Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
De wet van 6 Nov. '75 regelde den algemeinen dienst-plicht voor de Franschen in Algerien gevestig, en voor Frankreich ingevoerd bij die van 27 Juli ’72, Van de kolonialen wordt slechts een jaar werkelijk verblijf onder de wappens geeischt, en dit kan zelfs verminderd worden tot 6 maan-den voor hen die tot geisoleerde landbouw-ondernemingen behoore. Daarna gaan de dienstplichtigen over voor 8 jaar bij de reserve van het actieve leger, en wel bij de korpsen die ingeval van mobilisatie in Algerie blijven; vervolgens voor 11 jaar bij het territoriale leger. Dit vervangt de vroegere lokale militie, die meer eene vertooning dan eene militaire macht was. In geval van urgentie kan de gouverneur-generaal op eigen gezag mobiliseeren. Meer in ’t bijzonder hebben wij hier te bespreken de wet van 26 Juli '73 srelative à l'établissement et à la conservation de la propriété en Algérie’, zijnde eene wijziging van het Senaats-besluit van 22 April '68, en die eene gewichtige verandering brengt in den oeconomischen toestand. Der kolonie. Die wet is verdée in drie titels waarvan titel de algénieene bepalingen geeft. Art. 1 luid: »L’établissement de la propriété immobilière en Algérie, sa conservation et la transmission contractuelle des immeubles et droits immobiliers, quelque soient les propriétaires, sont régis par la loi francaise. En conséquence sont abolis tous droits réels, servitudes ou causes de résolution quelconques fondés sur le droit musulman ou kabyle qui seraient contraires à la loi francaise. Le droit réel de chef à ne pourra être opposé aux acquéreurs qu'à titre de retrait successoral par les parents successibles d'après le droit musulman et sous les conditions prescrites par l'article 841 du code civil. Het chef à recht, zijn strekking en gevolgen, heben wij vroeger reeds besproken. Op grond van een overeenkomstig recht in Frankrijk was het niet geheel afgeschaft, maar werde thans beperkt tot sles parents successibles, d. i. bij de inlanders tot den zesden graad van bloedverwantschap. d. P., blz. 222. Hieruit blijkt tevens dat hun persönlicijk statuut gehandhaafd bleef, zoals art. 7 trouwens uitdrukkelijk bepaalde. Art. 3 luidt: „Dans les territoires où la propriété collective aura été constatée au profit d'une tribu ou d'une fraction de tribu par application du sénatus-consulte du 22 Avril 1863 ou de la présente loi, la propriété individuelle sera constituée par l'attribution d'un ou plusieurs lots de terres aux ayants droit et par la délivrance de tit. res opéré conformément à l'article 19 ci-après (welk artikel aan ieder belanghebende of schuldeischer het middel geeft om zijne rechten te vrijwaren). La propriété du sol ne sera attribuée aux membres de la tribu que dans la mesure des surfaces dont chaque ayant droit à la jouissance effective; le surplus appartiendra soit au douar comme bien communal, soit à l'état comme biens vacants ou en déshérence, par application de l'article 4 de la loi du 16 juin 1851. De toelichten op dit artikel van het rapport der parlementaire commissie (uitgebracht door Warnier) zeide: » Dans tous les cas où la possession est collective, soit au titre arch soit au titre melk, larticle 3 du projet de la commission comme l'article 3 du projet du gouvernement, y font cesser la collectivité en attribuant à chaque membre de la tribu, du douar ou de la famille la part qu'elle explique effectivement, jachères comprises.” Verder moest aan elke «douar-commune,” het noodige terrein als communale weide-grond worden gereserveerd. Art. 6 luidt: Il sera en exécution de l'article 3 de la présente loi et sous la réserve expresse du recours devant les tribunaux stipulé à l'article 18 ci-après, procédé administrativement à la reconnaissance de la propriété privée et à sa constitution partout où le sol est possédé à titre collectif par les membres d’une tribu ou d’un douar. Titel II der wet schrijft de wijze van uitvoering voor. Titel III bevat de overgangs-beperking. Van deze vermelden wij art. 31, dat hare toepassing vooreerst beperkte tot den Tell. In Die wet zien wij eene wijziging, eene ingrijende wijziging van het Senats-besluit van 1863; volgens anderen, was zij slechts eene bevestiging en nadere regeling daarvan. Vooreerst voerde zij een geheel nieuw beginsel in door in artikel den eigendom in gansch Algerie zonder onder- scheid of voorbehoud onder de Fransche wet te brengen, en dus de inlandsche op dit punt geheel ter zijde te stelten. Het rapport Warnier behandelde de vraag, of dit ook eene inbreuk was op de Capitulatie van Algiers van 1830? De conclusie was, neen. — Ten onrechte vooreerst had men die capitulatie beschouwd als betrekking hebbende op geheel Algerie, terwijl Frankrijk slechts een klein deel bezette. Feitelijk en rechtens was deze trouwens sedert te niet gedan. Sedert het verdrag van de Tafna van 1 Juni 1837 — reeds genoemd — had Algerie Frankrijk beoorloogd als eene erkende nationaliteit en soevereiniteit totdat het zich in 1847 onderwierp. Dientengevolge werden de inlanders França- sche onderdanen. Niettegenstaande de vrijgevigheid van het Keizerrijk dat afstand deed van zijn soevereiniteits-recht op den grond en hun eene bevoorrechte naturalisatie schonk, stonden zij op nieuw op in ’64 toen het leger Verzwärt was