A Dutch source for Robinson Crusoe; the narrative of the El-ho "Sjouke Gabbes" (also known as Henrich Texel), an episode from the Description of the mighty kingdom of Krinke Kesmes, et cetera
Ik was yverig alles door te zien, en vond dit volgende goed; 1 Plank, 1 Brave Presenning, mijn Hangmat, Bultzak, Komhaars, Hoofdkus- sen, 1 Sloop, 1 Bijl, 1 Kort-roer, 2 Kardoesen Kruit, 100 Kogels, 1 stuk Platlood, 1 Scheeps- houwer met zijn Hem, 1 vaatje Brandewijn, 2 Stoops Botteljes Spaanse Wijn, 100 Beschuyt&n, 1 Kooperen Pannetje van een Mingelen, 1 van den El-ho 123 (139) Keulsche Pot met Tahak, twg een Prik, weegende wel 2 a 3 pond, 1 Blase met Kruit, nog 1 Kardoes met Kogels, 2 lAjnen Vis-want, 1 Doosje met Hoekken, 12 Vuirsteenen, 1 bosje Swaavelstok, 1 hos Pennen, 1 Pennemesje, 2 Boek Papier, 1 Looden Inktpot, met 1 kanmetje Inkt, het Nieuwe Testament, de Reise van W. Y. Bontekoe, en die van P. van den Broeke, nog een rond Spiegeltje in een hlikken doosje. Nu veranderden ik van voorneemen om by de Staak te blijven. De Weg van de Berg of heuvel tot hier toe, had ik als een winkelhaak gegaan, dat nu regt toe regt aan veel naader was; dies dagt ik dus mijn weg te neemen, Ik maakten mijn Kist leedig, die weer vullende met de Besehuit, Bussekruit, Tabak, Papier, Boeken &c. Ik trok drie Hemden aan, met nog een onderkleed, en hong de Houwer op de zijd, de Bijl en Sehop op de nek, en 2 Boutteljes met een ton om den hals ; dus ging ik naa mijn Rivier toe; en alzoo het warm was, sweeten ik niet weinig, dat ik met een frissen dronk weer herstelde. Terwijl als ik rusten, dagt ik wat ik doen zou; ik groef een groot gat op een hoogte, dat bestrooiden ik onder in met blaaden, daar takken over heen ley, daar op bergden ik myn goed, dit dekten ik met takken en zooden; des agtermiddags haalden ik mijn kooije, met het 124 De Historie roer, een blaase met busse-kruit, kogels en byselmit [sic] in mijn zak. By de Rivier komende, sloeg op de hoogte by mijn Kelder vier paaltjes in de grond, daar mijn hangmat aan vast maakten. Ik deed nog een togt, haalden de pressennige, bouttelje met arak, vis-wand, en hoekken, met wat kogels; by mijn kooy koomende, sliep ik gerust, tot den dag aan kwam ; deesen dag keeeg [kreeg] ik al mijn goed by de rivier ; nu was ik een ri jk man ! Ik kreeg pen, papier, en inkt, en schreef dit voorgaande op. Ik sprak een Gebedt, zong een Psalm zoo goed als ik kon. Nu moest ik een goede plaats voor mijn hut zoeken ; rondom ziende, zag niet verre van my (140) een braven hogen en groenen heuvel, digt aan de rivier; ik ging derwaarts, die besiende, be- haagden my wel. Mijn Bijl en Scbop gehaald hebbende, kapten ik zoo veele groote en kleine takken, als ruim noodig had; die in de grond graavende en steekende, boven en rondom door een vlegtende, zoo digt als mogelijk was, en maakten in korten tijd een digte hut. Die dus verre voltooid hebbende, haalden ik mijn Wand, dat ik in de zoute kom geset had, op, waar aan verseheiden Baarsen waaren; hier van kookten ik in mijn Pannetje. Wel gegeeten, en een koelen dronk genomen hebbende, haalden ik mijn hang- van den El-ha 125 mat in mijn hut, die wel ophangende, bragt ik daar mijn kooy in, met mijn meeste goed. Nu wilde ik de Kom eens aan deese zijde om- wandelen, en zien wat daar te doen was, Daar de rivier in de kom valt is 't waater zeer rood, als ook de strand daar ik groef , was het als leem, kleeverig en glad ; ik smeet een schop vol wat ver op 't land, om te zien wat het was, een quartier- uur voortgaande, vond een roode klippige oever, met veele kuilen; dit duurden wel een groot quartier, als ik weerom wandelde, om de roode leem te ondersoeken, die wat dun uitbreidende, ging naa mijn hut ; ook haalden ik wat vrugten. (141) My sehoot in, dat indien de Leem goed was, ik een schoone Hut zou konnen bouwen. Naa de leem gaande, bevond ik dat die droog, herd en sterk waar, daar over ik my zeer verblijde. By myn hut komende, practiseerden onder een pijp tabak wat my te doen stond. Ik hieu een party dikke en steevige Takken, die van alle zijd- takken gekort hebbende, groef die vry diep en digt by malkander in de grond, als een ronde kring; zijnde dit rond agtien van mijn voeten wijt, dit begon ik van onder op te vlegten, als een Boeren-tuin, en alzoo ik daar aan byna geduurig arbeide, had ik dit in weinig daagen zoo hoog, als van de grond maaken kon. Niet hooger konnende koomen, moest ik een ladder maaken, waar toe twee brave regte takken 126 De Historie bereide, elk lang negen van mijne voeten. Maar alzoo geen boor nog beitel had, moest ik met mijn mes de gaten maaken, 't welk my zoo hard viel, dat blaren in mijn handen kreeg, mijn arbeid moest staaken, en ligter werk doen, of stilzitten. De deur of ingang van mijn Hut, had ik vijf van mijn voeten hoog, en derdehalf breed gemaakt ; hier toe wilde ik een deur vlegten, daar meede besig zijnde, sehoot my in, dat ik in 't (142) Vaderland wel vierkante Vogelkooitjes van willige Teenen gemaakt had. Ik liet de deur staan, en begon te arbeiden aan een Boodem van anderhalf voet vierkant; deese aan de zijd ook anderhalf voet optuinende, had ik een mand, en die omkeerende, een stoel, kostelijk