Collected Papers
ACADEMISCH PROEFSCHRIFT TKB VEJtXaiJUINQ VAH DEN GRAAD VAN Doctor in de Plant- en Dierkunde, AAN DE RIJKS-UNIVERSITEIT TE LEIDEN, OP QXZAO VAN DEN RECTOK XAONIFICUS Dr. J. P. N. LAND, Hooffieeraar In de faonlteit der Letteren en WOsDeffoerte, OP Zatbrdag 21 November 1885, des namiddags te 3 uren, VOOR DE FACULTEIT TE VERDEDIGEN DOOR HERMAN VANpAPPELLE Jr., GEBOEEN TE AMSTERDAM. SNEEK — J. F. VAN DRUTEN. 1885. 4 (Stan fmine (9ua(e^s, I N H U D. Blz. Inleidino 1 HOOFDST. I. Over de vindplaatsen der uit Nederl.- Indie afkomstige versteeninoen. . . 9 HOOFDST. II. Eerste Afd. Over de regents fauna van de Indo- Pacifische Provincib 24 Tweede Afd. Over uet karakter van de Nederl.- Indische tertiaire fauna 50 HOOFDST. III. Verqelijking van de tertiaire fauna van Nbderlandsch-Indie met die van an- DERE LANDSTREKEN 84 Besluit 94 FOSSIELBN-LIJST. KOLENKALKVERSTEENINOEN 109 KrIJT ? VERSTEENINGEN 114 Tertiaire versteeninqen 116 post-tertiaire versteeningen 169 LITTERATUUR-OVERZICHT 178 STELLINGEN 201 INLEIDING. Zoolang algemeen werd aangenomen, dat iedere species daar geschapen was, waar zij ook tegenwoordig nog wordt aangetroffen, kon er natuurlijk aan eene verklaring der ingewikkelde verschijnsels, die men ten opzichte van de verspreiding der organismen over de aardoppervlakte waar- neemt, niet gedacht worden. Sedert de omwenteling, welke de afstammingsleer in de zo5logie en botanie heeft teweeg- gebracht, is dit echter geheel anders geworden ; men heeft ingezien, dat voor de aanwezigheid van eene planten- of diersoort op eene bepaalde plaats natnurlijke oorzaken moe- ten bestaan, wier nasporing in bet vervolg een belangrijk on- derdeel van de biologische wetenschap zon moeten innemen. Het bleek nu al spoedig, dat de tegenwoordiga versprei- ding der organismen zich niet nitslnitend door de natnur- lijke levensvoorwaarden, zooals het klimaat, den bodem en het voedsel laat verklaren; dat deze ons wel de aan- wezigheid van een organisme op een bepaald punt der aard- oppervlakte kunnen doen begrijpen, doch de vraag onop- gelost laten, hoe het er gekomen is — elkander zeer nauw verwante planten- en diersoorten treden immers dikwijls in landstreken met zeer verschillende physische gesteld- heid op, terwijl omgekeerd landstreken met een gelijkvor- 1 mig klimaat en bodemgesteldheid dikwijls door een zeer verschillende planten- en dierenwereld bewoond worden. Hij, die zich met het onderzoek naar de fauna of flora van een land- of zeestreek bezighoudt, zal due eerst dan zijne studie als geeindigd mogen beschouwen, wanneer hij in de tweede plaats de vraag beantwoord heeft : welke is de oor- sprong van deze fauna of flora? Hij zal zich te dien einde tot de palaeontologie moeten wenden en zich in de aller- eerste plaats een duidelijk beeld moeten vormen van de fauna of flora, welke in vroegere perioden het onderzochte gedeelte der aardoppervlakte bewoonde, om vervolgens te trachten door onderlinge vergelijking en met behulp der transmutatie-theorie voor de waargenomen feiten eene ver- klaring te vinden. In vele gevallen echter zal de palaeon- tologie hem in den steek laten, daar nog slechts een klein gedeelte van de aardoppervlakte in dit opzicht nauwkeu- rig bekendis; slechts de tertiaire fauna en flora van Europa en Noord-Amerika zijn vrij nauwkeurig onderzocht, terwijl wij van die der tropische gewesten, met uitzondering van Engelsch-Indie, zoo goed als niets weten. In de laatste jaren nu werd op eenige eilanden van den Indischen Archipel, dank zij den onvermoeiden arbeid der Nederlandsche mijnen-ingenieurs, onder welke in de eerste plaats Verbebk, de chef van het mijnwezen in Nederlandsch- Indie, meet genoemd worden, een zeer belangrijk mate- riaal bijeengebracht, dat, vereenigd met datgene, hetwelk JuNGHUHN en andere reizigers er bijeenverzamelden, door een aantal bekwame palaeontologen bewerkt werd. Daar de litteratuur, op de palaeontologie van Nederlandsch-Indie betrekking hebbende, gemakkelijk te verkrijgen was, zoo nam ik het voorstel van mijnen hooggeschatten leermees- ter, Prof. K. Martin, gretig aan, nl. om „Het karakter van de Nederlandsch-Indische tertiaire fauna" tot onder- werp van mijn proefschrift te kiezen. In de volgende bladzijden heb ik de genoemde fossiele fauna, die, omdat zij uit eene tropische landstreek afkom- stig is, den palaeontoloog belang meet inboezemen, in ver- band beschonwd in de eerste plaats met de fauna welke tegenwoordig in de omringende zeeenleeft (TweedeHoofdst.) en daama met die uit de tertiaire afzettingen van Europa en Engelsch-Indie (Derde Hoofdstuk). Alyorens tot de vergelijking met de genoemde recente fauna over te gaan, heb ik getracht van deze een alge- meen overzicht te geven, wat geen gemakkelijke taak was, niet alleen wegens de onvoldoende kennis, die wij omtrent de verspreiding van verscheidene diergroepen in den Indi- schen Archipel bezitten, doch ook wegens de geringe hoe- veelheid litteratuur, waarover ik beschikken kon. Als basis voor deze vergelijking heeft ons gediend eene aan bet slot van dit proefschrift geplaatste lijst van alle diersoorten, die uit de tertiaire afzettingen van Nederlandsch- Indie beschreven, vermeld en afgebeeld werden. Eenige woorden over de inrichting dezer lijst, waarin wij voUe- digheidshalve ook de uit oudere en jongere formaties af- komstige versteeningen hebben opgenomen, mogen hier niet achterwege blijven. De versteeningen zijn gerangschikt in eene stratigraphi- sche en zoologische volgorde : Afdeeling A bevat de kolenkalkversteeningen. „ B „ „ krijt-(?)versteeningen. „ C „ „ tertiaire versteeningen. „ D „ „ post-tertiaire versteeningen. 