Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
connen vervollgen; derhallven belet hner gaen noghte comen niet in eenige plaetsen, poorten offe zeehavenen, daer genegen zijn te traffiqueeren noghte mede gedooght uiet, haer van ijmandt eenigen overlasst in hare huiĳsen, aen hare middelen aengedaen werde, mits zij luijden betalen soodanige thollen ende geregtigheden, als met de Comp* vrije wille van outs toegestaen en geaccordeert is van uijtvoeren alls inbrengen, soo well van juweelen, comptanten eude coopmanschappen, als op dem dosso van dit conings frman ampell gespecificeerdt staet. *, In d'geene die de voornoemde firman van grooter waerde met gewellt haer ontwelldight hebben, soodanigh te corrigeeren en dat strecke tot schrick en exempell van soodanige, die ju toecomende onwaerdelijck onse mandaet offte firman souden onderstaen te vernietigen, alle welcke bovenstaende faveuren haer sullt laten genieten, soo lange sConings mandament niet contra- rieeren en eenige sijner onderdanen beschadigen offte ‘d’Moorse na~ vigeerende scheepjens op eenige plaetsen, soo verre sijne Maij' rijek il uiĳtspreijt, verhinderinge offte beletselen wegens haer negotie aen doen *, Eijndelijck sullt haer alle faveur en vriendtschap laten ge- nieten ende onse mandaet hier boven gementioneerdt in alles naerkomen, Gegeven den 21° van de maendt Seersoffer chattmullcheir woll zoffer, int 11° jaer onser regeeringe, A° Mahomet 1048 Hiserij *, zijude jnt jaer onses Heeren ende Salighmaker Jesu Christi 1638 den 18° Julij. Boven nen in ‘t midden stondt *t zegell van Sijne Maij' Chijan in ‘tronde met swarten jnt gedruckt en onder op den dosso aen d'eene houck t'zeegell van Sijne Maij* outste soone 1 Vermoedelijk het hierachter volgende doeument, t Een der uitingen van 'sCompagnies optreden in die streken. 5 Vgl. hiervoor, bldz. 826 noot, 2, OOST-INDISCHE COMPAGNIE 1602—1800. 338 van belang, dat zij opnieuw on thans zeer uitdrukkelijk geheel Golkonda voor den handel der Compagnie openstellen onder de in de stukken ver- vatte voorwaarden; voor een groot deel natuurlijk alechts een sanctie van wat reeds feitelijk plaats vond. Firman van de Golcondase koning sulthan Abdulla Cotobsjah a° 1639 aan ’sE, Compagnie's hoofd in Mesulipatnam verleend. Alle gouvernements ete sullen verdagt sijn, dat de Hollanders op haar verzoek toegestaan hebben en vereerd, dat alle hunne goederen en coopmanschappen met haar scheepen aankomende, alsmeede de kleeden die se in mijn land souden mogen negotieren (gelijk van ouds gebruijckelijck), sullen mogen op- ende afvoeren, verkopen en de koopen waar ende werwaarts het hun goed dunken ende believen sal, sonder dat iemand onder mijn geheele gebied daerop iets sal hebben te pretendeeren. Alle Moorsche, Benjaensche, Jentiefse ende ander coopluijden sonder uijtsondering van iemand sullen haare goederen vrij en onbekommert aan de Hollanders mogen verkopen, ende wederom van deselve in plaats negotieren al 't geene begeeren en hun aan- staen sal, sonder hun daarin hinderlijk te weesen, maar de huijsinge der Hollanders ende haer negotie vrijelijck ende onverhinderd te daten frequenteeren. Het goud ende zilver met haar scheepen in mijn rijk aanbren- gende, sullen aan den meestbiedende ende wien hun goed denken sal, mogen venten, sonder daar van eenige jonkan ofte geregtig- heid te betalen. Ende sullen geene gouverneurs in ende ter wat plaatse het in mijn rijk ook soude mogen wesen, vermogen de Hollanders in haaren handel eenig belet te doen maar ter contrarie gehouden zijn haar behulpzaam te weesen 1. 1 In het Gontractboek Zeeland worden nog vermeld in extract de volgende bevelschriften enz. van Golkonda’s vorst: 1e. „Vier bevelschriften van den Goleondasèhen koning op de regenten van Mustafanager (Condepillij), Mortusanagor (Condawdoe), {een district van Eloer) en Daatcherom, annex aan Muhamed — Sja Nagoer (Rasimandrie) ij 5 i i aah forman van den Goleondasen koning Abdulla Cotobajah A* 1639 ver! Waar bij vergund werd den handel en het vervoer der coopmanschappen ¢ ' eS Bou ie den boreale "ov ds weed gehoorzamen, et als de Zon, voor het hoog aanzienlijk Hof, overvloedig i schappije, op de Regenten, Officiers, en bedienaars van de omtreut de woning van veyligheid, de stad Heyderabaad *, en van Wildenda, tot aan de volck-rijke zeeplaats van Mi toe, in dezer voegen met een luyster uytgegaam, Alzo het puyk onder zijns gelijken, den Capiteyn van, landsche Natie, volgens het beleyd van een verre-ziend o in de quartieren tusschen Masulipatnam en Golconda, met ordre aan d daar toe de behulpsame hand te bieden.” (Dit is blijkbaar de mij uit Havart, Cormandel, beneden overgenomen). 8°, „Forman door den selven verleend in December 1689 wegens de 1 handel in Siecacol en langs de cust van Singelij, daar bij de \ ordonneerende, d'E. Compagnie hare schulden des noods te invorderen.” (Deze ferman trof ik niet in zijn geheel aan. schijnlijk Chicacole aan de Nagavali-rivier op ca, 18° 15’ NE, en dat toen tot Golkonda behoorde. Vgl. Hunter, Gazetteer, II, p. 429 end van Choromandd bij Baldaeus. — Singelij kan ik niet berde bri Reeds minstens sedert 1628 handelde de O, IL C. op Vizagapatam, van Chicacole). 1 Sic! — De maand Sjaban 1049 loopt van 27 Nov. tot 25 Dooemb 2 Overgenomen uit Havart, Cormandel, I, bldz. 149. 