Astoria, or, Anecdotes of an enterprise beyond the Rocky Mountains
Dit bock is ua oud dat hct autcursrecht erop is verlopen, zodat hct bock nu deel uitmaakt van hct publickom. Ecn bock dat tot hct publickom domcin bchoort, is ccn bock dat noort onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijkc autcursrechttcrmijn is verlopen. Hct kan per land vcrschillen of ccn bock tot hct publickom behoort. Boeken in het publickom zijn ccn stem uit hct verkrijgen zou zijn. Aanstekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand. als herinnering aan de lange reis die hct boek hccft gemaakt van uitgever naar bibliothek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliothekcn om materiaal uit het publickom te digitalisien, zodat het voor iedereen beschikbar wordt. Boeken uit het publickom domcin behoicn toe aan hct publickom; wij bewaren ze alleen. Dit is Echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven levercn, heben we mängelen genomen om misbruik door commercicle partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automadsch zocken. Verder vragen we u hct volgende: + Gebruik de besianden alleen voor niei-commerciéle doeleinden We hebben Zocken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruik voor personlijkc en nict -commercicle doeleinden. + Voor geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doct naar computcrvertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe-den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hicrvoor materiaal uit hct publickc domcin te gebruiken, en kunnen u misschien hicrmee van dienst zijn. Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zocken naar boeken met Google. Verwijder dit watcrmerk nict. Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd cr rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doct Icgaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbar lijkt te zijn voor het publiek domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het een maal in Zocken naar boeken met Google staat. De wettelijk aansprakelijkheid voor auteursrechten is bchoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het docl van Google is om alle informade wcrcldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoek En naar boeken met Google helpt lezcrs boeken uit allerlei landen te ondekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de voUedige tekst van dit boek doorzoeken op het web via |http: //books.google.coml D,t,,db, Google LIBRARY University of California. Class oogic D,t,,db, Google JWr. ^l. G. f lERSOfI KOLONIALE POLITIEK AMSTEHDAM P. N. VAN KAMPEN & ZOON D,t,,db, Google J^^'' .?*■ Damdrukkerij van RoeloS'zeD & Hiibner, te Amatcrdani. Dicized by Google VOOEREDE. Dil werk is grootendeela een härdruk tan myne, tn 1868 versehenen, Voorlezingen over bet Cultmireteisel en tan twee, later door im jüngewöhn, iijdsekriftarttkelen over kolomale on- derwerpeii. Alleen de hoofdstukhen VI, IX en X zijn hj- kans yekeel jtieuw. Het ottde u ecktei tu voim en inhoud veet gewijzigd. Wat geen belang meer had, is weggexallen; daarentegen sijn de gesehiedhmdige overzifhten bijgewerkt tot op omen tijd. Blijkeng een verklartng van den Heer G. L. Baud in de Nieuwe Rotterdam^ehe Courant van 2 Jidi 1868 w zijne Memorie van 1842 aan den Gouvemeur—General bij Van Deventer niet geheel pastettervggeren : in een der zinsnedeii utaat door, in plaals van voor, hetgeen ten gevolge heej't gekad dat ik den sekrijver op hh. 151 mijner Voorleziiigen een meening heh toegedicfit, die niet de sijne was. Van deze zaak is reel gerucht gemaakl, meer dan zij verdiende. Aan degenen, die mij rerwefeti hebben, dat ik de /out Bij Van Deventer niet heh ondekt, wensch ik te antwoorden, dat toeval-lig zowet voor als door in het redeverband paste, en aan hen, die mij den eisch hebben gedaan ran te herroepen, wa( ik over den invloed van het eultuurstelsel op de volkseoeding der Ja-eaneti heb geschreven, dat ik de genoemde Memorie hoofdzakelijk heb aangekaald om ze te wederleggen. Volgens de mee- niii^, die ik den Heer Baud oerkeerdetijk toeackreef, wan de itivloed van het fultuurntelsel m den heijinne nadeelig geweest fm in den beginne, m later. iVw fiet bleek, liat de Memorie verkeerd was a/gedrukl, belwefde mijne hisioiische voorstelling geen veranderiiig te ondergaan. Voor zoover mij beketul iw, sijn in liet werk van den Heer i-an Deventer gegen aidere misstettingen otitdekt. Dit heeft mij vrijmoedigkeid gegeben oin van de bvlaugrijke verzamelivy offideele stukken, die het bevut, weder een ruini gebruik te maJcen. Dicized by Google I. Raffles I. Terugblik op de Oost-Indische Compagnie, 1. — Haar regeeringsstelsel, 4. — Uitkomsten van dit stelsel, 6. — Hel rapport der Staatscommissie van 1803, 7. — Daendels, 8. — De door hem ingevoerde verbeteringeii, 9. — De. proclamalie van RaTUes, 11. — Zijiie regeliiig der cultuur- en heerendienslen, 11. — Het Preanger-slelsel, 12. — Hel boscbwezen, 13. — De arbeid aan bruggeti eo binnenwegen, 14. — Invocring dec landrente, 14. — De dorpsinslellingen gehandhaafd, 18. — Zwakbe lijden van Rallies' bestuur, 22. — Einde van het Britsche tusst hen bestuur, 24. — De ko- loaiale quaestie in 1816, 25. II. De Commissioner-General 29, Hin stelsel in het algemeinen, 29. — Regeling van het binnenlandsch bestuur, 31. — Hoe die Ihans is, 33. — Maat- regeleu van Comm.