1* In iedere afdeeling zijn de fossielen zoologisch gerang< schikt volgens het systeem, dat door Zittel in zijn „Hand- buch der Palaeontologie" wordt aangenomen. Wat speciaal de lijst der tertiaire fossielen betreft, welke de grootste ruimte beslaat, zoo hebben wij iedere bladzijde ute koiom. vertikaal in 8 kolommen verdeeld, waarvan de e e r s t e (die aan de linkerhand) den naam van het fossiel bevat, met dien van den auteur er achter, welke de species heeft opgesteld. Zoo deze laatste nog onder eenen anderen naam nit het tertiair van Nederlandsch-Indie beschreven is, zoo hebben wij dozen, voorafgegaan door een =, er onder ge- plaatst. In zeer vele gevallen is echter de synonymie nog twijfelachtig, vooral wanneer het slecht bewaarde verstee- ningen geldt; wij laten dan ook de meening hieromtrent voor rekening van den schrijver van het in de tweede ko- iom vermelde geschrift. Een * v66r den naam van het fossiel beteekent, dat dit laatste slecht bewaard was, een t dat het slechts als steenkem bekend is. 2de koiom. In do twoodo kolom vindt men het geschrift, waarin het fossiel beschreven, vermeld of afgebeeld word, uitge- driikt door een nummer, dat overeenkomt met dat van de alphabetisch gerangschikte lijst van boeken en arti- kels, welke handelen over de palaeontologie van Neder- landsch-Indie ; wanneer dit nummer in vette letters ge- dmkt staat, beteekent dit, dat wij den overdruk in het Jaarboek van het Mijnwezen geraadpleegd hebben. Wan- neer de versteening van twee of meer plaatsen beschreven is, en het voorkomen op een van deze nog twijfelachtig is, hebben wij achter de overeenkomstige litteratuuropgave een ? geplaatst. sde kolom. In de d e r d e kolom vindt men de etage of onderfor- matie opgegeven, waarin het fossiel gevonden is en daar- achter tusschen haakjes is vermeld of de onderdom bepaald is door OsKAB Bottger (B.), door K. Martin (M.) of door E. D. M. Verbebk (V.). Woodward moest bij het onder- zoek van de versteeningen van het eiland Nias voor som- mige wegens het jonge uiterlijk, dat zij bezitten, een post-tertiairen ouderdom aannemen en in dit geval heb ik ook de meening van dozen auteur (W.) vermeld. In de vierde kolom vindt men opgegeven of de in de Me koiom. eerste kolom vermelde species uitgestorven ( — ) is of te- genwoordig nog in de Indopacifische provincie leeft (+) ; wanneer echter het fossiel slecht bewaard was, mogen wij aan deze opgave niet veel waarde hechten, daar het toch voor verschillende soorten, die vroeger voor uitgestorven werden gehouden, later door het onderzoek van beter bewaarde exem- plaren word uitgemaakt, dat zij tegenwoordig nog leven. De vijfde kolom bevat de' tegenwoordig in de Indo- sde koiom. pacifische provincie levende verwante species van het be- treffende fossiel ; alleen dan, wanneer ook in meer verwij- derde streken verwanten er van schijnen voor te komen, hebben wij de woonplaats van deze er tusschen haakjes achtergevoegd. Wordt de verwantschap door den auteur van het in de tweede kolom vermelde geschrift als nog twijfelachtig opgegeven, zoo hebben wij dit uitgedrukt door een * voor den naam van de recente species. Wanneer de versteening ook nog uit het tertiair van 6d« koiom. eene andere landstreek beschreven is, zoo staat deze laatste in de z e s d e kolom ; slechts dan kunnen wij echter deze opgave als juist aannemen, wanneer het betrefiPende fossiel uitmuntend bewaard was. Somwijlen vindt men deze op- gave tusschen vierkante haakjes [ ] geplaatst, hetgeen 6 aanduidt, dat zij betrekking heeft op het fossiel, dat in de zevende kolom vermeld is en waarvan de identiteit met de in de eerste kolom opgegeven species wel waarschijn- lijk, doch nog niet palaeontologisch bewezen is. 7ao kolom. De zevende kolom bevat de uitgestorven verwante soort ; evenals in de vijfde kolom, zoo hebben wij ook bier een * v66r de opgave geplaatst, wanneer de verwantschap nog niet met zekerheid is nitgemaakt. Site kolom. Eindolijk vindt men in de achtste kolom de vind- plaats van de versteening; wij hebben voor deze de vol- gende afkortingen gebruikt: Java = J. ^) Borneo. . . . = Bo. Djokjokarta. . = Dj. Billiton ... = B. Madoera . . . = M. Batoe-eilan- Sumatra . . . = S. den = Ba. Padangsche- Timor = T. bovenlanden. = P.B. Nieuw-Guinea. = N.G. Zuid-Sumatra. = Z.S. Groot-Kei-eil. = G.K. Bengkoelen . = Be. So wok = So. Nias = N. Koor = K. Zooals ik reeds verraeldde, heb ik in het derde hoofd- stuk de tertiaire fauna van Nederlandsch-Indie vergeleken met die uit het tertiair van Europa en van Engelsch-lDdie. Deze vergelijking aan den eenen kant met eene uit het tertiair van eene ver verwijderde, aan den anderen kant met eene uit het tertiair van een nabijgelegen landstreek be- kende fauna, gaf ons aanleiding om ten slotte de vraag naar den oorsprong van de recente fauna van den Indischen 1) Wanneer achter deze letter niets vermeld staat, wordt verondersteld dat de versteening van West-Java afkomstig is. Archipel te behandelen en in het kort de veranderingen te bespreken, welke er sedert de tertiaire periode ten op- zichte van de verspreiding der zeedieren over de aardopper- vlakte hebben plaats gegrepen. Aan de beide hoofdstukken, wier inhoud ik zooeven be- sprak, heh ik een korte geologische schets laten voorafgaan, waarin ik d^ verschillende afzettingen, waaruit de in de fossielenlijst vermelde versteeningen afkomstig zijn, heb behandeld. Daar, zooals in de volgende bladzijden blijken zal, eene gelijkstelling met in Europa ontwikkelde formaties, vooral wanneer het jongere afzettingen geldt, zeer moeielijk is en er dan ook omtrent den ouderdom van verscheidene gesteenten verscbil van gevoelen bestaat, zoo heb ik, om mij niet in dozen strijd te mengen, ook hier, evenals in de fossielenlijst, telkens den naam van den auteur vermeld, die den ouderdom bepaald heeft. In dit hoofdstuk, even- als in de beide volgende, hebben de tusschen haakjes ge- plaatste cijfers betrekking op de overeenkomstige nummers van de (achter de fossielenlijst geplaatste) geographisch gerangschikte lijst van boeken en artikels, welke over de geologie, mineralogie en palaeontologie van Nederlandsch- Indie handelen. Ten slotte is het mij een aangename plicht om, behalve aan mijn hooggeachten leermeester en promoter. Prof. C. K. Hoffmann, aan Prof. K. Maetin mijnen hartelijken dank te betuigen voor de vele wenken en raadgevingen, die ik bij mijne studien en in het bijzonder bij de samenstelling van dit proefschrift mocht ontvangen. EEllSTE HOOFDSTUK. De verschillende tot nu toe uit Nederlandsch-Indie be- kende fossiele species zijn in gesteenten gevonden, welke als „koleiikalk", „krijt", „tertiair" en „po8ttertiair" be- paald zijn. Een blik op de fossielenlijst leert, dat het ter- tiair verreweg het grootst aantal soorten heeft opgeleverd, welke uit de meest verwijderde deelen van den Indischen Archipel, doch voomamelijk uit Sumatra, Borneo en Java afkomstig zijn; dat kolenkalkversteeningen daarentegen slechts van Sumatra en Timor beschreven werden. Het kleinste gedeelte wordt ingenomen door de post-tertiaire versteeningen, welke in het zoogenaamde ,,Zinnseifenge- birge" van het eiland Billiton verzameld zijn en door eeni- ge uit West-Borneo afkomstige versteeningen, aan welke wegens de verwantschap, die zij met bekende soorten uit het krijt van Europa bezitten, voorloopig een gelijke ouderdom wordt toegeschreven. ') Wij zuUen ons dus in dit hoofdstuk voomamelijk met de kolenkalk- en de tertiaire afzettingen moeten bezighou- den, terwijl wij daama in het kort die gesteenten zullen bespreken, waarop de genoerade formaties rusten. 