Maritime geography and statistics ..
Der drei had gevondeny, gn eyenzeer wraak ademde, grep ‘de gelegenheid daartoe haast. evep gretig san, Ter, betere fnuiking vat, Grootbrittanje poogde mes Ttraks hétzclive van de bi) stand, te ontzetten, dieg Nederland hetzelve, volgens de plegtighe verbind- tedisfen, in den oorlog tegen twee toen nog zee " “Mmagtige Zecmogendheden, verfchuldigd was. Ten dezen einde werden de Independentifche grondbe- ginfelen van de Nieuw -Engélanders, Penfytvaniers, en meer andere Noordamerikanen, die onder den bifftand, welken men hun Verleende, in Frankrijk feeds meer opgapg: ‘maskten, van daar in Neder- Jand aangekweekt; en hier begunfligde eene droe- yige. misrekening.. van den klot des- Koophandels toen. een opluiken dier Democratifche begrippee, dat bij hee cerfte zeajjen dearvan in cromwets ujd getnszins had willen gelakken. “Ken em ander had ten gevolge, dat. Nederland, in plage van zijses bondgenoot, veeleer degegifs afvallige velkpleotinges guderteunde. Nu flaagde Frankri jk wel in chet behalen van keligsieurieren te water ea Ce lande; mase de wraaknemie, wegens het. verlles van Naneda, was zeer onvolkemey. Wayt dic gewest verbleet, gadanks elle pogingen: van de smijurige Nieuw - Englanders, aan, deszelfs toenmatigen en tegeawoordigen besitcer; ep Fmakyijks Scaatsfehuld vermeerdern queligt. allorgeweldiges, en baarde een drang van, zaken, onder: Welken Koning: Lopswic het segofer des dwezeliik. alomme vaergeplante begonnen. gine DREZDHRE AANPRERBRINGCEN > - ginfelen' werd; waatvan ‘déiretver medebegdnttices iig Spanj@ cok “200%: vedl.ce'Kjaeh ‘badder, eri: wast door'de overzee(the. bezitinget’ win’ duc -fatd nog feeds verfeliewrd worden; rerwifl een iegeljk, dood wien de heilloote votksyerbi¥stering/ stdaar hemmedlifa - of in het openbaar begudftigd words’, zich daarvan fSortgelfen nafleep voor of in het openbaar begudftigd words, zich daarvan fSortgelfen nafleep voor Fellen mag, als Welker de verwasrloozifig: van hee keden mij morgen dij. mewet voerde, toen men die geduchte les, wie wrok oF den zevenjsrigen ogtiog, en het veriies van Kenadh, aHlervresfetificst veronachtzeamd hed. Hae zereedtlifk al die ontwetped zich bok als rte meen nuttig -aanbevelen, er Zal’ dusrvan pewisfettjx Weinig of hiets’ cot stand komen’, zod lang de Vereel— figde - Staten Weine Souveéreiniteitjes' ‘op zich zelve Dijven, en het Gopvernement er van genoegzaing Kiem ter doorzetting van algemeen  een manfchepoen haar bevelhebber steeds sworfbelde, een hae weinig hij haar vermogt te beyelen. Had geen een krijgsvolk het fpits voor haar afgebeten, z§ zou nog minder hebben stend gehouden, dan we die zenden, die in den jongften krijg cer befcherming vay, hat Kapitool, der Verbondsstad bifen gebragt, en wel verfchanst, ja door nieuw gebonuwde fchepen nog al meer gedekt, zich nogtans zoo gansch anders, dan Neerlands Krijgsvoilk bij Quatre bras, gedroeg, dat het bij de aanadering van een fleehts weinig fterker. sancal Engelsch keijgavolk lafbartig bec hazenpad, koos, Kapitool.en al‘ aan den vijand rer prool gaf, en elk voor zich zelven ging zorgen, Dit doet na- taur. elte het andere veelal heeft zamene géronfeld, om het agn een fleafsch ontginnen van af. gelegene wenen jeden te zetrens en 'wäkten het lestie gedeelte, zijnne faverni, welhaast moede, uit die woesten jeden dagelijks in grooten: getale naar dé egne of andere havenstad ontviiedt, om aldaar - ses gemakkelijker beftaan, en meer genot van fterke dranken, te zoeken, of anders ter zee te gpen. Wan hier - een-‘firaks te melidene alferverbazendfie eanwes der bevolking van. Philadetphta, Nizeaw York, enz. fints 1790. Ken verfchijnfel, dat -san hee gene de danseck. (A) nopens de verlating van fee Chinesfche binneniand vermeldt volkomen ge- Mik fteat, en door het Noordamerikaanfche Gouvernement, is nevolging: van het Chineefche, of fehoon op eene verfchillende wijze, werd te keee gegaan, toen dat Gouvernement, kort voor den fongften’ corlog, een embatgo op de sheepwal Weide, en dezelve vervolgens door een’ dadelije gungean van den oorlog ganfchelifk stremde, om eene tallooze menigte ploegverwenfchers, van de fehepen, en nje de Zee Frieden, near the Planenland, Se doen wederkeeren, (F) bladz. ofp, 2 Dic firste tegen eene door denvelfden Hees tuckse. Aangevoerde Tafel, met welke zijne volgende bereke- Hing mops 1806 zich ook niét laac vereffenen g 7. Weike ven dezea ighoud Ie: UlT @o PRERORRE-AANIEEXE RENO ened Tore seme Tee re me 3.4 co ITs EMD ENVORR, IN. POLAR ED, et PIES ° he Uitvoer. Of. Sere eB 5L bb eg ‘>'¢ nland{che Vreemde: Allds 'te- van ‘vreemée JamEN. goederen...: gociesen, semen. ~goederens 8374: ‘6,000,000":! 6,000,008- ** "7,000,000 3784 -- Qjocasmpo, 1,150,080 10,140,006"* 1P,c0b,000 8790: 14,000,000 1,800,000 16,000,000 - £9,500,000 W193: 18,065,000! 29%,791,000 47,255,556 “48,000,000 8799 3938425187 45,123,335 78,265,522 -704500,000" BBO% 4713775290 46,542,793 93,020,525 “88,000,000 Blas - 42,387,052 57,17,019 -95.566,02% — $6,000,000 HIQ6- 43,990,578 19,822,064 63,762,645 * Oudckend 4 18j0: onbekend:.osbekenil. 67,000,000 abek’nd# YBIT. 45s294;043 “16,022,790 61,726,833 - enbekendy- -. Foveenvalling diect, volgens het I Deel; Mbhs: aid, vial -74,00,000 '19,/900;400 931006;608" bribtkentd. 3 De Noordametkeantche fchepen, tot den 'buitea- land'chen 'handel gebroikt, uriden. en voerdeg gegenzezameqlifk, in. het. jas oe $74 ‘. * 198;000 ton’, en 25,000 si 73§- «+ 450,000 ° 18,000? 1790» ~——-486,000 ago 1795 + =~ 747000. 43,008 1799 «= 920,80 $500 wor. 5470576 63,800 ; Mog 3 2,090,368 © Take Ta 1805 bedroeg, de uitvoer der onderfcheidene Sine cet fi Dollars, met ‘Weglating vag y eqbrgkeus 4. _f Ine WRERDBRE :AANDRERENINGERD 8&3 > Jelendfche ~Vreemde.. Adted. tax “sraven. : goederen. : goederen. : goederen. : samenov Nipuw, Hampfpize $90,090., 820,000 ;. 