Corporate financial management
Het b niet waarsch^nlijk, dat men tot den zoo even beschroTen to€»tand zou zijn ^ekomen zonder de uitbreiding, hier aan de snikerteelt ge- geven, ten minste niet zonder de zoo groote uit- gestrektheidderaanplantingenToo' het meeren- deel der fabrieken. Wij maken daarTan lOo seer geen Terwijt, omdat^ zoo lang men niet vooigelieht werd door de kennis, die men later heeft opge- daan van hetgeen er ^n voor eene goede t^t van het riet, ^n voor eene behoorlijke berading van suiker uit het sap gevorderd werd, in het kultuurstelsel, — waarbij het wezenlijk belang der landbouwende bevolking, in we6rwil dat het tegended werd beweerd, zoo jammerlijk is ver* waarlooed, — eene eigenaardige atrekluug lag, om, onverschiUig langs welken weg, tot eene groote produktie te komen ; en, — terwijl het streven er naar geprikkeid werd aan den feuen kant door de geiinge prijzen^ waartegen de regering zich de suiker door de &briekanten liet leveren, aan den anderen kani door het natuurlijk daaruit voortvloeijend verlangoi, om de fabriekanten daartoe in staat te stellen door eene groote produktie, zouden hunne zoo kost- bare ondememingen eenig voordeel afwerpen, bedacht men niet, of liever zag men niet in, dat die weg ouvermijdelijk tot eenen staat vaa zaken moest leiden, waarin niet alleen verdere vooruitgang, maar ook het volhouden van het eenmaal tot ^stand gebragte onmogelijk zou worden. Het jongste onderzoek naar de saikerkaltnar had wel geleid tot het voorsteL, om als regei aan te nemen, dat de aanplaatingen der fabrie- ken zoo veel mogelijk dessa'sgewijae moesten geschieden en tot een maximum van 400 bouws moesten worden gerednceerd; maar het waste onvolledig en daardoor te eenzijdig, om op on- wederlegbare gronden en op de overtuigendste wijze aan te toonen, dat en waarom men tot dien regel moest komen. Had bet zich niet enkel bepaald bij de vraag, wat der bevolking aangenamer kon zijn, eene beplantlng in groote nalHJ de fabrieken geconoentreerde tuinen, dan wel voor iedere dessa op hare eigen gronden, — ' niet enkel bij hetgeen in de suikarkultuur voor de bevolking drukkende kon ziju met opzigt tot de verschillende dienstprestati&i, welke zij ten behoove der suikerondememingen te doen had; — had het zich buitendien bewogen op het terrein der landbouwkunde, om te weten te krijgen, wat deze ter bevordering der teelt zelve kon aan de hand geven, — zoo mede op dat der fabriekmatige bereiding, om te komen tot de kennis, of en in hoe ver die aan de meest billijke aan haar te doene eischen vol- deed, zoo zou men resultaten hebben er- langd, die op eene onweSrlegbare wijze de noodzakelijkheid hadden aangetoond van, --* maar ook den weg zouden hebben aasgewezen om te komen tot eene geheele heraiening ^^ su. 581? de grondsli^eii, waarop de Jarasohe sni- kerproduktie rastte^ ten einde, zonder het voordeel der regering en der fabriekan- ten ttit het oog te veriiezen, haar bo renal ▼oordeeilg en mitsdien aangenaam voor de berolking te maken. In stede van dien is het gevolg, aan dat onderzoek g^eyen, uiient onbeduidend geweest niet alleen, maar heeft 2selfs datgene, wat men gedaan heeft, tot niets anders geieid, dan oniy zonder een^ nut voor de bij die produktie betrokken partijen, de geheele zaak zelve te ondermijnen en nit haar ▼erband te rukken. Niet minder dan de Soerabajasche suikerpro- dnktie en die van andere gewesten kan de Probolinggoflohe ons voorlichten omtrent het- geen er in werkelijkheid aan ontbreekt en ter ▼erbetering te doen valt Door geene dessa's gevijze beplanting, zelCs door geene teruggaaf aan de regtmatige bezitters van de door hen in der tijd voor de suikerkultuur ten beste ge- geyen gronden, evenmin als door een einde te maken aan de machination der hoofden, om zich een onwettig deel der plantloonen te be- zorgen, zal de bevolking met de knltnnr ver- zoend worden en deze daardoor in de toekomst ▼erzekerd zijn, zoo lang de fabrieken zelve, door gebrekkige inrigting en meer nog door onvoldoende capaciteit, niet bij magte zijn, om uit het sap, dat van het geteelde riet wordt verkregen, gelijk hier, meer dan 50 k 60 ^/^ znivere suiker te halen ^). <) Uit de 3e tabel toch bl\jkt, dat in gewigt de prodaktie van het tiental Probolinggosche fa- brieken in 1839 gemiddeld niet meer heeft bedra. gen dan 00.75 % van het gewigt aan znivere soiker in het sap aanwezig. Neemt men na aan, dat in de geprodnceerde sniker zelve, welke voor '/5 gedeelte heeft bestaan nit gemiddeld N^. 12, niet meer dan 9ft % znivere suiker is geweest, dan komt de zaak daarop neder, dat door die prodnktie ongeveer 56V| ®/o ^^^ de znivere suiker is verkregen, waarvan alleen dns het verlies, ongerekend de mindere op- brengst van sap, hetzij door lang werken, hetzij door eene niet genoegzaam krachtige persing, hetzij eindelgk door hetgeen de teelt zelve te wcnschen Bezoeki. In 1863, en ook in 1864, vol- gens den Indischen Almanak voor dat jaar, had men hier 6 met het Gouvemement in kontiakt staande ondernemingen, te weten: in het r^entschap Bezoeki: De Maas, in het distrikt Be- zoeki, met ., 400 bouws Boedoean, in het distrikt Man- dingan, met 400 , in het regentschap Fanaroekan : Wringin Anom, in het distrikt Fanaroekan, met 400 , Fandji, in het distrikt Kapong- an, met ....... . 600 r Olean, in het distrikt Sitoe- bondo, met 300 , Te zamen. ... 