None
2) Res. Staten van Holland van 28 Juni 1619. 8) Afpointementen van de Rekenkamer 3 Juli 1619, f. 46. 6) Memoriaal van de Rekenkamer van Holland 16 Juli 1619. 8): Res. Staten-Generaal 15 Juli 1619. 86 DE CONFISCATIE DER GOEDEREN VAN HUGO DE GROOT. goederen in Holland gelegen. Daar de Staten gedreigd hadden, bij niet voloering aan het bevel, hunne’ particuliere goederen te zullen aanspreken, maakten de Curateuren bezwaar verder met de administratie der goederen voort te gaan. Zij verzochten dus van de Staten-Generaal te mogen vernemen hoe zij verder in deze moesten handelen. Nach het schlüttet bracht deze tüchtigen komst van de Staten van Holland de leden der Staten-Generaal in een niet geringe verlegenheit, Hoewel de Staten-Generaal de Curateuren hadden benoemd, was het niet te ontkennen, dat de Staten der provinciën, waarin de goederen zich bevonden, rechten daarop konden doen gelden, De afgevaardigden van Holland, ter vergadering aanwezig, verklaarden in den eisch hunner provinciën zich daartegen niet te verzetten. De ver- tegenwoordigers der overige provinciën stelden voor de door de Staten-Generaal gedane benoeming van Curateuren voor loopig te handhaven, „zonder prejuditie.” Daar men omtrent deze zaak niet tot overreenstemming kon komen, werd besloten de bezwaren der Staten van Holland aan Prins MAURITS en aan graaf WILLEM VAN NASSAU voor te leggen, ten een dezen eene beslissing te verkrijgen. Uit elke provincie werd een lid der vergadering aangewezen, „om te adviseeren ende te beramen een middel van accommodement.” MAURITS en Graaf WILLEM had plaats onmid-dellijk na het besluit der Staten-General om de tusschenkomst der vorstelijke personen in te roepen. Dezen schijnen er gemakkelijk in geslaagd te zijn de strijdende partijen tot elkaar te brengen, want reeds den volgenden dag — 16 Juli — verzochten de Staten-General haar medelid DE VOOGT het verdrag op te stellen, dat den vorigen dag gemaakt was tusschen de provinciën onderling in zake de administratie der geconfisqueerde goederen. Het is mij niet gelukt dit verdragte vinden, maar het valt niet moeielijk de’bepalingen daarvan op te maken uit de bekende feiten. Vermoedelijk zal bepaald zijn dat de administratie der goederen van de veroordeelden, binnen de provincie Holland gelegen, bleef bij den ontvanger HALLINGH, die zooals blijkt uit den hier volgenden inventaris van de goederen van HUGO DE GROOT en uit enkele andere stukken in het Rijksarchief berustende, voor het vervolg alleen en zonder medewerking van zijn medecurateur optrad. De goederen, buiten de provincie Holland gelegen, werden vermeidliche gesteldt, endende het beheer van Curateuren, benoemd door de Staten der provincie, waarin zich de goederen bevonden. 1) Res. Staten-General 15 Juli 1619. 2) Res. Staten-Generaal 16 Juli 1619 DE CONFISCATIE DER GOEDEREN VAN HUGO DE GROOT. 87 HALLINGH, aldus in zijn betrekking gehandhaafd, zette nu ongestoord zijne werkzaamheden voort. Reeds den 18den Juli bood hij den Staten van Holland een Staat aan van de onroerende goederen en de renten door hem en Mr. LAURENS DE SYLLA in beslag genomen en behoorende tut de geconfisqueerde goederen van wijlen OLDENBARNEVELT, HOOGERBEETS, DE GROOT en DE HAAN, ) — Den 23sten Juli besloten de Staten-Generaal HALLINGH te belasten met de administratie van „de meuble goederen, actien ende crediten’ van de veroordeelden in Holland gelegen en bevalen hem tevens den inventaris dier goederen in te leveren met ‚de declaratie van de onkosten, door hem en de SYLLA gemaakt. *) © Aan dezen laatsten last werd door HALLINGH spoedig voldaan. Den 16den August 1619 bracht de Tresorier-Generaal DE BIE in de vergadering der Staten-Generaal rapport uit over de declaratie der onkosten, gemaakt door de SYLLA en HAL-LINGH, Er werd toen besloten aan de Curate uren de gemächtige onkosten te restitueren en hun als salaris toe te leggen de som van f 4.— per dag, gerekend van 15 Mei tot 16 Juli 1619, te voldoen uit de opbrengst der geconfisqueerde goederen! Middelerwijl hadden de Staten-Generaal HALLINGH gemachtigt *) over te gan tot den verkoop der goederen en deze machtiging werd eenige dagen later bevestigd door de Staten van Holland.” De Staten-Generaal hadden tevens den Curateur gelast „suffisante cautie” voor zijn beheer te stellen tot een som van tienduizend Carolus guldens, *) en tevens om de veertien dagen een overzicht in te leveren, waaruit de staat van zaken telkens zou blijken, De acte, waaruit deze cautie werd verleend, moest worden verleden ten overstan van het Hof van Holland. Aan dit bevel heeft HALLINGH spedig voldan; reeds den 2262 Augustus”) werd in de Staten-Generaal voorlezing gedaan van de acte van borgtocht id. 17 Augustus, waarij PIETER HALLINGH *) verklaarde zich borg te stellen voor zijn broeder JAN tot een bedrag van 10.000 ponden. Intusschen had MARIA VAN REYGERSBERCH niet stil gezeten, maar had herhaalde malen gepoogd ontslag te verkrijgen van de geconfisqueerde goederen haren man toebehoorende. Zoodra zij vernomen had, dat aan HALLINGH verlof gegeven was tot verkoop der goederen over te gaan, richtete zij een request. Res, Staten-General 18 Juli 1619. 