Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
179, Carolo of tarlo. Onder dezen naam zijn de ziekten in de rijst bekehd , die bij leege aren de knoopeu, en daarvan weêr dikwijls de bovenste alleen, hebben zwart gekleurd. De carolo bianco heeft de kelk en kroonkafjes wit en vliezig. De meer voorkomende carolo di spiga onderscheidt zich van de carolo bianco, door dat de omhulsels goed zijn gevormd. Verschillend zijn de gevoelens over het ontstaan dezer ziekte. Terwijl sommigen ze gelijk stellen met het in deu franschen land- bouw bekende „étiolement des grains”, en zoo Berti Pichat van Bologna ze sterilità noemt, meenén anderen dat ze veroorzaakt wordt door een insectenbeet, Geen van beide meeningen zijn \e ver- wespen. De carolo vertoont zich toch gewoonlijk op magere k\eì, 78 DE RIJSTKULTUUR IN INDIË. die vermengd is met den ondergrond, door een te diepe beploeging bovengebracht, of op schrale zandgronden, en op zulke plekken weêr bij de zwakste en spichtigste planten. Die meenen dat de carolo ontstaat door slechten grond, raden als voorbehoedmiddel aan hem te bemesten, en Biroli wil het zaad er voor in mest- water weeken. Die een insectenbeet als oorzaak beschouwen, denken dat hun meening bevestigd wordt door den heer Rondani, die in het laatste „Bulletins der Comizio Agrario van Parma het insect beschreef. Het zou behooren tot de halfvleugelingen, en daarvan tot den blazenpoot (thrips), en wordt door den ontdekker en — beschrijver thrips oryzophaga genoemd. Hij doet evenals de larve van een andere thrips bij de tarwe, die door den bovensten knoop te verwonden de plant laat verdroogen. 80, Giazzolo noemt men de ziekte, waarbij de overigens goed gevormde hulsels een korrel omsluiten, die de stamping niet weérstaat en tot meel vervalt. Men schrijft ze toe aan nevels, die op het graan hangen, als de vrucht nog melkachtig is. 90, Grana rossa heet de ziekte, waardoor de korrel rood- achtige vlekken vertoont, onder den stamper breekt, zeer spoedig fermenteert en geen aangenamen smaak heeft. Zij komt als een infectie voor na koude jaren, en wordt toegeschreven aau het ijzergehalte van den grond. Wanneer zich de vlekken voordoen, moet men tot zaadverwisseling overgaan. 100, Ruggine en brusone. Verreweg de belangrijkste ziekten der rijst zijn onder dezen naam bekend. De beste schrij- vers en agronomen verwarren niet alleen ruggine en brusone met elkander, maar noemen dan de eene dan de andere, dan weêr beiden te zamen carolo, nebbia, bruciore, zoodat men tot een verwarring komt, die de uitgebreide litteratuur er over tot een doolhof maakt, waarin het moeielijk is den weg te vinden. Het zijn dezelfde ziekten, die, als ze in het graan voorkomen, roest worden genoemd. Guida zegt, dat zij zich omstreeks 1817 het eerst in de rijst vertoonden. Tk vond ze reeds bekend bij Fontana in 1767, en de beschrijving door Bevilacqua in 1776 Is zoo duidelijk, dat zij mij tot basis van het onderzoek naar deze ziekten kon dienen. Hij nam twee soorten aan van carolo af brusone. De eene, die de plant in jeugdigen leeftijd verwoest, en de andere, die haar bij voorkeur even vóór den bloeitijd aanvalt, maar ook vroeger en later kan vernielen. Onder de eerste zal ik met den naam van ruegeg\nehescheiven. de ziekte nen teh henna DE RIJSTKULTUUR IN ITALIA. 19 die ook nebbia, brusone minore, carolo en carolo minore wordt genoemd, onder de tweede en met den naam brusone, welke carolo, carolo maggiore, bruciore, ruggine, brusone heet, De ruggine vertoont zich gewoonlijk, als de zon hedekt is door dichte en donkere nevels, en als het buitengewoon warm - is. De krachtige plant houdt in eens op te groeien, krijgt roode vlekken op stengels en bladeren, en is dikwijls na 24 uur dood. De. wortels zijn nu eens gaaf, en dan weêr met roode en geel- roode vlekken bezaaid. Vooral de rijstsoorten met kafnaalden worden aangetast, terwijl die zonder naalden meestal vrij blijven. Vele zijn de meeningen over de oorzaak der ruggine, die identiek of zeer verwant is met de brusone. Ginanni, die insecten op de planten vond, schreef ze daaraan toe. Filet en Ghinosi (1828) zoeken de brou van het roodgeele poeder in een vuile olieachtige stof, die de plant uitzweet. Een ander beweert, dat de vlekken bij de ruggiue even als bij de brusone ontstaan door deu brand, welke de zonnestralen moeten veroorzaken op het blad door het doorgaan van de er op liggende waterdroppels, die dan als lensen werken. Weêr een ander zoekt het ontstaan van ruggiue en brosoue in de elektriciteit der lucht. Kindelijk nemen som- migen, en aan hun hoofd Professor Gera, de uredo linearis als oorzaak aan. Gera beschrijft die niet, zooals andere species van de geslachten uredo, puccinia eu phraginidium als uitputtend maar als een fangus epidermaticus, die slechts de opperhuid en de ademha- lingsholten aantast. Zeer waarschijnlijk worden, volgens zijne mee- ning, de sporen door de wortels opgenomen , en ontwikkelen zich in de stomatae der bladeren. Daar de ruggine op jeugdigen leeftijd verschijnt, als de bladeren nog krachtig tot de assimilatie moeten medewerken, wordt zij door het beletten daarvan de reden, dat - de weefsels zich ontbinden en de plant sterft 1. Bernardino Angelini noemt