-Gen. tegen misbruik van gezag door de hootden; afschafflng van het ambtelijk landbezit, 35. — Het sluiten van contracten met dessa's verboden, 37. — Verbod aan de Regenteti om handel te driljven, 38. — Regeling der koffiecultuur, 39. — Het Preanger- stelsel gehandhaafd, H'. Ook de boschdiensten, 41. — Regeling der laudrente, 42. Van DBS Capitolien en du Bds de Ghisignies. Wat de overlevering legi over de uitkomsten van helstelsel der Comm.-Gen., 51. — Wat degeschiedenisdaarvan leerl, 52. — Dit stelsel is na Elout's verkärker oiiverl, 53. —  den Raad tan SUte over Elout's voorslel, 78. IV. Het CELTTRSTEL Koning Wilhelm I weigert jünger gedruckt einige geworden, 79. — Van den Bosch tot Gouverneur-General benördigt, 82. — Hij letrijten pannen uiten, 84. — Elout treedt daap af, 85. — Waarin de pannen van Van den Bosch bestouden: de landrente door levering van producten te vervangeii, 87. — Philanthropische klenr, die Van den Bosch aan lijn stelsel gaf, 88. — In hoever opreclit gemeend, 90. — De Landrente is, in sirljd met de wenschen van Van den Bosch, niet afgeschaft, 94. — Invoering der indigocultuur, 95. — Der suikerculiuur, 96. — Uitbreiding der kofliecultuur, inzonderheid der tuin-kollie, 97. — Herstel van het ambtelk landi>czil, 99. — Oprichling van barissans, 103. — Gultuurpercenten uitgeloofd. 101. — De uitgitle van woeste gronden belemmerd, 102. — Hoecon- sequent van den Bosch te werk ging, 104. — Geschiedkun-dig verloop der voornaamste cultures van 1830—1868 : de indigo, 106. — de koffie 108, — de suiker, 110. — Is Van den Bosch leen scheppend genie geweest? 116. V. Dünstkomsten van het CULTURISSELL.,.. I. Voor de kolonie lelve. Ongunstig gevoelen van sommigen, 118, — In hoever juist, 119. — Men nioet onder-scheiden tusschen de tijdperken vm'ir en na IKiO, 120. — 1850 drong de geldnood tot havde maatregelen, 121. — Onlüten in Pasoeroean, 123. — Beantwoording van deopmerkingen dienaangaande van Jhr. Mr. J. de Bosch Kemper, byGoogIc 124. — Volksverloop uit JaparH, 128. — Nadeelige invlocd van hft uultuurslelsel op de volksvueiling, 1'ffi. — Druk der tabakscultuur, 130. — Iiikrimpitig en mildere toepa^sing na 1850; 133. — De hofHecultuur, in sommige sireken ecu bron van welvaart, elders drukkciid, 135. — De kcus der gron'fen wag niet nUijd even gelnkkJg, 136. — Ongelijbe belooniiig der planlei-ii, 138. — Bij de suikercul' taor was minder verschil, 139. — Het ijulluurstelsel rnstte niet op dc adal, 140. — Het heefl de gemeenteinstelliiigen bedorven, 141. — de recliten der ilessa-bewonerg op hniine velden niiskcnd, 143. — het communaulbezit uilgebreid, 144. — het communaulbezit uilgebreid, 144. — Welk gebruik van de uultuurwinstoti is gemaakt, 151. — Vermeerdering door het cultuurstelsel aan oni^n haiidel en scheepvaart gegeven, 152. — Zg is eehler niet duunaam geweest, 153. — Verklitring hiervati. 154. — De koffiehoom.doof voorparen- lah", 156. — Gebreken der indigo- en der suikercnltuur, 137. — Vernif ordering van Java's productie was niet het hoorddoel der regeering, 158. Hekvorhin 161, 1. De suikercultuur, Itll. — Maatregelen tot beperking van den gedwongen arboid in de fabriken, em.. 161. >— Wet van 21 JdIJ 1870. 164. — Strij.l over deie wet gevoerd, 1%. — Hoc do schadcioDsstelltng vuordengrond isgeregeld, 166. — hoe het planlloon, 167. — hoe de cgns aan den lande, 169. — Zijn van de sohatkisttegrooteolTersgcvergd? 170. — Toekomst der suikercnltuur, 172. 2. Het Pieanger-stelsel, 174. — ir\(ne nadeelige werking, 175. — Do lage koffleprijs was een ouHilliJkheid, 177. — Druk der koFHecultuur in de Preanger, 178. — Slechte be-handeling der tuinen, 178. — Atschafdng van het stelsel, 179. — Gunstig uitkomsten van dien maatregel, 180. 3. De Gonvernements'korflecultuur in de Preanger hei-vormd, 181. — Merdjka- en milik-tninen, 182. — DePreanger-regeling is in 1875 over het grootste deel van Java van toepas.'iing verklaard, 183. — Is dit voldoende? 184. — Het Antwoord op deze vraag is afhankelijk van het ooj'deel, dat men velt over debatig-slot-politiek, 185. — Tusschen hetstel-seivan directe en indirecte voorileelen moet een beslissende keus geschiede, 186. — DeGouvertiiemens-kollecaltuur ende particuliere landbouw hebbeii onderling leeenstriidige belan-gen, 187. — Dp madeelen der batig-slol-politieli, 189. — Wat lij aaii Nederland kost, 190. — Zij is niet meet vol te houdeii, 191. — Is ook linancieJ Teer gevaarlijli, 193. 