huis-raad! Ik hier meede naa de leem-strand, smeerde mijn mand van buiten met de leem, die in de Son droogende, besprengden die met een groene tak met waater, dan de reeten met de hand digt strijkende, wierd mijn mande zoo digt en hard, als of sy met roode steen omtrokken was, dat my niet weinig verblijden; nu kon ik kisten voor mijn goed maaken, en wat ik van nooden had. Dit deed my denken, dat ik terstond weer begon te vlegten nog twee zoodaanige korven; deese veerdig hebbende, hakten ik een steevig hout, een vadem lang, aan elk eind een touw, bond de manden daar aan, dit had ik als een melk-juk ; hier haalden ik nu leem meede naa de van den El-ho 127 hut. In de hut eenige kijkgaaten gesneeden hebbende, tijden ik aan 't smeeren, sprengen en strijken, en kreeg mijn hut in drie daagen vijf voeten hoog, besmeerd, glad en droog, en was zoo vast en hard als of sy van roode steen gebakken was. Mijn handen weeder herstelt zijnde, vatten (143) ik mijn leer weeder aan, windende linnen om mijn mes, en wat langsaam werkende, kreeg daar vijf sporten of treeden in ; door behulp van deese, tuinden ik mijn hut boven toe, laatende daar boven in een gat een voet groot, zoo voor lugt als rook, dat ik met een deksel kon sluiten en oopenen. Mijn dak bestreeken en droog gewor- den zijnde, meenden ik een Kasteel te bezitten. Voorts maakten ik verscheiden manden, die als mijn hut met roode leem bekleedende, zoo tot berging van mijn goed, als om winter provisie in te doen. Ook bouwden ik nog een schoone vierkante hut by den mijnen aan, die vijftien voeten elke zijde vierkant was; een sehoon en sterk gebouw, heb- bende boven een gat als mijn ander, en beneeden kijkgaaten. Nu was ik al Heer van twee Kas- teelen, daags schreef ik mijn doen aan, en door 't dikwijls leesen, kon ik dat al van buiten. Op een tijd wat vrugten willende haalen, zag een braven heuvel als met handen gemaakt, deese was rondom beset boom aan boom in de route. 128 Be Historie en een boom in 't midden ; ik kon deese van mijn hut zien, maar had daar nooit aan gedagt, dit was vier honderd treeden van mijn huis, Ik my bedenkende, haalden mijn bijl, en kapten drie (144) boomen twee voeten boven de grond af, daar binnen treedende, kon niet anders zien of dit was daar zoo gepoot; mijn leer haalende, kapten ik de boomen in 't rond af, laatende de stammen tien voeten hoog, den middelsten stam liet ik twintig voeten lang, hem berovende van alle sijne takken, en haar alle aan de grond ont- bastende. Deese Boomen waaren in de rondte agtien en twintig duimen dik ; hier dagt ik een Fortres te bouwen ! ging daar daags voor tijdverdrijf aan tuinen, met dikke takken, die ik met een staak op een sloeg, Dit Kasteel wierd naa eenigen tijd volmaakt op het dak naa, dat 'er ook naa verloop van tijd mede op kwam ; mijn deur was twee en een half voet vierkant, twee voeten van de grond; hier haalde ik mijn vaatjen Brande- wijn, en een blaas vol Buskruit, mijn halve Beschuiten, wat Kogels & c. Op 't laast ging ik daar met mijn Kooy en meeste goed woonen, begraavende het overige in mijn andere Huisen, daar 't wel bewaard was. Ik had ook al een geheele steene mand vol zout gewonnen in de kuilen van de roode rots, aan het einde van de zoute kom. Ook had ik al een van den El-ha 129 brave party gedroogde Visch gemaakt. Ik had ook veele korven, van buiten en binnen met roode (145) leem bekleed, en deksels daar op, gevlogten Taafels, Stoelen, en Bedsteede; mijn leeven was nu geheel gerust. Ik wist van geen daagen, weeken, maanden nog jaaren. Ook wist ik niet hoe lang ik daar geweest had. Naa een langen tijd, als ik gerust sliep in 't iJaidden van een duistere nagt, hoorden ik een vreeslijk gebrul, verwerd door malkander, dat my wakker maakte; dog ik bleef gerust, alzoo my niemand, nog Mensch, nog Dier, in mijn Fortres kon besehadigen. Egter maakten ik vuur, dat ras gedaan was, alzoo altijd een goed deel zeer drooge takken, en ook gekloofd grof hout had; mijn deur was geslooten, en mijn kijkgaaten toegestopt. Mijn Geweer klaar gemaakt hebbende, leide wat hout aan, en ging weer te kooy. Den dag komende, was ik nieusgierig te weeten wat 'er was; mijn kijkgaaten openende, zag ik seeven swarte Stieren, die scheenen als gevogten te heb- ben, alzoo 'er twee a drie onder waaren die bloeden. Eene na mijn Kasteel komende, kwam op twaalf of veertien treeden by my, stil staande, en ziende naa mijn fort; ik leide mijn roer uit een kijkgat, en schoot hem regt in sijn sterre, dat hy needer plofte, en terstond weer laadende, 130 De Historie (146) maakten my gereed of 'er meer kwamen, maar de andere vertrokken weer Boschwaard in. Dit was het eerste Wild dat ik gezien had. Ik naa hem toe, met schop, houwer, en mes; hy lag op 2y; ik konde hem niet op syn rug krijgen, dog groef een greb agter hem daar hy ontrent op sijn rug kwam in te glijen. Ik hieuw met de Bijl de strot af, daar hy dapper uit bloede, hem optornende was hy zeer vet; en haalden uit myn ander huis een teenen taafel, daar het vet op leide, dat zeer veel, en meer dan honderd pond was ; ik teeg strak aan 't smelten met mijn kooperen pan, en kreeg twee brave geleemde manden vol vet, als ook drie manden vol van het