Corporate financial management
8«. ((43 fttbriekwerbsaKmheden, nftar rede vaift 4 man Toor elken bouw aanplant, en te vinden ait de bevolking Tan die pereeelon, welke gedurendc het loopend jaar noch met deu aanplant nooh met bet rietanijden te maken hebben; 8**. aan de alzoo van Gouvernementswege te yerstrekken koelies, die niet dan Toor dag- werk mogen gebengd worden en alsoo opko< men van 6 nur des ochtends tot 6 nur des avonds, behoudens een utir rust op bet mid- den ran den dag, een dagloon toe te leggen van mimtens 35 cents per dag; 9*. die yerstrekking yan koelies te beperken tot den werktijd der fabrieken, vaaronder yer- staan vordt de tijd, gednrende velken het net ▼ordt yermalen; 10°. in de behoefte aan werkyolk, boyen en behalye de van Gouyernementsirege te yer- strekken koelies benoodigd, moet buiten eenige bemoeiienis der plaatsdijke bestnren worden yoor»en; ll**. ie yermaling yan het riet yangt aan met den 16 Jnlij yan elk jaar, en zal naar ge< laug Tan de nitges^^theid yan den aanplant niet langer dan 70, niterlijk 85 dagen mogen duren; IS*", bij den aanvang der yermaling Tan het riet sal de aanplant yoor het yolgend jaar reeds TOor de helft moeten afgeloopen zijn; 1S^ tflt Terkrijging yan de yoor die eerate helft beuoodigde bibiet znllen, boyen en behalye de yoor de fabriek bepaalde uitgestrektheid, elk jaar £oo yeel bonwa met snikerriet worden be- teeld, ala noodtg zal worden beyonden toot de beplaating Tan die eerate belft ^); 14*. de koaten Tan die extra-lnqplanting bhj* Ten TOOT rekeiuBg der beyolking, en speoiaal yaa dat gedeelte er Tan^ hetwelk het daarTan afkomatige riet moet gebmiken*}; 15*. Toor de tweede helft der bephinting wordi de benoodigde bibiet ala naar gewoonte *) B$ eene gemidddde ophrengst yan 3,150 bos- sea riet per boaw, ul men yan een boaw 58,750 rietotokken hebben. Indien van elken stok gemid- deld set ttekken worden yerkregen, dan geeft dit een getal ?&n 823,500 stekken. Naar dien maatstaf kan men eenigzins berekenen, hoeveel men noodig heeft Toor de eerste helft van den aanplant. s) Ten einde het dragen dier kosten gemakkelijk te maken, son men op de betaling, welke de bevol- king ontvangt^ jaarlgks zoo yeel kannen korten ah noodig kan sgn, om de kosten dier extra-beplanting good te maken. Wanneer men dit bgy. bepaalde op /" 3 per bouw aanplant, dan son dit bijj eenen aanplant yan byy. 800 bouwi / 600 bedrsgea. yerkregen yan het riet, dat Tdor de fobriek gesneden wordt; 16*. het toezigt oyer den aanplant blijft op den bestaanden yoet aan de inlandsche hoofden overgelaten ; 17*. yoor de Eorg, die zij moeten dragen dat de aanplant behoorli^ik geschiede en onder- honden worde, zal him worden toegekend eene billijke belooning, naar rede yan hoogstens/S yoor elken bonw aanplant; 18*. die belooning, te yinden nit eenedaar- yoor door den jfabrikant te doene vitkeeriog, wordt genoten door de hoofden yan het per- ceel, waarin de aanplant plaate yindt; 19*. yoor het transport yan het riet zoigt de fabrikant zonder eenige bemoeijenis of tus- schenkomst yan het plaatsclijk bestuur; 30*. behoudens yerpligting, om aan het plaatselijk bestnnr het bewijs te leyeren, dat hij daaryoor het yereischte getai karren ter zijner beschikkiug heeft, om dagelijks zoo yeel, riet aan te brengen, als noodig is, om binnen den bepaidden termijn den geheelen oogst te knnnen yermalen; 81*. de fabrieken te yerdeelen in 4 katego* rien, met eenen aanplant: Toor de 1« kategorie Tan 300 bouwa # # 8o , , 350 , # # 3« r ^ 300 ^ # # 4e , , UO ^ 33*. den dunr yan den werkti|d of den irjd yoor de yennaling Tan hei riet toor do h* brieken te bepakn ab Tolgt: le kategorie op 85 dagen 3e # # 80 # 3e 0 # 75 # 4e 0 0 70 » 83*. gednrende den werktijd aan de fabriek zoo Teel water te Teratrekken ala noodig ia Toor de yermaling; 34*. met opzigt tot de oapaciteit der fa"^ brieken zonden de Tereischten konneu bepaald, worden als yolgt ^) : ^) De opbrengat van riet per bonw is zeer aiteen- loopende, hoezeer het wel te verwachten is, dat bij eene betere regeling van deu aanplant, met veelvu^ dige verwisseling van grond, bet verschil geringer sal worden. Hier is de berekening rnim gemaakt over eene gemiddelde opbrengat yan 3^150 bossen per bonw. De cyferi over de gemiddelde hoeyeelheid m|^ 41» 64^ SU. le kategorie: I a, dogelijksche Termalmg van minstens 7|600 bpssen riet^ en b, dagelijksche verwerking van minstens 110,000 Nederlandsche kannen sap^ 2e kategorie: a. dagelijksche yermaling yan minstens 6,800 bossen net, en b. dagelijksche verwerking van minstens 94,000 Nederlandsche kannen sap; 3o kaieg'Orle: a. dageL^ksche vermaling van minstens 6,000 bopsen riet, en b, das^ijksche verwerking van minstens 80,000 Nederlandsche kannen sap; 4e kategorie: a. dagelijksche vermaling van minstens 4,700 bossen riet, en b. dagelijksche verwerking van minstens 65,000 Nederlandsche kannen sap. J SS"*. De bepaliug, tot welke kategorie eene fabriek, met opzi^H tot haren aanplant, be* hoorty moet niet alleen afhangen van hare capaciteit, maar ook; in verband