Nederlandsche beroerten onder Filips II.: Op last van H. M. de keizerin-koningin Maria Theresia
ding van, en Robcrtfon verklaart zich deswe- gens in dezer voege: „Hij (Ximenez) ontving cenen brief van Karel, die, na eenige koele betuigingen van achting, hem vergunde naar zijn aartsbisdom te trekken om aldaar in rust het overfchot van een zoo werTczaam leven door- tebrengen. Deze boodfchap verplette Ximenez: zijne ziel was te fier om dezen fmaad te over- leven: misfchieif ook dat zijn grootmoedig hart het denkbeeld niet verdragen kon van de on- heilen, die zijn land zouden overftelpen. Hoe y m • • -'»»* aiA^iii* r*''s 'r ' -••■■• •',♦' \ 1 * »T« '' ' • » ; ' i.::/ i- .r ..' J:;:^>o;t -v £)«ter Muw»p lacsr^. ivat^nr (te;-Span}ta£den>ge- lU^igd*. ■ Hudne naneven rrvkr9^ez0nUjlc«iio{iiaii& de-; wettftlojft'- vftfi derzeh^r vowood(E*s< ; .fttd!^ tv^ gebof fl^atv - aab R:<>Hecdbn^ :wit*etr^de ^dpi^ ftaiiden der g^ineetitto cni6t; l)l0(^{^'k ee^i iltc» werkfel ^ 'Volkswoede "en' opl'tferigteid;^ ;!2*f hadden' de 'lierMfing van: ^le misbruiken ,;. do; de viestiging der 6penhtte^ vxijHeid* i o^^benint lifechten" grbridflag ,^ tea* doelV diS2te-t)0giiieike» waren v^el de 'geestdtift' waardig^, weMwfctftf volk betdondc cm dezelVen fe ibier&ik^. ';p^Ky^ Waiineer' meh de vert<Jog^cll*lftett' VWi 4jrf verbondenen in dezen langverloopenen tij4^:nkd gaac , ziet meti inderdaad dac de Spaanfcbdr rMtik^ ' met dan hare '\^tfge regteti inriep. De ^pgeiij^ king van deze > eifcl*tt der ze^ieDde eedw^^nj^cl de (feati^rcgelaig ' dei?: Coifees >iii ; ;dft' negemieride'y^ heefc lets' treffetids en verbairendfi ; de haaOlt^ VerfiShilt van de eerfte flecht« , ,wac de ; alg*^ f me^e ^punten l^rreft ^ oftaf bankehjk (v«n :^}^:ii^ delijke bmrfaTfdij^edto , d^hn,-'dat 2ij-dte''««ta'^ gevende magt-des .monarchs- g^el heefb'^We^i genomen, in dac, l)p' her fltl^ der 'MMAbiftc^ \. \' ^ 3t4 AANTEEKENINGEN YertegeBwoordiging 9 en van de bdlelling iei ampteo^ derzdver xifpiteU^t» dt iscgen^v^oordigt verlichdng hebben te baac genomen. Zie hier de 2amenv8tting van de voornaamlte punceu der vertdogfchrifcen van 1522 » • Na eetie lange vooiaflpraak over de nanpen die de node teisterdeii ^ en over de g^broken der fegering> doec men daarin hec buitengewone ga- doid opmerken » met hecwelk de natie alle di& onheiien geleden , heefc , cot dac emdelijk bet belang van. haar eigm behoud , en de overwe- ging van hetgeen men aan hejC vaderland ver- fcbuldigd is 9 haar gehoodzaakt hadden bijeen^ le komen, ten einde op eene wectige vnjze jn hare eigene vetligheid en in die der (taacs- regeling te voor^ien. 9X» DEM Hx£ii:TARTE. 3»5 en in. de kerk zdlen kaflnea bekomen ;; C^ dac de croe^n . voortaan, niet meer vry kwartter zut^ len geoiecen; fO ^^ ^^^ ^^^ ^^^ konings niet longer ^ dan/: 2es dagen, veil alien , wsLxms&c de koning zich op reis bevohd , ral ingekwartiecd ^firoTden% 8u) dat de ver?reemding van domtinen en koninkl^ke inkomften, federc dtn^ooi vtan IfkbeUa. gi^fchied; 2^\ herfteld wordeh; ^') de afif:!haffing van de talrijke bediemngei^^ Te- derr ^ea tyd ingevoerd ; lol]) dac. voortaan ^ ' by de'jStafm, die zouden vergaderen^ eike flad eenen' v^ttegenwoordigei^ faadde te zendea uit de geei^elijkheid^ eenen uit den add, en eepen wt-den: faitrgerftand , elk derzehren daw iZ^nett ilarid te kiez^n; if.y dac bee hof, noch ^«» .dellykv hoch onmiddelljgk^ ,d^ verkieritig tydn ^rdie vertegenwoordigers: zoude hinderen; 12*) datt ^eehrlid der Staten eenig ampt of pehfibeh vati den konihg^ inag bekomen. 9 noch vodr hem ^elve^ nochMMnahd vanizijne.&milie, op fkpSe 4tes: doods en.vjerbewce >2s^r goedpcen;f t3«^ * jdaC: d^ ;Smtcnvcen miafle eenmaai in d^di^e ji^ reiL .iSillenr/Vergtdeten;^ iiMtzg de koning rrliett aamenrbcfpe^rof ;itiecr;;/i4/^rdac zq zuUen Uebben te dtider^ddk^n of . de t>pgeindde puncen worden na^ekofaen; ren ovengfiki ..ibve^. d& pul>l]eke za* ken .ztiiifti'.iibebbe9rrj|ej:fca&d|>legen; jX5-) dac vdorjiderr renters tsMietqmrwsi&ied zalle^^ bepaald \ gfttf A A N 9 £ E K E N^i N &£ N Wor6A,< en 2]j voortaaii geen. izwitd zaUsa bebberi aan de /bteten :di verb^wdveckjtwingeii i wb de goederta deHvdroordteidCT!;-i(Jc^) dat voorcata : aHe <. fcfienkmg r van goederen Ldoor M &SLZtvKui befcbnld^og ^zi/hde fierfbrien: niedg veridaard eal weztn^-toxL vmre-v^oi ifetvon^ nisf gefchied ; . 17.) -dat allci voo^niegcen door edellicdei^ verkregsn ^ . in. weaken ' Jt^t) ^^ 00k Wtr&y* robr zoo 9]^fi^::.'zi>'ten ;nadfieSi:fif6kke& dcv^ ^gemeent?^,v^b^^roe^en zul^ iMT^rdeh^; iSJ) Hat ii^) bewind over r ds' fteden .niieir laeer ^' &n rsfleLx gege\ced .rzal worden'v ipJ) / dar- dd gwdercn dfer i^edeleni aan alio bela^iHgea iJondel> hevig willen wezen-^ even^ als die def gemeeii^ ^ tfairi^f i:o;2)[ ^tt* geehe ^aMen iiQ bet iijk:r ztilleh g6pr^kc.!i!>f> ^erCpr^id; - ^warden ^ zonder- d^t cfe ftat6ir dferiXinaer2ochBy..eo de redenejfj goedgif*- keurd iCefbteh:^ \^aorom:^^Z9 wttdeh -n^ekcind^d. atw) dai'/aV bet gehtiofptHiitBode ;isrifc den vet» k6of>^ 4» <. aflaCBif , ^'befteed'^ fai^ wrdenrtpt den borlogr tegteo(^ ' oi^elaovigeh ;7 2fid) dat^ ki|enV>'*di6 geebe 'izeg) Diaahden..van.ib€ic |dar in bnnner'biedomfaie^:;jhdn ^^vrblyf^ zuUea. I lAuden^ verJ^oMen. !^He(ix 111^6^4^ vaiL.ihufaneo jnkomflen vooF al iisn;'djd^i^toihm9pe ^\;vse£igh^id)f laf^T') ^ ' de^ kohii^«<flI^ d&vbaaob^igen van hfit'bofadge- ndotfbl^cap ^d ^^bbkiacfatigeni^ vki.dierliifamerkm^^ gbn al^ gottie dieh!