None
81 geheel zijn, met bijvoeging der tijdens het drukken van het werk nog nieuw ontdekte Botys fulvalis Hbn. , Crambus myellue Hbn., en Tortrix ( Cacoecia Hbn.) decretatici Treitsk., 918 soorten opgenomen en daarbij nog 446 soorten, waarvan de ontdekking in Nederland waarschijnlijk wordt geacht, gekarakteriseerd. Op de Voorrede volgt een « Bij voegsel tot de inleiding van het eerste gedeelte », waarbij het verschil tusschen de Macro- en Micro- lepidoptera wordt nagegaan en den bouw en vleugelvorm der laatsten, ook wat hun aderstelsel betreft, nauwkeurig worden omschreVen. De Schrijver maakt hier de , ook naar mijn gevoelen zeer juiste opmerking, dat genoemd stelsel, hoe onmisbaar ook voor de syste- matiek , wilde men het voor de classificatie der kleine smalgevleugelde soorten op den voorgrond blijven stellen, gelijk dit Herrich-Schàffer gedaan heeft, vaak tot verkeerde gevolgtrekkingen zou leiden. Ten slotte worden nog eenige bijzonderheden omtrent de eerste toestanden der Microlepidoptera medegedeeld. Daarna geeft de Schrijver eene nieuwe, verbeterde en eenigszins gewijzigde tabel van alle behan- delde familien , omdat hem de noodzakelijkheid gebleken was , om zijn genus Gast/ropacha als eene bijzondere familie Lasiocampina van de Bombycina af te scheiden, en tevens het in Nederland vinden eener tot de Thyridina behoorende soort, namelijk van FeneetreUa Sc. , ook het inlasschen van deze familie onvermijdelijk maakte. Daar- door is nu het getal familien van 27 tot 29 geklommen. Ook in de volgorde is eenige verandering gebracht en de naam Lithosina in de plaats van dien van Chelonariae getreden, terwijl nog de vroegere uitgangen op idae in ina veranderd zqn, waarin echter, wat de meeste familien betreft , Herrich-Schâffer en von Heinemann reeds waren voorgegaan. Wij zijn thans genaderd tot het beschrijvende gedeelte, waarin achtereenvolgend behandeld worden de familien 1 Pyralidina Led., 2 Tortricina Led. , 3 Tineina Herr.-Sch. , 4 Pterophorina Herr.- Sch. , 5 Alucitina Herr.-Sch. en 6 Micropterygina Herr.-Sch. De laatste familie is eene schepping van Herrich-Schàffer, die de vlinders, vroeger onder de Tineiden in het g. Micropteryx ge- 6 82 BOSKAAKKONDIOIBG. S NELLEN* S T LINDE B 8 plaatst, daarin opnam en haar als de allerlaatste in het systeem plaatste; ook Frey en Wocke namen de afzonderlijke familie aan, die echter b\j den eersten tusschen de Tineiden en Hyponeumatiden , bij den laatsten tusschen de Nepticuliden en Pterophorinen voor- komt. De heer Snellen heeft gemeend Herrich-Schäffer te moeten volgen.- Welke schikking de voorkeur verdient durf ik niet beslis- sen, daar het eene gevoelen op den afwijkenden loop der vleugel- aderen, het andere op den ongewonen vleugel vorm der Pterophoren en Alucilinen steunt. Aan het begin van elke familie komt eene tabel der geslachten en vervolgens voor ieder geslacht eene tabel der soorten. De Schrijver heeft dus hier dezelfde wijze van behan- deling gevolgd als in het eerste gedeelte, zoodat hetgeen ik vroeger opmerkte over het meer of minder doelmatige daarvan, ook nu van toepassing is. Nog bevat het werk eene systematische lijst der Microlepidoptera, eene alphabetische lijst van de familien, subfamilien en genera, eene alphabetische l\jst der soorten met de synoniemen uit de Bouwstoffen en het Tijdschrift voor Entomologie, eene systematische lijst der in de aanteekeningen beschreven soorten van Microlepidoptera, en vervolgens eene opgaaf der vlindersoorten, vermeld als Neder- landsche Microlepidoptera in de Bouwstoffen en in het Tijdschrift, die niet in het werk zijn opgenomen of daarin niet als afzonderlijke soorten voorkomen, hetzq omdat zij tot de Macrolepidoptera gere- kend of als vareiteiten beschouwd worden, hetzq verkeerd gede- termineerd of wel niet inlandsch zijn. Wat betreft de variëteiten, is de Schrijver in zijn streven om daartoe vroeger aangenomen soorten te brengen en onder één type te vereenigen, mijns bedunkens, hier en daar wel wat ver gegaan. Om niet te spreken van soorten als Teras squamatici Fabr., T. compararla Hbn. enz. , is zeker, in dat opzicht , de zoogenaamde Wahlbomiana -% roep de opmerkelijkste. Tot deze toch werden vroeger algemeen acht verschillende soorten gebracht, die eerst door O. Hofmann tot vier, later door von Heinemann tot drie werden in- gekrompen, en die thans onder een enkelen type met elf variëteiten zÿn vereenigd, hoewel de Schrijver te recht niet durft beslissen, ▼AK KJSDEBLAKD (mICHOLBPIDOPTBBA). 83 dat daarmede de zaak is uitgemaakt , . hetgeen ik hem gereedelqk toegeef, daar mij het kweeken der rupsen van eenige dier zooge- naamde variëteiten in de gelegenheid stelde het aanzienlijke en vrij constante verschil tusschen die rupsen en den tqd van haar voor- komen waar te nemen. Nog zij daaromtrent opgemerkt, dat door geen der genoemde schrij- vers, zelfs niet door O. Hofmann, die de zaak het allernauwkeu- rigst heeft onderzocht , het zekere bewijs hunner beweringen is gele- verd, zijnde dit alleen door eene kweeking uit eieren te verkrijgen. Van zeer groot belang voor de determinatie zijn de veertien aan het werk toegevoegde platen, die 494 figuren bevatten en vooral de afbeeldingen van generieke kenmerken voorstellen. Te betreuren is het evenwel, dat de Schrijver, die overigens geene moeite heeft gespaard aan het vervaardigen van lijsten en indices, heeft nage- laten om, zoo als hq voor het eerste gedeelte deed, ook thans eene verklaring der op de platen voorkomende figuren te laten voorafgaan ; daarmede zou hij zeker aan de meesten zijner lezers, vooral aan de mingeoefenden , een grooten dienst bewezen hebben , daar deze , bÿ het beschouwen der afbeeldingen, nu niet dan na lang zoeken kunnen te weten komen, op welken vlinder deze of gene figuur betrekking heeft. Wel heeft de Schrijver de afbeeldingen zoo veel doenlijk den tekst laten volgen, doch dat dit niet altijd mogelijk was, blijkt op een aantal plaatsen en komt vooral sterk uit bq fig. 1 en fig. 494, waarvan de eerste den kop, de laatste een ge- deelte van den achtervleugel eener Mieropteryx voorstelt. Met eene lijst van medewerkers, aangehaalde werken en ver- klaring der verkortingen wordt de afdeeling der Microlepidoptera besloten en het overige even zeer te waardeeren gedeelte van het werk gewqd aan c Bijvoegsels en verbeteringen tot de Macrolepi- dopteren», waaruit blijkt dat, na de uitgaaf van het eerste gedeelte, 51 voor de Nederlandsche fauna nieuwe soorten zqn ontdekt en het totaal dus tot 737 is geklommen. Verder vindt men nog aanteekeningen omtrent 235 reeds be- handelde soorten, waarvan een of ander nader is bekend geworden , met de daartoe behoorende alphabetische lijsten. 