worden ge- bragt met de gelegenheid tot minstens vijf- malige verwissehng van gronden en de wen- schelijkheid om den aanplant te beperken bin- nen een rayon van hoogstens 4 palen van de fabriek ; 26*. ter verkrijging van het noodige brand- hout »al, waar dit mogelijk bevonden wordt, aan elke &briek eene voldoeade nitgestrekt- heid bosch voor den kap van brandhoui in een of meer perceelen, op eenen afstand van 8 of hoogstens 10 palen, worden toegewezen; 27". voor het regt om daarin, met uitslui- ting van anderen, te mogen kappen, betaalt de fabrikant' eene retribntie, naar billijkheid te bepalen, hetaij aan de bevolking, hetzij aan '8 lands kas, naar gdang het aangewezen bosch gemeentcgrotid of staatsdomein mogt wezen ; 28". aan de hoofden der dessa's, in en om het aangewezen bosch gelegen, wordt de zorg opgedragen, dat daarin niet door anderen ge- kapt worde; 29". de uitgcstrektheid regelt zich naar de jaarlijksche behoefte en den tijd, noodig voor het jonge plantsoen, ter vervanging van het gekapte, om tot den vereischten wasdom te komen en veder tot brandhont gebeogd te worden *) ; 80". de retributie, door den fabrikant ie betalen, moet worden berekend in verhoudiog tot de kosten, vereiacht voor de bephmting van het jonge plantsoen en met inachtneming van het ongerief, dat het uitslnitend regt tot aankap soms aan de bevolking zou kuimeii veroorzaken; 31". de aankap en de aanvoer van het hout zelf worden aan den fabrikant overgekten bui- ten bemoeijenis van het plaatselijk bestuur, behondens de noodige maatregelen ter verhin- der in g dat de aankap geschiede op eene roeke- looze wijze, waardoor de aangewezene uitge- strektheid ontoereikende zou kunnen worden om in de eenmaal gecpnstateerde jaarlijkscbe be- hoefte geregeld en bij voortduring te vooraen. Wij gelooven, dat men tot de TerwezenlijkiBg van al hetgeen zoo even is in overweging ge- geven bezwaarlijk zal kannen komen anden dan door eene onteigening van de aanwezige, met het Gouverucment in kontrakt staande ondememingen. Die onteigening zou zoo moeten plaatsheb* ben, dat tusscheu het bealuit, om daartoe orer te gaan, en het tijdstip, waarop de onteigeciDg gerekend kan worden haar voile beslag te heb- ben gekregen, een tijd van 2 ik 3 jaien tu* ■ loopt, om, terwijl de ondernemcrs op den be- staanden voet biijven voortwerken, zood&t et geene stagnatie outsta, het Gouvemement in de gelegenheid te stellen, inmiddels al bet noodige te verrigten voor het in werking bren- gen der nieuwe regaling. i Poor die onteigening son derhalve het Gou- vernement eigenaar van de beataande oader- nemingen worden en het komt ons voor, dat men, onder de nieuwe inrigting, de bestaaadc zoowel ala de nieuw te bouwea fabrieken is huur zou moeten uitgeven voor den tijd yan twiotig jaren, tegen vrije beschikking Toor de huurdcrs over het geheel hunner prodnktie, en wel op zoodanigen voet, gclijk wij later anlla opgeven, dat zij, na expiratie van het kontrakt en behoudens behoorUjke voldoening aan aCe hunne verpligtingen, eigenaars worden der fa- brieken, die zij in huur hebben gehad, cm Ter- der te kunnen biijven voortwerken door middel dageUjka te verwerken, zijn mede ruim berekend naar eene gemiddelde opbrengat van 30,000 Ne- derlandsche kannen sap per bouw, hoezeer ook daarin groote rersehillen heataan. i) Heeft men bijv. jaarlijks noodig honttcUta kappen ter nitgestrektheid van 6 bouws, en hceft het jonge plantsoen 20 jaren noodig, om wederali brandhout te kunnen dienen, dan moet de uitge* I strektheid minstens 100 bouws z\jo. 8U. 645 Tan met de berolking aan te gaue overeen- komsten tot geheel vrijwilligen aaDplant, zon* der verdere bemoeijenis of tusscheukomst ran het Goaveniemeiit^ dat alzoo, voor zoo veel de Buikerkultaur betreft, eeu einde aan het kultuarstelsd zou maken. Wij vilien ten besluite nagaan, op welken ▼oet de in overweging gegeven onteigening zou kannen geschieden, en welke, in verband daarmede, de geldelijke resultaten van de ait te geven haarkontrakten zoowel Toor de on* dernemere als het Goavernement zouden zijn. Wat nu in de eerste plaats den voet van onteigening betreft, zoo komt het ons yoot, dat de daarvoor aan de tegenwoordige eigenaan nit te keeren Tergoeding zou kunnen bepaald ivorden als volgt: 1*. Toor de op de gewone wijze werkende fiibrieken met eenen aanplant van 400 bouws en daarboyen naar rede van / 600 per bouw aanplant; 2*. voor de ep de gevone wijze verkende fabrleken met eenen aanplant van minder dan 400 bouws, naar rede van / 625 per bouw ; 3**. voor de met stoomtoestellen werkende fabriekeu met eenen aanplant van 400 bouws en daarboveu, naar rede van/ 650 per bouw en 4**. voor de met stoomtoestellen werkende fabrieken met eenen aanplant van minder dan 400 bouws, naar rede van / 675 per bouw. Zoo zou, hij voorbeeld, de vergoeding voor onteigening bedragen: a. voor eene op de oude wijze werkende fa- briek met 500 bouws aanplant / 300,000 ; b. voor eene op de oude wijze werkende fa- briek met 300 bouws aanplant/ 187,500; e. voor eene met stoomtoestellen