None
Onder zulke omstandigheden kan de pluk: in 1854 van 708 vruchtdragende boomen , 1856 , 690 # 1856 , 727 r 1867 # 726 , 1858 , 722 0 w It t en gemidddd over de vijf jaren van jaarlijks 715 vruchtdragende boomen per huisgezin niet anders dan zeer bezwarend geweest tijn, en zijn daaruit, zoo niet geheel, dan toch voor een groot ge- deelte, de mindere resultaten van Banjoewangi waarschijnlijk te verklaren. De veronderstelling, dat de koffij teelt hier in verhouding tot de knichten der bevolking reeds zoo hoog mogelijk, ja voor eenen be- hoorlijken pluk waarschijnlijk zelfs veel te hoog is opgevoerd, wordt, naar ons inzien, versterkt, niet alleen door de mededeeling der regering, dat hier aan geene belangrijke uit- breiding te denken valt, maar ook door de om- standigheid, dat hier weinig pagger-kofl^ is en de aanplantingen nagenoeg geheel uit geregelde tuinen bestaau. £r heeft dan ook nagenoeg geene uitbrei- ding plaats gehad; want terwijl men (volgens tabel N^. 7) op ultimo Maart 1855 aan vrucht- dragende boomen had: . . 2,317,371 . . 175,019 in geregelde tuinen. .. en in paggers of kampongs. te zamen. 8,492^90 *) Zie den bevolkingsstaat en den staat nopens de rgstteelt, gevoegd bg het regeringsverslag over 1858. *) Zie op pag 116 der officiele aitgave. S) De twee laaUten dezer bergen liggen diep bioDenwaarta tegen de grens van het zaidelgk ge- deelte van Bezoeki. 908 £0. wordt daarvan op ultimo Maart 1859 opge- geven : in geregelde tuinen 2^435,S39 en in paggers of kampongs. . . . 119,333 te samen. • . 9,655,072 of ongeveer 63,000 ynichtdragende boomen ilieer dan op het eerste tijdstip. Daarenteg^n verdient bet allezins opmerking, dat de jonge aanplant *) Toor de geregelde tuinen jaarlijks is afgenomen ran 435,683 op ultimo Maait 1855 tot 235,206 op ultimo Maart 1859, terwijl wij slecbts in de drie laatste jaren melding gemaakt yinden van jongen aanplant bij de pagger-kofElj. Aan het groote getal vruchtdragende boomen derbalve, dat men bier te plokken heeft gebad, en niet zoozeer aan bet rendemeut per boom is bet' dan ook toe te scbr^ven, dat de pro- duktie per buisgezin grooter is geweest dan in eenige andere residentie, uitgesonderd Pasoe- Toewan, en bedragen beeft: in 1854 . pikols 3.98'/^ , 1855 # 5.03»/4 sf 1856 • n *.14Vio , 1857 9 3.28 , 1858 • » 5.667^ en gemiddeld over bet gebeele tijdvak, jaarlijks 4.42V, pikols. Reeds bij de residentie Bezoeki is opge- merkt, dat de gemiddelde verhonding tot den totalen aanplant van de vrncbtdragende en jonge, niet vrucbtdragende boomen bier zoo gunstig is als ergens elders, Soerabaja uitge- zonderd. Die yerhouding, waarin, blijkens tabel N*; 13, in yijf jaren weinig of geene noemens- vaardige yariatien bebben plaats gebad, leyert eenen yoldoenden maatstaf op yoor de bere- kening yan den tijd, gedurende welken de koffij- boomen in dit gewest yrucbten dragen, en die ininstens oi> 20 jare^ kan worden gesteld. Wij yerlaten nu bet Noorderstrand, om ons onderaoek jroort te zetten en ten einde te brengen met bet nog oyergescboten zestal ge- westen, meerendeels betzij meer binnen 's lands gelegen, betzij aan bet Zuiderstrand uitko- mende. Banjoemaas. Onder de Jayascbe resi- deoatien znllen er weinige gevonden worden, >) Zie Ubel N<>. 8. die, bij eene aandacbtige kennisBeming der cijfers, velke de regering aangaande de koffijteelt geeft, zulke ongelokkige resulU- ten aanwijzen als Banjoemaas. Het is be- keud, dat dit gewest yeel te Ujden beeft yau bingdnrige en heyige r^ena '), zoo nadeelig yoor den bloei en de yruebtzetting der koffij- boomen, en waarscbijnlijk is bet, dat de heyige winden, die uit den zuidelijken Ooeaan opko- men en wegens bet meestal lager gdegen ge- deelte der stranden weinig of niet yerhinderd worden, om bnnnen inyloed nit te oefenen op de booger gelegen koffij-aanplantiDgen, niet weinig bijdragen tot de ongelukkige koffij- produktie in dit gewest. Misschien zou men bij dit alles nog knnnen yoegen eene mindere gescbiktbeid yan den grond yoor de teelt. Eene inzage yan de tabel N^ IS, waarbij yoor alle residentien, dus ook yoor Banjoe- maas, de yerhonding tot den totalen aanpknt yan de jonge zoowel als de yr«cbtdragende boomen gedurende bet yijftal jaren yan ultimo Maart 1855 tot ultimo Maart 1859 wordt opgege- yen, sal niet weinig strekken, om da zoo even yermelde onganstige omstandigheden,waaronder de teeit bier waarscbijnlijk gebukt gaat, tot zekere hoogte ala de ware oorzaken der slechte resultaten te doen aannemen. Voor Banjoemaas is die yerbouding, gedurende bet bier bedodd tijdyak, gemiddeld geweest ruim 61'/^ ^o ^^^ de yruchtdragende boomen en bijna 3874% yoor den jongen aanplant, en, in aanmerking genomen de zeor geringe yariatien, die zich daarin jaar yoor jaar yertoonen, mogen wij haar als eenen yrij zekeren giondslag aannemen voor de berekeniug yau het getal jaren, gpdnreude welke de koffijboom yrucbten afwerpt^ r- een getal, daty naar aanleiding daaryan, op niet reel meer dan 4 of boogstens 5 jaren kan worden gesteld ; zoodat men bier om bet cijfer der yrucbt- dragende boomen zoo yeel mogelyk <^ de een- maal bereikte hoogte te kunnen houden, daar- tegenoyer steeds eenen jongen aanplant gaandc moot houden, die 3, 4, ja 5 maal zoo aan^eolijk is als wij in de laatstdijk bescbouwde yijf real- dentien noodig beyonden hebben; of, hetgeeii op betzelfde neericomt, dat bier yoor jonge aan- planting^ 