None
Google This ıs a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before ıt was carefully scanned by Google as part of a project to make the world’s books discoverable online. It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that’s often difficult to discover. Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book’s long journey from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: + Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes. + Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google’s system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text ıs helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het “watermerk” van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web vialhttp: //books.google.co ch b59 210 5014 E KAAN = - a | | 9% By jy pe Le Le I / BI ISS LG DITS >; È IT SIT LT AH 7 /- / TS Ir IE SF | | ha ANA ON NI N \ Î \ AN PE 1 u ‘ a | Ng MILO / AN 1 à (1 u » AL \ N / (4 M fi / > IN > NS RN N == SE TERI NI EN Ws << —— = TN NR | ARI (SU! il fl + S I RV TA » JD LE. = Se SS U a Se <a DAN: ME EEE RES: TIJDSCHRIFT VOOR ENTOMOLOGIE UITGEGEVEN DOOR DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING ONDER REDACTIE VAN P. GC. T. SNELLEN F. M. VAN DER WULP EN Jur. Dr. Ep. J. G. EVERTS DRIE EN DERTIGSTE DEEL JAARGANG 1889—90 S GRAVENHAGE MARTINUS NIJHOFF 1890. oe eee o . ee. ee ere to e eg 90 + .. e è ee ee è . ee” . hed ee oe * ee e e ee e ® o * @ “ee ser eevee *% 6 191532 GEDRUKT BĲ GEBR. GIUNTA D'ALBANI. duna INHOUD VAN HET DRIE-EN-DERTIGSTE DEEL. Verslag van de 44" Zomervergadering der Nederlandsche Entomologische  Bréda et de ses environs; Liste supplémentaire n°. 9. . .. Lijst van de Leden der Nederl. Entomologische Vereeniging Bibliotheken der Nederl. Entomologische Vereeniging. — Bijgekomen boeken van  Entomologische Vereeniging, gehouden te Leiden op 26 Januari 1890. . . , . . 1. 1. © se eee ee F. J. M. Hreyrarrrts, Deux notes bibliographiques. Jhr. Dr. Ep. Events, Tabellarisch Overzicht der in Neder- land waargenomen Bembidioni. . .. P. C. T. Sxerzen, Papilio Van de Polli n. sp. E. Wasmann, 8. J., Vergleichende Studien über Ameisen- gäste und Termitengäste (Pl. 1). P. C. T. SxeLLEN, Euploea Gelderi n. sp.. Blads. XXXV XLVII LXIV CV CXXXI 27 98 Dr. L. W. Scuauruss, System-Schema der Pselaphiden, ein Blick in die Vorzeit, in die Gegenwart und in die Zukunft (Pl. 2—6) P. C. T. SNELLEN, Aanteekening over de beide inland- sche en over drie Javaansche soorten van het genus Mype- nodes (PI. 7) . .. A. W. M. van HasseLT, M. D. Catalogus Aranearum hucusque in Hollandià inventarum; Supplementum II. P. C. T. SneLLen, Lijst van Lepidoptera op Sumatra ver- zameld door den heer H. B. van RHIJN. E. Pıager, Quelques Pédiculines nouvelles (PI. 8, 9 en 10) C. RirseMa Cz., Aanteekening over Phyllopteryx elongata Snell. . . . 2 2 2 . . . ee + E. Wasmann, 8. J., Nachtrag zu den -Vergleichenden Studien über Ameisengäste und Termitengiiste» P. C. T. SNELLEN, Aanteekeningen over de Lepidoptera van het eiland Tanah-Djampea bij Celebes (PI. 11). Dezelfde, Aanteekeningen over de Lepidoptera van het eiland Belitoeng (Pl. 12). . . . 2 202 2003, Dr. H. Bos, Een vijand van het suikerriet, Apogonia destructor n. sp. (Pl. 13 en 14).. Ep. Everts, Dr. Phil., Quelques remarques & sujet d’une Etude de M. David Sharp sur la structure du prosternum dans les Rhynchophores (PI. 15).. Dr. A. W. M. van HasseLT, Lijst van Spinnen, door Dr. A. M. J. Borsrus verzameld te Soemenep  215 223 361 373 VERSLAG VAN DE VIER-EN-VEERTIGSTE ZOMERVERGADERING DER NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISCHE VEREENIGING, GEHOUDEN TE BERGEN-OP-ZOOM, op Zaterdag 13 Juli 1889, des morgens ten 11 ure. | Voorzitter: Mr. A. J. F. Fokker. Met den Voorzitter tegenwoordig de heeren Mr. W. Albarda, Jhr. Dr. Ed. J. G. Everts, H. W. Groll, Dr. A. W. M. van Has- selt, F. J. M. Heylaerts, D. van der Hoop, Mr. A. F. A. Lees- berg, J. W. Lodeesen, J. C. H. de Meijere, Dr. J. T. Oudemans, Mr. M. C. Piepers, J. R. H. Neervoort van de Poll, C. Ritsema Cz., W. Roelofs, P. C. T. Snellen, K. N. Swierstra, H. A. de Vos tot Nederveen Cappel, Joh. de Vries en F. M. van der Wulp; voorts als gast de heer M. E. d’Ailly, ingeleid door den heer Swierstra. Van de heeren Mr. A. Brants, D. ter Haar, L. W. Havelaar (thans te Namen woonachtig), J. Jaspers jr., Dr. F. W. O. Kal- lenbach, J. Kinker, Dr. J. G. de Man, Mr. A. H. Maurissen, M. Merens, Dr. A. C. Oudemans Jsz., K. Bisschop van Tuinen, Dr. H. J. Veth, E. Wasmann en Prof. Max Weber is bericht inge- komen, dat zij verhinderd zijn. II VERBLAG. De Voorzitter opent de vergadering met de volgende toespraak : «Toen in de vorige Zomervergadering verschillende plaatsen ge- noemd en besproken werden, die voor de volgende bijeenkomst in aanmerking kwamen, was ook daaronder Zierikzee, en alleen aan de geïsoleerde ligging en moeilijke reisgelegenheid was het te wijten , dat ten slotte aan eene andere stad de voorkeur werd gegeven. « Speet het mij zeer, door dat besluit in de onmogelijkheid ge- steld te zijn, de Leden der Entomologische Vereeniging in mijne eigen woonplaats als gasten te begroeten, — een lang begeerde plicht waarvan ik mij volgaarne gekweten had, — zooveel te meer stelde ik daarom op prijs de voor mij zeer vereerende onderschei- ding, tot Voorzitter van deze Vergadering te worden aangewezen. «Niet zonder aarzeling kon ik echter die keuze