werkende fabriek met 500 bouws aanplant / 325,000 en d, voor eene met stoomtoestellen werkende fabriek met 300 bouws aanplant / 202,500 »). Uet is wel mogelijk, dat op dien voet de vergoeding voor sommige ondernemers niet ge- lijk staat met hetgeen zij hebben betaald, om in het bezit hunner onderneming te komen. Maar de prijs, dien zij daarvoor gegeven heb- ben, behoeft geen punt van consideratie uit te maken voor het Goavemement, dat niet ') Het spreekt van zelve, dat de hier voor ver- goeding bq onteigening opgegeven cjjfers afhanke- 1^'k blyven van eeu naanwkeurig onderzoek naar den toestand der verschillende fabrieken, van welke lommige goed onderhoaden sqn, andere daarentegen veel te wensdhen overiaten, geacht kan worden onder eeaige ' ▼erpligtin^ te liggen, om regard te slaan op het apel, dat met het koopen of in hnur nemen van fa- brieken gedreven is. Voor het Gouvemement, hetwelk zich bij de kontrakten alleen verbonden heeft voor den duur der kontrakten, en dus de bevoegd- heid heeft, om elk kontrakt, bij expiratio, eenvoudiglijk te laten afloopen, in welk geval de ondernemers slechts het regt hebben tot amotie der fobriek, behoeft alleen de vraag te gelden: hoe veel eene fabriek bi| den opbouw kan gekost hebben en welke hare waarde kau zijn, op het oogenblik der onteigening, dus na een verloop van een zeker aantal jaren ua den opbonw. Wanneer men uit dat oogpnnt de zaak be- schouwt, zal de voorgestelde vergoeding wet niet anders dan . als zeer billi^ kiuinen be*! schouwd worden, vooral zoo men daarbQ in' het oog houdt» dat de materiele waarde der» fabriek er niet op voomitgegaan is. -* Doch gaan wij verder* Indien men aanneemt, dat op den vooige* stelden voet het Gouv^nement voor de out* eigeniDg gemiddeld zal hebben te betalea/650, per bouw, en wij hpuden het er voor« dat het.. eer minder dan meer zal behoeven te &jn«, zoo zou, in verband tot de uitgestrektheid- van den gebeelen. GouveroemenU aanplant^: ad ongeveer 40,000 bouws, het totaal doT'. roor onteigening te besteden som calcalatief niet meer dan /26,000,OPO. bedragen. Aangezien uu het doel zou zijn, om den aanplant der te onteigenen fabrieken merkelijk te reduceren, zoo zou een groot gedeeite van. den tegenwoordigen aanplant onbenuttigd blij- ven, en hiervooT bestaat geene hoodzakelijk- heid. Gesteld dat voojr de .later. in. huur nit t6 geven fabrieken de aanplant gemiddeld 225 bouws per fabriek bedraagt, zoozau de tot^e aanplant voor de nu te onteigenen 95 fabrior ken bedragen 21,375 bouws, wesbal?e er van den tegenwoordigen totalen aanplant pqg on- geveer 19,000 bouws zouden overblijven. • , Het is moeijelijk te bepalen, hoe veel iiieuwe fabrieken daarvoor noodig kunnen zijn, omdat dit af hangt van het in te stellen onderzoek naar de uitgestrektheid van den aanplant roor elke nieuwe fabriek; maar dit belet niet, om eene vrij goede en waarschijnlijk zelfs vrij mime raming te maken van hetgeen voor de oprig- ting dier nieuwe fabrieken zou moeten besteed worden, wanneer men daarvoor eene uitgaaf van / 700 per bouw stelt. Daargiede xoti dm M6 SU, do totdle ititgalf voor de nieuwe fetbrieken op hoogstens/ 13,300,000 komea te staan ^). Wannew men nu nog rekent op eene uit- gaaf van/ 2,700,000 voor hctgeen er te doen T&lt, om de onteigende £abrieken in behoorlij- ken Btaat te brengen of om daaraan, waar dit noodig mogt zijn, de capaoiteit te geven, die ^j hebben moeten, om te kunnen voldoen aau de yerebchten gesteld Toor de kategorie, itfoiarin ze vallen, dan komt de geheele zaak neder op eene aom yan / 42,000,000. Om die te yinden, zou de regering eene leening onder garantie van het Rijk moeten aangaan, irelke, m yerhouding tot den tegenwoordigen koers der etaatafondsen, seer zeker tegen 4Vs °/o a pari te plaatsen zou zijn. Bedingt nu de regering, onder toekenning aan de hnniders yan yrije beschikking oyer het gehed banner produktie, eene bunr bere- kend tegen / 150 per bonv, onder yerpligting, om boyendien, en in yerband tot de omstan- digbeid, dat de fabrieken gedurende den tijd der yerhuring het eigendom yan het Gouyer- nement iijn, jaarlijks yoor assarantie der ge- bouwen in *s lands kas te storten eene som, berekend naar rede yan/ 10 yoor elken bonw aanplaut, zoo zou het Gouvernement jaarlijks ontvangen aan huur der fabrieken met eenen totalen aanplant yan 40,000 bouws tegen /150 per bouw . . . . / 6,000,000 aan stortiug in 'a lands kas tegen /lO per bonw voor assurantie der fabrieken 400,000 Te zamen / 6,400,000 zoodat na aftrek yan de rente a 4Vj »/j op de leening van/ 42,000,000 of yan. . . r 1,890,000 hare jaarlijksche winst zou be- dragen / 4,610,000 Voegt men hierbij hetgeen waarschijnlijk meer aan uitgaande regten op de suiker zou worden ontvangen, dan blijkt het, dat wij niet yer meer af zijn van de winst, door de regeriog In het tijdvak van 1858—1863 op de soiker behudd, en de opofferiug harerzijds om tot eene betere regeling te kunnen komen *) Indien men, gelijk wy zoo even voor de ont- eigende fabrieken dedea, ook voor de nieuw aan te bonwen fabrieken een gemiddeld neemt van 225 bouws voor den aanplant per fabriek, dan zou de zaak daarop nederkomen, dat er ongeveer 84 nieuwe fabrieken sonden komen, die gemiddeld ieder onge- yeer / ICOjOOO aonden kosten. niet groot is. Op pag. 639 toch berekeaden wij, dat het Gouvernement in dat tijdvak hoog- stens / 5,088,209 gemiddeld JaarlijkB op de verpligte levering heeft kunnen winnen. Ondertusschen zou desniettemin de zaak bier- mede nog niet zeer yoordeelig voor de rege- ring uitkomen, daar zij, terw^l na 20 jaren de fabrieken het eigendom der huurders sou- den worden, het bedrag der leening voor hue rekening zou blijven behouden.