The memorandum of Commissary J.A. de Mist, containing recommendations for the form and administration of government at the Cape of Good Hope, 1802
De Jacht op allerlei soort van wild gedierte, levert, niet alleen voor de consumptie der Ingezetenen eene overvloedige 1 Gebrek en duurte aan Slagtvee — uit oorzaak der wanbetaling der slagters aan de Boeren, en vexatien omstandig, SI. Br. I D. Fol. 59 p.v.. Na de goede reussite van de Commissie van Wagenaar kwam de prys weer op i str. het pond ib. 235 p.v., zie het Rapport vnn Wagenaar in den Bundel van Graaf Reinet, Sub. P. vooral in fin er behoorde parate executie te zyn op de Slagters briefjes. Gebrek en duurte van Boter — aanbestedingen daar van eng. SI. II D. Fol. 12, p. 10, 168-172, 173. Het.Dassett-Eiland geschikt tot schaapen teelt E. 73-76 cav.telen by desselfs concessie te observeeren ib 78 seq Het.Dassett-Eiland geschikt tot schaapen teelt E. 73-76 cav.telen by desselfs concessie te observeeren ib 78 seq De mooglykheid om aan de Kaap zelve duigen vot Vaativerk in de Boschen te kunnen kappen wordt door den Raaci van Policie g3-avoueerd A. 54 p.v. Vischerei. 53 hoeveelheid, Harten, Haazen, Konynen, Veldhoenders, en eene menigte soorten van allerley eetbaar Gevogelte op, maar ook geeven de veelerlei soorten van Antilopes, Springbokkenr Ezels, Tygers, Leeuwen, Luipaarden, Wilde Katten, Elephanten, en wat dies meer zy, voor de, zeer juist treffende Landbewooneren en Hottentotten, eenen voorraad van allerlei Huiden, Peltereien, en Elephantstanden, die reeds sederd een geruimen tyd, een tak van handel hebben opgeleverd, en die alleen meerdere vryheid en aanmoedig behoeft om anmerklyke voordeelen te kunnen opwerpen. § 49. Vischerei. De Vischerei, rondom den Caabschen Uithoek, geeft, voor de consumptie der Ingezetenen eenen ruinen voorraad van allerlei smaaklyken visch. Doch de Walvisschen, wel de Cagelotten en Noordkapers, zijn er in zulk eene menigte, vooral noordwaards op, naby, en in de Saldanha en St. Helena's baar en St. Helena's baar, dat de Engelschen en Americaanen, met eene menigte vaartuigen, aldaar ter valvischvangst komen, en zich van eene aanzienlyke party Traan en Spermaceti voorzien. De O. I. Maatschappy had zich deze vischerei, en het Robbenslaan, uitsluitend voorbehouden. Doch Commissarissen General hebben, geduurende hun verblyf aan de Cab, uit overtuiging van de schaadelykheid van deeze uitsluitende vischerei, en robbenslag voor de Compagnie, in 1792, dezelve voor de Ingezeten opengesteld; doch het systema van commercieel Bestuur, meermaalen door ons niet gunstig beordeld. Dwong hun, om deeze vryheid aan 1 Over de Walvischvangst A. 52-65, en het Reglement van 1791 daar op 72-87. Vooral ook de Miss, van den R. van Pol. met consideration daar op 89-98. Miss. v. Comm. Gen. daar op 99, met het effective Placat A. 105 seqq — 140 en alteratie van 356. Art. 147. Aanbestedingen van Traan-leverantie, SI. II D. Fol. 176. De Walvischvangst is met succes gerererde door H. J. Fehrsen en Comp. — hy kan al de traan voor Indien nodig leveren a 10 St. de Kan. ibid 179 A. 55. p.v. In 1793 zyn genoomen twee Fransche Scheepjes met Spermaceti, Traan. en Baarden by la Goa gevangen, SI. I D. 120. Moeielykheid tegen de reussite van den Walvischvangst, SI. I D. 254 De vreeze, dat door eene ruimere concessie van den daar toe nodige scheepvaart, den handel der Ingezetenen zich verder zou kunnen extendeeren, dan het belang der geoctroyerde Maatschappy kon lyden, en ook den sluikhandel in verboden koopmanschappen bevorderen, beperkte deze vryheid weder zodanig, dat men daar van niet al dat nut verwagten kon, waar voor deezen tak van neering en handelanders vatbaar is. Het uit zenden door Engelschen en Americaanen van eene menigte schepen, duizenden mylen ver, om daar ter Robbenvangst te gaan, en die dan noch de Traan, binnen de boor den hunner schepen moeten kooken, en, kan hun de vaart zelve al niet belet worden, doch echter, zu wy hoopen altyd verplicht zullen blyven, dit alzo te moeten doen, leverd Onzes crachtends, het sprechenst bewies op, dat er, zo als men zegt, honing in de bloem is, en dat die honing dus, met oneindig meer voordeel, en met minder gevaar door de eigen caabsche Ingezetenen, daar uit zal kunnen gehaald worden. Als het Gouvernement het systema van enen meer vryen handel voor de Caabsche Ingezetenen zal hebben geadopteerd, zal ook dit important Artikel, van zivelte die faciliteit moeten komen, die wy, voor ons, daar in wenschen. En in dit vooruitzicht, zy het ons vergund, hier nochmaals te doen gevoelen het gewigt der aanmerkingen, nopens de zo noodzaaklyke aanplanting  traankookery. Zodaanige aanplanting in den omtrek der Saldanhabaay — en, is het mooglykhet derwaards leiden van een canaal zoet water, uit de, anderhalf uur van daar gelegen, klipfontyn, of uit de Bergrivier, zou de goede reussite dezer traankookery, daar ter plaatse, niet weinig bevorderen. § 50. Generaale opgave van Producten. Men kan geen beter, noch algemeener begrip van de hoeveelheid, en het aanbelang van het deeze voordbrengzelen en grond rykdom doen vormen, dan, door hier in te voegen eene omcieele lyst, van het geen in 1793, daar van, aan de Caab gevonden wierd; zie hier dezelve: 1 Verhaal van voordeelige Robben vangst door de Engelschen, die in 3 jaaren van Tompsons Eiland 27° 28 Z.B. wel 21000 Robbervellen verzonden F. 232. 