None
4. Ten vierden dat hy doer denselven, oft eenige van hen ende anderen die daertoe bequaem gevonden worden, sal doen voorderen, aenhouden ende alle vlijt bfenerstigen?] neffens den ingesetenen der voors. ende andere steden ende plaetsen des vadferlants] opdat zy thenrer eygen verlossinge ende versekeringe, elck int syne, [eene] merckelycke somme van penningen van maende te maende contri- bueren ende] opbringen willen in handen van ons oft die wy seien thennen aen- noemen opdat hen selve buyten lants believen sal, want wy bekennen ende oick vry uuyt van onsen wegen begheeren ende willen verclert te w[eesen] dat wy van ons selven de macht nyet en hebben om anderwerff thfenre] tes vaderlants verlossinge eenige geweldige heercracht te velde t[e brengen], het en zy dat zylieden theorer eygen welvart ons daerinne met h[en] gelde ende macht bystaen ende te hulpe comen. Van welcken beloefden geld[e wy] begeren een maent gereet tot lichtinge van den orlochsvolcke by dengh[enen] dien zy ordineren seien, getelt te worden, sijnde tevreden dat de rester[ende] maenden ierst worden suc- cessive getelt ende uuytgedeylt ter chrijsrestinge \sic\ beho[erende] als wy in wapenen ende tes lants verlossinge te velde seien wesen. Welversta[ende] dat zy elck hunder uuytreyckinge na het verjagen des. verdruckers weder voldaen werden metter geestelycke ende andere versuymige wederwertige goeden. 5. Ten vijfften dat hy tot heerecracht darvoer zy overleveringe ende con- tributie van onsen wegen (onder ander) oick respective sal spreken ende aensoecken de voorgaende Jacob Coppier ende Adriaen Diericxsz ende elcken hender onse brieven daertoe leveren, ten eynde zy volgende hen presentatien, tot dien fyne hen in den Nederlande ten bequamen plaetsen secretelijck vinden ende daervan aldaer metten lieden spreken, die verwilligen ende sluyten ende tewege brengen al dat zy connen, ende indien des noot zy ende sy des geraden vinden, i) Bijgevoegd op den kant: insgelijcx Zutphen, Deventer, Campen, Zwol ende andere als Groeningen, Utrecht ende andere omtrent 208 ORANJES BRIEFWISSELING MET JACOB VAN WESENBEKE. eenige der selver by laste van den anderen met hen bey den voirs. WESENBEKE brengen om derselve beteren voortganck ende vasticheyt aen weerszyden te doen gheven. 6. Ten vi en dat hy van onsen wegen aenhoude ende begheere nyet alleen aen ende neffens denghenen daer wy hem tevoren aen gesonden hebben, maer oyck [aen den He]er van Druynen, aen Dirick Snoey, den voersz. Heer van Calslaken, Adriaen Diericxsz, ende andere die men daertoe uut ende bequaem getrou ende secrett sal moegen vinden ten eynde zy by alle mogelycke vonden, assistentie ende neersticheden mogen tewegen brengen dat het gelt van den schattingen ende comptoren van Hollant int overvueren na Antwerpen, tot onsen ende des gemeynen lants behoef ende om daermede volck te mogen lichten ende dingesetene verlossen, becomen, gecregen ende wechgevoert mach worden buyten slants ende in versekerder hant om tegen den algemeynen vyant ons daermede te behelpen. 7. Ten vij cn dat hy hem vindt tot Wesel by den heer VAN GOTTHEM ende Mr. Peter de Rycke ende oick (eest noot) by die van den Consistorie aldaer, inghelijex by de Heer VAN HUCHTENBROECK, ende hem overleveren onse brieven, commissie, propositie, articlen ende instructie (des hy oick int passeren tot Colen aen Boisot, Mr. Charles *) ende de genomineerde sal moogen spreken) by hen aenhouden ende van onsen wegen versoecken dat sy sonder voorder swaricheyt ter effectuatien van sulcke collecte willen voortsvaren, soe wy hen breeder hebben gescreven ende betrouwen. 8. Ten lesten ende generalijck dat hy in allen ende elckerlycken den voergeruerden ende anderen daeraf dependerende saken, handele, spreke, beraet- slage ende sluyte so metten voorgen. als anderen, soe onsen dienst ende dlants welvaren na de gelegentheden, oirsaken ende bequaemheden, best gelegen sal wesen ende wy hem betrouwen, ende dat hy ons van als comende des de waer- schouwingen doen of by brieven des sekerlijck adverteere nadat de saken seien toelaten. 9. Wel vérstaende dat onse intentie nyet en is dan deselve steden als stadthoudere oft anderssins over te nemen oft in handen te begheeren ten war- achtigen ende geduerigen dienste van [den] Co. ende verlossinge van den ingesetene uuijtter jegenwoerdiger slavernye ende met restitutie in denselven nyet alleen van hunnen ouden rechten ende privilegiën maer oick van vryheyt hunder constitutien ende toelatinge des godlycken woorts ende voortgelij'ck tot meesten dienste ende l ) »Mr. Charles, ministre à Wezel." Terg. over hem Archives IV, 23, 24. ORANJES BRIEFWISSELING MET JACOB VAN WESENBEKE. gemeynen beste by advyse van den Generale Staten der Nederlanden geraden sal vonden worden. 10. Begheerende oyck ende voer raetsaem vindende dat men van nu af samen sluyte ende in bedeneken neme, den plaetsen van tollen, munten ende anderen ontfangen aengaende, hoe men bequamelijext int overgeven der steden hem desselfs gelts aldaer wesende terstont meester make, om ter gemeyne sake te employeren, mitsgaders dat men voer oogen neme ende resolvere van de gar- nisoenen wesende in de steden die hen begeeren te verlossen ende over te geven, ten selven tyde der gemeyne overgevingen, alom op een dach ende gelyckelijck om te brengen opdat men seffens tganssche lant mach verlossen ende verhoeden dat de vyanden hen in andere plaetsen betrouwen. 