Proeve eener Japansche spraakkunst
Ma^ # werkelijk," is hetzelfde grondwoord, dat voorkomt in ma- koto '), Het handschrift heeft dioe; de algemeen gebraikelQke en jaiite ichryfwgse It xo€, — Op naki volgen in het handschrift nog de vormen nakf* {nakoe), naka, nas, die ik in den tekst niet beb opgenomen, omdat nakf* de adverbiale, en noi {luui), de praedicatieve verbaalyorm is, terwijl ik aarzel den vprm naka voor juist aan te nemen. Verge]. § 7, bUdz. 6. 57 § 45. werkelijlcheid, waarheid, en in nuua (zamengetrokken uit ma- si- va i), d. i. het werkelijk-zijnde), de Bealiteit. Tot deze rubriek behooren bij^. Ma- koeroki^ geheel zwart, pik zwart. Ma-riroHt gebeel wit, sneeuw wit. Ma-jasoeki, of mo-jaaoekij heel ligt, heel gemakkelijk. Mo-8oU*^lo (spr. mosdUo)^ heel weinig. Mo'fajay heel gaauw. Mo'Maka^ het juiste midden, juist in het midden. Het grondwoord mo vindt men terug In den geredupliceren vorm mo me heel-heel; d. i. al, zijnde tevens het oud-Japansche woord voor honderd, waardoor vaak het geheele getal verstaan wordt. Be De absolate gelijkheid, one zoo —, als, Latijnsch torn — quam^ wordt door J^ JL ^FODO oitgedrukt. Fodo is eubstantief enbeteekent shoe-veelheid^ {tanium quantum), Voorbeelden. Ikoe fodo^ hoeveelP, quantum? Itii ri fodo, de hoeveelheid eener mijl. Itii ri fodo nari^ 't is de hoeveelheid eener mijl, met audere woorden: *t is zoo veel, als eene mijl. San ri fodo towosi^ 't is zoo ver als drie mijl. Fodo josiy 't is betrekkelyk goed, d. i. zoo goed als noodig is, genoegzaam goed, redelyk. wel. 1 9846 1 58432 Nami va Jama fodo takasi^ de golven zijn zoo hoog als bergen. De niet volstrekte, maar toch nabijkomende gelijkheid kan door qotoki, gotosi worden uitgedrukt. (Vergel. § 85, bladz. 41, regel 3). B\jv. Sono tsoe- Joe no adsi amaki koto mits^no qotoHy zulk een dauw is zoet als honig, woordelijk: de zoetheid (amaki koto) van smaak (adsi) van zulk eenen dauw (iono tsoijoe no) is (H) honig(mit8^)'tLchiig (goto), G. Woorden, die eene hoogere of mindere mate der hoedanigheid te kennen geven, zijn: Mata^ dubbel, nog maals; oud-Japansch /a^a, hata. Maia mata^ dabbel-dubbel, zeer; kanaAada^ zeer. Navo navo^ nog veel meer. IJa^ thans^a, verder, verder gaande, nog meer; van daaxifaitoko of Ja itokOi de verdere neef, d. i. de kleinneef (petit neveu). *) Vergel. § 32, bltdz. 83, regel 18. § 43. 58 Ija-ijay of jaja; Tjo-ijo oijojo^ ook ^^^>^ Jaoe jaoe (uitgespro- Kangen ahJd) enz. verder en verder, nog meer. Ito ito ito, zeer. Ito jtuoeki^ zeer gemakkeljk. Howonki Jime naari^ It is een allerliefst meisje. ItH^ eigenlijk oetn^ slag. Uai fajaM^ schielijk als een slag. — lUifajakoe 234 1 8 2S4 towo dete sarinoe ^ met eene wip is zg de dear uit en weg. Mdttomd V^-^V ^t (eigenlijk molomd )W -^ >y « zoo als ook in oude gesobriften, bijv. in het Nipponki XIX 35 verso voorkomt) woordelijk #heel- en heel/* in de hoogste mate. IldtU •\-^.^)K, voor itariie «^^=N)y^, niters t, hoogst. Akakaneno nari motlomo jorosikoe^ itatte mare nari. Ten opzigte van het gehalte van koper — er is spraak van eene mnnt, — is zij in de hoogste mate deugdelijk, zij is evenwel uit erst zeldzaam. Amari^ overschieten, te veel zijn; het te veel. Van  koud. S^koai, uitgesproken als skoacki^ weinig, sleohts in geringen graad. S*ko8i iakai tokoro^ een sleohts weinig hooger oord; d. i. eene plaate die maar eenigzins hooger is. — NB. Men wachte zich, onder soekoii iakai tokoro^ eene minder hooge plaats te verstaan. Zoei boen, Chineesch sHi fUn^ d. i. betrekkelijk. Zoei boenfyfakoe^ be- trekkelijk gaauw, of vroeg, d. i. met andere wocrden: zoo spoedig, of vroeg mogelijk. Daar het woordje «" betrekkelijk eene rekbare beteekenis heeft, hoodt men eoei hoen fajak^ te Nagasaki?oor ^rzeer vroeg. D. Werkelijke comparatief. Bij de werkelijke vergelijking van twee voorwerpen ten opzigte eener bepaal- de hoedanigheid (comparcUivus reloHvus)^ kent de Japansche taal aan het eene voorwerp eenvoudig en zonder opvijeling de hoedanigheid in questie toe, en merkt daarbij aan, dat dit met betrekking tot een tweede voorwerp geechiedt, waarmede het eerste Vergleiche ist wieder voorwerden, dass man ist pant, van wärde bij de toekenning der hoedanigheid wordt uitgegaan; en dit punt van uitgang wordt door ym, l^ic^, d. i. uitgaande van, gekenmerkt. (Jori is als uitgang van den Ablativus op bladz. 25 opgenoemd en op bladz. 96 nader toegelicht). De i^om-berg is hooger dan de Woenzenga take konfangen de door: Foesi jamava Woenzenga take jori lakasi^ d. i. woordeiyk: de ^om-berg is uitgaande van (dus ook met betrekking tot) den piek der warme bronnen hoog. 1 33456 10 6 4 9 8 Olandaf^n^va ToO'Senjori sakini tHjak* ganioe '), het Hollandsobe scbip landt eerder, dan bet Cbineacbe. Even zu zu zenen de Mongoolscbe en de Mandscbe taal den zoogenoem- den eomparaiivus relcUivus; het Mongoolscbe 4 ^^ ( ^^. j f i j f^ r^^'marin ano chonin eise seke, beantwoordt in alien deele aan bet Japan scbe < \f C ^^*^ lM=^>v+P^4^=^f moema va fiUoezi Jori ooi nari^ d. i* bet paard is grooter, dan bet scbaap. Men boude mij deze enkele aanbaling uit eene andere boog-aziatiscbe taal ten goede; de vergelijking daarmede doet de