aanvaarden, en wel voornamelijk omdat ik reeds dadelijk te kort schiet in het allereerste vereischte, aan den leider der Zomervergadering gesteld, dat hij zij de «dux gregis», die de entomologische zondagskudde naar goede insecten-weiden voert, m. a. w. dat hij met de locali- teit bekend zij; terwijl ik vóór gisteren nimmer den Bergen-op- ‘ zoomschen bodem onder de voeten had. «In de hoop dat andere deskundigen mij in dit speciale geval zullen voorlichten, en in het vertrouwen op den steun van onzen hooggeachten President en Secretaris en de medewerking van u allen, roep ik u in Bergen-op-Zoom een hartelijk welkom toe, in het bijzonder ook den heer Piepers, die voor het eerst, na een veeljarig verblijf in Oost-Indie, de Zomervergadering bijwoont. « Moge deze bijeenkomst, als zoo velen harer voorgangsters, strekken tot nut der wetenschap, tot bevordering onzer studien en tot ver- sterking onzer vriendschapsbanden. «In dit vertrouwen verklaar ik de 44ste Zomervergadering der Nederl. Entomologische Vereeniging geopend. » De Voorzitter vraagt, of iemand der aanwezenden ook eenige aanmerking heeft op de notulen der beide voorgaande vergade- ringen, te Apeldoorn op 23 Juni 1883 en te Leiden op 13 Januari 1889, zooals die notulen vervat zijn in de gedrukte ver- slagen, welke aan de Leden zijn toegezonden, Daar niemand des- VERSLAG. Ill wege het woord -verlangt, worden die notulen geacht te zijn goedgekeurd. De President van het Bestuur, Dr. A. W. M. van Hasselt, brengt, overeenkomstig art. 17 der wet, het navolgende verslag uit: « Mijne Heeren |! « Alvorens tot het uitbrengen van het jaarverslag over te gaan, een enkel woord, dat zeker uit uw aller hart zal zijn gesproken. Het is een eenvoudig woord van hulde aan onzen wakkeren Eere- praeses van den dag. «In onze vorige Zomervergadering werd door hem, als meest gewenschte plaats der bijeenkomst van heden, voorgesteld de stad zijner inwoning, Zierikzee. Zijn velen toelachend voorstel moest zwichten voor de onweerstaanbare macht van den volkswil der meerderheid, die Bergen-op-Zoom boven het Zeeuwsche grondge- bied verkoos. . «Dat deze af-stemming hem, als man van de wet, in geenen deele ont-stemd heeft, bleek op staanden voet hieruit, dat hij de hem alstoen aangeboden taak, om ook dáár ter plaatse de leiding onzer bijeenkomst op zich te nemen, met de meeste bereid- willigheid heeft aanvaard. By zijn veelomvattenden maatschappelijken werkkring, heeft hij zich de grootere ınoeite en meerdere inspan- ning, om de vergadering in eene andere provincie voor te bereiden , yoor ons willen getroosten. «Opnieuw heeft hij hierdoor, — zooals in elk ander opzicht, — bewezen, zijne huidige onderscheiding ten volle waardig te zijn. Door personeel inzicht ondergeschikt te maken aan het alge- meen belang, heeft Mr. Fokker nu, — even als Dr. Veth ten vorigen jare, — aanspraak gekregen op onze erkentelijkheid. «In dit vereenigingsjaar hebben wij een viertal der onzen te betreuren. «Den 2 Maart Il. ontsliep onze hooggeachte oudste Begun- stiger, Mr. C. W. Hubrecht, als zoodanig vóór 30 jaren (in 1859) toegetreden. Ofschoon de entomologie niet beoefenende, toonde hij IV VERSLAG. voor haar zeer groote belangstelling. Meermalen hadden wij het voorrecht, hem, ten tijde hij Wethouder te Leiden was, op onze Wintervergaderingen aldaar, in ons midden te zien. Van zijne vriendschappelijke gezindheid voor de Vereeniging gaf hij, onder anderen, blijk, door destijds de opgekomen Leden ten zijnen huize op een voortreffelijk collation te onthalen. De oudere Leden onder ons zullen ’s mans even beminnelijke als waardige hoedanigheden wel nimmer vergeten. Zulke hartelijke Maecenaten verdienen in de geschiedboeken onzer Vereeniging te blijven voortleven. «Eene maand later, den 3 April 1889, verloren wij ons jongste Eerelid, Dr. Victor Signorel, te Clamart in Frankrijk gevestigd. In tal van geschriften had hij zich een grooten naam als Hemipteroloog verworven. In 1847 verscheen zijn eerste werk, dat, gelijk al de volgenden, van grondige studie en hoogst weten- schappelijken zin getuigde. Meestal illustreerde hij zelf zijne verhan- delingen door uitnemende afbeeldingen. Onder zijne voornaamste geschriften mogen gerekend worden: Revue iconographique des Tetti- gonides, 1852, en Révision du groupe des Cydnides, 1881. In deel XXIII van ons Tijdschrift behandelde hij het genus Aépophilus. « Signoret werd reeds in 1874 onder onze Eereleden opgenomen. Hij aanvaardde zijne benoeming op de meest gracieuse wijze, door ons al aanstonds velen zijner geschriften voor onze bibliotheek toe. te zenden. Zijne voorkomendheid en bereidwilligheid, om anderen in hunne studien ten dienste te staan, worden hoogelijk geroemd. Door onzen Fokker vooral zal zijn naam ook in deze Vereeniging in eere worden gehouden. « Wijders ontvielen ons dit jaar twee gewone Leden: op den 5 Maart Dr. J. G. H. Rombouts en op den 22 Januari de heer J. Gerard Kruimel. « Rombouts behoorde tot de stichters der Nederlandsche Ento- mologische Vereeniging in den jare 1845. Destijds als practiseerend geneesheer te Amsterdam gevestigd, liet zijne clientèle hem weinig gelegenheid, om zelf eene gezette studie van de entomologie te maken. Nochtans was hij een ijverig voorstander van het jeugdige VERSLAG. Y genootschap, op welks vergaderingen hij trouw verscheen, en waarvan hij zelfs tot President gekozen werd. Na zeven jaren die betrekking