Rules of golf
a) Van vaste of vloeibare stoffen, die lichter z\in dan water. || Olie drgft all jd boven. — Dan (stellet) n Reoeptakel . . . inder Sonnen xl. dagen lane, so sal die voohticheyt op den gront sinoken metter groven snbstanoien . . . , ende den Edelen Balsem sal boven drgven in zjjnder Exaltaoien, PH. HERMANNi, DittiUierb. 96 (zie ook 99). Men (schept) als dan de bovendryvende traan af ..., terwyl 't water onder uit en bniten Scbeepsboord loopt, ZORQDRAOER, Oroenl. Viuch. 868. Het boven- dr^vend schuim van den smeltkroes, buseen htjbt, Bembr. 1 , 200. Als rozenolie , die op H nat steeds bovendrgft, v. droogenbrobok, Spr. 7. b) Van personen. || Lgken komen na eenige dagen bovendr^ven. — Uit haar bovendr\jven {i. w. van eene heke ) , winneer men daama haar aan de rivierknur . .. onderwerpt, zal dan verder hare schnld bl\jken, BUBKEN HUET, Bembr. 2^ 11. Een korkenxak, voor *t bovendr^Tcn, Een waschkuip vol met vleeech en brood En bier, als proviand in nood, ... Laat na de watervloed maar komen •mts. J. V. RIJBWUOX 2, 268. — Bq CATS 1 , 117 a oneigenlqk van visschen die aan de oppervlakte van het water zwemmen. Waerom koon\]e boven dr^Tcn Jonge Bliecken Ideyne yis? Gy mogt beter coder bl^yen, Daer o eygen wooning is. 2) Figuurljjk; verg. Boven, 59, c). De boven- hand krggen en behonden, zegevieren. Vooral in het tegenw. deelw., dat ook als bnw. wordt gebezigd (zie B0VENDRIJVEND ). a) Van meeningen, denkbeelden, gezindheden, aandoeningen , richtingen enz. || Spreekt vry al vast tegen de bekende waarheit , zy zal noohtans eens boven dryven, v. heemskerk. Are. 15. {Zekere kenteekenen eener ziekle) toonen, dat de kraohten der Natonr bovendrgven znllen, berkhet, N. H. 8, 808. Z\jn gemoed smaakt meerder rust, wanneer hg voor het gevoelen z^ns raadgevers het zijne kan opgeven, dan wanneer hg moet eindigen met van hem te ver- schillen, en zgne eigen meening te doen boven- dr^'ven, v. d. palm, Sal. 2, 280. De dengd zal eenwig boven drgven, J. v. rijswijck 2, 198.T^den Digitized by Google 871 BOVENDRIJVEN. BOVENEINDE. 872 waarin b^' goede en kwade regeeringen de strekkiDg bovendrgft om de stem des volks . . . te kooren en te verliooren, bbkts, St. XJren 8, 182. Wanneer het reckt bovendreef in den staat, dan was ook h\j ▼erzekerd van z^n volgend levensgelnk, muldbb, J. F.\, 268. — Inzonderheid in een uitroep, die in venchil- lenden vorm in veraokeidene gewesten bq het spel gebrnikel\)k is, ter waarscbnwing voor dengene dien men van oneerljjkheid verdenkt; zooveel als: Eerlyk duurt het hngst, || Eerljkbeid drijft boven {Leiden). Valschigheid zal bovendr\jven {te Utrecht \ verg. in het Westland'. Onneuze zal kabelen en oppuel 74 h). — Niet zelden met betrekking tot ^n persoon, in wiens gemoed verscbillende gezindbeden om den voorrang gedongen hebben. || Zelfzucbt T was) op dit oogenblik niet de gewaarwording , die bq haar boven- dreef, K. Zev. 3, 304. De franscbe landaard . .. dreef te dien aanzien zeer b$ hem boven, buskbn HURT, Itembr. 2^ 156. b) Bg overdracht, van part\jen en personen, t. w. bg eene stemming, verkiezing enz. || Sommige leden . . . lieten protest aanteekenen en in de stadsnotolen stellen, dat ze tot die resolntie niet hadden gecon- cQireerd, doch de meerderheid dreef boven, fokkb, B. R. 2, 87. Ik had alles gedaan . . . om den Heer Van Hulthem benoemd te kr^gen , ... Ik was al aanstonds by my zelven bedacht geweest om dien Heer by een tweede verkiezing te doen bovendrqven , BiLD., Br. 8, 20. — Ook, bg persoonsverbeelding , van abstracte zaken. De Moort en *t Oproer diiJTen boven, En stellen wetten oen drle hoYen. vonDEL 6, 92. — Bg voNDKL 5, 412 zeer oneigenlgk, in ver- band met eene weegschaal, gebezigd; verg. b\j Bovbn- 8TAAN, 2). II Jupiter ... weeght het nootlot dezer beide tegens elckandere, om te zien wiens leven boven drqve, en wie het hooft onderhaele. All. Bovendrifty bovendrj^vend (zie die woorden). BOVBNDBUVENI), bnw. Het als bnw. gebezigde tegenw. deelw. van Bovendrjjven , in de bet. 2). Uitslnitend attribntief gebmikt, van ge- zindbeden, en vooral van partjjen; in tegenstelling met OnderUggend (zie aid.). Debovenhandhebbende, zegevierend, heerschend. || Dat aangaande een voor- werp dat van de Reden alleen afhangt de meerder- heid van stemmen, en de langdurigheid van een bovendryvend gevoelen tegens een klaar en bondig bewys in *i minst niet op konnen , v. bpvbn , Speet. 3, 42. De bovendrjjvende drift {hartetocht) dwingt alle de mindere in slavemj), Wildsch. 2, 235. Joan Geelvinok, . . . een van de twee, die door de boven- drqvende partj op den bnrgemeesterszetel, waar men Dedel en Beels had afgedrongen, was geplaatst ge- worden, v. lbnnbp, Rom. 21, 192. Omdat h\j de bovendrgvende rigting van den nieuwen tjjd voor ongoddeljjk hondt, buskbn hubt, Fant. 2, 144. ♦BOVEW1ESEN. Zie Bovbn. 50, Aanm. BOVENEINDE, — ook -bind , -bnd — , znw. onz., mv. -It. Uit Boven en Einde. 1) Boven in de bet. 55, a, y). In 't algemeen. Het bovenste uiteinde van eenig voorwerp, het uiterste gedeelte aan de bovenzjjde, in tegenstelling met Ondereinde, 1). || (Wy haokten) Palmeed- boomen, . . . om, en namen de boven-endendiegoedt waren tot onse fictualie, bontbkob, loum. 27. Deze {de kleinere vaten) hebben geen open onder- of boveneinde, maar op zqde, midden in den buik, eene ronde opening , bbbkhbt , N. H,9, 423. Papier- strooken . . . , aan het boveneinde met een koperen ringetje voorzien, v. lbnnbp, Rom. 21, 4. De middelljn {van zeiere Boritche zuif^n was) aan het boveneinde slechts "/g . . . van die aan het ondereinde, STOBM Y. 'sob., Bouwk. 2, 488. 2) Boven in de bet. 55, d). Het hooger of meer naar den oorsprong gelegen gedeelte van eene rivier, een kanaal enz. || Het kanaalpeil (is) aan het boven- en benedeneind niet gelgk, doch (men) vindt . . . er eenig verval, blink, Nederl. 2, 214. 