Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
In hoeverre hij bij deze gelegenheid Rajah van dienst is geweest, is mij onbekend; wel echter is het een feit, dat hij, kort na zijn komst in Rajah met een zuster (doch van een andere moeder) van den tegenwoordigen vorst in het huwelijk trad, waarna hij, geheel buiten den Narapatan om, tot Djaksa van Rajah werd verheven; hij schijnt een geslepen inlander, geheel op de hoogte van ons bestuur en rechtswezen. Behalve evengenoemde zuster is er nog cene, gehuwd met een Mandhelinger, schrijver van den vorst. Beide bedoelde personen zijn mohanmedanen en hunne vrouwen zijn bij het huwelijk tot het Islamisme overgegaan. Deze overgang tot een auderen godsdienst heeft niet weinig de ontevredenheid der heidensche bevolking op-gewekt. De hoofden zien ook met leede oogen naar Mohamad Said, daar deze het geheele vertrouwen van den vorst geniet, in alles zijn raadsman is en de vorst dikwijls, buiten den Karapatan om, alleen in overleg met Mohamed Said, allerlei bevelen en verordeningen uitvaardigt. Aardrijkskundige beschrij Living land en volk. De grenzen van Rajah zijn, voor zoover het op dit oogenblik zijn gezag uitoefent: in het Noorden, de grens met Padang en Bedagei, zooals die op de topografische kaart is aangegeven; in het Oosten, Batoe Bahra met de daartoe behoorende boven-landen en Panei; in het Westen, Dolok Silau en in het Zuiden, Poerba. Door zijn natuurlijke gesteldheid is Rajah in drie deelen te verdeelen. Het Noordelijk gedeelte komt, wat gesteldheid van bodem en klimaat aangaat, overeen met de naburige landschappen ter Oostkust van Sumatra, Daarna het gebergte, bijna ontoegankelijk door zijn steile hellingen en diepe ravijnen, waar trouwens bijnn niemand woont, en eindelijk, het Zuidelijk deel, de hoogvlakte, die aan Poerba grenst. Het Noordelijk deel is een groote vlakte, doorkruist door diep ingesneden riviertjes, die zoowel aan de noordelijke als aan de zuidelijke helling van het gebergte haren oorsproúg het gebergte haren oorsproúg het gebergte haben, en waaruit de Soengei Pagoerawan, de S. Bolian (Padangrivier) en de S. Karei zich vormen. Bosch treft men er weinig aan, alleen de rivieroevers zijn met hoog geboomte bezet, terwijl het overige deel grootendeels met alang is begroeid. Toch is de bodem niet onvruchtbaar en’ zouden vooral de aan de bergen grenzende gronden zich zeer goed leenen voor de koffiecultuur, waarmede de Djaksa van Rajah reeds zeer goede resultaten heeft verkregen. Ook de verbinding met de benedenlanden zou weinig bezwaren opleveren. Het middengedeelte, waar de Dolok Simbalon, de D. Belin, de D. Perapat en de minder hooge D. Si Gotas, Si Hotang, Si An- tarsa, Si Dorham, Si Maroepat en Si Marsoepoe zich verheffen, is een zwaar te doorworstelen terrein. Het is mogelijk. Dat door technique een goede weg daar is aan te leggen, maar waarschijnlijk zullen de hindernissen aldúár te groot zijn om behoorlijke verbindings- wegen tusschen het Benedenland en het zuidelijk Rajahgebied (de hoogvlakte) te maken. In dit middengedeelte vindt men nog prachtige oerwouden met overvloedig en uitnemend timmerhout. Ook bosch- producten als rottan en getah worden daar in groote hoeveelheden ingezameld. Eenmaal het gebergte gepasseerd, komt men op de hoogvlakte. Deze vlakte is eigenlijk een heuvelterrein, doorsneden door meestal niet diepe ravijnen, waaronder echter eenige zeer diepe zijn. In de ravijnen en op enkele lagere gedeelten van die vlakte treft men nog zwaar bosch aan, het overige land is deels met jong bosch, deels met alang en hoog gras (roempoet pait) begroeid. Het meeste jonge bosch vindt men in de nabijheid van het gebergte. 380 MEDEDEELINGEN BETREFFENDE HET LANDSCHAP Vroeger moet dit gedeelte ook met zware bosschen zijn bedekt geweest, maar de aanleg van uitgestrekte ladangs heeft deze vernietig. Rijst, ofschoon steeds verbouwd, groeit hier zeer slecht. De halmen blijven kort en de aren hebben weinig korrels, zoodat, om in de behoefte van voedingsmiddelen te voorzien, daarnevens steeds veel mais en aardvruchten (tapioca en oebi) moeten worden aangeplant. Dezelfde ladangs worden tot drie jaren achtereen gebruikt, doch in het tweede en derde jaar moet mest worden aangebracht. In het noordelijk gedeelte heeft men de op de oostkust heerschende moesons; in het gebergte is het klimaat zeer vochtig; op de hoog-vlakte heeft men, van half Januari ougeveer tot half Februari, regen en in het overige deel van het jaar meestal droogte, afge-wisseld door enkele buien. De regen is daar niet zoo noodig als in de Benedenlanden, omdat het klimaat er veel koeler is. Van half Juni tot half Juli is het Er tengevolge van de hevige west-winden zelfs guur te noemen. Wat de voedingsmiddelen der bevolking betreffend, kan men zijne bewoners voedt. Rijst wordt hier niet ingevoerd, wel zout, gezouten visch en. In het Rajahgebied liggen 112 kampongs 56 ten noorden en evenveel ten zuiden van het gebergte, met eene, naar het gehouden, erworben 2135, vrouwen 2271, jongens 1775, meisjes 1387, slaven 271 en slavinnen 356. Van deze slaven en slaven en slavennien behooreen aan: Toean Kapveltakan.. … 103 en 160 Boeloe Rajah... 30 „ 35 Serba Solok.. … 40 7 60 Silau Rajah... 