Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Eindelijk kwam ook het lot van sultan Achmad ter sprake In weerwil van al het gebeurde, schreef de commissaris, had hij toch ernstig in overweging genomen, om Achmad als een tegenwicht voor oproerige plannen van Badroedin te handhaven; doch nu waren er weder berichten in gekomen, dat een tweede Benkoeleesche inval voor de deur stond, die natuurlijk de herstelling van sultan Achmad tot leuze zou blijven hebben. Er was geen ander middel om aan dien prikkel voor goed een einde te maken, dan door Achmad geheel te verwijderen, zooals C. C. G. G. zelven bereids in bedenking hadden gegeven (bl. 410), ~zullende nu”, rapporteerde de commis- saris dd. 20 September aan Wolterbeek, ~zijne harde bejegening niet op onze, maar op der Engelsche rekening moeten gesteld worden”. Destijds was de korvet de Zelips met 75 man troepen door Wolterbeek van Malakka naar Palembang gezonden en aldaar aangekomen. Den 15" November gelastte de commissaris den kapitein-luitenant ter zee Schrooijestein om met dat oorlogsschip rechtsteeks naar Batavia terug te keeren, ter overbrenging van sultan Achmad en aanhangers, tellende met vrouwen en kinderen, 63 hoofden. Zij vonden gedeeltelijk eene plaats op de Jadul Karim, dezelfde Arabische brik, waarvan de gezagvoerder zoo tegen het vertrek van kapitein Salmond had opgespeeld en die er ten slotte naar Malakka van door was gegaan (bl. 390). Schrooijestein werd opge- dragen om ook dat schip onder zijn ~convooi’” naar Batavia mede te nemen. De kapitein-luitenant verliet den 30° November Palem- bang, doch schijnt Muntok te hebben aangedaan; ten minste een der staatsgevangenen wist aldaar te ontvluchten en werd er weldra het hoofd van een bedenkelijken opstand, gelijk ik nader zal be- schrijven. © De regeering beschikte op al de door den commissaris behandelde aangelegenheden in hare vergadering van 10 Januari 1819. Bij art. 1 van haar besluit was de op bl. 417 vermelde brief aan het PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 433 Opperbestuur vastgesteld, terwijl de volgende artikelen (a) in den geest van Muntinghe’s denkbeelden uitvielen. Assistent Resident Du Bois werd vermaand; goedgekeurd de terugzending der ge- roofden. Voorloopige goedkeuring vond mede het planten van onze vlag op Billiton. Het tarief van rechten moest echter nader ge- toetst worden aan het door de regeering vastgesteld tarief van 28 Augustus 1818. XT. De tweede inval der Engelschen en hunne verschijning den 26° November 1818 te Moeara Bliti. De troep van luitenant Haslam was op den terugtocht (bl. 422 en 423) gevorderd tot eene dagreis van Benkoelen, toen de voor- hoede die hoofdplaats bereikte. De teruggekomenen werden echter met groot ongenoegen door Raffles ontvangen; zij ontvingen den last dadelijk naar het gebergte terug te keeren. Het werd nu eene formeele expeditie. Aan het hoofd zag men gesteld ’n zekeren Hayes, die z-g. vresident’ was op een nietig plaatsje van Benkoelen; hij had den titel gekregen van commissaris over de Moesi , de Klingi en de Bliti! Raffles bracht dat alles in orde vóór zijn (a) De artt. 2 vv. van het besluit dd. 10 Januari 1819 in bijl. 18. 434 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. vertrek in October 1818 naar Calcutta, gelijk wij reeds op bl. 416 konden lezen. Het heette dat het doel was, om de »gevangenen”, namelijk Salmond en de zijnen, te ontzetten (bl. 415), doch toen diens terugkomst te Benkoelen zulk een expeditie overbodig maakte, werd haar doel eenigzins anders voorgesteld (bl. 435). Tusschen den lakken hoek, het zuidelijkste punt van Sumatra, tot aan de uiterste grens van Atjeh, den Koningshoek, strekt zich langs de westkust van het eiland een aaneengeschakeld gebergte uit, het Keten- of Barissangelergte. Van straat Sunda af, waar het onder den naam van Lampongsgebergte door de zee bespoeld wordt, stijgen zijne toppen allengs tot eene hoogte van 1500 voet, en bereiken in het midden des eilands eene hoogte van 4000 voeten of meer. Nu eens tot dicht aan de kusten naderend, dan weder iets meer in het bingenland teruggetrokken, verdeelt de Barissan het eiland Sumatra in twee deelen: het westelijke is bergachtig; het oostelijke, verreweg het grootste deel, over het algemeen vlak. Op 4° Z-B. vormt het de natuurlijke grens van Ben- koelen en Palembang, en is het niet hooger dan 2000 voet. Drie te onderscheiden streken liggen daar tusschen Benkoelen, Palem- bang, en de Lampongs, namelijk Redjang, Ampat-Lawang (of Sintang) en Pasoemah. Het eerstgenoemde, Redjang dus, waar- over wij het zullen hebben, strekt zich uit, ingesloten tusschen Djambi, Palembang en Pasoemah, langs de oostelijke helling van het Barissangebergte, m.a.w. aan den Palembang-kant. Maar in den loop der tijden hadden zich de Redjangers ook west- en zuid- waarts uitgebreid; westwaarts, door van het Barissangebergte af te dalen en een aanzienlijk deel van Benkoelen in te nemen. De ge- heele bevolking der afdeeling Laïs (ten noordwesten van de hoofd- plaats Benkoelen) waar Hayes als rresident’” fungeerde, en welke residentie zich langs het strand van de Oerei tot aan de rivier van Benkoelen uitstrekte, met de factoryen Laïs, Palé en Soengi- Lemau aan de kust, rekende men dientengevolge tot het Redjang- sche te behooren. (a) De vorsten van Palembang hadden beproefd Redjang te onder- werpen. Behield een Palembangsche sultan een deel in zijne macht, dan zond hij er een djenang heen, en gaf hem een hoogeren titel en grootere volmacht dan aan de hoofden in andere gewesten van (a) De beschrijving is door mij ontleend aan W. A. van Rees’ ,Annexatie der Redjany. Eene vredelievende militaire expeditie” (1860). De hier bedoelde annexatie is van 1859. — De plaatsen op Stemfoort’s atlas. