Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het “watermerk” van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web viafhttp: //books.google.co Ds 61/ BS7 BIJDRAGEN TOT DE TAAL-, LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH-INDIE. JE WED BOEK. EN STEENDRUKKERIJ vn H, L. SMITS, WERT EINDE 136 “s-GRAVENHAGE. BĲ DRAGEN TOT DE TAAL-, LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH-INDIE, UITGEGEVEN DOOR HET KONINKLIJK INSTITUUT VOOR DE TAAL-, LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH-INDIË. ZEVENDE VOLGREEKS. — DERDE DEEL. (DEEL LVO DER GEHEELE REEKS). Fe KD IT ’S-GRAVENHAGE, MARTINUS NIJHOFF, 1907, CORPUS DIPLOMATICUM NEERLANDO-INDICUM. VERZAMELING van Politieke eontraeten en verdere Verdragen door de Nederlanders in het Oosten gesloten, van Privilegebrieven, aan hen verleend, enz., UITGEGEVEN EN TOEGELICHT DOOR Mr. J. E. HEERES, Hoogleeraar aan de Rijksuniversiteit te Leiden. EERSTE DEEL (1596—1650). 367250 x. x . bev. - . Dyowe om INHOUD. Bavo. + Maar att Amuo.. Sepremve: it) Ambo. & Jun ite Fai. ~ Jui 16 ‚Patan. jt Novemve ith C. Noam bravanseen omiyoer 19 . Aner Lecemur: stie LD. Ob ints mapa nee Me ete: , 1 eur LE Gowers Sammie en Ahh amps bane. stir kur sp: Zuurwece > Se Amvu' Sevres 09e = Seutve r ant ud VIII XIX. XX. XXI. XXII. XXIII. XXIV. XXV. XXVI. XXVII. XXVIII. XXIX. XXX. XXXI. XXXII. XXXIIL. XXXIV. XXXV. XXXVI. XXXVII, XXXVII", XXXVII. XXXIX. XL. XLI. XLI, XLIII. XLIV. XLV. XLVI. XLVI. XLVIII. XLIX. Kust van Koromandel. Augustus 1606. Djohor. 28 September 1606 Atjeh. 17 Januari 1607. Molukken. 26 Mei Kust van Malabaar. Kust van Koromandel. 30 November 1608 Bautam. Februari 1609. Ambon. 18 Maart 18 October 1608. Molukken. Juli Ambon. 9 Augustus 7 Borneo’s Westkust. 1 October ‘1600. Molukken. 10 December 1609 Kust van Koromandel. 29 Maart 1610. Ceilou. 18 April 1610 .. Kust van Koromandel. 24 April 1610. Kust van Malabaar. 1610. Djakatra. Januari 1611. Molukken. 26 Maart 1611. Japan. 80 Augustus Ceilon. 11 Mei 1612 Molukken. 2 December 1612 . ï Kust van Koromandel. 12 December 1612. Boeton. 5 Januari 1618. Molukken. 6 Januari 1613. Djaketra. 21 December 1614 . Solor- en Timorgroep. 15 Maart 1616. . Banda. 8 Mei 1616. . Kust van Koromandel. 8 Augustus 1616. . Djakatra. 8 October 1616. . Ambon. 16 November » . Banda. 30 April 1617. . Ambon. 16 Mei Bladzijde 45— 46 47— 48 48— 50 50— 53 58— 54 55 56— 57, 548 58— 59 60— 61 61— 65 65— 66 66— 69 69— 70 70— 72 18— 15 75— 78 78— 81, 548 81— 83 53— 85, 544 . 544—546 85— 91 92— 94 94— 95 95— 99 99—100 100—104, 546 . 104—108 . 108—110 . 110—112 . 112115 . 115—117 . 117—119 119—121, 547 . 122—124 547 —548 . 124—125 . 125—127 . 127—180 . 180—182 INHOUD. Bladzijde XCII. Kust van Koromandel. 11 December 1629 231—234 XCIV. » rp ” Februari  241 XCVIII. Kust van Koromandel. 21 Augustus 1630. 241—243 XCIX. Formosa — China. 3 December » — 2438—244. C. Kust van Koromandel. 1680? . . . 245—246 CL. Perzië. 7 Februari 1681 . . . : . 246—250 CIL. Kust van Koromandel. 1681. . . . 250—251 Cll » » ” a... . 251—252 CIV. Ambon. 30 November # . . … 252—954 CV. Perzië. November— December 1689. .  +  . . 325—332 1 Op bldz. 294 verkeerd: „Kust van Malabaar.”  1645 452—455 CLXX. «+ ” ” Juni 1645.  460—463 CLXXIV. Banda. 2 Februari 1646 . . . . 463—469 CLXXV. Solor- en Timor-groep. 22 Februari 1646 469—471 CLXXVI. Kust van Koromandel. Maart of April en 24 Mei 1646 . . . 4  » 6 « « 488—485 CLXXX. Kust  19  27  1 December 1649 5382—5338 CXCI. Ambon. 6—9 Augustus 1650. . . . 533—537 CXCIT. Malaka—Atjeh. 15 Augustus  Lisst VAN EENIGE VREEMDE WOORDEN EN UITDRUKKINGEN 583—d86. 1 Een lijst der contracten, enz. in locale orde gerangschikt, zal worden opgenomen aan het slot der geheele uitgave. INLEIDING. XVIII INLEIDING. Eveneens werd deze locale begrenzing geweuscht door den oud- minister E. de Waal, toen deze de wenschelijkheid bepleitte eener uitgave der Indische contracten. ! Trouwens hij wenschte tevens eene — zij het voorloopige — beperking tot die overeenkomsten , welke gesloten waren „na ‘t regeeringsreglement”. Ook hij had vooral op het oog den practischen kant van een dergelijke uitgave, al spreekt hij van de behoefte van „menig ambtenaar en studeerende..... aan zoo'n handleiding.....” Ook hij ziet in de contracten in de eerste plaats weder de rechtstitels. En dan lag het in de rede, dat voor een dergelijke uitgave vooral geweuscht werden de overeenkomsten, gesloten met Indische vorsten en volken” vau den Archipel en wel in de laatste decennién. Toch laat hij daarnevens ruimte voor eeve andere opvatting. Immers zou hij wgaarne dan later onze historische kennis verrijkt (zien) door een vervolg over een vroeger tijdvak.» Ik onderlijnde de woorden ~studeerende” en historische” in deze zinsnede van De Waal: door hem gebruikt, waar hij zijn eigeu denkbeeld over eene contracten-uitgave stelde tegenover dat van eeu ander, die eene dergelijke publicatie wilde uit een geschied kundig oogpunt, en de overdragen of overeenkomsten, door de onzen in het Oosten gesloten, beschouwde vooral als historisch materiaal. 2 De naam van dien ander noemt de Waal uiet, hij spreekt alleen van hem als van ween onzer beste schrijvers over koloniale zaken.» Deze wilde een „vollediger, tegelijk „toegelichte verzameling over een ruimer tijdvakz. Niet alléén dus de contracten beschouwd als rechtstitels, maar ook zoovele als mijlpalen op den weg, door Neder- ! Onze Indische financien. Nieuwe reeks aanteekeningen. VL (’s-Gravenhage, Nijhoff, 1888), bldz. 282, noot 1). 