The lichen book; handbook of the lichens of northeastern United States;
Ik zeg maar wees geleerd, dat's mooi! maar wees verstandig, Dat's mooier nog! en mensch, vooral wees niet onhandig. Was Kruseman dan in den beginne niet zeer ingenomen geweest met deze kopy, als uitgever bracht hij niet in praktik het honderd en derde leekedichtje: Vrome raad. Neem illes aan; dat's 't beste deel — Ook financieel. Nu eenmaal Huet in Kruseman den uitgever gevonden had, die hem bekend had gemaakt in den lande als een persoon van buitengewone talenten en bekwaamheden, had wederkeerig Huet zijn invloed op Kruseman geefend en hem bin- Aangekondigd in Nieuwsblod voor den Boehharidel 29 Jnni 1865. M AC AULA Y^ SCHBTSEN. 519 nengeleid in den kring van De G^nestet en Pierson. En eerlang i860. In kennis gebracht met Potgieter. Zeker, oude letterkundige uitgevers-relaties Kruseman hielte zijn de aan, al waren die auteurs als letterkundigen, vergeleken bij de nieuwe namen in zijn fonds ook van den tweeden rang: lögAeis met zijn De togi van Keemskerk naar Gibrdtar, Ten Kate met de voortzetting van zijn Panpoeticon, bloemlezhig uit de werken der voomaamste Europesche dichtera. In Nederduii, vaerzen overgebracht, De Bull met zijn novellen oder den tiel Binneukuisjens, zagen in  toestemmend antwoord van Allard Person gekommen. Schoon met geen afzonderlijken titel nog in Kruseman's fonds vertegenwoordig, was hij toch voor hem als persoon noch als uugever een onbekende, daar de Wetenschappelijke Bladen reeds meermalen boekbeschouwiugen van zijn hand had opgenomen Verschenen September 1860. — Kruseman had op de aucti van de Wed. J. C. van Kesteren (14 Juni 1860) de afgedrukte eerste drie afleveringen en de kopy van de drie volgende voor /'270 gekocht; in October 1862 verkocht hg het kopyrecht aan SijthoflP om te gebruiken in diens komplete editie van Ten Kate, te zamen met dat van Tasso Jeruzalein verlost voor f 300. — Zie Van der Meulen's Een veertig jährige uitgevers-loopbaan (biz. 103). Verschenen December 1860 met het jaartal 1861. — Uit de correspondentie met den auteur gevoerd stip ik aan, dat De Bull onder het pseudoniem Jan Rentenier in den Volks-almanak voor 1860 schreef De kunat in onze woningen. (Brief van De Bull 21 November 1860) en zich ook bediende van den schuilnaam Dr. Wesp. (B Frit van De Bull 10 Juni 1862, en van 't B. De kennismaking met Fierson dateert van 1856, toen Kruseman, om het debiet van zyn Bilderdijk te bevorderen een reis door Belgieondemam en met een introductie van Da Costa een bezoek aflegde bij den predikant van Leuven. (Brief van Da Costa 21 December 1855 en 26 Februar 1856.) 520 MACAULAY, SCHBTSEN. Ifaeo. En hij den uitgever van de moderne theologie zelfs een voorel gedan had een theologisch tijdschrift uit te geven, De uitgave van Lord Macaulay's Historische en letterhundlge schetsm. In het Hollandsch met een inle%di7ig\ overgehragt door Dr. A. Pierson, welke, naar het schijnt, opgenomen werden in de serie der Buitefi-landsche klassieken en waarvan de voortgang bij de eerste aflevering afhankelijk gesteld werd van de ontvangst bij hetpnbliek, had een gewoon verloop behoudens een quaestie met den uitgever H. t^n Brink te Meppel, lid der Vereeniging ^. De eerste aflevering verscheen in October 1860, een jaar later kwam het erste deel compleet, de slotaflevering zag in Maart 1865 het licht en vond een debiet van 642 exemplaren. Pierson zelf, die door dezen arbeid meer nauwkeurig kennis gemaakt had met Macaulay, held den 16 Februar 1867 over hem een voordracht in de groote zaal van het Museum te Heidelberg. Het ligt voor de hand, dat niet alleen in deze laatst ge- noemde uitgaven zich die meer voomame letterkundige rich- ting van Kruseman openbaarde; feitelijk was die richting met meer beslistheid dan vroeger reeds een paar jaar te voren op- getreden, toen aan de Builenlandscke klassieken te vergeefs gepoogd was vernieuwd leven in te blazen met het uitgeveii van Shakespeare's Othello (1857), Macbeth (1858), Be storm, en Romeo en Julia (1858). In 1860 werden drie nieuwe * „Wanneer voor ons theologisch tydschrift U vooreerst nog geen copg gewordt, is dit niet omdat ik het plan heb opgegeven, maar omdat de tweede editie van m^n Pastorie m^ meer werk kost dan ik mij aan- vankelijk had voorgesteld*'. (Brief van Pierson 29 Augustus 1860.) * Kruseman schreef hem den 17 December 1862 : „Gy hebt volkomen regt om U te verwonderen dat de biographie van "W. Temple opge- nomen is onder Dr. Pierson^s vertalingen van Macaulay. Ik zal TJ niet behoeven te zeggen, dat het nooit in m^n plannen ligt om op onedele wyze te concureren met de belaugen van anderen. Ik beken even gul, dat ik had moeten