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 435 zijn gebied. Zoo stonden de grenslanden, die een tijdlang bij het Palembangsche rijk behoorden, bekend onder de namen Redjang- Lebon, Redjang-Tenga, Redjang-Moesi; doch hunne onderwerping, als vrije grensbewakers, nRedjang sindang mardika’', (verg. bl. 372) beteekende nooit veel. Ook hebben de Redjangers dezer streken zich Immer meer aangetrokken gevoeld tot de Benkoeleesche-Redjangs , liggende op de westzijde van het Ketengebergte. Raffles nu wilde dit ethnographisch verband zich ten nutte maken, om vasten voet in de Palembangsche Redjangs te krijgen. Het hoogste der aldus gelegen districten was Kloba of Kaloebah (a), in de Redjang-Moesi, met het dorpje Poeloe Getah of P. Getoh d.w.z. rieteiland, aldus geheeten, omdat de heuvel, waarop het zich bevindt, vroeger met riet of alang-alang begroeid was (b). De luitenant-gouverneur van Beukoelen droeg Hayes op, zich daar te vestigen, waardoor Palembang voor iederen raid open lag, terwijl de plaats zelf desnoods in twee dagreizen van Benkoelen uit kon bereikt worden. Langs dezen weg, beschreef Raffles, zou men tevens de landstreek Sumoong in het Menangkabousche kunnen bereiken: ra country celebrated for its produce of gold’. Dat was me dus weer iets om de verbeelding van Engelsche ge- lukzoekers te prikkelen (bl. 895). Verder moest Hayes aan eenige Redjangsche desa’s verleenen ..... „protection; nu dat behoort er ook zoo bij. En nadat de luitenant-gouverneur op deze wijze * weder den brand in de ongelukkige dorpén der Palembangsche bovenlanden had gestoken, verdween hij, gelijk hij ook bi de Salmond-expedite gedaan had (bl. 395); doch nu naar Calcutta, van waar hij verder al het geleuter over zijne bedoelingen kon schrijven en dat de gansche zaak door zijne afwezigheid op een misverstand — maar van bloedigen aard — was uitgeloopen ! Hayes te Poeloeh Getah komende, had daar eene ontmoeting met de Redjangsche hoofden, die, wil men hunne eigen verhalen, die zij er later van aan Muntinghe deden, gelooven, weinig bemoe- digend voor de verlossers waren. Zij gaven toch te kennen, niet onder Benkoelen gebracht te willen worden, noch veel minder om op het grondgebied van Benkoelen koffie- en pepertuinen te willen aanleggen; dat ze ook niet verkozen de wapenen op te vatten, (a) De gelijknamige plaats staat op Stemfoort’s atlas. (b) In Veth’s Aardrijkskundig woordenboek wordt het beschreven als een gehucht van ’n 80-tal huizen. Het staat niet op Stemfoort’s atlas, doch het zal wel bij Kaloebah liggen. 436 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. noch tegen het Nederlandsche gouvernement, noch tegen den sultan van Palembang; wel echter zouden zij zich bereid toonen om zich met Hayes te verstaan over het handeldrijven met Benkoelen, daar Palembang zoo ver weg lag, in voege, dat indien zij in Benkoelen bescherind werden, men omgekeerd veilig van daar in de Redjangs zou kunnen handelen. Hayes antwoordde, dat dit ook geheel voldoende was; verklarende niets meer te verlangen, stelde hij eene overeenkomst op, die echter de hoofden niet konden lezen. De Engelsche commissaris had aan ieder hoofd een exem- plaar er van ter hand gesteld, en daarbij de plechtigheid gevoegd om het stuk onder oplegging van zijne hand op een boek, „welke de dipatie zijn koran noemde’! te beëedigen, terwijl daarentegen de hoofden zich blootelyk aan hunne mondelinge verklaring en belofte hielden, zonder ze met eede of met hunne handteekening te bekrachtigen. Hayes trok daarop het binnenland van Palembang verder in, waardoor, naar wij zullen zien, de gansche bevolking tegen de Engelschen in beweging kwam, terwijl, gelijk we mede nog zullen vernemen, Raffles het heeft voorgesteld, alsof dit doortrekken der Engelschen een gevolg is geweest van Hayes’ onverwachten dood, waardoor diens vervanger de instructie om enkel in de Redjang te blijven, minder juist zou opgevat hebben. Intusschen vernam Mantinghe eerst 14 dagen, nadat de luite- nant-gouverneur op zee naar Calcutta was, dat deze zich naar Bengalen had ingescheept. Wat dat bezoek beteekende, kon hij slechts gissen: óf, ten einde zich over de gepleegde wan- daden te verantwoorden, wijl het reeds niet onbekend was, dat Raffles’ verrichtingen lang geene goedkeuring hadden ondervonden; óf de verwezenlijking van plannen om zich te Riouw dan wel elders ten onzen koste te vestigen. Voor alle zekerheid meende hij in een P.S. van zijn brief dd. 20 September 1818, waarin Wolterbeek de voorbereiding tot den tweeden binnenlandschen tocht werd medegedeeld, er van kennis te moeten geven aan den schout-bij-nacht, die het schrijven den 16" October 1818 ontving (a). (a) „Na het sluiten dezes ontvang ik een inlandsch bericht, dat de heer Raffles, ongeveer veertien dagen geleden, te Benkoelen zoude zijn scheep gegaan naar Bengalen. In hoeverre aan dit bericht geloof is te hechten, durf ik nog niet verzekeren. Ware die inscheping een gevolg van eene oproeping van hooger hand, zoo zoude het voor ons, zijne Palembangsche naburen, eene gezegende zaak zijn. De gebeurtenissen op Palembang zijn echter nog zoo jong, dat daaruit moeilijk eene diergelijke order van Bengalen kan zijn PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 437 Overigens verkneukelde zich Muntinghe niet weinig in de gedachte, dat Raffles’ ster zeker voor goed zou zijn ondergegaan (a). Ook van den Hayes-tocht hoorde onze commissaris aanvankelijk slechts zeer in het onbestemde. Voor alle zekerheid zond hij den klerk De Groot naar Moeara Bliti, ten einde een oog in ‘t zeil te houden en onmiddellijk bij het vernemen van vijandelijke geruchten, te berichten. Dank dezen voorzorg, kreeg De Groot belangrijke stukken uit Benkoelen in handen, die van daar aan den djenang te Bliti voor verdere