3, 4, ja 5 maal meer arbeid dan daar wordt geyorderd. Zoo iemand, na het yoora^egane yeraemeade, dat de kofi^pluk in deze residentie 66n pikol beeft opgeleyerd: ') Die ook oonaak ago, dat de soikerteelt cr maar siecht ged\jt. KO. SASr in 1854 nm 438 yniehtd^ende boomen , 1865 r 33S , , , 1866 ,337 w w ,1857 , 968 , » ,1858 ,277 , , ') ai gemiddeid ovor deyijf jaren Tan 388 vrocbt* dngendd boomen, Boms venrachten mogt in de door do legering gegeven oijfers ran den aanpkiit gednrende hetzelfde tijdrak eene ge- icfaiedeiiis te zolkn leeen, getttigende Tan een enistig Terlangen^ om tegenoTer zulke trooste- looze resultaien de boTolking, die bij de teelt irerkzaam is^ laDgeamerhand meer en meer te bemjden Tan den drak, welken die teelt op hav legt^ bij zon zicb hier biet minder dan in andere r^identien teleurgesteld Tinden. Id bet regenngsTeislag oTer 1855 ') leien vij ten aanzien Tan de koffijieelt in Banjoemaas het Tolgende: ,£Ten als elden wordt ook bier gebrek aan rgoede gronden onderTonden. Alleen in de fdistiikten Karang-Eobar, Batoor, Pegadingan ,en een gedeelte Tan Bandjar- en Eerta-Negara #trefl men ze nog aan. Men begint er der- , halTe aan te denken om, ter Terwisseling, de fgrouden Tan Terlaten tninen te bezigen. Ten fgCTolge Tan de bezwaren, die bleken te be- #staan t^en de koffijkoltnnr in het distrikt r Daja-Loehoer, is deze aldaar ingetrokken.'* Uit deze mededeeling blijkt^ naar ons inzien: l^ dat men in 1855 wel er aan dacht om TToeger gebruikte gronden weder Toor de koffijteelt te bezigen, maar dit nog niet bad gedaan; S*. dat dus de in 1854 en 1855 aanwezige aaoplantingen (en misscbien ook die Tan een later jaar) waren op gronden, die Toor het eerst Toor de koffijteelt werden gebruikt; 3*. dat ndtadien de pink en ook de resnl- taten Tan het geheele tijdTak Tan 1854 —1858 zijn bewerkstelligd enTerkregen Tan TTUchtdragende boomen, geplant op gronden, waarop Trover geene koffij nog was getedd; 4^ dat die resnltaten, hoe slecht nu reeds, wel Terre Tan aanleiding te hebben ge- ') Zelfs in het gonstigate jaar, dat van 1858, hecft men nageaoeg 50 boomen meer aoodig ge- W, dan het gemiddeid e voor de geheele ko£^j- teelt op Java gedarende 5 jarea. *) Pag. 116 der officiele nitgave. geren tot de Traag, of hier de (}ruk niet zou moeten worden Terligt, Toor de berolking geen ander nitzigt schijnen te zullen openen dan op eene Toortzetting der teelt op reeds gebruikte gronden; 5\ dat eindelijk, Termits de teelt in het distrikt Daja-Loehoer reeds in 1855 was ingetrokken, de daaraan Torbonden be- zwaren niet Tan inTloed hebben kunnen zijn op de resnltaten Tan dat en de drie Tolg^ode jaren.- Zoo wij, na dit een en ander te hebben laten Toorafgaan, den loop der teelt gedurende dit tijdvak ouderzoeken, dan zien wij: l^ TOor het cijfer der bij de teelt ingedeelde hoisgezinnen opgegeTen (zie tabel N^ 4) : in 1854 een getal Tan 23,396 , 1855 , , , 26,797 ') , 1856 t g g 25,925 , 1857 g , g 21,649 , 1858 M , M 21,146 2*. dat het getal der Truchtdragende boomen, waarTan in de Tijf jaren is geoogst, Tolgens tabel N^ 6 is Termeerderd Tan 7,923,751 in 1854 tot 9,773,185 in 1855, dns met ongeTeer 1,850,000 boomen, waanran mim 290,000 in geregelde tninen, en mim 1,550,000 bij de pagger-koffij ; 3°. daty Tolgens de tabel N^ 7, de staat der Truchtdragende aaoplantingen op ultimo Maart Tan* elk jaar in het tijd- Tak Tan 1855 — 1859 eene Termeerdering tusschen het eerste en het laatste jaar aanwijst Tan mim 1,100,000 boomen, waarran 280,000 in geregelde tuinen en 820,000 bij de pagger-koffij ; 4^. dat, Tolgens de tabel N**. 8, de staat der jonge aanplantingen gedurende het- zeUde t^dvak en op dezelfde tijdstippen aanwijst eene Termeerdering Tan 623,000 boomen Toor die in geregelde tuinen, tegen eene Termindering Tan 825,000 boomen Toor die *bij' de pagger-kofBj, welke Termindering, daar de teelt Tan *) Id weSrwil dat reeds met 3855 hot distrikt Daja-Loehoer Tan de koffijteelt was ontheven, zien wij hier yoor dat en het volgend jaar eene ttq belaogrijke yermeerdering. Waaraan het lOO veal verminderd c\jfer der twee laatste jaren tegenover het, zoo als later bl^'ken zal, toenemend getal boo- men moet worden toegeschreven, kunnen w^' niet nagaan. 204 KO. de pagger-kofBj in desEe* resideocitie be- reids eene ho<^;te had bereikt, zoo ala men in slechts enkde andere gewesten zal aantreffen, vaanohijnlijk sal moeten worden toegesohreven aan de onmoge- lijkheid om nog meer te planten; S"". dat, uitgezonderd deze venmndering, — die, in yerband tot de Termeerdering, welke wij in aUe andere opzigten bespeu- ren, blijkbaar niet het gerolg is van een verlangen tot inkrimping,— de teelt, in ve^rwil van bare intrekkinginhetgioote distrikt Daja-Loeboer, meer en meer is nitgebreid. In Yerband tot al die bijzonderheden bl^kt het dan ook: a. ait de tabel N°. 10, dat per huisgesin is geplnkt: in 1854 yan 339 rruchtdragende boomen # 1856 , 323 w w M 1856 , 333 M M U 1857 M 433 W W W 1858 , 462 n w b. en gemiddeld over het geheele tijdvak jaarlijks 373 Truchtdragende boomen; nit de tabel N**. 12, dat men per huis- gesin, zoo aan Truchtdragende aU jonge boomen, op ultinK) Maart ran elk jaar telde: in 1854 •. • . 542 boomen # 1855 .. . . 543 , # 1856 .. . • 671 # 1857 ,. . . 705 , 0 1858 .. . . 