Astoria, or, Anecdotes of an enterprise beyond the Rocky Mountains
ontwikkeling het leenstelsel zul te gronde richten, heeft de familieTereeniging d<^ alt^d staad gehoudeu en, voor zoo- ver dit niet ia geschied, tot voorbeeld gestrekt voor nieuwe groepeeringen, waarin de oude associatiegeeat met weinig verminderde krachtzal voortleveu. Van links eu reelita zgn handswerksliedea naar de stedeu gekomen; zg keniLen elk- ander niet; elk heeft zich losgemaakt uit zijn eigen hofver- band, z^n eigen familiekring. Maar nauwelgks zgu zij h^- een, of z^ vormen nienwe groepeu, en naast het gild, dat onder de vleogelen van des grondheers macht is ontstaan, wordt het vrge gild geborea: de vrfle vereeniging van ar- beidera die hetzelfde bedryf uitoefenen en wasrin hetgroud- heeii^ke gild, na van lieverlede geemancipeerti te zgn, zich ten slotte zai oplossen. Men zie toch vooral in die groepen en genootechappen, waarsan de middeleenwen zoo rgk zgn, geen vereenigingen in modemen zin; zg zyn dermate iets Bnders, dat zelfa het woord ons outbreekt om haar karak- ter joist te teekenen. Het is aan hen te bespeuren^ dat zg in vele opzichton gemodelleerd zgn naar ^en type: de fami- lie •), en zoolang wg deze in hare hoofdtrekken niet ken- nen, missen w^, naar het mij Toorkomt, den juisten blik op hun wezen en samenstel. Zie bgvoorbeeld het gemeen- teverband. Hoe vreemd zoo het een Dnitsch koopman thans te moede zjin, indien hi] b. v. te Londen geggzeld werd yoor de onbetaalde schaldTOrdering van een Engelsch huis ten laate van een ,zyner medebiurgers ! Maar in de middeleeu- ') Zou hiei' ooh njct dt> verkkring lig^n van de Immuniteit ? Zij maakte het horverband tot eene soortgcl\jke eenheid, als tot dusver de groep ouder de Patria Poteslas was geweest. Dh Immunitas ab inti'oitu judicum publicoium was immers niet anders dan de bevoegdheid, aan den grondheer loegekend, om op zyii eigen gebied heei' en meester tc lijn, gelijk ieder huisvader het plag te weten op lijn erf. {Vergelijk von Maurer, Einleitung, biz. 240—244). Men bedenke hierbij dat al de bewoners van het grondheerlijk gebied een oHorgenossenschatlo vorm- den, waarvan de heer bestuurder, maar tevens lid was, en die doer hem vertegenwoordi^d werd naar butten. B. Google £N PARALLEL. 268 wen gebeurde dit : de gründliche en elk harer leden ston- den immers voor elkander! Yoor hem, die de middelweise sche toestanden will begründen, is het daarom ran het aller- hcK^ste bekng, het vroegere familieleven grondig te beoenen. Ook in die gevallen, waarin het te niet is gegaan, heft het, in enkele zijner hoofdtrekken, tot model gediend voor andere groepeeringen. Eer ik verder ga, wensch ik n<^ een enkelen trek te vermelden, waaruit de inn^;heid van het onde familieleven spreekt. Wy zgn thans gewooa om de volkeeenheid te zoe- ken in het gezameul^k bewonen van een land en gevoelea niets minder voor den afetammeling van een Frauen le- fugie dan voor oen, van wien men misschien zou koncen bewtjzen dat zijn voorouders Batavieren zijn geweest. Oas nationaliteitsgevoel heeft weinig behoefte aan de fictie van een gemeennchappel^ken stamvader. Yoorheen was dit an- ders, Het denkbeeld om de ^Google Volkselden in het gezogenen van een land te zoeken, is zeer bevorderd door het leensteel, waarb^ het territoriaal bezit zulk een groote beteekenis heeft verkränen. Jan I was de eerste vorst, die koning van Engeland heeft; zyn vooi^an-gers waren alle koningen dei Engelschen genoemd. T66r Urigo Capet waren er geen koningen van Präklege, maar koningen der Franken, en in de Latunsche documenten bleef men nog tot het einige der 16. euw van Reges Francorum spreken; erst Hendrik IV heeft daarin venindering gebracht: de oude titel paste niet bg zu koningschap van Navarre, een zuver feodale en dus. Zie Hilman, Südteverfassung des Mittelalters, I, 197 en vv., en von Maurer, Staedteverfassung, II, 826. Der Gierke, deutsches Geschäftsrecht, II, 384-5. Dr. A. H. Post (Geschiechtsgeschäftliche der Urzeil) komt,  die een geschiedenia hebben. Al de Edomieten stammen van Esau, al de Joden van Abrabam af; van elk der twaalf gropeu, waarin bet Jodache volk is ver- deeld, weet men n nauwkeiirig te ze^en, uit wien zg ont- sproten ia, immers uit een der twaalf zonen van Jacob. Vak is bet bedelde gelöt met de wonderlijkste l^euden onikleed; zeer gaame maakt het een Trojaauscben beld tot stamvader van eeu volk; zoo wordt b^voorbeeld Aeoeas de stamvader der Galliera. In 1476 verschynen de Grandee Chroniques de France, een merkwaardig hiatorieboek voor dieii tijd. Met den meesten ernst en zoader een zweem van twijfel wordt daarin verhaald dat de Frankeu alien gespro- ten zijn uit zekeren Francs of Francion, zoon van Hec- tor; de Galliers uit Brutus, een vermeenden zoon vanAsca- niua, dus een kleinzoo van Aeneas «). — Het zai de aan- dacbt van den lezer niet ontgaan, welk een aardigen bnnsl^eep de I^ende zich bier veroorlooft. De Franken hebben de Galliers met geweld ten onder gebracht, maar nu overwinnaars en overwonnelingen tot een volk versmolten zgn, mopt de herinnering aau de oude tweespalt wor- den uitgewischt, Onderscbeidene middelen neemt de l^ende daartoe te baat, maar de herinnering aan den FrauHsehen inval is te levendig, dan dat zij het Prans Che volk kortwärmer konnte geweest van eene stad, ja meer nicht, hunne ordenten waren bloedverwerten, en zoo zyn ten, slotte, als men goed rekent, Galliers en Franken toch van dezel Me familie! — Het denkbeld, dat alle menschen breeders zgn, is even nienw als het zniver humaniteit, woel. Zie Thierry, Lettres sur l'histoire de France, Jl« ad^ biz. 51 en 53 (lettre V), Dicized by Google EN PARALLEL. 