The lichen book; handbook of the lichens of northeastern United States;
Dl. XIV biz. 143. CHRISTELIK ALBUM. 79 Husgezirnien *; veel goeds bracht het er aan toe om gezonder ih46. En beter begrippen omtrent het innig godsdieustig leven te verspreiden en aan te kweeken. In de eerste generale fonds-veiling van 1857 verscheen dit tijdschrift, dat met dat jaar en nieuwe reeks en daarraee, ook doordat hier voor het eerst de bijdragen voluit door de schrijvers geteekend werden, als *t ware een nieuw bestaan iugetreden was : de 6771 deelen in losse vellen en ongeveer 800 deelen gevouwen in afleverin- gen en 70 in karton gingen in de veiling voor / 7309.55 ^ in eigendom over aan J oh. Noman & Zoon, die onmiddeUijk met de oude jaargangen ging werken '* en nit de jaargangen Kniseman verschenen, een Bloendung in het licht zond. De redactie werd sind 1858 in de plaats van Mauve voortgezet door C. Hooijer, predikant te Zalt-Bommel, den stadgenoot van den nieuwen eigenaar. Tot 1865 bleef -Joh. Noman & Zoon eigenaar van het Album; de jaargangen 1865 tot 1869 verschenen te Amhem bij D. A. Thieme en J. Yoltelen. In 1870 werd het door G. H. van der Schuyt te's Hertogenbosch, den uitgever van de Bibliotheek van moderne theologie en letterkunde, gecombineerd met de nangellen Spiegel tot een Godsdieustig Album, onder redactie van J. P. de Keyser, predikant te Arnhem, en A. G. van Hamel, Walsch predikant te Leeuwarden, onder welken titel de oude schepping van Kruseman met 1871 opnieuw haar intree deed op. de boekenmarkt. Om vrij wat redenen moet de waarde van het Chrisfelijk Album in de geschiedenis van de uitgeverszaak niet gering geacht worden. Meer toch dan een andere uitgaaf tot nu toe gering gegangen, werden deze onderueming Kruseman's naam onder niet publiek: circa 85000 afleveringen mocsten jaarlijks verzon- * Brief van Elise Schiotling 6 Febraari 1847, waarin zij het tooneel beschräft, dat ontstoDd by het ontvangen van eene aflevering van het Album in het hnisgezin, waarin zij de betrekking van gouvernante bekleedde. De brief is niet geschikt ter openbaarmaking. De elf jaargangen hadden aan Kruseman f 58872.10 gekost. Nieuwsblad voor den Boekhnndel 5 November 1857. * t. a. p. 23 November en 7 December 1870. 80 DE VttlES, DE W ETGEVENDE MAGT. 1846. Den worden. Dat maakte Kruseman als uitgever bekend. Omgekeerd bracht het Christelijk Album hem in aanraking met auteurs, waarmede hij anders niet zoo spoedig in relatie gekomen zou zijn; in elk opziclit was dus dit tijdschrift een voortreflelijke endememing te noemen, daar zij vooral de aanleiding bood om de handelsrelaties van den uitgever naar verschillende zij- den uit te zetten en op breeder basis te vestigen. Maar daarbij bepaalde zich niet het jaar 1846, waarin Kruseman voor het eerst ten voile toonde wat hij was. Met Mr. G. de Vries Az., destijds procureur bij de Arrondissementsrechtbank te Haarlem, werd een contract geraaakt over de uitgave van Be wetgevende yaagt der plaatselijke hesturen naar art. J5S der Grondwety waarvan Het kopyrecht met halve winstrekening voor elken druk aan den schrijver verbleef: twee opagend, waarvan 1089 exemplaren in den handel gebracht werden, — de eerste druk was binnen zes maanden geplaatst — werden in dat jaar uitverkocht; van een Natuurlijke aardrijks beschrijving in twee deelen en een Algemeene statistiek voor Jiandel en nijverheid in drie deelen, beiden door D. Buddingh, leeraar aan de Koninklijke Academie te Delft, grootendeels naar Hoogduitsche bronnen bewerkt, zagen de eerste afleverinigen het licht, waarbij voor het laatste werk weer ijverig door Van Os met voldoenden uitslag gecolporteerd moest worden. Ds. Loosjes had de welwillendheid m^ vooral omtrent den eersten jaargang van het Album uitvoerige mededeelingen te Doen en daarbg tevens te wijzen op enkele onjuistheden die door Kruseman in zgn Bouwstoffen (Dl. I biz. 162) hieraangaande vermeld worden. — Zie ook Dr. Joh. Dyserinck in de Tijdspiegel. *8 Gravenh. 1897 Dl. I biz. 4. De eerste twee afleveringen van dit laatste werk waren bij A. ter Gunne te Deventer verschenen. Bg minnelyke schikking werden die met bekrecht door Kruseman gekocht (adv. in Nieuxvsblad root- den Boekhandel 28 Mei 1846). Deze uitgaven werden door Kruseman bg tusschenpoozen tot ultimo 1857 voortgezet als Jaarberigten van alge-incene statistiek voor lamibonw^ hamiel en nijverheid^ als Medeelingen belrejfende de nlgertiecne statistiek voor landbouu\ handel en nijverheid en als Nieuwe statistieke mededeelingen betreffende den landbouv^ handel en nijverheid in Nederland. Over dit laatste werk meende Laiide aan de statistiek liet gelegeii leggen. Door zijn uitgaven echter vestigde hij weer de aandacht op het belang, dat het gouveruemeiit in de eerste plaats moest hebbeii, bij eu uauwkeurige kenuis van den stoffelijken, intellectueeleu en moreeleu toestand van de maatschappij; hij zag dan ook zijn streven met goed gevolg bekroond door het kort daarop in 1847 naar Belgisch voorbeeld iugestelde