The lichen book; handbook of the lichens of northeastern United States;
Dit bock is ua oud dat hct autcursrecht erop is verlopen, zodat hct bock nu dccl uitmaakt van hct publickc domcin. Ecn bock dat tot hct publickc domcin bchoort, is ccn bock dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijkc autcursrcchttcrmijn is verlopen. Hct kan per land vcrschillen of ccn bock tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn ccn stem uit het vcrlcdcn. Zc vormen ecn bron van geschicdenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden wccrgcgcvcn in dit bcstand, als hcrinncring aan dc langc reis die het bock hccft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliothekcn om materiaal uit het publieke domein te digitaliseien, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publickc domcin behoien toe aan hct publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven levercn, hebben we maatrcgelcn genomen om misbruik door commercicle partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische bepcrkingen op automadsch zocken. Verder vragen we u hct volgende: + Gebruik de besianden alleen voor niet-commerciSle doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpcn voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commercicle doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het sy steem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hicrvoor materiaal uit het publickc domcin te gebruiken, en kunnen u misschien hicrmee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het "watcrmerk" van Google dat u onder aan elk bcstand ziet, dient om mensen informatie over hci project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kuni cr niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domcin is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het ccnmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakclijkhcid voor autcursrcchtcn is bchoorlijk strcng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Hct docl van Google is om alle informade weieldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de voUedige tekst van dit boek doorzoeken op hct web via |http: //books .google .coml r f: t: c q oo.s IBarbBra College Librarg GEORGE FRANCIS PARKMAN (CUMOtlS44) OF BOSTON * hind ol (H,WO, HHWithtd >n l«(W. »i> ■•com* " For the purchase of books for the Llbtary" r« -- * m' \ / F BIJDRAGEN TOT DE GESCHIEDENIS YAN D£N NEDERLANDSCHEN BOEKHANDEL. \ V BIJDRAGEN TOT DB GESCHIEDENIS VAN DEN NEDERLANDSCHEN BOEKHANDEL UITGEGEVEN DOOR DE VKRBENIGING TKR BEVORDERING VAN DE BELAN6EN DES BOEKHANDELS. 4e D E E L. AMSTERDAM, P. N. VAN KAMPEN & ZOON. 1892. DE WETGEVING OP DRUKPERS EN BOEKHANDEL IN DE NEDERLANDEN TOT IN HET BEGIN DER XDL^^ EEUW. VERTALING VAN DE , DISSERT ATIO HISTORICO-JURIDICA DE JURIBUS TYPOGRAPHORUM ET BIBLIOPOLARUM IN REGNO BELGICO," AAN DE LEIDSCHE HOOGESCHOOL TERDEDIGD DOOR J. T. BOBEL NYENHUIS. MDOCXJXIX. Met de latere bijvoegsels en verbeteringen van den schrijver. AMSTERDAM P. N. VAN KAMPEN & ZOON. 1892. i^ t>^ o^s m 1914 4^RA1^ G. F. PAI FUND LEIDEN: STOOMDRUKKBRM VAN L. TAN MIFTBRII BZ. Het schrgyen van een dissertatie is in den regel een vrg ondankbare wetenschappelijke arbeid. Akademische proe&cliriften woiden gemaakt als verplicht taakwerk, rondgestrooid by w^ze van visitekaartjes, b^gezet op den doodenstapel van ongelezen lotgenooten. Toen J. T. Bobel Ntbnhuis, in 1819, ter verkrjjging van den doctoralen graad in de rechten, een dik boek liet drokken: De juribus typographorutn et hibliopolarum in regno Belgteo^ kon lig voomitzien dat z^n moeiten en kosten by nitnemendheid ydel asonden wezen. Wat ter wereld kon bet den man van wetenschap scbelen, hoe het den boekverkoopers in vroeger tyd vergaan was, en wat had de met beslommering overladen handelsman eraan, zich, om der geschiedenifl wil, te gaan verdiepen in dit lyvige boek, dat nog wel geschreven was in het latyn? Het zon een witte raaf zyn, indien nn en dan een rechtsgeleerde, een geschiedvorscher of een boekverkooper noodig vond die bladen in te zien. BoDEL behoefde op die koele ontvangst niet voorbereid te wor- den. Hy had zyn onderwerp niet gekozen om er aanstonds vrengde van te beleven. Toen hy verplicht was een boek te schrij ven, lag de stof voor de hand. Hy had ze niet te zoeken, zy zocht hem. Hy was erme§ opgegroeid. De jonge man, die er zich zoo gaame op liet voorstaan dat hy nog behoorde tot het doorlnchtige geslacht Plantin, en die bestemd was om de opvolger te worden / in het achtbare linis zgner voorvaderen de Luchtmans', had zgn jengd doorgebracht te midden van overleveringen xiit den ouden, klassieken boekhandel, in den deftigen familiekring telken keer ter spraak gebracht. De wetten en regelen, waaraan die handel in z^n gouden tyd van overheidswege gebonden was, of zich zelf gebonden had; de verbodsbepalingen en straffen, die h^ in den loop van jaren en omstandigheden had moeten ondergaan; de inwerking van staat en kerk op de vrijheid van dmkpers: dat alles histonsch en kritisch na te gaan, bleef den jongen jnriBt altoosdoor aantrekken, in zgn uren van verpoozing zoowel als te midden van z^n stndien. Men meet bezield zyn met znlk een harts- tochtel^ke verzamelliefde, gel^k Bodbl was, om te kunnen waar- deeren wat er tot het b^eenbrengen van dit proefischrift getobd is moeten wordeh. De sprenk van z^n geslacht: Spes alit agri' coUm heeft hem van onderzoek tot onderzoek en van ontdekking tot ontdekking geleid, totdat h^ zyn, vooral voor den boek- handelaar zoo merkwaardig boek ter perse kon geven. Toen z^n werk klaar voor hem lag, was in elk geval dit zyn