The lichen book; handbook of the lichens of northeastern United States;
Eindelijk moot ik Uwe Majesteit oplettend maken op de noodzakelijkheid der uitgaaf yan een OfBcieel Dagblad yan den Book- en Eunsthandel, in dit geheel Ontwerp yan wet ingeweyen, daar er een middenpunt schgnt te moeten wezen yoor de onyermijdelijke aankondigingen en bekendmakingen 378 en daartoe een Dagblad Bchjjnt yereischt te worden, welks gebruik gemakkelijk, en welks aankoop onkostbaar is; het- geen in 66n woord, onder het bereik yalt van alle Boek- en Kunstverkoopers, en yerdere belanghebbenden. Ik yerzoek Uwe Maj. het gesohetste Ontwerp yan wet gunstiglijk te willen oyerwegen, en wensch, dat hetzelyeaan Hoogstdeszelfs weldadigo oogmerken eenigzins mag beant- woorden. Ontwerp yan Wet betreffende het regt yan dmkken yan Letter- en Knnstwerken^ grewoonlQk grenoemd KopQregrt. Wij Willem, bij de gratie Gods, Eoning der Nederlanden, Prins yan Oranje Nassau, Groothertog yan Luxemburg, enz. enz. enz. Willende in ons Rjjk, hetwelk de eere draagt yan de uit- yinding der Drukkunst, de yruchten daaryan aan schrijyers en kunstenaars op het ruimst doen genieten en teyens de drukkunst en den handel in derzelyer yoortbrengselen met de daarin dienstbare kunsten en fabrieken op het meest doen bloeijen. En gelet hebbende op het 227ste Art. der Grondwet, Zoo is het dat Wij tot gemelden einde en in oyereenstem- ming met gemeld artikel den Raad yan State gehoord en met gemeen oyerleg yan de Staten-Generaal betreffende het regt yan drukken yan letter- en kunstwerken, gewoonlijk genoemd Kopijregt, hebben goedgeyonden en yerstaan, gelijk Wij goedyinden en yerstaan bij dozen: Art. 1. AUe regt yan Eopij, of yan Eopieeren door den druk is yoor oorspronkeljjke Letter- en Eunstwerken het regt yan schrijyers, aardrijkskundigen, Landmeters, Schilders, Teeke- naars, Toonkunstenaars (Componisten) en aller regtyerkrij- genden om oorspronkeljjke Letter- en Eunstwerken, het zg Geschriften, het zjj Eaarten, het zij Plans, het zij Schilde- 374 rijen, het zjj Teekeningen, het zjj Muzijk, geheel of gedeel- teljjk, verkort of verkleind, zonder onderscheid van yorm of inkleeding, in eene of meer talen met of zonder hulp der GraveerkuDst of eeniger andere tusschenkomende kunst door den druk gemeen te maken, te verkoopen en te doen yerkoopen. Art. 2. Het Eopijregt van yertalingen van Letterwerk, waarvan het oorspronkelijke niet onder de bescherming dezer wet Btaat, is het regt van yertalers en hunne regtverkrijgenden, om yertalingen yan genoemd Letterwerk door den druk ge- meen te maken, te yerkoopen en te doen yerkoopen. Art. 3. Het in Art. 1 en 2 omschreyen kopijregt kan door de auteurs en yertalers in persoon, elk wat zijn eigen werk betrefk, worden uitgeoefend, zonder daartoe eenig patent te behoeyen, maar door hunne regtyerkrjjgenden niet zonder als Boek- of Eunstyerkooper gepatenteerd te wezen. Art. 4. Alle inbreuk op het in Art. 1 en 2 omschreyen Eopijregt, hetzg bij eene eerste uitgaaf in druk yan eenig nog niet gedrukt Boek- of ^unstwerk, hetzg bij herdruk yan het- geen reeds in druk was, wordt yerklaard te zijn eene schaam- telooze inbreuk op een wettig eigendom, met den algemee- nen schandnaam yan nadruk gebrandmerkt en onder dezen naam straf baar gemaakt met eene boete yan f 3000. — ten behoeye der algemeene Armen yan de woonplaats des N(p- drukkers en met schadeloosstelling ten behoeye der in haar wettig eigendom aangetaste partij, ter waarde yan 3300 Exemplaren yan het nagedrukte boek- of kunstwerk, te berekenen naar den Boekyerkoopersprijs yan den wettigen druk, indien die bestaat, of naar dien des nadruks, indien het werk nog niet wettig gedrukt was, of naar den gewonen prijs yolgens oordeel yan drie deskundigen, indien het werk nog niet wettig gedrukt, en de nadruk ontdekt was, alyo- rens uitgegeyen te zijn, zoodanig dat in mindering dezer 375 schadelooestelling in geld zullen strekken, tot deDzelfden prijs, zoovele Exemplaren van den nadrak als opgeleverd en aan de benadeelde partij ter hand gesteld zullen worden; onver- minderd de verbeurte ten behoeve der benadeelde partij van de meerdere Exempl. die er mogten gedrukt zgn boy en het getal van 3300, en komende nimmer eene mindere oplaag in aanmerking tot verkleining der schadeloosstelling in geld. Daarenboyen yeryalt de nadrukker in alle de kosten der in het volgend artikel yoorgeschreyene procedure. Art. 5. Alle openbare aanklagers worden gemagtigd en gelast, om zoodra hun een exemplaar yan een of anderen nadrukdoorof yan wege den bezitter yan het Eopijrecht zal zijn aangebo- den met schriftelijke aanwijzing ter goeder trouwe yan den Boek- of Kunatyerkooper, 66n of meer, bij wien of bg wie men zich yerzekerd houdt, dat het nagedrukte werk gekocht of geyonden is, hot aangeboden Exemplaar, met de bgge- yoegde aangifte, aan te nemen, yan een en ander Begu te geyen, en dadelijk ex officio oyertegaan tot het geregtelijk opsporen en yeryolgen yan den nadrukker, dat is, dien genen of die genen, yoor wiens of wier rekening de nadruk ge- maakt is. Tot zekerder beteugeling yan het misdrjjf, zullen de openbare aanklagers ieder Boek- of Eunstyerkooper, bij wien, yolgens de boyengemelde schriftelijke aanwijzing of yerdere ontdekking een of meer Exemplaren yan den aange- geyen nadruk yerkocht of geyonden zijn, yoor den regter roe- pen, om aldaar, na oyerlegging en oyergifte tegen Regu yan Factuur, Yerzendingbrief, of quitantieuiteeneNederlandsche plaats, en yan een Nederlander af komstig, onder Eede te yerklaren, yan wien hier te lande hij gemeld Ex. of Exem- plaren ontyangen heeft of althans ter goeder trouwe meent, die ontyangen te hebben, en zal daarna de afzender op de- zelfde wijze tot hetzelfde einde worden geciteerd, steeds yoortgaande yan ontyanger tot afzender, zoolang het noodig is; zullende de eerste, die zich in maniere yoormeld niet zuiyeren kan, alzoo ook hij, die slechts yan eenen buiten- landschen