Astoria, or, Anecdotes of an enterprise beyond the Rocky Mountains
Men befördet dat ik in deze quaestie geen party kies. Hebben zij, die het eerste gevoelen zijn to^aan, gelijk, m^ne ingenoniede met den hoofdel^kea aansli^ zal er des te grotter om zijn; maar in het t^overgestelde geval zal zij.niet verminderen, daar zg nog op andere motieren rast dan. op de Trees voor misbruik van gezag door de dessa-boofden. Ik kan uamel^k niet begnjpen, hoe men ooit tot de beste reeling der landrente zal komen, zoo laog het stelsel van gemeeatel^ken aanalag bebonden blgffc. Er is veel gesproken en getwist over het onderscheid msscben landrente en grondbelasting, en nlenigmaal is met nadruk aanbevolen, dat onderscheid wfl in het oc^ te honden. Het beataat dan ook in werkelfjkheid; docb naar m^ne wijze van zien is het eenvoudig hierin gelegen, dat de landrente een gebrekkige vorm van grondbelasting is ; want elke verbetarii^, die men de landrente zal doenondergaan, zal een der versebilpnnten tusschen haar en een goedfi grondbelasting u It wisschen, tot dat er ten slotte geen enkel meer over big ft. De grond belasting is in de eerste plaats een reeele belasting, geen pereoneele ; zg kleeft op het voorwerp, dat zij treft en wordt daarom betaald door een eder die het bezit, om het even of hg bni^r is of vreem-deling. In de tweede plaats: haar maatstaf is de zuivere oubringst van den grond, nooit de onznivere, en daarom vindt zg in dei hiiur- of pachtwaarde haar besten groadslag. Diclzed by Google In der de plaute: zonder Toor eenwärts te zirjn vastgeateld, wordt zij evenmin van jaar tot jaar verhoogd of verjährig; het bedrag, waarroor ieder grondstuk is aangelagea, ver- andert in den reel slelits bej een algemeene herziening der pacbt- en huurwaarden of bg een wettelgke verandert van bet quotum der heffing. Nu zoo bet onmogelijk zijn de landrente op eens naar dit model te heirormen; maai' wie heeft ooit over de verbetering dezer belasting nangedacht, zonder tot de slotsom te komen, dat bet eenige middel tot hare verbetering gelegen is in het nemen van maatregelen, die de strekking hebben om baar 1". reel, 2*. meer in Terhonding tot de zuivere opbrengst van den grond en 3". minder afwisselend te maken. Maar is dat doel te bereiken, zoolang men den gemeentel^ken aanelag behondt? Zal men den moed hebben om voor te schry- ren, dat de repartitie der landrente door de deesa-besturen TOOT een reeks van jaren geldig zal z Google gn, zoolai^ men niet genoegzame zekerbeid heeft verkregen, dat zij naar een bill^ken maatstaf is geschied, en is die zekerbeid voor OQze ambtenaren ooit te verkrijgen, indien z^ tet werk niet self, met de meest mc^el^ke kennis van zaken, heb- ben verricht? Laten de dessahoofden eerlijke lieden zyn: om een repartitie der landrente te maken, waaraan het goaver- nement zgo zegel kan hechten, om de voorschriftien na te leven, die z^ met betrekkiug tot den aanslag der nieuw ontgonnen velden, de eventueele afechr^vingeo, de splitsing der landrente bij verdeeling der goederen, en wat er ni^ meer te verrichten is, zullen ontvangen, hebben zij meer noodig dan eerlgkheid, moeten zij to^erast zgn met be- kwaambeden, die drievierden van ben stell^ niet bezitten. Hoevele dessa-hoofden kunnen goed lezen en schgven? — Al ware het dus dat geen andere reden voor den hoofdelijken aanslag pleitte, al kon men ons de zekerbeid geven, dat onder bet gemeenteljke stelsel geen misbruiken hoegenaamd plaate vinden (ej: j? moed toe noodig om dat van t^l die duizenden dessa's op Java te darven z^geii!), dan nog zouden de eischen van eea goede regeling der landrente, een regeling die haar zoo nauwkeur^< mogelgk doet ge- l^ken op een grondbelasting, tot bet aannemen van het hoofdel^ke atelsel dringen. Is hiermede angetoad, dat het stelgel van hoofdelgken anslag — jnieter gezegd: aanslag van iederen akker — het stelsel der toekomet is te achten, zoo kan ik verder gaan. Ik wensch du a&n te toonen, dat tot die wijze van aansl)^ niet op eens, met zonder behoorl^ke voorberei- ding, m^ worden beBloteo. De ondenriading van Madras — een afscbrikkend voorbeeld t — toont one, welke de ge- volgen zi)n van een overbaaste invoering van den hoof- del^ken aanslag ; inuners, de verkeerde uitkomsten, die in Madras z^n verkr^en, moeten vooral aan gebrekkige voor- bereiding worden toegeschreven. De statistieke opneming is er op zeer onvoldoende w^ze en veel te haastig verricht ; men beeft er lieden voor gebruikt, die het werk niet goed rerstonden en op wier arbeid geen behoorlijk toezicht werd ni^eoeleDd. Aan gebrekkig onderzoek zal het ook wel te wgten z^n, dat de landrente er op een veel te ' ho<^ cgfer is hepaald, een font die op vela plaatsen verar Ming der bevolking heeft teweggebracht. Om de gevolgen dier font te vermindereu, is men zeer mild geworden met bet verleenen van vrystellingen; daardoor evenwel is men longet in oieuwe onbiHgkheden