Rules of golf
lang genoeg gesoft: Wat legt u aan dien lost {tot toetmtgehap)? laat xioh na [boeken boohten Diens geest gedreven word Tan wonderlyke tochten, Hier om een duister woord diep te beknibb^lea; daar «Mjr. An. In de bet I). BocAting, bet doorbnigen tot eene bocbt (Terg. Bocht, !•«• art., 6, «, y) (,De hogtimg, irelke bet koord ondergaan moet, (geeft) het {aan 'i koord opgehangen gel^mde) Papier eene vabche rigting", Handw. 9, \4^.)\g€bocht, Tan men- 8cben: gebnkt (.wat beeft 'er menigb man Meer tmpten ala by diagen kan, Soo dat bj onder sjjnen staet Qebocht, gebnit, gebogen gact", cats 1 , 678 e), ut ook Gjbbocht (l«te art.). teMMMt. In de bet. I). UHbockien (,I>at bem de lippen met boeken ugtboekteden, waar nyt somtgds bet gpeeiel soTerde", oudaam, BoomscAe Mog, 60). BOCBn^EN (II) bedr. zw. ww. Scbotscb-eng. io bought (bouehi), scbapen in den bocbt jagen om le te melken; inalniten, afiBobutten, bescbntten. Van BocAt (2*« art.). Tbans alleen gewestelgk; naar de hedendaagscbe, beperkte beteekenis Tan bet grond- woord: koeien of paarden iangzamerband onmngelen om ze zoo in den bocbt te jagen of op te Tangen (t. dals). Voorbeen ook in ruimeren zin, gelgk- staande met lat. elaudere (zie de Samenst.). An. Bochter , in de dorpen der baronie Tan Breda een beambte, oorspronkelgk belaat met bet opTangen en in de scbntskooi brengen Tan bet Tee, docb later zooTcel aU: dorpsdiender, Teldwacbter (Hosurrr, Bred, T,). 9imm%m9t* J/boeAten, afdlniten Toor iemand, bem den toegang ontz^geu (,De groni {wordl) den inwoon- den onttrokken, de bossen en beemden den Teeboeders rfgebqgUt, op dat de wegen Toor *t wild wqder strekken zonden, ten OTerdaad en lekkemyen der Ede- len", ouDAAN , Agrippa, 322 (Lat.: praecludunitir); uilbocAUn, oitaluiten, met geweld Terdrgren (,Ter- ▼aerdjjcke Reusen Die Jnpiter wel eer bcTocbten Om bem ten Hemel ugt te bocAten*\ wkstskbabn, Kraneken-troott , 18). BOCHTEN (III), onz. zw. ww. Door win- 8CH00TKN omscbrcTen met ,raaTotten, dan bier, dan daar ioopen" {Seeman, 29). Hetzelfde is kenne- Igk bedoeld in de Tolgende plaats nit hooft's Wa- renar {Ged. 2, 306), waar sprake ia Tan baldadige straatjongena. Zie Terder beneden, Etym. Iber rnita aaae op het Water komen, reoht reur de Soat- [ateech, i^aer een diel Jon^ns liepen bochten, komt de w||nt en [blaeater Het aehorteldoeek op; daer wast toTenaeater, ToTeaaeater, Tan roepen en mlt goyen in 'ttil. -- Vandaar fignnrlgk. Tan gedacbten : in Hwilde, ala in een maaUtroom omloopen, dooreenwoelen. || Ay I boe bocbten myn gedacbten wilt? Om 't on- trouw die ick doe, brsdkbo 1, 166. — Ook in toepassing op een loabandig IcTcn: alem- pen, braaaen, lol maken enz.; Terg. rinielrooien , ««» dcm zwier (rol, tcAarrel) gyn. || Van daer baea- ten tj {de BdeUn) baer aen 't banqnetten, dobbe- belen, tuiaaoben, jagten en bogten beele nagten OTcr, Tolgen bun Insten in grote OTcrdaet enz., BOtT. a BOLSW., Jhtgfk, 165. Myn lieTe BaorwQf, daar ia aoo reel dat in Amaterdam [geechiet, En datmen met goe ooghen moet aenaien; wee^e wel dat p*ieter heeft geTochften; En dat Kroon^e een kindt thaya kreeg? Ja, Ja hy aaaoh [wel bochten Met atfn aieke lt|f. BOCLERa, Oneen, Trouw ^ 5. Samettst. BoektjaeAten , langa de atraat rond- alenteren, drentelen, ,banen"; denkelgk in derge- Iqke opTatting ala eldera bg brboulo kitteljacAt (1, 164 en 279; 2, 45) (.aoo ick na baar waa gaande So ontmoet myn . . . myn noom .... die aprack . . . Wel boe bocht-jacAtje dns P Dit moet ick n beriapen. Hoe dua wilt-weyicb?" beidkbo 2, 52). £(yiii. Tot dnaTerre beeft men dit woord meeatal a^leid Tan BocAt, rondedana {in de boo At eprin- gen, zie Bocht, 1*<« art., 7); bet zou dan eigen- l\jk beteekenen: den rondedana danaen, reien, of wel bepaaldelgk de benaming zgn Tan zeker, nog beden bekend jongenaapel (th^ o. a. tlingerdetlang ge- beeten), waarbg men band aan band in eene wgde bocAi omzwaait, rondalingert (zie di tribs op Wa- renar, biz. 184; Terg. Noord en Zuid, 18, 213); Meruit zou zicb TerTolgena de ruimere beteekenis: pret maken ontwikkeld bebben. Docb deze Terkla- ring ia aan bedenking onderbcTig. Vooreerat ia tot duaTorre niet gebleken dat bedoeld jongenaapel wer- kelgk met dien naam werd aangeduid; de bo Ten- aangebaalde plaata nit den Warenar geeft altbana geene aanleiding om dit te Termoeden, daar paat de door winschootbn opgogcTen, ruimere beteekenia Teel beter. Wel wordt o. a. aan de Zaan bet acbter elkaar door een bochttouw apringen Tan eenige meia- jea bocAten genoemd, docb dit ia ontleend aan eene andere beteekenia Tan BocAt (6, e). Buitendlen is de Terklaring der beteekeniaaen gewrongen. De ooraprong Tan dit woord ia dua nog onbekend. De beteekenis zou doen giaaen dat bet in Terband ataat met nbd. (inzonderbeid zuidduitacb ) becAten , een Troolgken om- gang bouden , VaatelaTondspret bebben , brassen , alem- pen, lat. grcusari, comissari, baccAari (2>. Wtb. 1, 1214); docb indien dit te recbt wordt afgeleid Tan den naam der Oudgermaanacbe godin BerAta, acbgnt de Nnl. o een onoTcrkomelgk bezwaar tegen de TereenzelTiging. Mocbt men denken aan een grond woord bocAt in den zin Tan: uitgelaten pret, jool, dan zonden de bg Bocht (l**^ art., 7) aange- gebaalde Toorbeelden, bene vena de zegawgze de boe At Aebben, mooi dronken zgn (molbma 605 a), biertoe gerekend kunnen worden: bet woord zon dan later Terward zgn met in de bocAt springen. Mogelgk beboort bierbg nog bet in Znid-Neder- land gebruikelgke bucAien, plagen, tei^n, laatig Tallen (db bo); Terg. ook een ww. bucAien (stal- labbt 1, 296^), dat misacbien: tieren, overlaat aandoen beteekent, alamede Bocht, 4^* art., Aanm. 1. Zie ecbter db jaobr. Frequent. 2 , 872. BOCHna (I) bnw.; -er, st. Nnd. nhLbucA- tig. Van BocAt {!