Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Was Bauer in het algemeinen zerte vedreigen geweest over de troepen, bijzondere melding meisten meer te voor de 3 pelotons der voorwacht; deze hadden zoo goed gehandeld, dat voor de achterwacht niets meer te doen overbleef: de 3 officieren — Sutherland, Damas en Gropp — waren de hunnen, zoowel voor den vijand als in de volharding bij de te overwinnen moeielijkheden, overal „met het beste exempel voorgegaan.” De verrassing van Matoea was zeker, uit een militair oogpunt, een schoon wapenfeit. De heer S. Muller, die in 1834 Sumatra's Westkust doorreisde, schreef in zijn dagboek (zie Berichten over Sumatra, Amsterdam G.J. A. Beyerinck, 1837, bl. 13): ... "Wij hadden op onzen weg op nieuw de gelegenheid, de ontzettende ver- Se Volgr IV. 24 368 SUMATRA’S WESTKUST VAN 1838—1885. De troepen waren den 14m Juli zoo opgesteld, dat het 1¢ bataljon infanterie, 250 bajonetten van het algemeen depôt en de halve batterij in een halven dag zich konden verzamelen. „De opinie der ons toegedane hoof Den was dat, wanneer de Massang an de monding goed geblokkeerd werd, Bondjol, zooals het niet lang zou kunnen houden en waarschijnlijk in onderwerping komen moest (rapport van 2 Juli). Intusschen had Bauer een 200-tal manschappen, waaronder 100 e soldaten der le en 2e compagnie van het algemeen depit, alsmede eenige artilleristen, naar de Noordelijke afdeeling gedirigeerd ; onze troepen waren daar voldoende van vivres voorsien (rapport van 15 Juni). Na afloop der bovenverhaalde verrichtungen zond Bauer, dd. 24- Juli 1884 n° 551, het volgende verslag van den algemeenen toestand an den commandant van het leger : „Door de onlangs ten faveure der aangevallen troepen om de Noord plaats gehad hebbende diversie is aan den, mij door Zijne Excellentie den Commissaris-General opgedragen last grootendeels voldaan. "Uit het volgende zal UHEdG. ontwaren in welken voordeeligen Staat zich thans deze kust bevindt. "In de zuidelijke afdeeling is voortdurend alles rustig en stil. win de Padangsche Bovenlanden hebben nog, in de eerste maanden van het loopende jaar, eenige rondzwervende doebalangs van den sterkkingen te bewonderen, welke Matoea reeds van nature zoo buitengewoon be-gunstigen en die door kunst en moeite tot eenen verbasenden staat van verdediging zijn toegerust. Wanneer men door de vele honderde voeten breeden en diepe ravijnen komt, welke dit district ten O. en N. O. bepalen, en daarbij de geweldige inkap-pingen, dikke aarden borstweringen en ondoordringbare bamboe doerie-heiningen ziet, die langs de steile wanden op alle maar eenigazins toegankelijke plaatsen aan-gebracht zijn, dan moet men waarlijk de moedvolle onderneming ten hoogste be-wonderen, die ons gelukkig het wederbezit van deze landen heeft verzekerd. "De bewoners van Matoea waren toen overal drink bezig an het bebouwen van hunne rijstvelden." En sehen zich den veranderden staat en het nieuwe bestür in hun midden weinig aan te trekken. Zij hadden ook bij en na de wederinneming weinix of bijna niets geleden en verloren, doordien de dappere overste Bauer alle weerwraak en buitensporigheid, waaraan zich de soldaat in Indië, en vooral de inlandsche, bij soortgelijke gebeurtenissen zoo gaarne overgeeft, ten strengste had verbuden, en dezen menschlievenden maatregel dvor wijs beleid en een gued opzicht ha weten te handhaven... "Het nouwe fort van Matoea ligt niet ver N. W. van het dorp oud- of groot-Matvea, te midden eener vrije en movie grasvlakte. alwaar vroeger door de Maleiers markt gehouden werd. Het klimaat is er frisch en gegondu..." SUMATRA’S WESTKUST VAN 1833—1885. 369 gebannen regent van Tanah datar hier en daar, doch vooral in de buurt van Fort Van der Capellen, het land verontrust; doch sinds de in Boea’s omstreken plaats gehad hebbende affaires is aan den geheelen rechtervleugel alles zeer stil. Hadji Ismael, die werkelijk toen door een schot in den hals getroffen werd is, naar men verzekert, naar den overwal gevlucht. De Toewankoe di Talang heeft zich onder- worpen en de Radja di Boea, wiens volk thans geheel onderworpen is, zal wel spedig het voorbeeld van genoemden Toewankoe moeten volgen. „In het centrum de L Kota’s en Agam is alles bijzonder wel; de Agammers hebben zich bij de onlangs afgeloopen bewegingen zeer gewillig betoond. „Van de VII Tuoerahs zijn de 4 aan onze zijde, n. l. Moiro, Sipi- nang, Paraman en Paloepoe di tinggi — deze kampong ligt alreeds aan den rechteroever der kali Massang — in onderwerping; de 3 overigen hebben nog te veel te vreezen van den vijand, doch komen z Ecker bij eene eventueele voorwärtige bewegung mede in underwerping. „Matoea en de XII Kota’s zijn door onze troepen bezet; 8 der laatstgenoemden waren in het begin onwillig, doch thans leveren zij de van hen tegen betaling gevorderde materialen en werken zij dan de wegen. „De Danau-districten of X Kota’s, liggende tusschen het door ons bezette Loeboeq Bassoeng en Matoea, hebben zich van het begin af zeer gewillig getoond en de wegen voor ons geopend. De troepen uit de benedenlanden hebben reeds eenige bewegungen in deze districten gedaan. „Het district