beste Vlees, dat ik zouten ; de blaas die blies ik op, de dermen reinigden ik aan de kom, eenige droogden ik, andere vulden ik met gezouten vlees en vet, daar van eenige in de rook, en andere in de lugt droogende; sijn hoorens sloeg ik af, die drogende en schrapende, waren goede beekers. Ik kookten en braaden van hem, tot hy begon te ruiken, doen maakten ik een diepe groote kuil, laatende hem daarin glijden, hem wat met hef- boomen helpende, en met aarde bedekkende, en (147) dankte God voor syn goedheid. Veelmalen op elken dag, zag ik met vreugde naa myn kost. Myn Brandewijn nog Wijn had ik niet aange- roerd, ik bewaarden die voor een zieken dag, van den El-ho 131 egter kreeg ik lust, en most eens proeven, nam op een morgen wat Brandewijn; des middags wat Vlees eetende, nam mijn half tinnen kopje vol Spaansche Wijn daartoe ; my dagt of ik met Goden ter Bruiloft ging! daar meede was het tap toe, voor een langen tijd. Nu was mijn daagelijks werk, Zout maaken, Visschen vangen, die kooken, braaden, en droo- gen; Kisten en Manden te maaken van veel 'erley groote en f atsoen, die van binnen en buiten met leem digt te strijken, en dan te droogen, hout te hakken en te droogen, waar van altijd een hut vol in voorraad had, nevens nog een groote mijt of staapel; ook had ik een brave mand vol gedroogd schraapsel van hout, dat vliegens met een brand-glas vuur vatte. Dit was nu alles wel, ik leefden dus vrolijk en gerust in mijn eensaamheid. Had ook een goede hut geboud aan de kom op de leem-strand, waar in zijnde, kon visschen, slaapen en kooken ; dit was een plaisirig ding. Ik had ook een hut geboud op den heuvel of berg, maar die beleem- ^^*®^ den ik niet om de groote moeite ; dog ik maakten in mijn fortres een leemen vloer, welke glad en suiver opdroogde, dat braaf was, maar te koud voor mijn bloote voeten; ik was bloots voets, om mijn schoenen en koussen te spaaren, en was bynaa naakt, om mijn goed te bewaaren, mijn hembden en kleeren wierden oud, en my 132 De Ristorie ook te klein, als ik een onderkleed aan trok, liet ik mijn hembd uit, niemand kon sijn goed meer- der spaaren en bewaaren dan ik ; egter moest ik eerst van mijn hangmat, doen van mijn bultzak my kleeden, en sliep op drooge blaaden in een gevlogten bedsteede, dat heil goed was. De kom versehafte my Visch na begeeren, gedroogde Viseh was mijn Brood, die at ik tot het gezooden of gebraaden, en bekwam my zeer wel; nu en dan schoot ik een wilden Stier; ik bouden hutten in overvloed uit tijdverdrijf, en had nu al dertien, nevens een gallery aan de kom, Mijn Bard begon uit te botten, een vast teeken dat ik hier al lang gewoond had; dog ik was altijd vrolijk en gezond. Eens op een tijd willende zien waar de Rivier van daan kwam, nam mijn roer en houwer meede, naa een uur gaans naa gissing, zag als een heel moeras bysijden de rivier vol Biesen <^*^^ staan, en veele biesen langs de kant; dit kwam my wel, een goede rest biesen gesneeden heb- bende, spreiden die van een om te droogen, sneed voorts een bos, nam die meede om lamp-pit te maaken, alzoo veel Vet in voorraad had, want nu en dan schoot ik een wilde Stier. Lamp-pit hebbende, maakten ik een looden lamp, als Matroos te Scheep doet ; nu branden ik des nagts ligt, dat my groote vreugd was. Naa eenige daagen haalden ik verscheiden dragten van den El-ho 133 drooge Biesen, weer andere snijdende en te droogen leggende, versaamelde alzoo een geheele hut vol ; hier maakten ik matten van, om op mijn blaaden te leggen, dat uit de kunst was; en maakten ook deekens om over te dekken zoo veel begeerde ; eindelijk, ik kleeden my in biesen, wat kan de armoed niet versinnen ! En nu deed ik bynaa niet als matten te maaken van biesen, zoo grooten als kleinen van alderhande f atsoen. Dus leefden ik een geruimen tijd wel te vree- den. De vloer van mijn fortres had ik nu met biesen matten beleid; ik had ook wel agt a tien Stieren-vellen gedroogd, zoo groot als die konde afvillen, deese waaren goed tot schoenen, kous- sen, &c. Nu was ik geheel bekend in 't Bosch, en wist Sonnen op-en needergang wel waar te neemen; (150) aan Sonnen opgang was de Zee, teegen over de Rivier was de Son middaags, aan Sonnen onder- gang was het Bosch en Land. Eens op een tijd begon het uitter Zee helder op te blaasen, dat hand over hand toenam, met donder en blixem, dat het bosch scheen om te waaijen, het stormden zoo vervaarlijk, met reegen en felle donderslaagen, dat ik, alhoewel in mijn Kasteel zijnde, geheel benaud wierd, en van schrik my niet wist te bergen ; jaa Bohmen wierden uitgerukt, de Wind gaf zomtijts slaagen of het donderslaagen waaren; dit duurden wel 134 De Historie twee daagen en nagten, als wanneer het bedaar- den. Ik zag de Lugt nog sterk trekken, ging op den Berg in mijn uitkijk, de Zee school nog zeer hoi; en weer afkomende, ging wat Visch vangen, onder het vissehen begon de wind weer hand over hand aan te haalen. Met een mande met Visch naa mijn fortres gaande, begon het als vooren hoe langer hoe herder te stormen. Het was nu voile Maan, de Wolken scheenen over de Maan te vliegen ; ik zat in ly van mijn Kasteel, alzoo het droog weer was. De Maan wierde al langsaam duister, even als (151) ®^^ Eclips, dat my versehrikte en in mijn huis deed gaan; mijn lamp brande, en ik ging, naa dat wat vuur aangelegt had, te kooy, dog kon niet slaapen, maar was vol schrik en vreese. Dag wordende, zag het waater in Zee zeer verbolgen en hoog, de wind bedaarden; ik ging weer naa den Berg, om de ongestuime Zee eens te besien, maar vond mijn Hut niet, deese was op de grond afgebrooken, en al mijn tuinen en vlegtingen waaren weg, die ook nooid weer gesien heb, dat my daar naa een ander deed bouwen. Ik Visten weeder, en kookten die by de kom ; wel gegeeten hebbende, wilde ik na de stukken van mijn Hut den Uitkijk op den Berg zoeken; boven komende, zag eenige swarte dingen in Zee, van den El-ho 135 dog kon die niet bekennen. Ik had een halve ontsteltenis van den vorigen Storm gehad, en voelde my niet wel, nam wat Brandewijn tot mijn verkwikking, welke uit mijn Fortres haalde, daar die ook dronk, dat my kragtig sterkten. Doen ging ik naa 't strand; de wind was nog sterk uit Zee, en maakten uitneemend hoog waater. Ik zag een Sloep regt naa strand drijven, haalden strak mijn Vis-touw, en trok mijn biesen rok uit, doen nam ik hem waar; hier was een vlakke strand, en by gevolg geen branding. (152) jjj. jjj.ggg (jg Sloep vat, en sleepten die al zagjes in de sleuf of uitgang van de kom, wel een half quartier binnenwaarts ; de Sloep had geen Rie- men, maar voor in lag een Dreg met een Tou, die ik aan land vast maakte. Ik was byna afgemat om de Sloep van land te houden, dog had hem nu vast. Ik ging na mijn Kasteel, maakten vuur, warm- den my, en nam een half kopje Spaansche Wijn, dat my weer kragten byzette. Weeder aan strand komende, zag veele Vaten, Kisten, en Pakken aan komen drijven, waar van eenige al vast zaaten op 't strand ; een waar teeken dat in den vorigen Storm een Schip hier ontrent gebleeven ofte vergaan was; ik haalden knap mijn bijl, sloeg eenige Kisten op, en vond daar in Hembden, Plunjen, Tabak &c. zoo als Matroos 136 De Historic (153) of Soldaat gewend is meede te neemen ; de meeste waaren van binnen nog droog. Ik plunderden zoo veel ik konde, brengende voort een dragt a vier in mijn kasteel, dat nat was droogden ik. Mijn blijdschap kon ik niet uitdrukken, en kan ook niemand weeten of denken, als zulke die in de alderuitterste armoed geweest zijn. Eenige Kisten was geen of zeer weinig waater in gekomen, uit die trok ik voort een hembd en plunjen aan, meenden waarlijk zoo rijk te zijn als een groot Koning; vond ook eenige Bes- ehuiten, die nuttigde met wat Spaansche wijn, 't welk my weer sterk maakte. Naa 't Strand gaande om meer te haalen, zag ik een gants Agter-Schip aan koomen drijven, met nog veele Tonnen, Kisten, Bossen Stokvis, Planken &c, Nu wierd ik verblijd, hoopende dat daar in nog een leevend Mensch zouw zijn tot mijn gezelschap. Dit dreef zoo ver op strand tot het vast bleef zitten, als ook veele goed, zoo genoemd heb. Het was nu by uitneementheid hoog waater als dit goed op strand aan kwam; de wind bedaarende, en 't waater vallende, zat het Wrak zoo hoog en droog, dat daar niet in konde komen, maar liep daar rondom, roepende en schreeuwende, of daar Volk in waar; dog niemand gaf antwoord. Ik het met aandagt rondom besiende, zag dat het geheele Stuur-boord aan stukken was, de van den El-ho 137 besaans-roede lag dwers over 't schip, en de besaans-schoot hing over bak-boord, daar het geheele Wrak over helde; ik kreeg het tou vat, en klom teegen 't Wrak op; ik vond niemand, ik zogt onder en boven, ik kwam in de Hut, daar ses Kisten, en drie Kelders vond, met een groote (154) Engelsche Dog, welke my siende kwispelsteerte, en mijn hand lekten; op 't halve dek was een groote Keulsehe pot met water; aan bak-boord onder het halve dek, twee Stukken die uit haar Poorten keeken, en een Stuk met sijn ropaard omgevallen, van stuur-boord daar tegen aan gerold, de kajuyt had vier vensters, de glasen waren weinig besehadigt, de Kapiteins kooy nog geheel in wesen. Ik dit gesien hebbende, wist niet wat te doen; wat gepractiseert hebbende, haalde al 't loopende wand van de besaans-mast, en hakten de besaans hoofd-touwen boven onder de mars-zaaling af, die buyten boord vallende, raakten by naa grond; hier kon ik met mijn gemaakte leer gemakkelijk by. Ik al weer na beneden, dan booven, roepende of 'er geen Menschen waren; dog kwam nog hoorden niemand. Onder 't halve dek herom soekende, zag ik de Timmermans-kist open, daar in was zaag, ham- ers, bylen, beitels, schaaven, booren &c. Ik met bijl, haamer, breek-yser &e. weer na de hut, daar tien koyen in waren, en in de koyen waren nog 138 De Historie drie kelders. Ik smeet twee Bultsakken, twee Dekens, en vieer hooft-kussens over boord, om naa mijn Kasteel te brengen, ik opende een (155) Stuurmans kist, vond daar in twaalf goede hem- den, get«kend H. G. met drie pak onder-kleeren en een Landganger, een Kaas, Tabak, Pijpen, Zee-Atlas &c. Ik smeet de Hemden en Plunjen ook over boord, en daalden langs de besaans hoofd-touwen af, om dat alles te bergen. Den grooten Engelsehen Hond, kreet my naa, en wilde van boven springen; dit bewoog my weer naa boven te komen; ik bond hem de bek toe, en liet hem met de besaans-schoot na beneden, daar