Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
The boats may be armed with from 4 to 6 guns (12 poun curronnades) and as they work with particular facility ir calm, would upon occasions be very serviceable against the pirat! The undersigned will undertake to act as agents and manag for the Company to take 2 shares on their own account : to conduct the establishment at Batavia, Samarang & Sourab Batavia, Januar 26, 1819. Dears Scott C* Wolterbeek’s advies hierop aan den Gouv.-Gen. lui als volgt: Batavia, den 29 Meij 1819 Den 17 Dezer heeft Uw Excellentie mij de eer gedaan te zenden een prospectus wegens Sfoombooten hier op Ja langs de kust in werking te brengen met de gedachten van c S. B. N. Buyskes omtrent dezelve. Ik hebbe in het Plan niets kunnen vinden waarom ik | Excellentie zoude kunnen afraden om de onderneeming accordeeren. Het komt geheel hier op neder dat, wanneer de onderneem: met goed succes kan in werking gebracht worden als dan gr nut daaruit kan voortvloeien. En wanneer de onderneeming niet gelukt als dan nog ni weer het Gouvernement verloren is, komende al de onkost vvt rekening van die geene die de onderneeming wil doen. ee zwartshent welke zich tegen dezen onderneeming vor mersnteN voordoet bestaat in de bezorging van het timmerho oa vevze tk dat de vaartuigen de altoos durende bewegin AV rat doer de gestadige rolling der zee langs de kust v Taya NK zaten Kunnen uitstaan, ook kan mijn geen den Aw oe reen Ree de boot zijn koers in hoge dining kan ve venter va deer het slingeren het een of ander schepr. TE NN WES TAT Nek aes de = BN. Buvskes teregt aangemerkt dat « ar ver gett Burspeese en zes Inlanders te weinig , mon a ww gaan. — Dan dit doet alles niets ter zak ar Va Serene seed kan vinden om hun timmerhout Soo aie ag ty omderneeming na mijne gedachten nimm See er veroverd de zelve aan de principale opgav NK vee tant de mindere zwarigheden wel te vinde are et Kerner te neemen Uw Evcell. Gehoorz. Diennaar WOLTERBEEK. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 74] Bijl. 86 bl. 532 noote«. Het aanbod van de firma Thompson Roberts en Ce, gedagteekend Batavia 20 Mei 1827, aan het gouver- nement van Prince of Wales tot verkoop van de stoomboot Van der Capellen is van den volgenden inhoud (B): The addition of Malacca and Singapore to the Presidency of Prince of Wales’ Island, and the consequent necessity of your occasional presence at each of these Settlements, induces us to take the liberty to tender to your Government the Steam Boat «Van der Capellen» of 210 Tons burthen, and two 25 Horse power engines. It is proper we should inform you that the machinery was manufactured by Fawcet and Ce. of Liverpool, and is perhaps the most perfect and complete that has yet come to India, and has all the spare articles that are likely to be required for many years. The vessel is built on the most approved model with British capital bij British artificers, and of the very best teak timber. We enclose a plan of her accommodations which are well furnished and excellently arranged for comfort and convenience, but we would further beg leave to refer your Honor to M’. Prince the Resident Councillor of Singapore, who has lately had an opportunity of seeing her. In addition to the advantages enumerated, this vessel possesses one which makes her preferable to any other that has yet come to India, for the service of your Presidency, inasmuch as nothing but wood has hitherto been used for fuel, and the common mangrove, so easily procured at all places in the Straits of Malacca, has been found, by experience to answer particularly well. This is an important consideration where coals cannot be procured but at considerable cost and trouble, independent of the uncertainty of supply. The furnaces, howev- er, are so constructed that coals can be used, whenever a distant voyage may render it necessary. The «Van der Capellen» is at present under the Dutch flag, and has been employed by this Government from the time she was launched in January 1826 at f 10.000 per month, and has rendered them most essential services in the conveyance of troops, military stores and treasure to the seat of war, at periods of the monsoon when sailing vessels could not have made the passage in sufficient time. The unsettled state of affairs in this colony makes us desirous however, to realize our property, and contract our business, and therefore we offered to dispose of the steamboat to this 742 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. Government at a reasonable price, but their straightened finances render it more convenient to them to charter her, and there is still three mounths of her charter unexpired. Under these circumstances, we beg leave to tender her to your Government for the sum of Fifty Five Thousand Spanish Dollars, which, when we assure you that she cost when launched 225,000 Guilders, we trust you will consider moderate. We are certain that such a vessel could not be built in any part of India for that sum, and our only reason for tendenng her so much below her original cost, is our desire to realize our property as speedily as possible. She has been principally employed between this place and Sa- marang, and has usually made the passage in 40 hours against, and 32 hours with the monsoon. At one time she was dispatched to Banka against the monsoon and at the most boisterous period reached Minto after 28 hours steaming, passing in her route several vessels stowing against the winds and currents who had been out from 3 weeks to 6 weeks from Batavia. We can confidently recommend her as eminently suited for navigating in the straits of Malacca, and feel satisfied you wil find her every thing you could wish. Should your Honor be pleased