Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
That however the Commissioner Lewis wishes to have it understood that this acting up to this actual possession is by no means to be considered as an acknowledgement on his side of the legality of the title on which the Netherlands authorities are at present in possession of the Palembang territories, that however as far as his authority goes, he engages that the officers and detachment under his orders shall not enter again those territories before a final decision on the Palembang questions be passed by the Highest authorities. Secondly. That in consequence thereof the Commissioner Lewis or any other of his detachment will in future no more assume the civil authority nor issue any orders to the heads and chiefs in the Palembang country. Thirdly. That they will allow any part of his Majesty the King of the Netherland’s forces and his civil servants to proceed unmo- lested to any part of the Palembang territory wherever they like. Fourthly. That they will with the whole of the above mentioned detachment march as soon as possible and as convenience will allow, out of the boundaries of the realm of Palembang. Fifthly. That the Commissioner Mr Lewis having stated that under his present orders he could not consent to leave the position of Pulo Geta, without a previous reference to the authority, acting at Fort Marlbro, it is further agreed that his forces may remain stationed on that place untill a decision on the whole 722 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. of the Palembang proceedings be passed by the competent authorities; that however they shall not pass beyond that station towards the Palembang territories untill such a decision be received. Done and given on the Kalinghee River below Campoong Soora this 3ith day of December 1818. H. W. MUNTINGHE, Commissioner for Palembang and Banca. Wm Lewis, Commiss". Bijl. 31 bl. 484 noot 4. Het tegen sultan Badroedin gericht besluit dd. 20 Mei 1819 van den „Commissaris over Palembang en Banka en de Lampongs” luidt als volgt: In aanmerking genomen zijnde, dat het van alle tijden her- waarts, het erkende beginsel geweest is, van het Nederlandsch bestier om hare aangegane verbonden met de Indische vorsten te beschouwen, als op de goede trouw van wederzijden gegrond; Dat gevolgelijk ook het Nederlandsch gouvernement geenszins genegen is om vermoedens of bewijzen van kwade. trouw tegen zijne bondgenooten lichtvaardelijk aan te nemen of daarnaar te handelen, vóór en aleer het den verdachten bondgenoot, indien zulks met veiligheid kan geschieden, in de gelegenheid gesteld hebbe, zijn gedrag te verantwoorden en te regtvaardigen, of wel voor de overtredingen, welke hij mogt hebben begaan, be- hoorlijke herstelling te doen en zekerheid voor zijn goed gedrag in het vervolg te stellen; Dat thans ook sedert eenigen tijd zeer hevige vermoedens en overtuigende blijken van een trouwloos en bondbreukig gedrag tegen Z. H. den sultan Machmoed Badaroedin zijn geboren: Dat hoezeer nu van de zijde van het Nederlandsch gouver- nement wel geene begeerte gekoesterd wordt om aan deze vermoedens en bewijzen meer te hechten, dan werkelijk daann is opgesloten, dezelve echter te krachtig en te gewigtig zijn om geheel buiten gevolg te blijven; Dat het dierhalven overeenkomstig de aangehaalde beginselen van het Nederlandsch gouvernement zijn zal, om, wijl zulks nog met veiligheid kan geschieden, Z. H. den sultan Machmoed Badaroedien, vóór en al eer zijn vijandig gedrag met gelijke gedragingen worde beantwoord, met de vermoedens en beschul- digingen welke tegen hem liggen, bekend te maken, denzelven in staat te stellen zich daarop te verantwoorden en uittenoodigen om voor de overtredingen, welke hebben plaats gehad, behoor- lijke herstelling te doen en zekerheid voor het vervolg te geven. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 723 Zoo is goedgevonden en verstaan: Zijne Hoogheid den sultan Machmoed Badaroedin te kennen te geven, dat de vermoedens en beschuldigingen, welke tegen hem liggen, hierin bestaan: VOOREERST: Dat de eerste oorsprong van de plaats hebbende muiterijen en de oproerigheden in het district van de Rawas kan worden ’t huis gebragt op het wrevelig en weerspannig ge- drag van den ranga Wira Nindita, die niet alleen als de oude en groote vertrouweling van Z. H. den Sultan bekend is, maar van wien het ook bewezen is, dat hij des daags vóór zijn vertrek naar de Rawas, de geheime bevelen van Z.H. den Sultan uit den Kraton gehaald heeft. TEN TWEEDE: Dat deze oude vertrouweling van Z. H. den Sultan zich niet alleen ongehoorzaam en weerspannig tegen het Gouvernement gedragen heeft, maar dat hij onder den aange- nomen titel van een Zoewan Jang Partoean een der hoofden geworden is van die muitelingen, welke ’s Gouvernements goe- deren geroofd en zich openlijk in opstand tegen hetzelve gesteld hebben aan de Moara Rawas. TEN DERDE: Dat de zoon van dezen zelfden vertrouweling van Z. H. den Sultan, genaamd Manang, zich op de verschan- singen aan de Moeara Rawas als een der hoofden van de muitelingen vertoond heeft, hunne batterijen bestierd en hun geschut tegen ’s Gouvernements prauwen bij den doortocht aldaar op den Mei jl. (a) gericht heeft. TEN VIERDE: Dat deze Manang, zoon van den ranga Wira Nindita, gehuwd zijnde met eene dochter van den depattie van Soero Langon, het gedrag van dezen depattie ook niet anders dan aan de inblazingen van des Sultans vertrouweling Wira Nindita en zijnen zoon Manang kan worden toegeschreven. TEN