The lichen book; handbook of the lichens of northeastern United States;
1856. og's Dicht'rs roem verhoogen. Nu maakt ge een Tantalas van über die u kent En 't onvolprezen schoon in ziel en zinnen prent. Wat vinding, welk een toon, wat belden, naar het leven Nataur en krgg ontleend, bezield teruggegeven, Of door verbeeldingskracht geroepen mit het niet; Wat rijkdom onzer taal voert er alom gebied! Hier: krachtig en vol vuur, ddAr: zacht en licflyk vloeyend, Dock steeds oorspronklijk, altyd waardig, immer boegend. Het zy de huwlijksmin in Zilfaas weeklagt maalt; — Den Paradysmensch schetst, nit eedler oord gedaald; — Elpines zieleed, haar schrikbaar wanboopklagen — Der liefde lust en smart — ons meegevoel komt vragen, Haar kreet profetisch klinkt in 't vreeslijk afscbeidsuDr; — Door wien en waar geuit, 't zijn tolken der Natuur! Of wen 't ons Segel schetst als Vader, meer dan Koning Zijns volks; of in den krijg, vo- heldenmoedbetoouing Of in het eenzaam nur, vol boezemsmart, in bee Om Zilfaas droeve ramp en gruwbaar zielewee Den onbekenden God zyn lot beveelt en lijden; — Dan weer de ruwe t«elt der Reuzen maalt in 'tstrijden, Bealdars, Argebars en zulk verdierlykt volk Dat langs de velden strijkt gelijk een sprinkhaanwolk. BILDERDIJK, DICHTWEEKEN. 895 Maar hoe ooit lof gebragt, ooit naar waardg bezongen Die schepping van een geest, wiens glorie is voldongen? Daar van den Tors' elk deel zyn luister hel verbreidt Grelgk dien 't eSlgesteent in elken korrel spreidt Wanneer de rnwe kracht het deed in gmizels spatten. Bewondren wg dan 't Schoon! Genieten wg de schatten Aan Nederland vermaakt door hem, wien 't nooit iets gaf Dan ondank, laster, dan miskenning en een grafi 1856. Maar neen — een dankbre zoon, een jongre van zgn gaven Bezield door 't zelfde vunr, heeft schittrend mogen staven Dat Neerlands volk genie toch nog waardeeren kan: Dat tnigt Da Costaas Nie ved en die van Emseman! 1860. 1856. Lof genoeg vond Kniseman dus door zijn grootschen arbeid en te verwonderen is het dan ook niet, dat hij steeds betrokken zou worden in alles wat met Bilderdijk's nagedachtenis in verband stond. Dat was het geval in het najaar van 1861. Dr. Wap, de ontwerper van het Bilderdijk-raonument in 1854, kwam zijn hulp inroepen voor Leonard Schweickhardt, den eenigen breder van Katharina Wilhelmina Bilderdijk. Deze, die tot 1856 werkzaam was geweest als graveur voor de kaarten van het Topographisch Bureau, verkeerde in zeer behoeftige omstandig heden; met het doel hem eenig soulaas te brengen, belastte Kruseman zich op voorstel van Wap met de aflevering van medaillon-portretten van Bilderdijk en zijn tweede echtgenoote, waarv'^an de matrijzen, in het begin dezer eeuw door Jacob Hagbolt vervaardigd, bewaard gebleven waren en voor deze gelegenheid door Karel Wiener, raedailleur en beidenhouwer van Z. M. den Koning geretoucheerd werdeii. Ilet resultaat was al zeer tele Uustellend; van de 200 circulaires door Wap en door Kruseman uitgezondeu, kwamen er iiet raeer dan een twaalftal ingevuld terug. Onder de personen, die een exemplar bestelden, was ook Alberdingk Thgm. Omdat ik het volgende briefje van Thgm geestig gesteld. 1856. Naast den lof, die Kmseman toegebracht ward voor het tot stand brengen van de lang gehoopte Dichtwerken vond hij eveneens erkenning, ook toen hij nog aan het begin der on- dememing stond; een paar maanden na het verschijnen der eerste aflevering nam de Maatschappij der Nederlandsche Let- terknude te Leiden hem in haar ledenvergadering van 1856 in haar midden op. Dat op prijs stellen van zijn verdienste als tus- schenpersoon tusschen letterkundigen en publiek zou rijpe vruchten dragen. Wie toch zou anders de |)ersoon zijn ge- weest, die Frederik MuUer in de Levensherichten zoo zou kun- nen waardeeren, en daarin die merkwaardige woorden druk- ken, geheel op den schrijver zelf toepasselijk : ^Frederik Mul- ler was boekverkooper." En bovendien, door die benoeming opende in de toekomst de Maatschappij in de door Kruseman ontvangen brieven van de /luteurs, waarmede hij in relatie stond, zich een bron, die onuitputtelijk zal blijken te zijn voor de geschiedenis der letterkunde van 1840 tot 1876. Die kostelijke serie brieven, die mij met meer andere bescheiden voor het schrijven van dit werk ten dienste staat, werd door Kruseman na zijn overlijdeu gedeeltelijk voor de Bibliotheek der Maatschappij bestemd en geeft alreeds bij een zeer opper- vlakkige, vluchtige inzage overtuigend blijk van de merk- waardige plaats, die hij, vooral tusschen 1856 en 1865 innam, in de letterkundige en somtijds ook in de wetenschap- pelijke wereld; welk een iuvloed, welk een kracht er kan uit- gaan van een uitgever, die in, zijn uitgaven nog iet« anders ziet dan koopwaar, die, zonder de handelskant van zijn bedrijf t€ verwaarloozeu, er van overtuigd is dat boeken een onbere- kenbaren invloed kunnen oefenen op het publiek en die, door- acht, druk ik hier af wat hij den 17 April 1862 aan Kruseman schreef: „Dr. Waps arme kunstenaar verdient geen bon voor zijn stukjes koper- draad, in de ggpsgietsels van de bareliefs B'dderd'xjk gehecht. Ik heb eigenhandig de beide medalions aan ronde gladde koperen pennetjens gehangen, en zie, gisteren lag Mev. Bilderdgk aan diggelen: het kar- kasjen was gebroken. En het was zoo'n goed gietseltjen! Ik had de Igstjens laten zwarten en vernissen en de binnenrandjens eikenhouten! Dat. . . loog allerliefst.'