723 , gemiddeld oyer de vijf jaren, jaarlijks 627 boomen. In weerwil yan eenpn zoo sterken aanplant, maar wegens het ellendig resnltaat yan den pluk, is de produktie per huisgezin geweeet ^) : in 1864 . . . • pikols 0.77V, „ 1855 . .. ► • » 0.95 V4 jr 1856 • .. • M 0.98V, , 1857 .. » • M 0.45 t 1858 « • » • # O.96V4 en g^ddeld oyer het geheele tijdyak| jaarlijks O.96V4 P*ol *)• >) Zie tabel N^. 9. *) Bat U nog 1 pikol eor 18 katti's beneden het Bag el en. In het getal huiageziimen, bq de teelt in deze resid^itie ingedeeld, merken vij belangrijke yariatien op. Het cijfer yan 1854, na in 1855 te zijn af- gen omen met 417, onderging in 1856 eene yerdere plotselinge yermindering yan 5,797 huisgezinnen, zoodat het yerschil tnssehen 1854 en 1856 niet minder bedraagt dan 6,214 huis- geonnen. In 1857 zien wij weder eene yer- meerdering met 3,218 en in 1858 met 3,922 huisgezinnen, te zamen tusschen de jaren 1856 en 1858 eene yermeerdering uitmakende yan 6,140 huisgezinnen, zoodat in 1858, op 74 na, weder het cijfer yan 1854 was bereikt '). Uit de tabel N°. 10 blijkt, dat door de koffij- plantende beyolking per huisgezin geplukt zijn: in 1864 yan 283 Truchtdragende boomen , 1856 , 283 , , , 1866 ,419 , , , 1857 ,431 , , en, gemiddeld oyer het geheeb tijdyak, jaarlijks 362 ymchtdragende boomen. reeds zoo schraal gemiddelde voor de geheele koffij> teelt Tan Java over dit tgdvak. *) Wg Irannen niet nagaan, aan welke oorxakei die variatien moeten worden to^wchrevoi, of om welke redenen z|j hebben plaats gehad. B\j de indigo-teelt zien wg in het getal der daarvoor af- gezonderde huisgezinnen een verMhil yan raim 6,600 huisgezinnen meer in 1866 dan in 1854. Men zou baaat genegen zgn te denken, dat de f er- miodering in die jaren bg de kdCfijteelt heeft ge- diend tot vermeerdering in dienzelfden tgd der bg de indigo-teelt ingedeelde bevolking. Doch hiertegen doen zich twee bedenkingen op. Vooreerst toch is de bevolking bg de indigo- teeit tot in 1858 met elk jaar bg voortdsring toegenomen, in weerwil dat ook die bg de koffij- teelt in 1858 tot bgna het cgfer van 1854 weder was opgeklommen. Ten tweede wgzen de staten voor de rgst- kuituur over het geheele tgdvak van 1854 — 1858 een zoo groot getal van landbouwende hnisgezinnea in elk jaar aan, dat het voUtrekt niet noodig Is, om eeiie vermindering van hnisgesinnen bg 3e koffijteelt te verklaren nit eene vermeerdering bg de indigo. Het is nog minder waarschijnlgk, dat de vermin- dering bg de koffijteelt in eenig yerband kan heb- ben gestaan met den arbeid bg de theeknltnnr, die verrigt wordt door boedjangs, of in dagloon gehnnrde arbeidert KO. 905 In Tttband tot die a^ien u het nog al op- aoielijk^ dat de pluk van ^n pikol koffij is godded: in 1854 7an 172 vrachtdiagende boomen , 1856 0 144 f 9 , 1856 9 230 M » .185f M 407 t » , 1858 n 206 K 0 en gemidddd over het geheele tijdvak, jaarlijls^ van 211 TTUchtdragende boomen. Hier siet men dus het djfer der Toor den pink Tan een pikol koffij benoodigd getal boo- men lijzen en dalen, naarmate men per hnis- l^oin meer of minder te plnkken heeft gehad. Zoo zijn de twee eerste jaren, toen het ge- riugste getal per huiegezin te plukken riel, ook met opsigt tot het rendement per boom, Teiieweg de voordeeligste. Daarentegen zijn de twee Tolgende jaren om de tegenorergestelde reden de onvoordeeligste. In het laatste jaar Terbetot de pink weder^ maar gelijktijdig ook Termindert voor ieder huisgesin het getal boomen. Bij eene inzage der tabellen N^. 7 en 8, houdeade opgave van den stand der aanplan- tingen, zoo yruchtdragende als jonge, op ultimo Maart der jaren 1855 — 1859, alsook van de tabel N*. 12, waarbij, naar aanleiding van de in die twee tabellen voorkomende cijfers, eene berckening wordt gegevoD van het getal boomen, dat jaar voor jaar een hnisgezin te onderhon- den hady zal het blijken, dat dit getal bedra- gen heeft: in 1854 op nltinio Maart 580 boomen 9 1855 9 9 9 589 9 1856 , , ,751 9 1857 9 9 9 n\ 9 1858 , , ,634 9 9 9 Verdient dat comcideren van een meer of minder voordeelig resnltaat van den pluk met eene vermindering of vermeerdering van den ttbcid, per hnisgezin voor dien pluk te pres- teren. Her gelijk elders, waar men hetzelfde beeft konnen waamemen, eeue bijzondere aan- dacht, en kan daarin, zelfa zonder den in- vloed te mLskeunen van weer of luchtsgesteld- hdd, zoo niet geheel, dan toch eenigermate de rcden vorden gevonden voor het groote ver- schil tusachen de resnltaten van het eene en bet andere jaar; — voor een antwoord op de naag, waarom over het algemeen de uitkom- sten niet gonstiger zijn geweest, zal men even- wel niet knnnen volstaan, met op dat ver- ae^nsel te wijzen. Daarvoor dient men meer bepaaldelijk be- kead te zijn ^n met de meerdere of mindere geoohiktheid van den grond, ho. met de meer of minder verspreide ligging der aanplantingen, welk laatete zoo van invloed kan zijn op ver- ligting van den arbeid. Ofschoon in de mede- deelingen der regering aangaande dit gewest, noch omtrent het eene, nooh omtrent het an- dere bepaalde bijzonderheden worden vermeld, 100 ontbreekt het tooh niet geheel aan in- dicatien, die eenigsins op den weg knnnen helpen om to^ eene min of meer bevredigende beantwoording te komen, althans wanneer wij daarbij niet uit het oog verliezen de reeds meermalen gebleken strekking, om, liever dan de produktie te zien achteruitgaan of vallen, wat meer van de bevolking en den grond te vergen, dan anders wel het geval of wensche- lijk zon zijn. Wij moeten dan beginnen met in de eerste plaats te wijzen op den voor Bagelen bijzonder gnnstigen pluk dei twee eerste jaren, die, in 1854 voor emi pikol koffij 56 en in 1855, 84 vruchtdragende boomen minder heeft gevorderd dan het gemiddelde voor Java over het geheele tijdvak, en die zoo voordeelig was als wij maar bij zeer weinige residentien tot dnsver hebben aangetroffen. Letten wij dan verder op hetgeen de tabel N"". 