VIJFDE: Dat het nogthans deze depattie is van Soero Langong, welke door dwang en misleiding alle de overige depatties en proattins in de Rawas bewogen heeft om van het Gouver- nement afvallig te worden, en zich ‘met de muitelingen aan de Moara Rawas te vereenigen. TEN ZESDE: Dat de Maleijer genaamd Panglima Prang (6), welke het gewaagd heeft als een wettelooze struikroover en moordenaar den eersten aanval op ’s Konings troepen bij de desa Tabah Pinang te doen, en dezelve vervolgens op Oedjan Panas en elders herhaald heeft, een persoon geweest is, welke (a) In het archiefstuk staat de datum van, naar ik vermoed, 17 Mei, niet nader aangewezen. (b) Dit zal wel een titel zijn. 724 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—-1820. niet alleen te voren in vertrouwden dienst gestaan hee Z. H. den Sultan ten tijde van deszelfs retraite naar de Raw en tot eene belooning als deszelfs kind is aangenomen; dat deze zelfde Panglima Prang in de districten, wel is doorgetrokken, bovendien aan de hoofden en ingex openbaarlijk verklaard heeft. dat al hetgeen hij tege Nederlandsch gouvernement deed en gedaan had, op |! autorisatie van Z. H. den sultan Machmoed Badaroed: schied was. TEN ZEVENDE: Dat de dangoean van de Moera Rawas, als de eerste verleider van de hoofden in de Moesie, gel ranga Wira Nindita van de hoofden in de Rawas, mag besct worden, en die zich bovendien gedragen heeft als de aan van alle rooverijen door de muitelingen aan de Moeara ] gepleegd, ten aanhooren van verscheidene onwraakbare get verklaard heeft, dat hij alle deze handelingen pleegde o van Zijne Hoogheid den sulthan Machmoed Badaroedin, in persoon aan hem gegeven. TEN ACHTSTE: Dat het eigen volk en de vertrouwde o danen van Z. H. den Sultan, de ingezetenen namelijk van ] zich niet ontzien hebben, zich bij den dangoean van de M Rawas en bij de muitelingen aldaar verzameld te voegen. TEN NEGENDE: Dat zij zich met dien dangoean en de o1 muitelingen hebben schuldig gemaakt aan het rooven en deren van ‘sGouvernements goederen en het moorddac aanvallen van alle personen, de Moeara Rawas passeer welke slechts eenige gehechtheid aan het Nederlandsch go nement durfden betoonen. TEN TIENDE: Dat deze zelfde volkeren van Blida zich hunne praauwen verspreid hebben over de gansche Moesi boven de Klingie, Poelo Pangong en de Kikim, en get hebben alle de hoofden en ingezetenen van die districte: afvalligheid van het Nederlandsch gouvernement te bewe door hem te vertoonen brieven uit naam van den depattie Blida geschreven, waarin zij aangespoord wierden zich b Maleijers en de overige muitelingen aan de Moeara Raw: voegen en den Commissaris van het Nederlandsch Gor nement, den ondergeteekende, door vergif van kant te he Tex FLFDE: Dat bij de vertooning van dezen brief aan volk van Blida nog mondeling gevoegd werd de verzeke dat 4. H. den sultan Machmoed Badaroedin eene aanziez beloontng zou geven aan dengenen. welke den voorschn A Aar ENIL en Este PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 125 moord aan den vertegenwoordiger van het Nederlandsch Gouver- nement ten uitvoer bragt. TEN TWAALFDE: Dat al verder de zoon van den sultan van Djambie, Pangeran Ratoe, met eene gewapende magt de grenzen van de Rawas is binnengerukt of op het punt gestaan heeft daar- binnen te trekken, ten einde zich met de Maleijers en de overige muitelingen te vereenigen, daar het intusschen niet te onder- stellen is, dat de vorst van Djambie het grondgebied van Pa- lembang zou durven schenden, indien hij daartoe niet uit naam van Z. H. den sultan Machmoed Badaroedin was aangemoedigd. TEN DERTIENDE: Dat Z. H. de Sultan al verder zijne goede gezindheid ten aanzien van het Nederlandsch gouver- nement ten hoogste heeft verdacht gemaakt, door, sedert zijne herstelling tot op den dag van heden, het bewijzen van eenige hulde aan hetzelve uit te stellen en het vertrek van zijne gezanten tot dat einde op te houden, totdat het jaargetij om Batavia te bereiken geheel is verloopen en men met regt mag onderstellen, dat het voornemen van Z. H. geweest is, dit gezantschap een geheel anderen koers uit te laten stevenen. TEN VEERTIENDE: Dat dit voornemen van Z. H. nog te waar- schijnlijker wordt, naardien hij het vaartuig, tot den overvoer van dit gezantschap bestemd, met eene ongehoorde menigte van veertien stukken zwaar geschut heeft geballast. TEN VIJFTIENDE: Dat dit vermoeden nog al meer gesterkt wordt doordien Z. H. geheime zendelingen naar Linga en Riouw en misschien nog verder heeft gezonden om aldaar den toestand van zaken op te nemen. En eindelijk TEN ZESTIENDE: Dat Z. H. alle zijne goederen en bezittingen van waarde op eene geheime wijze uit den Kraton vervoerd en hier en daar bij zijne vertrouwelingen heeft ge- borgen en gedeponeerd. Dat voorts alle deze punten van beschuldiging aan Z. H. den sultan Machmoed Badaroedin wel wordt kennis gegeven met het oogmerk, dat dezelve zich daarop zoude kunnen verant- woorden en rechtvaardigen : dan dat tevens van Z. H. verwacht en verlangd wordt dat deze verantwoording zij ingericht op eene klare wijze, en dat elk punt van beschuldiging daarbij afzon- derlijk worde opgenomen en verhandeld. Dan dat het wijders, hoezeer deze verantwoording ook tot verlichting en verschooning van Z. H. den Sultan moge strekken, niet anders mogelijk is of van die daadzaken en misdaden, welke ten laste liggen van de volkeren van Blida, van den dangoean van de Moeara Rawas en van den ranga Wira 726 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. Nindita, moet de schuld òf bij Z. H. den Sultan zelven, ò zijne eerste vertrouwelingen en raadgevers liggen. Dat voor de zoodanigen in de jongste gebeurtenissen bek zijn: de Pangeran Ratoe, de Pangeran Kontjon Djudien Demang Hallil. Dat gevolgelijk en onverminderd de verantwoording var H. den Sultan van denzelven, als eene herstelling voor gebeurde en als middelen van zekerheid voor het vervolg, w: gevorderd: 1¢: Dat Zijne Hoogheid de sultan Machmoed Badarot zijn oudsten zoon, de Pangeran Ratoe, van Palembang wijdere en op Java onder de zorg en bewaring stelle der Hc Indische Regering; 2¢: Dat Z. H. de Sultan schriftelijk zijne genegenheid tuige om met toestemming der Hooge Indische Regering « zelfs tweeden zoon, den Pangeran Boepatie, tot opvolger den troon te benoemen. 