8 Vgl. hiervóór, bldz. 285, noot 7, OOST-INDISCHE COMPAGNIE 16021800, 385 in de schaduwe, en beschutting van het dagelijks vermeerderende Hof begeven. hebbende, in de zee-koop-plaatze Magulipatam is komen woonen, zo hebben wy uvt een Koninklijke gonste, en beleeftheyd hare verzouken en begeerten, met de eer van inwilliging te zaam gevoegd, en bij dit bevelschrift geboden. Dat zij Hollanderen in de boven-genoemde quartieren allerley zoort van koopmanschap, en goederen mogen kopeu, en verkopen, en naar, of in die zee-koop-plaats naar andere plaatzen, om te verkopen, vervoeren, hebbende zij [Regenten] haar hier in de be- hulpzame hand te betonen, zonder haar ter oorzake van Pullery 1, weegs en plaats geregtigheyd Moelawizaal *, en zommige andere af- vorderingen, moeylijk te vallen, zich daar tegen te stellen, of yet te eyschen, en te vorderen, noch in geene manieren yets te begeeren, of te verwagten, aangezien alle hare goederen, en koopmauschappen, zo wel die zy kopen, als verkopen, aan haar (Hollanders) vry verklaard zyn, dierhalve moeten zy [Regenten] zich naar luyd van dit werelds onderdanige bevel-schrift gedragen, en zich in het zondigen daar tegens wagten, en houden dit van een hoognodige zaak ‘van een sterken aandrang. Geschreven in de grote eerwaardige mane Sjabaan, Anno Muhammeds 1049. Anno Christi 1639, CXXX. AMBON, 16 Mei 1640, * Het is bekend, dat ook na Van Diemen's tweeden tocht (vgl, hiervóór, bldz. 816) de rust in de Ambonsche kwartieren niet was hersteld. Kakiali en de stadhonder van Ternate’s sultan, de kimelaha Loehoe, bleven een vijandelijke houding voeren én tegen de O, 1, ©. én thans ook tegen Hamdja, voorzooverre deze beschouwd werd ols met de onzen te zijn verbonden. In die strubbelingen vond ook een tocht plaats naar Bonoa, waar een deel der bevolking de zijde onzer vijanden had gekozen, maar in Mei 1640 door de onzen werd onderworpen en bevredigd (Vgl. Bouwstoffen, II, blde. LXIV, v.v.; Dagh-Register 16401541, blde. 46, v., 290, 454). Tn den jare onzes Heeren Jezus Christus op den 16 dag der maand Majus A. 1640, ! „Pallery is een geschrift wegens de geregtigheyd, die aan den Heer voor het weyden van draag-beesten betaald word.” Wiza, 'twelk omtrent drie duyten naar onze rekening beloopt.” 8 Overgenomen uit Valentijn, IT, (Ambon), b, bldz. 129. handel te drijven”, en tevens, dat hij bevel zou geven, „d'onse haer in "t minste geen empeschement souden bieden, ende soo sulok alreode ook gebeurde bij schrijven van 28 October 1696 (Val. Degh-Begister p.3; Birdwood, Report, p. 218, Dagh-Register 1681-1091, bide. 8, 7; 1640—16i1, bldz. 87, 89, 184, v. 421). Terwijl dan in hot begin van 1640 de Engelschen Armagaon verlieten, verkregen reeds in October van dit | jaar de Nederlanders onderstaanden privilegebrief. Caul door Willegotij Wenketapenaijk *, heer van Armogen, verleend in October 1640. Gij moogt komen met UE. scheepen in mijne havenen Dangara- rasoepatnam * (dat is Armagom), Cottapatnam, Pondicrecorij, 1 Uit het Contractboek Zeeland. ‚ 8 „Desen sal apparent met bewilliginge des Konings een independent ge- bied gevoerd hebben” (Contractboek Zeeland), Deze koning zon dan moeten zijn geweest de vorst van Karnatika (Vijayanagar, Chandmgiri, Vellore), maar het hoofd, de naïk, van Armagaon mocht zich in een feitelijke onaf- hankelijkheid verheugen (Vgl. Dagh-Register 1641—1642, bldx. 272, 274, 238). * Durgarayapatnam. 7 Volgr. IL 22 = OOST-INDISCHE COMPAGNIE 1602—1800. 339 verschillen tusschen beyden achten wy kleyn; dat ghy Christenen syt, is langh voor desen geweten, doch gemeent, anderen Cristum had, waeromme gemelte Sijne May* U door my laet gelasten , alle Uwe woningen (geene uytgesondert), daer den datum, vooren verhaelt, opgestaen heeft, aff sullt breecken, beginnende van de noortsyde, welck het joughste is gebouwt, ende soo voorts ten eynde toe !, Uwen Sondagh en willen wy niet gedogen, ghy openbaer sult houden, opdat de gedachtenisse van dien naem ten eynde comt. De capiteyn ofte het opperhooft van Uwe natie ?* en sal voortaen niet meer als een jaer in Japan blyven ende jaerlyckx verwisselen, als die? vau Macao gebruyckelyck geweest is, opdat, langer alian- tie met de natie houdende, de leere niet werde uytgebreyt, want het contrarie geen gerustheyt geven can; "t volgende, waer nae U sult hebben te reguleeren, sal U naer desen door de Firandise regenten werden aengedient. CXXXLII. BENGALEN, 10 Januari 1641, * De Nederlandsche factorij te Pippli, waar vok Denen, Engelschen, Portugeezen, ens. handel dreven, mocht zich al spoedig in een zekere beteekenis verheugen. Reeds in 1640 was daar met den Beúkaalschen handel gedarende één jaar een winst gemaakt van ruim f 26000 en G. G. & R. spraken dan ook in 1689 van den progressieven stand van den handel op Bengalen. Bij het optreden van een nieuwen nabab wist de chef der factorij, Adriaan Helmont, de opvolger (1689) van Jacob Mahuysen, een nieuw — het onderstaande — ,couwel” of ferman te verkrijgen „wegen den vryen handel in Pipeli ende Bengala, mitsgaders toezegging van allen behulp ende faveur.” (Vgl. Dagh-Register 1640-1041, bldz. 91, 216; onuitgegeven schrijven van G. G. & R. 1689; Bijdragen Hist. Gen., ILL, bide. 844 v-v.). Translaet uijt firman, door den nabab van Orlxa aen St Adriaen Mellmont 5, oppercoopman in Pipelij, verleent. 1 Onmiddelijk werd aan dit bevel voldaan (Nachod, S. 288, ff., Dagh-Register 1640—1641, blz. 167). * In die dagen de bekende Francois Caron (8 Febr. 1889—10 Febr. 1641). * NL der Portugeezen. + Uit het Contractboek. * Schrijffout voor: Hellmont. Dit is mijn firman, welck begeeren, dat alle gouverneurs ‘sjon- kaniers + ende moradores *, die in de landen van Orixa sullen ter harte nemen; ende daerbij verstaen, dat Sr Adrisen Hellmout, capteijn der Hollanders in Pipijlij, ons comende ver wellecommen ende begroeten, dit firman tot versterckinge haerluijder negotie van onsen handen versoght heefft, ons te kennen gevende wat vrijdommen voor desen genoten hebben; mitsdien met de Hol- landers omme haerluijden verder contentement te doen ende onse landen door haren handell florisanter te maeken in een nieuw contract getreden ben, namentlijck : Ter wadt plaetse en havenen in Orixa haerluijder schepen soude mogen sencomen, sijlieden haere goederen ende volck sullen ver- mogen te lossen ende aen landt te brengen, sonder eenige de minste verhinderinge offte ondersoek van jemandden, ende soo wanneer eenige goederen willen affscheepen ende daermede vertrocken, sall heerluijden niet meerder als met desellve gecontracteerdt hebbe, affgevordert werden, Jngevalle hare aen te brengen coopman- schappen in Pipelij niet en cunnen vertieren, mitsdien genood- saeckt werden d’sellve naer andere plaetsen landtwaerdt in te vervoeren, omme aldaer beter avantagie aen te troffen, sullen met betalen van 3 perc” eens mogen vollstaen