265 Er gedurende eenwen geen sporen van. Tegenover lieden, die geeQ bloedTerwttnteii warea, was luen zich oorspronke- Igk geeaerlei plichten bewust; men beschonwde ze als t^- andeD, die inea naar hartelast pluaderen, ja verdelgen mocht '). De taal, die z^ spraken, was geen tasl : zg wa- ren j^barbaren", brabbelaars; de godadienst, dien z^ bele- den, was geen godadienst: zy warea geea vaadersdeaken- den",. Maar ongeloovigen ^). Yoor de honden in het dorp had men n<^ meet ontterming dan voor lieden van een vreemden stam; van daar ook de Trymoed^heid, waamiede men zich alom van slaven voorzag. Het hnmaniteitegeroel ging dns geheel op in aympathie voor bloedTerwanten, en waar nationale eenheid door uitwendige oorzaken was ont- staan, werd altyd een gemeenschappelyke afkomst onder- steld. De natie moest In de volksmeening alt, een gezin in het groot zijn. Bit feit nu verdient al onze aandacht om de gevolgtrek- kiogen, die er in opgesloten liggen. Men herinnert zich, hoevel er geschreven en gesproken is over de vrat^, of in Indie de souverein kan geacht worden eigenaar te zgn van den grond: de leer, volgens welke het ongetw^feld is, heft bekwame verdedigers gevonden. En niet alleen in Indie is aan den souverein een oppereigendom op den grond to^ekend; hetzelfde is ook geschied in andere landen, b^v. In Noorwegen a) en, blückens de mededeelingen van Hausen, in Rmland. Het Engelacbe, folkland, ie grond namelgk, die niet als het hoc- of bookland in particulier bezit was overgegens, het meeren- deel terra regis, en in vele middelweise wetgevingen vinden wg de bepaling, dat niemand zonder verlof van den Getuige b. v. Israel bij zijn inval in Kanaan; en later iu liia oorlogen tegen Filistijnen, Amalekjeteu enx. Vergelijk Maine, Early Institutions, biz. 64, 65, en Gierke, dautsches Genossenschaften, II, bU. 26. Zie van Maurer. Einleitung, blic. 106. Google Konflingen bezüglich der größte gewordenen Größe rechtsgeleideten de stel- lingen Blackstone, volgens welche absolnte großeigendom Tan particuliere personon neuens in England bestätigt: de koning, bewert Blackstone, is de algemeinen heer en oor- spronhelke einander ran alle größte in zgn komukrgk; niemand bezüglich der ersten, dait beten middelijk of omiddelijk van heer als een gaaf is onlai^en, onder verptichtit^ tot dienaten naar leenrecht. Wg moeten bier bedenken, dat bet leenstelsel niet de willekeurige scheppiag is geweest Tan een ofandereoTorst; de deokbeelden, waarop bet mst, zgn niet ran bnit'aa af oj^edrongea aan een maatschappij, die Tan gebeel andere denkbeeldea was dour- trokken: het is van self untataan nit kiemen, die men in eike primitieve maatecbapp^ kan ontdekken, ook op Java b^Toorbeeld, gel^k ons later zal bl^ken. Docb wat betee- kent nn dit eigendomsrecht op den grond, to^ Kend aan den sourerein? M^ dnnkt, het vindt z^a Terklaring in het gezegd OTer de familievereeniging, wier boofd, de hniabeatierder, immerg de bezitter was Tan het er%oed, zoo zelfa, dat hg het Truchtgebruik er ran trok, behoudens zgne verplichtingen jegens de andere deel-genooten. Waar des konings macht zeer groot was, daar was een zeer belangrgk deel. Tan de Patria Potestas oem hv stond tot de verschillende familien en andere groepen, waaruit zijn Tolk was samengesteld, als het hoofd van elk dier groepen tot hare leden. In heer zetelde de eenheid der natie; härte gewordig de haar naar buiten, beschern de haar tegen Treemde aanran-ding met zijn l^ermacht, jametz^neigenzwaard, beslechtte de geechillen zijner ondeizatec en handhaafde het recht; Zie Laveleye, de la Praprm^ et de ses formeii primitives, bU. 277, Conuneiit: II, 51 en 105; aant'ehaald in de Memorie van Toeiivhling der cultuurwet van 1865. Google ESN PARALLEL. 287 kork)tn, h^ gedro^ zich schier in alle opzichten als eea patriarch t^enover zijii hiii^ezin. En aldus bezat by ook den grond, het groote familiegoed, toevertronwd aan Z)jn zijn gen. Maakte hy misbruik van z^n niactt door tot eigen voordeei over den grund te beachikken, dan pleegde hf) evenzeer onrecbt, als eea bnisbestierder zoa hebbeu gedaan, die zgn kinderen of verwanten het noodige onthield. — Om kort te gaaa, de leer, volgens welke de grond behoorde aan den souverein, kan eeirt^ds niets anders beteekend he Bben, dan dat bij behoorde aan de geheele natie. En deze betee- kenis moet zp ook oorspronkelgk in Indie hebben gehad, al is het dat zg later, onder velerlei invloeden, zelfs in den mond der bevolking een anderen zin heeft gekregen. De beste schrijvers over Hindostan verzekeren ons met nadruk dat de inlanders van particnlieren grondeigeadom in dec volstrekten zin des woords geen begrip hebben: zg beschoDwen hiiDue rechten als g e b r u i k stechten en den c^ns, dien z^ aan den lande betalen, als de voor* waarde, waaronder die reehten door hen worden