2,000 bouws Bij eene yergelijking van deze opgaaf met die van tabel N**. I, op pag. 478, ziet men evenwel, dat de totale aanplant in de drie eerste jaren van ons tijdyak 2,200 bouws heeft bedragen, en in de drie laatste jaren op 2,000 bouws gebragt en dus met 200 bouws verminderd is, waarmede de aanplant van Wringin Anom van 600 op 400 bouws werd gereduceerd. Daarmede is het gemiddeld van aanplant per fabriek van 440 bouws, gelijk het vroeger was, gebragt op het normaal cijfer van 400 bouws. Uit de hierboven gedane opgaaf blijkt evenwel^ dat dat normaal cijfer niet voor alle de fabrie* ken van Bezoeki geldt, daar Fandji eenen aan- plant van 500 bouws en Olean eenen vaa slechts 300 bouws behouden heeft. Wij laten hier volgen het drietal tabellen, dat wij, gelijk van die der voora%egane resi- dentien, zoo ook van de suikerproduktie van Bezoeki in 1859 hebben vervaardigd. laat wegens oQvoldoende vcrwisseling van gron- den, — niet meer of minder dan 43Vi "lo bedraagt. Ditzelfde geldt evenzeer ten aanzien der produktie van Soerabiga en de meeste der andere gewesten. 589 BU. H O M 3 « S • 0 V QQ-a 1 j3 O O eooo I b« • • ■ • ■ cooor-i o«a> i-4aoco o«o COi-H -* O »0 lO aO 09 -^ lO o o CO 3S I I I. COi-HOO O Ooo OO O 0OO> O O »0 __fk m ** tk tk 00 00 0> '^ b<* o :« e -J Si s OO E M H 94 P O o N CO 00> OO o «0 -^i-H o«o> -* "^i—t OO cc I— I r-l 0« 0» f-4 00 00 ao CO OO ooooo OO O O kO o» <« M n M M CO ^ -^0)00 0«0<<»0»rH OOOOCOr-l •* «» - ^ «» • a% o% o CO Qo ooco _ M .« ak •» *k «> ^"*eoeo OCOpH CO kO 00 o> 90 eooo CO CO OO CO kO O CO CO g 8 -a s o«o kO CO o^ »AO 00 ssss -^QDuaco 09 o d 00 ^ g 9 to 1 <M O I, tc a s 1 0 Qtdi O S3 "-a '3 to •si * S S » •3. 0i« 00 b*^ 1 o ■ • • • • cocoOoom coco ao "^CO 1-4 OO to « to OcOCO^r-t o«eoetOao • ■ ■ _ • • r-« Oft 00 O Ok lO I 0) CO OOtoeo CO "^ OO CO aoOeoO OIC«00t>.l> 0)0«f-<i09 0t 0> n o Ik 0 JS a. a 2 *^ A So fl^ S 5) S S >- -is:- -a •c OS d o i iz; CO OO b»0 00 » • • • • fc^ao»-H OO »o to CO CO "^ CO CO CO 10 CO i-H i-Hb*^ (-H i-H 0*0« ^ O -^ ^« toQO o«o«c«o«o« Oi 0 ^ % ^ ^ o .A I— icob*e«t» eoa> oot^fio • ■ « • _^ CO eo CO *# CO 9 .0 10 00 CO IE 5 ^ % ^ ^ £ o '•^'^ CO to CO COCO^ kOt> coco ao ^0* a < ea. 688 1 J S s I to 6 s a 0 Q -3 I o (4 § I 60 fi S "2 &* S to •a I .a* CO -a S to .9 I ^ O .4 .f .£1 O 'i ^ a to o o P4 "8 I ^ 60 03 s V S c .I" a no « s 1 • «>« S3 N OS bO to g bo »4 0 00 o mm s. 1 I ^ o ,i3 P* 0) to u:4 g t3 1 1 ^ to •c no CO U3 • • CO CD to CO CO u> • • lO CO CM I— I * CO o tw CO 3 04 CO o to oo 04 CO to to <o CO CO CO o» o« CO CO to to m CO oo eo o ^ 1. c» o» to O 00 o» e> CO Ot f-f <lf4 ^ s $ CO 1-4 co" rH 00 o« 91 CO oo o» C4 & S» :^ oo CO kO oo O o« CO oo oo oo o rH CO 1 o a* CO o» 1. CO '^ r-l •* o CO o CO to a» CO eo CO o» oo o* 00 •k •k M •k r-i o« 04 o O) o« ot -* CO 1-4  9 '. . i. § 3 594 SU. Uit hot op pag. '502 door ous medegedeeld Biaatje blijkt» overeenkomstig de geleverde mo- nographiea ten dienste van het jongst gedaan ondersoek naar de suikerkultuur, dat van de Telden der suikerrietplantende bevolking in dit gewest eene uitgestrektheid van niet min- der dan 16,072 bouws als geschikt voor de soikerteelt aanwezig was, doch dat daarroor sleohts afgezonderd was eene uitgestrektheid van 7,041 bonws ; dat isy dat, terwijl bij eenen aanplant ad 2,200 bouws, gelijk men tijdens het' onderzoek en ook gedurende de drie eerste jaren van ons tijdvak had, er gelegenbeid be- stond tot eene ruim 7malige verwisseling van gronden, men zich om verschillende redenen teyreden heeft moeten honden met lets meer dan 3 maal te verwisselen. Ittdien dit niet reeds voldoende ware, om te doen vermoeden, dat de saprijkheid van het riet niet groot kan zijn, zoo zouden de in 1859 yerkregen resultaten ons tot meerdere overtuiging dienaangaande kunnen brengen. — Uit de 2^ tabel blijkt, dat in dat jaar ge- middeld per bouw zgn yerkregen 23,039 en per bos suikerriet 9.56 Nederlandsche kannen 8ap» — • eene opbrengst yerre beneden die in de drie laatstvoorgaande residentien. Daar ech- ter in Probolinggo de gelegenheid tot yerwis- seling der gronden nog geringer is dan hier, zoo mag men het tevens er yoor houden, dat de Bezoekische gronden, althans die welke meer bepaald yoor de suikerkultuur zijn afgezonderd, in geschiktheid yoor die kuUunr bij de Probo- linggosche achterstaan. Wanneer men in aanmerking neemt, dat, be- halye Wringin Anom, yoor welke fabriek een cijfer yan 155 werkdagen wordt opgegeyen, de yijf andere fabrieken, met eenen gezamenlijken aanplant yan 1,600 bouws, slechts 417 werk- dagen te zamen tellen en eene hoeyeelbeid van 3,986,500 bosaen suikerriet hebben vermalen, dat is nagenoeg 9,560 bossen per etmaal ^), dan bestaat ex wel eenige reden om te den- ken, dat eene krachtige persing onder eene zoo belangrijke dagelijksche vermaling moet hebben gdedcn. Opmerkelijk althans is het, dat fioedoean, *^ bij welke feibriek het ge- lingste getal bossen suikerriet, uamelyk 6,65 7^ *) Met eene yenmliDg* van 23 nren per etmaal bedraagt dit nagenoeg 416 boasen per nur en on- geTeer 7 bossen of niim llS snikerrietstokken per minaut Met 6in molen werkende, is, bg eene ver- maling van een zoo groot getal atokken per mi- nont, eene krachtige persing van het riet niet zeer wam^achynljjk. per etmaal ss vermalen, — de giootste op- brengst van sap per bos heeft gehad; maar wanneer men tegenoyer dit een en ander stelt: 1". dat Wringin Anom met eenen aanplant yan 600 bouws, de grootste van het vijftal, de geringste opbrengst van sap per bouw en per bos suikerriet heeft gehad; 2^. dat daarentegen de grootste opbrengst van sap per bouw is verkr^en bij de fabrie- ken Pandji en Olean, wier oprigting van latere