niet de uredo linearis, maar de uredo rubigo. Het 13 mij niet gelukt de ruggine zelf te zien. Uit de be- schrijving maak ik op, dat zij dezelfde ziekte is als de brasone, en dat het verschil slechts ligt in den verschillenden leeftijd, waarop zij zich het liefst vertoonen. Zeer goed komt zulks overeen met den.aard van de roest, die het graan in elken leeftijd aandoet, ofschoon het meest in de tijden van ‚1 Zie de noot op bls, 66. PA 50 DE RIJSTKULTUUR iN iTALIË. stengelvorming en uitstoeling of van bloei. Ruggine is dan roest bij de stengelvorming en uitstoeling, en brusone roest na dien tijd. De brusone werkt volgens eenigen apoplektisch, en ontstekend volgens anderen. Zij vertoont zich het eerst aan de punten der bladeren, die de nar omvat blijven houden, Is die reeds uit- geschoten, dan wordt ook zij met de roestkleurige vlekken bedekt. De kafjes omsluiten, indien zij al gevuld zijn, een gerimpelde, melkwitte, smakelooze en onder den stamper bre- kende korrel. De vlekken, die zich op de bladeren voordoen, verlengen zich hier tot strepen, of verbreeden zich elders over de geheele oppervlakte van het blad. Zij slaan eindelijk over tot den stengel en de wortels, en doen de plant zonder redres verloren gaan. Er ontwikkelt zich verder een fijn, soms meer geel, dan meer roodachtig poeder, dat in het begin zonder reuk of smaak, later zuur wordt en een modderlucht krijgt. Men wil opgemerkt hebben, dat als de plant op het punt staat van te worden aangestast, eu meer dan gewoon welig groeit, er zich kleine wortels vormen, die haar parasitisch omklemmen. Ook het onkruid onder de gramineën, zooals de paniceën, blijven niet verschoond , en hebben dezelfde ziekteverschijnsels. De brusone tast de planten in de velden op de grilligste wijzen aan, dan eens in een lange kronkelende lijn, dan weêr in ronde plekken of — en het is het meest voorkomend — over het geheele veld heen. Over de oorzaak der ziekte is zeer veel geschreven. De denk- beelden van Ginanni, Redi en Vallisnieri vroeger zoo gewaar- deerd, als zou men de oorzaak vinden in de beeten van insecten , worden algemeen als dwalingen beschouwd. Drie theoriën van het ontstaan der ziekte worden thans aan- gehaald als der bespreking waardig, en hebben zoowel hare voor- als tegenstanders. De eerste theorie is die van Cantoni. De rijst, beweert hij, eischt een koeleren grond dan andere planten van de- velfde landstreek. Die koelte, waarop in het hoofdstuk over het klimaat reeds is gewezen, kan men slechts verkrijgen door aanhoudende irrigatie van het terrein. Daardoor wordt de warmte, die anders naar beneden zou dringen, door het water opgehouden en voor een groot deel door de verdam-. ping verwijderd. De verkregen en dus onderhoudene koude heeft de plant in haar benedenste deel noodig, om de sappen een voldoende opwaartsche beweging te kunuen geven. Wordt DR RIJSTKULTUUR IN ITALIE. 81 de grond daarentegen warmer dan de lucht, en inzonderheid, indien zulks eenige dagen duurt, dan gaan de sappen naar beneden, waardoor het bovendeel der plant als *t ware wordt uitgezogen. Alsdan openbaart zich de brusone. Deze meening wordt bevestigd door de practijk, die ter voorkoming der ziekte het water zoo hoog, en den stroom zoo snel mogelijk maakt, omdat men den grond er door verkoelen wil. Dezelfde verkoe- ling verkrijgt men, volgens Cantoni, ook door drooglegging, omdat ook de verdamping daarbij warmte onttrekt. Bij de tweede theorie, die van Del Pozzo, moet ik langer stilstaan, omdat zij steunt op belangrijke proefnemingen. Geleid door de waarneming, dat de brusone zich gewoonlijk voordoet in humusrijke grouden, ging hij van het. denkbeeld uit, dat de oorzaak der ziekte meer moest liggen in de eigenschappen van het terrein dan in de omstandigheden van het klimaat (agenti inponderabili). Hij nam op het landgoed van den graaf Casanova twee stukken kleigrond, op grooten afstand van elkander gelegen, en waar op het eene stuk reeds verschei- dene jaren rijst was verbouwd. Van elk dier stukken werden 18 vakken gemaakt, en wel zoo, dat elk afzonderlijk werd ge- irrigeerd, en dus geheel alleen stond. Drie vakken op elk veld zouden dienen tot een proef met ammoniakale zouten, drie anderen tot een met phosphaten. In drie volgende afdeelingen van ieder wilde men alcalische zouten en in de laatste drie plantenoverblijfselen mengen. De grond van elk der twee der- tiende vakken werd verbrand, om de organische bestanddeelen te verwijderen. Del Pozzo nam aan, dat vruchtbare grond kan bevatten 10 pet. organische stoffen, 5 per mille phosphorzuur, 1 pet. alcalische zouten, of 8 à 10 kilogrammen ammoniak per bunder. Hij bracht dientengevolge in elk der drie daartoe bestemde vakken zooveel groene klaver als, gedroogd zijnde, respectivelijk 5, 7 en 10 pet. van het gewicht van den grond zou uitmaken. In de vakken voor phosphaten bestemd deed hij zooveel been- deren als 2, 4 en 5 per mille aan phosphorzuur zou kunnen opbrengen. In die voor de alcalische zouten bracht hij daarvan 7, 8 en 15 per mille en in die voor ammoniak deed hij zoo- veel van die stof, als een onderzoek voor mageren, vruchtbaren en zeer vruchtbaren grond had aangegeven. Hetgeen in de vakken t was gebracht, werd er goed dooreengemengd, en