Over vryen arbeid in Nederlandsch Indiö, en de tevenwoordige koloniale agitatie
Maar al ware dit zoo niet, al was de waarheid flaauw en onverkoopbaar als een byblad van de Staats-Gourant, hoe is 't mongelyk dat ge u in uwe meening of^r de publicke zaak kunt laten leiden door voorlichters die, de kwestien van den dag nu eens daargelaten, in alles toonen zoo geheel beneden hunne roeping te staan? Abonneert u eens voor een maand of wat op de Independance, op de Kolnische Zeitung, op de Times, en als ge daarna nog waarde hecht aan nwe organen, aau uwe leiders der publicke opinie — : dan, ja dan zoudt ge verdienen geprezen te worden in een driekolommig hoofdartikel van zoo'n organ. Meant niet dat ik hoog loop met de waarde der buitenland-sehe kranten. Van daag nog lees ik in 't resumd politique van de Indspendance dat Napoleon in antwoord op de nieuwejaars-wenschen, van zyn kant de hoop heeft te kennen gegeven, dat de vorsteiyke familien in 1862 mogen bewaard blyven voor allerlei ongelukken — ziekte, dood, verkoudheid en dergelyke, denk ik —,,grace aux louables efforts qui seraient faits partout dans ce but, et auxquels son concours absolu 'tait acquis a Tavance." Ziedaar, volgens de Independance, Napoleon garde-sant van al wat er staat in den almanach de Ootha. Ziedaar den keizer der franschen, een concurrent 'van Holloway, Meid-NE en Hopp. Hif zal zijn best doen om ieder vorst gezond te houden. Ify zal zorgen dat geen prins kinkhoest krygt, en dat er geen dakpan valt op 't hoofd van een prinses. Als hy op dat idee was gekomen, een jaar geleden, dan ware prins Albert niet gestorven aan typhus, noch de koning van Portugal aan men weet niet wat. Weet wel dat de fransehe keizer die zotterny niet gezegd het, en dat het een gebrek is in de redakte van de Independance, die in den greep „les commotions des peuples" heeft zamgevat met koninklyke ongemakken, maar... laat er morgen wat te kiezen vallen, dan licht diezelfde redakteur het volk voor in zyn keus... Z6(5 worden de dagbladen geredigeerd. En de uwe, Nederlanders... De uwe zyn van die bladen een flaauwe afdruk,... neen, was 't nog maar zoo,... de uwe  Wilt ge een staaltje van wat ge u laat opdisschen? Ik heb ze voor 't grypen. Zie hier: 4 50 TETE ABBEID. Er bestaat te Patys, zoo als ge weet of niet weet, een censuur op de grafschriften. Een man verloor zyn vrouw, en daar een ongeluk nooit alleen komt, maakte hj een grafschrift in verzen. De plaatsing nu hiervan werd geweigerd, en wel volgens een fransche courant, j^niet omdat zyne verzen lets onzedelyks bevatten, of omdat ze storend waren voor openbare veiligheid en pnblieke welvaart, maar... omdat ze zondigden tegen de regelen der prosodie." It is gek, dat beken ik. Maar dat's nu bier de vraag niet. De vraag is boe uwe couranten geredigeerd worden. Welnu, 'Handelsblad bet deftige Handelsblad — en misschen andere bladen ook, maar dat weet ik niet, — vertelt u dat: „in Parys de plaatsing van een grafscbift geweigerd is, omdat bet nicts bevatte tegen de zedelykheid, enz." Ik weet niet of er kort daama iets te kiezen viel, maar zoo ja, — dan heeft bet Handelsblad u voorgelicbt in uwe keuze... Onlang verscbeen er, ik meen in de Presse, eene aller- geestigste satyre tegen de woede van 't reglementeren, en de centralisatie van bureaumagt. De scbryver cbargeerde 't onder- werp door te vertellen dat een, zeer problematieke, koningin Zuid-AmerikOi een reglement bad geraaakt op 't meuscbeiieten, Dat reglement deelde by mede, in gewone bureautermen : „Geboord.... enz. Gelezen... enz. Overwegende... enz. Nog gelet... enz. Is verstaan... enz. Onze minister van biunen- landscbe zaken is. belast... enz." De persifflage was aardig. Een paar dagen daarna vertelde de Amsterdamsche Courant, bei nach nach nach dem Ärzten der konnten van Arzneanie bet menscheneten bad afgeschaft, of allbans die onbebbelykbeid bad gebragt on der letzten vielen. Iks weet alweer niet of er kort daarna iets te kiezen viel. En zuen blätter — of zolke blätter, want ik citeer een nicht velen — zoo'n blad matigt zich aan meetespreken waar 't uw hoogste belangen geldt. De menschen, die zulke dingen zamenflansen, omhangen zich met de tribunale toga, en beklimmen 't spreekgestoelte op het fornm, nadat ze even te voren den volke hebben meegedeeld, dat er een kind is geboren met drie hoofden in 't een of aer onbekend dorp, of een kalf zonder kop, dat een krant kan redigeren. Maar in zoo'n geval is 't dorp bekend, omdat de zaak nayraag lyden kan. Ik zou een geheele dagelykscbe courant kunnen vullen alleen met de verkorte mededeeling der zottemjen van an- dere kranten. Bit nu zou een yervelend werk wezen, en ik bepaal my liever tot de beide staaltjes die ik ten beste gaf om.u te waarschuwen, Nederlanders, Yoor den invloed die op u wordt uitgeoefend door dezelfde pennen, die zulke betises schreven. — „ 0, boor ik antwoorden, die zottemyen raken de hoofdartikelen niet, 't zyn producten V van de dii minorum gente, van de redakteuren 2^, 3^^ — 7« klasse... wyzelf lagchen