dagteekening is, dan die der drie andere; 3°. dat de zoo veel belangrijker opbreng&t van sap per bouw voor Pandji en Olean niet zoo zeer het gevolg is van grootere saprijkheid van het suikerriet, als wel van eene, in ver- gelijking met de drie andere fabrieken, veel aanzicnlijker opbrengst van riet per bouw; dan schijnen de meerdere of mindere geschikt- heid der gronden en bovenal de geriuge gele- genheid tot verwisseling wel hoofdzakelijk in aanmerking te moeten worden genomen ter verklaring der niet zeer bevredigende opbrengst van sap. Uit het betreffende den ataat der sniker* kultuur in dit gewest geleverd overzigt, te vinden onder de door de regering gepubliceerde stukken nopens het jongste onderzoek naar die kultuur, blijkt, dat bij de aanplant ingen der fabrieken Wringin Anom, Pandji en Olean, alle drie in de afdeeling Panaroekan gelegeu, 5,000 suikerrietplanters zijn ingedeeld, en dat daar- onder 1,600 planters zijn, die, van grondbest verstoken en altijd op gronden van anderen moetende planten, voor hunnen arbeid, even als in het Probolinggosche, niet meer kunnen genieten dan de helft van het door de &brie- kanten verachuldigd plantloon. — > Aan deze indeeling van niet-kultuurpligtigen wilde meD, tijdens het onderzoek, ook hier een einde ge* maakt hebben, omdat zij onbiUijk en drok- kende was voor hen, die er in begrepen wa- ren, terwijl het genot van sleehts de helft van het plantloon, — eene zoo onevenredige be- taling voor den te vcrrigten arbeid, — niet strekken kon tot aanmoediging, om zich met lust en zorg van de opgelegde verpligting te kwijten. Om deze reden werd de verminde- ring der aanplantingen van Wringin Anom en Pandji, respectivelijk ad 600 en 500 bouirs, tot eene uitgestrektheid van 400 bouws aanbe- volen ; terwijl dan tevens die van Olean ad 300 bouws op 400 zou kunnen gebragt worden. Hoezeer eene meer algemeene verminderiug van den aanplant der verschillende fabrieken ook zou gestrekt hebben, om dc gelegenheid B¥. 98$ tot yerwisieling der gronden, die hier> even als in Probolinggo, iraanohijnlijk in verband tot bet indl^iduM grondbezil^ seer beperkt is, iets riiimer te maken en zoodoende de oyer hat algemeen niet zeer Toldoende opbrengst ▼an sap te yerbeteren, "was de yermindering yan den aanplant yan Wringin Aaom met 200 bonws bet eenige geyolg, dat bet bedoeld on- derzoek bier beeft gebad. Op bet stuk der suikerbereiding staat bet gemiddeld der in 1859 bij de Bezoekisebe fa- briekeu yerkregen resultaien yeel acbter bij dat in Pasoeroewan^ maar daarentegen boQger dan dat der Soerabajasobe en Probolinggoacbe fa- brieken. Maar men moet bierbij niet uit bet oog yerliezen, dat eene yergelii)klng yan bet gemiddeld resultaat yan een 5tal fabrieken met dat yan een '10-, 17- of IStal fabrieken niet biUiJk is, daar er yeel meer kansen yoor zqn, dat de yergdijking ten gunste yan bet klebste getal^ uityalt dan omgekeerd. Uit dat oogpnnt mag men bet er yoor houden, dat bet werken der Pasoeroewansche fabrieken yerre staat bo- yen dat der Bezoekisebe fabrieken, terwijl de laateten niet beter gewerkt bebben dan mis- scbien de grootste belft der Soerabajasobe en Frobolioggosche fabrieken. AUeen daarin dat de Bezoekisebe fabrieken over bet algemeen aoo yeel korter gewerkt bebben, kan — • yoor £00 yer dit soms niet moet worden toegescbre- yen aan meer kracbtige medewerking, die de ondomemers van de zijde yan bet gewestelijk beetnur kunnea onderyonden bebben« — iets gunstigs gelegen zijn met opzigt tot bet punt der al of niet y<ddoende capaciteit der fabrie- Icen. — Wanneer men eyenwel daarbij in bet oog boadt: 1®. dat, nitgezonderd Pandji, yoor de yier andere fabrieken de dagelijks yerwerkte boe- yeelbeid sap niet groot is geweest, namelijk gemiddeld 79,386 Nederlandscbe kannen per etmaal, en S". dat daarentegen yan Pandji, bij welke fabriek dagelijks gemiddeld 129,175 Nederland- scbe kaunen sap zijn yerwerkt, de resultaten yrij middelmatig zijn ^), *) In 1859 toch bedroeg bet gewigt der werke- lyke prodnktie van Pandji 65.27 % van bet ge- wigt aan znirere sniker in bet sap aanwezig. Neemt nen na aan, dat in de geprodnceerde sni- ker yoor ongeveer 93 % zoirere saiker it geweest, dan yolgt nit een en ander, dat de prodnktie yan Pandji in 1859 fertegenwoordigt 60.6 % van bet gewigt der zuiyere suiker in bet sap, waarran dns oagenoeg 40 % is ferloren gegaan. dan scbijnt men bet er yoor te mogen boa* den, dat oyer bet algemeen de capaciteit der Bezoekisebe fabrieken niet zoo gebeel boyen alien twijfel yerheyen is. In boeyer een plantloon yan nagenoeg/117Vt> dat, blijkena de tabel N^ lYa (pag. 483), bier gedurende zes jaren gemiddeld per bonw is genoten, na aftrek yan de landrente, ad ge- middeld / 12.57 per bonw, en yan de kosten, die de snikerrietplanters te maken bebben, kan worden bescbouwd als op te wegen tegen bet yoordeel, dat de teelt van padi of yan andere tweede gewassen geeft, is mede niet met ze- kerbeid nit te maken. Wanneer men nagaat, dat, bl^kena onze tap bel N^ 8, op pag. 103 yan dit Deel, in bet tijdyak yan 1856 — 1860, de gemidddde pro- dnktie yan padi, berekend oyer de drooge zoowel als oyer de natte rijstvelden, bier mim 317s pikols per bouw beeft bedragen, en dat de prodnktie der natte rijstyelden, welke b^ yoorkenr yoor de suikerknltnnr genomen wor- den, waarscbijnlijk eenige pikols per bouw meer beeft bedragen, dan zou misscbien bet genoten pUntloon tegenoyer de steeds sti^ende ju«/t-prgzen ^), als niet remuneratief bescbonwd moeten worden. Wei blijkt