Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Gleicht ihr Kind bet der Geburt einem gewöhnlichen Menschenkinde, ist es also kein Albino, so wird nachgeforscht, mit welcher Person dasselbe Achnlichkeit hat, und ist eine solche gefunden, so wird dieselbe vom Dorfrath als Vater des fraghchen Kindes erklärt und verfüllt in Strafer. De twee schuldigen worden tegelijk terecht gesteld. „Die Delinquenteny, aldus Sundermann, werden in eine enge Grube gesteckt, soweit, dass deze prostitutie vór het huwelijk, waar zij dus in Europa voorkommt, werkelijk wel eens cen middel is, om zich van de vruchtbaarheid van het meisje te over- tuigen. Intusschen is deze strekking van het gebruik zeker secundair, en met men corspronkelijk ook hier er iets anders mede bedeld hebben. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. AAS Nur noch der Kopf zu sehen ist und dann erhalten sie einen Tuanzenstich oder einen Messerhieb in den Hals, worauf die Grube zugeschickt wird. Man soll auch schon. Ein Paar lebendig bis an den Hals eingegraben und sie dann ihrem Schicksal überlassen haben, wie man anders oft solche lebendig, aber völlig, begraben soll. Intüsschen schijnt niet altijd de doodstraf onmiddelijk te worden toegepast, doch wordt de man eerst beboet, en is het alleen bij wanbetaling, dat hij, en met hem de schuldige vrouw, om het leven gebracht worden 32. — Niet minder streng wordt bij de Tgorroten van de Philippijnen op de kuischheid van de jonge meisjes gelet. Kntgegen den bedeutendlichen Sitten der Tagalen und Bisayer hüten die Igorroten ängstlich die Keuschheit ihrer Miidchen. Sobald die Kinder geschlechtsreif werden, tritt eine vollständige Tsolirung der Jünglinge und Miidchen ein. In jedem Dorfe giebt es zwei große Fläuser, in dem einen bringen die Jungfrauen In dem anderen die Jungfrauen die Nacht zu; ein Greis bei ersteren führen die Oberaufsicht und verhindern, dass Jemand zur Nachtzeit sich hinaus- oder hereinschleiche. Bei ‘Tage werden die Jungfrauen bei jedem Ausgange von älteren Frauen ihrer Familie oder dem Vater selbst begleitet und bewacht. Der Felter tritt eines Mädchens wurde bei einigen Stück mit dem Tode, bei anderen durch schwere Züchtigung bestraft. Diese Strenge bewirkte, dass die Mädchen, welche ihren Trieben freie Zügel schiessen lassen, indem sie die Wachsamkeit ihrer Aufseher trüben, vorgedessen, von Affen im Walde genothziichtigt worden zu sein. Van de Menangkabawsche Maleiers lezen wij dat voorheen, wanneer eene ongetrouwde vrouw zwanger werd, zich alle mannen uit het dorp verzamelden. Ieder wierp dan, om haar te vernederen, met een steen of stuk hout op hare woning. Vervolgens werd zij naar den radja gebracht, wiens lijfeigene of slavin zij werd. Maakte Zichter iemand als vader van de vrucht bekend, dan kon, als er gegen redenen waren, die dit verhinderden, door een huwelijk en het. Von Rosenberg, Der Malayische Archipel, blz. 167, en Het eiland Nias, blz. 101—102; Sundermann, Die Insel Nias, Allgemeine Missions-Zeitschrift, dl. XI, blz. 421; Durdik, Genees— en verloskunde bij de Niasers, Geneeskundig Tijdschrift v. Nederl. Indië, dl. XXII, blz. 266—268. 33 Blumentrit, Versuch einer Ethnographie der Philippinen, blz. 27. — Zoodra echter de einzelnen verloving tot stand gekommen is, leven de jongelieden samen, gelijk wij in het slot van het vierde hoofdstuk gezien hebben, vdenn es silt vor Allem, die Fruchtbarkeit der Braut zu erproben. 446 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. betalen eener boete, deze straf voorkomen worden. Ziehier nog een bericht omtrent de Sibujau’s, behoorende tot de Zee-Dajaks: „The Sibujau, though they do not consider the sexual intercourse of their young people as a positive crime, yet are careful of the honour of their daughters, as they attach an idea of great indecency to promiscuous connection. They are far advanced beyond their brethren in this respect, and are of opinion that an unmarried girl proving with child must be offensive to the superior powers, who, instead of always chastising the individual, punish the tribe by misfortunes happening to its members. They, therefore, on the discovery of the pregnancy fine the lovers, and sacrifice a pig to propitiate offended Heaven, and to avert that sickness or those misfortunes that might otherwise follow; and they inflict heavy mallet for every one who may have suffered from any severe accident, or who may have been drowned within a month before the religious atonement was made” 55. Some words, but het zwanger worden van een ongehuwd meisje, alleen de ‘bedrijver daarvan gestraft, gelijk dit onder anderen het geval is bij de Pasémahers. Ook hierbij geldt het nvirgini parturienti creditur”. Indien, zoo luidt eene bepaling uit de undang-undang, weene maagd zwanger is, zonder dat het bekend is wie daarvan oorzaak is. Worden de gezählenen dorpsbewoners in het raadhuis vereenigd. Vervolgens wordt benzoë gebrand en het inet vereenigd. Dien zij aanwijst en onder cede verklaart, haar medeplichtige te zijn, wordt beboet inet vereenigd. Kuischheid wordt dus bij sommige volken in zooverre op prijs gesteld, dat, door straffen als anderszins, de jonge meisjes tot de betrachten daarvan gedwongen worden. Van de bruid wordt dus gevorderd, dat zij als virgo intacta de echtkocts bestijgt. Niet zelden wordt dit coram populo geconstateerd. Zoo is het bij de Madoereezen gebruik dat twee vrouwen, na gehouden onderzoek, openlijk verklaren, dat de bruid nog mägde is, waarna, bij aanziellijken althans, kanonschoten gelost worden, terwijl in het tegenovergestelde geval. Gerth van Wijk, Een Menangkabauwsche heilige, Tijlschr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. XXIV, blz. 228, noot 3. Spenser St. John, Life in the forests of the far East, dl. I, blz. 52—b3. Gersen, Undany-undang van de Pastmah-landen, Tijdechr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. XX, blz. 117, art. 26. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 447 de jonkman het recht heeft, de verbintenis te verbreken 37. Van de Makassaren en Boegineen lezen wij, dat het bewijs der virgi- nitas met een stuk katoen op een zilveren schenkbord aan de ouders van den bruidegom wordt vertoond. Indien dit bewijs ontbreekt, zou de man op staanden voet echtscheiding kunnen eischen *8. Men ziet dus, dat bij de drie genoemde stammen de virginitas eene stilzwijgende voorwaarde is bij het huwelijk. Nog bij meer volken is dit het geval. Als bij de Atjehers eene vrouw, die maagd heet, trouwt, en de man in den nacht, waarin de huwelijksgemeenschap plaats heeft, bemerkt, dat dit niet het geval is, worden, ten teeken daarvan, de bultzak en de kussens doorgesneden, opdat de vader van het meisje, dit ziende, de helft van den bruidschat teruggeve, om de verbintenis te bevestigen en er geen zaak uit te doen ont- staan 89. Ook bij de stammen van Ceutraal-Celebes wordt de vir- giniteit der vrouw bij het huwelijk gevorderd, en heeft de man recht, echtscheiding te vragen, wanneer die niet aanwezig is, hetgeen hij, tusschen den eersten en den derden nacht na de voltrekking van den echt, aan de bloedverwanten der vrouw heeft te verklaren 4°. Op de Ceramlawoet- en de Goram-eilanden is het gebruikelijk, dat, op den vierden dag na het huwelijk, des morgens, de jonkman zich naar de woning zijner ouders begeeft, vergezeld van de bloedverwanten zijner vrouw, om verslag te doen aangaande den maagde- lijken staat van deze. Is dit gunstig, dan worden de geleiders ont- haald op sirih-pinang en palmwijn *.  een koord om het midden gebonden, waarin zich negen stevig gelegde en met was bestreken knoopen bevinden. De man moet nu, alvorens het huwelijk tot een consummatum te maken, trachten die knoopen, alleen met behulp van den duim en den wijsvinger zijner linker- hand, open te maken. Eerst wanneer hem dit gelukt is, dikwijls na maanden, mag hij met zijne vrouw gemeenschap hebben. Ontbreekt het bewijs der virginitas dan niet, dan vertoont hij het koord aan 87 Veth, Java, dl. I, blz. 636. 38 Matthes, Bijdragen tot de ethnologie van Zuid-Celebes, blz. 42. 89 Van Langen, Atjehsch woordenboek, i. v. bikir. © Riedel, De oorpronkelijke volksstammen van Centraal-Selebes, Bijdragen tot de T. L. en Vk. v. Nederl. Indië, be volgreeks, dl. I, blz. 91. *! Riedel, De sluik- en kroesharige rassen tusschen Selebes en Papua, blz. 172. 5e Volgr. IV. 29 448 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. de ouders van het meisje en biedt hun, als bewijs van erkentelij heid, een geschenk aan **. Waar de beoefening der kuischheid reeds, gelijk bij de zooev genoemde volken, vór het huwelijk aan de vrouwen als eene ve plichting is opgelegd, spreekt het vanzelf dat daaraan, ook tijde het huwelijk, niet minder stipt de hand zal worden gehouden. I is echter evenzeer het geval bij de stammen, bij wie de jonge meisj geslachtelijk geheel vrij zijn en zich aan de grootste losbandighe plegen over te geven. Zoo, om hier eenige voorbeelden aan te voere: bij de Zee-Dajaks van Sarawak. »Though virtue before marriage is little respected, faithlessness after the marriage feast has taken place is a grave and serious offense in which the whole village concerned” *3. Even onkuisch, heet het van de Engganeezen, : de meisjes vór het huwelijk zijn, even kuisch zijn zij als getrouw vrouwen; zelden verneemt men, dat zij aanleiding tot berispn gevven 4, Ook bij de Timorlawoet-eilanders, die de jonkvrouwelijk kuischheid volstrekt nog niet op prijs stellen, wordt daarentegen : trouw der gehuwde vrouwen zeer geroemd *5. Van de Savoeneez Wordt medegedekt, dat, „the married women are true and chaste: zeer in tegenstelling van hetgeen zij eenmaal als jonge meis} 42 Wij late. hier de beschrijving van dit gebruik volgen, zooals die voorkor in het opstel van een inlandschen schoolmeester over het eiland Roti, bij: Vo derman, Het journaal van Albert Cilfs, eene bijdrage tot de kennis van : Kleine Svenda-eilanden, blz. 112: #Djikalau parampuwan itu maseh perawa: maka ibunja haros ambil suwatu tali ketjil dari benang kira-kira-kira-kira-pa pa djangnja dan ikat pada pinggang perampuwan itu. Maka pada tali itu dibuwat buku jang digesok dengan lilin sopaja dengan susah boleh dapat buka itu. Mal laki-laki itu sekali-kali tijada boleh tjampor dengan penganten perampuwan i tjara laki bini, maskipon 1—12 bulan lamanja, melajinkan segala buku-kuku i sudah dibuka. Laki-laki ini tijada boleh buku buku-buku itu dengan kaduy tangannja atau samuwa djarinja, melajinkan dengan duwa djari sadja, ja-i! djari Mai dan dari anak dari tangan kiri. Kalau laki-laki itu bekin putus ik perut bininja, jang pakai 9 buku itu, maka ija haros kena denda saberapa banjt jang orang tuwa-tuwa dari perampuwan itu tuntut. Djikalau laki-laki itu tjep akan membuka segala buku-buku itu, belehlah ija tjampor dengan bininja tja: laki isteri, dan djikalau njata padanja jang sabenarnja parampuwan itu mas perawan, laki-laki itu haros bawa tundjuk ikat perut bininja pada «rang tuw: tuwa dari perampuwan itu. 8 Low, Sarawak, its inhabitants and productions, bliz. 196. 