8) Boven in de bet. 55, e). In Groningerland. Hetzelfde als Bovenhuis, 2); zie aid. 4) Boven in de bet. 55, g). Het hooger einde, de hoogere, d. i. meer eervoUe plaats aan eene tafel (dichter bq de gastvrouw of bg den hoofdpersoon enz.); in tegenstelling met Ondereinde t 2) of Be- nedeneinde. || Ik (zette) m^ . . . aan het benedeneinde eener lange tafel, . . . Het boveneinde . . . was inge- nomen door een dikken . . . landman, v. lbnnbp, Rom. 8, 16. Een borst beneden aen den dis Oeteten, aag dat kleyne vis Voor hem op tafel wierd fedragen, Dat groote in den schotel lagen Aen *t boven-end enn. v. PAFFBNXODE 249. — Ook in toepassing op het hooger einde van een vertrek, tegenover den ingang. || Aan het boven- einde van de zaal , met den rug naar den harem toe zitten in het midden, het keizerl^k paar, links van den keizer, de resident ens., db cock buning in-. Nederland, 1896, 1, 290. BOVENEN, bqw. van plaats en van toe- stand. Van Boven — stellig naar analogie van achteren, onderen, naast achier en onder — ge- vormd met -en, dat eigenlqk hetzelfde achtervoeg- sel is waarmede Boven reeds gevormd is en dat dus tweemaal in Bovenen voorkomt. Een woord dat , evenals de overeenkomstige binnenen, buitenen, vore- nen , voomamelijk in Holland thnis hoort ( zie boekbn- ooobn lxxi, oppbbl 42), en dat dan ook bqna a]leen b\j schryvers nit dat gewest gevonden wordt zie b. V. DODON. 1296 a; Begin e. Voortg, 15, 57 tf; 21, 60 d; cosTBB 28; hooft, Ged. 1, 186, 235; 2, 280; soBTBBOOM, Zaanl. Arc. 494; Bi^dr, Hiei, Oen. 17, 264, en verg. reeds htldbgabbsbebch 82, 108. In z\jne verscbillende beteekenissen is deze bgvorm echter geheel en al gel^k aan Boven; zie derhalve de bovenstaande plaatsen aldaar aangehaald. BOVENGAAK, onz. st. ww. Uit Boven (zie by 60, b) en Gaan, in de bet. I, I, B, 4, d, C, 3^. Mnl. bovengaen. Hetzelfde ab te boven gaan (zie Boven, 47, Aanm.). Alleen in de 16^ eenw. Verg. VBBDAK en Teuihon. Dyn relnellck ghelaet, Alle staten bouen gaet. DC CASTELBIN, COH9t. V. SfutOT. 126. BOVENGANQ, znw. vr., mv. -en. Vii Boven (55, b, a) en Gang (II), in de bet. I, 2, a). Gang, door- of overloop op de boven verdieping van een huis, in t^enstelling met Beneden- of Onder- gang (zie aid., 2<*« art.). || Thands is m\jn bovengang door het bezwgken van den mnnr mjner boeken- kamer aan de metselaars andermaal overgeleverd , BILD., Br. 4, 117. Ik zal ... de bagage maar in de bovengang laten zetten, K. Zev. 3, 9. Een trap, waarmeS men kwam op een bovengang, die. . . toegang gaf tot de bovenkamers , alb, thijm , Fortr. v, F. 62. BOVENGABNIZOEN, znw. onz., mv. -en, Uit Boven (55, e) en Gamizoen. Voorheen, in de onde Republiek : Gamizoen eener vesting in de zuide- Iqke of oostel^ke provincien (in tegenstelling met Holland). Verg. b^ Bovbn, 32, b). \\ Door de poort an Digitized by Google 873 BOVENGARNIZOEN. BOVENGEMELD. 874 de Waal binnen de stadt {N^megen) komende , wierden onse namen door den officier, die aldaar de wagt had opgeteikent , gelijk gesohiet in alle boven gaar- nifloencn, in Nav. 46, 676 (a®. 1740). BOVBNGAT, znw. onz., mv. -en. Uit Boven (65, a, y) en Gat, in de bet. I, 2, d, a). In de zeilmakerg. Een klein gaatje in bet boven- of ral jk van een zeil, omboord met een kransje van dan toQW , zooals er verscbeidene langs dat Iqk , twee in dk kleed, gemaakt z\jn; dienende om bet zeil aan de ra of de gaffel aan te daan. Zie ook Vooboat. BOVKNGEBIT, raw. oni., mv. -ten. Uit Boven (55, a, a) en Oebity in de bet. 1). Het bovenste gedeelte van bet gebit : de tanden en kiezen der bovenkaak; in tegenstelling met Ondergebit. BOVENGEDEELTE, znw. onz., mv. -». Uit Boven en Gedeelte. 1) Boven in de bet. 55, a, y). Hetbovenste, boog- ste gedeelte van iets; in tegenstelling met Onderge- deelte. \\ Hnnne oogen {t. v. die der hommels) ... bedekken bet ganscbe bovengedeelte van bet boofd, Handw. 14, 9. De B^en ( venaamelen) zig, in 't Yoor- jaar , weder vroegt^dig in bet bovengedeelte banner wooning, 14, 129. De pat bestond ... uit twee ver- diepingen. Het bovengedeelte . . . was aan alle kanten begroeid met mos, isssb, Twee Sproken, 90. 2) Boven in de bet. 55, c). Het booger gelegen gedeelte van eene streek enz. || Dat ... in deboven- gedeelten van bet Sticbt, of van Gelderland, en booger op, de Landlieden veel meer work gemaakt hebben van Wijngaarden, berkhbt, N. H. 9, 61. 3) Boven in de bet. 55, d). Het booger, meer stroomopwaarts gelegen gedeelte van eene rivier. || Het bovengedeelte der Linge is alleen door kaden en walleu ingesloten, blink, Nederl. 1, 287. De Mussel Aa en bet Valterdiep, welke beide stroomen bij den aanleg door bet kanaal gesneden werden, doch wier bovengedeelten tbans daarin uitloopen, daar zq beneden de snjpnnten z^n afgesloten, 2 , 855. BOVSNGEI « znw. vr., mv. -en ; daamaast ook BOVBNOBiTOUW , zuw. ouz., mv. -en. Uit Boven (55, a, y) en Gei {Geitouw). Scbeepsterm. Bena- ming van zeker touw aan de gafifelzeilen of aan de stormbezaan, in tegenstelling met de ondergei- touwen; zie verder de aan baling. || De groote geij- touwen balen bet zeil naar den klaauw der gaffel, de bovengejtouwen naar de gaffel en de ondergeq* touwen naar den mast toe, pilaar-mossbl, Het Tuig, 870 (zie ook 383). BOVENGEMAAL, znw. onz., mv. -gemaUn. Uit Boven (55, d) en Gemaal (II), in de bet. 2, b). Zie Gbmaal (II), Samenst., en de aanbaling bg BovKNBOKZBM, benevens berk man, Ned. a. P. 108; verg. ook Bovbnmolbn. BOVENGEMEEN, bnw. Uit Boven (54) en Gemeen (I), in de bet. I, III, B). Boven bet gemeene, gewone uitstekende; zeldzaam, ongemeen; betzelfde als Buiiengemeen en Bovengewoon. Yer- onderd. || Zeeventig ofte . . . tagtig ... is een boven- gemeenen ouderdom , die zeer weynigen te beurt valt, V. BFTSN, Sped. 5, 183. Bovengemene scbatten, 12, 209 (zie ook 8, 22). Dat men , van een morgen lands, in een middelmaatigen oogst, tot 84 k 85, en, in een bovengemeenen , tot 40 zakken (koren) inzamelt, BBBKHBT, N. H. 2, 85. BOVEIl'GEMELD — in verbogen vorm vroeger ook -obmbltb: zie Gbmeld, Aanm. — , bnw. Uit Boven (56) en Gemeld, in navolging van mlat. eupra dictus enz. Van personen of zaken waarvan in een gescbrift sprake is. Reeds bierboven , vroeger, in betzelfde boek of gescbrift genoemd, vermeld. Tbans minder in gebruik dan bovenver- meld. II Den bovengemelten Coninek, ^'bob, Nederl' Oorl. (ed. 1680) 2, Auth. St. 42 b {tfi. 1582). De bovengemelde scbriften, bbandt, De Groot, 237. Wesbalven Burgbermeesteren en Raad noodigb bebben gbeaebt, den boven gemelten Seoretaris andermael ... af te veerdigben , Br. v. Burgem. v. Amet., in Handv. v. Amet. 1, xviii (a^ 1672). De andere bovengemelte Godtsbuysen, 2, 465^ (a^ 1676). De boven gemelde brief ... was ook verdigt. Be Chryjtaard, 1, 281. Dat geen van de bovengemelde partyen bet regt beeft om ens., Aanh. op Leev. J 56. De bovengemelde vergadering, kinkbb, D. en 0. 180 (zie ook 188). — Ook met w^^ting van bet lidw. van bepaald- beid, nagenoeg als aanwgzend vnw. gebezigd: deze, dit. II Een papiermolen , dewelke door bovengemelte beekje van den Trisenberg omgedreven wierde, in Nav. 45, 860 (a». 1740). — Zelfstandig gebezigd: Het bovengemelde , ter samenvatting van reeds besproken zaken. jj Dat bem de oorlogen..., mitsgaeders den onderganck van sgn ... vloote. . . , met al bet bovengemelde t'zaemen , ter neder bebben gevelt, hooit, Br. 1, 20. BOVEIl'GENOEMD, bnw. Uit Boven (56) en Genoemd. Hetzelfde als Bovengemelde docb jonger en tbans meer gebruikel^k dan dit; fr. tuenommS. \\ Een aanbangsel van 't bovengenoemde werkjen, KINKBB, 2>. en 0. 298. Wg hebben bierbg aange- nomen dat de wind eene snelbeid van 10 el in e^e seconde beeft . . . , zoo aU volgens de bovengenoemde proeven van Smeaton bevonden is , kkook , Molenb. 99. — Ook met weglating van bet lidw. van bepaald- beid, nagenoeg als aanw^zend vnw. gebezigd: deze, dit. II Dezelfde inrigting, waarop de kap b^ bovenge- noemde molens draait, pasteub-noot 8, 288. Het voorkomen van de stad op bovengenoemden dag deed zien, dat de aanmaning van de vroedscbap [niet vrucbteloos was geweest , muldeb , /. F. 1 , 2. — Somt\jds, in on verbogen vorm, acbter het znw. staande. || Zj is een doch ter van den koopman bovengenoemd , alb. thijm y Portr. v. V. 4. BOVEIl'GESCHBEVEIf — daamaast voor- been ook bovenschbeven , naar analogic van onder- schreven naast ondergesekreven , tXsmeAe voorechreven, voomoemdy voormeld enz.; zie verder by Ondeb- schbijven, II) — , bnw. Uit Boven (56) en bet verl. deelw. van Schrjjven, in den zin van:be8cbrg- ven of vermelden. Hetzelfde als Bovengenoemd en Bovenbeschreven , en tbans door deze woorden ver- vangen. || Het weder nu beter geworden zgnde, so is den bovenscbreven Saloepe (ehep) naer Banda afgevaerdight , Begin e. Voorig. 8, 12^. Meerge- noemde fluytie ging onder seyl, sijn cours na boven- geschreven onderrigbtinge beneden *t Robbeneylant om nemende, v. biebbek, Bagverh. 2, 118. BOVENGESTEL. Zie Gestel, Samenst. en OyPEROBSTEL. BOVENGEVEL, znw. m., mv. -s.Vii Boven (65, a, y) en Gevel. Het boogste gedeelte van een gevel. II Nu de onderpui gescbilderd wordt, moet de bovengevel maar te gelgk onderbanden genomen worden; anders steekt hg te veel af. BOVENGBWAAD. Zie Ondbrqbwaad. BOVENGEWEST, znw. onz.; alleen in bet mv. bovengetoeeten. Uit Boven {hh, by a) enGewest, in de bet. 1 ). Scbertsende uitdrukking voor : Boven- verdieping van een huis; verg. hoogere gewe^ten, dat behalve in de bq Gewest, 1, 3, /?) genoemde beteekenis, ook wel in dez^n zin wordt gebezigd. || Nu wilde bet toeval dat Rose, de str^kster, daar jnist voorbgkwam, op weg naar haar kwartier in de bovcngewesten , hooteb, Mijnh. Daniel t 187. Digitized by Google 875 BOVENGEWOON. BOVENGRAS. 876 BOVENGEWOON, bnw. Uit Boven (54) en OewcoH, in de bet. I, B, 8). Boven bet gewone nitstekende, ongemeen , zeldzaam ; betzelfde als Boven- gemeen en Buitengewoon. Soma in toepassing op boTennatunrlqke zaken. Veronderd. || Zo weinig als de Redenaers zeggen dat zy de bovengewone bewegin- gen , die ben buiten bnn voorneemen driven , in bun macbt bebben enz., m. hbtns , Bloemh, 26S ( zie ook 842). Kaizer Karel . . . ( verbief ) bem ... tot de trap der Yoornaamste Edebnannen yan Spanje. . . . Zeker , een bezonder, zeldsaam en bovengewoon voorrecbtin deze landen, db brune, WeUt, 2, 199. Een boven- gewone kragt yan geest , y. xmN , Sped. 8 , 2. Ik begryp door die nitdmkldng ( iooverkunde) in H alge- meen een boyengewone kennis yan de natnur, en een byzondere kragt om de zelye aan te wenden ,8,8 (zie ook 6, 78). Een boyengewoon getal yan jongen, BBBKHET, N. H, 8, 114. BOVENGEZEGD, bnw. Uit Boven (56) en Getegd, Hetzelfde als Bovengenoemd; fr. tttsdit. \\ Nauwel^ks bad z^ de boyengezegde woorden uitge- sproken, of eng,t Bomf-BKSTS, Onze Buuri, 85. BOVENGILIjING. Zie Gilling (II), 1) en OWDBBQILLINQ. BOVEN GIST. Zie Ondkbgist en yerg. bet yolgende art. BOVENGISTING, znw. yr.; zonder my. Uit Boven (zie bj 55, a) en GUting. De bjj boogere temperatuur sneller yerloopende gisting, bj welke de ontstaande gist of beffe grootendeels als scbnim aan de opperylakte yan bet yocbt komt; in tegenstelling met Ondergitting (zie aid.). BOVENGIaAS, znw. onz., my. -glaxen, Uit Boven (55, a, /) en Olae. 1) Oku in de bet. B, 1, a). Glazen plaat diebij bet (tegen elkander) slqpen der spiegelglazen op bet bodemgUu gelegd wordt, en waaraan men eene been-en-weergaande en teyens draaiende beweging kan geyen. 2) Gku in de bet. B, 1, ^V Glasmit aan den boyenkant yan een yensterraam ; in tegenstelling met Onderghu. BOVENGOD, znw. m., my. -en, Uit Boven (55, j) en Ood, in de bet. I, B). Bj storm, Lucanut, 95^ in bqzondere toepassing op de godcu der onderwereld; zie de aanhaling. Of mU lok moeten noch aenroepen ende pramen Dien alderdlepBten Ood . .. Die *t dlepste Tan de hel, al waer u ooghen nlet En konnen reycken toe, beait en daer ghebiet, Soo dat g'als boTen-goon by hem zQt te ghelHoken? BOVENGOED, znw. onz.; zonder my. Uit Boven en Ooed (II). 