&ear:>^ohem en^^l^inafaiei^fad^ VAN DEN . HEfcR T ARTE. 3?;^ ^v^e2en; 14.) . dat hij vefgiffenis zal fchenkeii voor alle . ongeregeldheden , weike de fteden mogten hebben kunnen begaan uit overmaat van ijver in eene regtvaardige zaak ; 25.) dat liij, op de plegtigfte wijze, zoude • belooven en :^weeren alle deze ^rtikden na te komen , en die op geeherlei wijze te omduiken- of te herroe* peo^ enz. [v] Bladz. 9^. Kttrer V. was goedertierend na de overwirt- rfng, in weerwil van zijnen raad, die hem ftefk aan^ocfet- bm meerder geftrengheid te betobnen; rJaauwelyks twintig perfonen werden , in Cas- tilie, aan het leven geftraft: hij verleend^ eene ^Igemeene' amnestie, 4ie zich iiitftrekte over alle misdaden, federt den aanVang van den opftand begaan; flechts tachtig perfonen waren daarvan tiitgezonderd ; en nog fcheen hij die eerder te tioemen om den- anderen fchrik in te boezemen, bonder oogmerk om hen te veryolgen. Daar*- omtrent verhaak men efene bijzonderheid ^ die aan^ene andere ^ onzef -dagen voorgevalleft , herinnert Veen gedienftig hoveling had den keizet aangieboden hefa te ontdekken- waar een def voomaamften van de uitgezoAderdeil zlch ver* borgen hield^ doch hij vetwierp dit aahbodmet eene fpdttiei!^ ill lyd^e^ z^e ^ootmoedigh^id f d 3a8 AANT^EKENINGEN uitblinkt; ^^ Loop been ,'" zeide hij , 9^ & heb met. „te vreezen van diM jnan; maar. hij heeft ^rel ,, reden om zich van mij te . verwijderen , en gij ^ zoudc beter doen hem te zeggen .dat ik hier A, ben , dan mij de plaacs te noemen waar hij is* '"^ Zie hier het in onzeq tijd gebeurde: In -zo- ker koningryk bevond.zich een vreemdeling van groote verdienften, uitgeweken wegens eene po- litieke misdaad; de ambasfadeur van den ko- ning, wiens onderdaan deze vreemdeling, was , vorderde ^ zijne Wegzending , op grond of onder voorwendfel dat de x qabuurfchap der beide ko- liingrijken hem gevaarlijk maakie. Dit werd xoegeftaan, en de vreemdeling ging» in het flechtfte jaargetijde, fcheep naax .de Vereenigd^ Staten van Amerika^door eenen hevigen ftorm pvervallen, werd hij, bijna door een wonder, gered , doch gpnood^aakc terug te keeren in eene der havem van den monarch , ^e hem eene ^wijkplaats had gegev^n* De ambasfadeur ver- nam het, en, cer middagma^tyd zijnde hij den koning, die e,enmaaj..^ich!naar zijn verzoek ge- voegd had'i wil men dat hij tot denzelven zou- •^e gezegd heb ben: Sir e ^ M.... is hier. Geen untwoord. De ambasfadeur komt:, andermaal 4aarmede te berde, ..waarpp de moriarcH, op eenen geftrejOgen toon aiitwoordde: Mijnheer ie marquis^ hij- U er^ niet om tndjncnt'wHh^ I \ : VAN )0Ell HeER TAR'TE.' 3»9 .-* ''[ic] 'Biadz;^ io8; : Harseus, Bunjetr, en, voTgeaig ben, Watlbn, verhal^n dat Fifips Engeland, na een verbl^jf Iran veertien/maanden:, veriiec, enV bgzyrts terugreis, niet door de Nederlanden kwam, -%eaaf de kfeizer ikfr wen bevond; en waardeze hem wenschce/tecrzien. :~ NaMwdijks washif in bet bezit/.va^ Napels en' iVKlaafi, of hij secte de mmiiuiers iimi' Karel af , 'om zijne eigene efhangelirigen in^de plaats te ftelien. tUf^l fWafc.'^ bdeof^,: ifn 'in»inzaam v .!eir otnen zb^ vietti^llisfi(dait . Ffilips oaiet. Iigt;ate gedaUen ^' rtiroisol^ en geftreng was. De eerft&';i^lak dfi y.o69ii naamfte talen van Europa met gemak, en had de gewoonte ony^2^h:N|;^<iii^^i0^^tn met alle zijne onderdanen te onderhouden. De andere , inte- g^d^j^^. hA4j.i|ii^|t»odm Spa<fcps€h^wal0^ jieerOT, volftrekn Wgg^ftskfewr'/vOor: ftUm^.:iii<ge2;Kwadwl de edellieden van zijn huis; hi} kleedde zich naar hunne wijze:v2ie^4fJ:i?v|istfjeven als hij dit in Spanje deed^ en wilde zich in iilets hoege- n§*n|4 vm (^ VM«fc*tf> gebftliHcorfte fchikkfen. Ilarai anmilk iwum Brtakamie.trrT ^^r^n^ 33« A ANT EEK EN IN GEN • • • • Taal Bhdzj- iia. Zijn iloet, 2^!bisfchop Bamett, was ^hnig, dat her aan hec hof van Elizabeth eene der grootfte cijdkordngen was y met hem en zgae Spanjaarden den draak te ileken. De imaarlijke geveinsdheid van FilipSr en zljn^ tratschheidy bleken uic zyn geheele gedrag; . Hy oncving de vboxnaamfte edelen des lands bonder huh de geraigfle bdangftelling te betoonen; hij vergunde' hiemttid tot hem te naderen ^ dan^ na , vooraf daartoe .bekomen veiiof^ en hiy was al« dos ongenaakbaar yoor ^diegeneh 'zelve, Iwier genegenbeid hij wenschte te whnen of te ver* MkeieiL -^ Iditn* . ^ ' [kh] Biadz. laS. . t ••' •It • > L cEr wareii dtis twee etf ^^6ne lialve eeuw toe fioodig^ eef <te Nederlanden die voordeeletfher- kpegen. d'Noodlot! A Vddtzienigheid ! ^ O '' [«r] Bladz. 136; 1 • .'»De cardlnaal getft den- itfhdufi dp van de rc- devoering van. defl feisfcliap van Arras; • ^ De redenaar ontwikkelt de redenen van VAN. DEN Heer T ARTE- 333 *s kqnii^s vertrek naar ^ Spauje-/ . Hij weidt uit over de genegenheid^ welke die vorst had^vbor zijne Vlaamfche onderdanen, aan welken zijn geflacht zoo zeer; voor desijelfs niagt en roem verpligt was. . Filips hoopte dac zijne zaken geene langdurige afiyezendheid . zouden verei- fchen; doch, indien dit het geval ware, .be- loofde hij zijnen zoon naar de Nederlanden te zenden otn daar verblijf te houden. Middeler- wijl 9 veraiaande hy de ftaten met warmte , am hunne beste pogihgen te dden tot het bewaren der openbare rust , en hij verzekerde hmi dat iiiets gefchikter was tot , dat einde , dan de Vol- komene verdelging van de kecterij, die hare ^ankleevers als tegen alle gezag weerfpanmg Hiaakt, ,tegen dat van, God .