1 De geheele noot bij De Waal luidt aldus: ,’t Zou een verdienstelijk werk zijn, een verzameling van al de na ’t regeeringsreglement „met Indische vorsten en volken” gesloten en aan de kamers medegedeelde ,verdragen” (gelijk die wet ze noemt), ,overeenkomsten” (gelijk het opschrift der bescheiden de wet verbetert), ,konfracten” (gelijk in Indië van ouds de geijkte term is), zoomede de sedert vele jaren gebruiklijke regeeringstoelichtingen daarvan bij de overlegging uit te geven. Menig ambtenaar en studeerende heeft aan zoo'n handleiding behoefte. Ik weet dat een onzer beste schrijvers over kolo- niale zaken hieraan gedacht heeft. Maar ongelukkig wilde hij meer, en wel - een „volledige” en toegelichte verzameling over een ruimer tijdvak. Zulk meer willen heeft al dikwijls het aanstonds nuttige doen nalaten. Men beginne maar met dit laatste, gemaklijkste; hier een bundel over een kwarteeuw, “een heel stuk Indische geschiedenis dus. Gaarne zien wij dan later onze historische kennis verrijkt door een vervolg over een vroeger tijdvak”. XXII ENLEIDING. hij extracten ook uit de documenten, welke van belang waren voor de geschiedenis der Nederlanders in Azië, Australië en Afrika, daar- buiten gelegen. Die aanteekeningen kwamen, na Tiele’s betreurden dood, in mijn bezit. Ik heb het voorbeeld van hem gevolgd en het maken dier notities voortgezet, en voorzoover het excerpeeren te tijdroovend werd, toch stecds nauwkeurig aangeteekend, waar het een en ander, voor bovengenoemd doel van belang, is te vinden, zoodat ik, zonder zelf een nader onderzoek te doen, extracten zoude kunnen laten maken. Deze aanteekeningeu, voor een doel van wijdere strekking gemaakt, leverden nu vele bouwstoffen voor de historische toelichting voor de contracten en verdere overeenkomsten enz. De grondslag dan voor deze publicatie zijn de Contractboeken bovengenoemd. Het eerste daarvan (dat trouwens voor dit doel onzer uitgave in de eerste plaats belang heeft) behoort tot het archief der Kamer Amsterdam. Het is een folio-manuscript, dat op de eerste bladzijde der contracten het korte opschrift draagt „Contract Boeck van de E, Compagnie.» Daar de band later is vernieuwd, ontbreekt de oorspronkelijke rugtitel, tenzij de tegenwoordige daarvan een afschrift is: #Tractaten met verschillende Indische Vorsten, Firmans, Caulls, door dezelve verleent sedert 1596—1662. Ne l.r ! Aan den eigenlijken inhoud gaat vooraf een, 30 bladzijden tellend, Register deses boecks, vervattende alle firmans, caulls en specialijck de contracten, met verscheijden coningen, princen en potentaten in Orienten aengegaen en besloten ten eenre, ende de gecommitteerdeus van wegen d’Generaele Nederlandsche G'octroijeerde Oostindische Compagnie ter andere zijde, aeuvanck nemende met het jaar van. 1596 tot den jare 1662.” ? Dit register is van dezelfde hand als het laatste gedeelte der contracten van deel I en alphabetisch gehouden: ~Amboijua ende onderhorige comptoireny of #Amboijna met den aenkleven”, ~Achin, Arracan, Bantam, Batavia opt’ eijlandt(!) Jaccatra, Bouton, Banda, Bengale (Bengala), Bassura *, Cormandell, Combodia +, Engellsen , * 1 Dit nummer doelt op de serie Contractboeken der Kamer Amsterdam van 4 deelen. De overige deelen beschrijf ik later, naarmate ik ze tot grond- slag mijner publicatie leg. * De drie laatste woorden zijn met een andere hand dan de overige geschreven. 3 Begint pas met 1651, komt dus in dit deel mijner uitgave niet voor. * Begint met 1 October 1686, maar zoowel dit contract als dat van 1640 is van privaatrechtelijken aard en daarom door mij niet opgenomen. 5 „Artijculen van verdragh tusschen d’Engelsse Oostindische-Compagnie XXX INLEIDING. thans nog weder publiceeren? Ik heb gemeend, dit wel te moeten doen. Het kwam mij vodr, dat wij thavs al de verdragen, enz. in ééne uitgave moesten vereenigen, zonder den gebruiker te verwijzen naar wat reeds elders — in zoovele verschillende hoekwerken — mocht verspreid zijn. Buitendien, dit bezwaar zal voor de volgende perioden minder wegen, omdat wat haar betreft veel minder gepu- bliceerd is '. Mocht ik en moest ik — ziehier eene andere vraag — ook gaan schiften tusschen meer of minder belangrijk? Hieromtrent heb ik niet zoo spoedig tot een besluit kunnen komen. Ik heb er over gedacht, de minder belangrijke contracten — want die zijn er zonder twijfel — niet in hun geheel op te nemeu, maar daarvan slechts den inhoud in het kort weer te geven. Maar ten slotte beu ik toch van dit denklieeld teruggekomen: de besparing van plaatsruimte zou — zoo bleek mij — te gering zijn om te wettigen het bedenkelijke, dat altijd in een keuze ligt, waarbij subjectieve meening en sub- jectief oordeel zoó'n groote rol kunnen spelen *. Buitendien: ook kleinigheden en oogenschijnlijk onbelangrijke bepalingen in derge- lijke overeenkomsten blijken soms de moeite vau het opnemen waard, ook al zijn zij niet, wat toch dikwijls het geval is geweest, geworden een bron voor nieuwe onderhandelingen, met nieuwe overeenkomsten in haar gevolg. Ik besloot daarom, geene keuze te doen, maar alle contracten, enz. die ik aantrof, op te nemen; alleen indien vroe- gere overeenkomsten later onveranderd werden hernieuwd, liet ik alleen de bevestigings- en hernieuwingsclausule afdrukken. De documenten heb ik in chronologische volgorde geplaatst, in de volgorde dus, zoonls die in hoofdzaak door de Contractboekeu Amsterdam was aangegeven. Aan het slot mijner geheele uitgave zal ik een lijst opnemen van de contracten in locale rangschikking. Voorloopig verwijs ik naar het Register van plaatsnamen in dit deel *, waar met vette cijfers zijn aangegeven die bladzijden, waar de namen voorkomen der landen, steden enz., waarvoor een of ander contract, enz. geldt. Deze namen komen, natuurlijk niet altijd overeen met het opschrift boven ieder document: dit noemt steeds zooveel moge- 1 Valentijn b. v. houdt op met ongeveer 1700; de Dagh-Registers loopen tot nog toe slechts over de 17% eeuw; de Bouwstoffen nog slechts tot 1650 , enz. * Korte inhondsopgaven van ieder contract heb ik, ofschoon er waren die mij van het wenschelijke daarvan trachtten to overtuigen, ook daarom weg- gelaten. * Bldz. 568 v.v. COMPAGNIE VAN VERRE 1594—1598. 