Krijgsbedrijven en eenige levensberigten der Nederlandsche krijgshelden Jonkheeren Johan, Paulus ...
Mogten wir reeds meermalen betreiben, dat de geschiebenen dikwerf de nagedachtenis van menig groot man te kort doet, door hem of geheel vergeten, of slechts ter loops aange-haald te hebben, nimmer gevoelden wij in die hooge mate het on-angeme en betrerenswaardige daarvan, als met betrekkiug tot de gebroeders Jonkheeren Johan, Faulus en Marcellus BacxI Nimmer, of althans hoogst zelden, heeft welligt eenig krijgs-man door moed, beleid, ijver voor de goede zaak, geldelijke opofferingen, enz. het vaderland zoo zeer aan zich verpligt, ais ziilks (vooral wat de twee laatstgenoemden betreft) met dit drietal broederen het geval was. En daarentegen zijn ook zel-den groote mannen door de geschiedenis en het nageslacht meer veronachtd dan zijn Als een gering blijk daarvan willea wij hier slechts aanha-len, dat zij zoo weinig bekend zijn, dat het Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant zich, in het jaar 18 47, genoopt gevoelde, eene prijsvraag nit te schrijven, welke echter onbeantwoord is gebleven, betrekkelijk de krijgsbedrijven IV van de Bosschenaars (?) Johan, Paulus en Marcellus Bacx. ge* durende den tachtigjarigen oorlog, benevens hunne levensge- schiedenis; terwijl Kok, in zijn Faderlanckck IToordenboek, van Paalus en Marcellus sprekende, ten slotte zegt, dat er ook nog een Joban Bacx beeft bestaan; docb, dat h^ bekent niet te weten, wie bij geweest is, maar in bet denkbeeld verkeert, dat bet een zoon van een van deze twee was! Ja, wat meer is, de onwetendbeid omtrent bunnen afkomst gaat zdd ver, dat bet, als 'tware, op den buidigen dag voor velen nog een raadsel is, uit welk oord der wereld zij herkomstig waren; zoo dat men zelfs tegen ous beeft willen beweren, dat zij van een geslncbt uit Zweedscb Pommeren afstamden. Wei is waar worden door sommige gescbiedscher, (bij den eenen meer, bij den anderen minder), eenige bunner krijgsbedrij- ven aangebnald, en bestaat er een werkje, getiteld : » HisioriscA verhael inhoudende sekere Notahele exphiten van Oorhge in de Ne- derlanden, sedert het oprechten van de Companien der Heeren Oou' verneurs ende Ritmeesteren Paulus ende Marcellus BaseliunC\ te Breda, bij Scbilders, in 1615, uitgegeven; docb bet is zeer onvolmaakt en boogst zeldzaam; terwijl bet, evenmin als ergens, iets genealogische bevat. Als autographenliefhebber, en in bet bezit van enkele au- tograpben onzer balden zijnde, gevoelden wij ons, sedert eenen geruimen tjd gedrongen, alles na te vorscben, wat slecbts eenigzins de drie gebroeders betreft; en, vervoerd van bewon- dering over de steeds door ben aan den dag gelegde dapper- beid, en, zoo als da Costa bet teregt uitdrukt, bunne fabel- acbtige stoutbeid, waagden wij bet, — zooveel mogelijk — daar- Van een geheel zamen te stellen; terwijl de oneindige door ons daartoe aangewende pogingen ons reden geven te betwijfelen, of er lets meer van deze dappere krijgslieden, als bewezen, zoude kunnen aangegeven worden. Wij moeten bekennen, dat wij lune wapenfeiten opge- smukt, en in breedvoeriger trekken hadden kunnen vermelden; doch, aangezien wij alsdan, wat het laatste betreft, in meer bij- zonderheden van de krijgsgeschiedenis, enz. van dien tijd bad- den moeten treden, zoo heeft de overtuiging, dat zulks boven onze krachten zoude gaan, ons daarvan teruggehouden, en ons doen bepalen, dezelve in de bierna vermelde trekken aan te ge- ven; en daarjoor een paar krijgslieden nader te doen kennen, die men, zonder schroomen, de Baijards van hunnen tijd mag noemen. Was het ons moejelijk, bunne krijgsbedrijven op te geven, oneindig moejelijk, zoo niet onmogelijk vras het ons, het overige hunner levensgeschiedenis te beschr^ven, en dus ook, het door ons te zamen gebragte, en behoorl^jk zamenhan- gend geheel voor te dragen; aangezien dienaangaande weinig of geene bescheiden schijnen te bestaan. Het zai wel geen betoog behoven, dat wij ons geenszins vle^en, de bestaande leemten door de volgende mededeelingen te hebben aangevuld; doch wij koesteren evenwel de hoop, dat dit opstel, hoe onvolmaakt. dan ook, door de liefhebbers der Nederlandsche Krijgsgeschiedenis, met eenig welgevallen zal gelezen worden. Mogten wij ons nu daarin niet vergissen, dan zullen wij ons voor onze moeiten ruimschoots beloond achten. Ontzachl^k driemanschap van Bacxen, gaadloos groot, En fabelachtig stout! Da Ck>sTA, De slag bij NUuwpoort, bladz. 17. De grootste roiterkapitetnen die Nederland ooit heeft Toortgebragt. BosscHA, Neerlandt kMMdaden U land. Alhoewel het ProviDcial Oenootschap van Kunsten en We- tenschappen in Noord-Brabant, in zijne voormelde prijsvraag, onze helden bepaaldelijk als Bouchettoara heeft opgegeveu, ver- meenen wij echter, te mogen veronderstellen, dat zulks aUtoen niet alleen niet alleen niet alleen niet toerke' lijk te bewijzen is. Intussohen zuUen wij overgaan, de geachiedenis van onze krijgshelden aan te vangen, door te trachten, zoo na mogelijk, tot dit bewijfelende, of het volgende zal voldoende zijn, om bepaaldelijk te kunnen aannemen, dat z^ te's Hertogenbosch geboren — en van een adelijk Noord-Bra- bautsch geslacht afkomstig waren. In het last der 15°, en in het begin der 16° euw, leefde te's Hertogenbosch, zekere Jonkheer Johan Bacx van Schoon- vorst, ridder van de Kapel van St. Joris, die van 14-9 4-^1 49 8 Burgemesser dier stad was ^); en bij wien, in den jure 1511. De Landvoogdes Margaretha van Ootenrijk, by gelegenlieid dat zij die stad kwam bezoeken, haren intrek nam ^). Deze Johan Bacz was mede Heer van Rosmalen, hetwelk hg in 1606 gekocht had), en stichte aldaar, in dat zelfde jaar, het klooster van St. Annaburg, waarvan z\jne zuster de eerste priorin was'); terwi|jl h\j, mede in 1606, de heerlijkheid Boxlel gekocht had*); en Laegbschout van's Hertogenbosch was, toen hij den 4^ January 1629 overleed '). In het jaar 1668 woonde mede te's Hertogenbosch, in de Verwerstraat, en later (1677) in de Fostelstraat, Jonkheer Ja- cob Bacx; die toen Baad en Ontvanger der Beden van Bra- bant ") en In 1687, Bentmeester in der kwärter van Hertogenbosch was. En daar nu, volgens van Meteren, de Jonkheeren Paulus en Marcellus Bacx in's Hertogenbosch het eerste levensicht zagen, vermeenen wij, ten gevolge van dit een en ander, te mogen aanemen, dat de voornoemde Jonkheer Johan de grootvader, en Jonkheer Jacob de vader van onze helden geweest zijn. Jonkheer Johan Bacz (dien Kok zegt niet te kennen! 