Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
engen kring van tijd en plaats slechts een min of meer hypothekischer karakter kunnen dragen, schijnt het dat zij ook om over die twijfelachtige punten tot zekerheid te geraken, door toetsing aan voorkomende bescheiden, van goede dienst kunnen zijn, vooral wanneer daarbij ook de week- en marktdagen in anmerking genomen worden. Den Secretaris wordt opgedragen om met volledige aanzeanteen van dit antwoord, den heer Cohen Stuart mede te deelen, dat het Bestuur met veel belangstelling meerdere inlichting zal te gemoet zien en op zijne toezegging grooten prijs stelt. 20, Van den heer Lebret te Kedawoeng (Passaroean) 1 September, ten geleide der beantwoording van de vragen door het Instituut gesteld bij brief van Augustus 1863 betreffende het landbezit op Java. Gesteld in handen van den Secretaris om te berigten welk gebruik daarvan kan worden gemaakt; ook in verband tot zijne medeeling, dat in der tijd door hem aan het Ministerie van Kolo-niën is ingediend een overzigt der voornaamste punten, behandelig bei de monographien der suikerfabrieken op Java, waaronder ook een Enige gegeben, betreffende dat landbezit zijn opgenomen. Op grond der bezwaren, die ondervonden zijn bij het doen drukken van het stuk van den heer Scheltema over de Kari- mon-eilanden, zoo ten opzigte der correctie, als de onvolledig- heid der daarbij behoorende kaarten, waardoor de uitgave van het 3de nommer der bijdragen van het Instituut te zeer wordt vertraagd, besluit het Bestuur bedoeld stuk voorstel van Prof. Roorda betrekkelijk de ondersteuning van het Instituut bij de uitgaaf van een Javaansch werk, twee stukken bevattende uit de Wayang Poerwa. Reeds in de bijene komst van het Bestur op 27 October 1863, en in het lastst algemein verslag het nut dier uitgärkend en de ondersteuning van het Instituut toegezegd zijnde, drukt de Voorzitter thans zijnne meening uit, dat het tot den eigenaardigen werkkring des Instituuts behoort, de uitgaaf van dat werk door deze instelling zelve te doen geschieden, waar-voor eene som van f 600.— beschikbaar zou kunnen gesteld worden; dat bovendien in verband tot Art. 22 van het Reglement de billijkheid vordert, zoodanig werk op kosten van het Instituut, onder bereik van alle leden te brengen, welk doel. 2. Verovering van het eiland Java door Engelsche wappen in 1811, door Mr. H. G. Nahuys van Burgst, 1 deel. en d dat voor de Bibliothek is aangekocht: Bijdragen tot de huishouding van staat in het Koningrijk der Nederlanden, door Graaf van Hogendorp. 2de verbeterde uitgave, onder toezigt van M". J. R. Thorbecke. 10 deelen. 5 stukken. Medegenfeld de volgende brieven: 1. Van het Lid Dr. A. B. Cohen Stuart, gedagte kätig Batavia 9 September, in antwoord op eene uitnoodiging van het bestuur, om de Vergleichungs-tabellen der Mahomm. und Christ. Zeitrechnung van D". Wüstenfeld zoo mogelijk op de Javaansche tijdrekening toepasselijk te maken, waaraan de heer Cohen Stuart zich bereid verklaart zooveel en zoo spoedig mo- gelijk te voldoen onder opmerking, dat de Javaansche tijdreke- ning eenige punten van twijfel oplevert, die vooralsnog niet wel toelaten voor eenigzins verwijderde tijdperken, met zeker- heid den juisten dag te bepalen, waarop elk gegeven dag van onze tijdrekening of omgekeerd, ingevallen is of invallen zal en het zelfs nog de vraag is, in hoever thans overal, waar die tijdrekening heerscht, in alle bijzonderheden (bv. in de onregelmatigheid van het jaar Dal), overeenstemming bestaat; terwijl voor eene benadering die toch niet ligt meer dan een of hoogstens twee dagen van de werkelijkheid afwijken kan, de tabellen van Wüstenfeld zelven re Eles voldoende zijn, wanneer men slechts eens voor al in aanmerking neemt, dat het Javaan-sche jaartal altijd 512 bij het Arabisch vór is en dat voor de verschillende regeling der schrikkeljaren (Arabisch 4 jaren op de 30; Javaansch 3 jaren op de 8 jaren) nu de eene dan de andere tijdrekening een dag vooruit komt; men zou er dan ten over-vloede in eene nieuwe kolom de namen of cijfers der Javaansche Winde-jaren bij kunnen aanteekenen, doch daaruit niet met zekerheid kunnen afleiden, in welke jaren de eene tijdre-kening bij de andere voor of achter is, zoolang nog twijfel bestaat over de meer of min geregelde of willekeurige vereffering, die de Javaansche kalender heeft moeten ondergaan, om tot heden met den Arabischen over het algemeen gelijken tred te houden, waarbij. die anders met elke 120 jaren een dag vooruit zou kunnen zijn. Ofschoon dus tabellen als die van Wüstenfeld voor de Javaansche tijdrekening buiten eenen zeer engen kring van tijd en plaats slechts een min of meer hypothekischer karakter kunnen dragen, schijnt het dat zij ook om over die twijfelachtige punten tot zekerheid te geraken, door toetsing aan voorkomende bescheiden, van goede dienst kunnen zijn, vooral wanneer daarbij ook de week- en marktdagen in anmerking genomen worden. Den Secretaris wordt opgedragen om met volledige aanzeanteen van dit antwoord, den heer Cohen Stuart mede te deelen, dat het Bestuur met veel belangstelling meerdere inlichting zal te gemoet zien en op zijne toezegging grooten prijs stelt. 