The history of Marion County, Ohio, containing, history of the Northwest Territory; history of Ohio
I>6 Kmiderwijn. Ter gelegenheit van een Terlooviiigsfeeat 1. VolhtfdeiL (11 November 1882.) 5. Vlbertus E?eorU. (Van Antwerpens Citadel). 8. Welkomzaiig tan de bezetting der Antwerpache Citadel, bij hare temgkomst in het ünderland. (Jong 1888.) 11. Aam de Botterdamscbe Yeld-schotterg, bij hare temgkont 16. De Vlagd«r Citadel 18. DaliiDns Tan deu Ham. (1834.) 22. De Seigeaiit-Sapeiir 24. Das Togt van Heemakerk naer Gibraltar 73. IHUHU DAN HET SSRSTB DBBL. Blwlz. De Redding 180. De Schilder van Florence. 164. Botterdams Winterkennis op de Maaa 168. Der gelegenheid van den ondertroaw van GsbrielU Theodora Johama C^neman met Fredrik WUhdm Fabioa. (28 Oct. 1842) 178. Aan het Bestanr der Rotterdamflche Spaarbank, by bet vieren van haar yjfentwintigjarig bestaan 176. Adams Eentgeborene 178. De Noordenreas < 193. Ontrotering » 106. Loulae 200. Holland 202. Het Pleegkind 204. Otto Clant. (1681.) 215. Het lioidBche Wonder 219. Het Gescbenk 228. Teunis Ruwhart 246. Koning Knuts Familiezwak 252. Schipper de Zwart 256. Wedenien. (Van 't welig Ja?a enz.) 258. Truitje 260. De Dooi 262. Lierzang toegew^jd aan de nagedachtenis van Hare M^esteit Loniae Marie, Koninginne der Belgen. 265. Dichtbloemen nit den Vreemde. De Dniker 274. De Monnik van het klooster HeUterbach 281. De Droom van Lord Nithadale in den Tower te Londen 283. De Lord van Burleigh 286. INHOUD TAN HBT  met den Dnak 293. De Torlonn Kork 804. De Fee van het Zugermeer 810. De WiMk 814. '£dwin. Ben toovenproolge 817. OnaMBoto.,,, 824. Ud^ Ctoi.,,, 827. Het Gooden Hoedje 831. Mooi Hsje, 885. De Graaf van Hita 887. De Lelien van het Mnnunelmeer 889. De Gottdenden Docbter 341. Herr H. A. Spandav. 848. INLEIDING. LOOPBAAN EN KENSCHBETS DIE DICTERS. Het was de vier en twiutigste September van bet jaar 1836. De Hollandsche Maatschappen van Fraaie Eunsten en Weten-schappen bield hare Algemoene Vergadering, balfweg Leiden en den Haag, aan bet buis ten Dell. Bake was voorzitter, en opende baar met eene redevoering ten betooge, "dat de welsprekendbeid ten onrecbte onder de knsten gerekend werd." Van der Palm, Siegenbeek, Geel, Collot d'Escurj, van Kampen, waren onder de aanwezigen; ook de steller dezer regelen, die er met Hasebroek en Kneppelbont, als bg nog studenten, datgene vertegenwoordigde, betwelk men In die dagen, niet zonder bedenkelgkbeid, "bet jonge Holland" noemde. In der belangrigste werkzaambeden der vergadering bestond in bet aanbooren van bet verslag van beoordeelaars der ingekommen antwoorden op de sedert jaren nitgescbreven prijsyraag der Maatscbappy: De togt van Heemskerk naar Gi- I. II INLSIDINQ. Hastoria in 1607; prysyraag, waanede men een pendant van Tollens' meesterlijke "Overwintering op Nova Zembla" beoogde. Zeven dichtstukken waren ingekommen. Yf daarvan wagen in geen aanmerking; een ander scheen een loffelgke vermelding niet onwaardig; maar aan nommer Zeven, onder de zinspreuk "Vela dabant laeti" wees de eenparige lof der beoordeelaars het gouden eermetaal toe. De vergadering hechtte er haar zegel aan. Het naambrieQe werd geopend, en de naam van Mb. Adbianus Booabas, Advooaat te Bot-TEBDAM weerklonk door de zaal. Het was een schoon oogenblik, en zonder twgfel een der belangrgkste, in de geschiedenis der Hollandsclie Maatschappy. De bekroonde was zell' tegenwörlogen en ontving en beantwoordde, met het yroolgkste gezic En de gulste eenvoadigfaeid die men zicb denken kan, de gelukwenschen, die hem, bg monde van den voorzitter niet alleen, maar van rondom door aller gelaat en gebaar werden toegezonden. Niets zoo duidelgk als dat de behaide lauwer den bescheiden en beminnelgken man eenparig en van harte werd gegand. Het was jammer dat zgn groote vriend ToUens niet tegenwoordig was. Deze ontbrak echter niet, als op de Algemeene Vergadering van het volgend jaar, die in den Haag gehouden werd, aan zgnen geliefden, zoo men zeide, kweekeling, het eermetaal door den Baron Collot d'Escary "onder gepaste toespraak" werd uitgereikt. (16 Sept. 1887.) Toen in het jaar '36 de bekroning plaats had van het ge-dicht, hetwelk bestemd en waardig was het voetstnk van zgnen dichter mit te maken, was deze reeds een man van enen veertigjaar, en das in de voile kracht en rijpheid van het leven. Maar men had van hem nog niet zooveel gezien als van Tollens, toen deze, in 1819, nog iet of wat jonger met zijn "Nova Zembla" voor den dag was gekommen. Inde kringen der geletterden was hg echter eedert lang als een rgkbegaafd en  jaren beide in proza en in pozie veelvuldig gehoord.  