Proeve eener Japansche spraakkunst
Toelichting. Firake, gelijk. ww., zich openen, ontwikkelen. Firakeri, een de schrijftaal eigen vorm van het praeteritam, = heeft zich geopend. De zelfstandige en tevens attributieve vorm daarvan is firaken. — Kono kala, zie biadz. 115, regel 15. — Arazi, de ontkennende stamvorm, niet voorhan-den zyn. De zinsverbinding is eene aaneenschakelende, van daar het gebruik van den stamvorm. Zie bladz. 136, b, — Jori, van, uittgaande van; made tot aan. Ooo rei {^^ ^ ^\, het gezag (van de regering). — Joeki to-dokiy ongel. ww. = heen-reiken; iodokazoe, \ reikt niet; todokazaroe, \ is niet reikende, niet komende tot.... Todokazaroe, tevens de substantiefvorm, Staat hier ais bijvoegeli [jke bepaling van tokoro. — Nasi, er is niet. 2. Ware koretoo sezoe, ik doe dit niet. — Ki sin no tokoe taroe koto, sore saakan naroe ka! Koretoo mite mizoe; koretoo kiite kikazoe; mono ni tei site nokosoe bekarazoe. De weldadige werking der geest En, hoe sterk is zij! En toch, ziende, ziet men ze niet; hoorende, hoort men ze niet; ze zijn in de zigtbare dingen (in het stoffen) ingelijfd, en men kan ze niet achterwege laten (niet wegcijferen). 3. Kön-si iroe to site, zi-tok-sezaroe koto nasi, Zijoo'ini arite, simowo sinogazoe. Ka-ini arite, kamiioo fikazoe, Onoreto tadasioesite, fUoni motte mote, somo fltowo togamezoe. Karoega joeeni koen-si vajasoekini toite motte meiwo matsoe. 4. Aanhef van eene voorrede. 5. Woorden van conrucius. Taehoeng yoeng, hoofdat. 16. 5. Zie Ttehoeng }foeng, hoofdat. 14. Vertaling. Een edel mensch, eenen bepaalden stand getreden zijnde, komt het niet voor dat hij niet dezelfde blijve. Is hij in eenen boogen stand, hij stoot zijne minderen niet tenig. Is hij in eenen nederigen stand, hij trekt niet degenen die hooger staan. Daar hij alleen op de yolmaking van zijn zelf bedacht is en van anderen niets vergt, zoo bestaat er geen af- keer van hemO^l^i^ ^^^^ ^^ afkeerig is van den Hemel [van Qod], die boven hem is, en lieden die onder hem zijn, niet mishandelt, zoo is de edele mensch steeds tevreden en wacht zijn lot af. Toelichting. Zijn zelfhoud; zie bladz. 126; zi-tok^ n, zich zelven behouden, blijven wat men is. Zi-iok* sezaroe koto^ d. i. het niet blljven wat men is, is het subject van nan (is niet). — Sinogazoe, ontkennende indica- tieve sluitvorm van het ongelijkvloeijende nnogi^ afweren, terugstooten. — Fi^ kazoe, hij trekt niet, van het ongelljkvl. yVAt, trekken, hier in den zin gebe*zigd van slaaf Sonderdanig zy'n. — Tadtuioe n, het gerandium van tada-Hoesi, en dit, volgens regel t, bladz. 82, de gesyncopeerde vorm van tada-Hoesi, regt maken, rigten, volmaken. — Motomezareba de tijdbepalende lo-catiefvorm (daar hij niet vergt) van motomezari, niet vergen, vragen. Oerami, gelijkvloeijend werkwoord, afkeerig zijn van....; als zelfst. naamw. afkeer. — Karoega joeeni, of karoega Joeveui, daarom; de bladz. 119, regel 8. — ^fejh, toite, ite^ gerund, van 4^, of v (iw, of •) zit-ten, waarvan on, K<=^f is afgeleid. Zie bladz. 52. Mitsino okonavarezaroe ware koreto sireri. I^nfava koretn ioegoe; goe-Hja va ojobazoe '). Dat de weg (de zedewet) niet uitgeoefend wordt (woor-dislik: het niet bewandeld worden van den weg), ik weet dit. De verstandige gaat hem te buiten, de onwetende komt er niet. Toelichting. Okonavi, uitoefenen; okonavare, uitgeoefend worden, oko' navarezari, niet uitgeoefend worden. Sirey siroe, leeren kennen; eireryi^ -oe^ weten. — Soeg)i, -oe, -iroe, 'oeroe, gelijkvl. ww., overschrijden. — Qfobyiy 'Oe^ bereiken, ojobazoe, of ojobanoe^ niet bereiken. Ja9o Kami, Kova fUo faHrano mi-nan % arazoe. Oho koeni noeeino Kami no ani oto no Kami tatei wo mawoeoe nari. Jaso kami of de tachtig op- <) Ik weet zeer wel, dat men tot nog toe dit gezegde anders begrepen, en dat a. &tf- MUSAT gemeend heeft, dat de Chinesche uitdrukking W j^ ^&* ^^ '^^ ^^^ Japantch <) Ik weet zeer wel, dat de Chinesche uitdrukking W j^ ^&* ^^ '^^ Japantch <) Ik weet zeer wel, dat de Chinesche uitdrukking W j^ ^&* ^^ '^^ Japantch <) Ik weet zeer wel, dat de Chinesche uitdrukking W j^ ^&* ^^ '^^ Japantch <) Ik weet zeer wel, dat de Chinesche uitdrukking W j^ ^&* ^^ '^^ Japantch <) Ik weet zeer wel, dat de Chinesche uitdrukking W j^ ^&* ^^ '^^ Japantch <) Ik weet zeer wel, dat de Chinesche uitdrukking W j^  Rei, de wydoegelljkheid, het fatsoen, het decorum. Reini arazoeaite miroe nakre/ *), zonder fatsoen kljk niet! Suwanva arazoe, of sonojSni nai, of aooede toa nai^ *t is niet zoo. Minoe de toa naif woordelijk: het is niet niet te zien, d. i. men ziet het wel degelijk. Iwanoe de toa nai, men moet spreken. — Ware koretoo fakarazoe of kamu' wanoe^ ik tel dat niet, ik geef er niet om. Kare moekoetfizoe of hettzi aenoe, hij dankt niet. 7. Omonbakarazaroe too ainaerarezoe). Wat men niet wukken en wegen kan, vindt geen geloofi. Bohoeni denoe kokoroy onopregtheid, woordelijk: een hart, dat niet regt (rokoefni) vooruitkomt. Maia airazaroe tokoro ari^ nog is er, wat men niet weet. Mata jokoeae^ Moroe tokoro ari^ nog is er, wat men niet goed doet *). Toelichting. Sirazaroe en jokoeaezaroe ^ de attributief gebrtiikte subst Anfälle als nadere bepaling van tokoro, Zie bladz. 129. g. Monokoe tokini monogatari aesce. Tijdens het eten praat men niet. Monokatari verhaal, praat. Kedaai koetaini foeta jakoewo kakenoe, d. i. met den mond doet men geene dabbele dienst. 