4. Het boschweieii, 194. — Verwaarlooiing der houtbos-schen onder het oude stelsel, 195. — De Hervormiiig van 1865 en hare vi'achten, 196. VII. De HIEUWE BEGELIMEN DE LAS KINDBEN. Het ontständig der landrenze op Java,  del' ordonnanlic van 1872, 214. — Sleehts iuj hoofdelijken. aanslag is de beste regeling dei' laudrente niogelijk, 215. — He laudi'cnte niocl een gewonc grond beta sting woi'den, 218. — Hoofdelyke aan-slag vereiatht voorbereidiiig, 220. — Woi'dt. deze dooi' de Ordonnantie van 1872 verkregen? 22i — <!<} olleit alles op aaii een verkei-d doel: uniformiteit van hefling, 222 — De peraequatie der landrente, waamaar ly tiai,ht, is met begeerlijk, 223. — en onuitioerbaar gebleken, 225. — Daardooi kau tot hoofdelgkcii aanslag de weg word en gebaand, 227. — De kohieren ^n veel te omlachtig gemaakt, 228. — In 1874 is de ordo i nt e echter op dil piinl gewgiigd, 224. — Middele on de la I rente tot een grond beia sting le liervoi'men men fieeie haar eerst voor eike gemeente op bet- laatslelijk gehe veu bedrag, 330. — Men houde streiig de hand aa k bet by vei Dicized by Google ken del' kiilii!i!i;ii v»ii leiiuitiliL', '£tl. — Tt^ii ^lotlu doe Otis bci>luur deJi UMiHag lelf eu voor eeti zeker getdl jareii, 231. — Wcderleggiiig vau bedeiikiiigeii tegeii dit voorstel, 33. — Uceii ^permanent sctUeuienti wardt liicr aanbc- volen, 235. — Uitkomslen in Bombay verki-egen, 336. — Weiisohen dcr bevolkiiig van Bantam ten aanzianderland- ronlc 237. VIII. En Pakallel 240. Java, van Prof. Veth, -240. — Dit boek geeft stoff tot een parallel tusschen Java en het Hiddelenwsch Europäis 243. — Overeenkom Gedanken op het punt van bygeloof, 244. — Godesgürichten op Java, 246. — Overeenkom Gedanken op maal-scbappeltjk gebied, 248. — Laveleye's Gesellschaft, 293. — Alle bezit is in den beginne gemeinsuchappelyk geweest, 251. — De Tamilieband ondtijds zeer eii|{, 251. — Faaiiliebozit in de Hiddelenweg en in het hedendaagsch Hiddelenwsch Hin-doslan, 252. — De cVerloren Zoono in de gelijkeuis was een Wildfang of Biesteifen, 253. — Het Minoraat, 255. — De familieband werd zelden verbroken, 256. — Vooral bij de ei'hoorigen was de familievereuigiiig in zwang, 257. — De atenure en parageu en de tGaneibschaft, 259. — ICcn familievereeniging in het Jura-gebergte, 260. — Het sociallalisnic is con reactionnair slelset, 261. — Het oude en he t nieuwe begrip van volkseenhcid. 263. — Het denkbeeld: de grand behourt aan den Soevei'ein, uit bet voor^aande verklaai'd, 263. — De Indische landruntc is onli; grondbelasting in primitieven vorm, 268. — Op Java is de familievereeniging niet, als iti Hindostan en Rusland, ontdekt, 269. — Darentegen vindt men er de Middeleeqwsche markverceuiging, 270. — Een 14e eeuw-sche boci' uit Europa naar het hedendaagsth Java vei-plaatst, 370. — Nadcre besch'ouwing der markgeineentc, 271. — Zij bevat in embryo de kiemen van elke maat-schappij, 271. — Het markbezit was vroeger in Eura[>a 7eer verbreid, 275. — De oiiderzoekingeu omfrent dit putit van Von Maurer en andei'eit, 276. — Waaroin op Java het grondbezit niet gefeodaliseerd is, 2T2. — Het cetitraal gezag bleef er gehandhaatd, het romeinsuhe recht vernictigde er geen onde gebruiken, het eerstgeboorterecht is er inel ingevoerd, 280. — Onze agrarische politiek op Java moet ten doel hebben Aan de groot meerderheid der landbou- byGoogle wende bevolking het overdeeld geiot van de opbretigst harer veldeu le w.iarborgen, '286. IX. Het Geondbezit 287- De agraiische wet, 287. — Zy bevurderl de uitgifle van woeste grondeti, 288. — eerbiedigt de gebruiksrechten der inlanders op huiiue velden, 290. — op*nl aan individu-ele beiitlers gegelücht om titeU'vai eigeiidom Ic verkrygen, 291. — staat verhuiing van grond door inlanders an i<et-in landers toe, 393. — zij beslist cchtcr iiict over liel I gemeinenlelijk groniibeiit, 394. — Welke is do eeonomische waarde van iJeie insleliing? 296. — Hetisgeeii voorbehoed-niiddel tegen pauperisme, daar het de prodnctie nietbevor-dert, 297. — denanwas vanberolkingielfs prikkelt, 299. — ivn op den duur geen gelykmatige verdeeling van inkomsten in de hand werkt: do mark wordt overal een ^'esloten g'M, 210. — Siechte uitkomslen van hot conimunaal bezit in Rusland, 303. — en in Noord-Afiika, 305. — Ons doei inciet zijn: bevordering van den klcinen grondeigendom, 306. — Nuttige werking van dit stelsel in  wrjje arbeid op Java onbestanbar is, 322. — Wat de ci- varing thans dienaangaande heelt geleerd, 325. — De ta- liakseultunr, 326. — De spoorweg Samara ug-Vorstenlanden, 327. — Hoe vreemd en dubbeliinnig de oude leer omtrent den vrijen arbeid was, 330. — Zij bevatte nochtans een kern van waarheid, 331. — Het /waartepunt der koloniale quaes- tie, 331. — De vrye arbeid kan niet bloeien op elben bodein, 333. — Hij ontaardt op Javaaiofuiet in vermomden Dicized by Google i dwangarbeid, naar gelang van depolitieli die men i-x volgt, 334. — Wenschelijkheid van periodieke aftreding en verke- zing der dorpshoofden, 335. — De heerendieusten aan het G ouvernement en aan de hoofden, 337. — De i-ege- ling van 1875, 341, — NixMlzakelkheid om de diensten aan het Gouvernement at te sGhatTen oT afkotipbaar te st«l- D. LeD.343, — en die aan de hoofden taeden verva11en,344.