None
Koentoe, dorp op Sumatra's Oostkust, rijk Siak, aan de rivier Sibajasg. Van dit dorp loopt een goede weg naar Panggahoi Kota Baroe, dat vier dagreisen ver is. Het is goed bevolkt. Koentoei Bintang, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, landscbap Koesan. Het bevat 25 buizen en een SOtal ziden. Koentoelan, dorp op Java, residentie Fe- kalongan, regentschap Batang, distrikt Kali Koepa, dorp op Java, residentie Bantam, Wester B^enlscbap, distrikt l^ibiliong, in het Westen van bet onderdistrikt Tjibiliong. Koepa, dorp in Borneo's Westerafdeeliiig, rijk Sangouw, aan de rivier Sekajam. £r wonen 225 Pajaks. Eoepal, rivier op bet eiland Batjan, dat in den Molukscben Arcbipel ligt. Koepangy of Timor Koepang, koning- rijk op de Zuid-Westkust van bet eiland Ti- mor. Het was bij de komst der fiuropeanen een der voomaamste rijken van dit eiland, doob beeft later een groot ded van zijo gebied aan vreemde Yorsten van Timor en Belo a%estaan, zoodat dit landscbap zich thans bepaalt tot een klein gedeelte van Timor's westelijken boek, Klaiba gebeeten. De Yorst en de meeste zijner onderdanen wonen op het eiland Samao, daar van de 2,000 zielen, die Koepang geschat wordt te tellen, er slechts 300 op Timor en de overigen op genoemd eiland gevestigd zijn. Het Nederlaudscbe gezag is aan den B^sident van Timor opgedragen, die van de omliggende eilanden troepen kan vragen om bem in geval van ooriog bij te staan. De landstreek is zeer klipacbtig; zij levert paarden, bufels, sanddhout, dfott-hoxit, majs, goud en was voor d^i uitvoer. Koepang, hoofdplaats van bet Nederland- sche Gouvernement op bet eiland Timor en van bet koningrijk Koepang, in bet Zaid-Wes- ten van dat rijk, aan de schoone baai van dien naam. Deze stad beeit eene bevolking van raim 3,500 zielen, waaronder 100 EuropeaneD,300iii- landscbe Cbristenen en 500 Cbinezen. Dehulzen zijn er onregelmatig gebouwd, bet residentiehuis is mim en fraai; de Protestantscbe kerk in 1826 gebouwd, en waarin de dienst door den hicr ge- vestigden Zendeling wordt waargenomen, is bet fraaiste gebouw van Koepang. Aan beide ujdea van bet residentiehuis zijn twee steenen wacht- huizen gebouwd; daarv<S6r is een plein met eene fontein, die goed drinkwater bevat. Yer- der zijn er twee tempels, de een voor de Mo- bammedanen en de andere voor de Ghinezen, eene Gouvernements lagere school met een Nederlandscben Onderwijzer, benevens twee in 1834 opgerigte Maleisohe acholen, eene se*- to. 159 wering ea een steenen tolhuis aan de monding der rivier. Aan de Zuidzijde der baai van Xoepang staat het steenen fort Concordia, in 1770 op eene rots gebonwd, doch nu zeer in verral. Dit fort ligt, volgens t. db Fbbtcinbt en Kapitein Batjdih, op 10' 9' 55'' Z. Br. en m* 35' 45" O. L. De Chinesche buurt ligt knga bet strand nabij het fort. De luchtstreek van Koepang is zeer aange- naam en vaak zeer koel. Er is te Koepang een Officier yan Gezondheid der 3« klasse, die terens de burgerlijke geneesknndige dienst uitoefent. De baai van Koepang of £abao is 5 mijlen diep en reilig. In bet midden dezer baai ligt het Sehildpad-eiknd, betvelk een rif onder water heeft, dat zicb aan den Westkant e^ne mijl ver uitstrekt. Het aandoen van Koepang door walviscb- vaarders en vaartuigen, die zicb naar Australie begcTcn, brengt er eenig verticr teweeg. Ove- rigens is de handel tot nog toe van weinig beteekenis. De vaarde Tan den invoer bedroeg: in 1854 / 88,663 r 1855 , 158,730 ^ 1856 , 124,828 die van den nitroer: in 1854 / 87,674 , 1855 , 99,885 # 1856 ^ 58,183 Aan Yoortbrengselen Tan Europa, Amerika en Australie bedroeg de invoer: in 1854 / 40,320 * 1855 , 86,048 , 1866 ^ 70,761 Tan den Oosterscben Arcbipel: in 1854 / , 1855 r M 1856 M 34,077 45,535 35,979 van Gbina, Manilla en Siam: in 1854 , 1855 , 1856 / 9,452 11,897 9,418 van de West Tan Indie: in 1854 .... g 1855 .... / 1856 3,189 1,750 5,670 terwijl werd nitgevoerd: aan Toortbrengselen van  • • If 2,163 1,330 aan yoortbrengselen van de West van Indie in 1854 yoor , 1855 /r 1856 / 105 1,200 en aan yoortbrengselen van Cbina: in 1854 yoor . . . , / , 1855 en 1856 yoor . . , Aan specie is ingeyoerd: 255 in 1854 , 1855 » 1856 en uitgeyoerd: in 1854 , 1855 , 1856 / 1,525 jr 13,500 if 3,000 J » 7,000 g ■■^ De belangrijkste artikelen yan inyoer gedu- rende die drie jaren waren : lijnwaden, lakenfi en wollen en zijden stoffen, Chinescbe klee- dingstttkken, ruwe katoen, rijst, suiker, thee, opium, provisien, wijn en andere dranken, je- neyer, arak, aarde- en glaswerk, ijzer en ijzer- werk, lederwerk, koper en pleetwerk, iyoor, kramerijen, buskmid en geweren; terwijl groo- tendeels uitgeyoerd werd: was, sandelbout en paardeu. De Bcheepyaart lererde de Tolgende uit* komsten: 160 KO. In 1854. Aangekomen Taartnigen: Europeesch getoigde.. Inlandsch , .. Yertrokkeu vaartuigen: Earopeesch getuigde.. Inlandsch m .. 1855. Aangekomen vaartaigen: Europeesch getuigde.. Inlandsch g .. 33 metcnde 3,721V, lasten 30 r 140 , 63 vaartuigen, metende. . 3,861V, 1m*«i 31 metende 3,611V, fasten 30 , 140 , 61 vaartuigen, metende. . 3,761V, lasten 48 metende 4,993 lasten 20 g 146V, r Vertrokken vaartuigen: Europeesch getuigde.. Inlandsch m .. 1856. Aangekomen vaartuigen: Europeesch getuigde.. Inlandsch « .. Vertrokken vaartuigen: Europeesch getuigde.. Inlandsch , .. Koepang, eilandje in de rivier Kapoeas Moeroeng, in Borneo's Zuid en Oosterafdeeling. Eoepangy eilandje in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, rijk Bandjermasin, in den wes- telijken mondingsarm der Barito. Koepang, rivier in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, landstreek Tanah Boemboe, rijkje T^jantoeng. Koepang, dorp op de Noord-Oostkust van Borneo, distrikt Maugedora^ aan de rivier Pi- las. Het levert veel was eu eenige paarden. Eoepang, berg op Java, residentie en re- gentschap Pekalongan, distrikt Sawangan. Koepangy naam dien de rivier Pekalongan op Java, residentie Pekalongan, van het dorp Parroot tot aan het dorp Maritja (distrikt Massin) draagt, op de grenzen van de r^ent- schappen Pekalongan en Batang. Koepang, dorp op Java, residentie en re- gentschap Soerabaja^ distrikt £ota, 3 palen uit het midden der stad, I4V4 van Grissee en 31 yan Modjo KertOj aan den ouden weg van 68 vaartuigen, metende. . 5,139V, Listen 46 metende 4,975 lasten 19 , 118V, M 65 vaartuigen, metende. . 5,093V, Iftsteu 40 metende 5,629V, lasten 32 , 221 72 vaartuigen, metende. . 5,850V, lasten 38 metende 5,592V, fasten 32 , 221 70 vaartuigen, metende. . 