Nederlandsche beroerten onder Filips II.: Op last van H. M. de keizerin-koningin Maria Theresia
OQgeCceldiiedfin, totwaterzueht oVerfloeg, en baa^ iort daama deed beiwijken.: . . v : Ifabella, koningin van Casdli^v overief^dp^^jE)^ Medina del Campo, den a<J. joievember 1504; ;2ij was ; eene giioote vorftin , en daarvoor 40or *^nsch Europa crkqnd. - f,j ' De Spanjaarden betreurden haar opregtelijjc '^ ^ lie^n niec na,^ bij het verkondigen van hur^ft NEDl^RLANDSGBE roem, tto doen Weten dat hec . verdrlec over hare fainilie in Vlaanderen hare dagen verkort had. Hec was gidnoigzaam |>ekeiid dtt de koningin het plocfeling en overhaasc venrek des aartsher» togej en 2d|!ie wetofg famemende wgze vim fdiei*^ den in 1502 , ter harte had genomen. Haar tflterfce ^1 droeg Mijken daarvan* Een artikervan denzelveh hield in^ dat^ b^ afwezendheid van de infante Johannfe , hare dodv^ tttjOi de2b- niet wiilende, of .niec kuimende, regeren, koning Ferdinand van Aitagon, fatar vader, hec regencfcbap ea befmur over Casdlie £oude hebben,' toe dat prkii Karel,' haar klein- 2o<)ti; d^n dufletdom van twindg jaren zoudfe bereikt hebben. [^i] ' ][>e uitdrukking m pudiendo (ntet kunneiri- de) toont genoeg2Q[am aan, dat de koningin overtuigd was van: de onbekwaamheid harer doch- ter tot de regeraig; maar' niet : minder kiaar^ .bt^kdijk is hare ontevredenbeM 'Over dm ^artfr; llettog, haren* ichoonzoon,- van wien in'het:ge«' heele testament geen-Wdord g^rept wordt. OoK tlbs- die vorsc, itoerf hij hec'vernam, ten hoog- fte diarover getelgd. ' - •^^ Vastelijk -befloten hebbende ■ dit testament niet te erkennen, beval hij rpr^tige- lykfefesten-^' die! '1ft 'S^'Gwddla te Brusfel ^evierd Werdtn , iWifk welke He-^ wapenkonihgen, iiict{ grboce B E R 6 E R T E N. a? Ibi^e , FOips en Johanna ultriepen tot koning It ta Iconiiigin van Cascilie, Leon, Toleclo, Gre- mda , vorst en vorfdn van Arragon en de beidd Stcilien , enz. , *t geen gevolgd v^erd door groo- cfe rreugdbedrijven in alle di provihcien. Hec koninklijk paar befloot naar Spanje te vertrek- kin i en de reis over zee te dbelii MiddelervKjl , en incusfchen dat de vioot leflVaardig werd gemaakt, kwamen in de Ne- derfattden eene men^te ambasfideurs , ehVDyfiSi tn ' afgfevaardigden ; er kwaitieii "' er Tan het K6- hihgrijk Castflie om de nieuwe fouverfeinen ' te iiooden om daarvan bezit te nemen; er kWameA tt i^ den koning van Arragon om tfe onder- handelen. ' ^ ' "Dfe Kathofijke Koning !iad ; 'aaWhbhds na'den fl^ood van d6 koningin, zijne gemalin. In het ttjpftebaar deti ' titel ' van Castilie afgeiegd ,^ ^ tti Fflips en JohanM, te Medijia del Oantpd, ttet alte vei:;fei!5ditii ' piegtighcid ^ofen uitroepen i maar hij begeerde', krachteifis dpti' uiteift^ tK¥ konmgiri, z^ti beftuur te b^hbudeh. -\iy gezaiitfen van deh koniiig^'vffn Aitagbh', f i96eit^ en feonttiillo , ' vondi^h^ k6ri!% l^ilip^ 'dtf- Verretti&jk ;&p ' dit fmk; hiJTerkHarde ftellig^Sa^t fiy '^ehregentfcbap zoude erketihen , ,^at' kWing l^tfdijtiand ' d^n titel van adminifcl^tdf ,'u^elkeifi hn tiiingenoincn hadV moest afleggefi, hlgt koiliilgrijk s8 NE-DipItLAN^SCHE ' Castilie en deszdfa ouderho^rigbeden verkjEc^^ en «ch -Baar .Arnigon bcgevcp.^ Nietccgenftaau-^ 4e dezQ diyc^lykc verkbriag.^ . bleven de gez^- ten in tiunne,.,jQndcjrliandel|ngen, voortgaap^ eq nieywe on^werpen; en middelen van vergelijli^ vnorftellen^ . ^ Koning KerxHiiand de Kathol^'kek^ dien 4? j^paapfg^e gefchjjcdichrijyers tot eenen held i en ec^en aarc&fcaa^kundigen van den eerfcen rang nia« hexi ^ over wien. zij onder diep benamingen ^heele b^eken gefchr^ven liebben,. was inderdaad een groot . mon^Qh ^ gelijk geblek^n was door ^ynq beertogten in, Italle, op Nayarra.en elderi; fioch zijne ygrpyeringen .ware niet alle van den ecb-» ten ftem]^el, ,. Vreemdelifigen , -die meei^ntlCT ; met hem - ge- Jbandeld hadden , waren niet geneigd om zyne opr xggtheid, belangeloosheid en goede trouw.te pry^ zen. De koning zyn fchoonzoon^ zeif, hield deze grpotelljks in ve^ denking y en misqrouwde. hem z?pr; niet zo|idpr reden^ gelijk zal blijl^en, Terwyl de. Arragonfche gezantet^ huone^ Wt dejbandeling.langzaam en 2;onder yfucht op^het \ouw hidden^ /meedde Conchillp, die, ofrchooa ^an den j ^nderen ondergefchikt , zijnen byzpndef ,ren last . had^ ^in het geheim, ew ander. ontwerp. In weerwil van den toeftand^der koningin;, yond im door zijne kuipmjen' tocgang tot b^ar? en L :^ > overreedde haar om toeteftetmnen In het regent fchap van den konirig^, haren vader; Hij bragc haar tot fterker ftap: eenen brief, namelijk, dan hem te Tchtijven, in welken zij betnigde, dat zij, ^wanneer het testament • van de konfn- ginne zaiiger niet genoegzaam was , het regent- fchap voof hem ddor eene nieuwe oorkpnde zoude bevestigen, zelfs wannecr Jiaar gemaal dit niet mogt willen. \e.'\ ' Deze brief was gefchreven , en het paket , waarin dezelve met andere ftukken van dien aard was ingefloten, germed ter verzending, toen het geheim ultlekte of verklikt werd. [^.j Het is ligt nategs^an , welKe werking zulk eene vef klaring , bij den toenmalingen ftaat van zaken , in Spanje zoude gedaan hebben, Koning Fiiips was bij de ontdekkmg daaryan verontwaardigd, en raadpleegde flechts zijne gramfchap. Men onmam der koningin alle de Spanjaarden en alle hare vrouwen , twee flechts uitgezonderd , met verbod om naar Spanje ' te fchrijven ; hare overige be* dienden werden van hare vertrekken verwijderd, voor welke wachten werden geplaatst. De zw^kke geestgefteidheid der prinfes werd daardoor tot woede gedreven ; 't. voofwendfel om haar nog enger optefluiten. Daarvan werden reg- telijke befcheiden en verklaringen opgemaakt , een ambtelijk berigt