13 aanwijst ten aaozien van de verhouding tot den totalen aanplant van Ba- gelen der vruchtdragende en jonge nog niet vrnchtdragende aanplantisgen, dan znllen wij zien, dat, ofschoon gemidddd over de vijf jaren de vruchtdragende boomen mim 59^2 7o ^^ de jonge aanplantingen nagenoeg 40^3 Vo ^^^ den totalen aanplant hebben uitgemaidct, eene verhouding nagenoeg gelijk staande met die in het naburige Banjoemaas, er evenwel tusschen het eerste en het laatste jaar een verbazend groot verschil heeft bestasm. In het eerste jaar (ultimo Maart 1865) overtroiFen zel& de jonge aanplantingen in getal die der vrucht- dragende boomen; maar met elk jaar verandert de verhouding meer en meer ten voordeele der laatsten, zoodat zij van bijna 48^/4 "/o ^ ^i^t eerste jaar, in 1859 op ultimo Maart was ge- klommen tot bijna 71 '/o ; terwijl wij daaren- tegen den jongen aanplant zlen vallen van na- genoeg 517s Vo (^^iiiio Maart 1855) op ruim 29 Vo (ultimo Maart 1859). Als wij dan in de derde plaats in het oog houden, dat van de vruchtdragende boomen, waarvan men in het tijdvak van 1854—1858 heeft geoogst, die bij de pagger-kofBj niet alleen 208 ZO. in den begimie, maar ook later met elk jaarmeer en meer in getal ver overtreffea de vmchtdn- gende boomen in geregelde toinen ^) ; om eiu- delijk nevens al die bijsooderheden nog in aaii« merking te brengen betgeen wij in bet minis^ terieel Terslag oyer 185& ') ten aanaien van deze reeideniie vermeld vinden, en loidendB flls Tolgt: 0 slecbts in een klem gedeelte deaer resideatie #vorden gesofaikte gronden govonden. De be- .^perktbeid in de keose dor gronden toot #nieawe aanplantingen is oorzaak^ dat niet aao ^uitbreiding te denken jtlV* , dan vermeenen wij nit bet een en ander de volgende conclusien te mogen makeu: 1**. de gronden, voor de aanplantingen in geregelde toinen gebezigd, scbijuen roor de teelt der ko£Gij zoo gescbikt te zijn, als men ae etgens elders kon aautreflfen; 2^ bij de overal doorstralende en door bet lokaaa der kultunr^procenten niet weinig geprikkelde sucbt» om aan alle kultores, voomamelijk die der kofiBj, eene orer- matige uitbreiding te geren, bebben de goede resultatendergei^^eaanplantin- gen van lieyerlede er toe geleid, om daar- aan bier eene uitbreiding te doen geren, welke, dewijl men niet bedacbt is ge- weest op betgeeu in de toekomst noodig kon a^n, vroeger of later moest uiUoopen op eea ToMagen gebrek aan gesebikte gronden; 3°. bet Tooruitaigt van alzoo zeer spoedig reeds een of meermaleu gebezigde gron- den te moeten gebruiken voor nieuwe aaii|>lantingett^ waarraa niets anders kan worden verwacbt dan eene steeds sohxa- lere produktie, deed, even als in aoo vele andere residentien, waarschijnlijjk ook bitt de wmuchehjkhnd vuim, om bet planten van pagger-kofBj aan te moe- digen^ en alzoo de eenmaal verkregen produktie niet te doen afnemen; 4i*. de enorme djfers der pagger-koMj-aan- «) De belangryke rol, die de pagger-kofj^, niet alleeu in Bageleo, maar ook in Ba^joemaaa en, zoo aU w^' later zien zuUen, in Kadoe, drie naast elkandcr gelegen reAi'dentien, by de koffij-kultuur in dit tgdrak apeelt, is waarl^k opmerkelijk. In geen enkel ander gewest, hoe veel pagger-kofBj men daar ook yinden moge, is de. verbouding er yan tot de andere aanplantingen zoo sterk alt hier en in de twee andere genoemde rcsidentien. *) Zie pag. 116 der ofiicicle aitgaye. plaatt&gen') kiatmen er eenig denkbeeld yan geyen, boe de distriktS' en dessaV boofden (waarscbijnlijk om den wille der koltuur-prooenten) yan die weaschelijk- beid diep doordrongen zijn gewecst; 6°. als men bedenkt, dat Bagelen maar yoor een klein gedeelte uit berga^eken be- staat, en dat daarentegen een aanzienlijk ' gedeelte der beyolking (gemiddeld 31,000 buisgezinnen 's jaars) yoor dekoffijteeit is a^ezonderd, dan is bet boogst wasr- scbynbjk, dat, zoo niet alle, dan toch zeer yele dessa's, waarin de koffij-plaii- tende beyolking licb opbondt^ gelegen zijn op of in de nabqbeid yaa gronden, Toor alles bdialye voor de kolBj-knltuur gescbikt; 6°. is dit yermoeden eenigains gegrond, dan geyen de enorme aanplantingen yan pagger*kof&j regt te yeronderstellen, dat men op te yeel plaatsen ad bebben ge- plant sondez zieb yeel.te bdcommeren oyer de yraag, of daaryan vaarlijk eenig yoor- deel te wacbten adu zqn; en dat alleen de yrees yoor al te grooten acbtetuitgang der produktie daartoe beeft gedrongen; T, pagger-koffij -aanplantingen bieden ?oor den plok ongetw^jfeld een groot gemak aan, omdat ze om en in de nabijheid der dessa's zijn en niet op iiren afstands of op moeijelijk te bereiken plaatsen liggen, zoo ab bet geyal is met de ge- regelde tuluen en de boscb-koffij; 8". wordt eyenwel met bet aanplanten van pagger-koffij op eene zoo roekeloozewijze te werk gegaan, als waarscbijnlijk ook bier is geac^ed, dan kan bet niet anders, of bet meerder gemak . yan den pluk wordt meer dan opgewogen doer de yerpligting,niet aUeen yan een yeel groo- ter getal boomen te moeten plnkken tot 0 Volgena de ta'bellen N^ 7 en 8 bad men bij de pagger-koffij op ultimo Maart 1865: yruebtdragende boomen. . . 