Thomas Woodrow Wilson, door H. Ch. G. J. van der Mandere
^Ifi-n. '\Vt<»-^ <^---nii^ 'V^vnrcin.triAj- "XTa^X^-^v-m,. I '1 I '^ 1 ■ci^ASEO BY MiLiTARV ATTACHE^ Ctf--^»'^--<- ^ I. 6. (menwe Reeks) THE hague. ^^ t^er 6 nrs. (bij inteek.) f2.2S Afz. nrs. f 0.45 OFFICE ^^«>" ^^ * i.»»ia:i.-< i: ■•■«■>•• MjLlnl. W-... k1. Mannen en Vrouwen van Beteekenis Levens= en Karakterschetsen PRESIDENT WILSON BAARN HOLLANDIA-DRUKKERIJ 1919 yyStaten en Volkeren" Qeschriften over Internationale Politick van dezen tljd Bijeengebracht door HENRI VAN DER MANDERE Per serie van lo nrs. (bij inteek.) f 3.50; afz. nrs. f 0.45 De eerste serie bevat: No. I. HET PAN-GERMANISME, door Prof. H. Brugmans. No: 2. HOE EGYPTE ONDER ENGELAND'S PROTECTORAAT IS GEKOMEN, door A. W. StellwagEN. No. 3. ENGELAND EN DE VEREENIGDE STATEN, ^oor Dr. C. TE LiNTUM. No. 4. DE GESCHIEDENIS DER TRIPLE-ALLIANTIE, door Mr. Dr. J. B. Breukelman. No. 5. HET AANDEEL VAN ENGELAND IN DE TOTSTAND- KOMING VAN DEN WERELDOORLOG, door Dr. C. J. WlJNAENDTS FRANCKEN. No. 6. IS WERELDVREDE MOGELIJK EN ZOO JA, HOE BEREIKEN WIJ DIEN, door W. C. SCHoNSTEDT (Luit.- Kolonel van het Nederl. Leger). No. 7. HOE SIBERlfe EEN RUSSISCH LAND IS GEWORDEN, door A. W. Stellwagen. No. 8. DE VEREENIGDE STATEN, door H. A. RiTTER. No. 9. RUSLAND EN DE REVOLUTIE, door J. Welders. No. 10. HISTORISCHE BETREKKINGEN TUSSCHEN NEDER- LAND EN DUITSCHLAND, door H. A. RiTTER. Bij de HOLLANDIA-DRUKKERIJ te BAARN is zoo juist verschenen : Onze Politieke Partijen Beschreven door hare eigen Vertegenwoordigers NIEUWE VERMEERDERDE DRUK Per complete serie van 10 nrs. i 3.50 Afz. nrs. i 0.45 Compleet gebonden f 4.25 -Een uitgave van blijvende waarde voor de geschiedenis van de ont- wikkeling der staatkundige beginselen in ons land. De reeks bestaat uit de volgende nrs..: Mr. H. P. Marchant, De Vrijzlnnig-Democratische Partlj; Mr, Aug. Mesritz, De Economlsche Partlj; Dr. Zeno Kamerling, De Algemeene Staatspartij ; Dr. J. van Leeuwen, De Sociaai-Democratische Arbeiderspartij ; David Wijnkoop, De „S. D. P".; Dr. A. Brummelkamp, De Antirevolutlonaire Partlj; A. Roodhuyzen en Prof. Mr. J. A. van Hamel, De Liberate 'Unie; Dr. A, C. A. Hoffman, De Roomsch-Katfholieke Staatspartij; Mr. Dr. J. H.W.Q. Ter Spili. ^fi^F. f. W. Drio.v, De VrlJ-Liberale Partlj; C. E. van Koetsveld, De Cliristelijlc-Historlsclie Unie. THOMAS WOODROW WILSON DOOR H. Ch. G. J. VAN DER MANDERE ^I'l^ ^2 1919 „ . . . . Wij zuUen strrjden voor die dingen, die wij altijd het meest op 't hart gedragen hebben , . . voor democratic ; voor het recht, dat zij, die zich aan gezag onderwerpen, een stem hebben in eigen regeering; voor de rechten en vrijheden van kleine volken; voor een daadwerkelijke overheersching van het recht door eene samenwerking van vrije volkeren, die vrede en veilig- heid aan alle volkeren zal brengen en ten slotte de wereld zelf zal vrijmaken. President Wilson in de boodschap van 2 April 1917. Er zijn momenten, waarin de hoogste belangen der wereld worden gelegd in de handen van een enkele persoonlijkheid ; momenten, die ons uit de geschiedenis beter dan uit het heden bekend zijn, omdat wij als tijdgenooten nu eenmaal geen inzicht kunnen hebben in de grootte van de dingen rondom ons. Er zijn oogenblikken, waarin verantwoordelijkheid wordt gelegd op slechts enkelen, die nauwelijks te dragen schijnt en waarin idealisme evenzeer onwaatschijnlijk als nationale zelfzucht misdadig of afkeurenswaardig moet worden geheeten. Er zijn oogenblikken, waarin men alleen dan de opiossing van polifieke- en wereldraadselen kan vinden, wanneer men gelooft aan de waarachtigheid van de uitingen van de hoofd- personen, ook al staan zij op een politick voetstuk en ook al verkeeren zij daarom reeds onder het wantrouwen, dat tegenover de politiek gebruikelijk is. Zulk een oogenblik is er geweest toen Lincoln den strijd aanvaardde ter wille van een ideaal-beginsel en toen hij in dien strijd dat ideaal- beginsel heeft weten voorop te plaatsen, steeds weer en steeds met grooter kracht. En de vra?g mag gesteld worden of niet thans zich een dergelijk oogenblik voordoet nu het ook aan een president van het jonge Amerika schijnt gegeven 207 om der wereld te brengen datgene, waarnaar de wereld reeds eeuwen uitziet: den Bond der Staten of der Volkeren, die een afdoend weermiddel tegen den oorlogsgruwel zal zijn. Wilson, opgetreden om fel bestreden, sociale hervormingen in eigen land tot stand te brengen ; tot het presidium geroepen, wijl er een groote roep van onpartijdigheid en betrouwbaarheid van hem uitging; Wilson is door een van die zonderlinge wisselingen van het lot geroepen om de international staat- kundige beginselen van Amerika in geheel nieuwe banen te leiden en aan Europa het ongekend schouwspel van Amerika's militair-economische oppermacht te bieden. Als men niet aan Wilson's eerlijkheid gelooft; als men niet wil aannemen, dat zijn veertien punten van 8 Januari 1918 hem uit het hart zijn gegrepen ; als men niet uit het complex zijner redevoeringen kan komen tot de overtuiging, dat in hem leeft de gedachte van den eerlijken, den oprechten Volkerenbond — dan is het onmogelijk om Wilson te rang- schikken onder een andere categorie dan die van de slimste politieke sluwelingen, in hem te zien iets beters dan een politieke demagoog van den meest bedenkelijken aard. Wilson heeft tot twee malen toe den eed, dien de Amerikaansche presidenten afleggen alvorens hunne functie te aanvaarden, gezworen ; hij heeft tot twee malen toe bezworen om getrouwelijk zijn ambt te zuUen waarnemen en al zijne krachten te zullen aanwenden „om te bewaren, te beschermen en te verdedigen de Grondwet der Vereenigde Staten". Men verlieze daarbij niet uit het oog, dat de Vereenigde Staten hun Grondw^et opbouwden op een ideaal van vrijheid en onafhankelijkheid, los van alle de historische precedenten, die aan de vestigmg van elken Europeeschen Staat ten grondslag hebben gestrekt. De Amerikaansche constitutie negeert niet, gelijk in het Euro- peesche staatsrecht gebruikelijk is, de kracht der internationale afspraken en gewoonten; zij kent daaraan een verbindende kracht toe, die juist aan Amerika een plicht en een recht in internationaal opzicht tegelijk oplegt. En als bewaarder, be- waker van de Grondwet kan Wilson zich ook in dat opzicht een taak toegekend rekenen! 