De Vereenigde Staten van Noord-Amerika
nen de Methodisten den leeken geen aandeel in de keus der leeraars, noch in de kerkelijke wetgeving ; veeleer is alles in handen der geestelijken, *tgeen van den eenen kant kracht en orde, maar ook van den anderen eenzijdigheid en onverdraagzaam- heid veroorzaakt. En evenwel ontstond in 1838 onder de geestelijken zelve zoo groote tweespalt, dat ongeveer de eene helft zich van de andere af- scheidde en den naam van de oude school aannam, in tegenstelling van de nieuwe. Van bijzonder belang is een andere twist, die in de lente van 1844 onder de Methodisten daarover ontstond: of het eenen bisschop geoorloofd is slaven te houden? In korte trekken zal ik het beloop der zaak en de redenen van beide partijen mededeelen. De eene, met den heer Griffith aan ’t hoofd, deed dit voorstel: daar de bisschop Andrew eigenaar van slaven is geworden, en dit met zijn pligten en de grondstellingen der Methodisten in strijd is, zoo moet hij dringend worden aangezocht zijn ambt ne- der te leggen. Vd6ér dit voorstel pleit: dat geen bisschop, geen ambtenaar der kerk voor zijn leven wordt aangesteld, maar veelmeer de algemeene ver- gadering der Methodisten het regt heeft, jaarlijks het stelsel van bestuur te veranderen. Of wie kan betwijfelen, of de vergadering eenen bisschop, die krankzinnig werd, of eene kleurlinge huwde (*), van zijn ambt zoude mogen ontzetten. Slechts de leer, niet de wijze van bestuur is onveranderlijk. Ook vormen de bisschoppen geenen hoogeren, van de geestelijken en ouderlingen onderscheiden, stand. De regten der vergadering zijn onbeperkt, zij is de hoogste magt in de kerk, en zonder eene gekun- (*) Dit duidt eene werkelijke onderscheiding der menschen- rassen aan, die men zoo even bestreed. GODSDIENST EN KERK. ARS stelde afscheiding, is de wetgevende, regterlijke en uitvoerende magt in haar vereenigd. | De vergadering veroordeelt den bisschop Andrew niet, zij wil slechts een kwaad uit den weg rui- men, en hij handelt niet reget, wanneer hij de kerk door zijne tegenspraak in onrust brengt. Nimmer heeft de geestelijkheid van ’t noorden de overijlde en eenzijdige eischen der Abolitionisten ondersteund ; maar zij verlangt dringend dat men door dit voor- stel of Lesluit de slavernij bestrijde, hare uitbrei- ding tegenga en bepale, dat althans een bisschop niet door slaven-bezit zijne achting in ’t zyiden be- zoedele, en in *t noorden gansch onmogelijk make. Hiertegen bragt men in: de vergadering der Me- thodistische geestelijken heeft, ten opzigte van wet- geving en beheer, geenszins een onvoorwaardelijk alvermogen, zonder wetten, gebruiken en onver- mijdelijke gevolgen in acht te nemen. Elk bisschop heeft een regt op zijn ambt, en kan geenszins zonder wettelijken vorm, door een bloot besluit bij meerderheid van stemmen, worden afgezet, of ge- dwongen om te bedanken. Wat men, onder den schijn van beleefde vormen, van bisschop Andrew vordert, of hem oplegt, is inderdaad de strengste straf. Wel verklaart hij zich bereid te bedanken, wanneer hij hierdoor den vrede der kerk zou kun- nen bevorderen; maar dit is het geval niet, want alle zuidelijke geestelijken en bisschoppen weerspre- ken die handelwijze, en eene onderwerping aan de — grondstellingen en voorstellen van New-England. Noch de kerkwetten, noch het gebruik, noch een uitdrukkelijk voorschrift der Heilige Schrift, ver- bieden het houden van slaven; bij geene bisschops- keuze was hiervan immer sprake, geene vraag daar- omtrent werd vyoorgesteld, geen pligt opgelegd. g* pei Pees GODSDIENST EN KERK. Wilde men echter in dit opzigt verpligtingen invoe- ren, zoo moest men die tot alle geestelijken uit- strekken, ja men zoude gevolgelijk alle slavenhou- dende leeken moeten veroordeelen. — Bij de noodzakelijke nadere beschouwing van ‘t voorgestelde geval blijkt verder, dat de heer An- drew een der nuttigste, ijverigste mannen is, die inzonderheid voor de verbetering van den toestand der slaven rusteloos arbeidde. Ook bezit hij zelf geene slaven, maar zij zijn huwelijksgoed en eigen- dom zijner vrouw. Gaarne zoude deze hen vrijla- ten, ware dit niet door de wetten van Georgie ver- boden. Ook zouden vele oude slaven hierdoor in den grootsten nood geraken, en anderen zijn zoo sterk aan hunnen heer gehecht, dat zij dringend bidden de bestaande betrekking niet te verbreken. Geene kerk in de Vereenigde Staten, ja geene ter wereld, heeft het regt omtrent slavernij wetten te geven. Het onderhavig besluit mengt zich (te- gen het voorschrift van Paulus) in de zaken van anderen, brengt de kerk in strijd met de landswet- ten, en is wezentlijk oproerig. Ook laat het zich, wanneer men eenmaal dezen weg inslaat, volstrekt niet bepalen waar men zal eindigen, en er waren ligt voorwendsels te vinden, om de vergadering ook over tarief, belastingen en banken besluiten te doen nemen. Inderdaad echter berusten werkzaam- heid en vooruitgang der Methodisten hoofdzakelijk daarop, dat zij zich (zeer verstandig) nimmer met wereldlijke of staatkundige vraagstukken inlieten. Het aannemen van dat voorstel zoude niet alleen den opvolger des heeren Andrew, maar ook al de geestelijken van ’t zuiden in den onaangenaam- sten toestand brengen, aan allen tot hier toe zoo gunstig opgenomen en heilzamen inyloed op de GODSDIENST EN KERK. £47 slaven een einde maken, hun alle planters tot vij- and maken, en een oogmerk aan den dag leggen, dat op deze wijze niet is te bereiken, ja bij zoo- danige heftigheid en ovyerijling verderfelijk schijnt. Alle geestelijken van ’t zuiden mogen daarom wel bidden en eischen, dat men deze tot scheuring der kerk leidende zaak niet overijle, maar de omstan-. digheden naga, daadzaken opzamele, en de redenen bedaard