5,700,857 jonge ^ ... 8,979,630 te samen.. en op ultimo Maart 1859: ymchtdragende boomen. jonge „ te zamen. 9,679,987 . 8,821,845 . 8,029,991 . 11,851,836 In dienielfden tgd siet men den jongen aaaptant io geregsldo tuinen yan 5,843,299 tot 2,958,380 boo- men dales. KO* m TariOq^ng yan i&i pikol koffi}» maar ook door allerlei teleurstolliiigefn, als van alecfate oogsteu en het kwijnen en yroeg ▼egstorven Tan den boom, zoodat er ▼oor de bevolking iMets overblijffc dan de treiirige ondervinding van Teel, te Ted improdnktiTen arbeid te hebben moeten Terrigten; 9^. meenen wij op grond Tan al het Toor- afgegane de minder gunstige resultaten der kofEjteelt in Bagelen te moeten toe- schriJTen aan de nitbreiding, aHaar aan de pagger-koffij gegeven, vooral omdat daardoor de beTolking meer en meer boomen per huisgezin te plukken kreeg, terwijl het buitendien iraarschijnlijk is^ dat znlke aanplantingen, na misschien gednrende eenige weinige jaren redelijk te hebben gerendeerd, daarin spoedig meer en meer moesten te kort schieten, zoo willen wij evenwel niet ontkennen, dat tot de Teel onToordeeliger nitkomsten der drie laatete jaren mede kan hebben bijgedragen de Terondering der bestaande MBplantingen in geregelde tninen, die, brj het rodiceloos gebruik in Torige jaren Tan de verkel^k geschikte en de beperkte keuze Tan nienwe gronden, waaroyer reeds in 1855 zoo niet Troeger te klagen Tiel, waarschijnlijk reeds varen of ston- den te worden TerTangen doer minder Toordeel beloTende aanplantingen. Door de groote TariatiSn in de Teisehillende kategorien Tan aanplant en Tooral wegens de Qitbreiding aan de pagger-koffij gegeven, wagen ^j het niet eene berokening te geTen Tan bet getal jaren Toor het afwerpen Tan Truchten door den koffijboom in deze residentie. Yoor zoorer de bij de tabel'N'. 13 opgegeyen ge- middelde Terhonding' tot den totalen aanplant ran 697, Vo ^^or de Vruchtdragende eu Tan ^ii */a ^oor de * jongd boomen daarvoor eeoigen maatstaf Tafi berekening aan de hand kan geven, zoa dit neerkomeu op 4 of hoog- Btens 5 jaren. Kadoe. In deze residentie Tinden wij aan* plantingen in geregelde tninen, Tan bosch- en Tan pa^er- of kampong-koffij. Het getal Truchtdragende boomen in gere- gelde tuineu, waarTan geoogst is, zien wij b^ de tabd N°. 6 gedurende de 4 eerste jaren (1S54— 1857) met elk jaar tot een gezamenlijk bedrag Tan mim 1,200,000 boomen afnemen, en in het laatste jaar (1858) toenemen met S95,000, zoodat het Tersefari tusschen 1864 -en 1868 nog altijd 900,000 boomen blijft. In den jongen aanplant in geregdde tuinen daareutegen bespenren wij, na eeneTerminderiug op nltimo Maurt 1866 met ongeTeer 260,000 boomen op het djfer van het Torige jaar, eene Toortgaande Termeerdering gedurende de drie Tolgende jaren, zoodat het cijfer Tan den jon- gen aanplant dezer kategorie op ultimo Maart 1869 ongereer 1,178,0(]& boomen meer telde dan dat op ultimo Maart 1865. Aangezien het cijfer Tan den jongen aanplant op iMtstgemeld tijdstip^ als ook dat qp ultmo Maart 1856, ge- rekend kan worden op ultimo Maart 1859 ge- heel te zijn oTorgegaan in de kategorie Tan Truchtdiagende boomen, eoo mag men het er TOor houden, dat het op ultimo Maart 1859 aan- wezige cijfer Tan 9,938,458 boomen geheel is Tan in de drie laatste jaren nieuw aaagelegde tuinen. Hoezeer, te rekenen naar de gemid- delde Terhonding der jonge en Truohtdragende boomen in gerc^de tuinen, de koffijboom in deselTe niet knger dan 5^6 jaren Truchten sch^ut te dragen, is erenwel Toor dese kategorie Tan aanplauting Tooreexat geene Termindering uit dien hoofde te wachten. De bosch-koffij neemt in deze residentie eene in Terhonding tot de andere kategorien Tan aanplanting zeer ondergeschikte plaats in. Wat bij deze kategCHrie, in Terband tot de cijfers Truchtdragende boomen, bijzondere opmerk- zaamheid Terdient, is, dat men het eerste jaar (ultimo Maart 1856) geen jongen aanplant Tan boach-kofEj had, maar op hetzelfde tijdstip Tan het Tolgend jaar daarbij aantreft 60,500 boomen, een cijfer, dat op ultimo Maart 1859 slechts mat 6,000 boomen is toegenomen. Mag men daaruit afleiden eenig Toomemen, om de aan- planting Tan boseh-koffij langzamerhand te doen TcrTallen, of wel eenig bewijs, dat de boom bij de bosch-koffij Ted laager Truchten afwerpt dan bij de geregdde tuinen, zoodat men Toor aanTullbg niet'ndodig had meer te planten? IngeTal de laatste Teronderstelling de ware was, dan zou de Tcrhouding tusschen den jon- gen en den Truchtdragenden aanplant Tan bosch* koffij Toor de boomen bij deze kategorie wijzen op een getal Tan 20 I, 30 jaren Toor het dragen Tan Trucht. ' Het is Tooral de tedt Tan pagger-koffij, wdke in deze residentie eene uitbreiding heeft gekregen, zoo als in geene enkde andere resi* dentie op JaTa. Het zou niet onbelangrijk zijn te weten, sedert wanneer die cnorme uitbreiding eenen aauTang heeft genomen, ten einde te kunnen nagaan» in hoeTer zij het geTolg i« 808 EO, geweest van, of in ▼erband staat tot yroegera omstandigliedeu, welke met de koffij-kultuur in deze residentie konnen hebben plaats gehad. Wij hebben daarbij meer bijEonder bet oog op de proeven, die in vorige jaren in bet groot moeten zijn genomen, met <^igt tot de be- mesting der aanplaatingen en de besnoeying der boomen.