***> art.), in de bet. 1 — 4), met-i^. Eene of meer bocbten bebbende, gebogen of kron- kelend. || Een atom gewrongen door een bogbtige trompet, tondbl 7, 779 (zie ook 2, 555). Daar gy {eene ekmg) bocbtig laegt Terboolen, lutkbn, Vonken d. L. J. 167. Bogtige angelroeden, smits, Rottestr. 69. *i Bocbtige ingewand, bild. 6, 385. Een bocbtige featoen, mbsschbbt, Goud. Bruit. 11. — Inzonderbeid Tan een weg, een riTieroever, eene zeekuat enz. Ook in fignurlgk gebmik. || Een Digitized by Google 27 BOCHTIG (I). BOD. 28 bogtige rivier, skwel. — Boglitige speloacken, voNDBL 5, 201. E^in boghtigh dal, foot 1, 368. Bochtigc oevera, v. wintbb, Jaarg. 17. De bogtige kustea vaa Kleiu-Azie en Griekealand, v. limb. BBOUWBB, Cesar, 1, 180. Ik . . . keek ... zooveel de slingers vaa den bochtigea weg mj zalks toe- lieten, voor mg uit, omenz., v. lbnnep, Rom. 3, 85. De . . . bogtige Zuiderzee , yissebino , Herinn, 1 , 50. Be bochtige padea . . . der . . . staatkunst, schimmbl, Bram. J". 1 , 320. — In half bgwoordelgk gebruik. || Sagaria . . . Die d'aukera schuurt, en bochtigh vloeyt, voxdbl 2, 505. Vervelooze blinden, ... welke ... zich bochtig uit- zotten , aLs dreigden zg . . . zich van den dwang der kroingebogene bouten, waaraohter zg beklemd zgn, te ont&laan, K. Zev. 1,5. — "In de volgende plaats van HooFr((?tf^..l, 337) wordt met bochtig waarschgnigk: buigzaam, kneed* bdur, week bedoeJd. De punt en sae6(raN een iUgeti) die wonder wrachten,... Uiu aerden nu nae H bogutlgh hart. Vermurwt iu smydige gedacbtea. Oialuggea goet bet gtael, te week em. I^aiueiist. Slanghochtig {^slangbochtige paden", VONDEL 10, 81). BOCHTIG (II), bnw.; -er, -*/. Evenals het vorige woord van Bochi (1«^ art.), doch in eene gansch andere opvatting; of wel van Bochten (1*^ art., in de bet. II). Thans veronderd. 1) Overbuigende, gebakt; verg. innl. dugett,\ooY- over hellen (yeboam 1, 1474). In de Samenst. voorbocfUig , voorover hellende , op 't punt van vallen ; bij voNDRL (2, 479) in figuuriijkcn zin. Nu raest en woed d'onwetende gemeent, Kn onse stoet roorbochtig overleent, 2) Van personen of hun gemocd. Genegen, ge- neigd tot iets. Eene opvatting, te verklaren hetzg uit de hierboven genoemde: overhellende (verg. lat. promts, fr. enclin, eng. inclined en bent), hetzg uit net begrip: zich wenden tot iets, of: zwichten voor — , toegeven aan iets (verg. Bocht, !■»« art., 8, b), Bochtbn, 1«^ art., 11), benevens sommige beteekenissen van ags. biigan en eng. buxom). || Ik geloof niet dat 'er een mensch kan leven, die tot de miltdadicheit bogh tiger is als ik, db bbunb, Jok en E. 255. Dat is, Indien mgn hert mijnoogen gevolght heeft: waar uit hy kiaariik te verstaan gceft, dat ons hart bochtigh is tot het geen d' oogen beiM^houwen, DB brune, Wetst. 1, 211. Doch hoop ick niet, dat gh0 (o suater van Minerve) Soo dwaes geworden B0t, en boghtigh ten liederve enz. uoorr, Ged. 1, 144. An. In de bet. 2). Bochtigheid, geneigdheid („Ondervonden hebbende waar ons natuur meer toe neight, (moeten wy) in die boghtigheit . . . gestijft zoekeu te worden", db bbunb, Jok en E. 257). »aiiien8(. In de bet. 1). f«?r^<?A^^(zie boven). BOD, znw. oiiz.; het inv. niet in gebruik. Onr. bod, deensch, zw. bud, ags. ofri. mnd. mnl. nnd. bod {bot), mhd. nhd. 'bot; verg. eng. bid, bidding. Van Bieden met de yocaal van het verl. deelw. Verg. Gbbod. I) Bieden in de oorspronkelgke, thans verouderde bet.: laten weten. Openbare bekendmaking. In het oude Friesche en lioUandsche recht gebezigd met betrekking tot den verkoop van goederen, die eerst geldig was na (driemaal) te bode gesteld, d. i. iu 't openbaar afgekondigd te zgn. Verg. mnl. pande bieden (vebdam 1, 1244), en zie beneden bg iV, 2, b) dezelfde uitdrukking in auderen zin. || AVanneer de voorwaarden, by weeghe van verding oft van rechte, zullen vast gestelt zgn; alsdan zal het . . . eerst tgd zgn, om verlof tot den koop . .. te verzoeken, cnde 't landt te boode te stellen, Hoorr, Br. 4, 169. Wanneer de koop te boode en consent gestelt wordt, zal men mooghen ooverleggen oft raidzaam zy, het landt te uiaaren oft niet, 4, 171. . — Thans alleen nog in de oostelgke gewesten bod aturen, een boodschap sturen {Volkstaal, 1, 116 a; verg. HALBBBTSMA, Lex. Fris. 420). II) Bieden in de thans verouderde bet.: be velcn. In het onde recht: gerechtelgk bevel totbetaling, bg ge- breke waarvan de schuldenaar driemaal eene van dag tot dag (d. i. termijn) stggeude boete verschuldigd was. |) Alie eischiuge und iueischinge, alle upsegginge and upbiedinge , alle bode und verbode . . . soelen geschien mit den Underschulten und mit twe bncren, Landr. V. Selmert (a». 1529) in: Pro Excol. 6, 613. Well (d. i. vne) dem auderen both anlecht by vyff marck, by tyn marck, und des derden dages by vyfftyn marck tho broecke em., 621. Mandaten van Dwars- nachten, Botten, Verbot en opzeggingen van Geldt, Beg I. op de Gerigts-sportuten in Selwert (a". 1736), 3. — Bg SIX V. chand. (625) voor Oebod, in debet. II, 2, a). Indien geon ruim gewit het achtste en tiendo bod Dorst wraaken, nienmnd aloot syn dear of kist in slot. III) Bieden in den zin van: laten blgken, be- toonen, oefencn. In de uitdrukking: zonder bod van loeerstand, bg hooft (iV^ U. 289): zonder weerstand te bieden. || Etlykeu, die zonder bodt van weeder- standt, in handen vielen, werden tot op het bloote vcl ontkleedt. IV) Bieden iu den zin van: aaubieden. 1) In *t algemeen. Aanbod, in concrete en in abstracte opvatting, zoowcl het aangebodene als het aanbieden. Thans veronderd. || De eedtverwanten , .. dankten hunncn gebuuren, voor de gunst van zulk een bodt, en sloeghen 't heusselyk af, hooft, JV. R. 99 (zie ook dboste, Overbl. 