— Besluil, 346. D,:i,l zed by Google biGoogle 1. RAFFLES. Uet moet een indrukwekend oogenblik zija geweest, den jennen; Noyeraber 1814, toen de Souvereine A'^orst der Veree- nigde Nederlanden aaa de Staten General verkondigde, dat het meerendeel der Overzesche Bezittung aaa het moeder- laad zou worden teniggegeven. „Wederom," zoo sprak de Koning, zal onze vlag, ontrold zgn in die gewesten, waar de ondernemingazucht en uoeste vlijt onzer vade- ren biikans even groote wonderen gesticht hebben als op bun geboortegrond. Het onscbatbare Java vooral, met een verlicht beatnur en de vrije vaart b^fldgd, zal eerlang nieiiwe w^en openen en Toordeelen aanbrengen, meer dan genoegzaam om te vergoeden wat het vcrloop der t^den oua wellicbt eldera heeft doen verliezen." >) En wel bestond er reden tot vreugde; want wat zou er van Nederland geworden zijn, had het zgne kolonien, had het Java bovenal, niet terugontvai^en': De tijden waren voorb^, waarin de Nederlandsche handel en scheepvaart elke andere overtroffen en de bloei onzer n^ verheid de aigunat wekte der naburige volken. Ons oommereieel en industrieel .overwicht in vroegere eenwen was voor een groot deel het gevolg geweest van den achterl^ken toestand van andere 'J E. <le Waal, N. I. in de Staleii Generaal, I. bl. 14. Dicized by Google Natur gelang deze ia ontwinkling waren todömen, hätten zu onderling betrekkingen aangeknoopt en was Ne- derlaud opgehouden het voornaamste middelpunt te zijn van het Terkeer ia Noordelk Europa. Dit uadeel was wel ver- goed door het ontstaan van liandel met andere werelddeelen, een haadel, die in den loop der 17= eeuw steeds in belangrijk- heid had gewonnen, maar onder de l'ransche heerschapp^ was die geheel verioren gegaan. Wilde dns Nederland iets van KJjn ouden rai^ herkrijgen, dan moest het op nieuw een deel van den wereldhandel meester worden. Doch hoe zou het iu die tgden van protectie en monopolie daarin slagen, bij gemis van ryke en vrnchtbare kolonien? Niet enkel echter oni redenen van stoffelijk belang was de tijding, die de Soiivereine Vorst nu officiel beveatigde, een heugelijk bericht. Die kolonien toch waren meer voor ons dan een bron van welvaart. Zij waren ook, gelgk de Troon- rede reeds uitsprak, de monumenten van Neerlands aloude grootheid. Zg herinnerden Ons aan den eervoUen strijd tegen Spanje; aan den ondememingsgeest, den moed en de volharding onzer voorvaderen; aan een verleden, ineenwoord, waarop eUt vaderlaudslievend hart trotsch mag zijn. Eleven die kolonien voor ons verioren, dan was ons de kroon van heofd gerukt, onze vlag geaehonden. Welk een geringe plaats zou Nederland dan voortaan bekleeden in de ry der volken. Het zon op een Ign zijn gesteld met de kleinste rac^endheden van Europa; met zgn welvaart ware tevens zijn aanzien verdwenen. De teru^ave der verioren bezittin-gen was daarom de voltooiing van Neerlands onafhanke-lijkheid. Zonder haar zonden de wonden, die eigen onverstand en vreemde overheerschiug ons hadden toegebracht, nooit zijn geheeld. Onze roem, onze nationale eer, ware van ons geweken. Doch hoe grooter het geluk was, dat Nederland nu te beurt viel, des te grooter werd uit den aard der zaak ook zijne verant-woordelijkheid. Diezelfde kolonien, die de monnementen waren van oDZe grootheid, heriuuerdeu oos teTens atiii reel natio-nale schande. De gescMedenia der voormalige Oost-Indiache Compagnie, die gedurende bijua twee, eeuwen het beheer over onse Aziatiselie bezittingen had gevoerd, was Toor het meereudeel eene geschiedenia geweat yan wanbestaur, on-verstand en grove oneerl^kheid. Z^j was, gelijk men weet, bi) hare oprichting in 1602 met een uitgestrekt bandelsmonopolie b^iftigd, omdat de handel met Ooat-Indie toen by-zoudere beecherming noodig had: duar de joi^e Repabliek Qog niet bg macbte was die te verleenen, moest er een ichaara worden gevormd, dat zieh zelf kon beschermen, dat tegelijk kon handeldriJTen en oorlc^ voeren. Znik een lichaam na, zou het kuanen bloeien, moeat Biitengewone winaten genieten om zijn buitengewone kosten goed te maken, en hoe was dit mogelgk, tenzy de coneurrentie werd gewejd? Maar dat het monopolie nog 150 jaar, nadat het zijn reden van bestaan grootendeels verloren had, zou voortduren; dat na rerloop van eenigen tgd het staat- en krijgsknndig doel geheel op den vooi^rond zou treden; dat de Compagnie zich dikw^ls aan het schandel^kst nuabmik van gezt^ zou achul- dig maken en de berolMng der kolonie, die zij beheerde, zou uitzuigen en bestelen; dat z^ zich niet zou ontzieu om vele jaren achtereen hoc^e dividenden uit te keeren, hoewel de rekenii^ telkens met een deficit sloot '), zoodat eindelgk, als het gevolg van al haar wanbestuur, den 31 December 1799 hare boeken een tekort aanwezen van meer dan / 134.000.000 a); dat alles haddeu zeker hare oprichtera ver- wacht Doch bedoeld, allerminst Oldenbameveldt, die zoua- drukkel^k had verklaard, dat alle monopolien of privil^cn op zich zelf Nadeleig zymprejudice, nimmera jvprejudice aan debelanzen van den haadel, en die daarmede zoo dnidelk getoond had De Compagnie deelde van 1002— 1796 382S pCt uil, dus gemidlid lU ]>Ct.'sjiiars. Zie de Waal t. a. p. I. 215. 