—- proeTen* vanwier mislnkkingwij nog tot in het jaar 1863 de sporen ontdekken'). Tot ons leedwesen ecbter besitten wij van dere- sidentie'sgewijze Terkregen resnltaten der ko£^- teelt geene gedetailleerde opgaven vddr 18S4. In dat jaar, waarmede bet door ona ter be- handeling genomen tijdyak aanvangt, bedioegen de door de be?olking geplukte Trnchtdragende boomen bij de pagger-kofifiij (tabel N\ 6) een getal van 15,612,404, en met elk jaar klimt dat djfer soo geweldig, dat de pluk van 1858 geschiedde ran 26,205,816 boomen. Op ultimo Maart 1859 (sie tabel N^ 7), dna kort Toor den pluk Tan dat jaar, yiuden wij voor de vrucbtdn^ende boomen een cijfer aaagegev en van 26,726,578 boomen, of wederroim 5 00,000 meer, dan men voor den pluk van 1858 had gdiad. Wat den jongen aanplant dezer kategorie betreft, . zoo blijkt nit de tabel N^. 8, dat dese van 11,028,938 boomen op ultimo Maart 1855, behoudens eene v«rmeeideruig van 560,000 boomen op ultimo Maart 1857> is gedaald tot 7»993,656 boomen op ultimo Maart 1858, om een jaar later, of ultimo Maart 1859, weder te stijgen tot 9,293,018 boomen. Wij mogenhet er voor houden, dat in dit laatste cijfer geene jonge boomen meer begrep^i waren, voor ul- timo Maart 1856 geplwt. XJit een en ander blijkt, dat de aanplant van pagger-koffij teLde: op ultimo Maart 1855, aan vnichtdragende boomen. jonge . 17,312,293 . 11,028,938 te zamen. . . 28,341,231 en op ultimo Maart 1859, aan vruchtdragende boomen. jonge . 26,726,578 . 9,239,018 te zamen. . . 35,965,596 of ruim 7Vs niillioea boomen meer. *) Zie het nunisterieel yerslag over dat jaar, pag. }67 der nitgave bij Khonk & Zoon te Utrecht. Of die geweldige uitbxeiding, wiUceb volgeus het miniaterieel verslag over 1854^ door de be- volking eigencr beweffing en gehed mjfnlUg meet zijn geschied (want het sch^t uit sUes te blijken, dat dit vrijwillig aanplanten alleen op de pagger-koffij ziet), voor haar het re- Bultaat heeft gehad, dat zij er van beeft Ter- wacht, mag eenigzins in tw^jfel worden ge- trokken. Yolgens de berekening toch, bij ooze tabel N°. 10 gegeven, had de kofi^pkntende bevol- king van Kadoe, en daartoe kan nageno^ de geheele bevolking der residentie gebragt vor- den, per huisgezin te plukken: in 1854 van 256 vruchtdragende boomen r 1855 ^293 a f ^ 1856 ^380 ^ , r 1857 ir 424 , , IT 1858 0 435 g t Terwijl wij bier met elk jaar hetc^ferperhnis- gezin zien vermeerderen, — eene vermeetdering, welke naar aanleidii^ vanhetvoora%egaaegroo- tendeeb het gevolg is geweeat van de toeneming bij de pagger-koffij,— is het nog al opmerkehjk, dat voor den pluk van 66n pikol koffij noodig zijn geweesx: in 1854 . .. 205 vruchtdragende boomen #1855 . .. 230 , rl856 . .. 466 , , rl857 . .. 352 , r If 1858 • .. 366 , ,  der twee eerste jaren nog 80 ^ 90 katti's was beneden het gemid- delde per huisgezin voor Java over het geheele tijdvak, heeft de produktie der drie laatste jaren zdfs het lage cijfer der twee eerste niet weder kunnen bereiken, in we^rwil van het zoo veel grooter getal vruchtdragende boomen, dat men te plukken had. Patjitan. in dit pikol koffij geplukt: gewest heeft men d^n KO. soo in 1884 TftD 183 TTttditdngende boomeu , 1855 ,102 , # ,1856 , 874 , , ,1867 , 808 , „ , 1858 r 168 r r gemiddeld oyer hei geheele tijdTak, jaarlijks Tui 165 Tiuchtdragende boomen. De Toordeelige oogsteu Tan 1854, 1855 en 1858 toonen aan, dat in maar zeer weinige gewesten Tan JaTa de koffij met betere resnl- taten dan hier kan worden getedd. Zelfs met bet zeer ongunstige jaar Tan 1856 en de Toor Patjitan Tzij middehnatige prodnotie Tan 1857 sta&t dit gewest, vat betreft het grootste ren- dement per boom gedarende het tijdvak Tan 1S54~-1858, bet Tierde in de rij der Javasche residentien, en wanneer wij letten op betgeen de regering in baar Terslag over 1855 ^) ten unzien Tan Patjitan mededeelt, dan meenen Tjj het er Toor te mogen houden, dat, behou- deofl eeae goede regeUng '), Mer niets belet, om de beT^olkiDg lost in de teeh te doen krij- gen. Of erenwel de sncht naar oogrerblin- douie resttltaten, waarbij men, zonder Toor de to^oniBt te sorgen, minder ciet op de wqse, vuiop die resoltaten -worden Terkregen, en de prikkel der knltuur-procenten bier niet, gelijk elders, de zaken souden knnnen be- derea of miascbien reeds bedorTen bebben, meenen irq, na betgeen ons zoo Tele andere residentien bebben geleerd, eenigzins te mogen betvijfelen. In het zoo eTen Termeld Terslag der rege- ring keen w^ tcr aangebaalde plaats het vol- gende: ,Met uitzondering Tan bet distrikt Patji- rtan, ontbreekt bet niet aan geschikt terrein rtot Termeerdering der aanplantingen. De fknchten der berolkiug laten echter geene fplotselinge nitbreiding toe. De aanplant Tan fpagger-koffij wordt zoo yeel mogelijk aange- fmoedigd.