70). dat . . . de hemel is bekoort Door loftenif van gaef, en dat hy 't oor geneghen Tot bot van offer heeft. HOorr, Qed. 1, 200. Venus moedt ontzonck de ziel , Als de Imntschoen voor haer vieL Maer haer soon aenvaert het bodt voNOEL 2, 218 {Lijfyevecht tusschen Kuyschheid en Minne). Vat aan, 6 xiel, dat waarde bod, Oeboden van den grooten God. LUYKEN, Z. e. St. Gtz. 7. 2) In 't bgzonder, naar de thans meest gebmike- Igke opvatting van Bieden. a) Eigenlgk. De som gelds, die de kooper bg onderhandschen of openbaren verkoop den verkooper biedt, aanbiedt, verklaart te willen betalen; of ook de handeling van het bieden. || Een laag, redelgk, goed, flink, hoog bod. Een bod bieden. Zgn bod vcr- hoogen. — Ik heb het hoogste bod. Zgn bod verbete- ren; meer bieden, halma. — Gemeyne slaven, die men soo op den eersten bodt noch niet en verkoopt, welcker prgs noch wel verhooght wort, Kantt. op Ps. 44, 13. Van 't eerste Bod aan, tot de luide Toeslag vail', btabino 2, 78. Ik wenschte het onder- houd over deze zaak te bealuiten , met u voor *t laatst mgn bod te herhalen, cbbmbr, J. R. I, 325. J. Zoo zet hem {Jozef) eerst op pr^s. S. Dat volck valt scharp in 't dingen. L. Het eerste bodt is 't best. S. Ja laet d n droomer springen. VONDEL 8, 772. Digitized by Google 29 BOD. BOD. 30 De koopman eischt tentond e«n meni^ Tan ponden, Maar SteSmaD zegi: „De koop wordt nimmer so gevonden, Ojf Traagt t« onredel^k lie daar .... daar is een bod , Ten bltfk\ dat ik het meen wat seg Je? bied ik spotf" BARTCLUiK, B. Kermis^ 22. — £fi* bod doem, van den kooper: bieden; de Terkooper kan in den 3<^b nv., de zaak in eene be- paling met poor of naar genoemd zgn. || Wyl het voor- of nadeel, dat het eene jsar by de pacht (.d!er Ultutingen) gedaan is, anderen aanport of af- sehrikt om een hoger bod daar naar te doen, V. s?FSN, Sped. 5, 56. {De kooper) doet een bod, en slaat tevens met de regterhand op de regterhand van den verkooper, bbrkhit, JV. H. 9, 462 {b'^ den verioop van vee). Zy . . . vleide zich . . . dat deszelfs BuitenFerblijf . . . weldra te koop zoukomen, en dan hoopte zg haar' man te bcwegen, omdaarna een goed lK>d te docn, loosjks, Buism, 4, 93. Ik moet eerst weten , . . . welk bod ik haar doen kan , K. Zev, 1 , 81. Wannecr hun voor die gronden een bod gedaan werd, door iemand, die enz.y 5, 152. — Een bod naar ieU doen, bieden, ook oneigen- Igk: naar iets staan, dingcn. Een heel bod naar ieU doen y voor iets in aanmerking komen , ,er een heele gooi naar doen." || Dees, naer het kossen staende, hiet zich voor het raedthui^ vinden. Dees, vroom in handel en wandel, biedt er oock een bodt naer, voNOEL 6, 485. Voor zoo ver de menigte kerken de ingezetenen eoner stad tot Heiligen maken kan- nen, doet Keulen er een heel bod naar, alb. thum, Forir. V, K, 158. — lemand b^ *t eersie bod den koop toeslaan, ook oneigenlgk, bg eene onvoorzichtige belofte enz.: iemand bij zgn woord houden (marin). Evenzoo in passieve opvatting: H^ was op zifn eertte bod al binnen (holtbop). ^) De meer abstracte opvatting blgkt inzonderheid in de volgende uitdrukkingen. — Aan {het) bod s^n, bezig zgn te bieden; aan {hef) bod komen, b^inneu te bieden. Verg. aan het woord z^n, — komen en derg. )| Zoo lang de weder- zijdsche handslag van lovcn en bieden aanhoudt, (mag) er geen ander aan het bod . . . komen, bbrk- HBi, N. II, 9, 462. »Schai je der nou al uit?*'.*> (z<^ de secretaris) tegen een boer die aan bod is, brbts, C. 0. 219. Twee an bod I Wie het ierst esproken? {tot twee personen die tegelijk geboden hebben). Aid, — De eerste {de naaste) aan 't bod r{;fi, eigenlijk en oneigenlgk: recht hebben op den voorrang. || Ik heb den notaris die dat huis in handen heeft de voorkeur gevraagd, en ben dns 't eerst aan 't bod. — Men (komt) den . . . boer bg den advokaat . . . roe- pen: een big voomitzicht voor den winkelier, die dc naaste aan *t bod is {om te vorden binnenge- laten), K. Zev. 4, 877. — lets in (*/) bod stellen, bg veilingen: het eerste bod doen op iets, het instellen. — lets in bod stellen , — brengen , van goederen , die bg opbod en afslag geveild worden, ook: tot zekeren prgs opbieden. In bod staan, bg opbjd (en verhoogingtnsschentgds) voorloopig toegewezen zgn. || Het zomer- en winterverblgf Veldzicht is U. Zater- dag in bod gebraoht op / 5600. — ; de afslag blgft bepaald op a. s. Zaterdag. Hoe hoog staat dat huis in bod? — In lof en bod staan , aan H loven en bieden zgn , in onderhandeling zgn over een verkoop; verg. nml. t^ love ende te bode staen (vbrdam 1, 1391). || Dewijl ick om den hemel dingc, en ghelgck in lof en Iwd stae; zoo wii ick alles willeu, wat God wilt, DK bbunk, Bank. I, 428. — Aabbi. Naar 't schgnt, behoort de vorm bod, in dezen zin, vauouds inzonderheid in Noord-Neder- land thuis; verg. de voorbeelden bg verdam. Ook KILIAAN kende het zeker slechts van hooren zeggeu (hg noemt het, min juist, „vetus**). In het Zuiden zegt men nog thans, evenals vroeger, gebod. Zie ook GJBBOD, III). II 6he-bod. Licitatio, oblatum; oblalto pretii, conditio lata, KIL. — .Twaalf is dan het gebod I" zoo nam de uitroeper het woord weer , v, bbbrs 2, 75. Om te vernemen, of hg wel in emst dit gebod had gegeven, 2, 76. &lAnien«(. en !!laiiien»l. afl. In de bet. IV, 2). Bodbieder, hg die bg eene veiling "het hoogste bod biedt; bodgeld, in Groniugen de premie op het hoog- ste bod, of op verhooging van het bod; strijkgeld, plok (molbma); bodoerhooger , opbieder; bodverhoo- ging , op sommige plaatsen :' verhooging van het bod (d. i. den prgs, waarvoor iets in bod gebracht is) gedurende de week tusschen het opbod en den afslag. — Als tweede lid. Kustbod (zie aid.); zie ook Allbbot en Gastebod. BODDE. Zie BoTTB. BODDJBJEl, znw. gemecnsl., mv. -s. Geweste- Igke, inzonderheid Friesch-Groningsche benaming voor: werkezel, slover, sloof, asschepoester enz. (bpkbma, halbbrtsma, molbma). Verwant met nfri. boc^e, sloven. Dergelgke beteekenissen , o. a. die van: morsen, knoeien, in het zand wroeten, zooals kip- pen en mnsschen doen enz., zgneigen aangewestelijke woordcn als boddeken (Barneveld), elders op de Veluwe broddeken {Taal- en Letterb. 