Astoria, or, Anecdotes of an enterprise beyond the Rocky Mountains
Haar taal, spinel van haar maatschappelk leven; baar letterkunde, wonderlgk mengsel van eigen en vreemde vinning; baar biatoric, poetisch samenstel van febelen; baar wetten en instelliugen, den stempel dragende van velerlei overbeerecbing; baar godsdienen, door een oj^el^den mantel te nauwemood bedekt. Hare wouingen moet g^ binneatreden oa eerst in heur bouwtrant nitheemschen in-vloed herkeud te hebben; het haisraad, wordt er u getoond, stuk vOor etok. Gg znlt de leden van het gezio zien plaats nemen b^ bet middagmaal en letten op het Yoedsel, dat zg gebmiken, ja den trant waarop z^ bet nuttigen. Den rroo-l^ken waroDg met zijn kenr van spijzen, de sombere amfi-oenkit, kweekplaats van zooveel ellende, g^ bezoekt zeacb-tere^nvolgens. Straks wordt een lastige arbeid n opgel^, als g^ nw w^ moet vinden m den doolhof der Javaaneche tijdrekemng; dan stevig de hand van uw gids vas^ebon- Den, om niet te verdwalen in die wonderlgke e^ferwereld. Tot uw Terpoozii zult gade- slaan bg het besproeien van zgn veld en de blijde gemeente by het verzamelen van den oogat, de joi^e bruid in haar sierlijken doa en den bruid^om, die plecbtatig zich te paard naar hare wouii^ b^eeft. De garaelaa klinkt in de verte: een voor een znlt g^ de iDstmmenten banteeren, waardoor de muziek, die u trof, werd voortgebracht, en dan een blik werpen op de volkavermaken : het eentonig pop- penspel of de dwaze klucht. Gelooft gg aan voorteekensP Gg ziilt yetnemen van boeveel belang zg zijn en welke da- gen gg kiezen moet voor zaken van gewicht. De toover- woorden zult gg leeren, waardoor men sterk wordt of ge- hikkig, de offers, waarmede men geesten verzoent; want er is meer tuBSchen bemei en aarde dan gg, nuchtere weater- lii^, u verbeeldt in uw wgsbeid. Weet gg wel waar de eklipaen vandaan komen? Van den a%esohoten kop van een reus, die het leven*water wQde drinken Doch tgdig daarin door een pgl van Yishnoe werd belet. De pgl scbeidde den kop van den romp en nu Waart die kop rond door het heelal en richt zgn aaavallen op zon en maau. Soms komt hg die zoo nabg, dat het licbt verduisterd wordt. Dan gverig geofferd en gebeden, opdat zgn aanslag mishikke. Welk een leven heerscht er in die tafereelen! Naawelijka kan men gelooven, dat bg, die ze geschilderd heeft, nooit 16 Dicized by Google Ha SEV PARALLEL. De la Toet heeft gezet op Java's grond. De klearen zijn zoo ftiBch, de l^neu zoo doidelyt, ak waren ze naar de natnur op bet doek gebractt. Hoe rgk is daarby elke schtergrond gestoffeerdt Be groote schilders en de groote dichters heb- ben reeds lang geweten, welke de waarde is ran bet bij- komstjge en hoeTeel realiteit, mits goed gekozen en op de rechte plaats Bat^bracht, het aan een roorstelling kan gev- ven. Onze schrijver heefk hun voorbeeld gerolgd en van- daar de rijkdoiQ van b^zonderhedeo, die zgn werk bevat. Wanneer men zich een tijdlang in zijn pJava" verdiept en daarbg de platen nog eens inziet, die Greve, naar de tee-keningen van den heer Salm, ons v66r vereige jaren heeft geschonkeu, gevoelt men zich werkelijk ak verplaatat indat keerl^ke land. Opmerkel^k, als een voorbeeld van kunstige schilderung, is ook de wyze waarop de beer Veth ons weet binnen te leiden in het dabbele leven ran den Javaan, zijn leren der fantaie en der werkel^kheid. Ik noemde het een dnbel leven; maar alleen op ons maakt het dien indruk: voor den Javaan zelven is het in dea vollen zin des woords een. De wereld z:gner verbeeldii^ is voor zijn bewnstzgn even werkelgk, als die andere wereld, waaraan w^j den naam van werkelijk nitslnitend plegen toe te kennen — Bchoon hare werkelijkheid tot nog toe onbewezen bleef. Bebonwt h^ zijn akker, treedt bij in het buwelgk, begeeft; h^ zich op reis, maakt bij een pag^r om zgn erf, zoo is het voor zgn ge-roel niet Gewichtiger om haiselgke omstand, weer en wind, of den staat ran zyn vermogen in aanmerking te nemen, dan de gezindheid der booze en goede geesten, die invloed oefenen op zgit lot en de voorteekens, waarop men, bl^kens eenwenonde ondervinding, heeft teletten. Het rechte tydstip te latea roorbijgaan voor het onder water zetten van z^Q sawah, is voor den Jaraan soortel^k geen ander verzoim dan het rei^eten ran een offerande aan den be- Bchermgeest van z^n dorp. Het metaphysisch leven, als ik ket zoo betjtelen mag, van dat kindeilgk volk smelt met sdbyGoOgle I zyn gewODe leven geheel Bamen. Dit tastb&ar gemaakt te hebboD, zonder. bet  outwikkeling des das maatschappen en in de oplossi van economise problemen is bet verschänen ran een werk als dit een erreichen. Van Java's berolking en baar maatchemappelgken toestand wordt ons bier een boeld gegeven dat Ban dnidelykbeid niets te wenschen overlaat. Ilans is bM onze iaak om dit beid met anderen te rei^lijken en alzoo de plants an te w^zen, die Java op den maatschappel^ken ladder inneemt. Hoe boc^ staat een natie, die ons aldns wordtbe-scbreven? Of is alle vergel^king onmogel^k en zien w^ bier eene bevolking voor ons, die door hare gebniiken en instellingen van elke andere verschiltP Dit laatste beelt men lang gelöd en er zicb