Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
Niet minder lastig is het, over zaken te schrjjven die zjn eigen i n t i e m leven publiek maken ; want er ontstaat dadeljjk twijfel bQ hem , of het wel voor een ander belangr Jk genoeg zal zgn , vooral als het iets romantisch is. Ik ben evenwel verpligt over diebeden- kingen been te stappen. Het leven van ieder mensch is immers een roman ! Van de manier waarofi die roman geschreven wordt , hangt bet slechts af of men dien boeijend , vervelend , wegslepend of onlees- baar noemt. Een zeer eenvoudige geschiedenis van hetgeen in hoofd of hart is omgegaan, kan treffend genoeg zgn; en hoewel ik nu geen vrees koester, dat 5f de vorm waarin ik mijne geschiedenis mede- deel , mijnen lezers te zeer zal toelagchen , 6f mgn st^l hen te zeer zal wegslepen , kan het evenwel gebeuren , dat de eenvoudige voor- stelling van hetgeen verder zal volgen aan sommigen niet ongeval- lig is , al vinden ze het weUigt wat te romantisch. Ik wilde voor- loopig de aandacht daarop vestigen en ga nu verder. Geruchten van een aanstaande militaire expeditie waren reeds eeni- gen t^d in omloop en deden het hart van ieder braaf soldaat snel- ler kloppen. Bg mjn terugkomst te Magelang vond ik een brief van Pienema waarin die geruchten werden bevestigd. Zonder uit- 183 stel rig^te ik een rekwest aan den legerkommandant , waarinikver- zocht bij m^n Vapen te mogen temgkeeren en wel , als het moge- l^k was, bg liet bataillon dat bestemd was om te veldcte trekken. Ik wil niet ontkennen, dat ik daarenboven nog particulier schreef % aan een paar vrienden van den generaal, om m^'n verzoek te doen ondersteunen ; want zoowel mgne plaatsing b^ de sappeurs, als de gom- bongsche zaken die nog niet uit den weg waren geruimd, ja zelfs mgn verlof tot herstel van gezondheid , waren zooveel reden om een weigering te verwachten. Ik schreef daarenboven nog aan Pienema , aan den chef van den staf ; ik bewoog hemel en aarde om geplaatst te worden b|j het korps dat lauweren ging plukken. Moet ik openhartig z^n, — welnu, van dat oogenblik af verkeer- de ik voortdurend in een koortsachtige opgewondenheid. Overdag liep ik uren lang door het gebergte , koos de moegel^kste wegen , verbeeldde mg aan het hoofd van een peloton te staan en den vy- and uit een of ander punt te moeten verdrgven. Dan overwoog ik , hoe het aan te leggen als hjj b. v. gindschen heuveltop bezette ; ik Ket eenige rotten beproeven door het kreupelhout den heuvel om te trekken, en beklom aan het hoofd mgner manschappen de steile helling ; in ^^n woord , ik deed allerlei dwaasheden. En 's nachts waren n4jne gedachten nog werkzamer, ik sliep bjjna niet meer. Tot myn geluk duurde die spanning slechts veertien dagen; toen kwam werkelgk mijn overplaatsing bg het zevende bataillon , en of- schoon in de aanschr^jving niets van een ezpeditie werd gemeld, twgfelde ik toch niet of ik zou er aandeel nemen. In ^en dag reed ik naar Samarang en verkreeg van den afdeelingskommandant de vergunning om niet weer naar Gombong terug te gaan ; ik ver- zocht aan Dr. Groen om nqjne koffers na te zenden, en twee da- gen later zat ik op de boot die naar Batavia stoomde ! Hbe lief , hoe gezellig zag de woning van Pienema er uit , als men de binnengalerjj inkwam ; wat was Leonie aanvallig toen z^ , in een luchtig , wit gewaad , met uitgestoken handen n^j te gemoet trad en harteljjk welkom heette ; hoe zedig' vloog een zachte bios over hare wangen , toen ik onder het spreken de kleine kleedingstukken 184 opmerkte waaraan de naaister , aan hare voeten gesKten , y verig door- werkte ! • Daar kwam Pienema van het bureau terug , — 't was vier uur na den middag. »Hoera , Eobert ! zgt gg 't ! Welkom , beste kerel ! Wei , onge- disciplineerde sappeur! ik zou u haast niet meer berkennen met uw knevel. Wei , wel , Robert ! wanne^r zgt ge aangekom^ ?" »Vooreen uur." ))En dadel^'k hierheen ? dat verwachtte ik. Wil ik u nu eens wat verteUen?" »Wat goeds?" ))Ja, wat heel goeds , maar nog geheim houden , hoorf » Ja !" ))Ik — ga — meeee ! !" ))Me6 ! waarheen ?" ))Meeee op expeditie , meeee met u , te velde als stafofficier !" »Wat een geluk!" , , En wji vatten elkanders handen nog eens en sprongen van vreugde. Leonie zag bleek en veegde zich een traan uit het oog. ))Vergeef mjj , beste engel ! maar ik ben zoo gelukkig !" »Omdat gjj been gaat?" »Neen , Leonie ! ik zeide 't u immers al tien malen, omdat ik sol- daat ben. Onze scheiding zal niet lang zijn^; binnen zes weken is de expeditie afgeloopen." »'t Is waar , ik moest m^ schamen. Eobert zal wel een ongeluk- kig denkbeeld van mgn karakter kr^'gen ; maar ik kan mjjne tranen niet altjjd bedwingen. Vergeef 't mj ; voortaan zal ik mg waardi^r gedragen , en als gg li e d e n tiw leven voor den staat waagt , zal ik God voor uw behoud bidden." ))Hoor me nu dat bjeste vrouwtje van de