5, 229), und. buddeln (bbrghaus, wobste); verg. Bochelbk, 2**'^ art. Omtrcnt deze woorden is verder niets bekend; het is dus ook onzeker, of zg in eenig verband staan met uvl. boddelen, bodderen, stommelen, rom- melen, hotsen (schubbm.; verg. de 3 KQfLVi, Frequent. 1, 28; 2, 48). Een diepe irroef was in de terp, Daar zat een trouwe bodder, Ood Piuto, die met zware bas Eon solo zon? van 't Friesche ras. Frlesehe Volkmlm. 1842, 143. BODDINQ. Zie BoTTiNo. BODE — Bod, soms ook booi (in dc bet. 4) — , znw. gemeensl.; 2«*« nv. det boden of der bode; mv. boden, bodn, voorheen ook bodens, bodes (in de bet. 3), booien (in dc bet. 4). Onr. bodi, dcjiisch, zw. bud, ohd. boto, mhd. nhd. bote, ag.s. ofri. boda, osaks. onfr. bodo, mnd. mnl. bode {bade). Van Bieden , in de thans verouderde bet. : laten weten , aanzeggen. Een bode is dus eigenlgk iemand die iets aanzegt, bekend. maakt, bepaaidelgk volgens opdracht van een ander; ten gevolge van deze laatste beperking ging de bet. : boodschapper gaaudeweg over in die van: dienaar, bediende. Ge«l. Bode was oorspronkelgk allccu manlijk; nog lang is het, ook in toepassing op vrouwen, aldus gebezigd (zie verdam 1, 1326). Later heeft men het ook als een vrouwelgk woord verbogeu (waartoe de -e, van lieverlede als uitgaug bgua alleen in vrouwel'gke woorden bewaard, zeker mcde- werkte): het werd gemeenslachtig, althans in de bet. 1 en 4). Daarnevens kwam bodin voor vronwe- Igke bode in zwang, ook en vooral in hoogeren stgl; doch ten gevolge van het gebrnik van dit woord in den zin van: boodschaploopster (zie Bodin, 2) werd het voor de poezie minder gesohikt; daar bezigde men later hetzg den ongemeenen vorm bodinne, of bodes, of het vrouwelgk verbogen bode, welk laatste in de bet. 1) uit de omgangstaal zoogoed ab verdv.eneu is. Thans is bode dus ge- meensl. in de bet. 1), uitsluitend m. in debet. 3), Digitized by Google 31 BODE. BODE. 32 meestal yr. in de bet. 4), Zie Taal- en Letterh, 1, 1-7. I) lemand die, door een ander gezonden, diens last Tolroert, liepaaldeljjk eene tgding of een bevel overbrengt. a) Eigenlgk. || Bode, bodeschapper . . . oft bodescbappersse, Nuntiui, lator Ulerarum . , , , nuntia, PLANT. Bode Tan maobt, Legaiut, orator ^ KiL. — Doe sondt Elisa tot bem eenen bode, seg- gende eiu,, 2 Kon, 6, 10. Gaet benen, gj snelle boden, tot een \rolck «w.. Jet. 18, 2. Dat «yn Boorlncbtigbeit . . . eenen boode, met ontbiet om bem te slaaken, afreyrdigbde, Hoon, N, H, 292. Danck bebt boode yoor uw' tgding, hoott, Oed, 2, 879. Men sond iemand ..., om den grqsaard te balen , en deze kwam . . . met den bode naar Bor- gerbout, CONSC. 1, 177 a. De boden badden dniven meegenomen, en zonden, als zq zelf niet terog kwamen, znlk een gevlengelde bode zenden, r&uiN, Beleg v. L. 131. ▲1 tchryTiok haer brieTen seer meniobfoat, Al minnick met boden op haer wel stoat, «tu, M{ntt4br. tM. (achterovux, ContU d. if.) 98. 't Ztfn Y0f en twintl«r Jaarl — *t Kanon Tan Waterloo Bromt in m^ne ooren no^Ti al* toen de vlui^ Bod, Met loegrelaten toom ran 't alacn^eld afi^eaonden, Door Hollands steden rende. DA. 008TA 2, 888. — In classieke treunpelen de peraoon die, inzon- derbeid aan bet slot ?an bet stuk, op bet tooneel komtyerbalen betgeen elders is gesebied; gr. &Yy9loit i^iyytlog. || Het verbaal van den bode uit Corintbe in Sopbocles' Koning Oedipus. De rol van den bode in Yondel's O^jsbrecht van AemsteL — De tiding wordt in eene genitiefbepaling ge- noemd. || Laat m j bode zgn . . . van bet gelakkig nieuwsl coNsc. 1, 2523. Dat ik n deexe maar sou brengen, als een bode Van 't hemelscbe besltdt HUYBBCOPtm, in syne Proevt^ 8, 806. — Wordt de afvaardigende persoon in eene bepa- ling uitdrnkkelijk genoemd, dui krggt bode meerde beteekenis: afgezant, boodscbapper, dienaar, looper, enz. Zie verder beneden, 3 en 4). || Inno sant ter- stondt baren bode Iris om enx., tlokian., Ovid. Mersch. 476. Nae desen tooren Uw afgesonden boode' jck nemen sie zgn' vlucbt, hooft, Qed. 2, 879 (zie ook 1, 276). Een wegelicke stede, die den Graeff off sgnen boode bun {den Weet-Friezen) wjsen sal, Di GSOOT, Inl. II, 46, ^ 2. Die som zendeik, met een vertronwd persoon . . . biemevens; mjn Bode zal de Quitantie ontCangen, Leev. 2, 217. De regter is 'skonings, des graven bode, dienaar, ambtenaar, nookdswikr, BegUoudh, 349. ,Een bode det Graren gedood door een Deken...." Hoe son de Qraaf sQnen bode wrekeni DK GBTTBi, KHzer Kartl (2d« dr.), 45. — In de classieke my tbologie : de bode der goden , Hermes, de uitvoerder van Zeus' bevelen. ick (Mtrcuriu9) sal, als bode van de Goden, U Toeren daar ons komit is op het hoogkst Tan noden. Baiouo 2, 405. — In den Bgbel en in bjjbelscbe taal niet zel- den toegepast op engelen, of op profeten, apostelen, predikanten. 11 Sy spotteden met de Boden Oodts, ende veracbteden sijne woorden, sy verleydden baer selven tegen sqne Propbeten, 2 Chron. 86, 16. Doe sprack Haggai de bode des Heeren in de boodtscbap des Heeren em., Hogg. 1, 18 {Kanit.: Ofte, Oesante, Ambassadeur). Gaet tbuys gby valscbe hodevi{leugen' profeien), N. Oeuxen-Liedb. 38. Cbristus eerste Bo' en {Peirus en Paulus), stalpeet v. d. wiklx. Ft. (Heraet, n. Syn {Jewut*) leer... (is voortgeplant ) Door woorden vol van kragt, door Boden, slegt en bot, DEOSTB, Overbl. 262. Bode en Vertrouwling Gods {Jfozes), ten kate, Schepp. 