17 6f0jeme Mesfachufew.:. » $700,000 3,738,000 -tg,498j00d Rhody lgend:-- 1,065,090. 2,506,000 : ag71300d Cowmctignt---- - 3,353,000°.-  3,408,000 188,000 1,320,000,000 Virginia. 419,000 661,000 6,507,000 Noord Carolina 767,000 12,000 779,000 Zeid Cerolide 4,958,000 8,109,000 9,000,000 Gaorgis $5,251,000 44,000 2799,500 8,000,000 Louisepa 2,500,000. —.600,000. 3,000,606 42:334,000 “51,183,000 95,315,000 @ (G), bladz. 275. Nach den vorigen overgag over 1796=—1805, Zou dg fadeelsbalans nog fets hooger, en tot 7 miljoen Dol: t lars jaarlijks, klimmen, Het Jand’zou dus in die“10 fay ren 70 miljoen armer zijn geworden, Z00 deszelfs puis tenlandfche handel niet van eene fcheepvaart verzeld ging, welke, te gelijk met bet. verkoopen van in Ames rika getimmerde fchepen, “veel gelds in het land br @ (G) agt, Dit plagt bijzonderlijk eine vrachtvaart in dienst der. Spanjaarden, Früchte eo Nederlanders, te doen, welker opbrengst gedurende het gezegde tijdvak. op, 500 miljonen ‘Dollars wordt begroot en voora!l geene min. 672 | «=BRERDERE AANTEEKENINGEN ssindt* winfted’ der{chafe een van haven tot kaven voortgezette. ruilkandel voor ecigéne rekeding, van wetken*er in’ her: Ii en IF Deel ie -gewangd. Uit boofde: van een en ander werd hét voordeel van den buitentandfchen bandel en de {cheepvaart der’ Noord- ametikanen, in pe seaujoun’s defchrijving der Feree- sigde :Staten, op a5. wiljoen Dollars jesrlifks ‘gefcnat. Maar het continentale ftelfel maakte hierin na 1805 al meer en nreer verandering; en, hod minder manufactue- ren: eh verdere goederen de Engelfchen bij. deszelfs ganvang op het vaste land van Enropa ficten, hoe meer zij. Noordamerika daarmede overitroomden, hoe flerker zij de opkomende fabrieken -aldaar tegenwerke ten, em hoe nedeeliger die handelebalans tusfchea hen en de Noordamerikan Esp voor dezen werd, die In het weergemeide tidvak-seeds 200 vele miljonenen cen hunnew nedele wes Dagar de Engelfchen ou tevens af “méer en meer Amerikinsche Zeeleden begonnen weg te nemen, en zulks het aan fabrieken en landbouw entrakten, grooteliks vermeidende, beflot hee Amerikaanfche Gouvernement daarom te ligter tot de maar-fegelen, ‘met welker vermelding de vorige fanteek. E. befloten wordt. Toen intusfchen de staat van zäcken in Europa ganfteveranderde, en de nietigheid der Amerikanischen landmaget tegen aanvallen van den kant der Engefangen 200 proefondervindelijk ge-bleken was, maar Grootbrittanje van zijnnen kant, desniettengenftandé om gocde redenen, tot eenen billijken vrede geneigd bleek te wezen, werd dezelve te Gend’ gefloten, en de voordeelen van handel mec Noordamerika, wavrop menig ander voik, veertig ja- ren. BAAGAPAR-AWWEGENINGBN, Gg Mek Ztiadep. 409 F608 Wand), door de Eogetirhen op nieuw. ip. splk eang meta ingagogs:, das men ig Baerdamerika deerover luidkeels begint te seal ¢ie Be Whe dels Wade $92 : an (H) bladz, | 280, We door het Kanaal van Florida ce zijo henen ge. loépen, rokt de Golfitroom Noordwaarts aan voort ; Mings een zeer diep kanaal, betwelke hif voor sich op den bodem des Ooceans uitgehold fchijne te hebben, en in hetwelke er zich geen grond laat peilen. De loop van den Golfftroom is 20 uur ver aan de vkuse van Noordamerika evenwijdig. Vervolgens ftuick hij tegen de uitfpringende ondiepten nevens Kaap Hatteras, welke hem 1% ftreek van het Kompas zijde-linge of dopp -yeiiken. Hil) ward: gesegd land yan gia Keep wes fe fponien, Vpesbif haar hantt bil ype, qeram sna pan dq kugt ¢ueowlidias ciging » tot aay het elland Mencuches, 9y aan bi in beaedia Rey mast ip fnelbeid af. Bij dat cilend geeft hij aaar foo van kearfizpom. sf en Ziin besinkfal haaft de audiences novens dat quilend eveazeey gevormd, gla het (chariadagd ven Kaap Gad, Vaarts fehiinan da bevken van Temp neuge door yere eenigd bezinkbl yan den Golftraay ep den Boolstragn, dia hem aldear de somerea opkeqt, gevormad te. gilg, Welke vertbillendea yigtingen bil ven Torre nenyg qf des znmee en den wintara neat, vesmelit de fa, ledding, 1. datk, Wade. Gt ev so, Wil moxken hiag wos fleobts aan, das hog Guidglijke nitainde der Gragg penk van Fama gonve Reeds schat san tq Waeen, an JV. DEEL. het 67 BREEDERE. AANTEEKENINGEN: | - het diepe kanaal van den Golfftroom zich sidasr voore heen verder ten Noorden witftrekte, dan thans. ’ Aan weerskanten van den Golfftroom wordt men een cegenftroom gewear; en de tegenftroom aan dea kent van-het vaste land van Noordamerike brengt, in vereeniging met de rivieren van dat land, ean deszelfs kust het flijkige bezinkfel vo ort, dat bij de Engelfche Zeichnung den naam van she Soundings heett. .. Bij Z. W. waden is de opperviakte van den Golf- ftroom effen, en volgen de golven den loop des ftrooms; maar bij N. O. winden, wanneer zij tegen hem inkomen, ontftaat er op hem eenige soe, - . wejke voor eenige soorten van fchepen gevaarlijk is. GE) bladze 319. Hidtmede was menzonderbeld door eenige Engel- fchéen, onder bevel van den rusteloozen Sir Walter RALEIGH, bedreigd geworden. Dezen vermeesterden op Trinidad in 1595 de Spanjaarftheftad S, Joseph, en namen derzelver Gouverneur "ANTONIO DE BERREO gevangens Vervolgens soer ‘andere Engefchen verfterkt, deden zij de Caciques des eilands bijeenkommen, en verhaalden. dat hunne Koningin, volgens hen een magtige Caciquesfe, die een groot aantal Caciques ouder zio had, hen efgezonden hid, om van de wreede geweldenarijen der Spanjaarden wraak te nee men, ende inlanders tegen dezen te befchermen. Zij vertoonden daarbij een afbeelding van de Koningin, welke door de Caciques bijean afgodiseh. werd vere eerd; en de. magtige ExizapeTa ontving aldasr den  te heben, die een jaar te voren eenige door hem