatende, welke bestemming er aan zal gegeven worden. GXX ]92STE RESTUURSVERGADERING. dr. Friederich. Met verzoek hem daarvan eenig bericht te doen toekomen, deelt de Ondervoorzitter voorts mede, dat de heer van Masschenbroek bedoelde stukken geheel ter beschikking van het Bestuur van het Instituut laat, ‘t geheel aan hem overlatende, welke bestemming er aan zal gegeven worden. Ter inlängere wordt door den Secretar medegelijk dat reeds bij schrijven van den 19n Augustus II, no, 1891, aan den heer van Musschenbroek het besluit der vergadering omtrent de bedelde, door hem ingezonden stukken is overgebracht. Ophet daarbij dezerzijds gedaan verzeek om ze in de handschriften-verzameling te mogen opnemen, daar ze voor openbaarmaking minder geschikt zijn, is echter tot dusver geen antwoord ingekommen. Met een en ander is bereids de Onder-voorzitter in kennis gesteld. De Vergadering besluit thans: 1°. op grond der mededeeling van den Onder-voorzitter de vroeger door den heer van Musschenbroek aangeboden stukken in de handschriften-verzameling te bewaren en 20. genoemd medelid dank te zeggen voor de aan-bieding zoowel van de beschreven kart van Java. Met opzicht tot deze kaart wordt nog besloten haar ter verdere bijwerking in handen te stellen van den heer Corns, de Groot. 20. eene missive van de Société des études coloniales et maritimes, te Parijs, houdende bericht dat volgaarne getreden wordt in he Voorstel tot ruiling van wederzijdsche uitgaven. Hervan zal aanteekening worden gehouden bij de verzending der geschriften van het Instituut. do. eeue missive van het Indisch Genootschap, dd. 7 October ji, waarbij inlichtingen worden verstrekt oontront de aanvulling, in de boekerij van het Genootschap, van het aldaar berustend exemplar van het tijdschrift van de Kon. Natuurkundige Vereeniging in Ned. Indië. Het zou het Bestuur van het Indisch Genootschap aangenaam zijn, wanneer het Instituut de na Mei 1878 ontvangen drie deelen, evenals dat met de vorige het geval is geweest, ook ter opneming in ‘s Genootschaps bibliotheek afstond, minder om daardoor die bibliotheek te verrijken, dan wel om het gemak der leden, die van de boekverzamelingen gebru'k maken, te bevorderen. 1928TK BESTUURSVERGADERING. CXXt Na eenige gedachtenwisselnig wordt besloten de behandeling dezer missive en het daarbij gedaan verzoek te verdagen tot na de ontvangst van het antwoord, dat het Bestuur van het Tastitaat inwacht van de Kon. Natuarkandige Vereeniging te De Secretaris herinnert aan de herhaalde, doch steeds vruch- teloose aanvragen van onderscheidene leden van het Instituut em inzage te hebben van officieele uitgaven, waaronder in de eerste plaats de Javasche Courant, het Staatsblad van Ned. Indië met daarbij behoorend Bijblad, de Gouvernementsbladen van Suriname en Curacao. Overeenkomstig zijn voorstel wordt besloten de welwillendheid van deu Minister van Kolon'én in te roepen ten einde de boekerij van het Instituut met die sagestingsuitgaven te verrijken. Mede wordt op vaoratel des heeren Humme besloten zich gelijktijdig tot Commissarissen in Indië te wenden met verzoek em bij de Indische Regeering zoodauige stappen te doen, welke ben geraden zullen voorkomen, ten eiude het Instituut in het bezit te doen gern Kälte van de onderscheidene werken, während Landsdrukker, worden uitgegeben in het Javaansch, Maleisch en in de andere talen van den Indischen Archipel, der aanvulling ouk der verzameling, oulangs door het Instituut sagen. De Voorzitter bericht dat verder zijn ingekommen; le, missives van de heeren P. G. Booms en F. I. Geerling, beiden te ’s Gravenhage, houdende mededeeling van de aan-vaarding van het lidmaatschap. 