geheele wereld eens aan !" — en hg kuste eerbiedig hare handen. ))Zeg me voor alle dingen , Pienema ! waar gaat de expeditie heen ?" )) Weet ge dat nog niet ! naar Bali , mynheer ! naar het rijk van Beleling en Earang Assam op Bali's noordkust , waar men zich niet aan de traktaten gelieft te houden ; waar men gestrande schepen plan- 185 dert ; waar de koning spuwt , met rood sirihnat spawt op de brieven , die de goavemeur-generaal hem toezendt. Naar Bali , mynheer ! een lieerljk schoon en qjk land , met een dappere bevolking , die bin- doescbe Gknlen in pracbtige tempels aanbidden ; naar Bali , dat een nieu^re parel moet worden aan de kroon van onzen braven koning ; naar Bali , dat een nieuwe bladzgde zal voUen in bet gedenkboek van [Neerlands beldendaden , waarin misscbien ook o n z e namen komen, aHa 't ons maar een weinig me^loopt. Leve Bali ! leve de koning ! leve mgne Leonie 1" Met een aanminnig lacbje om den mond, stelde Leonie baar op- g^wonden ecbtgenoot voor om aan tafel te gaan. Pienema vend dat b e e 1 goed , want er was nog zddveel te praten, en Bobert moest ook eens aan bet woord komen , en na bet eten moest bg zeker uit , enz. Wat zgn die oogenblikken gelukkig , waarin bonderd vragen ge- daan , bonderd onderwerpen aangeroerd , geen enkel gesprek afgeban- deld wordt; wat vliegt de tjjd snel been bg bet bepraten van bet verledene , bjj bet vememen van duizend zaken die ons belang in- boezemen , vooral als bet bart vol is van vreugde over bet terugzien, als het overvloeit van zalige aandoeningen by de gedacbte aan een bl^jde toekomst. Aan bet dessert zeide Leonie : »Ik bad altyd gedacbt , Eobert ! dat Elize nog eens uw vrouw zou -worden." »Welnu ," antwoordde ik lagcbende en ditmaal bjjzonder openbar- idg ; )) ik denk bet nog." »Weet gg dan baar engagement nog niet?" Als een afgrond zicb voor mgne voeten opende , om voor mgne oogen alles te verzwelgen wat ik op de wereld lief bad , kon ik niet meer ontstellen dan by bet booren dier woorden. Al m^n bleed trok zich terug in bet bart ; d64r voelde ik een scberpe pijn. Doodsbleek stond ik op van tafel en gingnaar buiten. Robert voelde dat bg ging sterven , en berinner t zicb alleen dat het liem aangenaam was. Pienema kwam juist by tjjds om bem op te vangen , toen by in^^nzeeg. 186 Al zeer onmannelgk , erg flaauwhartig voor een soldaat , is *t niet , lezers? en nog wel voor een soldaat die met geestdrifb te velde trekt ! — Gelukkig dat het indische leger nog andere mannen telt , hoor ik u zeggen. Goed , goed ! maar 't was hier een hartzaak , en zelfs een soldaat heeft een hart. Zes jaren zweefde Elisors beeldtenis Robert yoor den geest. Aan zyne droomen der toekomst was deze zoo naauw ver- bonden , dat er voor hem geen geluk denkbaar was bniten haar be- zit. En nu werd dat hart van 66n gereten , plotseling van ^n ge- reten. Elisors beeldtenis werd er in ^^ns uitgerukt ; nu was dat on- gelukkige hart plotseling leeg , en nu vulde het zich met al zyn bleed — de physische verklaring is gemakkel^jk — Robert viel flaauw. Daar lag nu de dappere Robert doodel^k gewond , totaal yersla- gen , nog voordat h^ een v^and had gezien ; daar lag nu de held der geschiedenis op een sopha uitgestrekt , en Leonie over hem been- gebogen. En het eerst wat hij weer zag , toen zjjn oogen open gin- gen , waren stroomen van tranen ! Het deed hem goed die tranen te zien ,' hg zag niets liever dan tranen ! Scheen de zon? Robert merkte het niet. Als de zon tranen gestort had , zou 14j 't gezien hebben. Ach I kon hg zelf eens tranen storten ! Robert stond op , drukte zijne vrienden de handen , gespte- zgn # zwaard om en ging heeji- Na de kleine voorbereiding aanhethoofd vanditaandoenlijkhoofd- stuk , verwachten eenige lezers misschien , dat Robert nu een af- scheidsbrief ging schr^ ven , naar het kerkhof wandelde , daar op zgn knie^n zonk om een gebedtedoen, en daama zich militairement door- stak. Tot mgn innig leedwezen meet ik evenwel zeggen, dat zgn ge- schiedenis zoo tragisch niet eindigt. Robert ging zgn pligt als soldaat vervullen ; hg ging zich melden bii den militairen kommandant en bg zjjn bataillonskommandant ; hjj ging naar het plaatselgk bureau om zich een woning te laten aan- w^'zen. H|j ontmoette hier en daar een kameraad , die hem geluk wenschte met zgne plaatsing ; h^ had , wanneer het noodig was, zelfe een glimlachje om zgne bleeke lippen (want het bleed circuleerde nog niet goed) , en zoo oppervlakkig beoordeeld vend men niets buiten- 487 gewoons aan hem. AUeen kon men nog wel sden/dat h^ onlangs ziek was ge'weest. Inderda.ad , Iqj gedroeg zdch we^ mannel^k. Pienema , die hem ge- Yolgd -w^ks, kah het constateren. Arm in arm en zwggend gingen beiden het Eoningsplein op. Het 'was nacht geworden ; niet aUeen nacht in het hart van den on^lukkigen Eobert, maar overal nacht! VII. Een gebroken hart. 