Corporate financial management
Soekatahah) rivier op Sumatra, in de Lampongsche distrikteu, . in bet Oosten der afdeding Sepoetih. Zij komt uit het lage ter- rein, tusschen de rivieren Alim en Sekaropong, en neemt de Mahara en Bratja op. Verder vloeit zij met de Batang Hari zamen en draagt, na de vereeniging, den naam van Pengadoe- ngan. Be Soekatanah is alleen in den regen- tijd voor kleine praauwen bevaarbaar. Soekatanah, gehucht op Sumatra, in dc Lampongsche distrikten, ten Noorden van Telokh Betong. Soekatei, kampong in het Noord-Westen van Midden Flores, bewoond door Langa's. Soekatingal, berg op Java, residentie Cheribon, volgens db Lanoe, hoog 1,523 Biji\- landsche voeten boven de oppervlakte der zee. Soekatinggai dorp op Sumatra, residentie Palembang, distrikt Ampat Lawang, met sleohts 4 woningen. Soekatjaie, dorp op Java, residentie Ban- tam, afdeeling Pandeglang, aan den postweg. Soekaijaie, dorp op Java, residentie Che- ribon, afdeeling Koemiigan> distrikt Kadoe Qed€. Soekaljerek, dorp op Java, residentie Bantam, distrikt Tjiringin. Soekaljinta, dorp op Sumatra, residentie Palembang, afdeeling Ogan Oeloe, op eene rots, ter hoogte van 25 Rijnlandsche voeten boven de oppervlakte der rivier. Soekawana, dorp op Java, residentie Che- ribon, partikulier land Indranmjoe, distrikt Djati Toedjoe, bij de euidelijke grena. Soekawanan, dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Serang. Soekawangi, dorp op Java, residentie Tagal, regentschap en distrikt Pamalang. Soekawati, dorp op het eiland fiidi, rijk Gianjar. Soekawati, partikulier land op Java, resi- dentie Soerabaja, afdeeling Modjo Eerto, distrikt Modjo Redjo, met 1,880 bewoners. Soekawati Eoelon, afdeeling op Java, residentie Soerakarta, van welke zij het noor- delijke gedeelte beslaat, grenzende ten Noor- den en Westen aan Samarang, ten Zuiden aan Padjang en Soekawati W^tan, en ten Oosten aan Madioen. Deze afdeeling is rerdeeld in de distrikten Gagatan, Simowalan en Soeka- wati Koelon Bengawan. De hoofdplaats beet Soekawati. Soekawati Eoelon Bengawan, distrikt op Java in de afdeeling Soekawati Koelon, met ongeveer 8000 zielen. Soekawati Wetan, afdeeling op Java, welke de oostsijde van de residentie Soera- karta beslaat. Zij bevat de distrikten Soeka- wati W^tan Bengawan, Laban, Ongobajan, Kadoe wang en Wiroko. Be hoofdplaats Sera- gen, is tevens het hoofddorp van het distrikt Soekawati W^tan Bengawan. Soekawati W^tan Bengawan, distrikt op Java, in de afdeeling Soekawati W^tan, met 19,000 inwouers. Soekawejana, onderdistrikt op Java, resi- dentie Preanger Regentscbappen, afdeeling Soe- madang, distrikt Melamboeng. Soekawira, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, regentschap Poerwokerto, distrikt Adjibarang. SoekebendOy zie: Soekobendo. Soekeja, dorp op Java, residentie Tagal, regentschap Brebes, distrikt Boemi Ajoe. Soekekit, berg op het noordelgk gedeelte van het eiland Timor, op Portugeesch ge- bied. Soekela, dorp op het eiland Bawean, resi- dentie Soerabaja, alwaar men vele pinan^- boomen aantreft. Soekelejr, eiland in den Moluksohen Ar- 80. 867 cfaipd, tot de Tenimber-eiknden bchoorende, residentie Banda. 8oeket| berg op Java, adsisteiit-residentie Banjoewaogi, in het Noorden yan het distrikt Rogo Djampi^ hoog 9,208 Kijnlandsche roeten boven de opperrlakte der zee, Soeketan, dorp op Java, adsiatent-residen- tie Patjitan. Boeki, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Kahajan Oeloe. Hetbestaat ait slechts Tier hnizen, welke een seer net plein inslniten. De inwoners vinden hun be- ataau in bet goudwasscben en den landbouv. Soekiwara, dorp op Java» residentie Sa- soarang, distrikt Salatiga, op Soerakarta's gffondgebied. Soeko, zie: Soekoeb. Soeko Aojar, dorp op Java, residentie Kediri, afdeeling Ngrowo, distrikt Tangoel. Soekobendo, dorp op Java, residentie Soerabaja, regentscbap Lamongan, distrikt Ling- kir, 39 palen van Modjo Kerto^ 347s ▼&& Oris- see, 337s '^^^ Soerabaja en 10 van Ngimbang. Soekodadi, dorp op Java, residentie Fa- soeroewan, afdeeling Malaug, distrikt Sengoro. Soekodadi, dorp op Java, adsistent-resi- dentie Banjoewangi, distrikt Rogo Djampi. Soekodijeinbery dorp op Java, residentie Besoeki, afdeeling Bondowosso, distrikt Soe- kokerto. SoekodonOy rivier op Java, residentie en regentscbap Japara, distrikt Bandjaran. SoekodonOt dorp op Java, residentie en distrikt Japara, Boekoeh, tempelmine en meerdere steenen ondbeden op Java» residentie Soerakarta, afdee- ting Soekawati W^tan, distrikt Ongobajan, Inj den berg Kedbil, op den Lawoe, ter boogte, Tolgens JwsQBjms, yan 3,647 Rijnlandsobe voeten boven de oppervlakte der see. Soekoeh, dorp op Java, residentie en distrikt Xediri. Soekoeh, dorp op Java, residentie Rem- bang, afdeeling Toeban, distrikt Djati Rogo. Soekoehf dorp op Java, residentie en re- gentscbap Soerabaja^ distrikt Goenong Ken- deng. Hier vindt men onder de inknders eenige Cbristenen, So^koeh, dorp op Java, residentie Japara, afdeeling Pati, distrikt Angkatan. Soekoehdjaja, zie: Soekadjaja. Soekoek, dorp op bet eiland Bali, rijk Boleiing. Soekoeh Lanting» dorp in Borneo's Wes* terafdeeling, rijk Pontianak, met een 30tal bnisen. Soekoen, dorp op Java, residentie Pasoe- roewao, regentscbap Bangil, distrikt Pandahan. Soekoenang, dorp op de Westkust van bet eiland Bawean, distrikt Soewari. Soekoep, dorp op Java, residentie Sama- rang, distrikt Kendal, aan den postweg. Soekoer, dorp op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minahassa, afdeeling Kema, distrikt Tonsea, op deu weg van Kema naar Manado. Het bevat ruim 440 inwoners, onder welke eenige Cbristeuen. Men vindt er eene scbool. , Soekoer» zie: Linguete. Soekoer, dorp op Java, residentie en re- gentscbap Pasoeroewan, distrikt Kraton. Soekogoening, dorp op Java, residratie Rembang, afdeeling Toeban, in bet Zuid-Wes- ten van bet distrikt Djati Rogo. Soekojosao, dorp op Java, residentie Kadoe, regentscbap Magelang, in bet Westen'van bet distrikt Minoreh. Soekojosso, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, afdeeling Bandjar Negara» distrikt Singomerto. Soekojosso, dorp op Java, residentie en regentscbap PekalongaD, distrikt Sawangan. Soekokemang, dorp op Sumatra, residen- tie Palembang, afdeeUng Banjoe Asin, aan de rivier Lalang. Soekokembang, dorp op Java, residentie en regentscbap Pekalongan, distrikt Bandar Ooeniwang. SoekokertOy distrikt op Java, residentie Bezoeki, afdeeling Bondowosso, met 32 dorpen en 11,800 zielen. De boofdplaats beet Soeko- wono. Ten Noord-Westen van die plaats ligt bet dorpje Soekokerto, met eenen rgstpelmo- len. In dit distrikt bestaat tabakskultunr op uitgebreide scbaal. SoekolelOy dorp op Java» residentie Ja- para, afdeeling Pati, distrikt Tjengkal Sewoe, 18 palen van Pati, 5874 ^^'^ Japara, 5374 ^^^ Samarang. SoekolelOy dorp op Java, residentie en regentscbap Soerabaja, distrikt Djabakota. £r wonen eenige Cbinezen. SoekolitOy dorp op bet eiland Madura, aan het Zniderstrand van bet distrikt Bangkalang. Soekomali, dorp op Java, residentie Sa- marang, regentscbap Kendal, distrikt Selo- katon. Soekomandi, dorp op Java, residentie Banjoemaas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Singomerto. Soekomarga^ voomaam dorp op Snma- tra, residentie Palembang^ in bet Ranoe-gebied. 