^ tegen dat der wettelyke regenten. De ftaten moesten dus de %uiverheid van hun oud geloof met ijver hand- haven , en de nieuwe edikten geftrengelijk doen. uitvoeren. D e koning twijfelde niet of zij zou- den> hiertoe, gelijk tot allq andere maatregeleny gaame zamenwerkeii met de hertogin van Parma^ welke hij aanftelde tot regentesfe bij zijne af- wezigheid. ♦ Hij verliet de Nederlanden , door- drongen van eene. innige erkentelijkheid voor de verknochtheid van zijne getrouwe onderdanen; bij zoude ten fpoedigften de vreemde troe- pen doen vertrekken, en het volk van alle laa- /■ 33f AAN/rfiEKEl^^lNG-EN ten cmdie&n, wefte de laad hemi gedwon^' litd aim hetzdye. opeeleggen* ly^ Bladz* 141^ I ^ Fflipe betoonde afkeerigheid. vaxi Willenij 2onder eenige reden 1 te ' hebben onk zich oveir atns gedrag ce beklagen; bij de gefcfaiedichtij* vers is flechcs een^ cnkel^ omftandigheid ce vin" ikn^ die tot zyne acbterdbcht 'kan aanleiding geven» Onze fcfarijver 2al die weidra' omftandrgf aanvio^eti. .. -' De pdns van Oranje naar Frankrgk ge^ondei^ zijikle als een der gijzelaai's vobr de* uitvoering van het tractaat van Cateau^-Cambrefis , ontdekte het ontwerp , 't welk de koningen van S^panjS en van Frankrijk beraamd hadden tot de vet^ delging van de prorescantfche psirti^'; hij giif daarvan kennis a^n diegeneti :6ijtket vYiende» lit de Nederlandem, die den hervormden godsdienst emheisd hadden. Van <Mt oogenbtik af, hield de koning op, hem met vertrouwon te behan- delen. Dan wij vinden eene nog meer voldoeode^ reden van. de ongunftige ge«indhcid van * Filips jegens den pritiJi van Oranje , in de jaloersheid vatj Granvelle en van de Spaanfche ministers. Van zgne. teedere jeugd af^ was Willeiai da / 1 / viNl w^ Heer T a R.T E. 335 trootnaamfter gwftelfejg/ Y^detyrvoorigenifceteer gje-weesc'^ dic^ hem b8-.ikU«- gel/egeoliedett bl^kea gegeveor bad van 'zijne genegef^ttfiid*.; . Karel list hi^m tt>t zijne geheiirtfte b«raa4flag^tt^n,tO€';;:cii hsad m^rmajeij erkend dat d« pfins^ fchooii naauweliiks in zijne jongirfingsjaFen'^ ' hem zoet nuttigeAondememingen had aangeraden. Willqiu was in i^ijia drieentwintigfte jaar toen Karel af* ftajnd de^.van den troon; echresr h^d hij ireedts xele blijken van :!$ konings acbcing jontvangw* Om niet t6 fpreken van .zgne- Nse'kie^ng van ' flen prins van Oraftje , • om hemr bijteftaan Ji* die plegtige Vergftdelring, in wdke hy d^. foiivjB- Kitnmt in batiden gaf'van zijt^en -zpbn , cf ya» ^; v<>orkeu,r, \velke, hij hcnjb joejcende boy^n ^e de ajidere bov^lingen: hg bad h^m hec bevel opgedragen voor zijne armee ^ in de afwe^igr bfiid. van den hertqg , van Savpje* Te verg^efs bragt men hem onder bet oog, ^t het onvoorr zigtig was eenen jongeling van"^ tweeentMrintig jaren , ' tegen oy€i» Franfc;fte , ye^dheeren te ftel- len , gelijk den he;f tog van Nevers of den admi- raal de Coligni; Karel bleef bij zijne gedane keuze, en had geene reden om zkh in het vervplg daarover te beklagen , alzoo de Spaan- fehe troepen^ onder het bevel van den jpngen Willem 9 . niet fleqhts vol%ekt geene nederlaag pnd^rg^ngen, maar de frrins daajrenboven Chai** / ^ S3<5 AANTEEKENINGEK lemonc en Philippevitle verfterkte , en elders^ de . begrenziog der Nederlanden tegen den aanvai der vijanden dekce. Deze buitengemeene gene- genheid, weike Willem den keizer had inge- boezemd, was^de ware oorzaak van de koel- heid, weIke Filips hem betoonde. Granvelle en de Spaanfche ministers, jaloers over zijne opkomende groothejd, onderhielden den afkeer des konings, welcten zijne achterdocht op, en verzuimden geene gelegemheid om het karalgter en de bedoelingen van hunnen mededinger met hatelijke kleuren aftefchilderen. Filips werd in zijne verdenkingen verfterkt door WilJem's Weigering cm het bevel over zijne troepen te aanvaarden, en, om de zelfde reden, dacht hem de graaf van Egmond even zeer, in plaa ts van tot uitvoering zijner heerschzuch tige ontwer- pen te kunnen dienen , eene hinderpaal voor dezelve te zijn. (JVatfon). [<?^] Bladz. 145. Van der Vynckt voegt er bij dat het huis van Chilons-Oranje zeer vermogend was in de' beide Burgoudien en in de Nederlandeh. Deze goedei^en waren bij erfenisi in het bezit geko- itaen van Ren6 van Nasfau, een' zoon van Hendrik, graaf van Nasfau, en van Claudia VAN DE« Heer tarte: 33?^ Chdlons, 2ijne zuster. R£n^ ftelde onzen held; zijnen vollen neef/, tot zijnen algem^enen erf- genaam in. Deze was fouverein van Oranje, onder den naam van Willem IX. Gedurende zijne regering, die in 1544 aanving, vestigde zich aldaa^ de hervorming, nlettegenftaande den tegenftand van het parlement, dat echter de ' zelfde partij koos , toen de prins zich voor den hervormden godsdienst verklaard had; doch de oorlog brak kort daarna uit. — Serbillona^ een neef van den paus, floeg zijn leger op bij Grenduillet, met agt duizend man, en deed te Avignon af kondigen dat Oranje aan plundering zoude worden overgeleyerd. Die van. Oranje waren ongelukkigerwijze toen bei:ig met eenen togt tegen de bqrgt Saint Andoul, De bezet- ting van het kajsueel werd, in weerwil! van het verdrag, op hetwelk zij zich had overgegeven, over de kling gejaagd; de ftad werd uitge- plunderd, en de woeste overwinnaar deed de inwoners wreedelijk ter dood brengen ; die van Oranje oefenden wedervergeldingen daarover uit , die op onderfcheidene plaatfen vreeslijk waten. Willems beide zonen, Maurits en Frederik Hendrik, waren zijne opvolgersi Des eerst- gemelden roem deed het prinsdom Oranje eerbiedigen, hetwelk gedurende zijne ganfche regering rustig was; hij deed het k'asteel naar. I. D££U Y 33? AANTEEKENINGEN den nieuw^n brant verfterken. De tweede zoon , die insgelijks een groot man was, zoude het zclfde geluk genocen bebliei], waren zijne oti- derdanen niet in opftand gekomen. De Qoc~ voogd Walkendorf wilde zich onaf hankehjk ma^ ken, en' had bet aan zijne waakzaambeid coe- Vertrouwde kasteel aan de