Werken uitgegeven door de Faculteit van de Letteren en Wijsbegeerte
Clown. — Think you so, sir? Autol. — Not he alone shall suffer what wit can make heavy and vengeance bitter, which, though it be great pity, yet it is necessary... all deaths are too few, the sharpest too easy. IV, 4, 796. Clown. — He seems to be of great authority: close with him, give him gold; and though authority be a stubborn bear, yet he is oft led by the nose with gold: show the inside of your purse to the outside of his hand, and no more ado. IV, 4, 830. V, 2. —= Een ortenteerend tooneel : er wordt door de tweelords over de wederherkenning der verloren konings- dochter en de verzoening der twee vorsten een bericht gegeben zonder welk het kontrakt van het drama onverständig van Wezen. Wij kunnen ook in dit gesprek de vermenging van Stijlen gadeslaan waarop wij reeds menigmaal gewezen hebben : de verfijnde conversatietaal der drie hovelingen is niet alleen op Euphuistische (1° uittreksel) maar ook op Gon- goristische manier (1° en 2% uittreksel) geaffecteerd : There was speech in their dumbness, language in their very gesture, they looked as they had heard of a world ransomed, or one destroyed..... Then have you lost a sight, which was to be seen, cannot be spoken of..... There was casting up of eyes, holding up of hands, with countenance of such distraction that they were to be known by garment, not by favour..... I never heard of such another encounter, which lames report to follow it and undoes description to do it..... She had one eye declined for the loss of her husband, another elevated that the oracle was fulfilled .. +. till, from one sign of dolour to another, she did, with an «Alas», I would fain say, bleed tears, for I am sure my heart wept blood. V, 2, 14.  such manner, that it seemed sorrow wept to take leave of them, for their joy waded in tears... One of the prettiest touches of all and that which angled for mine eyes, caught the water though not the fish, was when, at the relation of the queen's death,... King Henry VIII (1613). I, 1. — Een gesprek op beleefden toon, order hovelin-gen ; de stijl is Arcadianistisch gekleurd : Buckingham. — All the whole time I was my chamber’s prisoner. Norfolk. — «oes. Then you lost The view of earthly glory : men might say, Till this time pomp was single, but now married To one above itself. 1. 1, 12, ... now this masque Was cried incomparable ; and the ensuing night Made it a fool and beggar. The two kings, Equal in lustre, were now best, now worst, As presence did present them : him in eye, Still him in praise : and, being present both, ‘Twas said they saw but one; and no discerner Darst wag his tongue in censure. When these suns — For so they phrase 'em — by their heralds challenged The noble spirits to arms, they did perform Beyond thought’s compass; that former fabulous story, Being now seen possible enough, got credit, That Bevis was believed..... I, 1, 26. Somnets. — A Lover's Complaint. — The Passionate Pilgrim. — The Phœnix and Turtle. Over deze gedichten van Shakespeare bestaan er zoo weinige en zoo gebrekkige chronologische gegevens, dat wij alle tijdsbepaling hebben opgegeven en ze te dezer plaatse alle te gelijk behandelen. Het eenige wat dienaangaande vrij zeker is, is dat ze tot Shakespeare's eerste per | Iode be- hooren. Onder andere bewijzen daar van kunnen wij aanvoeren dat zij op beslissende manier een sterken Italianistischen invloed verraden, ofschoon hier en daar zeldzame sporen van het Gongorisme en andere stijlen te ontdekken zijn. Wij bepalen on tot eenige voorbeelden : When do count the clock that tells the time, And see the brave day sank in hideous night ;... Borne on the bier with white and bristly beard,… Sonnet XII, vers 1. When to the sessions of sweet silent thought I summon up remembrance of things past, I sigh the lack of many a thing I sought, And with old toil new wail my dear time's waste. S. XXX, v. 1. These often bathed in her luxurious eyes. A Lover's Complaint, v. 50. This said, his watery eyes he did dismount, Whose sights till then were leveled on my face; Each cheek a river running from a fountain With brinish current downward flowed apace: O, how the channel to the stream gave grace! Who glazed with crystal gate the glowing roses That flame through water which their hue encloses. Lover's C., v. 281. But with the inundation of the eyes - What rocky heart to water will not wear? Lover's C., v. 290. Gongoristisch is, b. v., de volgende, tamelijk belach omschriving: Cracked many a ring of posied gold and bone, Bidding them find their sepulchres in mud. Lover's C., v. 45. Bethegen moet beduiden: ze wierp ze in het water! § 2, SAMENVATTING, Dat Shakespeare, evenals al zijnne tijdgenoten, den invloed der 16° eeuwsche affectatie had ondergaan was geen nieuws. Men was het daarover eens, lang vór wij de zaak van naderbij onderzochten; lang vór wij persoon § 2, SAMENVATTING, Dat Shakespeare, evenals al zijnne tijdgenoten, den invloed der 16° eeuwsche affectatie had ondergaan was geen nieuws. Men was het daarover eens, lang vór wij de zaak van naderbij onderzochten; lang vór wij persoon § 2, SAMENVATTING, Lik vast-stelden dat de werken van onzen dichter talrijke sporen van dien invloed vertoonen, en zelfs voor het wansmakelijke Dubartassisme niet geheel bevrijd bleven. Slechts aangaande heeft er oneenigheid. Ons onderzoek heeft ons in staat gesteld deze te doen ophouden, door, hopen wij, duidelijk te bewijzen, dat ook die stijl bij Shakespeare verte genwoordig is. Nu is echter het oogenblik gekommen om een andere vag, en wel de voornaamste, te beantwoorden : In hoeverre het oogenblik gekommen den geest des tijds zijn zelfständigen