De kieming der zaadplanten (Spermatophyten).: Morphologie en physiologie
Dit bock is ua oud dat hct autcursrecht erop is verlopen, zodat hct bock nu deel uitmaakt van hct publickc domcin. Ecn bock dat tot hct publickc domcin bchoort, is ccn bock dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijkc autcursrcchttcrmijn is verlopen. Hct kan per land vcrschillcn of ccn bock tot hct publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn ccn stem uit hct verlcden. Zc vormen ccn bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand. als herinnering aan de lange reis die hct boek hccft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliothekcn om materiaal uit het publieke domein te digitaliseien, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publickc domcin behoicn toe aan hct publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven levercn, hebben we maatrcgelcn genomen om misbruik door commercicle partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automadsch zocken. Verder vragen we u hct volgende: + Gebruik de besianden alleen voor niei-commerci^le doeleinden We hebben Zocken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor pcrsoonlijkc en nict -commercicle doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doct naar computcrvertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. Wc raden u aan hicrvoor materiaal uit hct publickc domcin te gebruiken, en kunnen u misschien hicrmee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het "watcrmerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zocken naar boeken met Google. Verwijder dit watcrmerk nict. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd cr rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doct Icgaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zocken naar boeken met Google staat. De wettelijkc aansprakelijkheid voor auteursrechten is bchoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het docl van Google is om alle informade wcrcldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezcrs boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de voUedige tekst van dit boek doorzoeken op het web via |http: //books .google .coml 1 ;i if If. H I '■J I ti I tfitgave van het Rruidkundig Genooischap DODONAEA. DE KIEMING DER ZAADPLANTEN (Spermatophyten) Morphologle en Physlologle D' A. f. J. VANDBVBLDB Bealuupdei* van bet Btedelljk Laboratorlum te Gent^ Ge'^rezen Adalstent aan de Hoogeacbool te Gent. Verhandeling bekroond in den Algemeenen Wedstrijd van het Hooger Onderwijs, 1895. DERDE STUK (SLOT). GENT J. V U Y L S T E K E, Uitqever Koestraat, 15. 1905 -^>-5 Met dit laatste stuk is onze verhandeling over de morpho- logie en de physiologie van de kieming der zaadplantenvoUedig. Bij deze gelegenheid zijn wij ten zeerste gelukkig onzen besten dank te betuigen aan Prof. J. Mac Leod door wiens vriende- lijke tusschenkomst de uitgave van ons boek mogelijk werd. Dit 3® stuk bevat het 2® bijvoegsel van de bibliographische lijst verschenen in het V stuk ; de verhandelingen die in dit 2® bijvoegsel opgenomen zijn en waarvan de inhoud in de hoofdstukken van 2® en 3® stuk wordt medegedeeld, zijn in den tekst met * geteekend. 8« HOOFDSTUK. Invloed van hot licht. Men heoft over dt n invloed van het licht op de kieming der zaden de mecst uileenloopende theorieen uilgesproken ; de oorzaak daarvan ligt in de wijzc waarop de meeste proeven werden genomen en in de valsche gevolglrekkingen waarloe die proeven hebben geleid. Onder de natuurlijke voorwaarden kiemen de zaden gewoon- Ijjk in den grond, in het donkcr, onvcrschillig of zij door do Natuur worden uilgesirooid of door den mensch wordcn uitgc- zaaid : na ecn zekeren (ijd worden zij immers door de lusschen- komst van een aantal factoren, zooals wind, regen, dicren, dorre bladen, allerlei overblijfsels van levende wezens, enz. op een zekere dieple begraven. Daaruit ontstond de algemeen heerschende meening dat de kieming, die gewoonlijk buiten het bereik van het licht geschiedt, door de duisternis begunstigd wordt. Door persoon- lijke proefnemingcn, waarovcr waj in dit hoofdstuk handelen, hebben wij kunnen vaststellen dat deze meening met de feiten niet overeenstemt Andere plantenkundigcn hadden reeds dcze zaak onderzocht, en in 1775 werden door Miesse (1239) de eerste proeven genomen, waaruit afgeleid werd* dat de zaden in het licht evengoed als in do duisternis kiemen. VolgensSENEBiER(l717j, Ingenhoosz(803), Bertholon(107),Lefebdre(1057), Boitard (131) hccft het licht integendecl een nadceligen, vertragenden invloed. Morren (1277), Brongniart (200a), Zantedeschi (2114) en Faivre(490) bewercn in hunne verhandelingen dat 149037 — 308 — het duister de eerstc sladien van de kieming begunstigt en dat de verschillende kleuren van het lichlspektrum ook een bijzonderen invloed uitoefencn. Faivre (490) deelt onder andere mode dat het geel licht (vorkregen als het daglicht door eene oplossing van dichroomzuurkalium heen valt) de kieming der zaden versnelt, tcrwiji het blauw licht (id. id. oplossing ammoniazwavelzuurkoper) de kirming verlraagt Do verschil- lende kleuren van het lichtsprektrum werden ook onderzocht ten aanzicn van haren invloed op de kiemplanien [Zie Morgen (1275), VON Sachs (IOoSatj*, Mayer (1 194) en Adrianowsky (4 en 5)[. In de laatsle jaren beweerde von Liebenberg (1941) dat niet de lichtstralen, maar welde warmtestralen de belangrijksle rol vervuUen, hetgeen hij op de volgende wijze met de zaden van Poa pratensis trachlle te bewijzen : zaden werden in vier schalen onder gelijke omstandigheden