2 Zie de aantekening by §45 fol. Generaale Opgave van Producten. 55 Totaal 15,435 Paarden. Totaal 82,110 Runderen. Paarden. Aan de Caab.. 5,044 Stellenbosch.. 6,772 Zwellendam.. 1,815 Graaf Reinet.. 1,804 Runderen. Aan de Caab.. 6,570 Stellenbosch.. 22,155 Zwellendam 18,462 Graaf Reinet 34,923 Schaapen. Aan de Caab 19,581 Stellenbosch 111,217 Zwellendam 63,212 Graaf Reinet 281,195 Varkens, in 't geheel no stuks bekend. Wynstokken. Aan de Caab 863,000 Stellenbosch 907,300 to samen 1,770,300 Wynstokken. Die. van Zwellendam zyn daarby niet opgegeeven. Leggers Wyn. Aan de Caab 544 Stellenbosch 5,330 to samen 5,874 Leggers Wyn. van Zwellendam, als boven. Mudden Tarwe. Gezaaid. Gewonnen. Aan  gezaaid 31,571 gew. 129,597 18 2 106 40 20 gew. 146 326 6 6,836 35 332 gew. 6,871 1 Rhenius in zyne Miss, aan de Milit. Commissie van Decb. 1793 zegt. Runderen 83,464, Schaapen 476,321 en noemt dit, hoe groot betaling ook zy, niets in comparatie van het effective getal, het geen verzwegen wordt, om eenige betaling uittewinnen. Agter het Rapport dier Commissie. 5 6 Memorie over de Caab. Omtrent welke opgave, wy echter moeten reflecteeren, dat ons het getuigenis van, thans zich in het Vaderland bevindende Ingezetenen van de Caab, aan welke wy deze lyst vertoond hebben, zeer probabil is voorgekomen, daar in bestaande : dat deze opgave gevraagd, of immers Beantwoord zynde, in het denkbeld dat dezelve zou moeten dienen, tot een basis, van een of andere, nieuw intevoeren belasting, by lange na, het echte en waare getal van elk artikel niet bevat, 't geen men veilig met veele duizenden, elk, mag vergrooten : neemende tot voorbeeld, alleen het, niet noemens waardig getal van no varkens, die echter, met duizenden aan de Caab gevonden worden, als zynde de zogenaamde speen-varkens, aldaar een zeer gewoon, en niet kostbaar, eeten. En deze remarque, zet dan aan de waarde, en de hoeveel-heid deezer producten, niet weinig gewigt by. § 51. Middelen van verbetering. Uit deze Tabelle, zal elk landbouwkundige, ras kunnen opmaaken, de naturly ke vruchtbaarheid van den grond (onaangezien alle de tusschen liggende dorre en onvrucht- baare streeken) die meest-al, alles van zelven en vrywillig opgeeft, zonder door kunstmiddelen, die men niet rekend aldaar te behoeven, eenigszints te worden geholpen. Het is echter de plicht van een wys Bestuur, alle middelen te doen werken, om zulk een milde Natuur te hulp te koomen. En daar toe, zouden mischien de volgende kunnen dienen: le. Dat de Landhoven, of Boeren plaatsen, voordaan in eigendom — en niet meer in leening gegeeven wierden. Het behoest geen betoog, dat een Huisvader zyn eigen erfdeel, en het toekomstig bestaan zyner kinderen, beter behandelten en bebouwd, dan eenes anderen stuk goed, waar van hy alleen het Dominium Ulile heeft, en waar van hy alle dagen kan ontzet worden. In dit derde, gelooven wy (zonder, voor als noch iets diergelyks, ten opzichte der geheel anders gesitueerde, en bevolkte Indische Eilanden en Etablissementen, te willen beslisschen dat de Caab, volmaaktelyk met de west-indische landbouwende Colonien kan worden gelyk gesteld. 2e. Dat derzelver extensie minder groot zy. Zes, Acht, Of tien bewohnen van duizend morgen Land, met oordeel tusschen dezelve verdeeld, zullen, niettegenstaande de meerdere monden die zy moeten spyzigen, oneindig meer producten, van deze oppervlakte leeveren, dan wanneer zulk een te groote Cap Land, aan eenen Landbouwer in gegeven word. De R. v. Pol. zegt zelfs, dat er onder de reeds uitgegeven Velden nog meenigvuldigen zyn, waar over de Ploeg. nog nimmer is gedreven, B. 22. Verbetering van's Lands Producten. 57 Be. Dat elken Eigenaar genoodzaakt worde, zo veel mooglyk, zyne hoeve, rondom met boomgewas, gragten, gruppels, wallen, of welk soort van vredingen den aart van het Land toelaat, afperkt — en dan binnewaards zyn eigendom weder, in kleinere ak. Kers verdeeld, waar uit deeze avantages te wagten zyn : a. Dat er tusschen de Buuren minder questen over de limitscheidingen ontstän zullen. b. Dat het vee van elken Landman, minder zal af- dwaalen, en de kudden met minder kosten en waakzaamheid, zullen kunnen worden saamgehouden. c. Dat het schadelyk wild gedierte minder gemakt acces tot zodanige afgeperkte hoeven hebben zal. Das men, door het graven van wateringen, slooten of kommen, het nodige zoet water, beter binnen elke hoeve zal kunnen leiden en bewaaren. Dat men, door het rundvee, in beperkte stukken grond te laaten weiden, en dan geduurig van het eene, in het andere stukte verslaan — de weiden zel, oneindig zal verbeteren, en met de tyd veel verbeteren, en met de tyd veel verbeteren. Dat melk. boter en kaas, door dezelve oorzaaken zullen moeten verbeteren en vermeerderen — en het melken voor de landlieden, als nader by huis, oneindig gemaklyker worden moet. En dat op deeze wyze, toereikende mesthoopen kunnen worden verzameld, en, daar zulks door den aart van den grond, en genoegzaame vochtigheid, met nut geschieden kan. Over here het land gestrooid, het welk op een veelvuldiger voordbrengzel van het zaykoorn of gras gewas, een onmisbaar effect zal moeten heben enz., enz. Dat men alomme in deeze Republik, of ook van elders, jonge Landlieden, liefst gehuuwd, engageere, om zich an de Caab, ter landbouw, te gaan etablisseeren, op favorable condition, van een stuk lands, in eigendom te zullenbekomen — met bouwgereedschappen — eenig vee, en zaad-koorn, en