Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
D'exécution van pinnighen aen de voor verhaelde gevangenen Bandas- nesen heeft sijnen voortganck gehadt, dewelcke seer rigoureus heeft toege- gaen. Den fiskes heeft haerlieden alle haere delickten voorgelecht, soo oude als nieuwe, ten deele als voren verhaelt, verstaen hebbende uwt den mont van een persoon die onmondich was, als wesende bloetvrient van joncker DIRRICK Orangcaij; waer ouer datter twee Orangcaijs bij haer ontkennen blijuende doot gepijnicht ende ouer boort geworpen sijn. Wij en hebben nootjt connen verstaen dat sijliede iets tot haeren laste gelecht bekent heb- ben, maer ter contrariën geprotesteert van innocencie ende niet anders be- tracht en hadden; blijckende bij haere voorgaende acte van deligentie int aenbrenghen van haer volck, den vreede mette Hollanders gemaeckt in © Ee A» DE VEROVERING DER BANDA-EILANDEN. 427 aller getrouwicheijt te houden staen, bereijt wesende daer bij te leuen ende te sterven. Eijndelijcken soo sijn sij bij d’ Heer Gener Eilanden. Este ende den rätte, op den achtsten Meije anno 1621, gecommandeert ter doot, welcke executie geschiet is opt eijlant Neyra, ter sijde tan 't casteel Nassauw, als volght. Vooreerst sijn binnen 't casteel gebracht vier en veertich gevangenen, waervan achte besonder sijn gestelt, overste Orangcaijs, die, soo men seijde, de catte de belle aengedaen hadden; d’ ander sijn bij den anderen gebleuen, gelijck eenen troup schaepen. Buijten 't fort was een ront perck gemaeckt van bambousen, wesende groote rietten, ende sijn aldaer gebonden met coorden binnen gebracht, wel beset met garnisoen; haere sententie is gelesen geweest tot haeren laste, in forme als vooreverhaelt, als dat gijlieden ge-staen souden hebben naer ’t leuen- van d’ Heer General ende bontbreeckers waeren van den gemaeckten vreede. Voor 't lesen van de sententie wiert verboden op lijfstraffe, als dat hem niemant vervoorderen en soude int perck te commen, dan alleen paeter ende maeter. De gecondemneerde patienten in 't perck staende, waeren der geordonneert ses Japponesen, die met haere scherp snijdende sweerden voor eerst de acht principaelste ende grootste Orangcaijs te midden door hebben gehouden, daernae "t hooft aff ende voort in vier quartieren gesmeten; de andere ses en dertich, het hooft aff ende voorder in vier quartieren als d’ eerste, welcke executie seer wreedelijcken was om aen te sien. Sij stierven in alle stilheijt sonder eenich gewelt te maeken, alleenelijck wasser eenen die in onse Duitsche tacle vraech-den, mijn Heeren en tsser dan geen genaede, maer ’t en mocht niet helpen. Geduerende dat dit recht geschiede, soo heeft het so schrickelijcken gereghent, dat het een ider verwonderde. De hoofden ende quartieren van de geëxcuteerden, wierden op bambousen gestelt ende gehangen. Aldus sijn sij gepasseert; Godt weet wie recht heeft. Dit, ’t welck ons altsaemen dochte, als willende Christennen genaempt worden, volbracht sijn met verbaestheijt ider vertrocken nae sijn quartier gheen behaeghen hebbende in sulcken coophandel. De Heer Generale ende raeden, geen middel vindende om de gevluchte Bandannesen van de hoochte te connen crijgen, hebben der cleijnne swacricheijt daerin gemaeckt, gebruijckende daertoe deese redenen. 428 DE VEROVERING DER BANDA-EILANDEN. Vooreerst, alsoo sij een groote menichte op de hoochte waeren ende seer quaelijcken voorsien van prouisie, haer selue soude matteeren. Ten tweeden, geen corre-corren ofte prauwen en hadden om te vluchten, doordien wij deselue meestal: hadden verouert ende onstucken gesmeten. Derde, gheen machten hadden om teghen d’onse te opposeren ten aen-sien daer veel vrouwen ende kinderen waeren. *t Vierde, door den honger ende commer, lichtelijcken eenighe oneenich-heijt soude moghen ontstaen. Dit ende meer andere redenen in consideratie genomen hebbende, is ge- commandeert ’t schip den Eenhoorn ten ancker te gaen liggen voor Sallamme *t schip Hackhuysen in ’t incommen van Lonthor, 't Waepen van Jacquatre sonder steuen voor Waeijer ende Demmer, de Galleye sent Vrouwen e Jant, de tingans met parthijen rontom het lant te vœven om also haere vlucht ofte eenighe toeval te beletten. Op Zonthor ende andere plaetsen belast scherpe wacht te houden, ’t schip den Dragon, door last, is vertrockken mette resteerende gevanghenen Bandannesen naer Jacquatra, vergeselschapt met ’t sohip Schiedam ende ’t Postpaert, dienende tot convoije. Is EBERANT CORNELISSEN, Capitaine ende schipper van ’t schip Hollandia, Admiral van de vloote, daer d’ Heer Generale opvoer, is belast hem ge- reet te maecken, d’ ander van gelijoke. Den grooten Orangcaij en paep van Poslluron heeft sijn afschiet geno- men van Heer Generale, begeerende voor:sijn vertreck tot eenige eerschoten, *twelck gevolcht is tot seven toe, ende is also vertrocken naer Poulluron. Oden veerthiende Meije A°. 