onderzoeke.. Toen dit voorgedragene geen ingang vond, leiden de zuidelijke geestelijkken, in een tegenschrift den 6 Junij 1844, hunne redenen nogmaals plegtig en grondig bloot, — maar weder zonder gevolg. Zoo kwam het dan tot eene volkomene scheuring tus- schen het zuiden en ’t noorden; omstreeks 1500 geestelijken en 150000 Methodisten traden op de zijde der eersten. Onbevooroordeelde _ opmerkers oordeelen, dat deze afloop meer schade dan_ voor- deel aanbrengt, en de gansche twist meer hartstogt en afgetrokkene theorie, dan bedachtzaamheid en practische wijsheid getoond heeft. Welligt hereenigt men zich later langs liefderijker paden; welligt ech- ter is het een wezenlijker voordeel, dat de stij- gende magt dezer sekte, en het gevaar van steeds toenemende heftigheid en onverdraagzaamheid, door die splitsing voor ’shands belemmerd en gebroken is. 4. DE PRESBYTERIANEN hebben in Amerika hunne oorspronkelijke’' leer en kerkverordening hoofdzakelijk behouden. Leeken nemen als ouderlingen deel aan het kerkbestuur in de gemeenten en aan de. vergaderingen van ze- kere kringen, waarover in de laatste plaats eene algemeene vergadering gesteld is. De gemeenten kiezen, onder yoorzitting van eenen geestelijke, ha- 118 GODSDIENST EN KERK. ren leeraar; echter kan het Presbyterium om rede- nen de keus afwijzen en eene tweede doen plaats ‘hebben. Zoodanig Presbyterium bestaat uit om- streeks 60 & 80 geestelijken en eenige leeken-ou- derlingen; minstens drie Presbyterién- vormen voor vele onderwerpen een hooger bestuur, boven ’t welk de algemeene vergadering als hoogste plaats zich ver- heft, voor leer en tucht zorgt, maar de kerkelijke instelling niet veranderen mag. Men rekent om- streeks 2800 presbyteriaansche geestelijken en 5500 kerken. In 1857 heeft echter eene groote scheu- ring plaats gehad, eene zeer talrijke partij week af van de streng Calvinische grondstellingen over erfzonde, vrije genade, verzoening, regtvaardiging en andere geloofspunten. B DE CONGREGATIONALISTEN zweemen naar de Presbyterianen ten opzigte der leer, en betrekkelijk de kerkverordening naar de oudere Europesche Independenten. Zij beweren dat elke bijzondere gemeente van verlichte Christenen eene onafhankelijke kerk vormt, weshalve “zij, zon- der zich te onderwerpen, slechts met anderen in vriendschappelijke verbinding treden. Zij hebben alleen ouderlingen en diakenen; doch oefenen eene kerktucht, welke van eenvoudige vermaning tot uit- banning opklimt. Men onderscheidt kerk en ge- nootschap. De eerste zorgt voor leer en prediking, het laatste voor eigendom, orde en wereldlijke za- ken. Ieder deel heeft alzoo een eigen werkkring, en echter zijn zij beide weder door gelijke belangen gedrongen, elkander wederkeerig in de hand te werken. Zij hebben 1420 kerken en 1275 geeste- lijken. GODSDIENST EN KERK. 119 6. DE DOOPSGEZINDEN (BAPTISTEN) verschillen van de Congregationalisten hoofdzakeljk in de leer van den doop; doch vertoonen in hunne vertakkingen eene menigte kleine verscheidenheden, welker ontvouwing hier de plaats niet is. Wat de inrigting betreft zijn zij Independenten, en tellen ongeveer 6000 geestelijken en 9000 kerken. 7. DE KWAKERS, die ten opzigte hunner bekende grondstellingen vroeger één waren, zijn sedert 1827 gesplitst in oude (zoo gezegd regtgeloovigen) en Hickseiten (*), welke laatsten zekere leerstukken, (als b. v. van de wonderdadige ontvangenis van Christus, zijne god- delijkheid, de verzoening, het goddelijk gezag der Schriften) geheel of gedeeltelijk verwerpen. 8. DE SHAKERS (BEVERS). Hunne vereerde moeder is Anna Lee, eene smids-dochter, geboren te Manchester in 1756, en in 1784 in Amerika overleden. Zij leven in ge- meenschap van goederen en ongehuwd; *tgeen men hun (even als vroeger den monniken) wel kan toe- staan, daar beide grondstellingen immer slechts onder weinigen en in engen kring kunnen ten uit- voer gelegd worden. Overigens worden zij geroemd als kuisch, vlijtig, eerlijk, ordelijk en mildda- dig (ft). Daarentegen worden zij bovenal gelaakt en bespot, dat zij ter eere Gods — dansen! Vele Indiaansche stammen dansen vddr en na den maal- tiid, om den grooten Geest te vereeren, en bewe- (*) Zoo genaamd naar cenen geestelijken leeraar Hicks. (+) Een schatmeester der Shakers ging echter door met 20,000 dollars. 490 GODSDIENST EN KERK. ren, dat het danken met de lippen dom en on- dankbaar is, want voor de ontvangene weldaden mag men wel het gansche ligchaam in beweging brengen (*). Wanneer het Gode welgevallig wordt geacht (konden de Shakers zeggen) hem ter eere de armen op te heffen, de handen te vouwen, of (als.bij de stille mis) tallooze onverklaarbare bewegingen te maken, waarom moet dan juist onze wijze aanstoo- telijk en onzinnig zijn? Gewis is zij onschuldiger, vrolijkker en menschelijker dan geeselen, zwijgen, kastijdingen, kettergeregten, en wat men meer zoo genaamd ter eere Gods heeft uitgevonden en ver- rigt. Van meer belang zoude het verwijt zijn, (in geval het gegrond ware) dat de Shakers op hunne zonderlingheden trotsch, en voor alle hoo- gere verstandelijke ontwikkeling onverschillig zijn. 9. DE RAPPISTEN, naar de leer strenge Lutherschen, mogen_ hier vermeld' worden, daar zij insgelijks gemeenschap van goederen hebben ingevoerd, den ongehuwden staat dringend aanbevelen, en (zoo men zegt) gansch niet vrij zijn van trotschheid op hunne afscheiding als sekte. 