juistbeid mijner opvatting?an den Japanschen Comparatief meer uitkomen. Op eene andere plaats zal gelegenbeid ZLJn om in eene nadere vergelijking van de Japanscbe taal met de Tartaarscbe te treden, eene taak die door Prof. w. schott's uitmuntende verbandeling over de Tartaarscbe talen ') gemakkelijk gemaakt is. Hier evenwel wil ik slecbtster loops aanstippen, dat de Chinescbe w\jze, om den comparativus relativus te vormen, op dezelfde zienswijze berust, alboewel men Igien bet niet wie inzien. JmT '^C 7S^ y^ ^fti Md id yit ydng yi beteekent: bet paard is groot met betrekking tot bet scbaap, d. i. grooter dan bet sobaap. Het voorwerp, waarmede de vergelijking plaats beeft, staat dan als nadere bepaling met den casusuitgang jori onmiddelijk v66r bet hoedanigbeidswoord, even zoo, als de op bladz, 56 en 67 onder A, B en C opgenoemde vormwoorden iTgebeel, zeer, nog, uiterst, zoo...., als '* Dat het hoedanigbeidswoord behalve door de nadere bepaling van bet stand- punt, van waar uit de hoedanigbeid als bet ware geacht moet worden te beginnen, nog door andere adverbiale bepalingen, zoo als mata dubbel, naoo, nog, enz. kan verboogd worden, spreekt van zelf. De logica stelt bier de wet. Voorbeld: Wanva koematakajori matamata ooi nan, De arend ') is tweemaal zoo groot, als de beer-valk (de gehoornde valk *); met andere woorden: h\j is tweemaal grooter, dan enz. Ook zal men, na kennisneming van de gegeven voorbelden, moeten voorbelden, dat in eenen zin, zoo als # Mei va koomoo jori karoH, d. i. bet leven is ligter dan dons/* bet subject Mei (leven) door een of ander middel van het onmiddelijk daarop volgende substantief koomoo (dons) moet afgescbeiden *) Too 9en =: Chinesch Ttffi^ i»ehoeSn ^ Chinesch jonk. Saki^ spits, tl wat voorait- steekt, van daar eene kaap, v66r. Tmjak gan, een nit bet Chinesch overgenomen bastaard- woord, beteekent land en, tot den wal komen; ioe, Jap. w. w., doen. *) Vertueh iiber die TaiarUehen Sprachen von Dr, w. schott, Berlin 1836. *) Aquila pehgica Pallat. *) ^piiroulot orient aUi, § 43. 60 worden om de logisch onmisbare grens tusschen subject en praedicaat te trekken; men zal inzien § 43. 60 worden om de logisch onmisbare grens tusschen subject en praedicaat te trekken; men zal inzien § 43. 60 Dat in zoodanige gevallen bet acbtervoegsel va of toa als kenmerk van bet subject niet ontbreken mag; zoo als dan ook de Mongoolscbe taal, die in hetzelfde geval verkeert, met hetzelfde oogmerk baar ano achter bet subject voegi. Nog vcrmeen ik bier van twee wijzen van vergelijkingen melding te mone-ten maken. In Kakoeretaroe jon akiraka naroeva noH, d. i. #er is niets meer openbaar dan bet verborgene, is akiraka naroeva (bet open bare) bet subject, welks voorbanden zijn door bet praedicaat nasi (er is niet) ontkend wordt, terwijl kakoeretaroe Jori als de nadere ter vergelijking dienende bepaling tot akiraka naroe beboort. Ook werkwoorden, die een overtreffen of minder zijn uitdrukken, dienen tot bet vormen van vergelijkingen, bijv. Ware ni masareri, blj overtreft mij. — 8iro majoe kaviko ni masareroe mono naei. Er is niets, dat de zijdewomien van witte cocons overtreft. Fiioni otori^ minder dan andere zijn, enz. E. Superlatief. Even als bet vergelijken van ^^n voorwerp met ^a ander ten opzigte eener boedanigbeid, even zoo is ook de vergelijking van ^n voorwerp met meer dan ^^n ander eene bloote syntaktisobe wending, naar 6bi en betzelfde beginsel uitgevoerd. Voorbeelden: Sasaki va katatsi itarite (spreek: itdtte) tsiiaakoe iiie kqfe okoinari^ bet winterkoningje ') is van gedaante uiterst klein, van stem sierk. Tsoeroega kitakoeni itaino joki minato nari^ Tsoeroega is de beste haven in de noordelijke gewesten. Nippon itsino takeki mono nari, hij is de dapperste in Japan. Ten ka dai-iteino gakoe-sija nari, bij is de eerste geleerde in bet ryk. Het ter vergelijking gekozen voorwerp wordt als nadere bepaling in den genitief of locatief aan het hoedanigheidswoord ondergeschikt. BQv. Koema taka va taka S. No othenisite takek mono nari. De gehoornde valk is de grootste en stoutste onder de valken. Kareva moromorono kimino nakani motomo aegoerete imasoe^ bij is de uit-stekendste van alle vorsten. Dit tot voorlichting en rectificatie van de nu volgende § 48 van hetNagasa-kische bandscbrift. — Hoffm.] De Bijvoegelijke Naamwoorden hebben in het Japansch geene trappen van vergelijking, en wanneer men onderzoekt, welk van twee voorwerpen zekere hoedanigheid of eigenschap in eene meerdere of mindere mate bezit, moet men voor elk voor-werp een tegenovergesteld Bijvoegelijk Naamwoord bezigen. Indien dus twee dingen niet even groot, lang, dik, grof. Droglodytes Jitmigatut. 