vervallen; want hoe is het mt^lijk om in ieder geval met juistheid te bepalen of voor vrijstellii^ genoegzame grond bestaat? Dezelfde wille-keur, dezelfde onvastheid van heffing, die men terecht of tea onrechte aan het gemeeniel^k stelsel verwgt, is hier dns hi dea hoofdel^ken aansl^ to^epast: de deugden van het gemeentelgk stelsel z^n opgeofferd, maar de gebreken in een anderen vorm grootendeels behonden. Voorbereidig is dus weoschelk, ja onmisbaar. Ik be- Veer aiet dat z^ slechts Itestan kan ia metdngen en staatistieke opoemingea ; misachien zelfe ia een ander middel, dat Straka zal worden aangeduid, voor Java in de g^Ten oatandigheden verkieselk. Het eenige wat ik thans wilde beto(^en is, dat niet op een de geraeentel^ke door den hoofdelgken aanslag kan worden vervangen, en zeker niet, zoolang de gemeentel^ke aansli^ nog op zulk eec primitieve wgze geschiedt als tot dnsver op Java het geval was, Wg z^n thans in staat te beoordeelen, aan walk een soort van reeling der landrunte behoeite bestond. Niet an eeu definitieve reeling, want daarvoor waa het onder-werp nc^ op verre na niet r^p. Er was behoefte aan een maatregel van overgang, die de ei^te gebreken nit het besaude zou verw^deren en tevens den w^ banen tot een goede eindregeling ; het slechte, dat men voorloopig nog behouden moest, van zgn grot Ste verkeerdheden zon ontdoenen en het betere — dat is hoofdelijke aanlag — voorbereiden, Wij willen onderzooken of de Odonnantie aan die twee vereischten voldoet. Waarin 1^, rolgens het Indiaeh bestuur — het gemis van alle r^elen in zake de landrente uatnnrl^k daargela* ten — het hoofdgebrek van den t^enwoordigea toeatand? Er zou in de ordonnantie ho^enaamd geen gedachte moe-ten achuilen, indien z^ ons bierop geeo antwoord gaf: z^ heeft vooral ten doel de landrente te maken tot een uni-forme belasting, in geheel Java (de Preanger-regentachappen aitgezondenl) op gelijke grondslagen gevestigd en naar een maatstaf gebeven. Het is niet tw^fetachtig of dit denk- beeld op den voorgrond heeft geataan, want -de regeliog offert allea op om het te verwezenlyken. In de eerate plaata, gedorende een zekeren tyd, de vaatheid van aanslag. Wei zegt artikel 12, dat de classificatie der gronden en het quo-tum der landrente voor vijf jaren worden vaatgeateld, maar de bepalingen waarvan dit voorschrift ia omringd, hebbeu ten gevolge dat de landrente in de eerste vyf jaren op zeer vele plaatdeu yermoedelk oava^ter zal zgn dan z^ ooit te Toren geweet ia. Ja, straks zullen wij zien, dat zel& de regeling der repartitie en daarmede, oaar het m^ toeschijut, de geheele voorbereiding va^ den hoofdel^ken aansl^, is bloot^esteld aan tet gevaar van mislukking, enkel ea al-leen door hetgeeu tot verzekering der gelykheid van aan-ala^ is bepaald. Uet bl^kt dns duidel^k, dat de beBtaande oongelijkheid v&n heffing door de ladisclie regeering ak het hoofdgebrek van den onden toestand is aangemerkt. Het is tebetrenren, dat het Indisch Beatuur het onnoo-dig heeft geacht, deze ziensw^ze breedvoerig te verdedigeu tegen de bedenlringen, die men tegen haar zou kannen aanyoeren, bedeokingen, die immers voor de hand liggen. Wat my betreff, ik ben van haret juistheid in geeneo deele overtuigd. Zou gelijkheid van a&nelag biUijk zfjn b^ denongeiyken druk der koffiecultuutj eu der heerediensteii en zouden de ongelijkheden, die tob dusver bij" de landrente bestonden, niet door haar langen turar hebben opgehoudeo oongelijkheid van druk te veroorzabJto? Met een vast quotmn voor de h'effiog der landrente in te toeren, heeft men ten doel, de oene dessa niet zwaarder te belasten dan de andere. Maar n (vmieer nu de eene veel meer dan de andere onder verplichtfe dienaten gebnkt gaat; wanneer de eene op verreu aStaud van hare woonplaata koffietuinen aanle^en en onderhonden moet en de andere daarvau vrg is; of vranneer de opbrengst der koffietuinen op de eene plaats veel geriuger is da>i op de andere; wordt dan bUl^kheid betracht door beiden li^ denzelfiien voet aan te slaan? Men behoeft de officieele versl^en omtrent de koffiecultuur slechts in te zien om dit laatste argument te waardeeren. Er zijn strekeu van Java, waar de verplichte kofäte een bron van welvaart, en andere, waar z^ een zware belasting is voor de bevolking. Er z^n plaaten waar de desabewoners uren ver moeten loopen, der z^ hun tui- Dicized by Google 2'h neo bereiken ea waar hen de arbeid, dien de r^eering htm operett, van meer wiastgevenden arbeid temghoudt, ea andere, waar de tuinen schier in de onmiddel^ke nabgheid li^en van de kom der gemeeate, zoodat met been en we- der loopeii nauwelijks eenige tgd verloren gaat. Treft men nalien naar eenen maatstaf, waar blijft dan de bill^k-heid? Zoolang de koiliecaltuur en de heerediensten ne^ be-staan, begr^p ik niet hoe een uniforme landrente met de begioselen van een rechtraardig bestuur is overeen te brengen. Maar al bestond er noch koffiecultuur, noch