21 » 25 de overige panghoeloes. … 77 # 76 271 en 356 Het aantal vrije mannen zou grooter moeten zijn, doch een menigte van hen verlaten voor eenige jaren het land naar de verschillende tabaksonderningen op de Oostkust, waar zij zich onledig houden met het bouwen van schuren, na afloop waarvan zij op de afgeplante tabaksvelden rijst verbouwen. De bevolking leeft hoofdzakelijk van landbouw. In de beneden-landen is de rijstbouw de voornaamste cultuur: in de bovenlanden plant men naast rijst, dagoeng en aardvruchten. De veeteelt wordt bijna geheel door de hoofden gedreven. De kleine man fokt op enkele uitzonderingen na, slechts eenige varkens en geiten. De paarden zijn meest merries, daar de hengsten op enkele na, die voor de dekking dienen, uitgevoerd worden. Zoodra zij voor verkoop geschikt zijn. Ook het vee teelt men bijna uitsluitend voor verkoop naar de benedenlanden. Volgens de opgaven bestond de veestapel uit; 1165 karbouwen, 49 koeien, 1423 geiten en 3938 varkens. Het aantal paarden zou 323 stuks bedragen. Een tweede bron van inkomsten is de inzameling van bosch- producten. Van het ingezamelde product krijgt het hoofd +, van de rottan en $6 per picol getah. Zooals echter boven reeds gezegd, is Toehan Rajah de grootste inzamelaar van bosch producten. Verder vindt men order de bevolking, timmerlieden, jeder en zilversmeden. De timmerlieden verständen echter alten het böwen van Bataksche woningen. Het smeedwerk bepaalt zich hoofdzakelijk tot het maken van parangs, messen en bijlen, waarvoor het ijzer uit de benedenlanden wordt betrokken. De zilversmeden houden zich onledig met het maken van versierselen; hun aantal is zeer gering, daar de bevolking dooreen genomen, arm is en de bezittende klasse die der hoofden en hunne aanverwanten uitmaakt. De vrouwen, voor zoover niet in beslag genomen door het werk in de ladangs, houden zich onledig met het weven van verschillende soorten klasse, bijna de uitsluitende klasse de klasse, bijna de uitsluitende klasse van den Batak. Van deze zelf geweven klasse wordt alleen een weinig naar Toba uitgevoerd; de grondstoffen als ruwe katoen of klasse garens worden ingevoerd; het verven en weven geschiedt door de vrouwen. Zelf. Bij de hoofden en hunne familie ziet men hier en daar Europeesche klasse klasse en in Europa nagemaakte (gedrukte) batikstoffen. De vischvangst is van geen beteekenis; waar riviertjes zijn, vischt de bevolking voor eigen gebruik, De kampongs bestaan over het algemeen slechts uit zeer weinig huizen, doordat éen huis meestal vier tot acht families herbergt. Veel ruimte heeft men ook niet noodig, omdat de bevolking voor bet grootste gedeelte van het jaar in de ladangs woont. Pematang Rajah zelf heeft ruim 1200 inwoners, verder treft men nog enkele kampongs aan met twee à drie honderdtal en er zijn er, waar men slechts een tiental zielen aantreft. Aan het hoofd van elke kampong staat een Panghoeloe, al naarmate van de grootte der kampong, bijgestaan door een of meer ~gamets” of anak beroe’s. De wäardigheid van Panghoeloe is erfelijk en gaat over van den vader op den oudsten zoon. Is deze onwillig, afwezig, of wordt hij niet in staat geacht de betrekking van zijnen vader te vervullen, dan gaat de waardigheid over op den jongsten zoon. Kan, om welke ook, deze niet benoemd worden, dan komen de daar tusschen zijnde zonen eerst in aanmerking. Bij ontstentenis van mannelijke afstammelingen gaat de waardigheid over op éen der broers of mannelijke afstammelingen van den gewezen titularis. Ontbreken ook, dan wordt naar iemand, uit dezelfde marga (familiestam) afkomstig, gezocht. De rgametr, die bij ontstentenis, ziekte of andere verhindering van den Panghoeloe dezen vervangt, wordt door den Panghoeloe met de andere gamets (zoo die er zijn) en de anak beroe’s benoemd en moet tot dezelfde marga behooren als de Panghoeloe zelf. Deze betrekking is niet erfelijk, evenmin als die van anak beroe, welk persoon door bet overige kampongbestuur gekozen wordt. Deze moet van een andere marga z In als het hoofd, doch van zulk eenen stand, dat hij gerechtig is, eene dochter of ander vrouwelijk familielid van den Panghoeloe te huwen. Zooals hierboven blijkt, wordt de bevolking geheel en al uitge- sloten van de verkiezing harer directe hoofden. Bovengenoemde titularissen moeten echter erkend worden door den Karapatan. De Panghoeloe met zijne gamets en anak berve’s vormen den Karapatan kampong, welk licham kennis neemt van alle civiele zaken in de kampong voorkomende. In overtreding en misdrijfzaken mogen zij eene boete tot § 12 opleggen, waarvan slechts de helft behoeft te worden betaald. Wanneer partijen of eene van hen zich niet aan de uitspraak van den Karapatan onderwerpen willen, dan kunnen zij zich wenden tot den Karapatan van de moederkampong, Deze moederkampongs hebben tot hoofden: Toehan Rajah met 73 kampongs, Boeloe Raja „ 19 ” Raja Tongah „ 5 ” Serba Dolok „ 12 ” Raja Oesang „ 3 ” Van de laatstgenoemde + kampong Karapatans is wederom appèl bij Toehan Rajah. De zaken, bij Toehan Rajah in appèl gebracht, behandelt deze met zijn gamets en anak beroe’s; van deze uitspraak PANEL EN HET RAJAHGEBIED. 583 is geen hooger beroep meer, tenzij deze rechters de zaak zelf niet willen berechten en die bij den grooten Karapatan aanhangig maken. De v Er genoemde Karapatans kunnen een boete tot $24 op- leggen, die van Toehau Rajah kan tot $48 gaan. Eveneens geldt hier de adat, dat slechts de helft behoeft betaald te worden. Misdrijven en overtredingen, waarop een hoogere boete staat dan $48, worden door den grooten Karapatan berecht. De doodstraf is afkoopbaar gesteld voor $96. Andere straffen dan de doodstraf en boete-oplegging bestaan er niet. Kan iemand de boete niet betalen, dan wordt hij djabollon oetang» (schuldslaaf). De groote Karapatan wordt voorgezeten door den vorst van Rajah, de leden zijn: Toehan Rajah Tongan, Toehan Boeloe Rajah, de Panghoeloean (d. i. de vertegenwoordiger van het volk, aangesteld door den Karapatan en gekozen uit de inwoners van Pematang Rajah), de Anak beroe negeri van Pemataug Rajah (eveneens verkozen, als de Panghoeloeau); deze personen moeten hoog genoeg in rang zijn om een familielid van Toehan Rajah te kunnen huwen of diens vader, groot- of overgrootvader moet met een vrouwelijk familielid van een der vorsten van Rajah zijn gehuwd geweest. Voorts: het Hoofd van de wijk Rajah Tonga in Pematang Raja, de Pardalan Tapian, ook een wijkmeester van dezelfde kampong, de Goeroe Rajah (d. i. het hoofd der Sibaso of Heidensche priesters) en de Radja Gehara of hoeloebalang van Rajah. De vorst kan zich bij ontstentenis laten vervangen door zijnen jongeren broeder Toehan Anggi. Toehan Serba Dolok heeft alleen zitting, wanneer een zijner ondergeschikten in de te behandelen zak betro. Wanneer Toehan Rajah zich niet door Toehan Anggi