Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
baerder, in ST. n™ II J, ¢ en f door den aap betoond wordt, die zich daar immers meester maakt van het eten van den reus, welke echter op zijn beurt de vraatzucht verpersoonlijkt in ST. n° III, K. Ine 5, P. 1 ue 9, P. II n° 2 en GF. ne 3. In GF. bl. 194 zegt de heer Van Baarda: ~Voorts ziet men trekken van overeen- komst in de Fabelen, waarin de Aap optreedt, tusschen de door Dr. Adriani uitgegeven #Sangireesche Tekstenr .. .. en deze Galélareesche ....” Voor zoover den trek van des aaps vraatzucht betreft verwijs ik naar GF. n° 2, Kantjil legt het in mijn verhaal een oogenblik af. Zulke onmachtige momenten kennen K.I en K. II — gelijk wij zagen — ook voor hem. Daarbij voegen zich in dit verband nog de verhalen K.I n° 8 en K. II n° 2, verhalende hoe het dwerghert in slimheid overtroefd wordt door de slakken die den wedloop tegen hem hebben aangegaan, welke fabel onder de GF. voorkomt sub noe 12, 13 en 14, resp. van het hert, het strandloopertje, en den ijsvogel tegen de zeeslak, verrijkt met eene belangrijke aanteekening in de noot omtrent haar voorkomen in Duitschland, bij de bakwiri’s van Kameroen en de betjoewanen van Zuid-Afrika. De list om zich schijndood te houden, door ons reeds buiten mijn verhaal in K. [ n™ 12d en 14g aangetroffen, hebben ook: GY. ne 1, waarin de kaaiman haar uit eigen beweging tegen den aap toepast, dien hij er wil laten inloopen — wat niet lukt —: en RdV. II bl. 104, behelzende Reinaarts toepassing van dezen streek, ook uit eigen vinding, tegen het ravenpaar — met ge- wenschten uitslag. In ST. ne VIII houdt de koning zich schijndood, op raad van de hagedis, waardoor de apen in de val loopen. PT. ne ITL bevat ook zulke haagdis-bijstand aan menschen — dr. Juynboll verwijst daarbij naar prof. Wilken’s studie over dit dier in Bijdr. kon. inst. deel 40 — en hieraan is toe te voegen ST. n° L, bl. 832, in het midden. — Weggegooid worden schijnt den kantjil geen kwaad te doen: in mijne n°* Il 5 en c laat hij het zich doen, hier — in n° Ile -~ wordt hij het gedaan. Evenzoo wordt in ST. n° X het lijk der oude vrouw in het bosch, in RdV. I v. 1459 de lamgeslagen wolf in de gracht gegooid. — BESTUURSV ERGADERING van 16 Deormper 1899. Aanwezig de HH. Kern (Voorzitter), Pijnacker Hordijk (Onder-Voorzitter), Heeres, J. J. M. de Groot, J. H. de Groot (Penningmeester) en Kielstra (Secretaris). Afwezig, met kennisgeving, de heeren Niemann en Henny. Ingekomen zijn berichten van: den heer J. Reijsenbach te Batavia, waarbij deze het lidmaatschap van het Instituut aanvaardt; de heeren P. C. Huyser, M. Segov, F. B. Luitjes en D. Gerth van Wijk, dat zij hun lidmaatschap met het einde des jaars wenschen te doen eindigen ; de leden Jonker, Schadee en den Dooren de Jong, opgaaf van veranderd adres. Notificatie. __Door den Penningmeester en den Secretaris wordt ter goedkeuring aangeboden de door hen ontworpen begrooting voor het a. s. jaar. Wordt goedgekeurd. De penningmeester deelt mede dat hij, ondanks herhaalden aan- drang, van de firma Martinus Nijhoff nog niet heeft ontvangen de verantwoording van de bij haar in depot aanwezige Instituuts- werken. Wordt besloten, de firma deswege aan te schrijven. De heer J. J. M. de Groot brengt ter tafel een door hem ontvangen opstel van de heer H. HK. D. Engelhard te Buitenzorg, handelende over het grondbezit in de Chineesche districten op Borneo, en adviseert tot plaatsing daarvan in de Bijdragen. Daartoe wordt besloten. De vergadering wordt gesloten. o2 xIv BESTUURSVERGADERING. BESTUURSV ERGADERING van 20 Januari 1900. Aanwezig de HH. Kern (Voorzitter), Heeres, Immink, Henny, J. J. M. de Groot, J. H. de Groot (Penning- meester) en Kielstra (Secretaris). Afwezig met kennisgeving, de HH. Niemann en Vreede. De notulen der vergadering van 16 December jl. worden gelezen en goedgekeurd. Naar aanleiding van de daarin opgenomen opmerking deelt de Secretaris mede dat de verantwoording der firma Martinus Nijhof van de bij haar in depot zijnde Instituutswerken sedert werd ontvangen. Op voorstel van den Secretaris wordt benoemd tot lid-donateur, Zijne Excellentie de Luitenant-Generaal W. Rooseboom, Gòuvernear- Generaal van Ned. Indie. Ingekomen zijn: opgaven van veranderd adres van de leden C. Borel, A. A. de Jongh, Mr. A. D. J. Heringa en J. H. J. Sigal; mededeeling van de heeren W. F. en K. F. Engelbert van Bevervoorde, J. Goslings, A. D. J. Groenemeijer en Carel Henny, dat zij met het einde des jaars 1899 hun lidmaatschap wenschen te doen eindigen; bericht van het overlijden van het lid Dr. J. A. de Vieq. Notificatie. Van het correspondeerend lid H. Sundermann te Lôlôwoea (Nias) is bij schrijven dd. 1 December 1899 ontvangen de inleiding en het eerste gedeelte van zijn Niassisch— Duitsch woordenboek, met verzoek om mededeeling of dit werk vanwege het Instituut zoude kunnen worden uitgegeven. Ín handen van de bestuursleden Kern en Niemann. Van den Commissaris Dr. Brandes te Batavia zijn ontvangen twee brieven, dd. 15 November en 14 December 1899; de eerste BESTUURSVERGADERING. xv ten geleide van het cognossement van teruggezonden boekwerken (uitgaven van het Instituut) en van een wissel ad f250.