1) Eerst dan zal het echter bewezen zgn, dat wij hier met een krijtfor- matie te doen hebben, wanneer het gebleken is, dat de maatstaf, welke men bij de ouderdomsbepaling van Earopeesche krgtlagen bezigt, ook voor die van tropische streken geldig is. 10 I. EOLENKALKFORMATIE. Zooals wij reeds vermeldden, is deze slechts op Sumatra en Timor bekend. Op het eerstgenoemde eiland is zij slechts in het wes- telijk gedeelte ontwikkeld, en bestaat hier duidelijk uit twee afdeelingen, nl. eene onderste, uit mergel- en kiezellei, en eene bovenste, uit donkeren kalksteen bestaande (36) ; uit de laatste zijn een aantal karakteristieke kolenkalkver- steeningen beschreven (25 en 52), waaronder in de aller- eerste plaats het voor deze formatie belangrijke geslacht Fusulina moot genoemd worden. Dat beide afdeelingen tot ^^n en dezelfde vorming behooren, blijkt daaruit, dat tusschen de leien somtijds kalkbanken aanwezig zijn, welke dezelfde fusulinen bevatten. De kolenkalk van Sumatra is hierom vooral merkwaar- dig, omdat zij, wat de fauna aangaat, niet met die van Timor overeenkomt : in deze toch wordt slechts ^/^ van de species in de kolenkalk van Sumatra aangetroffen (170). De verwantschap tusschen beide faunen is niet grooter dan die, welke zij ieder afzonderlijk met de Europeesche ko- lenkalk vertoonen. Op Timor is deze formatie zeer verspreid (168 en 170); zij komt hier in drie varieteiten voor, welke g r ij z e, r o o- de en bruine kolenkalk worden genoemd. De roode va- rieteit bezit voomamelijk in het westen van h^t eiland eene groote verspreiding ; de grijze varieteit is tot nu toe slechts in den omtrek van Koepang waargenomen en de bruine is alleen als rolsteen uit de rivier Oisain bekend. Terwijl de kolenkalkformatie van Timor palaeontologisch meer met die van Europa overeenkomt, wijkt zij er petrographisch veel meer van af. Op Sumatra wordt deze formatie door groensteengan- gen doorbroken, waardoor op vele plaatsen de kalk sterk gemetamorphoseerd is (37). De juiste ouderdom van dit 11 gesteente is natuurlijk niet op te geven, daar de formaties tusschen de kolenkalk en het tertiair op Sumatra schijnen te ontbreken. In de Padangsche-bovenlanden neemt deze groensteen met gabbro en serpentijn aan de gebergtevor- ming deel ; in Zuid-Sumatra daarentegen ontbreekt hij even- als de kolenkalk geheel. Wegens onze gebrekkige kennis van de geologische sa- menstelling der meeste eilanden van den Indischen Archi- pel is het zeer wel mogelijk, dat de kolenkalkformatie nog op andere plaatsen ontdekt zal worden, evenals het zeer goed kan worden aangenomen, dat zij daar, waar zij niet aan de oppervlakte gevonden wordt, in de diepte, door jongere vormingen bedekt, aanwezig is. n. Tertiaie-foemat I B. Deze formatie is in Nederlandsch-Indio zeer sterk ont- wikkeld. Zij vormt niet alleen het grootste gedeelte van den Javaanschen bodem, en een zeer groot gedeelte van dien van Sumatra en Borneo, doch komt ook op bijna alle overige eilanden van den Indischen Archipel meer of minder ver- spreid voor. Daar de verhouding der verschillende tertiaire a£zettingen echter nog niet met volkomen zekerheid kon worden vastgesteld, zijn wij genoodzaakt het tertiair van ieder eiland afzonderlijk te behandelen. 1. Sumatra. Op dit eiland is deze formatie zeer sterk ontwikkeld en schijnt hier grootendeels door het Eoceen vertegenwoor- digd te zijn, waaraan men hier vier etages onderscheiden heeft, etage I, 11, III en IV genoemd. Wij moeten hier echter opmerken, dat de ouderdomsbepaling dezer afzet- tingen als Eoceen op meerendeels slecht bewaarde verstee- ningen beinist, zoodat zij dan ook van een andere zijde weder bestreden wordt (23 en 189). 12 De onderste etage (I) wordt de breccien-etage genoemd en bestaat uit breccien, welker materiaal, evenals dat der zandsteenen, die er mede afwisselen, van kolenkalk en van syenieten en granieten, welke wij straks zullen bespreken, afkomstig is. Deze zandsteenen wisselen weder met mer- gelleien af, welke belangrijk zijn, omdat zij eene menigte vischoverblijfsels bevatten; het onderzoek van deze laat- ste bracht eenige palaeontologen (12) er toe, aan deze etage een nog hoogoren ouderdom dan een eocenen toe te kennen en ze tot het jongste krijt te rekenen. Anderen daarentegen, die dezelfde visschen (17) en de uit deze mergels afkomstige fossiele planten (20 en 21) aan een onderzoek onderwierpen, kwamen echter tot het besluit, dat deze onderste afdeeling in plaats van ouder, jonger is dan eoceen en houden haar voor mioceen. Wordt deze laatste meening door het onderzoek van beter bewaarde versteeningen bevestigd, dan vervalt daarmede natuurlijk de eocene ouderdom der drie volgende etages. In West-Sumatra, nl. bij Boekiet Eandoeng en Loerah Tambang is deze etage door in dunne lagen gescheiden kalken vertegenwoordigd, welke tusschen zandsteenen op- treden en slecht bewaarde versteeningen bevatten (1). In Zuid-Sumatra wordt deze etage aan de Sepoeti-rivier aangetroffen, doch hierin zijn geene fossielen gevonden. Meestal concordant op de vorige ligt in West-Sumatra de tweede etage (IE), welke uit zandsteen, kleigesteenten, kooUagen en koollei bestaat. De dikte der kooUagen doet verraoeden, dat zij ontstaan zijn uit planten, welke op de plaats zelve giroeiden en wel op kleigrond, welke nu als kleigesteente het liggende der koolbeddingen vormt (37). Deze laatsten worden door zandsteen bedekt, welke op som- mige plaatsen eene dikte van 1000 voet bereikt en geene versteeningen bevat. In Zuid-Sumatra schijnt deze etage, welke door de kooUagen voor Nederland van het groot- ste belang is (15, 36 en 37), te ontbreken. 