Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
De talang parindoe — eene denkbeldige bamboesoort — waarvan eveneens in de Minangkabausche verhalen veel gesproken wordt, groeit op de toppen van eenzaam gelegen bergen en brengt een zacht weemoedig gelud voort, dat den hoorder beweegt er op af te gaan. Wie zoo gelukkig is, die tooverplant te vinden, kan zich verzekerd houden van buitengewonen voorspoed. Niet alleen in geschriften worden sommige planten als heilig beschouwd, ook in den mond des volks zijn zijn dit. Een voorname plaats onder de boomen b. v. bekleedt de baringin, waarvan de vele groote en dichte luchtwortels een stil en rustig verblijf aan de geesten bieden. Menigmaal ziet men dan ook zulk een woudreus ongen door een stevige schutting, opdat menschenkinderen het daar niet te druk zouden maken. — Een geheel denkbeeldige boom is de baringin sonang, wiens bladeren met de ruwe oppervlakte naar boven gekeerd zijn, en die, op de maan groeiende, tot lusthof dient van jonggestorven kinderen, welke er door bidadari’s worden heengebracht en neergelegd in gouden wiegjes, hangende onder den rijken bladerdos. — De kajoe ramang is een boom, die vooral tot zetel van booze geesten strekt, en daarom zulk een groote vrees inboezemt, dat men in het donker niet gaarne in zijn nabijheid komt. Lasi, een kampoeng op 4 à 5 palen afstands van Fort de Rock, lag vroeger, in de bedding van de daar voorbijstroomende rivier, een boom, die, bij den doorbraak op den top van den Marapi in 1882, geheel onder het afgevoerde zand was bedolven. Deze boom was het voorwerwerden van eene heilige vereering bij de bewoners der omliggende dorpen. Zij, die de eene of andere vrome bedoeling hadden, gingen er bidden en offeren, en zagen het voorwerp hunner vereering, als teeken dat het met hen meedeed, zich eenigszins oprichten en nederbuigen. Werden er van de dieren hiervoren reeds eenige opgenom, die voorwerpen van fetistische vereering zijn, vele zijn er nog, welke, zonder dat bepaaldelijk te wezen, door de bevolking als heilig beschouwd worden. Zoo leest men in de Mandjau Ari omtrent den vogel Bora“ (marak), dat hij onder het aansteken van een reukoffer aangeroepen werd, om den gestorvene Moerai Randin tot het leven terug te brengen. Nadat hij uit den hemel naar beneden gekommen en door Rangin Paménan met een zware vervloeking bedreigd was, liet hij aié mawa en zeven klappernerven achter, als middel om Moerai Randin weer levend te maken. Hij wordt beschreven als between vogel met een baard; zijn vederen zijn beschilderd met goud-water, zijn vleugelen afgezet met asö, zijn snavel is van goud. Het geluid, dat hij onophoudelijk met bek en snavel maakt, klinkt als de poepoet en de saroenai, en doet denken aan den klank der talempoeng van de Javaansche vorsteny. Ook in andere verhalen komt de Bora“ voor, o. a. in de Poeter Balkis, gelijk wij hiervoren gezien hebben, waar hij als afgezant dienst doet bij de prinses en bij Soelaiman. Bekend is de vrees, die men koestert voor den boeroeng han- toe, den nachtuil, door den Minangkabauer beschouwd als de voorbode van den geest, die den mensch zijn stervensuur aankondigt. Voor dien uil is men zoo bang, dat men, bij het vernemen van zijn geluid, de deken, waaronder kleine kinderen liggen, uitschudt. — Zoo ook maakt de moerai, wiens geroep anders het aanbreken van den dageraad verkondigt, van tijd tot tijd een geluid, waarin de Minangkabauer duidelijk pitjiëng == dichtknijpen, van de oogen, hoort, ziende dit voor hem op een nabijzind sterfgeval. — De lawa h en bingkaroeng mogen niet gedood worden, doch de tjatja* wel. Dit grondt zich op eene gebeurtenis, den profeet overkomen. In een oorlog moest hij nl. voor den vijand vluchten, en verschool hij zich in een spelonk. Terstond weefde een spin haar web voor de opening, en wischte een bingkaroeng zijn voetsporen uit. Ken tjatja” echter, in het hol haar verblijf houdende, beging de onvoorzichtig het sprengen, zoodat indien de vervolgers door het sprengen, dat de vluchteling daarbinnen niet zijn kon, het met den grooten man gedaan zou zijn geweest. — Ook visschen kunnen als heilig beschouwd worden. Op een menigte plaatsen in de Padangsche Bovenlanden vindt men vijvers, waarin zij gehouden worden. Een voorbeeld daarvan zagen wij reeds hierboven. — Overigens zijn het, onder de viervoetige dieren, vooral de driekleurige, of die welke om het licham een ring hebben van aufstekende kleur — witte beesten gewonlijk een zwarten,en zwarte het liefst een witten — die min of meer in een reuk