onder toelage van eenige jaaren vrydom van lasten, zenz. Dat men premie van Eer, uitlove, aan zulken, die, na een bepaald aantal jaaren, van eenen nieuw uitgegeven grond, eene zekere hoeveelheid graan, vee of wyn, ter markt aanvoeren. Memorie over de Caab. Dat men proeven Neeme, om allein soorten van fransche of andere Europische wynstokken, aan de Cap te planten, en prem geeve aan hem, die, na verloop van een zeeker getal jaaren, het succes dier planting kunnen aan-toonen. "Dat gelyke proeven genomen worden, met het planten van Katoen, Indigo, Thee, Suikerriet, en alle andere planten uit Indien of Europa, waar voor de gematigde luchtstreek van den caabschen Uithoek vatbaar en geschikt is — of door kunstmiddelen geschikt gemaakt kan worden. "Dat, vooral in de afgeleegenste streeken van Graaf Reinet, de kunst van het bereiden van Leder, en conserveeren der Huiden en Peltereien, der in menigte zich daar ophoudende wilde dieren, worde aangemoedigd en volmaakt. "En dat, door een ruimer toetestaane vrye vaart, en communicatie te water, tusschen die districten en de Caabstad, den aanvoer van hun Vee, Huiden, Peltereien, Elephans-tanden, enz., enz., gemakt en minder kostbaar gemaakt worde. Welke vart aan dezelve te gely." K, allerlei levens-noodwendigheden, met minder kosten zal kunnen aan-brengen. Lo. En dit laatste is van meer belang, dan men in den ersten opslag zou denken. Den onbeschaafden staat, waar in die afgelegen Colonisten, tot noch toe gehörden zyn, heeft hun al zeer naby gebragt an de rouwheid der, rondom hun liggende Caffers, Tam-bookes, Hottentotten, enz. Behalven het schaadlyk effect hier van op hunne moraliteit, en onderwerping aan behoefte wetten en authoriten, heeft hun dit, tot noch toe, ook mindere behoeften doen kennen en vraagen. Dit moge nieder den Dichteren en Romansschryveren als een geluk voorkomen: een staatsman zal deswegens anders denken. Wystemmen gaarne toe, dat het exces van behoefte niet altyd voor geluk mag gehouden worden, en even zeer tot bederf van zeden, verzwakking en verwyfdheid kan contribueeren: doch dit vind meest alleen in groote steden, en zeer zelden ten platte land. Eenige toepassing; het tegenoverstaand uiterste is even schadelyk. Met kennen aan, en verlangen naar behoeften, groeit tevens de gedwongen noodzaaklykheid, om, door arbeid en vlyt, de middelen te bekomen, door welke men zich die behoeften kan aanschaffen. Deze noodzaaklykheid is by het gansche Menschdom, het doorgaande motif van al het zwoegen en ploegen om ryker te worden, dan men is. En alle die poogingen, duizend en duizend maalen dooreen gekruisd, hebben de geboorte gegeven aan allekunsten en wetenschappen, en aan die oneindige genietingen, die men by beschaafde volken aantreft. Deze zyn de eenigste dryfveeren en steunsels der algemeene commercie. Boschen, Timmerhout, Brandhout. 59 Men voere dus ook, van langzaamerhand, dezen afgeleegene Caab-bewooners, eene meerdere verscheidenheid aan, van allerlei stoffen voor Mans- en, in zonderheid, voor Vrouwenkleederen en cieraaden; meerdere soorten van huismeubelen, en van consumptive waaren, die hunne gezondheid niet benadeelen : dit zal hun daar in smaak doen krygen, en daar na doen verlangen. En dit moet zo wel op hunne beschaaving en arbeidzaamheid, als op het binnenlands vertier, van den besten invloed zyn. Maar dat men, by dit alles, behoedzaam zy, om, door eene, te groote zucht tot verbeterirjg, de cultuure van het eene product, niet te bevoordeelen ten koste van het andere. Graanen en Veeteelt zyn beiden van de eerste noodza Auklyk- Heide — voor beiden heeft de Natuur, byzondere gronden aangewezen : men zou dus, in de daad de verbetering tegenwerken, in stede van de daad de verbetering tegenwerken, in stede van de daad de verbetering tegenwerken, en goed grasland, tot schade en vermindering der Veeteelt, in graanland veranderde, of nutlooze kosten deede, om de droog, onbevogtigde streeken, die wel Graanen, doch geen groen kruid kunnen voordbrengen, echter door kunstmiddelen tot graslanden wilde dwingen. De Natuur laat zich leiden en helpen, maar nooit forceeren. En een wys Bestuur deze goede Moeder volgende, leid, helpt, raad den Landbouwer en Koopman, om, elk in zyn vak het meeste voordeel te kunnen bekoomen ; doch dwingt nooit. Boschen, Timmerhout, Brandhout. Gebrek aan Hout. Het moet byna ongelooflyk voorkomen, dat in een land,, van zulk een, een paarig erkenden vruchtbaaren grond, en bet geen als gewonlyk aan zulke orden, waar de Natuur alleen meester is, by deszelfs ontdekking en bezitneeming, met boschen overdekt was, al sederd lange, doch vooral in de laatste jaaren, met grond over duurte, en gebrek aan Brand- en Timmerhout geklaagd is geworden. Wy zullen — daar de ruimte der stoff, een geheel boekdeel zou kunnen vullen, — hier alleen, zo kort mooglyk, de corollaria opgeeven, van het geen ons, na de naauwkeurigste opmerking, van alles, wat tot deeze materie betrekking heeft, is toe-gescheenen, te moeten gehouden worden, voor de oorzaaken van dit gebrek, en voor de beste Middelen tot deszelfs herstel. Zou er geen mooglykheid zyn, om uit Kaapsch Hout Smeekolen te branden? relatie tot A. 350 p.v. Memorie over de Caab. § 53. Soorten, en overvloed van Hout. De meermaalen aangehaalde J. Barrow, die nu, zo kort geleeden, de Caabsche binnenlanden, met een natuurkundig en onderzoekend oog, heeft doorgekruisd, geeft ons, een