door den Mexikanschen oorlog, en in '71 toen het grootendeels in krijgsgevangenschap verkeerde, Zij werden echter andermaalonderworpen. Men verleende hun toen echter niet als vroeger man „aux conditions de belligérants, mais avec la réserve expresse qu'elles (les tribus) se soumettraient a discrétion”. Alle vorige amans zijn daardoor komen te vervallen. Eindelijk had Frankrijk zich bij de Capitulatie van Algiers niet het recht ontzegd om in het algemeen belang den eigendom wettelijk te regelen, vooral waar het blijkt dat het bezit niet de eigendom is. — Met het aannemen van art. 1 bekrachtigde Frankrijk deze zienswijze, geheel afwijkende van die van ’63, toen zelfs de kantonneering als strijdig met zijne verbindtenissen van 1830 beschouwd werd. In de tweede plaats onderscheide de wet van '73 niet meer de arch-goederen van de melks. „Au dualisme des mots melk et arch, zeide het parlementaire rapport, nous substituons l’appellation générique du mot propriété, dont la définition dans notre droit public ne peut donner lieu à auaucune erreur, en y adaptant, suivant le cas, l'un des deux modes de possession exprimés par les termes: privée ou collective”. | Het Senaats-besluit van '63 had de conversie facultatifet gesteld of aan de inzichten der regeering overgelaten; de wet van '73 gelastte de conversie. Naar de gedelde toelichting op art. 3 en de verdere toelichting op art. 3 en de verdere toelichting arch of communal of privaat eigendom. Uit art. 3 op zic dat alleen spreekt van »propriété collective d'une trifraction de tribu”, dus van arch-gronden, zouden + niet zoo begrepen heben; maar de toelichting heft twijfel op, en art. 6 gelast »la reconnaissance propriété privée et sa constitution partout sol est possédé à titre collectif par les membres tribu. "U ou d'un douar." Die beide artikels maken: "Werde een geheel uit, en in zijn commentaar 23 Robe ze dan ook te samen in behandeling. Terwijl eindelijk het Senaats-besluit aan de stamm eigendom toekende van het geheele gebied »dont el la jouissance permanente et traditionnelle, a quelqt ce soit", beperkte art. 3 der wet van '73 het a van de rechthebenden in de conversie tot sla jou effective”, of zooals het rapport zeide tot »la par! tivement exploitée” terwijl het overige moest kome den douar als gemeen-goed of aan den staat. Ter zèle van dit verschil zèle, dit Robe. D'après le se consulte, tout le territoire de culture de la tribuêtre alloti et entièrement partagé entre les individus familles, sans réserves au profit du domaine de Mais le législateur de 1873 voulait faire participer la sation au partage du sol collectif; pour cela il fallait ver une combinaison qui permit de faire le lot de et de revenir indirectement contre les attributions des grands melk dont l'étendue dépassai besoins. Or, cette, combinaison était toute trouvé résidait en germe dans une opération qui avait é expérimentée, dans le cantonnement. C'est alor: déclara que la propriété du sol collectif ne serait à aux membres de la tribu que dans la mesur surfaces dont chaque ayant droit à la sance effective; le surplus devant appartenir: douar, soit à l'état. En-de instructie van den gouverna general van 1 Juli '75 tot uitvoering van de wet, zèle: était du 26 juillet 1873 n'a pas eu pour but de dépouiller l'indigène qui a des droits à exercer sur des terrains possèdés collectivement. Elle a voulu lui accorder tout ce qu'il Il a préparer être nécessaire à lui et aux siens. Mais en même temps, ces besoins largement satisfaits, la loi a entendu, après que la tribu serait dotée de communaux, si elle n'en a pas; après que ceux qu'elle a auront été augmentés, s’ils sont insuffisants, réserver à l'État, et par conséquent au peulement et à la colonisation, lous les terrains dont la non-jouissance par l'indigène prouve qu'ils lui sont inutiles. Die beperking ten behoeve van den douar of den staat vond bestrijding voor wat de collective melks betreff. Dat men de a rch-gronden, waarop niemand in 't bijzonder recht had, verdeelde een proportion des forces agricoles et contributives de chacun, en het overige aan den douar of den staat toewees — goed. Maar dat beginsel toe te passen op melks, al waren het ook collective bezit-tingen, dat was eene verkrachting van het privat eigen-doms-recht. — Robe erkende al het gewicht van deze bedenking, maar hij erkent tevens het gewicht der gronden door den rapporteur van de wet bijgebracht. Men stond hier tegenover eene noodzakelijkheid. In het Eerste gedeelte dezer studie hebben wij er reeds op gewezen hoe archs en melks som zoo vermengd of verwant waren dat zij bij gemis van behoorlijke cigendomstitels moeielijk van elkander waren te onderscheiden. Van dien toestand en de vrijgevigheid van het Keizerrijk hadden partikulieren zelfs gebruik weten te maken om zich collectief uilge-strekte terreinen, en die hunne behoeften te boven ginzen, als melks te doen toekennen terwijl het eigenlijk arch-gronden waren. De wetgever van '73 z ou de vol- dongen feiten eerbiedigen en het domein mocht dus hier alleen aanspraak maken op hetgeen nader blijken zou «un bren vacant” te zijn. Maar hij wilde tevens de herhaling voorkomen, en waakte ook daarom voor de collectieve melks geene uitzondering bij de conversie. > Ook voor 1 Robe, bla. 285. 