84 BOBKAJjntoiTDiânre. skellxk’s vlinders Ziehier in korte trekken den inhoud van het werk, dat nu met het eerste gedeelte een volledig geheel uitmaakt. Daardoor is, voor zooverre de Lepidoptera betreft, het doel bereikt, waarnaar wÿlen Dr. J. A. Herklots, de oprichter der « Bouwstoffen voor eene fauna van Nederland 3> , en diens samenwerkers streefden, namelijk, om door het bijeenbrengen en openbaar maken van lasten der hier te lande voorkomende diersoorten den grond te leggen en den lust op te wekken tot eene meer opzettelijke behandeling der ver- schillende orden. Het was Mr. H. W. de Graaf, die voorging door zÿne met de uiterste zorg bijeenverzamelde en gestadig aange- vulde lijsten onzer Nederlandsche Schubvleugelige insecten, en wij waardeeren het in den heer Snellen, dat hij, in zÿne voorrede, met nadruk op dien arbeid wijst. Misschien zelfs waren het deze lÿsten , die b\j hem het plan deden rÿpen tot het op zich nemén eener taak, waarvoor hÿ wellicht zonder die gegevens ware terug- gedeinsd. Bovendien bleef de heer de Graaf hem door zÿn onver- droten ijver, zorgvuldige nasporingen en nauwkeurige mededeelingen steeds ter zqde staan en bracht hÿ daardoor verreweg het meeste van alle medewerkers van den heer Snellen bÿ, om dezen zqn schitterend resultaat te doen verkrijgen, waarom aan den heer de Graaf een gedeelte der hulde toekomt, die ik thans breng aan den Schrijver van het meest volmaakte werk , dat ooit over Neder- landsche Lepidoptera is geschreven en dat in verdiensten niet onderdoet voor hetgeen door vreemden over deze insecten-orde is geleverd. De eigenaardige moeielÿkheid , die alle beschrijvende werken, zoo zÿ niet van gekleurde afbeeldingen vergezeld zÿn, gemeen hebben, is ook onze Schrijver niet geheel te boven gekomen, namelÿk het geven van eene voor ieder begrijpelijke, juiste en toch niet te omslachtige aanduiding der kleuren. Zoo vinden wÿ uitdrukkingen als : grauwachtig-geelgrijs , bruinachtig-grijegeel , groen- wit, metaalklcurig-purper , groenachtig op rooi trekkend bruin enz. enz., waarvan men zich ongetwijfeld dikwijls eene geheel andere » voorstelling zal maken dan bedoeld is. Volgaarne erken ik echter, dat het nagenoeg onmogelÿk is aan dit bezwaar op eene voldoende TAH HSDIBLAHH (MIOBOLIPIDOPTBBa). 85 wijze te gemoet te komen, daar zelfs het eenige middel, namelijk het opnemen eener zeer uitvoerige staalkaart van kleuren en tinten , bij de talloos voorkomende schakeeringen nog slechts zeer onvol- komen aan het doel zou beantwoorden. Wanneer men nu dit tweede gedeelte met het eerste verge- lekt, bevindt men dat beiden , wat diagnosen en beschrijvingen aangaat, door eene nauwkeurige en duidelijke wijze van voorstellen uitmunten. Het tweede gedeelte is evenwel vollediger behandeld, vooral ten opzichte der eerste toestanden en der citaten, die veel uit- voeriger zijn en waarbÿ steeds de eerste beschrijver of afbeelder der soort is aangewezen. Ook z\jn zeer vele afbeeldingen uit verschillende werken aan- gehaald en op ééne uitzondering na , te weten Coleophora solitariella Zeil. , al de in het werk van Sepp voorkomende platen , omtrent de waarde van welke, vooral van die uit lateren tijd, de Schrijver dikwijls op beslissenden toon uitspraak doet. Hij toont zich daarbij een zeer streng beoordeelaar, die evenwel meermalen nalaat de fouten aan te wijzen in figuren, die door hem gegispt worden; ook zag hij wellicht te veel voorbij , dat men zelf de voorwerpen , waarnaar geteekend is, zou moeten gekend, en zich tevens ver- gewist hebben, dat de kleuren van al de platen volkomen gelijk zijn aan die van het exemplaar volgens hetwelk beoordeeld wordt, om een strikt rechtvaardig vonnis te kunnen vellen. Bovendien zijn uitspraken als: te grauw , te groen , te bont , te vuil enz. door hare onbepaaldheid van een zeer twijfelachtig nut, en staan zij in dat opzicht gelijk met uitdrukkingen als: grof, slordig , onooglijk , afschuwelijk , wanstaltig , vol kleine en groote fouten , belachelijk enz. , welke men ook in dit tweede gedeelte ruimschoots aantreft. Tot mijn leedwezen moet ik, even als vroeger, tegen deze en der- gelijke oordeelvellingen opkomen en die als geheel noodeloos mis- prijzen , daar zij geene bewijsgronden zijn , waarvan de waarde ook door anderen kan getoetst worden. De Schrijver houde mij deze aanmerkingen te goede ; zij bewijzen alleen dat men sommige zaken verschillend kan inzien en daaraan 86 boekaankondiging. Snellen's micbolepidopteba. zijnen lof onthouden , zonder daarom nog aan de verdiensten van een werk in het minste afbreuk te doen. De beide zware boekdeelen bevatten 1196 bladzijden, zgn van denzelfden vorm als het eerste gedeelte en doen, even als dat, wat letter en papier aangaat, den uitgever alle eer aan. Hiermede besluit ik deze korte schets, die voornamelijk ten doel heeft de aandacht onzer Entomologen te vestigen op het voortreffe- lijke werk van den heer Snellen, die zich door de uitstekende wijze, waarop hij zijne moeielijke en omvangrijke taak volbracht, een duurzamen roem heeft verworven, dien zeker niemand hem zal willen noch durven betwisten. December 1882. DE ROO VAN WeSTMAAS. BIJDRAGE sor DE KENNIS DER IN NEDERLAND VOORKOMENDE HALIPLIDAE, DOOM Jhr. Dr> Ed* E VEUT S* Haliplidae zqn in het water levende, meer of min langwerpig eironde kevertjes, welke tot nu toe tot de Dytiscidae gerekend werden, doch in vele opzichten daarvan zoozeer afwijken , dat zq noodwendig tot eene afzonderlijke familie moeten gebracht worden. Thomson, Le Conte, Sharp en Horn 1 ) verklaren zich voor ge- noemde afscheiding der Haliplidae op grond van de navolgende kenmerken. Kop klein; oogen groot, ovaal. Sprieten draadvormig, kort, op het voorhoofd tusschen de oogen ingeplant, tienledig. Monddeelen als bq de Carabidae, tot verscheuren ingericht. Halsschild eenigszins trape- ziumvormig of met meer evenwijdige zqranden , naar het scutellum meer of min driehoekig uitgezakt. Scutellum onzichtbaar. Dekschilden even als die van vele Carabidae met fijnere of grovere stippelrqen. Prosternum vóór de coxae bultig opgericht , naar achteren verlengd en 1) Thomson, Skand. Coleopt. II. p. 2; Le Conte, Proc, Acad. 1863 p. 227 en 228; Sharp, Compt. rend, toc . ent. Belg. séance dn 4 Sept. 1880; Horn, On the genera of Carabidae, Trant. Amer. ent. Soc, IX. (1881) p. 91 — 196. 