uit de stukken, betreffende bet gedane onderzoek naar de sui- k^kultuur gepubliceerd, dat de landbouwende bevolking teyreden is met de bier bestaande regeling; maar die teyredeubeid sproot niet zoo zeer yoort uit eene oyertuiging, dat de suikerteelt meer yoordeel geeft dan de jmdi- teelt, als wel daaruit, dat een groot gedeelte yan de yelden dier landbouwende beyolking daardoor beyrijd blijft, yan yoor de suiker- teelt te worden gebezigd; terwijl aan baar tevens de belft toeyalt i^n bet plantloon, yer- diend door den arbeid der suikerrietplanters, die, geen eigen gronden bezittende, op gronden yan anderen moeten planten. — - Ook Mer mag men bet yeilig er yoor bouden, dat, zonder yerbetering der kultuur door eene meer ruime yerwisseling der gronden, ten einde tot eene grootere opbrengst yan sap te komen, en zon- der doelmatige yerbeteringen yan de z^de der ondernemers, ten einde door eene wel spoedige, maar daarom niet minder zorgyuldige bewer- king yan bet sap meer yan de daarin aanwe- zige suiker er uit te balen, betgeen niet zoo zeer te yerkrijgen is door allerlei kostbare *) Welke bier, yolgens bet regeringsyerslag oytr 1862 zicb bewogen bebben tasscben een maximnm yan / 6.42 en een minimum van / 8,79, dat is ge- middeld / 5.10 per pikol. 588 au. maatregelen, die reelai door geen daaraan ge- Svenredigd ▼oordeel worden opgewogen, als vel door voldoe&de capacitdt eu doelmatige inrigting der Cabrieken en door eene mime Toorziening in al hetgeea & voor eeu behoor- lijken en geregelden gaog der werkzaamheden yereischt irordt, er weinig nitzigt bestaat, dat de Bttikerkuliuur geheel Yrijwillig en zonder eenige bemoeijeniB der regering door de land- bonwende bevolking zou irorden aangehonden. Banjoemaas. In dit gewest vindt men slechts ^ne suikeronderneming, met name Kali fiagor, in bet distrikt Soekaradja, regentschap Banjoemaas. De aanplant voor deze fabriek, welke, blijkens de label N"". I (pag. 478), in de eente jaren Tan ons tijdvak nog 400 bouws bedro^, werd met het jaar 1859 gereduceerd tot eene nitgestrektheid van 320 bonws. Wij hebben niet kunnen nagaan, om welke teden tot die vermindering van aanpladt is oyergegaan, daar er in de Toor het jongste onderzoek gelev^de monographic geen sprake ▼an is geireest. AUeen blijkt het, dat eene dessa'sgewijze beplanting ook hier als zeer wenschelijk "werd beschouwd. Mogelijk is het derhalve, dat men daartoe is orergegaan en dit doende van zelve tot de overtuiging is ge- komen, dat zij zonder yermindering van den aanplant niet zon zijn yol te honden. Wat hiervan wezen moge, met het oog op de niet zeer gunstige resnltaten dezer fabriek, wier produktie, gelijk nit de tabel N". Ilia, op pag. 481, blijken kan, gedurende ons zes- jarig tijdvak niet meer dan 25 pikols per bouw lieeft bedragen, kan die yermindering yoor de snikerrietplantende beyolking niet dan welge- yallig geweest zijn. Zij toch heeft in het ge- 'heele tijdvak aan plantloon niet meer dan f 73.31 gemiddeld per bonw ontvangen; — «n deze betaling, waarvan nog afgetrokken moeten worden de landrenten, ad gemiddeld / 9.21 Va per bouw *), en de kosten, welke de bevolking ten behoeve der suikerkxdtuur te maken heeft, zijn dan ook op zich zelve weinig geschikt, om die bevolking in de kultuur smaak' te doen vinden. De redenen voor de ongunstige resnltaten der fetbriek Kali Bagor moeten evenwel niet aileen, zelfs niet hoofdzakelijk, in het werken der fabhek worden gezocht, althans te oordee- len naar de produktie van 1859; maar tevens ook in den aanplant zelven. . Daar wij slechts met 66ne £&briek te doen <) Zie de Ubel N^^. Va, op pag. 486. hebben, eal het niet noodig sgn bier bet ge- wone drietal . tabellen van die produktie van 1859 te geven, en meenen wij te kunnen vol- staan met eene opgaaf van de volgende dien- aangaande vermelde bijzonderheden. Met eenen aanplant van 320 bouws kreeg de fabriek in dat jaar 638,720 bossen suiker- riet of 1,996 bossen per bouw. De hoeveelheid sap daaruit verkregen be- droeg 5,306,000 Nederlandsche kannen, dat is ruim 16,581 kannen per bouw, en nagenoeg 8.31 kannen per bos suikerriet. Het gemiddeld gehalte van het sap is opge- geven ad 7.25**, hoezeer het afwerken van den oogst in 98 dagen, dus betrekkelijk in eoien korten tijd, anders een hooger gehalte had doen verwachten. Het blijkt daaruit, dat de opbrengst van sap per bouw en per bos suikerriet vrij schiaal was. Het is mogelijk, dat de persing van het suikerriet krachtiger had kunnen zijn, maar eene vermaling van gemiddeld 6,518 bossen per et- maal geeft geene aanleiding tot het vermoeden, dat althans meer bijzonder door de spoedige vermaling eene krachtige persing er onder heeft behoeven te lijden. In verband tot het opgegeven gemiddeld ge- halte heeft het gewigt van zuivere suiker, in de geheele hoeveelheid sap voorhanden, ongeveer 11,795.63 pikols bedragen of ruim 36.86 pikols per bouw. Daarent^en wordt de produktie opgegeven ad 7,967.87 pikols of 24.90 pikols per bouw, zoodat het gewigt der geproduceeide suiker ruim 67.56 ^/^ van het gewigt der zui- vere suiker is geweest. Dit nu is wel geene schitterende uitkomst, maar staat toch hooger dan hetgeen men als het gemiddeld resultaat der gezamenlijke fabrieken op Java kan be- schouwen. Maar al had de fabriek Kali Bagor in ge- wigt 75 7a gekregen van het gewigt aan zui- vere suiker, dat, gelijk wij zoo even zagen, niet meer dan 36.86 pikols per bouw is geweest, dan nog zou hare produktie per bouw niet hooger dan 27.64 pikols hebben bedragen. Het