weten en herinneren, dat Temple was opgenomen in uw driemanschap ; maar eerlijk en opregt belijd ik dat ik er geen oogen- blik aan gedacht heb en alzoo zonder bewustheid van kwaad Dr. Pier- son's kopy gedrukt en uitgegeven heb." * Brief van Pierson 15 Februari 1867. SHAKESPBAEE-VERTALINGEN DOOR KOK. 521 deeltjes aan die serie toegevoegd, Shakespeare's Hamlet en Or- i860. Lingang en Rosendale, (As you like it), Homerus' Odyssea door van Gravenweert, en De Lamartine's Joceliju. Van de tweede lateste titels van Shakespeare, maakte Kruseman met de Joceliju en de werken van Scott en tweede reeks der Buitenlandsche klaasieken. Werd met het tweede van die deeltjes geen nieuwe auteur in het fonds opgenomen, bij de drie andere uitgaven was dat wel het geval. Den 20 Augustus 1858 kreeg Kruseman een brief van Zimmerman, waarbij deze A. S. Kok als Shakespeare-vertaler bij Kruseman introduceerde. De vertalingen werden onderworpen aan het oordeel van Van Vloten en gesterkt door diens gunstig oordeel werden achtereenvolgens de Hamlet en de Orla7ido en Bosalinde ter perse gelegd. Meer vertalingen van Shakespeare door denzelfden uit te geven leden schipbre. Kur er Wam over het honorarium van die beide eerste vertolkingen een gehaspel tusschen Kruseman en Kok. De laatste weigerde het honorarium van te nenien en hoewel het geschil werd bij- gelegd, kon Kruseman geen Shakespeare-vertalingen van hem aannemen; de Koning Richard III verscheen in 1861 te Amsterdam bij J. C. Loman Jr. Beide uitgaven dekten hun kosten niet en gingen in 1864 met de andere deelen der Bidteiilandsche klaasieken in admiristratie over aan Schadd en Funke. Nadat deze serie aan hen in 1867 in eigendom was overgegaan, namen zij ze op in een serie Shakespeare's Meesterstukken, waartoe zij achtereenvolgens verschillende titels hadden aangekocht en nog zouden overnemen van Nolet en Zoon te Utrecht, Willem Thieme te Zutphen, en J. C. Loman Jr. Te Amsterdam, terwijl Funke vijf jaar later in October 1872 opnieuw in afieveringen uitgaf Shakespeare's Dramatischen werketij vertaald en toegelicht door A. S. Kok. Blijkbaar in navolging van Eoelants, die voor 1876 De eerste tütel Othello als nieuw verschenen aangekondig in het Nieuwsblad voor den Boekhandel van den 4 April 1867. Nieuwsblad voor den Boekhandel 4 October 1872. DIS LAMARTINE, JOCELIJN. 1860. Een Dicke, scheurkalender bewerkt door Ernestine Moltzer umgaf, welke twee drukken beleefde en het volgende jaar herhaald werd, wilde Jan Leendertz hetzelfde doen met deze kopy, evenals de andere oorspronkelijk van Kruseman afkomstig en liet voor 1877 eveneens een W, Shakespeare scheurkalen' der door A. S. Kok verschijnen. Een ongeveer evenzoo geldelijk onvruchtbaar resultat werd verkregen met De Visser's vertaling van De Lamartine's Jocelyn. Die kopy, die in begin Mei 1860 verscheen, was reeds lang een kennis van Kiuseman, wa Arvan hij reeds jaren te voren de literaire waarde, maar ook de financieele schade begrepen had. Beeds had De Visser eenige fragmenten van zijn vertaling gepubliceerd in de Vaderlandsche letteroefeningen en in het Muzen album, toen hij in Juni 1854 de geheele uitgave ter vertaling aan Kruseman voorstelde: Kruseman dorst specula-tief de uitgaaf niet aan en De Visser overfeed in Januari van bet volgend jaar zonder zijn werk gedrukt te zien. Het hand-schrift kwam in handen van Potgieter, die aan Kruseman voorstelde het dichtstuk in de reeks der Buitenlandsche klas-siekeu op te nemen. „De vertaling van Jocelijn, die UwEd. de goedheid heb mij ter opname in de reeks der Klassieken an te bieden, was zijn antwoord, heb ik in handen gehad; ik weet dat ze goed is. Toch schroom ik er voor om ze aan te nemen. Het debiet dier vertalingen is z66 gering, datikals koopman een dwaasheid doe door ze te vervolgen. Wat ik begonnen heb geef ik trouwens niet gaame op, en ik begrijp, dat ik een gedeelte van i geen ik verdien aan de uitgave van boekjes als Onze muze en „dergelijk tuig" — zooals 't genoemd is — meet opofl'eren om wat degelijker boeken in Nieuwsblad voor den Boekfiandel 3 en 14 December 1876. 1847 Mengelwerk biz. 757; 1848 Mengehverk biz. 408. Brief van De Visser 12 Jun i 1854. Brief van Potgieter 17 Februar 1856. Brief van Potgieter 19 Februar 1856. DE LAMARTINE, JOCELIJN. 523 de wereld te helpen. Indien at mij maar niet te moeijelijk i860, wordt gemacht! — Vroeger heb ik voor 't vel der klassieke vertalingen een honorarium aangeboden van 20. —. Dat kan ik nu met den besten will van de wereld niet meer doen. Moet de Jocelijn gehonoreerd worden dan waag ik de uitgave niet. Wil men de kopy voor den druk afstaan, dan zal 't mij een genoegen zijn haar den vorm te geven van de Klassieke. Ten tweede male mislukte de uitgaaf: drie jaar later werd het handschrift weer aan Kniseman ter uitgave voorgesteld. „Een hooggeachte hand, zegt het voorwoord, Bood het mij ter uitgave aan; zij begeerde er eene hulde mede te breugen aan de nagedachtenis van den afgestorvene.