vin den ftaat barer aiekte yer- > < 30 NE0O5RLANPSCHE ■ ■ yaardigd, en dit. alles naar Spanje verzoodecui Pe konifig) t<^n hoogfce verbiccerd, riep deii bijftand vzn Fran]i:rijk in , en wilde een nieuiw; ' verbond fluiten om koning Ferdinand met ge*. iveld uic Ca$cilie te drijven. Al die rumoer was echter van geen lang^n dpur, uit hoofde van den loop, dien de.zaak in Spanje nam. De castiljanen hadden weinig liefde voor den ko^ ning van Arragon; hij was hun om meerdan^^ reden verdacht ; maar zij waren zeer met de koninr gin, zijne dochter, begaan;'zij keurden geenzins alles goed wat ten hare opzigte gefchied was. De gevangenzetting van Conchillo was eene fchennis vap bet regt der volken , en een^ g^r weldbetooning , die de trotschheid der natie .:be- lee^igde* De zaakgelasten , - welke Filips en de keizer, zijn yader, in Spanje hadden, werdei^ aangefpoord om- hunne meesters te fmeken dezen twist te doen ophouden door bet huis der ko- ningin op den ouden voet, en Conchillo ia vrijheid te herftellen. * Zij moesten koning Filips vermanen den ko- ning van Arra^on en de natie niet te verbitte- " ren ; hem waarfchou wende dat er , zoo by geene betere partij koos , welligt lieden waren , vermo- gend en moedig genoeg om zijne koningrijkQQ voor hem te fluiten. 9 EAOE flTi^?*. St Konii^ Fardioand^ van ispi|eR )^t , , had 4eii koiiing zijnen fclnpipnzoon ^ 4^ pa;s a%efnedea C0I1 aanzien yan: den bijft^nd van Ffankr^k;.hd had met die kf^on een verdrag g^iloten, 209 ids bet de pmftBBdigheden voidS^rd^^ en zicb^^:^ yppfWaard^ laten welgewajUetv ^ij ha4 zich met d^zelye verboiiden dopr een huwelyk aan- tegaan met Germaine de Foix, de nicht /^n ktf- piBg Lodf^k XII , en eeie jonge vorftin , die , ingeval va;n mannel^k oir , de gebeurlijke epyolging voQr de. Arragonfche ft^ten, welke qien in Vlsa^deren voor zoo onmisbaar hield, merkeltfk zoude«verandei:d hebben* De keizer kwam insgelijks in^ bet midden o«i den ftorm te doen bedaren. Con(;biU& weid ;los- g^ten^ bet ^ 1ms der konjngin op den Q^kn yoet herfteld, die. vorftin bevredigd, en het i^genc- " fcbap. aan :fcoAing Ferdinand gelaten 9 ge^urend^ de afwezigheid van Hunne Majesteiten en tot derzelver aankomst in Spanje. Aldus hield deze twist, die zoo veel geruchc en beweging veroorzaakt had, derwijze op dat er niet meer van gefproken werd, en de verzoening tusfchen den koning van Arragon fcheen volko- men te zijn. Nog bleef er een verfchil te vereffenen met Frankrijk , hetwelk uit hoofde van de nieuwe verbintenis welke die mogendheid met den ka- V / % ^jft NRT>ERLANl3SCttE tholijken kohing had aangegaah , en het daaf op gevolgde , reeds vehnelde , huwelijk , de gedacfe-^ ten had dben oprijzeti van eenen borlog met ko^ nirig Filips^ die daarover ieer te onvreden was; men deed van wederzijde bedreigingen , docfi kWam men ^ in weerwil van deze » tot een6 minnelijke fchikking;' en zoo was alles afgc^ loopem ; ^ Nu kwam bee nog flechts op de reis aah: De koning van Arragon had eenige fchepen naar de knsten van Zeeland gezonden* Men voegde daar nog een vijftigtai todere bij, die in de ha^ ven van Middelburg zeilree lagen , en deze tal^ rijke vloot had hare voile lading. De koning, de koningin, de ministers ^de da«» mes , de ofBcieren , ^ de hovel|ngen en een zeer groot gevolg van minderen , met de l^fwacht en zel^ eenige duitfche troepen> gingeh fcheep. H»—i^»W— W<».»* »■* ■ ■'■ L BKROERTEN. r i^ .* -t DERDE HOOFDSTUK. ♦ Tweede reU van den koning en de fconin(pn van CutiUo- naar Sparse* OvcrI\jden van beide hunne Majesceicen. Hunne Majesteiten en het geheele hof kwa-^ nien te Middelburg in de riiaand december 1505,^ en vertoefde daar eene wijl, den intrek nemen^*^ de in de abtdij , totdat de laatfte , toebereidfe- " len gpmaakt waten. 1 : Deze abtdij, toen nog in'wezen, was yaa' de orde der Predikheeren , toegewijd aan Onze. Lieve Vrouw, en ^eer vermogend en het pxi-' maatfchap voerende over Zeeland. De koriing hield er het zeventiende kapittel van het Gul- " den Vlies den 1 7. december 1 565 , in Ketwelk hijy hoezeer met minder plegtigheid dan naar gewoonte , uit hoofde van. het op handen ^ijn- de veirtrek, de tien opengevallen plaatfen in de^ orde vervulde... Onder aiiderenwerden Wolfgang, graaf vaii;^ Furftenberg, en Don Jan Manuel, door k^" tot ridders geflagen. De eerfte was een duits.<;h\ edelmkn, Beroeitid^ om zijne voorzigtighefd en' grondlge letterkuncje , ^ door keizer Maximiliaan , op verzoek van den koning, zijtien zbon, be- h DlEL, C I ' 34 NEDERLANDSCHE noemd om dezen , in hoedanigheid van Mentor, naar Spanje te vergezellen. De tweede was een grooc heer van den voomaamften Spaanfchen adel , een afftammeling , gelijk zijn huis het al- thans beweerde, van de oude koningen van Leon. Hij was in dienst geweest van den ko- ning van Arragon, en, dezen uit niisnoegen ver- laten . hebbende , had hij naar de Nederlanden de wijk genomen , waar de koning van Castilie hem niet alleen toeliet , maar hem tot zijnen gun- fteling en vertrouwden maakte. Er zal nog verder van hem gewag gemaakt worden. Uit het vporgaande, en hetgeen volgen zal, ijlijkc dat hy niet de laatfte was om Tiet vuur der twee* dragt tusfchen de beide vorften aanteftoken. ' Eindelijk vertrok deze groote vloot , met den cerften gunftigeh wind, den 9. januarij, die, naar pnze hedendaagfche tijdrekeni]^^-, in 1506 a:bude vallem Maar naauweiijks femde, men de cngelfche kust , of er ontftond brand in het ad- niiraalfchip , op hetwelk zich Hunne Majesteiteri met Het geheele hoiF bevonden; de andere fche- pen. kwMnen te hulp, en het bljusfchen gelukte loet -vele moeite. ; ,'■ . . : . "C Twee 4^gen daama, verftrooide eeii fchik-, kelijke florm de vloot bijna ten eenemaal ; met verhes van eenige fchepen, en.be^ftlj?diging vajj andere, werd het admiraalfchip nevens de ovkr J5 E . R O E R T E N* 85 rig^ , op jde engelfche kust geworpen , en be-» reikten zij met grootc moeite de haven van Fal- mouth^ waar Hunne Majesteicen aan wal gin* gen, gelijk onmiddellijk dopr derzelver gevolg gefchiedde» ' Koning Hendrik VIII. deed hen op h6t luis-? cerrijkfte ontvangen, en gaf bevel tot de huis-» vesting van het hof en het onderhond der talrij- ke manfchap.