7. G^ {Chritius) kiest uw Apostlen, gg geeft aan uw boden Uw bl\j- mare mei, 228. Ohy weet het, goede Godt! hoe vyerigh uwen sleeken Nae een ghesonder looht, door 't roeyen van sQn wiecken , OpstUfhen wfl gheswint, of dat een van a Boon Hem op syn pennen draeght, in uwen r^cken throon. VOHDEL 2, 120. — Soms vergezeld van een bnw., dat eigenlqk betrekking beeft op de door den bode gebrachte tiding. II De wederspannige soeckt bet quaet: maer een wreede bode sal tegen bem gesonoen worden, Spreuk, 17, 11. O ramp, dat my de Godn ten quaeden boode naemeni hooft, Oed. 2, 370. Een gebeime bode, OONSC. 8, 128 a. Waerom wiltfhe onttfdigh u bezwaerenf Yerwacht den bidden bode, en quel a niet te vroegh. TONDKL 10, 585. — Soms bgna geljkstaande met boodschap; de ondere taal kende inderdaad een ander woord bode in dien zin (veedam 1, 1327). Verg. ook HOEum, Bred. T. \\ Hy kreeg een bode dat by vertrekken most, HALMA. — Hy (vond) geleegbenbeit, om Graave Lodewyk boode te scbikken, Hoorr, N. H. 275. — Spreekw. zegsw. Le beeie bode is de man zelf (HAREEB. 1, 643; 8, 132 3 en 3983). — Be kin- kende bode Jtomt achteraan (a. v. 1, 64 3; verg. D. Wtb. 2, 273), als waarscbuwing tegen voorbarige blgdsobap over een welkom beriebt. — H^ ie een goede bode om den dood te kalen (hareeb. 1, 64 3s 3, 1823), van iemand die draalt in 't verricbten ecner boodscbap. — Men moet {behoeft) een ongeluk geen bode {te) zenden {a. w. I, 65 a; 8, 182 3): betkomt wel ongeroepen. — Ben hoade bode Jtomt altyd nog vroeg genoeg (loosjbb, Bronkh. 4, 309). 3) Figuurlgk. || History ... Een Bode, die van onds ons tydingb bringbet by, j. vivsbius v66r Y. MEBTEEBN, Hist. (ed. 1608) xv. Soosal ... een sncbt . . . Leetwesena bode sgn, hooft, Oed. 1, 81. Had jck de stem soo styf, aU jck heb vierigh *t bloedt, De Ittoht, niet dlt papier, waer bod van dese groet. ■oorr, G4d. 1, 808 (zle ook 1, 800). hoe de senuw . . . Tan 't werktnig ran de reden Bevelen OTerbrengt aan de dnderworpen leden; Of I Tln^e bode, ran den uitgespannen huid *t Gevoel te rug voert naar de bron Tan waar 't ontspmit. BiLD. 8, 885. Ja, bliksems doe ik (cb Menseh) been en weer Om d'aardbol als m0n boden draven. v. BKBIS 2, 291. — Als titel van t^dsobriften en nieuwsbladen (zie de Samenst.). e) Met betrekking tot personen of zaken, welker komst vooraf wordt aangekondigd : beraut, profeet; voorteeken. Zoo worden de zwalnw, de ooievaar, bet sneeuwklokje in podzie vaak de boden van de lente of van den zomer genoemd. || De boden des vredes weenen bitterlick , Jet. 83 , 7. Predikanten . .. Boden, die vreede aankondigen , X^tfp. 6, 159. Eenige zeevogels, die krgscbende rondzwierden, sobenen zoovele boden , uitgezonden om zwaar we^r . . . te verkondigen, v. lennbp. Bom. 3, 9. (Jetaja) Bode des Messias , da costa 2 , 38. Nevels . . . boden van den Morgenstond, ten rate, Schepp. 31. U fraey gemoet Blinckt in u oogen olaer^ Gentile bo*on Van een gentile geest Boorr, Ged. 1, 27. Digitized by Google 33 BODE. BODE. 34 He Chroet a, rQsend morgenrood I Maar, als bode van de dood! BILD. 12, 116. Oy (Adam) hebt in *t elnd een erfj^naam Terkre^^n, Een bode van herstel in 't Paradflt^not (t w. Abel). DA. COSTA 2, 6. Zie ook A. BUNS, Ref. (ed. bogaeks) 188. 2) lemand wiens beroep bet is bericbten over te bren- gen; looper. Voorheen werd de postdienst tusschen de voornaamste pbiatsen door vaste reizende of loo- pende boden {koopmansboden) onderboaden. Tbans worden in Noord-NederUnd nog alleen de personen die, betz^ in dienst der posterqen, betzg vooreigen relcening, brieven, boodscbappen en pakjes van en naar kleinere plaatsen bezorgen , aldus genoemd. In Znid-Nederland ook voor: brievenbesteller (schubrm., B^v.). II De Knecbt van de Beurse (sal) ... uyt- roepen den tqd ende ure, op welcke oenige Boden sollen vertrecken ofte verreysen naer anderc Steden oftc quartieren, Handv. v. Amst. 1054/1 (a«. 1611). De reysende Boden van dese Stat op Deventer ende Sntpben, 1076 b (a^. 1648). In . . . 1599 vindt men vier persoonen by die van den Gerecbte aan- gesteid, om de Kooplieden als loopende Boden te dienen, en daar toe aan ieder gegeeven een zilveren bosse met bet scbild en wapen der Stadt , v. mikris , Betehr. v. Leyd. 479^. Hy gromde, als de post of de bode lets van brieven of pakketten aanbraobt, B06B.-TOI78S., Mttj, Frafu ^ 814. £n zoo werd dan be- sloten . . . bet dier aan den bode op Meppel meS te geven, esssb, Twee Sproken, 108. 8) Vanouds, naar de oorspronkelqke beteekenis van Biedeni de dienaar die vanwege bet gerecbt of een besturend licbaam bood^ d. i. aanzei, de weet deed , of dagvaardde; zooveel als deunoaarder. Z^ waren beeedigd, en droegen als zinnebeeld der recbtsmacbt eene doomenroede of een staf ; vandaar gezworen — , roedragende boden of roedragers, Verg. noobdbwibr, BegUaudh. 849. || So de geciteerde . . . Delinqnan- ten in persoon niet en oompareren , ... so wer- den sy by eenen geswoom Bode viermaal met luyder stemmen opgebeyscbt ende ny tgeroepen , v. lkkuwen, Cost. V. B^nl. 132. Of een Bode ofte Denrwaarder op sgn mondeling seggen geloof werd gegeven, 135a. De twaelf gesworen Roe-dragers ofte Oerecbts-Bodens , Handv. v. Jm*t. 6^2 a {tfi. 1626). De Conciergie, Roe-dragende-boden en alle andere tot Citatien ge- qualificeert, 637* (a®. 1668). Dat zodanige ge- assureerde gehonden zal zyn de nienwe verzeekering aan zyn eersten Assuradenr . . . door den Bode van de Kamer te laten aanzeggen, 2^^ Verv, 90 a (a'*. 