ende haer lieden alls dan een cedulle offte passe verleent werden, ter wadt plaetsen sijlieden passeeren en die goederen vervoeren, vrij en liber van alle verdere tollen en‘s’jonkannen zijn zullen; ook op aencomste van hun schepen offte jaghten van jder, zij cleen off groodt, niet meerder gehouden zijn te bethalen als 300 ropias eens, sonder eenige andere cosstumen offte nieuwigheden, hoedanigh die genoempt moghten worden, subject te sijn; hare goederen , t’zij naer Narraijn- gerra * vervoerende offte van daer brengende, zullen van seven gedeellten een gedeellte vrij hebben ende sulx niet meerder als van de ses sevende gedeellten gereggtigheijt betalen, ten ware andere cooplieden den 4 gelargeerdt wierden, als wanneer mede d'sellve vrijdom sullen genieten. Van alle cleeden, suijckeren, sallpeter, wasch ende andere coopmanschappen, wellcke zijlieden landwaerdt in souden mogen procureeren en naer Pipelij begeeren te vervoeren, sullen niet meerder als 8 ten hondert betalen, sonder dat ijmandt 1 Belastingambtenaren ? = Het Port, ,moradér” = inwoner, ingezetene? 8 Narayangarh (bij Valentijn: Nareinger), ten Noorden van Pippli, aan een zijtak der Haldi. OOST-INDISCHE COMPAGNIE 16021800, 841 hare goederen vermagh te openen offte besightigen, maer sullen op haer lieder simpell aengeven volcomen gelooff meriteeren. Soo nu echter eenigh ander vermoeden was, sall maer een pack ende niet meerder van jder specie mogen geopent werden. Hare goederen sullen vermogen t'jmbarqueeren ende met alle cooplieden tharen huijse te handelen naer believen, sonder van jmandtden daerinne getouleerdt (?) offt verhindert te werden, Kenig goudt offte sillver aenbrengende, vervoerende offte verhandelende, sullen daer van geen gereghtigheijt be- talen, maer voleomen exempt zijn; t’jnvorderen van hare uijtstaende schullden sullen ook int minste niet geobsteerdt maer, des noodigh ende versoght zijnde, de schulldenaers bij weijgeriuge van betalen in hare handen gelevert werden, mits dat desellve schulldenaers met hare schepen niet en sullen vermogen te vervoeren; sall mede van haren handell, t zij vereoop offte jncoop, tharen huijse geen on- dersoek noghte aenteijkeninge door eenige macckelaars offte anderen gedaen, maer in haren opreghten handell voleomen gelooff gegeven werden. Van de goederen, die met hare schepen aenbrengen , lossen ende bij invenditie offte anders weder willen jmbarcqueeren, zullen geen tholl betalen. Haerlieders dienaers eenige misdaet plegende, uijtgesondert van dootslagh, diverije ende diergelijcke capitale, sall den Gouverneur d'selve niet vermogen in apprehentie te nemen, veell min daer over te straffen maer tot dien eijnde aen de capitteyn der Hollanders geintregeerdt werden, omme hare verdiende straffe t'ontfangen; dogh sulex niet geschiedende, sall den Gouverneur sigh ook sodanige sueke mogen aentrecken, Soo ‘t geviell, de Portugesen ‘te lande offte die van de sjeliase t eenige quetsie ende force tegen d'Hallanders attenteerden ende de Hollanders sigh daer over willden revengieren, sall den Gouverneur sigh daermede niet te bemoeijen hebben, maer haerlieder saeke naer begeeren laten hanthaven *. Hijntelijck confirmere noghmaell, d'Hollanders tot egene plaetsen eenige thollen noghte sjonkannen anders als in Pipelij ende Narraijn- gerra, sulx hier vooren gespecificeerdt, affgevordert sall werden. Soo nu eghter jets contrarie desen ende haerlieden daerover molesste geschiede, sullen d'overtreders tot exempell van andere ten hoogsten gestrafft werden. + Galjas? — ,Gelias, sijnde een slach van cleene smalle doch lange vaer- tuygen, de fregatten niet seer ongelijck, doch worden met 16, 20 ofte meer riemen voort geroeyt, soo snel dat het te verwonderen is” (Bijdragen Hist, Gen., III, bldz, 847). 2 Vgl. hierbij Dagh-Register 1640—1641, bids. 216. OOSTINDISCHE COMPAGNIE 1602—1800; 343 dan liberteijt van religie offte godsdienst sall mogen exeroeeren ende laten oefenen; daer en boven alle incomen der geestelijcke goe- peren voor hem in propria genieten. De mogadon * Serdiseijt, jegenwoordigh overste van ‘t voor- schreven forten d'Aguada, sall all de goederen van de blancke Portugesen, op de Bardes woonende, genieten, maer tollen, imposten ete", als voor desen sen de Maijesteijt van Spanjen is gedaen, sullen betaelt en opgebraght worden aen de Hollanders. Tot belooninge, naer verrighter sacken deses faicts, sall den gecommitteerden van den Bischop, Babijsianeijk ' genieten d’jn- comste van een der beste ende rijckste dorpen op ‘t eijlandt van Goa liggende, maer de stadt van Goa en aencleven van dien vorders ter eigendom voor de Compagnie. Ende vermits gemelte bisschop eenige verhoolen gelt in Goa te zijn seght en oock te willen aenwijzen, waer ‘tsellve is, sall bij veroveringe daervan de gereghte hellfft vooor hem en d'ander voor de Compagnie wesen en gereparteerdt worden. Adij 26 Martij A° 1641. Tut schip Amboijna ter rheede voor Wingurla. Was onderteekent Dominicus Bouwens, Jan Jsbrants- zoon Jongh, Gerritt van Harn, Cornelis Clasen Staets, Floris van Cassel, Pieter van de Camer, Aris Neijgh, Zweer Momenszoou, Jacob Nollpee, Dirck Janszoon Bolles, Raedt en Secretaris, * bid * Hoe G.G, & R. over deze overeenkomst dachten, blijkt uit hunne instructie van 11 Juli 1641 voor Matthijs Hendrikszoon Quast, toen naar Goa met cen nieuwe vloot gezonden. „D'onderhandelingh ende 't contract met (den) Bisschop van Saloedo is ons met reden suspect, te meer 't selve soo rucht- baar sy, den Portugees daer van niet onwetend ean wesen, ende dewijle desen persoon ongemollesteert laten, moeten over sulcx crachtelyk besluyten, onse yyanden daermede voordeel doen, ende nyt dese negotiatie alle des- seynen ende gelegentheyt trachten t'ontdecken, des oock t'onbeschroomder Ceylan gesecoureert ende Goa van volek geheel ontbloot hebben, soo dat van desen Bisschop ende sijn voorgeven niet te veel staat dient gemackt, hem noch den synen veel crediets te geven opdat niet bedrogen worden, waerop vertrouwen, dese onderhandelingh van d'andere syde eenelyck aen- leggen: echter dient ala noch niet gehoel voor 't hooft gestooten, maer met diseretie aengelouden.” — Deze instructie is afgedrukt in deze Bijdragen, Nieuwe volgreeks, II, bldz, 320, v‚v. Op bldz. 829 staat daar een komma geplaatst tussehen ,moeten” en ,over.” In het manuscript bevindt zich deze komma niet. Het komt mij voor, dat zij moet geplaatst worden tusschen „laeten” en ,movten”; de zin loopt dan beter. Ik heb mij dan ook de vrijheid ver- oorloofd, haar dáár te plaatsen. nnen OOST-INDISCHE COMPAGNIE 16021800. 