—, de _ tweede houdende mededeeling dat zijnerzijds, voor zoover mogelijk , het noodige is verricht voor de completeering van eenige in de bibliotheek aanwezige Indische tijdschriften, waartoe hem door den Bibliothecaris het verzoek was gedaan. Notificatie. Van het bestuurslid Niemann is dd. 19 Januari bericht ontvangen dat hij door ongesteldheid tot dusver is verhinderd geweest verslag uit te brengen omtrent de verhandeling van Dr. Kohlbrugge over de Tenggereezen, en alzoo moet verzoeken diligent verklaard te worden. Geene bedenking. Door de redactie der Gazette Coloniale te Brussel is het verzoek gedaan, haar de Bijdragen van het Instituut te zenden in ruiling met dat weekblad. Na bespreking is het bestuur van oordeel dat het bezwaar moet maken aan dit verzoek te voldoen, aangezien bedoeld weekblad zich niet beweegt op het terrein der werkzaamheden van het Instituut. De Secretaris stelt voor, de algemeene vergadering dit jaar te houden op 24 Februari a. s. Dienovereenkomstig wordt besloten. Door den penningmeester wordt ter tafel gebracht de rekening en verantwoording over het jaar 1899, sluitende in ontvangst en uitgaaf met een bedrag van f 10766.42, Zij wordt staande de vergadering nagezien en accoord bevonden door de bestuursleden Heeres en Immink, waarna overeenkomstig art. 4 (slot) van het huishoudelijk Reglement, wordt besloten de gewone leden J. A. van der Loeff en Mr. A. Telting uit te noodigen verslag uit te brengen in de Algemeene Vergadering. Door het bestuurslid Henny wordt de wenschelijkheid betoogd, de aan het Instituut toebehoorende effecten in open bewaargeving te deponeeren bij de Nederlandsche Bank. De penningmeester verklaart zich bereid ter zake de noodige inlichtingen in te winnen en in de volgende vergadering een voor- stel te doen. Xt Sr URST Ve 2 JERI SE. Linge ien Feist VII zer zat geomet cen asa hem ze sent | ariven rag tea deer ©. Soac. wemrefemte fe mogelijke ECCE. 71a were Iet Listibait. mam te Ser Prevér: Asai Woertt vesten. nen Jeet ze ansaerten fac de siuraaf wel wWenseqecik werinr Daar ff. Monpens Mmammecrenc eene Sepaalde WSLS <a Vielen requgien. wezens der Iewerking verzoekt Writ. De vengmlermr Virit estan. 32STUL ASV ERGADERING 7aN it Fasmcamr 19009. Aanweeng Je 2. Kern Voorzitter. Pijnacker Hordijk 'nder-Voormmer. Niemann. Heeres. Immink. Henov, Vomwue. >... M te Grout. J. H de Groot Penningmeester) 20 Nem Seuretarss.. Acwezig net seonisgeving. de heeren van der Lith en var emturg Siam De avimieu jer -engwiering van 20 Januar jl. worden gelezen vit SUCURUR TUL. ugekewen Zit mededeeunzen van de leden Mrs. C. Fock en KL. Neuer. isc ap mec Iet erode des jaars han lidmaatschap written ot ieu finuigen, aen van den J. B Jacobs te Parijs, te Le evur vvor zijn vertrec uit Indie voor het lidmaatschap hetwart u wert zeen Juexen meer ontving, doch dat hem emian vene cen alevertng der Bijdragen bereikte, — hetgeen Weald cus vUENISSig Is Tip verzoekt, van zijn bedanken alsnog En, ae ils it. No ONeerwdris leet Sieromtirens mede, dat bij hem, of bij den Uruuuguaessivr, geen schrijven van den heer Jacobs, waarbij des bedankte, is iugecomen: fac de aan diens Indisch adres grezondes | BESTUURSVERGADERING. XVII boeken als onbestelbaar zijn teruggekomen, en dat eerst onlangs vernomen werd dat die heer te Parijs woonachtig was, waarna de zending der edita van het Instituut werd hervat. Nu de heer Jacobs echter zegt, tijdig bedankt te hebben, stelt de Secretaris voor hem alsnog, te rekenen met het einde van 1899, ontslag te verleenen. Conform besloten. Van het buitenlandsch lid Z. H. Prins Roland Bonaparte is dd. 1 Februari 1900 een schrijven ontvangen ter aanbeveling van de Société de géographie te Parijs en van den Secretaris dier vereeniging, den heer Charles Rabot, die zich te goedertijd tot het Instituut zal wenden om inlichtingen op verschillende punten. Wordt besloten, het schrijven van de heer Rabot af te wachten. De Secretaris leest het door hem ontworpen jaarverslag , hetwelk wordt goedgekeurd, benevens een schrijven van den heer Roose- gaarde Bisschop, dat als bijlage aan dat jaarverslag zal worder toegevoegd. Ter vervulling van de vacatures, ontstaan door de periodieke aftreding van de HH. J. H. de Groot, Niemann en van Limburg Stirum worden de volgende drietallen opgemaakt. I. Vacature — de Groot: J. H. de Groot. J. A. van der Loeff. C. A. M. van Vliet. IL. Vacature — Niemann: Prof. A. L. van Hasselt. W. P. Groeneveldt. Prof. Dr. C. M. Kan. IIL. Vacature — van Limburg Stirum: Mr. C. Th. van Deventer. Mr. J. W. L. M. van Oordt. Mr. A. J. E. A. Bik. Het lid Niemann brengt verslag uit omtrent het opstel van Dr. Kohlbrugge over de Tenggereezen, en deelt als zijn gevoelen mede dat het stuk wel veel wetenswaardigs bevat, doch nog eenige X STI BESTUURSVERGADERING. omwerking dient te ondergaan voor dat het voor opneming in de Bijdragen geschikt is te achten. Overeenkomstig zijn advies wordt de heer Niemann uitgenoodigd, de noodige omwerking mondeling met den schrijver te bespreken en toe te lichten. De heer Niemann brengt verder verslag uit omtrent het door den heer Sundermann ingezonden gedeelte van een Niassisch— Duitsch Woordenboek. In overeenstemming met het advies van den heer Kern luidt de conolusie van dit verslag, dat de uitgaaf vanwege het Instituut om verschillende redenen niet kan worden aanbevolen. Dientengevolge wordt besloten, het stuk onder dankbetuiging aan den schrijver terug te zenden. Ingekomen is het in de notulen der vorige vergadering bedoeld stuk van den heer Spat, dat ter beoordeeling gesteld wordt in handen van de heeren Vreede en van Hasselt. De Penningmeester stelt voor, de aan het Instituut toebehoorende effeaten in open bewaargeving te deponeeren bij het agentschap te ‘a Crnvenhage van de Nederlandsche Bank. Goedgekeurd. De heer Kern brengt ter tafel een hem door Dr. Adriani ge- zonden tekat in de Bareetaal, getiteld Laolita 1 Wali ni Pangipi, met voorstel dit stuk het volgende jaar in de Bijdragen op te nemen, ale de heer Adriant daarbij nog de vertaling zal hebben galeverd. Goedgekeurd. Tot nieuwe leden worden benoemd: A. in Nederland: Mr. A Rt Arntzenius (den Haag), Dr. C. P. Burger Jr. Ammterdam), J. L. Cluysenaer Utrecht), Jhr. J. P. J. van der Daer de Bye (den Haag), Jhr. Mr. J. van Doorn (Amsterdam), Melia Driessen (Leiden), Mr. M. Enschedé (den Haag), Dr. C. H. alive qden Maar), P. B. J. Ferf (Haarlem), Mr. D. Fock (Rot- bord), dhr. Mr. KN. A. Godin de Beaufort (Maarsbergen), Dr. M _Greshatl (Haarlem), Mr. M. C. van Hall (Amsterdam), E. BESTUURSVERGADERING. XIX Heldring (Amsterdam), A. van Hoboken (Rotterdam), H. baron van Hogendorp (den Haag), Dr. H. F. R. Hubrecht (Amsterdam) , Prof. Dr. J. M. Janse (Leiden), Dr. J. H. F. Kohlbrugge (Utrecht), D. Laan (Wormerveer), Mr. H. van Lier (Assen), W. Merkelbach (Breda), Mr. A. E. J. Nijsingh (Meppel), J. A. Naudin ten Cate (den Haag), J. M. H. van Oosterzee (den Haag), Mr. F.J. M. A. Reekers (Amsterdam), Prof. Dr. J. L. C. Schroeder van der Kolk (Delft), Dr. C. H. Stratz (den Haag), Mr. B. M. Vlielander Hein (den Haag), Dr. M. E. van den Werk (Amsterdam), Mr. H. Zillesen (den Haag). B. in het buitenland; Frits du Bois (Weenen), O. Nachod (Berlijn). C. in Nederlandsch Indié: H. van Alphen JRz. (Weltevreden), J. A. Ament (Djocjokarta) , J. André de la Porte (Tegal), Mr. F. J. B. A. Bade (Weltevreden), C. H. L. Baelde (Sabang, Atjeh), J. A. M. Bake (Weltevreden), J. Ballot (Weltevreden), Mr. D. Beets (Weltevreden), K. A. Bege- mann (Billiton), C. |. G. van den Berg (Soerakarta), O. A. O. van den Berg, (Djocjokarta), J. C. baron van Boetzelaar (Lingga), Mr. C. H. A. Bom (Weltevreden), J. A. G. Brugman (Makassar). L. Brunner (Salatiga), W. H. van Breda Kolff (Medan), A. G. de Bruin (Medan), H. C. P. de Bruyn (Samarang), J. C. de Bruyn (Weltevreden), P. C. A. Burgemeestre (Soerabaja), H. K.. J. van den Bussche (Weltevreden), Mr. A. J. van Buuren (Padang), Dr. Th. J. van Buuren (Soemenep), J. Collard (Rembang), Mr. H. G. Derx (Samarang), A. E Dinger (Soerabaja), Jhr. A. H. van der Does de Bije (Soerabaja), Dr. D. P. F. Driessen (Weltevreden), D. Dunlop (Samarang), J. G. H. van der Dussen (Weltevreden), Dr. F. J. M. Fiebig (Weltevreden), D. H. Fraenkel (Pamekassan), Mr. H. Fuchter (Weltevreden), J. Haak (Weltevreden), C. L. E. ' Hagnauer (Weltevreden), J. A. Hardeman (Serang), A. C. de Heer (Pontianak), Mr. F. C. Hekmeijer (Makassar), F. C. Hering (tijdelijk den Haag), M. Herz (Koetoardjo), W. van Heusden (Weltevreden), J. B. van Heutsz (Atjeh), A. van Huizen (Samarang), H. Ingerman (Medan), B. F. In ‘t Veld (Samarang), W. L. Jennissen (Padang), G. D. A. Jonckbloet (Malang), H. Kerbert (Samarang), J. P. Klaassen (Weltevreden), R. W. F. Koopmans (Samarang), C. A. H. Kühr (Soekaboemi), R. W. F. Kijftenbelt (Amboina), Mr. J. xx BESTUURSVERGADERING. Lee (Weltevreden), F. K. J. Leidelmeijer (Soerabaja), Mr. A. F. Lens (Magelang), Mr. J. H. Lichtenbelt (Soerabaja), A. E. Lindo (Soerabaja), Mr. F. F. C. H. Lorch (Weltevreden), FI. Loriaux (Riouw), G. F. van Maanen (Samarang), H. van Marken (Sama- ; rang), A. C. Mees (Samarang), H. P. Mensinga (Soerabaja), F. F. G. Muschter (Weltevreden), S. C. van Mausschenbroek (Tjomal), Dr. A. W. Nieuwenhuys (Weltevreden), J. J. van Oosterzee (Sama- rang), Pangeran Ario Pakoe Nata Ningrat (Soemenap), A D.J. Peun (Weltevreden), Th. Piper (Soerabaja), M. Plate (Samarang), J. H. Poelman (Weltevreden', S. Preuyt (Weltevreden), E. H Th Quelhorst (Soerabaja), H. W. van Ravenswaay (Soerabaja , Mr. F. G. A. Reitz (Padang), J. R. Rhemrev (Semarang), C. H. F. Riesz Weltevreden), L. P. C. Roskott (Amboina), Th. J. Rosskopf (Soerabaja), S. A. Schaafsma (Weltevreden', A. M. Schlüter (Wel- tevreden), A. van Senden (Atjeh), Jhr. J. G. Seriére (Bonthain), Mr. L. Serrurier (Weltevreden), L. H. Slinkers (Weltevreden), Mr. A. J. Sloot (Makasser), P. H. Soeters (Samarang), J. J. Staal (Buitenzorg), H. A. van de Steenstraate (Medan), J. M. Stok (Soerabaja), W. Thomann (Makassar), G. T. Thyssen (Pon- tianak), P. W. Tiedeman (Weltevreden), C. C. Trousset (Sarnarang), G. J. P. Valette (Pasoeroean), Mr. H. G. van Velthuysen (Loe- madjang), P. A. M. Vermeulen (Weltevreden), J. J. Verwijk (Besoeki), J. F. H. de Vignon van de Velde (Weltevreden), Mr. J. E. Voûte (Weltevreden), H. R. de Vries (Weltevreden), J. Vijzelaar (Koepang), A. H. Westra (Gorontalo), H. P. Willemstijn, (Weltevreden), Mr. B. H. P. van der Zwaan (Weltevreden). De vergadering wordt gesloten. JAARVERSLAG OVER 1899. Met groote voldoening en waardeering kunnen wij dit verslag aanvangen met de mededeeling, dat het H. M. de Koningin be- haagde, als Beschermvrouw des Instituuts op te treden. Het Bestuur bestond in het afgeloopen jaar uit de HH. Prof. Dr. J. H. C. Kern (Voorzitter), Mr. C, Pijnacker Hordijk (Onder- Voorzitter), Prof. Dr. G. K. Niemann, Prof. Mr. J. E. Heeres, Mr. A. J. [mmink, Mr. J. E. Henny, Prof. Dr. A. C. Vreede, Prof. Dr. J. J. M. de Groot, Prof. Mr. P. A. van der Lith, Mr. O. J. H. Graaf van Limburg Stirum, J. H. de Groot (Penning- meester) en EK. B. Kielstra (Secretaris). Ingevolge art. 8 van het Reglement treden thans de HH. Nie- wann, van Limburg Stirum en J. H. de Groot af. Op 1 Januari telden wij: 80 buitenlandsche en 2 eereleden , 5 donateurs, 7 coutribueerende instellingen, 2 correspondeerende en 588 gewone leden; het laatste cijfer wijst op eenigen vooruit- gang, daar het een jaar te voren 568 bedroeg. Door den dood ontvielen ons het buitenlandsch lid Sir William, W. Hunter, de leden J. L. Beijers, Mr. W. G. baron Brantzen van de Zijp, K. van der Heijden, Mr. O. W. Star Numan, M. Viruly, Dr. J. A. de Vicq, L. K. Harmseu, Raden Adipati Danoe Redjo en Raden Toemenggoeng Ario Noto di Ningrat. Het Instituut staat, door ruiling van werken, in verbinding met 123 instellingen. De HH. Dr. Brandes en Dr. van Ronkel hadden wederom de welwillendheid, als Commissaris van het Instituut onze belangen in Indië te behartigen; zeker konden deze aan geen betere handen worden toevertrouwd. De werkzaamheden van het Instituut bestonden in de geregelde HEF XXII JAARVERSLAG OVER 1899. uitgaaf der Bijdragen (deel I der geheele reeks), en in den herdruk van het tweede gedeelte der Babad Tanah Djawi. Voorts werd besloten tot de uitgaaf van het door Prof. Kem bewerkt Oud-Javaansche gedicht Ramayana met het daarop door Dr. Juynboll vervaardigd glossarium. Gelijk in het vorige jaarverslag werd aangekondigd, moest de arbeid van Mr. Roosegaarde Bisschop. na eenige maanden voor rekening van het Instituut te zijn voortgezet, in den loop des jaars worden gestaakt. In afwachting van uitvoeriger mededeelingen kan omtrent het door hem verrichte verwezen worden naar zijn hierbij overgelegd voorloopig verslag. Aan de ordening van de bibliotheek werd met inspanning voortgewerkt; wij meenen te kunnen vertrouwen dat nog in dit jaar de druk van den catalogus zal kunnen aanvangen. Wat den financieëlen toestand onzer Instelling betreft moge hier worden aangeteekend dat zij, behalve het gebouw met meubilair, de bibliotheek en het boekenfonds, aan effecten en geld in het bezit is van f 21587.69. In vergelijk met een jaar geleden wijst dit cijfer een achteruitgang van circa f 500.