* BUSKEN HUET EN DA COSTA. 397 drongen van die wetenschap, de macht, die hij kan oefenen isse. Over zijn medemenschen, in de goede richtig leidt en zijn handel dienstbaar maakt aan de verheffing en ontwikkeling van de lezers. Wgsheyt is de beste schat; Werelts goet maeckt niemant sadt. Toch zou Kruseman niet over de Bilderdijk maar wel naar anleiding daarvan onaangename brieven te onivangen hebben van Da Costa. Het lag in den aard der zaak, dat die dagelijksche correspondentie met Da Costa en de veelvuldige bezoeken bij hem afgelegd, ik wil niet zeggen een intimiteit tusschen Da Costa en Kruseman in het leven riepen — het verschil in leeftijd sloot dat reeds in de eerste plaats uit —, maar het gaf toch een zekeren vertrouwelijken band, die veroorzaakte, dat Da Costa zoo gaarne gezien zou hebben, dat Kruseman als uitgever van letterkundige, maar voor als theologische werken uitsluitend uitsluitend gedaan zou hebben, die in den kring van Da Costa en zijn partijgenooten met graagte onvangen zouden kunnen worden. Da Costa bedroog zich daarin. Bij voorkeur richtete Kruseman het monument voor Bilderdijk op als letterkundige, niet als partijman. Er was dan ook geen enkele reden voor hem, die 1887 alles de van der letterkundige kunst hoog wilde houden, zijn persen te sluiten voor anderen, die op dat gebied als kunst wat te presteeren zouden hebben en waarvan het te verwachten stond, dat de eene of andere richting aaustoot zou kunnen nemen; voor mannen die op sociaal of godsdienstig terrein lijnrecht tegenover Da Costa stonden, voor Huet en Pierson. Het is reeds vroeger gezegd lioe Huet, die hoe langer meer geringer nächste, dat symmetrisch het andere uiterste was van de door Da Costa met hart en ziel toegedane begrippen, allengskens een persön zou worden, die Da Costa's laatste levensjaren meer en meer zou vergallen. Het verschijen der Aurora voor JSoH, waarin het laatste gedicht door ToUens, weinige dagen voor zijn dood verwalgende, verscheen. 1856. veroorzaakte een uitbarstiug van Da Costa's gemoed. In dat jaarboekje schreef Thrasybulus, als bijschrift bij een gravure door W. Steelink naar Israels' bekend schilderij, zijn Lang het korhof, een opstel, waarin geteekend werd hoe een eenvoudige Sche veningsche visscher na het overlijden zijn jouge vrouw, een kroeglooper werd, de kerk vermeed, door den predikant bij zijn huisbezoek op het goede pad teruggebracht werd en zijn onder-worpenheid en g(4atenheid, zijn godsdienstige berusti ng terugvond door Job, door den Bijbel '. De opzet Tan dat verhaal gaf Huet aanleiding verschillende gezegden in den mond zijner perso?iae dratnaiis te leggen, die een allesbehalve bijbelsche of christelijke kleur haddeu, en dat ergerde Da Costa, dat maakte zijn heiligen toorn gaande, dien hij onverbloemd aau Kruseman schreef *. En nogeti dat nij op het hart ligt. Mijne vriend-schap en hoogacliting voor II inaakt mij het terughouden schier onmogelijk. De lezing van de Aurora heeft een pijnlijken indruk gemaakt! Ik mag niet ontveinzen dat het stukje van Thrasybnlus mij niet alleen geergerd maar verontwaardigd heeft. Wat laife en vooral onbetamelijke spotternij met heilige zaken! Wat tekst op het kunst-werk van een Israeliet 'door (gelijk algemeen gedacht wordt) een Predikant! Ik maak er voor niemand een geheim van, hoe ik over dien Predikant denk; maar geelijk hij nu schrijft en wroet, gaat alle schaamte te buiten. Dat de Aurora met zulk een stuk bezoedeld, gedragen moet worden door de kiesche oden en hymnen van uwe Bilderdijk, smart m I. Ik gel oof, dat de orthodoxen de eenigen niet zullen zijn, die zich aan dat vuile product van Thr. stooten; mij is zijn fransch en zijn hoUandsch even stuitend en bedroevend. — Ik zou nu aan den Herdrukt in Ouerdrukjes. Schftsen en verhalen door Cd. Busken Ilaet. Uaarl. 1858 biz. 105 en in Schetsen en verhalen door Cd. en Anne Busken Huet. Arnh. 1863 biz. 249. Brief van Da Costa 8 December 1857. Israels. LANGS HBT KEBKHOF, DOOR THRASYBULUS. 