te hebben bekleed, werd hij door wijlen Snellen van -Vollenhoven opgevolgd, en hield hij zich van toen af meer op den achtergrond. Niettemin volgde hij met groote ingenomenheid al wat ten onzent op entomologisch gebied voorviel. | «Nadat hij zich te Groesbeek in ruste had teruggetrokken, woonde hij in latere levensjaren weder meermalen onze bijeen- komsten bij, waarvan die in Juli 1886 te Winterswijk door hem als « Eerevoorzitter » werd geleid. Zijne laatste wenschen, die wij op onze jongste Wintervergadering vernamen en die aan den bloei der Vereeniging waren gewijd, bleken weldra tevens zijn « ultimum vale!» aan ons te zijn geweest. «Ons gewezen medelid Kruimel, in 1862 te Amsterdam ge- boren, vertrok reeds kort na de aanvaarding van zijn lidmaat- schap naar Oost-Indie: Gedurende zijn verblijf aldaar heeft hij aanvankelijk wegens drukke bezigheden weinig gelegenheid gevonden om aan zijne zucht tot entomologische waarnemingen te voldoen. Juist op een tijdstip, dat in dit opzicht, door verandering van be- trekking, een gewenscht keerpunt voor hem scheen op te dagen, maakte de dood onverwacht een einde aan zijn jeugdig leven en aan zijne illusien. « Terwijl, zonder ons bekende reden, een onzer gewone Leden, Mr. J. G. Wurfbain te Arnhem, onze gelederen heeft verlaten, hadden wij het voorrecht, die te zien aanvullen door vijf nieuwe medestanders, t. w. de heeren: J. C. H. de Meijere te Amsterdam , die ons reeds uit de vorige bijeenkomst te Leiden bekend is, Dr. T. Lyclama à Nyeholt te Rotterdam, M. Merens te Amsterdam, J. L. C. van Essen te Arnhem, en G. de Vries van Doesburgh te Kralingen. Hun een hartelijk welkom biedende, voeg ik den wensch daarbij, dat zij de beteekenis van het «utile dulci», in onzen kring gehuldigd, steeds verwezenlijkt mogen vinden. «De boekenschat onzer Vereeniging, bereids zoo rijk, mag op een geleidelijken aanwas, zoo door de vervolgwerken als door aankoop, roem dragen. Zoo zijn in het loopende jaar weder aan- VI VERSLAG. gekocht kunnen worden voor de bibliotheek Hartogh Heys van de Lier: F. Leuthner, A Monograph of the Odontolabini, a subdwi- sion of the coleopterous Family Lucanidae; D. Sharp, On aquatie carnivorous Coleoptera or Dytiscidae; G. H. Th. Eimer, Die Art- bildung und Verwandtschaft bei den Schmetterlingen, cine systema- tische Darstellung der Abänderungen der Segelfalter-ähnlichen Formen der Gattung Papilio. «Onze bibliotheek A ontving geschenken van de Koninklijke Universiteit te Christiania, van den Minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid, van het Zeeuwsch Genootschap van weten- schappen, en voorts van de heeren Mr. J. Herman Albarda, A. Preudhomme de Borre, Jhr. Dr. Ed. Everts, Mr. A.J. F. Fokker, F. J. M. Heylaerts, Dr. P. P. C. Hoek, Dr. J. G.deMan, O. W. Oestlund, Dr. J. T. Oudemans, Prof. F. Plateau, J. R. H. Neervoort van de Poll, C. Ritsema Cz., S. H. Scudder, Baron E. de Selys Longchamps en E. Wasmann. _ «De nieuwe catalogus voor deze bibliotheek zal, waarschijnlijk in het aanstaande jaar, door Ritsema’s goede zorgen gereed komen , waarna onmiddellijk met de bewerking voor dien van bibliotheek B een aanvang zal worden gemaakt. «De voor de bibliotheken bestemde lokalen blijven uitstekend voldoen. Met het inbinden kan, wegens de tijdelijk betere finan- cien, meer geregeld worden voortgegaan. « Het gebruik, door de Leden onzer Vereeniging van hare boek- en plaatwerken gemaakt, mag werkelijk ruim worden genoemd. «Uit den voorraad der vroegere deelen van het Tijdschrift werden ditmaal geene jaargangen aangevraagd. Het laat zich vermoeden, dat hierin eene gunstige verandering: zal komen, zoodra de thans nagenoeg gereed zijnde herdruk van deel VII, als een Phoenix uit zijn asch -verrezen, verkrijgbaar zal worden gesteld. Onze vol- ijverige Bibliothecaris, die zich ook ten deze zoo verdienstelijk heeft gemaakt, berichtte dat nog slechts aan het kleuren der platen de laatste hand behoeft te worden gelegd. «Bij deze gelegenheid moet ik, onzen jongeren kameraden vooral, — in zoover ze niet door gepaste zuinigheid worden weer- VERSLAG. VII houden, — de aanschaffing van het Tijdschrift wel wat meer op het hart drukken. Dat de geschiedenis «het licht der waarheid » is, geldt ook voor onze nog zooveel duisters insluitende studien. Kennismaking met de onderzoekingen onzer voorgangers is onmis- baar voor de zekerheid van eigen bijdragen tot vooruitgang op het pad der wetenschap. « Omtrent onze geldmiddelen kan ik geene andere dan gun- stige feiten vermelden. « De toestand der algemeene kas heeft zeer weinig verande- ring opgeleverd bij dien van het vorige jaar. Het cijfer van de contributien onzer onvolprezen Begunstigers en onzer Leden, dat van de vrijwillige, op bijzonderen prijs geschatte, jaarlijksche extra bijdragen, alsook dat van gekweekte rente, is nagenoeg gelijk ge- bleven. Alleen het saldo in kas, op 30 Juni jl., is hierom onge- veer f 150.— hooger dan in Juli 1888, doordien de kassen dit jaar iets vroeger zijn afgesloten. «De kas van het Tijdschrift heeft mede het gewone stand- punt behouden, met enkele afwijkingen, in hoofdzaak het saldo betreffende, dat tot hiertoe ongeveer f 100.