88 BIJDBAUB TOT DB KKNNT8 DBB IV * het meso8ternum bedekkend. Metastemum (zie * in de figuur), even als bÿ de Cicin- delidae en Carabidae, met een gedeelte voor de achtercoxae, hetwelk door eene **meer of min duidelijke dwarslijn van het overige gedeelte afgescheiden is en zich als een driehoekig uitsteeksel tusschende beide achtercoxae voortzet. Achtercoxae (zie ** in de figuur) tot breede onbewegelijke dunne platen uitgegroeid, welke een groot gedeelte van het abdomen bedekken, elkander aanraken en tot aan den zijrand van het lichaam doorloopen. De middelste pooten staan verder van elkaar dan de achterpooten. Tarsen vqfledig. Ofschoon de Haliplidae hun verblijf in het water houden , bezitten zij geene eigenlijke zwempooten, dat wil zeggen, hunne achterpooten zijn geenszins platgedrukt en dus minder geschikt tot roeien. De vervorming der achterpooten tot roeiriemen , zooals bjj de Dytiscidae , heeft dus nog niet plaats gehad ; wel zijn de tarsen , vooral bij de man- netjes , met lange zijdeachtige haren bezet. Zij zwemmen niet onder gelijktijdige, maar onder afwisselende beweging der achterpooten. Bij de wjjfjes van enkele Ifaliplus-soorien zÿn de dekschilden tusschen de stippelrijen , behalve de gewone zichtbare stippels, nog uiterst fijn en dicht bestippeld. Uit de opgesomde kenmerken blijkt dus, dat de Haliplidae te beschouwen zijn als het meest verwant aan de Carabidae, doch vooral zijn te onderscheiden door het minder aantal sprietleden en de uitbreiding der achtercoxae. Van de Dytiscidae verschillen zij door het geringer aantal sprietleden en de niet ontwikkelde roei- pooten. Zij leven hoofdzakelijk in stilstaande, zelden in stroomende wateren, tusschen conferveii en andere waterplanten. Hunne be- wegingen bepalen zich tot kruipen en klimmen tusschen de onder water gedoken plantendeelen. In den morgenstond komen velen boven water en houden dan hun verblijf op de langs het water groeiende planten. Eene enkele soort leeft vooral langs beken in het mos verscholen. Zij zwemmen zonder vaardigheid en slechts om van het eene plantendeel tot het andere te geraken. NEDERLAND VOORKOMENDS HÀLIPLIDAB. 89 Indeeling in genera. 1. Halsschild bjjna vierhoekig, aan weerszijden met een aan den zqrand evenwijdig loopenden lqnvormigen indruk . . . III. Brychius Thoms. Halsschild naar voren versmald, eenigs- zings trapeziumvormig, hoogstens aan weerszijden van de basis met een klein schrapje 2. 2. Dekschilden zonder naadstreep ; tusschen- ruimten der dekschilden bestippeld. . II. Haliplus Latr. Dekschilden met eene fijne naadstreep; tusschenruimten der dekschilden niet • bestippeld I. Peltodytes Régimb. I. PELTODYTES Régimb. Régimbart, Etude sur la classification des Dytiscidae, Ann. Soc. ent . de France , T. VIII. 1878. p. 457. Cnemidolus Uiig. Mag. Ent. I. 1802 p. 373. 1 ). Kop zeer klein; clypeus door eene dwarsgeplaatste kielvormige verhevenheid van het voorhoofd gescheiden. Sprieten draadvormig, weinig langer dan de kop. Bovenlip kort, van voren zeer flauw uitgerand; bovenkaken halfcirkelvormig gebogen, scherp toegespitst, aan de binnenzijde met twee tandjes; laatste kaaktasterlid kegel- vormig en langer dan het voorlaatste; onderlip zeer kort, drie- tandig. Halsschild zeer kort, dubbel zoo breed als lang, naar voren versmald. Lichaam langwerpig eirond, dik, aan de achterzijde sterk gewelfd. Schildje onzichtbaar; in de plaats daarvan is de achterrand van het halsschild driehoekig uitgetrokken. Dekschilden met eene fijne naadstreep en met rqen groote stippels. Abdomen van onderen grootendeels door de plaatvormige achtercoxae bedekt, welke aan 1) De naam Onemidotu* moet verruilen , omdat hi) door Illiger gegeven is aan ZZsApAw-soorten. 90 BIJDRAGE TOT DR KBNXIS DK R IK het uiteinde van eenen tand voorzien zijn. Leedjes der achter» tarsen geleidelijk in lengte afnemende; klauwen klein. In Europa komen twee soorten voor, waarvan eene inland«^, Peltodytes caesus Dfts. Dufts. Fn. Austr , I. 284 (Pytiscus); Aubé, Ic. V. 38. pl. 3 f. 2; Schaum u. v. Kiesenw. Naturg . der In». Deutsch! 4868. p. 12; Thoms. Skand . Col. II. 3; Redt. Fn. austr. 3de ed. p. 91; Seidl. Fn. balt. 8. 43 ; Gemm. u. Har. Cat. II. 427. Syn. impressus Panz. Fn. germ. 14. 7. Eivormig, okergeel. Halsschild aan den achterrand sterk in de breedte ingedrukt en met eene dwarsrij van diepe stippels. Dek- schilden met v ongeveer tien regelmatige rijen van zeer diepe stip- pels, welke naar het uiteinde steeds fijner worden, en met eene gemeenschappelijke bruine vlek in *t midden van den naad; boven- dien vertoonen de dekschilden in den regel nog eene flauwe aan* duiding van verscheidene andere donkere vlekjes. Lengte 3j — 4 mm. Niet zeldzaam door het geheele land in staande wateren. II. HALIPLUS Latr. Latr. Oen. Crust, et. Ins. I. 1806 p. 234. Kop klein. Bovenlip kort, van voren eenigszins uitgerand, boven- kaken als bij Peltodytes y laatste kaaktasterlid veel kleiner dan het voorlaatste, naaldvormig; onderlip zeer kort, met gespleten mid- dentand; eindlid der liptasters dik, priemvormig. Sprieten draad- vormig, kort. Halsschild smaller dan de dekschilden te zamen, naar voren aanmerkelijk versmald; achterrand in ’t midden, op de plaats van het scutellum, driehoekig uitgezakt. Lichaam eirond of langwerpig eirond, dik, van onderen en van boven gewelfd. Dek- schilden met ongeveer tien regelmatige stippelden. Prosternum vlak ot uiterst weinig gewelfd , meer of min gegroefd , van achteren recht afgesneden of iets uitgerand ( confinis Steph.). Metasternum effen of hoogstens met een groefje nabjj de middelcoxae (fulvus F., impressus F). De plaatvormige achtercoxae, welke niet van een ITEDBELAVD VOOBKOMXXDX HAUPLIDAX. 