None
Fasar Bebek, dorp op Java, residentie Bantam, Zuider R^entschap, 31 palen nn Lebak, 36 van Serang, 37Vs ^^^ Anjer en 63 van Tjiriogin, Fasar Borong, eene der 85 wijken der stad Batavia, op Java. Fasar Djoemahaty dorp op Java, reii- dentie Batavia, Zuider Kwartier, 8 pdeo van Baitenzoig's grens, aan den ouden weg. Fasar Dowo, dorp op Java, residentie en r^eatschap Pasoeroewas, distrikt KebonTjandi. Fasarean (Rjisiplaats), dorpje op Java, residentie Tagal, 13 palen suidwaarts van de boofdplaats, tusBofaen Baodjaraa en Lebeksioe. Bij deze plaats is een plekje gronda, waan^ hooge boomen staao, en dat steeds ^dboon ge* bouden wordt door de bewooers van heldoip. Door .eenige mnren komt men in etn pSankea huisjc, waarin steeds wierook bnuidt^ en bet graf is van SoeioeAoeMam MAiifiClkS Eas Ssso* PATi HiKGKOALoqo, bijgenaamd TiaALABoa. Deze Vorst, die in 1646 den troon bdlom, ii in de Javaanscbe getebiedeuis beru^bi ds m zeer vnreed despoot, en wordt toeh m iqa dood als een beilige vereerd. Alle jaren komt uo^ een gezantscbap, van wege den Boe$otkoeim van Soerakarfta, aan deze plaats i^ btJde brengen en menig pelgrim siaakt eene bede- vaart naar dit gral Fasareao, dorp o^ Java, renddatie en r^ gentscbap Tagal, distrikt Krangdon. FasarejozLy dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, afdeeling Bandjar Negata, distrikt Singomerto. Fasareraiii rivier op Sumatra^ residentie Tapanoeli, afdeeling AngkolaL Fasar Oandang, dorp op Bumsba, ad- sistentresideniie Benkoelen, afdeeling Omau- landen, aan de rivier Sikbar. Fasar Gtobang, d^ op Jav% residentie Bantam, afdeeling Tjiringin. Fasar Gedl of Kota G-ed^, dorp op Java, residentie Djokdjokarta, afdeeling Mata- ram WHan, distrikt Kalasan, op 12 pales Zdd- Oost van de stad. Hier bevinden dch de ffn- ven van den tweeden Sultan van DJokdjokaita en zijne &milte. In de nab^beid tlatf gnvta is een kleine gemetselde vijver, waann zidi verscheidene ikon leklek (soort van viseh) a^ bouden, die seer tarn zijn, alsmede twee sduld- padden, die seer ond moeten zgn en ook bij* zonder mak. lets verder ligt op e&nd kleiie boogte, onder twee booge waiingia-bocoezT, 1»A. 703 een groofte, gkdde, blaauwe steen, limg 4^/2, breed 3^1 en dik V4 Rijnlandsobe voeien. Deze steeu wordt als beilig bescbouwd en be- ▼at, behal?e twee langwerpige indrukselen, eeoige opscbriftcn in de Latijiiscbe, Italiaan- sche, Hollandsche en Franscbe taal. Nadere bij- zonderbeden omtrent de inscriptien van dezen steen met de daarbij behooxende legende vindt men in bet Handboek der land- en volkenkimde ▼an P. P. RooBDA van Eusikga^ Boek III^ Dl. m. Pasar Gogak, dorp op Java, residentie Bagelen, afdeelhig Ambal, distrikt Wonorotto. Pasar Iboe, landsehap op Sumatra, in de Batta-landen, dat sicb ten Oostea ran Baros iiitstrekt. Pasarin, dorp op Java, residentie Samar&ng, regentecbap Kendal, distrikt Selokaton. Pasariran^ sie: Pasarerau. Pasar Kandang, dorp op Sumatra, ad- sistent-residentie Benkoelen, afdeeling Omme- landen, aan de rivier Andalas Ketjil. Pasar Xedatin, dorp op Jata, adsistent- residentie Krawang, distrikt l^abang Boengin, aan de Tjitaroem. * Pasar Kiamis, sie: Pasir Kiamis. Pasar XimiSy dorp )op Sumatra, residentie Padangscbe Bovenlanden, afdeeling Bau. Pasar Koedoe, dorp op Sumatra, resi- dentie Padang, landsobap der T Kota^s, aan de helling van den Singalang, op 300 Rijn- landsche voeten boven de oppervlakte der zee. Pasar Koemendong, dorp op Java, ad- sistent-residentie Krawang, distrikt Mnlaug, in het Noorden. Pasar Koetoe, dorp op Jara, residentie IXJokdjokarta, afdeeling Mataram W^tan, dis- trikt Sfoman, aan den postweg van Djokdjo- karta over Sleman naar Magelang. Pasar Kroe, iandscbap op Sumatra, ad- aisteat-residentie Benkoelen, afdeeling Kroe. Pasar Limoii, dorp op Sumatra, adsietent- reiddentie Benkoelen, aan de Westzijde van de afdeeling Kauer. Pfiwar Manket^ dorp op Java, residentie Djokdjokarta, afdeeling Mataram. Pasar Manna, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, tot Manna beboorende, alwaar de Gezaghebber gevestigd is. Pasar Hinggo, dorp en landgoed op Java> residentie Batavia, Znider Kwartier, aan de Tjiliwong, mim 11 palen besuiden Batavia, 2 palen bewesten Kampong Makassar, Pasar Kinjan, dorp op Java, adsistent- reaidentie Krawang, distrikt Segala Herang. PasttT Moenljangi doip op Jftvaiadsiatent- residentie Krawang, distnkt Tjiasem, aan de Tjitapen. Pasar Moentjangy dorp op Java, adsistent- residentie en distrikt Bnitenzorg. Pasaroewan, zie: Pasoeroewan. Pasar Orel, dorp op Java, residentie Ban- tam, op de westelijke grens van de afdeeling Lebak. Pasar Pabean, dorp op bet eiland Ma- dura, op de Zuid-Oostzijde van de afdeeling Soemanap. Pasar Pahenahan, dorp op Sumatra, re- sidentie Padangscbe Bo venlanden, distrikt Loeboe Sikaping. Pasaor Pamojannang, dorp op Java, re- sidentie Preanger Regentsebappen, afdeeling Bandong. Met ligt 3,800 Hijnlandscbe voeten boven de oppervlakte de^ zee, en men vindt er eenige onde Siva-beelden en een altaar. Pasar Pandjang, sie: Pasir Pan- djang. Pasar Pandjang, dorp op bet Achterwals- Afoe-eiland Workai, residentie Banda. Pasar Pix^an, berg in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Kabajan Tengab. Pasar Poetih, dorp op Java, residentie en regentsohap Besoeki, aan den grooten weg. Pasar Pondok Kapoer, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, afdeeling Omme- lauden, aan de Poeloe- of Eilands-baai, Pasar Bamoe, dorp op Sumatra's Oost- knst, rijk Siak, Iandscbap Kapas. Pasar Hinljei, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, afileeling Oramelanden, nabij Pedati. Pasar Salak, dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Tjiringin. Pasar Sangin, dorp op Java, residentie Samarang, afdeeling en distrikt Salatiga. Pasar Satoe, dorp op Sumatra, r^identie Padangscbe Bo venlanden, aan de Westzijde van bet meer der X Kota's, alwaar eene kleine sterkte meet liggen. Pasar Sawah, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, afdeeling Manna. Pasar Setan, voorsprong op den berg Moerja, op Java» residentie Japara, zijnde 3,400 Bijnlandsobe voeten boog. Pasar Silebar, dorp op Sumatra, adsis* tent residentie Benkoelen, afdeeling Ommelan- den, aan de rivier Silebar, bij de Poeloe- of Eilands-baai. Pasar Tabe, dorp op Sumatta, adsistent* residentie Benkoelen, afdeeling Lais. Pasar Tegalsjon, dorp op Java, resi* dentin Djokdjokartay afdeeling Siatarimi, 704 PA. Pasar Tengah, dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Tjiringin. Paaar Terong, dorp op Sumatra, in de Batta-landen, afdeeling Fertibie, distrikt Tarn* boesei. Pasar