van heiligheid staan en special geluk aanbrengen. Zoo koesterden mijn bedienden voor Kosten bekämpft eene zekere voorliefde ten opzichte van de andere katten in mijne woning: Hoezeer de bevolking nog doordrongen is van de heiligheid en de bovennatuurlijke krachten in deren aanwezig, daarvan was ik o. a. zelf ge-tuige, tijdens mijn verblijf in de Padandgsche Bovenlanden. In het jaar 1882 of °88, meen ik, was er in de nabijheid van Padang Pandjang eene koe, die het voorwerp van eene algemeene vereering was. Dagelijks kwam er eene ontelbare menigte op, om van het dier genezing te erlangen voor allerlei kwalen. De genezende kracht ging uit van de tong, waarmede de koe het zieke of verwonde deel lekte. De vergoding was zelfs zoo groot, dat velen zich alle moeite gaven, om de uitwerpselen van het dier machtig te worden, ten einde die voor hetzelfde doel aan te wenden. Als een voorbeeld dat menschen beschouwd kunnen worden met bovennatuurlijke macht begaafd of heilig te zijn, en als zoodanig Artikelen daarover sullen hoogstwaarsohijnlijk nog wel te vinden gijn in de Sumatra Courant van den Heer Chatelin. HET ANIMISME BIJ DEN MINANGKABAUER DER vereerd worden, wijst Dr. Wilken op den vorst van Bangkara, die voor de Bataksche stammen als een godheid optreedt. In de reeds meermalen genoemde legende van Tjindoer Matö vinden wij telkens een dergelijke opvatting omtrent den Toeankoe. Van dezen leest men, dat hij de ledematen verlamde, als men over hem henen stapte, de tong verstijfde, als men zijn naam uitsprak, en blind maakte, als men hem aanstaarde. Toen hij op reis ging naar Soengai Tarab, hadden er allerlei wonderen plaats: zoo liet op dat oogenblik een enkele donderslag zich hooren, en werd de glans van den bliksem weerkaatst tot ver in den omtrek, waardoor de bevolking in aanbidding op de knieën zonk. Waar, in een ander gedeelte van het verhaal, Si Barakat werden uitgezonden, om een pisang tongga te gaan zoeken, was het, naast de beschikking van God, de heiligheid van den vorst, welke hem deze vrucht deed vinden. Nog in meer gevallen was het aan de bovennatuurlijke eigenschappen van den Toeankoe toe te schriven, dat het een of ander bereikt werd. Sommern, wordt in de Poetri Balkis genoemd rde profeet Gods, de beheerscher der wereld, die rijk was boven alle beschrijving en an wien alles onderworpen was; de ruischende wind gehoorzaamde hem; de wilde vogels, de dieren des wouds, de visschen in de zee, de geesten op de eilanden waren hem onderdanig. Soelaiman kon op de wolken wandelen, daartoe werd hij door den wind opgevoerd; wan- neer hij wilde opstijgen, werd een geelkoperen zitmat voor hem uitgespreid; hij steeg er op met de rijkssieraden en honderden men- schen; dan kwam er een gunstige wind, die den man hoog in de lacht opvoerde. Van zulk een geloof aan de bovennatuurlijke eigenschappen van iemand en de daarmede gepaard gaande vereering van diens persoon, trof ik, eenige jaren geleden, een merkwaardig geval aan in de Padangsche Bovenlanden. In dien tijd reed men n.l. te Fort de Kock en in de omstreken, in een kinderwagentje, een knaap rond, die gezegd werd drie à vier jaar oud te zijn, doch die naar gissing minstens zeven of acht moest Wezen. Van dat kind werd verteld, dat het spreken kon, toen het ter wereld kwam, en dat het op den leeftijd van drie jaren den Qoran zoodanig uit het hoofd kende, dat het er een tal van spreuken uit wist op te zeggen. Van die spreuken had hij er een menigte, op strookjes papier geschreven, bij zich, die door hem under de schare van bezoekers uitgedeld werden, en geheel als adjimat werden beschouwd. Het voertuigje, waarin de knap werd voortgeduwd, was steeds omringd PADANGSCHE BOVENLANDEN. 9] door een menigte personen, die hem. over allerlei zaken om raad kwamen vragen, en er ten zeerste op gesteld waren, een amulet van hem te ontvangen. Menschen van verschillenden leeftijd hielden gesprekken met hem, en waren opgetogen over zijn wijsheid en zeggingskracht. Van den Heilige van Kota Gadang, hierboven reeds genoemd, vinden wij nog vermeld, dat hij, in een gebed bezwijmd geraakt zijnde, op zee een scheepje zag. waarvan de opvarenden met een hevigen storm te kampen hadden. Bijgekomen, was hij in de volle overtuiging de schepelingen gered te hebben, en dat hij werkelijk op zee vertoefd had, kon men zien aan het zilte water, dat hem uit de kleeren droop. Nog duidelijker bleek dit echter, toen de Gegen den heiligen Tijd later, onder aanbieding van rijke geschenken, hun innigen dank kwamen brengen. Gevolg gevende aan zijn