Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEC. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 17 waartoe reeds vroeg de wederzijdsche commissarissen met de Neder- landsche ambtenaren in het Gouvernementshuis bijeenkwamen. » Wij verlangden zeer naar dat oogenblik”, teekent het journaal aan, „wijl juist toen twee schepen uit de West, met een labberkoeltje de reede kwamen opzeilen, apparentelijk van Prince of Wales’ eiland, kunnende dus tijding aan boord hebben, zeer interessant voor wederzijdsche commissarissen” — »Precies” dan ook „met de klokslag van zeven uur’, verzocht Wolterbeek den heer Farquhar nde manoeuvre te beginnen’. Men „marcheerde met den vollen stoet naar den berg, waar de Engelsche vlag aan den vlaggestok bij de oude kerk waaide, door een drom van menschen, welke zich wederzijds onze passage had geplaatst”. De Engelsche en Holland- sche troepen ontvingen de heeren met militaire honneurs. Farquhar liet de proclamatie der overgave voorlezen in Engelsche, Chinee- sche en Maleische taal, waarna de Engelsche vlag zachtjes wierd neergelaten, onder een saluut van 21 schoten, zoo van de bat- terij aan land, als van de oorlogsschepen op de reede, terwijl de troepen het geweer presenteerden en de marschen geslagen werden. De militaire corpsen verwisselden toen van standplaats, en wel de Engelsche bezetting naar den linker-, de Hollandsche naar den rechtervleugel. — Onze commissarissen lieten nu hunne pro- clamatie in het Hollandsch voorlezen, terwijl zij last gaven tot aanplakking er van in de inlandsche talen (a). De Hollandsche vlag rees ten top en de honneurs zag men andermaal bewijzen. De plechtigheid was hiermede afgeloopen ; alzoo nam de Engelsche commissaris afscheid van de heeren. „Het was op dit oogenblik”, teekent Wolterbeek aan, vdat de kapiteins der binnengekomen schepen van Prince of Wales’ eiland den heer Farquhar hunne papieren aanboden, van welker inhoud ons echter naderhand nimmer iets is gebleken.” Wolterbeek en Thyssen begaven zich intusschen naar een der kamers in het gouvernementsgebouw voor de eerste werkzaamheden bestemd. De ambtenaren legden er den eed van trouw af, terwijl de schont-bij-nacht, onder voorstelling van Timmerman Thyssen als hun gouverneur, de volgende toespraak hield: (a) Deze proclamatie, bijl. 12 van Wolterbeek’s journaal, is slechts eene onbeduidende wijziging van de proclamatie, waarmede Commissarissen- Generaal Java hadden overgenomen (Stbl. 1816 N° 5). Een dergelijk stuk deed ik in dit tijdschrift afdrukken voor de overneming van Padang in mijne verhandeling: „Eene bijdrage tot E. B. Krelstra's opstellen over Sumatra's West- kust”, dl. XLIV (1894) bl. 259. Ge Volgr. VII. . 2 18 DE COMMISSIËN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT C. J. WOLTERBEEK Mijne Heeren! Leden der regeering van Malakka! Gijlieden hebt heden gehoord de proclamatie, welke in naam van HH.EE. de heeren Commissarissen-Generaal met het hoogst bewind in Nederlandsch-Indié door Zijne Majesteit onzen geéerbiedigden Koning gechargeerd, is afgelezen. Gijlieden zijt bewust, dat de hooge post als gouverneur van Malakka en onderhoorigheden door mijn mede-commissaris, den heer Timmerman “Thyssen, door gemelde Hunne Excellentién de heeren Commissarissen- Generaal aan hem toevertrouwd, staat te worden aanvaard. En heeft een ieder in zijne bijzondere betrekking den eed van ge- trouwe en rechtvaardige dienst in onze handen afgelegd. Ik houde mij dus verzekerd, dat Ulieden alle zult medewerken , om den heer Gouverneur zijne moeilijke taak te doen volbrengen, en Malakka te brengen tot den hoogst mogelijken luister en maatschappelijk geluk, waarvoor het vatbaar zal zijn. In dat volle vertrouwen, wensch ik u, Mijnheer de Gouverneur! geluk met den post, die u is toebetrouwd, — hopende dat God Uwe pogingen moge zegenen en doet strekken tot Nederlands heil en geluk van alle uwe onderhoorigen. Ik verklaar, dat het Gouvernement van Malakka is geconstitueerd , en verzoek den heer Gouverneur om dadelijk zijne functie te aan- vaarden. In volgende dagen hadden talrijke werkzaamheden plaats voor het verder in gang brengen der nieuwe administratie , terwijl ook voortdurend met Farquhar over het vereffenen der zaken werd gehandeld. Het op bl. 14 vermelde schip van Prince of Wales’ eiland, gezonden om de Engelsche troepen enz. af te halen, zijnde verongelukt en door de zeeroovers geplunderd, boden commis- sarissen , die niets liever dan een spoedig verlaten dier manschappen zagen, Farquhar aan, dat de Wilhelmina ze gratis zou overbrengen (a). (a) Commissarissen sohreven namelijk dd. 21 September 1818 aan Farquhar: ASUpposant que vous ates ombarasses relativement au transport de vos troupes, et étant informés que le vaissonu, venant de Poulou Pinang et destiné pour eet effet, a échoué, — nouw avons honneur de vous offrir la frégate de S. M. La Wilhelmina pour transporter le reste de votre garnison & Poulou Pinang, sans les moindres frais, oxcepté qne vous voudrez bien pourvoir aux vivres dex ditos troupes, et prendre pour votre compte le pilote dont la frégate aurait besoin pour faire ce trajet. -- Veuillez monsieur nous informer quel est votre intention & ce sujet et soyez persuade qu'en cas que vous agréez notre offre do service, la frégate sera immeédiatement prét & partir.” NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEO,. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 19 Hiervoor echter bedankte de afgetreden resident, daar iederen dag een Engelsch schip van China voor Bengalen verwacht werd en men daarvan gebruik wilde maken. De Wilhelmina vertrok echter toch naar Pinang ten einde den gouverneur te verzoeken, ons aan 2500 pond kruit en aan een paar ankers te helpen. In den daartoe strekkenden brief, maakten commissarissen tevens er melding van, dat Farquhar tot hun spijt het aanbod tot gratis vervoer der Engelsche troepen ge- weigerd had, waarom zij Bannerman verzochten ze wel ten spoedigste te doen afhalen, „vue que dans ce moment nos troupes souffrent beaucoup par ce retard”. Den 30" kwam inmiddels antwoord van Penang op onze klacht betrekkelijk Farquhar's langdurige afwezigheid (bl. 6). De gou- verneur betuigde zijne verwondering over het ontevreden schrijven , terwijl wijzelven toch met de overneming zoo lang hadden ge- draald (u). — Veertien dagen later, den 152 October, was de Wilhelmina terug. Met groote voorkomendheid waren wij aan kruit en ankers door den gouverneur geholpen, terwijl deze tevens eene warme dankbetuiging, gedagteekend 10 October 1818, aan onze commissarissen zond, voor de gereede wijze, waarop dezen aan Farquhar’s vorderingen waren tegemoetgekomen, hetgeen de over- gave zoo zeer had bespoedigd. Verschillende hoofden van het schiereiland werden door het Nederlandsch bestuur ontvangen, met name de panghoeloe van Nanning, rde paaste buurman van het etablissement Malakka’, en zekere prins Japhar. Deze laatste deed meer van zich hooren; hij had zich indertijd van Rombouw, grenzende aan Nanning, meester gemaakt, doch was daaruit weder door den wettigen erf- genaam verjaagd; hij leefde nu vvoortvluchtig uit zijn land, stil en vreedzaam op ons grondgebied”, Over de uitlegging van het pas met Farquhar en onze com- missarissen gesloten contract rees geschil, dat intusschen spoedig schriftelijk werd beeindigd (4); nochtans ging de afwikkeling der zaken slechts langzaam voort, speciaal nadat den 10° October de heer Erskine, tweede persoon op Prins of Wales, te Malakka was gekomen: vvoorgevende gezonde lucht te komen zoeken, alhoewel het naderhand duidelijk bleek, dat hij groot deel nam in het be- (a) Afgedrukt op bl. 447 Papieroorlog; ov. 59. (b) Bijl. no* 19 en’ 20 van Wolterbeek’s journaal. 20 DE COMMISSIËN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT O. J. WOLTERBEEK handelen der zaken, rakende de overneming, hetgeen principaal in het oog liep, omdat na zijn arrivement nimmer iets in een en dezelfde vergadering werd afgedaan’. Commissarissen zagen echter mede in Erskine een zeer met de inlandsche huishouding ver- trouwd persoon: vwas overigens een zeer gematigd en beleefd oud man, waarom onzerzijds ook alle mogelijke attentiën deden betoonen”’. Een tarief van rechten werd vastgesteld, waarbij de inkomende goederen met 6, de uitgaande met slechts 4 °/,, werden belast. Deze bepaling’, teekende Wolterbeek op, „kwam commissarissen het geschiktst voor, wijl de meeste handel op Malakka door vreemde schepen moest geschieden, insgelijks door inlandsche vaartuigen, alle welke straat Malakka passeerende, alhier zich het best van sommige hunner waren konden ontdoen en alles wat ze verlangden in retour nemen. Bovendien de reede van Malakka zeer goed zijnde, die schepen, welke de bestemming hebben naar China, altoos Malakka boven Prince of Wales’ eiland zullen pre- fereeren, waar de reede moeilijker is te bereiken of te verlaten, terwijl de kleinere vaartuigen, uit de Oost komende, tevens te Malakka hunne goederen zullen komen brengen, wanneer de onkosten van rechten dezelfde zijn, dan zich verder aan de gevaren van de zee blootstellen om Prince of Wales’ eiland te bereiken. Commissarissen stelden zich dus door de bovenstaande bepaling voor, den handel op Malakka daardoor te zullen animeeren tegen den handel op Prince of Wales’ eiland, totdat HH. EE. Commissarissen-Generaal nader daarom{rent zouden hebben ge- desideerd.”” Deze regeling stemde inderdaad den Engelschen handelaar tot groote tevredenheid, gelijk bleek uit eeue correspondentie in het Calcutta Journal van 9 Maart 1819 (a). Il. Malakka was onder het vroeger bestuur der Maleische vorsten, eene bloeiende koopstad geweest en zij genoot nog een hoogen graad van voorspoed, toen de Portugeezen er zich in het jaar J51ll van meester maakten onder de regeering van sultan Mohammed Sjah 1I. Genoodzaakt met eene menigte volgelingen te vluchten, (a) Afgedrukt op bl. 454 Papieroorlog ; ov. 66. NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEC. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 21 werd hij de stichter van het mede op het schiereiland gelegen Djohor, dat zich ook spoedig tot eene bloeiende hoofdplaats van het Maleische volk ontwikkelde. Doch zij werd daar evenmin met rust gelaten. Portugeezen, Nederlanders, Atjineezen, be- dreigden zóo dikwerf den nieuwen zetel, dat de Maleische bevol- volking van Djohor in het begin der 18° eeuw zich opnieuw verplicht zag uit te wijken; zij stak over naar het eiland Bintang en stichtte er Riouw, dat nu de hoofdplaats van het Maleische rijk werd. Meer dan door den handel beroemd, werd het berucht als een hoofdzetel van zeeroof, die vooral tegen de Europeesche scheepvaart gericht was. Riouw werd te gevaarlijker, doordien er zich langzamerhand vele Boegies van Celebes hadden nedergezet, in wier ondernemingszucht, moedigen aard en rusteloos karakter dergelijke vrijbuiterijen juist het meest bevrediging vonden. In het midden der 18° eeuw was hun aantal te Riouw zoodanig toege- nomen, dat ze onder een afzonderlijk hoofd stonden; en in 17838 had dit hoofd zóóveel macht en invloed, dat de regeerende sultan Moharamed Sjah niet alleen gezegd kon wordeu zijn rijk met hem te deelen, maar zelfs aan de macht van dezen vreemdeling onder- worpen was. (a) Het toenemen der rooverijen en de hoogmoedige taal van den sultan, daartoe aangezet door den Boegineeschen radja Hadji, noopten de Oost-Indische Compagnie in 1783 tot een oorlog, waarin onze Dirk van Hoogendorp als eerste luitenant mede een rol vervulde. Het einde er van