de grond verder bereid, bezaaid en aan zich zelven overgelaten. y _Intasschen analyseerde Del Pozzo grond van dezelfde streek. A Volgr, IX. Q | 89 __ DR RIJSTKULTUUR ÍN ITALIË. Hij vand wel verschillende hoeveelheden zwavel- en phosphorzuur, ijzeroxyde, kalk en magnesia, maar zonder tot een gevolgtiek- king te kunnen komen, omdat die lichamen dan eens in meerdere of mindere of gelijke hoeveelheid zich voordeden dan elders, waar de brusone had gewoed. Daarop analyscerde hij de organische bestanddeelen. Deze zijn gewoonlijk voor het grootste deel aanwezig in niet-ontleden en voor het kleinste deel in ontleden, actieven toestand, terwijl zij dan in het laatste geval het ontstaan geven aan humuszuur en ulminaten. Hij kreeg tot doorgaande uitkomst, dat in elken grond, waar brusone was geweest of nog bestond, zich veel meer vrij humuszuur voordeed, dan waar die zich niet had vertoond, waardoor hij tot de stelling kwam, dat de brusone ontstaat door het vrij humuszuur, dat in den tijd der bezaaiing reeds in den grond was, of er later kwam ten gevolge van organische zelfstandigheden, die zich gemakkelijk konden ont- leden. Hij kwam nu van zelf tot de gevolgtrekking, dat de ziekte, indien zijn onderstelling juist was, onvermijdelijk zich moest vertoonen in de twee drietallen van procfvakken, waar hij klaver had ondergewerkt, en die zich weldra onder den invloed van water, lucht en warmte ten minste gedeeltelijk in vrij humuszuur zou ‘moeten omzetten. De rijst groeide intusschen voort. In Mei stonden de zes vakken met groene bemesting prachtig, en in Juni ontwikkelden de planten er zich buitengemeen. Zij waren meer dan een el hoog en donkergroen van kleur, terwijl die in de twintig andere proefvakken veel minder welig stonden. Eensklaps vertoonde zich den Gden Juli in al de zes vakken met klaver tegelijk de brusone, en wel heviger naar de grootere hoeveelheid, die er van gebruikt was, Alle er om heen liggende: rijstvelden, evenals de overige proefvakken waren en bleven onaangedaan. Bij onderzoek der planten bleek, dat de ziekte aan de wortels begon, daar deze voor het grootste deel dood en tot bederf overgegaan waren. Verder verkeerden de planten in een toestand van ontbinding, wzooals”, beweert de proefne- mer, »duidelijk is door haar geheele voorkomen en door de „onuitstaanbare lijklucht, die zij uitwasemen, als men ze uit- „trekt en over het midden doorsnijdt.» Hij nam nu verder een stuk grond met de zieke planten, en een ander stuk, waarop geen brusone was geweest. Bij analyse daarvan was de uitslag weêr, dat in het eerste stuk 10 maal zooveel _—~-w—- DE RIISTKULTUUR IN fTALIË. 83 hamuszuur was als in het tweede; daarenboven ontwikkelde zieh na de behandeling met zuren uit het eerste stuk, evenals uit de daarop staande zieke planten, een groote hoeveelheid zwavel waterstofgas, terwijl er nauwelijks ‘sporen van waren aan te wijzen in gezonde planten of in den grond, die ze ge- dragen had. Dezelfde overvloed van humuszuur en zwavel water- stofgas werd geregeld gevonden in gronden uit verschillende gedeelten van Lombardije, waar de brusone zich had vertoond. Dat verschijnsel, gevoegd bij het kunstmatig opwekken der ziekte in de zes proefvakken en eindelijk de langdurige waar- nemingen op plaatsen , waar zij zich had vertoond, leidden Del Pozzo tot het besluit, dat niet in de lucht of in de koude, noch in de negatieve of positieve electriciteit de oorzaak der brusone ligt, maar alleen in den overvloed van plantenover- blijfsels, wanneer ze verkeeren in omstandigheden, welke humus- star doen vormen. Volgens den proefnemer moet dan de ziekte zoowel worden toegeschreven aan het humuszuur zelf, als aan de swavel- en koolwaterstofgassen , die daarmeé gelijktijdig ontstaan. In het kort komt zijn verdere redenering op het volgende neêr. De ondergegraven planten zullen zich onder den invloed van het water der rijstvelden, van de daarin opgenomen lucht en van een voldoende warmte gaan ontleden, en in de producten der ontleding de elementen voor de daarop groeiende rijst aan- bieden. Dadelijk na het ontkiemingsproces begint de jonge plant met de opslorping er van. Zij gaat daarmeé voort, totdat ze volwassen is, en assimileert dan niet meer of zeer weinig. Als- dan beginnen de producten der ontleding zich op te hoopen, en zulks te meer, indien door stilstaand of langzaam stroomend water de toetreding der lucht verhinderd wordt. Het ontledings- proces verandert er door van aard en gaat tot wezenlijke verrotting over. Dientengevolge moeten al de zuurstof bevattende lichamen, zooals het water, het zwavelzuur, de oxydes, die in de nabijheid daarvan zijn, hun zuurstof afstaan, en aanleiding geven tot het vormen van kool- en zwavelwaterstof, ammoniak en andere gassen, die als vergif op de organismen werken. In het midden daarvan bevindt zich nu de rijstplant, die, reeds ziek , omdat hare wortels geen zuurstof meer kunnen opnemen, spoedig door de inwerking der haar schadelijke gassen wordt gedood. De wortels verrotten, de bladeren en stengels ontleden zich onder den invloed der lucht en krijgen de roodachtige kleur, die het ken- meek van de brusone is. Del Pozzo haalt ter vergelijking het 5 ; 84 DE RIJSTKUAUUR tN iTatte. feit