None
de gatjes die zij maken, ten einde binnen in den stengel te komen en welke zij met spützen, dikwijls zeer behendig weten aan te brengen, hetzij onder de knoopen of elders. Dat ik in de bovenvermelde onderstelling van vermenging met Nervosa niet had gedwaald, werd mij, zoo ik meende, duidelijk toen, nadat een gedeelte mijner Nervosa-poppen in mijne poppendoos was uitgekomen, in de flesch waarin ik de poppen mijner nieuwe vondst bewaarde, een vlinder verscheen die ik ook voor eene, slechts wat kleinere verarmde Nervosa hield. Tot mijne groote verwandering echter kwamen in die flesch, in plaats van de verwachte Yeatina, niet anders dan zulke kleine Nervosa's te voorschijn. Onmogelijk kon ik aannemen dat Nervosa tweeërlei rupsen had, die zoo weinig op elkaar geleken. Ik begon dus te vermoeden dat ik de naaste verwante van Nervosa, namelijk Ultimella Stainton bezat, welk vermoeden tot zekerheid werd toen ik de beschrijving dier soort in Stainton’s Insecta Brittanica Radelegde. Met behulp daarvan konde ik mijne Ulimella (waaronder inderdaad twee Nervosa verschenen), zierer goed van die soort scheiden. Na deze lange inleiding, die echter niet overbodig is daar zij bewijst hoe ligt men in dwalingen kan vervallen *) ga ik tot de beschrijving der rups van Ulimella over, terwijl ik aan het slot daarvan de verschilpunten zal vermelden, die ik tusschen de volmaakte insecten dier soort en die van Nervosa heb gevonden. De rups van Ulimella, waarvan ik geene kleinere exemplaren vond dan bijna half volwassen, die er eveneens uitzagen als de großen, is geheel volgroeid, schraal 20 mm. lang, rolrond, voor zeer weinig dunner dan in het midden, dus eenigzins af-wijkende van den gewonen motrupsvorm. De kop is klein, ook de pooten; het dier is echter vlug ter been en weet zich langs de wanden van zijn verblijf vrij snel op en neder te bewegen. Hierte was niets anders noodig dan dat ik bij voorbeeld, wetende dat de poppen van Nervosa in de stengels der planten, waarvan de rupsen de bloemen aten, te vinden zijn, mijn zoeken naar de poppen zoo lang had uitgesteld tot ook Ulimella was verpopt. Dan had ik stellig, Nervosa en Ulimella dooreen uitkrijgende, de weinig merkbare punten van verschil over het hoofd gezien en alles voor eene soort gehouden. DE RUPS VAN DEPRESSARIA ULTIMELLA. - 29 ad De kleur van het lijf is een iets onzuiver bleek zeegroen zonder teekening, de gewone stippen zijn zeer klein. Donkerbruin, de kop lichtbruin, de voorpooten en het halsschild zer bleekbruin. De pop, die in den stengel in een dun wit spinsel rust, is blin kastanjebruin, kort gedrukt gelijk al de Depressariën-poppen en met een stomp staarteinde. Bemerkt men dus een tamelijk verschil tusschen de eenkleu- rige larve van Ultimella en de bontgeteekende, veel slanker gevormde van Nervosa die in alle toestanden weldra in het werk van Sepp zal verschijnen, de vlinders gelijken daarentegen sterk op elkander en gevlogen hebbende exemplaren zijn moeijelijk met zekerheid te herkennen. Zoo men eene reeks van 8 fraaije, gekweekte stukken van iedere soort naast elkander zet, valt in het oog dat bij beide soorten in dezelfde kleurschakeeringen voor- komen; men vindt bruingrijze, geelgrijze, schorskleurige, bleek- bruine en roodachtige exemplaren bij Nervosa zoowel als bij Ultimella; bij beiden is de aanleg van de teekening der voor- vleugels dezelfde; men ziet namelijk een klein donker vleugelwortel, kleine donkere, door lichte schubben gescheiden langsstreepjes op de aderen, een zeer scherp gebroken, met de punt naar de vleugelspits gerigte, onduidelijk begrensde lichte streep over het achterrandsderde en donkere stippen voor voor de, door eene donkere lijn gedeelde franje, terwijl de middenader aan het eind soms eene bijna zwarte stip vertoont. Palpen, achter- lijf en onderzijde met pooten zijn bij beide soorten eveneens. Het voornaamste en best te constateeren punt van onderzijde tusschen de beide soorten ligt in de aderen der achtervleugels. Daarin komen namelijk bij Nervosa ader 2, 5 en 4 niet alleen steeds uit een punt uit den binnenrandshoek der middencel, doch ader 2 en 5 zijn altijd, korter of langer, maar immer dui-delijk gesteeld, en dikwijls staan zelfs al de drie genoemde aderen op eenen steel (zie pl. 1, fig. 10). Bij Ultimella daaren-tegen ontspruiten ader 2, 5 en 4 ook wel uit den binnenrands-hoek der middencel doch alleen 2 en 5 komen uit een punt, zijn bij geen mijner acht exemplaren gesteeld en 4 is aan haren. Verder is er een zigtbaar verschil in de grootte. Mijne 8 exemplaren van vorvieren heben een vlugt van 21,3 tot 25 millimeters, 8 stukken van Ulimella slechts van 19,5 tot 20,5 mm.; dan is de kleur der voorvleugels bij Nervosa (gelijk Stain- ton mede opmerkt) veel minder en niet zoo dikwijls met rood gemengd, terwijl eindelijk kop en rug bij Ultimella zeer merk- baar lichter zijn dan de voorvleugels, iets dat bij Nervosa slechts in onbeduidende mate of in het geheel niet het geval is. Dit laatste punt van onderscheid, hoe in het oog vallend ook bij zit- tende en ongestokene voorwerpen van beide soorten wordt door de speld minder duidelijk en gaat al ligt verloren wanneer de dieren spekig worden. Voorts zou ik zeggen dat de voorvleugels bij Ultimella, door dikker, schoon korter zwarte streep- jes en rijkelijker lichte beschubbing daarom heen, een bonter aanzien hebben dan bij Nervosa en de niet zoo scherp gebroken lichte streep duidelijker langs den binnenrand doorloopt dan bij de laatstgenoemde Soort. Dat bij Nervosa het zwarte streepje op de middenader voor en de zwarte daarop voorbij het midden van den vleugel bij Nervosa wit geringd zouden zijn, gelijk Stainton in zijn diagnose opgeeft, heb ik niet alleen niet bevestigd gevonden maar zelfs, gelijk boven gemeld is, bijna het tegenovergestelde waargenomen. Door de ontdekking der rups van Depressaria ultimella bij Rotterdam wordt tevens eene nieuwe vindplaats dier soort in ons land gewonnen, zijnnde de vlinder tot dusverre slechts uit de duinstreken en uit Noordbrabant bekend. (Zie Bouwstoffen voor eene Fauna van Nederland, Deel Ill, p. 242, onder n°. 