8. San k nitaino aida kaze ame nakoe koemorite, Jino fikari wo mizareha, itai nen no dai-fi too taoekaaadoroe. Als men binnen drie dagen (na het nieuwe jaar) geen wind en regen heeft, en de lucht betrokken is en men de zon niet ziet schoonhend van het geheele jaar (bet beduidt, dat het geheele jaar zeer schoon zijn zal. Toelichting. Fino fikari zonneschijn. Mizareba, de tijdbepalende locatief, als men niet ziet. 9. j^me nimo arazoeaite^ koerokoe koemorite^ in-in taroe mo mata fl nari Ook het donkerzijn, terwijl de lucht zwart betrokkei^ is, zonder dat er regen is, geldt insgeiyks als een teeken, dat het jaar schoon wordt. Toelichting. Arasoeaite^ tijdbepalend gerandiom van arazoe^ nietvoorban- den zijn: het is ondergeschikt aan koemaritey terwiji het betrokken is, en dit aan het subject in-in taroe^ het donker zijn. Aangaande MO,zie blads. 147, 9. De praedicaatszin ft nari, d. i. *t wordt schoon, is elliptisch; de schrijver wilde zeggen: Usi nen fi narento no siroeii nari^ Is een teeken, dat het ge- heele jaar schoon zal worden. i^oen'Sijowo nogarete Hrarezoe site^ koetzoe ^). De edele mensch, van de wereld teruggetrokken en ongekend zijnde, heeft er geenen spijt van. Toelichting. Nogarete, gerund V van nogare, teruggetrokken zijn, en dit het passivum van nogi, -oe, terugschuven. — Sirare, gekend zijn; tiraregoe site, het gerund, niet gekend zijnde. Koei, gelijkvl. ww., er spyt van hebben. Ine va midaoeni arazareba, karoeroe nari. De rijst verdort, als er geen water is. Toelichting. Arazeba, de tijdbepalende locatief van arazari, niet aanwezig zijn. In het oorspronkelijke staat arezarewa, hetgeen eene feil van den schrijver of van den plaatsnijder is. De gegrondheid van deze aanmerking blijki uit het laatste voorbeeld van de voorafgaande bladzijde, waar dezelfde schrijver den juisten vorm mizareha gebezigd heeft. KoH niin oho kaze foekeba, kaviko jaboerete, itono aiai takaei; nuUa go-kok, minorazoe. Ante fare, aiataka ni sUe, kaze foekazareva \\eidA foekazareba] ^ go-kok"" jokoe zijoek'^-aite, ine no atax jaeoeeikoe, niii-aiiii an-zen niaiie, jamavi mo nakoe, Joei aka nari *). Yertaling. Als op dezen dag [op den nieuwjaarsdag] een storm waait, gaat de zijdeworm te niet en de prijs van de ruwe zijde rijst; ook de granen brengen geene vrucht voort. Is de hemel helder en warm, en waait er geen wind, zoo worden de granen goed rijp, en de prijs van de rijst dealt; het volk, terwiji het hem welgaat, wordt, van ziekten bevrijd, rijk. Toelichting. Jaboerete, gerund, van jaJboere, aan stukken gaan, breken, geru'ineerd worden. — Go'kok, de vijf granen, — d. i. granen in 'talgemeen. — Minori ongelijkvl. ww., vruchtdragen. — Zijoek^ei, een uit het Chineesch gevormd ww., rijpen. Nandeino koeni toaga koeni tame ni joboeran koto jUaaikini aroemazi ^). Het kan niet lang duren, of uw land zal ten behoeve van (van w^) ons land te gronde gaan. Toelichting. Tameni, ten behoeve van, wegens. Zie bladz. 183. Joboeran, het futurum van het ongelijkvl. ww., jaioeri, te gronde gaan; jaBoere, gel^kvl. Ttchoeng yoeng ho Ofdst. II. >) Kwati ret II, 21, recto. >) T. a. pi. I, 13, verv. *) Nipponki. 195 WW. lets aan stukken breken, te gronde rigten. — Koto kenmerkt bier den subjectszin. Zie bladz. 131. Foe-zijoe aei'kei machoesi to toaravoe (spr. waroo) koto nakare >). Dat het inkomen van een* rottigen leermeester zoo sober is, zij niet cm te lagchen (lach er niet over, dat enz. Zie bladz. 188. Imperatief). Kon nitsi moesi nezoemino kajovoe ana too Joesageba^ nin-ka ni kai aroemoesi nezoemino tagoevi foetatabi kitaroe koto nasi '). Als men op dezen dag de sioipgaten van insekten en muizen digt stopt, zoo komt al wat tot de inmen-Bchelijke woningen schadelijke insekten en muizen behoort, niet voor den twee-den keer weSrom. Toelichting. Kajov, ongelijkv. ww., passeren. Foesagi, ongelijkv. WW., digtstoppen. — Kai aroe, scbadelijk. — Tagoevi, soort, al wat behoort tot — Kitaroe koto, het komen; nan, is niet. Yergel. bladz. 131, over de subjective zinnen. Aroe nasi wo tovoe, uto he or not to he that is the question. Zeniga aroeka, naika? Zijn er centen of niet? Zeniga mada tsoekinoe, de centen zijn niet op. — Toelichting. Mada, zamengetrokken uit ima + mata = nu ook, d. i. nog, Engelsch yet, NB. De ontkenning ligt niet in mada, maar in den ontkennenden werkwor- delijken vorm tsoekinoe van het gelijkv. ww. tsoekiy opraken, waarvan tsoekiy opraken, uitputten, de causatieve vorm is. Koretoo motsivite tsoekoesoe koto atavazaroe mono naran. Dit toepassende, zal het uitputten iets onmogelijks zijn; d. i. probeer het, en het zal niet mongelljk zijn het. Ima jokoscoeroe ka, dekinoe ka? *). Slaagt hij er nu in, of komt er niets van? Toelichting. Deki, dekier, dekite, gelijkv. ww., uitkomen, te voorschijn komen, ontstaan, worden. Moesi ovokoe deki^ kavikowo soevi-korosoe, insekten komen dikwerf uit en zijdeworm dood. — Sore kara dekitekoeroe hieruit vloeit voort. Sarite kaveranoe, (ik) vertrek en kom niet we^r. Moekasi jori mada kikanoe, ^t is ongehoord, woordelijk : van ouds af nog niet gehoord. Kikanoe in plaats van kikananda. Wagatomo de naiy wij zijn het niet. Waga koto de naiy \ is mijne zaak niet, het raakt mij niet, ik heb er niets meS uitstaan. Kareva moto takavede nai, hij is wel zoo dom niet. M Kwats rci I, 30, r. >) T. pi. 1, 47, verv. O § 85—86. 