1621 is den paeijs gepubliceert ende de artickelen bezichteten de ganzen mejor van Poulluron ende de gedeputeerde, van d’onse bij d’Heer Generale dacrtoe gecommitet. Den vijfthiende Meije heeft d’Heer Generale in 't casteel Nassamo sijn schiet maeltijt gehouden, voorder den Gouverneur met die van sijnnen raede de saecken ten hochsten recommandeerende. Den sesthiende van Meije ’s morghens, sijn wij vertrocken naer Jtfo vergeselschapt met ’t schip Amsterdam, Nieuw Seelant ende Sirricksee. Int uwt-vaeren verongelijckten *t schip Orainges bouchspriet achter tegen onse regelijnghen, op de rhede liggende, adieu. Op den 12° Jullij anno 1631, sijn wij des avonts gearriveert op de reede voor de stadt ende ’t casteel Batavia, liggende op ’t coninckrijck van Jacquatra. Den 18% ditto is d’Heer Generale aen lant geuaeren. Daer wiert tot vereeringhe soo van de schepen als van ABE Gedügerende onse lich daegen gehörigen, daer wort menich kinderbede gebrochen dat soo veel niet en cost. Gedügerende onse lich daegen gearrivet van eigen van Banda, afgevoordert bij d’Heer Gouverneur MARTEN T’ SIONCK met brieven aen den Heer General, mentie maeckende van de hoochte ende vlucht van de Bandannesen als volght. Vooreerst isser eenen Orangcaij commen overloopen, seggende die van bouen geen cruijt, lont, nochte loot en hadden ende van honger vergingen, bereijt was den pat te wijsen. De Heer Gouverneur de kennis hebbende, is met vier Comp. daer naer toe getrocken. Boven gecommen sijnde soo en heeft den vijant anders geen resistentie gedaen, als werpende met steenen, saga-saga ende assagaijen, d’on se daer op schietende, ’t welk een cleijn ure duerde, zijn sij van den berch gevlucht, sijn alsoo bouen gecommen, vindende 15 a 16 bassen, Voort geenen buijt, alleenlijck een blinde vrouwe. Voorder hebben alle de muraige ende pallesaeden onverre geworpen ende sijn daer twee nachten gebleuen, maer door de groote coude moesten vertrecken. Int vertrecken stae-ken wel 16 a 1800 huijsen in brant, vonden oock wel 6 a 700 hunner graeuen, meest van coude ende ongemack gestorven. Dese hoochte is bouen wel een ure gaens int ronde, ende van beneden aen te sien, is als eenen spitsen thoren. De Gouverneur is mette parthijen vertrocken naer Wueijer ende Demmer omme de gevluchte te vervolghen, daervan sij noch gevanghen creeghen 70 a 80 personen, soo out als jonck; de resteerende waeren gev Lucht met corre-corren die sij van nieuwes gemachten haben. Onder anderen int vluchten ist ein verdroncken, daer oder de 250 sielen inne waeren, also de gevangenen getuijchden. De gevangenen wierden naar Sallamme gebracht. Op den wech wieder 10 a 12 dootgeslaeghen, die niet volgen en conden; de resteerende naer Neyra. Op Neijra commende heeft d’Heer Gouverneur een blij maeltijt gegeven ende alle de soldaeten op de vier punten verdeelt, de stucken doen lossen, vororder haer alle de volheijt van Spaenschen wijn gegeuen en ider man ses realen van achten. Dese tingan daerop commandeerde CLAES WEERTS met derthien roeijers, sijn bij d’Heer Generale vereert, CLAES WEERTS veertich realen, den stier- man veertich, den quartiermeister vijffthien, d’ander elck acht realen van achten. TOGETEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT TOT HET OPSPOREN VAN EEN GESCHIKTE PLAATS TER VESTIGING EENER KOLONIE f, (Overgenomen uit het Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia, Oct. 1852.) Hens op een dag verspreidde zich te Malaka het gerucht, dat een Engelsch jegt, zeilende tusschen Pinang en Malaka, door zeeroovers was genomen, en er werd tevens bij verhaald, dat het laatst Pinang had aangedaan, door de zeeroovers naar hunnen meer oostwaarts gelegen schuilhoek was weggevoerd. Weinige dagen daarna vernam men algemeen dat de kolonel ram- QUHAR met een Engelsch schip zou uitzeilen, ten einde de roovers op te - zoeken en de weggevoerde vrouw in vrijheid te stellen. Aan boord van het schip bevonden zich onder anderen vier of vijf Maleijers, die in Malaka te huis behoorden; een hunner was Intjé JAHJA BEN ABDOEL WAHID, bij- genaamd INTJ£ stang. Dit was alles, hetwelk men te Malaka wist omtrent den Voorgenomen togt van den kolonel FARQUHAR, zoodat ik ten opzigte van de gemaakte toebereidselen niets naders weet mede te deelen, dan het geen mij destijds als algemeen gerucht ter ooren kwam. Na zijne terugkomst deed ik in stilte onderzoek en* vernam ten laatste, dat het gansche verhaal omnte het zoeken naar roovers en het voornemen om eene weggevoerde Engelsche vrouw in vrijheid te stellen, een bloot voorwendsel was geweest; en dat het eigenlijke doel van den togt hierin had bestaan: het zoeken ru een geschikt terrein om eene nieuwe kolonie te vestigen. FARQUHAR zeilde | bet eerst naar Siak, ten einde onderhandelingen aan te knoopen met da Radja van Siak over den afstand van eene streek gronds, met het doel on zich te Tandjong Djati te vestigen; bij nader onderzoek bleek het, dat & zez aldaar gedurende de noord-moeson zoo hol stond, dat geen schip « | kon ankéren; Om welke redenen gegen gevolg aan het opgevat plan wert gegen. Vervolgens ging hij naar Dai (Lingga). Wat er heeft plaats gehalt bij gelegenheid van het mondgesprek door den Heer FARQUHAR gehoude met den Vorst van Dai, heb ik niet kunnen vernemen; maar dit is zeker, dat hij Dai onverrigter zake verliet en naar de Karimon-eilanden stevendt. Aldaar aangekommen zijnde, ging hij aan den wal, nam het gansche eilaad naauwkeurig op en doorreisde het, ten einde de gesteldheid zijner bergen en dalen te leeren kennen: iets waarmede de Radja zeer scheen ingenome te zijn. Vervolgens deed hij onderzoek naar een geschikten ankergrond, maar ht! gansche eiland was zoodanig omringd door koraalriffen en rotsen, dat ner- gens eene veilige ligplaats voor schepen werd gevonden. Verder van de kust had de zee overal eene zeer aanmerkelijke diepte, zonder dat eest enkele plek werd aangetroffen, waar schepen door storm overvallen zich zouden kunnen bergen, ja, de kust bleek zoo gevaarlijk te zijn, dat cent geringe vergissing bij het peilen gemaakt, zelfs voor eene sloep noodlotts moest zijn, die onfeilbaar op de koraalriffen zou worden geworpen. Om die reden begreep men, dat ook dit eiland geheel ongeschikt voor het be oogde doel moest worden gescht. Van bier zeilde hij naar Djohor, alwasr de Heer FARQUHAR insgelijks aan den wal ging; om welke Redenen hij dar zoo spedig vertrok is mij niet bekend geworden, maar weldra begaf hij zich weder aan boord en keerde terug naar Malaka. Denzelfden dag, waarop FARQUHAR te Malaka binnen viel, benoemde hij den kapitein pav (Davis) tot zijn zaakgelastigde on zeilde op nit” uit ter bereiking van het doel, waartoe hij aanvankelijk te vergeefs posit gen had aangewend. Twee dagen na het vertrek van ramaugas kv men twee groote schepen en een jagt, de Nederlandsche vlag voerende, de haven binnen; aan boord dier schepen bevonden zich de Gouverned!, sijn TOGTEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. 