96.) Rotterdam, 12 Oct. 1866. P. C. T. SNELLEN. LIJST VAN TE NUNSPEET AAN HET STRAND DER ZUIDERZEE IN DE MAAND SEPTEMBER 1865 GEVANGEN DAHER Bil GL, MEDEGEDEELD DOOR W. ROELOFS. NB. De meeste voorwerpen werden onder aangepoeld zeegras aangetroffen. Allen zijn gedetermineerd door den heer J. Putseys te Brussel. Elaphrus riparius F. Notiophilus aquaticus L. Palustris Dufts. Biguttatus F. Clivina fossor L. Dromius linearis Ol. Dromius linearis Ol. Omaseus vulgaris. Nigrita FE. Argutor vernalis F. Dellius Stephanus F. Omaseus vulgaris. Nigrita FE. Argutor vernalis F. Anisodactylus poeciloides Steph. Nigrita Dej. Spreta Dej. LIJST VAN CARABICI. Harpalus ruficornis F. Anisodactylus poeciloides Steph. Nigrita Dej. Aeneus F. Anisodactylus poeciloides Steph. Nigrita Melanocephalus Illig. Agonum marginatum L. Viduum Panz. Calathus cisteloides Illig. Nigrita Gl. Littorale Ol. Aeneum Grm. Littorale Ol. Aeneum  gewagtes Unternehmen, eine solche Arbeit zu schreiben, wenn man fast nur die Hälfte der Arten kennt, welche aus diesen Ländern bereits beschrieben worden sind; doch soll mich einerseits der bescheidene Titel dieser Abhandlung entschuldigen „so wie andrerseits der Umstand, dass ein sehr grosser Teil der vielen von Herrn Frederick Smith in London beschriebenen Arten in generischer Beziehung noch gar nicht gekannt ist. Die Anregung zur Ausarbeitung dieser Abhandlung gab mein eherer Freund Dr. Vollenhoven, welcher den Wunsch au-gedrückt hat, dass ich über die Formiciden des königlichen Museums zu Leyden, welche von mir durch dessen Güte grösstentheils untersucht worden sind, Mittheilung mache. Da die Ameisen dieses Museums vorzüglich aus den individuellen Colonien stammen, und da mir auch von den Museen zu Wien, Halle a/S. und Stockholm, so wie durch meinen hochgeschätzten Freund Dr. Sichel und durch meine Sammlung viel Material von diesen Inseln zur Untersuchung geboten war, so hielt ich es für zweck-maessig, die von mir untersuchten Ameisen der individuischen Colonien zu diagnosticieren (ohne mich allzu strenge an die politischen Grenzen zu halten), und dadurch Vorarbeiten zu einer späteren Bearbeitung der Formiciden dieser Inseln zu liefern. Viele mir unbekannte Arten sind wohl noch von dorther beschrieben, doch dürfte sich deren Zahl verringern, wenn mir die geehrten Entomologen Amerikaner von diesen Inseln (unter der Adresse: Dr. G. Mayr, Wien III. Hauptstrasse 75) zur Untersuchung senden würden. Von grossem Vortheile zu vorliegenden Studien waren mir viele Typen, welche ich Herrn Smith verdanke. Ich sehe den Zweck dieser meiner Arbeit erreicht, wenn das durch die Amerikaner der australischen Inseln genauer bekannt und einige Entomologen veranlasst werden, ihre von dorther stammenden Formen. Iden bestimmen zu können; gekrönt würde aber jene, wenn Herr Smith dadurch angeregt würde, bei dem reichen ihm zu Gebote stehenden Materiale eine dem jetzigen Stande der Myrmecologie entsprechende Monographie der Formiciden von Australasien zu schreiben. Wien, den 18. September 1866. I. Subfamilia. FORMICIDAE. Mandibularum articulationes inter se distantes, in capitis angulis anticis. Petiolus uniarticulatus. Abdomen non constrictum inter segmentum primum et secundum, absque aculeo. Alae anticae cellula radialis clausa. 1. CAMPONOTUS, Mayr. 2. Caput antice non truncatum. Palpi maxillares sex -, labiales quadri-articulati. Clypei trapezoidalis fossa separata a fossa antennali. Laminae frontales S litterae similes. Antennae 12-articulatae oriuntur remotae a clypeo; funiculi subfiliformis articulus primus brevior secundo et tertio. Operaria absque ocellis (aut tantum uno) Abdominis segmentum primum circiter longitudine secundi. dg. Palpi, laminae frontales et clypeus fossa ut in et g. Antennae 15-articulatae oriuntur remotae a clypeo. Area frontalis indistincta duplo latior quam longior. Frons fere plana. Petiolus cum squama erecta. Hypopygium non exsectuin; genitalia minuta valvulis externis spinoideis. Alae anticae cellula cubitali, discoidali nulla. A. Operariae thorax supra longitrorum conveaus, absque strictura. a. Tibiae pilis abstantibus. n. G. cæcas, Latr. Operaria: Long. corp. 20—28 mm. Nigra, abdomine, petiolo infra, flagello tarsorumque apice castaneis, coxis et saepissime femoribus apud è minorem ochraceis aut ferrugineis; dispersis sime breviter pubescens, sat rufo-pilosa, tibiis pilis brevibus abstantibus; caput (ind. majoris cordiforme, maximum, latitudine 7-8mm, ind. minoris oblongum, angustum, thorace paulo latus,) nitidum, subtilissime coriaceo-rugulosum et dispersissime punctulatum; mandibulae disperse punctatae, apud 8 minorem insuper subtiliter coriaceo-rugulos. Ae, apud majorem nitidae laeves, basi coriaceo-rugulosae; elypeus carinatus, antice in lobum emarginatum (ind. maj.) aut vix emarginatum (ind. min.) utrimque aculum productus; % maj. ocello uno, 8 min. absque ocellis; thorax subtiliter coriaceo-rugulosus, pronoto % maj. punctato-rugulosus, conjugata, ovalis, marginibus rotundatis, $ minoris magis incrassata et compressa; abdomen, subopacum, subtiliter transverse rugulosum; pedum posteriorum tibiae et metatarsi quadrilatera „ compressa, extus sulco longitudinali distinetissimo. Borneo (Mus. Leyden et Mus. caes. Vienn.) Ins. Banka (Mus. Halle), Malaca (Mus. Holm.), Sumatra, India, China, Singapore, Java (sec. Smith). Von dieser Gattung diagnosticire ich nur jene wenigen Arten, deren Bestimmung ich als sicher aniehmen kann, wärend mehrere Species, welche ich von dieser Inseln untersucht habe, sich nach den vorhandenen Beschreibungen nicht sicher bestimmen lassen, so  45 —19 mm. Operaria major nigra, nitida, mandibulis apice obscure castaneis „ flagello et tarsorum articulis quatuor apicalibus testaceo-rufis, coxis anticis, apice lestaceo excepto, et femorum parte apicali castaneis, coxis posterioribus, trochanteribus atque femorum parte basali testaceis, tibiis el metatarsis fuscis, tarsis articulis quatuor ultimis testaceo-rufis; operaria minor obscure fusca, nitida, capite nigro, mandibulis apice ferrugineis, funiculo „ coxis mediis et posticis, trochanteribus femoribusque basi rufo-testaceis, pedibus castaneo-rufis; sparse, abdomine densius, rufo pilosa, tibiis pilis abstantibus brevibus, sparsissime partim densius albido-pubescens; subtiliter coriaceo-rugulosa, genis insuper disperse et pronoto lateraliter acervatim punctato, abdomine transversim coriaceo ruguloso; operariae majoris caput magnum, cordiforme, postice latum, operariae minoris elongatum, angustum, antice latissimum, po-stice sensim angustatum, margine postico brevi arcuatim emarginato; clypeus carinatus antice paulo productus; petioli squama ovalis supra emarginata. Waigee (Mus. Leyd.) Dory, (sec. Smith.) Die Arbeiter dieser Art sind den grösten Arbeitern von €. va- riegatus sehr änlich, doch durch die abstehend behaarten Schienen leicht zu unterscheiden. 