aan, dat in 1845 op de Boulevards te Rouaan eensklaps boomen stierven, die, twee jaar te voren, waren geplant en altijd goed: hadden gegroeid. Girardin, die den grond aan den voet der boomen met lichtgas doortrokken vond, schreef het ongeval toe aan de hooger als vergiftigend genoemde stoffen, welke het lichtgas, ook na de beste zuivering, blijven vergezellen. Indien zij dus boomen kunnen dooden, hoeveel te gemakkelijker dan niet een teeder gewas, zoo als de rijst 1s. Belangrijk is hetgeen gelijktijdig met de proefnemingen van Del Pozzo op het landgoed St. Benedetto bij Vercelli gebeurde. Drie plekken, waar een te diepe beploeging louter ondergrond had boven- gebracht, waren bemest met zuring, die men had uitgetrokken van de naburige weilanden. Die plaatsen werden allen door de brusone aangedaan, terwijl alles in den omtrek gespaard bleef. De ontwikkelde theorie is niet nieuw. Pater Bendiscioli toch schreef reeds veel vroeger, dat de carolo (d. i. brusone) wordt veroorzaakt door een overvloed van voedingssappen, die niet worden opgenomen; de carolo volgt, volgens dien schrijver, de plant van het begin van haar leven, om ze vroeger aan te tasten, indien groote warmte van den grond of stil- staand water daartoe aanleiding geven, en anders later in de heete dagen van Juli of Augustus. Tegen de conclusiën van Del Pozzo is veel aangevoerd. Van alle tegenwerpingen is, dunkt mij, deze een der belangrijkste , hoe de ziekte zich gelijkelijk over het veld verspreidt, terwijl de hoeveelheid humuszuur er toch ongelijk moet zijn. Dan is het een bezwaar, dat de ziekte dikwijls slechts een verloop heeft van tweemaal 24 uren, terwijl men zou moeten aannemen, dat ze slepend was. Vervolgens doet ze zich in alle leeftijden der plant voor, en dus als ze nog assimileert. Del Pozzo antwoordde wel op eenige bezwaren, zoo o.a. dat hij het spoedig verloop der ziekte niet aannam, want dat de plant, die oogenschijnlijk gezond is, reeds aan de wortels is aangetast, en dat zij, dadelijk na het verschijnen der roode kleur doorgedeeld, al de bewijzen van verrotting vertoonde. Doch ook deze bewering kan niet toegepast worden op de gevallen, waarin de brusoue zich voordoet na de vruchtvorming, of waarin de aangedane planten herstellen, en dergelijke meer. Er moet dus nog een andere oorzaak wezen, ofschoon men mag aannemen, dat de brusone zich bij voorkeur vertoont, op gronden, rijk aan plantenoverblijfsels, cn dat in den ground, DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. 85 waar zieke planten staan, een overvloed is van humuszuur, ver- gezeld van de gassen, die bij de vormiug van dat zuur ont- staan, zonder dat het bewezen is, of dat humuszuur de oorzaak dan wel een gevolg is der ziekte. En nu de derde theorie, die veronderstelt, dat de brusone ontstaat door een schimmelplant van hetzelfde geslacht, dat de ruggine veroorzaakt, en die dus de brusone identiek met de ruggine aanneemt. Allervreemdst is het, dat men deze stelling, die zoowel hare voor- als tegenstanders heeft, nog niet door bewijzen heeft gestaafd of wederlegd. Saussure, Fargioni, Rancks en zoovele anderen nemen een fungus als oorzaak aan. Zoover ik kon nagaan, is Fontana de eenige, die ze beschreef, en, wat bijzonder merk- waardig is, reeds meer dan 100 jaar geleden (1767) #Het zijn splanten,‚» schrijft hij, „behoorende tot de familie der imper- wfecten, en daarvan weêr tot de zwammen. De zwarte ruggine „kan niet worden nagegaan in haar voorttelingsbeginsel, maar „men heeft veel reden om te gelooven, dat de roode ruggine whaar pericarpium heeft in de eitjes, wezenlijke houders van „zaad en doorschijnend.s Na hem spraken velen dezelfde over- tuiging uit, doch niemand schijnt het microscoop te hebben gebruikt. Een der eerste opdrachten van het tegenwoordig [taliaan- sche gouvernement aan het onlangs te Pavia opgerichte Cryp- togainisch Laboratorium is het bestudeeren der brusone, in verband tot de woekerplanten, die haar zouden voortbrengen !. Een voor de kennis der ziekte misschien noodlottige omstandig- heid viel er intusschen voor. In de laatste jaren is de brusone niet epidemisch geweest, en de rijstbouwers schenen de ambitie, die zij vroeger hadden , om de oorzaak er van te weten, verloren te hebben. De Directeur van het Cryptogamisch Laboratorium deed alle moeite om stalen van brusone te krijgen ,-en op zijn her- haalden aandrang had men hem eenige in October 1872 uitgetrok- ken planten gezonden. Men begon dadelijk aan het onderzoek , en rapporteerde de bevinding aan den Minister van Landbouw in een voor het publiek nog onbekenden brief van 6 December 1872. ' Tevens moet men daar trachten te bewijzen, hetgeen Kühn en de Bary e. a. reeds deden, dat de sporen van puccinia graminis op de bladeren vallende van berberis vulgaris de accidinm berberidis te voor- schijn roepen en dat deze, op graan overgebracht, de Uredo linearis doet atstaan, om door een morphologische veraudering opnieuw in puccinia graminis te worden omgezet, 86 DE RIJSTKULTUUR IN ITALlÖ, Uit dien brief, die mij ter inzage werd gegeven, blijkt, dat men de bloemen, stengels en bladeren bedekt zag door drie vormen van een fungus, die men voorstelde pleospora orijzae te noemen, ofschoon men nog