4 Walland, Het eiland Engcano, Tijdschr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. XIV, blz. 10. Riedel, De sluik en kroesharige rassen tusschen Selebes en Papuwa blz. 278-279. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 449 waren, Hetzelfde geldt van de Alfoeren van Halmahera. Huwelijkstrouw, zegt de Heer Campen, is bij hen regel. Anders dan het jonge meisje, dat men meer als algemeen eigendom be- schouwt, en met wie dus, zooals wij hiervoren gezien hebben, elke gemeenzaamheid geoorloofd is, wordt de gehuwde vrouw ontzien, en is de geringste vrijheid, die men zich ten opzichte van haar veroor- looft, eene strafbare handeling 47. Eindelijk willen wij nog op de Bataks wijzen. Hoe losbandig de vrouw ook vór haar huwelijk moge hebben geleefd, in den echt is zij trouw aan haren man en wordt de strengste onthouding door haar in acht genomen *8. Van de gehuwde vrouw worden dus kuischheid en trouw *8. *8. *9. *10. *11. *12. *13. *14. *15. *16. *17. *18. *19. *20. *21. *22. *23. *24. *25. *26. *27. *28. *29. *31. *32. *34. *34. *35. *36. *37. *38. *39. *41. *42. *43. *44. *44. *44.  zelden met den dood. Bij ondekking op heeterdaad toch, kan het wraakrecht worden toegepast: de overspelige vrouw en haar mede- plichtige mogen door den beleedigden echtgenoot nedergelegd worden. Wordt dit wärmern eine besondere, dann vervollenden de schuldigen in einem boete, overreenkommende niet zelden met het bedrag van het gebrücken wergeld. Deze bestraffig geschiedt echter, gelijk Kördding dit van de Bataks opmerkt, doch wat ook van de meeste andere volken geldt, „weniger wegen Verletzung der Sittlichkeit als wegen Rechtsverletzung, „wenn der wegen Verletzung der Sittlichkeit als wegen recht vergessen is en ook niet als schande beschouwd wordt, wanneer die plaats heeft met voorweten en toestemming van den echtgenoot. Nergens zeker komt dit sterker uit dan in het benedenstroomgebied van de Barito, bij. Riedel, The Sawu Group, Revue coloniale internationale, jaarg. 1885, dl. I, blz. 305. Campen, De Alfoeren van Halmahera, Tijdschr. v. Nederl. Indië, jaarg. 1883, dl. I, blz. 289—290. Zie ook van denzelfden schrijver: Beschrijving van het district Kau, Tijdschr. v. h. Nederl. Aardr. Gen., 2e serie, dl. I, blz. 289. 48 Neumann, Het Pane- en Bila-stroomgebied, Tijdschr. v. h. Nederl. Aardr. Gen., 2e serie, dl. III, blz. 244. 49 Zie onze verhandeling: Het strafrecht bij de volken van het Maleische ras, blz. 2—4 en 26—27. 491 Kidding, Die Batakker auf Sumatra, Globus, dl. LITT, blz. 91. — Misschien zu het daarom beter zijn, in navolging van Von Hellwald, hier niet van "kuisch-heid, doch van "trouwn te spreken. Keuschheitn, merkt deze onderzoeker op, nist eine in der Kulturwelt durch langandauernde Vererbung gehäufter Selbstbeherrschung gewonnene Eigenschaft, die infolge dessen gewissermaßen reflexiv sich äussert; Treue kann aber erzwungen werden, also auch ohne Keuschheit vorhanden gein" (Von Hellwald, Die menschliche Familie nach ihrer Entstehung und natürlichen Entwickelung, blz. 136). 450 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. de Olo-Ngadju. Bij overspel wordt de schuldige, naarmate van welgesteldheid, gevonnist met eene boete van f 100 tot f Ten einde deze boete te verdienen, laat de Dajak dikwijls vrouw overspel plegen: Aadjawet, letterlijk: werken, noemt hi „là hadjawet hapan sawaer, dat is: hij werkt met zijne vr i. e., heldert Hardeland op, rlässt seine Frau sich mit ar abgeben, damit er dann Geldbusse fordern kann. Veelvu schrijft de Heer Perelaer, zijn de gevallen dat een gast of vri door de lonkjes der huisvrouw verleid, in lichte laaie opgaat; steeds verschijnt ter geschikter ure de man. In het openbaar m van de ontrouw zijner vrouw ziet de Dajak volstrekt geen sche Integendeel wordt de echtbreekster, wanneer zij er zoo verschei verstrikt heeft, voor eene flinke en vernuftige vrouw gehouden Hetzelfde getuigt de Heer Michielsen van de Dajaks van de San en Katingan-rivieren. ~De meeste zaken, die hier voorkomens, het, „zijn vrouwenperkara’s, en hier, zoow El als in de bovenstretzigen, zijn die vrouwen het meeste gewild, welke zich nicht den en den vrouwen het meeste gewild, welke zich nicht den en den vrouwen het meeste gewild, waren haben mannen recht verkrijgen op de buiten alle verhouding zur geldboeten, die aan de medeplichtigen worden opgelegd. 51. (bij de Olo-Ot-Danom van de Kahajan en Kapoeas-Moeroeng bes: dit gebruik. „Van zedelijkheid, aldus lezen wij, “kebben zij wei of geen begrip; rädpleet men de volgens hunne adat bestaa hooge boeten, gesteld op ontrouw der echtgenooten en op oversydan zou men in de meening komen, dat deze stammen oorspronkeli in voorouderlijke tijden, op dit punt zeer gestreng waren; missch was zulks het geval, en is wellicht van lieverlede van het oplegs dezer boeten misbruik gemaakt; bij de meesten is het thans e speculatie geworden, en vandaar dan ook, dat vele, en voornamel afgeleefde, mannen met twee tot zeven jonge meisjes gehuwd zi en zij zich meermalen beroemen op hunne schoone vrouwen, door overspel hare echtgenooten Verrijken 5%. 6) Hardeland, Dajaksch woordenb ek, i. v. dajet, en Perelaer, Ethnographis: beschrijvinc der Dajaks, blz. 56—589. It Michielsen, Verslag eener reis ‘lor de bovendistricten der Sampiten- en Katine: vieren, Tijischr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. XXVIII, blz. 79. 52 Maks, Reis naar de Kapeas en Kahajan. Tijdschr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. X, blz. 537. Zie wok: Becker, Het district Poelsepetak. Indisch Archijaars. 