None
THE COTTA R'S SA TURD A Y NIGHT 227 Na gansch een week van eerzaam veldwerk, treedt de landman huiswaarts met verhaaste schred, en, staat hem nog op ;t voorhoofd 't edel zweet, — 't is morgen Zondag, tijd van troost en vree* ; — gereinigd hark en schop ! Hij is ter rust gereed ! Daar krijgt hij dra, door d'ouden lindeboom gansch overschaduwd, ;t lieflijk huisje in 't zicht, waar 't kleine volkje, wachtend, dat hij koora', verlangende oogen op het veldpad richt Zijn' warme haerdsteg, blinkend als niet een', de guile lach op vrouwtjes lief gelaat, zijn1 lieve blozaards, hupplend om hem heen : geen loon ter waereld, dat daarboven gaat ! Aan zwoegen denkt hij niet, aan huislijk heil alleen! Dan, 'wijl het jongste, op vaders knie te paerd, " naar Hoorn of Schagen of naar Marken " rijdt, zoo keeren, van des buurmans land of waard, 00k de oudsten weer, om 't wederzien verblijd. Hun eerst'ling, maagdeken van twintig jaar, — een meisje als melk en bloed, Antje is haar naam, — licht kocht zij 't nieuwe jurkje thans, waarnaar zij lang verlangde, of— dat de nood soms praam', schenkt zij haar gansche loon, verheugd, aan 't oudrenpaar. Hoe hart'lijk klinlen groet en wedergroet ! Was geen daar ziek, die gansche lange week? En — opdat de avond sneller henenspoed', verhaalt m' elkander al het nieuws der streek. De moeder, naaiend, mazend, wat zij mag, maakt de oude spullen weer als nieuw zoo goed, en wenscht, in stilt1, dat ze in een droombeeld zag, wat eens het lot haar* kind'ren brengen moet.... Dan, Vader spreekt !— En alien luist'ren vol ontzag ! Zoo gaerne geeft hij hun den wijsten raad 1 u Een heil'ge wet weze u des meesters woord ; zorgt, dat gij steeds uw' man bij d'arbeid staat ; wien gij 00k dagdief weet, doet gij stil voort... 228 BURNS IN DUTCH AND FLEMISH Vergeet het nooit : gij dient den eeuw'gen Heer ; blijft dag en nacht getrouw aan recht en plicht ; drukt steeds vol moed het enge pad der eer, en smeekt den Hemel om zijn' steun en licht... Wie Gode ootmoedig vraagt, vindt altijd hulp en weer !" Doch hoor, daar tikt men aan het deurtje, zacht — Wie dat mag wezen? Vraag het Antje maar.... — Een jongUing uit de buurt... Een toeval bracht straks, op den thuisweg, beiden tot elkaar.... Zoo spreekt zij, aarz'lend ! Doch, met lust en leed, ziet moeder 't vuur, dat uit hare oogen straalt, vraagt naar zijn ambacht, hoe zijn vader heet, en denkt met vreugd, 'wijl *t meisje 't al verhaalt, dat zij een' braven borst, Goddank, te kiezen weet! Met fluistVend "welkom" brengt hem Antje bin : een' flinken knaap,— z6o had zij hem gedroomd, de moeder, voor hare oudste ! En *t gansch gezin verneemt met vreugd, dat hij wat praten koomt En Vader spreekt terstond van wind en we&r; bang zwijgt de knaap, weet nauw'lijks, wat geschiedt... Hem loopt het langs het hert, zoo warm, zoo teer.... Wat hem den mond siuit, moeder heelt hij 't niet... "Een* brave ziel,w denkt zij ; "dat gaat in deugd en eer \n — O zoete liefde, zalig, wie u vond ! Leert niet den mensch de hoogste wijsheid, dat geen zeeg'ning op het gansche waereldrond zulk heil kan schenken als deze eene schat ! Ach, zoo daar ooit, in 's levens wrange pijn, een goede geest den steiVling laafhis bood, dan was zulks, waar, in eerbaar samenzijn, een lievend paar elkaar in de armen sloot, bij bloeiend meidoornloof en lentezonneschijn ! Is daar wel £en, die in den boezem nog een herte kloppen voelt voor eer en trouw, die, listig als een' slang, met snood bedrog, 't onschuldig uiaagdenhert bestoken zou? THE COTTAR'S SATURDAY NIGHT 229 Vloek, wie aan deugd, geweten, eerbaarheid verzakend, laffe prooi der wulpsche lust, de onwetende, die hij naar d'afgrond leidt, als een verrader op de lippen kust, en met den val des kinds der oud'ren schand bereidt I — Nu dampt volgeurig op den avonddisch, waarrond zich elk genoeg'lijk nederzet, de warme gort. Geen koningsmaal, gewis ! — maar goede luim en e^tlust kruiden het. Dan brengt de vrouw — waar of zij 't haalde of vond ? want heden dient 00k 't beste niet gespaard ! — den kaas, als honig smeltend in den mond, en noodt elkeen tot proeven, en verklaart : een jaar reeds was hij oud, als 't vlas in bloesem stond ! En, stil genoten, eindt het maal alras. Dan scharen alien zich den haerd nabij ; in 't Bijbelboek, waaruit reeds Grootvair las, zoekt Vader, "waar men 't lest gebleven zij....1' Het hoofd ontbloot, met ernstvol, kalm gelaat, leest hij, zeer traag en luid, het heilig Woord, hoe God het goede loont en straft het kwaad, of Psalmen, die eens Sion heeft gehoord.... Luid klinkt het : " Vreest den Heer, en prijst Hem vroeg en laat!" En, als een priester, plechtig leest de Vair, hoe Abraham gena vond voor den Heer, hoe Mozes' bede Jozua's zwakke schaar deed zegepralen op des vijands heir; hoe Koning David, dichter beide en held, aan God in lied bij lied zijn* zonden kloeg; hoe Job, door ramp bij ram pen neergeveld, den schoot vervloekte, die als kind hem droeg ; hoe 't schrikk'lijk zieners woord des tempels val voorspelt... Soms leest hij, hoe, voor Adams schuld en zond', 't onschuldig Offer bloed en leven schonk ; hoe 's Menschen Zoon geen naakten steenklomp vond, waarop zijn hoofd ter ruste nederzonk ; *3° BURNS m DUTCH AND FLEMISH hoe slechts een handvol jong'ren, zwak aan kracht maar groot aan heldenmoed, ter zee, te land, de Blijde