None
Twee cleyne globen..... cts eus Een wageschotte uyttreckende ae, met een groen tafel- cleet daerop.. « « «ee eee ee.. Twee copere brandysers.,. 2....... eee, Een papieren tafereelken........ Een wageschotte slaepbanck met noch een ander banck.. Twee spaense stoelen, met een vrouwen stoel...... Een halve elle met silver beslagen.......... Ses boecken............ ue Een wageschotte kist, de dienstmaecht toecomende, is niet gepriseert. Een kints krebbe, met zijn toebehoiren..:..... Een silvere lampet, ende becken......... + Een silvere beecker, met een commetge...... Op de tweede Camer daer de Suster slaept. Een schildery van een bancket.......... Noch een schildery van de cruycinge Christi, de Heeren van de Stadt toecomende ende bij deselve nae haer genomen, niet gepriseert, Een cleyn landtschapge..... eee Een groote wagesch otte uyttreckende tafel se... Dertien spaense stoelen, zoo groot als cleyn...... Een marmerstenen coelvat met copere voeten...... Een bedde, peuluwe ende oircussens met zijn toebehoiren, behangen met saeijen gordijnen.......... Twee brandijsers, ende een tangh, met copere knoppen.. Een wageschotte banck,,. *.......... Een coffer van lackwerck, met een coleurt cleet, de suster toecomende, is bij dezelve mede genomen ende sulcx hier niet gepriseert. Een Advocations tabber met flügel opfelgende... Noch eenige vrouwen cleeren, die sustineerde de Vrouwe geen prisatie subject te zijn, ende sulcx op haer begeerte ’t selve gelaten. Een cleyn viercant wageschotte kasgen, met een weynich confirmation daer in..... +........ I 48 £ 8 st. ” „ 10 st. = 3 = 15 st. 10 st, 10 st, » 15 st. BIJLAGEN. Op de eerste bovencamer. Een geborduyrt tafereel, met deuren opgaende..... Een geglaest casge met deuren, ende eenich poppengoet daerin Een viercant wageschotte kasge, met twee deuren opgaende Vijff mans hemden.. 2. 2 1. 1 0 ee ee Een groote wageschotte bedstede behoort in de huysinge, ende comt de Stadt toe ende sulcx niet gepriseert, Acht spaense stoelen, cleyn en groot, met drie andere stoelen Een groot coffer met ijsere  2...... Vijff groene stoelen... 2 ee eee ee Een gesteken sitcussen... 2 2… 00. + +. Twee copere ketels.... 2.......... Een blicken coelvat.... 2...... we te. Twee blicken braedtpannen . . . 2  de  14 I2 3 8 3 4n 108 IS st, IO st, 4 st, Io st. 4 st. 10 st, Io st. 16 st. IO st, IO st, 104 BIJLAGEN. Twee tinnen teljoren met gaten. . . ... 2 2... If Twee tinnen waterpotten . . 2 2 2 … 2 2 + nen. 2» 8 st. Een tinnen gedecte pot. . . . ee eee ee Ig Een silveren beeckertge . . . 2 2 2 © «© ©  ledicant... 2 220. we ew tw ww... … 30% Een uyttreckende tafel... 2 2 2 «ee ee. 18, I*, Somma 794 £ 9 st, Aldus gedaen ende gepriseert bij LEONAERT JANSZ. KINT, gewoonlicke priseerder in ’s Gravenhage, ende SARA GILLISDR., huysvrouwe van ANTHONY HENDRICXZ., oude cleercoopster ende uytdraechster tot Rotterdam, verclarende dezelve personen de voorschreven prisatie te hebben gedaen ter goeder trouwen ende nae de rechte waerde van de goederen hier voren gestelt, presenterende t' selve t’ allen tijden naerder te aftirmeren, hebbende ten oirconde desen ondere teyckent ende hiervan genoten haer behoirlick salaris, den 24 Martij anno sestien- hondert twintich, ende is onderteyckent: LENAERT JANSSEN KINT, t’ merck van SARA T GILLIS DR. Volght den Inventaris van de boecken int Comptoir van den voornemden DE GROOT gevonden, gemaect bij den voorschreven Rentmeester HALLINGH, ende doen priseren bij LOUIS ELSEVIER, Boeckvercooper in ’s Gravenhage ende S. In presentie van PIETER HEYNDRICK KELLENAER ende C. JONGENEEL DE JONGE, Schepenen der Stadt Rotterdam, ende gesoten den 25% Martij, anno 1620. 1) 2. Somma 340 £ 7 st. S, totalis 1134 £ 16 st. Aldus gedaen, geinventarieert, ende gepriseert bij ende ter presentie als boven, verclarende de voorn. ELSEVIER de voorschreven prisatie ter goeder trouwen ende nae de rechte waerde van de boecken te hebben gedaen, ende heeft ten oirconde desen, neffens d’voorschreven Schepenen onderteijckent, hebbende hiervan genoten haer behoorlick salaris, ende is ondertejckent lowIS ELZEVIER, PIETER HEYNDERIX KELLENAER, C. JONGENEEL DE JONGE. 1) De vermelding der titels van de boeken acht ik overbodig, daar deze in den inventaris zeer onnauw- keurig zijn weergegeven en het mij onmogelijk is gebleken de juiste titels van alle boekwerken op te sporen. De inventaris vermeldt 305 verschillende werken. BIJLAGEN. = 108 Ten voorschreven dage voor Schepenen voornoemt comparerende, NICOLAES REYGERSBERCH, broeder van de voorsz. MARIA REYGERSBERCH, heeft hem selven voor den Inhouden van den voorschreven Inventaris, bedragende te samen effhondert vierendertich car. guldens, sestien stuijvers, tot 40 grooten den gulden, geconstitueert borge als principiel, in conformite ende tot voldoeninge van de apostille int -hooft van desen geroert, daertoe renuntierende de beneficien excussionis et ordinis, den effecte van dien wel verstaende, verbindende hier voorende van allen Heeren, Hoven, rechten ende rechteren. Ten oirconde desen neffens d’ voorschreven Do GROOT, vorge de meubelen ende boecken, die de huys-vrouwe van den voorschreven DE GROOT, volgens d'arrestile ende ordre Van de Hooschmogende Heeren Staten Generale al in date den achtsten Juni sestien-hondert negentien, op hare Requeste gestelt, sijn laten volgen, om tot haer ende haere mans dienste opt Huijs te Louvesteyn te mogen gebruycken, dewelcke oversulcx hier niet gepriseert hebben connen werden. Meubelen. Drie bedden, met haer peuluwen, vier oorcussens ende t’ vorder toebehooren. Vier taeffellaeckens, Ses hantdoecken, | Vier paer slaeplaeckens, Een silvere beecker, Een tafel, Twaalf tinnen teljoren, Een silvere, Een tinnen lampet, met een schotel, Een tinnen waterpot, Twee silvere lepels, Twee ammelaeckens voor de boden, Oud- Holland, 1902. 