to accept our tender, we will dispatch her to Singapore the moment her charter expires, and deliver her to the Resident, who will no doubt be authorized to pay the amount purchase, ‘either in dollars or bills on Cak cutta, as may be most agreeable to your Honor. Bijl. 37 bl. 586 noota. De proclamatie van Muntinghe en Wolter beek dd. 13 October 1819 luidt aldus: Dat nademaal het aan een ieder, en voornamelijk aan de ingezetenen van Palembang zelve ten volle bekend is, hoe in het jongst verloopene jaar de rechten van oppermacht, over een aanzienlijk gedeelte van dat rijk aan Z. M. den Koning der Nederlanden, op eene vreedzame en wettige wijze zijn verkregen en overgegeven, de waarde welke ieder Gouvernement behoort te stellen in de algemeene erkentenis van de recht- vaardigheid Harer handelingen thans vordert, dat voor de gansche wereld, en in het bijzonder voor de ingezetenen val Palembang, worde blootgelegd en ontvouwd, op welke gronden dit Rijk thans, na zulk een kortstondig tijdverloop, met een geduchten toestel van oorlog, van wege het Nederlandsch Gouvernement, wordt genaderd en bedreigd. Rijksgrooten, Mantries en verdere ingezetenen van Palembang: Het is u allen bekend hoe gebiedend de gebreken en buiten- PALEMBANG EN BANKA IN 1816—182(. 143 sporigheden van het zwakke bestier van Sultan Naya Moedten in het verloopen jaar de tusschenkomst en den invloed van het Nederlandsch Gouvernement vorderden. Het was met alle de grooten en mantries van zijn rijk, dat de sultan Achmat Naya Moedien eindelijk in de hem voor- gestelde schikkingen bewilligde. Het was Uwer aller eenparig gevoelen, dat die schikkingen in derzelver beginsel billijk en rechtvaardig, voor den sultan Naya Moedien, aannemelijk en in derzelver werking voor de gansche bevolking van Palembang heilzaam zijn zouden. Het is U allen bewust, dat het alleen bij toeval en geheel tegen den wil en de begeerte van het Nederlandsch gouvernement gebeurd is, dat Uwe sultan Achmat Naya Moedien, door verleiding verblind en aan kwade raadgevers het oor leenende, de voorrechten verbeurd heeft, welke hem onder deze inrichtingen waren toegekend. Het was dus niet door eenige gestrengheid van het Nederlandsch gouvernement, noch door eenigen wrevel welken het tegen hem koesterde, maar alleen door de ontijdige en ongepaste diensten van zijne schijnvrienden, dat sultan Achmat Naya Moedien, van den grond zijner geboorte wierd verwijderd. Dan, waren de schikkingen door het Nederlandsch gouverne- ment gemaakt, ten aanzien van den sultan Achmat Naya Moe- dien billijk en rechtvaardig, ten aanzien van zijnen ouderen broeder den sultan Machmoed Badaroedten waren dezelven meer dan dat; zij waren edelmoedig. Deze sedert den jare 1811 en de gruwzame gebeurtenissen welken zijne regering te dier tijd kenschetsten, van alle gezag en invloed op het bestier verstoken, was, gelijk hij zelve placht te spreken (a), tot in het stof vernederd. Uit het stof nu wierd hij opgebeurd en op nieuw tot den troon en de waardigheid van Sultan verheven. De gruwelen van 1811, ofschoon zij in de eerste plaats ter zijner verantwoording stonden, wierden Hem vergeven. De invloed, welke anderen van zijne maagschap en van zijnen raad op deze gebeurtenissen konden gehad hebben, wierd in aanmerking genomen; en het heilzaam oogmerk, om door zijne herstelling de verregaande partijschappen onder de ingezetenen van Palembang eenmaal uit te dooven; en een nuttig evenwicht tusschen de inlandsche machten in het leven te roepen, onder welks invloed de gansche bevolking met eene zachte hand op den weg der beschaving had kunnen worden voortgeleid, wierd verkozen, boven de niet waardige voldoening, welke de welverdiende straf en de bestendige ver- nedering van den sultan Machmoed Badaroedien konde aanbieden. (a) Vgl. bl. 524. 744 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. Met recht had men dan ook mogen verwachten, dat sultan Machmoed Badaroedin, eenig gevoel van dankbaarheid, eenige trouw, eenige erkentelijkheid, ter vergelding van deze weldaden, zoude betoond hebben. | Doch welke weldaden zijn het, die het hart van den tijger, die het hart van eenen despoot zouden kunnen vermurwen; — door macht kan het verbroken en verbrijzeld worden, doch het te verbeteren is eene ijdele poging. Al ras na zijne herstelling gaf sultan Machmoed Badaroedin hiervan vrij klare bewijzen; instede van eenige tevredenheid met hetgeen hij had, ademde hij slechts eene onverzadelijke begeerlijkheid om nog meer te verkrijgen. — In het gerust bezit gelaten van alle zijne bijzondere schatten en van die van het Rijk; daarenboven begiftigd met een der vruchtbaarste en meest bevolkte streken van Palembang, klaagde hij steeds over zijn onvermogen ; en, schijnheiligheid met list en ontrouw parende, poogde hij als ‘t ware ‘een gevoel van medelijden met zijne omstandigheden te verwekken. Tot eene geringe vergoeding van zijnen broeder Naya Moedien voor de inruiming van den kraton, kwam hij niet dan schoorvoetende. In de voldoening van de voor zijn vermogen niet noemenswaardige som van f 100.000, tot wederopbouw van dat fort, waar hij in 1811 den eenen_ steen niet op den ander had gelaten, bleef hij steeds traag emm_ achterlijk. — De hulde, welke hij verplicht was aan de Hoge regeering te Batavia te bewijzen, verschoof hij steeds onder ge zochte en niets beduidende voorwendselen. — En in twee hem-— haalde tochten, die tot bevrijding van het Palembangsche gron — gebied moesten ondernomen worden, was zijne medewerking mam den beginne gering, in het laatst geheel nietig. Dan hetgeen hem eindelijk noopte het mom geheel te licht ra en zijne verradelijke inzichten tegen het Nederlandsch gouve=r—- nement op eene tastbare wijze aan den dag te leggen, was <ie snelle voortgang, welke hij bemerkte, dat het Nederlands h gezag maakte en de gereede bijval, welke het vond in de harten en genegenheid van schier alle de hoofden en ingezetenen <ier boven- en binnenlanden van Palembang. Deze bevolking, welke sedert ruim anderhalve eeuw gezucht had, onder het dubbele juk van een sultansgezag en van cer uitsluitend monopolie van al hare kostbare voortbrengsel €" ontving met blijdschap het voorstel van andere inrichtings waaronder haar een gunstiger toekomst, niet onder het gerne eener QO. I. maatschappij, maar onder dat van Z. M. den Kost P= der Nederlanden, wierd geopend. Hare hoofden, nadat zij cle oorspronkelijke acte van afstand gezien en het zegel en de hia ™* en: 1- PALEMBANG EN BANKA IN 1818—1820. 