verloren, in welke mate heeft hij die bewaard? Het valt, dunkt ons, niet te loochenen, dat Shakespeare, hoog hij boven zijne tijdgenoten moge gestaan hebben, toch ook aan de heerschende mode zijn tol van onbewuste navolging heeft betaald, en dus niet altijd van wansmaak vrijte pleiten is. De stijlaffectatie hing in de lucht en hij heeft aan de common infection, zooals Sidney het noemt, wezenlijk geleden. Wij hebben meer dan eene misplaatste woordspe-ling, meer dan eene onschoone figuur ontmoet, soms hebben wij, in zekere pathetische tooneelen, een allergezochtsten stijl gevonden waar wij de naturilijke taal van den hartstocht hadden verwacht ; zelfs is het ons gebeurd het woord bela-chelijk neer te schrijven. Men herinnere zich slechts Titus Andronicus en Romeo and Juliet. Maar wij haasten ons er bij te voeg En, dat dit bijna Utensiluste met ’s dichters eerstellungen het geval is: buiten Zijne poema's, zijne sonnetten en zijn eerste drama's, is misplätste affectatie in zijn werken een zeldzaamheid, vooral in de laatste periode. Onze dichter was overigens aan de affectatie vijandig : dit blijkt uit de talrijke satiren die hij er tegen richt. Hij gispt ze nu eens in dit, dan weer in dat stuk, onder al hare vormen ; zelfs de onbeholpen affectatie van den minderen man spaart hij niet. Misplätste affectatie! Is dan affectatie niet altijd, uit den aard der zaak, misplätste? Wie de voorgaande bladzijden aandachtig heeft gelezen zal met ons antwoorden : neen. Wants soms kan zij, benevens kleederdracht der persönen, bouwtrant der huisend, vorm van wapens, meubels en allerlei voorwerpen, dienen om de, eertijds zoo vaak verwandel, thans zoo zeer in acht genomen locale kleur te behouden. Men heeft dikwijls en terecht, aan Racine verweisen, dat zijne Grieksche en Romeinsche helden de taal der Fransche hovelingen spreken; zou men dan een dichter niet moeten prijzen, die zijne hovelingen de taal van het hof laat spreken, ten minste zoo lang zij eenvoudig als hovelingen optreden? Zoo ja, dan komt Shakespeare veel lof toe. Wij hebben immers ondervonden dat het overgrootste gedeelte der in zijne werken aanwezige affectatie in zulke tooneelen vórkomt, waar hovelingen of personen uit de hoogere kringen der maatschappij hetzij schertsend, hetzij erstig, maar altijd op den toon der alledaagsche conversatie, spreken. Wordt echter het tooneel dramatischer, rijst de toestand boven het peil van een eenvoudig onderhoud, dan houden de hovelingen op hovelingen. Te zijn om menschen te worden — in den dramatischen zin van dat woord; hunne taal is dan niet langer de geaffecterde taal van het hof, maar en naturlik, kernachtig proza, of de versmaat. Dat nu deze verfijnde taal, zelfs wanneer Italiaansche, Spaansche of Fransche hovelingen optreden, de taal van het Engelsch hof is, hoeft nauwelijks gezegd : Shakespeare schreef voor een Engelsch publiek en moest er door begrepen worden ; hij kon dus in den mond van een Fransche taal leggen. Van welken aard is nu de taal door Shakespeare's voor- name heeren en dames gesproken ? Dit brengt er ons toe, bij middel van de getuigenissen der tiidgenoten en — voor de periode door Shakespeare's werk- aamheid omvat — met behulp van dezes werken, een korte geschiedenis van den hofstijl der zestiende eeuw op te maken. Il De taal der hoogere kringen van Engeland was reeds vir het aanbreken der zestiende eeuw sterk Soraistisch en bleef het nog langen tijd tot ergernis van zekere tijdgeno- ten. De lezer zal zich nog wel herinneren, hoe bitter Wilson over het « Frenche English » en het « Angleso Italiano » van het hof klaagt, en hoe Puttenham uitvaart tegen het « mingle mangle, daily spoke in court » '), Met Surrey en de zijnen kwam vervolgens het Italia- nisme in eer en gedurende de eerste helft van de zestiende teuw hebben de Engelsche hovelingen vooral dien stijl gebezigd, terwijl nog steeds allerlei vreemde woorden en uitdrukkingen met geweld werden ingelijfd. Omstreeks 1550 begon zich waarschijnlijk de invloed van die Spaansche affectatie te laten gevoelen, die later Gon- gorisme werd genvemd; hoe te gelijker tijd het Euphuisme in Engeland bekend geraakte zagen wij bij de behandeling van dien stijl *), Het zou echter nog verscheidene jaren duren eer voor het Gongorisme een tijdperk van bloei zou aanbreken. Veel sneller ontwikkelde zich de macht van het Euphuisme, dat reeds in 1578, bij het verschijnen van Lyly’s Euphues, dus een tiental jaren vóór dat Shakespeare zijn eerste werken schreef, zijn toppunt van populariteit bereikte. Hebben daarom de hovelingen hunne vroegere conver- t) Zie hooger blz. 4. 3) Zie hooger blz. 19.  in Admiration en verder: "Our Nation are in his debt for a new English which he taught them. Euphues and his England began first that language: all our Ladies were then his Schollers; and that Beauty in Court, which could not Parley Euphueisme was as little regarded as she which now there speaks not French." Op het tijdstip dat wij nu bereikt hebben (omstreeks 1580) met dus de hofstijl bestaan hebben uit Italianisme met Euphuisme doorspekt; nog immer bleven ondertusschen allerlei vreemde ontleeningen welkom. Ongeveer tien jaren later (+ 1590) begint Shakespeare te schriven ; en welken toestand vertoonen zijn eerste drama’s? Den zelfden : de hoftaal is nog steeds hoofd- zakelijk Italianistisch; het Euphuisme is nog immer anwezig ; Soraïstische eigenaardigheden ontbre- ken er niet ; hier en daar, doch zelden, een weinig 1) Conversatiehandboeken ; waarover verder, blz. 193. 2) In zijn voorrede tot de door hem in 1632 bezorgde uitgave van zes comedies door Lyly. 3) Te vinden bij Arber, Inleiding tot Euphues, bls. 17. 