91 tandje voorzien zgn, bedekken slechts de drie eerste abdominaal- segmenten , met uitzondering van de zqden. Leedjes der achtertarsen geleidelik in lengte afhemende ; de beide klauwen meer ontwikkeld dan bjj Pcltodyte*. Kleine , gele of roodachtige kevertjes, met zwarte stippen, langs - streepjes of vlekjes op de dekschilden. Zi houden hun verbef in staande of weinig stroomende wateren, tusschen allerlei onderge- doken waterplanten; zi klimmen ook op de boven het water groeiende plantendeelen of tegen grashalmen langs slooten en rivieren, van waar men ze soms in groot aantal kan afslepen. In Europa komen ongeveer 24 soorten voor, waarvan 15 als inlandsch bekend zin. a. Dekschilden met zeer fijne stippelden en daartusschen uiterst fijn en dicht , eenigs- zins rimpelig, doch duidelijk bestippeld. b. Dekschilden met grove stippelden en daar- tusschen met eene meer of min regelmatige rij fijne stippels d. b. Halsschild aan weerszoen van de basis met een klein, maar duidelik, scheefstaand langsstreepje 3. confini* Steph. Halsschild zonder dit langsstreepje of dit nauweli'ks merkbaar c. c. Voor- en achterrand van het halsschild scherp zwart afgeteekend; basis van het hals- schild met eene uiterst geringe aanduiding van een langsstreepje 2. varius Nie. Alleen de voorrand van het halsschild soms bruinachtig; de basis zonder het minste spoor van een langsstreepje 1. obliqua* F. d. Basis van het halsschild zonder eenigeaan- ■ duiding van een langsstreepje of groefje aan weerszoden e. 92 BIJDBAGB TOT DB KENNIS DBB IN Basis van het halsschild aan weerszijden met een meer of min duidelijk langsstreepje of groefje i. e. De zjjrand van het halsschild vormt met den zijrand van elk der dekschilden eene door- loopende uitranding; de eerste stippel der stippellij en op de dekschilden niet grooter dan de overige. f. De zijrand van het halsschild zoodanig tegen de dekschilden aansluitende, dat hij met den zijrand der dekschilden eenen hoek vormt ; de eerste stippel der stippelrijen op de dekschilden veel grooter dan de overige, te zamen een meer of minder duidelqken dwarsindruk aan de basis der dekschilden vormende 8. affini* Steph. f. Metasternum met een groefje nab\j de middel- coxae g. Metasternum zonder dit groefje . ... k. g. Voorrand van het halsschild in ’t midden een weinig uitgetrokken, waardoor het aan weerszijden uitgerand schijnt; dek- schilden met enkele zwarte langsvlekjes. 6. fulva* F. Voorrand van het halsschild in ’t midden niet uitgetrokken en daardoor over de geheele breedte geleidelik uitgerand; slechts de stippels der dekschilden zwart .... 7. impressa* F. h. Dekschilden ongevlekt 4. nwcronatus Steph. Dekschilden met tamelijk breede, hier en daar tot dwarsbanden versmolten , zwarte vlekken 5. variegata* St. i . Halsschild met een diepen dwarsindruk aan de basis, aan weerszoden met eene tot hedeblafd voorkomende haliplidae. 93 over het midden reikende, boogvormige langsstreep en met eene zwarte middellijn. 15. lineatocollis Marsh. Halsschild zonder diepen dwarsindruk aan de basis , hoogstens met eene zwakke aan- duiding er van; langsstreepje aan weers- zoden recht of slechts uiterst flauw gebogen en zeer kort; zonder zwarte middellijn, k. k. Licht okergeel , met hier en daar afgebroken zwarte strepen, waarop de stippelrijen staan 13. fluviatili* Aubé. Donkerrood, met meer of min samenhan- gende donkere vlekken 14. fuhicolliê Er. Roodachtig geel, met doorloopende , niet samenhangende breede zwarte langsstrepen op de dekschilden , waardoor deze laatsten een eenigszins donker voorkomen kr\jgen. 12. striatuê Sharp. Roodachtig geel , met meer of min duidelijke vlekken , welke door samenhangende don- kere lijnen ontstaan , l. I Lichaam kort en breed; dekschilden met krachtige stippelden ; de stippels ongeveer zoo breed als de halve tusschenruimten. 9. multipunctatus Wehnke. Lichaam meer verlengd en iets smaller ; dekschilden met fijnere stippelden, de stippels ongeveer zoo breed als een derde der tusschenruimten 10. ruficolliê de 6. Lichaam korter dan bij ruficolliê , naar het uiteinde sterker versmald; de eerste stip- pels der qjen aan de basis der dekschilden bijzonder groot, als groefjes, van de overige stippels aanmerkelijk verschillend. . .11. Keydeni W ehnke. 94 BIJDRAGE TOT BE KEVVIB BEB IV 1. Haliplus obliquus Fabr. Fahr. Mant. I. 493 (Dytiscus) ; Panz. Fn. Germ . 44. 6; Aubé, Icon . V. 20 pl. 4 f. 3; Erichs. Käfer Mark. I. 488; Thoms. Siand. Chi. II. 8; Schaum, Ins. Deutsch l. 44; Redt. Fn. austr. 3de ed. p. 92; Seidl. Fn. halt. 8. 43; Gemm. u. Har. Cat. II. 426. Lichaam geelachtig, aan de bovenzijde dof en uiterst ûjn en zeer dicht bestippeld. Schedel in ’t midden bruin of zwart. Hals- schild met enkele verstrooide grootere stippels; in ’t midden van den voorrand meestal bruinachtig, aan de basis zonder eenig spoor van streepjes. Dekschilden aan den wortel breeder dan de basis van het halsschild; naad zwart en 40 zeer fijne op zwarte lqnen staande stippelrqen ; de zwarte lijnen zijn driemaal afgebroken en hangen hier en daar zoodanig samen, dat zwartachtige vlekjes ontstaan. Lengte 3j mm. Zeer zeldzaam. Breda (Heylaerts), Zutphen (Seipgens), Rhoon Ujj Rotterdam , in Juni en Juli (Schepman) en Warnsveld , in Juli (Groll). 2. Haliplus varius Nie. Nicolai, Col. agr. Hai. p. 34; Schaum, 1. c. 44; Redt. Fn. austr. 3de ed. p. 92; Seidl. 