745 teekening van den Sultan daaraan herkend hadden, toonden zich overtuigd van de wettigheid van het Nederlandsch gezag, welke over hen wierd uitgestrekt. Zij verklaarden openlijk en herhaaldelijk, in bijzijn van hunne onderhoorigen en van ver- schillende Nederlandsche ambtenaren, dat zij geen ander vorst over zich kenden, noch wenschten aan te kleven, dan Z. M. den Koning der Nederlanden. Zij bevestigden hunne meening met de daad, door zich bij de eerste vertooning van gevaar, en bij den eersten opstand van eenige Maleijers, welke tegen ons berokkend was, tot een getal van meer dan 900 man zich rondom ons te scharen en zich tot onze verdediging bereid te toonen. Zij deden dit voor een groot gedeelte ongevergd en ongeroepen, met name voor zoo verre het landschap van Redjang betreft. — Deze daden spraken te luid, dan dat zij de aandacht van den sultan Machmoed Baderoedien zouden hebben kunnen ontsnappen. Zij wekten zijne spijt en zijnen wrevel op. Hij zag daaruit, dat het met zijn invloed op de Bovenlanden van Palembamg voor altijd gedaan, en het Nederlandsch gezag aldaar op vaste gronden zoude ge- vestigd blijven, zoolang er eene onmiddellijke gemeenschap tus- schen den vertegenwoordiger van dat Gouvernement en de bevolking van deze streken bleef bestaan. Hij zag, dat de wil van deze bevolking reeds te sterk was uitgedrukt, dan dat hij daaraan langs bedekte wegen door ge- heime zendelingen en oude vertrouwden eene tegenovergestelde richting zoude hebben kunnen geven. Van dit oogenblik af aan vierde hij dan ook zijne driften den lossen teugel. Geene middelen, hoe snood ook op zich zelven, ontzag hij te ge- bruiken, wanneer zij slechts ter bereiking van zijne oogmerken konden dienen. De hoofden van de Klingie, de Blitie en de Roepit kunnen getuigen tot welke euveldaden en trouwloos- heden zij zijn aangespoord en in wiens naam hun de voor- stellen daartoe gedaan zijn. Niemand is er onder allen die eenige kennis dragen van de jongste gebeurtenissen te Palem- bang, die niet de volle overtuiging gevoelt, dat alle de muiterijen in de streek van de Rawas door de geheime zendelingen van den sultan Machmoed Badaroedien zijn berokkend en aange- blazen door zijne eigene onderdanen uit het district van de Blida ondersteund en gesterkt, en door zijne huurlingen, de Maleijers, ten uitvoer gebracht geworden. — Oordeelt gij dan allen, die eenige kennis van zaken bezit, of Uwe sultan Mach- moed Badaroedien zich als een vriend en bondgenoot of als een vijand en een trouwlooze tegen het Nederlandsch gouver- nement gedragen heeft. Gij weet intusschen met welke zachtheid 746 PALEMBANG EN BANKA IN 1§16—1820. en toegeeflijkheid hij nog steeds van de zijde van dat Gouver- nement behandeld is geworden, ook nadat reeds de bewijzen van zijn ontrouw zoo klaar waren als de dag. In zijne bloote ontkenningen en betuiging van onschuld zoude men berust hebben; alléen eene zekerheid en waarborg voor zijn toekomstig gedrag wierd van hem gevorderd. Had hij dezelve op eene mannelijke en cordate wijs geweigerd, zoo was de weg tot hooger beroep opengebleven en de dadelijk- heden, welke daarna voorvielen, hadden zoo niet vermeden, althans verschoven kunnen worden. Dan de sultan Machmoed Badaroe- dien, onbekend, zooals het schijnt, met de waarde van een gegeven woord en van de goede trouw daarop gevestigd, verkoos liever zich door beloften te verbinden tot alles wat van hem gevorderd wierd, ten einde op het oogenblik van daaraan té voldoen alle banden te verbreken, die als heilig onder de menschen kunnen beschouwd worden. In een staat van vrede, die toen nog bestond en zonder eenige voorafgaande verklaring van vijande lijkheid, liet hij toe, dat eene woedende hoop gewapende huur- lingen zich uit de poorten van zijn Kraton stortte, en een rustig gedeelte van onze bezetting op de moorddadigste wijze overviel. Van dat oogenblik af aan verbrak dan ook de sultan Mach- moed Badaroedien, alle banden van vereeniging, welke met hem bestonden. Hij vernietigde het jongste verbond met hem aange gaan; verbeurde de vergiffenis daarbij aan hem geschonken, laadde opnieuw de schuld van alle de gruwelen van 1811 en vol gende jaren op zijn hoofd; stelde zich bovendien als het ware buiten de wet door het verbreken van zijn woord op het ooge” blik dat het gegeven was, maakte zich dus onbekwaam om tt eenig vertrouwen, tot eenige onderhandeling in het vervolg té worden toegelaten, en toonde zich onwaardig om eenigen rang of stand onder het menschdom, wel verre van dien van vor en sultan te bekleeden. Ingezetenen van Palembang! De sultan Machmoed Baderoedif wierd een schandvlek voor U allen. Hij wierd een schandvlek voor zijn geslacht en voor allen, die ooit te voren den troof van Palembang hadden beklommen. Oordeelt dan gij allen die binnen de grenzen van Palembang gezeten zijt, of de wapenen, welke wij tegen den onwaardige” Machmoed Baderoedin aanvoeren, rechtvaardig zijn of niet? Oordeelt welk lot en welke straf hem naar goddelijk € menschelijk recht, behoort te zijn beschoren ? De Voorzienigheid