208 Wilson's kracht, zoowel als gouverneur van New-Yersey als in vroegere en latere functies, heeft ten alien tijde gelegen in zijn eenvoud. Men kan, aldus Bliss Perry, een der hoog- leeraren van de beroemde Harvard University, afkeur voor hem gevoelen of sympathie jegens hem toonen, twee of drie onomstootelijke feiten betreffende zijn loopbaan echter kan men niet straffeloos uit het oog verliezen. Het eerste acht Perry zijne gew^oonte om te slagen in wat hij onderneemt; als vorscher op het gebied van den parleraentairen regeerings- vorm, als decent, als schrijver, als redenaar had hij zich reeds twintig jaar geleden een onbetwisten en schitterenden naam veroverd. Hij heeft zich daarnevens reeds vroeg in het leven onvermoeiden arbeid tot levensgewoonte gemaakt. En hij had vertrouwen in eigen logica en eigen gevoelens en hij raadpleegde nooit onnoodig veel anderen. Dit heeft hem geens- zins geleid tot een kluizenaarsleven en ook was hij van niets verder af dan van een autocraat, behalve daar waar zijn ge- woonte om eigen beslissingen te neraen en eigen verantwoor- delijkheid daarvoor te aanvaarden, dit medebrachten. Er zijn er wel, die meenen, dat Wilson de lijfspreuk van Disraeli : „ Nooit klagen, nooit toelichten" tot de zijne heeft gemaakt ; geklaagd heeft hij inderdaad zelden of nooit, toegeHcht in den laatsten tijd wat meer! Als iemand hem kent, zoowel in zijn ge- dachten als in zijne daden, dan is het zeker kolonel House, zijn vertrouwde vriend aan wien hij ten aanzien van de Europeesche aangelegenheden een opdracht gaf van zoo wijde en zoo beteekenisvolle strekking als maar zelden politiek is gegeven. Naar het oordeel van House is er geen kracht in staat om Woodrow Wilson terug te brengen van een eens opgevat besluit. Lang beraadt hij zich, maar is zijn beraden ten einde gekomen, dan is de weg hem duidelijk. Hij weet het geheim van zijn voornemens te bewaren en er zijn er maar weinigen, die er zich op kunnen beroemen deze tevoren te hebben gekend. Wie nu meent, dat dit wachten is het in hinderlaag liggen van den sluwen, politieken slimmeling, die geen risico wil aanvaarden, maar zijn deel in de winst van het krakeel niet 209 wil derven — hij kan, met eenige virtuositeit de feiten naar zijn inzicht stellende, zijn gelijk argumenteeren. Maar wie de persoonlijkheid van Wilson afleidt uit geheel zijn levensloop en zijn levensomstandigheden, weet ook dat Wilson's karakter zich verzet tegen eene dergelijke opvatting. Hij is niet de politieke slimmeling, die afwacht teneinde zich beter te wapenen, maar hij is de philosofisch aangelegde staatsman, die weet dat zelfs de hoogste doeleinden alleen dan te bereiken zijn, wanneer langzaam maar zeker de volksgedachte zich daaraan heeft aangepast en daarvoor rijp is gemaakt. En men verlieze ook niet uit het oog, dat een Amerikaansch president op eenigszins andere wijze staat tegenover de vraagstukken, waarbij de groote massa betrokken is, dan Europeesche staatslieden als Bismarck of Clemenceau of Lloyd George ! Een Fransch schrijver, die toonde Wilson goed te kennen, heeft van zijne aanvaarding van het presidentschap gezegd, dat het geschiedde als ware hem eene roeping ver- vuld ; als ware hem een heilig ambt toevertrouwd. En inder- daad, wie Wilson's redevoeringen, uitgesproken in verband met zijne candidatuur voor het presidentschap leest, vindt daarin weinig van de gewone uidatingen van den politiek eerzuchtige, maar vindt als grondtoon en als ondertoon steeds nadruk gelegd op datgene wat de verplichtingen van den president van dezen vergen. Wilson is het type van den can- didaat der democratische party ; Wilson vertegenwoordigt haar idealen en haar karaktertrekken gelijkelijk in zich. Eigenlijk van de conventie van 1787 af, toen Hamilton en Jefferson in politieke opvatting tegenover elkander stonden, dateert deze splitsing in partyen ; aanvankelijk waren het de toenmalige democraten, die achtereenvolgens een drietal presidenten, ieder zetelend voor acht jaren, tot de macht riepen : daarna waren het de latere republikeinen, die, van de splitsing inwendig bij de democraten gebruik makend, de overmacht verkregen. Cleveland is een der weinigen geweest, die de opeenvol- gende reeks van republikeinsche presidenten heeft onder- broken ; Wilson slaagde er in 1912 in toen de inwendige verdeeldheid, waartoe Roosevelt's persoonlijk optreden aan- 210 leiding had gegeven, de kracht van de tegenstanders ver- zwakte. Maar dat neemt niet weg, dat hij met de tegenover elkander staande partijen heeft rekening te houden ; dat hij, partijman zijnde en als president de erkende eerste man van zijn partij, toch heeft toe te zien op de belangen van geheel het land, hij in deze omstandigheden meer dan eenig ander president. Wilson zelf heeft zich meer dan eens ietwat sarcastisch over de rol van den president, die niet eens over een abso- luut