— meer bedraagt. «De kas van de bibliotheek Hartogh Heys van de Lier bleef almede in bloeienden staat verkeeren, dank zij de voortdurende milde hand van nnze hooggeëerde eerste Begunstigster. Een alsnog beschikbaar saldo stelt ons zelfs in staat, om binnen kort nog een belangrijk werk aan te schaffen ter plaatsing in deze kostbare boekerij. « Bij het vernemen van dezen, in de thans algemeen heerschende conversie-woede, verblijdenden stand van zaken, zult ge U gewis gaarne met mij vereenigen in vernieuwden dank aan onzen even nauwgezetten als hoogstzaakkundigen Thesaurier Lodeesen. « Voor het Tijdschrift is de toevloed van stof blijven aan- houden, zoodat deel XXXII weder een niet minder grooten, waarlijk rijken inhoud zal bevatten: dan het voorgaande. De derde aflevering ligt gereed om te worden verzonden en bevat: P. C. T. Snellen, Synonymische aanteekeningen en eene mededeeling over Cidaria procellata W. V.; A. W. M. van Hasselt, Le muscle VIII VERSLAG. spiral et la vésicule du palpe des Araignées mäles (met 2 platen); J. Herman Albarda, Catalogue raisonné et synonymique des Névro- pteres, observés dans les Pays-Bas et dans les Pays limitrophes (eerste gedeelte). De vierde aflevering, die waarschijnlijk weldra kan volgen, zal inhouden: Albarda’s Catalogue, het vervolg en slot (waardoor aan een wezenlijk desideratum voor onze fauna door den hooggeachten Schrijver op eene meesterlijke wijze is voldaan) ; P. C. T. Snellen, Aanteekeningen betreffende Lepidoptera van Nieuw-Guinea (met 3 platen); Mr. A. J. F. Fokker, Een nieuwe vijand onzer zeeweringen (met plaat); F. J. M. Heylaerts, Opmer- kingen betreffende Nederlandsche Microlepidoptera; Dr. J. T. Oude- mans, Thermophila furnorum Rov. (met eene plaat en houtsneden). «Ook voor den volgenden (33sten) jaargang liggen drie belang- rijke bijdragen in portefeuille en zijn de daarbij behoorende platen reeds in bewerking. Zij die, met de Redactie, groot belang stellen in het gehalte van het Tijdschrift onzer Vereeniging, kunnen uit de opsomming van deze onderwerpen en hunne schrijvers, en niet minder uit vele andere verhandelingen in den vorigen en den loopenden jaar- gang, met voldoening ontwaren, dat onze jaargangen niet alleen lijviger zijn geworden, maar dat zij ook door verscheidenheid en „degelijkheid meer en meer uitmunten. Ik behoef slechts de namen te noemen van onze medeleden Bos, Everts, Neervoort van de Poll, Piaget, Piepers, Ritsema, Roelofs, Snellen, Wasmann, van der Wulp, — met inbegrip der voortreffelijke illustratien van laatstgenoemden, van Prof. van Leeuwen, Mr. Brants, Jhr. Everts en van den heer Migneaux. En dat ook het verkrijgen van eene deugdzame en spoedige uitvoering op prijs wordt gesteld, moge hieruit blijken, dat in de gevorderde meerdere uitgaven voor de reeds verschenen keurige Astraeus-platen en voor den in bewerking zijnden, omvangrijken Neuropteren-catalogus, door hunne auteurs uit eigen middelen is of zal worden voorzien. « Nieuwe ruil van het Tijdschrift tegen werken van buitenland- sche genootschappen is niet aangegaan. Een paar daartoe strekkende aanvragen zijn door het Bestuur afgewezen, omdat de entomolo- VERSLAG. IX gische waarde der aangeboden geschriften niet genoeg in evenredig- heid scheen te staan tot die van ons Tijdschrift. « Van de U bekende « Handleiding voor het verzamelen enz. van uitlandsche insecten» is eene nieuwe editie noodig geworden en door onzen onvermoeiden van der Wulp gereed gemaakt. Hoe hij het, — bij zijne gewichtige dienstbezigheden, — vermag, deze en al de opgesomde, veelsoortige letter-producten naar eisch te ver- werken en die altijd, even kundig als geregeld, voor den druk ge- reed te maken, mag inderdaad een raadsel heeten. Voor de gelukkige oplossing van dit raadsel geworde hem opnieuw onze welverdiende lof! « Ofschoon, zoover mij bekend geworden, dit jaar geene andere afzonderlijke werken betreffende entomologie bij ons zijn uitgekomen dan in de meer en meer gewaardeerde Notes from the Leyden Museum, moge hier eene eervolle vermelding worden gemaakt van de voortzetting van het beroemde werk van Sepp. Door de talent- volle bezorging van onze geachte collega's Brants en Snellen, zijn in 1889 van deel IV de nummers 37 en 38 verschenen, waarin de gedaantewisselingen van Mesofype virgata Hufn. en Mamestra adusta Esp. uitnemend beschreven en voortreffelijk afgebeeld zijn. « Ingevolge de in de jongste Wintervergadering te Leiden gedane opdracht aan het Bestuur, ter zake der generieke nomen- clatuur, werd in de eerste plaats een schrijven gericht aan de Nederlandsche Dierkundige Vereeniging, met verzoek om hare medewerking. Deze heeft, in haar antwoord, voorloopige adhaesie geschonken aan het rapport onzer Commissie en van hare zijde drie leden ad hoc gecommitteerd. «Ten andere is dat rapport, onder toevoeging dat het-gevoelen der Nederl. Entomologische Vereeniging daarin is uitgedrukt, in de Fransche, Hoogduitsche en Engelsche talen, toegezonden aan alle geleerde genootschappen, met welke wij in betrekking staan. Som- migen daarvan deden aanstonds van hunne belangstelling blijken. «Eindelijk is gelijke toezending geschied aan het Comité van het Zoologisch Congres, in Augustus te Parijs te houden. Opmerking verdient, dat juist een der hoofdpunten, die op dat Congres ter behandeling worden gesteld, dezelfde quaestie, hoezeer in meer x VERSLAG. uitgebreiden zin, betreft. Reeds voor eenige jaren (in 1881) had zij de Société Zoologique de France bezig gehouden, blijkens een destijds uitgebracht rapport van Dr. Blanchard. Die beroemde ge- leerde, thans Secretaris van het Comité voornoemd, heeft de goed- heid gehad