20, Van den heer Lebret te Kedawoeng (Passaroean) 1 September, ten geleide der beantwoording van de vragen door het Instituut gesteld bij brief van Augustus 1863 betreffende het landbezit op Java. Gesteld in handen van den Secretaris om te berigten welk gebruik daarvan kan worden gemaakt; ook in verband tot zijne medeeling, dat in der tijd door hem aan het Ministerie van Kolo-niën is ingediend een overzigt der voornaamste punten, behandelig bei de monographien der suikerfabrieken op Java, waaronder ook een Enige gegeben, betreffende dat landbezit zijn opgenomen. Op grond der bezwaren, die ondervonden zijn bij het doen drukken van het stuk van den heer Scheltema over de Kart- mon-eilanden, zoo ten opzigte der correctie, als de onvolledig- heid der daarbij behoorende kaarten, waardoor de uitgave van het 3de nommer der bijdragen van het Instituut te zeer wordt vertraagd, besluit het Bestuur bedoeld stuk voorstel van Prof. Roorda betrekkelijk de ondersteuning van het Instituut bij de uitgaaf van een Javaansch werk, twee stukken bevattende uit de Wayang Poerwa. Reeds in de bijene komst van het Bestur op 27 October 1863, en in het lastst algemein verslag het nut dier uitgärkend en de ondersteuning van het Instituut toegezegd zijnde, drukt de Voorzitter thans zijnne meening uit, dat het tot den eigenaardigen werkkring des Instituuts behoort, de uitgaaf van dat werk door deze instelling zelve te doen geschieden, waar-voor eene som van f 600.— beschikbaar zou kunnen gesteld worden; dat bovendien in verband tot Art. 22 van het Reglement de billijkheid vordert, zoodanig werk op kosten van het Instituut, onder bereik van alle leden te brengen, welk doel geenszins ten volle bereikt zou worden door het oorspronkelijk voorstel van Prof. Roorda, om het Instituut 50 exempla-ren toe te wijzen tegen eene te gemoetkoming van f 600.— Dewijl ook bij den heer Roorda daartegen geene bezwaren bestaan, en hij bovendien zich bereid verklaart, zoowel voor den druk van voormeld werk, met eene nieuwe Javaansche letter, als voor de correctie der pro… Even zorgte darunter, terwijl de kosten daarvan de aangevraagde som vermoedelijk niet zullen overseenden zoo niet daar beneden blijven, neemt de verga-dering dienovereenkomstig een besluit. Vervolgens wordt de discussie geopend over de wijzigingen, te brengen in de statuten van het Instituut, den aard en de strekking daarvan, het ontwerpen van een geheel nieuw of slechts van een herzien Reglement, hetzij volgens de voorstellen van den Voorzitter, hetzij naar de aanwijzing der Commissie, die met de beoordeeling daarvan is belast geweest. De vergadering, overwegende dat welke naam ook gegeven worde aan die verandering of herziening, in elk geval het ook-merk niet bestaat, de grondslagen waarop. het Instituut rust, an te tasten, zoodat op de betrekking der leden tot deze instelling geen inbreuk zal worden gemaakt; dat inmiddels de omstandigheden ‘en behoeften des tijds wijziging of herziening van het Reglement vorderen, meer in het bijzonder. door het vervallen van eenige artikelen of de noodzakelijkheid oanvul-ling van anderen en dat de bevoegdheid daartoe is opengesteld bij Art. 32 der statuten, behoudens de verpligting om elk voorstel tot verandering van het Reglement, aan de beslissing eener algemeene vergadering te onderwerpen, zoo is besloten tot eene buitengewone bijeenkomst op den 4den Januarij ek. met het doel, de punten van herziening naar het ontwerp van den Voorzitter onder Let. B, aangevuld bij dat onder Ja. C., in opzettelijke overwegging te nemen. De heer G. S. de Veer deelt zijn voornemen mede de residentie te verlaten en verzoekt als gevolg daar Von zijn ontslag als Lid van het Bestuur en als Voorzitter der 4de afdeeling van het Instituut. Hoezeer met leedwezen vernomen, wordt aan dien wensch voldaan, onder dankbetuiging voor de diensten door den heer de Veer aan het Instituut bewezen. De vergadering wordt hierna gesloten. mm) — Sers VERGADERING VAN HET BESTUUR, OP WOENSDAG 4 JANUAR 1865, DES MIDDAGS TEN Ì URE. Tegenwoordig de heeren Cornets de Groot, van Rees, Gevers Deynoot, Francis en de Sekretaris. De Notulen der vorige vergadering worden gelezen en gear- resteerd. Uithofde der geringe opkomst van de Leden des Bestuurs, hoezeer het aantal dat tegenwoordig is op grond van Art. 2 van het Huishoudelijk Reglement allezins bevoegd is tot het nemen van een wettig besluit, wenscht de vergadering de af- wezigen nog in de gelegenheid te stellen, de discussién over het belangrijk aan de order gesteld onderwerp: de herziening van het Reglement van het Instituut, overeenkomstig het ont- werp van den Voorzitter, te kunnen bijwonen, en wordt dien- tengevolge de beraadslaging uitgesteld tot Zaturdag den 7 de- zer; waarna deze bijeenkomst wordt gesloten. VERGADERING VAN HET BESTUUR, OP ZATURDAG 7 Jaxcvaris 1865, pes mivoacs Tux | URE. — — Tegenwoordig de heeren Cornets de Groot, van Rees, Gevers Deynoot, Francis, van Herwerden, Potter, Bleecker en de Sekretaris. De Notulen der vorige vergadering worden gelezen en goed- gekeurd. Den Sekretans wordt opgedragen aanteekening te houden dat de Heer L. F. Revius op zijn verzoek, onder ulto. December jl. ix ontheven van Tegenwoordig van Het Bestüur, OP ZATURDAG 7 Jaxcvaris 1865, pes mivoacs Tux | URE. — — Tegenwoordig de heeren Cornets de Groot, van Rees, Gevers Deynoot, Francis, van Herwerden, Potter, Bleecker en de Sekretaris. De Notulen der vorige vergadering worden gelezen en goed- gekeurd. Den Sekretans wordt opgedragen aanteekening te houden dat de Heer L. F. Revius op zijn verzoek, onder ulto. December jl. ix ontheven van Tegenwoordig van Het Bestüur, OP ZATURDAG 7 Jaxcvaris 1865, de functiën van Adjunct-Sekretaris en Bibliothekaris. Overeenkomstig het bijzonder doel dezer vergadering worden de discussiën gevoerd over het vaststellen van een nieuw Reglement voor het Instituut. De beraadslaging ten einde gebragt zijnde, is in deze bijeenkomst een ontwerp opgemaakt en gevoegd bij de notulen dezer vergadering, ten einde op eene naader te bepalen algemeene vergadering aan de goedkeuring der leden te worden