ik hem volgde; desen Hond was grof en sterk, en ik gebruikten hem tot mijn Lastdrager. By hem komende nam ik zoo veel als draagen kon na mijn Kasteel ; hier wat rustende, en den Hond wat gekookte Vis gevende, met wat water, bewees my dat beest hoe langer hoe merder vrindschap. Den Avond viel, ik was vermoeid, dog ging met mijn Drager, (zoo noemden ik mijn Hond) naa de rivier, en deed hem drinken ; ik had daar . een party gekookte Vis, die hy op at. Wy weeder, na mijn kasteel gaande, en daar komende, sneed hem van een drooge Stieren huid een Vel over zijn lijf ; ik nam twee ongeleemde manden van anderhalf voet, ook van een voet, die met twee van den El-ho 139 touwen aan een hegtende, dit was sijn gereed- schap, om te dragen. (158) Ik maakten vuur, kookten en braaden Vis, at met mijn Draager ons buyken vol, wy sliepen gerust. Des morgens met den dag ging met Draager naa 't Wrak, zetten hem zijn manden en vel af ; boven koomende, sloeg ik de kisten op een ry open, vond kleeren, Linnen, Tabak, Koop- manschap, Besehuit, Kaasen &c. In eene kelder stak een sleutel in, daar ik wel vier meede op maakte, die alle vol Brandewijn waren ; ik wierp weder linnen, wollen, en wat my diende over boord, en besteeden dien dag, met ons beiden te draagen, wel eetende en wel drinkende. Het Wrak sat als schuins op de agterste bil van bak- boord, en was beneden nog vol water. Ik berg- den al wat ik kon, niets mishaagden my, in elk van mijn hutten kwam vry wat goed, Ik maakten nog twee langagtige manden voor Draager. De kelders liet ik met de bezaans- schoot af ; ik droeg linnen en wollen, en Draager elke reis ses stoops flessen ; dus kreeg ik haast de seeven kelders over. De leedige kisten kon ik ook als de kelders aflaaten, maar kon die niet voortkrijgen, tot my inviel, dat een zaag had, ik zaagden vier blokken van een gaven ronden Boom, maakende daar van vier raaden, die onder een langwerpig vierkant vast maakende, toen <i57) had ik een waagen. Trekgereedsehap maakten ik 140 De Historie voor Draager, welke de waagen met een kist makkelijk kon trekken als ik wat aanschoof. Dus kreeg ik in weinig tijd veel groote en kleine kisten, eenige bossen Stok-vis, met veel'erley goed. Hier naa de Kajuit visiteerende, vond vier kleine tonnetjes fijne Beschuit, elk tonnetje als een biervierendeel, Kannen, Glaasen, twee Sil- veren Beekers, Bouteljes met Wijn, Bier, Oli, • Azijn, de Kooy met sijn Gordijnen, Stoelen, Banken, Lampen, Kandelaars, een kist met Kaarssen &e. Hier bleef het nog niet by, wy wierden hoe langer hoe rijker, de Konstapels-kaamer had ik nog niet gevisiteert; daar koomende, vond zeer veele Kooijen en Kisten, veele Kardoesen in haar kookers, twee hoorne Lantaarens, en twee kelders met Brandewijn. Ik dorst naa beneden in de Kruit-kaamer niet gaan, uit vreese voor 't waater. De beide kelders en flessen afgelaaten hebbende, bragt die naa mijn Kasteel. Voorts resolveerden ik om onder in de Konstaapels-kaamer een gat te houwen, ten einde het waater hem daar door ontlasten zou, en nam een avangaar of groote kruisboor, en boorden daar door; daar geen waater uit (158) kwam, dat my verwonderde; boorden even voor de Kruit-kaamer, daar terstond waater kreeg; ik weer in 't Wrak, stak eene lantaarne aan, ging van den El-ho 141 doen in de Kruit-kaamer, die ongesehonden, gaaf , en droog bevond, daar braaf Kruit, en ook Kardoes-papier in was. Aan de andere zijde was de Brood-kaamer, zoo droog als kurk; hier vond ik voor my en Draager, meer Brood als voor zes jaaren van nooden had. Daar by veel Leidsche en Soete- melks-kaasen, vier-en-twintig Kelders, elk met sijn Sleutels, twee toegemaakte Tonnen zonder spontgaaten, daar Booter in was. Dit bezigtigt hebbende, bragt wat Beschuit en Kaas boven, dat aflaatende, naa mijn Kasteel bragt; en met Draager wat gegeeten hebbende, tyden wy weeder naa 't Wrak. Het waater zig ontlast hebbende, zag in de veertig ronde Potten, boven met kalk toegemaakt; ik kenden die niet, eene open doende, was die vol Boom-olie, hier van moesten voort een party na mijn Fort ; daar had ik nu Brood, Kaas, Oly, Brandewijn, en voorts al wat ik wenschen kon. Nu moest ik de Vaaten visiteeren die op strand gespoeld waaren, ging met mijn boor en eenige swikjes of bosjes daar naa toe. Hier vond ik drie vaaten Mom, (159) een vat Azijn, drie vaaten Fransche, en drie vaaten Rinsche Wijn ; ik dronk eens, en dagt wat my te doen stond. Voortrollen kon ik niet, ik had by de Oly-potten nog ses kelders Brande- wijn gevonden, die weg goot, om dat meer Bran- dewijn had als begeerde; deese kelders aan de 142 De Historic rivier gebragt, en schoon gespoeld hebbende, tapten ik 'er vier vol Mom, en twee met Fransche Wijn. Ik had ook drie leedige ankers in de Hut ge- vonden, twee vulden ik ook met Fransche Wijn, alzoo die liever dronk als Rinsche ; deese voerden wy ook naa mijn wijn-hut ; een met Wijn-azijn vullende, bragt ik in mijn Kasteel, daar ook een kelder Brandewijn wech goot, en haalden die vol Fransche "Wijn. Ik goot zoo veel Brandewijn wech, dat ik een oxhoof d Franse wijn af tapten, dat naa de rivier roUende, spoelden dat schoon, ley dat onder een digte schaaduwe van een Boom, daar geen Son kon by