1. c. ; Gemm. u. Har. Cat. II. 427. Syn. maritimus Fairm. Faun. Franç. p. 246. Deze soort gelijkt zeer op H. obliquus , doch is steeds kleiner, aan de schouders breeder en daardoor meer afgerond. Bleekgeel, uiterst fijn bestippeld; schedel meer of min gebruind, alsmede de voor- en achterrand van het halsschild scherp zwart afgeteekend. Dekschilden met fijne stippelrqen en zwarte langslijnen, waarvan de binnenste bijna geheel doorloopen, de buitenste twee- of drie- maal afgebroken zqn; hier en daar vloeien zq tot vlekjes samen. Lengte 2£ mm. Zeldzaam. Breda (Heylaerts), Vörden (Groll), Middelburg in Mei (Gerth v. Wqk), IJsselmonde, in September (Veth), Rhoon bq Rotterdam, in Juli (Schepman) en Maastricht (Maurissen). KÄDHBLA KD TOOEKOMUTDF HALIPLIDAX. 95 3. Haliplus confinis Steph. Steph. III. Brit . II. 41; Redt. Fn. austr. 3de ed. 92; Gemm. u. Har. Cat . II. 425. Syn. lìneatus Aubé, Icon. V. 21 pi. 1 f. 4; Thoms. Skand. Col. II. 8; Schaum, 1. c. p. 15; Seidl. L c. Deze soort gelijkt eenigszins op obliquais , doch is iets korter, meer glanzig, meestal roestkleurig, en vooral onderscheiden door het kleine langsstreepje aan weerszijden der basis van het hals- schild. Zeer fijn en dicht bestippeld; halsschild met verstrooide grootere stippels; dekschilden met zeer fijne stippelrijen en zwarte lijnen, waarvan de binnenste minder samenvloeien en, behalve de buitenste, bjjna niet afgebroken zijn. Lengte 3j — 3| mm. De heer Yeth ving bij Rotterdam, alsmede de heer Maurissen te Ambg (Limburg) exemplaren, bij welke de dekschilden grooten- deels zwart zqn ten gevolge van de samenvloeiing der strepen. Ik bezit exemplaren uit Schotland en Frankrijk, welke even als üT. varius bleekgeel gekleurd zqn, met geringe ontwikkeling der zwarte strepen. Deze variëteit wordt ook door Seidlitz uit de Oostzee-provincien opgegeven. De type werd aangetroffen bq Breda (Heylaert8) en bq Middelburg (Gerth v. Wjjk). 4. Haliplus mucronatus Steph. Steph. III. Brit H. 40 pl. 11 f. 1; Redt. Fn. austr. 3de ed. p. 92; Gemm. u. Har. Cat II. 426. Syn. badius Aubé, Icon . 25 pl. 2 1 1; Schaum, 1. c. p. 15. Deze soort is gemakkelijk te herkennen aan den korten breeden kop, de meer uitpuilende oogen, de vrij dichte en grove bestip- peling van het halsschild en de langwerpige, eenigszins parallele dekschilden. Roodachtig geel, op de dekschilden langs den naad veelal in het roodbruine overgaande; de schedel alsmede de voor- en achterrand van het halsschild min of meer roodbruinachtig. Dekschilden met grove stippelrijen en in de tusschenruimten met «ene rjj fijnere stippels. Lengte mm. 96 BIJB RAO V TOT BK KEKKIS BAR IK Zeer zeldzaam. Zandvoort (Groll), Koudékerke (Gerth v. Wqk), Loosduinen (Everts). 5. Haliplus variegatus St. Sturm, Ins. VIII. 157. pi. 202 f. b B; Erichs. Käf. Mark. I. 184; Aubé, Icon . V. 28 pi. 2 f. 3; Thoms. Stand. Col. II. 7; Schaum, 1. c. p. 16; Redt. 1. c. p. 92; Seidl. 1. c. 8. 44; Gemm. u. Har. Cat. II. 427. De larve is beschreven door Schiödte {Nat. Tidskr. 1864. p£ 164. t. 8 f. 13 — 15). Roestkleurig , rood of roodgeel. Halsschild van voren en van ach- teren sterk bestippeld, aan den achterrand bovendien met eene rq groot ere stippels. Dekschilden iets voor het midden het breedst, aan de schouders smaller en naar het uiteinde meer geleidelijk versmald, met donkeren naad; eene gemeenschappelijke vlek in 't midden daarvan en verscheidene vlekken op het midden van elk, bruin of zwart. Lengte 3 — 3| mm. Over ’t algemeen zeldzaam. Den Haag , Juni (Leesberg en Everts); Hengelo, Vorden en Warnsveld, in Juli (Groll); Leiden (Perrin); Zierikzee, April (Fokker) ; Nijmegen (Ter Haar); Rhoon, Februari (Schepman). 6. Haliplus fulvus Fabr. Fabr. Syst. El. I. 271 (Dytiscus); Sturm, Ins. Vili. 148. t. 201 ; Schaum, 1 c. p. 17; Thoms. 1. c. II. 6; Redt. 1. c. p. 92; Seidl« I. c. 8. 45; Gemm. u Har. Cat. II. 425. Syn. ferrugineus Aubé, Icon. V. 23 pl. 1 f. 5. In den regel donker roestrood, zelden geelrood, met bruine langsvlekken op de dekschilden. Halsschild aan voor- en achterrand met enkele krachtige stippels en met eene rq grootere stippels aan den achterrand ; de voorrand is een weinig uitgetrokken. Dekschilden eirond, aan de schouders verbreed en naar het uiteinde geleidelijk versmald, met rqen van niet zeer dicht staande grove stippels en eene rq van veel fijnere stippels op de tusschenruimten. Meta- NEDERLAND VOORKOMENDE HALIPLIDAE. 9 1 sternum in ’t midden tusschen de trochanters der achterpooten met een klein groefje. Lengte 4 mm. Verbreid, doch nergens gemeen. Den Haag, Juni (V. d. Wulp en Everts); Rotterdam, Mei (Veth); Hengelo, Juli en de Bilt, Juni (Groll): Rhoon, Februari en Maart (Schepman); Baarn (Jaspers); Breda (Heylaerls); Zutphen (Seipgens). Een zeer licht gekleurd exemplaar bij Driebergen , April (Six). 7. Haliplus impressus Fabr. Fabr. Ent . Syst. I. 199; Erichs. Käf. Mark. I. 184; Gemm. u. Har. Cat. II. 426. Syn. flavicollis Sturm, Ins. VIH. 150. t. 202 f. a A; Aubé, Icon. V. 24. pi. 1 f. 6; Thoms. 1. c. II. 6; Schaum, 1. c. p. 171; Seidl. 1. c. 8. 44; Redt. 1. c. p. 92. Verwant aan fulms , doch kleiner en iets breeder in de schou- ders. Steeds bleek roodgeel, ongevlekt. Voorrand van het halsschild niet uitgetrokken, aan den achterrand vrij dicht bestippeld en met eene rÿ grootere stippels aan den achterrand. Dekschilden met rqen van diepe en dicht bijeenstaande zwarte stippels; de tusschen- ruimten als bq fulms bestippeld. Metasternum eveneens met een groefje. Lengte 3£ mm. Veel zeldzamer dan fuhus. Den Haag, Sept. (Everts); Utrecht, Mei en Sept. , Haarlem , Juni , Zandvoort en Warnsveld , Juli (Groll) ; IJsselmonde, Sept. (Veth); Zutphen (Seipgens); Rhoon, April (Schepman); Bunde bij Maastricht, Mei (Maurissen). 8. Haliplus affinis Steph. Steph. III. Brit. II. 42; Gemm. u. Har. Cat . II. 425. Syn. cinereus Aubé, Spec. VI. 1838. p. 18; Icon . V. 30. pl. 2 f. 4; Schaum, 1. c. p. 18; Redt. 1. c. p. 92; Seidl. 1. c. 8. 44. Kleiner dan impressus. Geelachtig; schedel bruin; halsschild aan de voorzijde een weinig gebruind, aan den voor- en achterrand vrÿ dicht bestippeld, zonder streepje aan weerszijden van de basis. 