5,813V, listen Soerabaja naar Grissee. Bij dit dorp worden bronnen aangetroffen. De bevolking bedroeg in 1857 639 zielen. Koepangy dorp op Java, residentie en re- gentschap Bezoeki, distrikt Waringin. Koepang, dorp op Sumatra, residentie Pa- lembangi afdeeling Lamatang Oeloe, distrikt Pagar Goenong. Dit dorp kwam in April 1859 in verzet, doch werd spoedigdoor de onzea bezet en tot onderwerping gebragt. Koepang Agong, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, afdeeling Doeson en Be- kompai, distrikt Mengkatip, op den linker oever der Barito, met een 40tal Dajaks (1857). Koepang Doekoe, -Eidool, -Lor en -Tengahy vier dorpen op Java, residentie Samarang, afdeeling Salatiga, distrikt Amba- rawa, bewoond door gemiddeld 240,150,235 en 600 Javanen. Eoepingy dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling l^iringin. Koepo, rivier op de Zuid-Oostkust van KO. 161 bet cOud Baafau Aan hare mondiog heeft men 6 Tademea diepto en ia sq Toor pnaaven bcTurbaar. Xbepo, dorp op Jara, reridentie Soerakarta, iftiediiig Padjang, diatiikt Bojolali. Koepoekoe, dorp op Jaya, adsxstent-rwi- dentie Buitenaoig, in het Oosten van het dis- trikt Parong. Koepogy dorp op Jvm, reaidentie Soera- karta, 35V4 paal van Soeraiurta. Soepool^ dorp op Java, reaidentie en re- geatsehap Tagal, cUairikt Doekoe Wringin* Koepooh Gktdja, dorp op Java, reaiden- tie Soetabaja^ regentachap Lamongan^ diatrikt Beogawan Djerook. Koera, dorp in Bomeo'a WeaterafdeelLng, lijk Kntang, landachap Si^uk, aan de rivier Tapoengang. Soeramba of Arimoe, drie eilandjea in den Molukflchen Archipe!, ten Noorden Tan Xieuw-Goinea, tnaschen ISS"* 35' en 138** 5(K 0. L. en op 1" 35' Z. Br. Onder deze eilan- dea behoort het noord-oosteliikate gedeeite van onie bezittingen op Nienw-Goinea. Koeran, naam door delandzatengegevenaan de riTier, die door de Boeginezen B er 0 n - rivier genoemd wordt en gelegen ia op de Koord-Ooat- hat van Borneo, reaidentie Zuid- en Ooater- afdeeliDg, in het geweat Berou, rijk Goenong Teboer. Zij heeft haren ooraprong op het midden- laadach hoofdgebergte, dat alleen door Poenana bewoond ia en waar goud gevonden wordt. Zij OQtstaat door de zamenvloeijing der Segah en £alai, welke op ongeveerlOgeographiaohemijlen ran de monding plaata heeft en vait met drie hoofdmondingen in zee, nameliik de Moewara Fantei, de Moewara Garoera of Garada en de Moewara Simeneaaar of Bokongan, de noorde- lijkste. De Moewara Pantei, de 'anidelijkate men- ding, ia aedert 1850 de grena met Sambilioeng en het beat te bevaren. De rivier Koeran ia slecbta voor vaartuigen van 10 voeten diep- gang tot aan de hoofdplaata bevaarbaar en heeft verderop vele ondiepten« VikSr den mond ligt eene modderbank, waarin eene geul ia, net 9 voeten water bij eb. Koenm of T i r 0 en, landachap op de Ooat- Inist van Borneo, dat zich van de riviec Tawoa tot lan den Aart Gijzenahoek nitatrekt. Het ataat gehed onder SoUok en heeft eene bevolking van 3,000 Boeginesen, 500 Maleijera en vele Dajaka. De prodnkten van het land zijn: vogelneatjea, stofgoud, ivoor, amber, kamfer, rotan, hout, vaa, sago, kakao, mnakaatnoten, nagelen, ko- kosnoten, finang^ katoen, rijat, tripang^ achel- pen, parehnoer en karti. De Boeginezen we- Ten van de katoen kleedjea. Dit landachap heeft Tele boTaarbare rivieren ala : de Siboekoe, Sambakkoeng, Takkain, Talanggang, Montaboe- lang, Koeran, enz. Op 18 uren roegena boven de monding der Koeran-rivier ligt het dorp van gelijken naam. Koeran (Nieuw en Oud), twee dlanden biij het eiland Banka, behoorende onder Pang- kal Pinang. Koerangan, dorp op Sumatra'a Zuid-Weat- kuat, in het Weaten der Lampongsche dia- trikten. Koeranlgi, dorp op Java, reaidentie Ban- tam, afdeeling Pand^lang. Koerao of Koeron w, dorp op het eiland Banka, diatrikt Koba, toaachen Pangkal Pinang en Koba. Het ia de zetel van eenen Ihmang KUng^ die een aantal vaartuigen tot wering der zeeroovera onderhoudt. Zijne woning ligt tuaachen eene paliaadering. De rivier van Koe- rao wemelt gewoonlijk van krokodillen; voor de overvaart beataat er een veer. Koerei, dorp op Sumatra, reaidentie Pa- dangsche Bovenlanden, diatrikt Siliki. Koerekofe of Koeroekafa, eiland in den Molukachen Archipel, tot de Maiabella- eilanden behoorende, reaidentie Banda, op 4* 33' Z. Br., 132*" 39' O. L. Het heeft eenen vulkaan, waarvan, volgena Yalxntuv, in 1659 eene uitbarating plaata had. Koerian, dorp op Java, reaidentie en re- gentachap Paaoeroewan, diatrikt Winongan. Eoerie of Koerio, twee eilanden bij de Weatkuat van Celebea, in de atraat van Ma- kaaaar, op 5*" Z. Br. Zij zijn bekend onder den naam van Groot en Klein Koerie. De be- wonera dezer eilanden generen zich met het kalkbranden. Men heeft op deze eilanden eene aoort van zandateen ^rBatoe Koerie," welke tot vele einden dient, ala tot grafeerken, tot metaelwerk en tot het maken van wegen. KoerieSy bogt aan de Nbordkuat van het eiland Soembawa, in de baai van Soembawa, aan de weatzijde. Aan deze bogt ligt een ge- lijknamig dorp. Koeripan, dorp op Java, reaidentie Ka- doe, regentachap Magelang, diatrikt Ballak. Eoeripan, dorp op Java, reaidentie Bagelen, afdeeling Ledok, diatrikt Kali Wiro. Het ia door de overatrooming van Eebniarij 1861 vemield. Eoeripaxiy dorp en indigo&briftk op Java, reaidentie en diatrikt Pekalongan. Koeripan, partikulier land op Java, adaia- tent-reaidentie Bnitenzorg, diatrikt Parong. Het bevat 7,240 zielen. Hier vindt men ber- U m KO. gen, die geede kalk kreren* soodat eenige kalkorens gettadif in werking zija en de g»< )ieele residentie van kalk voonien. Ook komt er ten Noorden van bet dorp Tjinring, op den berg Kapoetiani eene eontwaterwel voor. Zie daarover Tjinring. Koeripan, twee dorpen op Jaya» adsistent- residentie Baitenzorg, in het distrikt Parong, een op 18 palen benoorden Buitensorg en een aan de Angk6. Koeripan, dorp op JaTs, resideutie Kediri, regentschi^p Berbek, distrikt Waroedjajeng. Eoeripan, dorp op Java, residentie Sama- lang, afdeeling Salatiga, distrikt Tengaron. £r woont een 50tal Javanen. KoeripaOy dorp op Jaya, residentie Soera- karta, afdeeling Padjang, in bet Noorden van bet distrikt Klatten. Koeripan« dorp op Java, adsistent-resi* dentie Patjitan, distrikt Lorok, aan de rivier Toenggoe. KoeripaHf dorp op Java, residentie Soera- baja, afdeeling Modjo £erto, distrikt Modjo- sari Lor. Koeripan, rivier op Java» residentie Prean- ger Regentscbappen, afdeeling Tjiaodjor, dis- trikt Tjidamar, die uit den Panggeran^o ont- springt, op 9,300 BJjnlandscbe voeten boven de see. Zij is een tak der Tjidani en de boogste bron op Java. Koeripan, dorp op bet eiland Bali, rijk MengoeL