koomen; hier in bragt ik een ander vat in over, t' elkens een Ankers-kelder vol tap- pende, kon Draager die gemakkelijk trekken; dus kreeg ik al de Wijn, Mom, en Azijn over, tot onder de Boomen, daar die nog met Takken wel dekkende. Ik bragt vier kelders Brandewijn weer uit (160) mijn Kasteel in de Brandewijns-hut, al waar nu vier-en-twintig kelders Brandewijn had, op en by malkander staan. Ik had in de Brood-hut sestien Kisten met Beschuit, en drie vierendeels vaaten met fijne Beschuit. Ik had in de Kaas- hut veertien Leidse en seeven-en-twintig oude Soetemelks-kaasen, Ik had in de Oly-hut vier- en-veertig ronde potten Olye. Ik had in de van den El-ho 143 Kruit-hut agt-en-dartig Kardoesen in hare kookers, en ses geleemde Kisten vol gevulde Kardoesen. Ik had daar ook in sestien riem Kardoes-papier. Ik had in de Bies-hut veele bossen gedroogde Biesen. Ik had in de Hout- hut, drooge Rysen, en gekloofd Hout, met nog een groote stapel daar by. Ik had in de Sout- hut ses beleemde kisten met Sout, daar by ses bossen Stok-vis die weder gedroogd had. Voorts een hut vol Kooyen en Plunjen, en in mijn Kasteel een braave kooy met al wat daar toe behoord, twee kelders Brandewijn, een kelder Rinse, en een kelder Franse Wijn; een kelder Mom, en een kelder Wijn-azijn : noch een anker Franse wijn, een vierendeels vat met fijne Besehuit, een Kist met Scheeps-besehuit, een kist Kaarsen, een Teekeetel, met een dosijn Kopjes en Schoteltjes, Tee, Koffi-boonen, en een rest Zaaly, dit alle haalden ik uit de Brood-kelder, (iei) met drie nieuwe Keetels, Linnen en WoUen zat, Tabak, Pijpen, en alles. Nu had ik een Konings leeven, en daar by ook geselschap aan mijn Hond. Op een tijd een brave Snaphaan krijgende, (want ik had 'er nu ses) ging voor plaisier in 't Bosch, om te zien of ik ook een Stier bekoomen kon ; ontrent een half uur gewandeld hebbende, zag van verre een uitneemenden grooten Vogel, die op een hogen boom zat; ik bekroop hem zoo 144 De Historie naa als mogelijk was ; staande nu agter een dikke Boom, en mijn roer over een tak leggende, schoot hem regt in de Borst, dat hy dood om laag kwam, hy viel zoo swaar als een groot Schaap. Het was een wonderlijken grooten en schonen Vogel, sign lighaam was zoo groot als een Kasuaris, welke ik op Batavia gesien had. Hy was te groot om te draagen, dies haalden ik mijn waagen, en Draager moest in 't span ; ik hadde agter aan de waagen een leuning, als aan een sleede gemaakt, om aan te schuiven. Een bijl met wat touw op de waagen gelegt hebbende, toogen wy te veld, en vonden hem; ik ley hem op de waagen, en bragten hem naa 't Kasteel, daar hem met aan- dagt bezag. Sijn nebbe was krom als een Arends bek, maar bloed rood; sijn hoofd en borst w^s (162) goud geel ; op sijn hoofd had hy een zeer schoone roode kuive ; sijn nek tot aan de rug, was groen en blaau, als zommige Vaderlandse tamme Eenden; sijn rug was git swart; sijn vleugels waaren bloed rood, als de beste Papegais-veeren, en zoo ook sijn steert; sijn beenen waaren zeer grof en swart, daar aan zeer dikke en roode kromme klauwen ; sijn vleugels waaren by uitneementheid groot, de schaften waaren meer als eens zoo dik als Swaane schaften. Ik sneed hem sijn pooten, vleugels, en hals af, die liet droogen; sijn lighaam afvillende, bevond dat zeer vet en blank; hem opsnijdende, was onbe- van den El-ha 145 denkelijk vet van binnen, 't welk niet sterk, maar zeer zoet was. Ik kookten en braaden van hem verscheide daagen, ik en Draager smulden daar lekkertjes van, tot hy op was. Naa eenigen tijd bragt ik de Sloep in de Kom, maakende eenige Riemen van 't waagenschot dat ik uit de Kajuit en uit de Hut brak ; want al de kooijen in de hut, het beschot en kastjes in de kajuit had ik afgebrooken. Nog eens op een tijd op den berg de Uitkijk zijnde, zag zeer veele groote swarte Vogels in de sleuf of goote, waar door de kom haar in Zee ontlaste; ik laaden straks twee roers, en der- waarts gaande, schoot in twee sehooten, vijf van de gezeide Vogels, zoo digt laagen sy by een ; en een krijgende, zag ik dat het swarte Swaanen waaren; zy dreeven met de vloed naa de kom; ik haalden mijn sloep, kreeg de overige doode, bragt die in een hut, plukten en bewaarden de veeren ; het vet was goed in de lamp ; vier zouten ik, die in de rook droogde. In al mijn tijd waaren hier zoodaanige Vogels niet geweest, ik van den El-ha 147 schoot 'er veele om het vet, en de veeren, waar meede vier bultzakken vulde. Naa eenigen tijd vertrokken zy, en kwamen niet weer. Nu leef den ik en mijn Draager zoo wy begeer- den. Maar de Wereld en al dat daar in en op is, is de verandering onderworpen. Dus een ge- ruime tijd, zeer gerust en vrolijk met mijn (165) Hond leevende; weinig meer op 't Vaderland of 't Schip denkende; was ik op een tijd op den Berg de Uit-kijk, met een Verre-kijker wat rond- om ziende, ontdekten ik eenige Menschen by de Staak, dat my in vreese en hoope bragt, niet weetende of het goed of kwaad, geluk of ongeluk voor my zoude brengen. My in mijn Kasteel begeevende, laaden ik mijn ses roers, mijn deur en kijkgaaten stoppende, behalven eene naa de strand. Draager bond ik sijn mond, om dat niet blaffen zou. Uitsiende, zag