Boodschap aan de menschheid bracht, hoe Gods Propheet, op Pathmos' heimvol strand, des EeuVgen vloek vernam, voortdond'rend door den nacht I Daar knielt hijy priester, vader, echtgenoot, v<Sor d'EeuVgen Vorst, wiens troon de hemel schraagt, 'wijl zoete hoop, ver boven 's waerelds nood, op zachte wiek zijn' ziel ten hemel draagt ; daar zieh' zij na den dood elkander weer, voor steeds vereend in 't ongeschapen licht ; daar vloeit geen traan, daar zucht geen boezem meer: volmaakt genot straalt van Gods aangezicht, en 'eind'loos, eind'loos kreitst de Tijd door de eeuw'ge spheer. — Hoe Week, hierbij, der kerken majesteit ! Kunst vindt men daar, en slenter nog wel 't meest, waar men, met luide plecht, v<Sor oogen spreidt der vroomheid schoonen schijn, maar niet haar' geest. Voor zulk ieen bidden blijft gij doof, o Heer ! Doch waar, in *t stof geknield, in *t kleed der smert, U de armen smeeken, eenvoudvol en teer, genadig hoort gij naar de taal van 't hert, en in des Levens Boek schrijft gij hunn* namen neer. — Snel vliedt de tijd.... Het uur der ruste slaat. — Het " blakertje * in de linker, brengt de vrouw naar 't net vertrekje, waar hun leger staat, de beide kleinsten, dekt en kust ze trouw. Dan, 'wijl de vader, bij de deur op wacht, den hond; terugroept, die naar buiten springt, verzelt blond Antje, fluist'rend, o zoo zacht, — zacht, als het vinkje, dat in *t haagje zingt, — den liev'ling tot de baan, blank kronk'lend door den nacht... Zoet Nederland,— mijn land, 't zij Zuid of Noord aan 't need'rig lot des landmans hangt uw lot. Baroenen^ prinsen schept — een koningswoord, een eerlijk man is *t edelst werk — van God J THE COTTARS SATURDAY NIGHT 231 In stille dorpen, onder 't strooien dak des veldlings, wonen zede en eenvoud nog. In hellekunsten sterk, in deugden zwak, hult menig in fluweel schande en bedrog 1 Docb hecht en recht is 't hert, dat klopt in 't werkmanspak ! Mijn Vaderland, van alien dierbaarst pand, voor u zend ik tot God mijn' vuur'ge be6, dat lang nog, in des bouwmans kloeke hand, de spade blink1 bij 't eenzaam werk der vre6 1 1 Van vreemde smetten v blijf zijn volksaard rein, van wulpschheid en bederf zijn kuische haerd 1 Wat kroon of schepter 00k in rook verdwijn' 1 vrees niets, zoo lang, fier op uw* grens geschaard, uw kloeke boerenstand uw schild, en zwaerd mag zijn 1 E. J. Potgieter has translated only four pieces from Burns, on the whole very well done.1 In John JUimrrn, mg J0, the spirit and tenderness of the original are faithfully preserved, though one or two lines are a little unhappy. For instance, "Toen gij uw best deedt om mijn hart,"1 fails to reproduce the homely tenderness of "When we were first acquent"; and "En slapen ginder niet alleen198 misses entirely the deep pathos of "And sleep thegither at the foot* I give this, upon the whole, excellent translation. 1 Potzity van E. J. Potgieter. Uitgave van Zimmermann, Haarlem. 1886. 'When you tried your best to gain my heart. 'And yonder will not sleep alone. 232 BURNS IN DUTCH AND FLEMISH CLAES HENDRIKSZEN. E. J. POTGIBTEK. Toen gij uw best deedt om mijn hart, Claes Hendrikszen, mijn schat ! Toen was uw haar als git zoo zwart, Uw voorhoofd spiegelglad; Gerimpeld is dat voorhoofd nu ; Zoo wit als sneeuw dat haar, En toch de Hemel zegene u, Claes Hendriksz, beste vaer ! Wij klommen zaam den heuvel op, Claes Hendrikszen, mijn schat ! En hebben op zijn groenen top Veel vreugde en heils gehad ; Wij stromp'len nu vast naar beneen, Maar helpen d'een den aer, En slapen ginder niet alleen, Claes Hendriksz, beste vaer t The effort with JL JRati'* a JBan far a* that is not so successful. The translator has evidently not caught the spirit and swing of the poem. The first four lines are a fair specimen — "Heet eerlijke armog al geen schand, Toch beeft en bloost ze om wat niet ? Maar wien ze ook sla in slaafschen band, Wij schamen ze ons zie dat niet 1 " 1 The last verse is, however, very well done, and the work, though sadly inferior to the original in terseness and bold- ness, forms even in this garb a fine example of inde- pendent manliness. 1 Although honest poverty is not called shame, Still k trembles and blushes for what not? But whoever it may put in slavish bonds, We feel ashamed for that not 1 A MAN'S A MAN FOR A' THAT EERL1JKE ARMok. E. J. POTGIETER. Heet eerlijke armo£ al geen schand, Toch beeft en bloost ze om wat niet? Maar wien ze ook sla in slaafscben band, Wij schamen ze ons zie dat niet ! Trots elk beklag, trots elk bezwaar Om ons geloof, verbeeld je : De rang, dat is de stempel maar, De man is 't goud van 't geeltje I Ons maal moog* slecht of sober zijn En kaal ons buis en wat niet? Geef dwazen fulp en dart'len wijn, 't Ontberen schaadt zie dat niet Spijt al 't verguld, spijt al 't vernis, WaarmeS zij klaafrend prijken, Wie bij doodarm doodeerlijk is, Schat vorsten maar *s gelijken ! Zie ginds dien dwaas uit oud geslacht, Lid van 't bestuur van wat niet? Zijn naam gelijke een tooverkracht, Zijn brein begrijpt zie dat niet 1 Schoon ster bij ster verdoolde en viel Op 't borstpand van de botheid, Zoo ge onafhank'lijk zijt van ziel, Gij schatert om de zotheid 1 Een koning kan tot ridder slaan En aad'len wien en wat niet? Maar eerlijkheid waait niemand aan, Gunst, voorspraak baat zie dat niet ! Trots al 't gezag, trots al 't gewigt, Waar ampten mee* bekleeden, Een hart vol liefde, een hoofd vol licht Zijn hooger waardigheden ! Zoo laat ons bidden om den tijd, Die komen zal, trots wat niet ? 