vol- doening, dat hy een eerste schrede gezet had op een nog onbegaan pad, den weg banende voor aUen die door zoeken en samenbinden het verledene tot een eenheid wUlen maken met het tegenwoor- dige. Hy lei zyn arbeid bescheiden neSr naast de stokken, die gedmkt worden niet om een tydlang behageiyk gelezen, maar om dnnrzaam geraadpleegd te worden. Is dat laatste vaak geschied? Wy betwyfelen het. Althans de bewyzen Hggen niet in groot getal voor het grypen. In de laatste halve eenw heeft zLch, nevens de verspreiding van allerlei kennis onder de groote menigte, ook voor oefening in geschiedenis veel meer Inst geopenbeutrd dan voorheen. Met name voor de vaderlandsche. Andermaal met name voor de vak- geschiedenis. Knnst, letteren, wetenschap, handel, ny verheid, volks- leven, zy vragen, met voegzame ondergeschiktheid, een plekje aan den voet van de statige historie van staten en regenten. Ook trekt de geschiedenis van den boekhandel meer dan ooit de aandacht, bovenal in het bnitenland. De bibliotheek van onze Yereeniging getnigt ervan, welk aantal geschriften over boek- handel en aanyerwante vakken in yreemde talen in de laatste jaren te verzamelen is geweest. De commissie, door die Yereeniging aangesteld „yoor het b^een- brengen van bonwstoffen voor de geschiedenis van den Neder- landschen boekhandel", heeft het gelok gehad, haar zorg met ver- scheidene belangrijke b^dragen beloond te zien. Maar zig kon niet nalaten, daartasschenin steeds het oog gevestigd te honden op het vergeten werk van den lang overleden Bodel Nyenhuis, en te wenschen naar het doen van een daad van billigkheid en recht- matige hnlde. Dit standaardboek van onze handelageschiedenis diende, meende z^, te moeten herleven in een vertaling, en de hoofdplaats te beslaan in de reeks van geschiedknndige opstellen, die bezig is zich te vormen. Mr. J. SoDTENDAM, Dolfts geleerde archivahs, nam met inge- nomenheid het werk der overzetting op zich, onder de zorg voor het inlasBchen van de aanvollingen, welke door den schr^ver waren nagelaten. Midden onder den arbeid nam, helaas, de dood hem de pen nit de hand. De heer R. Jesse Jzn. Litt. Doc", te Leiden had de groote goedheid, den begonnen arbeid wel te wil- len voltooien. Behalve die b^voegingen is het boek gegeven onveranderd. Men honde dit in het oog vooral daar, waar de schr^ver nitz^n eigen tigd spreekt, nn mim zeventig jaar geleden. De Commissie: A. C. K&USEMAN. December 1891. Louis D. Petit. R. W. P. DB Veies. I N H U D. HOOFDSTUK I. BlAdz. De Beohten der boekdrukkers en boekverkoopers in Nederland, wat den eigendom der boeken aangaat . . 1 § 1. Het eigendomsrecht der boeken 2 § 2. De rechten tegen de Dadrakkers 22 § 3. De rechten, wat betreft den eigendom van boeken, in deZuide- lyke Nederlanden 65 HOOFDSTUK 11. De Reohten der boekdrukkers en boekhandelaars in de Nederlanden, wat betreft de nitgave van boeken . . 71 § 1. De in al de Nederlanden ter zake geldende rechten v66r de af- zwering van Philips II, gedurende het t\jdperk, loopende van het begin der XVIde eeuw tot het jaar 1581 73 § 2. Rechten, vastgesteld in de Vereenigde Nederlanden, van de af- zwering van Philips in 1581 af tot aandeomwentelinginl795. 95 § 3. De rechten in de Zuidel\jke Nederlanden d. i. in de X Provin- ci€n, die sedert het einde der XVIde tot aan het einde der XVIIIde eeuw werden vastgesteld 184 § 4. De rechten in de vroeger Vereenigde Nederlanden vastgesteld sedert de omwenteling van 1795, tot aan de inlijving in het Fransche Keizerrijk in 1810 208 Bladx. § 5. De rechten vroeger in de Oostenryksche Nederlanden na 17d4 vastgesteld, totdat zij in 1810 dezelfde rechten bekwamen, welke voormaals in de Vereenigde Nederlanden van kracht waren . 223 § 6. De rechten, die in geheel Nederland van het jaar iSlO tot op onzen tijd zijn vastgesteld, zoowel onder Keizer Napoleon als ge- durende de regeering van WiUem 1 225 HOOFDSTUK III. Beohten der Nederlandsohe drukkers en boekverkoo- pers in hunne Qilden 266 § 1. De Gilden in het algemeen 267 a. De buitenlandsche Gilden 267 i. De vaderlandsche Gilden. 1. Oorsprong der Gilden 271 2. Aantal der Gilden ... 277 3. Het aantal Gildebroeders 279 4. Het bestuur der Gilden 281 5. Wetten en doel der Gilden 284 § 2. De Gilden der boekdrukkers en boekhandelaars in Nederlanden hunne rechten 287 § 3. De nieuwere geschiedenis van al onze vaderlandsche Gilden. . 337 Bylagen 853 Register 415 VERBETERING. Biz. 118, regel 8 v. b., siaat: 1853, lees: 1653. „ 157, „ 21 „ n 29 Juni 1745, „ 29 Januari 1745. EERSTE HOOFDSTUK. Over de reehten der boekdrakkers en boekTerkoopers in Nederland, wat den eigendom der boeken aangaat. Terstond bij den aanvang van dit proefschrift kwam het ultstekend voorschrifk van Cicero mjj in de gedachte, dat nl. elke rationeele behandeling van de eene of andere zaak, wil men het punt in quaestie begrijpen, van eene bepaling (definitie) meet uitgaan. Om die les niet te veronachtzamen noch gering te achten, moeten wij doen opmerken, dat het hoofdobject, waarop al de reehten, die wij wenschen op te Bommen, betrekking hebben, zijn: de boeken. Ofschoon wij nu alien weten, wat een boek is, kan daar- yan juist niet onmiddellijk door iedereen een bepaling wor- den gegeven, omdat men zich over de definitie van zulk een alledaagsche zaak niet bekommert en bovendien het geven van definities, die van onderscheiden en tegelijk bon- dige begripsverklaringen, niet tot de gemakkelijkste zaken behoort. Wij willen daarom die van Kant *) laten volgen, luidende : Een boek is een geschrift (het doet er niets toe of 1) 1mm. Kamt, Elem. Metaphys. Juris doctrinae, Pars