1) was de oudste der drie breeders, die de Nederlandsche ruiterg tot een sieraad verstrekten; hij was gehuwd met Marta, dochter van Albert van Huchtenbroek, en eenige zuster van Jonkheer. Oudenhoven, nt sapra, 2e editie, 1670, bladz. 87, en Coppens, Beschriving van het Bisdom van *s Botch, 2e afd., 8e deel, bladz. 298. Coppens, utsopra, bladz. 299. Oedenhoven, ut supra, 2e gedeelte, bladz. 96, en Bor, Oedenbenheid van *s Hertogenbotch, bladz. 17. Oedenboven, ut supra, bladz. 87. Oedenboven, ut supra, bladz. 147 en 151, en Bor, nt supra, blodz. 87. Oedenboven, ut supra, bladz. 147 en 151, en in 8° 5e deel, bladz. 219. Uitgave in folio, bladz. 292, en in 8° 5e deel, bladz. 219. Buchel, Genealogien. Jan van Huchtenbroek, die kornet bij Paulas Bacx, en, in 1597, Burgemeester van Utrecht, doch later weder Ritmeester was. H\j sneuvelde in het beleg van Ostende » den 30° September 1601. Deze Maria van Huchtenbroek was eene der 9choonste Jof* routom van het Landt. Zij overleed vodr haren echtgenoot, en werd te Ilsselstein begraven. Johan Bacx Werd, in het jaar 1578, door Prins Wilhelm I, tot Oonverneur van Heusden aangesteld, en schijnt tot in het jaar 1584 in die betrekking gebleven te zijn. In dat zelfde jaar was hij bij de piegtige begrafenis van gemelden vorst, te Delft, tegenwoordig, en geleidde hij daarbij het achtste paard, behangen met de banieren en de wapens van Oranje. In de maand Junij van bet jaar 1586 was hij id van den krijgsraad, die den ongelukkigen Heer van Hemert ter dood veroordeelde. In the year 1587 was by Gouverneur van Maiden, en beheld deze plaats voor Leicester, en in 1592 werd hij, met zijn' kornet, tot versterking van het leger der Staten, aange-nomen ') ; terwijl wij hem voor het laatst vermeld gevonden hebben in het jaar 1600, bij den slag van Nieawpoort, bij 1) Bor, Nederh Oorlogen, 25e en 34e boek, bladz. 22 en 50. 2) Van Meteren, bladz. 469. 3) Fleming, Belegering van Osiende, 4) Bor, NederL Buiorie, 3e deel, bladz. 339. 5) Oadenhoven, Beachrijving van Heusden, 6) Bor, at sapra, bladz. 57, en van Meteren, bladz. 230. 7) Labbert Torek, Heer van Hemert, wegens het overgeven der ves- tting Grave, te Utrecht onthofd, op den 28en Jan^} 1586. Van Meteren, bladz. 250. Bor, 21e boek, bladz. 25. Hoof, Nederl. Historie, 24e boek, bladz. 156. 8) Wagenaar, Vaderl, Geachiedenii, 8e deel, bladz. 205. Bor, 22e boek, bladz. 29. Hoofb, 25e boek, bladz. 232. 9) Van Meteren, bladz. 22. 10 welke gelegenheid iij het bevel over een gedeelte der ruyterij van het leger voerde, en met zijnen breeder Maroellus, de Spaansche ruiterij, tot binnen de stad, op de vlugt dreef. Ook wordt nog in dat zelfde jaar van hem gesproken, als den Kolonel Bacx. Meer dan het hier voren medegedeelde, is het ons niet mogen gelukken, van Johan Bacx vermeld te vinden. Doch, hoe weinig ook, zoo zal het toch voldoende zijn, om te bewgzen, dat hij bij den grooten Zwijger in hoog aanzien schijnt gestaan te hebben. Hoe eervol echter ook Jonkheer Johan Bacx moge voorko-men, zoo knn hij echter met zijne broeders niet vergeleken worden; en wij vinden ons dan ook in staat gesteld, van hen een breedvoeriger en roemvoller tafereel op te hangen. Alvorens echter daartoe over te gaan, zuUen wij onze lezers mededeelen, dat Jonkheer Paulas Bacx de tweede broeder van ons heldendriemanschap was, en hij zich in het jaar 1588 in het huwelijk had begeven, met Mejufvrouw Elisabeth Versims, bg welke hij onderscheidene kinderen verwekte; terwijl Jonkheer Marcellus Bacx, op den 21^ Augustus 1607, te Bergen op Zoom huwde, met Meyer von Anna Maria Berck, uit het und en aanziellijk — doch thans uitgestorven geslacht van dien naam te Utrecht *") ; en hij daarbij vier kinderen naliet *); dat zij weduwe geworden zijnde, een tweede huwelijk aanging met Willem van Levin, genaamd Famars, kolonel van een regiment Walen, in dienst der Vereenigde Staten, en gesneuveld 1) Van Metereo, o sapra, bladz. 452—453. 2) J. Baselias, Hütoriteh Verkauf, enz. voormeld, 3) Extract- doopboek Tan Bergen op Zoom, van het jaar 1589 — 1605. 4) Verwerda, Genealogien, en Huwelijisregisier van Vlrecht, van het jaar 1607. 5) Extract- doopboek, nt supra. 11 bij het beleg van's Hertogenbosch, in 1629. Zj overwon bij hem nog een zoon en drie dochters; waarvan een, genaamd Bergina, met Carolus van Manmaker, Heer van Hoffwegen, Kommaudeur en Sergeant-Major van Bergen op Zoom huwde ^). Aangezien de H. M. Heereu Staten*General der Vereenigde Provincien, in hunne vergadering van den ^S'^ July 1581, overgreengekommen waren en bepaald hadden, niet alleen eenen defensieven — - maar ook eenen offensieven oorlog te voeren, tegen den Koning van Spanje, die, ipw jure, van de erfenis dier landen vervallen geacht was, zoo deden zich, ten gevolge daarvan, terstond vele moedige landzaten op, die den Staten hnnne hulp aanboden, ten einde deze landen van het juk der Spaansche dwiogelandij te helpen bevrijden. Onder deze bevond zich het edele broederpaar Jonkheeren Paulas en Marcellus Bacx; die bereids, sedert het jaar 1576, Onder deze bevond zich het edele broederpaar Jonkheeren Paulas en Marcellus Bacx; die bereids, sedert het jaar 1576, Onder deze bevond zich het edele broederpaar Jonkheeren Paulas en Marcellus Bacx; die bereids, sedert het jaar 1576, Onder deze bevond zich het edele broederpaar Jonkheeren Paulas en Marcellus Bacx; die bereids, sedert het jaar 1576, Onder deze bevond zich het edele broederpaar Jonkheeren Paulas en Marcellus Bacx; die bereids, sedert het jaar 1576, Onder