None
(314) 11. pi. 12. Op andere afbeeldingen zijn allerlei gedrochte lijke dierfigaren te zien. Cf. ibid. pi. 9 en 11. Als een antediluviaansche saurier komt de makara voor oiyer de fi-garen van een Siameschen prabat of voetafdrak van Boed-dha. Cf. Transact. R. Ä. S. Vol. III, pi. 8 en p. 112, en BUBNOUF, Le Lotus, pag. 637, 641. Tot de oade Java-nen is ook de naam mahara overgebragt, maar op al de bekende zodiakaal-bekers is daarvoor de groote zee-garnaal [oe-rang segara, Mal. oedang laoet *) a^ebeeld. Gelijk in de Indische Mahâbhftrata, VII, 75, 3280 volgg. Vol. II, p. 445 eene slagorde in den strijd, naar de gedaante der makara ingerigt, wordt beschre ven, zoo komt ook in de Brata-Joeda de tnakara-bjoehà of bjoeha^makara voor, die als garnaal- of kreeft-slagorde wordt verklaard. Cf. raffles, History of Java, Vol. I, ad p. 297, en Brata^Joeda, door A. B. COHEN STUART, 1^ Dl. Batavia. 1860. 4% bl. 245, 246. Naar ik vermoed, is de naam makara of mangkara weder van de Indiërs tot de Arabieren overgegaan en door de Alphonsinische tafels als menkar, in het zui-delijk sterrebeld van den Walvisch, ook tot onze sterrennamen doorgedrongen -f). 11. De Waterman heet, volgens raffles, küba, hetgeen wel een fout voor koemba, zoo als crawford heeft, of het Sanskrit-woord koembha, pot, zal zijn. De figuur beantwoordt dan ook op al de oud-Javaansche en sommige Indische afbeeldingen aan dien naam. Op de meeste monuementen is de koenJ^Aa eenvoudig, gelijk in de afbeeldingen der bekers bij raffles, orawfurd, op die van den Heer HEKKiNG, het Haagsch Museum, Prof. t.roorda en bij upham, Vgl. RUMPHIÜS, 11. bl. 2 volg. en pi. I, ook Ma), oedang ondor, de teruglooponde kreoft, hetgoen beter met het 4fi sterrebeeld zou OTereengtemmen. o t) LOBLEB, S/emnamen, 1. c. S. 210, wil het uit A>i< neusspaë Tcr-klaren. In het HS. van Cheribon bij raffles schijnt de köembha omgekeerd, vermoedelijk om het begrip van uitgie-ting aan te duiden. Bij j. call loopen twee kruiswijze banden over het vat en het vat en heeft het twee horens aan den bovenrand. In de afbeelding bij den Heer fbisdbrioh is aan den mond van het voorwerp, dat welligt uit de figuur bij uphak, pi. 9 te verklaren is. Uet vat namelijk met een een een of bal in de opening, dekdma-koembha, het vat der begeerte, is het Indische symbool voor de cornu copiae. Niet alleen in dien zin, maar ook als de bekende aalmoezenpot der Boeddhistische priesters is het een gewoon bekenden en komt het op oude Boeddhistische munten. En beldwerken, waarschijnlijk ook op Java, voor. Hoe weinig meestal bij de latere Eundoes, die door de Grieken deze sterrebeelden weder ontvingen, de 'T^poxôfiç is verstaan, blijkt daaruit, dat in de jongere figuren en persoon, man of vrouw, is voorgesteld, die staande of zittende een vat in de hand omhoog heft {koembhodhara). Cf. UPHAH, pi. 10 en 11. Aéricus Researches, Vol. IL ad p. 803. De Yisschen dragen, volgens rapfles, den naam ména, hetgeen wel mina moet zijn en aan den ouden Sanskriet-naam mtna beantwoordt. Opmerking verdient, dat in het Sanskriet nana meer uitsluitend van het hemelteeken wordt gebezigd, terwijl volgens het Woordenb. van gbricke ROORDA, bl. 583, mina in het Kawi in het algemeen v i sch, zeiisch beteeken t. Gtelijk in sommige Hindoe zodiak-af-beeldingen, zoo is dit teeken op al de bekende Javaansche monumenten door eenkelen visch aangeduid. Cf. 7. call, Pki'los. Trans. JU. A. &, HL ad p. 31. Twee visschen Dwars over elkander of omgekeerd in parallele rigt vertoonen ufham U. pi. 9 — 12. AjmX. Bes. Cf. Madras Journal of Literature, Éd Science, Jan.— March. 1858. Pag. 2S2 — BOBHOùF, Le Lotus, p. 630. — Transact, R. A. S. III. p. 78 sqq. Vol. II, ad p. SOS. Maar ook hier heeft de Javaansche fantasie gelocaliseerd. Bekend is het, welk een rijkdom en verscheidenheid, welke zonderlinge, fantastische vormen het visschenrijk in den Ind. Archipel vertoont. De vroegere mede deelingen van VALENTYN en anderen, de beroemde arbeid van het medelid onzer Akademie, Dr. blbbksb, hebben onze O. I. visschen-wereld-bekend gemaakt. Maar ook de een-voudige inlander merkte gelijkenissen op tasschen de zonnderlinge vischvormen en andere voorwerpen,  in deze voorstelling vanden groptsten, den koning onder de visschen, de grond gelegen van de fantastische figuur op de Javaansche monumenten. In het HS. van Gheribon vertoont de visch nog slechts als sprieften de rudimenten van een tromp en slagtanden, bij oraw- FDBD en BAFFLES rceds een ware olifantssnuit, bij fbiedebich nog daarenboven de groote slagtanden en op de bekers van den Heer hbkkino, het Haagsche Museum en van ProL T. BOOBDA rust de figuur nog bovendien opmerking, omdat in de Arabisch-Indische astrologie de zodiak-figuren ook worden onderscheiden in die zonder voe- Taschen van Amboina, III. Dl. 1 Stak, bL 366, N». 60, bh 388. W. 180 en bl. 464, N». 373. Vgl. Tijdschr. van Batav, Gtnoots. 