61 § 43—44. Fraai/enz. zijn, moet men dit in het Japausch uitdrukken door te zeggen: deze is groot, lang, dik, grof, fraai, enz., en die is klein » kort, dun, fijn, leelijk, enz. Van drie voorwerpen, die alle dezelfde hoedanigheid of eigenschap in verschillende mate bezitten, moet men zeggen: het kleine en het middelsoort; — het lange, het korte en het middelsoort; en. Om het hieruit ontstaande ongerief eenigzins te verhelpen, kan men zeggen voor den overtreffenden trap hanahadaf zeer; of itsi ban^ nommer een, eerste soort. Hanahada ftoki i), zeer groot, grootste. Itsihan komaka, zeer klein, kleinste. De yergrootende trap kan men ook doen uitkomen door het achtervoegsel jori, d a n. Kore^ deze; jori^ dan; kore jori floki ^), grooter dan deze. Wauneer in het Nederduitsch door het voorzetsel te, of al te voor een bijvoegelijk Naamwoord te plaatsen, te kennen gegeven wordt, dat een voorwerp de vereischte hoedanigheid of eigenschap in geene genoegzame of te groote mate bezit, wordt dit in het Japansch uitgedrukt door amari aan het Bijvoegelijk Naamwoord- te laten voorafgaan. Bijv. Amari koela-ki »), a] te don Ker; amari hajaki 3), al te spedig. § 44. [Bewerkt door J. Hoffmann). TELWORDEN. De Japansche tai heeft hare eigene telwoorden; maar met In het bandichrift /loia, *) Het hftndschrift heeft Kono deze, en kmo jori stoka, — Daar Kono, deze, de at- tribvUeve genitief Tan het plaats-adverbiam ko, bier, is, en het kenmerk, van den Ablatief, Jwri^ geenen attribotieyen genitief kan v66r zich hebben, want men zegt Jedo- jori, uit Jedo, maar niet Jedono Jori; zoo kan ook de uitdrukking Kono jori niet voor jaiit geacht worden, en moet voor Ko jori, waarvoor kore jori gebruikeiyk is, plaats maken. — Zie later in bet bandichrift Koelaka en Kajaka, — Hf. § 44. de invoering van het Gbinesche stelsel van maten, gewigten en tijdrekeniDg zijn ook de Gbinesche getalmerken algemeen in zwanggelo-men. Men heeft derhalve met tweederlei getalwoorden, met de zuver Japansche en met de Ghinesche te doen. De Japansche getalwoorden bezigt men in verbinding met Japansche woor-den; de Ghinesche getalwoorden daarentegen gaan met oorspronkeHjk Ghinesche woorden zamen. Dit is regel van den goeden stijl. A. De oud-Japansche grondgetaUen zijn stamwoor-den, die als zoodanig tot het yormen van zamengestelde woor-den dienen en, wanneer ze in hoedanigheid van attributieve adjectiva gebczigd worden, van een tot en met negen van het oude attributieve achtervoegsel achtervoegsel. (Zie § 27, regel 13) vergezeld gaan. Bij de hoogere getal-len wordt de uitgang tsoe vervangen door -^ tsi^ dat wellui-dendheidshalve ook in ^ dsi overgaat, en ten onregte door ^f^ zi vervangen wordt). De oud-Japansche Apprehension grondgetaUen zijn: Oewone tiUpraak. Yolg^ni het MagBtaki sche handsehrifL 1. :^A^\ fitd'tsoe ifitdts') hitoig 2. r\^>.  Sh l^ z> Xi f^ f too isi mari fiio, zamengetrokken uit too t»i amari fito^ d. i. tien meer een, = tien en een. 12. fl^r^^'::>T\^ftootsi mart f^Hd d. i. tien en twee. 20. C ^ ^. fata tin. 30. ft) y\ '^f tniso dsi. 40. It) "^ '>}-v , jo80 dsi 50. ^^ y\ '^, iso dsi (/). 60. M" 'X '^h » fnoeso dsi. 70. +N ^ 'X "^ , nanaso dsi. 80. ^ ys "^ , jaso d»i. 90. PJ ^ "N '^ "^^-^ , kokonoso dsi. V4J , mo. Vp f , motno. ^n/i I iV ^ "N , momono. 100. { ,, *, ,. ^J r -^ , momoast. Vp /^ h , momo ko. VJJ ^ n 'N, momokono. iooo.it 'I*^',- •\|-N r y tsi tsi. 10.000. h n :>s jorodsoe no. Aanmerking. De Japansche taalkundige , die de bouwstoffen tot hetNaga- sakische handschrift geleverd heeft, was dus "van den aard dezer getalwoorden niet behoorlijk onderrigt, toen hg den regel mededeelde: ^^Van deze getallen zijn DOg de volgende verkorte grondgetallen gevormd : Hi, een. Mo, zes. Foe, twee. Nana, seven. Mif drie. Ja, acht. Jo, vier. Kokonott, negen. ^m^ vyf- ^00, tien." %^-^^fito; ^fs,foeta en n ^ >• kokono, en niet zoo als het handschrift opgeeft, fi, foe en kokonoU zgn de Japansche stamwoorden voor een, twee en negen. %u. 64 B. Ghinesche getallen, kazoezi of getal-merken genoemd. Uitsprmak. Tolgeni Tolgenf ®**^ de Chine- hetOan- m«rkra. gchetmbti- ton-dia- taal. lect. Japaniche uiUpraak. Sehr^firyie tan hat Kagasakiache handachrift. 1, een, 2, twee, 8, drie, 4, vier, B, Tijf, 6, zes, 7, zeven, 3£ m 10.000, lien duizend, -r-^ n lO.OOO.OOOP 100 y» ni^rl Ban 991 ng,oe pa* kieoe 8, acht, /V 9, negen, jj^ 10, tien, -|^ 9ch1p 100, honderd, S peh 1000, duizend,^ f0/l» ^0 yal ( 9am 91 'ng luk t9at pat kaoe n r^H 9chap |,^^ pah tiiSn ttiSn V ^ it9i it9ji. iUoe (ii9^) nt 9an 9t go nt. 9ang, 9%. go. lok\ rok' rok'f. lik. rik' M/n, 9i£9* hit^i (sic!). fatii^ faU* hat9iy hai^ hat. •Mr -^y *> <^. kioe, koe koe. zijoe d^'yuw. zijoe d^'yuw. zijee d^'yuw. zijee d^'yuw. mang. oky. .000.000 >)pl^ Het getal van de tienheden» honderden, duizenden, tien' >) Oudtijds begreep men onder ok 10 X 10.000 = 100.000; later 10.000 X 10.000 = 100.000.000. In het Nieuw Verzameld Japansch Hollandtch Woordenbotk?an den vont van Nakats vindt men II 8. ok opgege?en alt tien millioen met blJToeging?iui bet getil 100.000.000. Men is het omtrent ok niet eeni. 65 S U. duizenden wordt nader bepaald door de yoorafgaande eenhe- den» dus: Volgenf de fhr^wyie . _ 4^ ^,.. • ▼«» hot Nagatakische 10, ^'^'fs^ rt, uztjoe, h«.d.chrift. 20, 1 1 '; duizenden wordt nader bepaald door de yoorafgaande eenhe- den» dus: Volgenf de fhr^wyie . _ 4^ ^,.. • ▼«» hot Nagatakische 10, 1 1 '; duizenden wordt nader bepaald door de yoorafgaande eenhe- den» dus: Volgenf de fhr^wyie . _ 4^ ^,.. • ▼«» hot Nagatakische 10, 1 1 '; duizenden wordt nader bepaald door de yoorafgaande eenhe- den» dus: Volgenf de fhr^wyie .  