bezorging waren gezonden en die dezen aan onzen vertegenwoordiger overgaf. Ken er van was de door Raffles aan Muntinghe gerichte missive van 5 Augustus (bl. 402); de andere waren echter niet zoo onschuldig. Het bleken namelijk brieven te zijn van Haslam, Hayes en zekeren Jenal Abidien, allen ten doel hebbende hoofden en bevolking tegen ons op te zetten, terwijl de djenang zelf werd uitgenoodigd om tegen de komst van den Com- missaris van de Moesi, de Klingi en de Bliti, de hoofden te Bliti bij elkander te roepen, waar de commissaris weldra met. 200 Sipayers zou binnen trekken. Muntinghe haastte zich een detachement van 80 man onder den luitenant Goossens naar den bedreigden post te zenden. Deze officier kreeg eene dd. 17 September 1818 vastgestelde instructie mede, waarin hij gemachtigd werd, aanvallend te werk te gaan, zoo het met voordeel kon geschieden; anders behoorde hij onder protest terug te trekken (4) Behalve de zieken, waren er nu slechts #21 man en niet meer” schreef Muntinghe onderstrepend aan Wolterbeek in den op bl. 436 aangehaalden brief, te Palembang, zoodat hij den schout-bij-nacht zeer om hulp vroeg. voortgevloeid; doch de berichten, welke wij hier hebben, melden, dat er reeds vroeger op Benkoelen ongenoegen tegen het bestuur van den heer Raffles ontstaan is, en dat daarover klachten naar Bengalen zijn overgebracht. Ik laat het echter aan de wijsheid van UHgEdG. over om te beoordeelen, of het vertrek van den heer R. ter zee, deze oorzaak zoude kùnnen hebben, dan wel of het zoude moeten toegeschreven worden aan andere vues, die hij op Bliton, Pontianak, Riouw of wel op Palembang zelve zoude kùnnen hebben; en welken tegenstand UHgEdG. in die onderstelling aan zijne vues en pogingen zoude kunnen bieden. Naar mijne onderrichtingen is hij met een enkel schip vertrokken, zoude geene militairen, noch inlanders, maar enkel den zoon van een zekeren radja Braim met zich gevoerd hebben. Of echter het schip, waarop hij zich geëmbarqueerd heeft, een oorlog- of een koopvaardy- schip was, heb ik uit mijn inlandschen zendeling niet kunnen vernemen.” (a) Zie Opvattingen bl 406-409; ov. 66-69; en Papieroorlog bl. 397; ov. 9. (6) De instructie in bijl. 19. 438 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. Inmiddels naderde de Benkoeleesche macht, bestaande uit 120 Sipayers, 160 Maleiers, 100 koelies, 20 Chineezen en 2 veldstukken, waarvan Muntinghe bij het op bl. 428 vermelde schrijven van 31 October aan Batavia bericht gaf. De troep hield stand te Oedjan Panas, deelde hij mede, op ruim twee dagreizen van Bliti. Goossens was intusschen ruim bi tijds aangekomen, en had nog met eene borstwering Moeara bsliti kunnen versterken; maar tot diepe ergernis van Muntinghe, verliet de luitenant daarna, wegens ziekte, gelijk hij opgaf, geheel eigener autoriteit, den hem toebetrouwden post, om te Palembang herstel te zoeken, latende aan klerk De Groot en een sergeant-majoor Estema de zorg voor onze vlag te Moeara Bliti schandelijk over. De onwil der bevolking had Hayes tot een heen- en weertrekken verplicht, terwijl hij nergeus van haar hulp ondervond. Het kwam zelfs tot een strijd, waarin éen desabewoner en niet minder dan zeven man der expeditie het leven verloren. Dat noemt men nu eens beschermen! De gansche bende geraakte ten slotte verdwaald, en stond zonder het zelf te weten, onverwacht den 26° November 1818 voor onzen post te Bliti. Elders heb ik beschreven de naive en zwakke houding van de Groot-Hstema: ondergeschikten, vol- strekt niet tegen zulke ongewone omstandigheden opgewassen. Zij keerden in allerijl met het troepje soldaten naar Palembang terug, overlatende aan Hayes het bezit van den post en het vlot, waarop de onzen plachten te wonen! (a) XII. Muntinghe’s militaire voorbereiding tot zijn tweeden tocht naar de binnenlanden. Loodra onze commissaris zekere berichten over den Hayes-inval had verkregen, wilde hij aanstonds uitgebreide militaire maatregelen verordenen. Nu traden hem echter de verschillende bevelhebbers In den weg. De verdeeldheid had trouwens reeds lang gesmeuld, hetgeen de commissaris in zijn brief van 31 October aan de regeering , waarbij (a) Zie breeder Gids bl. 286-287. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 439 hij versterking van 'n duizendtal manschappen verzocht, deed schrijven: vdat het voor ‘sgouvernements belangen allernuttigst zoude zijn, het opperbevel over deze militaire macht met het civiel gezag te verbinden, en dat het zelfs schadelijk zoude kunnen zijn, dezelve zoo weinig verbonden en ondergeschikt te laten, als die beide machten thans zijn”. Dit was, volgens hem o. a. aan den dag getreden bij ’s commissaris’ betrekkelijk luisterrijke terugkomst van Bliti. Immers, volgens het op bl. 375 medegedeelde, had Badroedin beloofd f 100.000 voor den wederopbouw van het Nederlandsche fort aan den rechter Moesi- oever bij te dragen, waarvan f 40.000 aanstonds betaald werd. Muntinghe achtte het zeer juist noodig, dat met dit werk ten spoedigste zou worden aangevangen en zoo was op de in Juli plaats gehad hebbende Bliti'sche reis met kapitein Van der Wijck (bl. 422) afgesproken om daaraan dadelijk bij terugkomst te be- Zinnen. Deze, wiens „vernuft, activiteit en bekwaamheid”, Mun- tinghe ten zeerste had geprezen (a), onttrok zich echter daaraan, door den commissaris bij een particuliertje te melden, dat Aij eerst verkoos zich naar Banka op inspectie te begeven, waaraan hij inder- daad, door den 27" Juli de hoofdplaats te verlaten, gevolg gaf. „Niet bekend”, rapporteerde Muntinghe in zijn brief van 31 October naar Batavia, smet de instructie van dien officier, weet ik niet, in hoeverre ik geautoriseerd ben denzelven te gelasten het werk van Palembang, met perpositie van andere zaken, voort te zetten, noch ook in hoeverre ik daarin naar de intentie van Uwe Excellentiën zoude handelen” Maar de Hayes-inval bracht al de bevelhebbers met den commissaris op min of meer gespannen voet. Commandant van Banka en Palembang was de te Muntok in garnizoen liggende kapitein Meppingh. Of deze man half onnoozel of soms dronken was, weet Ik niet, maar zijne manier van optreden liep inderdaad de spuigaten te buiten. Onder hem diende de commandant te Palembang, kapitein M. Hye, die geschikter schijnt geweest te zijn; verder was de chef der marine, kolonel Bakker, commandant van de Kendracht. Tot deze drie heeren richtte de commissaris dd. 14 September 1818 aanschrijvingen ter bekoming van manschappen en wel ruit krachte der autoriteit door Hunne Excellentién, Commissarissen-Generaal” hem verleend. (a) Zie Gide bl. 284. 