345 CXXXVI. ATJEH, — SUMATRA’S WESTKUST, Februari Maart 1641, * Na het contract van 17 Januari 1607 (hiervóór, bide. 48) hadden de verhoudingen tusschen de O, LC. en Atjeh wel allerlei phases door- staatkundige dat vooral drie aangelegenheden bij bet voortbestaan dier relaties waren betrokken: onze handel met Atjeh zelf, die met Sumatra's Westkust, waar Atjeh in de eerste helft der 17de eeuw zich had gevestigd en gaande- weg uitgebreid en de vraag, wie invloed zonde uitoefenen over Straat Malaka, en, daarmede in verband, op het Maleische schiereiland, Van een versterkte plaats in Atjeh, waarvan het contract van 1607 sprak, had Iskander Moeda, de opvolger van den sultan, die het privilege had geschonken, niet willen weten en ook overigens was men aan Su- matra's Noordkust hoe langer hoe minder geneigd, het gezag der O.LC. uitgebreid te zien, hoe langer hoe meer, zich daartegen te verzetten. Vooral toen de krachtige Iskander Moeda (in 1607) op den troon kwam en het rijk uitbreidde ver buiten de grenzen van oorspronkelijk gebied, op Sumatra's Westkust en het Maleische schiereiland. Noch hij, noch zijn opvolger, bleken ten slotte genegen, mbt ons op te trekken tegen het Portugeesche Malaka, dat dan ook door ons werd veroverd met hulp van Djohor, maar zonder aasistentie van Atjeh (Tiele, Europeërs, En bldz. 120; VII, bldz. 184, v.; IX, bldz 243, v.v., 808, v.; I, bids. IT; di. If, passim; Dagh Registers, passim). Zijn opvolger an schoonzoon overleed den 15 Februari 1641 en nu kwam de tijd eener vrouwenregeering, ingewijd door cen dochter van Iskander Moeda, weduwe van diens opvolger. In de eerste dagen van haar bestuur ver- scheen in haar rijk een gezant der O. 1 C. — een der vele gezanten naar Atjeh uit Batavia van die dagen — Joost of Justus Schouten. Hij wist den volgenden privilegebrief te verwerven (Bouwstoffen, TIT, bldz. II v.v., VI, v.v.; Dagh-Register 1640-1841, bldx. 422, v.v.), waarbij enkele vroegere voorrechten * werden bevestigd. Translaet uyt ‘t Maleys vant firman ofte schriftelyoke acte der koningine van Atehyn, nopende 't confirmeeren van des Comp™ premineutien in hare May* Coninckryck. By gratie vanden Almachtigen Godt comt dit schriftelyck mau- 1 Overgenomen uit Dagh-Register 1640—1641, vldz. 495. De datum moet gesteld worden tusschen 28 Maart en 27 Mei (Vgl. Dagh- Register, bldz. 428 j 425). „3 Vgl. b.v. Bouwstoffen, IL, bids. 854, v. — Ik neem die „benefitien’ hier niet op (ofschoon zij meestal als een contract worden beschouwd door andere schrijvers), omdat zij niet geteekend zijn geworden door den Sultan, ver moedelijk zelfs niet officieel op schrift zijn gebracht, Poa” Od | OOST-INDISCHE COMPAGNIE 1602—1800. 347 Item sal geen handel aen Denemarcken, Engelsen en Fransen schee- pen in deze vier genoemde steeden verguut ofte toegelaten werden. CXXXVIL PALEMBANG. 21 Juni 1641, * De eerste aanrakingen der Nederlanders met Palembang dagteekenen waarschijnlijk van 1616, De toenmalige vertegenwoordiger der O, L C. in Djambi, Andries Soury, zond toen (in April) „een sebenckagie aen den Coninck van Palimban” door diens in Djambi vertoevende gezanten. De Pangeran wilde handelsbetrekkingen met de Nederlanders aanknoopen. Ongelukkigerwijze zette het onhebbelijk optreden van Nederlandsche vaartuigen tegen Palembungers, o.a. tegen naar Djambi gezonden ge- zanten, kwaad bloed. Coen trachtto hierin te voorzien en in 1617 ging Orijn van Raemburch in overleg met Soury naar Palembang, waar hij vriendelijk werd ontvangen en waar hij ook aantrof den koning van Banque” (Banka), schoonvader van Palembaug's vorst. Men hoopte, in Palembang te kunnen opkoopen benzoë, drakenbloet, was, olifants- tanden, peper, hout. De commercieele betrekkingen bleven voortduren en in 1619 werd, „om de vruntschap te onderhouden ende notelyekheden te becomen daer (een) assistent gelaten” Sedert was dus eene Neder- landsche factorij te Palembang gevestigd. Wel werd zij reeds in 1621 weder gelicht met het oog op Coens plannen, den handel zooveel mogelijk in enkele centra te trekken, maar de betrekkingen werden niet afge- broken. De wijze, waarop de Nederlandsche zoogenaamde „vrye luyden” de wateren ten Oosten van Sumatra onveilig maakten (vgl, ook hiervddr bldz, 291), bracht de Hooge Regeering in moeilijke verhouding, ook tot Palembang, en in 1622 werd een gezantachap gezonden door Coen, „omme met vrientschap en een goede vereeringe bij de Coninek ende grooten te versoeten ende exeuseeren de groote faulte door de vrye lieden sen haer volok begacn”, wat dan ook gelukte, althans wat de schijn aanging: vergeten toch werd „d'outrage” niet en de onzen moesten zelfs in Djambi op hoede zijn tegen Palembang, al bleef uiterlijk de verhouding vriendelijk (Vgl. Mae Leod, 0. I ©. op Sumatra, in Ind. Gids, 1903, bldz. 1250, v.v.; onuitgegeven missives van Soury aan Coen, 15 Juni, 2 Juli, 27 Nov. 1616; van Coen aan Soury, 4 April, 23 Mei 1617; wan: Copa an allier ass Coen, Sept. 1617; van Coen aan Hewindhobbers, 22 Jan. 1620, 16 Nov. 1621, 6 Sept. 1622, 20 Juni 1623; aan J. Jen, Hoochlant te Palembang, 2 Sept. 1621; aan B. Kunst te Djombi, 24 Maart 1626, enz.). Later kwamen de betrekkingen gedeeltelijk onder den invloed — het is bekend — van die met Djambi, met Mataram; een intermezzo was onderstaande overcen- komst (Vgl, Bouwstoffen, IL, bldz. XXUV—XXXIV; dl. HIE, bìdz IT, XLI, 88, waar dit contract is afdrukt; Dagh-Register, passim; onwitgegeven missive van Pieter Soury te Palembang aan Van Diemen, 19 Juni 1633; 1 „Nota, d'originele acte is sonder datum, maer met der Coninginnen grooten segel bevesticht.” * Uit het Contractboek. OOST-INDISCHE COMPAGNIE 16021800, 349 OCXXXVITT. MADAKA. 