deze bevond zich het edele broederpaar Jonkheeren Paulas en Marcellus Bacx; die bereids, sedert het jaar 1576, Onder deze bevond zich het edele broederpaar Jonkheeren Paulas en Mar onder den Heer van Immerzeel, op gezegde w^'ze, de wapenen tot verdediging des Vaderlands gedragen hadden ; tot dat ein-delijk, in het jaar 1581, Marcellus commissie of volmagt van den Hertog van Alen^on verkreeg, om eene kompagnie ruiterij tot de dienst van den lande op te rigten. Marcellus gaf echter, uit bijzondere genegenheid voor zijnen oder broeder Paalus, aan dezen het bevel van de kompa-gnie over; zich vergenoegende, dat h^ met hem het beleid over haar zoude hebben. Na deze transactie reist de Bitmeester Paulus Bacx naar Gent, alwaar zich, sedert eenigen tijd, de voornoemde Hertog, alsmede de Prins van Oranje bevonden ; ten einde van deze de toestemming te erlaogen, zich te Bergen op Zoom te mogen 2) Baselias, voormeld. Kok, Vader. Woordenboek, Bor, enz. 12 vestigen; als zegende deze plaats, near zijn oder eordel, het meest geschikt tot het bereiken van zijn doel. Marcellus bield zich intasschen onledig met de bedelde kompagnie op te rigten, en had nog slechis zeatien paarden bijeen, toen hij vernam dat de Oraaf van Hohenlohe, met eenige ruiterij en voetvolk, naar Lochem trok, ten einde deze stad, welke door Yerdugo belegerd werd, voor de tweede maal te ontzetten; hij besloot onmiddelijk, met zijne zestien ruiters, genoemden Oraaf te volgen. Het ontzet gelukte, doch het werd weldra door een groot ogkeluk gevolgd. Hohenlohe bemerkende dat de vijand, na het ontzet, zich voortdurend op de — in de omstreken der stad gelegene — hoogte ophield, ten einde geen gevaar te loopen door de Nederlandsche rniterij aangevallen te worden, en dat hg zijne hutten, bagage, enz. welke zich in eene nabg gelegene vallei bevonden, verlaten had, vond goed eene hoeveelheid kri. Gedanken, door eene aldeaar gelegene rivier gedanken, af te zen- den om deze hutten te plunderen en daama te verbranden. Yerdugo, dit voornemen bemerkende, en de uitvoering daar- van, zoo spoedig mogelijk willende voorkomen, bragt zgne krygsmagt onder de wapenen, en kwam, in voile slagorde, in de vlakte. De oversten Ilsselstein, Chastelet en meer anderen, stelden zich aan het hoofd der geheele ruiterij, welke de Graaf onder zgne bevelen had, tegen de vijandelgke troepen over; met het voornemen, om hen aan te vallen en te chargeren. Dit stout en ordoordacht besluit, geheel en al zonder last of toestemming van de daar toe bevoegde autoriteit genomen, werd, in weerwil het volslagen gemis van voetvolk — eene slechte uitkomst beloofde, ten uitvoer gebragt; met d&t ongelukkig gevolg echter, dat eenige der hoof daar-ders, benevens vele andere officieren en manschappen, sneuvelden. Marcellus Bacx voegde zich echter, met zijne zestien ruiters, bij de ruiterij van Brabant, doodde met zijne spies verscheidene rausquetiers des vijands, en drong in de verververing van zijnen moed, en in het stellig vertrouwen door de zijnen gevolgd te worden, door den yijand been; met het doel, hem in verwarring te brengen. Docb, belaas, b^' bevond zicb all^n, en bad, even als zijn moedig ros, veel te lijden gebadi Niet alleen dat bj zijnen belm, enz. verloren bad, en dat zijn z^aard niet meer te gebraiken was, maar hij bad boven-dien, eene wond bekomen, door eene spies, waarvan bem een. En stuk, ter lengte van een voet, in de dij was blüden zitten; terwijl zijn paard mede zeer gekwetst werd door eene spies die zoodanig in de lengte van den bals stak, dat bet dier zicb niet keeren konde. Marcellus Bacx alzoo, even als zijn paard, zeer zwaar ge- kwetst, gebeel a\\46n, door eenen overmagtigen vijand omcingeld, en van alle boop op ontzet beroofd, verloor echter den moed niet; maar nam, integendeel, een kort en moedig besluit. Hij trok bet stnk bout nit zijne wond, en de spies uit den bals van zijn paard, en bood aan eenen bem aanvallenden ruiter zulk eenen geducbten wederstand, dat deze zicb gelukkig acbtte, van bem ontslagen te zijn; terwijl bij aan eenen lanssteek van eenen tweeden ruiter ontkwam, door zijn paard ter zijde uit te werpen; waardoor niet bij — maar bet dier den steek ontving. Een derde, die ook met bem slaags geraakte, was niet gelukkiger en liet bem eveneens varen! Na al deze gevaren ontgaan — en gebeel tot zicb zelf ge- komen te zijn, zag bij, dat bij zicb in de nabijheid van Bor- culo, ver van de zijnen yerwijderd — en van ieder verlaten bevond. Geen kans ziende, weder bij de zijnen te geraken, op e Ene andere wijze dan door op nieuw door den vijand been te slaan, verzon bij den krijgslist, om zicb als tot de bunnen be* boorende voor te doen; acbter door de vijandelijke ruiterij been te rijden, onder bet geroep van iVictorie, Victorie", en op deze wijze naar Locbem te komen. Dit stout besluit gelukte 1) Baselias, ut supra. Kok, Vaderl. Woordenhoeh. u (Ian ook zoo volkomen, dat hij, overigens zonder het minste letsel, bij de zijnen aankwam *). Hij begaf zich daarop naar Deventer, ten einde zich van zijne woad te doen genezen; en vertrok daarna naar Bergen op Zoom, alwaar hij zijnen broeder Paulus vond; die intus- Bchen de voren genoemde toestemming verkregen had '). Beide broeder bei den zielen hanne kompagnie volle tätig te maken; en bereikten den ook daar reeds sprengen; terwijl zij met haar den Lande zeer vele diensten bewezen, en in hunne verschillende togten, als anderzins, veel er en roem behaalden; zoo als wij verder zien zuilen. Merkwaardig is hetgeen reeds korten täd daarna plaats had, bijna voor de poorten van Steenbergen, destijds eene heerlijkheid aan de Baander-Heeren van Breda behoorende, en ongevever waren van Bergen op Zoom gelegen. Zij was kort te voren door den Overste Stemborn, behoorende tot het legerkorps van Haultepenne, ingenomen, aan wien het gouvemement over het gamizoen dezer sterkte werd opgedragen. Dit gamizoen had de gewonte, de ruiterij van Bergen op Zoom telkens te verontriisten, wanneer deze eene verkenning, als anderszins, ten uitvoer bragt. De Bacxen, aohtende dat han moed en pligt vereischten, zulks dat gamizoen betaald te zetten, vormden het plan, het op de eene of andere wij. ze gevangen te nemen; en oorden, dat dit het best door eene hinderlaag zoude kunnen geschieben. Zij verlieten dus met hunne kompagnie, vergezeld van eenig voetvolk, de vesting Bergen op Zoom, roarcheerden tot op eenen kleinen afstand van Steenbergen, legden zich met de bij hen zijnde troepen op eenen daartoe zeer geschikte plaats, en embuscade, en zonden, ten einde beter hun doel te kunnen. Baselius, ut supra. 