Internationales Archiv für Ethnographie
De sociale verhoudingen van de Ojana's heeft Coudreau ons uitvoerig geschetst ; i) By de Trio's heerscht een soortgelyke verhouding tusschen hoofd van het gezin en onder- hoorigen. Bij ons kort verblyf , valt daar weinig aan toe te voegen. De dorpen van Jamaiké en Panapi aan de Litani telden elk ongeveer 50 inwoners. De bevolking van Tapanahoni en Paloemeu was in November 1904 aldus: Intelewa: 6 mannen, 8 vrouwen, + 10 kinderen; 2 mannen afwezig (op reis naar. Faroe en Yari). Pontoetoe: / Pontoetoe, + 45 j., gehuwd met Petamani ± 85 j., breeders ) soekoema + 40 i f Euoekai ± 45 j., Ö0EK0EMA, It W J., „ „ ( AnOLI ± 16 j., Panasitiloe, ± 25 j., Telekoe, ± 25j., zoon van Soekoema, gehuwd met Alina, ± 20 j., dochter van Pontoetoe. Alepa, L, ± 15 j., ) ;, ± 10 j.,i Alawairob, ± 16 Jm dochter van Pontoetoe. ^ . .^ . * zoons van Soekoema Teroe ») Ch. n. Ind. I. A. f. E. XVII. Suppl. - 26 - „ ' — '\ . i zoons van Pontoetoe. Tekoejenne , ± 1 j., 1 Akalaimeu, ± 35 j., met vrouw ± 30 j., en 1 kind (thuishoorend by Toele aan de Faroe). Toewoli: 3 mannen, 3 vrouwen, 5 kinderen; 2 mannen (met huisgezin?) afwezig op reis naar de Yari. Hier hield ook verblijf Apoteki met vrouw en 5 kinderen. Deze laatste noemde zichzelf tamoesji^ doch hield er noch een eigen dorp, noch eigen péito's op na, bezat wel een korjaal en jachthond. Majoli (Trio): Majoli met 5 peito's (onderhoorigen). Apoeika „ 2 „ Majoli is de voornaamste van beide hoofdlieden ; de oudere Apoeika had eenige jaren geleden nog een eigen dorp aan de Tapaje; thans bewoont hij een paar eigen huizen in Majoli's dorp. De vordere bevolkiug bestaat uit 9 vrouwen, 1 jongen van ± 17 jaar en een 10 à 15 kinderen. Vorder was nog een famille Aparai's, bestaande uit 2 mannen, 2 vrouwen en 1 kind, welke aan de Citaré thuishoorde, op reis naar Drietabbetje , om daar ruilhandel te drijven. Van een eigenlijken godsdienst is niets bespeurd; een Aparai vertelde het volgende: „Boven in den hemel wonen drie oude beeren: Koeloem, Aoeila en Wantingkù; ze zijn wit van huid en dragen lang wit haar; alle drie zijn goed. Koeloem is de schepper van alles op aarde en ook van zon, maan en sterren; als het eten voor Koeloem wordt opgedischt, is het bewölkt, als hij eet, regent het, en als hij boos is, is er donder en bliksem. Wantingkù eet verbazend veel, b. v. heele tapirs; hoofdzakelijk echter voedt hij zieh met visch. M'n zegsman beweerde zelfs dat deze god alle visschen opat. Omtrent Aoeila werd niets naders medegedeeld. AI de afgestorvenen komen ook in den hemel terecht, zoowel de goeden als de siechten, b. v. de Aucaner- kapitein Arabi, die door alle Indianen gehaat wordt, eveneens. In de boomen huizen talryke Jolok's (geesten) welke goedaardig zjjn; men kan ze niet zien" i). Aanraking met hoogere machten wordt voornamelijk gezocht bij ziekte; er zijn bepaalde medicijnmannen, piai's (doch niet in elk dorp) en vorder zijn nog verschillende Indianen min of meer met de kunst bekend; zoo b.v. Jaloe, de broer van Panapi. Bij aankomst in het dorp van Jamaike werd de hulp van Versteeg, onzen dokter, dien men als j^piai*' aan de Indianen had voorgesteld, verzecht om een jolok te verdrijven uit de itoeta-pakolo ^ waar hij den afgeloopen nacht een vrouw benauwde droomen had bezorgd. Versteeg kreeg daarvoor een brandende Indiaansche sigaret, moest het eerst de hut binnengaan en den rook in verschillende richtingen wegblazen. Daarna verklaarde de tamoesji^ dat de jolok ^ door een gat in het dak, in een nabijzijnden hoogen boom wasgevlucht. ßÜ Panapi was een jonge man, die door langdurige malaria zeer verzwakt was. Vfrsteeg had hem reeds chinine verschaft. Misschien vertrouwde men dit niet voldoende, misschien ook was de piai bevreesd, dat de medicijn goed zou werken, en dan beter geacht zou worden dan zijn tooverkunst. Hoe het ook zy, 'savonds werd een piai-^scene gehouden. Men nam een kleine noekla (het kostuum van boomschors, hetwelk men -bij de ^ono-dans draagt), en schoof deze over een kleine kalebas; deze, zoomede de noekla werd op verscheidene plaatsen besmeerd met roekoe, en daarop vlokjes katoen geplakt (PI. VII, fig. 16). Twee lange, van bast ontdane stokken, met roekoe geverfd, werden spiraalsgewijze met dünne lianen om- ») Verg. CouDBEAU, Gh. n. Ind. blz. 533 en 548. — Koch, Op. cit. - 27 - wonden en in het vuur gehouden, en vervolgens de lianen losgemaakt. Het waren toen zwarte stokken met roode spiralen. Aan den eenen bevestigde men een paar ara-vederen, waaraan met katoenen draden een paar stukjes krabbenschild of been , beplakt met witte donsveertjes hingen. Vervolgens plantte men beide staken in den grond, in de richting der opgaande zon. De zieke moest nu onder de noekla gaan staan. Zijn zuster, tevens vrouw van Jaloe, den piai^ bracht in een kalebasschaal wat vuur, waarop eenige pitten i) werden gestrooid, die een zeer scherpen rook verspreidden. Onder het uitspreken van eenige tooverwoorden , werd daarna dit reukwerk rondom den zieke gedragen, en vervolgens op körten afstand voor hem nedergezet, terwijl er tevens eenige vogelveertjes op werden gelegd. Nu stak de piai een Indiaansche sigaret aan, en beblies eerst den zieke en daarna de beide toestellen met rook. Daarmee was de plechtig- heid afgeloopen ; het was toen juist zonsondergang. Moet naar aanleiding van dit gebruik van de noekla misschien gedacht worden aan de bijgeloovige beteekenis welke sommige stammen aan hunne dansmaskers vastknoopen? Een ander staaltje van ziekengenezing zag ik bjj Pontoetoe. Diens zoontje lag met koorts in zijn hangmat. Aan een stut van het huis, naast de hangmat hingen: een bosje aangebrande sigaren, een paar gebenden bladeren en een jong makkaplantje (Astroc. Murumurû)\ dit heette ^piat\ 'sMiddags, op weg naar het dorp, zag ik hoe Pontoetoe een takje van een struik afsneed, waaraan vêle mieren zaten. Hij nam dat mee en sneed het in het dorp gekomen door; het bleek hol te wezen en door mieren bewoond. De inhoud, mieren en larven, werd op een vlokje katoen uitgeschud; de