399 heer S. v. d. Bergh schrijvende geen verschooning aan- i856. bieden, maar veeleer in jünge blijdschap te kennen geven, dat ik aan dit zijn Jaarboekje niet medegewerkt heb. — Ilet zou raij innig leed doen, indien deze mijue ontboe-zeming U krenkie. Ik weet, dat men geenen TJitgever verantwoordelijk kan stellen in den regel, voor alles wat van zijne persen of boekhandel uitgaat. En toch! ik rocht, ik kon nict zwijgen. — Veroorlooft men zicli ooit in de Aurora gelijksoortige spotternijen b.v. met de dwa-lingen en dwaaslieden der R. Kerk? En hier heeft zieli Thr. wederom de ouedelste spotternijen veroorloofd met eene leer, die bij de kerk waartoe hij zelf behoort, heilig en dierbaar is. Het lezen van die woorden wekte mijn nienwärterigheid naar Kruseman's antwvoord. Iloe zou hij zich tegenover J)a ('osta kunnen verdedigen, dat hij najtst hem ook Iluet als auteur in zijn fonds wikle ojmemen? Hoe zou liij aan deu eenen kant Huet de hand boven het hoofd kunneu houden en daarbij niet tegelijkertijd een venvijdering, een breuk wellicht, in het leven roepen met Da Costa, die hij, Krusemen, zeker nimmer zou wenschen, maar thans allerminst nu de Billerdijk in voile actie was? Hoe zou hij zich kunnen rechtvaardigen, zonder an een van beide partijen te kort te doen en beiden zoo mogelijk nauwer aan zich weten te verbinden? Dat antwoord bleek voor Kruseman niet moeielijk; als man van beginsel was In anordnijk gereed. Onmiddelijk na de lezing van Da Costa's grieven, werd denzelfden dag, den 9 December — die datum staat op Da Costa's brief afgestempeld als postmerk — een verwering gericht tot Da Costa. Is Da Costa's brief be-langrijk, hetgeen Kruseman hem antwoordde is niet minder merkwaardig en dat nog te meer, omdat, hetgeen Kruseman op papier zou stellen, zijn geloofsbelijdenis als uitgever zou zijn, omdat hij zou gmm formuleeren de plaats, de eenige plaats, die naar zijn inzicht een uitgever in de maatscliappelijke boekenwereld mag, kan en moet' innemen. Kruseman zond an Da Costa een proef blad van- de Bilderdijk, 1856. „Ook korat in dat blad voor, 't reeds Zu kon vak besproken, en altoos als struikelblok gevresde puntdicht op de ScJiandelijke koningm. Naar het nader vastgesteld beginsel, en ook volgens uw geeerd schrijven van 25 Nov. 1.1. dient dit vers nu, even als later 7 Jacoba kafmefje, opgenoraen. Mij zal 't evenwel geene ergernis zijn zoo t weg valle. Uw oordeel bepale. Om der kompleteid wille en om getrouw te blijven aan de taak om te geven wat als echt erkend en gedrukt is, kan ik 't behoud wenschen; om aanstoot te verraijden zou ik 't kunnen zien verdwijnen. Litterair is 't geven een pligt; naar eigen gevoel is 't een crime. Al is er aan de stem van den pligt tot hiertoe gegeven, wat wonder, dat bij ieder strijd, of aanleiding daartoe, 't gemoed er weer tegen opkomt. Die strijd tusschen persoonlijk oordeel en maatschappe-lijke onzijdigheid is een telkens wederkeerende beproeving in 't leven Van een uitgever. Ik verheug er mij over, dat ik eene aanleiding in uw rond schrijven vind, om mij hieromtrent even onverholen en gemoedelijk te uiten, al doet het mij in 't harte leed, dat door u de staf over mijne Aurora gebroken wordt. Verschoon het, ik bid het U, als ik, onder al den eerbied U verschuldigd, en U toegedragen ongeveinsd, eerlijk en met heel mijn gemoed, het wage mij zelfs van zeer ter zijde en altijd met de tegemoetkoming van eenige genegenheid beschuldigt. Just uwe goedheid jegens mij en mij en mij en mij innige hoogachting jegens U maken het mij tot behoefte bescheiden te spi'eken waar uw wenkbraauw een oogenblik tegen inij fronst. In het algemeen, en niet alleen in betrekking tot Aurora, acht ik het mijn maatschappelijken pligt, op het gebied van geloof, wetenschap en kunst, als uitgever, als middenpersoon, gansch onzijdig te zijn en te blijven. Zoo zeer en zoo innig als ik er naar tracht te streven om als persoon een karakter te hebben en aan te kweeken, ook aaii te kweeken bij en na te laten aan raijiie kincleren, isse. Let's liefste en heiligste wat ik op de wereld bezit of in leven heb; zoo zeer als ik alle dwalingeu en twijfelingen in gevoelen en denken bij inij zelv' en de mijnen zoekterug te brengen tot positiviteit — even zeer acht ik mij in mijne handels-betrekking te mbeten gewennen aan een lässez alter, waar ik, hoe onbescheiden ook, in den auteur of redacteur eene daad van eigen conscientie erkennen moet. Ik zal wel niet noodig hebben te betuigen, dat ik niet alleen langs eerlijke, inaar ook langs eervoUe of voor t minst reine wegen wensch te geraken aan inijn dage-lijksch brood; dat ik tracht naar het goede en schoone, naar eigen hartelust. Maar om als midden persoon en uit-gever zoo eenig persoonlijk Gevoelen te laten gelden — ik herhaal 'i op welk gebied van kennis of kunst ook — dat de verantwoording des auteurs ook die der machine zijn zou, is een ideaal, waartoe ik den sleutel niet vinden kan en wat ik ook, met onderzoek des gewetens, niet tot mijn maatsehappelijk streven reken. Veeleer de vrije uiting des geestes, waar