De kieming der zaadplanten (Spermatophyten).: Morphologie en physiologie
Dit bock is zo oud dat hct auieursrecht crop is vcrlopcn, zodat hct bock nu dec! ukmaakt van hct publickc domcin. Ecn bock dat tot hct publickc domcin behoorl. is ccn bock dat nook ondcr het auleursrechl is gevallen. ol'waarvan de wellelijke aulcursrcchllcmiijn is vcrlopcn. Hct kan per land vcrschillcn of een bock tot hct publickc domcin bchoort. Bockcn in hct publickc domcin zijn ccn stem uit hct vcrlcdcn. Zc vormen ccn bron van gcschicdcnis,cultuuren kermis die andcrs mocilijk tc verkrijgen zou zijn. Aanlekeningen. opmerkingen en andere kanllekeningen die in hct origineel slondcn. worden weergegeven in dit besland. als hcrinncring aan dc lange reis die hct bock heefl gemaakl van uilgevcr naar bibliolheck. en uilcindclijk naar u. Richtlijnen voor gebriiik Google wcrkt samen met bibliothcken oni matcriaal uit hct publickc domcin te digitaliscren. zi>dat hct voor iedereen beschikbaar wordl. Bockcn uit hct publickc domcin bchorcn toe aan hct publick; wij bewaren /c allccn. Dit is echter ccn kostbaar proccs. Om dc/c dienst tc kunncn blijven levcrcn. hebben wc maalregelen genomen om misbruik door commcrciclc parlijen tc voorkomen. /oals hct plaalscn van tcchnischc bepcrkingen op aulomalisch /ocken. Vcrdcr vragen wc u hct volgcndc: + Gebriiik de bestanden alleen voor niet-commerciele doeleinden Wc hebben Zoeken naar bockcn met Google ontworpen voor gcbruik door individual. We vragen u de/e bestanden allccn te gebruiken voor persiKHilijke en niet-commerciele doeleinden. + Voer geen gemitomatiseerde zoekopdnifhtun uit Sluur geen gcaulomalisccrdc /ockopdrachlcn naar hct systeem van Ciixiglc. Als u ondcrzoek doct naar computervcrtalingen. optischc tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u loegang nodig heefl lot grotc hoevcelhc- den tckst. kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor maleriaal uit het publieke domein te gebruiken. en kunncn u misschicn hiermce van dienst zijn. + Laat de eigendoinsvurkiaring stacm lie! "watermerk" van Google dal u ondcr aan elk besland ziet. dicnt om mensen informatic over het project te geven. en /e te helper] extra maleriaal le vinden met Zoeken naar boeken met G(x>gle. Verwijder dit watermerk niel. + Houd u aan de wet Wat u ook doct, houd er rekening mee dat u er /elf veranlwoordelijk voor benl dal allcs wai u doci legaal is. U kunt cr niet van uilgaan dat wanneer een werk besehikbaar lijkl le zijn voor het publieke domein in de Verenigde Slalen. hel ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursreehl op een Iwek rust, vcrschilt per land. We kunncn u niet vertellen wal u in uw geval met ecn bcpaald boek mag docn. Neeni niet /omaar aan dat u ccn bock overal ter wcreld op allerlci manieren kunt gebruiken. wanneer het cenmaal in Zoeken naar boeken met Google staal. De weilelijke aansprakelijkheid voor auleursreehlen is behoorlijk streng. I nf or ma tie over Zoeken naar boeken met Google Het doc! van Google is om alle informalie weicldwijd loegankelijk en bruikbaar le maken. Zoeken naar boeken met Gix>gle help! le/ers bockcn uit allerlci landen le onldekken. en lielpl aLileurs en Lii lgevers om een nieuw leespubliek le bereiken. U kunt de volledige leksl van dil boek door/oeken Op hel web via |htt. p: / .■■:;-:.-:.::;: . j -;.-;. j_^ . --:.;•[ SCIENCE U8KAKY .V24 J Uitgave van het Kruidhundig Genootschap DODONAEA. DE KIEMING / 6S6 3 d DER ZAADPLANTEN (Spermatophyten) jtforphologie en Physiologie x DOOR D r Al J. J. VANDBVELDB B^ttuurder van bet StedeHJk Laboratorlum te Gent, Gewezen Aclslstent aan do Hoogeachool te Gent, Verhandeling bekroond in den Algemeenen Wedstrijd van het Hooger Onderwijs, Groep Plantenkunde, 1895. TWEEDE STUK GE1\T J. VUYLSTEKE, Uitoever Koestraat, 15 1900 IJ^'Vf^llV — ~^X. ■ "• * "! k 1 I 41 V ^^ " Pyrethrum leucanthemum Sedert het verschijnen van het eerste stuk van onze ver- handeling (1897), hebben wij bij onze bibliographie de laatst verschenen werken gevoegd. Deze werken, waarvan er sprake is in de verschillende hoofdstukken van ons werk, worden met het teeken * aangewezen en slechts met hun ordenummer en met de bron na ieder hoofdstuk aangegeven ; met het laatste stuk zullen wij een volledig bibliographisch bijvoegsel laten verschijnen. 2 e DEEL MORPHOLOGI E 2* HOOFDSTUK Jf/fferrjeen overjfchf ya/j den bouw der zaden erj Jf/enjp/anfe/] (Gebraikte verkortingen : Kw=Kiemwit, o= ontbrekend, hpc « hypocotyl, zl = zaadlobben, epg = epigaei'sch, hpg = hypogaei'sch 1. Over den vormleer der kiemplanten bestaan een aantal belangryke werken, waaronder die van G. Klebs (948) (1) en van J. Ijubbock (1119) in de eerste plaats dienen vermeld te worden. Talrijke bouwstoffen worden gevonden in de verhandelingen van Dangeard (318-319), Haber- landt (641-651), Hitchcock (758a), Holm ^779-781), Irmisch (805-843a), Tschirch (1853-1860a),von Sachs (1950- 1957a), von Tubeuf (1959a-1960), enz. Lubbock (1119) beschrijft de kiemplanten in zeer talrijke (139) familien van het plantenrijk : vor r 760 geslachten worden aanwijzingen en afbeel- dingen gegeven. Klebs (948) brengt de kiemplanten onder verscheidene typen of grond- vormen. Zijne rangschikking berust vooral op het aantal zl., op de plaats (boven of onder den grond) die zij bij de kieming innemen, op de groei- wyze der kiemwortels en op de hoeveelheid wortelharen. Wy laten hier de rangschikking van Klebs (948) volgen : I. Planten met twee of meer goed ontwikkelde zaad- lobben. A. Zaadlobben epigaei'sch (boven den grond) (de meeste Dico tylen en Naaktzadigen) l e type : Zoodra de kiem uit het zaad te voorschijn komt, begint de hoofdwortel snel te groeien; de zl. worden door het hpc. boven den grond geheven; wortelhals niet of weinig verdikt. (Vele Compositen, sommige Cruciferen, Papaveraceeen, de meeste Coniferen, enz.). 2e type : Kieming zooals de l e type, maar met verdikten wortelhals. (OxybaphuSy Mirabilis, Cucurbitaceeen, Scabiosa y Limnanthes, Eucalyptus, Gnetaceeen, enz.) 3 e type : Kieming zooals de 1* type; gedurende de kieming groeit het kw. aan (Ricimcs, sommige Primulaceeen en PapaveraceeSn, enz.). 