daarom." Ei, maar hoe weet dan het volk waar 't u moet gelooven, waar niet? Hoe kan men weten wat kennisgrappen zyn, wat erst is? Aan de bladzyde? Is 't ernst, goede wezenlyke ernst wat ge schryft op pagina ^^n? Staan de domheden op de achter-zyde, op de derde bladzy, in 't byyoegsel? W64r, als 't u beUeft? Of liever, maar staan ze niet, want, neemt my ni^t enrel, ik yind ze overal, en vooral niet miader op de voorzjde uwer bladen dan in de bnurt der wonderkinderen of ab-sente kalfskoppen. En die kinderen, die koppen, doen nieinand kwaad. Als menzulken lange vertoogenen leest over de juste bedoeling van Art 56 yan 't regeringsreglement oyer Neerlands Indie, waariu gesproken wordt oyer het beyorderen yan yryen arbeid door den Qonyerneor-General, gelöst het yolk indedaad dat de kwestie da4r ligt, en let er niet op dat ge — met misdige yerkrachting yan de waarheid — de hoofdzaak yerzwygt, de eenige ware hoofdzaak: De Jayaan wordt mishandeld. Dagbladscbryvers, gy spreekt zooveel over dat Art. 56. Eilieve, ik mag dus, gelöst ik, vaststellen dat ge 't regleraent wel eens inziet. Hebt ge daarin nooit gelezen, dat die zelfde Goavemeur-Greneraal yerpligt is zorg te dragen, dat de beyolking niet mishandeld wordt? Is IT dat voorschrift te natuurlyk, te eenyoudig, te menschelykP Knnt ge daarvan geen systeem yastknoopen, knnt ge daarvan geen partyzaak maken? Is dat de reden dat ge liever zoo'n artikel overslaat, zoo als de Hollandsche huisyader het artikel over 't yerzetten yan den grenssteen? Wat talent dan, que diable! Ik yerzeker U dat ge met eenige inspanning al zeer gaauw lange stukken zondt kunnen aanenlymen oyer zoo lets. Dat ge nu door 't gedurig beste- den nwer gayen aan byzaken, een phras^ologie hebt opgedaan, die op zulke byzaken past, mag U geen reden zyn om ook niet eens uwe bekwaamheden te beproeven aan de h66fdzaak. Doet het een. Ge znlt ontwaren, dat men langdradig wezen kan, onbegrypelyk en geleerd zelfs by de behandeling van iets ernstigs,... ja ik wanhoop niet aan *t slagen uwer pogingen om, na wat sukkelens, zelfe een stelsel by een te knoeijen oyer de regie manier der mishandeling van ilea Javaan. Een stelsel, een systeem, hoort ge,... een systeem met staathuishoud-kunde daarin, daarop, daarover, daarover, daarover;... een systeem met woorden op „tie" „ atie" „ atie" „ itie" en „ otie,"... een systeem met basis en top, met syllogismen, tfaeorien, utopien, rhetorische fignren, morele of immorele couvictien en fictien;... een systeem; een ordelyk systeem met aanhangers, tegenstanders, Toorvechters, renegaten... Een systeem in 't eind, zoo als ge dat noodig hebt opn hoofd-artikelen te schryven. Beproft dat eens, myne heeren dagbladschryvers. En, — ik ben bon prince — ik geef U zelfs de kens tusschen twee systemen. Innschen meer systemen, tusschen een systeem-looze oneindigheid van yerschillende systemen. Laoht U dai niet toe? Het eerste — maar dat raad ik U af, omdat bet te eenyondig is en te veel talent zon vereignet te worden, — hee eerste systeem is dat de Gouvemeur-General zyn pligt moet doen, en zorgdragen dat de Javaan niet mishandeld wordt. Dit nu is myn systeem en voor Ulieden te moeijelyk. Maar al die anderen!... Inderdas, embarras de choix. Ziet eens: EerUe tyteem, Sehets van beteerking, De Javaan, myne Ueeren, de Javaan is een mensch. De mensch, myne Heeren, de mensch is zondig. De zonde komt van den doivel, myne Heeren. En die dnivel, myne Heeren, gebniikt de ledigheid van de Javanen tot oorkussen. Het is ouze pligt, myne Heeren, den duivel zyn oorkussen aftenemen. Dat oorkussen is verkocht op de laatste koffyveiling voor zooveel centen 't pond. Wy laten ons niet in Même hoi reden, même Heeren! Wy lässt du de cyfers spreken. Ziet hier de staten van inyoer, van netto provenn. En nn willen sommigen beweren, dat de consignatie van dat beddegoed des duivels..." Ziet ge, Heeren dagbladschryvers, daar zit ge in twee sprongen op de consignatie. Yerleidt U dat niet? Ttceede s'steem, Schets van bewerking, „De wet is 't plegtan' Jeer van den staat. Geen staat kan vergaan zoolang de wetge- eerbiedigd wordt. En wat schryft nu de wet voor ten opzigte van onze Indische mede-onderdanen? De Gouvernement-General is verpligt hen te bescbermen tegen geweldenary. Just, die wet behoort geeerbiedigt te worden, zoo als alle wetten. Ziedaar ons stelsel, myne Heeren. Daarvan wyken wy niet af. Dat stelsel is een gebouw van steen.... neen, 't is een rots. Wie dat stelsel lief heeft, heeft ons lief,... ons, boofd-, by-, onder- en verdere redaktenren dezer krant. Wie dat stelsel Anvalt, valt ons aan,... ons, hoofd-, by-, onder- eu verdere systeemverdedigers, tot de schryvers der koppelooze-kalfberichten inkluis. Als dat stelsel staan blyft, kan er niets vallen. Als dat stelsel valt, blyft er niets staan, zelfs onze krant niet. En hoe, vraagt ge, raoet dat heerlyke onvolprezen stelsel overeind worden gehonden? Luistert niet, bidden wy U met het diepste gevoel van staat- huishondknndige bezorgdheid, luistert niet naar de inblazingen van