dyjuw. -40, r^ '^^ rt. sizijoe, sidsj'juw. 50, n 'f;:^ H » go zijoe, go dsj'juw. 60, n ^ '^^ H » ^ok' zijoe^ rok dsj'juw. 70, r^ 4^ '^i^ H » ^^ zijoe, hitsji dy'juw. 80, -^ 4^ '5?^ rt » f^i^ zijoe, koe dsj'juw. 90, +j- -Ps 'J?^ rt » f^ioe zijoe, koe dsj'juw. een honderd, y- ^ <2J ^ ^^, ippijak. Am, e^ :J ^ S:s. ^ fijak, si hijakf. een duizend, \- ^,^ ^, issen. 2,000, 1 1 ^ r), ni sen, ni sing. 3,000, 4=^ r^ ^ fi, 6fl» «ew » «a»J sing. 10,000, V -^ t/ r^. *^^ wwiw. 20,000, 1 1 l^^?^, wi fnan, ni mang. 30,000, 4=" f^ If e^, san man, sang mang. 100,000, '^^ ri ^ f^, zijoe man, dsj'juw mang. 200,000, H l^ eS* wi zijoe man, ni dsj'uw mang. 300,000, 4=^ ri '5?^ ri ^^ }^,san zijoe man, sang dsj'uw mang. 400,000, J^ ^^ ri l^ r^> ^ijoe man, si dsj'uw marig. 900,000, J^ ^^ ri l^ r^,  itsi ban, eerste. I] ^ f^, wt 6a/i, Iweede. 4=^ 7^ C f^» «aw fcaw, derde. /^ C ri» ** fefl», vierde. n ^ ri » JO fcrtw, vijfde. D ^ ^ » ''oA' feaw, zesde. ^ '<h C f^ » «/^* ban, zevende. ^ '^ C r^ » /a/«i fcflw, aclitste. ^ ^?^, Aoc fcan, negende. ^;^ H ^ r^. ^yoe fcan, tiende. ^ '^ H V 4^ ^ f^. -yoc itsi ban, elfde. 'I '5>i ri C r^. Wf ^yoc fcaw, twintigste. -Xl ^ J^ ^ ^, /?;a/p' fcaw, honderdste. ^ n "^ ny ficn> ban (semban), duizcndste. 6. de Chinesche getallen, voorafgegaan door i^ Y" d«*(=Chi- neesch Q^ /i, /ct, orde. Dai itsi, Ghineesch ti y*, eerste, be- teekent woordelijk: een volgens orde). V. N. de eerste, de ten eerste. Y. dai ni, de tweede, de ten de tweede. Het gezegde: "Zeven en twintigste deel van de geschiedenen van de geschiedenen van Japan," wordt in het Japansch-Chineesch uitgedrukt. door: Nippon zijo-ki ken dai ni zijo sitsi, in het oud-Japansch. door: Jamalo boemino makino tsoeitc fatatsi amari nana makini. alaroe maki, d. i. woordelijk: het deel beantwoordende aan het. volgens orde twintig en zevende deel van deelen der Ja- pansche geschieden. Bepaalt zich de rangschikking tot drie klassen, zoo bezigt men gewonlijk de substantiva kami i) boven, boyenste, opper, — naka, midden, middel, — simo, onder, onderste, of ook saki, spits, vooruit, voorste, — tsoegi, volgende en oesir. Oy laatste, achterste, welke substantiva dan den attributieven uitgangs no onvangen. Sakwoo koemoe koto darega saki? Bij het inschenken van sake, wie is de eerste. Sakidatsi, de voorganger, de gids; saki no tosi, het voorafgaande jaar; saki no fi de voorafgaande dag. Tsoegino tosi, het volgende jaar, aanstaande jaar. Tsoegino tosi, het volgende jaar, aanstaande jaar. Tsoegino no asa, de volgende morgen. De eerste met betrekking tot den tijd wordt door "^ ^, fatsoe en ^ '^ X N,, fazime no of ^ ^f^ Ir 'z^ '\, fazimari no, beginnende, uitgedrukt; bij v. falsoe monOy de eerstelingen, eerste vruchten; fazime no tosiy het eerste jaar van een tijdvak; ^azimarino fito, de eerste mensch. D. De herhalings getallen zijn of Japansche, of Chine- sche. De Japansche worden gevormd door zamenstelling met 15^ Xi, tabiy de Chinesche door zamenstelling met ^, do (= Ghinesche ^^ fde). Tabi zoowel als do beteekent reis, keer, maal *). Beide soorten van herhalingsgetallen zijn uit hunnen aard substantiva en ontvangen, wanneer ze attributief gebezigd worden, den genitief-uitgang no. Vergel. § 27, regel 11. Japansche. Chinesche. Eenmaal,/^d tabiy itsi do. Tweemaal, f^^td iahi 5), ni do. Driemaal, mi tabi, san do. Viermaal, jo tabi, si do. Tienmaal, to tabiy zijoc do. Aanmerklng. Daar de Japansche taalregels, door kundige schrijvers in acht genomen, eischen, dat men of de Japansche herhalings. Van dhtT tabi biio, een reiziger, Tabi tabi, dikmaaU. Ikoe tabi hoeveelmaal. In het Nagasakische handschrift onjuist hitott tabi, /'tats tabi, Het is de onyer- bo^en stam der Japansche telwoorden, die met tabi wordt zameng esteld. § 44. 68 getallen bezigt, en bestanden der eene soort niet met die der andere vermengt, zoo zijn zijn zijn tabié elfmaal; zijn ni iobi, iwaalf-maal, onjuist, en labi moet hier door do vervangen worden. Mogelijk dat de lage volkstaal zich aan dezen regal niet houdt, weshalve het zaak is, zich de bij den gemeenen man gebruikelijke herhalingsgetallen in loco op te kenen. Door toevoeging van X» wc(h), worden deze herhalingsgetallen rangschikkende telwoorden. Ook deze zijn substantiva en worden door achtervoeging van no attributief. Japaniehe. ChinMclM. Het 1»^ maal, fito tahi me, itsi do me. p 2^«, « f*ta tabi me, ni do me. n 3^«, » mi tabi me, san do me. n 4f^e^ „ JQ iQifi jjf^^^ si do me. n 10^«, » to tabi me, zijoe do me. E. De verdubel-ofyermenigvuldigtallen bestaair uit de Japansche grondgetallen, gevolgd door het Japanschenaam- woord {, ve oi he, vulgo Y\y]e, dat huis, vak, Hoogd. fach, beteekent. \,ve, of H » i^» wordt gewoonlijk uitgedrukt door het Ghinesche karakter ^f^ tschoeng, volgens de Japan- sche uitspraak •>h fTl -On > tsijoo, of ^ ^, dsioe. Xi A- \, fitove, eenvoud. r\ ^ \ f f ^ve, drievoud. f^ { 9 jove, viervoud. r^ { 9 jove, viervoud. r^ { 9 jove, viervoud. r^ { 9 jove, viervoud. Deze verdubbel tallen zijn zelfstandige naamwoorden; wor- den zij attributief gebiiiikt, dan ontvangen ze den uitgang '\, no, die alsdan aan onzen uitgang ig beantwoordt. F. Tot soortgetallen, als eenerlei, tweeerlei enz., dienen de Ghinesche gr ondtallen, zamengesteld met het Chinesen substantief "m m ischoeng, volgens de Japansche uit-spraak" rl, w^oe, dat (even als ons lei) soort, aard, beteekent. V '^ r^ H » *^*' ^j^^ » uitgesproken als mijoe, eenerlei. 