4* type : hoofdwortel snel groeiend; hpc. weinig ontwikkeld; de zl. worden uit het zaad getrokken door hare stelen. (Sommige Umbelliferen enRanunculaceeen, enz.). (1) De nummers verwijzen naar de bibliographische lijst *. l e hoofdstuk. — 142 — 5« type : hoofdwortel tijdens de kieming weinig of bijna niet groeiend en door een krans van lange wortelharen vervangen. Voor 't overige als de 1« type. (Lobeliaceegn, sommige CacteeGn, enz ). B. — Zaadlobben hypogaeisch (onder den grond) (een klein aan- tal Dicotylen en Naaktzadigen, b. v. : Pwum, Phaseolus multiflortu, Nytn- phcea, Nuphar, Aesculus, Castanea, Juglans, vele CycadeetJn, enz.). II. Planten met 66n van de beide zaadlobben of de beide zaadlobben rudimentair. (Vele CacteeSn, vele woekerplanten, vele Guttiferen, Pachira, Trapa, enz.) III. Planten met 6e*nc zaadlob (Monocotylen). l e type •. hoofdwortel snel groeiend. Een gedeelte der zl. blijft in het zaad zitten, het overige heeft de gedaante van een korte scheede. (Sommige Liliaceefin en Amaryllidee6n, Palmen). 2« type : Scheede der zl. zeer lang, draadvormig : (Commelyna, Agpho- delus, Tradescantia, enz.) 3« type : de hoofdwortel doorboort de wortelscheede en groeit daarna voort. Zl. duidelijk gedifferentieerd in een gedeelte dat in het zaad blijft zitten, en een gedeelte dat emit te voorschijn komt en de zaadlobscheede vormt. (Grassen). 4« type ; de zaadlobscheede komt eerst voor den dag; daarna begint de lengtegroei van den hoofdwortel. (Cyperacee8n). 5« type : hoofdwortel sterk ontwikkeld. Zl. lang, draadvormig. Na het kw. te hebben uitgezogen vormt de zl. het eerste loofblad boven den grond. (Sommige Liliaceeen en Amaryllideeen, b. v. Allium, Asphodelut, Agave, enz.). 6* type : hoofdwortel niet of bijna niet groeiend, vervangen door een krans van wortelharen aan den hals. Zl. zooals de 5 e type. (Vele water- monocotylen, b. v. : Typha, Juncus, Alisma, Potamogeton, Stratiotes, enz.) 7° type : hoofdwortel ontbreekt. De kiem neemt bij de kieming de gedaante aan van een knolvormig stammetje, hetwelk de rudimentaire zl. en het vegetatiepunt van den stengel draagt. (Orchideeen). Wy achten het wenschelijk bij de beschryving der kiemplantjes, de stelselmatige rangschikking der planten te volgen; wy zullen derhalve achtereenvolgens de kieming by de Naaktzadigen, de Tweezaadlobbigen en de Eenzaadlobbigen onderzoeken. Daar het schier onmogelyk is een bevredigende rangschikking der kiemplanten te geven, en daar de kieming der Angiospermen in de werken van Klebs (948) en Lubbock (1119) uitvoerig beschreven is, zullen wy slechts een alphabetische lyst der soorten opgeven, met de namen der onder zoekers, en met enkele mor- phologische aanduidingcn. Enkele grondvormen alsook enkele merk- waardige gevallen, die moeielijk onder een bepaalden grondvorm kunnen gebracht worden, zullen wy uitvoeriger beschrijvcn. In de volgende bladzijden zal de lezer onder andere de beschrijving vinden van een zeker aantal soorten (b. v. verscheidene Coniferen en Cycadeeen) waarvan de kieming tot nog toe niet of niet volkomen beschreven word. — 143 — I) NAAKTZADIGEN (Gymnospermen). Zaden kiemwit-houdend. De Coniferen en de Gnetaceeen hebben gewoonlyk een goed ontwikkeld hpc; bij de Cycadeefin is het hpc. zeer gering en de zl. blijven onder den grond. a) Coniferen. Bij de Coniferen is de zaadhuid houtachtig of lederachtig.Bij Salisburia, Torreya, Cephalotaxus, Taxus, PodocarpuSy Juniperus, Qingko vindt men daarenboven een vleezigen zaadmantel (zie Bertrand, 109), en aan de bin- nenzijde der zaadhuid een buitenkw., in den vorm van een verdroogde vliezige laag die het binnenkw. omgeeft. Binnenkw. vleezig en rijk aan vet (b. v. Pinus) of wel hoornachtig en rijk aan zetmeel (b. v. Araucaria), Kiem cylindrisch of knotsvormig, in een centrale holte van het binnenkw. steeds in de lengte geplaatst, met het worteleinde naar het zaadpoortje; kiemworteltje met eene scheede (coleorhiza).. Soms is de kiem nog niet volkomen ontwikkeld wanneer het zaad (uitwendig beschouwd) ryp is, Voorbeelden : Bij Taxus baccata blijven de zl. rudimentair totdat de kieming begiut; bij Qingko blijft de kiem rudimentair totdat het zaad van de moeder- plant loskomt en op den grond valt. Bij de Coniferen wisselt het getal der zl. af van 2 tot 15 (polycoty- ledonie); in een enkel geval (Pinus pinea) hebben wij er 18 gevonden. De Taxineeen hebben steeds 2 zaadlobben ; de CupressineeSn doorgaans 2, zelden 3, 4 of zelfs 5. (Voorbeelden : GalUtris 3 of 4; Thuya 3; Biota 3; Cupressus 3 of 4, Juniperus 3). De AbietineeSn hebben doorgaans meer dan 2 zl. ^Voorbeelden : Araucaria 2 a 4; Taxodium 4 a 9; Sequoia 2 a 6; Pinus tot 18). Nooit blijft het getal der zl. binnen de grenzen van een enkel geslacht onveranderlijk, uitgenomen bij de Taxineeen. Op 110 zaden van Larix europcea, hebben wy de volgende getallen gevonden : Zaadlobben : 4 5 6 7 8 Zaden: 17 53 24 11 5 Bij Pinus pinea, op 100 zaden : Zaadlobben : 10 11 12 Zaden: 45 36 19 Wanneer wij deze resultaten in curven brengen vinden wij voor Larix een asymmetrische Galtoncurve (toppunt : 5) en voor Pinus een halve Galtoncurve (toppunt : 10). Volgens Duchartre (429) kan men bij de Coniferen steeds twee groepen of bundels zl. onderscheiden : iedere groep stelt eigenlijk 66ne zl. voor, die zich in een zeker aantal slippen gedeeld heeft. Daar de grenzen tusschen de twee groepen meestal onduidelijk zijn worden de slippen zelf als zl. beschouwd. Somwijlen zijn de grenzen daarentegen duidelijk : by Pinus pinea hebben wij een geval gevonden met 14 lobben, die duidelijk in twee groepen (8 en 6) stonden, in een ander geval 18 lobben in 2 groepen (12 en 6). r- 144 — Door Dangeard (319) wordt aangenomen dat de AbietineeSn met talrijke zl. gesprotcn zjjn uit het geslacht Araucaria, ofwel uit andere uitgestorven vormen, die cvenals Araucaria gewoonlijk twee zl. hadden. De nerven van iedere lob zoudcn zich van elkander gescheiden en aldus de slippen (dus genoemde zl.) gevormd hebben. In het geslacht Araucaria zelf vindt men reeds gevallen met 3 en zelfs met 4 lobben. Dangeard (319) heeft den inwendigen bouw der zl. grondig bestudeerd. Bij de CycadeeSn zijn de zl. aan haren top met elkander vergroeid; soms strekt de vergroeing zich over de gehecle