11. Eyntelijck belastende dat hy aen alle denghenen daer hy van saken verscreven mede handelen oft afspreken sal, handtastinge oft eedt van onsen wegen voordere ende begheere ende zy oick van denghenen daer zy voort mede nootlijck seien moeten besoigneren, opdat by faute van secreetheyt de sake nyet verachtet en werde. Aldus gedaen te Dillenburg den IX en dach van Augusto 1570. Guillaume de Nassau. ( Wordt vtrvolgd.) Oud-Htliand , 1892. 27 202 ORANJES BRIEFWISSELING MET JACOB VAN WESENBEKE. ofte Remonstrancie zelde maecken, ende an zyne f. G. eerstmael overzeynden zyne f. G. wilde daerop gaerne zijn ad vijs geven, en ons in alles daerinne behul- pelijck wesen etc. Welcke achtervolgende wy van Hollandt, Westfrieslant ende Groningerlandt alhier tot Embden wesende elcs een gescrift geconcipueert ende gestelt hebben ende tselve gesonden met eenige van onsse broederen daer gecom- mitteerd zijnde an zyne f. G. Dan ist zelve by de natie van Brabant achtergelaten om eenige redenen hen daertoe porrende, nietjegenstaende zy zelffs zulcx te voeren an zyne f. G. geversocht hadden, zoodat zyne furst. G e . onsse Apologie ofte Remonstrance gesien hebbende hem bewonderde dat die van Brabandt volgende hoer scryven, hoere debuoir mede niet en hadden gedaen bysunder naedemael dat zy meest gepriveligeert zijn ende meer oorzaecken ende redenen hebben om hoer ant Ryck te beclagen dan die van Hollandt. Heeft daeromme zyne f. G. onssen broeder weder affgesonden met volle instructie by zijnder f. G. handt ondergeteyckent ende versegelt, hoe men verder in der voirs. saecken handelen zelde, zoo men anders van meeninge was eenige Remonstrance over te leveren. Dese onse broeder wederom te huys comende heeft dit zelve den bovengescreven natiën wederom voorgedragen ende is zyne furst. G. advis by die van Brabant ende Flaenderen affgeslagen. Daer uuyt wy dan oock onse zaecke naer de raet van zyne furst. G e . hebben moeten laten berusten. Hieruuyt beghrepen wy dat ghy nu wel verstaen kondt dat wy altijt geerne tot gemeen besten wat zolden gedaen hebben ende zoo u verstant is (als veele van ons meenen) dat ghy ons tot gene andere dingen vordert dan wy al te voren voorgenomen hebben zoo zijn wy noch bereyt hierop te doen, alleen dat datzelve mach geschieden nae den forme ende raet ons by zijnder f. G. gegeven die wy hoopen dat uluyden nieten zall mishagen. Maer zoo ghy nu alleenlijck meent met uwe Apologie te verthonen dat onsse eere ende Godesdienst suyver ende van alle uproer gantz vreembt is daerinne vinden wy ons seycker maete beswaert. Ten eersten omdat ons dat een groote suspitie van onbedachtsaemhey t ende lichtvaerdicheyt by zijnder f. G. zoude geven dat wy zoo haest zynen goeden raet verlaten wat andern volghden. Ten anderden zoo verstaen wy oock niet dat men in dese turbulente tyden die poli- tycque zaecken vande ecclesiastyque behoort aflf te zonderen dewyle wy meest van rebellie van den gemeenen viandt beschuldicht werden, maer zelden onge- twijffelt de vorsten zoowel beweecht werden deur tinbreck onsser privilegiën ende groot gewelt dat [ons] angedaen werdt, als deur de verschoninge onsser leere. Ten derden naerdien het voordel uuyt zulcker Apologie niet meerdfer] kan zijn dan dat onsse religie mach behouden werden, zulcx niet te zijn als onsse vianden daervan spreecken (twelck ge[nouch] verclaert is by voorgaenden scriften ende boucken die den onpartyghe kennelycken genouch zijn) zoo heeft men ter contrarie ORANJES BRIEFWISSELING MET JACOB VAN WESENBEKE. 20 * die swaric[heyt] wederom waer te nemen zoo men in zulcke Apologie yet stelde daeran die Duytsche fursten eenich mishagen kregen ofte dat die Confessie van Augsburgh niet genouch scheen uuyt tscri[ven] dat dan daer uuyt groote ach- terdeel voor onsse gemeene zaecke mochte spruyten. Maer dewyle het ons onbekent is wat ghy hierinne voorgenomen hebt, können wy hiervan geen regel maecken, alleen biddende dat ghy dese onsse onschult u niet wilt laten mishagen. Ende zoo ghy noch yet voorgefnomen] hebt, dat ghy nae u beduncken zonder schade voor u natie niet kondt naelaten daervan hebben u.L geen weth te maecken. Maer verhopen dat ghy daerinne verstandich ende omsichtig genouch zult handelen. Alleen dat wy u dat toebetrouwen d[at] ghy zulcx niet en zult doen zonder datzelve eerst mit mynen Heere den Prinche te communiceeren opdat zyne f. G. al[soe] mach gekent werden ende zyne behoorlycke eere ontfangen. Niet dat wy achten dat die vasticheyt onsser religie ofte onsc[hult] derzelver an zynen f, G. hangt maer overmits zyne f. G. doch diegeene is die ons van God als een instru- ment tot wettelycke bescherminge noch is overgelaten. Dat [ist] cortelycken, lieve broederen dat wy op deze u hebben [te?] antwoorden ende zoo ditzelve noch in alles met uwe gesintheyt niet over en compt dat ghy ons daerinne toch verdraecht tfgeene] wy u oock geerne willen doen ende betuygen hierinne alsmede voor de Heere onsse Godt dat wy geerne het beste wilden navolgen ende doen hierinne niet deur eygensinnicheyt ofte partijchheyt maer stellen u lieve broederen het beste dat wy hebben, dat wy dan niet en hebben daerinne zult ghy ons verdragen. In Emden den 19 Julij . l ) XVII. Commissiebrief van den Prins voor Mr . Jacob van Wesehbeke . — Hs. [van N. Bruyninck ?] met onderteekening en zegel des Prinsen. Brit. Mus. Cotton Mss. Galba C. IV, 55. 