Soengei Kassikan en de kampongs van de benedenkommen zijn mede in onderwerping en werken aan de wegen, zoodat thans de geheele linkeroever der kali Massang onder ons gezag isteruggebracht. „De algemeene meening is dat de overige weerspannige districten , zooals deze thans ingesloten zijn, het niet lang zullen kunnen houden en met gedeelten zullen overkomen, vooral wanneer men den toevoer van de strandlanden afsnijdt en zij van deze zijde bedreigd worden. „Van eene andere zijde beschouwd, is het thans de beste gelegen- heid om den oorlog door te zetten ; volgens alle ingewonnen rapporten is de vijand nog niet van den schrik bekomen. De weg naar Bondjol ligt voor ons open; tot nog toe hebben de Padries geen tijd gehad om nieuwe versterkingen van beteekenis aan te leggen, zij hadden hun geheel vertrouwen op Matoea gesteld. 366 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. fort van de rivier verwijderd een terrein, dat ook wel gedomineerd werd maar hiertegen gedekt kon worden. Eene hier gebouwde ver- sterking zou het voordeel hebben, de XII Kota’s en de VII Loerah’s te beschermen en een goeden voorpost, slechts 14 uur van de rivier, op te leveren; zij zou daarom gebouwd , met 100 man der 8e compagnie algemeen depôt bezet en goed van levensmiddelen voorzien worden. Bij een eventueel vooruitgaan zou Bambang dan een depôt vormen voor leeftocht en munitie. Het fort — een vierkant van 120 voet zijde met twee cirkel-bastions — was den 2n Juli ’s avonds gesloten. De vijand had alleen in den ochtend van 1 Juli den arbeid met eenige gewerkschaften verontrust. De geest der bevolking was hier slecht, de onzen endervonden weinig of geen medewerking; de manschappen moesten de materialen zelf aanhalen en de gebouwen enz. zelf maken, zelfs hat gras moest door de onzen gesneden en alle verzendingen geest bezield. Een extra-oorlam daags maakte alles weder goed, en de manschappen waren, niettegenstaande al dat werk, voortdurend met den besten geest bezield. De kampong Kota Tinggi, die noordwaarts van Bambangen het dichtst bij de Massang gelegen was, was de eenigste die weigerde in onderwerping te komen; opgestookt door de Padries van de overzijde der rivier, had zij een sterke stelling in het bosch in alle haast versterkt en daar haren voorraad levensmiddelen geborgen. Den 9n Juli I zond Bauer den kapitän van Steenbergen met een detachement van 120 man derwaarts, vergezeld van den gecommittelerde — van de Padangsche Bovenlanden, den Heer van den Berg, en den Toewankoe nan Tinggi. De vijand stond gereed om de onzen af te wachten; alle vermaningen van hunnen Toewankoe waren vruchteloos, maar toen de onzen de bajonetten opsloegen en de hoornblazers gereed stonden om den stormmarsch te blazen, verlieten zij zonder slag of stoot hunne sterke stelling, genaamd Krakou; de onzen maakten toen eenig hoornvee buit en verbrandden de pas opgeslagen hutten, waarin veel padi geborgen was. De terugmarsch werd daarop aangenomen; reeds den volgenden dag kwamen de gezamenlijke hoofden van Kota Tinggi vergiffenis vagen en zich onderwerpen. Den 110 Juli kon het fort te Bambang, dat reeds in een goeden Staat van verdediging was, aan zich-zelf worden overgelaten, met eene voorloopige bezetting van 156 man, welke voor 53 dagen van den luitenant-kolonel van zijnne voornens terug te brengen, doch mijne aanschrijving mocht niet baten: Matoea was reeds genomen. Mijne zendelingen kwamen intusschen van alle zijden gelukkig terug, vermeldende dat zij door de overrompeling van Matoea in levens-gevaar waren geweest. „Uit berichten van den posthouder van Priaman vernam ik, dat eenige hoofden van Bondjol en mensehen van Rau naar Matoea waren gekomen om zich te onderwerpen, doch in allerijl waren teruggegaan om hun land tegen eene dergelijke overrompeling te wapenen, terwijl vijf hoofden van Manindjoe, die op Tikoe waren aangekomen, aldaar den eed van trouw bij den posthouder hadden afgelegd. Aldus zag ik in een oogenblik de schoonste vooruitzichten om onzen invloed zonder geweld uit te breiden verloren gaan, en daar- voor hebben wij thans de genoegdoenimg van te kunnen zeggen dat eene positie, die vroeger met eene aanzielijke macht niet kon worden genomen, thans zonder verlies van aanbelang in onze handen gewallen is. Doch hoe gering is deze genoegdoening bij de overweg, dat men dit oogmerk reeds voor vijf maanden had kunnen bereiken, en dat men door dezen voorbarigen stap nu een hinderpaal in den weg heeft gezet tegen de algemeene bevrediging, welke anders zoude hebben plaats gehad! Nu zien wij Bondjol, dat reeds zoo welgezind was, zich wapenen tegen ons; onze grootste macht is naar de vijandelijke grenzen opgetrokken, en ons eigen grondgebied wordt slecht bewaakt! Onze bevolking, die nauwelijks tot rust is gekomen van hare vermoeienissen, moet weder optrekken om de militaire opera- tiën te ondersteunen; mijne ambtenaren, die ik bij andere veel- vuldige werkzaamheden. Van het bestür moest gebruik, worden thans bij die operatiën vereischt; mijn voornemen om, gebruik makende van de overwinning bij Boea en de onderwerping van Toewankoe di Talang, Pangkalan te bezetten en