None
Binnen 's lands wordt langs de rivier met kleine vaartuigen handel gedreven, en verder, voornamelijk die in tabak en zout, over Isod naar Pinoh, Djelei en Pemboeang. De pro- duktie van rijst beliep in 1846 1,305,600 gan- tang's. Yoorts worden er obCsy mios, kala- bassen en andere tuinvruchten voor eigen gd- bruik aangekweekt. De meeste rotting wordt gevonden aau de rivieren Lamandow, Aioet, Boeliek en Djelei en bij kaap Poeting. Ab voornaamste tak van nijverheid k»i men de smelting en bewerking van ijzererts aanmerkeiL Magneetijzer komt in groote hoeveelheid voor aan de rivier Plantikan en aan de Kawa. Dit wordt uitgesmolten en is in den handel seer gezocht. Diamanten worden gevonden aan den voet van den berg Meroendaoe en waarschijn- lijk aan de rivieren Boeliek en Delang. Gond komt voor langs de rivieren Koemai, Biroe en Sambi, en is daar vermengd met platina; verder aan de Aroet, Lamandow, Tjina &• wang en Toot. Tin wordt in eenige riTie- ren landwaarts in van kaap Silaka gevon- den. Yerder liggen groote ijzersteenbeddingen bij het dorp Selangkan, alwaar tevens reel bergkristal aan den dag komt, bij den ber? Senampoengan. Aan den berg Tdawi wordt aluin gevonden en zwavelkies komt in men^ voor op enkele plaatsen, waar goud wordt ge- dolven, voornamelijk in de uabijheid derrim Sambi. Aan de Telokh Koemai, bij den hoek Pangoedjan, en vandaar tot aan den hoek van Silaka komen tusscben de bruinkolenlagen o(^ pekkolen en moorkolen aan den dag. Vier vijfde gedeelte van den bodem bestaat uit vrucbtbaren I grond. In de lage streken is bet land mo^ rassig ; aldaar levert de rijstbouw gunstige re- sultaten op. Er is invoer van zout, gezouten vleesch, djeren, uijen, wittesuiker, tabak, yv* KO. 381 iff, koperwffk, Chineeseh aardewerk, manufac- turen, kokosnoten, olie, lijst, koffij, buskruid, eDz. De ttitvoer bestaat in bindrotting, damar, y/irof'hoiit, aiap, dniok'hdsX, ijzer, stofgoud, tripanffy agar'agar, tram, TOgelnestjes, hoeden ran bladeren [iamgoeCt genaamd), matwerk yan ttlau en van MJMi-bladeren, idti'taime en hout- soorten. Verder zie men over Kota Waringin het bdui^jke stuk Toorkomende in de Bijdra- $en iot de iaal-, land- en volkenhmde voor Nederlandech Indie, uiigegeven door hei Konink- lijk IntlUmft. Nienwe volgreeks, Dl. lU, St. 2, bl. 367—300. Kota Waringin, livier in bovenTermeld rijkje, welke nit de zamenvloeijing der La- mandow- en Aroet-rivieren ontstaat, van welke de eente ak hooMrivier beschouwd wordt, en op ongeveer l** 10^ Z« Br. hare bronnen heeft. Zij breekt langs den westelijken voet yan den fiatoe Hadji door het gebergte, en loopt £uid- vaarts om de Delang op te nemen en yerder 2md-oo8twaarts tot hare yereeniging met de Plaotikan. De Lamandow neemt yerder de Boeliek op, en krijgt nu eene meer zuidwaart- sche fitrekking, totdat de Aroet haar komt yer- giooten, wdke ook op het Lantjaoe-gebergte ODtspringt en even yoorbij de hoofdplaata des luids zich in deze irerpt, die yandaar af den naam yaD Kota Waringin aanneemt, welke zich, na eenen loop yan circa 60 geographische mijlen, in de Jaya-see outlast. Y6dr de mon- diDg ligt eene bank, waarop slechts 673 yoeten water staan. Aan de uitwatering is de belang- rijke baai yan Kota Waringin gelegen. Hier lijrgen ?6($r den hoek Pangoedjan yeel nitge- strekte dnx^ten en op yerderen afstand yan de knst de Soengara-klippen, maar deze yer- hinderea deu ischepen niet om de riyieren Kota Waringin en Koemai in te loopen. Kota Waringin, dorp in Borneo's Znid- en Oostoafdeeliug, in het rijkje yan dien naam, aan beide oeyers der Lamandov. Het was veleer de hoofdplaats, en strekt thans nog tot yerblijf aan den Eijksbestanrder, den Pang^ran PMi en de meeste yorstelijke leden. De dalm is door yier poorten omgeyen en ▼ordt door eene ophaalbrug genaderd. De be- volking bedraagt 1,200 Maleijers en 100 Da- jak's (1853). £r zijn een yery alien kraton in Moorschen stijl gebonwd en eene grootemoskee. Onder de menigte onde rijkssieraden, welke men ^er nog yertoont, moeten zeer merkwaardig ziJD twee zetels yan zwart ebbenhont, eenige vaaijcrs, labels, lansen, enz. De thermometer- stand te Kota Waringin is: gedurende de regenmoeson, te 6 uur, 's morgens, 65° Fahebhheit, ^12 ^ 's middags, 87Vj** # 0 6 'savonds, 78* ^ y 12 ^ 'snachts, 71* » gedurende de Oostmoeson, te 6 nur, 's morgens, 63** , 12 , 's middags, 88V3' ^ 6 ir 's avonds, 79** ^ 12 ^ 'snachts, 70° If § Kota Waringin, riyier en dorp op het eiland Banka, distrikt Marawang. Kota Waringin Lama (Ond Kota Wa- ringin, in tegenoyerstelling yan Soekaboemi of Nieuw Kota Waringin, de hoofdplaata), dorp in het rijkje Kota Waringin, aan de La- mandow, met 40 Maleijers (1853). Het is door de I)ajak's yerlaten. Men yindt er nog oyer- blijfselen yan een fort, dat yan de Portogezen af komstig moet zijn, die het echter niet yol- tooid bebben. Eotes, riyier op Jaya, residentie Bagelen, afdeeling Poerworedjo. Kotiflsan, dorp op Jaya, residentie Bage- len, afdeeling Poerworedjo. Kotjamai, spruit der boyen-Katmgan, in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling. Kotoeroi, zie: Katoeroi. Kotok, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Kahajan Oeloe. Kotok Besar en -Eeljil, twee eilanden in de Jaya-zee, ten Noorden yan Jaya, tot de Duizend-eilanden behoorende. Het eerste ligt op 5*^ 42' 30'' Z. Br. en 106'' 35' 30" O. L. Kotos, eilaud in de Jaya-zee, y<5<5r de baai van Japara. Kona Iiio, riyier op de Zuidkust van het eiland Timor, rijk Amanoebang. Kouli Babang, eilandje aan Borneo's Noord-Oostkust, op 4*^ 30' N. Br. Koupang, zie: Koepang. Kourrier, droogte ten Westen van het eiland Billlton, in de Stolze-straat. Konrtai, rivier en dorp op Sumatra's Noordkust, koningrijk Achin, tusschen de Sa- mawaai-baai en de Diamant-punl De kust kan men hier veilig naderen. Koussi, stadje op' de Zuidkust yan het eiland Timor, rijk Amanoebang. Kouwapi, gehucbt in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Katingan, in de vallei Tata Kajoe Bauwoeug. Konwinan, dorp op Java, residentie Ke- diri, r^entschap oi diatoikt Kediri. 