440 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. Kapitein Ege voerde echter aan, dat het garnizoen te Palembang slechts bestond uit 60 man, waaronder 14 sieken; verder dat uit hoofde van de menigte posten bij de gevangenen enz. de manschappen reeds twee volle dagen en nachten op wacht moesten blijven; hij zou dus slechts 30 man met éen officier voor Bliti ter be- schikking hebben en dan nog alleen, wanneer enkele wachten werden ingetrokken. Het was dit troepje, dat onder luitenant Goossens werd afgezonden (bl. 437). Kolonel Bakker weigerde formeel: vaangezien de plicht van mij vordert”, schreef hij, „om miju onderhebbenden bodem in dien staat te houden om altoos met vrucht gebruikt te kunnen worden, en met dien bodem, ingevolge mijne instructies, naar die aanwijzingen te kunnen gedragen, die UHEdG. voor den publieken dienst en Z* M* belangen in deze oorden noodig zal vinden te doen”. Hy verzachtte intusschen dit bericht, eensdeels door gelijktijdige mededeelingen omtrent het groot aantal zieken en de onvoltallig- heid der equipage, waaraan 21 man ontbraken; en ten andere door de inlichting, dat hij zich met kapitein Ege verstaan had, om eenige schepelingen in het fort te Palembang dienst te laten doen (a). Kapitein Neppingh poseerde als origineel. Zonder een enkel woordje schrifts, bepaalde hij er zich toe den 19" September van Muntok 32 Amboneezen te zenden, onder geleide van een sergeant. Toen zij den volgenden dag te Palembang aankwamen, gaf de commissaris bij schrijven dd. 21 September over deze manier van behandeling zijn ongenoegen te kennen. Hij wist uu immers niet, of het gezondene slechts eene voorhoede was, en derhalve de ge- heele macht van Banka nog verwacht kon worden, gelijk hij zich vleide. „Dan daar de gedachten van de menschen soms vreemd zijn", merkte Muntinghe scherp op, beval hij nog uitdrukkelijk aan Neppingh, bovendien 30 man met een kapitein of luitenant te zenden: ven zulks, om het duidelijkheidshalve nog eens te herhalen , boven de 32 Amboneezen gisteren alhier aangekomen.” Neppingh bleef echter onverstoord, hij deed niets naders van zich hooren! Daar ontvangt Muntinghe een briefje van De Groot, gedagteekend Moeara Bliti 2 October 1818, dus bijna twee maanden vóór zijne vlucht van daar (bl. 438) houdende, dat, volgens bericht van den (a) Welk fort wordt hier bedoeld? Ik denk den Kraton moeda, waar Achmad gevangen zat. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 441 depatie van Oedjong Panas (a), ~over vier dagen de Engelschen hier zullen zijn met 300 manschappen”. De commissaris zond dit schrijven bij brief van 4 October naar Neppingh, met verzoek de toezending der troepen te bespoedigen, zterwijl het getal man- schappen, door mij aangevraagd, eerder vermeerderd dan wel ver- minderd mag worden”. De oumogelijke kapitein deed het nu voorkomen, alsof hem de lastgeving van 21 September niet was geworden, en hij alzoo meende, dat met de toezending der 82 Amboneezen aan ‘s commissaris’ verlangen was voldaan. Zich op dit standpunt stellende, schreef hij den 7" October enkel dit briefje , en dus zonder toezending van manschappen: UEdGestr. missive van den 14" September en die van den 4" October is mij wel geworden, waarop ik dadelijk ben gegaan bij den Heer Waarnemenden Commissaris te Muntok en heb verzocht om eene scheepsgelegenheid voor twee-en-dertig manschappen over te voeren naar Palembang, zooals zij ook vertrokken zijn op den 19° September. Mijne presente dienstdoenden zijn 116, waarvan alle nachten op de wacht komen 51, zoodat ik UHEdG. geen volk meer kan zenden, of als de Waarnemende Commissaris te Muntok verkiest verscheiden posten in te trekken, dan zoude ik nog een dertig man des noods kunnen zenden. Muntinghe was nu zich zelven niet meer; hij nam de zaak te hooger op, omdat juist in die dagen de brik de Sea Horse eene versterking te Muntok had aangebracht van 60 à 70 man onder kapitein Hartman. Den 31" schreef hij Neppingh particulier een briefje, waarin hij hem met den kogel bedreigde (l). Dit fraaie schrijven deed hij vergezeld gaan van een officieelen brief, luidende als volgt: Mijnheer de Kommandant! Uw nietig antwoord op mijne ernstige aanschrijving van 4 October Il., waarmede gij thans mijne missive van den 14 September te voren, welke gij onbeantwoord gelaten hebt, zocht te vereenigen, is mij geworden. Dit antwoord is waardig het onverstand en de onbekwaamheid, welke Uwe handelingen sedert eenigen tijd hebben gekenmerkt. De futile redenen, waarom gij weigerachtig blijft aan een stellig requisit van de hoogste plaatselijke autoriteit te voldoen, verdienen (a) Tusschen Kesambie en Blitie gelegen; op Stemfoort’s atlas. (b) Zie het briefje in Gids bl. 288. 