niet de spermagonien had gezien. Hoe die fungus van zoo samengestelde natuur er kwam, kon men nog niet zeggen, maar men nam À priori aan, dat haar aanwezen van grooten invloed op het levensproces wezen moeat. Ik heb het materiaal, voor het onderzoek gebruikt, gezien, en weet bijna met zekerheid te zeggen, dat men volstrekt met geen brusone te doen had. Te meer, het waren planten, nog in October op het veld, en mogelijk slechts nieuwe stengels langs een afgeknakten stengel. Zooveel is zeker, dat de ziekte, die door zeer velen als brusone is beschreven, en die ik in het begin van September te Quinto zag, zich geheel anders vaor- doet, dan op de planten, door den Directeur van het Labora-. torium, Prof. S. Garovaglio, bestudeerd. Het ontbrak mij aan gelegenheid tot eigen onderzoek, doch ik verkreeg van den heer Malinverni de toezegging, dat hij de planten naar Pavia zenden zoude. Het behoeft nauwlijks te worden betoogd , dat het rapport van Garovagliv, een der beste micologen van Italië, indien het op een dwaling berust, nog meer verwarring in het begrip van brusone zal breugen, dan er reeds bestaat. Malinverni ontkent ten steiligste cryptogamen op levende rijst. „Zoo menigmaal,” zeide hij mij, shad hij ze gezocht zonder ze te vinden, hoewel hij op ander graan gemakkelijk „bijv. uredo onderscheidde.r Hij stelt zich de brusone voor, als veroorzaakt door te hooge temperatuur van den grond, nadat de rijst eene predispositie er toe had gekregen; hij com- bineert dus de theoriën van Cantoni en Del Pozzo. De brusone komt zoowel op oude als op nieuwe velden, in alle soorten van rijst en op elken leeftijd voor. Bij voorkeur vertoont zij zich, waar veel organische bestanddeelen zijn op- gehoopt, in Juli of Augustus, en verschijnt het meest, als de plant aren zal gaan schieten. Zij woedt bij voorkeur op de fijnere soorten van rijst, zooals de Nostrale en de Ostiglia. Zij kondigt zich aan door de buiteugewone ontwikkeling der plant, die donker groen en zeer welig er uitziet en openbaart zich bij plotselinge verandering van temperatuur, zooals na nevels, na bliksem en slagregen. Is de brusone eens uitgebarsten, dan kan zij niet worden gekeerd, en het is slechts zeldzaam, dat zij weêr verdwijnt, DE RIJSTKULTUUB IN ITALIË. 87 Zij kan eerder voorkoinen, dan gekeerd worden. Daartoe zorge men op nieuwe velden of op die, welke rijk zijn aan organische bestanddeelen, vooraf iets anders te planten, zooals mais, om, als de grond eerst genoeg vermagerd is, met de rijst te begin- nen. Bevilacqua beplantte een vetten grond met rijst. Toen de brusone er zich vertoonde, liet hij de planten tot aan den grond afsnijden, eu kreeg van de uitschietende stengels later nog een redelijken oogst. Het tweede en het derde jaar teelde hij er maïs op, en kreeg het vierde jaar gezonde rijst. Is er geen tijd, om met de rijstkultuur te wachten, dan vermenge men den vetten grond met mergel of met zand. Een uitstekend middel ter voorkoming, dat tevens het gemak- kelijkst is en het meest gevolgd wordt, is het planten van de grovere rijstsoorten op nieuwe velden. Men verbouwe het eerste jaar Be r- tone, het tweede jaar Francone, het derde jaar Ostiglia of Nostrale. Te beginnen met de grofste soort en tot de fijnste opklimmend, is de volgorde: Japansche rijst, Bertone, Francone, Ostiglione, Ostiglia en Nostrale. Deze wijze van op- volging geeft zulke uitstekende resultaten, dat zij aanleiding heeft gegeven tot het verkeerde denkbeeld, dat de rustieke soorten nooit door brusone worden aangetast. Bertone en Japausche rijst werden even goed aangedaan als de soorten met lange kafnaalden, maar alleen in veel mindere mate. Tegen de ziekte in het laatste levenstijdperk van de plant doet men niets. Wanneer zij zich in het jonge gewas voordoet, en dus nog ruggine is, moet men al het water, waarover men te beschikken heeft, met de meest mogelijke kracht over het veld doen stroomen, en de ziekte behandelen als lussuria. Een ander recept is, om geheel tegenovergesteld, den grond droog te leggen, totdat hij berst, waardoor de plant verzwakt, Evenwel vermeldde ik reeds boven, dat deze werkwijze geacht wordt van nadeeligen invloed op de vruchtvorming te zijn. Indien raggine en lussuria niet door sterken watertoevoer of door drooglegging wordt tegengegaan, dan handelt men zooals boven is beschreven. Men sikkelt het gewas tot den grond af, of stuurt beesten in het veld, om het te beweiden. Een vernieuwde water- toevoer verzekert een krachtig schot van uieuwe stengels, die nog een genoegzamen oogst kunnen geven. Nog vele andere middelen zijn er aanbevolen. Ken zekere Firelli wil, bij wijze van bliksemafleider, populieren langs de rijstvelden planten, om de electriciteit der lucht te ontladen en 88 DE RIJSTKUKTUUR IN ITALIË. de brusone te voorkomen. Een ander wil de rijst gaan schud- den, zoo de ziekte zich vertoont. De heer Del Pozzo, wiens proefnemingen ik beschreef, raadt verbranding aan van den bovengrond, vermenging met kalk en menigvuldig beploegen. Van dit laatste weet ik het voorgewende nut niet. te verklaren, tenzij het helpen moet, om de gassen, die zich met het humus- zuur vormen, doorgang te geven. Trouwens Beranger, Dossena, Voisin, Berti Pichat zijn van Del