den mond van een dichter, wiens eerste openlyk vernomen tonen aan de Moederlijke Teederkeid gewyd waren geweest. Eene horinnering aan de blyde genietiagen der kinder-jaren, waarin, van '^boseh en dninen,' en '^t golvend blauw der groote waterkom' gewaagd werd, verried aan wie het niet weten mooht, dat deze (underdaad) 'gladde' MaaspoSet echter geboren Botterdammer, maar Hage;iaar was; en in de hartbrekende vermelding van een graf, dat hem **wat hi| dier-baarst had' ontnomen bad, sprak de man, die reeds aedort een zestal jaren weduwnaar was en het altyd is gebleven. De Jockebed herinnert de epische Bybel-Poezy van de laatste helft der vorige eeuw. Zou een der zangen van een helendicht, "Mozes," op den voet van Hoogvliet's "Abraham" heben  in dezen, onder de "Bgbelsche Yronweu" van Bogaers' tgdgenooten wel 6^ne is die zgn Jochebed in dit opzicht zeer ver overtreft. eene gelijke belangstelling kon inboezemen, en waanran de dichter toch, met grooten tact, gemaakt bad wat hij kon. Maar, boe ook in verband gebracht met een marquant oogenblik in de gescbiedenis des vaderlands, op zicb zelf gold bet bier geen marquante gebeurtenis; en hoe ook opgelaisterd door eene romantische episode, bet gedicbt kon niet anders zijn dan bet yerbaal van een grootsche daad, noch die van een grootsche daad, noch die van een grootsche daad, noch die van een buitengewoon karakter achterliet, en kon slecbts treffen door schoonbeden van detail, die telkens op nieuw gezien moesten worden om op nienw (ofscboon dan ook altgd meer) te worden bewonderd. Deze zijn in den Togt van Heeraakerk na Ar Oft Habilitätigkeiten (I. 78.) overvileig. Er van te gewagen ist eerste gedeelte van den Tweeden Zang terstond voor den geest roe-pen. De schildering van Spanje's natür, die men ziet, hoort, rickt in deze overscboone verzen; de berinnering van Spanje's geschiedenis; van zijne beroYscbe verovering door die krigs-baftige Mooren, wier latere smartelijke verdrängen ving door eigene ellende zoo tragisch gewroken wordt; de echt dichteriyk nicht gewroken tegenstelling van Spanje's zedelgken toestand met zijne beerlijke natür; en de schielijke overgang op den vrg-beidszang der Geuzen, die van de naderende vloot der "vog" landen" vernomen wordt, om den lezer op eens weer midden in bet onderwerp te voeren — dit alios is voortreffelk. Maar boe veel schoons. Hoe veel bevallig is er ook in de schildering van die vloot en hare bewegingen zelve, die Het ein aan *t spits die doptogt leidt. En *t Leeawenvaandel opens preidt, ten slotte vergeleken wordt bg Sen Nixnfenctoet in lentedos, Een rooa in 't hMr, den ili^jer lot. INLBIDIKG. TJI die op de maat door 't veld zweeft, die trippelend voor- ireedt bg het toongevlei , Tenrijl de rijzigstc der schoonen, Geliuld met dabble bloemenkroonen , Bevallig voordanst in dea rd. (I. 117.) By de laoweren op het veld der po^zie behaald , moest zich eerlang de eerkrans voegen op het gebied der proza en der wetenschap verworven. Dezelfde '^Hollandsche Maat8chappij\ die in 1836 aan den Togt noar Gibraltar de eerepalm had toegewezen, bekrooade drie jaren later in dezelfde September- maand (11 Sept. 1839) van denzelfden auteur eene Verhan- ddmg over het toezen der Uiierlijke Welsprekendheid , hare voordeeUtij en de meest geschikte mddelen ter bevordering wm hare beoefenmg hier te lande. Het stuk verscheen het volgende jaar in het le Deel barer Nieawe Werken en recht- vaardigde ten voile zgne bekroning. Weldoordacht en met een good inzicht in het onderwerp, in een klaren, soberen, vloeienden stgl , die aan dien van van der Palm bij de behande- ling van dergelgke stoffen denkendoet, draagt het de bl^jken zoo van de degelijke kennis als van de echt klaRsieke vor- ming van zgn antenr. Hoewel in Nederland eenig in zyn soort , is het echter te veel vergeten en wordt zijn inhoud door onze iegenwoordige redenaars en rederykers, naar ik vrees, wel wat .weinig behartigd. De zinspreuk waaronder het ge- schreven, en het beginsel waarvan het doordrongen is, is dit woord van den eersten der romeinsche redenaars: "Aetio in dicendo ana dominatur." Bogaers was reeds sedert het najaar van 1835 (22 Oct.) Ck)iTespondent van de 2e klasse van het Institaut. In het voor- jaar van 1840 (23 Mei) werd hg tot Lid verheven, en als zoodanig den l'^'' December 1842 geroepen om de veertiende openbare zitting der klasse met de voorlezing van een gedicht VIII INLBIDIMG. Otte laisteren Groen van Prinsterer, de eenige nu nog le vende van de in die vergadering als leden tegenwoordtge mannen gegen eenige bekannte redeyoering "Over Prins Wilhelm den Eersten gelijk hy nit zijn gleißerrisseling nader ge- kend wordt" voor, en Bogaers kweet zich van de hem opgelegde taak met een dichtstuk van de soort van zijn Heemskerk niet, maar van zijn Jochebed, onder den iitel wbji Adams Eerst-geborene, (I. 178.) Da Costa presidere, en gaf het, bij de dankbetniging uit naam der vergadering, den lof van "fijn bewerkt en welluidend." Deze lof was verdiend, maar afgemeten; aan Da Costa's eiechen van een dichterlijk tafereel uit de "eerste wereld" voldeed bet zeker