koningin van Portu- gal, en aaan verfcbeiden andere fouvereinen aan- geboden; maar, door bet beleid van Knuijt, die door Fredrik Hendrik naar Oranje gezond^ was , werd Walkendorf overrompeld en ge- dood, waarop de rust zich herflelde. Onder Willem X. genoot het.piinsdom insgelijks eenen ongeftoorden vrede. De ilad Oranje was eene fthuilplaats gewordsn voor de Calvijnschgezm- den, en een fchrik voor de kathohjken in het graaflchap. Sedert dat ujdftip, zqcbc Frankrijk menig- maa] , en onder verfcbiUende voorwendfelen , iich van betzelve meester te maken. - Bij den vrede van Nymegen werd de ftad temggegeven «an den prins van Oranje, WiUem Hendrik, die naderhand de- beroemde Willem III. ^ Koning van Engeland, was. Weinige jaren daama aiaakte Louis XIV. zich meester van dezelve, en behield ze geclurehde, den ganfcTien, in 1684 aangevangen' , oorlog. Bij deze pieuwe bezit- Mmtag, deed t,onis de werken omverhalen; liij VAN DEN HeER TARTE. 339 Verbande de hervormde godsdienstleeraren , en zond in hunne plaacs dragonders, die bij de ingezetehen warden ingel^ warder d. Door het traktaat van Rijswgk, in 1677, kwam alles iveder aan Willem; Na zijnen dood , beleende Louis^ XIV* den prins van Conri met het prins- dom Oranje , 't welk hij in bezit had doen nemen. Dit leen werd, bij het traktaat van Utrecht bevestigd , doch de prins deed daarvarf , in 1731^ aflhnd ten voordeele der . Franfche kroon. Om tot Willem 1. teragtekeereh ^ zie hier nog eenige trekken, naar andere fchrijvers, om de karakterfchets te vokooijen , welk^ van der ^ Vijnckt zoo meesterlijk ontworpen heeft: ,9 Zijne minzaamheid * won seller harten ; ^ hij ondemam geene onderhandeling zonder daarvan eenig* voordeel te trekken. Zijn vooruitzigt was zoo fterk dat hij zijnen vijanden den moed benemen , en hunne oogmerken verijdelen kon. Gevaren konden hem niet doen wankelen ^ nocb fortuin hem omkoopen.*' \Zie de aant. vdn den Fertaler.l [//] Bladz. 145. ■ Werdaad is h^t aan niemand onbekend dat het huis van Nasfau een der doprluchtiglle en oudfte van Duitschland is*. Voor meer dap vijf •Yi 340 AANTEEKENINCEN eeuwen, bee& bet eeneo keizer aan het westea gegeven. - [£g} Bladi. 148. Het winnen van den veldflag van Sf, Quenrin , wasrvan de gevolgen bedisfend waren, is, zoo wel ten aanzien van het onnveip ,' als van de uicvoering aan hem toetefchrijven. Guicciardini kenc 00k aan den graaf van Egmond een aan- deel aan deze overwinning toe: auctore con^ fuafore , et prope dkam perfectore Egmondeuci. De lezer beSordeele de waarheid daarvan ate de volgeode omftandigheden. De hertog van Savoije was opperbevelheb- ber van de Spaanfche armee, die uic Duit- fcbers, Hollanders en Vlaraingen bcftond, en fay welken de Spanjaarden, gelijk WatfiJo Q^ aan- merkc, hec kleinfte gedee/ce uitmaakten. De connescabel de Montmorency had z^ leger over eenen engen pas gevoerd, welken hij we- der moesc doortrekken eer hij zijne troepen in veiligheid konde brengen. Deze onvoorzigdg- heid ontfnapte den liertog van Savoije niet , die oogenblikkelijk zijnen krijgsraad <feed bijeen- komen, ora te beflisfen welke^aatregelen hij had te nemen. Ve^cheiden officieren waren van (0 EerAe deel bUdz.73, vm de AmilerdunTche uitgive. ■ ^: -- ( ▼AN DEN Hber TARTE. 341 ■ '/ • ^edachten dat men den connestabel zijnen te- TOgtogt moest laten doen ; dan de graaf van Eg- mond, beveHiebber der kavallerie^ hield met le- vendigheid ftaande , dat bet mogelijk wis hem op dien terugtogt aancevallen, en dat dit naar de tastbaariie waarfchijnlijkheid eenen goeden uit- flag moest hebben. De hertog van . Savoije keurde het door den graaf voorgeftelde plan goed, en di-oeg de uitvoering daarvan aan hem op. Men verloor geenen cgd; Egitiond rukte op aan het hoofd van zijne kavallerie, en werd weldra gerugfteund door den hertog van Savoije, &e de infenterie aanvoerde ; de Franfchen v^raren op dezen aanval i^iet voorbereid, en werden aan- ftonds in wanorde gebragt. Moiittnorency ge- droeg zich met moed om zijne dwaling te her- ftellen, doch de graaf van Egmond en de hertog van Savoije rukten met zoo veel on- -ftuimigheid aan , ' dat de connestabel het gevecht tiiet weder Icon hervatten, noch zijne gelederen lierftellen. Te.zeer overmigd dat de veldflag beflist-, en zyne feil onherftelbaar was, wierp. liij zich in het midden de* vijanden, en fcheen befloten te hfebben «ijne nederlaag niet te ovefle. ;ven, om ^icfr riiet bl($otteftellen aan de verwij- cingen, welke hiij mM al te wei verdiend had. Hij werd- geVaarKjk gewond, en 2:oude ongetwij- fdd m bet g^v^cht^geiiieiivield zijn, gelijk hij M 34a AANTEEKENINGEN bee wenschce, indieo niet eenige Vlaamfche ofScieren, die hem herkenden, hem voor 4e woede van het kr^'gsvolk bewaard hadden. Hi| Werd gevangen gemaakt, en zijne armee ten eenemaal yerflagen. Drieduizend man bleven op hec flagveld, en vierduirend rielen in *svgands ' handen; onder de laatften telde men, behalve den connestabel en zijne twee kinderen, ver« fcheidene aanzienbjke perfonen, en veie ede/- lieden; er waren aan de zyde der overwinnaars Heches tacfatig man gefneuveld , 'c geen een zeker bewijs opievert dat de aanval met even vee] beboedzaamheid als ftoutheid befeuurd was ge- worden. De veldflag van St. Quentin zoude de gewig- eigfee gevolgen gehad hebjben, indien Fllips bee gevoelen gevolgd had van fommigen zijher veldheeren, die hem rieden zijne zegevierende armee in het hart van , Franfcrijk, te vperen. Doch zulk een raad was te ftout ojn opgevolgd te worden door Filips, wiens voorzigtigheid aan yreesachtigheid grensde. Zie tiier, hoe gezaghebbende gefchiedfchrijvers van den veldflag van Grevelingen verflag geven: Terwijl de hertog van Guife in Luxemburg zegevierde, was de maarfchalk.de Thermes> een oud ervaren gsnera^^ did tot . bevelhebber van Calais benoemd was geworden^ m een leger J ft VAN DEN HeER TARTE. 