plan, een bedevaart naar Mekka te doen, om vandaar een heilige goeng te halen, ondernam hij die reis op een zitmatje, na vooraf van zijnne kampoenggenooten de belofte verkregen te hebben, dat men, zoo zijnne moeder intusschen mocht sterven, tot zijnne teragkomst wachten zou met haar te begraven. Acht dagen later reeds was hij, met de goeng bij zich, weder in zijn dorp, doch vernam daar, dat zijnne moeder reeds begraven was. Bedroefd en vertoord over het schenden der: belofte, slingerde hij het voorwerp van zich, dat later op verren afstand in een  de zon en de maan voorheen moet hebben bestaan. Wat de aarde betreft, blijkt dit o.a. uit de vervloeking, die men over zichzelf uszusprechen, wanneer men de warheid van het een of ander besten will. Inda* ditarimd boemi dén, dat is: ik moge door de aarde niet ontvangen worden (als dit of dat enz.), pleegt men dan namelijk te zeggen. Blijkbaar gaat men daarbij uit van de meening, dat de aarde, denkend, gevoelend en willend, te heilig zich acht, om een meineedige in haren schoot op te nemen. Hoe- zeer de zon en de maan als persoonlijke, mannelijke en vrouwelijke, inet elkander in het huwelijk verbonden wezens gedacht worden, blijkt uit enkele zegswijzen. Zoo leest men in de Poeteri Balkis, blz. 48: „De prinses ging naast den koning zitten, evenals de maan naast de zon, en geen vrouw kon met haar vergeleken wordenv. Op blz. 54 het, waar de pauw met de prinses over varst Solaiman spreekt: „Ik zie in mijn geest u en Solaiman vereenigd, gelijk de maan met de zons, terwijl op blz. 63 vermeld staat: „En toen nu prinses Balkis met Solaiman gehuwd was (en zij ver- eenigd waren) als de maan en de zon, omhelsde Balkis het ware geloof 1. Kan het uit de aangehaalde voorbeelden blijken, dat men 1 In dit opstel hebben wij herhaaldelijk voorbeelden aangehaald uit de Poeteri Balkis. Do vraag zou nu knnnen worden gedaan, of men, ten aanzien van die voorbeelden, wel met opvattingen van den Minangkabauer te doen heeft, aan- gezien de schrijver van dat verhaal zelf moedeelt, dat hij dit "getrokken heeft uit de heilige overleveringen", en “men den oorsprong daarvan vinden kan in die van den profeet Soeleiman.. De Heer Gerth van Wijk wijst er op, hoe dio schrijver een vrome geloovige, een malim, was, die de bedoeling had, de heidensche lectuur, zooals de Malin Deman, te verdringen door stichtelijke, d. W. s. door geschriften, gegrönd op de eene of andere vertelling uit de heilige overleveringen, en waarin dus God, de profeet, ens., te pas gebracht kenden werden, en do wondermacht van den Islam kon worden verheerlijkt. In hoeverre nu die malim aan het oorspronkelijke verhaal omtrent Salomo, verandersteld dat hij er werkelijk een had gehad, getrouw gebleven is, valb moeielijk na te gaan. Hij-zelf zoeft te kennen, er wat aan toegevoegd en wat van weggelaten te hebben. Zeker echter is het, dat men in de Poeteri Balkis veel vindt, dat, als geheel aan het leven van den Minangkabauer ontleend, ook in andere legenden van dat volk wordt aange- troffen. Gaat men b.v, na, welke bovennatuurlijke eigenschappen aan den Toe- aukoe in de Tjindoer Mato worden toegeschreven, dan valt het te begrijpen, dat bedoelde malim Salomo, dien hij een profeet Gods, den belijder van het ware geloof, van den Islam, noemt, tevens kan voorstellen als iemand, die gebiedt over alle schepselen op aarde, over het geheele geestenrijk, over wind En weder, en die zich als aufgezant bedient van een pauw, wie bovennatuurlijke eigenschap pen an een heidensche opvatte doen denken. — Bedelde voorbeelden uit de Poeteri Balkis mocht ik, mijns inziens, dus wel gebruiken, te meer omdat er van dien aard in menigte, ook in andere Minangkabausche verhalen, gevonden worden. PADANGSCHE BOVENLANDEN. 93 Zich over het algemeinen de zon als iets krachtiges of mannelijks voorstelt, de man daarentegen het zachte, het vrouwelijke vertegenwoordigt, men vindt deze opvatting ook terug in de verklaring, die de Minangkabauer hier en daar van den droom eener zwangere vrouw pleegt te geven, die, als zij in haar slaap de zon ziet, een zoon, wanneer zij de maan aanschouwt, een dochter ter wereld  voor, van wie men gelöst, dat zij bet weder kunnen bezweren, d. i. zoowel aanhoudende regens als langdurige droogte kunnen doen ophouden. Het middel, dat zij daartoe aauwenden, is een tooverformule en een benzoë-offer. Ken tiental jaren geleden en kort voor mijn vertrek van Fort de Kock, was ik getuige van een dergelijke bezwering. Er zou nl. een groote buitenpartij gehouden worden, waarvoor, op