28S KO— KR. Kowa, staat op het clland Timor, onder Portugeesch gezag. Kowakka, kaap op het eiland Oram, bij de baai van Elpapoetih. Kowan, rivier op de Zuidkust van het eiland Batjan, residentic Ternate. Kowang, kaap in de baai van Patjitan, op Java. Kowang, dorp op Java, residentie Soera- baja, regentschap Sidajoe, distrikt Tambangan. Kowanko, eiland aan de Noordkust van het eiland Soembawa, in de baai van Soembawa. Kowaran, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram Wetan, distrikt Kalasan, aan de rivier Opak. Koweb Kowelak, eiland in de Moluksche zee, bij de Oostkust van Celebes. Het staat onder den Sultan van Ternate. Eowo, dorp op Java, residentie Samarang, afdeeling Salatiga, bij de oostdijke grcns van bet distrikt Oengaran. Krabab Besar en-Eetjil, zie: Krakab Besar, enz. Erabat, rivier in Borneo's Westerafdeeling, bij de oostelijke grens van Sekadouw, welke zich in de rivier van Sekadouw outlast. KrabaUy dorp op Sumatra, residentie Pa- dangsche Bovenlanden, distrikt Soengei Pago. Krabau^ dorp in Borneo's Zuid- en Oost«r- afdeeling, rijkje Kota Waringin, aan de rivier Aroct. Kradenan, distrikt met gelijknamig hoofd- dorp op Java, residentie Samarang, regentschap Qrobogan. Het bevat 28,250 inw oners en is merkwaardig door eijne zoutwerkeu en slijk- vulkanen. In Kradenan liggen de bronnen van Koewoe, Djati, Mandekel, Bandjar Kidool, Bandjar Lor, Tjrewek, Kas6han, Ngraho, Grau- tJl, "Tjangdkan en Medang Ramasan. Het dorp ligt 20 palen van Poerwodadi, 93 van Salatiga en 62 van Samarang. Kradenan, dorp op Java, adsistent-resi- dcutie Banjoewangi, distrikt Rogo Djampi, 26 palen van de hoofdplaats, 119 van Bezoeki en 159 van Probolinggo. Kradenan, twee dorpen op Java, residentie Kediri, afdeeling Ngrowo, distrikten Kalaug- bret en Tangoel. Kradenan, dorp op Java, adsistent-resi- dentie en distrikt Patjitan, in het Westeu. Kradenan, dorp op Java, residentie Bern- bang, afdeeling Toeban, distrikt Bautjar, aan den postweg. Kradenan, dorp op Java, residentie Rem- bang, afdeeling Blora, distrikt Randoe Bl&tong, bij de zuid-oostelijke grens. Kradenan, dorp op Java, residentie ^ot- rabaja, om de Oost der stad, distrikt Djaba Kota, op een partikulier land gelsgen. Het telde in 1857 44 zielen. Kradenan, dorp op Java, residentie Pa- soeroewan, afdeeling Malang, distrikt Pakkies, partikulier land Oenitri. Kradenan, benaming van twee dorpen op Java, residentie Pasoeroewan, in het regent- schap Bangil, distrikt Gempeng, aan de rivier Masangan. Kradenan, twee dorpen op Java, residentie Kadoe, regentschap Magebog, distrikt Ngssi- nan, aan de rivier Ello en distrikt Remameh. Kradjak, dorp op Java, adsistent-residentie Buitenzorg, distrikt Parong, aan de Tjidanie. EIradjan, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Bantoel Karang, bij het Zuiderstrand. Kradjan, dorp op Java, residentie Banjoe- maas, regentschap Poerwokerto, distrikt Adji- barang. S[radjan Bodja, meer op Java, residentie Samarang, regentschap Kendal, distrikt Bodja. Kradjan Koelon en -Wetan, twee dor- pen op Java, residentie Samarang, afdeelrag Kendal, distrikt Kali Woengoe, aan den postweg. SIradoeloek, dorp op het eiland Madura, op de Zuidzijde van het regentschap Soem&nap. Kraganalen, dorp op Java, residentie Ba- njoeraaas, regentschap en distrikt Poerbolin^. Kragan, distrikt op Java, residentie eu ^^ gentschap Bembang. Het bevat 64 dorpen en 17,000 inwoners. £r was vroeger eene zijd^ plantaadje aan den oostelijkeu voet vau de& Njamplong. Het hoofddorp en poststation Kra- gan, in dit distrikt gelegen, is 25 palen Tan Eembaug, 39 van Toeban en 69 van Bodjo Negoro. Hier woont de WedonS, Kragilan, dorp op Java, residentic Base- len, regentschap Poerworedjo, distrikt Loano. Kragilan, dorp op Java, residentie Bage- len, regentschap en distrikt Poerworedjo. BIragoekon, dorp op het eilaud Madioen, in het Westen van de afdeeling Soemanap. Kraha, berg op Java, residentie Preanger B>egentsehappen, regertschap Limbangan, dis- trikt Wanakerta. B^rahi, dorp op Java, residentie Probo* linggo, afdeeling en distrikt Lamadjang. Krahi, dorp op Java, adsistent-resideDtir Patjitan, distrikt Semantcn^ Krai, rivier in Borneo's Znid- en Ooster- afdeeling, welke zich in de Katingan ontlast. Krain, dorp op de Westkust van Celebes, rijk Masanra Boeloe. KB. 283 Kraiiiy sie: Sariftog. Eraing, eiland in den Molukschen Arohi- pei, tot de Kei-eilanden behoorende, residentie Banda. Het staat onder het distrikt Toeallahi op Klein Kei. EnyanaSy dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeelisg, aan de rivier Teweh, afdeeling Doesoa en Bekompai. Engapan, dorp op Jara^ residentie Sa- nonng, regentschap Kendal, distrikt Kali Woengoe. EjnqOy dorp op Java, residentie Kadoe, re- gattscfaap Magelang. Kr^oenaiiy dorp op Java, residentie Che- riboD, regentschap en distrikt Madja Lengka, op de oostelijke grens. Kraka, Porto Krak of Vrouwen- eiland, onbewoond eilandje in de Eanda- zee, ten Noorden van Goeuong Api, bij den ing&ng Tui het Zonne-gat. Erakab Besar of Yogel- eiland en Krakab Keljil of Wageli, twee eilanden kvL Noorden van Java, in den Karimon-Djawa- Aichipel, het eersrte op 5° 5(K Z. Br. en het aodere ten Zuid-Westen van het eerste. Krakahan, rivier en dorp op Java^ resi- deatie Tagal, regentschap Brebes, distrikt Lo- svL Het dorp ligt 22 Vs palen van Tagal en heeft aan de kust eenen inham, die voor de scheepvaart van veel nut is, Erakal, dorp op Java» residentie Bagelen, afdeeling Ledok, distrikt Wonosobo. B^rakal, dorp op Java, residentie Rembang, afdeeling Bodjo l^egoro, distrikt Padangan, aan de rivier Gondoengan. Kxakat, dorp op Java, adsistent-residentie KrawaDg, distrikt Kali Djati. Krakatao of Rekata, eiland in de straat isoenda, onder den wal van Sumatra's Zuidkust, op 6^6' Z, Br. en 105** 30' 0, L. Het bestaat uii eeneu vulkaan, die, volgens MelviiJi van CAfijfBss, 2,620 Bijnlandsche voeten hoog is. Schepeu kjuinen onder het eiland ten anker komen op 50 a 60 vademen water. Krakatao bedioort onder Telokh Betong. Krakel, xie: Krakal. Krakoeng, d<»:p op Borneo's Oostkust, njk Koetei, aan de rivier Bongan. Kraksan, afdeeling op Java, residentie Pro- boiinggo, in het Noord-Oosteo. Zij bevat de dislrikten Gendeng, Pedjarakan, Kraksan, Dja- boeiig