196 Fito koto mo nai^ niet eene enkele zaak is er, er is volstrekt niets op ban- den of gaande. Tonto sakana ga nai^, er is in *t geheel geen visch (tot toespijs). lisoe no tairiga nai^ geen ziertje stof. Tonga onazikoe naiy het jaar is niet hetzelfde. Kakoeno gotokoe nara4sareba ^), daar het niet zoo is. fFaretoo fakarananda, men heeft (of ik heb) mij zelven niet in aanmer- king genomen. Fin too airomanda, hij heeft armoede niet leeren kennen. Oewaga jerarenanda^ er was geen visch te krijgen. Oetootoo minanda^ men heeft geen* visch gezien. — Tsoere daisUe mada modorananda, zij zijn te zamen niet we£rom gekomen. Minoe de tea nai^ men mag het niet overzien. Itoanoe de wa nai^ men moet er van spreken. Nakerana naranoe^ wel degelijk! § 85. DE ONTKENNENDE VORM DER WERKWOORDEN. {Volgent het Nagoiakiache kandtchrift), Wanneer in het Nederduitsch eene ontkenning aan een werk- woord wordt toege Voegd door er niet voor of achter teplaat- sen, gescbiedt dit in het Japansch met noe of dsoe [lees] zoe]y welke woorden niet beteekenen, en steeds een gedeelte en wel den uitgang van het werkwoord uitmaken. Het werkwoord zelf ondergaat hierdoor eene verandering, zoo dat men in het Japansch, als het ware, ontkennende werk- woorden heeft. S 86. (VolgeM hei Nagasakische kandsehrift). Minoe ^ niet zien. Onv. verl. tijd. Watakoesiwa [ga) miotsrame IJ. ^ii'A. -'0 3^ a., -'^^f 197 § 86. Volm. verl. tgd. Watakoesiwa [ga] mijedsoe 2). Meerd. Volm. yerl. tijd. » » mijedsoeni oisHa 3). Toek. tgd. « » minoe de aroo. Verl. toek. tijd. » » miots'ranoe de aroo 4). Geb. wijs. » » minasaroena 5). [Opmerkingen op de vorenstaande vormen. 1. MioCsVanoe kan niet als het imperfectum van minoe doorgaan, en is in zich zelven een gebrekkige vorm. Neemt men aan, wat nog bevestiging ver-eiscbt, dat de lage volksklasse van Nagasaki nu sedert eenige jaren, mi-oroe in plaats van mi te oroe, of zoo als eenige jaren vroeger mi le aroe, ziende zijn, zegt; dan zou de ontkennende vorm daarvan mioranoe of mite oranoe moeten zijn. Wilde men van den in twijfel getrokken vorm miot^Ha^ dien bet Nagasakiscbe bandschrift als vorm van den onvolmaakt verl. tijd van »;t,zien, will doen doorgaan, een* ontkennenden vorm afleiden, dnn zou men mioUHara-noe, niet gezien bebben, verkr^jgen, Waar komt nu de raadselachtige vorm mioisVanoe van daanP — tot welken tongval beboort dieP 2. De vorm mijedeoe^ bier als die van den volraaakt verleden tijd van minoe bestempeld, staat gelijk met mijezoe^ »0 HV^t want de scbrijver van bet Nagasakiscbe bandscbrift verwisselt gewoonlijk tsoe (^) met aoe (k) I met zoe (><)• Mijezoe is bet regelmatig van mije, blijken, zigtbaar worden (zie bladz. 178, regel 4) gevormde ontkennende praesens, en beteekent: niet blijken, of, als indicatief, *t blijkt niet. Zoo weinig nu als de uitdrukking: #ik word niet zicbtbaar*^ bet praeteritum is van ^^ik zie niet ;*^ even zoo weinig kan vtoatakoeHwa mijezoe^"* bet praeteritum zijn van toatakoeeiwa minoe. Ik beb niet gezogen wordt in de gemeinen spreektaal uitgedrukt door: itwatahoeeiwa minoe te attaP Bezigt men in pkats van atta bet futurum aroo, zoo verkrjgt men: toatakoeeiwa minoe de aroo, voor #ik zal niet zien.** 3. Mijedsoeni ote^ta, de gewaande vorm van den gewaanden meer dan vol- maakt verleden tijd, is in bet oordeel over mifedioe mede begrepen en 4. MiotsVanoe de aroo, de gewaande vorm van bet gewaande fut. exactum is in den twijfel over miota^ranoe mede betrokken. 5. De gebiedende wijs: #zie niet** is miroe na, Minasaroena beteekent: er worde niet gezien I Vergel. bladz. 161. Zoo als minoe, niet zien, zijn in bet Nagasakiscbe bandscbrift nog 15 werk- woorden bebandeld en over even zoo vele §§ verdeeld. Ik vereenig ze in eene tafel, waardoor niet alleen plaats bespaard, maar ook bet overzigt gemakkelijk gemakt wordt. Aan de vormen is niets veranderd; alleen bet omslacbtige pro- nomen toatakoesitoa is weggelaten. Daar de be perktbeid onzer bladzijde de op- neming vai de beteekenis dezer werkwoorden in de tafel niet gedoogde, laten wij ze bier voorafgaan, Hoffm.] § 87—102. 198 § 87. Kinoe. § 88. Kinoe. § 89. Tabenoe. § 90. Nenoe, § 91. Nakanoe. § 92. Kikanoe, § 93. Ogoranoe, § 94. Faratoanoe, § 95.  Hanasanoe, Niet praten. § 98. Konoe. Niet komen. § 99. Niemie. [lees Misenoe.l § 100. Zetioe, Niet doen. [lees Sene,'] § 101. Hiki^enoe. Niet aarzelen. [lees Misenoe.l § 101. Hiki^enoe. Niet aarzelen. [lees Misenoe.l Tegenw. tyd. Onvolm. ▼erl. tyd. Nomi' Volm. verl. M. d. Tolni. verU Mjd. Noma' T(Mk. Mid G«b. wys. Nomi' 3 Kajeri- ffanasi- Ki- Si- Hikaje- Kajeri' Kajera- Kajera- Hanasa- Hanasa- Hanasa-  hebben, gosaimatsmoe...., niet hebben, niet zijn, — naranoe, niet worden, re aranoe...., niet worden. [Op de hier aangehaalde vormen is het navolgende aan te merken. Tatarada is niet de volm. verl. tijd van oranoe, maar eene misspellling van itarazoe, den regelmatigen ontkennenden vorm van itarazoe, welk werkwoord oorspronkeiijk de beteekenis heeft van gegaan zijn, en waaraan doorgaans het begrip verbonden is : # Joekanto omovoe tokoro made joekiisoe' kitaroe koto nari'^ ^), d. i. het beteekent zoo veel, als: komentotde plaats, waarheen men dacht