niet; En wij bebben reden om te gelöven dat ook de dichter zelf er niet mede ophad. Wei liet by bet, nadat bet (1848) in de werken van bet Institut in 't licbt versebenen was, nog in dat zelfde jaar naar zijne gewoonte, voor vrienden en belangstellen- den afzonderlyk afdrakken, maar by de openly ke uitgave in 1859 en 61 van zyn vroegere gedicbten nam by bet niet op. Er zijn, by overscboone, zwakke regele in, en op de boogte van zijn Joehehed staat bet niet. Het jaar '46, deed voor den nitgebreiden kring, die met de privaat-nitgaven van Bogaers' dichterken beginstigt word, en andere zijn talent uitkomen. Hy begiftigde hem met een naar bet uit- en inwendige even keurigen bandel, die een twaalftal BaUaden en Bomaneen bevatte, waarvan en kele vroeger den Mnzen Almanak en den eersten jaargang der vroeggestorvene Tesselscbade versierd hadden, maar de overige en belangrykste hem nienw waren. Hier; want de tittel BaUaden en Romancen, liet ook hier naar de weinig strenge opvatting dezer benaming, die van lieverlede algemeen geworden is, allerlei scbakeering binnen den kring van bet lyriscb. Epischen toe; bier bleek in Bet Pleeghmd (I. 204), in HetLeidsche Wander (I. 219), zyne gave voor de aandoenlyke INLBIBING. IX Vertelling; maar niet minder voor de luimige, in Konmg Knuts Familiegwak (I. 252.), 200 los en gemakkelk bergmd en Tol geestige wendingen, en in de op onbetaalbare wgze verhaalde geschiedenis van: SlecbU een knol — maor welk een knoll Vaa de andren altemaal den boll Een aardvrnclit zonder haars gelijkl Een olifant in H plantenrijkl Een knol, als Reekers, eoo 'k vertroaw, Een paradyaknol sckildren zoo. (Het Oeschenh, I. 234.) Niet minder ecbter bleek in dit bnndeltje in het aandoen- Igke Wederzien (I. 258.), in het naYeve Tnutje (I. 260), twee meesterstnkjes, die met dergeljek van B^ranger wedgveren, agn nitnemend talent voor het chanson. Maar 00k sohittert faier niet weinig zgne bedrevenheid in het teehnische, door de yerscheidenheid, de gepastheid, en de ongemeenheid der maataoorten, en de kracht en wellaidendheid der verzen. Het jaar '51 bracht eene yerrassing van eene andere 80ort. De Eoningen der Belgen, Louise Marie van Orleans, was overleden. Haar wiederum gemacht haben, haar het getügenis nänger: "Sa mort est sainte comme sa vie", en de koninkigke Akademie van Belgi (Glasse des lettres) had een währende oproer "ponr la meilleure pikel de vers flamands consacrée à sa memoire." De hoUandsche dichters waren niet oder de tijden niet meer dat men zich koning Leopold niet anders yoorstellen kon dan als "Englands knecht", wien het oproer een met het släk der straten bezörden slip yan het hermelgn yan koning Willem "op het iggeremen had" (L 6.). Integendeel. De yerzejning was yolken. Nun kon het; wählen haben de yerzen aan, naar hunne oor-spronkelijk. ke redactie; nn kon het het het en: Nöen, Belgio fiere Harpenaien, Zoo rijk begaafd met dichtergeest, Niot gij-Blechts xiilt de gouden snaren Boen galmen op dit somber feesti De vrcemdling — trancn op de wangen — Komt zangen mengen in uw zangen En in den treimtoet naast u tre&i, De 8tof, de bronwel van nw smarte. Hoe dierbaar ook aan *t JBelgieach harte, Behoort den Belgen niet alleen! (Verg. I. 265.), De veranderde Btemming, hoe loffelijk ook op zich zelve, bleek echter voor de eigenliefde van 'Belgies fiere harpena- ren' minder voordeelig te zyn. Van de drie en twintig dicht- stukkeni die naar het uitgeloofd eermetaal dongen, viel het aan dat van 'den vreemdeling' te beurt, die, met het boven vermeld koninklgk getoigenis tot zinspreak, 'zangen in hunne zangen was komen mengen was komen mengen was komen mengen. Het rapport, in de franache taal door Dr. Snellaert uitgebracht, prees het om "^l^vation de pens^es, noblesse de sentiments, force, chaleur d'expression,.vivacity des images, comparaisons anssi nonveLles que frappantes', en vooral ook wegens Un développement poétique du commencement jasqu'à la fin", in de ingénieur vlaamsche stukken, waarvan het beste later gebleken is van Van Beers te wezen, al te zeer gemist, en sprak van de "rigoureuse unit" présidant k cette ode si riche en idées et en considerations levées." Eerst negen jaar later (1860) voegde de Eoning der Belgen de versierselen van zgne Leopoldaorde bei der van den Ne-derlandechen Leeuw, door Koning Willem reeds in 1837 aan den dichter van den Togt van Heemskerk, meer wellicht nog, na volbrachte taak, aan den Voorzitter eener Gommissie ter yerzorging van de aohtergeblevene hinsgezinnen van nit-getrokken Schutters gesohonken. Beeds op zestienjarigen leeftgd (1811) had Bogaers den meester-titel in de rechten yerworven en was daarop erst te Hoorn, waar t^n vader destgds een rechterlgk ambt bekleedde, maar als zich in 't jaar '13 de familie in Rotterdam vestigde, der ter stede als advokaat opgetreden, enwel voor een korte wyl, onder