191 Gongorisme ; en wel oorspronkelijk, hyperbolisch Gongo- risme. Allengskens zien wij nu de Italianistische bestanddeelen van onze voorname conversatietaal schaarscher en minder zuiver worden ; Lyly’s stijl houdt echter nog stand, terwijl het Gongorisme schijnt te willen toenemen. Met All's well that ends well (+ 1598) staan wij voor een nieuwen toestand. In 1590 was ondertusschen Sidney’s neo-Gongoristische Arcadia verschenen, was door de letterkundige wereld en door de hoogere spheren der Engelsche maatschappij In 1592 was ondertusschen Sidney’s ne-Gongoristische Arcadia verschenen, was door de letterkundige wereld en door de hoogere spheren der Engelsche maatschappij Gelhar- lg ontvargen geworden en.... verdrong meer en meer het vroeger almachtige Italianisme. Reeds in All's well vinden vj het Arcadianisme op den troon der mode, dien het gedurende Shakespeare's latere werkzaamheid, niet meer al verlaten. Slechts zelden wordt nog een of ander Italia- sistisch stijl te tanen ; alleen het woordje sweet blijft hardnekkig voortleven. En nu begint ook de glans van Lyly’s stijl te tanen : de atithetische zinnen worden schaarscher en losser van bouw, het parallelisme is niet meer og streng volgehouden. Zeldza- Heren zeldzamer wordt bet Euphuisme, gebrekkiger en ge- brekkiger wordt het gesproken. En in de lateste drama’s van onzen dichter schijnen de hovelingen het voor goed te willen afleeren. Osric, uit Hamlet (1600-2), die zoo lang voor een Euphuist heeft doorgegaan, spreken geen woord Euphuisme uit: hij en het gansche hof, Hamlet bijbegrepen, spreken Arcadianisme; in Measure for Measure (1604) King Lear (1604-5) *) The Tempest (1610-11) *) komen gesprekken vór waarin de Arcadianistische hofstijl wel, maar het Euphuisme geene plaats vindt. Let dergelijks vinden wij bij BEN Jonson, om den zelfden tijd. In Every Man out of his Humour, voor het eerst in 1599 opgevoerd, gispt de dichter den gemaakten conversa- I, 2. I, 4, 111 en vig. II, 1. 193 ..... She does observe as pure a phrase and use as choice figures in her ordinary conferences as any be in the Arcadia. De would-be hoveling Fungoso, die Fastidious Brisk in alles naaapt, koestert voor Sidney’s boek de zelfde achting; tot zijn kleermaker, bij wien hij een nieuw kleedij heeft besteld, zegt hij : ..... Dut make haste of it, for the Love of a customer; for I'll sit in my old suit, or else lie a bed and read the Arcadia till you have done. Verder heet het, uit den mond van den zelfden Brisk die zooeven de Arcadia zoo hoog prees: You shall see sweet silent rhetoric and dumb eloquence taking in her eye; but when she speaks herself, such an anatomy of wit, so sinewized and arterized, that 't is the goodliest model of pleasure that ever was to behold. Waarin duidelijk op den titel van Lyly's Euphues gezin-speeld wordt, en dat te midden eener Arcadianistische tirade. Er is echter nog meer. In de zestiende eeuw wisten #mmige schrijers uit de ijdelheid der hooge wereld profit te trekken; zij gaven boeken wit, met de hedendaagsche «Manuels de l’homme du monde» te vergelijken, die aan den hoveling onder den vorm eener compilatie uit de schrijers d la mode, een echt conversatiehandboek boden. Het is nu hoogst merkwaardig dat, b. v. in BoDENHAM's Politeuphya, Wits Commonwealth, voor 1598 verschenen, benevens uit- treksels uit- treksels uit Sidney en Petrarcha, ook vergelijkingen uit Lyly en Guevara in overvloed te vinden zijn. Het zelfde geldt voor een soortgelijk werk, Palladis Tamia, Wits Treasury, door Francis MERES als vervolg op Bodenham ’s boek in 1598 ütgegeven. Onder de schrijers waaruit hij geput heeft noemt de auteur in eenen adem : John Lyly, Pettie, Plutar- this, Rob. Greene en Sir Philip Sidney. In een ander uversatieboek, dat eerst in 1640 (!) onder den titel The mmm 1) II, 1, blz. 88, col. 1. *) III, 1, blz. 101, col. 2. 3) III 1, blz. 98, col. 1. 4) Cf. Landmann, Der Euphuismus, blz. 97. 5) Cf. Landmann, Der Euphuismus, blz. 98. Academy of Complements) verscheen, vindt men eveneens, statués van Italianisme, Arcadianisme en Euphuisme. Het is dus wel duidelijk geen der in het eerste hoofdstuk onzer studie beschreven stijlen maakt uttsluitend den -hofstijl uit, maar alle zijn daarin in mindere of meerdere mate - vertegenwoordigd. Men vatte dit echter niet zoo op, dat elke volzin te gelijker tijd Italianistisch, Gongoristisch, Arcadia-nistisch en Euphuistisch is: zulk een wangedrochtelike affectatie kon onmogelijk in werkelijkheid bestaan hebben, en indien daartoe eenige mogelijkheid was, dan had Shakespeare ze nooit overgenomen : daarvoor bezat hij te veel kunst-smaak. Wat wij in Shakespeare's werken gevonden heben, is, dat een en de zelfde hoveling, hetzij te gelijker tijd, hetzij op verschillende oogenblikken, verschillende stijlen of stijlelementen gebruikt. Ons onderzoek heeft ons eveneens getoond dat ieder element van dezen voornamen mengelmoes niet immer de zelfde plaats tegenover de andere bleef bekleeden : in de bonte mengeling van affectatieën die den hofstijl vormt was er altijd een die gedurende een zekere periode de mode be Heerschte en daarom den gronditionen uitmaakte. Lo de eerste drama's van Shakespeare behoort deze hegemonie aan het Italianisme; van All’s Well af gåat zij over op het Arcadianisme. 