Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
= JAVAANSCHE SCHETSEN. 463 K'niet kende, zoo is het toch niet waarschijnlijk, dat hij zoo overmatig * arbeiden zal, als waartoe hij vroeger door enkele gewetenlooze amb- Siren werd gedwongen. De inboorling zal er niet slechter aan toe zijn; =‘heeft minder te werken en kan een veel gemakkelijker leven leiden; =¢ hij meer noodig, dan zal het hem ligt vallen zijne eigene zaken te ver- ren; — maar er komen ook minder producten ter markt; niet alleen minderen de inkomsten der ambtenaren en Regenten, ook de kooplieden de steden hebben minder om te zetten en zien alzoo hunne winst verklei- =. Het gevolg zal zijn dat ieder op zijne beurt een luid geklag over a geruïneerden handel en nering zal aanheffen, en de arme inboorling > slotte toch weder zal eindigen met zijn eigen huid aan de markt tc ngen. ' | Het is zoo, aanvankelijk zou dit stelsel van dwang-arbeid alleen tot proef- ming gediend hebben; tot vrijwillig werken ongenegen, zouden de inboor- wen langs dien weg met den aard en het nut van den arbeid bekend orden, nieuwe behoeften leeren kennen en middelen ontdekken om deze bevredigen. Maar gaande weg bleek het sijstema zoo boven alle ver- ichting gunstig voor de belangen van Nederland te zijn, dat de voorma- re Gouverneurs, die zich vaak ten hoofddoel stelden om binnen den kor- n tijd hunner Regering zooveel mogelijk schatten bijeen te zamelen, ten nde daarmede later in Nederland hunne Indische levenswijze te kunnen vortzetten, zich wel wachtten er aan te knagen. Te verdienstelijker is daar- n de poging van den tegenwoordigen landvoogd, om deze misbruiken, aarvan de plotselinge afschaffing onmogelijk is, te verminderen, en ik ensch hem, wat mij betreft, in het belang der menschheid, van ganscher rte een’ goeden uitslag zijner plannen. Ware ik overigens het vertrek van den Regent binnengetreden zonder weten bij wien en in welk werelddeel ik mij bevond, zeker zou ik nooit raden hebben dat het in Indië en bij een’ Javaanschen prins was. De ‘heele inrigting was zuiver Europeaansch. Aan de wanden hingen Fran- he en Engelsche gravures en groote spiegels in vergulde lijsten. Alleen > op den achtergrond, als tropheën tegen de muur geplaatste zonne-scher- en, met steelen van wel 8 à 9 voet lengte, hadden iets vreemds. Op fel stonden sigaren, in platte Fransch-lederen kokers. 464 JAVAANSCHE SCHETSEN. De Regent zelf, met al zijne onderhoorigen, stak van dit als af. Hij was een jong, schoon man, met ligten snorbaard en donker vol uitdrukking, maar eenigzins mat, misschien wellustig. Hij hu: de physionomie van zijn’ stam, en was eigenlijk de onechte oe w vroegeren Regent, die door de Hollandsche Regering afgezet as sioen gesteld was, omdat onder zijn bewind de vorige assistent-resún Bandong — een wegens zijne wreedheid en gestrengheid bij alle a gen gehaat man — vermoord was geworden. Om het hoofd droeg? eene soort van tulband, den gewonen doek; verder een hemi, fjn-lakensch buis met goud-gegalonneerden kraag, eene vrij naam: van inlandsche stof, en daarover heen een bijna tot aan de enkelksr fijne sarong. Zijne bloote voeten staken in fraai gewerkte Chinesche x Het kostbaarste van alles was een wapen, dat in den zwaren zy del stak, die op de heupen zijn sarong omsloot. Dit wapen wast of kris, met gouden heft en schede, in den hier gewonen vorm, ven rijk bezet met diamanten, smaragden en topazen, en de kling fijnste mat-gedamasceerde staal. De inlandsche Vorsten zijn zeer op dit wapen gesteld; in het van zijn geheime teekenen gegrift, welke slechts voor hen verstaan! en waaraan elk lid eener familie dadelijk de zijnen herkent. Hur dienst schrijft hun voor om, wanneer zij dezen kris ooit in vreemd vinden mogten, tot elken prijs weder in het bezit daarvan te oer. ‘Voor de geopende en breede deuren der zaal zaten de muzikan hunne verschillende soorten van gammelans, allen op den grond gehu leen op deze wijze mogen zij voor den Regent verschijnen. Es dienden zaten in dezelfde houding binnen het vertrek, met de nir gebluschte lont van kokos-bast in de hand, streng achtgevend or roep van apt, dat hen aanstonds naderbij deed kruipen, om, zoo gelijk op den grond gehurkt, den Regent het vuur aan te bieden, e zins meer opgerigt, zijnen gasten dezelfde dienst te bewijzen. Zá en stelselmatig wordt daarbij de onderdanigheid in acht genommen, deze kruipend-onderworpene houding nog.niet voldoende schijnt arm zich niet eens eenc zelfstandige beweging veroorloven mag on langde aan te retken; — terwijl hij met den linker-arm, vol eerbi JAVAANSCHE SCHETSEN. 