3d by Google Te begräsent, dat het verlenen van dit monopolie aleclits door de byzondere politikomstandig beden van het oogen- blik werd gerechtvaardig. Het r^eeringaatel van de Ooat-Indiscbe Compagnie was zeer eenvoudig. Het kwam hierop neder: de mlandsche Vor- sten en B^enteii met de bevolkii^ te laten handelea naar goedvinden, op voorwaarde dat zy haar producten leverden, gesehikt voor de Europeaclie markt. Zilke leveringen — wy spreken tbans alleen van Java — warea soma bedon- gen bij tractaat. Zoo bad zicb de Eeizer van Mataram (het tegenwoordjg Djocjoearta en Soeracarta) in 1743 ver- bonden om jaarl^ks 5000 kojans rijst en 250 lastea dekriet tot lage prgzen aan de Compagnie te verkoopen. Zoo moest al de peper, die te Bantam en in de Vorstentanden groeide, aan haar geleverd worden. Zoo waren in de Bataviasche om- melanden iiitgestrekte gronden in leen g^even aan inland- sche R^enten, op voorwaarde dat z^ zekere hoeveelheden r^st en voorts al de koffie, peper, indigo, knrkuma en katoen En ganzen, die hunne landen opleverdea, tot bepaalde przen aan de Compagnie zouden afstaan. Zoo was eindelijk in sommige districten, b. v. in Cheribon en op de noord-oostkust van Java, vei^uaning verieend om suikermolens op te richten. Zulke vei^uningen waren nieestal in banden van Chiuezen, die daarvan gebruik maakten door van de B^enlen drasa's te huren voor bet planten van auikerriet. Het aldus verkregen product moest dan weder, dit was alt^d bet reirein, tot lage przen aan de Compagnie geleverd worden. In vele gevallen echter was de leverantie niet bedongen hi] contract, maar eenvoudig aan de Regenten opgel^d. Dit was naturalijk alleen daar gescbied, waar deze laatsten onder het direct gez^ der Compagnie stonden. Ziiike bevo- len leveringen, contingenten geheeten, werdensoms wel, some niet, maar in het beste geval zeerkarigbeloond. Voor *) Zic Pi'of. R. Fi'uiii, Tien jaroii uit den tacliliKJarigeii uorlog, bl. 257. D,t,,db,Googlc de koffie bg voorbeeld gaf de Compagnie 9 centa.,), voor de peper slechts 5^/^ cents per pond. Men nieene echter niet, dat de betaalde sonimeu in handen kwamen van hen, die de producten hadden voortgebracht ; het meerendeel bleef, gelyk men zegt, „aftn maat en strijkatok itangen." Er wa- ren ambtenaren die zich picols van 180 pond lieten leveren en die dan hetzelfde getal pikols, maar t^en 125 pond gerekend, verantwoordden. Men noemde twee hoog- geplaatste personen, die zich hiermede een winst hadden verzekerd van 100.000 Bijkadaaldera in het jaar^). Ook be- hielden de R^enten vaak een groot aandeel van het geld, dat Toor de bevolking was bestemd, daar de Compagnie hun geene bezoldiging hoegenaamd nitkeerde. Neemt men dit alles in aanmerking en herinnert men zich boveudien dat het geld nog door de handen van een menigte personen moeat gaan, die tuaachen de Begenten en de gemeene in- landers atonden, dan b^rypt men dat aau de bcTolking voor haar arbeid niet veel ten go Eede kwam. Ook is het bekend dat de Compagnie som opzettelgk de prodaetie beperkte, ten einde de markt niet te overvoeren. Zij deed dit in de Molukken met de apeceren en op Java met de koffie: zoo werd in 1735 iiitroeiii^ van boomen en verla- ging van prês bevolen, omdat men rekende, dat de jaar- liiksche afect van Java-ko£Ge in Nederland niet meer dan 50,000 pikols kon bedragen a). Van ziilke maatregelen, van dit geheele stelael van koloniaal bestunr, kon niet venvacht worden, dat het de welvaart van Java's bevolking zoii ver- hoogen. Beacheraiug gaf de Compagnie haar niet; t^enover de belnsting in arbeid, die zij haar door de Regenteu liet ople^en, stonden geen voordeeleu van een verlicht Euro- pepesch bestunr. De Compagnie rekenter niet, maar liet de ') In den beginne gal ly een veel hoogertn prijs, te weten tieii stui- vers per pond, maar dit heefl kort geduurd. Zie D. van Hogendorp, Bericht, bl. 65. Zie Cornets de Groot, Over het beheer onzer Kolonifiu, bl- 17. by GoogIc inlandsche hoofden regeeren en zoi^de sleehts YOorditeeue: tot zeer lage prgzen producten te kriigen. Tot de middelen, die z^ d&arroor aaawendde, behoorde ook het volgende, Behalve de suikerfabrieken, aamelijk, waarran zoo even gesproken is (in Cheribon en in deu noord-oosthoek van Java) bestonden er uog aodere soort- gel^ke onderuemingen in de Batariasche ommelanden, doch deze waren volkomea vrg in de beschikking over het verkregeu prod net. Haar gebeele aantal bedroeg in 1710 reeds het cjjfer van 131 ^). Al deuki men hierbjj Diet aan inrichtingen van de t^enwoordige uitgestrekt- heid, tocb blijkt het genoeg dat de anikerindnstrie der kolouie reeds in het b^in der vorige eenw in een vrg bloeiendeu toestaud verkeerde, De Conipagnie kocht veel