't Was overal nacht. Zonder te slapen sclieen Bobert een slaapwandelaar gel^k, nage- noeg gevoelloos , onbewust van zjjn toestand. De arm van Pienema was het eenige wat h^' voelde ; werktuigel^'k Het hg zich door dien arm leiden. Denken kon hjj niet. Elke poging om te denken deed hem p^n, veel pjjn. Wei sloeg hjj beide handen om het hoofd , als wilde h^ de -werking der hersenen bevorderen, doch een zucht, diep uit de borst opgehaald, bewees dat die poging mislukte. Zw^'gende hadden de vrienden een uur voortgewandeld. Wathiel- pen woorden, die toch niet werden verstaan! ))W^da (werda)!" klonk de stem van een inlander, die met een jjzeren geweerhaakten gaffel voor een nachtwachthuisje stond. »Prin (vriend)!" antwoordde Pienema; en daar hjj moede was, zette h^ zich op een blok hout , dat bg het wachthuis lag , en plaatste Bobert naast zich. Hoeveel belang men ook stelt in het ongeluk van een vriend , een gel^ke mate van droefheid kan men niet verwachten. Zonder nu te gelooven dat Pienema zich verveelde , neem ik toch aan dat hjj behoefte had om den tgd te korten en daarom een sigaar opstak, toen hjj vuur van den wachter kon krjjgen. Onder het rooken kwam hjj tot de overtuiging dat voor het oogenbHk niets heilzamer voor Bobert was , dan hem aan het spreken te krjjgen , en dat het g^e- schiktste onderwerp om over te spreken zeker Elise zou z^n. 189 Toen de sigaar dus in aech was overgegaan en er nog eenige oogenblikken waren verloopen, legde Pienema de hand op den schou- der van zgn yriend en zeide: » Was Elise met u verloofd , Robert ?" De wezenlooze rigtte zich op en zag den spreker met groote oogen aan. Zon er nog lets van het beeld in z^n hart zgn overge- bleven ? Hoe het z^ , het hooren van Elise's naam miste althans zjjne uitwerking niet. ^Was Elise met u verloofd?*' herhaalde Pienema opzettelgk. ]»Ja — neen," stamelde de ander. ]i>Ik begrgp u; gg waart het met elkander eens, verloofd voor God , zooals de romanschrgvers het noemen ; g^ hadt uw proeftgd door te staan, of Elise wilde haar vader in de tegenwoordige om- standigheden niet verlaten. Misschien ontbraken de fondsen; maar m^ dunkt, daar was toch wel aan te komen. — (Pienema sprak maar door ; 't was hem hetzelfde w a t hg zeide ; als er maar ge- sproken werd). — Gg schudt het hoofd? maar Elise is toch geen karakterloos meisje; men mag haar niet verdenken van wispeltorig- held, van coquetterie! — (met een forsche beweging van de hand bednidde Robert zgn afkeer van zulk een taal) — en gg zelf hebt inuners geen aanleiding gegeven tot '* ^Nimmer , dat zweer ik bjj God!*' riep Robert met dehandnaar den hemel wgzende, terwgl hg zich te gelgkertgd oprigtte. Dat was een schilderachtige pose, en een echt-theatrale uitroep ook I Pienema , die eigenlgk gezegd , hartelgk naar zgn Leonie begon te verlangen, maakte van die gelegenheid gebniik om we^r op te wan- delen naar het kampement. Hg was ongekend welsprekend , ver- diepte zich in allerlei .gissingen over dat onverklaarbare gedrag, maar droeg zorg om steeds de zachtste bewoordingen te bezigen, om z^n vriend niet te krenken en het meisje te sparen, dat hij-zelf hoogachtte. Hg vertelde , dat zjjn gelukkige medeminnaar , een rgk koopman te Batavia, reeds eenige malen een blaauwtje had geloo- pen , maar door aanhouden ten laatste had gezegevierd. Hg ver- telde al wat hg wist, en daar dit niet veel was, vnlde hjj hetont- brekende aan met allerlei veronderstellingen. En toen Robert inde 190 uab^heid z^ner woning wa.8 gekomen en weigerde zgn vriend te vergezellen, toen drukte Pienema hem de handen en vloognaarzp vrouwtje , in wier bezit h|j zich gelukkiger dan ooit gevoelde. Leonie zat aan de schrjjfbafel. Zy toonde aan haar echtvriend een langen brief voor Elise bestemd ; ik zal er een paar volzumen uit overschrgreii. »Gg staat in alle opzigten z66 ver boven mg , lieve vriendin ! m^ne achting voor uw edel karakter is zoo ongeveinsd , m^n ver- trouwen op uw regtschapenheid zoo vast , dat er wel iets zeer bui- tengewoons moest geschieden om dienaangaande tw^fel in mgnhart op te wekken. — Waart gg getuige geweest van de ontzettende uitwerking die de tjjding van uw engagement op onzen ongelokki- gen vriend maakte , hadt gjj die uitdrukking van vreeselgk zielel^- den op zgn bleek gelaat aanschouwd, hadt jgg gezien hoediekrach- tige boom door ^^n slag geveld werd, — geen oogenblik zoudt gg aan zgne liefde hebben getwgfeld." )>Gg , Elise ! hebt mg nimmer gegund een blik in uw hart te slaan ; het voegt mg dus niet , mg als vertrouwelinge aan u op te dringen ; maar onverklaarbaar komt het mg voor , dat Robert zgne gevoelens voor u geheim zou gehouden hebben. — lets is zeker , Ro- bert's hart is gebroken, hg is diep ongelukkig, en mgne tranen hebben nog niet opgehouden te vloegen over zgn vervlogen ge- luk. . . ." » Voortreffelgk , mgn beste !" riep Pienema uit toen hg gelezen had , y>ik zou evenwel den brief een paar dagen laten liggen ; als Robert beter te spreken is , komen we misschien meer te weten." vni. Vertrek^iaar het tooneel des oorlogs. Niemand moet mg kwalijk nemen, dat ik het vorige hoofdstuk in den derden persoon heb geschreven. 