I, sect. 3, v. d. Lat. ▼ert. V. Korao, p. 126 vg. 1 het met de pen, met drukletters, in veel of weinig blad- zijden, is veryaardigd), dat de plaats vervangt van het woord ; hetwelk iemand door middel van merken en teekens, die woorden en gedachten te kennen geven welke duidelijk door het oog kunnen worden waargenomen, aan het publiek richt. Hij, die tot dat publiek het woord voert, heet schrij- ver (auctor, auteur). Laat ons nu den aard yan het recht onderzoeken, dat dien auteur of anderen toekomt, wat het eigendomsrecht der boeken aangaat. § 1. Over het eigendomsrecht der boeken. Even als iedereen een ontwijfelbaar recht heeft op de stof, die hij uit zijn eigen zaken vervaardigt, is de schrijver alleen eigenaar van de geschriften, de voortbrengselen van zijn vlijt en vernuft, van de vruchten van zijn geest, die hij zelf voortbrengt, kv^eekt en koestert, en dat krachtens een onschendbaar recht. Dit hebben onze voorvaderen ten alien tijde toegegeven en erkend en zuUen wij, althans wat betreft de Yereenigde Nederlanden, trachten aan te toonen. Immers kunnen wij de eigendomsrechten, die weleer in de Zuidelijke Nederlanden golden, bij gebrek aan gegevens, niet zoo breedvoerig behajidelen; wat wij daaromtrent heb- ben verzameld zullen wij te zijner plaats in 't kort vermel- den. Want nu de beide Nederlanden tot een Rijk zijn veree- nigd, kwam het mij volstrekt niet ongepast voor, naar mijn beste vermogen, in dit en het volgend Hoofdstuk na te sporen en uit een te zetten, wat in het geheele Rijk rech- tens was en nog is met betrekking tot het eigendomsrecht der boeken en hunne uitgave. Laten wij dus met de Vereenigde Nederlanden beginnen en daaraan eenige algemeene begrippen doen voorafgaan. B Zoodra een schrijyer zijn werk wenscht 't licht te doen zien, wendt hij zich tot een boekverkooper met de yraag of hij het handschrift wil drukken en uitgeven. Dit kan op verachillende wijzen geschieden. Indien de boekverkooper toestemt en den schrijyer de Yoor de uitgave bepaalde geldsom betaalt of hem het zoo- genaamde honorarium geeft, dan kan worden gezegd, dat hier in den eigenlijken zin een overeenkomst van koop en ver- koop plaats heeft ; indien hij daarentegen het werk van den Bchnjver, die zich niet om het geld bekommert, om niet aanneemt, bestaat er bloot een belofte. Het handschrift nu wordt alzoo het eigendom van den boekverkooper, die het kopijrecht heeft bekomen, d. i., in de eerste beteekenis van dat woord, het recht, het manuscript door den druk te kopiee- ren. Het hs. wordt door den boekverkooper, indien hij ook boekdrukker is ^), maar op zijn order en kosten door een derde, zoo hij zelf de drukkunst niet uitoefent, gedrukt, en door den eigenaar, d. i. den boekverkooper, kopij genoemd, waarvan de verkooper den eigendom slechts aan den boek- verkooper afstaat, die nu (om tot Kant ^) terug te keeren) in eens anders (des schrijvers) naam door middel van het ge- schriH; openlijk spreekt en de ondernemer kan worden ge- noemd. Aldus is de loop der zaak, indien de schrijver zijn gansche recht afstaat. Zoo deze evenwel het kopijrecht vaji het gedrukte werk wenscht te behouden, denkende dat hij zoodoende wellicht grooter voordeel zal verkrijgen, geschiedt niets van wat wij boven hebben gezegd. De schrijver laat zijn werk op eigen kosten drukken en uitgeven, zoodat de drukker en de boekverkooper slechts de bevelen van den schrijver opvolgen, als lasthebbers. De schrijver verkoopt de exemplaren van zijn werk aan den boekverkooper zelf, om 1) Oudtijds, en zonder eenige uitzonderiiig, voor zooveel w\j weten, waren alle boekdrukkers tevens boekverkoopers, al mag in lateren tijd daarin eenig verschil zijn ontstaan. Onder de Fransche heei*schapp^ moesten aan den voet des titels van welk werk ook, worden gedrukt de woorden :/m;)r/- meurS'Ubraires, of Imprimeurs. 2) T. a. p. pag. 127. ze op zijn beurt heinde en verre te verBpreiden. Nil behoudt de Bchrijver het kopijrecht zoowel voor zich, als eeniger- mate Yoor zijne nakomelingen. Yan beide wijzen van uitgave schijnt echter oudtijds de eerstgenoemde het meest in zwang te zijn geweest. Wat nu volgt was onder de verschillende veranderingen, die ons vaderland onderging, niet steeds op den zelfden yoet. Want indien wij, hetzij de voorvaderlgke Nederlandsche staatsinstellingen, hetzij de jongere na de omwenteling op het einde der vorige eeuw ingevoerd, of die, welke de Fransche Eeizer ons opdrong toen hij ons land ten nauwste met zijn onmetelijk Rjjk yereenigde, of ook de in het kortelings bevrijde vaderland van kracht zjjnde staatswetten nauwkeurig tot een punt van beschouwing maakten, wordt daarin een vrij groot onderling versehil bespeurd. Immers verzochten, in het eerste geval de boekverkooper, of de schrijver zelf in het ajidere, steunende op het eigen- domsrecht waarvan wij spraken, Octrooi voor het uitgege- ven werk, sedert het einde der XVI^e eeuw, (octrooien v66r dien tijd verleend hebben wij niet gezien) van de Staten hunner provincie '). Yan daar, dat de Staten yan Holland en Westvriesland, op 28 Juni 1715^), den letterkundigen eigendom, op die wijze yerkregen, als den grondslag hebben erkend yan de priyilegien, die zij yerleenden, met dien yerstande echter, dat de priyilegien ofschoon yergund, yol- gens het besluit der Staten nietig zouden zijn, indien daama beyonden werd dat die eigendom niet bestond. De privile- gi^ nu, waaryan hier spraak is, waren niet zekere bijzon- dere rechten, in 't bijzonder yergund (voorrechten\ zooals bijy. door het Hoofd yan den Staat in grooten getale aan steden of gewesten werden geschonken, maar i/oaarhorgen^ waardoor de eigenaar yan het geschrift, d. i. of de schrijyer. 