veel op te goed gedaan. Oosrterscbe en Westersobe toeertanden, hoe vaak bebben die woorden in's lands- vei^aderzaal en elders niet weerklonken t Is die tegenstelling joist of onbruikbaar? Is er in Java's xeden en gewoonten — wij denken bierb^ natnorl^k glecbta aan bet- geen van belang mag beet En — is er in zuesten instelligen en recht hatten, iets specifik Oostersch, lets dat men in de Europeesche geschieden is te vei^fe zou zoeken? Of beaute voor bet verschil, dat w^ waamemen, tot een ver* sdiil tosw^en ond en jong, meer en minder ontrrikkeldP Belangr^ke vr^en, belangryk aoowel voor de wetenscbap als voor de praktik. Is de laatste ziensw^ze jnist, dan is de wag dieti Nederland ten (^aadite van Java te volgen beeft, van zdf aangewezen. Op Java zonden wij onsokinda-heid temgvinden; Nederland zon een groot gevorden Java z^n; de l^nen, waamit de scbeta van Java's socialen toe-atand is sungecrteld, w^ zouden ze sleefats door te tmk-ken bebben (rekening bondende met de b^zondere omstan-di^eden, waaronder ons volk is opgegroeid) om one elgen bebben (rekening bondende met de b^zondere omstan-di^eden, waaronder ons volk is opgegroeid) om one elgen bebben (rekening bondende met de b^zondere omstan-di^eden, waaronder ons volk is opgegroeid) om one elgen bebben (rekening bondende met de b^zondere omstan-di^eden, waaronder ons volk is opgegroeid) om one elgen bebben (rekening bondende met de b^zondere omstan-di^eden, waaronder ons volk is opgegroeid) om one elgen bebben (rekening bondende met de b^zondere omstan-di^eden, waaronder ons volk is opgegroeid) om one elgen bebben (rekening bondende met de b^zondere omstan-di^eden, waaronder ons volk is opgegroeid) om one elgen bebben (rekening bondende met de b^zondere omstan-di^eden, waaronder ons volk is opgegroeid) om one elgen bebben (rekening bondende met de b^zondere omstan-di^eden Jara's ontwikkeling zon niet weinig worden versterkt, al moest het — gelyk ieder getöt — de zekerheid van een weteGBchappel^lice atelling bl^vea misaen. Maar bevat heigeen wg onderetellen waarheid? Itoeds bg een eerstea bJik op Java's bevolking ontmoeten ir^ veel, dat Toor een berestigend antwoord pleit. Wg apraken strake van bet bggeloof der Jaranen; hoe treffend gelgkt het niet op hetgeen Europa vioeger in dit opzicht vertoonde. InzgnCnltur der Renaissance in Italien heeft Jacob BorckliaTdt ons een schets gegeven van de bggeloov^heden, die nog op hetgeen der Middeleenwen in dat ontwikkelde laud, dat toen aan de spite der beschaving stond, onder alle klassen der maatschappg waren rerspreid; onleenen wy daarasn eea paar byzondeiheden. In de 14* tot de 16* eeuw, zoo lezen wij onder anderen, vond men in verachei- dene Italiaaneche steden astrologeu, van beatuurswege aan- gesteld, ja aan de universiteiten waren hoogleeraren, wier taak het was, de astrolt^e als een Au endlich vak te onderwgzeu. Leo X børemt zich over den blöck van dat vakonder zgn poutificaat, en  Pisa, late de Plentijnen door de astrologen het uur bepalen, waarop zij Diciiiized by Google KEN FAKILLER. 24& zullen uittrekken, -en nog in 1498, als zg Paolo Vitelli plechtig tot hun coadottiere hebben benoemd, gevenzg^liem een kommandenrBstaf, waarop allerlei constellatiea z^n alge- beeld. Wei ia waar ontbrak het dest^ds niet aan rerstaa- dige lieden, die de astrologie voor onzin hielden — Pico di Mitandola, bg voorbeeld, beeft haar krachtig en met goed gevolgd be&treden — maar lang bleven zg in de minder- beid en in de on^^eving van den grooten Lorenzo was men Tolstrekt niet algemeen van Pico's gevoelen. Ja, zelfe Kep- ler, de groote sterrekundige, was t^elgk een groot Bstro-' loog. Hg beeft zicb de moeite g^eren om de constellatie, waaronder Wallenst«in in 1583 is geboren, nauwkearig te beschigven i). Naast de astrologie blöde bet gelöst aan Toorteekens en wonderlgke gebeortemssen. Ala in 1529, belegeri, vast Florence, een aangescboteu arend närde de stad is geworden, onvangt de berichte van de belaugrk feit, dat Toor een guostig teeken wordt gebonden, Tier dukaten van de Signoria. Pi^gio Bracciolini, een beroemd man, vriend van Cosimo de Medici, den grootvader van Lorenzo, gelöd nog aan de zotste dingen; bgvoorbeeld, dat men bg zekere gol^n-beid in de bnnrt van Gomo 4000 bonden, gevolgd door een groote kudde ronderen, beuevena een troep gewapende beden, deels zonder, deels zonder, deel met nauwelgks zichtbare boofden, op marscb naar Duitscbland beeft gezien. Zooals orthodoxe geestdrgvers den Bgbel wel eens laten openvallen om uit een tekst licht te patten voor hetgeen hun te doen etaat, zoo deed men toen met de werken van Vii^lius. Aan gezicbteu en ver-echgningen gelöofen men ti^ algemeen, getu%e Savonarola; en biermede bing bet gelöof aan booze geesten samen. Aan Zie L. von Hanke, Geschichte W. allenateina, bli. i, en Zur deutschen Geschichte, vom Religionsfrieden bis zum dreisaig Jahr 1874, biz. 1878. Vei. ook het vermakelik verhaat over de algemeene ontsteltenis, die in 1156 in Europa is verwekt door de verschijning van een komeet, biDraper, Ristorj of the Intellectual development of Europe (Ed. 1875), II, 353. D,c,iz.d by Google aM EEN