14 BIJLAGEN. Twee tinnen commetgens, Drie roosters, ende noch een weynich keuckengoet. Boecken. Architecture de SIBON STEVIN, Een boeck van ARISTOTELES, Opera CICERONIS, in twee stucken, DINNICO SOTO, de Justitia et Jure, Placca et Ordonnantie opt stuck van den opheve van de gemeene middelen, Keure ende Ordonnantie van t'Heemraetschap van Rijnlant, Maniere van procedeten van MERULA, Pracktijcke ende maniere van procedeten van WIELANT, Commentaria PETRI PECRIJ, Tractatus de Testamentis conjugum, authore PETRO PECKIO, Griecksche poeten, een groot boeck, MATTHAEI WESENBECII In pandectas juris civilis. PLATONIS, in drie stucken, THUCYDIDES, CALEPINUS, Corpus Juris, Fratris ALFONSI A CASTRO Zamorensis, Privilegien ende willekeuren van Amsterdam, Lexicon Graeco-Latinum. Hantvesten ende privilegien van Amsterdam, DEMOSTHENES, in 5 stucken. Nomenclator, | Costuijmen van Vrieslandt, Poemata GROTIJ, Institutiones juris Anglicani, JUSTINUS Martir, Institutiones Imperiales, De feudi juris, CORNELIO NEOSTADIO, MYNSINGERUS Institutiones, Ke uren van de Weescamer van Rhijnlandt. Zeerechten, NIEUSTADT de pactis antenuptialibus, Twee boeken met de handt geschreven, in folio. BIJLAGEN. 107 Alle t gene voorsz, is mede gedaen in presentie van mij ondergeschreven, notaris, ende is desen mette originele minute, bij mijn eygen handt geschreven, ende onderteyckent als boven, accorderende bevonden, Bij mij J. A. v. WARMENHUYSEN, Not. Publ. VONNIS GEGEVEN DOOR HET HOF VAN HOLLAND, DEN ryden Mei 1630. Jouffe MARIA VAN REYGERSBERGEN regte contra den Procureur Generale gerecht. In der sache hangende voor den Hove van Hollant, tusschen Jouffe MARIA VAN REYGERSBERGEN, huysvrouwe van Mr. HUYGO DE GROOT voor haer selven ende vuijtten name van hare kinderen bij denselven haren man geprocreert, requirante, mitsgaders Burgemasters ende regierders der Stede Delft met haer gevoucht ter eenre, Ende den procureur Generale van den voorsz, Hove vuijt den naem ende van wegen de Hoge Overigheyt ende Graeffelicheyt van Hollant, gerequireerdeter andere zijden, In welcke saecke de voorn. Jouffe MARIA VAN REYGERSBERGEN voor haer selven ende vuijtten name van hare voorsz. kinderen den voorsz. Hove requeste hadde gepresenteert, ende daer bij te kennen gegeven, dat hoewel bij privilegie van Hertoch AELBERT VAN BEYEREN een poorter van Delft in geender manieren meer sijns goets en mochte verbeuren dan ’tsestich ponden, het nochtans den fisco van Hollant hadde belieft aen te slaen ende annoncerne sulcke goederen, meubelen ende boucken als den voorsz. Mr. HUYGO DE GR OOT, poorter der Stede Delft, ende haer requirante sijne huysvrouwe waren toebehoorende met interdictie van geen verloopen aen haer requirante te beialen ende communicatie van geen verloopen aen haer requirante te willen procedere, Alle het welcke also het streckende was in prejuditie van het privilegie haer requirantes man competerende, ende tot groote beswaring van haer requirante ende haer voorsz kinderen, soo was sij genootsaeckt haer te addresseren aen desen Hove ende te versoecken provisie van Justitie daerbij den fiscael van Hollant ende allen anderen die haer parthije souden willen maecken geordonneert wierde haer requirante ende haer requirante ende haer requirante ende haer. kinderen te laten volgen ende behouden alle de geannoteerde goederen, mits aen den fisco betalende de somme van tsestich ponden te 40 grooten t stuck, ende in cas van oppositie, dat haer requirante bij provisie vrij volgen soude de administratie ende ontfanck van 14° 108 | __ BIJLAGEN, het incommen van de voorsz. aengeslagen ende geannoteerde goederen, mitsgaders den eijgendom van de meubelen ende boucken, mits dat deselve wierden 14° 14° 14° 15° 16° 17° 17° 18° 19° 20° 21° 22° 23° 24° 25° 26° 27° 28° 29° 30° 31° 32° 33° 34° 35° 36° 37° 38° 39° 40° 41° 42° 43° 45° 46°  onder cautie ende verseeckeringe dat aen den fisco boven de voorsz. tsestich ponden soo veel van de voorsz. de GROOTENS geannoteerde goederen soude werden gepresteert, als hem soude mogen competeren, indien naermaels bevonden wierde sulcx te behooren, ende dat den opposanten bevolen soude wierden den Hove te rescriberen de redenen haerder oppositie, de voorsz. provisie te accorderen off contradiceren ende voorts te procederen als naer rech- ten. Op welcke voorsz. req® ende te kunnen geven bij den Hove geordonneert was, dat de voorn. parthijen compareren souden voor twee Commissarissen van den voorsz, Hove, ende dat sij req’ aldaer soude mogen doen ende nemen al- sulcken eysch ende conclusie ter saecke voorsz. als sij te rade vinden soude, dat den gerequireerde daer jegens soude antwoorden ende voorts procederen als naer rechten, welcken volgende de voorn. parthijen voor de voorsz. Com- missarissen gecompareert sijnde, was deselve comparitie aldaer voor seeckeren tijt gecontinueert, waer naer de voorn, requirante den voorsz. Hove andermael bij req® hadde te kennen gegeven, hoe dat sij requirante omme te voorcomen de proceduyren die den voorn, gerequireerde tegens de goederen van haer voorsz, man soude mogen intenteren, den Hove eenigen tijt geleden hadde verthoont het privilegie bij Hertog AELBRECHT VAN BEYEREN alle poorters van Delft, consequentelijcken oock haer requirantes man, ingehooren poorter der selver Stede gegunt, waerover 't voorz. Hoft belieft hadde de voorn. parthijen te or- donneeren te compareren voor seeckere Commissarissen ten fijne als vooren ende hoewel sij requirante vuijt crachte vant selve appoinctement wel behoorde. te blijven ongemollesteert van eenige vordere extrajuditiele proceduyren ter tijt toe kennisse van het voorsz, privilegie soude sijn genomen, soo hadde het noch- tans den Rentmr van Noorthollant belieft de naeste vrunden van haer requirante die overmits hare detentie selffs niet en conde vigileren, ’t insinueren dat hij van meijninge was alle de goederen van den voorsz, haer requirants man datelijcken aen te slaen ende tot proffijte van de Graeffelijcheyt van Hollant te beneficieren, Alle het welcke alsoo het streckte omme haer requirante illusoir te maecken het voorsz. privilegie ende appoinctement van desen Hove, daer bij alreede was verstaen dat sij requirante dies aengaende soude hebben te compareren voor de voorsz, ‘Heeren Commissarissen, dat men aldaer te vergeeffs het voorn, privilegie soude disputeren, naer dat de goederen souden sijn gedistraheert ende vervremt, dat oock de interpretatie onlancx gedaen daer bij haer requirantes voorn, man wierde verstaen crimen laesae majestatis gecommitteert te hebben (onder reve- BIJLAGEN. 