>. gediirende de twee maanden , welke men befteedde tot het kalfeteren der fchepen. De beide monarchen ^agen elkander menig- malen te Windfor. Zij vemieuwden hunne oUdtf verbonden, m^akten nieuwe plannen, gaven el* kander wederkeerig dc verfierfelen van het Vlies en den Koufeband, en fcheiddcn in groote vriend* fchap bij. hqt vertrek der vloot, die weder^in zee ftak, en andermaal tegenwinden ontmofi-i tenj> eindelijk in het laatfte van April 1506 te Corunna in Galicie aanlandde. Koning . Fiiigs had deze reis, in het ongmiH ftig jaargetijde femwet overhaasting , ondemomen, vrelligt om de maatregelen te verijdelen, welka koning Ferdinand nam om rich in het regent- fchap te handhaven. En inderdaad, offchoon deze een eskader tot naar Zeeland gezonden had om den overtogt gemakkelijk te maken , kon hij niet gelooven dat men zich gehaast zotrde hebben, om diei^eis in het midden van den win- c 2 $6 NEDERLANDSCHE ter te doen, toen hij vernam dat de geheele vioot genoodzaakt was geweest zich in de Eftgel- fche havens te redden; berigt krijgende dat de Koning, zijn fchoonzoon, na het langdurig ver- blijf aldaar, weder zee ftond te kiezen, beval hij door geheel Spanje openbare gebeden voor de gelukklge overvaart. Nog fteeds zijn verblijf houdende in Castih*e , was hij naar Valladolid getrokken, met 6ogmerk cm Hunne Majesteiten aan de kust van Ascurie ^ waar men hen verwachtte, te orttvangen; doch hunne aankomst in Gallicie deed hem van weg v«randeren; bij begaf zich naar Molina, en toefde daar, meenende hen te Compostilla te ontmoeten. : Hunne Castiljaanfche Majesteiten , en het ge- heele hof, ontfcheept zijnde, verwijiden op twee of drie plaatfen , om rust te nemen na de ver- moeijenisfen der reis. Dit oponthoud van wei- nige dagen verijdeide alle de genomene maat- regelen, en alle hoop van vrede tusfchen de beide koningen. Men had , met fchijn van goeden uitflag , cene' onderhandeling aan den gang gehouden, die hunne gefchillen bij de .eerfte zamenkorast hadden doen beflechten; maar Filips, door zijne hovelingen en eenige misnoegde Castiljanen aan- l^ehitst , veranderde van gedachte. Hij hervatte V B E R O E R T E N- 37 zijn ccrfte vooraemen cm den koning van Ar- ragon naar zijn rijk te doen vertrekken , en hua hec regentfchap van Castilie te doen verlaten; hij verklaarde zich deswegens met zoo vele trqtschheid, dat hij de bedachte zamenkomst ver- ried , en ^ eenen anderen weg ham om zijnen fchoonvader niec te ontmoeten. De aardsbisfchop van Tole4o, naderhand kar- dinaal, Ximenez^ en alien ^ die, van beide zijde, cot de minnelijke fchikking hadden moeite ge- daan, zagen zich door deze onverwachte verhin- dcring teleurgefteld. Zij deden hun Uiterfte om de onderhandeling weder aanteknoopen , en eindelyk gelukte die. De Katholijke koning deed afftand van het regentfchap, en belbofde naar Arragon te vertrekken, waarmede het groote oogmerk en.voomaamfte artikel behaild was, zoodat er flechts welftaanshalve eenige voor- vraarden werden bijgevoegd. Na deze overeenkomst , werd een mondgefprek teraamd , ter voldoening en ftichting van het volk, Dit had plaats op het open veld in de vlak* xeti van Zanabria. [e.J De koning van Castilie verfcheen daar met groote praal, omringd van zijn hof, zijne lijf-. wacht en Duitfche troepen ; [/.] de^ koning van Arragon, zeer eenvoudig , en flechts vergezeldvan zijne gewone wacht., op muilezels gezeten* I • 38 NED ERLANDSCHE De beide koningen omhelsden clkandcr en gaven elkander alle bewijzen van eene voU komene verzoening, waama zij zich naar een kluizenaarscel , ^ de eenige woning in dit oord, begaven, gevolgd door den Aartsbisfchop Ximenez. Don Jan Manuel, van wien hierboven ge- fprokcn is , was tot grootfchatbewaarder van Cas* tilie benoemd; hij had zich ingedrongen in de zaak der verzoening , en in het regelen der bijeen- komst , [g.^ bg welke hij aan de zijde van zijnen meester verfcheen, nevens eenige andere Castil- janen , wier tegenwoordigheid niet aangenaam was voor den Katholijken koning, die nogtans zijn ongcnoegen ontveinsde. De zelfde Don Manuel, die zijnen invloed wel wist te doen gelden , volgde 00k de konin- gen naar de kluis, maar naauwelijks waren zij in gefprek gekomen of Ximenez zeide hem op eene vasten toon : 5, hier Manuel , de koningen willen ^ongcftoord zijn; gij en ik vertrekken van hier, • ,,en laten hen by hun onderhoud alleen/* Ter- wiji opende hij de deur. Don Manuel, ten eenemaal verbaasd, liet zich door Ximenez ge- leiden, die aan den drempel gekomen, vervolg- de : „ ik zal hier de deurwaarder zijn ," en daarop terug ging en de deur tocfloot. [A.] Men heeft niet vernomcn dat dc konin^ , of zijn B E R O E R T E N. 39 ^nfteling, zich over dezen boon gevoelig beb- ben becoond. Nil bezwoer de aartsbisfchop de monarchen, om, voor ban beiderzijdsch beltog vrienden te worden. De zamenkomst dnurde meer dan twee tiren, en 2ij feheidden^ uiteHijk, in goe& vriendfchap. De eenige omftandigheid, wette men nog ge- wenscht hadde , ontbrak. Koning Ferdinand zag 2ijne dochter niet. Hij wllde niet vragen om haar te zien , en van de andere zijde werd daar- van niet gerept. Na de overeenkonvic * ertrok de koning van