1) Ibidem. 15 bereiken, eenige ruiters af, om net vee uit de bij de stad gelegene weide te jagen. De Gouvernenr Stemborn zulks gewaar wordende, deed da-deljk, met bet grootste gedeelte der besetting, bestaande uit vier kompagnien, eenen uitval; met bet doel, het veeterugte halen. Hij ging echter daarbij zoo rokeloos en onbedacht te werk, dat hij de ruiters der Bacxen tot aan de embuscade vervolgde. De Bacxen debusqueerden daarop onmiddellijk, en vielen den vijand zoo dapper aan, dat de Gonverneur Stemborn, met al de zijnen, in een oogenblik in ver warring geraakte ; terwijl hij zich, met een groot gedeelte der zijnen, in eenen ouden toren, nabij de stad gelegen, zocht te redden. Aangezien hij zich echter aldaar niet veilig achtte, koos hij wederom het habenpad, en geraakte eindelijk, door slooten en grachten badende, in de stad terug. Marcellus Bacx, die middelerwij voorbij gemelden toren was gereden en van uit denzelve een wond aan het been ben konnen had, stelde zich, met eenige ruiters, tusschen den toren en de stad ; ten eenige ruiters, tusschen den toren en de stad ; ten eenige kwam dan ook weldra met de overige ruiters opzetten, en deed onmiddellijk eenen aanval op den toren ; sprong van zijn paard en begaf zich het eerst in denzelve, midden onder de vijanden. Zijne onderhebenden dit voorbeeld ziende, volgden hem met zulk eenene Dapperheid en zulk eenen geestdrift, dat hij onder de voeten van zijn eigen volk geraakte. De vijand over dit dapper gedrag verbaasd en ontmoedigd, riep om genadel De omstandigheden echter niet toelatende, zoo spoedig de noodige orde daar te stellen, bleven er onge- veer 50 dooden. Het voetvoik, in een ander gedeelte en embu8cade liggende, en niet de vereischte oplettendheid in acht genomen hebbende, was oorzaak, dat men niet meer dan 100 gevangenen maakte; waaronder zich de Kapitein Paulo Boboca en onderscbcidene andere Officieren bevonden. Weinig tijds daarna oordeelde de Maarschalk de Biron, die met zijn leger bij Roosendaal lag, en genoodzaakt was bet eene andere stelling te doen aannemen, dat de omstreken van Steenber^en daartoe zeer gescbikt waren; en deed alzoo bet leger derwaarts oprukken. Bij die stad aankomende, doet bij door de Fransbe en de Zwitsersche afdeelingen, alsmede door de ruiterij, aldaar een beboorlijke stelling nemen; doch legert hj de Engelscbe troepen oen uur afstand van daft, op den duk die naar bet kasteel leid; en voegt bun twee kompagnien ruiteri{j toe; over ^^ne van welke Paulus Bacx bet bevel voerde. De Maarschalk, tijding bekomen hebbende, dat de Hertog van Parma bem acbtervolgde, gaf terstond last, zicb tot tegenweer gereed te maken; en stelde daartoe zijn gebeele leger in slagorde, in de nabijbeid van Steenbergen; terwijl de Engelscbe troepen zulks insgelijks deden, ter plaatse waar zij zicb bevonden. Deze werden aldra door de vijandelijke ruiterij van de voorboede aangevallen; en na met ben gedurende een uur gescber-mutseld te bebben, kwam ook bet gros van bet v^'andelijk leger, gebeel uit Spanjaarden bestaande, opdagen; betwelk sterk doormarcbeerde, en zicb in twee korpsen verdeelde. De eerste dezer leg Er-afdeelingen, order bevel van Don Sanchez de Lieva, trok regt op de Engelschen troeken aan; doch bemerkende, dat by, uit boofde van eenige aldaar aangelegde kleine verschansingen, op die wijze zijn doel niet zoude kunnen bereiken, gaf last aan de tweede afdeeling, om regts-af, door de grachen be, bet veld door te trekken, en zoo de Engelschen in bunne flank aan te vallen; waardoor deze 1) RaselioSy at supra. 17 Ban Iiet wankelen gebragt werden; terwijl de Maarschallc bunzonder hulp of bijstand Iiet! De vijandelijke ruiterij, ongeveer 600 man sterk, dit ziende, en zich — als 't ware — reeds van de overwinning verzekerd acbtende, rende op de Engelschen in, en joeg ook de gebroderischen Bacx, die zicb op dat oogenblik daar ter plaatse bevon-den, tot aan zekeren dwarsdijk terug. De Bacxen, aldeaar eenigen van hunne ruiterij vindende, (welke trouwens ook reeds begon te wankelen) namen echter bet besluit, bet boofd te bieden, en onmiddelijk die 600 vij- andelijke ruiters aan te vallen; hetwelk dan ook met zalk eene kracht en vastberadenbeid gescbiedde, dat zij zelfs bet gebeele vijandelijke leger in wanorde — en den Hertog van Parma aan bet wijken bragten. Camillo del Monte, een oud en ervaren krijgsman, de geringstekte der troepen van de Bacxen ontwarende, was de eerste die zijne onderbebbenden — en daardoor ook de overi- gen — tot staan bragt. De Spaojaarden vielen daarop weder de kleine magt der Bacxen aan, en sloegen baar op nieuw, tot aan bedoelden dwarsdijk terag; alwaar, even te voren, ook de Heer de la None en de Colonel La Mort, met eenige troepen, waren aan- gekomen. De Bacxen, alzoo met dez« troepen vereenigd, waren oorzaak, dat altbans bet grootste gedeelte der Engelscben niet in's vij- ands banden viel; en dat, in bet algem Ein, de troepen van den Maarschalk de Biron gered — > en weder met bet noodige vertrouwen bezield werden. Ongeveer eene maand voor de overgave van Antwerpen aan den Hertog van Parma, bad er eene merkwaardige ontmoe-tug plaats, tusschen den Markies del Quisto en de beide Bacxen, benvens eenige ruiters; te zamen 120 paarden sterk. Baselias, at supra; Kok, Vaderlandsch Woordenboek, De vijand, namelijk, had gewonlijk drie kompagnien rollers uit het leger voor Antwerpen, te Stabroek gedetacheerd. De