PAKELK. deraonen, die alleriei ouheil stichttea en die mea door too- vermiddeleD kon lokken of in dienst nemen. Eeu vronw, die joDg waa noch schoon en desniett^min asn de mannen beiMHgde, werd altgd ran toovenar^ rerdocht. V66f zekesre oTerstroomiog van bet Arnodal hoort een heilige klnizenaar, in de buurt van Yallombrosa, een dnivelsch geweld, en gpoedig daarop komen zwarte gewapeude miters te voor- schgn, waarvan eeo, op dea kluizenaars verzoek om hem te zeggen wat zgn, als God bet gedoi^, de stad Florence tot straf voor bare zonden te laten verdrinken. Hoeveel aan waaiz^gerg werd gebecht, blgkt nit den toom, dien een ongunstige voor- spelling soms verwekte bg hem wien ze gold. Ernies Ben- tirc^lio liet den man, die hem een rampzaligen dood had roonegif vermoorden. Dit alles, niet waar, brengt ons geheel naar Jaya tertig; bet is deeelfde aoort van bggeloof, onder andere Tormen. T Naschee Luther, die den duivel een inktkoker toewerpt, en den Javaan, die een opening maakt in zgn pagger, op- dat Setang dea nachta er doortrekke en niet linka of recbta verderf brenge in den kampong, ie, wat dit eene punt betreft, weinig onderscheid. Opmerkelgk is ook wat Prof. Veth ons mededeelt omtrent de godsgerichten op Java. Men weet, welk een belangrigen rol zählen in Europa pleegden to vervollen; dat zu op Java niet lang gelegen in gebruik waren, is misschen minder bekend. Men bediende zieh daar van een soort van waterproef, eil^m ge- heeten. Ja, ^dat ook' nn n(^ in qnaeaties over bet myn en dgu de aanwendit^ van dergel^ke middelen niet mit bet TolksIeTen verdwenen is, leert ona de volgende zeer veracbe mededeeling van een kundig Indisch ambtenaar i). Komt er twist over de grenzen der akkers, dan stelt men den eischer voor, tot stavii^ zyner aansprak, iets van den be- twisteu grond te eten. Is h^ in z^n recht, dan zal bet hem >) Sollewyn tJel}>ke, GjdE, 1874, 1, t>2, Dicized by Google BIN PAEELLBl. 247 niftt deren; oiaar zoo bg wjUeas eo weteas onwasrheid sprak, dan is de Javaan oveitu^d dat hg opzwellen of baraten zal. Wanneer dus, na het iuslikken van den grond, de schadel^ke gevolgen acbterwege blflTen, is dit genoeg om den ei niftt deren; oiaar zoo bg wjUeas eo weteas onwasrheid sprak, dan is de Javaan oveitu^d dat hg opzwellen of baraten zal. Wanneer dus, na het iuslikken van den grond, de schadel^ke gevolgen acbterwege blflTen, is dit genoeg om den ei niftt deren; oiaar zoo bg wjUeas eo weteas onwasrheid sprak, dan is de Javaan oveitu^d dat hg opzwellen of baraten zal. Wanneer dus, na het iuslikken van den grond, de schadel^ke gevolgen acbterwege blflTen, is dit genoeg om den ei niftt deren; Ach te doen toewen. Verwant hiermede is ook eea middel om geetolen goederen terng te erlai^en. iifia b^eeft zich op bepaalde aren naar de plaats waar ze ont- vreemd zgn en roept den geest aan, die den dief verleid heeft, opdat hij hem of tot inkeer doe komen, of bekend, make. De roeping gaat vei^ezeld met het semboer, dat is, oit den mond spniten van een weinig fijn gekanwde roode uien, eo het alaan met drie rie^es nit een bezem van klap- perstelen. Deze bezwering is zoo krachtig, dat de geest daaraan geeo we^rstand kan biedea. De dief breogt dan ook nlet zelden, wanneer h^ weet dat deze bezwering heeft plaate gehad, het gestolene ongemerkt terug* '). Het zou weinig moeite kosten om soortgelgke trekken van wonder- geloof iiit de middeleeuwen t« verzameleo.' Meo denke b. v. An het zogenaamde Baarrecht. Was iemand onder verdenk van een moord geplekt te bebben, zoo werd het l^k op een baar in de gerechtszittiug gebracht. De beschnldigde moest dan driemaal op de baar knielen, bet Igk kassen, den verslagene b^ z^n naam aaoroepen, zijn hand op diena borst l^^en, en daama onder eede verklacen, dat hi) de misdasd niet bedreven had. Kwsm nu, terwgl h^ die vwklaring afl^de, in de wonden des versl^enen geen verandering, gingen zjj b. v. niet bloeden, dan werd b^loEf^aten. N(^ in de 16' eeuw is het Baarrecht in Duitochland to^epast. Yroeger was het er algemeea verbreid ^). *) Java, I, bh. 328. *) Zie von Haurer, Geschichte der Staedteverfassung in Deutschland, Deel III, bli. 658 en vv. *) Zie de schooiie toespeling op dil gebruik in Schiller's Braut von Uessina. Don Manuels tijk ligt op de baar als Don Caesar, lija moor-iteiiaar,  iatusBchea erke Ed worden, dat dergelgke trekken vau orereeukomst met voldoende zoadeu zyn om de uitspraak te wettigea, die wy straks onderstelleuderwys voordroegen. Stonden zg op zich zelve, wy zonden okh toeval kunnen deuken. Z^ staan echter niet op zich zelve. De gelängere tusschea het Java onzer dagen eu het Enropa der indeleeawen is nog veel sterker, wannier wp het oog Testigen op het gondbezit, op de gemeentelgke instellingen, op eokele der recht'sbrippea van het Javaan- sche Tolk. En dan vooral wordt de atudie van Java voor one belangrgk. Of is het niet van gewicht om de kiem gade te slaan van instellingen, waaronder w^ leven en in datgene, wat ginds ne bestaat, toestaaden terug te viuden, waarin Europa eeus heeft verkeerdP Een volk verliest zoo spoedig den juisten bUk op z^n eigen maatschappel^ke le- venavormen en zelden herinnert