laat vervangen, dan is Toehan Rajah Tonga de voorzitter. Eene zitting zonder Toehan Rajah of diens vervanger Toehan Rajah Tonga is niet geldig. Wanneer de Karapatan niet eenstemmig is, dan is de stem van Toehan Rajah of diens gemachtigde met die van Toehan Rajah Tonga beslissend. Heeft Toehan Rajah daarentegen Toehan Rajah Tonga tegen zich, dan moet eerstgenoemde de helft van den Karapatan op zijne zijde hebben. Is Toehan Rajah in de minderheid, dan wordt de zaak ter be-slissing gegeven aan den Controleur voor de Bataksche zaken, die, na den Karapatan gehoord te hebben, de eindbeslissing geeft. De vorst van Rajah is verplicht zijn eerst w te de familie van den vorst van Panei. De oudste zoon uit dat huwelijk is de aangewezen troonsopvolger. Spruit uit dit huwelijk geen zoon of is men bevresd, dat er geen geboren zal worden, dan wordt tot een huwelijk met een tweede vrouw uit dat geslacht overgegaan. Mocht later uit de erstgehuwde vrouw toch nog een zoon geboren worden, dan is deze de meest rechthebbende. Wordt eeu troonsopvolger tot vorst verheven, dau moet de Toehan Boeloe Rajah, als stammende uit dezelfde marga, aan zijn nieuw hoofd $ 24 betalen en een karbouw schenken; de andere Karapatanleden elk $ 12 en een bok. De Panghoeloe’s dooen $ 2 en een bok, elk hoofd van een huisgezin $ 0.50, een kip en een zakje rijst. Behalve bovengenoemd verplicht huwelijk kau de vorst als heiden zoveel vrouwen tot echtgenoote verhefen, als hij wil, doch volgens de adat is hij Tevens verplicht, alle vrouwen van zijnen vader, uitgezonderd zijne eigene moeder (de poewang bollon) als echtgenoote an te nemen. Tengevolge van het groot getal vrouwen van zijnen vader, is de tegenwoordige titularis nog in het gelukkig bezit van 67 echtgenooten. De bevolking behoeft geen belasting te betalen, aangezien het grond-bezit communaal is en zij alleen bij het kiezen van een stuk grond, dat zij bebouwen wil, de toestemming van haar hoofd te vragen heeft. De bevolking heeft de volgende heerendiensten te verrichten: 1. Wachtdiensten in de kampong. 2. Voor Toehan Rajah, Toehan Rajah Tonga en Toehan Serba Dolok, voor zooverre zij onder deze hoofden staat, de ladangs aan te leggen, te beplanten, schoon te houden en de padi te snijden. Voor den Toehan Rajah is dit werk, met het oog op zijn groot gekin, het groot aanwezige gasten, met gering te noemen. 3. Voor evengenoemde vier hoofden bij het bouwen van een huis, de benvodigde bamboe en idjoek te leveren, het hout te kappen, te slepen en te bewerken. Zoo noodig moeten zij behulpzaam zijn bij de oprichting der gebouwen, doch in dit geval moet het brokken hoofd een karbouw slachten en de heerendienstplichtigen eenmaal te eten geven. Lijn er timmerlieden benoodigd, dan worden dezen door den Radja bezoldigd, evenals hij de kosten draagt van spijkers, bouten en andere ijzerwerken. PANEI EN HET RAJAHGEBIED. 585 Voor de Panghoeloe’s behoeft de bevolking geene heerendiensten te verrichten, doch de gewoonte brengt mede, dat zij ook dezen behulpzaam zijn in de bewerking hunner ladangs. Andere inkomsten voor de Radja's zijn: de pantjong alas, hierboven reeds genoemd; qx van het bedrag der civiele zaken, door elk der partijen te be-tal En en de helft der opgelegde boeten. De andere helft is voor de beleedigde partij. De bewoners van het land mogen niet verhuizen, voordat zij als hun schulden in de kampong zelf hebben betaald, en evenmin indien zij als gedaagden of beschuldigden in een civiele of crimineele zaak voor hunne rechters moeten verschijnen. Vórax dienen zij hun hoofd met hun plan bekend te makeu, onder aanbieding van een zakje rijst en een kip. Willen zij naar een ander land verhuizen, dan moeten zij bovendien nog S 10 betalen, waarvan de helft aan het kampong ressorteert. De slaven enderscheidt men in: 1. Djabollon Taban: lieden in den krijg gevangen genomen, zowel mannen als vrouwen. Eerst na toestemming van den vorst kunnen zij worden voor $ 32. 2. Djabollon Balian: slaven van elders gekocht, vooral van uit Toba en de Pak-Pak landen. Voor hen is geen losprijs bepaald. 3. Djabollon beroetang: personen welke hunne schulden of de aan hen opgelegde boeten niet kunnen betalen en zoodoende tot slavernij vervallen zijn. Deze lieden verkrijgen de vrijheid door betaling van hunne schuld of de hun opgelegde boete. t. Djabollon Ajopan: de door erfenis verkreren. Hun afkoopsom is $ 70. 5. Djabollon Ajopan. Tot deze categorie vervallen alle kinderen, die hunne ouders verliezen en aan wie niemand zich laat gelegen liggen. Zij vervallen aan den vorst van Rajah. Losprijs $ 70. 6. Ditzelfde is het geval voor de Djabollon anak babi of onechte kinderen. Voor dezen is geen losprijs bepaald. 7. Satonga Djabollon of half-slaven: zij, die met toestem Minglede meesters met een vrijen man of een vrije vrouw mogen huwen. Hun losprijs is $70. Kinderen van slaven zijn slaven, even als die van halfslaven, okalte halfslaven zijn. Zoodra de losprijs voor een halfslaaf betaald is, zijn de later geboren kinderen uit dit huwelijk vrij. De reeds voor de betaling geboren kinderen moeten ook vrijgekocht worden. Mededelingsen betreffenden Het Landschap enz. De slaven zijn verplicht in het huis van hun meester te wonen, utgezonderd de halfslaven en de gehuwde poesakaslaven. Deze twee soorten slaven mogen hun eigen huis bewonen, doch moeten in dat geval in hun eigen onderhoud voorzien. Zij kunnen zelfs sparen en zich aldus vrijkoopen. De halfslaven zijn in dat geval alleen verplicht, al het werk dat hun door hunnen meester opgedragen wordt, kosteloos te verrichten. De poesakaslaven krijgen in deze omstandigheid van hunnen meester vijftien gantang zaadpadi, onder verplichting den oogst daarvan geheel aan hem te leveren. Wat zij meer kunnen planten is voor hen. De meesters hebben het recht hunne slaven bij onwil, ongehoorzaamheid, etc., te slaan en op te sluiten, doch het eigen- belang brengt natuurlijk mede, deze lieden goed te behandelen, ter voorkoming van desertie als anderszins. MEDEDEELINGEN BETREFFENDE DE ATJEHSCHE