zeer belangryke comparative Tabelle van 44 byzondere soorten van opgaande Boomgewasschen, en kreupelhout, die hy in deze zyne reize had aangetroffen, waar vanhy voornamentlyk, de Autiniequas-boom, of anders genaamd Geelhout, met het dennenhout, meest overeenkomstig, en voor Masten, Rond- en Kromhouten der schepen, zeer geschikt oordeelt, als groeiende tot eene hoogte van 70 tot 90 voeten — met een regte stam van 20 tot 50 voeten. Het zwart Yzerhout, is voor alle waagenmaakers werk ten uiterständig, zeer veele soorten houd huismeubelen uitsteekend gesch. In voor Kreupelhout, Werkhout, en afval voor den huisbrand, in een land N.B. waar in men maar zelden vuur, tot verwarming, behoeft, heeft de Natuur overvloed, wanneer's menschen luheid en verkwisting, niet samenspannen, haar tegen-tewerken, of te verwaarloozen. De kostelyke Eikenboom, schynt wel niet natuurlyk tot dien grond te behooreren : er zyn echter proeven genomen, met, uit Europa overgebragt, plantsoen, dat wel scheen te zullen reusseeren. Doch er behoore, jaaren agter den anderen, onafgebrooken zorge, en beveiliging, om die proeven te kunnen beoordeelen. Dat dan dit point, ook de oplettenheid van het Gouvernement lyve aanbevoolen. §54. Oorzaaken en gevolgen, van gebrek aan Brandhout. De eerste Colonisten, noch gering in getal, en weinig lout, voor hunne consumptie en schamele wooningen behoevende, hienwen alles in de nabyheid van hun eerste Etablissement, voor den voet ter neder, en plantten niet weder aan. Die schaadlyke gewoonte duurde voord, in had dubbel schaadtyke progressive gevolgen; want, met de geduurig vermeernde Ingezetenen, vermeerden tevens by alien de behoefte, van meerdere weelde en gemak in hunne wooningen, meubelen rydtuigen enz., enz. De Consumptie was dus, en door het getal, en door de behoefte, der Colonisten verdubbeld, en vertiendubbeld en de Natuur wierd niet geholpen. In de nabyheid der Caab, was, op een geruimen afstand, al voor veele jaaren geen bekwaam brandhout meer te vinden — en buiten den voqr Ränd, uit eenige, tot vermaak aangelegde tuinen, en hout plantaadjen van particulieren, was het Brandhout niet, dan tot zeer hooge pryzen te bekoomen. Zie de recommandatien van Comm. Gen. tot inposting van hout Boschen, Timmerhout, Brandhout. 61 Elk huisgezin moet het nodige brandhout van struiken, en even onder den boven grond kruipende wortelen, van allerlei kreupelhout, of, van voortyds afgehouwen Boomen, voor zich zelve, en ten zynen koste, door slaaven of Hotten- totten, bylangs, op, en in de klooven der bergen laaten zoeken, vergaaderen en naar de Caabstad draagen, of met ossen laaten aanvoeren. Zulk eene moeilyke, en zeer precaire wyze, om brandprovisien te verzaamlen, komt aan eene matige huishouding echter op etlyke honderden Guld 'S jaars te staan; behalven dat het te beklaagen is, dat zu veele handen, die elders nuttiger zouden kunnen worden gebrüikt, tot zulk een -lastige, en kwellende arbeid worden verspild. Men zwyge nu noch van de kosten door de Comp. Jaarlyksch moetende worden geimpendeerd, om derzelven Magazynen, geduurig voorzien te houden, met het nodige brandhout tot gerief haarer schepen, en van den aanvraag van andere, ter Caabsche Rhede, aankomende ankerende schepen — al het welk een aanmerklyke quantiteit brandhout — en in evenredigheid van het gebrek, — zeer aanmerklyke kosten; tot bekooming en aanvoer van dit onontbeerlyk artikel veroorzaakt. Een officiel Rapport, door, daar toe expres gecommiteten uit den Raad van Politic, aan den tydelyken Gezaghebber Rhenius, en den Raad, omtrent deeze materie, overgegeven den Ssten Juny 1791, bepaalt de jaarlyksch nodige quantiteit brandhout, aan de Caabstad, op 6,000 vragten. De Leden van het Gouvernement, trokken voor hunne byzondere beho. Este: De Gouverneur, obrecht — in vroeger jaaren, belieb deszelfs vordering: tusschen 400 en 500 vragten; in 1790, was dit tot 923 vragten aangegroeid. De Secunde: 10 vragten,'s maands. Vyf Raadsleden: 2 vragten's maands. Noch een oud Raadslid 2 vragten's maands. En voor een point van menage, wierd, met afschaffing van dezeze, in natura genotene houtvragten, aan elk derzelver te gelegd: in de velden omstreeks het Paradys gelegen — waar niets als struiken stonden, tcrwyl in de nabuurschap. N.B. de Schoonste plantagien van witte boomen aan particulieren toebehoorende te zien waaren. E. 70. Berekening van meerder voordeel in het brandhout door Slaven te laaten haalen dan wel om het aantebesteden a 3! Exds. de vragt. G. 42, 45 p.v. 62 Memorie over de Caab. Aan den Gouverneur, voor 20 vragten's mands a 4 Rxds R8o Den Secunde, voor 10 do. do. 40 Vyf Raadsleden elk 2 do. do. 40 Het oud Lid mede 2 do. do. 8 is's mands Rxds. 1881 of in het jaar Rxds. 2016. De jaarlyksche behoefte van Brandhout, voor Ossage, word daar by begroot op 1825 vragten. § 55. En Timmerhout. Dezelve oorzaaken, hebben, mutatis mutandis, een gelyk gebrek aan bekwaam Timmerhout, voor Huizen en Schepen doen ontstaan. Een, te vooren nader by gelegen, Bosch, in Zwellendam, Grootvadersbosch genaamd, is reeds voor lang, geheel en al weg. De onmeetbaare Bosschen in de nabyheid der zogenaamde Plettenbergs baay, hebben al sederd lange op eene zeer verneielende en kostbaare wyze, voor een gedeelte aan dit gebrek moeten suppleeren. Een ander gedeelte, is door kostbaaren aanvoer van hout, uit de Indische Eilanden aan gevuld. En geduurig is ook een