40. DE MORMONEN. Joe Smith, geboren 25 December 1805, was een man van levendige verbeelding, schrander, sluw, geschikt om met menschen om te gaan en hen in te nemen. Bij geringe wetenschappelijke (") Soms vallen de Shakers op de knieén, en slaken gelui- den als het geruisch van vele wateren, terwijl ze tot God zuchten en schreijen voor de goddelooze wereld, die hen yer- volgt. GODSDIENST EN KERK 491 opleiding waren vele beroepen voor hem gesloten, weshalve hij zich aanvankelijk (zoo men zegt) op _.schatgraven en goudzoeken heeft toegelegd. Wel- dra echter vond, of liever greep hij de gelegen- heid, om nog stouter en gevaarlijker baan te be- treden. , Zekere Salomon ‘Spalding schreef in de tale Ka- nains eene soort van kerkelijken of bijbelschen ro- man. Deze begint met de regering van den ko- ning Zedekiah, 600 jaren vdér Christus, en eindigt circa 200 véér Christus. Dit boek, zoo het heette, door Mormon geschreven (die in dezen roman eene rol speelt) werd door Smith en ‘eenige aan- hangers in ’t jaar 1827 voorgesteld als eene nieuwe openbaring, die aan de tot hiertoe heerschende twisten en verwarringen een einde zou maken. Zij is, zeide Smith, door eenen engel op metalen ta- felen in verbeterd Egyptisch schrift geschreven en mij ter hand gesteld. Daarna heeft God de platen weder tot zich genomen, en op eene plaats ver- borgen, die niemand weet. — Door dit vertelsel voorkwam Smith den eisch om de tafelen te too- nen; en met de vraag: hoe hij of zijne vrienden uit het bij niemand bekende Egyptisch in ’t En- gelsch kon overzetten? — liet hij zich niet. in. Even weinig stoorde hij zich aan de bewijzen, dat het gansche boek een nieuw zamenraapsel was; want hij kende zich een profetisch gezag toe, profeteerde en deed verslag van zijne gesprekken met engelen en andere hemelboden. Tegen alle verwachting van verstandige en be- zadigde lieden, vond Smith geloof en een talrijken aanhang. Deze Amerikaansche ligtgeloovigheid is in Europa vinnig bespot; de Mormonen zouden echter kunnen antwoorden: zoo God op de eene 499 GODSDIENST EN KERK. plaats wonderwerken verrigt door oude reliquién, dan kan hij op andere plaatsen even goed nieuwe profeten verwekken. De meeste Mormonen trokken naar den Staat Missouri, en gedroegen zich aanvankelijk zeer vlij- tig en ordelijk; weldra echter gaven hunne gods- dienstige overtuigingen reden, of althans voorwend- sel, tot luide klacten. Hunne tegenstanders sloe- gen hun voor, om hunnen grondeigendom, volgens onpartijdige waardering en met belangrijke winst, van hen te koopen, en dat zij dan het land zouden verlaten. Denzelfden voorslag deden toen ook de Mormonen van hunne zijde, en zeiden, dat, vol- gens de voorspellingen' van hunnen profeet, God het gansche land voor hen bestemd en hun over- gegeven had. Toen hierop oneenigheden, geschil- len, zelfs dadelijkheden volgden, schreef de stede- houder Daniél Dunklin: » Wij kunnen niemand verhinderen, zich in dezen Staat neder te zetten waar hij wil, wanneer slechts de eigendom en reg- ten van anderen daardoor niet gekrenkt worden. Elk heeft onvoorwaardelijke vrijheid van godsdienst, en de Mormonen mogen Joe Smith als een man, als een engel, ja als den levenden God vereeren, en hunne woonplaats Sion, het heilige land of den hemel noemen. WNiets is zoo dwaas en belagchelijk, dat hun niet veroorloofd zou zijn als godsdienst aan te nemen, zoo lang zij slechts de regten van anderen niet te na komen.” Ongelukkig echter nam beiderzijds de godsdien- stige afkeer toe, en hierbij kwamen nog staat- kundige redenen, die de verbittering verdubbelden. Inderdaad stond het algemeen gevoelen der Mor- monen in lijnregte tegenspraak met de republi- keinsch-democratische instellingen des lands. De GODSDIENST EN KERK. 125 profeet bestierde het geheel als een .kerkvorst en beheerschte alle stemmen, zoodat men met regt vreesde, dat de regering van den Staat hem ge- heel in handen zou komen. MHij verklaarde, dat de geheele geschiedenis met donderstem leerde, dat de mensch niet in staat is zich zelven te regeren, zich zelven wetten te geven, zich te beschermen, noch zijn eigen geluk of dat der wereld te bevor- deren. Enkele daden van geweld kon de gewone over- heid verhinderen noch bestraffen, en toen hieruit een burgerkrijg ontstond, bleek het, dat men op de landweer, tot herstel der orde opgeroepen, zich niet kon verlaten. De Mormonen stelden Smith’s voorzeggingen boven de landswetten, en hunne te- genpartij de wil van *t souvereine volk boven de bevelen der overheden. Deze wil bedoelde de vol- ledige verdrijving der |Mormonen, en toen zij zich eindelijk moesten gereed maken naar Lllinois te ver- huizen verloren de menigte aanklagten haar gewigt. Beide partijen waren schuldig en hadden met elk-» ander af te rekenen, en bij intredenden vrede na openbaren krijg verdwenen aanklagers, getuigen en regters, die slechts voor gewone omstandigheden schenen bestemd te zijn. In Illinois nam het aantal en de rijkdom der Mormonen toe; weldra echter kwam het tot derge- lijke ijverzucht, klagten en beschuldigingen als in | Missouri. Hierbij kwam dat de Mormonen onder-. ling oneens werden, en Joe Smith (tegen de Ame- rikaansche wetten) een hem vijandig nieuwsblad verbood, en de pers liet vernielen. Toen de stede- houder van Illinois zich borg stelde voor zijne vei- ligheid, gaf hij zich gevangen, en de wettelijke straf zou gewis op hem zijn toegepast. Deze 494 GODSDIENST EN KERK. scheen echter zijnen vijanden veel te gering voor een bedrieger, een valschen profeet, die krijg had gesticht, en verdacht stond van eenen moordaan- slag op den stedehouder van Missouri te hebben begunstigd. Verkleede personen drongen in de gevangenis en schoten Joe Smith en zijnen broeder ter neder. In hoop op strenge regtsvoldoening of wel in gevoel hunner onmagt, bleven de Mormonen rustig, maar hebben daardoor hunne oude vijanden nog niet tot andere gezindheid gebragt of voor zich gewonnen. 