Bureau voor de statistiek aan het Departement van Binnenlandsche Zaken, de uitgifte vanwege het Gouveniement van een Siatutiek van den handel en 9cheepvaart over 1848 en 1S47, in 1851 gevolgd door het offieieele StatUtisch jaarboekje voor het Koninkrijk der Nederlanden en in 1858 door de oprichting van een llijks-coinmissie voor statistiek en Van Bureaux voor statistiek in elke Provincie. Ook verschenen bij Kruseman in 1846 gedichten van zijnriend van Zeggelen. In het voorjaar van 1845 kwamen beide vrienden overreen, dat Van Zeggelen zijn portefeuille met „rijmelarijen" ook hij het noemde, eens zou nasnuffelen om te zien of daar ook. M. M. von B[aumhauer] in Be Gids (1858 Dl. II. biz. 274) een streng vonnis te knnnen en te moeten vellen. Uterlagen zgn de titelbladen van de Algernieene statistiek niet onbe-langrijk: onderling verschillen zg bij de drie deelen in indeeling der regels. Die nitgaven zonden daarom geen boogen dunk van de aesthettiscbe bekwaamheden van Kraseman kunnen geven. Of zijn die verscbillen toe te scbrgven aan den autenr, of aan den drakker Ter Gunne, van wien bij het kopyrecbt der eerste en tweede aflevering bad overgeno-men? En vervolgens zijn die titelbladen belangrijk,omdat daar nog een oonden sleurgang gevolgd wordt, waartegen Kruseman reeds in die dagen zegen gekant was; het adres luidt: Te Haarlem, bij A. C. Krusoman, in plaats van Ilaarleni A. C, Kruseman. Wel is waar is die zijns inziens niet te verdedigen indeeling van het Adres ook te zien o.a. op den titel van bet Christelijk Album; ik kan mg echter voorstellen, dat hij oni zijn eerste tijdschrift te doen slagen zijn denkbeld daar beeft opgeofferd aan zijn handelsgeest. ' Staatshlad 1858 no. 75 en 76. VAN ZEGGELEN, LACK EN LUIM. S. Voldoende kopy in school om een bundel gedicliten bij Kruseman uit te geven. Eeu vruchtbaar dichter als Van Zeggtlen had weiuig moeite om de kopy daartoe in korten tijd te levereu; ruiin een half jaar later was de bundel zelve reeds zoo goed als gereed. Den 14 Augustus stond Van Zeggtlen echter aan het sterfbed van zijn huisvrouw Glaudiana Jacoba Maria Giunta d'Albani, zoodat het ten voile begrijpelijk was, dat hij daarna niet veel lust had om een oog te w^erpen in zijn eigeu vroolijkheden. Want luimig en geestig zouden de opgenomen versjes zijn. De keus van een passenden titel baarde allerlei bezwaren: LachjeSy Luimen, Strikken en kwikken, Poppe7i en präni&n^ Jok en It^im^ Olla  er niet veel meer overspreken: maar verdenk mij niet meer van koelheid jegens u; of dat ik met anderen over u met zoo veel rainachting zou spreken of dit van anderen dulden zou, als ge u in die sijleen-bui verbeeld hebt. — Wil ik u eens wat zeggen: ge denkt t<? bescheiden, te min over u zelven. Geleof me, ge zijt meer geacht en bemind dan ge u zelf verbeeldt. Te ver gedreven niederigheid kan ook kwaad doen, vriend!" Lack en lui?/i zon de titel zijn: lach het bas-comique, luim de fijnei-e scherts. Lack en luirn, Losse dichtstukjes van W. J. van Zeggelen vond zijn debiet. Den 1 Maart 1846 werden de exemplaren in commis- Brief van Van Zeggelen 27 Augustus 1845. DICKENS, DOMBEY EN ZOON. 88 Die verzonden, de oplaag (990 ex.) was spediguitverkocht; een ihij. tweede druk (740 ex.), die met een uieuwe letter in Eigelschüsse siie gezet werd, volgde in November van dat jaar; een derde goedkoopere druk in kleiner formaat (2000 ex.) kwam 5 jaar later van de pers (1851), bijkans gelijktijdig met de Kijkjes in 7 levefiy een dergelijke bundel, die door den auteur zelf wel 100 percent hooger gewaardeerd werd. Ook toen weer dezelfde moeielijkheid over een juisten titel: „die titels. Die tatsächliche, kost mij 't grootste hoofdbreken' en Sam Jan raoest te hulp geroepen worden om een oplossing aan het vraagstuk te geven; natürlich liet deze zich gereedelijk vinden een beslissing te geven, waar hij zijn beide vrienden van dienst kon zijn. Ook van deze verzameling moest in December 1853 een nieuwe oplaag van 2050 exemplaren ter perse gelegd worden. De romanliteratuur werd onderwijl niet verwaarloosd en een uitgaaf op dat terrein zou Kruseman voor het eerst in moeie-lijkheden brengen met de confraters. De groate opgang, die aan de romans van Dickens in England te beurt viel, had reeds verschillende uitéreis hier te lande aangepord vertalingen van zijn werken in het licht te gevven. Vooral IVijlink te Amsterdam, die zich o. a. Samuel Pickwick, Nicolaas Nicklehi, Maarisn Chuzzlewit en De tor enklokken ter vertaling had weten te verzekeren, was de uitgever, die de voomaamste werken van dien auteur in zijn fonds had opgenomen en daarom een soort van recht meende te hebben op de nog te verschijnen werken van dien auteur in het bezit zouden trachten te stellen van het recht er vertaling van elke nieuwe pennevrucht. Zoodra dan ook beend werd, dat er in England een nieuw Werk van dezen gevierden auteur zou uitkomen, kondigde Van der Vliet te sGnivenhage in Mei 1840 de Dealings mih Ihe firm of Bombetj <^' Souter vertaling aan. Toen