^' Z.E. de Commissars des Konings in de Provincie Noord-Holland Jhr. Mr. W. Boreel van Hogelanden, wilden een daad van dankbärden doen jegens De Visser's nagedachtenis, die als gouverneur in zijn familie zijn opvoeder en leermeester geweest was; hij wenscht, bij Kruseman het handschrift voor eigen rekening ter perse leggen. Kruseman, getrouw aan zijn beginsel nimmer iets uit te geven waarover hij niet de voile eigendom had, weigerde het op die voorwaarde te doen; als zijn kopy-eigendom verscheen het en.... 183 exeraplaren werden in 7 jaar gede-biteerd. Zelfs zonder betaling van honorarium was de Jocelijn een schadepost voor den uitgever: de gunstige recensie door Potgieter in Be Gids, door Huet in Nederland, bleken, als gewonlijk van geen invloed op het debiet. Naast deze letterkundige uitgaven werd de populaire weten Schap, ein van Kruseman's geliefkoosde ten'einen, geenszins verwalter in 1860, in H jaar van het Zondagshlad en van de Leekedichfjens. Naast afleveringen van Hofdijk's Ons voorgedachty dat een eindweg in het derde deel vorderde en De Jonge's Zeewezen, verschenen de eerste afleveringen van Begewervelde dieren [Vogels] door Schlegel in de Natuurlijke 1862. Dl. I biz. 480. 1864 Dl. I biz. 123 herdrukt in Litterarische fantasien en kritiken, Haarl. z. j. Dl. 1 biz. 212. 524 DARWIN, HET ONSTAAN DER SOORTEN. 1860. Die origin of species by means of natural selection door T. C. Winkler vertäald als Het entstanden der soorten van de naturkundige, of liet bewahrgen van de naturkundige, of liet bewahrgen des  van den eenen kant en onverschrokken verdediging van den anderen. Het is een boek dat een licbt zal ontsteken in de wetenscbap der natnur, zoo scbitterend, dat bet velen zal verblinden, zoodat zy de oogen znllen sluiten om zgnen gloed niet te zien; maar ook zoo zuiver, dat bet anderen zal dienstig zijn om een diepen blik te werpen in de gebeimen der bewerktaigde natuur, die ons omringt." In weerwil van de verwacbting, die omtrent bet debiet bier tusscben de regels te lezen staat, was de aandacbt, welke bier te lande aan deze vertaling gegeven werd niet van dien aard, dat Eruseman de nitgave van andere van Darwin's geschriiften op zicb dorst te neiiien. (Brief van Oudemans 1 Juni 1862). Tocb werd de verwacbten van Kruseman niet bescbaamd, dat bet werk weldra erkend zal worden als eene boogstbelangryke wetenscbappelyke bydrage tot eene beldere kenuis van de natnur en baar leven" (Advertenie in Hnarlemsche Courant 28 Maart 1860) en is de invloed van deze uitgaaf, waarvan niet meer dan een 200 exemplaren gedebiteerd werden, niet te loochenen. Na bet overlgden van Winkler scbreef het Album der Natuur (1897 biz. 321): „Wie weet niet, dat Winkler de eerste kracbtige voorvecbter van Darwin's leer in ons vaderland was. Toen Van der Hoeven's macbtige stem zicb van Leiden uit tegen deze nieuwe leer verzette, was er een beldere overtuiging en een groote moed noodig, om zicb v66r de af-stammingsleer te verkl aren. In latere jaren was Winkler met recht er trotsch op, dat bet vooral aan zijn bemoeiingen te danken was, dat deze leer bij ons allengs ingang gevonden beeft en met groote warmte kon bg dan uitweiden over bet voorrecbt, dat bem te beurt gevallen was, de eerste aanbanger van Darwin's leer in Nederland te zyn." Oorspronkelijk verscbenen in Fraser's Magazine for loum and country N". 366 en 367 (Juni en Juli 1860). LEWES ONS LEVEK. 525 ter met behulp van S. J. van den Bergh voor de gedichten \ i860. Staring's Huisboek voor den Iwndman in Nederland, en zijn Schoolkaart voor de natuurkunde e?i de volksvliji van Nederland (15 bladen voor / 10.50; opgeplakt met roUen / 16) en de eerate aflevering van Lewes' Ons leven. Handleidinig tot de iefmis vaji het menachijk ligchaam, zijne hehoeften en kraehten, Voor Nederland bewerkt door Dr. H. van Capelle. Kruseman had dit laatste werk den 13 Januari 1859 ter vertaling laten registreeren en den 13 Juli 1859 zes maanden verlenging aan te vragen en den 13 Januari 1860 werd het voor Van Druten en Bleeker aangeteekend. Dat was een streep door Kruseman's rekening: de erste aflevering toch lag op het eiude van 1859 reeds ter verzending gereed, doch het miu gunstig tijdstip van de wisseling des jaars voor het exploiteeren van een nieuwe uitgaaf had hem doen besluiteu de verzending van die eerste aflevering nit te stellen tot den 1 Februari 1860. Over en weer