aanzienlyke party gezaagde deelen balken en rondhouten, uit het Vaderland moeten aangevoerd worden. Indien nu al dezen laatsten aanvoer, in, anders toch weinig bevragt, uitgaande O.I. schepen, als minder schaad-k kan worden gehouden, moet echter het nadeel van den Indischen aanvoer, een ieder in de oogen springen, want, behalven de zwaare kosten van transport, met daar toe expres geschikte schepen — of de verder verlooren scheepsruimte, wanneer die houtwaaren in Comp. retourschepen gelaaden wierden, heeft Java zelf gebrek aan hout, het geen al sederd veele jaaren eene merkelyke vermindering der suikerrafinadereien, en andere onderneemingen, tot welke een grooten voorraad brandhout benodigd is, heeft ten gevolge ghad. De Indische Regering, heeft dus al meermalen, den Cabschen aanvraag van Houtwaaren, uit hoofde van eigen schaarste moeten afslaan; en dit refus heeft dikwerf, ongemesureerde aanvraagen van houtwaaren voor gebouwen en fortification, enz., uit het Vaderland ten gevolge gehad, en dat voor een Land (het zyn de eigen woorden van den Raad van Politie) " alwaar de Natuur, zander eenige de minste hulp van kunst, meer Timmerhout ofiverd, als voor eerst, met eenige mooglykheid kan benodigd worden geacht, en N.B. veel deugdzaamer, als het geen men, tot merklyk bezwaar der Maatschappy, jaarlyksch en herhaalielyk, uit Nederland heft gepetitioneerd. Zie E. 68" Boschen, Timmerhout, Brandhout. 63 § 56. Schadelyke wyze van houthakken en aanvoeren, uit Plettenbergsbaay. Maar dan noch is de wyze, op welke, de Bosschen in Plettenbergsbaar behandel, en de Houtwaaren van daar pleegen aangevoerd te worden, allerkosthaarst en allerschadelykst. De O.I. Maatschappy, liet de Boomen aldaar, door eigen slaaven en werklieden, en onder een gebrekkig opzicht, hakken — de onmeetbaarheid, of liever de onbekende uitgebreidheid dier Bosschen, deed de nodige oeconomie uit het oog verliezen. Honderden boomen wierden ter neder geveld, zonder bepaald voorafgega. An ordrezeu, of men zu viel in getal en zulk soort benodigt was — by het vellen zelf, wierden de lengt der stammen niet gemenageerd, en die men niet verzenden kon, bleeven aan de lucht blootgesteld, en ter verrotting of bederf overgegeven. En dan moesten al de houtwaaren N.B. per as, en met trekossen, Caabwaards, dat is, eene distantie van omtrend 100 a no uuren, langs, veelal, ongebaande wegen, worden aangevoerd. Eindelyk begreep men de onmooglykheid om dit te kunnen volhouden, en in den jaare 1787, wierden Gecommitteerden drawen gezonden, die, voor allerlei gebruik, hout in overvloed vonden. Er wierd een importante loots gebouwd, tot berging der houtwaaren, die dan, in zekere tyd van het jaar, in welke de N.W. winden, de aankomst en legging in die baay zouden toelaaten, met's Comp. schepen zouden worden afge-haald. Dan, die proef is slegt gelukt, en de immense kosten voor's Comp. kas, daar uit resulteerende, hebben de anhouding van deeze onderneeming, van's Comp. wegen, an den Raad van Politic zelve, als ten uitersten schaadlyk doen voorkomen. § 57. Middelen tot herste. Het zal wel geen betoog behoogen, dat een der eerste zorgen van het nieuw Colonial Bestuur, zal moeten zyn, die middelen daar te stellen, of voor zu verre die door de Engelschen reeds mogten zyn daargesteld, te continueeren, en aantemodigen, waar door, in het daaglyksch hoe dringender worden, gebrek aan brandhout zal kunnen worden voorzien. En daar die middelen, uit derzelver aart, niet, dan op tyd zullen kunnen worden aanbevoolen. Over het nut van de Mossel- en Plettenbergs-baaten te trekken SI. I. D. 152 en Het Rapport van E. Berg en Capt. Dumeny deswegens is in de Resol. van 14 Febr. 1795 geinscreerd. SI. I. D. 236. 64 Memorie over de Caab. Het beplanten van alle ledig liggende gronder, bergen, valleien en zand-gronden, in de meeste nabyheid der Caabstad, komt daar toe, als aanstonds in aanmerking. Onder de zo menigvuldige soorten, hoog, en laag, hart, en week bout, als wy §53, zagen dat de Caab opleverd, moeten gewis verscheidene zyn, die met goed gevolg, op allerlei soort van gronden zullen willen tieren. De, sederd eenige jaaren in ons Vaderland genomene, en welgelukte proeven, om de schraalste duinen, hey- en zandgronden, met veelerlei soorten van week hout te beplantten, kunnen, onzes crachtens, reeds van vooren doen bereekenen, dat diergelyke proeven, in een, zo veel gelukkiger climaat, als dat der Caab, wanneer het G. Ouvernement zulks maar wil behartigen, niet ongunstig kunnen uitvallen. Het zy dan, dat die beplanting door, en op kosten van, het Gouvernement worde ondernoomen, die met de tyd ook uit de jaarlyksche houtverkoopingen, zich voor die kosten ryklyk zou kunnen vinden gededomageerd : — het zy, de daar toe geschikte, onbeheerde gronden, of voor niet, of voor eene jaarlyksche recognitie, in groote ruimten, op bepaalde conditieren, aan particulieren ter beplanting wierden overgegeven ; het zal voor het algcmeene nut van deelfde uitwerking zyn en men wil de keuze, en de details daar van, aan de hier toe, zo nodige meerdere locaale kunde van het Caabsch Gouvernement, gaarne overlaaten. Voor zulke Colonisten, die hunne, in eigendom — of reeds in recognitie — verkreegene, Landen, met zodanig brandhout zouden willen beplanten, zou Men, tot aanmoedigirg, een zekere premie kunnen uitloven voor elk, vierkant, alzo met brandhout beplant, Morgen, of wel voor elke Vim, karre