109 rentie) de natuyre van het privilegie ofte de disputen, die daerop souden mogen vallen, niet veranderde, nademael het privilegie dat generalijck ende in geender manieren sprack (notando sunt verba) oock illo casu haer reqtes man verstaen moste werden te patrocineren, sulcx als de Stede Delft, Haerlem ende andere Steden die gelycke privilegien waren gegunt ten tijde het recht van de confiscatie | opt scherpste ende rigoureuste wierde geextendeert, voor hare burgers altijts hadden gesustineert ende daervan gebleven waren in possessie, dat immers ingevalle den voorsz, gereqde tegens den text van een claer privilegie contrarie wilde sustineren, daervan kennisse moeste werden genomen, dat hangende het selve examen haer requirantes voorn, man moeste blijven ongeledeert ende ongeprejudicieert, hetwelcke indien den voorsz, Rentmr met sijne proceduyren wilde voortgaen omme redenen vooren verhaelt ende meer andere niet en conde geschieden, soo versocht sij requirante dat 't Hoff soude -gelieven haer tegens den voorn, Rentmr van NoortHollant ende alle anderen die hen van wegen den gereqde de saecke souden mogen bemoeijen te verleenen surchantie van alle vordere proceduyren, ter tijt toe de voorn. gedaen soude werden, maeckende in cas van proces eysch van costen ; ofte tot andere fijnen ende conclusie haer requirante oirbaerlicxt sijnde, waer jegens den voorn. gereq® dede seggen, dat den voorsz. Mr. HUGO DE GROOT des requirantes man bij sententie diffinitive van de Heeren gedelegueerde Rechters gecondemneert was in een eeuwige gevanckenisse, ende verclaert alle sijne goederen geconfisqueert ter saecke hij gecommitteert off begaen hadde crimen lese majestatis, ende dat vuijt crachte van de voorsz, sententie van wegen de Hoge Overigheit ende Graeffelicheijt van Hollant, gesaiseert waren de onroerende goederen des voorsz. Requirants man toegecomen hebbende, ende in Hollant gelegen tegens welcke saisissement ende hetgeene daerop vorder gevolcht was ofte noch soude mogen volgen de requirante haer tevergeefts poochde te opposeren, naerdemael het selffde gedaen wierde vuijt crachte van de voorsz, diffinitive sententie, met kennisse van saecken gegeven, ende bij dewelcke als vooren geseijt is, de voorsz, goederen verclaert waren gecontisqueert, sonder dat daer tegens dede het gealle- geerde privilegie bij Hartoch AELBRECHT VAN BEYEREN aen de Stede van Delft gegeven, naerdemael soo naer de beschreven rechten, als de placcaten ende coustumen van dese Landen sulcke ende diergelijcke privilegien verstaen wierden geen plaetse te hebben in persoonen ex crimine lese majestatis gecon- demneert sijnde; bovendien soo sprack het voorsz. privilegie van poorters ofte poortressen binnen der voorsz. Stede van Delft ende vant geene bij deselve binnen der voorsz. Stede soude mogen verbeurt werden, hetwelcke oock daerinne tot voordeel van den voorn. Mr. HUGO DE GROOT niet en conde geap- pliceert werden, doordien hij lange jaren voor date van de voorsz. sententie selver oock noch privatus sijnde niet binnen Delft, maer elders gewoont hadde en oock in particulieren dienst van een andere Stadt was geweest ende aldaer jaren ende dagen sijn domicilie gehouden hadde, mits welcke ende andere redenen naerder te deduceren, waert noot, hij gerequireerde refuserende de oblatie ende presentatie bij de voorn. requirante gedaen, concludeerende dat de requirante bij sententie diffinitive van desen Hove verclaert soude werden tot haren eysch ende conclusie in desen gedaen ende genomen te wesen niet ontfanckelijck ende bij ordine dat haer deselve ontseyt soude werden, ende dat voor de requirante geen provisie en behoorde te vallen, maeckende eysch van costen ofte tot andere fijnen ende conclusie als bevonden soude werden te behooren. ende Mo. Heeren Staten Generael van de Geunieerde provinciën geschreven verclaert wierde dat ten tijde van t’ arresteren van de sententie onder andere jegens haer requirants voorn, man gewesen, der voorsz, Heeren gedelegeerde Rech-. BIJLAGEN. | 111 teren meyninge ende verstandt geweest soude sijn, dat deselve haer requirantes man gecommitteert ende begaen soude hebben gehadt crimen lese majestatis, waerop, indien sij requirante off haer man hadde mogen gehoort sijn geweest, souden met advijs van raden ende vrunden daerop hebben geallegeert t’ gundt sij souden hebben verstaen, soo na de gemeene rechten als na de wetten, cou- stumen ende privilegien van dese landen gefundeert te sijn, dat echter vuijt crachte vant voorsz. privilegie de confiscatie van de voorn, hare mans goederen met de somme van ’t sestich guldens mochte werden geredimeert, alsoo t’ contrarie t geallegeerde van den gerequireerde t’ selve privilegie den burgeren der Stede Delft, ende van gelijcke privilegien aen andere Steden vergunt oock notoirlijcken plaetse hadden in goederen van gecondemneerden ex crimine lese majestatis, dat mede sij requirante haer met t’ voorsz, privilegie niet en hadde behouven, nochte mogen behelpen voor ende aleer tot laste van den voorn, haren man confiscatie van goederen was gedecerneert geweest, seyde voorts sij requirante dat den text vant voorsz, privilegie wel ingesien sijnde oock plaetse hadde in burgers off poorters gecondemneert vuijt saecke van 't geene gecommitteert soude mogen sijn buyten de vesten ofte resort der voorsz, stede Delft, dat mede haer requirantes man, door ’t houden van sijne residentie buyten der voorsz. sijn geboortestede t’ ware