8o9komerga» dorp op Sumatra, adsistent* 36S SO. residentle Benkoelen, distrikt Benkoenftt. Het u in het begin van September 1846 geheel afgebrand. Soekonau, kampong op Java, residentie Rembang, afdeeling Toeban, even buiten de hoofdplaats. In den nacht van 27 op 28 Julij 1862 heeft eeu brand 146 huizen, in de asch gelegd. Soekopilo, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Sleman. Soekoran, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, distrikt Taloe, aan de livier Alas. SoekopoerOy zie: Soekapoera, Soekerodjo, distrikt op Java, residentie en regentschap Kediri, met eene bevolking van 7,779 zieleu. De hoofdplaats heet Pareh. Een dorp Soekoredjo ligt ook in dit distrikt. Soekoredjo, dorp met suikerfabriek op Java, residentie en distrikt Kediri, 10 palen van kediri en 80 van Toelong Agong. De sui- kerfabriek heet Menang. Soekoredjo, dorp op Java, residentie Ke- diri, afdeeling Ngrowo, distrikt Toelong Agong. Soekoredjo, dorp op Java, residentie Be- zoeki, afdeeling Bondowosso, distrikt Wonosari. Soekoredjo, hoofdplaats van het distrikt Selokaton, op Java, residentie Samarang, re- gentschap Kendal. Soekoredjo, dorp op Java, residentie en regentschap Samarang, 31 palen van Samarang, 73 van Poerwodadi en 387s ▼aa Pekalongan. Soekoredjo, dorp op Java, residentie en regentschap Pasoeroewan, op de grenzen der distrikten Redjasa en Kebon Tjandi. Er is eene gelijknamige suikerfabriek, toebehoorende aan B,as Sioxjue, en met eenen aauplant van 300 bouws. Soekoredjo, dorp met gelijknamige indi- gofabriek op Java, residentie Madioen, distrikt Soemorotto. Soekoredjo, dorp op Java, residentie Rem- bang, afdeeling Blora, distrikt Karang Djati. Soekoredjo, twee dorpen op Java, resi- dentie Pasoeroewan, regentschap Bangil, ^n in het distrikt Pandahan, Zuid van het hoofd- dorp, en e^n in het Zuiden van het distrikt Gempeng. Soekoreno, dorp op Java, residentie Be- Koeki, afdeeling Bondowosso, distrikt Soekokerto. Soekorodjo, distrikt op Java, residentie en regentschap Banjoemaas, op de zutdelijke helling van den Slamat, met 26,186 inwoners. De hoofdplaats Soekaradja is in den nacht van 31 Julij op 1 Augustus 1861 gedeeltelijk on- der water geloopen, waaxbij 1% huuen ajn vemield. Soekorodjo ligt 4 palen van Banj- oemaas, 6 van Poerwokerto, 7 van Poerbo- linggo, 36 van Tjilatjap en 36 van Bandjar Negara. In het distrikt Soekorodjo is aan de Heeren G. L. DoEBXPAAL en J. W. van Babneveld concessie verleend tot ontginning van woeste gronden, ter uitgestrektheid van 100 bouws. De onderneming staat bekend onder denna&m van Tjiberem of Tjibeurum. Soekorodjo, dorp op Java, adsistent-resi- dentie en distrikt Banjoewangi, 2 palen van de hoofdplaats, 95 van Bezodci en 135 van Probolinggo. Het b belangrijk door het aldaar gevestigde etablissement van landbouw, dat voor de nopalkultuur en cochenilleteelt is in- gerigt. Het bestaat uit 5 tuinen, die 200 voeten boven de oppervlakte der zee gdegen zijn, en door bannelingen en misdadigers, die er hunnen straftijd moeten doorbrengen, bewerkt worden. Op ongeveer 300 Bijnlandache voe- ten hoogte is het buitenverblijf van den Ad- •si8tent-B.esident. De verdere gebouwen zijn: de woning van den Opziener, twee bagno'sen een ziekenhuis. Soekorodjo, dorp op Java, residentie en regentschap Tagal, distrikt Gantoengan. Soekorodjo, dorp op Java, residentie Samarang, regentschap Kendal, op den weg van Selokaton naar Bedakka. Soekorodjo, dorp op Java, residentie Samarang, afdeeling Denude, distrikt Maogar. Soekorodjo Kidool, -Koelon, -Lor, -Tengah en -Wetan, vijf dorpen op Java, residentie en regentschap Banjoemaas, distrikt Soekaradja* Soekorodjo, dorp *op Java, residentie en regentschap Banjoemaas, distrikt Soekorodjo. Soekorodjo, dorp op Java, residentie Ban- joemaas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Batoer. Soekorodjo, dorp op Java, residentie Ja- para, afdeeling Pati, distrikt Selowessi. Soekosari, twee dorpen op Java, resi- dentie Cheribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Madja, Zuid-Oost van Madja. Soekosari, dorp op Java, residentie Ma- dioen, op de westelijke grens van het distrikt Ponorogo, 267s paal van Madioen, 49 Vt ^^^ Ngawi en 5Vi van Ponorogo. Soekosari, dorp op Java, residentie en regentschap Madioen, distrikt Oeteran. Soekosari, dorp op Java, residentie en regentschap Pekalongan, distrikt Seragi, aan de rivier Lajaugan. so 8A9 dorp op Java, residentie Be- zoeki, afdeeling Bondowosso, distrikt Pena- ngoengan. Soekosoenda, dorp op Java, residentie Banjoemaas^ regentschap Tjilatjap, distrikt Pe- gadingaa,. aan de Tjikawon. SoekoBono, dorp op Java^ residentie en distrikt Japara. Soekouw, afdeeling op het eiland Banka, distrikt Muntok, met 9 dorpen, bewoond door 280 Bankanezen. Soekowangliy twee dorpen op Java, resi- dentie Samarang, r^entschap Kendal, distrikt Selokaton, en distrikt Troeko. Soekowara, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, regentschap en distrikt Poerbolinggo, aan de rivier Djompo. Soekowatiy sie: Soekawati. Soekowedi, dorp op Java, adsistent-resi- dentie en distrikt Banjoewangi, benoorden de koofdplaats. Soekowediy dorp op Java, residentie Ma- dioen, regentschap Magettan, distrikt Boeloe, in het Westen. Soekowedi, dorp op Java, residentie Ma- dioen, regentschap Poerwodadi, dbtrikt Ke- niten. Soekowiono, dorp op Java, residentie Madioen, afdeeling Ngawi, distrikt