hij kort daarop echter be- * Brief van Van Zeggelen 6.januari 1851. = t. a. p. 6^ 84 DICKENS, DOMBEY EN ZOON. 1846. speurde, dat ook zijii vriend Kruseman aan een zelfde plan niet vreemd was, verbond liij zich met hem om dat werk te zamen uit te geveu, maar onder wederzijdsche afspraak, dat zij het vertaliugsrecht van een ander zouden eerbiedigen, als die hen voor was geweest met het vertoonen aan het stadsbe-stuur \ Zij wisten van de plannen van Frijlink, hoe deze eveneens zijn oog had laten vallen Op dit werk en de vertaing ervan aan Mensing opgedragen had; van zijn kant trachtte Frijlink echter met Boudewijn in een accoord te treden. Van der Vliet en Kruseman namen dat voorstel niet aan, daar zij door bijzondere omstandigheden — welke zal hieronder blijken — in staat waren, hun vertaling tegeu minderen prijs dan Frijlink de zijne aan de markt te brengen. Frijlink kon-digde daarop ook van zijn kant in het Handelblad in een -vrij uitvoerige advertentie aan, dat hij "binnen weinige dagen verzendt de EersU afi^veriv^g van.... Handel sverkcer met de firma Domhey en Zoo7iy Grossi&rs, Debi-tauten en ExpeditsursJ^ In het volgend nummer van het Nieuwsblad'^ plaatste Van der Vliet een stukje, geteekend C, met het opschrift, 't Is maar een vraag!" : Hoe is 't mogelijk, dat "de Heer Frijlink raij bintien weinige Dagen een werk, das zelfs in England erst op Almeerstag, October. Verkrijgbaar zal zijn?", hetgeen weer een wederwoord uitlokte, dat de redactie van het Nieuwsblad later verklaarde niet afkomstig te zijn van de kant van der Vliet c. s., die het zeggen van I<Vijlink doodeenvoudig charlatanisme noeinde. Frijlink bleef echter een gevaarlijk concurrent en hem diende de pas afgesneden te worden. Was hij de eerste, die de eerste aflevering kon verzenden. Van der Vliet moest noodwendig achter het net visscheu. Het was haastig, gejaagd en zenuw- Advertentie van Van der Vliet, Kraseman en Nijgh in Nieuwsblad voor den Boekhandvl 8 October 1846. 10 September 1846. 17 September 1846. Het ingezonden stuk in het Nieuwblad für den Roekhatuiel van den 24 September 1846 is onderteckend D — C. DICKENS, DOMBEY EN ZOON. achtig werken dat -Van  Februar 1847: V. D. 105. 120. VL. Tant va la cmche k Teau, qu'à la fin elle se casse. V. 107. G. Particular monies et nascetur ridiculus mns. De nammers 105 en 120 wgzen terng op advertenties van Van der Vliet in het Nieuwsblad, terwijl onder nM07 in het A'/Vuir«fortrf van den 11 Februar 1847 een advertentie voorkomt van H. V. van Gogh te Rotterdam. — In verband met het versje uit de Braga' door mijopblz. 1 geciteerd, drnk ik hier af een ander verge dat De Spectator (Dl. VIII TTtr. 1848 biz. 143) mededeelt over de door Van der Vliet geleverdecriken: Antipathie en sympathie. Men had gedacht, dat Boudewyn Een beter Recensent zou zyn. En Ale een knap apfelker, Vergulden zou het schoorsteenroet Der pillen, 'die by slikken doet, Quä kermismarktstoelspreker. Maar wat de apHheker-charlatan Voorbeeldig kan: 'Tis purgatief klisteren. De schryvers zyn hem veel verpligt: By spnit ze flink in 't aangezigt, Om 't werk niet af te leeren. Doch wien hy nazitt' met zgn spuit, — Dit strekt zyn hart ter eeren — Ap'thekerskindren sluit hy uit. Boudewgn overlced den 11 November 1851 in den oderdom van slechts DICKENS, DOMBEY EN ZOON. 1851. Toch scheen al Imu ijveren op iiiets te inoeten uitloopen. Ook Nijgli te Rotterdam had zijn oog gevestigd op dit nieuwe werk en kou, daar hij als llotterdammer de Engelsclie uitgaaf eerder in zijn bezit had dan Van der Vliet te's Gravenhage, die de Eugelsche uitgaaf betrok van Adolf Baedeker te liotterdani, het werk reeds den 1 October, des naraiddags ten half een ure aan zijn stiidsbestuur ter vertaling aanbieden, hetgeen Van der Vliet, die het werk eerst's avonds laat ontving niet v DICKENS, DOMBEY EN ZOON. 1851. Ooor den volgenden dag kon doeu V In weerwil van het smartelijke van hun pogingen verijdeld te zien, meenden van der Vliet en Kruseman het reoht van Nijgh te moeten eerbiedigen, die hun eenige uren vodr was geweest. Zij begjiven zich intusseheii naar Nijgh en stelden hem voor om van het door lien erkenden. Recht o) het werk afstand te doen. Het gevolg daarvan was, dat daarop Nijgh zich bij hen aansloot. Be frma Donthei/ efi Zoon handelaars in 7 groot en klein naar Charles Dickens door Boudewijn werd uitgegeven door Van der Vliet, Kruseman en Nijgh en de eerste aflevering, slordig van correctie, een gevolg van het haastige werken, zag het licht in een aar-dig steendrukomslag door E. Spanier; expeditie en administ Tra- tie van de uitgave zou Kruseman beliartigen, zooals op dat omslag te lezen staat. Niettemin zag Frijink van zijn voor ne men niet af, maar zonder zich aan vertalingsreclit of iets hoegenaamd te storen, gaf ook liij een eei"ste afvering uit. Het driemanschap kon ecliter gelijk reeds gezegd is, het werk goedkooper debite-ren dan Erijlink: de Vereeniging voor den Boekhandel gaf hun een subsidie tegen de concurrentie van Erijlink. Zoo als Kruseman in zijn Bouwsloffen mededeelt, was Erijlink een paar jaar te voren, in eon geschil met Stemkér over een vertaahle uitgaaf van de American uotea for general c'lrcidaf'wn. Jahr. Van Scbaick schreef in De. Tijd (Dl. XV \ Gravenh. 