13 De derde etage (IH) bestaat uit mergelzandsteenen, welke als een zeeformatie moeten worden opgevat, daar men er overblijfselen van zeeschelpen in gevonden heeft. Zij is in West-Sumatra ontwikkeld en wel bij het dorp Auer, aan de rivier Sinamar gelegen, waar zij onder het diluvium te voorschijn treedt. Verscheidene, over het al- gemeen slecht bewaarde Mollusken, zijn uit deze etage be- schreven (1), welke in Zuid-Sumatra schijnt te ontbreken. De vierde of bovenste etage (IV) van het Eoceen (?) is eene kalkformatie, welke behalve zeer vele Koralen, Mollusken en Echiniden, een groote menigte Orbito'iden bevat, waarom dit gesteente ook wel Orbitoldenkalk wordt genoemd. Deze etage is zoowel in West- als in Zuid-Su- matra ontwikkeld en uit haar zijn ook de meeste tertiaire fossielen van dit eiland beschreven. In West-Sumatra is zij ontwikkeld bij Batoe-Mendjoeloer in onderafdeeling Kotta Vn van de Padangsche-bovenlanden (1 en 52), waar zij de derde etage bedekt en bij Soeliki, ook in de Padangsche- bovenlanden gelegen (2) ; in Zuid-Sumatra, bij Batoe Eadja aan de Ogan-rivier in de residentie Palembang (1). Miocene afzettingen schijnen in Zuid-Sumatra meer ver* spreid voor te komen, dan in West-Sumatra. In de Pa- dangsche-bovenlanden bij Tandjoeng-Ampalo komen zij voor en hebben hier een aantal goed bewaarde versteeningen opgeleverd (23); het gesteente, waarin Hornbr ze verza- melde, werd door hem „Sinamang-zandsteen" genoemd. In Zuid-Sumatra komt deze formatie o.a. aan de Kamoemoe- rivier voor (Residentie Bengkoelen) en bestaat hier uit grijze, zandige mergelgesteenten, waartusschen een kalk- mergellaag ligt, uit welke een groot aantal Mollusken be- schreven zijn (1). De mergels in de nabijheid van Kroe, eene plaats in dezelfde Residentie gelegen, worden we- gens de versteeningen, welke er in gevonden zijn (1), ook tot het mioceen gerekend en evenzoo de gelijke gesteen- ten bij Loeboeq-Lintang (onderafdeeling Seloema, Residen- 14 tie Bengkoelen), waar zij een groot aantal exemplaren van een Eburna soort bevatten en waarom zij ook Eburna- mergels worden genoemd (2). Dit gesteente komt op vele plaatsen van genoemde Residentie voor, doch bijna overal door diluvium bedekt, en schijnt ook op enkele plaatsen in de Residentie Falembang te zijn aangetroffen. 2. Nias. Dit eiland bestaat uit eene aaneenschakeling van heu- vels, aan wier vorming de tertiaire formatie een groot aandeel heeft (55 en 56); deze tertiaire lagen, welke uit mergels bestaan, schijnen eene voortzetting te zijn van die van Sumatra, Men treft er hier en daar dunne koollagen in aan, welke door hare slechte hoedanigheden voor de ontginning niet in aanmerking kunnen komen (55). De versteeningen, welke uit deze afzettingen beschreven zijn (53, 54 en ^7), wijzen op eenen miocenen ouderdom. De toppen dezer heuvels worden door een koraalkalk bedekt, welke slechti in het noordoostelijk deel van het eiland in eene samanhangende heuvelreeks optreedt. Laatstge- noemd gesteei^^e bevat slechts onduidelijke fossielen en zijn ouderdom ^p volgens somraigen plioceen, volgens au- deren mioceen. 3. Batoe-eilax^pLon. Van de ten ^iden van Nias gelegen Batoe-eilanden weet men door bet onderzoek van eenige door Horner me- degebrachte gesteenten (58) slechts dit, dat er eene ter* tiaire formatie ontwikkeld is, welke voor het grootste ge- deelte als eene voortzetting van die van de Padangsche- bovenlanden te beschouwen is. In eenen geelachtigen kalk steen word 0. a. Lithothamnium Rosenbergi Mart, aangetroffen, een kalkalg, die voor jongere Nederlandsch- Indische tertiaire afzettingen karakteristiek schijnt te zijn. 15 4. Java. De bodem van het grootste gedeelte van dit eiland wordt door tertiaire afzettingen gevormd, die men in eene oudere en eene jongere afdeeling onderscheiden heeft; de oudere, welke in sommige streken kolenvlotten bevat, wordt, niettegenstaande men er nog geene versteeningen in ontdekt heeft, tot het Eoceen gerekend (51); aan de Znidknst van Bantam, in het stroomgebied der rivieren Sihi, Madoer en Sawama bijv. is het gesteente een kwarts- zandsteen, op andere plaatsen bijv. aan den berg Noen- gang bij het dorp Goeha een Orbitoidenkalksteen. Ook in Djokjokarta schijnen oude tertiaire gesteenten voor te komen, welke een aantal versteeningen bevatten, die aan- leiding gaven tot het aannemen van eene oligoceen-for- matie op Java (72). Van dezelfde localiteit werden echter een aantal fossielen onderzocht, welke eene groote over- eenkomst vertoonen met verscheidene van "West- Java be- kende versteeningen en daaromals „mioceen" bepaald wer- den (101). De bodem van het westelijk gedeelte van Java bestaat voor het grootste deel uit miocene afzettingen, uit welke een zeer groot aantal goed bewaarde fossielen beschreven zijn (87, 91, 100, 105, 107 en 112). Deze for- matie, welke ook een menigte fossiele planten heeft op- geleverd (83, 84 en 86), bereikt op sommige plaatsen eene enorme dikte, die bijv. in de residentie Cheribon op ten minste 3000 meters wordt geschat. Ook pliocene lagen, hoewel minder verspreid, zijn op Java ontwikkeld ; zij bestaan meestal uit kalksteen, dat de miocene afzet- tingen bedekt, en komen, volgens eene mondelinge mede- deeling van Prof. Mabtin, bij Batavia onder het alluvium voor, waar zij een groot aantal uitmuntend bewaarde ver- steeningen bevatten (107). Hoewel de tertiaire afzettingen van Java en Sumatra nog niet alle met elkander overeengebracht zijn, kan er 16 toch bijna niet aan getwijfeld worden, dat dit later door het onderzoek van beter bewaarde versteeningen van Su- matra zal kunnen geschieden. 6. Madoera. Ook op dit eiland komen tertiaire afzettingen zeer ver- spreid voor, welke als eene voortzetting van die van Java te beschouwen zijn. Dezelfde eigenaardige gesteenten met Oycloclypeus annulatns Mart, en C. communis Mart, werden op Madoera aangetroffen (135); ook de van Java bekende koraalkalk werd hier wedergevonden, even- als gesteenten, welke geheel met tertiaire kalken van Djokjokarta, Samarang en Kediri (101) overeenkomen. Eenige versteeningen, voomamelijk Echiniden, zijn uit het tertiair van dit eiland beschreven (134) en gaven aanlei- ding het gesteente, waaruit zij afkomstig zijn, met mio- cene afzettingen van Java gelijk te stellen. 