11. Het Euphuisme heeft in dezen hofstijl, trots de verbazende levensvatbaarheid die het aan den dag legde (1550-1600): nooit een overwegende rol gespeeld, nooit de hooger bespro”ken hegemonie bezeten; de bijzondere moeielijkheid van deze? stijl bracht dit waarschijnlijk te weeg. Maar zoowel was! Italianisme als waar Arcadianisme de eerste plaats bekleedd@: zagen wij Lyly's stijl de tweede innemen. Wegens de duisternis die de verhouding van Shakes” peare tot het Euphuisme omhulde, hebben wij deze net bijzondere zorg onderzocht; daar wij bovendien nog gewa Werden dat deze stijl bij Shakespeare, buiten alle hoftaal, nog speciale toepassingen vond, zoo laten wij hier een samenvatting der daaromtrent bekommen resultaten volgen. De lezer heeft al de Euphuistische plaatsen oder oogen gebhad die wij in Shakespeare’s werken gevonden hebben; telkens hebben wij aangeduid in welk geval zich de plaats bevond en men heeft kunnen vaststellen dat de zelfde gevallen gedurig, ja tot vervelens toe, wederkeeren; dat het Euphuisme — buiten eenige regels die wij als onbewuste reminiscences sanzien — regelmatig met de zelfde omstandigheden gepaard gaat. Sommen wij die op, dan zien wij dat Shakespeare Lyly's stil aanwendt : In schertsende gesprekken onder hovelingen en personen van hoogeren rang; ook wel onder zulke menchen uit de lagere klassen die gedurig in de hoogere’ kringen en op eenigszins vertrouwelijken voet met edellieden omgaan, (als b. v. hofnarren). Slechts tweemaal wijkt Shakespeare van deze gedragslijn af : in The two Gentlemen of Verona, Il, 3, 45 en in The Merchant of Viena, I, 2, 23. Wij hehben daarbij kunnen opmerken dat de dichter, meestal in gesprekken van dezen aard, maar ook soms daar- buiten, het Euphuisme gebruikt waar iemand geteekend, gekarakterizeerd wordt. 2° In gesprekken onder hooggeplaatste personen wanneer de verfijnde, gedwongen toon van den homme du monde daarin heerscht. 3° In orienteerende tooneelen, eveneens wanneer de sprekende personen tot de hooge wereld behoore. In de tot hiertoe vermelde gevallen gaat het Euphuisme, woals wij reeds zeiden, doorgaans met een anderen stijl gepaard, | 4° Een geheel bijzondere toepassing vindt Lyly’s stijl Overal waar een didactische, onderwijzende toon Wordt aangeslagen, als in philosophische bespiegelingen, betoogen en raadgevingen. Daarenboven heeft Shakespeare het Euphuisme der hovelingen geparodieert in King Henry IV", en ook, maar niet rechtstreeks, in Love's Labour's Lost. Deze samenvatting van de waargenomen verschijnselen is reeds afdoende om te bewijzen dat Shakespeare het Euphuisme bijna altijd op bepaald bewuste manier gebruikt, om zekere doeleinden, en wel de zooeven aangeduide, te bereiken; immer de onloochenbare regelmatigheid in een zoo groot getal feiteu opgemerkt sluit het toeval uit. Het is dan ook alleen ter bevestiging dat wij, na voldongen positief onderzoek, de werken van Shakespeare van een negatief standpunt zijn gaan bestudeeren; nadat wij nagegaan hadden waar deze werken het Kuphuisme vertoonden, hebben wij onderzocht waar zij het niet vertoonden. Wij hebben eerst ondervonden dat zeer dikwijls het Æuphuisme uit den hofstijl gebanuen was : maar telkens bestond het tooneel in kwestie uit verzen, slechts in de laatste drama's is het Euphuisme uit overigens Arcadianisti-sche prozagesprekken afwezig ; waarom, weten wij reeds. Op de 35 tooneelstukken van onzen dichter *) zijn er 7 waarin wij geen spoor van Euphuisme ontdekt he Bben. Daaronder zijn er vier die geheel en al in verzen geschreven zijn en waarin wij dus geen gebruik van den Euphuistischen zijn verwachten : Titus Andronicus, King Henry VI', King Henry VI", King Henry VI", King Henry VIII". Waarom « The Tempest » geen Euphuisme bevat is reeds afdoende uitgelegd. Er blijven dus over: The Taming of the Shrew en A Midsummernight's Dream. Zoowel in het ééne als in het andere is het prozess steeds oneuphuistisch; waarom? Alleen omdat het volgens onze, of liever Shakespeare's regels, niet hoeft Euphuistisch te zijn. In The Taming of the Shrew worden geene prozagesprekken op verfijnde hoftoon, hetzij schertsend of ernstig-deftig, gevoerd, om de eenvoudige reden dat er geene personen van hoogeren rang en rol in spelen. Evenmin wordt er ergens een philosophisch toon aangelagen In (IV, I) hebben wij een orienteerend gesprek; maar het grijpt plaats tusschen Curtis en Gremio » twee dienaren. Zie hooger, blz. 191. In dit getal zijn Pericles en Timon of Athens niet begrepen.. 197 Wij zouden het zelfde kunnen herhalen voor den Mid- omernachisdroom, waar geen ander proza in vórkomt an wat door de werklieden (Bottom en zijn kameraden) sproken wordt. Aan een dergelijk onderzoek hebben wij geheel het euphuistisch proza van Shakespeare onderworpen, en wij ia daardoor In onze meening geworden. Welbben wij vele schertsende of ortenteerende prozetooneelen tmoet waarin geen Euphuisme te vinden was; maar dan den wij telkens geene hovelingen, maar menschen van dergeschikten rang vóor ons. Sums is het ons ook gebeurd Úden eersten blik het Euphuisme te vermissen, en dan, bij dere heschouwing, te bemerken dat de eene of de andere isstandigheid de afwezigheid van dien stijl zoo sterk motierde dat hij geheel misplaatst ware geweest. Een enkel voorbeeld: wanneer wij, onder het lezen van dius Caesar, Casca's verhaal van het Lupercusfeest oder aanwenden van het Euphuisme zagen gebeuren, gonnen wij met vreemd op te kijken. Wij vernemen hier daad zaken die voor de kennis van Cæsar’s karakter sook voor het later gedrag van Brutus, van groot gewicht n, en degen die aldus den toeschouwer ortenteert is geen an uit het gemeene volk: een senator. Waarom echter ca, verre van Euphuisme te spreken, een vrij ruwe en „mpe taal gebruikt, wordt ons, onmiddellijk na zijn vertrek, oor Brutus en Cassius ten duidelijkste uitgelegd : Brutus. — What a blunt fellow is this grown to be! He was quick mettle when he went to school. Cassius. — So is he now in execution Of any bold or noble enterprise, However he puts on this tardy form. This rudeness is a sauce to his good wit, Which gives men stomach to digest his words With better appetite. I, 2, 299. B. v. Two Gentlemen I, 1; 