2e. eene missive van den heer J. E. van den Bor, te Apel-doorn, zijn wensch te kennen gevend het tijdstip van ingang van zijn lidmaatschap te stellen op den datum, waarop de besomme wenig kennis kwam, zijnnde in de maand Aagustas jl. Beide missives worden voor kennis geringen aangenomen. Door den heer Niemann wordt rapport uitgebracht omtrent bet door den heer von Rosenberg fangebuden opstel over Maletrche en systematische namen van visschen ait den Ost- ladssen en Archipel. Daaruit blijat vooreerst dat de geëerde tarender in zijn opstel wiet heeft medeyedeid, in welke streck vaa Ned. Indië de door hem opgegeven Maleische naam ge CXXIL 192STE BESTUURSVERGADERING. bruikelijk is, *t geen wenschelijk zou zijn, daar de Maleische spreektaal in onderscheidene streken van Indië in meerdere of mindere mate verschilt. Voorts is de spelling der woorden onregelmatig, waardoor hier en daar onzekerheid omtrent de uitspraak ontstaat. Bij de wetenschappelijke benamingen ont- breken de namen van hen, die de verschillende visschen dus of zoo genoemd hebben. Daar bijv. de benamingen, door Cuvier, Bleeker en anderen aan de visschen gegeven, nu en dan verschillen, ware het noodig geweest dat de naamgever genoemd was; en wat dr. Bleeker betreft, bovendien nog of bij een door hem gegeven naam zijn Ichthyologische Atlas of een van zijue vroegere geschrif CXXIL 192STE BESTUURSVERGADERING. ten over Ichthyplogie gevolgd is. Op grond van een en ander wordt de rädige gegeven het aangeboden opstel, althans niet in den vorm, waarin het is ingezonden, in de Bijdragen van het Instituut op te nemen. Overeenkomstig dit advies wordt besloten het stuk den heer von Rosenberg terug te zenden onder mededeeling dat het voor eene opname in de Bijdragen minder geschikt is. Onder geleidete eener missive, gedagt. Delft, 29 September, wordt door den heer F. Fockens jr., koutroleur bij het Binnenlandsch bestuur op Java en Madura, thans met verlof, een opstel toegezonden over het meer van Ngebel met drie daarbij behoorenden, met verzoek om, zoo 't geacht wordt voor plaatsing geschikt te zijn, het op te nemen in de Bijdragen van het Instituut. Om bericht en raad in handen gesteld van het bestuurslid Homme. Door den heer Leupe is andermaal ingediend het thans door hem herzien stukje over den toestand der Bataviasche groote rivier, doch nu vermeerderd met eene daarbij behoorende kaart die hij gaarne wenscht in 't licht te doen geven en dit naar aanleiding van de mededeelingen in het hoofdstuk: "De invloed van de aardbeving van 5 Januari 1699 op Jacatra en hare hoofd-plaats,” voorkomende in het jongst uitgekomen werk van dr. C. Swaving: "Batavia’s sanitaire geschiedenis onder het bestuur van de OQ. I Maatschappij, blz. 79—82. Om bericht en raa. Ad in handen gesteld van den heer Robidé van der Aa. Door den Secretaris worden inlichtingen gegeven omtrent de reeds meermalen besproken uitgave der Nieuwe Bataviasche I92STK BESTUURSVERGADERING. CX KEE Statuten; sij betreffen meer bepaald de versciillende afschriften, die daarvan deels op het Rijksarchief, deels elders aanwezig zijn, soemede ook de wijze, waarop daarvan een goede copij en uit- gave seeden kunnen verkregen worden. Men opperde den twijfel of *t maken van een afschrift dier Statuten voor de pers hier te lande niet even kostbaar zou zijn als wanneer men het in Indië liet vervaardigen. Na gedachtenwisseling wordt goedge- heard hieromtrent met Commissarissen in Indië in nader overleg te treden. De Secretaris wijst er op dat tot dusver nog geen opschrift op den gevel van het gebouw is geplaatst, waaruit blijken kan, dat het Instituut er zijn zetel heeft gevestigd. Spreker herin-pert hierbij aan de verschillende plannen, die er vroeger hieromtrent bestonden, doch waarvan er geen enkel de algemeene goedkeuring mocht verwerven, Naar aanleiding hiervan wordt soowel de noodzakelijkheid als de wijze der plastings van een epschr:f\ besproken; ook wordt de vraag gedaan of