5. C. exaspERATUS, Smith. Operaria : Long. 10—-15.5 mm. Obscure ferruginea, opaca, nunnunquam capite et thorace maculis dilutis nigricantibus, scapo atque abdomine nigris, mandibulis (apice saepe excepto), tibiis metatarsisque fuscis aut nigricantibus; copiose et longe rufo-pilosa, sparse et pallide pubescens; mandibulae rude et disperse punctatae, aut ($ min.) insuper subtiliter coriaceo- rugulosae et opacae, aut ($ maj.) nitidae et solummodo basi subtiliter coriaceo-rugulosa et opaca; caput subtriangulare subtiliter et densissime reticulato-punctatum, nec non antice disperse punctulatum; elypeus aut (8 maj.) non carinatus, aut (8 min.) INDO-NEERLANDICARUM. ar postice carina brevi, margine antico medio emarginato, thorax subtiliter et densissime reticulato-punctatus; petioli squama compressa, ovalis; abdomen delicatule dense transverse et acute coriaceo-rugulosum; pedes nitidi subliliter et superficialiter corpus-rugulosi, metatarsis fortiter compressis et dilatatis. Femina: Long. 15mm. Quoad colorem, pilositatem et sculp- turam operariae simillima; caput opacum, thorax et abdomen tamen subtilius punctata et micantia, mesothoracis latera partim laevigata et nitida; petioli squama magis dilatata, latior quam altior; metatarsi ut in operaria. Sumatra, Borneo (Mus. Leyd.), Celebes (Mus. Vienn.). Diese Art hat mit dem amerikanischen opaciceps Rog. eine täuschende Ahnlichkeit, unterscheidet sich aber durch den nicht oder nur hinten kurz gekielten Clypeus, durch den an der Basis nicht compressen Fühlerschaft und die stark compressen und erweiter- ten Metatarsen, wärend bei C. opaciceps das Gegentheil der Fall ist. 4. CG. emvicers, Rog. (F. ruficeps Sm.) Operaria : Long. 40 mm. Fusco-nigra aut nigro-fusca, nitida, capite cum funiculo tarsorumque apicibus rufis, mandibulis nigro- fuscis apice ferrugineo, scapo nigro (pronoto maculis 2 magnis et metanoto supra obscure ferrugineis); miscroscopice sparse puges, capite abdomineque pilis abstantibus nonnullis, tibiis pilis abstantibus copiosis at brevibus; mandibulae disperse punctus. Ata, basi subtilissime cinere-rugulosae; corpus subtilissime et tenuissime coriaceo-rugulosum, abdomine hoc modo transverse ruguloso et subtiliter disperse punctulato; clypeus non carinatus, antice paulo productus; caput thorace latius, postice arcuatim excavatum; petioli squama ovalis. Sumatra, Borneo (Mus. Leyden). Herr Smith gibt bei der Beschreibung der Schuppe an: «ovate, its apex acuminate.» Das mir vorliegende Exemplar zeigt aber am obern Ende der Schuppe eine geringe Abnormität, indem die Spitze schief, obschon schwach, ausgerandet ist, so dass ich es unterlassen habe, in der Diagnose davon Erwähnung zu machen. Im Museum zu Leyden findet sich aus Borneo ein Camponotus- Weibchen mit einem angeklebten Kopf. Dieser Kopf, welcher dem übrigen Körper vielleicht nicht angehört und auch keine Fühler hat, gehört ohne Zweifel einem 9 von €. gilviceps an. Er ist rötlich gelb, glinzend, vorne etwas dunkler, mit roth braunen Mandibeln. Die Sculptur desselben ist ebenso wie beim Arbeiter, nur weicht die Form in soweit ab, dass er lang gestreckt, ohne Mandibeln lang viereckig ist, ziemlich parallele Seiten hat und nur hinten unbedeutend breiter als vorne ist. Die starke, ziemlich eigenthümliche bogige Ausrandung des Hinterkopfes hat er so wie beim Arbeiter. Ohne Mandibeln ist der Kopf 5.1 mm. lang, hinten 5 mm. und vorne 2.5 mm. breit. B. Tibiae sine pilis abstantibus. C. Parlipus, Smith. Operaria : Long. 7.5—8 mm. Flava, nitida, capite rufo testaceo, abdomine fuscescenti, mandibulis ferrugineis, tarsis ochraceis; corpus supra pilis abstantibus pallidis, pubescentia adpressa dispersa dispersa; mandibulae disperse punctatae, et tenuissime coriaceo-rugulosae; caput et thorax tenuissime coriaceo-rugulosae; caput et thorax tenuissime coriaceo-rugulosae; caput et thorax tenuissime coriaceo-rugulosae; abdomen tenuissime transversim rugoso striatum. Femina: Long. 10-15 mm Testaceo-rufa, nitida, mandibulis abdomineque castaneis, abdominis partis inferioris macula magna basali pedibusque rufo-testaceis, macula interocellari fuscescenti; caput ut in 8, antice vero distincte disperse punctatum; thorax tenuissime coriaceo-rugulosus punctulis dispersis; petioli squama rotundato-trapezoidea, margine superiore aut paulo emarginato; abdomen tenuissime transversim rugoso-striatum punctis dispersissimis tenuibus; alae hyalinae „costis ochraceis. Java (Mus. Holm), Sumatra, Borneo, Celebes (Mus. Leyden et sec. Smith), Martabello, Timor, Batjan, Singapore (sec. Smith), Kar-Nicobar (Mus. Vienn.). INDO- NEERLANDICARUM. 39 6. C. tinctus, Smith. Femina: Long. 14 mm. Laete ochracea, nitida, mandibulis castaneis, vertice macula interocellari et marginibus segmentorum abdominalium supra nigris; sparse pilosa, dispersissime pubescens; subtiliter coriaceo-rugulosa et disperse punctulata, mandibulis fortius punctatis, scutello in medio laevigato; clypeus non carminatus margine antico recto, utrimque emarginata. Atata; petioli squamovalis, integra; alae subhyalinae costis ochraceis. Java (Mus. Vienn.), Birma (sec. Smith). B. Operariae thorax supra strictura transversa inter mesonotum el metanotum; tibiae copiose abstante pilosae. 7. GC sınsurarıs, Smith (senilis Mayr). Operaria: Long. 15--17 mm. Nigra, capite aut omnino nigro, aut nigro maculis 2 obscure ferrugineis, aut omnino ferrugineo, mandibulis aut ferrugineis aut fusco-nigris, antennis nigris; pilis longis abstantibus pallidis copiose vestita; caput sparsissime, thorax, antennae, pedes petiolusque modice, abdomen dense pilis tenuibus adpressis aurichalceis nitidis pubescentia; mandibulae nitidis disperse punctatae; caput operariae maj. magnum cordiiforme, dense et subtiliter reticulato-punctatum, operariae minoris elongato-ovatum postice angustatum, in collum angustum constrictum, dense et subtiliter reticulato-rugoso-punctatum; clypeus carinatus, antice in lobum brevem productus; thorax dense et subtiliter reticulato-punctatum, inter mesonotum et metanotum fortiter constrictus, antice rotundato-elongatus, metanoto longitrorsum et transversim convexo, duplo longiore quam latiore; petioli squama supra nodo subsemigloboso; abdomen densissime et subtiliter rugoso- Accumulator. Java (Mus. Halle et Leyden), Sumatra (M. Leyd.), Borneo (M. Vienn.), Singapore (sec. Rog.). 8. €. LAEvissimus, Smith. (Formica laevissima Sm.) (Fig. 1.) Operaria: Long. 8 mm. Nigra, nitidissima, mandibularum parte apicali tarsisque castaneis, femoribus tibiisque plus minusvo 40 ADNOTATIONES IN MONOGRAPHIAM FORMICIDARUM fuscis; pilis longis abstantibus albicantibus copiose pilosa, pubescentia adpressa nulla; laevis, mandibulis disperse punctatis, insuper subtilissime coriaceo-rugulosis et ante apicem rude striato-rugosis, metanoto atque abdomine subtilissime et superficialiter transversim rugulosis; clypeus parum convexus, haud carinatus, antice non productus; caput rotundato-triangulare, postice nonnihil arcuatim emarginatum; thorax deplanatus, antice latus, inter mesonotum et metanotum fortiter constrictus, metanoto depresso, quadranulo, longiore quam latiore, marginibus rotundatis; petiolus supra paulo pone medium nodo rotundato-transverso, planitia antica obliqua trapezoidali, antice infra angustiore quam postice supra. (Secundum exemplum typicum Dom. Smith.) Gilolo (Mus. Halle et Leyden), Sumatra (M. Vienn.), Singapore (sec. Rog.). 