te gaan *). Kan na itarazoe^ niet ge-gaan zijn, niet komen tot, als volm. verl. tijd van aranoe^ niet bl^ven, doorgaanP — Moet mote oranoe niet vV^^)h'K»^K1 fnotte oranoe^ zijn? Is goaaimatsenoe geene misspelling voor h^^^^V ^^y gozarimascmoe? Is naranoe^ dat /rniet zijn** beteekent, geene verwisseling met narenoe^ dat de vorm is, die ivniet worden*' beteekent? Zou de oppertolk, de heer hat-siJEMON, dit werkelljk niet beter geweten hebben? [Dusverre datgene wat het Nagasakische bandschrift over den ontkennenden vorm der ww. heeft Bijgebragt. Men ziet, van een beginsel, of een aanwijzing der methode, waarnaar al deze gedaanteverwisselingen geschieden, wordt met geen jota gerept, en wat de vormen betreft, schiet er weinig over, wat niet, naar mijne zienswijze, regtstreeks verkeerd of hoogst twijfelachtig is. De schrijver van ons Nagasakische handschrifl brengt eene menigte vormen te berde, waarvan die Nederlanders, welke v6<Sr hem het eene en andere over de Japanese-tat hebben medegedeeld, onaan-geroerd laat. Daar men niet aannemen kan, dat de spreektaal te Nagasaki in de laatste zeven jaren eene zoo groote verandering ondergaan heeft, dat dat-gene, wat v6dr dien tijd over do Japansche spreektaal is bekend geworden, nu verkeerd en zonder waarde is, zoo zal men de reden van dit vreemd verschljnsel moeten zoeken of in de individueele opvatting van den steller van het Nagasaki. Ed, dien leden van het Nagasakischen tolkencollegie daarop hebben uitgeoefend. Vergel. bladz. 196. Rave domo, atriwaiwo fenzoeroeni itarazoe, d. i. al eet men het (kottelijkste) vleesch, het komt er niet toe oin iemands sroaak te veraiidereii. § 102. 200 Bij deze vreemde gesteldheid van zaicen is het van gewi^, eenen blik te slaan op de leer van do onikennende werkwoordelljke vormen, zooals die in 1824 door Japansche tolken of geleerden is medegedeeld en in het Epitome linguae Japonicae zijn opgenomen. Daargelaten het onvolledige van den inhoud en de ongepastheid der methode, om de vormleer van het Japansch op de leest van die der Latijnsche taal te schoeijen, zijn de vormen, die men in { 39, 40 en 41 vermeld vindt, in overeenstemming met die, weike in boeken, die in de Japansche volkstaal gedrukt zijn, voorkomen, en men vindt ze ook door andere proeven van de spreektaal uit dien tijd bevestigd. Zie hier, imt men toen van de ontkennende ww. zeide. Yolgens § 89 van het Epitome #wordt de ontkennende wijze gevormd door de wijziging van de werkwoordelijke uitgangen oe^ koe^ aoe^ teoe ^ moe en roe tot wanoe, kanoe, sanoe, tanoe ^ manoe^ en ranoe. Kaoe [oorspr. j^I\, kavoe^ HOFFM.], koopen, gaat over in kawanoe^ {oorspr. -J^CK* kavanoe^ hoffm.]; kakocy schrijven in kakanoe; sasoe, sieken, in sasanoe; oetsoe, slaan, in oe- tanoe ; foemoe, treden, in foemanoe^'' D i t is j u i s t ; maar het is alleen op de ongelijkvloe^ende werkwoorden van toepassing; terw^l de gelykvloeijende, uitgaande op e of i, dit werkwoordelijk element onveranderd behouden: want Ake {akoe^ akeroe y akoeroe) open en, wordt akenocy niet openen, maar niet akanoe^ of akeranoe, — Tate (taisoe^ tatsoeroe) stellen, wordt tatenoe, niet tatanoe of tatsoeranoe. Mi (miroe), zien, wordt minoe, niet miranoe. ii' De vorm van den verleden tijd wordt, volgens het Ep Strom vor den, gevonden, door aan den ontkennenden  worden, terwijl de vorm kawarenoe te aritay of te attay aan den verleden tijd, niet ge-kocht geworden zijn, beantwoordt, en kawarenoe te aroOy niet zullen gekocht worden beteekent. Ook kawaroeroe maiy d. i. de attributieve vorm van hetpas-sief praes. [volgens het Epitome verkeerdelyk voor het praes. indie, gehou* den] gevolgd door maiy dient als vorm van het futurura, *t zal niet gekocht worden. De gebiedende wijs wordt volgens het Epitome gevormd door toevoeging van na aan den infinitief, waarmede volgens onze onderseiding de substantiefvorm van bet ww. bedoeld is. Kaoena, koop niet! — Kawaroeroe na' 't worde niet gekocht! — Kakoe na, scbrijf niet! — Kakaroeroe na, 't worde niet gescbreveni Dengenen, die uit dit boek Japanscb leeren en tevens met Japanezen van all e klassen kunnen verkeeren, is gelegenbeid gegeven, alien twij fel weg te nexnen! HOFFM.] u ZESDE HOOFDSTUK. BIJWOORDEN. [Die Japansche woorden, welke onze bijwoorden vervangen, zijn of o o r- spronkelijke bijwoorden, zoo als: t7o, hanahada^ zeer, en bet modale ad- verbium he^ met zljne variatien At, hai^ Jiehi^ ha^ voor onsja!, en ije Yoor ons neenl; of ze zijn adverbiaalvormen, uitgaande op koe^ en gevormd van adjectieven, die op ki uitgaan, e^s fisasikoe, i&ngt zie bladz. 32. k; of men bezigt substantieven met den casus modalis ni of de, of ook werk woorden in bet gerundium. ledere bij woordelijke bepaling gaat bet werk- woord of bet adjectief vdoraf, waartoe zij beboort. hoffm.] § 103. {Volgens het NagasaHtche handtchrift). Kokoni, hier. Atskoni, daar. Saki^ sakini, yooruit. Oesironi, achteraan. Sola, bij. Hidar [;J J^ ^^], links. Migi, regts. Tooka, ver. Tsfkakf 3), nabij. Ima, tadaiina, nu. //e, Ai, /lai, hehiy nai, ha, ai, 0, ja. //a, ije, neen. Naka *), niet. Mada, nofr. Mala, ook. Ots'ke *), weldra. Sai dsing «), zoo even. Ata^koni lees JK>, n JJ, asokoni; zie bladz. 