zij haar eigen wreekster. Zonder ons in hare verborgenheden te willen verdiepen, zien wij, dat 7 heeft toegelaten, dat Machmoed Baderoedien, zich van misdaad PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 747 op misdaad eindelijk in dien kuil gestort heeft, waarin hij thans waarschijnlijk zijn verderf, en het loon zijner werken zal vinden. Gold onder ons, volkeren van Europa, de Wet der wederver- gelding even onbepaald als bij U, het lot van Machmoed Baderoedien ware vok schielijk beslist. Dan, bloote wedervergelding is het doel niet onzer wapenen. Het is geen wraak, geen dorst naar bloed, maar alleen gevocl van eer, welk den Nederlander aanvuurt tot den strijd. Het doel van den oorlog is bereikt met eene vergoeding voor het aangedane leed, met het herstel in onze regten en met de ver- zekering van die gronden, waarop beiden die regten en het welzijn der volkeren op eene duurzame wijze kunnen worden gevestigd. Het behouden van eenen Machmoed Badervedien op den troon is onbestaanbaar met deze doeleinden. Zoo hij zich de wapenen in de hand tegen ons verzet, is er ook op geen genade voor hem te hopen. Doch geeft hij zich over aan de genade van het Nederlandsch gouvernement of levert gij hem uit en stelt hem in onze macht, zoo is zijn leven gered. Het wordt hem bij dezen plechtig gewaarborgd; en met hetzelve zouden dan ook die van zijne kinderen en naastbestaanden kunnen worden gespaard. De tooneelen van verwoesting, die anders den val van eenen wreeden en gehaten dwingeland zouden verzellen, zullen worden vermeden, en duizenden van onschuldigen, die in dien val zouden worden medegesleept, zullen worden behouden. Ziet dus toe, gij allen, rijksgrooten, mantries en verdere ingezetenen van Palembang! wat U met eenen Machmoed Ba- deroedien te doen staat; met eenen dwingeland, die wel ge- vreesd, maar gehaat is; van wien gij wel straf, maar geene belooning ; onderdrukking, maar geen heil te’ wachten hebt. Houdt U intusschen verzekerd, dat de staat van onzijdig- heid, welken gij bij den vorigen aanval van den Sultan betracht hebt, u niet tot misdaad zal worden aangerekend; dat ook de eerbewijzing en onderwerping, welke U sedert kan zijn afgeperst, U niet ten kwade zal worden geduid. Doch gedenkt steeds den eed van getrouwheid, welke gij reeds aan het Nederlandsch gouvernement hebt afgelegd ; bedenkt dat die in volle kracht weder begint te werken zoodra U de bescherming van dat Gouvernement wordt aangeboden; en haast U dus om u bij onze banieren te voegen, voordat het te laat zij en uw lot met dat van den schuldigen Machmoed Baderoedien worde gelijk gesteld. Gegeven in de rivier van Palembang op heden den 13" October 1819. Ge Volgr. VII. 48 748 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. Bijl. 88 bl. 589 noota. De drie Maleische stukken, welke Raff in afzonderlijke omslagen den 27° September 1819 te Be koelen van Palembang ontving, luiden naar de Engelse vertaling als volgt (B): Memorial of the proceedings of Edele Heer Muntinghe in Palembang. His conduct has been oppressive beyond all measure caus uproar and confusion as well as the greatest misery and distr to all, both high and low, occasioning also tumult and disorc How many persons of rank, not to mention the lower orde have been disgraced and subjected to loss by him? Those the interior have been still worse off, having suffered more tl it is possible to conceive. In proceeding up the country, b the first and the second time, how many boats belonging individuals, did he not take! How many people did he : seize to go on these expeditions, compelling inhabitants of greatest respectability to become rowers and how much 1 did he not also make them furnish, thereby adding to misery, loss and distress, produced by his arbitrary and relent conduct of which the like was never known in Palembang and by the disgust which it excited, driving the people to from the country. Mr. Muntinghe also occasioned much misery and loss many, by forcing them to remove their houses etc.; the float dwellings of the Chinese, which for ages remained untouch he also ordered to be removed. He likewise deprived many the means of livelihood, by stationing guardboats at the mou of the Musi- and Ogan-rivers to prevent all communicat with Palembang and the interior and for the purpose of seiz all rice and other articles that might be brought down. Besi the ruin and distress which thus ensued, some were beat and others fired at (a), wounded, so that what all suffered v worse than death itself. In short the conduct of Mr. Munting was altogether unlike that of one belonging to any race Europeans. He spoke of the English nations in terms of the gross abuse and even aspersed the character of governor Raffi (a) Mijne gewoonte om de stukken eerst zooveel mogelijk te memorisee en ze vervolgens, zonder verdere raadpleging, te bewerken, heeft me vergissing doen begaan om in de noot op bl. 587 mede te deelen, « Badroedin ook in bovenstaande memorie melding maakt van het. toegschie ran een Palembanger ran der sultans brug. De lezer zal dit echter hier u vinden. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 149 whom he called an ignorant fool and a very bad man. He made use of a great deal more very improper and unbecoming language and also said that if the English entered the Palembang territories, he would annihilate them, which the people did not at all like to hear. The adherents of Mr. Muntinghe were Pangeran Sheriff Mahomed, who is a very great villain, Pangeran Mata Deratja, Pangeran Wirat Deratja and Kemas Tummungung Kerta, three Palembang chiefs of the same stamp, who have been in the habit of oppressing the people by their extortions. Such were the men attached to Mr. Muntinghe during the time of the young Sultaun, who owes his misfortunes to the first men- tioned Pangeran who got to Minto before his envoys reached it. The other Pangerans too were the persons who induced Mr. Muntinghe to drive the English out of Palembang. A number of Menangcabow people also, who had committed no crime, were put to death by order of Mr. Muntinghe. The Yang di Pertuan, a Menancabow prince, who came down towards Palembang to meet Mr. Muntinghe, was with- out being in any way to blame, arrested and his followers, nine in number, seized and bound. This Prince was long detained as a prisoner by Mr. Muntinghe and dragged about with him, as if he had been a coolee and without any regard to his high rank and situation in life. This harsh treatment, and the disgrace to which he was subjected he took very much to heart (a). Four other very respectable Menangcabow men without the least fault, were likewise bound. The consequence was the whole of the Menangcabow people became greatly incensed against Mr. Muntinghe and determined to be revenged on him. A head of a district who had been very ill-used by Mr. Mun- tinghe was sent for by the latter, and after some delay went to him. When he made his appearace, Mr. Muntinghe, appre- hending that he was going to mengamok, caused him to be immediately put to death. The murder of this chief, whose name was pangeran Samangus, without his being in any way guilty, enraged also all the inhabitants of the interior against Mr. Muntinghe, these and all the Menangcabow people coalesced to attack Mr. Muntinghe, when hostilities commenced between them. Mr. Muntinghe on his return to Palembang added to his former atrocities by seizing all the property of the young Sultaun disposing of his very house by public sale and acting (a) Over dien Yang di Pertuan, verg. bl. 449 noot a. 50 PALEMBANG EN BANKA IN 1316—1820. altogether in the must unheard of and unaccountable manne He even went so far as tu take his Pusaka muskets (a). Mr. Muntinghe also wished to make it out that the Sultau had excited the people of Menangcabow and the interior t attack him and accused him of it. The Sultaun denied th charge and requested that a fair and open enquiry into tt business might take place, offering to submit in the event | his appearing to have been implicated to be dealt with as M Muntinghe might think proper. Mr. Muntinghe tried all he cou to find the Sultaun guilty but did not succeed. He howev insisted that, although the Sultaun did not act directly in tl business, his son and those under him certainly did, and demande their being delivered up to him. This the Sultaun declined | do, requesting that an investigation might first take place — ascertain whether or not they were guilty and declaring th there being so, was what he himself would be most displease at! But Mr. Muntinghe would listen to nothing and determine to pursue his hasty and arbitrary measures, caused a ship war to be anchored opposite the door of the Sultaun’s pala and ordered his troops to march into the fort. All perso passing up and down the river he likewise ordered to be la hold of, and some of the Sultaun’s people on going to ob the call of natives were fired at and killed by the Dutch soldie Still the Sultaun bore with all and remained quiet. At last son holy persons being also fired upon and a number of the killed and wounded, the exasperated populace would no long be restrained and opposed themselves to the Dutch troops. After three days fighting the latter retreated and withdre entirely from Palembang, thro’ the favour of the Almighty wl protected the Sultaun because of his complete innocence. I mvself(¢) believe that Mr. Muntinghe must have original have transmitted to the Governor-General at Batavia, a mo favourable account of the state of affairs at Palembang in cor sequence of the arrangements introduced by him and that, | save his credit and prevent the displeasure of the Governo General on finding that none of the happy effects anticipatec were realized, he must have found the plan of casting all tk blame upon the Sultaun by acting as he did and of securin the favour of the Governor-General by the plunder which h amassed. I however place the utmost reliance on your care and regard (a) Over de vendutie van Achmad’s boedel, zie bl. 447. (6) Over dit vervallen in den eersten persoon, zie bl. 588, PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 151 Sir, for the people with black skins, as well as their black- skinned Sovereign, for it is to the British alone that all nations of Black’s, all over the world, have to look for protection and support and all the late commotion and unhappy consequences in Palembang are solely to be attributed to the Dutch, refusing to abide by and follow up the arrangements introduced by the English and to the people of Palembang’s decided preference of them to those substituted by the Dutch (a). 