— aan, tengt- volge van de betrekkelijk belangrijke daling der kapitaalswaarde van de effecten. Ongunstig is de uitkomst niet, als men let op het feit, dat de arbeid in het India Office en de regeling onzer bibliotheek vrij belangrijke buitengewone uitgaven vorderden. Intusschen doet het ons leed, dat onze financieele kracht niet grooter werd; toeneming daarvan blijft om de in onze vorige ver- slagen vermelde reden wenschelijk. Moge een steeds aangroeiend ledental daartoe bijdragen! Bijlage. Voorloopig verslag van Mr. W. Roosegaarde Bisschop. Mijne heeren ! Zooals U reeds bekend is, liep het onderzoek der Archieven op het India Office te London voor de periode 1818—1830, mij door U in Juni 1895 opgedragen, einde September 1899 ten einde. Toen was nagegaan alles wat van belang kon geacht worden voor de Nederlandsch-Indische geschiedenis in het Bengaalsche Archief en de stukken, die betreffen Prince of Wales’ Island (Penang), Singapore, Sumatra en Java. Daarenboven bevat het India Office over deze periode de Ar- chieven van Madras en Bombay. Die Archiefstukken, welke — naar schatting — zeker een paar duizend folio’s omvatten, zijn niet door mij onderzocht. Het is U bekend, dat mij daarvoor de ge- legenheid niet werd geboden. Toch acht ik, dat het bovenvermelde onderzoek een afgerond geheel vormt. Behalve met het oog op de overdracht der weinige Nederlandsche factorijen op het vasteland van Indië, zullen de Archieven van Madras en Bombay weinig omtrent Nederlandsch-Indische belangen bevatten. Van de recht- streeksche correspondentie tusschen de Nederlandsche factorijen en de Gouverneurs der Engelsch-Indische Compagnie werden copieën gezonden naar Bengalen en die copieën bevinden zich in het Bengaalsche Archief. De voornaamste betreffen , wat Madras aangaat, de betwiste rechten op de parelvisscherij langs de kusten van Coromandel en Ceylon, en, ten opzichte van Bombay, de privi- leges, die de Nederlandsche factorij te Suratte genoot gedurende het bestaan der Vereenigde Oost-Indische Compagnie. De uitge- breidheid dier verzameling in het Bengaalsche Archief doet ver- moeden, dat in de folia’s van Madras en Bombay weinig meer zal te vinden zijn. Daarenboven waren beide Bezittingen onderge- schikt aan Bengalen en kunnen van hun Gouverneurs geen bevelen zijn uitgegaan of briefwisseling zijn onderhouden zonder kennis- peming of instructies van het hoofdkantoor der Compagnie. XXIV JAARVERSLAG OVER 1899. De volledige lijst van bovenbedoelde archiefstukken voeg ik hieraan toe. Ik heb daarop als niet onderzocht aangegeven al zulke stukken, die uit den aard der zaak slechts de administratie toelichten der Engelsche Oost-Indische Compagnie en — voorzoover die admini- stratie niet betreft een der eilanden van den Maleischen Archipel —- voor Nederlandsch-Indische geschiedenis geene nieuwe gezichts- punten opleveren. De geheele massa beslaat 3832 folio deelen, waarvan 2154 nauwkeurig zijn nagegaan. De inhoud der archiefstukken, die m. i. voor den Nederlandsch- Indischen geschiedschrijver van eenig belang kunnen geacht worden, is door mij beschreven op de wijze als ik vroeger aan U in het - eerste rapport over mijn werkzaamheden in Londen heb medege- deeld. Deze beschrijving is thans in 22 afdeelingen ingedeeld en het geheel in drie doozen verpakt. Ken Index of Klapper op de duizende aldus vermelde brieven en memories acht ik — voor practisch gebruik — hoogst gewenscht. Met het aanleggen van den klapper werd door mij een aanvang gemaakt. Door de U bekende omstandigheden, die mij noodzaakten het onderzoek te staken, ontbraken mij ook de middelen om de index te doen voltooien. Later hoop ik U meer uitvoerig verslag te doen over den inhoud van de door mij onderzochte Archieven en over het belang, dat zij — naar mijn oordeel — kunnen hebben voor een onpartijdigen blik op de gebeurtenissen in den Indischen Archipel gedurende de bovenbedoelde periode. Ik hoop dan tegelijkertijd het door mij bijeengebrachte materiaal aan U ter hand te stellen. Ken paar jaren geleden is critiek uitgesproken over het vrij negatieve resultaat van het door mij verrichte onderzoek , op grond van eenige copieën, die door mij in het begin van dat onderzoek werden gemaakt en U — als proeve — ter hand werden gesteld. Die bundel is onvolledig. [u mijn eerste rapport werd op die on- volledigheid gewezen eu de nadruk gelegd op het feit, dat het copieeren van stukken reeds zeer spoedig na het begin van het onderzoek was gestaakt. Op grond van die copieën kan, dunkt mij, geen zuiver oordeel worden uitgesproken over het meer of minder belang van het uit- gebreide Engelsche Archief voor de Nederlandsch-Indische ge- schiedenis. Het door U aan mij opgedragen onderzoek had niet in de eerste JAARVERSLAG OVER 1899. XXV plaats ten doel nieuwe feiten op te sporen. De geschiedenis van de onderhavige periode was feitelijk vrijwel bekend en in bijzon- derheden zeker voor het grootste deel neergelegd in Nederlandsche of zich in Nederland bevindende archiefstukken. Een groot gedeelte dier archiefstukken zal men natuurlijk in duplo weervinden in de Archieven van de natie, met wie de Nederlandsch-Indische autori- teiten briefwisseling onderhielden. Is dus de Nederlandsche verza- meling archiefstukken volledig, dan zal men daaruit hoogstwaar- schijnlijk de volledige geschiedenis dier dagen kunnen opbouwen tot in de kleinste bijzonderheden. Doch die geschiedenis zal onge- _twijfeld een eenzijdigen kijk op de dingen geven. Het is wellicht mogelijk, dat een geschiedvorscher tusschen de regels doorleest en uit het eenzijdige materiaal de motieven van de tegenpartij uitvindt, zelfs aan die motieven recht doet wedervaren, in ieder geval is ‘het een zeer zware taak om steeds critisch te lezen en juiste critiek te oefenen waar men de wederpartij of niet, of slechts onvolledig hoort. De taak van den geschiedschrijver te