6. Borneo. Evenals de bodem van Sumatra, zoo bestaat ook die van Borneo voor een zeer groot deel uit tertiaire afzettingen, over welker ouderdom echter nog verschil van gevoelen bestaat. Terwijl nl. sommige palaeontologen ze voor Eoceen verklaren wegens de daarin voorkomende slecht bewaarde versteeningen (137, 142, 160 en 161) meenen anderen daarentegen, dat het palaeontologisch bewijs voor den eoce- nen ouderdom nog geleverd moot worden (144 en 189, biz. 167—173). Terwijl voor het Eoceen (?) van Sumatra 4 etages worden aangenomen, zoo kunnen er hier slechts 3 on- derscheiden worden, welke etage a, i? en /^ genoemd worden. De eerste etage van het Eoceen (?) van Sumatra schijnt op Borneo niet ontwikkeld te zijn en etage 11 wordt met etage a als * gelijkwaardig beschouwd. De etage « bestaat hoofdzakelijk uit zand- en kleige- steenten, waarmede op vele plaatsen koollagen afwisselen. 17 welke bijv. te Pengaron van gouvernementswege ontgon- nen worden en wier vorming verklaard kan worden uit den eigenaardigen toestand, waarin Borneo zich in die pe- riode bevond (149). De etage P bestaat voomamelijk uit mergelgesteenten, welke talrijke Nummulieten en Orbito'iden bevatten en ein- delijk bestaat de etage r, welke met etage IV van Su- matra wordt gelijkgesteld, uit een harden kalksteen, waarin een groote menigte Nummulieten voorkomen. Afzettingen, welke ongetwijfeld jonger zijn dan Eoceen, zijn op Borneo bekend (150); zij worden wegens karakte- ristieke versteeningen, die zij bevatten, met miocene la- gen van de reeds besproken eilanden gelijkgesteld. 7. Celebes. Ook op dit eiland is het tertiair ontwikkeld en wel schijnen er dezelfde miocene kalken voor te komen, welke ook van Sumatra, Borneo, Java en van andere eilanden van den Indischen Archipel bekend zijn ; de hoogste top- pen van het ten zuiden van Celebes gelegen eiland Boeton bestaan uit kalksteen, die zeer waarschijnlijk een tertiairen ouderdom bezit (166), 8. Amboina. Boven de oudere gesteenten wordt een, versteeningen be- vattend conglomeraat aangetroffen, dat zeer rijk is aan serpen tijn-rolsteenen en waarvan het cement uit kalk be- staat; dit conglomeraat wordt weder door zuiveren kalk- steen bedekt, welke versteeningen, voomamelijk koralen en kalkalgen (Lithothamnium), bevat; daar gelijke versteeningen ook in gesteenten van andere eilanden in den Indischen Archipel worden aangetroffen, waarvan de tertiaire ouderdom niet valt te betwijfelen, zoo kan ook met zeer groote waarschijnlijkheid een zelfde ouderdom voor genoemde gesteenten worden aangenomen (179). In den kalksteen bevinden zich druipsteengrotten. 2 18 9. Nieuw-Ouinea en naburige eilanden. Van deze eilanden vindt men slechts enkele geologische feiten opgeteekend (180 — 184). Zij hebben betrekking op de Noordwestkust van Nieuw-Guinea en op de eilanden Koor, Groot-kei, Sowok en de Aroe-eilanden. Het tertiair schijnt aan den opbouw dezer eilanden weder een groot aandeel .te hebben. Kalksteen, waarin kalkalgen (Litho- thamnium), Koralen, Orbitoiden en Alveolinen gesteen- tevormend optreden, wordt zeer verbreid aangetroffen; dit was ook bij de oud-miocene kalken van Java, Sumatra en, zooals wij straks zuUen zien, van Timor het geval ; er kan dus bijna niet aan getwgfeld worden, dat ook op deze eilanden oud-mioceen ontwikkeld is; de bergen, welke nit dit gesteente bestaan, bereiken somtijds eene hoogte van 750 meters. In den kalksteen van Nieuw-Guinea en van Sowok wordt somtijds, van jongere eruptieve gesteenten afkomstig, zand aangetroffen, waardoor de gelijkwaardigheid met dezelfde gesteenten van Timor nog duidelijker in het oog springt en waardoor het bewijs geleverd wordt, dat op Nieuw- Guinea in de tertiaire periode empties hebben plaats ge- had. Genoemde miocene kalk word vroeger voor Jura- kalk gehouden (181). Op Nieuw-Guinea en op het kleine eiland Lakahia wor- den zandsteenen gevonden, in welke op laatstgenoemd eiland kooUagen optreden (180); de ouderdom van dezen zandsteen is moeielijk uit te maken, daar er nog geene versteeningen in ontdekt zijn; mogelijk is het, dat zij aequivalent zijn met de eocene (?) lagen, welke wij boven van Sumatra, Borneo en Java opgaven (191). 10. Timor. De tertiair-formatie neemt weder een groot aandeel aan de Venning van den bodem van dit eiland ; uit de vind- plaatsen van de door Macklot verzamelde gesteenten kon 19 opgemaakt worden, dat zij eenen breeden, ver in het bin- nenste van het eiland doordringenden gordel om de an- dere formaties vormt en zich op sommige plaatsen tot eene hoogte van 4000 — 5000 voet boven den zeespiegel verheft. Verscheidene van de onderzochte tertiaire gesteenten bevatten een aantal versteeningen, waardoor eene gelijk- stelling met oud-miocene lagen van Java en Sumatra mo- gelijk was. Belangrijk is het, dat ook met deze gesteenten, van jonge emptieve gesteenten afkomstig, zand gemengd was, waar- door de gelijkenis op aequivalente gesteenten van verschei- dene der behandelde eilanden nog duidelijker in het oog springt en waaniit blijkt, dat ook op dit eiland v66r of gedurende de vorming dezer oud-miocene lagen empties hebben plaats gehad. Pliocene afzettingen, uit welke een aantal fossielen beschreven zijn, (171) zijn ') op Timor ontwikkeld en wel in Fialarang bij Fatoe Loelih en Kassi Marinoe. Dezelfde lagen met geheel dezelfde versteeningen komen ook te Batavia voor, doch liggen hier op ongeveer 80 meter diepte door jongere afzettingen bedekt, waaruit dus blijkt, dat, terwijl na de vorming dezer pliocene lagen Timor werd opgeheven, het noordwestelijk deel van Java nog onder water bleef. Evenals in de periode, waarin de kolenkalk werd afge- zet, zoo hebben ook in de tertiaire periode empties plaats gehad en wel van Augiet- en Hoornblende-Andesiet. Spo- ren hiervan vinden wij nl. op Sumatra, Borneo, Celebes, Nieuw-Guinea, Sowok en Timor. Op Sumatra geschiedden deze empties waarschijnlijk 1) Volgens eene door Prof. Martin mondeling aan niij gedane mededeeling. 