en Paiton. Zij telt ruim 27i000 inwo- nen, verdeeld in 57 dorpen. Kraksan, hoofdplaats van de afdeeUng en Tan het distrikt van gelijken naam op Java, residentie Probolinggo. Er is een poststation. prijkende met een fraai postgebouw, op 17^/, palen van Probolinggo, 227^ van Bezoeki en 1157] van Banjoewangi. Er is een nachtver- blijf voor reizigers. Een Controleur der lan- delijke inkomsten houdt er zijn verblijf. Kraksan, rivier op Java, residentie Probo- linggo, distrikt Kraksan. Kraksan, kaap aan Java's Noordkust, resi- dentie Probolinggo. Krama, dorp op Celebes' Westkust, in het Westen van het r^k van Mandhar. Kramanang, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, welke in de Katingan stroomt. Kramanlo, dorp op Java, residentie Tagal, afdeeling en distrikt Brebes. Kramant, dorp op Snmatra, residentie Pa* dang, distrikt Priaman. Kramas, dorp op Java, residentie en re- gentsohap Samarang, distrikt Serondol. Kramas, rivier op Java, op de grens van de adsistent-residentie Krawang en de afdeeling Soemadang van de Preanger Kegentschi4[>pen. Kramas, dorp op het eiland Bali, rijk Gianjar. Kramassan, riviertje op Sumatra, resi- dentie Palembang, district Blida. Kramat, dorp op Java, residentie Batavia, Zuider Kwartier, aan de Tjiliwoeng, II palen besuiden de stad. Kramat, dorp op Java, residentie Batavia, Ooster Kwartier, aan de Tjitaroem, op Kra- wang's grens. Kramat, wijk op Java, residentie Batavia, boven de stad, 4V3 pa&I van see, aan de Kali Baroe. Zij is door Europeaneu bewoond en bevat eene begraafplaats van de Chinezeu. Kramat, landgoed op Java, residentie Ba- tavia, aan den weg van Struiawijk. Kramat, dorp op Java, residentie Batavia, in het Noorden van het Wester Kwartier, 3 palen bezuid- westen Tandjong Boelong. Kramat, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram, distrikt Sleman, aan de rivier Bedoek. Kramat, dorp op Java, residentie Sama- rang, afdeeling Dem^, distrikt Mangar. Kramat, dorp op Java, residentie Preanger Eegentschappen, regentschap Tjiandjor, distrikt Djampang Tengah, op circa 14 palen ten Zui- den van Njalindoeng. Kramat, dorp op Java, residentie Tagal, 6Vs pud van Tagal. Het is de hoofdplaats van het distrikt Maribaja en bevat een post- station. Kramat, dorp op Java, residentie Soera- karta, distrikt Soekawati W^tan Bengawan, aan den postweg. S84 KR. Kramat, dorp op Java, residentie Tagal, afdeellng ea distrikt Pamalang. EIramat,dorp op Java, residentie Banjoemaas, regentschap Poerbolinggo, distrikt Tjafajana. Kramat, rots op den Noord-Oosthoek van het eiland Bocro. Kramat, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, bij den mond der hrier van Kota Waringin. Kramaty rivier op Sumatra's Westkust, residentie Padangsche Bovenlanden. Kramat Oedjong, dorp op Java, residentie iSoerabaja, niet ver yan de hoofdplaats. Kramat Watoe, dorp en poststation op Java, residentie Bantam, afdeeling Serang, 4}/^ palen van Serang, 17 van Anjer, 43 7i van Tjiringin en 38 van Lebak. Eramba, versterkt dorp in Borneo's Znid- en Oosterafdeeling, landschap Mendawei, aan den regter-oever der Mendawei, met 190 Da- jak's (1853). Kramban, dorp op Java, residentie Soera- karta, afdeeling Padjang, distrikt Klatten. Erambangan, rivier op Java, residentie en regentscliap Soerabaja, zijnde een tak der Brantas-rivier, in het distrikt Kota. Zij stroomt bewesten de hoofdplaats en is in 1853 en 1854 uitgediept in het belang van den gezondheids- toestand dier plaats. Krambangan, wijk, tot de hoofdplaats Soerakarta behoorende, op Java. KrambaSy plaats in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, aan de Siraauw, alwaar deze zich in twee takken splitst, waarvan de regter Siong genoemd wordt. Eramb^, dorp in Borneo's Westerafdeeliug, rijk Sangouw, aan de rivier Sekajam. Er wo- nen 450 Dajaks. Erambi, dorp op Sumatra, in de Batta Landen, afdeeling Rau. Erambi, dorp op Sumatra, residentie Pa- dang, distrikt Palangan. Erambi, berg op Sumatra, residentie Pa- dangsche Bovenlanden, distrikt Soepajang. Eraxnbit, dorp op Borneo's Oostkust, aan de rivier van Koetei, bij den mond der Kan. Erambon, dorp op Java, residentie Paaoe- roewan, afdeeling Malang, distrikt Ngantang, Eramean, distrikt en berg in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, Oost van Tabanio. Langs den voet van den berg vindt men sware bossohen van ^^-boomen, ter?nijl hoo- ger op, tot aan den Kratin, pepcr- en koffij- tuinen liggen. Eramei, zie: Kramb6. EIramit, dorp in Borneo's Westerafdeeliug, I rijk Sambas, adsistent-resideiitie .Montiado, af- I deeliug Loemar. I Eraxnoh, rivier in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, welke zich in de Barito outlast, af- deeling Doeson en BekompaL Erampiangan, dorp op Java, residentie Pasoeroewan, distrikt Kota Pasoeroewan. Eran, eilandje in de .zee van Borneo, aao de Noordzijde van het eiland Billiton. Eran, dorp op Java, residentie Samanuig, distrikt Bemak. Eranayas, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Doeson Oeloe, aan de rivier Teweh. Erandau, zijrivier der Roengan, in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Kahajan Oeloe. Eranden, dorp op Java» residentie fiem- bang, afdeeling Bodjo Negoro, distrikt Boweno, aan de Solo-rivier. Eranding, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Jn^taram W^tan, distrikt Bantoel Karang, bij de noordelijke gr«28. Erandjang, zie: Prabakti. Erandjang Pandjang, dorp in Borneo's Westerafdeeliug, aan de rivier van Djonkong. Erandji, dorp op Java, residentie Soera- baja, regentschap Sidiajoe, distrikt Kedokan. Erandji, dorp op Java, residentie Banjoe- mass, regentschap en distrikt Poerwokerto. Erandji, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, landschap Batoe Litjin* met liimi- zen en een 60tal inwoners. Erandogan, dorp op Java^ residentie Ba- gelen, regentschap Poerworedjo, distrikt Loano, alwaar de Bogowouto in zee valt. Erandogan, dorp op Java, residentie Ke- diri, regentschap Berbek, distrikt Godean. Erandon, zie: Krangdon. Erang, dorp op Java, residentie Soera- karta, afdeeling Soekowati, op de grens fao Samarang. Eirang, rivier in Borneo's Westerafdeeliug