beweerden Drei honderd houtgravuren, is ungemeind geschikt voor de jongelieden en prijs op gymnasien." (Advertentie in Nieuwsblad voor den Boekhandel 18 October 1860). In 1865 werd D. Noothoven van Goor te Leiden eigenschaft van de kopy, die in dat jaar van het restant een nieuwe titel-uitgaaf verspreidde. De by de 5^ en 6® aflevering behoorende [Zaklijst van Nederlandsche landbouwproducten\ (1861) en de Lijst van alle binnen- en buiten- Inndsche malen, gewigten en munten, met de onderdeelen en herlei- dingen werden afzonderlijk in den handel gebracht. {Nieuwsblad voor den Boekhandel 7 Maart 1861 en 20 November 1862). W Van vele confraters ontvang ik terug de in losse bladen geleverde Ex. van Staring's Schoolkaart voor de natuurkunde, ten Ende die oplinn en te doen plakken. "Ik meen echter in bedenkte te moeten geven, dat men genoemde kart, tot den prgs van /"S. — netto, dien ik bereken, gemakkelyk by elken binder kan doen opplakken, en daar ik minder tot dat werk ben erigt, bleef ik liever van die aanvragen verschoond." (Advertentie in Nieuwsblad voor den Boekhandel 31 Januari 1861\ — In een volgend nummer bevalen Van Egmond & Zoon, boekbinders te Utrecht zich voor het opplakken aan. 1860. Kruseman en Yan Druten en Bleeker in hun recht te zijn, de erste omdat hij de overtuigendste bewijzen kon overleggen, dat zijn vertaling ter verzending gereed lag en hij een contract had met zijn vertaler voor het geheele werk waaraan hij behoorde te voldoen, de ander op grond van het reglement der Ver-eeniging. Kruseman bracht de quaestie voor het bestuur der Ver-eeniging, dat met het oog op het reglement niet andera kon doen dan Kruseman in het ongelijk stellen: het Bestuur bood zijn bemiddeling aan om te beproeven of de zeer belangrijke schade voor Kruseman niet voorkomen kon worden, in geval hij zijn uitgave zou moeten intrekken. Vunion fait la force. Van Druten en Bleeker traden in een schikking en lieten zonder eenige vergoeding Kruseman in het rust. Ibe bezit der betwiste uitgaaf Wat deze uitgaaf „dit belangrijk volksboek" beoogde, stond uitvoerig te lezen in het door den vertaler H. van Capelle onderteekende PROSPECTUS. 2 In de rij der wetenschappen, die door den volhardenden ijver van het menschelijk verstand van dag tot dag wor- den beoefend en allengs tot raeerdere klaarheid worden gebragt, is er zeker geene, die meer verdient door ieder mensch gekend te worden dan de wetenschap van ons eigen leven. Het „ken u zelven," dat in gouden lettereu op den tempel van Apollo te Delphi prijkte, moge al in den meest uitgestrekten zin de menschelijke krachten te boven gaan, het gedeelte van die zelf kennis, dat zich tot de verrigten van ons ligchaam bepaalt, waardoor wij leven en handelen. Is meer toegankelijk voor ons beperkt verstand. Zonder die kennis van ons ligchaam blijft ook. Een en ander uit het Verslag van het Bestuur der Vereeniging over d859—d860 biz. 4. Afgedrukt in Zondagsblad 6 Mei 1860 N*. 593. Advertentie in Haarlertische Courant 4 Augustus 1860. LEWES, ONS LBVEN. 527 He hat overige gedeelte van onze zelfkeniis in diepe duister- iseo. nis gehuld; zij behoort aan deze vooraf te gaan. Zonder die kennis is ons streven naar gezondheid en naar een lang leven een tasten in den blinde, en het zaad, dat door gezondheidspredikers in kwistigen overvloed wordt uitge- strooid, zal eerst dan regt goede vruchten voortbrengen, zoo het in een bodem valt die op deze wijze is voorbe- reid. Hoe beter wij den aard van onze levensverrigten leeren kennen, hoe dieper blik wij leeren slaan in hetgeen er omgaat in het gezonde menschelijke ligchaam, des te minder moeite zal het ons kosten de gevaren te vermijden, die on Sie leven en onze gezondheid elk oogeublik bedreigen. De wetenschap, die ons daarmede bekend maakt, verdient dus waarlijk wel algemeen beoefend te worden; en hij mag voorwaar gezegd worden een nnttig werk verrigt te hebben, die de uitkomsten van die wetenschap in duidelijk verstaanbaren vorm voor werk bekämpfen mensch bereikbar maakt. Zulk een werk heeft George Heney Lewes verrigt door de uitgave van zijne Physiology of Common Life, waarin hij op onderhoudende en duidelijke wijze de levensverrigen, behoften en krachten van het mensch elijk ligchaam beschrijft. Dat geschrift ook voor onze landgenooten algemeen verstaanbar te raaken heeft zich de ondergeteekende tot taak gesteld door eene Nederduitsche bewerking er van in het licht te geven onderden onderden onderden onder den titel van: ONS LEVEN, Handleidlng tot de kennis van het menscheidig ligchaam, zijn behoften en krachten. Moge het gezonde denkbeelden verspreiden over een onderwerp, ondern oon wenig bekend en waaromtrent nog zoo vele