1 570, 9 Augustus. Wilhelm by der gratiën Goidts Prince van Oraengpen], Grave van Nassau, Catzenellenboge etc., Heere ende baroen van Breda, Diest, Grimbergen, etc. Borgrave van Antwerpen] ende Besanchon. Doen te weten, dat, Alzoe wy aen 1) Of dit afwijzend antwoord door nog verdere correspondenties gevolgd is, is mij niet bekend. De Cotton Mss. althans geven dienaangaande geen nadere inlichting. Maar wij weten uit den druk van het „Libellus supplex”, dat Dathenus zijn zin, hetzÿ met of zonder overleg met den Prins, heeft doorgedreven. De eigenlijke Apologie begint op de 17de blz. met den titel: „Apolcgeticon et vera renim in Belgico germania nuper gestanim narratio, ex qua diludde perspidtur, quibus omnis tumultuum & calamitatum origo & ferr| accepta debeat. Et simul calumniae, quibus eedesias Belgicas gravant adversarii, perspicue diluuntur. (Vignet). PsaU XL 1 II. Judica me Deus etc." Dat Dathbnus hiervan de opsteller was, was destijds noch aan Dr. H. T*R Haar Bz. (Specimen inaug.), noch aan D. GstDKS (Serin, antlq. VIH, 577) bekend. 26 * 204 ORANJES BRIEFWISSELING MET JACOB VAN WESENBEKE. vcrscheyden persoonen ende diversche plaetssen in onse affairen ende om mercke- lycke oirsaken, daer on[s] ende den gemeynen besten veele aen gelegen is afveerdige[n] ende seynden onsen lieven getrouwen Mr. Jacob VAN WESENBEKE, soe versueken ende begeren wy dat ghylieden ende elck van u sunderlinge die uuyt den Nederlanden om Goidts woordt verdreven zijt, oft u alnoc[h] in denzelven onder des Tyrants slavernye houdende zijt, d[en]zelven WESENBEKE brengher deser ende thoonder derzelve[n] wilt gehoor ende geloove gheven int ghene hy u van on[sen] wegen ende by onsen laste vercleeren, te kennen ghefven] ende voir- houden sal. Ende des gemeyne vaderlandts ende u eygen welvaert daerinne wilt helpen ende bystaen, ende voirderen, ende voort tot onsen dienste denzelven in het volvueren van zynen laste al[le] gunste, ende voirdernisse doen. Daerinne ghy [hem?] ende ons eenen aangenamen dienst doen zult, diens w[y] gheerne indachtich willen wesen daert te passe sal mogen comen. Hiermede ulieden God Almachtich bevelende. Ghegeven tot Dillenburch op de[n] negensten dach van Augusto 1570. Guillaume de Nassau. XVIII. Schets of punten voor eene memorie van Jacob van Wesenbeke aan den Prins . Hs. van Wesenbeke met opschrift op de rugzijde (in gelijktijdige hand): „ Certains points proposez pour y résoudre ''. Brit. Mus. Cotton Mss. Galba C. IV, 5 7. 15 70, 9 Augustus. Mémoir pour [ ] à Mons r premièrement touchant les traditions des villes. L'on se peut tenir asseuré des villes de Delff est notoir et par Camerlinck, burg tc et aultres. Leyden Haerlem Rotterdam Dordrecht Briele et pays de Voorne Enckhuysen .... tran . . . . ge maint se randre 1). Deventer Zutphen Harderwyc io Touchant l'argent reçeu par DOLHAIN. J ) Deze regel is verder onleesbaar. ORANJES BRIEFWISSELING MET JACOB VAN WESENBEKE. 205 Par les villes [sic] de Delft 3000, 4000 ou 6000 par moys avanchant tousiours ung moys 1 ). Breda qui présente bonne somme voyant lettres du Sg r . de Calslaken 2 ) et sa particulière péticion du Arent van Dorpe et s’il n’est encores venu du Sgr. D’ ASSENDIEST *) et qu'il est aux baings de Spa de me ce dépescher ou envoyer lettres et commissions. ii° Des présentations des deniers dedans le pa[ys]. des difficultez de ceux de Wesel et de HüCHTENBROEC des raysons de BOYSOT et ses excuses du Sg r de Culenborch, Rumen et autre de qualité. Aux villes envoyer à chacune une admonition, avec nobles ne veuillant entendre du collecte. Le bourg e présente aux deux fins s’il y trouver, ces commis de Wesel suspectz pour avoir rendu argent que l’instruction n’y est et la proposition doibt estre signée. J’ay apporté copie en flameng et à Madame en franche iiij 0 du pardon et ores qu’est défendu, dont ay procuré l’imprimerie nouvelles et advertence Sur la proposition de LaüRENS JACOBSZ n’ estre rien faict. du pensi[on]- L’apologie de Dathen tendre à but non convenable v<> de l’Apologie pro- si la publication de mes commentaires n’y serviroient. posée sur le point seul de la [relig.] Sur Jacob debvoyt estre payé le centiesme et s’envoyer à ces jours avec autre argent et se vj° des exploictz sur l’argent pourroit surprendre par convinence des envoyeurs. d’Hollande, La Haye, Honzelaers. vije des salutations de plusieurs et péticion de Hoorn, viije Des enchassemens hors Coloigne. Lummei a demandé 1000 D r ix« du monter des nobles et Bourg c 4 ) faict fort pour 500. proposition du Sg r . LUMMEY aussy ke [ . . ] de ma privée remonstrance requérir respon ce iij° de la collecte des deniers tant dedans que hors. ]) Verg. met dit aanbod 's Prinsen beklag in den brief van 27 Nov. 1570, n° LV van deze verzam. ;) Zie volgende bladzij. 2 Lees waarschijnlijk: Assendelft. 4) Waarschijnlijk : Le bourgemaistre (de Gorinchem): A. v. D. Hobvel Dz. 214 JOAN VAN KOO&DT. ecu stuck root tryp met een satyse rock. eeoige boeckea en een lantaren. In de Krücken I een root tafeltje. 2 stoelen. Op de Solder z 9 peneden, 2 stoelen, 2 tafeltjes, 2 esels om op te schilderen. In ’I Voorhuys : een Christus. een conterfeytsel van een out man. een bort met den turcxsen Oogmeester. Aldus enz. i) 2i) 1676. Heilige familie op slot Gaunö. Dit zijn de data, die met zijn leven in verband kunnen worden gebracht. De bron van het bericht over zijn Antwerpsche reis heb ik niet kunnen opsporen. Ik laat deze kwestie dus verder rusten. Van meer gewicht schijnt mij de kwestie : is de Leidsche en Amsterdam sehe van Noort dezelfde? en was de eerste ook schilder? Ik geloof deze vragen ontkennend te moeten beantwoord» en wel op grond daarvan, dat het mij onwaarschijnlijk voorkomt, dat iemand, die waar- schijnlijk in 1646 en omstreeks 1661, zeker ± 1664 — 69 en 1675 te Amsterdam voorkomt (zie hierboven 10), 13), 14) en 20)), in 1642, 1648 en 1663 te Leiden zou gevestigd geweest zijn (zie 3), 7) en 1 1) ). De Amsterdammer wordt herhaal- delijk als schilder vermeld, de Leidenaar nergens. Daarentegen was er omstreeks 1663 in en bij Leiden een klerk van denzelfden naam. Slechts de inderdaad niet geringe overeenkomst der handteekening onder 7) met die op het schilderij der verzame- ling van DE POLL, alsmede de omstandigheid, dat de Leidsche J. V. Noort in verbinding met schilders (Abr. v. d. Tempel en Jan de Molijn*)) voorkomt, kunnen er voor pleiten, dat wij ’t hier met denzelfden persoon te doen hebben. Maar ook bij de Amsterdamsche acten hebben wij geen volkomen zekerheid, dat zij alle op den schilder slaan. In 13) en 20) wordt hij uitdrukkelijk kunst- schilder genoemd en bij 19) is het wederom de groote gelijkenis der handteeke- ning, die ons hem voor den schilder doet houden. Toch woont hij toen in April 1674 op de Bloemgracht, in Mei 1675 daarentegen op de Egelantiersgracht (zie 20)) I) Not. S. V. Jaerlant, Amsterdam. *) Vgi. t. D. Willigen 227, Archief I 6, 38, 44; V 2x2. 