't Was mg letterljk onmo- geljk te schr^jven : ))ik riep uit ," »ik zeeg ne^r ," enz. Dat altgd stootende ))iF' zou d^r byzonder hinderl^k zijngeweest, enboven- dien heb ik er tegen om van mgzelf iets te zeggen dat naar het sentimenteele zweemt. Was ik nu geheel onbekend of dood bjjv. , dan zou 't mjj onverschillig zyn ; maar ik ontmoet dagel^ks men- schen , die zoo vriendel^k zgn mjj te laten blgken dat zg mjjne Herinnenngen in het Tydschrift volgen ; ja , myn oudste jongen be- gint zelfs al me^ te praten. Natuurlgk lees ik mgne vrouw wel eens iets voor, als zg er naar vraagt, of ik een oordeel noodig heb ; ik let dan niet op den kleinen Robert die zjjn schoolwerk afoiaakt. Hij sch^nt evenwel yr|j goed op de hoogte te zjjn en doet soms vragen , die eerst veel later kunnen worden beantwoord. Gisteren ayond vond ik hem aan mgn schrgftafel, druk bezig aan het lezen vaa hoofdstuk VII, waarvan de inkt nog niet droog was. Zonder te blozen zeide h^ : x>pa ! wat wil dat zeggen w^a en prin ?" Ik heb hem toen uitgelegd hoe , in navolging van het militair gebruik , door de inlandsche wacht te Batavia — die ten getale van 5000 man iederen avond optrekt om voor de publieke veiligheid te wa- ken — ieder persoon wordt aangeroepen met »werda" of zooaLs de inlanders zeggen, }DW§da;" en hoe dan de aangeroepene antwoordt »vriend,'' of »prin,*' om te toonen dat hjj met geen kwade bedoe- 492 ling langs den weg gaat (tot verduidel^jkmg zette ik toenin de co- py de woorden ))werda" en »vriend" tusschen twee haakjes er ach- ter.) Ik heb hem tevens verzocht voortaan van m|jne papieren af te bl^jven. Ofschoon de jongen meer van jagtverhalen en gevechten houdt , scheen h^ dat hoofdstuk toch niet erg mal te vinden , en daarom ga ik maar verder. Mjjne opgewondenheid over den aanstaanden veldtogt was verdwe- nen. De genoegens van het levendige Batavia hadden alleaantrek- kel^kheid voor mg verloren. Wat gaf ik thans om eer of roem? wat bekreunde ik mjj nog om lauweren te^gaan plukken. A lies was m^ immers onverschillig ! Slechts om een enkele reden stelde ik nog belang in de expeditie ; ik hoopte een v^'andel^ken kogel te ontmoeten. Ik hoopte het zoo innig , dat ik het verwachtte ; ik maakte m^ van Heverlede met dit denkbeeld z6<5 gemeenzaam , dat 't mg toescheen als ware mjn lot onherroepel^k beslist. Die zeker- heid schonk my een soort van kalmte en maakte mg althans ge- schikt om m^jne dienstpligten naauwgezet te vervullen. Het bataiUon werd geoefend , beproefd , gehard door exercitien op eenige palen boven Weltevreden in het vrge veld , door dageljks iiren lang schijf te schieten op het drassige terrein b^* hetkerkhof, door groote militaire marschen , enz. enz. Bleven er 's avonds nog vrjje uren over, dan sloop ik het kampement uit en Hep in den omtrek rond. Eens vond een kameraad, die voor het aanbreken van den dag zijn huis had verlaten om op het chinesche kerkhof duiven te gaan schieten , m^ op een graf zitten ; en die omstandig- heid, gevoegd bjj mjjne ingetrokkenheid , deed m^ op zjjn minst voor »zonderling" doorgaan. Acht dagen had Leonie haar brief laten Hggen, en er toen bg- geschreven : y>M^n hoop is vervlogen om eenige b^jzonderheden uit Robertas mond te vernemen. Pienema heeffc het onmogeljjke beproefd om zgn vertrouwen te winnen. Bobert bewaart een somber stilzwygen, 14j spreekt niet meer dan noodig is voor de uitoefening z^'ner dienst- verrigtingen. Mg heeft hg , helaas 1 niet meer opgezocht. Eens zag 193 ik hem voorbjjgaaa aan het hoofd van zgn peloion ; 't was echter Robert niet meer ; 't was z^n schim. Ik geloof dat zgne da^n zgn geteld, en nu reeds beween ik het verlies van onzen besten vriend.'^ Op zekeren morgen, -* de dag was nog niet aangebroken — heerschte er een groote levendigheid in het kampement. Het 7^ bataillon trad aan , om naar den Boom te marcheren en in te schepen. De herinneringen van m^n verbl^f te Batavia en de tyd der expeditie zgn z66 flaauw , dat de gebeurtenissen van die dagen mij slechts als een droom z^*n b^'gebleven ; tie voomaamste zweven m^* iets duidel^ker voor den geest , omdat ik die later door mgne mak- kers dikw^ls hoorde verhalen. Op de eerste app^lslagen der tamboers trad het batafllon aan. De meeste soldaten hadden zich in den afgeloopen nacht geen rust ge- gond,' alien waren reeds een uur te vroeg gereed, de grgslinnen veld- zakken en flesschen over de schouders , de wapens omgehangen, het hart kloppende van verlangen , het hoofd vol illusien. De ongewa- penden — want het geheele gamizoen was natuurlijk op de been — Bcheidden zich af, na nog een handdruk