dwaalbegrippen heerschen! De nitgaaf schijnt, in weerwil van de Günstige beordenen in De  niet. Kruseman poogde, nu hij eenige jaren te voren met het Album der Natuur zijn orgaan verloren had, waarin hij opdit gebied werkzaam kon zijn, op breeder en grootscher schaal zijn vleugels nit te slaan; al waren het dan ook plannen, die niet verwezenlijkt zouden worden, de enkele opsoraming van de werken, die hij in 1860 op dit veld van wetenschap ter vertaling Het registreeren, bewijst overtuigend, dat hij kracht voldoende in zich voelde om ook met dit nieuwe dece/mium in grootere mate zijn uitgeversgaven dienstbaar te blijven maken aan de ver-spreiding van juistere natuurkundige begrippen. Seeds in 1859 was een klein voorspel gegeven door het ter vertaling laten regis-treeren van Lard Chemistry for schools (13 Januari), Flint A practical treatise of grasses and forage plants on Goadby A text-book of vegetable and animal physiology (9 Me) on our farm of four acres (15 September) van den betrekkelijk grooten stortvölke, waarmee hij de Commissie tot regeling van het vertalings-recht in 1860 lastig viel. Ik laat hier een voUedige opgave volgen, getrokken uit de wekelijksche opgaven in het Newwshlad. Fr. W. Farrar. Julian Home.. Edinburg 1859. (6 Januari 1860.) Ch. Darwin. On the origin of species by means of natural selection. Fifth thousand. London 1860. (26 Januari 1860.) H. Posche. Das Lehen der Natur im Kreisland des Jahres. Braunschweig 1860. (28 Januari 1860.) Meuirshlad voor den Boekhandel 20 Maart 1862. De Wed. J. C. van Kesteren en Zoon te Amsterdam. WERKEN TER VERTALIN6 AANGETEEKEND. 529 W. H. Wills. Old leaves gathered from Homehold Words, 1860. London 1860. (8 Februar 1860.) J. B. Friedreich. Symholik wid Mythologie der Natur. Würzburg 1859. (15 Februar 1860.) Dr. A. E. Wolfheim da Fonseca. Mythologie des alfalfa. Hieronymus 1856. (15 Februar 1860.) A. Wolfheim. Cashel Ricampid. S voh, London 1860. (14 Februar 1860 voor A. C. Kruseman. — Vol. I. 19 Meil 1860 voor Gebrs. Binger. — Veriengd voor A. C. Kruseman 13 November 1860.) Fr. Halm. Der Fechier und Ravenna, Wien 1857. (26 Meil 1860.) Dr. H. Klencke. Swammerdam oder die Offenbarung der Natur, 3 Bde. Leipzig 1860. (26 Meil 1860.) Fr. Halm. Der So An der Fildniss, 4® Auflage. Wien 1845. (2 Juni 1860.) Mrs. Ellis. Chapters on wives, London 1860. (11 Juni 1860.) Ch. Dickens. The uncommercial traveller, "All the year round, 1860" May London. (12 Juni 1860.) Th. Babington Macaulay. Critical and historical essays, 5 vols. Tauclinitz edition. Leipzig 1850. (9 Juli 1860) om daannit te veftalen alle stukken, waarvan nog geene Nederduitsche vertaling het licht zag. Lord Macaulay. Miscellaneovs writings, 2 vols. London 1860. (31 Juli 1860.) Ch. Dickens. The uncommercial traveller. "All the year round, 1860" January and follow. London. (1 Augustus 1860.) Studies of animal life, "The Cornhill's Magazine," Jan. 1860 London. (8 September 1860.) Th. Mundt. Graf Mir aheau, 4 Thle. 2e Auflage. Berlin 1860. (18 September 1860.) Die Trachisn der Volker vom Beghm der Geschichte his zum 19 Jahrhundert von A. Kretschmer und Carl Kohrbach. Leipzig 1860. (24 October 1860.) Ft. Bre mer. Tafvet i Gamla Verlden, V, Band. Stockholm. (22 November 1860.) Ch. Dickens. Great expectations, Chapt. I. Uit All the year 34 DA. COSTA, KOMPERT DICHTWEREN. 1860. round N°. 48 1 December 1860. (29 November 1860 voor J. C. Gaade. - 29 November 1860 voor de Wed. Krap & Yan Duym. — 30 November 1860 voor Kemink en Zoon. — 1 December 1860 voor A. C. Kruseman en voor G. T. N. Suringar. Een nauwgezett, lezing van deze opgaaf voor zoover het wetenschappelijke onderwerpen betreffend, doet duidelijk in het oog springen, hoezeer Kruseman er in die dagen op uit was de Nederlandsche boekenmarkt op de hoogte van zijn tijd te houden. Nog iets anders springt evenzoo in het oog: het zijn alle werken die de moderne naturwetenschap huldigen, en met de onomstootelijke waarheid voor oogen huldigen, en met de onomstootelijke waarheid in lijnrechte tegenspraak zijn, volgt uit deze titelopga. Auf ook al weer hoezeer Kruseman zich met hai-t en ziel aangeloten had bij de moderne theologie, hoezeer hij onder den invloed gekommen was van Huet. Oogen-schijnlijk mag het dan ook wel bevreemding wekken dat juist de laatste uitgaaf die in 1860 verscheen lijnrecht tegenover die richtig staat, de eerste aflevering van de KompheU dichi-werken van Da Costa. Doch gereedelijk kan daarvan een verklaring gevonden worden. Yervuld met de dankbare heriuneringen aan zijn leermeester Bilderdijk, was Da Costa den 28 April 1860 tot hooger leven opgegan. In het bijzijn van velen, waaronder Schimmel, Potschter en Alberdingk Thijm was hij in de Nieuwe Kerk te Amsterdam ter ruste geleid onder het orgelspel van Psalm 42, in zijn hedendaagschen verwaterden, lamlendigen v Form nog steeds omgeven door een glaus van hetgeen Bourgeois met die verheven melodic bedeld had. Het werk verscheen in 1862 bij Van Kampen, vertaald door C. M. Mensing. Denk eens, sommigen badden er zioh over geformaliseerd, dat Alb. een R. K. in de kerk geweest was 1 1 Moet de kerk met die begrippen niet vallen? scbreef Fred. Müller aan Kränseman den 4 Mei 1860. DA COSTA, KOMPLEETE DICHTWERKEN. 