3°: Dat Z. H. de Sultan insgelijks van hier naar J verwijdere en onder surveillance der Hooge Regering alc stelle den Pangeran Kontjong, Djudien, Jallap en Dem Hallil. 43° Dat Z. H. de Sultan, onder deszelfs hand en zegel, e schriftelijke verklaring verleene, dat, ingevolge art. 10 van contract van den 21 Juni 1818, aan de Regeering en de ' tegenwoordigers van Zijne Majesteit den Koning der Nederlan in Indië het regt toekomt om alle de deelen van opperma over de bovenlanden van Palembang uit te oefenen. gelijk voormelde contract omschreven, en dat Z. H. den Pange Adipattie gelast, om van deze zijne verklaring met concurre van het Gouvernement aan alle de passirah-, marga- en de hoofden kennis te geven, en om hen tevens van alle gehoude aan hem Zijne Hoogheid te ontslaan. 5°: Dat Z. H. almede eene schriftelijke verklaring on zijne Hand en Zegel verleene, dat zoo er door hemzelven door anderen op zijn naam eenige bevelen mochten zijn gege: aan de volkeren in de bovenlanden, aan den dangoean van Moeara Rawas, aan den ranga Wira Nindita of aan een anderen om zich met de Maleijers te vereenigen, zich met h tegen het Gouvernement te verzetten of deszelfs vertegenwo diger in deze streken eenig nadeel of schade toe te breng: Z. H. deze bevelen thans tegenspreekt, zooveel desnoods h roept, en verklaart dat dezelve alle op eene onwettige onrechtvaardige wijze zijn uitgevaardigd en verkregen en dat: degenen, welken daarnaar mochten handelen, zich aan de wett PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 127 vervolging en straf van het Gouvernement zullen bloot stellen. 6e: Dat Z. H. de Sultan aanneme en beloove om met con- currentie van het Gouvernement, de krachtdadigste middelen in 't werk te stellen ten einde de dangoean van de Moeara Rawas, de ranga Wira Nindita, deszelfs zoon Manang, de depattie van Soera Langon, een Seid Amja en diegenen van de Blida’s volkeren, welke zich aan het berooven en plunderen van ’s Gouvernements vaartuigen en goederen aan de Rawas hebben schuldig gemaakt, worden opgevat en ter erlanging van hunne welverdiende straf aan het Gouvernement worden uit- geleverd. 7°: Dat Z. H. de Sultan, met concurrentie van het Gouver- nement, een brief afvaardige aan den sultan van Djambie, waarbij dezelve tegenspreekt, en zoo veel desnoods herroept, alle uitnoodigingen welke hem of zijn zoon den Pangeran Ratoe van Djambie mochten gedaan zijn, om het grondgebied van Palem- bang binnen te treden of zich met de Maleijers aldaar te vereenigen. 8e: Dat Z. H. de Sultan, ter vermijding van allen achter- docht, het geschut waarmede deszelfs vaartuig de Zaple is ge- ballast, daaruit doe lossen en tot nadere beschikking onder de bewaring stelle van het Gouvernement. ge: Dat Z. H. de Sultan over zijne nog aanzienlijke bezittingen in geld en goud, welke als de rijksschat van Palembang kunnen beschouwd worden, zoodanig eene beheering stelle, met concur- rentie van het Gouvernement, dat alle wettige beschikking over dezelve ten zijnen eigenen voordeele en ten behoeve zijner naastbestaanden, opvolger en erfgenamen, worde verzekerd, doch dat tevens het Gouvernement daardoor de gerustheid erlange, dat geen gedeelte van dien rijksschat immer tot een middel van oproer of tot een voedsel van oneenigheden en vijandelijkheden worde misbruikt. Dat men hoopt dat Z. H. de Sultan in deze vordering den geest van gematigdheid en vredelievendheid van het Neder- landsch gouvernement zal erkennen en, uit overtuiging daarvan, onverwijld tot dezelve zal toetreden. Dan dat men van de andere zijde tevens aan Z. H. den Sultan moet te kennen geven dat bij ontstentenis van dien, en in geval Z. H. onder frivole pretexten mocht ontwijken aan deze vordering te voldoen, het Nederlandsche gouvernement aan zich het volle regt voorbehoudt om tegen Z. H. den Sultan Machmoed Badaroedin zoodanig te handelen, als men bevoegd is met een trouwloos en bondbreukig vorst te doen. En zal extract dezes verleend worden aan Zijne Hoogheid 728 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—i1820. den Sultan Machmoed Badaroedin, mitsgaders aan den Ri bestierder den Pangeran Adipattie tot derzelver informatie narigt. Bijl. 32 bl. 502 noot a. Muntinghe’s lastgeving aan kolonel Bakl gedagteekend Muntok 28 Juni 1819, om de Palembangri te blokkeeren, luidt als volgt: Nadat wij decor de omstandigheden en voornamelijk c gebrek aan ammunitie, zijn genoodzaakt geworden, onze po bij de Factory van Palembang te verlaten, is het echter c plicht te zorgen, dat de regten van het Gouvernement geheel worden opgegeven, en van onze zijde, als het « geabandonneerd; verlieten. wij op dit oogenblik de kusten mondingen der rivieren van Palembang geheel en al met c macht, zoo zoude deze daad al zeer ligt als zoodanig afstand en