gewisseld en op vrol^ken, opgewonden toon een kort woord tot afscheid gezegd te hebben. Helder en indrokwekkend klinkt het kommando van »geeft acht" ; oogenblikkel^k is all^ stil. Nog een paar kommando's, en het schoone korpfi marcheert af; de tamboers slaan, de muziek heft hare opwek- kende , zieldoordringende toonen aan , en een algemeen hoera van duizende krachtvolle stemmen getuigt van de geestdrift, van de aan- doening , die zelfs in het gemoed van den ongevoeligste is opgewekt ! »Wat loopt onze kapitein met het hoofd voorover" zegt een flan- keur nit de sectie, die voor mg gaat. Onze kapitein verbergt iets , dat zgn oog benevelt ; h^* ging jnist voorby zgne woning ; er schemerde iets wits in de duistemis. Mis- schien wuifde zgne vrouw , aan wier omarming h^' een oogenblik te voren zich onttrok , hem voor de laatste maal een groet toe. De soldaten begrjjpen en eerbiedigen dat , en trachten , met hun eigenaardige , ruwen tact , door vrolgk gesnap afleiding te geven. )>Wat kan 't mjj schelen of ze me doodschieten ; als ik maar ge- 2ond terugkeerT n. 9 194 »En mg kan 't nog minder schelen ; als ik m'n grootje maar een gonden snnifdoos kan storen." In sommige officierswoningen brandt licht ; ook in die van Pienema. Arme Leonie I Een menigte soldatenvrouwen en kinderen loopen langs de kolonne mede naar de inschepingsplaats. Er zjjn vrouwen die bitter bedroefd sch^'nen , en anderen , die het door hnilen en jammeren toonen ; enkelen dragen nog een pakje in de band, dat den ecbtgenoot aan de praauw wordt toegereikt ; hare laranen wor- den somtjjdB afg^wisseld door een zenuwacbtig lagcbenover den een of anderen kwinkslag, die uit de gelederen aan baaa: adres is gerigt. De Afrikanen in de laatste pelotons vereenigd ^ z^n bet hddruch- tigst , voor ben is bet feest al begonnen ; z^ bouden niet op, bunne ega's met de verscbrikkel^kste wraak te bedreigen, als bet by bunne terugkomst mogt blgken dat z^ ontrouw zgn geworden. Aan den »Boom" gekomen , is bet dag geworden. De zeepraauwen liggen neven elkander aan de kade gemeerd. ledere afdeeling plaatst zicb bij bet voor baar bestemde vaartuig. Het wemelt van rytuigen, van vrienden en betrekkingen die een laatst vaarwel komen brengen. Blanke vrouwen zgn er weinig , geen wonder ! Slecbts enkele bebben de kracbt bare smart te bedwingen. Een zacbte band vat de mgne. Wat? Leonie bier I de weekbar- tige Leonie ? — Zjj ziet doodsbleek , maar geen traan verduistert baar zacbt oog , geen enkel teeken van uiterl^ke droefbeid ! Te ver- geefs beeft Pienema getracbt baar terug te brengen van bet voor- nemen om bem tot bier te vergezellen ; zj] wil toonen een soldaten- vrouw te z^n , zicb goed te kunnen bouden , ook moed te bezitten. )> Robert I ik beb tiding van Eedang — bet buwelgk zal nog niet zoo spoedig plaats bebben. Hoop , m^'n vriend ! boop " Daar klinkt bet signaal van ))inscbepen;" de wapens kletteren, de manscbappen springen in de praauwen ; de repen worden loBge- worpen; boeden en zakdoeken woiven, tranen vlieten; de muziek speelt bet »wien 't ne^rlandscb bloed ," — en zacbtkens drjjven de vaartuigen de rivier af, naar de reede, waar groote driemasters ge- reed liggen om onder zeil te gaan. dHoop 1" beeft zg gezegd, hoop ! — Of er voor m g nog hoop bestond ! ix. Vijan^ gezSen. Daar de artillerie reeds vroeger ingescheept en door een stoom- boot op sleeptouw was genomen , bestond het eskader , tot den over* voer van het 7 * bataillon bestemd , nog nit zeven zeilen. Twee daarvan waren eerst onlangs uit Nederland aangekomen, in allerjjl gelost en gereed gemaakt tot transport van troepen. Om een paa.r duizend man over te brengen naar een eiland dat b^na rakelings aan Java ligt , waren weken en maanden voorbg ge- gaan met organiseren, wachten, beramen, voorbereiden ennogeens wachten! Yoorwaar! een droevige staat van zaken! Het indisch gouvemement bezat geen enkel transportschip (het bezit die nog Biet). Om zgne troepen te knnnen verplaatsen , moest het koop- vaardgschepen , die toevaUig op de reede kwamen, tegen hooge pry- zen inhuren. Yerbeeld u eens , dat de bezetting van een of ande- ren post bniten Java in nood verkeerde , dat er door oorlog of an- dere redenen geen handelschepen uit Europa aankwamen, — men zou de bniten-bezittingen nagenoeg aan haar lot moeten overlaten. Op de »Hugo Grotius" gingdn de 1« en 2« kompagnie over (zQ hadden minder ruimte aan boord , dan de man van dien naam in- dertijd in z^n boekenkist) , op de x> Johanna-Maria" de 3^^ en 4® kom- pagnie , en op de »Waterloo" de 5e en 6«. De ))Koophander* was met vivres geladen , en de ))Solo" voor ziekenschip ingerigt ; twee oorlogschoeners hadden , meen ik , de munitie aan boord. ))Eindel^k !