1849, dl. I, blz. 431. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ, 451 Ook in het huwelijk, zien wij dus, is losbaridigheid niet uit- gesloten en mag de vrouw, met voorkennis althans van den man, zich vrijheden veroorloven, die met de geringste begrippen van welvoegelijkheid ten eenenmale in strijd zijn. Gelijk bekend is, doet dit verschijnsel zich bij tal van volken voor 5*. Meer in het bijzonder wenschen wij hier nog de aandacht te vestigen op hetgeen men de prostitutie der gastvrijheid en der vriendschap zou kunnen noemen, het afstaan van vrouwen aan vrienden of gasten 53°. Van de Dajaks van Sidin, in de Wester-Afdeeling van Borneo, lezen wij, dat zoo iemand in een dorp komt, en daar eenen naamgenoot vindt, hij het recht heeft, bij dien naamgenoot in te trekken, die dan, niet alleen zijn huis, maar ook zijne vrouw, in den letterlijken zin des woords, aan hem moet afstaan 53. Ook de prauwenbewonende Orang-Sékah schijnen het tot een plicht der gastvrijheid te maken, hunne vrouwen aan gasten af te staan. Bélontjong heet, volgens den Heer Corn. de Groot, bij hen whet in goede verstandhouding zijn van eenen man met de vrouw van een anders. Wanneer, aldus gaat de schrijver voort, eene pérahu-sékah op eene andere plaats e 58 Eenige voorbeelden daarvan kan men vinden in onze verhandeling: Over de primitieve vofmen van het huwelijk en den oorsprong van het geziu, Indische Gids, jaarg. 1880, dl. II, blz 1182 vv. Zie, om van andere werken te zwijgen, overigens: Ploss, Das Weib in der Natur- und Völkerkunde, dl. I, blz. 289 vv. (van den tweedon dräk). Hier willen wij in het bijzonder de aandacht vestigen ode Arabieren. In old Arabia, aldus Robertson Smith, the husband was so indifferent to his wife’s fidelity, that he might send her to ochabit with another man to get himself a goodly seed; or might lend her to a guest, as the 'Asir did up to the time of the Wahhabites, and as the people of Dhahabân must once have done according to Ibn al-Maghah's account (ca A. H. 630); or going on a journey might find a friend to supply his place, as the Yam did in the time of Burckhardt; or might enter into a partnership of conjugal rights with another man, in return for his service as a shepherd, as we road in the Fotûh al-Shâm (Robertson Smith, Kinship and marriage in early Arabia, biz. 116—J17). In zijne bespreking van dit werk van Robertson Smith heeft Dr. Goldziher nog een interessant voorbeeld van dit afstaan van vrouwen aan gasten gegeven, waar hij er op wijst, "dass nach der 115 gestorbene makkanische Gesetslehrer ‘Ata’ b. Abt Rabâh, wahrscheinlich einen alten Usus theoretisch sanctionirend lehrte, web, Web red) See) ál und dass er selbet gegen seine Gäste die hier erwähnte Art der Gastfreundschaft gelegt haben soll (Literatur-Blatt für Orientalische Philologie, dl. III, blz. 21). 83a Ovor het afstå van jonge dochters aan gasten hebben wij hierve ren (blz. 438) reeds een paar voorbeelden ontmoet. 8b Kater, De Dajake van Sidin, Tijdschr. v. Ind. T. L, en Vk., dl. XVI, blz. 185. 452 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. Komt, waar ook Sékah’s verblijven, en het vaartuig er een: nachten zal vertoeven, is het bijna zeker, dat de opvarend bélontong-feest aan de gehuwde Sékah-vrouwen aanbieden erste werk is dan eenige nog jonge vrouwen van de op de tehuis behoorende Sékah’s daartoe uit te noodigen, het get veel moeite geeft. Deze komen dan tegen den avond, fraai uit in het vaartuig, waar de partij zal plaats hebben, en blijve tot den ochtend, terwijl er gegeten en gezongen wordt, begeleiding van de gtndang en de tawak-tawak (twee soorte trommen). De mannen nemen het hunne vrouwen niet kwalijl zij dus den geheelen nacht uitblijven, in gezelschap van: mannen, en zijn hoegenaamd niet jaloersch, hoewel de samen niet altijd in eer en deugd afloopt §*. Op Timor bepaalt si afstaan van vrouwen alleen tot personen, met wie men een broederschap gesloten, een bondgenootschap dus aangegaan door de ceremonie van het drinken van elkanders bloed. „Hat deelt Dr. Riedel mede, Brüderschaf mit einander geschäft, dann ist es dem Frestat, in Geschlechtenkammer mit där Gattin des a zu treten 56. Deze mededeeling heeft betrekking op het westelijk deel van het eiland. Forbes maakt echter ook vorgebruik gewag in het Noordoosten van Timor. Sprekende personen, die broederschap met elkander gesloten hebben op bedoelde wijze, door de ceremonie van het bloeddrinken, merk op: „One brother coming to another brothers' house is in respect regarded as free, and as much at home as its owner. No. 5 Corn. de Groot, Herinneringen aan Blitong, bls. 384—3835. Zie ook: Vorstege, Bijzonderheden van de Sekah-bevolking van Billiton, Tijdschr. + T. L. en Vk., dl. XXIV, bls. 210. Wanner cen Sekah:, aldus vinden w: opgetoekend, beszock krijgt van een man, dan begeeft hij (de eigenaar v präuw) zich naar den voorsteven van het vaartuig en laat zijne vrouw de alleen gezelschap houden, terwijl hij z ich amuseert met op een te ala Hiermede gaat hij vaak den geheelen nacht, tot het krieken van den dag, zonder zich voor een enkel oogenblik te verpoogzonr. Kenigezins naïef: schrijver er op volgen, dat gevallen van overspel, in weerwil van die gew zich gelden voordoen. Blijkt uit het medegedefältig feit, dat, bij overigens strenge enthouding, order bepaade omstandigheden, de vrouwen hare bekörlijk-heden voor andere dan hare eigen mannen veil behoore te hebben, hoe weinig nog kuischheid eene deugd is, die om