het, met t oog vooral op de vrij aanzienlijke kosten, die daaraan verbonden zijn, niet wenschelijker zou zijn zich voor ‘shands te balen tot het plaatsen van een sierlijk bord, bevattende de mededeeling van de vastgestelde dagen en uren, waarop de bebliotheken van het Instituut en Indisch Genootschap voor de leden geopend zijn. Bij de meerderheid vindt dit laatste denkbeld toejuiching, ter uitvoering waarvan de vergadering den Voorzitter, Penningmeester en Secretaris machtigt het noodige te verrichten. Daor den Secretaris word T de vraag gedaan of de belangstelling in de werkzaamheden van het Instituut niet sou worden vermeerder, zoo men eenige buitengewone algemeene vergaderen uitschreef, gelijk die vroeger wel eens plaats hebben ghad, meer bepaald tot het hoaden van wetenschappelijke vourdraciiten over Indische taal-, land- en volkenkunde met of sonder debat. Uit de hierover gevoerde jedachtenwisseling beujkt, dat de meerheid ‘ler Bestuursleden, hoe gaarne sij eos de betangstelling in den arbeid van het Instituut zou zien vermeenieren, echter de vrees koestert, dat de aangewezen weg miet doetreffend zal blijken. Immers de proef, welke eertijds daarmee genomen is, kan niet gracht worden aan billijke verwacntiangen te hebben beuntwoord, ja, is mialukt. bovendien niet mag voorbijgezien, dat, mochten er vergaderingen, als waarvan hier sprake is, worden gehouden, voor een goed deel althans slechts de in de residentie wonende leden daarvan genot zullen het Instituut daarmeé wel krachtiger zou worden bevorderd, gezwegen nog van de finantieële bezwaren, die tegen bet plan zouden kunnen worden aangevoerd. Niets meer hierna aan de orde zijnde, wordt de vergadering door den Voorzitter gesloten. Tegenwoordig de heeren van Rappard (Voorzitter), Quarles van Ufford (Onder-voorzitter), ©. de Groot (Penningmeester), Wijnmalen (Secretaris), Robidé van der Aa, Humme, Niemann en Juynboll. Afwezig de heeren Kern, Mirandolle, Dumontier en Meinsma, de twee laatstgenoemden met ‘kennisgeving. De notulen van het verhandelde in de vorige vergadering worden gelezen en goedgekeurd. De Penningmeester brengt ter tafel de begrooting van het d En 1879 met een memorie van toelichting. In handen gesteld van den Secretaris-Bibliothekaris wordt mededeeling gedaan van de aanwinsten, waarmeê de bibliotheek sedert de vorige vergadering verrijkt is geworden. Aangenomen voor keunisgeving en plaatsing der boeken in de bibliotheek. Verder wordt voorgelezen: A. een missive van den Minister van Koloniën, van den 12en November 1878, lett. A1. no. 15, ten geleide van een exemplaar van: 10, de jaargangen 1838—1865 en 1867—1877, IOSSTE BESTUURSYGADERING. CXXV benevens de tnt heden verschenen nammers 1—214 van den jeergang 1878 der officieele uitgave van het Staatshlad van Nederlandsch-Indië, en 2°. de jsargangen 1874—1877 van het Goevernementsblad van Suriname en het Publicatieblad van Caragao, benevens de tot heden ontvangen nummers van den paergang 1878 (Sariname 1 t/m 22, Curacao | t/m 36.) Tevens werdt de toezegging gedaan, dat de verder verschijnende wammers, naarmate zij uit de kolonién ontvangen worden, san bet Instituut zallen worden toegezonden, terwijl de aan de ladische Staatsbladen-reeks ontbrekende jaargang 1866 uit Indië vordt ontboden. De Minister bericht verder dat van de Javasche Courant grene exemplaren bij het Departement beschikbaar zijn; de Gesverneur-General is echter door Z. Exc. aitgenoodigd om, te beginnen De Même het volgend jaar, ten behoede van het Instituat esse ezemplaar van het Bijblad op het Indisch Staatsblad te ontvangen, kan niet voldan worden, aangezien de uitgave van dat werk geheel voor particuliere sakuing geschiedt, en de exemplaren, die daarvan uit Indië entvangen worden, voor de bureaux van het Departement beschikbar moeten blijven. Met