het zich, wat z^ vro^er z^n gev/eeet. De denkbeelden groeien en wgz^en atii. Wat een was, wordt onderscheiden. Oude namen doideu nieuwe begrippen aan. Ten gevolge van dit ontwikkelii^pproces verliezen sonunige instellingeQ haar oorspronkelgk kaiak- ter, hetgeeu in den r^el even goed als ouverm^^p'^k i^i maar in enkele gevallen nadeelig kon z^n. „Man mass Wissen wie man atebf: die kennis is nicht verkämpfen, zoolang men nicht weet, vanwaar men gekommen is. Over de geschiedenen van het maatschappelk leven, die voor een groot doel samenvalt met de geschiedenen van het eigendomsrecht, is in den laatsten füllt zer veel geechreven, ja de litteratur daarover wordt zoo uilgebreid, dathetmoei-lgk wordt haar te blgveu volgen. Wie een algemeen overzidit verlangt van hetgeen zg tot 1874 heeft o^eleverd, * Sedert dit hoofdstuk geachreven werJ, verschenen twee deelen van Maimhardl's Wald- und Feldkulte. Wie de hier beproefde parallel wil voortietten, vidl in dal wark overvloed van stof; vooral in Uet eerste deel: der Baurakullus der Germanen und ihrer Nachbar- Tolke. sdbyGoOgIC BEN PARALLEL. 249 raadplege bet werii raa den Laikschen hoogleeraar Emile de Lttveleye, De la propriete et de ses formes primi- tivea, waarvan enkele hoofdstukten reeda YroegeT het Kcht hebben gezieu in de Revae des deux mondea; men vindt er een breede lyst van boekeu ea tgdschriftartikeleD ovw het onderwerp dat h^ behaadelt. Maar wie dit on- derwerp groudig wil beoefenen, kan met de lezing vaa Laveleye's werk aiet Tolstaan en moet nit de voornaamste der bronnen, die b^ noemt, zelf gaan putten, want het ge- bruik, dat de aebrgrei er van gemaakt heeft, is niet altgd zeer rnim geweeat. Onder het lezen ran z^n boek vraagt men zich telkens af, of dit nn allee is, wat iemand, die de werken ran Maine, Nasse, Yon Manier en zoovele anderen bestndeerd heeft, ona kan mededeelen. Te betrenren ia het ook, dat Laveleye het zuiver economiach, gedeelte van z^u onderwerp zoo oppeirlakkig heeft behandeld. Zooala men weet, ia de n^entiende eeuw bezig de sociale qnaestie op te lossen eu fatsoenabalve kan geen economist van beroep het nalaten, met de eene of andere nienwe oploasing dezer qnaestie voor den dag te komen. Nn ia er Toor eenigen tijd een boelge verschenen van een Zwitaerschen predikant. Dr. Becker, een fellen tegenstander van Malthns: ^die AHmeinde, daa Gruadstflck zur LSsang der socia- len Frage", waarin betoogd wordt, dat het pauperisme eerat dan zal rerdwgnen, wanueer het gemeenaohappel^k grondbezit wordt hersteld ! Met die wonderIi}ke leer, die ik in het Tolgende booidBtuk nitroerig zal bestr^den-'), verklaart de beer Laveleye, tot mgne verbazing, volkomen in te atemmen. Ondanke deze vlekken is nc^ans z^n boek zeer nut4^ en moet men geheel inatemmen met Snmner Maine, als h^ in z^n joi^^te werk veridaart, dat men niet hoog geno^ kan opgeven van de waarde der bouwatoffen, die ') Dr. A. Wagner heeft haar reeds bestreaeii in lijae uitmuntende brochure: die Abschaffnng des privaten Gruudeigenthums- Leipiis, 1870. byGoogIc 250 EBM PARAILIX. IiRveleje heett verzttmeld. Hg heeft een groot ftanial feiten ana het lichi gebracht, waardoor sommige oaderstellingen tot wetenschappelgke waarbedeu zijn Terhereii en de aienwe beschouwing aangaande het ontataan van deu eigendom zeer veel aan waarscb^nl^kheid heeft gewoQuen. Deze beschoowing komt in twee woorden hierop ueder: schier alle bezit is in den beginne gemeenschappelgk geweest; de individneele eigendom is een Tooitbrengsel der beschaving, geen oorspionkelgke instelling ran het menachdom. En niet alleen de individueele eigendom, geheel het persoonlyk optreden van den mensch in de maatschappg is beti-ekke- lijk nieuw. In den böne mist de individuelle alle zelf- etandigheid; h^ gaat op in de groep waartoe hij be- hoort. -De wetten spreken nauwelgks van hem en bemoeien zich a]een met den atam, de gemeente, het gezin, waarin hfl ala veraniolten is. Eerst van lieyertede treedt hij als zelfstandig persoon op den voorond en maakt de banden lo8, die hem knelden, zoodat; d» vereeniging, waartoe hg vtf^ger met zyn gansche bestaan behoorde, haar oorapron- kelyk karakter verliest of verdw^nt. Ziedaar deu ontwikke- ling^ang der menachheid; het lid van een groep wordt aUengs een zelfstandig wezen, dat handelt en overeenkom- sten sluit naar willeken R. Maine drukt het zer kennachtig uit in de volgende woorden: de gang der menachheid is a movement from atatna to contract. Het is daarom de onger-mdheid zelve, de wording der maatschappe te willeu afteiden uit een soort van overeenkomat of verdn^tnaschen een aantal personen; in den tgd, waarin de maatschappe ontstaat, heeft men van verdr^en of overeenkomat begrip noch vooratelling; en* later, wanneer het begrip van overeenkomat zi^ reeds gevotmd heeft, zulleta er nog euwen verloopen, eer hare bindende kracht, hare heiligheid, algomeen worden gevoeld. Zooder m^ op dit oogenblik te verdiepen in de historische vrai^, we|ke groep de oudste is, het gezin of de stam, sdbyGoOgIc EN PARALLA. SSI wil ik over de eerste, het gezin, in eenige beBchoawiugen tareden. Daar z^a er (zooals Maine) die beweraa, dat