nitgeoefend. Schrap not de ausgehen, woorden ran Blackstone de Mitdrukking „när leenrecht", en hetgegen ons van England wordt gezegt past op Hindostan volkomen; alleen met dit rerschil dat daar tea deele nog in het volkabe-wustzijn leeft, wat in Europa voor het meerendeel slechts leeft in de booken der rechtsgeleerden. Intnsachen wan- neer wg het volksbewustzijn in Enropa in zijn spontane niet gadeslaan, dan zien wg, dat ook hier het denk- beeld Tan een gemeenschappelgk recbt op den grond n*^ niet geheel verdwenen is; men lette bgTOorbeeld op de grondbelasting en de wgze waarop zij is geregeld. Een vreemdeling bezit Nederlandsche effecten; wanneer het geen aandelea zgn in een naamlooze vennootschap, welker wins- ten onder de patentbelasting vallen, zal niemand er aan denken om Tan de renten, die zy opleTeren, Tan staat^wege lets te  in deze belasting, voor zg de inkomBteu van roerende goedereo trof, vrghouden. Maur stelt men den vreemdeling, die hier land bezit, ook vrg ran grond-bel&sting? Inatactmabig gevoelt een ieder dat daarvan geen sprake kan zijn. Deze belasting kleeft op den grond, zij is een der voorwaarden waaronder de grond bezeten wordt. Nog een ander bewija. Familielden, heißen van vermo-gen of inkomaten zijn in ons land zeer ond; men vindt ze in meest alle gewesten van het Riik, van vro^e tgden af. Maar zijn ooit de grondeigenaars van die heffingen rr^ge-steld, omdat zij reeds grondbelast betaalden? Mfj is geen Tflorbeeld daarvan bekead en zoo er een genoemd wordt, zal de nitaondering den regel bewijzen. Be grondbelasting Bch^nt dua altyd ale een heffing van bgzondere aoort te zgn beacliouwd. De landrente, die op Java wordt geheven, wat ia zji an- ders dan ouze grondbelasting in een primitieven vorm? Zg is een dnbbele tiende, in de middeleenwen een gebniikelflke heffing. Voor een weinig ontwikkelde nwatschapp is de tiende een uitmnntende grondbelasting. Van intensieve cul- tuiir kan in zalk een raaatschappi) geen quaestie z^n, zo- dat het weinig ter zake doet of de beffing geachiedt ran bet brnto product. Wie denkt er aan landverbetering, ala land scbier even overrloedig is als Incht en wat«r, kapitaal daarent^en slechta Terkrijgbaar tot een onmatige rente? Ook ia bet een voordeel der tienden, dat men ze betalen mag in natura, een voordeel nameltjk, zoolaag bet geld scbaarsch en rnil van producten b^na de eenige vorin van handel is. Eerst dan, wanneer al deze omstandigbeden ver- anderen, moetea nienwe regels worden-iagevoerd ; immers dan ontstaat er behoefte aan vastheid van aansli^ en aanslag in geld. De Javasche landrente, wier deugd bet is, dat z^, diudel Ker dan onze grondbelast, bet merkteeken van baar ooraprot, draagt, zondigt hierin, dat zij inhare regeering heeft op te loaaen; haar te verbetereu, zouder iK^tans het b^nsel pr^s te geren, waarop zg, voltomen terecht, door sir Stamford Baffles is g^pv)id. TasBchen onze groiidbelaating en de Jarasche landrente meet een zekere toeuadering plaats viuden. In,de richting van iixatie, waarin gene zicH te reel heeft ontwik- keld, heeft deze bet te weinig gedaan. Z^ inoeten iete van elkander oTorDfituen; de grondbelaeting natnnrlyk veel min- der van de landrente van de grondbelas- ting. Zoodoende zullen zer goede en zeer produc- tive belastingen worden. Op Java is de familieren geringen, roor zu verkaufen, tot heden niet ondekt. Ik bad gehoopt, dat Prof. Veth haar op bet spoor zyn gekommen; maar zijn boek ver- meldt niets van familierereenigingen en bet blijkt dus dat ook hi) in de Htteratunr over zyu onderwerp niete daarvan gevonden beeft. Moeten w^ daaruit afleiden, dat zg op Java niet meer bestaatP Prof. Veth zou de eerste zyn cm dit besluit voorbarig te noemen. Hoe lang beeft het ge> duurd, eer wy beboorl^k waren ingelicht omtrent bet grond- bezit in Midden-Java en wisten, boeveel individueel bezit daar naast bet communale gevonden vrordt! Ten gevolge van de laiigdnrige Terdrukkii^, waaraan -de Javaan heeft blootgestaan, is hy acbterdochtig geworden, en nit eigen beweging verbaalt bij zeer weinig omtrent zijn maatschap- pelgke instellingen. Pereooen, die langen tgd in Java's binoenlandea dootgebracbt en zichmoeite ge^ven hebben om de Indische toestanden grondig te leeren kennen, neten one van die geheimz Itmigbeid der Javanen soms wonder- lyke dingen te verbalen. Daarb^ komt dat de Indische amb- tenaren door hnnne opleiding zelden op het denkbeeld zyn gebracht om naar het bestaan van familievereenigingen te Dicized by Google ^70 bk paeallel. Zoekea; men zendt lieri naar Java, tet brein gemidmet een aantal kunde, watirtoe echter de kennis van de oude lerensvortnen tier maatschsppp, naar bet seliijnt, uiet gerekend wordt te moeteu behooreu. Komt hieriu eens ver- andering, treedt de beoefening van het Moluwimedaansche recht meer op den achtergrond en wordt de plaate, die z^ tot dusver heeft ingenomen, voor eea deel aan de be- oefeniug van GHrmaanscb recbt en middeleeuwsche Bociale toestanden gegnnd, dau zollen onze ambteaaren met een meer geopend (x^ op Java komen, en wie weet hoeveel belangr^ks zy dan zollen opmerken, dat tot heden aan ieders aandacbt is ontsnapt. Wierd echter de familieveree- niging ten slotte op Java niet gevoaden, dan zou ook dit feit