1 ) Boven in de bet. 65 , a , /9 ) en Ooed in de bet. B, 4). Collectief yoor: De boyenkleederen , de boyenkleeding ; in tegenstelling met Ondergoedy 1). || H^ is erg aleetscb en onacbtzaam op zjn boyen- goed. 2) Boven in de bet. 56, y J en Goed in de bet. B, 6). In den tabaksbouw (b\| N^kerk enz.). Het- zelfde als Bettgoed (zie aid, en yerg. Aabdooed). BOVENGOBDING. Zie Gobdtng, II, 2, 3 en Samenst. BOVENGBAS9 znw. onz., my. sen. Uit Boven (55, a, y) en Grot, in de bet. 2). Be- naming yan de boog opscbietende grasgewassen , die yer nitsteken boyen de lagere , dicbtere ondergreueen , welke de eigenl^ke graszode yormen. || Later was yan bet Italiaanscb Raaigras weinig te bespeuren, maar ons Nederlandscb bad met bet Doddegras eene mooie bl^yende weide geyormd, waaraan ik nog' wat Franscb Hayergras tot boyengras toeyoegde. KRICU8, Greu, 68. Het Timotbeegras wordt in bet tweede jaar tot 0.80 M. boog en ia dan een boven- gras, 64. BOVENGBAU W , znw. onz.; zonder mv. Uit Boven (55, a, y) en Grawo (II), in de bet. C). Zie bet laatstgenoemde woord en yerg. Boerkn- GRAUW en Ondsrgbauw. Aldus genoemd omdat' deze soort in den oyen de boyenste laag der granwe stee- nen yormt, de ondergrauve de onderste. BOVENGBEEP, znw. m., my. -grepen. Uit Boven ( zie b^ 66 , a ) en Greep , in de bet. A , II , 2 ). In de gymnastiek. Die wjze yan een werktnig aan te yatten , waarb^ men den rug der band naar boven (naar zieb toe) en de dnimen naar elkander gekeerd bondt; in tegenstelling met den ondergreep, waarbjj men den rug der band naar onderen (van zieb af) en de pinken naar elkander gekeerd boudt. BOVENGBIETJE, znw. onz., my. -9. Uit Boven (65, 6, y) en Grieije. Scbeepsterm. Het bovenbramzeil van den bezaans- of kruismast; ook bovenbovenkruineil gebeeten. SancBsi. Bovengrieijeiboel^n ^ -braty -ra, -$i4tg, 'Steng, boeljn, bras, ra, stag, steng van bet boven- grietje (zie filaar-mosssl. Bet Tuig, 192, 220, 820, 868 enz,), -zaUng , de zaling, die op den bommer van de grie^M- of bovenkruissteng ligt BOVENGBOin), row. m., mv. -en. Uit Boven en Grond. 1 ) Boven in de bet. 55 , a , y ) en Grond in de bet. Ill, 8 en IV). In den landboaw en de yeengraverj. De bovenste grond, de aardlaag, die zieb aan de oppervlakte van den aardbodem bevindt, waaronder de ondergrond ( zie aid., 1 ) ligt en waarin de plan ten- wortels en de gereedscbappen dringen. De gewone beteekenis. Zie ook Leev. 4, 147. H Even als er bouwgrond door bet aanvoeren van plaggen gevormd wordt, zoo yindt men den bovengrond ook elders door vermenging met andere van verre aangevoerde stoffen verandeM, staring, Bodem v. Ned. 1 , 18. Niet alleen de bovengrond (van den akker) moet losgemaakt en omgewend, ook de ondergrond dient losgebroken en bewerkt te worden, staring, Huisb. V. d. Landm. 714. Is de ondergrond ongescbikt om daarmede de taluds op te zetten, dan neemt men eerst den bovengrond over bet gebeele oppervlak der gracbt weg en gebruikt dien voor de taluds; bestaat die bovengrond uit klei of leem, dan maakt men daarvan eene kleibekleeding , eland, Veldver- tterkingsk. 38. 2) Boven in de bet. 55, by a) en Grond in de bet. Ill, 1, c). Door vondel gebezigd voor: boven- verdieping; zie Ondergrond, 2 ). BOVENGBONDSCH , bnw. y^ Boven {h\) en Grond y in de bet. Ill, 1), met -tcA. Zieb boven den grond bcvindende, boven de oppervlakte van den aardbodem gelegen enz. In den laatsten tgd in enkele gevallen gebruikel^k, in tegenstelling van OndergrondecA. || Een bovengrondscbe kabel. Eene bovengrondscbe geleiding voor electriciteit. — Het regenwater, betwelk niet direct verdampt, (baant zieb ) door ondergrondscbe afstrooming . . . een weg ( /. V. in de duinen ) De belling des terreins aan ae oppervlakte zou op de meeste plaatsen een sterke bovengrondscbe afstrooming bevorderen, docb enz., BLINK, Nederl. 2, 188. Eenbovengrondscbenafvoer, 2, 207. De Amsterdamscbe Poort, waar de onder- grondscbe geleiding aansluiten zal aan de bovengrond- scbe telepboonlqnen, Eaarl. Cour. 17 April 1896, 2 d. BOVENHAIiEN, bedr. zw. ww. Uit Boven en HtUen. 1 ) Boven in de bet. 60 , a). Een persoon of eene zaak uit bet water naar boven balen of trekken, er Digitized by Google 877 BOVENHALEN. BOVENHANDS. 878 ait oplialen. In Noord-Nederland minder gebruikelqk dan ophalen. \\ Men erkende hem aan zjne kleederen , als liq bovan was geliaald Hq moest . . . door de dnistemifl misleid «... in bet water gesukkeld z^n, LOYXLINO, Sophie, 446. 2) Boven in de bet. 60, b). Hetzelfde als U boven halen of zeilen (witsin, Scheep^b. 485 6). S) Boven in de bet. 69, c). Met weglating van ket, en daardoor scbqnbaar onzqdig: de bovenband bebonden, overwinnaar bljven; verg. het er boven op halen (zie b^ Boven, 46). || De Maan . . . naakt Orion. Hoe? z^ scb^nt z^n knots te sobromen. .. Haar wang Terbleekt . . . Maar neen t De Maan baalt boTenl Weg laffe starpoSet (NieuwlaHd)\ Uw licbt- beld dengt geen zier , bests 8 86 ( Weerhaan- wijiheid). — OVer eene andere beteekenis van bovenhalen zie BTALLAEBT. BOVENHALS, znw. m., mv. -haUen, Uit Boven (65, a, a) en Halt. Yerg. Onderhals. 1) Halt in eigenl^ken zin. Het bovenste, d. i. bet dicbtst b^ bet boofd gelegen gedeelte van den bals, bj menscben en dieren. — Bj paarden ook in andere toepassing (zie de aanbaling). || Men onderscbeidt aan den bals (van een paard): 1. de boyen- of acbterbals, de boven- rand of de kam met de manen, 2. de onder- of Yoorbals, de onderrand of de keel, en 8. de beide z^vlakten. De boTenbals of de kam is naar de ge- daante Tan den bals Terscbillend gebogen, en bj edele paarden scberp en vast, bq gemeene paarden meestal dik en yet, hekmetsk, VeearUen^k, Bandb. 