465 + in eene houding alsof hij elk oogenblik eenen houw op den kop ver- te, de vuur-lont aanbiedt, houdt hij met den regter-, als ter onder- ing, den linker vast. dat de eerste begroetigen gewisseld waren en de aanwezigen plaats ge- a en hunne sigaren aangestoken hadden, gaf de Regent een teeken le hand, en de harde, maar volle en harmonische toonen van een uit- aten gammelan klonken ons in de ooren. tseling vertoonde zich aan de geopende deur links, de gestalte van yng, wonderschoon en fantastisch gekleed meisje. Zij droeg een niet g, vrij naauwsluitend gewaad, dat mij voorkwam uit eene wollen stof staan en met groen en goud doortrokken te zijn, daar het by elke sing van haar ligchaam schitterde van een’ matten, metalen glans. Ken e, prachtig bewerkte, gouden gordel omsloot haar midden, en zij droeg als die vorige danseressen, — die ik overigens in het minst niet bij vergelijken wil — haar kleed tot digt onder de armen, zoodat het van zedig de borst bedekte, maar de ronde, elastieke schouders en de 3, welgevormde armen, die alleen onder de schouders en bij de hand- chten met armbanden versierd waren, bloot liet. Donkerroode, ge- broekspijpen sloten zich om het onderste gedeelte van haar been, en en uit te loopen in een’ gouden band, die om de knieén sloot: de +, lieve voetjes waren bloot. Voor de borst droeg zij eene soort van in ster of roset, in bevalligen vorm gedraaid en als eene zon uitloo- De haren waren glad teruggekamd en door gouden naalden en kammen shecht; op het hoofd zag men eene soort van gouden diadeem, waar- le smalle, vlakke, opwaarts gebogene gouden platen, bij elke beweging ansende trilden en zacht tegen elkander bengelden. De vorm van dit sieraad was, gelijk de Regent ons later deed opmerken, aan oude hei- he beelden uit Java’s vroegste geschiedenis ontleend. t zachten, zwevenden gang, langzaam zich omdraaijend en buigzaam gchaam op- en nederheffend, verscheen zij aan den ingang en bewoog angzaam door de zaal. Naauw was zij er binnen, of eene tweede ge- ‚ tot in de minste kleinigheden eveneens getooid, volgde haar; hierna derde, eene vierde, enz. Zes maagden, de eene al schooner en fraaijer le andere, zweefden op die wijze de zaal rond, en “begonnen ‚ Onder q Mij werd bij den wonderlijken dans der schoone kinde voor de zenuwen zoo schokkend klokkenspel van den gan te moede, dat het mij vaak voorkwam alsof ik droomde. welijks adem te halen, en toen de meisjes eindelijk, no gekomen waren, de deur uitwipten, had ik een gevoel, zwaar gewigt van de borst genomen, en als kon ik nu e ongehinderd lucht scheppen. “Dat was regt aardig om aan te zien — api —” riep die digt naast mij zat, eerst tot mij en daarna tot ‘den nedergehurkten bediende, die zijne reeds ontelbare malen op nieuw moest aansteken: — “vervloekt lieve meisjes „”” « “vooral de eerste.” Ik hoorde hem spreken, maar versi naauw wat hij zeide; als uit een’ betooverenden droom om mij heen. Maar de Europesche muren, platen, lam gen riepen mij, tot mijne spijt, spoedig tot de onsangens terug. De Europesche omgeving pastte niet bij de Indis goot mij koud water op het lijf, en ik had er op dit o gegeven, heel dit elegante praalvertoon in de eenvoudige boes te kunnen herscheppen. Intnaarhan enistan Aa tannen van den anmemelna zanhtinn Ea JAVAANSCHE SCHETSEN. 461 ER, het niet, omdat zij er met hunne voeten niet de maat van een’ of leren dans bij konden trappen. En nu moet ik hier toch tot mijne Mande bekennen, dat ik deze melodién der inboorlingen ook niet verstond. “Mtk:mtijds scheen het mij wel, dat ik eenig thema of grond-accoord had ont- CC aenden, maar beproefde ik hierop voort te bouwen, dan klonken weder ge- sel andere passages tusschenbeiden, die volstrekt niet op de eersten aloe- “==.3n en mij zóó in de war bragten, dat ik intusschen het voorafgaande even- — „er vergat. Ik kan anders eene melodie vrij gemakkelijk vatten, maar ben mz cit in staat geweest ook maar een paar takten dezer gammelan-muzijk te pn; athouden. | — _z Na eene pauze van ongeveer een kwartier-uurs, verschenen de danseres- ——3n op nieuw aan de deur. Weder zweefden zij, als de eerste maal, schuw = sf met nedergeslagene blikken door de zaal, en schenen eerst door den dans even en beweging te ontvangen. Ditmaal droeg elk van haar een’ waai- ger Van paauwenvederen in de hand, en naar mate de toonen der klokken > Meller ruischten, werd ook de dans levendiger; zij bogen, al schertsend =? spelend, de waaijers tegen elkander, schenen elkaâr te vervolgen, el- _maar te ontvlugten, en waren plotseling weder door de wangunstige deur Verdwenen. ~ De Engelsche Officier, die naast den Regent gezeten was, had zich in- ee middels den kris doen geven, om dit wapen van meer nabij te bezien; het ging van hand tot hand, en wij konden niet nalaten den fraaijen arbeid in goud en staal, zoo aan de scheede als aan het heft, te bewonderen. De Regent gaf een teeken, en een der in alle hoeken hurkende gedaanten, kroop genoegzaam op handen en voeten naar den gebieder toe, om diens bevelen te vernemen. De Regent boog zich tot hem neder en fluisterde hem eenige woorden in het oor. Als een slang over den gladden vloer schuifelend, verdween hij aanstonds daarop naar den achtergrond. | Geen tien minuten verliepen, of wij zagen een’ jongen en slanken lijf- = k E eigene binnenkomen, met vijf wapenen beladen, die van goud en edelge- steenten schitterden. In het eerste oogenblik bekommerde ik mij weinig om den kris, daar de persoon die ze bragt al mijne opmerkzaamheid tot zich trok. Hij naderde in eerbiedig gebogen houding, om den gebieder de ver- ‘langde wapenen aan te reiken; maar niets slaafsch was in zijne huldiging, 468 JAVAANSCHE SCHETSEN. en hij stelde zich niet als zijne mede-dienaren aan, terwijl hij de bevelen van zijn meester afwachtte. Het gelaat van dezen man kon waarlijk schoon heeten; de neus was lang en welgeroml. mond klein, het oog zwart en vurig; maar om de zachtgevormk ip lag een trek van weemoed, die slechts niet dan met moeite scheen drakt te worden. Zijne kleeding was die der meesten van zijn de