Toor nitvoer naat Japan, Voor-IndiS, Perzie en Nederland en behaalde daannede in den regel goede G. Winnsteil. Vreesde zg echter dat de concurrence de präzen te veel zou verhoogen, dan verbood zg soms op eens den uitvoer aan particulieren en bleef alzoo meester van de markt. Hoe nadelegen zulke maatregelen op den bloei der suiker-indiistrie moeaten werken, is licht te vatten. Brengt men nt^ de andere oorzaken in rekening (zooals de onveiligheid in de Batavische ommelanden), die tot haar ondergang het bewerkt, dan wordt het vetklaarbaar, dat de geheele aanvoer van Java-suiker in Nederland ten jare 1795 niet meer dan 64000 pikols bedro^). Slechte financieele resultaten, ondei-drukking der bevolkii^, stilstaaade prodnctie, ziedaar dus de Tvrange vnichten van het stelsel der Compagnie. Toeh bleven de grondsla- Woordenboek voor N. I., III. 463. Zie D. van Hogeiidorp, B^richt, biz, 88. De Rooj, Gescbiedenis vau den Ned. hiiiidel, b). 577. De totale aan-voer was in dat jaar inO.OOO pikols koffie, 64.000 pikols suiker, 30.001 pikols peper, 480 pikuls katoenen parens en 240 pikols indigo. Tan 1700—1720 bedroegen al de aanvoeren uit Indie jaai-lyts geinid-tjeld /15,079,000i van 1781-1792 slechts /14,806,000: sdbyGoogle gen yan dat stelsel, wat de hoofdzaken betreft, n<^ behoenden, toea het beheer over Indie in hgnden van dea Nederlaudscheu Staat waa overgegaan. B^ zeer relen liier te laude bestond toeumaals de overtniging '), dat in een koloQie als Java geen ander stelsel van toepassing vat-baar was. Treifend bl^kt dit o. a. nit een merkwaard^rapport den 31 Augustus 1803 uitgebracht door eenStuata-commissie ^), benoemd, gel^k de opdracht luidde : wom advies »uit te brengen aaugaande den voet en de wyze, waarop f^de bandel van's Lands Bezittingen io Oost-Indieo behoenden gedreven en die Beeittingen beetunrd te worden; in y/dier vo^e, dat aan dezelve de hoofdzaken trap van, /welvaart, aan den Koophandel der Republik het meeste „nut en aan 'a Lands Finantien het meeate voordeel worde „aangebracht ■-" De meerderbe id der Commissie — er was ook een minderheid die geheel andera dacbt — plaatet op den voorgrond dat men kiezen meet tnsschen deze twee: of op Java een nieuwe orde van zaken in te voeren, niatende op het beginsel van individueelen grondeigendom, en aan ieder iugezetene zooveel persoonlijke vryheid te waarborgen, ala noodig waa om hem de bescbikking te verzekeren over zyn tyd en de vniebten van zgn arbeid; 6f het beataande con- tiugentenatel in hoofdzaak te bebouden. Het eerste acht de Commissie hoofs tbedenkel^k. Zoo iets zou misscbien nit- voerbaar zyn, als men tedoenhadmet avreedzame Hindoes*; maar de f/woeste Javaan" ia van een geheel ander karakter en gewoon eike vermeende verongelijkii^ met moord en brand te wreken! Z^ adviseert dua om het onde stelae), wat de cultures betreft, in stand te houden, het koffie- en het ') tSchoou niet bij alluu echtt-r; G. K. en D. vaii He^endurp b. v. Dachtoii or orders over. Zie ook de noot op do volgeiide bladiijde. Dez« Commissie bestond uit de H.H. /. Meei-man, W- Sii, J. F. Pontoi C. A. Vei-huel, D, van Hogendorp, S. C. Nederburgh en R. VoDte. Hen viiidt dit Rapport in extenso in Mr. M^jer's Verzameling, in uit-ecksel bij van Deventer: Laiidelgk Stelsel op Java. I. bl. 5 en vervolg. Dicized by Google peper-monopolie te handhäten en schädlich van geringen beteeken, zooats indigo en katoeaen gareti, aan den vrijen arbeid over te laten, Om bijzondere redeaea wordt ook voor de aniker een stelsel ran voor de aniker een stelsel ran voor het gemis der tot dus ver op die ciiltiur ge-noten voordeelen; ffOpdaf, Kegt de Commissie, de ingeutenen van Java niet beginatigd noeh bevoordene worden ten koten der Ingezetenen der Bataafselle Republik, lietwelk evenzeer strijden zou tegen de rechtvaardigheid, als tegeu deze Btaatsmaxime, welke w^ tot grondslag onzer werkzaam-heden hebben aangenomen, dat (in een zin die alle ongerechtigheid uitshiit) de kolonien^)." De b^nselen, die Daendels bei zgn beheer over Inde {1808 — 1811) lieeft to^epast, verachillen weinig van die Staats-Coraniissie van 1803, Wet . Sehynt hij den Java niette hebben aangezien voor een woesteling, noch gelöt te hebben dat men zijn aloude insteltigen, hoe slecht ook, tut elken prjjs moest houden : het voorsehrift van den Koran, volgeus 't welk den diefde beide handen moeten a^ehotiwen worden, een straf bepaling die op Java algemeen werd to^epast, is "Ofter Jen inhouden van (lit rapport, voor hoover liet betrelikiiig heeft op de instandhouding van het leen- eii monopolistelsel op dit eilniid (Java), was de publicke opiuie deslijds ieer verdeeld. Er werj op^'e-merkt dat de voorslelliiig van de Britsche iiirtchtiiigeii onjuist eii onvolledig en dat de schildering van het karabter der Javaneu eii van de hun aangeboren oiiverschilligheid en luiheid tainelrjk overdreveu was. Met opzicht tot het voortdureii van het moiopolieste]jel verschilde het gevoeleii van het uitvoerend Ivewind