^' riepen m^ne kameraden , toen het anker geligt was 496 • en de zeilen sdch begonnen te vuUen. Ja, eindemk was hetoogen- blik van vertrek toch gekomen. Weken te voren waren de onbe- duidende inboedels overgedaan , van de hand gezet , verkocht , of verloot , en men bivakkeerde als het ware in zjjn eigen woning. Aan de officieren althans had de vertraging niet gelegen. Na zat men aan boord en dacht er zoo spoedig niet aan , dat het oost~ moesson was en men oostwaarts moest opwerken; men vermoedde niet eens, dat het geduld de eigenl^jke vuurproef nog moest door- staan , en ervier weken zouden verloopen , voor dat het oord der bestemming werd bereikt. Kruipende langs de noordkast van Java, kwam de Hugo Grrotius na achttien etmalen op de reede van Bezoeki. D^ar was het alge- meen rendez-vous der expeditionnaire schepen , ook van degene die van Soerabaya met het 14® bataillon waren uitgezeild. Voor dat alle vaartuigen waren aangekomen , hadden wg zes dagen op de reede gelegen. Op 66n schip , de Willem II , bevonden zich 400 man! Van elk schip gingen beurtelings twee officieren den dag aanwal doorbrengen ; omdat het nqj onverschillig was , liet ik mgn beurt voorbjjgaan. Doch op den laatsten dag, den 19®°, zeide mgn bra- ve kapitein , op half gebiedenden toon , dat ik hem naar wal zou vergezellen. Al hetgeen ik mjj van dhs verblgf te Bezoeki herin- ner , is het levendig tooneel op de reede , waar een twintigtal sche- pen voor anker lagen , het schoone gezigt op de bergen , en de groote drakte aan wal , waar de kommandant van het leger en de schout-bij-nacht met hunne adjudanten zich ook bevonden, en waar ieder bewoner open huis en open tafel hield. Yolgens het rapport van den oorlogschoener »de Huzaar," die de laatste berigten van Bali had aangebragt , zou de vjjand de ge- wone landingplaats bjj Beleling hebben versterkt met een geduchte borstwering , zamengesteld uit twee r^en palissaden van klappaboo- men , door vlechtwerk onderling verbonden , met aarde opgevuld en behoorl^k met geschut beplant. Twee palen landwaarts in zou er een sterke redoute zgn opgeworpen , terw^l de bodem in den om- trek met duizende randjoe's was beplant. De Belelingers hadden 197 verder gezworen zich tot het uiterste te zullen verdedigen. — Nu heette het , dat de expeditie-kommandant het plan had gevormd om , zoodra de troepen gedebarkeerd waren , de schepen in zee te zenden , en dus te overwinnen of te sterven ! Dat lachte m^ toe; ik wenschte te overwinnen en te sterven; evenmin als mjjne makkers , bedacht ik hoe onwaarschljnlgk , hoe onnoodig , ja hoe dwaas zoodanige maatregel zou zgn , daar de schepen immers de basis uitmaakten waaruit w^ moesten opereren. Yoor ons vertrek van Bezoeki werd de indeeling der geheele magt in drie kolonnen g^maakt. De eerste kolonne bestond uit de reg- terhelfb van het 7® bataillon benevens eenige hulptroepen, en was bestemd om het eerst op de vijandel^ke kust te ontschepen, het eerst aan te vallen. Ik had bjjna een oogenblik van bl^dschap , want de tweede kompagnie (waar ik by stond) behoorde nu tot de aanvalskolonne. Na eenige dagen zeilens wierp de Hugo Grotius op den 25®° Jung het anker op ongeveer 400 ellen van het balinesche strand. Het bl^de hoera der soldaten wekte mij een oogenblik uit mjjne dofheid. Daar lag het schoone Bali , met zjjne bergen en ravjjnen, met zgne wouden en sawah's , met zijne dorpen en benting's. Twee versterkin- gen waren met het bloote oog zigtbaar , evenzoo een paar kampong's, die zich tot digt aan zee uitstrekten en met verdedigingswerken en geschut waren voorzien. Kleine troepen Balinezen met lange lansen en geweren gewapend , die patrouilledienst verrigtten , vertoonden zich nu en dan. Het juiste aantal stridors die Beleling bezetteden , was niet bekend. Een soheepsgezagvoerder die vele jaren op BaK had gevaren, sprak van zes duizend , waarvan de helft met vuurwapens zou zgn voorzien. Tusschen ons en het strand lagen de oorlogschepen. Een hunner was ons een paar dagen vooruitgegaan om den vorst van Beleling een manifest aan te bieden , waarbg Z. H. werd uitgenoodigd binnen drie- maal vier en twintig uren toe te geven aan de eischen vanhetgou- vemement ; bjj weigering zou hjj een duchtige les ontvangen. De radja had tien dagen tyd verzocht , om over den inhoud van het manifest met zgn brooder , den radja van Earang Assam , te kunnen I ^ 19S pmteu. Natui»lp[ werd 4it geiweigerd , daar het dvude^k was dat 2. H* al^chts t§d tss^ditle te wiaaeu om sich iiog meer te kunnen Geeii half uur nit oj^se aaakom«t mtde^de een troep Bali nezen tot digt aaa het airwad , tev hoogtd v£ui dea oorlogstoomer i^Bromo /' en bogon Sv&rig zoden te stekea. De koTnxnandant van genoemden boden »md e«m i4oep aaA wal om hen te waarschuwen omniddeUyk den arbeid te staken , daor hi| andersi op hen zou vuren. ladisohe Yolken hebben weuug begzip van oarlogsverklaringen ^ nota's y manifevtea en wat dies mee> zjj. Hebben zg een beleediging ondergaan , bestaan er grieyen of redenen om wraak te nemen , zon- der uitstel vatten zg de wapenen op en trekken ten stride. Hg, die maanden en jaaren wacht oui een twist uit de wereld te maken, die slechte dreigt en parlementeert , gevoelt zich naar hun gevoelen zwsik, of ontbreekt het aan moed. Dat de Bahnezen derhalve geen hoog denkbeeld van <»izen moed hadden , is wel te begrijpen. Z^ lachten om die waarschuwing , lieteu zeggen dat de »Bromo" maar vuren moest , en giogen rustig met den arbeid voort. — De eerste kanonschoten werden nu gelost. Tweetach- tigponders vlogen digt bg de arbeiders in den grond, deden de aar- de hoog opstuiven , vernielden een hoop zoden , en joegen , onder een luid hoera van de schep^tt , het verschrikte volk uit elkander. X. Kalmte van den Javaan in bet vuur. Wachten is een schoone zaak ; wachten is de ware levensw^sheid Hij die weet te wachten zal nooit een onberaden stap betreuren. Doch wachten met den vgand aan te vallen , als men zelf gelieel gereed ten strjjde is , als men dagel^jks den vijand van dat wachten ziet gebruik maken om zich te versterken , — dat is een ware kwelling. Drie etmalen werden er nog gewacht. Men liep over dek met den verrekijker in de hand ; men lag over de verschansing naar den wal te turen , en terwijl de manschappen nu en dan aan hun on- geduld lucht gaven door het krggsgeschrei aan te heffen als zich ergens een troep Balinezen vertoonde , bleef aan de officieren niet anders over dan onder elkander te pruttelen over het noodelooze wachten. Waorom had men den vorst van Beleling drie dagenuit- stel gegeven ? — zoo sprak men ; om over vrede of oorlog te beraadslagen , of om zich tot den strjjd voor te bereiden ? — Om te beraadslagen ? goed ; dan moest er ook beraadslaagd worden , en het niet veroorloofd zijn om openljjk aan de versterking te wer- ken. Van het oogenblik, dat wjj zagen hoe de vgand voortging met kr^gstoeriistingen te maken , had het wachten ook moeten ge- daan zjjn; men had den v^and hiervoor kunnen waarschuwen. Of zag de expeditie-konmiandant misschien gaame , dat de v^ and zich zoo sterk mogel^k maakte , opdat zijn nederlaag des te grooter zou z^n? 't Kan z|jn, onze kommandant was kloek genoeg omopgeen 200 duizend vganden meer te zien, maar het streed toch tegen eenge- zonde taktiek. De grootste veldheer der eeuw zorgde wel dat hg de sterkste was als het tot een trefien kwam. Bovendien mogt het wel in aanmerkmg wordeu genomen , dat wij door dat onzalige wachten nog het heimwee naar wal zouden krggen en, eens ont- scheept, aJs waanzinnigen op de Balinezen zouden aanvliegen. 't Was nacht. Zacht kabbelde het water tegen de schepen, die rustig voor anker lagen. De stilte werd niet eens afgebroken door de vlotten en sloepen , die zonder geruisch te water gelaten werden of op zgde kwamen liggen. Op het dek van de »Hugo Grotius" ontwaarde men evenmin eenige beweging, en toch stonden er dii^ honderd man gereed om op het eerste teeken over de verschansin^. te springen. leder soldaat heeft zgn vjjffcig patronen, de veldflesch gevuld, en den veldzak met vivres voorzien; nog een laatste inspectie over de wapens , en. . . daar slaat de scheepsklok »acht glazen" (4 uur). .. Men vangt aan het geschut , de voertaigen , paarden en goederen op laadschouwen over te. brengen , daarna gaan ook de manschappen over in praauwen , barkassen , en sloepen. ))Twee glazen" (5 uur) worden gehoord ; nu steken alle ontschepings-vaartuigen af , nu breekt het dagUcht aan, en te gel^kertjjd begint het geschut van aUeoor- logschepen met een donderend geweld te spreken. 't Is aJs of , na al dat wachten , elk schot luider klinkt en krachtiger door de ber- gen wordt weerkaatst ; 't is als of de nederlandsche leeuw , na Ian- gen slaap, met verhoogde stem zgn vervaarljjk gebrul laat hooren! Terwijl de schepen een hevig kruisvuur tegen de versterkingen on- derhielden om het ontschepeu der troepen te beschermen , roeiden deze naar de aangewezen ontschepingsplaats. Tot verbazing des viands was die niet de gewone , niet die waarop hg zgne battergen aange- legd , z^jn geschut gerigt had ; wel stond hjj den kogelregen der sche- pen manmoedig door en beantwoordde het vuur met gelgke kracht , maar door de smalte der schietgaten kon hg aan zjjn geschut niet de verlangde rigting geven. — De eerste kolonne landde zonder op- onthoud , formeerde zich onmiddellijk, en rukte landwaarts in om plaats 201 te maken Toor de tweede. Zoodra de derde kolonne aan waJ zou ko^ men, was het oogenblik van den opmarsch der eerste nabg. Mgn kapitein kwam bg mjj staan en zeide zacht: »Men kan nooit weten wat er gebeurt , Robert 1 Als ik kom te val- len, wflt gg dan ingn trouwring aan myne vrouw ter hand steUen , en haar zeggen dat gg getuige waart , hoe ik er den laatsten kus op drukte ?" Meteen bragt hg zgn hand aan de lippen , schoof den ring van den vinger , en reikte mjj dien over. 