Ar- ragon naar zijne Itaten , van waar hij over zee ftak met de koningin Germaine de^ Foix , zijne nieuwe gemalin, om zich naar Napels te begeven. [/.j De koning en koningin van Castilie, benevens bun tairijk hof , trokken riaar Benevento , Valla-^ dolid, en andere fteden van hunne ftaten, waar 2ij met pracht hunne intrede hidden. Zij ver- toefde nog eene wiji in het nabij Burgos gelegeh karthuizerklooster van Miraflor, van waar zij iii die hoofdftad van het oude Castilie k\vamen« Men was daar ijverig bezig met de toebereTd* felqn tot de daar te gefchieden krooning, en het eene vreugdfeest volgdef op het ander. Op zekeren dag, toen Don Manuel die al meer en meer in gunst klom, eene luisterrljfce 40 . NEDERLANDSCHE partij gaf, ter gelegenheid dac hij tot gouver- neur van Burgos benoemd was , bereed de ko- ning , na den maaltijd , eenige van deszelfs paar- den, rpeelde v^rvalgens in de kaatsbaan, en dronk, zlch ilerk verhit hebbende, eene grooce hoeveelheid koud water. Des nachts had hij koorts met zijdewee. Den volgenden dag nam de ziekte toe, en den der- den oordeelde men hem in gevaar. Alle geneesheeren fnelden toe ; en , alsof de tegenftrijdigheid zich overal mocst vertoonen, de Spaanfche wilde hem op hunne wijze be- Jiandelen , de Vlaamfchen beweerden zijn geftel beter te kennen, zoodat de koning, gedurende hunne zeer ernftige woordenwisfelingen , bijna zotider eenige hulp bleef. Den zesden dag van zijne ziekte , overleed hij , des ochtends van den 25. feptember 1506, in den ouderdom van ^8 jaren* Deze onverwachte dQpd ontzette de geheele wereld. Hij was van een fterk ligchaamsgeftel , in goede gezondheid, \k.'\ en de krachtzijnerjaren. Het zijdewee, hetwelk hem in zoo weinige d^en had weggefleept, gaf veel te denken aan het , hof en aan geheel Europa. Maar toen de tijding in de Nederlanden kwam, hadde dezelve bijkans eenen opftand ver- oor^aakt. B E R E R T E N. 41 Het volk had reeds van vergiftiging geroepen^ tijdens de gevaarlijke ziekte-.van dien vorst te .Lyon, by de terugkomst van zyne eerfte reis mar Spanje in 1502. By de tweede rouwitiare , was er algemeene verr ilagenheid , en flechts 66ne kreet van wraak# Men noemde den ftichter en de redenen der moorddaad , en men hield zoo vast aan het denk- beel4 yan de vergiftiging des kpnings, dat dk eene beweegreden was om Karel V. weerzin in- teboezemen tegen de reis naar Spanje, toen hij in 1517 voor het eerst daarheen toog; de volks- meening heeft zich tot in onze dagen zoo zeer . fraande gehouden , dat , oiTchoon men een zoo lang geleden onderwejfp uit het oog verlqren hebbe, bppervlakkig onderrigte lieden , noghedeti ten dage zuUen zeggen, dat koning Filjps de Schoone, toen hij bezit was gaan niemen van zijne koningrijken in Spanje, aldaar, Kij zijne aankomst, door de Spaanjaarden vergeven is geworden, Deze ramp, verzwaard door den ftaat der zaken en de omftandigheden van den tijd, werd gevolgd door eenen ande^en , die riiet minder be- Jklagelijk was, De koningin Johanna, zijne weduwe was' zwanger, en nabij hare bevalling. Men wilde haar naar Valladolid brengen, doch> ondor 4a NEDERLANDSCHE ^eg te Torquemada vertoefd hebben^e, ftond zij er op om daar te blijven , en verloste daar , van de infante Catharina, twintig dagen na den dood des konings, gelukkig genoeg, wat de l)evalling betreft; doch de verftandelijke onge- fteldheid vertoonde zich hij deze gelegenheid Tterker dan immer. Zij gaf zich aan eene zoo onmarige droefgees- tigheid over, dat zij ten eenemaal haar verftand ■verloor. Men moest haar met geweld van het graf des konings afrukken. Zij floot zich op, wilde niemand zien, noch van zakeii hooren fpreken, en weige^de fcandvastig eenig ftaatftuk te onder- teekenen, zoodat men genoodzaakt was om van hare weigering eene verklaring opteftellen , op dat de ftaatsraad Q junta') eenige, geen uitftel lijden- de , bevelen konde yitvaardigen. De aflteer, in Spanje tegen de Vlamingen op* gevat 5 doch bij het leven des konings verbloemd en ontveinsd, barstte nu overal uit. De koninklijke raad werd naar Palestina verlegd; onder voorwendfel van dien te hervormen , wer- den de Vlamingen , en de genen die er door hun toedoen waren ingekomen, er uitgeftooten. De geheele talrijke ftoet van Vlamingen en vreemdelingcn , met Hunne Majefteiten uit de Nedcrlanden gekomen, was aan de beleedigin- B E R O E R T E N. 43 gen der Spanjaarden blootgdteld en van dk- cen verlaten. De ministers maakten bekend dat de vrijge- vigheid en onbedachtzame geldfpilling van den overledcnen koiling de konihklijke fchatkist bad tiitgeput, en onder dit voorwendfel weigefde men aan alle deze lieden , niet alleen hunne jaar- wedden , maar zelfs een voorfchot om naar huis te keeren. De meesten hunner, zich aldus mishandeld ziende, namen hunne toevlugt tot de koningin, ' ftelden een fmeekfchrift op , waarin zij hunnen toeftand met de levendigfte kleuren affchilderden , 'en kwamen , na veel oiiiflags en verdriet , in hare cegen woordigheid. Zij gaf hun gehoor voor een getralicd dcurcn- venftertje , want op geene andere wijze naderde men haar ; nadat zij hunne klagten vemomen "en hun fmeekfchrift aangenomen had , antwoordde zij , dat zij zich met niets bemoeide dan met God voor de ziel des konings, te bidden. Geen andere troost was er; zoodat het grootfte gedeelte veel • moeite had om naar het Vaderland : terug te keeren, terwijl, bij derzelver aankomst, het ge- r^gt van l\et vergif toenam , en tegelijkertijd de verfoeijing der Spanjaarden. Eindigen wij de gefchiedenis der koningin met ^enen enkelen trek. Men had gehoopt dat de tijd 44 NEDERLANDSCHE bare kwaal zonde verzachten , maar dezelve werd ongeneeslijker en de aanvallen