een exemplaar zijner memorie aan ons toe te zenden. « Dezer dagen ontvingen wij eene missive van het Bestuur der Nederl. Dierkundige Vereeniging, houdende het voorstel om ge- zamenlijk over dit onderwerp een schrijven te richten aan het Congres en daarin mede te deelen , dat de regelen, in het rapport onzer Commissie aangegeven, door beide Vereenigingen hier te lande | worden geacht, voor het vervolg door alle zoologen als grondbe- ginselen voor de nomenclatuur te moeten worden aangenomen. Wij zijn voornemens, aan gezegd voorstel der Dierkundige Vereeniging gevolg te geven en koesteren de verwachting, dat enkelen onzer Leden en der Dierkundige Vereeniging ons land op dat Congres waardig zullen vertegenwoordigen 1). « Thans rest mij nog het doen eener persoonlijke kennis- geving, geboden door art. 13 van onze wet. Dit schrijft voor, dat het Bestuur de verschillende betrekkingen onder elkander ver- deelt, doch dat van de regeling daarvan aan de Leden kennis be- hoort te worden gegeven. «In de Zomervergadering van 1880 tot Lid van het Bestuur verkozen zijnde, hebben destijds de overige Leden, die tegenwoordig nog daarin zetelen, mij de eer aangedaan, tot uwen Voorzitter te benoemen. Sinds dien tijd heeft geene verandering in de schikking onzer respectieve werkzaamheden plaats gegrepen. Thans echter achtte ik het geraden, na bijna negen jaren dienst als Praeses te hebben verricht, van dien post te worden ontheven, gedachtig aan de spreuk: «Er is een tijd van komen, maar ook een tijd van gaan». Op onze jongste Bestuursvergadering te ’s Gravenhage deelde ik dit mijn stellig voornemen mede. Onder anderen echter, met het oog op eene belofte te Apeldoorn gegeven, vermocht ik 1) Zulks bleek later het geval te zijn geweest voor twee onzer medeleden, de heeren Piepers en Verloren. VERSLAG. XI het nog niet van mij verkrijgen, om tevens, reeds nu, ook geheel uit het Bestuur te treden, maar gaf de voorkeur aan eene voor- loopig gewijzigde rolverdeeling, waaromtrent wij toen tot overeen- stemming zijn gekomen. Onze geachte collega P. C. T. Snellen, — wien ik voor mij zulks reeds voor lang had toegedacht, — zal, na dezen, den presidialen zetel, Spreker diens plaats van Vice-praeses innemen, — althans indien Ulieder vertrouwen ons wel in het Bestuur zal willen handhaven. « Meent nu niet, dat er eenige onaangename aanleiding tot deze verschikking heeft bestaan. Integendeel, ik betwijfel het zeer, of eenig ander Bestuur in den Lande zich op grootere homogeniteit en harmonie dan de onze mag beroemen. Als ééne der redenen, die mij tot het vermelde besluit hebben geleid, behoort het klimmend besef van mijn hoogen leeftijd met deszelfs kleine gebreken, ge- paard aan het toenemend verlangen naar ontheffing der betrekkelijk grootere zedelijke verantwoordelijkheid, altijd meer of minder aan het voorzitterschap verbonden. Doch in de tweede plaats werd ik er niet minder toe gedreven door een gevoel van billijkheid tegen- over mijn alter ego, uwen hooggeachten Vice-praeses. Niettegen- staande zijne meerdere ancienniteit, zoo in de Vereeniging als in het Bestuur, heeft hij niet alleen nimmer getracht, mij te ver- dringen, — zooals niet zelden gebruikelijk is, — maar daarentegen mij steeds trouw ter zijde gestaan; en het is U bekend, hoe hij herhaaldelijk, bij ontstentenis, met de meeste bereidwilligheid en tot aller tevredenheid, mijne taak op zich heeft genomen, Boven: dien won, ten derde, bij mij meer en meer de overtuiging veld, dat onze Snellen op het ‘ruime gebied der Entomologie, — in welke overal en ten allen tijde de Lepidopterologie aan de spitse heeft gestaan of althans het « hobby-horse» uitmaakt, — zoodanig uitblinkt, ook in het buitenland, zelfs in het zoo grootscheepsche Albion, dat hij, anderen onder ons niet te na gesproken, oneindig meer dan ik, verdient algemeen als hoofd der Nederlandsche ento- mologen te worden erkend, « Niet twijfelende, of deze onze Bestuurswijziging zal ook door Ulieden worden gebillijkt, wensch ik, ten slotte, alle Leden en XII VERSLAG. vooral mijne medebestuurders dank te betuigen voor de toegenegen- heid, mij steeds als Voorzitter betoond, onder gelijke aanbeveling van mijnen door ons allen zoozeer gewaardeerden opvolger. Moge het hem, als zoodanig, gegeven zijn, een tijdperk van nog altijd hoogeren bloei onzer dierbare Vereeniging te aanschouwen! eener Vereeniging, die dezen naam zoo te recht draagt, als zij, — in een’ tijd van verregaande verdeeldheid onder onze landgenooten , — inderdaad immer «eenig» en «een» in haar streven is gebleven. « Goddank! geene « onverdraagzaamheid » kennende, mocht zij tot heden bogen op hartelijke samenwerking en onderlinge sym- pathie harer Leden. Mogen deze twee haar duurzaam symbool blijven uitmaken ! » De Voorzitter vraagt, of iemand der aanwezenden ook toe- lichting verlangt of eenige bedenking heeft in ’t midden te brengen omtrent de in het verslag behandelde punten. Daar nie- mand deswege het woord verzoekt, brengt hij den dank der Ver- gadering aan den heer van Hasselt voor de voor het laatst aan het verslag bestede goede zorgen. Hij voegt er bij, dat de Vergadering zeker niet zonder leedwezen het besluit van Generaal van Hasselt tot aftreding als President van het Bestuur zal hebben vernomen, en gaarne met dankbare erkenning hulde zal brengen aan de vele belangrijke diensten, door dezen, als zoodanig, gedurende een negenjarig