ter oor- saecke van sijne stuydien ofte ampten daerinne hij geemployeert was geweest, niet geseyt konde werden t’ beneficie van het voorsz. privilegie verlooren te hebben, alsoo hij nochte te Rotterdam, noch elders daer hij hadde gewoont, poorter en was ge- worden, maer hadde alleen binnen Rotterdam bij contracte verkregen alle privi- legien ende gerechticheden gelijck off hij ingebooren poorter ware, mits welcken de voorn, requirante persisteert voor replycque bij haren voorsz, eijsch ende conclusie, ende naer dat van wegen den voorn. gerequireerde affslaende de mid- delen van de voorsz. replycque bij denegatie ende impertinentie, gepersisteert was voor duplycque, hebben de voorsz. parthijen in conformite van den verbale | voor de voorsz. vounging, wel verstaende dat de principale saecke daermede niet en soude werden gerettet, van welcke verleren werden gerettet, van welcke verleren was acte omme hen te dienen ende strecken. Als naer behoore. T’ voorsz. Hoff, gehoort t’ rapport van de Commissaris in desen geordonneert, endre met rijpe deliberatie van rade deurgesien ende overgegeben hebbende alle t’ geene üter materie dienende is, doende recht in den name ende van wegen de Hooge Overigheyt en Graeffelicheyt van Hollant, Zeelant ende Vrieslant, mits bij de voorn. regte ten behoore van de voorsz. Graeffelicheyt van Hollant betalende de t’ estich ponden te 40 grooten t pont bij haer geoffereert ende breder in den processe gementioneert, verclaert deselve regte daermede de confiscatie van haer voorsz, mans ende hare kinderen vaders goederen voldaen ende geredimeert te hebben, condemner dienvolgende den voorn. gereqd aff te doen d’notatie ende saisissement van haer req® ende haer voorsz. mans goederen ende haer alle deselve vrijelyck te laten volgen ende behouden, ende compenseert de costen van den processe omme reden En den Hove daertoe moverende. Geden in den Hage bij Mrs. NICLAES CROMMOUDT, Heere van Vrijhouve President, JOHAN VAN WINGARDEN, JOHAN DEDEL, ABRAHAM VAN DER MEER, WILLEM VAN MUIJLWIJCK ende GERARDT CROMMON, Raetsluyden van Hollant ende gepronunchieert den 17% Mey 1630. Et heeft JACOB VAN CAMPEN niet aan roem ontbroken; toch is geen zijner tijdgenooten als zijn levensbeschrijver opgetreden. Pas HOUBRAKEN gaf in zijn „Groote Schouburgh der Nederlantsche Kunstschilders en Kunst-schilderessen” het een en ander omtrent VAN CAMPEN, dat door JACOB CAMPO WEYERMAN werd overgenomen, en met anekdoten van meest zeer twijfelachtig gehalte opgesierd. Wij laten dat hier volgen, JACOB" VAN KAMPEN, Heer van Ramsbroek, was en Haarlemmer van geboorte, wiens schilderwijze grootsch was en breed, zoo in zijn Historiestukken als bijzondere Beelden sterk en trots, op de manier van de kunstrijke schilders JAN BIJLAART en den beruchten BRONKHORST. „Te Breda, in een koffijhuis, hongen weleer twee kunstafereelen, die wij dikmaals hebben bestünden, onder het drinken van een kopje koffij; beide deze Conterfijtzels verbeelden eene Dame, rijkelijk gejuweelt, en!eene Harderinne, zijnde het eene geschildert bij REMBR AND VAN RIJN en het andere bij JACOB VAN KAMPEN, waarvan dan de koffijhuishouder het volgend Oud- Holland, 1902. 15 114 JACOB VAN CAMPEN. Relaas gaf aan de gasten, REMBRANDS. groote naam stak VAN KAMPEN in de oogen, (vertelde hij) en daarom heeft hij. die Harderin geschildert, die zemstemmig is toegetakelt met een strooije Hoed op ’t hoofd, waar op een Roos, het zinne- beeld van schaamte, is vastgehegt, gekleed in een stijf keurslijf, bloedrood gecouleurt en een gele bovenrok, beidde forsse couleuren. Zoodra had die beroemde Bouwheer en Kunstschilder die schoone Veldnimf niet gemaakt, of hij noode alle de beste kunstkenners en verzogt aan die Heeren, van hun oordeel te geven over dat Tafreel, die het eenpariglijk prezen en tot den Hemel toe verhieven, zeggende nooit schooner stuk van zijn hand gezien te hebben. Daarop verzogt hij hun, van de oogen voor het grootste gedeelte toe te nijpen, en dan het geheel te beschouwen; hetgeen zij deeden; en daarop vroeg hij: En wat speelt nu den Meester, of is het krachtigste in dit stuk? Waar op zij zo dra niet hadden gerepliceert, het Aangezicht en de Handen: Of his sprak, daarin bestaat de kunst, Heeren, maar niet in alles te overtaanen of zwart te maken, om een Tronie ot Hals te doen afsteeken, gelijk als de beroemde REMBRAND doet, Ik heb de twee couleuren uitgekipt, die alle andere couleuren overkraaijen, en des niettegenstaande triomfeert het Hoofd van mijne Harderin en haare Handen; ook is er bloed in de wangen en handen: daar de Beelden van R, VAN RIJN er meestendeels uitzien als bloedelooze schimmen. | „Wij willen wel bekennen, dat hij ten deele gelijk had, en ten deele ongelijk; want het was waar, dat men het bloed zag spelen door de wangen van zijn bevallige Harderin, en dat alles aanvalliglijk was behandelt; maar het conterfijtzel van REMBRAND VAN RIJN was zoo krachtig en verstandig van lichten en scha- duwen, en de houding had hij zoo zonderling än acht genomen, dat men fluks in het intreden van de koffijzaal het stuk van REMBRAND zag en naderhand de schilderij van den kunstschilder J. VAN KAMPEN moest gaan opzoeken. „Daar wordt verhaftet, dat hij in zijn tocht, die hij deed naar Italiën, voornens was zich in die luchtstreek te oeffenen, na de schilderkunst der alderberuchtste kunstschilders, Dan, zeggen de Chronykschrijvers, hij ontmoette bij den weg een Waarzegster, die hem om een aalmoes vroeg, en zich aanbood, om hem goeder geluk en zijn toekomend fortuin te voorzeggen. JACOB VAN KAMPEN gaf haar eenig geld en liet haar zijn hand kijken; waarop zij hem anstonds zei: Dat hij een Schilder was, die na Italiën trok, om aldaar zijnekunst voort te zetten. Doch, vervolgte zij, gij gaat als Schilder daarna toe, maar zult voor Bouwmeester wederkeeren, en in uw Vaderland worden gebruikt tot heerlijke Werken. Ook voorzeg ik U, dat het oud Raadhuis van Amsterdam zal afbranden; maar