was eene capitulatie, gevolgd door het vredestractaat dd. 10 November 1784, waarbij „de rijken van Djo- hor, Pahan en Rio” de Compagnie als haar souverein erkenden (&). Dit door het beleid van den kapitein ter zee J. C. van Braam verkregen resultaat, dreigde een oogenblik weder te niet gedaan te worden, in de jaren, dat de verzwakte Nederlandsche macht zich niet meer in staat zag haar gezag in den Riouw-archipel te handhaven. We zouden den sultan zijne onaf hankelijkheid teruggeven, waartoe hij werd uitgenoodigd gezanten naar Malakka of Semarang te zenden. (c) (a) Zie de sultans van Linga en hunne geschiedenis op bl. 144 vv. dl. II (1854) van het tijdschrift van het Bataviaasch Genootschap: „Beschrijving van een gedeelte der residentie Riouw” door EB. Netscher. (b) Zie uitvoeriger de „Bijdragen tot de kennis der residentie Rio” in het Tijdschr. v. Ned.-Indië, 15° jaarg. (1853), 1° dl. bl. 811 vv. en vooral het in de vorige noot vermelde stuk van E. Netscher bl. 180 vv. (ce) Over deze correspondentie van den resident Couperus, waarop ook de onderkoning, naar wij zien zullen, zich later beriep, zie sub 25 Papieroorlog. 22 DE COMMISSIËN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT C. J. WOLTERBEEK De sultan deed dit echter uiet; het contract van 1784 bleef dus bestaan, al toonden we dan ook gemis aan macht om het te handhaven. Het Kugelsch tusschenbestuur liet zich aan Riouw niet gelegen liggen, doch toen met de herstelling van het Nederlandsch gezag op Java, Sumatra enz., de nieuwe regeering haar voornemen toonde, om zich overal dfar weder te vertoonen, waar de voormalige Oost- Indische Compagnie gezag had uitgeoefend, meende men van Engelsche zijde ook pogingen te moeten aanwenden, in den Archipel nog eenige vestigingen te bekomen, Met dit streven van Engelsche zijde bekend, hadden onze commissarissen voor de overneming van Malakka, tot hunne voor- naamste verdere politieke werkzaamheden, om onze verhoudingen tot de inlandsche hoofden, zoowel op het schiereiland Malakka zelf, als in de omgeving en op Sumatra's Oostkust, ten spoedigste te regelen, speciaal om op grond der verbintenis van 1984, den sultan van Djohor, Riouw, enz. weder aan ons gezag onderhoorig te maken, De hiervoor te nemen maatregelen moesten zij dan echter zooveel mogelijk geheim houden, teneinde Farquhar niet tot handelen te prikkelen. Toen deze namelijk van zijn tocht naar Borneo-Riouw terug was, hadden de commissarissen wel van onze eigen ambtenaren vernomen, dat hij te Pontianak op Van Boekholz gestuit was, doch van zijn wedervaren te Riouw kon Wolterbeek voorloopig niet op de hoogte komen. „Het blijft een geheim", schreef de schout-bij-nacht nog den 102 September 1818 aan Buyskes, vof te Riouw en Linga majoor Farquhar is geslaagd, wijl daar niets van uitlekt en men het van hem zelf zoude moeten vernemen.” Kerst op den 16" October gelukte het Wolterbeek om den resident tot spreken te brengen. In een militant onderhoud toch deelde deze toen mede, dat hij de vroegere betrekkingen der hoof- den met onze Compagnie niet erkende en liet hij contracten zien, die door hem met den sultan van Djohor op Riouw en met den vorst van Siak waren gesloten (a). Ook wisten wij, blijkens het op bl. 9—10 medegedeelde, van Raffles’ intriges. Zelfs had deze dd. 28 Juni 1818 een brief aan Riouw geschreven, die in onze handen viel, waarin hij den vorst (a) Zie Papieroorlog 401—403; ov. 13—15. Het Faryuhar-contract vindt men afgedrukt in Netscher’s werk over Djohor op blz. 252—254 en in zijne verhandeling over Riouw in het tijdschrift van het Bat. Gen. bl. 231 dl. II (1854). NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEC. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 23 meldde, „dat de Hollandsche compagnie het land van zijn vriend wil komen nemen” (a). ’s Commissarissen rechterhand in deze aangelegenheden was de reeds genoemde heer A. Koek, onder het Engelsch bestuur president van den raad van justitie te Malakka, nu tevens »secunde” van den gouverneur, een man, die met de inlandsche zaken zeer vertrouwd scheen: vals zeer bekend”, merkt Wolterbeek op, „met alle zaken den inlander aangaande, bovendien ook reeds sedert een aantal jaren bij de vorsten als hun vriend en raadgever geacht”. Vooral scheen het dringend noodig, zich met Djohor in betrekking te stellen vom de vorsten van dat rik buiten het denkbeeld van aanval onzerzijds te brengen, zooals hen door vreemde naburen wierd diets gemaakt’, zoomede vom voor te komen, dat die vorsten van hun rijksterritoir iets afgaven aan vreemden, zooals wij wisten, dat hun reeds was aangevraagd, door zendelingen, welke naar alle oorden geëxpedieerd schenen”. Den 82 October bracht Zt M* brik Marianne, luit! Wulfingh, bericht van Borneo’s kust, dat de zaken daar behoorlijk geregeld waren en de nu overbodig geworden troepen spoedigst te Malakka konden zijn. Wolterbeek wachtte vol ongeduld op de komst dier versterking, om, overeenkomstig art. 12 der instructie, zelf naar Riouw te stevenen, waartoe Koek zou vooruitgaan , zoodra de schout- bij-nacht zijn eigen vertrek kon bepalen. Intusschen kregen de vorsten van Rombouw, Siak en Riouw alvast bij brieven van Koek, namens commissarissen, kennis, van de plaats gehad hebbende bestuursverandering en van het verlangen der Nederlandsche regee- ring, dat alles weer op den ouden voet, ingevolge de nog bestaande contracten , gesteld werd (b). De brengers dezer brieven vertrokken (a) Zie den brief op bl. 461 van de aangehaalde verhandeling Opvattingen; ov. 121. (b) De brieven voor Rombouw en Siak in bijl. 23 en 24 van W's verbaal 1819. De brief van Koek aan den sultan van Riouw enz. luidt aldus: „Ik ben door hunne Excellentiën de hh. Commissarissen gemachtigd, Uwe Majesteit kennis te geven, dat