2. Letter from the Pangeran Adepati at Palembang. To W. R. Jennings Esqre, Captain Travers and Captain Methven, the confidential Agents and Representatives of the Honorable Sir Thomas Stamford Raffles, Lieutenant of Fort Marlborough etc. etc. etc. | In lieu of a personal interview I send this letter of sincerity and attachment to acquaint my friends with the circumstance of the whole of the Dutch having quitted Palembang, and with the previous oppressive conduct of Mr. Muntinghe, who overturned the whole order of things, threw the country into a state of agitation and confusion and brought ruin and distress on all the people. He has further occasioned me great shame and affliction by forcibly putting my brother Sultaun Akhmed Najim Udin with all his family on board ship, and sending them off to Batavia and by refusing to allow me to accompany him, nothwithstanding my repeated and urgent entreaties to that effect. I rely however on the kind and compassionate interposition of the authority and influence of my friends in effecting his release from the hands of the Dutch. The origin of the late disturbances and fighting at Palembang was this: When Mr. Munthinghe was in the interior the natives thereof and the Menangcabow people joined in opposing him. On his return to Palembang, he accused Sultaun Badrudin of having excited them to it, and, in his rage, wished to lay hold of all the Sultaun’s children and those about him. This the Sultaun resisted as there was no evidence of their guilt. Mr. Muntinghe however, without any proper enquiry into the business, was determined to effect his wishes by force, and accordingly caused a ship of war tu be anchored opposite the gate of the Palace and ordered his troops to approach the Fort, and while the Sultaun was still endeavouring to effect an (a) Hoe Badroedin in 1816 „de edele en trouwe Hollanders” lief had, blijkt uit zijn brief in bijl. 2, 752 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. amicable adjustment of matters, the Dutch soldiers fired upc» n and killed séveral unoffending people, which so exasperated tt me populace, that they would no longer be restrained by tk —me Sultaun, but took up arms against the Dutch. In four da ms after this, Mr. Muntinghe withdrew from Palembang with thr =e ships and two gunboats, and without leaving a single Dutchm===an in the country. My noble British friend knows too well how tyrannical amd oppressive the conduct and measures of the Dutch are to rench er it necessary for me to enter into details. It is such as to ma Ke me most averse to having any connection with the Dut«h, What on the contrary I have ever most anxiously desired, is the friendship and alliance of the British nation, and I now place the greatest dependance on the assistance and protection of the Lieutenant-Governor whose great kindness and favour | can never forget. I earnestly trust that my friend will not take offence vn account of this letter being in any way deficient from the haste in which it has been written, and sent off but kindly pardon the same. Written on the ninth of Dalkaid one thousand, two hundred and thirty four. 3. Letter from the Pangeran Depati at Palembang to The Representatives of the Honorable the Lieutenant (rovernor at Bencoolen. As a substitute for a personal interview I send this letter df sincerity and friendship to inform my friends of the state d anxiety and distress in which I at present am, on account of the oppressive conduct of the Dutch in Palembang and of what has befallen my brother Sultaun Akhmed Najim Udin who my friend may have heard has with all his family, been forcibly put on board ship and removed to Batavia by the Dutch, merely because he received Captain Salmond and Mr. Garling, who were sent to him by the Honorable the Lieutenant-Goveme! and placed himself under the protection of the British (lag. For this alone did he meet with his present misfortune and for nv other reason than my being vested with authority under him, have I met with that which has happened to me, wh have had all my people taken from me, and all my boab seized by the Dutch and other wise ill-treated in more wa! than I can express, besides being humbled and disgraced. My request not to be separated from my brother but to be allowed to accompany him to Batavia, the Dutch would où PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 753 no account grant. On the contrary they continued tu keep me under arrest for about ten days after he was gone, when they wished to send me to Batavia. This gave me great uneasiness as I knew that I would not be allowed to be with my brother (a). It so happened however that the oppressive and insupportable conduct of Mr. Muntinghe produced a rupture between him and the people of Palembang; after three days fighting the Dutch retreated and withdrew altogether from Palembang on the twentieth of the month of Saban. For further particulars I refer my friends to the envoys charged with the conveyance of this letter and whom I have placed in possesion of every information on the subject and rely entirely on my friends for assistance and protection, as it is to the kind and benevolent English alone that both I and my brother can look for it. Written on Tuesday the seventeenth Dalkaid One thousand two hundred and thirty four. Bijl. 39 bl. 606 noot a. Het PROCESVERBAAL van eene gehouden besogne, aan boord van Z. M. kanonneerboot N° 17, geankerd onder het eiland Sala Nama in de rivier van Palembang. Woensdag den 27" October 1819. De Schout-bij-Nacht C. Wolterbeek, commandeerende de expeditie tegen Palembang, alle de heeren hoofdofficieren, zou van de zee- als landmacht bijeen vergaderd hebbende, heeft aan hen te kennen gegeven: Dat bovengemelde heeren zich nog wel zullen herinneren hetgeen sedert het begin der expeditie tot den 22" dezer (den dag na de slag tegen de vijandelijke batterijen onder het eiland Gombora) is voorgevallen, en vertrouwt, dat zij voor zichzelven al datgene wel zullen vergeleken hebben, met de intentie van de expeditie ; Dat het verlies van manschappen, buiten staat van dienst zijnde, hun almede wel bekend zal zijn, bedragende op dit oogenblik in de verschillende affaires de dooden en gekwetsten ruim twee honderd, het getal der zieken te Muntok in het hospitaal alleen honderd en zeventig, terwijl dat der presente zieken aan boord der differente schepen, gerust op ruim honderd kan gerekend worden, hetgeen dagelijks sterk toeneemt. (a) Dat Muntinghe de begeleiding van Achmad’s jongere broeders weigerde, werd, blijkens bl. 447, ook in het Calcutta Journal medegedeeld. — Vermoc- delijk is de briefschrijver de pangeran, waarover Muntinghe op bl. 690 aan Elout bericht, dat de pangeran zou opgezonden worden met de gezanten van sultan Badroedin, die echter niet vertrokken. 