233 234 BURNS IN DUTCH AND FLEMISH Waarin zal gelden wijd en zijd Geboorte of goud ? zie dat niet ! Waarin verdienst, waarin verstand Gevierd worde en geprezen, En alle lien uit alle land Als broeders zullen wezen. The only other specimen I give of Potgieter's work is Jttarg Jttori*<m, which is a very excellent rendering of this touching song. MAR II MOR/SON. E. J. POTGIETKR. O ! laat mij niet aan *t venster beijen,. Daar sloeg het uur door u bepaald ! — Laat me in die blikken mij vermeijen, Waarbij geen goud in luister haalt ! *k Zou 't zand der woestenij niet vreezen, Noch *t hevig blaak'ren van de zon, Wanneer gij 't loon des togts woudt wezen, Beminde Marij Morison. Wie gist'ren door *t geluid der snaren Zich ook ten dans verlokken liet, Tc Zat d£ar, — maar zag de blijde paren, Maar hoorde 't kozend fluist'ren niet ! Schoon deze lief, die schoon mogt heeten, En gene 't nog van beide won, Mijn hart sprak (zou 't u ooit vergeten?) " Ge zit geen Marij Morison ! " Kunt gij hem dan de zielrust rooven, Die gaarne voor u stierf, schoon kind 1 Den levenslust in 't harte dooven, Welks feil is, dat het u bemint? Wekt niet zijn liefde uw wederliefde Laaf hem voor 't minst uit meelij's bron ; Want scherts of blik, die kwetste of griefde, Viel nooit in Marij Morison. THE COTTARS SATURDAY NIGHT 235 J. Van Lennep,1 who, like Sir Walter Scott, was both poet and novelist, and also, like him, gained most celebrity in the latter capacity, has translated some twenty pieces. They are very well done, though perhaps they do not attain the standard of Potgieter. Whilst presenting the meaning and tone, he does not always adopt the imagery of the original. They give the Dutch reader an enjoyable version of the songs and poems translated by this writer. I give the following three examples : ^he Cottar's Satttrtotp. Hiflht DE SATURDAG-AVOND'IN DE HUT. J. Van Lennep. De najaarsstorm huilt snerpend rond : reeds vroeg Spreidt de avondstond zijn schaauw de velden over; Het runddier keert, bemodderd, van de ploeg: Karkouw en kraai zoekt rust in 't dorrend lover. De landman staakt zijn werk, en raapt in 't rond Houweel en spade en gaffel van den grond. Deze avond heeft het werk der week besloten En morgen wordt de zoete rust genoten. Hij neemt in 't end, langs welbekende pafin Met zware schreSn de lange huisreis aan. Hij ziet zijn stulp in't groene dal gelegen, Beschaduwd door een olm, dien eeuwen heugt Daar wagg'len reeds de kleintjens vader tegen, Met blij gejoel en kinderlijke vreugd. Het knappend vuur, de haardsteen, glad gewreven, De welkomstgroet, die 't wijfjen hem komt bi&n, Het zoet gesnap van 't jongsken op zijn kni£n, 't Heeft al zijn zorg en matheid ras verdreven. Inmiddels, med van 't wekelijksch werk gekeerd, Trefin, blij te mod, zijn ouder knapen binnen, 1 J. Van Lennep, Mengelpoezy. Leiden : A. W. Sjfthoff. 236 BURNS JN DUTCH AND FLEMISH Die, vroeg reeds tot arbeidzaamheid geleerd, Bij herder, boer, of bouwman \ weekgeld winnen. Zijn oudste hoop, zijn Jansjen, frisch en schoon, In d* eersten bloei der beste levensjaren, Brengt mede in huis het zuur verworven loon, Al wat zij reeds voor de ouders wist te sparen, En toont meteen aan moeder 't nieuwe jak. Voor morgen, waar zij laatst haar over sprak. Met luide vreugd, aan 't hart ontweld, begroeten Ze elkander bij het langgewenscht ontmoeten : Men snapt en schertst en lacht met blij geluid : Een iedert kraamt om 't hardst zijn nieuwtjens uit De tijd snelt voort, op vluggen wiek vervlogen. Het oud'renpaar ziet, met partijdige oogen, De toekomst in, die 't lief gezin verbeidt, Wijl moeder *t goed der kind'ren zit te lappen, En *t oude, puur of 't nieuw waar1, op te knappen, En vader soms een woord tot stichting zeit Hij leert hun dan, oplettend na te komen Al wat de baas of juffrouw hun gebiedt, Hun werk te doen, voor d'arbeid niet te schroomen. — "Wilt (regt hij) schoon geen sterveling u ziet, Den werkenstijd met beuaflen, nooit verkwisten. Eert God vooral ! en zorgt dat gij uw plicht, Naar Zijn gebod, bij dag en nacht verricht Bidt dat Zijn raad uw schreden moog* geleiden, Opdat gij in verzoeking niet verwart Niet vruchteloos zult gij God's hulp verbeiden, Zoo gij die zoekt met recht geloovig hart" Maar hoor! men klopt, doch zachtjens. Wie mag 't wezen? Lief Jansjen, die 't bezoek wei heeft verwacht, Vertelt alsnu, en O ! niet zonder vreezen : Het is de knaap, die haar heeft f huis gebracht De moeder ziet, hoe liefde, slecht verborgen, In 't vonk'lend oog van Jansjen, op 't inkarnaat, Dat elke wang ontgloeit, geschreven staat Zij vraagt den naam des vrijers, \ hart vol zorgen, THE COTTAR'S SATURDAY NIGHT *37 En staamlend klinkt het antwoord; doch met vreugd Hoort moeder, *t is geen lichtmis, die niets deugt En Jansjen doet den jong'ling binnenkomen : Een fiksche borst, die moeder wel behaagt, — En recht te vreen is nu de jonge maagd, Dat 's minnaars komst niet slecht werd opgenomen. De vader praat van vee en akkerbouw ; De jong'ling zwijgt : want hoe zou hij vermogen Te spreken, dus van blijdschap opgetogen ! — Zijn blooheid, zijn verwarring valt der vrouw Weldra in 't oog en O ! zij schept behagen In