1854. He Dl. bl. 480 volg. ten, in twee-voetige, viervoetige en veelvoetige, terwijl mina tot de eerste soort wordt gerekend. Nog op een paar bijzonderheden wensch ik de aandacht te vestigen, die tot nu toe bij de zodiakaal-bekers onverklaard zijn gebleven. Op al de mij bekende bekers zijn boven de teekenen van den dierenriem een gelijk getal fignren, met uitzondering van de 9^, in mensohelijke geldkere geplaatst, en wel op alle bekers dezelfde figuren in dezelfde orde. Daar zij in de eerste of bovenrei staan, moeten zij wel eene bijzondere beteekenis hebben, maar welke die is, heb ik niet kann ontdekken. De twee schrijvers, die ze alleen schijnen te hebben opgemerkt, geven niet veel licht Crawvcrd 11. pag. 303 Besides the signs of the zodiac, we find represented upon these a variety of symbolic figures, which cannot be decyphered, some of men and some of animals. Waar baffles de zodiakaal-bekers vermeldt, vol. II. p. 6, zegt hij niets van deze figuren, maar van het Cheribonsche US. handelende zegt hij, vol. L p. 478: „Each of the years represented in the Obéribon manuscript, and distinguished by the signs of the Zodiac, is considered sacred to one of the following deities: Wisnu, Sambo, Indra, Saria, Mistri, Bariina, Sang IVIistn, Wandra Kurisia, Purusiab, Tabada, Aria, or Qàna." Niets zou dus eenvoudiger schijnen, dan in de rei dier figuren de beelden van de genoemde reeks van DewSs en Dewata's te veronderstellen, en inderdaad komen in de proeven van de Falak Boedha Kawi in he Tyds. v, TacU*^ Land- en Volkenkunde, VI. DL bl. 288, Batärä Wisooe Déwa bij M ä, en Batara Samboeh bij M r é a b a voor. Toch moet ik nog aan de geheele juistheid van baffles opgave twijfelen. Van minder gewigt is het, dat hij van geen maand- ♦) Vgl. Indische Studien, von Dr. a. wsbbk. II^ Bd. Berlin, 1858. S. S. 258. IX. EN MEDED. AVD. LITTLE. DBSL VU. ^ maar van jaar-teekens spreekt, maar grooter bezwaar geeft zijne lijst zelve. Hij noemt inderdaad geen 12, maar slechts 11 Qoden. De Heer hageman heeft, naar het schijnt, beproefd die lijst te verbeteren en schrijft, IL bl. 367:,,Wisnoe, Samboe, Hendhro, Soeryo, Histri, Waroeno, Mistri, Tjondhro, Koerisio, Foeroesio, Tabada, Gono/' maar of dit slechts bij gissing, dan wel op eenigen grond ia geschied, blijkt ner- gens, en bij hem blijven, even als bij rafflbs, de namen Histri, Mistri, Wandra, Kurisia, Purasia, Tabada, Aria of Ghma duister. Door gissing laten zich welligt eenige dier namen, b. v G. Histri, voor SjH^ de vrouw van Wisrioe, Laxmi, Gana voor Ganesja, Wandra voor Tjandra enz. verklaren, maar das mist genoegzaam vasten grond. Volgens raffles' lijst zou het eerste beeld Wisiioe moeten voorstellen, maar niets duidt die Godheid aan, veeleer zou het derde beeld ons aan Wisiioe in de Warftha'awatâra, de gedaante-verwisseling in een everkunnen doen denken. In de opgave bij kafplbs komen eenige namen overeen met die der Aditjaë^ de 12 zon* of maand-genii, maar zij volgen niet in dezelfde orde, en sommige namen verschillen geheel. *) Wanneer wij die beelden nagaan, dan blijkt het, dat het 2% 5^ 8^ 10« en 12« aan elkander gelijk zijn, het 6® verschilt slechts Een weinig en is ents groater. Zoo schijnen ook het 4« en 11« gelijk te zijn en een' linksgekeerden man, die een houweel of wa-pen draagt, voor te stellen. De bij de ouden en in de Arabisch-Indische astrologie meest gewone onderscheidung van gelukkige en ongelukkige, mannei^ke en «remtoe* Ufke teekenen, schijnen in deze figuren niet te zijnaange-duid. Naar hun stand zou men eer daarin de onderscheidung van Hoonde en gaande beelden kunnen vermoeden. Vgl. HISTORICAL MELODIUS, Ghuben, Wissen und Kunst der cüten Hundus. 1er. Bd. Mainz, 1822. 8<>. S. 544. Tab. I. Tks Vishnu Pwrdna, bj H. H. Wilson. Lond. 1840. 4«>. pag. 122 en 284. — bohtlixok und BOTH, Sanskn't'Wörttrbuchy 1er Theil. St. Petewb. 1855, 4o. bl. 632. Maar ook hieriu komen deze figuren met de van elders bekende opgaven niet geheel overeen. In de Arab. Indische astrologie zijn W ft is a Y Ç5 & Z wandelend, de overigen beide. *) Op de bekers zijn W ft ïIP m ^ i staande of van voren, de overigen Y n 25 £3 w^ cz zijn ter 2djde of in beweging naar de linkerhand voorgesteld« Slechts op den beker bij vbibdbbigh is «^ regts gekeerd» Dit 9« beld alleen is een dier*figuar en schijnt een hoen aan te dniden. Of dit bekeende te verklaren is uit de thans op Bali bekende incarnatie van Wisiioe als haan (Silingsing) f), waag ik niet te beslissenj ofschoon ik aan de oudheid dier voorstelling zou twijfelen. Al mijne pogingen om deze ge- heimzinnige figuren te verklareni zijn onvoldoende gebleven. De opgave bij niklas kûllbRi GloMben, Wiseen und KunH der Alten Judi, 1822. S. 544. Tab. L die in een lijst der oud«Indische zodiakaal-paratonellons P, bij bet teeken van den Boogschutter het hoen plaatst, kan wel geen licht verspreiden, daar die beiden aan den Chine-schen dierenriem ontleend zijn. Hoogst opmerkelijk echter 18 hety dat het sterrebeeld de Schutter in het Bisayasch den naam draagt van manog pana, p ij 1 - k i p (-ster) §), wat dos geheel past op de figuur voor Sagittarius met het daarboven geplaatste kip-beeld op de oud-Javaansche bekers.  