vergemakkelijken, hem in staat te stellen om door volledigheid van materiaal van beide zijden en het leeren kennen der wederzijdsche motieven een onpar- tijdig oordeel uit te spreden waar zulks noodig is, ziedaar het doel , waarmede het door U opgedragen onderzoek werd aangevangen. Nu moge het voorkomen, dat een onderzoek van buitenlandsche archieven aan het licht brengt, dat de wederpartij geen andere motieven had dan haar werden toegeschreven door haar Nederlandsche tijdgenooten , dat alle gebeurtenissen zich hebben toegedragen juist zooals zij werden beschouwd van Nederlandsch standpunt, het onderzoek blijft er even gewichtig en noodzakelijk om. Die uitslag kan echter eerst worden bepaald, wanneer van alles wat het on- derzoek opleverde nauwkeurig kennis is genomen. Ik hoop, dat alsdan zal blijken, dat het onderzoek van de Engelsch-Indische archieven niet slechts een nagatief resultaat heeft opgeleverd. Aanvaardt, Mijne Heeren, de verzekering mijner zeer bijzondere hoogachting. London, Februari 1900. W. RoOsEGAARDE BisscHop. XXVI JAARVERSLAG OVER 1899. ARCHIEVEN alphabetisch gerangschikt volgens de hoofden der nieuwe indeeling met Periopk. Nieuwe Indeeli El a2 <5 oude indoeling onder elk hoofd. | | (Cijfers) | I Accounts. | | a. Calcutta Mint Account Current. . 1818—1830,N°®. 9— 22| 14, niet Range 185 Vola. 57—70. | b. Cash account of House Assessment 1825—1830 » 1— 6| 6: niet Range 186 Vols. 20—25. | | e. Durbar Accounts.......... (1825-1826 » 1— 4| 4| niet Range 185 Vols. 45—48. | |d. Mysore Princes’ Account Current .:1826—1830 » 1— 5! 51 niet Range Vols 32—36. | Commercial Consultations ...... 1818—1830 Range 158 Vols. 52—73. Range 159 Vols. 1—72. Range 100 Vols. 1—35. ; Commercial Reports.......... 1818—1830 Range 174 Vols. 30—42. Durbar Political Journals and Ledgers | 1826—1830 Range 185 Vols. 4—8. Foreign Consultations......... '1818—1830 Range 116 Vols, 50—67. | General Journals and Ledgers. ... Range 177 Vols. 26—63. Judicial Consultations. 1818—1830 “a. Civil Judicial Consultations (Lower : ' Ecclesiastical Consultations ..... "18181830; Range 173 Vols. 35—50. Financial Consultations.... .. . . 1818—1830 Range 161 Vols. 4—81. , and Western Provinces)...... 1818—1830 Range 149 Vols, 48—78. Range 150 Vols. 1—74. Range 151 Vols. 1—63. . b. Criminal Judicial Consultations (Lower and Western Provinces). 1818—1830! Range 133 Vols. 20—73. | Range 134 Vols. 1—73. Range 135 Vols. 1—71. | Range 136 Vols. 1—69. i Range 137 Vols. 1—68. 1 Range 138 Vols. 1—67. i Range 139 Vols. 1—65. 1 Law Consultations. . .. Range 167 Vols. > 209—337 . 129 | onderz. 18— 30 1 5) i) 3— 18, 38—115 93—110 236—273 | | ; 13, onderz. 5) niet 16} niet 18, niet 18 ' onderz. 38; niet 1 » 1450-1617 168, onderz. | » 345—479 | 468 | onderz. 480—813 * - | 18181890, » 37— 49 13! niet JAARVERSLAG OVER 1899. El alphabetisch gerangschikt volgens de | pymiope, q hoofden der nieuwe indeeling met oude indeling onder elk hoofd. | | Military Consultations ........ 1818—1830) Range 28 Vols. 24—61. Range 29 Vols. 1—63. Range 30 Vols. 1—60. Range 31 Vols. 1—61, Range 32 Vols. 1—66. Range 33 Vols. 1—65. u Mint. a. Mint Committee Proceedings. . . | 1818—1830) Range 162 Vols, 70—79. b. New Mint Committee Proceedings. | 1823—1830) Range 162 Vols. 83—84, U | Political Consultations ........ 1818—1830) Range 121 Vols. 2—77. Range 122 Vols. 1—80. Range 123 Vols. 1—81. Range 124 Vols. 1—59. Range 125 Vols. 1—67. Range 126 Vols. 1—23. V | Public Consultations ......... 1818—1830, Range 9 Vols. 36—64. Range 10 Vols. 1—64. Range 11 Vols. 1—68, Range 12 Vols. 1—57. v Revenue. a. Revenue Consultations ...... 1818—1830, Range 57 Vols. 27—63. Range 51 Vols. 1—63. | Range 59 Vols. 1—64. | Range 60 Vols. 1—66. | Range 61 Vols. 1—67. | b. Revenue Consultations. Public, | Salt, & Opium. .......... Range 100 Vols. 15—37. | Further (Miscellaneous Consulta- | i }__tiong). eee eee | 1828—1830, Range 66 Vols. 58—68. H e. Board of Revenue, Bengal, Pro- | ceedings. Ceded and conquered | Provinces .…….… .……....... 1818—1822! Range 93 Vols. 24—59. | | Range 94 Vols. 1—13. | Vols. 18—30. Vols. 35—38. | 1818—1820 q Indeeling. |Z (Cijfers) |“ N°.568—920 > > XXVII Nieuwe 2— 11; 10 403—788 | 386 492—709 218 482—778 297 119-141' 23 142-152! 11 161—226 66 | Onderzocht of niet onderzocht. onderz. niet onderz. onderz. niet onderz, niet niet XXVIII JAARVERSLAG OVER 1899. ARCHIEVEN, alphabetisch gerangschikt volgens de hoofden der nieuwe indeeling met oude indeeling onder elk hoofd. Revenue. (Suite) . Board of Revenue, Bengal, Pro- ceedings. Ceded and Conquered (Customs) Provinces Range 94 Vols. Vols. Vols. Range 95 Vols. Vols. 10—11. 38—41. Vols. 61—64. Range 96 Vols. 10—11. Vols. 24 & 35. ©. Board of Revenue, Bengal, Pro- f ceedin Range 78 Vols. 10—70. 73— 76. Board of Revenue, Lower Pro- vinces, Bengal, Proceedings. Range 78 Vols. 77—78. Range 79 Vols. 1—22. 16—36. 39—58. 61—71. 1— 7. 12—27. 31—49. 52—65. 69—72. g. Board of Revenue, Western Pro- vinces, Bengal, Proceedings. .. Range 94 Vols. 39-—48. 51—56. 1— 9. 12—36. 42 —60. 65—73. 1— 9. 12—23. 25—34. 36—40. Range 80 Vols. Range 95 Vols. Range 96 Vols. = | Nieuwe gd 3 2 PERIODE. Indeeling. | de E E 43/3% (Cijfers) | sc ë 1820—1828 N°. 39— 63 | 25! nie 1818—1822| » 438—502| 65| nie 1822—1829| » 503—628 | 126 | nie 1822-1830) » 227—340 | 114: nie h. Sudder Board of Revenue Pro-_ ceedings Range 80 Vol. Range 81 Vols. 14. 1—10. 12—24. > 629—652 24° ni 1829—1830 JAARVERSLAG OVER 1899. XXIX ; ARCHIEVEN . gs. 3 i ) Nieuwe 34°833 4 8 | alphabetisch gerangschikt volgens de | periope. | Indeeling. |SS| Ba Ë bo hoofden der nieuwe indeeling met | … 3% Se Ee (Cijfers) |S) 5 Oy k oude indeeling onder elk hoofd. | Te) a Revenue. (Suite) | 1. Board of Revenue, Bengal, Mis- | : - cellaneous Proceedings (Salt). 1821—1830 N°.132—139 | 107 onderz. | ‚» 155—164: | _» 180-188, | | |» 202211 | » 227-237 ' » 257—267 | _» 287-207, > 319-332! | . » 352—363 | | » 379—389 | k. Behar & Behares Revenue Pro- | | | ceedings............00 | 1818—1822) » 30— 02| 63) niet Range 111 Vols. 83—87. | Range 112 Vols. 1—58. | I. Central Provinces Revenue ore ceedings...... 