Bacxen waren dien ten gevolge met eenige Officieren over-eengekomen, die kompagnien eene hinderlaag te leggen, op de hoogte van den Zwartea Dain, en te trachten haar gevangen te nemen. Zij verlieten alzoo Bergen op Zoom; en, ten einde hun doel te beter te bereiken, zonden zy Jonkheer Jan van Huchtenbroek, een moedig edelman (reeds vroeger gemeld) met 30 fruiters vooruit; met last, de Spanjaarden uit ban leger te lokken, en, in geval hij ontdekt mogt worden, z^'nen weg iets hooger op naar Bergen op Zoom terug te nemen. Van Hachtenbroek, allengskens het dorp Stabroek naderende, ontmoette, in de nabijheid van hetzelve, eenige Duitsche soldaten, die bezig waren, bout tc hakken, en die alien door hem afgemaakt werden. Yerder doorrijdende, ontwaarde h^' den Markies del Guasto, met 13 kornetten ruiterij, die, het platte land in de omstreken van Mechelen afgeloopen hebbende, naar de zijde van Bergen op Zoom trokken; met het doel, de ruiterij dezer vesting tot een gevecht uit te lokken. De ontmoeting der ruiterij van Van Huchtenbroek belette hen echter, hun voornemen te volbrengen; doch zij vielen zijne kleine troep met zoo veel woede aan, dat Van Huchtenbroek genoodzaakt werd, lang Den zelfden weg dien hij gekommen was, terug te keeren. Marcellus Bacx was intüsschen reeds vroeger op eenen lagen duin gaan lagen liggen; al zijne aandacht vestigende op den weg, lang welken Van Huchtenbroek zoude moeten terugkeeren. Op het onverwachtst, echter een groot gedruisch achter zich hoo-rende, zag hij om, en ontdekte dat Van Huchtenbroek, met zijne ruiters langs de hinderlaag reed! Tengevolge hiervan snelde hij onmiddelijk naar zijn paard; doch alvorens hij het bestegen had, waren ook reeds vele Spanjaarden de hinderlaag voorbij getrokken. Hij aarzelde toen geen oogenblik langer, (lebusqueerde met de zijnen, en Viel, door die van Van Huchtenbroek bijgestaan, de vijandelke troepen met zulk een geluk gevolg aan, dat de meesten gevangen ofgedoodwerden. De Kornet Galoupe, die hierbij de kompagnie van Camillo del Monte aanvoerde, werd door eenen lanssieek van Marcellus Bacx ter neer geveld. Intüsschen was de troep van de Bacxen hierdoor tot op 20 fruiters verminderd; toen zij, na een half uur door gereden te hebben, den Mark Les de Gaasto, met 200 ruiters, entweder. Tegen zulk een magt niet bestand zijnde, had Paulas Bacx bet ongeluk, gevangen te raken. Marcellus geen kans ziende, zignen broeder te ontzetten, was dus op middelen bedacht, zich zelf te redden; doch vruchteloos! Zijn paard, nog jong en zeer afgemat zijnde, begaf hem; en was alzoo oorzaak, dat ook hij gevangen geraakte. Deze gevangennemem gelukte evenwel zoo spedig en ge- makkelijk niet, dan men welligt verwachten zoude; en droeg zich volgender w^ze toe: Marcellus Bacx had bereids een groot eind wegs afgelegd, en vermeende, dat hij reeds geheel aan het oog des vijands ontgaan was, toen hij, toevallig omziende, ontwaarde, dat een Italiaansch ruiter van de kompagnie van Camillo del Monte hem vervolgde. Deze, tot Bacx genaderd zijnde, riep hem toe, igeef u gevangen"; doch bekwam tot antwoord, tgeef gij u zelf gevangen"; echter wel overtuigd zijnde, dat hij, uit hoofde der afgematheid van zijn paard, tot geene verdediging — veel minder tot vervolging van zijnen te- gen partij in staat was. Na nu nog eenige oogenblikken over deze al of niet overgave getwist te hebben, zeide eindelk de Italiaan, die op den Hu- welen — met zilver geborduurden rok van Bacx verlekkerd scheen, »geef u gevangen, of ik zal hulp halen"? Hierop geen ander antwoord bekomende, dan, lik zal zien wat gij doen zuU". Zijn reed de Italiaan werkelijk naar de zijnen; die echter reeds verre verwijderd waren. Indien nu het paard van Bacx nog in slechts eenigzins bekwamen staat geweest ware, dan had hij tijd genoeg gehad, zich te redden; doch dit was, helaas, het geval niet! De Italiaan wam werkelijk van eenen Spaanschen ruiter vergezeld, terug en riep hem op nieuw toe, dat hij zioh zoude overgeven. Alhoewel Bacx hierop weinig antwoord gaf, begreep hij toch, dat het in den toestand waarin liij zieh bevond, onmogelijk was, vrij te komen; hij besloot dus, hun een losgeld aau te bieden. De koop werd voor 600 Carolas gulden gesloten; met de belofte, dat deze som zoude bezorgd worden, d^r waar de beide ruiters zouden bepalen. Bacx op deze voorwaarde de wapenen OTergegeven hebbende, en alzoo vermeenende van hen af te komen, vond zieh hierin echter grootelks bedrogen; dewijl de beide ruiters bun woord niet hielden, maar hem gevangen namen, en bij den Markies del Guasto bragten; alwaar zieh zijn broeder Faulus, die aan de hand gekwetst was, ook reeds beyond. De beide broeders werden van d&r naar Beveren vervoerd; alwaar men haer de allehande irakiement; terwijl zg eenigen tijd daarna tegen Alexander van Veelen en Castellanin, (twee Spaansche bevelhebbers) uitgewisseld werden. Aangezien, na de reductie van Antwerpen, de duurte van het koorn tot eene ontzettende hoogte in die stad gestegen was, waren sommige ingezetenen op het denkbeeld gekomen, op hoop van buitengewone winst, eene groote hoeveelheid rogge, enz. in het kwartier van's Hertogenbosch op te koopen; en, door eene behoorlijke dekking van gewapende troepen, naar Antwerpen te doen vervoeren. Deze expeditie had werkelijk op den 27^*^ Mei 1586 plaats Maar de Bacxen van dit voornemen verwittig, zijnnde zijnnde, zonden eenige ruiters uit, om te vernemen, wanneer het konvooi nit *8 Hertogenbosch zoude vertrekken. Hiervan kenuis bekommen hebbende, deelden zijn deze t^'ding mede aan Lord Willoughby, gouvemeur van Bergen op Zoom; die van oordeel was, dat men het konvooi moest trachten op te ligten. Hij zelf wilde daarbij Beeds den volgenden morgen ontwärken zu het konvooi; en alhöweel er een zerstörte neve heerschte, waardoor zij zijnne sterkte niet konden ondekken, aarzelden de Bacxen echter gegen oogenblik, de bedekking aan te vallen. Deze aanval met hardnekkigheid uitgevoerd, geiukte zdodanig, dat de geheele bedekking