None
Java (Mus. Holm.), Celebes (Mus. Vienn.), Siam (Coll. Mayr a D. Sichel), Borneo (sec. Smith). VW. Subfamilie. MYRMECIDAE. Petiolus biarticulatus. Abdomen in % et 2 aculeo instructum. 1 Die Weibchen dieser Subfamilie sind bisher sehr wenig bekannt. Dr. Gerstäcker hat unter dem Namen Dichthadia eine Ameise beschrieben, welche er für ein Weibchen dieser Gruppe hält, und ich habe ein Weibchen aus Brasilien vom Stockholmer Museum kennen gelernt, welches der Gattung Typhlopone sehr nahe steht. Beide zeichnen sich, so wie die Arbeiter der Doryliden durch die Grube an der obern Seite des letzten Hinterleibssegmentes aus, welches beim ersteren Weibchen hinten 2 Zähnen hat, wärend beim letzten die Grube jederseits von einer gezähnelten Kante begrenzt ist. Adontationes in Monographiam Formicidarum a. Laminae frontalesin medio partis anticae capitis; fossa antennalis externe sine carina; cypeus in % et g postice inter antennarum articulates intersertus. Antennae 12-articulatae; funiculi articuli 5 ultima a. Antennae 12-articulatae; funiculi articuli 5 ultima a. ad unum breviores quam reliqui articuli. Excellens capite elongato, postice anguste colliforme constricto. Mandibulae trigonae, dentatae. Area frontalis trigonalis postice rotundata. Oculi prominentes. Metanotum bidentatum. Antennae pedesque longi. I. roncipes, Smith. Operaria: Long. 5.4 mm. Nitida, fusca aut castanea, mandibulis, funiculis pedibusque pallidioribus; corpus subnudum scapis pedibusque copiose pilis longis abstantibus pallidis obtectis; mandibulae striatae; caput postice longis colliforme productum et constrictum, utrimque inter oculum et laminam frontalem longitudinaliter striatum; funiculi articulus 8. nono aequilongus; pronotum laevis, anguste productus et angustatus; mesothorax et metathorax lateraliter superficialiter reticulato- punctati, supra subtiliter et valde superficialiter coriaceo-rugulosus; abdomen laeve. Celebes (Mus. Vienn.), Borneo, Singapore (sec. Smith). APHAENOGASTER, Mayr. Mandibulae trigonae. Palpi maxillares 4—5-articulati, palpi labiales 5-articulati. Funiculus indistincte clavatus. Area frontalis profunde impressa, postice rotundata. Thorax Operariae in medio constrictus, ante stricturam fere semiglobosus. Petioli segmentum 1 antice petiolatum, postice supra nodiforme. Tibia-rum calcaria simplicia. Mandibulae latae, trigonae, dentatae. Antennae 15-articulata scapo brevi; funiculus filiformis articulis (ultimo excepto). INDO-NEERLANDICARUM. 95 omnino cylindricis. Area frontalis distincta, postice rotundata. Mesonotum sine sulcis convergentibus. Alae anticae cellulis cubitalibus 2, discoidali una et cellula radiali aperta. 1. A. scrocor, Latreille. Operaria: Long. 4—10 mm. Rufa, fusca aut nigrofusca, capite antice, funiculis, articulationibus pedum tarsisque rufo-testaceis; copiose pilosa, micans, dense-, capite subtiliter-ruguloso-striata, abdomine nitido, laevi; clypeus medio sine impressione transversa; thorax inermis. Femina: Long. 9-15 mm. Nigro-fusca aut fusco. Nigra, capite antice, funiculis, articulationibus pedum tarsisque plus minusve rufis aut ferrugineis; copiose pilosa, nitida; caput, pronotum, metanotum et petiolus ruguloso-striata, mesonotum rude punctatum medio sublaeve, abdomen laeve; metanotum tuberculis 2; alae subhyalinae costis ochraceis. Mas: Long. 7.5—8 mm. Niger, antennis pedibusque fuscis, mandibulis apice, articulationibus pedum, tarsis et nonnunquam funiculis rufo-testaceis, copiose pilosus, nitidus; caput et pronotum striato-rugosa, mesonotum punctatum et lateraliter striato-latum; metanotum obliquum, inerme, transverse striatum; petiolus rugulosus; abdomen sublaeve. Terra antiqua. Im Leydner Museum findet sich ein Arbeiter aus Java vor, welcher unzweifelhaft zu dieser Art gehört. Ob sich nun der Verbreitungsbezirk derselben bis Java erstreckt (denn bis jetzt war sie in Asien nur aus Syrien bekannt), oder ob sie nach Java mit Waaren aus Europa eingeschleppt worden, da sie daselbst auch in Häusern öfters lebt, oder ob in der Etiquettirung des besagten Exemplars ein Fehler gemacht worden ist, kann ich nicht entscheiden. B. % 9 Antennae 12-articulatae; funiculi articuli 5 ultima ad unum longitudine aequali quam reliqui articuli ad unum. ADNOTATIONS IN MONOGRAPHIAM FORMICIDARUM 26. VOLLENHOVIA, Mayr. 9 Mandibulae trigonae, dentatae. Clypeus bicarinatus, in medio excavatus. Funiculus articulis 2--6 brevissimis, cum clava apicali 5-articulata. Area frontalis minuta acute triangularis. Thorax depressus, muticus. Petioli segmentum 4 haud petiolatum, supra nodo rotundato, antice infra carina longitudinali cuneiformi acutissima, segmentum 2 subglobosum, infra carina transversa, distinctissima, acuta. Abdomen elongatum. Pedes breves. Alae anticae cellula cubitali et discoidali, costa transversa conjuncta ramo costae cubitalis externo subrecto, cellula radiali aperta. 1. V. PUNCTATO-STRIATA, Mayr. Femina: Long. 9—10 mm. Fusca, mandibulis, capite antice, antennis pedibusque rufis; copiose pilosa; mandibulae nitidae punctis dispersis; clypeus striatus in medio antice laevis; frons striata, vertex et genae striata et punctata; thorax capite p. Alteration; pronotum, mesonotum antice et scutellum punctata, mesonotum postice et metanoti pars declivis laevis; petiolus transverse striatus, nodo primo paulo latiore quam longiore; abdomen nitidum, subtilissime reticulatim rugulosum, segmento subtiliter et disperse punctato. Java, Borneo (Mus. Leyden). 2. V. pepestris, Smith (Myrmica pedestris Smith). Femina: Long. 5.5 —5,7 mm. Nitida, nigro-fusca, mandibulis, clypeo, antennis, thoracis lateribus partim ac pedibus ferrugineis aut partim rufis; copiose pilosa; mandibulae nitidae punetis dispersis; clypeus laevis, ante genas longitudinaliter striatus, parte mediana carinis 2 acutis percurrentibus, antrorsum divergentibus et deinde extra clypei marginem anticum formantibus; caput fortiter longitudinaliter striato-rugosum, punctis magnis ovalibus intermixtis, sulco frontali et area frontali laevibus et nitidissimis; thorax, capite paulo angustior, fortiter punctatus, supra linea mediana longitudinali percurrenti laevi et nitidissima; petiolus disperse punctatus, nodo primo paulo longiore quam latiore et antice. INDO-NEERLANDICARUM. distincte latiore quam postice; abdomen disperse et subtiliter punctatum; alae ignotae. (Sec. ex. typ.). Celebes, Aru (Coll. Mayr). 27. MONOMORIUM, Mayr. Mandibulae trigonae, dentatae. Palpi maxillares 1—2 articulati, palpi labiales biarticulati. Clypeus antice productus, in medio sulcatus. Sutura pro-mesonotalis nulla. Metanotum inerme. Petioli segmentum 1 antice petiolatum, postice nodiforme. 9 Caput et petiolus ut in Operaria. Mesonotum lateraliter marginatum. Metanotum inerme. Antennae 15-articulatae; funiculi articulus 1 subcylindricus. Mesonotum sine suleis convergentibus. Metanotum inerme. Alae anticae cum cellula cubitali; costa cubitalis furcae initio conjuncta costae transversae; cellula radialis clausa. 