Sepreh. Boekowono, hoofdplaats van het distrikt Soekokerto, op Java, residentie Bezoeki, afdee- ling Bondowosso. Soekowono, dorp op Java, residentie Be- 2oeki, afdeeling Bondowosso, distrikt Wonosari. Soekowono, dorp op het eiland Madura, in het Noorden der afdeeling Madura. Soekran, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magdang, distrikt Bandongan, in het Znid-Oosten. Soelay berg op Java, adsistent-residentie Boitenzorg, distrikt Tjibaroesa. Soela, rivier op de Noord-Westkust van het eiland Boero. Soela, berg op Sumatra, in het Zuideu der Lampongsche distrikten, bg Partiwi geiegen. Aan den voet komen warme bronnen voor. Soela Ati, dorp op Sumatra's Oostkust, aan een zijtak der Langkat-rivier, bewoond door een 600tal Batta's, die hun bestaan in het pknten van peper vinden en aan Langkat onderhoorig rijn. ^ Soela Bdsi, bet zuidelijkste der Soela-eilan- den, ten Zuiden van MangoU, met den Zuid- Oosthock op 2« 27' Z. Br. en 126* ^ 0. L. en den Zuidhoek op 2"* 29' Z. Br. en 126* ^' 0. L. Het is^ Tolgens Mklyill yak Caek- UL BEE, 17 yierkante geographische m^en groot. Het is het meest bevolkte der geheele Soe- la-groep en bevat 3,000 zielen. Behalve het dorp Soela, dat de hoofdplaats der Soela-eilan- den en de zetel van den Stedehouder is, be- Tat het de volgende tien dorpen: Palauw, Kabauw, Fattahoi, Talaga, Bega, Ipa, Fac- querre, Fagoede, Fatze en Gaj, welker inwo- ners de Mohammedaansche leer belijden. £r was voorheen een klein fortje, het #Klaverblad" genaamd, met eene militaire bezetting. Bij den Noord-Oosthoek ligt de Sanana-baai, die als het ware door een rif is ingesloten, en langs de Noordzijde en den Noord-Oosthoek liggen zeer steile riffen, aan welker Zuidzijde men good drinkwater kan verkrijgen. Soela Bbi levert veel hout op, dat zeer geschikt is voor schepen en meubelen. Het vaarwater tusschen Soela B^i en Maugoli is zuiver, met afwisse- lende en soms zeer sterke stroomen. Soelabonang, dorp op Java, residentie Soerakarta, afdeeling Padjang. Soela-eilandeiiy groep eilanden in de Moluksche zee, ten Oosten van Celebes, tus- schen !• 30' en 2* 30' Z. Br. en tusschen 123^* 6' en 126« 15' O. L. Zij behooren tot het gebied van den Sultan van Temate en heeten: Taliabo, Sehoe, Bawana, Djeni, Lem- boe, Daloema, Aroe, Jano, Kano, Mangkololi^ Toenassim, Matete, Damain, Tabalami^ Ke- toep, Makanateh, Hal, Mehoedjoe, Aala, Saroembah, Pass! Kaja, Toentangan, Lahi, Pe- nce ; voorts Mangoli (waaronder Toeboeloe en Paskoro), Soela B^i, Liffa Matoela, Pagama en twee ongenoemde eilandjes, te zamen groot, volgens Melyill tan Gabnbee, 113 vierkante geographische mijleu. Deze eilanden zijn hoog en bergachtig, en met bosschen bedekt, welke rijk aan fraaije houtsoorten zijn. Zij bezitten geene rivieren, doch wel eenige beken. Het land is vruchtbaar en levert zeer veel sago en jaarlijks 240 kojangs rijst op. Verdere voort- brengselen zijn: katoen, was, vogelnestjes, ka-^ ret, tripa$tg, gezouten buffelvleesch en best eb- benhout, welke produkten verruild worden aan Bandasche en Ternataansche bandelaren, tegen chitzen, linuens of katoen, Ghineesch aarde- werk, parangsy zout en damar, De bevolking der Soela- eilanden wordt ge- schat op ongeveer 6,500 zielen. Soela Mangoli, zie: MangolL Soelampoe, dorp op Sumatra, in de Batta- landen, distrikt Bila. Soela Medadek, plaats op de Noordkust van het eiland Ternate, alwaar wdeer een bloeqend dorp heeft gestaan. 84 sro so. Soela Miga^ beig op Java, reridentie Cheribon, afdeeling KoeniDgan, distrikt Kadoi; Ged6. Soelan, beek op Sumatra, in de Lampong*. scbe distrikten, distrikt Toelang Amman. Soelaiig, distrikt, hoofddorp en rivier op Java, residentie en regentscbap Rembang, op de Zuid-Westzijde. Bet distrikt telt 18,50^ inwoners. Uet dorp ligt 9 palen van Rembang, 13 van Bloraj 73 yan Toeban en 63 van fiodjo Negoro, op den weg van Rembang naar Mi^- dioen. De rivier beeft een stuvdam en cene waterleiding, waardoor ongeveer l^SCO bunders bouws rijstvelden van levend water kunnen Toorzien worden. Soelang, dorp op Java, residentie Peka- lougan, regentscbap Batang, distrikt Keboe- men« aau de rivier Koeto. Soelang, dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Lebak, aan de T)iberang. Soelangy dorp op Java, residentie Tagal, regentscbap Pamalang, distrikt Mandi Radja. Soelangy dorp op Java, residentie en re- gentscbap Tagal, distrikt Pangkab. SoelaBJar, dorp op bet eiland Ball, rijk Boleling. Soelasi, berg op Java, adsistent-residentie Buitenzorg, distrikt Tjibaroesa, op bet land Tjipaminkies. Soelasi, zie: Talang. Soelastriy dorp op Java, residentie Bage- len, regentscbap Karang Anjar, distrikt Sokka. Soelaty eilandje ten Oosten van bet eiland Lombok, in bet Noord-Oosten van straat Alias. Soela Taliabo, zie: Taliabo. Soelematta (Oeli-), landschap op bet eiland Amboina, scbiereiland Hitoe, oostwaarts van de Pas van Baguala. Het bestaat uit de dorpen Tolehoe, Tbiel en een gedeelte van Tengab Tengah. Soeliy distrikt en dorp op bet eiland Am- boina, scbiereiland Hitoe, aan de Noordzijde der golf van Baguala, bewesten Tbiel, in de afdeeling Amboina. Dit dorp bestond op bet einde van 1854 uit 36 huisgezinnen of 500 zielcn (Cbristenen), onder eenen FatiL Zij onderhielden 6,900 uagelboomen, 6,500 kokos- palmen en ruim 120 runderen. Er staat in dit dorp een net steenen kerkje en eene school, doorgaans bezocht door een 120tal scbolieren. In bet distrikt Soeli vindt men de twee zwa- velbronnen Wat-pono-pono en Nieni, en de minerale bronnen Tonkandoewa, Hatoeasa en Leiriring. . B\j Soeli ligt een vervallen kaneel- tuin; ook b er eene kakao-plantaadje. De weg, die van deze plaats naar Toldioe loopt, biedt allerlei afwiaselingen ran bergea eu da- len, vlakten en seegezigten aan, terwijl men zicb bier met de berten- en wilde zwijnenjagt kan vermaken. In deze streken groeit de kajoe-poeiih-hoora, waarvan de onder dien naam bekende olie bereid wordt. Soeliet ^er, laras en dorp op Sumatta, residentie Padangscbe Bovenlanden, afdeeling XX Kota's, aan bet meer Singkarab en aan den voet van den berg Papan. Er komt bij Basilian ijzererts en bij Batoe Tiga en Gimboelan ko- pererts voor. In deze laras wordt, vooral in bet dorp Boekit Kandong, eenig goud gevon- den. De mijnen zijn van weinig beteekenis en worden bewerkt door ongeveer 500 men- scben, meerendeels vrouwen. Soeliman, voorgebergte