de werking en nawerking van bet fransch r^ime als **ayocat des droits r^unis", een ambt niet ongel^k aan het latere van rgksadvocaat. In 1838 was hg er tot Bechter in de Arrondiss omenta Bechtbank en in 1847 bij dat zelfde lichaam tot Vice-president benoemd. Maar in 1851 vond hg such genoodzaakt zgn ontslag ait die ge-wichtige betrekking te nemen, en wel wegens Sterk tegegegeben, wäarvan zich reeds in 1838, en das op drie-enveertigjarigen leer, de eerste beginselen bij hem hadden. Yoorgedan. Sedert ambteloos en door zgn steeds verergerend en oi^eneeslgk gebrek niet alleen voor alle maatschappelijke betrekkingen, die hg tot eer verstrekt had, ongeschikt, maar ook meer en meer van alien maatschappelijken omgang, waar-voor hg geschapen scheen, gespeend, kon hij zich uitsluiten-der aan dicht- en letteroefeningen wgden; en zoo zijn geest daarbg behoefte had aan verfrissching, hij zocht die in belangrgke en opwekkende reizeu, waartoe het groot verzamelen, waarover hij te beschikken had, hem niet minder in staat stelde dan tot het verzamelen van dien keaiigen, kost-baren en veelomv attenden boekensohat, waarmede de milde edelmoedigheid zgner dochter, tot veering zgner nagedaohienis en in het belang der wetenschap, de Koninklgke Biblio-tbeek zgner geboortestad en het bewerkend, na zgn overlgden recht koninklgk heeft beschonken. Ya beiden, de stille afzondering in het boiienlandsche reizen, is de vrncht in zgne werken openbaar. Het eerste voortbrengsel van zgn gedwongen maar met blgmoedige gelatenheid aanvaard otmtnj was een rniker ZHcht- bhemen tiit den Vreemde; een bundel verzen onder dozen XII INLEIBIKO. titel, die aan den kring van lexers, dien h^ zieb gekozenhad en tot welke hg adck ook nu bepaalde, yerried, met welke geesten hij in zgne eenzaamheid liefst verkeerde, en welke dichtsoort op den danr de meeste aanlokkelijkheid voor hem bezat. Het waren bloemen uit dnitsobe, engelecbe, franscbe, italiaanscbe , spaanscbe boven, friscb en levendig, en onbe- Bcbadigd op nederlandscben grond overgebracbt , en daar prgkende als of ze er gegroeid en ontloken waren. Bomaneen , balladen, legenden, yolks vertellingen , yan Scbiller, Ubland, Langbein, W. Milller,8eidl, Schnetzler, T. Parnell , Sodthey , Mackay, Tennyson, yan den byna yergeten J. B. Bonsseaa, en yan den toen pas overleden Lnigi Garrer. Vooral de legende naar dezen (de Wraak (I. 814.)), met zijn in iedere strophe onyerbeterlyk aangebracbt referein, is uitmuntend. Maar uiet minder Uhland's Verlaren Kerk (I. 304.) in zijn plecbtig, en Ubland's Goudemids dochter (I. 341.) in zijn spelend rytbmns. Wil men ecbter yersificatie bewonderen, men sla de LeUe^ van het Mummelmeer (I. 339.) , naar Schnetzler , op. Iedere strophe is zelye eene lelie, die, onberispelyk en scboon, op haar bnig- zamen stengel met bet golvend water op en neder gaat, Ofi* derduikt en weer bovenkomt De navolging yan Schiller's Duiker (I. 274.), die bet bandeltje opent, is missohien, on- danks eene overworking ons nit de briefwisseling met Tollens gebleken , by vergel^king het minst gelukkig geslaagd. Maar Het goitden Hoedje^ naar Langbein, (I. 331.) heeft niets yan zijn naYeveteit, Mooi Elsje, naar Mackay, (I. 835.) niets van zijn zacbte aandoenlijkheid verloren. De dichter werkte onder bet motto: **Nec verbum yerbo cnrabis reddere fidns In-^ terpres;** maar den geest heeft hij bewaard, den voim niet gekwetst. De onwetende zou in dit zyn werk geen yertalin*- gen vermoeden. In 1856, on vielen aan Bogaers de man wiens vriendsohvos, by drie on veertig jaren onder de grootste yoorreichen en gelegenen. IKLEIDINO. Xni Noegna sEyns levens gateld had de dichier op wien hij eene kinderlgke betrekking gevoelde, en naar wien b(j in de erste plaaita gewenscht bad zicb te Yormen. De algemeen, oQuaaff door niemand meer dan door Bogaors geliefde en ver-eerde ToUens was op zeaenzeyentigjarigen ouderdom in dat I^y^wiBk geatorven, waar bj zgn laatste tienial levensr|aren, eel geebeiden yaa dezen zgnen vriend, maar in des te lerendig gerne bviefwi8eUng met bem, bad doorgebracbt, en dikwgla door bem was bezoobt geworden. Geen wonder dat dit verlies aan Bogaers' loit een trenrtoon, a An zgn bart een elegie ontlokte, waftrin de diepe vereer, de innige liefde die by bem toe-droeg slob 'op welsprekende w^'ze uitte, — een lied dat dit-maal met sleebta onder de vrienden nitgedeeld, maar  Koniug Toorgegaan, zijn glidli^fden za&ger bad waardig gekeurd, aan niemand dan aan Bogaere de taak werd opgedragen de FeestcantaU (11. 175.) te sehrgfeiiy die daarbg vereiscbt werd. Zjj werd later, onder gieleide ran acboone diebtregelen aan Zgne Majesteit, die de pleebtigbeid in persoon bggewoond bad, opgedragen, en deze bldde aan ToUens, nit bet bart van eenen vriend, die gewissdgk -met veinsde alqr *bi| betnigde dat de eer dezer vriend-scbap booger door bem gescbat werd "dan *t scbittrendst eseliiit" (11. 