Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
„Intusschen is de insluiting van ons fort Amerongen de laatste daad die als vijandelijk kan worden beschouwd, hoezeer de hoofden van Rau deswege verschooningen bij mij hebben ingebracht en zich bezeklagt heben over het gedrag van de bezetting, die hun zoude heben verplicht haar te doen vertrekken; niettegenstaande allerlei ogleukkige voorspellingen die gedaan zijn, dat men na de poeasamaand nieuwe aanvallen doen zoude, dat de Maleier, die zich door geen geweld wilde laten onderwerpen, veel minder zich door zacht-heid aan het Gouvernement zoude laten verbinden, heb ik met een vasten tred het ingeslagen spoor gevolgd, en onze zedelijke invloed is zeer toegenomen. Onze publicatie van 25 October 1883, waarin openhartig tegen de hoofden en bevolking was gesproken, en de wijze waarop ik de daarbij bekend gemaakte beginselen heb doen verspreiden onder de hoofden en bevolking, mijne eigene handelingen heb gunstigste gevolg gehad; en had ik zelfstandig mogen blijven werken, zoo zoude ik spoedig Uwe Excellentie heb ben kunnen verblijden met den vrede met de meeste districten, en Bondjol zelfs had ik tijd gelaten; maar onze militaire commandant, de overste Bauer. is een officier van groote voortvarendheid, hij wilhet militaire op den voor hem wenschelijken voet hebben, daardoor wordt  officieren, welke met civiel gezag belast zijn, wetende dat hun chef daartegen is; ook het vele dienstwerk dat de Overste vordert om maar de soldaten op den voet te krijgen zooals hij meent die moeten zijn. Ik had alles zoo goed met den overste vór zijn vertrek naar de Bovenlanden afgesproken; hij had zijn woord van eer gegeven dat hij in mijnen geest zoude handelen tot dat er antwoord op mijne voorstellen zoude handelen tot dat er antwoord op mijne voorstellen zoude gekommen. Ik zal hem mijn verlangen te kennen geven en vermanen om met geduld te werken, maar wat is er te zeggen van een man die natürliche het militaire zoo volmaakt mogelijk wenscht te hebben, dit als zijn hoogste plicht beschouwt en daardoor hetgeen van veel grooter helang is over het hoofd ziet? Hij is een braaf officier en mij zeer openhartig voorgekommen; hij zelf kan niet inzien hoe ongelukkig in deze oogenblikken zijn ijver moet werken. „Ik kan mij ten slotte niet bedwingen Uwe Excellentie nog eens te zeggen dat ik gaarne het werk, dat zoo goed begonnen is, had wenschen te eindigen. Zijne Excellentie, de Commissaris-General, het dit anders verlangd, en mij blijft dus niets meer over dan de vurige wensch, dat het werk, door den nieuwen resident zoo ge-lukkig mag worden afgedaan als het door mij. Is beginnen, en dat men zich noort zal behoogen te beklagen dat ik zoo vroeg ben teruggeroepen.” Nadat de nieuwbenoemde resident te Padang was aangekomen en door Van Sevenhoven op de hoogte was gebracht van den staat van zaken en van diens inzichten, keerde laatstgenoemde naar Batavia terug. Op zijne terugreis, aan boord van de Palembang, schreef hij en uitvoerig rapport, dd. 17 April 1834 n°. 4, waarin de volgende gedeelten voor ons van belang zijn. „De militären, waaronder zelfs de general-major Riesz, noemden de Maleiers valsche verraders, en geneigt tot alle kwaad; ik be-schouwde de daden die dat oordeel schenen te wettigen uit een geheel ander oogpunt: de Maleier was mij bekend gemacht als boven alles gehecht aan zijne vrijheid en maatschappelijke inrichtingen, om dat deze zijne individueele vrijheid waarborgen. Wij hadden onze toeggingen, hem gedaan, verbroken, tastten in het hart zijner instellingen door hoofden te benoemen die dit volgens de adats niet konden zijn, en hij vond zich bitter te gehen. Zonder een enkel voordeel te genieten, werd hij door ondragelijke lasten, die met de. $59 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1883 — 1835. „De onderwerping van deze (XII Kota’s Oedik, Matoea en Bondjolj blijft das in de eerste plaats de taak waarmede de luitenant-kolonel - Bauer zich als belast kan aanmerken # en verder: „Eenmaal besloten zijnde het Eland Sumatra in ordenwerping te brengen, moet de zaak met energie, maar tevens met voorzichtigheid worden voortgezet. Het is volgens de opgegeven beginselen dat het doel geacht moet worden het best bereikt te kunnen worden, en het is dan ook dienovereenkomstig dat ik verlangen moet de militaire aangelegenheden gedirigeerd te zien. „Het sprecht intüsschen van zelf dat, zoo de staat van saken sedert mijn vertrek (van Padang) aanmerkelijk mocht zijn veranderd of wel in de uitvoering zich gebeurtenissen mochten opdoen, niet voorzien, de veldtocht daarnaar zal moeten worden gedirigeerd, betwelk aan de beoordeeling van den luitenant-kolonel Bauer wordt overgelaten.” 40. dat in de instructie van den luitenant-kolonel Bauer, goed-gekeurd bij missive van den Commissar-General dd. 6 December 1883 ne 430 1 aan dien officier het volgende wordt voorgeschreven: „De militaire commandant zal zich ten aanzien van de verhouding tusschen hem en den ambtenaar, met het hoogste burgerlijk gezag begleed, gedragen volgens de voorschriften, bepaald bij publicatie van 19 Januari 1880 (Stbl.. ne 10) en de circulaire van den commandeerenden generaal van 20 December 1882 no 161. 