rijk Sangouw, welke in de Sekajam loopt. Erangah, dorp op het eiland Madura, af- deeling Madura, distrikt Bangkalang. Erangan, groot dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Temanggong, distrikt Pra- pak, aan de Progo. EIrangan, benaming van eenige dorpen op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelaug, als: een in het distrikt Bandongan, aan de ri- vier Loning, een in het Oosten van het dis- trikt Minoreh, een in het distrikt Bemaineb, een in het distrikt Magelang en een in l^ct distrikt Probolin^o. Erangan, dorp op Java, residentie Kern- KB. 285 haog, afdeeling Toeban, diatrikt Djenoe, aan den postweg. Erangan, dorp op Java, residentie eii re- gentscbap Tagal, distrikt Gantoengan. Erangan, dorp op Java^adsistent-residentie Buitenzorg, distrikt Tjibinong, aan de rivier Tjikias. Krangan, dorp op Java^adsistent-residentie Bmteozorg, in het midden van bet distrikt Tji- hsroesa. Erangan, dorp op Java, residentie Japara^ tot de hoofdplaats Pati behoorende. Erangan, rersterkt dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, aan den linker- oever der Katingan, met 80 Dajak's (1858). Een half UQT landwaarts in wordt ijzererts gevonden. Erangas, riider in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, welke zich in de Fattai ontlast. Erangboedie, dorp op het eiland Madnra, op de Zuid-Oostzijde van het regentschap Soe- manap. Erangdon, distrikt op Java, residentie en regentschap Tagal. Het bevat ongeveer 21,000 in^roners en een dorp van gelijken naam. De boofdplaats beet Oedjong Roesi. Erangdon, dorp op Java, residentie Tagal, afdeeling en distrikt Pamalang. Erangdon, dorp Java, residentie Sama- rang, afdeeling Salatiga, distrikt Tengaron. Er wonen 100 Javanen. Erangdon, dorp op Java, residentie en regoitschap Fasoeroewan, distrikt Redjasa, aan den postweg. Erangdoiiy dorp op Java, residentie en re- gentschap Fekalongan, distrikt Seragi. Erangean, dorp op Java, residentie Fa- soeroewan, regentschap Bangil, in het Oosten Tan het distrikt Fandahan. Erangi, suikerveld op Java, residentie Tagal, distrikt Brebes, bij de fabnek Bjati Barang. Erangkong, dorp op Java, residentie Ba- gdcn, regentschap en distrikt Koeto Ardjo. Erangkong, dorp op Java, residentie Sa- maning, afdeeling Demak, in het Noord-Westen van het distrikt Sambong. Erangonan, dorp op Java, residentie Soe- rabrta, afdeeling Fadjang, distrikt Klatten. Erang ^ampaka, dorp op het eiland Madura, in het Zuiden van het regentschap Soemanap. Eranjie, zeerooversverblijf op Sumatra, rijk I^jambi, aan de monding der rivier van Djambi, genaamd Koewala Lagen. Eranjie, mecr in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, aan de Kahajan. Kiantah, dorp op Java, residentie en re- gentschap Fasoeroewan, distrikt Tender, aan de rivier Winongan. Exantenan, berg op Java, residentie Che- ribon, regentschap Galoe, distrikt Fendjaloe. Exanti, dorp op het eiland Banka, distrikt Soengei Slan. Eranljangy berg op Java, residentie Frean- ger Regentschappen, afdeeling Bandong, op de zuid-oostelijke grens van het distrikt Cauda- soeli. Exantoeng, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, aan de rivier Tabalong Eanan. Erap (Tanah-), landgoed op Java, resi- dentie Batavia, Zuider Kwartier. Erapan, berg in Borneo's Westerafdeeling, distrikt Melawi, hoog 2,300 Nederlandscheellen. Erapiak, kampong op Java, behoorende tot de hoofdpktats Djokdjokarta, op 4 palen van Bantoelan. Er staat een gebouw van den voor- maligen Sultan Hamakgko£ Boewono II. 'Erapiak, dorp op Java, residentie l)jok- djokarta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Sleman. Erapiak, dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Serang. Erapiak, dorp op Java, residentie en dis- trikt Japara. Eras, dorp in Borneo's Westerafdeeling, Sintang, aan de rivier Djongkong. Erassak, rivier op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, op de noordelijke grens van Djokdjokarta, distrikt Sleman. TA} ont- springt uit den berg Merapi en loopt in eene westelijke rigting langs het distrikt Remameh, waama zij zich bij Bligo met de Frogo ver- eenigt. Hare bedding is bij den oorsprong breed, met een vlakken, met steengruis bedek- ten bodem en steile oevers. Zij scheidt het zuidelijke gedeelte van Kadoe van Soerakarta en Djokdjokarta af. Over de Erassak ligt eene brug. Erassaky dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, distrikt Minoreh. Erassak, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Temanggong, distrikt Djettis. Erassak, dorp op Java, residentie Tagal, afdeeling en distrikt Famalang, aan het Noor- derstrand. Erassak, dorp op Java, residentie Gheribou, regentschap Indraraajoe, op de zuidelijke grens van het distrikt Indramajoe. Erassak, poststation op Java, residentie en regentschap Japara, distrikt Majong. Erassak, dorp op Java, residentie Sama- rang, afdeeling Demak, bij de westel^ke grens van het distrikt Mangar. S86 Kra438ak, dorp op Java, residentie Sama- rang, regentschap en distrikt Kendal. Erassak, dorp op Java, residentie en re- gentschap Pekalongan, op de westelijke grens van bet distrikt Seragi. Krassak, dorp op Java, residentie Frobo- liuggo, afdeeling Lamadjang, distrikt Ranoe LamoDgan. Krassak, Gressok of Mangkoedo, kaap aan den noordelijksten uithoek van bet eiland Banka, op 1° 28' 35" Z. Br. en 105** 58' 0. L. Krassaky tiumijn op bet eiland Banka, dis- trikt Pansrkal Pinang. Eraseakan, dorp op Java, residentie Rem- bang, afdeeling Toeban, distrikt Singaban, in het Zuid-Oosten. Erassak Hidjoe, dorp op Java, residentie Kadoe, regentscbap Magelang, distrikt Minoreb. Krassak Oeloe, tinmijn op bet eiland Banka, distrikt Pangkal Pinang. Erassik, meer in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, in bet voormalige rijk Bandjermasin, Zuid-Oost van Martapoera, nabij betwelk eene zwartkoollaag is gel^en. Eratan, rivier op Java, residentie Batavia, Ooster Kwartier, beoosten de rivier Maroeuda. Zij valt in de Java-zee. Eratan, dorp op Java, residentie Batavia, Ooster Kwartier, aan de rivier Kratan, P/s paal van zee. Eratas, dorp op bet eiland Banka, distrikt Banka Kota. ' Eratau, dorp in Borneo's