Corporate financial management
Tiganennangy dorp op Sumatra, in de Lampongsche distrikten, aan de rivier Sekam- pong en aan den grooten weg, Het ligt, vol- gens ZoLUNOEB, ter hoogte van 216 Itijn- landsohe voeten boTen de oppervlakte der see en telt ongeveer 1,000 inwoners (1865). Het is verdeeld in de wijken Tiganennang Oetara en Tiganennang Selatan. De eerste ligt aan den noordelgken riTieroever en de aadere aan gene zijde, op 31 palen van Teiokh Betong naar l^nggala. Tiganennang, dorp op Sumatra, in de Lampongsohe distrikten, afdeeling Toelang Bavang, bij den grooten veg. Tigaradja, rivier op het eiland Batjan. TigarakBa, dorp op Java, residentie Ba- tavia. Wester Kwartier, 1 paal bewesten Men- tjereh, 4 palen ten Zuiden van den 28en paal op den weg naar Bantam. Tigasari, dorp op Java, residentie en re- gentscbap Tagal, distrikt Qantoengan. TigaBsan, dorp op Java, residentie en dbtrikt Probolingo. Tigawasa, dorp op bet eiUnd Bali, rijk Boleling. Tigenennang, ne: Tiganennang. Tihang Bandeira^ zie: Tiang Ban- deira. Tihar, kaap aan de Oostkust van het eiland Amboina, op S*" 43' Z. Br. Tihiban, berg in Borneo's middengedeelte, op de grenzen Tan Sintang met de Groote en ^eine Dajak. Tiho, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeiing, aan de rivier Kahajan. TihoOy doesoen of tuingrond op Ceram's Zuidkust, aan de Noordzgde van Elpapoetih- baai. Men kweekt er kokospalmen en vruoht- boomen aan. Tihoe, zie: Tifoe. Tihoeialeh of Tihoelali, landschap op de Zuidkust van het eiland Ceram, onder Ha* roekoe, door de rivier Lahena van fioemakai en door de rivier Sapa van Kamarian ge- scheiden. Het staat onder eenen Orang Kaja, Het dorp van gelijken naam ligt aan de Lahena en is bewoond door ruim 260 Chrbtenen, die zioh met den . tuinbouv en het fokken van pluimgedierte bezighouden. Tihoewakane, tuingrond of doesoen op de Zuidkust van het eiland Ceram, aan de Noordzijde der Elpapoetih-baai. Men heeft er aanplantingeu van sagopalmen envruchtboomen. Tjjger-eiland, gelegen bij den ingang van straat Lingga, ten Zuid-Oosten van Sumatra. De piek is 540 Rijnlandsohe voeten hoog. T^jger-eilandy ook TonierenMengok geheeten, eilandje aan Borneo's Noard-Oostpont, ten Noord-Oosten van Balambangan. Het is laag en zandig en heeft aan beide zjjdefi een doortogt. Tiijger-eilanden, groep behoorende tot de Saleijer-eilanden, ten Zuiden van Glebes en ten Zuid-Oosten van het eiland Sslegez, waarvan het noordelijkste op 5" 52' Z. Bi. gelegen is. Bij deze eilanden vindt men Tele banken en gevaren, die nog te weinig bdLeDd zijn, om den schoouen doortogt tusschen St- leijer en deze eilanden te durven aanbeyelen. Tjjoor is, volgens vob HosBiTBEBfi^de juiste naam van het eiland Teor of Towa, dat hij in 1S65 bezocht. Het heeft een lOOtal beiro- ners, die aan het strand verblijf houden, de Mohammedaansche leer belijden en bewerea van Bauda afkomstig te zijn. Aan de Zuid- kust wonen verder nog eenige huisgezinneii van Koor en eenige Gh>rammers, die in den handel en het maken van praauwen hun b^ staan vinden. De Tijorezen vervaardigen groote aarden potten, die zeer gewild zijn, en lerei verder van de vischvangst en den aaupUnt van rijst, obie, kladie, matt en pitang, Het eiland levert kalk, rood leem en blaauve klei, van welke laatste potten vervaardigd worden. Ten Oosten van Tgoor ligt het eilandje Oeran, dat vele levende zeeschildpad- den be vat, waardoor het veel door Fapoci's bezocht wordt, doch met welke de bevolking van Tijoor in voortdurende vijandschi^ leeft Tikala, dorp op Sumatra, residentie f a- dangsche Bovenlanden, afdeeling XX Kota's, aan het meer Singkarah. Tikala, partikulier land en dorp op Ct lebes, residentie Manado, in de Minahasa, afdecding Manado, distrikt Ans. Het land is groot 14 bunders en 72 roeden in het Tier- kant. Het dorp is bewoond door ongeTeer 100 Ohristenen. Tikala, rivier op Celebes, in de Minahsss van Manado, distrikt Lotta. Tikar, kaap aan de Westkust van het eiland Billitou, Tikarana, een der hoogstc toppen van des Derg Papandajang op Java, residentie Preanger Regentschappen, distrikt Timbanganten, cin» 3 palen ten Noord-Westen' van den hoogstea top verwijderd. Tikasan, dorp op Java, residentie Rm- bang, afdeeling Bodjo Negoro, distrikt Te- majang. Tikawly dorp op Sumatra, residentie Fa- dang, distrikt Bocngoes. Tl. 961 Tikel Pangonan, berg op Java, die in eene zuid-westwaartsche rigting loopt en aan deu Prahoe door eenen rug is verbonden. Hij Tormt twee trechtervormige ketels, de Merdada en de Tikel Pangouan, waarvan de eerste de grootste is. Tiken, rivier en dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Kahajan Oeloe. De rivier is een zijtak der Hoengan. Tikoe, landschap met gelijknamige hoofd- plaats op Sumatra, residentie Padang, g^en- zende ten Noorden aan Kinali, ten Oosten aan Soengei Kasekan en Loeboe Bassong, ten Zuiden aan de XII Eota's en ten Westen aan zee. Het heeft eene bevolking van 4,000 in- woners, die door eenen Badja eh vijf Pan^- hoeloe't bestuurd worden. Tikoe ressorteert onder de afdeeling Priaman en heeft eenen Opziener der 3^ klasse, die tevens belast is met de strandvonderij aldaar. Tikoe heeft eene goede yeilige haven voor schepen, beschut te- gen alle winden. De reede wordt door drie lage eilanden gedekt. Het hoofddorp bevat 800 bamboezen huizen. De Nederlanders heb- ben hier reeds in 1670 eene Tersterkte faktorij gebouvrd, om den handel in stofgoud en peper te beschermen ; echter is deze plaats later ver* laten, doch in 1823 weder in bezit genomen en het fort op nieuw opgebouwd. Dit fort ligt op 0* 29' 30'' Z. Br. Van Tikoe loopt een karrenweg naar Manindjoe. Het land in den omtrek van Tikoe is laag. Tikoe, rivier op Sumatra, residentie Pa- iembang, afdeeling Rawas. Zij is eene spruit