8. €. LAEvissimus, Smith. (Formica laevissima Sm.) (Fig. 1.) Operaria: Long. 8 mm. Nigra, nitidissima, mandibularum parte apicali tarsisque castaneis, femoribus tibiisque plus minusvo 40 ADNOTATIONES IN MONOGRAPHIAM FORMICIDARUM fuscis; pilis longis abstantibus albicantibus copiose pilosa, pubescentia adpressa nulla; laevis, mandibulis disperse punctatis, insuper subtilissime coriaceo-rugulosis et ante apicem rude striato-rugosis, metanoto atque abdomine subtilissime et superficialiter transversim rugulosis; clypeus parum convexus, haud carinatus, antice non product Leyden, Aru (Coll. Mayr), Waigeoe, Batjan (sec. Smith). Trotz der eigenthümlichen Körperform kann diese Art nur zur Gattung Camponotus gestellt werden, indem die vom Clypeus entfernten Fühlergelenke, die schwach S-förmig gekrümmten Stirnleisten, der trapezförmige Clypeus, die von einander getrennte Schild- und Fühlergrube, die 12gliedrigen Fühler, der Mangel der Punktaugen, der Hinterleib, dessen erstes Segment nicht den halber Hinterleib bedeckt, diese Art dahin verweisen. Dr. Roger hatte sie mit Unrecht zu Colobopsis gestellt, da der Kopf nicht die massgebenden Merkmale zeigt und derselbe viel eher mit manchen Polyrhachis-Arten einige Ahnlichkeit hat. 2. POLYRHACHIS, Shuckard. 32. Camponoto simillimus, thorax et petiolus saepissime spinosi; abdominis segmentum primum, secundo longius, obtegit ad minimum dimidiam abdomis partem. 3. Camponoto simillimus, sed laminae frontales magis approximatae; frons convexa a parte anteriore ad posteriorem; abdominis segmentum primum fere dimidiam aut ad minimum tertiam abdominis partem obtegit. 4. Alae anticae cellula cubitali una et discoidali nulla. L Withogrückt, Wien. Das Bestreben, die vielen Arten dieser Gattung zu gruppieren, ist ein ganz Begreifliches, um eine bessere Übersicht über die große Anzahl derselben zu erhalten und die Bestimmung zu erleichtern. Ich habe mich schon mehrmals eifrigst bemüht, dies zu Stande zu bringen, doch stets scheiterte ınein Bestreben dadurch, dass die Weibchen, von welchen bisher wenige bekannt sind, keine Gruppirung zulassen. Ich muss daher noch darauf Verzicht leisten, solche Gruppen aufzustellen, bei welchen auf die Weibchen die entsprechende Rücksicht genommen ist, so dass sich die Gruppencharaktere fast nur auf die Arbeiter beziehen, und jene Arten, von welchen nur Weibchen bekannt, anhangsweise beschrieben werden. I. Turma: Rastellata. Capitur infra carinis duabus longitudinalibus percurrentibus. Thorax supra longitrorum et transversim fortiter convexus, supra lateraliter baud marginatus; pronotum inerme aut bidentatum; sutura pro-mesonotalis deleta; metanotum absolute inerme; petioli squama bi - aut quadridentata; corpus nitidissimum. P. RASTELLATA, Latreille. Operaria et Femina: Long. # 5-6 mm., 2.5 mm. Nigra, pedibus plus minusve ferrugineis, subnuda; mandibulae delicatule striato-rugulosae et disperse punclatae; corpus tenuissime coriaceo-rugulosum, nitidissimum, caput antice, apud feminam et mesonotum insuper dispersissime punctatum, meso- et meta-thoracis latera saepe fortius rugulosa; clypeus margine antico medio paulo producto emarginato et bidentato; thorax inermis; petioli squama quadridentata, dentibus 2 mediis acutioribus et paulo longioribus; tibiae basi paulo angustatae. Ceram, Mysole Ceylon (Coll. Mayr), Boeroe, Waigoe, Celebes, Batjan (sec. Smith). P. GLOBULARIA, nov. spec. Operaria: Long. 5.5 mm. P. rastellatae Latr. proxima, differt solummodo. pronoto bidentato, petioli squam dentibus 2 erectis, margine superiore arcuato medio emarginato. Java (Mus. Halle). II. Turma: Armata. Thorax saltem pronoto et mesonoto convexis et supra lateraliter haud marginatus; pronotum bidentatum aut bispinosum; metanotum bispinosum; sutura meso-metanotalis deleta aut valde indistincta. Petiolus spinis duabus, nonnunquam insuper denticiulis 2 intermediis. 5. P. sexspinosa, Latreille. Operaria: Long. 15 mm. Nigra, femoribus saepe castaneo-fuscis, dense aurichalciter sericeo-pubescens et copiose pilosa; mandibulae basi dense et subtiliter, medio et apice disperse et rudius punctatae; caput elongatum postice colliforme constrictum (margine postico utrimque subbidentato-laminato), antice nitidum et subtiliter punctatum, medio longitudinaliter striato-rugosum, vertice postice subtiliter rugoso et irregulariter grosse punctato; thorax praesertim lateribus rude at haud profunde reticulato-rugosus, inter pronotum et mesonotum paulo constrictus; pronotum spinis duabus longis acutis obliquis deorsum curvatis; mesothorax infra utrimque dente retrorsum directo; metanotum spinis duabus longis erectis acutis et rectis; petiolus cubicnodiformis, postice altior, spinis duabus subrectis valde divergentibus, postice directis, abdomen subtiliter punctulatum. Femina: Long. 17 mm. Quoad colorem, pubescentiam, sculpuram, capitis et abdominis formam operariae simillima; pronotum spinis duabus porrectis, paulo divergentibus, vix curvatis, fortioribus; metanotum spinis duabus longis, subhorizontalibus, vix curvatis; petiolus cubicnodiformis. is spinis duabus curvatis, valde divergentibus, postice direetis, haud longis; alae infuscatae costis fuscis. Gilolo (a Dom. Sichel in Coll. Mayr, Mus. Leyden), Ins. Philipp. (Mus. Vienn), India, Sumatra, Java, Waigeoe, Aru, Mysole, Dory (sec. D. Smith), Waigeoe (Sichel). INDO-NEEKLANDICARUM. 45 4. P. xusırrkons, Smith. Operaria: Long. 11—12 mm. Nigra, coxis, femoribus, saepe etiam tibiis partim rufo-testaceis, mandibulis margine masticatorio ferrugineo; subtiliter flavide pubescens et haud copiose pulosa; mandibulae disperse punctatae basi insuper tenuissime striolatae; caput elongatum postice colliforme constrictum; antice nitidum et subtiliter punctatum, postice irregulariter rugosum; thorax rude et irregulariter reticulato-rugosus, inter pronotum et mesonotum laeviter constrictus; pronotum spinis 2 longis acutis extrorsum et paulo antrorsum directis, apice paulo antrorsum curvatis; mesotharax infra utrimque post pronoti angulum lamina paulo prominenti, metanotum spinis 2 longis divergentibus, curvatis, sursum et paulo retrorsum directis; petiolus cubico-nodiformis, postice altior, spinis 2 longis curvatis, valde divergentibus, relrorsum et extra directis; abdomen subtiliter punctulatum. (Secundum exempl. typ.) Ceram (Coll. Mayr), Amboina (Mus. Leyden), Celebes, Salawatti (sec. Smith). 