11,5; III, 1, 261 en vlg; IV, 1, 26. Comedy of Errors II, 2; III, 2, 71 en vlg; IV, 3, 12 en vig. — Comedy of Errors II, 2; III, 2, 71 en vlg; IV, 3, 12 en vig. — Comedy of Errors II, 2; III, 2, 71 en vlg. — Comedy of Errors II, 2,  ruwe taal en geheel het gedrag van een » blunt fellow » een ruwen kerel: van daar de afwezigheid van onzen verfijnden stijl. Verre van ons, echter, het denkbeeld dat Shakespeare nouit van deze handelwijze afwijkt ; wij zouden zelfs plaatsen. kunnen aanduiden waar het niet voorhanden zijn van Eu-: phuisme ons volkomen onverwacht was : in dat geval bevin- — den zich b. v. Edmund's philosophische alleenspraak in King. Lear (1, 2, 128) en een schhertsend gesprek in Romeo and Juliet (Il, 1). Maar zulke gevallen zijn in kleine minderheid en kunnen tegen de massa feiten die ten voordeele onzer meening pleiten niet opwegen, Ook moet men in het oog houden dat Shakespeare's talent niet in eens tot volkomen macht en zelfbewustheid gegroid is, en dat dus een inconsequentie van den dichter in een zijner een zijner een stukken (als Romeo and Juliet) ons niet moet verwonderen. § 3. SLOT. Aan het einde van onderzogen gekommen meenen wij met afdoende zekerheid, ofschoon, wat het Euphuisme be treft, in tegenspraak met de algemeen verspreide opinie, vastgesteld te hebben, dat Shakespeare wel delegijk den invloed der geheele zestiende eeuwsche stijlaffectatie ondergaan heeft. Maar ter zelfder tijd hebben wij ondervonden dat de hou- ding van onzen dichter tegenover al die smakeloosheid zijner waardig is geweest, dat de verdienste zijner werken er weinig onder geleden, en er veel bij gewonnen heeft. Vooral zijn behandeling van het Euphuisme werpt een verrassend licht over de fijnheid en de zekerheid van zijn smaak. Hebben wij inderdaad niet gezien aan welke kieskeurige zifting Shakespeare het Euphuisme van Lyly onderwerpt t. De zoutelooze vergelijkingen worden van de overige elementen afgescheiden; om als waardeloos kaf eenvoudig verworpen te worden? Neen, om door Shakespeare's vaardige hand tot kostbare sieraden zijner dichtkunst verwerkt te worden. Van den anderen kant wacht zieh de dichter wel den Euphuistischen bouw in het wilde, te passen en te onpas, te gebruiken. Waar hij vórkomt is hij op zijne plaats: in de zerstesende of deftige gesprekken der hovelingen, omdat hanne taal in de werkelijkheid Euphuistisch gekleurd was; overal waar een didactische toon wordt aangelagen, hetzij in een openbare redevoering of eenig ander betoog, omdat de stijl, door Lyly zelf in een werk van didactischen aard aangewend, door den regelmatigen, strengen bouw zijner perioden, zonder de eenheid te verbreken, de denkbelden nochtans scherp uit elkander houdt, ze duidelijk voorstelt en kernachtig doet uitkomen, en dus voor alle bere deneering uitmuntend geschikt is. De zelfde klaarheid komt volkomen te pass bij het teekenen van iemand's karakter; ook in de orienteerende tooneelen, waar het van groot belang is, dat de toeschouwer een juist begrip der verhaalde feiten ontv ange. De eigenlijke drijfweer des dichters in het laatste geval is echter, zooals wij zagen, van een anderen aard. In ulke tooneelen immers zijn het alleen hovelingen en personen ut hun gezelschap die het Euphuisme spreken ; de orientee- ring geschiedt dan op den toon der alledaagsche conversatie, waarbij de hoftaal natuurlijk aangewezen is. Is het een- voudig burger of man uit het volk die den toeschouwer inlicht, dan laat hem de dichter zijne, geheel oneuphuistische laal spreken. Uit dit deel van den fatsoenlijken hofstijl heeft Shakes- peare overigens het eenig element weggelaten dat het gemakkelijk begrijpen kon verhinderen en bij Lyly inderdaad verhindert : de fabelachtige vergelijkingen. Hij neemt uit de taal der hovelingen juist genoeg over om de locale kleur te behouden, en laat ook juist genoeg weg om den esthetischen indruk niet te bederven. Vergelijk men As you like it en The Winter's Tale met de Euphuistische bronnen daarvan, Lodge’s Rosalynd en Greene’s Pandosto, zoo vindt men een nieuwe bevestiging van Shakespeare's wonderbare onafhankelijkheid tegenover vreemde invloeden. Op vele plaatsen volgt de dichter den Euphuistischen schrijver op den voet.... wat den inhoud BIJLAGE, Uittreksel uit Lodge's Rosalind. Let him know little, so shall he not be able to execute much; suppress his wits with a base estate, and though he a gentleman by nature yet form him anew, and make him peasant by nurture; so shalt thou keep him as a slave, an reign thyself sole lord over all thy father’s possessions. As for Fernandine, thy middle brother, he is a scholar, and hath mind but on Aristotle; let him read on Galen while the riflest with gold, and pore on his book till thou dost purchase lands: wit is great wealth; if he have learning it is enough and so let all rest. In this humour was Saladin, making his brother Rosalind his foot-boy for the space of two or three years, keeping him in such servile subjection, as if he had been the son of the country vassal. The young gentleman bore all with patience till on a day walking in the garden by himself, he began: "Consider how he was the son of John of Bordeaux, a knight renowned for many victories, and a gentleman famous for virtues; how, contrary to the testament of his father, he was not only kept from his land, and entreated as a servant but smothered in such secret slavery, as he might not attempt to any honourable actions. Alas, quoth he to himself (natu) working these effectual passions, why should I, that am a gentleman born, pass my time in such unnatural drudgery were it not better either in Paris to become a scholar, or in the court a courtier, or in the field a soldier, than to