zodiaknaam : p a n a h, maar daartegen is het bezwaar, dat de 'figur op de oud-Jav. bekers vó^rJslamitisch schijnt te zijn. *) Vgl. M. Maniii Attronomieon, a Jos. Soaiigero edL.B. 1600, 4i*>, p. 37, 1852. A. WBBBR, Indische Studien, lie. Bd. Berl 1853. S. 257. Vgl Verhand. Batav. Gen. ül. XXII. Batavia, 1849. 4°. Verslag van Balij bl. 37. Vgl. Fr. ALONRO BB MRHTKiDAi Diectonario de la lengua ßisaya. [Mamla], 1841. f». bl. 759. Met het genoemde haugt waarschijnlijk eene andere bijzonderheid zatnen, de vraag namelijk, waar die oud-Javaan-sehe dierenriem aanvangt. Wij zijn zoo gewoon naar oud gebruik met den Ram te beginnen, dat wij ook ligt hier zonden meenen hetzelfde te moeten doen. Toch duidt nietsonder deze figuren aan, dat de rei met den Ram begint; daarentegen vertoonen alle mij bekende bekers met datums de bijzonderheid, dat het Jaartal altoos boven D ha no e, het iecken van den Boogschutter staat. Wau een jaartal ont- breekt, zoo als op den beker van bet Ha^ch Museum, is in plaats daarvan doorgaans eene zou gelijkt; op den beker van den Hoogl. t. ROOHDA is blijkbaar de ruimte opengelaten. Uit de onder-zoekingen van A. WEBER is het bekend, hoe dikwerf het jaarbegin in Indië heeft afgewisseld, oudtijds in de maand Kârttika, later in Asjwina en andere maanden is gesteld. De Heer frikdericu vangt zijne lijst van Indisch-Baline-sche maandnamen aan met Sjrâwaiia (Julij-Aug.), maar zegt: „het jaar wordt begonnen met de maand Kasanga (de 9^), deze heet met de Indische naam Tjetra (8kr. Tjaitra) en begonnen volgens wilson in Maart'^ f) Baar in een oud' Javaansche inscriptie van het jaar 843 de Leeuw in de maand Shadrapada worden vermeld  Sjr&wana (iu deo regentijd) Duidt nu het 9^ teeken het jaarbegin aan, dan sijn op de bekers de zodiakaal-teekens geheel verplaatst, zoodat de Bam in plaats van bij Tjaitra te staan, nu bij SjrAwftfia is gekomen, terwijl het oude jaarbegin met Tjaitl» nog bij het 9® teeken wordt aangeduid. Stellen wij volgens de inscripties het jaarbegin met de maand Tjaitra in den Bam, dan zou de Schutter, het 9^ teeken, met de maand M&rgasjÏrsa (Nov. Dec.) overeenkomen, die ook wel al jaarbegin bij de Boeddhisten wordt vermeld f), maar waarvan ons nog geen spoor in den Indischen Archipel is voorgekomen. Wij achten toch het laatste nog het meest Waarschijnlijkke. De mij bekende zodiakalekbekers zijn van geelachtig koper vervaardigd, terwijl de figuren ^i-re2t{f daarop gesoldeerd zijn. Op den bodem is aan de binnenzijde nogeeoe stervormige figurative te zien, maar die te onduidelijk is om bepaald te kunnen worden. Zij verschillen eenigzins in grootte en loo-pen een weinig schuins op, zoodat de opening grooter is dan de bodem. De beker, in figuur I afgebeld, heeft een hoogte van 0,11 Ned. el, de middellijn beneden is 0,105, boven O,126; de beker in figuur II voorgesteld, is 0,10 Ned. el hoog, de middellijn beneden is 0,095, boven 0,117 Ned. el. Vraagt men naar het doel, waarvoor die zodiakaal-bekers vervaardigd sijn, dan hebben wij da arin waarschijnlijk geen oude inhondsmaten, maar veeleer eene astrologische strekking te vermoeden. Met boe verwonderlijke naauwkeurigheid ook op de oude inscripties de tijdsbepaling voorkomt, zoo geloof ik toch, op verschillende gronden te mogen beweren, dat in den Indischen Archipel de uit Indic overgere. Bragte astronomie minder ingang heeft gevondelijk dan de astrologie, die tot op dezen dag een voorname plaats in bet leven der inlanders inneemt. Dat de teekenen van den derenriem ook elders in den Indischen Archipel ond-tijda in vereering en waarschijnlijk in bijgeloovig gebmik zijn geweest, is mij onverwacht mede van elders gebleken. In de midden-eeuwen bloeide op de westkust van Samatra de door Arabische en Perzische geografen beroemd georden stad Fantsoer. In de nabijheid der plaats, waar die stad heeft gestaan, werden voor eenige jaren onder an-dere Hindoe-oudheden, ook vele ringen met gesneden stee-nen gevonden. Door een mijner vrienden mögt ik een aantal dier steenen verkrijgen en vond op eenigen ook figoren van Den den teekenen als gelukig geacht en daarom in ringen als amoteten (kvXcoc fimxol of fopitootiroLt bij HB8T0HI8) f) gedragen. De figuren, die op deze ring-steenen van Samatra voorkomen, schijnen mij de volgende te zijn : fig, 1 de Bam, fig. 2 de Stier, fig. 3 de Steenbok (m a k a r a of k a 1 a), fig. 6 de Steenbok (m a k a r a of k a 1 a), fig. 7 de Waterman (k o e m b h a), fig. 8 de Visschen (m Î u a, één viach). Deze steenen zijn allen van ingesneden werk (inkiglio). Uit den Mohammedanschen tüd kennen wij geen afbeeldingen van den dierenriem op Java. De namen der teekenen in het Javaansch vinden wij alleen bij kafflids en bücken KEE, met een paar verscheidenheden bij beiden. Bijna geheel, met weglating van het