14. DE UNIVERSALISTEN beweren, dat God, uit kracht zijner genade en barmhartigheid, eindelijk alle menschen redt en za- lig maakt; welke leer door hunne tegenstanders als onzedelijk wordt aangeduid, omdat zij de noodwen- dige vrees voor straf ondermijnt of vernietigt. Zij hebben ongeveer 500 geestelijken. 12, DE UNITARIERS. Als hoofdleer der Unitariérs (zij hebben 250 geestelijken) wordt voorgesteld: Er is maar één almagtig God, Christus is geen God en de bijbel niet onmiddellijk ingegeven. Er is geene erfzonde, geene volkomene verdorvenheid der menschelijke natuur, geene eeuwige hellestraf, en Christus ver- scheen niet om door zijnen dood onze zonden te verzoenen, maar om een voorbeeld ter navolging te geven, en de reinste zedeleer te verkondigen enz. Naauwelijks werden deze leerstellingen, op Ame- rikaansche wijze openlijk gepredikt, of er verhie- ven zich de luidste klagten, dat zij het geheele Christendom ophieven, ongeloof en zedeloosheid de wijde deur open zetteden, alle menschen iedere - G@ODSDIENST EN KERK. 195 hoop ontroofden enz. Dat dit het gevolg was van gebrekkige kerkelijke vormen, van zelfzuchtige wil- lekeur, trotsche ongehoorzaamheid, oppervlakkig doorzigt, en wereldsche ijdelheid. (*) | Toegegeven dat dit alles gegrond zij, zoo zoude daaruit in de eerste plaats volgen, dat alle andere sekten buiten staat waren die verschrikkingen te weren. Maar nu vertoont zich dit rationalismus door de geheele kerkgeschiedenis, en werd vaker door geweld onderdrukt dan met redenen weder- legd. Het is niet regtstreeks waar, dat die leer- stellice verscheidenheden ook de christelijke zede- leer geheel en al vernietigen, veeleer zou men op deze rots der eenigheid de mogelijkheid eener ver- zoening moeten vestigen en aanvangen. Nimmer zullen de Unitariérs in staat zijn, overal de behoefte naar het wonderbare, naar eene plaats- bekleedende verlossing en genoegdoening enz. uit te roeijen; zeer velen zullen, in weerwil van alle godsdienstige en wijsgeerige of sophistische tegen- werpingen, aan de oude orthodoxe dogmatiek vast- houden; ja, bloot ontkennende twijfelaren vindt men in de Vereenigde Staten bijna nergens (+). Van den anderen kant vertegenwoordigt de Uni- tariér meer dan eenige andere sekte, de kerkelijke vrijheid en verdraagzaamheid, brengt den Ameri- kaanschen republikeinschen geest regtstreeks op het gebied der godsdienst over, laat de bij andere par- tijen slechts verborgen heerschzucht niet ontkiemen, en dekt zich, wanneer men hem wegens zijne leer- (*) Orthodoxe geestelijken weigerden zich met Unitariérs in te laten of hen als Christenen te erkennen. (+) De Joden zijn in de Vereenigde Staten niet talrijk, heb- ben bijkans overal volle burgerregten, maar zijn onderling (b. v. te Charlestown) in heftige partijen gescheurd. 196 GODSDIENST EN KERK. stellingen veroordeelt, met het schild der algemeene christelijke zedeleer. De Unitariérs zijn een onont- beerlijk tegenmiddel voor dweeperijen van velerlei aard; een geruststellend bestanddeel, *t welk de’ te- genwerpingen als minder belangrijk doet voorko- men, en door zijne grondbeginselen alle verkette- ring tegenspreekt. De meeningen der Unitariérs toonen eene ver- wantschap met zekere wijsgeerige scholen. De wijs- begeerte speelt echter in de Vereenigde Staten nog geene groote rol, ofschoon inderdaad hare ont- wikkeling en die der godsdienst, steeds in weder- zijdsche betrekking staan, en de eene buiten de andere zich niet zonder misslag kan bewegen. Zeer dikwijls wordt in Amerika (en in Engeland) de godgeleerde wijsgeerige ontwikkeling van Duitsch- land als kettersch en ongeloovig uitgekreten ; hierbij vergeet men echter, dat de Duitschers teregt vast- houden aan eene vrijheid en zelfstandigheid van geest, welke in dit opzigt de Amerikaansche nog overtreft, in weerwil van de vrijzinnigheid der staatsregeling en Jefferson’s verdraagzaamheids-wet. De wijsbegeerte is der Duitschers veiligheidsklep , tegen de dwingelandij van kerkregering. In de leerstellige ontwikkeling van Amerika vertoont zich geen wezenlijk nieuw, eigenaardig bestanddeel, men beweegt zich meest binnen de oude kringen, niet geheel zonder strijd en vroegere bitterheid. Ge- slanagd of mislukt wierpen zich de Dnuitschers op een even stouten als grondigen arbeid; en arbeiden heeft hooger waarde dan bloot herhalen en herkaau- wen. In elke eeuw, ook in de negentiende, moet de dogmatiek op nieuw onderzocht worden ten einde hare eeuwige bestanddeelen te louteren van men- schelijke vonden en bijvoegsels. Deze vuurproef, GODSDIENST EN KERK. 127 al brandt deze of die er de vingers bij, neemt wel het schuim weg, maar brengt de waarheid geens- zins in gevaar, in tegendeel wordt zij daardoor krachtiger en reiner. ALGEMEENE OPMERKINGEN. In een land, waar de aanbouw en bevolking snel toenemen, en de nieuwe volkplanters dikwijls zeer verspreid wonen, is *t volstrekt onmogelijk overal geestelijken in de nabijheid te hebben. Lchter zijn er over ’t algemeen naar mate der geheele bevol- king even veel, ja meer dan in menig ander land (*); en de rondreizende predikers vullen op eene eigen- (") In 1834 waren: Inwoners, Geestelijkken, | Kerken. Massachusetts . . . 610,000 704 600 New-York (staat) . . 1,900,000 1,750 1,800 Pennsylvanie , . . 1,347,000 1,133 © 1,829 Tennessee! 6h 8 684,000 458 630 bid «shes tind oa 937,000 841 802 PGRN ge ce 341,000 340 440 Schotland . . . . 2,365,000 1,763 1,804 VOX POOL 2 ee 210,000 57 57 New-York (stad) . . 220,000 142 132 Eedimburgssis sc: 3s ors 150,000 70 65 Philadelphia .. . 200,000 137 83 GIaseoWw rt. oe, 220,000 76 74 Boston’) G3 Pie a 60,000 57 55 Cineinnath 6 99-5:543 30,000 22 21 Columbus... ee 5 3,000 5 2 Vereenigde Staten . 