1) Z\i beginnen met de regeehng van Philips II, vooral te Antwerpen, later te Amsterdam en te Leideu, nog altijd in de i6e eeuw. 2) Zie: Cau en Sgheltus, Groot Placaat-boek, Y. 603; Wiltens, Kerkel. Placaat-boek, III, 252. of de boekverkooper, indien hij het eigendomsrecht door koop had verkregen, werd besohermd tegen andere boek- verkoopers, die hetzelfde boek wilden uitgeven, m. a. w. tegen de nadrukkera^ waarover wij, zoomede over de privi- legien, later onder § 2 zuUen handelen. Indien de schrijver, of de boekverkooper, die Yoor den eigenaar werd aangezien, het eigendomsrecht niet bezat; indien hij, door zich op een verzonnen recht te beroepen, de Staten had misleid, veryiel het privilege van zelf, omdat, zooals ik zeide, het geen voorrecht, maar een waarborg was vanwege de Staten gegeven, dat zij zoowel het recht van den schrijver handhaven als het nadrukken door daarop ge- stelde strafPen beteugelen zouden. Het gevoelen van de Sta- ten der overige provincien aangaande ditzelfde punt is mij uit de stukken niet gebleken; het schijnt echter, dat zij met die van Holland overeenstemden. Zoo bleven, door bijzondere vergunningen en terwijl nie- mand bezwaren opperde, het kopijrecht en het geven van privilegien twee voUe eeuwen bestaan. Over den boekhandel zelf werden v66r December 1796 ^) in ons vaderland geen wettelijke voorschrifken uitgevaardigd. Toen tegen het einde der vorige eeuw de vroegere regeeringsvorm der Neder- landen was opgeheven en de rechten van al ae burgers ge- lijk geworden waren, toen ieder den mond vol had van vrij- heid, gelijkheid en broederschap, konden ook aan niemand meer bgzondere rechten toekomen. De gewoonte privilegien te verleenen werd afgeschaft, over het aannemelijke van welke afschaffing in den breedvoerigen aanhef van het Decreet van het Provinciaal Bestuur van Holland, voor dat gewest alleen den 8 December 1796 ^) uitgevaardigd, talrijkeredenen 1) De Publicatie van 8 December 1796 werd voorafgegaan door een con- cept decreet van 27 November 1795, genoegzaam van denzelfden inhoud. Zie voor den tekst dezer wetten biz. 1 — 11 van „Het Letterkundig Eigendoms- regt in Nederland ('s-Gravenhage 1865). S) Zie : Verzameling van Publication v. h. Provintiaal Bestuur en Provint. Committ6 van Holland en de Nationale Vergadering, representeerende het Volk van Nederland, V. DI. n\ 202. 6 worden aangevoerd en gezegd wordt: „Dat van nu voortaan geene Privilegien of Octroyen tot het drukken en uitgeven van eenige Boeken of stukken zullen worden verleend, als strijdende tegen de thans aangenomene grondbeginselen, vol- gens welke ieder Ingezeten eene aanspraak hecft op de be- veiliging van zijnen regtmatigen eigendom" '). Het kopij- recht echter bleef intusschen voor elken boekverkooper ongeschonden (want van den schrijver wordt te dezer plaatse geen melding gemaakt); immers wordt er bijgevoegd: „dat diensvolgens, wanneer eenig Boekverkooper in deze Pro- vincie een origineel werk uitgeeft, waarvan hij het zooge- naamde regt van Copie bekomen heeft — hij daardoor het regt verkrijgt, voor zich, zijne erven, en regtverkrijgenden, om dat werk uit te geven op al zulke wijze, als hij zal goedvinden ; ais zijnde het gemelde regt een eigendom^ toaarop niemand buiten zijne toestemming aanspraak heeft^ en toaarin niemand hem wag benndeelen'^ ^). Tot 1803 bleef de toestand onveranderd; voor zooveel mij bckend, kwam daarin, behalve in Holland, in geen andere provincie v66r dien tijd verandering. Op den 3 Juni echter van dat jaar kondigde het Staatsbewind der Bataafsche Republiek eene wet af, voor het gansche gemeenebest van kracht, die in veel opzichten, vooral wat art. 1 betreft, vol- komen met de vorige overeenstemt ^), terwijl er verder wordt bijgevoegd: dat diensvolgens, wanneer iemand in de Bataafsche Republiek een oorspronkelijk werk uitgeeft, waarvan hij het gewoonlijk alzoo genoemd Recht van Copij of heeity omdat hij zdf daarvan de opddler is^ of om niet^ of voor geldj of op eene andere, mits wettige wijee, hekomsn heeft (de beide govallen, die wij in 't begin van deze para- graaf hebben aangeduid), hij daardoor, zoo voor zichzelven, als zijne Erven het recht heeft of verkrijgt, om dat werk uit i) Art. 1. 2) Art. 2. 3) De tekst dezer wet is afgedrukt in Het Lettcrk. Eigondoinsregt, bl. 12—17 en in A. C. Kruseman, De fransche wetten op de Holi. drukpers, biz. 135 — 143. Zie hierachter Bijlage A. te geven — op al zulke wijze, als hij zal goed yinden, cUs zijnde het gemdde regt van uitgave een eigendomy waarop niemand buiten deszdfs toestemming wettige aansprcuik heeft^ en in de uUoefenitig van wdk regt niemand hem mag henadedevC^ ^). Zoowel onder de in 1805 ingeyoerde Staatsregeling als onder het bewind van Koning Lodewijk !N'apoleon werd dit onderwerp met stilzwijgen voorbijgegaan. ^) Nauwelijks echter had de Eeizer der Franschen, IN^apoleon, in 1810 het konink- rijk IloUand, de voormalige Yereenigde Nederlanden aan zijn onmetelijk Rijksgebied gehecht, of wij inoesten de Fransche wctten niet alleen aannemen, maar werd ook een wet, door Napoleon op 5 Februari voorgedragen, bij keizerl. decreet van den 9 April van het volgende jaar, in de voormalige Holland- sche gewesten van kracht yerklaard. Dit decreet yan 5 Februari beyat, wat ons onderzoek aangaande het eigendomsrecht be- treft, het yolgende. In den Vl^en titel: de la Propriite et de sa Garantie treft men deze artikelen aan: „Le droit de propriety est garanti k Tauteur et & sa yeuye pendant leur yie — et k leurs enfans pendant yingt ans % Les auteurs, soit nationaux, soit Strangers, de tout ouyrage im- prim6 ou gray6, peuyent coder leur droit k un imprimeur ou k toute personne, qui est alors substituee en leur lieu et place pour eux et leurs ayant-cause, comme il est dit k Particle precedent*). Terstond zuUen wij aantoonen, wat ons in den grondslag en de geyolgen dier artikelen aanstoot geeft. Die gansche waarborg (garantie), yoor ons lets nieuws, was buiten kijf door den Franschen Eeizer ontleend aan de wet, die den 19 Juli 1793 was yoorgedragen door hen, die toen aan het hoofd stonden der aan regeeringloosheid ten naastenbij lijdende Fransche Republiek of zichzelyen aan het hoofd er 1) Art. 2. 