1. M. praraonis, Linné. Operaria: Long. 2—2.5 mm. Opaca, flava, abdomine nitido postice fusco; sparsissime pilosa; subtilissime reticulata-punctata, abdomine laevi; mandibulae striolatae, nitidae; clypeus bicarina-tus sulco lato superficiali laevi, nitido; thorax inter mesonotum constrictus. Femina: Long. 5.8—4 mm. Flava, nonnunquam partim rufo-flava, abdomine nigro. Macula magna basali flava, mesonoto strigis 5 scutelloque postice fuscis; modice pilosa; mandibulae striatae; caput subtiliter reticulato-punctatum, opacum, clypeo subtilissime ruguloso, nitido, vix sulcato; thorax et petiolus subtiliter reticulato-punctatum, opaci, mesonoto partim subtilissime et indistinete striato-ruguloso; metanotum declive medio concavum, infra nitidum; abdomen nitidum, subtiliter coriaceo-rugulosum. Mas: Long. 5 mm. Fusco-niger, abdomine fusco, mandibulis elypeoque brunneis, antennis pedibusque pallidis; sparse pilosus; mandibulae angustae, striolatae; clypeus convexus sine sulco; caput, thorax atque petiolus subtiliter reticulato-punctata, parum nitida, abdomen vero sublaeve, nitidissimum; alae subhyalinae, costis ochraceis. Adnotationes in Monographie Formicidarum Species cosmopolitica. Ueber diese Art schreibt Herr Moens. Sie lebt in den Häusern in Batavia, verdirbt das Geräthe, bohrt sich Gänge darin im Durchmesser von etwa 2 Zoll. In der Tiefe der Gänge liegt die Brut. 28. PHEIDOLE, Westwood. ÿ et Miles: Mandibulae trigonae. Palpi biarticulatus. Funiculi clava 5-articulata, funiculi articulus 9. duplo longior octavo, arliculus apicalis paulo longior penultimo. Thorax profunde constrictus, metanoto bidentato. Petioli segmentum 1 antice petioli segmentum, postice nodiforme. 2 Mandibulae margine masticatorio acuto, antice bidentato. Thorax humilis, supra planatus. Petioli segmentum 2 utrimque cono instructum. 4 Antennarum 15-articulatarum scapus brevis, funiculus filiformis articulo 1 globoso, articulo apicali longissimo. Mesonotum sine suleis convergentibus. Genitalium valvulae externae cultri formes, apice oblique truncatae. Alae anticae cum cellulis cubitalibus 2 et cellula radiali aperta. 1. P. rurærs, Sm. (Myr. ruficeps, Sm.) Miles: Long. 4.5—5 mm. Castaneus, tarsis pallidioribus, abdomenine nigricanti; sparsissime pilosus; mandibulae nitidae, laeves, punctis nonnullis dispersis, extus striolatae; caput acute longitudinaliter striatum, utrimque inter oculum et laminam frontalem antice reticulato-striatum „ postice sicut p one oculos reticulatum, interstituitis superficialiter reticulato-punctatis, clypeo medio carinato, nitido, solummodo striis nonnullis, margine antico medio minute subsemicirculariter impresso, vertice depresso antice divergenter curvatim et prope capitis angulos posticos transverse striato; thorax irregulariter rugulosus, inter mesono- tum et metanotum profunde incisus; pronolum et mesonotum ad unum rotundata, hoc sine onco; metanotum spinis 2 divergentibus obliquis; petiolus subtiliter coriaceo-rugulosus, nodo 2 supra medio sublaevi, nitido, transverse ovali, nodo primo fere ter latiore, lateraliter rotundato, abdomen laeve et nitidum; pedes sine pilis abstantibus. (Sec. ex. typ. sub nomine P. mordax). Femina: Long. 8 mm. Castanea, petioli nodis abdomineque nigro-fuscis, verlicis macula, thorace supra et scapulis fuscescentibus, tibiis rufis; sparsissime pilosa; caput ut in milite; pro-notum reticulato-rugosum; mesonotum subtiliter at dense longitudinaliter — postice transverse striatum; scutellum transversim rugulosum, medio sublaeve et nitidum; meso- et metathoracis latera striolata; metanotum spinis 2 triangularibus acutis obliquis, spatio intermedio concavo sublaevi; petioli rugosi nodus 1. supra paulo emarginatus, nodus 2. primo duplo latior, transversus, lateraliter subrotundatus; abdomen laeve, nitidum; pedes sine pilis abstantibus. (Sec. ex typ. sub nomine Myrm. ruficeps Sm.). Celebes, Mysole (Coll. Mayr). 2. P. DIVERGENS, nov. spec. Miles: Long 5—5.5 mm. Rufescenti-flavus, abdomine dimidio - antico flavo et postico nigro-fusco; mandibulae sublaeves punctis nonnullis dispersis, extus striolatae; caput fortiter longitrorsum striatum, utrimque inter oculum et laminam frontalem antice rude reticulatum, postice rude reticulatum, clypeus medio laevi, nitido, carinato, lateribus fortiter striatis, margine antico integro; vertex depressus antice longitudinaliter curvatim et divergenter striatus, postice transverse striatus; scapus modice longus; thorax rugulosus, pronoto laeviori bituberculato, meso-noto onco transverso, metanoto spinis 2 longis suberectis; petioli nodus 2. subtiliter coriaceo-rugulosus, transverso-ovalis, utrimque indistinete angulatus, nodo primo duplo latior; abdomen laeve; pedes (sicut totum corpus) copiose pilis abstantibus obtecti. Oper Araria: Long. 5.5 mm. Nitida, rufescenti-flava, abdomine fuscescenti; mandibulae striato-rugosae; caput sublaeve ulrimque inter oculum et laminam frontalem rugoso-striatum; pronotum sublaeve, vix bituberculatum, postice medio paulo deplanatum; mesonotum et metanotum subtiliter reticulato-punctata, hoc spinulis 2 suberectis; petioli sublaevis nodus 2 primo vix duplo latior; abdomen laeve; pedes pilis abstantibus longis. Femina: Long. 7.5 mm. Rufa, mesonoto scutelloque fuscescentibus, abdomine medio et postice fusco, tarsis pallidis; caput in milite, vertice distinclissime divergenter — postice vix transverse striato; pronotum striato-rugosum; mesonotum retro convergenter longitrorsum striatum, antice medio sublaeve aut subtilissime coriaceo-rugulosum, thoracis latera rugoso-striata, scapula laeviori; metanotum spinis 2 paulo compressis, haud acutis, retro directis, spatio intermedio laevissimo et nitidissimo; petiol. Us transversim rugosus nodo 2. transverso utrimque in denem obtusum producto; abdomen laeve, punctis dispersis pili geris, ad basim subtiliter et superficialiter reticulato-punctulatum; pedes pilis abstantibus; alae paulo infuscatae, costis fuscis. Mas: Long. 4.4—-4.3 mm. Fuscus, nitidus, mandibulis, clypeo, antennis, articulationibus pedum tarsisque aut totis pedibus testaceis; caput subtiliter rugoso-striatum, postice et utrimque inter oculum et laminam frontalem subtilissime reticulato-punctatum, mandibulis clypeoque sublaevibus; thorax subtilissime, aciculate striatus, mesonoto et scutello sublaevibus, punctis dispersis, metanoto subtiliter reticulato-punctato; petioli nodus 1. subtiliter reticulato-punctatus; nodus 2 sublaevis; abdomen laeve, pedes pilis abstantibus; alae subhyalinae, costis ochraceis. Coloniae indo-neerlandicae (Mus. Leyden). Es ist möglich, dass diese Art bereits unter den aus Batjan stammenden und von Herrn Smith aufgestellten Arten beschrieben ist, doch lasst sich dies nicht eruiren, weil die Diagnosen nicht vergleichend sind und Widerspriiche in einer und derselben Diagnose vorkommen, wie dies bei P. pabulator Sm. der Fall ist. 9. P. JAVANA, nov. spec. Miles: Long. 5.5 5.8 mm. Castaneus, abdomine obscuriori, fun iculo, thorace pedibusque plus minus vere ferrugineis, scapo fusco, articulationibus pedum atque tarsis rufo flavis; copiose pulosns; mandibulae sublaeves punctulis dispersis, extus ad basim subtiliter striatae; clypeus lateraliter striatus, medio non carminatus, sublaevis (microscopice coriaceo-rugulosus), margine antico paulo emarginato; genae nec non frons et vertex inter laminas frontales elongatas longitudinaliter striata, vertex postice vix impressus, longitrorsum rugulosus interstitiis sublaevibus; capitis latera reticulata interstitiis subtiliter reticulato-punctatis; fossa antennalis, longitudine