ons daardoor meester te maken van den geheelen. handel naar de Oostkust, moet worden uitgesteld; het in bezit nemen vau Baros, dat zoo noodzakelijk geworden is, kan geen plaats hebben; en vele andere moeielijkheden doen zich voor, waarvan de meest nadeelige wel de schok is welke de invloed van het bestuur ondergaan heeft, daar de thans geschonden goede trouw niet gemakkelijk zal kunnen worden hersteld en de vijand zich niet meer op mijne toezeggingen zal verlaten. En daar de luitenant-kolonel het voornemen heeft, niet verder te gaan dan tot de kali Massang, zoo zullen wij nog een paar forten in de thans onderworpen landen moeten bezetten, hetgeen onze macht De troepen waren den 14. Juli zu opgesteld, dat het het algemein in den halbenen depôt en den halbenen davon. „De opinion der ons toegedane hoofden was dat, wanneer de Massang an de monding goed geblokkeerd werd, Bondjol, zooals het niet lang zou kunnen houden en waarschijnlijk in onderwerping komen moest (rapport van 2 Juli). Intüsschen had Bauer een 200-tal manschappen, waaronder 100 oulde soldaten der le en 2e compagnie van het algemeen depôt, alsmede eenige artilleristen, naar de Noordelijke afdeeling gedirigeerd; onze troepen waren daar voldoende van voorzien (rapport van 15 Juni). Na afloop der bovenverhaalde verrichtungen zond Bauer, dd. 24 Juli 1834 ne 551, het volgende verslag van den algemeenen toestand an den commandant van het leger: „Door de onlangs ten faveure der aangevallen troepen om de Noord plaats gehad hebbende diversie is aan den, mij door Zijne Excellentie den Commissar-General opgedragen last grootendeels voldaan. „Uit het volgende zal UHEdG. ontwaren in welken voordeeligen Staat zich thans deze kust bevindt. „In de zuidelijke afdeeling is voortdurend alles rustig en stil. „In de Padangsche Bovenlanden heben nog, in de eerste maanden van het loopende jaar, eenige rondzwervende doebalangs van den sterkkingen te bewonderen, welke Matoea reeds van nature zoo buitengewoon be- gunstigen en die door kunst en moeite tot eenen verbazenden staat van verdediging zijn toegerust. Wanneer men door de vele honderde voeten breeden en diepe ravijnen komt, welke dit district ten O. en N. O. bepalen, en daarbij de geweldige inkap- pingen, dikke aarden borstweringen en ondeordringbare bamboe doerie-heiningen ziet, die langs de steile wanden op alle maar eenigszins toegankelijke plaatsen aan- gebracht zijn, dan moet men waarlijk de moedvolle onderneming ten hoogste be- wonderen, die ons gelukkig het wederbezit van deze landen heeft verzekerd. „De bewonners van Matoca waren toen overal drink bezig aan het bebouwen van hunpe rijstvelden, en schenen zich den veranderden staat en het nieuwe bestuur in hun midden weinig aan te trekken. Zij hadden vok bij en na de wederinneming weiniy of bijna niets geleden en verl Oren, de dappere overste Bauer alle weerwraak en buitensporigheid, waaraan zich de soldaat in Indië, en vooral de inlandsche, bij soortgelijke gebeurtenissen zoo gaarne overgeeft, ten strengste had verboden, en dezen menschlievenden maatregel dvor wijs beleid en een gued opzicht hal weten te handhaven: "Het nieuwe fort van Matoea ligt niet ver N. W. van het dorp oud- of groot-Matiea, te midden cener vrije en movie grasvlakte. alwaar vroeger door de Maleiers markt gehouden werd. Het klimaat is er frisch en gezond..." SUMATRA'S WEST VAN 1833—1835. 373 „Dat die militaire operatien eene afleiding aan den vijand in Mandalling zullen geven is zeer twijfelachtig. De vijanden uit Rau en Tamboesei liggen ten minste zeven dagreizen van Matoea, en zijn aangestookt en afgezonden door geheel andere landschappen, met andere belangen en inzichten (ik bedoel de IX Kota’s, Pangkalan en Siak), dan de districten waartegen de militaire commandant zijne troepen nu aanvoert”. „Overigens heb ik de noodige bevelen gegeven om met hulp-benden en met de middelen, bij het civiel departement beschikbaar, de militaire operatiën overal te ondersteunen, want het bekommen van een nederlaag, of het mislukken van den aanslag op Matoea zou ons nog grooter kwaad kunnen doen, bij vriend en vijand, dan de ontijdig aangevangen oorlog ons in de gemoederen van alle goed-gezinde Maliers doet. „Onder dat alles is echter de waardigheid van het Gouvernement op het spel gezet. De verzekeringen, die door den Raad van Indié, geween commissaris, en door mij op diens voetspoor, zijn gegeven van ‘s Gouvernements oprechte bedoelingen en rechtvaardige handelwijze, heeft de militaire commandant door deze zijne handelwijze werden. Ik heb mijn invloed verloren omdat ik mijn woord niet gestand heb kunnen doen, hetwelk echter, indien de militaire commandant nog slechts eenige dagen had willen wachten. Même veel grootere aanwinst dan het bij verrassing nemen van Matoea, zoo gemakkelijk zoude hebben kunnen geschieden, zooals ten duidelijkste blijkt uit de missive van den gecommitteerde, belast met civiel gezag in de Padangsche Bovenlanden van 16 dezer n°, 97, 1 „En indien ook de zoo ontijdig begonnen oorlog alles ten beste deed keeren, dan nog gevoel ik mij bezwaard om belast te blijven In dezen brief werd gemeld dat, volgens