113, regel 4. — *) Tooka ^ Jees -^ tP ^ » tovokoe, of -^ '— ^, tookoe. De vorm tooka zou alleen kunnen ontstaan door een in een smelting van den gei'soleerden vorm -^ tf ^ C. — *) ^^^v» van Sh-f^-H-, nabij. — ♦) Naka? Er bestaat wel een ontkennend naJtiy naiy nakoe, nakoe va, nakare, nakare, nakare, nakare; maar nakare wordt door mij in twijfel getrokken. Vergel. § 34. Toelicbting. — «). Lees >;:^. ^ Jn, OtUke{j^^ _tl)» 3w[T ^U!^' sai'zeuy voorste. Saitaoegoro of aaki goro, zoo even, HOFFH.] 203 § 103—104. Tsoeini^ itskoo, no oil [lees: altoos! H.] Dokonimo, ner- gens [lees: overall IL] [Tsoeini, ^y-i\^ of tsoevini^ ^ujl, is de locatief van taoevi^wulgo isoei^ einde, en beteekent: op het einde, tot aan het einde, Fr. a la Jin de..,. Taoeino mitsi is de laatste weg >), de weg ten grave; taoevino aoe' mika, de eindelijke verblijfplaats, de onderwereld '). Fitono taoeini noroe '), op eens anders uiteinde rijden, d. i. partij trekken vau eens anders ondergang. Maar wanneer taoeini als bijwoordelijke bepaling aan een ontken- nend werkwoord is toegevoegd, bijv.: Uoeini wasoerezoe^ of waaoerenoe *), d. i. tot aan bet einde niet vergeten, dan kan men bij de vertaling de ontkenning aan het werkwoord onttrekken en haar, zoo als op bladz. 132, regel 11 enz. v. o. is aangetoond, bij het onderwerp of voorwerp van den zin, of, zoo als hier, bij het bljwoord voegen. In plaats van: ^^tot aan het eind "Of ooit niet vergeten, verkämpfen man alles zusammen: "tot aan geen einde (of nooit) vergeten, maar daarom beteekent iHn nog geenszins noort. Eveneens is het met ita koo gesteld, dat het Chinesche woord " [pT" yz hidng moet verbeelden, maar in Japan als ikk wordt uitgesproken en vVsi^-^ geschreven. Het beteekent, tot nog toe, en kan, wanneer het de oontkenning van een daarmede verbonden ontkennend ww. ontleent, door "nog" nooit*' vertaald worden. Dat dokonimo niet i^nergens, maar overal, of alom beteekent, is bladz. 132, regei 11 y. o. opgegeven. Yarianten daarvan zijn: dokodemo en dokomo-kamo^ dokonimo kaaikonimo. Hoffm.] Tokini jotewa, misschien. [Lees -^^]\ n1^)^^^, iokini jottewa^ by gelegenheid, naar mate de gelegenheid ^ich voordoet. Hoffm.] Volgig het Nagasaküche hantuhehriff, Omtrent de Bijwoorden, die tevens Bijvoegelijke naamwoor- den zijn, moet opgemerkt worden, dat men ze als Bijwoorden gebruikende, alleen den uitgang koe bezigt, zie § 35. Hij is een goed mensch. Hij heeft goed gehandeld. In den eersten dezer volzinoen wordt goed Bijvoegelijk naamw. vertaald met joka Qeesyoib'], en in den tweeden volzin als Bijw. met jokoe. De Bijvoegelijke naamwoorden uitgaande op raska [les raaiki, zie Toelichting van § 85] veranderen dezen uitgang in raskoe [»^A•^v» rasikoe], wanneer zij als Bijwoorden gebruikt worden* bijv.: Een kinderachtig man. Kodomoroika, kinderachtig, Bijvoegel^k naam- woord. — Hij handelt kioderachtig. Kodomaraskoe, kinderachtig, Bijwoord. Het Bijwoord kan, wanneer het geheel op zich zelf staat, gevormd worden door het Bijvoegelijk naamwoord gevolgd door koio, geval, bijv.: Het Bijwoord kan, wanneer het geheel op zich  het Bijvoegelijk naamwoord slechts, krijgt het als Bijwoord »t, in, het teeken van den Dativas achter zich, bijv. Bakaniy dom, gek, Bijwoord. ZEVENDE HOOFDSTUK. ACHTERVOEGSELS. Opmerkingen over het wezen en het gebruik van de betrekkingtokarden door J. HOFFMANN. Het Japansch vervangt, even als andere Hoog-Aziatische tälen, niet slechts onze voorzetsels (praepositien), maar ook ouze voegwoorden door achtervoegsels (postpositien). Ik noem ze betrekkingswoorden, om het wezen van deze rede- deelen aan te duiden en later onder deze benaming de Japan- sche woorden, die en aan onze praepositien en aan onze voegwoorden beantwoorden, te kunnen zamenvatten. De betrekkingen werden dienen om zekere betrekkingen, waarin het hoofdbegrip tot andere voorwerpen of begrippen staat, te kennen te gven, en daar zij de benamingen van het voorwerp of het begrip, waarmede het hoofdbegrip in betrekking gesteld wordt, regeren, zoo hebben zij deze benamingen steeds v66r zich, en worden mitsdien zelve achtervoeg-sels van deze. De wetten, die bier in toepassing komen, zijn: 1. ledere bijvoegelijke bepaling gaat het woord vooraf, waartoe zij behoort. Yergel. § 32. a. 2. Het voorwerp gaat het werkwoord vooraf, waarvan het gegeerd wordt. Soorten van betrekking. Het voorwerp, waarwenke een hoofdbegrip in betrekking gesteld wordt, kan zijn: 1. eene plaats of een tijd. De beklagten van plaats en tijd zijn vierderlei. a. Er wordt een zich bevinden op eene plaats of in eenen bepaalden tijd aangeduid, en de op de vragen waar? of wanneer? antwoordende plaats- of tijdsbepaling door den locatief-uit gang Ij, ni, I| IK. /^t'c, of TK> ^^» gekenmerkt. 6. Er wordt eene beweging in eene rig ting uit eene plaats, of van eenen bepaalden tijd af bedoeld, en deze door -^ IfS, kara of Pl '^^ gekenmerkt. Vergel. § 25. c. Er wordt eene beweging in eene rig ting naar eene plaats of naar eenen bepaalden tijd bedoeld en op de vraag w a aril een? of tot wanneer? de uitgang /, ve, of H »i^» (waarts) of het achtervoegsel J/ IK » fnade^ tot, gebezigd. d. De beweging is door of over eene plaats oftijdruimte gerigt, en wordt door werkwoorden als \, /e, \ ^, feroe, { IK» /^^^ (passeren) uitgedrukt; hijv,: koeni wo fete, het jaar door. 2. Het werktung of middel, waarvärde of waarvärde of waarvärde, of de stof, waarvärde of waarvärde, of de stof, waarvärde of waarvärde, of de stof, of waarvärde of waarvärde,  die koophandel drijven. Men noemt haar ook Bat' 6 a (koopYrouwen). Het zijn personen (mono nati), die in de hoofdstad schaarsch zijn, maar op het land in menigte voorkoroen. Morokosi niva mei-gwa amata arite, kazovoeroeni itoma ctrazoe Finomoto nite va Koseno Kanaoka.... mata set8*8%oe nado moekasino mei^gtoa nari >). In China zijn er beroemde schiiders in menigte en er is hier geene plaats ze op te telien. In Japan zijn Koaeno Kanaoka...., als ook Sets* Hoe enz. de beroemdste schiiders van den ouden tijd. -3 < ^'^^ T\ < w ;3</.i5^!