ter kieming geplaatst, de 1* onder eene glazen stolp, de 2* onder eene laag water 0,05 m. dik, de 3® onder eene stolp met verscheidene bladen zwart papier bekleed, de 4® onder een zwarte stolp. De drie eerste reeksen bevonden zich in *t voile zonnelicht, de 4* reeks op een donkere plaats buiten het bereik der lichtstralen. De uitslagen waren voor de lichlreeksen van den eenen kant en voor de duistemisreeks van den andercn kant volkomen verschillend ; voor de drie lichtreeksen waren de uitslagen nagezoeg dezelfde. MussET(1301)heeft den invloed van maanlicht bestudeerd en de selenotropische bewegingen der kiemplanten onderzocht, waaruit onder andere volgt dat de kiemplanten de plaatsver- anderingen van de maan volgen. Met electrisch licht werden proeven genomen door Bonnier (143a), die kon waamemen dat onderbroken electrisch licht op dezelfde wijze werkt als gewoon daglicht, en met Rontgen- stralen door A. Schober (1615), die bewezen heeft dat dit licht geen beweglng teweegbrengt bij kiemplanten van Avena. Zekere plantenkundigen, o. a. Belhomme (86), nemen aan dat het licht even nullig is als warmte en lucht; anderen, namelijk von Humboldt (1937a), de Candolle (335) beweren dat het licht schadelyk werkt. De meeste plantenkundigen eindelijk, waaronder Duchartre (434), Heiden (718) en Ville(1901) meenen dat het licht, alhoewel niet onontbeerlijk, — 309 — gewoonlijk echter een gunstigen invloed uitoefent. Nobbe (1334), door eene reeks onderzoekingen met Poa^ Dactylis^ Phleum^ Zea^ is tot het besluit gekomen dat het licht een onbeduidende rol vervult, dat het echter eerder schadel^k dan gunstig werkt : door het licht wordt, volgens Nobbe (1334), de ontwikkeling van woekerzwammen begunstigd en daardoor verkeeren de zaden onder slechtere voorwaarden ; zoo hadden zaden van Poa eene kiemkracht van 46.25 ^/^ in het licht en van 63.5 ®/o in het donker. Stebler (1753) bekwam echt verbazende resultaten in zyne onderzoekingen met zaden van grassen ; Poa nemoralts had eene kiemkracht van 53-62 % in het licht, 1-3 7© in het donker, Poa pratensis van 59-61 7© in het licht, 0-7 7© in het donker. De zaden van Cynosurus^ Alopecurtcs^ Holciis^ Dactylis, Agrostis, Aira, Anihoxanthum, Panicum gaven gelijksoortige resultaten, zoowel met zonnelicht als met gas- licht. Andere soorten, zooals Trifolium^Pisumy enz schenen voor licht of duisternis niet gevoelig. CiESLAR (266) spreekt de meening uit dat de zaden van Poa nemoralts, Agrostis stolonifera en Nicotiana macrophylla in het licht beter kiemen. Volgens Heinrigher (7284*) heeft het licht bij in sterk licht groeiende planten schijnbaar een zeer sterken invloed op de kiemlng, in die mate dat Pitcairnia maidt'folia, Drosera capensis en do Tilland^sia'soorien in het donker niet zouden kiemen; de Mesembrtanthemum- soorten, alsook Poriulaca oleracea en Stapelia variegata kiemen in het licht evengoed als m hot donker en Acantho- stachys kiemt beter in het donker. Met Hordeum-zaden vond DoEMENS (420a*)tusschen licht en donker geen verschil wat de kieming betreft. Zekere zaden, b. v. die van Viscum album, kiemen altijd in het licht [Gderin (612)], en beter in geel dan in blauw licht; als de kieming eenmaal begonnen is, kan zij daama in het d Ulster voortgezet worden, en de groene kleur van het embryo blijft langen iijd voortbestaan, zelfs een gansch jaar. Volgens Heinbicher (728/f *) wordt Veronica peregrina, evenals Viscum, gedurende de kieming door het licht in hooge mage begunstigd. De Coniferen kunnen bladgroen ontwikkelen bij afwezig- heid van licht, hetgeen, zooals algemeen aangenomen wordt^ — 310 — door den dichter Goethe werd ontdekt. De zaden van Otngko hiloba schijnen daarop eene uitzondering le maken ; Molisch (1257)beproefde te vergeefs deze kiemplanten in het licht te kweeken; nooit ontstond bladgroen. Het te voorschijn komen van bladgroen werd waargenomen door von Saohs (1950a, 1953a, 1055a), VON MoHL (1944), Bohm (125aa) met de volgende Coniferen : Pinus sj/lvesiris. Biota orientalise Pinus strobuSy Pinus canariensis, Picea vulgaris, Pinus Laricio. BiiRGERSTEiN (225 a ft*) heeft onlangs nieuwe proeven genomen met ongeveer 80 soorten Coniferen en Cycadeeen. Bij al de onderzochte soorten waren de zaadlobben in het donker duidelijk groen; de kiemplanten, nitgenomen Gingko biloba en Ephedray werden groen, met grootere intensiteit omtrent 15-25* C; bij lagere Icmperatuur (tussclien 5 en 10* C) was de kleur niet zoo sterk uitgesproken. In de plantencultuur dient bet ingraven der zaden eerder tot het behouden van een zokeren vochtigheidsgraad dan tot het onttrekken aan den invloed van het licht ; het ingraven mag stellig een zekere grens niet overschrijden ; zoo kon GoDLEwsia (567) normalo plant en bekomen met zaden van Phaseolus op eene diepte van 25 cm.; op 50 cm* kiemen de zaden nog, maar de planten die daaruit ontstaan zijn niet meer in staat rijpe zaden te dragen. In een hoogst belangrijke verhandeling beschrijft Pauchon (1377) welke moeilijkheden zich voordoen bij het onderzoek van den invloed van een enkelen factor; indien het licht werkelijk een invloed uitoefent op de kieming, dan moet deze invloed wellicht oneindig veel zwakker zijn dan die van gansch ncodzakelijke factoren, zooals warmtegraad, vochtig- heid, hoeveelheid lucht, enz., en, om proefondervindelyk de vraag op te lossen, moeten de onderzochte individuen zich alle onder dezelfde voorwaarden bevinden, nitgenomen eene enkele voorwaarde, namelijk die waarvan men den invloed bepalen wil. Niet alleen in uitwendige, maar ook in inwendige voorwaar- den, kunnen zekere