4383 Secretaris en andere Hollandsche beambten, benvens Nederlandsche en Javanansche troepen; zij hadden in last Malaka uit handen van de Engelschen autoriteiten over te nemen. Destijds heerschte er onder vele personen, zoo inlanders als blanken, groote vreugde over de terugkomst der Hollanders te Malaka, uit hoofde zij van gevoelen waren, dat zij minder verdrukt zouden worden dan tijdens Malaka aan de Engelschen behoorde. Zij vermoedden echter niet, dat de nieuwe bezitters bloedzuigers waren, wier eenig doel was hen uit te mergelen. Diep was ik er door getroffen, de-wijl al de moeite, die ik had aangewend om de Engelsche taal te leeren, nu te vergeefs besteed was; en, daarenboven, aan wien zou ik mijne waren kunnen afzetten, dan aan de Engelschen? Hierbij kwam nog, dat ik geen woord: Hollandsch sprak. Ik werd bleek van spijt op het zien van devreugde, welke onder de Hollanders, alhier gevestigd, heerschte, die den spot met mij dreven, dewijl ik het Engelsch had geleerd. En op de Engel-schen gesteld was. Zij verheugen zich over de komst hunner landslie den, wie taal zij spraken. Herhaaldelijk werd mij toegevoegd: Welk nut zul gij nu van uw Engelsch trekken? hadt gij darentegen Hollandsch geleerd, dat zou te ‘pas kunnen komen, want dewijl het gansche land in het bezit van Holland zal overgaan, zullen vele onzer landslieden zich in het Maleisch willen oefenen. Wanneer ik dergelijke woorden vernam, dacht ik veel en rijpelijk na over mijn omstandigheden en menigwerf berouwde het mij, dat ik mij op de Engelsche taal had toegelegd. Maar groot was mijn vertrouwen op God en een inwendige stem zeide mij, dat Hij voor mij kon waken. De Hollandsche. troepen werden te Banda-ilir ontscheept, want ten gevolge van de afwezigheid van FARQUHAR, kon de overgifte niet plaats vinden. Vijf dagen daarna kwam FARQUHAR terug; hij stelde eene vol- magt ter hand aan den kapitein Davis, ten einde de kolonie in handen der Hollanders over te geven, en vertrok nog dien zelfden avond van daar. Den volgenden. morgen te 7 uur trokken de Hollandsche troepen met de officieren aan het hoofd en slaande trom het fort binnen; de Gouver- neur en de Secretaris bevonden zich insgelijks bij de binnenrukkende troe- pen en voerden de Hollandsche vlag met zich. Met uitgetogen sabel mar- cheerden zij naar den vlaggestok; het Engelsche garnizoen stond mede onder 484 TOGTEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. de wapenen en de muziek speelde. Zoodra de beide troepen tegen over elkander waren geschaard, werd de Britsche vlag geheschen, waarbij de trom zoodanig geroerd werd en de pijpers derwijze floten, dat het iedereen door merg en been ging. Op hun gelaat stond het te lezen, dat zij diepe smart gevoelden over hetgeen plaats greep; treurig en neerslagtig gelijk zij waren, zagen zij er uit als gingen zij den dood te gemoet. Nadat de Britsche vlag gedurende een tiental minuten in de lucht had gewapperd, werd zij gestreken. De Engelsche en Hollandsche troepen stonden bij den vlaggestok tegen over elkander in slagord, en eene groote menigte was zähige viel van de “tamasja [pret];” eenige personen waren gereed de proclamatie in vier verschillende talen af te lezen. Nun werd de Hollandsche vlag geheschen onder het spelen der muziek en na verloop van ongeveer 10 minuten insgelijks gestreken. leder die de uitdrukking hunner grim-mige gezigten waarnam, toen de vlag werd gestreken, zou al ligtelijk gedacht hebben, dat zij gereed stonden om elkander aan te vallen; woede had hun gelaat zeer rood gekleurd; zij schenen tijgers, die hunne prooi wilden bespringen; het was also zij de wapenen hadden getrokken om ze vijandig tegen elkander te keeren. Vervolgens werden beide vlaggen te ge-lijk geheschen; nadat zij gedurende eenige oogenblikken hare banen hadden oplooid, werden zij beiden gestreken; hierop drie herhaalde malen opneergelaten en ten slotte de Britsche vlag langzaam naar beneden gehaald. Tranen bepären de oogen van vele Engelschen. Langzaam werd de trom Gererd, gererd waren de toonen der pijpers, als de klagende stem van een Betweenende. Het diepst waren zij allen getroffen toen de vlag eindelijk den grond raakte. Op dien oogenblik werd de proclamatie in verschillende talen gelezen. Zij was van den navolgenden in verschillende talen gelezen. Zij was van den navolgenden in verschillende talen gelezen. “That de Koning van Engeland een vredestractaat heeft doen sluiten door “zijne voornaamste dienaren en Ministers, ingevolge waarvan de kolonie ‘Malaka door Z. M. den Koning van Engeland word gesteld in het bezit ‘van Z. M. den Koning der Nederlanden.’ Nadat deze proclamatie was gelezen, verwijderden zich de Britsche troepen, terwijde de uitgezette posten insgelijks door Hollandsche troepen werden afgelost. De naam van den nieuwen Gouverneur was TIMMERMAN MER dn. Ad TOGTEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. 