1756). De Bode van de Weeskamer houdt eene rol van de partyen, die ter Weeskamer ontbooden zyn, of van zelven verscbynen, en is verpligt, alle dagvaardingen , in persoon, te doen, wagbnaar, Anut. 3, 380*. B<>dens met de Roede, die men anders Stads-Bodens nomt , bedienen de Vierscbaar in bet . . . uyt-winnen van alle regtel^ke Gedingen , V. LXBWXN, Besgr. v. Leyden, 148. Ick ben gezworen bode. En roeper van ons dorp, tondbl 5, 649. Voor de Heeren nit, ging een van Stads Bo^-dragende Boden, alb. thijic, Forir. v. V. 62. — Bq uitbreiding toegepast op alle beambten van bestni^n of vertegenwoordigende licbamen die brie- ven en boodscbappen overbrengen; tbans verscbillende van deunoaarder, Vanonds droc^n z^ als onder- scheidingsteeken gewoonljk eene bot (zie aid.). Zie ook STALLAXRT 1, 263 b. II De boden van bet Ministerie van Oorlog, van de Tweede Kamer, van bet Stadbnis. De boden van den Hoogen Raad gin- gen met bnnne staven voor den begrafenisstoet nit. De bode van bet Oenootscbap beeft de convocatie- ra. biljetten rondgebracbt. — Een bode of dienaar van de Admiraliteit , marin. — Dat zoo wanneer Zyne Hoogbeid, in bet Leeger of anderzins. Hem buiten den Hage zal koomen te begeeven . . ., Dezelve ge- volgt zal worden van drie Boodens enz.. Or. Flacaaib. 7, 113 a (a<>. 1748). Tegenwoordig zyn, bier ter Stede, veertien Stads roedraagende Boden: en nog drie rei- zende Boden, die de Afgevaardigden ter Dagvaart in den Haage verzellen, en ten dienste staan; en, in andere reizen, ten beboeve der Stede, gebmikt worden, waoenaar, Amst. 3, 500a. Scbntterspen- ningen , . . . ny tgedeelt aen ... Clercken , Booden , C^merbewaerder van de Weescamer, Stadtbuysbe- waerder, Wacbter op den tboorn ens., v. mibris, Betehr. v. Leyd. 432 a. Een Gesant ... is ... Een Bode sender bus; een Taelman sonder scbaemte, HUTOENS 1, 125. Stilgebonen voor 't stadbnis; ik klim der of en belp menbeer der nit. Wacbt bier een oogenblikkie, Kees! zeit-ie . . . ga nuiar bg de bodes; daar beb je nog kennis b\j , bests, C. 0. 824. 4) Manlgke of vronwelqke bnisbediende, in de jongere omgangstaal inzonderbeid vronwelgke dienst- bode, dienstmeid (bet denkbeeld van: boodscbapper is bier gebeel verdwenen). Tbans alleen in bet mv. booien; als enkelv. gebmikt men in gemeenzame taal meid (soms ook boot); in de sobrgftaal is de v.olle vorm dienttbode voor enkelv. en mv. in zwang ge- bleven. || Bode, dienstbode. Famuiiu, servus\ famulay serva^ kil. Zy kyft geduurig op de boden, MARIN. — Ein man, die ein denstbode gewonncn beft, die bode sal bem dienen, ofte Me macb bem so voele loons afwinnen mit reobte enz.y Landr. v. Sehoert (a«. 1529) in-. Fro Excol. 6, 613. Sal mede niemant eenige Bodens, Dienaers, Jongbw^fe, of Meyssens mogen in buere nemen , . . . sonder wel te oudersoecken of sy aen yemant anders in de selve tgt met beloften van dienst te doen en zgn ver- bonden, Kettren v. Leyd. 215 (zie ook 216). Sal die bode oock eenigbe swarigbeyt maken om sjn mees- ters bevel te gbeboorsamen? coornhbrt 1, 310 3. Groote staet van boden, hooft, Oed. 1, 320. By de Groten, daar baar beerscbzugt zig tot de famile zelf niet durft uitstrekken, wreken ze {de aansprekers) zig op de boden, v. eften. Sped. 3, 9. Ik zon nooit men Belydenis geleert beb- ben, bad ik niet in joulni bnis gedient. Ik woon nou ook wel by brave mensen, maar bet is altoos drok; wy zyn met ons zevcn Booden, Burg. 289. Na 'smans dood werden deze verlaten weduwen en weezen ook in bet akelig zwart gedompeld (dat is, zoo als w\j nu spreken , de boogen kregen een' rouw) , FOKKB, B. R. \y 171. Mgn arme booden kr\jgon geen zestbalf tot een fooi, loosjbs, Bronkk. 6,295. De booien op Hardestein bebben er al vangesproken om erlui dienst op te zeggen, K. Zev. 5, 805. Zijt gg van eenen dwazen boer vervaard? Bljf tocb, ik ga bem door mgne boden aan de denr doen zetten, CONSC. 8, 343 a. — Boden houden : in dienst bebben. jj Onze eerste lui , die . . . koets en paarden bonden en ik weet niet boe veel booien, yisserino, Herinn. 1, 186. — Ook, naar eene andere opvatting van houden: dienstboden lang in dienst bebouden. || Die vrouw kan geen booien bonden: elke drie maanden beeft zjj andere. — Aanin. De spreekw. zegsw. : Booi is baas , wordt door TUTNMAN (1, 289) omscbreven met: ,Jan Rap speelt den meester'', in welken zin ook v. lbnnep, blgkens de volgende plaats, bet kende. Misscbien is booi bier bet enkelv. van booien, dienstboden (verg. hd. gesindel naast gesinde); ttjinman en halbbrtsma {Lex. Fris. 429) daarenlegen zien er bet Engelscb- Digitized by Google 35 BODE. BODEM. 36 Friescbe hoy in. || (In de oude RepubUek) liet men 't bestier over aan wie er in was opgevoed en er verstand van had, en zoo ging alles ordelqk . . . zgn gang; maar sedert booi baas is, en iedereen w\J8- heid scbaffen moet, loopt alles in 't riet, K. Zev. 4, 352. An. Bodes ^ bodin (zie die woorden); bode- schap, onz., bodenambt (marin); boodscAap, vr. (zie aid.). Mameast. Bodenbrood, -geld, -kamer, -loon (zie die woorden). — In de bet. 1). Bodenverhaal , in een classiel^ treurspel. — In de bet. 2). Bodenloop, geregelde postdienst door een loopenden bode tusschen twee of meer plaatsen (,De verzcnding {uit Montfoori) naarandere plaatsen is door de bodeloopen op Woerden . . . be- spoedigd", N. Bait. Ci,, 19 April 1891, II, B). — In de bet. 8). Bodenainbt {-ambacht)^ zie o. a. Y. LBEUWBN, Cost V. Rffnl. 188; waobnaab, JfMt. 1, 130^ en 156a; 8, 500a (,Een bodeampi vergeeven", halma); bodenbos, gemeenschappelgke kas, fonds der gezamenljke boden van een stads- bestuur enz., ter ondersteaning b\j sterfgeval , ziekte of oaderdom (.Bosmeesters over der gemeene^o^^- Bosse", Handv. v. Jmst. 637 a (a®. 1626)); boden- roede-, bodentiaf {^Bodestaven van 1502 en 1574, toebehoorend aan de stad Zntfen en versierd alsof bet scepters waren", busken huit, Bembr. 