oorzakcn van dwaling gelegen zyn. In zekere mate kan men stellig de sioronde invloeden, die men gemakkelijk ontdekken kan, doen vordwijnen, namelijk door het verwijderen van bedorven zaden, het gebruiken van zaden — 311 — van gelijke grootte, het zorgvuldig bereiden van liet substra- tum ten einde het vermogen om de vochtigheid te behouden overal gelijkmatig te maken, enz. Alle oorzaken van dwaling kan men echter nict vermijden , o. a., de veranderlijkheid van den rijpheidsgraad der zaden, die voor een zelfde vrucht of aar soms zeor aanzienlijk is ; als vdorbecld no6men wij hier Avend fatua, 'waarvan de twee zaden, die naast elkander op dezelfde hoogle gelegen zijn, het een na het ander rijp worden, en met een tusschenpcriode van eon jaar kiemen [Lagrege-Fossat (1028), Vilmorin (1903)]. Andere zaden, zooals Vicia narbonensis [Vilmorin f 1903)], Glediischia, Erythrina crisia-galH vertoonen een gelijksoorljge merkwaardigheid. De onderzoekingen van Pauchon (1377) wcrden in 1880 gedaan met de volgendo soorten : Brassica napus, Iberts amara, Lepidium sativum, Sinapis alba, Raphanus sativus. Delphinium consolida, KigcHa saliva^ Cucurbiia pepo, Papaver somniferum, Ricinus communis, Zea Mays, Arachis hypogaea, DolichosLablab, Coffea arabica, Spilanihes fusca, Helianthus annuus, Carihamus iincio^ rius. Hibiscus esculenfus, Fagopyrum esculenium, Linum usitatissimum , Sesamum orieniale. Pancratium mariti- mum. Volgens Pauchon (1377) is Dolichos lablab eon der beste soorten tot het nemen van nauwkeurigo proeven ; deze soort vertoont de grootste regelmatigheid ten aanzien van de kieming. De gevolgtrekkingen van deze proeven zijn de volgende : in 22 gevallen heeft het licht de kieming begunstigd, in 26 gevallen vertraagd De uitslag voor het licht was 5 maal gunstig met Arachis, Zea, Dolichos, Sinapis en Linum, 8 maal nadeelig met Helianthus, Delphinium, Pancratium, Linum, Raphanus, Hicinus en Papaver; 14 soorten heb- bon veranderlijke resultaten gegeven, namelijk Arachis, Zea, Helianthus, Brassica, Iberis, Sesamum, Ricinus, Hibis- cus, Dolichos, Polygonum, Sinapis, Linum, Raphanus, Papaver; 7 soorten hebben altijd tot denzelfden uitslag geleid, een gunstigen in het licht voor Cucurbit a, Spilanthes en Cartham^iSy een nadeeligen voor Delphinium, Pancra- tium, Lepidium en Nigella. De zaden van Coffea werden in de meeste gevallen door schimmels aangeiast en bijgevolg waren de resultaten weinig vertrouwbaar. — 312 — Biykbaar leiden de onderzoekingen van Pauchon (1377) tot geen vast bcsluit en de verschillen die door hem werden aangetroffen, schijnen veeleer van vreemde oorzaken het gevolg to zijn. Adrianowsky (4) kwam tot gelyksoprtige gevolgtrekkingen met proeven in kiemtoestellen ; hij vond uagenoeg dezelfde kiemkracht in het duister als in het licht ; cnkel schijnt do kieming iets sneller in de duisternis te geschie- den, meestal met gemakkelyk kiemende zaden, zooals Sper- gula arvensis. Uit de beschrevene vroegere proefnemingen, blijkt wel dat het licht zeer waarschijnlijk een factor van zeer onderge- schikte beteekenis is, en om den invloed van een zoo zwakken factor te bestudeeren, moet men op zeer nauwkeurige wijze te werk gaan. Wij willen hier eenigszins uitweiden over de methodo die wij gevolgd hebben in eene reeks onderzoekingen waarvan wij in dit hoofdstuk de resultaten mededeelen. De invloed van het licht kan slechts in de eerste stadien van de kieming onderzocht worden, zoolang het pluimpje niet te voorschijn gekomen is ; zoodra het pluimpje zich ontwikkelt, komt een nieuwe factor tusschen, namelijk de assimilatie, en de kieming wordt bygevolg door een nieuw en belangryk verschijnsel gccompliceerd. Vele plantenkundigen werden daar- door in dwaling gebracht, en bij het begin van onze proef- nemingen hebben wij dezelfde font begaan ; onze eerste resul- taten hebben wij derhalve buiten Tokening gelaten, als zijnde valsch en zonder waarde. Nooit mag men, by dergelijke gevoelige proefnemingen, gebruik maken van potten met grond of zand gevuld. Zelfs indien men de voorzorg neemt steeds dezelfde hoeveelheid water tot het besproeien te gebruiken, kan men nooit dezelfde vochtigheidsvoorwaarden opnieuw verwezenlijken, daar de grond op alle plaatsen niet hetzelfde opslorpings- en uildro- gingsvermogen bezit. Het gebruik van kiemtoestellen is hier dus volstrekt nood- zakelyk, en onder deze toestellen is het beste nog dat van KoNiG, dat wij met enkele wijzigingen tot onze proeven aan- gewend hebben Zooals bekcnd is, bestaat het toestel van KoNiG uit een zinken vierkantigen waterbak, waarin vier glazen plaatjes op gelijkc hoogte gebracht worden; dezo plaatjes worden met strookjes flltreerpapier of met flanelle — 313 — bedekt, op zulke wijze dat de strooken dompelen in bet waler dat in bet bakje tot onder de glazen plaatjes gegoten wordt. Door bet zuigen van bet water, wordt op de papieren of flanellen bedden overal dezelfde vocbtigbeid behouden en men kan de zaden in reeksen op die vocbtige bedden ter kieming leggen. Bij onze proeven over den invloed van bet licht bebben wij zulke bakjes gebruikt, met 100 zaden opieder bed en 800 zaden voor iedere soort en ieder onderzocbt geval. De toestellen waren bedekt met een glazen plaat voor de proeven in 't voile licbt,met een glazen plaat en een daaropgeplakt wit papier voor balf licbt, met een glazen plaat en zwart papier voor de duis- teruis. Bij andere onderzoekingen^ die in verdere boofdstukken bescbreven worden, bebben wij gebruik gemaakt van groote KoNiGstoestellen, waarvan wij reeds de bescbryving bebben medegedeeld ( Vandeveldb , 