Mannen, Vrouwen, en Kinderen naa 't Wrak marcheeren, op mijn Kasteel niet eens denkende. Zy bezagen het Wrak, en trokken voort naa de Rivier, daar zy mijn hutten vin- dende, een vervaarlijk gebaar en gekrijt maakten, dat my zeer ontstelde en verschrikte. Zy alle konden my in mijn kasteel niet doen; maar zy waaren naa gissing wel hondert Men- schen, die my waarlijk konden uithongeren. Zy haalden hout nit de hout-hut en maakten vliegens vuur, mijn droog hout moest daar aan 148 De Historie geloven, en al mijn Vis die zy vonden, pakten zy aan; al haar doen beschouden ik door een kijk- gat, zy zaaten in vijf partyen romdom [sic] die vuuren, onder haar eeten, warmen en tieren, zag (geloof ik) eenen mijnen Kasteel, daar op een (166) geroep maakende, kwaamen alle al schreeuwende naa my toe, elk up liet herdste loopende. Toen zy nog aan 't Wrak waaren, bad ik God dat hy my wilde in geeven wat my best was. De helf t dood te schieten was wel kans toe ; maar ik had geen waater, zy konden my wel haast uitgehongerd hebben. Ook kon ik niet weeten of nog meer Zuidlanders aan kwamen of niet; dit alles maakten my vol angst en vreese. Indien ik uit kwam, konden zy my dooden, ik wist geen raad. God had my uit zoo veele gevaaren gered, ik bad nu weer van herten; en eindigende, ley ik in Gods naam vuur aan, at mijn bulk vol beschuit, dronk een beeker wijn toe, gaf Draager sijn buik vol vis en Scheeps-beschuit. Ik schoot een schoot boven uit, waar op zy alle op hun aangesigten vielen; ik dronk nog een beeker wijn, en begaf my met mijn houwer en een gelaaden roer uit mijn kasteel. Zy laagen aan de zijde van 't kasteel in 't Bosch nog alle ter aarden, tot ik agter mijn hut komende, haar toe sprak, Mannen wat Land is dit? en wat Volk zijt gyf Zy bleeven alle leggen, tot ik eene by de hand op ligte, hem teeken doende, dat de van den El-ha 149 anderen ook zouden opstaan, 't welk deeden. Wenkten haar dat zy zouden gaan zitten; dit (167) deed ik met groote beleeftheid, haar met een uitgestrekten arm om laag wenkende, daar by mijn hoofd wat omdraijende, waar op zy alle weder ter aarden vielen, op haar aangezigten. My moogelijk voor eene van haare Goden aan- siende, om dat ik blank was, en gedonderd had. Het Roer in mijn hand hebbende, schoot ik over haar been los. Zy bleven als Honden leggen; my daar van dienende, haalden voort een ander gelaaden roer, met een korf vol Scheeps-beschuit, en mijn vorige post weer in neemende, beurden ik andermaal een Man op, hem wijsende dat zy zouden opstaan, zoo als zy deeden ; en de beschuit haar omdeelende, wierden zy vryer, vattende malkander hand aan hand, en dus om mijn kasteel been dansende, al singende, en somtijts in de handen klappende, Zy waaren alle zoo naakt als zy gebooren waaren, en zonder schaamte haar van agteren en voren ontlastende als Honden, zelf zonder haar eens om te draaijen, Deesen Trop was uit twee geslagten naa ik sien kon, zommige zoo swart als pik, met wol op haar hoof den; anderen waaren rosse als afgevallen en gedroogde blaaden, en hadden lang hair. De Vrouwen hadden zeer dikke buiken, lange todden van borsten, zijnde onbeschaamde teeven. 150 De Historie (168) Naa dat zy wat gedanst en geschreeud hadden, liepen zy alle Boschwaard in. Ik dankte God dat hy my van dit perijkel veriest had. Nu meenden ik alle gevaar te boven te zijn, en ging en bezag mijn hutten ; bevond dat mijn hout en vis meest voort was, het ander hadden zy niet aangeraakt. My dagt het nu tijd te zijn om mijn Kasteel te voorsien, of zy weederom kwaamen. Twaalf Ankers-kelders goot ik de Brandewijn uit, de flessen spoelende, en met waater vuUende, bragt die in mijn Kasteel; dat vorder voorsiende met vier kelders Mom, vier kelders Franse, en drie kelders Rinse Wijn, twee kelders Wijn-azijn. Uit de Brood-hut bragt ik over de overige drie , vaatjes fijne Beschuit, met sestien kisten Seheeps- beschuit, tien Leidse, en twintig Soetemelks- kaasen, twintig potten Oly, dertig flessen vol Boter, nog ses-en-dertig kardoes-kookers met gevulde Kardoesen, voorts Linnen en WoUen zoo veel bergen kon, Touwen zadt, Keetels, Bylen, Sehop &c. Mijn Kasteel was een half uur gaans van 't Wrak ; ik met mijn waagen daar heen, en haalden nog twaalf fles-kelders, daar de flessen met Brandewijn uit zetten, brak de middelschotjes (169) daar uit, die leedig naa mijn Kasteel brengende, om wat in te bergen. Kisten en kelders staapelden ik op een, tot van den El-ho 151 neegen en tien voeten hoog, eerst vulden ik de onderste kist, daar dan een leedige opsettende, vulden die dan ook, en zoo vervolglijk ; mijn leer, kisten en kelders waaren mijn trappen, daar de leedige dingen by op bragt. De kijkgaaten overal vry laatende. Wanneer dit alles dus gevlyd was en soo op een gestaapeld, had ik nog een zeer ruim en groot gemak; want het was agt-en-twintig voeten regt in 't midden door te meeten van d'eene wand aan d'andere. Lamp-pit en Lonte had ik genoeg, neevens Kaarsen, Lamp en Kandelaars. Nu moest ik my nog van Brandhout en Zout verzorgen, dat ook al haalde. Voorts haalden ik zoo veel leedige kisten uit de Konstaapels-kaamer als bergen kon; dese bragt met mijn Hond in 't Kasteel, die vullende met Touw, Beschuit, en voorts daar ik zin in had ; bergden ook mijn overige Kaas en Oly, had nu een voorneemen van mijn kasteel te ver- weeren, als 'er geen gewaapende kwamen. Mijne meininge was, dat wel voor ses jaaren versien was. Op een tijd het Wrak met aandagt (170) visiteerende, vond nog twee vatten met gevulde Hand-granaaten, met pijpen daar in, daar ander- half honderd van over haalden, en ziende weer de Boter tonnen, vulden ik daar van nog drie Brandewijns ankers. 