2 Robe. blz. 90-94 en #2—88. be Vols. ML 17 258 deze zou dus op het werkelijk, op het ernstig en nuttig, op het levendmakend bezit gelet worden. Hiermede meenen wij de voornameutste punten van verschil tusschen het senaats-besluit van ’63 en de wet van ‘73 te hebben aangegeven en toegelicht. | Overigens was de strekking van beiden de vestiging van sla propriété individuelle’; volgens het besluit, door faculatative conversie van communaal-goed; volgens de wet, door verplichtte conversie van allen collectieven eigendom; volgens beiden, tusschen de rechthebenden (les ayants droit). Dit laatste zegt duidelijk dat ook de wet van ’73 geene agrarische wet was, niet de bedoeling had de khammes in de conversie te begrijpen of nieuwe rechten te scheppen, maar slechts om de bestaande nader te regelen en te wettigen. Intusschen deden zich in den boezem der commissie die 6 Oct. onder voorzitterschap van den president van het Hof van Algiers benoemd werd om de detail-uitvoering van de wet voor te bereiden, en waarvan haar rapporteur. Warnier lid was, verschillende vragen voor die de wet nietoploste. Wat had men by te verstaan door ‘propriété privée’ en ‘propriété collective?’ De commissie besliste dat de e Erste benaming zu wolle individueen eigendom als die eener enkele familie aan-dulden; en dat de eigendom van meerdere familie eene »propriété collective” was!. En wat was familie in den zin der wet? Met de beantwoording van deze schijnbaar eenvoudige vraag stond ook in verband, wat men onder »propriété individuelle” zou hebben te verstaan, m. a..w hoe ver de conversie gaan moest. Volgens het rapport-Warnier aan de Nationale vergade- ring wilde men de gemeenschap slechts eerbiedigen sentre parents d'une même famille constituant une unité familiale bien et dûment constatée par l'acquittement de l'impôt au nom du chef de famille. Maar die opvatting moest toch ook weer niet in volstrekten zin gelden, dewijl de belasting 259 Dikwijls ten name stond van, een enkel individu waar verschillende rechten en belangen te onderscheiden waren; terwijl het ook gebeurde, dat de rechthebenden tegen een gering aandeel in de winst de zaak aan enkelen hunner overlieten. De ophelderingen die Warnier in de commissie gaf, waren insgelijks vaag. En Robe komt dan ook tot de conclusie ', dat de wetgever van '73 zich geen nauwkeurige rekenschap gaf van den toestand dien hij wilde doen op- houden, noch van de middelen daartoe, noch van de be- teekenis van sommige zijner uitdrukkingen en van de moeie- lijkheden die de toepassing der wet moest opleveren. Het eenige wat wij uit die sophelderingen” kunnen af- leiden is dat het zijne bedoeling was »d'opérer l'attribution du sol sur le pied de l’unité familiale.” Maar daarmede is niet beantwoord de vraag, wat de wet onder familie verstaat? De definitieve Instructie van den gouverneur-generaal van 1 Juli '75 beantwoordt die vraag ook niet rechtstreeks of in bepaalden zin. Z I spreakt insgegebildet van de eunités familiares existantes." Maar alles te samen genomen, blijkt ha opvatting overreen te komen met die van de Instructie van 11 Juni '63, welke opvatting volgens Robe ook de juiste was, namelijk zoodanige groep van verwanten als yemeenschappelijk de akkers bebouwen die hun door den dour als perceel werden toegewezen, en die dus een-heid van belangen vertegenwoordigen. Zoals reeds gezegd i~, had men de bestaande verdeeling en de bestaande benamingen der akkers zooveel mogelijk willen behouden, en daaraan de beteekenis van het woord familie onderge-schikt gemaakt. De wet van '73 (art. 17) wilde zelfs dat de familie-namen die met het oog op de af te geven eigendoms-titels moesten worden aangenomen, zooveel mogelijk aan die der akkers zouden ontleend worden. In allen geval had men dus ook nu in dien zin de uit-drukking van epropriété individuelle” te begrijpen. En om te dien opzichte allen twijfel weg te nemen zeide de Instructie van '75 in haar art. 20: evil convient de rappeler en téte de ce chapitre le sens que la loi a voulu donner aux mots: propriété individuelle. Je dirai donc que, pour elle, il ne s'agit pas d’arriver à constituer la propriété par individu, mais bien par unité familiale, sauf aux individus qui la composent a rester dans l'indi vision, mais seulement dans les conditions indiquées par Particle 815 du code civil. Die oneigenlijke uitdrukking van ‘propriété individuelle’ die men ook in het senaats-besluit van ‘63 vindt, maakt intusschen dat de strijd thans nog loopt over de beteekenis daarvan, getuige o. a. het artikel van P. Blanc in de ‘Eco-nomiste francais’ van 3 Maart '77, 1 — een artikel waar-van wij in het Eerste gedeelte dezer studie de onjuistheid in een ander opzicht hebben aangeto. ond. P. Blanc en anderen met het willen, op grond der wet, reeds nu eene converse in werkelijk individueelen zin, of individueelen eigendom zonals die bestaat in Frankrijk en in Algerie voor de europeche kolonisten. Hierover zullen wij straks hooren de verslagen van den gouverneur-generaal van '75 en '76, waar zij de toepassing van de wet bespreken. Alvorens van deze af te stappen meenen wij nog te moeten meeden dat de parlementaire commissie, op de vraag die zij zelve zelle, of het senaats-besluit van ’63 nu wam te vervallen, antwoordde: nle sénatus-consulte est confirmé dans toutes ses dispositions par le titre I de la loi