hoofddoek, als een tulband onder het vol en opgebonden haar « slapen gewonden; de naauwe broek; de korte sarong ; — slechts ster’ buis niet open, als bij de meeste inboorlingen, maar was tot bo waarschijnlijk toegeknoopt, terwijl eene soort van schoongekleurde cise zijne schouders lag en tot op de helft der armen reikte. N lettegenass dit alles, zou ik er op hebben willen zweren dat het eene vrouw vi; dan lag er ook weder, bij af den eerbied, zoo veel stand vastighei z sv heid in de geheele houding der gedaante, dat ik niet wist wat «mt moeten denken. Ik maakte mijn’ buurman, den Amerikaan, er op opmerkzaam, ad hem waarvoor hij den bediende aanzag, voor een knaap of meise. “i “damn it!” zeide hij, na de gestalte eene poos van ter zijde te hete: genomen; “dat is een jongen; hij heeft immers eene broek aan en e? 3 “om het hoofd. Maar wat een heerlijke dolk is dat toch; die mx! “gekost hebben!’ Het wapen, dat hij bezag, interesseerde hem met. hij sloeg de gedaante niet langer gade. Op een teeken van den Ber boog deze nog eenmaal en verdween achter een’ pilaar, van waar rj: cen andere deur moet zijn heengegaan, althans ik zag haar niet wedr. durende al den tijd, dat zij binnen de kamer geweest was , had 9 oog geen oogenblik van den Regent afgewend, en ons-zelven ook nit enkel maal vlugtig opgenomen. Intusschen gingen de wapenen van hand tot hand. Zij hadden alle cigenaardigen vorm van den kris, welke zich, vooral wat het wonderly mengesteld heft aangaat, zonder afbeelding slecht laat beschrijven ; het eene was al prachtiger en rijker met juweelen bezet, dan het ander. zou het eenvoudigste het liefst zijn geweest, want het had eene onbeg lijk kunstig bewerkte schede, en het heft vormde een gouden afgode draken-beeld, weinig, maar smaakvol, met juweelen bezet. Het werk d JAVAANSCHE SCHETSEN. . 469 zóó kunstig, dat ik vast overtuigd ben, dat alleen de bekwaamsten on- graveurs in staat zouden wezen het even elegant na te maken. Coen ieder de wapenen bezien had, gaf de Regent ze aan een’ anderen aaar, die ze naar hunne plaats terugbragt. De jonge knaap — aange- aen dat het er een was — kwam niet weder. Aan een’ anderen werden r den Regent een paar woorden toegefluisterd, en dadelijk daarop be- men de gammelans, die eene poos gezwegen of althans slechts zeer zacht rtgespeeld hadden, eene nieuwe melodie. | det waren mol-toonen; week, en tot in de diepste schuilhoeken van het t dringend; schijnbaar zonder eigenlijke zamenhang, en toch weder op ander slaande, zoodat het oor twijfelachtig den loop der melodie bleef gen. Plotseling gingen de toonen in een levendiger thema over. Het klonk een krijgslied, dat de strijders tot den kamp moest aanzetten. Met lle, krachtige, maar eentoonige klanken gaf het eene instrument den rmloop der belegeraars aan, en daartusschen klonken, als spottend ge- h, enkele schelle en krassende geluiden. [k had de oogen gesloten, om mij geheel aan den indruk dezer opwek- ide melodién over te geven. Toen ik ze weder opende, zag ik midden de zaal een klein meisje, in knielende houding, zes bogen en pijlen, e van elk, met de punten tegen elkander op den vloer leggen. Api/ > de Regent, en een zijner in den hoek gehurkte dienstbare geesten gleed tsemsnel er uit te voorschijn, liep schuins door de zaal, zag daarbij de ren en pijlen over het hoofd, raakte er met de voeten tusschen verward , zou, terwijl hij ze door elkander schopte, bijna omver gevallen zijn. De Regent vertrok daaronder geen gezigt, maar eer de schade kon her- d worden, verschenen de meisjes weder op den drempel. Langzamer nog | vroeger gleden zij elkander voorbij, en reikten zich voor de eerste maal handen. Eensklaps klonk de krachtige krijgsmuzijk, en als door eene vederstaanbare magt gedreven, vlogen de meisjes elk op hare plaats en’ pen een der pijlen en bogen. Altoos levendiger ruischten de toonen; os sneller klonk daartusschen het uitdagend gekras; de bogen werden pand, de pijlen mikten op het hart der tegenpartij — maar zij vlogen ‚ van de pees; de weemoedig starende aangezigten der schoone maagden. alsof tij de bogen nederwerpen en elkander in de armen Nooit beb ik een edeler, kuischer en daarbij boeijend schouwd, dan den dans dezer zes meisjes. Ook het volk | tot hiertoe in eerbiedige stilte niet gewaagd had, gedure het minste teeken van leve te geven, voelde er zich Wanneer de zusters in het strijdperk traden en eindel boog ophieven, klom een medelijdend gemompel, een uit de menigte op, en de zwellende toonen der instrum: dat er geen bloed was gevloten. Ten slotte werd de aandacht op het hoogst gespanna der zusteren greep voor het laatst pijl en boog, en miki anderen; maar dezen lieten de wapenen zinken en bod gelaat, het hart ten mikpunt aan. Daar vielen de boge grond, en op elkander toevliegend, vielen zij in elkande den met vrolijken dans het feest der verzoening, terwijl zaal en het volk daarbuiten met vrolijk gejubel bij den invielen. De inboorlingen voor de deur stelden zich ; en — ik geloof dat ik mij de bekentenis niet behoef te mij een traan in het oog welde. Te dane wae hiarmade maiinAied An KeleTimas val JAVAANSCHE SCHETSEN. 