live a foot-boy to my own brother? Nature hath lent me wit to conceive, but my brother denied me art to contemplate." I have strength to perform any honourable exploit, but no liberty to accomplish my virtuous endeavours: these good parts that God hath bestowed upon me, the envy of my brother doth smother in obscurity; the harder is my fortune, and the more his frowardness. With that casting up his hand he felt hair on his face, and perceiving his beard to bud, for choler he began to blush and swore to himself he would be no more subject to such slavery. Rosalind, ed. Morley, blz. 19 en vig. BIBLIOGRAPH Aoademy (The). — Febr., 18, 1882. — Artikel van Landmann over Sha—kespeare en Euphuisme. Id. May, 12, 1888, blz. 328. — Verslag eener voordracht over Lyly - Arber. — Zie Lyly. Id. AN ENGLISH GARNER, I, blz. 304-308. Archiv für das Studium der neueren Sprachen und Literaturen. (Herrig = Archiv.) Deel 66, blz. 206. Atheneum (The). — N° 2007 (14 Juli 1883), blz. 49. — EUPHUISM, door” S. L. Lee. Id. Ne 2912 18 Aug. 1883), blz. 205. — EUPHUISM, door Mary » A. Ward. Baret (E). — HISTORIE DE LA LITTÉRATURE ESPAGNOLE depuis ses origines les plus reculées jusqu’à nos jours. — Paris, 1863. Ben-Jonson. — THE WORKS OF BEN-JONSON, with notes critical and explanatory, and a biographical Memoir by William Gifford, edited by Lt Col. Francis Cunningham. — London, Chatto and Windus - 3 deelen. Berkenhout. — BIOGRAPHIA LITERARIA, 1777. Blount (Edw.) — Six Court Comedies [door Lyly], 1632. Epistle dedicated. Bodenham. — POLLITRUPHYA, Wits Commonwealth, 1598. — (Uittreksels bij Landmann, Der Euphuismus, blz. 97. Boyle. — Zie Englische Studien, VII, 1. Breymann Zie Englische Studien, V, 2. Chasles (Philarète). — ETUDE SUR L'ESPAGNE et les influences de la litté- rature Espagnole en France et en Italie. Paris, 1847. Childe (Clarence Griffin). — Jon LYLY AND EUPHUISM, in MUNCHE- NBR BEITRAGE zur romanischen und germanischen Philologie, Heft VII. Churton (Edw). — Goncora. An historical and critical Essay on the Time of Philip III and IV of Spain. With Translations. — London, John Murray, 1862. — 2 deelen. Oullier (John Payne —). — History OF Dramatic POETRY, 1831, Deel III, blz. 173. (Uittreksels in Arber's including tot Euphues). Davies (John — of Hereford). — THE COMPLETE Works, ed. A. B. Gro- sart (Chertsey Worthies Library). — 2 deelen. Dakar (of Dekker). — Tur Guts HORNE-BOOKE. — Volledig titelblad: The Guls Horne-booke: Stultorum plena sunt omnia. — Al Sautio meza parola Basta. — Bij T. Deckar. — Imprinted at London for R. S. 1600. Delius (Nic. — ABHANDLUNGEN ZU SHAKSPERE. — Berlin, Wiegandt und Schotte, 1889. — 2 deelen. — Deel I, blz. 152 en vlg: Die Prosa IN SHAKSPERE’S DRAMEN. (Eerste uitg.: Elberfeld 1878). Dickenson (John). — ARISBAS. — Volledig titelblad: Arisbas. Euphues amidst his slumbers: or Cupids Journey to Hell. Decyphering a Myrror of Constancie, a Touch-stone of tried affection, begun in chaste desires, ended in choice delights: and embalming Beauties glorie, adorned by Natures bountie. With the Triumph of True Loue, in the foyle of false Fortune. By I. D. Est aliquid leuibus depingere feria nugis. Imprinted at London by Thomas Creede for Thomas Woodcock, and are to be sold at his shop in Paules Church-yard, 1594. The SHEPHEARDS COMPLAINT. ed. Grosart. Deaglas (Gawyn — Bishop of Dunkeld). — THE PALICE or Honour. — Reprinted at Edinburgh by James Ballantyne and Co. 1827, for the Bannat The Description of May. — Volledig titelblad: Invenire — A description of May from Gawin Douglas, Bishop of Dunkeld, by Francis Fawkes, A.M. London. Printed for Lockyer Davis at Lord Bacon’s Head in Fleet Street. MDCCLII. — Privately printed for the Aungervyle Society. Edinb. 1885. Dewden (Edw.). — SHAKSPERE, HIS MIND AND ART. London. Kegan Paul Trench and Ce, 1889. Drake (Nath.). — SHAKESPEARE AND HIS TIME. 1807. Deel I, blz. 441. Dunbar (William). — Tre Poems or WILLIAM DUNBAR edited with introductions, various readings and notes by J. Schipper. — Verschänen in d. 40 en 41 van: DENKSCHRIFTEN der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Philosophische Classe. Wien, F. Tempsky. Dunlop (John). — GESCHICHTE DER PROSADICHTUNGEN, aus dem Englischen von F. Liebrecht. Berlin, 1851. Englische Studien.— Band V, Heft 2, blz. 356: John Goodlet, SHAKESPEARES DEBT TO JOHN LYLY, ld. Band V, Heft 2, blz. 408: H. Breymann’s Recensie van Landmann's proefschrift Der Euphuismus. Guevara. — The Diaz of PRINCES. — Volledig titelblad: The Dial of Princes, compiled by the reverend father in God Don Antony of Guevara, Bishop of Guadix, Preacher, and Chronicler to Charles the fifte, late of that name, emperour. Englished out of the French by T. North, sonne of Sir Edward North knight, L. North of Kytheling, and now newly revised and corrected by him, refourmed of faults escaped in the first edition: with an amplification also of a fourth book annexed to the same, entitled The favored Courtier, neuer heretofore imprinted in our vulgar tongue. Right necessary and pleasant to all noble and virtuous persons. Now newly imprinted by Richard Tottil, and Thomas Marshe. Anno Domini 1568. Hallam (Henry). — INTRODUCTION TO THE LITERATURE OF EUROPE. Deel II, 1839. — (Uittreksels in Arber's including tot Euphues, blz. 22). Harvey. — ANATOMIE OF ABSURDITIE. (Uittreksels bij Landmann, Der Euphuismus, blz. 89) Id. AN ADVERTISEMENT FOR PAP HATCHET and Martin Marprelate, 1589. (Uittreksels bij Landmann, Der Euphuismus, blz. 91). Hawes (Stephen). — The HISTORY OF GRAUND AMOURE and la bel Pucell. — Volledig titelblad: The History of graund Amoure and la bel Pucell, called the Pastime of pleasure, containing the Knowledge of the seven sciences, and