der Roepit. Tikoel» plaats op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minahassa, afdeeling Tondano, distrikt Bembokeu, met eene laauwe zwavel- achtige bron, waarvan het water aangewend wordt tot baden en drinken. Tikoeng, dorp op Java, residentie Rem- bang, afdeeling Toeban, distrikt Rengel, in het Zuid-Westen. Tikoeroengan, partikulier land op Ce- lebes, residentie Ifanado, in de MinahHsffft^ afdeeling Manado, groot 7 vierkante bunders, 58 roeden en 61 ellen, bepl&nt in 1856 met 450 koffijheesters en 91 kokospalmen. TikoeSy een der Agnieten^anden in de Java-zee, ten Noorden van Java, op 5° 51' 45" Z. Br. en 106* 38" 0. L. TikoeSy eilandje ten Westen van het eiland Timor, in de baai van Koepang, 74 n^ijl uit den wal. Onder Tikoes kunneu de schepen ankeren, waar zij tegen noord-weste winden yeiiig zija. Dit eiland is rotsig en met boo- men bedekt, en kan aan de Zuidzijde digt worden genaderd, alwaar men op Vs ^i^ <^^* stand nog 20 en 22 vademen diepte vindt. Tikoes, eilandje aan de Westkust van Borneo, in de bogt van Palo. Tikoes, begroeide rots aan de 'Westkust van het eiland Billiton, op de reede ran Tje- roetjoep. Tikoes, eilandje aan Sumatra's Westkust, ten Noord- Westen van Benkoelen. Tikoes, kaap aan de Zuidkust van Suma- tra, tusschen de Lampong- en Semaugka-baaqen. Tikola, hoog en onbewoond eilandje aan Celebes' Zuid-Oostkust, op 4" 28' Z. Br. en 122'' 45' 0. L., tot de Bpeton-eilanden be- hoorende. Tilang, rivier in Borneo's Westerafdeeling, distrikt Melawi. Tilang, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster* afdeeling, aan de rivier Kahajan. Tilajo, dorp en meer in Borneo's Zuid* en Oosterafdeeling, distrikt Kahajan Tengah, met 2 huizen en 25 inwoners (1853). Het meer ligt aan den regter oever der Kahajan. Tilempa, dorp op Celebes' Westkust, landschap Gba. Tileiiioiig, dorp op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlanden, distrikt Pangkalan Kota Baroe. Tili, dorp in Borneo's Westerafdeeling, aan de rivier Malo. Tilie Tilie, voomame bazar op het eiland Saieijer. Tiligoha, hoek aan de Noordkust yan het eiland Nias, in de baai Lapouw. Tili (Kangka-), rivier en baai aan de Westkust Tan het eiland Plores. De baai wordt jaarlijks door eenige praauwen yan Bima en Endeh aangedaan. Tiliroe, hoek op het midden der Oostkust van Zuid Pora, een der Mentawei-eilanden, op 2^* 8' Z. Br. Tiliwaha, eilandje aan en dorp op de Noordkust yau het eUand Nias, in de baai Lapouw. Tilie, berg, rivier en dorp op Celebes' Westkust, leenvorstendom Tanette. De berg verheft zich tusschen de rivieren Ralla en Paloeda, en is de hoogste van Tanette, daar hij 3,121 R^nlandsohe yoeten bereikt De hellingen zijn grootendeels met oLang^alang bedekt, maar bij het dorp heeft de bevolking op dezen berg aawahU aangelegd. Het dorp behoort tot het distrikt Lompo ri Adja eh heeft 4 huizen en 37 inwoners (1861). Heti terrein langs de rivier Tilie is wpest. 962 Tl. Tilli of Tela!, distrikt, dorp en berg op de Zuidkost van het eiland Boiti, reaidentie Timor. Tilli wordt beatuurd door eenen Chris- ten Badjot ^'^ Chriaien Feitor^ drie TamoeJkonff'i of dessahoofden en heeft eene bevolking ran 1,931 inwonera, onder welke 102 Chriatenen (1863). £r ia een Qouvernementa Onderwijzer en het getal der Boholieren bedraagt 79, De berg ia naar giaaing 400 Rijnlandache voeten hoog. In Tilli woidt kalk gegraven. Tiloe, berg op Java, reaideniie Preanger Regentschappen, afdeelingen Bandong en Tji- andjor, op de acheiding der diatrikten Tjiaon- dari en Bandjaran met l^idamar. De noor- delijke top is, Tolgena Bjbdtwabdt, 5,868 en de zoidelijke 6,866 Rijnlandsche Toeten boven de oppervlakte der see verheven. Tilomprit, zie: Tjilompret. Tima, aie: Timah. TimabobOy landsch&p op de Weatkuat ran het eiland Zoid Pagei, een van de Mentawei- groep, met 500 inwonera (1855). Timaboeko, landacliap op de Noord-Ooat- ujde Tan bet Mentawei-eUand Zuid Pagei, met 50 inwone;rs (1855). Timah, rivier op het eiland Boero, die in het meer Wakaholo ontapringt en aan de Noord-Westpunt van Boero in de baai van Bara of Timah valt. Timahy heuTel in Borneo's Zuid- enOoster- afdeeling, in het Westen Tan het landschap Tanah Lant, ten Noorden Tan kaap Selatan, tegenover het eikndje Datoe. De Timah Tormt bet einde eener heuTelrij, welke een tak is van het Meratoes-gebergte, dat niet ver Tan de Oostkust een aanTang neemt en door Tanah Lant tot bier doorloopt. De henTel, die zich naar giasing 150 Bijnlandsche Toeteu boTen de oppervlakte der see Terheft, Tormt de kaap ten Oosteu Tan het eiland Datoe, weahalve aijn noordelijke en westelijke Toet aan see reikt. Hij bestaat Toornamelijk nit serpentijn- gesteente. Op dezen heuTel groeit kajoe plaran^, velke eene uitmnntende. houtakool Toor de tin-uitsmelting levert en derhalve op de ei- Unden Banka en Billiton, waar dese boom ook Toorkomt, seer gewiid is. Timahan, dorp op JaTa, residentie Bata- Tia, Ooster Kwartier, ten Westen Tan de riTier Bekassi, 4Vs pftal ten Noord-Oosten Tan den weg naar Krawang. Timahoe, berg in het Zuid- Westen Tan het eiland Timor, rijk Amfoang. Timakowai ook Timoraka geheeten, gering onderded Tan het groote rijk Kapia op ^'l^u\r•Guinea| ten Oostcn Tan £oiwai. Timala^ dorp in Borneo's Zuid- a Oosler- afdeeling, rijkje Kota Waringin, aan de liTin Pelikolan. Timaloentoeng, dorp op Celebes, resi- dentie Manado, in de Minahassa, distrikt Tom- bassian, met 24 hnisgezinnen (1852). Timan, baai aan de Oostknst Tan bet eiland Boero. Timapara« riTiertje en dorp op deWest- knst Tan Nieuw-Gninea, distrikt Timakowa. Timauw, aie: Timahoe. Timbah, dorp op JaTa, residentie Bagden, regentacbap Karang Anjar, distrikt Gombong. Timbah, riTier op Sumatra^ in de Lam- pongsche distrikten. Zij Talt ten Zniden rin Tarabangi in de Sepoetih. Timbajan, dorp op JaTa, residentie Tagal, regentacbap Brebea, distrikt Lebaksioe. Tiinbalouw, berg op de Oostknst no het eiland Niaa, bjj den inbam Bdoekoe. Timban Batoe, landschapje op Celeho' Westknst, in het Z.