1, 487). — In de bet. 4). Bodenbesteder , -besteedtier , verhuurder, verbunrster van dienstboden (zie o. a. molema); bodenwiisel , verandering van dienstperso- neel (,De onleede {drukie) van bmjloft, bodew loissel, ende rejze teffens", hoopt, Br. 1, 848 (14 Mei 1629)). — Als tweede lid. In de bet. 1). Oeluks-, ge- veld-, hemel-. Job*-, lenie-, ongeluki-, onkeils-, ren voet-t voor-, zendbode (zie die woorden). Qezant- bode (zie Obzant, Samenst.), godsbode (zie God Samenst., en voorts busken huet. Fant. 2, 61) machtbode (zie stallaeut 1, 268 a). — Min gewoon. Liefdebode (bild. 10, 168) logenbode (,och wat een huis wil ginder leggen Wanneer die logenbo den vader aen koom zeggen. Hoe *t kleet gevondeu zg op *t veldt", vondbl 3, 793); inelbode, hd. schnellbote (david.. Hist. 8, 271); iroonbode (vrouw., bild. 8, 15); vredebode (»Door zgn vredeboden Doet God zondaars nooden Tot bet boogste goed," Bv. Gez. 86, 2); vreugde- bode (bild. 10, 168). — Als titel van tgdscbriften en nieuwsbladen. Be Avondbode, Be Fabrieksbode , Be Kotut- en Letter- bode. Be Leventbode, Be Maasbode, Be Bynbode, Be Schoolbode, Be TaaU en Letterbode, Be Werk- manabode, Be Zendingtbode enz. — In de bet. 2). Brieven-, koopmant-, posibode (zie die woorden). — In de bet. 3). Gerechts-, schepen-, tchouten-, stadt {stede)-, Staten-, loeddebode (zie die woorden). Fonds-, gemeente-, kamer-, ryksbode enz. — In de bet. 4). Bienst-, toerkbode (zie die woorden). BODEL (b. V. cooRNHERT 8, 149 a). Zie Beul. BODEM — boom, gewestelgk ook bom — , znw. m., mv. -s-, verkl. -pje. Een woord datvanouds in alle Germaanscbe talen voorkomt, docb met ver- schillende dentaal: de d van osaks. bod{o)m, ofri. bodem {boden), mnd. bodeme, boddeme, bodden, nnd. bodem, mnl. bodem {bodm), (ooetfri. bdm, bdm, nwfri. boem, boyeni{e), waamevens beam{e)) stemtniet overeen met de d van ohd. bodam, mbd. bodem. boden, nbd. boden {bodem), deenscb bund (mt^tM^), nocb met de / van ags. boim, eng. bottom, onr. botn , zw. bolten. Boiten bet Germaanscb beantwoor- den aan bodem, beboudens de verschillende suffixen, skr. budhnd-, gr. /tvf^fttjv, lat. fundus (waaniit fr. fond), alle met de beteekenis: bet onderste, bet diepste, de grond. 1) Met betrekking tot vaatwerk, zooals tonnen, manden, kisten, doozen, bekers enz. flet grond vlak, de ouderkant van een vat, datgene waarop bet staat; vloer. Hetzg beschonwd als afzonderlgk, stoffelgk voorwerp, en dus ook toegepast op de losse grond- stnkken, betzg beschonwd als de laagste plaats aan het vat. In de algemeene volkstaal de meest gewone beteekenis. a) Eigenlgk. In H algemeen. || Bodem. Le fond de tout vaisseau, Fundus, fundum. plant. Den bodem van den kroes, J Id, De boom van de kan, van de ketel, marin. — Een ronde, platte bodem. £ien zinken bodem. — Eenen bnydel daar geen bodem in en is, Kantt. op Hogg. 1, 6. Den bodem van de . . . (ysere vyer-wagens, die de schrgnwerckers . . . ghebmycken sal moeten zgn) bemetselt, met een steene vloer^'e van estericken , Keuren v. Leyd. 66. Den bodem {van de doodkisien moet gyn) effen gesohaeft; ende . . . met . . . las-ysers ofte middel- nagels, soodanigh gespgckert, dat enz., 110. Zoodanig {kalver)}^o\i heeft doorgaans onderaan een planken bodem, bbr&het, N. H. 9, 310. Een kraan, die aan den bodem van den moriier {vyzel) is, Hand%o. 1 , 54. Koper-molens . . . , waar het koper onder den . . . staarthamer ... tot cirkelronde . . . platen (schg- ven, bodems . . .) uitgesmeed wordt, kutper, Technol. 1, 548. — Aan vaten en tonnen, die geen afzonderlgk, los deksel hebben , worden de . beide ronde sluit- stukken bodem genoemd. || Om de bodems in het vat te plaatsen , worden de banden of hoepels nabg de niteinden . . . deels losgeslagen, deeb weggenomen , de dnigen naar bniten gewrongen, en na het plaatsen van den bodem de banden weer vast aangedreven, KUYPER, Technol. 1, 842. — Een looze — , een dubbele bodem, een tweede, losliggende vloer bo ven den eigenlgken, veelal met het doel om hetgeen zich daartusschen bevindt te verbergen. || Een looze, doorboorde bodem in eene klaringknip {om het ongerezen eetmeel uit het be- slag van het bier te laten bezinken). Eene toover- doos met dnbbelen bodem. Een koffer met dnbbelen bodem (b. v. om te smokkelen). — 't Vorstlgk blad, ... In 't kistje . . . Diep achter dnbb'len bo6m ver- borgen, v. lbnnep. Poet. 8, 197. — Een bodem in een vat slaan: er in zetten. — Een vat den bodem inslaan, in tegenoverge- stelde opvatting: den vastliggenden bodem naar bin- nen, en zoodoende het vat open of stuk slaan {^BSf oncer un tonneau", marin). Thans alleen nog overdrachtelgk : — Ben bodem inslaan (voorheen ook — insm^ten), met eene datiefbepaling, voorheen meer met be- trekking tot bestaande ondememingen enz., thans meestal met betrekking tot plannen en verwachtin- gen : vemietigen , vergdelen. Verg. een plan in duigen doen vallen. \\ Door den dood van dien machtigen beschermer werd aan al zgne schoone verwachtingon de bodem ingeslagen. — Een oours {handehoyze) van seer beswaerlgcken gevolge, daermede de navi- gatie ende sohipvaert t* eenemael de Boom in sonde werden gesmeeten, ende mitsdien niet practioabel. Missive d. Nederl. koopUeden a. d. Kon. v. Benem. (1648), by RERNKAMP, Sleut. V. d. Sont, 88, noot. Welk eene ellende, toen de Fransche Regie den Digitized by Google 37 BODEM. BODEM. 38 tabakshandel den bodem insloegl tosmasb, Leiterarb. 1, 80. Omstandigliedeii van geheel verachiUenden aard liebben aan m^n ToomemenB . . . gebeel den bodem ingeslagen, K, Zev. 4, 169. Sis nw eigen geluk . . . niet zoo roekeloos onzinnig den bodem in , B08B.