1878ft*). De plaats, waar de toestellen zicb bevinden, verdient ook met de mecste zorg gekozen te worden. Ten einde de resul- laten vergelykbaar te maken, moet de temperatuur dezelfde zijn voor al bet bestudeerd materiaal ; daarom ook werden de drie gcvallen van licbt, balflicbt en duister altijd voor een zelfde soort tegelykertijd onderzocbt. De waterbakken waren in bet laboratorium niet in de nabybeid van vensier, deur of kacbel geplaatst. Meer dan eens bebben wy ondervonden boe veranderlijk de temperatuur is in een zelfde kamer, en op welke wijze de voorwaarden der proef voor de verscbeidene waterbakken veranderen kunnen; op een afstand van niet meer dan 40 a 50 cm. kan bet verscbil, in de nabijbeid van een venster, soms 3® C bedragen, op zulke wyze dat de toe- stellen die dicbtbjj bet venster staan, een andere temperatuur vertoonen dan diegene, die slecbts enkele decimeters verder daarvan verwijderd zijn. Dergelijke bescbouwingen zullen den lezer misscbien nog al nutteloos en reeds bekend toescbijnen ; als wy ecbter nadenken over de gebrekkige wijze waarop de meeste proeven genomen werden, bebben wij goede redenen om over die kleine bijzon- derbeden uit te weiden, Alvorens dus onze proeven met eene party zaden te beginnen, bebben wij ook telkens de voorzorg genomen de temperatuur van ieder toestel na te gaan, en alleen de toestellen in gebruik te brengen toen eerst goed — 314 — vastgesteld werd dat aan al de eischeu van zorgvuldigheid YOldaan was. De laatste factor van dwaling, vvaarop wij hier de aandacht vestigen, is het getal der gebruikte zadeii en bet kiezen van het criterium waarop de waarnemingon worden gcsteund. Reeds vroeger hebben wij ecne nicuwe methode (Vandbveldb ISlSb*) laten kennen, die op de prachtige werken van Fr. Gal- ton (0 en van A. F. Holleman (775) steunt; wij achten het nuttig die hier kort te beschrijven. De methode berust op het bopalen van de kicmkracht (K) en de kiemingsenergie (E). De kiemkracht is het aantal kiembare zadon op honderd ; A. F. Holleman (775) heeft bewezen dat men ten minste 600 zaden moot gebruiken om een vertrouwbaar resultaat te bekomen ; een grooter aantal wordt vereischt, wauneer men den invlocd van zeer klcine oorzaken wil leercn kennen Daar de waarde van de kiemkracht gewoonlijk met 100, soms met 200 of 300, en zelden met een grooter aantal bepaald wordt. zijn do cijfers, die in de litcratuur voorkomen, zeer weinig vertrouwbaar. Wij halen hier twee voorbeeldon aan uit onze onderzoekingen : 1°/ ajAcht reeksen van 100 zaden gaven als kiemkracht : 100, 97, 9a, 97, 93, 96, 94, 95. Do reeks van 800 zaden geeft 768 op 800, ofwel 95.99 7o. b) Acht andere reeksen van 100 zaden derzelfde soort gaven als kiemkracht : 95, 95, 93, 97, 95, 100, 95, 94. De reeks van 8(X) zaden geeft 769 op 800, ofwel 96.12 ""1^. 27 Een aantal reeksen van 100 zaden gaven als kiem- kracht : 100, 98, 95, 97, 92, 97, 95, 94, 96, 93, 96, 97, 95, 100, 94, enz. Twee reeksen van 1800 zaden, die 00k te gelijkertijd gekiemd hadden, gaven de volgende cijfers : V proef ; 1725 op 1800 ofwel 95.83 Vo- 2^ proef : 1731 op 1800 ofwel 96.17 7o- De verschillen voor de reeksen van 100 zaden zijn vrij aan- zienlijk en bereiken soms eeno waarde van 8 7o. De overeen- stemming tusschen de groote reeksen is even bevrcdigend als (1) Natural inheritance. London, 1889. — 315 — tusschen de resultftten van scheikundige analysen. Onze proe- ven over den invloed van het licht werden voor ieder onder- zocht geval met 800 zaden genomen. Van do uitdrukking kiemingsenergie hebben wij reeds eene nauwkeurige bepaling gegeven ; in de werken over plan- tenkunde en landbouw heeft de kiemingsenergie of snelheid der kieming een veranderlijke beteekenis. Een kort overzicht van hetgeen daarover in de literatuur gevonden wordt hebben wij reeds medegedeeld ; hier zuUen wij slechts onze methode be- schrijven tot het bepalen van die belangrijke constante. Sedert 1897 (Vandevblde 1878a*) hebben wij aan het begrip kie- mingsenergie een mathemathische beteekenis gegeven en in onze verhandeling van 1898 (Vandelde 1878ft *) hebben wij met enkele woorden deze toepassing van de methode van Galton medegedeeld, Wij noemen kiemingsenergie den tijd die verloopt tus- schen het oogenblik waarop de proef begint en het oogenblik waarop het 50® zaad (op honderd) kiemt ; deze tijd wordt door de mediane aangegeven; wanneer men aan de gradcn van do ordinatenas de beteekenis geelt van uren, dan geeft de mediane de waarschijnlijkste waarde aan van de kiemingsenergie van een vooraf onbekend zaad van de onderzochte soort, in uren en zelfs in onderdeelen van het uur. Het is algemeen bekend dat de snelheid der kieming in zekere mate van de temperatuur afhangt; indien men de resultaten van verscheidene proeven wil vergelijken, moetmen dus zorg dragen dat de voorwaarden, vooral de temperatuur, voor alle proeven dezelfde zijn. Stelhg zou het gebruik van thermostaten hier ten zeerste aanbeveling verdienen; daar echter het gebruik van deze toestellen, bij onderzoekingen op grooto schaal, moeilijkheden oplevert, hetgeen het geval was in onze proeven, werden de reeksen zaden, die in de verschillende gevallen onderzocht werden, te gelijkertijd en naast elkander, van vens- ters, deuren en kachels evenzeer verwyderd, aan de kieming onderworpen. In de volgende tabellen worden de resultaten der proef- nemingen medegedeeld voor de volgende soorten : Pisum sativum, Lupinus luteics^ Polygonum fagopyrum, Vicia sativa, Kordeum vulgare. Als criterium werd het te voorschijn komen van de wortels — 316 — gekozea voor