5e. dat uit het onderling verband dezer voorschriften genoegzaam blijkt dat daarbij geene verandering is gebracht in de gewone verhouding tusschen de burgerlijke en militaire autoritéit, zooals die is beschreven in art. 62 en 60 van Het Regeeringsreglement, Augekondigt bij de hierboven aangehaalte publicatie van 19 Januari 1830 (Stbl. no 10), daar toch de voorschriften, door of uit naam van den Commissar-General aan den luitenant-kolonel Bauer gegeven, slechts tot het beleid der militaire operatiën betrekking hebben en overigens het stellige voorschrift om, in het geval dat gegen vrijwillige onderwerping plaats heeft, de oproerige districten met geweld daartoe te dwingen, eene beslissing is die evenzeer aan de burgerlijke als militaire autorité is medegedeeld. 2 Van deze instructie — vermoedelijk van het legerbestuur en meer de militaire détails betreffende — vinden wij elders geen melding gemaakt. Den inhoud van het met deze overwegeningen overwegstemmend besluit vindt men bij Lange, II bl. 46—47. SUMATRA'S WEST VAN 1883—1835. 353 Aldus werd — zoals Lange het noemt — „de militaire commandant an den leiband van den resident gelegd, maar in werkelijkheid getracht de verwarring te voorkomen welke een onvermijdelijk gevolg moest zijn van de verschillende instructiën van den Bosch; immer was de resident zich kon beroepen op het regeerings- reglement, de militaire commandant op zijn hiermede niet voldoende rekening houdende instructiën, konden conflicten bezwaarlijk uit- blijven, en de politieke leiding — waaraan de militaire toch steeds on- dergeschikt moet zijn — diende dan toch wel bij den resident te berusten. Nauwelijks was intusschen het besluit van 3 Maart La E genomen, of Baud vond in eene wzeer volumineuse memorier, door Van den Bosch achtergelaten en gedagteekend 23 Januari 18341, nadere aanwijzingen omtrent de ware meening van het voorkomende in de instructiën voor den luitenant-kolonel Bauer. „De XII Kota’s — zoo schreef Van den Bosch in die memorie — zullen onder ons gebied teruggebracht, en voorts Bondjol veroverd moeten „De XII Kota’s — zoo schreef Van den Bosch in die memorie — zullen onder ons gebied teruggebracht, en voorts Bondjol veroverd moeten „De XII Kota’s — zoo schreef Van den Bosch in die memorie — zullen onder ons gebied teruggebracht, en voorts Bondjol veroverd moeten „De XII Kota’s — zoo schreef Van den Bosch in die memorie — zullen onder ons gebied teruggebracht, en voorts Bondjol veroverd moeten „De XII Kota’s — zoo schreef Van den Bosch in die memorie — zullen onder ons gebied teruggebracht, en Worden. Zoolang daar ons gezag niet zal zijn hersteld, zullen wij steeds in moeilijkheden gewikkeld zijn en bestendig oorlog te duchten hebben; door de weerspannigheid en vijandelijke houding van Bondjol wordt bovendien onze gemeenschap met Rau, de overige Noordkust en de Battalanden afgesneden. „De luitenant-kolonel Bauer heeft, ter bereiking van evengemeld doel , de vereischte instructiën ontvangen. Gedurende den Westmoesson moet daartoe alles worden voorbereid en het getal troepen op de bepaalde sterkte van 4200 man worden gebracht. Deze macht is voorzeker tot dat doel toereikende. Mocht echter in den loop van dit jaar een getal van 3- à 400 Europeanen uit Nederland aan- komen, dan zal het misschien raadzaam zijn die op Batavia te houden, daarbij te voegen een bataljon barisan van Madura en alsdan het geheele 7e bataljon onder de bevelen van den luitenant- kolonel Michiels naar Padang te zenden, als wanneer de zaak met meer spoed en zekerheid in ons belang zal worden beslist. Na den afloop der expeditie kan dat bataljon naar Batavia terugkeeren. vLoo het gelukt, Rau gedurende den Westmoesson te behouden, zal, na de verovering van Bondjol, onze krijgsmacht aldaar kunnen worden verminderd en op den voet worden gebracht, bij de organisatie der troepen voor Sumatra's Westkust vastgesteld.» 1 Opgenomen in de Bijdragen van het Koninklijk Instituut voor de Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlandsch-Indië, van 1864. $58 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1888 —1885. „De onderwerping van dese (XII Kota’s Oedik , Matoea en Bondjol} blijft dus in de eerste plaats de taak waarmede de luitenant-kolonel - Bauer zich als belast kan aanmerken » en verder: | „Eenmaal besloten zijnde het eiland Sumatra in onderwerping te brengen, moet de zaak met energie, maar tevens met voorzichtigheid worden voortgezet. Het is volgens de opgegeven beginselen dat het doel geacht moet worden het best bereikt te kunnen worden, em het is dan ook dienovereenkomstig dat ik verlangen moet de militaire aangelegenheden gedirigeerd te zien. „Het sprecht intüsschen van zelf dat, zoo de staat van zaken sedert mijn vertrek (van Padang) aanmerkelijk mocht zijn veranderd of wel in de uitvoering zich gebeurtenissen mochten opdoen, niet voorzien, de veldtocht daarnaar zal moeten worden gedirigeerd, betwelk aan de beoordeeling van den luitenant-kolonel Bauer wordt overgelaten.” 40, dat in de instructie van den luitenant-kolonel Bauer, goed-gekeurd bij missive van den Commissars-General dd. 6 December 1883 ne 430! aan dien officier het volgende wordt voorgeschreven: „De militaire commandant zal zich ten aanzien van de verhouding tusschen hem en den ambtenaar, met het hoogste burgerlijk gezag begleed, gedragen volgens de voorschriften, bepaald bij publicatie van 19 Januari 1830 (Stbl.. no 10) en de circulaire van den commandeerenden generaal van 20 December 1882 no 161. 