^i^^^«t,a fi-gijS eile, kono jamajori kanko Jamave oeisoeroe joeveni een-nin to nadeoe- koe *), De berggeesten worden zwevende menschen genoemd, omdat ze al zwevende van dezen berg naar gindschen berg zich verplaatsen. Firato jori Nagasaki made^ van Firato tot Nagasaki. Yergel. bladz. 26. Aeoe made^ tot morgen. Ban made, tot den avond. Asoe Jori ban made, van morgen tot avond. I-foek, jakoe tabino roei made gesare keri, bed- degoed tot op laarzen en diergelijke toe deed men (bun) toekomen. Ifatasimori va ohokava, kokavatoo foenenite moekavoeno kisive toatasoe mono nari, Ohokavaniva Hjo sifo ni foenawatasi arite^ toaoe- [spr. wS] rai no fito no tasoeke to naroe nari '). De veerman is een persoon, die over groote of kleine rivieren in (of met) een schip (de lieden) naar den overkant over- zet. Op groote rivieren zijn van plaats tot plaats veeren en strekken tot holp van lieden die heen en wSer Gan. Magaki va take nite amitarne kaki nari. Omheiningis eene van bamboes gevlochten schutting. Soveremono tsoekoeri (of Taoeka, spr. tooka) va teoetainite teawan, fatei, sara nado wo tsoekoeroe mono wo ivoe *). Pottenbakker noemt men den personen, die van aarde theekopjes, bakjes, schotels en wat dies meer zij, maakt. lai nite oeteoevamono wo tsoekoeroe mono '), lemand die uit steen gereed- schappen vervaardigt. Isiwo imoziwo motte nireva, jawarakani naroe to zo*). Kookt men de steenen (die men bewerken wil) met de Stengels van bataten, zoo geschiedt het, dat ze weeker worden. Deel IV. bl. 18. v. T. a. pi. IV. 6 V. ») IV. 9. r. *) IV. 21. r. ») III. 13. r. IV. 8. V. ') IV. 14. V. •) IV. 14. r. Fataga kazeni nahikoe de vlag wappert in den wind. — Kazede fanaga olloero, het afvallen van bloesem bij of door den wind. Jebisoe to wabok siia, men heeft met de barbaren vrede gemaakt. — Kimi to tomo tii soeroe, met den beer zamenhouden, verknocht zijn aan zijn aan zijn aan zijn heer. — Kokoro omoairoki koto va ken-zija tomo tii soe, zielsgenoegen gezelt zich tot den wijsgeer. — Atsi kotsi to daar en bier. — MoekaH to imato onazi, het verledene en bet tegenwoordige zijn een. — Dare to onazi koto? waarmede (is er) overeenstemming? — TomotcUai to onazikoesoe, met vrienden eens zijn. — Tovoki mo tsikai mo onazi koto of verwijderd of nabij, *t is betzelfde. — Firoego to Avtuima to mi-kono kazoeni irazoe, zoowel bet eiland Firoego, alvadma bebooren niet tot bet getal van zijn kinderen (van de kinderen van den wereldscbepper volgens de Japanscbe cosmogonie). Si'Hja kitarite Nippon to San kan to no ataoekavi no koto u>o totonovoe to verijemen men Verbaalt dat gezanten gekommen en ordrehängen tusschen Japan en de Dries-Staten aangeknoopt bebben. — Matano tsoetaveni ivakoe^ Oki no sima to sado no aima to wo fêteago-oemini soe. Jo ni fêteago-oemi mono aroe va, koreni jorite nari, Naar laid eener andere overlevering bebben (de goden) zoowel bet eiland Oki als Sado als tweelingen voortgebragt. Dat er in de we- reld tweelingen voorkomen, is naar aanleiding daarvan. — Iteva m^matn nori, joekoe to kaveroe to ni mato wo iroe, Sebutters rijden te paard, z\j schie- ten bij bet af- en toegaan naar bet doelwit. De plaatsbepalingen: binnen, buiten, v66r, achter, boven, beneden, op, onder, tusschen enz. worden door substantiva uitgedrukt, welke de nadere opga ve, w a a rbinnen, waarbuiten enz. als attributive bepaling met of zonder den genitief-uitgang no of kv66r zicb bebben, als ijeno oetsi^ woordelijk: het binnen van een huis, d. i. binnen een huis. Deze zamengestelde substantiva zijn op hunne beurt verbuig-baar, en de onderscheidene betrekkingen, waarin ze komen» worden door de bier boven toegelichte betrekkingswoorden uitgedrukt: bijv.: Madono oetsijori fokawo oekagavoe >), van binnen het buiten (wat buiten is) bekijken. Het gebruik van Chinesche substantiva, naar hetzelfde beginsel zamengesteld, is zeer in zwang, bijv.: Ten-ka ^) in plaats van amega sita^ hetgeen onder den Hemel is, het aardrijk. De meest gebruikke plaatsbepalende substantiva zijn: Oetsi, ^ '^ ') binnen, in. «) T. a. pi. III Mon feino oetHwo niva to ivoe, de ruimte binnea de poort en omhei-ning noemt men niva, het binenhof. Manakono oetsini ari^ in iemands oog-appel zijn. Joemeno oeUide koemani avoela (spr. dCa)^ hij heeft in den droom enen beer ontmoet. Micu-oegaki va zu'zen ^) nja-zen ') no kaki nari, Foe-zijoo no filo kore jori oeUive iroe hekarazoe *). Midsoegaki is een hek voor geesten en voor kapel- len. Een onrein persoon mag daar niet binnentreden. — Mado no oeUi vefairoe^ door het venster ingaan. — Tekino oeUi vefairoe, in den vijand dringen. — Kqjotno oelsini, in dezen nacht. — Chinesche zamenstellingen : Kai-dai '), wat binnen de zeeen is, d. i. het vaste land. Kok'-dai *), hetgeen binnen de grenzen van een land is, de ruimte die een rijk of een provincie beslaat. — Kok'daino dai itsino gak^-sija^ de eerste geleerde in het rijk. Foka^ ^ -i^ ^), buiten, behalve. Tozasiva f oka jori iodsoeroe ktoan nari *). To sasi, d. i. deursluiting, is de boom, die van buiten skit. — Desima no foka, buiten Desima, — An-zi no fokay buiten weten en verwachten. — Kooe- (spr. k6) ktoai^), buiten ^s monds, buiten gaats. SotOf y\ fL De bistenkält, buitenwaarts. Sato no sotto de buitenkaut van een dorp. — Sotto oemi, het ruime sop. — Sotonorij oeranori, de winkelhaak, woordelijk: de buitenregel, de binnenregel. Als een nader voorbeeld volgt hier de tekst der oude plaatselljke verordning voor de wijk Desima, volgens de opgave en Hoogduitsche schrijfwijze in B. KABBCFEB's Beschrijving van Japan, bladz. 273. De schrijfwijze met kata kana is door mij bijgevoegd, om de noodige verbeteringen aan te wijzen. Dat er, met uitzondering van scheeve Kasteelen '®), vrouwen ingaan. Kee- se no 2 foka 3 onna 4 iru A « ^-r "N -tf-f^ i^^h T^ kotto. Kq;a fiairi no foka m- ke joMoJbuB iru kotto. ^^K'^V'^n-^*» I gaat. Das er, met uitzondering der wijzen van (het klooster van den berg) K6ja, eenig geestelijke of berglooper ^^) in- T. a. pi. III. 18. r. Jj^^ ^^^ ^l-t^lJl T. a. pi. III. 22. r.  De voormelde verboden zijn hei (mono nati) die men strikt dient te handhaven. Joaru koito. Juje naku Hie Horanda sin Desima Jori idsuru kotto, Migino dno dsio kataku li mmoru beki mono nari, Kamiy -R f^l '), het opperste, bovenste; naka, +> -R *), het midden; simo, /^ VM ^), het onderste. Kamisimo jas en brock. Minakami *), het bovenste, hoogste eener rivier, de oorsproDg, bron; betzelfde als minamoto, — Kawakamiy kawamaka^ ka- wasimo ^), bet boven-, het midden- en het benedengedeelte eener rivier. Kawa kami *), kaza simo ^). Sono kami^ met betrekking tot tijd, het begin, in het eerst. Kami Jo de oudste tijd, de oudheid. Kami' Kasira^ opperhoofd; tijdens de opperboofden nog alongeparuiken dro^en, werd dat woord in de beteekenis van i^haarkop '" genomen. Jonaka, het midden van den nacht, middernacht. — Joeme no naka no jUo ^ emand die in den droom verschijnt, iemand van wien men droomt. — Koesa no nakade nakoe kera^ krekels, die in (tusschen, onder) het gras zingen. — Jama no nakani on, in bet gebergte (d. i. tusschen bergen) voorkomen. Naka go- roy 1) de middelweise, 2) omtreut het midden eener tijdraimte. Simozama^ een huisbaas, ploert. Chinesche zamenstelligen : TS-tnoe ^), onder w^. — Kai-taioe no mono ') dingen, die in de zee zijn. — Soei-tsioe ni soemoe mono, wezens die in zoet water wonen. — Mon-tsioe^ onder de poort. — Nen-isioe^ onder de poort. — Nen-isioe^ in het jaar, in den loop van het jaar. Oeve^ -CS s J vulgo oeje, ^ H> opwaarts, omhoog, bovenop, op. Sita (spr. sto), /^ 15^, beneden, onder, n e d e r. Tsoetii no oeveni, boven op den grond. — Janoveno (in plaats van jano oeveno) koke, het mos op het huis. — Oevenokinoe^ het Bövenkleid, waar-onder een ander kleid is aangetrokken. — Oevesama, Zijne Hoogheid; men ▼erstaat daaronder den ^Sgoen, — Aroe oeijeni maia filotsoe^ boven hetgeen er reeds is nog ^^n. — Kore jori oeje tea noi, woordeiijk: van daaruit is er niets boven (vergel. bladz. 58. d,)^ d. i. er gaat niets daarboven, dit is het niterste. — Amegania^ hetgeen beneden den Hemel is, het aardrijk. Kavikosiia, de onderlaag van zijdewormen. Idaoemi ea, alderman waki'idsoeroe wo ran-aen to ivoe), wat de wellen betreft, degen die van onder opwellen, noemt men ran sen, — Sianif ntani! (spr. aidni) neder! neder! — het uit zoogenoemde hofreisverhalen bekende commando, waarop het volk langs sheeren wegen ging hnrken, wanneer de wachtmeester (Ban > at), met eeu stoet van ambtenaren, die de vreemde reizigers escorteerden en exploiter den, op hunne kosten yoorbijgedragen werd. Augeleid van aita is het werkwoord aiiagavi^ vulgo aUagai^ onderdoen, zich schikken naar —, volgen. "ajVvC -I\K C >i^>U '^^^^, het water voegt zich naar het vaatwerk. — Tokini aitagavoey zich naar den tijd schikken. Chinesche zamenstellingen zijn bijv.: tai-ka *), onder den grond; doo-ka '), het benedengedeelte van een paleis; men verstaat daaronder ook de ridder- schap; aok^ka *), woordeiijk: onder den voet, = gij; i-ka ^), van Af. Otoko njoe-go i'katoo dooe-H to ivoe *), jongeling noemt men den man van 15 (jaren) af. Omote, 'k' vP IK « het aangezigt, het gelaat, de voorzijde (ravers). Oera^ -^ IIN, de achterzijde, keerzijde (le revers). Oesi' ^0, -^ r^ G, de keerzijde, de binnenkant •) (van een kleed). •) *fe To ''^ To •> To SoH'tai daae-e, d. 12. bl. 4. v. 212 Oerami won no oera nari^ afkeer is de keerzijde (bet tegenovergestelde) van genegenheid. Nikaioera^ de keerzijde van de #tweede Ferdieping.'