veto tegen de besluiten van de wetgevende vergadering beschikt, uitgelaten. Hij ook is het geweest, die heeft ge- wezen op de verstrekkende beteekenis van den Spaansch- Amerikaanschen oorlog voor wat deze presidentieele macht betreft. Geheel Amerika, hoe jong het moge zijn, is een land vol tradities en in zekeren zin een land, waarin deze tradities parleraentair en maatschappelijk in groote eere zijn. Er rusten op den president verplichtingen zoowel als partijman als in zijne functie van president. Er zijn zekere grondbe- ginselen van het Amerikaansche staatsbeleid, die niet straffe- loos, zelfs door den populairsten president, worden over- treden. Een Amerikaansch schrijver heeft eens heel geestig opgemerkt, dat Amerika is het land van de tegenstellingen, omdat letterlijk elk onderdeel van zijn staatsvorm in botsing komt met een ander. Er is zoo ook voortdurende botsing tusschen de macht van den president en de macht van de wetgevende vergadering ; er is daarnevens een regelmatige botsing tusschen de macht van den Senaat en die van het veel minder beteekenende Huis van Afgevaardigden. Tezamen ongetwijfeld vormen zij het Congres, maar na Washington en Jefferson had niemand der Amerikaansche presidenten den moed gehad deze tezamen in vergadering op te roepen. Dat werd aan Wilson voorbehouden bij zijn eerste optreden als president, toen hij in 1913 het Congres verzamelde. Men kwam, voor een deel uit beleefdheid, voor een ander deel uit nieuwsgierigheid, maar desalniettemin men kwam en men luisterde en men werd overwonnen door die klare, heldere stem, die op zoo klare, heldere wijze en met zoo klare, 211 8 heldere beelden recht op het doel afgaat. Hamilton heeft ten opzichte van het buitenlandsch beleid der Amerikaansche Unie raadgevingen verschaft; George Washington heeft bij zijn afscheid woorden gesproken, die als een politick testament worden beschouwd ; Monroe heeft zijn leer in het licht ge- geven, die de grondslag werd, waar de Amerikaansche poli- tick zich op vestigde. Wilson heeft nimmer met een van deze drie gebroken, althans niet openlijk, maar het was zijn taak van staatsman-denker om aan gchccl nieuvy^e omstandig- hedcn, waarin Amerika zich geplaatst zag, die theorieen te doen aanpassen. Want Monroe kon niet denken aan een tijd, waarin verdediging tegen overheersching van een Europeesche macht noodzakelijk zou zijn, wilde men de Amerikaansche onafhankelijkneid handhaven ! Een sHm politicus, van niets verder is Wilson verwijderd dan van eene zoodanige persoonlijkheid. Alreeds daarom, wijl hij door zijn innerlijke staatkunde heeft getoond, dat hij geen eigen machtsbegeerten heeft ; dat hij inderdaad zich stelt in dienst van den Staat, die hem tot President heeft verkozen. Maar ook, omdat Wilson's bonding in het groote Europeesche conflict, die aanvankelijk aan aarzelend en weifelend karakter kon worden toegeschreven, ons duidelijk is geworden in ge- heel de lijn zijner handelingen en ons dan onweersprekelijk blijkt te zijn het optreden van een leider, niet lettend op het tijdelijk voordeel van het oogenblik, maar vragend naar het beter gefundeerd aanbreken van jarenlange toekomst en toe- passing. Wilson is de eerste Amerikaansche president, die in zoodanige kwaliteit den voet zette op Europeeschen bodem ; zelfs in den modernen tijd, nu de middelen van verkeer zoo- danig zijn verbeterd en vervolledigd, is voor den man in het Witte Huis te Washington de plicht gebleven om in Amerika te resideeren gedurende geheel zijn presidentschap. Zoo streng werd deze traditie door Roosevelt nagekomen, dat hij zelfs afzag van zijn oorspronkelijk voornemen om een bezoek te brengen aan boord van een in de haven van New-York liggend oorlogsschip, wijl naar de algemeen geldende volkenrechtelijke beginselen een oorlogsschip vreemd territoir is en hij dus buiten 212 het Amerikaansch gebied zou zijn getreden tijdens zijn presidium ! Wilson is er niet de man naar om noodeloos Iradities met voeten te treden ; iets uitdagends is hem in zijn politick beleid vreemd ; maar hij heeft de noodzakelijkheid gevoeld voor zichzelf en voor Amerika om persoonlijk aan de conferentie te Parijs deel te nemen. En datgene wat wij totnutoe van de resultaten dier conferentie, van haar verloop en haar handelingen weten, het is wel in staat om ons te doen erkennen, dat hij juist heeft gezien en dat zonder zijn aan- wezigheid de gang van zaken een geheel andere zou zijn geweest. Wilson's persoonlijkheid, die wij slechts kennen vanuit de verte en vanuit de boeken en de illustraties, wordt ons als een raachtige geschilderd ; niet om niet heeft hij over- winningen als redenaar behaald ; niet om niet wordt de invloed van zijn voor ieder toegankelijk woord gevreesd. Men kan er van verzekerd zijn, dat, om Amerikaansch president te worden, men een persoonlijkheid van beteekenis moet zijn, want het is onmogelijk om weken achtereen dat veeleischende Ameri- kaansche land door te trekken, redevoeringen te houden voor de zoo uiteenloopende deelen zijner bevolking, het vertrouwen te winnen van zoo uiteenloopende karakters en dan te zijn een man van geen of van slechts middelmatige bekwaamheden en beteekenis. En Wilson's beteekenis doet zich bovendien gevoelen in de behandeling der vraagstukken te Parijs; hem was het voorbehouden om op 25 Januari 1919 het historisch voorstel te doen, dat de grondslagen zouden worden gelegd voor den Volkerenbond. Laten wij op het oogenblik in het midden laten of het zal worden en is een Volkerenbond naar Wilson's inzichten ; een Volkerenbond dus, die geheel de gemeenschap der volkeren omvat en