oorsprong kan doen blijken, yoor den Nadrukker 376 worden gehouden, en zuUende alle openbare aanklagers en regters in dezen met elkander corresponderen en malkander behulpzaam zijn. En op gemelden grond zullen de openbare aanklagers vonnis eischen overeenkomstig het voorgaand artikel, tot het geven van welk vonnis zonder eenige miti- gatie, op denzelfden grond, de regter alsmede gemagtigd en gelast wordt, gelijk tot het tevens ordonneren in hetzelfde vonnis, van verhaal bij parate executie, op alle vaste en losse goederen, ter diligentie van, en te dirigeren door den open- baren aanklager ex officio, ingeval aan het vonnis binnen eene maand tgds niet geheel en volkomen voldaan is, ter- wjjl in geval van recidive de eisch en het vonnis zullen verzwaard worden met eene inhabiel verklaring om in het vervolg immer eenig patent als Boek- of Kunstverkooper te kunnen verkrijgen. Art. 6. Elk Boek- of Kunstverkooper, daaronder begrepen ieder verkooper van gedrukt Letter- of Eunstwerk in hoedanigheid 377 van Bcbiijyer of kunstenaar, die eene maand na de bekend- making ran eenig vonnis, in manier als op het einde van het Yoorg. Art. gezegd is, betreffende eenigen nadruk van denzelven buiten een enkeld Exemplaar op auctienof andere publieke verkoopingen van gebondene boeken, ^en of meer Exemplaren zal yerkocht hebben, zal vervallen in eene boete van f 500. — en na eene bekeuring zulks weder doende, zal hij op nieuw in dezelfde boete vervallen, telkens daarenbo- ven vervaliende in de kosten der Procednre. Deze zal bier in haar begin, voortgang, en afloop, dezelfde zijn als in het voorg. Art. tegen de nadrukkers is voorgeschreven, voor zoo veel zalks op dit geval kan toegepast worden, alzoo met dit onderscheid, dat en de benadeelde partij en de openbare aanklager en de Regter, respectivelgk, alleen den werke- lijken verkoop of aanbieding met dit oogmerk tot grond en onderwerp znllen kunnen maken van hunne aangifte, ver- volging, eisch en vonnis, welk laatste zal uitgesproken wor- den, hetzg op de erkentenis van de daad, hetzij op andere voor den Regter overtuigende bewijzen, en verder slechts met deze uitzondering op de toepassing van het gemeld voorgaande Art. dat de daarbij bevolene mededeeling van het geslagen vonnis aan het ministerie van Binnenlandsche Zaken, in dit geval bloteljjk zal strekken, tot kennisgeving, niet tot openbaar making. Art. 7. Hetgeen op openbaar gezag en openbare kosten vervaar- digd wordt en door den druk kan gemeen gemaakt worden, is vatbaar voor het in Art. 1 en 2 omschreven regt van kopij, om of uitgeoefend te worden voor openbare rekening, of overgedragen op Boek- of Eunstverkoopers. AUes echter van aard voorschreven, wat eenmaal in het Staatsblad, of eenig Nieuwspapier, van Gouvernementswege nitgegeven wordende, gedrukt, of in schrift of druk openlijk afgelezen of aangeplakt, of in eenige Courant geplaatst is, kan niet alleen door ieder courantier, maar ook door ieder boek- of kunstverkooper vrgeljjk worden gedrukt, en gemeen gemaakt, geheel of gedeeltelijk, onvertaald of vertaaldj zonder of met 378 bewerking, wordende daarenboven in geval van bewerking of yertaling, aan iederen bewerker of vertaler patentyrij vergund het uitgeven en verkoopen in druk van elks eigen arbeid van deze soort, terwjjl ingeval (hij die) deze be- werking, of elke yertaling, zonder daarvan eigenaar te Wezen, drukt of herdrukt, als Nadrukker zal straf baar zijn, en als zoodanig vervolgd zal worden, op de wijze bij Art. 4 en 5 Yoorgeschreyen, en zijnde hier ook toepasselijk de bepalingen van Art. 6 tegen het verkoopen van veroordeelde Nadrukken. Art. 8. Aan ieder Boek- of Eunstverkooper staat het vrij in druk uit te geyen, geheel of gedeeltelijk, den Bjjbel, de oude Auctores Classici, en zoodanige vertalingen van en aantce- keningen of Registers, enz. op den Bijbel en de genoemde auteurs, als van ouds af een algemeen eigendom zijn gere- kend, en waaryan de bijzondere eigendom niet kan bewezen worden, gelijk al zulke Eerk- en Schoolboeken, welke insge- lijks yan ouds af een algemeen eigendom zgn gerekend, en waaryan al mode de bijzondere eigendom niet kan bewezen worden; waar dit laatste kan geschieden, bestaat yoor alien oorspronkelijken arbeid het kopijregt in Art. 1 en yoor elke yertaling bepaaldelijk het kopijregt in Art. 2 omschreyen met alle derzelyer geyolgen. Aan ieder Boek- en Eunstyerkooper staat eyeneens yrij het uitgeyen in druk yan den Almanak, met alle zulke of der- geljjke bijyoegselen als yan ouds algemeen gebruikelijk zijn, edoch met yerbod om, yerder gaande op eenigerhande wijze iemands regt aan te tasten, op de daarop gestelde stra£Pen. Desgelijks nog blgft aan ieder Boek- of Eunstyerkooper of daartoe beyoegd auteur, de yrije uitgaaf onyerlet yan boeken, met de nodige aanhalingen uit de gedrukte geschrif- ten yan anderen, tot staying yan historische ofandere waar- heden, of beschouwingen, gelijk ook de yrije uitgaaf yan Tijdschriften, waarin men door middel yan uittreksels en beoordeelingen, den aard en de waarde yan in druk uitko- mend Letter- of Eunstwerk doet kennen, het welk einde- lijk ook in staatkundige dagbladen kan geschieden. 379 Art. 9. Onder bescherming dezer wet staan: V. AUe ongedrukt letter- en kunstwerk van Nederlanders, wordende hetzelve yoor ongedrukt gehouden, zoolang bet niet aitgegeven is en wordende nog als ongedrukt bescbouwd, al hetgeen daarvan buiten 's Lands mogt gedrukt zijn, tegen den wil der Eigenaars, doch niet eer dan nadat deze daarvan aan bet Ministerie van Binnenlandscbe Zaken ter goeder trouw, en ter bunner yerantwoording scbriftelgke mededeeling bebben gedaan, en nadat betzelve Ministerie daarvan aankondiging gedaan beeft in bet Officieel Dagblad van deii Boek- en Eunstbandel, na welke aankondiging gelijk te stellen met de bekendmaking in betzelve Dagblad van eenig vonnis van veroordeelde Nadrukken, alle bepalingen van Art 6 tegen de verkoopers dezer laatsten ook gelden tegen de verkoopers van een buiten 's Lands tegen den wil des Eigenaars gedrukt Nederlandscb Letter- of Eunstwerk. 