gij zult uit deszelfs assche een heerlijker gebouw doen opreizen, waardoor uw naam tot aan het gestarnte zal steigeren en eeuwiglijk. Grenen bij de nächsten. De jonge kunstener lachte met die Voorzegging: die echter in alle deelen op tijd en wijlen is vervulgend, wijl hij te Romen belande, en zich aldaar inwikkelde in de gunst van en Kardinaal, die hem aanleiding gaf, om de Bouwkunde te leeren, waarin hij zu een Overvlieger wierd, dat die zelve Prins van de H. Kerk hem naderhand gebruikte in het opregten van onderscheidene kerkelijke gebouwen. Hij was de voornaamste Bouwheer die gebruikt is geworden in het stichten van het Stadhuis van Amsterdam, geschat, en bij de gantsche Waereldswonder. Ook heeft hij dat overheerlijk gebouw gesticht in Gravenhage, zo ongelukkig afgebrand, uit wiens assche wel een jonge Fenix, doch min schoon als de oude, is herboren. Daarbij heeft hij dat kunstig gebouw gebouw gebouw gebouw geordneerd, de Amsterdamsche Schouwburg, dat voor geen Schouwburg in Bouwkunst, (wij spreeken van geen groote) behoeft te wijken, Noch is die beroemde JACOB VAN KAMPEN de Bouwmeester van het Huis van den Heer VAN ZUICHEM, te Voorburg, nabij's Gravenhage, als van’s gelijken van den Heer DEDEL te Lis; en van een groot aantal weergalooze gebouwen. Hij is overleden op zijne Heer- lijkheid van Ramsbroek en te Amersfoort begraven. Zijn grafstede pronkt met het volgende Vaersje: | | d' Aertsbouheer uit den stam VAN KAMPEN, rust hier onder: . Die ’t Raedhuis "Amsterdam Gesticht heeft, ’tachtste wonder”. Dit is de uitvoerigste mededeeling, omtrent den bouwmeester, die te vinden is. Dat de anecdote geen waarde heeft spreekt vanzelf. Maar de berichten, die WILERMAN aan HOUBRAKEN onleende, zijn in hoofdzaak juist, zooals nader zal aangetoond worden, Eerst volge, wat de twee Haarlem heeft opgeleverd. AMPZING en SCHREVELIUS, van hem zeggen, waar zij de beroemde mannen vermelden, die Haarlem heeft opgeleverd. Das. SAMUEL AMPZING zegt, in 1628: „VAN KAMPEN en behoefd voor niemand ook te wijken, Ja, gaet de kroon van 'tboofd van alle schilders strijken: Besiet sijn beiden maer in 't Bosch voor sijnen Hof. En geeft hem zijne eer, en spreekt van sijnen lof.” DR. SCHREVELIUS, rector der Latijnsche School te Haarlem zegt, in 1647: „Alle deze noch overtreft JACOB VAN KAMPEN, soo noble Schilder als gewinde Mathematicus, en Architect van den Prince van Orangiën sijn Hoogheydt; self een man van groote middelen, dewelke uyt de Konst gheen winst ghesocht. Heft maer de naem. JACOB VAN CAMPEN. Deze schrijvers beschouwen dus ook vAN CAMPEN als te Haarlem geboren. In „Oud-Holland’ is angetoond, dat het geslacht VAN CAMPEN reeds in de 16e eeuw te Amsterdam gevestigd was, In zijn „Quellenstudiën zur Holländischen Kunstgeschichte”, blz. 442 en 443, kwam Dr. C. HOFSTEDE DE GROOT, daarin zich aansluitende bij wat C. KRAMM in 1864 had geschreven, tot de slotsom, dat er twee VAN CAMPENS geweest moesten zijn. De eerste zou te Amsterdam, de tweede te Haarlem het levenslicht hebben aanschouwd. Voor deze onderstelling pleiten verschillende bijzonderheden, HOBRAKEN had in zijn "Schouburgh" geschreven: "Nu hebben wij te spreken van den vermaarden Schilder en Boulmeester JAKOB VAN KAMPEN, Heer van Rambroek. — Deze was een Haarlemmer van geboorte, dog het jaar van zijn levens begin is mij onbekend, alleen het ik uit een kreupelvaers, genoemt Haarlem Dood-Basuin, uitgeblasen op de Tombe van den Heer JACOB VAN KAMPEN, zijn sterftijd ontdekt, voorgevallen op 't jaat 1658 den 4 van Lentemaand." De beroemde bouwmeester is echter, blijkens wat op zijn grafzerk te Amersfoort staat, den 13 September 1657 gestorven. Daarenboven had AMPZING in 1628 reeds een JACOB VAN CAMPEN genoemd als een der bouwmeesters van het in 1608 voltooid Haarlemans Oudemannenhuis; dat moest een ander zijn dan de beroemde, die pas in het laatst der 16° eeuw het levenslicht kon hebben aanschouwd. De zaak werd nog ingewikkelder, omdat VONDEL, in zijn "Nachte" Gael van Amersfoort, den lödliche stad zingende, zei: „De Held van Randenbroek, de boulevard van de Vorsten, En 't raedhuis t'Amsterdam, verheerlich haeren löst: Wer zij het bärde en zooghde aen haer getrouwe borsten, Om bou- en teekenkonst te heffen uit het stot”, Dus JACOB VAN CAMPEN als te Amersfoort geboren beschouwde. De 18e eeuwsche Mr none stadsbeschrijver VAN BEMMEL volgde den dichter daarin na, en JACOB VAN LENNEP aarzelde niet, in zijn uitgaaf van VONDEL zich aan huanafange te scharen. Een onderzoek, door den heer P. J. FREDERIKS op het Amersfoort archief ingesteld, had als uitkomst, dat den 22 Januari 1609 GERRIT VAN CAMPEN een zoon, JACOB genaamd, liet doopen. Maar dit kon de bouwmeister niet zijn. Want reeds ALBERDINGK THIJM had er op gewezen, dat de wapens, die men op het Amersfoortsche grafteeken ziet, die waren van een man uit het Leidsche geslacht HEEREMAN en zijn echt-genoot uit het geslacht VAN CAMPEN. En in het Amsterdamsche Weesboek stond vermeld, dat 30 April 1625 JACOB VAN CAMPEN, JAN VAN CAMPEN, JAN HEEREMAN, als man van GEERTRUYD VAN CAMPEN, kinderen van PIETER VAN CAMPEN, het huis „de Witte Swaen” op den Nieuwendijk te Amsterdam verkocht hadden. JACOBS vader het het echter ook de volgende acte voor: „Den IX february 1617 Is ter weescamere schiftinghe ende scheydinghe van d’onroerende goederen gedaen, naergelaten sijnde bij GRIETE PIETERS, wedu van JACOB VAN CAMPEN ende dat onder deszelfs kinderen ende kindskinderen, agter-volgende de acte van scheydinge alhier ter weescamer uyt register van de diversche memorie ende extra ordinaris saeck En gesteit. Daebij blijct dat de vijff kinderen van PIETER VAN CAMPEN, als JACOB, out 21 jaeren, GEERTRUYD, out 17 jaeren, JAN BERENDT, out 17 jaeren, MAGHTELT, out 15 jaeren, MAGHTELT, out 15 jaeren, daer moeder aff is GERRITGEN CLAES BERENDS dochter, opghecome endende aenbestorve is voor haer gedeelte van de voirsz. onroerende goederen alsmede voir haere portie van de verdere