destijds iooveel van de meening van het Committe, dat in de op liet rapport g^nometi reso-lutie de artikelen kotTij en peper met" alle aadere soorten van producten aan den vrijen handel en cultuur werden overgelaten. Deze resolutio is echter nimmer ten uitvoer gelegd, ten gevolge van de in het lIoL. Staatsbestuur plaats gehad hebbende verandering". Woorden van Muntinghe, voorkomende in xgn Rapport aan Hades, dd. 38 iuli 1813. Ziv van Peventer, (a, p:, 1. bl, 90, DiclzedbyGoOglC door hem bnitea werking gesteld; — maar ook hg aclitte het steleel Tan gedwongen contingeiiteii en leverantien uog uiet voor afachaffing vatbaar. Hij verdedigde het op de- zelfde gronden, waarop later Iiet cuiltuuratelsel is verde- digd. ifZoo laag de Javaan," zegt l^j, vgeen meer- dere vorderingen op den weg der bescharing zai gemaakt bebben, waarop by in alien geralle niet dan met lung- 7^ine scbreden sal kunnen worden voort^leid, zal idjn arbeid, aan de verplicbte leverantien en contingenten besteed, moeten gerekend worden te treden in de plaats van andere reoliere belastingen, welke niet van hem kunnen worden gevei^.* ') Getronw aan zgn beginael, stelt Daen- dels op den voorgrond, dat de winsten, die door de dwangcultuur Terkregen worden, nooit ten bate Tan bfjzon dere personen of maatschappen, altitud ten voordeele Tan den souverein moeten komen, zijnde dese de eeuige gerechtigde personen de ingezetenen te belasten. In dit licht bescbouwd, als beiastiugen, schänen de gedwongen contingenten hem zoo verkeerd niet. De toestand der Javanen", zät by", was deemwärts en vorderde Terbet*ring, doch dit stond in geen dadelijk verband met de verplicbte leverantien, maar wel met de wijze waarop de Javanen gekneveld wor- den.* Geef hnn alechts goede betaling en zg zullen zoo gelukkig zgn, ala ban t^enwoordige staat van bescbaving het gedoogt. Maar hoewel het oude stelseldoor Daendels niet is oj^e- heveu, toch heeft hg het gezniverd en verbeterd. De ge- dwongen aanplaut van koffieboomen is onder zijn bestuur belangryk uitgebreid ^); daarentegen zgn de onbeloonde le- Terantien geheel afgeschaft en is voorgeschreven om de betaling Toortaan zooveel mt^elijk direct aan de inboor- ') Zie den Brief aan Jen Minister van Kolonien dil. 12 Nov. 1808, t. a. p. I. bl. 19. *) Daendels, Staat, bl. 49 eu 50. byGoogle 10 ftAFFLES. lingen te doen gescMeden. De inlandsclie hoofdeu zgn ont- heven van de verplichtiug, die vroe^er op hen rustte, van of jaarlgks, of alleen by hunue aaustelliug en verdere plech- tige gtil^enheden, aan het GouTemenient gesclieiiken te geven, die zy dan natuitrl^k wel van de bevolkii^ wisten teriig te eriatigen. De rang der r^enten is (onder den schgn van eerbew^s) tot dien van gewone r^ks Amtenaren vennigend, en hunne iukoinsten zgn op een raat«a voet gebracht. De onbezoldigde beeredienaten zgn beperkt en bet verhoren van gebeele dessa's aan partdculiereu is, behoudeas eenige uitzooderingen, stret^ verboden. In overreenstemming met de denkbeelden, door de Conimissie van 1803 ontwikkeld, z^u de gedwongen leverantien van indigo en katoenen garens, al te drukkend voor de bevolking, afgescbafb en door een lichteren arbeid vervangen. Ook de recbtspleging en de mid-lelen van vervoer zijn belangrgk verbeterd, De groote militaire weg, die thans van het Weaten naar het Oosten overgeheel Java loopt, is door Daendels b^ocnen en voor een groote deel voltooid. Kortom, bet ot^merk van Daendels is geweest: de nadeelen van het oude stelsel te verminderen, maar het stelsel zelf in hoofdzaak te bestendigen. Zoo bleven dan — altbans in de meeste opzicbten — de b^uselen der Compagnie behouden, lang uadat die instel- liug zelve was ondeig^aan. Doch eindelgk kwam hierin verandering, De verovering vau Indie door de Engelschen in 1811 had voor Java ook dit gewichtig gevolg, dat het nu onder het beheer werd gebracht vau een man, bezield door een geheel audereu geest dan die der vorige reekering. Sir Stamford Raf&eg, de Briische Luitenant Gonverneur-General over den Indischen Archipel van 1811™ 1816, vivia, vele gebreken gehad; toch moet van het getiigd wordeu, dat by een nieuwe en betere ricbting heeft g^even aan het ') Het is echter bekend, hoe oiiincedooi^eridilaai'bij overilenerkkiMCh- tuu der bevolking is Leschikt. Dicized by Google BAFFLES. 11 bestimr over Juva. Wat Daendels onmogeljk hadgenoemiT: de contingeuten en lererantieii door gewone belastingen te Tervangen, heeft hg niet alleen beproefd, maar ookgrooten- deels tot stand gebracht. Yandaar dat Kaffles' beatuur e En nieuw tijdperk van Java's geachiedenis inwijdt; eerst no werd gebroven met het stelael der Compagnie. Be dit belangrijk feit willen wij eenige oogenblikken stilstaan. Drie vrageti wensch ik te beantwoorden: 1". Wat heeft Baffles gedaan ten opzichte der verplichte cittur- en heeredienaten op Java? 2". Welke soort van belastiug heeft hij er ingevoerd en op welke grondslagen rustte die belasting? 