13,000,000 11,450 12,580 Hieruit blijkt, dat het aantal kerken en geestelijken, zelfs in de nieuwe westelijke Staten, evenredig grooter is dan in Groot- Brittannie, en dat er éen geestelijke en ééne kerk op omstreeks 1000 inwoners komt. Men berekent, dat jaarlijks voor scholen en kerken vrijwillig bij de 20,000,000 dollars worden opgebragt. BKén koopman gaf binnen 30 jaren 800,000 dollars voor kerke- lijke, school- en andere liefdadige einden, een ander jaarlijks 40 tot 60,000 dollars. 428 GODSDIENST EN KERK. aardige en doelmatige wijze, de bestaande leemten aan. Ofschoon geen Amerikaansch geestelijke zoo hoog inkomen trekt als de Katholieke of Engelsche bisschoppen, zoo worden zij echter over ’t geheel even goed, ja beter bezoldigd dan in Engeland ("). De meeste predikers (alleen niet bij Katholieken en Methodisten) worden door de gemeenteleden, of door de bezitters der kerkgestoelten, of door de communicanten gekozen. Bij de snel toenemende behoefte aan een groot getal geestelijken, trad menigeen zonder genoegzame geleerde opleiding in dezen stand. Nu echter het aantal inrigtingen ter opleiding is toegenomen, zijn de eischen bij de examina strenger geworden. Ame- rikaansche geestelijken mogen minder studeren en minder boeken bezitten dan in andere landen; maar hunne zedelijkheid verdient den hoogsten lof, en ten opzigte van ambts-ijver staan zij welligt reeds daarom boven allen, dat zij van wereldlijke ambten geheel zijn uitgesloten, en dus te meer tot hunne eigenlijke roeping bepaald worden. Het. gemis eener rijke hooge geestelijkheid, en van onmiddel- baren wereldrijken invloed, heeft de achting voor de Amerikaansche predikers niet verminderd, maar veeleer verhoogd. Daar wekelijks tallooze preken worden gedaan, en het reeds verbazend moeijelijk is, ook slechts ééne waarlijk voortreffelijke te maken, zoo zijn er overal, en zoo ook in Amerika, zeer vele slechte preken. Als kenmerkend wordt opgegeven, dat vele geestelijken (inzonderheid Episcopalen en Con- gregationalisten) hunne leerredenen opschrijven en (*) De jaarlijksche inkomsten stijgen van 300 tot 4000 dol- lars; die boven de 1000 zijn echter zeldzaam. GODSDIENST EN KERK. 429 die voorlezen. Zij winnen hierdoor aan orde en duidelijkheid, maar niet aan levendigheid en vuur. Deze vindt men meer bij de Methodisten, doch verleiden tot overdrijvingen en herhalingen. De meeste kerkredenen zijn van leerstelligen inhoud, en behandelen uitvoerige onderwerpen in verschei- dene achtervolgende zondagen. — »Nergens (zegt men) wordt zoo veel over de werkingen en de be- langrijkheid van den Heiligen Geest gehandeld, nergens wordt de Heilige Geest zoo geéerd als in Amerika; — slechts de Katholieken blijven in dit opzigt achter.” Dat echter veel voor werk van den Heiligen Geest wordt uitgegeven, wat een’ ande- ren oorsprong heeft, zal later blijken. Het bestaan van zoo vele sekten maakt den bouw van prachtkerken (met zeer weinige uitzonderingen) bijna onmogelijk. De gevangenissen (waartoe de belijders van alle gezindten moeten bijdragen) zijn naar evenredigheid veel prachtiger dan de ker- ken (*). Men beweert, dat het zuiden en zuidwes- ten minder dan andere Staten aan den bouw van kerken besteedt, en liever de bezoldingen der gees- telijken verhoogt. De kerkelijke goederen zijn in sommige Staten (als in Kentucky) vrij van belasting, in andere niet. Elke door den Staat als ligchaam erkende en be- vestigde kerk heeft het regt eigendommen te ver- krijgen, schenkingen aan te nemen enz. In ver- scheidene Staten zijn, naar maatstaf van de be- hoeften der kerk, de grenzen bepaald, boven welke haar eigendom niet mag komen. Twist over den eigendom van kerken en stichtingen, alsmede over (*) Sommige kerken worden ook wel op speculatie gebouwd, of uit ijverzucht en onverdraagzaamheid. II. 9 150 - GODSDIENST EN KERK. de vraag: of die ook op nieuwe sekten kan over- gaan? wordt, zonder de gevoelens te binden, vol- gens algemeene wetten beslist. Hoe voldoend het stelsel van vrtjwillige voorzie- ning in de kerkelijke behoeften zich ook voordoet , laakt men niet te min de hierdoor ontstaande groo- tere afhankelijkheid der geestelijken van de gemeen- ten, en hunne veelvuldiger afwisseling. Intusschen beweert men algemeen, dat de geestelijke zich veel meer de achting zijner gemeente verwerft door moe- dig op te treden dan door angstvallig vleijen; en ik heb zelf leerredenen gehoord, waarin de toehoor- ders zoo streng berispt en vermaand werden, als eene Europesche gemeente naauwelijks dulden zoude. Ook staat tegenover de schaduwzijde der veelvul- dige afwisseling eene lichtzijde; doordien de ver- plaatsing naar eene andere gemeente niet zelden nieuwen ijver en deelneming verwekt. Mogt de nieuwaangestelde zich laten vervoeren tot overijlde en overdrevene opwekkingen, zoo keert alles des te gemakkelijker tot het behoorlijk evenwigt terug, daar de wet geene kunstmatige pogingen aanmoe- digt noch beloont, en de onbelemmerde openbare meening wezentlijk medewerkt om het verkeerde te verhelpen. Wat in andere landen gebeurt en voor deze gepast is, staat hier niet te beoordeelen, maar in de Vereenigde Staten is voorzeker het vrijwil- lige stelsel alleen mogelijk en geschikt. Overal (zegt de Engelsche geestelijke Reed) en in elk op- zigt zijn de uitkomsten van dat stelsel bij uitstek gunstig, en weerspreken elken grondslag van dwang. Alle geestelijken in alle deelen van Noord-Amerika zijn even afkeerig van dwang en inmenging van den Staat. Pittsburg, voor 50 a 60 jaren gesticht, is door dien weg met alle godsdienstige behoeften GODSDIENST EN KERK. 454 ruimer voorzien, dan eenige stad in Engeland, en vaardigt zendelingen af naar alle oorden der we- reld. — Wij voegen (zeggen Cox en Hoby) onze stellive getuigenis bij die onzer voorgangers, ten opzigte der voorkeur van *t zoogenaamde vrijwillige stelsel. Alle