op de vlugt gejaagd werdl Zooals toen bleek, bestond het konvooi uit 500 wagens en karren. Een groot gedeelte der bedekking en al de trekpaar- den werden genomen, en, benevens eenige kostbaarheden, naar Bergen op Zoom gevoerd ; terwijl het koorn raeestendeels onder de voeten geworpen werd. Montdragon deed het echter eenige dagen later, zooveel mogelijk, bijeenzamelen, en naar Antwerpen vervoeren. Alvorens nu verder voort te gaan, de krijgsbedrijven van het broederpaar op te sommen, en bereids tot het jaar 1587 genaderd zijnde, zoo mogen wij niet nalaten, hier in het voorbijgaan aan te halen, dat Jonkheer Paulas Bacx zich to En ook als medeonderteekenaar van het adres der Remonstranten aan den Graaf van Hohenlohe heeft doen kennen. Wij heben reeds doen zien, dat het vooral Marcellus Bacx niet aan moed ontbrak, en wij zullen daarvan nog menig be- wijs leveren; doch wij zijn thans tot het oogenblik gekSmen, cm te vermelden, dat de natur hem ook met eene zeer bijzon* dere physieke kracht begiftigd had; waarvan het volgende tot een meer dan voldoend bewijs kan strekken. Bij gelegenheid van eenen uitval, gedurende het beleg van Bergen op Zoom, in het jaarl588, gebenrde het, dat Marcelius Bacz, gedurende een der daarbij plaats gehad hebbende schermutselingen, eenen Albaneeschen ruyter bejegende. Zon der een oogenblik te aarselen, viel h^ den Albanees aan, stak hem met zijn zwaard door en door, greep hem bij den hal8 en sleepte hem — met paard en al — tot by de zijnen!! Het paard van Bacx, hetwelk intusschen doodelijk gewond was geworden, viel, na het volvoeren van deze daad zijns meesters, dood ter neder). Na het verjagen der Spaansche belegeraars van Bergen op Zoom, in de maand November van dat jaar, werd Paulus Bacx, wegens zijn kloekmoedig gedrag, gedurende dat beleg, door den Gouverneur dezer vesting Willoughby, in naam der Koningin van Engeland, plegtig tot Bidder geslagen. En alhoewel Marcellus Bacx eene gelijke eer was toegedacht, konde men echter deze plegtigheid aan hem niet ten uitvoer brengen, aangezien het gebruik. Medebragt, dat zulks plaats moest heben, gedurende den tijd dat men den vijand nog in het gezigt had; terwijl hij nog bezig was, hem te vervolgen, en de tijd niet gedoogde, zu erugkomst af te wachten. Beide broeders werden daarenboven — van stadswege — - met eenen grooten vierkanten gonden penning of medaille, van hat stads wapen, en eene inscriptie ter banner eere, alsmede van hunnen naam voorzien, begiftig; -— terwijl eene gelijke er hun nogmaals in het jaar 1691 te beurt viel. Het jaar 1589 gaf wederom, even als vroeger, aan onze helen ruimschoots gelegenheid, hun beleid, moed en dapperheid an den dag te leggen : In de maand April wagden zij het, zich met 130 r niters Baselias, ot sapra. Bor, 25e boek, bladz. 22. Notulen der vergadering van de regering van Bergen op Zoom, ran den 27<3n Augastas 1591. Baselius, nt lupra. Utt Bergen op Zoom naar Bergloon, in het land van Luik, te begeven; ten eenen aanslag op deze stad te beproeven. Daar deze echter mislukte, en zij tocb niet gaarne onverrigter zake buisvi'aarts wilden keeren, vatteden zij het voomemen op, zich op de stad Thienen schadeloos te stellen. Ditmaal waren zij gelakkiger; en deze aanslag werd met zooveel beleid ten uitvoer gebragt, dat zij Thienen bij ver- rassing innameni De bezetting, uit ze vanals Spanjaar- den bestaande, vlugtte, zooveel mogelijk, in aller ijl; doch velen warden vermoord, en drie yaandels Spanjaar- den bestaande, vlugtte, zooveel mogelijk, in aller ijl; doch velen warden vermoord, en drie yaandels. els gevangen genomen. Yorts plunderden zij de stad, en kwamen met eenen rijken bait te Bergen op Zoom terug; na zich nog onder weg door eene vijandelijke troep, 400 man sterk, te hebben been geslagen. In de maand December van dat zelfde jaar, ontmoette de Hitmeester Marcellus Bacx, vergezeld van 140 ruiters en eenig voetvolk, op de Galmpthoutsche heide, eene troep Spanjaarden, ter sterkte van 600 man, geleidende een konvooi, hetwelk van Antwerpen kwam. Ten einde nu die vijandelijke troepen in den waan te brengen, dat zij slechts door eene zeer geringe magt werden aangevallen, en zij het daardoor onnoodig achten zonden, tot hunne verdediging eene zoogenaamde Wagenburgt te vormen, zoo Het Bacx hen voorloopig door eenige weinige r niters aanvallen. De vijand zich weinig of niet aan dezen aanval storende, vervolgde zijnen weg in behoorlijke orde. Bacx hiervan gebruik makende, deed z'n voetvolk achter op bij de miters zitten, en rende met de zijnen op het konvooi in. De Spaansche bevelhebber dit gewaar wordende, wilde toen den bedoelden burgt daarstellen; doch het was te laat. De troepen van Bacx beletteden zulks niet alleen, maar de Spanjaarden wer- den daarenboven geheel verslagen en verjählt; terwijl een hun- ner opperhoofden, de Luitenant Kolonel Malditz, verscheidene andere officieren en 200 soldaten gevangen genomen werden. 1) Baselias, ut supra. Bor, 26e boek, bladz. 19. Op de wagens vood men, onder anderen, de kFeederen voor bet Begiment van don Fernando Gonzaga. Deze togt kwam evenwel die van Bacx duur te staan; en hij zelf verloor daarby drie paarden. In de maand Mei des jaars 1590, bj gelegenheid dat Oraaf Karel van Mansfeld de Schans van Oordam, bij Zevenbergen, belegierde, wilde hij eenige vaandels soldaten tot versterking van Antwerpen derwaarts zenden; en had bij die, iiit vrees voor eenen aanval van die van Bergen op Zoom, door de kompagnien van den Qraaf Nikolaas Sese, Corradin, Neus en Yierslot (verraders van Geertrnidenberg) doen convoijeren. De beide Bacxen, zalks vemomen bebenden, trokken hen dadelijk, met 225 ruiters en 150 voetknechten, te gemoet. Op de heide bij Calmpthout gekomen, ontwaarden z\j de bovengemelde vijandelke troepen, en reden onmiddelijk, met achterlating van hun voetvolk, in galop, er op in; met dat gelukkig gevolg, dat de Spanjaarden op de vlugt geraakten; terwijl de Bacxen hen tot in de grachten van Dambrugge vervolgden; en de voldoening hadden, niet alleen de vier voornaamste en meest vermaarde kompagnien des vijands verslagen — maar bovendien onderscheidene gevangenen gemaakt en 80 paarden veroverd te hebben. De zoo even genoemde vier verraders werden mede gevangen genomen, en te Bergen op Zoom gehangen. De Bacxen hadden hier by slechts twee gekwetsten, en het doel des viands, om de Oordammerschans te versterken, ver'edld^. Frins Maurits, in de maand Mei van het jaar 1591, in de omstreken van Arnhem gekampeerd zijnde, en het voornemen opgevat bebbende, om het door de Spaiy'a Garden belegerde fort Knotsenburg te ontzetten, zoo was het ook wederom Marcellus Bacx die zich door moed en beleid van deze taak kweet, en 1) Van Meteren, 15c boek, bladz. 