Tjipansaloe, dorp op Java, resi- dentie Preanger E^euischappen, afdeeling Ban* dong, 3,000 Rijulandsche voeten hoog boven de oppervlakte der zee, alwaar men twee Siva- beelden aantreft^ Pasar WahonOt dorp op Java, residentie Bagelen, afdeeling Ambal, distrikt Wonorotto. Pasar Wessi, dorp op Java, residentie B.embang, afdeeling Bodjo N^oro, difitrikt Tinawoen, aau de Solo-rivier. Pasatagara, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, aau de Kahajan-rivier. Pasaten, dorp op Java, residentie Kern- bang, afdeeling Toebaii, in het Zuiden van het distrikt Bantjar. Pasai2ran,.sie: Fasawoeran. Paaawahan, onderdistrikt op Java, resi- dentie Freanger Begentsobappen, a£deeling Bandong, distrikt Timbanganten* Het bevat vier warme bronnen. Paaawahan, dorp op Jaya» residentie Sa- marang, regentscbap Kendal, distrikt Perboean. Pasawahan, dorp op Java» residentie Soe- rabaja, behoorende tot het meest volbouwde gedeelte der stad. Paaawahan, rivier op Java, residentie Preanger Regentscbappen, afdeeling Tjiandjor, distrikt Djampang W^tau. Pasawahan, dorp op Java, residentie en regeutsebap Tagal, distrikt Krangdon. Pasawahan, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, regentscbap Foerwokerto, distrikt Djamboe. Pasawahan, dorp op Java, adsistent-resi- deutie Krawang, 5 palen van Foerwakarta en 38 palen van Tjiandjor. Pasawoeran, rivier en dorp op Java, resi- dentie Bantam, Noorder Regentscbap of afdee- ling Serang, distrikt Anjer, Het dorp is de tweede post van Tjiringin naar Anjer, op 10 palen van eerstgenoemde plaats, 16Vs van An- jer, 38 van Serang en 52 van Lebak< Pasebelan, dorp op Java» residentie Sa- marang, regentscbap Kendal, distrikt Kali Woengoe. Pasegan, dorp op Java, residentie Fasoe- roewan, regentscbap Bangil, distrikt Pandahan. Paaegan, dorp op Java, residentie Soera- baja, afdeeling^ Sidho Ardjo, distrikt Djeng- gollo IV. Paaegrant dorp op Java» residentie Ba- Bjoemaoi^ rcgentadiap Poenbolinggo, distrikt Tjahjana. Pasegraiiy dorp op Java, residentie Bs- njoemaas, regentscbap en distrikt Foerbolin^. Paseh, dorp op Java, residentie Banjoe- maas, afdeeling Bandjar Kegan» distrikt Bbl- djar. Paseha, aie: Fas aba. Pasehan, dorp op Java, residentie Ren- bang, afdeeling Toeban, distrikt Pjati Rogo. Pasehan^ dorp op Java, residentie Soen- baja, afdeeling Afodjo Kerto. Pasehan, dorp op Java, residentie Sama- rang, afdeeling Salatiga, distrikt Ambasawa. Pasfthan, dorp op Java, disifikt Djokdjo- karta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Slemut P&sei, yooraaals in de gesehiedanis vaa Samatn beroemd, docb thana zeer onaanzieih lijk rijkje, met gelijknamige hoofdplaats, opde Noordknat van bet eiland Samatra, omatieeb Diamautpunt, onderlioorig aan het rijk Acbin. De hoofdplaats ligt tusschen Telokh Samoi a Koertai, en vormde eertijds met Madja Pshit op Java en Malakka het drietal der grooiste en beroemdste steden van den Archipel, dock heeft thans alien vorigen luister verloien e& drijft alleen nog eenigen handel. Somnis^ schrijvers en kaarten noemen zijk es stsd minder jnist Fasir of Passir, ton niinste vordt de schrijfwijse Pasei aanbevoien door de Ma- leisohe spelling vaa den naam in de Knmek van Patei, uii^egeven door DuL^rBiBB insijn CoUeciion des jprincipalef circmquet MaiaUt (Fa- rijs, 1849). Paseiban, dorp op Java, residentie Soeia- baja, afdeeling Lamongan, distrikt Tengahso. Paseiban, berg op Java, residentie Pre- anger R^entschappen, afdeeling Baiidoiig, op de noordelijke grens van het distrikt Koppo. Paselaran, poststation op Java, resideatie en regentscbap Cheribon, nabij de stad. Paaeli, dorp op Java, residentie Baigoe- maas, regentscbap en distrikt Powokerto. Paaemboengan, dorp op Java, residentie Samarang, regentscbap Kendal, distrikt Trodo. Pasempa, dorp op Celebes' Westkust, rlji Boui, ten Noord-Westen van Boni, dat ge* darende de expeditie in 1859 het verblijf vaa de Koningin van Boni was. Het is destijcs aan onze troepen ter plundering prijs gegeves. Pasenden, dorp op Java, residentie c& distrikt Cheribon. Pasepan, dorp op Java, adsistent-resideuUe en distrikt Banjoewangi. Pases^, dorp op het eiland Madura, in het Noorden der afdeeling Madura, PA. 706 PaMBiety dorp op het eiknd Madura, af- deeling Soemanap, alwaar steenkolenTOorkomen. Pasi^ ne: Pas si. Paai, dorp op het eiland Timor, landscbap Manoebfdt. Pasiada, dorp op Celebes' Westkust, land- scbap Tanette, aan bet Westerstrand. Pasian, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, distrikt ProbolibggOr- Pasiaii) dorp op Java, residentie Bantam, Znider Regentacbap, ten Znid^OostenTanLebaik. Pasian, dorp op het eiland Madura, in het Noorden van do afdeding Soemanap. Pasigeran, sie: Pasegran. Pasilamban, kaap aan de Ooitkitat van Celebes, op l*" 38' Z. Br. Pasiliani riviertje op Java, residentie Bh- tavia, Wester Kwartier, dat even beirestea de Banjawakan in zee valt. Op IVi piial van de monding ligt bet dorp en lijstliiBd van gelij- ken naam. Pasilian, dorp op Sumatra^ residentie Pa^ dangsche Bovenlanden, afdeeling.XX Kota^'S,' aan de noordelijke helling van den berg Sii> boemboen Djanten. Men Tindt- et gedegen koper en syeniet. PaBimbai sie: Pasempa.. Pasimpahaii, eilandje in de rivier van Indr^yoera, op Samatra's Westknst. Pasimpii dorp op Sumatra, > residentie Pa- dangsche Bovenlanden, landsefaap XlIKotifs, aan de rivier Sangit. PaaixL, sie: Pasei. Pasinan, dorp op Java, residentie en re* gentschap Soerabaja, distrikt GocsiodgKendong. Pasinan^ dorp op Java, rendentie Soera-> baja, regentschap Lamongan, distrikt Lengkir. Pasingakai^) hoek aan de Znid-West- zijde van het Batoe-eiland Pini. Pasir^ rijk in Borneo's Zuid* en Ooster- afdeeling, greneende ten Noorden aan Koetei, ten Westen aan Bandjermasin, ten Zuiden asm Tanab Boemboe en ten Oosten aan zee. Het staat onder eenen Sail an en telt eene bevol- king van circa 20,000 zielen, bestaande nit Maleijers, Boeginezen en verscbillende wilde stammen, onder vdke die van Madang de voomaamste is. De grond is veinig bebouwd, daar het land grootendeels met bosschen be- dekt is. De voomaamste voortbrengselen zijn: vccl goud, hout, roiati, vogelnestjes, dmnar, was, kassia, rijst, peper, aloe, mnskaatnoten, benzoin, vele gomsoorten, boomvrnchten, karei, tripanff en viscb. De bnitenlandscbe handel wordt door de Boeginezen gedreven. De nijver- beid staat er op geen hoogen trap; men treft IL evenwel onder de inwoners van Pasir goede goudsmeden aan. Het klimaat is er zeer on* gesond, vooral voor Earopeanen. De knsteu staan in den regeutijd meest onder water, en dan heerschen er vele stormen. Pasir is weleec door