onderworpen. Niets meer aan de orde zijnde, wordt de vergadering gesloten. Sgers VERGADERING VAN HET BESTUUR, OP DINGSDAG 18 apr 1865, DES MIDDAGS TEN 2 URE. Tegenwoordig de heeren Dr. Bleeker (Vice-President), van Herwerden, Gevers Deynoot, Francis en de Secretary. De notulen der vorige vergadering worden na voorlezing goedgekeard. De Vice-President hernier het verlieren het instrukt van twee zijnner bestuursleden, de heeren P. van Rees en T. J. Willer, beiden onlangs overleden, en brengt regtmatige huide aan hunne verdiensten, hunnen ijver en hunne warme be-langstelling in deze instelling steeds aan den dag gelegt. Met leedwezen neemt het bestuur kennis dat de heer Gallois door herhaalde verpligte afwezigheid daartoe gedrongen, entslag verzoekt als lid van het bestuur; de vergadering daarin moetende berusten, wenscht haren dank aan den heer Gallois te betuigen voor de belangrijke diensten het Instituut bewezen. Aankekening gehouden van het bedanken der leden: C. F. Pahud, J. van Swieten en J. Ellis. Zoo mede van de volgende brieven: a. Van de heeren Mr. W. Rappard en J. H. EB. Vosmaer, beiden het berigt behelzende, dat zij het lidmaatschap aan-nemen. b. Van den Voorzitter der Societé Asiatique te Parijs, dd. 22 Maart jl., in antwoord op het schrijven van het Instituut van 29 Augustus 1864, No. 556, de mededeeling behel Zende, dat het Journal Asiatique van af 1 Julij zal worden gezonden aan het Koninklijk institut. De Secretaris geeft kennis dat ingekomen is het antwoord van den heer T. A. F. van der Valk te Soerakarta op de vra-gen namens het bestuur hem voorgelegd omtrent de beteeke-nis van sommige in het Javaansch Wetboek Angger Gladag, door het Insituut tot de uitgave bestemd, voorkomende woor-den en zaken. Den Sekretaris wordt opgedragen het bestuurslid Dr. T. Roorda dit antwoord in handen te stellen, met verzoek om inlichting , en ook om de bewerking van dat uit te geven Wetboek op Ach te willen nemen. ⸗ Door den Secretaris wordt voorgelezen een brief van den Di- recteur van 's Rijks Museum van Natuurlijke Historie, den Hoogleeraar IH. Schlegel, aanbiedende een manuscnpt van den heer If. von Rosenberg, het verhaal bevattende zijner reistog- ten in de afdeeling Gorontolo op Celebes, waarvan de uitgave door dien Hooglerraar allezins wenschelijk wordt geoordeeld en tot welk einde dat werk aan het Instituut wordt afgestaan, onder voorwaarde dat aan hem 25 loese exemplaren verstrekt worden. Hierop wordt besloten het manuscript in handen te stellen van de tweede afdeeling van het Instituut, met verzoek om yoo spoedig mogelijk te dienen van advies. Vervolgens wordt der vergadering mededeeling gedaan van cenen bnef van den heer A. M. Coster te Suriname, bevat- tende het bengt, dat voor het Instituut is afgezonden, eene beschrijving door hem van het leven, de zeden en gewoonten der Boschnegers in de kolonie Suriname, waarbij gevoegd is cen afschrift van cen verslag in het jaar 1856 aan den toen- maligen gouverneur C. P. Schimpf ingediend, over eene reis door den heer Coster in de bovenlanden van Coppename gedaan. Den Secretaris wordt opgedragen bij aankomst dier stukken deze te stellen in handen van de 4de afdeeling met verzoek om advies. Voorlezing der volgende brieven van de 3de afdeeling van het Instituut. a. van 27 Maart houdende mededeeling: 1°. Dat zijn afgetreden de tegenwoordige President en Secretaris der afdeeling, die niet wenschen te worden herkozen; dat ter hunner vervanging zijn gekozen: als President: den heer D'. Bleeker; als Secretaris: » » L. FP. Revius. Dat aan het Hoofd-Bestur het voorstel wordt orderwerk, de tweede en derde afdeeling te vereenigen, waar door waarschijnlijk het aantal leden, dat de vergaderingen zal bijwonen, vermeerderen en de wetenschappelijke arbeid toenemen al. Dat de afdeeling de aandacht van het Bestuur vestigt op een stuk, door den heer Leupe reeds in den aanvang van 1864 ingezonden, eene opgave bevattende van hetgeen vorkomt in de Tijdschriften van het Zeewezen van Tromp en Verveer, Pilaer en Obreen en J. Swart, betreffende onze Oost- en West-Indische bezittingen enz.; eene bijdrage die niet alleen niet is behandel, maar waarvan zelfs de steller niets heeft vernomen. De vergadering neemt hierop de volgende besluiten: 1°. De mededeeling der verkling van een nieuw bestuur an te nemen voor kennisgeving. 2°, Het voorstel tot vereeniging van de 2de en 3de afdee-ling af te wijzen, als niet overeen te brengen met het doel, waarmed e de afdeelingen van het Instituut nog kortelings gevorden zijn en waarvan het nut bij eene langere proef door de gewenschte uitkomsten zal kunnen bewezen worden. 3°. Dat den Secretaris, na inlichting te hebben gegeven om- trent de vermoedelijke oorzaken, waardoor het stuk van den heer Leupen door den toenmaligen Sekretaris onafge- daan is gelaten, opgedragen wordt aan de plaatsing daar- van bij de eerste geschikte gelegenheid, in de bijdragen des Instituuts gevolg te geven. b. Brief van dezelfde dagteekening, het gevoelen der afdee- ling bevattende, omtrent de historische waarde van de Consideratiën over den tegenwoordigen staat van deNederl. Oost-Indische maatschappij, door de Raden van Indië van Imhoff, de Haze en van Schinne. Dewijl de afdeeling den twijfel oppert, of de historische waarde van dat stuk, waarvan de belangrijkheid, den tijd waarin het is geschreven, in aanmerking nemende, door haar niet wordt miskend, echter wel groot genoeg is om door het Instituut te worden uitgegeven, gelijk het manuscript daar ligt', te meer om dat daarvan reeds eene Fransche vertaling bestaat, geeft die afdeeling in overwegning om enkele hoofdstukken, die meer in verband staan met de vraagstukken van den dag in de Bijdra-gen van het Instituut op te nemen, vooral indien kan worden opgespoord, welk gevolg aan de punten, bij dat rapport be-handeld, in der tijd gegeven is, en zoo daarbij nog geraad- SUATE VERGADERING VAN HET BESTUUR. 