** h het aan den eenen kant yerblijdend nit die mededeeling te sien» dat^ ahbaiui in 1866 1) Zie pig. 117 der offfefele uitgaTe. *) Waarbij namel\jk de bevolkiug niet mcer boo- men te plakken krijge, dan met eeoen zorgvuldigen phk bestaanbaar is, en men niet door te groote ttoplantingen de bescbikking over goede gronden venpele, zoodat men, ten einde de prodnfetie niet te zien afnemen, moot eindigen met steeds toe- naBeade aanplantingen op al minder en minder gcichikte gronden. XL en waacBobijnlijk ook later nog, in Pa^itan oTer gescbikte gronden nog te bescMkken TieL» zoo blijkt aan den anderen kant er ook uit» dat bet aan den Inst, zelfs tot plotselinge nit- breiding, niet zon bd)ben ontbroken, en dat daaraan waarsobijnUjk zon zijn botgeTi^d, zoo de kracbten der boTolkingbet haddentoegekten. Uit deze laatste omstandigheid, bescbouwd in Terband met bet niet bijzonder groot cijfer der per huisgecin te plnkken Trudxtdragende boomen, zou men moeten afleiden^ dat de aan- plantingen in geregeide tuinen nog al Terspreid of Tan de woonplaataen der koffij plantende be- Tolking Terwijderd liggen % zoodait deze daar- aan reeds Trij wel de banden toI beeft^ en men dus geen anderen weg tot Termeerdering der produktie beeft weten in te slaan, dan door ook bier, gelijk in zoo Tele andere resi- dentien, de teelt Tan pagger-koffij aan ie moe" digeu. Ten geTolge Tan die aanmoediging ziet men dan ook den jongen aaoplant Tan pagger- koffij (zie tabel N**. 8), waarvan bet cijfer op ultimo Maart 1865 bedxoeg 160,033, aangroeijen tot 389,534 boomen op ultimo Maart 1868. Op dat tijdstip sobijnt de Termeerdering baar hoogste toppnnt te bebben bereikt, want een jaar later was bet bedrag weder met rairn 40,000 Terminderd, waarscbijnlijk door OTergang Tan jonge tot de kategorie Tan Tnicbtdragende boomen. In we^wil Tan die Termeerdering, velke, hoe aanzienlijk ook, daar zij nagenoeg 140 ^1^ boTen het cijfer Tan 1866 bedroeg, tocb niet gezegd kan worden de oneTenredige Terhou- ding tot de gei^^elde aanplantingen te bebben bereikt, welke wij in de twee laatstbeschouwde residentien bebben waargenomen, zon het even- wel te gewaagd zijn, om daaraan alleen of zoIIb Toomamelijk de minder gunstige oogsten Tan .1856 en 1857 toe te schriJTen. Het jaar 1865 was Toor den pluk der koffij^ b^oudens enkele weinig beteekenende nitzon- deringen, OTcr gebeel Jaya ecu bnitengewoon gunstig jaar. Neemt men daarbij in aanmer- king, dat de pink ook Tan bet Torig jaar (1854) weinig minder Toordeelig was geweest, dan ligt het op onzen weg, om, zonder naar andere oorzaken te zoeken, in die twee groote op el- ^) Dit laat zich tronwena ook verklaren nit de om- atandigheid, dat, hoezeer Patjitan over het algemeen een bergachtig geweat is, de bevolking zich grooten- deela digt bij bet Zuideratrand gcvestigd heeft, en dat dns de geregeide aanplantingen voor baar meer en meer bezwarcnde moeten worden, naarmate men ze meer landwaarts in moet verleggen. 14 210 KO. kander volpfende oogsten, waairvi ecne nitput- ting der boomen het bijkans onvermijdelijk ge- Tolg moeat vesen, de yericlaring te vinden Toor den zoo bclangrijk minderen pluk van 1856. Wat kieraan voor Patjitan eenige waarde bijset, is de omstaodigbeid, dat wij in de twee Yolgende jaren (1857 en 1868) met elk jaar het rendement per boom zien rijzen, of, wat op ketzclfde ne^rkomt, het getid yrochtdra- gende boomen, voor den plok van ^n pikol koffij benoodigd, zien yerminderen. QodertuBsohen, hoe genegen ook om in zulke en andere dergelijke natnnrlijke oorzaken eene verklaring te zoeken voor het soms belangrijk Terschil in de prodnktie tusschen het eene en het andere jaar, is er tocfa eene bijeonderheid, die vij niet onopgcmerkt kunnen laten, name- lijk de niet seer gunstige verhonding tnsscheu den jongen en den Trochtdragenden aanplant, die hier gemiddeld bedragen heeft voor den eersten ruim 36 ^/g en voor den tweeden bijna 64 ^/o van den totalen aanpUnt van Patjitan, en die zou wijzeu op een getal van 5 of hoog- stens 6 jaren, gednrende welke de koffijboom in* dit gewest vmchten draagt. Wij hebben de berekening gemaakt over de beide kategorien van aanplant te zamen, maar zoo men die vilde maken over iedere kate- gorie aizonderlijk, dan zon het bltjken, dat de duur voor de vruchtdragende boomen in geregelde tninen langer is, dan voor die bij de pagger-koffi}. . Eiermede zou men dus tot de slotsom moeten komen, dat, faoezeer Patjitan door eene hooge iigging nit dat oogpnnt voor de koffij teelt niet ongeschikt is, de gronden, waarop men de pagger-koffij plant of heeft ge- plant, moeten onderdoen voor die, waarop de geregelde aanplantingen zijn aangelegd, wes- halve, zoo dit mogt blijken werkelijk het geval te zijn, die omstaudigheid eenigzins zou kuunen bqdragen tot verklaring, niet waarom het re- sultaat van het eene jaar zoo venschilt met dat van het andere, maar vaarom het resul- taat over het algemeen niet zoo gunstig is ge- weest, dan het misschien had kunnen zijn. Madioen. Naar het gemiddeld reaultaat, dat deze residentie voor den pluk van ^n pi- kol koffij van een gegeven getal boomen heeft opgeleverd, en dat in de vijf jaren van 1854 tot 1858 heeft bedragen 174 boomen« of 58 minder dan het gemiddelde over geheel Java gedurende hetzelfde tijdvak, behoort zij tot die gewesten, waar de koffij teelt gezegd kan wor- den de voordeeligste uitkomsten te hebben gehad. Bliiikens de S** kolom van onze tabel N^ 14 staat zij de 7« in produoerende residentien I de rij der 20 koflli- van Java. Volgens de tabel N°. pikol koffij geplukt: 11 heeft men er 66a 9 in 1854 van , 1855 , 1856 r 9 1857 9 9 1858 , 162 vrucl 164 S85 132 199 btdragende # 9 9 9 boomen ^^ 9 9 9 9 en aangeiien ^ hnisgezin gemiddeld tepliik- ken heeft gehad (zie tabel N*. 10): . . 571 vruchtdragende boomen . . 631 9 9 . . 