lidwoord, aan het Arabisch ontleend, zijn zij dezelfde, die met eenig verschil van uitspraak en transscriptie, ook in het Soendftsch en Maleisch gebrüikt worden. Wij stellen ze bier naast elkander §) : *) Vgl. over het gebruik van astrologische yazen, rbinjiüo, 11. T. II. pag. 359, sq. 886 sq. *) Cf. PHILOBTRATC8, Vol. II. pag. L Indien, Her Th. S. 251. Raffles, History of Java, Vol. II. pag. L XXIII, waar ook de (828 ) Jaraansch. BAmJBS. BRÜNNER. kdmel  Schorpioenteekel, de oud-Indische naam kala is bewahr geworden. Welligt heeft dit alleen eijn grond in den voor het Maleisch orgaan moeijelijk uit te spreken Arabischen vorm S^y-g, en is dus het inheemsch geworden zachter Maleisch woord kala ook bij de Javanen daarvoor gebezigd. Hieruit kan men opmaken, dat de Arabische zodiak-namen van de Maleiers tot de Javanen, en niet omgekeerd, zijn overgebragt. In de Javaansche lijst is de tweede naam idred duis- Madareschc namen voorkomen. — o. bügknbr, Een klein woorden boek der BolL, Eng. en Javaansche taUn. Batavia, 1842. 8^. bl. 4. — Néderd., Mal. en Soendaach Woordenboek, door ▲. DB wii/DB, uitgegeven door T. ROORDA. Amst., 1841. S^. (324) ter. Aan «3.Unc ot/iélred, Mercorius, is wel niet te denken« Daister is ook bij brûcknee de naam voor de Weegschaal : djiman; welligt slechts een drukfout voor mid jan. Niet waarschijnlijk is het, dat djiman uit uil de Sc haar van den schorpioen, zou ontstaan zijn. Bij het 11^ teeken is de naam bij Brückner nëUœ welligt  Arabische Zodiak-namen kunnen liggen in de boog. Wederkeig is uit die Arabisch-polynesische namen de oude figuur der Indische zodiakteekenen op te maken uit den tijd, dat de Arabieren die van de Hindoes over-namen. De oud'Indische zodiaknamen op Bali nog in gebruik, heeft de Heer prieberich doen kennen in zijne mededeelin- gen in het Tijde* voor Ned. Indie, VHI® Jaarg. 4®. Dl. *) Cf. KsiNAUn, Mémoire sur VInde, Paris, 1849. Af>. p. 364. — oildb*' ifiSiSTiB, Senptorum Areibum de rebus Indicia îocù Bonnae, 1888. 8^. jr. my. — WBBEB, in Abhandi. Berliner Akad. 1860. p. 822. ( 3iî5 ) bi. 21 1 en VerliandrBal, GenooU^liap, Dl. XXIII, Yersiag van Bal), bl. 56. Verder oostwaarts schijnen sij niet te zijn doorgedrongen« In de werken van Dr, matthes over het Makassaarsch worden zij althans niet vermeid. Uit het Boegineesch heeft obaw« FDJU> *) de maandnamen medegedeeld, waaronder nog eenige oad-Indische namen te herkennen zijn, maar van de zodiak- namen gewaagt hij niet. In de talen der Philippijnen heb ik geen ander spoor der zodiak-namen gevonden, dan de bovengenoemde zon- derlinge naam in het Bisayascht manog patia. Merkwaardig zijn de namen der zodiak-teekenen bij de Bataks op Sumatra, in het belangrijke Woordenboek van Dr. H. N. VAN DER TUüK medegedeeld (aldaar bl. 429, 523 en op de namen). Thans zijn zij uitslaitend voor bij* geloovigheden in gebruik, maar de namen schijnen eene regtstreeksche mededeeling uit Indië aan te duiden, daar in allen het oorspronkelijke Sanskriet-woord terstond te herken- nen is. Daar echter die Sanskriet-namen als vreemdelingen zijn aangenomen, maar niet meer worden verstaan, zijn zij door inlandsche woorden verklaard geworden, die nu eens de beteekenis van den Sanskriet-naam uitdrukken, dan weder uit misverstand en verwarring met gelijkluidende inland- sche woorden zijn ontstaan. Nach het eerste teeken mêsa wordt de. Dierenriem zelängende zijn de volgende: V. C. mêsa, verklaard door Ihambing, een geit Oc. X. marsoba, uit verwarring van aoba met saba verklaard door saba, een vlinder. O. CRAWFORD, History of the Indian Archipelago. Edinb. 1820. Vol. I, p. 305. Warring met toena  ^" toZa^ verklaard door timbangan, mede ait verwarring met het Niasch teula, boom, verklaard door hajoe. T?i OC ^^ X \ 5^ o 77 martiha, verklaard door bintang, ster, goerigoeri, potje, en &atoe, steen. ^ "Ô X (iano, door verwarring met het bekende polynes. woord verklaard met àëh^ water. Z OC 77 ^ iTiaAara, verklaard door sigoerampang, kreeft, ook door batoe, steen. ÄJ OC «^ X \ -77 OÇ \ ^ iraorib^m&a, verklaard door tampajan, ook door aëifc, water. 1 Relation de la grande tait Madagascar, Paris, 1661. 4°. p. 178. Nog gebruikt om de 28 dagen van elke maand, en om de uren yan den dag aan te duiden, vooral tot het be palen van gelukkige en ongelukkige tijdstippen. Aan de oostkust bij de Betsimisaraka's, en aan de westkust bij de Sakalava's zijn geheel andere namen in gebruik, waarvan sommigen een Indischen oorsprong aanduiden, b. v. ifosa =m Skr. pausa, maka s^ Skr. mftgha *)» Bij een beperkt gedeelte van de Folynesische volken, slechts op Sumatra, Java en Bali, vonden wijden den Indischen overgebragt, met behoud der meeste Indische namen, maar met wijziging van eenige beelden. Wanneer die overbrenging heeft plaats Gegen, laat zich wel niet juist bepalen. De bekers met jaartallen schijnen allen tot de 13^ of 14^ euw te behooren, die zonder jaartallen zijn, met eene enkele uitzondering, wel uit den