ONDERHOORIGHEDEN. ! L Matang Koeli. GEOGRAFISCHE BESCHRIJVING. Het landschap Matang Koeli wordt behalve door het landschap Peutòë begrensd door aan Keureutdé onderhoorige landschappen of gampòngs. Het strekt zich in West-Oostelijke richting uit langs beide oevers der Keureutdërivier, waar deze zulk een strekking heeft, en in Noord-Zuidelijke richting langs beide oevers der Kroeëng Krèh, een rechter zijrivier der Kroeëng Keureutdé. Het eerstbedoelde ge- deelte wordt begrensd: ten Westen door het landschap Seuleuma; ten Noorden door het landschap Minjé, de gampòng Poelò Agam van het landschap Matang Bén, de gampöng Toempd* Peureula* van het rechtstreeksch gebied van den oelèëbalang van Keureutdë, en de gampöng Glangglong van het landschap Ara Boengko*, ten Oosten door het langs de Keureutdérivier gelegen gedeelte van het land- schap Ara Keumoedi, en ten Zuiden door het langs de Kroeëng Krèh gelegen gedeelte van Matang Koeli, het langs de Kroeëng Pira' gelegen gedeelte van het landschap Ara Keumoedi, en het landschap Pira*. Het in de tweede plaats vermelde gedeelte van Matang Koeli wordt ten Westen begrensd door het langs de Kroeëng Pira” gelegen gedeelte van Ara Keumoedi; ten Noorden door het andere gedeelte van Matang Koeli en het langs de Kroeëng Keureutoë gelegen gedeelte van Am Keumoedi; ten Osten door het landschap Peutdé Ons gezag ordworpen; tot nog toe werden slechts 300 gampongpassen uitgegeven, hoewel vroeger Matang Koeli door eene welgestelde bevolking dicht bewoond geweest moet zijn, hetgeen blijkt uit de vele groote huizen, die men in alle gampóngs aantreft. De gampöngcomplexen Parang Sikoereueng-Matang Koeli en Teupin Djaloh, alsmede de gampong langs de Kroeéng Kréh zijn, behalve in het geheim door vijanden, geheel onbewoond; de bevolking daarvan is hetzij naar het gebergte, hetzij naar andere gampöngs in de vlakte uitgeweken, om reden hun terugkeeren naar de eigen gampöngs door hun niet in onderwerping gekommen hoofden belet wordt. De rijst- en pinangcultuur zijn de voornaamste middelen van bestan der bevolking. De uitvoer van pinang heeft langs de Keu- reutôërivier plaats; vroeger uitsluitend over de  werd gesticht, d. w. z. het eerst in ontginning gebracht door eene volkplanting van Groot-Atjehers onder twee broeders of neven, PO Bambi en T. Tji’ Pd Rhi geheeten. Of reeds een van hen beide, dan wel later een van PS Bambi’s af- stammelingen door den Sultan van Atjeh met een sarakata begiftigd en tot zelfstandig oeléébalang aangesteld werd, schijnt niet bekend. Tijdens het begin van den Atjeh-oorlog werd het landschap bestuurd door een achterkleinzoon van Pd Bambi, namelijk T. Keu- djroeen Moeda Nja* Mèn, die zich aan het hoofd van talrijke volgelingen naar Groot-Atjeh begaf, om ons te helpen bevechten, doch die daar aan cholera kwam te overlijden. Daar hij geen zoons naliet, werd hij opgevolgd door T. Agam, oudsten zoon van zijn jongeren broeder T. di Balé, die in tegen-  was hij ein der weinige oeleëbalangs in de Pasèstreek, diein zekere mate eine soort van suprematie van den Mahradja van Lho* Seumawé over zijn landschap erkende, hoewel die vroeger blijkens de sarakata, waarmede in het jaar 1271 der Mohamedansche jaartelling de oelèëbalang van Geudong begiftigd werd, hetzij in naam, hetzij in verkelijkheid ook over de landschappen Bajoe, Blang Mangat, Samakoero*, Bloeë, Geudöng, Hakém Kroeëng, Moeliëng (Keureutòë) en Peutdé bestaan moet hebben. In 1897 kwam T, Tji* Matang Koeli voor handelszaken tweemalen te Lhd* Seumawé en werd toen door den Mahradja ook op het kantoor van den Controleur gebracht. Toen echter in 1898 en 1899 militaire colonnes ook zijn landschap bezochten, was hij alle toen afgelegde beloften van verknochtheid weder vergeten, eu werd juist in zijn landschap na Geudong de meeste tegenstand ondervonden. In tegenstelling met de meeste andere hoofden streed hij personik mede, tengevolge waarvan hij in Juli 1899 zoodanig gewond werd, dat hij kort daarna aan de gevolgen daarvan overleed. Door bemiddeling van den Mahradja van Lho* Seumawé, die weder gebruik gemaakt had van de tusschenkomst van T. Radja Imeum, den hoofdgeestelijke van Matang Koeli, kwam T. Tji*s eigenbrocder T. Moeda Lhon in September 1889 in onderwerping. Tot de pacificatie van het landschap droeg dit echter niet veel bij, daar T. Tji*s oudste zoon T. Madjit, de rechtmatige opvolger in het oeleëbalangschap, door zijne tante en stiefmoeder Tjoet Nabeuêt, die met hem naar het gebergte gevlucht was, uit vrees weerhouden werden om dat voorbeeld te volgen. Wel overwon zij later die vrees voor de »gdmpeuni” door in de gampong terug te keeren en te huwen met T. Moeda Lhon, doch toen was het te laat om T. Madjit nog mede te brengen. Intusschen was in December 1899 de Pretendent Soeltan in de Pasèstreek verschenen en had deze den pas den kinderleeftij. Das opérean, om heraan te sporen met heraan tegen de ongeloovigen deel te nemen, aan welke oproeping hij onmiddellijk voldeed. Sinds dien bleef hij zich steeds bij en om den Soeltan ophouden, begaf zich in medio 1900 met dezen naar van tegen onze troepen. MEDEDEELINGEN BETREFFENDE DE Lijn wsettelike opvolger werd na T. Tji’’s tweede zoon Nja’ Béu of Nja’ Ali. een eigen zoon van genoemde Tjoet Nabeuet, en daarom woneude ten huize van zijn oom, tevens stiefvader, T. Moesla Lhon. Daar hij thans pas ongeveer 5 jaren oud is, enonder voogdij van T. Moeda Lhon staat, werd deze aangesteld tot waarnemeud Oclsébalang van Matang Koeli. Door den vijand voortdarend in mokillikheden gebracht, omdat Wij niet voortdurend Matang Koeli konden blijven bezetten, brak T. Moeda Lhön in April 1901 alle aanrakingen met ons af en liep hij over naar den vijand, evenwel om zich onmiddellijk weder bij ons te komen aanmelden, toen in November 1901 te Matang Koeli weer een tijdelijk bivak betrokken werd. Daar het bekend was. dat hij zich onthouden had van het deel- nemen aan vijandelijkheden. werd hem geene boete opgelegd, doch werd van hem slechts het storten van een waarborgsom