the course of man's life in this world. Inuented by Stephen Hawes, grome of king Henry the seventh, his chamber. Anno domini 1555. An het einde: Imprinted at London in Forster lane, by John Waley, Anno M.D. L. v. — Herdrukt door Thomas Wright order den titel: Tur PASTIME OF PLEASURE, an allegorical Poem by Stephen Hawes, reprinted from the edition of 1555. (Deel XVIII der Percy Society reeks van "Early English Poetry, Ballads and popular Literature of the Middle Ages." (London, 1841). Eneas. — Zie Jahrbuch der Shakespeare Gesellschaft, denn VII, VIII. errig’s Archiv. — Zie Archiv. Lebrun (K). — Six LECTURES ON THE HISTORY OF GERMAN THOUGHT. London, 1888. Poleve of Occleve (Thomas). — Poems, never before printed, selected from a MS. in the possession of George Mason. With a preface, Notes and Glossary. London. Printed by C. Roworth for Leigh and Sotheby, York street, Covent Garden. 1796. Hoccleve. — DE REGIMINE PRINCIPUM, a Poem by Thomas Occleve Written in the Reign of Henry IV. Edited for the First Time by Thomas Wright, Esq., M.A. etc. Printed for the Roxburghe Club. London, Nichols and Sons, 25 Parliament Street, 1840. Holland (Samuel). — Romancio-Mastrix: or a Romance on Romances. In which the prodigious vanities of a great part of them are (as in a Mirror) most lively represented, and so naturally personal, that the ingenious Reader, observing their deformities, may delightfully be instructed, and invited to the pursuing of more honorable and profitable Studies. By Samuel Holland, Gent. — Horat. Omnium tulit punctum qui miscuit utile dulci. No man more worthy of true praise doth write, Then he who mingleth profit with delight. Printed for the author in the year of our Lord 1660, — 2de titel: Don Zara del Fogo: a Mock Romance. — In de vrogere umgavit (1656) noemt zich de schrijver Musophilus. Hugo (Fr. V.). — (Euvres DE WILLIAM SHAKESPEARE traduites par Fr. V. Hugo. Vol. VI. Introduction. Paris, Pagnerre, 1860. Jahrbuch der Deutschen Shakespeare Gesellschaft. Weimar 1870. — Verhandeling van Delius over het Proza in Sh.'s Drama’s later in zijn Abhandlungen opgenomen. Zie Delius. Id. Deel VII (blz. 238-500) en VIII (blz. 224-279): C. C. Hense, JOHN LYLY UND SHAKESPEARE. — Weimar 1872-1873. Jusserand (Jules). — LE ROMAN AU TEMPS DE SHAKESPEARE. — Chapitre II, page 35: Lyly et le Roman d’Euphues. — Paris, Dela-grave. 1887. Keltie (John S.). — THE WORKS OF THE BRITISH DRAMATISTS carefully selected from the best editions. Edinburgh, Nimmo, 1882. Kingsley (Ch). — Weserwar Döfel I, blz. 196. — Tauchnitz-editie. 2 das. Kok (A. S.). — ARENLEZING in Noord en Züd, Jäger. 16 (1893), n° 4, blz. 331. Landmann (Fr.). — DER EuPHUISMUS, sein Wesen, seine Quelle, seine Geschichte. Inaugural Dissertation. Giessen, Wilh. Keller. 1881. Id Zie Academy, Lyly en Transactions. Lauchert. — Zie Englische Studien XIV, 2. Lee. — Zie Englische Studien XIV, 2. Lee. — Zie Athenaeum n° 2907. Literary Magazine. — May 1758. Tur HISTORY OF OUR OWN LANGUAGE. — Literary in Arber’s including the Euphues. Lodge (Th.). — A MARGARITE of AMERICA. Printed for John Busbie, and are to be sold in S. Dunstons church-yard in Fleet-street, at the little shop next Cliffords Inn. 1596. Herdrukt in deel III der COMPLETR WORKS or THOMAS Lopes. (Hunterian Club). Glasgow, Robert Anderson 1888. Ledge (Th.). — RosALYNDE, Euphues golden Legacie, fecht from the Canaries by T. L. Gent. London 1590. Overgedrukt in Payne Collier’s Shakespeare's Library, Deel I, n° 2. Volksuit gave door Henry Morley in Cassell’s National Library, London, Cassell and Co, 1887. Derensk OF POETRY music and stage-plays. Uitg. der Shakespeare-Society, 1853. Leise (Ferd.). — HISTOIRE DE LA POÉSIE ESPAGNOLE. Bruxelles et Paris 1868. Lyigste (Dan John —). — S. ALBON UND AMPHABEL, ein Legendenepos in 3 Büchern von Lydgate, nach der editio von S. Albans 1534. Edirt von Dr Carl Horstmann. A SELECTION FROM THE MINOR Poems of Dan John Lydgate edited by James Orchard Halliwell. London. Printed for the Percy Society by C. Richards, St-Martin ’s Lane. 1840. Lyndsay (Sir David —). — Works. — Uitg. der Early English Text Society. 1868, 1869, 1871. Lyly (John). — EUPHUS, THE ANATOMY OF WIR, editio princeps 1579.— EUPHUS AND HIS ENGLAND. Edited by Edward Arber F.S. A. Birmingham: 35, Wheeleys Road, 1868. Evans, THE ANATOMY OF WIR, by John Lyly, to which is added the first chapter of Sir Philip Sidney’s Arcadia, ed. by Friedrich Landmann. Heilbronn, 1887. (Englische Sprach-und Literaturdenkmiler, Heft 4). Markham (Jarvis of Gervase). — Tur ENGLISH ARCADIA, alluding his beginning from Sir Philip Sydnes ending. — London 1607. — ade titel: The First Part of the First Book of the Morall English Arcadia, alluding his beginning from Sir Philip Sydnes ending. The Second and Last Part of the First Book of the English Arcadia. — Making a complete end of the first History: Full of various deceptions and much interchangeable matter of wit. — Amant alterna Camenae. By G. M. — London, 1613. Manh (George Perkins —). — THE ORIGIN AND HISTORY OF THE ENGLISH LANGUAGE and of the early Literature it embodies. London 1862. Mers (Francis). — PALLADIS Tamia, Wits Treasury, 1598. — Herdrukt in deel II (blz. 147) van Haslewood's Ancient critical essays upon early English Poets. — London 1814, 4°. — Zie ook Arber, An English Garner. Mézières. — PRÉDÉCESSEURS ET CONTEMPORAINS DE SHAKESPEARE. 