'I ^i H » ^* ^joe, tweeerlei. 4=" fS ^i rt » ^^w ^y^ y drieerlei, enz. 1 98 45 6780 Een sijak"* va, wo no nagaki to muikaki to no ni-stfoe art. Van den vogel 1 0784 826 5 Ben'ttfak* ') zijn er twee soorten: zoowel eene langstaartige, als eene kort- staartige. Het sabject Tan dezen zin is Renziak. Het is all zoodanig op den voorgrond gesteld, geisoleerd door de partikel C » va. Praedicaat is ni sijoe art, er bestaan twee soorten ; attributive nadere bepaling van ni tijoe is too no nagaki, lang van staart, en ndzikiUei 4 6 kort. Het achteryoegsel to, to, beantwoordt aan het Latijnsche que, ons ^n, ^n, zoo- wei • • • y ais • • • Ook deze substantiva ontvangen, wanneer ze attributief gebraikt worden, den uitgang no; bijv. san sijoe no sin-too^ de drieerlei geestendienst. G. Oe verdeelingsgetallen, hoe veel telkens, wor- den gevormd door aanvoeging van het geredupliceerde bijw. %\ f,dsoe dsoe, telkens, waarvoor dikwerf ^ r,t8oe tsoe^ voorkomt, achter den stam van de Japansche telwoorden. "V -^ i^ ^ » ikoe dsoedsoe, hoe veel telkens? Xi fi^ ^ r, fitodsoe, telkens een. r\ ^ ^ > foela dsoedsoe, telkens twee. f^l ^ ^ » midsoed So, telkens drie. Hi i^ ^ > jodsoedsoe^ telkens vier. V '^ > idsoedsoe^ telkens vijf. In plaats van Jito choedsoe, telkens een, foetadsoe^ telkens twee, wordt ook fitori dsoedaoe, foetaH dtoed^oe, gebezigd, wanneer van personen of dingen spraak is, die telkens alleen, of telkens paarsgewQze voorkomen; 1884 6 7 8 10 11 Bigv. Ko foenS^ni fitori dsoedsoe noritaroe foenakata rok^sijoe fodo kogi kitari. 8 7 5 4 8 12 6 11 10^ Een sestigtal matrozen, telkens ^^n in eene kleine boot gezeten, kwam roei- 11 jende aan *). *) Uet subject?an dezen zin is fodo, d. i. boeveelheid, tal (Vergel. Bwmbfeipkora, § 44. 70 bladz. 57, regel 13 en v.): nadere bepaling daarvan is rok zijoe, zestig; nadere attributive bepaling van dit getal is foenakata, matrozen iqet de biJToegelijke bepaling nori taroe, gezeten. Nori taroe is het praeteritum praesens van nori (Zie § 88). Nori zelf is het van »», last, vracht, ge-vormde voortdurende ww., beteekenende in hoedanigheid van last verwijlen, een last zijn. (Vergelijke de afleiding van ort, wonen, bladz. 52). Nori heeft zoo als ori de nadere bepaling, waar iets als last zich bevindt, in den locatief, uitgaande op niy vddr zich. Deze nadere bepaling is hier ko foeneni^ in eene kleine boot. Fitori dsoedaoe^ telkens een, behoort als adverbiale bepaling tot nori taroe ^ gezeten, of varende. Nori beantwoordt an onze ww. varen en rijden, naar gelang datgene, waarop men als last woont, een voertuig Xkoeroema, wagen, foeniy schip), of de rug van een dier is, dus nCmani Norte te paard rijden. Nori mono, de naam der Japansche draagkoets, beteekent derhalve oorspronkelijk een voer-tuig. Ook van dozen wortel ni bestaat een causatieve verbale vorm, noee, nosoe, met de beteekenis van doen last zijn (Vergel. bladz. 5 1, nasi, d o e n z ij n ; en bladz. 53, regel 18, om, doen blijven). Bijv. Foeneni inewo ttoemi noseiari men heeft rijst in het schip geladen. Fitotoo m*mani oetH noaetari. Men heeft de lieden op paarden gezet. Hebben de verdeelingsgetallen een naainwoord achter zich, dan wordt dsoedsoe achter dit gevoegd; bijv. Ni'San do dsoedsoe, telkens twee of drie keer. H. Deelende telwoorden. a. Chinesche. ^5 ^ r^ )\ r^f f^^^ boen^ uitgesproken als hang boen, = Chinesche y^ pudn fun, d. i. het halve deel, dc helft. h y\ \- ^^ san hoe iisi (j^^ — '), d. i. »van drie deelen een" staande boe voor boe voor boe, i* f^ f\ ^^ '^ 9 si boe itsi. 4> /vi rs \\ J si boe ni. ky n f\ \- '^y go boe itsi. AT, D ^ f\ V '^^ ^ok boe itsi. 7 » r^ >h fs V M^ » ^'^ boe itsi. i> ^ ^ fs V M^ » f^tsi boe itsi. 71 § 44. h ^ y\ \- -^, koe boe Usi. A» ^^ H Ps V "^h 1 ^ifoe boe itsi. i\y ^^ ri V -nh JN v ^h > ^ipe itsi boe itsi.  Japansche maten en gewigten, die, op eenige.uit-zonderingen na, naar het tiendeelige stelsel verdeeld zijn, heeft het 10<^®, 100«*«, 1000»*« deel der eenheid, zoo als bij ons, zynen byzonderen naam. Van een' voet, ^^'^ *), ajak\ het tiende deel r< '^ ')i soen^ duim, het honderdste X^ *)» ^oen, streep. Van de inhoudsmaat I^K *)» fn^\ het het tiende deel ^Xs of Vi d^ •), ff^t het honderdste ')^ ^ ^ '), 8ijak\ het duizendste 4^-r *)« ^^** Wanneer dus het Nagasakische handschrift den regel opstelt: ^'In het tiendeelige stelsel zijn de benamingen der noemers eenigzins zanders, en worden de tellers het eerst en de noemers het laatst genoemd, #bijv. itsi go, 0.1 — niffo, 0.2. — San go, 0.3. — I^akf [1. -x-^s, '^ V•'^vl Missijak'], 0.01. — la'ai [1. v^4^V, wtfai], 0.001. — iViW, 0.002," zoo zijn deze voorbeelden aileen op de inhoudsmaat van toepassing, maar niet op het tiendeelige stelsel in het algemeen. San bijakf fatsi zijoe H sai beteekent allezins, zoo  Na- gasakische handschrift vermeld; men dient zich op de plaats zele nader te overtuigen, of ze werkeiyk in gebraik zyn. S 44. 