7 J d PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. Geeft hun al verder te kennen, dat de schepen vermovedelij schade aan rondhouten als anderszins hebben ondergaan, da het hem voorkomt sommigen daarvan te groot zijn om op dez ondiepten te manoeuvreeren, blijkens het gedurig aan den gron raken, hetgeen reeds zoo dikwijls heeft plaats gehad, in welk positie zij zich hoogst gevaarlijk voor de branders bevinden: dat hij ook niet heeft kunnen bemerken het geschut van all de schepen op den 21 dezer gedurende ruim twee en een ha uren van eenig effect ten nadeele van de vijandelijke batterije is geweest; dat hij tevens zich in de verpligting heeft bevonden or voor den nacht of kentering van getij van ebbe, zich terug t laten drijven, dewijl het kleine terrein voor ankeren de schepe te dicht op elkander pakte en niet toeliet vrij te zwaaien, noc van elkanderen, noch van eene dubbele rij geheide palen dwar over de rivier op 28 voet water, waartegen ze rakelings moeste liggen, wilde men met effect op de batterijen schieten; dat hij zulks reeds eenmaal in de vorige besogne data 2 dezer alles aan hen had te kennen gegeven en hunne algemeen opinie daarover had vernomen, houdende dat er niets mee over bleef dan om te onderzoeken of er ook een middel wa om de landtroepen aan een der beide oevers te doen deba quceren en dan gezamenlijk met het doordringen der schepe langs de batterijen en door de palen pogen te brengen, or met onze magt in den rug der sterkten van den vijand t komen; terwijl allen gezamenlijk er bijvoegden, dat dit wel he eenige, maar ook een uiterste middel was, waarvan de nadeelig gevolgen niet te berekenen zouden zijn, omdat men dan tussche: deze formidabele sterkten en de apparentelijke sterkten va: Palembang in zou raken; dat hij sedert dien tijd den kolonel Bischoff had verzoch om door de kapiteins Laemlin en Van der Wijck, alsmed door eenige inlanders, behoorende tot de expeditie, de oever ten dien einde te doen onderzoeken, en tot rapport had bekomen dezelve niet te passeeren waren, zijnde alles moeras en kreupel gewas, waar geen twee menschen naast elkander konden pas seeren of doorwaden ; dat hij dus, dit alles nagaande, communicatif met den hee commissaris Muntinghe, het best had gedacht te zien cene onderhandeling te beginnen, en ware het mogelijk dezelve zulk eene wijziging te geven, dat het risico van het uiterste te wagen daardoor zou kunnen worden voorkomen, welke onderhandeling geentameerd, in den beginne eenigszins van effect scheen te zullen zijn. Kolonel Bischoff zeide dat alhoewel hi zelf ook zwarig- heden ziet in het doordringen van de schepen, hij echter dit bijzondere punt meer overlaat aan het oordeel der zee- officieren’, maar wanneer het volgens hun oordeel zulke nadeelige gevolgen kon hebben, was hij mede van oordeel om terug te trekken. De Lt Kol: Bakker en Fuchs ondersteunden het advies van Dibbetz. Zoo ook de overste Lucas „te meer daar men geene de minste informatien omtrent de vijandelijke sterkten heeft kunnen bekomen”. De Lt Kol. Keer zeide daarop — en hierbij sloot zich overste Riesz aan, — dat hij zich mede met deze adviezen Ge Volgr. VII. 48° 756 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. vereenigde „wanneer er geene mogelijkheid is om een schip of meer schepen zoodanig voor de batterijen te plaatsen, dat dezelve door deze scheepsmacht geheel vernield wierden en er voorts geene troepen debarqueeren om van eene andere zijde te werken”. Bijl. 40 bl. 641 noota. Advies dd. 18 November 1819 van com- missaris Muntinghe in zake Palembang, de Lampongs a Banka aan schout-bij-nacht Wolterbeek (a) : De oude en de nieuwe betrekkingen tusschen Palembang en het Gouvernement-Generaal zijn dan deze en derzelver onder- scheidend kenmerk bestaat hierin: Dat de oude betrekkingen onder de voormalige O. I. C. alleen waren handelsbetrekkingen, handelscontracten , overeenkomsten, waarbij tegen lage of matige prijzen de uitsluitende handel en leverantie van de voornaamste voortbrengselen van het land aan het Gouvernement werden bedongen, terwijl de inlandsche vorst overigens in zijne volle magt en gezag gelaten werd en het Gouvernement zich in niets met de inlandsche bevolking bemoeide; en dat daarentegen volgens de jongste betrekkingen, vervat in de contracten van de maand Juni 1818 — door mij met de vorsten van Palembang aangegaan, — de handel in alle artikelen en voortbrengselen van het land is opengesteld: de inlandsche bevolking onder de onmiddelijke directie en be- scherming gesteld van het Gouvernement; de regten van oppe!“ magt over schier het gansche territoir van Palembang afgestaal. en de vorst zelf gereduceerd tot een zeer klein heer in vergelijk van hetgeen hij te voren was. Dat het laatste stelsel te verkiezen is boven het vonge, € dat de vestiging van hetzelve de grootste opofferingen waard 5, steunt op de stelling, dat volgens het oude mercantile stelsel van de O. I. C. hare handelscontracten en handelsvoordeelen niet in staat zijn onze macht in Indië te kunnen souteneeren; maar dat het alleen door eene directe onderwerping, beheering «0 belasting van de indische bevolking zelve is, dat dit oogmerk kan worden bereikt. Om UHEG. de noodige bewijzen tot staving van deze stelling in het kort bestek van deze brief te ontvouwen, zoude mij onmogelijk zijn. Ik moet derhalve de vrijheid nemen UHEG. ten dien einde over te wijzen tot eene memorie, welke ik hierbij (a) In den aanhef van dit stuk staan de mededeelingen aangehaald op bl. 618 noot a en op bl. 618—619. PALEMBANG EN BANKA IN 1§]16—1820. 