2) Zie voor een Concept eener Wet op den boekhandel onder Koning Lodewijk hierachter Bijlage B. 3) Art. 39. 4) Art 40. Zie Collection des Lois et D^cr^ts Imp^riaux relatifs k Tlm- primerie et a la Librairie, etc. Amst. et la Haye, chez les fibres van Cleef, 18tl. p. 1—21 en A. C. Krusbman, De fransche wetten, biz. 172—182. 8 van hadden gesteld, en deze bepalingen ^) yaststelden: „Les auteurs d'^crits en tout genre — jouiront durant leur vie enti^re, du droit exclusif de vendre, distribuer leurs ouvrages dans le territoire de la R^publique, et d'en c^der la pro- pri^t6 en tout ou en partie ^). Leurs h^ritiers ou cession- naires jouiront du mSme droit, durant I'espace de dix ans apr^s la mort des auteurs" '). De besluiten, die, wat het kopij- recht aangaat, aan deze voorafgingen, worden in de boven- bedoelde verzameling niet aangetroffen en heb ik overigens nergens kunnen vinden. Het begrip yan wat het kopijrecht is, schijnt niet al te duidelijk te zijn geweest. De boekver- koopers in Frankrijk, van een privilege voorzien, gaven weleer boeken uit en zij waren tegen de nadrukkers ge- waarborgd, doch er werd niet opzettelijk een wet uitge- vaardigd, waarbij het kopgrecht uitdrukkelijk aan den schrijver of den boekverkooper werd toegekend *). De beginselen der wet van 1793 schijnen dus hieruit te zijn ontstaan, dat de schrjjvers in Frankrijk, toen soms meer dan vroeger bg het schrijven ook op winst bedacht, terwijl zij weleer weinig of geen honorarium hadden ontvangen, nu, meestal met het volste recht, een eenigszins grootere belooning voor. den arbeid en de inspanning, die het schrijven van het werk hun kostte, verlangden dan v66r het midden der XYIII ceuw in zwang was. (Hetzelfde verschijnsel begonal kort te Yoren zich vaak in Duitschland te openbaren). Maar te recht zou men opmerken : Waartoe hier een wet, daar een en ander binnen de grenzen van een burgerrechtelijke over- eenkomst kan worden opgenomenP Misschien voorzag men oneenigheid tusschen de boekverkoopers en de schrjjvers, van welken dozen beweerden eigenaars te zijn van hunne geschrifken, genen verzekerden vroeger meermalen voor een zeer geringe som, ja zelfs somtijds om niet te hebben ont- 1) T. z. p. p. 38, 40. 2) Art. 1. 3) Art. 2. 4) Dit blijkt uit Merlin's lUpertoire itniversei ei raitonne de Juritprudenes op het woord Contrefa^on. 9 yangen wat door hen uitgegeven werd. Licht kon het ge- beuren, dat dit den boekverkoopers, vroeger aan grootere winst gewend, aanyankelijk niet aanstond en weldra de wet van 1793 yerscheen, welke door de schrgyers, of die hun genegen wciren, was ontworpen. Tot het juist yerstand van deze wet dient nog, dat in Frankrijk yaak gebruikelijk was wat w(j in 't begin yan deze § aangayen, dat nl. de schrijyers zelyen op eigen kosten hun gesehrift door den boekdrukker lieten druk- ken en hunne exemplaren aan den boekhandelaar yer- kochten met het doel ze oyeral te yerspreiden, terwijl de Bchrijyer zelf het recht yan kopij aan zich hield. Hiertoe behoort de gewoonte der Franschen, dat de schrijyers daar dikwijls de exemplaren yan hun werk in hunne huizen yerkoopen, terwijl op den titel, behalye den naam yan een of meer boekyerkoopers waar het werk te koop is, ook de woorden: cheis VAtUeur yoorkomen. Somtijds is ook de schrijyer alleen yerkooper. Indien wij nu aannemen, dat het geyal, dat nl. de schrijyer het kopijrecht aan zich be- hield, reeds meermalen y66r den grooten omkeer yan zaken in het jaar 1792 in Frankrijk ontstaan, zich heeft yoorge- daan, kunnen wij den oorsprong yan de wet. yan 1793 hier- aan toeschrijyen, dat, toen in eyengenoemd land alle yoor- yaderlijke bijzondere Statuten met de nieuwe wetboeken moesten worden yerwisseld, ook de yroeger niet beschreyen rechten der schrijyers bij de wet yastgesteld moesten worden. Aan het biUijk oordeel laat ik oyer te beslissen, welke oor- sprong der wet de yoorkeur yerdient : misschien yielen beide oorzaken samen. Zeyentien jaren later, ofschoon daar een andere Staats- regeling bestond, werd een nieuwe wet in Frankrijk inge- yoerd, waaryan de artikelen 39 en 40 met het Iste en 2de der yorige wet oyereenkwamen en als ware 't daarop ge- bouwd waren; de wetgeyer had echter eenige wijzigingen aangebracht. Yolgens de wet yan 1793 kwamen na den dood yan den schrijyer zijn erfgenamen of rechtverkrijgenden in aanmerking, krachtens die yan 1810 zijne weduwe en 10 hinderen. In 66n opzicht werd het recht beperkt, aangezien door erfgenamen een begrip van wijder strekking wordt aangeduid dan door echtgenoote en Mnderen] doch in een ander daarentegen, uitgebreid, daar de tijd van den duur van het kopijrecht na den dood des schrijvers, vroeger tien jaren, bij de latere wet verdubbeld werd. Wat nu den aard zelve van dit recht betreft: al de exemplaren van de eerste uitgave zijn of terstond, of in een zeker tijdBverloop aan een boekhcmdelaar verkocht, of, zoo ze niet verkocht wor- den, behoudt de schrijver of zijn echtgenoote