72 sai; maar in de wandeling zegt men 4^*s^'^» C'^'*^^'^» '^v* *«« ffd faisi Hjak^ si sat, d. i. 3 ffd, 8 sifak\ 4 sai; — zoo worden ten minste in Yolksboeken diergelijke grootheden opgegeven. Zie later § 44. Maten, gewigten enn. van het Japanscbe rijk. J. Als algemeene of onbepaalde telwoorden, be- stemd om alle eenheden of de gansche hoeveelheid te omvat- ten, of een aantal voorwerpen en de hoeveelheid eener stof of de mate eener hoedanigheid aan te duiden, dienen in het Japan sch ftJ 4^ mina bijw., gezamenlij k, doorgaans. Voorbeelden: Kono mi fasirano kamiva mina fUorigami nari masiiey mi 900 kakoesi tamavi ki, Deze drie Kamis waren alleenstaande Kamis enhiel-den zich Terborgen. — Daar in zinnen als deze, mina alleen bet meer-voud aanduidt, zoo gaat bet bij eene overzetting in onze taal in baren vorm van bet meervoud op. Fino mina ware tsito ivoe, de menscben zeg[,'en gezamenlijk: ik weet (bet) >). Fitoga mina sakeni Jevoe j de lieden worden zonder uitzondering van sake dronken. Sifo zoO'bokno fani mina kaviko ari, aan de biaden (Jani) van alle {sijo) kruiden en boomen komen doorgaans rapsen voor. Uit deze voorbeelden, uit naambafle oorspronkelljke bronnen geput, blijkt duidelijk, dat mina geenzins als attributieve bepaling vor bet naamwoord staat, maar als bijwoord tot bet praedicaatsverbum beboort. Wanneer dus in ▼ON siEBOLD's Effitome linguae Japonicae (Zie Verhandeling van het BtUa-viaasek genoUehap v. K, en W, XI Deel (1826 bladz. Ill) de zin: ^ Au Menschen zgn sterfelijk vertaald is met: mina no hitcha sinoeroe mono nari, en men uit deze vertaling den regel vindt afgeleid, dat mina steeds als attributieve genitief met den uitgang no moet staan, zoo moet deze bewering aU eene onwaarbeid worden bestempeld. Ik beb mina nooit in boedanigbeid van attributieve bepaling aangetroffen, en de zin : » alle menscben zijn sterfelyk* moet vertaald worden met ifJUo mina sinoeroe mono nariJ*^ "N n IIS K iMkorazo€y zonder uitzondering, geen uit- gezonderd, gezamenhjk, alle. Kaviko nokoraioe soegakoeroe iokorowo tadsoene - ajoemoe, de zijdewormen >) Kon kei dtu, taiula genemiogiae antiguae, 1815 » 1, vol. 3, bitdz. 1 veno, regel 1 *) Het ConfociBche boek Tkehoeng yoeng, Ctp. 7, Jtptnsche vertaling. *) Japansche spreak. Yo  gansche nacht. Itei nitei sin koe 8oer\ den ganschen dag werken. Uei mat garni, een geheel ^) vel papier; fan mai garni ^ een half vel papier. V '>J^'^^^ itsi, een voor een, ieder voor zich, i e- der een. 'k' 'fr +!•. ohoki, ooki, vulgo -J^ ^ v » ^^'> veel, talrijk; FN /* +(- l|, ohokiniy veelvuldig, zeer. 'k'^'^'^'^U ohokioemiy het ruime sop. — Koevanoki ohokini Ham aonzoe- roe ni Jolte, ndta'kowo kinzoe to nariy daar de moerbezieuboom te veel zou kwijnen en geschonden worden, is men er toe gekomen *) om de (teelt van) zomerkinderen (d. i. eene tweede teelt van zijdewormen in hetzelfde jaar) te verbieden. Nadtko-wo kinzoe to nari, woordelijk: het is geworden tot een verbod van de zomerkinderen. Zie aangaande to-nari, § 40. Ohokoe, ohokoe, bijw., veelvuldig. -In ^1$ ^ N Xi fL., ohokoeno fito, vele menschen. Nan gi no fito tak^ean ari, er is een overvloed van lieden, die met kwalen behebt zijn. Koevawo tak^eanni atav^'o^ geef (de zijdewormen) moerbezien-bladeren in overvloed. Oat iM mai een geheel vel beteekent, biykt uit de Chinesche karakters d. i. een geheel vel, waarmede itsi mai wordt uitgedrakt. Soekoenaki, soekosi, spr. skoschi, we i nig. Soekoenaki, adj. weinig, zelden. Soekoenaki, adj. weinig, zelden. Soekoenaki, koto nari, \ is een geringe zaak. — Kono moesiva aamoeki loai ni ni Vas soekenasi; dan-ki naroe tosi ni okosi, dit ongedierte is in koude jaren schaarsch; in heete jaren is bet talrijk. — Soekoenakoe no kane weinig geld. Sh ^ > tsito^ -^ ^ /., tsitto^ eenig, eenigzins, weinig. Tsittono aida, eenigzins, weinig. Tsittono aida, eenigzins, voorhanden. (Vergel. bladz. 44, regel 1 en v.). Aroetokini^ te eeniger tijd; aroe fiio^ ie- mand. Het ontkennende geen ofniets wordt uitgedrukt door wie ook ofwat ook, met een navolgend ontkennend werk- IS945 1348 woord. Dare mo sorewo siranoe; woordelijk: wie ook weet het niet, d. i. geen of niemand weet het. — Vergel. de vragende voornaamwoorden bladz. 132. Aanmerking. Het Nagasakische handschrifl geefb als algemeene telwoor- den, zonder inlichting aangaande hun gebruik, de navolgende op: Jfina, al. Itsj, [waarschijniijk iiai tV«/], elk, ieder. Ts^kosi [soekosi], weinig. Ta^koe nak^f {aoekoendk^, weinig. Tajito ^ een weinig. Tai 80 (?) [tai *«], veel, meuig, menigte. Takf^ sang [tak'^aan'], veel. Joke (?), veel. OokoBy veel. Naka^ [lees naki^ of nai; zie § 34], geen. K. Gebruik der telwoorden. 