Koeripan, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, aan de rivier Barito, afdeeling Doeson en Bekompai. Het beeft eeu armoedig en verwaarloosd aanzien. De buizen staan er eenige voeten boven den grond en zijn met boomscbors overdekt en gesloten. De bewo- nersy 95 in getal, bonden zicb bezig met bet verbouwen van r^jst voor eigen onderboud. Elooripaxi, dorp op Sumatra, in de Lam- pongscbe distrikten, afdeeling Telokb Betong. Het bad in 1856 66 buizen met 415 inwo- ners, die 9 soekoe's telden en beboorden tot de stammen of kaboewai's Sangkan, Oedjang en Gadjab. Het dorp is omringd door sawab's. Eoeripan, dorp op Sumatra, in de Lam- pongscbe distrikten, distrikt Sipoetib. Koeripan, twee dorpen op Sumatra, residentie Palembang, een in de afdeeling Lamatang Hir en een in bet landscbap Pasoemab Lebar. EoeripaOf dorp op de Zuid-Oostzijde van bet eiland Gili Genting, residentie Madura. Koeripan Simo, dorp op Java, residentie Djokdjokarta* afdeeling Goenong Kidool, dis- trikt Semanoe^ ' Koeriri, fori op fikuDatta^ Weaikiist^ rt- sidentie Padangeobe Bovedandnit landsobp Agam, in bet Oosten, beoosten Fort de Kock. Het ligt tusscben twee kalkbeuveb. In eeaen van dese is eene grot, die wel eeas tot sobtiii- plaats van opstandelingen gediend beeft. Koaritai dorp op Sumatra^ in de Batts Landen, distrikt Boeroemon. Koermo Saliari« partiknlier land op Jan, residentie Samarang, regentscfaap en distrikt Samarang. Er staan op betaelve 260 buissD. Koero, riviertje op Java» residentie Soerabtja, afdeeling Grissee, distrikt Bengawan merook. Ko0ro» dorp op Java, residentie Soerabajt, regentscbap Sidajoe, in bet Zuiden van bet distrikt Tambangan. Koeroea, dorp op de Westkust van Nienw* Guinea, distrikt Koiwai. Koeroedoe, een der Papoeaebs sibuuieii aan de Noordknst van ^ieuw*GuiBes» in het Noord-Oosten der Groote Qeelvink-basi, op l"* 53' Z. Br. en W O. L. Dit eikad ii gebeel omringd door een breed ri^ en beves- ten betzelve strekt -sicb een rif lit, waarop bevige branding staat. Op bet noord-oost^jk gedeelte van dit eiland ligt een dorp. De buizen staan op den grond, ecbter aijn eenige op palen gebouwd en beschaduwd door fi- Bang- en kokosboomen. Voorts groeijen er sago, inlaadscbe aardappelen, vrucbten en bloemen. Aan de Zuidzijde verbeft zicb een beuvel van ongeveer 500 voeten boogte. Het eiland is rijk aan stroompjes en b^en met zuiver water. Onder Koeroedoe beboort eene landstreek met vele dorpen, op de Noordkust van Nieuw-Guinea, tusscben 137^ lO' en 13S' 5' 0. L. gelegen. Koeroehan, dorp op Cdebes, residentie Manado, in de Miuabassa, afdeeling Tondano, distrikt Tomobon. Nabij deze plaats ligt de laauwe zwavelacbtige bron van Koejoe. Koeroekafa, zie: Koerekofe. Koeroekan, dorp op Java, residentie en distrikt Soerakarta. Koeroengy dorp op Java, residentie en rs* gentscbap Pasoeroewan, distrikt HVangkal. Koero Manok, dorp op bet Ssadelbout- eiland. Koeron (Toembang-), dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Kabajaa Oeloe, met 4 buizen en 38 inwonen (1S53). Koerongy dorp op den Nooidhoek ran het eiland Samao, residentie Timw. Koerongan Z3jawa» dorp op Sooatra, residentie Pakmbuig, ViH'Hrfp Pssoemak Iiebar« KO. U KMKtmgioi Maaoeky berg^ in Borneo's Slid* ea OoiterBldeding^ die het etroomgebied TU de rivier vui Pemboeang Tan dat der Simpit Bcheidt. ZaeONmg Batoe, dorp op Celebes' znid- vtttdijke kodtong, hndscbap Boelekomba, asn Wt stnwL Sr ^ggen twee steenboopen, wear de iivoners offeren. Koeromg beteekent hok ea hti9e eieen, alaoo Hemien hok. Xoeren^ B^jftf doip op Sumatra, in de iiuopoigs, distrikt Toelang Amman, aan den oever der Sftlaboeng. Xoerong Bankong, dorp in Borneo's Zttid- en Oosteraldeeling, distrikt Kabajan Oeloe, met 2 hnicen en 25 sielen (1853). iCoeroiz, rots of ondiepte, aan Borneo's OoBtkuH, bij de knst van Xoetei, op O"" 47' N.Br. EoeroHW, ste: Koerao. Koertftiy dorp op Sumatra, op de Oostsijde Tan kei koningrijk Achin, bij de Biamants-kaap. 2oe0aoabi, dorp op Java, residentie Che- niion, bi] de hoofdplaats. Eoeeambi^ dorp op Java, residentie Ba- teria, Wester Xwartier, 1 paal bezuiden den 8« peal op den weg naar Bantam. KoeBambi, dorp op Java, residentie Ba- taria, 84:7s F^ ^^^ Batavia, op den weg naar Tandjong Kaik. Koeaambi, dorp op Java, residentie Ban- tam, Noorder B.egent8chap, 3 palen beoosten Anjcr. Eoeaan, landacbap in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, grenzende ten Westen aan bet Toormalig rijk Bandjermasin, ten Zuid-Westen Ban Ttaah Lattt, ten Ztdd-Oosten aan zee, ten Oosten aan de straat die Poeloe Liuit yan den ▼asteo wal scheidt en ten Noorden aan Tknah Boemboe. Het beslaat eene oppervlakte yan 73.7 yierkante geographisohe mijlen, en is ver- deeld in yerscheidene distrikten, waarvan Koe- aan, Sela, Selillan en Tamoeni de yoomaamste zijn. Onder dit landscbap behoort Batoe Litjin m sedert 1856 Poeloe Laut. Het wordt door eeaen Mohammedaanscben Pangeran bestuurd n bet grootate gedeelte der beyolking, welke op oageyeer 1,600 zielen gescbat wordt, is Mohammedaansch. in Sela, Selillau en Tamoeni worden goud- tt^nea geyonden en in de heuyelstreken zijn Tutgestrekte en rijke diamantmijnen. Eultuur bestaat er niet; de bodem is bedekt met bos- Khen yan ijcerlicmi en rokm, die oyeryloed yan vas, honig en damar q>leyeren. De meeste Wenibeboefteii moeten yan Pagatan vorden tongebragt. De riyier yan Koesan beeft bartn oorsprotag op den berg Happarie, is aaonenlijk, en yaltin eene noord^westwaarteobe rigting in de stiaat yan Poeloe Laut. Koesan Poempang, kaap aan Bomeo'i Zuid-Oostkust, landscbap Koesan. Koesin (Taaah-), landgoed op Jaya, resi* dentie Batayia, bij Batayia. ' KoeBseroey, zie: Kessevooi. KoesBoe, eilandje in den Molukscben Ar- obipe), nabij Batjan. Koeta of Kutta, dorp op het eiland Bali, yorstendom Bali Badong, aan de Timor- of Oostbaai. De landingsplaats is er zeer sleoht, dear langs de gebeele kust eene sterke bran- fling staat en er zicb twee koraalrifen beyin- den, wa%r men tussohen door meet roefjen. Midden in het dorp ligt de bazar, waar yruch- ten, rijst en yisch yerkocht worden. Koeta, dorp op Jaya, residentie en regent- schap Bezoeki, westwaarts yan de hoofdplaats, aan den grooten weg. Koeta Basa, dorp op Jaya, residentie Tagal, regentsohap Brebes, distrikt Boemi Ajoe. Koeta BJaja, berg op Jaya, residentie Banjoemaas, regentsohap TjUatjap. Koeta Gandok, dorp op Jaya, adsistent* residentie en distrikt Krawang. Koetak, riyier op Jaya, residentie Tagal, regentsohap Pamalang, distrikt Bongas, die zich in de Tjiomal ontlast. Eoetaman, riyier op Borneo's Noord-Oost- kust, rijk Boeloengan^ welke