-W. der Noorderdistnkten. Timbangy dorp op JaTa, residentie Bage- len, afdeeling Ledok, distrikt Wonosobo. Timbangy dorp op JaTa, reaidentie ea regentacbap Cheribon, distrikt Beber. Timbang, dorp op JaTa, reaidentie Ba- njoemaas, regentschap Poerbolinggo. Timbang, dorp op JaTa,. reaidentie Ba- njoemaas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Karang Kobar. Timbanganten, distrikt op JaTa, reai- dentie Preanger Regentschappen, afdediag Bandong, met rnim 86,000 inwoners. De hoofdplaats is Trogong. Dit distrikt bera: de onderdistrikten Selagalar, Seroet, l^iatd, Panawoean, Pasawahan, Ijiparai, Malajoe^ Tjigadok, Tjibodas, Dangder en T|iJboeloe. Timbaraty onbewoond eiland aan Sumatra's Westkust, tot de Banjak-eilanden behoorende, groot IVs Tierkante Somatra-paai. TimbaBOkeng, dorp in het GonTememeDt Tan Celebes, afdeeling Sandjai, distrikt Boeb Boelo, ooderdeel Tondong, met 8 hoizen eo 108 inwoners (1861). Timbawa, dorp op JaTa, residentie Ta^, regentschap Brebes, distrikt Boemi Ajoe. , Timbawoer, dorp op JaTa, adsiatent-resi- dentie Patjitan, aan het Zoider-strand vaa het distrikt Lorrok. Timbi6,dorp op JaTa» residentie Banjoaoaad, afdeeling Bandjar Negara^ distrikt Siagomerto. Timbo, riTier op Sumatra, residentie Fa- dangsche BoTenlandoi, afdeeling Ran, die ult den Pamatang Sigeh ontapringt en goad in bare bedding bevat. Tl. MS Timboa Aboe^ dorp op Sumatra, resi* dentie Padangschie BoTenknden, landsohap Taloe. Timboan, plaats op Celebes, reeidentie Manado, io de Minahas&a, afdeeling Tondano, distrikt Kakas, met eene laauwe, zwavelachtige broD. Het water dezer bron wordt aangewend tot geneziiig yan wonden en huidziekten eu ook om te drinken. Timboekar, dorp op Celebes, residentie Manado, in de Minahassa, afdeeling Amoerang, distrikt Sender, aan de Ajer Mas, met ruim 100 inwoners. TimboelaHy dorp op Samatra, residentie Fadangsche fioTenlanden, YII Kota's. Timboelan^ hoofdplaats yan het distrikt Seranti op Sumatra, residentie Padang. Timboelan, yallei, rivier en gehucht. op Samatra, residentie Padangsche Bovenlanden, afdeeling XX Kota's, laras Sodiet Ajer. De rivier ontstaat in de vallei Puisala, uit onder- schddene beekjes, en Toert goud en koper- ertahoudend gesteente mede. Ze outlast aich in de Ombilin. Het gehucht is gelegen tus* schen de beuTels Tembaga, Tembang en twee andere kalkheuyels. Nabij deze plaats wordt koper- en ijzererta benevens eene koollaagge- Yonden. Ten Westen van Timboelan strekt zich de seer yruchtbare yallei uit, welke door de bergen Siboemboen Djanten, Siboemboen fietina, Tembaga en Tembang geyormd wordt. £r gaat een weg yan Timbodan naar Sigan- tingan. TimboeSy rivier op Sumatra, op de Oost- zijde van Achin. Timbok, dorp op Java, residentie Peka- lougan, aan de monding der rivier van Peka- longan. Timbona, Beyer of Baik, baai in de Lokahia-bogt, aan het smalste gedeelte der hmdtong, welke de beide schiereilanden van Nieuw-Quinea verbindt, op 3^ 55' Z. Br. en 134° W 0. L. De meening, als zou van hier een doortogt naar de Geelvink-baai be- staan, zoo als onder anderen de kaart van Deefjsldan von HiNSSBSTsur aanwijst, is, volgens H. yok BosEiiBEiiQ, verkeerd, daar deze heer een dergel^ken doortogt of kanKal niet heeft gevonden. Deze baai heeft eene strekking van het Westen naar het Oosten, en eene lengte van omstreeks 4 Duitsche mijlen, bij eene breedte yan 1,000 — 3,000 ellen. Aan den r^ter oeyer staat zg door middel van eenige takken in yerband met de onder- Bcheidene kanalen, die het aan de Oostzijde der liokahia-bogt gel^en moeras doorsn^den, Aan den ingang is de baai nagenoeg 1,900 ellen breed en wordt door twee hooge en steile Yooi^ebergten begrensd, waarvan het oostelijke op het eilandje Bawia ligt. Aan dezen ingang ziet men een 600 Rijnlandsche Yoeten hoogen berg. Tiznbrangan, dorp op Java, residentie en r^entschap B«mbang, distrikt Pamottau. Timelingan, zie: Temelingan. Timiangy dorp op Java, adsisteni-residen- tie Buitenzorg, ten Zuidwesten van de hoofd- plaats Parong.. Timilonga of Timlouga, rivier op de Noordoostkust van het eiland Batjan, residen- tie Ternate. Timleiisarang, dorp op Jaya, residentie Tagal, regentschap Brebes, distrikt Salem. Timodjong, gebergte op het zuidel^k ge- deelte van Celebes. Timoe^ iandschapje onder een Eadja, op de Noord-Oostkust yan het eiland Savoe, re- sidentie Timorr Timon, dorp op Java, residentie Djokdjo* karta, afdeeling Mataram Koelon, distrikt Galoor. Timon^ dorp op Java, residentie Rembang, regentschap Blora, distrikt Earang Dgati. Timor en OnderhoorighedeiL» resi- dentie die, behsive het Nederlandsoh gedeelte van het eiland Timor en het oostelijk gededte van het eilaud Flores, ook de Allor- en Solor- eilanden, Samauw, Eotti, Landoe, Dauw^ de Savoe-eilanden en Soemba of het Sandelhout- eiland omvat. De omvang dezer residentie is gewijzigd en nader bepaald door het traktaat met Portugal van 20 April 1859 (opgenomen in het Ind, SUutUbL yoor 1860, N«. 