menigvuldiger. Binnen l^eeinig tijds daama, kwam zij des nachts aan'het karthuizerklooster te Miraflor, (waar het lijk des konings was bijgezet,) en deed de doodkist openen, in weerwil van de bijzijn- den^ die dit poogden te beleccen, doch hare woe- dende begeerte niet durfden wederfcaan. Zij bleef langen tijd dit* lijk onbewegelijk aanzien zonder te fpreken of eene traan te vergieten ; liet toen de doodkist fiuiten, en op een rouwkoets zetten, die haar rijtuig moest volgen ; en trok aldus door geheel Castilie, ■ Zij was 5 aan het hoofd van dien lijkfloet, in zwart laken en eene kap van de zelfde ftof gehuld , met eenen wijden mantel over dit alles been. De ftoet trok alleen des nachts voort, bij den fchijn van een aantal flambouwen , die do6r bedienden te voet en te paard gedragen werden. Zoo trok men door van (lad tot ilad , van dorp tot dorp. De koningin verbleef daar ovfer dag, deed het lijk in de bare nederzetten , aldaar den lijkdienst verrigten door hare kapellanen, en h^* vatte den optogt bij het aanbreken van de nacht. , Deze' nachtelijke tochten duurden lange ge- noeg om elks medelyden te verwekken. Hare verbeeldfng was toen getroffen door het een of ander wonderdadig voorbeeld van het op« BEROERTEN. 45 s wekken van dooden door kracht van gebeden, waarmede men in vroeger tijd hare zwakgeestig* held vermaakt had. Bij hare ongefteldheid , heerschte nog altoos cen overblijffel van minnenijd. Zij deed die ganfche bedevaart zonder eene enkele van hare vertrotiwden. Op de verblijfplaatfen , deed zij aan alle vrouwen den toegang tot het lijk verbie-^ den, en jvat de kloosters betreft, weike zi) op weg aantrof , indien het er een van nonnen was , Terkoos zij met haar geheele gevolg op het open veld te vemachten , liever dan er in te gaan. Eihdelijk werd het lijk naar Grenada gebragt ; de koningin verliet het niet dan noode, en om zich in een koeftal optefluiten, waar zij wei- gerden den dag te zien. Zij wilde daar enkel de benedenfte vertrekken, of de vochtige en ongezonde kelders bewonen^ onthield zich van ipijs en drank, zoodat men haar niet dan met xnoeite eenig voedfel konde doen nemem. Het was in dien jammerlijken toeftand, dat de kdning, haar vader, haar bij zijn tweede regentfchap van Castilie zag, Hij werd daardoor ; tot tranen toe, getroffen. Op zijnen ^andrang nam zij tot haar verblyf het kasteet Tordefillas , gezond en aangenaam gelegen , en ruim gebouwd. Zij bragt daar hare overige levensdagen door, bediend gelijk het voor 4<J NE.D.ERLA.ND.SCHE de grootfte koningin der wcrcld vocgde , en mot eenen talrijken hofftoet , die echter de droevigfte was die imnier beftaan had gehad. Met den tijd kwam men zoo ver, dat men met zonden- linge tijdkorting^n , voor eenige oogenblikken hare naargeeftigheid verdreef. Zij nam zelfs wel- voegeUjker Weeding aan, fpijsde wedef in bij- zijn van haar hof, en fchepte luchtin de mi-; nen, doch zelden en in goede vlagen. Vreemden zag zij nooit, noch wilde zij van ftaatszakea hooren. Er was geene genezing voor hare mijme- rende droef heid , in welke zy tot denouderdom van •jS jaren voortleefde. Zij overleed in het zelfde kasteel van TordefiUa den4. AprU 1555. . Ziedaar het historisch kortbegrip v^n de eerfte regering federt de vereenigirig van Spanje en de Nederlanden: een kort tijdvak* maar vol ge^ beurtenisfen , die geenszins gefchikt waren om de vereeniging te bevestigen tusfch^n twee natien,: zoo vreerad aan elkander , en die tot nog toe zoo weinig gemeenfchap gehad hadden. Ook klaagde men van wederzijde; en wat het wezenlijkfte bleek te zljn , was eene aanhou- dende oneenigheid tusfchen de fouvereinen m die tot hen toegang hadden, en eene algemeeneen overgeerfde af keerigheid tusfchen de volken. B E R O E R T E N. 47 tttt VIERDE HOOFDSTUK. Minderjarigbeid van de kinderen van koning Filipsl. Bij den dood van dezen koning van Spanje, beftond de kohinklijke familie in twee prinfen . en vier prinfesfen , alien zoo jong van jareri , . dat prins .Kafel ^die naderhand ■ keizer Karel V» werd^) flechts zes en een half jaar oud was> de andere naar evenredigheid. De onverwachte dood des konings had groo- te veranderingen kunnen veroorzaken, en hec was natuurlijk die te verwachten. " De naauwelijks geftichte, en in hare nieuwe grootheid nog onvolkomene Spaanfche monarchie," -was blootgefteld aan netelige veriegenheden. Ver- fchillende volklen, op eenen grooten afftand van dkander, kwialijk eens in begeerten en belangen , !. TTiaakten cfearvan de onderdahen uit. Zij waren fcmringd en doorfneden van vermogende nabu- * ren , die derzelver vergrooting' niet dan met te- genzin hadden aangezien. Het huishoudelijk beftuur des koningrijks was vrij flecht gefteld* De bijkans plotfelinge dood des konings , bad grooten en kleinen onthutst, Zon- .'I 48 NEDERLANDSCHE der voorafberaamde fchikkingen vooreen tusfchen- beftuur of regentfchap , in den droevigen Ihat der koningin, fcheen alles eene alleronmsdgfte minderjarigheid te doen vreezen. Echter was derzelver aanvang ftil genpeg, en had men tijd om adem te fcheppen. Hec is ce gelooveu dsLt de dood des konings, die zijne onderdanen zoo zeer onczecce,. niet minder de naburen verbaasd had^ die op eene zoo onvoorziene gebeurtenis niet voorbereid waren, Koning LodewijkXII. regeerde in Frankrijk; hy en zijn eerfte ftaatsdienaar , de kardinaal George d'Amboife , ftelde prijs op braaf heid en goede trouw. LodewijkXII. was LodewijkXI. niet. De overleden. Koning had altoos met Frankrijk in. goede verftandhouding geleefd, en ofTchoon die tusfcheh beide verbroken of voor •• • korten tijd verflaauwd was geworden, had al- toos de goede boven de kwade genegendheid de overhand , en nu