d' eerbied, dus haar dochter toegedragen. Men spreidt den disch : de meelkoek lacht hun toe : *t Is Schotlands spijs : wie, dien zij niet zou lusten ? Ook melksoep, vrucht der bontgevlekte koe, Die in den hoek ligt achter 't schot te rusten. En moeder heeft, ter eere van den gast, Het huisgezin op oude kaas verrast, Door haar gemaakt, nu Mei een jaar geleden : En meer dan eens wordt voor den jongen bloed, Uit vriend'iijkheid, een groote homp gesneden, En meer dan eens zegt hij : " Wat smaakt dat goed." Het blijde maal heeft uit. Met ernstig wezen, Vormt heel 't gezin een wijden kring om 't vuur. De vader rijst en slaat in *t plechtig uur Den bijbel op, zijns vaders roem voordezen. Hij licht de muts eerbiedig af en toont 't Eerwaardig hoofd met graauwend hair bekroond. Nu kiest hij £en van Davids psalmgezangen Met oordeel uit om de eerdienst aan te vangen. Hij zegt : "Aan God zij lof en dank gebracht !" En 't heilig lied klinkt statig in de nacht Nu wordt op nieuw het zware boek doorbladerd. Met eerbied en aartsvaderlijken klem Leest de oude man, hoe, op des Heeren stem In de ark 't gezin des vroomen werd vergaderd, 238 BURNS IN DUTCH AND FLEMISH Hoe Abraham de vriend van God genoemd. Of Amalek ter straffe werd gedoemd, Hoe Jesses zoon, aan booze zonde schuldig, Door diep berouw die zonde heeft geboet, Of wel hoe Job, in tegenspoed geduldig, Den Heer verhief als immer wijs en goed ; Of \ hemelsch lied van heirgen Esaias, Dien wraakheraut en bode des Messias. Wellicht ook toont zijn text, in 't Nieuw Verbond, Hoe schuid'loos bloed de strafschuld moest verzoenen, Hoe de Opperheer van *s hemels legioenen Geen enk'le plek om 't hoofd te rusten vond. Hoe op deze aard Zijn jongeren verkeerden, En wijd en zijd de blijde boodschap leerden, Wat schouwspel 't oog van Patmos balling trof, Door 's Almachts wil ontheven aan dit stof, Of hoe de vloek hern vreeslijk dreunde in de ooren, Van 't droevig wee aan Babylon beschoren. Nu knielen zij : en, tot den Hemelheer, Opdat Zijn hulp het huisgezin beveilige, Bidt de echtgenoot, de vader en de heilige, Van hoop vervuld, dat ze eens, in hooger sfeer, Op de eigen wijs elkander wedervinden, Waar de eigen band hen vaster zaam zal binden, En waar, vereend tot eindeloos genot, Zij *t heilig lied, tot lof van hunnen God, Met heel het koor der zaaFge hemellingen, Eeuw uit, eeuw in, aanleiddend zullen zingen. En nu gaat elk zijn eigen weg in vre£ : Men zoekt de rust : geen leed zal die verhind'ren y Maar 't oud'renpaar zendt nog een stille bed Ten hemel op voor *t welzijn van hun kind'ren : Gerust dat Hij, wiens zorg de raven spijst, Die \ blank gewaad der lelie heeft geweven, Die *t menschdom door beproeving onderwijst, Hun en hun kroost het daaglijksch brood zal geven, Hen hoeden in 't gevaar ; maar bo venal Hen Zijn gena& deelachtig maken zal. MY NANNIE, O 239 DE SCHADUW DEKT DER HEUITLEN KRUIN. J. Van Lennep. De schaduw dekt der heuv'len kruin, En zelfs den top der linde : De winterzon dook achter 't duin, En ik ga naar Selinde, 't Is duister en de wind blaast fel ; Doch ik weet in den blinde Den weg langs bosch en bergen wel, Den weg naar mijn Selinde. Selinde is lieflijk, minzaam, jong, En vlug gelijk een hinde. Verstijf 's verleiders gladde tong, Die schertste met Selinde ! Bevallig, zonder erg of list, En trouw is mijn beminde : Geen boterbloem, van dauw verfrischt, Is reiner dan Selinde. Een veldknaap ben ik en niet meer, Die geen beschermers vinde ; Maar Jk lach om gunst van Vorst of Heer ; Tc Ben welkom bij Selinde. Ik leef van 't geen mijn werk mij biedt : Nooit had ik voile spinde; Maar ik ben even wel te vre£, Ik slaagde bij Selinde. *t Loop me6, \ loop tegen, heil of druk, Ik neem net als ik 't vinde ; Want Tc weet op aard slechts een geluk, Te leven met Selinde. 240 BURNS IN DUTCH AND FLEMISH £L*tbob$. NIEMAND. J. Van Lennep. Mijn wijfje is mij trouw, Ik deel haar met niemand : Ik kus niemands vrouw En mijn vrouw kust niemand. Tc Heb daaglijks mijn brood En dank daarvoor niemand : *k Vraag nooit iets uit nood, En leen ook aan niemand. Ik ben niemands heer En dienstknecht van niemand : Tc Heb t* huis mijn geweer En vrees ook voor niemand. Ik stel mij noch blij Noch droef aan voor iemand : Geeft n emand om mij, Ik geef ook om niemand. Mr. H. Tollens has translated three or four of the smaller pieces, but they do not call for any special criticism. I give JBanbrnttg; SBiUie as a specimen of his work, none of the pieces adopted in my task having been selected by him. ZWER VENDS WIM. H. Tollens. Hier niet en daar niet ! Waar stiert gij den Steven, Zwervende Wim ! ik roep altoos om niet ! Kom aan mijn boezem, gij lust van mijn leven ! Keer zoo getrouw als gij laatst mij verliet WANDERING WILLIE 241 k Heb u met schrik door de baren zien stuiven : Ruw blies de winter uw kiel naar de kim ; *k Dacht met natuur nu het welkom te wuiven, Zij aan den zomer en ik aan mijn Wim. Huilende stormen ! ligt stil in de toomen ; Kleurt mij den hemel niet treurig en zwart. Lispelt, gij koeltjes ! en kabbelt, gij stroomen ! Rolt uit uw schoot weer mijn Wim aan mijn hart Maar had hij trouwloos zijn Nanni vergeten, Houdt, holle zeeen ! hem ver van mij af : Tc Wil van zijn schuld en zijn meineed niet weten ; *k Neem mijn geloof aan zijn trouw mee4 in 't graf. 244 BURNS IN AFRICAN DUTCH Die oordeel