^ Om hierin te gemoet te komen zouden de huurders bij de aanvaarding van hethuurkoa- trakt voor eens in 's landa kas moeten storten eene som, berekend tegen/ 360 per bouw aan- plant, met dien veratande, 1*. dat aan de onteigende eigenaars tegen die storting het kontrakt voor de verhuring hunaer voormalige £abriek zou kunnea gegnnd worden, terwijl 2®. voor de verhuring der nieuw te bonvea fabrieken het bedrag der storting, behoudeni een minimum van/ 350 per bouw, bij ultbe- steding zou dienen bepaald te worden* Zoo zou de regering ter zake der storting eene som ontvangen van 14 k 15 millioen gulden, om met rente op rente voor aflossing der leening te worden gebezigd. De storting zou, aangezien de huurders an- ders, gelijk vroeger, weder uiets van het hunne zouden hebben bijgebragt en er dus hunner- zijds geen waarborg zou bestaan voor de na- leving banner geldelijke yerpligtingen tegen- over het Gouvernement en de beyolking, daar- voor subintreren en wel indiervoege, dat bij niet stipte nakoming dier yerpligtingen de verhuurder, in deze het Gouvernement, ach het regt voorbehoudt, om het huurkontrakt te vernietigen onder verbeurte, ten behoc?e van den verhuurder, van alle regten op den eventuelen eigendom der fabriek, terwgl, gelijk van zelf spreekt, van de gestorte som, welke bestemd is eensdeels tot waarborg voor de naleving van het kontrakt, anderdeek om, bij geregelden afloop van het huurkontrakt, aan den huurder den eigendom der fabric te re^ zekeren, geene de minste restitutio geeisoht zou kunnen worden, onverminderd het rcgt aan de zijde van het Gouvernement, om de door niet naleving van het kontrakt geleden geldelijke schade op den gewezen huurder te verhalen, voor zoo ver de gestorte som daar- voor onvoldoende mogt w^orden bevondeo. Eindelijk kan die storting het Gouvernement in staat stellen, om, tegea eene rente van 6 %9 aan de verhuurders, zoowzq dit rerlafigeDj su. w eea jaarl^kseh roofBchot te geven, vaarran bet bedragy om aan den in de storting aan- wcaigen uraarborg niet alle waarde te bene- men, sou kunnen gesield vorden op boogstens /ISO per bouir, zoodat yoor den waarborg zelven nog miiistbns/lZO in handen van bet Gouvernement- zouden blijven. . Op dien voet zou bet Gouyernement jaar- lijks aan Toorscbotten verstrekken een bedrag van / 7)200,000 welke tegen eene rente van 6 % zouden opbrengen / 432,000. In verband tot die storting, waarvan slechts / 7»200,000 bescbikbaar zou moeten blijven Toor bet verstrekken van voorschotten, zou de aan te gane keuing zieb kunnen bepalen tot een cijfer van 34 ^ 35 millioen gulden. Bij rernietiging van een buurkontrakt, in- geval yan niet nakoming aan de zijde des buurders van zijne geldelijke verpligtingen, zon bet Gouvernement bet buurkontrakt voor den nog overigen tijd weder kunnen uitbe- steden, voor zoo veel betreft de als storting te betalen som^ met uitsluiting van den ge- wezen buurder. Wij willen nu nagaan, welke uitzigten een op den yoorscbreven voet uitgegeven buur- kontrakt voor den buurder zou aanbieden, en tot dat einde eene berekening geven yoor twee fabrieken, de eene met 800, en de an- dere met 150 bouws aanplant, daarbij uit- gaande van eene produktie van 50 pikols per bouw, boezeer bierboven reeds is aangetoond, boe, zonder te overdreven verwacbting, eene produktie van zells 58 pikols mogelijk is. Bij eenen aanplant van 300 bouws: Huur aan bet Gouvernement ad / 160 per bouw / 46,000 XJitkeering aan 's lands kas voor assurantie i/10 per bouw. ^ 3,000 Rente a 6 7o 'sj^^s van een voorscbot van / 54,000, naar rede van /180 per bouw , 3,240 Onderboud der &briek en toe- stellen, berekend tegen 2 "/o ^^^^ de waarde der fabridc calculatief ad /210,000 sf 4,200 Traktement van den buurder of zijn admmistrateur 2i /24 per bouw , 7,200 Idem van eenen opziener a / 4 per bouw r 1,200 Idem van een klerk of 2^^ opziener , 500 Idem van een machinist a / 10 per bouw r 3,000 Te iransporteren. • • • / 67,340. Transport. • / 67,&lf0 Betaling van den smkerkoker ei^ z^n personeel naar rede van 35 cents per pikol over eene produktie van 15,000 pikols , 6,250 Betaling aan de bevolking voor bet gemis barer gronden en baren arbeid bij den aanplant, ad / 140 per bouw , 42,000 Suijloon van 645,000 bossen riet, naar eene gemiddelde opbrengst van 2,150 bossen per bouw, tegen 1 cent per bos. •. • • •. • » , 6,450 Transport naar de fabriek van 645,000 bossen