de Makassaren van Ce- lebes overwonnen, dooh werd in 1726 door den nitgeiveken Wadjoreschen Prins en beruchten zeerodver Aeojs SxBirKAiro veroverd. In 1786 heeft dit rijk zich aan Nederland onderworpen. De rivier van Pasir is alleen voor kleine vaartnigen bevaarbaar. Beneden de hoofd- plaats verdeelt zij zich in .verscheideoe tak- ken en vormt eene delta. Zij ontlast zich op I'* 44' Z. Br. en 116' W W O. L. in de baM v*tt PaSir, alwuar attkergrolid is. In het Zuiden d^r baait Hggoi een^ klippen. Aan de ktfst' h het 'gehcele land laag en aan de Nbord-Westzijd^ ligt dewijde ingang van Pa- sir Lama. De hoofdpltotS'Pffl^ir ligt aan de rivier van gel^fcen' Btom: en bevat 4,000 bouten hnk^, mBt ongeveer S0,000 inwoners; Er wonen vele Bi)eginezen, die er groot' gezag uitoefeuen. Pasir is eene voorname ba;&delsp)aatfl, die jaot^jks door een 40taL Boeginesehe vsartuigen wotdt bezoobi^ De handel bestaat in diaman- ten^ ^oud, antimoniiun, opium^ gesebut, wa- pensy Jufuid; katoen, totan, was, gommen, vo- gelnestjes, katoenen stoffen en ijzer- en staal- waren« Paair».doi^ op Borneo's Noord-Westkust, rijk Serawak, aan de rivier Loendoe. Baarir, mkndje ten Oosten van het eiland Banka, Zuid^Znid'Oost van Poebe Pandjang, op %"" \V Z. Br. en 106*» 28' 0. L. Paair) eihuid tot de Znid- Wester- eilanden behoorende, onder de Bx)ma-groep, residentie Banda. Paair, kaap aa<n de Noordkost van het eiland Flores, op 120** 50' 0. L. Pasir, kaap aan de Koord-Westzijde van •bet eilnnd Bali. PasiTi dorp op de Zuidknst van het Riouw- eiland Bintang«. Pflflir, op Sumatra's Noordknst, zle: Pasei. Pasir, dorp op Sumatra^ residentie Tapa- noeli, in het Zuiden der afdeeling Angkolah, aan de rivier van Angkolah. Pasir, dorp op Sumatra, residentie Padang, ' distrikt Ajer Adji* Pasir, twee dorpen op Sumatra, residentie Padaugscbe Bovenlanden, afdeeling Bau, en distrikt Pasaman, Pasir, dorp op Java, residentie Samarang, afdeeling Demak, distrikt Wedong. 45 706 PA. FasiTy dorp op Java, residentie Djokdjo- karta, afdeellng Mataram WHan, distrikt 13an- toel Karang, bij den mond der Opak. Pasir, dorp op Java, residentie Pasoeroe- ivaii, afdeeling Makng, distrikt Pakkies, aan' de Tjokro. Pasir, berg op Java, adsiatent-residentie Buitenzorg, distrikt Djasinga. Pasir, dorp en landgoed op Java, residentie Batavia, Wester Kwartier, ^/^ paal bcwesten de Mentjereh, 4^4 bezniden den moud der Pasiliau-rivier. £r ziju op het laud steeukolen en harssoorten gevonden. Pasir, dorp op Java, residentie Gheribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Djati Wangi, op de oostelijke grens. Pasir beteeketU zand, t* in de Soeuda^Uoizlen ook ioel heuvel; daarmede zamenffesielde uamen, welke hier niet voorkofHcn, Relieve men op het tcoord van ondersckeiding ie toeke** Pasir (Gosong-), rif ten Westen van Su- matra, ondcr de Banjak-eilanden, groot 74o Sumatra-paal. Pasir (Karango), zie: Neptunus- droogte. Pasir (Telag^), meer op Java, in de re- sidentie Soerakarta, op de grens van Madioen, op den 5,000 Kijnlandsche voeten hoogen za- del Kedliil, die den berg Lawoe met het zui- delijke voorgebcrgte verbindt. Het vertoont zich tusschen zacbte grazige belli ugen. Pasir Agong, dorp op Java, residentie E^mbang, afdeeling Blora, in het Oosten van het distrikt Panolan. Pasir Ajam, dorp op Java, residentie Preanger Eegentschappen, afdeeling Tjiaudjor, niet ver van de boofdplaats Tjiandjor, met eene paardenstoeterij. Pasir Ajoe, dorp op Java, residentie Gheribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Madja. Pasir Aki Aki, heuvel op Java, resi- dentie Gheribon, afdeeling Koeniugan, op vel- ken oude steenen beelden gelc^en zijn. Pasir Alang, hoogste verbindingsrug tus- schen twee vulkanen op Java, namelijk den Ged^ en den Mandalawangi, in de adsistent- residentie Buitenzorg, hoog 8,143 Bijnlandsche voeten. .Pasir Aman, dorp op Java, residentie Banjoemaas, regeutschap Poerwokerto, distrikt Adjibarang. Pasiran, berg met pasanggrahan op Java, residentie Pekalongan, regentschap Bataug. Hij verheft zich 2,447 Rijnlandsche voeten bovcn de oppervlakte der zee. Pasiran, dorp op Java, resideatie en r^ gentschap Bezoeki, distrikt Binor. Pasiran, dorp op Java, residentie Piobo- linggo, afdeeling Lamadjang. Pasir Anam, dorp op Java, residentie ec regentschap Gheribon, nabf} de stad. Pasir Andjangan, dorp op Sumatra, in de Batta-landen, distrikt Boeroemon^ aan de rivier Paneih. Pasir Ando, dorp op Java, adsiatent-rei- dentie Buitenzorg, distrikt Tjibaroesa, aan de Lamatang-rivier. Pasir Augien, heuvel en dorp op Jan, adsistent- residentie Buitenzorg, distrikt Tjiba- roesa, op 27 palen van BuiteiSzorg, aan de Tjiketiug. Pasir Antgol, dorp op Java, residentie Ba- tavia, in het Zuiden van het Weetei Kwar- tier, aan de Mentjereh. Pasirapan, dorp op Java, residentie Soe^ rabaja, afdeeling Modjo Kerto. Pasir Awi, dorp op Java, residentie Bui- tam, Noorder Regentschap, distrikt Serang. Op circa 100 roeden van deze plaats woidt amjiok (eetbare aarde) aaugetroffea. Pasir Awi, dorp op Java, residentie Bu- iam, Zuider Regentsebap, in liet Oosten tu het distrikt Parangkoe^jang. Pasir Awi, dorp op Java, residentie Ba- tavia, Wester Kwartier, aan de greos van Bui- tenzorg, 37} paal bewesten de TjidanL Pasir Awi, berg op Java, adsistent-rtsi- dentie Buitenzoi^, in het Westen van bet dis- trikt Tjibaroesa. Pasir Awi, berg op Java, residenlae Pre- anger Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, dis- trikt Djampang Tengah, in het Zuid-WesitCD. Pasir Badak, heuvel op Java, adsiMcit- rcsidentie Buitenzorg, hoog 4^499 Rijnlandscfce voeten boven de oppervlakte der zee. Pasir Bandelem, bci^ op Java, resideatif Preanger Regentschappen, afdeeling Tjiaudjor, op de grcnzen der distrikten Djampang Koelon en Djampang Tengah. Pasir Baroemi, dorp op Sumatra, resi- dentie Padangsche Bovenlanden, landachapFa- saman. Pasir Batang, dorp op Java, resideatk Tagal, distrikt Brebes. Pasir Bebek, dorp op Java^ residentie Bantam, in het Mooid-Oosten van de alde^ ling Lebak. Pasir Belak, dorp op Sumatra, residcLtie Tapanoeli, afdeeling ^ngkel, aan de Simp^ Kiri. Pasir Benteng, b^gkam op Java, ad&is- PA. 707 tent-residentie Kravang, op het land Tagal Waroe, dat hij ran het Oosteu naar het Wes- ten dooTsnijdt, van 500 tot 800 voeten hoogte. Aan den noordelijken yoet der helling is eene heeio j odium -houdende bron gelegen. Fasir Betoe, dorp op Java, adsistent-resi- dentie Bnitenzorg, in het Oosten van het dis- trikt Parong. Pasir Boerong, zandbank bq Borneo's Westknst, aan den ingang der bogt Palo of Likoe. Zij is V4 Duitsche mijl groot. Er hon- den zich