Westerafdeeling, distrikt Melawi, aan den oever der Melawi. Eralgak, ook Sangbjang Tjiab gebee- ten, berg op Java, residentie Preanger Regent- Bcbappen, regentscbap Soemadang, distrikt Singa- parna. De noordwcstelijke belft beet Lingaratoe. EIratjaky dorp op Java, residentie Banjoe- maas, regentscbap Poerwokerto, distrikt Adji- Eraton, distrikt op Java, residentie en re- gentscbap Pasoeroewan, aan de Java-zee gele- gen. Het bevat 64 dorpen en 16,275 inwo- ncrs. Bij bet boofddorp, eveneens Kraton ge- heeten, ligt de snikerfabriek Djacatra Oost. Eraton, dorp op Java, residentie en regent- scbap Cberibon, distrikt Loewar Kota. S^aton, dorp op Java, residentie, regent- schap en distrikt Tagal. lE^atouw, dorp in Borneo's Westerafdee- ling, aan de rivier Melawi. Erawai, dorp in Borneo's Zuid en Ooster- afdeeling, distrikt Katingan, boven de monding der Senamang. Erawang, op zich zelf staande adsistent- residentie op Java, grenzende ten Zuiden ana de residentie Preanger Regentscbappen, ten Westen aan de residentie Batavia, ten Oosten aan de residentie Cberibon, terwijl zij ten ^Noorden wordt bespoeld door de Java-zee. De kust van Krawang bevat verscbeidene bogten en eenen grooten inbam bij de rivier Tjiasem. Men beeft er 2 tot 15 vademen ankergroad en verscbeiden klippen en riffen, gelijk mede bet eilandje Poelo Boeta. Haren naam, die beteekent Vol gaten, schijut zij te bebben ontleend van de omstao- digbeid, dat, uit zee gezien, de hoek van Kra- wang, die gelegen is op 6** 1' Z. Br. en lOr 2' 28" 0. L., vele spleten en gaten vertooDt Men beeft er nog twee belangrijke mthoeken, die van Sedari, op 6** 8' 20" Z, Br. en 107' 28' 0. L., en die van Pamanoekan, op 6° 15' Z. Br. en 107** 47' O. L. De voornaamste rivieren zijn de Tjitaroem, die bij den boek van Krawang in zee valt, voor een gedeelte langs de grens der residentie Ba- tavia loopt, en tot afvoer dient vaa de kolfij, die verder over zee naar Batavia wordt ge- transporteerd ; voorts de Tjimelajoe in faei distrikt Krawang, de Tjiasem en de Tjitjengkol in bet distrikt Tjiasem, en de Tjipanagara en de Sewoe in bet distrikt Pamanoekan. Allen ontlasten zicb in de Java-zee. Niet ver van den oorsprong der Tjimelajoe, nabij bet dorp Tjiratjas, beeft men eenige warme en koude koolzuur-ijzerbronnen, die in 1321 door den Heer Bluii£ ontdekt werden. Dit gewest beslaat eene oppervlakte vauQC vierkante geograpbiscbe mijlen of 2,323 vier- kante paleu, en is over bet algemeen vlak, docb in liet zuidelijk gedeelte meer borgachtig. Daar treft men aan den Tangkoeban Praboe, hoog 6,433 Rijnlandscbe voeten, de Boerangrang *]^ de Denamba, de Kaleosan, de Tagal Waroe, de Bandjaran, de Seroet eu de Sersau. Aan bet Noorderstrand zijn vele onvmciit- bare zandgronden, in het binnenl&nd is bet daarentegen meer vrucbtbaar, en in bet berg- acbtig gedeelte is de bodem vnlkaniscb. In het lagere gedeelte is de warmte zeer groot en wijst de thermometer veelal meer dan 90' Fahrenheit aan. In de zuidelijke befgdis- trikten daarentegen beeft men soms een rer* scbil van 30° tot 40® minder. <) De Tangkoeban Frahoe en de Boerangnfig liggcn op de grens der Preanger Regeotsebtppen en worden om die redea veelal onder de tot die residentie beboorende bergen genoemd. KB. 287 In hei hgcn gedeelte wordt het kHmaat als ongezond b^hoawd, en om die reden, als ook w^ens de Tele vildernisscni en de geringe be- ToUung op Tele plaatsen, is de groote postveg, die TToeger Tan BataTia OTer JaTa langs dit gewest ]iep, naar de Preanger Regentschappen rerlegd geworden. BehalTe den rhinoceros, die er zeLdzaam vordt aangetroffen, Tindt men hier in de Tele bosschen en wildernissen eene menigte Tan tijgers en ander wild gedierte. De bosschen leveren allerlei wild hout, doch webig djati op. Yolgens het ministerieel Ter- slag OTer 1858 had men tocn in Krawang 72 bo^hen. Van de opperTlaktc, welke die bos- schen besloegen, wareu er 38 Tierkante palen geheel of grootendeels, en 10 Tierkante palen Toor een gedeelte met djatihout beplant^ ter- wijl 189 Tierkante palen in het geheel zonder djatihont waren. Krawang bestaat TOor een aanzienlijk ge- deelte nit landen a&n partikulieren toebe- boorende, zoo als Famanoekan, Fegadeng, Soe- baag, Tjiasem, Malang, Kali Djati, Segala He- rang, Batoe Strap, Soemadangan, Tagal Waroe en Kandang Sapi. Volgens de minister iele jaarlijksche Terslagen beslo^en deze partikuliere landen eene opper- vlakte : in 1854 Tan 386,440 bonws , 1855 r 377,400 , , 1856 ^ 387,440 , r 1857 r 367,440 , # 1858 ^ 390,449 , >) met eene beTolking: in 1854 Tan 102,507 zielen r 1855 ^ 103,611 , f 1856 ^ 107,020 r f 1857 ir 109,888 , r 1858 r 118,694 , Voor de Terponding waren die knden aan- f^lagen tot eene waarde: in 1854—1857 , 1858. .. / 2,300,000 M 2,400,000 1) Het Terschil in de jaarl^kache opgaren Tan ket getal bonws is, dewijl er geen verkoop van groaden op Java plaata vindt, moeijelijk te ver- Uarea. Aaa eene meer jniste opmeting Talt hier ook bgna niet te denken. Het son niogel\jk zqn, dat de hier gegeren cyCars het getal bonwa Ter- ndden, dat jaarlgka onder knliuar ia gebragt. Het gedeelte Tan Krawang, dat niet aan partikulieren in eigendom toebehoort en dus onder de meer oDmiddellijke leiding Tan 'sGou- Temements ambtenaren staat, wordt Terdeeld in de distrikten Wauajasa, Sindang Kasih, Adi- arsa, Krawang en Tjahang Boengin. De geheele bevolkiog Tan Ki-awang telde: in 1854 143,174 zielen ^ 1855 146,308 , „ 1856 148,928 , , 1857 151,128 ^ I, 1858 157,648 » Wanneer men daarTan aftrekt de hierboTcn opgegeTen boTolking der partikuliere landen, dan blijkt het, dat die der GouTemements distrikten heeft bedragen: in 1854 40,667 zielen , 1855 42,697 „ 9 1856 41,908 ^ t 1857 41,240 „ , 1858 38,954 , Terwijl dus de totale bcTolking Tan Kra- wang in 4 jaren tijds is vermeerderd met 14,474 zielen of nagenoeg IO79 7o op het cijfer Tan 1854, is die der partikuliere landen Tooruit- gegaan met 16,187 zielen, en die der GouTeme- ments distrikten Terminderd met 1,713 zielen. Opmerkelijk is de gestadige toeneming Tan de bevolking der partikuliere landen tegeuoTcr de gestadige Termiudering na-1855 Tan die der Gouvernements