actuelle.” — Wij vragen hoe dit te rijmen is met de beteeken van hare artikels 1 en 3, en de beteekenis daaraan gegeven? — Slechts het reglement van 23 Mei en de algemeene instructie van 11 Juni '63 werden vervangen door hare titels II en III. De drie achtereenvolgende ope-ratiën van art. 2 van het Senaats-besluit zullen nu in eene enkele worden saamgesmolten. Robe voegt daar nog bij: „l'article 4 (van het Senaats-besluit) reste en entier. Il en est de même de l'article 5 avec cette réserve, que dans les territoriers sénatus-consultés, l'Etat n'est plus recevable à revendiquer les terres qui ont été réguliérement classées comme melk par les décrets de classement, à moins qu'il ne s'agisse de Melk collectifs non possédés et d'immeubles étant advenus au domaine par déshérence ou héritage depuis l’éxécution du sénatus-consulte. La première partie de article 6 continue à être en vigueur; la seconde partie, c'est à dire celle qui interdit la vente des terres collectives de culture par les membres du douar avant la délivrance de titres de propriété est abrogé. Dit laatste implicitement om dat de wet geen arch-gronden meer onderscheidt; maar Robe vraagt zich ook, hoe men een bezitting verköpokal van de verslagen van den gouverneur-generaal van 1874—76, die wij verder zullen volgen en zoo noodig aanvullen uit de laatste officielle statistiek, ten einde den tegenwoordigen toestand der kolonie te leeren kennen, en te kunnen vergelijken met dien van vór 20 jaar onder Randon. Toepassing der wet van 26 Juli 1873. Reeds heben wij gez egd dat 6 Oct. ’73 eene commissie benoemd was om die toepassing voor te bereiden. Dit leid 21 Jan. '74 tot eene eerste Instructie en de benoeming van 5 enquête-commissieren, wier arbeid in '74 slechts 65,767 hect. In staat van wijzen brachten. De ervaring hierdoor opgedan leidens en '75 tot de reeds genoemde meer volledige Instructie van 1 Juli, en het vermeerderen van de enquête-commissién tot 25. Terwijl de gouverneur-generaal in '75 de hoop uitsprak, dat jaarlijks door die 25 commissiën les transactions pourraient être effectuées avec une compiète sécurité over eene oppervlakte van 250,000 hect, bleek het us het verslag van 14 Nov. '76 dat men slechts gemiddeld te rekenen had op 100,000 per jaar. En verder, dat de conversie toen eigenlijk nog nergens was tot stand gekommen, want men was toen nog slechts bezig met het gereed maken van de eigendoms-titels voor 32 (163,678 hect.) van de 56 (273,310 hect.) douars voor welke de voorgeschreven opnemingen waren afgeloopen. Eerst in '77, zoo als wij straks. Robe, blz. 272—'75. 3 Ib., blz. 127. 8 Statistique générale  blijkt verder dat de kosten tot voorbereiding der conversie over 205,000 hect. (1 Juli '75) hadden bedragen 260,000 fr., of 1,26 fr. per hect. Volgens Warnier waren enkel in den Tel 14 à 16 millioen hectaren te behandelen, zoodat met die conversie nog tal van jaren en millioenen gemeid zijn. De uitgaven worden bestreden uit de opgelegt der buiten-gewöhnlichen opgelegt. De uitgaven worden, bestreiteten die opgelegt van art. 24 der wet aan de stammen werden opgelegt. Behalve de moeielijkheden die, zooals wij zien zullen, hare interpretatie verder opleverde, wijst het verslag van '75 op de moeielijkheid om een voldoend geschikt personeel te vinden zoowel voor de enquête-commissiën en tolken als voor den topographischen dienst. Deze, die een 150 vaste ambtenaren en 30 leerlingen telde, was geheel onvoldoende, en is meer bepaald voor de toepassing der wet versterkt moeten worden met twee hulpbrigaden, eene van 26 landmeters voor Oran en Algiers en eene van 20 voor Constantin. Het verslag van 1876 komt tot de conclusie, dat het beste zijn zal de toepassing der wet, enquête en kadastreering, op te dragen aan den dienst der belastingen, na dezen alvorens uitgebreid en voorbereid te hebben. Wat nu hare interpretatie betreft, blijkt het, dat een van de voornaamste geschilpunten liep over het uitreiken van eigendomstitels. Het verslag van '75 zegt daaromtrent: sla loi telle qu'elle est exige que chaque ayant droit dans la propriété que nous constatons régoué un titre indivié. Il suffit de se rappeler combien l'indivision est etété sur les parcelles, voire même les plus petites, pour comprendre ce qu'une pareille obligation crée de difficultés matérielles pour sa mise à exécution. Un seul douar de quelques centaines d'hectares oblige ainsi à des milliers de titres, et on se demande si le domaine, qui doit les préparer et les délivrer, pourra suffire à une telle besogne sans ajourner indéfiniment le résultat final qui est le but de la loi. On peut se demander également si ces titres que les moindres transactions modifient constamment sont toujours d'une successité absolue. [1] y a donc là une question d'exécution matérielle à r éoudre: c'est encore une des difficultés qui nous arrête.” — Het verslag van '76 komt op die quaesticterug. Het vraagt: tot hoever moet men gaan in het uit-reiken van de eigendoms-titels; moet men aan ieder recht-hebbende een persoonlijken titel gven, of zich bepalen tot familie-titels? En zegt dan, dat het eerste »serait enrayer execution de la loi et créer, peut-être, une nouvelle confusion, parce que des modifications seraient nécessairement introduites dans la plupart des titres personels avant inéme qu'on ait été en mesure de les délivrer. Je reste donc convaincu qu'il faut s'en tenir à la seconde interprétation, que c'est le seul moyen d'éviter les lenteurs et les inconvénients que je viens de signaler, et qu'en l'appliquant, nous réaliserons véritablement la pensée du législateur. Mais, je le répete, nous devons pour amener les indigènes à sortir de Indivision, leur en faciliter les moyens en supprimant les lenteurs, et en réduisant les frais qu’entraine pour eux notre procédure si compliqué. espère pouvoir soumettre, prochainement, au gouvernement un projet de loi à cet effet. 