scapi modice longi sublaevis, subtiliter reliculato-punetata; pronotum subrotundatum, lateraliter striato-rugulosum, medio  nitidum; pedes copiose pilis abstantibus vestiti. Operaria: Long. 2.4 mm. Nitida, rufo-flava, capite obseuriori, abdomine fuscescenti; copiose-pilosa, mandibulae striis subtilibus marginem masticatorium acute denticulatum versus evanescenti-bus; caput sublaeve utrimque inter laminam frontalem subtilis-sime striolatum et oculum subtiliter reticulatum, genis striatis; pronotum rotundatum subtiliter coriaceo-rugulosum (aut valde superficialiter reticulatus), disco laeviori, antice striis nonnullis transversis; mesonotum medio elevatione transversa tecliformi; metanotum dentibus trigonalibus, acutis, erectis; mesothorax et metathorax reticulato-punetati; petiolus subtiliter coriaceo-rugulosus; abdomen laeve. Diese Art lebt nach Herrn Moens, von welchem das Leydner Museum: dieselbe erhalten hat, bei Batavia unter Steinen. Der Soldat unterscheidet sich von P. pallidula Nyl., pusilla Heer, capensis Mayr und laevigata Mayr durch den nicht glatten Hinterkopf, von P. excellens Mayr, opaca Mayr und cubaensis Mayr durch den glatten Hinterleib, von P. parva Mayr, sinaitica Mayr, chilensis Mayr. r, aspera Mayr und ruficeps Smith durch die lang abstehend behaarten Schienen, von P. latinoda Rog. 100 ADNOTATIONES IN MONOGRAPHIAM FORMICIDARUM durch die andere Sculptur und den viel schmäleren 2. Stielchenknoten, von P. sulcaticeps Rog., oceanica Mayr, tasmaniensis Mayr und pennsylvanica Rog. besonders durch den seitlich abgerundeten Stielchenknoten, von P. divergens Mayr endlich durch die andere Färbung, die geringere Grösse, durch die verschiedene Sculptur besonders des Scheitels, durch die sehr undeutlichen Pronotum-Höcker, sowie durch den seitlich abgerundeten 2. Stielchenknoten. 7. $ 2 Antennae 7—11 articulatae; mandibulae trigonae. 29. PHEIDOLOGETON, Mayr. 2. Generi «Pheidole» simillima. Antennarum 11-articulatarum clava biarticulata. Clypeus non carinatus. Metanotum bidentatum. Petioli articulus 1. antice petiolatus, postice supra onco transversae. Abdomen ovatum, apice rotundato. Feminae alae anticae cum cellula cubitali una, costae cubitalis ramus externus conjunctus costae transversae, cellula radialis clausa. 1. P. ragoriosus, Smith (Solenopsis calida Sm.) Operaria: 2.5—15 mm. Ferruginea, castaneo-ferruginea, aut rufo-testacea (& minutiss.), antennis pedibusque plus minusve pallidioribus, abdomine nonnunquam obscuro; mandibulae apud $ maj. laeves, nitidae, punctis nonnullis dispersissimis, ad basim extus striatae, apud $ minimam superficialiter striolatae , margine masticatorio apud % maj. absolute edentato, apud % minorem plus minusve irregulariter dentato; caput longius quam latius, capitis tertia pars antica usque ad oculos longitudinaliter striata (apud $ minimam fronte laevi), clypeo laevi, nitido, pars media plerumque nitida, laevis, punctis dispersis, apud $ max. longi- tudinaliter striata, apud * minimam laevissima sine punetis, pars postica transversim, paulo curvalim, rugoso striata, apud % mi- nimam laevissima; pronotum apud # maj. transversim striatum, apud $ min. laeve aut sublaeve; mesonotum apud $ maj. (scutello instructam) laevigatum punctis grossis, lateraliter et antice stria- tum, apud % min. (scutello indistincto aut nullo) laeve aut sublaeve; INDO-NEERLANDICARUM. 101 metanotum apud 8 maj. supra transversim striato-rugosum et par- tim rugoso-punctulatum, spinis 2 haud longis, rectis, apud $ min. subtiliter reticulato-punctatum spinis 2 longis paulo curvatis; meso- et metathoracis latera apud % maj. striata, apud % min. subtiliter reticulato-punctata; petioli nodus 1. supra margine transverso rotundato, nodus 2. nitidus, laevis aut. sublaevis, transverso-ovatus, apud $ minimam globosus; abdomen laeve et nitidum, apud % maj. punctis nonnullis dispersissimis ; tibiae pilis abstantibus longis. Femina: Long. 15 mm. Castanea, partim ferruginea, antennis pedibusque pallidioribus, abdomine nonnunquam obscure fusco, marginibus pallidis; mandibulae laeves, nitidae, punctis dispersis, ad basim extra striatae, margine masticatorio acuto antice bietate; capitis pars tertia antica fortiter longitudinaliter striata, clypeo areaque frontali laevibus, nitidis, pars media subtilius et minus dense longitudinaliter striata punctis dispersis, pars postica transversim et arcuatim rugoso-striata; pronotum striatum et laeve; mesonotum nitidum punctis dispersis, scutellum laeve punctis nonnullis; metanotum supra subtiliter transversim striatum; mesosternum laeve, nitidum, punctis nonnullis, postice striatum; metathoracis latera striata; petioli subtiliter tragosa nodus 1. supra margine transversus rotundato, nodus 2. lateraliter nonnunquam dente obtuso; abdomen nitidum, laevigatum, punctis, punctis plurimis minutis et punctis majoribus sparsioribus; pedes pilis abstantibus copiosis; alae infuscatae. (Sec. ex. typ. sub nomine Solenopsis callida Smith). Ceram, Waigou (Coll. Mayr), Java (Mus. Leyden). 2.4—15 mm. Castaneo-fusca aut castanea, capite saepe ferrugineo, abdomine plerumque fusco, funiculo geminatus tarsisque pallidis; aut rufo-testacea (& minutiss.); mandibulae apud & maj. laeves, nitidae, punctis nonnullis dispersis, ad basim extra striatae, apud $ minimam dense striatae, margine masticatorio apud & maj. antice emarginato et obtuse bidentato, apud $ min. fortiter dentato; caput quadratum (apud 8 minutiss. 102 ADNOTATIONS IN MONOGRAPHIAM FORMICIDARUM longius quam latius, capitis pars tertia antica usque ad oculos longitudinaliter striata (apud % minim. solummodo genis striatis), elypeo laevi, nitido, pars media nitidissima, laevissima, punctis nonnullis dispersissimis, pars postica transversim, paulo arcuatim, striato-rugosa, apud % min. laeve, meso-notum apud % min. laeve, meso-notum apud % min. laevigatum punctis dispersis aut subtiliter coriaceo-rugulosum punctis dispersis et disco laevigato, scutello distincto transversim striato, apud % min. subtiliter coriaceo-rugulosum, antice plus minusve laeve, scutello nullo; metanotum apud % min. subtiliter coriaceo-rugulosum, aut reticulato-punctatum, spinis 2 longioribus et distinctius curvatis; meso-et metathoracis latera reticulato-punctata, apud % maj. insuper paulo curvatis, nodus 2. transverso-ovatus apud % maj. utrimque paulo obtuse angulat. im productus, apud % minores globosus; abdomen apud 3 maj. laevigatum, nitidum, punctis dispersis, apud % min. laeve; tibiae pilis longis adpressis, prope genu pilis talibus abstantibus nonnullis (apud % maximam extra solummodo pilis abstantibus nonnullis). Timor (Coll. Mayr a D. Sichel), Mysole, Waigong, Siam (Coll. Mayr a D. Smith), Hongkong (Mus. Vienn.). Herr Smith hat mir unter dem Namen Solenopsis laboricsus verschiedene Arten der Gattung Pheidologeton in einer größeren Anzahl gesendet. Nach den Beschreibungen ist keine dieser Arten mit einiger Sicherheit zu bestimmen, so dass wohl eine einfache Combination erlaubt wäre. Es ist mit Wahrscheinlichkeit zu überein, dass doch eine dieser beiden von Herrn Smith als S. laboriosus gesendeten Arten der echte P. laboriosus Sm. sei, und, dieses angenommen, stimmt nun jene Art, welche den länglich viereckigen Kopf und eine hellere Farbe hat, am besten mit der