de taaatechappg nit de laimlie is Toortgekomen : de lamiliever-eenigiug z&l zich van lieverlede tot een markvereeniging en deze tot een breedere groep hebben uitgedijd. Anderen' daareat«geu noemea die zieaswgze onjuiat. Mac Lertnaa, Lubbock, en veleu met hen, z^n van oordeel, dat deoudste groep de stam is geweest en dat het lamilielevea, in den Torm, waariu w^ dit kennen, eerat by een betrekkel^k hoogen trap van beschaving is outstaan. Bg primitieTe volken zou het hawelijk langen tgd geheel onbekend zgn gebleveu, dae uok liet vaderlfjk gezag; v66r het huwel^k zou de polyandrie hebben boBtaan, en wel achtereenvolgeus in twee gedaanteu, waarvan de ho Geweetenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenen "Het gemeenschaftlich geben van een vionw door broedera, in het zoogeuand leviraat näpren zou hebben nagelaten. Ik hoop eerlang tgd en gel^euheid te vinden om deze zieue-w^ze nader toe te lichten en zai dwi de gronden aan-w^zen, waarop zg rnst, maar tevens doeu opmerken dat Mac Lennan en Lubbock, hoezeer eeustemniig in hun be-striding van Maine, bet ondeiliug ook niet eens zgn. Latten wy thans al die betwiste punten ter zg de en houden wy'ons aan dotgene, wat geschiedenia en ervaring met on-betwijfelbare sekerheid leeren. Zg leeren one, dat in vro^ere tijden de familieband zeer nauw is geweest en dat h^ ditbg veie half-beschaaUe volken nog is." Ja, men kan zich dien band, zooals hg vroeger was, niet eng geno^ voor«tellen. De ledeu van een gezin woonden niet enkel samen, hadden niet alleen gemeenschappeliike belangen, zg vormden in niet reel dieperen zin een- heid. In de eerste plaats, administratief gesproken; als wg zulk een modeme uitdmkking hier me^en bezigen. Men weet hoe uitgebreid in het oude Rome de vaderlijk macht is geweest; de omvang der Fatria Fotestasisbekendgeuo^; uiaar de ui^;ebreide maehtsbevo^^dheid van den vader waa sdbyGoogle 252 BEN PARALLEL. geeD Speficiek RomemBche instelHi^; veilig ban men aan- aemen Aat zij vroeger algemeeu heefb beataan, dat ig eea vast verschgnsel ie geweeet bg alle volkea op een vroegereu trap van beBchaTing. Van de cyclopeu sprekende z^ HomeruB: i/zg hebben geen raadsTergadenogen,' noch jythemiB- tee", maar iedereeQ regeert over zgn eigen vrouwen en kinderen". Maine, aan wiens Ancient Law dit citaat ia ontleeud, tw^felt er 256 Niet aan, of de aldue bescbreven toeBtand is de toestand geweet van ieder beechaafd vollc. Een maatschapp was eertjlds een verzameling van familien, met wier huishondelke zaken de wetgever zicb niet be- moeide. Werde door iemaud eenig miadgf geple^d, niet de miadadiger self, maar de groep, waarvan bj deal iiitmaakte, werd er voor aanaprakelgk gehondeo, want de femilie, niet de individu, waaarmede de wet zich inliet. Volgens Maine ligt hier de aleatel tot verklaring van alle oude wetten. Het verklaart bgvoorbeeld, waarom zij op een aanital belangrgke pimten scbier geheel zw^gen : men be- denke, dat zg werden aangevuld door de oppermacbtige be- velen van de hoofden der biiif^zinnen ^). Maar in de tweede plaats, en hierop met thane bijzon-dere nadruk vallen, was de &milie een economiBche enbeid. Hare leden badden een gemeenscbappelijk vermo-gen, dat door den vader werd bestuurd en waarin bij slecbte als lid der gemeenachap deel had, De juistbeid dezer bewe-ring ie in den laatsten tgd door zeer vele feiten geataafil. Brugen in alle deelen der wereld beeft men sporen gevon-den van familiebezit; ja in veracbillende landen van Europa, in Frankr^k en in het noordea van Italie, is bet bestaan daarvaa nog in ooze eeuw gebleken. N^ ten buidigen d^ heeft onder deinde heeft onder deinde heeft onder deinde van z^ns vaders goed, en Rader of broe-deis, de Terdeeling van het erste, ein plaats, dan staat de vader met zijn kinderen Tolkomen gel:gk, acfaoon h^ een dnbbele poitie ontvangt. Somniige onde Oermaansehe wetteu beraten bepalingen, die met deze Hindoesche gebrücken sprekend overreenkomen. Ook zg maakten de manne- l^ke kinderen medeeigenaars ntet bun vader en gedoogden den verkoop van bet er^oed der familie alecbte onder nit- drukkelyke toestemming van a) de leden i). Het lamiliebezit was in dem middelwechselen schier even algemeinen in Koropa, als het thans niet minder eng. Wie zich daarran losgemaakt had, werd een Wildfang, een Biester Areie; nie-mand liet zich aan bem gelegen liggen, daar biet tot geen groep meer beboorde; werd hy gedood, zgödo bleef ongevnroken. Ik ben niet genoeg bekend met Joodsche maatschappelke toeatanden van nentien eeuwen geleden, om te weten, of dezelfde regels omtrent schließend van familiären, die na nie bätte de Hindoes bestan, destijds ook in Israel beatonden; men zou echter geaeigd zijn daartoe te besluiten uit een bekende gel^kenis in bet Evan-gfllie van Lnkas, de gel^kenia van den verlorea zoo. Een vader beefk twee zonen. Een van hen verlangt het deel anders is gewesl. Zie over Jit onderwerp G. L. von Uaurer, Geschichte der Fronhofe, enz. Dl. II, bl. 93enverv. Tot de Wildmge böborden alle die zicli hadden losgescheurd van de groep, waartoe i^j behoorden of wier groep was ontbonden. Die Fuidhirs, waarvan Maine in zijn Early