304. 2) Baselius, ut supra. Bor, 27e boek, bladz. 26. 25 eenige voomame hoofden dor Spanjaarden gevangen nam; terwijl, hij in 1592, bij het beleg van Coevorden, Verdugo betelet, deze vesting te ontzetten. Daar nu, in den järe 1592, de Gouvernement Thomas Morgan an de Koning van Engelaud en den Baad van Staten der vereenigde Nederlanden, een verlof, voor den tijd van drie maanden, naar Engeland, verzocht- en bekommen had, zoo is, in de maand November van dat jaar, de Bidder Jonkheer Faa- las Bacz, door voormelde autoriteiten benoemd geworden, om dit gouvernement, gedurende de afwezigheid van Morgan, waar- te nemen; dUoo se ionderlmghe haer waren betrouwende op dea voorachreven Bacx lod bekende gheirouufieheyi, achtbaerheyt ende toornchticheyt. Niet alleen nu, dat Paulus Bacx de groote onderscheiding te beurt viel, de vesting Bergen op Zoom tijdelijk te gouverneen, maar hij genoot ook, kort daama (daar Morgan niet terugkwam) de eer, tot werkelijk Gouvernear dezer vesting be- noemd te worden; eene betrekking welke immer, maar voorai in die tijjden, als hoogst belangrijk beschouwd — - en waarmede men niet zoo gemakkelyk vereerd werd. Ten gevolge dezer benoeming schijnt Paulus Bacx niet meer an eenig wapenfe It, te velde deelgenomen te hebben; en wij zuUen hem dan ook voortaan slechts in zijne werkelijke be-trekking, als Gouverneur, aantreffen. Marcellus Bacx, daarentegen, ging onvermoeid voort, den vijand, daar waar het slechts eenigzins mogelijk was, af breakte doen. Op den 8^ Junij 1593, versloeg hy op de heide bij Bavels, met het geringe aantal van 190 raiters, 400 man rui-terij, onder de bevelen van den Markies van Varambon; die zich, even als de Graaf van Berlaymont, door de vlugt redde. Baselias, ut supra. Bor, 28e boek, bladz. 34. Bacx bragt, bij deze gelegenheid, 60 paarden en drie Eapitelnen gevangen te Breda. By den strijd tasschen de Nederlandsche en Spaansche troe pen, op den 2^ September 1595, aan de Lippe, bij Wesel, welke stryd onbeslist bleef, en aan beide zijden veel volk kostte, overdekte Marcellaa Bacx zich met roem ; vooral ook, door de wijjze waarop hij den aftogt bewerkstelligde *); terwijl hy, in dat zelfde jaar, by Rhijnberg, zich met 150 miters, gedu- rende eenen half nar tijds, tegen eenen veel sterkeren vijand staande hield, vele gekwetsten mit des vyands handen redde, en daama eenen eenen veel sterkeren vijand staande hield, vele gekwetsten mit des vyands handen redde, en daama eenen eenen veel sterkeren vijand staande hield, vele gekwetsten mit des vyands handen redde, enkere eenen veel sterkeren vijand staande hield, vele gekwetsten mit des vyands handen redde, enkere eenen veel sterkeren vijand staande hield, vele gekwetsten mit des vyands handen redde, enkere eenen veel sterkeren vijand staande hield, vele gekwetsten mit des vyands handen redde, enkere eenen veel sterkeren vijand staande hield, vele gekwetsten mit des vyands handen redde, enkere eenen veel sterkeren vijand staande hield, vele gekwetsten mit des vyands handen redde, enkere eenen veel sterkeren vijand staande hield, vele gekwetsten mit des vyands handen redde, enkere eenen veel sterkeren vijand staande hield, vele gekwetsten mit des vyands handen redde, enkere eenen veel sterkeren vijand staande hield, vele gekwetsten mit des vyands handen redde, enkere eenen veel sterkeren vijand staande hield de ritmeesters Marcellus Bacx, du Bois en Donk zich voor, om den vijand in het land van Hulst eenige af breuk te doen, en schepten zich daartoe, met 250 paarden, te Bergen op Zoom in. De ritmeester Donk had echter het ongelnk, met eenige schepen, in de nabyheid van bovengemeld land, op het drooge te geraken. Dit belette echter de ritmeesters Bacx en du Bois niet, hun vooroemen te 1) Van Meteren, 27e book, bladz. 328. Bor, 30e boek, bladz. 19. Baselins, ut supra. 2) Ibidem, 28e boek, bladz. 816. Ibidem, 32e boek, bladz. 33. 3) Baselios, ut supra. 4) Bor, 83e boek, bladz. 9. Volbrengen. Zij ontscheepten met de hunen, ten getalle van 150, en spaeden zich, om op het leger van den vijand af te gaan, en alle diegenen af te snijden, die zich meer landwaaris in begeven hadden. In de nabijheid van het leger des Kardinaals gekommen sijn-de, verdeelden zich in eenige onderdeelen, liepen het geheele land af, en verdelgden omtrent 700 man des viands. Ook namen zij eenige kleine sterkten in, en maakten alle verdedigen af; zoodat zij dan ook, bij Frins Maurits aankomende, slechts 50 gevangenen medebragten. Als een bijzonder blgk van moed en vastberadenheid van bet broederpaar, moeten wij hier aanhalen, hun veelbeteekenden antwoord op den brief dien de markgraaf van Antwerpen, genaamd Tseeraerts, in het jaar 1596, na de vferovering van Hulst, door eene bodin, aan den Gonverneur Bacx deed ge-worden; en waarin hij hem aanmaande, zich aan de genade van den Kardinaal Albertus te onderwerpen. Na met zijnen breeder Maroellns, omtrent het te geven antwoord geraadple. Gegen te hebben, besloten zijn, den brief aan de galg te doen spgkeren, tnsschen eenen lantaarn en eenen bril; terwijl zijn den markgraaf deden weten, dat zijn brief wA ont- vangen — en op eene verhevene plaats gedeponeerd was! Door den lantaarn wilden zij te kennen geven, dat deze aldaar ge- plaatst was, voor hen die van