die eerlijk en gemoed^jk mijne pers zoekt tot middel. Wat nu de Aurora speciaal betreff, het grief t me, mäer dan ik zeggen kan, dat de lezing U geergerd heeft. Waar-lijk, ik treed niet op als kampioen voor Huet, noch hierin, noch elders. Ook ma tig ik mij niet de uiting van eenig oordeel aan, 't geen mij niet past en ook in mij ne betrekking niet te pas komt. Alleen betuig ik, dat mij uw oordeel in gemoede grieft mij [*/c] en dat ik wenschte daar-toe, ook zelfs niet ouwillekeurig, aanleiding gegeven te hebben! Wanneer de i-edacUmr (en met hem de uitgever) ontwaart, dat hij eene bijdrage geplaatst heeft van Thra-sybulus, ten koste van moe welwillende belangstelling, is't verlies gevoelig in dubbelen zin. liij voile eerb Einige väterliche Verwandten, die ik, al zij 't tot mijne schade, niet zou begeeren te kort te doen of om te buigen, treft mij uwe litteraire ongenade ditmaal vrij hard, al is ze ook nog zoo naturlik en tegen uwe vriendelijke gezinden. 1856. Heid in. Uw naam en sympathie te verliezen, ja uwe tegeuingenoraenheid te wekken voor de Aurora, en daarenboven Uw naam niet te zien op [den] bundel Historuche vrouwen, waar die wel en gelijktijdig gegevei wordt aan eene findere verzameling van historische sujetten is mij eene knagende zekerheid. Toch, hoop ik, in betrekking tot dit laatste, zal 't U om mijns persoons wille en in belang van het degelijke, niet onaangenaam zijn te vememen, dat ook de Heeren Beets (wien ik herstellend inogt ontraoeten) en Ter Haar hunne medewerking hebben toegezegd. Aan zulk eene cditie, even als an Bilderdijk, waar ik zelf eenigermate de verbreiding en uitbreiding van het schoone, al is t nog zoo gering, werkdadig bevorderen kan, hangt mijn uitgcvers- en ook mijn persoonlijk hart. Kostelijk, voortrefi'elijk en voomaara. De 40-jarige uitgever was op de middaghoogte van zijn loopbaan gekoinen; de sur- cnlus van Beets was de arbor van Kruseman gewordeu. De vaan van den handel werd fier omhoog gestoken en aan een ieder en een iegelijk getoond, in woorden en in wandel. Groote werkkracht werd ontwikkeld; het j)apier, bedrukt met het beste, wat Nederland kon geven op literair gebied, overstroomde het land van de Spaame-stad uit: „Vari Haarlem ging het licht uit over de aarde", was de spreuk op het huldeblijk van Haarlem's burgerij bij de Costers-feesten; in het jaar der Costers-feesten bestee Kruseman het hoogte-punt van zijn loopbaan. Evenals het Oosterbeeld fier en frank zijn gevleugelde A opheft om symbolisch te toonen wat macht er van de drukpers kan uitgaan, evenzoo bracht Kruseman in datzelfde jaar datzelfde denkbeeld in al zijn volheid en rippheid in praktijk als Haarlemmer, als Costerszoon, als man van karakter. Nl. aan Kruseman's ständigen von Van Brederode voor de Tien bktd-zijden uit de geschietenen van Neerlands roetn en groolleid. PONDSVEIUNG IN 1857. 403 Kniseman was in de voile overgroote drukte van zijn handel 1857. gekomen en het gaf hem overvloed van werk, meer dan hij feitelijk af kon. Die periodieken kostten voortdurende zorg, en voor vele kon die zorg niet meer zijn, wat zij vroeger geweest was, nu hij langzaam, raaar zeker zich in een and ere richting ontwikkelde en zich zelf als het ware ontwies aan zijn geesteskinderen. Periodieken als een Christ elijk Alburn, een Aglaja konden bezwaarlijk meer met dezelfde liefderijke angstvalligheid behartigd worden, als een Album der Naftiur, een Wet. emchappe d'un Blätter een Natnurli/jke huforie van Nederland. Het vrij uitgebreide fonds van ruim 600 titels, dat langzaam aan verzameld was, bleef voortdurend kliramende bemoeiingen vereischen, die vele fondsartikelen uit vroegere jaren tot een vrij wel dood kapitaal maakten; voor Kruseman, omdat hij door niet voortdurend de aandacht van den handel er op te vestigen, er geen debiet meer voor had, voor het lezend publiek, omdat het de boeken niet meer onder de oogen kreeg. Een voor zijn dagen ohenoord plan rijpte; Fuhri werd al in 1855 ora raad gevraagd ', toen de voorbereidende werkzaamheden voor de Bilder-dijk-uifgaafme^x en meer aan Kruseman de overtuiging gaven, dat er slechts een middel. was om het hoofd boven water te houden en zijn boeken, waarin een deel van zijn eigen intellectueel denken verscholen was, weer ten nieuw leven te wekken: de geheele verkoop van zijn fonds. Het was een breken met een ouden sleurgang en gewoonte in den handel. „De boeken moesten met hun uitgevere als het ware vergroeien en kwamen noort vrij, tenzij hij die ze ter perse gelegd had door een niet te keeren ongeval hun ontvalen was. Dan eerst kwamen zij ter markt en konden, ten uitverkoop of ten herdrnk, in andere handen overgegaan". Kruseman wilde als man van beginsel, breken met die gewoonte en ging naar Van Kesteren, den aangewezen persoon om den verkoop te leiden. Hij klopte aan