't Was alsof ik uit een droom ontwaakte ; voor het eerst werd ik. we^r bewogen en voelde deehieming in het lot van mjjn medemensch- Een treurige lach speelde op het kabne gelaat van den kapitein ; be- rasting stond er op te lezen , doch tevens iets sombers , iets dat mjj een gevoel gaf , als of de doodsengel reeds boven zjjn hoofd zweef- de. Ik geloof dat h|j mijn blik begreep en daarom geruststellender- wgze liet volgen: ])En gy , Robert ! hebt gg geen enkele beschikking meer te ma- ken ? Men heefk m^ verzekerd , dat gg niet altijd zoo afgetrokken waart ab sedert den tijd dat ik a bjj de kompagnie heb. Zieikgoed, dan ligt op den grond uwer ziel ....*' »0 ! ik heb niemand die- om m|j geefb en op dit oogenblik aan mg denkt ! maar toch , laat ik niet ondankbaar zijn ; mgne ouders zuUen mgn dood beweenen. D4ar , kapitein ! neem m^n horologie en zend het mgn vader als het tjjd is ; voeg er een vlok haar bg voor m^jne moeder." Pienema bragt de order om op te rukken en drukte mg in het voorbggaan de hand. ))Voorwaarts !" kommandeerde de majoor ; ))leve de koning !" antwoordden de manschappen. Om m^ne gemoedsstemming te beschrgven toen wy , door de rjjst- yelden plassend , den kampong Beleling digt genoeg waren genaderd om de v^andel^ke kogels te hooren fluiten , is gemakkelijk. Gode zg dank droomde ik niet , maar was geheel vervuld met mijn dienst ; ik dacht noch aan het bittere verleden , noch aan het gevaar van het oogenblik ; ik herinner mjj zelfs niet , dat ik h^ het gesis der oerste kogels , de gewone beweging met het hoofd maakte. Mgn peloton ging en tirailleur vooruit om de kolonne te dekken, ll. 9* L ._?_-. : _-_.. • 202 en toen ik den kampong naderde , liet zicli een drom vijanden zien , door een Hoofd te paard aangevoerd , die het plan scheen te h^bben ons terug te slaan. Mgn braye jayaansche soldaten ontyingen eyen- wel den ygand zoo bedaard , schoten zoo juist , dat et spoedigeen aantal Balinezen in het siof beten ; en toen ook het Hoofd , dat na^ derhand bleek de rgksbestietder te z|}n , doddelgk gewond yan zg'n paard stortte , trok de bende onder het gejuicb der onzen in den kampong terug. — Een honderd schreden yerder , ontdekte ik een kleine kaU (riyier) die , ylak langs den kampong loopende een na- tuurlgk beletsel uitmaakte; aan de oyerzijde wad de oeyer begroeid met digt ineengestrengeld struikgewas , dat door het lommer yan hooge boomen werd oyerschaduwd. Ik zond onniiddeIl|jk een korporaal naar den kolonne-kommandant om dit te rapporteren. Het schieten uit Beleling hield op ; geen y^and liet zich meer zien. Op het signaal yan »yerzamelen" h^d ik juist mjjn peloton yereenigd, toen de kolonne-kommandant met luiider stemme riep: »Mjjnheer Robert! neem tien man yan den regteryleugel en dring in den kampong door." Dit beyel klonk m^ als muziek in de ooren; blijmoedig yoerdeik het uit. Ik marcheerde met mijn yijf rotten yooruit , liet ze ver- spreiden, doorwaadde de kali, waarin hoogstens drie yoet water stond, en beklom den anderen oeyer. Door de digte begroe^ing ging dit eyenwel zoo gemakkelgk niet; mgn sabel deed hierdienst, en de soldaten moesten zich met den klewang in de hand een weg banen. Twee Balinezen met lansen gewapend , hadden zonder moeite ons hier den toegang kunnen betwisten. Er yertoonde zich echter geen enkele. Zoodra ik — niet zonder m^jn kleederen te scheuren — door de strmken was gedrongen , zag ik op eenigen afstand een paar hui- zen staan. Het eerste huis was door een steenen ringmuur omge- yen. Bjj den ingang komende , yond ik de poort open. Geyolgd door m^ne manschappen , treed ik behoedzaam binnen , onderzoek de woning , doch zie geen mensch. Doorgaande , stuit ik wederom op een muur , die een andere woning omringt. De groote poort , die den toegang yerleent , is gesloten. Wat beteekent die stilte , die afwezigheid yan y^anden ? Zeker schuilt er yerraad , maar er 203 is fli^t W&\ tgd om te denken. Ik laat de manschappen aan de poort hklt houdeil , neeln 6r twetJ met mfl itiede , doorbop den af- gelegden weg nog eens , doorzoek regts en links den omtrek om niet in den rug aangerttllen of afg^i^edeii te tirorden en , niets verdachts vindeilde , ge^ ikr order om de poort open te kolven. Spoedig sprin- gen de deuren open en dringen wfi binnen, doch onze voortgang wordt gestuit door een salvo van een menigte y^jtoden, dieoptwin- idg p£ii68en itMands hmme geweren afvnren en daama glings achter eeA nleu^iren vtjtdterkteil mmxt teragtrekken. Drie hunner kwamen te laat en werden neSrgeschoten. Eorrpbraal de Gee liet zijn geweer vallen , stak de armen in de hoogte en stortte met een zucht dood aan m|jne voeten ne€r. »Luitenant !" riep de sergeant Verkort op kermenden toon, x>lielp, ik ben gewond ; wat meet ik doen?" ))Zie maar achteroit te komen , ik kan u niet helpen. — Hier , Barodin. Sojoedo ! schiet die kerels eens ne6r , die daar aankomen. 