5. P. spinosa, nov. spec. Fig. 2. Operariu: Long. 11—12 mm. Nigra, unguiculis calcaribusque antic. is rufescentibus; ferrugineo-pilosa, capite antice, thoracicula supra, petiolo supra et postice, abdomine pedibusque tenuiter cinereo-pubescentibus; mandibulae disperse punctatae nitidae, basi insuper tenuissime at dense striolatae; caput elongatum postice colliforme constrictum; clypeus, genae et frons tenuiter atque superficialiter reticulato-punctata, genae et frons insuper dispersum rudius punctatae; spatium inter genam et antennae articulationem, curvatim longitudinaliter rugoso-striatum; tortus et capitis latera rude et irregulariter reticulato-rugosa; thorax inter pronotum et mesonotum laeviter constrictus, rude et irregulariter reticulato-rugosus, mesonoto supra et metanoti parte basali laevioribus; pronotum spinis 2 acutis paulo curvatis, oblique extra et antrorsum directis; mesothorax infra utrimque post pronoti angulum lamina indistincta; metanotum spinis 2 longis suberectis et paulo retrorsum directis, a latere visis paulo sigmoideis; petiolus cubico-nodiformis supra et lateraliter irregulariter rugosus, postice reticulato-punctatus, spinis 2 subparallelis subrectis, oblique ret Forum et sursum directis; abdomen tenuiter punctulatum. Femina: Long. 14 mm. Nigra, unguiculis calcaribusque anticis rufescentibus, femoribus obscure ferrugineis ; tenuiter cinereo- pubescens et ferrugineo-pilosa ; caput ut in Operaria ; pronotum rude reticulatim rugoso- punctatum, spinis 2 fortibus, haud acutis, vix curvatis, antrorsum et vix extra directis ; mesonotum te- nuissime reticulato-rugosum et insuper rude et disperse, lateraliter vero dense, punctatum ; scutellum et metanoti pars basalis tenuissime et dense reticulato-punctulata et insuper punctis magnis dispersis ; metanoti pars declivis et ejusdem latera rude reticulato-rugosa ; metanoti pars declivis et ejusdem latera rude reticulatus; petiolus ut in Operaria, at spinis distincte divergentibus abdomen et retrorsum directis, a latere visis paulo sigmoideis ; petiolus ut in Operaria, at spinis distincte divergentibus abdomen et retrorsum directis, a latere visis paulo sigmoideis ; petiolus ut in Operaria, at spinis distincte divergentibus abdomen et retrorsum directis, a latere visis paulo sigmoideis ; petiolus ut in Operaria, at spinis distincte divergentibus abdomen et retrorsum directis, a latere visis paulo sigmoideis ; petiolus ut in Operaria, at spinis distincte divergentibus abdomen et retrorsum directis, a latere visis paulo sigmoideis ; petiolus ut in Operaria, at spinis distincte divergentibus abdomen et retrorsum directis, a latere visis paulo sigmoideis ; petiolus ut in Operaria, at spinis distincte divergentibus abdomen et retrorsum directis, a latere visis paulo sigmoideis ; petiolus ut in Operaria, at spinis distincte divergentibus abdomen et retrorsum directis, a latere visis paulo sigmoideis ; petiolus ut in Operaria, at spinis distincte divergentibus abdomen et retrorsum directis, a latere visis paul Es haben senkrecht stehende Metanotum dornen, wärend diese bei P. rugifrons und spinosa schief nach oben und hinten gerichtet sind. P. sexspinosa hat eine reichliche fast goldgelbe lange anliegende Pubescenz, wärend bei den 5 anderen Arten dieselbe kurz und viel feiner ist, P. sexspinosa und bubastes haben jederseits am mesothorax hinter der Pronotumecke einen nach rückwärts gerichteten Zahn, wärend bei P. spinosa und rugifrons nur eine Lamelle vorhanden ist. Nach Smith sollen die Zähne am Hinterhauptloche bei P. sexspinosa vorhanden sein, bei P. bubastes aber fehlen, welche Augabe unrichtig ist, denn Smith’s Type von P. bubastes hat ebenfalls diese lamellenartigen Zähne. INDO-NEERLANDICARUM. 45 6. P. leopnanes, Smith. Opera: Long. 7.5 mm. Nigra, femoribus tibiisque ferrugineis, genubus tarsisque nigricantibus; haud copiose pilosa et tenuiter albido-pubescens; mandibulae nitidae disperse punctatae, et partim valde superficialiter atque disperse subtilissime striolatae; clypeus indistincte et superficialiter punctulatus, medio carinatus, margine antico medio paulo emarginato; laminae frontales postice valde triangulariter dilatatae; vertex, genae et capitis latera rudissime rugoso-punctata, caput extra antennarum articulationes rude longitudinaliter rugosum, postice post oculos rotundatum; thorax et petiolus rudissime rugoso-punctati, pronotum spinis 2 oblique antrorsum et extra directis, paulo deorsum curvatis, metanotum spinis 2 longis paulo divergentibus, sursum et paulo retrorsum directis paulo retrorsum curvatis; petiolus subcuboideus, supra antice angulis 2 dentiformibus, postice spinis 2 acutis divergentibus, paulo curvatis oblique retrorsum et paulo sursum directis; abdomen subtilissime punctulatum; tibiae ad basem attenuatae. (Secundum exempla typica.) Celebes (Coll. Mayr). Diese Art ist durch die grossen drei-erweiterten Stirnle isten besondert ausgezeichnet, sonst aber mit der Nächstfolgenden nahe verwandt, mit welcher sie insbesondre durch die am Grunde stark verschmälerten Tibien der Mittel- und Hinterbeine überreinstimmt. 7. P. exaspERATA, Smith. Operaria : Long. 5.5 mm. Nigra, nitida, capitis parte antica cum mandibulis, funiculo et plus minusve pedibus ferrugineis; corpus sparse, pedes vero densius, pilosa, clypeus et genae pubescentia adpressa haud densa; mandibulae nitidae sublaeves punctis nonnullis dispersis; capitis pars antica sublaevis, postica rude reticulato-punctata; clypeus antice non emarginatus; thorax rudissime reticulato-punctatus, supra longitrorum et transverse convexus, antice spinis 2 longis valde divergentibus et paulo curvatis, postice spinis 2 longioribus mediocriter divergentibus, spinis 2 longis crassus curvatis, abdominis basim eireume ingenitibus; abdomeu valde nitidum laeve; tibiae ad basim attennuatae. (Sec. ex typ.) Celebes (Coll) Mayr). 8. P. armata, Le Guillou (pandarus Smith.) Operaria et Femina: Long. $ 8—10 mm., g 12—15 mm. Opaca, nigra, abdomine saepissime obscure ferrugineo; nuda, abdomine pilis minutissimis adpressis albis valde dispersis; caput, thorax et petiolus rude reticulato-punctata, interstitiis subtiliter reticulato-punctatis; mandibulae subtiliter at densissime striatae; abdomen uniformiter subtilissime et densissime reticulato-punctatum; pedes etiam hoc modo al minus uniformiter punctatum; clypeus margine antico emarginato et bidentato; pronotum spinis 2 longis rectis horizontalibus, valde divergentibus; metanotum spinis 2 longis divergentibus obliquis et rectis; petiolus subcubicus, supra antice angulis 2 dentiformibus, postice spinis 2 longis acutissimis obliquis, valde divergentibus, paulo curvatis; alae feminae infuscatae. Java, Sumatra, Borneo (Mus. Leyden et Halle), Ins. Lucon, Siam (Coll. Mayr), Celebes (Mus. Vienn.), Singapore (sec. Smith). 9. P. tRISTIS, nov. spec. Operaria: Long. 9 mm. Opaca, nigra, mandibularum margine masticatorio castaneo; pilis adpressis minutissimis albis valde dispersis, absque pilis abstantibus; dense et subtiliter reticulato-punctata, mandibulis subtiliter dense stri Satis et dispersissime punctus; clypeus margine antico medio paulo emarginato; pronotum dentibus 2 trigonis acutis lateralibus; metanotum spinis 2 longis, rectis, subparallelis, oblique sursum et retrorsum directis, metanotum pars basalis duplo latior quam longior, lateraliter a spinarum basi terminata, metasterni latera dente magno obtuso; petiolus rotundato-cuboideus, antice rotundatus, postice spinis 2 valde divergentibus paulo curvatis, retrorsum et extra directis, margine supero inter spinas denticulis 2 minutissimis; tibiae et metatarsi non compressa. Java (Mus. Leyden). Diese Art ist mit der Folgenden sehr nahe verwandt, und unterscheidet sich durch die Zähne des Pronotum, durch den kurzen Basaltheil des Metanotum, durch das vorne ganz gerundete Stielehen und durch die nicht compressen Tibien und Metatarsen. 