15 Augustus 1641. ' Malaka was den 14 Januari 1641 veroverd, ne een inslaiting van een achttal jaren (sedert 1688) en een eigenlijk beleg van bijna een half jaar (Vgl. Bowwstoffen, II, bldz. LXXXI, v.; deel III, bldz. XII, v.v. an verdere bekende bronnen en litteratuur, als het Dagh-Begister, enz.) Een van de vele zorgen, welke den eersten Nederlandschen gouverneur der vesting, Johan van Twist, bezig hielden, was de verhouding tot de omliggende Maleische stammetjes. „Nae verscheyde conferentien ende raetslagen”, werd o.n. met het naburige Naning „ende d’omleggende dorpen” in Augustus 1641 onderstaand „accord getroffen", dat de Neder- derlandsche suprematie over die streek in rechte vestigde in plaats der vroegere Portugeesche (Dagh-Register 18401641, bldx. 867, 460, waar het contract ís afgedrukt; 164/—1649, bide. 78). Artijkelen ende conditien geaccordeert, beslooten ende geresollveerdt tusschen den BE. Joan van Twist, extra- ordinaris Raedt van Indien ende gouverneur over de stadt ende fortresse van Malacea sampt syn Ed Raden ter eenre, ende Toulella Palawan, capiteijn, ende radia Mers, Perpatij, Lowatan, Maranga, Mattamarra, ende Bansa deraije *, ousten van Naningh * met d’ omleg- gende dorpen ter andere zijde. In den eersten beloven ende sweeren de voorschreven capiteijn ende ousstens nijt den name ende van wegen de geheelen menighte, de doorlughtige Hoogh ende Mogende H™ Staten Generael van de Vereenighde Nederlanden, Zijn Hoogheijt ende Vorstelijcke Genade Frederick Hendrick, prince van Orangien etca, de Bewinthebberen der Vereenighde Oostindische Comp* jn dese landen, den Ed™ Heer Gouverneur Generacl ende Raden van Indien, mitsg®* hier ter stede den E. Heer Gouverneur ende zijne Raden, jtem alle bevellhebberen die over haer gestellt offte naermaels mogen gestellt werden, gehouw en getrouw te zijn ende een ijder naer zijn uijterste vermogen in alle behoorlijcke onderdanigheijt tot den Nederlandschen staet te draegen als getrouwe vassalen schulldigh ende gehouden zijn, sonder tegen deselve staet jets voor te nemen directelijck offte jndirectelijck, + Uit het Contractboek. * De namen zijn iets anders gespeld in het Dagh-Fegister. — Radja Mera wordt ook wel „hoofd van Naningh" genoemd (Dagh-Register 1640—I641, bldz. 857), — Palawan is zeker het bekende pahalawan = krijgsoverste, enz. 3 Ligt ten Noorden van Malaka en is thans een der z.g. Negari Sembilan. OOST-INDISCHE COMPAGNIE 16021800, 351 rijssvellden ende alle andere vruchten ande Generale Oosst-indische Comp* te geven de thiende dersellver. Item van de betele ende peper thuijnen jaerlijex soodanige rente als naer groote dersellver voor desen is gebruijckelijck ter arbritrage van den valiadoor des hortes ' ten overstaen van de gemaghtigdens van de Comp" ® ende de voorschreven jnwooonderen; d° thuijnen onder den anderen vercoopende, sullen gehouden gewesen aen de Comp* offte hare gemaghtigens te betalen den 10* dersellver in contant, gelijek voor dese costumelijck. 6. Mits * dat ten tijde van de versamelingh de voorschreven Neder- landsche Oosstindische Comp* deselve gehouden blijven, sen de voorschreven gaerders te verstrecken 200 gantangs melie * off onge- stooten rijs tot hun onderhoudt neffens een stuck lijnwaet ende cassa * tot erkentenisse aen den capiteijn van gemelte Naningh. te De voorschreven neellje all * t gellt van thuijnen ingesamellt wesende 7, den Capiteijn van de voorschreven jncomste genieten het thiende deel, soo aen waren als gellt, gelijck voor desen ge- bruijckelijck, mitsgaders den schrijver van d° capiteijn 5 crusados * ende den prijseerder van d° tuijnen ende voornoemde neellje 5 gelijcke crusados, eens voor haere gagie sonder meer. 8. Eenige vaertuijgen met betele van Naning comende, zijn gehouden te blijven leggen aen de bancksaell ende voor gerechtigheijt te betaelen van duijsent, hondert bladen d° betelen; van gelijcken voor ijder prauw cen crusado ten behoeve van meergemellte Comp*. Item voor den dienaer van den ontfanger off sabander hondert 7 Valiador dos hortos: schatter der tuinen. saret sth ise ik dede met een th ed * Een crusado: dE Valentijns’ tijd} real: (Batavie, blds, 857); gewoonlijk: Inger: f 1.25 ongeveer, OOST-INDISCHR COMPAGNIE 1602—1800. 355 lonten, kogels ende ammonitie van oorlogh, niets gereserveerdt offte uitgesonderdt, sonder eenige dersellver te behouden offte ver- steken, veelmin namaels te vercoopen, kopen offte ellders te ver- voeren op verlies van lijff en goedt. * 21, Jn wellcke penaliteijt mede sullen vervallen ende paratelijcken werden geexecuteerdt alle die eenige Christenen, slaeff off vrij persoon, aen Mooren offt Heijden naert sluijten van dese contract vercoopt offte desellve, tzij goedt willens offte met bedwanck, van haer meesters traght te onttrecken offte vervoeren, jnsonderheijdt die soodanige Christene slaven laet besnijden offte met gewellt daertoe tracht te bewegen, De voorschreven jnwoonderen van Naningh sullen niet vermogen, met eenige buijtenlantsche natie te handelen offte trafficqueeren, directelijek offte jndirectelijck, maer blijven gehouden hare goederen eenelijcken aff te brengen langs de revier van Malacca, sonder eenige andere passagie offte frequentatie met voorschreven vremde handelaers langs de reviere Panagie ? te houden, onder wat pretext t zellve mogen wesen, op verbeurte van lijf en goedt. ‘ 23. Ende opdat den jnhoude van voorverhaellde poincten ende artijkulen in alle hare leden onverbreekelijck aghtervolght ende naergecomen werden, is met gemeen bewilligen tot hoofft ende capiteijn van gemelte Naningh met resordt van dien bij den H* Gouverneur en Raedt gestellt ende geauthoriseerdt den voorgemelten Toulela Palawan ; ende radia Mera, Parpatij, Souwantan, Maranga, Mattamara ende Bansa de Raija als overstens ende maden neffens densellven Toulela Palawan, sonders welckers advijs ende goedtvinden mits * het gouvernt ende beleijt van Nanningh aengaende sall mogen gepitchiaerdt offte besloten werden, op pene van nulliteijt ende verlies zijns ampts, tot weleken eijnde blancke brieffken 4, met merck van de Comp* getekent t Vgl. hiervóór, bldz, 854, noot 1. * Val. Dogh-Register 1641—1642, bldz. 79, 94, 95, 112, 181, 187. Is deze stroom de tegenwoorpige Linggi? In elk geval ligt zij „op dese syde van Cabo Rachado" (Dagh-Register 1640—1641, bldz. 226). 