eenigen afstand van genoemde plaats, een ruime loods voor de genoodigden was opgeslagen. Verscheidene „dagen achtereen waren er regens gevallen, zoals men die alleen in de tropen ziel, zoodat men er over begon te spreken, de verdere toebereidselen voor het feest te staken, uit vrees dat dit toch mislukken zou. Het Maleische Hoofd echter — wij zullen onthouden “s mans naam te noemen —-drong er op aan, dat men zich zou houden an hetgeen bepaald was en op den aangegeven dag feest zou vieren. Den avond vór dien dag, viel het water bij stroomen uit den hemel, maar in die oogenblikken werd er ook geofferd, om het weder tot bedaren te brengen, en — o, wonder! — den daarop volgenden morgen ging het gezelschap, bij een vriendelijken zonneschijn, welgemoed het gebergte in. Wat de kroon op het werk zette, was, dat de sluizen des hemels zich weer met nieuwe kracht openden, zoodra, bij het huiswaarts keeren, de eerste ruiter te paard gestegen was. Een anderen keer, toen men eenigen tijd achtereen gezwoegd had der erste verzengende hitte, vond ik, op het oogenblik dat ik den man een bezoek bracht, in een hoekje van de voorgalerij zijner woning een potje benzoë staan. Hij-zelf was dicht daarbij op den grond gehurkt en scheen te droomen. Toen ik hem vroeg, waarvoor die benzoë gebrand werd, begon hij te gliachen, en antwoordde met het; gewone inda* toean, dat is: #'t is niets, mijnheer!” Op mijn aandringen En dat mijer medebezekers, allen Maleiers, vertelde hij mij, met denzelfden glimlach, dat het was om temanjarang hari. Dat door den Minangkabauer een persönliche aan andere naturvoorwerpen wordt toegekend, en in verband daarmede deze mannelijk of vrouwelijk gedacht worden, moge hier nog met een paar voorbeelden worden aangetoond. In de eerste plaats wijzen wij op den zoogenaamden batoe barana*, een steen wiens vorm van dien aard is, dat het schijnt alsof er een kleinere aan is vastgehecht. De meening is, dat deze kleinere uit den grootere is voortgekomen, zooals wij reeds bespeuren kunnen uit den naam barana* = met een kind, een kind krijgende, een kind barende, zijn. Zoo ook bestaat omtrent de bergen Marapi en Singgalang de volgende legende: De bergreeks, waartoe deze twee gevaarten behooren, was in vroeger tijden, zoo vertelt de Minangkabauer, verbonden met die, waaruit de Pasaman zich verheft. Die drie‘toppen waren toen de beste vrienden ter wereld, maar de eerste en laatste vatten gelijktijdig eene vurige liefde op voor hun schoone vriendin de Singgalang. Minnenijd was nu de oorzaak van eene hevige uitbarsting der be Ide reuzen: He tusschenligge landschap werd daardoor met steenklompen over- dekt en door diepe ravijnen doorsneden; de keten, die hen samen had gehouden, was voorgoed verbroken. De Marapi was overwinnaar, gebleven en vierde met zijn geliefde den bruiloftsnacht, tengevolge waarvan de Singgalang nog immer zwanger is, waarmede de Minangkabauer bedoelt, dat deze vulkaan nog zijn eerste uitbarsting moet ondergaan *. De eerste bevalling, d. i. de eerste uitbarsting, van den Singgalang zal, volgens sommigen, ook voor ons Nederlanders belangrijk wezen, daar onze heerschappij op Sumatra dan een een einde nemen zal. PADANGSCHE BOVENLANDEN. Wij heben ten slotte nog na te gaan, wat er bij den Minangkabauer valt op te merken omtrent het spiritisme, de vereering van nötter, vrij rondwarende geesten, en wel in de eerste plaats van de zielen der afgestorvenen. Wat betreft de geesten van beroemde voorouders of van personen, die om de eenen of andere reden eenen naam onder de bevolking verworven hebben, zij worden geacht op's menschen leven een grooten invloed uit te oefenen. Onder hen bekleeden de zielen van de stichters eener negorij of van de stamvaders eener familie eene voorname plaats. Tegenwoordig brengt men er ook de zielen van beroemde sjaichs toe. Gewöhnlich treden zij als beschermers op, wanneer gevaar of onheil dreigt, of zijn zij krachtige medewerkers, waar men zich voorstelt eenig plan te  aan, en sprak, terwijl zij, met het gezicht naar het Westen gekeerd en de handen op het hoofd gevouwen, naar de bergen blikte: #Ik smeek U (zij bidt tot God en de Heiligen. maminta® padö Allah bakaoe& tantang nan kiramat) laat door -de heiligheid mijner voorouders en ook door die mijner ouders, welke beiden van vorstelijke afkomst zijn, de zeewind mijn moendam naar het strand drijven ly! Een dergelijk voorbeeld vindt men ook in de Mandjau Ari, waar Moerai Randai afscheid neentt van hare woning en bidt: „Ik smeek dit aan U en Moehamad, ter wille van de macht en de grootheid mijner voorvaderen, die begraven liggen op den heiligen berg Ledang, en aan wie, zoowel bij hun leven als 1 De regels van dit gedeelte zijn in de editie van den Soetan Manangkerang eenigszins verkeerd geplaatst en moeten volgen sooals hierboven. 