7 98 BUD B AGE TOT DE KEKXIS DEB HT Dekschilden aan den wortel merkbaar breeder dan het haisschild , zoodat de schouders meer dan bij de andere soorten uitpuilen, met rijen van dicht opeenstaande stippels , gedeeltelijk op bruine lijnen geplaatst; van deze stippellij en is de eerste stippel aan den wortel der dekschilden veel grooter dan de overige; tusschenruimten met van elkander staande stippeltjes. Metasternum effen, niet gegroefd. Lengte mm. Ik trof deze zeldzame soort slechts eenmaal aan bij den Haag, in Mei. 9. Haliplus multipunctatus Wehncke. Wehncke, Deutsche Ent. Zeitschr . 1875 p. 122. Deze soort gelakt op ruficollis , doch is iets breeder in de schou- ders. Kop roestkleurig met donkeren schedel, met weinige doch viij sterke stippels bezet. Halsschild aan den voorrand bruinachtig en verspreid bestippeld, aan den achterrand een weinig in de breedte ingedrukt en eveneens verspreid bestippeld, aan weerszijden van de basis met een scherp aangeduid streepje. Dekschilden aan den wortel duidelijk breeder dan het haisschild, met rijen van krachtige vrij dicht bijeenstaande stippels, welke gedeeltelik zijn geplaatst op zwarte lÿnen , die door ineenvloeien eenige donkere vlekken vormen. Lengte 2f — 24 mm. BÜ den Haag , April en Augustus (Everts) ; ook bij Rotterdam (Veth) en te Baarn (Jaspers). 10. Haliplus ruficollis de G. De Geer, Ins. IV. 404. t. 16 f. 9 ( Dytiseus ); Erichs. Käf. I. 186; Schaum, 1. c. p. 19; Thoms. Skand. Col . II. 5; Sn. v. Vollenh. Oei. dieren van Neder l. p. 169; Redt. 1. c. p. 92; Seidl. 1. c. 4. 44; Gemm. u. Har. Cat. II. 426. De larve beschreven door Schiödte (Nat. Tidskr . 1864 p. 161 t. 8 f. 1—12). Kop roestkleurig, met bruinachtigen schedel, fijn en verspreid bestippeld. Haisschild roodachtig geel, aan den voorrand bruinachtig, kort, naar voren aanmerkelijk versmald, fijn en verstrooid, aan KEDEBLAITD VOOBKOMEKDE HALIPLIDAE. 99 den achterrand iets dichter bestippeld en aan weerszijden met een kort streepje voorzien, dat ongeveer een vijfde van de lengte van het halsschild bedraagt. Dekschilden aan den wortel breeder dan het halsschild , naar het uiteinde sterk versmald , bleekgeel , duidelijk zwart gevlekt ten gevolge van het ineenvloeien van donkere lijnen, op welke rijen van even sterk ontwikkelde stippels staan ; de buitenste stippelrÿen zijn zwakker dan de binnenste ; in de tusschen- ruimten bevinden zich enkele stippeltjes. Anaalsegment tot op een smallen zoom , na aan de basis , dicht bestippeld. het $ zijn de dekschilden op de achterhelft uiterst fijn be- stippeld en daardoor iets minder glanzig dan bij het <? ; deze bestip- peling is slechts bij sterke vergrooting duidelijk te herkennen. Lengte 3 mm. Overal zeer gemeen. 11. Haliplus Heydeni Wehncke. Wehncke, Deutsche Ent. Zeitschr. 1875 p. 122. Deze soort heeft het voorkomen van H. ruficollis , doch is kleiner, korter en naar het uiteinde sterker versmald; de bestippeling is meer verspreid en veel sterker. Kop roestkleurig, met bruinen schedel en verspreide fijne bestippeling. Halsschild roodgeel, met bruinen voorrand, eveneens verspreid doch iets sterker dan de kop bestippeld , aan weerszijden van de basis met een diep streepje, dat een derde der lengte van het halsschild inneemt. Dekschilden rood- geel, sterk bestippeld; de stippelrijen beginnen aan den wortel met eene veel grootere onregelmatige stippel; zij staan gedeeltelijk op zwarte lijnen, die door ineenvloeien zwarte vlekjes vormen. Anaal- segment verspreid bestippeld. Het ? vertoont niet de fijne bestippeling op de dekschilden. Lengte 2j — 2f mm. Op onderscheidene plaatsen aangetroffen met ruficollis. 12. Haliplus striatus Sharp. Sharp, Ent . monthl . Magaz. VI (1869 — 70) p. 81. Syn. immaculatu* Gerhardt, Zeitschr. für Ent . Ser. II. Heft VI. Breslau 1877. loo BIJDRAGE TOT DB KENNIS DER IN Deze soort, welke mede na verwant is aan ruflcolli* , onderscheidt zich, door dat het lichaam iets grooter en aan de schouders iets smaller is, een weinig meer naar het uiteinde versmald en. met breede zwarte lijnen op de dekschilden, welke lijnen doorloopen en niet afgebroken zijn noch tot vlekjes ineenvloeien. Anaalsegment verspreid bestippeld. Het ? niet op de dekschilden fijn bestippeld. De kleur is gewoonlijk helder roodgeel, terwijl zij bij ruflcolli* meer vuilgeel is. Lengte 3^- mm. Ik trof deze soort aan hij Vianen in Juni , bij den Haag in April, en te Loosduinen in Mei; zij werd ook gevangen bij Zierikzee (Fokker). Ongetwijfeld is de door Gerhardt beschreven H. ïmmaculaiu* dezelfde soort , welke door Sharp als *triatn* beschreven werd. Exemplaren van immaculatu* , welke de heer Wehncke te Hamburg onderzocht , beantwoorden volkomen aan de beschrijving , door Sharp van *triatu* gegeven. Ofschoon het niet onwaarschijnlijk is, dat deze soort, met H. multipwnctatu * , lleyüeni , ruß colli* en fluviatili*, slechts rassen of variëteiten van eene en dezelfde soort zijn, zoo valt toch het verschil in habitus, kleur en structuur in ’t oog, wanneer men geheeie seriën met elkander vergelijkt. Dat de dekschilden van *triatu* $ overal fijn bestippeld zouden zijn, daarvan spreekt Sharp niet, doch Wehncke *) geeft zulks op, terwijl bij immaculatu * de wijQes geenszins bestippeld zijn. Intus- sehen vond ik onder fijn bestippelde ruflcolli** wÿfjes enkele voor- werpen, bij welke de zwarte vlekjes op de dekschilden nagenoeg ontbreken en derhalve de zwarte strepen meer geïsoleerd zqn en meer geheel doorloopen. Zijn dit misschien de exemplaren, die Wehncke ais striatu* Sharp beschouwde ? Het al of niet gegroefd zijn van het prosternum, waaraan Wehncke, naar het schijnt, groote waarde hecht, komt mÿ voor volstrekt niet constant te zijn: bij vele exemplaren o. a. van li. fluviatili*, die ik te zamen • 1) Wehncke, Uehersicht einiger Verwandten dea 11. rußeollit (DeuUche Ent. Ztittchr. XXIV. 1880. Heft I). NEDERLAND VOORKOMENDE II ALIPLLÇAF. 101 » •. ving, vertoonden zich alle overgangen van geheel effen tot duide- lijk gegroefd. « 13. Haliplus fluviatilis Aubé. * Aubé, Icon. V. 33 pl. 2 f. 3; Erichs. Kaf. Mark. 485. 6; Schaum, 1. c. p. 49; Thoms. 1. c. p. 5; Redt. 1. c. p. 94; Seidb I. c. 4. 