8 Dagh-Register: .niets.” € Dagh-Register: „de blancke brieffkens.” mn = OOST-INDISCHE COMPAGNIE 1602—1800. 357 Sundagh ofte Rustdagh, van gelijcken Heijlige dagen die gewoon zijn te vieren, niet observeren mogen, maer soo lange-in dit geweste zijn (om alle onheijlen voor te comen) deselve geschuwt sullen moeten werden. Dat men alle psalmboecken, testamenten, ofte eenige andere diergelijcke boucken, waermede de Christenen hun ordinarie te buijten gaan, uijt d’oogen der Japanderen sal houden, ofte soo contrarie te doen bevonden, sullck als de Portugeesen gestraft werden. 7° maen, 3 dach; (onderstont) uijt den naem van de twee regeerende gouverneurs van Nangasacque. Dat dit bovenstaende alle de Hollanders, die reede gearriveert zijn ende hier naer oock te verschijnen staan, hun door den Hollandsche capiteijn serieuselijcken belast werden zal, ende sulex met zijn eijgen onderteeckeninge bevesticht, sullen ons wel laten gevallen. * Was onderteeckent M. Le Maire. Item tot meerder beswneringe, dat gelijck eertijts de Portugeesen en nu de Chineezen, alle des Comp™ schepen gelijckelijek precijs den 20 dagh van de 9° Japanse maene (zijnde dit jaer 24 October) sullen moeten vertrecken, en d'onvercochte coopmanschappen terugge voeren, vergunnende de laeteomende schepen vijftich dagen tijt, ende aen “t opperhooft met d'eerste ofte lactste te vertrecken. Dat de rouwe sijde als ten tijde van de Portugeesen de pancado * onderworpen, ende aen de 5 Keijserlijcke steden * uijtgedeelt moste werden. Dat geen Japanse dienaers mochten gebruijeken, maer van eijgen natie mosten laeten dienen, met bevel geen Japanse diensers noch Firandesen op ‘t eijland bij d'onse mochten comen, mits deselve voor bedeckte Christenen sijn gerespecteert. Dat alle “t geent vau's Comp* huijzen in Firando noch overigh 1 Lemaire vaardigde terstond de noodige bekendmaking aan de onder zijn gezag staande Nederlanders uit, welke aldus eindigt: „Niettegenstaande dit alles voor cen Christelijck gemoet hert ende swaer valt om te obser- veren, soo ist dat echter, om alle swaericheijt soo veel mogelijck voor te comen, die hier over 'sComp* rijcke capitalen, schepen ende volekeren mochten comen te ontstaen, ons soo lange hier noch «ijn naer sullen moeten voegen. Ondertusschen betracht een ijder met innerlijcke heilige gedachten zijn Godt te dienen.” * De jaarlijksche prijszetting door de gouverneurs van Nagasaki van de verschillende zijdesoorten. 2 Yedo, Miako, Osaka, Sakai en Nagasaki (Nachod, 8. 244), OOST-INDISCHE COMPAGNIE 1602—1800. 350 jaren de betrekkingen tusschen de Nederlanders en het rijk van Bijnpoer niet verbroken geworden. Zóö werd den 21 Ootober 1640 de opperkoop- man Klaas Korneliszoon Block „met oen proper geschonck” naar don Sultan gezonden, om de Portugeezen, van wie men had vernomen, dat zij met Bijapoer wilden onderhandelen, „daerinne voor te comen”, Block verzacht nieuwe fermans, ul. van tolvetihela voor 's Comp* gooderen en tot verlof, om, „dewvle (vermits der Portugesen boosdadicheyt) in Wingerla Comp” dienaeren ende middelen niet wel seecker waren, de logie met eenich geschut mochten versien”. Niettegenstaande stellige beloften, werden de fermans wel „geconsipieert ende geschreven”, maar waren zij „noch niet geteeckend ofte geschapt”, toon Blook na eenigen tijd toevens weder vertrok (Vgl. Dagh-Register 16401641, bldz. 100, v.). Niet lang daarna moeten de onderhandelingen met de Portugoozen, die tot het verdrag van Juni 1641 hebben geleid, zijn begonnen. Al spoedig echter kwam eene nieuwe wijziging in de politieke verhoudingen en aan Blocq, die in October 1641 weder naar het Bijspoersche hof vortrok en tamelijk forsch optrad, gelukte het, onderstaande fermans te var et „Sijnde in substantie partije schoone Moorso beloften, die meer tot baetstreckinge als uijt goede meeninge voortgecomen sijn”: het bleek o.a, dat de Sultan in die dagen ,andermael tracht in vruntachap met de Portegtee te oomen”, al gaf hij voor, dat hij „met souderlinghe vruntschap ontsteken” was voor Blocq: „wij spreecken met de Portugesen met ons mont, maer met U met onze harte”,! enz. (Dagh-Register 1641— 1642, bldz. 230, v.v., 238, v.v). Ferman des coninex van Visiapour om thol vrij overal te negotieren. Hierboven stont een zegel met inct gedruckt, daerop sijn tijtel opt Parsiaens geschreven stont. Alle gouverneurs, tonnedaers, karokas, thollenaers, ende toe- sienders van wegen als pachters ende anderen, hoe die oock souden mogen zijn, bevel hebbende over eenige plaetsen onder ons gebiet, werden bij desen verwittight, dat d'Hollanders ons clachtig gevallen sijnde, onse fiermans aen haer om over al thol vrij te zijn ver- leent *, niet geobedieert wert, wij uijt onse authoriteijt hem desen een ander tot renovatie ende becrachtinge desselfs hebben vergunt, gebieden ende belasten een ijder wie het sij, dees onse gebot te obedieren, ende soodanigh te onderhouden, dat de gemelte Hollanders niet andermacl clachtigh comen te vallen, op pene die sulex con- trarieert sonder genaeden, ander ten exempel, gestraft sullen worden, sonder dat hun met d'een off d'ander excuse sullen mogen behelpen. 1 Toen in 't begin van 1642 de Portugeezen een schip van Bijapoer be- machtigden, zorgde Block, dat dit aan 't Hof werd bekend: „om uijt soodanige vonckjes een goet vier te verwecken” (Dagh-Register 1641—1642, bide. 251; 1643—I644, bldz. 198, 223). * Wanneer, is mij niet bekend. OOST-INDISCHE COMPAGNIE 1602—1800, 363 OXLIL KUST VAN KOROMANDEL. 