96 HET ANIMISME BIJ DEN MINANGKABAUER DER na hun dood, zij, die.eene gelofte hadden afgelegd, hun offers brachteny. De plaats, waar die geesten worden aangeroepen, zijn over het algemeen de tampat kiramat, de heilige graven. Men vindt ze meestal op den top van een heuvel of berg, overschaduwd door een of meer groote baringin-boomen. Zij, die de hulp na hun dood, zij, die.eene gelofte hadden afgelegd, hun offers brachteny. De plaats, waar die geesten worden aangeroepen, zijn over het algemeen de tampat kiramat, de heilige graven. Men vindt ze meestal op den top van een heuvel of berg, overschaduwd door een of meer groote baringin-boomen. Zij, die de hulp Dier machten willen intoepen of die willen volden aan betgegen zij vroeger beloof hebben, gaan gewonlijk onder aan- voering van een priester er heen, om te offeren en te bidden. Het offer is veelal een dier, dat buitengewone kenteekenen heeft, b. v. een geit of schaap met een witten ring om het licham. Dikwijls ook bepaalt men zich tot bidden, en bestaat de offerande alleen uit eenig geld, dat aan den priester geschonken wordt. Wat betreffend de geesten van hen, die pass gestorven zijn, aanbidding van dezen bestaat bij den Minangkabauer niet. Toch wordt er, voor-namelijk gedurende den tijd, dien zij geacht worden nog op aarde te zijn — wij zagen dat hierboven — met grooten eerbied aan hen gedacht en bestaat de voorstelling, dat men hen zoowel vertoornen als gunstig voor zich stemmen kan. Zoo sluit zich het mensch-dier bij den meest geliefde onder zijne bloedverwanten aan en treedt beschermend voor hem op, en is de ziel vijandig gezind, waar twist en tweespalt haar verhinderen, de woning der haren te bezoeken. Bij de vereering van de afgestorvenen maakt de Minangkabauer gegen gebruik van beiden, zooals dit het geval is bij andere stammen in den Archipel, en evenmin bedient hij zich, tot een gemakkelijker verkeer met hen, van lichamelijke overblijfselen. Bedenkt men echter, dat de Minangkabauer zich door den Islam verboden ziet eenige teekening of schilderij, anders dan die betrekking heeft op dezen godsdienst, in zijn wenig wenig voorvärtschijnlijk te houden, dat ook hier de voorvärtschijke gewoonten door vreemden invloed langzamerhand verloren zijn gegaan. Dat aan eenig lichamelijk overblijfsel van een afgestorvene bovennatuurlijke kracht wordt toegeschreven, dat dit als medium tusschen mensch en geest dienst kan doen, is ons o.a. gebleken in het hierboven mede- gedelde omtrent het toovermiddel om de Si Djoendai te ver- wekken, waarbij van het voorhoofdsbeen van een overleden held gebruik gemaakt wordt. Evenzoo verhaalt de Heer Van Hasselt, ho men zich, in het geval dat eene ziekte beschouwd wordt gevolg van eenig boos opzet te zijn, bedient van een gasiëng tangkoera® oerang mati badarah, d. i.: een schijf uit den schedel van een mensch, die een bloedigen dood gestorven is. Op eene vereering van lichamelijke overblijfselen wijst misschien nog eene mededeeling in den Soetan Manangkerang, waar het afscheid beschreven wordt, dat de held van het verhaal van zijn neemt, om zijnne zuster Andam Devi te gaan zoeken. Zich voorstellende, dat hij de ouderlijke woning niet zal wederzien, geeft hij zijn vader een haarlok, waarvan de gedurige aan den afwezige levendig moet houden!. Dat de reliekvereering derenten in zekeren zin nog onder de Minangkabauers wordt aangetroflen, is reeds gezegd bij de behandeling van het festisme. Nu eens om hunne bovennatuurlijke afkomst, dan weder dewijl zij erstukken zijn van beroemde vorsten of heiligen, meestal wegens hun bijzonder maaksel en hunne eigenschappen, die geheel van de natuurlijke afwijken, zijn zaken, die aan de voor- ouders toebehoord hebhen, voorwerpen van vereering geworden, die men alleen met reukoffers en gebeden naderen mag. Tot dusvere beschouwden wij de geesten, die voor de menschheid eene vriendelijke, liefderijke geaardheid aan den dag leggen. Gaan wij nu na, wat er verteld wordt van hen,die, volgens den Minangkabauer, den mensch kwalijk gezind zijn. Evenals de andere stammen in den Archipel aan de pontianak, gelooven de Minangkabauers aan den Si Koenia*,den natuurlijken vijand van het mannelijk geslacht. Als eene zwangere vrouw — zoo vertelt men omtrent het ontstaan van dit wezen — haar kind heeft afgedre ven en dit in het bosch of elders doet begraven, blijft de geest van het ongeboren schepsel op die plaats rondzwerven in de gedante van een kikvorsch. Deze toont zich een verbitterd vijandte zijn van alle mannen, doch in het bijzonder van zijn vader, wien hij, zoo hij daartoe kans ziet, bij de genitalien grijpt, welke hij niet loslaat, voordat hij hem die van 't licham heeft gescheurd. Men noemt dezen boozen-geest, die, zooals men zegt, als een klein kind schreuwt, ook wel koenjia“ of kankoeing ngea. Verder hoorde ik vertellen van een spook, dat onder den naam van Si Sindaiof Si Tjindai voorkomt, en onstaat uit vrouwen, die een dood kind er wereld brengen, of wier kind, onmiddelijk na de geboorte, sterft, en die, tengevolge van hare groote droef heid daarover, zelve sterven. Ook deze geesten heben een grooten afker van de mannen, die 1 Bij heb bovengenoemde manggasiëng doet het haar van een nog in leven zijnde persoon dienst. IE be Volgr. V. REN a os 2 % & 98 HET ANIMISME BIJ DEN MINANGKABAUER DER zij in de duisternis overvallen en hun de genitalia afrukken '. Aan de pontianak beantwoordt ook een spook, dat gezegd wordt er uit te zien als een schoone vrouw met lange, loshangende haren. Niet alleen zou zij de mannen haten en kwellen, doch ook pasgeboren kinderen. Volgens de opvatting is het de ziel van eene vrouw, die, tijdens haar huwelijk, in overspel leefde, en stierf, op het oogenblik dat het kind, de vrucht harer zonde, het leven zag 2. Vrouwen integendeel, die gedurende hare zwangerschap sterven, komen onvoor- waardelijk in de sorga, den hemel, het geen ook het geval is met doodgeboren en jonggestorven kinderen, die eene plaats krijgen in de wiegjes onder den bovengenoemden baringin sonsang. Behalve de z 98 HET ANIMISME BIJ DEN MINANGKABAUER DER zij in de duisternis overvallen en hun de genitalia afrukken '. Aan de pontianak beantwoordt ook een spook, dat gezegd wordt er uit te zien als een schoone vrouw met lange, loshangende haren. Niet alleen zou zij de mannen haten en kwellen, doch ook pasgeboren kinderen. Volgens de opvatting is het de ziel van een vrouw, die, tijdens haar huwelijk, in overspel leefde, en stierf, op het oogenblik dat het kind, de vrucht harer zonde, het leven z Ich den afgestorvenen, kennen de Minangkabers nog een menigte andere geesten, die, als wij het een mogen udrukken, meer het eigenlijke godendom vormen, Gaan wij echter erst na, hoe de Minangkabauer zich het het het heeft voorstelt. De lezer kan zelf oder een, waar men met begrippen van den Islam te doen heeft. De aarde is een platte schijf, rustende op de puntige horens van een vervaarlijk groot rund. Dit dier staat op een een, dat gelegen is op den rug van een visch, die rondzwemt langs de oppervlakte van de onmetelijke wereldzee. Onder die zee is niets meer en heerscht eenig insect de onbeschaamdheid heeft, zich een rustplaats te kiezen in het oor van dat rund, schudt dit dier den kop en de aarde beeft. Wanneer de donder rolt, zijn de engelen vertoorden op de dichte drommen van geesten, die elkander in het luchtruim verdringen, en van wie zij de meest vermetelen door geweschoten terugdrijven. In zeven stukken verdeeld, vallen de getroffenen ter aarde, maar uit elk deel groeit een nieuwe geest, en zoo vermeerdert het aantal duivelen zevenvoudig. Het vuurwapen, waarmede ge schoten werd, springt uitelkander, en de splinters daarvan richten vernieling aan onder menschen ep dieren, boomen en gebouwen. Het bliksemt. Het helle licht, dat in afgebroken richting het zwerk doorklieft, is de weerglans van de reuzenzweep, waarmede de malaikats, de engelen, de oproerige geesten kastijden. Hoog boven bergen en wouden strekt zich het vriendelijk blauw. Anderen seggen dat Si Tjindai de naam is van een ziekteverschijnsel, dat veel overreenkomst heeft met de Si Djoendai, en zich vertoont bij moeders, die haar kind verloren hebben, of bij vrouwen, die langen tijd aan hevige koorts. En hebben geleden. De naam van dit spook is mij ontgaan. PADANGSCHE BOVENLANDEN. 