en kinderen de boeken, zoodat de termijn bij art. 39 aan het kopijrecht gesteld, slechts slaat op het geval, dat, als de eerste uit- gave uitverkocht en de tijd niet verstreken is, een tweede editie moot worden bezorgd. Daarvoor nu moot den schrij- ver, als hij nog leeft, of na zijn dood, aan zijne weduwe of kinderen, door den boekverkooper een zeker bedrag worden betaald, waaromtrent tusschen hen moot worden overeen- gekomen, tenzij de schrijver en de boekverkooper, toen de eerste uitgave verscheen, met het oog op een mogelijken herdruk, de in dat geval te betalen som bepaald en in rechten beloofd hebben. Dat twintig jaren na den dood van den vader het recht op het boek of op de overgebleven exemplaren — welk recht slechts indirect het kopijrecht kem worden genoemd, het recht van kopieeren door den druk — niet op den Staat overgaat, doch hem alleen een recht in geval van een tweeden druk toekomt, blijkt uit art. 11 van een tweede editie van het boek den boekverkooper drukt. Later zU hierop worden teruggekomen. Intusschen geven eenige andere bepalingen in de beide Fransche wet- ten aanstoot, daar zoowel uit art. 2 der wet van 1793, als uit art. 40 van die van 1810 blijkt, dat de schrijyer zijn eigendomsrecht of kopijrecht niet slechts aan een boekdruk- ker en een boekhandelaar kan verkoopen, wat uit den aard der zaak volgt ; niet slechts aan de weduwe en de kinderen, die uit de nagelaten goederen yan den echtgenoot en den yader moeten worden onderhouden, maar ook aan ieder ander, Dit toeh moet uit de bewoordingen der beide wetten, art. 2: ^h^ritiers, ou cessionaires" (recktverkrygenden\ en art. 40: ^les auteurs pen vent c6der leur droit — k toute personne" worden opgemaakt. Wij nemen geen aanstoot aan den boekdrukker en den boekverkooper, evenmin aan de weduwe en de kinderen, maar wel aan die derden, aan wie in dit geval de boekverkooper, na betaling eener wille- keurig door genen te bepalen geldsom, de vergunning tot het bezorgen eener nieuwe uitgave moet vragen. Die vreem- den, of de in min of meer verwijderden graad van bloed- verwantschap of zwagerschap, of ook de door geen anderen familieband tot den schrijver in betrekking staande perso- nen, zijn meestal nog veel minder met de boekverkoopers in aanraking. Evenwel zijn er van den anderen kant, die de reohtvaardigheid van deze zich ver uitstrekkende macht van den schrijver verdedigen en aldus redeneeren: P. dat de schrijver het recht in eigendom heeft: dat men over datgene, wat men in eigendom heeft, naar goedvinden kan beschikken, (waarop wij antwoorden, dat zoo de schrijver al naar strong recht aan vreemden zijn recht kan verkoo- pen, de welwillendheid er hem dan toch toebrengt dit niet dan ten gunste van den boekdrukker of den boekverkooper te doen). 2^. Stellen wij dit geval: er zijn twee schrijvers, Cajus en Maevius; Cajus draagt zijn recht, dewijl hg geen echtgenoot nalaat, bij zijn overlijden aan zijn zoon Sempro- nius over, die binnen een jaar sterft; Maevius laat bij zijn dood zijn zoon Titius als erfgenaam achter, die gedurende 12 de twintig voile jaren, door de wet vergund, van het kopij- recht in geval van een nieuwe uitgave het genot heeft. Waarom, zoo wordt gevraagd, mag Titius nu dat genot hebben boven de bleed- en aanverwanten van Sempronius, die wellicht behoeftig zijnP (waartegen wij aanvoeren, dat dit in de eerste plaats een bijzonder geval is en daarenboven de bezittingen van den vaderaltijd op diens afstammelingen moeten komen ; dat zoo de overige bleed- of aanverwanten daarvan lets verkrijgen, dit wel is waar naar de rechts- beginselen verschuldigd is, doch nochtans als een toevallige vermeerdering van hetgeen zij reeds bezaten, moot worden beschouwd). Laat ons tot de beschouwing van andere be- palingen dezer wet overgaan. In Frankrijk kon deze wet goed werken, waar, gelijk ik met een enkel woord op- merkte, zeer vele schrijvers hunne werken op eigen kosten uitgeven en al de exemplaren of een gedeelte daarvan aan de boekhandelaars verkoopen of ze zelf, schoon verstoken van de gelegenheid ze wijd en zijd te verspreiden, waarvan de boekverkoopers in hun eigen belang kunnen partij trek- ken, toch, dewijl de Fransche taal nu in een verbazend groot gedeelte der aarde gelezen wordt, eenigermate ver- spreiden en verkoopen; ofschoon wij overtuigd zijn, dat in 't algemeen den schrijvers voor deze soort van koophandel de geschikte tijd en de neiging zal ontbreken. Het boven- staande moge voldoende zijn om het oordeel en de meening van de Franschen zelven over deze wetgeving te doen kennen. Daarentegen waren de Nederlanders^ die de voormalige Vereenigde Nederlanden bewoonden, maar vooral de Noord- Nederlanders, weinig met de wet van 1810 ingenomen. Zij toch nam niet op en ging met stilzwijgen voorbij het eerste geval betreiFende de uitgave van boeken, in het begin van deze § vermeld, en dat bij ons inzonderheid voorkwam, en verreweg talrijker dan de gevallen, waarover de artt. 39 en 40 handelen. De macht van de schrijvers wordt bij die wet verder uitgestrekt; althans wordt zij, gesteld dat die uitgebreidheid haar reeds vroeger stilzwijgend was toege- kend, wat wij sterk betwijfelen, nu uitdrukkelijk beschreven. 