13 April 1642. + Matthijs Hendrikszoon Quast, bevelhebber der vloot op de Westkust van Vóór-Indië (vgl. hiervóór, bldz. 848, noot 2), overleed den 5—6 October 1641 aan zijn vóór den vijand bekomen wonden. Hij werd opge- volgd door Cornelis Leendertsen Blauw, die den 5 Januari 1642 met een deel zijner vloot „van voor Goas bhare” opbrak naar Ceilon en van- daar, vereenigd met Dominicus Bouwens, naar Vóór-Indië's Oostkust ging, met een troopenmacht van ruim 700 man en een vloot van 8 schepen, „om ijets voorderlijck ten dienste van de Comp* op Nogepatnam ende St. Thome te attenteeren”, in welke beide plaatsen de Portugeezen waren gevestigd. Den 12 April kwam men dan vóór Negapatam, gelegen in het gebied van den naik van Tanjore. Vóórdat de stad werd aangoetast, begon de Portugeesche bevolking te onderhandelen en den 18 April werd „tusschen ons ende de alsdoen present wesende Portugeesen uijt den naeme van de Negapatnamse borgerije het contract getroffen”, hier- onder afgedrukt (Dagh-Hegister 1641—1642, bldz. 222, 249, 246, 252, v., 255-257, 275254, 200204, 296, v.). St. Thome werd door de onzen ongemoeid gelaten bij deze gelegenheid. Wij Cornelis Leendersen Blauw ende Dominicus Bouwens, com- mandeurs over de vlote van offence, grasserende langhs de cust van Indie, mitsgaders deselve secrete raetspersonen, beloven bij desen van wegen Haer Ho, Mo. de Heren Staten Genernel der Vereenigde Nederlanden, Sijn Hoogheijt den doorluchtige Here Fredrick Hendrick bij der gratie Gods prins van Orangien, grave van Nassauw etc. , mitsgaders de E. Heren bewinthebberen van de Oostindische Comp’, uijt de naeme van haer Ed. d’ Heer Gouverneur Generael Authonio van Diemen ende de H™™ Raden van India, aen alle de Portugesen inwoonders der stad Negapatam, ten aensien ons desselfs residentie plaetse voornoemt demoedigh ende reverentelijck hebben opgedragen, om ‘tselve met Nederlantse guarnisoen te besetten ende naer ons te nemen onder soodanige reserve dat sijlieden haere vrouwen , kinderen ofte middelen in 'tmiuste door onse ofte d'onse niet beschadicht, maer wel ter contrarie van alle overlast der swarten ende inhabi- tanten deses lants bevrijt en beschermt sullen werden, blijvende sijlieden verders onderworpen, een behoorlijeke ende gereguleert con- tract volgens * de buijt van de overwinuaers als andersins met ons 1 Overgenomen uit Dagh-Register 16411543, bldz 256, 283. * Op bldz, 283: ,wegen”. OOST-INDISOCHE COMPAGNIE 1602—1800. 365 Oedjong-Salang en Bangeri de z.g. „tinquartieren” van het Schiereiland Compagnie te trekken. Het eerst gelukten de plannen — althans gedael- telak — met Kedah (Vgl Heeres, Bowestoffen, III, bide. VII—XI, 106 v‚v‚, waar het contract door mij is afgedrukt geworden.) Accoordt ende contract gemaeckt bij Jan Hermansen, oppercoopman ende directeur deser quartiersche comp- toireu * wegens den standt der Vereenighde Neder- landsche Oostindische Comp* int eoninckrijek van Queda, uijt authoriteijt van d’B, Heer Anthonio van Diemen, gouverneur generael over Orienten, mitsgaders bij missive van de U, Heer Joan van Twist, gouverneur en directeur van de stadt ende fortresse Malacen en zijn B. missive aen de Maij' in dato 18° Junij 1642 ons daertoe geauthoriseerdt, ter ener zijde ende den doorlughtigen coninck van Queda, Poule Laea * ende meer andere heerlijckheden ter andere zijde, dat voor eeuwigh onverbreekelijck , desen 11™ Julij 1642 jn Queda, Eerstelijck sall den Koninck toelaten, [dat van) alle den tin in Queda off van buijten in comt, vallt aen de Vereenighde Neder- lantsche Oosstindische Comp®*, de dienaers desselffs, de gereghte helfft ende dat tot 7 taijll 13 maes trae (?), jder teijll gereekent tegens 4 R*, d'masen } d°, sonde zijn gemellte taijlls en masen t’samen gerekent just 31} R* sleghte Quedase munt pr baer. Edogh t volck van die den thin aen de Hollanders te merckt brengen wert iu haer believen vasst gestellt off kleden jegens een redelijcke marct dan gemelte Quedase munt begeeren, zonder andere uijtwegen van Spaense R* off eenige andere pretentie te macken gehouden zijn te leveren. Vorders den Coninck sall niet vermogen, eenigh tin met zijn eijgen jaghten, prauwen als andersints, veell min andere natiens, uijt te voeren voor ende alleer den Coopman ofte andere Comp* dienaers, daer toe gelasst, met een gecommitteerde van den Coninck aen boordt gecomen zijn, jtem de quantiteijt gewoogen en perfec- telijok aen de voorstadt Ponpon opgenomen heeflt; welck verbandt gemelte Comp" schepen off jaghten als anders, eer eenigh tin van 1 Vgl. Dagh-Register 1640—1641, bldz. 167. 1 Poelan Laddas (ten Noord-Westen van Kedah)? ta a OOST-INDISCHE COMPAGNIE 1602—1800. 867 Loehoe en de Tornataansche Grooten wenschten zich niet in de omstan- digheden te schikken. Vooral de kimelaha Lochoe trad op den voorgrond in het verzet tegen de onzen, gesteund o.a. door Makassaren. Nadat in 1641 de krijg met afwisselend geluk was gevoerd, kreeg in Februari 1642 de bekwame gouverneur der Molukken, Antonio Caen, de leiding. De Kimelaha trachtte met de onzen wide op goeden voet te komen en verzocht met zijne ,adherenten” om vrede, „op sodanige goede conditien ende voorwaerden" als Caen „zoude gelieven te preseriberen, ende wierd dezelve op den 20“ Augusti ,,.. besloten ende daervan inde Neder- duijtse als Maleijtse tale een contract getekent, Inijdende int Nederduijts van woort tot woort als volgt” (Vgl Tiele Heeres, Bouwstoffen, IL, bldz, LXIV, v.; deel TIT, bidz, XXVI, v., 40; Dagh-Register 16411642, blde. 1—22.) De gecommitteerde afgesanten der negrijen Combello, Mas- selijn ', Erangh, Noula ', ‘teijlant Quelangh, Hattapouti ', Assahoudi, ende Latou Tahakeea *, binnnen “t Casteel de be- vredingh ende slissing van oorlogh bij d'E. H* gouverneur Antonio Caen versocht hebbende, sijn alle hun alle vorige contracten, inson- derheijt het laetste in den jare 1688 tusschen d'Ed. Heer Gouver- neur Genernal Antonio van Diemen ende d’E, Hee Raden van India ten eere ende den Coninck van Teruate ter anderen zijde besloten *, voorgehouden, waerop naer verscheijde vriendelijcke discoursen (alsoo verclaren gemachtigt te sijn om alles af te handelen) gevolght is, dat belooft hebben het voorgaende contract naer te comen ende op haer wetbouck Mussahaphi gesworen, ons metten aldereersten, soo haest sijn E. selfs ofte een commissaris