Beschreibung von S. laboriosus überein, so dass die andere Art zu bestimmen bleibt. Die grossen Arbeiter dieser Art stimmen nun mit der Beschreibung von P. ocellifer gut überein, nur ist die Länge meiner grössten Exemplare geringer und das Punktauge fehlt. Aber eben das Zusammentreffen dieser Art stimmen nun mit der Beschreibung von P. Ocellifer vorgelegen sind, denn die Gegenwart oder das Fehlen des Punktauges scheint bei Pheidologen kein Artmerkmal, sondern nur den grössten Arbeitern der Arten eigenthümlich zu sein, wie die bei Camponotus gigas Ltr. der Fall ist. Von Herrn Smith erhielt ich auch ein Weibchen von Solenopsis callida Sm., welches zweifellos zu der von mir als P. laboriosus bestimmten Art gehört. Bei jener Art, welche ich für P. ocellifer Sm. halte, ist der Kopf beim Arbeiter quadratisch (die Mandibeln abgerechnet, in der Mitte ebenso lang als breit), die Mitte des Kopfes ist viel feiner zerstreut punctiert als bei P. laboriosus, der 1. Knoten des Stielchens ist beim grossen Arbeiter oben deutlich ausgerandet, und die Schienen haben nur nahe dem Knie 5—4 lange abstehende Haare, nur bei den grössten Arbeitern sind die Schienen ganz behaart. Im Uebrigen sind keine constanten Unterschiede zwischen den Arbeitern von P. laboriosus und ocellifer zu entdecken. 30. CREMASTOGASTER, Lund. 2 Palpi maxillares 5-, labiales 5-articulatae. Antennae 11-articulatae. Petioli segmentum 1. deplanatum, segmentum 2. in partem superiorem abdominis subcordiformis apice acuti articulatum. Antennarum 12-articulatarum scapus brevissimus; funiculi filiformis articulus 1. globosus. Mesonotum sine suleis convergentibus. Mesonotum muticum. Abdomen et petioli articulatio in abdomen ut In et 9. Alae anticae cum cellula cubitali una; costae cubitalis ramus externus conjunctus costae transversae; cellula radialis aperta. 1. €. sicolor, Smith. Operaria: Long. 5— 4.5 mm. Nitida, mellea, abdomine fusco aut fuscescenti, antice pallidiori; long pilosa; mandibulae lae-vigatae punctis dispersis, margine masticatorio nigro dentato; caput sublaeve punctis nonnullis dispersissimis, clypeo et fronte antice rugulis subtilissimis nonnullis longitudinalibus; funieuli clava biarticulata; thorax supra sublaevis, sulco transverso inter mesonotum et metanotum, pronoto convexo, metanoto spinis 2 rectis, distantibus, acutis, divergentibus, oblique retro et sursum directis; petioli segmentum 1. deplanatum, subquadratum, angulis anticis fortiter rotundatis, segmentum 2. globosum, laeve, supra sine sulco mediano; abdomen sublaeve. Femina: Long. 7—7.6 mm, Nitida, mellea, abdomine fusco, mesonoto paulo infuscato; pilosa; mandibulae disperse punctatae et paulo superficialiter striolatae; clypeus antice longitrorum rugulosa, postice laevis; frons antice longitudinaliter rugulosa, postice cum vertice laevis; funiculi clava indistincte 2- aut 5-articulata, thorax laevis, mesonoto punctis dispersis, metanoto denticulis 2 minutissimis distantibus; petiolus et abdomen ut in Operaria; alae subhyalinae costis ochraceis. Mas: Long. 2.4 mm. Nitidus, sublaevis, melleus, abdominis apice fuscescenti, verlice macula interocellari nigricanti; metonotum declive inerme; petioli segmentum 1. depressum, elongato-quadrangulare, antice indistincte angustius, segmentum 2. glo-bosum. Coloniae indo-neerlandicae (Mus. Leyden), Batjan (sec. Smith). Fig. 10. Femina: Long. 10 mm. Castanea, subnuda, thorace obscuriori, antennis pedibusque ferrugineis; mandibulae rude striatae et disperse punctatum; caput subtiliter dense et acute striatum et disperse punctatum, pone oculos nitro. idum, coriaceo-rugulosum et disperse punctatum; funiculi clava indistincte 5—4 articulata; thorax disperse punctulatus, partim delicatule striolatus, partim subtilissime coriaceo-rugulosus; metanotum subverticale, inerme; Eine genauere Beschreibung des Männchens wäre mir nur dan möglich gewesen, wenn mir ganz reine Exemplare zur Untersuchung vorgelegen wären. petioli subtilissime coriaceo-rugulosi et partim delicatule striolati segmentum 1. depressum, suborbiculare, antice breviter petiolatum, segmentum 2., primo vix latius, transverso-ovatum, medio sine sulco, solummodo postice impressione minuta; abdomen subtilissime coriaceo-rugulosi et disperse punctatum, nitidum, segmento primo minus nitido; pedes nitidi, subtilissime coriaceo-rugulosi et disperse punctatum. Java (Mus. Halle). Dieses durch den Mangel der Metanotumdornen ausgezeichnete Weibchen durchfte wol nicht zu jenen Arten gehören, bei welchen die Arbeiter ein bewehrtes Metanotum haben; möglich ist es aber, dass es zu j Dieses durch den Mangel der Metanotumdornen ausgezeichnete Weibchen durchfte wol nicht zu jenen Arten gehören, bei welchen die Arbeiter ein bewehrtes Metanotum haben; möglich ist es aber, dass es zu j Dieses durch den Mangel der Metanotumdornen ausgezeichnete Weibchen durchfte wol nicht zu jenen Arten gehören, bei welchen die Arbeiter ein bewehrtes Metanotum haben; möglich ist es aber, dass es zu j Dieses durch den Mangel der Metanotumdornen ausgezeichnete Weibchen durchfte wol nicht zu jenen Arten gehören, bei welchen die Arbeiter ein bewehrtes Metanot Enen gehört, deren Arbeiter ein unbewehrtes aufgeblasenes Metanotum haben. 5. GC. ANTHRACINA, Smith. Operaria: Long. 4 mm. Piceo-nigra, mandibularum apice, scapi basi, funiculo toto aut solummodo dimidio apicali et plus minusve tarsorum articulis 2— 4 rufis; mandibulae striatae punctis nonnullis; caput parte antica longitudinaliter striata, parte postica nitida, subtilissime coriaceo-rugulosa et dispersissime punctulata; funiculi clava triarticulata; thorax subtiliter rugulosus, inter mesonotum et metanotum forliter constrictus; mesonotum transversim concavum; metanotum spinis 2 acutis, subhorizontalibus, divergentibus, inter se distantibus; petioli nitidi segmentum 1. coriaceo-rugulosum, trapezoidale, antice fortiter dilatatum, segmentum 2. rugulosum, nodiforme, supra sulco longitudinali; abdomen nitidum, subtilissime coriaceo-rugulosum. Borneo, Singapore (sec. Smith), Ceylon (Coll. Mayr a D. Roger). 4. GC. pirrormis, Smith. Operaria: Long. 5.5—6.2 mm. Fusco nigra, mandibulis, fu-niculi parte apicali et plus minusve tarsis obscure ferrugineis; mandibulae striatae punctis dispersis; capitis magni pars antica longitudinaliter striatae, pars postica subtiliter coriaceo-rugulosum. Borneo, Singapore (sec. Smith), Ceylon (Coll. Mayr a D. Roger). 