verlating van ons regt kunnen worden aangem en uitgelegd. De sultan van Palembang zoude op dien grond met eeni schijn kunnen beweren wederom in het volle bezit van zijn vo alleenheersching te zijn getreden, en onze mededingers zou uit dienzelfden grond, het regt afleiden, om nieuwe contra en verbintenissen, ten onzen nadeele, met hem aan te ga waarvan het ons naderhand moeijelijk zoude vallen de wettigt te wederleggen. Om dit voor te komen, is er geen ander middel dan het regt van het Gouvernement, zoo verre mogelijk, nog | de daad, worde gehandhaafd. Dit kan in de gegeven omstam heden niet anders geschieden dan door de rivieren van Pak bang met onze navale magt te sluiten en alle de communic door dezelve, zoowel naar buiten als naar binnen, ZOON mogelijk te beletten. Deze maatregelen zullen buiten het nut: de regten van het Gouvernement voortdurend te handhav ook nog dit hebben, dat daardoor Z. H. de Sultan en gansche land van Palembang niet weinig zal worden benaau en belemmerd. Het is UwEdG. bekend, dat bij ons vertrek van de re van Palembang geen enkel handelsvaartuig aldaar is achter bleven. De meeste schepen en vaartuigen, het eigendom \ Arabieren, welke aldaar thuis behooren, zijn thans allen buit gaats. Het is UwEdGestr. insgelijks bekend, dat het thans ji de tijd is, dat Palembang van haren voornaamsten voorrs zout en Javasche lijnwaden moet worden voorzien. Ik beh UwEG. dus niet te doen opmerken, welk een invloed het den staat van Palembang en op het bestier van Z, H. d PALEMBANG EN BANKA IN 18]16—1820. 129 Sultan zoude kunnen hebben, dat de meeste Arabieren van een aanzienlijk gedeelte van hun vermogen en de gansche bevolking van twee onmisbare artikelen van voeding en kleeding wierden verstoken. Het is dan ook op grond van alle de bovengemelde consi- deraties, dat ik UEdG. aanschrijve en inviteere, om met deszelfs onderhebbenden bodem en alle diverse onder UEdG. commando staande vaartuigen, de mondingen der rivieren van Palembang vooralsnog en tot nader order te blijven bezetten en gesloten te houden; en dientengevolge 1°, aan alle schepen, van welke natie en onder welke vlag ook, den ingang der rivieren van Palembang en alle communicatie door dezelven te beletten; 2°, aan alle schepen en vaartuigen, het eigendom zijnde van Palembangsche ingezetenen, niet alleen den uit- en ingang dier rivieren te beletten, maar dezelven daarenboven te arresteeren, en met de daarin geladene goederen onder bewarende hand te stellen ter residentie van Muntok, of wel bij het begaan van eenige daad van tegenweer of geweld hen zonder ommezien te vernielen en in den grond te schieten. Bijl. 83 bl. 524 noot 4. Muntinghe’s belangrijk advies dd. 31 Juli 1819 over de uitrustingevan de Wolterbeek-expeditie tegen Palembang : Het behaagde Uwer Excellentie enz. Om echter onderscheidenlijk te berekenen hoe groot deze magt zoude behooren te zijn, en waarin dezelve moet bestaan, moet ik erkennen, dat mij de ware maatstaf door gebrek aan militaire kunde ontbreekt. Tot eenen grond van berekening echter, voor zoo verre U. E. dezelve van mijne zijde kan verwachten, zoude ik vermeenen te mogen aannemen, dat alle middelen van aanval geëvenre- digd behooren te zijn aan de middelen van verdediging, en dezelve eenigermate overtreffen; eene opgave derhalve van de magt en middelen van defensie, welke de sultan van Palembang bezit, zal U. E. in staat stellen, om ten naastenbij te begrooten de magt, welke tot zijne reductie vereischt wordt. Het is de opinie van den kapitein der genie Van der Wijck, dat in den kraton, of althans onder het bereik van den sultan, nog zooveel stukken geschut gevonden worden, als hij zoude willen en met vrucht tegen ons kunnen gebruiken. Aan kruit en lood zal hij waarschijnlijk ook geen gebrek hebben, wijl men verzekerde, dat hij daarvan nog een aanzienlijken voor- raad had in het district van Blida en hij het ontbrekende òf 730 PALEMBANG EN BANKA IN 18]16—1820. uit de handen der Arabieren, of van elders zal kunnen magtig worden. Manschappen om zijn geschut te bedienen vindt hij onder de aanhoorigen van sommige Arabieren, die meestal gewoon zijn ter zee te varen, onder de verdere zeevarenden, die op Palembang thuis zijn en onder de aanhangers van zijn schoonzoon Arama dt redjo, die meest allen met geschut weten om te gaan. Tot zijne verdere verdediging is hij in staat uit de volkeren van de Blida, uit gehuurde Maleijers en uit de volgelingen van zijne naastbestaanden eene magt van 4 à 5000 man op de been te brengen. Met deze magt is het eerste punt, dat hij tegen ons kan en waarschijnlijk zal bezetten, bij de zoogenaamde bentings, even boven de afscheiding van de Soensang en de Banjoe Assin; het tweede bij de zoogenaamde Moara Pladjoe, en het derde in en omtrent den Kraton zelve. Bij de bentings bestaat er nog aan de eene zijde der rivier eene batterij van 20 stukken, zoo ik mij niet bedrieg van 12 en 18 & kaliber, die slechts op affuiten of rolpaarden behoeven gezet te worden, om bruikbaar te zijn; aan de overzijde der rivier kan gedurende onze afwezigheid eene dergelijke zijn op- gerigt. Bij de Moara Pladjoe zal waarschijnlijk een werk zijn opge- worpen, dat iets kleiner is? doch daarentegen vindt men bij en omtrent den kraton vooreerst eene steenen batterij van onge- veer 6 vt elevatie in een regthoek gebouwd en voorzien met embrasures, indien ik mij niet bedrieg, voor 24 stukken geschut. Een schip, voor deze batterij genaderd om dezelve te bombar- deeren, ligt tegelijkertijd reeds onder het bereik van het N.O. bastion van ’s