bericht, de Toewankoes van Bondjol den llea Juni te Matoea waren aangekomen om gezamenlijk met de hoofden der XII Kota’s, Matoea, VII Loerahs en Andalas de hun voorgestelde onderhandeligen aan te knoopen; zij hadden een renbode naar Padang gezonden om den resident met hunne aankomst bekend te maken. Maar nu waren onze afgezanten, uit vrees van als verraders gestraft te worden, gevallen en de onderhandelingen geheel in duigen gevallen. „Zelf deel genomen hebben le aan het tot stand brengen der zoover welgelukte handelingen als met mogelijkheid voorzien kenden worden, weerhoudt mij nochtans de schaamte om mij onder degenen te vertoonen, die de goede trouw van het gezag aldus vp het schandelijkst schenden en deszelfs waardigheid ten toon stellen.” Oeg- zaam voorzien om den oorlog met nadruk door te zetten. In dezen staat van zaken ben ik zoo vrij UHEdG. om nadere bevelen te vragen; in afwachting daarvan zal ik trachten de nieuw onderworpen districten hoe langer hoe meer te consolideeren en de wegen doen herstellen. „Onze troepen om de Noord zijn in de eerste dagen van Juni, zooals ik van den commandant van Ajer Bangies vernomen heb — van den commandant der troepen om de Noord zelven heb ik nog geen tijding — gedurende tien dagen door Toewankoe Tamboesei en de Rauenaren aangevallen, doch deze hebben zich den 112 met aan-zijn lijk verlies moeten terugtrekken: door de van Padang en Tikoe gedenden versterkingen hebben zij thans in het Mandailingsche 100 man overcompleet, waaronder ruim 20 Europeanen; bij de laatste versterking bevonden zich 100 oude soldaten. Ik heb gemeend, deze op zich-zelven staande troepen goed te moeten verzorgen; zij zijn van munitie, vivres en geld voorzien, en bij een eventueel hervatten der vijandelijkheden in staat het offensief te hernemen!” Uit het boven medegedeelde blijken de handelingen en inzichten van Bauer. Geven wij thans weder het woord aan Francis, die zijn brief van 30 Juni, na de mededeeling dat hij bericht ontvangen had van het advies — of de beslissing — vanden krijgsraad van 13 Juni, ald Us vervolgte: "Ik: behoef Uwe Excellentie niet te zeggen hoe deze tijding mij ontstelde, daar ik nu niet-alleen een sedert lang beraamd plan door den militairen commandant, om de vijandelijkheden aan te vangen, hetwelk met zooveel moeite was tegengehouden, verwezenlijkt zag, maar daarenboven het verdriet moest ondervinden, van den invloed des bestuurs bij een groot gedeelte der bevolking te zien verloren gaan, terwijl ook de bezorgdheid voor het leven mijner zendelingen mij niet minder verontrustte. Ik deed nog een ernstige poging om" 1 Hieruit blijkt wel, dunkt ons, dat de verrassing van Matoea geenszins noodig was vm Van Beethoven te hulp te komen. SUMATRA Ss WESTKUST VAN 1833—1835. 975 „Op de westkust van Sumatra is tusschen den door den Commissar-General gekozen resident en den militairen commandant twesse spalt ontstaan, waarvan de grond hoofdzakelijk gelegen schijnt in het hevig en eigenzinnig karakter van laatstgenoemde. „Door mijn schrijven van den 29 Mei (waarbij van het besluit van dien datum, n°. 1 werd kennis gegeven) is Uwe Excellentie bekend geworden met de maatregelen die ik vermeend het te moeten nemen. De overste Bauer heeft zich aan mijne bevelen niet gestoord, maar heeft te midden van onderhandelingen, die de heer Francis met die van Matoea aangevangen had en welke, zoo het schijnt, weldra tot een gewenscht einde zouden hebben geleid, die plaats overrompeld op eene wijze die, van den kant der Sumatraen, waarschijnlijk wel met geen voor ons vereerenden naam zal worden bestempeld. De daadzaak dat, terwijl zij met den heer Francis onderhandelden, de overste Bauer hen onverwacht op het lijf viel, moet hen naturlik doen gel Oven Dat wij niets op het oog hebben dan hen om den tuin te leiden en dat al de schooner verzekeringen, zoo van den Commissars-General als van de deen met het organizeeren der binnen- landen belast zijn geweest, niets anders zijn dan ijdele klanken. „De toekomst zal moeten leeren, of de verkeerde indruk, dien het gedrag van den overste Bauer voorzeker zal hebben gemaakt, al die schadelijke gevolgen hebben zal welke men zich daarvan voorstelt; maar intusschen is de omstandigheid hoogst bedroevend, dat er tweespalt heerscht daar, waar eenstemmigheid zoo hoog noodig is en dat de door den Commissars-General beraamde maatregelen wellicht zullen worden verijdeld door de personen, «loor Zijne Excellentie zelf voor de uitvoering daarvan gekozen. „Op dit oogenblik is het nog een punt van overweg, tot welk nader besluit de handelingen van den overste Bauer behoore aan- leiding te gven, en of de overrompeling van Matoea uit een louter militair oogpunt kan gerechtvaardigd worden door de voorgewende noodzakelijkheid om een diversie te maken.... „De taak, die de militaire commandant op Sumatra's Westkust te vervullen heeft, vereischt militaire bekwaamheden van eenen meer dan gewonen stempel; het is er verre van daan, dat deze aan al onze hoofdofficieren kunnen worden toegekend, en er zal zich derhalve een moeielijk vraagstuk voordoen wanneer de overtuiging zich bij mij mocht vestigen dat de overste Bauer niet kan bekleed blijven met een gezag, dat hij niet weet aan te wenden in het welbegrepen belang van's Konings dienst. 