2^. Alle voor de af kondiging dezer wet, in de uitgestrekt- beid van dit Rijk in druk uitgegeven in- of uitlandscb let- ter- en kunstwerk, waarvan de bijzondere eigehdom kan bewezen worden, op grond van bescbreven of onbescbreven Begt, zonder toepassing ecbter van straffen dezer wet ten aanzien van zulke nadrukken, die destgds door geene wetten of eenig, bij gebreke van wetten, bescbermend Octrooi of Privilegie verboden waren. 3^. Alle na de af kondiging dezer wet in de Nederlanden in druk uitkomend in- of uitlandscb letter- of kunstwerk, overeenkomstig deze wet, en verder onder voldoening bij iedere soort van uitgaaf en bij elken druk derzelve, eersten, tweeden, of lateren, aan de volgende vereiscbten. a. Dat bet werk gedrukt zij op eene Nederlandscbe Drukkenj. 6. Dat bet eenen Nederlandscben uiigever bebbe, en diens naam, alleen, of vereenigd met dien eenes buitenland- scben medeuitgevers, op den titel, of, bij gebrek van titel, waar bet voegzaamst is, gedrukt zij, benevens de plaats zijner woning en den tijd der uitgave. 380 c. Dat vaD elk werk voor of gelijktijdig met de uitgare door den vereischten uitgever drie Exemplaren, waarvan een door hem op den titel, of, bij gebrek van titel, van onderen op de voorzijde eigenhandig geteekend, met bijyoeging der dagteekening, benevens eene ver- klaring van een Nederlandsch Drukker, met eigenhan- dige naam-, plaats- en dagteekening, dat hetzelve bij hem gedrukt is, zullen oyergegeven worden tegen re$a, aan het gemeentebeetuur zijner woonplaats, hetwelk een en ander dadelijk aan het Ministerie van Binnenland- Bche Zaken zal yerzenden, zuUende yervolgens ten gpoe- digsten yan de behoorlijke inzending, door gemeld Mini- sterie aankondiging worden gedaan in het yanwegen hetzelye uitgegeyen Officieel Dagblad yan den Boek- en Ennsthandel. De drie alzoo intezendene Exemplaren moeten als het een boek of boeksgewjjze gedrukt kunst- werk betrefi;, ingenaaid of ingebonden zijn, het laatste, wanneer het werk meer dan 100 bladzijden beyat. Art. 10. Aan alle Boek- of Eunstyerkoopers, daaronder begrepen ieder yerkooper yan gedrukt letter- of kunstwerk,. in hoe- danigheid yan schrijyer of kunstenaar, is yerboden eenig gedrukt letter- of kunstwerk te yerkoopen hetgeen niet yoldoet aan het yereischte onder letter h yan het yoorg. Art. tenzij het werk blijkbaar yoor de afkondiging dezer wet, of wel buiten 's lands uitgegeyen ware, op eene boete yoor elk yerkoop yan f 250. — te yerdubbelen in geyal yan recidiye, na eene eerste beboeting met betrekking tot het- zelfde werk. Op dezelfde boeten is yerboden het aankondigenof bekend maken in Gouranten of letterkundige Joumalen yan eenig letter- of kunstwerk, waaryan het inkomen bg het Ministerie yan Binnenlandsche Zaken niet is aangekondigd in het Offi- cieel Dagblad yan den Boek- en kunsthandel, zullende de uit- geyers der couranten en die der Letterkundige Joumalen zelye beboetbaar wezen, tenzij de eerste hunne orderbrieyen too- nen, of de laatsten hunne schrijyers noemen kunnen, wanneer 381 de genen, die de orders gegeven hebben, en de Bchnjyers zuUen beboet worden. De bg dit Art. gestelde Boeten yervallen al mede ten behoeve van de algemeene armen yan de woonplaats des Boetschuldigen, terwijl in deze geyallen, ten aanzien der Procedure de bepalingen yan Art. 6 toepasselijk gemaakt worden, uitgezonderd de aangifte yan de zijde der beleedigde partij, welke hier de Wet is, waaryoor de Openbare Aan- klagers, zooyeel noodig (als) gemagtigden gelast worden op te komen. . Art. 11. Ter noodzakelijke begunstiging der uitgaye in druk yan yertalingen in de Nederduitsehe taal yan buiten 's lands uitgekomen Letterwerk, waaryan bet oorBpronkelijke niet onder de beseherming dezer wet staat, wordt yoor alle zulke yertalingen, uitgezonderd alzoo de yertalingen in andere talen yan gemelde soort yan Letterwerk, gelijk ook de yer- talingen in Art: 7 & 8 genoemd, bijzonderlijk yastgesteld, dat de yertalers, of Boek- of Kunstyerkoopers in hunne plaats, de onbepaalde uitoefening yan bet in Art. 2 omschreyen kopijrecht, en daarenboyen, yoor den tjjd yan 3 jaren bet uitoluitend regt yan bet drukken eener Nederduitsche yer- taling yan hetzelfde werk, bet een en ander teyens zullen yerkrijgen, naar orde yan aanyraag op de yolgende wijs: V. leder bunner, zulk eene yertaling yerlangende uit te geyen, zal een exemplaar yan bet werk, dat men yertaald wil uitgeyen, aan bet Gemeentebestuur zgner woonplaats yertoonen, op welks titelblad alsdan, yan wegen bet zelye Gemeentebestuur, zonder inyordering yan kosten, zal gescbre- yen worden: Yertoond den .... door .... ter uit- gaaf in druk in de Nederduitscbe taal aan bet Gemeentebestuur yan In kennisse yan mij, N. N. 2o. De yertooner zal, tegen kosteloos Be^u, bet alzoo ge- yiseerd exemplaar in banden yan bet Gemeentebestuur laten, 382 hetwelk hetzelve dadelijk zal inzenden bij het Miniaterie van Bitmenlandsche Zaken, terwijl de vertooner afzonderlijk aan hetzelve Mioisterie daarran, bij miBsive nauwkeurig berigt zal geven. 