zelfden tijd. In opschriften komen de Indische zodiak-namen reeds voor in 848 of 858. Op de lang en voortdurend behandelige strijdvraag, of de Hindoes de zodiak-beelden het eerst van de Grieken, of de Grieken die van de Hindoes, dan wel beiden ze van en ander volk, Chaldeën, Egypten en enz. ontvangen hebben, kunnen de beiden en namen in den Indischen Archipel wel geen licht hoegenaamd werpen. Die vraag is, gelijk zoo vele andere gewigtige en verwante problemen, op het tegenwoordige standpunt der onderzoekingen naar de oudste verbindingen tusschen Azië en Europa, nog wel niet met geheel afdoende zekerheid te beantwoorden. In Griekenland begint de zodiak-verdeeling eerst vollediger sedert GUBüST&ATüS (vijfde eeuw v. Chr.) bekend te worden, maar die kennis schijnt meer eene van elders zich mededeelende, dan 446. Flacourt, 1. 1. p 177. Zeer afwykend worden zg opgegeven door ODzen fbbd. db houtman, in zyn Spraeek ende woord-boéck inde vyhysche ende Madagask. Talen. A mat. 1603, bl. 180. • ( 328 ) eese zelfstandig ontwikkelde te zijn. Daar reeds de ouden leerden^ dat de verdeeling der ecliptica in dodecatemorien in vroegen tijd bij de Chaldeën bekend en door hen uit« gevonden was *), is het niet onwaarschijnlijk, dat met die kennis ook de beelden, hetsij regtstreeks, hetzij door de Phoeniciërs van de Chaldeën tot de Grieken is overge^ bragt In Indië« waar de kennis der naxatra of maanstatie'a zeer oud schijnt, komt de twaalfvoudige verdeeling van den zonneweg^ zoover thans bekend is, eerst sedert den tijd der door ALEXANDER geopende gemeenschap met Indië voor, en schijnt zij ook daar door Griekschen en Arabischen invloed eene meer beperkte, meest astrologische beteekenis verkregen te hebben. Een der oudste, tot dusver bekende, Indische ver- meldingen van de zodiak-beelden is die van VABâHA*Hi- mBA (in het einde der 5,< en begin der 6® eeuw na Chr.) in zijn hordèattra^ welk werk reeds in zijn' titel den in« vloed van het Grieksch verraadt, terwijl door denzelfden schrijver niet slechts Grieksche astronomen genoemd wor- den, maar ook de Grieksche zodiak-namen in het San»* kriet nagevormd worden, b. v. Krija sa k^cóc, Tävoeri ai ToOpoç, djitoema ss Mâviioi enz. In de oudste Indische be- schrijving der zodiak-beelden komen de Skr« namen, zoo als nrëmülioena en nrëjoegma^ een mannenpaar, tjdpin, de boogdrager, jfAoh'ii, de Waterman, matsyau, twee visschen, in beteekenis met de Grieksche beelden geheel overeen f). Waarschijnlijk heeft die mededeeling uit Griekenland over Egypte plaats gehad en welligt zijn daardoor enkele bijzon- derheden in de zodiakfiguren van den Indischen dierenriem te verklaren. Of misschien ook in Indië hetzelfde heeft plaats *) Vgl. DIODORÜ8 6IC0LÜS, BtbL Hat. II| 30. LATABD, Niwütii Uïld seine Oeberreatt^ Leipz. 1830. 8**. S. 411. en de Arabische overleverin- gen by CHW0L80HK, Die Stabler. St. Fetersb. 1856. %^, llr. Th. S. 661, 688, 889, en Index onder Tammuz. t) Cf. Zeita» ßir die Kunde des Morgenl. IV. S. 342, sq. lassbn. /nd. Alterth, TV. 843 sq. Jnd. Studien, Ilr. Bd. S. 414. ( 329 ) gehad» wat in Egypte schijnt te moeten aangenomen worden, dat vóór de overbrenging der Grieksche zodiak-beelden, reeds oudere eenigzins verschillende, maar uit dezelfde gemeenschap- pelijke bron afkomstige in gebraik zijn geweest, zullen de latere onderzoekingen moeten leeren. Meest waarschijnlijk meen ik nog het gevoelen te moeten houden, dat in Babyion, volgens de overlevering der ouden de bakermat der ster* reknnde, ook de oorsprong van de verdeeling der ecliptica in 12 deelen en van de aanduiding dier' deelen door de oude bekende zinnebeelden gezocht moet worden. ï j 't ,' s .'. I '^ Vf- l -.^ \ .. =1 ■'- <' VERSiAGEN EN MEDEDBBLINGEN DEB KONINKLIJKE AKADEMIE YAH WETENSCHAPPEN. VERSLAGEN EN MEÜEDEELINGEN 2>BR KONINKLIJKE AKADEMIE VAN WETENSCHAPPEN. Afdeeling LETTERKUNDE. Achtste Deel. o > ^> • u^^^t^Tr^ AMSTERDAM, C. G. TAN DER POST. 18C5. OBDBÜRT BIJ W. J. DE BOBVER KROBRR. INHOUU YAK HET ACHTSTE DEEL. PROCESSEN-VERBAAL. DER GEWONE VEEGADEEINGEN. ade ring gehouden op den 12de«» October 1863. blz. 1. » // II H 9<len November If Il 14. // II II II I4den December II II 37. M K II II 11 den Januarij 1864. II 41. II n II n gsten Fetruarij II II 69. U K II II l4den Maart II II 125. H II II II. llden April II II 156. » II II n gden Mei II II 178. II n II n iSden Junij If II 207. II M II n 12den September II n 217. tl 0 M II lOden October II u 287. n  de ongelijk, digtheid van bevolking en ongelijk welvaart in onderscheidene landen. 127. L. A. TE WINKEL, Over het voorvoeîsel A- in het Ger- maansch r 177. R. FSUIN. Over philips van leijden en zijn werk de cura reipublicae et sorte principantis. 