1. De algemeene taalregel, welke eischt, dat men de za-menstellingen vormt uit woorden van eenerlei taal, dus het zij 6f uit Ghinesche, of uit Japansche, is ook bij het gebruik van de getalwoorden van toepassing en wordt door Japanezen, die hunne taal magtig zijn, wel in acht genomen ^). Byr zyn uitzonderingen op dezen regel, die een historische regel veriuregen hebben en Men bezigt dus voor uitdrukkin^en als: e^D jaar, of het Japanschc w oord fito toai ^ of het Chinesche iisinen, 66ne maand ^ " « ^ ^ fiio U^H ^ if » » ilsi gets, iivi dag, u If u u fitofi^ M If itsi nt8\ ^n nacht, Nuestrauen, una H fitomoera v » » iisoe son, Voor ude zeven opvolgingen der hemelsche vorsten en de vijf opvolgingen der aardsche vorsten,*^ vormende het mythologische tijdvak der Japanezen, bezigt men of het Chinesche Ten zin sitsi taiy Dsi zin go tai^ of het Japansche Ama tsoe hami jo nana jo, koeni tsoe kami jo itsoe jo, 2. De telwoordeii, de Chinesche zoowel als de Japansche, staan of als zelfstandige naamwoorden, of als attri- butieve adjectiva met daaropvolgende opga ve van het voorwerp, waarvan het getal wordt opgegeven. Ook hier geldt dus de algemeene regel, dat elke attributieve bepaling het voorwerp, waartoe ze behoort, voorafgaat. San ken 9 (= Chinesch "=^^ ^^ sdn Uiuen)^ beteekent drie boekdeelen; km san, of ken no san, (Chin, ^g^ ^HT kHuen sdn of 5^ ^y ^£ k^inen tschi sdn), is Deel III, d. i. n9 III van de boekdeelen. San kok\ de drie rijken; t. w. Indie, China en Japan. Si kok\ de vier landen, t. w. Atoa^ Sanoegi^ I jo en Tosa^ waarin het eiland /Sft A%?^Werdeeld is. Go too, de vijf eilanden. Kioe sioe, de negen provincien. Sizi, de vier jaargetijden. Si dai ten looo, de vier groote hemelkoningen. Ijono foetana no sima, het tweenamige eiland Ijo, Kono simava mi fitotsoeni site, omo jotsoe ari, dit eiland (het eiland Ijo, meer bekend onder den naam van Sikok, d. i. de vier landen) van ligchaam e^n zijnde, heefl aan gelaten vier. — Omo gooto ni na ari, Voor ieder gelaat is er een naam. Ijo no koeni wo Ijeme to im, Sanoegi no koeni wo Ijeme to ivi, Ava no Koeni wo Ohoge tsoe fime to ivi, Tosa no koeni wo Fajajoriwake to ivoe. Het land van Jfo noemt men Ijeme, het land van Sanoegi noemt men Ifijorifiki, het land van Awn noemt men, Ohogetsoe fime, het ^«a*8che land noemt men Fti^ajoriwake. door het gebruik geykt zijn; deze vindt men dan ook in de voor Japanezen uitgegeven Japantebe Woordenboeken opgenomen. 8 44. 76 3. Tegenhangers »), of hul pwoorden bij het tellen. De Japansche taal bezigt bij het tellen van concrete voorwer- pen bijzondere hulpnaamwoorden , die bij het getal der dingen gevoegd worden. Door deze hulpwoorden, die men Numeralia genoemd heefk, worden de yoorwerpen in klassen en orden en naar hun uiterlijk voorkomen yerdeeld. Sommige zijn al- leen op het een of ander bepaaJde voorwerp van toepassing, andere voor meer te zamen geschikt. Het spraakgebruik beslist hierover en laat geene v^illekeur toe. De Japanezen hebbenhet gebruik van deze hulpwoorden met andere Aziatische volken en bepaaldelijk met de Ghinezen gemeen en duiden ze ook doorgaans door Ghinesche karakters aan. Bij het lezen wordt of de Ghinesche uitspraak dezer karakters behouden, of hetbe- grip wordt door een Japausch woord uitgedrukt Men verkrijgt dus voor •een stam bout" of den Ghineschen vorm itsoe pon fci, 6f den Japanschen fito molo no ki, De bepaling itsoe pon of filo moto no, d. i. een stam, is dus eene attributieve en staat als zoodanig v66r het te bepalen voorwerp Deze wijze van uit- drukking beantwoordt ten voile aan de onze, wanneer wij van een stuk wild of een glas wijn sprekende, »een stuk en een glas" als nadere attributieve bepaling van wild en wijn opvatten. Omgekeerd wordt bij optelling van goederen, in facturen enz., eerst de naam van het voorwerp en vervolgens het getal met het classificerende hulpwoord gebezigd, aJs: Wild 6 stuks Wijn 2 flesschen, enz. Men vindt de Numeralia in de. Japansch-Ghinesche Woor- denboeken opgegeven en wel onder het Ghinesche tel woord itsoe f itsi^ of onder het Japansche fito^ een ^). De met iUi of  eene talr)|ke opgtve deter »te- genbtngen." 77 § 44. itsoe zamengestelde woorden zijn meestal insgelijks Ghineesch en worden met Chinesche getallen geteld, de met fito verbon* dene zijn doorgaans zuiver Japansch en men bezigt daarbij de Japansche telwoorden. Het algemeenste van deze Nuraeralia is het Chinesche ^ feJ, volgens de Japansche uitspraak ka, dat in het schrift vaak door de verkorte vormen ^^ en ^ wordt aangeduid, als: — ^^ ^ ^^* *^^ ^J^* ^^^ oord. -1=^^/ ^ V4^j iMj ^ , $an/;a ni/^no atcfa^ binnen drie dagen. rmi^ j^* ^^ ^5p^' ^^^^^ ^i^i'f ^6 vier groote tempels. De meest gebruikehjke van de overige Numeralia zijn: /\J/ wm, mensch, persoon. Ilsi nin^ een per^oon. Bdzi ni nm, twee Bonzen. ^ r^ lrs> fasira, pilaar, voor de goden der Japansche My- thologie. FUo faiira no kami ^n god of kami, Vergel. bladz. 72 , regel 12 env. •^ f^ ItSj kasira, kop, voor herten en varkens. Sika mi ha- sira ofmikasirano sika^ drie herten. Lzi ^f ^^^ » A^*> ^^^ ^*^* ^^ P*^'* ^^^^ dieren (paardeu, runderen, vogels en visschen) , als ook voor zijdestoffen. Men lelt: V9\^-H"f ippikit 1 stuk. jj ru-^, nifikiy of nihiki^ 2 stuks. 4^s^Ij4^, Banbikiy 8 stuks. AAJ4)', iifikiy 4 stuks. >! ^4^-, gojy^, 5 stuks. ji;^,aJj^^, roppiki (volg. het Nag. handschrift rokykiki), 6 stuks. ^•^u^lr, Htaifiki, 7 stuks. C ^aJ4»-, /a^«/V^', 8 stuks. ^aJ4*-, koe fikiy 9 stuks. *^ H ^'H'f zijoe bikiy 10 stuks. ^f^ H v^^-^f ^'^^ ippikiy 11 stuks. *A H JJ :^4)', »ijo€ nifiki, 12 stuks. § 44. 78 C ^li4i-, fappiki^ 100 stuks. V^^4V-, aembiki. 