-T0U88., Maj. Fran4, 304. — Den bodem van een vai {kunnen) gien, wanneer de inbond opraakt. Ook fignnrl jk. || Dat geld viel op een gloeienden steen : ik begon den bodem van m\jne geldtrommel al te rieni — Toi den bodem (toe) ledig, gebeel en al ledig; inzonderbeid tot den bodem lediff drinken, — uitdrinken ens. (verg. lat. ad fundum). Ook in fignnrl^ke toe- passing. II Men (vond) 'sKoninx kas..., tot den bodem toe, leedigb, Hoorr, N. H. 48. Het yaetjc tot den bodem toe nit te poien (past) geene oude best, voNDKL 6, 611. De Heer S. was zoo verliengd , ... dat lig den vollen beker tot den bodem toe nit- dronk, kist, Eikenh. 4, 108 (zie ook 8, 275). Het vat geledigd tot den bo6m, v. lbnnbp, Poet. 4, 219. Al moot grO ook den alsemkelk Ten bodem ledi^ drinken . . . « Ood Tolde dien, ge neemt bem blQ, En ieder teu^ wordt artsentf. aPANDAW 4, 13. — Aaam. In de volgende regels van hutokns (1, 208) wordt ten bodem toe voldoen gebezigd in den zin van: geheel en al, ten voUe; daar van deze ruimere opvatting in bet Nederlandscli geene andere voorbeelden gevonden zjjn, zal men waarscb^nlqk nioeten denken aan eene woordspeling tusscben vol- doen en vokben, waaraan door de onwillekenrige bggedachte aan ten bodem toe ledig en^ de nitdruk- king ten bodem toe in eene ongebrulkeljke en bier eigenlgk ongergmde opvatting is toegevoegd. Ick Toldoe (ate *« Prinsen Secretctrit) by deughd ran doosen, Orae^h in *t Uulen, trae^h in *t loosen, Dicht Tan duygen , licht ran dracht , . .. En Toldoe my, en voldoe Eer en eed ten bodem toe {Aant.: Ick volstae met wUligh en geheym te xyn). — Het vaa^e op den bodem zetten enz.: ,8cboon uitdrinken'* (halma). || De Ton op den boodem setten, winschootin, Seeman. — Andere . . . be- vonden sig meer geneigt om eenige aamen Rynsohe Wyn ... op den boom te belpen, hkinsius. Verm. Avant. 1, 238. — Op {tot) den bodem gf/n, — geraken^ van vaten of hnn inbond: op zgn , — raken. Zie ook winschoo- tin, Seeman en tutnman 2, 143. || 't Is te laet gespaert, als de boter tot den bodem is, dk brune, Bank. 2, 268. — Het it botertje tot den boSm, in eene andere opvatting: zie Botbe. b) In bqzondere toepassing, t. w. aan een stnk gescbut, dat van voren geladen wordt. Dat gedeelte Tan bet metaal betwelk de ziel van acbteren afslnit ; ook stootbodem genaamd. Zie y. ookns, Handl. t. d. gee-art. 801 en landolt 1, 201. — Aan holle projectielen (bommen enz.): de zgde van den wand tegenover liet buisgat (verg. de Samenst.). — Voor andere toepassingen van bet woord bodem op allerlei liggende of staande voorwerpen zie de Samenst. — Aanm. In Oent beet eene plank, die op de houtstakken genageld wordt en waarop de dakgoot moet msten, bom (schubem., Bjjv.). Niet onwaar- aclijnl^'k is dit betzelfde woord als bodem. e) Bg overdracbt. De onderste laag van den inhoud van een vat, beker, kopje; betgeen op den bodem ligt Veelal ter aandniding eener geringe boeveelbeid. || Een boompje sniker in een kopje. Een bodmpje in een glas laten. Kom, maak de soep nu maar op: er is nog maar een bodempie inl — Inzonderbeid een bodm vas^ bodmen vet, van- ondt de benaming van ronde scbgven van die stoffen , ongeveer ter dikte van eene band; zeker aldns ge- noemd omdat liet vet , in vloeibaren toestand op den bodem van bet vat gegoten, na gestold te zgn, den ronden vorm van den bodem beeft gekregen. Sommi- gen denken ecbter aan een ander woord bodem, verwant met bodde-, zie vbrdam , en verder schillrr- lubbbn 1, 370a; 6, 74a. — Spreekw. zegsw. Fan den hoogen boom met den grooten pollepel sekeppen , ook : van den hoogen boom af teren (ook wel: leven), in weelde en over- daad leven (harebb. 1, 65 4 en 78 a). Indien boom in deze beide zegswjzen werkel^k bet woord bodem is, zal men bet aldus moeten opvatten, dat met een hooge bodm bedoeld wordt: de inbond van een gebeel of bgna gebeel gevnld vat, waarin dns de bodem hoog staat. Doch deze verklaring is twgfel- aobtig; mogeljk zgn Mer twee verscbillende zegs- w^zen verwaiS: zie tuinman 1, 118 en verder Boom. d) In fignurlgk verband. || Hj . . . vindt . . . den droessem der zinnelgkbeid na op den bodem van de b^'na verbrgzelde schaal des levens, loosjbs, Bronkh. 6, 885. Uit die doos {van Pandora) zou ik allerlei omwentelingskwalen hebben laten vliegen, en onder op den bodem zou de boop op eene betere orde van zaken gelegen hebben, obkl 49. — Spreekw. Een {eerl^k) ambacht (of: handwerk) heeft een gulden bodem-. is winstgevend (harebb. 1 , 65 a ; zie ook coornhbet 1 , 297 b ; cats 1, 602 a). — Zonder bodem s^n, geen bodem hebben, met betrekking tot begeerten: onverzadel^k zqn (verg. BoDBMLOos). II De keel van eenen zwelger is een vat zonder bodem, CONSC. 4, 65 a (zie ook 1, 91 d). mt|n welluttigbeid Is xonder bodem, londer; uwe vrouwen, Matronen, doohtera, meiajes vullen niet Den afsrrond van m0n loat. BURGKasDiJE, Skakesp. 8, 255. — Spreekw. Be bedehak heeft geen bodem: is niet te vuUen (haeebb. 1, 65 a; zie ook de beunb. Bank. 2, 435). — Hij heeft eene ion vol kennis, ffoar de bodem is er uit ( haeebb. 1 , 65a), in scberts gezegd van een verwaanden weetniet. 2) Met betrekking tot een scbip. a) Eigenlgk. Het onderste, laagste gedeelte van den romp, nagenoeg betzelfde ab v/oer, vlak, den- ning-, verg. platbodemd. Als scbeepsterm tbans niet in gebruik. |j Wissele ofte Bomerye op den bodem vanden Scbepe, Or. Placaatb. 1, 826 (a». 1563). Indien ghtf 't ankerloot wt nwer handt wilt stellen. En maeckt het gulden schip niet , tot den bodem , droooh em. HOorr, Qed. 1, 84 (Op e«n drineksehsepjtn). Ick stuurde en liiel het roer : maer 't oorlooghsvolok l>eneden En Hep geen kleen geTaer. do bodem alorpte *t nat. Door *t ttooten op een pael, waer door een yeder sat In 't water tot de knie, en vreesde te vertticken. VONDKL S, 871 (lie ook 2, 175). — Voorbeen ook in den zin van: vlot. || De Franscben naamen toen bnnne rees en stengen af, daar zy een boom of vlot van maakten, dat zicb nitstrekte bniten bunne scbeepen om, dwars over de baay, beandt. Be Euiter, 180. 