7 Vol-r. IIT 6 COMPAGNIE VAN VERRE 1594—1598. en Cornelis de Houtman nam een te hoogen, ten slotte zelfs dreigenden, toon aan tegenover de Bantamsche autoriteiten. Ten slotte leidde het over- ijlde optreden van den scheepsraad, toen in de laatste dagen van Augustus aan Cornelis de Houtman en eenige der zijnen te Bantam de terugkeer naar de schepen was belet. tot besliste vijandelijkheden. In October vond een verzoening plaats: een nieuw verdrag werd gesloten. ! (Vgl. vooral Rogge, t.a.p., bldz. 426, vv.) Wij gouverneur, welgeboorne, ende Heeren deser stede van Bantam sweeren voor de waerbeijt van wegen onsen coninck aen den heer (wesende) conink van Holland ?, ende sijnen ambassadeur ende capitaen mayor *, en den andere heeren van de Hollandsche schepen, dat wij eeu vrede ende eeuwighe vrundschap met hen- lieden maken: ende dat wij tevreden zijn, dat de voorseijde heeren ofte haer volck (soot hen gelieven sal) vrij en vranck hier in onse stadt mogen comen om waren te copen en te verhandelen so menich- mael ende soo veel als hen gelieven sal. Ende wij sweeren dat wij henlieden nimmermeer beswaernisse ofte quaet doen sullen noch te water noch te lande, noch dat wyse hiertegens haren danck niet houden en sullen: maer hen ende haren volcke alle eer, goust ende vruntschap bewijzen, begerende haer te tracteren, te laten gaen ende comen, gelijck het henlieden goetduncken sal. Swerende van gelijcken, hen nimmermeer tue te senden quaet of oorloogh ofte verwerriuge. gelyck daer tusschen de voorserde heeren ende ons lieden gepasseert is. Maer indien der eenich volck van buijten waer, twelck de voorschreven heeren of hun schepen oorloog ofte quaet aen doen wilde, dat wij den voorschreven capiteijn mayor ende heeren van de schepen begeren te helpen so veel als in * onser macht mogelicken sal wesen. Alle twelcke hier voorscheven is wij sonder eenige fauten sweeren te vervullen: ende gelijck salcks waer- achtich is, also bidden wij den Almachtigen God onse sielen t-- willen helpen, ende dat het quaet dat wij henlieden begeren t- doen. eerst up ons alte gaeder moet comen. Gegeven binnen Bantam huyden den 11‘ Octobris 1596. t Het joumasai op de Hollandia gehouden uns. op het Rijksarchief; st :: diz op 2) October. maar het is blijkbaar niet dag bij dag bijgehouden. * Zeoas bekend is. deden de Nederlanders het in Indië dikwijls voor- komen. aiswf 2 optraden namens den „Kening” van ons land. ? Capitco mor: ten Porcugessche titel, waarmede Corne!is de Houtman in Baniam werd aanzeduid. * Hierboven staat „nae. COMPAGNIE VAN VERRE 1594— 1598. 7 Ende was onderteeckent als int originael staet. ' Ende nae de onderteeckeninge stondt : Wy begeren op Ul. heer capitaen mayor ende op de andere heeren van de schepen, dat sy geen verhinderinge * en doen den cooplieden die tot deze haven komen sullen, so te lande als te zee, te weten den Portugysen, Chinoysen, Jauvaanschen, ende andere cooplieden. t Hieronder stonden eenige onduidelijk gekopieerde Javaansche letters : misschien beteekenende tjarik pati (de schrijver of secretaris van den Rijks- bestuurder). * Hierboven staat „verdriet aen”. OUDE COMPAGNIE 1598—1600. 14 OUDE COMPAGNIE 1598—1600. noot assisteren wilde ende sijn hulpe niet ontseggen, tot het welcke wij hem niet alleenen bereit en willich gevonden hebben, maer ons seluer tot de saecken aengeporret, soe dat hij ous met het schip Overijsel, met volck, munitie van oorlooghen en anderen nootsaeckelijckheeden wel versijen sijnde, op den 21 Martij geassisteert heeft, daerop zijn oppercoopman ! van Hito als cappitain gesonden, soo dat de Portugesen alleen door het gesicht des schips, vreesende dat op haer aen quaem en eer het op een mijl nae haer genaeckten, de vlucht genoomen hebben, soo dat wij bekennen, deese hulpe en trouwen assistentie des heer Admirael alleeneeen oorsaek van de behoudenis ende ontset des beleide en genochsaem(?) verlooren stedekeus geweest is. Heeft den Admiral, dit exploot gedaen siende, den handel weederom met ons in alle getrouwicheit en oprechticheit gedreuen tot op den 9 Junij des seluige jaer, dat fhij van sinne is geweest om weederom met sijn twe scheepen naer huiswaert ofte ander plaetsen daer het hem geliefde te vertrecken, hebbende alhier den tijdt van over de vijf loopende maende geleegen, in welcken tijdt wij van hem ende allen den zijnen niet anders als met alle beleeftheit [ende] vrundelijckheit beiegent, dan oock broederlijk met ons gehandeldt heeft, van het welcke wij altsamen ghereedt sijn ghoede certificatie ende getuichenisse af te gheeuen, alsoo wij in deese oock doen gelijck wij met der daet bewijsen dat wij den selvige admeral, om alle deese deuchden boouen verhaelt en aen ons beweesen, van allen tollen, coustume anckeragen en ongelden vrij houden sonder daer iet af te neemen ofte te vereisen van hem ofte de zijnen, van eenen meestere gesonden, hier soude mooghen arriveeren. Het welcke wij met alle den gheenen hier booven verhaelt belooven te onderhouden. In kennisse der waerheit dat wij dit alles oprechtelijck en sonder geveinstheit meenen, hebben wij dit met ons eighen handt ondertekent ende naer onse costumen versegelt in ons balnijer ? ofte raethuis op het eilant Ambonio onder jurisdictie van ons gouuernement van Hito als principael' van het eilandt voorschreven, deesen 9 Juny 1601. Stondt onderteeckent in haer tale de twe voornaemste haer naem. 1 Gelijk bekend is, is dit later geworden een bepaalde rang onder de ambtenaren der O. I. C., die onderkooplieden, kooplieden , opperkooplieden onder hen telde. 