geeischt, aan welken eisch door hem werd voldaan. Na op den 19% Maart 1902 de korte verklaringen in 8 artikelen te hebben afgelegd verdween T. Moeda Lhon in April opnieuw, doch meldde zich na 24 maand weder vrijwillig aan. Ook ditmaal werd hij zonder eene bestraffing weder in genade aangenomen, om reden zijn mededeeling. dat hij door den vijand opgelicht en gevangen genomen, doch later weder ontvlucht zou zijn, het bestuur als gelofwaardig voorkwam. In werkelijkheid verkeert hij in zeer inoeilijke omstandigheden, die hem noodzaken te zorgen, dat hij, die geene rechtstreeksche bescherming van ons geniet, den vijand niet te veel tegen zich in het harnas jaagt. Veiligheidshalve overnacht hij zelden in zijn eigen te Meunasah Lawang gelegen woniug. doch gewoonlijk op verschillende plaatsen, waar hij door den vijand niet zoo gemakkelijk gevonden of onverhoeds overvallen kan worden. Aan deze omstandigheden is het ook voor een deel toe te schrijven, dat van hem als bestuurder zoo weinig kracht uitgaat. Het grootste gedeelte van het landschap is door de bevolking verlaten, en van de toeha Peuët of andere voorname hoofden heeft er zich miet een aan ons gezag onderworpen, terwijl aan de 2 eenige invloedrijke personen, waarmede zulks wel het geval was, de een, bovengenoemde T. Radja Imeum, wegens een op een onzer spionnen geplogen moord tot dwangarbeid vervordeeld moest worden, en de andere, de Pidieres Panglima Prang Abaïh, onlangs door den vijand vermoord werd. ATJEHSCHE ONDERHOORIGHEDEN. 091 De toeha Peuët zijn: le. T. Ali van Teupin Keubeuë, die nog wel niet als zoodanig werd aangesteld, doch na den dood van zijn vader T. di Baroh in 1897 en het sneuvelen van zijn ouderen broeder T. Moet in 1900 de meest rechthebbende geworden is. Een jongere broeder van T. di Boroh Nja’ Meunasah sneuvelde bij de verdediging van de koeta van T. Tji’ Matang Koeli in 1898; een andere jongere broeder T. Rajeu’, leeft nog en is ons vijandiggezind. ge T. Aboe van Parang Si Koereuëng. 3°. T. Bintang van Teupin Djaloh, wiens zoon T. Mahmoet zich in het eind van het vorng jaar bij den colonne commandant in het bivak te Matang Koeli kwam melden, doch daarna wegens het beschieten eener patrouille gearresteerd moest worden. Daar hij nog niet voldeed aan den hem gestelden eisch tot storting eener waar-borgsom, bevindt hij zich nog te Koeta-Radja in gijzeling. 4°. T. Béntara Oerdé van Meunasah Sirèn. Van de andere ons vijandiggezinde hoofden in Matang Koeli dieuen vermeld te worden: T. Ali en Nja* Broehan, zoons van den in 1899 overleden ‘T’. Neunggroé, en door afstamming van bovenvermelden T. Tji Pd Rhi verwant aan de oeléébalangsfamilie van Matang Koeli; Panglima Prang Banta, eveneens afstammeling van T. Tji’ Pd Rhi, hoofd van de gampong Matang Koeli, en als zoodanig opvolger van den evengeuoemden T. Neunggrdé; T. Ali van Tanjong T. Ali; en Imeum Ali en Imeum Tji’ van Teupin Djaloh, meunasah Meureija. Koeta-Radja, 30 December 1902. II. Blang Pidië. GRENZEN. Het landschap Blaug Pidië wordt ingesloten door het landschap Soesoh in het Westen, Koeala Batèë'in het Noorden en Lhd‘ Pawòh-Noord in het Zuiden. De Oostelijke grens is onbepaald, d. 1. de onbewoonde met dichte oerbosschen bedekte bergstreek wordt gedeeltelijk tot Blang Pidië, gedeeltelijk tot Gaji Loeös gerekend, zonder dat meu een bepaalde grens weet op te geven. 1 Poeld Kajeé wordt hier aangemerkt als een oeltëbalangschap van Blang Pidië; hetgeen het ook in werkelijkheid was en blijft, niettegen Staande wijlen T. Radja Tjoet een aanstellingsacte ontving. 592 MEDEDEELINGEN BETREFFENDE DE TOPOGRAFISCHE EN GEOLOGISCHE BESCHRIJVING. De Soesöh-rivier verdeelt het landschap in twee gedeelten, waar- van het Zuidelijkste deel, het eigenlijke Blang Pidië, verreweg het belangrijkste is. Onmerkbaar gaat hier het alluvium over in het diluvium, terwijl in het noordelijk deel daarentegen het drassige terrein plotseling stuit tegen den voet der bergen. Het eenige vruchtbare terrein wordt daar dan ook alleen gevormd door lauge smalle strooken padangs te midden dier moerassen. In deze alluviale gronden treft men hier en daar goud aan en op enkele plaatsen werd op diepten van -++ 5 Meter het metaal ge- wasschen, doch voor handenarbeid bleek dit niet looneud. Van andere mineralen is niets bekend. BEVOLKING, ENZ. De bevolking bestaat nagenoeg uitslu Itend uit Atjehers van Pidie- resche af komst. Vermenging van Maleiers met Atjehsche vrouwen kwam weinig of met voor, daarentegen trouwen de Atjehers wel in de soekoe Rawah (Soesoh), zoodat deze een geheel Atjehsch cachet kreeg. Het landschap Blang Pidië leed het meest door den oorlog na onze bezetting van de Westkust. De vroeger zoo dicht bevolkte en rijke gampongs werden toen bijna geheel verlaten; sedert keerde wel een gedeelte van de bevolking terug, doch op verre na niet alles. Bij de uitstekende geschiktheid van den bodem en de uitsluitend Atjehsche bevolking ligt het voor de hand, dat landbouwen en peper-cultuur de voornaamste brounen van bestaan zijn. Karbouwen worden in voldoende hoeveelheid aangetroffen, daarentegen geen runderen. De enkele runderen en paarden, die er zijn (nu nog alleen in Svesoh), worden ingevoerd van de Gajò Loeös. Een eigen handel bezit Blang Pidië niet; wel heeft het nabij Poelo Kajèë een smalle kustrook en een voor inlandsche vaartuigen vrij goede ankerplaats en zou daar een eigen afvoerhaven heb ben kunnen ontständig, doch sozuschte tats zich en evenals in de naburige landschappen ontständig, die den handel van Blang Pidië. ATJEHSCHE ONDERHOORIGHEDEN. 