op Sumatra, in de Lampongs, tusscben de Semangka* en Blim- bing-baaijen. Soeling, berg op Java, adsistent-reaidentie Buitenzorg, distrikt Parong. BoeUng, berg en dorp op Java» residentie Rembang, afdeeling Toeban, in betZuiden Tan bet distrikt Bantjar. SoeUOp rivier op bet eiland Boero aan wier oevers vele scbelpen gevonden worden. Zg is ondiep en de mond is met zand op- gevuld. Soeloe^ zie: Soil ok. Boeloe, dorp op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minahassa, afdeeling Amoerang» distrikt Sonder, in 1852 met 140 inwoners. Boeloeaga, eilandje bij Celebes' Oostknst in de golf van Tomini, tot de Togian-eilan- den behoorende. Soeloeboe, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, op het Zuid-Westeratrand van de afdeeling Lais, aan de rivier Kerkap. Soeloek, dorp op Java, residentie en re- gentscbap Madioen, diatrikt Oeteran. Boeloedenp dorp op Celebes, residentie Manado, in de Minahassa, afdeeling Amoerang, distrikt Sonder, met een 470tal inwoners. £r is eene dorpscbool. Soeloeden, dorp op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minahassa, distrikt Tonsawang. Men heeft er eene school. Soeloer, zie Soelor. Soelong, dorp op Java, residentie Sama- rang, 100 palen van Salatiga, 27 van Poerwo- dadi en 69 van Samarang. Boelopati, dorp op Java, residentie Kadoe, regentscbap Magelang, in bet Noorden van het distrikt Minoreh. Boelor, dorp op Java, residentie I)jok4jo- 80; m Imrfa, altleeling Goenong Kidooli in het Wes* ten Tan het distrikt Semanoe. Soelor, doip op Java, reaidentie Samarang, regeotschap Grobogas, distrikt Kradenan. Soelaeleyr, een der Tenimber-eilanden, residentie Banda. Soem, dorp in Borneo's Westeraldeeling, rijk Sangonw. Soexna, dorp op Java, residentie Gheribon, afSeeling Madja Lengka, distrikt Telaga. Soemaboey laras op Sumatra, residentie Fadangsche Bovenlanden, afdeding Tanah Da- tar. Bodmadang, afdeding op Java, residentie Freanger Regentschappen, palende ten Noor- den aan Krawang en Gheribon, ten Gosten aan Gheribon, ten Zuiden aan de r^entschap- pen Soekapoera^ Limbangan en Bandong, en ten Weaten aan Bandong. Zg beslaat eene oppervlakte ^an 1,671 Tierkante palen en had op ultimo 1851 eene bevolking van 208,805 zieleu of 131 p^ vierkante paal. Soemadang is wdedd in 11 diitrikten, te weten : Tan- djcmg Sari, Ijibeurum, Tjoogeang, Derma Wangi, Derma BAdja» Soemadang, Mekmboeng, TJiawi, Indihiang, Tassik Malajoe en Singapama. Het bestuur is in handen van eenen Adsistent- Reaident, wien een Regent ter njde staat. Toorts heeft men op de hoofdplaats ook een Djaha, een Adym^-DfaJkia en een Fan^ioehe, tenrijl er mede eeu plaatselqk Geneeshieer ge- testigd is. Dece afiieeling bevat 8 varme en 16 loute bronnen. • De hoofdplaats, eveneens Soemadang geheeten, ligt in het gelijknamige distrikt, aan de noordeliike grens, op S9 palen iBQ Bandong/ 69 van Tjiandjor en 143 van BstaTia, aan den grooten postweg. Dese plaats ligt aan den voet van den Tampomas, vol- geiis JuaoHUBN, ter hoogte van 1,407 Bijn- landaohe Yoeten boven de oppervlakte der see. De vegen, die door dese plaats loopen, zijn met omheiningea beset. Men vindt er eeiie is 1848 gebonwde gevangenis, een soutpakhuis, een naehtverblijf voor reisigers. De regtbank Tan omgang en de landraad der afdeeling sgn hier gevestigd. Door dese plaats stroomt over- heerl^k bergwater. Cm de Zuid verh^ffen sich» digt achter Soemadang, eenige heuvelen van Txij aanzienlijke hoogte, waarop buffels grasen en waar hier en daar drooge rqstveldeu en ia(fm^-tuinen zijn aangelegd. Ten Noorden ▼an Soemadang heeft men de warme zontbron ▼an Pauirapan. Soemadangy distrikt op Java, in de afdee* ling Soemadang. Het is verdeeld in de onder- diitrikten of troepen Pandjeleranj Bantjapoe- roet, Doestan, Ijidolor, l^imoeroei, Tjipdes en Qaneas. Soemadang, distrikt op Java, dat weleer tot Bantam en later tot Buitenzorg behoorde en tegenwoordig onder Krawang gerekend ▼ordt. Het bevat een gelijknamig landgoed. Soemadangy beek op Sumatra, in de Lam- pongsehe distrikten, distrikt Kisam. Soemadang, dorp op Sumatra, residentie Padaag, landschiqfi 111 Loerah. Soemadangan, bosch op Java, adsistent- residentie Buitenaorg, distrikt Tjibitfoeea, nabij de Tjitaroem. Soemalaja, dorp op Gelebes' Westkust, afdeeling Sandjai, distrikt Kadjang. Het bevat 4 huizen en 46 inwoners (1861). Soemalata, dorp op Gelebes' Noordkust, bij Kwandang gelegen, met eene ankerplaats, volgens Melvill vax GABSBis, op 1** V N. Br. en 122** 34^ O. L. Deze reede biedt alleen in de Oostmoesson eene veilige ligplaats voor schepen aan. Men kan hier drinkwater, brand- hout en ververschingen verkrijgen. Soemalawi, gebergte op de Zuidzijde van het eiland Jjaut, dat ten Zuidoosten van Bor- neo is gelegen. Soemallng, dorp op Gelebes' Westkust, in het Oosten van het rijk Boni. Soemamambel, dorp op Java, residentie Samarang, distrikt Salatiga, op Soerakarta's grondgebied. Soemampaoe, dorp op Gelebes, residentie Manado, in de Minahassa, distrikt Bentenang, met eene school. Soemampir, dorp op Java, residentie Soe- rabaja, afdeeling Sidho Ar^jo, distrikt Djeng- gollo I. Soemampir, dorp op Java, residentie Soe- rabaja, afdeeling Grissee, distrikt Goenong Kendeng. Soemampon, dorp op Gelebes, residentie Manado, in de Minahassa, afdeeling Belang, distrikt Ratahan. Soemanap of Soemenep, afdeeling, die het oostelijk deel van het eiknd Madura be- slaat en ten Westen aan Pamakasan grenst. Tandjong Lapa is de oosteHjkste hoek op 6** 59' Z. Br. en 114" 9' 20" 0. L. De oppervlakte bedraagt 819 7^ vierkante palen, met eene be- volking (in 1856) van 209,759 zielen, te we- ten : 245 Europeanen en daarmede gelijk ge- stelden, 195,225 Soemanappers, ^3,759 Ghinezen, waarvan 368 Singk6s of in Ghina geboren, 4,420 Maleijers, 72*" Arabieren, 37 Mooren, menschen van de kust van Goromandel eu Klingalezen, 23 slaven, 1,286 militairea en barisan's. Deze bevol- 24* 373 80. king ifl Terdieeld in 899 doi^n en gehnchten, die de zes distrikten Kota» Timor Daja, Timor Laut, Loewar Kota, Barat Daja en JE^t Laut Tormen. De Hoofden voeren den titel van Baden of Mom en worden niet door het Gou- Temement besoldigd. De kuaten zijn moerassig, vooral aan de OoBtzijde. Het land berat vele kalkheuvela en meer bosschen en rivieren dan het weste- lijk deel van Madura. De heuveleu, wier ge* tal op 88 wordt begroot, sijn