7 Balé, balai, baileo. 20 NIEUWE BRABANTSCHE COMPAGNIE 1599—1600. Alle t'welcke in de Maleijse tale bij geschriffte vervatt wierdt, waerop de Achinders versoghten dat Vlamingh ' die daerom aen landt gesonden was, zulcx willde onderteijkenen, maer Vlamingh dede de voorschrevene artikulen door Hans Decker en zijnen tolck als- voorens in de Portugese tale oversetten en voorleesen. Doen sagh men claerlijck de valsheijdt van de Achinders, want daer stondt eijgentlijck dat d’onse de geheele somme zouden avanceren en op het nieuwe gewas waghten; derhalven alsoo Vlamingh weijgerde te teijkenen, scheurde den Sabandar het contract in stucken: ghij meught dan uw avontuer en de prijs van het nieuwe gewas ver- waghten. Vlamingh, daer over bij den Koninck klagende, kreeg moedt ende op hope van een beeter huerde weder een huijs ende werden eenige koopmanschappen daerinne gebraght. Van Caerden is oock met den Koningh wegens den voorkoop van ‘t nieuwe gewas op den 28" December nae veell over en weder loopens andermaell over een gekomen ende verdraegen zoo ende gelijck: De baer peper zall betaelt worden tegen S teijll. De Koningh zall gehouden zijn de reaal van aghten te ontfangen tegen 5 maes. ? Soo veell peper als de Hollanders ontfangeu, zoo veell geldt zullen zij teelkens betalen sonder gehouden te zijn penningen te avanceeren. De Koningh zall ten langsten binnen + maenden 1800 bhaer peper leveren. De Hollanders zullen betaelen 5: ten 100 voor uijtgaende toll. Geen koopluijden ofte schippers van watt natie die ook zouden mogen zijn en zullen geen peper mogen koopen offte laeden, voor en all eer de Hollanders hare ladinge bekomen hebben. 1 Een der Nederlanders op Van Caerden's schepen. 7 Volgens Van Langen, Atjehach Staatabestuur, bldz. 49, v. werd in het midden der 16% eeuw de pilaar of Spaansche mat, „ook wel réjal” genoemd, eenheid van het Atjehsche muntstelsel. Vier derhams of més (mas) stonden in waarde gelijk met een pilaarmat. Sultan Iskander Moeda (1607—1636) bepaalde de verhouding op 1 tot 5. (Vgl. Van der Chijs, Plakkaatboek, VIII, bladz. 15.) OOST-INDISCHE COMPAGNIE TE AMSTERDAM 1600—1602. 26 OOST-INDISCHE COMPAGNIE TE AMSTERDAM 1600—1602. 8. Ten derden belooven de Hollanders ons bij nachte en bij dage te helpen naer haer vermogen, zoo wie ons landt van Banda wilde krencken, ofte beschadigen. Dan off die van Banda inlandse oor- loogen tegen malkanderen kregen, zullen de Hollanders niet ver- mogen hun daer mede te bemoeijen ten ware om vrede te maeken. 4, Vorder zijn verdragen, wanneer daer eenigh Hollanders tegen den Cap" ' hem te buijten ging ende vreesende gestrafft te wor- den bij ons quam ende versoghte Moors te worden, en zullen wij het zelve niet vermogen hun daermede te doen(?), dan hem gehouden wezen aen den Cap" te leveren, die hem nae gelieffte zal mogen straffen. Dan off ijmandt uijt vrijen wille by ons quam offte Moors wilde worden, zonder jets tegen den Cap" misdaen te hebben, zullen wijt met voorwetten van den Cap" vermogen te doen. Van gel" sal den Cap" oock mogen de Bandaneesen, die begeerden Christenen te worden, Cristenen te maeken. Vorders belooven wij, boven geschreven van Campon Ouratt, dat wij alle onse nooten ende foejllie aen haer luijden souden verkoopen, sonder aen ymandt anders, het zij voor ra, wapenen, kleedjes, rijs, sagou en andere waeren, die ons souden mogen aenstaen. Alle deze bovengeschreven artijckelen belooven wij onverbrekelijck te onderhouden. Waerachtigh ? moedt ons Godt helpen. Was onder- teeckendt bij den admiraell WotpHert HERMANSZOON. 1_NL tegen zijn eigen chef. 3 Van der Chijs, t.a.p., bldz. 171, heeft „soo waerachtich”; Tiele, t. a. p., bldz. 245, heeft „soo waerlijk”. ; GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE OOST-INDISCHE COMPAGNIE 1602—1800. 80 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEELDE XII KUST VAN MALABAAR. 11 November 1604. * Den 18 December 1608 verliet een sterke vioot ander bevel van Steven van der Haghen patria, Hem was bepaaldelijk ‚ vijandelijk tage Aa: Epaanaati-Portngdesche sacks, in heb Costen opta kende nc aan Voor-Indië's kusten, en tevens, om verdragen van bondgenootschap met de vorsten dáár te sluiten. Den 29eer October 1604 kwam Van der Haghen bij Calicut aan, de residentie van het rijk van den S&mundri of ,Samorijn” (Zamorin), zooals de Nederlanders hem noemden. Deze vorst was in vijandschap met de Portugeezen en het kostte Van der Haghen weinig moeite, hier aan de opdracht tot het sluiten van een verbond te voldoen. (Vgl, De Jonge, Opkomst, IIT, blix. 9, 26—84; Tiele, Buropeërs, VIL, bìndz, 84—85), Accoordt gemaakt tusschen den doorlughtigen Samorijn, keijzer van Malabaer,* ende den E. heer admiraell Steven van der Hagen van wegen de Ed™ Mogende Heeren Staten Generaell ende sijn princelijke Ex* Mau- ritius eten. 1604 11° Ober. Allen ende een jgelijcken die desen sullen sien offte haaren leezen saluijt. Wij Steven van der Hagen van wegen de Ed Mogende Heeren Staten Generaell der Vereenighde Provintien, ende sijne Ex* Mauritius prince van Orangie, grave van Nassou, admiraell generaell van de Belgische zee, * admirael over 12 schepen, doen kond dat wij door de goede vrindtschap, ons van den mogenden keijser ende sam- morijn van Malabaer bejegent, ook mede door de voornoemde heeren expresse belastingh, hebben na goede rijpe deliberatie ter veren Godes en tot opbouwingh beijder rijcken gemaeckt ende jngegaen cen vast verbondt, ecuwige ende onverbreeckelijcke alliantie tot verdruckingh der Portugesen, ende alle hare genssocieerde, haer te verdrijven uyt alle de landen van Sijne Mayesteijt en ook nijt geheell Indien; ende dat met de naeste gelegentheijt schepen en volek sall gesonden en tot Calfeoutt te handelen ende koopluijden tot dien cijnde daer houden residerende, omme het welcke te effeo- tueeren op de beste gelegentheit een fortresse zall worden gebouwt, die in handen ende gebiedt van onse natie altijtd sall blijven. Ook 1 Uit het Contractboek. ? Op dezen titel valt heel wat af te dingen met het oog op de werkelijke toestanden. 