22.), werd door den Koniug met bet Comman-dewralixii vim de Bikenkroon erkend. Schoo zgn in de sehoane elegie rooral de beide eente strophen, waarin de vaderlandscbe November-natunr, naar het leven geschilderd, in verband gebracht wordt met den dood des geliefden; en de eigenaardige bekoring dor Tollensiaanscbe pofizie is daarin onder de treffendsteen iege bevalligstebeiden ugedrakt; betzg de dichter de lieflijkbeid, de onwederstaan-bare aantrekkelgkbeid barer tonen bg den gear der bloeiende linden vergelijkt (II, 16); of bet gebied, waarop Tollens de ler Yoerde bg die welge plekken. Vol wisslend groen, en licht, doormengd met schaAaw, Waar 't oog, omhoog, de sombre loofverdekkea, Doorglinstren ziet van 't heldre blaatiw; (n, 17.) hetzij bij van zgne po^zie dit getaigenis geven mag; ol Biet i^las, dat, zorgzaam rein gewroven, Het beld werkaatst, naar welken kant men 't keer', Zoo katste zij een schoon, beminlijk le7en, Vol ongeveinsde deogden, weSr. (H, 21.) Het gebeel ademt, in de welluidendste Terzen, een zacbt gevoel en eene beminlgke droefenis. Wat de Feesteaatate be- trefb, boe yan barte ook len beste gegeven, zg draagt^ naar one oordeel, de sporen yan niet zoo gebeel ongedwongen ge- dicht te zijn. Zg is bier en daar wel wat mat en, scboon zg ook bare yerdiensten beeft, komt zij ons eobter yoor oyer bet gebeel beneden de begaafdheid yan baren dicbter te wezen. Die dicbter was nu zelf bet middelpunt des loyens lang Yoorbij; docb  be- staanbaar is, dat de dicbtgeest, in plaats van zelf te yeroa* IKLEIDINO. XV deren, Tdeleer voor veronderen beboedt, was in bet yaderland van Vondel en Bilderdijk cene bekende zaak, en ook laatste- lijk weder in Tollens ^esien. In 1859 was Bogaers, en dit- maal ook voor het pnbliek, en onder dezen titel, met een bondel Oedichten voor den dag gekomen » waarin er zekerlijk enkele Tan veel vroeger dagteekening voorkwamen, en de oveiige niet alien van de laatste jaren behoefden te wezen , maar die in 1862 gevolgd werd door een bnndel BaUaden en andere Dichtstukjes , waarin wel bet twaalftal BaUaden en Bomancen in 1846 privaat gedrukt, met andere vroeger yer- scbenen stnkjes weder werd opgenomen, doch waarvan de overigen , met vele en van de scboonste en belangrijkste nit den bnndel Oediohten, stellig van de laatste jaren waren. Enbierbij zon bet niet blijven. Intnsscben bad de dicbter in 1861 ook eene eigene openlijke nitgave yan den Togt naar Gibraltar^ en een eerate openlijke uitgave van Jochebed in de wereld gezonden. Had bij plan op doze wijze yoort te gaan en ook Adams Eerstgeborene en de overscboone Dicktbloemen uit den Vreemde in deze nitgave te doen volgen ? Wij weten bet niet ; maar wel dat de belangstelling van bet groot pnbliek niet volkomen aan de bewondering der kenners nocb aan bet nitgesteld veriangen evenredig was, en wel eenigzins de vraag recbt* ▼aardigde, waarmede de bnndel GedichUn opende: Zou 't waar zijn wat aau aller ooren Die bende krijscht met vroestcn lach: Is, PoezijI de stond geboren, Die 'teinde ziet van nw gezag? Oatvid de diadeem aw slapen En wordt aw hof , hoe rgk bcpronkt, Thana tot een werkschaur omgeacbapen, Waarin bet stoomtoig rookt en ronkt? (II, 33.) XVI INLXIDINO. Deze regelen vormen den aanhef van deen lierzang aan de Poezy toegezongen; maar de gansche inhond van dezen buo-del is lyrisch; hoewel ia yerschillenden graad en met allerlei schakeering; zuiver lyrisch gelijk in dit eerste stuk, en in die onder de opschriften: Kinderlijke Uefde, Broera ety Zu8ter8\ pittoresk lyrisch, gelijk in de voortreffelijke bezinging van allerlei tafereelen en momenten in de natur, Woud^ gebloemte, Lenteweelde, Zomeravond, November, de Dooi^ endat allerhoorspronkelijkst, allerbevalligst en g^nsch eenige dicht-stuk dat den naam van Vlindenoeelde draagt; episch-lyrisch, als in Tromp voor Duins, Jan HarinJc, Karel Rijku:aerdt\ meditatief- of wel didactisch-lyrisch, als in Christenzin, Waar^ heidsliefde, Tevred Enheid, Gezond Verstand en Rika en Atartinus van den Ham herinneren hier den dichter van het Pleegkind en van de Redding, mit bet bandelt jeden van 1846, en chansons als Het Hollandsch Duin, Rijkdom, Mallepraat doen aan Wederzien en Truttje denken. Zegt oes bet eerste gedicht in dit boekdeel (Aan de Poezif) wat in alle tijdperken en onder alle omstandigheden des levens de poSzia voor dezen dichter geweest is, die door haar zooveel geweest is voor ons, in bet tweede (Aan het Vaderland (II. 39.)) zien wij den man, die zijn dierbaar Holland diep in het hart draagt. Hij heeft meer gerend dan de meesten onzer, maar in innig gehechteid aan den vaderlandsohen grond tart bij ons alien. Geen grootsche, geen prachtige natunrtooneelen in Noord of Zuid, geen verblijven in wereldoorden zoo verrukkelijk door zachteid van klimaat en weelderigheid van vegetatie, dat