Pozzo’s meening. Professor Angelo Pavesi stelt in het laatste »Bulletiny van de Comizio Agrario te Pavia voor, om 100 deelen asch, 30 dee- len zwavel, 20 deelen kalk en 30 deelen dierlijke kool te ver- mengen en op het veld te strooien vóór de uitzaaiing, of wel in Juli of Augustus. »Het zour, zegt Pavesi, „indien het niet vhelpt, toch een goede bemesting geven., Waar het zich op grondt, wordt niet vermeld. Veel heil wil Prof. Gera, een beroemd Italiaansche agronoom, in het gebruik van salpeterzure soda zien. Niet dat hij zich daardoor, naar hij zegt, onder de banier der scheikundigen stellen wil, die gelooven, dat elke bemesting van plantaardigen of dierlijken aard door eenig zout kan worden vervangen; maar hij gelooft, dat men bij brusone meer stikstof dan kool moet aanvoeren, omdat door het eerste slechts de ontwikkeling der aar bevorderd wordt, en door het laatste die van stengel en bladeren, waarin de ziekte zich het meeste voordoet. ‘tegelijk beveelt hij ’t goed uitzoeken van het zaad en weeking gedurende eenige uren in kalkwater aan. Doctor Ormea wil, volgens de methode van Prevot, een kilogram zwavelzuurijzer oxydule in 8 vaten warm water oplossen, en daarin de rijst 10 minuten leggen. Daarna zou men ze aan de lucht moeten blootstellen, om ze den volgenden morgen nog met vhet heilgevend vocht gedrenkt» uit te zaaien. Pater Bendiscioli raadt, bij vertoon der ziekte, aan de planten zoo hoog magelijk , des noods tot aan de toppen, onder water te zetten. Men vermindert volgens hem de opstijging, en geeft aan de opgehoopte sappen in de knoopen de gelegenheid zich op te lossen: de vaten kunneu weêr door- laten en de plant is gered. Nog verdient vermelding, dat het ver uit elkander zaaien zeer wordt aanbevolen, „want men be- „vordert er de ventilatie door, die in eene ziekte van ontsteking „zoo heilzaam is.” . Zoo geeft ieder zijn denkbeelden over de oorzaak der ziekte en de middelen, die daartegen aangewend kuunen worden. DE RIJSTKULTUUR IN ITAL 89 Men kan uit het bovenstaande besluiten hoe alle middelen in zekere omstandigheden kunnen helpen, maar dat de ondervinding heeft bewezen: lo, dat de ziekte veel moeielijker voorkomen dan genezen kan worden, en 20. dat het ter voorkoming er van bijna afdoende is, om grovere soorten te planten op mageren, maar voor rijst geschikten grond. § 17. Hage, VORST BN WIND. Doen andere verschijnselen van ‘t weêr soms ziekten ontstaan, hagel, vorst en wind kunnen den aanplant geheel vernielen. Ik woonde een hagelslag in het begin van Augustus te Vercelli bij, en kwam den 22sten Augustus op een plaats, waar den vorigen dag er een geweest was. Steenen, zoo groot als duiven- eieren, vielen in dichte hoopen neer, en sloegen het reeds vrucht- dragende gewas tegen en in den grond. ’t Was alsof een troep vee op de getroffen velden had rondgeloopen. Met moeite snijdt men hetgeen men kan af, om voor een groot deel onrijpe vruchten te krijgen, die bij de stamping breken, terwijl de grond , volgens Biroli, bestrooid blijft met zaden, die een volgend jaar de reden kunnen worden van de gevreesde crodatura. Voor millioenen wordt er bij zulk een gelegenheid vernield; ik bezocht o. a. een hoeve, waarvan de pachter voor 300,000 lires aan rijst had verloren. Verscheidene assurantie-maatschappijen zijn er tegen opgericht. De drie voornaamste daarvan lieeten de Venezja, de Reunione Adriatica en de Mutuo soccorso. De assurantieprijs was in 1873 bij de twee eersten op 7 pct. en bij de laatste op 5 pct. bepaald. Ik kwam 14 dagen later ‘op dezelfde plaatsen terug, en vond veel rijst ontkiemd en dus geheel verloren, terwijl naast de halmen, wier vruchten nog ongevormd waren, een of meer nieuwe stengels waren opgeschoten. De nachtvorsten kunnen een ware plaag zijn voor den rijst- bouwer, die niet laat genoeg begint te zaaien; en soms is de waterlaag, die het bedekt, niet in staat om de vernieling van het jonge gewas tegen te gaan. Men lijdt evenwel liever het mogelijke nadeel door nachtvorsten dan door te late zaating meer kans van hagelslag tegen den oogsttijd te hebben. Ook de wind kan veel schade aanrichten door de rijst tegen. den grond te werpen, of door de jonge plantjes ten gevolge van den golfslag, dien hij opwekt, te ontwortelen, Men plant 90 DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË daarvoor populieren en knotwilgen langs de velden eu lijdt weêr liever door de schaduw, welke die boomen geven, dan het veld aan den wind bloot te stellen, zonder zijn kracht te breken. 