die onbekwainen of verdoolden, die niets kennen dan de belangen hunner party; van hen, die blyven hangen aan de doode letter der wet, en den geest voorbyzien die ievend maakt. Neen, verre van ons — hoofd-, onder-, derde-, zevende- en verdere redaktenren van deze krant — verre van ons zulke ochending van onze boogepriesterlyke waardigheid. De wet, myne Heeren, de wet, de wyze, onomstootelyke, heilige wet,... m^t die wet, alles! En wat zegt ze? Zy schryft den Gouverneur-Generaal voor de Javanen te beschermen. Dat behoort by dus te doen, dat is zyn eerste pligt. Hoe moet by dien pligt yervullen? Stipt, voortdurend, zonder opbouden. Van dien pligt mag by niet afwyken, geen dag, geen uur, geen oogenblik. Ziedaar ons stelsel, myne Heeren. En wat moet nu die Gouverneur-Generaal doen als iemand brieven scbryft, waarin wordt meegedeeld, dat de Javaan bier en daar wordt misbandeld? Het antwoord ligt voor de band. Zoo'n Gouverneur-Generaal moet die brieven niet lezen, want bet is duidelyk, dat zulke correspondentie bem zou storen in de vervuUing van zyn pligt. De bescberming van den Java nieder. Ziedaar ons stelsel, myne Heeren. En als de sebryver van zulke ongepaste klaagbrieven aanboudt? Dan moet de Gouverneur-Generaal bem zyn ongenoegen kenbaar maken, en bem dwingen zyn ontslag te vragen. Ziedaar ons stelsel. En wanneer dan zoo iemand niet upboudt vertoogen in te dienen over de misbandeling van den Javaan, die den Gouverneur-Generaal binderen in 't onafgebrokene bescbermen d'ar Javanen... dan, myne Heeren, dan verbeffen wy onze stem en benoemen dien Gouverneur-Generaal, die zicb geen enkel oogenblik, door wien of wat ook, liet aftrekken van zyn pligt, tot geacbte spreker... Ziedaar ons systecm myne Heeren. Lerde systeem. Froeve van betoerking, leder kent bet stelsel, dat wy sedert jaren verdedigen met voile overtuiging. Wy acbten en eerbiedigen de wetten, maar juist daarom kanten wy ons met alle magt, die ons gegeveu is, tegen de valscbe interpretatie van Art. 55 in 't regeriugsreglement. Daar staat duidelyk dat het beschermen van den Javaan is een eerste pligi van den Gouverneur-General. Wat was de bedoeling des wet-gevers by 't dmkken op dat veelbeduidende woord eerste? Dat de Gouverneur-General van die bescherming zyne Aoo/rf-bezig-beid maken zou, zyne hoo/dzoi^ P Geenszins, myne Heeren. Dan toch zou er staan: voornaamste, belangrykste, gewigtigste... 'Is duidelyk voor ieder, die niet verblind is door partywoede, dat bet woord eerste een telwoord is van rangorde, geen adjectief van superioriteit. By 't aanwalstappen behoort de Gouverneur-General, terstond, oogenblikkelifky dezen of genen Javaan te beschermen tegen 't een of ander, dat is zyn eerste Pligt, en zehn teregt heeft de wetgever hem geboden dien eersten pligt, en eens voor altyd, af te doen, opdat by in 't vervolg tyd, Inst, kracht en gelegenbeid overhoude voor zyn tweeden pligt, voor zyn derden, voor zyn zevenden,... als er zooveel pligten zyn, dat we niet weten. Ziedaar ons stelsel, myne Heeren. Weg met ben, die met verwarring van alle gezonde begrippen over volgende, de vervulling van den eersten pligt eischen, na tötig van den tweeden! Zien zu niet in. die partymannen, dat zy gedurig dien ongelukki^en eersten pligt in de plaats schuven van andere pligten? Begrypen zu niet dat de wetgever zyn byzondere redenen moet gehad hebben, om hier, zoo geheel tegen gewoonte en smaak, duidelyk te wezen? De bescherming van den Javaan, is des Gouverneur-Generals erste pligt. Dit herhalen wy. Hac nitimur, haijc tuemur als een ende gulden. De Landvoogd, die zich zou verstouten dien eersten pligt uitteoefenen nadat ze door voorafgaande andere pligten, de dertiende, of — o gruwel! — de zeven-en-twintigste pligt zou geworden zyn,... zulk een Landvoogd... maar, God zuk krank zulke Landvoogd bestaau er niet. En als ze beston-den... maar  stelsel besluiten wy dit eerste artikel over *t eerstelingschap der verpligten van den Gouverneur-General..." De charge is niet zoo sterk als ze schynt. In de Tweede Kamer heeft de Heer Myer, de Oud-Minister, den Gouvemeur-General dien ik aanklaag van pligtverzuim, gemeend te verontschuldigen, — niet door te zeggen, dat ik onwaarheid had gesproken, — maar door de bewering dat die Gouverneur-General eens, hee in 't begin van zijn bestuur, zyn „eersten" pligt vervnld had. Als dns deze of gene dagbladredakteur myne proeve van bewerking tot de zyne maken wil, en een systeem scheppen door speling met *t woord : eerste, dan kan hy al terstond rekenen op 't bondgenootschap van den Heer Myer. Ja, ja, met een beetje talent ware daarvan eene staatkundige party te maken. De thans regereode party en hebben niet veel meer om 't lyf. Vierde systeem, Proeve van bewerking, 't is ons onbegrypelyk hoch mannen, die overigens kunnen geacht worden niet ontbloot te zyn van verstand, zoo geheel en al afdwalen van gezonde wetsnitlegging, zoodra 't geld de juiste opvatting van 't voor- schrift, dat den Gouvemeur-General gebiedt de Javanen te be- scbeniien tegen de hebzncht