binnenzijde uit; bij de Coniferen integendeel zijn de zl. vry ; Eichler (467) Vermel dt slechts twee uitzonderingen : Gingko en Colymbea. By de Coniferen begint de kieming vroeger of later, al naar gelang van de soorten. Voorbeelden : na 2 weken bij Chamcecyparis pisifera, Picea, Thuya; — na 2 tot 3 weken bij Araucaria imbricata, Cupressus, Lnrix, Pinus pinea, Chamaecyparis, Lawsoniana en Sphtzroidea; — na 4 weken bij Cryptomeria f Tsuga; — na 2 maanden bij Gingko; na verscheidene (2-4) jaren bij Taxus baccata. De zaadhuid schijnt de kieming noch te vertragen, noch te belemmeren. Wij hebben zaden van Pinus pinea uitgezaaid nadat wij insnydingen in de zaadhuid hadden gemaakt, en andere waarvan de zaadhuid geheel weggenomen was : het was onmogelyk die verminkte zaden tot kieming te brengen. Ongeschonden zaden kiemden daarentegen voortreffelijk. Bij de kieming wordt de zaadhuid door het opzwellen van de kiem en van het kw. in twee deelen opengebroken ; eerst komt de kiemwortel uit het zaad te voorschijn; daarna komen de zl. en later nog het pluimpje. Bij Gingko en Colymbea (hypogae'ische soorten) blijven de zaadlobben in het kw. verborgen; de basis der zl. waartusschen het pluimpje later groeit, komt alleen voor den dag. Wij hebben hooger gezeid dat het worteleinde van de kiem naar het zaadpoortje gekeerd was; soms heeft het worteleinde echter juist de tegenovergestelde rich ting; alsdan komen de zl. de eerste uit het zaad. (zie fig. 1, D). De wortelscheede (coleorhdza), die, van binnen in het zaad, den kiem- wortel omhult, groeit met den kiemwortel mede, om eindelijk door dezen doorboord te worden en aan diens voet als een kraagje te blijven zitten. De wortel der Coniferen schijnt arm aan wortelharen te zijn; zelfs ont- breken deze in de meeste gevallen volkomen; Berthold (105) spreekt van zeer weinig talrijke wortelharen bij Pinus pinea, Cryptomeria japonica. De lengte van den wortel bij de kieming verschilt aanzienlyk van de eene soort tot de andere. [Zie daarover von Alten (1917)]. Bij do meeste Coniferen wordt het zaad door het hpc opgeheven ; de zl vertcren het binnenkw, waarvan de overblijfsels met de zaadhuid eindelijk van het kiemplantje loskomen. Fig. 1, A, B, C. Nade kieming blijven de zl soms zeer langen tijd behouden; zij vervul- len de rol van echte bladen, gedurende verscheidene jaren by Abies (Schacht (1569), — gedurende enkele maanden by Picea, Pinus, Larix, Cupressus Sempervirens, Thuya orientalis, — gedurende 2 maanden by Cupres- sus horizontalisj Thuya gigantea. — 145 — Voor den vormleer der stengelbladen, zie Hofmeistcr (735), Kaufholz (914), Schacht (1569;, Strassburger (1777-1778). In do volgende bladzijden wordt de kieming van ecn zeker aantal Coni- feren bcschreven,naarde werken der botanisten die ze bestudeerd hebben en naar persoonlijke waarnemingen. Abies. Douglas (423 a*), Ebeling (454), Kaufholz (914), Klebs (948), Medwedew (1197 a), Nobbe (1326), Sirassburger (1777), von Alten (1917), von Tubeuf (1960). — kw, hpc, zl epg. A. alba. 8 bladachtige zl; binnenkw en zaadhuid boven den grond geheven. Zoodra de reservestoffen uitgeput zijn, fungeeren de zl als bladen. (Ebeling 454;. Zl 0.03-0.04 m. lang, 0.002-0,003 m. breed, plat- gedrukt; primaire stengelbladen laat verschijnend, 0.005-0.01 m. breed, bleekgroen aan de bovenzyde, met witte strepen aan de onderzijde. Hpc roodachtig bruin, 0.04-0.05 m. lang; wortel 1-2 maal langer dan het hpc, met vele zijwortels. (von Alten 1917). Be halve de individuen met 8 zl, werden ook 66n individu met 7, 66n met 6 en 66n met 4 zl waarge- nomen ; by de 3 laatst vermelde individuen bestond er een eerste krans van 6 stengelbladen. (Vandevelde). A. amabilis. Douglas (423 a*). A. Appollinis. 6 zl, 6 primaire stengelbladen in een krans dicht bij het aanhechtingspunt der zl. (Vandevelde). A. Cephalonica. Zie A. pectinata. (von Tubeuf 1960). A. concolor. Douglas (423 a*). A. fir ma. 4-5 zl. (von Tubeuf 1960). A. grandis. Douglas (423 a*). A. magnifica. Douglas (423 a*). A. Nordmanniana. Zl met ecne insnijding aan den top. (Medwedew 1197 a). Zie ook : A. pectinata. von Tubeuf 1960. A. pectinata. Zl zonder insnijding aan den top, met puntigen top ; (Medwedew 1197 a) 5-6 zl, primaire stengelbladen met de zl afwisselend. (von Tubeuf 1960, Nobbe 1326). — Fig. 2, A. A. sibirica. 4 zl. ivon Tubeuf 1U60). Abietine6en. Kaufholz (914*, Strassburger (1777). — Kw, hpc, zl epg. Actinostrobus. Dangeard (319), Endlicher (476 a\ Hitchcock (758 a), Lubbock (1119,. — Kw, hpc, zl epg. A. pyramidalis. 2 zl, soms 3. Dangeard (319), Endlicher (476a). — Fig. 2, B, C, D. Araucaria. Brongniart (200), Dangeard (319), de Seynes (356), Dur (449), Eichler (467), Heckel(705, 706), Massart (1180), Strasburger (1777). [kw, zl epg of hpg]. — Dit geslacht wordt in tweegn gedeeld : 1°) Eutacta (Eutassa) : Araucaria Cookii, A. Cunninghamii, A. ex eels a. 2°) Colymbea : Araucaria Bidwillii, A Brasiliana, A imbricata. Naar demeeste schryvers, hebben Eutacta epg, en Colymbea hpg zl; daarenboven zijn die zl by Colymbea (volgens Heckel 705, 706, en Eichler 467) met hare toppen vereenigd. Bij Araucaria imbricata nemen wij dit laatste niet aan. Zie vcrder. A. Bidwillii. De kiemingsverschijnsclcn zijn mcer ingewikkeld dan - A, B. Pinui pinea ; Kiemplanten. (Naar Eichler 497). C. Pima pinea : overlangBche dooraneiie von de kiemplant. (Naar Bichlbr 467). D. Picea vulgarit : anomale kieming ten gevolge van de omge- keerde ligging van de kiem; de zl worden het eerstuit het zaad geaehoven. a. — h, hypocotyl. — t, binnankiemirit. — a, inwendige braine buid (biaaeuMe deal van de isadbnid]. Fig 2. — A. Abies peetinata ; Kiemplant (Naar Nobbe 13?6) B, C, D. Actiiwitrobut pyramidalit : Kiemplanten. (Naar l)Afi- UEARD 310). c, zaadlobben. — i, jaadhuid. — 148 — by de andere Arawcana-soorten. Het hpc wordt dik, en vormt een zet- meelhoudenden knol. Destelen der zl. zijn aaneengegroeid tot eenebuis, die het pluimpje geheel omvat, en die gedurende de kieming een weinig in de lengte groeit. Na eenigen tijd ontstaatin de weefsels dezer buis, rondom den top van het phiimpje, een kurkachtige ring; daardoor komt het bovenste gedeelte der zl van het hpc los, en het pluimpje