yele schildpadden op, wier djeren zoo- A?el door de zeeroovers als door de Chinezen in menigte worden opgegraven. Pasir Boerongy dorp op Java, adsistent- rcsidentie Buitenzorg, distrikt Malang. Pasir Bogor, bergrib van den Sedaiatoe op Java, residentie Preanger Regentsohappcn. Hij is 3,165 Eijnlandsche voeten hoog boven de oppervlakte der zee. Pasir Dagang, dorp op Java, residentie en regentschap Cheribon, distrikt Loewar Kota. Pasir Datar, dorp op Java, residentie Pre- anger Regent scbappen, regentschap Tjiaudjor, distrikt Tjimahi, op de zuid-westelijke heliiug van den 6ed6. Het ligt 8,000 Eijnlandsche voeten boven de oppervlakte der zee. Pasir Djati Kontal, dorp op Java, resi- dentie Bagelen, afdeeling Ambal, distrikt Wo- norotto. Pasiredaiiy distrikt op Java, residentie Preanger Regentscbappen, jegentschap Soeka- poera. Het bevat ruim 6,000 inwoners. Pasir Ek^ek, dorp op Java, residentie eu regentschap Cheribon, distrikt Beber, gelegen, vclgens DE Lahgx, ter hoogte van 1,467 Bijn- landsche voeten boven de oppervlakte der zee Pasir Gadong, twee dorpen op Java, re- sidentie Batafvia, in het midden van het Wes- ter Kwartier. Een daarvan ligt 1 paal bewes- ien den 191 paal en het andere op 2^/, paal meer westelijk of 2 palen benoorden den 26ii paal op den weg naar Bantam. Pasir Gendong, dorp op Java, adsistent- residentie Buitenzorg, in het Westen van het distrikt Parong. Pasir Qenting, dorp op Sumatra's West- knst, adsistent-resideniie ladrapoera. Het le- vert rijst en zout op. Pasir Goela, bergtop op Java, residentie Cheribon, afdeeling Koeningan, bij de Tjisau- garong. Pasir Gosling, dorp op Java, residentie Cheribon, partikulicr land en distrikt Kendang Hawor, op de zuidelijke grens. Pasir Godng of -Goeng, berg op Java residentie Preanger Begentschappen, regent- schap Tjiandjor, distrikt Djampang Wetan. Hij verheft zich 2,297 Eijnlandsche voeten bo- ven de zee. Pasir Halang, zie: Pasir ALang. Pasir Hingkik, dorp op Java, residentie Preanger Eegentschappen, op den weg. van Soemadang naar Soekapoera, 1,567 Eijnland- sche voeten hoog boven de oppervlakte der zee gelegen. Pasir Ipis, berg op Java, adsisteut-resi- dentie Buitenzorg, op de Zuidzijde van het distrikt Tjibaroesa. Pasir Kalong, dorp op Java, adsistent- residentie en distrikt Buitenzorg, aan de l^i- liwoeng. Pasir Kandang,- dorp op Java, residentie Cheribon, afdeeling Koeningan, distrikt Tjiawi Gebang. Pasir Earet, dorp op Java, adsistent- residentie Buitenzorg, in het Zuiden van het distrikt Tjibinong. Pasir Kiamis, berg op Java, residentie Preanger Eegentschappen, afdeeling Bandong, distrikt Tjikemboelan, op welks helling twee warme minerale bronncn ontspringen, in de nabijheid van den pasanggrafaan te Goenong Pasir Kiamis. De eene bron li^ aan den linker-oever der Tjibodas. Het afloopend mi- neraal water vloeit in eene, door den Heer TnLivvBAXJ daartoe aangelegde badplaats, van welke de inlanders veel gebruik roaken., De tweede bron ligt in de onmiddellijke nabijheid der eerstgenoemde aan den regter-ocver der rivier. Ddsie bronnen zijn scheikundig onder- zocht door deu Heer P. J. Maibb, die haar, in gezelschap van den Heer P. Bleekea, den 24^ Mei 1854 bezocht, en in het Naimtrk, Tijdsehrifi voor Nederl, Indie, Dl. XIV (1867), bl. 87 en vlg., zijn onderzoek mededeelt. De pasanggrahan is 8,970 Eijnlandsche voeten bo- ven de oppervlakte der zee gelegen. Te dezer plaatse is in 1852 een etablissement voor de bereiding van koffij op de West-Indische wijze gebouvd. Het behoort aan den Heer B. M. F. Philippbatj. Pasir Koelon, plaats op Java, residentie Cheribon, volgens de Lange, 906 Eijnlandsche voeten boven de oppervlakte der zee. Pasir Koening, dorp in Borneo's Wester- afdceling, landschap Kandawangan, in het ge- bied der Persagoean-rivier. Voor vele jaren vestigden zich hier een 20tal Chinezen, die cr gcdurende een jaar naar tinerts groeven, doch niet genoeg voordeel verkregen en daarom deze plaats weder verlieten. 45* 708 PA. Pasir Eoeniji, zoute bron op Java, re- sidentie PreaDger Regentschappen, afdeeling Bandong^ distrikt Oedjong Bron Wkan, te Oedjong Bron. Pasir Kosambiy bergtop op Java, resi- dentie Cheribon, afdeeling Koeningan, bij de Tjisangarong. Pasir Kota Lalang, dorp op Sumatra, rcsidentie Padang, distrikt Indropoera. Pasir Ladja, dorp op Java, adsistent-resi- dcntie Krawang, distrikt Batoe Sirap, in bet Zuid-Oosten. Pasir Lama, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, rijk Pasir, die zich in de baai van Pasir ontlast. Pasir Lawee, dorp op Sumatra, residentie Padang, landschap VII Kota's. Pasir Iiembd, dorp op Java, residentie Preanger Regentschappeu, afdeeling Tjiandjor, 9 palen van Tjiandjor. Pasir Iioreng, heuvel op Java, residen- tie Banjoemaas, regentschap Tjilatjap, distrikt Daja Loehoer, op de grens der Preanger Regentschappen, hoog, volgens de Lange, 376 Rijnlandscbe voeten boven de oppervlakte der zee. Pasir Iiimoes, dorp op Java, adsistent- resideiitie BuiteDzorg, in bet Noord-Westen van bet distrikt Djasinga. Pasir Linggamanik, zoute bron op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Tjisoidjor, distrikt Palaboean. Pasir Loendo, dorp op Borneo's Noord- Westkust, rijk Serawak. Pasir Madang, dorp op Java, adsistent- residentie Bnitenzorg, distrikt Djasinga. Pasir Malang, dorp op Java, residentie Bagelen, afdeeling Ambal, distrikt Wonorotto. Pasir Mandogei, dorp op Sumatra's Oost- kust, rijkje Asahan, met SO knizen, die eene straat vormen, goed versterkt door seberp ge- pnute bamboe. Pasir Moending, dorp op Java, op de grensscheiding der residcntieu Bantam en Bni- tenzorg, ter boogie van 431 Rijnlandsche voe- ten boven de oppervlakte der zee. Pasir Moentjjang, dorp op Java, resi- dentie Cberibon, afdeeling Madja Lengka, dis- trikt Madja. Pasir Nangka, dorp op Java, adsistent- residentie Buitenzorg, distrikt Djasinga, land Tjikoppo, met eene zoutwaterbron ten Oosten. Pasir Nangka, dorp op Java, residentie Batavia, Wester Kwartier, SVj paal bewesten den 30^ paal op den weg naar Bantam, 1 paal bewesten de Mentjereb. Pasir NephoB, dorp op Sumatra, in de Batta-landen, aan de Simpaog KirL Pasir Panabang, dorp op Java, resi- dentie Bantam, Znider Regentaobap, distrikt Tjilangkahan. Pasir Pandjang, distrikt op Java, res- dentie Preanger R^entscbappen^ afdeding Soe- kapoera, met de volgende onderdistrikten: Sia- dang Kaseb, Tjinansi, Temboen Goenong e&Tji- neam. Het hoofddorp is Manondjaja. Pasir Pandjang, rivier op de Westkist van bet Riouw-eiland Groot Karimon, die oefa in de gelijknamige baai ontlast. In hare bed- ding wordt veel tioerts aangetroffm. Het