2* 20 langs eene spleet, welke bij den Vlakkenhoek (de wes- telijkste van de drie landspitsen, waarin Zuid-Sumatra uit- loopt) begon en zich evenwijdig aan de Westkust tot aan Atjeh uitstrekte ; deze andesieten treden hier als bergreek- sen of als bergen zonder kratervorm op (48) en worden ter onderscheiding van die, waaruit de jongere vulkanen bestaan, oude andesieten genoemd. Op Java treedt augiet-andesiet als een voornaam be- standdeel van jongere tertiaire gesteenten op, e venal s op Nieuw-Guinea, Sowok en Timor, terwijl op Borneo deze empties tot het ontstaan van korte of lange heuvelreek- sen aanleiding gaven, waarvan de afgeronde toppen eene hoogte van ongeveet 100 tot 250 voet bereiken. Nevens augiet-andesiet treedt op Celebes, en wel bij Menado, ba- salt op. In al de tot nu toe waargenomen gevallen bestaat de ondergrond, waarop de beide zooeven besproken formaties rusten, nit een oud lei-gebergte, dat in de meeste geval- len in verbinding met oude eruptieve gesteenten, nl. met granieten en syenieten optreedt. Dit oude lei-gebergte is niet alleen op Sumatra en om- liggende eilanden bekend, doch ook op Java, Madoera (?), Borneo, Celebes en Timor (?) wedergevonden. Op Sumatra bestaat het voor het grootste gedeelte uit leien en wel uit kleileien („Thonschiefer") en kiezelleien („Quarziten") ; de ouderdom van deze formatie, welke op Zuid-Sumatra zeer verspreid is (48), kan niet met zekerheid bepaald worden, daar men er tot nog toe geene versteeningen in ontdekt heeft; dat hare vorming echter in eene periode plaats vond, welke de steenkoolperiode voorafging, valt niet te betwijfelen. Op verscheidene plaatsen van Zuid- Sumatra verschijnt deze oude formatie aan de oppervlakte, in andere gedeelten van het eiland is zij 6f door kolenkalk 21 6f door tertiaire afzettingen bedekt. Of de granieten en syenieten, welke zoowel in West- als in Zuid-Sumatra in verbinding met dit oude gebergte optreden, het liggende van deze formatie vormen, schijnt nog niet uitgemaakt te zijn. Dezelfde oude leiformatie wordt, weder in verbinding met granieten, op de eilanden, tot de Residentie Riouw behoorende, aangetroffen, evenals op Banka en Billiton, waar zij een zeer groot gedeelte van den bodem vormt en voor het grootste deelbestaat uit glimmerleien („61im- merschiefer'*), kiezelleien („Quarziten") en zandsteenen; deze gesteenten gelijken zeer veel op die van de Riouw- groep en op analoge gesteenten, welke op het schiereiland Malakka ontwikkeld zijn. Ook op deze eilanden is er op verscheidene plaatsen graniet door heengebroken, dat over belangrijke uitgestrektheden aan den dag komt en deze oude formatie opgetild, geplooid, gebogen en haar in zijne nabijheid sterk gemetamorphoseerd heeft (61 — 69). Ook op Java komt deze oude lei-formatie voor (127 — 129) welke vroeger voor een gemetamorphoseerd tertiair gebergte werd aangezien (94 en 95) en welke hier niet over zulk eene groote oppervlakte aan den dag komt als op Sumatra. Zij vormt waarschijnlijk den ondergrond van Java en stelt voor een deel het Zuid-Serajoe gebergte te zamen op de grens van de residentien Bagelen en Banjoemas ; zij bestaat hier hoofdzakelijk uit glimmerlei, dat 6f in kalklei 6f in kiezellei overgaat ; tegen deze formatie aan liggen hier tertiaire af- zettingen, waarvan de helling van die der leilagen verschilt en welke uit conglomeraten, mergels, zandsteenen en brec- cien bestaan. Ook ten zuiden van Djasinga, eene plaats op de grens tusschen de residentien Buitenzorg en Bantam, komt kiezellei voor en verder kwartsdioriet, dat vroeger voor graniet werd aangezien (115) en waarschijnlijk een gang in de kiezellei vormt (127). Er kan bijna niet aan getwijfeld worden, dat deze formatie de voortzetting vormt van die van Sumatra, vooral sedert ook op eenige tusschen 22 Java en Sumatra gelegen eilanden dezelfde gesteenten wer- den ontdekt. Op drie van de Zuthens-eilanden komt nl. kie- zellei voor en wel op het eiland Kandoeng, het Hoog-eiland en een klein eilandje zonder naam; geheel dezelfde kiezellei wordt ook ten Noorden van den vulkaan Radja-Bassa (Zuid- Sumatra) aangetroffen en is hier „als de Zuidelijke ver- „lenging van de leien bij Telok Betong te beschouwen, die „tus8chen Tarahan (ten zuidwesten van deze plaats) en „den Varkenshoek door de vulkanische producten van den „Radja-Ba8sa bedekt worden.** Eindelijk nog is kiezellei bekend van het zoogenaamde Brabandshoedje, een ten noorden van Anjer gelegen eilandje; zij komt hier geheel overeen met die nit de omstreken van Telok Betong. Graniet en Syeniet, die op Sumatra, gelijk wij zooeven zagen, veel voorkomen, zijn op Java in samenhangende lagen nog niet bekend ; het vermoeden, dat ook deze ge- steenten in den ondergrond van dit eiland voorkomen en later door de tertiaire afzettingen bedekt zijn geworden, wordt daardoor gev^ettigd, dat van Java graniet-rolstuk- ken bekend zijn en dat Zirkel bewezen heeft, dat de zand- steenen van de Tji-Taroem-kloof, van graniet afkomstige, kwartskorrels bevatten. In de verzameling van Kokthals, in het Geologisch Mu- seum te Leiden berustende, bevindt zich een van het ten oosten van Madoera gelegen eiland Talango af komstig ge- steente, dat door Wichman voor glimmerlei werd verklaard (135, biz. 151). Wordt het voorkomen van dit gesteente op deze eilanden later door een nauwkeurig geologisch on- derzoek bevestigd, dan zou daaruit mogen opgemaakt wor- den, dat de oude leiformatie ook den ondergrond van Madoera vormt en in de nabijheid er van nogmaals aan de opper- vlakte treedt. Evenals op Sumatra, zoo bestaat ook op Borneo het oudste gebergte uit kristallijnen leien in verbinding met 23 graniet en syeniet; de eerste zijn voomamelijk glimmer- hoomblende- en kiezelleien. Deze gesteenten komen echter niet overal even verspreid voor; zoo schijnen zij bijv, in het zuidoosten van het eiland op den achtergrond te tre- den (162), doch in het westelijk gedeelte, waar zij goud bevatten (154), sterk ontwikkeld te zijn (141). In het algemeen blijkt uit de verspreiding dezer gesteen- ten, dat zij de kern van het eiland samenstellen en dat dit v66r de vorming der tertiaire afzettingen uit een aan- tal, door diepe inhammen gescheiden bergruggen was sa- mengesteld. Op verscheidene plaatsen zijn door deze leien jongere eruptieve gesteenten heengebroken, nl. gabbro, dioriet en serpentijn, wier vorming natuurlijk in het lange tijdperk tnsschen de afzetting der leien en der tertiaire lagen plaats greep. Hetzelfde oude geberg^e komt ook op Celebes voor en bestaat hier, behalve uit gneiss, dat op Borneo nog niet werd aangetroffen, uit graniet, syeniet, glimmer- en kiezel- lei, welke laatste wegens haren rijkdom aan goud belang- rijk is. Het is zeer waarschijnlijk, dat ook op