in de Salambatoe yalt. Koeta Mandala, dorp op Ja?a, residentie Tagal, regentsohap Brebes, distiikt Boemi Ajoe, Koetamanlky berg op Jaya, residentie Preanger Begentscbappen, afdeeling TjiandjoT, distrikt Tjimahi. Koetan, dorp op Jaya, residen;i>i Kadoe, regentsohap Magelang, distiikt Probolinggo. Koeta Nagara, dorp op Sumatra, in de Lampongsche distrikten, 1 uur 45 minuten gaaiis yan Toelang Bawang. Koeta Nappaly dorp op Sumatra, in de Lampongsche distrikten, 1 uur gaans yan Toelang Bawang. Koeteha, dorp op de Westkust yan Nieuw- Guinea, distrikt Koiwai. Koeteiy ook wel Koetei Lama, Malei- sche staat in Borneo's Zuid- en Oosterafdee- Itng, onder den eyenaar, grenzende ten Noor- den aan Tiroen, ten Oosten aan de straat yan Makassar, ten' Zuiden aan Pasir en ten Wes- ien aan Bandjermasin. De inwoners bestaan mit Maleijers, Boeginezen en Dajaks : bun getal wordt op 96,000 zielen gesohat, waaronder 11* 164 to. 6,600 BoegineieQ. De rog^eriag is er monar- clutfd; de Sultan wordt uit de oudsten en Toor- nMunsten des lands gekozen en door Baadslie- den bijgestaan. Hij hondt te Tengaion TerbUif, terwijl de Nederlauden in Koetei een Adsbtent- Resident hebben, die te Samarinda woont. Ver- der ia er een inlandflch Zendeling geyestigd. De Toortbrengselen cijn: goud, diamanten^ ijzer, lood, steenkolen, ebbenhout, kamfer, was, Togekestjes, rotaH, ryst, flr/«y-8aiker, iaret, iripang en agat'Ogar^ £r heeft in Koetei del* Ting van stei^nkolen Toor partikuliere rekening plaats, velke zaak in 1848 nog gebeel in haar begin iras. Om haar aan te moedigen is den ondememer do(w bet Qouvernement yergond eene bepaalde boeveelheid Tan 100 kojan's (340,000 Amst. pondeu) tegen den Terlaagden prijs, te weten / 42 de kojan^ te leTeren ten behoere Tan den lande. Toen dese kolen Toor de stoomTsart zeer geschikt werden boTonden, is in 1852 het kontrakt bemieuwd. Id het binnenland Tan Koetei treft men oTcr- blijfselen Tan Hindoescbe tempelses beeldeuaan. Het land heeft een schoon aansien; bergen en dalen wisselen elkander af, terwiji sich in de groote boomen Tele apen ophouden; opmer- kenswaardig is het, dat op den linkeroever der Koetei-rivier en om de Noord oroiig-oetan^s gOTonden worden, terwijl men bezuiden deze riTier en Tan deu regterooTer af, geen enkelen meer aantreft. De Heer J. Wolf? te Samarinda heeft de natuurkundige Tereeniging in Indie opmerk- saam gemaakt op Koetei, als aanbeTeleuswaard TOor kolonisatie Tan £aropeanen. De beide oeyers der Mahakkam-riTier sqn, segt hij, zeer gesehikt Toor landbouw en andere ontgiunin- gen. OTeral Tindt men dear goede houtsoor- ten in menigte aanweaig TOor het bouwen Tan huizen, terw^l er OTerTloed Tan bruinkolen is, die hier zonder moeite to bekomen zgn. Het klimaat is daarbg uitmnntend, de tempeiatunr gematigd en als seer ganstig Toor de gezond- heid aan te boToIen. Koetei of Mahakkam, riTier in Borneo's Znid- en Oosterafdeeling, rijk Koetei. Z^ ont- springt op den berg Lassan Toels^ in het bin- nenland. De monding Tan dezen breeden stroom boTat Tele eilanden, zoodat hij Tele mendings- armen heeft. Degene die het best te boTaren 18, ligt op 1' 10' Z. Br. en 117" 0. L. Zij heeft eene bank, op welke bij laag water slechts 4 Toeten diepte is, maar bij hoog water wel 15 Toeten stsan. De stroom is snel. De Tege- tatie op de oeyers der monding en beneden* riyier is OTer eene groote lengte zeer eentoo- nig, dear men yan de Mondiig 9 «$|n op- waarts niets dan mijpa, en Terdcrop eenige mkang tnsschen de mjpa net; tot op 22 mq* kn blijft de afwisseling nog gering. Hooger op Tertoont de yegetatie meer Tet^oh^denheid en wordt een weinig boTen Samarinda adft wedderig. Aan deze riTier, zoo mode aan- eenige spmiten, komen steenkolen TOor. Koetei, stad in het gelijknamige r$ op Borneo, ten Zoid-Oosten yan Samarindi, op ongeyeer 20 mijlen yan de monding der hvier. Zij heeft eene soort yan Testing metstaamen yan palmboomen ingeslotenj waarin yroeger het yerblijf yan den Sultan was, die thans te Ten- garon woont. De haven wordt door 700 2k 800 lehepen bezocht, terw^l zij den meestoi handel op de kust drijft in goad, steeokolen, was, dniken* bleed en andere piodnkten des lands met de Wadjorezen en Maleijers, soms ook net £n- gelschen, die yan Singapoera komen. Koetei Lama, riyier op Bomeo^s Oost- kost, welke in de Koetei yalt. Koetei Lama, zie: KoeteL Koeti, dorp op Java, residentie en regent- schap Samarang, distrikt Singen Kodon. Koeti Kidool en -Lor, twee dorpen op Jaya, residentie Bembang, afdeeling Toeban, in het Oosten yan het distrikt Djenoe. Koetimani, berg op Sumatra, residentie Fadangsche BoTenlanden, in het Oosten yan de afdeeling Tauah Datar. Koetjang, dorp op JaTS^ residentie Ksdoe, regentscfaap Magelang, distrikt Minweh, inhet Westen. KoelgaiLg, riTier in Borneo's Znid- en Oos- terafdeeling, welke zich in de Barito outlast) afdeeling Doeson en Bekompai. Koe^at^ dorp ui Borneo's Znid- en Oos- terafdeeling, aan de riTier Bomban^ in bet Noorden Tan Doeson en BekompaL Koelgen, dorp op JaTa, reiddentie Ksdoe, regentschap Magelang, distrikt Probolinggo. Koetgi, dorp op Sumatra, residentie Fa- dangsche BoTonlanden, afdeeling XX Kola's. Koetjing, berg op Borneo's Noord- West- knst, rijk Sarawak. Koetjing, eiland aan Borneo's Westkost, onderhoorig aan Pontianak. Koetjing of Ardassier, een der Postil- lons-eilanden, in de zee Tan Flores, ten Koor- deu Tan Soembawa. Het wordt Teel doorze^ rooTors Tan Magindanao aangedaao, dio er drinkwater inuemen. KoelQir, berg op Jaya, adsistent-residentie Patjitan, distrikt Lorok. .so. 185 Xoeiiioer, dorp op Java, adsisienl-midentie Patjitaii, op S paifen van Patjitan^ met 20<at- a afeeheeppakhiiiaen. -Bij de algemeene over- stiooming Tan Pebmarij 1861 sijn hier eene steenen loods, iraarm eene aanzienLjke faoeveel- beid balkea was opgestapdd, en het ateenen inToikaatoor vernield. - Koetjongy rivier op Sumatra's Westkust, afdeding Indiapoera. Koetjong Q^baag, dorp op Java, resi- dentie Cheribon, partikulier land ^andang Hsvor, distrikt Loewoeng Malang. Eoetjoor, berg op Jara, residentie en re- gratschap Pasoeroevan, op den Ardjoeno. EoetOy distrikt op Java, residentie Madioen, regentscfaap Ponorogo. Het bevat eene bevol- king Tan 14,450 Jaranen. KoetOy rivier op Java, de grens uitmakende van de restdentien Pekalongan en Samarang. Zij ontspringt op het Prahoe-gebergte, is een voeste bergstroom, kiippig van bed, steil Tan oevers en ^/, paal opwaarts voor kleine raar- tnigen bevaarbaar. Zij valt met twee armen, de Maradaon en de Toengorono, in de Java- Ke, Zij is 14 palen lang. Over de Koeto