1 > ».. 23 Juli 1619. 3 ».. 16 Aug. 1619. à ».. 12: Aug. 1619. D,.. 20 Aug. 1619. © ». » ” 15 Aug. 1619. TD.. 22 Aug. 1619. 8) Preter HALLINGH was Commies bij de Griffie der Staten van Holland. 88 DE CONFISCATIE DER GOEDEREN VAN HUGO DE CROOT, tot het Hof van Holland, waarbij zij verzocht dat het privilegie, door Hertog ALBRECHT VAN BEYEREN aan de poorters van Delft geschonken, volgens hetwelk gegen poorter dier stad ooit meer mocht verbeuren dan 60 pond, ten opzichte van haar man gehandhaafd zou worden. *) Bij apostille van 24 Augustus 1619 werd dit request gesteld in handen van den Advocaat-Fiscaal, „omme nae voorgaende communicatie mette heeren van de Reeckenynge, hierop te seggen t'gene hem goet duncken sal.” Den 6den November d.a.v. verklaarde het Hof dat de suppliante zich, voor- zoover het de roerende goederen betrof, zou moeten wenden tot de Staten-Gene- raal. Wat de onroerende goederen aanging, daarover moest door haar geproce- deerd worden voor Commissarissen, door het Hof aangewezen, Mr. HENRICK Rosa en Mr. ADRIAEN TEDING VAN BERKHOUT. Tegen deze merkwaardige uitspraak, die niet pleit voor het doorzicht van het Hof van Holland, kwam MARIA VAN REYGERSBERCH on Tegen deze merkwaardige uitspraak, die niet pleit voor het doorzicht van het Hof van Holland, kwam MARIA VAN REYGERSBERCH on middellijk in verzet, na ongetwijde vooraf haar schoonvader, haar zwager WILLEM DE GROOT en haar broeder NICOLAAS VAN REYGERSBERCH te hebben geraadpleegd. In een request, 7) vermoedelijk den 7den November bij het Hof van Holland ingeleverd, zette zij de gronden uiteen waarom, volgens hare meening, de beslissing van het Hof onjuist en onbillijk was. Zij wees er op, dat uit het privilegie, aan Delft verleend, zeer duidelijk en klaar bleek dat geen poorter dier stad van zijne goederen, in geender ma- nieren meer mocht verbeuren dan £ 60.—, en dat derhalve het privilegie in het geheel moest worden toegepast, zonder onderscheid te maken tüsschen roe- rende en onroerende goederen. Zeer ter snede merkte zij op, dat haar man niet kon worden gehouden voor een poorter van Delft ten opzichte van zijne onroerende goederen, en ten opzichte van zijne roerende goederen voor een poorter van een andere plaats. Voorts wees zij er op, dat de uitspraak van het Hof haar noodzaakte voor twee verschillende Colleges hare rechten te verdedigen, wat groote kosten en moeite zou veroorzaken en in strijd was met het recht in Holland geldende. Haar man was geboren in Holland en stond dus onder de jurisdictie van het Hof van Holland, dat alleen gerechtigd was uitspraak te doen in zaken, de privilegiën der steden betreffende, Zij herinnerde er het Hof aan dat „naer gemeen rechte ende stijl van dese landen” een Eidler vrij was in de kennze van een rechter, wanneer meerdere Colleges bevoegd waren van een zaak kennis te nemen en dat zij reeds vroeger een beroep had gedaan op de uitspraak Zie Broeders gevangenisse, bl. 2a1. 2) id., bl. 221, aanteekening. DE CONFISCATIE DER GOEDEREN VAN HUGO DE GROOT. 89 van het Hof, dat dus niet bevoezd was de zaak te splitsen en haar te verwijzen naar een College, dat geen bevoegdheid tot rechtspraak bezat. Dat het voorts alleen de vraag was, of haar man zich op het privilegie van Delft kon beroepen en dat geen College meer kennis had van de privilegie van de ingezetenen verleend, dan juist het Hof van Holland. Op alle deze gronden verzocht zij dus aan het Hof haar het recht te verleenen, ingevolge de beveling van het privilegie de confiscatie der goederen van HUGO DE GROOT af te koopen tegen betaling van een som van 60 ponden. Ingeval het Hof zich niet met hare argumenten kon vereenigen, verzocht zij haar de bevoegdheid te verleenen, onder haar te mogen houden, tot dat door het Hof na behoorlijke procedure uitspraak zou zijn gedaan over de vraag of het privilegie van Delft in deze op haar man toepasselijk was. Onmiddellijk na de overgave van haar request aan het Hof van Holland richtte MARIA zich tot de Staten-General. In een request, den gden November in de vergadering dier Staten gelezen, de deed zij mededeeling van de beslissing van het Hof van Holland en verzocht onder aanvoering van redenen, aan haren man toe te staan gebruik te maken van De bepaling van het privilegie, aan de stad Delft verleend. Vermoedelijk zal MARIA weinig hoop gekoesterd hebben dat de Staten- General in deze onrustige tijden, toen haar man en zijn partij door de meer- derheid in de verschillende provinciën zeer werd gehaat, op haar verzoek zouden ingaan, Een beslissing werd door de Staten dan ook niet genomen en hoewel tusschen 9 November en 2 December?) vier requesten door MARIA werden ingeleverd, waarin hetzelfde verzoek werd herhaald, vinden wij in de resolutiën steeds aan- geteekend, dat de Staten „al noch opgehouden hadden daerop te disponeren”. De vroedschap van Rotterdam, die zooals bekend is, in 1618 door Prins Mauritius was verzet, kwam nu, hoewel dit geenszins bedoelende, MARIA te hulp. De Vroedschap had goedgevonden het huis in de Prinsenstraat te Rotterdam, in der tijd aan DE GROOT als dienstwoning aangewezen en waarin zijne meu- belen zich thans nog bevonden, gedeeltelijk een andere bestemming te geven. *) De Kerkeraad der Hervormde gemeente had aan de Vroedschap mededeeling gedaan, dat de Prinsekerk, grenzende aan het huis door DE GROOT bewoond, te weinig ruimte bood om het aantal toehoorders te bevatten, en dus noodzakelijk vergroot Moest worden. Dit huis bevatte een zaal, di: gemakkelijk met de kerk ver- 1) Res. Staten-General 9 Nov. 1619. 