101), waarbjj Portugal afstand doet van alle aan- spraken op eenig gedeelte van de Allor- en Solor-eilanden en van Flores, en bepaaldelijk den staat Woerei op Adonarei den staat Pa- mangkajoe op Solor, en het gebied van Laran- toeka^ Sika en Paga op Flores aan Nederland afstaat. Van Timor beboort volgens het trak- taat de grootste, zuidwestel^ke helft aan Ne- derland, doch met eene Portugesche endavej bestaande uit het gebied van Oikoesi, Noimoeti en een ded van Ambenoe, terwijl het staatje Maukatar of Kdoenin^ne eene Nederlandsche enclaye in het Portugeesch gebied vormt. Voor het overige is de grensl^n zoo getro\ken dat zy de Nederlandsche staatjes Djenilo, Sila- wang, Fialanmg, Lamaksanodoe, Lamakan^^ Naitimoe, Manden, Dirma en Lakekoene ten Westen, van de Portugesche landschappen Kowa, Balibo, Lamakitoe, Tafakai, Fatoemea, Lanken, Dakolo, Tamiroe Eulalaug en Soeai 964 M. ten Oosten Scheldt, Wat Floras betreft is niet alleen het door Portugal afgestane gedeelte met de residentie Timor yereenigd^ maar ook Eudeh met ujne onderhoorigheden » in ^en woord geheel Flores beoosten den meridiaan Tan den Qoenong Keo. In 1839 hebben na- melgk de hoofden Tan Endeh met den Resi- dent Tan Timor een contract gesloten, waarbij tij het oppergezag Tan Nederland erkennen, en daar geheel Oostelijk Flores, met uitzonde- ring der Toormalige Portugesche bezittingen, in naam althans aan Endeh onderworpen is, maakt het kraohtens het gemelde. contract een deel Tan Nederlandsch Indie uit, dat ieds zoo- danig tot het ressort Tan den Resident Tan Timor wordt gerekend. Op gel^ke wijze maakt Westelijk Flores of Mangeraai, als on- derhoorigbeid Tan den Sultan Tan Bima, met het rijk Bima en het geheele eiland Soembawa een deel uit Tan het Gonyerneraent Tan Cele- bes en Onderhoorigheden. Midden-Flores, dat zoowel de Endenesen als de Bimanezen te Tergeefs gepoogd hebben aan hun gezag te onderwerpeuy^ is dus onaf hankelijk en kan niet in strikten zin tot Nederlandsch Indie gere- kend worden. De uitgestrektheid yan de residentie Timor laat zich sTechts by benadering bepalen. In ronde cijfers zal het Nederlandsch gedeelte Tan Timor omstreeks 350, Samauw, Rotti en de kleinere eilanden ten Zuidwesten Tan Timor 30, de SaToe-eilanden 10, het Sandelhout-eiland 250, de Allor-eilandcn 60, de Solor-eiknden 40, en het tot de residentie Timor gerekende gedeelte Tan Flores ruim 100 Tierkante geo- graphische mijlen groot zijn, zoodat men het geheel op ongeveer 850 Tierk. mijlen zal kun- nen schatten. Omtrent de hocgrootheid der bcTolking laat zich nog minder bepalen. Het regeringsyerslag oyer 1864 noemt ze onbe- kend, en zegt dat de gissingen loopen yan 400,000 tot 1,000,000. In yro^ere yerslagen vas het gegiste cijfer yeel hooger gesteld, na- melijk op 1,840,000 zielen (yerslag yan 1860), doch men heeft later erkend, dat die raming alle waarschijnlijkheid te bo yen gbg. Yolgens den'regerings-almanak yoor 1867 beyat deze residentie 184 Europeanen, 754 Chinezen en 4 Arabieren. De inlandsche bevolking op het kleine gedeelte yan Timor dat regtstreeks onder het Nederlandsch gezag staat, vordt in het regeringsyerslag over 1862 op 7,161 zielen geschat, maar in de latere yerslagen niet meer aCeouderlijk yermeld. De Nederlandsche regering wordt in deze f esidentic yertegeuwoordigd door den Resident^ die zijn zetel heeft te Ko^iang op Timor, ea wien een Secretans teyens Yendnmeesier en een £ommies zgn toegeyo^d. Yeider z^ cr een Controleur der 2e klasse en een ambteittir ter beschikkin^ op het eiland Soembs, eea gezaghebber yoor Midden-Timor (Beloe) ic Atapoepoe op Timor's Noordknat, en een yoor de Bolor-eilanden te Larantoeka^ en postkou- ders te Babanw, te Paritti en te Amaranlop Timor, te Endeh op Flores, op Solor, op Rotti, op Sayoe en op AUor en Pantar. De Chinezen staan onder een Kapitein te Ko^ pang en onder een Luitenant te Atapoepoe. Wat de regtspraak oyer Europeaoen e& daarmede gelijkgestelden betreft, behooit (b residentie Timor tot het regtsgebied yan den Raad yan Justitie te Soerabaja (RegL op de regt. org. art. 118), terwql de Resident is zaken yan minder, gewigt eene regtssugl oyer de Europeanen oefeut, yolgens de bepi- lingen Tan het RegL op de regt. org., art ISO. Yoor de inlanders op het GouTememeBU- grondgebied op Timor is de dagelijkscheregt- bank -de te Koepang geTcstigde landiud, 1^ Toorgezeten door den resident, met eeoige regenten als leden, eu de hoofden der borgeriji Papangers, Chinezen, Rottinezen, SoloreieB, SaTonezen enz. als adTiseurs" (Reg, Tersl. OTcr 1849). Yan deze oorspronkeUjke inrigting is in 1852 afgeweken, door opheffing Tandever- pligte aanwezigheid der genoemde adTisereode leden, omdat bleek dat niet al de genoemde kategorien Tan yreemdelingen eigen hooMeu hadden, otjai niet alle personen yan denzelf- den landaard aan hetzelfde hoofd gehoonaam- den (Reg. TersL otct 1852). Bij beslttit tu 29 Mei 1861 {Si6l. n^ 42) is ook eenige regtsmagt toeg^end aan den ciTielen gen^- hebber te Atapoepoe, gelijk die reeds TTocga was Terleend aan dien te Larantoeka. Bmieo het OouTernements-grondgebied is de r^ pleging oTcral op den gevonen Toet aan de inlandsche Toirsteu en hoofden oTergelaten. De militaire bezetting dezer residentie be- staat uit eene garnizoens*compagnie te Koe- pang, waarran een gedeelte gedetacheerd is te Atapoepoe en een ander te Larantoeka. Yoorts is te Koepang een schutterij, uit de Europea- nen en hunne afstammeliagen bestaaode, ea een corps Papangers, ongeTeer 250 man sterk en uit de zich hier ophoudende Bo^ineieni Maleijers, Jayanen, Rottinezen enz. zameoge* steid. Yan bdden meet nog onderschieidett ▼o^ den het uit Timor's yroegere geschiedeois be- kende corps Mardijkers, bestaande uit de af- stammeliugen der skyeui die na den dag bij TL 965 Penfoeik in 1749 wegens hnnne bewesen dien- sten njn yr^gelaten en vereenigd tot een corps, waaiaan later ook vrijgeboren inlanders zijn toegevo^. Reoda ten tijde der Compagnie heeft men getracht het hervormde Christendom ingang te doen yinden op Timor en Rotti, en later heeft het Nederlaudsch Zendelinggenootschap op dese pogingen voortgebouwd. De zendeling- leeraar Donselaab (Eei inlandschs Chmiendam en Sehoolicezen op Timor in 1863, in Meiedee* lingen van wege het Nederlandsche Zendding- genooiseiap, Dl. VIII, bl. 34) schat de geza- menlijke GbristenbevoUdng van Timor