zich tot eenige, maar ook hooge taak stelt om aan de volkeren den vrede blijvend te hergeven. Genoeg is het, dat in deze conferentie, waarin de overwin- naars de taak hebben den oorlogsbuit te „verdeelen", Wilson's beginselen reeds in zooverre de overwinning hebben behaald, dat tot de vorming van den Volkerenbond werd besloten. Wel nimmer is eenig beginsel in volkenrechtelijk^of in staat- 213 ,m itimimmm^«'»»mmm 10 kundig opzicht bij zijne vestiging reeds voUedig gebleken; wel altijd heeft dit beginsel latere uitwerking en verbetering behoefd. Zoo is het met Wilson's Volkerenbond en nieuw volkerenrecht als met alle dingen ; de grondslag moge gebrekkig zijn en afwijken van de principieele gedachten van zijn grond- legger, hij zal voldoende blijken om op te doen voortbouwen, indien de gedachte inderdaad levensvatbaarheid bezit. Het feit daarbij op zichzelf, dat de president van Amerika, econo- misch ten alien tijde machtig gerekend, maar militair niet alleen door Duitschland een factor van nauwelijks te overw^egen beteekenis geacht, in deze uitsluitend Europeesche conferentie een zoo gewichtige rol speelt ; vraagstukken als van de rechten der Tsjecho-Slowaken en der Yougo-Slaven met evenveel zorg ter harte neemt als die van Mexico of Zuid-Amerika — dat feit geeft te denken. Europa zal er geen schade door lijden met de theorieen van Wilson en met de persoonlijkheid van Wilson nader in aanraking te komen ; zijne gedachten omtrent de taak, die Amerika te vervullen heeft tegenover Europa en tegenover geheel de wereld, zijn van elke bedenke- lijkheid vrij. Maar — zoo vragen wij ons thans v^el eens angstig af — zal het altijd zoo zijn? Wilson is niet de president van dat Amerika, dat dollars „maakt" en dollars doet rollen. Want dat Amerika is evenmin geheel Amerika als Frankrijk wordt vertegenwoordigd door dien kleinen mondain-cosmopolitischen kring in Parijs, dien w^ij veelal voor de incarnatie van den Franschen geest houden. Het gemiddelde Amerika is het Amerika, dat aan idealen gelooft, dat op zijn eigene wijze arbeidt, maar daarom niet minder hard en stevig als bij ons ; dat zijne eigene inzichten heeft in de toekomst, maar daarom niet minder eerlijk en betrouwbaar als wij ze hebben. Dat is het Amerika van president Wilson, het Amerika van het Westen zoow^el als van het Oosten, dat hem in 1916 opnieuw tot het president- schap riep, omdat het overtuigd was, dat hij Amerika niet noodeloos, niet om roem en eer alleen in den oorlog zou brengen, en het Amerika, dat hem volgde toen hij, nadat de geesten waren voorbereid, het opriep ten oorlog om te ver- 214 11 dedigen wat hij de levensbeginselen van den Amerikaanschen Staat rekende. * De man, die thans als president van Amerika een der belangrijkste persoonlijkheden van de internationale politick is, behoort tot degenen, die men van eenvoudige, ja zelfs zeer eenvoudige afkomst kan noemen. De zijnen komen oorspron- kelijk uit Schotland ; alien zijn zij van het harde, ondoor- dringbare Schotsche ras ; ook de grootmoeder, die opgevoed werd in de schaduw van dat eenvoudige kerkje, waarheen Wilson, nauwelijks in Europa aangekomen, zijne schreden richtte ; ook de oom, die door het kerkbestuur al te gedetail- leerd op zijne conscientie gevraagd, zijne bediening opgaf liever dan zich in gemoed en ziel te willen binden ! Zijn grootvader, die de eerste der familie in Amerika was, leidde in het Zuiden het moeilijke leven van een uitgever van dag- bladen ; zijn vader was predikant. Op 28 December 1 856 werd Thomas Woodrow Wilson geboren ; het was te Staunton, vanwaar nauwelijks twee jaren later zijne familie verhuisde naar Georgia. In de kleine pastorie van Georgia is Wilson opgevoed. Hij zal wel geweest zijn als alle Amerikaansche jongens ; meer gevoelende voor sport dan voor den arbeid, al moge het zijn, dat de onmiddellijke invloed van Wilson's vader, die zijne studien leidde, hem meer aan het werk heeft gehouden dan eenig ander. Dat weerhield hem echter niet om met zijne kameraden des winters den toboggan langs de besneeuwde heuvelen te genieten en het baseball met waren hartstocht te beoefenen. De zin voor sport is hem bijge- bleven uit zijne jeugd, waarvan wij overigens heel weinig weten. Wij zouden er niets van weten, ware het niet dat zijn zwager, professor Stockton Axton, hem verwant door zijn eerste huwelijk, in een op zeer bescheiden schaal uit- gegeven werkje enkele pagina's aan de jeugd en ook aan het eerste huwelijksgeluk van Wilson heeft gewijd. Professor Axton, 'n tiental jaren jonger dan hij, scheen minder voor de studie te gevoelen dan zijn latere zwager, en het is voorge- 215 ^■i«i*i<i i»*ii » ii>ii<i|P^ 12 komen, dat Axton's vader, ook predikant, die met den jongen Wilson was bekend geraakt, hem in een brief vermanend, zeide een zoon te wenschen als Woodrow Wilson er een was ! De jonge Stockton heeft zich deze voorkeur laten wel- gevallen ; de afkeer, dien men dikwerf van model-voorbeelden krijgt, heeft zich niet van hem meester gemaakt! Wilson studeerde op het Davidson College in Mecklen- burg-County, later op het College of New-Yersey, waaruit binnen niet al te langen tijd de Princetown University zou groeien. Reeds betrekkelijk jong was hij verloofd. Zijne latere vrouw, Ellen Axton, die zich bij kennissen in de bergen van North-Carolina bevond, ontving bericht dat haar vader ernstig ongesteld was. Zij begaf zich onmiddellijk op weg naar huis, moest in het naburige Asheville eenigen tijd wachten op een anderen trein, bracht dien tijd door in het hotel tegenover het station en zette zich, om zich te ver- strooien, met een boek