224. ORANJES BRIEFWISSELING MET JACOB VAN WESENBEKE. 207 3. Ten derden dat neffens den anderen steden dier ons hope gegeven is in Holland] zy voor het ierste tot gemeynre versekeringe so van hen als van on[se] neersticheyt doen om by goede middelen te wege te brengen dat oick [de] steden van Amsterdam, Dordrecht ende Enckhuysen *) in onse hande[n] mochten overgegeven werden ende hoe ende wanneer, sulcx soude moegen [. .] soe wy doer dier dry steden gelegentheyt nyet alleen van merckel[ycke] sommen van penningen ofte penninxweerde bygestaen, maer oick van have[nen]plaetsen om denselven ende allen steden hulpe ende bystant te doene, versien souden werden, besundere dandere steden hen daer neffens overgevend, dier exempel wy nyet en twyvelen in den anderen provinciën gevolcht we[rde]. 4. Ten vierden dat hy doer denselven, oft eenige van hen ende anderen die daertoe bequaem gevonden worden, sal doen voorderen, aenhouden ende alle vlijt b[enerstigen?] neffens den ingesetenen der voors. ende andere steden ende plaetsen des vad[erlants] opdat zy thenrer eygen verlossinge ende versekeringe, elck int syne, [eene] merckelycke somme van penningen van maende te maende contri- bueren ende] opbringen willen in handen van ons oft die wy seien thennen aen- noemen opdat hen selve buyten lants believen sal, want wy bekennen ende oick vry uuyt van onsen wegen begheeren ende willen verclert te w[eesen] dat wy van ons selven de macht nyet en hebben om anderwerff th[enre] tes vaderlants verlossinge eenige geweldige heercracht te velde t[e brengen], het en zy dat zylieden thenrer eygen welvart ons daerinne met h[en] gelde ende macht bystaen ende te hulpe comen. Van welcken beloefden geld[e wy] begeren een maent gereet tot lichtinge van den orlochsvolcke by dengh[enen] dien zy ordineren seien, getelt te worden, sijnde tevreden dat de rester[ende] maenden ierst worden suc- cessive getelt ende uuytgedeylt ter chrijsrestinge [«V] beho[erende] als wy in wapenen ende tes lants verlossinge te velde seien wesen. Welverstafende] dat zy elck hunder uuytreyckinge na het veijagen des verdruckers weder voldaen werden metter geestelycke ende andere versuymige wederwertige goeden. 5. Ten vijfften dat hy tot heerecracht darvoer zy overleveringe ende con- tributie van onsen wegen (onder ander) oick respective sal spreken ende aensoecken de voorgaende JACOB COPPIER ende ADRIAEN DlERICXSZ ende elcken hender onse brieven daertoe leveren, ten eynde zy volgende hen presentatien, tot dien fyne hen in den Nederlande ten bequamen plaetsen secretelijck vinden ende daervan aldaer metten lieden spreken, die verwiiligen ende sluyten ende tewege brengen al dat zy connen, ende indien des noot zy ende sy des geraden vinden, 1) Bijgevoegd op den kant: insgelijcx Zutphen, Deventer, Campen, Zwol ende andere als Groeningen, Utrecht ecde andere omtrent 308 ORANJES BRIEFWISSELING MET JACOB VAN WESENBEKE. eenige der selver by laste van den anderen met hen bey den voirs. WESENBEKE brengen om derselve beteren voortganck ende vasticheyt aen weerszyden te doen gheven. 6. Ten vi en dat hy van onsen wegen aenhoude ende begheere nyet alleen aen ende neffens denghenen daer wy hem tevoren aen gesonden hebben, maer oyck [aen den He]er VAN Druynen, aen Dirick SNOEY, den voersz. Heer van Calslaken, Adriaen Diericxsz, ende andere die men daertoe uut ende bequaem getrou ende secrett sal moegen vinden ten eynde zy by alle mogelycke vonden, assistentie ende neersticheden mogen tewegen brengen dat het gelt van den schattingen ende comptoren van Hollant int overvueren na Antwerpen, tot onsen ende des gemeynen lants behoef ende om daermede volck te mogen lichten ende dingesetene verlossen, becomen, gecregen ende wechgevoert mach worden buyten slants ende in versekerder hant om tegen den algemeynen vyant ons daermede te behelpen. 7. Ten vij cn dat hy hem vindt tot Wesel by den heer VAN GOTTHEM ende Mr. Peter DE Rycke ende oick (eest noot) by die van den Consistorie aldaer, inghelijcx by de Heer VAN HUCHTENBROECK, ende hem overleveren onse brieven, commissie, propositie, articlen ende instructie (des hy oick int passeren tot Colen aen Boisot, Mr. Charles l ) ende de genomineerde sal moogen spreken) by hen aenhouden ende van onsen wegen versoecken dat sy sonder voorder swaricheyt ter effectuatien van sulcke collecte willen voortsvaren, soe wy hen breeder hebben gescreven ende betrouwen. 8. Ten lesten ende generalijck dat hy in allen ende elckerlycken den voergeruerden ende anderen daeraf dependerende saken, handele, spreke, beraet- slage ende sluyte so metten voorgen. als anderen, soe onsen dienst ende dlants welvaren na de gelegentheden, oirsaken ende bequaemheden, best gelegen sal wesen ende wy hem betrouwen, ende dat hy ons van als comende des de waer- schouwingen doen of by brieven des sekerlijck adverteere nadat de saken seien toelaten. 