264 priétaires, ainsi que la quote-part à laquelle chacun d'eux a droit.” Volgens Robe heeft ieder mede-bezitter gelijk recht op en titel. “Seulement,” voegt hij er bij, “pour ne pas mul-tupier le travail outre mesure, on pourra ne délivrer à chacun qu’un extrait du titre et du plan; l’original restera aux archives et on pourra y recourir au besoin.” Toch reeds en onzettende arbeid, en Broglie had wel gelijk met te zeggen dat men duizelt bij de gedachte aan eene verificatie en kadastrale regeling als deze; op grond daarvan opperde hij zelfs den twijfel of zij wel ooit tot stand zou komen. Uit het verslag van ‘76 vernemen wij verder dat de regererasraad nog verschillende andere gewichtige quaestiën had moeten bestudeeren waarin de wet niet of op onvol-doende wijze voorzien had, als: le droit des femmes dans la répartition des terres collectives, les formes speciales de la transcription applicable aux nouvaux titres de la propriété indigéne, l’attribution des noms patro-nymiques, — quaestién, waarvoor w In afwachten der offizielle oplossiog, verwijzen moeten naar den commença van Robe. Wij meenden te kunnen volstån, met de strekking der wet en hare interpretatie te doen kennen, te wijzen op de moeielijkheden die hare toepassing oplevert, en mede te deelen hoever deze gevorderd is. Wat hare gevolgen zullen zijn, is duidelijk voor wie met Broglie instemt »que la propriété collective est un régime absurde sous l'empire duquel la fertilité d'un champ est toujours en raison inverse de son étendue.” Broglie, Vacherot, Duval, Warnier, de rapporteur der wet van '73, de Gouverneur-Generaal, deze allen zijn het minstens daarover eens dat die conversie voor de groote meerheid eene weldead zal wezen. In de zitting van '75 noemde de gouverneur-generaal de wet van '79 „un grande acte par les conséquences qu'il doit avoir dans le développement de la colonisation, du progrès et de la prospérité du pays.” En evenals Duval en Broglie dit Eden, verzekerde Warnier que la masse du peuple appliudit à nos efforts comme le paysan francais sous notre première révolution a été heureux de devenir propriétaire." Let verslag van 1874 sprak in denzelfden geest. Stamhoofden en notabelen zullen er mogelijk over denken als de toenmalige fransche adel en geestelijkheid; en om kiaar te komen zal sle respect de la force," zoals de Broglie zich uitdrukte, misschien hier of daar wel noodig zijn. Daartoe rekende hij het meest op de militaire administratie en de arabische bureaux die de Arabicten bet best kennen, voor wie deze het meeste ontzag heben; en daarom ook wilde hij die administratie slechts plaats laten maken eoù elle peut laisser les Arabes fixés sur le sol, et prêts à recevoir dans leurs rangs ouverts, avec l'infusion d'une population nouvelle, les éléments d'une nouvelle constitution sociale. Intusschen schijnen de omstandigheden guntiger te zijn dan in 1860 toen hij dit schreef. De opstanden van '64 en '71, vooral de laatste, moeten an de inlanders andermaal geleerd hebben dat zij niet de sterksten. Zijn, en dit zal er hen misschien toe brengen om hoofd in den schoot te leggen: Allah heeft het gewild! Naarmate zij eigenaars worden zullen zij tot nieuw verzet ook minder te vinden zijn; en naarmate eene Europeesche volking zich tusschen hen inschuift zal het aan hunne hoofden minder gemakkelijk vallen om nieuw verzet te organisceren. Men is dus op den weg dien Bugeaud reeds in 1545 als de eccnige goede aangaf, doch dien het Keizerrijk voor cen tegenovergestelden wilde verlaten. Zoolang die weg niet is afgelegd, zal men echter wel doen met waakzaam te blijven en niet te ontwapenen. Bevolking en gemeenten. Jaarlijks naarmate de gouverncur-generaal de bevolking daartoe rijp oordeelt, naarina'e europeesche belangen dit medebrengen en in de vablieke diensten kan worden voorzien, gaat een gedeelte van het militair gebied over onder de burgerlijke admi- nistratie. Blijkens de regeerings-verslagen ? gold die over- 1 Derde artikel, bla. 109. 3 1874, ble 331, 1875 blz. Jl van de Stat. Gén.; 1876 bla. &. Het todecknft van ona Aardrijkskundig Genootschap, eerste jaargang no 7, bl: 21%, spreekt van den overgang van het militair gebied tot een vroed- zaam burgerlijk testaur. Hoe komt die vreedzaambeid hierbij te pas? 266 9 gang gedurende het tijdvak 1874 tot en met ’76 eene bevolking van 294,899 zielen waarvan 5651 Europeanen, en eene oppervlakte van 1,783,923 hect. De overgang van douars van gemengde tot volledig georganiseerde gemeenten gaat veel langzamer. Uit de feiten die de dagbladen mededeelden zou men moeten opmaken dat de inlandsche bevolking wat vroeg wordt geëmancipeerd. In de zitting van '75 noemde de gouverneur-generaal die mededeelingen „souvent inex- acts, toujours exagérés,” maar erkende tevens, evenals voor "74, dat men op verschillende plaatsen tot detachementen van het leger als hulppolitie toevlucht had moeten nemen. Het volgend overzicht zal ons leeren hoe groot op het einde van 1876 het getal der verschillende soorten van gemeenten was, de oppervlakte die zij besloegen en hare bevolking * Van Geunzwren, | Getal) Heel OP” | Bevolking. | Fransch. | Israël. | Vee") Inladen Volledige … 166 | 1,551,000; 555,807 127,821] 32,660 | 113,018] 282,808 Ge- (Civiel.