531 Qg, hygend hert aan de jacht nu ontkomen, 1860. Dorst nn niet langer in brandende smart: Ziet gy het Water des Levens niet stroomen? Rast gg niet uit aan het Yaderlijk hart? Zooals bekend is liet Da Costa zijn naaste betrekkingen in minder gunstige omstandigheden achter. De redactie van De Gids als zoodanig, niet als bijzondere personen, wendde zichonder dagteekening van den 3 Mei 1860 met een rekwest tot den Koning, eerbiedig verzoekende, dat aan Zijn weduwe, uit hoofde van de groote verdienste van den overledene op letterkundig gebied en hoe hij daardoor medegeholpen had aan den roem van Nederland, een jaargeld zou worden verleend. Het kon wel niet anders of deze buitengewoon begaafde dichter met zijn streng afgebakende politieke en godsdienstige begrippen zon na zijn dood op vele en velerlei wijze uitgeluid worden. „Da Costa had iets niverseels: iets dat — de menschelijke zwakheden er af gerekend — hem meer dan ^en mensch, een flaauw afbeeldsel deed zijn van den Heer en Meester, dien hij liefhad en bovenal iets algeraeen- raenschelijks, iets Hoogepriesterlijk-medelijdens en medegevoe- lends, dat hem ieder terstond deed begrijpen, aanvatten, in hem ingaan, dat hem een type deed zijn van het beroemde woord: Tout compreidre serail tout pardormer. Zoo was er ook in hem een element dat hem de vragen van De Genestet in zijn binnenste beter deed begrijpen, meer waardeeren Ja, Tot op zekere hoogte meer deelen, dan men uit de verschijning en het woord van Av.n publieken persoou en protesterenden geloofsgetuige zou vermoeden. Er verschenen vlugschriften van een ongenoemde, van Alberdingk Thijm, van Cliantepie de La Saussaye, van Van Oosterwijk Bruyn, Potgieter schreiben in De Gids. J. J. L. ten Kate. De Nieuwe Kerk van Amsterdam 2e dr. Amsterdam 1889 biz. 94. De dichter roept daar de schimmen van Von del en van Da Costa aan. Brief van Fred. Muller 4 Mei 1860. Brief van Hasebroek 18 Juni 1862. Ter gedachtenis aan h. da Costa. Amst. H. de Hoogh. 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Dietsche WarandSy Tiele in Be Nerhrlandscke spec 1860. Thijm in de Diets Ut- /or (1 86 1) en ook Kruseman's Zoudagshlad liet zich niet onbetuigd. Had Buj's erst gewässert, dat Kruseman zelf een woord van hulde in zijn weekblad zou schrijven, per slot van rekening was het Busken Huet die het deed, misschien wel de meest ongeschikte person, die gevonden kon worden om Da Costa, den streng en heftig orthodoxe naar waarde te schatten in de in die richtig veelzijdige talenten door hem zoo overvloedig aan zijn geest-verwanten ten toon gespreid. Het stuk staat te lezen in het nummer van 3 Juni 1860. Den 28 Mei van dat jaar had de bekende Pinkst-erstorm zijn verwoestingen over Neerlands bosschen en dreven, dorpen en steden aangericht. Wat ons ontbreekt op dit Pinxter, myn vrind, Niet de geweldig gedrevene wind I ' meende De Genestet. Naar aanleiding daarvan schreef de passur der Haarlemsche Wals meende De Genestet. Naar aanleiding daarvan schreef de passur der Haarlemsche Wals Che gemeent-een artikel, dat Kniseman gedwong het uit te gven, alles behalve beviel en dan ook niet opgenomen werd in de raaandelijksche uitgave. Haarlemmerhout, 3de Pinksterdag. Na den storm. — Onfeestelijker Pinksterweder dan giste-ren en eergisteren — en ook heden nog is er geen plekje blaauw, onz zounestraal, aan den hemel — heeft onder onze tijdgenooten niemand tot hiertoe beleefd. Welk geplas en geblaas! En hoe aschgraauw zag alles er uit! Doch onverhoeds overvallen heeft ons dit booze weder niet gansch en al. Een klein opstel in het laatste nommer van den Herauf, onder het opstel „Extra-treinen", had ons reeds vrijdag te voren op het ergste gewapend en voorbereid. „De Kerk viert feest, omdat op den Pinksterdag de buitengewone, extra mededeeling des Geestes plegtig herdacht en de herhaling daarvan afgesmeekt. DA COSTA, KOHPLEETE DICHTWEEKEN. 