niet hoog; de Soedara, in Barat Daja^ yerheft sich 125» en de Padjoed^n 207 Bijolandaclie voeten boven de oppervlakte der zee. Deze hoogteopga^en sijn eohter onzeker, daar volgena sommigen de hoogte veei aanzienlijker is. / De Toornaamste rivier is de Sarokka, die b^na geheel Soemanap. in de lengte door- stroomt en tot 4 palen boyen de monding voor kleine vaartoigen gescbikt is. fiehalre deze vindt men er de rivier Maringan^ kort Tan loop, maar diepi nabij de hoofdplaats^ waar zij tot haven dient; voorts de Pasangsoengan, Amboenten, Kapedi» Lapa en eenige kleinere rivieren. Van dit water wordt zoo veel mogelijk gebruik gemaakt voor den landbouw, daar allerwegen kanalen eu waterleidingen gegraven zijn, ter besproeijing der rijstvelden. Talrijke bronnen ontspringen op de menigte benvelen en ma- ken zelfs de kalkgronden voor den rijstbouw dieustbaar. Men heeft in dit landschap eenige rdw(i^9, waarvan die van Lapa de grootste is, en eene breedte van 200 bij eene diepte van 4 Bijnlandsche voeten heeft. Meren vindt men er niet. In het Westen van Soemanap wor- den eenige i^'tf/t-bosschen aangetroffen, waar- van het grootste slechts 3 palen lang en Vs breed is. Groote binnenwegen doorsnijden dit landschap. De groote rijweg loopt van de Westergrens naar de kraton Soemanap, 29 palen om de Oost en Noord-Oost, en verder oostwaarts naar Lapa en westwaarts om de Noord-West naar de grens van Pamakasan. De voornaamste kultnur bestaat in rijst. Yoor de fiuropesche markt wordt er niets aan- geplant. Onder het bestuur van wijien den Sultan Pajlos Nata Nikgrat heeft men aan- plantingen van koffij, tabak en suiker beproefd. De veestapel bedraagt 60,000 runderen, 2,000 bnffels en 6,000 paarden. Deze afdeeliDg levert slagtvee aan geheel oostelijk Java en zelfB aan de troepen op Borneo. Het bestuur is in handen van eenen Regent en een Adsistent-Eesident. De tegenwoor- dige Regent heeft den titel van Panoembakau en bestuurt alle laudcaten. Hij heet Nata Kbsoema, volgde lijn vader Pakos Nata NiNG&AT, die den 31n Maart 1854 overleed, op, en werd den 20^ Januarij 1855 als zooda- nig te Soerabaja gdnstalleerd. Hij geniet, met eenige uitzonderingen, alle lands-inkomsten, en staat tot het Gouvemement in de betr^> king van vassaaL Voor het binuenlandsch be- stuur heeft hij een Rijksbestierder, die weder zes distriktshoofden, beneve&s een aantal beamb- ten voor verschillende zaken onder zieh heeft. De Regent bezoldigt al deze ambtenaren en wel uit opbrengsten des lands. De Adsistent- Resident bestuurt de Euro- peanen, Chinezen en alle vreemde Oosterliogeii en heeft verder het beheer over 's lands inkom- sten, de politie, het algemeen bestuur en den aanmaak van zout, waarvan het hoofddepdtte Soemani^ onder een Pakhoismeester staat. Hij wordt voor het binnenlandsch bestuur bijge- staan door den Rijksbestierder en verder door een Luitenant der Chinezen, een Kapitein der Maleqers, een Luitenant der Peranakan-Chine- zen en een Hoofd der Arabieren. Yoorts heeft Soemanap een HooH-Fanghoeloet een eersten en tweeden Adjunct-Hoofd-Pa«!^iio^, een Hoofd- Dfaksa en een Adjunct-2)fiiitM. De Adsistent- Resident is voorzitter van den landraad der Chinezen en Mohammedaaen, die ook justiciabel zijn voor de door een onune- gaanden regter vooigezeten r^bank. De R^ent is verpligt op eigen kosten een barisan of korps hulptroepen te onderhoudeo. In 1856 was deze 1248 manschappen en 37 Ofii- oieren, alien Soemanappers, sterk. De Europe- ache krijgsmagt bestaat uit slechts een 30tal £a- ropesche soldaten, onder een Luitenant, die in het fortje te Maringan verblijf houden. De Protestantsche gemeente van Soemanap heefk sedert 1856 een eigen Predikant en bestond in dat jaar uit 39 Hollandsch en 217 Maldsch sprekende leden. Ook heeft men er een I5tai Roomschgezinden, die tot de gemeente van Soerabaja behooren. Voor het kerkelijke wordt Soemanap verder bediend door yia ouderlin- gen, vier diakenen en een koster. Ter boofd- plaats is van Gouvemementswege eene lagere school voor Christenkinderen opgerigt. Er worden in de afdeeling Soemanap vele handwerkslieden gevonden, die zich bezig hou- den met zeldzaamheden van verschillenden aard, in verband of ten dienste van landbouw, scheep- vaart, visscherij, weverij, enz. Men maakt er wapenen, werkt in ijzer, goud, koper en ivoor, bereidt klapperolie, batisten doeken en kleed- jes,. weeft linnen en spint garen, maakt matten, mauden en audere artikelen van foiait, touw* 80. S7S werk, arai^'Boiket en graaft em houwt Bteenen uii Te Soemanap vindt men timmerlieden, metseban, goudsmeden, koperslagers, ijzersme- den, lederwerkers» wapenoneden, ena. De yisscher^ is een Toomaam middel van bestaan Toor de inwoners; bet regt daartoe is te Soemanap reipaebt eu levert eene aauziea- ]ijke som gelds op. De aoutpaiinen te Soemanap sijn 991 in get&l en achter Mariogan gelegen; zij behoo- ren aan het Gouvernement^ waaraan sij veel Toordeel opleveren. De aanmaak heeft in 1856 bedragen 8,957 kojaugs en 22 pikols scat. De prodnktie wordt geregeld near de aanvraag. Bese pannen zouden jaarlijks 35,000 kojangs (84,375,000 Amsterdamsohe ponden) kunnen oplereren. De Toomaamate inkomsten velke het Qouver- nanent van deze afdeeling, met inb^rip van Pamakaaau, beeft^ bebben in 1856, ongerekend de winat op bet aout,/ 152,254 bedragen en wel ran de opiumpacbt / 33,000, de visscberijpacbt / 33,588, de slagt van bet rondree/ 21,900, enz. Sedert Madora tot reeidentie TerbeTen is, behooren de eilanden, die vro^er onder bet gezag van den Saltan van Soemanap stonden, regtstreeks aan bet Qouvernement. De weg, die van de zuid-westelijke grens uit Pamakasan oostwaarts om de Noord loopt, is tot aan de noord-westelijke grens meer dan 100 pelen lang. De Noordkust is klip- en rotsachtig, dor en zandig, nit zee gezien met een gedwit strand, maar de Zuidzijde biedt eene goede baven aan voor inlandscbe vaar- tuigen. Zij wordt gevormd door bet eiland TeLingoe en den bode van Sarokka en beeft eeae diepte van 2 tot 5 vademen. Menig kustraartttig bezoekt baar om zout te laden of haadel te driJYeD, voornamelijk in olie, kai' jang, mndvee, bniden, Jaraanscbe lijnwaden, kleedjes, tamarinde en djarak, Het hoofdvoed- sel der bevolking is Turkscbe tarwe. Soemanap, door de inlanders meestal Koia genoemd, stad op bet eiland Madura, in de gelijkxuunige afdeeling, aan