doove mans deuren. „Hebt ge geldgebrek — de gedachte aan Bilddijk was blijkbaar in Brief van Fuhri 5 September 1855. Bouwstoffen  1865 1866 1867 1868  uit, ik zal U helpen, liever dan tot die ongehoorde daad mec te werken en lup te lenen tot die onverraijdelijke prijsverraindering van uw arti-kelen? Waar moet het heen met onzen degelijken boekhaudel, wanneer gij de hand reikt aan die schandelijke prijsvermindering en den opkomenden tweede-hands-handel, dien kanker voor ons bedrijf?" Het kostte Kruseman vrij wat moeite Van Kesteren aan zijn veretand te brengen, dat geldgebrek bij hem de aanleiding niet was, dat prijsvermindering, evenals tweede-handel, mits goed geleid, eer aangewakkerd dan tegengegaan moest worden. Van Kesteren zwichtte en nam de lei-ding der veiling op zich. Niettemin was dat breken met usances en Costume een stout stuk; een besluit, dat volgens Fuhri getuigde van meer grootheid van ziel dan menig waagstuk, op het veld der staatkunde of van den oorlog ondernomen en juist daarom meende Kruseman zich verplicht in een circulaire daarvan rekenschap te moeten geven aan den handel. Haarlem, 15 Juli 1857. Voor zoo ver dit nog niet door u mogt gedaan zijn, verzeek ik ten vriendelijkste om mij voor 15 Augustus e. k. te willen terugzenden het overige Commissiegoed van A® P", benevens datgene, van vroeger datum uitgegeven, wat door u op rekening van dit jaar in Commissie mogt gehouden of aangevraagd zijn. Ik zal niet noodig hebben dit verzoek aan te dringen, wenn ik u bij dezen kennis geef, dat het mijn voornemen is, om in September aanstaande mijn geheele Ponds, tot ultimo December toe, in veiling te brengen, en dat ik daartoe mijn voorloopigen Catalogus in handeu van den Heer J. O. Van Kesteren gesteld heb. — Zoo welligt dit berigt mijne handelsvrienden, die wel zoo FONDSVELTING IN 1857. 405 Goecl willei zijn eenig belang in mij te stellen, eeuiger- 1857. mate verrassen mogt, ben ik bereid van dit besluit reken- schap te geven. Geen enkele reden heeft mij daartoe gebragt, dan alleen de ondervinding van de ondervinding van de op den duur al te zeer vermoeijende werkzaamheden aan de exploitatie van zoo vele en zoo uiteenloopende uitgaven, als waar- van ik mij al meer en meer omringd zie, verbonden. Niettegenstaande de ijverigste zorg en de beste bedoeling, zou het ten kosten zoowel mijner goede Fonds-artikelen als van mijne eigene gezondheid komen, indien ik voort-ging mijne zaken — het zij met alle bescheidenlieid gezegd — uit te breiden, zoo als ik dit gedurende de zeventhen jaren dat ik den haudel drijf, onder het genot van grotzen zegen, heb mogen doen. In de handen van verschillenden, kunnen, om slechts enkele te noemen, ondernemingen als Christelijk Album, Aglaja, Album der Natuur, Wetenschappelijk Bladen, Familie-Magazijn, Aurora, Praktische Volks-Almanak, Dickens' en Walter Scotts Werken, Buiten lands che en Holland sche Klassieken, Landbouwboekjes en Nij verb eids-Biblio thee kuitmuntende speculatien blijven, op de schouders van Enkelen, ten minstere op de mijne, drukt hun bestuur, bij zoo veel anders, divt zijne eischen en belangen heeft, op den langen weg te zwaar. Opdat men niet meenen zou, dat ik de mindere te koop gaf en de betere voor mijzelven behield, heb ik begrepen, niet alleen afstand te moeten doen van sommige, maar van alle, en een kor-daten maatregel te nemen, wilde ik voor mij zelven rust en ruimte en voor mijne artikelen vastheid en voordeel winnen. Aan nieuwe handen toevertrouwd, wenscht niemand liever dan ik-zelf mijnen Fondswerken frissclier krachten toe, dan ik, door overmaat van arbeid, er aan kan toewijden. Nog eene andere vei-anderiiig zal er in mijne zaken plaats hebben. Mijn Winkeldebiet, Leesinrig Ting en al wat daaraan verbonden mag blijven, heb ik overgedaan aan den Heer C. van Asperen van der Velde 406 FONDSVEILING IN 1857. 1857. alhier, die daarmede zijn eigen boekhandel, van 1^ Augustus af, zal uitbreideu. Terwijl de Tijdschriften enz., niij door u geleverd, het gelieele jaar voor mijne rekeniiig blijvcn, verzoek ik u mij ua bovengenoemden datum geen Commission gegen meer te zenden, maar den Heer van Asperex VAN DER Yelde daarvau dubbel te voorzien. Voor mij zelven blijf ik alleen als IJitgever op wat rustiger voet in den Boekhandel werkzaam. Ik heb daar- toe voor's hands aan de Bilderdijk, Natuurlijke Historie van Nederland, eene aanstaande nieuwe uitgave van De Jonge, Zeewezen en al wat dit jaar bij mij ter perse gelegd is, genoeg. Van mijne eerlijkheid zal men willen vertrouwen, dat ik mij nimmer schuldig Zal maken aan eene onedele concurrentie met de eventuele koopers mijner kapitaalste ondernemingen. Ik beveel mij voortdurend in u-aller goedgunstige eu door mij hooggewaardeerde vriendschap aan, en betuig met achting en vriendschap te zijn Uw Dw. Dienaar, A. ('. Kruseman. Zoo kwam dan in October 1857, op weinige uitzondering na, alles in veiling wat Kruseman van 1(S40 tot  te deelen welken die verkooping in haar gcheel op ous maakte. Let was een tot dusverre in Nederland uniek iVit, dat een uitgever, nog in de kracht zijns levens, en volstrekt niet van plan om den Boekhandel vaarwel te zeggen, bijua geheel zijn fonds ter markt. PONDSVEILING IN 1857. 