zichzelve beoefend wordt, niet minder komt dit uit in het gebruik, dat ons van enkele volken, onder anderen van de evengenoemde Dajaks van Sidin, bericht wordt, dat de mannen soms voor langeren of korteren tijd van vrouwen wisselen 57. Ook bij de bewoners van Biliton, wel te verstaan bij de zoogenaamde Orang-Goenoeng, ruilen, volgens den Heer Corn. de Groot, twee mannen soms van vrouwen, blijven goede vrienden, terwijl wanneer hun deze schikking later niet bevalt, alles tot den oorspronkelijken toestand terug-keert 58. Van sommige der Orang-Bénoewa van Malaka vinden wij vermeld, dat rhusbands sometimes change their wives and wives their husbands 59. Kene enkele maal heeft dit tijdelijk verwisselen van mannen of van vrouwen zoo regelmatig plaats, dat men van en communaal huwelijk zou Kunnen spreken 69 Zoo bij de Orang-Sakei. vin Midcheny, schrijft Von Miklucho-Maclay van hen, machdem sie einige Tage oder einige Wochen mit einem Manne verheirathet ist, geht mit dem Kinverstiindnisse desselben und freiwillig zu einem Andern, mit welchem sie wieder kürzere oder längere Zeit zubringt. So macht sie die Runde sämtlicher Männer der Gesellschaft, bis sie zu ihrem ersten Gemahl kommt, bei dem sie aber wiederum nicht bleibt und setzt fort, diese, durch Zufall und Wunsch regulierten, temporären Khen zu schliessen. Sie wird aber trotzdem als Frau desjenigen Mannes, der sie zuerst genommen hat, betrachtet, §!. Het behoeft nauwelijks te worden opgemerkt, dat waar het geslachts-verkeer zoo vrij is, de jonge meisjes niet tot kuischheid verplicht. 57 Kater, De Dajaks van Sidin, Tijdschr. v. Ind. T. L. en Vk., dl. XVI, blz. 185. 58 Corn. de Groot, Herinneringen aan Blitong, blz. 320. 59 Logan, The Orang Binua of Johore, Journal of the Indian Archipelago, dl. I, blz. 268. 6 Een eigenlijk communaal huwelijk schijnt bij de Orang-Sëmang te bestaan. “The Semanz women, zect Newbold, wlike those of the ancient-Massagetae.... are said to be in common like their other property” (Newb: 1d, British settlements in Malacca, dl. II, blz. 379). 61 Von Miklucho-Maclay, Ethnolvgische Exoursionen in der Malayischen Halbinsel, Natürk. Tijdschr. v. Nederl. Indië, dl. XXXVI, blz. 17. Zijn, doch hare bekörlijkheren ten allen tijde en voor ied veil kunnen hebben, de gehuwde vrouw zelfs, met toestem van den man, gemeenschap met anderen hebben kan, vor prostitutie als bedrijf en tegen geld uitgeoefend, door eene bep klasse van personen, geen plaats is. Werkelijk vinden wij instelling dan ook niet bij de stammen van den Indischen Arcl Eenige volken maken echter hierop eene uitzondering. In de plaats noemen wij de Javanen en de Soendaneezen, bij wi taledek’s en de ronggeng’s, de publieke zangeressen en danseres tevens hetacren zijn. De talédòk's, zegt Dr, Groneman, bepaaldelijk van de Vorstenlanden sprekende, zijn publieke danser en bijna altijd ook publieke vrouwen, die hare kunsten overal j zij geroepen worden, binnenshuis en buiten, en zelfs op den o baren weg, voor geld vertoonen, en die veil zijn voor ieder, betalen wil. En dit geldt evengoed voor de talédék’s, die 1 bijzonder aan den kraton, het v Stelijk paleis, verbonden 4 om bij voorkomende gelegenheden bij den gamëlan (het Javaan; korkest) op te treden, en die in bijzondere kampong's of wijonder eigen hoofden, larah’s, wonen, en ook eene bepaalde zoldiging genieten. Die kampong’s doen tevens dienst als de tl tuinen in Japan, de bloemenbooten in China en de bordeelen Europa 6*. Ook in de overige streken van Java zijn de talèdt of rongeng’s tevens, prostituées. In weerwil daarvan zijn zij volst miet geminacht, doch deelen zijn in de toegenegenheid van de volking, ja zijn zelfs in zekeren zin gezien. Talrijk zijn ook de voorbeelden, dat eene danseres, na gedurende eenige ja das losse leventje geleid te hebben, een goed huwelijk doet, voorbeeld met een dorpshoofd, en door hare dessagenoten, vrouweli zowel als mannelijke, als een waardig lid der gemeente beschou wordt 6*. Ook bij de Makassaren en Boegineen zijn de publizanzen en danseressen, de padjoge’s, tevens prostituées. Ever hare z Justeren op Java, staan zij bij het volk in aanzien, zooda zelfs, dat, bij eene belediging zulk eene danseres in het publ aangedaan, het wrakrecht mag worden toegepast. Wanneer namel Zie, behalve de in de voorgaande noot gociteerde verhandeling van Groneman, blz. 23—24, ook: Voth, Java, dl. II, ble. 181; Heering, toohtje door het Wenggergebergte, Gids, jaarg. 1875, dl. IV, bla. 181; Eek: Indischo brieven aan een Staataraad, blz. 19, noct, on 30. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 455 eene padjogé in het openbaar danst met eenen pangibing, een man, wien dit genoegen tegen betaling van een paar duiten gegund is, wordt het als eene groote beleediging beschouwd, tusschen het dansend paar door te loopen, en heeft de pangibing het recht den persoon, die zoo iets durft te doen, met zijne kris te doorsteken 64. Publicke danseressen worden ook op Balt aangetroffen. Wanneer namelijk een man, tot de kaste der cûdra’s behoorende, sterft zonder zijnne bezittingen en zijne vrouwen en dochters aan zijne broeders. Zijn er geene broeders of doen deze om de eene of andere reden afstand V van de nalatenschap, dan wordt alles het eigendom van den vorst, die de goederen van den overledene in klinkende munt omzet en de vrouwen en dochters als slavinnen in zijn paleis neemt. De ouden van dagen worden dan voor allerlei huiswerk gebruikt, terwijl de jongere meisjes, zoodra zij de jaren der puberteit hebben bereikt, ja