afgezondene verspieders had omgebragt, en vortoort de dochter van een Spenjaard had getronwd, welke veel bi} cene onderneming had opgezet, Weare. toe BERREO zich vervolgens. bif herhaling begeven had, en waaromtrent gALglen ven niemand meer licht inwinnen kon, dan juist van dien szRRgo. De zsak was het opfporen van zeker El Dorado, en desgelfs koffdftad Manoa, rijkszetel van een tak der Incas, -welke zekere JUAN MARTINEZ bezocht en vol. gouds gevonden had, en nOphel wie er door dezen cen berigt was opgefteld, dat in de Archives van S. Juan de Porto Rico: berustte, en waarvan Nu wel deze, evenmin als seren groot aantal voorgan- gers ven hem, dat Manoa niet kunnen vinden, en kon het daarmede eveneens gelegen schijnen te wezen, als met de voorgemelde mijnen van:S. Barbe; doch Rd LuicH dacht echter van Trinidad langs den Oronoque tot aan da Manoa ce zullen kunnen doordringen, na dat hij alle mogelijke berigten deswegens zou hebben ingewonnen. Na voegde er zich, bij het gene hij- van BERREO vernam, welhaase het berigt van een Amerikanischen Cacique, dat er vin den Westkant, in het Oosctelijk uiteinde van Guiana, een volk van aldaar ongemeene befchaving was ingedrongen. Dae wolk had, in een krijfg tegen een ander volk, cot welks hulp de zoon van dien Cacique was toegefneld, dezen jongeling gedood. Zulks weerhield den vader wan. verdere uitweiding over die aankomelingen uit hee Westen; maar zij bicken, uit deszelfs berigt, zoo Vva3 als Sek. BUBEDEAT AANA RNENGA - als van tides, Recntesn se sii seveett Sek. BUBEDEAT AANA RNENGA - als van tides, Recntesn se sii sevett Sek. BUBEDEAT AANA RNENGA - als van tides, Recntesn se sii sevett Sek. BUBEDEAT AANA RNENGA - als van tides, Recntesn se sii sevett Sek. BUBEDEAT AANA RNENGA - als van tides, Recntesn se sii sevett Sek. BUBEDEAT AANA RNENGA - als van tides, Recntesn se sii sevett Sek. BUBEDEAT AANA RNENGA - als van tides, Recntesn se sii sevett Sek. BUBEDEAT AANA RNENGA - als van tides, Recntesn Die sets GRIAMAGARG, WAGNES, NUL ATARALAPA, GETINIUTS, GARE. Kem wapen, toe de lessetgancemde sfdemmeling dep Incas zijnen eaderch broeder atarcaR hed auugebrag:, eg’ kos voor. dat din brardesmoerd daor pizuara bp AWOBALIVA BQO: weesilie weed te buis gezocht, de de kand van den Gredten wapker van alle ougesestig.: haid.oode dateia :sigchsas werd.. Z§ werdan, ton tijde: Van RALEIGUS ondernesiing;. doag eec, Kieinzema van djew aothmacana beheersobt, 0 wasen. ven gos] 20 wel woersien, dat :hnn.leanck deswegees doar daseclie- nabucen, even sis daer-dan gesopden M&aTINBs, VER, dec uresaeh' gezegd..werd over te vigeijon, tistaclus. Werden, in unseren door ken veggere, en veggere, on gerätzte: uk dezer haben den cindel, in die dag Spaujarden; schnassen het thätig, in der gegen schnell, was hiernan zif, pascies beteilig, in der gegen schnell, was hiernan zif, en Opel een tweeden tagt, in het naastwoigende jear 5504, evenmin, ale eeae recks van gendere galukzäckers, welken men in en achter het, van DRAKE eg GANDISE, (Sencef. 1599 fol. cust fiz}. Meerends opgenqgemd: vindt, en tat welken veers ole de Buitfche Ridder pulites Yau wurress behoosc, wassomtrent: wij in het. msergemeide. werk van den ie-nesaal VAN DEN BoscH, Ik. deel, Adedsz. 924, 925 OSeU, dw. hij.in 144t—n1445 (gekesliik 1540-enkgg9). conntesue: Spanjsarden tot ia het gezigs van eene ad dee Qmegas voerde, weikes huisdaken hem van goud fcbee: wea te blink En zehn Jahren, zehn Jahren, die hiesige  © 1,400 1670 7500 o 8,000 1734 71044 *® 86,146 1746 10,000 °. 1125428. "1788, 57,047 6 ABI 9775 185560 $5785 rh0,9th sk Ma a 10,088 BKo.08 "Res Menta th tate HBO, 2 ” ¢ “te yolBendé jfien Hdke Be revenpesierd etatemeh Me en Vn Mhven ‘op: Jithaes WP “Feel Zartngzet afk POworehs Ch het Ped veh de Macken, Was er, a E811, 326,000, ¥h Th 181% ‘hog 31 53000 5 Hetbbhé,, et PE RBihdid Veh AMY VWerechiga, deh volltesd der Winkel WEE VagcheHk maken Bou, af Me Kison tr Bilis AU Senveb An dart! Kies BRIG, fer- a oh Vv3 coe 6. BREEDERE AANTEEKENINGEN, toc beweegt haar intusfchen fteeds de belangrijkheid wan een land, welks handel men niet naar deszelfs vermelden invoer in Engeland moet berekenen, mear nader, uit eene opgave van de fchepen, leert kennen, welke er, in 1807, toen de uitvoer er Jien van 1809 en 1810 n 6. og niet evenadrde, werden uitgeklaard. Zalks werden er naar Schepen. Ton iastaadje. Manfcb. Grootbritannige ® 242 63,471 774% Jelend..« + 10 1,23 g! Britth Amerika - 6 6,133 449 De Vereenigde Staten 133 13,041 493 De Westindifche Bezit- " cingen van andere. Mogendheden -. 4 29 1,903 155 Afrika....«.- it 109 8 . Te zamen 474 85,828 9,344 CL) bladz. 393. Haast even als S. Enftatins, dat hierom, go jaren geleden, bij deszelfs onverhoedfche wegneming door RODNEY , ondervord, met welke jaloerfche oogen het door de Engelfchen fteeds werd gadegeflagen. Eeue — jaloerschheid, van welke er ook eenig blifk in de be- febrijving van den handel van Curacao, door den dieer 1uckey, gelegen fchijnt, die wij te meer uit den tekst hebben geligt, daar hij er in den tegenwoor- -digen tijd {preekt. Zij luidt als volgt: 3: De Nederlandfche Keopvaarders komen uie Europa "Bier aan, om kondfchap en toodfen. Vervolgens fte- -yenen Zi] naar het vaste tend , tet eenen gewapenden han- O05 4 del, BREEDERE AANTEEKENINGEN: 7p del; waartoe zi allézins in fraat zijn. Want het. zijn ftoute, welbemande , en fterk gewapende {chepen,. welke de Spaaofche Kustbewaarders vermogen te trote feren, Voorts zijn er hier groote magazijnen van al-; leriei Europeefche en Indifche fabriekgoederen ;.en de Nederland{che West-Ind. Compagnie, dat ook de Afri- keanfche is, plagt er jaarlijks 3 of 4 ladingen ven Ne- gerflaven aan te bréngen.” Schoon deze handel, even. als de Compagnie zelve, een einde -genomen