44; Gemm. u. Har. Cat. II. 425. Deze soort is almede verwant aan ruficollis , doch smaller. Zeer bleekgeel , met niet ineen vloeiende , niet onafgebroken , doorloopende zwarte lijnen op de dekschilden. Oogen grooter en meer uitpuilend. Schedel een weinig gebruind. Halsschild aan den voor- en achter- rand vrij dicht bestippeld. Stippels der rÿen op de dekschilden tamelijk fijn en dicht op elkander staande, die der binnenste rijen iets dieper dan de buitenste. Lengte 3 mm. Zeldzaam, uitsluitend in stroomend water. Eenmaal door mÿ in groot aantal bij Woudrichem langs de Merwede van waterplanten gesleept ; ook zag ik voorwerpen uit Rhoon (Schepman) en St. Pieter bÿ Maastricht (Maurissen). 14. Haliplus fulvicollis Er. Erichs. Käf. Mark. I. 486; Schaum, 1. c. p. 20; Thoms. 1. c. II. 5; Redt. 1. c. p. 92; Seidl. 1. c. 4. 44; Gemm. u. Har. Cat. II. 425. Zeer verwant aan ruficollis , doch vooral onderscheiden door het lange, scherp aangeduide, scheeve streepje aan weerszijden der basis van het halsschild. Kleur roestrood of bruinrood , zelden lichter geelrood, sterk glanzig. Dekschilden nagenoeg als bÿ variegatus geteekend, d. i. met donkere vlekjes. Kop fijn en vrij dicht be- stippeld. De stippels der rijen op de dekschilden staan verder van elkander dan bÿ ruficollis ; de tusschenruimten zijn met enkele stippels bezet. Lengte 3 mm. Ik zag slechts twee voorwerpen, door wijlen Dr. Herklots voor vele jaren wellicht bÿ Leiden aangetroffen. 102 :*.BXJDBAGE TOT DE KJ5NNI8 DEB IK • • - ‘ • • *. • *“• 15. Haliplus lineatocollis Marsh. Marg h:.* Ent. Brit. I. 429 ( Dytiscus ); Aubé, lean, V. 34. pl. 3 f % l;"*8ehaum, 1. c. p. 20; Thoms. 1. c. II. 4; Redt. 1. c. p. 92; JSeicH* 1. c. 4. 44; Gemm. u. Har. Cat . II. 426. *• *• • •*.**•. Syn. bistriolaius Dufts. Fn. Austr. I. 285 (Dytitciw) ; Sturm, Vili. 159. t. 202 f. c C. Deze soort is langer dan ruficollis en naar het uiteinde minder toegespitst. Kop dicht en sterk bestippeld, donkerbruin of zwart, aan de voorzijde roodachtig. Halsschild geel, aan den voorrand dicht bestippeld en bovendien slechts met weinige grootere stippels, aan den achterrand sterk in de breedte ingedrukt en aan weers- zijden met een diep gebogen streepje; bovendien met zwarte mid- dellijn. Dekschilden aan de basis iets breeder dan het halsschild , bleekgeel, met rijen van zwarte, krachtige, dicht opeengedrongen stippels en menigmaal met eenige meer of min duidelijke donkere vlekken ; gewoonlijk eene gemeenschappelijke donkere vlek op het midden van den naad. Prosternum breed gegroefd ; metaster- num effen. Lengte 3 mm. Zeer gemeen. III. BRYCHIUS Thoms. Thoms. Stand. Col . II. p. 8. Dit genus is van Kaliplus onderscheiden door het halsschild, dat vierhoekig is, voor het midden eenigszins afgerond verbreed en achter het midden tot aan de basis een weinig versmald, aan weerszijden met eene diepe, nagenoeg tot aan den voorrand rei- kende langsgroef, en met eene dwarsgroef aan de basis tusschen de beide langsgroeven ; bovendien is de zijrand uiterst fijn gekerfd. Metasternum met een diep groefje. De plaatvormig verbreede achter-coxae bedekken, even als bij Kaliplus , de drie eerste buik- segmenten, behalve den zijrand. Achtertarsen met lange dunne klauwen. In Europa komen drie soorten voor, waarvan eene inlandsch is. 5EDKBLAND YOORKOMINDK HALIPLIDAE. 103 Brychiu8 elevatus Panz. Panz. Fn. Germ . 14. 9 (Dyliecui); Aubé, Icon.V. 17. pi. 1 f. 1 ( Ilaliplvs); Schaum, 1. c. p. 22; Thoms. 1. c. II. 9; Redt. 1. c. p. 93; Seidl. 1. c. 4. 45; Gemm. u. Har. Cat II. 425. Lichaam langwerpig. Licht okergeel, bovenkaken aan de basis zwart; halsschild aan voor- en achterrand een weinig gebruind. Dekschilden met zwartachtige stippellij en, welke nab\j den naad het diepste z\jn; de derde tusschenruimte tot over het midden kielvormig opgericht. Zijden van het achterlijf zwartachtig. Lenge 3| — 4 mm. Deze soort leeft in beekjes, vooral tusschen het mos langs de oevei*s. Slechts eenmaal in Nederland aangetroffen te Valkenburg b\j Maastricht door den heer Von Hagens uit Düsseldorf; het exemplaar heb ik aan de welwillendheid van genoemden heer te danken. BOEKAANKONDIGING. OVER DEN BOUW DER GESLACHTS-ÖRGANEN BU DE PHALANGIDEN , door Henri W. de Graaf. De, in het jaar 1878 uitgeschreven, prijsverhandeling van ons geacht medelid, in 4882 te Leiden bij E. J. Brill, zoo in Hoi- landschen als Franschen tekst — Sur la construction des organes génitaux des Pkalangiens — verschenen, werd reeds in 1879 door de Leidsche philosophische faculteit met de gouden medaille bekroond. Dat zij eerst in 1882 het licht zag, is veroorzaakt door een sedert ondernomen grondiger histologisch onderzoek en vollediger beschrij- ving der spermatozoïden en vooral der eieren en eivliezen , door de opvolgende ventaling in de Fransche taal en door de moeielijkheden bij het drukken der 35 platen in chromo-lithographie, die dit prachtwerk versieren. In groot quarto, op best papier, met fraaie letter gedrukt, bevat de Hollandsche tekst 100, de Fransche 93, en de verklaring der platen niet minder dan respectievelijk 43 en 39 bladzijden , terwijl de prijs op f 25 (bij inteekening) is gesteld. Volgens het eenparig gevoelen der Redactie van het Tijdschrift, mocht eene dergelijke kolossale verschijning op het gebied der Entomologie bij ons te lande door haar niet onopgemerkt blijven, en meende zij, dat een algemeen overzicht daarvan den leden der Entomologische Vereeniging even aangenaam als leerrijk zou zijn. Dit te geven werd aan den ondergeteekende opgedragen , die , zich gaarne van die opdracht kwijtende, echter niet mag nalaten te verklaren, dat hij zich daarbij geenszins de bevoegdheid aan- matigt , om over de wetenschappelijke vraagstukken van dezen BOEKAANKONDIGING. DI G BA AF , PHALÀNGIDEN. 