3o. Yeertien dagen nadat eenig aldus geviseerd Exemplaar bij het gemelde Miniaterie ingekomen is, zal hetzelve Mi- niaterie op het titelblad van dat Ex., indien er geene meer zjjn ingekomen, en anders op het titelblad van het eerat geviaeerd Ex., dea nooda, ingeval van viaeering op den- zelfden dag, bij loting, doen achrijven: Yrg om te drukken behoudena iedera goed regt, met behoorlijke plaata-, dag- en naamteekening, terwijl het Miniaterie het alzoo vrij ge- teekende Ex., gelijk ook de overigen, beachreven op gelijke wijze met de woorden Te lacU aanatonda aan hetGemeente- beatuur of de Gemeentebeaturen zal terugzenden om, tegen de a%egeven Regua aan de vertonera te worden weder- gegeven en zuUende tevena het Miniaterie ten apoedigaten den uitalag aankondigen in het Officieel .dagblad van den Boek- en Eunathandel met vermelding bepaaldelijk van den dag der vertooning, met welken het driejarig voorregt ge- rekend wordt in te gaan. 4^. Hij die het gemeld driejarig voorregt verkregen heeft, blgft overigena bij het uitkomen van zijn werk onder ver- beurte van alle beacherming dezer Wet gehonden om te voldoen aan het vereiachte onder letter c van Art 9. Al wie inbreuk doet op het volgena deze Wet verkregen en niet verbenrd driejarig voorregt door binnen dien tijd eene andere Nederduitache vertaling van hetzelfde werk te laten drukken, zal zoo wel ala elk die immer onbevoegd het eigen werk dea bevoorregten vertalera herdrukt, ala Na-^ drukker atrafbaar wezen, en vervolgd worden overeenkom- atig Art. 4 en 5 met toepaaaing inageljjka van hetgeen bij Art. 6 omtrent het verkoopen van veroordeelde Nadrukken ia vaatgeateld. Art. 12. Opdat eindelijk tot nadeel van Letteren en Kunaten en van verapreiding van kennia en beachaving of tot anderen 383 ondienst der Maatschappij geen reeds binnen dit Rijk in druk uitgegeven en uitverkocht of alhoewel niet uitver- kooht, door verloop van tijd verouderd Letter- of Kunstwerk yan eenen gedeeltelijken of geheelen herdruk of van een yerbeterde of geheele (of) gedeeltelijke uitgave yerstoken blijyen, zoo wordt aan alle tot zulke ondememingen ge- negene Boek- of Eunstyerkoopers in geyalle yan vermeende onhandelbaarheid yan de bekende bezitters yan eenig in den weg staand kopijregt, of in geyalle yan onzekerheid om- trent den bezitter daaryan yrg gelaten zich te wenden tot bet Ministerie yan Binnenlandsche Zaken, hetwelk in bet Officieel dagblad yan den Boek- en Eunstbandel binnen 66ne maand 3 oproepingen zal doen yan de belanghebbenden die zich door gemelde ondememingen zouden benadeeid achten, om yoor of uiterlijk op een bepaalden dag, te stetlen 10 weeken na den dag der eerste yerschijning yan de oproeping, hunne bezwaren schriftelijk in te leyeren bij gemeld Ministerie, waama hetzelye de wederzijdsche stukken, zoo er die zgn, zal mededeelen aan 3 neutrale Boek- of Eunstyerkoopers, gelijk ook aan 3 Letterkundigen, Eunstenaars of anderen, naar den aard der zaken, ten einde derzelyer schriftelijke adyijzen in te winnen, en zuUende yerder en in alien ge- yalle bet gemeld Ministerie eene beslissende uitspraak doen in bet Officieel dagblad yan den Boek- en Eunstbandel, in zoo yerre anderen daarbij belang hebben tot ieders narigt te yermelden. Art. 13. De tegenwoordige Wet zal worden geinsereerd in bet Staatsblad, alsmede in de Nederlandsche Staatskourant, en in de algemeene JJ^ederlandscbe Eourant. Bijlage i>, zie bladz. 27. PBlTILEeiE. De Staten van Holland en West-Vriesland, doen te weten : Alzoo One te kennen is gegeyen bij Samuel Ltjchtmaks, Boekverkooper en Burger der Stad Leyden, hoe by Sup- pliant eenige Jaaren herwaards met goed succes hadde ge- drukt de Werken van Joan vandbw Hosert, T.H.Soon, Professor en Predikant te Leyden, als daar zyn, De Qratia Dei non UniverscUi^ sed Particulari^ in 't Latyn in Octayo, en in 't Duyts in Quarto; InstUutiones TkeologuB Typicm^ EmblemcUica & Prqphetica^ in 't Latyn, en in 't Duyts in Quarto ; en de InstUiUiones Theologia Did€u:tic(hEleuctica, in Quarto: De DisserteUiones Apocalyptica^ in Quarto: Ver^ zamding van Heylige Mengdstoffen^ in Quarto: 7 Heylig HaUd of Feestgesang der IsradUen^ in Quarto : Bedevoering over de Boheemsche en Moravische Kerk^ en Verhandding van de Oude Waldensen^ en van Oods Eeuwige en Onver^ anderlike Pradestinatie^ in Quarto: Verhandding van de Transsubstantiatie^ en Antu)Oord aan Zeelander over deedve, drie deelen^ in Octavo : De NcUuur en OesteUheid van Christus Koningrijkj Onderdanen^ Kerk en Crodsdienst afgeschetst^ in Octavo: Over H Koribegrip der Christdike Bdigie^ voor die sig fffiUen begeeven tot dea Heeren Heylig Avondmaaly in Octavo: wdk laatste ook in H Tdein gedrukt wierd^ in Oc- tavo: Ahmede de Vermeerdering en Aantekeningen over de H. Zinnebeelden door Buytnig: tot welk drukken en ber- drukken van de bovengemelde Boeken, reeds excessive on- kosten en grooten arbeid was gedaan: Soo was 't dat de Suppliant bedugt was, dat door nydige en baatsoekende Menschen de genoemde Werken, die reeds gedrukt en her- 385 drukt zoude werden, in 't geheel ofte ten deele, ofteeenige van dien in 't byzonder, in 't groot ofte in 't klein, in andere Taal of Taalen, onder een andere Naam of Titul, hier te Lande, of elders, hem Suppliant mogten werden nagedrukt, of onder prsstext van yermeerdering in dese Lande ingevoert, verkoft, ofte verruylt zoude mogen wer- den. Waar door de Suppliant van syn excessive onkosten en arbeid tot zeer merkelyke schade zoude werden ge- frustreert: soo keerde by Suppliant sig seer ootmoediglyk tot 0ns, yersoekende onder andere, dat Wij hem Suppliant, met seelusie yan alle andere, geliefden te yerleenen Octroy en Priyilegie yoor den tyd yan Vyftien agtereenyolgende Jaaren, zoo yoor sig selye, als ook yoor die geene, die namaals zyn Begt, ofte Actie in dese zoude mogen yerkrijgen, omme die Werken yan Joan vanden Honert, T.H.Zoon, Professor en Predikant te Leyden, hier boyen gemelt, te mogen alleen Drukken, te doen Drukken, uyt te geeyen, en te Yerko- pen, in 't groot, ofi;e in 't klein, in 't geheel, ofte ten deele, zoo als by Suppliant zoude te raade werden. En dat niemant hem Suppliant deselye zoude moogen Nadrukken, in 't geheel ofte ten deele, ofte ook onder wat preetextyan yermeerdering, yerandering, en Taalen, het ook zoude moo- gen wesen, ofte elders Gedrukt zynde, niet zoude mogen in dese Landen inbrengen, yerbandelen, ofte yerkoopen, t'elkens op de yerbeurte yan alle de gedrukte, nagedrukte, en ge- handelde, ofte yerkogte Exemplaren, zoo dikwils, en meenig- maal, als dezelye zouden werden agterhaalt; Mitsgaders dat Wy geliefden te stellen een poene yan Drieduysent Guldens tegen de Contrayenteurs. SOO 1ST, dat wy de zaake ende het