vragtr of andere, daar toe gebruikelyke maat, die na verloop van 4, 5 a 6 jaaren, met brandhout op door hen, alzo nieuwlings beplantte Landereien gekapt, ter publieke markt aan de Caabstad, zou worden aangevoerd. Misschien ook, zou men hier kunnen invoeren, een gebruik op sommige plaatsen in Duitschland, met goed gevolg geintroduceerd, om naamentlyk, aan een zeker arrondissement. jaarlyksch in de planttyd, een onkostbaare Landfete te gevölgte, mids, elk der daar verschynende gasten, een zeker getal stikken of telgen, van een, te vooren geroemd, Hout gewas, medebragt, en in eenen daar To avenge, grönd, eigenhandig inpootte. In alle gevallen, zal, by behoortigke keuren moeten worden gegen, dat de stammen van zodanig hakhout, by de periodique houwen, niet worden beschadigt maar voor de weder uitbotting blyven geconserveerd — en de opene plaatsen, of gestorven plantsoen, by elken houw, weder worden ingepoot. Boschen, Timmerhout, Brandhout. Over de middelen tot conservatie, vermeerdering in de nabyheid, of gemakker aanvoer van het verafgelegen Timmerhout van allerlei aart, kunnen als de meest geschikste voorkomen : 1° De aanmeediging tot planting en cultuur van den Eikenboom, die, na het denkbeld dat wy ons vormen van den kostelyken grond, in het Zwellendamsch District, aldaar, of ook misschien elders, met succes zoude kunnen worden onder- nomen ; het middel van aanmoediging zou kunnen zijn : vryheid van recognitie of landtax, van alle gronden van eenige uitgestrektheid, opzetlyk tot Eikenbosch aangelegd — of wel eene zekere premie, voor elke honderd, of duizend eike Telgen, die drie jaaren zouden zyn geplant, geweest en in het leven gebleeven zyn — voor transport voor zodaanige Telgen Die tot dat einde, door particulieren uit het Vaderland zouden worden ontboden — en eene dubbele premie voor elke morgen Lands, met eikels bezaaid, na dat die den wasdom van twee jaaren zouden hebben verkreegen; of andere diergelyke, aanmoedigende middelen meer. Eene gelyke aanmoediging, mutatis, om in de nabyheid van de Caab, b.v. binnen tien uuren in de rondte, meer Bosschen, met inlandsch hoog en hart hout, als de Autiniquas — en zwart-yzer-boom, of dergelyke, voor Huis en scheepstimmering meest bruikbaar, opgaand geboomte, op nieuwste te beplanten. 3tio. Maar vooral — en dit middel moet terstond werken, en is ook door Commissarissen Generaal reeds te werk gesteld, doch het regelmaatig effect is onbekend gebleeven — dat worde afgezien van alle boomvellingen, en aanvoer van Timmerhout uit de Plettenbergs baay, door, of op kosten van de Compagnie, of nu, van het Gouvernement, maar dat die vaart en houthakking, eenig en alleen worde overgelaaten, an, en ten behoeve van particulieren, op zekere conditien, door het Gouvernement vooraf te bepaalen, en aan elken erneemer aan te bieden — onder welke de eerste en zekerste zou behoore te zyn : dat geen meer boomen aldaar, zouden mogen geveld worden, dan die, in het loopend, of wel in het erst volgend jaar na de veiling, caabwaards zouden kunnen worden. Aangevoerd — en dat de onderneemers zich zouden moeten engageeren, om alle jaaren eene zekere hoeveelheid Timmer en Rondhout, van bepaalde lengte en dikte (buiten ongelukken of beletzelen, zonder hun toedoen, tusschen beiden komende) aan de Caab, Baay Fals, of in eenige andere, telkens te designeeren, Baayen, te zullen leeveren. De, aan de Plettenbergs-baay gebouwde Loots, zou aan die onderneemers kunnen verkogt, en daar door de publieke kas, al mede van een kostbaar onderhoud worden ontlast. 66 Memorie over de Caab. Alle welke middelen te samen genoomen, men zich op goede gronden durft vleien, dat voldoende zyn zouden, om in weinige jaaren, het gebrek aan Brand- en Timmerhout te kunnen suppleeren, en de verdere verkwistingen en vernielingen daar 66 Memorie over de Caab. Van, voortekomen — zo wel als om de Caabstad jaarlyksch en regulier, van eene genoegzaame quantiteit Timmerhout, tot allerlei Huis en scheeps-gebmik, te kunnen voorzien. En welke schikking, in verband met andere, by deeze Memorie voorkomende, en alle uitloopende op het geeven van meerdere vryheid in den Handel, aan de Ingezetenen der Colonie, noch dit voordeel zou hebben, dat ook deeze Hout- vaart, het koopen en aanhouden van scheepen, zou moeten ten gevolge hebben, die tot deeze vaart zouden kunnen worden geemployeerd, geduurende de periodicque Noordwestlyke winden, voor welke de oostelyke Baayen der Caab, veilig zyn terwyl de zelve Bodens, geduurende de Zuid-Oostelyke winden, die het verblyf in die Baayen ondoenlyk, immers gevaarlyk maaken, tot andere reizen, naar het Vaderland, of de Indien, of voor de Walvischvangst zouden kunnen dienen. Mynen. § 59. Mynen, sommige schadelyk, andere voordelig. Ofschoon men in eene Landbouwende Colonie, de Mynen alleen in een tweede Aspect moet beschouwen, schynt men echter een onderscheid te moeten maaken, tusschen die welkers product gelegenheid kan geeven tot vermeerderirg van nuttelooze weelde — aftrekking der werkende en nuttige handen van den Landbouw ; en tot alle, daar uit voorsprui- tende nadeelen en ongelukken voor de Maatschappy, en zodanige waar van het Ertz, alleen nuttige en den Landbouw bevorderende, metaalen uitlevert : de eersten moeten als ten uitersten nadeelig gerekend worden, voor eene, eerst opluikende Maatschappy, en uit dien hoofde met alle kragt tegengegaan ; het bebouwen of bearbeiden