3) Zie Broeders yevangenisse bl. 220 — 227. D Resolutien der Vroedschap van Rotterdam 8 Nov. 1618. Oud. Holland 1902. 12 90 DE CONFISCATIE DER GOEDEREN VAN HUGO DE GROOT. Ein zu kann zu kann worden, während der gebrekt aus ruhigen kann, wenn man den $sten November 1618 reeds beschädigt, der mehr als het kerkgebungen te trekken, man haben auch den beschädigt nog gegen uitvoering gegeben. In den lokalen der maand November 1619 wenschte men den beschikking over DE GROOT's winning te verkrijgen, ten einde tot de vergrooting van de Prinsekerk over te kunnen gan. Men gät dus aan MARIA VAN REYGERSBERCH bevel de woning te ruinen en de daarin aanwezige roerende gegen den anderen naar een andere plaats over te brengen. Natuurlijk kon MARIA niet aan dat bevel voldoen, daar de boeken haars mans verzegeld waren en zij het beheer overhauen verzegeld waren en zij het beheer overhauen verloren had. Zij richtete zich dus ten vierden mächtigen, dat zij „seer wert gemeldet by de Regierders van Rotterdam,” die wenschten, dat zij het huis in de Prinsenstraat zou ontruinen en verzocht hogmaals op hare vorige requesten te beschikken. Dit hielp. Den 2° December Werden de requesten in de vergadering der Staten-General nogmaals geleisen, en toen werd besloten den rente meubelen en boeken, welke zich in het huis van DE GROOT bevonden, te doen taxeeren, waarna alle roerende goederen door MARIA „onder suffisante cautie” mochten worden vervoerd. Intusschen moesten er, om welke reden blijkt niet, nog ruim drie maanden verloopen eer HALLINGH gegeven om tot de „präsidente” der goederen van DE GROOT over te gaan. Den 23° Maart 1620 begon HALLINGH met de taxatie der goederen, waaraan hij drie dagen besteedde. De boeken en papierren waren reeds te voren door eenige Gecommitteerde Raden onderzocht en gedeeltelijk in beslag genomen. *) Volgens resolutie van de Gecommitteerde Raden van 3 October 1619 hadden de leden van dit College, de Heeren VAN DUIVENVOORDEN en DIERHOUT zich met den rent-meister HALLINGH naar Rotterdam begeven, waar zij, ten overstån van enenige leden der Vroedschap dier stad, de papierren van DE GROOT onderzochten en in beslag namen, zonder tegelijkertijd daarvan een, behorlijken inventerstag op te maken, MARIA VAN REYGERSBERCH had zich gen deze handeling ernstig verzet, maar het had niet mogen baten; alle papierren van DE GROOT werden mede naar den Haag genomen. DE GROOT zelf, die het grootste deel daarvan nooit heeft teruggezien, heeft zich over deze handeling later zeer beklaagd. *) Toen het Hof van Holland van deze willekeurige handeling kennis 3) Zie DE Groots Verantwortlich van de wettelijke Regierung van Holland ende West-Vriesland Hollandsche uitgave, zonder jaartal en naam van drukker, DE CONFISCATIE DER GOEDEREN VAN HUGO DE GROOT. 91 had gekregen, liet dit College bij monde van de raadsheeren ROSA en TEDING VAN BERKHOUT in de vergadering der Gecommitteerde Raden vragen op wiens last de in beslagneming der papieren van DE GROOT had plaats gehad. De Gecommitteerde Raden antwoordden droogweg, dat die inbeslagneming had plaats gehad op order van hun College en met voorkennis der Staten-Generaal. Met dit antwoord moest het Hof zich tevreden stellen: de papieren waren en bleven in beslag genomen. Bij de inventarisatie der goederen, welke plaats had ten overstå van den notaris J. A. VAN WARMENHUYSEN, werd HALLINGH, voor zoover het de meubelen betrof, bijgestan door LEONAERT JANZ. KINT, „gewonlicke priseerder in ’s Gravenhage” en SARA GILLISDOCHTER, huisvrouw van ANTIIONY HENDRICKEN, „oude cleercoopster ende uytdraechster tot Rotter Dam. De schatte der boeken van DE GROOT geschiedde door LOUIS ELSEVIER, boekverkooper te ’s Gravenhage, terwijl de Schepenen van Rotterdam, PIETER HENDRIKSZ, KELLENAER en C, JONGENEEL DE JONGE als vertegenwoordigers van de Vroedschap dier Stad tegenwoordig waren. Uit den inventaris blijkt, dat de inrichting van DE GROOT’S woning zeer ‚ eenvoudig was. De noodige meubelen werden er gevonden, ter versiering der vertrekken strekten meerdere schilderijen, meest portretten, terwijl éen kostbaar stuk zilverwerk, „een -silvere Lampet ende Becken”, getaxeerd op £ 300.