1852 biz. 45) een necrologie bij zijn portret. Zie dc advertenties van Nijgb en van Van der Vliet in he Ilan- tiehlad van den 3 October 1855. 2 Dl. I biz. 324 vig. DICKENS, DOMBEY EN ZOON. 87 van Dickens bij rechterlik vonnis in het ongelijk gesteld, 1846. Waarop hij genieend had zijn ontag te nieren nemen als lid der Vereeniging. De Vereeniging van haar kant had, ook naar anleidig van uieer andere recht, in cen buitengewone algemeine vergadering van den 17 November 1845 een nienwe bepaling gemacht, waarbij de leden, uitgaande van het beginsel, dat eene vrije concurrentic in ons land niet dan ten nadele van den Hoekhandel zou kunneu strekken, zich onderling verbonden hadden om met de meeste nauwgezetheid elkanders eigendom van kopyen te eerbiedigen en te handhaven. Op grond van deze bepalingen, meende het bestuur der Vereeniging oj) verzoek van Kruseman hare leden de hand bouven het hoofd te moeten houden tegenover haar vroeger lid, en stelde Kruseman c.s. in de gelegenheit "om van hunne uitgave den boekverkocj)rijs te verminderen met 10 cents per aflevering, onder toezegging van de verkochte exemplaren, hoogstens tot eeu bedrag van 500, deze 10 cents te vergoede uit de kas der Verkehung, met dien verstande, dat deze vergoeding zich bepale tot o, daar de Heer J. L. van der Vliet, als voor i.e. bij deze ondenieming geisteserd, geen lid is der Vereeniging, en de schade, welke hij bij deze prijsvermindering zal komen te lijden, alzoo niet door haar kan worden gedragen." Bij circulaire van den 12 October 1805 meldde het Bestuur der Vereeniging deze beslissiiig aan haar leden. Hoewel Frijlink, die reeds de eerste aflevering van zijn vertaling in het licht gegeven had. Zich verongelijkt achtte, trok hij zijn uitgaaf terug niet alleen, maar verklaarde zich bereid om met Kruse- Vprslatj der alyrmeeti tjenerifj van di* Vereenifjing 9 Augusstus 1847 biz. 23. Zu verzeichnen, on der den titel Zakon mot de firma Dombey en Zoon groot-kleinen en expeditie-handelungen. Naar Jiet Engelsch van Charles Dickens. Door den versteller van Samuel Pickwick, Nicolaus Nickleby, De Klok van Meister Humphrey, Maarten Chuzzlewit, enz. [C. M. Mensing.] — De Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden kwam in 1890 in het bezit van een exemplar dezer hoogst zijn aflevering. DICKENS, DOMBEY KN ZOON. 1846. man c.s. in onderhandeling te treden; ten hunne behoeve deed hij afstand van zijn onderneming, wier kosten (/ 258,15) door Kruseman werden overgenomen en Erljlink gaf zijn verlangeii te kennen opnieuw als lid der Vereeniging te worden voorgesteld, wier macht wederom gebleken was. De genomen mängst mocht echter niet aller goedkeuring verwerfen. Toen in liet volgend jaar het Bestuur der Vereenigung den boekhandelaiar Binger te Amsterdam, in zake eener aangekondigde vertaling van de duitsche overzetting van Sne's Lei sept peckes capitaiix, „dat misschien meer dan dat van Stranss, venietig d'iende te worden" de hand boven het hoofd hield, gaf Ken vriend d'ir Vereeniging als zijnne meening te kennen dat door dergelijke handelwijzen voor de knoeiers de wijde denr tot misbruiken opengezet wordt, daar het niet aangaat, dat, terwijl de wet bet vertalingsrecht vrijlaat, de boekverkoopers onderling elkaar en dwang opleggen. „Wat baat dan de dwang als telkens de middelen, om dien aan te wenden, vermeerderd, schier verdubbe Id moeten worden, den anderen anderen, der Vereeniging. Bedeld wordt D. F. Strauss. Het leven wn Jezus Christus, kritisch hewerkt. (Gron. 1841). De groote bewegende, die dit boek in den lande gaf, was oorzaak dat bet Bestuur der Vereeniging zicb gerechtigt achtte, toen J. H. Bolt te Groningen in 1839 het plan bekend laukte dit werk in een Nederlandsch gewaadte, eerst bekend gegen den Boekhandel de confraters uit te noodigen op dit werk „als pogende de hechtste grondzuilen van de Christelijke Godsdienst teondermynen’, gegen inteckenaren aan te nemen, maar tevens alles aan te wenden, wat strekken kan, om.de verspreiding van dit kwade zaad tegen te werken en zoo mogelijk te. verhinderen, waartegen de uitgever terecht opkwam, en later, toen bet kopyrecht van het eerste deel van deze vertaling op een ongebonden auctie in bet najaar van 1843 voorkwam, deze aan te koopen. Op voorstel van J. C. van Kesteren beklagt de Yereeniging de exemplaren buiten den handelte bonden. {Verständig der algemeene vergndering van de Yereeniging 12 Augustus 1844 biz. 4.) — Ygl. Kruseman Bouwstoffen Dl. 1 biz.. 14, Dl. II biz. 310. Nieuwblad voor den Boekhandel 25 November 1847. — Vgl. Vgl. het ad vies van I. A. Nijhoff, uitgebracht aan de alg. meene vergadering der Vereeniging, gehörend Augustus 1847, om te betoogen, „dat het uitsluitend vertalingsregt niet alleen nadeelig, maar ook