374. SUMATRA’S WESTKUST VAN 1833—1835. met een bestuur, waarin ik op een zoo zichtbare wijze in de voornaamste aangelegenheden werd tegengewerkt, en waarvan ik de gevolgen niet berekenen kan, noch mij daarvoor verantwoordelijk st 374. ellen ».... De legercommandant, general De Stuers, schrecken de. 22 Augustus 1834 no. 59/8 over de handelingen van Bauer, waaran hij — zooals te verwachten was — in geenen deele zijn goedkeuring konde > het volgende aan de Regeering: neen, 7 „Van-den uitslag der geheele zaak voorspel ik mij niets goede, | om dat dezelfde oorzaken dezelfde resultaten moeten opleveren. Immers ziet men geene verandering in de wijze van oorlogen, die- dezelfde is als vroeger, n. Ì. om zonder beleid, met half georganiseerde troepen, die dagelijks onder vele ontberingen’ in beweging moeten worden gesteld, vijandig op te rukken. Waaraan zijn hoofdzakelijk onze vroegere tegenspoeden toe te schrijven? Aan de zucht om op schoone vertoogen van enkele hoofden, te zwak om zonder onze hulp iets uit te richten, landschapjes in bezit te nemen, en zulks met die drift, also daarvan het rustig bezit afhing, zonder te letten opzoovele voorzorgen die men onder zulke omstandigheden nemen moet, en zonder zich te willen herinneren a An zuverlei misleidingen en misrekeningen, vroeger ondergaan. Onze officieren passen op den Sumatraschen oorlog, te passen op den Sumatraschen oorlog, te passen op den militairen regel toe dat men in den oorlog geen tijd moet verliezen; terwijl bij den oorlog die hier gevoerd wordt, volgens het spreekwoord, langzaam gaan zeker gaan is. Das ist in allgemeinen zu genommen. Ken inlandsch hoofd heeft mij eens opgemerkt dat twee buffels met hunne achterlijken maar zekeren tred, een pedatie door den slechten weg zullen brengen, terwijl dezelfde last, door vurige paarden getrokken, zal blijven steken, de paarden afgemat en de tuigen uiteengerukt. Hij vergeleek de Kuropeanen met dic paarden; en ter zake van hulptroepen, zoo dikwerf aangeklaagd van niet gepast te hebben medegewerkt aan gecombineerde bewegden van Kuropeanen, merkte hij op dat een vurig paard en een geduldige buffel met geen goed gevolg voor hetzelfde voertuig konden gespannen worden. Ilicrin ligt de uitdrukking van hetgeen wij in acht te nemen hebben. Na ontvangst van de verschillende rapporten, zoo van den resident en den militairen commandant als van het legerbestuur, schreef Band dd. 5 September 1834, kabinet ne. £75 La O, aan den Minister van  den wilitären commandant twee-spalt entstand, waarvan de grond hoofdzakelijk gelegen schijnt in het hevig en eigenzinnig karakter van laatstgenoemde. Door mijn schrijven van den 2° Mei (waarbij van het besluit van dien datum, n°. 1 werd kennis gegeven) is Uwe Excellentie bekend geworden met de maatregelen die ik vermeend het te moeten nemen. De overste Bauer heeft zich aan mijne bevelen niet gestoord, maar heeft te midden van onderhandelingen, die de heer Francis met die van Matoea aangevangen had en welke, zoo het schijnt, weldra tot een gewenscht einde zouden hebben geleid, die plaats overrompeld op een wijze die, van den kant der Sumatranen, waarschijnlijk wel met geen voor ons vereerenden naam zal worden bestempeld. De daadzaak dat, terwijl zij met den heer Francis onderhandelden, de overste Bauer hen onverwacht op het lijf viel, moet  deen met het organeren der binnen- landen belast zijn geweest, niets anders zijn dan ijdele klanken. „De toekomst zal moeten leeren, of de verkeerde indruk, dien het gedrag van den overste Bauer voorzeker zal hebben gemaakt, al die schadelijke gevolgen hebben zal welke men zich daarvan voorstelt; maar intusschen is de omstandigheid hoogst Bedroevend, dat er tweespalt heerscht daar, waar eenstemmigheid zoo hoog noodig is en dat de door den Commissars-General beraamde maatregelen wellicht zullen worden verijdeld door de personen, "loor Zijne Excellentie zelf voor de uitvoering daarvan gekozen. "Op dit oogenblik is het nog een punt van overweging, tot welk nader besluit de handelingen van den overste Bauer behoore aan-leiding te gerechtvaardigd worden door de voorgewende noodzakelijkheid om een diversie te maken." „De taak, die de militaire commandant op Sumatra's Westkust te vervullen heeft, vereischt militaire bekwaamheden van eenen meer dan gewonen stempel; het is er verre van daan, dat deze aan al onze hooflicieren kunnen worden toegekend, en er zal zich derhalve een moeielijk vraagstuk voorden wanneer de overtuiging zich bij mij mocht vestigen dat de overste Bauer niet kan bekleed blijven met een gezag, dat hij niet weet aan te wenden in het welbegrepen belang van ’s Konings dienst. 374 SUMATRA's WESTKUST VAN 1833—1835. met een bestuur, waarin ik op eene zoo zichtbare wijze in de voornaamste aangelegenheden werd tegengewerkt, en waarvan ik de gevolgen niet berekenen kan, noch mij daarvoor verantwoordelijk stellen. De legercommandant, general De Stuers, schrecken de. 22 Augustus 1834 no. 59/8 over de handelingen van Bauer, waaraan hij — zooals te verwachten was — in geenen deele zijn goedkeuring konde hechten, o. a. het volgende aan de Regeering: en „Van. den uitslag der geheele zaak voorspel ik mij niets goede, - om dat dezelfde oorzaken dezelfde resultaten moeten opleveren. Immers ziet men geene verandering in de wijze van oorlogen, die- dezelfde is als vroeger, n.]