105 sfpecialen arbeid, — tot hiertoe buiten zijn studieveld gelegen, — een kritisch oordeel uit te spreken. Trouwens dit werd reeds ge- geven door de Faculteit der wis- en natuurkunde van de Rijks- universiteit te Leiden, in hare eervolle bekroning. De Pbalangiden, of eigenlyk de «Phalangiiden» van Meade ] ) (door De Graaf gevolgd) behooren tot de bastaard- s pinnen, — juister onware spinnen, — dewÿl zij geen spin- apparaat bezitten, en zyn algemeen bekend onder den, voor allen I echter niet evenzeer geldenden, volks-collectiefnaam van clangpooten» of a hooiwagens ». Volgens des Schrijvers vergelijkend-ontleedkundige nasporingen , moeten zÿ, in het systeem, in de nabyheid der Acarina worden geplaatst. Het zijn nachtelÿke, zoogenaamd vleeschetende roofdieren, die zich vooral met vliegen, muggen, bladluizen en andere kleine insecten voeden, terwÿl zij, gelyk ook door De Gr. bevestigd wordt, soms de gestorven of gedoode individuen hunner eigen soort niet versmaden. Ofschoon nu en dan wel gevechten * tusschen de mannetjes van verschillende en van dezelfde soort worden waargenomen, zqn zij op verre na niet zoo strijdlustig als de ware spinnen, en leven de mannetjes en de wijfjes van dezelfde soort gezellig en zeer veel verdraagzamer met elkander. Hunne biologie werd door hem voor drie soorten ( Phalcmgium cornuium L. , Phalangium parie tinum de Geer en Leiolmnus *) rotundas Latr.) in daartoe ingerichte groote glasstolpen, vooral des avonds en 1) On the British species of Pkalangìidae , 1865. De systematiek van deze Arachniden schijnt mij nog in hare wording en over de nomenclatuur vooral heerscht verdeeldheid tusschen de autoriteiten. Simon (1870) en Thorell (1876) behouden wel is waar beiden als naam der orde dien van Opiliones volgens Sundevall, doch verkiezen eene eigen verdeeling in onderorden of sectiën. Zoo plaatst Simon de hier behandelde geslachten in eene sousfamille „ Phalan- giinae” der familie „Phalangiidae” uit de sousordre der „Opiliones plagiostheti”; terwijl Thorell ze eenvoudig in de familia „Phalangioidae" zijner sectie Palpatores rangschikt. De tweede onderorde van Simon heet die der Op. mecostheti, de tweede sectie van Thorell die der Laniatores. Begripsverwarring voor de niet geheel ingewijden ten deze geeft wijders inzon- derheid ook nog de familie „Phalangodidae” van Simon , in diens tweede onderorde, aan een geheel ander genus, Phalangodus van Gervais, ont- leend. De classificatie dezer orde blijkt ook in andere opzichten, hoe veel er reeds aan gedaan is, niet van de gemakkelijksten ! 2) Hen vindt dien naam ook geschreven als Ièobonun i en Inobunum, 106 BOEKAANKONDIGING. DJS GRAAF, OTER DE ’s nachts, nagegaan. In sommigen dier glazen hield hq soort bq soort, in anderen ook de verschillende species bq elkaar, een t\jd lang in het leven. Omtrent de levenswijze der laatstgenoemde soort maakte De Gr. eene aardige observatie. Men ziet , en anderen hebben zulks ook met hem en mij waargenomen, dat een aantal exem- plaren daarvan bijeenzittende , bq toenadering tot een hunner, allen eensklaps de vlucht nemen. Nu geeft hij daarvan de ver- klaring; hij heeft opgemerkt, dat zij elkander met hunne tarsen plegen aan te raken , zoodanig dat zij als door een net van telegraafdraden verbonden zijn. Wanneer eenig gevaar dreigt , geven z\j zich achtereenvolgens door het bewegen van hunne pooten het sein daarvan en zetten zich dan allen op een loopen. In de zorgvuldige beschrijving der bijzondere lichaamsdeelen en der uitwendige organen valt niets bijzonders op te merken. Alleen een woord over de oogen. Er werd nog altijd, zonderling genoeg, gestreden over de vraag ot de Opilioniden één dan wel tweeparen daarvan bezitten. In den aanvang zijner studiën over het onder- werp, nam De Gr., ook wegens het verband met de zenuwen van het hersen-ganglion , met Treviranus en anderen het laatste aan. Bij nader onderzoek evenwel bleek het hem, op het voetspoor van Krohn, dat de twee openingen, ter weerszijde aan den voorrand van den céphalothorax aanwezig en als cbijoogen», — later ook door Latreille en anderen als «stigmata» beschouwd, — huid- klierzakjes zijn, welker verrichting nog niet vaststaat. Nochtans wijst hij , in overeenstemming met de ook door hem gedane waar- neming , dat deze dieren een onaangenamen reuk verspreiden, op de hypothese van Sörensen, die de analoga dezer orgaantjes bq de verwante familie der Gonyleptoiden als « stinkklieren » heeft geduid. Ofschoon De Gr. ook met de meeste zorg en , naar het mq toe- schqnt, mede met veel vrucht, zoowel het animale als vegetatieve zenuwstelsel der mannelijke en vrouwelqke Phalangiden heeft onderzocht, beschreven en afgebeeld, en het verband daarvan met de generatie-organen voor onderscheidene deelen duidelijk heeft aangetoond, verwijs ik voor de histologische bijzonderheden daar- omtrent, voor de andere stelsels en weefsels en voor de getrouwe GE8LÀCHT8-ORGÀNEN DBA PHALANGIDEF. 107 historische details van zqn onderwerp, naar de verhandeling zelve, terwijl ik mijn referaat tot zijn anatomisch hoofd-objeet wensch te beperken. De uitwendige geslachtsdeelen hebben bij beide sexen eene groote vormelijke overeenkomst ; zij treden in den toestand van rust niet naar buiten, ofschoon zij in meerdere of mindere mate door drukking kunnen worden te voorschijn gebracht, en zij zijn insgelijks bij beiden besloten in de holte van het sternum! Aan den vrijen lipvormigen vóór-onderrand daarvan wordt , vlak achter de monddeelen, eene bij en $ gelijksoortige, een- voudige dwars8pleet aangetroffen, die de genitaal-opening vormt. Ofschoon deze organen niet, zooals bq de ware spinnen, uitwendig zichtbaar zijn en dus niet dadelijk, gelijk bij deze, kunnen strekken ter onderscheiding der sexen en soorten, ver- toonen zij toch, bij het blootleggen, in de verschillende species, zulke duidelijke verscheidenheden in vorm en bouw , dat zij , vol- gens De Gr., ook voor deze dieren, gelijk voor de Araneïden, bij het determineeren als de meest vertrouwbare soort-kenmerken te beschouwen zijn. Mannelijke geslach ts-organen. — Deze bestaan uit een penis met glandulae accessoriae, een ten deele meer samen- gesteld vas deferens met de vasa efferentia, en een testis. De zeer lange penis is langer dan de helft van het abdomen (volgens fig. 124 van plaat XXXV overtreft zq, met de scheede, zelfs dit lichaamsdeel in lengte). Deze «scheede» (ter onder- scheiding van de vagina bq de wijfjes, zou ik haar liever vliezige koker willen noemen) , waarin zij bij rust gelegen is (en die m. i. 