| 45 | 3,086,000| 576,607 9,888 1,683 | 565,086 mengde ( Milit..| 18 | 6,580,000] 138,689 4,660 1,073 | 182,956 Inlandsche ......| 32 Neen 1,219,285 1,840 649 | 1,216,798 bekend. 2,490,388 | 179,369 116,423 | 2,197,596 Inn 3 jaar Lijds eene vermeerdering van bevolking van 60,659 zielen, als: 46,638 Muselmannen en 15,513 Europeanen meer, en eene 1500 Israëlieten minder. De algemeene statistiek becijfert zelfs eene vermindering van 3766 Israëlieten, en voegt daarbij de opmerking dat òf de telling van 1875 niet in alle lokaliteiten moet hebben plaats gehad, òf dat die [sraëliten Algerie verlaten hebben. Elders echter von- den wij 33,000 als het cijfer der Israëliten in 1872, een cijfer met dat voor 1875 overeenkomende. Wij herinneren dat het verschil niet kan liggen in de naturalisatie dewijl de Israëliten in 1870 en bloc genaturaliseerd werden. Aan naturalisation wijst de statistiek een totaal aan van 3194 op 31 December '75 tegen 2821 op 81 December '73, of eene vermeerdering van 291 en 582 in twee jaar, Het totaal der genaturaliseerde Arabieren bedroeg 31 Decem-ber '75 slechts 371 tegen 211 in '73, Van de Europeanen komen onder dat totaal van 3194 naturalisatiën o. a. voor: de Italianen met 813, de Duitschers met 700, de Spanjaarden met 398, de Belgen met 122, de Hollanders met 8. Immigratie en kolonisatie. De immigratie wordt in de verslagen noch in de statistiek afzonderlijk behandel. Wij moeten die dus benadering opmaken. Zooals wij gezien hebben was de Europeesche bevolking van 31 Decem-ber '72 tot 1 October '75 toegenomen met 15,513 zielen, of gemiddeld met 5640 per jaar, zijnde dit eenigszins gunstiger progressie dan sedert 1858 het geval was geweest. De geboorten bedroegen over dat tijdvak 31,530, de sterften 27,557; de winst door geboorte was dus 3973; de winst door immigratie 15,513 — 3973 = 11,540, waar-voor men kan stellen gemiddeld 4200 per Jaar. Naar de gegevens van het door L. Lande aangehaalde officiel rapport moeten dat bijna uitsluitend Franschen en grootendeels landbouwers geweest zijn. De tegenwoordige gouverneur-generaal doet al het mogelijke om Algerië beter bekend te maken en kolonisten te trekken. De concessie-voorwaarden met aanwijzing van de 268 beschikbare terreinen zijn op aanvrage verkrijgbaar, en bovendien in alle prefecturen voorhanden. Bureaux van inlichtingen vindt men in alle groote havensteden. Groote handelshuizen van Marseille, Havre en Bordeaux hebben zich tot het geven van inlichtingen bereid verklaard; de regeering verstrekt hun alle gegevens en karten op de schaal van 1: 800,000. Jaarlijks wordt in tijds een programma van kolonisatie voor het volgend jaar vastgesteld en publiek gemaakt; behalve mededeelingen van algemeenen aard, geeft het de nieuwe centrums van bevolking aan, de modellen tot het vragen van concessie, de bescheiden die daarbij behooren en. Betrekkelijk het in gereedheid brengen van die nieuwe centrums zeide de gouverneur-generaal in zijn circulaire van 15 Februari '75 tot de prefecten en generaals: »Il ne faut pour vaincre les difficultés d'exécution que de l'initiation, ef je vous saurai gré de celle que vous prendrez pour faire marcher l'œuvre dans le territoire que vous administrez. Je tiens essentiellement, je le répéte, & ee que nous exécutions en 1875 tout ce qui est porté au programme, et qu’au 1er Septembre, terme de rigueur, tout soit prét dans chaque centre de nouvelle région pour l'institution immédiate et complète des attributaires qui auront été designés à l’avance dans les conditions que jai prescrites, Ainsi pour cette époque, il faut que le lotissement et les titres soient préparés; les travaux de première usage: nivellement, empierrement des rues, piquetage des lots urbains et des lots de jardins, aménagement de eau, rampes d’accés, doivent être terminés. — Si les erédits alloués le permettent, il sera bon qu'un des édifices publics (l'école,  suivantes, au fur et à mesure que les ressources le permettront. De voorwaarden van concessie zijn reeds besproken. Het verslag van '76 erkende de noodzakelijkheid eener wiizi-ing van het decreet van 15 Juli '74. De eisch tot persoonijk verblijf op de concessie scheen belemmerend te werken, en de regeeringsraad werd uitgenoodigd om na te gaan hoe hierin te voorzien was zonder het beginsel van werkelijk verblijf, waaraan men stipt de hand moest houden, prijs te geven. Blijkens het verslag van '75 werd die voorwaarde dikwijls niet nageleefd en verhuurde de concessionnaris zijn grond aan inlanders, hetgeen naturijk daarmede in strijd is. Maar wanneer wij in de » Notice sur la colonisation en Algérie” voor 1876 lezen: sce n'est que dans le cas de maladie, ou de règlement d'intérêts urgen!s et dùment justifiés que des autorités exceptionnelles d'ab-nce momentanée peuvent être accordées par les soins