— op een zekere luxe wees. Het komt mij evenwel voor dat de inventaris niet alle goederen bevat, die aan DE GROOT toebehoord zullen hebben. Immers het lijf- en linnengoed van hem, zijne vrouw en kinderen wordt niet vermeld, zoodat men mag veronderstellen, dat een deel der goederen vór de in beslagneming naar elders was overgebracht. De gehele mboedel vertegenwoordigde een geschatte waarde van £ 704, 9 stuivers, een bedrag dat zelfs voor dien tijd niet groot was te noemen, in nicht nemende den stand, waarin DE GROOT verkeerde en de aanzielijk betrekking door hem bekleed. Zijn bibliotheek, voor die dagen niet onaar-zijn, werd getaxeerd op £ 340, 7 stuivers. De goederen en boeken, door DE GROOT naar Loevestein vervoerd, en daar bij hem en zijn gezin in gebruik, zijn wel in den inventaris afzonderlijk vermeld, maar niet getaxeerd. Uit de opomming dier goederen blijkt, dat zij geen groote waarde konden vertegenwoordigen en derhalve geen grooten invloed op het eindcijfer der taxatie konden uitoefenen. DE GROOT was trouwens geen vermogend man; zijne ouders waren In de dagen van zijn gevangenschap beiden nog in leven en ook het vermogen zijn erwärts vrouw schijnt niet van eenige beteekenis geweest te zijn. In zijn „Ver- “antwoordinghe!) zegt hij dan ook dat zijn goederen weinige waren, en dat dit weinige was gespaard uit zijn salarissen, uit het inkomen zijn erwärts vrouw en uit betgeen „door groote naerstigheyt in 't oefenen van de practycque” was over-gewonnen. Maar het strekt hem tot troost, dat men door de onbeduldendheid van zijn vermogen tot het besluit moet komen, „dat hy syne conditie uyt den dienst van ’t Landt niet en heeft verbetert.” Terstond nadat de taxatie der goederen had plaats gehad, werd ten overstå van de Schepenen PIETER HENDRIKSZ. KELLENAER en C. JONGENEEL DE JONGE een acte gepasseerd, waarbij NICOLAAS VAN REYGERSBERCH, de bekende broeder van DE GROOT's vrouw, zich borg stelde voor de betaling eener som van 1134 Carolus guldens, 16 stuivers, vertegenwoordigende de waarde der getaxeerde goederen, Na de tax Atie kon MARIA VAN REYGERSBERCH eindelijk gevolg geven aan het verlangen der Vroedschap van Rotterdam, haar herhaaldelijk kenbaar gemacht, om de vrije beschikking te krijgen over DE GROOT’s winning. Maar zij deed dit niet zonder herhaald protest en toen zij eindelijk gedwongen werd deze te entruinen, verklaarde zij bij acte, gepasseerd den roden April 1620, ten overstånd van den notaris JACOB DUIFHUISEN, dat zij alleen tengevolge van dwang afstand had gedaan van hare woning, waarop zij, volgens het contract, door haar man bij de aanvaarding zijner bediening als. Pensionaris met de Vroedschap van Rotterdam gesloten, voortdurend recht meende te hebben, De vijanden van DE GROOT hadden intusschen niet stil gezeten. Zij vreesden maar alte zeer, dat het Hof van Holland, uitspraak doende in het geding betreffende den afkoop van de confiscatie der goederen, DE GROOT in het gelijk zou stellen, waardoor de straf der confiscatie waardeloos zou worden en alle gevangenen in het bezit hunner goederen zouden. blijven tegen voldoening Van een geringe som. Daartegen moest worden gewaakt. In de vergadering der Staten-Generaal werd derhalve het voorstel gedaan de gewezen rechters, die het vonnis over de veroordene hadden geslagen, op nieen bijeen te roepen, ten einde hun de veroor-deelden schuldig waren aan het crimen laesae majestatis. Wanneer deze vraag in toestemmenden zin beantwoord werd, meende men, dat het privilegie door Hertog ALBRECHT VAN BEYEREN aan verscheidene steden, en ook aan Delft, geschonken, niet zou kunnen gelden en dus de confiscatie niet voor een bedrag van £ 60.— zou kunnen worden afgekocht. Dit voorstel werd in de Staten-Generaal aange-nomen en in het begin van Juni 1620, ruim een jaar na de uitspraak der vonnissen, werden de rechters op nieuw bijeengeroepen om de gestelde vraag in overwegte te nemen. ’t Spreekt van zelf, dat alle rechters, die vroeger over de ge vangenen recht hadden gesproken, niet konden tegenwoordig zijn. Sommigen waren overleden, anderen door ziekte of om andere redenen verhinderd, zoodat de vergadering bij de behandeling der gestelde vraag niet voltallig kon zijn. Dit was evenwel voor de vijanden der onderliggende partij geen bezwaar: den afwezigen werd verzocht hunne meening schriftelijk mede te deelen. 