tijdvak aan de Entomologische Vereeniging bewezen, Dat door de optreding van den heer Snellen als President, de leiding der zaken aan niet minder uitnemende handen is toever- trouwd en daarvan de beste uitkomsten voor den bloei der Ver- eeniging mogen worden verwacht, ook hierin zal ongetwijfeld de Vergadering geheel met hem instemmen. De Penningmeester, de heer Lodeesen, dient zijne rekening in over het jaar 1888/89 en geeft ten aanzien der daarin voorkomende cijfers eenige nadere toelichting, in hoofdzaak nederkomende op hetgeen daarover reeds in het verslag van den President van het Bestuur is gezegd. VERSLAG. XIII De Voorzitter verzoekt de heeren Leesberg en van der Hoop de rekening te willen nazien. Deze nemen met de meeste bereid- willigheid die taak op zich en houden zich aanstonds hiermede De Penningmeester legt voorts eene schets over van de begroo- ting voor de drie onder zijn beheer staande fondsen voor het vol- gende vereenigingsjaar 1889/90, waarvan de bijzonderheden door hem werden toegelicht. De Commissie, met het nazien der rekening belast, is inmid- dels hiermede gereed gekomen en brengt, bij monde van den heer Leesberg, deswege rapport uit, waarbij zij verklaart de rekening met de daarbij behoorende bescheiden in volmaakte orde te hebben bevonden. De Voorzitter brengt den dank der Vergadering aan den Pen- ningmeester, die opnieuw het bewijs heeft geleverd, dat de gelde- lijke belangen der Vereeniging aan zijne zorgen zoo uitstekend zijn toevertrouwd. Hij dankt tevens de beide heeren, die zich de moeite der naziening hebben getroost. . | Aan de orde is de keuze der plaats voor de volgende Zomer- vergadering in 1890. Door Jhr. Everts wordt Nijmegen, door Dr. van Hasselt Alkmaar, door den heer Swierstra Paterswolde of Gro- ningen voorgeslagen. Bij meerderheid van stemmen wordt beslist, dat de vergadering te Nijmegen zal gehouden worden. Tot Voorzitter van die vergadering wordt, evenzeer bij meer- derheid van stemmen, benoemd de heer Mr. A. Brants te Arnhem, Daar deze niet tegenwoordig is, zal de Secretaris hem met die benoeming in kennis stellen !). De heer Leesberg stelt voor, om het Bestuur voor dit jaar dispensatie te verleenen van art. 42 der wet, in zooverre daar is voorgeschreven, dat de Wintervergadering steeds te Leiden zal worden gehouden. Hij meent dat er geen voldoende reden meer bestaat, om des winters zoo uitsluitend te Leiden te vergaderen , 1) De heer Brants heeft in antwoord daarop te kennen gegeven, dat hÿ de op hem uitgebrachte keuze seer op prijs stelt en de benoeming aanvaardt, XIV VERSLAG. sinds de insecten-collectie der Vereeniging is opgeheven, en acht het wenscheljk, dat de winterbijeenkomsten soms ook elders in eene der grootere steden worden gehouden. Een voorstel, om met dat doel de wet te wijzigen, werd reeds ten vorigen jare door hem ingediend, maar wijl het bij het Bestuur geen gunstig onthaal vond, heeft hij het weder ingetrokken. Zijne overtuiging op dit punt heeft evenwel daardoor geene verandering’ ondergaan , en nu wil hij aan het Bestuur de vrijheid geven, om als 't ware bij proefneming, voor een enkelen keer van de wettelijke bepaling af te wijken. Het voorstel van den heer Leesberg, om bij wijze van dispen- satie, het Bestuur te machtigen, dit jaar voor de Winter- vergadering eene andere plaats aan te wijzen, wordt dopr onder- scheidene Leden bestreden, als inbreuk makende op een uitdrukkelijk voorschrift der wet, en ten slotte door den voorsteller weder ingetrokken, die zich echter voorbehoudt, tegen de volgende Zomervergadering op nieuw de quaestie tot wijziging der wet in bovengemelden zin aanhangig te maken. Na eene tusschenpoos wordt overgegaan tot de wetenschappe- lijke mededeelingen. De heer van Hasselt deelt, in de eerste plaats, eenige door hem gemaakte waarnemingen mede omtrent de biologie van Coelotes atropos Wik. (= Amaurobius terrestris Wid.). Bij gelegenheid onzer excursien, ten vorigen jare in de Soerensche bosschen bij Apel- doorn gehouden, ving en verkreeg hij verscheidene, allen vrouwe- lijke, exemplaren dezer vrij groote zwartbruine spinsoort. Eene femina plena werd door hem in vivo, ter observatie, medegenomen. Geplaatst in een groot suikerglas, voor een derde gevuld met aarde, bladen, mos en een paar steentjes, en in het middelpunt voorzien van een dikken dooden boomtak, spon zij daartegen weldra een fraai groot buisvormig web. Na een paar dagen vond hy daarin een eironden sneeuwwitten cocon, eene halve maand later door een tweeden gevolgd. Het eerste broed, in ’t begin van Augustus uitgekomen, bleef langen tijd bij elkander zitten in een afzonderlijk VERSLAG. Xv compartiment der buis, terwijl de moeder in eene tweede holte verbleef, welke, even als de vorige, van eene circulaire uitgangs- opening was voorzien. Het geheel had nagenoeg hetzelfde voorkomen , zooals collega à Heylaerts zulks voor vele = = jaren in het Ulvenhoutsche bosch had gezien en aan Spreker, onder de benaming van eene «Spinnen-kinder-. kamer», in eene schetsteekening had medegedeeld 1). Boven- staande afbeelding op verkleinde schaal moge een denkbeeld geven van de inrichting van het nest. Ofschoon hiermede voldaan was aan zijn verlangen om zulks te constateeren , hield Spreker toch de pulli, ook die van het 20 dagen later uitgekomen broed, nog bijna een jaar lang onder observatie, na den weldra gevolgden dood der moeder, steeds zorg dragende ze voortdurend van water, vliegen, muggen en jonge meelwormen te voorzien. In dien tijd heeft hij nog het een en ander omtrent deze species kunnen op- teekenen. 