mieren trachtten hun larven weg te dragen, doch werden door de katoen vezels belem- merd. Toen drukte Pontoetoe het dotje den zieke op de huid: een paar maal onder den oksel en dan op de kuiten. De mieren beten uit aile macht , zooals bleek uit het erbarmelijk geschrei van het jongetje. Dit gebruik van stekende insecten tot genezing of om kracht te geven , is by meerdere stammen in gebruik. Bij de Ojana's geschiedt dit zoo nu en dan in het groot, door middel van borden van vlechtwerk , waarin de wespen of mieren met het achterlijf worden vast- geklemd (PL III, fig. 4, 5). Deze wespen proef, ?waraÄ6 geheeten , moet elke Ojana minstens eens in zyn leven ondorgaan. Crevaux en Coudreau geven er een uitvoerige beschrijving van. Bij de Trio's heerscht het gebruik der maraké niet. Op den dag van aankomst by de Trio's, wreef Majoli's vrouw mij in het openbaar de handpalmen in met een stuk aardvrucht (PI. VII, flg. 17). De bedoeling scheen te zyn, tevredenheid met mijn komst te betuigen. De Trio's noemen deze vrucht siinti^ de Ojana's samoeit. Het is een soort tajer, welke in de benedenlanden onder den naam toeralla bekend is , en daar wel gebruikt wordt tot bereiden van liefdedranken enz. 2) De Ojana's verbranden hunne dooden dikwyls, de Trio's begi-aven ze. Sterft een hoofdman , dan wordt een ander dorp gebouwd , of zijn péito*s verdeelen zieh over reeds bestaande dorpen, Een Trio wiens vrouw pas bevallen was, mocht wel een. tocht over het gebergte meemaken , doch mocht enkele (of alle) soorten vleesch niet eten. Feesten hebben dikwijls plaats: kleinere danspartijen , alleen voor de toevallig aan- ») Piment? Verg. Coüdbeau, Ch. n. Ind. biz. 180. •) Verg. V. Coll, Op. cit. biz. 527. - Coudeeau, Ch. n. Ind. biz. 205. - 28 - wezenden, en ook groote feesten, waartoe men van tevoren de inwoners van naburige dorpen noodt, en die verscheidene dagen aanhouden. Een kleine danspartü woonde ik een avond op Majoli bij. De dans bestond uit een rond-marsch: voorop een man en vrouw, gearmd, en vast- houdend het uiteinde van een dünne buigzame stok, waaraan twee bamboefluiten hingen. Aan dezen stok schaarde zieh een tweede paar, daarachter een man, en een kleine jongen sloot den stoet. De voorste man rammelde met een maraka (rammelaar), n**. 2 droeg een pjjl met de punt naar beneden over den sehender, en de vrouwen hadden kwéjoe*8 met een franje van rinkelende zaden aan. Zoo ging het in optoeht in de rondte , zingend het op blz. 25 vermelde lied (de beteekenis der woorden is my niet bekend). Na eenige omme- gangen stopte men, liep aehterwaarts, of maakte reehtsomkeert. In een körte pauze, werd een pot met kasjiri in het midden gezet, en als wat gedronken was, werd de dans weer voortgezet. De niet-dansende bevolking zat in eenkring toe te ktjken, de mannen evenals de dansers mooi versierd met vederen, en het aan- gezicht beschilderd. Het feest eindigde omstreeks elf nur doordien de een na den ander zyn hangmat opzoeht. Bij het navragen van een weg beschreven de Indianen deze aldus: „slapen hier; gaan (met de hand wordt een boog besehreven om den loop der zon aan te geven); slapen te X; gaan (weder een boog), er is een val, nog een kleine val; slapen te Y" enz. Om een gedeelte van den dag aan te dulden, besehryft de hand een gedeelte van een boog. Zeer tydroovend, want by een vergissing moet van nieuws af aan begonnen worden. Een zandteekening van den weg met de verschillende dorpen enz. werd zeer goed begrepen. Qesehiedkundige overlevering : Men weet zeer goed van een tijd toen er blanken nöeh Negers waren. Toewoli vertelde dat de lemmetjesboom door de blanken was ingevoerd, zoo ook de banaan i), lang geleden. Uit den nieuweren tijd wist Majoli van Schombürgk's toeht op den Corantijn; van Cbevaux tochten weet men zelfs vele détails te verteilen; trouwens, er leven nog verseheidene Indianen, die Crevaüx hebben gezien; de Ojana's noemen hem Masö, de Trio's Majö. Sagen: Het verhaal van een zondvloed heb ik niet kunnen vinden; men zeide dat het water nooit hooger was geweest dan thans in den regentyd. Het verhaal van de Amazonen mag niet als sage gerekend worden , zoolang nog zoo'n groot gebied ons onbekend is. Of het verhaal van de „Toenajana's" geheel verzonnen is, valt ook nog niet te zeggen. Hierboven is reeds vermeld, hoe de Bosehnegers reeds geruimen tyd handelsbetrek- kingen met deze Indianen hebben. De Boni's onderhouden zieh daarbij met hen in een vereenvoudigd Ojana, de Joeka's bedienen zieh van een gewyzigd Negerengelseh, doorspekt met Indiaansehe woorden (zie hierachter, by „Taal"). Van de gebruikelyke prijzen kan het volgende een denkbeeld geven: 1 goede jaehthond kost 1 bijl, 1 kapmes, 1 gewoon mes, 1 sehaar, 1 stuk doek, 1 bosje kralen. 1 groote katoenen hangmat „1 kapmes. . ') Verg. V. D. Steinen, le Schingu-exp., blz. 310 é. v. — 2e Schingu-exp., blz. 210 e. v. ~ 29 - 1 kleinere katoenen, of een touwen-Trio-hangmat kost 2 kaarten knoopjes. 1 groote boog „1 mes. 1 PÖl „1 vischhaakje. 1 veerenkrans (samasama) „1 schaar. Het is moeilijk na te gaan, welken invloed zeden en gewoonten van dit handeis- verkeer ondervinden. Van rechts treeksche nabootsing zagen we slechts een enkel voor- beeld, en wel dit: een Ojaiia, die een borrel ontving, plengde daarvan eerst wat op den grond, alvorens te drinken. Hoogst waarschijnlijk was dit van de boschnegers afgekeken. Over het algemeen schijnt het echter , dat de (meest indirecte) aanraking met de Europeesche maatschappij nog weinig heeft veranderd aan de oorspronkelüke gebruiken. De eigen industrie is op weg langzaam te verdwijnen. De oorspronkelijke hak- en snij-instrumenten zyn reeds geheel vervangen door üzeren werktuigen. Het eigengemaakt aardewerk is bezig plaats te maken voor Europeesch fabrikaat; naast gevlochten pagalen ziet men blikken trommeis. Kappler zag in 1861 aan de Litani vrouwenschortjes van zaden in gebruik. In 1908 zagen wij daar uitsluitend kwéjoe's van kralen of van Europeesch katoen. De Trio's ruilden met graagte hunne halssnoeren van zaden tegen een bosje