343 van 10,000 man voetvolk en 1500 paarden bijeengetrokken had, in Vlaanderen ingerukt, en had hij Duinkerken en eenige andere min ge- vrigtige ftedeil genomen en verwoest, was tojc X^ieuwpoort doorgedrongen , het land afloopende en alles te Vuur en te zwaard verteerende. Filips ftelde hem den graaf van Egmond te- gen y met ^ eene in getal veel aanzienlijker armee. Toen trek de marfchalk de Thermes fchielyk op Grevelingen terag, met oogmerk oin zijnen - marsch, Jang? 4e kust, tot Calais voortte-\ zetten, zondereenen veldflag te wagen; doch de onftuimigheid van den graaf van Egmond^ - die met de grodtfte drift op de Fran^ fchen aanviel, m^akte .het onmogelijk het ^e- vecht te vermijden; de Franfchen waren bela- den 'met den buit, welken zij uit de door hen yerheerde landen geroofd. hadden , en hun Iparsch werd , daardoor verzwaar^. Intusfchen had de maarfchalk de Thermes den tijd om de Aa overtetrekken ; niaar ziende dat het nie; fHipr gelijk was zijnen togt te* vervolgen, zonder verlies te lijden., deed hij zijne armee op het ' ylakke veld eene ze^r voordeeiige ftelling ,ner men 9. waardpjpr de vijand , wonder van d^szelft oyermagt partij te kuni^en- trekken 5 genoodzaakt werd hem.in • het,,vfront aantevaUen; hij fteunck ii>e t ;:?ynen regter vleugel legeid • de zee , dekte • 344 AANTEEKENINGEN / zijnen linker door zijne wagens en pakkaadje, en nam de monding van de Aa in den rug. In deze ftelling wachtte hij den vijand af , en aldns. voorbereid rijnde om hem te ontvangen , maakte hij aanftonds eene groote flagring door zyn grof gefchut. Dan die eerfte voordeel* vermeerderde ilechts de woede der Franfchen, die zich haas- teden om handgemeen te raken; zoodac de beide legers zicfa als toe een enkel onder elkander mengden , en er weldra , trop tegen trop , man tegen man, gevochten werd; de Franfchen, aangedreven door het wanhopige van hunnen toeftand,^in een vijandelijk land, waar zy zich alleen door de overwinning konden redden ; de Vlamingen, vast befloten hebbeade om zich te wreken over de beledigingen , weike zy van de Franfche armde ondergaan hadden , en brandende van verlangen om den buit te hememen , welk deze met zich voerde. Beide partijen ftreden met eene onbefchrijfelijke verbittering ; het ge- vecht was hardnekkig en bloedig, en de over- winning bleef weifelende. De ^dinaal Hendrik, koning van Polen^ ftierf den 31, Januarij 15809 bee regentfcbap van zgn^ ryk overlacende aan v^'f perfonen, aan welken hij de magt opdroeg om zijnen op« vplg^r Ke verkiezen. Hy bad in bet vong jaar ^ CTQon beklommen \ na den dood van zijnen n$ef Sebastiaaii, die in den flag van Alcamry in Afrika'f gefneuveid was.- t/O Bladz. aoi. - Deze> wijze van zien was in Spanje ,niet alge- oteeQ« ,De inquifitie had er onluscen veroor- za&kt; , velen van de ijverigfte kathQlijken \a6r den zich fterk daartegen verzet. De.EngBlschman Watfon berigt ;H3ns 4iti. w a ligt niets be- vreemdends in. Zoo^ deze onlusten geen gevolg gebad) bebben,^ was rtiit eensdtels Qchdac men \ » w YAM j>SN Heer. TATTE.- 347 •jaiet altoos eeneq held vindt, in flaat om dfir zelven tot een-doel te beftjaren, Mejti kaa daarbijvoegen ^ dat het Spaapfche volk nfct ^ gelijk het Nederlalidfche , inzonderheid federt de Qverwinning welke Karel V, in 1550* op de muitelingen b^b^alde,, in de gelegenheid was orn deszelfs burgeriijke en natuurlijke; regten inte- roepen. Hebben .wij niet,, in onze dagen; Spaanfchjg bisfchqppen en andere geestelijken , tweemalen zien- medewerken om die heilloozp inftelling: aftefcbaffen.. Het jaar i8ao heeft^dc: ;selve ook in Port^g^, zi^n omyerwprpen. ^ x. • ^ . •... I . » ^ , Imfp}: Bladz, a 19. M. . y ' • ' , > »>• f-: » V %■• IMen fiddert bij de befchouwing der ^wer len ^ welke opze voorouders te verwachtaji badden, , en.4ie, zonder de heldhafti^e. opoffe^ ring yaBT WiUem den Verlosfer^^. nog^ vele emr vren lang. bun nageflacht zoudra geteistef d h^b?- ben. . Schiller '.ggeft de volgen<te . befchrijviqg van, de? ipquiljtie: : . ... v Eefi 4pnfijnjipaner 'monnik, Toj^iOjpniajJa , ,ber Jdqra . hpt eem » dezen ^ bloedige|i-.. trpqn; by jpaakte yerpri^epingen vpor den^ftlvfn., en Het geloftpn yan;,.die:'ilooswrlijWf!fig|erSr..ain fViS^ 348 AANTEEKENINGEN naar de fchrikkelijke plaag der pesc^ die in weinig tijds de bestgeftelde ligchamen verwoest.1 Zij vervloeken zelfe de ieve^nlooze voorwerpen, die aan eenen ketter hebben toebehoord. Geener- lei toeftand kan een flagtoffer voor hen bevnj- den. Hanne vonnisfen warden op lijken en op beeltenisfen uitgevoerd^ en hct graf zelf is voor ffie vreesfelyke regters niet vdlig. ' De fchuldige wordc met de ftaatfie eener ^e- gepraal naar de flrafplaacs geleid. Bene \)loed- roode bafie wifst de rigting aan van den ftoet; het luiden van alle klokken verkondigt hec ver* crek; priesters in feescgewaad, en lofzangen zin* gende, openenden cogt, na hen creedt de ver- oordeelde zondaar, in een geel gewaad gekleed, "op hetwelk zvvarte gedaanten, dtiivels verbeel- dende, gefchilderd zijn. Op her boofd drastgt hi; eene papieren muts^ die op eene menfchen- tjeeltcms ultloopt, rondotn welke vlatmnen en vreesfelijke duivelen wemelen. Het kruififix trordt^ oingekeierd, voor den fchuldigen gedra- gen, om aantedulden dat hij geen heil raeer te xvachteti heeit. Zijn frerfelijk ligchaaan zal de prooi der vlatemen worden , gelijk zijiie ohfter- felijke ziel in het teuwige vuur ial bran- den. Eene prop fluit zijnen mdnd, eii belet • • • lierii zijne ' faiert6n door kl^t^n' te Jenigcn, xnedel^deh : bpeewekketi door het aandoenlijk VAN DEN HeER TARTE. 