220. C. LEEMAics. Over oudheidkundige onderzoekingen en ondekkingen op Java n 294. GEWONE VERGADERING DEB AFDSEUMG TAAL-, LETTER-, GKGHIEDKUNDIGE EN WIISGEERI6E WETENSCHAPPEN, HODDEN DU 12<i«> OCTOBER 1868. Tegenwoordig de Heeren: h« j. KOBFISfr» j. c. o« boot, J. BA&B, L« PH. C. YAFDEN BEBGH Tegenwoordig de Heeren: h« j. KOBFISfr» j. c. o« boot, J. BA&B, L« PH. C. YAFDEN BEBGH Tegenwoordig de Heeren: h« j. KOBFISfr» j. c. o« boot, J. BA&B, L« PH. C. YAFDEN BEBGH Tegenwoordig de Heeren: h« j. KOBFISfr» j. c. o« boot, J. BA&B, L« PH. C. YAFDEN BEBGH Tegenwoordig de Heeren: h« j. KOBFISfr» j. c. o« boot, J. BA&B, L« PH. C. YAFDEN BEBGH Tegenwoordig de Heeren: h« j. KOBFISfr» j. c. o« boot, J. BA&B, L« PH. C. YAFDEN BEBGH Tegenwoordig de Heeren: h« j. KOBFISfr» j. c. o« boot, J. BA&B, L« PH. C. YAFDEN BEBGH Tegenwoordig de Heeren: h« j. KOBFISfr» j. c. o« boot, J. BA&B, W. G. BULL, B. FBUIN, H. M. DBLPATH, J. A. C. VAN HUBB, G. DB TBIBS AB., J. H. SCHOLTZ, S. ILABBSTBN, J. DIBK8, N. BBBTS, W. C. BUBB8, J. B. GOVDSMIT, H. HOURMANN, L. J. P. JANSSEN, M. DB YRIBS, L. A. TE WnfRBL, S. TI8SBani6, I. P. SIX, W. HOLL. Daar de Heer opzoomeb aan den Secretaris heeft gemeld, dat hij verhinderd werd ter Vergadering te verschijnen, en de Heer holl eerst later zal kannen tegenwoordig zijn, het oudste tegenwoordig zijn, de Heer bakb den Heer delpbat verzocht het Voorzitterschap waar te nemen. De Heeren o. mees az., bêvillb en BAKnaiZBN van dbn bink hebben zich doen verontschuldigen. De Heeren o. mees az., bêvillb en BAKnaiZBN van dbn bink hebben zich doen verontschuldigen. Het Proces* Verbaal der vorige Vergadering wordt voorgeleeen en vastgesteld. XaSL. BN MBDBD. APD. LËTTBSX. DBBL VIII. (2 ) Er zijn geene stukken of brieven ingekomen. De Heer leemans, die het woord zoude voeren over Egyptische pa-pyrussen in. jiratiscbi scluift; heeft.^meld, d^t hij door ogesteldheid werd verhinderd Zijne mededeeling te kunnen doen; en de waarnemende Voorzitter verleent alzoo het woord aan den Heer bbicx tqt. Bet Bouden der aangekon-digde voordracht over de gevolgen van het TwaalQarig Bestand. Tot deze voordracht zegt de Spreker aanleiding gekregen te hebben door eene plaats uit de Gedenkchriften van VAJBY DER CAPELLENy vai^ welkc de tegenstanders der poli-tik van OLDENBARNBVBLT zich tot de veroordeeling van het rejgeringsbeleid diens Staatsmans veelmalen bediend heben. De Spreker gaat in het breede na, of men aan die uitspraak wel zooveel gewicht heeft te hechten als wel eens geschiedt, en hij beroept zich ter wederlegging op onderscheiden getuigenissen en feiten van dien tijd. Hij vermeldt de krachtige inmenging der Republik in de aangelegen-heden der Guliksche en Kleefsche erfopvolging; hij wijst op den krijgstocht ondernomen, om den Hertog van Brunswijk de verdrukking zijner hoofdstad te beletten; hij her- Innert, hoe Prins maurit zelf in de Petitie tot de consenten van 1619 de gunstigste getuigenis gaf aan het bewand gedurende het Bestand ten aanzien van de beharntig der krijgszaken. Hij doet opmerken, hoe Koning JACOBUS van Engeland door zijn afgevaardigde eene hulde an onze krijgsmacht bewees; en hoe ook winwood bij zijn afscheid in Augustus 1618 verklaarde, dat in de Republik veel ten goede, ja tot den meest gewenschten Staat was voortgegaan. Voorts doet de Spreker opmerken, hoe de staatkunde van oldbnbarnbvslt vredelievende veroveringen in Duitschland maakte, waardoor het geheele Hansegebied op den weg was gekomen om eene nieuwe provincie of liever eene nieuwe reeks van provinciën aan de Unie der vereenigde Landen te voegen; eene gelegenheid die later was voorbijgegan om niet weder terug te keeren. De Gezant borbbl wees daarop nog eenige jaren later terag; doch toen was het te laat. Op de uitnoodiging van den Voorzitter aan de leden die hunne bedenkingen over deze voordracht zonden willen in het midden brengen verklaart de Heer fruin zich over het algemeen met de beschouwingen van den Heer BRILL wel te kunnen vereenigen. Evenwel heeft hij eenige bedenkingen. Het oordeel van vak der capbllen heeft volgens hem niet zoo veel toestemming gevonden als de Strecker meende. Hij herinnert, dat Prins haurits in de aangehaalde Petitie van 1610 de Staten prijst, omdat zij Fransche Regimenten in hunne dienst gehouden hebben, die toch O LDENBARHBVBLT gj^uc ZOU hebben zien terugkeereu. Hij meent ook dat te veel gewicht is gehecht aan de getuige-nis van Gezanten, die bij een beleefd afscheid zich lichte-lijk aan hoffelijke betuigingen plegen toe te geven. Dat voorts de Hanse niet tot de Nederlandscbe Unie is toegetreden, is aan de tweedracht in de Dnitsche steden en in die steden onderling te wijten. Eindelijk meent Spreker, dat het bij het sluiten van het Bestand de vraag was, of men den oorlog zoude voortzetten, tot dat al de Nederlanden zich tegen Spanje zouden hereenigd hebben. Dit laatste was het doel van den Prins; maar oldbnbar-NEVELT was daartoe geenszins genegen. De Heer brill dankt den vorigen Spreker voor zijne opmerkingen, die hem echter zijne beschouwingen niet behoeven te doen wijzigen. De Heer groen van prächtige heeft zich van de plaats van der capbllen bediend om een reeks van grieven met die uitspraak te besluiten, als met