is dan ook voor een groot, misschiec wel voor het grootste gedeelte in den aan* plant zelven, en bij gevolg in de schrale op- brengst van sap, dat wij de redenen voor de ongunstige resultaten van Kali Bagor hebben te zoeken, — en wat zou men in dit opzigt ook meer kunnen verwachten met eene soo geringe gelegenheid tot verwisseling van groa- den als hier bestaat? Uit het door ons, op pag. 602, geleverd staatje blijkt, dat^ t^ens het onderzoek naar de suikerkultuur, toea de 8U. 587 aanplant Tan SjJi Bagor nog 400 boaws be- droegy men daar^oor niet meer dan 800 bouws had afgezonderd, zoodat om het andere jaar op deselfde gronden moest geplaat worden. — - Door yermiodering van den aanplant tot 830 bonws is dos de gelegenheid tot verwisBeling wel lets ruimer geworden, maar toch altijd hoogst onroldoende geblefen. Al bezigde men al de Toor de snikerkoltunr geschikte, aan de snikemetplantende bevolking toebehoorende gronden, uraarvan de uitgestrektheid bij het ataaije is opgegeren ad 9SIV4 bonws, dan nog sou een aanplant zells ran 200 bouws geene g^elegenheid geyen tot eene yijfmalige verwis- seling. Men mag het er dns veilig voor houden, dat, even als de beide Rembangsohe onder- nemingen Toelb en Wringin Agoong, 200 ook £ali Bagor geene gnnstige toekomst te wach- ten heeft en behoort tot die fabrieken, welke, 200 de ondernemers er niet slecht bij staan, aithana yoor de bevolking alles behaiye yoor- deelig zijn. Dit is te meer te bejammeren, omdat het nit de TOor het onderzoek geleverde monographie betreffende deze onderneming blijkt^ dat het met de wdyaart dier boTol- king niet gunatig gesteld is. Madioen. In deze residentie heeft men twee fi&brieken, namelgk: in het regentschap Ngawi: Poerwodadi, in het diatrikt Poez- wodadi, met 400 bouws en in het regentschap Magettan : Redjo Sari, in het distrikt Qorang Gareng, mede met 400 y Te zamen. . . . 800 bouws De uitgestrektheid yan den aanplant dier beide fieibrieken is niet alleen gedurende het geheele zesjarig tijdvak yan ons onderzoek, maar ook tot in 1804, yolgens den IndiseAsn Jlmanak yoor dat jaar, dezelfde gebleven. Het drietal tabellen, dat wij hier yan de hq die twee ondernemingen in 1859 yerkregea resnltaten laten yolgen, geeft ten aanzien yan het werken dier feibrieken een yrij ongunstig denkbeeld. »88 m. S o s I w. oo a H 1^ H O (4 M M M P OO d r^ O d if a <1 s. ► rH So* fa r-l ^ • ■1 r-l OO ft* * r^ l>»<0 CO }Z|"« o. 1? CO tf> i-H i-H • • 11 • • 1 4 ^^ • 'rH • tN.O • • o 9) U» t* • .o rS i-l rH » P. ufi to pH 1 —1 o rfa oo* 'oo » d*o>os !oo i - - rH s CO 1 CO 2 2 CO i-H OO • 1 r5i t^o p^ i-lO« CO Hoeveelheid daarvan ver- kregen sap, n Mederland- sche kannen. 88 OO "* §8 r-i o o CO QO rH •1^ « S A O OO O OO Ol OO OO CO 1 9)0) lO 1 >pA4 «S'SS Oao ,t>«l o»co r-i CO 'o 5 a g ® t^&l P.H ^ fe >- Or- r-CI 09 i .:Sd^ '. Uitee- trekihe yan de aanplau g OO 3lS i Li 1 1 dO 1 • • • Im ■ • ■ ^8 II • ••-4 o > • s o o« d I bo *C o o d to d d o -3 »4 PQ _ s ^ t«» CO ^ d coo> '•'! 0\S C9 09 o« sg O kO eo d" u> u> lO o. n • ^ 03 -«A II J-B ob o» bl ^'3 CO < 1 • 3 S •• o«-i CO d t^o r-i ^ 0.«0 fc* •». * » o> fc^ CO M rnO* o« ■ & 'S. suikerrie 25 stokk as; oo 2 rHi-l • • eoo» co«o • CO CO t3 9 1 « ► % 04 b^ a. ^ SS o OO >o jCOl o S ^3 '*'*'o»| 09C0 0)l Mh ^ d &' • •-4 heeft gper ragen 1 2|l A] OS "i^ d ^ d J .2 Gemidd de verm etmaal fc^ lO • eon 1 CO OO 0) «> 3 -, :^ ^ a S gemic af te per et aien y •55 -a S 09 S s^is ^ .O ^ d 2 o « a CO CO CO COCO CO d y« **^ •^-o-d^ ^ -a* dO d.d dp-, «> Or-l^ M • • • ■ • • in de eken. ^-g • 11 i l-fi 'S8 P^fii S CO r^ ^ .^ .9 ^ ill koua o CD CD r^rH • (D H • ^-s&s .a*-a-§ a "i ^o o 00 to CO Ofc* lO 0* ^ • lOia iO (SS.?« ji eoo« OO coote • • ■ • coio;"* P4 TS .9 flu 2^ S>a CO 1 J» 1 ■ ■ iCO^ CO KJO 8 d o It eoH kOO « A ;<-•« OO •a .a 4J © ■%» .4 23 *« « • UOCO {> • • • <*d rt d *4 lOrH CO a -d « * 1 14 In s 4A OiO °^1 o ^ -►» " fSi •s-Sg 1 1 lO-H C Isl O"* d 1^ 1^ c^ao to -JTJ* CO § s"a eoeo o < HH F .a 1 1 « M s ^s> fl-S "^ »- .. «'S ^ O -< OlO H ^ » £J3 HiH>-' <SrH-^53« 1 §9d ^>^ ■ • • ^ ^ • • • ts g •,0* ■ §■3 M ■ iS-a 1 ! O ^1 IT? a ' 0 w. 8M Wat in de eerste plaats de aandacht moet. trekken, is het gproot getal bosMii riet per bouw, dat yoor Redjo Sari 2,482 en voor Poer- wodadi 3,457 bedraagt ; ierwijl bij beide onder- nemingen het riet Trij scfanal schijnt te zgn, daar het niet meer dan ongeveer 8 kannen per bos heeft uitgeleverd. Vandaar ook, dat Poer- wodadi, welke labriek ongeTeer 980 bossen per bouw meer had dan Redjo Sari, ook 7,890 kan- nen sap per bonv meer heeft verkregen, en aan dat TerschU moet Toomamelijk worden toegeschreven, dat Poerwodadi 50 pikols sni- ker per bonw heeft gemaakt tegen 397s P^ols bij Redjo SarL Het is mogelijk, dat eene niet genoeg krach- tige persing van het riet tot de schrale op- brengst van sap per bos heeft bijgedragen, en de opgaaf van het getal werkdagen, in ver- band waarmede gemiddeld per etmaal moet zijn Termalen bij Redjo Sari eene hoeveelheid van ongereer 9,270, en bij Poerwodadi van onge- Teer 12,350 bossen, maakt het niet onwaar- schijnlijk, dat de persing onder de dagelijksche ▼ermaling van een zoo aanzienlijk getal bos- sen heeft gelisden; maar — terwijl reeds het zoo groot getal bossen riet per bouw, als hier yerkregen zijn, op zioh zelve niet pleit voor een krachtig en saprijk gewas, — is het buitendien niet onwaarsclidjnlijk, dat eene te geriuge ver- wisseling van gronden daartoe bijdraagt. XJit het staatje op pag. 502 blijkt, dat men hier voor de suikerkultuur