laatftelijk , na de verzpe- ning, had koning Filips zijne Familie en zijne|g|^ yiaamfche ftaten den koning van Frankrijk aan-^ bevolen; dit werd als eene foort van testament befchouwd, en koning Lodewijk wilde dit als eene reden^ aanvoeren waarom hem de h^nden gebonden waren, gelijk hij zpide tegen degenen die niet nalieten den oorlog aanteraden. £* B E R O E R T E> N. 49 1]. Op die wijze gaf Frankrijk geene oiigerust- tat* Ticid, ^n dit was van groot aanbelang, en in je ' dien tijd beflisfend* 15 * ■ In Engeland" regerde Hcndrik VII. nog. Die ^ monarch, de Salomon van Engeland gebynaamd', , was niet tuk'op vreemde oorlogen. Cedurende zijne geheele regering bfezig met* hct uitdoven der partijzucht , had hij , door, zijxi , huwdijk, de koninklijke takken van Lancaster' J en van York> die onder de benaming van de Roode en Witte Roos zoo beruchjc gewordeti , ' zijn , en Engeland zoo lange verdeeld en deft troon met bloed bezocdeldj hadden , in \ zich Vereenigd, •. Hij had nog tegcn de bedriegers te Jcamppn; die uit de nog fmeiilcnde oude verdecldhedtn ^ van tiJd tot tijd tcgen hem opftonden ; nlaar een- maal de rust ' in zijn konJngry k herftcld hcb- bende ^ regeerde hij daar vreedzaani , zonder iets tegen zijne naburen te ondememcn of hen tc verontnisten. , ^ De koning van Arragon; gel^k' 'ge^gd is, was, na- de zamenkamst te Zanabria, naar Ar- ragon vertrokken, en van daar naar Napels. Hij bevond zich dp ' de zee van Italie , ^en hij den dodd van den koning , zijnen ' fcnoon- zoon, vemfoi, en'het Meek dat hij daarover ge- voelig getroffei! was* k 50 NEDERLANDSCHE • Hij hield alle de mogendhedcn van Icalie in ont^ zag. Hij was in dac land veel meer gevreesd dan bemind , en hij wist dit zeer wel. Hy droeg zorg om zijne nieuwe fhcen van de noodige verdedingsmiddelen ce voorzien, en was wel be- dachc om zijn eigen werk ce behouden , zonder •daarom uit hec oog ce verliezen van weldra vreedzaam naar Cascilie wedenekeeren , en aldaar een cweede regentfchap uitceoefenen, Aldus was er , onder alle de mogendheden , die ongeruscheid hadden kunnen verwekken, al- leen Portugal, dac zich fcheen te roeren. De Porcugezen hadden zich de gelegenheiS wel willen te nurte jnaken. Men heefc hier- boven kunnen zien . dat de erfenis van Spanje hon eenmaal in een gunftig uitzigt geftaan had ; deze hun coen ontfnapt zijnde /zouden zij er wel lust toe gehad hebben in die necelige omftandighc- den 9 die eene verdeeling van Spanje fchenen ce voorfpellen. Zij deden eenige pogingen aan de zijde van Frankrijk en elders , doch vruchteloos , en , door niemand onderfteund wordende , waren hunne eigene , krachten te gering voor het groot^e oogmerk, dat weldra in rook verdween. Om alle deze redenen, en door een zonder- ling, tegen alle waarfchijnlijkheid * aanloopend 9. geluk, bleef Europa in vrede, en het njk, dac een zoo groot verlies kwam te Jb^n, bad dea \v /, I BEROERTEN. 51 lijd en de niiddelen om fchikkingcn ce maken en zich op vasten voet te fteiien. In de Nederlandeti beflocen de afgevaardigden van alle de provincien , als Staten-Generaal ver^ gaderd , nadac de cerflie fchrik voorbij was , een- parigtijk, de befcherming van keizer Maximili- oairL interoepen voor de koninkLyke familie en den ftaat, en hem de voogdij en hec regencfchap aantebieden. Zoude men, twintig^ jaren te voren, coen bij den dooid van [ de hertogin van Brunswijk , zijne gemalin , deze voogdij hem gewapehderhand bc- cwisc weed :door die [gewcscen, die het zoo weinig met elkander eens warenv dac er.een kevigQ en bloedige burgeroorlog uit ontftonrf^r- zptde jneh toen hebben kunnen gelooven, dac di^ zelfde gewesten eenmaal cot den zelfden vorac in de zelfde zaak hunne coevlugc zouden nemen, en. hem eeoe plegtige bezending ^naar tec hart van Oisstenrifk zouden doen? De .keizer oncving de afgevaardigden minzaam » en nam hunne aanbieding aan. H^ begaf zich op reis haar de Nederlanden om de regeering aldaar ce r^elen. Hij benoemde in de eerfte plaats coc algemeene l^voogda$, en om hec opzigc ce hebben overjtte opvoeding'der koninfekjke familie, de aartsttet- cogiti Margarecha, zijne dochter* D 2 / 5a N E D E R L A N p S C H E Het was die prinfes , van welke reeds ge\pag is gcmaakt. Zij was flechts, drie jaren cud , toen 2ij ten gevolge van den vrede van Arras van 14*82, ten huweltjk befcemd werd voor den dauphin, ^naderhand koning van Frankrijk, KarelVIIL) Offchoori zij, in het volgend jaar, 1483, naar . Fjankrijk gebragt , en , te Amboifo met den dau- X pl)in gecroiiwd , als dauphinc age jaren lang werd opgcvocd, werd het huweljjk^ nooit voltrokken^ Karel VIIL huwde de crfgenanie van Bretagne ^ en prinfes Margaretha kwam in. de Nederlanden terug. Met .was de zelfdc 00k , de eenige zuster van Filips den Schoonen, die» in het jaar 1495, t>ij het dubbele huwelijk , getrouwd werd met X>on Jan, infant van Spanje,- die bfamen her jaar daama ovcrleed. ^ Terwyl zij van cenc vrolijke geaardheid was, verhaalf inen van ha^r eene aardigheid, welke men bij de deftigfte fchrijvers vermeld vindti , De Spaahfche vloot , die de infante , hare fchpoMustet had overgevoerd, bragt haar naar Sj^je bij haren geniaol. Een hevige ftorm dreef dezelve op de Engelfcbe kust, gdijk gemeid is. In het felile van dien: ftorm , had jiy . de tegenwoordigheid van geese om haar ^iftfjCplirift te maken , *t welk* zij op eenen arm^ / B E R O E R T E N. ■ 53 band deed infnijden, ora in gc\'al yan fchipbrcuk herkend te worden. Het luidde als volgt: Ci-git Margot gentille damoiselle^ Dcux'fois marUe , et morte pucdle. Na het overiijden van den infant , in die Neder- Janden teruggekomen zijnde , trouwde zij voor de ' derde maal met Philibert II., genaamd