593 hadden kunnen doen blöcken. In het landschap komt de hoofdweg van Gajd Loeös uit en van hieruit was reeds vroeger een levendige handel ontstaan met de Westkust. Men vergenoegde zich echter met hacil te heffen op de af- en opgevoerde goederen. Toch was er wel-vaart, hetgeen blijkt uit de gampongs Koeta Toeha, Koeta Tinggi en Koeta Batéé en uit den meusigét. GESCHIEDENIS. Alle verhalten wijzen er op, dat het noordelijk gedeelte der onder-afdeeling Tapa“ Toean oorspronkelijk werd bewoond door Bataks en dat de Maleiers de eerste indringers waren. Doch evenals bij alle bunne nederzettingen beperkten zij zich slechts tot de kuststrook — Soesoh —, de Bataks terngdringende naar de Oeloe. Het tijdperk van deze invasie moet ongeveer gesteld worden op het begin van de 17% eeuw. Volgens het volksverhaal vestigden zich daarna lieden, afkomstig van Groot-Atjeh, onder een zekeren Teungkoe di Ilang in de oeloe Soesoh, eu ondersteund door de Maleiers wisten zij de Bataks te verdrijven. Later eerst verschenen ook Pidiereezen en weldra ontstond een gespannen toestand tusschen hen en de lieden van Groot-Atjeh. T. Lampoih Deuë met Pidiereezen vestigde zich toen in de oeloe van Soesoh met toestand tusschen het landschap zijn naam ontleende „Blang orang Pidié of Blang Pidiér. T. Lampoih Deuë werd de st Amvader van het tegenwoordige Bén’s geslacht. Achtereenvolgens nu sloten zich verschillende nieuw aangekomenen in de oeloe-streken bij hem aan. Een zekere To Gam vestigde zich in het tegenwoordige Poeld Kajèë en deze vestiging dateert van denzelfden tijd of iets later dan die van Lampoïh Deuë in Blang Pidië, Eerst geruimen tijd later vestigde zich T. Kentji* Boekoeta, stamvader van het oelèöbalangsgeslacht van Koeta Tinggi in die streek; eveneens Panglima Langsa, de stamvader van den oelèë- balang van T. Deurih in Lampoïh Driën en To Pang Oedjoet, de stamvader van het 4 oeldëbalang van T. Deurih in Lampoïh Driën en To Pang Oedjoet, de stamvader van het 4 oeldëbalang van T. Deurih in Lampoïh Driën en To Pang Oedjoet, de stamvader van het 4 oeldëbalang van T. Deurih in Lampoïh Driën en To Pang Oedjoet, de stamvader van het 4 oeldëbalang van T. Deurih in Lampoïh Driën en To Pang Oedjoet, de stamvader van het 4 oeldëbalang van T. Deurih in Lampoïh Driën en To Pang Oedjoet, de stamvader van het 4 oeldëbalang van T. Deurih in Lampoïh Driën en To Pang Oedjoet, de stamvader van het 4 oeldëbalang van T. Deurih in Lampoïh Driën en To Pang Oedjoet, de stamvader van het 4 oeldëbalang van T. Deurih in Lampoïh Driën en To Pang Oedjoet, de stamvader van het 4 oeldëbalang van T. Deurih in Lampoïh Driën en To Pang Oedjoet, de stamvader van het 4 oeldëbalang van Het Bén’s geschäftt had wel eenig overwicht door zijne eerste vestiging en wijl het door de dato’s van Soesoh beschouwd werd. 59-4 MEDEDEELINGEN BETREFFENDE DE als het hoofd der veloe, doch niet dan na geruimen tijd en noovde erkenden de afstammelingen van de andere ontginners de Bén's als hun hoofd. Bij onze komst in Blang Pidië echter werd T. Bén als Radja erkend en gevresd. De verhouding tot Poelo Kajé behoort nader uiteengezet. Dicht bij het strand, nabij de tegenwoordige keudé Poelo Kajéë, was reeds vór de vestiging van T. Lampöh Deué in de oele van Soesoh, eene nederzetting ontstaan onder T. Moeda Kroeéng Anòë, eene nederzetting, die door den peperhandel reeds vroeg tot grooten bloei geraakte. Nad de vestiging van To Gam bestond het tegenwoordige Poelo Kajé dus uit twee gedeelten: de zooeven genoemde nederzetting en die, gesticht door Td Gam. Zooals in zoovele door handel bloeiende landschappen, was ook hier de Sjahbandar — Lambada Adam — de meest invloedrijke persoon. Door zijn optreden tegen een der Soeltansschepen, die hacil haalden, kwam hij echter te vallen en werd vervangen door een even slimmen als rijken peperplanter, T. Nja’ Sjèh, die bovendien gehuwd was met Né Boeleun, de oudste kleindochter van To Gam en wegens ontstentenis van een mannelijk oir van dezen diens aangewezen opvolgster. Zoodoend werd T. Nja’ Sjèh eerste hoofd van het vereenigde Poeld Kajèë. Zijn oudste dochter Tjoet Boengöng huwde met Nja’ Bén, het hoofd van Blang Pidië en bij de opvolging, de adat kaménakan volgende, had T. Bén Abaih, oelèëbalang moeten worden van Poelé Kajèë, doeh wijl hij hoofd van Blang Pidië was, werd hij vervangen door zijn jongeren broeder T. Mo Este sawnigte dit oelèëbalang schap min of meer zelfstandig tegenover Blang Pidië. Wel dekelijk echter werd door het Bén's geslacht ook daar, in Poelo Kajèë, eenig gezag uitgeoefend. De Bén’s spraken in gewichtige zaken recht en ontvingen hacil uit Poelo Kajèë. Tijdens de minderjarigheid van T. Bén Moehamat (de tegenwoordige) was de zooeven genoemde T. Moeda Sawang voogd en in dien tijd — bezoek van de Marine-divisie aan de Westkust, tijdens generaal van Swieten — ontving hij een Besluity en werd Poelo Kajèë door ons aangemerkt als een zelfstandig staatje. Zooals hiervór gegd, werd langzamerhand het Bén’s geslacht als hoofd van het geheele landschap aangemerkt. De Dato’s van Soesoh noemden de Bén’s „Anak bégombak” 1. Van Gombak = kuif; dagteekent uit den tijd toen nog alleen de vorstenzoons uit het rijk Menangkabau een kuif mochten dragen. ATJEHSCHE ONDERHOORIGHEDEN. 595 Officiel werden de hoofden van Blang Pidië echter erkend tönen T. Bén Abaïh een z.g. tjap téténgah (in tegenstelling met den tjap sikoereuëng genoemd, wijl hij slechts werd afgegeven door een der toeankoes) ontving. Ook de tegenwoordige T. Bén Moehamat ontving zoo'n tjap, waarin hij wordt genoemd: #T. Bén Mahmoed vtelah di namakan T. Bentara Blang Mahmoed Setia radja wakil : Soeltan Atjeh berkoeasa mamegang hoekoem dengau adat dan wali „dan lain laine t, | Hoe hebben wij echter de verhouding tot Soesöh op te vatten? Eenig werkelijk gezag heeft Soesoh in de oeloestreken nooit bezeten. Wel trad Soesoh menigmaal op als bemiddelaar, doch Soesoh liet zich nooit anders dan door handelsbelangen leiden. De toestemming tot vestiging der Pidiereesche ontginners moet waarschijnlijk dan ook niet anders worden opgevat dan eeu ver- gunning voor den vorm om geld en levensmiddelen te krijgen als voorschot Ode de later te leveren peper. De handel op de Gajò Loeös bracht gemeenschappelijke belangen, doch ook de vermähnte schapping van Blang Pidië met de Soekoe Rawah was een voor- name oorzaak van eenige innige verhouding. Ì Zoo was de verhouding tot Svesdh een van het samengaan van belangen, waarbij soms Soesdh wel eens uiterlijk eenige opperhoog- heid aannam, doch overigens het Bén’s geslacht zooveel mogelijk ontzag. Gaarne gebruikten de dato’s hun gezegde: „Dato berlima ndjadi beranam dengan anak bëgombakr 2. De afstammelingen van de eerste Pidiereesche ontginners zijn de tegenwoordige oeléébalangs : in Poelo Kajèë de minderjarige T. Oema, onder voogdij van zijnen oom T. Nja’ Tjoet; in koeta Tinggi T. Lampoih O€; in Lampöih Driën T. Deurih, terwijl in Koeta Toeha na den dood van panglima Sdinbang nog geen oelèëëbalang werd verkozen. POLITIEKE TOESTAND. T. Bén bleef nog vijandig en werd nog steeds aangemerkt als POLITIEKE TOESTAND. Hoofd van het verzet. 