50, dat uit het onderling verband dezer voorschriften genoegzaam blijkt dat daarbij geene verandering is gebracht in de gewone verhouding tusschen de burgerlijke en militaire autoritéit, zooals die is beschreven in art. 62 en 60 van he Regelreglement, Augekondigt bij de hierboven aangehailde publicatie van 19 Januari 1830 (Stbl. ne 10), daar toch de voorschriften, door of uit naam van den Commissar-General aan den luitenant-kolonel Bauer gegeben, slechts tot het beleid der militaire operatiën betrekking hebben en overigens het stellige voorschrift om, in het geval dat gegen vrijwillige onderwerping plaats heeft, de oproerige districten met geweld daartoe te dwingen, eene beslissing is die evenzeer aan de burgerlijke als militaire autorité is medegedeeld. 2 Van deze instructie — vermoedelijk van het legerbestuur en meer de militaire détails betreffende — vinden wij elders geen melding gemaakt. Den houd van het met dese overwegens overwegens besluit vindt men bij Lange, II bl. 46—47. SUMATRA’S WESTKUST VAN 1888-1885. 853 Aldus werd — zoals Lange het noemt — „de militaire commandant an den leiband van den resident gelegd”, maar in werkelijkheid getracht de verwarring te voorkomen welke een onvermijdelijk gevolg moest zijn van de verschillende instructiën van den Bosch; immer was de resident zich kon beroepen op het regeerings- reglement, de militaire commandant op zijn hiermede niet voldoende rekening houdende instructiën, konden conflicten bezwaarlijk uit- blijven, en de politieke leiding — waaraan de militaire toch steeds on- dergeschikt moet zijn — diende dan toch wel bij den resident te berusten. Nauwelijks was intusschen het besluit van 3 Maart La E genomen, of Baud vond in eene /zeer volumineuse memorier, door Van den Bosch achtergelaten en gedagteekend 23 Januari 18341, nadere aanwijzingen omtrent de ware meening van het voorkomende in de instructiën voor den luitenant-kolonel Bauer. „De XII Kota’s — zoo schreef Van den Bosch in die memorie — zullen onder ons gebied teruggebracht, en voorts Bondjol veroverd Mosten worden. Zoolang daar ons gezag niet zal zijn hersteld, zullen wij steeds in moeilijkheden gewikkeld zijn en bestendig oorlog te duchten hebben; door de weerspannigheid en vijandelijke houding van Bondjol wordt bovendien onze gemeenschap met Rau, de overige Noordkust en de Battalanden afgesneden. „De lutenant-kolonel Bauer heeft, der bereiking van evengemeld doel, de vereischte instructiën ontvangen. Gedurende den Westmoesson moet daartoe alles worden voorbereid en het getal troepen op de bepaalde sterkte van 4200 man worden gebracht. Deze macht is voorzeker tot dat doel toereikende. Mocht echter in den loop van dat jaar een getal van 3- à 400 Europeanen uit Nederland aan-komen, dan zal het misschien raadzaam zijn die op Batavia te houden, daarbij te voegen een bataljon barisan van Madura en alsdan het geheele 7e bataljon onder de bevelen van den luitenant-kolonel Michiels naar Padang te zenden, als wanneer de zaak met meer spoed en zekerheid in ons belang zal worden beslist. Na den afloop der expeditie kan dat bataljon naar Batavia terugkeeren. „Lo het gelukt, Rau gedurende den Westmoesson te behouden, zal, na de verovering van Bondjol, onze krijgsmacht aldaar kunnen worden verminderd en op den voet worden gebracht, bij de organisatie der troepen voor Sumatra's Westkust vastgesteld.” Koninklijk Instituut voor de Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlandsch-Indië, van 1864. 854 SUMATRA’S WESTKUST VAN 1888—1835. „De Gouverneur-General a.i. deelde dit extract uit bedelde memorie bij kabinetsbrief van 6 Maart 1834, né 171, aan den legercommandant mede, met opdracht #de noodige voorstellen te doen, naarmate van den loop der zaken op Sumatra, ter verwesen-lijking der door den Commissar-General achtergelaten bevelen, en inmiddels te zorgen dat het 7e bataljon in den bestmogelijken Staat worde gebracht om daarvan desvereischt pertij te trekken. De legercommandant had blijkens de daarop gevolgde correspondentie groot bezwaar, dat men Java nog meer van troepen sou entblooten; het getal Europeanen was daar reeds beneden de formatie gedaald en voor het einde van 1884 was geen nieuwe toevoer uit Europa te verwachten. Inmiddels had de Gouverneur-General de reeds vermelde brieven van Van Sevenhoven dd. 15 Maart en 17 April ontvangen, waarin deze ernstig op het bewandelen van den vredelievanden weg aan-drong, en een brief van den resilent Francis, dd. 9 April, waarwt bleek dat hij met Van Sevenhoven eenstemmig dacht. Verder schreef de luitenant-kolonel Bauer aan het legerbestuur., dat hij een belangrijk incompleet aan troepen had, de laatstgezonden inlandsche soldaten nog meest recruten waren en vele Europeanen, nog niet volkomen van vroegere wonden en ziekten hersteld, spoedig weder onbekwaam zouden worden, zoodat een krachtige toevoer van Europeanen ver-eischt werd. Bauer verklaarde daarbij dat, naar zijne meening, „het organiseeren en oefenen der op de Westkust aanwezige troepen Niet vroeger kon gereed zijn en het openen van den veldtocht dus niet eerder kon plaats hebben dan in de maand Augustus 1884r. Baud hield daarop eene conferentie met De Stuers en Van Seven-hoven, waarin beide hunne meeningen meeningen nader uiteenzetten : de eerste, dat het bedenkelijk was, den oorlog te heropenen voordat de krijgs-macht in alle opzichten in goeden staat en het vervorver van levens-middelen, geschut en munitie behoorlijk verzekerd was; de tweede, dat er alle kans bestond om door onderhandelingen verder de pacificatie des lands te verkrijgen. 