riet, tegen 1^/, cent pel bos • # 0,675 Uitkeering ten behoeve der des* sa's boofden voor bun toezigt over den aanplant, ad/ 2 per bouw. , 600 Koelieloonen : 120 koelies, dagelijka gedurende 85 dagen van Gouvernements wege te verstrekken tegen 25 cents per man daags ^ 2,650 120 man vast werkvolk ') boven- dien k gemiddeld 35 cents per man daags , S,67ff 60 man daags,- gedurende nog IVs maand, h 35 cents # 945 Betalfng van mandors, calcubitief # 400 Brandhout, daaronder begrepen de uitkeering voor bet uitsluitend regt van aankap, caleulatief , 8,500 Uitgaven voor suikerpotten, Ija- peels, djarak- en klapper-olie, vet, kalk en bamboe, calculatief. •. , 2,000^ Emballage van 15,000 pikols sui- ker, naar rede van 8V4 pikols per krandjang, in 4s000 krandjangs, te- gen / 1 bet stuk, bet stamploon daaronder begrepen , 4,000 Transport van 4,000 krandjangs suiker gemiddeld des noods tegen / 2 per krandjang , 8,000 Diverse uitgaven als voor kleine transporten, reiskosten, kantoorbe- hoeften, kosten op de aflevering der suiker, en een oogstfeest aan de be- volking, calculatief g 1,380 Te zamen. ,. (S4$ SUi pikiJ.' / 210,000 &^ ^Vi Vo-Toor kommissie. . . # 5,250 Rest . . , . / 204,750 . af uitgaven ad. ....... ir 162,660 blljft winst .... f 42,090 t """"tiii'im ' Bij eeneu aacplant Tan 150 bouws : Huur der fabriek ad / 150 per bouw / 22,500.— Uitkeering voor assurantie a / 10 per bouw ...'...... » 1,500.— Rente a 6 7o '^ J^^^ ^^^ het Gouvernements voorschot ad /27,000,.... ...... .. .. .. ... .1,620.- Onderhoud der fabriek, berekead. ^ 2 % over de waarde der fabriek ^ / 105,000. .,.,,..... 2,100.— Traktement van den huurder of administrateuj ^ySQ per bouv . r 4,500. — Idem vau den opziener . . . r 1,200.— Betaling van den suikerkoker ' eoD, zqn p^r^oaeel toge^ 35 cents. per pikol over eene prodaktie van 7,500 pikols M 2,625.— ' Betaling .aai;i d^ bevolking ad .. / 140 per bouw » 21,000.— Snijloon van 322,500 bossen het \ 1 cent w 3,225 — Transport van idem a IVg cent . r 4,837.50 TJitkeering ten behoove der des- oa's hoofdeu ity 2 per bouw . . . 300. — Koelielooneu : 60 koelies, dagelijks gedurende 70 4agea doQr het bestuur te verstrek* ken tegen 25 cent per man daags # 1,050.— 100 man. vast werkvolk gedu- rende 70 dage4 a 35 cents per man daags § 2,450.— ( 40 man daags nog gedurende 35 dagcD, ^35 cents per man. . . # 560. — Traktement van mandors. . . w 350.-^ Brandhout, calculatief. . . • # 4,160. — Uitgaven voor suikerpotten, tja- peels, klapper-. en djarak-olie, vet, kalk en bamboe ....... 1,000.— Emballage van 7,500 pikols sui- ker, in 2,000 krandjangs, kf\ per krandjaog r 2,000. — Transport van 2,000 krandjangs suiker a/2 y 4,000.— Diverse andere uitgaven, calcu- latief r 1,000.— Te zamen . . . . / 81,977,60 Daarentegen verkoop van 7,500 pikols sui- ker, gemiddeld N^. 16, tegen / 14 per pikol / 105,000.- af 27, 7o voor kommissie . . , 2,62^.- Rest .... / 102,375.- af uitgaven ad 81,977.50 Winst. . . . / 20,397,50 TJit deze berekening *), welke vrij ruim is ge- maakt wat de uitgaven betreft, terwijl dc ver- koop der suiker ad / 14 zeer matig is ge- steld, ziet men, dat er nog geno^ winst Toor den huurder overblijft, om, zelfs met ccnc mindere produktie dan van 50 pikols per bouv, nog met voordeel te kunnen werken op dec voet van het door ons voorgestelde haui- kontrakt. Het eenige wat eene groote vermindering in de berekende winst, alt bans in de eerste jaren, te weeg brengt, is de rente en dos- sing voor de gelden, die de verbuurder noodig heeft voor de bij de aanvaarding van het huur- kontrakt in *s lands kas te doene storting ad / 350 per bouw. Bij eenen aanplant van 300 bouws bedraagt die storting / 105,000. — en bij eenen ran 150 bouws de helft of/ 62,500. Wanneer evenwel de huurder die geldea opneemt desnoods tegen 10 % , dan kan de aflossing met rente in 47s j&i'cn bewerkstel- ligd worden in het eerste geval met/ 30,000 's jaars en in het tweede geval met /1 5,000.— De huurder eener fabriek met 300 bonws zai alsdan in de eerste 4 jaren nog ruim /1 2,000 's jaars overhouden, en die van eene fabriek met 150 bouws nagenoeg / 5,400. Het eenige, wat . wij aan de yerschiilende door ons voorgestelde punten nog toe te Toe- *) In de beide voorafgegane berekeningen lijn verschillende posten veel hooger gesteld dan bg de berekening op pag. 632, omdat deze laatste g^ Bchoeid was op den toenmaligen stand van xakeit en later vele uitgaven eene aanzienl^ke verhoogiog hebben ondergaan. Buitendien koude men ten sui- zien van de op pag. 632 voorkomende en de twee zoo even gegeven berekeningen nog in het oog, dit van de vroegere berekening het doel was, om te doen zien, hoc onder het regime der regeling ru 1847 de kontrakten voor de ondernemers ooeitoi waren zelfs met eene matige berekening van ait* gaven ; terwgl hier omgekeerd de bedoeling is, oa aan te toonen, dat, zelfs met eenm raimen mu^ staf voor de verachilleode. uitgaven, de hnorkoB' trakten op den voorgestelden voet voor de oader- nemera nog Toordeelig sonden iqn. 8U. 640 gen hebben, is, dat