8 Een toespeling op den titel Simundri (= beheerscher der zee, zee-koning)? (Val. Hobson-Jobson, p. 745; Zinadim-Lopes, Malabar, p. LXTII, 3). 38 GENERALE NEDERLANDSOHE GEOOTROYEERDE de Bandanesen niet vermogen, deselve op te houden offte haer in eenige manieren voorstaen, veel min deselve te trecken tot haer geloove om Moors te maeken offte eenige quellagie nendoen, maer ter contrarie sullen deselve weghloopen(de) wederomme leveren jn hauden van haere meessteren die mot haere leven zall naer behooren, ende sullen den Oppercoopman laeten geworden adminisstreeren de justitie, want sulcx tot goede discipline ende politie onder zijn volck te onderhouden dient gedaen. Mede sullen alle de overheijdt van t landt Banda met die van de eijlanden gehouden wesen, alle haere nooten ende foeillie te verkoopen tot all zuleke prijse als men met den anderen zall necoor- deren, ende overeen komen, welcke Hollanders maken zullen, dat die van Banda van alderhande coopmanschappen ende victualie sullen voorsien werden, als ook mede van goudt ende zilver, maer zullen well mogen handelen met andere natien die coopman- schappen brengen haer dienstigh ende die de Hollanders niet en hebben, tem sullen alle de overheijdt ende inwoonders voorschreven vant landt Banda de Hollanders in haere huyzen tot Neijra, Ortatte ende Salemme, den Admiraell vertrocken wesende naer Hollandt, deselve met alle rust ende vreede laten wonen, ende naderhandt niet moeijelijck vallen, te weten haer coopmanschappen ende goederen voor minder prijs doen verkoopen als de prijse daervan met die vant landt gestelt zijn offte eenige andere quellagie, t'zij om borge offte ander gelt affleenen, daerdoor dat namaels groote questie ende quadt soude uijt reijsen, maer ter contrarie sullen bij * de Hollanders vredelijck laeten koopen ende verkoopen, gelijck als dat behoordt ende de reghte maniere van handelen is. Alle de voorschreven articulen gelooven * wij, alle de principaelste overigheijdt van de eijlanden Banda ende de Hollanders, den Opper- koopman met de zijnen, nen wederzijden, denselven onverbrekelijck te onderhouden ende doen onderhouden ende wie de geene ware van bijde zijden, t'zij Bandanesen offte Hollanders, die de voorschreven articulen contrarien deselve niet en willen onderhouden ende namaels breken, zullen dezelve overtreders als perturbateurs ende verstoorders van “t gemeene welvaren, de scheepen van Hollandt overkomende, aen de overigheijt van djen werden overgelevert, om gestraft te worden naar verdienste. Alle de voorschreven artyculen hebben wij 1 Van der Chijs, bldz. 173, heeft: „ay, * Van der Chijs, bldz. 173, heeft: „belooven’. 42 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE tigen en maghtigen koninck van Johor ter andere zijde, desen 17° Mey 1606, in * schip Oranje, leggende op de reede van Malacca, In den eersten belooft den zelven admiraell uijt den name als boven ten versoecke van den zelven koningh, hem te helpen jnnemen en overweldigen de stadt van Malacca uyt handen van de Portugesen, haer beijder vijanden, waertoe elek sijn uiĳterste vermogen zal emploijeren om deselve daeruijt te drijven. Welck exploijt met Godes hulpe volbraght sijnde, zall dezelve bemeurde stadt, gelijck se tegenwoordig is, binnen haere wallen ende meuren blijven ju vrijen eijgendomme, eeuwelijck, sonder eenige belastingh offte over- heijt te erkennen, aen de Heeren Staten voorschreven, het welcke den voorschreven coninck mits desen tot een loon van den krijgh is gevende ende zall voorschreven het geheele landt onder subjectie van Zijn Maijesteijt blijven, well verstaende dat de Heeren Staten voorschreven offte haeren capiteijnen geoorloofft sall wesen, alsoo se de stadt meenen te verstrecken, * soo veell landts tot deselve vortificatie te nemen als haer geraeden zall duncken. *. 2. Zullen de voorschreven Heeren Staten ook vermogen in alle des Coninghs landen hout te haelen ende te houwen tot bouwingh van de schepen ende nooddrufftigheijt van de stadt. 3. Zullen alle vasallen van de Heren Staten voorschreven haere schepen ende goederen, t’zij van wadt plnetse datse comen, ook gehuerde schepen, joncken ende prauwen in de voorschreven stadt mogen lossen, zonder dat de Koningh daer ijet op te zeggen zal hebben noghte eenigen toll daeraff genieten, in nogh uijt. 4. Zall de Koningh ook niet toelaeten datter eenige Hollanders, Enuropische volckeren offte haere nackomelingen in eenige van zijne landen sullen mogen handelen, offte sullen moeten bescheijden hebben van den gouverneur van Malacca ende t’selve niet hebben(de), zullen als vijanden gehouden, ende vervolght worden. 