heeredienst, zelfs dan zou aan peraeqnatie der Jandrent^ een groote on- bill^kheid kleven. Men spreekt menigmaal van de landrente ale van een belaeting, die tot dusver door elken resident -ff illekeurig verhoogd 'li ' verlaagd kon worden, en tot op zekere boogte heeft mf, daartoe recht; maar de traditie is een veel te groote ms vit in de wereld, vooral in de amb- tenaatswereld, dan dat iiiet voor elk gewest, ja voor iedere dessa, van lieverlede c«n zekere vaelJieid en regelmaat zoa zgn ontstaaD met betr^-iking tot he^geen geheven wordt. Ik beweer niet dat ovet U elk jaar volkomen hetzelfde wordt geheven; maar wanu''er men den gemiddelden aanslag van een gewest over eei vier- of vijftal jaren rei^elgkt met dien van een ander, i^edureode een even tang tgdperk, dau geloof ik dat men in den regel ongeveer hetzelfde verschil zal vinden als wanneer men de veigel^king tusschen die beide gewesten maakt voor een andere reeks van jaren. Er zgu in den laatst^ t^d storende invloeden geweest, die bier en daar den ■& raditioneelen gang hebben verbroken ; inzonderheid heeft de statistieke opneming, die in enkele residentien heeft plaats gevonden, soms aanzienl^ke verhoo- ging veroorzaakt. Des ondanka is een zekere bestendigheid niet te loochenen; de koloniale versl^en bew^zen bet. Zie hier b^voorbeeld den gemiddelden aansl^ per bouw in een (niet opzettel^k daarvoor uitgekozen) zevental Dicized by Google 224 DE MIEliWE flEOET.lNQ DElt iAJ^DRENf^. reaidentien in de jareii 1864 — 67, vergeleken met dien in de jaren 1868/71. 1864/67 1868/71 Krawang / 4. — f 3.70 Samarang „ 4.21 u 4.29 Pekalongan „ 4.41 „ 4.61 (^heribon „ 4.89 „ 4.98 Soerabaya „ 5.16 „ 5.79 Bezoeki „ 9.79 u 9-24 Pasoeroean „ 9.98 # 10.45 De overreenkomst tasschen de verhoudingen, waarin de getalleu van elk der beide rubrieken tot elkander staan, is, hoewel onTolmaabt, toch opmerkel^k; de volgorde althans yerandert uiet. Welnu, met deze betrekkelgke besteudig- heid of continniteit moeten wij rekening hoiiden; want boe langer een belaating op denzelfden voet geheven ia, hoe meer de maatachapp^ zicb aan haar gewend en naar haar geachikt heeft, hoe minder onbillgk zy dus werkt, in- dieu zy bfl hare invoering onbillyk is geweest. Denk u twee desaa'a met gel^ke bevolking en gelyke uitgestrekt- heid velden, van gemiddeld gelgke rruchtbaarbeid, en atel n Toor dat de eene dessa door een Zware belaating wordt ge- troffen, waarvan de andere big ft verscboond. M^u wordt ongetwijfBld aanvankel^k de eene dessa in hare welvaart benadeeld; maar jniat daarQin zai b^ haar de bevolking minder snel toenuuen dan in de andere — mLsschien wel zal ^r vol kaverbni zing plaata vinden van de beUate deaaa naar de onbelaste — en na verloop van eenige jaren zal degemid- delde welvaart van elk individu in beide weder even groot z^n, jniat zooala vroeger. De wet der adaptatie, die zich op bet gebied der dieren- en plantenwereld zoo krachtig doet gevoelen, werkt niet minder aterk in bet maatsebappelijk le- ven. Waarom breidt de eene atad zicb uit, terwyl in de andere bet graa op de straten groeit? Waarom ia in bet eene bedr^f groote coucurrentie, in bet ander niet? Ook diciiiized by Google b£ tltStlWE KEGELING DER LAl^DRENTg. S^5 daarom, omdat welraart beToUdng aantiekt, armoede haar Termindert. Het is ondenkbooi dat b£ tltStlWE KEGELING DER LAl^DRENTg. S^5 daarom, omdat welraart beToUdng aantiekt, armoede haar Termindert. Het is ondenkbooi dat b^tltStlWE KEGELING DER LAl^DRENTg. S^5 daarom, omdat welraart beToUdng aantiekt, armoede haar Termindert. Het is ondenkbooi dat b^tltStlWE KEGELING DER LAl^DRENTg. S^5 daarom, omdat welraart beToUdng aantiekt, armoede haar Termindert. Het is ondenkbooi dat b^tlt Op Java de beroing (das ook de veranstippering van den grond) niet daar het meest zou zgn to^enomen, waar — alle overige omstan' digteden dezelfde zijade — de landrente het luinst' druk- kend was. Is deze stelling juist, dan vo^ er uit, dat de oi^elijkheden ifL de heffing der landrente thans weinig ongel^kheid van druk raeer veroorzakeh; met andere woor- dea, dat het kwaad zich zelf geoezen heeft. Het komt m^ waarschijnl^k voor dat peraequatie der landrente, nu deze belasting zestig jaar heeft bestaan, weinig onbilliikheden meer w^nemen, maar int^eudeel een reeka van onbill^k- heden scheppen zou. Beeds kort nadat de nie wenig regelig was a%ekondig, is hierop indacbtig gemaakt, doch met wein^ resultaat. Wie in ons vaderland de leer verkondigt, volgena welke een belasting, die lai^ heeft beataan, geen ongel^kbeid van drink meer uitoefent op hen, die haar betalen, vindt nau-welgks gehoor en wordt als een dier wezena beschouwd, die men, veraehtelgk, theoristen noemt. Groot is de verhänger, waarmede hier te lande de eenvoudigate ecouomische waarheden soma worden aangehoord, vooral, wanueer z^ betrekking het onderwerp, dat de Engelsehen (incidence of taxation" noeraeu. Dit gedeelte der