1 Aan T. Ben Mahmood is de naam (titel) verleend van T. Bentara Blang Mahmood Setia radja, vertegenwoordiger van den Sultan van Atjeh, gemachtigd om wet en gewoonte te handhaven en wali te zijn enz. * De 5 dato’s worden 6 met de anak Bégombak (zie noot vorige bladzijde). 596 MEDEDEELINGEN BETREFFENDE DE Als partijganger bezit hij echter in het geheel geen uitmuntende eigenschappen. De gevoelige verliezen, die hij telkenmale leed, deden het landschap verlaten om zich naar de oeloe van Tripah in veiligheid te stellen. Zijn aanhang verminderde voortdurend; zijn getrouwen sneuvelden voor het meerendeel en zijn hacilheffers werden opgevat en gevonnisd. Hij zou reeds lang het hoofd in den schoot hebben gelegd, ware het niet dat zijn naastraadgevers hem daarvan steeds weerhielden. En nu minder dan ooit te voren durft hij zich te onderwerpen, nu de moord werd gepleegd, volgens alle waarschijnlijkheid buiten zijn voorkennis, doch op zijnen naam, op dato Beuginda en T. Teungoh van So Esch. Zijn zoon T. Banta — een stille en een weinig linksche jongen van 21 jaren — onderwierp zich en werd te Tapa’ Toean op school gedaan. Niet van aanleg ontbloot en vlijtig, maakte hij in korten tijd vorderingen en gaf alle redenen tot tevredenheid. Koeta- Radja, 30 December 1902. III. Blang Mangat. GEOGRAFISCHE BESCHRIJVING. Het landschap Blang Mangat wordt ten Westen begrensd door Tjvenda, ten Noorden door Bajoe, ten Osten door Bloël en Sama- koere en ten Zuiden door het hooggebergte, dat onder de Atjehers met den algemeenen naam van Goenong [tam wordt aangeduid, en waar in den regel de grenzen tusschen de verschillende landschappen niet meer uit elkander gehouden worden. Hierover ontstaan natur- lijk grensgeschillen, zoodra verschillende oeleébalangs er belang bij krijgen, hunne aanspraken op een zeker terrein te doen gelden. In de bovenstreken vond men tot vór korten tijd langs de Pasérivier en langs hare linkerzijrivier, de Kroeëng Djawa, nederzettingen van Blang Mangat en Tjoenda broederlijk naast elkander; zoo waren Mbang en Kroeëng Djawa nederzettingen van Blang Mangat, daaren- tegen Rantò Djangat en Peudari van Tjoenda. Daar beide land- schappen over genoeg terrein beschikten om hunne nederzettingen onbeperkt uit te breiden en beide oeléébalangs in die verwijderd gelegen nederzettingen geen directen invloed uitoefenden, gaf zulks ge Ene aanleiding tot geschillen, doch ternauwernood werd de exploi- ATJEHSCHE ONDERHOORIGHEDEN. 597 tatie van de zich aan de Aloeë Minjeu en de Kroeëng Bareé in het stroomgebied van de Kroeëng Djawa bevindende petroleum- bronnen ter sprake gebracht, of de oeleëbalangs van Tjoenda en Blang Mangat betwisten elkander de petrolenmhoudende terreinen, natuurlijk ter wille van de uit een exploitatie voor hen voort- vloeiende finantieële voordeelen. Ook vroeger reeds hadden beide landschappen grensgeschillen met, elkander. In het jaar 1115 der Mohammedansche jaartelling kreeg de toenmalige oelèëbalang van Blang Mangat van den van Groot- Atjeh afkomstigen, in Peusangan verblijfhoudenden Panglima Padoeka Radja een schenkbrief, waarbij hem het bovenstrooms van dat van den Keudjroeën van Tjoenda gelegen, zich tot aan de grens met Nisam uitstrekkend gebied, dus de geheele Boelohstreek, werd toebedeeld. In de sarakata echter, waarmede in het jaar 1228 een latere oelèëbalang van Blang Mangat begiftigd werd, werd als de westelijke grens van diens gebied de Glé Meunaleuëng aangewezen, d. i. het met alang begroeide heuvelland, dat Boeloh Raja van Blang Mangat scheidt. Volgens deze sarakata zou dus de Boelohstreek, die bovendien later den Keudjroeën van Tjoenda werd toegewezen, niet tot Blang Mangat behoord hebben. Hoe zulks ook moge zijn, de feitelijke toestand was nog tijdens het bestuur van de vaders van de tegenwoordige oelèëbalangs, samelijk tijdens dat van T. Bentara Nja’ Adji van Blang Mangat en van T, Tji® Abaih van Tjoenda, dat Boeloh Raja en Boeloh Gampong Teugòh onder Blang Mangat’s bestuur en Boeloh Blang Ara en Boeloh Beureugang onder dat van Tjoenda stonden. Van Blang Mangatsche zijde worden Tjoenda’s rechten op Boeloh Blang Ara als die van den eersten ontginner erkend, doch die op Boeloh Beureugang geloochend, daar dit landschap het eerst door Blang Mangat'schen landbouwers in ontginning gebracht zou zijn. Wel wordt zulks door Tjoenda toegegeven, doch reeds in den beginne zou Benreugang onder Tjoenda’s gezag gekommen zijn, en zou Blang Mangat daar nooit veel invloed hebben gehad. De naar aanleiding van deze geschillen ontstane oorlogen eindigden onder het bestuur van beide bovengenoemde oeldëbalangs met de nederlaag van Blang Mangat, dat zich uit de Boelöhlandschappen, die in hun geheel door Tjoenda geannexeerd werden, zag terug gedrongen. Ook de grensgeschillen met Bajoe waren een gevolg van de aan 598 MEDEDEELINGEN BETREFFENDE DE de hoofden der beide landschappen door den Soeltan van Atjéh geschonken sarakata’s. Volgens die, waar de toenmalige Bentara Bajoe begiftigt werden, zou diens landschap zich tot aan Boeloh uitstrekken, terwijl daarentegen de sarakata van den oeléébalang van Blang Mangat als de noordelijke grens van zijn gebied de zeestrook aanwees, tot waar men nog met sleepnetten kon visschen. In hunne onderlinge twisten kwam wel eenige rust, toen T. Béntara Blakaj van Blang Mangat in het huwelijk trad met T. Béntara Bajoe’s dochter Tjoet Ti Hawa, en beide