349 verhaal zijner gefchiedenis , of het geheim van de heilige vierfchaar te openbaren. Rondom hem is een droni vaq een gedeelte der geestelijkheid , met derzelver gewgde fieraden, de overheids- perfoneh en de edelen. Men meent een lijk naar het, graf te zien dragen , en het is een le- vend mensch , wiens teregtftelling voor het vblk een . verfchrikkelijk fchouwlpel ftaat te verfchafferf J Geiflbenlijk worden die ftrafoefeningen voor de, groote feesten bewaard; tot dat einde, vetea- melt men in de kerkers van het heilig officie een aanmerkelijk getal van die ongelukkigen , ten einde de plegtigheid te verheerlijken door de me- nigte der flagtoflfers, en alsdan 'is de fouverein zelf in perfoon daarbij tegepwoordig, Hij zit, blootshoofds 9 op eenen minder verheven zetel dan de groot-inquifitors , die op zulken dag den voorrang heeft. i Wie nu zal niet fidde- ren bij het gezigt van eene vierfchaar, voorwelke de fouverein' zelf zijn luister verUestr \ [w] Bladz. . 255. De verdraagzaamheid is een noodzakelijk gevolg van den haat tegen de inqnifitie. Om een tafereel van den geest der fteden te leveren, 'tgeen altoos biJ- groote ftaatkundige herfcheppingen nuttig is, achten wij het, vQ^gzaam een rekest der' over- 3S<^ AANTEEKENINGEN heid van de Had Antwerpen tegen het edikt van verdraagzaamheid van Jafeph ll. en het uit- trekfel van een ander rekesc dei ftaten van JNa- men onder het oog onzer lezeren te brengen* De geest^ die in deze flukken heerscht, ivas, een weinig voor het einde van de agttiencie eeuw 9 aan de ftaten der andere provincien ge- meen. Er zal uit blijken , dat de hebbeliikhe- den van een volk , het gevolg vah hunne wetten en inftellingen, meer invloed op hen hebben dan het climaat zelve. Jofeph II. had, omtrent kerkelijke zaken , geheel andere gevoelens dan Filips II. Hij zag nietiyniin tegen zijne wetten eenen tegenftand oprijzen, die even hevig was als die van de zestiende eeuw, en in den ten eenemaal tegenovergeftelden geest; het is waar dat er een tijdverJoop van meer dan twee eeuwen tusfchen beide is. Het rekest , *twelk wij hier zullen aflchrijven , verzwakt dus grootelijks de beroemde ftelHng van Montesquie , over weike zoo veel fpraaks geweest is. 9J Aan Zijne Majesteit den Keizer en Koning. ,^Het berigt van de in Uwer Majefteits ftaten „ingevoerde verdraagzaamheid, eenige wekenge- ,,leden in de nieuwspapieren geplaatst, ver- ,,fpreidde bekommering onder alle burge«; VAN DEN Heer TARTE. ^51 ,>droefheid was op hun ^elaat afgemaald; lij „ ontmoeteden elkander niet zonder elkander. „liurine deemis ^ medetedeelen ; er bleef hua. „nogtans ^6n troost over, die, namelijk, „ dat er flechts van een voomemen gewaagd* j^w^erd, 'Cwelk niet bewerkftelligd zoude wqr* ^ den, althans niet in uwe Belgifche ftaten. Maar ,, thans , nu de wil van Uwe Majeftett ten de- j^ztn aanzien aan ons is bekend gemaakt door „ het refcript van Hunne Koninklijke Hoogfaeden ^ van den 1 8. dezer maand , zoude het een mis- ^dadig flilzwijgen zijir, indien wij niet den „ troon van een weldadig vorst naderden met ,,de kreten van zijne bedroefde volken en de „ zucfaten zijner onderdanen , wier vader Jiij is , yy en wier liefde hij verdient. ^ * ,. ,,Wanneer men de gefchiedenis vaii aile eeu-» ,^wen doorloopt, vindt men overal dat d^ vol* ,^ken fteed^ zeer gevoelig geweesf zijn over die „ ftaatsgebeurtenisfen , die den godsdienst raaktem ,,Hoe treffende moest het dus niet zijn voor „ons, die. eenen godsdienst belijden, welken „wij vastelijk gelooven de eenige^ware te zijn^ „ en buiten welken er geene zaligheid is , toen „ wij vemamen dat men infchikfcelijkheden , voor- „regten, eh zelfs de lokfpijs van artpten, de „ zamenwoning met ons , ja het gelijke genot • >>van alle onze bandvesten aanbiedt aan die 35a AAN TE EKE N INGE N • c^perfonen^wdken onze godsdiensc ons beveelc te ^beminneny terw^'l wij voor hunne bekeering 1^ bidden, maar welker befmetdng dezelve ons t^gebiedc te vermijden, cerwijl men nice zonder ^^huivering denken kan aan die naauwere verbin- ^ytenisfen, die liuweli/ken, by wdke een ver- ^^fchillende godsdienst de bron vrordt van hec ^ongeloof! ^Weik een rampzalig vooruitzigt voor ons i^nog ongeboren nageflachc! Welke blikfemflag^ f^ voor eenen huisvader die aan hec welzijn zijner ,, nakomelingen denkt! ^ In eenen tijd, vooral, wanneer in alle Ian7 ^den geklaagc wordt over de ongeregeldheid ^der zeden en« over hec ongeloof, wanneer ,,overal gctuchc wordc over dac zedenbe- y^derf, 't^elk hec gevolg is van de fchande-. yilijke boeken, welke men in de handen der >» jeugd ziec ; ♦in eene eeUW , wanneer die god- „delooze fchrijvers geduld worden, en de ^ opiettendheid op de zeden der jeugd in de „fchofen minder werkzaam is, bij gebrek aan ,,toezigc; wanneer de lesfen van hec evangelie „als fchadelijk voor den ftaat, de voorfchrif- „tcln van onthouding als nutteloos befchouwd „worden; in 6&n woord, wanneer er in het „*ftuk van godsdiensc eene zoo grooce kleingees- „tigheid heerschc, dac, op den eerften aanftoot VAf» DBS tt^Eit TAktE. 