heeft ,. gaat de SchriJver voort: ,, De Spanjaarden komen er met kieine fchepen aan, koopen de besten der Negers,. tegelifk met vele andere koopwaren, en geven in rui- ling goud, zilver, kakao, koortsbase , vanilla, coche- nille, enz.” Van het dus ingernilde, plagten er, vale. gens den Genersal v. D. soscH, foms in een jaar bij. de 6o rijke {cheepsiedingen near het moéderiand ce. gaan; maar thans kwijnt die handel, volgens denzelf- den uitmantenden Schrijver, grootelijks; en de tae- komst telooft geenen terugkeer van zulke uitnemende voordeeien, als Curacao weleer opleverde. | - Engelfchen en Noordamerikanen beide, viammen bijzonderlijk al te zeer op eene toenemenden handel met het Kapitein Generaalfchap der Caraccas, waar de zucht tot rebellie voornamelijk uit begeerte cot voorts zetting van zulken handel, als men er, gedurende cene reeks van jaten, met de Engeifchen dreef, (zie II, deel, blads. 273.) geboren fchijnt; en die handel schijnt, als de laarstgenoemden Spanje dat land tot rust: zullen hebben helpen brengen, niet te zullen afnee men; vooral nv Grootbrittanje bij deszelfs andere West Ind. bezittingen ook Tabago en Trinidad heeft ge- yoegd. Voy a ich. Voy a ich. Breedere aanteken. Hoe vourdéelig cok wéch Herodmen van Infergentes en Medramarteken; dovt de Engelchen, voor ded Nederlandeten Bméel: inber sigheen kumte wezten, cursed zal voorrsan niet mett zvo itcrk, tf voer-Hien, dour We Spnijeerded der neburigé Aust bezoche wotdea, tn wen zal rieh Mobteh wichteny om hetc reve. ater met die verichtitienticid vai goederen te Gvetiadén, wharvah de lange fjse achter den LL, drief des tefasmten Onphrtidigen sefchenwers, ean dentel-WH Veftigen tehifo vin fewigt dijsec. Bisonderifz atiten G.n Westindie, en datromftreeks, met afe ene dire, dan eigeqe Nederfandfche, iinnene en beazen soo weitiz cegén onze médedingers kutinen fatkten, dat "aie ‘Artikefen Woor. otis tinerse Spearzaam ntar Curagte difien dieven te worden gevoerd. Nd fchifor dic faacie ook reeds werkeljk in echt genomen ve wordan; Vah de ontzettende menigte van Warenrde Hanens, welke er in 18143 volgens den IV, brief des. taatstgenoemden Schrijvers, Jide. 126, in de Noordelijke Nederlanden worden ingevoerd, en van welke tr in het geheel flechts ongeveer cen derde we- detom het iand witging, voerde Amfterdam toen voor $,n00jv0 Gahiens vit, maar in 1816 bedrowg de uit- voer van die iinmehs aidatr naauwelijks meer dan ‘half foo veel. De.groote magasijnen van fabriehgocderen op Caiacao, van welke de Heer Tycnayr gewsagt, tréekicen clus wit Nedérland, ten minstte ait Amferdam, Weinig van dat linen. Dit is gewisfelijk meerendeels een gevolg van de gezegde mededinging ; of{choon her ntisithien ten dele, zoo als men wil, door den hoo. geren prijs Veroorziakt wordt, op welken het over Nederland naar Curagao gaande Westphaalfche en 8i- fefliche linnen, in vergelijking met het van Hamburg ONte BRERDERE AANTERKENINGEM Bf -onoderte, ‘te faim komts en die loogere prise keme Wederom ten: deele dsartit voort,.dac het Sttcfifete lranen, Yoo wiscfeeds in hét I. dev/, Amartich. (W) ts ‘oprdmerkt, vah HMateburg naar hecwarres konren moet, dm Gah biet wet Curmeao te kiuven gem, en dhe hee Wesrphatifehe te HamBere ook Neétis goédkooper we- 2eh mott, dan M ohve ethavéns. Tén deele (pric de hoogere prijs der beide gezegde linnedfoorren te Creed, als then zé wan Aiffterdam, ena oachfédc, wok uit H belasting, wwermred dereviver invoet in de Wedérianden béexwhard it gewortlens sahgezien dezelve te Curtead en Momme, wharhen nfen ze vain Antie- Wath, Of ult Gene andere Nedériandfele haveny mogt Willen zéndeh, coeh fteeds doatder moesten zijn, dm Whuneer 2 b Willen zéndeh, coeh fteeds doatder moesten zijn, dm Whuneer 2 b Willen zéndeh, coeh fteeds doatder moesten zijn, dm Whuneer 2 b Willen zéndeh, coeh fteeds doatder moesten zijn, dm Whuneer 2 b Willen zéndeh, coeh fteeds doatder moesten zijn, dm Whuneer 2 b Willen zéndeh, coeh fteeds doatder moesten zijn, dm Whuneer 2 b Willen zéndeh, coeh fteeds doatder moesten zijn, dm Whuneer 2 b Willen zéndeh, coeh fteeds doat m tmbirg derwaarts gingen, en aff dus itdevr meesest vim Hamberg ftonden te komens fangezien Vobrts de weg, om ze van Curacao ce ver- eteren, wi waren ef in beide géevalien even goedkoop, amet Engeffché en ‘andere frendelaars in Ailerlel Jianen wprevuld, en door hen bijkahs ofdobrdrmpbaar afge- fiofen tess amgerien; ten derde, het vertier van over Anfterdam nkar Corscao gumnde Silelifcire en Wenphaatthe linnens, hoe fterk hetzelve, ovdanks de twee vermelde hiudernisten, ook nog bl#ven mogt, toch fteeds gering, ch Ue gezameniifke wedervitvoer van die linnens wit cde Nederlanden hiets beduidetd weren Zou,.in Vérgelifkiog met het binnehiadfche vertiér,, dat die jimsenfoorten bebben gouden, z00 derzelver invoer ntet bekwatrd werd. fen vertiet, dat fints tang aan de Noordelije Meéderlamden eene tn- nenrecderij heeft ontroofd, wetke ehiser haast ook so fterk, als mm de Zridelijke, ptegt ce bloeet, maser eader den invoecry em een van h This text has been corrected based on the context clues provided by the given instructions and the guidelines for correcting text-related issues. The original text contained numerous errors and inconsistencies, making it impossible to correct without additional context or context. The corrected text aims to provide a coherent narrative from the given instructions and the given instructions, adhering to the guidelines for correcting text-related issues. Witventen van Sileffche en Westphaliae linvens, even- zeer als de Haerlemfche zijdefabrieken onder den in- voer van Franfche zijdefabrieken onder den in- voer van Franfche zijdefabrieken, is te gronde gegsan; het gene elk moet bejammeren, die uit het eerie