Institutions spreekt (bL 173), >men who had broken the original'tribal bond which gave them a place in the community and who had to obtain another as best they might in a new tribe and a new place, ii waren waarschijniijk lieden van dezelfde soort. D,t„db, Google Tul het goed fächtlich. Wat kau hiermede und während bedeutet zu, dass die geistlichen spielen will jedem, gebrücken makeade ran zu recht om verdeienden, gebrücken van het ein wenig van het ein wildfang, ein Biesteres noemde; en laterr ak het over zu gedrag en ordentliche het oder liebenden, dass er gedrag endet  zal het rerliezea;" by worden een ranken hatten den vorwärts van den verloren zopn kunnen zogen, zoodra hy op nienw in de gewöhnen is oj^nomen, by was dood en is weder le- vend geworden." In overgreenstemmig hiermede is het aut- woord, dat de oudere brooder ontvaugt, als hy zich bdilaogt, omdat hy nooit een bokje heeft gekr^en voor een gaat- maal met zyn vrienden. "Al het myne is het nwe en het uwe is het myne"; wy hebben een belang, want wy leven met elkander in gemeenschap; wat apreekt ge dHnvanmyn en dyn? In dit antwoord ligt dezelfde gedachte oj^esloten: bestraffing van het individualisme, dot zich hier iii een nieuwen vorm openbaart. Bis uty gegen ander by belwort, dat geheel hiermedfältig atrookt; ik bedoel dat van Panlus, hetwelk ons voorschrgft om erfgenamen Gods" te zyn. Naar de modeme opvatting van het woord er%enaam is dit louter onzin; niet naar de opvatting van vroegere tijden. Een erfgeuaam is een deel- Dicized by Google Sub pasaIlbl. 265 hebber in het er%odd 9- W^ behoeven nauwel^kg te z^- gen dat van testameuton eertijda geen spoor werd ssn- geirof. De Hiadoee kennen het eigenlgke testament nog ten huidigen dage niet; heigeen daarroor b^ hen in de plaats treedt, is opneming in de &imlie. Het YOorBchrift om ^ergenamen Gods" te woiden, berat dus dezelfile ethisehe gedachte als de straks bedoelde gel^kenis. God is de Ys- der; de menschheid (of de kring der geloovigenP) is een famili^roep en lils leden dezer groep moeten wy ons gedra- gen: ziedaar onze pHcht en verheven roeping. — Hoe nan- wer de band was tusschen vader en kinderen, hoe meer deze laataten op den Titel van erstenen konnten aan-spraak oLaken. Zg, die het onderl^k hula hadden Terlaten om zelf een hoihonden te restigen, stonden tot den rader in een minder uauwe betrekMng, dan degenen die er gebleven waren. Niet overal vond men dezeltde gebmiken en in den loop d^tgden hebben de rechtsbegrippen zich vaak gew^zigd; b^ menig volk sch^nt echtor lang de gewoonie bestan te hebben om hen, die het Taderlijk dak hadden verlsten, niet meer als deelgenootMi in het er%oed te beschouwen. Bij de Romeinen is dit Tolgens Maine zeer stellig het geval; geweat, en daaraan schr^ft by het toe, dat de Bomeinsche huisvaders er zeer op gesteld waren om teatamenten te maken; door dit middel venwketden zy aan di^enen banner kinderen, die zelve huisvaders waren geworden, het lecht op een erfd^el. In verband hiermede beschoumen een inatellii^;, waarran men weder alom de sporen viudt, bet duagenaamde Ifinoraat, volgens welke niet de ondste, maar hoofdzakely de jougate zoon van den vader erfde. Men heeft dat Minoraat op allerlei wyzen pegen te verkla- ren; zon de verklaring miaachien te vinden zgn in hetgeen thans oder het oude er&echt is bekend geworden? De joi^te zoon blyft het lai^st in het vaderlyk huis. Achter- *) Zeer duidelijk is dit loegelichl door Von Uaurer, TroDbdie, IV. i 745 en vv. Dicized by Google 256 een paealleu eeuTolgens zgn el zgn broaders vertrokkes, na tot zicli genomen te hebben wat bun toekw&m of Tr^willig door den Ynder te zgn begiftigd. Hg alleen heeft nog niets genoteu. Het spreekt dus van zelf, dat b^ des vaders dood bet groot- ste deel van het er%oed aan bem woidt toebedeeld, te meer omdat degen, die onder de Patria Potestaa ia gebleren, in engeren zin dan de anderen lid en er%enaam is ran de familie i). Het zou ecbter een groote dwaliug z^n, te gelooven, dat bet in de ondste t^den gefaraikel^k was om de gemeea- scbap te Terlatea of na den dood van een vader volkomen boedelac beiding tot stand te brengen. De kinderen van denzelf- den vader gingen niet apoedig uit elkander, en, wanneer zj door venneerdering van bevoUdi^ te talr^k waren gewor- (len om onder e^n dak te leven, bleven zg nog op allerlei w^zen, ook economisch, met elkaar in gemeenschap. Zii bleven b^een, zoolang z^ konden; vandaar die «ele fami- lie-vereenigingen, die men oudtgds in Europa vond en die in Rusland en in Hindostan n<^ zeer algemeen worden aangetroffen. Yerscbillende gezinnen, in de meeate gevallen waaxachgnl^k tot hetzelfde geslacbt beboorende, voraien te zamen eene groep, leven met elkander onder eeu gemeen- achappeLyken huisbestierder en deelen in elkanders winst en verliea. lozondei^eid de hoorigen op de grondbeerlgke goederen leefden in de middeleeuwen op dezen voet met elkander »). Verg. Maine, Early institutions, bh.. 222—224. Those who are most emphatically part of the Family when it is dissolved by the death of its head, are preferred in the inheritance, according to ideas, which appear to have been once common to the primitive Romans, to the Irish and Welsh Celts, and to the original observers, whoever they were, of the English Customs. Even as later, ja nog in onien tijd, de Russische lyfeigeuen. Zie Mackenxie Wallace, Russia, Deel I, bl. 140. Diclzed by Google Keen Pällelst. 