op ruim 3000 (waarvan ruim 600, en daaronder omstreeks 300 Europeanen of Kleurlingen, ter hoofdplaats), en die van Rotti op nog geen duizend zielen. De Heer Buddikoh be- grootte ecbter in aijne reis (Dl. Ill, bl. 393 TV.) het aantal Christenen op Timor op meer dan 3000, op Rotti op 7000. Koepang is de standplaats van een Hulpprediker, en er is eene Gouvernements lagere school, die op het einde ran 1864 86 leerlingen telde. Yoor de inlandsche Christenen en andere inlanders die aan het ouderwijs mogten willen deel n era en, zijn door de zendelingen een aantal scholen op Timor en Rotti opgerigt, die in 1857 door het Gouverneraeut zijn overgenomen. Volgens het verslag over het Indisch Schoolwezen tot ult* 1864 telde Timor 10 scholen met inland- sche ouderwijzers, bezocht door 656 leerlingen, en Rotti 30 zoodanige scholen (waarvan ech- ter slechts 18 ten iaste van het Gouvernement, terwijl de OTerige negerieschoien zijn, door de inlandsche hoofdeu op kosteu der bevolking op- gerigt), met 3636 scholieren. In 1865 is ook eea inlandsch Christen-onderwijzer op Savoe aangesteld {SiaaUblad, n<*. 136). Bij beslnit van 11 April 1863 heeft het Gonvernement magtiging gegeven tot de oprigting eener kveekschool voor inlandsche onderwijzers te Koepang; doch deze inrigting was op het einde ▼an 1864 nog niet tot stand gekomen. In de door Portngal afgestane gewesten worden eenige Roomsche Christenen aange- troifen, ' niet in bovenstaande cijfers begrepen. Men schat hun aantal op ruim 11000, meest alien inlanders. Zij hebben op Timor twee, op Adonare 66n, op Flores 6 kerken, van welke laatttte in 1863 twee uit eigei^ fondsen door de berolking gebouwd zijn. Aan twee nit 's lands kas bezoldigde geestelijken is Laran- toeka als standplaats aangewezen. De finanoiele resultaten van het bestuur dezer residentie zyn niet voordeelig voor het UI. Gonremement. Wij vinden daairomtrent in de regeringsverslagen over 1860 en 1863 de yoK gende mededeelingen : ^ Nadeelig Jaren. Baton. Lasten. Tersohil. 1854 / 67,987 / 111,360 / 53,373 1855 # 63,645 M 103,450 , 60,805 1866 # 47,153 0 102,890 , 55,738 1857 M 54,736 # 136.337 M 71,591 1858 , 56,574 r 138.557 , 71,983 In de latere jaren zullen die uitkomsten naar alien schi^jn niet verbeterd zijn. De defini- tieve sluiting van het traktaat met Portugal zal echter minder inyloed daarop gehad heb- ben, omdat het grootendeels reeds s^ert eenige jarcD, staaude de onderhandelingen, Yoorloopige uitvoering had erlangd. Maar de regelmatiger Testiging van ous gezag en de meerdere zorg voor de inlandsche beyolking, vooral zigtbaar in de behartiging Yan het onderwijs en in po- gingen tot bevordering barer welvaart, heb- ben overal in Nederlandsch Indie in de laatst-e jaren 4^ nitgaven Yermeerderd, en soms tot opoffering Yan een deel der inkomsten geleid. £u zoo is, watdeze residentie betreft, bij be- slnit yan 37 Junij 1866 (SiaaUblad n\ 68) bepaald, dat hier geene andere persoonlijke diensten, belooud of onbeloond, ten behoeye Yan 's lands dienst of 's lands ambtenaren mo- gen geyorderd worden, dan in geyal zulks tot wering yan rampen of afwending yan alge- meene geyaren tijdelijk mogt noodig zijn* Heeft deze bepaling ua ongetwijfeld , de strekking gehad om de uitgayen te yer- meerderen, de inkomsten zijn teyens besuoeid door de bepaling yan art. 10 der tariefwet yan 3 Julij 1865 (Staaisblad, n^ 99), dat in de residentie Timor van wege het Nederlandsch- Indische Gouyernement geene nityoerregten zullen geheyen worden. Alleen Koepang was in deze residentie Yoor den grooten handel opengesteld; maar daar hier regten werden geyorderd, terwijl yoor het oyerige alleen reg- ten konden geheyen worden op de enkele puuten waar het Nederlandsch gezag yertegen- woordigd was, giugen de inlandsche en Chi- nesche handelaars, zoowel als de Amerikaansche walvischyaardei's, Koepang yoor bij. Daarom is sedert lang aangedrongen op bet wenschelijke om Koepang tot yrijhayen te yerklaren, en dat karakter heeft die stad nu ook werkelgk* ten geyolge yan de bepalbgen der tariefweti met 1 Januarij 1866 yerkregen, terwgl tevens ook de heffing yan regten op de overige 69 M6 n. plaatsen vaar het Nederkndsche GouTernement 1 tertegenwoord^ is, werd gestaakt.^ Over luchts- en grondgesteldhdd, voort- brengselen, middelen van bestaan en zeden der bevolking zie men de artikelen over de bij- tondere eilanden. XJit physkch-geographisch en ethnologifich oogpunt vormt toch de resi- dentie Timor geen soodanig gebcel of op «ich Eelve staande groep, dat sioh daarover iets in het algemeen laat seggen. In 1861 2ijn door den Resident van Timor, W. L. H. Bbocx, nieuwe verbindtenissen aan- 'gegaan met de Singadji's der Solor- eilanden en den Radja van Larantoeka (28 Jnnij), als- mede met den Radja eu de rijksgrootcn van Ende op Moris (1861) "). Deze stukken, waarbg genoemde hoofden de opperheerschappij ▼an Nederland erkennen, zijn opgenomen in het Btjblad op de StaaU-Courant, 1864—1865, BijU, biz. 181 en 184. Timor (eiland) is het grootste der Kleine Soenda-eilanden, het hoofdeiland der residentie Timor en Onderhoorigheden, en, althans zoo Nieuw-Guinea niet wordt medegerekend, het vijfde eiland m groottevan Nederlandsch Indie. Het ligt tnsschen 8' 20' en 10' 26' Z. Br., en tnsschen ,123® 30' en 127* 14' O. L. De Heer Mblvill yak CABiratE stelt den vlakken inhoud op 613 vierkante mijlen, dat is dus iets meer dan ons ri^ in Europa, hetwelk op 594 vierkante mijlen wordt geschat. Doch Timor behoort niet in zijn geheel tot Neder- landsch Indie ; de kleinere oostelijke helft is aan Portugal onderworpen. Het Nederlandsch grondgebied schatte Mblvill vaw Caknbee op 352 vierkante mijlen, zoodat 261 voor het Portugesche gebied overbleven. Deze verhou- ding is een weinig, doch niet zeer