der anderen verdiend de yverigste ondersteuning van een Gouvernement, wiens doelwit het is, alle mooglyke voordeelen van den grond dier Colonie te trekken. Onder deeze laatsten, behooven zekerlyk de Koper — en volgens laatere berichten, ook, de Loodmynen, die zich in, en om de Caab bevinden. By het nach dem Omcieele Stukken, deswegens aan de voorm. O.I. Compagnie overgezonden, heeft men gevonden, dat reeds van het begin der Colonie, de eerstgenoemde, namentlyk de Koopermynen, eene onafgebrooken zorg des Gouvernements zyn waardig gekeurd; alle jaaren wierden berichten deswegens, van de Caab, herwaard overgezonden, of van daar gevorderd, en de daar toe besteede moeite gepreezen en aangemoedigd, die echter niet altoos met denzelven suitslag bekroond wierd. Het is overbodig, en stemt ook niet in met het oogmerk dezer Memorie, om hier, geschiedkundig na te gaan, wanneer, en door wien, de daar over aangevangen onderzoekingen, gedaan, of uitgevoerd zyn : genoeg zy het, hier alleen de drie voornaamste, en meest afdoende voorbeelden aantehaalen, ten einde daar uit te kunnen opmaaken, welke venvagting men zich van die mynen mag vormen. §60. Togt, tot ontdekking der Mynen, ondernomen in 1685. In het jaar 1685, ondernam de Gouverneur Simon van der Stel, een togt van de Caab, noorwaards op, ten einde teonderzoeken, of de verschillende indicien welke hy gekreegen hadde van het aanzyn van Mynen, in die streeken, en welke hem tot het onderneemen van die togt bewoogen hadden, de waarheid wierden; en hy was zo gelukkig, daar in te slaagen, hy vond een Kopermyn, volgens zyne uitdmkking van eene ongelooflyke en onbekende grootte: welke eene ryke ärhe in hy op drie verschillende plaatsen had laaten graaven, en van Welker ertz, hy de behoorlyke proeven deed neemen : dezen gaf hem de volgende resultat's : Uit 100 Ib. ertz.... u| Ib. koper, £ Lood zilver. Uit 100 andere ponden... 10 Ib. koper, ^ Lood zilver. En uit de derde 100 ponden 7^ Ib. koper, | Lood zilver; hy rekende zich daar uit gerechtig, aan de Comp. in korten tyd, merklyke voordeelen te kunnen beloven. De situatie van deze Myn kan men niet naauwkeurig opgeeven, daar de beide verhaalen, waar van men zich tot het opmaaken dezes, bediend heeft, zich schynen tegen te spreeken; om echter niet geheel in 't donker rond te tasten, gelooft men, zich het veiligst aan een uittreksel uit het journaal van gem. Gouverneur van der Stel te kunnen houden, (daar 't origineel, vergezeld van 72 teekeningen, reeds in 't laatst der 176 Eeuw, uit de Caabsche boeken uitgeligt, en in 't ongereedde geraakt is) alwaar de geg iste breedte van 28 graaden 42 min. zuid, en de lengte van 38 graad 21 min. gesteld, en de distantie, op 75 mylen van het fort gereekend word. § 61. Eene andere in 1761 & 1762. In 1761 & 1762 ondernam een gezelschap van 17 Caabsche Burgeren, onder het geleide van den Burger Kaptein H. Hop, een reize naar de noordelyke volkeren met permissie en underen, von het Gouvernement, het welk een der reisgenoten, den Chirurgyn C. Rykvoet, opdroeg, deszelfs aandagt te vestigen op de Ertzen, die zich mogten opdoen, en dezelve te examineeren. Zy kwamen eerst aan de Koperbergen, door den Gouverneur van der Stel, ontdekt, bepaalden naauwkeurig derzelver Jigging op 29 Gr. 17 min. Z.O. en 37 Gr. 14 min. Lengte, en boven gem. Rykvoet, gaf by zyn bericht te kennen dat de Ertzen van dit gebergte, niet, dan een, zeer geringe quantiteit koper, uitleverden, doch dat, de daar by liggende, Kleine Koperberg, naar rato ryker in Koper, dan de voor-gaande was, en dat men daar wel een mynwerk zoude kunnen anleggen, indien er maar genoegzaam water en brandhout konde bezorgd worden. Eenige mylen verder, kwamen zy aan een Rivier, de groote of Charie Rivier genaamd, en vonden in de daar langs staandebergen, Koper Ertz, 't geen, by een kleine proeve, meer dan een derde zuiver koper, uitleverde; vertoonende zich op sommige plaatsen van dit gebergte aderen, als van zuiver Koper, zo dat gemelde Rykvoet meende, dat de uitte Graavene Ertzen doorgaands zo veel koper zouden uitleveren, als zyne proevei gedaan had: hy begreep echter, dan het, om de door hem opgegeven reden, niet wel doenlyk zoude zyn, hier een mynwerk aan te leggen. Ongelukkig is de, tot deeze reis behoorende kaart, mede niet te vinden. § 62. Eene derde in 1792. In 1792, permitteerden Commissarissen General aan de Gebroeders Van Reenen, om, op hunne eigen kosten, eene reize in de binnenlanden te mogen doen, om de, volgens hun voorgeeven, hun bekende, kopermynen op te zoeken. Een dezer, slaagde hier in werklyk ook in zo verre, dat hy uit een berg, door hem Rhenius-berg genaamd, eenige Ertzen medebragt, die door den Major van het Regement van Wurtemburg, Von Dehn, onderzogt zynde, voor zeer ryk in Koper, en van eene voortreflyke qualitet erkend wierden, hebbende volgens zyne verklaaring, drie Centenaars Ertz, uitgeleverd 50 Ibs. koper, en 12 Lood Cappelleer zilver. De situatie van gemelde Rhenius-berg, is in 't journaal van W. van Reenen, niet duidelyk opgegeeven, alleenly K ziet men daar uit, dat hy 412 uuren heeft moeten toebrengen voor en aleer daar aan te komen; en, voor zo verre men uit dit journaal heeft kunnen opmaaken, is zyn cours, noord-waards aan, geweest. Zie het Journaal deezer reize — <3ie tegen alle verdere proeven moet afschrikken in F. 202-212. Instructie voor den Zee-Capitein F. Dummeny om de Noordelyke Baaien te onderzoeken, en in possessie te neemen — en eene daar mede in combinatie staande nieuwe Landreize van S. V. Van Reenen F. 216, 220. Kaarten van die ondekte baaien, en myn ib. 228, 229-, 230. Rapport van die Zee- en Landreize, F. 231-247. Zie F. 213. ,„ Mynen. 