1 Bij missive van den Gouverneur-Generaal a. i. dd. 2 September 1888 n° 8 was aan den Minister van Koloniën eene suppletie gevraagd van 850 man wegens geleden verliezen. Daarbij was gezegd dat "de hier en daar verspreide manschappen van het algemeen depét op verre na niet uit bruikbare manschappen bestaan, maar integendeel voor een groot gedeelte menschen zijn die opgehouden ‘hebben voor den actieven dienst geschikt te wezen. Het getal Europeanen, bekwaam om tot onderofficier, vooral tot fourier en sergeant majoor, bevorderd te worden , was ngeer schaarsch… SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 355 Op grond van een en ander besliste Baud, bij besluit van 2 Mei 1834 n° 1 ! dat, met wijziging in zoover van de bevelen van Van den Bosch, tot wapengeweld tegen de ~weerspannige districten van de XII Kota’s Bovenlanden, Matoea en Bondjol” niet zou worden overgegaan voordat al de daartoe gevorderde middelen aanwezig zouden zijn; dat de resident intusschen zou trachten het beoogde doel door onderhandelingen te bereiken en de militaire commandant geene offensieve maatregelen hoegenaamd zou mogen nemen zonder daartoe door den resident uitgenoodigd te zijn. De ondervinding heeft de den zijn dat dit besluit — door Lange hevig  gebeurtenissen vooruit. In de maand April werd de rust verstoord in de afdeeling Boea, waar de Radja di Boea, na de gebeurtenissen van Mei 1833, rond- zwierf en onrust stookte. In den nacht van 27 op 28 April 1834 werden een driewerf herhaalde aanslag op onzen post te Boea afgeslagen. De majore De Quay werd, tot verdrijring der opstandelingen, met 40 Europeesche en 120 inlandsche soldaten, van Fort de Kock der-waarts gezonden; hij slaagde er in, de geheele landstreek weder in unverhörning te brengen (1—1l Mei 1884) 2. Kort na deze expeditie 1 Dit besluit is in extenso opgenomen door De Stuers, II bl. 26—33. Lange (II blz. 53—54) deelt alleen de beslissing mede, zonder den belangrijken consideren, dien wij boven in enkele regels hebben trachten samen te vatten en die voor eene juiste appreciatie niet kan worden gemist. 3 Nadere bijzonderheden vindt men bij Lange, II bl. 50. 356 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. werd hij ziek, en in de maand Juni onviel deze hoofdofficier aan het leger, waarvan hij onder de moeielijkste omstandigheden een sieraad was geweest. Korten tijd daarna trok Baros de aandacht. Die plaats werd onop- houdelijk geteisterd door de Atjehers, die zich te Batoe Grigi, aan de monding der rivier, genesteld hadden en den slavenhandel en zeeroof op eene alleszins in het oog loopende wijzer in de hand Werkten. Tengevolge daarvan verzochten de inlandsche hoofden van Baros „herhaaldelijk en dringendy om bijstand en om eene bezetting aldaar. De posthouder te Tapanoeli ondernam nu een expeditie tegen de Atjehers met eenige inlandsche vaartuigen; deze expeditie mislukte echter geheel. De resident, met een en ander in kennis gesteld, noodigde den militairen commandant uit, een macht van 150 man te zijner be- schikking te stellen tot het in bezit nemen van Baros en om aan het hoofd dier expeditie een officier te plaatsen welke, uithoofde van het bestaand gebrek ambtenaren, voorloopig met het civiel bestuur zou kunnen worden belast. Hij gaf van een en ander (missive van 30 Juni 1834 n®. 27) kennis aan de Regeering en verzocht op zijne handeling goedkeuring; zowel omdat zij in overreenstemming was met het door Van den Bosch aangegeven plan van uitbreiding op Sumatra, als omdat het noodzakelijk was de Battasche radja's ontzag in te boezemen en de onzekerheid weg te nemen waarin zij tot nog toe, met opzicht tot onze rechten op Baros en onderhoorigheden verkeerd hadden. Hetgeen intusschen in de Padangsche Bovenlanden was voorgevallen, verhinderde de uitvoering der beraamde plannen; en de Regeering besliste (besluit in Rade dd. 21 November 1834 no. 15): dat, hoezeer het bezetten van Baros moet worden beschouwd als strookende met de bedoelingen van den afgetreden Commissars- General, het oogenblik daartoe slecht gekozen was; en bijaldien het plan niet was uitgevoerd, daaraan geen gevolg moest worden gegeven voordat de vrede in de Padangsche Bovenlanden zou zijn hersteld. Intusschen moest de resident rbij den vorst  Bauer vor dem Matoea bij verrassingen te nemen, door Francis afgeslagen. — Bauer zet niettemin zijn plan door op grond van het besluit van een krijgsraad. — Verslag van de verrassing van Matoea en wat daarna geschiedde. — Onderwerping van Toewantoe Nan Tinggi. — Post opgericht te Bambang. — Verslag van Bauer over den algemeenen toestand in Juli 1834. — Beschouwingen van Francis over Bauer's handelingen. — Oordeel van den generaal De Stuers. — De meening van den Gouverneur-Generaal Baud. — Diens beslissing, waarbij de eigendunkelijke handelingen van Bauer worden afgekurd. — Waarom des niet werd vervangen. — Goedkeuring zijner handelingen door van den Bosch, optimistische verwachting van deze. — Aanvallen op onzen post te Bambang. In weerwil der bevelen van het Gouvernement en de herhaalde vertoogen van den resident opende de luitenant-kolonel Bauer in de maand Juni de militaire operatiën. Francis schreef den 30° Juni, particulier, over den toestanden en de toedracht der zaak het volgende aan den Gouverneur-General a.  