belangrijk gewijzigd door de grensregeling, die bij het traktaat met Portugal van 1869 heeft plaats gehad. Het eiland heeft een langwerpigen, vrij regelmatigen, aan beide uiteinden, het noordoostelijke en zuidwcstelijke, toegespit- Bten vorm. De grootste lengte zal omstreeks 85, de grootste breedte naauw 20 uren bedra- *) Wij merken hier nog op, dat, volgens het BcgeringsvcrsUg over 1865. de grcnzen tm het Kebicd van den SulUn van Buna en Tan den Radja van Larantoeka op Florea, behouden. de regten der Tolkshoofden, due x\jii geregeld, dat het gebicd Tan Bima bevat het westel^ke gedeelte tot en met PotU en onderhoorigheden aan de Noordkust en tot en met Nangaramo aan de Zuidkuet, en dat van Larantoeka het oostelgk gedeelte tot en met Man Merch aan do Noordkttit en tot en met Paga nan de ^uidka^t. gen, ea zijne lengteas staat op de panlMka met een hoek van ongeveer 30 gzaden. H(A wordt aan drie zijden ooigeven door een ded van den Indischen Occaan, bijzonder bekead onder den naam van Timor-zee, doch de Noord- zijde wordt door de Banda-zee beapoeld. De zeeengte tusscheu Timor en Rotti beet Straat Rotti, die tusschen Timor en S«mao Siraat Samao, die tusschen Timor en Allor of Om- baai Straat Ombaai, terwijl die tusschen Timor en Wetter (dat tot de Zuid-Wester-eilanden wordt gerekend) op de kaart van va» De*- FSLDEN VON HiWDERSTEiH dcn zecr gcpastea naam van Straat Wetter draagt. De naam van het eiland Timor beteckeat Oosten, en zal wel af komstig zijn uit den tijd, toen de Maleische zeevaarders nog gecnc ver- der oostwaarts liggende landen kenden. Den- zelfden naam gaven zij gelijjktijdig of laier ook aan het grootste der eilanden, oostwaarts van Timor, thans nog Timor-laut gehect«a. De bevolking van Timor kent zelve dien naaiL niet en evenmin eenigen anderen, die aan het gausche eiland zou toekomen. Terwijl wij willen trachten in de eerste plaaU het beloop der kust met hare inhammcn en uitfitekende punten te beschrijven, beginncE wij bij het zuidwestelijke uitcinde, dat dei naam draagt van Tandjong Oisina en gelegci is juist ter plaatse, waar straat Samao in straat Rotti uitloopt. Door eerstgemelde straa: de kust noordwaarts volgende, vindt men ter plaatse waar die straat zich begint t« ve naauweu, Tandjong Teno, en vervolgens, hi; haren noordelijken uitgang, op 10* 11' Z. Br, Tandjong Balmoetoeng, die tevens den ingaiu vormt van de vijf mijlen landwaarta iiidrJ: gende baai van Koepang, de voomaamste inb^ van het geheele eiland. Aan de andere ztjc-: wordt de ingang der baai begrensd door T^ djong Pakoela, op 10** 11' Z. Br. De baai vai I Koepang heeft eene afwisselende diepie vi: 6 tot 30 vademen. Koepang, de hoofdpbit: van Nederlandsch Timor, ligt aan de Zuids^. van de baai. Zq b tevens de voornaasi^'^ en gunstigst gelegen handelaplaats van k eiland; maar toeh is hare reede in den Wes: moeson lang niet veilig, uithoofde der wii* den, die dan met veel geweld de zeeweringn beuken, waarbQ komt dat de schepea tc ok" onder den wal moeten ankeren. Had ef: Soelamoe, aan de Noordz^de dar baai, l. plaats voor ons ^tablissement gekozen, ir^ zou deze zwarigheid vermeden hebbeo, ym. daur vormen de eilandjea Tikoea en Boero«u* eene kom, waaiin veraoheideae aohepon op e£ Tl. m half kwartier van den wal, in drie tot zes vademen yeilig knnnen ankeren. Y6(5r den ingang def baai ligt nog een derde eilandje, Poelo Kira. Op het Bchiereiland, gevormd door de baai van Koepang ten Zuiden en ,de baai van Ba- rata of Bolerata ten Noorden, verheft zich de berg Salaraoe, die naar de Westzijde in Tandjong Silfiana of Kabaka nitloopt. Ge- noeinde baai, die zich uitetrekt tussohen Tan- djong Barata ten Zuiden en Tandjong Koeroes ten Noorden, is ruim en tegen alle windeo, behalve den noord-westewind, beschut. Zij wordt door oakundige zeelieden dikwijls voor do baai van Koepang aangezien. Daarop vol- gen de uitstekende pan ten Tandjong Mas, Taudjong Gemoek of de Varkenshoek, TandjoDg BiDingo en Tandjong Batoe-M^rah, door min- der diepe inhammen van clkander gescheiden, en vervolgens, tosschen laatstgenoemdeikaap eu kaap Ornay, de Toclang-Ikanbaai, in het land- schap Ambenoe, die 20 vademen diep, maar tcgen het Westen geheel open is. Ban volgen in de Portugesche enclave Oikoesi de open reeden van Lifauw en Oikoesi, en vcr volgen s in het gebied van Eialarang, tusschen Tandjong Atapoepoe en Tandjong Batoe-gedeh, de baai of reede van Atapoepoe, 25 a 30 vademen diep, maar mede schier geheel open. Het bin- nenkomen te Atapoepoe vereischt, wegens de vele riffen, veel behoedzaamheid. De ingang wordt aangewezen door palen, die op behoor- lijkcn afstand uit zee zigtbaar zijn« Wij hebben hier de grenzen van Portugeesch Timor bereikt, vaartoe Tandjong Batoe-gedeh reeds behoort. Wij outmoeten vervolgens Tan- djong Parimbata en Tandjong Maubara, bij welke laatste de eigenlijke Noordkust van Timor aau- vangt, en daarna de kleine baai van Dillj, waaraan de Portugesche hoofdplaats gelegen is, eene baai die een goede ankerplaats ople- vert, maar waarvan het binneukomen gevaar- lijk is voor vreemdeliugen, -wegens de droog- ten die zich aan beide zijdeu bevinden. Tegen- over deze baai ligt, op een afstand van 7a 8 uren, Poelo Kambing, het eenige kleinere ' eiland van de groep van Timor waarop het gezag van Portugal bij het traktaat van 1859 bleef gehandhaafd. De oostelijke grens van de baai van Dilly wordt gevormd door den - hoek Fantakoma. Verder oostwaarts liggen kaap Manatoetoe of Soebang, kaap Larn^, kaap Saro of Sarauw en einddijk op 8'^ 24' Z. Br. en > 1270 14^ 0, L. deNoord-Oostpunt, waarbij een -' eilaa(\3e ligt, Noesa Nessing geheetea. y P^ uaar Nieuw-HoUand toegekeerde Zuid* Oostkust van Timor levert weinig opmerkelijke punten op, of is althans zeer weinig bekend. In