407 bragt. Ilet feit mogt gewaagd heeteii tegenover zijiie auteurs, 1857. tegenover het publiek en tegenover den Boekliandel. Hct wel- begrepen handelsbelaug van den uitgever had hier een grooten strijd te strijden met zoogenaarade handels-usautien uit inge- wortelde vooroordeelen ontstaan. Het boekenkoopend publiek hield samenscholingen, en ieder (zoo meende men) wist wel de reden waarom de uitgever van het Christelijk Alburn^ en de Aglaja zijn fonds verkocht, maar wilde den man sparen, ^^omdat hij toch zoo actief was geweest." Vele auteurs die den uitgever met hunne copijen „begunstigd hadden" vonden die handelwijze onbegrijpelijk, zoo niet onvergeefelijk. Maar even- min als de Heer Kruseman ooit terug deinsde voor eene on- derneraiug, waarvan het plan hem een goeden uitslag beloofde, ook al waren de grootste bezwaren aanwezig, zoo liet hij zich ook hier niet afschrikken door die vele en ijdele op- en aaumerkingen, welke hij zeker voor de uitvoering van zijn plan wist, dat door auteurs, publiek en boekhandel zouden gemaakt worden. „De nieuwheid van het feit droeg niet weinig bij eene meer dan gewone belangstellung daarvoor op te wekken; zelden za-gen wij op eene dergelijke verkooping een groot-r aantal Boekhandelaren vereenigd. De uitslag mag daaraan geevenre-digd heeteu. Bijna al de voornaamste artikelen vonden koo-pers; het Christelijk Album en de Aglaja werden gekocht door J. NoMAN & ZON, het Album der 7iatuur door de Erven VAN BoLHuis HoiTSEMA, eu bragteu de JFerkeu y&ii Dickens en W. Scott, en de Buifenlayidsche Klassiekeu niet den prijs op waarvoor de verkooper ze geliraiteerd had, de reden hiervan kan gezocht worden in de bezwarende conditien hieraan verbonden, de overname van onuitgegeven. Werken, enn. Yan de kleinere arts [sic] waren het voor al de Landbouw- en Nijverheidsboekjeny het Haakboekje, de Voorikagten voor Landbouwers, die goede prijzen haalden, niet minder de Ilandboeken van Boje-sen en Stoll, en Weeveringh's Staatssekretär, Intusschen, de belangstellung der aunwezenden duurde van het begin tot het einde der verkooping, waartoe niet weinig de eeuigzins willlekeurige inrigting van den catalogus meewerkte. v. Zeggelen's Werke, bijna do helft van den boekverk. prijs op, maar het getal ex. was dan ook onbeduldend, v. Zegelen's Werke, bijna do helft van den boekverk. prijs maar het getal ex. was aauzienlijk. De geringe getallen van Ter Haar's Huibert en Klaarfje, Hofdijk's iriffo de Sailer werden betrekkelijk duur verkocht; ook vele romans vonden koopers voor meer dan den gewonen prijs. — De geheele opbrengst der verkochte art. was circa £50,000. —, der niet verkochte c. y' 25,000. „De uitslag raag dus, naar het ons voorkomt, zeer bevre- digend heeten, vooral wanneer in aanmerking genoinen wordt het groot aantal belangrijke copijen die hier te koop werden aangeboden en de aanzienlijke veilingen die in de laatste jaren plaats hadden. „Maar nog een ander punt mag onze aandacht hier niet ontgaan. Behalve voor den heer Kruskman heeft deze verkoo- ping voor onzen Boekliandcl een gunstig resultaat opgelevenl. Wij zagen hier eene belangrijke verzameling foudsartikelen in den korten tijd van 16 jaren in het licht gegeven, waarvan de ineesten de vrucht waren van den vindiugrijken geest des uitgevers. Wij zagen hier tevens wat onvermoeide zorg en vol- hardende inspanning nog op het kleine gebied van den Neder- landschen Boekhandel kau uitvoeren,hoe ook opdit terrein kapitaal kan worden voortgebragt indien met juisten blik van de tijds- omstandigheden en de bchoeflen des volks wordt gebniik ge- maakt. Dit zelfde mag reeds vroeger uit andere fondsfeilingen \jslc] gebleken zijn, nimmer kwam dit zoo voor den dag als thans, nu ieder in de gelegenheid was gesteld, bekend te wor- den met den omvang der verschillende uitgaven, met de on- kosten der tczamenstelling, met het debiet, enz. Al deze opga- ven waren door den Heer Kruseman gedeponeerd bij den Heer VAN Kesteren of werden bij den verkoop bekend gemaakt. Yelen daarvan waren zeker hoogst vcrrassend, alien droegen het kenmerk van de grootste loyauteit, van de vrijgevigste be- ginselen. Zij losten het vraagstuk op van den goeden uitslag van Kruseman\s handelsondernemingen in het algemeen en van zijn voorspoed bij het ontdekken van nieuwe bronnen tot FONDSVEILING IN 1857. 