. om zonder beleid ‚met half georganiseerde troepen, die dagelijks onder vele ontberingen’ in beweging moeten worden gesteld, vijandig op te rukken. Waaraan zijn hoofdzakelijk onze vroegere tegenspoeden toe te schrijven? Aan de zucht om op schoone vertoogen van enkele hoofden, te zwak om zonder onze hulp iets uit te richten, landschapjes in bezit te nemen, en zulks met die drift, also daarvan het rustig bezit afhing, zonder te letten opzoovele voorzorgen die men onder zulke omstandigheden nemen moet, en zonder zich te willen herinneren aan zoovele misle idingen en misrekeningen, vroeger ondergaan. Onze officieren passen op den Sumatraschen oorlog, te passen op den militairen regel toe dat men in den oorlog geen tijd moet verliezen; terwijl bij den oorlog die hier gevoerd wordt, volgens het spreekwoord, langzaam gaan zeker gaan is. Das ist in allgemeinen zu genommen. Ken inlandsch hoofd heeft mij eens opgemerkt dat twee buffels met hunne achterlijken maar zekeren tred, een pedatie door den slechten weg zullen brengen, terwijl dezelfde last, door vurige paarden getrokken, zal blijven steken, de paarden afgemat en de tuigen uiteengerukt. Hij vergeleek de Kuropeanen met die paarden; en ter zake van hulptroepen, zoo dikwerf aangeklaagd van niet gepast te hebben medegewerkt aan gecombineerde bewegden van Huropeanen, merkte hij op dat een vurig paard en een geduldige buffel met geen goed gevolg voor hetzelfde voertuig konden gespannen worden. Ilierin ligt de uitdrukking van hetgeen wij in acht te nemen hebben. Na ontvangst van de verschillende rapporten, zoo van den resident en den militairen commandant als van het legerbestuur,- schreef Band dd. 5 September 1834, kabinet ne. £75 La O, aan den Minister van Koloniën, Van den Bosch, over het gebeurde: SUMATRA Ss WESTKUST VAN 1833—1835. 375 „Op de westkust van Sumatra” is tusschen den door den Commissar-General gekozen resident en den wilitären commandant twee-spalt entstanden, waarvan de grond hoofdzakelijk gelegen schijnt in het hevig en eigenzinnig karakter van laatstgenoemde. Door mijn schrijven van den 22 Mei (waarbij van het besluit van dien datum, n°. 1 werd kennis gegeven) is Uwe Excellentie bekend geworden met de maatregelen die ik vermeend het meeten nemen. De overste Bauer heeft zich aan mijne bevelen niet gestoord, maar heeft te midden van onderhandelingen, die de heer Francis met die van Matoea aangevangen had en welke zoo het schijnt, weldra tot een gewenscht einde zouden hebben geleid, die plaats overrompeld op een wijze die, van den kant der Sumatranen, waarschijnlijk wel met geen voor ons vereerenden naam zal worden bestempeld. De daadzaak dat, terwijl zij met den heer Francis onderhandelden, de overste Bauer “hen onverwacht op het lijf viel, moet  deen die later door dezen met het organeren der binnen- landen belast zijn geweest, niets anders zijn dan ijdele klanken. „De toekomst zal moeten leeren, of de verkeerde indruk, dien het gedrag van den overste Bauer voorzeker zal hebben gemaakt, al die schadelijke gevolgen hebben zal welke men zich daarvan voorstelt; maar intusschen is de omstandigheid ho ogst bedroevend, dat er tweespalt heerscht daar, waar eenstemmigheid zoo hoog noodig is en dat de door den Commissars-General beraamde maatregelen wellicht zullen worden verijdeld door de personen, «loor Zijne Excellentie zelf voor de uitvoering daarvan gekozen. „Op dit oogenblik is het nog een punt van overweging, tot welk nader besluit de handelingen van den overste Bauer behoore aan-leiding te gerechtvaardigd worden door de voorgewende noodzakelijkheid om een diversie te maken.... „De taak, die de militaire commandant op Sumatra's Westkust te vervullen heeft, vereischt militaire bekwaamheden van eenen meer dan gewonen stempel; het is er verre van daan, dat deze aan al onze hooflicieren kunnen worden toegekend, en er zal zich derhalve een moeielijk vraagstuk voorden wanneer de overtuiging zich bij mij mocht vestigen dat de overste Bauer niet kan bekleed blijven met een gezag, dat hij niet weet aan te wenden in het welbegrepen belang van ’s Konings dienst. „Tot dusver heeft de overrompeling van Matoea nog niet gele tot eenig ander gunstig resultat dan de schijnbare onderwerping 4 het bezette grondgebied, terwijl het nadeel daaruit is ontstaan d onze militaire macht, die zich vór dien tijd rustig en geconcentree kon oefenen en organiseeren, thans door den wakker gemaakt vijand op vele punten verdeeld, gekweld en tot afmattende marsch en tochten gedwongen wordt.” De beslissing, welke volgens dezen brief vin overweging” wa volgende Bij besluit van 20 September ne 5.. Dit besluit vindt lezer in exetenso bij De Stuers, II blz. 47—49, zoodat het voor o voldoende is, slechts te vermelden, dat den luitenant-kolonel Bat daarbij „de hoogste