het Nederlandsch gedeelte vinden wij hier de kapen Noi-mina en Ponti, die de kleine baai begrenzen, waarin zich de rivier Noi-^iflrna outlast. Westwaarts van kaap Ponti, die den verst uitstekenden hoek van deze kustvormt, ligt eene uitgestrekte baai, die ouderscheidene eilandjes bevat, en wegens de daar aanwezige parelbanken op sommige kaarten de Parelbank- baai genoemd wordt, Aan de Westzijde wordt deze baai door Tandjong Batoe-poetih begrensd, Uet eiland wordt in de rigting van zijne lengteas door een gebergte doorsneden, waar- van de takken en uitloopers schier overal tot aan het strand reiken. In het NederUndsch gedeelte stijgt dit gebergte, voor zoover be- kend is, nergens hooger dan 6,000 voet, doch het rijst hooger in het Portugesche gedeelte, waar de berg Alias, een weinig beoosten de grenzen van het Portugeesch en Nederlandsch gebied en nabij de Zuidkust gelegen, geacht wordt eene hoogte van 11,500 te bereiken, zoodat hij met de hoogste bergtoppen van den Archipel, den Smeroe en den Pick van Lom- bok, om den voorrang zou dingen. In het Nederlandsch gedeelte zijn de meest bekende toppen de Lakaan, of berg van Atapoepoe, in het landschap Eialarang, hoog ongeveer 6,000 voet; de Miomaffo, Moetis en Peti, alleu in het gebied van Sonebait en op ten hoogste 4,500 voet geschat, de Timoe, nabij de Noord- Westkust in het landschap Amfoang, geschat op 4,U00 voet, en in het Zuid-Westen de van Koepang zigtbare Fatoe L6oe, die mede op 4,000 voet gesteld wordt. Daar het centraal- gebergte op het smalle eiland de waterschei- ding vormt, en het Timor geheel aan eenig- zins aanzienlijke vlakten ontbreekt, is er geene ruimte voor de ontwikkcling van aan- zienlijke stroomen. De meeste rivieren vloei* jen uit het hoogere binnenland met sterk verval bijna regtstreeks naar zee, en zwellen bij sterke regens plotseling aan, om in deu Oost-moeson even spoedig te verdroogen. Slechts zeer enkelc zijn het gansohe jaar door van water voorzien; maar ofschoon deze bij den mond eene vrg aanzienlijke breed te en dlepte hebben, zijn zij slechts tot op geringea afstand van dc k us ten alleen voor kleine vaar tttigen bevaarbaar. De voornaamste vallen aan de Noordkust in zee, en zijn de Noi Mina en de Noi Soetrana ^). De Noi Mina ontataat uit de sameuvloeijiog M Ifoi beteekeat in het Timoreetoh » rivier". 68* 90S Tl. yan de Nol Niti of Koper-rivier regis, en de Noi Noni, Noi Bitoi of Goad-rlvier links. De Nol Niti ontsphogt op den berg NefFo of Konaiki, in het oosiclijk gedeelte van hct landscbap Ainfoang; de Noi Noni ontspriugt op den Fatoe L^oe, en vormt, tot aau hare vereeniging met de Noi Niti, de grens tosscUen Takaip aau de eene en Amfoaug met Pitai aan de andere ujde. De Nol Mina, zoo als de rlvier geuoemd wordt die uit de vereeni- ging ontstaat, zet de grensscheiding voort tot aan het strand. De Nol Soetrana wordt ook Noi Foele ge- hoeten. Zij ontspringt op den berg Miomaffo, neemt, in haien schier regt westwaartschen loop, aan de regterzijde de uit het biunen- landsoh gebergte afstroomende rlvier tjes Noi Lelo, Noi Noemoele, Nol Soepoe en Noi Asin op, en stort zich bij Soetrana in het landschap Ambenoe in zee. De rl?ler van Koepaug of Noi Mino, die de hoofdplaats Koepang doorstroomt en zich met een wijden mond in de baai van Koepang stort, hecft slechts een zeer beperkten loop. Aan de zuidkost vindt men eene tweede rivier met den naam Noi-Mina, die de grensschei- ding vormt ?an Amanoebang met Amabi en Anuurassi, en sich bg Tandjong Noi-Mlna in zee stort. De gesteldheid van lucht en groud heeft op Timor veel eigenaardigs en yerwijdert zich, vooral in de Nederlandsche helft, aaumerkelijk van het algemeen karakter van den Indischen Archipel, terwijl zij daarentegen eene opmer- kelijke toenaderlng tot het karakter van Nieuw- HoUaud vertoont. Men onderscheidt wel ia vaar ook hier twee jaargetijden, die zich door soortgelijke versohijnselen als op Java en elders kenmerken; doch op Timor zijn deze veel Bcherper aan elkander overgesteid. Gedurende den Oost-moeson, die van Mei tot October duurt, valt zelden een droppel regen. Vooral langs de lage kusten is de bodem ab verzengd, het gras rood en dor en het veevoeder zoo schaarsch, dat de bewoners verpligt zijn huune paarden en buffeb naar de valleijen der bin- nenlanden te vervoeren. De wanden der ber- gen zijn in dat saizoen schier van groen ODt- bloot, en er heeft een stilstand in de ontwik- keling der planten plaats, die, gepaard met het afvallen van vele bladeren, aan onzen win- ter doet denken. De talrijke kajoe-poetlh boa- Bohen staan met hunne witte stammen schier geheel bladerloos. De bergstroomen, wild en bruisend in den West-moeson, droogen ge- beel uit. De middagzon verspreidt eene on- dragelyke warmte, die in de achadaw toi 94' & 96° Faua. stijgt, en de Timorees hsakt met vurig verlangen naar de maand November, die hem verkwikking belooft aan te breogen, uau met zelden met zgue hoop den spot dhjft, wanneer de pas doorkomende Westei|iude& de waterzwangere wolken over het eiland heea- drijvcn, om haar elders hare laCeuis te does uitstorten. Doch zoo treurig, met uitzondering t&u eukele good bewaterde valleijen, in den Oost- moeson de aanblik des eila^ida is, zoo tref- fend en snel is de verandering, die het na een welnig regen ondergaat. Na weinige dagenis de grond met een donkergroen grastapijt, af- gewisseld met veelkleurige bloemen, getoold, terwijl zelfs de kale berg wanden met geuiige kruiden bekleed worden. De grodkncht, alleen door de brandende zonnestralen tenig- gehouden, werkt wonderen, en de bodem is ie milder, naarmate hij zijne gunaten langer g^ weigerd heeft. Maar ook de West-moeson heeft zijne eigenaardige bezwaren. De lucht la vcclal aomber en betrokken, en de veelvul- dige zware regens en stormvlagen zijn toot den Eoropeaan welligt nog moeijelijker te vei- dragen dan de voorafgaande warmte en droogt^ Het oordeel over de gezondheid van Timor voor den Europeaan is dan ook dooi^gaaus ou- gunstig; het schijnt echter dat in dit opiigt de sterfgevalleu, die herhaaldelijk de natuur- onderzod^ers op dit eiland getroffen hebbeOi tot eenige overdriving hebben aanleidiug ge- geven. Voor bet gahuzoen is althaos de Ter- bonding van de sterfte tot de stcrkte niet bijzonder onguustig, zoo ab uit onderstaaode, aan de Regerings-Verslagen ontleende opgave blykt. KOBPAMG. Atafoepob. Jaren. Sterkte. Sterfte. sterkte. Sterfte. 