152 De Hist oris Vond ook vier metaalen Bassen, die over bragt, neevens een vaatje roer-koogels. En nu kon ik niet meer bergen, maar was van alles klaar en voorsien. God biddende, dat my wilde bewaaren en helpen; leevende weeder gerust en wel. Twee Tuinen begon ik aan te leggen, van agt voeten hoog, en agtien lang, aan elke zijde van de deure, regt uit gaande, om niet overvallen te worden, deesen gang sloot ik met een deur. Ook en dorst ik nooit zoo verre als voor deesen van huis gaan, altijd het boseh of de rivier eerst bespiedende, dan op de Uitkijk ziende met mijn verrekijker. Naa verloop van tijd was het voile Maan; als ik voor mijn deur zat en rookten, hoorden ik boschwaard in, een yselijk geroep en geschreeuw, dat my niet weinig verselirikte ! het kwam hoe langer hoe naarder; ik sloot mijn poort en deur zoo vast ik kon ; biddende God om hulpe. Het gedruis ging naa de rivier, daar het bleef. Dag wordende, zag ik aan de rievier [sic] naa (171) gissing, wel duisend Menschen, voerende eenige houten spiessen, andere groote knodsen, daar zy mijn hutten meede verbraaken en dan verbran- den; waar aan ik merkten dat het Oorlog was. Mijn Bassen en Roers gelaaden hebbende, be- reiden ik my tot vegten. Door mijn verrekijker konde ik zien, dat eenige hun aangesigten met van den El-ho 153 een geelagtige verf geheel geverfd hadden; an- dere hadden ringen om de oogen, en een streak over 't voorhoofd en neus; de meeste waaren gants niet geverfd. ' Zy, zoo 't scheen hielden raad; daar naa al schreeuwende naa 't kasteel loopende, slaande met hun kodden op 't kasteel met groot geraas. Ik losten een schoot boven uit, en zag of zy als de eerste troep ook ter aarden vielen; maar zy bleven staan, en lagten, slaande eeven sterk op mijn fort, dies schoot ik uit een kijkgat zoo een geschilderden door sijn hoofd dat hy beuitelden. Doen nog eens in den hoop brandende, schreeu- den zy geweldig, vliedende naa 't Bosch, en twee a drie zoo dood of gekwetst meede neemende. God heb dank tot dus ver zeid ik in my zelven ; ik nam een roemer Wijn tot victory, en gaf Draager een schootel Vis. Naa omtrent een half uur, kwamen zy met (172) gruwlijk geschreeu weederom, dog dorsten niet naaby komen, maar trokken naa de Strand, daar zy weer raad hielden; als wanneer twaalf ge- schilderden met haar houte spiesen uittraaden tot aan mijn poort; dog die niet konnende op krijgen, wenkten een party met dikke staaken en knodsen; deese dan met geweld de poort opbreekende, traaden in de gang naa mijn deur, als wanneer ik een Bas met Muskets-kogels en schroot op haar loste, waar door ses onder de voet 154 De Historie raakten, de andere gingen loopen. Ik met een houwer uit, die niet dood waaren maakten ik dood, waar onder een jonge was dien ik het hoofd af hieu, haar dat toewerpende, daar zy rondom kwamen staan; ik naa binnen, laadende de Bas als voren, en nam doen drie hand-granaaten, een tusschen haar werpende, bleven zy staan, hy sloeg, eenige wierden gekwetst, nog bleven zy staan ; jaa daar kwamen nog al meer by, waarom mijn tweede en derde ook tusschen haar in liet gaan, welke goede werking deeden, want zy kreeten als honden; zy waaren naaby, dies nam ik twee roers, daar meede aan 't einde van de gang komende, sehoot daar onder, een viel onder de voet, en een ander kreet ; straks losten ik ook mijn ander, waar op zy al krijtende vertrokken naa 't strand. Of zy haar dooden daar be- (173) groeven, dan of zy die in Zee smeeten, weet ik niet. Zy trokken naa die rivier, daar zy veele vuuren maakten, alwaar den dag en de geheele nagt meede voort voeren, altijd by beurten huilende, dan by 't eene vuur, en dan by 't andere. Ik had al by daage mijn poorte weer versien; slaapende gerust, alzoo eens gedronken had, my geweldig op de wakkerheid van mijn Hond ver- laatende. De Zonne was wel een uur op geweest, als wanneer mijn Vyanden weeder naa de strand van den El-ho 155 toogen, stil en zonder geschreeu, daar halte hiel- den, en zoo het scheen raad houdende, traaden weeder twaalf gesehilderde helden nit naa mijn kasteel, met hun houte spiesen in de hand; ik zette mijn Bassen klaar, mijn lont-stok gereed, en kwam met twee gelaaden roers voor mijn deur; zy my ziende, vielen op hun aangesigt, en wat geleegen hebbende, stond eene op, welke een soode aarde opkrabde, leide die op sijn hoofd, sijn armen voor sijn borst kruissende, kwam al bukkende naa mijn toe ; en stil staande, wenkten ik hem ; hy kwam tot aan mijn poort, gaande op sijn hurke zitten, leide als een Aap sijn beide <^'^*^ handen op de soode, welke op sijn hoofd lag, verscheidemaal versugtende, my niet dervende aanzien, nog toespreeken ; de groote troep zag dit van verre aan, en sijn elf Makkers bleven op de aarde leggen. 