belangr^k z^n. In verband met de groote uitbreiding, die het zuiver indiridueel bezit er reeds heeft verkregen — in den oost- en vreethoek viudt men niets aaders en ook in Midden-Java, naar w^ reeds opmerkten, is het minder algemeen dan men vro Er heeft gedacht — zou dit ge-ocht kunnen worden te bewijzen, dat het gemeenschaft kannen worden te bewijzen, dat het gemeenschaft kannen worden den onden tätig er voor een groot deel tot het verleden behoort en Java — uiet door ons beatnur, maar door zyn eigen ontwikketing — veel meer dan men ge-voonlk aanneemt, is j^gemodemiseerd". Maar, zoo de familie Tereeuiging zieh op Java niet vertoont, des te meer bloeit er de dorpf^me. De Javaan-sche dessa, even als de Roseiache Mir, gel^kt als twee droppelen water op de middeleeuwsche Markvereenigung; wie de eene beaclireven heeft, heeft de andere beschreven. Een Daitsche of Engeleche boer mit de 14' eeuw, die in ouzen tyd op Java wierd verplaatst, zon zich daar spoodig te huis gevoelen. In den loerah van het dorp zou b^ zyn markmeester, in den raad der oudsten zijn dagelgka bestuur, in de welgeetelde dessaleden zijn g^;oede klosae van land- bouwers, in de orang menoempang zijn Keoters of Beisaa- Ben herkenu'^n. De r^elen omtrent de verdeeling der velden EbH PABALtEL. 2?1 en het gebruik der markgroiiden zoaden er missduen itnders z^n daD h^ gewend was, maar dit zoa hem uiet verbazen, want ook in het middeleeuwBch Europa bestond daarin zeei groote yerscheidenheid. Had h^ gevraagd, hoe het met de vF^e keuze der dorpshoofden gaat en tot antwoord ontvan- gen, dat ileze wel wat te wenschen overlaat, h^ zou mompelen: wtout comme chez nous". De heeredieusten aan de boofden, de diensten aan bmggen en w^en en die ten behoeye der dessa. Zu deuen hem levendig beriuneren aan betrachten, in zga dorp gewon was geweest te zien. Verhaalde men bem dat schier alle lasten kleven op het grond-bezit, en de niet-geeflände, in tbeorie althane, geen beerenden behoeft te rerricbten, hg zon oordeelen, dat dit ran zelf spreekt. Zag by kippen en andere geseheuken naar den wedono brel^en, quasi vrgwillig, b^ zon eens glimlacben en opperbest b^rypen wat er achter stak. Ontolette hä een priester, die zijn tienden opbaalde eu erbier beter in slaagde dan ginds: dat ie meer gezien, zouh^ denken. Slechten in ding zou hij te reigeefe zoeken en de Javanen met bet gemis daarran uit den grond s^jaB harten gelnk wenechea: kasteelen en rootridders, grondbeeren en adell^ke goederen. Maar ais h^ dan den inlander naar zyn koffietiiin zag trekken of zyn sawab op boog bevel met aukkerriet beplaaten, dan zoa by zicb weer rerbeeMen, dat men hem slecht had iugelieht en dien onbekende, dien ^toe-wan besaar', op wiens last dit geschiedde, voor een adell^ken grondheer boadeu: gedraagt h^ zich niet als zoodanig? Wij willen de marktgemeente «ens van naderby bescboii-wen. Het is volkouien onrerscbillig, waar men zyn voorbeelden kiest : in Rusland, op Java, in Hindoatan, in bet uorden van Afrika of in bet Europa der middeleenwen : overal rertoont zi) dezelfde trekken. Wat is z^? Een stamkundige afdeeling van een stam of volk? Men zou bet bg- When gelooveu, want z^ bezit al de eigeuschappen ran een gewone dorpagemeente. Haar bestnur oefent poUtiemacht. ait over hare leden en vormt den band tuaschen deze laat- sten en de regeerii^ van een nitgebreider landstreek. Moet ieta ter kennis der ii^ezetenen gebracht wordeu, faet ge- scliiedt door bemiddeling van bet dorpsboofd. In staatsrech- telyken ziu is b^ vertegenwoord^er der gemeeutenaren en tevena beatobte van bet Oouvememeiit : tuBscbea hem en een burgemeester bestaan talrgke punten van vergelg- king. Doch ia biermede een Indiscbe desaa volkomen be- schreven P ImmerB neen, want als men een andere zgde van baar beotaan in ot^ODsebouw neemt, is men geneigd, haar voor een gemeenBcbappelijke landbouwonderneming aan te zien. De ^kers zijn verdeeld, maar nieniands b^zonder ei- gendom; op gezette tgden heeit een nieuwe verdeeling plsats, waarbg, zoo bet santal der deelbebbere zicb mid- delerw^l beefC uitgebreid, elk een mindere niigestrekt- heid lands ontvangt dan bem vroeger was verleend. Zijn er waterleidingen te maken ol andere werkzaamheden ten bate der gezamenljjke akkers te verrichten, z6o wer- ken alle daartoe mede. Bebalve de verdeelde mark beeft men de onverdeelde: de watereu, pleinen, wegen, bosecben en gemeene weiden. Aan wie behooren deze ? Aan de ge- meente als eenbeid, als een soort van domein? Stellig ko- men de gebruiksrecbten daarop aan de alzonderl^ke leden toe, altgd voor zoover z^ deelgerecbttgd, das in bet bezit van akkers z^n; want lietgeen aan anderen wordt g^;nnd, verkr^igen deze nit genade, niet.nsar recbt. Maar zouden de gemeentenareu bevo^^ zyn om b^ meerderbeid van stemmen tot verkoop of verpa(^ting van een stuk ge- meene weide te besluitenP Zou bun besiuit een minderbeid, die zidi daart^en bad verklaard, kunnen binden? Zie- daar een lastige quaeside. Zooveel is zeker, dat bet dorps- beatuur er niet eigenmacbtig toe besluiten kan en dat in Indie, voor zoover mg bekend is, geen dorpsbestnnr bet ooit beeil beproefd. Het sch^nt dus niet tw^felacbtig, of een dessa is a<^ geheel iets anders dan een staatkundige Dicized by Google BEN PAKALLBL. 