9. Wel vérstaende dat onse intentie nyet en is dan deselve steden als stadthoudere oft anderssins over te nemen oft in handen te begheeren ten war- achtigen ende geduerigen dienste van [den] Co. ende verlossinge van den ingesetene uuijtter jegenwoerdiger slavernye ende met restitutie in denselven nyet alleen van hunnen ouden rechten ende privilegiën maer oick van vryheyt hunder constitutien ende toelatinge des godlycken woorts ende voortgelijck tot meesten dienste ende 1 ) »Mr. Charles, ministre à Wezel." Terg. over hem Archives IV, 23, 24. ORANJES BRIEFWISSELING MET JACOB VAN WESENBEKE. gemeynen beste by advyse van den Generale Staten der Nederlanden geraden sal vonden worden. 10. Begheerende oyck ende voer raetsaem vindende dat men van nu af samen sluyte ende in bedeneken neme, den plaetsen van tollen, munten ende anderen ontfangen aengaende, hoe men bequamelijext int overgeven der steden hem desselfs gelts aldaer wesende terstont meester make, om ter gemeyne sake te employeren, mitsgaders dat men voer oogen neme ende resolvere van de gar- nisoenen wesende in de steden die hen begeeren te verlossen ende over te geven, ten selven tyde der gemeyne overgevingen, alom op een dach ende gelyckelijck om te brengen opdat men seffens tganssche lant mach verlossen ende verhoeden dat de vyanden hen in andere plaetsen betrouwen. 11. Eyntelijck belastende dat hy aen alle denghenen daer hy van saken verscreven mede handelen oft afspreken sal, handtastinge oft eedt van onsen wegen voordere ende begheere ende zy oick van denghenen daer zy voort mede nootlijck seien moeten besoigneren, opdat by faute van secreetheyt de sake nyet verachtet en werde. Aldus gedaen te Dillenburg den IX e " dach van Augusto 1570. Guillaume de Nassau. ( Wordt vervolgd.) Oud-Holland, 1892. 27 JOAN VAN NOORDT. DOOR Dr. C. HOFSTEDE DE GROOT. EZE schilder behoort tot de minstbekende onder onze I7 de eeuwsche meesters. Toch verdient hij, dat op hem de aan- dacht gevestigd wordt. Kan men iets vreemders denken, dan een kunstenaar, die naar PlETER Lastman en Pi ETER VAN Laer etste, ') wiens schilderwerk hier voor Govert Flinck, daar voor Jac. JORDAENS doorgaat, elders aan Berchem, Mommers, Eeckiiout of Hobbema herinnert, of slechts aan den waren meester wordt toegeschreven, nadat het afwisselend voor een J. B. Weenix en Bar. Graat heeft gegolden ? Zulk een meester was VAN NOORDT. Over zijn leven vermeldt de nieuwste bron, te weten de Amsterdamsche Catalogus van Dr. A. Bredius, dat hij aldaar in een onbekend jaar geboren werd en tusschen 1645 — 72 werkzaam was. Ook moet hij Antwerpen bezocht hebben. >) De 51 eisen, waarvan bij Kramm melding wordt gemaakt, lijn het werk van een Leidsch naamgenoot uit de 2e helft der vorige eeuw. JOAN VAN NOORD T. 211 Dat hij’ te Amsterdam geboren zou zijn, is een vermoeden van v. Eynden en V. D. Willigen (I 223), waarvoor mij tot dusver geene bewijzen bekend zijn. Evenmin pleit er echter iets tegen. De samenhang tusschen de overige gegevens omtrent hem moet nog ge- vonden worden; het is niet eens zeker, dat zij allen op onzen schilder betrekking hebben. Diegenen, waarvan dit twijfelachtig is, zijn in de volgende chronolo- gische opgave klein gedrukt: 1) 1641. 2 ) 3) 1642 4 ) 1644. 5) i<M5- 6 ) 1 646. 7) 1648. Gegraveerd portret van koning CHRISTIAAN IV van Denemarken, ge- merkt JOAN DE Noort Madrid 1641. Vergel. Catalogus der Kopen- haagsche tentoonstelling van Oct. 1891 onder Nr. 152 !). Portret van den infant Balthasar Carlos van Spanje, gemerkt Juan de Noort fecit. Vgl. Kramm l * 3 ). blijkt Andries Stock in verbinding te hebben gestaan met een valschen munter Jan van Noordt te Leiden. Obreens Archief II. 7. O.H. IV. 139. Ets naar P. v. Laer. gemerkt : Petrus van Laer inv. J. V. N. fecit 1644 en Ets (Ruïne) naar P. Lastman, gem.: P. Lastm: inv. J. V. NOORDT fecit 1645. Over beide vgl. Kramm. 4 Maart Joannes van Noordt voor als getuige bij den Notaris J. Bosch te Amster- dam. Zijne handteekening heeft overeenkomst met die van den schilder.*) 22 Nov. is Johannes van Noordt getuige bij het testament van den schilder Abraham van den Tempel*;; hij teekent met cene hand, die veel overeenkomst met de handteekening op Nr. 1035 van *t Rijksmuseum vertoont: i) De heer J. Ph. van der Kellen, die behalve deze beide portretten nog verscheiden andere van dezelfde hand kent, is van oordeel, dat zij niet van denzelfden meester kunnen zijn, als de fraaije etsen 4) en 8). Daarentegen schrijft hij de ets „Juda en Thamar”, die door Bartsch, Rembrandt II 133 No. 174 aan Lastman wordt gegeven, op grond van de overeenkomst met de beide andere etsen aan van Noordt toe. 3 ) De notarieele acten in dit opstel vermeld, zijn gelijk bijna van zelf spreekt afkomstig uit de rijke verzameling van inedita van Dr. A. Bredius. Aan hem ook hier mijn dank! a) Prot. Kot. J. Raven te Leiden. 27 * 212 JOAN VAN NOORDT. 8) 1653. Landschap op slot Gaunö in Denemarken gemerkt: icw Y N 00* b / JÇfJ 9) 1659. Landschap in de verzameling der universiteit te Göttingen, gemerkt: 10) Vóór of in 1661. Portret van den Amsterdamschen predikant.PETRUS ProëlINS [Voorzon] gegraveerd door Jan ViSSCHER. h) 1663. 16 Maart. Johan’ van Noort is getuige bij een acte van Jan de Molïjn schilder te Leiden. ! ) \ Omstreeks dien tijd was een Joh. v. Ngort clercq ter secretarie van Voorschoten. 12) 1664. Portret van Dionys Wijnants. 13) 1668. 