4. GC. pirrormis, Smith. Operaria: Long. 5.5—6.2 mm. Fusco nigra, mandibulis, fu-niculi parte apicali et plus minusve tarsis obscure ferrugineis; mandibulae striatae punctis dispersis; capitis magni pars antica longitudinaliter striatae, pars postica subtiliter coriaceo-rugulosum. aceo-rugulosa et disperse punctulata; funiculi clava 5-articulata; thorax coria-ceo-rugulosus, antice insuper rugis subtilibus, inter mesonotum et metanotum constrictus, parte antica (pronoto et mesonoto) subrotundata supra paulo deplanata, parte postica (metanoto) magna, paulo latiori parte antica, postice spinarum loco tuberculis 2 rotundatis magnis, metanoti parte basali medio brevi, parte declivi excavata longa et lata; petioli segmentum 1. oblongum, nitidum et sublaeve (microscopice coriaceo-rugulosum, segmentum 2. subtiliter coriaceo-rugulosum, punctis nonnullis, latius quam longius, subrotundatum, segmento primo aequila-tum, supra sine sulco longitudinali, sed margine superiore postico medio paulo emarginato; abdomen subtiliter coriaceo-rugulosum. Celebes (Mus. Vienn.) Borneo, Singapore (sec. Smith). C. INFLATA, Smith. Operaria: Long. 5.6—45 mm. Nitida, fusco-nigra, capite antice, funiculis, pronoto ac mesonoto, nonnunquam abdomine antice castaneis, melanoto tarsisque (metatarsis exceptis) testaceis; mandibulae striatae punctis nonnullis; caput antice subtiliter-, postice subtilissime coriaceo-rugulosum, et punctulis dispersis puligeris; clypeus margine antico depresso; funiculi clava tratriculatus; thorax subtilissime coriaceo-rugulosus, sine strictura; pronotum rotundatum, mesonotum minutum, metanotum permagnum, inflatum, semipellucens, postice spinarum loco tuberculis 2 subdentiformibus, inter se valde distantibus, parte declivi transversim concava; petioli segmentum 1. oblongum, segmentum 2. nodiforme, supra sine sulco; abdomen subtilissime coriaceo-rugulosum. Borneo, Singapore (sec. Smith), Birma (Mus. Vienn.). 31. CAREBARA, Westw. 2 Palpi triarticulati. Clypeus trigonus postice rotundatus. Frons cum sulco frontali sine area frontali impressa. Antennae 10-articulatae sine clava distincta. Thorax muticus. Petioli segmentum 2 transverso-ovatum. g. Caput rotundum Atopo-trigonum. Mandibulae parum dilatatae, margine masticatorio dentato valde obliquo in marginem posticum transeunti. Clypeus valde fornicatus, non carinatus, haud interantennarum articulationes intersertus. Laminae frontales ut in 9. Antennae filiformes 15-articulatae, scapo brevi, funiculi articulo basali brevissimo. Area frontalis nulla. Sulcus frontalis tenuis. Genae sine carina. Thorax muticus. Mesonotum sine sulcis convergentibus. Petiolus inermis segmento primo antice brevissime et late petiolato, postice incrassato et rotundato-quadrangulari, segmento secundo transverso-ovato. Unguiculi simplices. (Sec. exemplum Carebarae viduae Sm.) Alae anticae cum cellula cubitali una, discoidali magna, costae cubitalis ramus externus conjunctus coslae transversae; cellula radialis clausa. C. Lienata, Westw. Femina: Long. 18—19 mm. Nitida, ferrugineo-fulva; sparse et tenuiter, capite densius et fortius, punctata; angustata, abdomenine elongato; alae infuscatae. Java et Sumatra (Mus. Leyden), Java (Coll. Mayr). PODOMYRMA, Smith. $. Mandibulae margine masticatorio dentato. Clypeus muticus. Antennae 11-articulatae; clava 5-articulata brevior quam funculi caeteri articuli. Pronotum bidentatum. Thorax inter meso-notum et metanotum fortiter constrictus. Petioli segmentum 1. elongatum, supra medio saepe unidentato. Femora in medio fortiter incrassata, ad basim angustissima. 1. P. ruricers, Smith. Operaria: Long. 12 mm. Fusca, capite rufo, scapo nigricanti, funicuio fusco, thorace fusco-nigro; pilis erectis setaceis albido-testaceis haud sparse pilosa; mandibulae parte basali laevi, parte apicali superficialiter striata; clypeus, genae, frons et vertex longitudinaliter striata, capitis latera undulatim longitudinaliter striata; area frontalis laevis et nitidissima; frons foveola centrali; thorax rude longitudinaliter rugoso-striatus, pronoto utrimque spina obtusa, extra et paulo supra directa, metanoto denticulis 2 valde approximatis; petioli longitudinaliter rugoso-striatus segmentum 1. Supra medio dente ereclo, aculo; abdomen laeve et nitidum, (Sec. ex. typ.) Mysole (Coll. Mayr). 9. P. syrvicora, Smith. Operaria: Long. 7—7.2 mm. Castanea, partim ferruginea; subnuda; mandibulae leviter striatae; clypeus, frons et vertex longitudinaliter striata, capitis latera longitrorsum et reticulatim rugosa interst. This subtiliter punctulatis; area frontalis subtiliter striolata; thorax longitudinaliter rugoso-striatus, pronoto utrimque dente trigonali, mesosterno infra utrimque dente trigonali, metanoto mutico irregulariter rugoso, parte declivi laevigata; petioli striati segmentum 1. supra medio dente acuto erecto; abdominis segmentum 1. rastratione densissima et microscopica sericeo-micans; pedes sublaeves, nitidi. (Sec. ex. typ.) Batjan, Morotai (sec. Smith), Aru (Coll. Mayr). 5. P. zaeviceps, Smith in litt. Operaria: Long. 7 mm. Ferrugineo-rufa, capite, femoribus tibiisque magis castaneis, abdomine nigricanti basi rufo; modice pilosa; mandibulae striatae; caput subtiliter—, lateraliter fortius longitrorsum striatum; area frontalis laevissima; thorax rude longitudinaliter striatum; area frontalis laevigata; petioli supra laevigati lateraliter paulo striolati segmentum 1. supra medio conulo obtuso subdeniforme; abdomen nitidum segmento 1. laevi, segmentis ceteris subtilissime coriaceo - et partim transversim rugulosis; pedes Lees, nitidi. Waiggeon (Coll. Mayr a D. Smith). 4. P. Basaris, Smith. Operaria: Long 6.5 mm. Ferruginea, abdomine fusco-nigro, abdomenis parte basali superiori et macula quadrata basali inferiori testaceis, funiculo parte apicali fusca, femoribus tibiisque rufo-flavis, femorum dimidio apicali et tibiarum apice fusco-nigris; sparsissime pilosa; mandibulae superficialiter striolatae punctulis dispersissimis; clypeus, frons et vertex regulariter longitrorsum striata, capitis latera longitudinaliter rugosa; area frontalis tota aut partim striolata; thorax longitudinaliter striatus, pronoto utrimque dente trigonali, mesothorace utrimque dente trigonali, metanoto mutico parte declivi laevigata; petiolus supra striolatus et lateraliter nonnunquam subtilissime reticulato-punctulatus, segmento 1. supra medio dente acuto; abdomen subtilissime coriaceo-rugulosum, ad basim acute subtilissime et densissime longitudinaliter striolatum aut rastratum; pedes laeves, nitidi. (Sec. cx. typ.) Mysole, Doree (Coll. Mayr), Aru, Amboina, Boero (sec Smith), In $10-, in 2 11-articulata cum clava magna biarticulata, in $ sutura pro-mesonotalis nulla (aut in % maximis indistincta). Metanotum inerme. Petioli segmentum 1. petiolatum, 2. nodiforme. Antennarum 12-articulatarum scapus brevissimus, funiculi arliculus 1. globosus. Mesonotum sine sulcis convergentibus, Abdomen ovale. Alae anticae cum cellula cubitali una; costae cubitalis ramus externus conjunctus costae transversae; cellula radialis aperta; cellula discoidalis subtrapezoidea. S. ceminata, Fabricius. Operaria: Long. 5—6.4 mm. Nitida, aut rubro-testacea man-dibulis saepe ferrugineis, aut castaneo-fusca capite antice antennis tarsisque rubro-testaceis; long et copiose pilosa; mandibulae acute striatae; caput laeve punctis dispersis piligeris, apud % maxima sulco mediano a clypeo ad foramen occipitale extenso; clypeus carinis 2 longitudinalibus acutis percurrentibus antice in singulum dentem acutum terminatis, spatio intermedio transversum concavo et laevisimo; thorax supra laevis, metanoti part. e declivi transversim striata, mesothoracis et metathoracis lateribus striato-rugulosis; petiolus laevis aut sublaevis; abdomen laeve. Femina: Long. 8--9 mm. Nitida, aut rubro-testacea mandibulis nigro-ferrugineis, mesonoto striis 5, abdomine supra fasciis 5 plus minusve distinelis infuscatis, aut castaneo-fusca capite ante, antennis pedibusque plus minusve rubro-testaceis; longet et copiose pilosa; caput ut in Operaria; thorax laevis punctis dispersissimis piligeris, metathoracis lateribus subtiliter striatis et paulo rugulosus; abdomen laevigatum; alae hyalinae, costis testaceis. Mas: Long. 6 mm. Nitidus, aut rubro-testaceus, capite abdomineque plus minusve fusco-castaneis, aut castaneo-fuscus, mandibulis, antennis, thorace infra pedibusque testaceis; copiose pilosus; mandibulae bidentatae, indistincte striolatae; caput rugulosum; clypeus sublaevis sine carinis, parte mediana fortiter convexa, medio paulo deplanata; area frontalis distincta, sublaevis; thorax crassus, laevis punctis dispersissimis, metathoracis lateribus subtiliter rugulosus; petioli segmentum 1. subtiliter co-riaceo-rugulosum „ supra postice car” In alta transversa acuta plus minus velem emarginata, segmentum 2. transversum et laeve; abdomen laeve; alae hyalinae costis testaceis. Von Herrn Smith besitze ich von dieser Art ein Weibchen unter dem Namen Crematostaster laboriosus Sm. von der Insel Batjan, so wie 2 Arbeiter unter dem Namen Myrmica saevisima Sm. ohne Vaterlandsangabe. OLLIGOMYRMEX, Mayr. nov. gen. Fig. 11. 