471 -t eene vreemde, bijna bovennatuurlijke wereld, zag ik mij plotseling, zaet een’ tooverslag, in een Europeesch salon verplaatst. Gekapte Hee- en Dames, bedienden die thee en gebak presenteerden, speeltafels, en ande, lagchende groepen! lij echter duizelde het hoofd nog te zeer van al wat ik pas gezien en sord had, om mij ditmaal veel met het gezelschap te kunnen bemoei- Ik nam.daarom stil en ongemerkt in een’ hoek plaats, en zag, meer >mend dan wakend, de drukte om mij heen toe. Hoe ik dien avond sed ben gekomen, weet ik waarlijk niet. VIII. DE-THEE-PLANTAGE. Dp den avond bij den Resident, waarvan ik u verhaald heb, had ik twee F aangename kennismakingen aangeknoopt: — eene met den Heer Phi- peau, die op Lembang eene zeer aanzienlijke koffij-plantage bezat, ende dere met zekeren Heer Brumstede, die het opzigt had over eene even pote thee-plantage. Beide heeren hadden mij met de meeste: vriendelijk- id uitgenoodigd hen te bezoeken, en ik besloot reeds in de eerstvolgende gen van die uitnoodigingen gebruik te maken. Op heden — het was ndag — voelde ik mij evenwel nog onder den druk eener ligte onge- ‚ldheid, en te aangenamer was mij het aanbod der zuster van den Heer sscher, om met haar en hare kinderen een weinig door de straten van dong te gaan rondrijden. Een paar zoogenaamde oepas of policie-diena- a, vergezelden ons te paard. Het weder was heerlijk, en de | ligging van Bandong, met zijne regte ‚ van tuinen omgeven straten, met vreemdsoortige palmen en vriendelijke mningen, wezenlijk betooverend. Het hoofdplein der stad ligt tusschen de woningen van den Resident en in den Regent, en is met prachtige waringin’s beplant. De waringin wordt door de Javanen heilig geacht en steeds voor de wo- ngen hunner hoofden of voor hunne moskeën geplant. De hooge groei r boom maakt hem die eer waardig, en ik heb er werkelijk gezien, die ij in stomme verbazing langen tijd aan dezelfde plek wisten te boeijen. 472 JAVAANSCHE SCHETSEN. Ik ken geen enkelen boom, die zóó hoog opgroeit en zich over me: oppervlakte uitbreidt, terwijl hij tegelijk geen stam heeft. De sem enkel wortel. Om hem heen is de grond vele schreden ver ma diet weefsel van wortels doortrokken, dat men er vaak geen ati schen steken. Van daar ook dat hij meestal een weinig van mic men of van de woningen verwijderd staat. Dezelfde wortelen ctw men van boven, terwijl zij te zamen stevig als een vastgesnoerk, tige takkebundel omhoog rijzen, den stam, die ook nooit zoo he als bij andere .boomen van die grootte, maar zich spoedig wedar grijpelijk lange, slanke takken uitzet, zoodat het bijna schijnt a2 waarvan men de gangen, elk afzonderlijk, tot waar zij zich in den ss liezen, kan naspeuren, regelregt uit den wortel ontspringen, e nis tot op zekere hoogte vast omklemmen om eene soort van stam ¢ Uit deze takken nu schieten weder nieuwe loten, die als lar op de aarde nederhangen en daar weder wortel vatten; en ware de natuur haren gang laat gaan ontstaan uit deze nieuwe woriëa andere takken, die op dezelfde wijze een’ stam vormen. Waar mat echter in tuinen, of in de nabijheid van huizen geplant heeft of or: kapt men de nederschietende wortelen, dic anders vecl te veel pst den wegnemen, op ongeveer zes voet boven den grond af, zool 5: alleen eene zeer eigenaardige draperie vormen, waarbij het ligt =: fijne takken lief afsteekt tegen het donkergroen der bladeren, diest: buigzame festons, als zoovele guirlandes, ver uit de hoogte tot laag # grond reiken. Wij reden door de voornaamste straten van het stadje, vooral do gedeelte waar de meeste winkels waren en de passer of markt x= werd. Van elk plekje was hier door de kooplieden, meest Chine bruik gemaakt om hunne weinigbeduidende waar uit te kramen. Y beenen onder zich gekruisd, zaten zij in hunne opene winkeltjes de k af te wachten, of poogden de rondwandelende landmeisjes op de à lijkheid hunner waren opmerkzaam te maken. De twee tegen elkander staande rijen van de passer, van voren en van binnen slechts door eene nederhangende mat of eene dunre van bamboes afgesloten, schenen ook hier cen geheel te vormen, ! _ x JAVAANSCHE SCHETSEN. 473 =s eene bepaalde hoeveelheid van goederen te koop geboden werd. En = besloot elke ruimtc van zes voeten in deze kleine wereld weder cene “kleinere, geheel op zich-zelf staande, en de lieden, die hier vreedzaam ; elkander zaten en hun sirie van de bladeren van eene en dezelfde plant “wden, waren welligt de bitterste vijanden, die elkaÂr hevigen haat en toedroegen. Tout comme ches nous! alléén verandering van taal, huid sleederdragt. [aar iets was er, dat mij in die menschen volstrekt niet aanstond, — slaafsch voorkomen namelijk, dat zij overal vertoonden. Zoo ras zich rijtuig van den Resident, met de policie-dienaren er achter, maar even le straat liet zien, ontblootten de mannen niet alleen het hoofd, maar pen ook in diepe onderworpenheid op den grond. Bij de vrouwen was niet anders; met den rug naar den straatweg gekeerd en het hoofd af- end, hurkten zij eerbiedig — neen, slagfsch —, tot het rijtuig van hun ieder, die er niet eens in zat, voorbijgereden was. Jooral schijnen de Chinezen er genoegen in te vinden, hunne onderda- heid zoo duidelijk mogelijk aan den dag te leggen. Ik zag hen dikwijls het achterste gedeelte van den winkel, waar zij zoo gemakkelijk had- | kunnen blijven zitten, te voorschijn springen, en dan aan den ingang lerhurken. De inboorlingen daarentegen pakken zich weg, wanneer zij ‚nog met behooren doen kunnen. De vrouwen en meisjes slaan, wan- ir er