kralen. En zoo is de Europeesche waar bezig het inlandsch maaksel te verdringen. Komt het te eeniger tijd tot geregeld verkeer met de bevolking der benedenlanden , dan is te verwachten dat de eigen kultuur bijna geheel verloren zal gaan. Of de Indianen zelve ook gedoemd zijn te ver- dwynen, valt nog niet uit te maken. Zeker is het, dat ze een kwade kans loopen, doch misschien is het mogelijk door doeltreffende maatregelen (o.a. wering van Sterken drank, geneeskundige hulp, onderwys) het ras voor ondergang te bewaren. En het zal wel de moeite waard zijn, dat te beproeven! GERAADPLEEGDE WERKEN- C. Babbinqton Brown, Canoe and camp life in British Guiana. London , 1877. Prince Roland Bonapabte, Les habitants de Suriname. Paris, 1884. C. VAN CoLL, Gegevens over Land en Volk van Suriname. Bödr. t. d. Taal-, Land- en Volkenkunde van Ned. Indio, 7e volgr., le deel, 1903. H. CouDRKAU, La France équinoxiale. Paris, 1886. —- Chez nos Indiens „ 1893. — Voyage au Yamunda „ 1899. 0. Ck)UDBEAü, „ „ Trombetas „ 1900. — „ „ Cumina „ 1901. — „ „ Bio Curua „ 1903. — „ à la Mapuerâ „ 1903. — „ au Maycurù „ 1903. J. Crevaux, Voyages dans T Amérique du Sud. Paris, 1883. A. Fbanssen Hebdbrschee, Verslagen van de Qonini- en Tapanahoni-expedities. Ttjdschr. v/h Kon. Ned. Aardr. Gen., tweede Serie, Deel XXII 1905. J. Habtsinck, Beschrvjving van Guiana. Amsterdam, 1770. W. Joest, Ethnogi-aphisches und Verwandtes aus Guayana. Internat. Archiv, für Ethn. Suppl. zu Bd. V, 1893. A. Eappleb, Sechs Jahre in Surinam. Stuttgart, 1854. — Holländisch Guyana. Stuttgart, 1881. Theodor Koch, Zum Animismus der Südamerikanischen Indianer. Internat. Archiv, für Ethn., Suppl. zu Band XIII 1900. K. Mabtin, Bericht über eine Reise nach Niederländisch West-Indien und darauf gegründete Studien. Leiden, 1888. Cabl Fb. Phil. v. Mabtius, Beiträge zur Ethnographie und Sprachenkunde Amerika*s. Leipzig, 1867. Otis Tupton Mason, Aboriginal American basketry: Studies in a textile art without machineiy. Publ. Smithsonian Institute N®. 128, 1904. H. Meyer, Bogen und Pfeil in Central Brasilien. Leipzig, 1895. Jhr. L. C. VAN Panhuys, Proeve eener verklaring van de ornamentiek van de indianen in Guyana. Intern. Archiv für Ethn. Bd. XI, 1898. C. QüANDT, Nachricht von Suriname und seinen Einwohnern. Görlitz, 1807. J. D. E. Schmeltz, Geräthe der Caraïben von Surinam, Intern. Archiv für Ethn. Bd. X, 1897. Max Schmidt, Indianerstudien in Zentral-Brasilien. Berlin, 1905. — Ableitung südamerikanischer Geflechtsmuster aus der Technik des Flechtens. Zeitschr. für Ethnol. Jahrg. 36. 1904. RicHABD ScHOMBUBGK, Roisen in British Guiana. Leipzig, 1848. Robebt H. Schombubgk, Reisen in Guiana und am Orinoko. Leipzig, 1841. J. G. Stedman, Reize naar Surinamen, Amsterdam, 1749. Kabl von den Steinen, Durch Central-Brasilien (iste Schingü-Exp.). Leipzig, 1886. — — Unter den Naturvölkern Zentral-Brasiliens (2te Schingü-Exp.). Berlin, 1894. Hjalmab Stolpe, Studier i Amerikansk Ornamentik. Stockholm, 1896. Ev. P. Im Thubn, Among the Indians of Guiana. London, 1883. TWEEDE GEDEELTE. (TA AL). I N L E I D I N G. Het heeft er allen schijn van, dat de Indianen welke thans nog in de benedenlanden van Suriname worden aangetroffen , gestadig in aantal achteruit gaan; ook is vermenging met Negerbloed geen zeldzaamheid meer. Reeds nu heeft dit volkje veel van zijn oorspron- kelyke gewoonten ingeboet; het zal wellicht niet zoo lang meer duren, of ook de eigen taal begint in onbruik te geraken. Een soortgelyke toekomst wacht de stammen in bet binnenland, zoodra hunne afzondering verbroken is. Op het oogenblik bezitten wy nog steeds geen volledige woordenboeken en grammatica's van de talen der verschillende stammen die in ons grondgebied wonen. Thans zal het betrekkelyk weinig moeite kosten die te vervaardigen — over eenigen tyd is dat misschien niet meer mogel^k. Veel kostbaar materiaal voor de Studie der Zuid-Âmerikaansche talen ging reeds verloren, doordien men de waarde ervan niet besefte vöör het te laat was. Het is onze plicht te zorgen dat zulks in het vervolg niet meer geschiede, waar het in ons vermögen Figt dit te voorkomen. De woordenlijsten welke hieronder zijn afgedrukt, zijn de (nog zeer on volledige) uit- komsten van een eerste poging tot dit doel mede te werken. Ten gerieve van buitenlandsche taalbeoefenaars is de Duitsche vertaling bijgevoegd. Alle drie woordenlQsten ztjn byeengebracht tijdens de Tapanahoni-expeditie in 1904. Het Kcdiha (Karaîblsch of Qalibi) is opgeteekend, deels te Albina uit den mond van Kabel, kapitein der Indianen aan de beneden-Mai-ow^ne, deels op reis, medegedeeld door de ons vergezellende Indianen William en Johannbs, welke tbuisbooren aan de boven-Cottica. Met Earbl kon ik mU in het Neder- landsch onderhouden; W. en J. verstonden buiten hunne moedertaal slechts het Neger-Engelsch. De woorden en zinnen z^jn nagenoeg alle, na het op- schrijven door ze voor te lezen, gecollationneerd. Het Upurui (Oepoeroei, Oyana) is verzameld by de Indianen van dezen stam aan de Paloemeu. Eiders is reeds vermeld, hoe gering het verechil tusBchen üpurui's en Oyana's moet wezen (als het nog bestaat). Het Upurui is dan ook te beschouwen als een plaatseiyk dialect van het Oyana, en ik heb L A. f. E. XVII. Suppl. Alle drei Vokabularien sind wahrend der Tapana- honi-Expeditlon 1904 aufgenommen worden. Das Kalma (Karaibisch oder Galibi) ist teils in Albina aus dem Munde Kabls, des Kapitäns der Indianer am untern Maroni aufgezeichnet worden, teils unterwegs von den uns begleitenden Indianern William und Johannbs, welche Ihren Wohnsitz ursprünglich am obern Gottica hatten, mitgeteilt worden. Mit Karl konnte ich Holländisch sprechen; W. und J. verstanden ausser ihrer Muttersprache nur das Neger-Englisch. Fast alle Wörter und Sätze sind später collationniei-t worden. Das Upurui (Oyana) ist bei den Indianern dieses Stammes am Palumö gesammelt. An anderer Stelle ist schon erwähnt, wie unbe- deutend der Untei-schied zwischen den Üpurui's und Oyana's sein soll (wenn es einen solchen überhaupt noch