273 ^fdeeliug : z^ ntoet ook geacht worden eed- economische as- aociatie te z)Jd van eea bgzoadere soori. Is de bebältigt thans volkommen in geenen deele, was bet idmaatachap van een marl^enootschap l^t een .aantal ptichten op, die in hetgeen tot dnsver gezegd is nog Diet alien z^n b^repen. - De gemeenteleden moeton elkau- der helpen en steonen in moeil^kheden, zy moeteu de markbeambten ter z^de staan in de yervnlling hnnner plich- ten, b^ bosch- en hnisbranden bet ruur belpen blusaclien, Jtortom ale broedeis met elkander levea. In de middeleeuw- ache markrereenigii^ warea al de leden verplicht om getrouw ter rei^adering te komeu, waar twistf^edingen door hnn nitapraak werden besleclit, eD Toorts om de mark ge- wapenderhaud tegen aanranding van bniten te verdedigen. Was door een der leden een misdr^f begaan en de schul- •dige onbekend, dan werd de ganscbe gemeente voor dien eenea verantwoordeligk gebouden en door basr de verschul- -digde boete betaald. Ten bewgze, dst men zich voomam om zgn plicbten getronw te rermllen, moest ieder, die lid 4er gemeente Werd — between slecbts geschieden kon de door Aokoop van een markadeel en oader eenparige goedering der gemeenten — een plecbtigen eed zweren. Al- Torens die eed werd afgenomen, werd meestal het,^Mark- weisthum^, bet inb^rip ran alle rechten en verbiutenis- sen die bet idmaatecbap der Markyereeniging gaf en op- legde, Tooigelezen, opdat men daarran later geen onwetend- heid zou knuen Toorwenden. Teekeuen wy ten slotte nog aan, dat de markgemeente dikwyls t^el^k een godsdienstig rerband Tormde en den priester en schoolmeester onder- hield. Nog in de 10° eeuw riodt men daarran een voor- l>eeld m Dnitscbland. Dit alles w^st op een soort van 'broederschap. Persoonl^ke en zakelyke, staatkundige en economieche, *) Zie 0, L. von Maurer, Einleitung-, biz. 161—9, Markverfassung, 18 byGoogle 274 EBN PAEALLEL. byGoogle 274 EBN PAEALLEL. genösstscbappelke en individneele rechteu en rerpliclitionen waren dos in het idmaatachap tru een markrereenig vervat, gelyk z\\ het thans n(^ z^n in dat eener desea, en zg lagen er bont dooreen. Welnu, in die wonderl^ke ver- menging, waardoor het onmogel^k wordt om de markge- meeute ergens te rangscliikken of h&ar volkomen te verge- Igken met iets, dat wij in onze nieuwere Westelflk-Eoropee— sehe maatschappy b^ aanscfaouwing kennen, ligt haar eigen— aardigheid. Dit mei^sel bevat kiemen, waaniit alles kan ge- boren worden : het persoont^k bargerschap, dat geen economi— schea grondslag Tordert, zoowel alsdenaamioozevennootschiapr die louter economische belaogen beoogt. Een middeleeawseli& stad kan er nit groeien, die later de type zal worden van het mo- deme staatswezeu ; maar tevens bevat zg elementen, die de wor- ding eener feodale aristocratie onder zekere omstandigheden me^elgk maken. G-g rindt bier elke maatsebappij ala in embryo ;: Wat uit dat embryo zal ontständig, hangt eenvoudig daarvan af welke Tan hare bestanden zich zulleu ontwikkelen en welke in hnn groei gestait zailen worden. De Toorbeeldent liggen Toor het grgpen. Van ondaher heeft ieder markge- noot het recbt om uit bet yerband te treden, ook is hg beer^ en meegter op eigen erf; wordt nu het uittreden Yeelmldigr de individneel verkregen atker, meestal omheind, de omhe- ning Tan lieverlede een maar en van een gracht omgeren, dim zult gg op den vroegeren marl^prond kasteelea zien Terrgzen. — In iedere gemeente is een klaase van ge- goeden, die door rgkdom allen^ tot aanzien komt; neemt die klasse in aanzien toe, wordt z^ allengs beschouwd biz. 185—196 eu Staedteverfassung, II, 765 en vv. Men vergelyke hier- laeAe vuoral d« uitvoerige mededeelingen omti'ent de marken van Otto- Gierke in lijn Geschichte des d eii t schen Korperschafts- begriffs, zijnde het 2de deel van zijii Gen uss ensc ha f t srech t. Op dit hoogst belangrijk werk vestig iixonderheid de aandacht. Maine en Gierke noemen elkander uergens, maar bevestigen. elbauders uitspraken soms op merkwaardige wijie. byGoogIc ES PAALLEL 275 als de keur der gemeate, het zuverste bloed, oefent zich in de kr^gsknast en gropeert zich, na eeist het dorpsTerband gebeel of gedeeltel^k Terl&ten te bebben, om het boofd ran deu stam, dan zal er een adeUtand nityooit- kumen en de gedaante det maatscbapp^ zal in vele opzicb- ten Teranderen. — ledere markgemeente beeft een bcstaar, dat b^ genicbtige zaken de veigaderde gemeenteraadple^ : dit bestaur kan zich uitbteideu tot een gemeenteraad en de dorpsveigadering kan een volkarergaderiQg worden, als de Griekscbe Ecclesia of de Bomeinscbe Comitia. Aldus kiuanen beide zich outwikkelen tot wet^evende licham van ooden datum  is het individueel bezügte geweest; naast bet gemeentelgte grondbezit beeft het altg, voor zooyer wg weten, bestaan.  