hnnner hoofden, en wy betreuren de verblinding die in dat artikel iets anders ziet dan wy, — hoofd-, on der-, by-, tweede-, dertiende-redakteuren dezer krant. Be party, die zich bezig hondt met de ondermyning van kerk, staat, veilingen en uitlegkunde, blyft beweren, of beter blyft voortgaan zich te honden alsof ze beweerde, — want in trdhwe..." Goed! — „in trouwe, met het meeste vertrouwen op de goede trouw durven wy ons ter naauwernood toevertrouwen eenig wan- trouwen..." Tiett goed! —  schryffc duidelyk voor, dat de Javaan moet beschernd worden tegøn de hebzucht zyner hoofden. In tegenstelling van de stelsels der on- gestelde stellingen, die de tegenovergestelde party stelselmatig voorop stelt, veronderstellen wy niet te veel te stellen door met de meeste stelligheid vast te stellen, dat ons stelsel joist ge- steld is..." Ziet ge, Heeren dagbladschryvers, dat er wel wat van te ma- ken is. Komaan,... wat talent yoor den drommel! —,,Ziet hier dan ons stelsel, myne Heeren. De Javaansche hoofden lyden aan hebzncht, dat is: aan zncht om te hebben. Het woord en de ziekte bestaan nit twee deelen : nit hebben en nit zncht. Geen zncht zonder hebben. Geen hebben zonder zucht. Dat is ons stelsel, myne Heeren. Hoe moet un de Javaan beschernd worden tegen die ziekte? Na 't vooropgestelde gedeelte van ons stelsel is de conclusie allereenvoudigst. Men zorge slechts dat de Javaan nooit wat hebbe, dan is 't onmogelyk dat by kan worden aangetast door eene ziekte, zooals wy ten klaarste hebben aangetond, voor de grootste helft nit hebben bestaat. Dit is ons stelsel. 'Is ons niet onbekend hoe anderen beweren dat men dea Javaan ook de zncht behoort aftenemen, maar dat zyn ydele theorien, myne Heeren, die verkondigd worden door de kran- ten van de andere party, wier stelsel verkeerd is. Onze lens, myne Heeren, is onpartydigheid, strikte onpartydigheid en gehechteid aan ons stelsel. De waarheid, — en ons stelsel — is ons dierbaar als een abonnement met voornitbetaling voor^' zeven jaren. Zoolang dns ons het woord gegeven is, — ons^ hoofd-, by-, onder-, derde en dertiende redactenren dezer krant, — zollen wy dat woord verk VSYE ARBEID. 59 hoofd-, by-, onder-, derde en dertiende redactenren dezer krant, — zollen wy dat woord verk ** ondigen, en vasthouden aan de on-wirkbare eerste gronden van staathuisbeadkunde, die leeren dat bj den Javaan alle zucht tot bebben zal wegblyven, zoolang de G.G. maar voortgaat zicb stipt te gedragen naar Art. 55 van zijn-stractie, dat hem voorschryft te zorgen dat die Javaan nooit wete wat bebben is. Ziedaar, myne Heeren, ons stelsel. In meer nog. Ons stelsel munt ook daarom nit boven andere stelsels, wyl bet van tweerlei kanten kan worden bezien zonder ents te verliezen van de symmetrische en majestuuse volmaakt-beid die een goed stelsel kenmerkt. Want zelfs indien sommige betwets, — zy namelyk, die de andere kranten schryven, wacht u daarvoor, — iidien sommigen beweren dat wy rond-dwalen in een schromcyke verwarring van denkbeelden, door t verkondigen der stelling dat de Javaan moet bescbermd worden tegen de bebzncht zyner boofden, en niet tegen zyne eigene predispositie tot die ziskelyke aandoening, welnn, dan nbg blyft ons istelsel onomgestoten dadrstaan als een licbtbaak waaruaar de scbipbreukige volkeren bunne kiel znllen wenden, telkens als een lek zullenbekomen bebben door 't stooten op de vnile klippen der onderzeescbe wanbegrippjn van die andere party die een verkeerd stelsel voorstaat. Welaan, ook op dit terrein nemen wy den stryd aan. Tegen de bebzncht der hoofden alzoo, niet tegen zyne eigene bebzncht moet de Javaan bescbermd worden door den Gonverneur-General. Dan nog vragen wy U hoe dit beter kan geschieden dan door alle welvaart van dien Javaan te verplaatsen naar 't Willemspark in den Haag? Zal de kwaal niet gelenigd worden, ja geheel genezelfs, als de oorzaak verlegd wordt naar een ander land?.. ; Schryven niet zedelykheid, godsvmcht en broederliefde gebiedend voor, ons opteofferen voor onze medeschepselen daar-ginder?... Is niet elk hoofd op Java gevrywaard tegen begeerte naar den baflV-l van den arme, als de G. G. voortdorend zorgt dat die arme nooit een bufifel bezit?... Als wy, door trouw oiis stelsel te behartigen, elken buffel converteren in vrybriefjes voor de Haagsche opera, of aandeelen in de Nederlandsche Handelmaatschappy?... Hebt ge er ooit van geboord dat een Ja-vaansch ho Ofd hebznchtig is geworden naar een bunten by Deventer of een optrek te Driebergen?... Ziehier ons stelsel: men neme de oorzaak der kwaal weg, en de kwaal zal yerdwynen. Cessante causa, cessat effectus, beeft Quinctilianus gezegd, en wy zeggen dat dien grooten lierdicbter na in voile overtuiging, en niet zonder achteslaan op de nooit genoeg te waarderen grondstel- ling van Hifpocbates dat soinmige dingen in de wereld hare oorzaken hebben. Het hart bloedt ons by 't beschouwen van al de menschen die anders denken dan wy, en die zich abon- neren op andere kranten van een verkeerd stelsel, en de aanval- len