Pisum, Lupintis, Polygonum en Vicia, het te voorschiiju komen van de kiemsteugels voor Vicia en Hordeum, De gebruikte zaden werden eerst op hunne kiem* krachi onderzocht en slechts gebruikt, indien deze jten minste 90 ®/, bedroeg. De tabellen werden op zulke wijze ingericht dat voor elke soort en elk geval, do resultaten aangegeven worden voor 8 serien van 100 zaden, en ook voor de 800 zaden te zamen; de tabellen geven ook de berekeningen die tot het construeeren dor GALTONcurven voreischt worden. — 611 • TABEL I. — Pknim satiVnm. ^ Worielfl. Light Aantal zaden met worteU in iedere reeks van 100 zadeii op8Q0 Aantal zaden met wortels op 100 Na 78 uren 96 120 144 168 4 5 24 17 8 5 6 6 75 11 13 23 12 19 15 22 10 125 17 25 38 22 32 29 14 8 185 52 38 12 41 33 36 46 37 295 14 16 1 6 6 14 11 38 106 9.54 15.90 23.54 37.53 13.49 Totalen. Halflight. f98|< 98 97 98J98 98 99 99 99 786 100.00 DONRBR. Totalen van het begin af<>/o 9.54 25.44 48.98 86.51 100.00 Na 72 uren 1 7 13 17 6 6 7 5 62 7.84 7.84 96 14 12 15 12 12 15 32 18 130 16.44 24.28 120 18 IC 42 33 31 37 37 17 225 28.44 52.72 144 48 47 27 28 39 27 22 47 285 36.08 88.75 168 18 24 2 8 9 14 1 13 89 11.25 100.00 Totalen. 99 100 99 98 97 99 99 100 791 100.00 Na 72 uren 5 5 11 14 7 8 7 4 61 7.70 7.70 96 8 17 16 10 12 11 11 12 97 12.25 19.95 120 15 12 32 25 42 43 8 5 182 22.98 42.93 144 49 42 34 44 36 36 41 46 323 41.41 84«34 168 22 22 5 6 3 2 32 32 124 15.66 100.00 Totalen. 99 98 98 99 100 100 99 99 792 100.00 * — 318 — TA.BBL II. — LivinM latou. — Wart<te. LlOHT. Aautal zaden met wortel* Aantal Tolalen van het begin af •/, in icderc recks ran 100 zadon op 800 wortels op 100 Na :a arcn 39 1 5 & ni 22.28 22.28 ga M 1 50 41 4-« 51.93 T7.81 110 3 J 35 42 160 (0.49 07.70 144 i 4 8 18 S.30 100.00 ToUien. »6 D8 99 98 99 96 Si W 181 100.00 Na 73 ureo £0 n 46 ». 6 7 8 U7 18.85 18. K 06 63 89 49 61 43 35 61 51 4» K.77 74.62 190 2 1« 1 4 13 40 87 34 172 22.05 06.67 144 1 S 2 ' 9 S ' £6 3.33 100.00 Totalen. 98 90 99 96 ■ 97 97 780 lOO.OO Na 72 uren. 38 30 132 17.01 17.01 96 61{ 65 ( 351 45.68 62.63 180 8 3 289 89.51 03.14 144 61 7.86 100.00 Totalen. 08 08 97 08 95 06 06 08 776 lOO.OO TaBEII, ITI. — Polygonnm focopyntm. — Wortels Aanlal zaden met wortcis Aantal zaden met wortelB op 100 Totalen in iedere reeks vin JU) zaden op 800 begin al »/„ Na IS uren OS 120 n 59 10 18 ei n 1 tl 8 13 a 1 130 488. H7 16.99 «3.79 19.22 16.99 80.78 lOO.CO Totalen. 95 96 98 C6 M 95 95 95 765 100.00 Na 7S uren IJ 4 U17 10 113 14.89 11.89 96 6^ « 66 66 87 5S0 68.51 83.40 180 11 II ■f 17 126 16.60 100. 0!J Tutalen. 95 96 W. 96 M 94 95 94 ■3^9 100.00 Na 72 uren 9 14 12 15 I 96 70 63 62 61 ai 65 62 50 5C3 66.10 81.08 IM 18 18 18 16 20 23 20 1 141 18.92 100.00 Totalen. 97 95 92 94 % 95 90 94 761 100.00 TABEL IV. - Vicia satlva - WorUas. Aaiital laden met wortels Aantal Totalen LlCHT. zaden met wortelB op 100 van het begin af"/. in iedere rcekB van 100 zaden op 800 a? m SB W ?Ji3rt ?5 253 33.08 33.03 •M A't n »4 ;w 200 33.94 1 V V } 7 I'l i< 69 0.01 120 7 5 H 1 2 S 9 33 4.31 80.29 144 1" f f .' 4 4 « 33 4.31 84.60 V f 1 ■1 4 « 1 19 2.48 87.08 S 1 !■ V (■ 83.17 216 ;i i ;i ;- « 4 X 21 3.13 92.30 340 2 r 1 3 :i « 1 18 2.35 91.65 SS4 1 1 1 ;^ !> a 13 1.70 96.35 1 li i\ !< ;i 312 1 4 2 1 ' 13 1.70 100.00 Totalen. 07 100 95 94 94 03 99 94 *6e 100,00 TO W 4A 4 4 37 72 26 42 Id ! r: 31 m 29.63 67.85 96 7 7 IS I y 82 10.76 78.61 4 5 5 ^ v 43 5.64 84.25 144 2 1 4 1 5 SI 2.76 87.01 168 i. i 2 2 1 20 2.62 80.63 192 2 1 1 J 14 1.84 91.47 21» 1 ■; 1.84  100.00 Totaten. 93 07 « 95|95[92J96 96 762 100.00 TABEL V. — Vicia Mtiv>.. — Stengels. Aanta zaden met Stengels Aantal Totalen LICHT. zaden met stenf^sop van het begin af"/. in iedere reeks van 100 zaden op 800 Na ISO urea 3 !> S S 4 3 u 24 IH > 'I 14 !i ib'is- 69 168 ;WK in l» iU> 11 law 105 21.63 36.45 192 a)i» ■« .■!« a 21 4(131 227 29.75 66.20 216 t tl f ^ Id 7 56 2« s ■1 4 ■) 45 5.90 70.4* 2fl* !;■ : .' 4 n 58 7.60 87.01 S88 ^ ■1 a f i> fl 34 91.50 A < 36 336 a 4 4 4 20 3.80 100.08 Totalea. " 96 05 94 92 » 99 94 763 100.02 Na ISO uren ?, .1 3 11 1.44 1.44 144 t 1 IC 7 1 Rll H 68 8.90 10.34 168 3j 31 M 25 W IKW l«l 85.78 192 25 2i W 27 sr 11 2t 2)1 221 28.08 64.66 216 t « ir U 9 l( IC 71 9.29 240 5 1 7 7 « f IS 59 7.72 81.67 2«4 < 5 5 7 5 II 49 6.41 \ » i- ;h 7 A 312 1 5 t « 4 s 5 38 4.07 96.85 336 2 4 3 4 2 1 3 24 8.14 09.99 Totalen. » 97 98 B& 95 94 n 96 ™. 09.99 Na 120 uren a ^ 8 5 3 18 2.40 2.40 141 5 R H 5 U A IC 7 66 7.46 9.86 168 « 11 M W ?1 fi 15 13 101 23.43 35.20 192 y^ ifi Hi* l-h 216 ic 4 IVt 12 f I 12 12 76 10.12 TJ.n 240 5 5 5 ^ i I 9 51 6.70 84.56 264 ■1 V 4 ■1 i ■i 45 5.99 00.55 288 « 5 f i t y 3.59 04.14 312 il :h } ■1 r 4 32 4.26 98.40 336 1 1 2 1 2 2 3 12 1.60 lOO.OO Totalen. 93 » .. 95 i» K 03 97 751 ICO.OO - 322 - TABBL VI. — Hordenm Tnlgarfl. — Stengeli. Aantal zadcn met stengels Aantal zaden met Stengels op Totalcn. I92l95!9o!92l9l|o2l87|e6| 135 I W.09 Na 72 urcn I ll 2 a 1 ■J i>e Vi Ift ■.-fi ;t(| ;«)'4E) *H .17 ;-(n •IN ■ir 144 \i 1>I1M> lU II ifi « If IWi 16.87 81.78 lOS IP 7 V I'J 11 1? 11 M 9Z 12.42 1»2 t ^ 4 5 ;m 4.59 98.78 216 1 1 1 i^ a 1 1.21 100.00 Tolalon. "' 89l92 96 94 91 .6 90 741 100.00 Mot de gevonden waarden, in de 6 tabellen aangegeven, werdcn nu de 6 curven gemaakt, volgeiis do methode van Galton, op dezelfdo wijze als in een onzer vroegere mededee- liugen, (Zie Vandevelde, 18786)*, 323 -- De resultaten, alsook de hoogte van de medianen door de curven bepaald, kunnen wij op de volgende wijzo samen- vatten : Kiemkraoht. DONKBR. I Pisum sativum (wortels). II Lupinus lutet48 (wortels). III Polygonum fago- pyrum (wortels). IV Vicia saliva (wor- tels). V \icia sativa (Sten- gels). VI Hordeumvulgare (steogels). 