wordt ontbloot. In dien toestand begint voor het kiemplantje een tijdperk van rust; de reserve- stoffen die zich in de zl bevinden, zijn nu in het pluimpje verzameld; het plantje zelf kan gemakkelijk zonder groote schade de droogte doorstaan, en kan ook gemakkelijk verzonden worden. Na eene rust van enkele weken, begint de definitieve ontwikkeling. Blijkbaar heeft de kieming dezer Amerikaansche Araucaria gedurende de eerste en korte regenperiode van het jaar plaats; gedurende de daarop- volgende droge periode rust het plantje, om eindelijk in de tweede lan- gere regenperiode te ontwaken. (Heckel, 705, 706.) A. brasiliana. Kieming zooals A. imbricata. Geen wortelhaar. (Stras- burger, 1777-1778). A. imbricata. Lange zaden; het worteltje doorbreekt de zaadhuid aan het puntig uiteinde ; het zaad wordt door de zl opgeheven en de basis van het hpc verdikt zich tot een verlengden knol. 2 breede zl, met even- wijdige nerven. Zelden bevat het zaad 2 kiemen. (Dangeard, 319.) Evenals bij A. Bidwillii en A. Brasiliana, zijn bij A. imbricata de toppen der zl aaneengegroeid, en de kieming is hpg. (Heckel, 705, 706, Eichler, 467.) Wij hebben kunnen waarnemen dat bij A. imbricata de kieming niet altijd hpg is. Het zaad kan immers in twee verschillende richtingen geplaatst worden ; ligt het zaad in eene horizontale richting in den grond, dan is de kieming hpg; maar bevindt zich het zaad loodrecht, dan wordt de zaadhuid met het binnenkw. en de zl door het hpc naar omhoog geheven; tusschen de stelen der zl komt het pluimpje te voorschijn, en eindelijk wordt de zaadhuid naar onderen gekeerd, om den groei van het pluimpje niet te belemmeren. (Zie fig. 3.) Alhoewel de zl. steeds in de zaadhuid verborgen blijven, zijn zij niettemin epg. Wij hebben 66n geval gevonden met 3zl. (Fig. 3, D).Na6maanden verdrogen de zl. alsook de overblijfsels van het binnenkw. die nutteloos geworden zijn. Biota. Dangeard (319), Endlicher (476 a\ Strasburger (1777), von Tubeuf (1960). — Kw, hpc, zl epg. B. orientalis. 2 zl, (Dangeard 319, von Tubeuf 1960), soms 3 (End- licher 476 a). Het worteltje dat door eene spleet van de zaadhuid heen schiet, groeit snel en loodrecht in den grond; geen zijwortels noch bijwortels het eerste jaar, zelfs wanneer het hpc geheel in den grond verborgen is. (Strasburger 1777). B. pendula. 2 zl. (Dangeard 319). Callitris. Endlicher (476 a), Massart (1180). Kw, hpc, zl epg. C. quadrivalvis. 2 zl, soms 3 of 4 (Endlicher 476a). Hpc onder den grond gebogen ; het worteltje vertoont het ruien van de epidermis, het- autaria imbrkata ; Kiemplanten. (Naar de natuur). 30 ilagen ; B. 35 dagon ; C. 40 dagen ; D. 54 dagen ; exem- plaar met 3 zaadlobben. c, inBdlobbcn. — i, lUdhuid, - h, hypocoty]. — 150 — geen bij vele Coniferen voorkomt ; de gevormde vliesjes f ungeeren als wortelharen. Pig. 4, A. Fig. 4. — A. CaUitris qtiadrwdlvis, na 10 dagen. (Naar de natuur). K. Gupreuus Corneyana. (Naar Dangeaud 319). L, M, N. Cwpressus excelsa, na 20, 25 en 30 dagen. (Naar de natuur). c, zaadkftton. — *, saadhuld. Gedrus. Douglas (423 a*), Massart (1180), von Tubeuf (1900). — Kw, hpc, zl epg. O. atlantica. 8-10 zl die afsterven in den eersten herfst die op de kieming volgt. (von Tubeuf 1960, Douglas 423 a»). G. deodara. Douglas (423 a*). C. Libani. Douglas (423 a*). Cephalotaxus. Kaufholz (914). — Kw, hpc, zl epg. Geratozamia. Tschirch (1858). — Kw, zl hpg. Chamaecyparis. von Tubeuf (1960). — Kw, hpc, zl epg. G. Lawsoniana. 2 zl. (von Tubeuf 1960). Kieming na 3 weken, zaad- huid door de 2 zl omhoog geheven. G. obtusa. 2 zl. (von Tubeuf 1966). G. pisifera. 2 zl. (von Tubeuf 1960). Kiemt 2 weken na de uitzaaiing. — 151 — Het worteltje komt uit het zaad aan een der uiteinden te voorschijn, zonder dat het mogelijk zij dit uiteinde te voren te onderscheiden. Het zaad is immers eivormig en van twee vleugels voorzien. Het hpc, dat in het begin onder den grond gebogen is, verheft zich weldra, en drjjft in de meeste ge vail en de zaadhuid met hetbinnenkw naar omhoog; soms blijft de zaadhuid aan een der zl vast, nadat deze opengegaan zijn. De zl blijven gedurende 3 maanden levend ; daarna verdrogen ze. Het pluimpje is als- dan volkomen ontwikkeld, en op den hoofdwortel bevinden zich eenige zijwortels, maar geen wortelharen. — Fig. 5, B-G. Fig. 5. — Chamaecyparis pisifera : Kiemplanten. (Naar de natuur). B, C, na 12 dagen. — D, E, na 20 dagen. — F, na 50 dagen. — G, na 90 dagen. c, zaadlobben. - s, zaadhuid. C. sphaeroidea. Kiemt twee weken na de uitzaaiing. Het breedste gedeelte van het zaad dient als uitgangspunt voor den wortel. C o 1 y m b e a . Strassburger (1777). — Kw, zl hpg. Coniferen. Baillon (48), Beissner (85, 85 a), Berthold (105), Bron- gniart (200 a), Brown (200 b, 201), Daguillon (314 a, 314 b), Dangeard (319), de Kirwan (359 a), de Seynes (356), Don (422), Douglas (423 a*), Dur (449), Ebeling (454), Eichler (467), Endlicher (476 a), GOppert (574), Goroshankin — 152 — (576), Hildebrandt (744), Hoffmeister (765), Kaufholz (914), Klebs (948), Kronfild (1016), Link (1093), Lubbock (1119), Massart (1180), Masters (1181), Radais (1462 a), Richard (1487), Schwendener (1705), Strassburger (1777), Tschirch (1858), von Alten(1917), von Tubeuf (1960). — [Kw.] Cryptomeria. Endlicher (476;, Klebs (948), Lubbock (1119), Massart (1180), Strassburger (1777), von Tubeuf (I960). — Kw, hpc, zl epg. C. japonica. Kiemt na 3-4 weken. Steeds werden 3 zl waargenomen. De zaadhuid wordt door het worteltje in twee schalen opengebroken en naar omhoog geheven ; zij blijft achtereenvolgens aan 3, 2, en 1 zl vastge hecht, en valt eindelijk op den grond. Worteltje + bruinachtig met ruiing der opperhuid. Slechts 2 zl volgens Endlicher (476 a); 3, zelden 2 of 4 zl volgens von Tubeuf (1960); soms in den jongsten toestand vindt men enkele haren op den wortel. (Klebs 948). — Fig. 6, H-J. Fig. 6. — Cryptomeria japonica: Kiemplanten. (Naar de natuur). H, I, 30 dagen. — J, 35 dagen. c, zaadlobben. — «, zaadhuid. Cupressus. Dangeard (319), Douglas (423 a*), Kaufholz (914), Mas- sart (1180), Scrobischewsky (1721), von Tubeuf (1960). — Kw, hpc, zl epg. G. Corneyana. 