1863. Mentemayer (JOSÉ DE —). — Los SIETE LIBROS DE LA DIANA de George de Montemayor agora nueuamente añadida como se puede ver en la tabla. Dirigida al muy illustre 8. Don Juan de Castella de Villanueva, Señor de las Baronias de Bicorb, y Quesa. En Vers. En casa de Pedro Bellero. Año 1580. Con privilegio de la Diana de George de Montemayor. Por Alonso Pérez. Dirigida al muy interesado señor don Berenguer de Castro, y Ceruellon, Baro de la Laguna, señor de la casa de Castro, Vizconde de la. En Anvers. En casa de Pedro Bellero. Impensis G. Año 1581. Montemayor. — Diana of George de Montemayor: Translated out of Spanish into English by Bartholomew Young of the Middle Temple, Gentleman. At London. Printed by Em. Bollifant. B. 1598. Herdrukt door Collier in deel II zijner Shakespeare's Library. Morel Fatio (A.). — L’Espagne au XVIe et Au XVIIe siget. Documents historiques et littéraires. Heilbronn, 1878. Morley (Henry). — Zie Quarterly Review. Id. Or ENGLISH LITERATURE. Tauchnitz-editie. Musophilus. — Zie Holland. North (Th.). — Zie Guevara. Notes and Queries. — Jan. 3, 1885, blz. 5: Fama: Eupus. Id. Id. Jan. 24, 1885, blz. 78: O. W. Tancock: Eupus. July 27, 1895, blz. 65: C. Tomlinson: TOADSTONES. Oocleve. — Zie Hoccleve. Pettie (George). — A PETITE PALLACE OF PETTIE HIS PLEASURE, containing many pretty Histories, by him set forth in comely coloture, and most delightfully discoursed. — Omne tulit puactum qui miscuit utile dulci. — (In de registers der Statioher’s Hall opgeschreven in Oogst 1576). Tur TALE OF TEREUS AND PROGNE, referred to several times by Shakespeare, edited by J. O. Halliwell. London, 1866. Philological Society's Transactions. — 1870-72. Appendix: ON EUPUS. by R. W. Weymouth, Esq. D Philomusus.— THE ACADEMY OF COMPLEMENTS, 1640. — 2 vols. 1650. Vol. Dedication of the last style of the academy of Complements, wherein Ladies, Gentlewomen, Schollers, and Strangers, may accommodate their courtly practice with gentle ceremonies, complementall amorous high expressions, and Forms of speaking or writing of Letters most in fashion. A work perused, exactly perfected, everywhere corrected and enlarged by the author, with additions of many witty poems and pleasant Songs. With an addition of a new school of Love, and a present of excellent similitudes, Comparisons, Fancies and Devises. The last edition with two tables; the one expounding the most hard English words, the other resolving the most delightful Fiction of the Heathen poets. 1650. Pattenham (George). — THE ART OF ENGLISH Possy. 1589. Herdrukt door Arber. (Reprint n° 15). Quarterly Review. — April 1861. Deel 109, blz. 350: Morley’s aankondi- ging van Fairholt's uitgave van Lyly's Dramatische werken. (Zie Fairholt). Revista de Ciencias lit. y Artes. — Deel I, blz. 317, Critica literaria : OBSERVACIONES ACERCA DE GONGORA y del culteranismo en España. — Sevilla, 1855-56. Rich (Barnaby). - THE ADVENTURES OF BRUSANUS 1592. Id. Don Simonides. — Volledig titelblad: The strange and wonderful aduentures of Don Simonides, a gentilman Spaniard, conteying very pleasant discourse: gathered for the recreation as well of our noble young gentilmen, as our honourable courtly Ladies: by Barnabe Riche, gentilman — Malui me diutem esse quam vocari — Imprinted at London by Robert Walley, dwelling in Paules Churchyard. 1581. Rashton (William Lowes—). — SHAKESPEARE’S EUPHUISM. — London. Longmans, Green and C', 1871. Saintsbury (George). — History OF ELIZABETHAN LITERATURE. — London, Mac Millan, 1887. Satarday Review. - May 29, 1869. — (Bevat eene go Ezequieu, die sich selbst einige Zeiten von het Euphuismus. Sehönherr. — JOSEPH DE MONTEMAYOR und sein Schäferroman Diana. Halle, 1885. Schwan (Dr Ed.). — Zie Englische Studien VI, 1. Sestt (Sir Walter). — THE ABBOT (Inleiding). Id. The Monastery (Inleiding, maar ook, passim, de taal van Sir Piercie Shafton). Shakespeare. — Werke, herausgegeben und erklärt von Nic. Delius, 5° uitg., 2 din. groot 8°. Elberfeld R. L. Friederichs, 1881. Id. Works edited by W.G. Clark and W. Aldis Wright. London, Mac Millan, 1887. (De zoogenaamde « Globe edition »). Shakespeare-society’s Transactions 1880-5. Deel II, Blz. 241: SHARES-PEARE AND EUPHUISM: Euphuism an adaptation from Guevara. by Dr F. Landmann. Sidney (Sir Philip). — An APOLOGY FOR POETRY, herdrukt door Arber. Id. THE Countess OF PEMBROKE'S ARCADIA. With notes and introductory Essay by Hain Friswell, London, 1867. Symonds (John Addington —). — SHAKESPEARE'S PREDECESSORS. — London Smith Elder and Co, 1884. Ticknor (George). — GESCHICHTE DER SCHÖNEN LITERATUR IN SPANIEN. Deutsch mit Zusätzen herausgegeben von N. H. Julius, 2 dins. Leipzig, Brokhaus, 1852. Tottel’s Miscellany. — Herdrukt door Arber. Transactions. — Zie Shakespeare-society en Philosophical Society. Ward (Mary H.). — Zie Atheneum n° 2912. Ward (Adolph. Will). — A History of ENGLISH DRAMATIC LITERATURE to the Death of Queen Anne. — 2 dins., London, Mac Millan, 1875. Webbe (William). — A DISCOURSE OF ENGLISH POETRY (1586). — Herdrukt door Arber, Reprint n° 26. Uittreksel in Arber’s including tot Euphues. Weymouth. — Zie Philological Society's Transactions. Whetstone (George). — AN HEPTAMERON of Civil Discourses, containing the Christmass Exercise of Sundrie well-courted Gentlemen and Gentlewomen. Imprinted at London. Anno 1582. Wilson (Thomas). — ARTE OF RHETORIC, 1553. Wollf (F.). — Zur SPANISH EN Literatur. — Leipzig, 1852. ADDENDA. Blz. 59. BENEDICTENKRUID. De uitlegging die wij van cooling card geven hebben wij aan Delius te danken ; wij vinden ze beter dan die door Dr Murray in zijn groot woor-denboek voorgesteld. Cf. Delius, Shakespeare's Werke, 1, blz 813, noot 14 en vooral I, blz. 847, noot 22. Alsook D” Murray, English Dict. in voce card. Blz. 62, regel 13 van boven: PHOENIX Down. Prof. Logeman vat dit op als zinspelende op de zeldzaamheid van den feniks ; voor hem is dus his phoenix down = zijn schaar-sche, dungezaaide baard. Biz. 64, regels 16-20. This lapwing runs away with the shell on his head. 