99 Uuit van het heerlijke gewelf, dat de schoonheden des hemels voor het menschelijk oog verborgen houdt. In zeven verdiepingen is het opgebouwd van de schoonste stoffen, die heerlijker en kostbaarder worden naarmate men nadert tot het verblijf, waar Allah, de opper geest, op zijn troon zetelt, samengesteld uit de schitterendste diamanten. Het blauwe koepeldak is de helft van een zilveren bol, waarop millioenen fakkels hun glans weerkaatsen, ter verlichting van het aardrijk. Tal van engelen zwerven daar rond als wachters aan de pintoe’s (poorten), door welke de zielen geleid worden voor den troon des Allerhoogsten. De zon, uit louter vuur bestaande, wordt er door hemelnimfen in blinkend gewaad voortbewogen, onder den jubelzang van là ilaha illâ “llah, d.i: er is geen God dan Allah. In het zilverlicht van de platte maanschijf spiegelt zich de schaduw af van een reuzenbaringin , wiens bovenste bladerenvlakte naar beneden is gekeerd. In de koele schaduw van dien reus jubelen en dartelen de bidadari’s, de overschoone vrouwelijke hemellingen — totdat zij, spelensmoede, zich ter ruste vleien in sierlijke wiegen, zoo duidelijk zichtbaar als men, bij volle maan, door een zijden doek de nacht- vorstin aanschouwt. Zon en maan kunnen evenzeer als gewone menschenkinderen lijden , en waar zij ziek zijn, vertoonen zij zich in den somberen sluier, dien wij verduistering heeten , en die de harten met zooveel schrik en angst vervult !. Boven het zilveren hemelgewelf strekt zich eene onmetelijke zee uit, en wanneer het aardrijk dorst, ontstaat er in dat gewelf een tal van openingen, waardoor een weldadige regen akkers en velden beproeit. In dat groote heelal nu leven talrijke geesten. Allah, de Schepper, — de Toeankoe koeasé, d. i.: de machtige Heer, zooals hij volgens den Heer Van Hasselt door sommigen wordt genoemd — is de oppergebieder. Alle anderen zijn zijne dienaren. Zij zweven door het luchtruim boven bosschen, velden, bergen en wateren, houden zich op in spleten en spelonken, en bewonen de toppen van hooge boomen zoowel als de bronnen en putten; zij zijn om en 1 De Minangkabauer spreekt van boelan en matohari saki®. Sommigen noemen als oorzaak van dit natuurverschijnsel de garoedo*, een draak met zeven koppen, die de bollen geheel of gedeeltelijk inslikt. Deze opvatting komt mij echter voor van vreemden oorsprong te zijn, 100 HET ANIMISME BIJ DEN MINANGKABAUER DEE bij de woning, ja men kan zeggen op elk plekje in het heelal. Het leven der geesten is — wij zagen het reeds boven — gelijk an dat der menschen op aarde. In het schimmernissen vindt men fraaie dorpen, vol wegen, tuinen en speelplaatsen. In de Poeteri Balkis o. a. komen twee paleizen voor, ieder van zeven verdiepingen, beide omringd door groote vijvers en voorpleinen, met gewitte stellen netjes geplaveid. Die vijvers waren gedekt met glas, uit vrees dat de kinderen er in mochten vallen; er zwommen allerlei visschen met gouden vinnen in rond, die tot tijdverdrijf dienden van Balkis, Soelaiman en de jeugd. Hoe verder de voorstelling is van het leven in zulk een geesten-verblijf, kan men opmaken uit het hiervoren medegedelde omtrent de hantoe haroe-haroe. Men verlustigt er zich in spel, zang, dans en paardrijden, men dobbelt en vecht er. Ieder heeft er echter ook zijn bezigheden, waarbij enkelen slechts gebieden, velen gehoorzamen en uitvoeren. Zoo is Radjö Mam bang de geest, die gebiedt over de kleurschakeringen van het avondrood, en zijn de Si mambang zijne dienaars t. De boenian, wier ontstaan, zooals men bij den Heer Van Hasselt kan lezen, zoo bijzonder fantastisch is, hebben hun rijk in de mijnen. Zij worden met den grootsten eerbied behand, zooals blijkt uit tal van ceremoniën bij de werkzam-heden, o. a. in de goudmijnen, in acht genomen. Zoo worden, bij bet mantjatja® laboe&ng (graven of aanleggen van de mijnput), de grond en de benoodigde gereedschappen met het bloed van een geslachte kip besmeerd, terwijl men om een spoedige en gezegende vondst bidt, Tin, ivoor en dergelijke mogen niet meegebracht worden, dewijl op den reuk daarvan de boenians het goud laten verdwijnen. Zoo ook is het, om dezelfde reden, verboden sommige dieren bij hun naam te noemen, en bedient men zich, als er over hen gesproken wordt, van andere woorden. In enkele gevallen, zooals b. v. bij het wegnemen van afgevallen goudkorrels, moet er een diep stilzeren bewanden en mag er volstrekt niet bevolen of gevraagd worden. Ook het woud heeft zijn geestenkoning. In het ruischen van het lover hoort men hem, met zijn drom van volgelingen, zich door zijn verblijf henenspoeden; het wuiven der boomtoppen is de eerbiedige groet. 1 Volgens den Heer Van Hasselt is elders de mambang een bovze geest, die zwangere vrouwen vijandig is. Dewijl deze geesten wich vooral bij sonsondergang of avondschemering voordoen, komt heb mij voor dat beide verklaringen met elkander in verband staan. e*s « «Se e PADANGSCHE BOVENLANDEN. 