0... ecu. | 18221829 Range 112 Vols. 59—71. Range 113 Vols. 1—73. Range 114 Vols. 1—26. XVI | Salt & Opium, Separate, Consultations . '1819—1820 Range 163 Vols. 38—53. ‘ XVII | Secret, Political & Separate Consul- | | tations …… 1818—1830. » 297—364 | Ne 202-359. XVIII Separate Consultations ........ Range 163 Vols. 54—80. Range 164 Vols. 1—651. XIX | Bengal Secret Letters ........ Vols. 18—20. | XX | Bengal Dispatches........... '1818—1830 - 88 ' onderz. Vols. 77—114. | | XXI | Bengal Letters. ............ 1818—1830. _35 onderz. Vols. 79—113. : XXII | Letters from the Court of Directors | to Board of Commissioners for the | affairs of India ........... 1818--1830 5 onderz. Vols. 6—10. | | XXIII Letters from the Board of Commis- sioners for the affairs of India to the Court of Directors. ...... 1818—1830 4 onderz. | Vols. 5—8. | ; | » 1—112| 112) niet niet > 1 16| 16| _ 68 | onderz. | 78: niet me > 17— 94 1818—1830 | 3 onderz. xxx JAARVERSLAG OVER 1899. YT > By i JN ARCHIEVEN, | Nieuwe 4.58 8 alphabetisch gerangschikt volgens de | periope. Indeeling. R = : B ‘© | hoofden der nieuwe indeeling met Cit 35 2 a oude indeeling onder elk hoofd. (Cijfers) & Ss XXIV (Minutes of the Board of Commis- sioners for the affairs of India. .|1818—1846 i 1 | onderz. Vol. 6. XXV |Java..... 2. eww ete we es 1813— 1830 Vol. 64 | 2 | onderz. an 1812—1827| Vol. 71 | | XXVI | Singapore Diary............ 1827—1830|Vols. 153-163: 11 | onderz. XX1II; Singapore Secret & Political Consul- | tations ........e ee. eee 1827 —1828| Vol. 164 | 1 | onders. XXVIII} Malacca Diary ............. 1826—1830|Vols.165-171 | 7 | onderz. XXIX | Malacca Public Consultations . . . .| 1827—1828|Vols.172-173 2 onderz. XXX | Malacca Journal and Ledgers .. . .| 1826—1830,Vols.174-178 5 ' onderz. XXXxXI Index to Prince of Wales’ Island | Letters . ............... 1818—1830} Vol. 185 1 ‘ onderz. XIXI1| Index to Prince of Wales’ Island Dispatches. ............. 1818—1830 Vol. 196 1 onderz. LXXII Straits’ Settlements Secret & Political | Consultations. ............ 1826—1829 Vols. 138-145 8 onderz. XXXIT! Straits’ Settlements Public Consul- | | tations .............. | 1818—1830, Vols. 65-133 69  de bestuursleden Kern (voorzitter), Pijnacker Hordijk (onder-voorzitter), Niemann, Heeres, Immink, J. H. de Groot (penningmeester) en Kielstra (secretaris), be- nevens de gewone leden Rouffaer, Telting, van der Toorn en Matthes en het correspondeerend lid Schmeltz. Afwezig, met kennisgeving, de bestuursleden Henuy en van der Lith, en de gewone leden Martin en van Deventer. De notulen der algemeene vergadering van 18 Februari 1899 zijn reeds in de Bijdragen openbaar gemaakt. Daar geen der aanwezige leden voorlezing verlangt, worden zij zonder lezing goedgekeurd. De Secretaris leest het Jaarverslag, hetwelk tot geene opmer- kingen aanleiding geeft. De Voorzitter zegt den Secretaris namens de vergadering dank voor zijne werkzaamheden in het belang des Instituuts. Ingevolge art. 4 (slot) van het Huishoudelijk Reglement zijn de leden van der Loeff en Telting uitgenoodigd, de rekening en verantwoording van den Penningmeester na te zien en daarover verslag uit te brengen. Ook uit naam van eerstgenoemde kwijt de heer Telting zich van deze taak, en stelt hij, na verklaard te hebben alles in orde te hebben bevonden, voor, bedoelde rekening en verantwoording goed te keuren en den Peuningmeester dank te zeggen voor zijne goede zorgen. | Dienovereenkomstig wordt besloten. De Penningmeester licht de cijfers zijner rekening nog eenigs- zins toe. Daarna wordt overgegaan tot de verkiezing van drie bestuurs- leden ter vervanging van de aftredende heeren J. H. de Groot, t SAAT ALGEMEENE VERGADERING. Niemann en van Limburg Stiram, van welke alleen de eerste volgens art. S van het Reglement verkiesbaar is. De leden van der Toorn en Schmeltz worden aitgenoodigd, als ; stemopnemers werkzaam te zijn. De uitslag is. dat met groote meerderheid worden gekozen de HH. J. H. de Groot, A L van Hasselt en Mr. C. Th. van Deventer. De Heer de Groot verklaart zich bereid, opnieuw in het bestaur zitting te nemen: aan de beide andere Heeren zal schriftelijk van de op hen gevallen keuze worden mededeeling gedaan. De Voorntter neht daarop het woord tot het aftredend bestaur- lid Niemann, hem namens het bestuur en de leden dank betuigende voor alles was hij gedurende eene lange reeks van jaren voor het Instituut heeft gedaan, en den wensch uitsprekende dat hij nog — geruimen tjd moee bezield blijven met denzelfden ver en lust voor de wetenschap, waarvan dan ongetwijfeld het Instituut de vrachten zal bijven plakken De heer Niemann zegt den Voorzitter dank. De Seeretarts leest de hijst der nieuwbenoemde leden. Niemand verder het woord verlangende wordt de vergadering gesloten. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—18 20. DOOR P. H. VAN DER KEMP. Nog moet hij, die zich in een ongelijkaardig gewest bevindt, zich tot hoofd of verdediger opwerpen der minder machtige naburen, de machtigen trachten te verzwakken, en vooral oppassen, dat er geen vreemdeling, even machtig als hij, inkome; want er zal steeds een vreemde ingeroepen worden door ontevreden ingezetenen, òf uit eerzucht, òf uit vrees. NICOLAAS MACHIAVELLI. De Vorst. L'apparence que nos actes dessinent de nous dans l'ima- gination des autres est si mensongere! Les connaissent-ils jamais exactement, ces actes, et, sils lex connaissent, sont-ils capables d'en déméler les obscures racines? Leur disons-nous la parole que nous nous pronongons à nous- mémes, la tragedie secrete de nos espérances et de nos mistres, les palpitations de notre personnalité blessée et de notre ideal mutile ? Patt Bovrcet. Sensations d'Italie (1881). | VOORREDE. Toen de heer M. L. van Deventer zijn „Nederlandsch gezag over Java en onderhoorigheden (1811—1820)” in 1891 deed verschijnen, bestonden er onderscheidene werken, waarin de Palembangsche geschiedenis 1816—1820 op min of meer breede wijze behandeld was geworden. Het kon uit dien