373 pleegd zou kunnen worden het originele stuk, voorzien van belangrijke kantteekeningen, in's Rijks archief aanwezige belangrijke ge-schriften, betrekking hebbende op den toestand der O. I. Compazie van SUATE VERGADERING VAN HET BESTUUR. 373 wenden van het originele stuk, voorzien van het oud koloniaal archief aanwezige belangrijke ge-schriften, betrekking hebbende op den toestand der O. I. Compazie van SUATE VERGADERING VAN HET BESTUUR. 373 wenden van het originele stuk, voorzien van het oud koloniaal archief aanwezige belangrijke ge-schriften, betrekking hebbende op den toestand der O. I. Compazie van SUATE VERGADERING VAN HET BESTUUR. 373 wenden van het originele stuk, voorzien van het oud koloniaal archief aanwezige belangrijke ge-schriften, betrekking hebbende op den toestand der O. I. Compazie van SUATE Het midden tot het einde der vorige euw. De vergadering overwegt, dat hoezeer het denkeld door de afdeeling gepperd, allezins aanprizing verdient, het belang der onderwerpen, bij dat manuscript behand, hoofdzakelijk moet worden afgemeten naar de gevolgen die toen daaruit zijn voortgevloeid, in verband tot het actuele standpunt dierzelfde kwestien van den dag; dat het onderzoek daarnaar niet zonder bezwaar is en in elk geval tijd vereischt, zoodat het Bestuur besluit den inzender van het manuscript kennis te geven, zoo- wel van het advies der afdeeling als van het voornemen des Bestuurs, om bij voorkomende gelegenheid, zooveel mogelijk gebruik van het aangeboden stuk te maken, onder dankbetuig wijders van het door hem gegeven en door het Bestuur op prijs gestelde blijk van belangstelling en medewerking. De voormelde lijst door de afdeeling aangeboden, wordt den Secretaris in handen gesteld, om daarop voor de Bijdragen des Instituts ter geschikter tijd te letten. Hierna de aandacht der vergadering door den Sekretaris gevestigt zijnde op Art. 15 der Bepalingen voor de afdeelingen van het Instituut, waarbij voorgeschreven is het indienen van Verslagen van den staat en werkzaamheden dier afdeelingen, gedurende het afgeloopen Instituuts-jaar, als bouwstof voor het algemeen Verslag van het Bestuur des Instituts-jaar, wordt besloten die afdeclingen aan het tijdig inzenden dier Verslagen te doen herinneren. De Sekretaris wordt vervolgens gemagtigt om het contract voor de huur van het locaal der vergaderingen van het Instituut met dre maanden te verlengen, en dat met den uitgever van de Bijdragen en werken van het Instituut stalswijgend vooreerst te continueren. Het concept van het herzien Reglement des Instituts in de voorgaande vergadering reeds vastgesteld zijnde, wordt thans besloten, dat ontwerp te doen drüken en aan de leden in Ne-der Land aanwezig, ter kennisname te zenden, om daarover in de eerstvolgende algemeene vergadering cene beslissing te nemen. Iet Bestuur vervolgens overwegende, dat in die aanstaande ALGEMEINE VERGADERING VAN HET BESTUUR. algemeene vergadering zal behooren te worden voorzien in dévacatures van. Bestuursleden, ontstaan door aftreding of overlijden, besluit om in eene voorafgaande, nader te bepalen bijeenkomst vast te stellen de drietallen overreenkomstig Art. Vor het Reglement aan de algemeene vergadering voor te stellen. Aanteekening der volgende ingekomen boekwerken, als: Verhandelingen der Koninkl. Academie van Wetenschappen te Amsterdam. Verslagen en mededeelingen dier Academie afdeeling Letter-kunde, 89 deel. 3e stuk. Idem der afdeeling Natuurkunde. 17° deel. 3e stuk. Bulletin de la Société de Geographie, November 1864 tot Februarij 1865. Verhandelingen van het Koninkl. Instituut van Ingenieurs. 1864—65. 1e aflevering. Notulen van idem vergadering van 8 November 1864. idem idem van 14 Februarij 1865. Notulen van het Indisch Genootschap, 6 en 27 Januarij 1865. Javaansche Almanak voor 1865 onder redactie van den heer Cohen Stuart, 1 Javaansche F 1 Nederlandsche editie _ Geschenk van den Redacteur. ‘Statistiek van den Handel en Scheepvaart van het Koning- rijk der Nederlanden over 1863. Geschenk van den Minister van Binnenlandsche Zaken. Erstes Jahresbericht des Vereins für Erdkunde te Dresden. Tijdschrift van Nederlandsch Indië, Januarij, Februarij, Maart en April 1865, (bij abonnement.) Ichtyologische Atlas van D". P. Bleeker, 18 afleveringen. Bijdragen tot de kennis van het Landelijk stelsel op Java, door S. van Deventer, J*. 1 deel. Geschenken van den Mi- nister van Kolonien. De vergadering wordt hierna gesloten. INHOUD. ‘Sle, 82e, 83°, 84°, 85°, 86°, 379, 88° en 89° vergadering van het Bestuur van het Instituut, den 29 April, 18 Junij, 20 Aug, 17 Sept, 22 Oct., 28 Dec. 1864; 4 Jan., 7 Jan., 18 April 1865............ -..-Blz. 3—6; 125—127, 219—227, 364—374. Algemeene Vergadering der Leden, gehouden 14 Mei 1864...Bla. 7— 9. Verslag over het Instituuts-jaar 1863—1864............... ....