des prefets ou des généraux sur la proposition des autorités locales" dan wordt de Belemmering duidelijk. In dezelfde Notice” kondigde de gouverneur-general het voornemen an om op advies van den hoogen räd aan de regeering voor te stellen, den concessionaris reeds na éen jaar verblijf — in stede van na drie — het recht te geven tot overdracht van zijne pacht. Blijkens het verslag van '76 waren toen in concessie uit- vere ven: aan afzonderlijke europesche kolonisten … 565,000 hect, tan de Geneefsche en de algemeene Alge- ryn-che maatschappij … … wee. 130,000 ec terwijl Europeanen van de inlanders kochten 260,000. (op die oppervlakte van 955,000 hect. telde men eene bevolking van 117,115 zielen, wat gemiddeld op ruim 8 hect. Ver hoofen neerkomt. De Stat. Gen. vermeldt echter voor 1.75 slechts 877,69: hect. met 118,852 inwunder, de kin-deren daaronder begrepen, dus gemiddeld 1 inwoner per 7 hect. Wij zullen ons houden aan laatstgenoemde cijfers. Notice eur la colonisation en Algérie 1876, bla. 18—19. Bla. 32. Ble 4. 270 Sedert 1857 zou dus de landbouwende klasse geklommen zijn van 45,000 * tot 119,000 zielen, zijnde eene vermeerdering van 74,000 in 18 jaar tijds of gem. 4,100 per jaar. Vergelijk men dit cijfer met het gemiddelde der algemeene winst over hetzelfde tijdvak, zijnde 4,947, dan blijkt daaruit dat de immigranten in tegenstelling van vór 1858 thans grootendeels landbouwers zouden geweest zijn. Wij moeten echter doen opmerken, dat de Stat. Gen. ter zake van die 119,000 opwonenden zowel van „population rural” als van „population rural” spreekt. Het zou dus kunnen zijn dat daaronder ook begrepen waren de klein- Handelsen van het platteland, wie zielen- tal in 1857 28,000 bedroeg. Met zekerheid blijkt dus alleen | dat de Europeesche bevolking sedert 1857 evenredig sterker toenam op het land dan in de steden. Tegen ongeveer 2/5 in de totale winst vór 1858, delde zij sedert daarin voor circa 4/7. Verder blijkt het dat de immigratie sedert 1872 meer bepaald uit landbouwers bestond. Het onroerend goed van die landelijke bevolking werd geschat op 1324 millioen fr., zijnde voor 118,852 zielen circa 11138 fr. per hoofd. Het verslag van '75 wees echter andermaal op landboa-wers die niet over het noodige bedrijfs-kapitaal beschikkende spoedig tot armoede vervielen; en op de noodzakelijkheid van inrichtingen »de crédit agricole.” Daarvan is tot heden niets gekomen, en de vraag is, of dergelijke crediet-instel-lingen, speciaal voor de landbouw-kolonisatie bestemd, 200 noodig, wel mogelijk zijn? In het slot dezer studie komen wij op die quaestie terug. Volgens het verslag van 1876 waren toen nog ongeveer 840,000 hect. (habbous-, beylick- en séquestre-terreinen) beschikbaar, zoodat, zeide de gouverneur-generaal, naar den maatstaf van 8 hect. per hoofd, nog een bevolking van 100,000 kolonisten kon geplaatst worden. Men was voor nemens om vooreerst 13 nieuwe centrums op te richten, 3 andere te vergrooten, en eenige afzonderlijke hoeven aan te leggen. Bovendien waren in de bestaande lokaliteiten De „Notice van 1876 — een boskje im nog 135 afzonderlijk hoeven en 838 gewone perceelen vacant. In 1877 zou men dus reeds 1000 huisgezinnen kunnen installeeren. Landbouw en veeteelt. Zoo als wij gezien hebben besloegen de concessién aan Europeanen in 1875 877,693 hect. tegen 264,785 in 1856 of ruim 8 maal meer oppervikte. Van die 877,693 hect. werden in 1875 ongeveer 540,000 bebouwd met granen, wijn, tabak, vias en diversen tegen $25,000 in „74.? Het verschil tusschen de aldus bebouwden en de geconcessionneerde oppervikte is vooral voor 1874 zeer aanziellijk. Of dit verschil voor de weilanden, de olfcultuur, de braakgronden in rekening moet gebracht worden heldert de statistiek niet op; mogelijk zijn ook de alfa-terrei-nen onder de geconcessionneerde oppervikte begrepen, in welk geval de bevolkings-verhouding voor den eigenlijken landbouw gunstiger zijn zou. Over het algemeen ging de landbouw goed vooruit. Granen. De zuwel door Europeanen als inlanders bebouwde opperlakten en de opbrengst waren in: 1869. 1873. 1874. 1875. 1,684,183 2,117,579 2,788,804 2,949,984 heet. 10,676,492 12,488,200 15,787,258 19,676,270 cent. graan. Van die opbrengst van 1875 — een zeer gunstig jaar: 6,963,178 cent. koren, 16,756 rogge, 11,705,997 gerst, 239,051 haver, 122,715 mals, 363,487 boonen, 265,186 bechna of dra. Ten gevolge van den oorlogstoestand kunnen de jaren 1/70—73 niet ter vergelijking dienen. In de twee jaren van 1873—75 werden dus meer bebouwd 832,355 hect., en klom de opbrengst met 7,187,980 centenars of met meer dan 1/3, hetgeen zeer aanziellijk is. Het verslag van '76 schrijft dit voornamelijk toe aan de concessiën die verleend werden aan immigranten en reeds gevestigde kolonisten, dus in het algemeen aan de uitbrei-ding van de europesche cultuur. Deze nam in 1874 nagenoeg 1/9 van de met graan bebouwde opperlak te in; in '75 bijna 1/6. klein 4%. formaat — wijst aan „23 centres de colonisation à peupler pendant la campagne agricole de 1876—77." 