101 Hem gebracht; de gouden lichtplekken zijn de plaatsen, waar de geesten van tijd tot tijd zich komen vermaken. Een enkelen pilaar slechts an dat boschpaleis te ontrooven, door houweel en zaag de aan-grijpende, plechtige stilte van ’s vorsten gebied te verstoren, zijn daden, die in hooge mate zijn toorn opwekken, en-niet, voordat door gebed en offerande vergiffenis is gevraagd voor hetgeen hij doen zal, treedt de Minangkabauer het heiligdom binnen. — Eene beschrijving van zulk een vorst der woudgeesten vindt men in de Poeteri Balkis. Azoe Sarah, de hoofdmantri van Koning Saraki, den vorst van Saba, in het woud verdwaald zijnde, riep de geesten op, om hem eten en drinken te geven en hem op den rechten weg te helpen. Eerst verscheen hem een buitengewoon schoone vrouw die er uitzag als een maagd, en daarna een man van een heldhaftig en vorstelijk voorkomen, breed gebouwd, met sik en baard. 't Was de boschkoning met zijn dochter Hamizah. Met deze prinses trad Azoe Sarah in het huwelijk, waarbij er een feest gegeven werd, dat zijn dagen duurde en door alle aanzielijke geesten werd bijgewoond. Als Poeteri Balkis later het verzoek deed, een paleis voor haar te bouwen, op de vlakte van Palmipata, buiten de stad Saba, dat tachtig Arabische hastaas lang, veertig hastaas van Jaman diep en bijna dertig Perzische hastaas hoog moest zijn, gaf haar vorstelijke grootvader, de geestenkoning, aan zijn volk last om hout te gaan kappen, en was in drie nachten het groote gebouw afgewerkt. De geesten, die in de spleten en spleten en woeste oorden huizen, kunnen den uitgang hunner woningen naar willekeur verkleinen en vergrooten en scheppen op deze wijze wind en storm. Een machtige geest huisvest ook in sommige heilige putten en bronnen.  ANIMISME BIJ DEN MINANGKABAUER DER wordt gezegd er uit te zien als een oud, verschrompeld man, vuil en slordig gekleed, met lang, ongekamd hoofdhaar, dat hem op de schouders hangt. De Djoembalang is de kwelduivel, die iemand overvalt, als hij zonder eten op weg of aan het werk gaat, en dit aan anderen vertelt. Boedjang-Djoearó is de beschermgeest, die bij de hanengevechten wordt aangeroepen, doch wiens genegenheid verbeurd wordt als men leugentaal spreekt. Zooals blijkt, zijn de bemoeienissen van de geesten tegenoverden mensch uitgestrekt en menigvuldig, en is het bestaan van dezen ten eenemale van de gezindheid en het karakter der eersten afhankelijk. De Minangkabauer onderscheidt de geesten in goede en kwade, de eersten gewoonlijk samenvattende onder den naam van dihin islam, de laatsten onder dien van ibilih, setan of hantoe. Hantoe pleegt men anders ook een geest te noemen, zoodra deze zich, onverschillig in welke gedaante, aan den mensch vertoont. Merkwaardig vooral zijn dèrgelijke verschijningen aan vrouwen in haren slaap, daar die, volgens de volksopvatting, zwangerschap ten gevolge hebben. De geest heet dan een wali, een vriend Gods, te zijn, en wordt afgeschilderd als een man met een blanke gelaatskleur en een langen baard; hij is gewoonlijk in het wit gekleed, heeft een witten tulband op het hoofd, en verspreidt geuren van de kostbaarste reukwerken. Zulke geesten denkt men zich uit den hemel nedergedaald; men geeft hun d ikwijls tot afgezant den meergenoemden vogel Bora, wiens bestemming het ook wel is, dienst te doen als rijpaard voor de zielen, die het rijk van Allah zullen binnentreden. Van uit hun hooge woonplaats verkondigen die geesten met luider stemme wat zij willen, of geven dit ook wel te kennen in eenig geschrift, waarmede zij Bora naar beneden zenden, of dat zij eenvoudig laten vallen. Voorbeelden daarvan vindt men o.a. in de Poeteri Balkis en in den Mandjau Ari. Andere vogels, die den geesten ten dienste staan of zelve als geesten beschouwd worden, zijnde boeroeëng niroe en de boeroeëng bajan. Hierboven werd gezegd, dat de geesten zich o. a. ook ophouden bij of in putten en bronnen, en daar deze plaatsen zoo vaak bezocht worden, hetzij om er het licham te reinigen, hetzij om er de dagelijksche gebeden te doen, spreekt het vanzelf, dat men telkenmale gevaar loopt vooral dár met hen in aanraking te komen. Dit is vooral het geval op middagen, dat het stoffrecht en dat tege-lijkertijd de zon schijnt. Op zulk een oogenblik waren daar een menigte daemononen rond, en hij, die nu oneerbiedig genoeg is om het basi-tabie’, groeten, te vergeten, loopt groot gevaar, door een hunner aangesproken te worden (disapé setan), waarvan een spoedig daarop-volgende ongesteldheid het gevolg is!. Een uitvloeisel van het geloof, dat er ook om en bij de woning vel geesten rondwaren, is de vrees van den Minangkabauer, om b.v. 