volg, en d 'ewig jammerpoel ! Is Godsdiens, deug, en skaamte so op 'n ent? Het hij gen stuk gewete, gen gevoel Ver *n ouwers hart en ver hul kinds ellend? Sul dek nou tafei, daar word opgedis Rijs, kerrie, kluitjies, en wit brood En hotter waar die vrou op trotsig is, 'n Kom vol melk. " Help maar jouself, neef Koot" Wat g6 Koot om al was dit koek of text, Hij kijk meer na sijn Elsie as na kos. Haar liewe oogies is horn meerder werd, Sij lijk so fraai, en tog nie uitgedos. Die maaltijd 's klaar, sit iedereen nou aan Die vader nes 'n Patriarg — hij vat Die Bijbel waar die doopregisters staan, Die selfde Boek, wat al sijn voorouers had ; Sijn breerand hoed eerbiedig afgehaal (Sijn baart die is al grijs, sijn hare ijl,) Hij lees *n Sions lied in d' ouwe taal ; "Laat ons God dienen— Hem sij eeuwig neil." Hul sing die lied eenvoudig maar met gees Met hart en stem — die beste reinsle taal, En hoor andagtig as die ou man lees Hoe Abraham Gods vrind was heeltemaal, Hoe Moses oek ver Amelek het lat vlug En sijn geslag vemiel het uit hul land. Of hoe die Koning-Digter het gesug Onder Gods toorn en kastijdend hand ; Die ramp van Job, sijn voorspoed en geduld, Of uit Jesaia, die beroemd profeet Dan oek misskien van Horn wat mense skuld Gedra het an die Kruis met bloedrig sweet Hoe Hij die hier gen rusplaas had op aard, Daar Bowe tog die twede naam besit; So kniel hul voor Gods troon. Stil en bedaard Spreek toen die Gristen-vader, en hij bid :. THE COTTAR'S SATURDAY NIGHT 245 "Dat Hij, wat selfs die vooltjies wil behoed "En wat met prag die lelies kan beklee, Sijn wijse raad, so nuttig en so goed An hulle nakroos altijd oek mag gee ! Op segepralende vleuels rijs die wens Dat almal eens hiemamaals tog mag staan Voor God en voor Sijn Seun, die broedermens Om daar te ruste sonder sonde of traan." Hoe nietig is hierbij die Priester-praal Met siersels wat die Opperwese tart, Waar mense in groote skare menigmaal An God 'n diens betoon, nie uit die hart ; Hij sal in toorn die huiglaars oek verjaa, Terwijl uit so 'n stille needrig hoek, Hoor hij die reine sieletaal met welbehaa En skrijf dit in Sijn ewig lewensboek. The second is from ^am tf Chanter. He entitles it "Klaas geswint en sijn P£rt.M1 It is a mere outline of Burns's famous poem, and is the weakest of the three efforts. Here, for example, " Die drank is tog 'n snaakse goed ; Hij ge* die bangste k€rel moed. Al is 'n Hotnot nog so olik, Een sopie maak horn net nou vrolik; Steek hij maar net 'n dop of drie, Dan stuit hij ver gen duiwel nie,"s 1The smart Nicholas and his Horse. * Drink is really a droll stuff ; It gives the greatest coward courage. A Hottentot may be ever so mischievous, A drink makes him jolly ; If he has taken about three glasses, Then he never fears the devil. 246 BURNS IN AFRICAN DUTCH is offered as the translation of " Inspiring, bold John Barleycorn 1 What dangers thou canst make us scorn 1 Wi* tippenny, we fear nae evil ; Wi* usquebae, we'll face the devil I " KLAAS GRSWINT EN SUN PERT. As jij mi ski en nog, met jou maat, B6 in die dorp sit lag en praat, Vergeet jij, jij moet huis toe gaan, Anders sal Elsie ver jou slaan ; Sij sit al bij die vuur en brom "Ek krij hom soo's hij huis-toe kom." Jammer dat mans so selde hoor As hulle vrouens, ver hul' knor ; Dit is maar so — hul1 kan maar praat, Ons luister tog nie na hul1 raad. Dat dit so is, het Klaas Geswint Een donker nag oek uitgevind ; Hij 't leelik in die knijp geraak Toen hij terug rij van die Braak. Had Klaas geluister na sijn vrou Dan had dit hom nog nooit berou, Gen dag gaat om of sij vertel hem " Mar Klaas jij is tog alte skellem, "Nog nooit is jij van huis gewees " Of jij gedrai jou nes 'n bees, "En loop Koos Titles met jou me£, " Dan gaat dit woes met julle twee." Ee*n aant, in plaas van huis toe gaan, Blij Klaas nog in die dorp in staan. " Nou ! moet jul mij *n slag trakteer : — Kom, kerels, gooi mar nog een keer.n Hul ge* oom Klaas oek nog een dop, Toen was hij net mooi hoenderkop. TAM (T SHANTER Nou skeel dit niks, al wort dit nag, Hij bHj mar daar gesels en lag; As Klaasie eers begin te slinger, Dan kan jij glo, hij sal mallinger Plesier is nes 'n jong komkommer, As jij horn pluk, verlep hij sommer ; Of nes 'n skulpad in sijn dop in, Soos jij horn vat, dan trek hij kop in. As Klaas van naant sijn huis wil haal, Dan wort dit tijd om op te saal. So klim hij " Kol n mar saggies op, En druk sijn hoet vas op sijn kop. (' N flukse merrie was ou Kol, Al was haar rug 'n bietjie hoi ;) Eers fluit die ou — want hij was bang — Die neen-en-neentigste gesang, Dan kijk hij weer *n slaggie om Of daar miskien gen spook ankom. Voor hij van naant sijn huis kan krij, Moet hij die kerkhof nog verbij. Die drank is tog 'n snaakse goed ; Hij g6 die bangste Mrel moed. Al is 'n Hotnot nog so olik, Een sopie maak horn net nou vrolik; Steek hij maar net 'n dop of drie, Dan stuit hij ver gen duiwel nie. Mar Klaas het daarom naar gelijk, Toen hij daar in die kerkhof kijk; Sijn bloed het wonderlik gekook, Toen hij gewaar hoe dit daar spook. Daar speul die duiwel op 'n tromp, Ver veertig spoke in 'n klomp ; Hul dans daar rond, dat dit so gons, Gen ouderwetse cottiljons. Maar eers "Alexander Klip Salmander" Trap hulle algaar met malkander, 24 7 248 BURNS IN AFRICAN DUTCH Tocn was dit weer die "honde krap,M Tot dat