10. P. puvrropnıa, Smith. = PIERRE Opereria: Long. 9-10 mm. Opaca, nigra, ahdomine aut nigro aut obscure ferrugineo; pilis appressis minutissimis albis, valde dispersis, sine pilis abstantibus; dense et subtiliter reticulato- punctata, mandibulis subtiliter dense striatis et dispersissime punctatis; clypeus margine antico medio emarginato; pronotum spinis 2 longis acutissimis rectis obliquis horizontalibus; metanotum spinis 2 longis rectis oblique sursum et retrorsum directis, metanoti pars basalis quadrangularis, longior quam latior, utrimque carina terminata; petiolus cuboideo-nodosus angulis anticis rotundatis, postice spinis 2 gracilibus, valde divergentibus, paulo curvatis, retrorsum et extra directis; pedum posteriorum tibiae et metatarsi compressa. (Sec. ex. typ.) Java, Sumatra, Pagowat (Mus. Leyden), Celebes (Coll. Mayr et Mus. Leyden). 11. P. pressa, Mayr. Operaria: Long. 10 mm. Pol. phyllophilae proxima differt abdomine fere polito, nitidissimo, nudo, clypeo antice haud  caput et thorax dense et subtiliter reticulato-punctata, hie antice dentibus 2 triangularibus, acutis, postice spinis 2 obliquis validis; petioli squama spinis 2 longis curvatis; pedes subtiliter coriaceo-rugulosi, tibiis et metatarsis pedum posteriorum planatis, latis et pressis; alae parum infuscatae costis brunneis. Java (Mus. Vienn. et Mus. Leyden), Sumatra (Mus. Leyden). 12. P. amanus, Smith. Operaria: Long. 6.5 mm. Nigra, mandibularum et antennarum 48 ADNOTATIONES IN MONOGRAPHIAM FORMICIDARUM apicibus pedibusque anticis ferrugineis, pedum anticorum coxis apice et femoribus basi ochraceis; subnuda, abdomine pilis ad- pressis, microscopicis, albis, valde dispersis; mandibalae nitidae tenuiter dense striolatae et disperse punctatae; caput subtilissime coriaceo-rugulosum, nitidissimum; clypeus non emarginatus; thrax reticulatim punctato-rugosus, supra longitrorsum et transverse convexus, antice spinis 2 longis, horizontalibus, obliquis, paulo curvalis, postice spinis 2 longis, horizontalibus, obliquis, paulo curvatis, et acutis; abdomen nitidissimum, sublaeve (microscopice coriaceo-rugulosum) ; tibiae ad basim attenuatae. (Sec. ex typ) Celebes. (Coll. Mayr). 15. P. BicoLor, Smith. Operaria: Long. 7 mm. Nigra, mandibulis, antennis, abdo- mine pedibusque „ tarsis exceplis, testaeeo-rufis ant ferrugineis; adpresse albido-pubescens et pilis tenuibus abstantibus albicanti- bus Mandibulae nitidae disperse puntulatae; caput, thorax ac petiolus ruguloso-reticulato-punetata, thorax supra longitrorum et transversim convexus, antice spinis 2 gracilibus acutis, oblique antrorsum el extra directis, postice spinis 2 paulo brevioribus, parallelis, gracilibus et rectis; petioli squama spinis 2 subrectis, valde divergentibus acutis; abdomen tenuissime ruguloso-punctulatum; tibiae ad basim paulo attenuatae. Femina: Long. 8—10 mm. Quoad colorem, sculpturam et pilositatem operariae simillima; pronotum dentibus 2 lateralibus acutis extra directis, metanotum spinis 2 brevibus gracilibus; petioli squama spinis 2 divergentibus; tibiae ad basim indistinete attenuatae; alae paulo infumatae, pterostigmate fusco, costis ochraceis. Ternate, Birma (sec. Smith), Ins. Philipp. (coll. Mayr et Mus Holm.) Opereria: Long. 5.5—5.8 mm. Nigra, paulo aenescenti-micans, pilis abstantibus nonnullis „ pilis adpressis flavidis nitidis copiose INDO-NEERLANDICARUM. 49 at haud dense pubescens; mandibulae tenuiter striolatae et disperse punctatae; caput, thorax et petiolus subtiliter, abdomen subtilissime reticulatim rugoso-punctata; clypeus margine antico medio emarginato et bidentato; thorax longitrorsum paulo, transversum fortiter convexus inter pronolum et mesonotum paulo impressus, antice spinis 2 acutis, haud longis, rectis, horizonta- libus, postice spinis 2 paulo longioribus, divergentibus et fere sursum directis; petioli squama supra medio denticulis 2 mi- nutis et extus spinis 2 longis gracilibus, abdominis basim cir- cumcingentibus; tibiae ad basim indistincte attenuatae. (Sec. ex. typ.). Femina: Long. 7.6 mm. Quoad colorem et sculpturam ope- rariae simillima ; pronotum dentibus 2 lateralibus, acutis; meta- notum spinulis fortibus brevibus; squamae petiolaris spinae breviores quam in operaria; abdomen pubescentia nitida aeneo- flavescente sericea et densa vestitum ; alae subhyalinae costis fuscis. Mas: Long. 6.8 mm. Niger, mandibulis fuscis; fere absque pilis abstantibus, pubescentia flavescenti haud densa; mandi- bulae subtilissime coriaceo-rugulosae punctis nonnullis disper- sis, apice bidentatae; caput subtiliter reticulato-punctatum ; clypeus margine antico medio anguste emarginato; thorax subtiliter reticulatim ruguloso-punctatus, inermis, metanoto convexo declivi; petiolus nodo crasso subquadrato, supra medio paulo impresso; abdomen subtilissime coriaceo-rugulosum , nitidum ; alae paulo infuscatae, pterostigmate et costis ochraceis. Ins. Moluec. (Coll. Sichel), Ceram (Coll. Mayr), Java (Mus. Leyden et Holm.), Borneo (Mus. Leyden), Siam (Mus, Halle), Ins. Philipp. (Mus. Vienn.), Singapore, Batjan (sec. Smith), Malacca, China (Mus. Holm). 15. P. ARGENTEA, Mayr. Operaria: Long. 6 mm. P. diviti simillima, nigra, pedibus partim ferrugineis ; subtiliter rugoso-punetata , sericeo-micans, pubescentia argentea densa; thorax crassus antice spinis 2 validis, porrectis, postice spinis 2 validioribus, rectis, extrorsum directis; 4 30 ADNOTATIONES IN MONOGRAPHIAM FORMICIDARUM squama spinis 2 fortissimis eurvatis, abdominis basim circum- eingentibus. Pagowat (Mus. Leyden), Timor (Coll. Sichel), Gilolo (Coll. Mayr a D. Sichel), Manilla (Mus. Vienn.), Siam (Mus. Halle). NI. Turma: Bihamata. Excellens mesonoto armato spinis 2 curvatis et vertice ocellis uno aut tribus; pronotum spinis 2 curvatis; metanotum denticulis 2 obtusis saepe indistinetis. Petiolus spinis 2 longis erectis fortiter uncinalis. 16. P. BIHAMATA, Drury. Operaria: Long 10 mm. Rufa, capite, antennis, thoracis et et petioli spinis apice, abdominis parte apice, geniculis, tibiis atque tarsis nigris aut nigricantibus; aureo-sericeo-pubescens, pilis flavis abstantibus copiose instructa; vertex ocello unico; pronotum cornubus 2 fortiter extrorsum et postice versus curvatis, post cornua sine carina; mesonotum spinis 2 curvatis parellelis. Sumatra, Java, Borneo (Mus. Leyden et Halle), Singapore (Coll. Mayr a D. Smith), India, Celebes, Ceram, Waigeou, Batjan, Doree (sec. Smith). 