442 ‘ PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. geen antwoord. Een gemeen flankeur zou zich moeten schamen de sublime (?) onkunde, waaruit zij proflueeren en ik herinner mij den tijd, wanneer uw weerspannig gedrag U voorzeker tot dien stand, zoo niet op bloote voeten, zou hebben vernederd (4). De gevolgen van deze weerspannigheid en het verlies van een gedeelte of van alle bezittingen van Z. M. in Palembang, welke daaruit zouden kunnen voortvloeien, laat ik voor Uwe rekening en verantwoording.. In hoeverre Uwe onkunde U tot dusverre van een misdadig opzet zal kunnen verschoonen, zal waarschijnlijk door een militairen krijgs- raad worden beslist. Doch thans herhaal ik op nieuw, uit kracht van de autoriteit, door Commissarissen-Generaal in mij gesteld, het positief requisit om niet minder dan 30 man van de beste troepen, vergezeld van een officier om dezelven te gebieden, niet minder in rang dan kapitein, herwaarts te zenden. En zoo UEd. bij het ontvangen van dezen last, nog een oogenblik blijft aarzelen om daaraan met „den meesten spoed en zonder de minste uitzondering te voldoen, verklaar ik Uw gedrag te zullen beschouwen als misdadig, en als verzakende, zoo niet verradende de belangen van het Gouvernement en van den Koning, dien gij dient of liever in de laatste dagen verplicht geweest waart te dienen, en dat gevoegelijk mijne verdere maatregelen tegen U op het sustenu van dit misdadig gedrag van Uw zijde, zullen gegrond zijn. Het zou echter mogelijk wezen, dat Neppingh ook aan deze hernieuwde lastgeving uiet voldeed. Daarom zond Muntinghe, onder bijvoeging der afschriften van de twee hierboven vermelde brieven, nog een niet minder origineel schrijven aan het bestuurshoofd Smissaert, den door Neppingh bedoelden waarnemenden commissaris. Deze moest, beval Muntinghe, den kapitein alsnog langs minzamen weg tot het nakomen der hem gegeven bevelen trachten over te halen en hem daartoe onder het oog brengen: „dat hij niet alleen is militaire commandant van Banka, maar ook van Palembang; dat de ordinaire dienst tot bezetting van wachten en het bewaken van pakhuizen bij geene gezonde hersenen kan opwegen tegen den dienst, die gevorderd wordt tot behoud van het Land en tot ver- dediging van Zijner Majesteits rechten tegen een vijandelijken aanval; dat zelfs de attentaten van zeeroovers, die slechts uitloopen op plunder en roof, daarmede niet in vergelijking kunnen worden gebracht; en dat al ware dus ook de plaatselijke bezetting van Muntok ontoereikend om het van hem gevraagde detachement te (a) Natuurlijk denkt hier Muntinghe aan den tijd van Daendels. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 443 kunnen verleenen, hij die bezetting uit de districten van Banka voor een tijd zoude moeten aanvullen; dat verder Hunne Exiën G.C.G.G. bij uitdrukkelijke aanschrijving ter laatster instantie ontvangen, de geheele macht met den kapitein Hartman afgezonden, ter mijner dispositie hebben gesteld , en voor den plaatselijken dienst van Palembang gedestineerd.” Mocht echter Neppingh weigerachtig blijven, dan werd Smissaert het valgende gelast: 1° „Met het beste beleid en met de meeste secretesse, alle de overige officieren van het garnizoen, hetzij afzonderlijk, hetzij gezamenlijk’ op te roepen, om hen met zhet weerspannig gedrag van den commandant Neppingh bekend te maken” en hen uit Muntinghe’s naam aan te kondigen, dat het gedrag was misdadig, dat het was niet slechts eene plichtsverzaking, maar „verraad van de publieke belangen aan hem toevertrouwd”; dat hij dientengevolge werd geacht te zijn „onbekwaam en onwaardig’ om langer com- mandant te blijven: dat alzoo de oudste in rang op hem volgend officier het commandement zou overnemen ; 2°, Bleek het dat in dezen maatregel #zonder een openbaren opstand of weerstreving van het garnizoen’ zou worden getreden, zoo moest de kapitein Neppingh vopenbaarlijk en en face van het gansche garnizoen van Muntok” (sic) vervallen verklaard worden van zijn commando en in militair arrest gesteld, ten einde zoo spoedig mogelijk naar Batavia te worden opgezonden. Mocht het echter voor de algemeene rust en veiligheid raadzamer zijn rde publieke verklaring van de deportatie van den commandant Nep- pingh achterwege te laten”, dan kon de commissaris van Banka handelen overeenkomstig zijn „wijsheid en doorzicht”; waarna Mun- tinghe aldus besluit: “De onvermijdelijkheid alléén van een open- baren opstand onder het militaire (sic), waarvan ik nochtans de mogelijkheid ter nauwernood kan beseffen, is de eenige grond, waarop ik UlidG. autoriseer, met de executie der voorzegde maat- regelen te temporiseeren tot ik verslag van UEKdG. zal hebben ontvangen, en in staat gesteld zijn nader daarop te beslissen.” Waarlijk zulk eene correspondentie werpt wel een bijzonder licht op Muntinghe’s karakter. In de moeilijke omstandigheden, waarin hij geplaatst werd, leer ik hem telkens kennen, als een kundig, flink, moedig, ook absoluut eerlijk man; maar wat eene drift !! En die arme kapitein ..... Hij had sleehts uit onnoozelheid gezondigd. Muntinghe’s brief van den 14° September ontving hij 6e Volgr. VIL. 29 444 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—120. den 17° en onmiddellijk had hij er toen werk van gemaakt, om den 19° 30 man te laten vertrekken; hij had het niet noodig geacht. schreef hij verder, op den brief van 14 September te antwoorden, wijl hij in het denkbeeld verkeerde, dat de toezending der Ambo- neezen als een antwoord zou worden opgevat. Hard, zeer hard zijn de uitdrukkingen in UHgEdG. missive”, schreef de ongelukkige, doch nu door hem de zaak was uiteengezet, vleide hij zich met een gunstiger antwoord! Neppingh werd naar Batavia teruggeroepen (a) en dien- tengevolge vervangen als commandant ran Banka en Palembang door den te Palembang aanwezigen kapitein Sxoet. Maar hiermede waren ‘scommissaris’ ergernissen niet ten einde: want nu verklaarde deze, schreef Muntinghe later naar Batavia(4), dat de zaken der militaire administratie zijne tegenwoordigheid