786 op 8(X) 781 op 8(X) 765 op 800 : 766 op 800 : 763 op 800 735 op 800: 98.25 o/o 97.63 0/0 95.63 /o 95.750/0 95.380/0 91.880/0 791 op 800 780 op 800 759 op 800 762 op 800 764 op 800 744 op 800 98.880/0 97.50 0/0 94.880/0 95.250/0 95.50 0/0 93.00 0/0 792 op 800 776 op 800 761 op 800 756 op 800 = 751 op 800: 741 op 800 99.00 0/0 97.00 0/0 95.130/0 94.380/0 93.880/0 92.630/0 Elemiiigsenergie. (Hoogte van de medianen der curven). Halplioht. DONRBR. I Pisum saiitum (wortels). II Lupinus luteus (wortels). III Polygonum fago- pyrum (wortels). IV Vicia sativa (wor- tels). V Vicia sativa (sten- JelsJ. ordeum vulgare (Stengels). 120^uren» 5dagen 86 uren=3,5dagen 85 uren =: 3,4 dagen 55,0 urens:2,3 dagen 180,0 uren=7,5 dagen 115,0uren=:4,7 dagen 118,0uren== 5 dagen 87,5 uren =3,5 dagen 85 uren=3,4 dagen 53,5 uren=2,d dagen 180,5 uren=7,4 dagen 116,0 uren=4,7 dagen 125,0urena=5,l dagen 90,5 uren=3,6 dagen 86 uren=3,4 dagen 53,5 uren»2,3 dagen 179,5 uren=7,5 dagen 1 1 2,0 uren=4,6 dagen Uit deze samenvatting blijkt dat het licht geen invloed uitoefent op de eerste stadien van de kieming, zoolang het bladgroen niet aanwezig is ; de cijfers voor de kiemkraoht en voor de kiemingsenergie zijn genoeg ovoreenstemmend om dit met zekerheid te mogen besluiten. — 324 — In do Yoorafgaasde bladz^den bebben wy de werking van liet licht op de eerste stadien van de kieming onderzochi; zonder tw^fel heeft bet licht ecbter een invloed op de kiem- planten zelf , daar bet etiolement in de duistemis reeds na korten tyd z^ne gevolgen doet gevoelen. Hot zal dus niet verwonderen verscbillen aan te treffen in do scbeikundige verscbijnselen tusscben kiemplanten van bet licbt en kiemplanten van de duisternis ; dczo verscbijnselen vallen ecbter buiten bet onderwerp van onze verbandeling. Pauchon (1377), Jumelle(893) enGoDLEWSKi (560) bebben daarover verscbeidene mededeelingen laten verschijnen. Wij zullen doze studie sluiten met eenige boscbouwingen over de zaden met donkere en bonte zaadbuid. Volgons Pau- chon (1377) kiemen de zaden van Phaseolus met donkere zaadbuid trager dan zaden met witte ombulsels. Poisson (1436) neemt aan dat de vertraging van de kieming door de dikte van de zaadbuid veroorzaakt wordt. Niettemin bevond Pauchon (1377) dat de donkere zaden van Phaseoltis in betere voorwaarden ten aanzien van de adembaling verkeeren en dat de grootere verspreiding dor donkere soorten in de koude streken dan in de warme, met deze waarneming volkomen overeenstemt ; daarenboven beb- ben, volgons WiLHELM (2039) en G. Haberlandt (646), do donkere zaden van Trifolium bet boogste soortelijk gewicbt, een booger bygroscopiscb vermogen en eon sterkeren turgor; MoLTSCHANOw (1266) voud ook de boogste kiomkracbt bij do donkere zaden van Ptnus. Tegenover do medegedeolde onderzookingen, boweert Nobbe (1326) dat een verscbil tusscben bleeko en donkere zaden niet bestaat, en wy zelve, bij proeven mot Helianthm annutis, die genomon werdon onder nauwkeurig gelijke voor- waarden, konden ook niet bet geringsto verscbil opmorken. 9« HOOFDSTUK. Invloed van electriclteit en magnetismus. ' \ rf De onderzoekingen over den invloed van electriciteit en magnetismus hebben tot nu toe geen goed vastgestelde resul- taten opgeleverd. Gewoonlijk neemt men aan dat bij de plan- ten, en namelijk bij kiemplanten, electrische stroomen ont- staan waarvan de oorsprong ligt in scheikundige en physische verschijnselen. (Zie daarover : Tompa (18196*). MiiLLER (1291) heeft bij kiemplanten van Zea Mays^ Vida faba en Biota trientalis de aanwezigheid der stroo- men kunnen constateeren door middel van electroden aan de zaadlobben van den eenen kant, en aan de basis van het hypocotyl en van andere laag gelegen gedeelten van den ande- ren kant. De stroomen vloeien van de zaadhuid en van de zaadlobben naar de overige deelen van de plant. De electro - motorische kracht hangt in hooge mate af van de imbibitie, den vochtigheidsgraad van de omgevende lucht, enz. De eigene electrische stroomen die ook aangetroflfenwerdenby Lepidium sativum, Lactuca sativa, Cheiranthits maritimus^ Conr volvultcs tricolor en andere geven de verklaring van de draaiingen die onder andere in de sterk groeiende organen ontstaan, als de kiemplanten in een electrisch of magnetisch veld gebracht worden. Over den invloed van de electriciteit deelde Nollet (1341) reeds in 1749 mede, dat deze factor een gunstigen invloed heeft op de kieming; von Humboldt (1937a) en Treviranus (1834) hebben dezelfde meening uitgesproken. De optimale intensi- teitskracht der stroomen werd echter gewoonlijk overschrer 1 — 326 — den, ierwijl andere uitwendige omstandigheden, zooals tcm- peratuur en vochtigheid, de onderzoekingsvoorwaarden op sterke wijze wijzigden, zoodat de eersle gunstige uitslagen weldra in zeer slechte vcranderd werden. Volgens iNGENHOUSz (804}kentmen een enkele soort waar- van de kiemplanten aan de electriciteit gevoelig zijn, namely k Sinapis, die ook te dezen aanzien door Warren (1993) werd onderzocht; worden de zaden op positiel geladen platen gebracht, zoo kicmen zij twee dagen vrpeger dan op negatiel geladen platen; wordt de richting der stroomen yerwisseld, zoo staan de krachtigste planljes in hunne ontwik- keling stil en de zwakste beginnen spoedig te groeien. Daaruit •leidt Warren (1993) al dat de positieve electriciteit een gunstigen invloed heeft op de kieming. In de verhandcling van Euler (484a*) vinden wij een overzicht van de nieuwere literatuur