die wy gedurig hebben te ondergaan, over de onjuistheid onzer mededeeling dat er te X. een drieling was ter wereld ge- komen, toont ten doidelykste aan dat men zich niet ontziet ook de meest verachtelyke wapenen ter hand te nemen om ons en ons stelsel, te bestryden. Yerdraaiing onzer woorden, sophisti- sche oitlegging van nit het verband gerukte zinsneden, ziedaar alles wat die tegenparty in sta At is te done. Wy houden Stand, met de hand op 't geweten, dat er te X. drie kinde- ren zyn geboren. Dat is ons stelsel, myne Heeren. Maar wy hebben niet beweerd, zooals die andere krant voorgeeft dat. die kinderen geboren zyn van ^^ne moeder, noch dat ze gebo- ren zyn op denzelfden dag. Z6d rukken ze alles nit het ver- band, verblinden die den ondergang beoogen van onzen ge- eerbiedigden Koning, van 't dierbaar vaderland en van ons stelsel. Op hen kome de gevolgen, op heu en hunne abonn^s. Wy voor ons, wy zullen voortgaan. .. Goed, ga voort. Voor heden genoeg, heeren dagbladschry- vers. En gy, Nederlanders, znlt ge 66k voortgaan U te laten voorlichten door die heeren ? THE&E IS SOHETHING ROTTEN IN THE &EALM ! . .. VRYE ARBBID. 61 Ja, daar is verrotting in den Staat, en de naam van die verrotting, Nederlanders, is: leugen. Dat zal ik U aantoonen. Dkt moest ik y66x alles U aan- toonen, by 't behandelen der zoogenaamde kwestien van den dag. En wie nu meenen mogt bedrogen te zyn door een valschen titel omdat ik tot nog toe weinig of niets gezegd heb over zoogenaamden vryen arbeid, vergist zich. Ik heb reeds, — en veel — gesproken over vryen arbeid. Ik deed dit overal waar ik opstond tegen leugen. Want: YBYE ARBBID, ZOOALS DIE VOBBT OEPBEDIKT DOOR MINISTERS OF KAMERLEDEN; ZOOALS DIE WORDT YERDEDIGD DOOR SOHMIGE DAGBLADEN, IS LEUGEN. Dat zal, onder andere, de conclusie wezen van myn tegen- woordig schryven. .. 62 VB.YE ARBEID. AAN DEN UITGEVER. Waaarde d'Ablaing! Ik breek eensklaps af. Ik verzoek U dit eerste gedeelte mj- ner brochure, eindigende met de vroeggeboorte van ^^ne my- ner conclusieu, terstond xdiiegeYen, Ik vemeem — en geloof — dat het ministerie zal aftreden, en dat de Kamer ontbonden wordt. Het drokken, corrigeren, reviseren dunrt my te lang. Wanneer deze brochure uitkomt na die veranderiug, zou *t kunnen schynen dat ik, door *t bestryden van vryen arbeid, gevallen grootheden aan nieuw gezag. Dat mag niet. Kondig s. v. p^ oogenblikkelyk het tweede ffedeelte aan, waar- in ik de vrye arbeid zal behandelen ook op andere wyze. Zoo waarlyk de Havelaarszaak neerkomt op: f,de hoffyveilin- gen van de Nederlandsche Handelmaatschappy,,,** zoo waarlyk de titel van dat andere boek overeenstemde met den inhoud... zoo waarlyk ook zal men later inzien dat deze brochure ge- schreven is over, en wel tbgen — vryen arbeid. Brussel, 11 January 1862. Be beschermiiig der inlandsclie bevolking tegen willekeur, van wien ooV, is een der ge wigtigste pligten van den Gouvemeur Genereal. Hy zorgt dat de bestehende ambtenaren de daaromtrent bestaande of nader uittevaard- gen verordeningen stiptelyk nakomen, en dat den inlanders overal gelegenbeid gegeven worde om vryelyk klagten inteleveren Art. 55. Indisch Regerifigkeit, Be kwestie over vryen arbeid is geen kwes- tie. Besteel den Javaan niet, plunder bem niet, vermoord hem niet,... dan zal er over eenigen tyd blyken of by vrywillig... Ik. ,. THAT IS THE QUESTION... Shakespeare's Hamlet, There is something eotten in the State! Zoo eindigde bet eerste gedeelte dezer brochure, die ik eensklaps af brak ora reeds dadelyk als myne innige overtuiging te verklaren, dat vrye arbeid in Indie op dezen oogenblik leageii is. Ik wilde die meening publicereu v66r 't schynen kon dat ik belang had by die meening. Ja, daar is verrotting in den Staat, en de naam van die verrotting, Nederlanders, is leugen. Van boven tot beneden heerscht leugen. De trosar sprekte van ougestoorden vrede, van rust en ge- Ink, op den oogenblik als duizenden daarginder bezwäken onder 04i VRYE ARBEID hongersnood of neerzygen onder de klewang-bajonetten uwer voor hoog handgeld gehuurde soldateu. Die troonrede spreekt dus leugen, Nederlanders. Uwe Tweede Earner beraadslaagt met voorgewende deftigheid wat zy hebbe te antwoorden op die leugen, en /brengt, na *t hooren van een zestigtal geachte inaar onverstane sprekers, met kunst en moeite de leugen yoort dat ze de opgedischte andere leugen met genoegen heeft vernomen. Daarop houdt ze zich bezig met het beoordeelen der wetten, haar Toorgelegd door Ministers die zich niet kunnen staande houden zonder leugens. En de be- raadslaging, die reeds leugenachtige donn^es behandelt, die be- raadslaging zelve is leugenachtig. Want by Uwe vertegenwor- diging, Nederlanders, is 't de vraag niet wat de strekking is der •behandelde wetten, de vraag is of 't belang van de party mede- brengt, deze of gene Minister aan 't bestuur bly 36. Vere. Er wordt in uwe Kamer handel gedreven in stemmen. Men biedt hulp in eene accynskwestie, ter betaling voor 't zwygen over... dat andere. Delft zal Twenthe steunen in z'n