353 f^aan deze grootis drijfVeer der epenbare eaken^ >^ de godsdienst i die het gemakkelijkst is , Aoot 9ide menigce zal omhelsd worden; wat xouden ^ wg in deie oniftandigheden niet te vreezea ^^hebbeii^ watiheer Onze jeiigd hoogefcholeii ^ zoude bezoekeft , bij welke een afvallig hoDg* ^, leefaar het fljti vergif van Jtijne verworpen leeif ^y met de honig e^ner Wegfleperide welfprek^nd^ ^,heid bedekt? J ^, Welke ongerustheid vooi de ouders Wegeni ^, de liefdeverbiiitenisleii met die fectarisfen! ^^welken ihVloed op de wankelende gddsdienst ^ vati de dnkundige lago^e volksklasfen ! „ Eindelijk , wfelk een kommerlijk voojrUi tzigt ^^vatl in d^ l^den, de overheden^ dan het ^ hoofd dei^ policie ^ (ectaf^fen te zien , dan ^Welkeil de beflisfing en de i^akzaamheid ^9 zoude toeveftfouwd z^n Voor de :^den, die ^^ noodzakelijk vei*bonden niet eene onverdraag* ^zstme godsdienst? De Uitnoddiging vati ^9 die Vi'eemdelingeti tdt het bezlt vdii ome ^ampten doet ons niet de gei-ingfte vermeerde* ^,ring van onzeh koophandel vefwachten; in de I, tijdeh ^ toto deze het bldeijendlle was ^ heeft j,deifelve nimmer het gefihgfle befetfel dntmoec ^,van wege het oppcrhoofd van den godsdienst^ ^eft wanneef daarin zelfs ddor deze nieiiwig* I, held eene vermeerdenng ihogt ' komen , 'ssoudd I; Deel. 2 854 A.ANTEEKBN1NGEN ^dic tijdelijk voordeel bij on$ weinig in aan* i^merking kounen, wanneer wij de vreesfelijke Hgevolgen befahouwen^ welke het onfellbaar f, zoude na zich flepen. Alle {chatten , groot- 5»heid en voorfpoed zijn flech ts een ijdele fchim, ^eene fcbaduMr die voorbijgaat; wi/ hebbea 19 hec oog op een geluk , dat nimtner eindigc , ^en dac het voorwerp is van alle onze uitzig- ^ten, voor ons en voor onze nakomelingen. ^,Het is door deze gevoelens dat wij hopen ^van Uwe Majefteit te verdienen, dat het ,^Uwer Majefteit behage geene uirvoering te „ geven aan het bovengemeld refcript, eii de ^blijdfchap te doen voortduren, welke wij ge- ^^voeld hebben^ toen Hoogstdezelve , wcinig 5>tijds geleden^ zfch verwaardigde om^ door ,,eenen plegtigen eed, onze oude handvesren „en gebruiken te waarborgen. En welk voor- ,,regt kan voor ons dierbaarder zijn dan het „befl!uur over deze provincien, in handen te yyzien van regenten van onzen godsdien&t! ,,De burgemeesteren , fchepencti, ^^en vroedfchappen def A^d. „ Antwerpen , (Get.) P. VAN LETTER*' ^AititWcrpen, dep> io. November 178 1*" < I < " VAN DE« Heer Tart fi. sss r Eenige ifragmenten uit het rekest van de ftaten von Namen, van den 4. Julij 1787^ komen in verband met het hiervoren mede* gedeelde: ,,Willen niet gewagen van de tallooze onhei- ^len^ die hier zouden veroorzaakt worderi dooi" „ de hurgerltjke yerdraagzaamheid , welke men ^y aan Uwe Majefteit voorgefteld had in de Oos- ^, tenrykfche Nederlanden intevoeren, gelijk blijkt ,,uit de depeche van Hunne KoninkUjke Hoog- „ heden van den 12. November 1781 aan de 3, overheid van Namen , ftrekkende om de ge- ^, vplgen van deze verdraagzaamheid te doen „ uitftrekken tot de perfonen, bekend onder ,,den naam van protestanten , en uit die van. ^ 15. December 1781, van den .1. Mei 178a, „en andere verklarmgen, daaraan gegeven, weU ,, nig gefchikt om tie ongerustheid , waarin men ^,algemeen te dezen aanzien is, tQ doen beda- „ ten ; men zal zich vergenoegen met Uwe Ma- „jefteit te fmeken dat het Hoogstdezdve behage „zich verflag te doen geven van het vertoog- „fchrift^ 'twelk wy de eer gehad hebben aan >, HoOgstdezelve op dit andeirwerp den 15. De- t, cember 178 1 intedienen ; wy zullen er flechts wi> 35^ A A N T E E K E N I N G E N ^bijvoegen, dat Uwer Majefteits edikt van den ^a6* Junij 1784, betreffende de begrafenisfen ^ ^ de ter aarde beftelling der ware geloovigen ,,met die der proteftanten fchijnt te vermengenj 9, en de flrekking heefc om aan dozen gunften ^ coeteflaan die. zelfs aan de atlderen tdet gemeeti ^zijn, nadien^r, in het ai. artikel^. gezegd „wordt dat er in elke nieliwe begraafjplaats , • ,,een afgezonderd gedeelte* voor de protestanten „zal gehouden worden, beftemd cot het be- ^ graven van hunne dooden, ten ware zy ,,mogten verkiezen eene afzonderlijke begraaf- jplaats te hebben, in welk geval de overheden ,, bun tot dat einde , kosteloos , eene piek gronds „buiten de ftad zullen aanwijzen. „Zoo deze gemeenfchap van begraafplaats , „zoo d3 bijzondere gtinsc aan' de protestanten „verfeend, oils heefc moeten bevreemden, wij „zijn zulks nog meet geweest bij het lezen van ,,het tractaat van den 18. November 1785, in „deze provincie den 14. Maart 1786 afgekon- ,, digd ^ betrefFende de fchikkingen ofntrent den „ koophandel tusfchen Uwer Majefieits onderda- jyfien en die van de heizerin van Rusland; „ omdat daarin dit bijzondere is , dat er , tegen „het wezenlijk beftaande aan, in worde aange- „kondigd dat, ten gevolg^ Van de grondfaegin- „felcn der dlgemune verdraagzdamkeid ^ i» VAN DEN HtER TARTE, 357 Vide ftaun van Uwe MajefleH iag^oerSt 6s „ onderdaneo van bet Ru^fisch rijk e«t)e voir y^komene gewetensvrijheid zullen genieteti^ ^u - „^t zij, yrtjehjkj hetztj in hunne. eigenc ,, Auizeff , . hentj ' in de gebeuwen af kerken ^ ^welke Uwe Maje/leh tot dat einde zal be,n ftemd hfibben^ hunnen godsdienst zullen mo^ gen uitoefenen^ zander daarin immer te kun^ ^^nen gefinrd warden. De algemeene nr* drdagzaamheid ^ verre van ingevoerd te zijn in deze ^provincie of in eenige andere der l4ederlanden onder de heerfchappij van Oof- fenrtjky is daar^ integendeel^ altops tot nng 5, toe onhekend geweest , offchoon- men dav nimmer iemand beleedigd hebbe om hlet belij- den van eenen godsdienst j verfchillende van den onzen , die geene mengeling gedoogt, en niet alle0n de- heerfchende, maar de eenige^ ,5 is, zonder dat zij diegenen, die daarvan zijn ,, afgedwaald , vervolge.