13 Yoor bijzondere gevallen ging zij het hier te lande meer algemeene geval yoorbjj, dat nl. de schrijyer zijn handschrift yoor een grootere of kleinere geldsom, maar die de yer- diensten yan het werk en den arbeid des Bchrijyers eyen- aarde en honorarium werd genaamd, aan den boekyerkoo- per oyerdroeg na een wettelijk yoltrokken koop en yerkoop. Immers heeft de handeling bij elken koop en yerkoop ten doel, dat een zaak of een koopwaar yoor een bepaalden prijs worde losgemaakt, en aangezien de koop en yerkoop yoltrokken is zoodra partijen het eens zijn geworden oyer de zaak en den prijs, kan die handeling yeel meer geacht worden yoltrokken te zijn en gaat de zaak met al de haar aankleyende rechten in den eigendom der keepers oyer zoodra de koopprijs is betaaid. In dit bij ons het meest yoorkomende geyal deed de schrijyer door koop en yerkoop afstand yan al zijne rechten, gelijk wij uit den aard der oyereenkomst aantoonden, zoodat de boekyerkooper bij het yerschijnen yan een nieuwe uitgave de winst daaryan ge- noot. De Fransche wetgeyer zag, zoowel in 1793 als in 1810, dit geyal, als had het nooit bestaan, yoorbjj, ofschoon onder de yoomaamstc doeleinden yan de wet behoort het meer algemeene yast te stellen, dat enkele uitzonderingen toelaat, en wij oyertuigd zijn, dat niet elke schrijyer wil, dat de kosten, yoor de bezorging der uitgaye yan al zijn boeken betaaid, hem worden in rekening gebracht, maar meermalen met den yerkoop yan zijn recht aan den boek- handelaar teyreden is. En inderdaad bracht dit geyal, dat oyer 't hoofd werd gezien, den schrijyer meer yoordeel aan, dan de beide geyallen in de artt. 39 en 40 yeryat, yoor zooyeel krachtens art. 40 de schrijyer na eenigen tijd het kopijrecht yan de oyerige exemplaren en het recht yan een tweede uitgaye tot twintig jaren na zijn dood aan den boek- handelaar afstaat en yerkoopt. De winst, die yoor den schrij- yer uit het geyal, dat yerzuimd werd, yoortyloeit, schijnt mij toe grooter te zgn, want terstond bekomt hij een niet geringe som gelds, waaryan hij yoor zich en de zijnen, hoe dan ook, een yerstandig gebruik kan maken. 14 Indien daarentegen de schrijver het kopjjrecht behoudt, — laat ons dit geval stellen — verkoopt hij verscheidene exem- plaren aan een boekhandelaar, om ze voor hem, hoe dan ook, te yerspreiden. Om dit te doen, moet hij alle middelen beproeven, uithoofde van de kleine uitgestrektheid gronds, waar onze taal verstaan wordt. Ik betwijfel echter ten sterkste of die middelen den Bchrijver zijn doel zouden doen berei- ken, want een schrijver kan niet als koopman optreden. Intusschen behoudt de schrijver de niet verkochte exem- plaren voor zich en de zjjnen. Maar nu beleven wij zulke tijdsomstandigheden, dat terwijl een ontzaglijke menigte van boeken het licht ziet, het een het ander verdringt en na een zeker tijdsverloop zeer veel boeken niet meer gelezen noch verkocht worden ; na weinig jaren wordt dus het voor- deel hoe langer hoe minder. Dit is inzonderheid het geval met geschriften, die over wetenschappelijke stelsels en theo- rieen handelen, waarvan het een het ander vervangt. Ofschoon wij dit slechts in het algemeen bedoelden, bestaan er toch zeer bekende uitzonderingen op het punt van boeken, die na weinig jaren niet meer gelezen worden, en komen hier en elders in ons vaderland geschriften uit, wier auteurs zich onsterfelijke roem en eer verwerven. Wij verzoeken die schrijvers dringend aan onze woorden geen aanstoot te nemen. Evenwel moet de waarheid niet verborgen worden. Maken dan de werken, die door de slechte tijden niet ge- troffen worden, niet een gering gedeelte uit van het boeken- tal, dat dagelijks uitkomt? De overige werken worden vooral in de eerste vijf jaren na de uitgave verkocht, waama een groote menigte van boeken of in vergetelheid geraken, of geen nieuwe exemplaren meer bij de boekhandelaars worden gekocht en men zich op een andere inanier van die boeken voorziet. Indien de schrijver nu na zeker tijdsver- loop, als hij meent genoeg verdiend te hebben, zijn voile kopijrecht, zijn overgeschoten exemplaren, zoowel als zgn recht in geval van een tweede uitgave aan den boekhan- delaar krachtens art. 40 verkoopt, dan blijkt van zelf uit hetgeen wij boven aanvoerden, dat zulk een groot getal van 15 exemplaren, als reeds verhandeld werd, niet zal yerkocht worden, en de schrgver meestal uit dien v.erkoop het voor- deel niet zal trekken, dat hij zich yroeger had voorgesteld. Indien wij de tweede uitgave beschouwen, waarover art. 39 bljjkbaar handelt, vloeit daaruit een zeker geldelijk voordeel van de zijde der boekverkoopers voor de schrijvers of hunne erfgenamen, die het kopierecht behielden, yoort. Aanyankelijk schijnt dit yoor de schrijyers yrij yoordeelig. Maar hoe weinig boeken beleyen bij ons een tweeden druk, en zuUen de schrijyers zelf niet bekennen, dat dit tot de zeldzaamheden behoortP En hoe weinig gebeurde dit onder de Fransche oyerheersching, toen om yerscheiden oor- zaken yelen hun geld bewaarden, om dat liever aan het aan- schaffen yan de eerste leyensbehoeften te besteden. Niemand moot mi] tegenwerpen (om den schrijyers gedurende die twintig jaren het kopijrecht te yerzekeren) dat een eyen- tueele tweede ui%aye in de eerste jaren na het yerschijnen der eerste editie geschiedt. Dadelijk zou ik hem de tweede uitgayen yan Latijnsche en Grieksche schrijyers toonen en in 't algemeen talrijke door zeer geleerde mannen in 't Latijn geschreyen boeken, die yijftig, honderd, ja tweehon- derd jaar na hun dood met de zelfde, yaak met yuriger begeerte, werden gezocht, dan tijdens het leyen der schrijyers zelyen, of wel, indien het de zoogen. Massieke schrijvers gold, die hier vooral in aanmerking komen, sterker navraag hadden dan bij het leven van hen, die de uitgave der Oude schrijyers bezorgden en met ophelderingen verrijkten, van welken de heden levende, zelfs toen wij onder de Fransche heerschappij waren, door een juist inzicht, meestal het kopijrecht niet telden, dat volgens de Fransche wet