3 Stat. gén.., bls. 186-192 Hare gemiddelde opbrengst per hectare was in 1875 7.87 centenaar tegen 5.934 van de inlandsche. De inland- sche was dus nog ongeveer 1/4 minder, maar toch voor- uitgegaan sedert sla demi-stérilité” van Duval. De inlander, zoo constateerde de Stat. Gén., neemt langzamerhand de europesche wijze van bebouwen over, en met der tijd zal het verschil in opbrengst verdwijnen. Terwijl in ’69 nauwelijks een millioen centenaars granen werd uitgevoerd, klom de uitvoer in °75 tot boven de twee millioen, eene waarde van 40 millioen fr. vertegen- woordigende; en het verslag van '75 voorspelde dat binnen een 10 tal jaren de koren- en gerst-produktie van Algerie meer dan 25 millioen centenaars zou bedragen, of het 1/5 der produktie van Frankrijk. Wijnbouw. Deze strekte zich in 1872 uit over 16,688 hect, als 10,069 van Europeanen en 6619 van inlanders; in 1875 over 20,044, als 12,182 van Europeanen en 7862 van inlanders, of in 3 jaar tijds over 3356 hect. meer. Het verslag van '76 vermeldt dat verscheidene planters uit het zuiden van Frankrijk, door den phylloxera ge- ruïneerd, zich in Algerië kwamen vestigen om hun ver- lies te herstellen, en verwacht daarvan eene nieuwe uitbreiding van de wijncultuur. Ten einde Algerië voor dien ramp te vrijwaren werden bij decreet van 8 Januari 1873 en 30 November '74 strenge verbodsbepalingen vast- gesteld tegen den invoer van wijnstok, versche druiven, bladeren enz. De wijnfabricatie verbetert ieder jaar. In 1873 gaven de 10,316 heet. door Europeanen bebouwd 170,679 hect, in 1874 de 11,420 228,999. De inlanders verkoopen hun druivenoogst tegen zeer voor- deelige prijzen. Vlas. In 1869 werden 4790 hect. bebouwd, in 1874 8634 of ongeveer het dubbele, zegt het verslag van '76, hetgeen aanmerkelijk vooruitgang doet onderstellen. Anders spreekt de Statistique Générale: de vlasbouw is afnemende; tegen 9,442 hect. in 1873 werden er in 1875 slechts 5897 ver- bouwd of 3543 minder; zij schrijft dit toe aan gebrek van werkplaatsen tot het bearbeiden der grondstof die daarom weinig aftrek vond, doch verwacht dat zekere fransche fabrie- 273 kanten, die zich van het buitenland onafhankelijk wenschen te maken, daarin spoedig zullen voorzien. Katoen. Terwijl het verslag van '75 nog vermeldde dat de Europeanen toen 592 hect. verbouwden die 2,690,509 kil. opbrachten, zwijgt dat van '76 over dit artikel. De Stat. Gen. zegt: "la culture du coton est pour ainsi dire abandonnée, elle est pratiquée dans une seule province, et porte exclusivement sur la variété dite longue soie; en 1873 le nombre des planteurs était de 244 dont 204 européens, et les superficies cultivées couvraient 1385 hect; en 1875 le nombre des planteurs tombe à 89, et la superficie cultivée n'est plus que de 201 hectares." Met de zijdeteelt ging het niet beter; volgens de Stat. Gen. is zij geheel onbeduidend geworden. Van zoogenaamde koloniale producten vonden wij geen spoor meer. Met het ophouden van de bescherming was al die kunst-matige teelt dus te niet gegaan. Département blanc de tabaksbouw, en zijn het voor-namelijk de inlanders die zich daarop toeleggen. In 1872 was het getal tabaksplanters 1213 Europeanen en 6198 inlanders; in 1875 1870 Europeanen en 7389 inlanders, of te zamen 1848 planters meer die 1611 hect. meer bebouwden. De opbrengst van 6620 hect. in 1875 bedroeg 5,622,000 kil. De régie koopt jaarlijks een gedeelte van den oogst; dit bedroeg in 1874 4,850,000 kil. In 1875 verschilde de inkoopsprijs van 160 tot 30 franken de 100 kil. Het verslag van '74 berekende dat sedert 1847 de Staat ongeveer 68 millioen kil. had ingekocht tegen 54 millioen franken: — sle bénéfice réalisé par suite de la vente des produits manufacturés pendant la méme période à fait rentrer dans les caisses de l'Etat une somme totale de 493,360,000 francs, c'est à dire près d'un demi milliard en 27 ans. Heeft men hier werkelijk te denken aan zuivere winst, of aan de bruto opbrengst waarvan de kosten van verwerking en administratie moeten worden afgetrokken? „Le bénéfice rapporté par l'année dern ière (1873), zoo vervolgt het verslag, »peut être évalué à 35,500,000 fr. Voilà un de volgé. De Volgé II. 18 274 chiffre qui peut soutenir avantageusement la comparaison avec les 23 millions du budget de l'Algérie — altitudéz zonder de uitgaven voor het budget van oorlog. Aanplanting van boomen met de nijverheids-cultures in verband stand. De Stat. Gen. vermeldt eene aanmerkelijk uitbreiding van de beplanting met olijf boomen: de pluk van olijven bedroeg in 1873 82,081,791, in '74 144,348,000, in '75 88,800,323 kil. De hect. heeft eene waarde van 5000 fr. — Het verslag van '76 wijdt voor-namelijk uit over de toenemende aanplanting van den Eucalyptus, belangrijk zoowel uit een industrieel als uit heb hygienisch oogpunt. „Partout où cette essence a été plantée en massifs d'une certaine importance.... les fièvres intermittentes ont très-sensiblement diminué en fréquence et en gravité.”! Als constructie-hout heeft dat van den Eucalyptus hooge waarde, en van zijn aroma wordt door de nijverheid reeds veelvuldig partij getrokken. Het was de heer Ramel die dezen sierlijken en krachtigen boom in Algerie acclimatiseerde, terwijl docter Miergues en de botanicus Muller zijne eigenschappen verder leerden kennen en gebruiken. De veeteelt is insgelijks vooruitgaande. Van 1872 tot 75 nam de veestapel toe met 5,211,196 stuks, als: 61,683 van de Europeanen en 5,149,313 van de inlanders. In 1875 telde de veestapel 15,379,023 stuks, als: me een en EUROPEANEN. INL AND had en ee eeen a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a