het enkel noemen van  'tearUoem en klee, Waar (liefl^k beld van kabato en vre^l) Het kniehtig ros, den ploeg vee; Verademt bij 't herkaauwend vee; Terw^l nit esch- eu bcakenbläreu, Gekroond van 't nest der ooijevaren, — want deze dichter heeft geen dQ minste behoefte den holandachen ooievaar met den naam van '^adebaar' of ''eiber*' op te scbikken — IVmrijl uit each ea benkenblaren Gekroond van 't nest dar ooyevaren, De aette bonwmanshoeve glaort, Omglansd van koper, blank geschuurd, Dat vardig staat den room te garen. En wederom: Onder i jzelkraken, De wakkre stoet der volksvermaken: Het sleedje, dat verliefde kracht Doet vliegen met zgn schoone vracbt; De nar, door 't rinklend span getrokken 'Flicvaitel langs dor zuvervIokkon; Of 't voetgerooi met d'ijzren apaan Op de overglaatdo waterbaan: (n, 41,42) het leeft alles in zijn hart. En niet minder leer en er de herinneringea van one grootsch verleden, die hem ook in geen Boat van Napels bevolkt, — Een derde gedicht in dezen bundel, onder het opschrift Ohristeruin (II, 46.), geeft ons een denkbeld van des dicbtare atandpnnt in het godsdienst. Eige: betrekkelijke over- II. XVni INLEIOINO. Bchilligheid voor overtuigingen, bij hooge waardeering van de rechte gezindheden; groote ergernis aan de verdeeldheid der christenheid, gelijk aan alio geloofsvervolging en proselieten-makerij, als de negatiere djde; en als de posiieye: verdraagzaamheid, broederliefde, deagdzame wandel; De ware kerk is altoos daar, Waar liefde en deagd hot hart bezielt De overlevering van het laatste optreden van den stokouden Johannes in de gemeentevan Efezas(hier meesterlijkmet wei-nige trekken voor den geest gevoerd) schgnt hem waardig cm '*door Englenhand op heilig doek' gemaald te zijn; en zijn "Ein- derkens, hebt elkaoder lief!" is hem "Jezns gansche leer". Karel Eijkwaerdt (II. 88.) is een epische illastratie van dit min of meer didactiesch gedicht, gelijk Amphinomua en Anapiaa (11. 61.) van een ander, onder het opschrift Kinderlijke Uefde, (U. 53.) het hart van den dicliter alle eer aandoet, en een geweten verraadt, dat, aan de dagen der jengd en de dierbaarste betrekkingen terugdenkende, zingen kan in plaats van beven. Stukken als WaarheidsUe, Tevredenheid Gezond Verstand, Hoop, de Bee der Zelfbegoockelingen (11. 86, 97, 103, 118, 129.) leeren ons den mensch Bogaers nog uader kennen in zijn altijd wakkere vrees voor bekrompenheid en ziekelijke beschoawingen, in zijn alle kloeke levenswijsheid en beminlij. ke vatbaarheid voor rein en eenvoadig levensgenot. Z'n kunstaltent schittert in dezen bundel op het heerlijkst in gedichten als Woudgebloemte, Zomeravondy VUnderwelde, (11. 57, 93, 146.); en zijn Zeebad te Schevelingen (11. 137.), zijn iVcn;«mber (11. 109.), dat reeds van 1848 dagteekent, '• zijn, al-thans wat dictie en versificatie betreft, in onze taal door niemand overtroffen. Maar ook zijn Schaatsenrijder (11. 124.) is voortreffelijk en men hoort er, zoowel als in zijn reeds INLEIDINO. XIX ▼roeger (1838) geschreven Winterkermis op de Moos (I, 168.), niet minder den hartstochtelijken lief hebber van dit vermaak in, die bet zicb tot op meer dan zestigjarigen leeftijd xdet ge- heel we igeren kon, als den man, die ook deze koust volkomen meester was. Yoorwaar, bier, indien ergens, is nationcUe pozie. Onder de nienwe stukken in don bundel Balladen en an-dere DichtsUikjes mnnt Ilei Beestengevecht te Briihl (XL 184), door aanschonwelijkbeid, actio, en belangrijkbeid, uit. De ontzettende verrassing ran bet slot is meesterlijk uitgevoerd. Het "Genadige Hemel, boToilig Oranje I" waarmede de dicbter den lezer aan zicb zelven orerlaat, zet diens Torbeelding an den gang waar bet werk Tan de zijne bem verlaat. De Dorpspastoor (TI. 197.) is wederom een met welgevallen gescbetst type van verdraagzaambeid. Ook in dit boekdeel ontmoeten w§ berbaaldelijk proeven van dien yrooljk spelenden, Inimig scbertsenden geest, waaraan wg reeds zoo menig allerliefst stnkje te danken badden, maar ook van tot nog toe door Bogaers niet bebandelde dicbtsoorten, namelijk de fabel en bet epigram, of gelgk bij bet bier (op zijn Hnigenscb) betitelt: sneldicbt. De bier geleverde sneldicbten zijn good, maar draai En misschien, was al te veel om bet zelfde middelpnnt van gedacbten. Van bet viertal fabelen is vooral ci^ «7(m^^ ^aar5 (IT. 200.) uitnemend verteld. De legende: St Antonies preek voor de Visschen (II. 208.) stelt den tact voor versificatie, dezen dicbter oo bg uitnemendbeid eigen, wederom in bet belderst licbt. Het wielen en krielen der baren Van tallooze zwemmende scharen boudt, door nw ooren, voor nw oogen nimmer op, en bet belderst geen rustpunt aanbiedt, geeft u volkomen den indruk dat deze toeboorders niet anders benengaan dan zij gekommen zgn.... XX INLEIBIKO. Intas Bchen bad ook op Taderlandsche feest- en gedenkdagen de lier 7an Bogaers zich opeolgk doen hooren. Toen in 1856 (27 Aug.) de toen v|jf en twinUg jaren geleden tiendaagsche yeldtocht tegen de Belgen herdacht was geworden, was onder den titel van Het MetcUen Kruia (11. 