des Markgraven gevoelen wa- ren, doch niet bekend wenschten te zijn; en dus den brief liever bij nacht zouden willen lezen; en dat de bril voor onde lieden en kortzigtigen moest dienen. Deze kennisgeving werd echter den Markgraaf ongeteekend overhandigd; teneinde hem buiten staat te stellen, met den naam van den Gouverneur Bacx op gelijke wijze te handelen. Baselias, at sapra. Eene zonderlinge bravade; doch zeker ingevolge de gewoonten van dien tijd. De Schrijver, B) Baselias, at sapra. Onder alio de wapenfeiten van Marcellus Bacx is echter geen, waarbij hQ zooveel roem verwierf, als bij den veldslag in de maand January 1597, op de Thielsche heide, in de nabijheid van Turahout geleverd. De bijzonderheden van dezen grooten veldslag te vermelden, ligt geheel buiten one bestek; terwijl die ook bnitendien ge-noeg bekend zijn. Doch wij kunnen daarentegen niet nalaten, hier aan te halen, dat men als bewegen kan aanemen, dat Marcellas Bacx niet alleen het leveren van dien slag Maurits en de Staten bad aangeraden, maar dat bij ook de eigenlijke ook der overwinning was; en» dat hem, na den Prins, de er der overwinning toekomt. Deze vorst stelde bem dan ook daarop tot bevelhebber over de ruUertocMen in Brahant aan; terwijl later de Staten Generaal bem, tot CommUiam»generadl en Sergeant Majoor van de ruiterjbenben. Paulus Bacx was bij dezen slag, even als bij dien V van Nienw-poort niet tegenwoordig. Zijn vaandel nam echter daaraan deel'}. Marcellas evenwel, zien wi^' op nieuw zich, als bevelhebber van een gedeelte der ruiterg, bij dezen vermaarden slag, met roem overladen, en de 8paansche ruiteri|j, onder bevel van den Graaf Belgiojoso, geheel op de vlugt — tot binnen de poorten van Nieuwpoort drijven ^. Een der schoonste en merkwaardigste togten, door Marcellus Bacx gemaakt, was die welke bij op den 8™ October 1602, bij Bilsen, in de omstreken van Maastricht, ten uitvoer bragt. Hij trok daartoe. met eenige kornetten ruiterij, uit Bergen op Zoom derwaarts; nam vijf kornetten Spaansche ruiterij gevan- 2) Baselius, at sapra; op 21 January 1604; de Commune is opgenomen in het Anhangsel, p. 209. 3) Bur, 87^ boek, bladz. 41. Van Meteren, 22e boek, bladz. 452. 4) Baselias, ut sapra. 3) gen, en verbrande er een, het welk in eenen grooten bolt, 500 paarden en 200 gevangenen, naar Bergen op Zoom terug keerde! Chalons, gewöhnlich de Kolonel Chalons genoemd, een 20on van Falamedes van Chalons, bastaard van Renatas, Prins van Granje, ontkwam daarbij door de vlugt. De veroverde standaarts werden te's Gravenhage, ioi hoog, lojlijker geheugen opgehangen, en de ruiters bekwamen voor elk dezer veroverde kr^jgstropheeen, van wege de Staten, een som van hondert gulden; terwijl daarenboven aan ieder der met de overbrenging belaste ruiters de som van vijf en twintig gul-den, voor reisgeld, uitbetaald werd ^). Eene maand daarna bevond Marcellus Bacx zich onder het bevel van Graaf Lodewijk Gunther van Nassau, wiens ra Aden vertrouweling hg was, op eenen togt in het Luxemburgsche, toen deze hem, op den 14^ dier maand, van uit Bastogne, naar Marche en Famine en naar S^ Hubert zond, om die plaatsen en omstreken te rantsoeneren; van welken last hij zich, als naar gewoonte, roemvol kweet. In de maand Mei des jaars 1604, gedurende het beleg van Sluis, voerde Marcellus Bacx het bevel over drie kompagnien ruiterij, als voorhoede des legers, onder Prins Maurits; en versoeg daarmede, bij Stampershoek, de ruiterij van don Louis de Velasco, ter sterkte van 1500 man; zdodanig, dat zij die zich niet door zwemmen of loopen konden redden, gedood of gevangen werden. Onder deze laatsten was een bloedverwant van Spinola. Marcellus Bacx bekwam b} deze gelegenheid een gewer- schot in het been, en verloor 90- van de 250 paarden van 1) Van Meteren, 24e boek, bladz. 487. Le Clerc, Qt supra, le deel, bladz. 316. Nassouser Heldenpranktoaneel, Amsterdam, by Jacob van Meurs, 1663, bladz. 851. 2) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. 30 de twee andere kompagnien; terwij yan zijne eigene kompagnie geen man, noeh paard ongekwetst gebleven was!! De Staten vereerden, wegens dit feit, elk dezer drie kompagnien met 100 Bosenobels. Daar Prins Maurits, in den järe 1605, het grootste gedeelte der troepen van den Staat in het graafscbap Zutpben bijeen getrokken had, teneinde dat gewest, zoo veel mogelijk, voor bet geweld van den Markies Spinola vrij te waren, zoo bevon-den zich — dien ten gevolge — alle vestingen of zonder garnizoen, of althans zeer zwak bezet. De Aartshertog Albertus zich dozen toestand ten nutte willende maken, om eenige dezer vestingen te vermeesteren, en bijz 2) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. 3) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. 4) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. 5) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. 6) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. 7) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. 8) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. 9) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. 10) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. 11) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. 12) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. 13) Van Meteren, 24e boek, bladz. 284. onder het oog op Bergen op Zoom gevestigd hebbende, trok ten dien einde, in de maand Augustus van dat jaar, alle bescbikbare troepen in de omstreken van Beveren, in het land van Waas, bijeen, en voorzag hen (naar den geest van dien tijd) van alle mogelijke oorlogstuigen en gereedschappen; ter wijl h^ de tijding liet verspreiden, dat hij het op het land van Gadzand gemunt had. De gouvernement Bacx, van deze troepen verzameling onderrigt geworden zijnde, zond eenige weinige ruiters uit, om te trachten, de werkelijke bedoelingen des vijands te weten te komen. Deze manschappen warden echter gevangen genomen; en de Gouverneur bleef daardoor buiten de mogelgheid het beoogde doel te bereiken. 