17. P. setticosa, Smith. Operaria: Long. 8-9 mm. P. bihamatae simillima; rufa aut ferruginea, capite, antennis, thoracis et petioli spinis apice, abdo- mine, geniculis, tibiis atque tarsis nigris; subtil iter flavescente pubescens, supra aut sine pilis abstantibus aut tantum paucis texta; vertex ocellis tribus; pronotum spinis 2 minoribus oblique ante omnibus et extrorsum et extrorsum directis ac haud fortiter deorsum curvatis, post spinas supra disco deplanato, quadrato, utrimque carina longitudinali terminato; mesonotum spinis 2 curvatis parallelis (Sec. ex Lyp.). Sumatra (Mus. Leyden), Gilolo, Waigeou, Ceram, Aru (Coll. Mayr a Smith et Sichel), Ins. Morotai (sec. Smith). Diese Art welche ich früher für eine Varietat von P. bihamata gehalten habe, unterscheidet sich von dieser durch die geringere Grösse, den ganz schwarzen Hinterleib, die viel feinere anliegende Behaarung, durch den gänzlichen oder fast völligen Mangel der abstehenden Haare an der Oberseite des Körpers, und durch die Pronotum-Dornen, welche kleiner sind, mith ihrer Basalhälfte schnell nach vorne und aussen gerichtet sind, wärend die Endhälfte abwärts (nicht wie bei P. bihamata rückwärts) gekrümt ist. IV. Turma: Ammon. Thorax quadrilaterus, elongatus, supra marginibus latera-libus acutis aut obtusis; pronotum muticum aut obtusis; sutura pro-mesonotalis distinctissima; mesonotum aut quam longius; sutura mesonotum aut quam longius; sutura mesonotum distineta aut vix visibilis; metanotum bidentatum aut bispinosum, parte basali subquadrata. P. Caraxus, Smith. Operaria: Long 6 mm. Nigra, petiolo, abdomine pedibusque obscur fuscis, mandibulis funiculisque ochraceis; fere absque pilis abstantibus, pilis adpressis minutissimis dispersis; mandibulae subtilissime striolatae punctis nonnullis; caput micans tenuiter et dense reticulatum (superficialiter reticulatum); clypeus carinatus margine antico medio emarginato et bidenticulato; thorax micans tenuiter et dense reticulatum, mesonotum insuper longitudinaliter striolatum; metanotum parte basali subqua-drata, postice paulo angustiori dentibus 2 erectis; petioli squama nitida spinis 2 rectis, divergentibus, erectis, gracilibus et aculis; abdomen mod. Ice nitidum, tenuissime transversim coriaceo rugulosum; pedes graciles. (Sec. ex typ.) Batjan (Coll. Mayr), Singapore (sec. Smith). 19. P. rravenreldi, Mayr. Operaria: Long. 8—9.5 mm. Nigra, funiculi tarsorumque apicibus testaceis; fere nuda, opaca, dense et subtiliter reticulato-punctata, abdomine subtilissime transversim ruguloso et nitido; thorax sine marginibus acutis; pronotum atque metanotum bidentata; petiolus nodosus supra spinis, medio longo, lateralibus brevibus. Femina: Long. 10.5 mm. Operariae quoad colorem, pubescentiam, sculpturam, capitis ac petioli formam simillima; pronotum dentibus 2 triangularibus; metanotum declive dentibus modice approximatis, depressis, obtusis, metanoti pars basalis convexa sicut pars declivis haud marginata; alae paulo infuscatae, pterostigmate fusco et costis ochraceis. Mas: Long 7—7.5 mm. Nigra, abdomine pedibus partim, apicibus mandibularum et funiculorum brunneis; caput et thorax reticulatim rugulosa aut leviter punctata; abdomen nitidum, subtilissime. Reticulatim rugulosum; thorax et petiolus mutici, hic nodiformis. Java (Mus. Vienn.). 20. P. THRINAX, Rog. var. JAVANICA m. Opera: Long. 5.5 mm. Ferruginea, funiculi parte apicali pallidiori; mon pilosa (pilis nonnullis capitis et abdominis partis inferioris exceptis) et haud pubescens; mandibulae punctulis dispersis et rugulis subtilissimis nonnullis; clypeus carinatus margine antico bidenticulato; caput, thorax et petiolus subtiliter at dense reticulato-punctata; pronotum dentibus trigonis; metanotum spinis 2 gracilibus, erectis, parallelis; petiolus nodiformis supra spinis 5 gracilibus, subaequilongis, erectis, paulo postice directis et rectis; abdomen nitidum subtilissime coriaceo-rugulosum. Java (Mus. Holm). Das mir vorliegende Exemplar, welches beim ersten Anblicke mit einer kleinen unausgefärbten P. Frauenfeldi sehr viele Ahnlichkeit hat, weicht wohl etwas von Roger’s Diagnose ab, doch scheint est mir, dass das Exemplar dennoch zu dieser Art gehört und etwa nur eine Varietät derselben bildet. So schreibt Dr. Roger bei P. thrinax, dass die Dornen des Metanotum etwas nach oben gerichtet sind, wärend sie bei dem javanischen Stüc. Künstler sind, ferner dass die Schuppe einen spitzigen Mittel-dorn und 2 viel kürzere Seitendornen hat, wärend bei dem von mir untersuchten Exemplare der mittlere Dorn nur um Wieniges länger ist als die seitlichen Dornen. P. LatiFONS, Rog. Operaria: Long 4—5 mm. Nigra, opaca, tibiis anticis nonnunquam ferrugineis; corpus cum pedibus longe flavo-albido-pilosum, albido-, abdomine pallido-flavescenti pubescens; caput et thorax rugulosa, hic antice latior quam medio et postice, supra paulo convexus, marginibus lateralibus acutis horizontalibus; pronotum lateraliter aut rotundatum aut utrimque denticulo obtuso instructum; metanotum spinis 2 longis, paulo curvatis, distantibus, modice divergentibus, retro et paulo sursum directis; abdomen (pilis remotis) nitidum et subtiliter punctatum. (Partim sec. diagn. Rog.) Java (Mus. Holm), Ins. Bintang (sec. Roger). Den 2 von mir untersuchten Stücken fehlt zwar der Kopf, doch stimt der übrige Körper so genau mit Roger’s Diagnose überein, dass dieselben zweifell os zu dieser Art gehören. WV. Turma: Relucens. Thorax quadrilaterus, supra marginibus 2 lateralibus acutis, bis profunde emarginatis; pronotum bispinosum; mesonotum minime duplo latius quam longius; metanotum aut inerme aut bidentatum; mandibulae striatae. Metanoti pars basalis marginibus lateralibus distinctis et saepe margine postico distincto. Petioli squama distincte aut indistincte bidentata. P. merops, Smith. Fig. 3. Operaria: Long. 12 mm. Nigra, femoribus et nonnunquam abdomine rufis; copiose pilis abstantibus flavidis, capite, thorace, petiolo et abdomine dense, antennis pedibusque minus dense (mandibulis absque) pubescentia adpressa, aurea, nitida obtectis; corporis sculptura propter pubescentiam invisibilis; pronotum spinis 2 porrectis, acutis, parum divergentibus; metanotum inerme a basi ad apicem (oblique) declive; petioli squama margine superiore arcuatim rotundato, acuto, utrimque a dente distincto aut indistincto terminato, medio plerumque emarginato, utrimque inter medium et dentem nonnunquam denticulo obtuissimo. (Sec. ex. typ.) Celebes (Coll. Mayr, Mus. Leyden, Batjan (sec. Smith). Nach Entfernung der reichlichen Pubescenz zeigt sich eine dichte fingerhutartige Punktirung. Die Abbildung der Schuppe im Journ. Linn. Soc. Zool. Vol. V. Suppl. Pl. 1. fig. 17 weicht so bedeutend von der Type ab, welche ich von Herrn Smith erhalten habe, dass es zweckmässig sein durfte, unter fig. 5 a die Schuppe dieser Type und unter fig. 5 die eines Exemplares vom Museum zu Leyden abzubilden. Operaria: Long. 3.8—7 mm. Nigra, tibiis plus minus vereus rugineis, pubescentia tenuissima, sericea, cinerea, absque pilis abstantibus; caput crassum longitudinaliter rugoso-seriatum, clypeus carinatus vero dense punctatus, margine integro; thorax longitudinaliter rugoso-striatus, metanoti parte declivi rugoso-punctata; pronotum spinis 2 porrectis, horizontalibus, paulo divergentibus; metanotum denticulis 2 erectis, parte basali lata trapezoidali, postice margine acuto, parte declivi longitrorum concava, lateraliter a dentibus usque ad spiraculos marginata; petioli squama margine superiore arcuatim curvato, acuto, utrimque dente minuto acuto terminato, abdomen dense et subtiliter reticulato punctatum. (Sec. ex. typ.) Celebes, Ceram (Coll. Mayr). 