409 voedsel van zijn handelsgeest. De foudsverkooping, gelijk die 1857. door Kr. is geschied kan onder deze laatsteii gerekend worden. Wij wenschen van liarte dat aan al de plannen die hij voor de toekomst gevorrad heeft, dien zelfden uitslag raoge te heart vallen." Een goed handelswoord van liet orgaan van den Boekhandel an den Voorzitter van de Vereeniging, die zijn geheele fonds van de hand deed en alleen wilde behouden die kopyen, als Collot d'Escury's llolluncCs roemé de Apostelen en profeUn, die hij kort te voren had aangekocht en daarom ook de Bijbel-scie nrouweii, en die, waarvan hij een herdruk gereed had liggen of die, waarvan hij bij overeenkomst met de auteurs, bezig was een herdruk voor te bereiden. Aldus staat in het [Voorbericht] van deii Catalogue te lezen, hoewel Zwaardemaker te Haarlem kooper werd van Ter Haarlem kooper werd van Ter Haarlem en K. Laarfje, waarvan juist een lierdruk voorbereid werden onder gocdkeuring des dichters en waartoe om te gemoet te komen aan de vroegere af keurende bespreking in De Gids reeds vijf houtblokjes, tcr vervanging van minder vcrkieslijke door d'Arnaud Gerkens beteekend warcn. Eveneens ging aan Van Gessel over de Historuch landnchappen door Hofdijk, die bekende reeks „expositie van kar-tons, niet van schil derijen" *, waarin Hofdijk, met zijn eigen, in negen opstellen schetste „zulke tafreelen uit de natur rondom ons heen, die door den oorspronkelyken toestand waarin zy zich nog bevindeu, wyzen oen tyd, die reeds tot de geschiedenis behoort; of vooral ook zulke, waarin achtergebleven monumenten van natur of. De eerste maal verscheen dit dichtstuk in de Aurora voor J8i3biz. 246 en werd met houtsneedjes het volgend jaar herdrukt door Fuhri, van wien Kruseman in 1849 het restant (364 exemplaren) met het kopyrecht overnara. Volgens de titel uitgaaf. Die Kruseman van deze oplaag gaf waren de houtgravuren gesneden door Van Hove, Kachel en Weissenbruch naar teekeningen van R. Craeyvanger. 1845. Boekbeoordeelimjen biz. 147. Calalogus der Fondsveiling 1857 biz. 13. Historische landschappen, toelichting. VOOLLLEZINGEN IN FELIX MERITIS. 1857. kuiist, zooclaiig met het landschap een geworden, dat zy er eeu iiatuurlyk bestauddeel van scliijnen uit te makeii, deii geest ill eeu bepaald tijdvak der geschiedenis te rug voeren". De meuwe eigenaar maakte er dadelijk een nieuwe titel-uitgaaf van in afleveringen. Vele van Kruseman's artikelien werden opgehouden; was dat, om dat zij uit den tijd waren of was dat, omdat liij ze te hoog gelimiteerd had, hetzij ter goeder trouw, hetzij opzettelijk? Om slechts de serieu en vervolgwerken te nocmen: Aurora Wächseljektigke Jünderiy Praktulie Volkahuanah, Dickens' en Walter Scotfs werken, Büttenlandsche klassieken. Etagere editie, bleven bij hun uitgever en daaronder ook voor het meerendeel de azonderlijkc titels van de Voorlezingen in de afdeeling Koophawlel gebied over ecouomische onderwerj)eu voordracliten kwarnen houden en met de aanwezigen een gemeene-zaam ouderhoud hadden. Daar hield Koenen Voorlezingen over de geschiedenis der nijverheid in Nederland, en over De vroegere en latere Nederlandache haudeUpolifiekj Baumhauer Voorlezin-gen over de Nederlandache nijverheid en de rniddelen om hietar te ontwikkelen, Mr. J. Heemskerk Az. Voordragten over den eigendom van voortbrengseleu van den geest, daar sprak Buijs over De Nederlandsche staatsschuJd sedert J8Ji ^ en hield hij * t. a. p. Inleiding biz. 16. — Het werk was in 1856 gedrukt by Bakes to Amsterdam en maakte naar het schynt niet dien opgang dien Kruseman verwacht had, want afleveringsgewgs verschenen, werden er van blad 1 — 4 1500 exemplaren en van de overige 5 — 22 slechts 750 exemplaren getrokken. * Welke ik hier op het oog het zal later blgken. * Op biz. 71 vlg. is gen Otuleerd het debat tusschen Koenen en Fred. Muller over de unvending der boekdrukkunst. Op biz. 39 vlg. behandelt Heemskerk het kopyrecht en de wet van 1817; aan het debat werd ook deel genomen door Gebhard, die als bestuurelid van de Vereeniging uitgenoodigd was de voordracht bg te wonen. Vlg. fionwsloffen Dl. II biz. 580. In 1869 verscheen bij J. Beeren-donk een volgens den titel vermeerderden drk van dit geschrift. Noothoven van Goor gaf hiervan in 1863 een nieuwe titeluitgaaf. (Nieuwsblad vuov den Boekhandel 22 Januari 1863.) VOORLEZINGEN IN FELIX MERINS. 