gibt). Man kann denn auch das Upurui als 5 34 einen örtlichen Dialekt deze benatning aan het hoofd geplaatst, alleen omdat ze korter is dan de titel fjOyana van de Paloemeu". Met behulp van Coudbbau's woordeniyst was ik er in geslaagd het Oyana eenigszins te leeren spreken, en bediende m|j met de Upurui's uitsluitend van deze taal. Hoewel het gebruik van hetgeen Coudrbau „patois Boni-galibi" noemt, hier niet te vreezen valt 1), is het bijkans zeker dat müne zegslieden meer- malen een term gebruikten welke niet grammaticaal juist is, om zieh beter door mü te doen vei-staan. Het l'rio is verzameld bfl Majoli aan de Paloemeu, waarbü ik mö met de Trio's in een gebroken Oyana onderhield. Degene die zelf wel eens een taal heeft opgenomen, zal zieh met het bovenstaande een denkbeeld kunnen vormen van de wtjze waarop de vocabularia tot stand k warnen, hoeveel moeite zulks kostte, en hoe vêle onjuistheden er des ondanks in te ver- wachten zyn. Wie dezen arbeid nooit bfl de hand had, dien raad ik aan eens te lezen de voorrede van Prof. Dr. Karl von den Steinen's werk „Die Bakairi- Sprache" en „Unter den Naturvölkern Zentral-Bra- eiliens" blz. 78-81. GeHJk reeds bekend was, behooren de drie talen tot de Karaibische groep. In z\jn werk „Matériaux pour servir à rétablissement d'une Grammaire com- parée des dialectes de la Famille Garibe">) heeft Lucien âdam een grammatica samengesteld , geldend voor de toen ter tijde bekende talen dezer groep en tevens 829 woorden welke in verschillende vormen aan meerdere talen gemeen z\jn, in een „Vocabulaire comparé" vereenigd. Waar ik overeenkomst meende te vinden met woorden uit dit „Vocabulaire" is daar- naar verwezen; woorden welke ter vergeHJking kun- nen dienen, doch niet in het Voc. voorkomen, heb ik in de oorspronkelyke spelling opgegeven. Ik heb er naar gestreefd een cranscriptie te ge- bruiken, welke in Staat stelt de Indiaansche klanken ZOO goed mogelyk weer te geven. Hoewel de Neder- landsche spelw^ze zieh daartoe vi-y goed zoude leenen, is het niet wenschelük, dat men het aantal voor de Zuid-Amerikaansche talen gebezigde transcripties weder met een geheel nieuwe vermeerdere. Met Inachtneming van onderstaande regeis, zal de uit- vom Oyana betrachten, und ich habe die Benennung „üpurui" nur deshalb als Überschrift gewählt, weil sie kürzer ist als der Titel „Oyana des Palumö". Mit Hülfe des CouDBBAu'schen Wöiterveraeich- nisses war es mir möglich das Oyana ein wenig zu sprechen , und im Verkehr mit den üpuruis bediente ich mich ausschlieslich dieser Sprache. Obgleich der Gebrauch jenes Kauderwelsch, von Ooudbeau „patois Boni-galibi" genannt, hier nicht zu erwarten ist ')t darf man doch wohl mit Sicherheit annehmen, dass die Leute oft Ausdrücke gebrauchten, die nicht grammatisch richtig waren , nur um sich mir besser verständlich zu machen. Das Trio ist bei Majoli am Palumö gesammelt; ich bediente mich bei der Unterhaltung eines gebro- chenen 03'ana. Derjenige, der selbst wohl einmal eine Sprache aufgenommen hat, kann sich einen Begriff davon machen, wie die Vokabulare zusammengestellt wuixlen, wieviel Anstrengung es kostete, und wie viele Fehler man trotzdem darin erwaiten kann. Demjenigen, der nie eine solche Arbeit verrichtete, empfehle ich das Vorwort des Werkes Prof. Dr. Karl VON DEN Steinen's „Die Bakain'-Sprache", und „Unter den Naturvölkern Zentral-Biiisiliens" Seite 78-81 zu lesen. Wie schon bekannt war, gehören die drei Sprachen zur karaibischen Gruppe. In seinem Werke „Matériaux pour sei*vir à rétablissement d'une Grammaire com- parée des dialectes de la Famille Caribe"*) hat Lucien Adam eine Sprachlehre zusammengestellt, gültig für die zur Zeit bekannten Sprachen dieser Gruppe, und überdies 329 Wörter, welche in verechiedenen Formen mehreren Sprachen gemeinsam sind, in einem „Voca- bulaire comparé" zusammengebracht. Dort wo ich mit Wörtern aus diesem „Vocabulaire" Ähnlichkeit zu finden glaubte , habe ich dai-auf verwiesen ; Wörter, welche zur Vergleichung dienen können, welche jedoch nicht in dem „Voc." vorkommen, sind in der ui^prünglichen Schreibart gegeben. Ich habe mich bemüht eine Transcription zu ge- brauchen, welche erlaubt, die Indianischen Laute so gut wie nur möglich wiederzugeben. Obgleich die holländische Orthographie sich zu diesem Zweck ziemlieh gut eignen würde, ist es doch wünschens- wert die Zahl der für südamerikanische Sprachen gebrauchten Trariscriptionen nicht noch um eine neue zu vermehren. Bei Beachtung der hierunten ') De Aucaners spreken met de Indianen een dialect waarvan de woorden grootendeels aan het Neger-Engelsch ontleend zyn. ») Bibl. Ling. Amer. Tome XVII, Paris 1898. •) Die Aukaner sprechen mit den Indianern einen Dialekt, hauptsächlich aus Wörtern des Neger-Englisch zusammengestellt. - 35 - spraak voor Nederlanders zwaar kunnen opleveren. en Duitschers geen be- angegebenen Regeln wird Deutschen und Niederlän- dern die Aussprache keine Schwierigkeiten bereiten* Alphabet: a^ Oy u, üj ö, e^ L à, à, ô, g, 2, ï. h. Ä, g, /, ^. «, n, y. ty d, n, 8, r, Z, X, U p, b, m, w, Uit te spreken : tt als in hoed u „ „ rekruut Ö „ I, b6uk â „ „ Engelsch walk Ö jf yy muni § „ „ grooter \ „ „ wild h uitgesproken h g Fransche of Duitsche g X aïs in licAaam f! „ „ ew^fel 8 „ „ 8;erp h „ „ phmie. y „ n iaar A ongeveer = W, gevolgd door een nauw hoorbare t. De overige letterteekens hebben dezelfde beteekenis als in het Nederlandsch. Aile lettei-s behooren uitgesproken te worden; in kf eu enz. beide vokalen afzonderiyk laten hooren. - = klinker lang uitspreken. ' =r klemtoon. Wanneer de Indiaan een woord afzonderl\jk op- geeft, legt hü den klemtoon dikwtjls anders dan wanneer hü datzelfde woord in een gesprek gebruikt. De waarnemingen omtrent klemtoon z\jn dien- tengevolge onvolledig en het zou voorbarig zQn een vaste regel op te stellen. Ü is slechts aangetroffen in het Trio (T. m 168, IX 9, 18). / idem (T. x 6, 29, 31, 33, 150). f idem (T. x 7). d en X zun slechts aangetroffen in het Kalina. Ö der Trio's komt dikw|jls overeen met ö der üpurui's. BJjv. de ri vier Paloemeu noemden de U.