*' 9^ 9^ 95 9» •9 99 95 95 99 95 De ftaten verklaarden hunne begeerte op het ftuk der yerdraagzaamheid in dezer voege : „ 1 6"*. Dat men , ten aanzien der verdraag- ,vzaambeid> zich gedragen zal naar hetgeen in 358 AANT. van den Heer TARTE. 19 werking was^ voor Zijuer Majefteits komst cot ,9 den troon, op den voet van het aan Hoogst-^ fy dezel ve gedane vertoogfchrifc van den 1 5. D^- ^cember 1781, en dus bepaatdelijk niemand 99 boegenaamd met eenig ampc moge bekleed wor- 99 den, dan onder voorwaarde van den roomxh-- >9 katholijken godsdlenst te belijden, en den ge^ 9,wonen eed afgelegd te hebben, zonder dat in „dit opzigc e^ige vryUdog moge plaats bebben/' A - J ;i i > :»v. AANTEEKENINGEN VAM P6» H«sit AS REIFFJEiNBERQi . 4 «• ■ • i VAN DSV HBSSL ]QE MEJF£f:W'BEJRQr Bladz. 109, 'ir jLiobertfoii moskt ' hi'er rege de * a^merktog dat ineii bij de gefchiedfchrijvers de gfootfte naauw-f k^urigheid ZQHie verwachtcn iiopens eepe ^op gedenkwaardige en gewigtige gebeurtenis als de crpoBssifAand eens teizers, eh dat zij pogtan^ op eeije pnbegrijpelijke wijze daaromtrent ye^-^ • fcbill^n ^0' Het is waarfchijnlijk dat vaii der Vijttckt , ' die aan* de' bron kon putten, m yrijeu ipegang had tot de archreveii , zich in' dit ftuk ta^t tedrbge hebbe. Hij flelt ' den dag- van den aflhted op dien ft§. Octdbet en is" van het ger voeleh van Godleyens,^ die over dit oiiderwerp cene verhand6ling gfefchreven heeft. Heirera en faikvidni , wifens geSsag van gjfbot gewigt tk (i) Hirreray T. L p. 155. Pattdviciniy Hist. Mb. \6^ 36a AANTEEKENINGEN ten aanzieo der dagteekenii^gen eo' andere om* ftandighcden ^ bij welke eene ftipte naauw^keurig- heid vereischc wqrdc , oemon ^sgelijks den 05** October aan« Bladz. i/p. Het oorfpronkelijk opftel van de gedenk- fchriften over het leven vaii Vig^ius, door hem zclve opgefteld, en door don beer Hoynckt van Papendrecht in zijne Analecta Belgica geplaatst , ^bovindt zich in de Brusfelfchq boekeri/. De academie had^ in 1779 ^n 1780, de lofrede vw yigliu3 toe prjj&vr^ag opgegeveq (,}. • l^ladz., i8cv ;. J # * • * « « • De Brusfelfche,- boekerij^ h^^it h^t uffchrij^ yan het .Recueil its 2V9i^Wf5.^;.van..hetwelk ,ffl?b 4e.heer Hoijnck vj^p Pagendrefiht, bediend heeft, gefchreven door Deqys y^n I|ersbps, een tnoii^ nik v^n de abdij ..Affighemi> tjen tijde toen Jacob Boonen d^n zetel van IV^Ie^h^lea be^ kleedde. Jiet meiftorial wordt g^volgd van een^s kleine lacijnfchQ.verbiindejiing dei re.pubUcA, ,9^^^"^ (O Zie tet voorberigt vQor de. Mfm. Qourrcnn^t m I&i7> PP- lo-ii. {ZU 00k de AanU van den Fert.']. % VAN DEN Heer de REIFFENBERa 3^3 ndndd^ Daarvari is aldaar 60k nog een an- der , mfadier . fiad -gefchreven , ftflchrifi: , met eene verhan^eling, getijteldr'Z^ fQurce- ep^c^Ti^. mencement de$ troubles Juso^h.mx Fap-Baz fous le gQUvernement d& la duche^fe de Parma par ceuoc qui avbient pris le nam de ' Gueulx. Overigens zijn de boeken over de algemeene en bijzondere gefthiedenis -der. ber&erten «Ven veelvuldig in. getad, als meesml Onb^pngnjk voti inhoud. • De.tboekerij bem»d« van PoQtlms Payen, dat niet verder gaat dan tot het vattto van Egmorid en Hodrne , en zich vervolgens be-^ paalt tot het gebeurde te Arjcas.v, .:Qok is hec werk aangekocht van Renom de France ^ ridder ea^hecr van.NbieHes, prefident; .van Artois,r^et z^de ondcrwf rp- i belmndelende. ^ Ifec bekQQr^Je. ^t jd€.i boefcerij vftn^den bigfchop tan rAnc^yer* pen , : AijiktD&ct .Gapello, De ; fcbyver . dtoeg het- zelye opi aanr Bonne Hoogbekien: Alber c en Ifa/* t^V env bragtr: hot'^itot b0i:.yEi?tffekf.yan:.de ^her-? togm;van.Parniii iprx^^/, • Foppj?!^ :p»a^t^ ge^d-iiielding vanil ' J ::,:-.! -; ; .. , uDe o^Tfyt6vii6\^\i^ bfieven vaB':H$vpperus? aai\ yigUus,: zWt in het. latijii: g^brja^^en , >.?ijn vjejr ^dfder: piattfevjtecvinden. •; ,Zij makjen v|jf .bpe^? deelem uit; doch.daarvan zijn er nog jl^eicbt^!d^l9 overig, w^rin.driehondc^rd brj^veiiy loopfii^e i^^^t^ den 9. Julij 1554 lot (ten 6,. Decepber 1562?* *t I 3.<54 AANTEEKENINGEN. Die het belangrigkfte tijdvak betreffen , zijn dus verloren of in onbefcende banden. Uic de an* 4ieit is nlets bijzonders cq vernemeo^ docb Itteii ^ zich met genoegeo lezen. Bl^suiz. 253. De voordragt, door den Heer van Brederodb tot mevrouw^ de bertogin gebouden, alvoi^eny bet vertoogfchrift overtcgevea^ liiidd* alsvolgtr Mevrouw, - • • • : . , • I • De edellieden^-in de|:e Aid byecngekmneny en andere van bet zel£Je aanzien eir cen< genoog* zamen getale, dbch bm zekere reaetien/ niet nir^ bier vef fchenen , hebben hcflotea ooni > In heij belang van ^skonings d&enst em vaxt bet alge'* nieen welzijn der Nederianden, awi Uwe Udofgi beid^ met 'alle ootmoedigb^d^' dticnrmoogiaj^CN tebieden 9 over becwelk bet Haar moge bebsgen zbodanig befluifc te «emen aJs' ooiht^ wl 1^, Uwe Hooghefd biddende betzelve t&k goede it vrHlen dhideni Verder, Mevrouw, bebben wg vwiometi, b^ Uwe Hoogh., bij de beeren van den raad , en elders , befcbuldigd te zijn v^n met ^ aan bet licit b^engen van dcze VAN DBM Hber db REIPFENBERG. 3155 I 6iize befaadlfeging vooimamelijk 1)edoeld teheb- ben onluscen, oneenighedeh, en oproer te ver- oorzaken; en, wat nog gruwelijker is, den votst te veranderen, als daartoe verbintenisfen en lamenzweeringen hebbende aahgegaan met vreemde vorsten en veldheeren, zoo Franfche, als Duitfche en andere ; iets hetgeen nimmer bij ons in gedachten is gekomeh, en ten eenemaai aandruischt tegeii onzen eerbied voor het wettig gezag , en tegen de gevoelens welke U, H, in die vertoog zult vervat vinden, nogtans U. H. bid- dende ons te willen noemen en oncdekken wie degenen zijn, die, zoo onregtvaardig , op een zoo edel en achtingswaardig ligchaam dien blaam hebben geworpen. 