Sultans dallem, waarop men te voren 18 stukken geschut telde, en buitendien heeft deze dallem nog twee batte- rijen, de eene voor de Waterpoort, de andere op het Z. 0. bastion, die ieder bij de vorige attaque ongeveer van dezelfde kracht als die op het N. O. bastion gerekend werden. De batterijen aan de bentings, indien dezelve behoorlijk zijn in orde gebragt, kunnen dus reeds sterker gerekend worden dan de batterij van de Eendragt, sterker dan die van de Ajax, en dus reeds op dit punt zou men den dienst van een sterker fregat dan de Wilhelmina voor onmisbaar mogen rekenen. Trouwens niet meer dan een schip van oorlog kan tegelijkertijd den stroom op deze hoogte opwerken of opzeilen, en zijne vaart kan bovendien belemmerd worden door een oneindig getal brandende vlotten, welke men niet in gebreke zal blijven, op deze plaats in gereedheid te brengen, zoo men zelfs niet bedacht is, om door het doen zinken van kleine vaartuigen of saa IN 1S16—1820. 731 vn gevuld, de kil der rivier, althans ze hoogte te bederven. Er; Zoe! mogelijk zeker te zijn van de = er nt jut. en om de beletselen, welke men leggen, te overkomen, zoude ik van an het fregat de Wilhelmina met de . senaamd kan worden overgelaten; Sande Weems … 1 aif boegsccren der brandende vlotten, 7 n met ijzeren kettingen voorzien, tot dat zelfde einde de raad van den 1 Zs boord der Eendragt zoude kunnen worden (eer amen + te voorkomen dat onze groote schepen niet pene rut van deze batterijen wierden blootgesteld, Pipe. ‘‘erstond van nut zoude zijn, dat men voorzien - 4 30 zware Gunia’s, die ieder gewapend zouden n S of r2ponder, en daarmede het eerste afbijten, die dan mogelijk. onder dekking achteren met gewapende sloepen zouden orden en misschien overmeesterd, zonder vaartuigen van 's Konings marine aan een aan- Wierden blootgesteld. welken men na de verovering der bentings ende Moara Pladjoe zouden te wachten hebben, iet voor, dat die zeer geducht zoude De den stroom op deze plaats, laat mijns bedunkens men onze vaartuigen met eenige vrucht tusschen zoude kunnen brengen, en cenc ligte batterij, genen oever der rivier, zou onder het opzeilen met den minsten wind of vloed alras tot z gaderen der hoofdnegorij uit en van omstreeks den en blijft echter nog steeds de sterkste tegenstand te n brand steken van een onberekenbaar getal bamboezen weder zijn, e onze aankomende schepen zullen worden verwelkomd. ankers, de ijzeren kettingen, de gewapende sloepen wat tot afwering van deze brandende vlotten kan dienen, dan ook niel moeten ontbreken. Bataviasche tjunia’s, met goed geschut voorzien, verbeeld dat hier ook van bijzonder veel nut zouden zijn, hetzij dat men eenen gewapenden hoop van den sultan hier of daar & Volgr. VII. 47 PALEWBASG ES Raska rs 1LS£6— 1529). fangs den niveerkant wl werstrowen. Setmy men eenige det=ac}, menten wii landen. of eenare Kamm -ovs mjet verbranden , on het terrem voor de aragee at voor de plaateang onzer troepen te openen. En dit baatste zoa al inet Set reval konnen worden, indien het punt. welke men zoe thams als het zeschikst voor de landing worstelt. eens pretaner door eene nieuw opgeworpen batterij van den Sultan woerd bestreken. dat de landing aldaar Zg zouden ok haer og de bertenbatterg van den Kraton onze schepen, evenak bg de Bentmgs tegen schade kunnen dekken. en tot de attague op den Kraton zelven in hun geheel kunnen bewaren. Deze battery echter. welke, hoezeer zij eenige schade moge doen. tegen suze magt niet lang bestand kan zijn, gepasseerd zijnde. en de verdere werken, welke men mag veronderstellen. dat de Sakan daaroanstreeks langs den rivierkant zal hebben aangelegd. mede verniehi zijnde, zoo volst emdeink de attaque op den Kraton zeiven. Deze attaque is reeds bj Uwe Excellentie bepaald, dat é te water én te land poude geschieden. Om nu voor te komen, dat niet, door het aanwenden van onze magt siechts van éen zijde, onze pogingen verflaauwen. de uitslag vertraagd wordt, en de moed daardoor by den vand kome te wassen, 200 zoude ik eerbiedig van gevoelen zijn. dat reeds voorloopig € stelig door Uwe Exceilente zoude kunnen bepaald worden, dat de attaque zoe te land as te water zelijktijdig gedaal wierd. althans dat de miideten beraamd en de maatregelen genomen wierden, om dezeive tezeljkeripd een aanvang !e doen nemen. Wat verder aangaat de middelen te water en derzelver be erooting. 2%) kumt het mij voor. uit hetgeen de ondervinding bewezen heeft omtrent het effect. weike de batterijen van de Eendragt en de Apav op den Kraton gehad hebben, dat deze beide schepen, versterkt alleen met de brik Zrrae. nog niet magtis genceg kunnen geoordeeld worden. om het oogmerk te bereiken en de muren van den Kraton te doen vallen. Met onderwerpinz aan wijzer oordeel, zie ik hier dan al weder eenen nieuwen grond om de vereeniving van het fregat de Wikelmina met de expedite als voltrekt noodzakelijk te be- sEauwen. Dan deze versterking zal op zich zelve nog niet genoegzaan zijn. Bij de vorge attaque is he: gebleken. dat onze schepen in derzelver positie vor den Krat-n gedurig door het afzenden van brandende vlotten zijn ontrist en in gevaar gebragt Deze PALEMBANG EN BANKA IN 1816— 1820. 