3 Juli verkoopt Sr. Jan van Noordt, konstschilder, wonende hier ter stede (d. w. z. te Amsterdam), procuratie hebbende van Juffr. Adriana Kosters, 25 Jan. 1668 te Naarden gepasseert, voor haar een dubbeld graf in de Nieuwzijdskapel 8 ). Zijn handteekening onder dit stuk heeft groote overeenkomst met het facsimile, dat in O. H. III 237 voorkomt 14) +1664 — 69 was volgens Houbraken ook Johannes Voorhout zijn leerling. „Deze, de eerste school van CONST ANTYN VERHOUT ontwassen, klom „tot een hooger op onder het bestier van den beruchten JOAN VAN „Noort, Historie- en portretschilder t’Amsterdam, onder wien hij vijf „jaren de Konst bleef oeffenen en daar in zoo veer quam, dat hij voorts „niet meer als het leven ten voorwerp noodig had.” (G. S. Ill 224 en verv.) Daar VOORHOUT in 1670 als 23jarigjongmensch huwde en reeds l ) Prot. Not. F. v. CiNGELSHOUCK te Leiden, bij wien hij nog herhaaldelijk voorkomt, j) Prot. Not. A. v. d. Ven te Amsterdam. een VA* 15) 1672. 12 i Noo 16) 1672. Set Rijl 17) 1673. Sch 18) 1673. Julij 19) 1674. 16 20) 1675. 2 M en 1 huys Oogi eergi derei ') Prot. Not. 220 SCHILDERIJEN KABINETTEN IN DE XVm* EEUW. hebben zij betrekking, voor een deel althans, op de verzameling door Prins WILLEM V aangelegd, welke de kern vormt van het Koninklijk Kabinet van schilderijen in het Mauritshuis; het is dus niet van belang ontbloot deze docu- menten in hun geheel mede te deelen. Genoemde DESRIVAUX, reeds eenige jaren aan het Fransche gezantschap in Holland verbonden, werd na den dood van den gevolmachtigden minister Markies d'Avrincourt in Februari 1767 met de leiding belast. Tot September 1768 nam hij deze betrekking tot genoegen van zijn chef waar en werd toen vervangen door den Baron DE Breteuil. Na diens optreden bleef hij nog tot Augustus 1769 in ondergeschikten rang in Holland en werd eindelijk, nadat hij herhaaldelijk om bevordering of verbetering zijner positie gesmeekt had, als Consul- Generaal naar Ragusa overgeplaatst. De correspondentie, die wij hier laten volgen, omvat het korte tijdvak van Januari tot September 1768 en handelt over de schilderijenverzamelingen van Mr. Govert van Slingelandt, Bisschop, Verschuring en van Nispen allen in Hoet'S catalogus van schilderijen opgenomen; zij opent met een kort briefje van Choiseul d<> 31 januari 1768, waarbij inlichtingen worden gevraagd omtrent de verzameling van den Heer BISKOP *) te Rotterdam. Het antwoord van Desrivaux volgt hieronder: Lettre de M. Desrivaux à M. le Duc DE Choiseul. — De la Haye le 9 Février 1768. Particulière. J'ai reçu la lettre dont vous m’avez honoré le 31 du mois concernant le Sr. BiSKOP, marchand de fil à Rotterdam propriétaire d'une riche collection de Tableaux, de Porcelaine et de Lac qu'on vous a dit mort mais qui ne l'est pas. J’aurois soin M. de vous avertir si, pendant le tems que je resterai en ce pays-cy il venoit à mourir. Les tableaux de ce marchand sont presque tous de l'écolle flamande et sont ea grand nombre; mais comme il ne sont pas tous de la même beauté, il y aura du choix à faire. Il se trouve en cette ville, M. une belle collection de ce genre à vendre de 40 tableaux qui sont aussi de l’écolle flamande. Elle appartenoit à feu Mr. de Slingelandt trésorier de la Province de Hollande *) qui passoit pour un des plus habiles connoisseurs et pour un grand amateur. 1) De verzameling der Heeren Jan en Hendrik Bisschop wordt door Hokt Dl. II, pag. 527 ver- meld, bij noemt 109 schilderijen (omstreeks 1752). *) Hr. Govert van Slingelandt, Heere van de Lindt, Ontvanger-Generaal van Holland en West- friesland, gehuwd met Agata Huydecoper, stierf 2 Nov. 1767. JOAN VAN NOORDT. 215 en de JOHANNES VAN Noord, die in 1672 een kind laat begraven, woonde op de Nieuwe Botermarkt (zie 15)). Ook hier dus aan onopgeloste moeilijkheden geen gebrek! Thans overgaande tot VAN Noordts werken stellen wij aan 9 1 hoofd van onze lijst de stukken die in 1680 in den rijken inboedel van Jan VAN DEN Cappelle werden aangetroffen O.-H. X. 34. Dit zijn de volgende: 1. Nr. 84 een cornu copiae. 2. Nr. 87 een kerstnacht. 3. Nr. 103 het portret van van de Cappelle 9 s vrouw zal r. 4. Nr. 123 een geteekend portret van van de Cappelle. In 1671 kwam reeds in den desolaten boedel van JACOB VAN NOORT te Amsterdam voor: 5. Een kruisiging Christi van VAN NOORT. In de katalogi van Hoet en Terwesten is onze oogst schaarsch. Ik vind alleen maar: 6. Een Musiek in eén Kamer van Van Noort ƒ 42.0, Nr. 24 in de auctie van 10 Juni 1705 te Amsterdam (H. I. 79). 7. Een Vrouw met Kindertjes , verbeeldende de Liefde, heel konstig, door VAN Noort f 10,0. Nr. 131 van de auctie van 16 Sept. 1739 te Amster- dam (H. I 606). 8. Een stuk daar Hymen de drie Naakte Nimfen leggende vind door Jan van Noord ƒ 31. 10, Nr. 227 van de auctie Dav. Ietswaart, 22 Apr. 1749 te Amsterdam (H. II. 233). In eene anonieme veiling van 4 Mei 1706 te Amsterdam bevond zich : 9 No. 2 Maria Magdalena van J. VAN NOORT. Desgelijks den 26 Aug. 1788 te Leiden: 10. No. 107. De geschiedenis van Granida en Daifilo (uitvoerig beschreven). Doek op paneel 52” X 38”, gemerkt Jan v. NOORT 1663, verkooht voor ƒ 8, 5. —. In twee veilingen Stokbroo (13 Nov. 1855 te Rotterdam en 3 Sept 1867 te Hoorn vinden wij vermeld: 11. Een meisje met een kond; de eerste maal met de afmetingen : 84X66 c.M. op doek; de tweede maal zonder deze toevoeging, doch met de opgave: gemerkt J. VAN NOORDT. Door de gravure van J. VlSSCHER is bekend: 12. Portret van Petrus Proelius t predikant te Amsterdam; obiit 1661. Aet. 45; blijkens onderschrift een jaar na zijn dood gegraveerd door JOAN DE VlSSCHER en nader beschreven bij FRED. MULLER Nr. 4298. JOAN VAN NOORDT. Overgaande tot de nog bestaande werken beginnen wij met het Rijksmuseum en registreeren ; 13. Scipio, de bruid van Allucius teruggevend, gemerkt JOAN: V. NOORDT An° 1672. (Cat. Nr. 1035). 