8 18. RisPiNa eN ooast. Kort nadat de rijst haar zesde blad heeft gemaakt, beginnen ‘snachts de eerste kafnaalden uit te schieten, als voorboden, dat de geheele aar zich weldra vertoonen zal. Van de jonge aren ziet men door de groene kleur niet veel, met uitzondering van die, der Nostrale en der Ostiglia, welke door hunne zilverwitte naalden van verre herkenbaar zijn. Zooveel water als maar mogelijk is moet nu worden tvege- voerd; weinig of geen water is de oorzaak, dat de aren zich slecht vullen; zelfs als de rijst omvalt, blijft men het er heen leiden, In de vlakten van Avezzano en Melignano, niet ver van de beroemde Chartreuse, lag het gewas over geheele velden tegen den grond en half onder water. Men ziet over het algemeen gaarne dat de rijst omvalt, indien wind of hagel daarvan niet de oorzaak zijn, want het geldt voor een bewijs van zware zaden. De tijd der rijpwording verschilt naar de soorten en naar den groud. De rijst met kafuaalden bij toevoermonden, welke in lang niet van plaats waren veranderd, wordt gemeeulijk zooveel later rijp, dat ze afzonderlijk moet worden geoogst. De Bertone, Ostiglione enal de andere soorten met lange groote korrels rijpen het vroegst; de Nostrale en de Ostiglia het laatst. Op nieuwe en pas bemeste velden wordt de rijst eerder rijp dan op audere, en de benedenste vakken van een veld, waar het water het warmste is, kunven tot 14 dagen vroeger worden gesneden. De oogst valt eerder in waar het warm is, zoo als in Lumellina, dan waar het koel blijft, zoo als in de vallei der Ticino. Verschillende omstandigheden van warmte en terreins- toestaud zijn derhalve oorzaak, dat de rijst niet gelijkelijk rijpt, | en dat de eene bedding geschikt is om te worden gesneden, en die er naast ligt, nog moet blijven staan. Alles nu te snijden doet veel bij de stamping verbrijzelen, en te wachten tot alles rijp is, laat vele korrels van het over- rijpe gedeelte uit de kafjes vallen en verloren gaan. Te snijden naar gelang het gewas rijpt, is onuitvoerbaar voor grootere goederen, waar honderde hauden op arbeid wachten. De onder: DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË, ol vinding leert, dat wen het beste doet om met den oogst te wachten tot het grootste gedeelte van het veld rijp is, waarna meu gelijk wegenijdt. Biroli oogstte rijst drie dagen te vroeg op den als goed aangenomen tijd, en drie dagen later, en kreeg telkens wel meer, maar altijd lichter product. P. Isidore kwam tot de voor- deeligste opbrengst in hoeveelheid en product eenige dagen voor de volkomen rijpheid. De algemeen tot oogsten aangenomen tijd is aangebroken , als de korrel zoo verhard is, dat ze onder de tanden breekt. Als bijkomend verschijnsel, zonder zich daarnaar te regelen, moet meu letten op het geel worden van stengel en bladeren. Men waarschuwt tegen het te vroege snijden , wat some geschiedt em de hoogste prijzen voor het nieuwe product te behalen: Voorbeelden zijn er dat zulke rijst voor 4 kan indroogen, en bij outbolstering bovendien voor het grootste gedeelte breekt, Omstreeks 8 dagen voor dat de oogst invalt en elders, zooals te Lodi, slechts twee dagen voor dien tijd, laat men het water afloopen, met het hoofddoel het rijpen te bevorderen, en het nevendoel een harden groud voor hen, die oogsten, eu voor de karren te krijgen. Ook deze periode is schadelijk voor menschen en dieren, en men tracht de drooglegging te verhaasten, door het water niet meer, zooals in den grocitijd, vak voor vak te laten inzakken, maar langs de geheel opengeslagen afvoer- monden met de meeste vaart te doen afstroomen. De oogst geschiedt met de sikkel (falciola). Die sikkel wordt met een aanbeeld en hamer scherp gemaakt. Daartoe zet de acbeider het aanbeeld in den grond tot aan een kraag om het in den grond dringen te voorkomen en er de sikkel op leggende, klopt hij met den hamer den scherpen rand uit. Ter scherping op het veld wordteeen wigvormig stuk zandsteen ge- bruikt, dat in een houten koker met haak in den gordel wordt meegedragen. Bij den oogst ueemt men telkens een handvol stengels (ma- nata) en snijdt die ter lengte van twintig tot dertig duimen onder de aren af. Hetgeen zoo afgesneden is leggen de maaiers in geregelde rijen achter zich boven op de beddingen en uiet in de vochtige geulen. Tegen den avond worden de stengels met blad en al in kleine schoven of bossen (covoni) van 12 tot 15 kilogr. zwaar gebonden, hetgeen vlug en voorzichtig ge- begren moet. De schoven worden met de aren naar boven gezet 03 DE RIJKSKULTUUR IN ITAMIG. om er geene tusschen de hooge stoppels te vergeten , en kunnen van daar gemakkelijk op de karren geladen worden, die men daartoe op het laagste deel tusschen twee beddingen brengt. Maaimachines van verschillende constructies zijn er aanbe- volen, maar bleken, even als de meer samengestelde werktuigen voor zaaien en ploegen voor den rijstbouw ongeschikt. Den grootsten opgang maakten de werktuigen van Egidio Negri in 1796, en 25 jaar later, die van Luigi Bianco. Het werk er door verricht, stond in reden van 14 tegen 10 bij het oogsten op de gewone wijze, en met ongeveer gelijke kosten; doch zelfs de meerdere rijst, die de machines boven andere voor- deelen gaven, kon niet verhinderen, dat zij in onbruik raakten. De schoven worden op de karren gelegd met de aren naar binnen en op dezelfde wijze op den drongvloer (aia) opge- stapeld. Die geen dorschmachines hebben, laten de rijst, op die wijze opgestapeld, twee dagen lang een lichte broeiing onder- gaan om „de stengels te laten besterven”, waardoor de zaden gemakkelijker zich van het stroo loslaten. Onmiddellijk daarna gaat men aan het dorschen. Bij uitzondering geschiedt zulks met gecanneleerde rollen of met dorschvlegels (correggiati) en is de uittrapping door paarden of ossen veel meer gebruikelijk. In het midden van den vloer, waar die het hoogste is, legt men vier of vijf bossen rijst met de aren naar boven tegen el- kander. Daaromheen