de Schoo- ne, hertogvan Savoye, die in 1504 zonder kin- deren overlccd. De aartshcrtogin , zijne weduwe, keerde we- dcrom naar Vlaandcren bij haren broedcr tenig y die bij zijn iaatfte reis naar Spanje , ' haar teeder- lijk zjjne familie aanbevaL De gefchiedfchrijvers zeggen eenparig dat deze yorflSn niet alleen fchoonheid en vrolijkheid van gemoed bezat , maar 00k verhevenhcid van geest , en eene verwonderlijke fcherpzinnigheid in de tee- xierfte en gewigtigfte zaken. De wijze hoe zij hare bekwaamheden gebruik- te, verfchafte haar het volkomen vertrouwen van den keizer haren vadcr. Zij Hoot, als hj?t ware onder vier oogen , met dch kardinaal de Amboife , in i5p8, het verbond vaii], Kamcrijk tegen de repiibliek van Venetie. Keizer Karel V, , haar ncef , bcdiende zich vcel van haren raad, en bctopnde haiar altoos bet z^M- de vertrou^^^n. • ( • \. I 54 NEDERLANDiCHE In I sap, had. in dc zelfde ftad Kamerijk chc luisterrijk congres plaacs, van hetwelk alle ge-* fchiedbefchrijvingen gewagen, op hetwelk dczc voriUn, met Louife van Savoye, hertogin van Angoiildme en moeder van Francois L, dien vre- de flocen , die , om harentwil de Dam^svrede ge- noemd is. Hare regering over de Nederlanden was wijs, voorfpoedig en vreedzaam , zij vond veel behagen te Bergen , waar prins itarel en zijrie drie zusccrs eenlgen tijd met haar woondcn. De twee andere kinderen , de infant Ferdinand , en de infante Katha-^ rina, werden in Spanje opgevoed. Zij regeerde de Nederlanden tot op haren dood. ' Zij overfeed te Mechelen den i. december 15 30, [/] Na de algemeene landvoogdij , volgde het huis van den prins , zamengefteld onder de leiding van keizer Mas^imiliaan. De oudfte prins ws Karel , op wien de groote beftemming wachtte , weike hij zoo wel vcrvulde gedurende eene . even roem- rijke als voor alle eeuwen gedenkwaardige re^ gering. Deze prins had tot gouvemeur Willem de Croij, heer van Chievres, een man die reeds te voren in groot aanzien (lond. Konin^ Philips de Schoone had aan hem , bij zijn vertrek naar Spanje, het beftuur over de Ne^ derlanden , gedurende zijnc afwezigheid , opgcdra- J B E R O E R T E N. 55 gen. Dc franfchen zeggeti dat konmg Lodewijk XIL hem, uic krachc van hec cestamem van ko- ning Philips, cot gouvemeur van den perfoon des prinfen benoemde. Anderen zeggcn dat dit door den keizer gefchiedde, 'tgeen waarlthijnlij- ker is ; of liever zal het ten genoege van beiden gPweest zijn. ' , De heer van Chiivres ]was niet minder aanzien- lijk door bekwaamheden en verdienften dan door geboorte. Zijne verkiezing vond algemeene gocd- keuring. De opvoeding van zypen kwekeling ver- fchafte hem grooten roem. Doch werd hij na- derhand befchfildigd van het vertrouwen zijns meescers ce misbruiken. Hij was hec jongfte lid van zijn huis, en zonder kinderen. Zich van 's vorften gunsc bedienende 6m zich zelven en zijne neven ce vemjken , haalde hif ^ich den nijd z^ner cijdgenooten op -den hals. Zijn rijkdom baarde achterdocht. Hij maakce zich eindelijk zeer ge* haac bij de Vlamingen , en[in Spanje was zijn gedrag en dat zijner aanhangelingen derwijze uitgekreten , dat het eenen algemeenen opfland ten gevolge had. £r zal gelegenheid zijn hog nader van hem ce fprcken ; doch niet tot zijn voordeel, De onderwijzer van KardV. was een man, wiehs vermaardheid nog heden ten dage voprt- dtiurt, gelijk hij in der tijd ten toppunt van aan- zien flceg. Hij w^rd Adriaan Floriszobn (dc zoon V / 56 n;e d e a l a n p;s cue van Floris) genoemd, en had cenen eerzamen burger en behanger ce ^Utrecht tot yader. Hij was op een dorp in Holland pastoor ge- weest^ De landvoogdes, hertogin van Savoye, had in cene zijner preken fmaak gevonden , 2org- dc voor jzijnc bevorderin^ , en maakte hem dc- kQn vaft' St. Pieter te Lcuven, In deze hoed nigheid was hct,!f dat hij zjtting kreeg in het mi- nisterie en den raad van regering in Spanje, Hij werd vervolgens bisfchop van Tortofa, Pans LfcoX* maakte hem, iii 15 17, kardinaal, en na den dopd van dfen pans bejilom hij den Mei- ligcn Stoel. Hij bcvond zich destijds in Spmje , en was nooit te Rome , noch in Italic , geweest. Vieren- dertig kardinalen, die hem nimmer gezien had- den, vcrkozcn hem, in zijne afwezigheid, den 9* januarij van het jaar 1521 , dat naar den te- genwoordlgen fiijl 1522 zoude zijn.. Doze was pans AdriaanVI. die nietvannaam wilde vcranderen. Het is de zelfdc, die in de gefchicdcnis der Conclaves, door de Italianen en Eranfchcn d'Ertufe en Derthufcn gcnaamd wordt, bij vcrandcring van den latijnfche naam van zijn bisdom Torcofa, car^inalis cpiscopus derturlensis. m Hij was een man van uitftckende braaf heid ea grOote geleerdheid; ^chter had hi} niet het gcluk \ B E R O E R T E N. 57 om den Rotncmcn, die omtrent hunne paufen zeer ongemakkclijk zijn\ te behagcn. 'Hij regeer- de flechts achttien maanden , en overfeed te Rome den. 14. September 1523. Jean Sauvage, voorheen voorzitter van den raad van Vlaanderen , was nog lid van den gehei- men raad, en werd kanfelier van den prins. De- ze waren , met weinige ar^deren , de voomaamfte ministers , die in den raad van ftate , en die. van justitie en van finantien , op den zelfden voet als te voren dc zaken beftuurden. Het opzigt over de ligchaamsoefeningen van den prins had de hcer de la Cbaux 9 een cdelman van Bourgogne, mecn ik, of van Francbe-Com- t(5. Hij was groot-ftalraeester en een gunfteling geweest van koning Filips L , dien fcij op zijne beide reizen in Spanje vergezelde, Hij behield zijne waardigheid van groot-ftalmeester , en had gelegenheld om zich hij den jongen vorst bemind te maken. Deze was over het algemeen de vorm, wcN He de regering der Nederlanden verkrceg