is in 1S54 eene tndiebnig gelegd. Men passeert de Koeto bi| paal 33 van Samarang met eene pont. Koeto ArdjOy regentsdiap op Java, resi- dentie BageleD, gren2«ide ten Noorden aau Ledok, ten Ooslen aan Poerworedjo, ten Zni- den aan Ambal en ten Westen aan Keboemen. Het berat de distrikten Koeto Ardjo (met 32,625 inwoners), Kemiri en Pitoeroeh, en is berolkt door roim 67,000 zielen. Het bestaat grootesdeels nit vlak land en is 158 vierkante palen groot Koeto Ardjo, hoofdplaats van het r^ent- vhap Koeto Ardjo, op Java, residentie Bage- len, in het distrikt Koeto Ardjo, 8 palen van Poenroredjo, 41 van Wonosobo, 18 van Ke- boemen en 20 van Ambal. Hier wonen de Re- gent en de Gontroleur. £r is een kampement met 28 pradjaeriis. In de nabijheid deser plaats iiggen tempelgrotten. Koeto Ardjo is in Fe- bniarij 1861 door de geweldige overstroomin- gen, die de residentien Soerakarta, Bagelen en BsBJoemaas zoo zeer getoistord hebben, ge- beel Ternield geworden, bij welke ramp vele fflenscfaen het leven verloren hebben. Het wa- ter stond in de Gontrolenrswoning 5 voeten boo^. De woning Tan den Regent is gespaard geUeven en strekto tot wijkplaats aan een 200tal menscfaen. De telegnuEdlijn tnsschen Koeto Ardjo en Magelang werd op tijf plaat- Mn onder aardatortingen bedoWen. Koetoe, dorp op Java, jresideutie Kadoe, regentsehap Magelang^ distrikt BallaL Koetoean, dorp op Java^ residentie Soe- rakarta, a£deeling Soekawati W^tan, distrikt Ongobajan. Koetoean, dorp op Java^ residentie Soe- rakarta, distrikt Soekawati Koelon JBengawan. Koetoel, dorp op het eiland £ali, rijk Boleling. £oetoe Manak, eilandje aan de Oostzi]de van het eiland Bali, in de straat Lombok. Koetooa Kals, waterval in Borneo's Zoid- en Oostorafdeeling, distrikt Kapoeas Moeroeng. Koetoet^ berg op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, distrikt Djampang W^tan. KoetoJoMO Koelon en -Lor, twee dor- pen op Java, residentie Banjoemaas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Singomerto. Koetoman, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, regentschi^ en distrikt Poerwokerto. Koeto Redjo, dorp op Java, residentie Soerabaja, afdeeling Modjo Kerto, distrikt Modjosari Kidool. Koeto Wlnangoiiy dorp op Java, resi- dentie Bagelen, regentschi^ Keboemen, dis- trikt Premboen. Koeto Wringpin, dorp op Java, residentie Banjoemaas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Singomerto. Koewagean Ageng en -Gending, twee dorpen op Java, residentie Pekalongan, distrikt Sawangaij, met suikeraanplantingen, behoorende tot'de &bri^k Wonopringo. Koewigan, doip op Java, residentie Kadoe, regentsehap Magelang, distrikt Probolmggo. Koewala is Maleisek en beteekent mending. Wwrdtn hi$rmede zamengetteld en hierniei voof" Jtomende, toeke men op het ondereckeidin^MOoard* Koewala -Ajoe, dorp in Borneo's Zuid- en Oostorafdeeling, distrikt Doeson llir. Het is bewoond door ruim 200 Mohammedanen. Koewala Anangan, dorp in Borneo's Znid- en Oostorafdeeling, distrikt Siang Moe- roeng. Koewala Batoe, dorp op Sumatra* ko- ningrijk Aohin, op 3° 44' N. Br. Het lev«rt veel peper. De haven wordt drnk bezocht en er bestaat een belangrijke handel. Koewala Batoe erkent den Sultan van Achin alleen in naam. Koewala Ban, dorp op Sumatra, koning- rijk Achin, bij het dorp Asahan. Er wordt veel handel in peper gedreven. Koewala Belawan of -Lawan, breede rivier op Sumatra's Ooatkust, landsohap DeU. 166 KO. Koewalft Bombangt dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Moeroeng Sikftmat. Het is de laatste bewoonde plaats aan de oevers der Barito, T^elke hier den naam Tan Moeroeng draagt. Koewala Doewa en Koewala Doewa Besar, twee dorpeu in Borneo's Westerafdee- ]ing, distrikt Fontianak, aan de Kapoeas. Koewala G^dangy riviertje en dorp op Sumatra, residentie Tapanoeli, afdeeling Baros. Koewala Kapoeas, plaats in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, om de West van Bandjermasin, aan de mending der Kapoeas Moeroeng. Zij was in 1860 yersterkt en stond onder het bevel van eenen Luitenant. Koewala Lamak, dorp op Sumatra, op de Westcijde van het koningrijk Achin, t^ Zuiden van Asahan. • Koewala Langsa, kaap aan Sumatra's Oostkust, op ^'^ 30" N. Br. Koewala Lawan, ae*. Koewala Be- lawan. Koewala Meliouw, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, aan de Barito, af- deeling Doeson en Bekompai. Koewala Hengkatip, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Meugkatip, met 7 of 8 huizen en 50 Dajaks (1857). Koewala Miakan, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Siang Moeroeng. Koewala If aan, riviertje op Celebes, re- sidentie Manado, in de Minahassa, distrikt Li- koepang. Koewala Oedjong Bawang, rivier op Sumatra's Westkust, residentie Tapanoeli, af- deeling Singkd. Zij heeft oorsprong nit het moerassige strandbosch, en valt met sterken stroom bezuiden Oedjong Bawang in zee. Nabq de uitwatering heeft zij eene breedte van 100 eilen. Alleen bij lagen waterstand is zij door- waadbaar. Koewala Oedjong Peti Malla, onbe- duidend riviertje op Sumatra's Westkust, resi- dentie Tapanoeli, afdeeling SingkeL Koewala Oendo, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Siang Moeroeng. Koewala Olim, dorp op het eiland Banka, distrikt en West van Toboali. Koewala Pattai, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, aan den regteroever der Barito, behoorende onder het distrikt Meng- katip, met 4 huizen, bewoond door 30 Dajaks (1857). Koewala Poening, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, dbtrikt Bekompai, bewoond door een 50tal Mohammedanen, die zich met het verbouwen ran i^t yoor dgen ondsrhoud besig houden. Koewala Batoe, dorp op Sumatra, op de Westkust van het koningrijk Achm. Koewala Sambo, dorp in Borneo's Wes- terafdeeling, rijk Pontianak, ten Noorden ?an de hoofdplaats aan de rivier vau Landak. Koewala Soensang, sie: Palembang- rivier. Koewala Solonganjoli, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Siang Moe- roeng. Koewala Srawe, dorp in Borneo's Wes- terafdeeling, aan de rivier Melawi, asn den mond der Srawe. Koewala Toewah, rivier, kaap en ladaog op Sumatra's Westkust, residentie Tapanoeli, afdeeling SingkeL De livier was, invroegeren tijd, eene uitwatering der ririer van SingkeL Zij is bij lagen waterstand aan de monding doorwaadbaar en heeft daar nagenoeg 85 ellen breedte. Bij vloed is zij tot aan het dorpje Foekat voor kleine kollek's bevaarbaar. Koewala Toewah, dorp op Sumatra, in het Zuid-Oosten van het rijk Achin. Koewala Trapo, dorp in Bonteo's Wes- terafdeeling, rijk Pontianak, aan de rivier Man* dhor, bij