doip Pasir Pandjang biedt eene goede ankerphaU aan in bet Znideu der baai, op eene diepte vaa 4 tot 10 vademen. Pasir Pandjang, beiig op Sumatra, resi- dentie Padangscbe Bovenlanden, afdeeling Ts- nab Datar, bestaande utt eene soort van zaad- steen. Pasir Peti, dorp op Java, residentie Qie- ribon, afdeeling Galoe, distrikt Rantja. Pasir Pinang, dorp op Sumatra, resi- dentie Padangscbe Bovenlanden, UHyKap Mapat Toengoel. Pasir Pleredf dorp op Java, residentie cq r^entscbap Cberibon, distrikt Loewar Kota. Pasir Poetih, kaap aan de Westknst vaa Celebes, op 1" 20' N. Br. en 124" 36' 0. L, Pasir Poetih, klip aan de Oostkusi van Saleijer op 6^ 15' Z. Br. Pasir Poetih, hoek aan Sumatra's Oost- kust, op 3° W N. Br., die de punt der Bodoe Tjina-rivier vormt en zoo genoemd voidt naar de bijzondere witbeid vao bet zand, Taamit bij bestaat. Van deze kaap strekt dch eow smalle bank uit, met iVs vademen water. Eene geBjk- namige rivier valt nabij de Pasir Poetih in de straat van Malakka. Pasir Poetih, rivier <^ Snmatn, op de Oostzijde van bet koningrijk Aohin. Pasir Poetih, dorp op Sumatra's Oort- knst, rijkje Asaban. Pasir Poetih, ladanff op Sumatra, in de Batta-landeii, landschap Simpang Sodambi, aan den linker-oever der groote rivier. Pasir Poetih, kaap aan Java's Noordkust, residentie Bezoeki, op 113^ 54' 0. L. Pasir Poetih, rivier op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeelmg Bandoof, distrikt Tjilokotot. Pasir Poetih, zie: Boengatan. Pasir Pogor, onderdistrikt op Java, res:* dentie Preanger Regentschappen, afdeding Bus- dong, distrikt Tjih^. PA. 709 Fasir Fontei, dorp op Java, residentie Preangcr Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, distrikt Djampang W^tan. Pasir Sabrang, dorp op Java, residentie Djokdjokarta, afdeeling Mataram Koelon, dis- trikt Galoor, aan het strand. Pasir Salak, dorp op Java, residentie Ban- tam, Wester R^ea^schap, 2b^U I»^ ^»» '^J^" ringin en 5P/4 paal van Anjer. Pasir Sampora, dorp op Java, residentie Bantam, Znider Regentschap, distrikt Tjilang- kahan, op den berg Boeloet, IVs uur gaans noord-oostwaarts van Sawarna, 977 Rijnland- sche voeten boven de oppervlakte der zee. Pasir Singi, dorp op Sumatra^ residentie Tapanoeli, afdeeling Natal. Pasir Talang, hoofdplaats van het distrikt Soengei Pago, op Sumatra, residentie Padang- ache Bovenknden, alwaar vroeger eene bezet- ting lag, die thans verlegd ia naar Tandjong Medan, eenige palen verder. Pasir Tainan, dorp op Sumatra^ residentie Padang, distrikt Loeboe Alang. Pasir Tamban, plaats op het aan Java's Zuidkust gelegen eiland Sempoe. Pasir Tamiang, dorp op Java, residentie Chcribon, afdeeling Galoe, distrikt Pendjaloe. Pasir Tandjakan, steile berg op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Bandong, nabij Tjisondari. Op dezen berg houden zich patrijzen en gekuifde raeerkatten in het kreupelUout op. Pasir Tingkolo, dorp op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, distrikt Tjidamar. Pasir Tipis, berg op Java, residentie Che- ribon, afdeeling Koeningan. Pasir l^ab^y berg op Java, residentie Pre- anger Regentschappen, afdeeling Bandong, dis- trikt Radjamandala. Pasir Qikansoengka, Chinesche waron^ op Java, residentie Bantam, Zuider Regent- schap, ter hoogte van 1,213 Rijnlandsche voe- ten boven de oppervlakte der zee. Pasir Tjilangkap, dorp op Java, resi- dentie Preanger Regentschappen, op 1,985 Rijn- landsche voeten boven de oppervlakte der zee. Pasir Tjina, rivier in Borneo's Westeraf- deeling, rijk Matan, aan wier ocvers ongeveer 60 Dajaks woneu. Pasir Tjiomal, dorp op Java, adsistcnt- residentie Buiten^rg,- in het Zuiden van het distrikt Djasiuga. Pasir Tjoeroek, dorp op Java, residentie Cheribon, afdeeling Madja Leugka. Pasir Tompong, zoute bron op Java, re- sidentie Preanger Regentschappen, afdeeling Bandong, distrikt Tjikemboelan. Pasir Waga, dorp op Java, residentie en regentschap Cheribon, distrikt Sindang Laut. Pasir Woeni, dorp op Java, residentie Cheribon, afdeeling Galoe, distrikt Rantja. Pasisim, plaats op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minahassa, afdeeling Tondano, met eene laauwe zwavelaehtige bron, waarvan het water gedronken en tot baden aangewend wordt. Pasistr, dorp op Java, residentie Probo- linggo, afdeeling Kraksan, distrikt Paiton. Pasisir, rivier op Java, residentie en re^ gentschap Cheribon, die op de westelijke grens van het distrikt Mandi Raatja in zee valt. Pasisir, dorp op Java, residentie Cheribon, distrikt Indnunajoe, aan het strand. Pasisir, dorp op Sumatra, in de Lampongs, distrikt Telokh Betong, met 34 huizen en 194 zielen, verdeeld in 4 soekoe's en behoorende tot de stammen of kaboewai's Roendjong Boe- lau en Rawan (1855). Pasiso, dorp op Celebes' Westkust, in het Zuid-Oosten van het rijk Wadjo. Paskora, eiland in den Molukschen Archi- pel, dat tot de Soela-eilanden behoort en onder Soela Mangoeli staat. Paslaten, dorp op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minahassa, afdeeling Amoerang, distrikt Kawangkoang, bewoond door een 160tal zielen. Paslaten, twee dorpen van dezen uaam viudt men in de afdeeliug Kema van de Mi- nahassa van Manado, op Celebes, een in het distrikt Tonsea, met een 330tal zielen, en een in het distrikt Likoepang, bewoond door ruim 100 inwoners. Paslaten, drie dorpen op Celebes, resi- dentie Manadoi in de Minahassa, afdeeling Tondano, namelijk: een in het distrikt Kakas, met 523 zielen, alien Christenen; een in het distrikt Remboken, met ruim 480 zielen; en een in het distrikt Tomohon, met 568 inwo- ners. Nabij het dorp, dat in Remboken ligt, is, ter plaatse Geselwanko, eene laauwe zwa- velaehtige bron, wier water gedronken en tot baden aaagewend wordt. Pasnan, poststation op Java, residentie Bezbeki, op den weg van Dj ember naar Bon- dowosso. Pasoegian, dorp op Sumatra, in de Lam- pongsche distrikten, afdeeling Boemi Agong. £r wordt goud gegraven. Pasoemah, benaming van eenige land- schappen op Sumatra, residentie Palembang, 710 PA. ondersclieiden in: Pasoemah A^er Kroh, Pa- soemah Lebar, Pasoemah Oeloe Ajer Kroh, Pasoemah Oeloe Lintah en Pasoemah Odoe Manna. Deze landschappen zijn in eene uit- gestrekte en vruchtbare vlakte gelegen. De bodem bestaat uit eene zwarte lijmaarde en is voor alle tropische produkten geschikt, daar er in deze streek verschillende temperatnur heerscht. De voortbrengselen bepalen zich echter bij: rijst, goede tabak, kalavne, poe- las, gambir, bindgaren en indigo voor binnen- landsch gebruik. De klapperboom komt er slecht voor, hoewel in Pasoemah Lebar beter dan in Pasoemah Oeloe Mauna. Klapperolie wordt er niet bereid; in