1) De uitspraak der gewezen rechters kon onder de bestaande omstandig bedenken niet twijfelachtig zijn: den 6den Juni 1620 verklaarden zij, dat ten tijde van het arresteeren der sententiën, hunne meening was geweest, dat OLDENBARNEVELT en de andere gevangenen en gecondemneerde personen gecommitteerd of begaan hadden crimen laesae majestatis, uitgezonderd DANIEL TRESEL. Deze verklaring verwekte bij de GROOT en zijne vrienden een groote verontwaardig. In zijne, Verantwoordingh”) toont DE GROOT, niet zonder bitterheid aan, hoe onrechtvaardig deze verklaring was, die gegeven werd namens alle rechters, terwijl velen niet tegenwoordig waren geweest en meerderen reeds waren overleden. Hij wijst er op, hoe gehandeld is tegen recht en gewonte, toen men de afwezigen schriftelijk hun stem liet uitbrengen, daar allen, die in rechtszaken stemmen, op éen plaats moeten tegenwoordig zijn „om malkanders redenen te verstaen.” En de rechters! Onder hen waren weinigen, die bekend waren waren waren waren „ongeleerd, die het woort self van crimen laesae majestatis, ick laet staen de kracht van ‘t woort, niet en verstonden.” Ook de omstandigheid dat men niet, zoaals het gebruik hier te lande wilde, de veroorden had gehoordo vor de verklaring besloot, werd door DE GROOT gegispt. Nadat dit stuk was bekend gema akt, deed de rentmeester van Noord- Holland aan de vrienden van DE GROOT aanzeggen, dat hij thans voornemens was al diens goederen te verkoopen. °) MARIA VAN REYGERSBERCH diende daarop bij het Hof van Holland op 16 Juni op nieuw een request in, waarbij zij nogmaals verzocht uitstel te bevelen Van den verkoop. Zij beriep zich weder op het privilegie aan de stad Delft EEE 1) Zie BRANDT, t. a. p., bl. 2235 Verantwoordingh, bl. 162. 3) t.a. p. bl. 277. 5 Zie Broeders Gevangenisse t. a. y., bl. 248. 94 DE CONFISCATIE DER GOEDEREN VAN HUGO DE GROOT. gegeben en toonde aan, dat de verkoop der goederen niet kon worden toegelaten, zoolang niet door het Hof was uitgemaakt of het privilegie in de zaak van. DE GROOT toepasselijk was. Het Hof gaf MARIA last dit verzoek nogmaals te doen aan de Heeren Commissarissen door het Hof benoemd, opdat de partijen door dezen konden worden gehoord, Den 8sten Juli had naar aanleiding van dit bevel een comparitie plaats voor een der door het Hof aangewezen Commissarissen, H. ROSA. Aanwezig waren NICOLAAS VAN REYGERSBERCH met den advocat DE JONGH, die de belangen van MARIA voorstond en de Fiscaal van het Hof van Holland. In deze bijeenkomst vielen harde woorden. Toen REYGERSBERCH zich beriep op het privilegie van Delft, antwoordde hem de Fiscaal dat dit privilegie te niet was gedaan door een plakaat van Keizer KAREL DEN VIJFDE, in 1549 uitgevaardigd, waarbij bepaald was, dat de goederen van al degenen, die zich aan het crimen laesae majestatis hadden schuldig gemaakt, overal verbeurd verkeld mochten worden, zonder dat eenige privilegien hiertegen konden helpen. Het lid van het Hof ROSA nam daarop, zonder den Advocaat-Fiscaal te laten uitspreken, het woord en zeide op boozen toon, dat het tegen zijn hart was in zulk een zaak te zitten; dat de Staten-Generaal de rechters hadden doen vergaderen om de verklaring te geven, opdat daarna van de zaak niet meer zou gesproken worden. En zich tot NICOLAAS VAN REYGERSBERCH wendende, zeide hij, dat men den advocaten behoorde te verbieden zulke zaken te beh. andelen. REYGERSBERCH, terecht verontwaardig das door den raadsheer ROSA aangelagen, antwoordde hem, dat hij hohe tijd leefde, waarin het iemand verboden kon worden zijn recht te verdedigen; dat men met kennis van zaken de rechtsvraag moest bespreken, zooals het Hof had toegestaan en haar niet maar kon verwerpen. En ten slotte riep hij uit: Qui statuit aliquid, parte inaudita altera, aequum licet statuerit, haud aequus fuit. Het spreekt van zelf, dat op een conferentie, waar de hartstochten zich zoo uitten, de rechtsvraag niet kalm kon overwogen worden. De partijen gingen dan ook uiteen, zonder een stap verder te zijn gekomen, REYGERSBERCH vermoedelijk met de overtuiging dat het in deze bewogen tijden voor zijn zwager DE GROOT moeielijk zou zijn recht te verkrijgen. Vier dagen later, den 12 Juli had er opnieuw een conferentie plaats tusschen dezelfde personen, waarbij de Advocaat-Fiscaal ongestoord zijne meening kon ont-vouwen. Hij herhaalde zijne vorige verklaring, dat het privilegie van Delft ge-deeltelijk vernietigd was door het plakaat van Keizer KAREL DEN VIJFDE. Zie Broeders gevangenisse, bl. 114/5. Woorden van SENECA in het treurspel Medea, vs. 199/200. DE CONFISCATIE DER GOEDEREN VAN HUGO DE GROOT. 95 REYGERSBERCH daarentegen gaf als zijne meening te kennen, dat Keizer KAREL niet het recht had de privilegie der steden krachteloos te maken zonder hare toestemming. De vraag of DE GROOT nog als poorter van Delft kon beschouwd worden, die bij vorige gesprekken was aangeroerd, bleef oubesproken en scheen door den Fiscaal van weinig gewicht geacht te worden. Eenige dagen na deze conferentie waarbij REYGERSBERCH zijne conclusiën schriftelijk had overgeleverd, ontmoette deze den commandant van Loevestein, luitenant JACOB PROUNING, genaamd DEVENTER, wien hij verzocht aan DE GROOT de copieën der ingeleverde requesten met ‘s Hofs apostille en de conclusiën over te geven, ten einde dezen in de gelegenheid te stellen zijne meening over de rechtsvraag uiteen te zetten. PROUNING weigerde dat evenwel kortaf, zeggende dit niet te durven doen. REYGERSBERCH, verontwaardigd over dit antwoord, toonde PROUNING zijn minacht door hem toe te voegen, dat hij weigerde aan dit billijk verzoek te voldoen, omdat hij de Staten-Generaal te vriend wilde houden tot het verkrijgen van een andere betrekking. REYGERSBERCH