Malakka weder onder het bestuur van Holland is teruggekeerd, welk Holland |thans wordt geregeerd door een machtigen Koning, afstammende van dien vorst, welke zich voorheen bevond aan het hoofd der Edele Oost-Indische Compagnie. — Hunne Excellentiën Commissarissen zijn van intentie mij of mogelijk eene andere commissie aan Uwe Majesteit te zenden ten einde de te voren bestaan hebbende contracten te vernieuwen. Ik raad daarom Uwe Majesteit aan, geen geloof te slaan aan de geruchten alsof men Uwe Majesteit vijandig wilde aanvallen, waartoe geene de minste intentie is; doch ovk raad ik Uwe Majesteit aan om geen grondgebied van 24 DE COMMISSIËN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT OC. J. WOLTERBEEK den 14? October des nachts, „dus zonder opzien te maken bij de Engelschen”, teekent Wolterbeek aan. Den vorigen dag hadden de vreemde troepen Malakka verlaten; Farquhar bleef slechts met 18 man voor zijn particulieren dienst achter. Ook waren den 132 October de zoo lang verwacht wordende Borneosche manschappen met Zr M* korvet Eclips en het transportschip Kombang Djat: aan- gekomen en, ten getale van 300 man, den 14° ontscheept. — De Riouwsche expeditie kon dus nu nader bepaald worden. Wat echter aanging de hoofden op het schiereiland zelf, waaronder die van Salangore en Perak, daaromtrent besloot men zich tot eene kennis- gave te bepalen, doch overigens alles bij het oude te laten. „Ik beoogde hiermede”, merkt Wolterbeek op, „veel voor het gou- vernement uit te winnen, zoowel aan onkosten als moeilijkheden , indien men met geweld bij hen eene regeling van zaken ging daar- stellen, welke bovendien bijna onmogelijk zoude zijn, door de nauwe betrekking, in welke zij zich thans bevonden met het naburig Prince of Wales’ eiland, hetwelk bij hunne stranden ligt, waardoor de nauwste omgang en handel met hen te houden en te drijven, nimmer kan belet worden. Ook zoude het niet beantwoorden aan de verwachting, wijl die rijken iĳsselijk verarmd, bovendien , sedert wij geen communicatie meer met hen hebben gehad, onder schat- ting van den vorst van Siam waren gebracht, die hen geheel had overwonnen en uitgeplunderd; zoodat, naar alle waarschijnlijkheid en volgens alle geruchten, aan het graven van tin door die onder- drukte volkeren niet meer gedacht zou worden. Welk gevoelen, van meer te winnen met hen in statu quo te laten en dus ons recht niet te verminderen, wierd aangenomen, totdat provisioneel de zaken met Siak, Riouw en Linga zouden afgeloopen zijn. Het zoude mij aangenaam zijn, indien Hunne Excellentiën de Commissa- rissen mij met de zending naar Uwe Majesteit vereerden, en daardoor de tolk te kunnen zijn der handelingen tusschen Uwe Majesteit en mijn geëer- biedigd gouvernement.” — Wolterbeek verzekert nog, dat aldus de brief letterlijk luidde. Ik kan mij echter niet voorstellen, dat de translateur het Majesteit anders dan als Hoogheid zal overgezet hebben. NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEC. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 25 vooraf zoude vertrekken met een paar gouvernementsvaartuigen, nemende ik op mij, die expeditie secretelijk te zullen doen plaats heb- ben, destineerende daartoe den kolonialen schoener Wilhelmina , luitt M. Bouwens, en dito Zeeuwerik, luitt D'Ozy — de eerste met een versterking van een sergeant en 6 man, en de laatste met een korporaal en 4 man uit het garnizoen” Den 22" October vertrok de Zelips, aan boord hebbende 75 man troepen, met bestemming naar Palembang, ten einde commissaris Muntinghe, die ondersteuning had gevraagd, van dienst te zijn. Ook de Wilhelmina en de Leeuwerik met den heer Koek en gevolg gingen tegelijkertijd naar Riouw onder zeil. De bevelhebbers kregen in last hunne orders niet te openen, voordat ze zich, om de Zuid sturende, buiten het gezicht der schepen op de reede zouden bevinden. Zoo verheugde Wolterbeek er zich in, gelijk wij in het . journaal lezen, van te kunnen verzekeren : rdat niemand dan alleen de heer Koek eenige de minste kennis droeg werwaarts éen der drie schepen gedestineerd waren, hetgeen volstrekt onmogelijk was, omdat er geene papieren omtrent bestonden, zijnde dit onder ons Commissarissen geheel confidentieel en mondeling behandeld, om naderhand in de notulen gebracht te worden.” Farquhar, die nog altijd te Malakka zich ophield, had er niet- temin een duister gevoel van. Te vergeefs trachtte hij echter de bestemming der schepen uit te vorschen. Ook schreef hij den dag van Koek’s vertrek, ons, zoo over Boekholz’ contracten met de Borneosche vorsten, vragende of die ook betrekking hadden op de vrije vaart van andere mogendheden, als over het door Farquhar medegedeeld plan der Engelschen vom na de overgave van Malakka zich elders oostelijker te vestigen’ (a). In den morgen van den 312 October inspecteerde de schout-bij- nacht tegenover het gouvernementshuis de troepen, die voor Linga bestemd waren, waarna zij zich inscheepten. Op de vergadering, die vervolgens plaats vond, deelde de gouverneur mede, dat de vorsten van Siak en Rombouw zeer voldoende hadden geantwoord , makende alsnog hunne complimenten bij de herstelling van het Nederlandsch gezag. Verder werd er eene vergadering op den 1" November bepaald, „waarna de notulen wierden gesloten en de commissie rakende Malakka een einde nam’. (a) Men zie Farquhar’s belangrijken Linga-brief en ons antwoord daarop sub 10 en 11 Papieroorlog. Omtrent Borneo werd geantwoord, dat het Com- missarissen leed deed niet voldoende de vraag te kunnen behandelen, daar hun de contracten onbekend waren. 