2 Solenopsidi simillima differt solummodo clypeo mutico pos- tice obtusangulo, antennis 9-articulatis, alarum cellula discoidali subrhomboidea. Nach dem Habitus und den meisten Merkmalen könnte diese Gattung ganz gut mit Solenopsis vereinigt werden, wenn nicht insbesondre die Anzahl der Fühlerglieder abweichen würde, indem bei der neuen Gattung die Fühlerne neungliedrig sind, wärend das Weibchen von Solenopsis eilfgliedrige Fühler hat. 1. concinnus, nov. spec. Femina: Long. 4 mm. Nitida, testaceo-rufa, segmentorum abdominal marginibus posticis pedibusque pallidioribus; sparse pilosa, abdomine insuper longe pubescenti; mandibulae 5-den-tatae, laevigatae, punctis nonnullis; caput subtiliter haud dense longitursum striolatum, genis densius striatis, clypei medio impresso laevissimo; thorax laevigatus; petioh laevigatus; petioh laevigatus; petioh laevigatus; alae paulo infuscatae costis ochraceis. Coloniae inde-neerlandicae (Mus. Leyden). Palpi triarticulatae. Antennae 7-articulatae. Metanotum bispinosum. Petioli mutici segmentum 1. antice petiolatum, 2. nodiforme. Mandibulae breves, angustae, apice dente obtuso. Antennae 15-articulatae scapo brevi; funiculus filiformis articulis 1, brevis simo et 2. longissimo. Thorax muticus, mesonoto cum sulcis 2 convergentibus. Abdomen subcordiforme. Alae anticae cum cellula cubitali; costa cubitali in furae, In conjuncta costae transversae; area radialis aperta. 1. M. carinata, Smith. Operaria: Long. 6.5 —7.4 mm. Nitida, obscure ferruginea, abdomine nigrofusco, robusta, copiose fusco-pilosa; mandibulae dense striatae; caput striatus, basi non angustatus; thorax longitudinaliter striatus, metanoti partibus basali et declivi laevibus; pronotum utrimque infra dente robusto; petiolus et abdomen laevia. ADNOTATIONS IN MONOGRAPHIAM FORMICIDARUM Femina: Long. 11.5 mm. Sordide ferruginea, antennis, pedibus, abdomineque plus minusve fuscis; fusco-pilosa, robusta; mandibulae dense striatae; caput striatus, basi non angustatus; pronotum striatus, striatus; striatus striatus, basi non angustatus; pronotum striatus, striatus; striatus striatus, basi non angustatus; metanoti partibus basali et declivi laevibus; pronotum striatus, striatus; striatus striatus, basi non angustatus; metanoti partibus basali et declivi laevibus; pronotum striatus, striatus; striatus striatus, basi non angustatus; metanoti partibus basali et declivi laevibus; pronotum striatus, striatus; striatus striatus, basi non angustatus; metanoti partibus basali et declivi laevibus; pronotum striatus, striatus; striatus striatus, basi non angustatus; metanoti partibus basali et declivi laevibus; pronotum striatus, striatus; striatus striatus, basi non angustatus; metanoti partibus basali et declivi laevibus; pronotum striatus, striatus; striatus striatus, basi non angustatus; metanoti partibus basali et declivi laevibus; pronotum striatus, striatus; striatus striatus, basi non angustatus; metanoti partibus basali et declivi laevibus; pronotum striatus, striatus; striatus striatus, basi non angustatus; metanoti partibus basali et declivi laevibus; pronotum striatus, striatus; striatus striatus, basi non angustatus; metanoti partibus basali et declivi la Leyden, Borneo (sec. Smith), Tranquebar (Coll. Mayr a D. Drewsen), Ceilon (Coll. Mayr a D. Sichel et Roger). Von der nächstfolgenden M. subcarinata Sm. ist der Arbeiter unterschieden durch stämmigeren Körperbau, braune Behaarung, stärker gestreiften Kopf, etwas dickeren und dicht gestreiften Fühlerschaft und durch etwas längere Dornen des Metanotum. Vielleicht erweist sich diese Art späterhin nur als Variétät von M. subcarinata. 2. M. suscarina, Smith. (Physata dromedarius Sm.) Operaria: Long. 6.2—6.5 mm. Nitida, rufa, abdominis parte apicali fuscescenti; copiose flavido-pilosa; mandibulae dense striatae; clypeus laevis; frons et vertex striolis raris elevatis longitudinis, interstitiis laevibus; genae fortius striatae; scapus haud dense striatus basi angustatus; thorax striatus basi angustatus; abdomen laeve. Femina: Long. 1.2—1.5 mm. Rufo-ferruginea, antennis, abdomen, tibiis tarsisque plus minusve fuscis; robusta, copiose flavido-pilosa; mandibulae dense striatae; caput rugis longitudinis. Nalibus, vertice rugis divergentibus et nonnunquam curvatis; scapus paulo striolatus; thorax longitudinaliter striatus; pronotum utrimque infra dente robusto; metanotum spinis 2 robustis sub-horizontalibus, paulo inclinatis; petiolus striato-rugulosus; abdo-men laeve; alae infuscatae. Java (Mus. Leyden et Holm.), Borneo (sec. Smith). INDO-NEERLANDICARUM. 145 5. M. rueosa, Smith. Operaria: Long. vix 6 mm. Nitida, obscure castaneo-fusca, mandibulis funiculo tarsisque (metatarsis exceptis) pallidioribus; nigro-fusco-pilosa; caput dense longitudinaliter striatum; scapus gracilis et striatus; thorax fortiter longitrorsum striatus; pronotum utrimque infra dente robusto; metanotum spinis 2 sub-horizontalibus, longis, acutis, parte declivi laevi; petiolus sub-tiliter longitrorsum striatus; abdomen subtilissime et superficialiter coriaceo-rugulosum, postice laeve. (Sec. ex. typ.) Batjan (Coll. Mayr), Key, Nova Guinea (sec. Smith). Diese Art stimmt im Habitus und in Bezug des Fühlerschaftes mit M. subcarinata überein, unterscheidet sich aber von dieser und von M. carinata durch die Färbung, die dichte Streifung des Kopfes und des Thorax, durch das gestreifte Stielchen und den bei Anwendung einer starken Loupe äusserst fein aber deutsch lederartig gerunzelten Hinterleib. Mit M. nigra Mayr hat diese Art die grösste Verwandschaft, unterscheidet sich aber von dieser durch die dunkle Behaarung, den nur längsgestreiften Thorax, durch den längsgestreiften Petiolus und den vorne und in der Mitte fein lederartig gerunzelten Hinterleib. 