106. 2) HaU in oneigenljke opyattingen, als b. y. : a\ Het boyenste gedeelte yan den bals eener flescb. b) De bals boyen aan bet klauwjzer vandenr^n in korenmolens en pelmolens, die in den jzerbalk loopt tosscben daarin gebakte losse nenten. Zie KBOOK, Molenb. 199. BOVENHAin>9 znw. yr., mv. -en. \}ii Boven en Hand, 1) Boven in de bet. 55, a, a) en Hand in eigen- Iqken zin. Het bovenste, niterste gedeelte der band. Weinig of niet in gebmik. 2) Boven in de bet. 56,/) en Hand in den zin van: zjde. In de fignurlqke nitdrukking — Le bovenhand hriggen, — nemen^ van str^- dende periionen of part^en: winnen, zegevieren; bj nitbreiding: den meesten invloed kr^jgen.Verg. Boven- HOUDBN, 2), BovsNDRi JVEN , 2) en verder Over- hand. II Manrits (kwam) met zjn zegevierend leger . . . opdagen. Aanstonds nam deze ook bier de boven- band , een miterscbermntseling viel in zijn voordeel ait, rftUiN , Tien J. 101. De mannen van den st^'l en van de mode bebben ten slotte de bovenband ver- kregen, v. de stuebs in Oide 1877, 4, 539. — Bj verdere overdracbt, van karaktertrekken , neigingen enz. : bovenkomen. || Hier kreeg de zal- vende gelaatsnitdmkking weer de bovenband , JT. Zev. 4, 181. Maar te bnis was ze Inidmcbtiger , de ingeboren levendigbeid nam weder de bovenband, LOVELiNa, Idon. 154. De oude slenter kr^gt weer de bovenband, tbibl.-btijn8. Arm Fl. 2, 245. — Ook wel: De bovenhand hebben. \\ Op de scbool verkeert bet kind in een tjjd van overgang; zjne zinnel^kbeid , die b^ aan zqn wil moet onder- gescbikt leeren worden, beeft nog de bovenband, KNEPPELH. 11, 64. BOVENHANDS — bovenshands — , bjw. van wqze. Van Boven ( 49 ) en Hand met de adver- biale -i; verg. voor de Yonaing onderehande en voors- hands. Bij ww. als toerpen, gooien, sprinffen, maar ook bq tehryven en derg. Boven de band, d. i. met de band en den arm boven de scbonders opgebeven, naar boven geriebt; in tegenstelling met onderU)- handi, met de band en den arm naar beneden geriebt. || Bovenbands springen, met de banden boven aan den polsstok (zie halbe&tsma 458). Bovenbands werken, b. v. b\j bet verven van een zolder; bovenbands gooien, b. v. met een steenlje of bal, MOLEMA. — {Ben ichoohneeeier) die met zeer veel vaardigbeid, konstiglyk, lings, reobts, en 't onderste boven, ak mede bovensbands onder aan de zoldering, kon sobryven, bbekhbt, N. H, 8, 989. Mk werpt op zgn benrt {bij teker balepel), met bovensbands, maar met een regtscben zwaai, TEE Qouw, Folksverm. 837. Afl. Bovenhandiek (,Een bovenhandtehe worp"); in Groningerland ook in toepassing op bet recbtscbe of vandehandtche paard, in tegenstelling met bet onderhandtehe , d. i. linkscbe of bydehandeehe (verg. Boven, 18, c en 88, c), *BOVENHANGH3EL. Zie Ondervtbrp, 2, ^, Aanm. BOVBNHBIiPT, znw. vr., mv. -en. Uit Boven (56, a, y) en Helft. De bovenste belft van een voorwerp. || Borstbeeld . . . noemt men de boven- belft van bet menscbelijk licbaam , voorgesteld zonder armen, rietstap, Handb. 168. BOVENHEI1LING9 znw. vr., mv. -en. Uit Boven (55, a, y) en Helling . De kromming aan den bovenkant der kolf van een geweer. || Aan de eigen- Igke kolf {van het geweer) worden onderscbeiden: de neus; de boven- en onderbelling; bet binnenste en bnitenste plat; de biel em., wakkbr, JrHlL- Weientch. 808. BOVENHEMD9 znw. onz., mv. -en. Uit Boven (65, «, /$) en Hemd. Het bemd dat boven, d. i. over bet onderbemd gedragen wordt. Tbans vervangen door Over hemd. \\ Wanneer ik . . . bem een fyn bovenbemd met Inbbens aan *t \jf ziende, bem vroeg, boe by tog aan dat Ijnwaat kwam enz., v. ecten, Sped. 9 , 68. BOVENHOEE, znw. m., mv. -en. Vii Boven (66, a, /) en Hoek. Een boek aan den bovenkant van een voorwerp. || Een ... wolkenlaag, die... boogerop recbts verdnnt en in den bovenboek ( eener tehilder^) aan dezelfde z^de zieb rozig samenpakt, ROO8BS, 0. en N. K. 1, 188. Sawagt. Linker-, reehierbovenhoek. BOVENHOEP, znw. m., mv. -en, Uit Boven (55, a, y) en Hoep. In de kniperjj. Een der niterste boepen aan den bovenkant van een vat ; ook opgetter of endhoep gebeeten. Zie Landb.-Covr. 1868 , 207 b (n®. 49). BOVENHOUDEN, bedr. st. ww. Uit Boven en Houden, in den zin van: in denzelfden toestand doen blgven. 1) Boven in de bet. 59, a). Een in bet water ge- vallen persoon of zaak ondersteunen , zoodat altbans een gedeelte er van boven water nitsteekt. Verg. Boven, 8, a). a) Eigenlqk. Van personen. || lemand zoolang bovenbonden totdat er nulp opdaagt. — Een eenige durfde met levensgevaar over bet ijs kmipen en den drenkeling bj bet baar vatten, om bem boven te bouden, consc. 1, 350 6. — Inzonderbeid wederkeerig gebmikt : Zieh boven- houden. Ook: hei (ffffi) hoofd bovenhouden. || Ik kreeg kramp in bet been en voelde dat ik mq niet meer kon bovenbonden. — Petms Stastokius Junior, zicb op z^ne banden op den bodem des waters opbon- dende , bield .bet beslikte . . . gelaat niet dan met moeite boven, beets, C. 0. 82. Digitized by Google 879 BOVENHOUDEN. BOVENHUIS. 880 Een kin4je in *t water , een kiiuye in H water, Ik heb bet booren plompen , Had bet zQn boofdje maar boTengehoudcnf Dan was bet niet yerdronken. Kinderrijm (in Gids 1893 « 4, 300). b) Be uitdrakking Aet hoofd lovenhouden wordt ook bg vergelqking toegepast op zinkende schepen. || Het water (b^ost) . . . soo hoi te schieten , en over te storteu , dat wy . . . werks genoegh hadden , met pompen en Loosen het hooft boven te houdeu , struys , Reift, %\%, toen bun rompen *t Hooft met stoppen en met pompen BoTonbielden. voKDEL 10, 577 (Zeetriomf). e) Ook in figuurlgke toepassing op benarde om- standigheden. || Hij kan met zijn traktement nauwe- Igks rondkomen en heeft moeite om het hoofd boven te honden. — Het met pompen boven houden (het ternauwernood ophoudeu), v. lbnnep, Zeemanswdb. 