yoorsz. yersoek oyergemerkt hebbende en genegen wesende ter beede yan den Suppliant uyt Onse regte wetenschap, Souyeraine magt en Authoriteit, den selyen Suppliant ge- consenteert, geaccordeert, en geoctroyeert hebben, consen- teeren, accorderen, en Octroyeren hem by desen, dat by, gedurende den tyd yan yyftien eerst agter-eenyolgende Jasuren de yoorsz. Werken in dieryoegen als sulks by den Sup- pliant is yersogt, en hier yooren uitgedrukt staat, binnen 25 386 den 70or8Z. Onsen Lande, alleen zal mogen Drukken, doen Drukken, uytgeven, ende Yerkoopen. Tot dien einde wel expresselyk begeerende, dat by aldien hy desen Onsen Octroye yoor deselye Werken zaJ. wiUen stellen, daar yan geene geabbreyieerde oflie gecontraheerde mentie zal mogen maken, nemaar gehouden wesen het selye Octroy in 't geheel, ende sender eenige Omissie, daar yoor te Drukken, of te doen Drukken: ende dat hy gehouden zal zyn een Exemplaar yan de yoorsz. Werken, op groot Papier, gebonden en wel geconditioneert, te brengen in de Bibliotheecq yan Onse Uniyersiteyt te Leyden, binnen den tyd yan Ses weeken na dat hy Suppliant dezelye Werken zal hebben beginnen uit te geeyen, op een boete yan Ses- hondert Guldens na expiratie der yoorsz. Ses Weeken by den Suppliant te yerbeuren, ten behoeyen yan de Neder- duytsche Armen yan de Plaats alwaar den Suppliant woond, 387 en voorts op poene yan met 'er daad versteeken ie zyn, yan bet effect yan desen Octroye. Dat ook den Suppliant, Bchoon by bet ingaan yan dit Octroy een Exemplaar geleyert beb- bende aan de yoorsz. Ouse Bibliotbeecq, by zoo yerre by, geduurende den tyd yan dit Octroy, dezelye Werken zoude willen berdrukken, met eenige Obseryatien, noten, yermeer- deringen, yeranderingen, correction, of anders, boe genaamt, of ook in een ander formaat, gebouden zal zyn wederom een ander Exemplaar yan dezelye Werken, geconditioneert als yooren, te brengen in de yoorsz. Bibliotbeecq, binnen den zelyen tyd, en op de boeten en poenaliteyt als yoorsz. Ende ten einde den Suppliant desen Onsen Oonsente ende Octroye, moge genieten als naar bebooren : Lasten Wy alien ende eenen ygelyken dien bet aangaan mag, dat zy den Suppliant yan den inboude yan dese, doen, laaten, ende gedogen, rustelyk, yreedelyk, ende yolkomentlyk genieten ende gebruyken, cesserende alle beletb ter contratie. Gegeeyen in den Sage onder Onsen Grooten Zegele, bier aan doen bangen op den Sestienden May in 't Jaar Onses Heeren en Saligmaakers Duysent seyen bondert drie en yeertig. Was geparapbeert, J. H. V. WASSENAER, ys. Onder Stent, Ter Ordonnantie van de Staten. Was getekent, WILLEM BUYS. Bijlage E, zie biz. 31. Maandag den 1 Juli 1771. Instruetie Toor den Aeademie Brukker. Art. 1. Eerstelijk sullen de Disputationes gedrukt worden met een goede bekwaame letter, mediaan soort, en sal het formaat genomen worden gelijk tot nog toe gebruikelijk is geweest, ofte anders na de keuse van de Candidaten. Art. 2. Sal Yoor het drukken van elk blad der theses tot 't ge- tal van 500 inoluijs betaalt worden 5 gls. 't sg dat het groot of klein formaat is, of dat het ook met groote letter, 't sg text of text letter gedrukt word, bljjvende ter keure yan de candidaten sulken letter, formaat ende getal te nemen als hen best behaagt, des dat van de theses boven de 500 beteuklt worde na advenant. Art. 3. Bij aldien marginale aanwijsingen in eene dissertatie staan, sullen deselve, of onder aan worden geplaatst of onder aan worden gestelt, behoudende met deselve de breedte en de lengte yan 't grootste formaat, en sal ook niet meer yoor deselye, als de geseijde somma gerekent mogen worden. Art. 4. Ingeyalle een Candidaat ongenegen mochte zjjn, de cor- reotie zijner disputatie te doen, sal den Drukker op zgn 389 eijgen kosten de eerste proeve laten corrigeren door eendie des versiaat, dog sal hg den Candidaat in sulk een geyal de revisie van de proeve moeten worden gedaan. Art. 5. Sal voor 't drukken van een programma, of invito, met het papier te samen betaalt worden een ducaton ende voor een Titul van een Disput met een kransje rontom op een half blad, een halve ducaton; Dog voor een Titel op een quartje, gelijk voor de Theses staat, sal niet, dan all'een 't papier gerekent worden : staande aan den Candidaat sodani- gen Titul te verkiesen, als hem best behaagd, waar van hg daar en boven 't aanplakken, als den Drukker niet rakende, zal moeten betalen. Art. 6. De helft der Inaugurale Disputen, de 70 voor de stad en de Academie daar onder gerekend, sullen de studenten ver- pligt zgn bij den Academie drukker te laten innaien en daar voor niet meerder betalen, als voor elk disput in ge- marmelt papier ses duijten; en voor die met goud papier en verguld op sneede zijn, 2 st. en 8 penningen, van hoe veel bladen die ook souden mogen wesen: En van de dis- puten sub Praesidio, waar van hem mede op gelijke wijze de helft, om in te naaien zal moeten gelaten worden, sal hij voor elk disput op groot papier 6 duiten, en op klein papier 4 duiten genieten. Art. 7. Den drukker zal moeten leveren behoorlijk wit groot papier, en sal hem 't selve tegen 6 of 7 stuivers na 't soort conform de keure van den Candidaat, betaalt worden, mids de boeken tot 25 bladen vol makende, en voor de proof of correctie bladen niet rekenende. Art. 8. Zoo ijmand der Candidaten genegen ware klijn papier te hebben, zal den drukker hem leveren good wit papier, 't 390 book tot 5 st. mids ook de boeken vol makende als voren, en Yoor de proef bladen niet rekenende en sal yoor 't druk- ken, als hetselve formaat sjjnde, mede worden betaalt de s^^ van 5 gls. gelijk boven gemeld is dog sal den drukker in sulk geval 25 exemplaren voor de Hren Professoren doen dnik- ken op groot papier, en 't formaat op sgn eijgen koeten yersteeken op dat also alle de disputationes bij malkanderen kunnen gebonden worden. Art. 9. De drukker sal sorge dragen, dat alles op sijne beboor- lijke tijd veerdig en gedrukt sij, en dat de