6.) een lierzang van zijne hand in het lioht versohenen, en als het volgend jaar aan de nog in leven synde yerdedigers van Antwerpens kasteel en de nagedachtenis der gesnenrelden eene yaderlandsche hnlde bereid werden, bleef hg, die jnist yoor deze helden altijd zoo yeel hart had gehad, yooral niet achter. Ook kon hij wel niet zwg-gen, als in 1863 de herinnering yan bet gezegende jaar *13 geheel Nederland met yroolgke feesten yeryulde. Was he op dat oogenblik niet luisschien de eenige yaderlandscbe zanger, die bet jaar '13, met yoUe bewustbeid, en als een yolwassenjongeling, — wat zeg ik? als een reeds gevestigd lid dor maatscbappy had beleefd? — Van Het Metalen Kruis beeft des geworden iemand geordeeld dat de recbte toon er niet in ge*troffen, dat het gedioht, bg zeer groote welwillendheid jegens de yoor yy f en twintig jaren zoo fel bestreden Belgen, al te yeel yooringenomenheid tegen op staatkiindig en godsdienstig gebiedanders denkendeNederlanders ademde, om door alle wel en wettig met het Metalen Kruis yersierden met een zelfde dankbaar ge-noegen te worden aangenomen. Hoe dit zij: de lierzang Hei Metalen Kruia, is zeker geen yan Bogaers' yerdienstelykste of zelfs yan zyn zijn yloeiendste lierzangen, en misschien al te weinig een lierzang. De Jubelzang cum de Verdedigers van Antwerpen Citadel (II. 27.) heefb yeel meer gang en gloed. En in den Jubelzang yan 1863, misschien wat te lang, hooren wij met deelneming de nog onyerzwrakte stem yan den 'grgs-aard' wien het "herdenken yan den angst der yerleden ty-den' nog sidderen doet, maar wien het lange leyen zoo weinig tot een pessimist gemaakt heeft, dat by zich yoor de toekomst yan zyn yaderland met een yroolyk hart aan de aeboonate verwachtingen overgeeft. Geen dichtstuk vaneenig zins langen adem is ooit aan Bogaera' pen ontvloeid, dat in aoo menige wending en zegsw^'ze aan Tollens denken doct. Auen zu Toiletten hier wellicht niet zu voll van zijnen, ad voll van zijnen, ad voll van zijnen. Na den Jubelang 1813 — 1863 (11. 229.) werden door Bogaers geene verzen meer nicht gefährlich, maar in proza gefährlich, maar in proza gefährlich. In zijn sämt 1851 ambteloos en, door nitslnitting uit den gezelligen levenskring ten gevolge van zijn ten laatste bijna voUtrekt geboor-gemia, grootendeels tot bet r^'ke boekrertrek beperkt leiden, waren de nederlandscbe taal- en letterknnde bemmeer en meer Toorworpen yan gezette en grondige studio geworden, en Tan bet jaar 1862 af tot in bet jaar Tan zgn overladen toe deelde bg daarTan, in menige opmerking en aan-nv^zLng tot recbt of b^r Torstand Tan woorden en taalvor-men, de vmc bt in Taal-Gids en Taal- en Letterbode mede. De juistbeid van zgn taalgevoel, de fijnbeid van zgn onderse sebeidingsvermogen Terried zicb ook bier — en zfjne groote, bgna ToUedige belezenbeid in onze oudere en nienwere scbry- TeiTS zal n(^ nader blgken, wanneer, waarop boop gegOTen is, de door hem met alle nauwkeurigbeid opgemaakte vocabnla* ria op de werken van Anna Bgas en van Bilderdgk bet licbt znUen zien, terwgl, tot voltooiing van dat op de werken der gezameniyke nederlandscbe dicbters der zeventiende eenw, de opzettelyke doorlezing van slecbts enkele bnnner ontbroken beeft Doeb o&eboon, met uitzondering Tan een tot baar weldadig doei nitgegeren gedicht aan de mensoblieTende Vereeniging Hulp- betoon aan eer Like en vügige Armeede in de plaats zijnner wo'nsg, ala zg in November 1867 baar T^fentwintigarig bestan tätige (II. 289.) » geen zangen meer in bet openbaar geboord werden, de citber rustte niet; de didbtgeest bield niet op te Werken. Bit ondervond, gebeel ter zelfder tgd, de Vereeni ging voor Diterltjke Wdsprekendheid te Koog en Zaandtjk, die zich naar Bogaers genoemd had en nu het feest van haar tienjarig aanzijn vierde. Aan haar werd een Feestgroet toegezon- den, dien wij thans in staat zijn aan het belangstellend publiek mede te deelen (II. 242.), en waarvan een afscbrift in de op tweeeDzeventipjarigen leefkijd nog even voor ons ligt. De man van de Verhandeling over Uiterlijke WdsprekencUteid spreekt daarin, en het tweede gedeelte van het, in stryd met Bogaers* doorgaande gewoonte, en in spijt van den af keer van zijn vriend ToUens, met afwisselig van  zijnen Bogaers, Rotterdam zijnen laatsten dichter. Hg stierf te Spa, na kortstondige ongesteldheid in den oderdom van vyf-enzeventig jaren, terwijl men hem kort tevoren nauwelks zestig zoa gegeven hebben, en werd, daar de oorlogstoestaniden het vervoer naar den vaderlandschen bodem ondoenlijk maakten, in den belgischen grond begraven. Onder zogen naagelaten papieren vond men een portefenille met het opschrift: NiEuws YxEZEN', en