slechts heeft afgezon^ derd 2,435 bouws, isoodat bij een aanplant van 800 bouws er slechts gelegenheid voor eene driemalige verwisseling bestaat. Ten aanzien der fabrid^ Redjo Sari, welke niet alleen minder riet per bouw, maar ook lets minder sap per bos riet heeft gehad, komt daarbij nog de om- standigheid barer ligging in het regentscbap Ngawi, waar over het algemeen de vruchtbaar- lieid van den grond nog al te wenschen over- hat. A%esoheiden evenwel van het voorafgegane, ifl het wetken der twee Madioensche fabrieken, indien althans de opgaven omtrent de hoeveel- heid en het gehalte van sap eenig vertrouwen verdieneu, op het stuk der bereiding van sui- ker uit het verkregen sap, zoo ongunstig, als maar bij weinige fabrieken op Java het geval is.. Redjo Sari geeft een gemiddeld gehalte van sap op van 12" en Poerwodadi van 107a% en bet vrij grif afwerken van den oogst bij die beide fabrieken maakt een zoo hoog g^ialte ook niet onwaarschijnl^k; maar in verband tot die opgaaf van het gehalte had Redjo Sari in baar aap aan zuivere suiker een gewigt van 30,217.75 pikols of 75.44 pikols per bouw, en Poerwodadi van 36,546.81 pikols in het geheel, of 91 .86 pikols per bouw, terwijl daar- van door de '^erkelgke produktie, niet in kwa- liteit, maar in gewigt vericregen is, bij Redjo Sari 52.04 % en bij Poerwodadi 64.75 7^, Neemt men nu aan, dat in de geproduceerde suiker voor 93 ^/^ zuivere suiker is geweest, dan komt de produktie der beide fabrieken in 1859 bij slot van rekening hierop neder, dat van de in het sap aanwezige zuivere suiker verkregen is bij Redjo Sari 48.60 ^/^ en bij Poerwodadi 50.92 •/^j weshalve het verlies aan zuivere suiker heeft bedragen hij de eerst* gemelde &briek 51.60 ^/^ en -bij de tweede 49.08 7o. Het is blijkbaar, dat bij de beide fabrieken eene overhaaste en slordige bewerking van het sap plaats heeft gevonden. In hoe ver die het gevolg kan zijn geweest van ondoelmatige in- rigting en onvoldoende capaciteit der fabrieken, of wel van de omstandigheid, dat de ondeme- mers, boven en behalve den Oouvemements aanplant, krachtens met de bevolking aange- gane overeenkomsten, nog aanzienlijke aanplan- tingen laten doen, waarvan het riet niet mag worden vermalen dan na den afloop van den oogst van den Gouvemements aanplant, zoo- dat zij de bewerking van dien oogst zeer moe- ten bespoedigen, ten einde het vrijwUlig aan- geplante riet niet al te zeer te zien acfateruit- gaan in hoedanigheid, •— wagen wij niet be- paald aan te wijzen. Hoezeer met opzigt tot de laatstbedoelde om- standigheid, de regering, zoo wij ons niet be- driegen, eindelijk tot het besluit moet zijn ge- komen, om aan de ondememers de verpligting op te leggen, het vrijwillig aangeplante riet in opzettelipc daarvoor op te rigten a&onderlijke etablissementen te laten afwerken, zoodat dit in de op kontrakt met het Gouvernement wer- kende &briek niet langer mag geschieden, we- ten wij eehter niet, of reeds in 1859 dat ver- bod was uitgesproken. Het zou moeijelijk ral- len, om iets uit te denken, dat minder te verde- digen was dan de maatregel, om aan met het Gouvernement in kontrakt staande ondememers te vergunnen, in dezelfde distrikten, waar de Gouvemements aanplantingen moeten geschie- den, vrijwillig riet te laten aanplanten en dat riet te laten bewerken op dezelfde fabriek, welke voor het afwerken van den Gonvernements oogst moest dienen. Gelijk zoo veel, wat wij op onzen weg ontmoet hebben, getuigt ook dit, en zeker niet het minst, van stekelloosheid en absentie van kennis omtrent hetgeen er vereischt werd| 696 SU. om het kultanistelael, dat vegens njnen dech- tea grondskg reeda zoo weinig leveusTatbaar- heid bezat, althans soo lang gaande te hooden, en good gaande te hoaden, totdai mesa, er ieta degelijks en lets gezonds yoor in de plaats sou knnneu stellen. Hetgeen boyendien misschien dienen kan, om. ook hier in eene ondoelmatige inrigting en onvoldoende oapaciteit der fabrieken de yer- klaring te zoeken van bet hierboyen aange- toond zeer ougunstig resnltaat, meenen wij te yinden in de geheele geschiedems der Ma- dioenscbe suikerproduktie. Het is bekend, dat in dit gewest bet Gou- yernement, b^ de inyoering yan bet kultnur- stelsel, zelf de taak yan suikerfabriekant op sdcb nam. De aanplantingen werden gebragt tot eene aitgestrektheid yan 2,100 bouws, en yoor de yerverking yan bet daaryan afkom- stige riet bad men een yijftal fitbrieken. Nadat men bet met die eigen prodoktie zoo ver bad gebragt,. dat elke pikol suiker, zoo wij ons niet bedriegen, op/ 60 kwam te staan, werden de bestaande ondememingen aan partikulieren oyergedaan, onder de yoorwaarden, bij de daartoe aangegane kontrakten bepaald. In 1846 eyenwel werd tot de intrekking yan drie dier y^f ondememingen besloten, te weten^ Oeteran in bet r^entscbap Madioen, en ])J8rakan en Madellau in bet regenteehap Fonorogo. De motiven yoor die intrekking yond men in bet boogst gebrekkige der ma- cbinerien, de zeer ouyoldoende capaciteit der gebonwen, door welk een en ander men niet bij magte was om zelfb maar een zeer middel- matig produkt te yerwerken, — yoorts in den zeer moeijelijken en kostbaren afyoer der suiker, en eindelijk in bet zeer aanzienlijk bedrag yan de Bchuldoi der ondernemers aan den lande, die tot een cijfer yau ruim 7 tonnen gouds waren geklommen; en op grond yan dat alles weid tot yernietiging der bestaande kontrak- ten geprocedeerd. Met de twee in stand gebleven oudememin- gen. Bed jo Sari en Poerwodadi, ging bet even- wel niet