auf deutsch-sich als Alpeoland. Insbriick, 1872. De schrijver onderwerpt daar de Germanen van Tacitus aan eenige kritiek en toont Ban dat Tacitus te veel gegere drei, ook toen hij sprak over het grondbeiit der Germanen (zie hoofdstuk U). Hij wil de bekende plaats in de Germania, C. 26, waarover looveel getwist is, aldus vertaald hebben, dat er een de t'i ni lie ve verdeeling nit blijken lou. Het larva per annos mutant" zou slaan op een verwisseling van akkers in dezelfde band. D,t„db, Google 276 EEN PASALLEL. Tddr betrekkelk korten t^d Diet nc^ over! In Frankburg zu in het tijdperk der rerolatie hoogst aanzieul^ke all^e-strektheden gemeene weiden, behoorende aaa de steden, verkocht; een atatistiek daarran is m^ niet bekend, maar bet cyfer moet groot z^a. In England z^n van Jacobus II tot George III's r^eering 3 millioen, en sedert, tot het jaar 1844, 7 millioen acres, dtis te zamen 10 millioen seres of mim 4 millioen bunders markgrond, verdeeld, en ni^, wordt het overbl^vende op drie vierden diet mtgestrektheid geschat i). In Pniissen besloegen de markgrouden v66r een hake eeuw Tier zerenden ran den ganacheu bodem; erst na inroering der wet van 1821. is het meorendeel daorvan in particulier eigendom overgegaan *). Men kan veilig aanuemen, dat de mark vro^^r in slle landeu van Karopa de meest a^emeene Torm van grondbezit is geweest, evenals zy het nn nog is op Java en in Hindostan. Ook het feodate stelsel dezen vorm niet dermate vernie-tigd, als men misschien z On denken; op de grondheerlängen ziju nieuwe martémeenten ontständig, terwät de onde, die oder grondheerlängen gekommen, zijn blgven voorUeTen. Deze gemeint wäre uatuurl^k niet zoo YTy en zelfstaudig als de vro^ere, maar z^ wisteu toch de meeste gebmiken der marl^enootschappen te hand- haven. Aan niemand meer dan aan G. L. von Maurer komt de ser toe, de bel angry ke rol te hebben aangewezen, die de mar^emeente in de sociale geechiedenis van Eoropa heft vervuld. In twaalf liJTige boekdeelen, waarin een groote geleerdheid wordt ten toon gespreid, schetst hg ona de wording en verdere ontwikkeling van het dorp-, mark-, hof- en stedewezen. De nitkomsten van een zeventiJsrigea arbeid liggen hier y66i ona; met een laatste werk, dat over ') Zie Six Essays on Commoiis preservation, bl;e. 205 — 6. Zie het Fngelsche Büucbook. Fiepcijis on the tenure of land in the various countries of Europe, deel I, biz. 277 (vprg. biz. 308). Dicized by Google BEN PAEALLEL. 277 de geschiedenen van het publik gezag moet handeleu, zal de verzameling voltooid zgn. Deze uitkomsten zija door de critiek niet geheel ODoangetaat gebleven ea het schgnt wel dat Ton Manrer op enkele paaten heeft gedwsald : hy heft uit het markwezea te veel willen verklaren en is daardoor wel eens blind geworden Toor andere zahen, van geen minder gewicht. Toch T«rdient hg niet zoozeer uit de hoogte behandelte te worden, als bgwylen geschiedt; waah^ eenzgdig, h^ wierp niettemin stroomen lichts op de sociale geschiedenia van Duitschland, ja van geheel ons werelddeel, en bladz^- den, waar hg ons aantoont, dat alle st«den van Duitsch- land nit markgemeenten z^a voorgekomen; h^j bewgst Die stellte met zukäu een reeks van feiten en ständhaft haar metzogene documenten, dat ten alette alle onzekerheid omtrent haben jnistheid vr^valt. En nu moge het waar zgn, gelgk men heeft beweerd, dat von Maurer er niet in geslaagd is em te doen gevoelen, waarin het eigenaardige, het uienwe element bestond, dat de markgemeente tot een stad heeft verheren >) : hij raoge gedwaald hebben in z^n verklaring van het ontstaan der stedel^ke autonomic; dit alles verhindert niet, dat hy den oorsprong van het Duiteche atedewezeu in een nienw en verrassend licht heeft geplaatst. Wat von Maurer voor Duitschland heeft gedaan, heeft Nasse, hoewel op veel kleioer schaal, voor Engeland verricht. Inen geschrift van weinig omvang, dat editer van uitge- Ji van Heusler in zijn TJrsprung der deutschen S t a e d t everf a s sung. Veel meer waardeering toont Gierke, iie b v zyn <Ge noasensch aftarec ht, II, bh. 649 en 690. \oor die^renen, die belaiig stelleu in de wordingsgeschiedenis der Düssere ^teden, vestig ik zeer de aatidacht op de uitvoerige noot, voorkomende op biz 588—592 \an dit werk. Gierke is van oordeel dat Wilda, \on Mauier, Heuslei, en andere sclirijvers over het bedoelde ondemerp, alien ee-n sink van de waarheid gegeven en dadrin gedwaald hebben, dat 7g dit sink voor de voile waarheid hebben aangezien. :dbv Google 278 EEK PARALLEL. Google breide stiidie getiigt, schildert het de markvereenigiiig, ge- lijk die in de middeleeuwen aan giodsche z^e van het Kanaal Vestond, en toont h^ aan, hoe algemeen z^ er destgds was verbreid. Het werk van Nasse wordt op merk- waaidige w^ze aangeruld door een bundel, dien ik reeds heb genoemd, getiteld: Six Essays on the preserra- tions of Commons. Het zgn bekroonde antwoordea op een prgsvraag, in 1865 door den heer Peek te Wimbledon ai^escbreTen, naar aanleiding van een plan, dat de Graaf van Wimbledon had gevormd, om een gedeelte der ge- meentegronden, die h^ ten onrecbte als z^n e^endoni be- Bchonwde, te verkoopen. Niet al deze stukken zgn even goed bewerkt (het beste echijnt my n". IV); doch er is geen onder dat niet volkomen met Nasse's mededeeliogen aluit. lu 1871 heeft Sir Henry Sunner Maine, die reeds tien jaren te voren, in z^o Ancient Law, het gemeenseh^- pelijk bezit als een der ondste vormen van bezit had doen kennen, een poging gedaan om alles, wat w^ van de mark ver- eenigingen weten, saam te vatten; zijn geschrift, Village Commonities in the East and West, is een belangryke voor de vei^elijkende soci^raphie. In volle digheid moet het echter onderdoen voor het reeds vroeger genoemde, in 1874 verschenen, werk van den Belgisehen hoogleeraar Laveleye, de la propriete et de ses formes primitives. Deze schryver heeft aangetoond datniet alleen in de voomaamste landen van Europa, maar in China, IndiS, A^hanistan, Algeiie, Egjpte, ja in Peru en Mexico, markgemeenten zijn aangetroffen, die alle eprekend op elkander gelykeu. Veilig kan thans worden aan het een of ander volk of ras, maar an de geheele raenschheid behoort. Alvorens te beelütigen, wensch ik nog een vraag te beant- woorden, waarop ik in het vo^nde hoofdstuk zal terug- byGooglc ^x EEK PABALLEL. 