de rivier Maringan, rolgeos MxLViLL van Cabnbeb, met den vlag- gcstok op r V 30^' Z. Br. en 113° 58' 30^' 0. L. Zij ligt op eenen afstand van 4 palen Tan bet Zuid Oosterstrand, 38 palen van Pa- makasan, 111 van Kamal en 99 Oost van Bangkalang. Zij is de boofdplaats ran de af- deeling en akoo de verblijfplaats van den Ee- gent en den Adsistent-Resident. Zij is de aan- aenliikste stad van bet eiland, en drijft veel Wdel op Java en videre eilanden. Men nadert deze plaats langa eene ruime paseiban of yoorplein, waarop de woningen van ondersobeidene Pangeratu en andereleden der vorstelijke fiamilie staan. De kraton van den Panoembahan beeft een bevallig en zinde- lijk voorkomeu. Nadat men drie poorten door- gereden beeft, boudt men voor de linker penr doppo stil, door welke men bet boofdgebouw van den Begent nadert. Nogmaals eene poort doorgaaude, naast welke de boofdwacbt is, die met twee beelden prijkt, ziet men eene praob- tige zaal, die aan drie kanten open en smaak- vol gemeabeld is. De stad bevat de Enrope- scbe wijk Maringan, benevens eene Cbinescbe,' eene Arabiscbe, eene Maleiscbe en voorts ner gentien inlandscbe wijken of kampongs. Ma- ringan ligt op 3 palen van Soemanap, aan den linker oever der rivier Marmgan, en bevat een in 1785 gebouwd fortje, met vier bolwerken, vier kanonnen en eene besetting van een 30tal Europescbe manscbappen onder eenen Laitenant. £r is eene, in 1824 opge- rigte, Gonvernements lagere scbool voor Cbris- tenkinderen, gemiddeld bezocbt door een 40tal scbolieren. De steenen gevangenis is lucbtig en goed ingerigt en door eenen ringmnnr om- geven. Verder zijn er een residentiebois, steen- kolenpakbnis, 25 zoutpakbuizen, een zoutver- kooppakbuis en eene loods aan bet tolkantoor. De moskee beeft een goed aanzien en de markt wordt druk bezoobt. Er bebooren te Soemanap eene kroisboot en een tiental op Eoropeescbe wijs getoigde koopvaardijscbepen te bnis, waar- yan er drie bet eigendom van den Sultan zijn. Er is een bavendepartement en ontvangstkantoor der regteUf met eenen Kommies-Ontvanger, een vendudepartement, een agentscbap voor de Soe- rabajasche weeskamer en een boofddep6t en verkoop van zout. D^regtbank van omgang en de landraad der afdeeling zijn bier geves- tigd. Sedert 1855 beeft men te Soemanap een partikulier Geneesbeer, terwql de militairen een eigen doktor bebben, en sedert 1866 is er voor de Protestanten een Predikant. De Adsistent- Resident beeft zijn buitenverblijf te Batoe- wan, een paar palen van den kraton gelegen. Het beeft een goed aangelegden tuin, waarin koffij, peper en vele soorten van vruebtboomen groeijen. Acbter de wijk Maringan, in de onmiddellijke nabijbeid der woning van den Adsistent-Resi- dent, strekt zicb eene onafzienbare vlakte uit tot aan zee, waarop in bet gebeel geen plan- tengroei te ontdekken is. Slecbts bier en dear ontwaart bet oog een dorpje, bewoond door zoutmakers en bunne bnisgezinnen. De vlakte is in ouderscbeidene vakken verdeeld, welke »74 80. vakkeii zoutponnen ajn, die door kleine dijkjes Tan elkander ajn gescheideiL Drie of rier vak- ken Tormen eea stel pannen. Men heeft hier 991 zalke atellen pannen. De'bewonen van deze ▼lakte ataan niet onder den Sultan, maar onmid- dellijk onder den AdBiateni-Resident. De zout- pannen behooren aan de meest welgestelden. Het getal der door hen bewoonde kampongs bedraagt elf, die toaachen de 3 ^ 4,000 zielen bevatten. Bij eene gunsiige we&rsgesteldheid louden te Soemanap in den jaar 85,000 ko- jangs aout knnnen worden aangemaakt. De omstreken van Soemanap zijn schoon en bevatten vele lustyerblijven Tau den Fanoem' bahan, Drie palen Noord-Weat van den kraion njn de graven der Yorsten op eene aanmerke- lijke hoogte gelegen* Een weinig ten Noord- Oosten ataat een waringin-boom, in welks lorn- mer eenige duizenden menschen knnnen staau. Aldaar ligt een geeerd priester begraven, wiens naam gezegd wordt te zijn Nata Kossoxma. Yro^er waa dit oord ouopgemerkt^ doch in \%4A ia er een mnur om henen gemetadd en aedert worden daarheen bedevaarten gedaan. De bogt van Soemanap is bealoten door de kust van Madura en de eilanden Telangoe en Qili Genting en heeft ongeveer 6 vademen water. De ankerplaata met 4 of 5 vademen modder- grond ia in de peiling: de Zuidpunt der baai Weat IS*" Zuid, de Noordpunt Noord 23** West. Deze baai b geheel met eene zachte modder- bank bezet, welke de achepen verpligt op een aanmerkelijken afatand van de atad te anke- ren. Kleinere vaartuigen kunnen op nageno^ */g inijl van Soemanap in 3 vademen diepte ten anker komen. Op eenige palen ten Noord- Weaten van Soemanap komen koude modder- bronnen voor, met eene temperatuur van 29,5 C* bij 28,5 Inchtwarmte. Verder ontapringen er tidrijke minerale bronnen, welke nog niet onderzooht zijn, behalve de Aing Pannaa, 17 palen ten Weaten van de hoofdplaats. Soemani, dorp op Sumatra, in de XX Ko- ta'a van de Padangacbe Bovenlanden, aan het meer Singkarah. Soemanikt laraa en hoofdkampong op Su« matra, reaidentie Padangache Bovenlanden, af* deeling Taaah Datar. Het hoofildorp ia IVi unr van Fort van der Capellen gelegen, op een zeer bergachtig terrein, Het grootate ge- deelte der bevolking is arm en onzindelijk. Boemaraesa, dorp op Sumatra, reaidentie Padangache Bovenlanden, afdeeling Agam. Soexnari, poaiatation op Java, reaidentie Soerabaja, afdeeliag Griaaee, diatrikt Petam- bakan. Soei^aroendoOy laauwe zwavelachtige bron op Celebes, reaidentie Manado, in de MiTAhiii>^^ afdeeling Tondano, diatrikt Remboken, nabij bet dorp Leleko, waarvan het water dagel^ka ge- dronken en tot baden gebezigd wordt. 