⸗ Naamlijst der Leden...... ........... ...................... ⸗ Oorsprong van het Instituut................. .......... ...... ⸗ Reglement van het Instituut......... ....... ...... .......... Instellen en bepalingen  in de gedachte, dat hetgeen hier volgen zal, cen koloniaal polemisch karakter draagt, vreemd an het doel der instelling waarvan dit tijdschrift uitgaat. De lezer zij verzekerd, dat deze bijdrage zich beweegt op zuiver historisch terrein. Hij zal kennis kunnen nemen, uit onvervalschte bescheiden, van de zienswijze omtrent het beheer onzer Oost-Indische Bemittingen, tijdens de Bataafsche Republik, onder den Raadpensionaris Rutger Jan Schimmelpenninck. Aan de mededeeling dier oorkonden, dient echter cen kleine geschiedkundige terugtred vórraf te gaan. Bij het einde der vonge eeuw, naderde ook de eenmaal zoo magtige en rijke Oost-Indische Kompagnie haar ondergang. Op haar graf ontkiemde eene nieuwe plant, eene kweekeling van den pas geboren tijdkring. Naturlik waren, op dien oogenblik, de meeningen zeer uiteenloopend, omtrent de wijze waarop onze Oost-Indische Benttung behoorden te worden bestürnden. Eenigen hechten zich vast aan het voorledene, anderen wezen met nadruk op het tegenwoordige en toekomende. Two men stelden zich destijds op den voorgrond. De een Dirk van Hogendorp, gewezen gezagvoerder van Java's Oostkust was cen geheel nieuw systema van handel en Kustuur toegedaan. De ander Mr. Sebastiani Cornelis Nederburgh, vroeger VIII. (XII) 25 378 DE KOLONIALE POLITIEK Kommissaris-General, stond het oude beginsel van handels- monopolie en verpligte kultuur voor. Beide streden voor hunne denkwijze, in gedrukte en geschrevene memoriën, bijdragen en berigten. Die strijd gaf aanleiding tot de benoeming, bijdragen en berigten. Die strijd gaf aanleiding tot de benoeming, bijdragen en der Staatsbewinde d. 11 November 1802, eener Kommissie ter beantwoording van de vraag: “Op welken voet en wijze in het vervolg, de handel in ’s lands Bezittingen in Oost-Indië zou behoren gedreven en die Bezittingen bestuurd te worden, in voege dat aan dezen de hoogst mogelijke trakt van welvaart; aan den koophandel der Republik het meeste nut en aan ’s lands finantiën het meeste voordeel worden aangebragt.” Tot leden van die Kommissie werden aangeste D. van Hogendorp. J. Meerman. Mr. S. C. Nederburgh. F. O. J. Pontoij. W. Six. C. A. Verheull, en R. Voute. De Heeren Nederburgh en Verheull bedankten aanvankelijk voor het idmaatschap in die Kommissie, voornamelijk omdat zij met den burger D. van Hogendorp, ten aanzien van Oost- Indische aangelegenheden, te veel in gevoelen verschilden. Die bezwaren werden bij de besluiten van het Staatsbewind van 29 November 1802, No. 34* en 34° opgelost, zoodat zij de benoeming aannamen. Oder den 31. August 1803, diende deze  van 14 April No. 37), dat op den 21st April daaraanvolgende, tot die benoeming zou worden overgegan. Dit is echter niet geschied; doch bij besluit van 24 Mei 1804 No. 34, schreef het Staatsbewind den Raad der Aziatische Bezittingen en Etablissementen aan, om eene opgaaf in te zenden van zoodanige personen als, volgens zijn oordeel, geschikt zouden zijn, om tot Gouverneur-General van Nederlandsch Indië te worden aangesteld. De Raad antwoordde: dat, naar luid van art. 48 der Staatsregel, vórärde behoorde te zijn gearreste, het charter voor de Indische Kolonien, dat evenwel aan den anderen kant nadec-lige gevolgen te duchten waren uit den staat der Indische Regierung en in het bijzonder, uit de ver gevorderde jaren en toenemende zwakheid van den Gouverneur-Generaal Siberg, zoodat daarin provisionele voorziening noodig scheen; weshalve hij in overweging gaf, om den Gouverneur-Generaal J. Siberg zijn verzoek om ont-slag toe te staan en de waarneming van dat ambt ad interim op te dragen, aan den eersten Raad van Indië A. H. Wiese. De Raad der Aziatische Bezittingen en Etablissementen ein-digde, met bij het Staatsbewind aan te dringen, op eene spoe-dige arrestering van gezegd charter, tot zóllang dispensatie verzoekende van het indienen der bedelde opgave. (Brief van 27 Mei 1804.) Met dat voorstel nam het Staatsbewind geen genoegen en het bij besluit van 29 Mei 1804 N° 3, nader bij den Raad aan, om aan de lastgeving van 24 Mei 1804, al Snog te voldoen. Dientengevolge ont viele Staatsbewind van den Raad, bij büßen van 4 September 1804, de verlangte voordragt, bestanden uit die personen: C. A. Verheull, oud-Kapitän ter zee, J. W. Janssens, Gouverneur-General en Chef aan de Kaap de Goede Hoop; en Mr. C. Th. Elout, Prokureur-General bij het National Ge- regtshof. ; 2 * 380 DE KOLONIALE POLIETIEK Bij besluit van het Staatsbewind van 14 September 1804, No. 35, werd die voordragt in advies gehouden en tevens be- paald : 1e. dat tot de in werking brenging van het charter voor de Aziatische bezittingen en het organiseren der Regering al- daar, zou worden benoemd, eene Kommissie van drie personen, uit het vaderland derwaarts te zenden: 2°. dat een der leden van de gemelde Kommissie dadelijk zou worden aangesteld tot Gouverneur-General van Nederlandsch Indië, op den voet en instruktie, nader te arresteren en dat hij, na zijnne komst aldaar, de funktién van Gouverneur-General op zich zou nemen; 3°. dat de voet en wijze waarop, zoo mede de instruktie voor de Kommissie, nader zou worden bekrachtig; 4°. dat voor de benoeming der Kommissie en de keuze daaruit van een Gouverneur-Generaal, zou worden bestemd Vrij- dag den 24sten September 1804. Het Staatsbewind noodigde ten slotte den Raad der Azaati- sche Bezittingen en Etablissementen uit, om ten spoedigste en uiterlijk binnen veertien dagen, eene Koncept-instruktie voor de bedelde Kommissie zamen te stellen en te adviseren omtrent den finantiëlen voet, waarop zij zou behooren te worden ingerigt. Bij brief van den 26sten September 1804, vroeg daarop de Raad aan het Staatsbewind: of hij het daarvoor moest houden, dat het koncept-charter, benevens de verdere voorslagen tot het invoeren van eene nieuwe Regering en administratie van Justitie en van verscheidene andere nuttige hervormingen en verbeteringen in Indië, door de Staats-Kommissie ten vorigen jare (31 Augustus 1803) gedaan, behoorden uit te maken de grondre- gelen van de voor Indië bestemde Kommissie, met verzoek om, ingeval zulks niet in de bedoeling lag van het Staatsbewind, zoodanige andere onderrigting van zijne inzigten nopens de invoering van een nieuw charter in Indië en het organiseren der Regering aldaar, te mogen ontvangen, als noodig waren, om aan den last, vervat in het besluit van 14 September 1804, N°. 