distrikten. Zonder juist eene bepaalde reden daarTOor te kunnen aanwijzen, ziJD wij niet Treemd Tan het Termoeden, dat de Terzwaring Toor de GouTcrnements beTol- king Tan haren arbeid bij de koffijteelt daartoe kan hebben bijgedragen ^). Uit de staten betreffende den rijstbouw blijkt, dat de iulaudsche bcTolking in de GouTeme- ments distrikten bestond: in 1854 uit 4,873 huisgezinnen , 1855 , 7,157 M 1856 , 7,101 , ^ 1857 M 7,384 ^ M 1858 r 5,874 M Hoe in Tergelijking Tan het cijfer der landbou- wende huisgezinnen Tan het eerste en het laatste jaar, het zoo aanzienlijk hooger cijfer der drie middenjaren, tegenoTer het hierboTen opgegeTen <) Zie hetgeen daaromlrent ia opgemerkt in het artikel Koff^, Deei U, pag. 217, 2« kol. 888 KB. zielental van de bevolking der Gouyernements distrikten, zich ook maar eenigzins laat verklaren, kuuuen wij, bij gemis van de noodige ophelde- ringen in de regeringsverslageu, niet nagaan. De yelden der bevolking besloegen eene op- pervlakte : in 1854 yan .... 11,648 bouws a 1855 /r •  per landbouweud gezin gemid- deld had: in 1854 2.39 bouws , 1855 2.21 , a 1856 2.35 M a 1857 1.75 M a 1858 2.66 y Van die yelden waren met rijst beplant: in 1854 11,648 bouws ;, 1855 15,836 ^ a 1856 15,5l8Vs » a 1857 12,016V, # a 1858 14,903V, # en daaryan wordt de produktie in pikols padi opgegeven : in 1864 op pikols 132,549 , 1855 , , 159,888 a 1856 f ^ 156,408 a 1857 , # 103,372 a 1858 t # 177,497 dat is per landbouwend buisgezin: iu 1854 pikoLs 27.20 ^ 1855 r 22.34 a 1856 .... . M 22.02 a 1857 ir 14.— , 1858 M 30.21 of gemiddeld oyer bet gebeel jaarlijks per buis- gezin 22.53 pikols. en per bouw : in 1854 pikols 11.38 , 1855 , 10.09 , 1856 , 10.08 a 1857 # 8.60 a 1858 M 11.91 of gemiddeld oyer bet geheele tijdyak jaarlijks per bouw 10.44 pikols. t Er zijn weinig residentien op Jaya^dieeeae zoo ongunstige rijstproduktie bebben aau te wijzen als Krawang, en alleen aan eene buiien- gewoon ruime bedeeling yan yelden beeft de landbouwende beyolking in dit gewest het te danken, dat die produktie yoor bare yoeding niet nog meer te kort scbiet dan nu reeds het geyal moet zijn. In bet artikel Jaya ^) bebben wij, om aan te toonen, boe weinig de rijstpro- duktie yan bet eiUnd toereikende is yoor de yoeding der landbouwende beyolkiog, bet yer- lies bij de pelling aangegeyen op het stellig te laag cijfer yan 35 ^/q, terwijl in de door de Maatscbappij tot Nut yan 't Algemeen uitg^ geyen yerbandeling oyer de Eijst dat yerbes door den zaakkundigen scbrijyer Wordt gesteld op 46 °/o, weik cijfer ook door de regeringiu bare jaarlijksche yerslagen wordt aangenomen. Yolgens dien maatstaf zou het blijken, dat, terwijl de beboefte aan gepelde rijst yoor ees gezin jaarlijks op 18 pikols kan gesteld wordeo, een landbouwend gezin in Krawang van haar produkt aan gepelde rijst gemiddeld jaarlijks niet meer heeft gebad dan 12.39 pikols, of ruim 5V, pikols te weinig. Docb al neemt men yoor yerlies slechts 35 ^/^ aan, dan nog bliJTCQ er aan gepelde rijst maar 14.64 pikols orer, of bijna 3V, pikols minder dan de beboefte, on- gerekend betgeen er bovendien noodig is toot zaai-padi. De landrenten, yan de bierboyen opg^ercn rijstproduktie gebeyen, bebben bedn^en: in 1854 / 33,350. — 1855 w 39,981. — 1856 ^ 40,435.104 1857 1858 M 21,095. — a 35,908. — Volgens de regeringsyerslagen bebben de prijzen der padi in Krawang geyarieerd ') : in 1854 yan/ 2. 60 tot/ 1. 36, gemidd./UOS a 1855 * ^ 2. 60 ^ r 1. 36, , , 1.108 , 1856 a „ 3.102 ^ ^ 3. 36, ^ , 3. 69 a 1857 ^ ir 2. 60 ^ ^ 2. —, r r 2. 30 a 1858 ir # 2. 30 ;r # 1. 90, r # 2. - <) Deel I, pag. 648 en yoigg. >) De nu yolgende prgzen yoor de padi tgii gemerkt de ontoereikende produktie, met nitxoo- dcring yan die yoor bet jaar 1856, niet b^jzoader hoog, maar dit laat sioh missckien yerklaren door aan te toonen, dat eene raimere prodnktie der ptf^ tiknliere landen op de marktprijzen yan iavloed kaa ign geweest. EK. S89 Terwijl naar die prijzen het rijstprodukt eene waarde moet hebben gehad: in 1854 van .. . . / 261,84S , 185S , .. . . r 303,787 f 1856 , .. . . , 558,158 r 1857 , .. . . , 832,587 , 1868 i .. . . , 354,994 heeft dus de heffing, berekend over de vaarde ran bet produkt, bedragen : in 1854 13.24 ^U , 1855 13.16 7o ' , 1856 7.25 Vo , 1857 9.07 Vo , 1858 10.11 «/o geiniddeld over het geheele tijdyak 10.04%. Per bouw heeft de heffing bedragen: in 1854 / 1855 .... 1856 . . . . , 1857 ..... 1858 .... 2.104 2. 63 2. 6d 1. 77 2. 35 en per huisgezin: in 1854. 1855 * 1856. 1857. 1858. 9 r M 9 f 6.103 5. 70 5. 83 2.103 6. 14 Ofschoon de heffing, berekend over de waarde Tan het produkt of per bouw, gemaljigd is geweest en gebleven verre beneden het Vi of ^^ 20 ''/,, welke de heffing der landrente op Jara geacht wordt te bedragen, is het toph Wciarschijulijk, dat zij op de Krawangsche be- Tolking uithoofde van de ongunstige produktie nog al moet hebben gedrukt. Het getal klapperboomen in dit gewest bedr oeg : in 1834 50,965 M 1855 55,211 9 1856 . * 58,390 9 1857 . . ^ . . . 59,844 , 1858 64,813 ^urran waren rruchtdragende : in 1854 1855 1856 1857 1858 17,075 17.154 17,140 17,701 19,678 en niet yruchtdragende: in 1854 ....;• 33,890 , 1855 38,057 t 1856 41,250 9 1857 42,143 9 1868 45,135 Wij kunnen niet uagaan, of de hier gegeren cijfers alleen betrekking hebben tot de Gouver- nements distrikten, dan wel of de klapper- boomen op de partikoiiere landen daaronder begrepen sdjn. In het eerste geval kan het getal boomen in yerhouding tot de niet zeer talrijke beyolking dier distrikten als yrij aan- zienlijk worden beschouwd, en sal, zoodra de jonge boomen, waamit het grootate gedeelte yan den aanplant bestaat, tot het dragen van ymchten zijn gekomen,- die beyolking daarin een belangrijk yoordeel yinden, daar bij eene gemiddelde produktie yan 50 noten en tegen eenen prijs yan / 5 de 100 stuks, zoo als die yoor het jaar 1858 wordt opgegeyen, een boom gemiddeld eene waarde yan / 2Vj 's jaars af- werpt. Aaugaande de yeeteelt yindt men in de re- geringsyerslagen de yolgende cijfers opgege- yen, als: 1'. der buffels: in 1854 46,391 9 1855 47,155 9 1856 51,646 t 1857 53,951 , 1858 56,962 2\ yan het rundyee: in 1854 1855 1856 1857 1858 1,285 1,819 1,438 1,815 1,765 3'*. der paarden: in 1854 6,121 1855 1856 1857 1858 6,324 7,213 7,776 7,819 n. Op het cijfer yan 1854 bedro^ dus de yer- meerdering in 1858: a. yoor de buffels 10,571 stuks of 22.79 »/, , h. yoor het rundyee 470 stuks of 36.59 ^\^ en c, yoor de paarden 1,698 stuks of 27.75 ^\^ 19 900 K&. De cijfers omtrent den reestapd zqn erenwel te aanzienlijk, om te kunnen aanjiemeii, dat die, met uitsluHing van den veestapel op de partikuliere landen, alleen tot de Goaverne- ments distrikten betrekking zonden bebben. Be Goavernements kultnres in dit gewest bepalen zich tot kofiij, kaneel en thee. Met betrekking tot de koffijteelt vindt men Tenneld, 1°. dat daarbij werkzaam zijn geweest: in 1864 .... 