linnenkraam, a titre de revanche voor de Delfsche boter. De eikenkroon voor den neef van dien heer, is de belooning voor 't intrekken van dat laaste amendement. Een lange straatweg die uitloopt op X en de bui- tenplaats voorbygaat van een^geacht lid, wordt betaaldmet een nog langer redevoering die alles voorbygaat, en op niets uitloopt. Uw Tweede Kamer, Nederlanders, is een markt van stemmen. Wie 't meest bieden, mynt. Wie zelf niet bieden kan, associeert zich met een compagnieschap, die ze „staatkundige party" noen men. Als er evenwigt is tusschen bod en behoefte, ontstaat er een ministeriele crisis. Wordt dat evenwigt verbroken, dan komt de meerheid op 't kussen, en blyft daar tot de minderheid op hare beurt weer hooger bod kai doen. De waar die men op die markt verkoopt, is nooit de ten-toongestelde of geannonceerde. 't Is daannee als met sommige winkeliers, die handschoenen of sigaren voor 't venster lesr- VRYE ABFELD. 65 gen als pretext voor 't handeldryven in ineisjes achter de toonbank. Op de markt spreekt men over eerlykheid, en bedoelt winst; over begrippen, en bedoelt belang; over regtskwestien, en bedoelt belang; over regtskwestien, en bedoelt diefstal; over vryheid, en bedoelt dwingeland; over menschen-regt, en bedoelt moord. De schoonste redevoering, die ooit gehouden werd in eene ver Gadering van vertegenwoordigers, is van Gbomwsll... Schrikt niet, lezers, lang is ze niet, ziehier: — „You are no parliament,... I say You are no parliament. Begone, and give place to honester men. What shall we do with that bauble? Take it away..." To honester men,... maakt plaats voor eerlyker liti / Just. Cromwell had eene zeer eigenaardige manier om plaats te maken, maar dewyl 't nu eenmaal zoo is, Nederlanders, dat gy langzamer te werk gaat, raad ik U aan dan toch alle mid- delen aantegrypen die U ten dienste staan om 't doel van C&OMWELL te bereiken, hoe langzaam en vervelend dan ook die middelen werken. Gy hebt de zoogenaamde vryheid van verkiezingen. Maakt daarvan nu en dan eens gebruik, en ver- beeldt U niet dat ge 't doet door uw candidaten te zoeken op de voorzyden uwer couranten, of in de aanbevelingslysteu der kieskoUegien. Tracht door eigen inzigt te geraken tot ho- nester men in uwe Kamer. Toont dat ge misselyk zyt van al 't gekibbel over voorgewende kwestien, toont dat ge loaar- heid eischt, en dat ge verzadigd zyt, tot walgens toe verzadigd van de parlementairc leugens. Want bet zyn leugens waarraee ze zichzelf en u bezig hou- den, Nederlanders. 5 66 VRTE ARBEID. *t Is de vraag niet of de Javaan inoet worden uitgezogen door liberale of door behoudende bloedzuigers. De vraag is: of hy inoet mishandeld worden, door wien ook? Dat staat dui- delyk geschreven in het regeringsreglement, en duidelyker nog, o veel duidelyker! — in 't hart van ieder die daarin eene betere godsdienst omdraagt dan er valt van buiten te leeren uit een oud boek. Zoolang men in uwe Kamers die vraag niet durft te berde brengen, zoolang daar niet zal opstaan de opregte bebbe par- ty, BE PARTY VAN TVAARHEIB, de party die zonder vasthouden aan kinderachtige stelseltjes, de h66fdzaak behandelt, en aan die hoofdzaak alle ^zaken ondergeschikt houdt; zoolang men in die Kamer vragen zal: zyt ge behoudend of liberaal, instep van pligtsvervulling te eischen van liberalen en behouders bei- den; zoolang men daar luistert naar onverstane redevoeringen over vryen arbeid en kultunrstelsel, en intusschen door stil- zwygen goedkeurt, dat uw»prachtig Indie wordt bedorven door onbekwame gouverneurs; zoolang men daar blyft doorwawelen over Art. 66 van 't Indische regeringsreglement, in plaatse van voldoening te eischen aan 't oneindig belaugryker 55e ar- tikel van dat zelfde reglement; zoolang men in die Kamer doldt dat de Slymeringen worden beloond, en de Havelaars gestraft; zoolang men daar traagheid, laauwheid, eedverkrach- ting en misdaad blyft steunen tegen yver, pligtbesef, eerge- voel en moed; z661ang zal ik blyven zeggen: begone, and give place to honester men. En zegt nu niet dat ik uw tweede kamer te hard val, Ne* derlanders. Ik heb een antecedent voor my, dat in hevigheid myn vonnis te boveu gaat . . . het antecedent dat uitging van die Kamer zelve, waarin men, ge hebt het gehoord, elka&r over en weer heeft genoemd Droogstoppehy d. i. zonder de minste vryheid in 't vertalen: ellenbelingen. Ik die Kamer hard vallen P. Eilieve, ik sprak nog alleen van de leugeus die men daar behandelt, ik roerde alleen de onzedelykheid aan van nwe vertegenwoordig. Hoe zon 't wezen als ik Inst had eens het talent en de bekwaamheden te schatten van al uw geaohte sprekers? Ziet gy, Nederlanders, dat ge by voort-during tevreden zyt met onwaarheden, kan ik nog beter begry' pen dan dat ge niet opstaat tegen 't byna totaal gemis aan talent in Uwe Kamer. Leugens, ik beken dit, hebben iets aintrekkelyks vooral wanneer de opvoeding altyd daarheen leidde. Maar 't eergevoel, de eigenliefde moesten U aandryven om eens een ander soort van menschen aftevaardigen naar den Haag. Bedenkt toch dat de vergadering van geaohte sprekers gecen-seerd wordt de monsterkaart te wezen van alles wat nw land nitstekends bezit, en dat de vreemdeling — als hy eens in 't hoofd kreeg achttegeven op Uwe Kamers — zich al zeer gaanw de vraag zou voorleggen: Zoo zyn de knapsten. Welke redenken van de rest? Welke redenken heeft XJw parlement opgeleverd sedert 1816! Welke staathuishoudkundigen? Welke schryvers? Welke karakters? Welke groote mannen? 