35b, te kunnen voldoen. Daarop is gevolgd het besluit van het Staatsbewind van 27 September 1804 N°. 198, waarbij: 1°. is gearresteerd een Koncept-charter, nadat alvorens gekon- sulteerd was, het gerapporteerde door de Kommissie voor ONDER RUTGER JAN SCHIMMELPENNICK. 381 de Marine en Kolonién, die ten gevolge van een geheim besluit (kommissoriaal van den 1sten September  aangenomen, het bevorderen der partikuliere handels- en landbouw-nijverheid, naast hiet oude stelsel der kontigenten en verpligte Jeverantién. Dit besluit van 27 September 1804 No. 19a kwam echter niet tot uitvoering, naardien inmiddels de Raadpensionaris Rutger Jan Schimmelpenninck, met de uitvoerende magt werd bekleed 5. Hij legde op den 29sten April 1805 den eed af en aanvaardde 1 Vermelding verdient de omstandigheid, dat het Staatsbewind bij besluit van 18 September 1804, N°. 8, voor notificatie aannam, een brief van der Heer Dirk van Hogendorp, geschreven te Petersburg, den 30 Julij te voren, waarbij deze zich verpligt vond te verklaren, het gearresteerde charter en de instructiën voor Ost-Indië te houden voor den eenigsten regel en rigt-snoer, waarnaar de ambtenaren aldaar, hun gedrag zouden behoore in te rigten en tevens, dat, indien het Staatsbewind bij de organisatie der Hooge Regering in Indië, hem met een post zoude gelieven te begunstigen, hij zich dienovereenkomstig en aan alle nadere bevelen, met ter zijdestelling van alle verschillen van opinionen, zoude gedragen. 2 Een nieuw ontwerp van Staatsregeling; de benoeming van R. J. Schimmelpenninck en dens kwalificatie tot invoering dier Staatsregeling, werden te zamen door het volk aangenomen en goedecken, met eene meerderheid van 353,186, tegen 136 stemmen. Men moest stemmen met ja of neen. De specifieke uitslag der stemming was als volgt: DEPARTEMENTEN. JA. NEEN. STEMGBERBGTIGDEN. VOOR. Braband........... 1220. 13. 37,210. 37,197. Gelderland......... 1643. 18. 42,197. 42,179. Groningen......... 1323. 19,078. 19,077. Holland............ 3399. 48° 152,143. 152,095. Overjasel.......... 4157. 17. 38,992. 38,975. Utrecht............. 432. 22. 15,825. 15,803. Friesland.......... 1447.  plegtige aanspraak in de vergadering van Hun Hoog Mogenden, vertegenwoordigende het Bataafsch-Gemeenebest. Onder de maatregelen door het Staatsbewind, sedert het bo- venvermeld besluit van 27 September 1804 No. 19s genomen, behoort hier nog te worden gewezen, op het besluit van 19 October 1804 N°. 32a, waarbij de Gouverneur-General J. Sifberg honorabel ontslagen en in diens plaats, bij provisie, werd angesteld, de eerste Raad en Directeur General A. H. Wiese. Aanstonds trok zich de Raadpensionaris Schimmelpenninck, de koloniale aangelegenheden, met de meeste belangstelling en schier ongeëvenaarde inspanning en arbeidzaamheid aan en liet zich voor- lichten door uitstekende mannen, van welke politieke rigtning ook. Deze waren de Heeren Elout, van Grasveld, Mollerus, Scholten van Aschat en Nederburgh. De beide eerstgenoemden werden bij besluit van 11 November 1805 No. 28 benoemd tot Kommissarissen-General over Bataafsch Indië, terwijl C. H Van Grasveld, toenmaals Minister aan het hof van Portugal, tevens de aanstelling ontving van Gouverneur-General van Bataafsch Indiënant-General der Republik. Dit besluit was van den volgenden inhoud: “In overweging genomen zijnnde, dat binnen kort zal worden overgegaan tot het vaststellen eener nieuwe wijze van bestier der Indische Regering, justitie en handel in Indiën; en wijders dat, ter meerdere bespoediging van deze zo dringende als gewigtige zaak, reeds dadelijk behoord te worden daargesteld.” “Is besloten, de invoering daarvan op te dragen en toe te betrouwen aan twee geschikte en van hier uit te zenden Commissarissen-General, met alle zodanige ampele magt en autoriteit, als volgens den aart dier zenden, bij eene nader te formeren instructie zal worden bevonden te behoren, en dat wijders tot het volver van dezelve Commissie zullen worden benoemd en aangesteld, gelijk daartoe benoemd en aangesteld. Men zij indachtig, dat Drenthe destijds behoorde onder Overijssel, en dat de stemgeregtigden, die geen stem uitbragten, geacht worden, de voorgedraigene punten te hebben aangenomen. ONDER RUTGER JAN SCHIMMELPENNINCK. 383 worden bij dezen, de Heeren C. H. van Grasveld, Munster van dezen Staat van het hof te Portugal en Mr. Cornelis Theodorus Elout, Procureur-General bij het National Geregtshof eu lid der commissie tot het ontwerpen van een algemeen wetboek. “En voorts in aanmerking genomen zijnde, dat van hier al-mede behoord te worden uitgezonden een geschikt person, als Gouverneur-General van Bataafsch Indiën, en dat aan denzelven, als tevens zijnde Opperbevelhebber over de land- en zee-magt van den Staat daar te lande, behoord te worden opgedragen eene hooge militaire charge, is al wijders besloten tot Gouverneur-General van Bataafsch Indiën en tot Luitenant General, in dienst der Republik te benoemen en aan te stellen, gelijk daartoe benoemd en aangesteld wordt bij dezen, de hiervoren benoemde Commissar-General C. H. van Grasveld, zullende de benodigde Commissar voor dezelve benoemde personen, in hunne respectieve qualitéiten, ter Staats-secretary worden opge-maakt en gedepecheerd.”” Een Reglement op het beleid der Regering en het Justi-tiewezen en den handel op en in de Aziatische bezittingen der Bataafsche Republik; eene instruktie voor de Kommissar-General, zoo mede, eene instruktie voor den Gouverneur-General-General. neraal, werden zamengesteld en gearresteerd, bij geheim besluit van 27 Januari 1806 Le. Q. De bekrachtigung eener nadere geheime instruktie voor Kommissarissen-Generaal, volgde bij besluit van 10 Februari 1806 Ls. G. De opene brieven, waarde kennen werd gegeven van de be-noemingen van genoemde Heeren tot Kommissarissen-Generaal en Gouverneur-Generaal, zijn vastgesteld bij besluit van 27 Januari 1806 N°. 