bet. GouTernement^ het- velk gedurende bet kontrakt . eigenaar blijft van de fabriek c. a.» zich .bet regt moet voor- bebouden, om den.buurder, zoo deze daarin naktig mogt zyn, te verpligteo, om de fabriek tot bet laat&t bebooxlijk te ouderbouden. Wat de inrigting der fabrieken zelve be- treft, zoo kunnea wij niet geuoeg wijzen op bet feit, dat ons onderzoek aaa den dag bragt, — namelijk dat, om een goed resultaat te verkrijgen, dat is om van de in bet sap aanwezige zuivere suiker 70 tot 80 7o t® ^^' ken, bet bezigen van stoomtoestellen gcen on- misbaar vereiscbte is, — daargelaten nog, dat de kosten van fabrikatie voor eene met stoom- toestellen werkende fabriek ongetwijfeld hooger loopen dan voor eene, die op de gewone wijze werkt; terwijl, zoo bet al een voordeel is, om eene booge prodaktie te krijgen, eene goed- koope produktie een nog grooter voordeel is. Yooral geldt bet niet zeer raadzame, om stoomtoestellen te bezigen ten aanzien van fa- brieken, die, ver van de groote etablissementen Toor reparatie van zoodanige toestellen, dieper in bet binnenland gelegen zijn. Wei kan bet niet outkend worden, dat men met stoomtoestellen voor bet koken der sui- ker meer zeker van zijne zaak is dan bij eene bereiding op de gewone wijze; maar daartegen- oTer staat, dat bet in Indie gemakkelijker yalt, om bekwame suikerkokers te vormeu en te bekomen, dan om overal, waar de fabrieken yerspreid ll^en, een etabUssement voor repa- latie bij de band te bebben. Het voorbeeld trouwens van bet eilaud Bourbon, waar, blijkens bet door ons reeds aangebaali work van den Heer MajiAVGIS, de meeste suiker-etablissementen nog op zeer een- voudige wijze ingerigt zijn en de verkregen resultaten, voor zoo ver wij bebben kunnen narekenen, de vergelijking met die der Java- scbe suikerproduktie zeer goed kunnen door- staan, zoo zij ze niet zelfs overtreffen, is daar om ons te overtuigen, boo noodzakelijk bet is, om ziob niet te laten wegslepen door bet op- hemelen van allerlei verbeteringen en nieuwig- heden, waarvan bet voordeel, om er niets meer van te zeggen, voor het minst, altbans uit een economiscb oogpunt, nog alles bebalve bewezen is. Yan al de latere uitvindingen, waarvan wij het gebruik met meer gerustbeid zouden dur- yen aanraden, is er geene, die, naar ons inzien, op gelijke lijn staat met de zoogenaamde een* trifogale toestellen. Uit twee oogpunten zijn die toestellen ongetwijfeld dienstig. Vooreerst dragen zij bij, om de snikerberei* ding spoediger te doen afloopen, eu ten tweede^ terwijl bij de klejjing der suiker, vooral van de stroopsuiker, veel verloren gaat, wordt met de centrifuges, door welke de kleijing des noods geheel zou kunnen vervallen, al wat in de afgekookte suiker tot grein is gebragt, bebouden. Hetgeen in bet regeringsverslag over 1862 (op pag. 169 der officiate uitgaaf) ten aanzien van het gebruik der centrifugale toestellen voorkomt, alsof smker, met centrifugale toe* stellen verkregen, in gebalte niet geiijk zou staan met suiker, waarbij men geene centri- fugale toestellen bezigt, getuigt niet sterk voor de kennis, die men in Indie betzij bij de re- gering, h«tzij bij ben, die voor het Gouverne* ment met de keuring der suiker beiaat zijn, op het stuk der suiicerbereiding beeft. Wan^ neer tooh eenmaal de suiker afgekookt is, <)aii kan de verdere bewerking er van in de cen- trifugale toestellen tot het gebalte der suikef niets toe- of afdoen. Wij willen de mogelijkheid niet tegenspre* ken, dat suiker, afkomstig van met centrifu- gale toestellen werkeude fabrieken, werkelijk, in verhouding tot de kleur, in gebalte te wen- ' scben kan hebben overgelaten; maar dan is dit niet zoo zeer aan het bezigen van centri- fugale toestellen, als wel aan lets geheel an- ders toe te schrijven. Op Java bezigen vele, zoo niet alle fabrie- ken, die met zoodanige toestellen . werken, ze meer uitsluitend voor de stroopsuiker, wes- halve men in den regel het er voor houdeu kan, dat de met centrifugale toestellen verkre- gen suiker stroopsuiker is. Het is wel nioge- lijk, dat de stroopsuiker, hoe fraai ook van kleur, noch in gehalte, noch wat het grein aangaat) geiijk staat met de zoogenaamde hoofdsuiker, dat is met de suiker, die dadelijk uit het sap verki-egen wordt. Is dit- zoo, dan is het waar- schijnlijk, dat de in het regeringsverslag bedoelde suiker, over het gehalte waarvan men bij de keuring niet geheel tevreden was, stroopsui- ker is geweest, of hoofdsuiker met stroop- suiker vermengd.. Die.vermenging viudt dik- wijls plaats, omdat zij, .zoo laug men de wijze van keuring naar. de kleur behoudt, eon mid- del is, om de stroopsuiker tegen eeneu hoo- geren prijs kw^t te raken. Hebben wij in het voorafgegane den weg aangewezen en het middel aaa de hand gege- ven, om na afloop der buurkoi^trakten een einde te kunnen makeu aan de verpligte sni- kerteelt, welke alzoo ophouden zou aan 'elands 650 SV. kas de voordeeleu te blijien geven, die nu nog daarvnn geaoten vorden, soo spreekt het van sel^ dat men zich den nog Toorhaudea tgd dient ten nutte te makeiif om alsdan die ▼oordeelen te kunnen ontberen zonder onge- rief voor 's lands geldmiddelen. Ons schiet nog OTer aan te toouen, dat het toekennen Taa geheel vrije bescliikking aan de fabrikanten kan geacfaieden sonder eenige Trees, dat eulks eenen ongunstigen iurloed op de marktprijzen in Indie zou kunnen hebben, hoezeer men vroeger beweerde, dat de prijzen der stapelpro- dukten in Indie zoaden dalen, naannate daar- yan meer en meer ter markt werd gebragt. In het artikel Nederlandsch Indie toonden wij, op bladz. 