stede daarvan wordt er damar gebrand, die in de bewesten laatst- genoemde afdeeling gelegene wildernissen voor- komt. De pinangboom tiert er goed en is dan ook in groote hoeveelheid aanwezig. Behalve de pUang zijn vruchten er zeldzaam. De bevolking van Pasoemah Lebar wordt geschat op 24,500 ziclen, verdeeld in 119 dor- pen en 3,477 huizen, terwijl die van Pasoemah Oeloe Manna ongeveer 5,000 zielen sterk is, wonende in 706 huizen, verdeeld in 24 dorpen. Het cijfer der bevolking van de audere land- schappen is onbekend. Het volk maakt fraiiije fo^»-matten, die het, benevens de produkten des lands, tegen zout en andere behoeften a an Palerabangsche kooplieden inruilt. De dorpen der Pasoemah's zijn met aarden wallen omge- ven. De pleinen zijn in goede orde en de vcrgaderzalen wel getimmerd, terwijl het dak door met beeldhouwwerk versierde stutten ge- schraagd wordt. De huizen zijn op palen ge- bouwd, doch kleiner dan die der Lampongers, daar een gezin zelden nit meer dan man, vrouw en eenige kindeien bestaat. Het volk bezit overleveringen, volgens welke zg van de Ja- vanen zouden afstammen; ook zijn sommige namen hunner dorpen van het Javaansch af- geleid. Hnnne taal fs een mengelmoes van Maleisch, Javaansch en andere vreemde talen. Hunne letters zijn gelijk aan die der Redjan- gers en word en met de punt van een mes op eene gespletene bamboe ingesneden. Met uit- zondering van den stam Anak Semindo, die Mohammedaansch is, bestaat het grootste ge- deelte der bevolking uit Heidenen, die ruw en wild van aard zijn. De grooten hebben even> wel goede manieren eu weten zich zeer goed te kleeden. De Pasoemah's zijn ten opzigte van vreem- delingen uiterst gastvrij, voorts openhartig, edelmoedig, gevoclig, matig, kuisch en stout- moedig. Van hanengevechten zij^ zi} groote liefhebbers en de bcwoners van Pasoemah Oeloe Manna zijn ook zeer geneigd tot het dobbelspel. Opium wordt als vergif bescbouwd, zoodat rij cr nimmer gebmik van nokea. Hunne ondeugden zijn: licgen en bedriegen, oneerlijkheid en oorlogzuchtigheid. De Pasoemah's zijn in stammen verdefH, waarvan de voomaamstc zijn: Anak Paiid}i. lang, Soembei Besar, Soembei Oeloe, LoenK Mangkoeanoem en Tandjong E«|a. De litak Pandjalang-stam is de ondste en tevens de minst talrijke, doch wegens zijne oudheid oa- af hankelijk. leder dorp heeft een eigcn HooIS, dat den titel van Fangeran of Demak votti De zaken van minder belang sijn aan hem m^ derworpen, terwijl iedere stam voor zaken rai gewigt zijn Panrah hceft, die ab scheidsaao bij geschillcu optreedt en ook, voor too vent zijn eigen stam betreft, onafhankeJijk is. De wetten op het huwelijk zijn gelijk aan die tsb Palembang, waarbij Djoecljoer en AvAal Ani in gebruik zijn. Pasoemah Ajer Kroh, landachap op Su- matra, residentie Palembang, bniten heteigen- lijk Gouveruements gcbied. Pasoemah Iiebar, landschap op Samatra, residentie Palembang, grenzende tai Wratea aan Benkoelen, ten Zuiden aan Odoe Manna, ten Zuid-Oosten aan Semindo Darat, ten Oosleii aan Moelak Oeloe en ten Noorden aan Kikim. Pasoemah Oeloe Ajer Kroh, landfebap op Sumatra, residentie Palembang. Het gre:ist ten Weston en Zuid-Westen aan Benkoelet, ten Zuid-Oosten aan Pasoemah Oeloe Linttb, ten Oosten en Noorden aan Ampat Lavang. Pasoemah Oeloe Lintah, landschap op Sumatra, residentie Palembang. Het grensT ten Noorden aan Ampat Lawang, ten Oo&*ea aan Pasoemah Lebar, ten Zuiden en Wcstea aan Benkoelen en ten Noord-Westen aan Pa- soemah Oeloe Ajfer Kroh. Pasoempahan, eilaudje aan Sninaira's Westkust, in de Setans-baai. Aan de Oost- zijde is het vlak en met kokospaJmen b^ groeid, terwijl het aan de Westzijde hoog cl bcrgachtrg is. Pasoenel, plaats op Celebes, residcfitic Ma- nado, in de Minahassa, afdeeling Tondaoo, dfs* trikt Kakas, met eene laauwe zwavebehtige bron, die aangewend wordt tot genczing^ van wondcn en hnidziekten en om te drinkeo. Pasoengan, dorp op Java, residentie Soe- rabaja, afdeeling Sidho Ardjo, distrikt Djcsr- goUo II. Pasoengingan, dorp op Java, resnientie Japara, afdeeling Patr, dtatriki Angiafata.- PA. 711 Pasoenglakaran, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, laudstreek Koesan, aan de rivier Batoe Litjin. Fasoengsoengan, dorp op hot eilaud Ma- dura, afdeeling Soemanap. Pasoeroengan, dorp op Java, residentic, regentscbap eu distrikt Tagal. Paaoeroewan, residentie op Java^ palende ten Noorden aan de straat van Madura, ten Oosten aan de residentie Frobolinggo, ten Zui- den aan de indische zee en ten Westen aan de refiidentien Soerabaja en Kediri. De scbiijfwijze van den uaam van dit land- scbap is zeer onzeker en wankelend. In de officiele stukken van bet Gouvernemeut staat Pasoeroewan of Pesoeroewan. Men heeft dezen naam' willen afleiden van Pe- soerob-an, gemagtigde, zaakgelastigde, of Pa- sar-oewang, geldmarkt, alsmede van Pasar- oewong, menschenmarkt, en.Pa^ar-oebong, dub- beltjesmarkt. De ware ultspraak moet ecbter Pasoeroebban ziju, hetwelk betel- tuin be- teekent, Deze residentie is in drie regentscbappen yerdeeld: Pasoeroewan, Baugil en Malang, die te zamen eene oppervlakte van 111 vierkante geograpbiscbe mijlen of 2,683 vierkante palen beslaan. Bangil is de kleinste afdeeling en ligt in bet Noord- Westen, Pasoeroewan in bet Noord-Oosten en Malang, dat grooter is dan dc beide anderen, is gelegen in bet Zuiden. In deze residentie liggen de vier partikuliere landen: Kedawoong, Rust en Lust, Alkmaar en Genitri. De bergen van Pasoeroewan zijn: in bet oostelijk gedeelte, op de grens van Probolinggo, bet Teugger-gebergte, de Bromo eu de Smeroe; en in bet westelijk gedeelte, de Penangoeugan en de Ardjoeno, op de grenzen van Soerabaja, aismcdo de Kloet en bet Kawi-gebergte, op de grens Tan Kediri. De Bromo, die zicb, volgens JuNGHUHK, 7,326 liijnlandscbe voeten boven de oppervlakte der zee verbeft, en omgeven is door de toppen van bet Teogger-gebergte, is een steeds werkende -vulkaan, met eenen krater van 300 scbreden in omtrek, in welks nabijbeid alle keerkringsplantengroei verdwijut en de koude zeer streng is. Yerscbeidene rivieren, zoo als: de Melaten, Djati, Gembong of rivier van Pasoeroewan, Bendo, Paras, Sentoeran, Soember, Bangil, Tret.es en Kali Anjer ontspringcu op de ge- noemde bergen, en zijn, ofschoon niet verdcr dan twee palen landwaarts in bevaarbaar en alzoo voor deu handel van weinig dienst, daarentegen voor den landbouw van groot nut. Voorls.zijn er in bet belang der rijstkultuur op verscbiUende plaatsen waterleidiugen gegra- ven. AJs belangrijk meer dieut bier ook ge- noemd te worden de Ranoe Kliadongan of bet meer van Grati, waarin zicb vole