435 THYSSEN, die van den Ad TOGTEN DOOR DEN KOLONEL  het huis van den voormaligen Britischen Gouverneur en de Secretaris ging wonen in een huis, stand in het fort aan het strand. Bij beide woningen werden wachten gesteld, genomen uit de inlandsche troe-pen bestaande uit Javanen en Madurezen. VERHAAL VAN DE VESTIGING DER ENGELSCHEN OP SINGAPORE. Keeren wij thans terug tot het verhaal der lotgevallen van den kolonel FARQUHAR, bij gelegenheid van zijnen ‘kruistogt ondervonden. Hij wendde den steven naar de straat van Singapore, dewijl Tengkoe zona ‚zoon van Sul- than MAHMOED, een oude vriend van hem was; hij had hem leeren kennen gedurende zijn verblijf te Malaka. Er werd verhaald, dat hij aan den Tengkoe aanziellijke sommen had betaald, op voorwaarde, dat hem daarvoor Singapore zou worden afgestaan. Hij had het plan gevormd van eerst naar Rio te stevenen, ten einde de laatste hand aan de zaak te leggen, en ver- volgens naar Malaka terug te keeren en de kolonie aan de Hollanders over te geven. De gansche overeenkomst, benevens de correspondentie in de zaak gevoerd, werd gezonden aan den Heer RAPLES, die zich destijds te Pinang bevond en een uitvoerig verslag daaromtrent inzond bij het Ben- gaalsche Gouvernement. De Gouverneur deed hem hierop berigt toekomen, dat de Compagnie er geen bezwaar inzag, dat zij pogingen in het werk stel- den om te Singapore eene kolonie I te vormen, maar dat geene andere uitga-ven uit de kas der Compagnie zouden vergoed worden dan de reis- en verblijfkosten door RAFFLES en den kolonel FARQUHAR uit dien hoofde gemaakt. Mogt het echter het geval zijn, dat de vestiging aldaar reeds had plaats gehad, dan zou nader worden overwogen in hoe verre het raadzaam mogt worden geacht gelden daarvoor toe te staan. Rarries antwoordde hierop, dat hij daaromtrent in overleg zou treden met den kolonel FARQUHAR, en dat aan den goeden uitslag hunner onderneming geen twijfel mogt worden gevoed. Rarries ging daarop naar Malaka; nadat hij met den kolonel rar- QUAR had overlegen hoedanig te handelen, zond hij hem naar Singapor ten einde de zaken zoo goed mogelijk te regelen tot aan zijn eigene komst aan zijn eigene komst, die eerst later kon plaats hebben, dewijl hij met een pezewillen van den Gouverneur-General belast, naar Atjih op reis was, met het doel de gesehillen bij te leggen, ontstaan tusschen Atjih, Pedir en Semami, ove de troonsopvolging, welke een burgeroorlog dreigden te doen ontvlammen. Ten einde dit onheil te weren, had den zij de bemiddeling van den Gouverneur-General ingreepen. Toen de kolonel raravuaR te Singapore aar-kwam, liet hij zich door de Maleijers, die hij aan boord had, naar den wal roeijen; aldaar aangekomen, wandelde hij naar de vlakte, waar thazs het geregtshof wordt gevonden. Deze vlakte was destijds geheel en al be dekt met groepen koeroemoenting en sikadoedoe-boomen. Aan den oere der rivier stond een vier of vijftal schamele hutten, met zes of zeven ko kosboomen, die er rondom waren aangeplant. Hierbij werd mede een atappes huis gevonden, dat iets grooter was dan de vroeger genoemde hutten, waarir de Toemenggong woonde. Nadat hij het terrein alhier in oogenschouw hal genomen, zettede hij zijne wandeling voort, toen hij eenige Orang-laoct ontmoette, die naar den Toemonggong heensnelden, ten einde hem van zijne komst te verwittigen. Deze verscheen weldra, gevolgd door eenige gew...nen- den. Dewijl het zeer heet was, ging de Heer FARQUHAR in de schaduw staan, welke het loofgewelf van een boom in het rond verspreidde, en begroette den naderenden Toemenggong met de meeste beleefdheid, wien hij ten teeken van vriendschap de hand reikte. Deze verzocht hem in zijne wo- ning te komen; aldaar aangekomen zijnde, verhalte de Heer FARQUHAR hem de redenen van zijne komst, haalde de zaak van den beginne op, en zeide dat de Heer rAFFLES hem uit Bengkoelen had geschreven, met verzoek om naar eene geschikte plaats uit te zien tot vestiging eener kolonie, dewijl Malaka aan de Hollanders moest worden terug gegeven; mogt het hem ge- lukken zich aldaar (te Singapore) te vestigen, dan zou dit natuurlijkerwijz tot groot voordeel strekken der Maleijers, dewijl de gansche Europesche han- del op die streken derwaarts zou worden getrokken. Al het mogelijke were door den Heer FARQUHAR in het werk gesteld om de zaak aan den Toemenggong smakelijk te maken; honigzoet waren de woorden door hem gesproken. Het antwoord. van den Toemenggong luidde als volgt: “Ik In. nn TOGTEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. 487 ‘uit Rio en heb mij herwaarts begeven, ten einde mijn leven gerust te slijten. Gij weet hoedanig de Maleische Vorsten gewoon zijn te handelen; ‘‘welke pogingen zij in het werk stellen om hunne magt te vergrooten. ‘‘Hervan bewusst, heb ik mij naar dit kleine eiland begeven, te midden Cyan den oceaan gelegen, waarvan ik de wettige bezitter ben” (want volgens de gewoonten der Maleijers voert de Toemenggong het gebied over al de eilanden van het koningrijk) “maar onze regtmatige vorst, Sulthan MAHMOED ‘is dood. Hij liet twee zoons na, verwekt bij verschillende vrouwen; de een heet ABDORLRACHMAN en de andere HORSSEIN, genaamd Tengkoo . “zone. Bij het overlijden van Sulthan MAHMOED ontstond er groote verdeeld- _“heid tusschen de edelen van Dai, Rio en Pahang over het kiezen van een “opvolger des overleden Sultan's; welke der beide Prinsen moest tot Koning ““worden verheven, want beide waren immers zonen van den overloden Vorst? ““‘Tengkoe Poetri, weduwe des Sulthan’s, begunstigde Tengkoe LONG, ter- wijl eenige edelen Tengkoe ABDOELRACHMAN op den troon trachten te doen ““verheffen. Zoodanig was de stand van zaken toen Tengkoe ABDOELRACHMAN op den troon trachten te doen ““verheffen. Zoodanig was de stand van zaken toen Tengkoe ABDOELRACHMAN op den troon trachten te doen yan zich naar Trengganoe begaf, terwijl Tengkoe Lone te Rio bleef. De sieraden der kroon werden ter bewaring gegeven aan Tengkoe Poetri, we- duwe des Sultan's, Dit is een waar verhaal van het gebeurde.” Deze woorden den Heer FARQUHAR glimlagchen; hij zeide hierop, dat de Heer RAFFLES met de zaak bekend was en om eene andere wending