opmerkingen, die wij op onze verre reizen maakten, bevestigden onze overtuiging, dat het in elk opzigt veel meer nut sticht dan het dwangstelsel. — Het vrijwillige stelsel (beweert Buckingham) bewijst zich alom in de Vereenigde Staten als heilzaam, vrij van al het bittere krakeel der Engelsche kerken, waar de herder over de kudde, de kudde over den herder zich beklaagt wegens tienden, giften, eerste vruchten, kerkbelas- ting en andere verpligtingen. Boven de kerkelijke behoefte der bijzondere ge- meenten hebben zich talrijke genootschappen ge- vormd, (voor liefdadige en geestelijke doeleinden, voor zondagsscholen, gevangenissen, matigheid, landverhuizing, bekeeringen enz.), wier jaarlijksche inkomsten in 185% reeds 910,000 dollars bedroe- gen. Ter verspreiding van bijbels was in 19 jaren, (tot 1855) 1,404,000 dollars ontvangen. Geestelij- ken en leeken besturen gemeenschappelijk de za- ken, en bij de vaste aanzienlijke ontvangsten ko- men nog vele geschenken en vermakingen. Er zijn - bijbelvertalingen in verschillende talen gedrukt en naar vele landen zijn agenten en geldsommen ge- zonden; als tot hiertoe: naar Noord-Indie 35000 dollars, naar de Sandwichs-eilanden 5000, naar Ceylon 2000, naar- Bombay, Madras en Siam 3000, naar Zwitserland 800, naar Esthland en Lijfland 1000 dollars, enz. In het Iaatste jaar werden 314,582 bijbels en testamenten verkocht en uitgedeeld, en sedert de stichting van *t Ameri- g* 452 - GODSDIENST EN KERK. kaansche bijbelgenootschap voor 28 jaren 5,584,260 (*). Twijfelachtiga blijft het, of de bijval, dien de bij- belgenootschappen verdienen, ook tot de versprei- ding van geschriften en traktaatjes is uit te strek- ken? Onderscheidene sekten hebben tot dit einde genootschappen voor hunne bijzondere bedoelingen gesticht. Een hoofdgenootschap reikte sedert 1855 slechts 9891 bijbels en 15,695 testamenten uit, maar 5,161,141 traktaatjes. Het verspreidde in één jaar 684,599 traktaatjes, bevattende 5,209,012 bladzijden »gewigtige waarheden over de verlossing door Jezus Christus.” — »Aan ons genootschap {verklaren de ondernemers op eene loffelijke wijze) nemen personen deel van verschillende belijdenissen. Het houdt zich geenszins met afzonderlijke punten op, maar is een christelijk genootschap. Het vormt geene afgescheidene kerk, maar vereenzelvigt zich met alle Christelijke kerken.”” — Voorzeker een groot en schoon, maar ook een moeijelijk en, zoo als de zaken thans staan, bijna onmogelijk te be- reiken doel. Zelfs over de zoo ijverige zendelinggenootschappen zijn de oordeelen verschillend. -»De eenige vruch- ten (zeide de stedehouder Houston) welke de hoog- geroemde bemoeijingen der zendelingen voortbrag- ten, zijn huichelarij en bedrog; en verontzedelijking is het gevolg van dat men de kinderen des wouds het leerstellige christendom inprentte.’”” — »De in- voering van geestelijken in onzen stam (merkte een Indiaan aan) heeft groote verwarringen onder ons voortgebragt; wij zijn daardoor een oneenig, twist- gierig volk geworden.” — » Wij leerden niets van (’) Een tak van dit genootschap te New-York deelde reeds 48,000 bijbels en 107,000 testamenten uit, in gevangenissen , schepen, armhuizen, herbergen enz. GODSDIENST EN KERK. 135 hen (zeide een ander) dan drinken, twisten en schelden. Voor tabak en brandewijn laat een In- diaan zich wel zesmaal doopen.” Voorzeker hebben deze berigtgevers veel te wei- nig acht geslagen op de lichtzijde der bekeeringen, en de schaduwzijde op den voorgrond geplaatst; het bestaan der laatste is echter niet geheel te loo- chenen, en het is zeer te bejammeren dat vele geestelijken van onderscheidene sekten den nieuw- bekeerden hunne twisterijen terstond inplantten. Of- schoon het christendom bestemd moge zijn, een- maal de algemeen heerschende godsdienst op aarde te worden, zoo zijn echter de leerstellige spitsvin- digheden toch zeker geene zaken waarmede ieder mensch zich behoort bezig te houden. En evenwel hebben juist die punten het meest tot twist en ver- volging aanleiding gegeven, welke men ’t minst be- grijpt. Hadden maar eerst de tien geboden wortel gevat bij de Indianen; van de leer der praedestina- tie, transsubstantiatie en dergelijke, mogt men hen nog lang verschoonen. | De eeredienst en de viering van den Zondag kan bij de onderscheidene sekten niet eveneens ingerigt zijn; de kerken worden echter overal zeer vlijtig bezocht, en in ’t noorden veeltijds verwarmd, ’tgeen op de gezondheid voordeelig werkt, en eene groote stoornis der opmerkzaamheid uit den weg ruimt. In de streng Protestantsche Staten is zelfs door wereldlijke wetten eene zeer strenge viering van den Zondag voorgeschreven; waardoor inderdaad het grondbeginsel, dat de burgerlijke overheid zich vol- strekt niet met kerkelijke en godsdienstige zaken moet bemoeijen, gekrenkt, en de vrijheid beperkt wordt. Evenwel wees het Congres het voorstel af, om het reizen op den Zondag te verbieden. Dat het 454 GODSDIENST EN KERK. dagelijksche gewoel van ’t bedrijvig leven met nut wordt gestaakt, opdat de geest zich tot godsdien- stigen eerbied stemme, en de gedachten tot het eeuwige worden gewend, — wordt door niemand ontkend; maar daaruit volet niet, dat het Chris- tendom, (de verblijdendste en troostrijkste aller godsdiensten), door Joodsche gestrengheid en letter- knechterij worde gewijzigd en beheerscht (*). Ook hier is een te veel en een te weinig, en verre- weg het grootste deel der christenheid tracht den middelweg ‘te vinden, en de wederzijdsche toe- gevendheid in beoefening te brengen, welke Pau- lus reeds aanbeval (Rom. XIV: 3, 6): »De een acht wel den eenen dag boven den anderen dag, maar de ander acht al de dagen gelijk. — Die den dag waarneemt, die neemt hem