3°. Hoedanig was, zeer in het algemeen gesproken, de econouiische toestand der kolonie bei het einde van het Britsche Tusschenbestnur? 1k vind dan tevens gelegenheid om een paar puuten aau teren, die bij de bebandeling der kolonie quaestie in onzen tgd zeer dikwgls ter sprake komen. Wat Ries heeft gedaan ten opzichte van den gedwon-gen arbeid, blijkt bet duidelgkst uit eene Proclamatie aan de hevolking, op 15 October, 1813 door hem nitgevsardigd. In dat merkwaardig stuk, waarin hg zgn geheele hervor- mingsplan blootle, en dat als zoodanig in booge mate oQze belaogstelling verdieut, verklaart hg met nadruk, dat bet stelsel van dienstplichtigheid en gedwongen leverantien in het algemeen over het geheele eiland is afgeschaft. Aan de inlandsche hoofdeu, voor wie deze diensten en leverantien, när men begrijpt, een bron van groote inkomsten waren, zou tot scbadevei^oeding eene voldoende betonii^ in land en in geld worden toegekend. Men ziet hieruit dat de Britsche Landvoogd zich ten doel bad gekozen, de bevolki^ zooveel mf^elgk te ontbeiFen van de lasten die op baar drukten en dat hg zijn doel wilde bereikeu door aanmoe- diging van den vrgen arbeid en den vrgeu haudel. In- taascheu zou de getlwongeu toflieteelt m de Preanger Be- gentsciiappen voorloopig in stand blgveu. Welke de reden is geweest van dene uitzoudering, waarom Raffles overal de dwangcultuur heeft willeu afschaffen, behal Dicized by Google 12 laascheu zou de getlwonge toflieteelt m de Preanger Be- gentsciiappen voorloopig in stand blgveu. Welke de reden is geweest van dene uitzoudering, waarom Raffles overal de dwangcultuur heeft willeu afschaffen, behal Dicized by Google 12 laascheu zou de getlwonge toflieteelt m de Preanger Be- gentsciiappen voorloopig in stand blgveu. Welke de reden is geweest van dene uitzoudering, waarom Raffles overal de dwangcultuur heeft willeu afschaffen, behal Dicized by Google 12 laascheu zou Ve just daar, is noont, zoo ver ik weet, volkomen opgehelderd. De grond, dien hg zelf aangeeft, is, dat het stelsel van ver- plichte koffieteelt er inheemsch was geworden: tgd en ge- wooute hadden den inlander daarmede verzoend. Hij er- kent echter de onrechtvaardiglieid van bet stelsel ea zegt, dat hij na verloop van tgd er zoker toe zou zijn over- gaaii het door een beter te vervangeu. Intiisschen kan niet geloocheud worden (gel^k de Heer Levyssohu Norman in zijn monographie over het Briteche Tauschenbe- stuor opmerkt), dat de inwoners der Prean- ger-R^entschappeQ onder Raffles zwaarder lasten hebben gedragen dan ooit vroeger of later onder bet Nederlaudach Gouvernement. Want hoewel Raffles delandrenten daar niet Leeft ingevoerd, zoo heeft hg er niettemin een andere belas- ting geheven, bekeud onder den naam van famili^eld, die, uaar bet scbyut, zeer drukkend is geweest voor de bevolking en daaroni in 1819 door onze Regeering is afgeschaft. Nog van eeae andere uitzondering gewaagt de Proelama- tie, naniel^k ten opzichte vaa de verzorging der bosscbeu. Het aanplanten en kappen van bout in de boscbdistricten was van oudsher iu gedwongen arbeid geachied. Zeker e gemeenten werden meer bepaaldelyk daorvoor aangewezen en de regeling dier verplichte diensten werd, zoolang de Compagnie beatond, geheel ovei^elaten aan het Indisch be- staar: de Javaanscbe boofden moesten jaarlyks, even als ') In het Rapport ilerComm. Gen. van 16 Maart 1818 (eest men; oWij kunnen Je verzekering gevmi, ilat bij de Britsetie Regeering geeneriislig oogmerk geweest is om in de Preauger-landen eenige vei'anderiiig voor al^nog te beproeveii." Van Deventer, t. a. p., I. 393, BatHes schijiit dus de bedoelde hervorming tot eeii ver verwijderde toekomst verschoven te hebben. *) Zie Levyssohn Noriuan, t. a. p., bl, m. Dicized by Google koffie, peper en indigo, ook een zekere hoeveellieid boat leveren. Dit gaf uataurlgk aanleidiog tot groote nuBbruiken; de bevolking leed osder die verplichting ' en de bosscben werdea ei^ verwaarlooed. Reeds Daendels had hierin verandering gebracht door de höhe enttäuschtigen, den beiden beiden beiden beiden gebracht, die met de beschaffenen en de gemeinten, die met de beschaffenen waren bei belasten, die plätzen onder een collegie ran administrateuren, dat op zijn beurt onder bet oppertoezicht stond van een Inapecteur-General. Ook bad be vaste reichten omtrent bet houtkappen voorgeachreven en de jaarl^kscbe asnplantiog ran datiboo- men op 100.000 stuks bepaald. Raffles w^zigde die ree- ling in sommige opzicbten. H^ ricbtte bet bestuur van bet boscbwezen op spaarzamer voet in ; bepaalde dat de gepres- teerde diensten in mindering zouden komen van de land- renten, door de bewoners der betrokken dorpen verscbul- digd; veroorloofde den inknders, die zieb met acbeepabouw bezig bielden, om in alle bosscben tot op 12 mgleu afstand van bet strand, na tuBscbenkomst der daartoe aangewezen ambtenaren en t^en eene zeVere veigoeding aan bet Glouver- nement, bet noodige bout te vellen; kortonij by ging voort op den Vfeg van bervorming, dien Daendels reeds had 