69 Noch minder heeft men eenige sporen kunnen vinden, van de ligging van Eene zeer ryke Loodmyn, waar van de 100 Ib. Ertz, van de oppervlakte genomen, door evengemelden Major von Dehn, mede onderzogt, 50 Ib. buigzaam Lood en 8 Loot Capelleer zilver opleverden : volgens berichten zou deeze Myn, oostwaards van de Caab, digt by een der baayen gelegen zyn. Daar nad deze ertz, van de oppervlakte der aarde genomen, reeds zo veel geeft, heeft men, volgens het inzien van deskundigen, noch grooteren rykdom in de diepte der aarde te wagten. J. Barrow, spreckt ook van Loodmynen, die in Camtoos-baay gevonden worden, en van steenkoolen mynen, in den. omtrek der Caabstad. § 63. Zwaarigheden, tegen het bearbeiden. Dit is het merkwaardigste dat wy hier omtrend in onze naavorschingen hebben aangetroffen — en het zy genoeg om daar uit te kunnen opmaaken, welke voordeelen men zich nit deeze mynen zou mogen belooven. Men moet zich echter niet al te zeer door deezen schyn laaten wegsleepen, zonder daar tegen ook de zwaarigheden te weegen, waar mede men te worstelen heeft, eer Men tot derzelver exploiteering kan komen. De grootste, ten opzichte der Kopermyn, is de distantie van, en de daar door, alsmede door de ligging derzelve, in enen dor, en onbewond land, belemmerde communicatie met de Caab. Voor en aleer dus het werk zele aantetasten, boorde men naauwkeurig te doen onderzoeken, of gemeldeberg, digt by de zee gelegen is; want de rivieren (waar van er een digt by de Myn vloeid) zyn in dit Land, doorgaands onbevaarbaar, of zo ondiep, dat men daar van geen gebruik tot vervoer van lasten kan maaken; indien de zee te ver af is, en het transport op de, aan de Caab, gebruik tout, zou moeten worden bewerkstelligd, zou het gebruik der Camelen, daar toe, Caabwaards aantevoeren, en daar te doen voordteelen. Verre den voorrang, boven dat der trek ossen verdienen, te meer, daar men gelöst dat die Dieren, uit hoofde der overreenkomst van dit gedeelte, met het, noorde- lyke van Afrika, en de affiniteit van dezelve, met het, zich hier ophoudend Cameelpardel, ook, over het geheel van de grootste nuttigheid tot den binnenlandsche vervoer van producten, zouden kunnen worden. Indien de Loodmynen, aan, of digt by eenige der baayen mogten liggen, zou het transport minder moeilyk en kost- baar zyn. Memorie over de Caab. Eene tweede zwaarigheid, ten aanzien der Koopermyn, is, gelyk hier boven reeds met een enkel woord gezegd is, de dorheid der Landstreek, waar in dezelve ligt, zynde dezelve, volgens de verschillende journaalen van dien aart. Dat de boven genoemde Chirurgn Rykvoet, deeze als een der redenen opgeeft, waarom hy, het opzichten van een myn- werk aldaar, voor ondoenlyk houd, daar er geen genoegzaam brandhout tot het smelten der Ertzen gevonden word. Dit zoude echter, indien het transport eens geregeld ging, en de aanplanting van brandhout, ook in die Districten, van het gehoopt gevolg mogt zyn, van minder aanbelang worden, daar men door dezelve middelen, waar van men zich, tot het overbrengen der uitgesmolten mineraalen bedienen mogt, by derzelver retour, uitgebrande houtskoolen, of mooglyk vel steenkoolen, kon doen medevoeren, en dus het werk, zonder hier door de kosten te vermeerderen aan den gang houden. De situatie der Loodmyn, by de uitgestrektste bosschen, doet, daar omtrent, deze zwarigheid van zelve vervallen. § 64. Moeite, om kundige, en eerlyke Bergwerkers te vinden. Maar gesteld ook eens, dat deeze naturlyke beletzelen, by nader onderzook, niet zo bezwaarlyk bevonden wierden, als die, by eene oppervlakkige beschouwing hebben kunnen worden aangezien, zo schynt het echter zeer moeilyk te zyn, In het vak der bergwerken, door-kundige en tevens eerlyke lieden te kunnen vinden, aan welke men de executien van deze myngraavingen zou kunnen aanbeveelen, ten minsten heft men, uit de retroacta der O. I. Compagnie met leed- weezen ontdekt, dat de berichten der verschillende berg- werkers, op hooge orde, derwaards gezonden, zich consecutif tegenspreeken, en die tegenspraak, met blykbaar bedrog, en malversatie gemengd, vind men zelf in de berichten, van twee, zich ter zelver tyd aan de Ca Ab bevindende Bergmeesters; waar van een, na dat hy een Compagnieschap van particulieren, geassocieerd met het Gouvernement, ge-duurende meer dan ses jaaren, onder allerhande, niets beduidende voorwendzels had opgehouden, en onnodige kosten veroorzaakt, en nadat men zyn bedrog eindelykont, en nadat men zyn bedrog eindelykont, in den jaare 1749 naar Batavia opgezonden is, ten einde aan den Raad van Justitie overgeleverd te worden, door welken hy, tot een levenslang bannissement, buiten het district der Comp. is gecondemneerd ; en de andere, r^eds lang voor die tyd, naar deszelfs verdere destinatie, naamlyk de Goudmynen op Sumatra, is getransporteerd geworden, Misschien zyn ook deeze contradictien wel oorzaak geweest, waarom het Bestuur hier te Lande, zich deeze Zaak, Politik Bestnur der Colonic. 71 In de verschillende tydperken, niet met dien yver schynt aangetrokken te hebben, die dezelve, naar het boven aangehaald, echter schynt te verdienen. $ 65. Middelen daar toe. 