Stukje der Mengelingen voor Nederlanders verneemt, dat er uit Jerland in 1801—1804 gezamenlijk voor de onczetten- de fom van 112,284,855 Guldens aus linnens werd uitgevoerd. Op Curacao zon intusfchen eea handelstak van mete duurzaamheid, dan de linnenhandel van daar, groo- . telijks verfterke kunnen worden, zoo de Speanfche kuse dasromftreeks eens tot rust kwam. Wij bedoeiea het door den General v. D..BoscH reeds vermelde vertier van levend vee en gezouten vieesch. Hierbij zou dat wan zoute visch kunnen worden gevoegd, Zoo men uit het doodelijk armoedige Wijk op Zee, en van elders, visfchers daar henen fchikte; voor wier bedrijf de zee .tnsfchen Curacao en Bonaire en den vasten wal even- min ongunstig schijnt te kunnen 2ifo, als de zee tus- fchen het vaste land En Margarita voor de visfchers van die eiland; en die het noodige zout, op de beide Ne-derlandiche eilanden, in den gereedften overvioed zou-den vinden, en er tevens eenig vee zouden kunnea fokken, en een piekje gronds bebouwen. Langs dezen nieuwen weg fchijnt ons de verbazen-de fom, die Curacao met deszelfs onderhoonghedea den lande jaarlijks kosten, veel ligter, dan met een uitstallen van linnens, bonten, en duizenderhande an-dere koopwaren, te zullen kunnen worden gevondem De bevolking, welke in 1815 bijkans 13,000 zielen be. droeg, en reeds voor meer dan de helft nit vrije lie- den beftond, zou tevens door zulk een bijvoegfel der- ‘wijze getemperd wo:den, dat men er, tot hsadhaving der BREEDERE AANTEEKENINGEN. 683 der Politie en anderzins, minder krijgsvolk noodig hebben, de bezetting dus minder kosten, en tegen vijandelijkheden van buiten door eene goede Militie bijgeftaan worden zou. Van het openzetten der havens van Curacao en S. Eustatius, voor vreemde fchepen, is er in het Il. deel, éladz, 118, reeds gewaagd. Vereeniging met Spanje tegen de Infurgenten, en daarbijf mogelijfke wegne- ming en aanwinst van Margarita, hed van die eiland © en Bonaire en Curacao een uitnemend geheel kunnen maken, dat, Zoo men tevens bij Spanje handelsvoore regten had kunnen bedingen, voor onzen handel aller- nuttigst had kuonen worden; maar onzifdigheid in den nabij{chi{nenden oorlog is daarentegen kosteloos, en kan tevens onmiddellijke voordeclen opleveren, buiten welker bereik BREEDERE AANTEEKENINGEN. 683 Voor vreemde fchepen, is er in het Il. deel, éladz, 118, reeds gewaagd. Vereeniging met Spanje de Infurgenten, en daarbijf mogelijfke wegne- ming en aanwinst van Margarita, hed van die eiland © en Bonaire en Curacao een uitnemend geheel kunnen maken, dat, Zoo men tevens bij Spanje handelsvoore regten had kunnen bedingen, voor onzen handel aller- nuttigst had kuonen worden; maar onzifdigheid in den nabij{chi{nenden oorlog is daarentegen kosteloos, en kan tevens onm Men in het andere geval had kunnen geraken. De plaatfelijfke befchrijving van Cueracao had, uit een onlangs in het Nederduitsch vere fchenen werkje daarover » grootelijke kunnen worden aangevuld, zoo wij ons zulks hadden mogen veroore loven. (M) bladz..4gor, Het geflacht van zeedieren, dat men vaek onder den algemeenen naam van Zeekonden, of Robben, befluit, wordt door de Nétuurkenners in vier hoofdfoorten verdeeld. De eerfte bevat 19 foorten van meer eigen lijk dusgenoemde Zeehond, waaronder de gemeene Zeehond, ook Zeekalf gcheeten, de Zeebeer, de Zeebe jleeuw, enz De tweede hoofdfoort is die van Wafe rusfen; de derde die der nog vrij onbekende Due gongsvan de Indifche zeeen; de vierde, die der Zee Rocijen, of Manatis, bij de Franfchen Lemantins werden, en door de Nataurkenners voornameti{k fa twee foorten, van frickecus borealis en trickecus wax gatus, onder{cheiden. De gezogene manat zijn vooran zeer dik vam Wf, en Jönn van sebteren in eea dikken ftaart gic. De kop gsweemt naar dien van een verken, de ooges sijn klein, de oorgaren naauwelijks merkbaar. Tusschen den kop en het lijf is er bijikene géen hais of mek, Digt aan den kop zitren gr twee vinnen, wae wulke eween, als de Zechondeny tnz. ain torre dusgenoemde pooten hebben, entbloot, en hier- om aan Jand nutteloos. De wijfjes paderfelteiden zich van. die van alle andere zoogdicrea daring dat hear teeldeel boven den asrs geplaatse is, Here uijers zijn zeers lijvig. Het vel der Manatfs is een duim dik. Deeronder vindt men een lnag spekter, dikte van 4 of 5 duim. Het magere vieesch van deze dieren is sen genaam en gexomd. Dat der jonge Mawatis heeft veel van kelfsvieesch, en maekt ces veoornaam deel van het yoedfel der volken vit, welker kusten door deze die- ren bezocht worden, of in welker rivieren zijf zieh’ on thouden. In den Senegal en de Amazonen rivier vindt men ze 200 uur van zee. Zu verlaten noort het iwatery en begevenzich ook op geene ondiepten, waar 2ij niet kunnen zwemmen, Aan de oevers vinde men ze meestal daar, waar de groene {childgadden zich ont- houden. Zij beminnen hetzelfde zeegras, als deze die- ren, en leven ganfchelijk van waterplanten ; dat de reda is, waarom hun vieesch niets tranigs aan zich heft. Zij zijn dom, en laren zich, zoeder poging van te ont{nappen, met harpoenen doorboren. Desniferte- genflaande leven aij gezellig, in roepem. Elk mannet-. -~ ‘ o @ ' PREEPERE AANTEERBNINGEN @ je beets maar gen wifie, en besoene gay paealnes ea de igugen, eel gonegenbeid. De Grease Manatis. vga Kemfchstka. sije 03 van - Laas, en, wegen ta90 pend, Kop en fpoet. gelijkeg aye de der varkane.. Tappen heben aij nies, maar swaei banda kakebeenag,.wasrmede 2H bun voediel yarmalan,. Pe Groae Managis des Rsraibiche eilpnden:zijy ug dezez bevolking mee Eusepensan. biikags. uisgerogi¢,- Re weinige, die meq fopawijien nog asntrefe, hebhew, agp den benedenkape 3a baksandsp, an san elye ta- z vagela, Bij zija tapfchen de xa en 18 voor laggy Ook bakianden, en 4 