279 komen, m&ar die kier ter plaatse iiiet gebeel onaangeroerd kan bl^veu. In Euiopa is de toestand der laodbouweude tevolking — vroeger, naar ona Week, op een belaBgrijk: pimt volkomen gelgksoortig oan dieu der Javanen — na verloop Yan t^d achier overal aanmerkel^k veranderd: de grond is er in handen gekomen van groote eigenaars. Maar op Java is dit uiet gebeord; de rr^e marktgemeente heeft er stand 'gehouden. Vooral daEux>m verdient dit onze aandacht, omdat de kiemen, waaruit in Suropa de feodale maatschapp^ geboren is, in Indie volstrekt niet ontbreken i). Men kent bgvoorbeeld liet ambtelijk landbezit, eerst voor weiiiige jaren a%e- -flchaft': wat was het anders dan een t^enhanger dier be- neficia, waaruit  zyu onafhaokelljke landstreken geworden, terw^l op Java bet eerste atthans bijna nooit is gescbied. Prof. Veth noemt er een enkel voorbeeld van, uit Bantam, al8 ik my niet vergis; just omdat bet op zicb self staat, valt het in bet ot^. Vanwaar nn die andere ontwikkelings-gang? — Maine, die zich roor Hindostan dezelfde vra^ sch^nt gesteld te hebben, zoekt hare oplossiug hierin, dat de Osterscbe dwingelanden zicb ten aanzien d^ volken, die ^aan bun bestuur waren onderworpen, andera bebben gedragen-dan de Westerscbe; de laatstgenoemde zijn b^na altgd wet-fevers geweest; de eerste daarentegen bebben ziebtevreden eeteld met het innen van belastingen en de buishoudelgke instellii^n bunner onderdanen steeds onaangeroerd gelaten. Maar dit verklaart niet genoeg. Hoewel bet groote landbe- -zit in Snropa door wetgeving is begunstigd, zoo is bet niet ^loor wetgevii^ ontstaan; bet beeft zicb jnist gevormd in •een tgd, toen het centraal t^z^ schier tot een scbaduwbeeld was verflanwd. Ik meen zelts dat hierin, in de verzwakking ') Reeds Multatuli heeft daarop geivezen in zijn Max Havelaar. ') lie boven bli. 35-37. byGoogle 280 £EN PABALLBL. TSQ tet ceutraal gez^ in Eorops Yooral d& den dood vait Earel de Giroote, de eerste oorzaak heeft geiegen ran het Tersch^nsel, dat one bezig houdt. Men kan zich nanwel^ke- een oTerdreven vooretelling nmken van de waaorde, de vol- sl^en r^eeringloosheid, die hier dsBtgds heeft geheersclit ;. het reeht van den sterkste was de eenige wet geworden. Wat bleef er voor kleine grondbezitters en markt^meenten toen over, dan zich door commendatie ouder bescher- ming te stellen ran macbtige nabnren? £n bescherming was in dien tgd slechts te Terkrggen, op voorwaarde dat men eea gedeelte z^ner zakel^ke recbten en persoonlijke vrybeden wilde afstaan. — Zulk een verregaande verzwak- king van bet eentraal gezt^ beeft zich op Java, voor zoo- ver ik weet, nooit vertoond. Creep zy er plaats, dan zon de JavaauBcbe maatechapp^ waarschijnl^k dezelfde verande- ringen ondergaan, als die, welke de Europeescbe det mid- deleenwen heeft ondervonden. Maar ten tweede zg berinnerd aan den invloed, dien bet. Bomenschere recht in Europa besteht uitgeoefend. Heeds meermalen is er op gewezen — ook door Tocqueville in bet anhangsel van z^n Ancien Regime >) — dat die invloed, hoe gunst^ in vele opzicbten, in andere verderfelijk is geweaten. Het is niet te z^nen, boeveel onrecht ergepelt is door eenzijdige toepassing van Romeinscbe ei-> gendomsb^pippen op Qermaanscbe rechtsbetiekkii^en ; berektiken, waarvan alt^d dit het eigenaardige was, dat- met ieder recbt een plicht was verbonden. Niet altijd wa-ren die plichten besebreven, dikw^ls waren zij te nanwor nood voor bescbryving vatbaar, schoon z^ > daarom door de belai^hebenden niet minder werden b^repen en erkend. Maar de recbtsgeleerden, die alleeo in het onde Rome licht-zocbten, nicht dit niet in aanmerking. Z^ bealisten ieder& vraag, die bun werd voorgel^d, naar de Romeinscbe be- Dicized by Google EEN PAEALLEL. 281 Grippen vaa m^u ea dyu, en hadden Toor de diepte, de TBelz^dJgheid ran het volkarecht geeu 0(^. Dat bgvoorbeeld de eigendom aiet een entelvondig recht behoefde te zga, maar een bnndel van rechten, in verschillende machtskrin- gen vallende, ton wezen; dat te onderscheiden viel tuasehen Tol, Try en echt een, en eetst de vereeniging van deze drie voUedigen eigendom verachafte i); dat tosschen grondheeren en boeren nog andere reehtsbetrekkiogen mögel waren dan die, weike de BomeinHche juristen bebben gekend,; dat alles is eerst in Jater tijd weienschappel^k otder woorden gebracbt en werd vroeger door de betang- bebbenden wel gevoeld, maar door de rechtageleerden niet ingezien. De invloed dezer laatsten beeft dooi^ans nadeel to^ebracht aan de zwakste part^; in Lntber's tijd was een Tan de grieyen der tot opgtand gedreven boeren de toepas- sing van bet wvreemde