1000 stuks. JITma no itaoe piki , uitgesproken als ippiki , 66n paard. 1 2 8 4 San hiki oesiy drie ossen. — Tsioe-koe joemi-iroemono toriwomotte kake* 5 6 7 mono to aoe. Tori ippiki too ') zijoe mon ni ataroe, Fijak-mon too zijoepiki to si, sen mon wo fjak piki to soe, Kono joeeni kin itsi poetoo fijak'^-biki to ivoe. De 9 1 7 8 6 5 4 boogschieters der middeleeaw bezigden kippen tot voorwerpen om op te haDgen (d. i. tot prijzen blj den wedstrijd).!^^ne kip stond gblijk met tien mon ko- permunt. Honderd mon achtte men voor tien stuk (kippen), duizend mon voor honderd stuk. Daarom heeft men aan ^'n poe goud (\ kohah) den naam ge- geven van honderd stuk (kippen) >). — Noeno ippiki ^ ^n stuk katoen. ^ '^y koetsij mond, mome^ borst, voor hoofd, bij het optellen van de bevolking. C ffJ f'amij gebit, voor rijpaarden. M'mano mitsoe fami^ drie rijpaardeD. ^, fa (m, of wa), paar vleugels, voor vogels.  soo (s^reeli issoo) ^ De Accusatief ippiki wo moet door den Nominatief ippiki va, 44n stuk, worden ver ▼angen, daar het onderwerp van ataroe, beantwoorden aan, gelijkitaan met, is. *) Fak boefSMen, biz. 338 recto. 79 S 44 een Hollandsch schip. Koero foene ni soOj twee zwarte (Euro- pesche) schepen. +N -R ^, nagarCy fito nagare^ een stroom, voor rivieren en vlaggen. Aan deze numeralien sluiten zich verscheidene andere woor- den aan, die meer bepaald de hoeveelheid aanduiden, waarbij de voorwerpen geteld ofgebezigd worden. Hieronder behoore: IK » te, hand, voor een paar pijlen. Jafilote, een paar pijlen. 15^ <^ t'h, tabane, bos ; kami, wara nado filo tabane, een bos papier, stroo en dergelijke. ^ ^ • fnoere^ drom, hoop; fito mi moerey drie hoopen volks. I^ -^ Xl, tsoegai, koppel, paar; tori fito tsoegai, een paar vogels. Jano fito tsoegai, een paar vogels. Jano fito tsoegai, koppel, paar; tori fito tsoegai, een paar vogels. Jano fito tsoegai, koppel, paar; tori fito tsoegai, een paar vogels. Jano fito tsoegai, koppel, paar; tori fito tsoegai, een paar vogels. Jano fito tsoegai, koppel, paar; tori fito tsoegai, een paar vogels. Jano fito tsoegai, koppel, paar; tori fito tsoegai, een paar vogels. Jano fito tsoegai, koppel, paar; tori fito tsoegai, Eager een paar pijlen. ^ ^ » tsoere; tami fito tsoere, een sleep van volk. ;^ lis +N -:>, tsoeranari, trek, vlugt, school. Sika, tori, iwo nado fito tsoeranari, een trek herten, een trek herten, een vlugt vogels, een school visch, en dergelijke. .J^'^, /a, 00k wa, bos. Boedao itsi wa, een bos druiven. Dai kon san ba, drie bos radijs. Kari koesa itsi wa, een bos hooi. Wara it»i wa, een bos stroo. J^ >^, 8okj bond, paar. Zookai issok, een paar strooschoenen. ^ ^, kasBf streng; ito fito kase, een streng garen. of Jv\X, soo, paar. Bijoofoe issoo, een paar vvindschermen. .^, son; sake itsoe son (isson), een balie sake. ^ ^ 9 taroe, tar'; sake fito tar\ eene balie sake. wy hijo; ine ippodioy een baal rijst. San hijowo motte nCmano itsi^da to soe^ drie balen rijst doet men als eene vracht voor paarden doorgaan. ^ ^ 1^» tawara, baal, zak; ine fito tawara, een baal rijst. If 4f-, maki, rol; tabako fito maki, eene rol tabak. § 44. 80 MATEN, GEWIGTEN EN MUNTSPECIEN VAN HET JAPANSCHE RIJK ^). De Japansche maten en gewigteu en hel muntwezen wordeii voor een groot gedeelte iiaar het Chinesche tiendeelige stelsel berekend, waarbij men in den regel gebruik maakt van de Chinesche benainingen» voorafgegaan van de Chinesche lel- woorden, beide naar de Japansche uitspraak gewijzigd. I. Lengtematen. De grondslag van de lengtemaat is het /V^ > sijak\ uitge- sproken als schak'; het is de Japansche voet, te Nagasaki on- der den naam van w a a i j e r doorgaande. De »ijzeren voet,"/wiwe sasi, of de vx)et in den vorm van een winkelhaak, kijok sijak\ is 0,303 el, of 0,11M1'Engel- sche voet lang en wordt verdeeld in 10 yj", ^"^ (duim), 100 ^^\boen en 1000 ffi!^,, rin. Ni sijak* go soen si boen^ is 2,54 Japansche voet.  het materiel belang van onderwerp An het materiel belang van onderwerp be-keer met Japan en eene dringende behoefte is, zoo deel ik reedi hier het dtarop be-keer metedekie mede en neem tot grondslag daarvan de opgaven van het Nippon" Archi, in welka Afdeeling IV het Japansche stelsel van de maten, gewigten en het rountwesen is afgehandeld. De Chinesche karakters, die daarb\{ in het spel komen, worden bygevoegd, daar zonder hunne kennis eene juiste opvatting dezer zaak niet wel mogeiyk is. 81 § 44. t^9 p^ of E5^^» se, als eenheid Xi A J^, fito se, of hito se^ is eenregtlioek van 6 poe lengte en 5 poe breedte. Het bevat 30 vierkante poe. J^?,, tan, als eenheid V '^ "Itan, is eenheid V '^  poe, III. Inhoudsmaten. De grondslag van de inhoudsmaten is het v, mas\ of Chinesche y^* ^^ ^^^ *wi?/ (v ^h ^^ K» ^^^^ mas'), of een ^yoo ( V ^ a^ Hi -^ its'sijoo, uilgesproken als issijoo) be- vat,V Japanschen kubiekvoet := 0,01758645 kubieke el. De Nederlanders noemen het gewoonlijk met den Maleisclien naam ganlang. Zijn vorm en groottc worden gevonden door de ver- deeling van een' Japanschen kubieken voct in 16 gelijke stukken, waarvan ieder \ voet lang en breed en ^ voet diep is. Ilet inas' is naar het tiendeelige stelsel verdeeld  thans in den regel 35 sijoo. IV. Gewigten. 