1 Schrijffout voor versterken, * Malaka ia niet bemachtigd, dus dit artikel en sommige andere bepalingen van dit contract hebben geene gevolgen gehad. hd GENERALE NEDERLASDSCHE GEOCTROYEERDE voorschreven Nederlandsche natie, ende ruinerende de alliantie * van de Portugesen neffens hare geassocieerde ende dat ons deze saeke generalijck van d’ Ed's geboorne Mogende Heeren Staten Genr', «Zijn Princelijcke Ex", de Heeren Bewinthebberen voorschreven mandeerdt was, soo hebben wij, Pieter Willemszoon Ver- hoeff, admr! gener! van 13 groote Nederlansche schepen wegen de Welgeboorne Moogende Heeren Staten Gener', Zijne Princelijcke Ex" ende d’H™ Bewinthebberen voorschreven, met advijs van onsen voorzeijde redt ende door last ende requisitie van Zijne Keijzerlijcke Maij'* alle faveur, hulpe en assistentie met schepen en volck te doen om Zijne Maij* en onse vijanden te ruineren en te destrueeren, als ons dogh * mogelijck sall wesen ende tot dien fine twee schepen van Bantam neffens well gequalificeerde coopluijden ende cargasoen van onse natie naer Calicut affsenden, om handelinge en commercie van coopmanschappen aldaer te beginnen ende te drijven ende dat middelertijt de schepen tot zijne Keijzerl" Maij dienst jegens sijne en onse vijanden moge werden geemployeert, als de coopluijden voorschreven zullen doende zijn om haere coopmanschappen ende waren tot ladingh van de schepen noodigh bij een te versamelen. Dies heefft zijne Keijzerlijcke Maij‘ expresselijck beloofft, deselve coop- luijden van onse natie met goede plaetsen ende wooningen, daer zij haere persoonen, goederen, coopmanschappen ende waeren mogen vertrouwen ende bequam mogen logeren, te provideren ende versien ende deselve nemen in sijn protectie ende beschermingh, zonder te lijden dat hun hinder offte leedt in eeniger wijse aengedaen wordt, maer ter contrarie hun te patrocineeren, zoo in “t stuck van hunne negotie als andersints; ende nopende de tollen ende andere lassten op commercie, deselve niet erger als sijne onderdanen te tracteren, maer veell eer soo veell in reden bestaet te priviligeren. Aldus gedaen, gecontracteert ende geaccordeert tot Calicut den 13° her Av 1608, 1 Het exemplaar bij De Jonge, Opkomst, TI, bldz, 278, heeft: „onde tot ruine ende destructie van de Portugesen”, enz. * De Jonge, t‚ a. p., bldz. 279, heeft nog: „tvoors, contmet geadvoyeert ende geapprobeert, gelijek wij doen mits desen in alle zyne poincten ende artieulen ende daer beneffens belooft zijne voors. Keyzerlijcke Ma‘, enz. * De Jonge, t. a. p., heeft: „als ons te doen”, enz. a2 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYRERDE de H'™" Bewindhebberen der Oost-Jndische Comp° ten eenre en den grootmaghtigen koninck van Ternaten ende de tegenwoordige Ed™ deser landen ter andere zijde, Dat in alle formen ende artijkelen, gemaeckt-in de m' Meyo n° 1607 ' tusschen den E. hr admiraell Cornelis Matelieff de jonge ende Sijne Mayt, voorschreven sultan, aen wedersijde bevestight ende onderhouden worden volcomenlijck als den jnhoudt van dien ver- melt, het welcke door de Hollanders ende Zeelanders beneffens de Ternatanen op dese naervolgende manieren sal naergekomen worden. Den Admiraell beloofft met alle zijne vermogen, de Teruatanen te helpen, haer landt, dat haer den vijandt heeft aeffgenomen offte landen hem affgeweken ende de Castelanen offte Portugesen toe- gevallen sijn, recouvreren ende wederomme onder subjectie ende gehoorsaemheijt te brengen. Waertoe den Admirnell voor eerst mét sijn schepen zall gaen naer de Manilhas ende Philippinos omme naer alle vermogen te beletten, dat de Casstilanen geen schepen, provisie offte toevoer herwaerts sullen senden ende den gemeenen vyand ende haer nen- hangers alle mogelijeke affbrenk te doen. Den Admiraell , sulx verright hebbende, zall hem wederom herwaerts naar Ternaten vervoegen, sonder op eeuige plaetsen verder te zeijlen als in de eijlanden Manillhas, soo verre het mogelijck is en den tijt eude weder sulex toelnet. Onderwijlen sall den Admiraell ende zijnen raedt doen affvaerdigen eenige correcorren naer Amboijua met advijs ende brieven, naer Bauda offte daer de vloote is, omme alle hullpe van schepen met- ten eersten hier te mogen hebben ende sall den Admiraell niet ver- trecken uiĳt dese landen, tot Banda ende Amboijna begrijpende ? , voor en alleer een ander admiraell tot * Hollandt, Zeelandt ete" offte andere commissie van sijn Princelijcke Ext ende Bewinthebberen zall gekomen zijn. - Bij sooverre eenige peijs tusschen de Hollanders, Zeelanders ete" met de Casstilanen ende Portngesen werde gemaekt offte eenige stilstandt van wapenen voor eenigen tijt sall worden geaccordeert, zall niet mogen geschieden ofte sullen de Ternatauen ende alle ge- * Contract No, XXII, 2 Zal beteekenen: hieronder begrepen Banda en Amboina. De Jonge, TT, bldz. 825, heeft „uit, genieten. Den Admirsell belooft, overkomende in ons landt, sulex grootelijex te kennen te geven aen dH”* Bewinthebberen, dat zij daer een op toerusten sullen omme de Castilanen nijt het eijlandt van te drijven. Des geven wij de maght over in handen van de Hollanders, looven wij ende zweeren de Hollanders niet te verlaten ; d’onkossten die hier op gedaen zijn, belooven wij alle wat in ons vermogen is: te voldoen, soo wij * in handen, totter tijt toe dat wij reekenen, wadt onkossten beloopen sullen, alle de tollen van de jnwoonders ende vreemdelingen in handen van de Hollanders, Zeelanders, etc*, te bevrijden. Waerover wij inwoonders ende alle onse ondersaten belooven, zooals die verstroijt zijn op andere plaetsen in vreemde landen , soo haest bij een te vergaderen uijt alle plaetsen die den Koninck toe- gedaen zijn, als mogelijck is, om met gelijcker handt de Castilanen te verdrijven, soo niet, verwaghten UE, aller assistentie. Des sullen wij niet vermogen, met andere natien ons nagelen mogen verhandelen, alleen bij den koopman, die de Hollanders, + Moti. Dit eiland was door Wittert met een Nederlandsche versterking voorzien bij deze gelegenheid. 