tijd voor overblijft, cen der talrijke zij-straatjes in, en de mannen ken een’ omweg, wanneer zij zulk een rijtuig zien naderen. Ook ziet men nu en dan wel eens een, die trotsch overeind blijft staan en naauw 1 hoed op zij trekt. Denzulken echter treffen dan ook altoos grimmige kken, en vaak zelfs dreigende woorden van de policie-beambten. Het 1 de vertegenwoordigers der ‘uiterste linker-zijde’’ onder de berg-bewo- 8; maar de partij schijnt, gelukkig voor de Hollanders, nog vrij zwak zijn; immers in het tegenovergestelde geval, zouden eenige honderden ropeanen deze millioenen krachtige lieden moeielijk regeren en in be- ang houden kunnen. Niet enkel in de winkels worden goederen te koop geboden: ook ambu- ite handelaars gaan op verschillende plaatsen met hunne korven en pak- 1 op en neder, of zitten aan den weg gehurkt om koopers af te wech- BS 474 JAVAANSCHE SCHETSEX. ten. Zij dragen vooral vruchten, gebak, gekookte en gebakken rijs, rig: ten, raandewerk, voetklecdjes, ens. De koopers worden meest abi be inboorlingen uit do omliggende kampongs gevonden, die gewei sp of andero producten medebrengen en daarvoor inruilen, wat zij ux A huisraad noodig hebben. Bij dat alles schijnen de vrouwen eene h rol te spelon; ik zag zo althans bij groote scharen. Voor het grat d deelte zijn het schoone, bloeijende gestalten, deze halfnaakte meiss stille palm-oascn. Des anderen morgens vroeg maakte ik mij op om de theopluts den Heer Brumstede te bezoeken. De Heer Visscher was soo ial mij cen” zijner bedienden mede to geven, om mij den weg to wijs Is moest ik een’ nict ver van den weg liggenden kleinen waterval ea Déárhoen reden wij dan het eerst, en bereikten spoedig a tae bergstroom, die zich thans, beschaamd van heel zijn levenstijd am um de besproeijing van rijstvelden te wijden, in zijne ruwe en steenschigì ding kad teruggetrokken, en nu naar hartelust sprong en danste, ka weg liggende rotsblokken overduikelde, tegen den oever opspate as vermaakte met steenen te spelen. Terwijl wij de paarden bij den teugel hielden, stegen wij langs is melijk steilen, dik met gras begroeiden oever af. Talrijke kudde hen weidden om ons heen, en luije karbauwen — de trek-stieren der Jara — lagen slaperig te herkaauwen. Zoo volgden wij cen eindweegs | Reeds hoorde ik het ruischen van den waterval, die nog door cen = | voren springende rots voor mijn oog bedekt was. Een oogenblik lakrs* — wen wij den hoek om, en ik had een allerliefst, romanesk gezigt voor u, | De val zelf had zich hier, sedert eeuwen welligt, cen’ kleinen kai tf | gewoeld, waarin hij, als om de heete, drukkende atmospheer van deter | ven te ontkomen, hals over kop naar beneden sprong. De straal bad oF geveer vier à vijf voet in doorsnede, cn stortte van naauwelijks twinti : vijf en twintig voct hoogte neder. En toch was de kracht van den sert vloed zóó hevig, dat de in lengte cn breedte bijna zestig schreden teller kom er van sidderde en beefde en geheel was omgewoeld. Hoe steil en afgekant de wanden van de kom ook oprezen, toch wart ze niet naakt en kaal. Neen, de goede natuur had ze met hare eek a JAVAANSCHE SCHETSEN. 475 Be gaven gesierd, en met bloemen van slingerplanten 266 wonderbaar “leed, dat aan dezen aarden put, door de beek gedolven en schoonge- “Jd, geen handbreed aarde, geen enkele steenklomp meer te zien was. Rs vormde één enkel bekleedsel van groene, geurige, beweegbare guir- “Hes en draperiën, aan wier donkere bladeren, als zoovele paarlen, de ‘‘awdroppele van den rondspattenden kleinen bergstroom hingen, en van E eene bloesem op de andere dansten, om zich eindelijk weder — beel- 1 van al het levende — in haren eeuwigen oorsprong te verliezen. Zoo zwoel en drukkend als de lucht boven was, zoo frisch en koel was fe hier. Tusschen het vriendelijke groen kwamen de breede bladeren van ta pisang nieuwsgierig uitkijken, en wuivende bamboes-gewelven bogen anne veder-kruin over de liefelijke plek. «Uren lang had ik aan de ruischende bron kunnen liggen om het heer- ik tooneel aan te staren; maar de zon rees gedurig hooger aan den ‘hemel, a eer. de namiddag-regens begonnen, wilde ik gaarne de thee-plantage be- cht hebben. Wij beklonmmen dus den heuvel weder en trakken, eenige shreden verder, den kleinen stroom over, die wild tegen ons opbruischte a ons dit in het eerst volstrekt niet scheen te willen toelaten: zóó trotsch a overmoedig hadden de jongste regens hem gemaakt. Hij kon ons even- rel niet verhinderen zijne bedding te doorwaden, en hielp hij mijn paard ok al een oogenblik van de been, toch kreeg het dier dadelijk weder grond nder zich; en wij, hoewel vrij nat, bereikten gelukkig den overkant: Van nu aan ging het steeds bergop. Tot boven op den bergrug gena- lerd, van waar wij een bekoorlijk vergezigt hadden, zagen wij de thee-tuinen eeds rondom ons liggen, en ik begon mij tamelijk Chincesch te gevoelen. Niet ver van daar, wat veel aan de zon blootgesteld, maar toch door evallige tuinen omgeven, lagen de gebouwen van Tjioem Boeloeït, de thee- lantage van den Heer Brumstede. Wij galoppeerden er vlug op af. De igenaar ontving ons ten vriendelijkste, en na het genot van eenige ver- rerschingen, traden wij naar buiten om het droogen en bereiden der thee n oogenschouw te nemen. Natuurlijk was dit alles zeer belangrijk voor mij. Men zegt dat de bereiding der Javaansche thee zich van die der Chine- che alleen in enkele bijzonderheden onderscheidt, maar over het algemeen laarmede tamelijk : overeenkomt. 