30 en luidden aldus: “Hun Hoog Mogenden, vertegenwoordigende het Bataafsche Gemeenebest, allen dengenen, die dezen zullen zu of horen lezen Salut! doen te weten: “Nademaal wij, ten nutte van den Staat in het algemeen en van deszelfs Asiatische Bezittingen in het bijzonder, heben goedgevonden te arresteren een Reglement op het beleid van de Regering en het justitiewezen in de Asiatische Bezittingen der Bataafsche Republik en van den handel op'en in dezelve Bezittingen; en wij tevens hebben besloten, de invoering daar van op te dragen en toe te betrouwen aan twee geschikte en van hier uit te zenden Commissarissen-Generaal; “Zo is het, dat wij, ons verlatende op de goede trouw, kennis en vigilantie van de Heeren Mr. C. T. Elout, Procur-Generaal bij het Nationale” Geregtshof en lid van de Commission tot het ontwerpen van een algemeen wetboek en C. H. Van Grasveld, Minister van dezen Staat bij het hof van Portugal, dezelve Heeren hebben gecommitteerd en gequisierend, gelijk wij doen bij dezen, om, als ons representerende, inge-volge derzelver instructie in alle de bezittingen van den Staat in Asia, het alzo bij ons gearresteerd Reglement in te voeren en in werking te brengen; gevende hen, ten dien einde ampele magt en autoritéit, van alle de bestaande Collegien van Bestuur en alle hoge en lage ambtenaren, voor zoverre derzelver gezag en bedieningen met de nieuwe wijze van Bestuur mogten strijdig bevonden worden, te ontbinden, dezelve door andere inrigtingen te doen vervangen, alle openvallende bedieningen dadelijk te vervullen en in het algemeen alle zodanige middelen te bezigen, als tot beter bestuur der Politie, Justitie en Commercie, overeenkomstig onze bedoeling dienstig zijn. Widers de Vorsten en Volken met welke de Staat verbinden heeft en die dezelve getrouwelijk nakomen, van onze vriendschap, genegenheid en protectie te verzekeren en dezelve dadelijk te doen verlenen, met dezelve nadere verbindtenissen, welke de in te voeren veranderingen nodig zouden maken, an te gaan en hen, die zich aan de aan te gane verbinden, daartoe door alle wettig te handhaven, waartoe aan hen gezogenen, en aan elk hunner afzonderlijk, waar zij zich ook in de Asiatische Bezittingen zouden mogen bevinden, zodanige ampele magt en autoriteit gegeven wordt, als wij aan hen hebben opgedragen “Quidendende en bevelende wij derhalven alle onze Gouverneurs, Directeurs, Commandeurs, mitsgaders alle andere hoge en lage dienaren en onderzaten van den Staat in Asia, waar voornoemde Commissarissen zich, hetzij gezogenen, hetzij gezogenen, hetzij afzonderlijk in hunne qualitéit zouden mogen bevinden, hen al Commissarissen-General te erkennen, te respecteren en te gehörzamen en alle mogelijke hulp en adsistentie te bewijzen; want wij zulks ten meesten nutte van den Staat en deszelfs Asiatische Bezittingen bevonden hebben alzo te behoren.” ONDER RUTGER JAN SCHIMMELPENNINCK. 385 “Gedaan en gegeven in den Haag, onder het Groot zegel van den Staat, op den 27 Januari 1806. Raad pensionaris (w. g.) R. J. SCHIMMELPENNINCK, Der ordonnantie, De algemeene Secretaris van den Staat, (w. g.) C. G. HULTMAN. Die Reglementen en Instruktion, hoezeer daarbij voor het meerendeel tot rigtsnoer waren genomen de koncepten van de Staats-Kommissie van 1803, bij besluit van het Staatsbewind der Staatsschreiber van 27 September 1804 vastgesteld, weken niettemin op enkele punten daarvan af. Die afwijking zal o.a. duidelijk worden, uit de wijziging van verscheidene artikelen. Charter van de Staats-Kommissie van 1803, gearreste erde bij besluit van het Staatsbewind, dd. 27 September 1804, No. 19°. Art. 56. De meest geschikte middelen zullen met overleg van de In- landsche Regenten worden be- raamd en in het werk gesteld om, in het gebied der Bataaf- sche Republik in Oost-Indië, het lot van den gemeenen In- lander te verbeteren en te ver- zekeren, alle onregelmatige en willekeurige belastingen af te schaffen en den landbouw, zoo- veel mogelijk, aan te moedigen en uit te breiden. De inlandsche wetten, zeden en gewoonten zullen bewaard blijven. Als gronden van de verbeteringen. Bij voorbeeld: Regerings-Reglement van den Raadpensionaris Rutger Jan Schimmelpenninck, gearreste erde bij besluit van 27 Januari 1806, Le. Q. ART. 48. De meest geschikte middelen zullen met overleg van de In- landsche Regenten worden be- raamd en in het werk  vorderen, alle onregelmatige en willekeurige belastingen af te schaffen, de misbruiken op het stuk der Heerendtensten inge- slopen, zorgvuldig te weren, en eindelijk den landbouw en handel aan te moedigen en uit Waarvoor het inwendig bestuur van het eiland Java vatbaar kan worden geordeeld, kunnen niet in aanmerking komen, de beginselen van eigendom van grond onder de gemeene Ja- vanen en de afschaffing van Heerendiensten. ART. 99. De vrije cultuur van alle voortbrengselen, welke in de Bezittingen van den Staat in Indië kunnen worden aange- kweekt, is aan een iegelijk der ingezetenen van die Bezittingen geordnet, met uitzondering alleen van kruidnagelen, noten- muskaat, koffij, peper