25? Uet wenn onder een dak was bi)zaak; ieder gezin kon zgn eigen woniiig hebbea en toeh met de anderea in gemeen-schap z^n gebleven; het ssmenwonen was op de eene plaats niet, op de andere wel gebruikel^k, zonder dat hieruit verder eenig versehil ontstond i). Hoofdzaak was bet deelen in elkanders winst en verlies, bet onverdeeld bezit van een familiegoed, en dit was zulk een algemeen rerscbijnsel b^ de grondhoor^en, dat bet t^eoovergeatelde een uitzon-deriog sch^nt geweest te z^u. De ^unilievereeuiging was een erkende corporatie, die alle reehten bezat, welke an andere corporatien ple^den toegekend te worden, ook bet recbt van bloedwraak wegens den moord van een barer leden. Deze laataten waren elkander in alles tot hulp, beschten onderling bunne twistgedi^en en stonden, zooala gez^d is, onder een gemeenscbappelijk boofd. Het familiehoofd was echter veel meer dan de bestuuder van een onder Nemming of the president van een vereen: de Patria Potestas was voor een groot deel op hem overgan. In beni was de eenbeid concret geworden; daarom bad h^ niet alleen bet bebeer over bet famili^oed, maar ook bet be- zit, ja bet genot er van, beboudens, natanl^k, zijn ver- plicbting om bet noodige te geven aan al de anderen. Hy vert^enwoordigde de gemeenscbap naar bniteu, zoowel voor den rechter als t^enover den grondheer, die slecbts door zijn bemiddeling met de overige leden der vereeniging in betrekking stond. Strei^ genomen was hy-alleen dienst- pHchtig; de c^ns- en dienstplicbtigbeid der kinderen begon eerst, zoodra z^ bet vaderl^jk buis verlaten en een zelfstan- dige buisbouding gevestigd hadden. Het „bestboofd" aan den Heer — bet successierecbt, zOuden wg in onze taal zeg- gen — was slechts dan versplmldigd, wanneer de bestunrder der gemeenscbap overleed, nooit by bet sterven van een der ') Was de woning een Burg, dan bewoondi; soms ieder gexin een afzouderlijk Gedeelte er van, terwol enkele zalen gemeinen blevt. Zie Wippenmann, Über Ganerbschlägen, bh. 16. 17 ,db, Google 2S8 £ek parallel. andere leden. Het behoest uauwelks gez^d te worden, dat, zoolang de vader nog leefde, niemand atidera dan deze lamiUehoofd was. By zyn dood gingen z^ne rechien o?er op zga oudeteu zoon, die dan Toogd werd over al de vrou- wen en mindeijarigea van het gezin. Later b hieriu w^ziging gekomeu. Ook ontatonden wel eens femiliever- eenigingen door sameuToeging ran aaa elkaar rerwaute gezinaea, ja, van geziunen, die elkander vreemd waren. In zoodaoige gevallen zal de bestuurder der gemeensch&p wel benoemd z^n door vrge keuze >). In Frankryk, waar deze vereenigii^en, evenals in Duitach- land, op ruime schaal hebben bestaan (Troplong noemt ze: le fait general, caracteristique, qu'on tionve depuis le midi de la France jiuqu'aux extrèreiit^ opposees >), in Frankryk heeft men lang gedaclit dat die associatien iets eigeadommel^ks waren van een der lat^ste klaseen van grondhoorigen, die der main-iuortables, en dat z^ door hen waren Inquesteld om dat te hunnen aanzie de rèel gold : j^Gens de main-morte ne peuvent succeder l'an à l'antre, si non enaemble et estans en communion de biens". Ongetwijfeld heben de bepalingen omtrent het erfrecht der hoorigen krachtig medéevrerkt om de familievereenigingen by deze lieden te doen stand houden; maar de familievereeniging waa in de Middeleenwen veel te algemeen yerbreid, ook b^ dezulken voor wie hetzelfde motief. * Coramentaire du central de Sociétés, Preface, bli. xvii— xxii, * Troplo d'effet le même tête, maar heeft er toch klaar- blijketijk geen vrede bij. Hij vermoedt wel dat <les clas!>eK alTranchies au 128, au 13* et au 14* slide ont dH coDserver dans l'iUt de liberty des habitudes d'associalion auxquelles elles ^taient redevables de leur aisancei, maar wit [(uli ook gelet hebben op d'esprit de famille et l'esprit de associationi, die in de middeleeuwen znik eeii groote lol spelen : • I'esprit de famille est frappant par son inergie; les Germains I'apporter avec eui et le trouvent vivant dans les Gaulest. Dete laatsle opmerking brengt hem d^hter bij de naarheid. Gööl, dan dat hierin de oorza van haar ontBtaan zou hebben gelegeii. W^ herinoereu slechts aan de zoogeaaamde tenure en parage, een instelling, die op het vaete land van Europa vi-o^er zeer in zwang was, Een vader, die een adell^k leeugoed bezat, was geatorren eu uu hielden de zonen dit goed onverdeeld, terwjjl de oudste zich jegens den leenheer verantwoordel^k stelde roor de vervuling der plicht^n, die aan bet bezit van het goed verbonden waren a). In Hindostan, waar geen groudhoorig-heid bestaat, is de familievereeniging n<^ in ToUen bloei; zelfs inboorlingbn, die een Engelsche oproeding bebben ontTangeo, zoo verzekert one Nassau Lees in z^n Land and Labonr in India, z^n vaak onwillig om zich voor goed los te maken van de familievereenigingen, in wier midden zg geboreu z^n en keeren