soms veel vroeger nog, gedwongen worden om voorheer puberteit hebben eer en onschuld aan den meestbiedende te verköpke. Zij worden namelijk naar alle oorden des lands gezonden als danseressen, doch ook tevens om als meretrices dienst te doen. Van de opbrengst moeten zij maandelijks een zeker bedrag aan den vorst afstaan, in sommige rijken, bij voorbeeld in Badoeng, zelfs 8 deel der geheele recette. Deze danseressen heeten pangeroan 65. Wij zien dus hoe bijzenden volken van den Indischen Archipel eine bijzondere klasse van prostituées bestaat. Voor ons, die gewonzijn de apostelinnen der vrije liefde als de verstootelingen der maatschappij te beschouwen, kan het niet anders dan vreemd zijn, dat die personen, wel verre van geminacht te zijn, integendeel, immer bij de Javanen en Soendaneezen en bij de Makassaren en Boegineen, eene zekere mate van vereering genieten. Voor een deel mag dit zeker worden toegeschreven aan het feit, dat zij miet alleen priestessen van Venus, doch ook van Terpsichore zijn, dat de beoefening van de kunst, zij het dan ook van eene kunst sui generis, voor hen hoofdzaak, de prostitutie bijzaak of eene soort van privilege is. Doch er is meer. In de losbandigheid van deze vrouwen hebben wij een overblijfsel te zien van eene godsdienstige prostitutie, eene prostitutie uitgeoefend door personen aan den En Boegine, blz. 3—4. 65 Jacobs, Eenigen tijd onder de Baliens, blz. 120—121. 456 _ PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BIJ HUWELIJKEN ENZ. eerdienst verbonden, bezweringen de bezweringen, bezweringen de bezweringen, bezweringen de bezweringen, bezweringen, en den gewissen, als eene uiting van de extase zelze. Dikwijls tret schnamanen dan ook op, alleenlijk, om na den geest in zich te doen nederdalen, dansen uit te voeren en te zingen. Dit ver het verschijnsel, dat bij enkele volken de vrouwelijke sha tevens zangeressen en danseressen van beroep zijn geworden, dat er bij hare verrichtungen van eene extase meer sprake is bij de Olo-Ngadju. Van de balian’s, de vrouwelijke shaman hen, zegt Schwaner, dat zij slechts bij weinige plechtigheden kunnen worden. Zij weten toch door hare op de maat voorged gezangen, waarin zij de daden der voorouders en der nog le helden verheerlijken, de gasten aangenaam te onderhouden zulke gelegenhen zij dikwerf een grooten invloed v de mannen, hetzij door hunne Verbildung op te wekken, of hen aan te sporen tot krijgstochten en handelsreizen, hetgeen zelden belangrijke gevolgen heeft. Meermalen maakt Schwane, gewag van feesten, die te zijner eere door de hoofden van de hem bezochte plaatsen werden gegeven, en waaraan de halian’s Ul moesten bijzetten, door het uitvoeren van dansen en het a van liederen, welke eene verheerlijking bevatten van ziju pe) en van de andere voorname leden van het gezelschap. Gen plegen de balian’s zich dan ook als zangeressen en danseresst verhoren. Nauw hiermede hangt een ander bedrijf samen, dat deze vrouwen wordt uitgeoefend en waarom zij niet minde feesten gezocht zijn: zij zijn namelijk tevens geprostitueerde: weten als zoodanig de belangstelling der mannen met bijzond kunst tot zich te trekken. In weerwil dat er dus op hare zede heid niet veel te roemen valt, zijn de balian’s zeer in aans worden bij voorbeeld beleedigingen hun aangedaan, met eene dut boete gestraft es. Men ziet dus dat bij de Olo-N gadju de z en danskunst en de prostitutie uitgeoefend worden door perso: die aan den eeredienst verbonden, shamanen, zijn, in zekeren dus als priesteressen kunnen worden beschouwd. Misschien dat voorheen ook bij de Javanen en de Soendaneczen en bij de Makast en de Boegineezen het geval is geweest. De vereering, di ®% Zio voor het in den tekst medegedeelde onse verhandeling: Het shama: bij de volken van den Indischen Archipel, ble. 63—64, en de daar aangeb bronnen. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 457 Longgeng’s of talédék’s en de padjagé’s bij hen genieten, zou dan, gelijk wij dit reeds elders hebben trachten aan te toonen 67, te verklaren zijn, door aan te nemen, dat zij in rechte lijn van die shamanen afstammen. Op die wijze wordt het ook duidelijk, dat nog steeds op Java het bedrijf van ronggeng als een gewijde, den goden welgevallige, wordt beschouwd, hetgeen onder meer daaruit blijkt, dat ouders vaak eene gelofte afleggen, om hunne dochter danseres te laten worden, zoodat men niet zelden jonge meisjes, nog niet tot puberteit gekomen, als slachtoffers van dergelijke geloften zien kan °°. Over enkele bijzondere seksueele afdwalingen wenschen wij ten slotte nog eenkel woord te zeggen. „Man hat, zegt Ploss, voft die Meinung ausgesprochen, dass die Überfeinerung der Cultur erst jene Sitten erzeugt habe, die sich als Befriedigung des Sinnenreizes durch aussergeschlechtliche Reizmittel. el darstellen. Sie sind jedoch nicht erst mit Ausartung der Civilisation in die Welt gekommen. Vielmehr fiel auch. Manches Volk, das in scheinbar idylischem, offenbar aber sehr rohem Naturzustande lebte, einem höchst unzüchtigen Gebahren anheim. 69. Zoo ook in den Indischen Archipel. Masturbatie bij voorbeeld komt bij enkele stammen voor. Van de Bisaya’s lezen wij, dat tijdens de conquista de ontucht bij hen grenzenloos was, hatte doch diese sogar die Erfindung eines künstlichen Penis gemacht, um die unstillbaren Gelüste der verbündeten Weiber befriedigen zu können. Hetzelfde vinden wij van de Dajaks vermeld. Bij de masturbatie wordt de balak gebruikt, vein Geräth von Holz mit Wachs überzogen, in Gestalt des membri vivily 74, Ook op Bali vindt men bij de meisjes op groote schaal dergelijke seksueele aberraties. Masturbatie wordt geplegget met eenen philippinus van was verwandt, tjälak-tjtlakan malém gehceten 7?, een voorwerp, dat men, volgens Dr. Jacobs, in het boudoir van menige Balineesche schoone vindt. Ook tribadie is niet onbekend. Den Zeiten dor Conquista, blz. 15. 