onregtvaardig, het vrije regt niet alleen heilzaam maar ook billijk is." DICKENS, DOHBEY EN ZOON. S9 kon zich met die berisping aan het adres der Vereeniging 1846. allermiust vereenigen. „De Steller schijnt ook zonder reden de geprotegeerde uitgave van den Heer Binger te veroordeelen , en dit moet almede een steen worden, die hij op de Yereeni- ging werpt. Hij heeft daarbij ook het oog op de door de Ver- eeniging beschermde uitgave van Dombeij en Zoon van Kra- seman e.s. Maar weet hij wel uit welke vuile bron de ,veroor- deeling dier vertaling is gekomen. Weet hij wel dat personele haat tegen een Vertaler geen onpartijdige kritiek kan opleve- ren. Heeds de eerste zinsnede van Krasemans vertaling staat verre in sierlijkheid en fijnheid van opvatting van 't humor van Dickens , boven Frijlinks te niet gedane vertaling. 't Was geen wonder dat de uitgave van Kruseman c.s. die het naar regt en billijkheid won, van de vijanden uitgescholden moest worden. Maar dat de Vereeniging dit nog tot haar last moest krijgen is nog onedelmoediger" \ Het werd een polemiek, waarin ook Van der Vliet zich meende te moeten mengen. „. Nooit zal ik ontkennen dat er in het begin van dit werk zonden zijn tegen eene letterlijke vertaling; maar blijkbaar vijandschap en haat hebben die gebreken te breed uitgemeten ^. Nooit heeft * Nieuwsblad voor den Boekhandel 2 December 1847. Kraseman zelf werd voor den schrgver van dit stukje aangezien; hij acbtte „het noodig te betnigen, dat hy aan het stellen of inzenden van dat artikel ten eenenmale vreemd is." {Nieuwsblad voor den Boekhandel 16 Decem- ber 1847.) * Blijkbaar doelt Van der Vliet bier op de vernietigende critiek van zgn vertaling door Lindo, toen docent aan het gymnasium te Arnbem in het Algemeen letter lieuend Maandschrift (1847 n°. 6.) Jammerlijk haalt deze in zgn Aan de vrienden van Charles Dickens in Nederland Van der Vliet over den hekel, dien hij meent, dat te weinig Engelscb ver- staat om Dombey d- Son naar behooren te vertalen. Aangestipt moet worden, dat dit tgdschrift verscheen bg J. G. Andriessen te Utrecht, lid der Vereeniging, die er alles behalve malsch afkomt in de appre- ciatie van Lindo. „Dit alles, nl. de bescberming van Boudewyn's ver- taling gescbiedde, om de genoemde beeren pralvertalers [sic] te redden, of misscbien, om de belangen van den boekbandel te bevorderen. — Wat de belangen van de wetenscbappen betreft, die moesten natuurlijk daaronder lydeii. 1846. Meu in het oog gehouden dat de vertaling der eerste afeverluj in drie dageu en drie halve nachten is afgewerkt oin met die van den concurrent gelijktijdig uit te komen. Nooit laat ik mij weder zoo afmartelen. „Men heeft willen beweren dat inijne vertaling boven die van Frijlink zou stjian. Ik houd niet van vergelijkingeu; maar ik neem aan in cen uitvoerig en beredeneerd geschrift te be-wijzen dat zijne vertaling dier eersle aan grove gekrcken lijdt. Doch ik zou mij schuldig maken aan dezelfde onregtvaardigheid die jegens mij is begaan. Tommers, toen ik eens den anders toch verdienstelijken vertaler van Frijlink op eenige in het oog loopende misvallingen [*/V] in zijne vertaling der erste aJJevdtiitg van Do- moy opmerkzaam maakte, toch moest hij bekennen wat ook ik moest bekennen : dat wij beiden over- haast waren geworden om het eerst klaar te zijn. „Maar zijne vertaling werd oj)zettelijk verschoond en de mijne moest alios lijden; misschien omdat de ondernemins^ mijuer uitgevei*s door ging. Yoor de critiek die tegen mijer is opgestaau had ik meer achting gevoeld, indien zij niet wemelde van personalifen en haielijke en scheUlende uitvallen. Wie zoo heeft kunnen schirijvcn moet een innerlijk decht mensch of ten minste een boos iar dig mensch of ten minste een boos iar dig mensch zijn ; maar genoeg. want ik heb het hem reeds lang vergeven/' * Mensing, de vertaler van do geweerde Frijlinksche uitgaaf kon het cchter Van der Yliet maar niet vergeven, dat hij voor hem het veld had moeten ruimen en ik denk, dat het wel met eenige Schadeiifreude geweest zal zijn, dat Frijlink in liet Bibliographisch Album van zijn Leeskabinet ^ kon doeu een 15 jaar later ook Van Vloten veroorloven in zijn Dichi en ondicht en aanleiding worden, dat tegen het goiiden eeuwfeest der Vereeniging Gebhard ernstig de vraag zou stellen of de Vereeniging inderdaad niet een hinderpaal voor de vrije ontwikkeling was. ^ „l)e vertaler van Dombeij en Zoon^^ in Nienwfiblad voor den Jioekhandel 30 December 1847. Amst. H. Frijlink 1849 biz. 14. — Vgl. t. a. p. biz. 38, waarin Mensing o. a. zegt: „Enkel scbelden en schimpen van eenen half krankzinnige (want de bedelde quasi-recensie bevat duidelgünstigen) behoort men zich niet aan te trekken." DICKENS, nOMBEY EN ZOON. 91 (Irukkeii onder den, uit een vet schrift gezetteii titel 0 Boude- is^n, mjn!