4? 7 van Dl. I, het on- gegronde diet bewering aan, door eene becij- fering, waaruit bleek, dat in het tijdvak van 1B4$ tot 1866 de verkoop van suiker in Indie Teel Toordeeliger uitkwam, dan die in Neder« land, hoeteer toen reeds Toor partiknliere re- kening eene hoereeiheid Buiker ter markt in Indie werd gebragt, die over het aangehaalde tqdrak veilig op gemiddeld 700,000 pikols 'a jaara kan gesteld worden. Sedert dien tijd heeft de loop van den sui- kerhandei het ongegronde dier bewering nog meer aan den dag gebragt. Hierboven ^) is reeds aangetoond, dat de van 1858 — ^1863 voor rekening van het Gou- veruement in Nederland verkochte suiker netto per pikol had opgebragt/ 14.87. In datzelfde tijdvak heeft men, volgens de Indische haudels- verslagen, voor rekening van partikulieren uit- gevoerd : in 1858 .... pikols 1,199,106.32 1859 1860 1861 1862 1863 1,314,342.39 1,409,648.85 1,844,765.92 1,543,022.83 1,137,526.16 tegen eenen gemiddelden prijs per pikol: in 1858 ad / 16.95 , 1859 g , 15.82 , 1860 # , 14.70 , 1861 , , 13.80 , 1862 , , 13.77 , 1863 , , 13.80 waannede de waarde van den partikulieren i^tvoer derhalve bedragen heeft: in 185S / 80,324^852 , 1869 , 20,792,896 , 1860 , 20,720,368 # 1861 , 18,657,769 , 1862 , 21,247,424 0 1863 , 15,697,847 te zamen. . . . / 117,341,156 1) Zm pag. ^9, io kokou of gemiddeld / 14.76 per pikol, dat is slechts 11 ceuts minder dan het netto -rendement der in Nederland verkochte Gouvernements suiker, hoezeer deze in kwaliteit miustens 3^4 nom- mars hooger is geweest dan de partikaliere suiker. Deze uitkomst is te opmerkelijker, omdat in het tijdvak van 1858 — 1863 de par- tiknliere uitvoer gemiddeld jaarlijks heeft be- dragen 1,324,718 pikols, of ongeveer 625,000 pikols *8 jaars meer dan het gemiddelde, door ons voor het tijdvak van 1848—1856 ver- kregen. Het blijkt alzoo, dat de suiker op Java, in we6rwil van de belangryke vermeerdering der hoeveelheid in handen van partikulieren, be- trekkelijk, dat is in verhouding tot de gemid- delde kwaliteit er van, steeds meer heeft ge- golden, dan voor de Gouveruementa auikei in Nederland la gemaakt. Men kan zich er dan ook van veraekerd bou- den, dat, al kwam de geheele produktie van Java daar ter markt, dit niet alleen geeuen invloed op de marktprijzen zou hebben, ma&r ook dat hetzelfde veraohijnsel, waarop wij du, even als vroeger, weder wijzen, — het meer voordeelige uamelijk van eenen verkoop ter plaatse der produktie boven een geforceerdeu verkoop in Nederland, -^ ook dan niet minder zou bl^ven bestaau. Wat nu de vraag betreft: of — wanneer de geheele Javasche suikerproduktie voor re- kening van partikulieren werd uitgevoerd, — in dat gevsd het behoud der suikermarkt ia Nederland en het vervoer van suiker met Ne- derlandsche achepen gcen gevaar zouden loo* pen; — hoezeer wij het niet wagen te voor- apellen, welken loop aladan de suikerhandel loa kunnen nemen, -— zoo komt het ona toch toot, dat men sich omtrent dat gevaar niet te seer heeft te verontrusten? Zoo lang toch Java eene Nederlandache be* zitting blijft, moeten de banden, die de ko* lonie aan het moederland vaathoudeu, eeaea beslissenden invloed uitoefenen, om aan bet moederland het overwigt op de Indische markt ie verzekeren. Niet. alleen tooh zal het groot* ste gedeelte van het Europeesch element ifi 8V. A51 Indie, 6Q zelfe van al wat isioh aldaar met handel en Industrie ophoudt, blijveo bestaan uit onze landgenooten, die bier hnone betrek- kingen behouden, — * niet alleen zal Neder- landsch kapitaal daiur sdjn en blijren de groote beweegkracht tot ontwikkeling van land en volk, en vloeijen daaruit van zelf verbindte- nissen voort, die weder giiinstig moeten wer- ken tot instandhoudisg van bandel en soheep- vaart tusscben het moederland en de kolonie; maar ook de ligging van I<Iederland, waardoor wij ons steeds krachtig znllen knnnen doen gelden voor de Toorziening- ia de behoeften van al wat op bet vaste land van Europa, be- oosten ons, zoo noord* als zuidwaaits ligt, zal ons, zoo wij maar uiets doen, waardoor dat vobrdeel yoor ons v«rloren zon gaan, bij voortdnring kunnen doen staat maken op bet beboud van eene aanzienlijke markt voor de koloniale stapel-artikelen. Men zegge ifiet, dat vddr 1830 een tijdvak beeft bestaan, waarin wij in Indie op onze eigen mark ten niets meer te beteekenen bad- den, -* wij ontkennen zalks niet; maar zou men wel tusscben den tegenwoordigen toe- stand en dien vddr: 1830, ler goeder trouw of zonder bewijs te leveren van volslagen