71 Hardeland, Dajaksch woordenboek, i. v. balak. Zie ook: Perelaer, Ethnographische beschrijving der Dajaks, blz. 56. 72 Van tjtlak = phallus en malém = was. 458 PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BIJ HUWELIJKEN ENZ. op dit eiland: mêtgengtjèng djuuk noemt de Balinees het uitoefenen van den amor lesbicus, hetgeen door de sterk ontwikkelde clitoris der Balineesche vrouwen zeer in de hand gewerkt wordt 75. Algemeiner nog komt in den Archipel de paederastie voor. Bij de Balineezen wordt zij, onder den naam mênjélit, in erge mate bedreven en volstrekt niet met den sluier der geheimzinnigheid bedeckt 74. Integendeel zijn er personen, de zoogenaamde gandrung’s, die in het openbaar van deze ontucht een bedrijf. maken. Deze gandrung’s zijn jongens van tien tot tot twaalf jaren, die, als meisjes uitgedost, dansen uitvoeren. De kleeding, zegt Dr. Jacobs, bestaande uit een prachtige sarong, die tot onder de armen is opgetrokken en door een breeden, rijk met gouddraad doorweven, buikband wordt bevestigd, benevens een om de heupen geslagen sélendang, waarvan de uiteinden vrij afhangen, de prachtige armbanden en de waaier, zij zouden doen denken dat het werkelijk meisjes waren, die daar zoo bevallig op de toonen der muziek heen zweven, coquet gesticu-leerende met de armen, terwijl de eene hand een der uiteinden van de sélendang, de andere den waaier bevallig vasthoudt. Doch ge weet reeds. vervolgt de schrijver, dat het jongens zijn, en het walgt u, wanneer ge ziet, hoe eindelijk mannen uit alle rangen en standen der Balische maatschappij hunne centen offeren, om soms in de zonderlingste houdingen dansen met deze knapen uit te voeren, en het walgt u nog meer, zoo ge verneemt, dat dezelfde knapen, soms na uren lang dus hunne kunsten te hebben vertoond, genood- zaakt zijn nog op eene andere wijze corpore quaestum facerey 75. — Dergelijke personen, die in het openbaar zich tot de paederastie leenen, vindt men ook bij de Olo-Ngadju. Naast de balian’s, de vrouwelijke shamanen, heeft men de mannelijke, de basir’s. Evenals genen, plegen ook dezen bij verschillende feesten te zingen en te dansen, doch daarbij ook hun lichaam prijs te geven. De paederastie komt zoo algemeen bij de Olo-Ngadju in alle standen voor, dat men er zelfs niets in ziet, dat sommige basir's, zooals Hardeland zegt, „förmlich an andere Männer verheirathet sinds 76. — Naar eeue Under the guidance of Bailers, blk. 184—135 Jacobs, O. c., blk. 134. 15 Jacobs, O. c., blz. 13—14. Zie ook: Van Eck, Schetsen van het eiland Bali, blz. 169. 76 Hardeland, Dajaksch woordenboek, i. v. basir; Perelaer, Ethnographische beschrijving der Dajaks, blz. 32—33, Schwaner, Borneo, dl. I, blz. 163. Zie overigens onze verhandeling: Het shamanisme bij de volken van den Indischen Archipel, blz. 50—d1, nvut 151, en blz. 64. PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BĲ HUWELIJKEN ENZ. 459 mededeeling van Dr. Meyer, wordt op de Philippijnen deze ontucht eveneens aangetroffen 77. Tijdens de conquista, was zij daar algemeen. Volgens sommigen zou zelfs het gebruik van de perforatio glandis penis daarmede in verband staan. Het is bekend dat men in de gemaakte doorboring een staafje placht te steken, aan weerskanten voorzien van eenen knop of eenen schijf, ad augendam in coitu mulierum voluptatem. Thomas Candish en Olivier van Noort, die mede over dit gebruik spreken, geven er echter een andere reden voor op. /Dese maniere van doen, zoo heet bij den laatst-genoemde, was eertijdts gheconsenteert op ‘t request van de vrouwen van den lande, welcke siende dat hare mannen seer genegen waren tot de paederastie, dit remedie daar tegen gesocht ende verkregen hebben van hare overste magistraten 78. — Ook bij de Mohammedansche volken is de paederastie, hoewel in den Isläm verboden, niet ongewoon. Bij de Madoerees bij voorbeeld wordt deze ontucht in het openbaar gepleegd, zonder dat men daarin eenigerlei kwaad ziet. Zoo stond, volgens het „Indisch Weekblad van het Regtr, de Madoerees Bahman terecht wegens een moord. Hij leef de namelijk met den twaalfjarigen knaap Sibin in eene verhouding, welke het proces-verbaal der terechtzitting omschrijft, door Sibin te noemen »Bahman’s mannelijke bijzitr. Op zekeren avond kwam Sibin niet bij Bahman, waarop deze hem ging zoeken en hem vond slapen in het bidhuisje van zekeren Hamisin, waarin ook deze met nog een paar andere personen lagen te rusten. In hevige jaloerschheid steekt daarop Bahman den slapenden Hamisin zijn mes in de borst. Voor de volksapvatting, lezen wij nu verder, is het merkwaardig, dat Bahman, niet alleen zijne verhouding tot Sibin zonder eenigen schroom erkent, en zelfs verder mededeelt, dat alles met goedvinden van Sibin’s ouders plaats heeft, die daarvoor nu en dan ook betaling ontvingen, doch verdienen de volgende antwoorden opmerking, door een der getuigen, het hoofd der desa, gegeven: Vraag. „Hoe staat de beklaagde beklaagde beklaagde in uwe 71 Meyer, Über die Perforation des Penis bei den Malayen, Mittheilungen der anthropologischen Gesellschaft in Wien, dl. VII, N° 9. 