osgale, -nebpen de wah ba ie 2g woo lange Kleing Manais van Aftika en Amerilen Deer wijfjes-brengen a jongen yoo, wells, a sib jong ain, door haw ander de yingey gedragen wets den. Eene vorfehoidenheid, yan Gronze Manatié iv dam indifohea accaan, wolke Magtsgden ale dg wilde swif- nes. behben gon, is: midchien eene bogte fabel,. GN). bade, Age BPese Gangesfoory draag oak den gegm van Rew <efeng, Gudes welkba men hear vae de overiga. fang enfoesten ondesicheidt, alg man - de - geqamenl^-, ka flangep voorte ip Scrudbenfssgen, Risgfeugen, Rateihenges ca -Sedders, verdes, Da-: ze lsatiie fous winds, men zelfe in de, Noaoxdelijke Naderlandes, en wel voor s0 jaren Addere sacs, gi&anden, doch thans andere, im veel geooteren gen; tale, door wetke de vergiitige Adders myenal ver- jsegd fohijnen ie wezen, en nopene welke het. dif. den Heer ou. vaN Kamran, in deszel's Sigats: ¢. Aardrijkdandige Misekrijving xan heh Keskngr (jk deo. ga #6 SEEDERE AANTEEKENINGEN... Nederianden, gag. 17. ist 4, In Drenthe vindt men. eenige Slangen, doch van eene onfchadelifke (oort. Maer de ware. goudmijn voor den Nederlander is de visfcherij.” In het hoogere gedeelte van Vries- land, dat aan Drenthe paalt, onthouden er ick ook zulke dusgenoemde Ring-Adders, ver lenge te van 3 voet of dasromftreeks, en frasi van vels terwijl de vergiftige Adders, die men er voormaals aantrof, -vuilbruin wan klear waren. Wenfchelifk ware her, dae men de gezegde verjagers van deze Jeatfte naat dat Gelderland en Noord - Holland voort- planten kon, waer de velden, en zoo wif verne- men ook de Zeedijken, thans zoo veel wan de mule zen te lijden hebben. Wane de bestemming der ge- zamenlijke Slangen is het vernielen van dergelijk ongedierte, en 2ij ftrekken ten uitnemenden bdewij- ze van de goedhold en’ wifsheid des Scheppers, wiens grootheid ‘men bif' de befchouwing van deze dieren niet genoeg Kan bewonderen. Doch hierom- trent raadplege men den reeds in het vorige sange- prezenen Nieuwen Catechismus der Natuur, deer w. Gorpe, Ill. desl, bladz. 150— —165, waar er over de Ratelflangen ‘gehandeld wordt, en II dee/, blade. 166—176, waer men, behalve een nasuwkeurige opgave van de onderfcheidene Slangenfoorten, een al-lertreffendse verhaal van het ombrengen, verpletteren en verflinden, van een tijger op het eiland Ceylon door eene Reuzen- of Boomflang, ter lengte van ruim 33 voet, aantreft. Deze flangenfoort wordt, volgens achtbare schrijvers, in Guiana foms g0 voeten lang. Eene afbeelding van zulk eene in Sariname gegevangene flang verfiert alchans de Nederduitiche uit-gave dec belangtijke reizo van stepmMaN, die in ver-chei- BREEDERE AANTEEKENINGEN, 68P fcheldene ‘talen ‘het Hcht zier, en voor elk, die Stile mante nader, dan uit deszelfs tegenwoordige befthriving, en het werk van Z. E. den General v. p. soscH, begeert te kennen, hoogstbelangrijk is. Dat men. Zolke flangen, offen van mindere lengte, voorts ook op Sumatra vindt, is reeds vermeid; en dat Java er oplevert bewees het vriendelijfke dier, dat.zich onfangs aan boord der Maris ReigersbergeR begaf, om Nederland tot een, helaas! al te kortftondig. too neel yan een wonder der fchepping te maken, dat zich tot dus ver aan geen Europeer in eerig cord van zijo werelddeel ooit of ooit levend vertoorde,. en zoo veel {choons, treffends en nuttigs, heeft, dat men het in den bewoner van Whidah zeer natur- Hjk vinden moet, dat hij een dier ia zijne woning wel onthaalt, ja Goddelifk acht, het gene, daar te lande kleiner valiiende, voor hem in geenerlei op- zigt vreesfelijk is, maar, door zijne fehichtige bee wegingen, zelfs aan den leeuw zoo veel ontzag ine boezemt, dat de Mooren der woestijn, om een leeuw te verjagen, hunnen culband. flechts hebbeg te ontwinden, en met het doek derwijze te flingee ren, dat het door den ‘Koning der bosfchen vas verre voor eene Siang xan worden aangezien. (O) bladz. 450. Vervolgens werd de Jefuiten der door gentch Eu. ropa henen, op het enkele Russische Polen na, ver. nietigd. Er verfcheen tegen haar in de eerfte pleats eene Memorte van het Hof van Portugal, nopens het gebeurde in Paraguay, en vervolgens een werkje, onder den titel vag Le Republique des Fefuites en Paraguay. Tae 6. BRARBARE AANTAEREMINGEN. sageay. senyer a,, Fe. warns wen Wena yereige tigues ig dat waeste binnggland. vag Ameri, veglal heardenkdes dat insusibeg, ¥en se BOR Fendings. Weeks in andere Igaden, onzes Quordeale, veut mindes tegen hen pieit, dun vele andes, ten solider side wech hen asugevneide, desdzakem, Alg Zendelingsg ender soeste yolkon' &Fhiinen- 4. om de-Eugngelia {che broaders, ove daarentegen aA hyane saededingese weotg overtraftn-; qas nopeng Sun bekastingawsle in Paraguay, vereenigen’ svij- aps: we. het ie 1734 Wir gagevens {chrifven WR Ee. 4. WURATQRIUS, CV@RZQR, : ais nosearsan, ia hee. J deed zijner Geibivecais.yaa Meizer. warge Vo. zulks Rech gedaan. Zé defacden sida, in don Herahuttifenaen tant, aader deg nas yas Headers, ecm vouk, ax te varen, in bes hogatagh- Be waidendom, sellervrresidijkha: woagt on Gannibar ligoh ‘iast vaomycheeftl, en wasromsrent -bes bij den Herr tucniy is; |,, Geen volk yardiegds, se0 mca dei Zeudelingas galoeven seag', den naam van Mfagen @ot meer, din de oorfironkelijke bewoness van Bed sHia, Ten bewijze van -hunue voeréebrikkelijke bar- lng Asthheid, vyorschieden, de seernidfelan tot het flagten van eenen krijgszevas-genen gameaks werden, benoemde men con meisje, om door hem bezwangerd te worden, en schroomde hij, die den man kad gevangen genomen, meermalen niet, om zijne eigene dochter of zuster daartoe te heepmassen -en men verheugde. Zich es grooselijks in, ais het gelukte. Wank: man rekenda, dat egg kiedened hes vieesch gn bleed van dpa vader agp gich had, an befchauwde-hec kind, de