24. P. auricata, Mayr. Femina: Long. 8.5 mm. Nigra, copiose aurichaleiter pubescent, pilis abstantibus sparse, abdomine densius, pilosa; subtiliter punctato-rugulosa, abdomine subtilissime et densissime punctato; clypeus margine antico integro; pronotum utrimque carina longitudinali in dentem indistinctum obtusum dilatata. Metanoti pars basalis trapezoidalis, margine postico distincto, dentibus erectis erectis; petioli squama trapezoideo-ovata, dentibus verticalibus horizontalibus acutis el margine superiore arcuatim rotundato, subacuto; pedes pilis abstantibus nonnullis tenuibus. Java (Mus. Vienn.). Petioli squama supra spinis et lateraliter dentibus 2, nonnunquam dente medio inter spinas. P. retucens, Latreille. Operaria: Long. 10 mm. Nigra, femoribus tibiisque aut rufis aut nigris; copiose pilosa, antennae vero pedesque absque pilis abdominalibus, pilis adpressis flavidis copiose pubescens; caput propter pubescentiam indistincter rugosum; clype margo anticus integer; thorax rugulosus, marginibus latera-libus dilatatis et paulo elevatis; pronotum spinis 2 acutis, porrectis, divergentibus; metanotum inerme, declive, parte basali parte declivi breviore et absque margine postico distincto, parte declivi lateraliter haud marginata; petioli squama bispinosa et bidentata, scilicet supra spinis 2 erectis parallelis, lateribus utrimque dente triangulari externe directo; abdomen dense et subtiliter reticulato-punctatum. Gilolo (Mus. Leyden), India. Java, Borneo (sec. Rog. et Smith). 26. P. pecipieNs, Rog. Operaria: Long. 9.5 mm. P. relucenti proxima differt metanoto ad basim magis elevato, parte basali longitrorum magis convexa, postice bidentata, parte declivi magis perpendiculari, lateralibus haud marginata, petioli squama bispinosa et tridentata, scilicet margine superiore spinis 2 distincte divergentibus et dente mediano, marginibus lateralibus omni dente oblique sursum et extra directo. Coloniae indo-neerland. (Mus. Leyden), Batjan (sec. Roger). In meinen » Myrmecologischen Studien» pag. 684 (36) ist bei dieser Art das Zeichen »g# zu streichen, und dafür #9» zu setzen. ADNOTATIONES IN MONOGRAPHIAM FORMICIDARUM 27. P. sericata, Guérin. Operaria: Long. 9.5 mm. Nigra, dense flavido-pubescens, abdomen vero fere absque pilis adpressis, thorax copiose, caput et abdomen pareius pilosa, tibiae pilis abstantibus brevioribus; caput et thorax subtilissime punctata, pubescentia obtecta; abdomen nitidissimum, fere laeve (subtilissime coriaceo-rugolosum); thorax formae Pol. decipientis, marginibus lateralibus vix elevatis, pronoti disco non excavato, metanoto inermi parte basali brevioribus. viore, parte declivi lateraliter haud marginata; petioli squama bispinosa et bidentata, scilicet supra spinis 2 erectis divergenti-bus et lateraliter utrimque dente triangulari extra directo. Mysole (Coll. Mayr a D. Smith), N. Hebridae (sec. Guérin). Martabello, Boero, Timor, Waigeou, Aru, Doree, Nov. Hebridae. (sec. Smith). 28. P. mayri,  petioli squama angustiori supra spinis 2 longioribus, lateraliter dentibus 2 biacuminatis. Sumatra (Mus. Leyden), Ins Lingua (sec. Roger). P. orenus, Smith. Operaria: Long. 8 mm. Nigra, pubescentia adpressa flavido-cinerea tenuissima, fere absque pilis abstantibus; dense et subtiliter ruguloso-punctata; thorax angustus usque ad partis metamotis basalis marginem posticum distinctum laeviter convexus, marginibus lateralibus acutis haud elevatis; pronotum spinis 2 porrectis divergentibus; metanoti pars basalis quadrata parte declivi paulo longior, postice dentibus 2 erectis; petioli squama supra bispinosa, lateraliter bidentata, margine superiore arcuatim excavata. (Sec. ex. typ.) Celebes (Coll. Mayr). Diese Art steht der P. relucens sehr nahe, ist aber kleiner, die Pubescenz ist viel kurzer, fast weisslich und spärlicher, so dass die feinere Punktirung leicht gesehen werden kann, der Thorax ist schmäler, die Basalfläche des Metanotum ist quadratisch, die Seitenzihne der Schuppe sind kleiner und der obere Rand der Schuppe zwischen den Dornen ist gleichmässig bogig ausgebuchtet. 51. P. Lycipas, Smith. Operaria: Long. 9 mm. Nigra, indistincte coerulescens, tenuis-sime argenteo-sericeo-pubescens, absque pilis abstantibus (solum modo abdominis apice piloso); corporis sculptura propter pubescentiam indistincte visibilis; caput antice, pro- et mesothoracis latera atque metanoti pars declivis subtiliter ruguloso-punctulata, caput postice, thorax supra et metathoracis latera delicatule longitudinaliter striato-rugulosa, abdomen densissime subtiliter punctatum; caput infra carinis 2 longitudinalibus percurrentibus (angulatis); clypeus haud carinatus margine antico medio emarginato; thorax supra usque ad metanoti partis basalis marginem posticum distinctum longitrorsum paulo convexus, marginibus lateral. ibus Adnotationes in Monographia Formicidarum acutis haut elevatis; pronotum spinis 2 longis, acutis, porrectis, valde divergentibus; metanotum denticulis 2 minutis parte basali distinelissime trapezoidali parte declivi lateraliter haud marginata breviori; petioli squama supra spinis 2 erectis, subparallelis et dentibus 2 lateralibus, margine superiore subrecto transverso. Femina: Long. 12 mm. Nigra, pubescentia tenui albido-cinerea, absque pilis abstantibus (solummodo abdominis apice piloso); caput superficialiter et longitudinaliter striato-rugosum; clypeus subtiliter ruguloso-punctatus antice medio paulo productus et anguste emarginatus; thorax partim subtiliter longitudinaliter striato-rugulosus, partim tenuiter punctato-rugulosus; pronotum spinis 2 longis, porrectis, divergentibus; metanotum denticulis 2 indistinetis, parte basali subhorizontali trapezoidea, postice et lateraliter distincte marginata, parte declivi subverticali lateraliter haud marginata; petioli squama 5-acuminata, scilicet: supra dente mediano et spinis 2 rectis, erectis, divergentibus, latera-liter dente forti extra directo; abdomen subtilissime reticulato-punctatum; alae non nihil infuscatae, costis fuscis. Borneo (Mus. Leyden), Celebes (sec Smith). 52. P. vies, Smith. 