167. — Dat het de toeleg der Kabeljaauwschen ge- weest zy, 's Lands dierbaare Vryheid te onder- drukken , terwyl de Hoekschen haar naar vermogen , H hoofd poogden boven te houden. Teg. Stoat d. Ver. Ned. 4, 56. 2) Boven in de bet. 59, c). De hand bovenhouden , de macht behouden ; verg. Bovknhand, 2) en zie ook Hand. || De Heylighe Roomsche Kercke . . . wil de handt Itgdt bouen houden, hoe dat men het keere of vrende, marnix, Byenc. 1, 2 (hi. 26 «; evenzoo bl. 20^). BOVENHOUW. Zie Ondebhouw, BOVXSNHDTD, znw. vr.; mv. -en. V'li Boven (zie 55, a, a en /J ) en Huid, in verschillendc toepassingen. 1) De buitenste bekleeding van het menschelijk of dierlgk lichaam , boven de onderhuid ( zie aid., 1 ) ; thans meestal opperkuid geheeten. 2) De buitenste bekleeding van een schip, boven de onderhuid (zie aid., 2); thans meestal buiienhuid geheeten^ "BOV ''t'M M MJSj znvr. onz., mv. -huizen. Uit Boven en Huts. \\ Boven in de bet. 55, by a). a) Het bovenste gedeelte van een huis; hetzij in *t algemeen , hetzij in twee bqzondere toepassingen. a) Het gedeelte dat gelegeu is boven het half in den grond gebouwde onderhuis^ en dat dus zoowel de (boven den beganen grond gelegen) benedcn- verdieping met de woonvertrekken als de boven- verdiepingen bevat. Verg. Ondbrhvis, 1) en zie de eerste aldaar aangehaalde plaats. /J) Het gedeelte dat gelegen is boven de (gelijk- vloers gebouwde) benedenverdieping (het beneden- huii)t en dat dus alleen de boven verdiepingen bevat. Veelal bepaaldelgk: Zoodanig boveugedeelte, als woning afzonderlgk verhuurd, en dan ook meestal van het benedenhuis afgescheiden en van een afzou- derlgken opgang voorzien. Verg. Onderhuis, 2). || Dat jonge paar begint heel eenvoudig op een klein bovenhuis. — Dat ze uit haar achterbuurt zoo in eens naar een deftig bovenhuis is kunnen verhuizen, dat klinkt ook vrij raar, K. Zev. 4, 131 (zie ook 4, 62). Ik had gedacht een goedkoop bovenhuisje te nemen, bssbr. Twee Sproken, 19. — Ben ondffr$t{e) of eerste bovenhuis, een tweede bovenhuis t ingeval een huis verschillende afzonder- l\jk verhuurde bovenwoningen bevat. || Een onderst bovenhuis van het perceel, staande en gelegen Keizersgracht n^. 432 te Amsterdam, Uit eene kuurceel. Het bovenhuis was eigenlijk slechts een onderste bovenhuis, dat wil zeggen, een verdieping hooger vond men twee juist zolke kamers met . .. alkoof en . . . keukentje, .. . met een droogzolder, welks achterste helft den bewoners van het ^bovenste" en welks voorste helft dien van het .onderste" bovenhuis ten dienste stond , essbr , Twee Sproken ,21. — Een enkel — , dubbel bovenhuis-. uit eene of uit twee verdiepingen bestaande. — Anderhalf boven- huis: met twee verdiepingen aan de straatzijde en eene verdieping aan den achterkant. — Een vr^ bovenhuis: met afzonderlgken opgang. \\ Te huur i /■325. — : Dubbele vrye Bovenhuizen, van alle gemakken voorzien, Uit eene adverientie. b ) Het vierkante boveugedeelte van een wipmolen ; zie de aanhaling. || De wipmolens, die van een vier- kanten vorm zijn, en waarvan het bovenhuis, zijnde ruim het halve gedeelte van den molen, op den toren of onderhuis geplaatst en om een koker ge- kruid wordt, kroor, Molenb. ii. 2) Boven in de bet. 55, e). In Groningerland. Het voorste gedeelte eener boerenwoning (t. w. van het achtergedeelte, de schuur enz. uitgerekend), waarde woonvertrekken gelegen zijn ; ook bovenende en boven- spul geheeten. Zie molema en verg. Bovkn , 32 , c). BOVEWHUT, znw. vr., mv. -ten. Uit Boven (55, bt p) en Hut. Eene hut achter op de kam- panje der vroe<?ere oorlogsschepen , bg den spiegel, en dus op het bovenste deel van het schip. || Hy {Comelis de Witt) hadt ... twaalf soldaaten tot Helbardiere ... by zich , die ontrent hem of op de bovenhut by *t hakkebort stonden , brandt, De Ruiter, 669 (zie ook 668). BOVENUZER, znw. onz., mv. -*. Uit Boven (55, a, /) en Uzer, als voorwerpsnaam. In den molenbouw. De gzeren tap aan het ooveneinde van eene molenspil, in tegenstelling met het Onder^zety waarop de spil van onderen draait; zie aid. en verder kroor, Molenb. 51, 52, 105. BOVENIN, bgw. van plaats. Uit Boven (57, tf ) en In. In het bovenste , hoogste gedeelte van iets , t. w. van iets dat te voren genoemd is, of wel uit den zin of uit de cmstandigheden moet opgemaakt worden. Het tegenovergestelde van Onderin en in dezelfde verbindiugen gebezigd (zie aid.). || Haal eens een- zakdoek voor mij uit de linnenkast: ze liggen heel bovenin, op de hoogste plank. Ik heb de boeken onder in den koffer gelegd en de kleeren bovenin. Eene gevangeniscel met een getralied venster bovenin. Aanm. 1. Over het onderschcid tusschcn bovenin en boven in, gevolgd door eene beheersching of voorafgegaan door er enz. verg. Onderin, Aanm. 1 en Boven, 27, Aanm. 1 en 2). Aaom. 2. Bovenin vormt geene samenstelling met een volgend ww. ; verg. ONDEkiN, Aanm. 2. BOVKNJAK, znw. onz., mv. -ken. Uit Boven (55, a, /9) en Jak. Zie de aanhaling en verg. OvERJAK. II Zulk een Bovenjak was niets andcrs, dan eene soort van een ... Kieltje; *t welk de Arbeiders over hunne Hemdrokken, en andere klee- dercn droegen, berkhey, N. H. 3, 570. BOVENKAAE:, znw. vr., mv. -kaken. Uit Boven (55, a, a) en Kaak. Het bovenste gedeelte der kaak, het bovenste, onbeweeglgke kakebeen; in tegenstelling met Onder kaak. \\ Uit de bovenkaken deezer Eenhoorn-visschen ( steeken ) . . . twee booms of tanden, zorgdrager, GroenL Visseh. 9. De Boven- kaak (van paarden) . . ., die . . . in de Boven-lip eindigt, berkhey, N. H. 4^ 80. De kikvorschen hebben . . . tanden in de bovenkaak , schlegel , Kruip. Dieren, 27. An. Bovenkaaksch y aan de bovenkaak gelegen („De bovenkaaksche beenderen van het uitwendig verhemelte, eindigende in de onderoogsche beenderen", BERKHEY, N. H. 6, 356). Digitized by Google 881 BOVENKAAK. BOVENKANT 882 1. Bovenluutktbeen y daamaast ook -kake- been („I)e Walmssen (hebben) in *t hovenkakebeen twee . . . tanden'*, zobgdbaobb , Groenl. Viuch. 