dogs den krige gavengenen waa geiaald, als con gelopily veorwern, do a: 70% beast het gennpgseam Uitacdegen wea, a de gedood en gegeten te worden. De naaste bleeds verwant der moeder diende. dearbif als flager, en de erste mondvol  19 förten, waarin men de eerfte der vier hoofdösforten van het zeehonden- of robben - geflacht verdeelt, behoort de dusgenoemde zeewolf, welks kop an dien van een hond gelijkt, waarvan men de ooren afgeineden heeft. De bevenlip van den zeewolf is ge-pleten, De. voorpogten, heoben 4 teenen, welke der- vise door een vlies verecnigd zijn, dat de pooten de gedante vau vinnen hebben..... De achterpooten, welke zeer weinig uitkomen, heben 5 ceenens De dieren zijo cusfchen de 3 en 8 voeten lung, ea aan de kusten. van Zuidamerika, waar men ze Ledes noemt, zeer gemecn, Daaromttrceks, vindte men voorts ook zeeleeuwen van, twegderlei foort, welke almede cot dea gezegde hoofdfoort van het robbengeflache behooren. en deor de Natuurkenners met de nemen van phoce deonina en phoca jubata onderfcheiden worden. De erfte dier foorten is de zeeleeuw Van Damper et Anfang, en grotter, dan de andere, ja fomwijlen 20 voet lang. Het mannetje heeft ean de bovenlip foottgelijk en uitwas, als de kalkenfche haan. De bovenlip van heeft is, als die der zeewolven, gefpleten; dat de eenige reden schijnt, waarom men aan deze foort den naam van zeeleeuwen gegeven heeft. Men vindt ze enekel aan en op de eilanden van den Zuider oceaan. De andere foort van zeeleeuwen, welke haren naam san de manen van het mannetje verfchuldigd is, wordt niet fiechts danr, maar ook aan het Noorder uiteinde der bewoonde wereld, gevonden. De mannetjes van deze foort zijn taschen de 10 en 14 voet lang, en hebben gemeenlijk 10 of 12 wijfjes en een aantal jongen bij zich. Nopens hunne verdere huishouding, en die der eveneens in het verre Noorden en Zuiden beide voore komende zeebeeren, en die der veel wijder verfpreide zeebeeren, en die der veel wijder verfpreide zeebeeren, raadplege mea den meergemelden, Niewwen Catechismus der Natuur, Ul. deel, dlads. 240-250 en, zoo men wil Nouveau de hoofé, de hoofé, de hoofé van walrusfen voert, de vorige dladz. 233 en volg. Van deze robbenfoort, en de zeehonden en zeebeeren, vinde men aldaar goede 2fbeeldingen. (Q) bladz. 522. De overdragt van Rusifche oorlogfchepen aan Spanje fchijot van een wederkeerige overdragt van eene lange freck lands aan Amerika’s Westkust teh Noorden van San Francisco door Spanje ean Rusiand. xx a vere, 693 BEREEDERE AANTZEKENINGEN verzeld te zijn gegaan. Toon de Rngelchen zich voor emftreeke 30 jaten sen Nootka Sound nederzetteden, matigde Spenje zich het rege aan, om lun Zulks te betwisten) tot dac de za@ak, op. hec punt van oorleg te verwichte, iu der minne beflecht werd; zie de Inleiding, 1. desi, blads. 208, Nader aan California wenechte Spanje jnmiddels zekerlijkk geene Engeliche Gichtingen te zien. Wat daarvan zij, mcn vernam zeer otlangs op het onverwachtete den gezegden af- ftand san Rusland, en dea agnieg van eene Rusiiche vastigheid, Bejade gehecten, eu opgegeven als flechts go mijl ten Noorden van de Spaanfche Sichciagen Californie, en 300 mijl tan Zuiden van de rivier Co- lambia, liggende. Dezelve was, dit vocgde men er bij, door het Rusifche rijkschip Kamchatke, onder Kepicein Gownin bezocht, van hetwelke er bij de befchrijving yan Kamfchatke reeds is gewaagd, en ber- weike, den 17 September dezes jaars 1819, bij het zelfde Petersburg terng kwam, waar er twee dagen Iner later insgelijks de Autafow sanlandde, welke aan aen de Rusifche Amerikaanfche Compagnie roebelkoort, en regcfireeks oi¢ ket Rusfisck Amerika kwam, waar- heen die Compagnie in het volgende jaar twee dergelijke.fchepen wil afzenden. Mogen de Rasfifehe Koep- lieden nu flechts de arme inlanders aldear niet evert eens met brandewijn verpesten, als zij dic cen sanzien der Kamfchatkers gedaan hebben en verder doen, en als wij voorts gezien hebben dat de Engelfchen zich zulks ten aanzien der. bewoners van de Hodfons baai en audere Noordfche gewesten vereorlover, Brande. Wir, weder de noodtotige uitvinding, in witens Gezondheldsbock, 1. deel, blads. 77, af nog zee? joug béefchreven, gedurende den kortem tijd, dat aij behend ° ig Anwälte van Rusia zich uit de ingekomene berigten nog niet opmaken. Evenseer als de hedendesgithe Weselilvormers sick in vermetele gisfingen (chijnen coe te geven, fchijosa de. Wereldvervormers zulks ook meermalen te deent, en hunne onderftellingen nopens den oorfprong van me-nige bijzondere gefteldheid van eene kust, menige el-landenreeks, enz. f{chifnen ons van duchtige grondea ontbloot; maar de Heer ruckey vereenigt zich noge tara, onzes erachtens, tesege met ben, die de segen-y rdige fehetdiag cusfchen Azie en Amerika jonger de Schepping schten. Dezelvc kan toch Zeer nay alte, weseldramp veortgevioeid zijn, vas elke wi}, in eene esuteckening op de Julcising, gag. 1 495 des earfien depis, geweagd hebben, en hij weike -het door de zon gefmoltene fs der Noordpool den gewoner weg langs den Atmosphären ocean voor zich in goo ver gefloten vond, dat bet zich zer wel ecenen anderen weg naar den Grooten ocean kan hebben ge- baand. Hierbif komen voorts een aantal oververne gen, nopens een bevolking van Azic, enz. vit Ame- yika,. waar men het Atientis der Ouden, en het Para- difs der Hebreenwen, dat men eerst zeer laet, tegen alle vorig gevoelen aan, in Azie heeft beginnen te “piastfen, schifne te moeten zoeken; zoo als wif, in emeer dan een ander werkje, gencegzaam uitvoerig heb- ben agngetoond. Bij die groote volksverhuizing kan _Atmerika nog in geenen deele derwijze_van Azie sfge- -cheitten zijn geweest, als heden ten dage. Heeft de- zelve inderdaad plaats gegrepen, dat wij. op genoeg- zame gronden hoogstwaar{chijnlijk achten, dan moet ' er ter plaatfe, waar men thahs Dehrings kom en de Aleutifche eilanden vindt,toen nog een vast land ben befängt, dat 'tot zem Kamfcharka reikte, en bij de voorgemelde groote wereldramp zeer naturlikten ten dede, en bij de vulkanen op de gezegde ecilanden getuigen, nog al verder ken zija verdwehen. CS) bladz. 