econo-mie achijnt hier weinig beoefend; de meest averechtsche deakbeelden, althans, zijn dienaangaande bg het publiek in oniloop. Nu mogen wg niet verwacbten, dat die denk-beelden terstond voor betere zallen wijken, maar zoo er lets is, dat daartoe kan b^drageii, dan moet het de ervaring zgn, die op Java, na de beproefde uitvoering der ordonantie van 1872 I am opgedaau. Men heeft niet willen gelöven, dat peraequatie eener belasting, die 60 jaar beste beständig, geeue onbiUijkheden wegneemt, maar schept; men heeft niet ingezien, dat joist die voorBcbriften der nieiiwe regeling, welke ten doel hadden om uniformiteit in de hef- 15 Diciiiized by Google HEQBLmB DEE LANDRUltl'k. fiog der landrente te verkrijgeu, de slechtste van alle wa- ren; welau, men heeft het oudeironden. Be ordoiLnantie ia op dit punt onuitvoerbaar'^gebleken. Toen de gewestel^ke beetnren gingen nitrekeu^ hoeveel de bevolkiag naar de nieuwe roorschritlen te Detalea had, verkreisen zy uit- komsten, waarvoor zij ^teriigdeinsden', onidat de aanslag veel te hoog of reel te lo^ zon worden. Hnu gezond ver- staad zeide tun onmiddell^k, dat zulke voorschrifteo niet waren na te leven i). Aan het vereischte: opheffing van de grootate gebreken der bestaao.de regeling, voMoet de ordonnantie dus oiet. Met gebrek, dat zu wegneemt, is wel beschouwd geea ge- brek; aan uniformiteit van agnslug bestond geen behoefte meer. Maar waaraan beatond dan wel belioeftiiP Ik hebhet reeds gez^d: aan eea goede voorbereidiiig van den hoofdel^ lijkeii aanslag. Die Toorbereiding is echter gebeel mislukt, en het zou weinig moeite kosten, om aan te toonen, dat bet angatval- lig tracbten naar gelykbeid ran heffiug daarvan de oor- zaak is. De ordonnantie bevtit een uitmuntend denkbeeld om tot hoofdel^ken aanel^ den weg te baaen, een denk- beeld, 200 geheel in overeenstemming met de beginselen eener gezonde en bedacbtzanie politiek, dat men bet niet genoeg kan aanprgzen. Maar de uitvoerii^ van dit denk- beeld heeft z^ zelve onmi^elyk gemaakt, door in de font te vervallen, die zoo even is aangedoid. De groote moeiel^kbeid, die de invoering van den hoofdel^ ken aansl^ in den weg s1»at, ligt bierin, dat bet En- ropeesch bestuur, wanneer het daartoe ovei^a At, van zu code ondervinding zoo weinig part, kan trekken en van nieuws af, als ware er voorheen noort landrente geheveu, moet beginnen. Het vindt geen schriftelke aanteekenin- gen ran de repartities door de dessahoofden, maar moet Zie Kolouiaal Vtrdaf nn  de invoering van het nieuwe stelsel, een verzameling van gegevena yiodeu, die hun uitstekende dienaten kunnen be- wgzen. Zq kunnen dan b^onen met de inlanders ge- heel overeenkomstig de onde kohieren van repartitie te be- lasten en later, naarmste hun kennis van ieder veld en z^ne opbren^ toeneemt, zeUstandiger te werk gaan en huD eigen maatstaf gehruiken. Zoodra de kohieren gereed en in goeden ataat z^n, is ei* een baeia, een uitgangspunt, voor den hoofdel^ken aanalag verkregen. Niet van nieuws af behoeft dan alles te worden begonnen, maar de historische l^n kan worden voortgezet, de onde traditie en onder- vinding gaan Toor den nieuwen toestand niet verloren en zonder scbokken of sprongen, zonder omverwerping van het bestaande, wordt eeu hervorming van zeer groote beteeke- nis ingevoerd. Wat de Indische rechten te doen had, was das volkommen dnidelk. Zg moest al haar aandacht hierop vestiges: de naleviog barer voorachriften omtrent de kohieren van repartitie te verzekeren. Däar liebt zwaartepuut van faaar taak. Na de voorlichting te hebben gevraagd Tan knudige persouea, moest zij dieuaai^aande r^uls stellen, zoo een- TOadig, zoo doelmatig, datjzg ran lieverlede over geheel Java kondeD worden to^epast. Maar is dit geschied? Deze vrat; klinkt bgna ale bittere irouie: het repartdtiewerk is zoo Terregaand omelacbtig gemaakt en onderstelt zooveel vaardigheid en arithmetische keonis b^ ben, die het moeten uitvoeren, dat men zich afrrai^, of dit gedeelte der ordoa- nantie ook bygeval is samengesteld, niet door practiscL geworden, maar door den een of anderen kamer- geleerde van een a^elegen Doitache aeademiestad. Goede kohieren van repartitie te m Taken, waarik dit is reeds dan geen licbte taak toot een dessahoofd, wanneer de som, die ky verdeelen moet, een bekende grootheid Toor hem is, een bedrag, dat zeer nab^ komt aan hetgeen hij reeds vele malen over z^u gemeenteleden heeft omgealagen, en wan- neer hem rr^heid wordt gelaten om te handelen gel^k hy gewoon Tvas. Maar geeft men hem een tabel in handen, Traamaar hij de repartitie moet verrichteu, noodzaakt hem de r^eeriog tot een lastige rekening met percenten, waarbij allerlei kleinigheden in aeht zijn te nemen, zal het totaal- efifer Tan het kohier met dat van den aanslag overeenko- mea, Terawaart men dua zyn werk door er moeil^kheden aan toe te voegen, die hem sl^ op slag in Terlegenbeid brengen, dan wordt het geheel