beter, en yier of yijf jaren later moes- ten de eigenaren, wegens den boogst ongun- stigen staat banner zaken, zicb yan bnnne on- dememingen ontdoen, en zoo kwamen ze in banden der tegenwoordige eigenaren, die met opzigt tot de afleyering der siiiker gunstiger Toorwaarden yau bet Gonyernement yerkregen, waardoor bet bezwaar yan eenen moeijelijken en kostbaren afyoer der suiker yoor ben, zoo niet gebeeli dan toob grootendeels yrerd opge* beyeOf Uit de bier koriel^ uiteengeBtie toediagt yan zaken blijkt, dat tot op dat oogenblik de toestand der Madioensebe £abrieken alles be- balve gunstig was geweest, en, o&ehoon sulks yan de beide ondememingen, die in bet leyen zijn gebleven, niet uitdrukkelijk wordtgeiegd, is bet toob meer dan waarsebijnHjk, dat ze beide, niet yeel minder dan de drie ingetrok- ken etablissementen, lijdende waren aan e^e gebrekkige inrigting en onyoldoende o^adteit. Zoo yeel is zeker, dat in beide die opogta de toestand dier fabrieken bij baren oyctgang in banden der latere eigenaren in den Tolstea zin des woords jammerlijk was. Wei ia bet bekend, dat die latere eigenaren groote kostoi tot yerbetering bebben gemaakt, maar yerbe- tering yan primitief slecbt ingerigte fiduiekea kan, wanneer daarbq tevens onycddoende capa- citeit komt, eigenlijk gezegd niet yeel meer dan lapwerk zijn; terwijl in zulke geyalla maar twee wegen openstaan, •— 6f yerminde- ring van den aanplaut, waardoor men minder produkt te yerwerken krijgt en alzoo de c^s- citeit yan zelf meer yoldoende wordt, 6f bet oprigten yan eene gebeel nieuwe fitbriek, die^ met inachtneming yan betgeen door doelma- tige inrigting yoor eene goede, zorgy oblige en zuinige bewerking der grondstof geyoiderd wordt, tevens aan den eiscb eener beboorlijke capaciteit yoldoet. In zulke gevallen kan bet bestaan van fabrieken met radikale gebrekeo niet anders dan door radikale middelen wor- den yerzekerd en niet door paliiatiyen, boe kostbaar ook. In boe ver yan de beide Madioenaebe fa- brieken nog steeds gez^ kan worden, dat zg niet doelmatig ingerigt zijn of geene yoldoende capaciteit bebben, weten wij niet; maar de zeer ODgunstige resultaten, volgens ons dnetal ta- bellen verkregen, geven, wanneer althans de opgaven omtrent de hoeveelbeid en bet gebalte van bet sap maar eenigzins vertrouwen yer- dienen, van bet werken dier fabrieken geen boog denkbeeld, •— zelfs dan niet, wanneer men daarbij in rekening brengt den nadee- ligen iuvioed, dien bet yerwerken yan bet vrijwillig aangeplante riet op de yerwerking van den Gouvernements aanplant kan gebad bebben. Het bij onze tabellen aangewezen ongunstig resultaat der beide fabrieken verdient nog uit een ander oogpunt, en wel meer binder voor zoo ver Poerwodadi betreft, dat wij daarbg eenige oogenblikken stilstaan. In eene noot op peg. 4d0 maakten w^ mel- ding van eeu gedrukt yersUg, door deBeerea 8U. 6»1 Ykv DoiJ>SB en Mobbothb aao de Handels- veieenigiBg te Samarang uitgebragt, omtrent huBne beyisdrng der resultaten, die by de ge- zegde fabriek werden Terkregen door het pro- c6d^ Montclar. Al nemen wij des noods aan, dat, — gelijk tut dat verslag zou kuimen afgeleid worden, — - door aanwending der toestelloD, Toor het be- dodd proc^d6 benoodigd, eene fabriek van 400 bouwSf die biJT. 16,000 pikols 'sjaars maakt, 25 7o 0^ ^9^^ pikols 'a jaars xneer kan krij- gen, -— hoezeer het oiet aan betwijfeling yan een zoo groot voordeel schijat te hebben ont- broken, -« dan nog kan, het werken Tan Poer- wodadi, waar, gelijk onze tabellen aantoo- nen, in 1859 naauwelijks 50 ®/o van de in het sap aanwezige zuiyere suiker is verkregen, en waar doa nagenoeg 50 ^/^ yerlies heeft bestaan, bezwaariyk tot maatstaf van dat groote voor- deel yrorden genomen. Wg laten daar, dat op de door de Heeren TAB DoLBBB en MoBBOTTXB gegeven bereke- ning Tan kosten yrij wat aan te merken yalt, zoo ab: 1^. dat zij yoor amortisatie en rente een kapitaal . in rekening brengen yan slechts /" 35,000; terwijl, yolgens het yoorkomende op bladz. 23y die som nog moet yerhoogd yrorden met / 14,000, namelijk / 8,000 aan den Heer Moi7iclajl te betalen yoor de in- staUatie en het in werking brengen, en/ 6,000 als betaling yoor het octrooi bedongen; 2^. dat yoor de jaarlijks terngkeerende uit- gayen niet gerekend is op onderboud, reparatie en yemieuwing der toestellen; -~ terwijl ein- delijk 3^. yoor elken pikol suiker, dien men meer maakt, nog dient in rekening te worden ge- bragt ongeyeer / 3 per pikol yoor plantloon, embedlage en transport, vat die bdde Heeren geheel schijnen oyer het ho'ofd te hebben gezien ; ongeacht nu dit een en ander, moeten w^ er op wijzen, dat vQ reeds yerscheiden fa* brieken, die eyen als Poerwodadi op de ge- -wone wijze werken, op onzen weg hebben ont- moet, die in hetzelfde oogstjaar yan 1859 in Let gewigt der produktie 7580, en meer pro- centen zelfs nit het gewigt aan zuivere suiker in het sap hebben gehaald en die dus feitelijk het bewijs hebben geleyerd, dat zulke kostbare kunstmiddelen, tot aanprijzing waaryan zoo yeel opwinderij dikwerf plaats yindt en zoo yeel gezegd, geschreyeu of gedaan wordt, wat den toets yan een bedaard en onbeyangen oor- deel niet kan doorstaan^ niet noodig zijn, om 25, 30 prooenten meer te makea dan Poer* wodadi in 1859 yerkreeg. Wat eindelijk het door de suikerrietplanteude beyolking in Madioen genoten plantloon betreft, hetwelk in het tijdyak yan 1857—1862 gemid- deld /1 02,157) per bouw heeft bedragen, hoezeer het wel mogelijk is, dat die betaling, zelfs na aftrek