26 DE COMMISSIËN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT OC. J. WOLTERBEEK II. In den ochtend van den 3" November 1818 om 7 uur inspecteerde de schout-bij-nacht ook het garnizoen, en gaf hij vervolgens het militair commando den majoor Doering over. Men scheepte zich toen in , doch eerst des avonds ten 8 ure gaf ween lief landwindje” gelegenheid tot vertrek en zoo zeilden Z" M* schip Tromp, het fregat Wilhelmina, de koloniale brik Marianne en een schoener N° 16 van Malakka weg (2). Werwaarts men ging, was te Malakka aan niemand , behalve aan den gouverneur, bekend. „Ik had te Malakka al te duidelijk geleerd”, teekent Wolterbeek aan, „wat men niet verliest bij het bekend raken van voorgenomen zaken, en wat men daarentegen er niet bij kan winnen geheim blijvende. De heeren Farquhar en Erskine hadden te Malakka alles aangewend om gewaar te worden, werwaarts die vaartuigen gedestineerd waren, doch wisten bij mijn vertrek van Malakka nog niet beter dan dat (de met Koek ver- trokken schepen) naar Siak waren gezonden.” Den 6" kwam Wolterbeek in de straat van Singapore, weinig vermoedende, dat slechts een paar maanden later deze weg zou ophouden een Nederlandsche doorgang te zijn. Slecht en goed weder wisselden af, doch als weer en wind gunstig waren, wauneer de maan de nachten verlichtte, dan was de zeeman in de rechte stemming. „Ik werd hierdoor geanimeerd", teekent hij o.a. op, nen laveerde door de nauwten met de schepen volgens het maan- licht, dat het een wezenlijk vermaak was zulks te zien, althans voor iemand, die liefhebberij voor het metier heeft.” — Den 8% om 8 uur ‘snachts ankerde men in de nabijheid van den Riouw- archipel. In den middag werden de commandeerende officieren op de Tromp geroepen, waar zij bevelen ontvingen „dat men zich altoos klaar zoude houden bij het inzeilen der baai en bet op- (a) Thyssen had nog het volgend briefje aan boord ten afscheid gezonden: Waarde Schout-bij-Nacht! Mag de pen de tolk zijn van mijn hart, dan ontvangt mijn vriend de verzekeringen, dat ik met de mijne veelmaals om UHEdG. NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEC. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 27 zeilen der reede van Riouw, vomdat ik niet wist”, schrijft Wolter- beek, vhoedanig ik deze volkeren zoude vinden”. Eindelijk liet men tegen ll uur in den voormiddag van den 12" de ankers op de reede van Riouw vallen. Men werd er gesalueerd , door een Hollandsch oorlogsschip, dat naderhand de koloniale schoener Wilhelmina, de naamgenoot dus van het fregat, dat nu met Wolterbeek aankwam, bleek te zijn. Ook salueerde het fort op den berg van het eilandje Mars, alwaar de blauwe Riouwsche vlag woei, waarvoor de Tromp op de gewone wijze bedankte. Bij het opzeilen der reede discussieerde men op de Tromp over de Hollandsche schepen, die er lagen, en wilde men den schout-bij-nacht volstrekt beduiden, dat er ook de korvet Zelips lag: »daar ik nu echter beter wist”, merkt Wolter- beek op, ~kon ik mij nu goed overtuigd houden, dat het geheim der zending van de drie uit Malakka geëxpedieerde vaartuigen niet uitgelekt was, zooals ik ook nog aan niemand iets wegens de Eclips wilde zeggen.” De heer Koek, die in een huis van den onderkoning Djafar logeerde , haastte zich naar de Tromp, medevoerende eene deputatie van vier inlandsche grooten, — rhebbende een ijsselijk gevolg bij hen” — die den schout-bij-nacht werd gepresenteerd. Koek had zich bij- zonder beleefd ontvangen gezien; drie dagen na zijne aankomst, was ook onderkoning Djafar (niet te verwarren met den op bl. 19 genoemde) uit Linga gekomen, gezonden door den sultan aldaar met volmacht om te onderhandelen; Koek zag hem dagelijks, doch was er niet in geslaagd diens groote achterhoudendheid te verminderen. Het gewapende volk, berichtte Koek mede, lag op de naburige bergen en in de kampongs; hij begrootte het getal op 4 à 5000 man, meest Boegineezen. Het in de baai van Riouw liggende eilandje Mars, ongeveer } mijl in den omtrek, had twee groote kampongs met de begraafplaats der vorsten van Djohor en Riouw. Daar resideerde tevens de vorst-onderkoning van Riouw. Boven op een schuins afloopenden berg lagen batterijen en wapperde, gelijk ik reeds mededeelde, de Riouwsche vlag. ‘Tot eene meer juiste voorstelling der te behandelen gebeurte- nissen denke men er aan, dat het rijk van Djohor enz. geen zeer duidelijk omschreven geheel uitmaakte. De gewone residentie van den sultan zelf was het eiland Linga (a). Te Pahang, op de (a) De Riouw-Lingga-archipel bestaat uit twee hoofdgroepen. De Riouw- groep is de noordelijkste; men vindt er de groote eilanden Bintang, Battam, Gampong, Gallat, Boelang, Tjoembol, Soegie, Doerian, Karimon, Segoepong, 25 DE COMMISSIEN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT ©. J. WOLTERBEEK westknst van het schiereiland, had men een Maleischen bandara, een ondervorst van veel gewicht; te Djokor was een Maleische bonmengoeny, ook een politiek persoon van beteekenis op de zuid- oontkust, met het eiland Singapore binnen zijn ressort; verder was of op de eilanden zelf een yang di pertoean, een onderkoning , wiens gewoon verblijf op het eiland Riouw, of liever op het °n 1500 ellen verwijderd liggende eilandje Mars, door de Maleiers Penjingat ge- heeten, wan. Hij regeerde het rijk voor den vorst; hij moest gekozen worden, niet uit de Maleische bevolking der eilanden, doch uit de Monyinarzen, inboorlingen van Celebes, waarvan er velen op het wshiersiland en de eilanden woonden, en die indertijd den vorst voor ondergang hadden behoed, toen eene macht van Menangkabau den ap Malakks zetelenden vorst bedreigde. Volgens een rapport van Heaflem del, 14 Februari 1819 zou die onderkoning als Boeginees slechts ann plantmolijk gezag over zijn eigen volk hebben gekregen ,en dus yeon atom in de behartiging van de algemeene rijksbelangen (a); doch mon kan op dio rapporten niet aan, daar Raffles opzettelijk soms de voorstellingen