over dit onderwerp en wij ontleenen hier aan dit werk de volgende feiten over den invloed van constante stroomen met lage spanning (tot 20 volt) : de invloed was gunstig volgens Mao Leod (1 138a*) met Pisum en Sinapis, A. Gautier (54 Id*) met Phaseolus, Vicia^ Medicago, en J. Leicester (1063) mot Lactuca en Cannabis \ -^ twijfelachtig volgens Bruttini (207aa*j die proeven nam met Phaseoltis en Zea; — slecht volgens WOLLNY (2099*). Kinney (940aa*) heeft met zaden van Sinapis, Tri folium^ BrassicaenGrsmmeeen een optimum van stroomkracht gevon- den van ongeveer 3 volt, en hij heeft ook waargenomen dat inductiestroomen van een zekere kracht, die gedurende een korten tijd werken, de kieming bespoedigen. In do laatste tyden werd de invloed van de electriciteit met meer zorg bestudeerd door Ahlfvengren (5a*) die proeven nam met gewone inductietoestellen, die met eene batterij Bunsen-Meiningbr van 4 volt in verband waren gebracht. De zaden werden, hetzij geweekt, hetzij droog, tusschen twee metalen platen gebracht en gedurende een korter of langor tijdsverloop aan den elcctrischen invloed onderworpen. Het getal der onderzochte zaden bedroeg gewoonlijk 200. Op versche zaden met sterke kiemingsenergie kon een invloed geconstateerd worden ; met geweekte zaden van Secale, Tri- ticum^ Hordeum^ Avena, Phleum, Spergtda werd de — 327 — kiemingsenergie verhoogd, met Trifolium hybridum, Lotus en Sinapis verminderd. Men kon geen verschil bespeuren bij Trifolium patense en Trifolium repens. Met droge zaden grbeit de kiemingsenergie aan bij Triti- cum, Hordeum, Avena, Phleum, Lotus ; zij vennindert bij Secale, Sinapis en Trifolium. Geen invloed wordt waargenomen in het geval van zaden die traag kiemen, zooals Uleoo.Beta, Pinus, Picea, alsook met oude zaden van Raphanus, Lupinus, Trifolium en Fagopyrum. De natuurlijke electriciteit schvjnt geen invloed uit te oefe- nen ; volgens Aloi (8a) heeft -echter de atmospherische elec- triciteit een tamelijk gunstigen invloed ep den groei van de planten ; de bodem-electriciteit schijnt de kiemplanten in hare ontwikkeling te begunsligen. De invloed van de X-stralen werd door Maldinet en Thou- VENiN (1152a*), maar op een zeer gebrekkige wljze, onder- zocht ; uit proeven met 3 tot 1 5 zaden hebben de schrijvers befiloten dat bij Lepidium, Convolvultcs en Panicum de kie- ming ver^neld wordt. Een magnetiseh veld van zwakke intensiteit is zonder invloed volgens ToLOMEi (181^); onder den invloed van een sterken electromagneet van Faraday kiemen de zaden met kleinere of grootere suelheid al naar gelang van hunne rich- ting tegenover de magnetische as; de eerste stengelbladcn groeien in eene loodrechte richting tot deze asl 10« HOOFDSTUK. Invloed van de bijzondere eigensctoppen der zaden. De meeste onderzoekingen, die uitgegeven werden over den invloed van de byzondere eigenschappen der zaden, handelen over bet algemeen over de boedanigheid en de hoeveelbeid der volwassene planten die uit de zaden ontstaan zijn. Hier kan men de onderzoekingen noemen van De Caluwe (33 1), Trabut (1822a), Badoux (41ftc),EBELiNa (453aJ, Birner en Troschkb(114), von Hausen (1927), Wilson (2049), Hicks en Dabney (740c), Cieslar (268), enz., waaniit blijkt dat groote zaden gewoonlijk beler gevormde individuen leveren dan kleine zaden ; de resultaten dezer proefnemingen schijnen echter niet definitief. Op bet gebied van de eigenliijke kieming z^n de gedane onderzoekingen minder talrijk. Hier zouden de volgende eigen- schappen der zaden dienen behandeld te worden ; de grootte, de voorwaarden van de rijpwording (zie Hoofdst. 13), de oorsprong of plaats welke de zaden in de vruchten hebben, de rijpheidstoestand (zie Hoofdst. 13), bet watergebalte (zie Hoofdst. 5), bet gedeelteiijk wegnemen der reservehoudende bestanddeelen (zie Hoofdst. 15). De meeste dezer factoren ve^orden in andere boofdstukken besproken, en bier zal slecbts over den invloed van de grootte en van den oorsprong der zaden op de kieming zelf gebandeld worden. Invloed van de sri*ootte der zaden. — A priori heeft bet den scbijn alsof groote zaden onder betere voorwaarden ten aanzien van de kieming verkeeren De kiem heeft immers in de groote zaden een grootere hoeveelbeid reservestoffen ter — 329 hare beschikkiDg. Maar de kleine zaden bevatten betrekkelijk (in het percentgewicht) meer eiwitstofTen, koolhydraten en asch, en tevens een kleinere hoeveelheid vette stoffen en water dan de groote. Bij zaden van Brassica naptis vond Wollny (2089) de volgendc hoeveelheden vette stoflFen : 49.44 ®/o in de groote zaden 4 9 . 2 6 ''/o »• middelmatige zaden 46.30 **/o » kleine zaden. De analysen van Marek (1165) en van Wollny (2089, 2091) hebben de volgende getallen in 7o gegeven : • Zaden van Water. Eiwitstoffon. Vet. Celstof. Asch. Vicf'a faba. groote kleine 13.00 13.75 24.23 25.41 2.28 2.01 8.11 11.57 2.64 2.83 Pisum groote 12.12 22.84 3.58 4.09 2.53 sativum. kleine 10.02 24.58 8.48 6.36 2.58 Triticum groote 12.82 12.52 2.29 4 18 1.83 vulgare. kleine 12.52 13.52 2.19 6.42 2.04 Linum usila' tustmum. groote kleine 8.82 8.62 22.07 22.94 29.65 21.71 4.78 6.72 4.13 4.28 Brassica rapa. groote kleine 9.00 9.10 23.34 24.43 44.48 40.32 8.34 9.00 3.97 4^ Zekere soorten maken eene uitzondering op dezen algemee- nen regel, namely k Beta vulgaris volgens Stoklasa (1771) : Eiwitstoffen. Vette stoffen. Asch. Groote zaden Middelmatige zaden .... Kleine zaden 24.56 20.04 18.14 18.6 20.1 28.5 3.64 3.34 2.80 — alsook Secale (volgens Nothwang 1343a) waarvan de zwaarste zaden het r^kst zijn aan proteiden, maar tevens het — 330 — armst aan