1,176 huisgezinnen 3^ 4* 1855 1856 1857 1858 1,589 1,595 1,540 1,295 3°. dat de werkelijke prodnktie heeft be- dragen: in 1854 pikols 1,383.83 1855 , 2,179.47 1856 g 1,407.25 1857 I, 1,769.25 1858 M 1,657.— IT in 185S .. 235,000 boomen , 1856 .. . 869,400 , r 1857 .. . 598,700 t r 1868 .. . 572,474 , , 1859 .. h. jonge, nog nic . 660,800 , (t TmehtdiageDde: in 1855 .. 607,600 boomen , 1856 .. . 601,700 ^ # 1857 .. . 310,680 ^ , 1858 .. . 366,906 , , 1859 .. . 389,680 , Dit de voorafg^ane cijfers blijkt: 1°. dat gemiddeld per huisgesin is gepro- duceerd: in 1854 . .. . pikols 1.17*/, r 1855 . .. 1.37 r 1856 . . , . . r O.8SV4 r 1857 . .. r 1.15 r 1868 . .. r 1.28 dat de beyolking daarvoor in betaling heea genoten: / in 1854 , 1855 , 1856 1857 1858 r 11,531.32 18,138.64 11,695.96 14,723.— 15,181.13 dat bet getal vruchtdragende boomen, vaarran de verkregen produktie is ge- oogst, heeft bedragen: in 1854 245,400 boomen g 1855 369,400 , g 1856 466,341 , , 1857 598,700 ^ , 1858 572,474 ^ dat er rolgens de staten der aanplan- tingeu gewecst zijn: in 1855 op alt% Maart 842,600 boomen 9 9  2^ en gemiddeld oyer het gdieele tijdyak jaarlijks l.lO'/s pikols, dat de koffijplantende bevolking voor die produktie gemiddeld per gecin. heeit genoten: in 1854 , 1855 , 1856 9 1867 , 1858 / 9. 97 9 11. 50 9 7. 40 9 9. 67 9 11. 87 z\ en over bet geheele tijdrak gemiddeld jaarlijks / 9.109, dat per gezin gemiddeld zijn geplnkt: in 1854 209 n 1S55 • . • . • 232 , 1856 292 1857 3S9 185S 448 9 9 4^ en over het geheele tijdvak gemiddeld jaarlijks 313 vruchtdragende boomen, dat men 6^n pikol koffij heeft vetkregen .- in 1854 van 177 vruchtdragende boomeu 1855 , 169 1856 , 331 1857 9 345 1858 , 9 9 9 9 en gemiddeld ov«r het geheele tijdvak van 263 vruchtdragende boomcM. fin Uit die ontleding siet men, dat^ terwijl het rendement per boom in de twee eerste jaren redelijk was, in de drie laatste jaren, naar ge- laog de berolking met elk jaar meer te plok- ken kreeg, een dabbel getal vruchtdragende boomen t& verkrijging van 66n pikol koffij noodig is geweest, zoodat de belooning der be- rolking, in wedrwil van verdubbelden arbeid, met Tcrmeerderd, maar veeleer verminderd is. Zelfe in 1858, toen zij / 9V« per pikol ont- riiig in stede van / 8^3 zoo als vroeger, stond de betaling, per hoisgezin gemiddeld genoten, iD&ar 37 cents hooger dan in 1855. De kaneelteelt heeft, wat de nitgestrektheid der tuinen, bet getal boomen en de produktie betreft, in Krawang eene .grootere nitbreiding gekiegen dan in eenig ander gewest op Java. Daarbij waren ingedeeld: in 1864 1,069 hnisgesinnen , 1865 4,739 ^ , 1856 4,740 ^ , 1857 5,098 r , 1858 3,664 ^ ») terwijl de nitgestrektheid der tuinen bedroeg: in 1854 813 bonws , 1855 666 , , 1856 6767, , , 1857 639 , , 1858 ..... 658Vs -r De aanplant telde : in 1854 1,885,672 boomen » 1855 1,886,672 , •) , 1866 1,725,672 ^ , 1857 1,764,770 , i 1858 1,772,704 ^ ^) Waanan de groote Tariatien in het getal hais- gezinnen, geilurende het hier behandeld Sjarig tgd- nk gebezigd, moeten worden toegesobreveu, hebben vij aiet kunnen nagaan. *} Terwijl hier bet getal boomen voor de jaren 1S54 en 1855 hetzelfde is, wordt de aitgestrekt- beid der aanplantingea opgegeven in 1854 op 812 bouvrs en in 1855 slechts op 666 bouws of 146 boawa minder. Hier hebben Wij weder een van die oaoploibare raadsela van Indiiche statistiek, vurop reeds meermalen is gewezen. Berakeod naar de opgegeven oijfers voor de boawi aa den totaleo aanplant, heeft men per bonw waarvan scbilbare: in 1854 1,745,267 boomen I, 1865 1,704,930 , w 1856 1,532,942 ^ f 1857 1,559,628 ^ f 1858 1,607,148 , en jonge: in 1854 140,405 boomen ir 1855 180,743 , r 1866 192,730 g , 1857 205,142 i, , 1858 165,656 , De produktie heeft bedragen: in 1864 , 1856 , 1856 , 1857 , 1858 Amst. ponden 66,582 . g f 66,886 I, , 113.388 ') ^ t 128,590 , , 143,406 en de bevolking had daarvoor genoten: in 1854 / 28,611. 83 r 1855 , 18,044. 10 r 1856 w 32,304. 94 *) , 1857 # 29,451. 46 , 1858 , 29,308. 43 in 1854 2,822 boomen ,1855 2,831 , 1856 2,551 ,1857 2,449 , , 1858 2,691 Het sehgnt er bjj de kaneelknltuur in Krawang op eenige honderden boomen per bouw meer of min- der niet aan te komen. <) Waanran 6,288 ponden afval, das 107,100 ponden goede kaneel. *) In hoe ver het hier voor de genoten betaling opgegeven c^fer jnist is, is moejjel|jk te bepalen. Men heeft in de bij de ministeriele verslagen ge- voegde staten betreffende de kaneelkultnnr eene op- gave van hetgeen de bevolking heeft genoten, en eene opgave van hetgeen de kaneel aan het Gon- vemement heeft gekost. In die laatste opgave vindt men eene kolom, waarvan het hoofd Inidt : Voor in- koop van kaneel eng. — Meestal bedraagt het cijfer, bij die kolom opgegeven, eoo veel of iets meer dan de opgave van de door de bevolking genoten beta- ling. Voor het jaar 1857 evenwel loopen de beide op- gaven seer niteen; want, terwijl de bevolking gezegd wordt / 82,804. 94 als betaling te hebben genoten, vindt men onder het kostende van de kaneel wor inkoop ene, nitgetrokken slechts/ 18,936. 40* 19* 993 KE. Daaruit blijkt: 1°. dat men gemiddeld per bouw heeft gehad : in 1854 *. , . , I'/iQ huisgezinnen 4* M 1855 . .. • • 7 /lo 9 /r 1856 . .. . . 7 » ^ 1857 .. . . 8 If jr 1858 .. . . 57, # dat gemiddeld een huisgezm: a, te onderhouden heeft gehad: in 1854 ; .. . 1,780 boomen , 1855 . .. . 