WESTKUST VAN 18383—1835. 359 An en berichtete hij mij dat hij met de meeste geheimzinnigheid eene onderhandeling met de hoofden van Matoea had geopend, en reeds den dag bepaald had om die plaats bij verrassing te nemen, toen de ontvangst van het besluit van 2 Mei jl. n°. 1 hem in zijn voornemen verhinderde. Hij verzocht hierop mijne toestemming ten einde dat ontwerp alsnog te kunnen uitvoeren, daarbij te kennen gevende dat eene weigering het leven van de hoofden die met hem onderhandeld hadden in gevaar brengen zou. "Ik behoef Uwe Excellentie niet te zeggen, hoezeer dit bericht mij verontrustte door te ontwaren dat, ondanks het besluit van 8 Maart La E, waarbij het hoogste gezag alhier aan mij wordt toegekend, de luitenant-kolonel Bauer, geheel buiten mijn weten, endhandelingen met den vijand had aangeknoopt, en ook vijande-lijkheden zoude hebben aangevangen. Maar, om de goede verstandhouding niet te storen welke tusschen ons dient te bestaan, heb ik hem mijne gevoeligheid hierover niet laten blijken, en heb ik er mij toe bepaald, in loco te gaan onderzoeken in hoever het noodzakelijk zoude zijn, aan het voorstel om Matoea te nemen gevolg te gven. Dienvolgens begaf ik mij naar de Bovenlanden (27 Mei), en de overste Bauer volgde mij den dag daarna." „Te Fort de Kock aangekommen, liet ik de zendelingen van Matoea, die met den luitenant-kolonel hadden onderhandeld, voor mij komen, en in eene samenspraak met hen, in tegenwoordigheid van den overste Bauer en den heer Van den Berg, overtuigde ik den heer Bauer dat het innemen van Matoea gevoegelijk kon worden uitgesteld, zonder eenig gevaar voor het leven der hoofden die met hem in onderhandeling waren getreden, en verzocht ik hem alzoo geene vijandelijke landen af te wachten. Daarna begaf ik mij naar Goegoeq Sigandang om de aankomst of nadere berichten van mijne zendelingen van mijne zendelingen dat, behalve de hoofden van Bondjol, waarmede zij bezig waren te onderhandelen, de overige vijandelijke hoofden zich reeds verklaard hadden, in onderwerping te willen komen, terwijl de zendelingen der hoofden van Matoea een geheelen nacht bij mij hebben door- gebracht en mij de verzekering gaven dat Matoea z ich niet-alleen nimmer tegen ons zoude verzetten, maar ook bereid was dadelijk in onderwerping te komen. nAldus mij van de goede gezindheid der vijandelijke hoofden over- tuigd hebbende, heb ik gemeend te moeten besluiten den heer Bauer beslist te verzoeken geene vijandelijke het leven mijner zendelingen in gevaar zoude kunnen brengen (9 Juni). „Den dag daarop ontving ik nadere berichten van mijne zendelingen, meldende dat ook de hoofden van Bondjol genegen waren zich aan het Gouvernement te onderwerpen, en dat zij waren overeengekomen om, on den 182 dezer, onder het slachten van karbouwen, de voor- waarden te bepalen waarop de algemeene onderwerping van alle de vijandelijke landschappen zoude plaats hebben. „Ik verheugde mij reeds over dezen gelukkigen toestand van zaken, die mij het aangename vooruitzicht gaf om, zonder bloedstorting of kosten voor den lande, de algemeene rust en vrede alhier hersteld te zien, toen ik onverwacht ziek werd en naar de benedenlanden moest vertrekken, de verdere behandeling dezer zaak aan de heeren Van den Berg (in de bovenlanden) en Intveld (in de benedenlanden) overlatende. „Op mijn vertrek staande van Goegoeq Sigandang, ontving ik een brief van den heer Bauer, te kennen gevende dat hij bericht ha ontvangen dat de Rauenaren vijandelijkheden hadden ondernomen tegen de onzen in Mandailing en het Fort Elout was ingesloten, en waarbij hij mij uitnoodigde eenen krijgsraad te Fort de Kock te komen bijwonen 1. De staat mijner gezondheid liet echter niet toe mijne reis naar Padang uit te stellen, en ik zag ook geen gevaar voor ons grondgebied, te meer daar ik, noch van den civielen commandant van Natal, noch van dien te Mandaïling eenig bericht van den bedoelden aanval ontvangen had. Ik ver volgde dus mijne reis, in de vaste veronderstelling dat de krijgsraad geene maatregelen zoude nemen in strijd met de bevelen van het Gouvernement, en dat in ieder geval,onder zulke gewone omstandigheden, de luitenant-kolonel geen besluit van dien raad zoude ten uitvoerleggen alvorens mij daarin te kennen. „Doch, hoe groat was mijne telegraphisch in deze verwachting, tien ik kort daarop de tijding ontving van den luitenant-kolonel, dat de krijgsraad besloten had om, ten voordeele van onze bezetting te Mandailing, eene diversie aan deze zijde te maken en ook de noodige militaire operatiën tegen Matoea reeds waren bevolen! » In dezen brief, dd. 12 Juni 1834, n° 382, is van eene verrassing van Matoea gegen sprake; Bauer meldt alleen dat hij, naar aanleiding van het bericht van kapitein Van Beethoven, den volgenden dag een krijgsraad beleggen en zich naar diens uitspraak gedragen zal. SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 361 Wij moeten thans het relaas van Francis voorloopig afbreken, om te vermelden wat intusschen van militaire zijde was verricht. Bauer had besloten, de verrassing van Matoea in den nacht van 28 op 24 Mei te beproeven, doch den 19n Mei ontving hij het geheim besluit van 2 Mei „waardoor hem de handen vastgebonden waren.” Hij was toen, den 2ln Mei, naar Padang gegaan om met den resident te spreken, doch deze