„ „Een miniatuur-recensie van de door mij verzamelde HUt-arische Arabeiken in het laatste nummer van De Tijd^ die geene andere strekking kan hebben dan het debiet van dat werk afbreuk te doen, noopt mij in het belang van den Uit-gever * tot tegenspraak, anders zou ik voor het geschrijf van Van der Vliet DICKENS, nOMBEY EN ZOON. 91 (Irukkeii onder den, uit een vet schrift gezetteii titel 0 Boude- is^n, mjn!„ „Een miniatuur-recensie van de door mij verzamelde HUt-arische Arabeiken in het laatste nummer van De Tijd^ die geene andere strekking kan hebben dan het debiet van den Uit-gever * tot tegenspraak, anders zou ik voor het geschrijf van Van der Vliet DICKENS, nOMBEY EN ZOON. 91 (Irukkeii onder den, uit een vet schrift gezetteii titel 0 Boude- is^n, mjn!„ „Een miniatuur-recensie van de door mij verzamelde HUt-arische Arabeiken in het laatste nummer van De Tijd^ die geene andere strekking kan hebben dan het debiet van dat werk afbreuk te doen, noopt mij in het belang van den Uit-gever * tot tegenspraak, anders zou ik voor het geschrijf van Van der V Of Boudewijn te veel minachten hebben gekoesterd, om er iets op te antwoorden. Den vertaler van Bomheten en den verknoeijer en tegelijk bezwadder van andere werken van Dickens ken ik geene de minste bevoegdheid toe, oi over letterkundigen arbeid in het algenieen en vertalingen in het bijzonder te oordeelen. Met was een strijd geweest tusschen het recht van billijk-heid, dat de boekverkooj)ers onderling steun bij elkaar deed zoe-ken en hen in 1817 de Vereeniging deed sticht, tegen den wette-lijk niet gewerden roof van hen, die misschien wel juist daarom, zich niet bij de Vereeniging aansloten; een twist, niet de eerste van dien aard, maar ook niet de laatste, die zich over het vertalingsrecht zon voordoen. De eer Ste handelsnioeielijkheid had Kruseman glansrijk door-stiian; zegevierend was hij uit den strijd gekomen. Defirma Bomheif en Zoon, handelaars in '^tgroot en klein naar het Engehch Viiif Charles Dickens door Boudewijn voud zijn weg bij het publik; er werden 5»3() exeinplaren bij inteekening gephiatst. In 1848 kwam met de twintigste aflevering het werk kompleet. Hoewel het contract tusschen de Vereeniging en de drie uitgevers toen nog niet geteekend was, scheen hierover, de onvermijdelijke grond, waarop een uitkeering door de Vereeniging zou kunnen geschieden, een moeielijkheid te zullen uitstaan. De Vereeniging toch had in haar concept een bejaling opgenomen, dat Kruseman c.s. ook luulat het werk geheel kompleet zou zijn uitgegeven, dit dubbele rabat aan den Boekhandel zoudeii blijven verleeiien. Kruseman meende dat deze be))aling nergens an den zijn kunnen dienen dan alleen om ten zijnen koste. Von Wachsmann en Delanoue. Historiscfia arnhesken. Verhafen verzameld door C. M. Men:<ing. Leeuw. G. T. N. Suringar. 1848. 2 din. ELSCHE VROUWBN. 1847. den handel een voordeel te geven. „On8 t^(?r^<?Z, sch reef hij den 4 Mei 184S aan het Bestuur der Vereeniging, evenwel moet in dit ge\tal op den achtergrond blijven; ik zou da^rom de weglating van artikel 2 niet verlangen, indien ik mij be\nist was iets onregtvaardigs er mede te wenschen. Maar de weglating van dat artikel, ik herhaal het, doet niemand kwaad, en staat er thans alleen: bel-angelooB voor de Vereeniging, voor-deelig voor den algemeenen handel, dien 't contract niet aan-gaat, 7iadeeliff voor ons, in wier belang het bestuur heeft ge-wenscht te handelen... Buiten dat artikel kan het contract van onze zijde dadelijk geteekend worden. In 1849 Ging het restant (287 ex.) met het kopyrecht voor 258.30 geheel in eigendom over aan Nijgh. Een werk van gelijken titel als Bohn in 1816 haduitgegeben, was een nieuwe onderneming, die in het volgend jaar 1847 bij Kruseman complet kwam: „een album van kunst en poezy", de Bijbelache vroutoen, Oude Verbond. Zeer toevallig werk dit werk de wereld in, zooals de overlevering luidt. Op een zekeren dag komt bij Kruseman een hem onbekende Franschman in den winkel, die zich bekend maakt als Delloye, uitgever te Pari's en 100 ter leen vraagt om naar Pari's te kuunen te rückkeeren. Toen in den loop van het gesprek bleek, dat de vrager werkelijk op de hoogte was van het boekverkoopersbedrijf, ging Kruseman, op diens eerlijk gezicht afgaande, vertrouwen in hem stellen en gaf het gevraagde. Een Para weken later werd Kruseman het bedrag uit Paris geremitteerd en ontving hij diarbij het aanbod een zeker aanbod een zeker aanbod van Bijbel- sche vooTstellingeu te koopen, waarmede in het kerkelijk Nederland buiten kijf te w^erken viel. Kruseman ging op dat voorstel in, ongetwijfeld aangemoedigd door het debiet van Grelling's Bijbelsche vroiiwen, het Hoogduitsch vrij gevolgd door S. K. Syhra7idi 1stc deel, adverteerde Bohn als verzonden in de Haar- Irnische Courant van den 30 November 1816; dezelfde titel, eveneens met het jaartal 1816, wordt vermeld in Van Cleef's Alphabetische naam- lijst met het adres van J. Proost te Leeuwarden. BIJBELSCHE VROUWEN. 