14. Levensgroot portret van Dionys Wynants , blijkens aanteekening op de achterkant. Gem: Joan: v. Noordt f. An° 1664. (Cat Nr. 1036.) De kleine herhaling van dit portret, Cat. Nr. 1037 wordt eveneens aan V. NOORDT toegeschreven. De mogelijkheid dat dit juist is, wil ik niet ontkennen, geheel seker schijnt het mij niet. 15. Familiestuk van twee jonge meisjes en een jongman, ruim helflevensgroot in een parklandschap. Hij heeft een valk in de linkerhand, geheel rechts een hond. Op den huize Wulverhorst bij Zeist. Door den heer J. Ph. VAN DER Kellen als een werk van van Noordt herkend. Op doek ± 165 ^ 117CM. Te Göttingen bevindt zich: 16. Landschap met slapende nymphen , een herder, cupido enz. Gemerkt J. V. NOORDT; (zie facsimile op blz. 212). Bovendien nog eenmaal onecht en met het merk T. E. V. J. 1750, beide geschreven met een hand, die ook op andere Göttingsche stukken voorkomt. Dit stuk is, volgens vriendelijke mededeeling van Prof. Dr. CONRAD Lange, met de collectie ZSCHORN in 1795 in ’t bezit der universiteit ge- komen, eene collectie, die voor ’t grootste gedeelte door gelegenheids- aankoopen in Celle bijeengebracht was. ZSCHORN beschrijft het stuk als „die Vorstellung der Fabel, da ein verrückter Junge durch Erblickung „nackend schlafender Nymphen seinen Verstand wiederbekommt 1 ). Ein „sehr gutes Werk von JOHAN VAN NORT.” Misschien is het identiek met het stuk der veiling Ietswaart, Nr. 8. Op grond van de overeenkomst met dit stuk meen ik met zekerheid aan den meester te mogen toeschrijven: 17. Susanna met de beide boeven , in levensgrootte, toegeschreven aan Gov. Flinck en zich bevindend in de verzameling Speck STERNBURG te Lütz- schena bij Leipzig, yboral de behandeling van ’t naakt komt volkomen overeen en de Susanna schijnt zelfs ’t zelfde model te zijn als de eene nymf links te Göttingen. Bij de eerste kennismaking in Maart 1890 viel mij terstond de overeenkomst in ’t oog; ik had toen geen acht dagen geleden het stuk te Lützschena nauwkeurig bestudeerd. Later had ik nog herhaal- delijk gelegenheid mijn eersten indruk te toetsen en te versterken. Dit stuk 1) Dit slaat waarschijnlijk op BocacCio's vertelling van Cimon en Iphigenia van Cyprus. JOAN VAN NOORDT. 217 is m. i. het hoofdwerk onder de nog bestaande stukken van VAN Noordt. De heer Paul Mantz te Parijs bezit: 1 8. Een historisch (vermoedelijk oud-testamentisch) onderwerp met drie figuren in een landschap. Van de handteekening is nog J. en RT zichtbaar boven- dien het jaartal 1673. Bij den eersten blik hield ik ’t stuk voor een laten G. V. D. Eeckhout. Dit stuk stelde mij in staat om met groote waarschijnlijkheid: 19. Nymphen en satyrs bij een vuur , op naam van JAC. JORDAENS in het stedelijk museum te Brussel berustend, aan onzen meester terug te geven. Aan Jordaens is bij dit stuk m. i. in ’t geheel niet te denken. Daaren- tegen komt bijv. de vleeschkleur zeer met de overige werken van VAN Noordt overeen. Op de tentoonstelling van oud-nederlandsche kunst in Mei 1890 te Berlijn gehouden, kwam op naam van Jan Bapt. Weenix (CatNr. 320) voor: 20. Vroolijk gezelschap op een terras . Men hoorde er den naam van Bar. Graat voor noemen, doch BODE had het ongetwijfeld bij ’t rechte eind, toen hij dien van onzen schilder er voor voorstelde. Bij de veiling Merlo, den 9 — 11 December 1891 te Keulen ge- houden, was onder Nr. 129 een 2 1 . Landschap , min of meer aan Hobbema herinnerend, doch rechts volkomen echt gemerkt: J. VAN NOORT met letters vrijwel met die op het stuk te Gaunö overeenkomende; vgl. het facsimile op blz. 21 1). Het was op paneel en 54 X 75 C «M. groot. Wegens den minder günstigen toestand ging het voor slechts 100 mark in andere handen over. Onbekend is mij tot dusver een „Jan NOORT” gemerkt 22. Landschap in de verzameling MOLTKE te Kopenhagen. Dit stuk is vol- gens Dr. A. Bredius geheel en al in de manier van Hendr. Mommers gedaan, zoodat men het voor diens werk zou houden, indien VAN NOORDTS naam er niet opstond. De heer K. Madsen, wien ik de mededeelingen over VAN Noordts stukken in Denemarken te danken heb, noemt het „un assez bon tableau, un peu dans le genre de Berchem.” 23. Landschap met den ongehoorzamt n propheet (1 Kon. XIII). Op het slot Gaunö in Denemarken en in October 1891 op de tentoonstelling van oude meesters te Copenhagen Cat. Nr. 152, op doek 115 X *54 c.M. gem. Jan V. Noort f. 1653; zie het facsimile hierboven op blz. 21 1). De heer Madsen schrijft mij hierover: „c’est un grand paysage décoratif, proba- blement peint comme pièce de cheminée et très largement brossé, mais Oud-Holland % 1892 . 28 218 JOAN VAN NOORDT. „traité avec une maîtrise vraiment remarquable. Les tons blonds font un „très joli effet de couleur, La forêt paisible avec ses eaux dormantes „contraste singulièrement avec la férocité de la scène biblique qui s’y „passe. C’est évidemment le même peintre qui a fait les deux eaux fortes „d’après Lastman et P. DE Laer.” 24. Heilige familie , eveneens op slot Gaunö, gemerkt J... V. NOORDT f1676, volgens den heer Madsen „assez lourdement peint en style flamand, „imitation maladroite de Rubens et de JORDAENS; Marie représentée „comme une paysane robuste est assise k à terre à l’abri d’une arbre en „allaitant son gros enfant. La signature se rapproche de celle du No. 1035 „à Amsterdam, pourtant le prénom est prèsque effacé.” V Y)oo\ùtr j'& c Een karakteristiek van VAN NOORDT kan na het reeds gezegde kort zijn. Hij is een meester, omtrent wiens vorming niets bekend, noch uit zijn werken met zekerheid op te maken is. Deze vertoonen een eclectisch karakter met onmiskenbare Vlaamsche invloeden, getuige de uiteenloopende