Gandidaten met {die beleefdheid op zijn winkel ontfangen worden, en zal tot een disputatie sub praesidio, staan 30 stuivers tot een ver- eering voor de knegts, en tot een Inaugureel dispuut 3 gls. waar mede de knegts ten vollen genoegen sullen moeten nemen. Art. 10. De drukker sal voor de academie van ijder dispuut een oyerdrukken, en deselve alle jaaren met 't afgaan van den Hr. Rector Magnificus vervolgens na den anderen binden in eene hoome band, en deselve aan de Academie yereeren, ten egnde altjjt nagesien kan worden, wat disputationes onder jeder H^. Rector Magnificus, gehouden zijn. Art. 11. De rekeningen desen aangaande sullen ttan den drukker door de Candidaten yoldaan worden, al eer hen hunne bul- len worden oyerhandigd. Aldus bij de Vroedschap der Stad Utrecht gearresteerd op den 1 Juhj 1771. Waar op gedelibereert sijnde, heeft de Vroedschap deselye geapprobeerd, en geresolyeerd Copije te senden aan den Rector Magnificus en den Senaat. Bglage F^)^ zie bladz. 41. In d. 2 Mrt. 1807 werd bij den Hove van Justitie (later 't Hoog Geregtshof) van de Provincie Holland in de zaak der Evangelische Gezangen uitspraak gedaan. Deze uitspraak wordt voorafgegaan door de Consideration van Job. Allart aan 't Hof, hoofdzakelijk bevattende, dat Gecoinmitteerden uit de Synoden der Ned. Hervormde Ge- meenten in dit Rjjk hunne yerzameling voltooid hebbende, en deze werkzaamheden voor die Gemeentens zeer kostbaar suUende zijn, daarom hierin yoorzien hadden, door dit bun oorspronkelijk work wettig en billijk te verkoopen, dit ver- meenende te kunnen, als zich grondend op Art. 15^ Art. 2 der Wet van 3 Junij 1803 en niet verhinderd door Art. 10 dier Wet dewijl de eenige clausul „kerk en schoolgoed welks Copie-regt is het eigendom van een ander" op bun niet toepasselijk is; — en dat Gecommiteerden slechts ten alien oyervloede bij Request aan HH. Groot Mog. zich ge- wend hadden tot yerkrjjging van een schriftelijk besluit „dat het Gezangboek niet behoorde onder de in Art. 10 uitge- zonderde boeken," dat genoemd Staatsbesluit dan ook zoo- danig geyallen was dat bun yerzoek beschouwd moest worden als oyerbodig, en geene nadere yerklaring, juist om boyen- gemelde redenen nodig was ; — dat nu eerst Gecommitteerden oyer den koop met den Considerant (J. Allart) yoor eene aanzienlijke som waren eens geworden [men zegt, f 30000. — ] en deze daarop yoort wm gaan drukken ; dat niettegenstaande de stellige inyoering der genoemde Gezangen yerschillende Amsterdamsche en Haarlemsche Boekyerkooopers toen en yroeger, reeds in Noy. 1805 pogingen hadden aangewend, 1) Door den schrijver gevonden in EIoltrop*s Yerzameling van stakken over de Evangelische Gezangen van 1800, 1807 en 1812. 392 ja in 't eind van 1806, hoewel te yergeefs den Eoningper request geadieerd hadden; dat echter gem. Boekyerkoopers [alien voormalige Bijbel-, Testament- en Psalmen-dnikkers, zjjnde JoH. Ensched]^ & Zn. te Haarlem, P. den Henost & Zn., J. BouwER, J. Brandt, en N. T. Gravius te Am- sterdam] in 't begin van 1807 per Couranten geannonceerd hadden te zuUen drukken, uitgaven H zij van Bijbels, Tes- tamenten, Psalmen en de nieutoe in^evoerde Oezangen^ of de Oezangen alleen, die tegelijk achter hunne Bijbels en Testa- menten en Psalmen zullen gevonden worden; en dat zg kerkboeken ook afzonderlijk zullen afleveren. De uitspraak luidt, dat aan gemelde 5 Boekverkoopers en alle anderen des noods, oppoene van f 50. — geinterdiceerd wordt, zonder Suppliants toestemming te drukken of te doen drukken, uittegeven &c. de gemelde Nieuwe Gezangen, alsmede dat zij den Suppliant zullen vergoeden alle in dozen gedane kosten, wordende in cas van oppositie, opposanten gedagvaard tegen den 6 Apr. d. jaars 1807, om te ze^^n redenen van dien, en aan te hooren zoodanigen eisch en con- clusie als de Impetrant zal willen doen en nemen. Reeds in Not. 1805 had* genoemd vijftal pogingen aan- gewend. Den 21sten 'Soy. nameljjk, hadden, en met hen F. G. Onder de Linden [boven niet vermeld, wijl hij geen annonce per Courant gedaan had in 1807] alien Boekhan- delaars aangeschreven, hen zessen, [van ouds genaamd de Bijbel-, Testamenten-, en Psalmdrukkers] te qualificeren tot eene geregtelijke overzetting tegen J. Allart's Berigt yan uitgaye, een berigt dat met een Blad drukproeven der Gezangen gemanieerd was geweest. Van 't jaar 1807 vond ik verder de volgende stukken, denkelgk posterieur aan 't Decreet yan Gemelde Hoye yan 2 Mrt. I. Een zeer belangnjk Request waarschijnlijk aan H.H. Groot Mogenden, gesteld uit naam der gemelde zes drukkers 393 en uitgevers, slechts bij vorm van concept, ontworpen y66t Junij 1806. „Men heeft eene wet voor den Boekhandel gemaakt om elk te bewaron bij zijn wettig Begt van Eigendom, daar Bomtgds 1000^" voor eene kopg wordt betaald, en omdat geene baatzoekende lieden, tot merkelijke schade van anderen zulks geheel of gedeeltelijk nadrukken en alzoo den wettigen Eigenaar als 't ware zijn goed ontnemen. Hier van is echter uitgesloten, en altooB uitgesloten geweest van Privilegien, het Kerk- en Schoolgoed^ dat aan ieder yriJBtond te drukken, mits van Kerkgoed geauthoriseerd te zijn van de regering der stad zjjner inwoning welke de zoodanigen aan de ker- kelijke Wetten onderwierp. Dit is zekerlijk met redenen alzoo behandeld, opdat de gemeene man van dit noodige en behoeftige goedkoop konde worden voorzien. Wei is waar: in de nieuwe Wet staat, dat Kerk- en Schoolgoed yrijstaat aan ieder te drukken, voor zoo verhet geen bijzonder eigendom van iemand is. Dit laatste is daar bij gekomen, schoon tegen 't gevoelen der Oyerlieden van 't Boekverkoopers Glide 7an Amsterdam, en wel om D. DU MoRTiER te Leyden om de werkjes der Maatschappij Tot Nut van 't Algemeen, dewijl velen zich yeroorloofden die na te drukken, terwijl het een eigendom dier Maatschappij, of bij verkoop aan dien Boekverkooper zijn zoude. — Doch zoodra de Staat die ABboeken en yerdere, deze of gene schoolboeken