belangstelling wordt deze verrijking der Instituuts-boekerij vanwege het Departement van Koloniën vernomen en besloten de missive met cen brief van dankbetuiging te beantwoorden. b. eene missive van den Secretariat-General der Académie Royale des Sciences de Lisbon, van 10 Juli 1878, houdende kennis geworden van de verzending der laatst uitgegeven werken. €. missives van den Amanuensis van het Hoofdbestuur van bet Ned. Bijbelgenootschap, te Amsterdam, houdende bericht van de verzending der bij de missive van gemeld Hoofdbestuur du 15 Sept. 1878 toegeregde jaarlijksche verslagen en linguisches werken en Indi che Bijbelvertalingen, doof het Genootschap uitgegeven. d. eene missive van den heer A. J.C Geerts. te Yokohama, ten geleide van een exemplar der le afl. van een door hem uitgegeven geſchriift over de Chinesch-Japansche natur produc'eu. CXXVI LOSSTE BESTUURSVERGADERING. De im de sub b—d vermelde missives aangeteekende boek- werken zijn bereids ontvangen. Wordt besloten daarvoor den dank van het Instituut aan te bieden. e. eene missive van den hoogleeraar K. Teza, te Piza, ten geleide van eenige door hem uitgegeven geschriften, met opgave voorts van de wijze der verzending van de Instituutswerken en Met verzeek om ook het eerste deel van Meinsma’s uitgave van de Babad Tanah Djawi te mogen ontvangen. Wordt besloten den hoogleeraar dank te zeggen voor zijn geschenk, zijn verzoek toe te staan, terwijl de Secretaris op de lijst der expeditie aan- teekening zal houden van het opgegeven adres. f. een briefkaart van het medelid E. Netscher, te Batavia, verzoekende toezending per mail van die aflevering der Bijdragen, waarin het vervo'g voorkomt van het opstel des heeren Tiele over de Europeérs in den Maleischen Archipel. Den Secretaris wordt opgedragen hiervan aanteekening te houden. Gegen missive van den heer R. C. d’Ablaing van Giessenburg, firma R. C. Meijer, te Amsterdam, waarin zij namens dr. H. N. van der Tuuk, te Bali-Boleleng, 1®. verzeichte de boekwerken, voor genoemd hd bestemd, aan zijn adres ter verdere expeditie te zenden; en 20. inlichtingen vraagt of de. Maduresche vertelling, Tjarita Brakaj, door Prof. Vreede uitgegeven, behoort onder de werken die aan de leden van het Instituut worden aangeboden, daar de firma, in ‘t tegenovergestelde geval, een exemplar voor rekenfug naar Bali-Boleleng moet zenden. Wordt besloten van het verzeichte danteekening te houden, en een exemplar te zeuden van het gevraagde werk, waarvan de uitgave door het Instituut niet op eigen kosten endernomen, doch alleen ondersteund is, tengevolge waar-van het Instituut slechts over enkele exemplaren te beschikken heeft. A. eene missive van den heer C. C. L. van Coeverden, te Haarlein, waarbij hij zijn ontslag neemt ais lid van het Instituut. Aang Ennem voor kennis gewing. Aangeteekend wordt het overlijden van het lid L. Daemers de Cachard, te Brussel, den 20 Sept. 1885. Gelijktijdig met een brief van dankheitskommission voor de toe-gesonden Instituts-werken, biedt de Smithsonian Institution opgsven aan zu de genootschappen, hier te lande, wairmeé zij in betrekking is, als van de door haar uitgegeven werken, met verroek de lijst der genootschappen zoo noodig te verbeteren en aan te vallen en te willen mededeelen wat er in de verzameling van hare uitgaven mocht ontbreken, ten einde de leemten alsnog te kunnen aanvallen. Wordt besloten deze stekken, ter behandeling en afdoening, in handen van den Secretaris te stellen. Door den Bibliothekrecht der Universität-bibliothek te Amsterdam is bis missive van den 4 Nov. jl. het verzeich gedacht om voor die instellung een exemplar der wesken van bet Instituat, zuverlässige de voorraad toelaat, te magen onvangen en haar te plaatsen op de lijst van de inrichtingen, waaraan bet Instituut zijne werken zendt. Na