hoofde geen bezwaar hebben, dat bij de veelheid van zaken, die in zulk een werk, wil het vol- ledig zijn, behooren aangewezen te worden, de schrijver, onder de noodige verwijzingen, zich slechts tot enkele mededeelingen bepaalde, Ik heb dus, ook al ontbreekt eene behoorlijke literatuur- opgave, tegen het weinige wat wij op bl. CXC vv. er over lezen, geen bezwaar, wat betreft de quantiteit; doch dat de lezer daar- mede niet op de hoogte komt van de Badroedin-Achmad twisten, waaronder van Nederlandsche zijde op betreurenswaardige wijze werd gestookt, toonen de in de noten b bl. 847, a bl. 371 en a bl. 379 door mij aangehaalde zinsneden aan. Goed is het „Verhaal van den Palembangschen oorlog van 1819— 1821” door den kapitein A. Meis, in De Militaire Spectator van 1842, dl. X, bl. 112 vv. Hij heeft geput uit de bronnen zelf. Ik heb intusschen het groote nut ingezien om mij ook met de archiefstukken bekend te maken, al ware het slechts, wijl ik daardoor in de gelegenheid werd gesteld tot het brengen der gebeurtenissen onder een eigen licht. Aan den lezer moet ik het overlaten, te beoordeelen in hoever de geschiedbeschrijving daardoor heeft ge- wonnen, de indrukken levendiger zijn geworden. Noch de Banka- Kotta-expeditie, noch de Palembang-Wolterbeek-expeditie werd m. i. beschreven op eene wijze, die eene hernieuwde uiteenzetting als eene ondankbare taak deed beschouwen, terwijl die expeditiën overigens voor den lezer te minder aantrekkelijk mochten schijnen , omdat de eene van slechts plaatselijken aard was, en de andere in de schaduw is gesteld door de daarop volgende expeditie van generaal De Kock. — De welwillendheid bij de raadpleging van stukken enz. ondervon- den van het ministerie van Koloniën en van 's Rijks archief maakte IV VOORREDE. mij den arbeid, gelijk altijd, zóo gemakkelijk, dat ik niet nalaten kan, dit in erkentelijkheid hier te gedenken. — Ook nu weder heb ik van enkele stukken gebruik gemaakt, die door Mr. Roosegaarde Bisschop uit het London Office werden getrokken: B. — In deel LI (1900) bl. 1 der Bijdragen verscheen mijne Malakka- Riouw-verhandeling, welke ik onder de letters M.-R. dikwerf zal aanhalen. Ken belangstellend lezer vestigde mijne aandacht op de verschrijving daarin, die ik in de noot b bl. 482 van de hierbij aangeboden verhandeling heb verbeterd. Ik maakte van de op merking gebruik om mededeeling te verzoeken van andere beden- kingen, die mochten bestaan, al waren het ook geene fouten. Mij zijn toen nog de volgende aanteekeningen op de Malakka Riouw-verhandeling geworden, die ik gaarne hier met mijne be- antwoording teruggeef, omdat de bedenkingen ook bij andere lezers kunnen rijzen. le. Op bl. 30 M.R. wordt er aan herinnerd , dat schout-bij-nacht Wolterbeek bij zijn roeitocht om het eiland Mars bevond, dat er „nogal wat te verbranden en te vernielen zoude zijn”. Hierop schrijft mijn interpellant : Het komt mij voor dat W. dit schrijft, omdat de mogelijkheid van een militair optreden hem voor oogen stond; niet echter, dat hij met verbranden en vernielen dreigen gaat. Trouwens, uit niets blijkt, dat hij de inlandsche autoriteiten dit dreigement heeft voorgehouden. Toch schrijft U op bl. 40: «en dreigden we heel wat te vernielen (U cursiveert), indien men ons niet gaf wat gevraagd werd». Hebt U nu bewijzen, dat W. gedreigd heeft met «vernielen»? Anders komt mij Uwe opmerking niet geheel billijk voor. Ik heb dit dreigen willen gebruiken op de wijze als men zegt, dat er een onweer dreigt, zonder dus daarbij aan eene bedreiging te denken. [let feit is, dunkt me, niet weg te nemen, dat we tot het vernielen zouden zijn overgegaan, indien het inland- sche bestuur in onze vorderingen niet trad; trouwens desnoods, geweld te gebruiken, lag in Wolterbeek’s opdracht : zie Buyskes' schrijven op bl. 3 M.R. Men zie ook den brief van den schout-bij- nacht hierna bijl. 20. Onze eischen nu bepaalden zich niet tot een in zekeren zin belangeloos vriendschapsverbond, dat slechts de strekking had om Fugelsche nederzettingen te weren en den handel tegen zeeroof te beschermen, doch greep diep in de onaf hankelijk- VOORREDE. Vv heid van het land, waaraan door ons financieele lasten werden opgelegd. Het vorstenbestuur gaf ten slotte toe; doch enkel omdat we daar lagen met eene militaire macht, die alles dreigde te ver- nielen. Al werd dat niet gezegd, gevoeld werd het door de weder- partij en dat ze juist gevoelde, bewijst W's geheime gedachte. 2°. Is beslist juist, wat U op blz. 40 zegt: «Riouw was reeds lang onafhankelijk; we hadden er rechtens niets meer mede uit te staane? Is onze houding van 1795 wel zóó gemakkelijk met een enkel woord te omschrijven ? Ik meen deze vraag bevestigend te mogen beantwoorden. Naar mijne opvatting had ons beroep op het tractaat van 1795 geen zin meer, in zoover wij daaraan rechten wilden ontleenen tegenover het Riouwbestnur. Het contract kon ons dienen tegenover Brit- sche aanspraken, in zoover, dat het bewees dat daar onze sfeer van werkzaamheid was geweest, en het tractaat van 1814 het herstel ervan beoogde, maar de band met Riouw zelf was ver- broken geworden, doordien we er geen gezag meer uitoefenden en verder door onze finale verdwijning als zelfstandige natie, waardoor ook iedere opzegging van het tractaat van 1795 overbodig, ja onmogelijk, werd. Ik geef gaarne toe, dat het verstandig is derge- lijke zaken van koloniaal recht maar niet al te zeer uit te pluizen; ik wensch dit althans niet te doen. Waar wij echter zoo zwak in onze rechten stonden, ware het m.i. beter geweest, dat wij er niet zoo onbehouwen als eischende meesters waren teruggekomen. 