*s Palumö, een enkel maal Palume, de Trio's Palumö. Geheel willekeurig worden r en î met elkaar ver- wisseld. De Upurui's doen in enkele woorden hetzelfde met h en s. Een Upurui vroeg my wat kapu en pakolo in m\jn taal zQn; hij sprak my hemel onmld- deliyk na als semélf huis als suisj en bracht het na aanmerking niet vorder dan s-hemel en s-huü. Den à — englisches a in walk ô liegt zwischen ö und e in hören § wie in grosser Ï „ „ englisches htU h ausgesprochenes h X wie in DacÄ fj „ „ Engel é französisches ch h spanisches n y englisches y in yard 8 fi-anzösisches ç X ungef&hr = rl -\- reduziertes t. Die anderen Buchstaben haben dieselbe Bedeutung wie im Deutschen. Alle Buchstaben sind auszusprechen ; in te, eu u.s.w. beide Vokale besonders auszusprechen. - = Vokal lang auszusprechen. = Betonung. Wenn ein Indianer ein Wort allein ausspricht, betont er dieses oft anders, als wenn dasselbe Wort in einem Gesprftch gebraucht vorkommt. Daher kommt es dass die Beobachtungen über die Be- tonung unvollständig sind, und es wäre voreilig schon eine Regel aufstellen zu wollen. ü ist nur angetroffen worden im Trio (T. m 158, IX 9, 18). X id. (T. X 6, 29, 31, 33, 150). f id. (T. X 7). d und X wurden nur im Kalina angetroffen. Das ö der Trios entspricht oft einem ö der Upurui ; z. B. die Upurui sagten Palumö oder bisweflen Palume, die Trio Palumö, Ganz willkürlich verwendet man r und 2, indem bald der eine, bald der andere Laut in demselben Worte gebraucht wird. Die Upurui tun in einzelnen Wörtern dasselbe mit h und s. Ein Upurui fragte mich was kapu und pakolo in meiner Sprache bedeuten; er sprach mir hemel nach wie sentes und huis (spr» - 36 - naam van onzen dokter, Vebsteeg, wist men met veel inspanning na te zeggen als ttücusüili. Over het algemeen zal men zien dat deze dialecten door dezelfde phonetische wetten beheerscht worden als de andere Karaibische talen. Op een enkele zaak möge hier nog de aandacht gevestigd worden: Een permutatie van .het type (t)-Äi-a (of d, o, u), Ühtira (of d, 0, m) trof ik aan in: Haus) wie sâu8, und nach einer Bemerkung meiner- seits, gelang es ihm nur s-hemd und s-häus zu sagen. Den Namen unseres Arztes, Verstbeg, konnte er nur mit grosser Anstrengung nachsagen als tükusUüL Im allgemeinen wird man bemerken, dass diese Dialekte von denselben phonetischen Gesetzen be- herrscht werden wie die anderen Karaibenidiome. Auf eine Sache möchte ich noch die Aufmerksam- keit lenken: Einen Lautwechsel des Typus ühki-a (oder d, o, u), {iyti-a (oder d, o, u) fand ich in : ka K X 176—191 = maken (machen) • ikia skya üya kiapok T, CJ Y = koejaké (tukan) tiapok T III 116 tchikio Carin. = Pulex penetrans süyd K V ^= » V sirikid K IV 25 = jaar (Jahr) sirietjo Kar. V. Coli ^^ 1} koepo »> v »» = boven (oben) ityupa K VIII 40 ^ 77 icati Cum. enz. = vet (Fett) iteati K III 73 = » maika-n U IX 8 = bitter (bitter) naUyvrTfibi ' K IX 7 ^^ » pingo Yao enz. = wild varken (Wildschwein) pindpä K V ^^^ »» M pakira K, T, ü V ^= »J V pcUchire Tamanaco ^^^ 11 11 Een permutatie van het type k-a (of o, u, V), Einen Lautwechsel des Typus k-a (oder o, m, Vj, ^ > -a (of 0, u, V) trof ik aan in: ^ | -a (oder o, w, V) fand ich in: kolepana T III 118 polepana T m 117 krisa Arekuna, Macusi = njam pirisa Carin. ^^ 11 prisa K VI ^^ 71 kahaya K VI = papaja mapaya T VI ^^ 11 éakola K III 67 = samulu K III 70 sakau K IV 39, Voc. 297 = zand (Sand) samu T IV 33 "^ 11 Een vereeniging van beide zou kunnen zun: Vielleicht ist eine Vereinigung beider Typen ent- halten in: copiori Carin koitydld K viii 55 = snel (schnell) - 87 - De talen waavvan woordenlQsten te m|jner be- Die Sprachen welche ich, durch mir zur Verfügung schikking stonden voor de vergeiyking, zqn de stehende Wörterverzeichnisse, vergleichen konnte, Yolgende: sind folgende: Caribisi, Âccawai, Macusi, Arecuna, Wayamara, Maiongkong, Woyawai, Pianoghotto, Tiverighotto; körte woordenlQsten , gepubliceerd door Rich. Schombubgk 1848, opgenomen in Mabtius, Wörtersammlung Brasilianischer Sprachen. Leipzig, 1867. A. ka wai i . . ( Rich. Schombubok, Reisen in Britisch Quiana. Leipzig, 1848. Arekuna ; «- oj A parai. !•. Cekvaux, Bibl. Ling. Amer. Tome Vin. Paris, 1882. 2". H. CouDBBAU, Bibl. Ling. Amer. Tome XV. Paris, 1893. 8«. 0. CouDEBAU, Voyage au Rio Curuâ. Paris, 1908'). Apiaka. Ehbbnbrigh, Zeitschrift fur Ethnologie. Berlin, 1895. Araquaju. Mabtius, Op. cit.*). A rar a. H. Coudbbau, Voyage au Xingù. Paris, 1897. Bakairi. 1«. v. n. Stbinbn, Durch Central-Brasilien. Leipzig, 1886. 2«. - - Die Bakairf-Sprache. Leipzig, 1892. G a rare en „indios del Opone". von Lbnobrkb, Zeitschr. f. Ethnol. Berlin, 1878. Carijona. Cbbvaux, Op. cit. hay m a enz. P. dr Taustb, Arte Bocabulario enz., Madrid 1680. (fac-similé Platzmann, Leipzig, 1888). Oumanagota. P. db Yangubs, Princlpios y Reglas de la Lengua Cummanagota. Madrid, 1688. (fac-similé Platzmann, Leipzig, 1888). Earaiben der eilanden (Insel-Karai ben): 1^. db Rochbfort (?), Histoire naturelle et morale des Iles Antilles. Rotterdam, 1658. 2°. NuMA Rat, Journal of the anthropological institute. London, 1898. Karaiben in Gentraal-America (ooi-spronkeiyk bewoners van St. Vincent) 1*. Galindo, Journal of the Royal Geogr. Soc. London, 1888. 2». Sappbb, Internat. Archiv für Ethnographie, 1897. Karaiben in Franse h Guyana (Galibis): P. la Sauvage, oorspronkeiyk Paris 1768, in Mabtius, Op. cit. 2«. Sagot, Bibl. Ling. Amer. Tome VIII, Paris, 1882. Suriname: V. van Koolwijk, Ttjdschr. van het AardrQkskundig Genootschap. Amsterdam, 1882. 2^. van Coll, Sanimee Karetaale Kalienja kapoewä itoorikö-me (Oatechis- mus). Gulpen, 1887. Britsch Guyana: Rich. Sghombubgk, Op. cit. Venezuela (Gariniacos): Cbbvaux, Op. cit. Macusi. P. Nattbbkb, in Mabtius, Op. cit. 2®. Rich. Schombubgk, Op. cit. 3*. H. Ck)UDBBAU, La France équinoxiale. Pails, 1885. Maquiritaré. Chaffanjon, L'Orénoque et le Caura. Paris, 1889. Motilonen. Jobgb Isaacs, medegedeeld door Ebnst, Zeitschr. f. Ethn. Berlin, 1887. Nahuquâ en Yanumakapû-Nahuqua. v. d. Stbinbn, Unter den Naturvölkern Zentral-Brasiliens. Beriin, 1894. Ouayeoué. l«. H. Coudrbau, La Fr. équin. 