1°. Zij verschuilt zich niet altijd bij voorkeur onder steenen of dergelijken, zooals de meeste schrijvers Wider hebben nagezegd. 2°. Nadat de pulli hun laatste vervellingstijdperk hadden door- loopen, verlieten zij bij gedeelten hun oude verblijf en verspreidden zich door de flesch, zich eigene buisjes spinnende. 3°. Deze waren naast elkander langs den geheelen omtrek der flesch tegen den wand geplaatst, ieder met eene eigen ronde opening , en vertoonden gezamenlijk het voorkomen van een grof borduurwerk. 4°. Bij het grooter worden der spinnen liepen deze openingen in elkander en werd het geheele spinsel meer en meer tot één groot web, met het oude der moeder verbonden, als ’t ware een 1) Aangehaald in ‘Sprekers Catalogus Aranearum etc. (Tijdsekrift voor Ento- mologie, XXVIII, p. 145). Dit feit is bij andere schrijvers niet vermeld: alleen teekent Simon, in zijne Aracén. de France, II, aan, dat hij eens een wijfje heeft aangetroffen „en compagnie de ses jeunes”. XVI VERSLAG. centralen kegel vormende met konijnengaten, waar zij in- en uit- liepen bij het drenken en de voedering. 5°. Hoewel het eerst scheen, dat uit den tweeden cocon ook mares gekomen waren, bleken het later allen vrouwelijke individuen te zijn, zoodat gelegenheid tot waarneming der copulatie ontbrak. 60, Nadat enkelen later in afzonderlijke flesschen waren ge- plaatst, om te zien of zij gelijke verblijven als de moederspin wilden vervaardigen, bleef deze proef bij herhaling zonder resultaat. Er werden nu volstrekt geene buizen meer gesponnen noch cocons vervaardigd. Zij liepen rond of plaatsten zich nu en dan onder een blaadje. of een steentje, daaraan slechts met enkele ragdraden vast- gehecht. Kan het zijn, dat zij, hoezeer volwassen, onbevrucht ge- bleven zijnde, geen aandrift gevoelden tot het spinnen van een nest? 7°. Het merkwaardigste eindelijk in deze waarneming was haar gezellig samenzijn. In tegenspraak met eene uitdrukking van CG, Koch, dat zelfs de jongen «ein geselliges Leben nicht dulden» *), heeft Spreker langen tijd eene geheele kolonie, — die hierbij in spiritus werd vertoond, — van meer dan 50 bij elkander gehad. Zelfs in hare eerste ontwikkelings-periode, wanneer men bij andere kweekingsproeven de pulli zich onderling ziet verslinden, was daarvan bij deze soort niets te zien. Ook de grootere volwassenen uit den eersten cocon deden de altijd iets kleiner geblevenen van de tweede generatie niet aan. Met uitzondering van korte gevechten, bij gelegenheid der toeëigening van aangeboden voedsel, verkeerden zij hoogst eendrachtig en vreedzaam met elkander, dikwijls de een over des anderen rug loopende, zonder elkander te bestrijden of te ver- wonden. Men ziet: niet alle spinnen zijn even groote kannibalen ! In de tweede plaats bespreekt de heer van Hasselt de vermeer- dering van het aantal der als inlandsch bekende spinnen-soorten. Onze spinnen-fauna is, volgens hem, reeds nu, 2 à 3 jaren na de uitgave van zijn’ Catalogus, derwijze toegenomen, dat waar- schijnlijk spoedig een supplement daarop zal moeten worden ge- geven. Sedert 1886—87 zijn verscheidene voor die fauna nieuwe 1) Die Arachniden, Bad V. VERSLAG, XVII soorten gevonden, die kortheidshalve hier slechts numeriek worden vermeld. Uit de familie der Theraphosoidae. . . . 1 (Maurissen). Dysderoidae ..... 1 (ter Haar, Wasmann). Agelenoidae .....  Poll, Veth, de Vos, Wasmann, mihi). Totaal 30 soorten. Hierbij moeten nog gevoegd worden eenige species, vroeger als dubiae aangeteekend en toen niet medegeteld, waarvan Spreker sedert exemplaren voor zijne collectie verkreeg van zijn’ vriend Léon Becker uit Brussel, die ze bij ons te lande, vooral in Lim- burg en Noordbrabant, had gevangen, ten getale van 7. Alzoo 37 soorten, gevoegd bij de reeds opgenomen 346, stijgt het totaal der inlandsche soorten thans tot 383. © Een drietal der, wat den vorm betreft, meest merk waardigen onder deze voor ons nieuwe soorten worden ter bezichtiging ge- steld, namelijk: Cryphoeca (Cicurina) arietina Thor. (= impudica ES) 8. Tot hiertoe waren slechts mares juniores aangetroffen in het Doornsche bosch, door Neervoort van de Poll. Dit volwassen exemplaar, — waarbij moet worden gelet op den uitgedrukten ramshoorn-vorm van de palpen, — heeft Spreker te danken aan de groote welwillendheid van den beroemden araneoloog Simon te Parijs. Walckenaera (Peponocranium) biovata Cambr. d. Een echte mierengast, mede door Neervoort van de Poll, bij Doorn, in menigte buit gemaakt, en merkwaardig door de twee pompoenvormige knobbels van voren op het kopborststuk. Walckenaera (Micryphantes) acuminata Blackw. (= camelinus C.K.) 4, door den heer Wasmann bij Roermond, in een bosch 2 XVIII VEHRSLAA. aangetroffen. Sedert bijna 30 jaren had Spreker er naar gezocht, terwijl hem meermalen de foeminae voorkwamen, doch vruchteloos, tot nu eindelijk dit eenige en zeer fraaie mannelijk exemplaar werd ontdekt. Men beschouwe op den kop het dunne, zeer lange, stijlvormige uitsteeksel, dat de oogen draagt. De heer Ritsema vestigt er de aandacht op, dat onlangs in verscheidene nieuwsbladen berichten voorkwamen omtrent het trekken van Libelluliden. Zoo bevatte het Zeidsch Dagblad, dat Vrijdag avond 7 Juni verscheen , de mededeeling dat een groot