3 Loehae op Klein-Ceram. a 3 * Valentijn, I, b, bldz. 281 heeft ,Meau”, wat is Majoe, ven eilandje ten Noordwesten van Ternate. * Valentijn heeft „Taftoero”, wat is Tifore, een eilandje ten Noordwesten van Ternate. * Een andere naam voor Tagoelandang. 7 Moro, Lolola, Gamkanora, Saboew (Saboego of Sawoe?) en Djailolo, alle op Halmaheira, * Het is bekend, dat de vorst van Ternate nog in die dagen ver buiten de eigenlijke grenzen van zijn gebied gezagsrechten protendeerde. * Valentijn, t a. p., bldz. 232, heeft: Zo geven wij hen in handen. Me On. 74 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE teijnen ofte gecommitteerden met haer maght te water ende te lande niet gehouden sijn eenigh behulp te doen. Hier tegens zall de zeer mogende koninck van Sambas ende zijne onderdanen, waeronder begrepen wordt Mamphaua, Landa * ende andere landen die onder sijn gebiedt staen, die van de voor schreven provintien commissie hebben, ® in zijn landt verleenen vrije handelinge ende suffisante woonplaetse ende vastigheijt, daer hunne persoonen ende goederen in goede bewaringe mogen sijn ende deselve beschermen tegen alle ende een ygelijck, sonde * dat sij leden offte haere goederen sullen beswaert worden met eenige lasten, maer haere goederen vrij nijt en juvoeren sonder eenige toll offte andere ongelden te betalen. Desgelijcx sall den voornoemde koninck de geene, die de commissie van de voornaemde provin- tien hebben, vrij in alle sijn landen laten handelen als Mamphava, Landa ende voorts heell tot de willden, + daer de diamanten gevist worden, sonder dat van zijn ondersaten deselve enige verhinderinge offte overlast gedaen sall worden. Sall dan gelijek * den hooggedaghten koninck van Sambas ende de sijne niet toelaeten offte vergunnen eenige handelinge offte woon- plaetse sei eenige Spangiaerden, Portugesen, Engelsen, Franschen offte eenige andere Europische natien. Van gelijcken sal den voor- gedachten kooninck van Sambas geen diamanten uijt sijn landt laten voeren door sijn jnwoonders offte eenige vreemde natien, die jn sijn landt souden mogen trafliqueren, maer alle deselve aen de geene die de commissie van de voorschreven provintien hebben tot een redelijcke prijs verkopen. Ende bij sooverre die (van) Landa, desgelijex de willden, daer de diamanten gevist worden, tot Sambas willen komen handelen ende Sulcken dona" verlaten, sullen de geene die de commissie van voorschreven provintien hebben, haer huys aldaer oock opbreken ende in Sambas komen, alsoo op twee plaetsen wonende alltijt oorlaogen tusschen de koningen van Sambas en Suckedano soude opstaen, 1 Mémpawa, Landak. 2 De Jonge, bldz. 802: „die van de voorn, provintien, als Gelderlant, Hollant, Zeelant, Uytrecht, Vrieslant ende Overijssel an haere ghealieerden van de voornoemde provintiën commissie hebben”, enz, * Moet natuurlijk zijn: „sonder”. + De Dajaks. — Sambas werd bestuurd door een Maleisch Vorstenhuis. 5 Moet zijn „van gelij ", (Zie De Jonge, t. a. p., bldz, 308), ® Moet natuurlijk zijn „Suckadana”, zooals De Jonge heeft. 76 GENERALE NEDERLANDSCHE GROCTROYEERDE eijlanden, lieden en steden van Bateham ter andere zijde, den eenen den anderen beloovende op conincklijcke woorden dees naervalgende poincten ende artijculen in alle maniere naer ijder nijtterste vermogen naer te koomen, Berstelijck beloofft sijn konincklijcke Mayt van Ternate ende met alle sijne gedeputeerde t vricuden die de Ede Mogende H™ Bewint- hebberen *, sijn koninklijcke Maij' van Batchan tegen alle hosstyle proceduren onser vijanden te beschermen, die zijne May' voor- schreven binnen sijne lemiten souden soeken eenige overlast offte affbreuke te doen, deselve soo veel mogelijck sall sijn te traineren * ende sijne koninckrijcke van alle overlast te helpen defenderen. Des belooft sijn Konineklijcke May' van Batcham met alle zijne geallieerde, sijne Konincklijcke May' van Ternaten ende sijne onder- danen tegen alle gewelt ende belegeringe onser vijanden met alle sijne maght resiproque te assisteren ende op het versoek dadelijck sonder eenigh vertreck * te hulpe te komen, Sullen ook alle de jnwoonders van de eijlanden van Caijo ende Geene 5, die door de Konincklijcke May* van Batchan voorschreven overwonnen sijn geweest * ende te vooren onder “t rijcke van Ternaten gestaen hebben, wederomme ondert voorschreven rijcke resorteren ende onder “t commandement van Sijne Konincklijcke May* van Ternata staen, sonder dat Sijne Konincklijcke May' van Batchan daer eenige actie sall hebben te pretenderen. Belangende het stuck van religie, sullen alle Sijns May" voor- schreven ondersaten, soo van de Mooren ? als Heijdenen, haer gewillighlijken tot de Christen religie willende begeven *, vrijelijek mogen doen sonder dat Sijne Maij' offte de sijne “t selve in eeniger manieren soude mogen int openbaer offte heymelijck weeren ende sullen ook de gecommitteerde van de H™" Bewinthebberen niet 1 De Jonge: „geallieerde”. * De Jonge: „de Ed. Mog. Heeren Staten-Genrl,, sijn Princelijcke Extio, mitsgaders de heeren Bewinthebberen”. 8 De Jonge: „ruineren”. + Vertrek = uitstel. 8 Kajoa, — Ganeh of Dowara. Of beteekent het: „degene"? (De Jonge, bids. 828, v. is hier onduidelijk). © Tiele, Europeërs, VIL, bldz. 156. * De vorst zelf was Mobammedaan, * De Christen-propaganda der Spanjaarden en Portugeezen hadden op Batjan niet onbeteekenende resultaten gehad. (Vgl. Tiele, Europeërs, VIT, bldz. 156.) 