meublen ende penningen voor haer grotoeders erf hetgene volgt. Uit deze acte blijkt, dat de vader van JACOB VAN CAMPEN een zoon was van een anderen JACOB VAN CAMPEN, die met GRIETE PIETERS gehuwd was. Deze GRIETE PIETERS was een zuster van ROEMER PIETERS VISSCHER. Haar man werd in 1559 voogd over zijn minderjarigen zwager. Hij huurde in 1560 het huis der VISSCHERS, aan de noordzijde van de Oudebrugsteeg, op den hoek van het Damrak gelegen, voor 7 jaar, tegen 150 Caroli gulden ’s jaars. Hun oudste zoon CORNELIS werd in 1564 geboren, daarop volgde PIETER in 1568, zooals uit het doopboek der Oude kerk blijkt. De heer UNGER heeft in „Oud-Holland” indertijd een uittreksel uit de Amsterdamsche huwelijksproclamatiën medegedeeld, dat op PIETER VAN CAMPEN betrekking heeft. De bron, die hij opgeeft, is niet juist. Het register is niet heerkelijke, maar het Extraordinaris-puiboek, waarin de huwelijken staan opge-teekend, als een der partijen niet te Amsterdam woonde, of niet tot de Gereformeerde kerk behoorde, Men leest daar, op 4 November 1594, dat voor Commissarissen compareerden : „PIETER VAN CAMPEN JACOBSZ., oudt 26 jaeren, wonende op de Nieuwendijck, geassisteert met WILLEM VAN CAMPEN, zijn oom en CORNELIS VAN CAMPEN, zijn broeder, wiens moeder aen den Hr, HERMAN GIBSBERT haer consent verclaert heeft, versoeckende sijne drie sondachsche uyt-roepinghe van de puye met GERRITGE CLAESdr., van Haerlem ende aldaer woonachtich. De vijf laatste woorden heeft de heer UNGER weggelaten. Toch zijn zij JACOB VAN CAMPEN. Zeer belangrijk, omdat zij een aanwijzing voor de richting waarin het onderzoek naar PIETERS verder leven behoorde te geschieden. Toen PIETER JACOBSZ VAN CAMPEN in 1594 trouwde, was zijn vader reeds overleden. Zijn oom, WILLEM VAN CAMPEN, was de vader van NICOLAES, den „bouwheer” van den Amsterdamschen Schouwburg. PIETER komt na 1594 in de Amsterdamsche archieven niet meer voor, - Daarom was een onderzook te Haarlem waar zijn vrouw „woonachtig” was, als van zelf aangewezen. | Allere erst die de JACOB VAN CAMPEN, door AMPZING genoemd, opge- spoord. Het bleek, dat hij PIETER JACOBSZ VAN CAMPEN was, en dus dezelfde, die. in 1594 te Amsterdam in ondertrouw was opgenomen. Hij behoorde tot de vijf eerste regenten van het Oude Mannenhuis; van zijn hand bewaart het Haarlemsch archief een register van ontvangsten en uitgaven, loopende van 1607 tot 1613. In dat register boekte hij den 18 Juli 1607 een bedrag, dat hij aan zijn broeder CORNELIS te Amsterdam zond, om hout voor den bouw te betalen, En nu vermeldt het Haarlemsche doopboek, dat 16 Juli 1595 gedoopt werd JACOB, zoon van PIETER JACOBSZ en GRIETGEN. Degeen, die het inschreef, heft eerst GER. als naam der moeder geschreven, doch dit doorgehaald. PIETER JACOBSZ VAN CAMPEN stierf in 1615, en werd den 11 Octeber van dat jaar beg raven in de Groot Kerk te Haarlem, Volgens den Heer P. J. FREDERIKS werden GERRITJE GLAS BERENDSDOCHTER 19 Januari 1605 beleend met het adellijke huis Randenbrock bij Amersfoort, welk leengoed, toen zij in 1626 overleed, den 28 Juni van dat jaar overging op haar zoon JACOB. De acte van 30 April 1625, op het Amsterdamseh archief aanwezig doet echter zien, dat GERRITJE en haar dochter MAGHTELT toen reeds niet meer in leven waren. In 1623 toen MARIA TESSELSCHADE ROEMERS trouwde, was de familie VAN CAMPEN op haar bruiloft geweest. Ook HUYGENS had mede feestgevierd, en was op MAGHTELT verliefd geraakt. Hij was misschien door JACOB in dezen kring binnengeleid. Deze bijzonderbaren doen zien, dat de kunstenaar zowel te Amsterdam, te Haarlem, als te ’s Gravenhage relaties had met de beste kringen. Wij komen nu tot het bespreken van de reis, die JACOB VAN CAMPEN naar Italië gemaakt zou hebben. Wat WEYERMAN daarvan zei, is reeds voorafgaan ‘door het volgende: „Ik heb onder zijnne beroemde Bowerken aan?t Amsterdamsche Raathuis gedagt, wardoor zeker vreemt verhaal, mij door gelofwaardige menschen overhandigt, mij in den zin schiet, ’t gene ik niet kan naalaten den Lezer meê te deelen; schoon zulke, die van aart zijn als de ongeloovige Tomas was, ’t zele niet kan naalen den leer meel te deelen; schoon zulke, die van aart zijn als het mij overhandigt is. Waarom zou ik er iets toe of af doen? In zukar er niet op te schacheren of winst mede te doen; maar geef het voor denzeven prijs en in dezelve waarde als ik het het ontfangen. HOUBRAKEN werpt dus alle verantwoordelijkheid voor de geschiedenis van zich af. En wij meenen dan ook zoowel heidin als kardinaal naar het rijk der fabelen te moeten verwijzen. Maar de reis naar Italië heeft VAN CAMPEN toch wel gedaan. Omtrent den tijd, dat hij naar Italië ging, ontbreken echter alle aanwijzigingen, AMPZING, die zijn beschrijving van Haarlem in 1617 voor het eerst uitgaf, noemt den schlägiger niet. Volgens VAN DER WILLIGEN werd JACOB VAN CAMPEN in 1614 als lid van het Haarlem St. Lucasgild aangenomen. De jeugdige gildebroeder kan twee jaar later nog niet beroemd geweest zijn, Misschien valt zijn reis naar Italië wel in dien tijd, en had het vaderlijk erfdeel, dat de zoon in 1615, na PIETERS overlijden ontving, hem er de middelen voor verschaft. Toen AMPZING zijn „Lof van Haarlem” in 1621 und der mächtige uitgaf, vermeldde hij VAN CAMPEN onder de vermeldte schilders, die in de Spaarnestad woonden, zonder echter in bijzonderheden te treden. Het is dus waarschijnlijk, dat JACOB zijn Italiaanschen studietijd toen achter den rug had, In 1626 werd begonnen met den bouw van het huis voor BALTHASAR COYMANS te Amsterdam waarvoor VAN CAMPEN blijkens de „Architectura Moderna” het ontwerp maakte; dat ontwerp is geheel Italiaansch gedacht. Wat AMPZING in 1628 omtrent VAN CAMPEN zegt, en wij hierboven reeds overnamen, dat „hij de kroon van ’t hooft van alle schilders stryken’’ mag, bewijst wel, dat zijn faam toen reeds groot was. Wat AMPZING bedoelt met de „beelden” int Bosch van synen hof” is niet duidelijk. Onder „beelden” moet hier