we Eigerde later zijnen toestemming, zooals Bauer schrijft zonder allerhande voorwendsels. Doch in den laten avond van 12 Juni ontving deze vhet dringend verzoek om hulp van den kapitein Van Beethoven, die in het begin des jaars den majoor Eilers als commandant der Noordelijke afdeeling vervangen had. Wat de berichten van Van Beethoven behelsden, is niet geheel duidelijk. De luitenant Dresse, civiel en militair commandant van Natal, schreef dd. 8 Juni no 12 alleen dat Toewankoe Tamboesei den 802 Mei in Groot-Mandailing was binnengekommen. Van Beethoven had hieromtrent den 22 Juni gerapporteerd; die brief is ons onbekend gebleven, vermoedelijk werd daarbij verstörung verzocht wegens de vele zieken en de onbetrouwbaarheid der hulptroepen. Den 5 dringt hij nader daarop aan vonder opmerking dat, zoo de vijand in Groot-Mandailing mocht komen de overhand te verkrijgen, deze westelijke omtrek en de correspondentie van Natal met Fort Sevenhoven afgesneden zou zijn.” Über die berichten belegde Bauer den volgenden ochtend ten 8 ure een krijgsraad, waarvan het procesverbaal, eenigszins verkort, aldus luidt: „Tegenwoordig zijn: de luitenant-kolonel Bauer, president; leden: de kapiteins Van Steenbergen, Krafft en Roth, de le luitenants Sutherland en Moltzer, de 2e luitenant-adjudant Stuten; secretaris de le luitenant van Riet. „De president deelt mede: 10. instructie van den Commissars-Generaal; 20. Extract geheim besluit van den Gouverneur-Generaal a. i. voor zoover deze mededeeling noodig was; 80. Den staat van zaken in de Padangsche Bovenlanden en die in de Noordelijke afdeeling, de pas ontvangen brieven van kapitein Van Beethoven en van luitenant Dresse. „Nadat de president aan de leden gevraagd had of zij genoegzaam ingelicht waren en die vraag met ja beantwo „Nadat de president aan de leden gevraagd had of zij genoegzaam ingelicht waren en die vraag met ja beantwo „Nadat de president aan de leden gevraagd had of zij genoegzaam ingelicht waren en die vraag met ja beantwo „Nadat de president aan de leden gevraagd had of zij genoegzaam ingelicht waren en die vraag met ja beantwo „Nadat de president aan de leden gevraagd had of zij genoegzaam ingelicht waren en die vraag met ja beantwo „Nadat de president aan de leden gevraagd had of zij genoegza Ord was, vroeg de president aan het jongste lid en zoo vervolgens, of zij van oordeel 862 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1888-1885. waren of aan de gevraagde hulp van den kapitein Van Beethoven in de gegeven omstandigheden gevolg souden moeten worden gegeven, en op welke wijze zij dachten dat men de meest gepaste hulp aan onze in de Noordelijke afdeeling bedreigde troepen kon toebrengen. 5 Na rijp overleg worden de stemmen als volgt opgenomen: (volgt verklaring van alle leden dat zij het "t beste achten, Matoes bij verrassing te nemen om daardoor eene diversie teweeg te brengen, en verder vom uit de benedenlanden en uit de Ls Kota's ver- tooningen te maken om daardoor meer klem aan die diversie bij te zetten, mits men zich aan geene der beide zijden aan gevaar blootstelle7). Het blijkt niet, of de leden iets wisten van de met den resident gevoerde correspondentie en overigens, ook omtrent den stand der underhandelingen, voldoende ingelicht waren. Voor den onpartijdigen beoordeelaar geeft het houden van den krijgsraad den indruk, dat de toeleg is geweest, het eens beraamde plan tot verrassing van Matoea in weerwil van alle tegenkanting door te zetten. In ieder geval was o. i. de beslissing, of Bauer in strijd met de bevelen der Regeering zou behooreen te handelen, eene zaak die aan hem-selven, niet aan een vkrijgsraady toekwam. Beneden zal blijken, hoedanig het oordeel van legerbestuur en Regeering was over Bauer's besluit om, in overeenstemming met het eenparig gevoelen van den krijgsraad, veene diversie ten faveure onzer bedreigde kameradeny te beproeven en daartoe Matoea bij verrassing te nemen, „swat in den geest zijner instructie viel, waar-onder de bevolking niet het minst zou lijden en waarnaar die van Agam zelfs verlangde. Omtrent de verrassing van Matoea en hetgeen daarna verricht werd, z In achtervolgend door Bauer opgesteld: 19, een voorloopig rapport, dd. Matoea 15 Jum no, 411; 20. missive van Matoea, dd. 24 Juni n°. 430; 30, id. dd. Bambang, 2 Juli ne. 463, en 40. een meer gedétailleerd rapport, dd. Matoea, 14 Juli no. 508. Lange (II, blz. 57—59) schijnt slechts het eerste dezer stukken gekend te hebben en is, daardoor waarschijnlijk, oppervlakkiger in zijn verhaal dan elders. Zulks geeft ons aanleiding, uit de vier ge- noemde bescheiden hier, met de eigen woorden van Bauer, een uitvoeriger overzicht der verrichtigen te doen volgen. SUMATRA’S WESTKUST VAN 1833—1835. $63 In den nacht van 13 op 14, en ook op den 14den Juni marcheerden de troepen van Fort de Kock, Soengei toewah, Koriri, Bassoh en Goegoeq Sigandang op de bepaalde tijdstippen geregeld en in alle stilte af. De tot den onmiddellijken aanval bestemde troepen waren: het rechterhalf le bataljon infanterie, gecommandeerd door den kapitein Roth, en een detachement der 7° compagnie algemeen depôt (kapitein Van Steenbergen), van Fort de Kock, en linkerhalf le bataljon infanterie (kapitein Krafft) van Soengei toewah. „Laststgenoemd officier had in last, met zijne colonne een groot half uur vór den dag voor de linie bij Matoea ilir tot den