recht", zooals zij nicb uitdrukten, dat Voor Tole hunner aanapraken geen plaats liet. Hoe onrechtvaardig — om ieta te noemen — heeffc men niet iu Engeländ gebandeld met de duagenaamde commons of gemeendeten, die mnar korttreg als bet eigendom der grond-heeren zijn beschoawd, met geheele miskenning vaak Tan de rechten der gemeentenaren, welke nu gebleken zijn te bestaan. Nog ei^er is het in Scbotland gegen man met de clan-gronden. De clan was oorspronkelk een familievereeni- ging in bet groot; het boofd van den clan m<^e iets meer zijn gefteest dan de beheerder van bet gemeenscbappelijk goed; h^ was tocb stelhg niet in rolstrekten zin de eigenaar daarran. Men herinuere zich, dat de boofden der middeleenwsebe &milieTereenigen het famili^oed niet enkel in bezit badden, maar zel£B de vruchten er van trokken, between hnn verplichting niet uiteloot om TOor de an- dere deelgenooten beboorl^k te zoi^en; wat deze ontvingen Vol eigen onderstelde eigen gebruik vrij eigen, gemis van alle i ili enslbaarheid en ctjns; een erkeiid en gewaarborgd bezit. Zie Gierke, Genossi-Prussi, II. 141. Diciliated by Google 282 EEN F&RILLISL. Veränderungen gegen den heersten, maar hängende Körper, nämlich deel. Onge- Toer aiduß zal ook de betrekking ziju geweest tusschen het «lai8hoofd en zgne beden; de groad stond ten name van den Heer, maar werd Toor een groot deel door de claus- Heden tegen betalii^ van een geringe, schier nominale, pacht, gebrnikt. Nog in het bän dezer eenw waa dit de toestand. Maar van lieTerlede zyu de Heeren zich aU ge- wone grondeigeuars gaa gedri^ec, en de recbtsgeleerden, die in bun corpns juris geen licbt vonden ter rerklaring ran zolk een ingewikkelde betrekking, als die tasachen een «lansboofd en zijne beden, hebben hen daarin gestennd. Was de eerste iets anders dan een groote landlieer, waren de tweeden iets anders dan pachters, tenants-at-'will? Hierdoor is het mogel^k geworden, dat de Hertog ran Sutherland in dejaren 1811 — 20 opgeveer 3000 gezinnen, — Tan wie tot dusver nieta Meer werd gevorderd dan eenige ailinga per acre, eenige leverautien in natura en een weinig heerendienst — van zène gronden heeft verwyderd i). Thans behoort, bläken het in 1874 verschenen Domeaday-book, ongeveer de belft van Schotlands bodem aau 106 personen. Kiaar de geschiedenis van den oorsprong hunner grootsche bezittingen i.e. Van zoodanige rechtaverkrachte is Java versehoond ge- bleven; maar ook — en hierop wilde ik in de derde plaats wyzea — van het eerstgeboorterecht. Maine acht het niet onwaaracbynl^k, dat dit rechl aldua ia oostan. /yin een patriarchale maatachapp^", schrgft "b^ '), vkan de oudate «oon het beatuiiT dor agnatische groep en de volstrekte be- achikking over haar vermc^en erlangen, zonder daarom de «igeiiasr te z^n geworden van dit laatste. £r rosten plichten ■op hem, die niet li^en oj^esloteit in het begrip van eigen- ') Zie Roscher, National-Oekonomik des Ackerbaues, bh. 184 en 277. ') Ancient Law, 4°. Ed., bli. 238. D,c,lz.dbyGOQgle EN PARALLEL. 283 dom, maar onbepaald, ja voor bepaling ODvatbaar zgn. De latere Romeinsclie juriapmdentiQ echter, hierin gelgk aau ODze wetgeviag, beschouwde de onbelemmerde macht oiu over eea goed te beschikkeiiT ala Tolkomen gelgkatasnde met eigendomsrecht en uam Gegen Terplichten ist aanmerkiag, waarran het b^rip zelf behoorde tot een tijd, die aan het ODtstaa van een geregelde wet^eving is voota^egaan. Zoo heeft de aanraking tnsschen eea zeer nienw en een zeer ond deokbeeld ten gevolge gehad, dat de oudste zoon de wettige eigenaar geworden is van het er%oed''. Naar deze Toorstelling, das, zou het eerstgeboOrterecht zgn Toort-gekomen mit die wteuure en parage^, waarvanik reeds vroe-ger heb gesproken i) en zou dit geschied zyn onderden iu-vloed ran het Romeinsche recht, dat aldns een nienwe zonde op zyn rekening zoti hebbea. Of ditjnistis? Maine zelf schi}nt er niet zeker van, want in zyn laatsto nerk noemt h^ de qnaestie omtrent het ontstaan van het eerstgeboorterecht j^one of the most difficult problems of historical jurisprudence" 3), moeil^k in de eerste plaats daarom, omdut er eeuwen zyn yerloopen, eer dit recht zich heeft vertoond. Oiiekenland heeft het niet gekend, Some niet, Israel niet, nocb eenig ander Semietisch volk. Wei gingen bei de meeate Tolken de Soevereiniteitsrechten op den ondsten zooQ van een geatorven koaing over, maar eigendommen werden steeds onder al de mannelijke kinderen verdeeld, zg ') Een dergelijke meeaiug viudt men bij Wippermann : iNach imd nach wird es in einigen, zunachst freilich nur sindbarfreieii, Familien Hblich, dass von mehreren Sohnen oder $H)nst lineal-gradual nachsten Erben der ijlteste aussehliesslich die Verwaltung und Nutzung des ganzen schauen Gutes dergeslalt durch Vereinbarung erhielt, dass ein seinen MilberechtigWn den auf sie fallenden Beiwi auszahlte. Es ist das ein Vorstadium der I ndividuat-S accession mit Apanagirung. Sohon Eude des 13 Jahrhunderts aber kam es bin und wieder mit Consens vor, die jongeren Sohnen omit Gelde i\) beraden* und dem Aelles- ten allein die NuUungen lu überlassen em., t. a. p., biz. 30. Early Hist. (1. Inst., pag. 198-. Zie intüsschen von Maurer, Einleitung, bh. 203—5. Dicized by Google 284 SETH FABER. 