zeker „schilderijen” verstaan worden, De uitnoodiging, die AMPZING aan den lezer richt, om die  1631 noemt SALOMON DE BRAY in de „Architectura Moderna” onzen kunstenaar „den verwonderlijk en dapperen Schilder en Bouw-meester de Ägypten JACOB VAN CAMPEN.” Dat zulk een volleerd man, toen 36 jaar oud, nog naar Italië gegaan zou zijn om te studeeren, valt bezwaarlijk aan te nemen. Het meest waarschijnlijk is het dus, dat de Italiaansche reis tusschen 1615 en 1618 heeft plaats gevonden, VAN CAMPEN moet zich in Italië vooral te Vicenza, de stad van ANDREA PALLADIO, hebben opgehoudeu, Had ik dit vroeger reeds vermoed, thans nu het 120 JACOB VAN CAMPEN. PALLADIO (1518—1580) werd te Vicenza geboren en het het eigenlijk ANDREA DI PIETRO. Hij was als jong steenhouwer werkzaam bij het bouwen van een huis voor den rijken GIANGIORGIO TRISSINO, toen deze behagen in hem vond, en hem een klassieke opvoeding deed geven. Op verlangen van dien kunst- beschermer noemde ANDREA zich voortaan PALLADIO, naar de godin der wijsheid. PALLADIO heeft aan een zeer eigenaardigen bouwtrant het aanzijn gegeven, Zijn werken werden reeds bij zijn leven vermaard, en vooral in de r 17° en 18e eeuw door geheel Europa bewonderd. Bij het leven van JACOB VAN CAMPEN, in 1646, gaf DANCKERTZ uit een „Verhandeling van de Vijf Orderen der Bouw-kunst die bij de Ouden zijn int gebruyck geweest, getrocken uyt den beroemden Italiaanschen Bouw-meester A. PALLADIO,” In dit werk komt een hoofdstuk voor, getteld : „Van Galderijen, Voorhuysen of Inkomsten, Zalen, Voorkameren en van hare maten’ En het is aanstonds te zien, dat VAN CAMP EN zich steeds aan deze maten zooveel mogelijk bij zijn ontwerpen heeft gehouden.. De eigenaardigheden, waardoor VAN CAMPEN’S architectuur zich kenmerkt, vindt men allen in de bouwwerken van PALLADIO te Vicenza terug. Voor de ordonnanties met groote pilasters, zoo als die onder anderen bij het Mauritshuis in den Haag te vinden zijn, was het Palazzo Valmarana het voorbeeld, Waar verschillende orden boven elkander zijn gebruikt, sooals bij het Oude Hof, thans Koninklijk Paleis, in den Haag, het huis van BALTHAZAR KOYMANS en het raadhuis te Amsterdam, heeft van CAMPEN blijkbaar het Palazzo Porto-Barbaran voor den geest gehad. Karakteristiek voor VAN CAMPENS werken zijn de frontons, die hij boven deuren en vensters aanbrengt, en die hij door consoles steunt, Zulke frontons bezitten b.v, het Raadhuis te Haarlem en het Mauritshuis in den Haag; het motief is aan de paleizen van Vicenza ontleend. Niet minder karakteristiek voor onzen bouwmeester is zijn liefhebberij voor festen, die hij almede met PALLADIO gemeen had, zooals het Palazzo Porto-Barbaran, de Loggia Bernarda, de Casa Ratti, het Palazzo Colleoni-Porto aanstoonen. PALLADIO en VAN CAMPEN komen ook hierin overreen, dat zij de Toskaansche en Dorische orden betrekkelijk zelden toepassen, doch aan de: Jonische, de Korinthische en de Composiete orden de voorkeur geven. Over het algemeen is het ‘werk van PALLADIO rijker gedetailleerd, dan dat van VAN CAMPEN, doch daartegenover staat, dat de eerste veel van pleisterwerk gebruik heett gemaakt, dat zeer door den tijd heeft geleden, terug. PALLADIO is het ideaal van den Nederlandschen JACOB VAN CAMPEN. 121 bouwmeester geweest. In de ordonnanties te Vicenza vindt men de regelen, waaraan VAN  te Amsterdam belastte. Eenige jaren later zou ook het bestuur der Amstelstad de diensten van JACOB VAN CAMPEN noodig hebben, Zvolang HENDRIK DE KEYSER, de bekwame stads-steenhouwer, dit ambt bekleedde was dien kunstenaar het maken der ontwerpen voor de stadsgebouwen opgedragen. Zijn zoon PIETER, die na zijn overlijden in 1621 tot het ambt werd geroepen, was iemand van minder talent. Heeft misschien de laatste fabrieksmeester PIETER PIETERSZ HASSELAER, die in 1633 van zijn betrekking ontheven werd, PIETER de hand nog boven het hoofd gehouden, toen daarna Thesaurieren zelf het beheer in handen namen, zochten zij bij JACOB VAN CAMPEN voorlichting. Hem werd gevraagd, het ontwerp voor de in 1637 voltooide Heiligewegspoort te maken, aan hem is het te wijten, dat het bovendeel van den in 1638 gereed gekomen Westertoren een geheel anderen vorm kreeg, dan de ontwerper, HENDRIK DE KEYSER, blijkens de afbeelding in de Architectura Moderna van 1631 bedoeld had. VAN CAMPEN heeft aan den Westertoren de Jonische orde, zooals PALLADIO die aan de Basilica te Vicenza gebruikt had, toegepast, en daarop de Korinthische doen volgen, De Jonische orde vertoont zieh eveneens aan de Heiligewegspoort, : zooals zij nog staat afgebeeld op een gevelsteen aart het Koningsplein. | In de besluiten van de Amsterdamsche Vroedschap komt het volgende voor, dat 15 October 1636 genomen werd: „Aenghesien de Heylighe Weghspoort noodigh sal dienen verandert en de wachthuysen mits haer bouvalligheid vernieuwt, is verstaen, dat men daer een nieuwe poort ınet een wachthuys ter wederzijden sal stellen, naer het model, daervan den Raede vertoont, en zijn de heeren Thesaurieren geauthoriseert, om met het opmaecken derzelfde naer den eysch van dien met den allereersten te mogen voortvaren.” Wie dit „model’ gemaakt heeft, wordt dus niet gemeld, DOMSELAER (III, 205) zegt dat VAN CAMPEN de poort ontwierp. Het Amsterdamsche archief bezit een ontwerp van de poort, dat eenigszins afwijkt van de vormen, die men op de afbeeldingen van het uitgevoerd bouwwerk ziet, De Jonische orde vindt men ook terug aan het voormalig Accijnshuis, op den hoek van het Damrak en de Oudebrugsteeg, dat thans in zulk een onwaardigen toestand verkeert, nu particulieren het in eigendom hebben. De geheele ordon- nantie van dit in 1638 gestichte gebouw is ongetwijfeld van JACOB VAN CAMPEN, die door NICOLAES VAN CAMPEN, zijn neef, welke Accijnsmeester was, voor dit werk zal zijn aanbevolen, Oud- Holland, 1902. ’ | 16 122 JACOB VAN CAMPEN. In het jaar 1637 valt de voltobing van het huis, dat CONSTANTIN HUYGENS an het Plein te's Gravenhage deed