aan het raam. Wilson, die juist in Asheville vertoefde en dien dag te paard de bergen was ingegaan, kwam langs het hotel van zijn landelijken rit terug ; hij kon juist het jonge meisje zien, dat hij een vorig jaar kort had ontmoet en dat blijkbaar een grooten indruk bij hem had achtergelaten. Hij aarzelde dan ook niet lang, liet zijn paard aan de zorgen van den stalknecht over en ging haar begroeten, vermoedelijk ook om de reden van haar oponthoud te vernemen. En wederkeerig bleken herinneringen aan de vroegere kennismaking te Rome in Georgia te bestaan, want het gesprek liet aan onderhoudendheid en hartelijkheid niets te wenschen over. Toen hij de zorg over zijn paard weder zou hernemen, was hij verloofd ; die enkele kwartieren waren, naar professor Axton's woorden, voor beiden vol- doende geweest ,,to show them what life meant for each and both of them". Ellen Axton vond, thuiskomend, den toestand van haar vader geruststellend ; de jongere broer Stockton werd in het vertrouwen der verloving genomen. ,,Kun je een geheim bewaren", werd hem gevraagd. En zonder antwoord af te wachten, gelijk in dergelijke gevallen gebruikelijk schijnt te zijn, vertrouwde zij hem geheel het geheim van hare 216 13 verloving, haar geluk, hare toekomst toe. Wilson's eerste huwelijksgeluk, dat plotseling eindigde op een oogenbHk, in zijne politieke loopbaan voor hem van zoo groot gewicht, is, mogen v^rij Stockton gelooven, zonnig en schaduwloos geweest. Weinige wolken hebben de voort- durende zonnestralen van dit geluk verduisterd. Wilson en zijne vrouw gebruikten nooit harde woorden tegenover elkander; Stockton zegt, dat hij zelfs nimmer iets bijgewoond heeft wat eene twist geleek. Wilson was in zijn huwelijk naar binnen wat hij ook naar buiten is, de zichzelf beheerschende man, die evenwel geenszins ongevoelig is gelijk men wel eens van hem schijnt te denken, en gelijk dat eigenaardige, typische, echt Amerikaansche uiterlijk zou toonen. Axton vertelt ons hoe hartelijk hij was tegenover geheel de familie van zijne vrouw ; hoe een der oudere ooms. Uncle Tom Hoyt tot zijne bevoorrechte bezoekers behoorde. En op een keer, dat de geheele familie buiten bij de Wilsons door- bracht en de gastheer zelf met Axton in den tuin op een bank zat, begon deze plotseling onverklaarbaar te lachen. Toen Axton hem vroeg waarom hij lachte, antwoordde hij, dat de brave Uncle Tom, blijkbaar denkende dat hij in een hotel logeerde, zijne schoenen voor de kamei:deur had gezet in de verwachting, dat deze gepoetst zouden worden. Maar Bridget, de kamervrouw van mevrouw Wilson, beschouwde dit als beneden hare waardigheid en de kleine hulp in het huishouden verstond de kunst niet. Dus had Wilson zelf de borstels ter hand genomen en de schoenen gepoetst, en keek nu glimlachend naar het effect, dat zij aan de voeten van Uncle Tom maakten ! Ongevoelig, professor Axton rekent Wilson van niets verder verwijderd dan dat. Maar juist, omdat hij waar gevoel 217 14 kent, zelf gevoelig is, is hij uiterst beangst om in zijne poli- tieke daden dit gevoel te doen doorschemeren. Axton ver- telt ons dat, hoewel Wilson tot de meest hartelijke der echtgenooten kan gerekend worden, niets slechter op zijn oordeel werkt dan argumenten van gevoel of gevoeligheid. Hij herinnert aan een geval, waarbij hij zelf zijdelings be- trokken was, dat zich afspeelde toen Wilson reeds president was. Het betrof eene zaak, waarin de beschuldigde inderdaad formeel voor de wet strafbaar was ; maar moreel niet te veroordeelen viel. Een van Axton's vrienden, die den beschul- digde van zeer nabij kende, poogde Axton's bemiddeling te verkrijgen ten gunste van eene actie bij den president, die als elk staatshoofd het recht van gratie bezit. Hij las aan Axton een langen brief voor, dien hij geschreven had om den president met het verloop van geheel de zaak in kennis te stellen, en schilderde in dezen brief ook den ontzettenden angst van de vrouw en de bloedverwanten van den beschul- digde, smeekte hem dezen angst te doen ophouden. Schrap dat gedeelte, adviseerde Axton, want president Wilson wil en zal niet daarnaar handelen. Hij wil en hij zal doen wat hem rechtvaardig schijnt, doch zijne sympathie voor eenigen beklaagde, hoe krachtig deze ook moge zijn, zal geen invloed op hem hebben. En hij kreeg gelijk in zijn oordeel. Want de aangelegenheid, die door het Departement van Justitie werd onderzocht, werd daarna door den president zelf ter hand genomen; deze oordeelde met zijne raadgevers, dat de formeele schuld van den man te zeer vaststond dan dat eene vervolging kon uitblijven, maar hij verleende hem na zijne veroordeeling gratie ! Wilson heeft nooit geweten, dat men hem ervan heeft weerhouden om die gratie te verleenen aan een, wiens familie in angst verkeerde, doch te schenken aan een, dien hij moreel onschuldig rekende aan het vergrijp, dat hij tegen de wet had begaan! Wilson heeft een korten eersten tijd, nadat zijne studien waren geeindigd, als advocaat gearbeid. Reeds toen toonde hij zijn aanleg voor publicistiek en journalistiek. In de 218 15 „ International Revue", toen een der meest bekende tijdschriften van Amerika, schreef hij op nauw^elijks 22-jarigen leeftijd eene studie over de kabinetsregeering der Vereenigde Staten. Het artikel is daarom merkwaardig, wijl wij hierin leeren kennen de democratische grondslagen van Wilson's politiek leven; de beginselen, die hem hebben geleid bij zijn verder streven. Want, wij behooren bij de beoordeeling van Wilson's persoonlijkheid niet uit het oog te verliezen, dat hij welisw^aar thans de international aandacht tot zich