2^ 0. Coudbbau, Voyage à la Mapuera. Paris, 1908'). Paravilhana. Nattbbbr, in Mabtius, Op. cit. ^. 4. - ( 0. Coudbbau, Voyage au Cuminà. Paris, 1901 »). Pianocoto ) > j«© » / >) De naam van den slam was hier niet met zeker- >) Der Name des Stammes war hier nicht mit beid bekend. Sicherheit bekannt. *) Bevat vêle Tupi-woorden en zinnen. >) Enthält viele Wörter und Formen aus dem Tupi. ^ Uit ervaring de moeilQkheden kennende, aan het *) Aus Erfahrung mit den Schwierigkeiten des opnemen eener taal verbonden, wil het mü voor- Aufnehmens einer Spiuche bekannt, bin ich der komen dat de moedige reizigster vele woorden voor Meinung, dass die kühne Reisende mehrere Ojana- Pianocotö hield , welke inderdaad Ojana ztjn. Wörter, als zur Pianocotô-Spmche gehörend, ansieht - 88 - Pimenteira, Martiüs, Op. cit. Roucouyaansch of Ouayana. P. Rapport aan Z. Exe. den Gouverneur van Suriname van het Neder- landsch gedeelte der commissie belast met de exploratie van de rivier de Marow^jne. Bjjlage. 1862 ')• 2*. Cebvaux, Op. cit. 8^ H. OouDRBAu, aïs Aparai. Trio. Gbevaux, Op. cit.»). Yao. DE Labt, Novus Orbis. Leiden, 1638. In Lucien Adam's „Matériaux enz." vindt men nog vermeld werken over het Aocawai, Bonary, Cumanagoto (P. Ruiz Blanco en P. de Ta pia), Crichana, Ipqrocoto, Macusi (Barboza Rodbigubs), Guaque, Raraibisch der eilanden (P. Bbbton), Karaibisch uit Britsch Guyana, Palmella, Tamanaco, welke ik niet in de gelegenheid was te raadplegen. Woorden uit niet-Karaibisclie talen, welke ter vergelîjking vermeld z\jn, werden ontleend: Arawak. Schumann's Vocabularium, Bibl. Ling. Am., Tome VIIL Ouapichiane. H. Coudreau, La France équin. Oyampi, Emerillon. H. Coudreau, Bibl. Ling. Am., Tome VIII. Oyampi, Taino, Tupi. Martius, Op. cit. War r au. Rich. Schomburgk, Op. cit. Afkortingen (Abkürzungen in den folgenden Wörterlisten): (Insel-) Kai-aiben (H = language des hommes). Ap. = Apiaka Eil. Kar. = Eiland- (Inse Apar. = Aparai Gal. = Galibi. Ar. = Arai-a Mac. = Macusi. Araq. = Araquaju Maquir. = Maquiritaré. Bak. = Bakairi Motil. = Motilone. Car«. = Cartjona Nah. = Nahuquà. Cai-in. = Cariniaco Ouay. = Ouayana. Ch. = Chayma Parav. = Paravilhana. Cum. = Cumanagoto Pim. = Pimenteira. Voc. 273 = LuoiEN Adam's Vocabulaire comparé n». 273. K III 86 = Kaliiia, afd. m n«. 86. T = Trio. ü = Upurui. Fr. = Fi-ansch. Hell. =ä Hollandsch N.E. Port. = Portugeesch. Sp. = Spaansch. = Neger-Engelsch. De woordeniysten -zQn in de volgende afdeelingen gesplitst: I. Lichaamsdeelen en -toestanden van mensch en dier. IL Familie, sociale verhoudingen enz. III. Ethnographie. IV. Natuur. V. Dieren ) rr m tt i. ^- -,, ^ > K, T en U te zamen. VI. Planten > ' VIL Voornaam woorden. VIII. Getallen, b^woorden enz. IX. BijvoegHjke naamwoorden. 1) Destyds niet gepubliceerd; bevat 111 woorden en uitdrukkingen. ^ Het l\jdt thans geen twljfel meer, of de vrouw die Crevaux terugwees, bediende zieh van de Joeka- Indiaansche handelstaal, niet van het eigenlykeTrio; Verslag der Tap. exp. blz. 976. Die Wörterverzeichnisse sind in folgende Abschnitte eingeteilt: I. Körperteile und -Zustände von Mensch und Tier. IL Familie, Gesellschaft u. s. w. III. Ethnographisches. IV. Natur. V Tiere ) VI. Pflanzen S ^' "^ ""^ ^ zusammengefasst. VII. Pronomina. VIII. Zahlen, adverbiale Ausdrücke, u. s. w. IX. Adjectiva. •) Damals nicht publiziert; enthält 111 Wörter und Sätze. ^ Man darf jetzt mit Sicherheit behaupten, dass die Fi-au, welche Crevaux zurückvnes, sich des Juka-Indianischen Handelsdialektes, nicht der eigent- lichen Triosprache bediente; vergl. „Verslag der Tapa- nahoni-expeditie" Seite 976. - 89 - X. Werkwoorden en zinneu gerangschikt naar het werkwoord. Eenige gesprekken in het Kaiina z\jn intact ge- laten (K x n«. 868—409). De Nederlandsche vertaling geeft den zin zoo goed mogelijk weder, doch is niet altijd woordelijk juist. X. Zeitwörter und Satze, nach den Zeitwörtern geordnet. Einige Gespräche in Kaiina sind im ganzen ge- geben worden (K x n«. 868—409). Die deutsche Obersetzung entspricht, so gut es möglich war, dem Sinn der Ausdrücke, ist aber nicht immer wörtlich korrekt. K A L I N A. L Lichaam Huid Bloed Been, bot Hoofd Hoofdhaar Oog Wenkbrauw Ooghaar Ooi- Neus Mond Lip Tong Tand, kies Snor Baard Hals Boret Tepel if en ?) Buik Navel Navelstreng Hart Ingewand Sehender Arm Bovenarm Ondei-arm Hand Vingers, i. Duim II. III, IV, V Nagel m 1 papurl Körper. 2 a-pipea Voc. 267 Haut. 3 a-muinu-lu Voc. 217 Blut. 4 y-epo Voc. 122 Knochen. 6 a-ipo 6 a-yupà Voc. 291 Kopf. 7 y-iisäi Voc. 220 Kopfhaar. 8 i-enu-ru Voc. 115 Auge. 9 a-yeme-sulüku-ru Brauen. 10 a-y-epipàtl Voc. 138, 179 Wimpern. 11 pana-ri Voc. 246 Ohr. 12 i-ennata-ri Voc. 141 Nase. 13 ontâ'U Voc. 219 Mund. 14 a-issibiri pipe Lippe. 15 i-nüru Voc. 228 Zunge. 16 i-é-ri Voc. 124 Zahn. 17 apoUmruku SchnuiTbait. 18 y-etasi'pätd Voc. 137 Vollbart. 19 a-ikusa pipé Hals. 20 i'pàburlu Voc. 289 Brust. 21 a-manati-i^ Voc. 195 Brustwarze (<y u. Ö, 22 a-y-tiemba Voc. 160 Bauch. 28 bdivete Nabel. 24 imoi'impo Nabelstrang. 25 a-tulupä Voc. 289? Herz. 26 uiwbà Voc. 160 Eingeweide. 27 a-màta-U Voc. 212 Schulter. 28 i-apA-lé Voc. 34 Arm. 29 y-aha-lé Oberarm. 30 a-y-apo-li 31 Ory-amekon Zie (Siehe) T i 42 Unterarm. 82 y-éFia-li Voc. 105 Hand. 33 a-r-ena-li yuma^ Voc. 822 Finger, i. Daumen. 84 a-r-eha-li sigiri II. 35 a-r-eha-li kunali III, IV, V. 36 i-amusigli Voc. 105 Nagel. 