aan het gesprek te geven, vroeg hij aan den Toemenggong: “hoe wordt gind-sche berg geheeten?” De Toemenggong antwoordde: “hij wordt van ‘‘ouds Boekit-larangan (de Verboden Berg) genoemd.” “En om welke re-den wordt die berg aldus genoemd, vroeg FARQUHAR." ‘De geschiedenis,” zoo antwoordde de Toemenggong, “leert ons, dat in oude tijden de konin-gen op dien berg hun paleis hadden; ten gevolge daarvan was het aan “iedereen verboden dien berg te beklimmen, tenzij de Koning daartoe de vergunning had verleend of om iemand had gezonden. Om die reden werd “deze berg de verboden geheeten. Achter dezen Berg loopt eene beek, welke “de Verboden Beek heet; uit hoofde de voorname vrouwen, die in het pa- “leis woonden, zich aldaar gingen baden, mogt niemand die beek naderen” FARQUHAR hervatte nu het gesprek en zeide: “Ik ben herwaarts gekomen, “Tengkoe, om het eiland Singapore over te nemen ten behoeve van de ‘Ergelsch Post-Indische Compagnie; dit geschiedt in overleg met den Herr “RAFFLES en met toestemming en goedkeuring van Tengkoe LONG, den zer “van Sulthan MAHMOED van Rio en Lingga, met het doel om alhier er “&kolonie te vestigen, ten einde den roem der voormalige Koningen “doen herleven, en aan Tengkoe LONG en u de gelegenheid te schenì: ‘om te doen blijken op welken prijs gij de vriendschap en de genegenke.“ der Engelsche Compagnie stelt. Ga bij u zelven na welke voorwaar: “gij in billijkheid vermeent te mogen stellen.” Nadat de Toemengs: deze woorden had vernomen, aarzelde hij gedurende eenige oogenblik: en antwoordde eindelijk, na eene korte poos te hebben gezwegen: “Ik = “onder de bevelen van Tengkoe zone, hecht hij zijne goedkeuring 3. ‘deze overeenkomst, zoo stem ik er mede in.” ‘wel nu,” hernam Pat | QUHAR, “indien gij meent, dat Tegnkoe LONG er in zal toestemmen, ls: “ons dan eene schriftelijke overeenkomst makenandra…” Dentroge, de Toemenggone, Chieropten, ten antwoord: “Waartoe zal ik dit ondertekenen; is mijn woar. “Niet voldoende?” ‘Bij ons Europeanen,’ hervatte FARQUHAR, “is het & “gewoonte de overreenkomsten steeds schriftelijk aan te gaan, opdat geen de | beide partijen zijn woord zou kunnen intrekken’ FaARQUHAR verzocht 5: Intjé stane een stuk op te stellen in overeenstemming met de denkbeelden door den Toemenggong ontwikkeld; dit was weldra gereed en luidde als volgt: “Hierbij verklaart de Toemenggong, dat het zijne ernstige begeerte “ig als bondgenoot opgenomen te worden door de Engelsche Compagnie en ‘het eiland Singapore (indien Tengkoe LoNG daarin toestemt) aan de Engelsche Compagnie over te geven, dat is te zeggen aan den Heer -Rarrits en aan den Heer FARQUHAR, ten einde aldaar eene kolonie te vestigen” Na- dat dit stuk aan den Toemenggong was voorgelezen, werd het door heronderteekend; nu nam FARQUHAR hem bij de hand en die hartelijk druk- kende, zeide hij: “van heden af, Tengkoe, is eene onverbreekbare vrien. “schap tusschen ons gesloten” Verv Ogens zeide FARQUHAR. “Tengkor. “ik wenschte mijne tenten aan land te doen brengen; waar kan ik ze doc. “Opelika” “Doe zulks waar gij wilt,” was het antwoord. “Het schijnt “mij toe,” hernam FARQUHAR, “dat deze vlakte daartoe de meest geschik: “plaats zal zijn.” Eenigen tijd daarna werden tenten en manschappen met de sloepen van boord aan den wal gebragt. Terstond werden sommigen aac TOGTEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. 439 het werk gesteld om‘het kreupelhout af te kappen, terwijl anderen de ten- ten opsloegen. Een paar uren later was alles gereed; in de nabijheid van een kalatboom werd een put gegraven, en het water op die wijze verkre- gen, werd door allen gebruikt om te drinken. Faraumag had destijds der- tig Maleijers bij zich; zij losten elkander af in het houden van de wacht rondom de tenten gedurende den nacht. Den volgenden morgen werd er, aan den over der rivier, een paal opgerigt, ter lengte van ongeveer 6 vademen, waaraan de Britsche vlag werd geheschen. Destijds was het on- mogelijk eenige levensmiddel En op Singapore te bekommen. FARQUHAR gaf 20 dollars an eenige Maleijers, ten einde levensmiddelen te koopen; zij zochten overal, doch geheel te vergeefs, zoodat zij zich eindelijk verpligt zagen levensbehoeften van boord naar het eiland te doen overbrengen. FarQUHAR bezat geld om spijzen aan te koopen, maar nergens was eenige waar te vinden om er voor in te ruilen. De bewoners van het twee- of drietal hutten, dat in de nabijheid stond van de woning des Toemenggongs, leefden van visch, sago en de zachte toppen der twijgen van sommige boomen, terwijl zij slechts van tijd tot tijd eene geringe hoeveelheid rijst bezaten. In het verst verwijderd gedeelte van Kampong Glam werden twee of drie hutten gevonden, bewoond door Orang-Laoet van de soekoe van Glam-toengal, die zich bezig hielden met het vervaardigen van kadjangs en matten zeilen, ten gevolge waarvan die plaats Kampong Glam werd genoemd. Desde durfte geen sterfelijk wezen, zelfs geen geest of duivel, de straat van Malaka passeren, want daarheen was het, dat de zeeroovers zich vercenigden om den buit te verdeelen, wanneer zij sloepen of praoe’s weggeno-men hadden, en waar zij tijdelijk verblijf hielden; daar bragten zij de gevangenen ter dood en vochten en vermoorden zij elkander onderling in hunne twisten, over het verdeelen van den buit ontstaan. Deze Orang-Laoet wonen voortdurend in hunne praoe’s en zijn even wild als het gedierte in het woud. Ontmoetten zij een vaartuig dan trachten zij den vasten wal te bereiken; kunnen zij het op die wijze niet ontkomen, dan springen zij over boord en zwemmen onder water als een visch; op die wijze blijven zij somtijds een half uur onder water en komen op een afstand van 100 of 200 vademen van de plaats waar zij