aantal dezer dieren dien ochtend over de stad Leiden waren getrokken. Ook in het Nieuws van den dag van Maandag 10 Juni (Zaterdag avond 8 Juni verschenen) komt een dergelijk bericht voor uit het eiland Voorne, waarin vermeld wordt dat zij daar van over het Haringvliet kwamen, voornamelijk des morgens vóór 10 ure, en mede in de richting van het Zuidwesten naar het Noordoosten ; er werd bijgevoegd, dat zij ’s avonds in eene tegengestelde richting terugkeerden, en voorts dat te Rotterdam, ’s Gravenhage en om- liggende plaatsen almede talrijke zwermen van deze dieren in Noordoostelijke richting zijn getrokken, en dat een dergelijk ver- schijnsel ook uit Denemarken werd gemeld. Volgens The Entomologist voor Juli 1889 (p. 189) zwermde Libellula quadrimaculata L. bij millioenen op Helgoland, van 21 tot 26 Mei, toen de wind Noordelijk werd, waarna geen exemplaar meer gezien werd; en volgens The Entomologist's Monthly Magazine voor dezelfde maand (p. 324) werd op Donderdag 6 Juni te Dover een zwerm van de bovengenoemde soort waargenomen; het weder was somber en drukkend, met flauwen N. O. wind, en de insecten schenen uit zee in Zuidwestelijke richting opgekomen te zijn. Hevige regens en storm brachten groote verwoesting onder hen aan, doch den volgenden dag waren er nog honderden te zien en nog enkelen op 8 Juni. Spreker zelf had den zwerm waargenomen te Leiden, op 7 Juni des namiddags van half 5 tot 7 ure, trekkende van het Zuidwesten naar het Noordoosten, terwijl andere personen dien ook aldaar VERSLAG. XIX reeds vroeger op den dag, in dezelfde richting, hadden opgemerkt. Uit het Zuiden kwam dien avond eene donderbui opzetten, waarna de temperatuur sterk afkoelde. Den volgenden dag was geen enkele der Libellula's meer te zien. In den Haag werd het verschijnsel ook door de heeren Mr. H. W. de Graaf, Dr. A. C. Oudemans, M. Nijhoff en van der Wulp waargenomen. Volgens eene schriftelijke mededeeling van eerst- genoemden, had deze reeds op 6 Juni vele Libelluliden over de stad zien vliegen, en den volgenden dag trok het zijne aandacht, dat een sterke trek van West naar Oost plaats had. Het weder was zonnig en gloeiend warm (de thermometer wees 85° R. in de schaduw aan); de wind was zwak en uit het Oosten. De dieren vlogen meerendeels over de huizen heen, doch op de open ruimten in de stad, en ook in sommige straten, evenwijdig met de richting van hunne vlucht, daalden zij veel lager. In de Casuariestraat b.v. kon men ze met den hoed tegen den grond slaan; ten half 11 zag die straat er, als ’t ware, zwart van. Over den Haagschen dierentuin trokken millioenen bij hoopen voorbij, het talrijkst omstreeks 10 ure. ’s Namiddags ten 4 ure hield de trek nog steeds aan, maar zeer gedund; er ontstond toen verandering van weder door eene zich vormende donderbui ; de vlucht was nu over ’t algemeen lager en volgde meer eene richting naar het Noorden. Des avonds werd de wind Zuidwest. — De opgaven van den heer Oudemans uit den Haag komen met het vorenstaande overeen. — De heer de Graaf hield de trekkende dieren voor Libellula quadrimaculata L., doch had ook ’s morgens in de straten eene Aeshna laag bij den grond zien vliegen. Geloofwaardige oog- getuigen hebben hem verhaald, dat zij Donderdag 6 Juni op het strand te Scheveningen zittende, dáár ’s middags tusschen 2 en 4 ure eene menigte Libelluliden hebben zien vliegen, komende van de Katwijksche zijde in de richting naar het Zuidwesten; ook op 6 Juni was de wind Oost. De heer Piepers voegt bij hetgeen door den vorigen Spreker is medegedeeld, ook zijne waarnemingen omtrent den onlangs xx VERSLAG. voorgekomen trek van Libelluliden. Hij had dien eveneens in den Haag gezien op Vrijdag 7 Juni, in den voormiddag tegen 10 en 41 ure. Verscheidene gevangen exemplaren zijn door hem aan ons medelid, den heer van Bemmelen te Rotterdam ter hand gesteld en door dezen als Libellula quadrimaculata herkend. Zij vlogen daar waar zij huizen op hunnen weg vonden vlak over de daken, doch elders slechts op eene halve huishoogte, en wel van den zeekant naar het binnenland, dus schijnbaar tegen den wind in, die Oostelijk was; doch slechts schijnbaar, omdat inderdaad in de lage luchtlagen, waarin zij zich bewogen, nagenoeg geen wind was waar te nemen. Hierop mag wel de aandacht worden ge- vestigd, daar men toch herhaaldelijk vindt opgeteekend, dat bij dergelijk trekken de insecten zich tegen de windrichting in zouden hebben bewogen, iets wat Spreker, althans bij een iets beduidenden wind, onmogelijk toeschijnt. Reeds den vorigen namiddag tegen 3 of 4 ure had de aanwezigheid van buitengewoon vele Libelluliden , op sommige plekken in de Scheveningsche boschjes, de opmerk- zaamheid van wandelaars aldaar getrokken. Daar men ze, volgens Mr. de Graaf, toen langs het strand heeft zien trekken, van de zijde van Katwijk komende, schijnt te kunnen worden vermoed, dat zij van daar komende, in de Scheveningsche boschjes hebben uitgerust en overnacht, en den volgenden dag de reis, doch in eene eenigszins veranderde richting, hebben voortgezet. Op Vrijdag zijn zij te Rotterdam door ons medelid A. A. van Bemmelen waargenomen; zij vlogen daar mede in de richting van West naar Oost. Spreker zou het van belang achten, indien meer vertrouw- bare waarnemingen waren in te winnen omtrent het couranten- bericht van het eiland Voorne, bepaaldelijk wat betreft het terug- keeren van den zwerm tegen den avond. 