waar den Heere; en die den dag niet waarneemt, die neemt hem niet waar den Heere.” Twee vaak besprokene en verschillend beoordeelde zaken moeten wij hier vermelden, namelijk de zooge- naamde woud- of laundvergaderingen (campmeetings) en de wederopwekkingen (revivals). De eerste worden meest door Methodisten geleid (f); die daarbij moed, ijver en volharding betoonen, en den wijd verstrovi- den, van christelijke gemeenschap bijna geheel versto- ken, boschbewoners, christelijke leer en godsdienst brengen. En waarom zouden zij, die behoefte heb- ben aan onderrigt en troost, zich daar, waar men nog geene kerken hebben kan, niet onder Gods vrijen hemel mogen yereenigen? Waarom zoude (") Wie des Zondags te Baltimore een vlieger oplaat, of bal slaat, verbeurt een’ dollar boete. (+) Evenwel worden ook soms geestelijken, die tot de Epis- copale kerk behooren, uitgezonden om in de wildernis te pre- diken. | GODSDIENST EN KERK. 4355 men een door menschenhand vervaardigd gebouw den vyoorrang geven boven de eeuwen heugende plegtige wouden, waar reusachtige boomen die ver- hevene loofgewelven vormen, welke de bouwkun- stenaar in zijne meesterstukken tracht na te vol- gen? Is het te laken, dat de koele onverschillig- heid en pralerij eener heerschende kerk in deze woudvergaderingen niet te vinden is? Is het te bevreemden, dat de predikers, getroffen door het grootsche hunner taak en van ’tgeen hem omgeeft, tot eene geestvervuering worden opgewonden, die door den dagelijkschen loop des gewonen levens niet wordt verwekt? Wie twijfelt er aan, dat zij de onbetamelijkheden, welke in die deels nachtelijke bieenkomsten insluipen, niet met alle kracht zou- den bestrijden? Van den anderen kant geven die vergaderingen ook aanleiding tot regtmatige berisping, welke ech- ter de predikers bijna nog meer treft dan de toe- hoorders. Wanneer de eerste deze vergaderingen tot verscheidene dagen en nachten rekken , wanneer zij zich bepaaldelijk er op toeleggen, om de aanwe- zigen naar ligchaam en geest te overprikkelen (*), zoo moet dit bijna noodwendig luiheid, ijdelheid, huichelarij en verbijstering ten gevolge hebben. Om gewaande godsdienstige gevoelens op te wek- ken en te versterken, wordt kennis en gezond ver- stand dwaselijk als iets nietigs ter zijde gesteld. Met volle regt geeft derhalve een waardig geeste- lijke den wijzen raad: de rondreizende predikers moesten zich houden aan den breeden grondslag der Heilige Schrift, en de wezenlijke waarheden der (*) Men beweert, dat niet weinige de woudvergaderingen om des gezelschapswille bezoeken, en om ecene afwisseling in de te eenzelyige en drooge vicring van den Zondag te brengen. 456 GODSDIENST EN KERK. godsdienst, waarover vrome mannen van alle belij- denis het eens zijn, op den voorgrond stellen; in plaats van hoofdzakelijk de geschilpunten der ver- schillende sekten te behandelen, en die tot het uiterste te drijven (*). Het bedenkelijkst, gevaarlijkst en meest te ver- oordeelen, doet die dweepzieke strekking zich voor bij de wederopwekkingen of herlevendigingen (revivals). Het lijdt geen twijfel dat enkele menschen door den treffenden indruk eener enkele omstandigheid, uit een gedachteloos of zondig leven zijn ontwaakt, en tot een nieuw, hooger aanwezen opgewekt en we- dergeboren. Het is verblijdend, wanneer dergelijke voorbeelden tot veelvuldige navolging aanleiding ge- ‘ven. Maar de middelen, die men in Amerika aan- wendt om deze verschijnselen te weeg te brengen, zijn dikwijls van eenzijdigen en dubbelzinnigen aard , en ’tgeen als bewijs eener wedergeboorte moet gel- den, doet zich zoo verkeerd en dweepzuchtig voor, dat talrijke en waardige stemmen, met regt zich nadrukkelijk daartegen verklaard hebben. Dikwijls worden de predikingen en gebeden uren lang voortgezet, en 10, 20, 50, ja 40 avonden achtereen gehouden; bijkans uitsluitend zijn zij ver- vuld met klagten over ’s menschen algeheele ver- dorvenheid, de magt des duivels, de onvermijdelijke eeuwige verdoemenis, en dergelijken. Met weenen- de, verdraaide oogen en luid gejammer roept de prediker zijn wee uit, rekt enkele syllaben en let- ters tot eene zotte lengte uit (ho-ly, glo-ry, ever-la- sting, mo-o-0-o-ourner), siddert of trilt zoo lang de adem het uithoudt, en vervalt dan bij afwisseling (*) In Maryland mag niemand zonder verlof der overheid op straten en openbare pleinen prediken. GODSDIENST EN KERK. 157 in zulk eene snelheid van spraak, dat hij geheel onverstaanbaar wordt. De toehoorders antwoorden met zuchten, stenen, huilen, trillen, handgeklap, handgewring, blaffen als honden, en maken een geraas, alsof de wateren van vele rivieren tegen elkander stroomen. Anderen, vooral vrouwen, val- len in onmagt of krijgen kramp- en stuiptrekkin- gen, terwijl de jongens bij groote ligchaamskracht uren lang hetzelfde formulier (b.v. Jezus daal ne- der!) overluid uitschreeuwen, en zich dan ook voor wedergeboren uitgeven. Verschijnselen van dezen aard, die men vroeger wel aan den invloed van den uit te drijven duivel heeft toegeschreven, gel- den thans bij velen voor werkingen van den Heili- gen Geest, en voor eene openbaring van het nieuw doorbrekende, echte christendom. Als *t hoogste toppunt, als de zegepraal der herlevendiging be- schouwt men eindelijk den angststoel (anxious seat) , waarop de geestelijke ijveraars hunne overprikkelde toechoorders bijna met geweld nederzetten om eene openlijke biecht hunner zonden af te leggen: eene gedwongene, schier gedachtelooze verbrijzeling, zon- der. duur, zamenhang of grondslag, die echter ge- woonlijk op zwakheid en onverschilligheid uitloopt, of tot waanzin overslaat, of met ijdelheid, hoog- moed en vervolgzucht gepaard gaat. Deze uiter- lijkke, luidruchtige vertooning leidt tot geene ware bekeering en heiliging; het verwoest, in plaats van te stichten. Ken dol geestelijk ijveraar schreeuwde een veertienjarig meisje toe: zijt gij voor God of voor den duivel? Verschrikt kwamen haar de tra- nen in de oogen, zij sloeg den blik neder en zweeg. Schrijf haar op in het boek des duivels! riep de geestelijke zijnen schrijver toe. Het meisje viel ter neder en was yan dit uur af krankzinnig. 