aanval gereed te staan, terwijl Bauer van zijne zijde op hetzelfde uur entot hetzelfde einde voor de liniën van Matoea lor zou zijn; met het aanbreken van den dag zou de aanval gelijktijdig beginnen en krachtig worden doorgezet. „Maar de duisternis, de reeds slechte en door de aanhoudende regens schrikkelijk bedorven Wegen en de hindernissen die wij ont-moetten, waren oorzaak dat ons reeds de dag overviel voordat ik, met de voorwacht, nog Pantar had kunnen bereiken; de vijand kon ons in de verte zien aankomen en de grootste hinderpalen moesten nu nog overwonnen worden. „De troepen, die man voor man het karbouwengat bij Pisang moesten passeeren, waren nog palen ver uit elkander; en alzoo was de goede uitslag zeer onzeker, doch nu deze weg eenmaal ingeslagen was, en om zooveel moeite niet tevergeefs te doen, besloot ik te volharden en gaf ik last aan de voorwacht, om met den meesten spoed op de haar aangewezen punten aan te rukken en desnoods de wachthebende manschappen met inspanning van alle krachten te verdrijven. „Het le peloton flankeurs, order de orders van den 2n luitenant Damas, gevolgd door een peloton pionniers onder de orders van den 2n luitenant der artillerie Gropp, kwam, na reeds eenige obstacles overwonnen te hebben, op eenige voor een recht op en neer afgestoken, 68 voet diep, 181 voet breed ravijn; ook deze hindernis hield onze brave manschappen. door hunne moelige officieren voorafgegaan, in de eerste drift niet terug. Om de later aangekomen meer bedaarde manschappen der colonne in het ravijn te krijgen, was het noodig, van alle aanwezige officieren de sjerpen aan elkander te knoopen en daarmede man voor man af te laten. Aan de andere zijde was het ravijn minder steil, en werden door de pionniers eenige trappen ingekapt waartegen de manschappen wederom opklommen. SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. „De 1¢ luitenant-adjudant Sutherland heeft met het 2e peloton der voorwacht rechts van het bekenden plateau de linie bekropen en ook gelukkig de grootste moeielijkheden overwonnen. De wachthebende manschappen hadden slechts den tijd om hunne gewerafte af te schieten; doch binnen de linie, tegenover genoemd plateau en te Matoea lor, heeft zich de vijand verzameld en wel ziende dat de voorwacht, bestaande uit 60 gewerdragende manschappen, niet spedig gevolgd kon worden, zijnde daarenboven nog wat verspreid, op deze met den klewang in de hand, een hevigen aanval gedaan en haar zelfs voor een oogenblik aan het wijken gebracht. Doch de luitenant Sutherland heeft onmiddellijk de voorwacht doen sluiten en toen op zijne beurt den vijand met geveld gewer verspreid. Tegelijkertijd deed de vijand een uitval uitval uitval uitval der eerst aangekommen manschappen die ik, tot dekking der verder aankomenden, tegenover die plaats verzameld had. Ik zond dadelijk den kapitein Roth met eene kleine versterking naar de voor Wacht, en den inlandschen kapitän Raden Tommonggong Prawiro di Porro en den 2" luitenant Wirtgen van het algemeen depôt tegen den uitval uit Matoea lor af; zij slaagden er weldra in, den vijand te verdrijven en drongen met hem de kampong binnen. „De vijand trok zich nu in alle richtingen terug; de kapitein Roth, die zich nu met de voorwacht vereenigd had, trok tot aan den großen boom op den pasar door en vatte daar post. Hier vereenigden zich vervolgens het rechterhalf le bataljon en het detachement der 1e compagnie van het algemeen depôt. „Ten elf ure ontving ik een briefje van kapitein Krafft, die mij meldde dat hij, na acht uren onophoudelijk over een allerellendigsten weg gesukkeld te hebben, eerst om 9 uur voor Matoea ketjil was aangekomen, waar de bevolking nog onder de wapenen stond. Hij vertoonde toen zijn macht, en zond zijn gids in de kampong, met last deze te openen, hetwelk ook dadelijk geschiedde; vermoedelijk was onze komst op de pasar van Matoea den bewoners van Matoea ketjil reeds bekend. „De artillerie was den 130, ten 11 uur ’s avonds, van Bassoh af-gemarcheerd, en kon eerst, na alle inspanning, in den namiddag van den 152 ons bivak te Matoea bereiken, hoewel ik van mijne zijde nog met het peloton pionniers een weg voor het kanon had laten maken; met de artillerie kwamen ook pas de rijpaarden. Nadat nu alle troepen vereenigd waren, het ik ze in drie mobiele colonnes geformeerd,  colonne (kapitein Krafft), het linker half le batallion infanterie En de 2e sectie artillerie; 3e (reserve-) colonne (kapitein Van Steenbergen), de beschikbare troepen der 8e, 7e en 8e compagnie alg. depdt, 1 houwitser op bres-affuit en 1 zesponder. „De beschikbare manschappen der 2e en 10e compagnie algemeen depot formeeren de colonne der Padangsche Benedenlanden onder de orders van den 1" luitenant Dommers; zij zijn van Priaman afgemarcheerd en hebben Loeboeq Bassoeng bezet; een detachement der 6e compagnie, met de Maleiers der I Kota’s onder de orders van den 12 luitenant Schouten, heeft eene vertooning gemacht naar het Noord-westen en is daarna weder ingerukt; hier zoowel als in de Benedenlanden is niets van belang voorgevallen. „De bevolking van den linkeroever van de kali Massang is door onze plotselinge verschijning op den pasar van Matoea en de ver-tooning eener aanzielijk macht aldaar zoo verschriftt, dat zij zich overal, uren ver voor ons uit, onderworpen en dadelijk aan de wegen gewerkt heeft. „Den 162 kwam de Toewankoe nan