0, Zeker,... gy zult in antwoord op die vragen een paar namen noemen, maar ge moest n bezinnen voor ge die noemdet. Dat had niet moeten noodig zyn, en 't blyft de vraag nog of ge 't regt hadt die namen te noemen, al vergaf ik u 't bezinnen. Indaad, Nederlanders, of ge telt weinig uitstekende man- nen onder n, of ge stelt hen te hoog om ze te veroordeelen tot vyiQarigen dwangarbeid op de parlementaire galei. Maar in dat geval, waar blyven ze dan? Ge kunt ze toch niet alien grif- fiers maken. Gy hebt maar elf provincien in uwe land. Bedenkt toch, bid ik u, wanneer ge al geen prys stelt op de eer en hetbelang van de natie, dat ge misschien eenmaal naar den Haag zult gaan, gy of uwe kinderen, en dat de man- nen aan de poort u en uw familie zuUen beoordeelen naar de modellen die ge, jaar in, jaar nit, daarheen zondt nit uwe stad. Waarachtig, men zal er u op iinzien, en 't zal u weinig baten in de opinie der tollenaars dat ge u verschnilt achter de hoofd- artikelen van uwe krant die u de inodellcu aanprees als: „zoo bvzonder achtenswaardig." Leugen, Dat is de naarn van de ziekte, de rottende ziekte waaraan de natie lydt. Wie naar waarheid streeft wordt geschol- den, belaster En mischandels. Wie zich aus dem een party, die leugens uitvindt tegenover de leugens der andere party, wordt gestennd, verheven, beloond. Leugens onvangt de Gouverneur-General in Indie van de residenien. Leugens geeft deze ter herkaauwing aan de Tweede Kamer. Leugens verspreiden de dagbladeu onder hunne abonnes. Met leugens wordt het volk gevoed. Met leugens wordt het volk gevoed. Met leugens wekt men kunstmatige agitatien op. Zoo waarlyk ik veel gedragen heb, ik zegge u, daar is verrotting in den Staat, en de naam van die verrotting is leugen. Gy zoudt engwärkt, dass die ganze, nederlandes, my te vloeken om die uitspraak. Ik heb 't regt luid te spreken voor de war-heid waar-heid waar-de door veel lyden verbonden ben. En ook ware 't onbillyk my euvel te duiden dat myn toon YBTE ABBEID. 69 anders is dan de toon die aan leugens passen zou. Begrypt ge dan niet dat juist de gladde, gemanierde, schnifelende effenheid der onwärken woorden noodig was om u voortdurend al die on-waarheden te doen slikken als goede spyze? Begrypt ge niet dat er eene taal noodig is, anders dan de gewone, om nwakker te schudden uit uw slaperigheid? Begrypt ge dan niet, in een woord, dat ik niet schryveu kan als een ander, juist bm-dat ik niet schryveu kan als een ander, juist bm-dat ik niet schryveu zeg P... Maar mli ge die hooren? Is 't u indedaad om waarheid te doen? Ik weet het niet. Ja zelfs moet ik daaraan twyfelen, van tyd. Doch dat is uwe zaak. Myne zaak is u die waarheid tezeggen. Neemt ze aan, o handeldryvende Nederlanders,... al waar 't om de goedkoopte alleeu. Gy hetaalt uwe leugens duur, zeer duur, en my betaalt gy niets. Dat niet-betalen moge nu al niet erlyk wezen; de uitgestelde schuld aan my, moge schandelyk vlekken nalaten, als gy ze durft doorhalen in uweboeken met gewetenlooze pen, dit doet er weinig toe. Wat men niet betaalt, is altyd goedkoop. Ik beken dan ook dat het u moeijelyk vallen zou my alles ie betalen wat ge my schuldig zyt, ook al waart gy gezind tot die betaling. Waarheid, wat is dan waarheid? Wdt is waarheid over de zaken die thans aan de orde van den dag zyn? Ik wil trachten u dat te zeggen, schoon 't my moeite kost, lezer. Herhaalde- lyk heb ik u toegeroepen dat ik teksten schryf engeenpreeken. Is 't u indedaad om waarheid te doen? Waarlyk, wezenlyk, waarachtig?... Welnu, sla deze bladen toe, leg dit kleine boekje ongeopend voor u, lees den titel op den omslag, lees... 70 VRYE ARBEID. Laat het boekje gesloten liggen, zeg ik u. Lees den titel op den omslag... lees voort... lees voort tot op den uaain van den edelen man die de goedheid heeft, — uit liefde tot de waarheid, hoort ge! — *) deze blaadjes uit- tegeven, en... Weet ge nu nbg niet, lezer, wat de waarheid is? Dan wanhoop ik aan 't slagen van elke poging om u die waar- heid aan 't verstand te brengen. Dan ontken ik de opregtheid uwer begeerte om die waarheid te weten. Dan verklaar ik u te diep verlengend om behoefte te Kennen An werheid, om beschied te hebben van waarheid, om eerbied te Yoelen voor waarheid. En als ik te werk ging naar den indruk van 't oogenblik, dan legde ik de pen neer. Wie na 't lezen van de drie motto's op den omslag, nbg niet weet wat waarheid is omtrent de zoogenaamde kwestien van den dag, kan zich de moeite van 't verder lezen sparen. Hy zoeke z'n „voorlichting" elders,... ge weet wel, waar P En als er geen krant bv de hand is, dan maar in's hemelsnaam in 't byblad. „Als ik te werk ging naar den indruk van 't oogenblik . . ." Maar ik ga niet te werk naar dien indruk. Ik ben methodischer dan er gemeend wordt door lieden die geen geesdrift begrypen zonder een oogenblikkelyke naar krankzinnigheid zweemende drift van geest. Ik denk zeer lang voor ik handel, en ik overyl me zelden, Myn geheel leven — dat 66n geheel is — zou dat ^) Aan deze brochure wedervaart de hooge eer te worden aitgegeven door denzelfden man die voor het eerst ule Testament du Cure Jfeslier'* doet dmkken. Ik neem 't aan als een gunstig omen. Maar dat Meslier wachtte tot hy dood was, v66r hy de waarheid verkondigde, neem ik hem kwalyk. VBTB ABBELD. 