der zeer geringe landrente ad gemiddeld / 1.81V, per bouw, alsook der kosten, die de beyolking yoor de suikerkultuur te maken heeft, gelijk staat, des noods lets meer bedraagt dan de waarde der padi per bouw ^), is het eyen- wel niet waarschijnlijk, dat zij, bij opheffing der Gouyemements kultunr, zonder een hoo- ger plantloon; geheel yrgwillig <«uikerriet zou blijyen telen. Yoor de beide bestaande on- dememingen is het dits yan het hoogste be- lang, om langs eenen eenvoudigen en catione- len weg, dat is door eene doelmatige inrigting en door eene behoorlijke oapaoiteit der fabrie- ken, alsook door eene onbekrompen voorsie- ning in al het benoodigde yoor eene goede en zorgyuldige bewerking der grondstof, te trachten tot eene betere fabriekatie, en bij geyolg tot eene hoogere produktie te komen, en niet door aanwending yan allerlei hoog opgeyJQzelde proc^^ die, — gezw^^m nog van de yraag, of het yoordeel opweegt te» gen de kosten, -^ de beboefte aan brandstof yermeerderen, de uitgayen daaryoor met elk jaar moeten doen klinunen, en buitendien yoor de diep in het binnenland gelegen ondeme- mingen nog dit speciaal nadeel hebben, dat^ dewijl men geene groote inrigtingen bij de hand heeft yoor het maken of repareren van de daaryoor benoodigde toestellen, de daaraan *) Hoezeer het een soowel als het mider betw^ feld mag worden. Uit de tabel N^. 8 op peg. 108 van dit Peel bljjkt, det in het tgdvak van 1866— I860 de gemiddelde produktie van padi per bouw io Madioen is geweest ruim 22.81 pikols. Dit ge- middelde geldt voor de padi'ieeit op drooge zoowel als op natte r^stvelden, en er ligt niets overdrevens in, om voor de prodaktie der laatstbedoelde soort van velden, welke meer biijzonder voor de md- kerteelt worden gebesigd, 25 i 80 pikoli aoa te nemen. Wanneer men nn daarbij in aanmerking neemt, dat, rolgens het regeringsverslag over 1862, in dat jaar de hoogste en laagste padirj^r'^zen in Madioen hebben bedragen / 6.78 en / 6.18, dne gemiddeld / 5.97 per pikol, dan zou men wel tot eene andere conolasie knnnen komen. ontstaande gebreken niet gemBkkelijk zijn te yerhelpen en alsoo dikwijis groote ongel^en- heid ktmnan yerooraakm. Kediri. In deze residentie heeft men een xeatal met het Qouvernement in kontrakt staande fabrieken, te weten: in het regentaehap Kediri: Poerwo-assi, in het distrikt fa- par, met 276 bouws Mingiran, mede in het distrikt Papar, met 207 0 Menang, in het distrikt Soeko Redjo, met 167 # Pesantren, in het distrikt Eota, met 400 9 in het regeatschap Berbek: Djati, in het distrikt Berbek, met 600 g in het regentschap Ngrowo: Modjo Pangoong, in het distrikt Toelong Agoong, met • .. Te zamen. . , 250 . 1,900 bouws In het cijfer Tan den totalen aanplant, het- welk in het sesjarig tijdrak, waarover ons ondersoek loopt, hetzelfde is gebleven, is even- wel nlk 1862, gelijk hierooder blijken zal, eenige Torandering gekomen. Db drie eerstgenoemde fabrieken maken •leohts 66ne onderneming uit, gelijk dan 00k een groot gedeelte van den aanplant der in het distrikt Soeko Redjo gelegen ftibriek Me- nang plaats vindt in het distrikt Papar, waarin de fabrieken Poerwo-assi en Mingiran gelegen si}n. De bedoelde onderneming, in handen van nu wijlen den Kapitein* Chinees Tah That Hong, had vroeger eenen aanplant van 800 bonws en verwerkte den oogst in een tal van kleine fa- brieken, waarin het riet met zoogenaamde trekmolens werd geperst. BCi de verlenging van het bestaande kontrakt in 1849 werd de IMknplant verminderd tot 650 bouws en den ondernemer opgelegd om de bestaande kleine fabrieken met trekmolens te vervangen door drie fabrieken, werkende met de gewone sui- kerrietmolens. Die vermindering van aanplant stond in verband met de voorgenomen oprig- ting eener nieuwe onderneming, welke dan 00k in 1850 tot stand kwam. Voor de fabriek Pesantren, de soo even bedoelde onderneming, ofschoon daaraan mede verbonden in het distrikt Modjo-r6to, ge- schiedt de geheele aanplant in bet distrikt Kota, aan de Oostzijde der Eediri-rivier. Deze schikking was hoofdzakelijk het gevolg vande omstandigheid, dat, terwijl het distrikt Xota eene genoegzame ruimte van veldeu, maar daarentegen eene voor den geheelen aanplant ontoereikende bevolking had, de gebrekki«;e communicatie over de Kediri- rivier, waardoor het transport van riet over de scdert 1848 bestaande noodbmg uiterst moeijelijk zou zijn geweest, het bewerkstelligen van een gedeelte van deu aanplant in het aan de West- of overzijde der gemelde rivier gelegen distrikt Modjo-r6to voor de onderneming hoogst be- zwareud zou gemaakt hebben. IHi&rdoor kwam het, dat 100 bouws van den aanplant van Pesantren door de bevolking van Modjo- rdto op de velden van het distrikt Kota mcesten worden bezorgd. Tijdens het jongstc onderzoek naar de suikerkultuur werd eene verandering in die regeling voorgesteld. Men wilde namel^k den aanplant van Menaug ge- heel in het distrikt Papar doen plaats hebben, en dien ten gevolge zouden de 100 bouws, waarmede de suikerrietplantende bevolking van Modjo- r6to behist was geworden, geheel kuunen komen voor rekeuing van het distrikt Soeko Redjo, dat aan het distrikt Kota paalde; terwijl daardoor tevens de gelegenheid zou ontstaan voor eene nieuwe suikeronderueming in het distrikt Modjo-roto, dat door de voor* gestelde schikking geheel vrij viel. Aangezien later niets is vernomcn van eeue nieuwe onder- neming in Modjo-r6to, is het niet onwaar- schijnlijk, dat de tijdens het onderzoek be- staande regeling onveranderd is gebleven. 