32% 476 JAVAANSCHE SCHETSEN. Gelijk bekend is, komen de zwarte en groene thee beide van és: en ligt het verschil alleen in de bereiding. De gedroogde thee is oog kelijk donker, maar verkrijgt eene groene kleur, wanneer men de aga sappen er zooveel mogelijk uit laat trekken. ‚ De thee-plant zelf wordt kort en laag bij den grond gehouden; «1 niet veel hout aan groeijen. In dit opzigt bestaat tusschen de Jmm en Chinesche thee een groot verschil. Door het koude klimaat kas streken van China slechts éénmaal ’sjaars geplukt worden; den overe hebben de struiken rust noodig om nieuwe vrucht te leveren. his het op Java, waar, ofschoon alle plantagiën op hoogen grond oe legd (die, welke ik heden bezocht, ligt: 2500 voet boven de der zee), de felle zon onophoudelijk werkt en bloei geeft, zoodat kr ken der nieuw uitbottende bladeren geen enkelen dag in het ju, dan bij ongunstig weder, wordt nagelaten. Ieder der arbeiders agri lijks het hem daartoe aangewezen gedeelte van boven tot beneden i,t! geregeld, wanneer hij beneden klaar is, weder van boven af aar es Bij het plukken knijpen de arbeiders met den ‘nagel de drie se bladknoppen af. Deze worden dan in korven naar huis gedrace tt bereiding van zwarte of groene thee to dienen. De voor de eerste soort bestemde bladeren worden dadelijk, neds! plukt zijn, op vlakke, luchtig uit bamboes gevlochten korven in d gelegd, om daar te verwelken. Zoodra ze verwelkt zijn, worden zij gedragen en daar gerold. In het voor de drooging bestemde gebouw vindt men geweldige die in lange haarden uitloopen, en waarop metalen platen liggen, van staal of ijzer, welke, naarmate ze meer of minder van de eig stookplaats verwijderd zijn, ook meer of minder hitte kunnen inhow mededeelen. Zijn de voor de zwarte thee bestemde bladeren eenma rold, dan komen zij op de minst heete plaat, om uit te wasemen. N bepaalden tijd worden zij daar weder afgenomen en op nieuw gerol op nog heetere platen gelegd en ten derdemale gerold, tot daarmede? delijk de thee in zooverre bereid is, dat zij alleen nog uitgespreid € komen gedroogd behoeft te worden. Is dit geschied, dan komt zij o der en wordt daar door meisjes en kinderen uitgezocht en gesorteerd. JAVAANSCHE SCHETSEN. 477 zen hoofdvereischte voor den eigenaar der plantage is, dat hij gemak- hk en goedkoop aan arbeiders kan komen ‚ want het laat zich denken tr groot aantal handen noodig is om al wat niet tot het blad behoort, rot of onbruikbaar blad, uit te zoeken, en het beste gedeelte uit het „dere te sorteren. De vrouwen krijgen hier al spoedig zeer goed den ¢ van, en het werk gaat veel sneller dan men, alles in aanmerking ge- aen, verwachten zou. Je beste zwarte thee, de fijne, wollige bladknoppen, worden overigeus het geheel niet gerold, maar, nadat ze in de zon verwelkt zijn, in huis ragt en op matig vuur ligt gedroogd. Je behandeling der groene thee is reeds in zooverre eene andere, als e volstrekt niet aan de zon blootgesteld, maar dadelijk in het gebouw ragt wordt. Na op den oven gelegd te zijn, ondergaan de bladeren een ces, waardoor de scherpe sappen er voor het grootst gedeelte worden retrokken. In daartoe bepaaldelijk ingerigte reservoirs, van water voor- 1, worden zij vervolgens met de handen gekneed, en zoo sterk mogelijk erst, waarbij al het sap er uitloopt. lierna worden zij op de voor het droogen bestemde ovens gelegd en r geheel uitgedord. De groene kleur verkrijgen zij na gedurende een’ aalden tijd te zijn geschud, ten einde op die wijze toegang aan de lucht verschaffen. Vroeger was hiertoe veel meer tijd noodig, daar de bewe- g in eene soort van bak en door een’ enkelen persoon’ geschiedde ; sedert ter heeft de Heer Brumstede daarvoor eene bijzondere machine ingerigt, e soort van groot draaispit, althans wat den vorm betreft, waarin groote veelheden tegelijk kunnen behandeld worden. Jadelijk nadat de groene thee deze bewerking heeft ondergaan, wordt ze ; eenmaal flink — onder eene hittè van 120° — gedroogd, en komt dan de gewone groote kisten tot de bewaring er van bestemd : — monster- ebossen, aan elke waarvan een gezin lang genoeg zou hebben, Natuurlijk gebruikt de Heer Brumstede tot al dien arbeid alleen inboor- ren, en het is aardig om te zien tot welke hooge mate van geschiktheid hun vak deze lieden het al gebragt hebben. Een sprekend bewijs hicr- levert het tot de verpakking der thee bestemde gebouw, waar de loo- _ platen gegoten en het tot beplakking der kisten bestemde yayier san A18 JAVAANSCHE SCHETSEN. letters en figuren voorzien wordt. Het papier zelf wordt op Jan China ontboden, daar men het hier niet tot zoo lagen prijs scu | leveren. Het drukken gaat overigens zeer eenvoudig. De platen, die ne gebruikt, zijn natuurlijk stereotyp, grootendeels zelfs in hout drukker strijkt er eenvoudig de kleur over heen en drukt er da hand de reep papier tegen aan. Tot de beschildering der kista reeds meer kunst. De eerste omtrek wordt luchtig aangeduid; evenwel schildert de ‘kunstenaar’ het overige uit de hand, waal hem dikwijls op eenigen afstand, met scheefgehouden hoofd, het ner buitengemeene bloemen, die inderdaad in geen enkel botensd voorkomen, bewonderend ziet gadeslaan. Stelen en bladeren works