533 wordt: dus luidde het eene id der antithese. En het i860, andere id: „Op den Pinksterdag worden extra pogingen gedaau om de zielen te verwoesten, door allerlei verstrooimgen ederen gunstigen indruk uit te wisschen, en het arme volk niet vol des Heiligen Geestes, maar vol stürken drank te doen zijn." Het slot was eene vraag aan het geweten des lezers: „Welke extra j)ogingen doet gij om aan het arme volk een redelijk, een zedelijk ge uot te bezorgen?" Die extra-sraaklooze stijl, wij hadden er een voorgevoel van, die miserabele onnatuur, kon door de natuur niet ongevvroken blijven. Dat zij, altoos blind in hare woede, in plaats A^an haar Ongelijk te verhalen op de reductie van den schuldigen Hfranf, al liaren toorn heeft doen nederkommen op de hoof den van haar eigen kroost, op de lindeboomen achter ons huis, op de popels onzer bolwerken, op de beuken en eiken van onzen onzen onnoozelen Ilout. De Dreef ontgroend, tot zwarte thee verschroeid, de Spanjaardslaan ontbladerd, met stammen overkruist, door afgescheurde takkeu versperd, ach welk eene verwoesting! Reeds Zondagmorgen, op den eersten dag van het feest, spelde alles onheil en mistroostigheid. Het plasregende, en wij woeijen naar de kerk: parapluie op schouder en de beenen onderuit. De ochtendtrein was aangekomen; doch uit de straten naar het spoorwegstation stroomde ons niet als naar gewoonte eene netgekleede me Uigte te gemoet. Niet den enkel groei)je zulker blijmoedigen; nergens een zomerpakje, een pinksterbloempje, regts noch links. Onze Mei-tempelgang geleek een begraften in October of November. Meer dan twee der den der zitplaatsen in het kerkgebouw — op het kerkof, hadden wij bijna geschreven — waren onbezet. Het orgel kuchte, de gemeente had het op de borst. Wij baden den plaatsbe-waarder om een pinksterkooltje, doch te vergeefs: de stoven waren sints Paschen opgeruimd. De pinkster, ederen wijnden, mat en dof, en slechts de opstekende stormwind, buiten op het pleiu om de kerk, deed zijne loeijende bas- 1860. En boette thans alleen zijn moedwil aan de gordijnen der regeringsbanken: het groene dundoek wuifde, woei op, en gunde den geraeeneu man een anders zeldzamen blik in het allerheilige der magistratuur. Wij verlieten het bedehuis, koud aan het hart, kotid om de beenen, en met een stijven nek. Aan de kerkdeur, waar wind en regen de vertrekkende gemeente opwachten en reeds de vuisten baklen, stond een diaken met een zakje voor het Zendelingen ogenschap. Een ongunstig oogenblik voorwaar. De Zeudelingen op Java, hadden zij het dezer dagen niet warmer dan wij? Doch eerst gisteren, op den tweeden Pinksterdag — en wij schrijven deze regels op het slagveld-zelf, in de Spanjaardshxan, met een omgewaaiden prachtboom Tot les-senar, helaas! — eerst gisteren is de groote slag ons töne gebragt. De weemoedige kerkhoffgang van zondagmorgen was slechts een voorspel geweest. En met dien zwaren slag, o mijne stadgenooten, bedoel ik niet het vervaarlijk gedruisch waarmede de kapjen uwer keukenschoorsteeuen, oongenoode gasten, op het uur dcs middagmaals uwe eet-kameren zijn komen binnentuiraelen. Ook niet het gerinkel van gebroken vensterglas langs uwe trapjen naar omlaag en op het marmercn pla\'eisel uwer gangen en voorhuizen benedenen. Grootscher, dichterlijker, indrukwekkender, en ach ouhei-stelbaarder is het verlies waarvan ik spreek. Zij kuiinen er niet bij kuiinen er niet bij Halen, het proza uwer aaugebrande 8; jügen, laeo. de hoekige wouden uwer stukgewaaide daken, de gniizels uwer alledaagsche pannen. Daar liggeu ze neder, bij tweeen, bij drieen en vieren tegelijk, de ontwortelde koningen des wouds! Sommige zijn blijven staan met den voet in den grond, als vastgenageld, en hebben zich de armen van het ligchaam laten scheuren, hebben hunne kroonen prijs ge- geven, liever dan te wijken voor den vijand. Doch geen is er, zelfs onder de gansch en al verslagenen niet, die niet in zijnen val alles heeft medegesleept wat hij konde. Het kwaadaardigst hebben zij zich gewroken aan den grond waarin zij wortelden. Met ijzeren klaauwen hebben zij zich aan hem vastgeklemd, vele schreden gaans in den omtrek. Tot bedekking hunner schande hebben zij zich onder het vallen eene borstwering van hem gemaakt, vele ellen hoog. En nog predikt de kuil dien zij in hem uit- groeven, door zijne wijdte en diepte, hoe noode zij den strijd hebben opgegeven en hoe wanhopig de worsteling is geweest. In een dier kuilen, vooraan in den Herten- kamp, met hunne ruggen naar den gevallen boom en zijne wijduitgespreide takken, houden thans de reebokjes Zand- voortsche kermis, en springen er haasje-over, de witte over de bruine, de dochter over de moeder, zeer indecent, zeer grappig, en niettemin innig melankoliek om aan te zien. Want ach, het was bij zijn leven zulk een schooner boom; en hij ligt daar zoo verzog, zijn diep beschaamd, met het aangezigt voorover op den rijzenden grond! En gij, mijn Beuk, mijn grootvorst onder de boomen hier, sieraad van den schoonsten viersprong in deze wunderbaren dreven; gij onder wiegs armen door ik den weg en de weide, de reglijige vaart met de sierlijke brug, en aan den horizont het ongelijke duin; boven wiens hoofd ik den uitgespannen hemel; aan wiens voet ik het mos en de bloemen zoo menig keer heb bespied en als om strijd geprezen — zult ook gij op een onzo-merschen Pinksterdag eenraal, door een gewetenloozen stormwind, terwijl de bedompte kroegen volgepropt zitt^n. COSTA, KOMPLETE DICHTWBRKBN. 