Timor de oude leiformatie voorkomt, daar de aanwezigheid van glimmerlei wordt vermeld (161). Het blijkt dus, dat op de meeste eilanden, welke geolo- gisch maar eenigszins bekend zijn, eene oude leiformatie, in verbinding met grauiet-gesteenten, het oudste gebergte vormt, dat op sommige eilanden, zooals op Sumatra, over eene groote uitgestrektheid aan de oppervlakte treedt, op andere zooals op Java, Madoera enz. voor het grootste ge- deelte door jongere vormingen is bedekt geworden. TWEEDE HOOFDSTUK. EEBSTE AFDEELING. In de zeeen, welke de eilanden van den Indischen Ar- ch ipel omringen, wordt een zeer karakteristieke fauna aan- getroffen, welke niet alleen westwaarts, dock ook oost- waarts nog over eene groote uitgestrektheid verspreid is. Talrijke Nederlandsch-Indische zee-MoUusken took worden niet alleen aan de Oostkust van Afrika, in de Roode Zee en de Perzische Golf, dock ook in de Stille Znidzee en in de nabijheid der Philippijnen aangetrofFen ; zeer vele vis- schen behooren niet alleen tot de fauna van den Indischen Archipel, maar ook tot die van den Indischen en den Groo- ten Oceaan en daar hetzelfde ook geldt ten opzichte van de Crustaceen, Echiniden en Koralen, zoo komen de zoo- logen, die over de geographische verspreiding van boven- genoemde diergroepen geschreven hebben, in de vaststel- ling der grenzen van het gebied, dat door deze eigenaar- dige fauna bewoond wordt en den naam gekregen heeft van de Indopacifische Provincie (Indopacifische Rijk, Agassiz), bijna geheel met elkander overeen. Het strekt zich zuidwaarts uit tot aan de Koordkust van Australie, heeft tot westelijke grens de Oostkust van Afrika, het neemt de Roode en de Arabische Zee, de Golf 25 van Bengalen en de kusten van Madagascar, der Masca- renen en der Scychellen in zich op, reikt oostwaarts tot aan de Sandwich- eilanden, terwijl het zich noordwest- waarts tot aan Japan uitstrekt. Dat deze fannistische provincie zulk eene groote opper- vlakte beslaat, laat zich gemakkelijk verklaren door de nagenoeg gelijke temperatuur, die in al hare deelen heerscht en door de weinige hindemissen, welke de dieren er voor hunne verspreiding ontmoeten. De meeste dieren, welke uit de Indopacifische Provincie bekend zijn, leven op eene betrekkelijk geringe diepte, zoo- dat de onderverdeeling in een aantal districten dan ook slechts op de verspreiding dezer kustbewoners gebaseerd is. Daar echter voor de verschillende diergroepen niet al- tijd een even groot aantal districten wordt aangenomen en hunne grenzen buitendien niet scherp getrokken kunnen worden, zoo ontstaat er eene zoodanige verwarring, dat ik mij in het eerste gedeelte van dit hoofdstuk alleen zal bepalen tot het geven eener korte schets van de zeefauna, door welke de Indopacifische Provincie bewoond wordt. Daar het volgende overzicht echter slechts dient om met vrucht de uit het tertiair van Nederlandsch-Indie beschreven fauna met de recente fauna van de Indopaci- fische Provincie te kunnen vergelijken, zoo zal ik slechts die diergroepen behandelen, van welke uit de genoemde formatie reeds verscheidene soorten beschreven zijn. Zoo- als uit de fossielenlijst blijkt, zijn dit de Foramini- feren, de Koralen, de Echiniden, de Crustaceen, de Mollusken en de Visschen. Daar echter over de Foraminiferen van den Indischen Archipel nog zeer weinig bekend is en bovendien omtrent de soortbepaling onder de zoologen weinig overeenstemming heerscht en daar de beide dierkundigen, die de weinige uit het Tertiair van Sumatra afkomstige vischoverblijfsels aan een onderzoek hebben onderworpen, wat betreft de soort- en ouderdom- 26 bepaling lijnrecht tegenover elkander staan, zoo zullen de volgende bladzijden slechts een kort overzicht bevatten van de Indopacifische Koralen, Echiniden, Crustaceen, enMollusken. A. KOEALEN (MaDBEPORARIA). Geraadpleegde Litteratuur: M. Milne Edwards. Histoire naturelle des Coral- liaires. 3 Tom. Pari* 1857—1860. C. B. Klunzinoer. Die Korallenthiere des Rothea Meeres. Bcrliu 1877—1879. Daar uit het Tertiair van Nederlandsch-Indie behalve van het in den Indischen Oceaan in talrijke soorten levende geslacht Heliopora, slechts representanten van de Ma- d r e p r a ria beschreven zijn, zoo zullen wij ons hier slechts tot laatstgenoemde onderorde bepalen. De Indopacifische Provincie is de koraalregioon bij uitne- mendheid; met uitzondering toch van de Westindische-eilan- den, zijn rif bouwende koralen bijna geheel tot dit gebied be- perkt. Zij treden llet eerst bij het eiland Ducie op en strek- ken zich van hier noord-westwaarts tot aan de Marianen en de Philippijnen, westwaarts tot aan de Oostkust van Afrika en tot in de Eoode Zee, en zuidwaarts tot aan Nieuw- HoUand uit, waaruit wij dus zien, dat de grenzen van dit koraalgebied bijna geheel met die van de Indopacifische Provincie samenvallen. AUe recente koraal-familien zijn in de Indopacifische Provincie vertegenwoordigd, sommige zoo- als de Stylophoridae en de Madreporidae door slechts weinige, andere weder, als de Fungidae en de Astraeidae door talrijke geslachten. Met uitzondering van de Turbinolidae en de Oculinidae, welke in de Roode Zee schijnen te ontbreken, zijn alle familien over de geheele Provincie verspreid. In alle deelen van de Provincie komen dezelfde geslach- ten voor en hun aantal is veel talrijker, dan dat, waaruit ■ 27 de Westindische riffen zijn samengesteld. Sommige bijv. Balanophyllia, Herpetolitha, Leptoseris, Tra- chyphyllia, Plesiastraea enz., zijn slechts door en- kele species vertegenwoordigd ; van andere wedei^ die in het volgende overzicht van een * zijn voorzien, zijn tal- rijke soorten bekend. OVBEZICHT VAN DE FAMIUEN EN VAN DE VOOBNAAMSTE GESLACHTEN VAN DB InDOPACIFISCHE PrOVINCIB. Poritidae, Dana. Alveopora*. Pontes*. Synaraea. Turbinaria. Goniopora*. Astraeopora. Stylaraea. Madreporidae, Dana. Madrepora*. Montipora. Pocilloporidae, Vbkeil. Pocillopora*. Seriatopora*. Eupsammidae, E. H. Balanophyllia. Endopsammia. Heteropsammia. Dendrophyllia. Leptopsammia. Coenopsammia. Tungidae, Dana. Coscinaraea. Podobacia. Fungia*. Cycloseris. Halomitra. Trochoseris. Cryptabacia. Stephanoseris. Herpetholitha. Psammoseris. Polyphyllia Maeandroseris. /. Lithactin ia. Pavonia. 