87 o-amosigli yuma^ 38 nabele Voc. 260 Obei*schenkel. - 40 - Ealiâa. Been 39 osai-re Voc. 188 Bein. Voet 40 pulepurre Voc. 287 Fuss. Groote teen 41 pupu-lu yumu Grosse Zehe. Penis 42 alok-ri Voc. 49 * Vulva 48 mone Voc. 217 Scrotum 44 emti-ru Voc. 106 Uterus 45 yene Vergl. Voc Ü I 4, III 288, 241, 160, Km 84 187, 189, 192, 242 » Moedermelk 46 manati'l Zie n\ 21 Muttermilch. Urine 47 asiÄu-Ztt Voc. 58 Urin. Uitwerpselen 4Spikio Koth. Poot (vogel) 49 ise-ri Vogelfuss. Vleugel 50 apoli-ri Flügel. Vederen i 51 tonolà ipâtik i 52 ipeàU Voc. 315, 179 Federn. Staart (viervoetig dier. i 53 andegi'X ( 54 andëg-k Voc. 54 Schwanz (eines Säugetiers, vogel of visch) Vogels oder Fisches). Snavel (vogel) 55 piàti'li Voc. 279 Schnabel (Vogel-). Kam van den haan 56 ogiX korotâko e-mose- perere Kamm des Hahns. Keellel 57 enaaase pereri Kehllappen (Vogel). Ei (vogel, amphibie) 58 i7nà Voc. 174 Ei (Vogel oder Amphibie). Gifttand (slang) 59 tàkoné àkàyu Zie K X 250 Giftzahn (einer Schlange). Vischschub 60 wàtà i-pipA Fischschuppe. Vin < 61 apéUiri wàtà \ 62 w&tà apàlirri Flosse. Graat 63 i-epà Gräte. Schaar van een krab 64 kiAsaa apâtaUrë Voc. 279 Schere einer Krabbe. „ „ „ schorpioen 65 sibirii apätaUri „ eines Skorpions. Slakkenhuis 66 atUa piped Schneckenhaus. Koemelk 67 paka manati-l Kuhmilch. Koorts 68 te-kému-ne ame Voc. 76 Fieber. Hoest Husten. Kiespfjn 70 y-e-rX y-étumbe-na Zahnweh. Zwangerschap 71 mun(htâ Voc. 217 Schwangerschaft. Bevalling 72 t^wïcwMl Niederkunft. K.II. Man 1 toâkU Voc. 49 Mann. Vrouw 2 uoli Voc. 154 Weib. Oude man 3 tampâko Voc. 809 alter Mann. Oude vrouw 4 ndpAkA Voc. 225, 226 altes Weib. Kind, jongen 5 pUani Uii7, Kxl67,291 Kind, Knabe. Mei^e 6 amuyoku Voc. 101 ? Mädchen. Vader 7 papa Vater. Moeder 8 tata Mutter. Grootvader, ook titel waar- 9 tamusi Voc. 809 Grossvater (auch Titel womit mee men een ouderen man einen älteren Mann man aanspreekt.' anredet). - 41 - Kaiina. Grootraoeder 10 plpi Grossrautter. Ooni \ 11 jawd \ 12 jad ^ Akawai yttauh \ Nah. dttüa ( Eu. Kar. H. ydo Oheim. Tante US wàpà \ 14 todpui Akawai waapo Tante. Schoonvader (van den man) 15 imetamtdu Schwiegervater(de8M Schoonmoeder(» „ „ ) 16 imenati Schwiegermutter („ Echtgenoot 17 mitand Gatte. Hjj is mQn echtgenoot 18 môse Urind Voc. 175 er ist mein Gatte. Echtgenoote 19 mitand Gattin. zy is mQne echtgenoote 20 mdse au-puUi Voc. 288 sie ist meine Gattin. Weduwnaar 21 irpüim nrirovnbui Witwer. Weduwe 22 inamboi n-ircmlbui Voc. 225 Witwe. Zoon 28 Uri Voc. 265 Sohn. Dochter 24 wawa Tochter. Broeder 25 yaya Maquir. yaya Bruder. Oudere broeder 26 yala 27 séiwo < Akawai sayawa ' Carin. ächeo. MacuMTii) älterer Bruder. 1 Jongere broeder 28 pi^id Voc. 265 jüngerer Bruder. Zaster 29 y-enautik Voc. 110 Schwester. Oudere zuster 30 wawa ftltere Schwester. Jongere , 31 èum jüngere Schwester. Neef (zoon van broeder 32 püid Voc. 255 Neffe. of zuster) Nicht (dochter van broeder 33 mia Nichte. of zuster) Zwager 84 mitatcq 35 ebarfo Schwager. 36 pamu Eil. Kar. ibâmouï Schoonzuster 37 yeru^u Schwägerin. Hoofdman, kapitein. 38 iopo^dW Häuptling. 39 kapUirf (N.E.) De Gouverneur van Suri- 40 iopotoK fe/cd/c« der Gouverneur Surii name Vriend, kameraad 41 y-akdno Voc. 6 Freund, Kamerad. Vöand 42 tionnonoke Zie K. X 378 Ch. me enojo = vyani- quetaz, enz. Apar. Curuä ennemis = achine nonogue Eil. Kar. H guerre = nainkon Feind. Oorlog 43 aZintu^a^u Krieg. MedicQnman 44 piai Voc. 264 Zauberarzt, Geest, spook 45 a/ratom^o Voc. 2 • Bak. kxatöpa Eil. Kar. H. akambouë Gespenst. 1) Waar het tegendeel niet bitjkt, zQn de Macusi- woorden ontleend aan de vocabulariön van Nattbbeb en ScHOMBUBGK, dus in Duitsche spelling. I. A. f. E. XVII. Suppl. Wo nicht aus dem Texte die französische Aus- sprache hervorgeht, sind die Macusi- Wörter den Vokabularien Nattebbb's und Sohombübok's ent- nommen worden. 6 - 42 - K a 1 i fi a. Oeneesmiddel 46 àpiwanâ Genezingofgeestbezwering 47 yuku met wespen Naam 48 éti M\jn naam 49 au i-étê Taal 50 aida Papier 51 kaleta Betaling 52 sepeima Koopwaar 58 kalama Geld 54 plata Dans 55 uano Groot dansfeest Galibi, Karaib Arowak Blanke Neger 56 pàtàsu tianâ 57 kalina 58 aluwago 59 paranag§l { 60 mékolo f 61 mâti Voc. 91 Zie Kx 250 Voc. 129 Voc. 828 (Sp., Port.?) Voc. 90 Zie K X 277 (Sp., Port.) Voc. 274, 197? Apar. Ouruà ouano Arznei. Heilung oder Geisterbe- schwörung mittelst Wespen. Name, mein Name. Sprache. Papier. Bezahlung. Handelsartikel. Geld. Tanz. grosses Tanzfest. Galibi, Karaibe. Arowak. Weisser. Neger. K, ni. Dorp 1 lœtyàbâ Dorf. Huis 2 autà Voc. 142 Haus. Huisje van den medicgn- 3 tokai Häuschen des Zauberarztes. man Deurgat 4 péna Voc. 256 Tûrloch. Dekking: komboe-bladeren 5 komti-y-aU Dachbedeckung : Eombu- blätter. makka- „ 6 murumuru y-oM „ Makka-blätter. tas- „ 7 wd-y-ali Tas- Afdakje voor den nacht 8 pcUaya Voc. 253 Schutzdach für die Nacht. Drievoet om hangmat aan 9 akuli pupulu Dreifuss um die Hängemat- te hangen ten aufzuhängen. Indiaansche stoel, bankje 10 miUe Voc. 216 Indianischer Stuhl, Schemel. Xatoenen hangmat: van 11 patï Hängematte aus Baumwolle : netwerk 12 apina Oarin. œunimiacoy nimir aus Netzwerk. idem van doek ; 13 ninäkd 14 nimàkà 15 koryâri acoj poüati mimiaco; Tupi. Qossypium = aminiü enz., Oyampi nimo. idem aus Tuch. Eoijaal [ 16 koryâli 17 kuMla Voc. 84 Kanu. Eano van boomschors 18 uewe Tpipd kuliàîa Bindenkanu. Verhoogd boord der koijaal 19 simalüba erhöhter Rand des Kanus. Zitbank voorin 20 aponï Voc. 80 Bänkchen im Vorderteil. Parel, pagaai 21 àbokuUya Voc. 31 Ruder. Eoela, stok om te boomen 22 kula Stange zum Fortschieben des ' Kanus (Schiebstange). Mast 23 pira-i-^pui Mast. Zeil 24 pira (Sp. vela) Segel. - 43 - Ealiôa. Roer 25 simAna (Sp., Fr.) Steuer. Lading 26 kyXiàla tana Ladung. Stuurman 27 kulidla ufiâi Steuermann. Menschen voorin 28 epidtüi pâ-nà. im Vorderteil rudernde Leute. VischlUn 29 kowai amâH Voc. 167 Angelschnur. , haak 80 kowai Voc. 75 Angelhaken. n aas 81 kowai sapcUi Voc. 36 Fischköder. n net 32 aepi Fischnetz. Rieten fuik 38 baksita (Sp., Port.,N.E.) Fischreuse von Rohr. Stok 34 putu Stock. Wandelatok 35 uewe tâpAsa Spazierstock. Boog 36 ulaha Voc. 321 Bogen. PÖI 37 pliua Voc. 288 Pfeil. Ptjlpunt van bamboe 38 siparali T. Ill 20 Pfeilspitze aus Bambus. Lange pQlpunt van bamboe 39 lapa lange Pfeilspitze ausBambus. Stompe pölpunt 40 tapire stumpfe Pfeilspilze. Pyipunt van Ijzer 41 tukusi eiserne „ Driepuntige pijl 42 9àmà T. ni 23 dreispitziger Pfeil (eiserne (Vizeren punten) Spitzen). PÜlgift, Curare 43 uralt Zie VI Pfeilgift, Curare, Geweer 44 arkctbussa (Sp., Port.) Gewehr. Kruit 45 kulapala (Sp., Port.) Pulver. Patroon 46 kartoeé (N.E.) Patrone. Knots 47 