2 lange zl; de twee eerste bladen staan zoo dicht bij de zl dat zij met deze schijnbaar een krans van 4 bladen vormen; boven dien krans groeit een krans van 4 bladen die met de 4 vorige afwisselen. (Dangeard 319). — Fig. 4, K. — 153 — C. excelsa. Kiemt na 3 weken. Hpc onder den grond gebogen, daarna met de zaadhuid naar boven groeiend; soms echter blijft de zaad- huid in den grond. Wortel bruinachtig, met ruling van de opperhuid; 3 zl die gedurende de kieming aangroeien. Eerste bladen dicht bij de zl ingeplant — Fig. 4, L, M, N. G. f unebris. 2, soms 3-4 zl; volgens Dangeard (319) komt de zaadhuid zeer vroeg van de kiemplant los. — Fig. 7, A. Fig. 7. — A. Owpresaus funebris. (Naar Dangeard 319). B, C. Civpressus Lindleyi <Naar ]!)angeard 319). c, zaadlobben. C. horizontaUs. Kiemt na 3 weken. De wortelscheede wordt door den wortel doorboord en blijft aan den hals vastgehecht; daarin ligt misschien de oorzaak van de eerste buiging van het hpc onder den grond; wij hebben immers een geval aangetroffen waarin de zaadhuid aan de basis van het hpc gebleven was en metde wortelscheede inverband stond. C. Lindleyi'. 3 zl; de 3 eerste stengelbladen op dezelfde hoogte als de3zl; de kiemplant vertoont dus een schijnbaar zesbladigen krans, waarin de zl echter steeds gemakkelijk aan hare grootere afmetingen kenbaar zijn. Boven den zesbladigen krans vindt men een driebladigen 11 — 154 — krans, die uit het 4 d9 , 5^ en 6^ primaire stengelblad bestaat. (Dangeard 319). - Fig. 7, B, C. C. pyramidalis. Kiemt na 15 dagen. Het worteltje komt aan het breedste uiteinde van het zaad te voorschijn. De zaadhuid wordt door de zl naar omhoog geheven, en valt daarna (gewoonlijk 2 weken na het begin van de kieming) op den grond. C. sempervirens. 2 zl; (von Tubeuf I960), kiemt na 2 weken. Het worteltje komt aan het breedste uiteinde uit het zaad. Hpc onder den grond gebogen, zaadhuid naar boven geheven ofwel in den grond bly- vend. Twee platte zl, die na 4 m aan den geel worden, verdrogen en ver- dwijnen. Het aanhechtingspunt der eerste primaire stengelbladen ligt boven de zl een weinig hooger dan by C. excelsa. Wortel bruinachtig met epidermische ruiing. — Fig. 8, D, E, F, G. Fig. 8. — Cupressus sempervirens. (Naar de natuur). D, £. na 20 dagen; Kiemplanten met zaadhuid onder den grond. — F. na 20 dagen; Kiemplant met zaadhuid boven den grond. — G. na 35 dagen. c, zaadlobben. — s, zaadhuid. — 155 — Eutassa (Eutacta). de Seynes (377 a). Zie Arauearia. Gingko. Braun (180), Eichler (467), Massart (1180), Strassburger (1777), von Tubeuf (1960). — Kw, zl hpg. G . biloba. Kieming hpg. (von Tubeuf 1960). Na 2 maanden komt het worteltje voor den dag door eene spleet tusschen de 2 schalen van de zaadhuid. De kiem is eerst bij het afvallen van de vrucht volkomen ont- wikkeld. Zl aan hare toppen aaneengegroeid en steeds in het binnenkw bly vend. (Eichler 467). — Fig. 9, A. Fig. 9. — A. Qingko biloba. (Naar von Tubruf31960). B, G, D, E. Lcmx Europaea; na 10, 20, 25 en 50 dagen. (Naar de natuur). I, J. Picea vulgaris. (Naar Nobbe 1326). c. zaadlofoben. — a, zaadhuid. Juniperus. Endlicher (476 a), von Tubeuf (1960). — Kw, hpc, zl epg. J. communis. 2 zl (von Tubeuf 1960); 2-3 zl (Endlicher 476 a). J. phoenicaea. 2 zl die zeer vroeg geel worden en verdrogen. J. virginiana. 2 zl die het eerste jaar afvallen. De 2 eerste primaire stengelbladen wisselen met de 2 zl af. (von Tubeuf 1960). Larix. Dangeard (319), Richard (1487), Sehenck (1580), Schwartz — 156 — (1703), Strasburger (1777), von Alten (1917), von Tubouf (1060). — Kw, hpc, zl epg. L. europaea. zl 5-7, gewoonlijk 6(volgens Dangeard 319), na6maan- den afvallend (volgens Schenck 1580); zl 6, ook 4, 5, 7 en 8, met de onderste primaire stengelbladen afvallend; de bovenste primaire stengelb laden overwinteren (vol gens von Tubeuf I960, Schwartz 1703). Zl dun, draadvor- mig; primaire stengelbladen van onderen wit, even lang of iets langer dan de zl; hpckort, gewoonlijk rood, rose of wit in de nabijheid van den hals (von Alten 1917); kiemt reeds na 8 dagen. Het worteltje komt uit het zaad aan het dunste uiteinde van het zaad. De zaadhuid en hetbinnenkw, wor- den bijna loodrecht boven den grond geheven. 4 tot 8 zl ; 110 kiemplanten gaven ons de volgende getallen wat het aantal zaadlobben betreft : 17 planten met 4 zl 53 » » 5 » 24 » • 6 » 11 . » 7 • 5 » » 8 » Het waarschijnlijkste getal schijnt dus 5 te zijn. De zl blijven eenigen tijd in de zaadhuid verborgen; twee weken na het begin van de kieming treden zij eruit ; het binnenkw. wordt slechts ten deele opgeslorpt, en daarvan blijven steeds overblijfselen in de zaadhuid achter. Indien men de zaadhuid vroegtijdig wegneemt, ziet men de toppen der zl. naast elkander geplaatst.doch steeds van elkander vrij. De wortel - scheede blijft rondom den hals in den vorm van vliesjes en draadjes vast- gehecht, hetgeen zeer duidelijk wordt indien men de kiemplantjes in water onderzoekt. Na 6 maanden komen kleine zijwortels te voorschijn. Bladgroen vindt men in het hpc, zelfs onder den grond, en in de zl ter- wijl deze nog in het binnenkw. verborgen zijn. — Fig. 9, B, C, D, E. L. Leptolepis. Hpc groen in zijn bovenste gedeelte, wit in het midden, na 4 dagen roodachtig. 5-8, gewoonlyk6-7 zl. (von Tubeuf 1960). Lib ocedrus. Douglas (423 a*), von Tubeuf (I960;. — Kw, hpc, zl epg. Picea. Dangeard (319), Douglas (423 a*), Federowicz (502, 502 a), Holl (774), Lubbock (1119), Nobbe (I32rf), Strasburger (1777), von Alten (1917), von Tubeuf (1960). — kw, hpc, zl epg. P. ajanensis. Douglas (423 a*}. P. alcockiana. 6, 7, 8 zl. meestal6 a 7. (von Tubeuf 1690). P. alba. Kiemt na 2 weken; wortel groenachtig; 5 a 7 (meestal 6) zaad- lobben, die langen tijd in de zaadhuid verborgen blijven. De bladen die zich in de nabijheid der zl bevinden, zijn platgedrukt. (Volgens Dangeard 319). Wortel korter dan het hpc, dikwijls driedeelig (von Alten 1917). 6 zl, hpc groen, primaire stengelbladen en zl zeer fljn gezaagd (volgens von Tubeuf 1960). — Fig. 10, F, G. P. Engelmanni. Douglas (423 a*). P. excelsa. Door twee reeksen onderzockingen in twee verschillende jaren heeft Federowicz (502, 502 a) bevonden dat 63 °/ der zaden 8 a 9 zl hadden, 4 % hadden er nieer dan 10; nooit werden 5 zl gevonden; 5 a 10 zl (gewoonlijk 8) blijven tot hot 3 de jaar in de zaadhuid zitten. (von Tubeuf 1960). — 157 P. Morinda. Douglas (423 a*). P. obo vata. Op dezelfde wyze als bij P. excelsa vond Federowicz (502, 502 a), 75 °/ der zaden met 6 a 7 zl, 4 % met 5, nooit 9 of meer. B orientalis. 