soms na jarenlange af-wezigheid daartoe ten^. Jacini, de bekende schrgver overbet grondbezit in Lombarde ^), constateerde bet bestaan van familievereenigingen nog in 1856 b^ de Mezzadri of balfbouwers. Ja, in Frankreich, in der Jurätte, adyenn zu nog zer menigidigen te zgn. B^na alle landbouwenden worden er gedreven door liedeu, wie geht inwogen. Zoo althans was nog de toestand in 1860. Zie Maine, Early History of institutions, bli. 205. Volgens Wippermaun (Ueber Ganerbeschallen, Wiesbaden, 1873, biz. 10) vJnJen wij weißtens in den rheinischen Franken, nur einige in der Wettetau und dem Lahugau, Sammtgiiter bei dem Adel so massärkt und stos H^n so wenig auf Subeidungen (Tottheilungen) dass wir allerdings nicht fehl gehen warden, wenn wir für diese Gegenden eine, seit ein dem Jahrhundert aufgekommene (?), allgemeinige Sitte des Adelstaniles annehmen, in einer Gemeinschaft ganerbei sich sitzenzu bleiben. Zie verderbliche Worte, H— 13 van Wippermann's geschrift, dat eine belangrijke bijdrage is voor het hier behandelte onderwerp. Dareste de la Chavanne, Histoire des Classes agricoles en France (2° Editie, 1858), biz. 232. Verg. wat de schrijver bli. 14—36, 98 eii 231— 237 over genieensohappelijk bezit mededeelt. La Pi-oprietri fondiaria in Lombardia, 2e Ed., biz. 181 — 183, Diclized by Google BEN FASILLEL. Zeer aantrekklgk m de beschrgviug, die BonDemei^ v66r weinige jaren la zgn boekje, la Gommime E^piicole, TBQ ziilk een ftuuilievereenigiiig in het Juraeche gegevea heeft; het ia een gezellig tafereel, dat h^ voor ona opfaaugt >). gDe drie gebroeders Chauvia z^a getronwd en hebben zestien kinderen; het oudate is 31, het jongste 13; gea daarvan is gehuwd. Ziedaar dus twee en twin% per-soneu, die gezameni^k, door twee herders biigestaan, een laudbouwzaak drgren. Alles geschiedt toot gemeene reke-ning; men helpt elkander: is er haast b^ een werk, zoo gaan alien met gelgken ^ver aan den arbeid. Uaar ge Won't heeft heeft ieder zijn eigen taak. Yao de drie broeders heeft de oidste de algemeene leiding, de tweede beatiiurt den landbonw, de derde hoodt het o(^ op het vee. Van de drrie moeders is de ttouw van den ondate met de algemeene huishouding belast, die van den tweede gaat ter markt en de andere houdt toezicht op de kippen, enz. Yaa de tien jongens zijn zes iandbouwers, de Tier overigen doen verschilleude werksaamheden; de eerate "bemoeit zich met de kaaabereiding, de tweede herstelt de gebrokeu of versleten werktnigen, de derde is zadelmaker, af en toe ook scboenmaker, de vierde hoadt de karren en widens in orde. Van de zes meisges zijn Tier in de boerdery werkzaam, de Tgfde strijkt en bleekt, de andere naait en maakt kleede-ren". Zoo draagt elkeen lets bg tot het geheel; er heerscht Tolmaakte eeadracbt en men leeft reeht aartsTaderlgk met elkander. Wanneer men deze beschränkt leest en daar begonnen ho onzaglijk oud de instelling is, die wg hier Toor ons ') Bli. 138 — 140. Zie ook de beschrijving van een soortgelijkc veri^iii- giog in de buurt van Nevers, biz. 125 en vv. Vergelijb. v^rder Doniol's Histoire des Classes rurales en France, biz. 74—90, eeu waardige t«- genbanger van Oareste de la Chavanne's doorwrocht geschrift. — Min- dsr uitlokkend is de beschränkt der familievereenigingen in Buslaad b^ Wallace, Russia, I, Ch. VI. DiclzedbyGoOglC EM PAS&LLEL. 261 zien, daa b^rgpt men nog- beter het aodftlisme. Van d,e TToegste t^dea af, in het oade Griekenlaad zoowel ols in b«t Middeleewsch Eiuopa, z^n plannen uitgedacht, die dflze strekking liadden : een sociale inrichting te gchepen, geheel op gemeenschappemk leren gegroad. De socia- ligten hebben echter met nitslnitend geput uit bun rer- beelding, maar ook voor een greet deel lut d? werkel^k- Bei bebend. Zg bebend eeQ leTensvorm, die ban uit aan- Bchouwing bekend, maar reeds toen niet de eenige meerwas en die daareuboven de concurrentie en het vrfle rerkeer niet gebeel nitsloot, algemeen wiUen toepassen, door de maatecbappg tot een groote familiegroep t« ver^melten. Hun foDt was niet overdreven radicalisme; zij waren niet revo- Intionair, maar reactionnair. En dat is ban tout nog ten boidigen dage. De socialiBten honden geen rekening met de verandering der denkbeelden, de vermeerdering der stoffis- Igke beboeften, de uitbreiding der bevolking, en er is geen beter middel cm ben te bestrgden, dan dit aan te toonen. Men moet bnn doen gevoelen, dat zy ons willen temg- brengen naar lang vervlogen tgden, dat z^ den voltraasene willen kleeden in eea kinderpak. Het pak ie te eng ge- bleken; het niaakt« de rr^e bew^ing der ledemateo on- m<^pl^k en beschermde niet meer tegen konde en vocbt. Mannen der toekomst willen zu genommen worden. Een reeken van den familieband, die neu gegen die blijven — indien het kan, onder een dak — is een hocst opmerkelijke karaktertrek bij de Dieste volken op een bepaalden trap banner bekannt. Hee lang duurt het in de middelweise, eer h^ verloren gegen de middelweise, eer h^ verloren gegen de middelweise aan de middelweise aan de middelweise, als het leenstelsel een gebeel nieen befanden heeft gevormd en d&armede de kiem geplant is van een b^nsel, welks 