733 vlotten rigtte men tegen ons, uit dat gedeelte der hoofdnegorij van Palembang, welke zich uitstrekt van boven de Kratons tot aan de mondingen van de Hogan en de Moesie. Langs deze gansche streek is de rivier van beide zijden met dergelijke bamboezen vlotten en woningen bezet. Om nu het misbruik voor te komen, hetwelk opnieuw van deze vlotten zoude kunnen worden gemaakt, komt het mij voor, dat niet minder vereischt wordt dan een paar koloniale schoeners en vier à vijf wel be- mande oorlogssloepen, die desnoods, geadsisteerd met eenige Bataviasche tjunia’s, zich van alle deze vlotten zouden dienen meester te maken, dezelve afsnijden en afboegseeren, voordat nog de vijand in staat zij, er eenig kwaad mede uit te rigten. Om voor te komen, dat den Sultan versterking van mane schappen of toevoer van levensmiddelen te water geworden, zoude ik verder ook van gevoelen zijn, dat terstond bij het bezetten van den Kraton van de waterzijde een van ’s Konings vaartuigen, en bij voorkeur misschien de Zendragt, diende op te zeilen, of op te werken, tot bij de zamenvloeijing van de Moesie en de Hogan, waar het schip zelf door de landtong, die aldaar geformeerd wordt, tegen alle overlast van branders zoude zijn beveiligd, en het afzakken van de geringste praauw met effect zoude kunnen tegengaan. De overige oorlogsvaartuigen tegenover den dalem geplaatst zijnde, en de transport-, voorraad- en hospitaalschepen een weinig benedenwaarts en buiten gevaar gesteld zijnde, verbeeld ik mij, dat de magt te water die hoegrootheid en die rigting zoude hebben, waarvan men eenen gewenschten uitslag zoude mogen verwachten. Om Uwer Excellentie ten aanzien van de sterkte der landmagt eenen ruwen grond van begrooting voor te dragen, waaraan dezelve zoude kunnen worden getoest, dien ik vooraf te laten gaan, dat, volgens het gevoelen van deskundigen, de muren van den kraton van Palembang te hoog zijn, om stormenderhand te kunnen worden beklommen; dat de omtrek van den Kraton ook te groot is, en het terrein te slecht, om geheel met onze magt te kunnen worden omsingeld en ingesloten, en dat gevolgelijk de landmagt hoofdzakelijk zal moeten dienen en berekend zijn: a. om de batterijen, zoo van belegeringstukken als van mor- tieren (a) en houwitzers, die tegen den dalem zullen worden ge- plant, te kunnen opwerpen en bedienen ; b. om die batterijen, nadat zij eenmaal zullen geplant zijn, in een open terrein, hetwelk van alle kanten bloot ligt tegen de aan- (a) Men vergelijke het op bl. 599 aangeteekende, over het niet medenemen van mortieren. 134 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. vallen, die zoowel uit den Kraton als van elders zouden kum zn gedaan worden, te beschermen en te beveiligen; en eindelijk: c. om wanneer eenmaal door het verkrijgen van eene bre=s, door het openen der poorten het binnenste van den Krav to, genaakbaar zai zijn, eene magt daarbinnen te kunnen brengen, die in staat zij om den wanhopigen tegenstand te overwinnen, die alsdan nog zal worden geboden. Stelt Uwe Excellentie zich nu voor den geest, dat de Sultan kan, en waarschijnlijk ook niet minder tot zijne verdediging zal bijeengebragt hebben dan tusschen de drie en vier duizend man, zoo twijfel ik niet of U. E. zal, zelfs mede in aanschous genomen de hulp onzer schepen, de landmagt niet minder durven stellen dan op rr a 1200 man (a). Voor dezen zelfs zoude een troep van 2 a 3000 doldriftige Inlanders met hunne donderbussen, houwers en pieken, een gevaarlijke kamp kunnen uitmaken. Het kan dus niet anders dan nuttig geoordeeld worden, dat men deze vereenigde magt van den Sultan zoo mogelijk door desertie doe minderen, en om dit en het nog belangrijker oog: merk tevens te bevorderen, om den Sultan in zijne vlugt, indien ehij daartoe mogt overgaan, zelven op te vatten, of hem althans te beletten van zich ergens binnen de grenzen van Palembang op nieuw neder te zetten en te versterken, zoude ik verder van ge voelen zijn, dat te gelijkertijd, dat onze groote magt opwerkt langs de Soensang naar Palembang, een detachement van 50 man mét ongeveer 2 a 300 gewapende inlanders de Banjoe Assin zoudt kunnen opgaan tot aan den weg van Djambie, en langs denzelven voortrukken tot den Kraton van den Sultan, om zich daar weder met onze hoofdmagt te vereenigen; dat tevens een ander detachement van roo man de rivier van Toelang Bawang zoude kunnen opgaan tot Boemi Agoeng, om van daar voort te rukken tot Koerongang Njawa, en aldaar post te blijven houden tot nader order; en eindelijk, dat zoodra onze land- en zee magt zal hebben post gevat voor den Kraton, een detachement van 200 man met eenige van de voornaamste hoofden van Palembang, die zich getrouw zullen toonen aan het Gouveme ment, de Moesie opvaart tot aan de monding van de Rava; ten einde dit punt, hetwelk van veel belang kan gerekend worden, te overmeesteren en te bezetten, en den Sultan t beletten om in zijne vlugt aldaar post te kunnen vatten (6) (a) Op bl. 582 abusievelijk 11 à 12000 man. (b) Men lette naar aanleiding van het op bl. 582 aangeteekende, op dest alinea, welke zoo zeer aanleiding had kunnen geven om van de voordeelen eener Achmad-parti te gewagen. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 135 Opdat echter de middelen tot het doen van dezen optogt naar de Moeara Rawas, en tot vervolging van den Sultan, indien hij eerder gevlugt ware, niet mogen ontbreken, neem ik de vrijheid bij Uwe Excellentie in voorstel te brengen, dat, uit hoofde er in de eerste oogenblikken na onze terug- komst op Palembang, noch roeivaartuigen, noch roeivolkeren zullen te vinden zijn, de aanbieding door den gewezen kapitein- Chinees te Palembang aan mij gedaan, bij Uwe Excellentie moge worden aangenomen, en de resident van Banka dien- tengevolge gequalificeerd om den gedachten kapitein-Chinees zonder verwijl naar Linga en Riouw te laten vertrekken, ten einde aldaar voor gouvernementsrekening, om op Palembang dienst te doen, in te huren 25 a 30 zoogenaamde praauw poekats bemand ieder met 20 a 25 Chineeesche roeijers, en hem tot dat einde een voorschot van 3 à 4000 Spaansche matten, welke gedachte kapitein-Chinees mij verklaard heeft, dat vereischt zouden worden om deze vaartuigen te engageeren. Tot appui van dit voorstel neem ik nog de vrijheid Uwer: Excellentie bij deze kennelijk te maken, dat het de eenparige opinie is van de officieren van de Zendragt, dat deze praauw- poekats de geschiktste vaartuigen zijn, en zelfs beter dan de Palembambangsche roeipraauwen, om in de bovenlanden tegen de Maleijers, en tot overvoeren van militairen te worden gebruikt. Bil. 34 bl. 525 noot a. Muntinghe’s advies dd. 3 Augustus 1819 over de verheffing van Achmad's zoon op den troon van Palembang ter vervanging van Badroedin komt op het volgende neer: De vraag werd eerst gesteld of men niet iemand uit het geslacht van den soesoehoenan van Solo zou nemen, op grond: „dat Palembang in oude tijden klaarblijkelijk onder de beheering der vorsten van Modyopait gestaan heeft, dat de bevolking der boven- en binnenlanden van Palembang ook voor het grootste gedeelte van dat rijk afkomstig is, dat wijders in hunne wetten en godsdienst nog vele sporen van de oude instellingen en mijtologie van Modjopaït te vinden zijn, en dat het dientengevolge niet onwaarschijnlijk is, dat een vorst, die hun als een afstammeling van dat oude huis wierd voorgesteld , door de gansche bevolking der boven- landen van Palembang met geestdrift zou worden aangenomen en geéerbiedigd”. — Muntinghe verwierp echter het denk- beeld. Een vorst uit een nieuw huis te kiezen , zou zijn tegen de gewoonte; het gezag van het Solosche vorstenhuis uit te 136 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. breiden, was „nimmer raadzaam noch voorzichtig”; eind: dat -schier alles” afdeed, aldus zou men geen tegen: krijgen om den aanhang van den ouden Sultan in bed te houden. — Dit laatste bezwaar viel ook wen met te meerder kracht” in te brengen tegen het denkbeel een der regenten op Java tot vorst van Palembang te m: wofschoon de overlevering zegt, dat ten tijde van Modjc Palembang bestuurd werd door hoofden, welke geen h titel dan die van adipatie voerden”, — Eindelijk viel n aandacht op den gepensionneerden sultan van Bantam, wiens verheffing de regeering zich van het door hen noten pensioen bevrijden zou, terwijl in zoover aan he leden werd recht gedaan, dat na Modjopait’s onder de vorsten van Bantam eenigen tijd het oppergezag in het Palembangsche hadden. Doch tegen deze verheffing g natuurlijk gelijke bezwaren, als reeds hiervoren veri bovendien rees de vraag: vof het wel raadzaam zoude zulk een vorstelijk hoofd uit Bantam weg te nemen , wa: de ingezetenen misschien nog eenig heil of troost zijn wacht en hun daarvoor blootelijk een stel regenten van den van tommengoeng of adipati in de plaats te geven”. Zoo kwam Muntinghe tot de beide Palembangsche gesla van den ouden en van den jongen Sultan terug. Aangen werd, dat de beide broeders des eersten , de oude en de je fungeerende rijksbestierder, zich evenals de oude Sultar den troon onwaardig hadden gemaakt; zoodat de vraag bepaalde of men eene keuze zoude doen uit de zoons den eenen, dan wel van den anderen sultan: ~tenzij cindelyk koude goedvinden, om een van beide zoons | lykertyd tot het aandeel en de waardigheid van hun v te roepen”. Door dit laatste zou men, naar het sch merkte de commissaris op, het evenwicht tusschen de t ttlandsche machten herstellen; beide partijen bevredi; verder alles terugbrengen in den staat der contracten van. UNIN. Doeh ook dit denkbeeld meende Muntinghe te mo enttaden De bedoelde contracten waren voornamelijk gegi geweest cop de driften en hartstochten, die tusscher berde broeders Machmoed Badroedin en Achmat Najam O waren opgewekt en geboren uit die worsteling om het hoo, seer waarin eindelijk Machmoed Badroedin den kamp gel PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 737 had verloren’. Op de kinderen zou die vijandschap echter wel niet in dezelfde mate overgegaan. Bovendien als de oude Sultan werd overwounen, dan behoefde men ook minder diens aanhang te vreezen en dus ook niet in gelijke mate voor bedoeld evenwicht te zorgen; waarbij men tevens had in aan- merking te nemen, schreef Muntinghe — eene opvatting, die door de daarop volgende gebeurtenissen zeer gelogenstraft is: „Dat voorts ook de aanhang van den ouden sultan Machmad Badroedin inderdaad kan gerekend worden zich niet verder uit te strekken dan tot zijne maagschap en bloedverwanten eu tot die benden van huurlingen, welke hij kan hopen, door uitzicht op winst, door geld en belooning aan zich te binden; een aanhang dierhalve, die na de vermeestering van den Kraton, de vernieling en verstrooing van de buit, die daarbij gemaakt zal worden, wel schier als geheel vernietigd en verbroken zal mogen beschouwd worden; en na het verfoeielijk gedrag van den sultan Mach- moed Badroedin, in trouwelovsheid en ondankbaarheid verre te boven gaande, dat van Achmad Najam Oedin, zeker niet verdient opnieuw hersteld en aangekweekt te worden”. Dan nog wees de commissaris er op, dat het aandeel van den jongen Sultan in grondgebied bij de contracten van Juni 1818 zòo gering werd gesteld, dat het niet toereikend was voor zijn onderhoud, zoodat de Regeering het deed aanvullen door maandelijksche verstrekkingen van geld, rijst en zout; eene verplichting, waarmede men zich opnieuw zou moeten belasten bij herstel der oude toestanden. — Zoovele