krokodillen opbouden, die door de bevolking voor beilig worden gebouden. Het Zuiderstrand is onbe- woond, steil, boog en woest. Langs de kusten liggen vele klippen en rotsblokken, waarvan enkele tot verblijf strekken voor die vogelen, die de eetbare nestjes bouweu, en in bunne afgelegene wijkplaats ongestoord kunnen voort- leven, daar bet gevaar der inzameling bunner nestjes bet uitbalen belet. De paarden van Pasoeroewan, vooral die in bet Malangscbe worden gefokt, zijn van een goed ras. Bij de bebandeling van de belaugen der bevolking zal bet blijken boe aanzienlijk bun getal is, gelijk bier in bet algemeen de veestapel in goeden staat verkeert. Verder beeft men er de gewone buisdieiren en in de bosscben bouden zicb vele wilde zwij- neu en eekborens op. De visscberij is er van veel belang en wordt met verscbiUende vaar- tuigen gedreven. De bandel is bloeijend, daar de middelen van gemeeuscbap veelvuldig en in goeden staat zijn en de opeubare veiligbeid weinig te wenscben overlaat. De binnenlandscbe bandel wordt voornamelijk door Cbinezen, Maleijers en Ara- bieren gedxeven. De voornaamste artikelen van bandel zijn: rijst, indigo, koffij, katoeu, tamarinde, Turkscbe tar we, kapok, obCs, hatjang, roian, tabak, peper, atap, kurkema, kokos-, katjanff' en djarak-6^% kalk, zwavcl (van den berg Ardjoeno), stroolappen, kasocinba en ka- teila. De welvaart is onder de bevolking toe- genomen sedert de afscbaffing der bazarpacbt. Jaarlijks worden er bonderd duizenden gezouten eendeneijeren uit bet dorp Dawi, gelegen in bet distrikt Grati, over zee verzouden, bebalve de groote hoeveelheden, welke over land wor- deu* uitgevoerd. De uitvoer naar Amboiua, Biouw, Liugga, Bali, Pontianak en Saleijer bestaat uit koifij, gezouten eijeren, aardappelen, nijen, katjang, rijst, olie en dakpaunen, waar- t^en van Riouw gamhir en van Bali boomwol eu kmoendta wordt aangevoerd. Men vindt in de residentie Pasoeroewan vele steen-, paunen- en vloersteenbakkerijen ; ook worden er bij de boofdplaats potten ver- vaardigd, die fraai en gezocbt zijn. Te Ka- poeran beeft men eene kalkbranderij. Indigo- fabrieken in het groot zijn er niet ; alleen wordt door den inlander indigo voor dagelijkscb ge- bruik aangemaakt. Er worden bier vele grove 712 PA. katoenen goederen geweven ea allerloi soort Tan touw bereid. In de dorpen Melaten, Wan- kel eu Ngantang vervaardigt men stroosakken. Het maken van vischnetten en anker ton wen in het Maleisohe kamp der hoofdplaats is raede niet onbeduidend. Yoorts zijn er in Pasoeroe- van goud- en zilversmeden, koperalagers, leer- looijera, sohoen- en kleermakera, meUelaara, timmerlieden en ijzersmeden. In de benedenlanden vonen aan de kusten ▼ele Cliiuezen, Arabieren, Makassaren en eenige Bengalezen, terwijl de iolandsehe boTolking, waarvan een groot gedeelte bestaat uit Madu- rezen of van Madureschen ooraprong ia,overal verspreid is. De mindere Javanen, voornamelijk in de binneulanden^ zijn Mohammedanen, doch enkel in naam. Zij offearen nog aan Hindoe- beelden, heilige plaataen en boomen. Een van de massa der bevolking afgescheiden stain woont op het Tengger-gebergte, naar huDne woon- plaats Tenggerezen geheeten en even 4,000 zielen sterk. Hunne taal is eenigzins verschil- lend van de Javaansche en hunne godsdienst is de oude leer van Brama^ Wiskoe en SiWA. Onder dit volk hoort men nimmer van moord of dieCsial. Gastvrijheid en eenvoudig- heid schijnen onder hen haren zetel gekozen te hebben. In de vroeste streken van het Zuiden zwerft een zeker ras van nomaden, die in gewone biezen matten gekleed zijn en de voortbreng- selen nit de bijkans ondoordringbare wouden verzamelen. Het bestuur van Pasoeroevan berust, voor zoo ver de geheele residentie betreft, bij eenen Kesident, voor Malang bij eenen Adsistent- Resident en Regent, terwijl de twee regent- schappen Pasoeroewan en Bangil ieder een Regent hebben. Te Pasoeroewan en Malang zijn regtbanken van omgang en landraden ge- vestigd. In iedere afdeeling vindt men een Kapitein voor de Chinezen en een Hoofd voor de Madiirezen en Makassaren en voort» de Hoofden der verschillende distrikten. De ge- neesknndige dienst wordt er nitgeoefend door twee civiele Geneesheeren en eenen Officier van Gezondheid. £r zijn drie Goavernements scholen^ welke in zeer goeden staat verkee- ren. Voor lief bebbers van ondheden biedt het dal van Malang een rijken schat aan, door zijne overblQfselen uit het rijk van Singosarl, die op verscheidene plaatsen grocpswijze verspreid liggen, zoo als te Singosari, 6 palen benoorden Malang, te Djago, op 30 palen Oost, te Kidal, op 5 palen Noord-Oost, te Polaman, 9 palen Noord, en te Ngantang, 30 palen Nooid-WeGt van Malang. Hierover zie men de afisonderiqke artikelen. Pasoeroewan is ^n om de vrucbtbaarheid en geschiktheid voor allerlei koltures van den grond, ^n om de in vergelijking met aadere gedeelten der Javaansche bevolking meerdere werkzaamhdd en nijverheid barer bevolkisg, eene der belangrijkste residentien van Jara. Nergens heeft de teelt van rijst, koffij en snlker zulke over het algemeen gunst!ge resnliaUa opgeieverd als hier, en eene behandeUng vu de ons door de regering in hare verslagen mede- gedeelde statistieke opgaven zal doa niet on- belangrijk zijn. De totale bevolking van de residentie Pa- soeroewan telde: in 1854 M 1865 , 1856 M 1857 , 1858 , 1859 M I860 393,584 412,569 424,095 435,419 445,171 453,562 464,488 onder dat totaal waren in 1854 , 1855 M 1856 , 1857 M 1858 , 1859 M I860 822 EuropeaoeD 783 824 859 819 865 906 voorts : in 1854 2,846 .... 2,898 .... 2,901 ..... 2,905 .... 2,945 .... 2,980 .... 3,064 Chinezen M 1855 , 1856 # 1857 , 1858 , 1859 ^ 1860 terwijl het cijfer der Arabieren en vreoBde Oosterlingen bedroeg: in 1854 1,212 zielen r 1§55 1,206 ^ r 1856 1,268 ff , 1857 1,291 r M 1858 1,305 , 0 1859 1,333 r M 1860 1,400 , PA. 718 en mitsdiea het cijfer der inlandsche bevol- kmg>): in 1864 388,704 sielen r 1855 407,682 m , 1856 419,108 , r 1857 430,361 t jr 1868 440,102 * , 1S59 448,384 , , 1860 459,058 , ■ ■ ■ ■■■■ ■ ••^~T-—n a, Het blijkt daaruit, dat in h^t getal Euro- peanen af- en toeneming ia geveest, zoodat er eigenlijk geene sprake kan zijn van vermeer- dering of verminderiDg ; h, dat liet getal Chinezen gestadig is toe- genomen, zoodat het in 1860 218 zielen of bijua 7V3V0 ™^' bedroeg dan in 1854; e, dat dat der Arabieren en andere yreemde Oosterlingen mede gestadig is vooruitgegaan, zoodat men in 1860 van deze kategorie 188 zielen of nagenoeg 15Vs Vo °^^^ ^^ ^^° ^ 1854; eindelijk d, dat de inlandsche bevolking in hetzelfde tijdvak is yermeerderd met 70,354 zielen of ruim 18 '/, op het cijfer van 1854, hetgeen zou wijzen op eene jaarlijkscbe toeneming met 3 Vo. Wanneer men evenwel bedenkt, dat de grootste toeneming heeft plaats gehad in de 3 eerste jaren (1855 — 1857) eu dit in verband brengt met de in die jaren genomen maatregelen, om het eiland Madura onder een meer geregeld en legtstreeks werkend Europeesch bestaur te brengen, waardoor vele Madurezen, die tijdelijk of Toor goed zich iu Fasoeroewan gevestigd hadden, genoopt zijn geworden, om zich weder <) W\j hebben onder de inlandsche bevolking begrepen het getal slaven, waarvan het cijfer wordt opgegeven : in 1854 227 . 