onuitvoerbaar. Oelukkig is de ordonnantie van den 23 Februar 1874. Waar. Lhijnlijk dacht de heer A. J. W. van Delden, schrijver van den Bilk op het Indisch S t aa tsbest uur hieraan, toen hij sctireef tZoo ooit door de rechtbank der praktijk een hard maar juisl vounis geveld is OMir het werk der Iheorie, dan bleek dit niminer meer treffend, dan in zake van de laalsle regelin^ der landrenteo (bU. 119). De volzin is anders vrij zonderling. Ik kan den heer Van Delden de verkennung geven, dat de ordonnantie van 1872 volstrekt geea blijken draagl Kan door groote theoristen te zijn opgesteld. Op dit punt gew^izigd. Het deseakofaier is un tero^ebrächt tot den eeavondigen vorm van een repartitie-stast, niets anders renneldende dan dea naani der landbonwers en bet bedr^, waarvoor zij moeten deelen in de betaling der landrente, die van de dessa wordt geyorderd. Laat oas hopen, dat deze w^ziging doelt Refend - zal blähe en dat de Indische ränger nn in staat zal zijn om aan de geregelde inmlling der kohieren streng de hand te honden. Terwijl it de nienwe regeling aan een beoordeeling onderwierp, waf^e ik het tevens mgne denkbeelden omtrent de bepalingen, die zy had moeten bevatten, aan te geven. Tlans z^ een nadere toelichting dezer denkbeelden m^ Tergnnd. Het point, waarran w^ moeten nigaan, is reeds aange-wezen. Er was beboefte aan een OTei^angsmaatregel die de ei^te gebreken van het bestaaiide wegnam en een be-teren toestand. voorbereidde; hetgeen ik aan den kolonia-len wetgever van 1872 gemeend het te moeten verw^ten, is, dat hy in de waardeering van de gebreken der onde land-rente gedwaald en daarom noch in het eene, noch in het aadere opzicht z^n doel bereikt heeft. Ja, er was behoefte aan een verordening die r^el stelde in de plaats van wil-lekenr; daarover kan natnnrlgk geea verschil van gevoelen bestaan; maar die regel behoefde niet te z^n een gel^kma-tige heffing over al de gewesten van Java. Want niet dit was het groote gebrek van den ouden toestand, dat bier een hoog, ginds een lat^ quotum werd gebeven; voor een deel werd dit gerechtvaardigd door den ongelgfemafigen druk der cultiiur- en beerediensten, en voor zoover aan ongel^ke heffing in den beginne onbillijkheid had veroorzaakt, k On die onbillijkbeid geacht worden, reeds lang door ongel^ken aowas van bevolking te zijn weggenomen. Neen, het groote gebrek der voonnalige regeling lag daarin, dat z^ te veel Ein landrente in de gegenwärtigen van het woord, te weinig een grondbelast was. Dit was haar für, dat zu a&n de bevolking te veel den pribkel ontnam tot verbeteriag van den grond en uitbreiding der productie; dat aan den aanslag alle vastheid oatbrak en tie inlander van bet eene jaar op bet ander noort zeker was tegen verbooging; in een woord, dat zu al de slechte eigenechappen befizat, waardoor een tiendbeffing zicb kenmerkt. Er was dns beboefte aan een reeling, die hierin verbetering bracbt, en die, daar zonder boofdelgken aanslag dit doel niet Tolkomen te be- reiken is, den hoofdelgken aanslag door kracbt^e middelen Toorbereidde. De landrente te veranderen in een gewone grondbelasting: ziedaar bet ideaal dat ons voor oc^en moet staan, en dat de Uberale party, neen ieder die bart beeft Toor de economische belangen van Java's bevolkit^, moet traehten tot werkel^kbeid te makeu. Wat is Qu bet middel cm daartoe te komen? Ik gelöff, dat men zai moeten b^nnen met de landrente, die iedere dessa opbrengt, voor een zekeren t Ist vast te stellen op bet eigen dat zji gemiddeld in de laatste drie jaren beeft be- dragen. Het komt m^ voor, dat daardoor aan de twee ei- scben, die w^ aan den overgau^^Bmaatregel bebben gesteld, tegel^k kan worden voldaan. Het allerei^te bezwaar, bet gemis van orde en r^el in den aaaeli^, wordtw^^enomen; van willekeurige verbot^ng of verlaging door de boofden van gewestel^k bestuur zal geen sprake meer knnnen z^n; en daatb^ krggt de belasting, die elk individu te dr^en heft, reeds eene zekere mate van vastbeid, want een der boofdoorzaken der vro^ere onvasfcheid zal verdwenen zijn. Maar tevens, en dit selbst möchte bet geringste voordeel, kan aldas bet uitmuutende voorscbrifl der nienwe reeling, waarby aan de dessaboofilen een scbriftelke repartitie der landrente is aaaberolen, een voorscbrift dat men natürlich met nadrok zou moeten handbaven, geleidelk worden nicht- gevoerd. Het werk wordt nu veel eeavondiger. Van ieder* Dicized by Google DE MUiim^ OEOELIMG DEB LANDBENTE. 