een af-doend argument. Wat aangaat de beteekenis van Prins maurits lof over het betalen der Fransche Regimenten, men mag niet vergeten, dat Holland, onder oldebabnetelts beleid, door jaar op jaar schatten voor te schieten, voor het onderhoud en het behouden van die troepen heeft gezorgd. Met betrekking tot de derde bedenking wijst de Heer bbill op het gewichtig oogenblik, waarin door den Zweedschen Gezant SKYTTB de aangehaalde woorden zijn gesproken. Beeds werd OLDENBAENBVELT door zijn vijanden bestookt en het was den Zweed te zeer ernst om zijn val te verhoeden, dan dat hij toen ijdele woorden zoude gesproken hebben. De laatste twee aanmerkingen van den Heer fruin geeft de Heer brill toe: zijn zijn in overeenstemming met zijn gevoelen. Had er in de Hausesten eeue partij bestaan, geheel zeker van hare zaak, en tevens belangelos, haar will om het voorbeeld der Nederlanden te vreenigen zou onweerstaanbar zijn geweest. Eindelijk, ook hij begrijpt, dat eene hereeniging van al de Nederlanden, wegens de kracht der catholieke en feodale elementen in de Zuidelijk Provinciën, het gevolg zoude gehad hebben, dat de Noordelijk de goederen door den oorlog verkregen zouden hebben verloren. Om te blijven wat zij geworden waren, moesten de zeven provinciën afgescheiden zijn en slechts half Nederland bevrijd worden. Hier werd bewaarheid wat hesiodxts zegt: „de helft is meer dan het geheel." Door den Heer dblprat wordt de vraag gepperd, of niet Wellicht het gezegde van der capellen een bewus kan zijn van den invloed, welken lipsius op hem heeft geoefend, van wien een vertoog bestaat over den invloed dien het bestand ter vermeerdering van het woelen der binnenlandsche partijschappen in ons Vaderland zou kunnen hebben. De Heer brill geeft dit in zoo verre toe, als het waarschijnlijk moet geacht worden, dat hetgeen upsius daarvan heeft geschreven, aan van dbr oapbllen niet onbekend zal gebleven zijn. Voorts merkt de Heer delpbat op, naar aanleiding van het vroeger besprokene omtrent het St. Nikolaasfeest, dat men de sage van St. Nikolaas als kindervriend wel-licht in verband moet beschouwen met de legende in Skandinavië verspreid over Nielsen, die mede als kinder-vriend algemeen gevierd was. In Eriesland daarentegen was St. Nikolaas de patroon der schipbreukelingen. De Heer Karsten deelt eenige beschouwingen mede over de Ode van horâtius ad Augustum, (I. 2), waarmede de Dichter zijne lierzangen opent. De meeste uitleggers hebben naar des Sprekers meening dat gedicht niet goed begrepen. Spreker meent, dat men behoort aan te nemen, dat toen de Dichter deze Ode vervaardigde, omstreeks het jaar van Bome 7 SI, hij zich in zijne verbeelding terug-verplaat Ste op het tijdstip, waarop octavianus als jonge-ling voor het eerst aan het roer van den Staat kwam in 711. Uit dat standpunt ziet hij als met een profetischen blik de bestemming van Bomes toekomstigen beheeracher; hij ziet in hem den uUor CaesarU, maar een zachtmoedigen wreker, den bedwinger der burgeroorlogen, den redder van Bome, die de gevresde Parthen aan zij-nen scepter zal onderwerpen en daardoor Bomes grootheid voltooien. De Heer Karsten wenscht dit denkbeeld nader voor de VetAagen en Medededingen uit te werken. De Heer dirks deelt, op verzeek van den Secretaris, den stand der uitgave van het achtste Stuk van het Vervolg op VAN L00N8 Penniugwerk mede. Na herinnerd te hebben, dat de Akademie de taak van het Instituut bij het jaar 1766 had opgevat, en dat dus de Deelen YI en VII de jaren van 1766 tot 1780 behandelen, vermeldt hij, dat het VIIIe Deel de jaren van 1781 tot 1786 zal bevatten; een tijdvak, dat belangrijke stoff heeft opgelever voor den tekst, die de elf of twaalf platen van dit Deel ophelderen. De oorlog inet England, vooral de slag van Doggersbank, de uitgifte van papieren geld in O. en W. ludië en op de Kaap de Goede Hoop, de laatste levensjaren en dood van j ohan bkrk vak dbr oapellbn TOT DEN POL en de burger wapening zijn onderwerpen, die velerlei nasporingen hebben vereischt. Hetzelfde lid biedt ten geschenke aan voor de Boekerij twee Notices door hem geleverd voor de Remie de Na- mmnatique Beige, 4"*« Série, T. I. getteld: 'Monnaies anciennes trouvées en Frise; — en Quelques rnots sur des monnaies du onzième Siècle. Ïn het eerste wordt een belangrijke vonst van AngeUsaische munten, in Maart 1863 in Friesland gedaan, behandeld; in het tweede wordt gertacht de omschriften van eenige in Friesland gevonden munten te verklaren. De Heer m. de vbies overhandigt den Secretaris de 16° Aflevering van maeblakts Spiegel fustoriael voor de Bibliothek der Akademie. — De Heer boot legt een exemplar over van het laatstelijk bekroonde Latijnsche Prizesvers, het eerlang aan de leden zal worden verstrekt. - Van den Heer molhuyben is ingekomen een exemplar van het door dien Geleerde uitgegevene Register op de Charters van het Archief te Kampen, — De Heer Janssen brengt ter tafel een Beschrijving van een graßteen