dier Maatschappij yerklaart te zijn het boek of boekje dat alleen zal moeten gebruikt worden in de scholen met afschaffing der anderen, yerandert zulks ge- heel yan natuur, en spreekt de Wet ten yoordeele yan 't Algemeen; immers het zou tegen het oogmerk des wetge- yers zijn, ten koste yan alle geringe lieden der Republiek een enkelen te yerrijken. Met het Kerkgoedy en 't geyal, waarin wij yerkeeren is alios nog yrij duidelijker en onbetwistbaar. De Requestranten hebben niet alleen yerscheiden jaren, maar ook hunne yoorzaten, zich toegelegd op het drukken yan Bijbels, Testamenten, Psalmen en Gezangen zoo als ^ 394 die in de Hervormde Eerk in ]!7ederland gebruikt worden, en hebben ook als zoodanig van de stedelijke regering yri|- heid yerkregen, en zijn onderworpen aan de kerkelijke wet- ten, die zelfs correotoren aanstellen om de zuiverheid in dezelve te bewaren, en [terwijl] door de regering een post wordt vergeven, ter teekening van elken Bijbel en Psalm- boek, ten bewijze van echtheid, waar voor zijiieden [de Boekhandelaars] 4 penn. per iedere teekening moeten be- talen. Zjj [die Boekhandelaars] voorzien alzoo [tot heden toe, aan Bijbels, Testamenten, Psabnen en Oude Gezangen] de geheele Republiek van kerkgoed van alle formaten, en buiten bun in dit land geen een op deze uitgestrekte wijs, en dat voor een prijs, dat elk kenner en Boekverkooper verwonderd staat, voor zulke geringe sommen te leveren zoodat zij op sommige artikelen geen stuiver, ja zelfs geene 8 penningen voordeel hebben. Bij de invoering der nieuwe Psalmen werd aan ons door den Staat (die de eerste uitgave voor zijne rekening nam) aan elk een Exemplaar gelijktijdig toegezonden en ieder onzer was dadeljjk jjverig bezig, bet pubUek op bet bestkoop en sierljjkst daarvan te voorzien. Lang hebben wij voorzien en verwacht een gezangboek voor onze kerk, en vertrouwden dat men in dezen ook zoo zou handelen, ten minsten dat bet met de billgkheid over- eenkwam (de ondergeteekenden waren des zeer gerust, wgl zij bet zijn, die bij alle handelaars in dezen bekend staan), men zich ook aan bun zou adresseren, of ten minsten vra- gen, hoe in dezen, ten voordeele van bet Algemeen en de kerk te handelen. Niets van dit alles is gebeurd. Men hoorde en wist wel, er bestoud eene Gommissie ter vervaardiging der (}ezangen. Een of ander onzer hebben een lid derzelve of naastbe- staanden vriend gesproken aan wien men dan zwarigheden maakte, hoe de onkosten te vinden, dat toch geen enkele penning ten laste der kerk kwara, omdat nu niet zooals te voren de Staat bet behartigde; kosten (niet als individueel Lid, want niemand zou bet in zgn hoofd krijgen, zelfs te 395 denken^ dat bij niet schadeloos zoude gesteld worden), maar als CasBa voor de Classis of Synode. Ook is ons zulks nooit ofGcieel afgevraagd, maar van ter zijde en zijn door een of meer onzer in 't particulier ais dan zulke plannen opge- geven, dat die kosten zonder verkrachting der wet, rijkelijk te vinden waren met het teekenen [der E:^.], ja zelfs tot in het oneindige een jaarljjkBch fonds voor de kerk kon ople- veren, waarop een antwoord volgde waarvan wij nog terug stooten : „Daar hebben wij niets van, en leven „zoo lang niet." Met de grootste verwondering, ja verontwaardiging, hoorden de ondergeteekenden, en zij mogen wel zeggen, hoorde al wat eerlijk Boekverkooper is, het verkoopen onder de hand en zonder ruggespraak of aanbod aan iemand anders, van het Gezangboek door de Commissie. Zij konden echter zoo sleeht niet denken over hunne medemenschen, bijzonder Geestelijken hunner kerk, die alien ter goeder naam stonden. Intusschen yerschijnt in 't licht een Berigt van den Boek- verkooper Allart, die daarbij voorgeeft, voor hem & zijne regtverkrijgenden die kopij gekocht te hebben, en wildaar- mede aanduiden, zoo veel als een eeuwigdurend regt, een eigendomsregt te hebben. Dat hij dit nu gekocht heeft en gedeeltelgk betaald, heb- ben wij na alle geruchten hoe ongelooflijk ook, moeten ge- looven, doch vertrouwen, dat verkoopers niet meer zullen verkocht hebben, dan zij konden verkoopen, en de kooper niet meer, dan hij wel wist dat hij kon accorderen aan lieden, die niet anders of verder gequalificeerd zijn dan als Commissie en ter vervaardiging van een Gezangboek tot de invoering toe. De ondergeteekenden zijn het even zeer daar in eens, dat de Commissie het kan verkoopen voor den eersten druk, die tot eene proeve dient voor de Synoden, en zij weten zeer wel, dat dit voorregt en het in handen hebben der kopg, om spoedig klaar te zijn v66r een ander, eenige dui- zende Guldens waard is, byzonder voor een persoon als Allart, die in de meeste onverwachte ondememingen ge- lukkig slaagt. Maar zij kunnen dit niet njmen met Allart's 396 berigt, die gaarne wil voorgeven, dit als Eigendom te be- zitten, even als elk Boekverkooper eene bgzondere kopg bezit. Zulks is bij de ondergeteekenden onmogelijk te ge- loven, ten ware de wetten en regten in ons land aanmer- kelijk tot nadeel der stille en nuttige ingezetenen worden yernietigd. Immers de kerk van Nederland, en elke Classis derzelve benoemt zijne Commissie; elke Synodus geeft de zijnenlast ter vervaardiging van een Gezangboek; men is het eens, dat zulks algenieen meet wezen, en alien wenschten deze zaak zonder storing der kerk ten einde te kunnen brengen. De stellige opdragt van ieder Synodus aan hare Commissie strekt tot verzameling en compleetmaking van zulk een Bundel, om niet over het getal of over elk Gezang te raadplegen, en alzoo een oneindigen twist te hebben, en alles de ge- wenschte eenheid te doen verliezen. Doch, zoover wij weten, heeft geen der Synoden last gegeven verder als tot de in- voering toe. En zulks is uit den aard der zaak zelve te bepalen, daar hetzelve Boek nog niet onder het oog der Predikanten geweest is, en aan de Synoden in elke Provincie eerst ter goed- of af keuring meet worden overgelegd. Wij hooren nu wel dat de Commissie voelt, buitenharen last gegaan te zijn, en zoekt, door eene circulaire de leden tot de Synode in een ander en verkeerd begrip te brengen als of zjj verder en meerder gelast waren; en zoo wg, helaas! niet alien! sedert eenige jaren het schreeuwendst eigenbelang in alle standen ondervonden hadden, zou zulk een brief grooten invloed moeten hebben op gecommitteer- den, doch nu verwachten wij, dat elk op zijne hoede zal zgn. De Commissie, en elk lid in het bijzonder, is een Dienaar der Kerk, en wordt van zijne Gemeente betaald, en of hij in Commissie of wel op de plaats van zijn beroep is, zijn dagelijksch Traktement gaat voort. Hij wordt om zijne meer- dere kunde daartoe benoemd. Geen Elasse of Synode is weigerachtig, om de verteeringskosten, die men bg eene afwezigheid heeft, te dragen, zelfs zijn aan sommige leden zoodanige penningen reeds dadelijk uitgereikt. 