93 het ChrUtelijk Album: het was nog een tijd Dat het publik i847. Nog hart had voor gemoedsleven en poezie. Zoo bekwam Kruseman afdrukken van in Engeland gegravererde staalgravuren naar G. Stial, die gedrukt bij de firma Chardon aine et Aze te Paris, terag gevonden worden in een stichtelijk fransch boek anoniem uitgegeven door George Darboy, destijds tweedeu aal-raoezenier van het College Henri IV, als Lea femmes de la Bible eoiydion de fonveau Testament avec texlea eitplicalifs bij Delloye en Garner freres te Parijs. Uit die fransche gravures, in de oorspronkelijk editie 40 in getal voor hei Oude en Nieuwe Testament te zanien, zou Kruseinan er tien uit het Oude en tien uit het Nieuwe Testament  platen van de tweede uitaf heben „Imp. Chardon aine, et Fils, 30 R. Hautefeuille, Paris." Darboy was in 1813 geboren en werd den 24 Mei 1871 als aartsbisschop van Pargs door de Commune gefasileerd. De eerste editie van Lea femmes de la Bible verscheen van 1846 tot 1849 in 40 livraisons, de tweede (38 gravnres, 2 vol. gr. in- 8'') in 1858 voor fr. 40, eveneens bg Gamier freres, de derde (nouvelle edition 2 vol. in- 12°) zonder de platen in 1867 by Laplace voor fr. G. Deze dnitsche editie verscheen in afleveringen bij Brockhaus te Leipzig on bevatte al dB 40 platen van de oorspronkelijke uitgaaf. Een tweede druk, eveneens met de platen, verscheen in 1857. 1847. Groningen, Beets, Hasebroek, Ter haar eu anderen. Thans zou hij een ander antwoord kunnen verwachten dan hem vroeger gegeven was, toen hij nog een onbekende uitgever was. De Kerkklokstooiien en bet  is waar meende een anonymus in het Nieuwsblad een bezwärmen te meinen het naar zijne meening te lage boekliandelaarsrabat van dit werk, hoewel het niet minder was dan ook andere uitgevers voor dergelijke ondernemingen gewon waren te geven; het hield den kooplust van het pu-bliek niet tegen; integendeel, dergelijke albums, gebonden in praclitbanden met vergulde stempels, waren een gezocht artikel. Binnen een paar jaar was de oplaag uitverkocht, zoo- ''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''' ' Die met punten... Gaarne heb ik ook an 't begin der lettergrepen een lange s. (Brief van Beets 12 April 1847.) In Tnal en letteren (Dl. II biz. 307 en Dl. IV biz. 65) gaf de Heer J. K. van den Bosch een uitvoerige tekstverklaring vanditdicht-stuk. — Hetzelfde onderwerp behandelde Dr. A. C. C. de Jongb, predikant te Waardenburg in het Christelljk Album 18,')3 biz. 14. Kruseman Jouwstoffen Dl. I biz. 178. 8 Juli 1847. BUBEI^SCHE VROITWEN. 95 dat er iu 1850 van den bundel over het Oude Testameut een Beiwije o. a. de volgende circulaire: Tk heb dit jaar dikwijls de droevige ondervinding gehad, dat gekartonneerde of gebonden Commissie-Artikelen meer of minder beschadigd en onbruikbaar tenig kwanien. Dat heeft mij, behalve het verdriet, vele kosten veroorzakt, die uitgewonnen of beter besteed hadden kunnen worden. Dien ten gevolge heb ik moeten besluiten, om voor al mijne BijbeUehe Vrouwän niet meer in Commission te gevu. Het geld, dat ik andera voor het herbinden moest besteden, offer ik liever op ten dienste van H.H. Boek-handelaren in een grooter rabat. Ik behoef u niet te herinneren, dat de BijbeUehe Vrouweu een werk is, hetwelk voor een Boekgeschenk uitne-mend geschikt is en voor al in het laatst van het jaar veel gevraagd zal worden. Het is een gevraagd zal worden. Men behoef t het slechts (ik zoude bijna zegen: men behoort het zelfs) voorhanden te hebben om het te verkoopen. Terwijl nu St. Nicolaus en Nieuwjaar op handen zijn, meen ik H.H. Confraters en mij zelven voordeel te doen, door UEd. het volgende aan te bieden: Het Prachtwerk BijbeUehe Vrouwen, Vrouwen des Ouden Ferbo7i(h, gebonden in prachtband, waarvan de prachtband, waarvan de prachtband is /'S.SO, netto verk. /' 10.00, lever ik u voor rekening: 1 Ex. voor... / 7.30 Yerk. / 10.00 2 „ „ 14.00 Yerk. / 10.00 betaalbaar bij afzonderlijke dispositie 13 Julij 1849. Na 1° December houdt deze (zoo ik meen waarlijk Voor- 96 BTBELSCHE VROUWEN. 1847. deelige) aanbieding op en wordt de prijs onveranderlij k als vroeger. De Heer G. L. Koopman, die deze aanbieding op zijne Najaarsreize mede zou nemen, raaar plotseling daariii door ecne ernstige ongesteldheid verhinderd geworden is, heft in de eene week, waarin hij met haar gewerkt heeft, in de zevefdig Exemplaren geplaatst. Ik neem de gelegenheit waar, om UEd. t-e berigten, dat de platen r>a?i het nieuwe Verbond, volgens herhaald schrijven, van den oorspronkelijken Uitgever, onder han-den zijn, raaar dat de uitgave van dat tweede deel voor als nog vertraagd wordt door de ongunstige omstandighed van het Buitenland. Met achting ben ik: UEd. Dw. Dw. Dienaar^ A. C. Kruseman *. Ilet Oude Verhond werd in 1850 gevolgd door den in bo- venstaande circulaire aangekondigden bundel over het Nieuwe Verbondy die evcneens in tien maandelijksche afleveringen ver- scheen en waartoe hetzelfde tiental dichters wederom bijdragen afstond *^. Wederom verleende S. J. van den Bergh zijn hulp in het nazien der proeven. Ook hiervan moest in 1855 een herdruk op gelegt worden. Een goedkoope uitgaaf van beide buu- Nieuwsblmi voor den Boekhandel 9 November 1848. Onder den titel Moch'rne Hoi land sche Bijbejpoezie leverdtj P. Dekker Jr. in Be Tijd (Dl. XIII'sGravenh. 