on- bekendheid met de beide toestauden, eene ver- gelijking knnnen maken, om daaruit tot de gevolgtrekking te komen, dat wat toen ge- beurd is, ook nu weder plaats zou moeten yinden? Toen in 1816 Java aan ons teruggegeven werd, nadat bet vier k vijf jaren in banden der Engelschen was geweest, was bet Eugelscb element er overwegend; de betrekkingen tus- scben Nederland en de kolonie waren gedu- rende een twintigtal jaren van zoo weinig be- teekenis geweest, dat Java voor ons als een onbekend land was geworden ; en, terwijl onze kennis op zich ^elve zeer gering was, kwamen "wij er, in onze koloniale en bandelspolitiek nog steeds vervuld met de traditionele, zoo bekrompene denkbeelden en beginselen, die onder de voormalige Oost-lndiscbe Compagnie heersobende waren. Onze gebeele bandel ge- achiedde nog altijd volgens den onden sleur, hoezeer rondom ons, vooral bij de Engelscben en Amerikanen, op dat stuk zoo veel veran- derd was. Neemt men bij dat alles in aan- merking, boe weinig Java in die dagen voor den algemeenen bandel produceerde, en boe het der tot een zoo laag peil gezonken pro- doktie nog door de averegtscbe maatregelen der regering moegelijk werd gemaakt, om zich eenigdoB op to heffen, dau hebben'>wij, «-» Bonder nog te spreken van den vijfjarigen oorlog met Dispo Nbgoso, *>^ reeds meer dan genoeg Injgebragt ter verklaring van den treurigen loop der zaken vddr 1830. *»- Maar boe is ook sedert alles veranderdl Hoezeer bet steeds onze overtuiging is ge- weest en nog is, dat, gelijk overal en ten alien, tijde, zoo ook bier het kwaad zijne eigen ge-% nezing zou bebben medegebragt, indien men maar minder ongeduldig ware geweest, m £onr der de toevlugt te nemen tot kunfitmiddeleoi en met losmaking der banden, wwirin mea toen gekndd was, w<^ meer bad willen over- laten aan of vertrouwen op de natuurlyke werking van eigen, inweudige kraobten, zoQ willen wij tocb niet onbillijk genoeg zijn om aan de aangewende middelen de gevolgen te ontzeggen, die zij tot verbetering van dei» toestand werkelijk bebben gebad. Het is wel waarj dat wat door kunst on bescherming in het leven is geroepen, nog geenen waarborg gieeft voor een zelfstandig bestaan ; maar juist hei artikel suiker, waarin de Nederlaudsche ondememingsgeest zich het best beeft kunnen vertoonen, bewijst, dat men daaromtrent geene vrees behoeft te bebben. 059 SU. Be partikiiUere uitvoer heeft, g^^j/L wij 200 eren agmi, in het tijdvak van 1858—1863 bedngCB 7,948,311.57 pikols. — DMunran is Tenondea: I*, naar Nederland: in 1858 pikols 969,132.89 , 1859 , r 1,116,149.75 , 1860 1 r 1,226,748.94 , 1861 i r 1,199,818.18 , 1862 1 r 1,353,168.50 0 1863 i r 1,000,020.71 d*. naar den Indischen Archipel : in 1858 pj ikols 12,872.15 , 1859 , 5,448.22 , 1860 # 4,374.77 , 1861 , 6,679.42 , 186S r 8,049.72 , 1863 , 8,226.26 pikols 6,864,038.97 45,650.54 Transport. . . . pikob 6,909,689.51 3^ naarvreemdebaTens: in 1858 pikols 217,101.28 , 1859 ^ 193,744.52 , 1860 , 178,425.14 , 1861 , 138,268 32 , 1862 , 181,804.61 , 1863 M 129,278.19 1,038,628.06 totaal partikallere uitvoer als boven pikols 7,948,311.57 iraanran dns is gegaan: naar Nederland. . . , m elders .... voor 84.35 •/o , 13.64 , Ook uit het oogptint van de vlag, waar* onder de xutvoer is geschied, kannen de Ne- derlaudsche schepen gezegd worden aan de concurrentie krachtig het hoofd te hebbeage- bodea. Te transporteren. . . . pikols 6,909,689.51 Met betrekking tot de vlag toch verdeelt de uitvoer sich als voigt : 1*. Onder Nederlandsche ylag: a, naar Nederland: in 1858 pikols , 1859 1860 1861 1862 1868 r r r 0 9 t 866,899.85 1,011,156.36 838,650.25 782,764.68 910,411,68 699,481.58 pikols 5,109,364.40 h, naar den Indischen Archipel: in 1 858 . pikols . 9,059.04 t 1859 ^ 5,421.72 1860 ^ 4,272.77 1861 t 6,673.42 1862 , 7,869.07 1863 ^ 8,226.26 r 41,522.38 e» nanr vreemde havens: in 1858 pikols 1859 1860 1861 1862 1863 88,606.69 48,383.47 19,967.08 38,775.67 63,511.80 65,511.46 274,656.17 To transporteren. pikols 5,425,542.85 pikols 5,425^48.85 su. 66S Transport. pikolB 5,496,549.85 8^ Onder Treemde vlag: 0. saar Nederland: in 1858 pikols 102,983.04 , 1869 , 103,993.39 , 1860 , 388,098.69 , 1861 ....;. , 417,063.50 r 1869 ^ 442,756.82 ^ 1868 , 800,589.13 b, naar den Indisohen Aichipel: in 1858 pikols 3,813.11 , 1859 , 26.50 ^ 1860 , 102.— r 1861 , 6.— ,1862 , 180.65 , 1863 — e, naar vreemde havens: in 1858 pikols 178,594.59 , 1859 , 145,361.05 , 1860 , 158,458.06 , 1861 , 99,492.65 , 1869 r 118,292.81 , 1863 ...... # 63,766.73 pikols 1,754,674.57 4,128.26 763,965.89 2,522,768,72 Totaal partikuliere uitvoer als boven. pikols 7,948,311.57 In deu paitikolieren nitvoer van auikor is diis het aandeel geweest: 1*. der Kederlandsche vlag: naar Nederland 64.28 ^f^ # den .Indischen ArcMpel 0.52 , g vreemde havens . . • 3»46 g 68.26 % 9**. der vreemde vlag: naar Nederland 22.08 % den Indischen Arohipel 0.05 , # vreemde havens . . • 9.61 # 31.74 g 100.- «/o Hieruit blijki, dat ruim het Vs gedeelte van den uitvoer is geschied onder Nederlandsche vlag. 