uitvoerige gedachten- siseeling wordt met meerheid van stemmen besloten den Bebliothekaris het leedwezen van het Bestuur te betuigen dat bet miet kan treden in zijn verzoek, daar het alsdan onbillijk seu handelen tegenover andere inrichtingen, die ter verkrijging der Instituatswerken zich heben laten inschrijven onder de esstribaeerende instellingen. Mocht het echter met de bedoeling vaa den Bibliothekaris stronken de Universität-bibliothek als bd van het Instituut te doen opnemen, dan zou hij het Bestuur sMesains bereid vinden om niet enkel de verder verschijnende aBeveringen der Bijdragen en afsonderlijke werken te zenden, maar ook, voor zooveel de voorraad toelaat, al hetgeen tot dusver door het Instituut is uugegeven ten geschenke aan te bieden, Door den heer Robidé van der Aa wordt rapport uitgebracht amtrent het in zijn hander gesteld opstel des heeren Leape ever veen onderzoek naar den toestand der Bataviasche groote fvier na de aardbeving van den 542 Januari 1699.2 ()ver- eenkomstig zijn advies wordt besloten het in de Bijdragen op te nemen, doch zonder de kaart, die bij het opstel ter uitgave was gevoegd. De heer Robidé van der Aa vestigt de aandacht van het Bestaar op eene aanteekening op blz. XLV van het jongst verschenen 10e deel van de Jonge’s » Opkomst van het Neder- CXXVIII 193STE BES TUURSVERGADERING. landsch gezag in Oost-Indiër, waaruit blijkt dat enkele hand- schriften van wijlen den heer Hageman, den heer de Jonge vanwege het Instituut verstrekt, worden genoemd als te be- hooren tot de verzameling van het Indisch Genootschap. Overenkomstig zijn voorstel wordt goedekeurd, ter voor kommen van misverstand, den geleerden schrijver op die onjuistheid te wijzen met beleefd verzeek daarvan wel aanteekening te willen houden. De heer Humme brengt hierna verslag uit omtrent de in de vorige vergadering in zijn handen gestelde studie des heeren F. Fockens Jr., te Delft, over het meer van Ngebel. Na nauwkeurig onderzoek dezer studie komt zij den rapporteur voorplaatsing in de Bijdragen minder geschikt voor. Na gedachtenwisseling wordt overeenkomstig dit advies besloten, terwijl het handschrift met de teekeningen aan den Schrijver, ingevolge zijn verzoek, zal worden teruggezonden. Door den Secretaris wordt mededeeling gedaan van een door hem ontvangen schrijven van den Graaf Meyners d’Estrey van den 4den Nov. jl., op wiens verzoek hij de aandacht van het Bestuur vestigt op het verslag van de openingszitting van -het onlangs te Parijs gehouden internationaal Congres van handels-geographie, dat voorkomt in de 4e afl. van de „Annales de l'Extrême Orient” Daaruit blijkt dat de Graaf als gedelegeerde van het Instituut de vergadering toegesproken, en zijn voornemen aangekondig heeft om in een der sectién van het Congres een gedetailleerd overzicht te gedurende zijn vijf- en twintigjarig bestaan. Tevens wordt door den heer Meyners d’Estry medegedeeld, dat de Société de géographie de Paris, op wier initiatief het Congres werd gehouden, gehoor heeft gegeven aan zijn voorstel om de Secretarissen van het Instituut en het Batav. Genootschap van Kunsten en Wetenschappen te benoemen tot haar „membres correspondants honoraires. Met belangstelling verneemt de vergadering deze mededeeling, en verzeichnet den Secretaris den heer Meyners d'Estry daarvoor dank te zeggen, terwijl zij, bij monde van den Voorzitter, den Secretaris geluk wenscht met de onderscheiding, hem te beurt gevallen. Aan de mededeelingen heeren Meyners d'Estreuvo voegt de Ondervoorzitter, Quarles van Ufford, nog eenice bijzonder- beden toe omtrent de slotzitting van het Congres, welke hij tijdens zijn verblijf te Parijs macht bijwonen. Overeenkomstig het voorstel des Ondervoorzitters wordt tat beitenlandsch lid van het Institoat benoemd de Markies de Croizier, President van de Société Indo-Chinoie, te Parijs. Daor den QOnder-voorzitter wordt in overweging gegeven zich in betrekking te stellen met de Société de géographie commerciale te Marseille, waarvan de heer P. Bainier serretaris is. Aangehouden tot eene volgende bijeenkomst. Door den Secretaris wordt voorgelezen een uitvoerig schrijven van Commissarissen, gedagt. 