trekt ; dat hij de man schijnt te w^orden, die ons den Volkerenbond, al is het slechts in den eersten aanvang, zal schenken, maar dat hij voor de Amerikaansche binnenlandsche politiek is de democraat, die er in geslaagd is de overmacht der Republikeinen te breken. Henry George, de hervormer, die reeds vs^ees op de banen, waarin de dollarmagnaten de Amerikaansche politiek leidden, heeft hem tot voorbeeld gestrekt. Cleveland, later ook de republikeinen Roosevelt en Taft hebben wel het gevaar der plutocratie onder de oogen gezien, daartegen eene onbeduidende en geenszins voldoende wetgeving te werk gesteld, doch blijkbaar niet als Wilson stonden zij op het standpunt, dat geheel een verandering Amerika moest doortrekken. Reeds in dit eerste artikel spreekt hij van zijn democratisch stand- punt de noodzakelijkheid uit, dat de regeeringsorganisatie en de wetgeving voortdurend door den volkswil en de behoeften van den tijd moeten worden gedragen ; en dat zij niet in verouderde vormen wegen, die voor de openbaarheid ontoe- gankelijk zijn, mogen bewandelen. Dezelfde gedachten vindt men terug in het eerste groote zelfstandige werk, dat hij in 1 885 over de congressioneele regeering, de regeering die zich zou richten naar de wenschen van het Congres, openbaar maakte. Het werd na slechts vier jaren door zijn werk ,,De Staat" gevolgd, waarin opnieuw zijn democratisch standpunt uitkomt. De tegenstelling tusschen Republikeinen en Democraten, de eersten wenschende eene geheel gecentraliseerde federale macht, de laatsten in het krijt tredende voor meerdere zelf- standigheid der afzonderlijke Staten, is in den loop der jaren weliswaar in beginsel niet veranderd, maar in het wezen heeft 219 it#i«n,i u iii>iiMiii>i>i»i'»i*»"iiiiiii Will' •li'i'iiiritiiiii Hill • <^»mmmmmm>*mmmmtm0m 16 die tegenstelling geheel andere gedaante aangenomen. Wilson is het geweest, die in het bijzonder in zijn „The New Liberty" (de rede, waarmede hij zijn eerste candidatuur aan- vaardde), dat men ook een van zijn meer philosophische werken zou kunnen noemen, er de aandacht op gevestigd heeft, dat de Amerikaansche wetten niet verhinderen, dat de economisch sterke den economisch zwakke te gronde richt; dat de Amerikaansche nijverheid niet vrij meer is als eens tevoren ; dat het voor den kleinen zwoegenden man met gering kapitaal steeds moeilijker wordt de concurrentie met den groote, machtige, met het grootkapitalisme vol te houden. Hij predikte zelfs eene revolutie, weliswaar langs vreedzamen weg, maar niet minder eene zoodanige, waaruit zou volgen, dat aan het volk de regeering zou w^orden teruggegeven. Reeds in zijne eerste werken komt uit zijn afkeer van een beschermende tariefpolitiek ; zijne vrees voor de macht der trusts, die toen in den tegenwoordigen vorm nog geheel onbe- kend waren. In „The New Liberty" spreekt hij van een lied van verlossing en van gelijkheid, dat hij reeds zong — als men in staatsrechtelijke redevoeringen van zingen kan spreken ! — in dien arbeid, die opnieuw de aandacht op hem vestigde als kenner van staatsrecht en geschiedenis beide. Want, Wilson heeft ook in een vijftal deelen de geschiedenis van het Amerikaansche volk geschreven. Het schijnt veel, vijf deelen over de geschiedenis van een volk, dat toen nauwelijks honderd jaren oud was ; van een volk, dat slechts oppervlakkige betrekkingen met Europa onderhield en dat in eigen werelddeel niet voortdurend die tallooze politieke ge- schillen had, welke wij in Europa zoo goed kennen, te onzen eigen nadeele ! Het is ook minder eene geschiedenis, die ons doorloopend van feiten en van daden verhaalt, doch eene geschiedenis, waarin ons geschilderd worden de persoonlijk- heden, die Amerika groot hebben gemaakt. Het is, door deze geschiedenis van Amerika te lezen, dat men iets begrijpt van den Wilson der laatste jaren ; van den Wilson, die een Vol- kerenbond wil stichten, en die achter die plannen niet verbergt eenige Amerikaansche speculatie ; die niet — als eenmaal het 220 17 scherm omhoog zal gaan — ons zal blijken gehuld in plannen van den laagsten zelfzucht. Hoor hem Lincoln beschrijven; lees hem daar, waar hij over den vrijheidsoorlog en de aan- leiding tot den vrijheidsoorlog aan het woord is. Hij beschrijft ons die periode in den vrijheidsoorlog, v/aarin Lincoln, na de nederlagen van zijne generaals Pope, Burnhide, Mac Clenan, hen loegebracht door Lee en Jackson, kalm bleef temidden van al de onrust om hem been. Gedurende achttien maanden had de President geluisterd naar de stem der openbare meening, die niet gedacht had aan zulk een langen oorlog met zoo Vk^isselende gebeurtenissen. Hij gaf er zich rekenschap van hoe gevaarlijk en onjuist het zou zijn de openbare meening zoowel binnenslands als aan de overzijde van den Oceaan te doen verkeeren in den w^aan als zou geen ander doel dan verove- ring en onderv/erping het w^ettig gouvernement van Amerika voor oogen hebben gestaan. Hij wist de juiste grondslagen van het conflict te doen uitkomen ; het Zuiden niet alleen formed, maar ook moreel aansprakelijk te stellen voor de uit- barsting. De sympathie der natien begon zich naar het Noorden te keeren en zich van het Zuiden af te wenden. Lincoln echter wist hoe de gedachten der natien en der massa ver- anderen met den dag, en hij wachtte totdat het oogenblik zou zijn gekomen, waarop deze gedachten vasten vorm hadden verkregen. Het is hier voor het eerst, dat hij naast geleerde en theoreticus, zich ook organisator en practicus toonde. De Princetown University is die, waar de zonen van de rijkste Amerikanen bij voorkeur studeeren ; juist tengevolge