heeft daarop de copieën naar Delft aan DE GROOT’S ouders gezonden, die gelegenheid Hebben gevonden zu aanleid zoon te doen toekomen. De ontvangst van die stukken gaf HUGO DE GROOT aanleiding tot het ostellen van eene -memorie, ) bestemd voor het Hof van Holland, waarin hij zijn rechten, voortspruitende uit het privilegie van Delft, verdedigde. In dat stuk toont hij aan, hoe dwaas de meening is zijn er tegenstanders, als zouden de rechten, aan de poorters van Delft bij het bedoelde plakaat gegeven, te niet zijn gedaan door een later plakaat in 1549 door Keizer KAREL DEN VIJFDE gegeven. Bij dat latere plakaat werd verklaard, dat in geval van „heresie en crimes de laesae Majesté, tant divine que humaine,” confiscatie van goederen zou zijn toegelaten, „non obstant Coustumes, Privileges et usances au contraire, par aucunes Villes, ou Pais.” In zijn memorie wijst DE GROOT er op, dat dit latere plakaat te niet is gedaan „door de Wapenen, aangenomen voor de vrijheid van conscientie en door de Pacificatie van Gent’. Immers na de afzwering van den Koning van Spanje was het plakaat van 1549, waarbij ketterij o. a. gest raft werden, confiscatie van goederen, krachteloos geworden en het ging niet aan zich op het zelfde plakaat te beroepen, waar het gold het crimen laesae majestatis. Wat meer is, beweert DE GROOT, het plakaat heeft van het begin at geen kracht gehad om de privilegiën te niet te doen, zonder toestemming en medewerking van diegenen, die het privilegie hadden verkregen. Want indien het den vorst, 1) Zie Broeders gevangenisse, bl. 116. 3) Zie Consultatien, Advysen en advertissementen gegeven en geschreven bij verscheiden treffelijke Rechtse geleerden in Holland en elders, Rotterdam bij Isaak NAERANUS 168c, deel V, bl. 8. 96 DE CONFISCATIE DER GOEDEREN VAN HUGO DE GROOT. die in het privilegie is Pars contrahens, vrijstond alleen interpretatiën en exceptiën te maken, die niet in het oorspronkelijke privilegie worden gevonden, dan zouden alle privilegiën krachteloos zijn, Bovendien, intrekking van een privilegie, dat was gesproten ex causa onerosa, „te weten oft om groote zomme van geld oft om mercke- lyke verdiensten’, kon niet geschieden, daar Keizer KAREL DE VIJFDE zoowel als zijne onderzaten zich bij eede hadden verplicht, alle privilegiën van de landen en steden te handhaven en te doen handhaven. „Want het gunt een prins met eede bevestigt, 't selve kan hy niet wettelijk revoceren’’, „In dese landen” — aldus beweert DE GROOT — „kan niet vreemder nochte absurder worden geimagineert, als te sustineren, dat den priris, een privilegie by hem bezworen, zoude mogen revoceren of restringeren, of ook dat by hem alleen, of by zyne dienaars, d’inter- pretatie daarvan zoude hebben gestaan’, Immers in de Nederlanden is het altijd gebruikelijk geweest wanneer de privilegiën eenige interpretatie behoefden, de Staten bijeen te roepen, die de belanghebbenden gehoord, hunne meening te ‚kennen gaven. Om al deze redenen meende de GROOT dat de bewering, als zoude het privilegie van Delft niet op hem toepasselijk zijn, als onjuist kon worden voorbijgegaan. Intusschen had de vader van DE GROOT een onderhoud  zij den raad slechts langzaam voort te procedeeren, daar men met het oog op den toenmaligen staat van zaken geen vonnis ten voordeele van DE GROOT durfde verwachten, Eenige weken later, 11 December 1620, had WILLEM DE GROOT een onderhoud met den advocat 1) Mr. JOHAN CAMERLING, ridder, in 1620 Ambassadeur in Engeland. 3) Broeders gevangenisse, bl. 116.. | | 8) ADRIAAN VAN DER GOES teekende zich ook A. VERGOES en A. GOES. DE CONFISCATIE DER GOEDEREN VAN HUGO DE GROOT. 97 BALTHASAR VAN LEEUWEN, met wien hij de vraag van het poorterschap besprak. Deze toonde zich niet ongeneigd een advies in den verlangden geest te geven, maar wenschte dat WILLEM DE GROOT vooraf nog met eenige andere advocaten de vraag besprak, Deze gaf aan dat verlangen gehoor en wendde zich tot de advocaten RAAPHORST en VAN BERENDRECHT, die op 4 Januari 1621 met VAN LEEUWEN en DE JONGE een advies gaven, waaruit bleek, dat naar hunne mee-ning HUGO DE GROOT het poorterschap van Delft met al de daaraan verbonden rechten door zijn benoeming tot Pensionaris te Rotterdam niet had verloren. -') Gewapend met dat advies, richtte WILLEM DE GROOT op 15 Februari 1621 een : request tot de Vroedschap van Delft, met het verzoek, dat die stad zich in het geding zou voegen, ten einde op te komen voor het privilegie, op welks bepalingen zijn broeder zich beriep. WILLEM gaf dit request persönlicijk over an den Burgemesser D. CORSTIAENSZ, VAN GROENEWEGEN, maar had geen succès, want de Burgemesser gaf hem tot bescheid, „dat de Heeren daer als- noch nyet op konden resolveren.” Den 21 Februari d.a.v. Herhaalte WILLEM DE GROOT bij een nieuw request zijn verzeek en voegde er bij, dat men met de voortzetting van het proces niet langer kon wachten. Ook ditmaal werd aan zijn wensch gegen gegeven: hij ontving hetzelfde antwoord als een week’ te