5 October |l, in antwoord op de brieven der Directie van 19 Februan, 1] Maart, 15 April en 20 Augustus, nos. 1829, 1331, 1364 en 1896. Naar aan- leading daarvan wordt e. in de eerste plaats besloten: aan Commissarissen dank te zeggen voor hunne mededeelingen omt reot de feestviering van het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen ; dat het echter, evenals Commissarissen, ook der Directie leed het ich het Instituut bereid was uit naam van onze vergadering te spreken. b. Wat in de tweede plaats de opmerkingen van Commissarissen betreffend aangaande de wijze van benoeming van en de kennisgeving daarvan aan de nieuwe leden, waaronder vaak ookialandsche Grooten: daarvan zal voor het vervolg asnteekening worden gehouden, terwijl zooveel doenlijk er voor zal gezorgd vorden, dat telkens, wanneer in Februari over de benoemingen eene beslissing genomen wordt, de lijst van candidaten in October aan Commissarissen worde gezonden, die dan bij hun advies tevens eene voordracht kunnen voegen. e. Overeenkomstig het voorstel van Commissarissen wordt verder de Secretaris gemachtigd van de ledenlijst af te voeren den Regent van Hodjonegoro, die overleden is. Nog sal aauteekening worden gehouden dat uit Indië zijn vertrokken de heeren Fockens, Blokzeyl, 8. van Dissel, van Heukelum, van der Aa, van Gorkom, de Gijselaar, Hofstede, Kroesen, Wattendorff en Levyssohn Norman. CXXX 1A3STE BESTUURSVERGADERING. d. Aan Commissarissen zal dank worden gezegd voor hunne welwillendheid om, ingevolge den wensch van den Penning-meester, voortaan bij de verantwoording steeds een volledige nota van achterstallige contributiën te voegen, terwijl weder-keerig zal worden zorg gedragen, dat van de benoemde in Indië tehuis behoorende leden opgave worde gedaan, zoo mede van het al of niet voldaan zijn van contributién door hen, die naar Indië terugkeeren. e. Op voordracht van Commissarissen worden tot leden van het Instituut benoemd de heeren mr. J. A. Haakman, advocatte Batavia, mr. J. Cohen Stuart, redacteur van de Locomotief, mr. P. Brooshooft, redacteur van de Samarangsche Courant, J. Knebel, controleur te Koedoes, J. Boddé, zendeling te Samarang en G. J. Harrebomée, controleur op Celebes. J. Aan den Secretaris wordt opgedragen te voldoen aan den wensch van Commissarissen tot ontvangst van exemplaren van het nieuwe Instituutsreglement, ter uitreiking aan de nieuwe leden. G. Geven Commissarissen aan het einde van hun schriven te kennen, dat zij in het begin van het volgende jaar wenschen af te treden, eenparig. wordt besloten hun het leedwezen der Directie daarover te betuigen en namens haar uittenoodigen het. Commissar alsnog te willen blijven vervallen, waartegen zij hoopt dat geen onoverkomelijke bezwaren mogen bestaan. De Secretarie-Bibliothekoste vestigt de aandacht van het Bestuur op de gedurige, doch vrachtelooze aanvragen ter raad- pleging zoo niet van alles, dan tech van het voornaamste, dat door andere koloniale mogendheden met betrekking tot hare koloniën en bezittingen telkens is en wordt uitgegeven. Op grond van het hooge belang der zaak, welke het hier geldt, stelt hij voor, dat vanwege het Instituut de noodige stappen worden gedaan hetzij rechtstreeks tot de vreemde Gouverne- menten, hetzij door tasschenkomst onzer Regeering of haar vertegenwoordigers, om de bibliotheek in het bezit te stellen van de officieéle uitgaven over de vreemde koloniën. Dienover- eenkomstig wordt besloten. Niets