van haar gebrek aan directe middelen wordt zij voortdurend door oud-leerlingen op royale v/ijze ondersteund en kan zij zich baden in weelde. Dat is in menig opzicht voor de belangen der studie van beteekenis gebleken, ook echter in omgekeerden zin. Want het mondaine leven der studenten te Princetown was meer onlwikkeld dan door Wilson voor hun socialen zin wenschelijk werd gerekend. In Princetown leerden de rijke studenten niet alleen zich te bekwamen voor hun toekomstig ambt, maar hen werd ook geleerd om „man van de wereld" te zijn in hunne toekomstige carriere. Het aantal clubs, dat te Princetown bestond, was veel grooter dan aan eenige andere Universiteit ; geheel de groote laan van Princetown werd ingenomen door gebouwen, waarvan een Fransch bezoeker terecht heeft opge- merkt, dat men niet wist wat meer te prijzen : het zoo aan- trekkelijk uiterlijk of het gestyleerd en rijk innerlijk. Maar juist het groote aantal dier clubs, juist de comfortabele inrichting stond het doel daarvan in den weg. In die clubs vormden zich de coterieen, het doel werd meer het comfort dan de onderlinge gezelligheid. Het sociale leven en ook de studie 222 19 te Princetown werden er door benadeeld. Men behoorde raeer tot zijne club dan tot de Universiteit, en de daaruit voortvloeiende rivaliteit kwam tot uiting bij elk georganiseerd feest, bij elken wedstrijd. Fortuin en afkomst gingen geheel Princetown beheerschen. President Wilson, ingrijpende gelijk men dan van hem gewoon is, met vaste hand zoodra hij de noodzakelijkheid van dit ingrijpen erkent, schreef voor, dat alle studenten hunne maaltijden gezamenlijk zouden gebruiken en dat de vrijheid, die ieder genoot om in zijn club te dineeren, verviel. Hij dwong de studenten om enkele keeren per dag althans bijeen te komen, het comfort van hunne club te laten varen en boven de club te stellen hun aller belang, vergees- telijkt in de Universiteit. Hij was populair in Princetown, bij de studenten zoowel als bij zijne collega's ; zijne populariteit werd door dit besluit niet bevorderd. Maar hij zette door en na korten tijd heeft men erkend, dat hij gelijk had ! Het was in zijne qualiteit van president van Princetown, dat Sir Thomas Barclay, de bekende Britsche handelspoliticus, die zijn ijveren voor de Fransch-Engelsche Entente met zoo goeden uitslag bekroond zag, hem ontmoette bij een diner, dat te New- York werd gegeven ter eere van den verjaardag van den Schotschen patroon St. Andrew ^). 223 ^ I iiy'aiiu III, itki. I mmmiimmmmtmmmtmm. *i n uf ihmmiw » i im»._ »mm-ittmmmmm 20 huizen, welke op geenszlns behoorlijken wettigen grondslag zijn gevestigd, waarin geene acte de vennooten heeft samen- gebracht. De oorlogen pulten de volkeren uit, aldus Wilson in dat gesprek, waarbij Barclay hem de vraag stelde of hij geloofde in het verstand der volkeren. In zekeren zin, meende Wilson, die het volk verslandig rekende in zijne daden, wijl het daarvoor betaalt, doch die anderzijds toegaf, dat demagogen het gemakkelijk op verkeerde wegen kunnen brengen. Daarbij legde hij nadruk op het gevaarlijke van een streven naar populariteit ; Amerikaansche presidenten, die weten niet langer dan vier jaren aan het bewind te zullen blijven, kunnen zich van een dergelijk streven onthouden. Wilson heeft moeilijk kunnen beseffen, toen hij deze w^oorden uitte op het oogenblik dat de hernieuwing van Roosevelt's mandaat eene vraag van openbaren strijd ging worden, dat hijzelf eens tegen de Ameri- kaansche gebruiken in, zijn mandaat zou zien verlengd. Dat hij aan de zucht naar populariteit niet heeft toegegeven, een ieder, die zijn openbaar optreden eerlijk en onbevangen be- oordeelt, zal het moeten erkennen. Zoowel toen hij streed voor zijn eerste werkelijk democratisch presidentschap als voor zijn tweede, dat men meer het internationale zou kunnen noemen ! De qualiteiten, die Wilson toonde als president van de Princetown University, welke hij hervormde en op nieuwen grondslag vestigde, hebben hem op nog andere wijze gebonden aan den staat New-Yersey, w^aarin de Universiteit gelegen is. Het oog werd op hem gevestigd voor de candidatuur van gouverneur van dezen belangrijken Staat. En in 1910 werd hij gekozen op een programma, dat geheel overeenstemt met de denkbeelden, die hij in zijne vroegere staatsrechtelijk- philosophische werken uiteenzette. In New-Yersey heeft hij, daar slechts heerschende van de jaren 1910 tot 1913, de moraliteit van het publieke leven aanmerkelijk verhoogd ; hij heeft eene wet weten door te voeren, die het aannemen van een ambt verbood, wanneer bleek dat men het gekocht had. Het gelukte hem tevens eene wet tegen het omkoopen en eene nieuwe kieswet te doen invoeren. Een geheel nieuwe 224 4 21 geest scheen zich van den Staat te hebben meester gemaakt ; men volgde, naar het spottend oordeel van degenen die hem niet wel gezind waren, de wet op als vvrare men op eene Zondagsschool ! In New-Yersey heett hij de macht der „bosses" gekeerd ; hij heeft er een anderen sfeer geschapen dan in de Amerikaansche staten in den loop der jaren is komen te heerschen. De vrijheid, waar Amerika op is gegrond- vest ; de vrijheid, die in het reusachtige beeld in de haven van New- York als symbool voor Amerika wordt vooruitge- dragen, die vrijheid is, gelijk Wilson ons heeft geschetst, nergens minder te vinden dan in het „vrije en groote Amerika". Want in de plaats van de macht van het yolk is getreden de macht van de trusts, de macht van de groote kiesorgani- saties, die er belang en voordeel bij hebben om de politieke zeden te bederven. Wilson is niet de eerste, die daar tegen