voren. %) | Het spreekt vanzelf, dat de resolute MARIA VAN REYGERSBERCH door al deze tegenwerking en besluiteloosheid ongeduldig werd. In hare brieven aan haren broeder NICOLAAS spoorde zij hem herhaaldelijk aan den voortgang van het proces zooveel mogelijk te bevorderen. %) Ook de Staten van Holland, begeerig om de opbrengst der in beslag genomen goederen van de gevangenen te ontvangen, dreven tot spoed aan. Den geden Maart 1621 ontboden zij den Advocaat-Fiscaal van het Hof van Holland en vroegen hem, waarom de confiscation niet ten einde waren gebracht. Deze gaf vele redenen op waarom de zaak geen voortgang kon hebben en hem werd ten slotte gelast „met alle neerstigheydt” voor de afdoening te zorgen *). Men ging intusschen ijverig voort met de in beslagneming van Enkele goederen, die aan het scherpziend oog van den ontvanger HALLINGH waren ontsnapt, Den 25sten Maart 1621 werden te Rotterdam ten huize van VAN HOGENDORP eenige goederen van MARIA VAN REYGERSBERCH, die aldaar werden bewaard, in beslag genomen. 3) ta. p. bl. 148. 8) Zio Brieven van Maria van Reygersberch. Middelburg 1857, bl. 8. 4) Rés. Staten van Holland 9 Maart 1621. 5) Zie Broeders gevangenisse, bl. 155. Oud- Holland, 1902. | 13 98 DE CONFISCATIE DER GOEDEREN VAN HUGO DE GROOT. hield geen gelijken tred met de begeerte om recht te doen ten behoeve van hen, die om recht vroegen. De zaak werd slepende gehouden, op welke wijze en door wiens invloed blijkt niet. Het is niet onmogelijk, dat Prins FREDERIK HENDRIK in het geheim, in het belang der gevangenen, de afdoening der processen tegen- werkte. Het is bekend, dat hij zeer welwillend gezind was tegenover DE GROOT en MARIA VAN REYGERSBERCH geeft in hare brieven herhaaldelijk te kennen, dat zij zich over den uitslag van haar proces niet ongerust zou maken, indien de Prins zijn machtigen invloed slechts wilde doen gelden. Maar de Prins kon in die dagen, toen DE GROOT pas uit Loevestein was ontsnapt, niet openlijk voor diens belangen opkomen. De stemming der bovendrijvende Particular bleef heftig tegenover DE GROOT en zijne vrienden, en de Prins was-vooralsnog machteloos. De bronnen, waaruit ik tot dusverre mijne mededeelingen heeß geput, zwijgen nu verder over de zaak. Alleen vind ik nog vermeld, dat de Ontvanger-Generaal JOHAN DOUBLET den 25sten Augustus 1623 bij de Staten-Generaal een request heeft inge-diend, *) waarin hij, er op wijzende dat hij indertijd 72.000 ponden had moeten teenen voor de onkosten van de processen tegen de verschillende gevangenen, er op aandringt in staat gesteld te worden dit bedrag, dat inmiddels met rente tot 90.000 ponden was gestegen, uit de opbrengst der geconfisqueerde goederen terug te betalen, De Staten-Generaal, die niet konden handelen buiten medewerking der Staten van Holland en van Utrecht, in welke provinciën het grootste gedeelte der in beslag genomen goederen was gelegen, besloten aan deze te schrijven en hun te verzoeken met elkaar in overleg te treden, ten einde tot afdoening der confiscation te komen, Die aansporing schijnt evenwel niet geholpen te hebben, want den 10 October 1623 werd op nieuw een request van den Ontvanger-Generaal gelezen, waarbij hij zijn vorig verzoek herhaalte, Ook nu weder werd besloten aan de Staten der betrokken provinciën te schrijven en te verzoeken een staat, vermeldende de taxatie der geconfisqueerde goederen, in te zenden. Den 1624°) werd dit verzoek weder herhaal, maar of er ooit aan is voldaan, is mij niet gebleken: de resolutiën der Staten-Generaal zwijgen verder over ditonderwerp. In het begin van Juni 1624 begaf MARIA VAN REYGERSBERCH zich van Paris naar Holland om de zaken van haar echtgenoot te behartigen. Nadat zij vele invloedrijke en gezaghebbende personen in Amsterdam en elders had bezocht, ten einde met dezen de belangen van haar man te bespreken, richtte zij Don nn 19 Jan 164 DE CONFISCATIE DER GOEDEREN VAN HUGO DE GROOT. 99 Bei Hof van Holland, waarop zij verzocht de helft der geconfis- queerde goederen, als haar toebehoorende, met de renten daarvan, te mogen ontvangen. 2) | Bij apostille van 18 September 1625?) besloot het Hof aan haar verzoek te voldoen en het deel der goederen, waarop zij rechten kon laten gelden, werd haar alzoo uitgeleverd. De overige goederen bleven hangende het ge- ding onder beslag en het liet zich niet aanzien, dat het Hof spoedig uitspraak zou doen, oi Gedurende een aantal jaren bleef de zaak hangende. In hare brieven aan NICOLAAS VAN REYGERSBERCH spoort MARIA haren broeder voortdurend aan er voor te zorgen dat de zaak ten einde wordt gebracht, maar alles was te vergeefs : het Hof deed geen uitspraak en DE GROOT bleef van zijne goederen verstoken. In de bibliothek der Remonstrantsche Gemeinde te Rotterdam %) vond ik tusschen allerlei belangrijke brieven en bescheiden betreffende HUGO DE GROOT en het Fransch gestelde memorie van de hand van NICOLAAS VAN REYGERS-BERCH, waarin hij de redenen uiteenzet, waarom volgens zijne meening DE GROOT gerechtigd was de confiscatie zijner goederen voor £ 60.