die sweet so van hul tap. Die goed was bijna poedel kaal, En kijk die vrouens was te skraal, Mar een daarvan, 'n bietjie dikker, Maak so 'n uitgehaalde flikker, Dat Klaas plaas van sijn bek te hou, Skrd, " Arrie ! dit was fluks van jou.w Soos hy dit se, toe moet hij ja, Die heel boel set horn agterna; "Kol, loop nou dat die stof so staan, Anders is Klaas vannaant gedaan ; Kom jij mar net die drif verbij, Dan dalkies raak jou baas nog vrij ; Een spook is nes 'n bok-kapater, Hij loop nie sommar in die water. Toe, Kol, die duiwel snij jou spoor." Hier leg die drif; "Atert/n sij's daaro'er. Haar stfirt het hul glad uitgeruk ; Mar Klaas is los, dis &n geluk. Ver die wat lus het om te draai, Wil ek mar net 66n woortjie raai : Gedenk aan Klaas Geswint sijn p€rt, En vraag jou selve : waar 's haar st&rt ? And the third is Jtettcan ®rap. This is really a good and faithful rendering, and much the best of the three pieces. DAANTIE GOUWS. Daantjie kom hier om te vrij, Ja, met vrijers gaat dit soo ; Sondagsaants het hij ver moet rij, Ja, met vrijers gaat dit soo. DUNCAN GRA Y 249 .Martjie steek haar kop in die luch, Kijk soo skeef en trek terug, Sit ver Daantjie glat op vlug; Ja, met vrijers gaat dit soo. Daantjie smeek en Daantjie bid, Martjie's doof en blij maar sit ; J a, met vrijers gaat dit soo. Daantjie such vir ure lang, VSe die trane van sijn wang, Praat van hemselve op te hang; Ja, met vrijers gaat dit soo. Die tijd versach maar ons gevoel Verachte liefde word 00k koel ; Ja, met vrijers gaat dit soo. "Sal ik," seg hij, "nets een gek, "Om een laffe meisie vrek? "Sij kan naar die hoenders trek", Ja, met vrijers gaat dit soo. Hoe dit kom lat dokters vertel, Martjie word siek en hij word wel ; J a, met vrijers gaat dit soo. Daar 's iets wat an haar borsie knaa, En hartjie-seer begin haar plaa, Haar oogies glinster 00k mar braa ; J a, met vrijers gaat dit soo. Daantjie was een sachte man, En Martjie trek haar dit soo an ; J a, met vrijers gaat dit soo. Daantjie krij jammer in sijn hart, De liefde groei weer an sijn part Nou leef sulle same sonder smart ; Ja, met vrijers gaat dit soo. FRISIAN. There is no published translation of any of Burns's works in this old and expressive dialect, but Mr. M. Miedema, of Rauwerd, Province of Friesland, Holland, has very courteously translated two pieces specially for this book. Under such circumstances any severe criticism would be out of place, though this Frisian version of the first song can challenge it Of this first piece, John JLnicrsott, mp Jfix, one line, indeed, " Do 't ik Jy joech myn hert,"1 is the same rendering as given by Potgieter, and like it, also misses the coziness and expressiveness which the original, "When we were first acquent," conveys; and in the line, "Do wie Jy hier sa swart as roet,"8 1When I gave you my heart. 2 Then was your hair as black as soot. 250 JOHN ANDERSON, MY JO 251 Mr. Miedema's muse has nodded in so rendering "Your locks were like the raven,* but the other lines are given with considerable fidelity and grace, the well-known line, " But hand in hand well go," being rendered with peculiar pathos, " Dochs klamm' w5 lis oan en-oar.*1 The song reads in Frisian — SJOERD FRIEZEMA, MY UEAF. Sjoerd Friezema, ho ljeaf hie *k Jo, Do 't ik Jy joech myn hert ; Do wie Jy hier sa swart as roet, Jy foarholle sa gl£d ; Mar nou 't Jy troanje aldsk wirdt, Sjoerd, Jy hier sa wyt as snie ; Nou ljeavje ik Jo yette mear, Myn Sjoerd, myn ried-en die. Sjoerd Friezema, sa djierber my, Do *t wy de berg bikleauw'n ; En man'ge Wide en fleur'ge dei, Mei swiet-en sur fordreauw'n ; Mar skien *t it nou berg del giet, Sjoerd, Dochs klamm' w* us oan en-oar; En slomje strak d£r oan de foet, Myn Sjoerd, swiet neist elkoar. The second piece, Jt Jttan'a a Jttan iox a' that, compares most unfavourably with the first; indeed, it cannot be called a translation, but rather an imitation, 1 Still we cling to each other. 25« BURNS IN FRISIAN and even as an imitation it is not very forcible. The first verse is sufficient to quote in order to show this: — "Dyt earlik earm 'in skande' neamt, Dy handelt tige dom. Mar 'n slaef is Hy, dy 't bugt for goud, Phis stelt op wraldske rom ; Wy achtsje heger, Him, de man, Mei 'n edel, gouden hert ; Hwant rang-en stimpel is mar foarm ! Mar 'n earlik herte net"1 which is given for " Is there, for honest poverty, That hangs his head, and a' that? The coward-slave, we pass him by, We dare be poor for a* that, For a' that, and a' that, Our toils obscure, and a' that; The rank is but the guinea stamp; The man's the gowd for a* thatn The last verse is perhaps a little better, and I give the whole song as a curiosity. EARUKE EARMOED. Dyt earlik earm "in skande" neamt, Dy handelt tige dom. Mar 'n slaef is Hy, dy *t bugt for goud, Priis stelt op wraldske rom ; 1He who calls honest poverty a shame Acts very stupidly, But a slave is he who bows to gold, Appreciates worldly glory; Wc more esteem, him, the man With a noble, golden heart ; The rank and stamp are but form, But not an honest heart. A MAN'S A MAN FOR A1 THAT Wy achtsje heger, Him, de man, Mei 'n edel, gouden hert ; Hwant rang-en stimpel is mar foarml Mar 'n earlik herte net Al is us miel ek noch sa skriel, Us baitsje noch sa keal ; In earlik herte dat is ryk, Is m' earm allyk in Sweal. Klaei dwazen