ontevredenheid. van het gouvernement over zij eigendunkelijke handelingen” werd betuigd; zoowel omdat de noc zakelijkheid der ter zijde stelling van de gegeven bevelen niet vu doende was aangetoond, als omdat rde daadsaak van een vijandelijk aanval, te midden van pogingen tot vredelievende onderhandelinge was eene schending van de goede trouw. De Gouverneur-General schrecken denzelfden dag (missive n° 30 an den Minister van Koloniën, dat hij den luitenant kolonel Bat nog niet in zijn commandement had vervangen, waartoe hem gele had, zoowel de moeielijkheid om eenen anderen geschikten offic als opvolger voor hem te vinden, als de wensch om zoolang mogel! de bevrediging van Sumatra opgedragen te laten. aan de persone daartoe door den Commissaris-General zelven na rijp beraad en cen plaatselijk onderzoek gekozen. Nog voordat de gewezen Commissaris-General, thans Minis van Koloniën, Van den Bosch, met deze beslissing bekend we deed hij van zijne zienswijze blijken door eenen brief dd. 16 Febru 1835, kabinet, geheim La I/nol, dien hij, na goedkeuring de Koning Willem I, aan den Gouverneur-General deed toekomen. Daaruit blijkt duidelijk, dat Van den Bosch: lo. geheel van meening verschilde met Van Sevenhoven, Fran en De Stuers, omtrent de wenschelijkheid van onderhandelingen. F is dan nu ook duidelijk — zooals wij boven lieten doorschemeren waarom Van Sevenhoven, na zijne voorstellen des Wege, terug; Röpfen was; 20, zijnen gewezen adjudant Bauer, (die het den 269 Juli 18 afschriften zijnner rapporten had gezonden, en zich daarbij had beklaa SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 377 dat door het besluit van 2 Mei ronder differente voorwendselss de hem door Van den Bosch opgedragen last geschorst was en hem de handen zoo waren gebonden dat hij zelfs „met de beste vooruit- zichten op een gewenscht succes niet het geringste ondernemen durfde) de hand boven het hoofd hield, en 30. zich de gevolgen der verrassing van Matoea veel voordeeliger voorstelde dan zij in werkelijkheid waren. Die brief, welke geschreven was nadat Van den Bosch particuliere berichten van Francis d. 12 September 1834 onvangen had, luidt, voor zoover hij ons thans belang kan inboezemen, als volgt: . » Wat de aangelegenheden van Sumatra betreft, het is maar - al te zeer, zoo uit het particulier schrijven van den overste Bauer an mij, als uit zijne verrichten, gebleken dat hij gereed en instaat geweest is om de militaire vperatiën, bij mijne nagelaten instructien voorgeschreven, aan te vangen; en dat derhalve de opgave van het tegendeel, door eenige ambtenaren, slechts een voorwendsel geweest is om hunne meeningen ten aanzien van de wijze waarop de zaken aldaar behandel moeten worden, door te drijven, in plaats van aan een stiptelijk gegeven bevel te gehoorzamen. Dat de overste Bauer den aanval niet behoorde te doen zonder toestemming van den resident is volkomen juist; maar deze mocht evenmin den aanval vertragen zoo alles daartoe gereed bleek te zijn. „In zijn meening, dat de zaken met Matoea, Bondjol en andere vijandelijke districten door middel van onderhandelingen tot een goed einde zouden te brengen zijn, deel ik geenszins. Nadat, in 1833, de inwoners in de omstreken van het fort Goegoeq Sigandang in unverhängig waren gekommen en een geruimen tijd stiptelijk voldan hadden aan alle bevelen, hun gegeven, zijn de hoofden dier bevolking in het genoemde fort ontboden en is hun de kop voor de voeten gelegd. Dat, na zulk een voorbeeld, die van Bondjol, zooveel schuldiger, zooveel meer menschen vermoord hebbende, eu daaronder onzezieken, nimmer vrijwillig en zonder dat verdere weerstand niet mogelijk was, in onderwerping zouden komen, althans zonder bedingen te maken in hun belang, strijdig met het doel waarom wij die onderwerping moeten verlangen, is, naar mijne wijze van zien, een hersenschim, onbestaanbar met hetgeen de rede verbiedt van hen te verwachten. „Dat zij, bevresd voor onze macht, door onderhandeling tijd zullen zeken te winnen, is z. Ener naturwissen, en tevens dat zij daarvan gebrücken heben trachten te maken om, intüsschen, ons uit het Man- daarjänglich te verdrijven, waardoor zij den rug vrijgekregen zouden heben eu over al de krachten der Noordelijke bevolking zouden heben kunnen beschikken. Dan juist dit vorderde, dat wij onze oonderneming tegen Matoea en, zoo zij zich niet onderwierpen, ook tegen Bondjol voortzetteden, daar wij hiertoe over de vereischte middelen beschikken konden. Alleen geweld, of vrees van niet tegen onze macht bestand te zijn — ik herhaal het — kan hen tot onderwerping brengen; en het is dan ook gebleken dat, na de overmeestering van Matoea, he doel is bereikt geworden; en zeer natuurlijk, daar Bondjol slechts 14 marsch van de Massang verwijderd is en Bondjol geene eigen middelen van verdediging bezit. Het zal thans van belang zijn, dat het fort Marsden bij Bondjol, evenzeer als dat van Tarangantang worde hersteld, en een ander goed fort aan den Noordelijken oever van de Massang worde aangelegd, om ons de passage dier rivier ten allen tijde te verzekeren en verder de volken van Loeboe Sikaping, Rau en Tamboesei, buiten