28 Lophoseris*. Mycedium. Leptoseris. HaloseriB. Agaricia. Siderastraea. Fsammocora. Pachyseris. Merulina. Astraeidae, E. H. Mussa*. Astraea. Trachyphyllia. Dasyphyllia. Symphyllia. Maeandnna. Leptoria. Diploria. Coeloria*. Hydnophora*. Favia*. Goniastraea. Heliastraea. Flesiastraea. Cyphastraea. TJlastraea. Leptastraea. Solenastraea. Acanthastraea. Prionastraea*. Cladocora. Cyclicia. Phyllangia. Ulangia. Euphyllia. Dichocoenia. Gyrosmilia. Plerogyra. Lophohelia. Galaxea*. Echinopora*. Stylophoridae, E. H. Stylophora*. Madracis. Oculinidae, E. H. Oculina. Acrohelia. Cyathohelia. Turbinolidae, E. H. PlacotrochuB. riabellum*. Acanthocyathus. Ehizotrochus. Tropidociathus. Blastotrochus. 29 Over de verspreiding der soorten weten wij over het al- gemeen nog weinig, hetgeen voomamelijk aan de moeie- lijkheden, welke men bij de speciesbepaling ondervindt, meet worden toegeschreven. Wij zullen ons hier daarom niet met de soorten bezighonden, doch alleen in herinne- ring brengen, dat alle species voor de Indopacifische Pro- vincie karakteristiek zijn *), dat geen enkele aan gene zij- de van de Landengte van Panama is aangetroffen *), dat sommige soorten, bijv. : Madrepora cytherea, Dana. Seriatopora octoptera, Erhb. Montipora monasteriata, Goniastraea Seychellensis, FoRSK. M. Edw. en H. Stylophora digitata, Pallas. Fungia scutaria, Lmk. Leptoria gracilis, Dana. Psammocora Haimeana, M. Edw. en H. eene gi-oote verspreiding hebben, daar zij zoowel in de Roo- de Zee als in den Indischen of in den Grooten Oceaan zijn aangetroffen en eindelijk dat enkele geslachten bijv. Madrepora, Montipora en Mnssa, in de Eoode Zee door andere soorten vertegenwoordigd zijn, dan in de Zuidzee. B. ZbejBqels (Echinoidba). Gcraadpleegde Litterataur: Alex. Agassiz; Rerisioa of the Echini. lUuRtrn- ted Catalogae of the Mas. of Comp. Zool at Harvard College Vll. Cambridge 1872—1874. Alexander Agassiz, die de tegenwoordige verspreiding der zeeegels nanwkenrig heeft nagegaan en hierbij slechts op de littorale vormen het oog beeft gehad, onderscheidt 1) Slechts enkele diepzee-Boorten, aU Flabellnm distinctnm, zijn hiervan uitgezonderd. 2) Eenige Oostindische soorten schgnen met Westindische species ver- "want te zyn, b|jv. Porites nodifera Klz., uit de Roode Zee met de Westindische P. clavaria Lmk. 30 ten aanzien vande geographische verspreiding der geslach- ten 4 marine rijken t.w. het Atlantische, het Ameri- kaansche, het Indopacifische en het Austral!- sche Bijk. Het Indopacifische Eijk, welks grenzen geheel samenval- len met die van de Indopacifische Provincie der andere schrijvers over de geographische verspreiding van zeedieren en dat wij duidelijkheidshalve 66k met den naam van pro- vincie znllen bestempelen, wordt weder in 4 littorale dis- tricten verdeeld nl. het Indo-A?kikaansche, het OOSTINDISCHE, het Indopacifische en het Pacifische district. Wanneer wij echter op de kaarten, die Agassiz hij zijn belangrijk work heeft gevoegd, de nitgestrektheid van deze vier districten nagaan, dan blijkt het, dat hunne grenzen zeer onzeker zijn (de schrijver erkent dit zelf) en dat zij, om zoo te zeggen, in elkander grgpen, zoodat het vreemde geval zich kan voordoen, dat Nienw-Guinea tegelijk tot het Oostindische, Australische, Indo-Afrikaansche en het Pa- cifische District behoort. De Indopacifische Provincie wordt, in vergelgking met andere littorale districten, door een groot aantal zeeegel- geslachten bewoond, hetgeen blijkt uit het volgende OVBRZICHT VAN DE FAMILlfiN EN GESLACHTEN VAN DE Indopacifische Provincie. I. REGULAEES. Cidaridae, Wright. Cidaris*. Goniocidaris*. Stephanocidaris*. VhyUacanihm, 31 EcfllNOTHURIDAE, WlJV. ThOMS. Asthenosoma. Glyphostomata, Pomel. Diadematidae, Wright (emend. Cotteau). Diadema. Temnopleurus*. Centrostephanus*. Pleurechinus*. Phymosoma. b. Echinidae, Wright (emend. Cotteau). Astropyga. Sphaerechinus. Echinotrix. Strongylocentrotus, Salmacis*. Pseudoboletia. Echinus. Echinostrephus, Mespilia. Echinometra. Microcyphus. Heterocentroius. Amblypneustes. Coloboceydrotus. Hipponoe*. Parasalenia. Stomopneustes, n. lEREGULARES. CliYPEASTRIDAE. a. Enclyp eastridae. Fibularia. Peronella*. Laganum. Clypeaster*. b. Scutellidae. EchinarachniiiB. Mellita. Arachnoides. Echinodiscus. Astriclypeus. 32 Cassiduudae. a. Echinoneinae. EchioneuB. b. Echinolampinae. Echinobrissus. Echinanthus*. Nucleolites. Echinolampas* Anochanus. Spatangidae. a. Palaeos tominae. Palaeostoma b. Spatar Lginae. Ehinobrissus. Echinocardium. Brissus. Breynia*. Brissopsis. Lovenia. Metalia. Eupatagus. Lintbia. Maretia. Schizaster. Spatangus. Moira. Van de bier vermelde genera zijn die, welke voor de Indopacifiscbe Provincie karakteristiek zijn, cursief gedrukt, terwijl de geslacbten, die van een * zijn voorzien, slecbts in tropiscbe zeeen gerepresenteerd zijn. Het geslacbt Temnopleurus beboort wel tot de be- langrijkste, doch niet tot de karakteristieke genera van de Indopacifiscbe Provincie, daar bet zicb ook noordwaarts tot in bet Japanscbe District uitstrekt, terwijl betzelfde kan gezegd worden van de geslacbten Peronella en Breynia, die ook zuidelijker, nl. in bet Australiscbe Rijk worden aangetroflfen. Over bet algemeen zijn de geslacbten slecbts door en- kele species vertegenwoordigd; bet grootste aantal, nl. 6 ■^^ 33 soorten, werd van het voor de Indopacifische Provincie karakteristieke geslacht Phyllacanthus beschreven. Bijna alle species zijn tot deze provincien beperkt, som- mige echter zooals: Hipponoe variegata, Laganum depressum, Echinometra lucuntur, Maretia plannlata, Toxopneustes pileolus, strekken zich tot ver in het Japansche Eijk uit, Breynia Australasiae Gray is zelfs ook uit het Anstralische Bijk bekend. Zooeven zagen wij, dat de koraalgeslachten aan gene zijde van de Laudengte van Panama door andere species vertegenwoordigd zijn; van de zeeegelgeslachten kan het- zelfde gezegd worden. Was echter de verwantschap der species van de eerstgenoemde groep moeielijk aan te too- nen, de verwantschap der volgende species valt niet te betwijfelen : OOSTKUST VAN AmEKIKA In DE InDOPACIPISCHE PrOVINCIE (tbopisch gedeelte) : vehtegbnwoordigd doge: Clypeaster subdepressus, Ag. Echinometra subangularis, Dis. Hipponoe esculenta, Ag. Echinolampas depressa, Gray. Echinonens semilunaris, Lmk. Brissus uniculor, Kl. AUeen Diadema setosum Gray, schijnt aan beide faunistische districten eigen te zijn. 