1851 biz. 433 vlg) een Proeve ocner  Ten Kate, medege deld door J. F. M. Sterck in Nederland Amst. 1893 Dl. Ill biz. 63). BIBBETICHE VROTTWEN. 97 Dels zonder platen zag in 1853 het licht, die binnen tief jaar i847. Op haar beurt uitverkocht was, en in 1859 en 1S59 en 1S9 de drakken gevolgd werd. Op de fondsveiling van 1802 te hoog geliraiteerd, werd het restant (272 ex. en GOO ex.) daarua voor 1450 overgedan aan J. J. H. Kemmer te Utrecht, die er in 1869 een derde goedkoope titeluitgaaf van giif -. Kruseman had in 14 jaar van een godsdienstig werk 5 drukken kunnen plaatsen waarvan sommige vrij kostbaar waren; in Frankrijk verschenen van het oorsj)ronkelijke in 21 jaar slechts drie drukken. Bewijst ook dit voorbeeld niet opnieuw welk eene naar verhouding aanzielijke plaats liet kleine Nederland met zijn beperkt taalgebied op de boekenraarkt inneenit? Trouwens het onderwerp bracht med E, dat het werk in den samak zou vallen; destijds, maar eveneens ruim 40 jaar later toen ook met goed gevolg de uitgaaf ondemoraen zou kunnen wortlen van De vrouw in deji Bijbel door C. E. van Koetsveld. Nog verbindt zich aan Kruseraan's uitgaaf ten opzichte van de medewerking van Tollens een klein voorval. Het werd door Kruseman en zijn „adjunct-coiect-or", S. J. van den Bergh, zoodra het plan van een oorspronkelijk Nederlandsch diehterlijk album vaststond, gewenscht geacht ook Tollens' hulp in te roepen. „Ridder" Tollens dorst het voorstel niet aan te nemen, zonder toestemming van zijn uitgever Suringar te Leeuwarden. Eenmaal diens verlof bekomen hebbende, was het gewenschte honorarium nietanders dan een exempla Ar van Korn's Haak-boekje voor zijndochter. Natuurlijk dat Kruseman zich haastte een fraai gebonden exemplaar naar Eijswijk te zenden. Maar toen het werk de wereld in was, meende Kruseman het daarbij niet te moeten laten. Behalve een honorarium van 75 (zonder kopyrecht), wilde Kruseman ook nog langs een anderen weg trachten Tollens voor zich te wiimen. Naar een ontwerp van den Ilaarlemschen schilder C). Ijest werd een stoel vei*vaardigd, die in zijn lofwerk twee banderoUes vertoonde: op de eene stond te lezen „Je])htaas docliter". NieuwHbhid voor den Boekliandel 7 Mei 1808. NieuwHbhid voor den Boekliandel 17 Juni 1807. 9S ÄERBACH, SCHWARZWALDER DORFOESCHICHTEX. VHM. de titel van Tolleiis' vers de ander Avas oningevuld om iia- derhaiul te kunuen prijkeu met liet tockomstige vers uit het Nieuwe Verbond. De aaiibieding hiervan viel in goede aarde; Tollens was in het vervolg voor Kruseman gewonnen 2. „Waar- lijk, schreef hij den 80 September 1847, ik had iets derge- lijks noch veriangd noch venvacht; en als het mijne int<*ntie geweest ware^ mij voor mijne bijdrage te Zien belonen, dan nog zou de onmatigste eisch niet tot de waarde van een dergelijk geschenk hebben kunnen klimmen. Niettemin scheen Tollens er niet bijster mede ingenonien. Kenigeu tijd later toch bezocht Warnsinck den dichter; hij mfiakte van den stoel geen gebruik. „Be stoel was in de ge- wone huiskamer niet te vindenj en waarom niet? Tollens was niet te bewegen, zich neder te zetten op eenen zet^^l^ waarop zijn naam, door eenen krans van lanwerbladen omgeven, te lezen stond. lieeds meermalen was door andere conf raters Auerbach's Schwarzwalder Jhrfgeschicfiteii ter vcrtaling aangekondigd ; ook Kruseman deed zulks in Februari 1S47. Goevemeur te (ironingen was de persoon tot wien Kruseman zich wendde om dit werk ter hand te nemen. ,,[k heb moed en lust, schreef deze den 27 April 1847 aan Kruseman, en vertrouw, spijt al de moeijelijkheden, in eene vertaling genoeg van den geest van 't oorspronkelijke te behouden om een goed, lecsbaar, ook voor ons publiek interessant boek te leveren; — als speculatie komt de zaak mij goed voor, ergo : wij willen liet beproeven/' Er kwam voorshands echter niets van ; was het omdat B. in het N'u'wwMad * gelijk had, met zijn bewering, „dat de Heer Kruseman evenmin als de vorige vertooners, werkelijk tot de * Vgl. Huet. Lifti'rarisrhn Fantasirn en Krififhrn Haarl. z. j. Dl. XIV biz. ;J7. ' Modedeeling van den heer J. .1. Weeverinorh. " W. H. Warnsinrk Bz. Ih^iuhih Tolh'ns^ CdrnluKzoon^ ffrsrhetst. Amst. \X'u. l)l/>. 14. • 11 Maart 1847. VAN DEll POT, LEKUTIEDE OVER PSALM LXXIX : 9a, 99 uitgave zal besluiten, aangezien het werk, zijns bedunkeiis, i«47 door vele daariii voorkomende iiaiviteiten, provincialismen eiiz., niet alleen voor eene goede vertaling niet vatbaar is, maar- buitendieii hier te laiide ook die waanle onmogelijk hebbeu kan, als in Duitschland, en ook daarom hier nimmer, dien algemeenen bijval zal verwerven, zoo als zulks het geval was waar het tehuis behoort?" Werd een aanbod van J. B. Christemeijer te Utrecht afge- wezen om zijn Lack en lui7n in jyroza: verfMingen en anehdo- ten voor vrlenden van vrolijkheidj een tegenhanger van Van Zeggelen's bundel aan te koopen, een ander bescheid kreeg l)s. 