hoofden de zaak - in der minne schikten door voor gezamenlijke rekening en tot gezamenlijk voordeel de Keudé Poenteuët te bouwen, doch na Béntara Blakaj's dood ontbraudde de strijd opnieuw met het eindresultat, dat beide hoofden een gedeelte van hunne ingevolge hunne gift-brieven gemaakte aanspraken moesten opgeven, zoodat tegenwoordig noch Bajoe zich tot Boeloh, noch Blang Mangat zich tot de zee uitstrekt. Het landschap Blang Mangat is in het bewoende gedeelte geheel vak; slechts in het zuiden en op de grens Miet Tjoenda vindt men heuvelland, waarin hier en daar kleine nederzettingen worden aangetroffen. Het vlakke gedeelte, dat met gampong en miet geïrrigeerde sawah’s bedekt is, is in het zuiden en het westen moerassig tengevolge van de omstandigheid, dat men aan den voet der heuvels, evenals in de meeste andere streken der Noordkust laag terrein aanreft, dat naar het noorden hooger oploopt, en dus in de richtig van de zee niet op voldoende wijze kan afwateren. Uit het westelijke moeras ontstaat de Kroeëng Poenteuët, die er den naam van Kroeëng Meura'sa, op de grens tusschen Tjoenda en Bajoe, in zee uitmondt. Het vlakke gedeelte van Blang Mangat is dicht bewoond : hoewel uit het zuidelijk deel nog een niet onbelangrijk aantal bewoners zich in het gebergte ophoudt, zijn er toch nog 728 gampöugpassen uit-gegeven. Rijstcultuur en pinangteelt vormen de voornaamste middelen van bestaan van de bevolking. Naar de omliggende landschappen en naar Lho Seumawé wordt bovendien in vrij belangrijke hoeveel-heid atap uitgevoerd. De uitvoer heeft plaats via Keudé Poenteuët, die door de Kroeëng Meura*‘sa van uit zee bij vloed voor kleine djaloers bereikbaar is. ATJEHSCHE ONDERHOORIGHEDEN, 599 GESCHIEDKUNDIGE EN POLITIEKE BESCHRIJVING. Tijdens onze eerste vestiging te Lho* Seumawé (1881 —1884) was de oelèèèalang van Blang Mangat T. Bentara Nja* Adji, die tengevolge van den door Geudòng op hem uitgeoefenden invloed — 2 zijner dochters waren successievelijk gehuwd met T. Radja Itam van Geudòng, die hem in zijne oorlogen met Tjoenda en Bajoe steunde — zich niet bij het bestuur kwam melden. Ferst omstreeks 1987 begaf hij zich met T. Mahradja van Lho Seumawé en T. Ri Nisam naar Koeta Radja, ten einde zijne opwachting bij den Civielen en Mil. Italien Gouverneur te maken, doch bijna onmiddelijk na zijn terugkeer in zijn land overleed hij. Na zijn dood werd hij opgevolgd door zijn oudsten zoon T. Meungkoeta, die reeds dadelijk tegen den te Blang Awé wonen-den neef zijns vaders T. Moeda Dalam te strijden had. Tijdens het bestuur van T. Béntara Nja* Adji, die met T. Moeda Dalam op een goeden voet stond, had deze zich steeds rustig gehouden, doch na diens dood vermeende hij ook aanspraken op het oeleëbalang-schap te moeten doen gelden; en om de maat van T. Meungkoeta’s lijdzaamheid te doen overloopen, schaakte hij diens vrouw Tjoet Asé. In den daarop gevolgden strijd werd T. Moeda Dalam uit Blang Awe verdreven: hij vluchtte naar Lho* Triëng en versterkte zich daar, weshalve hij na dien tijd veelal T. Ben Lho* Triëng genoemd werd. Daar het T. Meungkoeta niet macht gelukken, zijn tegenstander van daar te verdrijven, doch deze omgekeerd zijn invloed ook niet buiten zijn naaste omgeving wist uit te breiden, bleef daarna de toestand sleepende, en verslapten beider partijen energie en waakzaamheid, waarvan T. Ben Lho* Triëng gebruik maakte om T. Meungkoeta in 1894 des nachts in zijn slaap te vermoorden. Hij slaagde er echter niet in, hiermede zijn doel te bereiken, daar de bevolking van Blang Mangat weigerde hem als haar oelèë-balang te erkennen, zoodat hij zich genoodzaakt zag, zich met Lho* Triëng als invloedsfeer te blijven tevreden stellen. Intusschen was T. Meungkoeta’s nog minderjarige broeder T. Moehamat Napiah naar Lho Seumawé gevlucht, Na daar en te Meura‘sa in Bajoe 4ongever twee jaar verbleven te zijn, keerde hij naar zijn landschapterug en nam toen zelf het bestuur in handen. Ook hij leefde met T. Ben Lho* Triëng in Wel kwam het niet tot een openlijken strijd. 600 MEDEDEELINGEN BETREFFENDE DE hadden nachtelijke rooverijen plaats, en zelfs deed T. Ben Lho Triëng in 1897 eene mislukte poging om zijn tegenstander door middel van vergif om het leven te brengen. Daar T. Moehamat Napiah zich aan ons gezag onderworpen had, was T. Ben Lho* Triëng ons uit den aard der zaak vijandig gezind, van welke gezindheid hij in 1899 blijk gaf door zich met T. Tapa’s Gajo’sche strijders op de heuvels van Aloeé Awe en te Lho’ Triëng te versterken, en onzen in Juni derwaarts oprukkende troepen tegenstand te bieden. Zulks bekwam hem slecht, want zijne stellingen werden genomen, zijne versterking werd verbrand en met achterlating van een groot aanantal zijner gesneuvelde strijders zag hij zich genoodzaakt naar de in het gebergte aan den bovenloop der Pasèrivier gelegen, aan Blang Mangat onderhoorige landstreek Mbang, uit te wijken. Ook hier werd hij echter niet met rust gelaten, want reeds enkele dagen later werd hij daar door eene militaire colonne opgezocht. Van het bieden van tegenstand had hij evenwel blijkbaar reeds eene te onangename ondervinding opgedaan dan dat hij daartoe nogmaals overging, zoodat hij er zich slechts toe bepaalde, onze tropen te ontwijken. Van Mbang uit ondernam hij Te kenstroppen streopten in Blang Mangat, der hoch den aan T. Moehamat Napiah onderhoorige hoofden en bevolking zuverloben, en vermoordde hoch, te zamen met het bendehoofd Pang Kilat, in 1900 Napiah's krijgsoverste Panglima Prang Lampasé. Hierdoor raakte eindelijk het geduld van den weinig energieken T. Moehamat Napiah uitgeput, en met het doel om bloedwraak te nemen wegens de op zijnen broeder en zijn Panglima prang gelegde moorden, deed hij T. Bén Lho* Triëng vergif toedienen. De uitwerking daarvan kwam echter naar T. Moehamat Napiah’s zijn niet spoedig genoeg, weshalve hij zelf zich naar Mbang begaf, waar hij zijn reeds in het gebergte gevluchten tegenstander miet meer oontmoette, doch wel een zijnner zoons T. Lateh, dien hij daarop afmaakte. 