de grens van Landak. Koewaliy b^ op Sumatra, op de West- zijde van het rijk Achin. Koewali, rivier op Java^ residentie Ba- tavia, in het Noord-Westen van het Coster Kwartier, met de monding op 6** 1' Z. Br. Koewali, zie: Kawali. Koewallabi, dorp in Borneo's Westenf- deeling, rijk Landak. Koewaloe, dorp op Sumatra, op de Oost- zijde van het koningrijk Achin. Koewang, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, distrikt Bandongan, ten Noorden van de tempelruine Selo Grio. Koewang, dorp op Java, residentie Bern- bang, afdeeling Toeban, distrOct Rembes. Koewang, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, distrikt Bekompai, bewoond door een 90tal Mohammedanen. Koewangan, dorp op Java, residentie Soe- rabaja, afdeeling Sidho Ardjo, distrikt I)jeDg- gollo I. Koewangan, dorp op Java, restdentie en regentschap Eembang, distrikt Waroe. Koewangian, dorp op Java, residoitie Kadoe, distrikt S^elang, aan de rivier Progo. Koewangon, dorp q> Java, residentie Djokdjokarta, afdeeling Goenong SJdool, in bet Westcoi van het distrikt Sema&oe. KO. 16/ JToewUijftry dorp op Jaya, residentie en Rgentflcfaap Japan, distnii Majong. Koewaran, dorp op Java, residentie Ja- pm, regentscbap en distrikt Xoedoes. Xoewarangan, dorp op Java, reaidentie Soenkarta, afdeeling Padjang, bij de westelijke pens raa het distrikt Klatten. KoowanuMan, dorp op Java, residentie hdot, regentschap Magelang, distrikt Probo- lisggo. Koeworaasan, dorp op Java, residentie Samanng, afdeeling Sfdatiga, distrikt Amba- nva. Het is bewoond door 25 Javanen. Koewaringan, dorp op Java, residentie en regentschap Pekalongan, distrikt Seragi. KoefWBBf rivier op Java, residentie Kadoe, regentscbap Temanggong, op ^e greus van de distiikten Djettis en Kadoe. Koewek, dorp op Java, residentie en re- gentschap Paaoeroewan, distrikt Redjasa. Koewel, dorp op Java, residentie Soera- inrta, aMeeling Padjang, in bet Noorden van bet distrikt Klatten, I574 paal van Soerakarta. Koewelet^ dorp op Java, residentie Rem- bsng, afdeeELing Bodjo Negoro, distrikt Pelem. Koewerily dorp op Java, residentie Kadoe, regentscbap Magelang, distrikt Probolinggo. Koenmifly dorp op Java, residentie Soe- nbaja, aWeeltng Sidbo Ardjo, distrikt I>jeng- goUo IV. Koewi, dorp op bet eiland Ombaai, resi- dentie Timor, alvraar de Madja van bet eiland woont. Koewigaran, dorp op Java, residentie en regentsefaap Pdudougan, distrikt Seragi, aan de rivier Seragi. Eoewil, dorp op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minabassa, afdeeling Kema, distrikt Kkbat-di-Atas. £r voonden in 1855 8 Gbriste- nen enruim 800 Heidenen. £r is eene dorpsschooL Koewoe, post en dorp op Java, residentie Snuoai^, regentscbap Grobogao, distrikt Kra^ denaa, Vs V^ ^^^'^ Bledoek, 60 palen van Sa- maiang, 91 raa Saktiga, 18 van Poerwodadi, 47V4 ^^>A Soenkarta. £r wordt ten Westen van Koewoe eene geUjknainige modderwel aange- tiofliBD, waaruit mineraalwater gevormd wordt. DeK modderwel is door Dr. P. Blexksb, in ket Tifd^dinft voor Nederlandsch Indie, Jaarg. 1860, DL I, bl. 31, bescbreven. De gassen, die den oKMider opwerpen, bestaan voomamelijk uit koolwatersto^gaa, kookuurgas, aeer weinig zwa- velvatersto^aa en waterdamp. Het minmalwater, dat uit deze modderwel cntspringt^ heelt eea sterk soutacbtigen en tevens Idtiena amaak en ee& swavelwaterstof- gasaehtigen reuk. Dit water is uitnemoid go- schikt ter bereiding van keukenxout. Het is scheikundig onderzocbt door den Heer P. J. Maibb (zie Naiuurkundia Tijdiekri/t voor Ne- derlandsch Indie, Jaarg. I, bl. 127), die tot bet resultaat is gekomen, dat: 100 grm. water bevatten gnu.: cbloorpotassinm 0,006730 , sodium 3,731340 , calcium 0,131335 , magnium 0,052091 joodmagnium sporen kiezelaarde. r organiscbe selfstandigbeden. . r Totaal. . . . 2,911496 ' ■■■■■' i I > — Koewoe» zie: Zes Kota's (Landa^bap der-). Koewoe, dorp op Sumatra's Oostkust, rijk Siak, landscbap der Y Kola's. Hier is de ri- vier May reeds bevaarbaar voor scbepen van aanzienlijke grootte. Van dit dorp loopt een weg naar Lipat Kajin, die omtrent 10 uren gaans is. Koewoean, dorp op Java, residentie Kadoe, regentscbap Magelang, in het Oosten van het distrikt Bandongan. Koewoem, eiland in den Molukschen Ar- cbipel, bij de Oostkust van het noordelijke schiereiland van Gilolo. Eoewoong, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, in het Westen van het distrikt Semanoe. Koewoong, dorp op Java, residentie Soe- rabaja, regentscbap en distrikt Modjo Kerto, 3 palen van Modjo Kerto, 37 van Soerabaja en 48 van Grissee. Koewoongy gebergte op Java, residentie Madioen. Kofan,stam of fenna op het eiland Boero, regentscluip Kajeli. Kofani, eiland ten Westen van Nieuw- Guinea, in den Wageoe-Misool-Archipel. Het staat onder het gezag van den Sultan van Tidore. KoflQjy Coffea Arabiea, Jasminum Arabieum. Uit de vele uitvoerige beschrijvingen van dit belangrijk artikel uit het plantenrijk laten wij hier volgen, die welke voorkomt in het 11I« Book, I« Deel, pag. 61 en vlg. van het Hand- boek der land- en volkenkunde van Nederlandich Indie van'P. P. Rookda van Eysinoa. w In bet Arabisch draagt de koffij den naam #van khahwaioen en kkakwak, welke naam teijn 169 K0. rbeteokeiit/ea voor dffii nit dea kannoen, ^m- guoe of koffijbo(Mi gekookten drank gebesigd f wordt, en door de Male^ers is overgenomen. ,1x1 aommige oorden yan Arable wordt dit #woord als iMAiaaiom en khohioah uitgespro- irken; de tweede naamval kan das khohioaiiu ^sijuj waarvan ons woord koffij eene verbaa- yt^ing schijnt te zijn, dat door de Javanen, ^uithoofde zij / noch ij hebben, in koppi yer- ^anderd is. #De koffijboom behoort tot de b'oomachtige ^heesters en%i8 yan 12 tot 20 yoeten hoog^ , hebbende eenen regten stam, met onyerdeelde, ^eeuigzins naar beneden hellende takken. De #bladen zitten aan korte steeltjes, aan weSrs- #kanten tegenoyerstaande; adj zijn langwerpig ^eiyormig, glad onyerdeeld, gelijken naar het jr laurierblad en zijn pyerblijyende. De vitte # bloesem heeft eenen aangenamen gear, gelijkt #naar den jasmijn en zit in de hoeken der irbladen aan korte steelen. Eerst yertoont zich ^de ymcht, die langwerpig rond is en de ge- M daante yan een bes heeft, gebeel groeu, daama ,rood, en, tot rijpheid gekomen, yioletkleurig. #Zij beyat twee boonen, die door een middel- #schot gescheiden, en ieder door een kraak- ybeenigen zaadrok, binnen welken een dun ir ylies is, omhuld zijn; de zaadrok wordt door , een zoet kleyerig yleescb, en dit dndelijk door #eene roode, dnnne, zacbte opperhuid omsloten. #De bloesemtijd duurt slechts een paar da> //gen, en