9 ) ; hovenkaakiboezem y de holte in de bovenkaak, ook opperkaakfboezem geheeten (verg. Boezbm, 3, a). BO VENKA. JUIT , znw. vr., mv. -en. Uit Boven (55, b^ fi) en Kajuit. De k^joit, welke de geheeie breedte Tan bet acbterscbip beslaat en tus- scben de kampanje en bet bovendek begrepen is. Op de koopvaard\jscbepeu die geen kampanje bebben, wordt 8oms eene acbterop getinimerde groote hnt alduB yenoemd. BOVENKAMEB, znw. vr., mv. -*. Uit Bopen (55, b, a) en Kamer. 1) £igenl\jk. Kamer, op eene boven verdieping van bet buis gelegen, gewoonlijk meer voor bet bgzonder gebmik van enkele personen dan voor bet gemeenscbappelgk gebmik van bet gezin bestemd; vaak afzonderl^k verbnnrd. B\) kil. met Coenaeulum vertaald. || Hy slaapt op de bovekamer, marin. — Gbebruyckende . . . De bovecamer tot boeckeu , papieren of ander dingben die droogbe moeten bigven, stevin, Burff. Stoff. 1 , 67. Niemant zal bet Water , van zyn Boven-Kamers , mogen uy t de Vensters gieten , Keuren V. Haerlem 1, 208 a (a®. 1708). Hy {een student) beeft de twee beste bovenkamers, eet bier in bnis enz., Leev. 1 , 163. Of zg nog op een bovenkamer in de tweede Bloemdwarsstraat woont, K. Zev.2, 156. De kasteleined, die den Graaf van Eylar kende ...» ( bad ) bem niet in de gelagkamer . . . willen laten gaan, maar (bad) bem een bovenkamer ... inge- ruimd, K. Zev. 2^ 821. Nelleken en Karel De Bie waren sinds eenige weken op bet bovenkamerken van Triene Slange komen wonen , . . . omdat de vroegere kamerbunr bun te dunr scbeeu, €X)Ubtm.-berchm., Gesch. V. d, J. 80. Hg (kwam) weder bg z^ne moeder wonen. Hi) berscbiep eene groote bovenkamer in atelier en stndeerde daar vlijtig voort , B. loveling , Nov. 68. — Eertte, tveede bovenkamer enz. : op de eerste, tweede verdieping gelegen. || Dat niemand. . . voortaan eenig Yunr zal vermogen te stooken op eenige Boven- kamers, bet zy op de eerste of op booger Verdie- pingen, dan op Haardsteden enz.^ Keuren v. Haerlem 1, 228a (a<>. 1750). {Zy woont) aan bet einde dezer straat, bet laatste bnis op de linkerzgde, op de derde bovenkamer, v. hsmbbt, Lekt. 4, 74. 2) Figunrlgk gebezigd voor: bersenen, boofd, in Bcbertsende nitdrukkingeu als: Hei scheelt hem in z^ne bovenkamer, de bovenkamer is niet bewoond^ er zyn bovenkamers te kuur (zie halbebtsma 458 en HABREB. 1, 847 a), het in zyne bovenkamer hebben t — krijgen, die alle beteekenen dat iemands geestvermogens min of meer gekrenkt zgn, of altbans dat bg zicb als een gek of dwaas aanstelt, inzonderbeid met betrekking tot onmatigen trots of grootbeidswaan. || Zg boerden goed en waren niet vervaard van den arbeid; maar zg badden bet in bunne bovenkamer en lieten zicb meer voorstaan dan aan boerenmenscben wel past, coNSC. 1, 65 a. Van dien dag af kreeg Baas Gansendonck bet nog meer in zijne bovenkamer, en waande zicb een* der eerste mannen des Lands, 8, 829 3. SameBsl. In de bet. I ). Aehter-y voorbovenkamer, kamer aan de acbter- of voorzgde van bet buis, ge- woonlgk bovenachter-, bovenvoor kamer genoemd, zie AcHTEBKAMEB, Samenst. ( »Een mime voorbovenkamer met alkoof in een gesloten buis op eene der zg- gracbten", bosb.-touss.. Ma;. FranSy 6). BOVENKANT , znw. m., mv. -en. Uit Boven en Kant. 1 ) Boven in de bet. 55, a, y), De bovenste kant van eenig voorwerp , in t^enstelling met Onderkant, De gewone beteekenis. || De camers met tap^tserie be- bangben sgnde en de deuren daer in open gaende , soo scbrapt de bovecant der deuren tegben de tapgtserie , STEviN , Burff. Stoff. 1 , 72. De bovenkanten van de brandstukken (aan een brouvketel) moeten, naar den winkelbaak , buitenwaards , . . . omgeslagen worden, om voor een brandrand te dienen, Handio. 16, 15. Men neemt (by het vouwen van een boek) bet Folio, niet in de midden, om gelgk te zetten, maar een bandbreed van den bovenkant eTiz., 22, 4. Den onder- en bovenkant {van een boek), 22, 95. Aan een der bovenkanten (van een flacon) was eene ringvormige gonden gesp aangebracbt, K. Zev. 2, 92. — Ook wel in mimer opvatting: de streek aan de bovenzgde van iets gelegen. |i Men mocbt doen in den Horisont den bovencant van den Son maer effen sien, O.-I. e. W.-I. Voyag. 1, 87 c — Bg bet zeilen wordt bovenkant soms gebezigd in toepassing op de bovenste, d. i. noordelgke belft van bet kompas , waarop de koude , gure windstreken staan aangewezen (verg. Boven, 18, df). 1| De wind blgft nog altgd leelgk aan den bovenkant. 2) Boven in de bet. 55, d). Het booger, stroom- opwaarts gelegen gedeelte van eene rivier, eene streek enz. 1| Die scbepen die van boven, van de bovekant der Rivier af komen, mabin. BOVENKAST. Zie Ondbbkast. BOVENKEELS — bovenskebls — , bgw. van wgze. Van Boven (49) en Keel met de adver- biale -s. B^ ww. als schreeuwen. Eigenlgk: boven zgne keel, d. i. met booger stemgeluid dan de keel kau voortbrengen ; in de volgende plaats gebezigd voor: nit alle macbt, misscbien naar analogic van luidkeels'y verg. ook Bovenabms. Kr0t bovens keels; ik kan *k nlek harden, En hnyl gelQk een hof-hond, layd En leljjk, 't wil en *k moek'er uyt. ouDAAif, Toneelp. 170. BOVENEEBK, znw. vr., mv. -en.V\i Boven en Kerk. 1 ) Boven in de bet. 55 , ^ , /¥). In de bouwkunde. Eene galerg boven een zijbeuk in eene kerk, t. w. wanneer die zoo breed is als de daaronder gelegen zgbeuk en van buiten door vensters verlicbt wordt ; ook beuksgalery genoemd; nbd. emporkirche. 2) Boven in de bet. 55 , ^). Hooger , stroomopwaarts gelegen kerk; in sommige riviersteden , b. v. te Kampen. Verg. de bg Boven, 32, 6) aangebaalde plaatsen, benevens blaeu. Toon. d. Sted. d. Ver. NederLy Campen ,1a; Nav. 45 , 742 enz. Omgekeerd noemt men b. v. te Sliedrecbt de stroomafwaarts gelegen kerk de benedenkerk. — Waarscbgnlgk beboort bierbg ook de plaats- naam Bovenkerky in Amstelland, nab^ Buitenkerk (verg. Boven t. a. pi.). BOVENEETJKEN. Zie Ondbbkbuken. BOVENKEIJBS, znw. vr., mv. -keurzen.