verdraaide, ten einde zijne wederrechtelijke bezitneming van Mingnpore to kunnen rechtvaardigen. Een feit is het, dat toen Harquhar het op ble. 7 vermelde verdrag met Riouw sloot, de nulinn hem eonvoudig verwees naar zijn onderkoning Djafar, wnat devo, namens den sultan, het verdrag had aangegaan; en suo ook gou vooral dere radja eene belangrijke rol vervullen in de gebeurteniesen, die nu, ten gevolge van Wolterbeek’s komst , plaats moerten vinden (4). De achonut-bij-nocht had alle maatregelen getroffen tot afwering van een onverwrehten aanval. Zijn volk verbood hy aan land te yout; de mfahbander, die hem was komen complimenteeren, had op steh genomen verseh water te doen leveren tegen ‘n halve Apon naole mat den halven legger, Den 14" gingen kapitein-luitenant Vorvonr (onmmmanclant van de 7rows), de majoor der landingstroepen , Brooppoen pappen mandy peter aerden Aarm maanden belang. De zuidelijke Linga-groep Bpoosebogord booonsbebonanbeochijhe Wht oder erbrrdden Linge an Singkep. Temian en Robong, Wha rach Pot ateonbor Hijken oder Saya on de Zeveneilandengroep. tort Dever Hor anette ded of ubeerve that the Raja Moodah of Rio Wd orede ot bond petetiotin,; being nevessarily a Rugguese, he had no Vo dee bon Aboe Ootes samet ated Was particularly excluded from all affaires, Wht de bond en berfterenpen or the politieal interests of the Maleyan Empire.” HU overe Hate verpopt Vat onze archieven. OY gs been terne der onrderkonmgen van Riouw, dus van Radja Bloso bos Bonet rtphaha dey van het Bataviaasch Gemootschap dl. IV (1855) bL 413. NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEO. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 29 ook Muntinghe geheeten, de kapitein Elout (zoon van den commissaris- generaal en adjudant van den govverneur-generaal) , zoomede de ons bekende kapitein Stout op verschillende verkenningen uit, ten einde de diepten beter na te gaan en zooveel mogelijk van de Riouwsche strijdkrachten op de hoogte te komen. Ook was Koek in den avond van den 18" bij den vorst toegelaten , ten einde het tegencompliment van den schout-bij-nacht over te brengen. De vorst had zich zeer tot onderhandelen bereid verklaard, doch stelde op den voorgrond onafhankelijk te zijn en wel op grond eener verklaring in 1795 door den gouverneur van Malakka gedaan, waaromtrent een brief onder zijne berusting was. Ook kon hij niets verrichten, had de vorst nader ingelicht, zonder den toemengoeng van Djohor, die door hem op ontvangst van de vroegere brieven uit Malakka, tot nadere besprekingen gemachtigd was geworden; intusschen had de vorst nu dadelijk een zijner groote prauwen met den kroonprins weggezonden, ten einde den toemengoeng van Djohor te halen. Ook had hij op zich genomen, dat verzoeken van vreemde mogendheden tot het vestigen van etablissementen zouden afgewezen worden. Eindelijk toonde de vorst zijne voorkomendheid door het zenden van een paar varkens en wat groenten; doch het volk zelf hield zich van de schepen terug, zoodat geenerlei ververschingen te koop werden geboden. Den 182 November was het de verjaardag van onze Koningin. Wolterbeek gaf van de bevolen plechtigheden kennis aan den vorst, die er onmiddellijk deel in toonde te nemen door het hijschen van de vlag en door een saluut van 21 schoten op den middag, nadat dit saluut ook van de schepen was gegeven. Denzelfden dag ontving de schout-bij-nacht bericht, dat de toemengoeng van Djohor was aangekomen. Nevens Koek, die dikwerf ongesteld was, machtigde Wolterbeek kapitein Elout als tweeden persoon tot het voeren van de onderhandelingen. Den 19" werd deze den vorst voorgesteld, waarna in eene vergadering van verscheidene prinsen en rijksgrooten, wij uitgenoodigd werden om schriftelijk op te geven, wat we verlangden. Den 20° liet Wolterbeek, die nog altijd niet den vorst had gezien, zich in een sloep van de Tromp om het eilandje Mars roeien: ven bevond dat men bijna overal het eilandje konde naderen en 2 vadems houden, zoodat de kleine vaartuigen het eiland geheel zouden kunnen insluiten, geassisteerd door het geschut der groote schepen aan de zuidzijde op het diep water;... Bovendien gezien 30 DE COMMISSIEN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT O. J. WOLTERBEEK dat de rivier, die naar het land van Bintang inloopt, vol lag met allerlei commercie-prauwen , wankangs en ander soort van inlandsche vaartuigen, welke mij niet ontsnappen konden, indien vernieuwing der vrede mislukte, zoodat buiten de Koninklijke woningen, Maleische en Chineesche kampongs en moskeën, alhier nogal wat te verbranden en te vernielen zoude zijn.” Vervuld met deze gedachten, werd de sloep door eene zware regenbui overvallen, waarom men aan land ging in het huis van Koek, dat dicht aan den waterkant lag. De vorst had het echter nauw vernomen, of hij kwam onverwacht met een groot aantal njks- grooten den schout-bij-nacht verwelkomen. Deze maakte zijn excuus van niet gekleed te zijn om Zijne Hoogheid af te wachten, daar men alleen door den regen en den sterken tegenwind genoodzaakt was geworden om te landen. Bijzonder scheen het genoegen te geven, dat de onzen zich zoo weinig gewapend aan land hadden vertrouwd, zoodat Zijne Hoogheid de goedheid had te zeggen: nu houdt min wantrouwen tegen u ook op en wij zullen als vrienden handelen. Evenzeer was reeds Wolterbeek's vertrouwen gewekt doordien de vorst zoo spoedig en in zulk slecht weer bij hem kwam, zonder dat er eenige plichtpleging voor de ontmoeting had plaats gehad. De openhartige ontboezeming trof daarom den schout-bij-nacht te aangenamer. Hij maakte dan ook van de gelegenheid gebruik Zijne Hoogheid te verzoeken de onderhandelingen zooveel mogelijk te bespoedigen, hetgeen beloofd werd. „De vorst’, verhaalt het journaal verder, „was een welgemaakt, sterk gespierd man, netjes volgens inlandsch manier gekleed en gewapend; scheen met veel eerbied door alle bij zich hebbenden behandeld te worden. Zijn voorkomen echter een weinig achterdochtelyk, gaande de oogen overal rond, zonder het hoofd te bewegen. Was zeer attent in zijne vragen en antwoorden. Ook staat hij bekend voor een doorslepen vos. NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEC. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 31 De onderhandelingen schenen intusschen naar wensch te loopen , toen den 24" een kink in den kabel kwam. Volgens het ontwerp zou er op Riouw eene bezetting (van 60 kannonniers en Cipayers) komen, die echter Riouw moest betalen (sic). De vorst »schrikte” op het vernemen van de daarvoor gevorderde som ad 1000 Spaansche matten, buiten het bouwen der fortificatiën. „Ik had zulks wel voor- zien”, schrijft Wolterbeek , rdaarom ook bij het artikel van de deeling der tollen en rechten mij gecontenteerd met 4 voor het Nederl. gouver- nement, terwijl ik de helft had verlangd, doch niet door hem kon toe- gestaan krijgen. Nu stond ik stipt op het onderhoud der bezet- ting, na verscheiden brieven heden er over en weder gewisseld waren. Bijaldien daarin van ’s vorsten zijde niet toegegeven werd, dan eindelijk de helft der inkomende en uitgaande rechten en tollen, in plaats van 4, als wanneer nog de troepen voor onze rekening zouden komen.” Wolterbeek meende op te merken, dat het dreigde te spannen , ook omdat er bijna geen water meer aan boord werd gebracht. Hij schreef daarover Koek en Elout, dat zij moesten waarschuwen, zoodra zij het minste onraad bemerkten; dat hij hen spoedig te hulp komen en daartoe de vaartuigen, die op de buitenreede lagen, een nadere positie geven zou; doch de heeren verzochten de positie onveranderd te laten, wijl dit slechts onrust kon veroorzaken, en de onderhandelingen goed vorderden sedert de schout-bij-nacht in persoon aan land was geweest, hebbende zulks meer vertrouwen bij den radja en zijne rijksgrooten als ook bij het volk gemaakt; men hoopte toch dien zelfden avond klaar te komen. Inderdaad ontving de schout-bij-nacht den volgenden ochtend het bericht, dat in het contract was toegestemd; den 26" werd het dan ook Wolterbeek ter goedkeuring aangeboden. Deze machtigde Koek en Elout om het den vorst ter provisioneele teekening aan te bieden „zooals hij ook heeft geteekend en bezegeld met het groot zegel van den Sultan, expresselijk daartoe van Linga herwaarts overgebracht”. De plechtige beëediging werd gesteld op den 28" November, terwijl de vorst goedvond, dat dit op de Tromp zou geschieden. Die dag was tevens de verjaardag van H.K. H. de prinses douairière van Brunswijk. De schepen moesten alzoo toch vlaggen; nu echter liet Wolterbeek de Riouwsche vlag aan den grooten top hijschen, hetwelk aan den vorst zeer bleek te bevallen. Omstreeks 10 uur in den ochtend kwam deze met zijne statieprauw 32 DE COMMISSIEN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHY C. J. WOLTERBEEK aan boord, gevolgd door een aantal prinsen en ryksgrooten, allen in groot kostuum, volgens inlandsch gebruik, en wel 100 prauwen door vlaggen onderscheiden, onder welke prinsen of rijksgrooten zij behoorden. De Tromp met de omgeving ~kriewelde” van menschen, zoowel daar het schip met de geëmbarqueerde militairen en den geweldigen inlandschen stoet vol was, als door de sloepen met de officieren der andere schepen om de plechtigheid te zien en bi te wonen. Er waren echter, voegt het journaal er aan toe, goede voorzorgen genomen, zoowel op de Trump als op de andere schepen, die op eene distantie van het vlaggeschip lagen. De vorst werd ontvangen onder een saluut van 15 schoten en paradeeren; de militairen waren aan stuur- en bakboord geschaard. „Onder het slaan der marsch en het blazen van Wilhelmus met de halve manen” (a), begeleidde de schout-bij-nacht den vorst aan de hand naar de kajuit. Deze werd aan Wolterbeek’s linkerzijde in een leuningstoel geplaatst, waarna eenigen tijd gewacht werd, alvorens men kon gaan praten, „want het scheen, dat die onge- wone toestel indruk op hem maakte”. Voor beiden stond een tafeltje met groen lakensch kleed, waarop de koran door den opperpriester werd gelegd. Koek en Elout plaatsten zich, als Wolterbeek’s tolken, aan de overzijde. Naast Wolterbeek aan stuurboord waren de hoofdofficieren en in de lengte der kajuit de overige officieren geplaatst. Aan bakboord, of ’s vorsten linker- zijde, naast hem bevonden zich de prinsen van den bloede, en in de lengte de ryksgrooten en priesters, terwijl de overige personen van belang, behoorende tot het gevolg, in eene halve maan tegen- over de leuningstoelen op hanne hurken plaats namen, allen zeer goed gewapend. „Liet de deuren in het portaal en op het dek uitkomende, openzetten’, teekent het journaal aan, „gevende den vorst daar- door een ruim en ontzagverwekkend gezicht van zijn stoel over het gansche schip, langs de aan weerszijden vol geschaarde onder de wapenen staande militairen.” Alvorens tot de beëediging te komen, merkte Zijne Hoogheid op van niet gedacht te hebben, dat het Nederlandsche gouverne- ment zich opnieuw met Riouw zoude inlaten, omdat het land bij eene missive, geschreven in het laatst van 1795 door den (a) Halve manen d. w. z. hoorns, waarop werd geblazen; zie de niet onbe- langrijke aanteekening in byl. 8. NAAR MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEO. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 33 gouverneur Couperus, genoegzaam onafhankelijk verklaard was. — Wolterbeek antwoordde, dat inderdaad destijds die bereidwilligheid had bestaan en dat daarom het bestuur van Riouw uitgenoodigd was om een gemachtigde naar Semarang of naar Malakka te zenden, ten einde met een der gouverneurs een schikking tot uitkoop te treffen, waarop de onafhankelijkheidsverklaring had moeten volgen, gelijk de machtiging dier gouverneurs luidde; doch er was nooit een gezantschap gekomen, zoodat de zaken nu ook dienden teruggebracht te worden tot de laatst bestaand heb- bende contracten, zooals hij, schout-bij-nacht, reeds door den heer Koek bij den aanvang der onderhandelingen aan den vorst had doen weten ven ook na langzame overtuiging had aangenomen”. — Zijne Hoogheid antwoordde, dat die overtuiging ook nu nog bij hem bestond, en dat hij daarom ook zich tot het sluiten van het contract bereid toonde. — Vervolgens werd zoowel aan den vorst als aan den toemengoeng gevraagd, of zij nog iets op het contract hadden aan te merken. Op hunne ontkennende beantwoording verzocht de schout-bij-nacht hen om de plechtigheid der beëediging te doen plaats hebben. De hoofdpriester stelde zich toen voor het tafeltje ; met diepen eer- bied nam hij den koran op en bood dien den zich verheffenden varst en evenzoo den toemengoeng ter kussing aan , terwijl gedurende dien tijd de hand op het tractaat werd gelegd en de troepen het geweer presenteerden. Een en ander geschiedden met de grootste plechtig- heid, tot de eerbiedige stilte door het slaan en blazen van Wil- helmus werd afgebroken. Hierop volgden de noodige plichtplegingen en gelukwenschingen met het gesloten verbond. De Tromp werd daarna door den radja, „die vrij aardige aan- merkingen maakte", in oogenschouw genomen, terwijl een dejeuner de feestelijkheden besloot. Tegen 1 uur vertrokken de bezoekers in volle statie, en wel de vorst, overeenkomstig zijn verlangen, in een sloep van de Tromp onder Nederlandsche vlag, ~gevende daardoor een blijk van zijn vertrouwen’, merkt Wolterbeek op, rhetgeen ik met genoegen aannam”. Bepaald werd eindelijk, dat den 30° de Nederlandsche vlag zou geheschen worden, ter plaatse waar ons fort moest ver- rijzen, namelijk op den berg van Tandjong Pinang, vlak tegenover het eiland Mars, waar vroeger het Compagnies fort had gestaan. Wolterbeek haastte zich den 29" om van de rechten, die het contract hem gaf, gebruik te maken. Als commandant-resident te 6e Volgr. VIL. 3 34 DE COMMISSIËN VAN DEN SCHOUT-BIJ-NACHT OC. J. WOLTERBEEK Riouw zou achterblijven de kapitein der artillerie G. Z. Königs- dörffer (a); kapitein Stout werd belast met het toezicht op het bouwen van een bamboezen kazerne, „waaraan de vorst reeds had doen beginnen , zooals ook reeds een vlaggestok bad doen plaatsen” (6). Tot de gebouwen gereed waren, bleef het voor Riouw bestemd garnizoen op de brik Marianne en den schoener Wilhelmina. Ook de heer Koek zou voorloopig te Riouw blijven. In den vroegen morgen van den 80° ging de schout-bij-nacht in statie van boord, gevolgd door de andere commandeerende officieren. De vorst was reeds met zijne prauwen vooruitgeroeid en wachtte, omringd door zijne met prachtige pieken gewapende lijfwacht, aan den voet van den berg te Tandjong Pinang de onzen af. Men klom hem gezamenlijk op; de vorst had de hoogten en laagten eenigszins doen slechten, en de wandeling zooveel het kon ge- makkelijk doen maken; ~doch alles was nog ruw, vindende men nog eenige oude steenen, aanduidende de puinhoopen van onze voormalige fortres alhier”. Nadat allen boven waren, werd de Nederlandsche vlag onder het presenteeren van het geweer en het slaan van den marsch geheschen en door het fort op het eiland Mars, zoomede door de oorlogsschepen gesalueerd. De schout-bij-nacht stelde vervolgens den kapitein Königsdörffer als provisioneel resident voor, wen recommandeerde dien officier zijne plichten jegens den vorst en de volkeren van dat land, al hetwelk aan dezen door den kapitein Elout werd vertaald.” Men keerde toen in de sloep van de Tromp naar het eiland Mars terug, valwaar ik”, teekent Wolterbeek aan, wonder eene groote fraaie tent, dienende voor audientie-vertrek, zeer gedistingueerd ontvangen werd op een dejeuner; en bij mijn afscheid uitgeleide gedaan naar den waterkant onder een saluut uit het geschut”. Den 12 November zond Wolterbeek een zeer fraaien, fijnporceleinen theekop met schotel, waarop met gouden letters Durable Amitie prijkte — vwelke[kop ik toevallig als een present voor mij aan- (a) Zie de residenten sinds 1785 op bl. 163 dl. IL (1854) van het tijdechrift Bat. Gen. en het aangehaalde stuk van Netscher. (6) Kapitein Stout kwam den 25" Januari 1819 te Batavia terug, „bren- gende rapport de hem opgedragen verrichtingen afgeloopen waren”. Hij werd toen belast met de bestrijding der zeeroovers, die Java’s Noordkust zeer onveilig maakten. Bij een vervolging op den 2t" Mei sprong een kanon op zijn brik Maria, waardoor hij aan een been, een arm, zoomede aan hoofd en buik zoodanig gekwetst werd „dat zijn lichaam half verpletterd moet zijn geweest, waaraan hij denf29" daaraanvolgende ook is overleden” NAAK MALAKKA EN RIOUW IN JULI-DEO. 1818 EN FEBR.-APRIL 1820. 35 boord hebbende’ — aan den vorst, met eene missive, in antwoord op Zijn Hoogheids voorstel, om den dag der herstelde vriendschap , jaarlijks, zoowel op het Nederlandsch fort als op zijn eiland door saluutschoten te vieren, waarbij nu Wolterbeek verzocht „dan ook op dien dag zijn thee als eene gedachtenis aan mij daaruit te willen drinken”. Deze beleefdheid werd in den namiddag van den volgenden dag beantwoord. Eene plechtige bezending van drie rijksgrooten met den sjahbandar aan het hoofd, kwam den schout-bij-nacht op een grooten zilveren schotel een kris met gouden scheede presen- teeren; daarbij was gevoegd een jongentje van ongeveer 8 jaar, „gekleed met een geelzijden damast baadje en roodzijden damast lange broek, zijnde geel hier de kleur, te kennen gevende dat het van den vorst gezonden was”. 