yn forwiel, en jow Hjarr'n mar de fynste wyn, En foerje hjarr'n mei swietekou, Hjar rykdom is mar skyn. SjSn der dy kwast ut 'n aid geslacht, Hy sit oeral mei yn, Hy baeit Him yn syn rykdom, en Hy slacht in hopen wyn ; Mar Och, syn harsens fetsje net, Dat al dat swiid gejei Net opweacht tsjin in edel hert, Yn 'n bidler oan *e wei. In Kening jout rju ampten wei, Biklaeit mei ear-en rom, Slacht Ridder en skonk mannichien It Hege adeldom. Mar al dat oansjen, al dy macht, Is oan .in damp gelyk; *t Fordwynt as reek for *n twirke, by In hert oan deugden ryk. Lit us den hoopje op de tiid, Dat alle skyn forfljucht, En dat it wiere Adeldom, De ierde-en folken ^{tent' ; Ja, mei de dei hast daegje, dat Gjin rang noch stimpel bynt ; Mar alle folken, op de wrald, As broerr'n forien'ge fynt 253 BOHEMIAN OR CZECH. I now come to the translation into the Bohemian or Czech language by Mr. Jos. v. Slddek.1 The short preface to his work is sufficient to show how thoroughly the translator appreciates the charm and spirit of the poems he translates. After giving a short sketch of the poet's life, he reviews the character of his poems in a masterly and loving spirit. The following extracts will serve the double purpose of showing how thoroughly he is at home with his subject, and of serving as a reason why I have not found it necessary or even justifiable to criticise his excellent renderings at any great length. " ... In him his fatherland found the Singer of Freedom. In him Man revealed himself in the fullest power of Manhood, which felt responsible, and wished to be responsible, only to himself and to his Creator for his thoughts, his aspirations, and actions."2 "... Although he never set foot across the 1 Robert Burns: vybor z Pisni a Ballad, pfelozil Jos. V. Slddek. Nakladatelstvf, J. Otto, Knihtiskama, v Praze. 2"V nSm naSla jeho vlast pSvce svobody, v n£m ozval se Slovak v celd sfle muzn6 povahy, zodpovfcdny ze sv^ch mySlenek, skutku a snah pouze sob£ a sv&nu Bohu." 254 /T ^MMUUtfltf INTRODUCTION 255 border of his Dative land, he swept in spirit through the universe. He sang about and for those amongst whom he lived as one of them, but also as one who had seen deep into their hearts. "With the penetrating power of a spiritual observation, of which they never dreamed, he gave expression to their aspirations, form to their dreams, and gave a language to their joys and also to their sorrows, which still to-day, after more than a hundred years, has lost nothing of its magic, of its freshness, or of its compelling power; for it is the echo and expression of the penetrating feeling of the human heart And therefore is it that the songs of Burns, since their appearance, have resounded through all Scotland — on her fields, in her towns and villages, as well as in her cottages and palaces ; they are sung by old and young, and the name of Burns is the key with which to open every Scottish heart "Like a mountain spring his poetry bubbles forth, refreshing every wayfarer in this age as it did in the times gone by. In Burns's poems the love songs reveal themselves the most conspicuously at the first, but it is not through these erotic melodies that he became the darling of his people. His love of truth, his manliness, his love of freedom, are the foundation pillars upon which (being also native to the Scottish nation) is built by that nation a monument of love and veneration in every feeling heart And, even if the whole inhabitants of Scotland disappeared from the earth, and only the works of Burns remained, this nation would for ever live; for every power of the soul, every special movement, every aspiration of theirs are interwoven in his poetry. . . .W1 1 " Zpfval o t€ch a za ty, mezi nimiz' 2il jako jeden z nich, ale 256 BURNS IN BOHEMIAN OR CZECH Mr. Stedek translates sixty poems in all, and has been most judicious in his selection. Wxt Gxrttar'0 ^atttrtag Jlight Here the first verse is omitted; otherwise the poem is beautifully rendered. A few, but very few, liberties, are taken with the imagery, and these never important. * In youthful bloom" is rendered "A birch in May," and '• This weary mortal round " reads " The blossom and dust of human ways." SVATVECER. Dech listopadu mrazne* zadul v luh, den smrdka* se nad zoranymi ldny, sprez" ubrocena, odstaven je pluh, a v hejnech na noc odl&ajf vrdny. take* jako n€kdo, jenz* dfva" se do hlubin jejich srdcf s pronika- vostf badatele a s vy§e, o nil nikdo z nich nemSl tusenf. Vyslovil touhy jejich, dal tvar jejich mlhovit^m my§l£nka*m a a srdci jejich v smutku i j£sotu ?e£, ktera* dnes, po stu roku neztratila niceho na sv6 horoucnosti, sfle a svSiesti, nebot* jest pFirozenym hlasem srdce lidsklho. Po ce\6 stoletf ozyvajf se pfsnS Burnsovy Skotskem. Na polfch, na statcfch, v chatr£fch i zdmcfch zpfvajf je staff i mladf, a jmdno Burnsovo jest klf£, kterym se otevfe snad kagde* srdce §kotske\ Jako horsky pra- men proudf jeho poesie a osv&zuje stejnS poutnfka dneSnfho jako toho, jenf tudy §el pfed v£kem. " V basnfch Burnsov^ch na prvnf pohled oz^va" se nejzvucneji poesie ldsky, ale ne sv^mi pfsnemi erotick^mi stal se!mil££kem sve*ho lidu. Opravdovost, muznost a ldska k svobod£ jsou zikladnfmi rysy povahy §kotske*ho ndroda, a Burns jest proto- typem tSchto vlastnostf. Kdyby cety Skotsky