celstof, — en Pisum en PhaseoliLS (volgens GwALLiG 6226), waarvan de groote zaden niet alleen meer stikstof houdende reserven maar ook meer vette stoffen inhou- den dan de kleine. Uit de scheikiindige samenstelling kan men bjjgevolg niet besluiten dat de groote zaden onder betere voorwaarden ver- keeren dan de kleine; daarentegen schijnen de groote zaden volmaakter te zijn dan de kleine. Ook hebben wij door per- soonlijke proeven kunnen waamemen, zooals verder wordt medegedeeld, dat andere oorzaken, namelijk het substratum, de vochtigheid, de temperatuur, enz., de hoofdrol vervuUen in de verschillen, die men bij de kieming aantreft, als men den invloed van de grootte der zaden onder niet voldoende nauw- keurige voorwaarden onderzoekt. In zyne hoogst leerrijko verhandeling over de variabiliteit van de gerstzaden ten aanzien van de betrekkingen tusschen het gewicht en het stikstof gehalte, deelt Johannsen (8766*) mede, voor eene reeks van vyf achtereenvolgende jaren, dat deze betrekkingen geen vaste regelmatigheid vertoonen. In ieder der vyf jaren, steeg het percentgehalte aan stikstof ge- woonlyk met het gewicht der zaden. Maar tusschen de serien bestaan soms zeer groote verschillen : zware zaden kunnen of wel een hoog percentgehalte aan stikstof vertoonen of ook een laag; soms bestaat geen merkbaar verschil tusschen zware en lichte zaden. Zelfs zou men reeksen kunnen vinden waarin het gewicht der zaden omgekeerd evenredig is met het stikstof gehalte, zooals bij Triticum. Volgens Johannsen (876&*) zou de groote veranderlijkheid der meeningen die men over deze zaak in de literatuur aantreft, in het bestaan van dergelijke verschillen tusschen de rassen eene voldoende ver- klaring vinden. Over den invloed van de grootte en het gewicht der zaden op de kracht en de snelheid (energie) van de kieming heeft men een aantal proefnemingen gedaan waarvan de algcmeene uit- slagen veel verscheidenheid vertoonen. Volgens Semenoff (1711) hebben zaden met een hoog • absoluut en soortelijk gewicht het vermogen beter de vochtigheid te behouden; kleine zaden schijnen daarentegen minder gevoelig te zijn aan tempe- ratuursafwisselingen, en kunnen beter aan de koude weer- staan, zelfs wanneer zij met water doortrokken zijn. Door de — S31 - volgende proefneming werd dit feit vastgesteld : zaden werden, nadat zij in water geweekt waren, gedurende drie dagen aan lage temperatuur blootgesteld en daarna onder gunstige voor- waarden tot kieming gebracht; zij gaven de volgende kiem- kracht in percenten : Middelmatige temperatuur van Zaden van — 2.6 — 5.K — 17.7 Triticutn groote 79.0 na 3.6 dagea 3S.0 na 3.6 dagen 25.0 na 6.5 dagen (winterrarieteit). kleine 72.8 na 3.6 *> 71.5 na 4.1 » 36.5 na 6.0 n Triticutn groote 82.3 na 3.8 n 61.5 na 4.9 » 37.0 na 4.9 » (zomenraheteit). kleine 92.6 na 3.7 n 91.5 na 4.2 » 46.5 na 5.5 » Secale ceredle. groote kleine 27.6 na 3.8 » 14.3 na 3.5 » 62.5 na 3.4 » 42.5 na 3.7 » 8.5 na 4.7 n 21.0 na 5.4 * Het watergehalte, voor het weeken, bedroeg : 10 950/0 voor de groote zaden van Triiicum (wintervar ). 10.78 0/0 n kleine »> • n 11.06 0/0 f groote • - TVtYtcum (zomervar.). 11.00 0/0 f> kleine • » » 11.45 0/0 •» groote n Secale eereale 10.62 »/o » kleine » * De hoeveelheid water, door imbibitie oi^enomen, was als volgt : Tfiticum (wintervar.) groote zaden 65.07 0/0 — 62.69 0/0 n n kleine TfHticufn (zomervar.) groote » tt kleine Secale eereale groote n kleine 71.21 0/0 — 62.18 0/0 67.86 •lo — 65.34 ^/o 69.150/0 - 64 830/^ 84.32 o/o — 79.32 o/^ n 96.72 0/0 — 98.10 •/•. Deze cijfers bewijzen dat het onmogelijk is daaruit een algemeene wet af te leiden, waarschijnlijk omdat de proeyen met weinig nauwkeurigheid genomen werden, wellicht met een te klein getal zaden. Ook voor de kiemingsenergie zijn de resultaten van Semenoft (1711) zeer weinig leerrijk; — S32 — met zaden die eenvoudig uitgezaaid werden zonder vooraf- gaande behandeling bekwam hij als kiemkracht : Triticum (winter^ar.) groote zaden : 93 o/o na 3.5 dagen ; 06.75 <>/o na 2.29 dagen. * klfiine » 93 »/ona3.82 n 95.5 •/ona3.23 »> Triticum (zomervar.) grooie n 90 o/o na 3.17 » 08 •[o na 3.02 » n n kleine n ^5.5 «/o na 3.40 » 98.5 o/on&3.18 • Secale cereale groote » 92.5 o/o na 3.29 n 88.5 </ona2.68 » * kleine n 84.5 o/o na 3.38 » 83 •/ona2.96 » In de literatuur vinden wij nog andere verhandelingen van dien aard, namelijk de volgende : Stoklasa(1771) vond voor Beta vulgaris eene kiemkracht van 65 7o voor de groote zaden, 55 **/o voor do middelmatige en 48 7© voor de kleine. DuFOUR (443) heeft waargenomen dat zaden van Faba vulgaris waarvan het gewicht tusschen 2,5 en 3,5 gr. begrepen was, te klein en niet kiembaar waren. Volgens GoossENS (573), ontstaan meer kiemplanten uit 100 groote Beto-zaden dan uit 100 kleine, maar in de practijk is het verkieslijk 1 kilogr. kleine zaden uit te zaaien, daar het getal der zaden veel hooger is dan in 1 kil. groote zaden. Ook volgens Waulin (1979a) hebben groote Sete-zaden een hoogere kiemkracht dan kleine. Voor de groote zaden (+40,000 in een kilogr ) heeft men eene kiemkracht van 80 Vo, voor de middelmatige (+50,000 in e6n kilogr.) 75 "/o, voor de kleine (+60,000 in e6n kilogr.) 70 7o. Baur (72) bevond dat de grootste zaden van Quercus ook het hootste getal kiemplanten geven. Daarentegen beweren Wollny (2091), G. Haberlandt (647, 648), en von Tautphous (1958) dat de groote zaden veel later kiemen dan de kleine. daar de hoeveelheid water, tot het opzwellen noodig, tamelyk hooger is, en daar zij by gevolg ook meer tijd noodig hebben om tot voUedige kieming te worden gebracht. 