1860. met telegraphisten handwerkslieden en wandelhaften, en de moeders thuis de kinderen trachten zu te houden wier feestdag hun bedorven werd, zult gij op uwe beurt, geldijk ditmaal zoovelen uwer jongere broeders, in de borst gegepen en jammerlijk geschud en ter aarde worden ge-worpen? Nog staat gij pal, en ridderlijk hebt gij u gisteren gekweten. Gelijk een held met de sparsanders zijner wapenen en wapenrusting, zoo hebt gij met uwe bladeren, met uw jeudig groen van nog geen veertien dagen oud, bet slagveld overstrooid en bedekt. Doch mogt vroeger of later ook gijzelf door den storm worden aangetast en geveld, gelijk ik van den bloeddorstigen tiran die ons al onze lievelingen van Het harte scheurt eerlang verwacht, ik zal nit erkennig, dit belöffnet, dit belöffnet, en om de vele schonen ooficenblikken die ik u aanschouwende heb doorgebragt, u eene uitvaart bereiden gelijk nooit aan eigen gevallen boom op deze aarde wedervoer. Een rondgaande brief, ook in de dagbladen openbaar gemaakt, zal de treurmaar van uw afsterven alom verbreiden. Bij-zondere uitnoodigingen zullen worden toegezonden aan alle regtgeloovige vereerders van Bouddha in Nederland, om het feest van uwe begrafenis met hunne tegenwör-digheid te vereeren. Geen natuurgodendienaar, geen naauw-gezet pantheist, zal bij deze plegtigheid mogen ontbreken. Wij zullen haar verhetten tot eene demonstratie van het Boudhisme in deze gewesten. Daartoe zullen wij onder de Staadsraden, onder de Burgemasters, en evenzooonder de Braminen hier te lande, eene goede keuze van augevaardigden trachten te doen. Wij zullen zorgen dat het bij uwe ter aarde bestelling aan geene lijkredenaars ontbreke. Ikzelf, op mijne beurt het woord nemend, zal mijne hand leggen op uw omgehouwen stam, en met indrukwekkende plegtigheid, met tooneelmatige opgewondenheid bijna: Eust zacht, zal ik zeggen, o gij raischende zoon van het westen, bezielde zauger, ootmoedig belijder, weemoedig strijder, geduldig lijder, getrouwe getuige der naturerende natur. En alle naturwissenschaft om mij henen, Das Costa, Kompetent Dichtwecken. 537 Die gaiische  mede een bouddlia-genoot, zal bet mogelijk zijn de geschiedenis uwer uitvaart, o Beuk, door de duizendarmige drukpers gekneed en vermenigvul-digd, in ronwgewaad te verspreiden over het gansche land. Wacht den naderenden storm dns rustig en gelaten af. Valt gij, men zal u wreken. Schoon Bujis als redacteur van het Zondagsbldd Kruseman betoogde, dat eigenlijk wel niemand de toespeling zou begrijpen, grief de het hem toch hevig, dat in een zijner uitgaven zoo over dien dichter gesproken kon worden „Het spijt mij, schreef Kruseman den 11 Juni 1800 aan Potgieter, dat ik U een exemplar van het ZondagMad heb kunnen toezenden, waarin die verdorrende stormvlaag van C. B. H. giert. Dat nommere — waarom zou ik t mij verhelen — is mij een doom in 't vleesch. Als uitgever — helaas zoo vaak lijdzame machine! — heb ik moeten drukken wat eene officieele redactie mij van eene bekende en zich teekeuende hand te phiatsen gaf; als vrij man begeer ik te zeggen open en kord Aat dat een dergelijke caprice, te meer in een orgaau van mijne pers, mij pijn doet. De hooge achting en waardeering die ik den * 1860. Op het wezen, van wat voor hem de hoogste en heiligste waarheid was getuigde tot der dood toe. Ze dwingt tot ontzag, niet bij somraigen, niet bij velen, maar bij alien, die, hoe ook langs onderscheiden weg en streven, zoeken naar hoogere. En zij wordt verstaan en gehoorzaamd. Want wie, aristocratie en armoede, liberal en orthodox, katholiek en protestant, verouderd Holland en jong Holland, geestverwant of openlik tegenstrever, thans een lauwer vindt om aan te dragen, ze worden alle, nu da Costa's strijd volstreden is, op zijn graf neergelegd in diepgevoelde en onverholen hulde." Kruseman zou „een lauwer aandragen op Da Costa's grafen. Een oogenblik dacht hij er over, op de jaarvergadering van de Maatschappij der Nederlaudsche Lettier. Kuude (1860) een voorstel te laten doen tot opricht van een gedenkteeken, bij nader inzien achtte hij dat toch onpractisch. Hij zou eenander plan verwezenlijken. 