Tinggi van Soengei poear (fort Vermeulen Krieger), hoofd van 8 der XII Kota’s — de overige 4 hinden zich reeds onderworpen — mij spreken. Onze troepen stonden voor eene inspectie gereed. Ik had toen de schoonste gelegenheid hem onze gezamenlijke macht te vertoonen; hij beloofde mij den 19" terug te komen om zich te onderwerpen, wat dan ook geschied is. Volgens afspraak met Toewankoe nan Tinggi zou ik den 25n het fort Vermeulen Krieger bezetten, doch tengevolge van valsch alarm, dat de Priesries met eene belangrijke macht over de Massang getrokken waren, ben ik reeds den 24n derwaarts getrokken. den van nabij zeer sterk gedomineerd werd en om die reden onhoudhaar was; bovendien lag het slechts 24 uur van Matoea en te ver van de kali Massang. Hij maakte derhalve den 26n Juni veene verkenning tot dicht bij de rivier, doch vond langs den geheelen bergachtigen weg geen plaatsje, dat vlakte genoeg had om het kleinste fortje op te bouwen” ; eindelijk vond hij, op een half geweschot ten oosten van Bambang, 1} uur voorbij het fort Vermeulen Krieger en half zoo ver als dit fort van de rivier verwijderd een terrein, dat ook wel gedemme werde maar hiertegen gedekt kon worden. Eene hier gebouwde versterking zou het voordeel hebben, de XII Kota's en de VIT Loerah's te beschermen en een goeden voorpost, slechts 14 uur van de rivier, op te leveren; zij zou daarom gebouwd, met 100 man der Se compagnie algemeen depôt bezet en goed van levensmiddelen voorzien worden. Bij een eventueel vooruitgaan zou Bambang dan een depôt vormen voor leeftocht en munitie. Het fort — een vierkant van 120 voet zijde met twee cirkel- bastions — was den 20 Juli ‘savonds gesloten. De vijand had alleen in den ochtend van 1 Juli den arbeid met eenige gewer- schoten verontrust. De geest der bevolking was hier slecht, de onsen ondervonden weinig of geen medewerking; de manschappen moesten de materialen zelf aanhalen en de gebouwen enz. zelf maken, self het gras moest door de onzen gesneden en alle verzendingen gote- corteerd worden, aaugezien de gemeenschap niet vrij was; eenige kwaadwilligen hadden een En dagegen-secar vermoord. Een extra-coram daags maakte alles weder goed, en de manschappen waren, niettegen-staande al dat werk, voortdurend met den besten geest bezield. De kampong Kota Tinggi, die noordwaarts van Bambang.en het dichtst bij de Massang gelegen was, was de eenigste die weigerde in onderwerping te komen; opgestookt door de Padries van de over- zijde der rivier, had zij eene sterke stelling in het bosch in alle haast versterkt en daar haren voorraad levensmiddelen geborgen. Den 9n Juli zond Bauer den kapitein Van Steenbergen met een detache- ment van 120 man derwaarts, vergezeld van den gecommitteerde — van de Padangsche Bovenlanden, den Heer Van den Berg, en den Toewankoe nan Tinggi. De vijand stond gereed om de onzen af te wachten; alle vermaningen van hunnen Toewankoe waren vruchteloos, maar toen de onzen de bajonetten opsloegen en de hoornblazers gereed stonden om den stormmarsch te blazen, verlieten zij zonder slag of stoot hunne sterke stelling, genaamd Krakou; de onzen maakten toen eenig hoornvee buit en verbrandden de pas opgeslagen hutten , waarin veel padi geborgen was. De terugmarsch werd daarop aangenomen; reeds den volgenden dag kwamen de gezamenlijke hoofden van Kota Tinggi vergiffenis’ vragen en zich onderwerpen. Den 11" Juli kon het fort te Bambang, dat reeds in een goeden staat van verdediging was, aan zich-zelf worden overgelaten, met eene voorloopige bezetting van 156 man, welke voor 53 dagen van - Ba! , Pae SUMATRA’S WESTKUST VAN 1833—1835. 367 vivres en van eene goede hoeveelheid munitie voorzien was. Het was bewapend met een 6- en een 14 ponder, en een handmortier. Het oude fort Vermeulen Krieger, ten noorden van een zeer diep en steil ravijn gelegen, en waarin eenige kwaadwilligen de van deze zijde aankomende troepen zouden kunnen afbreuk doen, werd, in overleg met Toewankoe nan Tinggi, den 12 Juli geheel geslecht. En hiermede, schrift Bauer vermeiden die het doch om een diversie om de Noord te bewerkstelligen te hebben bereikt. Den 182 Juli keerden de troepen der 2e en reserve-colonne naar hunne standplaatsen terug. Bauer bleef vooreerst nog met de le colonne en die der Benedenlanden mobiel, en wilde met deze troepen in de districten van de Danau en de Benedenlanden eenige verstooningen maken, ten einde de wegen, die daar nog overal verkapten onbruikhaar waren, te laten herstellen en alzoo de gemeenschap overal te openen, de nieuw aangewonnen districten te consolideeren en den vijand, aan de overzijde der rivier, in echec te houden. Gedurende den korten tijd: der operatiën — 14 Juni tot 13 Juli — hadden de troepen veel dienstijver betoond en waren zij steeds met den besten geest bezield. Zij hadden eenige zeer moeielijke marschen en bewegingen gemaakt, drie bivaks gebouwd, waarvan een gedeeltelijk versterkt was, 2 nieuwe versterkingen in staat van verdediging gebracht en met de hoogst noodige gebouwen voorzien, en een fort ges Lecht. Aan al deze werken had geen Maleier de hand geslagen; die van Matoea en Andalas hadden al de materialen bezorgen, doch die van Bambang slechts eenige bamboezen en eenige bossen alang-alang; alle benoodigde materialen van een 100 voet lange kazerne en van een kruitmagazijn waren, op dat weinige na, dcor onze manschappen aangebracht. 