^ NB. men verstaat daaronder het plafond van het benedenbuis! Mave^ \f { o{ maje, If H> (van ma, oog, en ve, waarts, dus oogwaarts, d. i. naar het oog toe), v66r, voorwaarts, plaatselijk of tijdelijk. Notsi, 'N'^, achterwaarts, ach- teruit, achter, na. Matsomaje J voor de pijnboomen, naam van de hoofdstad van Jezo. Ib maveno mono^ wat voor de band ligt. — Jei-zi too moeneno maveni kakaveie nioe-Jooesoe <), zij boudt den zuigeling^ voor de borst en zoogt bem. — Katiko idsoeroe maveni, alvorens de zijdeworm uitkomt. — Sanzifoe-^o Jori mane, = van bet SS'^^ jaar af voorwaarts, d. i. voor bet 35*^ jaar. — Kono maje, of kono i'zen ') ook sono kamij voor dezen. Mcijekata^ de toegekeerde rig- ting, d. i., met betrekking tot tijd, vooraf. Majekaia jorif van voren,= •f^^)K, kaCte, alreeds. Sono notai^ daaracbter, daarna. Kaze okiroe noln, na het opsteken van den wind, = nadat de wind is opgestoken. Kazega foekite notn^ nadat hetgewaaid beeft. — NotHno waza^ woordelijk: bet nawerk; men verstaat daaronder de uitvaart of begrafenis. Chinescbe zamenstellingen; men-zen '), en face de; mon^zen *), voor de poort, Soha, '^ -^, de nabijheid, naast, ter Chinescbe zamenstellingen; men-zen '), en face de; mon^zen *), voor de poort, Soha, '^ -^, de nabijheid, naast, ter Chinescbe zamenstellingen; men-zen '), en face de; mon^zen *), voor de poort, Soha, '^ -^, de nabijheid, naast, ter Chinescbe zamenstellingen; men-zen '), en face de; mon^zen *), voor de poort, Soha, '^ -^, de nabijheid, naast, ter Chinescbe zamenstellingen; men-zen '), en face de; mon^zen *), voor de poort, Soha, '^ - Zijde van. Kaviko no soba wo sarazoena! Verlaat niet de nabijbeid van den zijdeworm. Fino sola ni koje, kom naast (of ter zijde van) bet vuur. Sobame, bijman, een man, die bet met eens anders vrouw houdt. KavasoBi (/), aan, of bij een rivier. Kata, •Fv ^ 0» ^^ regter- of linkerzijde, de vlakke kant van eenig ding; de ruimte buiten ons in de rigt van de zijden van ons ligchaam; met betrekking tot tijd» zooveel als oontrent, tegen. Als attributief adjectief beteekent het: op eene zijde, eenzijdig. FigaHkala^ de oostzijde. Nisikata^ de westzijde. KUakata^ de noordzyde, kazatano kaze, wind uit het noorden. Minamigaia, de zaidzjde. Kami-fata, de bovenzijde, men verstaat er Mijako onder. Kamigata je uoboroe, naar boven klimmen, beteekent irnaar Mijako reizen. Katana, d. i. aan ^dne zijde HD^dend, de naam?aa den sabel. Kokatana, een sabeltje, d. i. eenmes. — Kata va amabeno firadii nari. Oesivo miUoeroe tohi oa, aoenavatsi arasi^ sivo firoe toH va, aoenavatai fikala toso. Kata (het strand) is vlak land bij de zee. Bij vloed (woordelijk: tijdens het zeewater vol wordt) wordt het woest (loopt bet onder); bij ebbe (woordelijk: tijdens het zilt- (of zee-) water opdroogt) wordt het een drooge kant (strand). — Mikata, de partij van den landsheer; tekino kata nite, op zijde van den vijand. — Katakana, wo 213 SD^dend, de naam?aa den sabel. Kokatana, een sabeltje, d. i. eenmes. — Kata va amabeno firadii nari. Oesivo miUoeroe tohi oa, aoenavatsi arasi^ sivo firoe toH va, aoenavatai fikala toso. Kata (het strand) is vlak land bij de zee. Bij vloed (woordelijk: tijdens het zeewater vol wordt) wordt het woest (loopt bet onder); bij ebbe (woordelijk: tijdens het zilt- (of zee-) water opdroogt) wordt het een drooge kant (strand). — Mikata, de partij van den landsheer; tekino kata nite, op zijde van den vijand. — Katakana, wo 213 SD^dend, de naam?aa den sabel. Kokatana Ordelijk: de zij- letters, het Japansche letterschrift, dat gewoonlijk ter zijde van het Chine-sche karakterschrift geplaatst wordt. Katave, zijwaarts. Katatara, de vlakte, ter zijde van —. Vergel. bladz. 44. Joake kata, woordelijk: de zijde van de nacht opengaat, = omtrent of tegen het aanbreken van den dag. Bono fi no Joevoekatani y of koerekatani, tegen het vallen van den avond. Sore Jori kono kata '), woordelijk: van daar af deze zijde, d. i. sedert dien tijd. Chinesche zamenstellingen: Kai-hen '), aan zee. Kai-ben no min^ volk dat an zee woont; kai-ben no toaza, bedrijven die men aan zee uitoefent. Fotofi, ^ /. -^j mavari, [r ^ '^, om, rondom. Ike no fotori no taoetsoemi '), een dijk om eenen vijver. Aviday trs;U I^, vulgo aida, ^^^ y- ^, ^^^;}:{; J^, de tus- scheDruimte^ tusschen, plaatselijk en tijdelijk. Aida beteekent oorspronkelijk eene voege, de ruimte, die het verband van twee dingen aan elkander uitmaakt, ter onderscheiding van fima^ ^^9 spleet, tusschenruimte, die twee dingen van elkander scheidt, tusschenpoos, gelegenheid. Aidano fima^ tusschenpoos, ledige t\jd, gelegenheid tot lets. Kono aida^ daartusschen ; aono aida, ondertusschen, middelerwijl. Jofodo no aida *), eene tamelijke wijl. Tani va rxjaoe- (spr. rjS) aan no naka no rioe-aoei nari. Jama no aida ni mi-daoe aroewo kan ') to ivoe tani-gava to jomeri '). Tani (valei) is een tusschenbergen vloeijend water. Het voorkomen van water tusschen bergen, noemt men kan; men vertaalt dit door tani-gava^ valei-beek. Navadeva tano aidano mitai nari ^). Navade is het pad tusschen rijstveU den. — Mizova den-kan *) no midaoe nari, slooten zijn zoetwater tusschen rijstvelden. P9 Wo T. a. pi. II. 8. V. S 105. 214 ACHTERVOEGSELS. (Volgeta M NagataUtch* handielkrifl). § 105. De Japansche taal lieeft in plaats van Voorzetsels achterzet- sels, gelijk reeds bij de verbuiging der zelfstandige naamwoor- den gebleken is. JVb, van. Saki ..f» vooran, vooran, ettrder. M, van, in, bij, op, te, naar. ^^fitj Joriy door, van, uit. iVo, is teeken van den Genitivus. Ni^ » 1 » 1 Dativus. Jori To To meet (in vereeniging). De ^ I met, door, het middel waar- ite, \ , « zijn teeken s van den Ablaiivus. Nite^ I mede, of waardoor. Majeni^ voor. Tameni^ voor (ten behoeve of in plaats van). 