uit de Veertiende Eeuw, geplaatst in de Werken van het Friesche Genootschap, - waarna de Vergadering, daar niets verder te behandelen is, door den Voorzitter wordt ge-sloten. OVSB DS GEVOLGEN  plaats van albx. van dek capellbn in zijne Gedenkschriften (I, bl. 17) over de gevolgen van het Bestand geveld. Onze Staat, zegt die Schrijver aldaar, is gedurende den tijd van het Bestand van alle kanten ondermijnd; zoodat wij bij het Bestand niets gewonnen, maar veel verloren heben, Dit oordeel isvalsch. Niet het Bestand, maar zijne bestrijders hebben den Staat ondermijnd. Toen van deb oapellen dat woord aitte, was hij nog jong, en later heeft hij veel dingen an-ders leeren inzien, en bepaaldelijk den grooten tegenstan der van het Bestand, Prins haubits, scherp leeren beoor-deeleu. Dus zouden wij weinig gewicht aan die Uitspraak behöven te hechten, ware bet niet dat eene zoo ongunstige oordeelvelling over het Bestand eene soort van ge-meenplaats is geworden, en zich in de leerboeken onzer geschiedenis voortplant. (8) Toegegeven dat de voortzetting van den oorlog in 1609 de uitbarsting der binnenlandsche twisten zou hebben voor- komen, zoo mogen wij vragen : was het geoorloofd de ramp van den oorlog te bestendigen, ten einde den strijd der partijen meester te blijven? Zou het van oldenbahnbvblt redelijk gehandeld zijn geweest» zoo hij door den oorlog den triomf van diegene der beide partijen verzekerd had, welke volgens zijne overtuiging op een verkeerden, voor de orde van gansch Europa gevaarlijken weg was? Maar is het waar, dat bij het Bestand niets gewonnen en veel verloren is? Waar is het niet, dat het Bestand den invloed van den Staat naar buiten benadeeld en de weerbaarheid der Republiek verminderd heeft. Naauwelijks was het Bestand gesloten^ of de Republiek nam deel aan de krachtigste maatregelen, ten einde 'de bemoeijing des Keizers met de zaken van de Guliksche en Kleefsche Landen te beletten, en te verhoeden dat deze opengevallen erfenis aan een Roomsch-Eatholiek vorst ten deel viel. Toen Hendrik IV was omgebracht, was zij het, die de hoofdleiding der zaak op zich nam, en door de in- neming van Gulik en de bezetting van verscheidene vaste plaatsen ten behoeve van haren beschermeling, den keur- vorst van Brandenburg, eene stelling in Duitschland in* nam, bestemd om in het Rijk een tegenwicht te stellen tegen de inmenging van Spanje ten behoeve der £[atho» lieken. Qeen vertoogen van Koning jacobcs^ geene tijde* lijke coalitie zelfs van de Mogendheden heeft de Staten er toe gebracht om die stelling op te geven. De overgave van Qnlik na oldbnbasnbvelts val en na bet hervatten van den oorlog was eene inwilliging van Prins mau&its aan de Mogendheden, die aan de stoute rol der Republiek een einde wilden maken. En niet alleen het overwicht van de macht der Katholischen Heken in het Rijk ging de Republik tijdens het Bestand te keer, maar ook de willekenr der vorsten in den Neder- saksischen Kreis, die de steden wilden afleeren om Hollands voorbeeld te volgen. De Staten hadden er een krijgstocht voor over om den Hertog van Brunswijk de verdrukking zijner hoofdstad te beletten, en in het jaar 1615 schreef Prins FRBDSRIK HENDRIK aan het hoofd der Nederlandsche ruiterij den Hertog vrede en vriendschap met zijne onder- danen voor. Zulks kon zonder een behoorlijk in stand gehouden leger niet geschieden. In December 1618, toen OLDENBABNBVELT op Prius MAURITIS last gevangen gezet was, gaf deze vorst in de Petitie tot de Consenten van 1619 dan o Ok de gunstigste getuigen ist het Bewinde gedurende het Bestand ten aanzieren van de behartig der krijgszaken. Hij verklaart, dat „Hun Hoog Mögenden zeer wijselijk gedurende het Bestand altijd geraden gevon- den hadden, niet alleen al het krijgsvolk, traktementen en andere lasten van den staat van oorlog aan te houden, maar ook voor de betaling der Fransche troepen te zor« gen." En wat lezen wij in de Petitie tot de Consenten van 1624? Dat de Staat van onze gemeene zaak »êedert den uUgang van hei Bestand niet weinig in het ongereede verloopen was.'^ Zulk een getuigenis gaf Prins maurits kort voor zijnen dood aan het Bewind van zijnen tegen- stander. Ook Koning jakobus door zijn eigenbelang ge- noopt, bracht bij monde van Zijnen afgevaardigde, Lord DOMOASTEBy hulde aau onze krijgsmacht in dien tijd. Toen deze edelman, in December 1619 uit Duitschland teruggekomen, waar hij den Uniedag der Protestautsche vorsten had bijgewoond, ter vergadering der Staten-General verscheen, dankte hij Hun Hoog Mögenden, uit'sKonings naam, voor hunne belangstelling in de zaak van zijnen schoonzoon, en sproorde hen aan voorte te gaan hem teondersten. Hun was, zeide hij, dit veel gemakkelijker, dan den Koning: /i^Zij waren dichterbij, en hadden altijd eene voldoende krijgsmacht, gereed om dadelijk te velde te trekken." Maar niet alleen het leger was in goeden staat. Men boore wat winwood verklaarde bij zijn afscheid, in Augustus 1613 genomen. 