757 voeg sub lett. A, voor welkers uitgebreidheid en de menigte schrijffouten, welke daar waarschijnlijk onder de handen van een Portugeeschen klerk, zullen zijn ingeslopen, ik UEdG. ver- schooning moet verzoeken. Doch de afkeer, welken zulk een uitgebreid stuk natuurlijk aan UHEG. zal inboezemen, zal, hoop ik, opgewogen worden door het belang der zaak; en of dit ook eenigen ingang bij UHEdG. mogt vinden: — de onbepaalde goedkeuring, welke ik mag zeggen, dat daarvoor aan mij is te kennen gegeven door twee bij UHEdG. wel bekende personen, den heer Gijsbert Karel grave van Hogendorp en den heer minister van Koloniën Falck (a). Ik geloof ook te mogen zeggen, dat de beginselen, daarin ontvouwd door HH. EE. Kommissarissen-Generaal bij het maken der inrigtingen van Java niet geheel uit het oog zijn verloren (6). En hoe dezelven in verband staan met andere takken van bestaan, als de houtbosschen en de koffiecultuur, zoude ik in staat zijn UHEdG. nog door een vervolg van memorién op dezelfde leest geschoeid, te kunnen aantoonen. Het vorenaangehaalde beginsel, vermeen ik dus ook in de opinie van het Gouvernement en van de kundigste beoordeelaars der indische zaken in Europa voor bewezen te mogen houden. Het is alleen op grond van dit beginsel, dat het Gouvernement zich de kosten van deze onze expeditie getroost heeft; het is op grond daarvan, dat ons Gouvernement in Europa de ruiling van Bencoelen tegen onze factorijen op de kust van en in Bengalen heeft voorgeslagen: en het is ook alleen daarom, dat ik zoo huiverig geweest ben eenige onderhandelingen op een anderen basis te openen. Dan de waarheid van het beginsel, eenmaal in het afgetrokkene erkend zijnde, zoo blijft er nog ovcrig, dat ik UHEdG. mijne gedachten ontvouwe, ten aanzien van de mogelijkheid om hetzelve ook ten aanzien van de landen van Palembang in werking te brengen. (a) Het is niet de schuld van een copiist, dat deze zin zoo slecht loopt. Men leest het aldus in het oorspronkelijke stuk. — Daarbij ligt niet de memorie lett. A, en wel, naar ik vermoed, om de reden door Wolterbeek zelf medegedeeld: zie bl. 644. Evenzeer kan ik slechts vermoeden, dat wij er niet aan verliezen, doordat het zal zijn Muntinghe's beroemde memorie van Juli 1817, waarin hi het belang van een vrijzinnig bestuur uiteenzet, en welk stuk gepubliceerd is geworden, zoo in het Tijdschrift voor Ned.-Indië, 1850 dl. IL bl. 307, als in Van Deventer’s Landelijk Stelsel, dl. 1 bl. 279. (6) Onder de correctie neem ik kennis van de „Geschiedenis van den Neder- landschen handel sedert 1795” door den heer D. Wanjon (1900), eene niet. 758 tab Li PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. Uit mijne memorie, hier annex lett. A, zal UHEG.., des verkiezend kunnen ontwaren, dat de mogelijkheid, die men q het eiland Java gevonden heeft, om dit stelsel aldaar m t voeren en de directe beheering der inlandsche bevolking va Gouvernementswege in handen te nemen, zijnen grond hiers heeft, dat de bevolking aldaar van onheugelijke tijden herwaarts een innerlijk dorps- en districtsbestuur bezeten heeft, waardos zij als het ware, zonder eenige verandering in de dagelijksch huishouding te weeg te brengen, geheel en al van hunne grooê hoofden, de Tommongongs en Adipatis, Sulthans en Soesoehoe nans, kunnen worden afgescheiden. Dat dit nu in de binnen-e bovenlanden van Palembang insgelijks het geval zoude za was bij mijn eersten tocht naar die contrijen gzssrng. Ik groadd die gissing op mijne algemeene denkbeelden van de intandsch huishouding, de afkomst van de Palembangsche volkeren; e ik wierd daarin bevestigd door de berichten van Marsden ow Sumatra en de verhalen van de inlanders nog in myn geval Doch na mijn verblijf van 5 a 6 maanden in de boveniande van Palembang, is die gissing eene proefondervindeljke waa heid geworden; leefde nog onze goede en waardige kapiteï Fabritius, hij zou er UHEG. een levendig getuigenis van kunne geven. Doch om niet te vergeefs uit te weiden, het is mij bij onde vinding gebleken, dat de geheele boven- en ommelanden, j schier het geheele rijk van Palembang, met uitzondering alles der benedenste streken, niet alleen een gansch onderscheids bestuur hebben, maar een gansch onderscheiden volk zijn va de bewoners der hoofdplaats. De gansche bovenlanden en …-mme landen zijn verdeeld in regelmatige arrondissementen. die ea zeker aantal dorpen onder zich begrijpen. Ieder arrondissemes en ieder dorp heeft zijn vast aantal bestuurders. die kenbaa zijn aan Vaste titels en benamingen. en het bestier en de rezts vetering over hunne ondergeschikten oefenen. in de meest zevallen, zonder eenige tusschenkomst van hoogere magt. Hunm thatrictshoofden voeren standvastig den titel van depaf:: bun eb orporhe wefden dien van zede. kria en patanzt. Dhenctetpke broekre, tet op bl 85 de mededeeling . dar onze t om an Veeren aal de Kettze hadden tusschen bree stelsels: „her zene. wot Sector van den Staar meerendeels gezoeht werden in geregelde hij be cneegetenen en dat alzee op vrijen arberl berustre, het stelsel nas getver eee edele Rattles had willen invoeren: ber andere. dar van DEE H 4 Coast oem handelswinsten, enphemustiseh door wr. HW. M:intnshe sven boe bopkete caadsteden van den ceehtschapen Engeischmiun. Aa se Ni aosthel eere: Î. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 759 Niets van diergelijke hoofden of benamingen is op de hvofd- plaats van Palembang zelve bekend. Aldaar kent men geene andere personen in gezag als den sultan zelf in de eerste plaats, zijne naastbestaanden, die onder den algemeenen naam van prejaytes begrepen worden, en gewoonlijk den titel van pangeran voeren, en eindelijk de mantries of ambtenaren van den sultan, waaronder vier rangen, met name die van tommongong, ranga, demang en ingebey. 