398 , , 1856 . .. 364 , M 1857 . .. 346 ^ M 1858 . .. 484 , h, geschild heeft': in 1854 . .. . 1,647 boomen # 1855 . .. . 360 , w 1856 . .. 324 , » 1867 • .. . 306 „ w 1858 . .. 438 , dat 66n Amst. pond kaneel verkregeu is : in 1854 gemiddeld van 56 boomen „ 1855 t „ 25 1856 , ^13 12 11 B 1857 M 1858 dat gemiddeld een huisgezin heeft ge- produceerd : in 1854 . . . Amst.  betaling heeft bedrag^u: a, per bouw: in 1854 . . , / 35. W\^ duiten , 1855 , , , ^ 27. 11 r , 1856 9 1857 ^ 1858 9 47, 90 9 46. 11 n 44. 58V, 9 9 9 9 b. per Amsterdamseh pond: in 1854 . . . / 0. 527, duiten . 9 0. 327, if . 9 0. 347, , . 9 0. 277, r . # 0. 25 , , 1855 s, 1856 9 1857 9 1858 c, per huisgeasln: in 1854 . . . / 27. — duiten 9 1855 . , , M 3. 98 ^ i, 1856 . . . -• 6. 98 , 9 1857 . . . 9 5. 93 , *f 1858 , . . # 8, — IT De vermeerdering van bet getal huisgezin- nen, voor de teelt gebezigd, heeft, zoo ala blijkt, het rendement per schilbaren boom met ruim 100 "/^ doen toenemen, maar daarentegen de belooning der bevolking, die in 1854, ad /27 per gezin, nog redelijk was, uit^rsi schraal doen worden, Naar welken maatstaf die belooning is ge- regeld, kan met geene mogelijkheid worden nagegaan; want hetzij men de genoten betaling berekene per bouw, per Amsterdamseh pond of per huisgezin, gelijk wij hierboven hebben ge- daan, men zal bij iedere berekening tos^hen de verschillende jaren op zulke belaugrijke vcr- schillen stooten, dat het al den schijn heeft^ alsof ten deze geen vaste maatstaf heeft be- staan. Doch hoe dit 00k wezen moge, de slot- som van de gegeven berekeningen is, dat ten aanzien van de kaneelplantende bevolking van Krawang geene uitzondering bestaat op het- geen wij overal elders hebben waargenomen bij de verschillende verpligte kultures, die door het Gouvernement regtstreeks, dat is zonder intermediair van partikuliere ondememers, wor- den geSxploiteerd, — te weten: aleehte beta- ling voor veel arbeid. In weSrwil daarvan is de kaneelkultuur nict voordeelig voor het Gouvernement^ aangeaen voor de Krawangscha produktie per Amster- damseh pond is betaald: in 1854 129 duiten 9 1855 94 , M 1856 68 ^ 9 1857 49 , K 1858 ..... 50 , en de in Nederland verkregen netto-prijs heeft bedragen: in 1854 457, cents 9 1855 50 ^ 9 1856 527^ ^ 9 1857 6«V5 m 9 1858 .... . 47Vs # Terwijl dus de veilingsprijzen in vijf jaret tijds, tusschen den hoogsten en laagst^i prijs een verschil van niet meer dan 7Vio cents per Amsterdamseh pond aanwijzen, vindt men in KJSL 293 hctzeMle tijdrak voor het kostende der kaneel een Ycrscbil yan 80 duiten per pond tnsschen 1854 en 1S57. Ofschoon die Termindering ook in andere uitgavenwordtgevonden, zoo blijkttiet toch, dat do kaneelplantende bevolking in die besparing Tan kosten ruimschoots heeft gedeeld, daar hare betaling per Amsterdamsch pond van 52'/j duiten in 1864 is gereduceerd tot 25 dni- ten in 1858, dai is met meer dan 50 %. Hoezcer de theeknltnur in Krawang, als ge- sohiedendc door 66nen partiknlieren ondernemet met in dagloon werkende vrijwillige arbeiders, niet bchoort tot de vcrpligte kuitures, waarbij de zoogenaamde landbonwende bevolking van dit gevcst regtstreeks bctrokken is, kan zij erenwel onder de Gouvernements kultnres vorden gerangscliikt, aangezien de bedoelde OBdernemer, krachtens de bestaande overeen- tomst, tot de levering van zijn produkt aan het Gouvernement gehonden is. Wij willen dus hier nog kortelijk mededeelen, wat daarvan io de jaarlijksehe ministeriele verslagen ver- aeld wordt. Be aanpknt bedroeg : in 1854 260 bouws , 1855 260 .... 300 .... 296V, f 1856 # 1857 , 1858 296Vj en Toor den veldarbeid werden daarbij gebezigd: in 1854 233 boedjangs , 1855 289 f 1856 295 r 1857 321 * 1858 258 Gedarende het geheele tijdvak van 1854 tot ^'^aS telde de aanplant jaarlijks 1,200,000 pluk- wre heeaters, waarvan verkregen werden: ial854 ' 1855 r 1S56 # 1857 f 1S58 Amst. ponden 128,940 155,727 218,130 205,319 192,300 dat iaf 6en Amsterdamsch pond ^ 1854 van ruim 9 heesters ' 1855 M bijna 8 57, f 1S56 \ r 1857 , 9 9 1^858 , mim 6 M 9 M W Voor de geleverde thee werd betaald: in 1854 1855 1856 1857 1858 9 9 9 9 f 83,020. — „ 101,796. 60 139,873. — 143,698. 16 127,297.117 // 9 9 dat is per pond: in 1854 . • 1855 .. 1856 .. 1857 .. 9 9 9 1858 ruim 77 duiten bijna 78V, , , 77 84 79V, 9 9 9 9 Bovendien werd voor kosten van vervaardi- ging (bereiding?)  ^ 8,500. — 1855 , 1856 9 1857 zoodat het gezamenlijk produkt dier onderne- ming aan het Gouvernement kwam te staan: in 1854   . , 9 84 9 9 1856 .. 9 82V, 9 9 1857 . .. » • 9 88V, 9 9 1858 . .. • 9 84V, W Omtrent de betaling van den veldarbeid wordt ons niets med^edeeld; maar uit het bovenstaande blijkt, dat de inkoopsprijs der thee in de verschillende jareu slechta een ge- ring yerschil aanwijst, hetgeen waarschijnlijk eenigzins met de betere of minder goede kwa- liteit van het produkt in verband staat. De netto-prijzen der in Nederland geveilde thee hebben per Amsterdamsch pond bedragen : in 1854 557,0 cents ^ 1855 SP/s 9 9 1856 54V. 9 ' 1857 6P/, , 9 1858 493/5 ^ >) <) Hicr, zoowel ale bg hetgeen hierboven is opge- 894 ER. Aangezien die netto-prijzen loopen over de gebeele hoeyeelheid, die het GouTernement ook uit andere thee-producerende gewesten ont- vangt, ifl daaruit niet met juistbeid te bepa- len, hoe groot het verlies, op de Krawang-thee geleden, heeft bedragen. Uit de opgave van hetgeen de geheele tbee- leverantie aan bet Gouyernemeut heeft gekost, en dat per Amsterdamsch pond heeft bedragen : in 1854 92 duiten , 1855 94 # t 1866 91 t I, 1857 94 r , 1858 90 , kan men nagaan, dat de iukoop der Elrawang- tbce veel minder heeft gekost. Overigens hondt de bevolking van Kiawang, behalve met den landbouw, zich ook nog on- ledig met bandel en yischvangst, met het ve- yen van groye lijnwaden yoor eigen behoefte en yan goenizakken, alsook met het leerlooijen. Oyer het algemeen staat zij yeel minder gun- stig bekend dan de naburige beyolking der Preanger Regentschappen. Krawangi tegenwoordig eene op zich zelve staande adaistent-residentie, heeft, sedert He her- stelling yan het Nederlandsch gezag op Java, yerschillende veranderingen ondergaan. 