1866 — , 1856 158 . 1857 ..... 148 . 1858 131 . 1859 — De omstandigheid toch, dat in de jareo 1856 en 1959 het getal alaven niet wordt opgcgeven, leidt tot de Teronderstelliog, dat zij na ecnt met de in- landache bevolking, dan wcder afzonderlijk zijn opgenomen geworden. In 18C0 had de slavemjj op Java geheel opgehouden. naar hnnnen geboortegrond te begeven, dan schijnt het or roor gehouden te moeten wor- den, dat eene toeneming met 3 7o 's j&ars als te hoog is te beschouwen, om daarop voor de toekomst eenige berekening te knnnen maken^ en dat de vermeerdering der drie laatste jaren, die naanwelijks 2 ^/^ 's jaars bedragen heeft, daarvoor eenen meer cekeren grondslag aan- wijst. Het 18 moeijelijk te bepalen, of en in hoever met dien terugkeer der Madurezen naar bun eiland in verband kan hebben gestaan de ver- mindering van het getal dessa's met en zonder yelden, dan wel of die vermindering moet vor- den toegeschreven aan andere omstandighedeii of aan naauwkeuriger telling, ofschoon dit laat- ste wel eenigzins vreemd schijnt te klinken. Het blijkt toch, dat de desaa's met velden hebben bedragen: in 1864 1,780 , 1855 1,728 r 1856 1,736 , 1857 1,700 T 1858 1,683 r 1859 1,693 ^ 1860 ...... 1,713 terwiji die zonder yelden hebben bedragen in de drie eerste jaren 56 en in de vier laatste jaren 52 en 53. Het getal der landbouwende huisgezinnen, onder welke slechts begrepen worden zij, die in het bezit zijn yan yelden, bedroeg: m 1854 ...... 51,831 1855 60,646 1856 56,712 1857 60,217 1858 61,102 1859 63,061 1860 64,313 Wanneer vij de sterkte yan een hulsgezin stelleu gemiddeld op 5 zielen, dan zou daaruit yolgen, dat de landbouwende bevolking met yelden heeft geteld: in 1854 259,155 B 1855 303,230 M 1856 283,560 , 1857 381,085 M 1858 305,510 r 1859 315,305 ^ 1860 321,565 zielen 714 PA. zoodat de overige inlandsche bevolking van Fasoeroewan sterk zou zijn geweest *): in 1854 129,322 zielcn r 1855 104,452 » 9 1856 135,384 » M 1857 129,128 m t 1858 134,461 ^ „ 1859 133,079 ^ t 1860 137,819 ^ Men mag het er voor houden, dat de voor de jareu 1854 en 1855 gegeven cijfers der landbouwende huisgezinnen weinig of geen ver- trouwen verdieneu, en dat die der vijf laatste jaren berusten op eeue, zoo niet voUedige, dan toch yeel naauwkeuriger telling, en wij zullen daarom ous bij onze berekeoingen bij die vijf jaren bcpaleii, te meer nog oni de meerdeie volledigheid in de opgaaf der aau die landbou- wende bevolking toebehoorende velden. Daaryan bedroeg de uitgestrektheid : in 1856 71,249V4 bouws , 1857 71,729V, M 1858 72,5867, ^ t 1859 72,442 ^ t 1860 73,849 ^ zoodat gemiddeld eei) land bouw end buisgezin had: in 1856 1,256 1857 1,191 1858 1,188 1859 1,149 1860 1,148 bouw De uitgestrektheid per buisgezin is dus al minder en minder geworden, hetgeen schijnt aan te duiden, dat de ontginning van velden geen gelijken tred houdt met de toeneming der landbouwende bevolking. Yau de opgegeven uitgestrektheid aan velden had men aan sawah's, die geirrigeerd kunnen worden : ') Uit de volgende cgfers blgkt, dat, in verbou- diDg tot het- zieleotal der landboawende bevolking, de daartoe niet beboorende kategorie der iDlandscLe bevolking zccr talrijk is, zelfs talrijker dan in de mceste residentieu op Java. Wanrschijnlijk vindt dit zijne verklaring in het f^root getal Madurer.cn, in Pasocrocwan stcid* aanwezig. in 1856 1857 1858 1859 1860 55,193V, boairs 55,719 55,964 56,567 58,232 f 9 9 9 en aan velden, wier bevochtiging afhankeiijk is van regens: in 1856 ..... 16,0567, boavs M 1857 16,0107, , ^1858 16,622 V, » B 1859 15,875 9 9 I860 15,617 9 Terwijl derhaUe de uitgestrektheid der 9- wah*s met elk jaar toencmende is geweest en in 1859 ruim 1,373 bouws grooter was dan in 1856, is die der van den r<^en afbaiikelijke velden af- en toenemende geweest. Van het totaal der velden zijn: 1°. voor de Gouvernements kultnres afg^ zonderd geweest: in 1856 6,203 , 1857 6,203 , 1858 6,217 ^ 1859 6,143 . 1860 6.143 bouws ') ') Voor zoo ver ait de aan de mioisteriele ver- slagen toegerocgde staten, betreffende de versdtil- lende kaltares, kan worden nagegaan, wordt ran Oouverueroeats wege op de velden der berolkisg niets dan aniker en tabak geteeld. Uit die states blijkt, dat men beplant heeft: in 1856 met suiker 6,062 bouws . tabak 141. 1867 1858 1859 1860 suiker 6,062 bouwa tabak 141. 6,203 boavi 6,203 suiker 6,002 bouws tabak 141. » w suiker 6,002 bouws tabak 141 6,14S 6,143 suiker 6,002 bouws tabak 141. 6.143 De hier gegeveo cijfers komen met die ia ^ tekst overeen, uitgezonderd het jaar 1859, wiirna het in den tekst gegeven cgfer 74 bouws meer ^t- draaoft. Wij kuniieu niel nagaao waana dat tcr> I schil te zoeken zg. ]?A. 715 dat is: in 1856 ^ 1857 # 1858 ^ 1859 M I860 8.706 8.648 8.565 8.479 8.318 0/ 2"^. door do bevolking voor eigea kultuur beplant geworden in 1856 1857 1858 1859 1860 64,2887^ bouws 64,661 , 65,506 , 65)499 , 66,850 ^ dat Is: in 1856 90,228 , 1857 90.146 # 1858 90.246 „ 1859 90 416 ^ 1860 90.522 % IT 3°. en onbeplant gebleven : in 1856 Ib^^l^ bouws f 1857 ...... 8657^ 1858 1859 1860 8637^ 800 856 IT W 0 t of: in 1856 ...... 1.064 M 1857 . . . . ". \ 1.206 I, 1858 ...... 1.189 „ 1859 ...... 1.104 M 1860 1.159 Vc Het blijkt daaruit, dat het afgezonderde voor de Gouvernemeuts kultures meer dan de helft is gebleven benedeu het 7b ? ^^^^ volgeus bet kultuurstclsel, van de velden der bevolking zou kunnen gebezigd worden voor de teelt Tan produkten voor de Europesche niarkt; terwijl ook de verhouding van het onbe- plant geblevene als zcer gunstig te bcsohou-. wen is; ofschoon dit eeuigzins te verklaren is door, — of voortvloeit uit de omstaudigheid, dat de landbouwende bevolkiDg van Pasocroe- wan over het algemeen niet ruim bedeeld is van yddea. Van hetgeen door haar voor eigen kultuur is bcplaiitj heeft voor den rijstbouw gediead eeiM oitgestrektheid in 1856 van .. . . 49,58274 bouws , 1857 , .. . . 60,072'V4 # # 1858 ^ .. . . 50,17P/4 r u 1859 , .. . . 50,891 M M 1860 , ,. 