231 verhooging is in den eerateo iipd a%ezi«n; men verlangt Tan de dessahoofdeu niets anders daa Toortsan hetzelfde schrifteiyk te doen, wat zg tot dusver mondeling heb- ben gedaan. Zij vorden niet Toor een geheel nieawe orde van zaken gebrachtj waarin zg zich niet te hnis gevoelen; geen lastige rekening met percenten vordt bun opgedr^en, waar- van zg niets begr^pen; zelfs geen maatstafwordthno of^e- I^d, waarnaar zg de repartitie moeten uitvoeren; men laat hnn de meest mogelgke vrglieid van bandelen en gee I^d. Sedt man nicht rerlangen dat de schrifte Lächenger repartitie terstond over gebeel Java tot stand kommt; wenn aan lieden, die nauwelijks scfargen können, de samteling van kohieren te gelasten, is rolko-mea gdel. Doch er zgn reeds vele dorpen op Java, waar men goede schrövers Tindt en daar, waar zg niet zgn, knn-nen de worden aangesteld, zoodat met de aitroeriDg van den maatregel onmiddell^k een begin gemaakt zai kunnen worden, vooral indien de regeerii^ er krachtig op aan-dringt. En dit is alles wat men eischen mag: geen onnoo-dige vertraging, want zoo spoedig mogelgk moet de nienwe tuestand worden ■ voorbereid ; maar ook geen overbaasting, want beter geen kobieren, dan kohieren die niet dengen. Das meisten de kohleren op zoodanigeo Yerwanden in der kolle, dat later duidelgk blijkt, hoeveel door ieder individne telkeu jare aan iandrente is betaald. Maat ook, hoeveel betaald ia voor ieder veld. Want dit schgnt mg een groot gebrek in de gewgzigde ordonnantte, dat zg dien- aangaande niets roprscbr^ft. Een kohier, dat alleen per- sooen vermeldt, kan — zoo althans van de verwisseling van bezitters geen nauwkenrige aanteekening wordt gehon- den — weinig licht geven, indien men later wil weten, Bl^kens het^ KalanUal Verslag van -1875 (biz. 83) ontbraken er schrijvers in 6487 van de 13766 dessa's der residenti^n Rembang, Soe-rabaya, Pasoei'oeau, Uanjoeinas en Kadoe. In de auilere reeidentien schijneu overal schrijvers aanwczig le liju. Toor welk bedn^ ieder veld telkens is aangelagen ; en jnist dat te kunneo nagasa, zal van groot belang z^n. Men zou biJTOorbeeld de gr onden van een doorloopend nummei' kunnen voorzien, even ala bepaald is voor de Preanger-Rentschapen, waar bg ordonnantie van 11 December 1872 (Indisch Staatsblad n*. 219*) de laadrente op denzfilfden voet als elders — maar met hoofdelijkea aanslag, omdat hier indivi- dueel grondbezit beataat — is iugevoerd. Zoodra nu de repartitiekobieren in een goeden kiestand z^n gebracht, zal het o(^enblik daar z^n om in die geineen-ten, vtaax dit is geachied, tot hooidelgken aanslag over te gaan. Dan hebben onze ambtenaren een basis, waarop zij kunnen yoortbouwen. Aauvankelk dienen de bestaande kohieren hnn geheel tot richtsnoer, want voor zelfstandigen aansl^ ontbreken hnn nog de gegevens. Maar inmiddels onderzoe- ken z^ nauwlettend, of de repartitie bill^k is en oarmate dit onderzoek vordert, gaan zy met meer zelfstandigheid te verk, altgd de oude som verdeelende. Zoodra nn de over- tuiging bg hen is gevestigd dat zij tot een, zoo recbtvaar- dig mogelgke, repartitie in staat zij a, wordt de landreute van elk stuk gronds (behoudens onthef&ng wegens buiten- gewone omstandigbeden) voor een bepaald getal jaren be- paald. Tegelgkertfld wordt eene eommissie benoemd — be- staande b. v. nit den controlenr, het districtehoofd, het hoofd en twee ondsten der desaa — waaraan wordt opgedragen de nienw te ontginnen gemeentevelden naar zekere vast te stel- len regels en voor hetzelfde getal jaren als de reeds bebouwde gronden, onder goedkeuriug van den resident In de landrente An te slaan. Darenboden worden beginsel aangenomen, Dat de landrente een belasti is, die kleeft op den grond en veracbnildig is, inlander of niet-ittlander, E den grond als eigenaar of lid eener dorpsgemeende bezit. — Ziedoar een regelii^ der landrente die ik met *) Mocht men gevolg willen geven aan het denkbeeld on) den tofHe- rijs van lieverlede itj overeenstemming te lirengen met de raarkt- Dicized by Google DE NIEOWE REGELISG DBR LANPOBNTB. 233 bescheidenheid aan bet oordeel ran deekundigen onderwerp. &san w^ tbans n&, welke bezwaren er t^^D aangevoerd kannen worden. Het eerate bezwär, dat men zijn kuunen opperen, heb ik, naar bet my Toorkomt, reeds wederlegd: de ongelijkbeden tusscben de quota der laadreute in de verschilletide regidities zoiiden naar mgn voorstel niet verdwgnen. Dit is zoo, docb zg z^Q oud geno^ van daf^ekening om de maat-scbappelyke toestanden gelegenheid te hebben gegeven inch naar ben te voegen. Eeu belasting werkt als een natnnr-l^ke bioderpaal der productie, en eveaals de. vruchtbaarste grondeo de meeste bevolking aantrekken, zoo trekken ook (ceteris paribus) die streken de meeste bevolking, waar de belastingen bet lichtet zijn. Bedenken wij nc^ dit; de ongelgkbeden, waarvan men spreekt, z^d 6f zeer gering, en dan is bet tocb de moeite niet waard om ze w^ te ne-men, indien zulk een beilzame maatregel als de voorberei-ding van den hoofdeliiken aansl^ daardoor gevaar loopt ; of z^n belangrijk, maar dan zal men de landrente op sommige plaatsen aanmerkelgk raoeten verhoogen ; en ik wensch gevraagd te bebben of men niet bedncbt is voor de onte- Tredenbeid, die daarvaD bet gevolg kan z^n, al is bet ook dat men de verbooging, zoodra zg een zeker maximum te boTCD gaat, over v^f jareti verdeelt. Wat mj betreft, ik reken mij gelukkig, geen