opgetreden is met eerlijkheid in het hart en met eerlijkheid in de ziel, maar hij is wel de eerste, die althans geslaagd is een begin van uitvoering aan zijne voornemens te geven. Of hij in den staat New-Yersey op den duur zou zijn geslaagd r of niet te langen leste onoverkomelijke moeilijkheden zich op zijn pad zouden hebben opgeworpen, men mag het vragen, wanneer men naar andere voorbeelden ziet. De roep van strikte eerlijkheid en onpartijdigheid ; de roep van kundig heerscher en organisator, die er van Wilson uitging sedert hij in New- Yersey het gezag uitoefende, zij zijn oorzaak geweest, dat de democratische conventie van 1912 op hem het oog deed vallen als candidaat voor het presidentschap ; oorzaak geweest, dat hij, toen de repubhkeinsche partij zich door Roosevelt's toedoen in twee kampen scheidde, inderdaad in Maart 1913 als president van Amerika het Witte Huis betrad. En vanaf dat oogenblik behoort Wilson, meer dan eenig ander Amerikaansch president, aan de geschiedenis der internationale politiek, omdat reeds spoedig na zijn optreden zich het volkerendrama ging ontwikkelen, dat, aanvankelijk binnen Europeesche grenzen beperkt, spoedig de aandacht en ook de medewerking van geheel de wereld tot zich zou roepen ! * * * 225 mmtmmmmm 22 Er zijn tijdens Wilson's eerste en tweede presidentschap eene reeks van buitenlandsche problemen behandeld, die de aandacht ook buiten Amerika hebben getiokken. De ver- houding, waarin Amerika langzamerhand tot China was komen te staan, had ertoe geleid, dat ook aan Amerika deelneming zou worden vergund in de te sluiten groote Chineesche leening ; president Wilson, die de eerste was om de Chi- neesche Republiek te erkennen, weigerde zijn steun te geven aan eene dergelijke financieel-politieke actie (1 8 Maart 1 91 3). Het Congres had bij de regeling van het Panamakanaal vrij- stelling van kanaalrechten geproclameerd voor de Araeri- kaansche kustvaarders ; de Engelsche regeering achtte deze vrijstelling in strijd met de bestaande verdragen, waarvan het laatste, het Hay-Paunecfote verdrag van 1901 sterk in haar Toordeel sprak ; president Wilson ging tot het Congres met het verzoek om de vrijstelling op te heffen en verkreeg op 11/12 Juni 1914 zijn toestemming. Met Nicaragua werd in 1915 het tractaat gesloten, waardoor de technisch tweede mogelijke doorvaart van Atlantischen naar Stillen Oceaan eveneens in handen van de Amerikaansche Unie kwam ( 1 8 Februari 1916); het oorspronkelijk denkbeeld van een protec- toraat over deze midden-Amerikaansche republiek is door president Wilson uit het tractaat verwijderd. De Antillen werden tijdens zijn tweede presidentschap van Denemarken gekocht, een duidelijk bewijs, dat ook hij de beteekenis van de vrije hand in de Caraibische zee gevoelde. Reeds spoedig, nadat hij het Witte Huis in 1913 had betrokken, kwam de Japansche gezant hem een protest overhandigen inzake de vreemdelingenwetgeving in Californie (9 Mei 1913); een protest, dat Wilson aanleiding gaf om zoowel mondeling als schriftelijk bij gouverneur Johnson op niet-onderteekening der wet aan te dringen, maar dat door hem, toen toch de be- perkende bepalingen omtrent grondbezit van vreemdelingen in Californie en later in andere Amerikaansche staten werden ingevoerd, naar de grondbeginselen van het volkenrecht werd weerlegd. Met geheel het Latijnsch-Amerika heeft Wilson de banden nauwer aangehaald ; hij is voortgegaan op den 226 23 ingeslagen v/eg van Pan-Amerikaansche verbintenissen ; hij ook heeft een tweede wetenschappelijk Amerikaansch congres bijeengeroepen (Januari 19! 6). Aan de Philippijnen is wel- iswaar niet de volstrekte onafhankelijkheid gegeven, maar reeds zijne eerste boodschap aan de bevolking dezer eilanden (6 October 1913) hield het bewijs in, dat hij met royale maat zou meteu en met groote voldoening heeft hij (29 Augustus 1916) de Jones-bill geteekend, die op den vy;eg der onafhankelijkheid voortschreed. Wilson's naam is niet minder dan die van president Taft verbonden aan de bevordering van het beginsel der vreed- zame beslechting van geschillen. Wat men van de buiten- landsche politiek der Amerikaansche Unie ook moge zeggen, niet uit het oog kan men verliezen, dat als een roode draad daardoor been loopt, gelijk Alfred Fried ons in zijn werkje over de pacifistische oogmerken der Amerikaansche politiek heeft doen zien, de wensch om langs vreedzamen weg inter- nationale geschillen te doen oplossen ^). Nog voordat de 1 9de eeuw^ aanbreekt, heeft Amerika reeds eene eerste arbitrale overeenkomst gesloten; het is in de Amerikaansche volks- vertegenwoordiging, dat William Ladd en anderen pleiten voor internationale arbitrage ; het is de Amerikaansche Unie, die in tal van gevallen, zelfs in een zoodanig belangrijk geval als dat van de Alabama, de scheidsrechterlijke beslechting inroept. Wie de instructies der Amerikaansche gedelegeerden ter eerste en tw^eede Vredesconferentie naleest gelijk ze door het Carnegie Endowment zijn gepubliceerd ") ; wie kennis neemt van de beraadslagingen in 1899 en 1907, zal zien, dat Amerika verder wenschte te gaan dan eenig ander land ; wie zich herinnert hoezeer Amerika met de voorbereiding der derde Vredesconferentie reeds was gevorderd, zal erkennen, dat Wilson er zorg voor zou hebben gedragen, dat ook de door hem aan te wijzen gedelegeerden geene ondergeschikte rol zouden spelen. Nauwelijks was Wilson's administratie in ') A. H. Fried : ,,Die Bestrebungen der Vereiniglen Staaten fur Ausbau und Festigung einer zwischtnstaatlichen Ordnung (1774 — 1917)". •) Yearbook Carnegie Endowment 1917 and 1918. 