\}'\i Boven (55, a, fi) en Keurs. Keurslgf dat boven , d. i. over eene onder keurs (zie aid., 2) gedragen , en alleen in onderscbeiding daarvan aldus genoemd wordt; als bistoriscbe term. || Agnes Block . . . (zag) er, in baar kleed van donker blaauw fluweel, met wit sat^nen oplegsels, met baar kanten bovenkeurs en lubben, uit ... als eene Vorstin, alb. thijm, Portr. V. V. 190 BOVENKIM, znw. vr., mv. -men. Uit Boven (55, a, y) en JTim, rand van een vat. De kirn aan de bovenzgde van bet vat. || Men boort de boter, tot de grond, om te zien, of den bodem {t. v. de boter op den bodem) met de boven-kimme gbelgck zy, DE BBUNE, Bank. 2, 80. Digitized by Google 883 BOVENKIMWEGER. BOVENKOMEN. 884 BOVEiemil W JSGEB 9 znw. m., mT. -#. Fit Boven (55, «, y) en Kimweger. Hetzelfde als Kimwegery soms ter ondencheiding van de Onder- kimweger$ (zie aid.) aldoa genoemd. BOVENKLA V lEB. Zie Onbeekla vikr , als- mede ^^«^;J^Q. ^^; ^^» ^8 «»«• BOvJSJTK'TiKHiIJ, znw. onz., mv. -eren en -m. Uit Boven en Kleed. 1 ) .ff(7PM in de bet. 55 , a , /9 ) en £/^<^ in den zin Tan: Icleedingstnk (mv. -eren). Een kieed datmen Iwven , d. i. over de onderkleederen (zie aid., 1) draagt ; in statige taal ook opper kleed ^if^etii/dfi. \\ Zyn vron. .. Mng haar mans bovenklederen op een stoel en zette zyn muilen voor 't bedt, bsandt, De Groot, 245. De dragt der Mannen is een Onderbroek tot over de knyten hangende, en een Bovenkleedt, van een lap Katoen om 't iyf geslagen, en met een gordel om den middel vast gebonden, struts, Reyt. 18. Dat de Vlieger eene soort van Bovenkleed was, om de Rokken voor smetten te bewaaren, bbrkhxt, N. H. S, 588 (zie ook 8, 562). Het oostunm der regterlqke ambtenaren b^ de openbare teregtzit- tingen . . . zal zqn als volgt: Zwarte onderkleeding, een zwart bovenkleed of simare, gesloten met eenen breeden nederhangenden gordel enx., Kon. Be*f, v. 14 Sept. 1888 (S. 86), Regl. II, a. 2. (Eenheer), dien zg vervolgens . . . van zgne bovenkleederen ontdeed, ten einde te onderzoeken, welk verder letsel bq bebben mocbt, K. Zev. 8, 819. Al was het bovenkleed satyn, En *t onderkleed van oade lappen, Het son voor elk verachtnyk lyn «•«. LUTKUf, Spiegel v. h. M0H8, Bedr. 29. 2) Boven in de bet. 55, a, y) en Kleed in den zin van: dekkleed (mv. -en). In de volgende plaats : een kleed om boven, d. i. v6<$r een kostbaar wand- tap^t te bangen. || Loyse twyf Jan Steenbaert van vermaect tbebbene de boven deederen in scepene camere, in vandbnfbbesboom , Tpriana 2, 175 (a®. 1519; zie ook 2, 188). AaBOi. Naast bovenkleed staat, in de bet. 1): Bovenkleeding y als collectief: de gezamenlqke boven- kleederen. II Zij is pas van deze reis temg, beeft zicb van de bovenkleeding ontdaan, de floddermnts afgenomen ens.^ dijkstba, Uit Frietl. Folksl.\,27Z. BOVENKOMEN, onz. st. ww. Uit Boven en Komen. A) Boven in de bet. 60, a). 1) Boven water komen, aan de oppervlakte van bet water komen zwemmen of driven. Verg. Boven , 80, a en 88), alsmede Bovindrijvbn , 1) en Onber- KOMEN (I), II, 8). a) Van menscben en dieren. || De man was ge- zonken; gelnkkig kwam b^ nog even boven, zoodat men bem grjpen kon. — £en drenkeling komt driemaal boven, eer bg voorgoed zinkt, de bo. — Dns een balf nur weg blyvende, komt de zelve(tf«n walviscA) zeer vermoeit lK>ven, zorgdrager, Oroenl. Vitech. 868. {N^'lpaarden) doken . . . pijlsnel onder 't water en kwamen een oogenblik daama verre, verre weder aan de oppervlakte boven, lovelino, D. B, 152. Wll een baara eens bovenkomen, In^kerkerd In den plat, Stoot hH, bons! t^n neas aan *k glaa (U w. het ifs), B0GABX8 1, 198. 6) Van voorwerpen en vloeistoffen, die licbter zijn dan de vloeistof waarin of waarop z^ driven; betzelf'le als Bovendr^ven, 1). || Giet bet troebele bovenkomende vogt af, Handw, 1, 180. 2) Van gewassen. Boven den grond, de aarde komen. In Zuid-Nederland. Veig. Boyen^ 80^ b), || Dat gezaaide graan zal niet bovenkomen, zoolang bet zoo koud blqft, de bo. 8) Van personen. Boven iemand op den grond komen te liggen, t. w. na eene worsteling. Verg. Boven, 25, b en 44), alsmede Ondbrkombn (I), II, 2). II De jonigens rolden over den grond; bet dnurde niet lang of de grootste kwam boven. 4) In fignnrlqke toepassingen. — a) Van ge- daanten, droomversob^jningen. Opkomen, opdoemen. Doe Tiel hfi (<i« Slaapgod) toe en eloot s)|n wieckenora [mQn booft Teratont gedaenten vreindk van droomen qoamen boven. HOOFT, Qei. 1, 140. b) Van aandoeningen en gezindbeden. In iemands gemoed opwellen en er de bovenband kr^jgen, ziob van iemand meester maken. Verg. Boven, 59, e\ || Soo qnam oprecbte tron en eedle gramsobap boven, vondel 8, 404 {van de Klariuen , Biuchop Qozew'^n verdedigende). Onnoosle droefbeitl qnam betbarten- wee dan boven? 11, 87. Dan genoeg biervan eer de qnemla senectus gebeel bovenkoomtt buj)., Br, 5 , 201. Gebonwen welke . . . door bet bartverbeffende van bnn aanblik bet bovenkomen der gemeenheid beletten, busken huet, Rembr. 1, 461. — Inzonderbeid , in verbinding met veder, van boedanigbeden, eigensobappen, neigingen, die zich, boezeer ook door den wil en door de omstandigbeden bebeerscbt of onderdmkt, ten slotte tocb weder doen gelden. || Men ging naar Bniten ; zy ontmoe^te daar baare eerste Vriendin weder; de onde geneegen- beid kwun boven, Zeev. 6, 58. EyIar, bj wien de ingeboren goedbartigbeid wcderom bovenkwam, toen b^ de smart van Nioolette bespeurde, K. Zev, 2, 279. Docb sedert ik de bartstogtelqke stndie {van Da Costa) over Bilderdjjk beb leeren bescbonwen als een bistoriscben roman, is mgne eerste liefde (voor Da Costa) weder bovengekomen , bitsren HUET, Fant. 1, 159. Zj Tvermoedt)... dat baar spreken . . . Clara's toestand verergerd beeft Dit juist doet bare goede natunr weder uitslnitend bovenkomen, pierson, Meriv. 8, 97. Als die trek te lang was onderdmkt, dan kwam bij vanzelf weder boven, quACK, Stud. 81. 