7a 9 zl. (von Tubeuf 1960). — Fig. 10, H. Fig. 10. — F, G. Picea alba. (Naar Dangeard 319). H. Picea orientalis. (Naar von Tubeuf 1960). c, zaadlobben. — s, zaadhuid. P. polita. 5 a 13 zl. (von Tubeuf 1960). P. pungens. Douglas (423 a*). P. vulgaris. Het hpc groeit in de lengte naarmate de zaden zich dieper in den grond bevinden ; zl epg. (Nobbe 1326). — Fig. 9, 1, J. P. Omorica. 6 zl. (von Tubeuf 1960). P. Sitchensis. 5 zl. (von Tubeuf 1960). P i n u s . Dangeard (319), Ebeling (454), Endlichcr (475a), Kaufholz (914), Klebs (948), Le Maout & Decaisne (1065), Massart 11180), Menge (1205a), .Reinke (1475), Richard (1487), Schwendener (1705), Strasburger (1777- 158 1878), Tursky (1861, 1862), van Tieghem (1808), von Alten (191T), von Tubeuf (1360). — Kw, hpc, zl epg. 3-12 zl (Endlicher 476a); bjj de kieming wordt de zaadhuid over bijna de geheele lengte in het midden gespleten (von Tubeuf 1960). De primaire stengelbladen zijn van de naalden verschillend (Eichler 467), en werden ten opzichte van hunne ligging door Schwendener (1705) in 't bijzonder bestudeerd. Zl met harcn (Kaufholz 914); zelden blijft de zaadUuid onder den grond (Richard 1487). Wortel met ruiing van de opperhuid (Klebs 948). P. canariensis. Zeer lange zl ten getale van 8, 9, 10, (meestal 9 of 10). Hpc. korter dan by de andere Pirnu soorten. P. Hamiltonii. Zl niet zoo lang ale by P. pinea, 7, 8, in getal. P. Jeffreyi. Douglas 423a, 10 zl (von Tubeuf 1960). P. Laricio. Zl 6, 7, 8, meestal 7 of 8, zelden 5, 9, 10 (von Tubeuf 1960). Primaire stengelbladen in viertallige kransen, op zl gelljkend, maar breeder, platgedrukt, met gezaagde randen (Dangeard 319), langer dan de zl. "Wertel 2-3 maal langer dan het hpc. Zijwortels kort en weinig talrijk (von Alten 1917). P. Maritima. 9 zl (Dangeard 319). — Fig. 11, A, B. ^ / Fig. 11. — A, B. Pibii» maritima. (Naar Dangeard 319). C. Pimii silvcstria. (Naar VON TuBEOF I960). D. Sciadopityt i:rrticilfata. (Naar VON Tl'BEUH B. Tax\u baccata. (Naar Dangbard 310). c, zeadlobben. — s, madHuid. — 159 — P. pinea. 11-13 zl; sterk ontwikkeld binnenkw. Bij het openbreken van de zaadhuid wordt het gekleurde vlies, dat het binnenkw. omvat, zichtbaar. De eerste stengelbladen groeien tusschen de zl, en aan hunne randen zietmen kegelvormige haren (Dangeard 319). Zl 11, 12, 13 of 14. (Strasburger 1777, 1778). De kieming begint na 2-3 weken. Wortel door de overblijfsels van de wortelscheede omgeven. Op 100 zaden vonden wjj 45 met 10, 36 met 11 en 19 met 12 zl. Die zl staan in twee min of meer duidelijke groepen; (onder andere 8 -+- 6, en in 66n geval 12 + 6). — Fig. 1, A, B, C. * P. ponderosa. Douglas (423a*) tot 9 zl, von Tubeuf (1960). P. tuberculata. Douglas (423a*). P. pyrenaica. 8a9zl. P. Sil vestris . 6 a 9 zl die na 12-18 maanden ten gronde gaan. Primaire stengelbladen dicht tegen den stengel aangedrukt, en met haren aan de randen, (volgens Dangeard 319). 6 zl, ook 4, 5 en 7. Hpc groen, soms ook roodachtig. De zl. sterven gedurende den winter en blijven aan het plantje hangen tot in de volgende lente (volgens von Tubeuf 1960). Zl driehoekig op een dwarsdoorsnede ; primaire stengelbladen langer dan de zl. Hpc ongeveer 4 centim. lang; wortel 3-4 maal langer, met korte zywortels (von Alten 1917). Wortel met ruiing van de opperhuid; de wortelharen groeien later aan (Klebs 948). Kieming ook beschreven door Menge (1205a). — Fig. 11, C. P. montana. (5 zl ook 3, 4, 6, 7). — P. densiflora (5, 6, 7, ook 8 zl). — P. Tunbergii (7, 8 ook 6, 9 zl). — P. pinaster (7, 8, 9 zl). — P. rigida (5, 6 zl). — P. Cembra (9, 10, 11, 12 zl). — P. Strobus (8, 9, 10, 11 zl) — en P. excelsa (9, 16, 11 zl). von Tubeuf (I960). P. odocarpus. Strasburger (1777). kw. Pseudotsuga. (von Tubeuf, 1960). kw, hpc, zl epg. P. Douglasii. 5. 6, 7 zl. spits, nog aan het einde van het eerste jaar aanwezig. (von Tubeuf 11*60). Salisburia adiantifolia. Kiemt na 25 dagen; door de twee zl. wordt de zaadhuid boven den grond geheven. Sciadopitys. Eichler (467), Strasburger (1777), von Mohl (1945;, von Tubeuf (1960). — kw, hpc, zl epg. S. verticillata. 2 zl, zelden 3. De eerste primaire stengelbladen schijnen met de 2 zl. een krans te vormen en verschillen van de naalden die eerst in het tweede jaar te voorschijn komen. (Douglas 423a*, Eichler 467, von Tubeuf 1960). — Fig. 11, D. Sequoia. Strasburger (1777, 1778), von Tubeuf (1960). kw, hpc. zl. epg. S. Sempervirens. 2 zl., zaadhuid epg., geen wortelharen. (Stras- burger 1777, 177a) Taxodium. Kaufholz (914), Strasburger (1777), von Tubeuf (1960). kw, hpc, zl, epg. T. distichum. 6 zl. (von Tubeuf 1960.) Taxus. Brandt, Phoebus & Ratzeburg (169., Dangeard (319), Eichler (467), Engler & Prantl (479a), Kaufholz (914), Klebs (948), Lubbock (1119), Massart (1180), Strasburger (1777, 1778), Tscherning (1846), von Tubeuf (1960), Anonymus (2134). kw., hpc, zl epg. — 160 — T. baccata. 2 zl. (von Tubeuf 1960). De kiem wordt eerst bij het begin der kieming volkomen rijp, de zl. zyn eerst alsdan ontwikkeld. De kieming geschiedt gewoonlijk na 2 of 3, zelfs na 4 jaar (Eichler 467). De 2 zl. groeien aanmerkelijk (Dangeard319); wortelharen aanwezig, en geen ruiing van de opperhuid. (Strasburger 1777, 1778). Het binnenkw. wordt gedurende de kieming grooter (Tscherning 1846). Zie ook Anony- mus (2134). — Fig. 11. E. Thuya. Dangeard (319), Massart (1180), Lubbock (1119), Strasburger (1777, 1778), von Tubeuf (1960). kw., hpc, zl epg. T. gigantea. 2 zl. die vroeg verdrogen en verdwijnen. Hpc kort# Geen wortelharen (Strasburger 1777, 1778). De twee ecrste primaire stengelbladen vormen schijnbaar een krans met de 2 zl. (von Tubeuf 1960). — Douglas (423a*). Fig. 12. — A, B, C, D, E. Thuya occidentalis: A, na 18 en B, E, na 25 dagen. (Naar de natuur). I, J, K. Tsuga canadensis : I na 40, J na 45, K na 50 dagen. (Naar de natuur). c, zaadlobten. — s, zaadhuid. — 161 — T. j aponica. 