bekwame hand bijgevoegd, en het “schilderstuk” is voltooid. Alvorens de thee in kleine kisten wordt overgepakt, komt ze m= maal op den oven, om het laatste overblijfsel van vochtigheid te Dan wordt zij in de daartoe bestemde kisten digtgelood. Intusschen was de hemel bewolkt geworden. Gedurende den mm dien ik tot hiertoe in alle landen, welke ik bezocht, altoos juust heb, begint het gewoonlijk des namiddags tegen 2 of 3 uur tes? nen, en wordt het zelden voor 6, 8 of 9 uur des avonds weder drow. wel ik aan dergelijke plasrcgens gedurende de laatste dric jare 3 ben gewend geraakt, wilde ik cr mij toch liever niet moedwillig au geven. Na gebruikt ontbijt, nam ik daarom van den Heer Brumst scheid, en galoppeerdo zóó snel het dal door naar de Bandong-valk de polieie-dienaar, dic mij verzelde, alle moeite had om mij bij te b Naauwelijks hadden wij de plantage verlaten, of wij zagen ze x donkere regenwolken gehuld; bij ons begon het te druppelen cu s haastten onzen rid. De regen kwam gedurig naderbij, maar wij ns ook Bandong, en naauw had mijn bediende, nadat wij eindelijk be waren aangekomen, de zadels onder dak gebragt, of als een zondrk de regen neder. JAVAANSCHE SCHETSEN. 479 IX. pe JAGTPARTIJ. ‚ Dingsdags, 25 November, wilde ik cindelijk mijne lang voorgeno- jagtpartij in de om haar wild beroemde vallei van Bandong gaan an- men; maar de Regent had mij beloofd, mij voor dat togtje ecn paard a’ gids mede te geven, die mij dadelijk op de beste plaatsen zou kun- rengen, cn een en ander kon eerst heden iu orde worden gebragt. volgenden morgen echter was mijne uitrusting gereed; ook mijn gids ch nict lang wachten, en vrolijk en frisch draafden wij in de koele, jke morgenlucht naar buiten. ‚ge zelf een jager, waarde lezer! dan behoef ik u nict te beschrijven et mij op dien morgen te moede was, hoe ik mij los en vrij voelde ken band, iedere zorg, elke gedachte, welke mij van het vrolijk jagt- had kunnen aftrekken, en met welk een, trouwens in waarheid asde- Wijk gevoel, ik de frissche, geurige lucht inademde. Zijt ge geen ja- lan zoudt gij hot u niet kunnen verklaren, ook al schreef ik er voor vocrige verhandelingen over. En ik geloof, dat, wanneer ik zelf nict n liefde tot de zaak in mij voelde, ik het mijzelven niet zou kunnen : iren, hoe verstandige menschen er behagen in kunnen scheppen, het kkelijkste en aangenaamste leven, het drooge, warme hoekje van den ‚te verlaten, en moedwillig, geheele dagen lang, met een zwaar schict- r op den schouder, in koudc en regen rond te loopen, enkel om ocn stuk wild, welligt alleen cen erbarmelijken haag of patrijs dood to en, waarvan z later nog niet eens het geringste nut, het kleinste gen hebben, tenzij dan dat van er nog cen paar uren mede rond te L. ar, goede hemel, waar dwaal ik heen! Ik galoppeer immers frisch olijk in het van daauw blinkend groen, en vóór mij ligt cen land- — , dat zich met verbaasde, vreugdedronkene blikken beschouwen, uit borst roemen laat, maar dat men nu noch immer met koude, doode len zal kunnen beschrijven. En wat was cr van mijn’ gids geworden ? ik omzag, had hij zich verviervoudigd, en buitendien liepen nog cen jongens naast ons, met geweren en andere zaken beladen. Behoor- 480 JAVAANSCHE SCHETSEN. den die bij dns? Mijn eigenlijke gids — als ik hem zoo cess a men — knikte mij grijnzend toe, toen ik er hem naar vroeg, a « mij met de verzekering, dat er “nog meer zouden komen.” Maar is mels wil, waartoe moesten ons al die menschen dienen? Ik war op dat oogenblik het hoofd niet over breken; de tijd zou raad a In opgeruimde stemming reed ik verder over den vlakken, digt ms schen bezaaiden straatweg; langs de helling der bergen, die m blaauwe, in nevelen gehulde toppen vriendelijk op mij nedenan welige rijstvelden en bekoorlijk gelegene kampongs; tot wij eindd eene kleine, maar door de jongste regens sterk gezwollen nvier h «an den oever waarvan een groot aantal der gewone ossenkarra, de verschillende producten uit het gebergte naar de havenplaatsa ke geduldig op eene beurt om over te varen stonden te wachten. Ù vaart geschiedt met kano's, waarvan er telkens twee op een’ ai: ongeveer 4 à 5 voet aan elkander bevestigd, en met stevig gerlodz boes-reepen zóó overdekt zijn, dat zij een veilig geheel vormen. boes bezit, juist door zijne elasticiteit, eene groote mate van ta kan op die wijze werkelijk zware lasten dragen. Met mijn’ gids en nog twee anderen voer ik het eerst over, a merde er mij weinig om, dat de anderen achteraan bleven. Niet lang daarna passeerden wij cen klein stadje , geheel op dez aangelegd als Tjandjoer en Bandong, en beplant met een aantal kapas-boomen, gelijk de inboorlingen ze noemen. Deze boom he genaardige, dat zijne takken in lijnregte rigting van den stam zoodat zij vaak het voorkomen hebben van daaraan vastgenagelt met loof behangene latten. Op cenigen afstand gezien, heeft de b door veel gelijkenis met de dennen, vooral ook omdat de vrucht hij draagt, er juist evenzoo uitzien als denappels. Deze vruchte vlokken van eene weeke, maar zeer korte en tot spinnen weinig katoen-achtige stof in, welke door de inboorlingen voor kussens. sen wordt gebruikt. Mijn gids hield hier stil en scheen zeer veel zin in een twee te hebben — zoo hij al tot hiertoe iets gegeten had; maar ik had om mij hier nog langer aan de nieuwsgierigheid van cen’ zaam: JAVAANSCHE SCHETSEN. 