leyert in eenen koffij tain, door de iymilHoenen witte bloesems, die als sneenw- jrylokken tusschen de yolwassen bladeren zit- #ten, een vreemd en fraai gezigt op. 0 fiij bet aanleggeu yan koffij tuinen op Java irinoet men zoo yeel mogelijk gronden op de Maf helling der heuyelen kiezen; hetzij op zijde t yan, of op het gebergte, alwaar eene frissche ,lacht» meer danw en regens zijn dan op de t ylakte en lage landen, dewijl die gronden zoo #ge8ohikt niet zijn en de hitte daar te fel is; M want ofschoon de yrucht in de benedenlanden 0 spoedig rijpt, is zij groot, sponsachtig en sma- ykeloos. Tot op drie, ja vier duizend yoeten , boy en het ylak der zee kan de koffij geplant #worden, doch de warmte moet er niet bene- ^den 56^ FAHKEKHsn' zijn. Men kieze geene ^akkers of tuinen om koffij te planten, maar , wooden en wildernissen. Te steile gronden 0 zijn ondienstig, omdat de grond yan de wor- ,tds in den r^entijd wegspoelt. Zworte met M Zand yermengde aarde wordt als de beste be- #schouwd; donkerbruine klei-aarde is ook ^dienstig,' doch zeer kleyerige klei en roode, /rmet zand yermengde aarde, eyen als klei- # aarde met zwayd yermengd en moensaige , gronden kunnen yolstrekt niet gebruikt wor- #den. De uitgestrektheid gronds bepsald zijnde, , wordt dezelye afgep^kt en daarna vorden de #hoofd- en dwarspaden ruw algebakend. Het #is yooral noodig op te letten, dat de tuin #niet zoodanig gelq^en zij, dat het verroer #der yrachten aan groote moeijelijkheden en #kosten onderworpen zij. Tot de ontginning #yan den grond oyergaande, worden het kiea- ^pelhout en het riet, en soma de boomeoi, na #geyeld en op de plaats gedroogd teajn, rer- # brand; de boomwortels worden aitgegtaven #en insgelijks yer brand; de grond moet her- irhaaldelijk bewerkt worden en eeae ndheid #bekomen zoo als de bouwgronden. £r moet w echter gezorgd worden, dat de grond niet te irdiep omgegiayen of gepatjold worde* daar #hierdoor te yeel yruchtaarde bij regens weg- #spoe]t. In het midden yan den tain wordt 0 in de geheele lengte een hoo£dpad en op de # zijde daaryan de dwarspaden gemaakt op iT eenen onderlingen afstand yan anderiudre #roede. Daarna wordt de bewerkte grond met rleyende boomen omheind, waartoe dadap,ia- gpoih, dforaJk, rundau, kedongdong^ babasaran of , atdeUn moeten genomen worden. )69 fgraoden woidt om de twee xijen eene ry vdU^boomen geplant; op lege schrale grou- fden bij iedere hj koffijboomen eene rij dadap- yboomen, en op de booge Truchtbare gronden f om de tvee rijen eene rij dadap, De afstand fdei dadaphoomexi zal Yan 14» tot 24 voeten »sjji, naar gelang van omstandigheden. Aan- yTsmkelijk plaat men ook djjaraJt ^) tusschen fde dadapt om de koffijboomen reeds spoedig rte beochutten. Men kan in de nieawe koffij- ftoinen aardappelen, tabak, meloenen en an- rdere groenten planten, mita znlks uiet nabij tde TTttchtboomen geschiede. Het planten van fiijst, Tniksche tarwe en hoog opschietende ffgroentea is nadeelig, en het beste voor de f koffijboomen is, dat er niets tusschen ge- f plant worde. Tot de voortplanting meet men fboompjes beiigen, die onder de oude boomen ridt a%evallen yxacliteu ontstaan zijn, en men #kieat die, welke regt Tan stam zijn, twee ftakjes hd>ben en er groen en frisch uitzien; vfoodanige planten moeten ten minste een voet f boog en niet hooger dan 16 dnimen zijn. De ftoin, die tot kweekerij dient, meet in de nabij- f held van den grooten tnin zijn, en wanneer de fgmnd tot bedden aaogehoogd is, worden de fTmchten, die zuiTer en gaaf moeten zijn, op feenen ouderlingen a&tand van acht of tien fduimen geplant; daatna worden zij metaarde fgedekt en t^en hevige hitte en zware regens fbeschut Om kleine boomen te planten zal #men tegen den avond gaten van anderbalf rToet breed en op eene behoorlijke diepte gra- ffTeo, en de boompjes des avonds of des mor- /geDB TToeg YerplM&ten. Bij het uitgraven der f boompjes, die yerplant worden, zij men om- fiigtig, de wortels en vooral den hoofdwortel roiet te kwetsen, de aarde met de wortels ver- reenigd nit te graven, die men met vochtige rbladea of jMwui^bast omhult en de naar boven fomgebogen niteinden rondom het plahtje nat yte maken. Aldus geplant zijnde wordt de yairde rondom het boompje tot op een vierde rToet opgehoogd, doch die aarde moot niet f lev aaogestampt worden. Wanueer de dadap- Vid its Nederlamdich Indii, N«. 57) blijkt, dat is de ?reaoger Kegentschappen op vette gronden 0? 10, 11 ea Id voeten moest worden geplant. *)I>e boomen aebaduwii^ worden^ sal men de dfa- ro^boomen uitroeijen, na hnnne vruchten af- geplnkt te hebben. Een der oude koffijboo- men stervende, zal men er geen jongen boom voor in de plaats zetten; doch in de eerste jaren, dat een tuin is aangelegd, kan sulks met. good gevolg geschieden. In den aanvang van de drooge moeson, en telkens wanneer zulks noodig mogt zijn, worden de tuinen van onkruid gezuiverd, terwijl er gedurig moot gezorgd worden, dat de heiningen, grach- ten en hekken in goeden staat blijven, en tegen den pluk worden de gronden weder gewied en gezuiverd. Gedureade den bloei- tijd is het verkieselijk, dat de tninen gesloten blijven. Bij het wieden en zuiveren van den grond moot men met geene scherpe werktui- gen in de nabijheid des wortels in den grond werken, daar het beschadigen van dezelve seer nadeelig voor den boom is. Het onkruid nabij de boomen mpet alzoo met de hand los- gemaakt en uitgetrokken worden. Het aftop- pen der boomen belet hunnen hoogen en slan- ken groei, en is voor het plukken der vrucht voordeelig, dewijl anders de boomen, die hoog zijn, ligtelijk besohadigd worden; eu om het laatste voor te komeu moeten in de tuinen op zich zelve etaande ladders aanwezig zijn, ten einde og de geschiktste wijze de vruchten te plukken. Indien men de koffij niet in hnis droogt, worden de vmchten op bamboezen rakken van 15 tot 20 voeten breed gelegd; deze rakken hebben *randen, zijn vier voeten van den grond en van dekriet voorzien, dat verschoven kan worden, ten einde de koffij bij droogte gedroogd en bij nat weder toe- gedekt kan worden. Dagelijks wordt de koffij op die rakken omgekeerd en omgeroerd, doph mag niet opgestapeld liggen, omdat zij spoedig broeit en beschadigd wordt Gedurende den nacht en ook bij vochtig en regenachtig we- der moot & smeulend vuur onder die lakken zijn, om het droogen te bespoedigen. Het stampen in vijzels of rijstblokken, en het ma- len der gedroogde vrucht wordt als onvoor- deelig beschouwd, en sommigen achten het beter haar door wrijving tusschen buffelhui- den te ontbobteren; hiertoe worden diehui- den