4. M. Lonipes, Smith (H. arachnoides Sm.) Operaria: Long. 6—6.4 mm. Nitida, rufo-castanea, antenna-rum apice, articulationibus pedum tarsisque (metatarsis exceptis) pallidis; flavido-pilosa, gracillima, antennis pedibusque valde elongatis; mandibulae laeves punctis nonnullis; caput laeve, frons, vertex et scapus punctis dispersis elevatis piligeris; pronotum medio laeve aut sublaeve et paulo concavum, lateribus tuberculo singulo distincto et carinul. is nonnullis, infra supra coxas muticum; mesonotum disco subconcavo, sublaevi, carinato-marginato; metum notum lateraliter reticulato-rugulosum spinis 2 longis acutis; petioli segmentum 1. antice laeve; abdomen laeve. Femina: Long. 9—10 mm. Nitida aut testacea, scapo, tibiis, metatarsis et abdominis maxima parte plus minusve fuscis, aut castanea vel fusca praecipue thorace petioloque testaceo-variegatis; flavido-pilosa, gracilis, antennis pedibusque elongatis; mandibulae laeves punctis nonnullis; caput laeve utrimque inter laminam frontalem et oculum rugis nonnullis; pronotum inerme, laeve et partim rugulosum; mesonotum antice laeve; postice rugulosum spinis 2 subparallels, parte declivi sublaevi; petioli segmentum 1. gracile petiolatum et nodo positus transversim striato-rugoso, segmentum 2. disco sublaevi; abdomen laeve; alae mediocriter infuscatae . Mas: Long. 5.5 mm. Nitidus, pallide fuscus, funiculo tarsisque testaceis; flavido-pilosus, gracilis pedibus valde elongatis; caput sublaeve, thorax laevis lateribus paulo et subtiliter rugulosis; petiolus et abdomen laevia; alae modice infuscatae. Java (Mus. Leyden), Borneo (sec. Smith). bh. Laminae frontales in medio partis anticae capitis; fossa antennalis externe sine carina; clypeus postice non inter antennarum articulationes intersertus. SIMA, Roger. ÿ Antennarum 12-articulatarum funiculus non clavatus. Caput antice plus minusve oblique truncatum. Oculi circiter tertiam capitis laterum partem occupantes. Laminae frontales fortiter approximatae. 1. S. ruroniera, Jerdon. Operaria: Long. 9—11 mm. Rufa, capite fusco aut nigro, mandibulis, antennis et saepissime capitis margine antico rufis, petiolo aut toto castaneo aut solummodo segmento 2., abdomine fusco aut fusco-nigro, coxis et femoribus omnibus atque tibiis posterioribus plus minusve castaneis; pallide pilosa et pubescens; mandibulae rude at haud profunde striatae; caput dense punctatum interslitiis. Subtilissime coriaceo-rugulosis; clypeus rugulo-sus parum prominens; ocelli distincti; thorax dense et subtiliter reticulato-punctatus, inter mesonotum et metanotum sulco lato transverso; pronotum angulis anticis rectangularibus; metanotum pronoto et mesonoto ad unum aequilongum; petioli segmentum 1 dense et subtiliter reticulato-punctatum et punetis majoribus superficialibus dispersis, antice breviter depresso-petiolatum, postice nodo elongato ovato, segmentum 2. subtiliter punctulatum, pyriforme; abdomen subiiliter punctulatum; pedes pilis nonnullis abstantibus. Ceylon (Coll. Mayr a D. Sichel), Kar Nikobar (Mus. Vienn.), Sumatra. S. compressa, Roger. Opera: Long. 4—5 mm. Nitida, nectuus, articula-tionibus pedum tarsisque testaceis, mandibulis, elypeo, laminisque frontalibus antice rufescentibus, coxis, femoribus tibiisque fuscescentibus; vix pilosa; mandibulae parte apicali distincte striatae, marginibus externo et interno subparallels, margine masticatorio dentibus 4 nigris; clypeus brevis transversim fortiter formicatus, medio lobo producto antice subdenticulato setulis ciliato a mandibulis longi distanti; caput laeve punctulis nonnullis dispersissimis, utrimque inter laminam frontalem et oculum genisque subtilissime rugulosum et punctulis nonnullis dispersissimis; ocelli nulli; pronotum sublaeve (indistinetissime coriaceo-rugulosum punetulis nonnullis subtilissimis), supra deplanatum, paulo convexum, utrimque obtuse marginatum; mesonotum supra disco sublaevi lateraliter et postice margine carinaeformi postice medio interrupto confinito, metanotum, a mesonoto sulco transverso profundo, separatum, fortiter lateraliter compressum. Elevatum, longius quam latius, rugulosum, dorso sublaevi; petioli segmentum 1. antice petiolatum. Postice nodo laevi pyriformi, segmentum 2. laeve, pyriforme, segmentum primi nodo latius; abdomen antice laeve, postice valde delicatule coriaceo-rugulosum. Von Herrn Smith besitze ich 2 Arbeiter von Batjan unter dem Namen Pseudomyrma insularis Sm. Herr Roger erhielt diese Art aus Ceylon. ADNOTATIONS IN MONOGRAPHIAM FORMICIDARUM c. Laminae frontales in capitis margine laterali. MERANOPLUS, Smith. Mandibulae trigonae, dentatae. Laminae frontales rectae capitis angulos posticos fere attingentes. Fovea antennalis recta, scapum fere occultans, terminans inter oculum et laminam fronterum. Antennae 9-articulatae. Alae anticae cum cellula cubitali. 1. M. mucronatus, Smith. Operaria: Long. 7 mm. Ferruginea, abdomine nigro; copiose et longa pilosa; caput rude reticulatum, clypeo longitudinaliter rugoso, area frontali sublaevi nitidissima; thorax brevissimus, cuboideus, disco superiori maximo, explanato, a pronoto et mesonoto formato, plano, rude reticulato, spinis 4 horizontalibus longis, angulis disci respondentibus, margine postico inter spinas posticas spinulis 2 minutis; metanotum subverticale, vix ad thoracis longitudinem conferens, sublaeve, nitidissimum, spinis 2 gracilibus, curvatis, acutis; thoracis latera rugulosa, nitida; petioli segmentum 1. supra squama parum rugulosa, erecta, a latere visa cuneiformi, margine superiori acuto, segmentum 2. supra nodo erecto, subsquamiformi, reticulato, antice verticale abrupto, postice rotundato-declivi; abdomen cordiforme, opaculum, densissime et subtilissime reticulato-punctatum, pedes nitidi femoribus laevigatis, tibiis striolatis. Sumatra (Mus. Leyden), Borneo, Malacca (sec. Smith). De redactie heeft op verzeek van den schrijver vrede gehad met de nienwerwetschlatijnsche woorden in dit opstel, en evenzeer met het wein Fig. INDO - NEERLANDICARUM. #17 DAC OR cee Dee OMD 1. Camponotus laevissimus Smith, von der Seite gesehen, 2a. Polyrhachis spinosa Mayr, Thorax u. Stielchen v. d. Seite. 2b. » » A LOT ee » a Saundb. » merops Smith 8, Schuppe des Stielchens von hinten. 4. Polyrhachis regularis Mayr 2, Kopf von oben. da. » excisa Mayr 2, Thorax von oben. db. » » », Schuppe von hinten. 6. » laminata Mayr 2, Kopf von oben. 7. Colobopsis quadriceps Smith %, Thorax u. Stielchen von der Seite. 8. Iridomyrmex excisus Mayr %, Thorax u. Stielchen von der Seite. 9. Ectomomyrmex excisus Mayr %, Thorax von der Seite. 10. Cremastogaster edentata Mayr 9, Stielchen von oben. 11. Oligomyrmex concinnus Mayr 2, Fühler. BIJ HET OPSTEL VAN D*. MAYR. Gelijk men in fatsoenlijke kringen gewend is een’ binnentre- denden vreemdeling aan de aanwezige gasten voor te stellen, zoo wensch ik ook de lezers van dit tijdschrift cenige inlichting te geven omtrent den schrijver van het voorgaande stuk en de aanleidende oorzaak tot het zamenstellen daarvan. De Heer Dr. Gustav L. Mayr, die eerst leeraar (Professor) aan de hoogere burgerschool (Oberrealschule) te Pesth geweest is en nu dezelfde betrekking aan eene dergelijke inrigting voor onderwijs te Weenen bekleedt, heeft in 1852 zijn eerste entomologisch opstel in het licht gegeven; het handelde over Ectophyten op Nebria brunnea. In het volgende jaar begon hij de studie, die tegenwoordig zijn entomologische hoofdstudie genoemd mag worden, van de familie der Mieren en gaf dienaangaande een klein opstel in het tijdschrift der Zool. botanische Vereeniging in het licht. Twee jaren later had hij zich de kennis der Oostenrijksche mieren zoo zeer eigen gemaakt, dat hij het waagde hare beschrijving onder Den tüchtigen van Formicina Austriaca uit te gerengen, terwijl hij eenigen tijd later de beschrijving der