Terplichting te geroeleii tot het aanbeTelen van een maatregel, die misscbien niet vrij is van eenig politiek geraar. Ein tweede bedenkende is vermöglich van tecbnische Außer. Hoe kunnen oaze ambtenaren de overtniging erlan- gen van tot een bill^kc repartitie in staat te zgn, zoolang de gronden eener desaa niet behoorlgk zgn opgemeten en geclassificeerd? En zal men nu wacbten met de invoering van den hoofdelijken aaosl^, totdat over geheel Java zulk waikrdp, dan zou ten aanzien der g;randen, die met hoffie zijn beplant, een afzonderl^ke regeling gemaakt moeten wordei). een meting en classificatie is Tolbracht? Msar hoch lang zal z^ dan aog moeten dnrenl Ik erben dat hierio een mtieil^kheid is gelegen, dcch zg sch^nt my niet onoTerkomelgk, Een volledige meting en clasaificatie der velden is zeker wel de beste groodslag van een duurzame repartitie der landrente, en in die atreken van Java, waar statistieke opnemingen hebben plaats ge- TOnden, zuUen deze ongetwyfeld aan onze ambtenaren dieneten 'knnnen bewyzen, even als de aanteekeningen ea btiislioitdel^ke metingen, die de ordonnaatie van 3 April Toorschryft en waaraan bet wenschelyk zal zyn, streng de hand t« houden. Docb ook zonder die g^evens zal het een controleur wel niet onmogelgk zyn een onderzoek in te stel- len naar de billgkheid der repartitie, zooals die blijkens de deBsftkohieren, welke hg heeft overjenomen, geschiedde. Hg kan b. t. ettelgke malen eenige aanslagen met elkander vei^Iijken, aan de deesabestnren inlichting vi^en over de redenen, waarom z I  toUedigheids-halve. Loopen de huishondelgke instellingen der bevolkii^ in die streken van Java, waar gemeentelgk gerecht, geea geraar door zulk een. reeling der landrente aus bier is aufgeprese? Zal periodieke Terdeeling der gegenwärtigen nog mogelgk egn na de mToering van den hoofdet^ken aansl^, en vooral na de T&Btetelling der landrettte ran ieder veld Toor een zeker getal jaren? Waarom niet! Wanneer de landrente veranderd is in een zuverreSe belastii^, zal zg de periodieke verdeeling der velden nieren in den weg sean, want ieder stnk gronda zal van de een, die er op kleren. Het eenige, wat moeil^kheid zoo kunnen opleveren, ia een nienwe verkaveling. Maar nienwe verkavelingen hebben niet dagelijks plaata en door de Tooigestelde regaling zyn isg, hoezeer bemo«l^kt, toch Niet verkinderd; evenmin als samenvoing en splitaing van onroerend goed bier te laude door de grondbelasting oumo-gelk ia gemaakt. Maar het grootste bezwaar tegen m^n vooratel zal wel van financieelen aard zgn. Hoe? Men zal beginnen met vooreenigen tgd van eike verhoc^ng van landrente af te zien en zicb daarna tevreden stellen met hetgeen de nieaw ont- gonnen velden opbreogen? Waarin is dan het middel te yioden om de toenemende uitgaven ran IndiS te bestr^- den? De beeredieitaten aao de hoofden wil men afachaffen, onderwga en rechtawezen verbeteren, de betaling voor de koffie verhoc^n, het spoorwegnet uitbreiden, de havens in goeden staat hrengen; al deze eiachen staan op bet programma der liberale partg, maar om ze te bevredigen is geld noodig en voorwaar niet weinig. En nn alnit g^ een der voornaamste bronnen tot vermeerdering van iokomsten, in plaata van ze v^der te openen, om se nog ruimer te doen vloeien! Is dit niet in str^d met de belangen van Java zelf? Ik moet hierop antwoordon, dat ik geen volatrekfce fixatie der landrente, geen #permanentBettiem6nt*,hebvoor- geelagen, maar ele<dite fixatie voor 9 eu aeker getal jaren, eq Dicized by Google 236 DE NIEIMÉRE REEELINQ DEK LANDRENTE. deze acht ik niet schadelk, msar bevorderlijk, aau de belangeti der achatkist. Of is het eeo droombeeld, dat de protokollie op de nu reeds bebouwde grondeu aanzienlijk zal toenemen, zoodra de bevolking weet, dat z^ zelve al de Tachten van haar arbeid zal plukken? Een droombeeld, dat de ontginning van woeste dess^oden een groote nit-breiding zal erlaagen, indien de landrente over de nieuwe Telden op een matig cyfer en.voor eenige jaren wordtvastgeateld? Fiscaliteit is Toorwaar niet altgd in bet voordeel der financien, in Indie zoo min als elders; getaige de financielle gescbiedenis ran Bombay, vei^eleken met die tao Madras. In Madras is men zeer iiscaal te werk gegaan. De landrente is er niet alleen zeer boog opgevoerd, maor daarenboren tekens slecbts voor een enkel jaar bepaald. Welnu, van 1818/9 tot 1864/5 is er de opbrengat der land- rente niet meer dan 18 percent toenomen, te weten van £ 3.530.000 tot £ 4.180.00O, li/g percent'sjaara! Metdeze uitkomsteD vei^lgke men die van Bombay. Hier is de land- rente van ieder veld voor niet minder dan dertig jaren vastgesteld, zoodat geen vermeerdering van opbrei^st ton verkr^en worden, tenz^ door ontginning van woeste gron- den. Toch vinden vpy de volgende opbrengsten: 1849/50.... £ 2.290.000  Briteche bestunr in Madras 24,926,509, in Bombay slecbts 12,889,106 zielen teldel 6eze gunstige uitkomsten vinden daann bare verklaring. Dicized by Google bfc iJiEOwE kegelMg dbr lajidreJitb. 