478 in 1854 , 1855 9 9 9 1856 1857 1858 426 352 9 9 9 heeft de gemiddelde produktie per huisgetin gemiddeld bedragen in 1854 9 1855 1856 1857 1858 9 9 9 pikola 3.51*/, , 8.85 9 1.68 8.22V, 1.77V4 9 9 1 In haar verslag over 1856 ^) deelt de reg^ ring ten aanzien van Madioen het volgeode mede: 9 De gronden aan den kant van het gebergte r Willis en die van den berg Lavroe (de laatste ,echter alleen op aanmerkelijke hoogte) zijn #gesehikt voor de koffij kultuur. Wil men de # koffij teelt in dit geweet doen vooruitgsan, #dan moeten de tuinen op verdere a&tandes #der dessa's aangelegd worden, hetgeen strek- irken zal tot bezwaar der bevolking/' Als wij deze woorden in verband brengen met hel^een de door de r^ering betreffende Madioen gegeven cijferB te lezen geven, dm schijnt er nog al grond te bestaan voor de meening, dat de koffij teelt in deze residentie in de toekomst, althans in de eerste jaren, er niet op verbeteren zal. Opmerkelijk toch is het, dat het getal vrucbtr dragende boomen (voor den oogst van 1854 werden er, volgens tabel N**. 6, nog 8,919,309 geplukt), in weerwil dat men op ultimo Ma&rt 1855, volgens tabel N°. 8, eenen jongen aan- plant had van 2,744,860 boomen, die op altimo Maar^. 1859 alien tot de kat^orie van vrucht- dragende boomen moesten zijn overgegaan, op ') Zie pa^ 116 der offioiele uitgave. KO. ^il laaistgoneki tijdsfcip, Tolgens tabel N*. 7, met neer bad dan 6,736,121 YraehtdrageDde boo- sen, soodat het yerlies niet minder kan heb< ben iMdiagen dan 5,928,048 boomen >)« Wan- neer vij daartegenoTer stellcn den jongen aan- plant, die yan 2,744,860 boomen op nltiino Uaart 1856, vier jaren later, op ultimo Maart 1859 niet hooger heeft knnnen worden opge- Toerd dan tot 8,817,350 boomen, en bi) dat ilks in het oog honden, dat, in wednril dat eeo hoiagttin al minder en minder te plukken Mt gekregen, de pink selTe oyer het alge- meoi er niet op Terbeterd is '), dan geeft bet geheel den treuiigen indrnk, — - te treuriger ourmate bet blijkt, dat met meer matiging men geene Terwerpelijke resultaten had kun- Den behouden, — dat wij bier eene geschie- denis h^ben te lesen van yroegere uitbreiding ^»d mme, waarvan in het hier behandeld rijQarig tijdyak en waarschijnl^k later nog de naweeen zijn en znllen worden ondervonden. Ten aanaen van de pagger-koffij in deze resi- deotie dniden de daarran gegeven cijfers aan, dat de mfwiili^e aanplant er yan reeds y66r 005 tijdvak ia aaogemoedigd geveeet, en dat alle Terdere aanmoediging niet meer heeft ge- iaat of baten son. Kediri. pikol koffij Hier syn yoor noodig geweest: den plok yan d6u in 1854. r 1855. , 1856. r 1857. . 1858. . . 295 vruchtdragende boomen . . 305 , , . . 490 ^ , . . 215 , ^ . . 204 , , en gemidddd over bet TTQchtdragcnde boomen. geheelc dat is ! tijdyak 264 36 meer dan *) Men had 70or den oogst 'iB 1S54 8,919,809 boomen cp ultimo Maart 1855 telde de joQje aanplant 2,744,860 , dns ie zamen. . . . 11,664,168 boomer op ttUimo Maart 1859 had men TOOT den ophanden ago den pluk riadatjaar 5,786,121. icodat in 4 jaren tijda het verlies kan worden gesteld op 5,928,048 boomen ^^^^^^3^^S3S!B— SS3SS9S *) ^dat wij bier een Tersch^nsel hebben, dat lijortj^ ttrijdt met betgeen wijj in de meeste an- ^ residentien hebben knnnen waamemen, alwaar ^^wgaans de pink beter werd, naarmate een hnis^ geiia miader fnicbtdragende boomen te plnkken had. het gemiddelde yoor Jaya, en aangoien 66n huisgeein gemiddeld geplnkt heeft : in 1854 . . . 446 yruchtdragende boomen tf 1855 ... 435 , , a § a # # 1856 ... 399 a 1857 ... 346 # 1858 ... 279 heeft in yerband daarmede de prodnktie per gezin bedragen: in 1854 ^ . .. pikol 1.9PU # 1856 . . .. a 1.48'/, a 1866 . . .. a 0.81V, B 1867 . .. a 1.61V, , 1868 . .. a 1.S6V, en gemiddeld oyer het gebeele tijdyak 1.43Vt pikols of 66 katti's beneden het gemiddelde yoor Jaya. In deze residentie yinden wij koffij in gere- gelde tuinen, in bosschcn en in paggers geplant. Pe yruehtdragende boomen in geregelde tui- nen zien wij yerminderen yan 9,786,768 yoor den pink yan 1854 tot 6,691,245 in 1858, dns met ruim 2,820,000 . boomen in yijf jaren. Wanneer men nagaat, dat de jonge aanplant, waaryan het cijfer op ultimo Maart 1866 be* droeg 2,571,240 boomen, 4 jaren later geheel tot de kategorie der yruchtdragende boomen behoorde, dan blijkt het yerlies eigenlijk te heb- ben bedragen 6,400,000 boomen. Daartegenoyer eyenwel bedroeg de jonge aanplant op nitimo Maart 1859 4,841,467 boomen, aoodat het yer- lies aan yruchtdragende boomen op 660,000 na^ genoeg gedekt was. Of ey<enwel met eenen aoo bebngrijken jongen aanplant het cijfer der yruohtdragende boomen weder de hoogte yan het jaar 1864 geheel of nagenoeg zal bereiken^ yermeenen wij te moeten betwijfelen. Waarschijnlijk is bet met het oog op de aan- pkntingen in geregelde tuinen, dat wg in het regeiingsyeralag yan 1866 ^) het yolgende leeen: #Het aantal geschikte gronden wordt # al langer hoe beperkter. Alleen op de hellin- g gen der bergen worden ze nog geyonden. In g 1866 heeft eene uitbreiding plaats gehad yan ,343,660 boomen." Dear het planten yan koffij boomen op Jaya, gelijk bekend is, oyer het algemeen nergens beter kan geschieden dan tegen de hellingen der beigen, klinkt het niet weinig yreemd* bier te yememen, dat de beschikking oyer ge* ') Pag. 117 der ofReieie nitgaye. 14* 213 KO. schikte grondea al mecr en meet bepeikt vordt, en men ze niet meer aantreft dan juist daar, waar men de beste resoltaten er Tan te wach- ten heeft. Tot opheldering van het raadsel- achtige, daarin gelegen, kan waa)»chijnlijk het Yolgende dienen. 