op Banka onver- mijdelijk vorderden, zoodat hij ook 24 uur, nadat de tijding van de oproeping van den kapitein Neppingh was ontvangen, reeds weder van Palembang op weg was naar Banka, niettegenstaande de expeditie naar de bovenlanden reeds toen in preparatie was”. En die verfoeilijke Goossens ‘bl. 435) wendde maar ziekte voor, -ziekten echter, die hem reeds op den dag, dat de gezamenlijke vaartuigen afstaken van Palembang, namelijk den 30" November jl, niet meer beletten, om zich met eene wandeling aan de overzijde der rivier van Palembang te veriustigen, en ziekten niettemin , waarom ° hit het Korten tid te voren gewaagd had. om zonder speciale last of veraf dsartoe te hebten ontvangea. zin post aan de Moears Bite te veraten”. Was Muntingne in zine Drieven aan de regeering bitter tegen- aver ze vaehiverzakiig en de cauwbeid van sommige der hem om- tngends oMsiern, terecht Oegreep AE. dat de vlacht van een De Groot ziet te hoag mass: worden ongenomen. Betreurende dan OOK Gets Overylaen ferugiochi. waarioor wij eene voordeelige Ar est sen 23 Northern Isis teraalie nameltE de reweering op anni MNT Ne slat Cet rete ie sorrespendentie tusschen Moun er NEN nei en ete ATD KT. ot deze Laatste zich niet ontzien hee tie A ENEN wan ot eet EEE tegen te werken. dewar aan TIPE ASA OS Vu. det Tau Tag? te ontzeggen. op een Peat SR. ALT Ul. ea gue to te ana Sohomt te gin DeWerst. ter ver- NE cae Avast ven Pa AE . - tat Nerringh wend opyervepen se. tds oo. DE ON ete TCE EN cel DAE SEC ÈEN. NE ete Rr LA ONNUR Us cyuvermemenisrrauw de tranda Deme ee Ne EO At Anne At December ISIS des PALEMBANG EN BANKA IN 1§16—1820. 445 standplaats verloren, beschouwde hij het in zijn rapport dd. 29 November niettemin als een geluk: „dat tegelijkertijd door eene tijdige retraite, aan den vijand, indien ik hem thans reeds zoo mag noemen, alle middelen benomen zijn, om zich spoedig vandaar te verwijderen ; dat intusschen het gedrag der ingezetenen iu de districten van de Ampat Lawang en aan de Blitie een doorslaand bewijs heeft opgeleverd van hunne verknochtheid aan het hoofdbestuur van Palembang; terwijl de Engelschen het voordeel aan de Moeara Blitie behaald, grootendeels aan de afkeerigheid der bevolking van hun gezag te danken hebben”. Hij meende daarom -dit onaangenaam verslag’ te mogen besluiten vin de gegronde hoop van Uwe Excellentiën eerlang goede rekenschap van de usurpateurs van ons grondgebied te kunnen doen”. Die rekenschap besloot Muntinghe zelf te gaan vragen, door voor de tweede maal de binnenlanden in te gaan. Reeds ter gelegenheid van den eersten tocht, was onze com- missaris van Palembang vervuld geweest van „de gloriole om de Nederlandsche vlag tot aan het uiterste der grenzen te laten waaien’; maar gezondheids- en andere redenen deden hem destijds besluiten niet verder dan Moeara Bliti te gaan en van daar alzoo terug te keeren (a). Dat Muntinghe hiertoe noode overging , ziet men ook uit zijnen op bl. 423 vermelden brief aan Bakker, gedagteekend Moeara Bliti 1 Augustus 1818, toen de g/orio/e hem nog toelachte. Hij deelde daarin namelijk mede, dat hij, op het bericht der komst van de Wolterbeek-flotielje, gaarne van Moeara Bliti naar Palem- bang zou zijn teruggekeerd, om het voorrecht te hebben den schout-bij-nacht te ontmoeten, doch dat hij daarvoor toch te laat zou zijn aangekomen, ven dan had ik om niets gerisqueerd”’, ver- volgde de brief, valles wat door mijne presentie hier ter plaatse nog kan vereischt en gefaciliteerd worden, ’t geen UHEdG. ligt zal begrijpen, dat nogal niet gering is, op een oogenblik dat zich zulk eene buitengewone menigte menschen verzameld vinden op eene plaats, waar bijkans niets te krijgen is, als rijst en zout, waar de menschen in de nabijheid nog alle uit hunne huizen en kampongs gevlugt zijn, en waar de zachte middelen de eenige zijn, die werken, en die kunnen beletten, dat het volk niet geheel ver- wildert; terwijl bovendien zoodra de zaak met de Kugelschen ge- heel zal zijn afgeloopen, mijne presentie dadelijk weder vereischt (a) Zie Gids bl. 253—284. 446 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. wordt, om de nieuwe inrigtingen tot stand te brengen, en de ingezetenen daarmede en met hunnen overgang onder het Neder- landsch bestier bekend te maken, waartoe ik het zelfs onvermijdelijk geoordeeld heb, om, zoodra de troepen en de groote heeren van de gele payoeng zullen kunnen aftrekken (a), met klein gevolg naar boven te gaan tot in de districten van Redjang en van de Ampat Lawang, uit vrees, dat de heer Raffles er anders nog eens apostaten van mogt maken; want UEdG. gelieve te weten, dat dit district van Redjang bijkans op geen andere plaats handelt als op Benkoelen , dat zij zelfs hun werkvolk en daglooners derwaarts zenden, en dat zij voornamelijk Benkoelen voorzien van levensmiddelen”. Dit is alles juist overwogen gebleken. maar Muntinghe’s fout is geweest, dat hij den tocht ondernam, niettegenstaande hij daardoor Palembang zoo goed als geheel van troepen ontblootte, terwijl hijzelf zeer wel overtuigd was, dat sultan Badroedin niet te ver- trouwen viel.. Echter had de commissaris, op ontvangst van De Groot's brieven, reeds dd. 20 September 1818 eene missive aan Wolter- beek te Malakka gezonden (bl. 482), waarin hij van de nadering der Benkoeleezen kennis gaf en dientengevolge om troepen verzocht. „Mijne verzoeken om militaire versterking, indien dezelve op Malakka kan gemist worden”, schreef hij, onder herinnering van de door hem vroeger gevraagde 50 man (bl. 427), „blijven dus nog in hun geheel, niettegenstaande het kleine renfort, welke de kapitein Hartman van Batavia heeft aangebracht (bl. 441)” — Deze brief bereikte den schout-bij-nacht op een gelukkig oogenblik, namelijk den 16" October, toen Malakka weder onder Nederlandsch gezag stond, de expeditie-Stout van Pontianak was teruggekomen, en dientengevolge Wolterbeek zelf zich gereed maakte naar Riouw te stevenen. [lij meende wel een gedeelte zijner macht voor Palembang te kunnen missen, nu Malakka rustig in ons bezit was gekomen. Dientengevolge zond hij dd. 22 October de oorlogs- korvet Zelips met 50 man Europeesche infanterie en 25 inlandsche pionniers naar Muntok, »vertrouwende”, memoreert het door mij elders besproken journaal, ~dat die versterking, ZEd.’s verzoek te bovengaande, welkom zoude zijn” (4). (a) Wat met deze vreemde aanwijzing Muntinghe eigenlijk bedoelt, durf ik niet vast zeggen, Er waren bij de Haslam-troep hoofden, die gele payoengs voerden. (6) Verg. M. R. bl. 25. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 447 Inderdaad meende Muntinghe het nu wel te mogen wagen. Met dezelfde clips, die hem deze versterking bracht, zond hij be- vorens sultan Achmad en de zijnen naar Batavia op, ten einde den prikkel tot een herstel op den troon, waarvoor nu ook weer deze tweede Engelsche inval moest strekken, te verminderen (bl. 432). De opzending zou gepaard zijn gegaan (doch, het is zeer de vraag of het waar is) met eene schandaalwekkende vendutie van Achmad’s boedel. Zeker iemand schreef namelijk van Singapore aan het Calcutta Journal van 11 Januari 1820 (a), over de relegeering des jongen sultans: „The circumstances attending this transaction were particularly severe, and wantonly unjustifiable: he was forced on board ship, without any preparation; a few only of his people were suffered to accompany him (2), and his younger brothers, who wished to share his fate, were not allowed to participate iu his banishment; his pro- perty was seized by the Dutch commissioner, and in violation of justice and humanity, was exposed to public sale, in order that, according to the expression of the Dutch commissioner not a trace should be left of his former existence, a circumstance, which, in the opinion of Malayan chiefs, is the most opprobrious and disgraceful that can befall them, and indicates’ a family degradation and downfal which no future prosperity can ever surmount.” XIII. Muntinghe’s tweede opvaart naar Moeara Bliti: 30 November 1818—aanvang Januari 1819 (c). Den 80° November 1818 verliet onze commissaris met eene betrekkelijk flinke macht de hoofdplaats. De tocht geschiedde, gelijk steeds in deze streken, te water, uamelijk weer de Moest op. De gouvernementsprauw Ganda Pospita had Muntinghe tot verblijf; de commandant der vaartuigen en van het zeevolk aan boord, was de luitenant ter zee Fabritius. Luitenant Goossens (a) Overgenomen in de Asiatic Journal, dl. X bl. 296. (b) Nota bene, in de zestig personen! (ce) Dit hoofdstuk en de twee volgende ontleenen o.a. ook hieraan hun belang, dat tot dusver, voor zoover ik weet, de gebeurtenissen nooit ge- publiceerd werden. Lbs PALEMBANG EN BANKA IS 1*16—1*20). bi. $46 stond aan den oever de vertrekkenden na te staren. bucht voor zijne gezondheid inademende ..... De eerste vermeldingswaardize ontmoeting had plaats bij den kampeng Agee dee, in de nabijheid van Sekajoe, halfweg Palem- bang-Rawas. Daar namelijk kwam men een handelaar tegen, die ep zijn slot met goederen de rivier wilde afzakken. Dat trof, meende de imander, want by had juist een brief by zich van den Bensgoeiveschen commissaris voor den edelheer. Het schrijven was wedagteekend Moeara Buc: 27 November ISLS en bevatte eigenlijk eene verontschu.digtng over zijne =inneming van Bliti. Hij be- weerde Het zou erg niet Dedoeld te hebben: de onzen hadden in strite, tet zijne euveu verwondering, schreef Hayes, Bliti ontruimd. eu wei miet, vmdat ze door de komst der Engelsche expeditie bevreesad was zeweornieu. zeiyk zij voorwendden, maar wijl ze over- tuigd waren. dat de Maeiers tegen Zen te wapen zouden loopeu. terr erde eere tet welt 1aagedane beleediging te wreken (a). Rodeeid reet was zekere cau Gregan Allen, die onze De Groot cH Wsteana voer Lut vertrek vaa Moeara Bliti in arrest hadden geenen. ON; Peek cen 2eate zVO0 te zijn van een broer van den regeerendern vert te Peer-mevoeng De ede, Cere senruiste varracht hebbende. wilde naar Pa- OL Wt teegn, Murastte lad het evenwel in de gaten, dat tre Cag wea Thies CR Ten zoe wel andere stukjes zou eten eet aetea ty Alan zeten den commissaris Ve eee ener, Aal Hei ten man wel beter voor- 3 er obs Que nadsweetem2 Cesar werd gelegd. En ene tru re wet hot DE ftte omeven vaar vriecd Achmad. DN eet ee er ee tog tres fesend was. Haves vroeg Nee NUE tise. Cr Tiets van dien aard te Kn on On tg ALU tttever wsed van inlandsehe N un To otwks. Tele aiens Let shat rsr Maks hoard heen-k- N TTN ORDE, Tat A 3 Dtenee for . > enen Se OW Lett atl ius? have \. ~ oss 7 A EDDIE to revenge ~ . ™ SLE Verse. odered ne the N a ~ N = ve TR ral ZAAD Diet nitweeriy. pe \ a = bn INE U men De Vlmachrigde Ks ve. «fs om af te komen Ik PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 4.49 hoofden. Zij spraken den vorst moed in, daar Raffles reeds 6500 man Europeesche troepen uit Bengalen ter beschikking had ge- kregen en niet minder dan 10 schepen gereed lagen om ze naar Benkoelen over te voeren ! . Muntinghe was van nature niet zwaartillend; integendeel hij zag wel wat spoedig de zaken van te goede zijde. Blijkens zijn rapport uit Kayoe Aroe dd. 6 December, viel uit Hayes’ brief aan hem op te maken, dat diens instructie zich slechts bepaalde tot list en onderkruiping”’, alzoo geene bevoegdheid schonk tot militair optreden. Voor het beleedigde Maleische hoofd behoefden we ook niet bang te zijn, want hem was voldoening gegeven (a). Alles zoude zich dus wel schikken „zonder dat men noodig acht tot daden van geweld te komen’. De onwil der bevolking, gelijk die uit Hayes’ verzoek om hulp bleek, was ook een voorspoedig teeken , meende Muntinghe. Eindelijk verklaarde hij zijn geloof aan de Bengaalsche expedi- tioneere macht vzeer gering”; maar voor alle zekerheid zou hij er toch schout-bij-nacht Wolterbeek van kennis geven. Terwijl alzoo onze commissaris vol goede hoop de reis voort- zette, had de schout-bij-nacht zijne commissie naar Riouw volbracht, zoodat deze den commissaris dd. 8 December 1818 van Muntok’s verzoek den Sultan daarvoor te zorgen, opdat ik hem spoedig zou kunnen ontmoeten. Ik verlang den Sultan zeer te zien, maar zoo ik niet kan komen, dan gelieve de Sultan een zijner bloedverwanten naar Moeara Bliti te zenden. Geschreven op den 28 November Zaterdag drie uren 1818.” (a) Muntinghe schrijft namelijk over het incident met bedoeld hoofd inet volgende: „De verzamelingen en wapening van Maleiers, waarvan de heer Hayes spreekt in het slot van zijne missive, behoeven ook, zoo het mij voorkomt, niet veel ongerustheid te baren. De oorzaak, waaraan hij dezelve wil toeschrijven, is het gebeurde met den Toean Yang Per Toean Sakti, waarvan ik de eer gehad heb Uwe Excellentiën verslag te doen bij mijn schrijven van den 2" November jl. „Sedert heeft de goede behandeling, welke ik den Toean Yang Per Tvean heb laten ondervinden, allen verkeerden indruk, gelijk ik mij verzekerd houde, van deze gebeurtenis bij hem zelven uitgewischt en zoo er bij zijne natie of gevolg nog eenige wrok over het gebeurde mocht zijn achtergebleven, levert het inlandsch gebruik om voor den neergeslagene een zeker zoengeld te betalen, het gereede middel aan de hand om alle zijne magen en aanhoorigen, voor eene geringe somme gelds te bevredigen. „De melding, welke de Heer Hayes van dezen Toean Yang Per Toean maakt, dient intusschen niet om mijn vertrouwen op denzelven te ver- meerderen; doch ik zal niettemin mijn oordeel over zijn gedrag blijven opschorten, totdat ik in staat gesteld zal zijn, hetzelve grondig te onderzoeken.” Den hierin vermelden brief van 2 November 1818 heb ik niet ter hand gehad, zoodat de bijzonderheden van het gebeurde mij onbekend zijn. 450 PALEMBANG EN BANKA IN 1818—1820. reede schreef, dat de flotielje naar Batavia terugkeerde (a). In den Joop der nu volgende gebeurtenissen is deze terugkeer eene omstan- digheid van gewicht geweest. want daardoor werd de schout-bij- nacht niet in de gelegenheid gesteld, om met eigen oogen des noods den onrustig geworden staat van Palembang op te nemen, en althans, op Muntinghe’s verzoek, van het zoo nabij zijnde Riouw gemakkelijk hulp te verleenen. Belangrijk tevens was de brief, dien Wolterbeek schreef. Hij verhaalde daarin niet slechts op zijne wijze de geschiedenis van het dd. 26 November 1818 gesloten Riouw-contract, doch deelde daarin ook mede, dat de Kngelschen reeds de Cartmons of SINGAPORE aan het inlandsche bestuur van Lingu-Riouw gevraagd hadden, waartoe hem echter, meende Wolterbeek in vreemde illusie, Aan xu, door zijn contract, de pat geheel en al was afgesneden (U). Het is wellicht niet onjuist, hetgeen Mr. Mijer in zijne levensschets van J. C. Baud opmerkt (c), dat Muntinghe «eene onvoorzichtigheid’ beging om zoovele maanden lang in de binnenlanden te vertoeven nl. van 30 November 1818 tot 20 Mei 1819; — doch laten we niet vergeten , dat de kroning der Engelsche intriges met de vestiging op Singapore dd. 29 Januari IS19, waarmede men destijds tn Palembangs binnenlanden niet bekend kon zijn, wat de gevolgen betrof, zulk een geweldigen schok aan ons gezag gaf, dat, geheel buiten 's commissaris’ schuld, zijne zedelijke macht er fataal door ondermijnd werd, en dat die stichting had voorkomen Kunnen worden door het plaatsen van een paar onkostbare posten. De verontschuldiging van gouv.-gen. Van der Capellen, dat men dan toch niet overal maar postjes kon stellen, om tegen wederrechtelijke bezituemingen te waarborgen (/), sing toeh niet geheel op. waar zoo uitdrukkelijk op de Carimons en op Singapore de aandacht was gevestigd. Verwijderde zieh alzoo de Hotielje Wolterbeek van Palembang, eene andere mede ons zeer bekeude persoonlijkheid verscheen er daarentegen, dien Muntinghe gaarne had willen ontmoeten, doch die nu onverrichter zake ook zijne reis voortzette, evenals Wolterbeek dit had moeten doen, tijdens 's commissaris’ eerste bezoek aan de bovenlanden. Oo bl gs WER staar, dar W. den 3: December terugkeerde: dit is Mates b rer vere dro k fou, 5 Zee den brter an Get 20. Be. boa, Bo SGagrrerever hb Eiser ik PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 451 Van Borneo's Westkust waren namelijk indertijd uitnoodigingen gekomen aan de opgetreden Nederlandsche regeering om zich daar mede te vestigen, te weten van Samlas (a) en Pontianak (4). Bij een besluit van 9 Juni 1818 was daarop de heer Van Boekholz tot commissaris voor de Westkust van Borneo benoemd (c). Naar wij weten, ging de commissaris derwaarts met eene ftotielje, waarvan de leiding aan commandant Stoué werd toevertrouwd (d). Van Boekholz bleek echter niet meer dezelfde flinke man te zijn, die hij, volgens een mijner vroegere verhandelingen (e) op Borneo’s Oostkust geweest was. Zijn gestel had ernstig geleden; troost zocht hij ook in overmatig drinken. Hij had daarbij zeer lastige onder- geschikten, met name Muller en Prediger, vooral de eerste. Ken hunner zal wellicht de door Wolterbeek bedoelde praatjesmaker op de Vrede geweest zijn (f). Van Boekholz miste de geestkracht om de menschen op hun plaats te houden; en bij gebrek aan eigen zelfvertrouwen, leverde hij bovendien geen werk. De regeering werd daardoor zóó ontevreden, dat ze bij besluit dd. 10 November 1818 Van Boekholz terugriep (9); tot zijn vervanger werd aange- wezen de bekende resident Nahuys (A). Deze had echter in last (a) Zie nader bijl. 21. 