411 Vooflezingen over de circuläre-banken, tneer hijzojider in Frank- 1857. Grooi'Brittannie en de Vereenigde Stafen van Noord-Atnerika, Voorthuyseu sprak over Werhmrachaffing en deed Voorlezingen over de duurte d'r levensmiddeleii, van Koorda van Evsinga hoorde men Voorlez'wgen over kolonlatie door Ne-derlandera in Nederlaiuhch Indie; en gedeeltelijke vergelijking van de Indiache Maalschappij met die van Nederland, Wijnne gaf lets over de scheepvaart en afwaisringskanalen in de provineie (ironiiigen en Amersfoordt een beschouwing over Ilet Haarlemmenneer, Meijboom en Yrolik behandelen in drie redevoeringen over de Vraagpunten d'8 tijds, den invloed, die de naturkunde en de godgeleerde wetenschap over en weer op elkaar oefenen, Molster deed Voorlezingen over de neufrality voaral in verband met de acheepvaart der onzijdige volken Bake Besprak de doorgraving der landengie van Suez, en hare ge-volgeu voor Nederland en zijn koloni'en en J. Th. Liotard et handelseofigres le Brussels [September 1856] in zijn strekking en uitkomaten beschouwd. De uitgaaf van die serie was door Kruseman ondernomen, zooals hij schrijft in zijn aanteckeningen, „op voorstel en onder de schoonste beloften van den secretaris van Felix Meritis Ameshoff. Van die voorspiegeling is niets gekommen. Mijn goede trouw is twee jaren lang volkomen misleid, en de onverschillige hoogheid van de zijn de van Mr. Ameshoff heeft mijne belangrijkc schade des te bitterder gemaakt. Ilet blijkt. De Gids (1856 Dl. I biz. 688) laat het voorkoraen, also het plan van Kruseman uit^ng, wat ik inderda. ad niet onwaarschijnlijk acht. De voordracht evenals het debat werd telkens genotuleerd door den secretaris der afdeeling R.- N. L. Mirandolle, die zijn conceptnontulen v66r de arresteering aan de sprekers moest rondzenden. Natuurlijk dat die in de concepten hun bedoeling verkeerd meenden weergegeven te zien en daarover met den opsteller correspondeerden. Kruseman belastte Mirandolle met de redactie van dit genieenzaam onderhouden en deze kreeg voor zijn moeielijken arbeid een pluimpje in de Vaderlandsche letteroefenirujen (1857 Dl. I biz. 455). Die concepten met de daarover ge-voor de correspondentie zijn daarom voor de kennis van het verhandelde en de bedoeling van de sprekers niet onbelangrijk en ik acht mij dan 1857. niet uit deze woordeu, in welk Opzicht eigenlijk Kruseman „volkommeii inisleid" is, maar zooveel is zeker, dat de voor- spelliiigeii hem gedaan door deu secretaris, verkeerd uitkwamen, daar bijkans al die uitgavcn een groot deficit opleverden en gemiddeld geen grooter debiet konden behalen dan 150 h, 200 exemplaren; de meening van den uitgever, dat vooral lees- gezelschappen deze brochures zouden koopen, werd niet be- waarheid. In de fonds veiling van 1862 werd ook weer een groot deel der afzonderlijke werken opgehouden; niet echter of een inand te voren had hij een aanbieding gekregen de geheele serie van de hand te doen: de door Kruseman gevraagde/lOOO werd blijkbaar te lioog gevonden. En in datzelfde schrijven, waarin Kruseman zijn voorwaarde stelde, geeft hij tevens een reden op voor het slechte onthaal. „Ik heb in der tijd aan de editie, waaromtrent mij door den Heer Mr. Ameshofl' de gunstigste vooruitzigtcn waren voorgespiegeld, ik moet zeggen ook tot ZEds. eigene te leur stelling duizenden guldens schade gedragen dat deze brochures over zoo gew Gegen der  werden afgestaan. Advertentie in Haarlemischen Courant 8 November 1856. Brief an een ogenoemde d.d. 17 September 1862, overgenomen in het kopyboek. TWEEDE-HANDS-HAN'UEL. 413 De fondsveiling van 1857, een daad, die Kruseman's naam 1857. Op aller boekverköpfer, tongei de deed zweven liep dus over het algemeen niet onvoordeelig af, en Kruseinan ontving daar-over een gelukwensch van zijn vroegeren patroon AVesterman. De vruchten van zijn ondernemenden geestrijke scheping, onverdroten ijver en geestrijke scheping, waren doorgaans voor een groot deel met graagte iangenomen. De prijzen, die over het algemeen besteed werden, waren doorgaans voor voldoende, en dat mag daarom des te meer gezegd worden, omdat het vele belangrijk was. Was het daarom, was het enkel en alleen als een hulde aan Van Kesteren, die hier met zijn 77 verkopiug weer getoond had, hoeveel invloed hij als auctionaris op het welsl. Agen der auctierten kou oefenen, of was het als een blijk van vriendschap jegens Kruseman, dat C. van der Post Jr. op den eersten dag der verkooping aan Van Kesteren, in naam van de meeste tegenwoordig zijnde confmters, een voltaire aanbood en dat Van Zeggelen, Kruseman's trouwe vriend, er toe bracht, op die fondsveiling een extempore te wijden aan den autionaris? Zooveel is zekcr, dat het Kruseman aangenaam was, toen hij van dat extempore een afdruk ontving van C. L. Brinkman. Deze eerste generale opruiming van fondsartikelen bij het leven van hun eigenaar, gaf aiinleiding tot heel wat gewrijf en gepraat. Langzamerhand zouden andere uitgevers Kruseman's voorbeeld gaan volgen. Tien jaar later was het gebruik zoo algemeen geworden. Dat de oude heer P. Meijer Wamars in zijn toespraak bij het 50-jarig bestaan van de Vereeniging in 1857, sterk zijn leedwezen moest te keunen geven over de openlijke aankondigingen tot zoo verminderde prijzen van goede en soms kort geleden uitgekomen boeken. Brief van Van Zeggelen 29 September 1857. Brief van Westerman 9 October 1857. 