weggedoken zijn weder boven. Mannen en vrouwen, ja, kinderen kunnen dit allen even goed. De afschrik, dien zij voor blank. En kosteren, is zoo groot, dat het ondoenlijk is zulks naar waarheid te beschrijven; hun gelaat verandert zoodanig als zagen zij een tijger voor zich. Deze menschen voorzagen den Toemenggong van den benoodigden visch. Het eenige middel, dat zij kenden, om visch te vangen, was de lans, waarmede zij hem doorstaken. Op die wijze vingen zij verschillende soorten van visch, finggiri en somtijds parang-parang. De visch, die destijds op Singapore gevonden werd, was even taai en hard als de huid van een buffel, want men was er toen niet gewoon visch gekookt te eten; daarenboven was de visch er niet schuw. Aan het strand kon men groote visschen vangen; moselle waren er in overvloed; zij kwamen van zelven naar boven, zoodat men slechts weinig tijds behoefde om eene groote hoeveelheid er van te vangen. De Toemenggong beval de Orang-Laoet visch te brengen voor de nieuwe bewoners van het eiland; zij gehoorzaamden, het is waar, maar met groote vrees. Hoe stonden zij verwonderd op het zien der zonderlinge voorwerpen, die zij toen onder de oogen kregen; de tenten en de kleeren, die de vreemdelingen droegen, trokken bovenal hunne opmerkzaamheid. Zij verkochten hunnen visch of namen eene kleine hoeveelheid rijst of tabak bij wijze van ruiling daarvoor in de plaats. Ten einde hen aan te moedigen en meer vertrouwen in te boesemen, schonk FARQUHAR hun van tijd tot tijd wat rijst, geld of kleederen, zoodat zij weldra gemeenzamer met hem en de zij- nen omgingen. Anderen, die de gelegenheid niet hadden om derwaarts te gaan, bleven steeds even veel vrees koesteren als vroeger algemeen had gehe. erscht, en zulks was van dien aard, dat sommigen zich onpasselijk gewöhnen op het zien van een der vreemden en dat een jongen verdronk. De oorzaak daarvan was als volgt: tegenover Teloek-ajer ontmoette hij eenige hunner prace’s; door vrees aangetast, sprang hij over boord, en niet in staat zijnde om tegen den sterken stroom in te zwemmen, dreef hij zee- waarts en verdronk. FarauHam was gewoon elken morgen eene wandeling te doen, ten einde de omringende stricken nader te leeren kennen; alles was bedekt met hoog groeijend gras en kreupelhout, uitgenomen het middelgedeelte der vlakte. Aldaar vond men uitsluitend groepen Boermoenting en sikadoedoe, benevens eenige kalatboomen; het strand was bedekt met andong-, malpari- en doe- TOGTEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. 441 langanboomen, waarvan afgebroken takken hier en daar op den grond werden gevonden. Aan de voorzijde der rivier ontwaarde men niet dan bakoe- en djeroedja-boomen; op den grond zag men allerwegen takken van het geboomte verstrooid in het rond. Nergens was eenig goed bouwland te vinden, uitgenomen een enkel stukje grond ter breedte van een zestig voet; al het overige was moerassig, met uitzondering van het bergachtig gedeelte. Aan het einde van de monding der Singapore werd een hooge berg gevonden. In dem mond der rivier rezen vielen, welche het water op; de doorgang kronkelt zich daar tusschen het het als een slang, die geslagen wordt. Onder deze wordt er eene gevonden, welke uitloopt in een schreppen punt, als de horen aan het uiteinde van den kop van een zwaardvisch. De rots is bij de Orang-Laoet bekend onder de benaming van de Zwaardvischrots. Algemeen gelooven zij, dat op die plaats geesten huizen, en daar zij in hooge eere bij hen staat, worden aldaar hunne plegtige over- eenkomsten gesloten. Ook aan de rots zelve bewijzen zij groote eer; zij versieren haar met vlaggen en geven voor, dat, indien zij zulks nalaten, de rots hen bij het uit- of inroeijen der rivier zal doen verongelukken en ten einde dergelijk ongeluk te voorkomen, offeren zij dagelijks op de rots. Langs den over der rivier vond men honderden menschenschedels, waarvan sommigen reeds lang, anderen sedert korten tijd aldaar hadden gelegen, zoodat de haren en tanden er nog inzaten; men zag er in alle m ogelijke graden van ontbinding. Zoodra zulks aan FARQUHAB was bekend geworden, gaf hij last dat zij allen bijeenvergaderd, in zakken gepakt en in zee zouden geworpen worden. Toen men aan de Orang-Lacet vroeg van waar die schedels kwamen, gaven zij hieromtrent de navolgende in- lichting: ‘‘Het zijn de schedels dergenen, die door de zeeroovers alhier “qin vermoord. Onverschillig waar zij een schip of een prooi hebben be- „„magtigd, steeds komen zij er mede naar Singapore, ten einde den buit “onderling to verdeelen, waarbij menigwerf twist ontstaat, die zoo hoog “loopt, dat zij elkaar om hals brengen. Zij hebben de gewoonte, sommige “hunner gevangenen aan een boom te binden, staande aan den oever der «rivier, ten einde hen als een doel te bezigen en zich in het schieten te oefenen. Hier houden zij insgelijks hunne hanegevechten en wordt door “hen grof gespeeld” FARQUHAR gaf den Toemengong zijne begeerte te kennen om den Verboden Berg te beklimmen; deze gaf hem te kennen, dat zijn volk nia derwaarts durfde gaan, dewijl zoo vele geesten op den berg huisden; elk= dag hoorde men geluiden op den berg huisden; elk= dag hoorde men geluiden op den berg, nu eens was het als of vele pe sonen te gelijk spraken, dan weder hoorde men het gejuich der menigt en vernam men het geluid der gongs. Deze woorden deden FARATHA3 glimlagchen en zeggen: “ik zou die’ geesten, wel eens willen zien” Hij beval hierop aan zijn Maleijers een stuk geschut bergopwaarts te slepen; hoewel ook zij niet zonder vrees waren, verborgen zij zulks zoo goed mogleijk en gehoorzaamden het gegeven bevel, maar geen enkele bewoner van Singapore durfde den togt derwaarts ondernemen. Destijds werd er geen hoog groeijjend