8oemat| waterval in de rivier Kapoeaa in Borneo'a Zuid- en OoateraMeding, diatrikt Ka- poeaa Moeroeng. Soematoe, dorp op Java, reaidentie Sama-^ rang, regentachap Grobogan, diatrikt Kradenan, in het Zuid-Ooaten. Boembay zie: Sandelhont-eiland. Soembah, zie: Danau Ma la joe. Soembai Besar, marga op Sumatra, in de Paaoemah'a. Boembajati dorp en poatatation op Java, reaidentie Soerabaja, afdeeling Griaaee^ diatrikt Bengawan Djero, aan de Solo-rivier. Soembaloeii, berg en dorp op de Goet- kuat van het eiland Lombok. Soembang, rivier en bogt op Bomeo'a Noord-Ooatkuat, rijk Sambilioeng, aan welker oevera Mohammeduien wonra. De baai ia ge- legen op 1* 9' N, Br. en 118« 60* O. L. Soembang Timon, dorp op Java» reai- dentie Bembang, afdeeling Bodjo Negoro, dia- trikt Ngoempak, aan de Solo-rivier. Boexnbanolie, dorp op het Zuid-Weater- eiland Kiaaer, reaidentie Banda. Boembawa, eihuid behoor^nde tot de kleine Soenda-eibinden, bepaald ten Noorden door de zee van Florea, ten Weaten door de atraat Al- ias, ten Zuiden door den Indiachen Oceaan, en ten Ooaten door de atraat SapL Het atrekt zich om de Noord uit tot 8* V Z. Br., om de Weat tot op 116'' 47^ en om de Ooat tot op 119'' 12' 0. L. Het is verdedd in de rijken Soembawa, Dompo, Bima en Sangar, welke door vier Voraten bestuurd worden, en bealaat eene oppervlakte, volgena Melvill yak Cailv- B£E, van 278 vierkante geogzaphiaohe mijlen. Het weatelijk gedeelte van dit eiland heeft de gedaante van een acherpen hoek, en hetooate- Ujk gedeelte heeft onderacheidene armen, die onr^elmatige vormen met bogten vertoonen. Het noord-ooatelijk gedeelte heeft vele diepe inhammen, waarvan de baai van Soembawa of Salee-baai de grootate Ib, wier middenpunt op 8" 33' Z. Br., 118* lO' O. L. gelegen ia. Deze baai Ib breed, open voor Noorde- en Noord- Weate winden, en heeft aan beide zgden van het land vooruitatekende riffen en eene goede haven, die zich diep binnenalanda uitatreki Deze biedt in de Ooatmoesaon eene goede ankerplaata aan. De peilingen verminderen van 40 tot 20 eii 16 vademen nabij den oever in het zuid- 80. 87» oostel^ gedeelie der baau In laatatgenoemde diepte dient men te ankeren. £ene kleine kam- poBg aan deze baai is bewoond door eenige vis- Bchen. Op ongeveer 1 nor meer landvraarts in om de Zuid-Oost ligt de hoofdplaats Soembawa. De gesteldheid Tan den bodcm des eilands is gehed be^achtig en viilkaniaoh. De hitte is hier niet zoo sterk als op Bali. De hoogte der beigoi, die meest steil, steenachtig en op Tele plaatsen slechts met eene dunne aardkorst bedekt sijn, eu niets dan gras en kreupelhout opleveren, gaat 5,500 Bijnlandsche Toeten niet te boTen; maar de Tambora die zich 9,350 Bijolaudsche Toeten boTen de oppervlakte der £66 Terheft, maakt hierop eene uitzondering. , £ekeud is de Treesselijke en schier wedrgalooze vitbarsting Tan decen Tulkaan in April 1815, die 12,000 menschen Terdelgd en de rijken Tam- bora en Fapekat geheel Terwoest beeA. Zij ging Tan een zoo geweldig geluid Tergezeld, dat daanran geen Toorbmld in de geschiedenis bestaat. Te Makassar, op 70 nren Tan Tam- bora, werd bet Toor zwaar kanonTuur gehou- den. Te Boni en te Makassar was bet gedn- lende een etmaal door den ascbregen oTer bet ganscbe land dnister. Te Djokdjokarta, 160 uren Tan Tambora, werden de slagen zoo dui- delijk gehoordy dat de besetting uitrukte, in het denkbeeld dat een naburige post werd aan- gerallen. De ascb bragt op Tele plaatsen groote Khade aan planten en dieren te weeg. Te fia- njoewangi stierren 126 paarden en 86 stnks Tee door gebrek aan Toedsel. Langs de gebeele Weslkust Tan Sumatra tot aan Taroemon, op ongereer 500 uren afstands Tan Tambora, wer- den de slagen der uitbarstingen geboord. Het eiland Soembawa werd bij deze groote ramp ontTolkt, en de plantengroei was daar- door als bet ware Ternietigd, zoo zelfs, dat Tijfden jaren later bet plantenrijk zicb Tan deze Temieling nog niet bersteld bad. In het jaar 1836 deed zicb wederom eene aardbeving ge- ToeleD, die de bevolking aan de Noordknst Tan bet eiknd op nieuw met de bangste Terwacb* tiogen TerTulde. Zij begon op 28 November, en bield aan tot op 5 December, docb was niet zoo zwaar als de Torige, boewel reeds op den eersten dag ondersoheidene bnizen en Taar- tuigen der Temieling ten prooi werden. Op 11 September 1860 had in Bima weder eene uitbarsting Tan den Goeuong Api plaats. Op enkele plaatsen is het eiland met zwaar hout, waaronder ook djaii, begroeid; maar wegens de steilte is het moeijelijk te TerToe- ren. De Sultan maakt er Toor zijnen scbeeps- bouw gebruik Tan* Onder het kreupelhout. waarmede de bergen bedekt zljn, merkt men sapan-, geel-, slangen-, kamoeni- en ander hout op. 'Onder en door dat kreupelhout slingeren zicb Terscbeidene bloemsoorten met de schoon- ste schakeringen henen en leveren Toedsel op Toor de menigte bijen, die eene groote hoeveel- heid honig en was Toortbrengen. Onder de bloemen wordt ook die, welke het saffloers op- leTert, gevonden. De tamarinde is er in zulk een grooten overTloed, dat men het der moeite niet waardig acht haar in te zamelen. Ook groeit er lange peper. Groote Terscbeurende dieren zijn op Soem- bawa niet aanwezig. In de bosschen houden zich wilde Tarkens, herten, landaks en wilde katten op. Van de buisdieren heeft men er buffelsi schapeu, geiten en uitmuntende paar* den. De buffel, het hert en het paard maken de Toornaamste bron TOor den handel uit. De weSrsgesteldheid beeft sedert de hoTige uit- barsting Tan 1815 eene ongunstige Terandering ondergaan, daar men sedert meer langdurige droogte beeft, die in de Oostmoesson gebrek aan Toedsel te weeg brengt en daardoor TOor de paarden en buffels zeer nadeelig is. Y<56r de uitbarsting Tan 1815 bad Soembawa eene bevolking Tan ongOTcer 170,000 zielen, Terdeeld in zes rijken, ah): Bima 90,000; Soem- bawa 60,000; Dompo 10,000; Tambora 6,000 ; Sangar 2,200; Papekat ^,000. Bij eene tellbg, in 1847 gedaan, was deze bcTolking Tormindcrd tot op 74,500 zielen, terwijl de twee kleinere rijken Tambora en Fapekat geheel ontTolkt waren. Daaronder bedroeg bet getal der Euro* peanen op Soembawa, met uitzondering Tan de militairen, 70, en dat der Chinezen Jecbts 6, terwijl er 2,000 Maleijers en Balinezen, 8,000 menschen Tan Celebes en 1,000 Tan Flores, Timor en Sandelhout-eiland werden geteld. De rijken Dorapo en Soembawa zijn t^enwoordig ook schaarsch beTolkt; alleen Bima maakt in dit opzigt eene guustige uit- zonderipg, Tooral aan de Oostzijde, door den aauToer Tan slaven Tan Mangeraai. De inboorlingen Tan Soembawa behooren tot den Maleischen Tolksstam en hebben in gebrui- ken en taal meer overeenkomst met de bewoners Tan Celebes, dan met die Tan JaTa en Suma- tra, maar staan beneden ben wat Ternuft en ondernemingsgeest aaugaat. Zij worden naar de rijken genoemd, waartoe zij behooren. £r worden door hen drieSrl^i talen geeproken: in bet rijk Soembawa is de taal uit JaTaanscb, Bo^ineescb en Bimaneesch, en in Bima uit Maleisch en Makassaarscb zamengesteld, ter- wQl zij eiders Teel Tan beiden afw^kt. Eigen 376 SO. schrifl hebben deze Tolken niet, doch>x>nder