78 Zie onze verhandeling: De besnijdenis bij de volken van den Indischen Archipel, Bijdragen tot de T. L. en Vk. v. Nederl. Indië, 4e volgreeks, dl. X, blz. 204—206, en de daar geciteerde plaatsen. — Volgens De Morga, die tegen het einde van de 16e eeuw op de Philippijnen vertoefde, zou de pacderastic hier door de Europeanen en de Chineezen zijn aangebracht (De Morga-Stanley, The Philippine islands at the close of the sixteenth century, blz. 304). 460 «= PLECHTIGHEDEN EN GEBRUIKEN BIJ HUWELIJKEN ENZ, desaPr — Antwoord. „Als cen braaf mensch; op zijn gedrag vi niets aan te merkens. — Vraag. „Is u dan van zijne verhoudi tot Sibin niets bekendfs — Antwoord. „Jaweln 79, — Openlijk wor ook in Atjeh de paederastic bedreven. Er heerscht, zegt de He Kruyt, in Atjeh de grofste onzedelijkheid, onder de hoogeren ev, erg als, zoo niet nog erger dan, onder de minderen, en men kan h gebrek aan vrouwen eerder als hef gevolg dan als de oorza hiervan beschouwen. De onbes chaamde openhartigheid waarmede Atjehers onder elkaar en tegenover vreemden zelve voor deze zedeloa heid uitkomen, deed ons aannemen, dat zij in dit land burgerree heft verkregen. Evenals op Bali de gandrung’s, vindt men hier sedati’s, kinderen van negen tot twaalf jaren, de meesten waarschijnlij van Nias afkomstig, die fraai in zijde getoord, met gouden zilveren arm- en voetbanden versierd, door zang en dans de avonde en nachten der mannen opvroolijken. De meeste hoofden bezitte eenige dezer sedati’s in eigendom, en geven er gewoonlijk aan 4 bevolking hunner afgelegen peperplantages een paar tot amusement ®) 7 Indisch Weekblad van het Regt, jaars. XVIII (1580), N° 87, bie. 14. ® Kruyt, Atjeh en de Atjebers, biz, 65—00. Zie ook: ble. 63. AANTEEKENING. (Zie blz. 391). Het is hier de plaats om nog het een en ander aangaande het fpung-tawar-bums op te merken. Door den gemeenschappelijken maaltijd wordt de verbroken vrede hersteld, de misdadiger met de maatschappijver verzoend. Deze bedoeling, hoewel misschien de oorspronkelijke, is niet de eenige. Men stelt zich toch met het tépung-tawar-bumi nog iets anders voor. Dit blijkt uit den naam. In het algemeen beteekent namelijk fawar: afweer-middel, middel waardoor men verderfelijke invloeden, of de schadelijke gevolgen van iets, krachteloos maakt, en fpung-tawar: meel, fépung, dat als een dergelijk afweer-middel gebruikt wordt, dat gebezigd wordt om personen en ook voorwerpen, ter afwending van onheil, mede te bestrooien. De maalijd, dien de schuldige bekostigen moet, beschouwt men dus als het fpung-tawar van de aarde, dems, als het middel, waardoor alle verderfelijke, alle nadeelige invloeden, alle rampen, die uit het misdrijf zouden kunnen voortvloeien, van de aarde worden gekeerd, waardoor dus de aarde gezuiverd, gereinigd wordt. Het is dus blijkbaar de voorstelling, dat ook de hoogere machten, door het misdrijf beleedigd, evenzeer verzoend moeten worden en dat het t&pung-tawar-bumi mede hiertoe dienen moet. Dat men toch met de geesten, evengoed als met de menschen, een bondgenootschap aangaan, resp. vrede sluiten, kan, door hun een maaltijd aan te bieden en zelf daaraan deel te nemen, is beend. „Nach der Praxis der alteren Zeit”, merkt Wellhausen onder anderen van de oude Hebreeën op, „war mit dem Opfer fast immer ein Mahl verbunden. Es war die Regel, dass bloss Blut und Fett auf den Altar kam, die Menschen aber das Fleisch verzehrten.... Wo geopfert ward, da ward auch gegessen und getrunken”. „Durch das Mahl bei Jahve”, aus gegen Wellhausen voort, wird eine Bundesgemeinschaft einerseits zwischen ihm und den Gasten, andererseits zwischen den Gasten unter einander gestiftet. Ook hier berübt het beklagt „der Communio durch Speise und Trank, die sich auf natürlichem Wege in Fleisch und Blut transsubstantiiren” (Wellhausen, Prolegomena zur Geschichte Israels, bl. 73 vlg., en Reste urabischen Heidentums, bl. 122 vlg.). Trumbull (The blood covenant, blz. 183 vlg.), Cassel (Die Symholik des Blutes, blz. 85 vig.) en Lippert (Kulturgeschichte der Menschheit in ibrem organischen Aufbau, dl. II, blz. 336 vlg.) heben eveneens op OF aw. a oe einige eee ne Pe 2 vais os egrets oe we nn Om A A Hike: ates: se za vee veel FAMILIE, VERWANDTSCHAFT UND FREUNDSCHAFT BEI DEN OLO NGADJU IN S. O. BORNEO. VON F. GRABOWSKY. Es war mir sehr interessant bei den Olo Ngadju ausser den uns gelaüfigen Bezeichnungen für Verwandtschaftsgrade auch solche anzutreffen, die unserer Sprache entweder ganz fehlen oder durch weitläufige Umschfeibungen ausgedrückt werden müssen. Es schien mir daher der Mühe werth, die siimmtlichen Bezeichnungen, die Familien-, Verwandtschafts- und Freundschaftsverhältnisse der Olo Ngadju (Dajacken) betreffen, zu sammeln und das Resultat dieser rein compilatorischen Arbeit zu publicieren. Die Daj acken unterscheiden wie wir - nahe Verwandte, kular und veutfernte Verwandte oder kakular. Kine Heirath bildet auch bei ihnen die Vorbedingung zur Gründung einer Familie. Allerdings folgen die jungen Leute selten eigener Neigung, sondern die beiderseitigen Eltern verheirateten. Sie wollen vangery werden d.h. ihre Kinder mit einander verheiratet. Wir besitzen keinen Namen für dieses auch gesangen, dass vnampahy genannte Verwandtschaftsverhältniss zweier Schwiegerväter oder Schwiegerväter unter einander. Sind die Praximinarien zu einer Heirath glücklich erledigt, so wird der Jüngling „Bakal banaer d.h. wörtlich": Material für einen Ehemann. Er soll heirathen „masawaer. Während wir nun nun nur einen Ausdruck für einen Geschlechter dafür besitzen, sagt der Dajacke von einer Jungfrau, die heirathet, sie „babanaer. 