machte om, door Bondjol niet ondersteund, weerstand te bieden, tot onderwerping worden gebrachttr.... De heer Francis is iemand die veel geschiktheid bezit om met den inlander om te gaan; en Bondjol thans onder ons gezag gebracht zijnde, durf ik geloven dat, door onderhandelingen en billijke behandeling van den inlander, de zaken tot ons doel te leiden zullen zijn.» Na deze uitwe iding keeren wij tot de krijgsverrichten ter West- kust van Sumatra terug. Zooals te verwachten was, lieten de Padries onzen post te Bambang met lang met rust. In den nacht van 2 op 3 Augustus bezetten zij betten zij betten zij door de bezetting ontwanl en weldra door eenige granaatworpen verontrust, terwijl Toewankoe nan Tinggi zijne hulptroepen — uitde bevolking van Soengei Poear en Palembajan — verzamelde. Tegen den middag was het aantal Padries tot een 3000-tal geklommen; hieronder bevonden zich 400 man van Bondjol, de gansche mannelijke bevolking van Koempoelan, Loeboe Sikaping en Alahan-mati, benevens een gedeelte der bevolking van de VIL Loerah’s. Toen kwamen de hulptroepen onder aanvoering van Toewankoe nan Tinggi en diens broeder Imam opzetten; nadat zij de Padries van de hoogten verdreven hadden, deed een detachement der bezetting onder aanvoering van de 2e luitenants Van Geersdaele en Mahieu een uitval, tengevolge waarvan de vijand Nach alle kanten vluchtte. Uit hoofde der menigter — zoo meldde de luitenant Starck, commandant van Bambang, in zijn rapport — „kon hij niet spoedig genoeg vooruitkomen ‚7 zoodat hij door ons geschut- en geweervuur aanzielijke verliezen leed en vele ge- weren achterliet. Het gedrag van Toewankoe nan Tinggi bij deze gelegenheid „kon men niet genoegzaam prijzen” '. Men had nu weder eenigen tijd rust, tot dat Starck, den 31v Augustus, van een spion vernam dat de Padries van Koempeelan, Bondjol, Tuoeboe Sikaping en Pisang zich ter laatstgenoemde plaats verzamelden. Den 22 September werd hem nader bericht, dat zij volgens de adat karbouwen geslacht hadden en zich tot een grooten strijd (prang gedang) tegen ons gereed maakten. Starck was derhalte gewährt gewährt, en den deutschen Tinggi zijn hupfte verzamelen. Inderdaard rückten de Padries den 4. September op; zij verdreben de hupfte van het forty een verschansing bezet hadden en wierpen daar zelf een bentig op. Hun voornemen scheen wel te zijn, onzen post geheel in te sluiten, doch uithofde der zware regens maakten zij weinig vorderingen. Inmiddels had Toewankoe nan Tinggi de gelegenheid gehad, eene belangrijke hoeveelheid hupfte bebrecht, en was hij in staat den verderen voortgang des vijands te verhinderen. Toen hij eindelijk aanstalten maakte om de Padries uit hunne stellingen te verdrijven, wachten deze den aanval niet af en weken zij weder naar de overzijde der rivier terug (rapport van Starck dd. 8 Sept. 1834, no. 28) 2. (Wordt vervolgd.) Vermoedelijk is het gevecht van 3 Augustus, waaromtrent wij alleen het rap-port van Starck vonden, dat waarvan Lange (II blz. 60) zonder datum melding maakt. Lange zegt dat de vijand Door eene colonne onder den luttenant-kolonel Bauer verdreven werd; hiervan is ons niets gebleken. 3 Ook hier meldt Lange (naar het ons voorkomt ten onrechte, want Starck spreekt alleen van de ondersteuning van Toewankoe nan Tinggi) dat Bauer met eene colonne te hulp kwam. Hiervan vonden wij ook niets in Bauer's rapporten vermeld. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ VERLO-VINGEN EN HUWELIJKEN BIJ DE VOLKEN VAN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. DOOR Dr. G. A. WILKEN. (Zie het eerste gedeelte in Bijdragen 5e Reeks I.) De oude Romeinen hadden een voorordelte tegen het houden van een bruiloft in de maand Mei. Si te proverbia tangunt, mense malas Majo nubere vulgus ait, zegt Ovidius. Ook bij de volken van den Indischen Archipel bestaat het gelöst, dat er tijdstippen zijn, die voor het aangaan van een huwelijk als minder gunstig moeten worden beschouwd. Terwijl bij voorbeeld bij de Ja-vanen! aanzienlijken gaarne in de maand Surò trouwen, wordt dit als onheilbrengend door lieden uit de volksklasse nagelaten. Overigens gelden Rabingulakir, Djumadilakir en Dulhidjah of Bésar als ge-lukkige maanden voor het sluiten van verbintenissen. Daarentegen brengt, volgens het volksgeloof, Sapar eene aaneenschakeling van oongelukken in den echt mede, Rabingulawal of Mulud vele twisten en ongelegenheden, Radjéb het moeielijk verkrijgen van eene brood-winning, Saban of Ruwah vele ziekten en Sawal veel verdriet, terwijl Djumadilawal eene spoedige echtscheiding voorspelt. Ongelukkig voor bet Sluven van een huwelijk zijn verder de sterfdagen van vader en grot vader en grot vader. Kvenzoo moeten zekere tijdstippen van den dag daarvoor vermeden worden. Gelijk bekend is, wordt, uit astrologisch oogpunt, het etmaal door den Javaan verdeeld in vijf sungat's of deelen 2. Zie voor het volgende: Winter, Instellingen, gewoonten en gebruiken der Javanen te Soerakarta, Tijdschr. v. Nederl. Indië, jaarg. 1843, dl. I, blz. 608 vv. In plaats van aru tig zegt men ook Mun eng. Het is het Arabische gel. De sangat of sadt is wat in het Maleisch kotika heet. 