en am- phioen en onverminderd de plaats hebbende inrigtingen omtrent de contingenten en verpligte leverantien of zodanige andere als daaromtrend zouden mogen worden gemaakt. Onder de voorschriften van DE KOLONIALE POLITIEK te breiden, met inachtneming van de oorspronkelijke Inland- sche zeden, gewoonten en gods- dienst. ART. 83. De vrije cultuur van alle voortbrengselen, welke in de Bezittingen van den Staat in Indié kunnen worden aange- kweekt, wordt aan de ingezeten dier Bezittingen toegestan, met uitzondering nogthans van kruidnagelen, notenmuskaat en amphioen, en onverminderd de plaats hebbende inrigtingen om- trent de contingenten en ver- pligte leverantien, of zodanige andere als daaromtrend zouden mogen worden gemaakt. ‘Tea aanzien van de cultuur van koffij en peper zullen met voor- zigtigheid en beleid, zodanige andere en betere maatregelen worden ingevoerd, waardoor het product dier cultuur vermeer- derd en daardoor de algemeene welvaart bevorderd wordt. Bij het introduceren van die maatregelen zal worden in het oog gehouden, dat het meeste belang van het Moederland, met het grootste nut en voordeel der Inlanders gepaard ga en alle Schnellkälter, wenn der Staats-Kommissar van 1803 ONDER RUTGER JAN SCHIMMELPENNINCK. 387 Unger, welche Schimmelpenninck zu goed als gaaf overnam, verdient bijzondere aandacht, art. 14 van de Instruktie voor den Gouverneur-General van Bataafsch Indië, dat art. 36 werden van de Instruktie voor de Kommissarissen-General Elout en van Grasveld. Het as van den volgenden inhoud: “Ten einde bij het Bestuur over den Inlander op Java, het- welk van wege den Staat zal worden uitgeoefend, alle plaats hebbende misbruiken, zooveel mogelijk worden weggenomen en ten cide dit Bestuur meer en meer te verbeteren op eene wijze, waarmede aan de eene zijde de wetten, zeden en gewoonten van den inlander ongeschonden gelaten en aan den anderen kant zijn gelukstaat, volgens zijne begrippen bevorderd, mitsgaders het nut en de voordeelen van het eiland Java voor den Staat, onder Gods zegen, verder kunnen worden uitgebreid, zo zullen Kommissarissen-General zorgen, dat in alle districten van het eiland, staande onder de onmiddelijke heerschappij van den Staat: 1°. de erlanders volkomen en duidelijk onderrigt worden van hetgeen in het opgemeld Reglement bepaald is, omtrend het nemen of aanemen van giften, gaven en geschenken en zich daarnaar, zo omtrend zijne minderen als meer- deren, stiptelijk te gedragen; 2°. de Mleerendiensten zoveel worden beperkt, als's lands zeden en g ewoonten, met de plaatselijke omstandigheden maar immer kunnen gedogen, mitagaders in die evenre- digheid verdeeld, dat de last daarvan voor den gemeenen man, zo dragelijk mogelijk zij; 3° dat het verhuren van dessa's of districten door de Regenten met allen nadruk worde tegengegaan en op de meest voegelijke wijze geëffectueerd: dat de thans verhuurde dessa's weder komen onder het bestuur der Regenten, aan welke zij toebehoren; 4°. dat worde voortgegaan met ran tijd tot tijd kadasters te formeren van de bevolking, hoeveelheid, uitgestrektheid en gesteldheid der landerijen onder ek Regentschap sorterende, of san particulieren in eigendom toebehorende en naar anlexhing van dit een en ander, met overleg der Regenten, voor zoveel de Regentachappen aangaat, beraamd worden de meest geschikte middelen, om het lot van den gemeenen Inlander te verbeteren en te verzekeren: om de in- komsten welke de Regenten, naar ‘s lands wijzer, of de bijzondere eigenaren genieten, onder vaste bepalingen Te brengen; om alle onregelmatige en willekeurige belastin-gen af te schaffen en om laatstelijk den landbouw, zooveel doenlijk, aan te moedigen en uit te breiden, ten einde de daaruit voortspruitende revenûen van den Staat tevens te vermeerderen. ‘‘Uithofde van de grote aangelegenheid dezer zaken en de autoritéen en voorzigtigheid, nodig, om zulks met het gewenschte succe, ten effecte te geleiden, zullen de eerste grondslagen daartoe, zuverlängigen, door Commissarissen-General of een van hun beiden in persön, worden gelegd. ‘‘Zullende zij echter ook het vermogen hebben, om daartoe te benoemen eene Commissie, bestaande uit zodanige personen, als zij daartoe de geschiktste zullen ordelen, te dien einde door hen met eene speciale instructie te voorzien en gehouden met hen te corresponderen en hunne orders in de uitvoering van alles, wat tot die werkzaamheden betrekking heeft, te gehoorzamen.” Ten aanzien van de partikuliere suiker-industrie werd gevolgd bet voorstel van de Staats-Kommissie van 1803, boven vermeld namelijk, om zich van de Bataviasche suiker-molenaars zooveel mogelijk los te maken, door het staken van alle geldelijke und erstrecken en door vrije beschikking te verleenen over het geheele produkt tegen betaling van een billijk equivalent; terwijl de suikermolens op Java. ’s Noord-Oostkust, langzamer-hand buiten medewerking behoorden te worden gesteld, met uitzondering van die te Batang (Pekalongan) en in Japara, die als modellen konden dienen, wegens hunnen verbeterden aanleg. Deze beschikkingen van den Raadpensionaris Schimmelpenninck van 27 Januarij 1806, konden evenmin ten uitvoer worden gelegd, als die van het Staatsbewind, bij besluit van 27 September 1804 genomen; vermits op den 5° Junij daaraanvolgende Koning Louis Napoleon te Parijs de regering over Ilolland had aanvaard. Op den 18 Junij 1806, de nieuwe Koning zijne intrede in ’s Gravenhage. Omtrent een maand daarna, den 29% Julij 1806, werd de Raad der Aziatische Bezittingen en Etablissementen ontbonden en in de plaats van dat kollegie, een Minister van koophandel en kolonien aangesteld. 