worden op dezelfde wijze weêr andere bos- sen gelegd, totdat er een cirkelvormige massa (tresca) van 10 en meer voeten diameter is gevormd. let stroo, dat de bossen bij elkander hield, is losgesneden, om de dieren, die er op loopen moeten, niet te doen struikelen. Daarna worden twee of vier paarden of buffels op de tresca gebracht, waar ze in de rondte moeten draven af stappen, daartoe met de zweep aan- gezet of wel met de hand geleid.eNa twee of drie uur gedraafd of geloopen te hebben, brengt men ze weg en haalt het uitge- treden stroo met lange harken buiten om den kring, waar de zaden (risone) blijven liggen. De beesten worden daarna weêr op het reeds uitgetreden stroo gevoerd, en moeten het opnieuw betrappen. En zoo gaat men voort totdat cr miets dan stroo over- blijft, en de dorsching (battitura) is verricht. Het stroo wordt afzonderlijk bewaard, om later, als er tijd is, nog eens ge- dorscht te worden. doch gewoonlijk vallen de regens in, die verderen arbeid daaraan onmogelijk maken. lang zocht men naar middelen om de primitieve wijze van DE RISKSKULITUUR IN ÎTALIË. | 63 dorsching te vervangen, en de werktuigen van Morosi, Locatelli, Mondellini werden beurtelings beproefd en gebruikt in weerwil der daaraan klevende gebreken. Allen werden ze vervangen door de thans zeer algemeene, en ook bij ons bekende dorschmolens , die zoowel met de hand als door water en stoom worden be- wogen. Die er geene bezit, huurt er dikwijls een. Industrieélen vinden er baat bij, om zich een molen (trebbiatoj) met daarbij behoorende locomobile aanteschaffen, want zij weten zeker na den oogsttijd volop werk te hebben, en de belooning van 4 tot 5 pet. van de uitgeslagen risone in natura of in geld, is groot genoeg, om in den tijd, waarin er niets te doen is, de werktuigen te kunnen doen stilstaan. Men ziet locomobile en dorschmolen, na met den spoortrein te zijn aangebracht, elk door twee paarden in de richting der dorpen heengetrokken , en op den een of anderen vloer weldra aan het werk. Zoo kwam ik op een hoeve, waar 3000 mudden rijst waren uitgeslagen met een geliuurde locomobile voor 2500 lires. De kosten der dorsching door de tresca of door den molen zijn ongeveer gelijk, maar de rijst wordt veel gelijker uit het stroo geslagen, en men heeft niet zooveel gebroken korrels. Bovendien wordt het product niet meer gebroeid, maar kan gedorscht worden, naarmate het van de velden komt. De zaden (risone), dus de korrels met de kroon en kelkkafjes er omheen, zijn nog nat en worden gedurende twee of meer dagen gedroogd en aan den wind blootgesteld, „Daartoe spreidt men ze in dunne lagen op de aïa uit, en keert ze eenige malen per dag met een houten schoffel om. Of anders hoopt men ze in lange rijen op, die zoover van elkander staan als de basis breed is, zoodat bij het keeren elke rij op de leege plaats er naast komt liggen. ’s Avonds, eer de dauw invalt, wordt alles in: groote hoopen bijeengerijfd en al of niet met stroo gedekt. Den volgenden morgen werpt men de rijst met de schop in kringen uit (ventilato), waarbij die het verste valt, de beste is. Die toch is de zwaarste; de lichtere valt al dichter en ‘dichter bij den werkman, aan wiens voeten eindelijk stukjes stroo, leege kafjes en andere afval blijven liggen. Wanneer de rijst goed droog is, en zij, ten bewijze daarvan, door het wrijven tusschen de hauden zich van de kafjes loslaat, bergt men ze in de graanschuur. Ilet stroo dient tot ligging, w als het niet heeft gebroeid , vermengd met hovi tot veevoeder. 94 DE atistkKttirduR te traité Tot het laatste heeft het stroo der soorten zonder kafnaalden door de meerdere bladeren de meeste waarde. Men heeft nu nog den oogst in de schuur van tijd tot tijd te luchten en te keeren, en wanneer zulks met eenige zorg geschiedt, kan men de risone 20 jaar lang bewaren. § 19. PRODUCTIE EN KOSTEN. De rijstproductie is zeer verschillend. Van sommige velden in moerassen krijgt men 10 mudden risone en van een veld met wisselbouw, dat voor de eerste maal met rijst beplant wordt, gedurende de twee eerste jaren 100 en meer mudden per bunder. Van gewone velden met wisselbouw verkrijgt men dikwijls 70, van anderen weêr 40 mudden. Door vee} navraag en uit vele cijfers ben ik tot ‘t resultaat gekomen, om voor goede moerassawahs gemiddeld een oogst aantenemen van 25 tot 30 mud risone, en voor gewone aan wisselbouw onderworpen velden, die goed bewerkt en gewied worden, het eerste jaar 60 mud, het tweede jaar 52, het derde jaar tengevolge der bemesting 56 en het vierde jaar 46 mud rijst in de kafjes, welke niettegenstaande het verschil in hoeveelheid gelijkelijk 25 tot 30 mud aan witte rijst opleveren. De gemiddelde productie is dus 53 mud risone of 25 tot 30 mud witte rijst voor de wisselvelden. Malinverni komt, zonder te bemesten, bij zijn berekening der opbrengst, tot hetzelfde resultaat. Het eerste jaar produceert de bunder volgens hem aan Bertone 70 mudden, het tweede jaar aan. Ostiglione 65, het derde aan Ostiglia 50, en het vierde nog eens aan Ostiglia 40 mudden, zoodat derhalve de ge- middelde oogst 54 mudden is. De onkosten om tot die productie te komen vermeld ik in de navolgende schema's. Kosten ter bewerking van een bunder moerasveld : Lires. 