aputu Bak. au)âU) Cb. apueeana Eil. Ear. poutou Keule. Stalen byi 48 UlrUÏ Voc. 169 Beil von Stahl. Steenen bijl 49 ui'X Voc. 159 Steinbeil. Kapmes, houwer 50 supara (Sp., Port, Fr.) Wald messen Mes ibl maria f52 malia Apar. Guruà, Garin., Gh., Parav., U., maria Messer. Akawai, Ouayeoué, mari T. maya Scheermes 53 mawassa (Sp., Port.) Rasiermesser. Schaar 54 î(;e?asi Voc. 168 Schere. Siypsteen 56 sept Voc. 92 Schleifstein. Hamer 56 /Cß&töa Hammer. Haraersteel 57 pci Hammerstiel. Naald 58 akÜ88a (Sp., Port.) Nadel. Speld 59 pint (N.E.) Stecknadel. Eostgrond 60 mana Voc. 193 Acker, Pflanzung. Spljs, levensmiddelen 61 aZepa Voc. 127 Speise, Nahrung. Di*ank 62 u^d/cu Voc. 166 Trank. Eassave, Eassavebrood 68 alqpa Mandioka, Madiokafladen. Eassavemeel , koeak 64 ;^24a/c;^a Ouay. coucM, T. m 59 Mandiokamehl. Drank van: kassave en zoete pataten, gekookt i 65 kaèiri Trank aus: Mandioka und f 66 Mpdnd süssen Eartoffeln, gekocht en 2 dagen gegist, und 2 Tage gegoren. idem, doch 1 dag gegist, 67 sakola Voc. 298 Idem , jedoch 1 Tag gegoren. kassave, gebakken, dan es paya Voc. 252 Mandioka, gebacken, dann gekookt en 9 dagen ge- gekocht und 9 Tage ge- gist (schuimt), goren (schäumt). idem, doch korter tQd 69 patu^ri, paitoaru Voc. 252 Idem, jedoch kürzere Zeit gegist, gegoren. - 44 - Kaiina. Ochtenddrank : Kassavein 70 samidu Bak. sdmu Morgentrank: Mandioka in water, met suiker Wasser mit Zucker. Komboe met bakoye 71 komu malo pcdulu Kombu mit Bakobe. Gerookte visch 72 andkapo geräucherter Fisch. Vet 78 Ueati Voc. 72 Fett. Pepersaus uit kassave-sap. 74 kassiripo Pfefiferbrühe aus Mandioka- Saft. Sterke drank (dram, tafla) 76 hranmni (Holl.); Mac. blandinâ Schnaps, eine Art Rhum, etc. Zout 76 waeyd Oarïn. bùU> Salz. Barbakot (rooster om visch 77 8ula Eil. Kar. youla, U. m 95 Bratrost. of vleesch te rooken) IJzeren plaat om kassave- 78 alino Voc. 48 eiserne Scheibe zum Backen brood op te bakken. der Mandiokafladen. Vuurwaaier 79 wâli-wâli T. III 71. Feuerf&cher. Aarden pot 80 mmale Tontopf. Groote aarden pot, waarin 81 samaku Voc. 214 grosser Tontopf, in dem vroeger de kasjiri bereid früher die Kaschiri be- werd reitet wurde. Aarden schotel < 82 preti i^pkti (N.E.?) Tonschüssel. Aarden kruik 84 tunoryéne Zie K. I 45 Tonkrug. Penseel voor het beschil- 85 agami apussapo Pinsel zum Bemalen von deren van aardewerk Töpferwaren. Roei-spatel 86 Urë Rührspatel. Ealebas 87 kuai Kürbis. Kassave-rasp 88 %oàkuya Mandioka-Reibe. „ -pei-8 89 matapi Apar. Curuà, Trio id. „ -Presse. „ -zeef 90 manaH i 91 wemâ f 92 wayàliinbeâ. Voc. 194. „ -Sieb. Draagkorf Tragekorb. Vierkante waterdichte korf, 93 yamatu viereckiger wasserdichter pagaal Korb, Pagal. Hand van Europeesch 94 baskita (N.E.) Korb europäischer Herkunft. maaksel Eatoen in alle vormen Zie VI Baumwolle in allen Formen. Bai katoenen draad 95 kunulima Arawak kunnulima Baumwollenknäuel. Spoel voor katoenspinnen 96 kuUa Spinnwirtel. Zyigras, pita Zie VI Agavefasern. Touw ; 97 kulawa 98 kabuya Zie VI, Zeilgras Voc. 60 Seil. Tabak Zie VI Tabak. Ind. sigaret 99 ulemali tamui Zie VI, Man-barklak Ind. Cigarre. PÖP 100 pipa (N.E.) Pfeife. Roekoe-verf Zie VI Rukufarbe. Arendsdons om het hoofd- 101 maliti T. III 103 Adlerflaumfedern die man haar raee te beplakken Ü. III 137 / Ar. yemcat 1 Bak. ekdéi \ Ch. amacaz aufs Kopfhaar klebt. Kam 102 o^fkai / Cum. amacachi 1 Tamanaco amacacei IT. m 104 U. III 138 Kamm. 45 - Kaiina. Spiegel Kamisa, kalenibé Vrouwenschortje Katoenen beenband (Halssnoer van) bruine kegelvormig geslepen zaden, Jobstranen, zaden van Coix Lacryma L., cylindrische zwarte zaden, zeer f\jne id., kralen 'Stalen lip-speld Vingerring Eur. hoed Eur. kleederen Eur. kous, schoen Veeren danshoed Beenband van rinkelende zaden Bamboe-fluit Ind. trom Rammelaar 103 spikri 104 kamisa 106 kwéyu 106 9épu 107 tapii'tapu 106 tawasi 109 safru 110 aruwépi 111 kaauru Als n«. ö9. 112 ahatand 113 éambrerâ 114 vooômo 115 aabatu 116 sambrerä 117 karawäsi 118 sinuli 119 samula 120 maraka (Holl.); Garin. ^cAiptAitri Gal. Boyer st^tgruM Spiegel „ Biet sibigri (Sp., Port.) Voc. 145 ü.iii 148 (Sp. Port.) Voc. 272 (Sp., Port.) T.iii 165 (Sp., Fr. ?) Mac. zambold Trio, Tupi idem Frauenschûrzchen. Wadenband. (Halsband aus) braunen kegelförmig geschliffenen Samenkörnern, Samen von Cknx Lacryma L., cylindrischen schwarzen id., sehr feinen idem., Glasperlen. Lippennadel. Fingerring. Eur. Hut. Eur. Kleider. Strumpf, Schuh. Federkrone. Beinband aus rasselnden Samen. Bambusflöte. Ind. Trommel. Rassel. K. IV. Hemel 1 1 kapu ' 2 kahu Voc. 67 Himmel. Wölk 3 kapurutu Wolke. De lucht is bewölkt 4 i'kapurutu der Himmel' ist bewölkt. Ochtendnevel, mist 5 kamérm Bak. kxomita 'Eil. Kar. kemerei Frühnebel. De hemel is helder, ik zie 6 erome irupa-bole der Himmel ist klar, ich de sten-en n-emamu-i kau-na, sirika a-ene yupumbo sehe die Sterne. Wind 7 pepetyo Voc. 258 ' Wind. Zon 8 weyu Voc. 165 Sonne. De zon komt op ( 9 weyu n-^aka-i i 10 „ n-ehaka-i die Sonne geht auf. De zon gaat onder 11 toeyu ken-isa-n „ „ „ unter. Ochtend 12 kokorone Voc. 74 Morgen. Middag, namiddag 18 kone Mittag, Nachmittag. ITamiddag 5—6 u. 14 kohe e-wcUuma-wa-po Voc. 14 Nachmittags 5—6 U. Avond 15 koko Voc. 74 Abend. Middernacht 16 iraoni Mitternacht. Nachts 12-4 u. Zie K. X 340 Nachts 12—4 ü. Nanacht 4—6 u. Zie K. X 841 Ende der Nacht 4—6 U. Maan 17 nunä Voc. 227 Mond. Nieuwe maan 18 tavoalume nunä Voc. 14 Neumond. Het is wassende maan 19 koromoni n-ehaka-i der Mond nimmt zu. - 46 - Ealina. Ik heb al lang gezien dat 20 pendld 8^ne-ya nunu icli habe schon längst be- de maan begint n-ebaJca-i merkt dass der Mond zu* nimmt Volle maan 21 oioàla nànà kànâsa K.X 136 Vollmond. Afnemende maan 22 nunà nrima-ti teraba K.X 51—56 Abnehmen des Mondes. Ster 2Ssirika Voc. 304 Stern. Melkweg 24 nunà akole Zie no. 37 .Milchstrasse. Jaar 25 sirikià Jahr. Maand 26 nunà Monat. Week 27 wiki 28 oun tyoima mamoîé (N.E.) Voc. 99 Woche. Dag 29 àiDi kulitya Voc. 82 Tag. Droge tjjd 30 weyu-yaka Trockenzeit. Regenttjd 31 k§nop(hyakâ Regenzeit. Regen 82 k^ôpo 38 knâpo Voc. 77 Regen. 