397 Deze Conunissie verkoopt lets, waartoe zij noch magt^ noch regt hebben, immers niet zoo als Allart in zijii Berigt het publiek wil wijs makeD. Geen magt^ zoo als getoond hebbe, verder als tot de in- Yoering toe. Oeen regt^ omdat de wet der Boekverkoopers ja zelfs de geheele massa der handelaars oordeelt, dat lets dat Yoor de publieke kerk dient, geen privaat eigendom van een of weinigen kan worden. De CommiBsie heeft wel ge- tracht, door een Bequest, deze wet welke zij zeer wel ken- . nen, te vemietigen, op welks antwoord Allart zich beroemt eeae staatsresolutie te hebben. Men draagt in dat Request voor, dat dit GFezangboek niet mag vallen in de termen der Wet van 1803, als Eerkboek; maar aangemerkt mag worden als een eigen kopij, en draagt zulks voor met yeel omkleeding van redenen en zonderlinge bewgzen, en het antwoord van Z. Ex. den Raadspensionaris was: ,,Indien de wet dan zoodanig spreekt, behoeft op dozen geene resolutie te vallen.^' Dit zal dan 't staatsbesluit zjjn, waarop Allart zich beroept. Wat yoor Gezangboek is 't nu P Zjjn het de eigen Geest- vruchten van een of alien der LedenP ^N'een, integendeel neemt men niet enkeld dat men ten beste der kerk present krijgt, voor zich zelven, maar neemt de vrjjheid, uit Sluiter ge- zangen te veranderen, en over te nemen, waarvan een onzer Privilegie en regt van kopij heeft, uit Schutte, Loden- stetn en anderen, waar onze levende Confraters regt van eigendom op hebben; zoo kan men het beste uit alle wer- ken nemen en deze boeken tot niet maken. Dit zou mis- schien geen een Schrijver of Boekverkooper stuiten, maar hij zich vereerd achten, dat van het zijne tot de publieke kerk genomen wordt ; maar zich dit aan te matigen als een privaat-eigendom ten zijnen eigen voordeele, en dat nog als leden eener Commissie te verkoopen, dit gaat alle begrip te boven. De geheele Wet van 1803 kan niets anders zijn, als elk te bewaren bij zgn wettig regt of good. De Bijbeldrukkers hebben geheele zolders vol van goed in alle soorten, dat 398 dagelijks en enkeld gevraagd wordt en waar duizende G-ul- dens aan hangen. ^N'u vindt de Eerk goed, de Gezangen achter de Psalmen te vermeerderen met 10, 100 of meer; men vraagt geen raad, of biedt aan hun niet aan, maar verkoopt in stilte onder de hand (niet eens nog zooals de Fransche Gemeente met hunne Cantiques gedaan h ebben, publiek bij de meeste inschrijying), voor eene nog onbe- kende, en misschien nooit bekende somma aan 6en man dat boek, en maakt, (zoo zulks door meet gaan), alien Bijbeldrukkers hunne boeken incompleet, en deze worden yerpligt, zoo zij al hun goed niet tot misdruk willen heb- ben, bij dien 6^nen het bijvoegsel te koopen, tot zulk een prijs, als hij goedvindt, het publiek af te nemeu, terwgl hi| elk, dien hij af keerig is, kan weigeren te geyen ; en zoo hij, 't geen uit zijne handelingen op te maken is, ook alle soorten yan Bijbels gaat drukken, zal de handel yan alle Bijbeldrukkers binnen zeer korte jaren de zijne wezen, tot ondergang dezer lieden, de Requestranten. Men zegt wel, dat Allart tot zekere prijzen bepaald is, maar men kenthem, hoe hij onder allerley yoorwendsels andere drukken zal yeryaardigen. Zoo de publieke kerk noodzakelijk oordeelde, dat het niet, als te yoren algemeen door elk mogt gedrukt worden, waren er zeker geene die er meer yoor konden geyen, en wien 't meer waard was, dan de Bijbeldrukkers; zoo zelfs, dat als Allart f 30.000 geeft, het hun /' 150.000 waard is. De denkbeelden onder de Boekyerkoopers zijn op dit punt ook zoo unaniem tegen deze onwettige handeling, dat de yoornaamste zelfs niet geaarzeld hebben, de Bijbeldruk- kers bij onderteekening te yerzoeken, hun regt, of dat der Wet, 't geen 't zelfde is, te handhayen. Zij onder hen, die geaarzeld hebben, zijn eeniglijk dezulken, welke drukkers of uitgeyers yan 't schoolgoed der Maatschappij Tot JJ^ut yan 't Algemeen, of afhangelingen yan Allart zgn. Wij besluiten dus, dat de Commissie enkeld de kopij yerkocht heeft tot de inyoering toe, en dat, zoodra 6^n of meer Synoden het als een kerkboek aannemen, het alge- 399 meen is, en in de termen der wet yalt; zoo als van ouds begrepen is, blijkens bet yerzoek om privilegie door de H.H. Meter en Warnars op 't Psalmboek van LausDeo^ Solus Poptdo^ 't geen bun vergund werd tot zoo lang bet niet in de kerk werd ingevoerd. De nuttigbeid dat bet kerkgoed algemeen gedrukt worde, is ook blijkbaar, daar zelfs de Lutberscbe kerkenraad in den jare 1752 yerzocbt, dat geen priyilegie in 't yeryolg op bare Bijbels en Gezang- boeken moge worden yerleend, en zeiye bij de inyoering yan bun nieuw Gezangboek in den jare 1780 yoor nietdekopij aan de Bjjbeldrukkers ter band stelde. Zoo dit ook anders ware, zou men eene nieuwe yertaling yan den Bijbel kunnen yervaardigen, of die des Heeren Van Hamblsveld inyoeren ; zoude dan ook de drukker daaryan alleen bet regt bebben, gebeel bet land yan Bijbels te yoorzien? Wjj yertrouwen: Neen. Alle de Roomscb Catbolieke kerkboeken zijn ook algemeen, en kunnen door ieder Boekyerkooper gedrukt worden. 