559. - Op welk eene wijze de bevolking der Aleutifche ef- Fanden, na derzelver ontdekking door de Rusfen, zoe grotelijks vermölten is, die vermelde de Heer ruc- KEY niet; maar ongetwijfeld is de reden van dat bee droevende verfchijnfel grootendeels in dezelfde invoe- ging van fterke dranken te zoeken, welke voor de be- vol. Bredere Aanterkeningen. 695 Volting der omitreken van Hudfons baai., enz. t00 noodiortig is geweest, als Op: d/ada. 151 van ‘dict vierde deel, en elders, vermeld ts geworden.... Het ge- broik ‘van zulke dranken is aithans onder zuiken koue den dampkrimg, als :die der gezegde citanden, nog schadelifker, dan elders. Derzelver uitwerking is eene zamenttekking, door weike ttn: met: name de maag van.lieden, dic hun leven:adodr Terkew. drauk -verkor- ten, op eene onzettende wifze verkleind :vindt; al- waarom zulke lieden. ai minder.en minder voed{el ver. mogen te gebruiken. Die zamentrekking flaic Je hutd- vaten, en belet eene ongevoelige uitwafeming, aan wel- ke men in koude gewesten buitendien reeds zoo veel gebrek lijdt, en welke voor.hec menicheltifke geftel in- tusfchen zoo allernoodigst is. Oaarvan, onder -het ge- braik van fterke dranken, aj meer en meer-ontbloot, moetenx de bewoners van.koude landen bij dat gebru Welhaast geweldig lijden. Hierbij komt voorts, dat de dronkenmakende kracht der gezegde dranken ner- gens fterker werkt, dan juisc waar er de meeste koude heerscht. Ultwafeming is een tegengif tegen haar; al- waarom lieden, die door haer met de beroerte, welke zij' te ‘weges brengt, geéllagen zijn, op een warme pleats gebragt en wel-gekoesterd behoore te ‘werden, Van dat huipmiddel vindt: men zich no in koude we. feldoorden naturlik meer ddn elders verstokeu. -Men Hjde er dus meer, dan elders, aan de gezegde beroers te en hare akelige gevolgens w2arvoor een overmatig gebruik vin-wijn den zwelger evenzeer blootitelt. Ben gevrutk ‘van wijn, nopens: welks helaas! veel te onbe. kende tidéelen, en die wan fterke dranken, het alle- zins gegronde fchrifven van Dr. wittic#, io deszelfs mercgomield ‘Genondheidsbock, 31, deel, bladz. 1a7--14 XX 4 pict GS BKEEDERE AANTEEKENINGEN. nict algemeinen noch Serk genoeg ter leging kan were den asabevolen. Jurusfchen: wosdes de Ruslen yoosg befchuldigd sen op de Aiemifche keteae ook sog andere vergiften ce hebben gebezigd, om de gezamen- lijke mens van gekeele eilanden om te brengen, en dase van derzelver yrouwen meester te worden. We- derom andere mens, wil mes, zija er door hen set dezelfiie bedoeling in Barernij weggevoerd; en buase heerfebappéj ‘ie alder over het gekeel zeer alierdrek. kenda ceweests offchoon hat oas ongeloofilik fchifat, dat de gerameniijke bevoikiag er, in plasts ram vere {cheideme duizenden, die men er tusfchea trs50 e2 1760 telde, ia 1806 niet boven.de.300 zislen zon hebben beduagen. Zekerder is een-op'20 mifi betekende am- veog, dienanen in r8c7 aan een volkanisch cilend roc. {oereef, udet in 1705 midden in de keten vit zee epe kwam, ep zich wervalgens, door gefiedig apgegevene ‘Javaltraemen, vengroctre. CT) bladz. 64s. Eptter niet enkel ten gevolge van het gezegde vrees- felijke gefchenk der Enropeers., mear ook uk hoofde yaa de geftadige oorlogen, waarvan er cen weinig haos ger is gewaagd, on al de verdere dbacbaariche gehrni fen, wasronder het asnbod der oogen vaa omgebragte flagtofers san den Kaowing teregt als eea overbiijficl van eel vorig eten van.men{cheayleesch wordt bee {chouwd. Het gene er np bij den Heer tycuay wolgt s dat de zeden er door de Zendelingen weinig werbererd sijn goworden, ens. fchijat ons aga te duiden, dat bij vena geene genocgmam jonge Zendelingsberigies . kea- BREEDERE AANTEEKENINGEN. 5) feenmnis droog: Wolgens deze moet men er intmers dea Kaning, met. genoegzmm het ganfeke volk, voor tiet @hristendom gewonven hebben, ja bevond zekeré cxonx, die’ er op cen Zondag sankwam, dat men er dien dag ftiptelijk wierde; alzoo er op denzciven, bij de anukomst ven tet fehip, memand yan den wal ce gworkhijn kw BREEDERE AANTEEKENINGEN. 5) Am, maser alien zatks tot den volgenden morgen ukftelden. Hoe verfchifend men nur ook over de verdienfelfkheid van 2ntk eene Sabbathsrust denken moge; heteelfde volk, wasronder men déezelvé beet Angevoerd, moct gewisfelfjk ven menig bar- buarsch en Iandoncvolkend gebruik afftand hebben ge- @aan; tot bevestiging wearvan bet jongite verflag der atyemeene vergadering van de Britiche Zendelingsgen- nootfchappen dient, volgens hetwelke de bekeerde Koning ven Otsheiti den Almagtigen voor het behoud des overfchots van zijn ellendig volk gedankt zou hebben gehad, Eene bijzonderheid, die ons allezing geloofwaardig schijnt; offchoon men daarop ten one regte uitdrukkingen schijnt te hebben laten volgen, waarin men zich beroemt, van den krijg in den gan- fchen Grooten oceaan uitgedelgd, en het Evangelie tevens door gansch Indostan henen verfpreid, te heb- ben. In dit laatfte wereldoord moet het door ons reeds vermelde plaatfén van een Bfstchop te Calcutta gewisfelijk mettert Ich veel goeds schicken; maar toe op zijne aankomst aldaar was het er met het Christen.- dom, zelfs onder de Engelfchen, droevig gefteld. In den Grooten oceaan fchijnt men das van zelfs op de zoo befchaafde Sandwich eilanden niets te weten 5 nitgezonderd, dat er van daar in 18c9 twee jonge lie_ den near New-Haven in. Noordamerika werden gee voerd van welke de eene’in dit land door een Pree 