gras en kreupelhout op den berg gevonden, er groeide zelfs weinig hoog geboomte op, en toch waren zij beangst; tegen wil en dank geringen zij derwaarts, dewijl zij zich niet wilden blootstellen om door P QUHAR bespot en uitgelagchen te worden. Toen zij eindelijk den top des bergs hadden bereikt, werden twaalf schoten gelost en vervolgens een paal opgerigt, waaraan de Britsche vlag werd gehgschen. FARQUHAR gaf nu last om al het geboomte, hetwelk den bergs bedekte, te vellen en een weg aan te leggen, ten einde gemakkelijk den top des bergs te kunnen bereiken. Op deze wijze handelde rARQUHAR; dagelijks werd hier of daar een plek gronds ontbloot en van het daarop groeijende kreupelhout en hoog opgeschoten gras bevrijd en wegen naar verschillende kanten aangelegd. Toen FARQUHAR en de zijnen op Singapore aanlanden, werd er noch wild, noch tam gedierte op ’t eiland aangetroffen, behalve ratten; deze werden echter allerwege en in tallooze menigte gevonden en waren bijna even groot als een gewone kat. Dit laat zich het best hiernaar afmeten: wenn men des nachts bij ongeluk den voet op een rat zette, die vast inéngerold lag te slapen, dan liep men groot gevaar van te struikelen en op den grond ‘te vallen. In mijn eigen hut hield ik een kat; eens op een nacht, omstreeks middernacht, hoorde ik een hevig gedruisch en het scheen mij toe als hoorde ik mijne kat blazen en schreeuwen. Degeen die met mij den hut bewoende stond op, stak een damar aan, ten einde onderzoek te doen naar de oorzaak van het gedruisch, dat wij kortte voren hadden gehoord. Hij zag nu, dat 6 à 7 ratten do kat van ver- schillende zijden hadden aangevallen, waarbij de een haar,in de ooren, an- deren in de pooten of in andere deelen van het lijf beten, zoodat de kat zich ter naauwernood bewegen en alleen den bek openen kon om te miaau-wen. Hij kwam mij roepen en verhaalde mij wat er gaande was, waarop ik derwaarts ging, gelijk nog zes & zeven andere personen; deze toevloed van menschen joeg de ratten geene vrees aan. Toen de kat ons bespeurde; begon zij allengs harder te miaauwen, vroeg ons, als het ware, haar ter hulp te komen. Sommige der omstanders namen stokken en sloegen twee ratten dood, die de kat bij de ooren hadden gevat. Zoodra de kat van deze bestrijders bevrijd was, viel zij woedend op een der ratten aan, die zij dood beet; nog een andere rat werd doodgeslagen, waarop de overigen op de vlugt gingen; de kat was echter deerlijk gehavend ‚ want hear gansche kop was met wonden en bloed bedekt. In alle hutten leed men zoodanigen overlast van de ratten, dat het eindelijk niet langer te „verduren was. FARQUHAR werd in zijne tent er miet minder door gekweld. Ten einde van die plaag ontslagen te worden, stelde hij eene premie op het dood exemplar, dat hem zou worden vertoond. Toen dit bekend was, gingen allen op de vangst; sommigen bedienden zich tot dat einde van vergift, anderen machen verschillende soorten van vallen, of bezigden rattengom. Dat gom daar toe kon worden gebruikt, had ik in mijn leven niet gezien. Sommigen zochten de nesten op en roeiden ze op die wijze uit, terwijl anderen ze met de lans spietsten. Deze en verschillende andere wegen werden ingelagen om de ratten magtig te worden. Ten gevolge hiervan zag men elken morgen een aantal personen voor de woning van FARQUHAR, waarvan sommigen 50 à 60, anderen slechts 6 of 7 ratten bragten. Duizende van dooden ratten werden op die manier elken dag vertoond, en geregeld tegen den bepaalden prijs afgeleverd. Na verloop van 6 à 7 dagen was het aantal gedoode ratten, dat elken morgen werd aangebragt, allengs grotter geworden, zoodat PARQUHAR het geraden a chtte de gestelde premie te verlagen; hij stelde die nu op vijf duiten voor elke rat en duizenden werden tegen die vergoeding afgeleverd. Er werd een diepe put gedolven, waarin men de ratten wierp. Eindelijk begonnen zij zoo schaarsch te worden, dat er slechts 10 of 20 per dag werden gevangen, waardoor de over-last vroeger van dat gedierte ondervonden, ophield, en de gevoerde oorlog er tegen werd gestaakt. Eenige dagen later bespeurde men eene menigte alipans, duizendpooten , die overal de menschen staken ; naauwelijks had men zich in een huis neerge- zet of eenige minuten daarna vielen 2 of 3 lipans van het dak, van atap gemaakt, en wanneer men des morgens opstond kon men er zeker van zijn twee of drie sterk opgezwollen lipans onder de matras te vinden, waarop men den nacht had doorgebragt. Dit verwekte groote klagten, die eindelijk ter oore van FARQUHAR kwamen; nu loofde hij eene premie uit, namelijk, 1 anna voor elken duizendpoot dien men doodde. Naauwelijks was dit be- kend geraakt of men ging algemeen jagt maken op de lipans en groot was het aantal, dat werd ingeleverd om de geldelijke belooning te verdienen, welk daarop was gesteld. Dit middel werkte uitmuntend, want ten laatste werden er om de twee of drie dagen niet meer dan 20 à 80 lipans gevan- gen, geraakte men van de plaag ontslagen, hield de verdelgingsoorlog tegen hen gevoerd op, en het volk klaagde niet langer over de pijn door de ste- ken van lipans veroorzaakt. Hoewel FARQUHAR met den Toemenggong in overwegging nam of het niet wenschelijk mogt geacht worden Tengkoe LONG, den zoon van Sulthan MAH-MOED, uit Rio naar Singapore te doen overkommen, beschouwden zij zich echter niet geregtigt om tot het nemen van dergelijken maatregel over te gaan; zij achten het noodzakelijk eerst het gevoelen in te winnen van RAF-FLES, die destijds nog in Bengalen was. Weinige dagen daarna kwam rar-FLES uit Bengalen voor Singapore aan met vier groote schepen en twee jagen. Terstond na zijne aankomst gingen FARQUHAR en de Toemenggong can boord, ten einde hem te bezoeken; zij werden met de meeste voorkomendheid en vriendelijkheid ontvangen. Er werd nu een omstandig verhaal gedaan van hetgeen was voorgevallen, waarbij eindelijk melding werd gemacht van hun verlangen om Tengkoe LONG uit Rio naar Singapore te zien overkommen. Het berigt, dat Tengkoe Lona uit Rio niet to Singapore was geweest, verontrustte RAFFLES ten zeerste; terstond gaf hij last, dat een vertrouwde bode derwaarts zou worden ge Zonden met ordnem om Tengkoe Lone binnen drie dagen naar Singapore over te voeren en hem zijn stellig voornemen bekend te maken, dat hij niet aan den wal zou goan, A Ond sn AMEN TOGTEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. 