8e. Op bl. 46 M. R. schreef ik, dat de gouverneur van Malakka dd. 9 October i819 een brief aan Wolterbeek had gericht »waarin hij op den onveiligen staat van Linga's bestuur wees, en zoo mogelijk om troepen verzocht”. lk verwees hiervoor naar den brief zelf, opgenomen als bijl. 11 , waarin (zie op bl. 93 M. R.), Thyssen o. a. schrijft: „Indien het detachement kan worde gemist, zoude hetzelve van deeze gelegenheid kunne gebruik maken over te koomen, dan beroofd u niet van troepen, wij zullen het hier wel met de burgers schikken.” — Gevraagd is geworden of mijne mededeeling wel geheel gedekt wordt door de aanhaling uit Thyssen’s brief. Met den ouveiligen staat van Linga's bestuur, dacht ik aan Thyssen’s hoop op de uitroeiing van zhet roofnest van Linga”. De toezending van zoo mogelijk troepen verzocht hij voor Malakka. Dat hij het daar wel met de burgers zou schikken, maakte die toe- zending niet minder wenschelijk, omdat zulk een beroep op de bargerij natuurlijk slechts in den hoogsten nood wordt gedaan. VOOELEDL. yp tlt Mob. vet Ze medegenerit. Aan Pae aloemeeme foul uns Te > ae Lit Ge SCHETEN VEEILE®L Dj LOL vernatn van den Boegtes-opstand. zet BA Nen EeQer VLET. waar, net geveurde behoorde te worden Erik. Lot coeur. ast de Boeries feitelijk reeds in “lL SRT Val umer verze: waren. Wal echter Netscher op bi C2 VEL EL Were Te? Ly. wna: enz ttbrjfi: „De goede verstand- VULE tiel act kering en het Europeesche gezag wx mn Ter det En ar Boegies verbroken. en het vertrek van eren vor Laar Loums was oi revoe ran acne sloemoene unterredcahed Ter ie MALDEERI+ Tercinierise~ — wordt mij gevraagd of ik dan Wel Zee as Set zeeroker van scene -algemeene fout * cle, KWR omy otocr. ist ik me wel aldos mocht uitdrukken, piet Dooren Tog iets anders is dan werzef, en het juist op ze zier var ist verzet sstkwam. zoo, dat de gouverneur om Tl TAZE vermo i. — Gaerne Zerzan. Ck Lier min dank voor de opmerkingen. die ik ek voor het verro.z ten zeerste ov prijs blijf stellen. — “re lester Terseresen verhandeling «Hafler Atpeh-crercenk:aut eee US1TH™ Gi. LI. 72. 158 vr. heb ik evenzeer eenige malen in het hierdS aaug-boden suk iu herinnering gebracht. Van een ander “cangstelend lezer macht ik ook over die bijdrage een brief ctivacgen. Mitre sscdscnt vestigende op eene storende fout taarin, weke ix za in de noot a bl. 503 heb verbeterd, schreef ZUG. wit veg Zei v.zenie. in aansluiting van de slotbeschonwinger ier Atteh-vernszdcirz en net op bl. 212 aldaar in herinnering weurwht tractsat van isil: IK He. zn eeeaent. dat eene eerlijke uitlegging van het UI heat herr . Enzeiand de verplichting oplegt. niet alleen Uli ERN Van ine vertu zen tegen de uitbreiding van ons gezag Us Biet ook van Doiittese bemoeiingen met Sumatra. Toch ken Eeastand gic. van aïlerlei bemoeiingen niet weerhouden, als: ie. Nauwelsks stund onze scheepraartregeling van 1802 of 1803 mn het Staatsilad of .onze machtige nabuur en natuurlijke bondgeneet bracht daartegen langs diplomatieken weg zijne betweter in. bewerende. dat zoodanige regeling, die de Brit- sche schepen vererloofde, op slechts enkele plaatsen aan de kust ‘alide! te drijven. in strijd was met de tractaten van 1824 en 1871. Tydens de eerste Atjehsche expeditie in 1873 en de tweede vost zend het naar de reede van Groot-Atjeh een oorlogs- sip uit Singapore: in 1873 de gunboat Hornet, in 1874 H. M. fuess, commandant Woolcombe. VOORREDF. VII 3°. Met de Niseroquaestie in 1883 en 1884 zond het weer een oorlogsschip uit Singapore met den ons zeer onsympathieken heer Maxwell naar de reede van Olehleh en Tenom, die o. m. wist te bewerken (waarvoor hij in 1887 met het 50-jarig dienst- jubileum van Victoria baronet werd) dat Nederland aan Engeland beloofde, dat de kust van Tenom alleen by derzet of opstand van den Radja tegen ons gezag voor den handel gesloten of geblok- keerd mocht worden, tengevolge waarvan wij gedwongen werden, Tenom op te nemen bij de plaatsen, die in bovengenoemde scheep- vaartregeling voor den algemeenen handel zijn opengesteld. Vergelijk eens wat Engeland ons leverde bij de Niseroquaestie in 1883 en 1884 met hetgeen op pag. 181 uwer verhandeling wordt vermeld (bl. 23 van den overdruk), dat de Gouverneur van Pinang, Philips, ernstige bezwaren had in 1821 om den Kapitein ter zee Lucas van onze Marine met zijn of een ander Nederlandsch oorlogsschip naar Telok Semawei te laten gaan om > te trachten, een gedeelte der wederspannige equipage van ons vorlogsschip Wilhelmina machtig te worden! Wat Engeland’s bemoeizucht ten aanzien van Atjeh betreft, wijs ik verder nog op: de meetings, die tusschen 1874 en 1889 te Pinang werden belegd en op de interpellatie van den Brit- schen Minister van Koloniën betreffende Atjeh in het Lager Huis op 30 Mei 1893. Die bemoeizucht was een gevolg van de zeer eigenaardige positie, die Pinang op handels-, scheepvaart- en finantieel gebied tegenover Atjeh inneemt. Het heette altijd, dat de langdurige oorlog (de blokkade en de sluiting der kust) den handel van Pinang benadeelde. - Wij hebben tot dusver niets gedaan om den invloed van Pinang, die ook van politieken aard is, te neutraliseeren ; toch niet, wil ik hopen, omdat wij — Poeloeh Weh exploiteerende — bang zijn voor de wraak van onzen «machtigen nabuur en natuurlijken bondgenoots. .. ? — Ten slotte vestig ik de aandacht op eenige feilen in de volgende bladzijden. Op bl. 846 regel 3 v. b. staat wrediculus meer” m.z. ridiculus mus (a). Op bl. 359 laatste regel het en weg. Op bl. 360 v. b. r. 3 bestuat m. z. kentert: r. 5 het m. z. dit; (a) Uit ,parturiunt montes nascetur ridiculus mus”: „de bergen zu en baren, een belachelijk muisje zal geboren worden”. XVIL. INHOUDSOPGAVE. . De sultans Badroedin en Achmad onder het fngelsel tusschenbestuur. . Resident Heijnis: 10 September 1816—13 Juni 1817 . H. W. Muntinghe: eene persoonsbeschrijving. Commissaris R. Coop & Groen: Juni 1817—April 1818, en het bestuurshoofd Mr. A P. Smissaert. . Zending naar Palembang van demang Osman in April 1818 en kennismaking met radja Akil. . Muntinghe’s „Verdeel en Heersch” te Palembang: Juni 1818. - De Salmond-inval: Juli 1818 .. . Raffles’ houding: Juli—September 1818. - Muntinghe’s eerste tocht heen en terug in de bovenlanden tot Moeara Bliti: 18 Juli 1818—16 Augustus d. a. v. . Muntinghe te Palembang van 16 ‘Augustus 1818 tot 30 November d. a. v. . De tweede inval der Engelschen en hunne vestiging den 26" November 1818 te Moeara Blitie. . Muntinghe’s militaire voorbereiding tot zijn tweeden tocht naar de binnenlanden. 