2 zl., de twee primaire stengelbladen zijn even groot als de zl., eh vormen met deze schijnbaar een krans. (von Tubeuf, 1960). T. occiden talis. Geen wortelharen (Strasburger 1777, 1778). Het geslacht Thuya bezit 2 tot 5 zl (volgens Endlicher 476a^; 2 zl. en de primaire stengelbladen in een krans geplaatst volgens von Tubeuf 1060). Kiemt na twee weken. Door het worteltje wordt (zooals bij Pinus jpinea) de wortelscheede medegetrokken. Het hpc. is in het begin gebogen; de zaadhuid blijft echter meestal onder den grond; niettemin worden individuen aangetroffen met epg. zaadhuid, en deze blijft alsdan langen tijd aan een der zl. vastgehecht, zelfs nadat de zl. sedert lang opengegaan zjjn, en nadat het pluimpje volkomen ontwikkeld is. W^ vonden 2, somsd zl.,platgedrukt, groen zelfs na 4 maanden. Wortel metruiing der opperhuid. — Fig. 12, A, B, C, D, E. T. o rien talis. 2 groote,soms 3 zl;de twee eerste primaire stengelbladen vormene en krans met de 2 zl (Dangeard 319). Geen wortelhaar (Strasburger 1777, 1778). De zaden en de kiemplanten z^n grooter dan die van T. occiden- tals, de kieming geschiedt vroeger, na 8 dagen. Yoor het overige stemt de kieming gansch met die van de vorige soort overeen. — Fig. 13, F, G, H. Fig. 13. — Thuya orientalis. (Naar de natuur). F na 10, G na 25, H na 40 dagen. c, zaadlobben. — «, zaadhuid. — 162 — T. plicata. 2 zl (von Tubeuf 1930) die een krans met de 2 eerste primaire stengelbladen vormen. Thuyopsis. von Tubeuf (1960). — kw, hpc, zl, epg. T. dolabrata gelijkt volkomen op Thuya plicata. Tsuga. Dangeard (319), von Tubeuf (1960). — kw, hpc, zl epg. T. canadensis. 3, zelden 5, meestal 4zl. De 3 eerste primaire stengel- bladen met de zl in een krans (von Tubeuf 1960). Kiemt na eene maand. Het hpc is onder den grond gebogen en heft de zl met de zaadhuid naar boven. Gevallen met 3 zl vonden wij het meest, ook soms gevallen met 4 zl. De zl bestaan nog na 4 maanden. — Fig. 12, 1, J, K. T. Sieboldii. 3 zl die na 2 jaar nog groen zyn (von Tubeuf 1960.) Wellingtonia. Kaufholz (914), von Tubeuf (1960) b) Gtaetaceeen. By het kiemen wordt de zaadhuid in twee deelen gebroken; de zaadlobben verlaten gewoonlijk de zaadhuid onder den grond, worden groen en verheffen zich boven den grond; zij blijven langen tijd aan de plant gehecht en groeien verder, zoodat zij slechts ongeveer de helft van hare deflnitieve lengte bereiken, als de primaire stengelbladen te voorschijn komen. Wy zullen de kieming van Ephedra, Welwitschia en Qnetum kort beschry ven. De kiemplanten van Ephedra campylopoda (Strasburger 1777) groeien op tweefirlei wijze. Bevindt zich het zaad loodrecht in den grond, met de kiemwortel naar onderen gekeerd, dan dringt het worteltje in den grond, en verheft zich het hypocotyl met de zaadlobben boven den grond, dus juist zooals by Coniferen — Fig. 14, A, Ligt echter het zaad horizontaal, of min of meer schuins, hetgeen in de natuur gewoonlyk het geval is, dan doorboort de kiemwortel de onderste schaal der zaadhuid; de zaadlobben buigen zich vooreerst in het binnenkiemwit, en doorboren op hare beurt de bovenste schaal der zaadhuid; de stelen der zaadlobben komen het eerst voor den dag met hun gebogen gedeelte ; daarna worden allengs de zaadlobben zelf uit de zaadhuid getrokken. Alsdan vormt de zaadhuid als het ware een ring rondom den hals van het kiemplantje, en de overblijfsels van het binnenkiemwit zyn, volgens Strasburger, (1777) geheel afgestorven en nutteloos voor de plant, terwyl zij volgens Schacht (1568) nog een rol by de voeding zouden spelen door de tusschenkomst van de weefsels van den hals. By Welwitschia mirabilis (Bower, 160, 161, 162), komen reeds na 12 dagen de wortel en het hypocotyl te voorschijn, ieder door 66ne van de schalen der zaadhuid heen; tevens ontstaat aan den hals een bijzonder orgaan, de zoogenoemde voet, dat dieper en dieper in het binnenkiemwit doordringt ; de voet vervult de rol van een zuigorgaan, en neemt de reservestoffen op om de kiemplant te voeden. De voet is van een cuticula verstoken, bevat steeds, zelfs na het 16 volkomen ontluiken der zaadlobben, eene groote hoeveelheid voedings- stoffen, en verdwijnt zoohaast bet binnenkiemwltuitgeput is. Op hare beurt gaan de zaadlobben ten gronde, wanneer de twee eerste primaire stengelbladen zich volkomen ontwikkeld hebben. — Fig. 14, B, C, D. Fig. 14. — A. Ephedra altwtima, kiemplant. (Naar M assart 1180). B, C, D. Welwilichia mirabilii. (Naar Bower 161) : B, kiemplant, 40 dagen ; C, zl c, en voet v nog in bet binnenkw, 12 dagen ; D. zl (c) uit, en voet (v) in het binnenkw, 12 dagen. E. Onttum Gntmon, kiemplant. (Naar Bower 163). t, zaadlobben. — t, zwdhuld. — e, voet. De zaden Tan Onetum Gnemon (Bower 163) zijn niet volkomen rijp wanneer zij uitgestrooid worden; rtientengevolge duurt het enkele maanden eer dc kieming begint. De wortel en de stengel komen door dezelfde opening uit het zaad ; er bestaat ook een zuigorgaan zooals bij Welwitschia. Aan den hoofdwortel vertoonen zich weldra enkele kleine zjjwortels. De zaden van aommige Gnetum-soorten bevatten Boms mee-r dan Mnr. klem; in tltt «eval i s e r echter slechts eene die zich tot con plantje ontwikkelt. — Pig. 14, B. ViTf.'i li.kt men dc dric geslachtfM> der GnetaceeSn, zoo ziet men dat er in de drie gevallen eene bi_./.o:idere inrichting bestaat om het kiemplantje len koate van het biimenkiemwit te voeden. Bij Ephedra is do voorraad re &or vet, to Hen Diet zecr aanzienlijk, en daarom verlaten de zaadlobben zeer vroeg de zaadhuid, zelfs eer die reserves toff en geheel opgenomen zijn. Bij Welwitschia, waar de zaden en het biimenkiemwit grooter zijn, wordt een bijzonder parenchymatisch zuigorgaan aangetroffen. Bij Gnetum eindelyk zijn het zaad en het binnenkiemwit nog grooter, en de zuigorganen zijn voorzicn van een aantal vaatbundels die het parenchymweefsel doorloopen en het ver- voeren der voedingstoffen bevorderen, Ephedra. Bower 163, Lubbock 1119, M assart lis 11 , Strasburger 1777, Winkler 2065. — [kw., hpc., zl epg.] GnetaceeSn. Bower 163, Strasburger 1777. Onetum. Bower 163. Welwitschia. Bower 160, 161, 162, 163, de Nautet 363, Duchartro 434a, Haberlandt 630, Lang 1031, Monteiro l@66aa, Naudin 1813, Strasburger 1777, TscMrch 1858. — [kw, , hpc, zl epg.l