meer hierna aan de orde zijnde, wordt de vergadering door den Voorzitter gesloten. BESCHRIJVING EN GESCHIEDENIS VAN BOE TO N DOOK A. LIGT VOBT. I, HET LAND. Het rijk Boeton, dat in de landstaal Bolijo, in het Maleisch Boetoen, en in het Makassaarsch en Boegineesch Boetoeng heet, bestaat uit: 1°. het eiland Boeton of Bolijo, door straat Boeton geechei- den van het suidoostelijk schiereiland van Celebes; 2. het eiland Moena, ook Oena en Woena en in vroeger tjd door de Nederlanders Pangasane, Pantjana en Pantjano genoemd, ten westen van het eiland Boeton, waarvan het door straat Boeton gescheiden wordt; terwijl de straat van Toro het van Celebes scheidt; 3°. het eiland, dat door de Boetonneezen Koebeina , door de Makassaren Kambaéna, en door de Nederlanders Kabijna, Kambeina of Kamboena genoemd wordt; 4°. een aantal kleine eilanden in de nabijheid van de kusten van Boeton en Moena gelegen, en waarvan de voor- naamste zijn: Tikola en Groot- en Klein Tobeja in de straat van Tijoro; Poelo Mangkasar, in straat Boeton tus- schen Boeton en Moena gelegen; Bata-oga, Kadatoewang, Masirieng en Sijompo ten zuid-westen van het eilaad Boeton , en Talaga ten zuiden van Koebeina ; te. Voigr. IL 1 2 5°. de Toekang-bési eilanden, waarvan de voornaamste zijn: Wangi-wangi of Wantji-wantji; Kaledoepa, op de zeekaarten Kadoepa en Kadoepan, en in de kontrakten Caydoepa genoemd '; Tomeja; Kapota; Langkesi, waar- schijnlijk hetzelfde als het Veldhoeneiland der zeekaarten, en Binongko, het zuidelijkste van den groep; | 6°. Polejang en Roembija, twee tegenover Moena op het zuid-oostelijk schiereiland van Celebes gelegen landen, waarvan Polejang het westelijkste is. Zij worden begrensd ten westen door het gebied van Loewoe, ten noorden door dat van Laïwoeï, ten oosten en zuiden door de straat van Tijoro. Waarschijalijk rekent de sultan van Boeton ook tot zijn rijk het eiland Wowoni, door de Makassaren Wawonijo genoemd; maar dit wordt door het gouvernement als een onderhoorigheid van Ternate beschouwd. (Missive van den Algemeenen Sekretaris dd. 29 Oktober 1858 L*S’ geheim). Het gebied van Boeton is ongeveer besloten tusschen de meridianen van 121°40’ O. L. (oostpunt van Veldhoeneiland) en 124° 50’ O. L. (oostpunt van Veldhoeneiland) en tusschen de parallellen van 6°20' Z. B. (zuidpunt van Binongko) en 4°20’ Z. B. (noordpunt van het eiland Boeton). Daar de grenzen van Polejang en Roembija met Loewoe en Laïwoeï niet bekend zijn, kan de grootte van het gehele rijk niet worden opgegeven. Het eiland Boeton beslaat echter volgens de zeekart 82 () geografische mijlen of 1918 © palen, en Moena, dat na Boeton het voornaamste gedeelte van het rijk uitmaakt, 49 geografische mijlen of 1184 OJ palen. De straten van Boeton en Tijoro zijn voor de grootste schepen bevaarbaar. In de laatst gemeldet straig gegen echter veel eilanden; terwijl er in straat Boeton bijna geenliggen, hetgeen een van de voornaamste redenen is, waarom de oorlogsschepen, wanneer zij van Makassar naar de a Dit eiland is dus niet verzonken; maar ligt ten oosten en niet ten zuidwesten van Boeton. Zie het stuk van den Heer Riedel over de talen op Noord- en Middel Celebes; deel XXXIII van de verhandelingen van het Bataviaasch genootschap, blz. 42. Kandari of Vosmaersbaai op de oostkust van het zuidoostelijk schiereiland van Celebes bestemd worden, gewoonlijk hun weg door straat Boeton nemen, Daar zij echter niet in een dag de genoemde baai kunnen bereiken, en het met het oog op de vele reven langs de oostkust van Celebes en het geheel ontbreken van vuurtorens niet raadzaam is des nacht door te stoomen, gaan zij tegen zonsondergang onder den wal van Boeton ten anker, gewoonlijk op een plaats, niet ver van den noordelijken uitgang der straat, maar nog daarin gelegen, die sedert lang den naam van Laboewan