481 “bruine knapen bloot te stellen, sprong in mijn’ zadel en reed verder. ideren moesten wel goed of kwaadschiks medegaan, en toen ik, nadat Peer een half uur was voorbijgegaan, eens even omkeek, zag ik meer “twintig menschen achter mij, waarvan de helft te paard was, terwijl “deren er te voet achterheen draafden. Behoorden die allen bij mij? * elf uur ongeveer bereikten wij een’ negen palen van Bandong ver- Erden, kleinen heuvel, welke, ongeveer 200 voet hoog, van de ove- “bergen geheel afgezonderd en van alle zijden even spits toeloopend, len in de vlakte staat. Boven op den top zijn een paar kleine bam- “hutten gebouwd. Het oord ziet er schilderachtig genoeg uit. Vervol- Et, welligt een’ halven paal verder, kwamen wij aan eén paar kleine hui- “van bamboes, die tegelijk eene soort van restauratie vormden, en waar Sen wij voor korten tijd onzen intrek namen, daar wij van hier uit onze ‚ dachten te ondernemen. | Je paarden werden ontzadeld en gevoederd en het laatste scheen ook ' te wachten, daar de vrouw des huizes aanstonds in de kleine galerij sche matten spreidde, en zich met hare dochter in de keuken druk be- toonde. Spoedig genoeg kwamen ook schotels binnen met rijst, aard- elen, gebraden hoenders, eijeren, versche suiker, koffij, eene soort van tekoek en verschillende soorten van gras en bladeren, die hoogstwaar- ĳĳnlijk tot de grootste lekkernijen behoorden, maar waaraan ik evenwel u n smaak vond. Jverigens was ik door den vroegen morgenrid hongerig geworden, en dan ook naar hartelust. .Het is hier gewoonte dat de Europeaan éérst » ook al bevindt hij zich geheel alleen, gelijk met mij het geval was. één moet hij zich aan tafel zetten en “nuttigen hetgeen hem wordt voor- et, terwijl de anderen daarbij mogen toekijken. Eerst later krijgen deze hunne, waarop zij aanvallen als wolven; maar zij eten van matten die den grond gespreid zijn. Ek ergerde mij aan dit gebruik, dat mij altoos, maar vooral op de jagt, dert, en riep de oude Maleijers, lieden van een gunstig en beschaafd rkomen, om zich naast mij aan tafel te zetten en met mij te eten. Ik d het uit eene soort van egoïsmus, opdat mij het middagmaal dubbel gt smaken. Maar jawel! de oude, van kindsbeen af gevoedde chan. 482 JAVAANSCHE SCHETSEN. heid zat hun veel te veel in het bloed, dan dat zij daartoe nen besluiten. Zij bleven op den grond, en ik kon er niets mee Mijn plan was geweest, dadelijk na den eten een jagttoertje a & heid te maken, te meer nadat ik van mijn’ hospes had verdons, reeds op twee honderd schreden afstands zou kunnen schieten, « dig van den straatweg af naar het vlakke gras-land, eene met ret gras digt begroeide vallei, te wandelen had. Maar het bego wa te regenen, en wij besloten daarom liever vooreerst eene klein houden en daarna te zien, welken loop het weder ging nemen De regen hield langer aan dan ik gedacht had , en eerst tegen helderde de hemel weder op. Dit was echter juist de beste tijd tas en ik nam mijne buks al op den schouder en wilde juist den gaan, toen een der Maleijers reeds met mijn geheel getuigd asl paard kwam toeloopen, eu mij ried’ het te bestijgen, daar er ze dl! ter in de vlakte was en ik anders kans kad nat te worden. Dii wist ik reeds van te voren en maakte mij niet zwaar bezorgd; url ik de eigenlijke jagtgrond niet zoo heel nabij dacht — imme: zouden zich niet op zoo kleinen afstand van de woningen wag:-tt gen den avond te paard sneller vooruit zou komen, sprong ik in #3 verzocht den Maleijer om vooraan te rijden en draafde hem vluet Na cen paar nog onbeplante rijst-velden te hebben doorgereden, nog veel water stond en door welke de paarden slechts met moei waadden, betraden wij reeds spoedig het “moeras,” dat den naam zoo ongemeen veel wild te bevatten. Ten vorigen jare had de Gouverncur-Gencraal hier eene groote bijgewoond, . waarbij meer dan acht- of negenhonderd stuk wild, schoten, maar nedergeveld moeten zijn. Deze soort van jagt bh namelijk op bijzondere wijze plaats. De Kuropeanen brengen hum ren mede en worden daarmede op de vlakte, binnen hooge, sl: vier bamboezen rustende bamboes-hutten geposteerd, waar zij voor! zon beschut zijn en een ver uitzigt over het vlakke land hebben: : cigenlijke jagers, althans degenen die het meeste wild afmaken, 2 bepaald de zoogenaamde drijvers, meest allen te paard en met lang of zwaarden gewapend. Zij drijven het wild niet, maar jagen he = JAVAANSCHE SCHETSEN. 488 “yen het met hunne paarden, waarbij zij zorg dragen altoos in de rig- Fey scherpechutters te blijven. De paarden zijn meestal recds volko- Syp deze jagt afgerigt en hitsen de opgejaagde herten aan als honden, “iten vaak naar hen, wanneer zij ze bereiken kunnen. De Maleijer mt intusschen met zijne scherpe, lange kris het vlugtende wild af en „aet, zoodra hij ziet dat het niet meer ontkomen kan, stervend liggen , esen ander, nog gezond hert na te jagen. Wat onder het bereik der spschutters komt, wordt van uit de bamboes-stellaadje nedergeschoten, elen die zulke jagtpartijen hebben bijgewoond, verzekerden mij dat het vijls hoogst gevaarlijk is aldus omringd te zijn van meestal ongeoe- e schutters, die allen geladen geweren in de hand hebben en in elko ng afschieten. Dikwijls vallen er dan ook ongelukken voor, hoewel vreemd mag heeten, dat dit niet nog meer geschiedt. 