in den vorm van eenen koker in den grond gezet, die losgemaakt is; daarna wordt de koffij door wrijving of stamping ontbolsterd. # ten en Opsieners der landelijke mkomsten #behartigen debelangen der koflljteelt. # Amine wordt in bet algemeen aU het va" #derland der koffij aangemerkt, dock in Fersie #\ras sij reeds yroeger bekend, vanwaar sij #naar gdukkig ArabiS geeonden en het eerst #in de stad Aden door de Friesters sou ge- #bmikt zijn om vakkcr te blijven. Echter «ou, i tolgens BLrfs Historical Aeeouui of Cofee^ g in Ethiopie het koffijdrinken sedert de vro^- 0 ste tijden iu zvang zijn. Van Aden ging het ,naar Cairo en in 1654 naar Constantinopel, gcn ran daar naar Europa en voomamelijk irrraukrijk over. In 1671 werd het eerste irkoffijhms te Marseille opgerigt en in 1673 jpverd er reeds eene belasting op de koffijhui- #2en gelegd. Onder de Mohammedanen, die ygeen wiju mogen drinken, was de koffij zeer #welkom; veldra werd zij in Constantinopel #200 gezocht, dat ieder naar de koffijhuizen #8troomde, hetwelk de opkomst in de moskeeen , seer benadeelde, zoodat erYerbodschriftentegen #het koffijdrinken, doch Tmchteloos, werden #xiitgeTaaidigd; en het is als waarheid aan te ,nemen, dat de getronwe naleving van het ^Islamismns door het koffijdrinken evenzeer irgeleden heefl/ ab de betrachting ran het , Christendom door de bedvelmende dranken. ,In 1690 meet reeds de koffijplant als eene 0 zeldzaamheid naar Bataria en vandaar in 1710 , door Yijr Hoosh, eersten Yoorzitter der Oost- 0 Indische Compagnie te Batavia^ naar Amster- g dam aan Witsev^ Burgemeester Tan Amster- #dam en Yoorzitter der Compagnie, overge- g zonden zijn, en zull^s nadat Witsen hem ver- g Bocht had, koffijzaden vit gelukkig ArabiS op # Java te planten. WiTSXir had het genoegen g van die boomen in den AjBSterdamschen plan- ,tentu]n Tfuchten te plnkken en in 1713 een #koffijboompje aan LoDSwmc XIY te zenden, ,waaniit nader al de koffijplantaadjen yan St. , Domingo, Gnadaloupe en Martinique, en alzoo ,r]jke bronnen voor den handel, maar ook Tan ,Treeselijke ellende en wreedheid door den #ditarTDor gevoerden slaTenhaudel ontstaanzijn. ,In 1783 heeft deGouTemenr-GeneraalZwAiJi- #D2KB00K den inroer der koffijboomen uit g AfabiS op Java bevorderd *)/' Eene nitToerige geschiedenis ran de koffij- teelt in IndiS, die, zoo als nit het hier gege* yen nittreksei blijkt, zoii moeten loopen oyer i) In de Kron^k, weike men ia dea Off/ici&eH Indiichen Mmanai aantreft, wordt de inyoering der koffijteelt op Jvn gesva^, omstreeks het jiat I71t te bebben plaatt gMA. een tijdyak yan ongeveer 140 jaren, kao, al waren de daanroor aanwezige bouTrstoffea tqI' ledig en genoegzaam te yertronwen, geacht irorden niet zoo zeer te liggen in de attek- king yan dit Woordenboek, waarvan het doel is, om de kennis yan den tegenwooidigen staat yan zaken te yerepreiden. Tot betere beoor* deeling yan dozen zal het eyenirel niet ondieii- stig zijn een kort oyerzigt te geven yan het- geen ten aanzien yan de koffijkultuur atdsxi de herstelling yan ons gezag in Indie, roonJ op Jaya, heeft plaats gehad. voor zoo yer dit mogeUgk is nit de sedert dat oogenbfik in toI- ledigheid steeds toenemende bronnen. Bij de oyemame yan Jaya uit handen der Engelschen in 1816 yonden Kommissarisaeii- Qeneraal de koffijteelt zeer achteniitgegaan. Yolgens den Heer D. 0. Steih FabtI *) zou de uityoer yan 1816 niet meer hebben be- dragen dan ongeyeer 50,000 pikols. Yoor too yer die uityoer, gdijk uit het betoog yan g^ noemden Schrqyer zou moeten irorden a%e- leid, de koffijproduktie yan Jaya Toor dstjaar meet yertegenwoordigen, schiJDt het, dat dit cijfer yer beneden de Traarheid blijft. Im- mers het bHjkt, dat de koffijpluk alleen der Freanger- en Buitenzorgsche landen, dns onge- rekend de oyerige residentien, in 1817. dm een jaar later, heeft bedragen 98,908 pikob ^. Hoe zou tegenoyer zulk een d^kt een uitToer of lieyer eene produktie yan 50,000 pikols in het yoorafgegane jaar zich laten yerklaren? Wei kan er groot yersdul bestaan tnsscfaen den pluk yan twee jaren, maar dan zou hieruit nog geen bewijs yoor achteruitgang, yrel TOor eenen slechten oogst kunnen a^eleid vorden. Maar al neemt men aan, dat die ScfariJTeri te yer gedreyen door de b^eerte, om de ▼on- deren yan de yrijwillige teelt yan koffij, gedu- rende de eerste jaren yan ons hereteid gezag, regt holder te doen uitkomen, geene reden bad, om de resultaten der koffijteelt gedurende het Britsch tusschenbestuur in een te yoordedig licht te plaatsen, het sehijnt niettemm aan geenen twijfel onderheyig te zijn, dat gedn- <) f,Het Jtolomaal wtonopaKdsteUel ems,, door D. (7. SUyn Farvd" nader ioegeHekt door den Sehr^er» Zalt-Bommei, Joh. Nohak k Zoon. 1851, pag. 89. *) Zie bladz. 6 Tan het als bglaag bij het soo even aangehaald werk opgenomen rapport ran den Kommiasaria'GeneFaal bu Bus nz GHisiaHfEa Over kei iteltel pom JMomi^iie, Taa 1 Mai 1897, !>>• F*- s& m lenda dii tonoleQbeBtaiir de ^tadt in Ternd was gvaaJct *); oftehoon hierin geen punt Tan rervijt tegea het Britach besinnr te zodLen is. Bit bestanr toeh had, met nitsomiering van die gedeeltettj waar de op yroegere overeen- komsten berostende Terpligte leTering werd beboadeo en dBs ook het landrentenstekel niet 118 iogeroerd, aoo ala : Boitenaorg, de Prean* ger Regentec^ppen en de daarbij behoorende Knwaii^Bdie distriktea, orend elders het be- gmsel Tan Tiijen aanplant en Tan Tiije beechik- king oTer bet produkt in toepassing gebragt, e& Toor eeae b^ioorlijke ontwikkeling Tan dat beginsel kon bet door Napoleon tegen £nge- bnd zoo streng Tast gebouden kontiuentaal stdsel, waarran men nog in 1816 noodwendig de naweeen moest onderTinden, niet anders daa Terderfelijk zijn *). Hoe dit ook zg, spoedig Teatigden de £om- mifliiriasen'Generaal bunne aandadbt op de Ytaacbelijkbetd, om door doeltreffende maat- regdai de teelt weder aan te moedigen, waar- toe de bijaonder hooge koffijpnjaen in de eerste jaren Tan oiis henteld geaag bovendien niet vemig achenen te moeten medewerken. Het reanitaat bunner oTerwegingen Tindt men m bet beslnit Tan 7 NoTember 1S17, N^ 17 *) en de daarbij gearreateerde stokken, te ireten: de Toorwaaiden Tan de Terburing der koffijtidneD^ eene instmctie Toor de Ge- committeerden tot de opname der koffijtuinen en huone Terburing, en eene publikatie, waarbij de genomen maatregelen ter algemeene kennis wwiea gebragt. Die maatregelen kwamenneder op het Tolgende : l^ 'a GouTexnementa kofiSjtninen aonden warden Terhuard aan de boTolking, bij Toorkeur aan de dessa, door irelke de aanplant was geschied. 