71 bewyzen aau ieder die wat meer menschenkunde bezat dan er noodig is tot het ontcjfereu van al te dageljksche karakters. Ik handel niet naar den inspraak van 't oogenblik, en zal dus voortgaan u zoo langdradig en vervelend als maar eenigzins mo- gelyk, aan 't yerstand te brengen dat: VBYE ABBEID W£NSCH£LYK maar DAT DE KWESTIE OVEB VBYEN ABBEID, NONgENS IS, om daarna te besluiten met eenige toepasselyke beschouwingen, waarnit niisschien zou kunnen blyken DAT HET NIET JUIST DB VBY-ABBEIDEBS ZYN DIB DEN JaVAAN ZULLEN OPLEIDEN TOT VBYWILLIGE ABBEID. Verleant my horte... neen, dat hoeft niet, Voy Abbeid is Wenschelyke. Staat me by, alle goede geesten van kansel en balie! Helpt me met uwe vernikkelyke bewysvorengen en lankzinnigheden, gy alien die ooit middel voiidt om een mur mitoyen te begraven onder pleitredenen van zeveu uren gaans! Staat me ter zy, redens in de afschaffiugs-geuootschappen die een het het het beter is nuchter dan dronken te zyn! Helpt me, gy alien die de kunst verstaat veel woorden te wyden aan weinig zaaks,... steunt me, staat me by. Geeft me een adjectief voor elk subs tan tief. Geeft me een bywoord voor elk adjectief, en voor elk werk-woord, een bywoord. VOY ABBEID. Blaast me lange. volziunen in 't oor^ overal waar de korte te duidelyk zouden wezen voor't begrip. Overlaadt my met uwe niettemins, uwe niettemins, uwe hoe- zeers en uwe niettegenstaandigheden. Geeft my de kracht om tot a te zeggen: VOY ABBEID. O, gy eerste der vierentwintig letteren! En 't talent om dertienmaal achtereen 't zelfde te betaigen met andere woorden. Gy vooral, van der Palm, gy vooral, sta me by. Gy die in uwe diepzinnige uitlegging der nog diepzinniger schrift den volke hebt meegeden dat er onder 't woord „bedden" moest verstaan worden: groote bedden en kleine bedden. Tot u vooral wend ik my, prins der preekers, tot u wend ik my om hulp, — want zie, ook ik wil een preek maken. Uw voorbeld rigte my,... uwe kracht sterke my,... uw geest beziele my,... dat hoop ik. En gi die me hoort, vergeest dat ik niet terstond my kan verheffen tot de hoogte dergenen die levenslang zich toelegden op lankheid en overbodigheid. Bedenkt, bid ik u, dat ik my altyd bezig hield met korten goed te zeggen wat er te zeggen viel, en dat men niet op eenmaal meester kan worden in a]le kunsten. Ik begin tegen myn gewonte met eene captatio benevolen- tiae: ik beken schuld. Reeds veel vroeger had ik my moeten toeleggen op de nooit genoeg te waarderen handigheid om de waarheid vervelend te maken opdat ze u zou aanstaan. Ja, daarin beken ik schuld. Ik beloof beterschap,... en tot be- wys: ziet hier! VEYE ASBEID IS WENSCHELYK. Om dit te bewyzen, waarde hoorders, zal ik beginnen met te zeggen dat het niet waar Ib. En ik heb nog eeae confid en- tie doen. Ik zeide u zoo even dat ik methodisch was, dat ik lang nadacht voor ik handelde of sprak,... welnu, ook dat is niet waar, vrje arbeid is niet V. Wenschelyk, en ik ben uiei me- thodisch. Wat ik heden zeg trek ik morgen in. Ik bestryd van daag de stelling die 'k gister opstelselde. Ik moet dit nu we^ erkennen wyl ik, voor ruim ttoee jaren, de domheid gehad heb openljk te verklaren dat yrye arbeid eene goede zaak was. Nationalk had ik deze inconsequence liever bedekt met den man-tel der vergetelheid, maar ik vrees, dat dit onmogelyk is, wyl t wezen kon dat een uwer in 't bezit was van een exemplar der Amsterdamsche Courant van den 9 December 1859 N®. 294 (avond-editie) waar we (met gepasten eerbied) het volgendelezen: De vraag van den dag i&: vrye arbeid of ^edufOM^en axheid' De theoristen, — ik neem aan dat zy alien eerlyk zyn en dat hnnne halzen ^een schaafmerk dragen van 't systeem-juk, — de theoristen kunnen met den besten wil onmogelyk zonder de hulp van personen als Stolte ^) die zaak beoordeelen. Zy kunnen betoogen, bewyzen zelfs, dat vrye arbeid beter is, zedelyker, meer kans aanbiedt op welvaart... gewis... wie twyfelt daaraan P Wie twyfelt er aan of absentie van roof, moord, diefstal echtbreuk, luiheid, wenschelyk ware? Wie twyfelt er aan of het ^oede beter zy dan het kwade? Ant quand méme, voor een wargeest, voor een afbreker, moet het las-tig wezen te ontwaren dat ik, nn reeds meer dan twee jaren geleden, na den dood van den Heer Stolte, een behouder, de verkiezing heb aangeraden van iemand in xynen geest. 