ondcr het beftuur van de hertogin van Savoye , en die gedurcndc de geheele mitiderjarigheid plaats had. Dc ministers waren volkomen eensgezind , dc pro- vincien van buiten en binnen in vrede , de volken in overvloed, en de handel bloeijende. Maar dci Sjpaantchc kpillflgnjkeii werdcn, bij A 5.8 NEDERLANDSCHE hec onverwaphte ovcrlijdcn des konings , in tckct opzigt, zoude men zcggen, aan de voorzlenig- heid ovcrgelaten. Gelukkig vaerde aldaar een grooc»nian het roer van fcaat. Die was de kardinaal Francois Xime- nez de Cineros , aartsbisfchop van Toledo , gene- raal van Spanje. Hij had wel alle izijne b^kwaam- heden, en fomtijds nog geluk daarenb oven, npo- dig, om er het gezag van den minderjarigen en afwezigcn fouverein , en het beftuur, op eenen goe- dcn voet te handhaven, Hij was geboortig van Tordclaguna , [m] eene kleine (lad in het koningrijk Leon , van adelijke doch niet verhevene afkomst, AIs franciskaner monnik, had hij alle de graden van zijne orde doorloopen; biechtvader van koningin Ifabella geworden zijnde, werd hij lid van haren ftaats- raad, aartsbisfchop van Toledo, en eindelijk haar eerfte ftaatsdienaar. Hij deed in het ministerie * groote dienften aan koningin Ifabella en koning Ferdinand , die , na den dood der koningin , hem den kardinaals- hoed bezorgde, welken hi) van paus Julius IL in 1507 verkreeg.. Deze was, in waardigheid en in bekwaamhcid de eerfte man van Spanje. Esprit Fl^chier, bis- fchop van Nimes , heeft de^ gefchiedenis der kardinaals befchreven. Men ftemt algcraeen over- B E R E R T E N. 59 ceil met hetgeen deze , ' zoo in her geestelijke als rijdelijice, tot zijnen lof vermeldt, Hy blijkc ecn man geweest te zijn , vol. (jver voor de Godsdiensc, deugdzaam, belan- geloos, en geregtigheidlievend; maar men ziet 00k dat zijne •deugd geftreng en onbuigzaam was ; hij ging op eene beflisfend^ en gebieden- de wijze op het doel aan, en flaagde veelal door gezagbetoon in gevallen, waarin dnderen zich teleurgefteld zouden hebben gezien. Dctor eene kngdurige ondervinding , kende Wj. den geest zijner natie en den loop der zaken vol- komen, en befliste onbefchroomd. Zoodra de ziekte des konings gevaarfijk ge- acht werd , riep Ximenez alle de grooten* en mi- nisters , dip aan het hof of in den omtrek weren , bijeen. De ongefteldheid der koningin was ge- bkken; zij weigerden openlijk eenig deel aan de regering te nemen, of zich tot iets te ver- ledigen. Men onderzocht fnel, en *onder al de onrust en ontfteltenis, welke de gevaarlyke toeftand des konings veroorzaakte , de regten van den keizer en van den koning van Arragon tot de voogdij over de koninklijke familic; men kwam tot geen befluit daaromtrerit , en de aarts-^ bisfchop Ximenez zelf , werd , onftuimig genoeg, tot regent van het koningrijk benoemd , in geval van het overlijden des konings.. ^o N E p E R L A N p S C H.E Ten gevolge dezer fchikking vacte de Cardi* naal , de koning des anderen daags overleden zijn- de , de teugels der regering aan , en werdcn zijne uitgegevene bevelen door geheel Spanje zonder tegenfpraak aangenomen en uitgevoerd, zoo- dac hec regencfchap zich aldaar vdstigde en de za- ken er even vreedzaam als in de *NederIanden ge-* regeld werden. ^ . Hec ministerie in dat land, bij de Spanjaarden de«raad van Vlaanderen genoemd, ^ve^d op eene aangename wijze verrasc door de narigc van de- ze gelukkige omftandigheid , nopens weike men bij de eerfce djding van den dood des konings zcer bekommerd geweesc was, en men fchepte mopd. Men overlaadde den aartsbisfchop van Toledo met loftuitingen , en knoopte de naauwfte betrek- kingen aan met dezen nieuwen regent , die van zij- ne zijde zich daarvoor zeer gereed betoondc, Niettemin ontmoette de regent , in zijn beftuur > neteliger moeijelijkheden dan in Vlaanderen plaats hadden; De Spanjaarden morden over de te groo* te dienstvaardigheid welke hy den Vlamingen be- toonde; oude gefchillen onder de Spaanfche groo- ten werden weder.opgewarmd, en elk dezer ge- fchillen gold eenen oorlog uit hoofde van de magt der huizcn , die zich vcor de eene of andcre par- tij vcrklaardeu. Hij had het gcluk alle deze hin^ / ^ 6 R E I^ T B N, 6i derpalen te overwiunen , en het koninktijk uit- en Inwendig in vrede te houdeft. Eene andere omftandigheld vereischte van zijne zijde groote omzigtigheid. HiJ had- het regencfchap aatigenomen met oogmerk om -door dit middel te gereeder den koning van Amgoid in bezit van het- zelve te. ftellen , met wien Kij zich in het geheiiti verftond'; maar hierin ontmoette h^' fterke tegenkan- ting. [»] Sotaiflige der voorilaamfte Spaarifchi grooten wilden daarvan niet'hot)ren, en ftelden den keizer Maximilian voor, dieh iij bij brieven «n dooi afgevaardlgden daatto^ vei*zochten ; deze monarch fcheen daartoe-de hand* te leenen ; zoodat Men eene fchrOmelijke fcheifrifig te gemoet zag*. ' Frankrijk kwam in het mfddfen ; de keizer ett^ de-katholijke koning ftemdeir ift'Zeker opzigt toe om zich aan deszelfs uitfpraak te zuUen houderi. Lodewijk XII, en de kardinaal d'Amboife," 'ifijn ieerfte (teatsdtenaar , oiiderzochteh hunne ' ifeg- ten ; bdde waren grootvaders van den jongen prins*, ♦ inaar de zaak betrof Castilie , welks eigene' ko^ ningin nogleefde, en de katholijke koning WraS htar vader. -Drt regt werd in Frankrijk geiicht het meest gegronde te zijn. De keizer vond'zi^k daardoor beleedlgd; ddch duurde zijn misndegM .ilechts eenige maanden , en tot dat het verbond \2a\ Kamerijk die de2« vorilep tegen de republlcfk vVenetie verknigd^; ' - ^ r. . • • \ ^ (Sa NEDERLANDSCHE De koning van .Arragon was in 150^ van Ita- ■ lie teruggekomen en, had den kardinaalshoed voor den aartsbisicbop; Xim^nez medegebragc. 