c) Cycadeegn. De zaden zijn zeer groot en bestaan uit : 1°) eene zaadhuid, waarin men een vlcezige, sappige buitenlaag en ccn dikwandige houtachiige 1 Fig. 15. A. Zaad van Cycaa drdualis. (Naar Eichlbk 467). a, vlaeiin gedtelw van de i»adhuid; b, lioumchiig gedaelie van de zaadhuid binnenlaag onderachoidt; — 2°) een dun vlieajo aan de binnenzijde der zaadhuid; — 3°) een zeer groot binnenkw. dat aan den top van het zaadbekleedisrioor: 1") eenvlicsje, overblijfsel vanhetbuitenkicmwit; — - Cycas revotuta, kiemplanten. (Naar de natuur). B, 200 dagen ; C, 270 dagen; D, kiemplant an 340 dagen, van zaadhuid en binnenkiemwit ontdaan. De twee stelen der zaadlobben C eijn tot een enkel zuigorgaan vereenigd. >rtel ; if, Stengel (eptooiyl) ; p, pluimpje ; «, ziodhuid ; > c, uisdlobben ; h, zuigurgun ; *, kiwi. — 166 — 5") de kiem (Fig. 15). De kiem ligt aan het spits uiteinde van het zaad, en heeft 2 zl waarvan de eene grooter is dan de andere. Soms wordt (b. v. bij Ceratozamia) slechts 66n zl gevonden; bij Macrozamia spiralis trof van Tieghem (1890) gevallen aan met 1, % en 3 zl. De zl zijn vleezig, en soms aan hare uiteinden aaneengegroeid, soms ook over hare geheele binnenzijde (b. v. bij Zamia) aaneenge- groeid. Bij de kieming blijven de zl. in de zaadhuid verborgen en dienen als zuigorganen. Zooals in Fig. 16, B, C, D en Fig. 17 A en B voor Fig. 17. — Zamia integrifoUa, kiemplanten. (Naar de natuur). A, 90 dagen; B, 110 dagen. s, zaadhuid; c, zaadlobben; e, binnenkiem wit ; to, wortel; st f Stengel; p, pluimpje. Cycas revoluta en Zamia integrifolia aangeduid wordt, *ijn de verschijnselen zeer eenvoudig. De kiemplantjes der CycadeeSn ver- , — 167 — schillen echter van de meeste andere hypogaeisch kiemende soorten door de vorming van een kriol aan den hals. Die knol kan beschouwd worden als een verdikt en kort gebleven hypocotyl en draagt soms een aantal kleinere knolletjes die de secun- daire wortels of de zij wortels voorstellen. In dit geval vindt men aan de oppervlakte van den grond een geheel wortelstelsel waarvan sommige deelen later het aanzijn geven aan de echte en deflnitieve wortels die in den grond dringen. Vele CycadeeSn, onder anderen Ceratozamia, laten de vruchten en de zaden los, eer deze volkomen ontwikkeld zijn. De rijpwording geschiedt eerst nadat de zaden onder normal e kiemingsvoorwaarden geplaatst zijn. Bowenia. Pearson 1381a*. Cycadeeen. Braun 180a, 181, de Petit Thouars 363b, Ebeling 454, Karsten 911, Klebs 948, Lubbock 1119, Mettenius 1215, Miquel 1242, Pearson 1381a*, Schacht 1568, Tschirch 1853, 1858, Warming 1983. — [kw, zl hpg.] Cycas. Braun 180, 180a, de Petit Thouars 363b, Duchartre 435, Ebeling 454, Eichler 467, Lubbock 1119, Massart 1180, Tschirch 1858. — [kw, zl hpg.] Macrozamia. Tschirch 1858. — [kw, zl hpg.] Zamia. de Seynes 356, Ebeling 454, Karsten 911, Klebs 948, Link 1093, Lubbock 1119, Strasburger 1777, Tschirch 1858, van Tieghem 1898, Warming 1983. — [kw, zl hpg.] II) BEDEKTZADIGEN (Angiospermen). a) Tweezaadlobbigen (Dicotylen). Zaden met of zonder kw. De zaden met kw. zyn eigenlijk onrijpe zaden. In fig. 18 hebben wij een schematische zaadknop (dus den embryonaleu toestand), een zaad van Ricinus communis met kiemwit, en een zaad van Helianthus annuus zonder kiemwit afge- beeld. De reservestoffen zijn : ofwel in het kiemwit opgehoopt, ofwel in het kiemwit en tevens in de zaadlobben, ofwel (wanneer geen kiemwit aanwezig is) alleen in de zaadlobben; deze laatste zijn alsdan zeer dik en vleezig, zooals bij voorbeeld bij Phaseolus, Pisum, enz. Gedurende de kieming worden de reserven opgelost en naar de kiem gevoerd. De reservestoffen die zich in de zaadlobben bevinden gaan door eenvoudige diffusie in de kiem over; de reservestoffen uit het kiemwit worden opgenomen door de zaadlobben, die als echte zuig- organen fungeeren. De kieming der tweezaadlobbigen werd uitvoerig beschreven in andere verhandelingen; wij zullen ons hier beperken tot de afbeelding 1 — 168 — van enkele grondvormen. De morphologie is dezelfde voor kicmwit- houdende en kiemwitlooze zaden. Fig. 18. — A. Schematische zaadknop. (Overlangsche doorshede). — ue, uitwendig eivlies; ie 9 inwendig eivlies; n, nucellus; k, kiemzak; a, antipoden; b y kern; e, synergy den; m, poortje; ch, chalaza; /, funiculus B. Zaad van Ricinus communis. (Overlangsche doorsnede, naar Harz 691). — uz, uitwendige zaadhuid; iz, inwen- dige zaadhuid; p, buitenkiemwit ; e, binnenkiemwit ; h, kiem; m, poortje; t>, vaatbundel; f, funiculus. C. Zaad van Helianthus anmms. (Overlangsche doorsnede, naar de natuur). — p, pericarp, z, zaadhuid; w> wortel; h, hypocotyl; pi, pluimpje; zJ, zaadlob. ~ 169 — Die gekozene grondvormen zijn de volgende : l°)Helianthu6 annuus (Fig. 19) : zaad zonder kw, kiemplant met hpc en epg zl. ^sf^ Fig. 19. — Helianthus annuus, Kiemplanten. (Naar de natuur). A, B, 5 dagen; C, 12 dagen, de zaadhuid is afgevallen; D, 12 dagen, de zaadhuid hangt aan een der zaadlobben; E, 12 dagen, de zl zitten nog in de zaadhuid. c, zaadlobben ; «, saadhuid ; h, hypocotyl. 12 2') Cucurbita (Fig. 20) : zaad zonder kw, kiemplant met hpc, met Mel of voet aan den hals, en epg zl. Pig. 20. — Kiemplanten : A, Cucurbita pepo, (Naar Klbbs 848) ; B, Cucurbita coronata, T dagen (Naar de natuur) ; C, Cucurbita mamma, 15 dagen (Naar de natuur). 3°) Eucalyptus marginata (Pig. 21, A) : zaa<t zonder kw, kiemplant zonder hpc, met gesteeldc epg zl. 4*) Pisum Bativum (Fig. 21, B) : zaad zonder kw, kiemplant zonder hpc, met hpg zl. 5«) Mirabilis Jalappa (Fig 22, C) : zaad met kw, kiemplant met hpc en cpg zl. Fig. 21. — A, Eueah/ptta marginata (Naar Lubbock 1119). B, Pitum mtivttm (Xaar de natuur). 6') Ipomaea paniculata (Fig. 22, D) : zaad met kw, kiemplaot zonder hpc, met gesteelde epg zl. 7°) N ymphaea (Fig. 22, B) : zaad met kw, kiemplant met ftpg zl. In de volgende lyst worden de namen der tweezaadlobbigen, « do kieming tot nog toe onderzocht werd, met de aanwijzing der f C D - C, Mirabilis Jalappa (Naar de natuur). D, Ipomaea panietdata (Naar IIolm 780). B, Nymphaea (Naar Klsbs 948). zaadlobben; h, hypocoiyl; p, pluimpje; s, zaacihuid ; onderzookerB.en der voornaarastc kenmerken der kiemplanten mede- gcdeeld. 