daarin, behalve de  en waaryan de meesten zekerlgk van de laatste jaren dagteekenden. Deze alien waren met zicbtbare zorg voor de pers gereed gemaakt en overgescbreven. Nog enkele, sommige blgkbaar van veel vroegere, andere van onzekere tgden, maar den dag volkomen waardig, werden bier en daar gevonden, en de eenige dochter van den overledene, ten voile bekend met bet bart dat baar vader my bad toegedragen en met mjine oprecbte waardeering van zijn persoon en verdiensten, vertroawde my de vereerende taak toe, deze bijeen te vergaderen en bet vaderland nit baren naam met een voUedige verzameling zg-ner dicbtwerken te bescbenken, eene taak waarvan ik m^ met Insi en liefde gekweten beb, en de Vrucht in deze boek-deelen aanbied. Van de daarin voorkomende tot biertoe onuitgegeven stnkken is dat, betwelk ten opscbrifb beeft Aan het Haagsche Bosch, stellig van bet jaar *67. Men zal er geen afueming van kracbt, maar nog gebeel en al den dicbter van dertig jaar, den dicbter van den Togt naar Gibraltar in berkennen, en met bem bet statig geboomte zegenen, waar, een balve eenw geleden, bem in een nur vol lieflgkhefin, De Fee der Poezij verschecn, En, hoorend naar s^n zielsgebeto, Hem sclionk iuiar eerstea x^en. (II. 252.) Hoe gevoelig bet bart nog is voor de zacbtste, de aan-doenlgkste oogenblikken in bet leven der natnnr, bewgst bet kalme voortvloeien van welks liefelgke. Znivere, golgkmatige verzen bet ons is alsof de door En zachten donder aangebracbte, op de donzen vielen van en verkwikkend koeltje weder afdrijvende Länderen malaoh en zacht op ons voorhoofd valt (II. 258.); en boe jong dat batt nog kloppen, boe gebeel; een gunstig teeken in een man van hooge jaren; boe gebeel bet zicb nog yerplaatsen kan in de onscbuldige genoegens en de reine genegenbeden der jeugd, zien wij in stukjes als Trouwe Liefde (II. 272.), waarin bet vers, erst met bet "pronkjuweel der boerenmeisjes" op scbaatsen als slag bondt, en daarna, even gevoelbaar, met baar onvermoeiden minnaar worstelt om baar uit bet wak, waarin zg verdwenen is, op bet ijs te scbaiven dat bij zgu banden afbrokkelt; en in bevallige kleinigheden als Bet Brief je (II. 284.), dat aan bet bart geborgen, en bet haftige (II. 286.), waarop, wonder tranen, een stille kus wordt gedmkt. Aan spelingen van vemufb en geestige luim ontbreekt bet ook bier niet, zoo min als aan gelukkige proeven uit dat door dozen diohter zoo zeer beginstigde dicbtvak: de ballade; maar welke ernstige gedacbten, welke beboeften, welke verwacbten op den naar bet graf afdalenden levensweg van tgd tot t^d zjjne zial ko-men vervuUen, blijkt ons uit dat diep gevoeld Vertroutoen (II. 276.) waarin de inwendige, de verborgen str^d van gebeel een leven zicb scbijnt optelossen in deze kret des barten: Keen, in geen drogre^n ons verdronkenl Niet laf gesmoord, niet blind misduid Die Somme, die, spät. Die siil of laid, Alomme aprak, eenw uit; Neen, aan haar galmen Tbig, geschonkenl Wijk, geestgewarl weg, twyfdp^nl Wat, met geluk en dengd yerweven, Ons door Natuor in 'i hart gedreven, Het raadsel losknoopt van ons leven, Dat meet — Ja — waarheid moet het zynl INLETDING. XXV Ook dit gedicht is stellig van bet jaar 1867, en ware Adrianus Bogaers tot hiertoe nimmer onder onze uitnemendste diohters geteld geweest, dit '^ne, laatste couplet zoa genoegzaam zijn cm hem dien rang toe te kennen: Het zwaluwtje, aan ons dak geboren, Verneemt ze 't oaadrend herfstgerncht, Zoo zegt haar lets v«n binneo: "vlagt!" En 't zwakke vierkje klief de lucht Naar oorden, nooit gezien te Yoren. De weg is vermeid, het einde veer; Toch rott ze en blüft ee voorwaarts sehouwen; Ze stelt in 't geen se voelt Tertroawen; 'T Bedriegt baar niet. — Ziel ze is behoenl... Daar strikt ze in 't land der palmen ne' Zoo zg betl En zoo zal het zgn, waar het hart aan zgn diepete inapraak gehoorzaamd en den rechten weg gekozen heft. — In den Vreemde bleef de grösze dichter aan de vroegere vrienden en, wat het plokken van Dtchtbloemen betreffenden, aan denzelfden smaak getroaw. Hij versmaadde echter het aan- knoopen van nieuwe betrekkingen, het binnentreden van later geopende hoven niet. Naast nog wederom meer dan 66n stukje van Uhland, vindt men bier onder de in den laatsten tijd door hem Overgebrachte, menig van Geibel, wien de duistscbers na-geven, dat, na Uhland, niemand meer dan hj, door regk en diep gevoel, Uhland heeft doen herleven. Aan Florence Nightingale had onze dichter in 1859, in den bekenden bondel onder den titel "Historische Vronwen", een uitvoerig dichtstuk geworden (IE. 151.), dat missbien niet onder zijne voortreffelgkste gekräftig worden mag, maar waarin de schildering van het gezicht nit zee op Constantinopel den dichter van "Europa's Insthof weeldrig oord!" herinnert. Geen wonder dat hij op de Scalla Filimena (II. 834.) van Longfellow betrekking gevoelde. XXI INLEIDIMG. 