redenen, naar de commissaris vermeende, dat men slechts één sultan moest aanstellen, en wel te kiezen wil de zoons van den jongen Sultan omdat: a. het gedrag van den ouden Sultan „veel misdadiger en onvergeeflijker” was dan dat des jongen Sultans; b. valle de slechte raadgevers’ van den jongen Sultan op Java in onze macht waren en dus van zijn opvolger ver- wijderd konden gehouden worden ; c. omdat onder de zoons van den jongen Sultan ween even geschikt voorwerp voor den troon van Palembang’ was te vinden als onder de zoons des ouden Sultans, te weten pangeran Djaja Diningrat: die voor zich heeft, dat hij jong, zachtzinnig en leidzaam van gemoed is; dat hij de 138 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. genegenheid der ingezetenen meer dan eenig ander van d Sultans afstammelingen in zich schijnt te vereenigen | dat het vooruitzicht zich aanbiedt, dat door zijne aanstelli beide partijen tegelijkertijd zullen worden bevredigd”. Bijl. 35 bl. 581 noota. Het Plan fur the introduction of Steambo in atd of the coasting trade of Java dd. 26 Januari 1819 v de Bataviasche firma Deans Scott & C° was van den volgend inhoud : The delays and uncertainty attending passages by sea dun both seasons or monsoons on the coast of Java, are sufficien known to those who have experienced them and in the S. | monsoon the passage from the Eastern parts of the island almost impracticable, or seldom accomplished under a mon It is unnecessary to enlarge upon the inconvenience and | which is thereby sustained by the Government, as well individuals from a want of conveyance for goods and passeng from the Eastern districts for nearly half the year and the gr delay which occurs during the other half or S. E. monssc from the lenght of the passage which may be averaged: from Batavia to Samarang from 8—10 days; from d° to Sourabaya from 10—14 days. The introduction of machinary in the different parts Europe, America has been productive of the most import: benefits and the principles of navigating by steam, have beco: as well known of as safe of late years as landtravelling, wl it is infinitely more expeditious and reasonable. It is considered practicable and even easy to introduce thi benefits to the island of Java and thereby open a safe, expeditic and reasonable conveyance for passengers and goods to | differents ports or places in the Northern coast of the isla For this purpose the following plan is submitted to the Gove ments consideration whose sanction or support are requisite carry it into execution. To establish a Joint Stock Company the shares of which m be in number 50 value 2000 dollars each, making a capital Spanish Dollars roo,ooo (One Hundred Thousand). This it supposed will provide sufficient funds for the commencement the undertaking, upon a limited scale, but may be extend if thought proper. The undersigned will be able to fill up all the shares © their friends or themselves in Java and England, but in ord to prevent interference on the part of others, it will be requis PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 739 that the Company should have a charter or exclusive privilege for a term, say 5 years, from Government and also timber fur the construction of the boats at the market price. In con- sideration of which they would bind themselves to carry the Government packets and parcils free of all expence, and troops when required at a moderate freight. It is proposed to commence with 6 boats, each boat tu carry goods 100 tons or about 1600 peculs, exclusive of the space for the machinery and passengers. That 4 of the 6 boats be stationed at Samarang on account uf its central situation; 1 at Batavia & 1 at Sourabaya. To start on fixed days from each port ( 1 to Batavia and 2 from Samarang | 1 to Sourabaya. and 1 from each of these ports on the same days for Samarang. This will employ 4. The other 2 to be kept at Samarang to bring produce from Cheribon and Japara inclusive to the port of Samarang and in aid of the regular boats upon extraordinary uccasions. It is supposed the passage may be made by the steamboats during the fine monsoon or S. E. from Samarang to Batavia in 2 days from Batavia; to Samarang in 3 d* and allowing 7 days for each boat to remain in port, they can make 3 voyages p. month — that is to say opportunities would offer by these boats from Batavia and Samarang 3 times during each month of the season, for which this plan is more particularly intended, but it is presumed that 2 vovages p. month may be practicable during the bad or S. W. monsoon. The regular boats to depart on fixed days with or without full freights. The two extra boats to be occasionally at the disposal of Government to bring their coffy from Indramayo or Cheribon. The coast of Java to the eastward presents convenient places where such vessels may be built particularly as their draft of water will be light. The machinery can be procured from England complete, tugether with a cheef engeneer to reside at Samarang and 2 sub- ordinates (Europeans) for the management of the machinery to each boat; for the rest an European commander and 6 natives will be fully adequate for each boat. The boiler and the engines to be upon the improved principle made of wrought iron not liable to accidents. The necessary fuel can be obtained from England or New South Wales at a very moderate price, as coals can be lauded 740 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. as ballast by the ships coming out to Java for cargus al very low rate. 