balanda, dat is: Hollandsche ankerplaats, draagt. Daar de superintendent voor de Oostersche gewesten Arnold de Vlaming van Ouds- hoorn in December 1654 en Januari 1655 vrij lang met een vloot bij den noordelijken ingang van straaf Boeton ten anker gelegen heeft, om de Makassaren, die naar de Molukken wilden, om de opstandelingen bij te staan, op te wachten, is het niet onmogelijk, dat Laboewan balanda daaraan zijn naam ontleend heeft. Op het eiland Boeton zijn veel baaien; Wärvär van der van Kalinsoe of Kalintjoesoe, ook de Dwaalbaai genoemd, op de oostkust, de voornaamste is. Een der baaien op de westkust van hetzelfde eiland, "waarschijnlijk die waaraan de kampong Boengi ligt, heeft Speelman na zijn aldaar op de Makassaren behaalde over- winning Victoriebaai genoemd; maar deze naam schijnt in onbruik te zijn geraakt. Al de Boetonsche eilanden zijn zeer bergachtig, en de piek van Koebeina kan zelfs op grooten afstand in zee gezien worden. Door den langwierpigen van Boeton en Moena en den geringen omvang van de andere eilanden kunnen de daarop aan-wezige rivier gewonnen geen langen loop hebben. De rivier, die bij Baoebaoe haar uitwatering heeft, en gewonlijk rivier van Boeton genoemd wordt, wordt als de voornaamste opgegeven, en ook deze heeft alleen in de nabijheid van haarmond genoeg diepte om als haven voor groote prauwen (padewakangs) te dienen ; terwijl zij wat verder zelfs voor kleine vaartuigen (sampans) onbevaarbaar is. Omtrent de rivieren van Polejang en Roembija is niets bekend. Wat de weersgesteldheid aangaat, kan men aannemen dat de regentijd in het laatst van Mei begint en slechts vier maanden duurt; zoodat het te Boeton droog weder is, wanneer het te Makassar de regentijd is. De meeste Boetonsche eilanden zijn zeer steenachtig en dien ten gevolge slecht bebouwd. Het eiland Moena schijnt echter vruchtbaarder en beter bebouwd te zijn, dan het eiland Boeton. Rijst wordt nergens verbouwd, maar voorn Anlei kann de Kandari- en Moeramoe baalen (zuidoostelijk schiereiland van Celebes) ingevoerd in den vorm van gaba (padiaren, ont- daan van den halm). Dit is echter roode rijst. Witte rijst wordt slechts voor eigen gebruik door de vreemde handel- laars, die te Baoebaoe gevestigd zijn, van Makassar ingevoerd, en is dus zelden op de passers verkrijgbaar. In plaats van rijst worden veel aardvruchten geteeld, voor- namelijk de zoogenaamde lame of oebi Boetoeng, die het hoofd- voedingsmiddel van een groot deel der bevolking uitmaakt. Verder leveren de Boetonsche eilanden veel katoen (kapok) op, zoodat daarvan uitvoer bestaat. Het eiland Moena levert sedert eenige jaren veel koffie op. Tabak wordt verbouwd, maar niet genoeg om een artikel van uitvoer te kunnen zijn. De eilanden Batavia, Kadatoewang en Masurieng, ten zuidwesten van Boeton, brengen een overvloed van kleine Chinaasappelen voort, die te Makassar lemo Tjina of djëroek Tjina, maar op Boeton makolona Patani genoemd worden, waarschijnlijk naar het rijk  gebruikt wordt, en koewalboomen, waarvan het in den geheelen archipel voor de vervaardiging van inlandsche seilen ge-sochte karoro gemaakt wordt. Dit karoro behoort met de hingkoeroe wortels en sogabast tot de voornaamste artikelen van uitvoer. Wat den veestapel betreft, siet men op het eiland Boeton weinig paarden; maar deze zijn, naar men zegt, op Moena veel talrijker. Karbouwen ziet men in den omtrek van de hoofdplaats en de kampong Baoebace, de eenige streek, waar Europeanen komen, in het geheel niet, en toch behooren karbouwhuiden en hoorns tot de artikelen van uit-voer; zoodat zij er in andere streken toch moeten sijn. Geiten en kippen ziet men overal in menigte. Eenden komen minder voor. Wilde varkens zijn er in overvloed; maar verscheurend gedierte wordt op de Boetonsche eilanden evenmin als op Celebes gevonden. 