1858 61 2 56 I 1859 63 6 59 3 1860 80 3 60 2 186 L 70 1 61 1 1862 51 2 56 1 1863 53 5 59 3 1864 80 3 60 2 1865 70 1 61 1 Gemiddeld bedraagt de sterfte te Atapoepoe b^jna 3 en te Koepang rnim 4 pGt De ver- gelijkiiig von beide garuizoensplaatsen beresti^t Tl. 969 wel eenigsins het gewone gevoeleu, dat meer bepaaldelijk Koepang als ongezond beschouwt. De geologische gesteldheid . van Timor is slechts op enkele punten wat nader onder- zocht, en daarom is elke poging, om het eiland uit dit oogpant in sljn geheel te schetsen, aan velerlei gevaar van dwaling onderhevig. Men meent dat de massa van het gebergte behoort tot de graauwwakke groep, en bestaat nit graawwakke-kalksteen, graauwwakke-zandsteen en tboonachiefer, welke drie rotssoorten, gelijk elders, ook hier elkander afwisselen en een zamenbangend geheel vormen. De graanw- wakke-kalksteen vormt verbazende rotsgevaar- ten en steilten, waartoe ook de hoogste berg- toppen gedeeltelijk behooren; zij bestaan uit eene digte massa van graauwe of roodachtige kleur van wit kalkspaat doortrokken en vol holten en spleten, die met puntige kalkspaat- kristallen bedekt zijn. De bergen en heuvels nit dit gesteente gevormd onderscheiden zich door- hnnne gehakkelde en hoekige omtrekken, door tallooze kloren en schenren en door vele fantastisohe naald- of torenvormige spitsen, die bun het aanzicn geven van overblijfselen Tan half verbrokkelde kasteelen^ Deze naakte rotsen uoemt de Timorees met den bijzonderen naam fatoe (het Maleische hatoe^ d. i. steen of klip), terwijl hij aan de minder rnwe en meer afgeronde bergen van graauwwal^ke zand- steen den naam van netem geeft. Deze laatste ziju graauw of geelachtig bruiu van kleur, niaar meestal langs de hellingen met gras en krenpelhout bedekt, en vormen niet zelden lange ruggen, waarin zich enkele kcgel- Tormige toppen tot de hoogte der aanzicnlijk- ste faio^s verheffen, of die zelfs nog overtref- fen. Het thoonschiefcr vertoont zich minder zelfstaudig, maar vormt te midden van den graauw wakke-kalksteen hier en daar onderge- schikte beddingen. In het gebied der graauw- wakke groep ontspringen de stroomen die stof- goud en koperertsen of soms stukjes gedegen koper afvoeten. Aan den zuidelijken voet van den Miomaffo is de graauwwakke zandsteen opgeheven en doorboord door serpentijn, waarin zich vele aderen van asbestvezelen vertoonen, en tus- scben de rolstcenen van serpentijn in de na- burige rivierbeddingcn vindt men vele stukken korrelig magneet-ijzer, soms ter grootte van een vuist. Aan de graauwwakke gesteenten sluit zich ten Noorden en Westeu en hier en daar ook aan de Zuidzijde eene kalksteenvorming van lateren oorsprong, zoogenaamde mosselkalk, die meerendeels lange reeksen van ronde en lage heuvelen vormt. Echter verheffen zich ook in dit gebied hier en daar, en soms mid- den uit de vlakte, ^itiXtfaMs, die ter hoogte van 100 en meer ellen oprijzen, en die door hunne talrijke spleten en kloven natuurlijke vestingen vormen, waaruit de woeste bewo- ners des lands elkander belagen, of in wier ontoegankelijke krochten zij zich bij dreigend gevaar met al hunne have verbergen. De geheele massa der tot dusverre beschre- ven formation is langs de kusten omgeven door een breeden gordel van witte kalk, die zeer op Jura-kalk gelijkt, hier en daar in mergel overgaat en op sommige plaatsen sterk met ijzer-oxyde bezwangerd is. De oppervlakte van deze kalk is overal, waar ze aan de ontbin- dende werking van lucht en water is bloot- gesteld, sterk uitgebeten, vol scherpe punten en bolten, en met eene zwarte korst over- trokken. Uit deze vlugtige en waarschijnlijk ver van naanwkeurige schets van Timor's bodemgesteld- beid, is reeds eenigzins gebleken, dat dit eiland zich door rijkdom aan metalen onderscbeidt. Vooral is het koper van Timor beroemd: er is echter wel veel over gesproken, maar nim- mer ernstig naar gegraven. De oorzaak dat de Oost-Indische Compagnie reeds in de 17de eeuw betrekkingen trachtte aan te knoopen met Manatoetoe, een rijkje aan de Noordkust, ten Oosten van Dilly, was vooral gelegen in de geruchten aangaande rijke koperaderen, voorhanden in een berg in het tot Manatoe- toe behoorende landschap Ad6, dat thans bij de Portugezen V^masse beet. In een rapport van Hugo Gxjlembo&o van het jaar 1665 wer- den daarom trent de zonderlingste sprookjes ver meld. De zaak kwam echter niet ver- der, maar toen in 1748 ook in het Wes- ten van Timor koper ontdekt werd, be* proefde men het voor rekening der Compagnie te graven, doch met geen goeden uitslag. In 1821 vestigde de Resident Hazaakt de aan* dacht der Hooge Regering bij vernieuwing op den koperrijkdom van Timor, waarop Prof. Reinwardt bet eiland bezocht om een onder- zoek in te stellen, dat echter door den onwil zijner begeleiders niet veel opleverde. Naauw- keuriger mededeelingen, geschikt om goede verwachtingen op te wekken, gaf in 1824 het rapport van den Commissaris Krusemak ; maar bet in 1828 door de Heeren Macklot en Mtjlleb, Leden der Natuarkundige Commissie, ingesteld onderzock stelde die verwachtingen grootendeels te leur. Zij vonden wel koper, 070 Tl. 