twintig jaar na hun dood op den Staat overging of dotnaine public werd, terwijl krachtens de wet van 29 April 1811 een werk niet dan na het betalen van het vastgestelde recht kan wor- den herdrukt. Wij hebben, zoo ik mij niet bedrieg, in het bovenstaande bewezen, dat het meer in het belang der schrijvers is het « handschrift yan hun werk aanstonds aan den boekhandelaar 16 te verkoopen en alles af te staan. Van den anderen kant nu is de boekverkooper er op gesteld yoor zich cUleen de rechten te bezitten, waarvan de gemeenschap dikwjjls een bron van oneenigheid is. De een moge deze, de ander gene meening zjjn toegedaan, wij moeten ten yoordeele van de boekverkoopers uitspraak.doen. In de beide Fransche wetten merken wij een andere strenge bepaling op, waarbij het in geval yan een tweede uitgaye aanwezige kopijrecht, yolgens de wet yan 1793 tien jaren en kraehtens die yan 1810 twintig jaren na den dood des schrijyers teniet gaat. Nu schijnt het hard P. indien de schrjjyer het recht op zijn boek tot aan zijn dood heeft behouden, de kinderen. eenige jaren na huns yaders oyer- lijden, de yrouw na den dood yan haar man te berooyen yan de rechten op hetgeen de yader of de echtgenoot heeft geschreyen, die nl. yan een tweede uitgaye. Immers boeken zijn yruchten yan den geest, die niemand, zelfs de wetgeyer niet, den eryen yan den schrijyer schijnt te kunnen ontnemen. 2^. Zoo de boekhandelaar, na de betaling yan het honora- rium yan het handschrift, al de rechten op het werk heeft yerkregen, of indien hij later na eenig tijdsyerloop het kopijrecht yan den schrijyer heeft gekocht, zoodat op hem en zijn nakomelingen de bepalingen der artt. 39 en 40 moeten worden toegepast, komt het ons ongepast, ja zelfs hard yoor, zoo twintig jaar na den dood yan den yader of den echtgenoot het geyal yan een tweede uitgaye zich yoor- doet, de kinderen of de yrouw yan een recht te berooyen, dat de yader of de man na een wettelijk gesloten koop en yerkoop had yerkregen. Yan deze niet weinig onrechtyaardige wijze yan handelen wordt in ons oud-Hollandsch recht geen spoor aangetroffen. De schrijyer toch behield in het zeer zeldzame geyal yan yerkoop yan zijn handschrift yoor altgd het kopijrecht yoor zich en zijn nakomelingen, terwjjl dit recht bestendig aan den boekhandelaar bleef, die het yan den schrijyer ge- kocht had. Ook doet het er tot beperking naar Franschen trant yan 17 het kopjjrecht niets toe — zooals sommigen beweren — dat de schrijvers en boekverkoopers, als de bepaalde termijn yerloopen is, al genoeg yerdiend hebben en dus gemakkelijk van hun recht kunnen worden beroofd. Niemand kan wegens eerlijk verkregen winst van zijn rechten worden verstoken. Intusschen begrijpen wij het doel, waarmede Napoleon door middel van art. 39 het recht beperkte, goed, na inzage van het decreet van 29 April 1811, waarbij, na het verstrijken van den termijn, een tweede uitgave belast wordt met een recht door den boekhandelaar verschuldigd aan een fondB, waaruit hij onderstand zou genieten en dat la Direction genercUe de Flmprimerie et de la Librairie werd genoemd. Hoe het zij, het komt one voor dat de laatstvermelde handel- wijze onder de overige looze en onrechtvaardige daden van Napoleon moot worden geteld. Tot zoover onze beschouwingen over de Fransche wetten. Ofschoon de wet van 5 Febr. 1810 ons in dat opzicht niet aanstond, moest men voor de noodzakelijkheid wijken, doch zoodra ons vaderland, zoozeer en zoo lang, helaas^ van zijn rechten beroofd, tegen het einde van het jaar 1813 door de manmoedigheid van hen, wien door alle eeuwen heen de hoogste lof toekomt, de vrijheid had herkregen, moest in 't algemeen veel van de Fransche instellingen, als vaak hard en, schoon voor de Franschen geschikt, in strijd met onze zeden, worden afgeschaft. Een van de eerste onder- werpen, waarmede de zeer geliefde Oranjevorst zich na zijn terugkomst in het vaderland bemoeide, was inzonderheid de zaak van de pers en den boekhandel. In het besluit op dit stuk den 24en Januari 1814 ^) uitgekomen, wordt het een en ander gevonden, dat, door de publicatie van 3 Juni 1803^) opgehelderd, luidt als volgt: „De Fransche Wetten 1) Zie StaaUbl. 1814, n^ 17. 2) In den aanhef van het besluit zegt de wetgever deze publicatie hoofd- zakelijk te hebben gevolgd: „In aanmerking nemende dat, vdor deinlijving dezer landen in Frankr^k, wetten in werking waren, waarvan hetdoeleinde was, aan elken Schrijver en Drukker zijn wettig regt van eigendom te 2 18 en Reglementen, betrekkelijk de Boekdrukkerij en den Boekhandel, daaronder begrepen die welke de Nieuws- papieren betreffen ^), zijn, van dato dezes, geheel en al afge- schaft" ^). Nu het Fransche is afgeschaft, willen wij een blik slaan op het nieuwere en yaderlandsche recht. Dewet- gever vervolgt aldus: ^^^ ^^^ ^^^ oorspronkelijk werk uitgeeft — , waarvan hij het recht van copie als opsteller, of anderzins (door het van den schrijver zelf te koopen, gelijk ieder dat, waarvan hij den eigendom heeft, due elke schrijver zijn geschrift, op zijn kosten voor de uitgave ge- reed gemaakt, kan verkoopen), wettig bezit, verkrijgt hier- door, voor zich zelven en zijne erven, het uitsluitend regt, om hetzelve werk uit te geven, mits in alios voldoeudeaan de bepalingen, in de navolgende artikelen vermeld" (over het nadrukken) ^). Indien men de wet z66 uitlegt, gaat alles goed. Intus- schen wordt hier geen gewag gemaakt van een termijn aan het eigendomsrecht gesteld, die in de vorige wetgeving werd aangetroffen. Zoo was dan door dit besluit, dat doH Nederlanders aan- genaam en welgevaUig was, voor ons belang goed gezorgd. 