meesters, aan wie zij herinneren. Van Rembrandts school is geen spoor te ontdekken. Zijn wijze van teekenen en schilderen is ongedwongen en los, stift en penseel worden zonder moeite door hem gehanteerd. Zijn portret (Amsterdam) lijdt aan te zwarte schaduwen in ’t vleesch; zijne historiestukken aan te veel rood in ’t naakt (Göt- tingen en Lützschena); bovendien aan sterk zinnelijke opvatting. Het blijft te onderzoeken of de landschappen 18 — 20 van denzelfden meester zijn, vooral wegens de onderling overeenkomende, van de andere evenwel afwijkende handteekening. i- !.. SCHILDERIJ EN-KABINETTEN IN DE XVIII e EEUW. DOOR Jur. B. W. F. VAN RIEMSDIJK. N de correspondentie tusschen den Minister vanBuiten- landsche zaken van LODEWIJK XV, den Hertog DE Choiseul 1 ) en den tijdelijken zaakgelastigde bij Hunne Hoog Mögenden Desrivaux, welke in originali en in copie berust in de archieven van het Ministerie van Buitenlandsche zaken te Parijs, komen onder de coptén *) eenige particuliere brieven voor die betrekking hebben op den aankoop van schilderijen uit Hollandsche verzamelingen. Zij geven eenig licht omtrent de waarde dier collecties door tijdgenooten beoordeeld en leveren eene niet onaardige bijdrage omtrent de wijze waarop kabinetten van den eersten rang' destijds werden samengesteld; bovendien i) Etienne François de Choiseul— Stain ville, duc de Choiseul et d'Amboise, Chevalier des ordres du Roi cl de la Toison-d'or, Lieutenant-Général des Armées du Roi etc. werd in 1766 voor de tweede maal belast met de leiding van het Departement van Buitenlandsche raken ter vervanging van zijn neef CtSAR Gaiiriel de Choiseul, duc de Praslin, even als hij een bekend kunstliefhebber, die een uitgezocht kabinet schilderijen vormde hetwelk in 1793 gedeeltelijk verkocht werd. Etienne François is de beroemde eerste minister van Frankrijk, die geheel de politiek der Markiezin van Pompadour toegedaan was en met haar Frankrijk regeerde. Hij was een man van buitengewone bekwaamheden en groote werkkracht. Door zijn huwelijk met ccne schatrijke bankiersdochter werd hij in staat gesteld een luxe ten toon te spreiden, die zelfs in dezen prachtlievenden tijd als een bizonderheid werd aangemerkt. s) Vol: 19 du Supplément de la Correspondance des Pays-Bas. 28* 220 SCHILDERIJEN KABINETTEN IN DE XVTÖ* EEUW. hebben zij betrekking, voor een deel althans, op de verzameling door Prins WILLEM V aangelegd, welke de kern vormt van het Koninklijk Kabinet van schilderijen in het Mauritshuis; het is dus niet van belang ontbloot deze docu- menten in hun geheel mede te deelen. Genoemde DESRIVAUX, reeds eenige jaren aan het Fransche gezantschap in Holland verbonden, werd na den dood van den gevolmachtigden minister Markies D'AVRINCOURT in Februari 1767 met de leiding belast. Tot September 1768 nam hij deze betrekking tot genoegen van zijn chef waar en werd toen vervangen door den Baron DE Breteuil. Na diens optreden bleef hij nog tot Augustus 1769 in ondergeschikten rang in Holland en werd eindelijk, nadat hij herhaaldelijk om bevordering of verbetering zijner positie gesmeekt had, als Consul- Generaal naar Ragusa overgeplaatst. De correspondentie, die wij hier laten volgen, omvat het korte tijdvak van Januari tot September 1768 en handelt over de schilderijenverzamelingen van Mr. Govert van Slingelandt, Bisschop, Verschuring en van Nispen allen in Hoet's catalogus van schilderijen opgenomen; zij opent met een kort brieQe van Choiseul do 31 januari 1768, waarbij inlichtingen worden gevraagd omtrent de verzameling van den Heer BISKOP *) te Rotterdam. Het antwoord van DESRIVAUX volgt hieronder: Lettre de M. Desrivaux à M. le Duc de Choiseul. — De la Haye le 9 Février 1768. Particulière. J'ai reçu la lettre dont vous m’avez honoré le 31 du mois concernant le Sr. Biskop, marchand de fil à Rotterdam propriétaire d’une riche collection de Tableaux, de Porcelaine et de Lac qu'on vous a dit mort mais qui ne l'est pas. J’aurois soin M. de vous avertir si, pendant le tems que je resterai en ce pays-cy il venoit à mourir. Les tableaux de ce marchand sont presque tous de l'écolle flamande et sont ep grand nombre; mais comme il ne sont pas tous de la môme beauté, il y aura du choix à faire. Il se trouve en cette ville, M. une belle collection de ce genre à vendre de 40 tableaux qui sont aussi de l’écolle flamande. Elle appartenoit à feu Mr. DE Slingelandt trésorier de la Province de Hollande *) qui passoit pour un des plus habiles connoisseurs et pour un grand amateur. 1) De verzameling der Heeren Jan en Hendrik Bisschop wordt door Hobt Dl. II, pag. 537 ver- meld, hij noemt 109 schilderijen (omstreeks 1752). 3 ) Mr. Govert van Slingelandt, Heere van de Lindt, Ontvanger- Generaal van Holland en We*t- friesland, gehuwd met Ag ATA Huydecoper, stierf 2 Nov. 1767. SCHILDERIJEN-KABINETTEN IN DE XVIII* EEUW. 221 • Il s’étoit appliqué toute sa vie à composer son cabinet qu’il n’avoit jamais voulu étendre au delà de 40 pièces. Plusieurs fois il lui est arrivé d’acheter des collections tres nombreuses pour avoir un seul tableau ou pour {roquer un des siens qu’il ne trouvoit pas du meilleur  derniere le cabinet et je me ressouvient de leur avoir entendu faire l’éloge du choix et de la beauté des tableaux. J’ai cru bien faire d’aller trouver en votre nom un des héritiers de Mr. DE Slingelandt et de lui demander si la succession ne voudroit pas vendre la collection en son entier. On m’a répondu que non et qu’on vouloit qu’elle fût vendue à l’Encan. J’ai appris depuis que le Prince Stathouder l’avoit aussi demandée à acheter en totalité et qu’il se proposait de la pousser tres haut à la vente. 