445 alvorens Tengkoe te Singapore zou zijn sangekomen. FarQumam en de Toemenggong gingen vervolgens naar Singapore terug, bezochten Radja AMBONG, een naastbestaande van Sulthan MAHMOED en van Tengkoe LONG; in de woning van den Toemenggong werd nu over de zaak geraadpleegd en besloten, dat de Radja naar Rio zou vertrekken, alle mogelijke middelen in het werk zou stellen om Tengkoe LONG over te halen om RAFFLES te bezoeken, die hem te Singapore wachtte; tevens zou worden zorg gedragen den togt in het diepste geheim af te leggen, dewijl de Hollanders Tengkoe niet zouden veroorloven Rio te verlaten, indien zij slechts konden gis- sen wat er gaande was. Terstond daarop vertrok Radja AMBONG met een der jagten, en na een dag en een nacht zeilens landde hij te Rio en begaf zich onmiddellijk naar het paleis van AMBONG. Tengkoe; hij verwittigde hem, dat mar- FLES, FARQUHAR en de Toemenggong met verlangen zijne komst te Singa- ' pore te gemoet zagen, ten einde hem als Sulthan te huldigen. Tengkoe LONG bevond zich alleen, toen hem deze tijding werd gebragt, die hem ten hoogste verbaasde. Tengkoo LONG was nog niet gerust omtrent den afloop der zaak; terwijl 446 TOGETEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. Hij nu op reis was naar Singapore, peinsde hij voortdurend na over de om-standigheden, waarin hij zich bevond, en de redenen, die RAFFLES konden genoopt hebben om naar zijne komst te verlangen; steeds was hij beducht, dat er verraad achter schulde. Den volgenden dag werden zij te Salat Lobam ingehaald door de sampan met levensmiddelen en twee dagen later wamen zij bij de landingsplaats van den Toemenggong te Singapore aan. De Toemenggong en FARQUHAR begaven zich naar het jagt om Tengkoe te begroeten; op aandringen van FARQUHAR werd besloten om terstond naar het schip van RAFFLES te gaan, doch nog immer tegen den zin van Tengkoe LONG, die steeds voor gevaar bleef vreezen. Terwijl men naar het schip roeide, werd eene gele vlag geheschen; dit was het teeken om alles aan boord gereed te maken tot de ontvangst van Tengkoe LONG. Zoodra de sloop ter zijde van het schip lag, nader de RAFFLES om den Tengkoe te ontvangen, waarop uit verscheidene vuurmonden een salut ter eere van Tengkoe Lone werd gedaan. BarrLrs begon nu het gesprek; zijn gelegenheit teekende niets dan vriendschap en genegenheid, hij boog ten teeken van eerbied, en zijne woorden waren zoet als honig. Een steenen hart zou hij vermurwd hebben. Zijn stem klonk even liefelijk als de schoonste müssek; zij drong door tot in de diepste schuilhoeken van het hart en wist alle vrees en argwaan te verbannen. Gelijk de woeste baren der zee, die door fellen storm gezwept het vaste rif op zijne grondvesten deden beven, en effen spiegel vertoonen nadat kalm weder en geurige togtjes den hevigen iknan hebben vervangen, en kleine rimpels dartelend zich spiegelen in het zachte licht der blanke maan; zulk een invloed oefende het opregt en open gemoed van RAFFLES op dat van Tengkoe Lone. Zoodra BAFFLES dien indrak gewaar werd, stond hij op, vatte Tengkoe bij de hand, geleidd e hem in een afzonderlijke gedeelte der kajuit en sloot de deur achter zich; wat toen tus-schen hen is besproken, hiervan is niemand getuige geweest of heeft ooit ernand vernomen. Nadat zij eenigen tijd te zamen hadden doorgebragt, traden zij hand aan hand weder binnen, met vreugde op het gelaat. Zij stapten gezamenlijk in de sloop, gevolgd door FARQUHAR, den Toemong gong, den kapitein van het sêhip, benevens een tal van gewapenden ; roci-den naar den wal en landden tegen over de woning van den Toemonggong. Tengkoe Long verwijderde zich eenige oogenblikken, ten einde zich in TOGTEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. 447 zijn koninklijk gewaad te dossen; RAFFLES, FARQUHAR, met de aan den wal gebragte equipaadje der schepen, benevens de Maleijers, begaven zich naar de vlakte, waar zij in slagorde werden geschaard om Tengkoe te ont- vangen. Er stond aldaar eenige stoelen ter regter en ter linkerzijde er van geplaatst, en een wacht uit zeelieden bestaande er achter. Weldra verscheen-Tengkoe LONG, vergezeld van den Toemonggong en Radja AMBONG, en gevold door een groot aantal Maleijers, die een geleideten droegen. Door een geldeten bestiering der Voorzienigheid viel er op dien oogenblik een hevige regen, hetgeen, naar de denkbeelden der Maleijers, een goed voorteken is; RAFFLES trad op Tengkoe LONG toe, vatte hem bij de hand en geleidet hem in de tent. Men veronderstel- de, dat Tengkoe Long zelfs toen niet gehe El en al was gerust gesteldten opzigte van het voornemen door RAFFLES gekoesterd; nog vreesde hij, dat RAFFLES hem verraderlijk wilde gevangen nemen om hem naar Bengaen te zenden. Hij beval Intjé ABOE onmiddellijk achter hem te blijven en hem in geen geval te verlaten. Rarries verzocht hem plaats te nemen op den zetel, die te midden van de tent stond; hij zelf ging aan zijne regter zijde en FARQUHAR aan zijne linker zijde staan. Zij beide, gelijk mede alle overige Europeanen, antdekten hunne hoofden en begroetten den koning. 