Hongaarsche soorten in een program der Oberrealschule liet opnemen. In het jaar 1861 verscheen van heen zeer grondig werk, in- gerigt naar de bekende wijze van Redtenbacher’s Fauna Austriaca en betiteld: die Europäischen Formiciden, nach der analytischen Methode bearbeitet. Sedert dien tijd heeft hij zich ook meer bijzonder op de kennis der exotische soorten toegelegd, daar- over verscheidene opstellen in het meergenoemde tijdschrift door den drink bekend gemacht en werd dientengevolge en om zijne uitgestrekte kennis der orde van Hemiptera, door de Keizerlijke Academie der wetenschappen te Weenen uitgenoodigd om voor de beschrijving van de reis om de wereld, door het Oostenrijk- sche fregat Novara in 1857—59 gedaan, de Formiciden en Hemiptera te behandelen. Het eerste gedeelte is in het jaar 1865 in het licht verscheinen, van het tweeden zijn nog slechts de Hemiptera heteroptera uitgegeven. Beiden zijn bewijzen van voortvarenden ijver, uit-gestrekte kennis en scherp onderscheidingstalent. De uitgave mijner monographie over Scutelleriden gaf den Heer Mayr aanleiding te trachten met mij in briefwisseling te komen, welke correspondentie sedert tusschen ons vrij geregeld is voortgezet, vooral nadat ik den Heer Mayr voorgesteld had de mierensoorten van ’s Rijks Museum te Leyden te herzien, aan een naauwkeurig wetenschappelijk onderzoek te onderwerpen en zoo er nieuwe soorten onder voorkwamen, die te beschrijven. Met groote bereidwilligheid nam hij die taak op zich, die hem de gelegenheid zou verschaffen vele nieuwe vormen, vele onbekende soorten onder de oogen te krijgen. Een uitvloeisel van zijn werkzaamheid is het voorstaande opstel. De schrijver daarvan, meer en meer door den arbeid zelf tot het onderzoek der geheele Mierenfauna van Oost-Indië opgewekt. verlangt daarover een uitgebreider werk in het licht te geven, zoodra hij daartoe de noodige bouwstoffen zal verzameld hebben. Het is om hem in dat loffelijk voornemen te ondersteunen, dat ik de Nederlandsche entomologen, die Oost-Indische insecten bezitten, uitnoodig om hunne mierensoorten aan den Heer Mayr? ter bestemming toe zenden. Moge mijne stem niet die eens roependen in de woestijn wezen. Ss TVs Ä Zoologischer Theil. Formieidae von Dr. Gustav L. Mayr mit IV Tafeln in 4°, Prijs 5 fl. 50 Oost. of 3 Thal. 10 N. Gr. Zoologischer Theil. Hemipteren von Dr. Gustav L. Mayr mit V Tafeln in 4°. Prijs zwarte platen 7 fl. 50 Oost. = 5 Thal. met gekleurde platen 9 fl. 50 Oost. 2 Adres: Wien. III Hauptstrasse 75. KLEINE ENTOMOLOGISCHE AANTEEKENINGEN, DOOR P. 6, T. SNELLEN. 1°. over Zygaena Filipendulae, varieteit Chrysanthemi Borkh. Esp., Hubn., Ochs. Deze zoo zeldzame varieteit is in den zomer van 1864 in Engeland bij St. Leonards-on-Sea gevangen, zie Edward Cooper, in the Entomologist's Monthly Magazine, pag. 145. Zoo ver ik weet, is nog van geene andere soort van het genus Zygaena eene dergelijke afwijking waargenomen, waarbij de roode kleur der voorvleugelvlekken en achtervleugels in donkerbruin veranderd is. 2°. over Ciduria ferrugata L. Door Engelsche Lepidopterologen is de varieteit A (Guenée) van Ferrugata (Unidentaria, Haw., Wood) steeds vrij algemeen als eene afzonderlijke soort beschouwd en nog laatstelijk is deze quaestie in onderscheidene Engelsche Tijdschriften behandeligend (zie Knaggs, The Entomologists Annual for 1865, pag. 100, KLEINE ENTOMOLOGISCHE AANTEEKENINGEN. 191 H. d’Orville, The Entomologists Monthly Magazine, 1, pag. 92). Guenée echter, of schoon door het zeer verschillend uitzigt der beide vormen geneigd om hen als twee soorten aan te nemen, aarzelt echter zulks te doen, aangezien Sepp hen uit dezelfde rups kweekte. Hieromtrent merkt d’Or ville 1. c. aan, dat het zeer mogelijk is dat Sepp beide vormen uit rupsen kweekte die hij voor dezelfde hield, daar de rupsen zoo op elkander gelijken dat men moeijelijk eenig punt van verschil kan vinden, doch dat hij er aan twijfelt of Sepp beiden uit een broed eijeren heft gekweekt, want hij (d’Orville) heeft meermalen Unidentaria en Ferrugata uit het ei gekweekt en waargenomen dat eijeren door den eerstgenoemden vlinder zoo wel als die door - den tweeden gelegd, altijd onveranderlijk dezelfde vlinders voort- bragten als de moeders, zonder overgangen. Ten opzigte van Sepp is de zaak deze: Uit een den 16°” Junij gevangen vlindertje verkreeg de heer Ver Huell eijeren, die den 16% Julij daaraanvolgenden de rupsjes leverden; deze vervelden drie malen, verpopten na den 9% Augustus en gaven van den 25% Augustus af de vlinders. Het eerst uit- gekomen exemplaar, op plaat XXXI van deel V, bij fig. 10 in zittende houding afgebeeld, is een wijfje en een gewoon, rood- bruin, typisch voorwerp; een dergelijk wat donkerder mannetje is bij fig. 11 voorgesteld, terwijl de heer Ver Huell, als voor- beeld van het verschil in kleurschakeering bij deze soort, fig. 12 een wijfje van de twijfelachtige varieteit Unidentaria afbeeldt. Welligt behoorde dit mede onder de voorwerpen, gekweekt uit de op 16 Junij verkregen eijeren. Ik zeg welligt, want be- paald vermeld heeft Ver Huell het niet; het is dus mogelijk dat het niet zoo is; ook zegt hij niet of zijne gekweekte voorwerpen ‚nog verder variëerden, evenmin als hij de moedervlinder beschri De zaak kan dus door de aanhaling van Sepp niet worden uitgemaakt en verder onderzoek blijft zeer wenschelijk. Ik zelf heb Unidentaria nog nooit uit het ei gekweekt, wel Ferrugata en ook nog uit eijeren, in den zomer verkregen, voorwerpen bekommen die van den door Guenée beschreven type, 199 KLEINE ENTOMOLOGISCHE WAARNEMINGEN. waarbij de middenband der voorvleugels roodbruin is, verschillen door de purperen tint, wel een in Julij gevangen d. Van Unidentaria heb ik 1 3 (uitgekomen in Mei) en 1 2 (gevangen den 5° Augustus). Het laatste wilde geene eigen eigen leggen. Daarentegen heb ik thans 15 of 16 poppen liggen uit een in 'tlaatst van Julij 1866 aan de plassen bij Rotterdam gevangen wijfje. Dit behoort mede tot het purpertintige ras. De rupsen heb ik, door andere bezigheden verhinderd, niet beschreven. Hoewel de Engelsche Entomologen soms al vrij ligt overgaan tout het aannemen van soorten en in dat opzigt zelfs eenen kwa-den naam hebben, zou men toch verkeerd doen met aan hunne meeningen onze aandacht te onthouden. Zijn deze in sommige gevallen overdreven, in anderen is het toch zeker dat zij met de waarheid overeenkomstig zijn. 5°. over Margarodes, als generieke naam. In Hagen’s Bibliographie I, pag. 524, vind ik onder L. Guilding eene verhandeling van dezen schrijver vermeld, getiteld: On Margarodes, a new Genus of insects found in the neighborhood of Ants nests. (Tab. I). Trans. Linn. Soc. of London 1855, T. 16, P. 1, p. 115—119. De naam Margarodes is ook door Guenée, in zijne Suites à Buffon, Deltoides et Pyralides 1854) gebezigd voor een genus der Pyraliden. 4°. over de rupsen die in planten veranderen. De heer J. Backer Sr. heeft op de 21° Algemeene Vergade-ring der Nederlandsche Entomologische Vereeniging voorlezing gedaan van eenen zeer opmerkelijken brief over dat punt, welke in zijn geheel is opgegenomen in het verslag. Waarschijnlijk handelt ook daarover: W. V. Guise, The vegetable Caterpillar from New-Zealand in Morris’ Naturalist, 1857, Tom 7, p. 106—108 (zie Hagen, Bibliographie I, p. 526). 