— af te koopen, Deze memorie, die niet gedateerd is, kan niet voor het Hof van Holland bestemd zijn geweest, daar alle stukken, die bij dat Hof werden overgelegd, in de Holandsche taal behoorden gesteld te zijn. Het is evenwel niet onmogelijk, dat REYGERSBERCH afschrift heeft genomen van een door DE GROOT zelf in het Fransch gestelde memorie, die hij te Parijs aan dezen of genen onder de oogen heeft willen brengen. De gronden, door VAN REYGERSBERCH in het belang van DE GROOT aangevoerd, zijn ongeveer dezelfde als die, welke DE GROOT zelf in de hierboven medegedeelde nota heeft ontwikkeld, en behoeven hier dus niet-nader te worden uiteengezet. Eindel ijk, den 17den Mei 1630 ‘) deed het Hof van Holland uitspraak, nadat inmiddels de regeering van Delit, opkomende voor de belangen van de poorters dier stad, zich in het geding had gevoegd, verklarende dat naar hare meening de confiscatie der goederen van DE GROOT voor £ 60,— kon worden afgekocht, ook dan, wanneer de veroordeelde aan het crimen laesae majestatis schuldig was bevonden. Zie BRANDT, te a. p. bl. 320. Zie 1e Memoriaaldoek van het Hof van Holland f°. 244. Zie Catalogus van Handschriften op de Bibliotheek der Remonstrantsch Gereformeerde Gemeente te Rotterdam no. 319. Ziede civile Sententien van het Hof van Holland dd. 17 Mei 1638. De vroedschap van Delft van 1630 was een 'andere dan de vroegere. De oude regenten waren weer op het kussen gekomen: vandaar de veranderde stemming. De overwegenden, die de Regeering van Delft tot deze tusschenkomst heben geleid, zijn niet bekend. De Resolutien der Delftsche Vroedschap geven evenmin als andere bescheiden, in het Archief dier Gemeente aanwezig, omtrent deze zaak eenig licht, Het komt mij niet onwaarschijnlijk voor, dat ook in deze Prins FREDERIK HENDRIK zijn machtigen invloed heeft doen gelden en daardoor heeft medegewerkt tot de afdoening van het reeds zoolang hangende proces. Bij het vonnis van het Hof van Holland, dat hierna wordt medegedeeld werden MARIA VAN REYGERSRERCH verklaard gerechtigt te zijn tegen betaling van £ 60.— de in beslag genomen goederen tot zich te nemen, De kosten van het proces werden, „omme redenen den Hove daertoe moverende” ten laste van eischeres en 'gedaagde gebracht. Het vonnis was gewezen door Mrs. NICLAES CROMHOUT, Heer van Vrijhoeve, President, JOHAN VAN WIJNGAARDEN, JOHAN DEDEL, ABRAHAM VAN DER MEER, WILLEM VAN MUYLWIJCK en GERARDT CROMMON, raadsheeren in het Hof van Holland. Hiermede was dus een zaak, die jarenlang de gemoederen van velen in beroering had gebracht, afgedan en MARIA VAN REYGERSBERCH kon na betaling der £ 60.—, welke in het begin van het jaar 1631 werden voldaan, *) zich weder in het volle bezit stellen van de goederen aan haren man toebehoorende, Een volledige opomming van alle goederen aan de GROOT en zijne echtenoote toebehoorende, heb ik niet gevonden, Zooals uit de op bl. 6 vermelde besl issing van het Hof van Holland blijkt, moet hij ook eigenaar geweest zijn van onroerende goederen, maar waar die eigendommen gelegen waren, blijkt niet, In een stuk, berustende in de Koninklijke Bibliothek, wordt melding gemacht van een door HALLINGH in beslag genomen rente, groot £ 6.000.— „geconstitueerd bij HUGO DE GROOT, ten comptoire van den Ontfanger te Rotterdam BIJLEWERFF verschenen den x Mei 1619.” Van deze som moest het eerste jaar rente nog voldaan worden, bedragende £ 365.—, waaruit blijkt dat dit kapitaal jaarlijks ongeveer 6.08 percent opbracht. 1) Zie over dat vonnis Navorscher 1860, bl. 30. 3) BRANDT t. a, p. bl. 387. TT BIJLAGEN. INVENTARIS ENDE PRISATIE VAN DE MEUBELE GOEDEREN ENDE BOECKEN VAN Mr. HUGO DE GROOT. Volgens de ordre ende apostille van de Hoochmogende Heeren Staten Generale, in date den tweeden December anno sestienhondere negentien, gestelt opte requeste van MARIA REYGERSBERCH, huysvrouwe van Mr. HUGO DE GROOT, heft JOHAN HALLINGH, Rentmeester van de exploicten van den Hove van Hollandt, ende van de geconfisqueerde goederen, sich op den XXIII® Marty anno sestienhondere doen priseren de meubele goederen van den voornoemden DE GROOT, tot des selffs Huyse berustende, volgens den Inventaris te vooren daervan gemaeckt, mitsgaders oock de Boucken ende andere meubelen int Comptoir, ’t welck toegesegelt was, by Inventaris gestelt, ende doen priseren, alles sulcx als volcht, gestelt in pon- den van XL grooten, stuyvers ende penningen. Eerst int voorhuys. Vijff caerten, vier gelijst ende een met rollen...... 68 Pad Een cleyn tafereeltge.... 2 2..... © ee 12 st. Een wageschotte parsse.. 2 42  gesteken sitcussens... se 8. 4 „ 10 st. Een wageschotte kasge met twee deuren opgaende 00.00.10, Een hantdoeck.,.. + es I, Acht slechte droochdoecken. er er rn. 2. 8 st. n Twee paer slaeplaeckens van twee breette....... IO In de voorcamer, naest het voorhuys. Thien schilderijen, conterfeytsels van personen..... 18 Vijff tafereeltgens op papier met rolletgens,...... 2, 102 BIJLAGEN. 