uijt sijn E. name voor Combelle comt te verschijnen, bequame plaetse naer onse gelieven tot huijs ende sterck gebouw willen iuruijmen *, de vremdelingen wegh schaffen, den handel verbieden, deselve nimmer meer aanhouden, den Quimelaha ende sijnen aenhanck verwerpen *, alle haer geschut ende oorlogsgereedschap, dat noch in de bovenste negrijen is leggende, beneden in onse bewa- ringe brengen ende wijders alle de giroffelnagelen, die in toecomende tijden te innen staen, in des Comp™ magasijnen, mits betalende den bestelden prijs sullen gebracht worden, waertegens de E. Ht gouverneur voornoemt is belovende, dat henluijden voor allen over- last, dien de vijanden der Ternataensen ende Nederlantsen staet “1 Massili aan de Oostkust van Klein-Ceram; Noela aan de Westkust, Hatapoeteh op Kelang. * Vgl. Heeres, Bowestoffen, ILT, bide. 40, noot, * Vgl. hiervdér, bldz. 316, v. v. * Dit gebeurde reeds den 25 Augustus (Dagh-Register, bläs. 22, v.). * Caen vertrouwde den Kimelaba volstrekt niet (Vgl. Bowostoffen, III, bidz. 40, noot). lll OOST-INDISCHE COMPAGNIE 16021800, 375 Anticon 5. Nogh versoeckt eerbiedelijck, dat wanneer iemant van de Hollantse natie in het onderhoorige landt overlijde, de regenten van dat lant- schap dan hare goederen in bewaringe nemen en houden op dat (daervan) niets verlooren en ga, totertijt een erfgenaem der over- ledene te voorschijn komen en ingevalle den overledene eenigh metgesel van sijn eijgen laudt bij zich hebbe, dat dan die goederen aen hem (metgesel) ter handtstellen; dogh soo dit een metgesel van een ander (land) ware, dat die regenten alsvooren die goederen in bewaringh nemen en houden: sijn bevel is “t hoogste. *s CONINOX APOSTIL. Wij hebben soodanigh ordonnerende bevoolen als sij versocht hebben. Arnicun 6. Ook soo versoeck eerbiedelijck, dat gebiedende bevele, dat soo wanneer int reijsen van voorschreven natie door het onderhoorige landt van den hooghaensienelijcke prince hare goederen door dieven gestoolen werden, deselve dan (wederom) te voorschijn doen brengen off anders te vergoeden hebben, als mede dat het volk van de opsienders der caflilachs (maer alleen) haer gerechtigheijt volgens de costume te nemen hebben, sonder daerboven iets te vorderen off t'eischen : zijn bevel is "t hoogste. s’ CoNINCX APOSTIL. Zij effectueren in soodaniger voegeu als sij (Hollanders) versocht hebben en erkennen dit voor saecke van gehoudenisse. Ansteun 7. Item soo versoeckt eerbiedighlijck, dat soo wanneer voorschreven natie camelen en andere lastbeesten sal begeren, de vrachtiers dan van dat landt deselve voor haer op te soecken hebben, als mede dat se, soo het van noode mocht wesen, iemant van mansel tot mansel ' (om de cafilach te geleiden) medegeven: als oock, dat de geestelijcke regenten uijt eenige intentie en interest aen haer geen moeijelijekheden toe eu brengen: sijn bevel is “t hoogste. 8’ CONINCX BESLUIJT, Zij effectueren in soodanigen voegen, als sij Hollanderen versocht hebben, sonder tegens het gebodene eenige contraventie te practiseren. t „Masel ofte rustplaetse” (Dagh-Register 1648—1644, bldz. 170). 878 GENERALE NEDERLANDSOHE GEOCTROYEERDE geve eerbiedelijck te kenne alle sijne redelijcke versoecken en be- geeren, die sal mogen hebben, sullende op de versoeken van hem dan ordonnerende bevelen, hetgene volbracht staet te werden. Boven dit versoeckschrift met sijne apostillen aen de slinker hoeck stont het generale besluijt over al voorschreven articulen in deser voegen als: L. 8. van den Diwan als vooren. In soodaniger voegen, als op de 15 articulen ten dienstiger ant- woordt gepast is, effectueren sij sonder tegens dit bevolene eenige contraventie te practiseren, en erkenne dit voor een saecke van gehoudenisse, Geschreven in de (maend) Ziel-Huzjah den Heilige des jaers 1082 naer de vlucht Muhammeds uit Mecca naer Medie- nech. Overeencomende met de maent ! des jaers 1623 naer Christi geboorte. Achter op den dorso boven aen naer de slincker hoek stondt : bij de hooge boven al verhevene mondelijcke ordonnantie. En hier onder: L. S, van den Atimaad Dauleh * in die tijt. Ende leeger: Hier van is een verbindschrift in bewaringh. Voorts boven in de binnen sijde recht over het voorschreven generael besluit van den Coninck Abbaas de grote nae de slincker sijde toe stondt de confirmatie en vernieuwingh van de voorschreven arti- culen door den coninck Safie d'eerste * gedaen in deser voegen aldus. + Daer is een van de werelt te gehoorsamene gebodt geschiedt, namentlijck dit: Alsoo in desen tijt de Hollantse natie de voorschreven articulen in *t gesegende gesicht van mij, hoogh aensienelijcke prince, gebracht heeft, soo hebbe uijt oneindelijke gunsten jegens voorschreven natie aen d'inhouden van voorschreven articulen van d'eerste aff tot de laeste toe een hoogh aensienelijke confirmatie en vernieuwingh gebie- dende gevoegt: ‘tis dan noodsaekelijck dat niemant daertegens en practisere, ende d'innehouden van deselve voor geconfirmeert en ver- nieuwt erkenne, en achten dit voor een saecke van nootsaeckelijcke 1 Oningevruld. — Daoe'lhiddjah 1032 loopt van 26 September tot 24 October 1633. — Vgl hierbij hiervddr, bldz. 153, v.v., blds. 155, noot 6 en bidz 191, noot 4 2 „Vertrouwder des rijcx” (Dagh-Register 1543—1644, bldz. 189). 3 Sjah Abbas’ opvolger. * Hier volgt nog in het handschrift: „De plaets van het cleine segel des coninx Safie de Eerste”. OOST-INDISOHE COMPAGNIE 16021500, 379 achtervolging. Geschreven in de maend van de Heijlige Muharrem des jaers 1040 (naer de vlucht Muhammeds nijt Mecca naer Medienach), overeencomende met de maendt April des jaers 1629 naer Christi geboorte 1, Voorts achter op de ruchsijde naer de slinckerhandt schuijns ter sijden van het segel des voorschreven Atemaad Dauleh Saroe Takie om voorschreven artieulen te confirmeren en vernieuwen met deze woorden aldus: In soodaniger voege als het bevelschrift van den prince Hakaan * des vreuchden plaetse in de binnensijde uijtgegaen is, aldus schrijven volgens “t hooghste gebodt in deselve binuenzijde mede een man- dament van confirmatie en vernieuwingh. 