de aanzienlijken vordt bet Arabiscbe en on- der de minderen bet Boeginescbe karakter gebezigd. De levexiswijs en kleeding zijn nagenoeg aan die der Maleijers gelijk. Over bet algemeen beeft de bevolking een zeer rus- tigen aard, en is landbouwend en zeer ge- negen tot den opscbik. De meest bescbaafde bewoners bebben bet Mobammedaanscbe geloof ombelsd, en bezitten moskeen voor bunne gods- dienstoefeningen. Yele bergbewoners> een raw en eenvoadig Tolk, zijn nog beidenen. Er wordt meer werk van den landbouw ge- maakt dan op eenig ander eiland ten oosten van Lombok. De boofdkultuurisrijstjWaaryanBima en Sapi aan den Oostboek, Soembawa aan den Noord-Westboek, en Talewang aan den Zuid- Westkant, zoo veel leveren, dat er nitvoer van plaats beeft, waarom er dan ook praauwen ran Makassar koroen, om versobeideue eilan- den van de Oost daarvan te Toorzien. Jam- mer dat de rijst niet lang bewaard kan blijvenj en alzoo voor de Europescbe markt niet dengt. Kaijang en de eenjarige katoenplant worden als tweede gewas geteeld, terwijl de Bimanezen nog als derde gewas eene soort van djagong verbouwen, die reeds 40 dagen na bet zaaijen rijp is. Tegenwoordig beeft bijna ieder inwo- ner op Soembawa eene aanplanting van katoen. De rotsen in de wateren van Komodo en straat 8apiy aan den Zaid-Oostkant van Soembawa, leveren vogelnestjes op, waarvan de inzameling ten beboeve van den Sultan gescbiedt. Zoo ook beeft voor zijne rekening de vangst van tripang en karet plaats door Badjoe's, die in de baai van Bima eene kampong bebben. Langs de Westknst van Soembawa zijn ook Badjoe's gevestigd, die de eilanden langs die kust en ook in bet gebeim de wateren van Komodo bezoeken, om iripang en karei te visscben en aan de Makassaren, welke in Mei ten bandel komen, te verkoopen. De uitvoer.van paarden naar Java is zeer belangrijk en bedroeg in 1861, volgens de bandelsverslageu, 187 stuks van Bima en 2,870 van Soembawa. Ook ko- men er van Java praauwen met koperwerk en gebatikte kleedjes, die in bun retour was innemen. Van Scdeijer worden er kokos- noten en olie aangebragt, daar de kokos- palm op Soembawa zeer scbaarscb is. Het sa- pan bout is een monopolic van bet Gouveme- mcnt, waaromtrent een kontrakt met de Vorsten bestaat. Een gedeelte is voor den Japanscben haudel benoodigd, en bet overige wordt door bet Gouvemement op Java verkocbt. Te Soem- bawa en Bima zgn vele Bo^inezen gevestigd. die de verscbillende produkten van bet land opkoopen en naar Singapoera brengen, in mil tegen gambir, opium en manufacturen. In de boofdkampong te Bima en door de Vorsten wordt veel opium gebruikt, docb in bet binuen- land beeft dit minder algemeen plaats. Van moord, roof of diefstal wordt op Soembawa zel- den of nimmer geboord, en veelwijverij is io de binneiilanden zeldzaam. Literatnur over Soembawa. J. C. M. Bjldebmacheb, Korie besehrijving van het eiland Celebes en de eilanden Floris, Sum- bauva, Lombok en Bali (Verhand. v. A. jBai» GenooiscL Dl. IV, bL 199). [NB. Dit stok is ook afzonderlijk ver- krijgbaar gest«ld. Rott. 1786.] Narrative of the effects of the eruption from the TomborOf mountain of Sumbatca {Ferhand. V. h. Bat. Oenootsch. Dl. VIII, bL 1—26). H. ZoLLiNQES, Verslag van eene rets naar Bima en Soembaufa, en naar eenige pkuUsen op Ce' lebes, Saleijer en Floris, in 1847 (Ferkand. V. A. Bat, Oenootsch. Dl. XXIII, bl. 12—17 en TijdscA, v. N, /, Jaarg. 1853, DL f, bL 123—135). [NB. Dit stuk is ook afzonderlijk ver- krijgbaar gesteld. Batav. 1847.] W. C. H. ToEWATEB, Sampela, een ta/ereel van Bimaneesrhe zeden, gewoonten en karaktert (Tijdschr. V. -y. /. Jaarg. VI, Dl. I, bL 400 en 549). Beknopte gescAiedenis van het Macassaarsche Ce- lebes en onderhoorigheden {Tijdschr, v, ^. I. Jaarg. 1848, DL I, bL 65). De rijken en Vorsten van het QouvemeMcnt vaa Makassar {Tijdschr. v, N. I. Jaarg. 1850, Dl. I [over Soembawa], bl. 425 en 426). J. F&AKCis, Van Batavia naar Timor Koepang {Tijdschr. V. K I. Jaarg. 1852, DL I [over Soembawa], bl. 5, 6, 10 en 14). Bijdragen tot de geschiedenis van Celebes {Tiji- schr. V. N, I. Jaarg. 1854, DL II [over Soembawa], bl. 232 en 233). JSen paar uren te Bima en een poor d(^en te Makassar {Tijdschr, v, N, I, Jaarg. 1855, DL II, bl. 236). J. P. Fkeys, Schets van den Handel van Soeoh bawa {Tijdschr, v. N. L Jaarg. 1859, DL II, bL 268—283). Nieuwe zoetwater-weekdieren van Soembatoa en Celebes {Natuurk. Tijdschr, v, li. I. Batav. 1850. DL I. bL 151). P. Bleeker, a contribution to the knowledge of the icAthgological fauna ofSumbawa {Journ. of the Ind, Jrchip, VoL II, 1848, p. 632-639), so. 877 P. Blxekbb, Nieitwe Bijdrage toi de ichihjfok' gisehe fauna tan Sumbawa [Naiuurk, Tijdschr, V N. L Dl. IX (1855), bl. 113—115). P. Bleekeb, Derd^ Bijdrage tot de kennu der mchfauna van Soembawa {Natuurk, Tijdschr, p. A". /. Dl. XIX, bl. 434—440). P. P. RooBDA VAN EiJSiNGA, Eandboek der Land' en Volkenkunde van Ned, Indie, Boek II, bl. 33—48. P. P. ItooiU)A VAN EusiNOA, JardrijhbeicArij' ving van Ned, Indie, bl. 295—301. Valenhjb, Oud en Nieuw Ooit-Indie, Dl. Ill, St 2, bl. 118, 133, 141, 180. Db Hollander, Land- en Folkenkunde, Dl. II, bl. 295—312. Temmiwck, Coup (Poeil sur les possesnons Ne^L dans rinde Arckipdlagique, Tom. Ill, p. 193. Crawpukb, Detcripiive Dictionary, art. Bima en Sumbawa. JusflHTJHH, Java, 2e Afd. 3a Hoofdst. bl. 1205 TV. C. W. M. VAN DB Vbldb, Qezigten mi Neerl, Indie, bl 29. J. PiJNAPPBL, QeograpUe van NederL Indie, bl 158. Soembawa, rijk en groote kampong op het westelijk gedeelie Tan het eiland Soembawa, aan de straat Alias. Door deze straat is dit rijk van Lombok gescheiden, welk eiland er vroe- ger onder behoorde, maar voor rnim eene eeuw door de Balinezen werd veroverd. Soem- bawa wordt door eenen Saltan bestuord, die in de gelijknamige kampong, aan de baai van Soembawa, op 8° 28' Z. Br. en 117'' 21' 7" 0. L. gel^en, zijn verblijf hondt. De bevol- king bedraagt ongeveer 6,000 zielen (Moham- medanen). De grond levert rijst en sapan-hont, ▼aarran het Nederlandsche Gouvernement den uitslaitenden handel heeft. De kampong Soem- bawa is door eenen muur gedekt en wordt be- zocbt door Boeginezen, Makassaren en Wadjo- rezen, als ook door Arabieren, die er amfioen en lijnwaden ruilen tegen rijst, boonen, san- delhoat en was, welke produkten zij op Sn- matra's Westkust en te Singapoera verkoopen. 