bouwen. Men vond hier, toen de woning in welstand was, al de eigenaardigheden des meesters, als de strenge pilasters, de festoenen en de gevelbekroning terug. Toen het Departement van Justitie gesticht zou worden, is het huis afgebroken. HOUBRAKEN noemt „’t huis van den Heer van Zuichem” als door VAN CAMPEN ontworpen. Dat hij hier niet, zooals WEYERMAN later, de buitenplaats Hofwijck te Voorburg bedoelt, blijkt daaruit, dat hij „t Speelhuis te Voorburg" nog afzonderlijk noemt. Dit huis van HUYGENS, aan de zuidwestzijde van het plein, werd tegelijkertijd begonnen met dat, hetwelk JOHAN MAURITS VAN NASSAU aan de noordwestzijde stichtte en dat HOUBRAKEN mede als een werk van JACOB VAN CAMPEN vermeldt. Beide gebouwen werden uitgevoerd door PIETER POST, den zoon van . JAN JANSZ. POST van Leiden. die zich als glasschilder te Haarlem vestigde. PIETER POST werd den rsten Mei 1608 Te Haarlem gedeut, en was dus das das jonger dan VAN CAMPEN, Anvankelijk was hij glissen, doch hij bekamde zich ook, misschien wel onder de leiding van LIEVEN DE KEY, den Haarlem heeft hin ongetwijfhold JACOB VAN CAMPEN’s onderricht genoten. POST is, dit blijkt uit alles, meer en präglichen dan een kunstenaar geweest. JACOB VAN CAMPEN liet in den regel het uitwerken zijner schetsen en het uit-voeren zijner plannen aan hem over, HUYGENS zegt in zijn Hofwijk dat POST heeft: „Gevroevrout door zijn Penn, hetgeen dat uyt den sinn, Den reden-rycken sinn VAN CAMPEN wierd geboren, VAN CAMPEN, dien de eer voor eeuwigh toe sal hooren Vant blinde Nederlands mis-bouwende gesicht De vuile Gotsche schell te hebben afgelicht. Het Mauritshuis gaat op naam van POST, sind PIETER VAN DER AA het in 1715 tot diens werk verklaarde. Maar POST zelf, die reeds bij zijn leven zijn voornaamste bouwwerken in prent uitgaf, heeft het Mauritshuis, dat zoo bewonderd werd, daar niet bijgevoegd, wat zeker bewijst, dat hij zich niet als den ontwerper beschouwde. De plannen voor het huis van HUYGENS dagteekenen uit het jaar 1633. POST was toen pas 25 jaar, en het is niet wel aan te nemen, dat hij op 266 jeugdigen leeftijd reeds ontwerpen van zoo groote beteekenis kon maken. Beide plannen hebben de eigenaardige grootschheid, het echt Palladiaansche dat al de bouwwerken van JACOB VAN CAMPEN kenmerkt. Toen POST op lateren leerijk gehavende Hus Swanenburg te Halfweg is de invoiced van JACOB VAN CAMPEN bemerkbar. De architectuur van het Mauritshuis werkt hier na, gelijk ook in verscheidene der latere werken van PHILIPS VINGROONS. Als HUYGENS, ruim een half jaar na VAN CAMPEN’S dood, den ı Mei 1658, in een gedicht zijn vriend herdenkend, vraagt: „Hoe light hij marmerloos, hoe gunt m’ hem niet een steen, Der eer-gedachteniss van soo veel ed’le steenen?” dan geeft hij daarop het volgend antwoord, dat doet zien, hoe de meester heel wat leerlingen moet hebben gehad, | „Ick meen, de reden is, en ’t is wat meer dan meenen, Hier stond een Graf-gebouw, hadd’ hij het self bestaen: Nu hj ’t verwaerloost heeft en durft er niemand aen Van all’ de leerlingen, die uyt hem syn gesproten. Wants, zeggen zy, waer 't niet net in syn vorm gegoten, En schoeyde lit voor lit niet even op syn leest, Daer nu syn lichaem rust ontroerde 't noch syn geest; En wat geest zou dien geest, nu ledenloos, vernoegen, Dien, noch in 't logge vleesch, geen geesten op en woegen?” Men zal hier onder leerlingen naturlik hebben te verstaan menschen, die zich onder VAN CAMPENS invloed vormden, als POST, ARENT VAN ’S GRAVESANDE, STALPAERT, VINGBOONS, BOSBOOM en anderen, wier faam niet tot het nageslacht is doorgedrongen. De gevel van het Oude Hof, het tegenwoordig Koninklijk Paleis te ’s Gravenhage, is in 1641 gemaakt. Het geschilderde pleisterwerk is een 19° eeuwsche verfraaiing (?) maar overigens zijn de oude vormen nog wel bewaard, Deze ordonnantie gaat op naam van POST. Maar, al mag deze de uitvoering niet hebben geleid, het ontwerp draagt shet stempel van JACOB VAN CAMPEN. De Jonische orde beneden, de Korinthische daarboven, het fronton, dat als het ware Een voorstudie is voor die van het Amsterdamsche Raadhuis, dit alles wijst op den Amersfoortschen bouwmeester. POST heeft dit paleis dan ook niet onder zijn uitgegeven werken opgenomen; slechts eenige schoorsteenmantels, in het Oude Hof gemacht, vindt men daar. VONDEL heeft JACOB VAN CAMPEN „den Bouwheer van den Vorst’, SCHREVELIUS, heeft hem „den Architect van den Prince van Orangiën, zijn Hoogheydt” genoemd, Vooral de laatste getuigenis van 1647 heeft groote waarde. Er is door verschillende schrijvers aan getwijfeld, of de titel den bouwmeester wel toekwam; zij meenen, dat slechts PIETER POST er aanspraak op had. Dat FREDERIK HENDRIK er een hof-architect op na heeft gehouden, kan worden betwijfeld, Maar hij had verscheidene bouwmeesters af en toe in zijn dienst. Dat 16° JACOB VAN CAMPEN. JACOB VAN CAMPEN tot hen behoorde, is aan geen twijfel onderhevig. In 1636 ontbood FREDERIK HENDRIK hem op het kasteel te Buren, waar een trap en een galerij naar zijn plannen werden uitgevoerd, zooals HUYGENS meldt. Weldra zou ook het bestuur zijner vaderstad de diensten van den bouw- meester behoeven. Was het voor de eerste maal, dat die toen gevraagd werden? Er is reden om te gelooven, dat de streng klassieke vormen, welke onmiddellijk na den dood van LIEVEN DE KEY te Haarlem in zwang kwamen, en waarvan de veranderingen, die het raadhuis na 1630 onderging, zulke sprekende voor- beelden geven, onder VAN CAMPENS invloed ontstonden. De details van het Mauritshuis en van het huis van HUYGENS treft men hier aan, In 1633 ging POST naar den Haag. Men zou geneigd zijn aan te nemen, dat hij, onder VAN CAMPENS leiding, de verbouwing van het raadhuis heeft uitgevoerd, In 1644 was de St. Annakerk te Haarlem, waaraan LIEVEN DE KEY in 1618 zulk een fraaien toren had toegevoegd, zoo bouwvallig, dat zij moest worden afgebroken. Negen huizen, die aan de kerk paalden, werden aangekocht en. eveneens gesloopt. 