23? dat de nitgestrektlieid der belastbare gronden, dank z^ de ingevoerde regeling, sterk vermeerderd <« — //Het is oq- mogelgk/ zoo zegt de Goayemeur Ttm Bombay, Sir Bartle Frere, in een redeToerii^, ten Jare 1865 in den wetge-. venden Raad van dit preaidentschap gehouden, j^het is on- mc^l^k om aan iemand, die het land vro^er niet heeft gezien, een denkbeld te geven ran de giinstige verande- ring, die in datzelfde Indie, dat altijd als zoo onteranderlgk wordt vooi^steld, heeft plaate g^^repen*. ^aar eertyds armoede heerschte, is nu welraart. Achterstanden ran land- rente, Tooriieen zoo veelvnldig, zyn nu b^na onbekend. De ogdenning yan woest land is dermate toegenomen, dat de uit^eatrekteid bebouwde gronden, die in de 13 coliec-toraten van Bombay in 1850/51 12.691.111 acres bedroeg, in 1860/61 tbt 17.992.757 acres was geetegen, zynde ruira 40 percent meer. Men berekent dat in geheel Bombay de woeste gronden van 1850/51 tot 1860/61 met twee derden zynver-minderd. Zoo goed en zoo voordeelig tevenslieefb het stelsel gewerkt, dat particuliere personeu, inlandsche hoofden en liedeu die boiten het rechtsgibied van Bombay wonen, het op hon landen het rechtsgibied van Bombay wonen, het op hon landen het rechten van den inlan-der op den grond in de residentie Bantam. Tele dezer b()zonderhedeii ontleende ik aan een zeer belangrqk bluebook, dat den volgenden uitgebreiden titel draagt : OfBcial correspoD deuce relating to the system of revenue survey and assessment and its administration in the Bombay presidency, with the proceedings of the Bombay legislative Council and the debates on the introduction of Act 1 of 1865; containing also the Revised Survey of Bengal Act IV of 1868, Act IV of 1868, and selections from the official correspondence connected with the joint Reports. — Printed by order of the government of Bombay. — Bombay, 1869. Diciled by Google 238 DE LIEBIG KOSLIGIO DEB UTOEG. komt Toor in het 14^ hoofdstak, getitald: Wanachen der berolking. Gauze zou möchte ia bet Noorder-Bentachap en ondw Pändlichkeit de laadrente door een rute grondbelaating rer- vangen zien. In de beide imdere regentacIiappeQ Terlangt men b{j bet oude te bliJTen. Hierby mag erenwel niet rer- geteii worden, daf bier waarscbgnlgk vele sawafas wordea angetroffen, welke uiet ia die belastiog zga aangeal^en, en dat bet bedrag der landrente in de laatate 15 jaren na- geooeg geea rerbooging heeft oadei^aan, niett^enstaande de prga der padi veidubbeld, ia. (,Een vaate grondbelastig, veel roordeeliger voor den landbonwer zgu, omdat men on de komat der wegings-commiaaie moet afwacht; in dien tnsschentgd, welke van 14 d^en tot 2 maanden loopt, de pad! op bet veld moet bewet staan, reel ran re- gen en wind te Igden beeft en aoma uiiloopt; bet product gedorende al dien tgd moet bewet worden, waanran d« koatea zeer bezwarend z^n; de weging, als de conuniseie eenmaal op bet terrein is, eigenaardige lasten en mpeite veroorzaakt en kwellende be- moeiingen van inlandacbe boofdeo nitlokt; men de voordeeligste markt zon kunnen bekomen, terw^l men die na moet laten voorbggaan, omdat bet product op bet veld moet blyven; men de padi met eigen gezin zon knnoen oogaten en dua bet sn^loon nitwinueu, wat nu niet bet geval is, om- dat alien tegel^k sn^den, ten einde tegeo de komat der commiaaie gereed te zgn; men meer gver bij bet bewerken zoa betoonen en dus een beter product zon verkr . gen, daar men nu ook moet betalen van bet meerder prodnct, dat, oitalnitend ten gevolge ran grooter grer, betere bewerking als ander- zina, bekomen is; men van te Voren zou weten, wat men te betalen had en daarnaitr maatregelen zoa kuuDen nemen, wat nil niet faet geval is, omdat de landrente hooger wordt, naamiate de près der padi st^gt. Aan de Toastanders eeuer vaste grondbeilstiing werd Tooi^ehonden, dat het gouTemement die ook zou moeten heffen, al mislokte de oogst geheel. Oit had Toor hen uiet bet minete bexwaar, daar dit oadeel door de opgesomde voordeelen en de givKttere oogaten Tan betere jaren nam zou worden o|^ewogen. Daarenboven zou men mislokking wel weten te voorkomen door betere beweiiiug en bemes- tiog van den grono, meer zorg voor deleidingeu, enz., wat tbans niet geno^ behartigd wordt, omdat men zich niet roldoende beloond acbt To<^^e beatede moeite en kosten. Men zou er zelfa niet t^e^ opzien, ingeral van droogte, de sawahs te begieteo. Al wilde het gouvemement een ge- heele streek (tjahihan, pasawahan) in eena aauslaan, dan zou men zelis geeae ontevredenheid te wachten bebben van hem, die dauin. minder goeden grond bezat, omdat die eigenaar wel zou zorgen, dat z^n yeld spoedig even goed werd als dat der anderen. Tot duarer het citaat. — ^A happy thought^ : indien men Aan de j/Jaraantjes, die deze antwoorden gegeveu hebben, eena oproeg, de Ordonnantie vaa 3 April 