80 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE Voordt sullen alle persoonen coopluyden vermogen met ons te handelen, kopen, verkopen alle coopmanschappen, ende goederen behalven de zuawall, * het welck aen de Naijek * offte Aija eerst gepresenteert zall worden om aen hem te verkopen, Alle schilders ende wevers, die eenige obligatie met ons maken van wegen eenige kleeden te laten schilderen offte doeken te leveren, zullen gehouden wesen het selffde naer te komen ende bij faullte van dien sall den Capiteijn, die hier is blijvende, vermogen deselve aen te tassten ende alhier in de boeijen te sluijten, waerover den Aija zall gehouden wesen, corte expeditie * te doen ende het selffde naer laten komen, all soo het dan geaccordeert zall wesen. Ook en sall den Aija niet vermogen hier te laten handelen eenige Europische untien dan die bescheijdt van zijne Princelijcke Exte Wij sullen oock vermogen te handelen in Porto Novo *, daer wij oock mogen lossen ende laden naer ons believen, Ook soo belooven wij van wegen de Generale Comp* aen den Aija, soo hij eenige goederen, geschutt, ammonitie van oorlooge offte andere fraijigheden nijt onse lande begeert te ontbieden, soo sullen wij dezelve gehouden wesen hier met de eerste gelegentheijt te brengen, voor deselve den Aijn sall betaelen, gelijck het zall in ons landt gekosst hebben. Oock en sullen wij miet vermogen, soo wanneer wij op de rheede van Tegenepatnam offte Porto Novo met onse scheepen ten aucker liggen, eenige schepen schade te doen offte aenhalen, Alle de schepen, die van hier naer andere plaetsen sullen seijlen met passpoordt van onse capiteijn, en sullen onse Hollanders, Zee- landers, offte die van de Generale Compagnie eenige schade te doen, * Soo den Aija een passpoordt van de Cap" begeerdt om eenige goederen van eenige plaetsen te ontbieden voor sijn particulier ende niet meer, sullen gehouden wesen te geven. Alle welcke voorschreven contract ick Aija Tiera Wingel Aija, gouvern* van den voorschreven landen, beloove nu nogh nimmer- meer te breken; dat zweerde ick op op mijnen naijk Chrisstoppen t De Jonge: „swavel”, 7 De naik (nayak) van Gingi. (Vgl. HobsonJobson, p. 470, sub voce „Naik”'). * De Jonge: „corte executie”. * Ten Zuiden van Pondicherri, 5 De Jonge, bldz. 847: „niet vormoogen eenige schade te doen”, $2 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE 1. In den eersten alsoo noodich is, dat Zyne Princelycke Bxcel- lentie voor syne ondersaten, tot bevoirderinghe van de negotie van deselve in Oost-Indien, eenige plactse van doen heeft, om syne goederen, coopmanschappen en andersints te bewaeren, ' sal Syne May* aan Syne Princel. Ext® ofte synen captain geven alsuleken plaets in Candy, als sy sullen begeren, soo groot ofte cleen, als Syn Excelt® ofte synen capteyn sal goetduncken. 2. Sal Syn May! oock verbonden wezen, die goederen, die Syne Princ', Exter ondersaten in Syn May' land te vercoopen brengen, sonder haere costen in Candy te beschicken, en weder haere goederen die sullen incoopen, sonder haere oncosten aen die schepen te leveren, dus sullen Syne Excellenties schepen ten ancker en op die reede comen van de plactsen Tyrekonnemale * en Cottiaer. * 3. Sullen oock alle vassallen van Syne Princelycke Ex", syne schepen en goederen, van wat plnetse datse comen, wederom ver- sonden worden mogen, sonder dat Zyne May! vets op sal te seggen hebben, noch eenige tol aff gemieten. 4. Sal Syne Princelycke Ex"* ooek vermogen in der May" landen hout te halen en te houwen tot bouwinge van de schepen. 5. Sal Syne May' oock niet vermogen eenige beswaringen ofte tollen te nemen van de schepen, beschevt van Zyne Princel, Extie hebbende, tsy van goederen, die sy sullen laden offte ontladen. 6. Soo eenige persoonen van d'een offte ander partyen yet op den anderen hebben te seggen van schult en weerschult, tzy door leenen offte coopmanschappen, hoe het soude moogen wesen ge- schiet, sal Syne May' gehouden syn ten eersten versouck van den aenclager recht te doen. 7. Sooder yemant van de onsen om quaet regiment by Syne May' hulpe versocht, tsy met loochenen van syn gelove offte ander- sints, om syn qunet leven te bedecken, sal Syn May! haer niet aenhouden; maer geven hem in bewsringhe van die onsen, om ter gelegener tyd sulcke straffe over te doen, datter een ander een exempel aan sal nemen. 8, Oock en sal Syne May' niet vermogen, die Poortugesen offte ' Het in de eerste jaren der 17 eeuw telkens meer opkomende denkbeeld van een centrum voor de O, L ©. in het Oosten, een zg. rendez-vous. 2 Trincomalee (Trinkomale), aan de Westkust van het eiland, De haven- plaatsen van Ceilon waren overigens meest in handen der Portugeezen. (Zie Van Geer, bldz. 8). 8 Thans Koddiyarap, evenals Trincomalee gelegen aan de Baai van Koddi- yurap. (Vgl. Valentijns kaart van Ceilon en Valentijn V, 1, b (Ceilon) bldz. 32.) 34 GENERALE NKDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE Accoordt gemaeckt bij den capiteijn Arent Maertszoon yan wegen ende nijt chraghte van de Ed!’ Mogende Ht" Staten Gener! ende Sijn princelijeke Ex"® Mauritius de Nassouw ter eenre ende den doorlughtigen hoogh- gebooren koninck genaemt Vinka Wepatijraijer Alou Patij ', koninck over de eijlanden Cenatica, Sinwas- sena, Paty * ende meer andere heerlickheden ten andere zijde; ende dat voor eeuwigh; den 24° Aprill A° 1610. Fertelijck sal Sijne Princelijcke Ex"® voor zijne ondersaten hebben in Palliacatta * een plaetse om te timmeren eenen steenen huijs, om alle ammonitie van oorloogen, kruijdt, loodt, kogels, landt, anckers, kabels, touwen, zeijlen ende alle andere coopmanschappen te mogen bewaren voor brandt, roovers, dieven en meer andere ongelucken. 