ndrod zmizel s povrchu zem£ a zastaly jen b£sn£ Burnsovy, ill by v nich jeho lid v cele* sfle duse sve\ v kaZdem hnutf svelio 2itf a bytf." THE COTTARS SATURDAY NIGHT Jde ord£, tidy pracf uondiny : dnes vecer tS2k^ t^den ukoncen ; ry£ sbfr£, motyky a sklida* briny a v oddech doufa" na zejtfejSf den a domfl slatinou se vracf unaven. Tam konecne* svou vidf chyzlcu stit od kosatelio stromu zastfnenou, mali£ke* robS batolf se z vrat a jind s jdsotem se vstHc mu zenou. Ten mity koutek s jizbou vybflenou, krb ftsty, zeny tismev rozmity, to Sveholfcf d&cko na kolenou hned vSecky jeho strasti rozptjflf ; a klopot zapomngl i trampot za chvfli. Ted' starSf dftky, jedno po druhem, se vracf domfi ; po okolnfm kraji ten pase, druh^ chodf za pluhem a jinde do m&sta je posylajf. Jich, nadeje, jich Jenny, bffzka v maji, dorostla* panna, — lasku plapolat if vidSt v zraku, — nov^ v polotaji Sat ukazuje, nebo t^dne plat sv^m diva" rodifflm, pro chvfli nouze snad. Jest nelfcena* radost v lfcfch vsech a bratfi, sestry laskavS se zdravf, ubfha" vecer, co kde ktery slech' neb vidSl, tfm zas nynf druh6 bavf, a rodi£fi jen pohled usmfvav^ r&st v kazclem vidf jinou nadeji. U krbu matka §ije bez tinavy, by stary Sat zas koukal noveji, a v tvaTi otcovS se vSickni shlfiejL On napomfnd, aby panfl sv^ch a panf rozkazfl vzcly poslouchali, a i kdyz* sami jsou, ni na polfch, ni v jizbS, v stdji nice nesklddali ; R 257 258 BURNS IN BOHEMIAN OR CZECH a pfedevSfm by Hospodina dbali a nejvyS kladli povinnost a cest, v zle* pokuSenf nikdy nepadali vSech boifch rad vidy dbajfce a cest, neb tem, kdo hledaji, ze Pin vldy bhzk^m jest Ted' nSkdo klepd !— kdo by to byt moh', vf Jenny hned a pravf bez rozpakti, jda se vzkazem, ze souseduv dnes hoch ji provodil ai domil za soumraku. Cte matka v jejfm zaplanuvSfm zraku a v§e j( prozrazuje v lfci nach, i tizkostliv£ pta" se po junaku ; — dcef jmeno fekne, s matky padd strach, ze hlavu nepoplet' j( iadny vStroplach. Jej chva'ta' Jenny vlfdn£ uvftat, hoch jako lfpa, mat&n zrak jej stfeif, jest Jenny sYastna, ze je viden rail ; — o kravach mluvf otec, pluhu, spFeii, hoch radost v srdci udiiuje s t&f, leS zarazen je, nevf kam, ni jak, v§ak matka, — fena, — hned vl, o£ tu b£If, pro£ vainy tak ten hoch a klopf zrak, a t£Sf se, jich rod 2e vsude vaien tak. 6 §t£stf lasky, jako zde, kde jest ! 6 blazenosti, jake* rovno nenf ! ji. chodil kvStem, prachem lidskych cest a ze vseho mi zbylo naucenf : nebe-li dalo na t6 pouti dennf sflfcf dousek v slzav^ ten dol, tol pijou jej, kdyz* v lasky rozechv&nf dye* mlade* duSe radost svou i bol si sdflf pod hlohem, jimi vecer vonf koL V podobS lidskd, kde je srdce, cit, — zdaz" bfdnfk lasce, pravde* odcizen^, jenl moh' by lstf a nastrahami chtit nevinnou mladost zradit slicne* Jenny? THE COTTARS SATURDAY NIGHT 259 Bud' klet v svych Ie*£kach svudce zakukleny 1 Tak sv&domf-li, cti a ctnosti prost, le soustrast nemi, kvftek pokoseny kdy£ chfadne, rodi£um jeni* k t6§e rost' a dfvka ubohd se vrhd v zoufalost VSak nynf ve&ret se za£fn£ ; — to iivny porritch, prvnf z Skotske* stravy ; a mlelco dala kravka jedini, je2 za pftstenkem \0nn6 zvykd travy ; pak hospodynS na hostovo zdravf pf in&f syr, jenX dobfe usetfen ; pobfzf hocha, on, ze dobry, pravf, hovorna* Sena pfikyvuje jen a d(, ze syr byl stir u£ rok, kdyz" kvetl len. Pak u ohniStS v kruhu usedli a kaidy v&ne* na otce se dfval ; po listu list obracel zahnSdly, to v bibli, na ni2 d£d tak pysen byval; i klobouk sjal a na skranS mu splyval jui proHdly a zSediv^ly Was, i volil zalm, jeni na Zionu znfval, a pro sebe jej oetl zas a zas, pak " Hospodina chval 1 " fek' vainy jeho hlas. Jich prost^ zpev tak zbozne* zaznfvd, jich srdce k nejvySSfmu naladena, tu " Dundee," zaznf pfsefi ohnivd, neb " Mu£ennfci,w hodnf toho jme'na, neb "Elgin," hymna velki, povzneSena, ta nejsladSf ze Skotskych hymen vsech. Ty sly§fs-li, jak mate zda se cena lahodn^ch, prazdnych jiznfch zpevfi tech, jez* k Tvurci nenesou se zboinych na kftdlech. Posv£tne* stranky lai&Lskf otec Set*, jak milovan byl Abram velkym Bohem, jak MojXfS valku s bezboZn^mi ved', i Amaleckl srazil v boji mnohem ; 26o BURNS IN BOHEMIAN OR CZECH neb on, jenS krdlovskym pel zalmy slohem, jak pro sve* hffchy malem upad' v zmar, neb o Jobovi cetl preubohe'm, — pak z Isaia, v n£mi jest nebes zar, a z vSStcu pfemnohych, jii zpevu meli dar. Snad Novy zalcon 2et', krev nevinna jak prolita za hffSne* lidske* davy, jak On, jejz" v nebi Boh mel za syna, na zemi nem&l, kam by sloiil hlavy, jak ucennfci po n&n obce spravy se ujali a psali v mnohou zem, jak na Pathmu se and&l piny slavy objevil tomu, jeni byl mil&kem, i spatfil Babylon, jak pada* v pychu svem. Pak zboznS kleknuv, Nebes ku krali se modlf svStec, otec, maniel vrele: jak nadej' vft£z, vzl&d do dali, ze po te* Ziti pouti osam&le* se op£t sejdou v rajske* zdft skvele*, kde horkych slz uz* nenf, ani sten ; — tarn ch valid ze budou Stvofitele ve sboru t£ch, jimi slavy svitne den, a cas ze pojde dal uz* jimi netusen. — S tfm porovnan, jak chudy vSr je racl v sve nidhere a umelostech, pyse, kde clovfck zboznost jme se vyklddat a jenom srdce nepovznese vySe ! Boh nechce chram, jeni od kadidla d^Se, ni kn&zska* roucha, ani skvostny ryt, vsak snad ze ngkde z osam&le* chySe r£d usly§f hlas pravy z duSe znft a v knihu Sivota svuj chudy vpfse lid. 