4358 GODSDIENST EN KERK. Tegenstanders der herlevendigingen (schrijft een geestelijke) zijn de openbare goddeloozen, de pro- fanen, de sabbatschenders, de vijanden van zuivere godsdienst, openlijke of heimelijke ongeloovigen, of Katholieken , Unitariérs, Universalisten, wier chris- tendom door dwalingen en ketterijen is verdorven. In tegenspraak met deze eenzijdige en overdre- vene beschuldigmgen, zeggen andere ooggetuigen: al dit ongeluk, deze buitensporigheden en fratsen ontstaan door geestelijke raddraaijers, dweepers en alarmblazers, die op valsche bekeeringen zich heel wat laten yoorstaan, en zich door God begaafd en bezield wanen, omdat zij door hunne woeste mid- delen in staat zijn, zwakke vrouwen nog kranker en onzinniger te maken (*). Zelfs vervielen enkele geestelijken op dezen gevaarlijken weg tot de erger- lijkste zonden en verloren hunnen post. En de schijnbaar wedergeborenen onderscheidden zich ver- volgens niet door een strenger gevoel voor regt en door hoogere zedelijkheid, maar door een aanmati- gend ten toon spreiden hunner gewaande grootere vroomheid. Om deze reden zegt Dr. Miller, in een even yerstandig als gemagtigd schrijven: »Het komt mij voor dat de godsdienst in deze bijeenkomsten min- der eene zaak van verstand, geweten en hart is, dan wel eene tentoonstelling en aanprikkeling van gejammer en ligchamelijk medegevoel. Zij verwek- ken in de verstandelijke en zedelijke natuur soortge- lijkke werkingen, als sterk drinken op de ligchame- likke; op korte overspanning volgt zwakte en krank- heid.” () Buckingham verhaal® eene menigte andere dingen, die voor geestelijken en vrouwen op deze geestvervoeringen volgden. =~ GODSDIENST EN KERK. 4159 » Niets (schrijft Dr. Beecher te regt) is zoo schrik- kelijk en ontembaar als het vuur en de storm van menschelijken hartstogt, zoodra die door kwalijk bestuurden ijver opgewekt, door schijnbare deugd geheiligd is, en de ijdele gedachte zich vestigt, dat men miskend en vervolgd wordt, omdat men God dient. Deze strekking moet tweespalt in de kerk verwekken, ofschoon velen aanvankelijk niet durven tegen te spreken. Dergelijke overdrijvingen hebben ten tijde van Cromwell de echte vroomheid eeuwen teruggeworpen; zij verhinderen in Amerika de toe- nadering en verzoening der verschillende belijdenis- sen- Onwetende en dweepzuchtige leeraars ver- drongen de wel onderrigte en bezadigde; eene alge- meene wanorde en ontbinding der kerkelijke wetten kan niet uitblijven. Wanneer een overwinnend le- ger ons vaderland doortrok en verwoestte, of het vuur alles om ons heen vernielde, zou dit nog als eene weldaad zijn te beschouwen, in vergelijking bij de zedelijke verwoesting, welke eene voorge- wende, ongeregelde godsdienst-aandrijving zoude te weeg brengen. Natuurlijke rampen toch gaan spoe- dig voorbij, terwijl kwaad uit zedelijke oorzaken die- per ingrijpt en langer duurt.” Hooren wij na dezen waardigen geestelijke ook eenen leek, wiens ambt hem, helaas! in staat stelt over deze zaken grondig te oordeelen. Binnen elf jaren zijn den heer Woodward, directeur van ’t krankzinnigenhuis te Worcester, 148 lijders over- gegeven, welke door godsdienstige overspanning hun verstand hadden verloren (*). Betrekkelijk dit (*) Dergelijke verschijnselen vinden ook elders plaats, b.v. te Columbus (in Ohio). Eene vrouw werd krankzinnig gedu- rende eene godsdienstige herlevendiging. ene andere werd krankzinnig na het bijwonen eener godsdienstige vergadering, 440 GODSDIENST EN KERK. onderwerp zegt hij: »De bijbel zelve zal zelden iemand krankzinnig maken. Zijne beloften staan tegenover zijne bedreigingen, en zijn eenvoudig en klaar onderrigt wijst. duidelijk den weg tot verge- ving en vrede. Het zijn de menschelijke, nieuw uitgebroede leerstelsels, verkondigd door onweten- den en misleiden, welke thans de openbare mee- ning in de war brengen, de banden, welke de maat- schappij aaneenhechten, oplossen, en de menschen zonder kaart of kompas op de wijde wereldzee in beweging zetten, zoo het heet om het hemelsche erf- deel te zoeken. _Wanneer de echte grondslagen van godsdienstig geloof en hoop ter zijde geworpen, de gewone vormen van godvereering opgeheven worden en de dweepzucht heerscht, dan geraken zwakke en prikkelbare gemoederen in verbijstering, en wor- den krankzinnig. De poging om iets onbegrijpelijks en onbereikbaars te vatten gaat de krachten van den menschelijken geest te boven, krenkt en ver- woest dien. Dit is geene godsdienst, maar juist het tegendeel, want het bederft zijne offers in plaats van die te verbeteren; het verlaagt de mate van zedelijkheid en godsdienstigheid in eenen staat, in plaats van dien te verhoogen. De ware godsdienst moet zich openbaren door het leven, door het ge- heele leven, en niet door koortsachtige opwellingen, door uitbarstingen eener ontstemde verbeeldings- kracht, door ijver zonder verstand en woorden zon- der daden.” Stemmen van zooveel gewigt, en zulke bittere ervaringen zijn niet zonder uitwerking gebleven. yan eene ongewone opgewondenheid. Een man verviel in he- vige razernij gedurende het wachten naar eene uifgestelde mee- ting. Eens anderen mans krankzinnigheid stond eveneens in verband met eene campmeeting. GODSDIENST EN KERK. 444 Nadat de verdoolden, zonder om zich heen te zien, tot aan de uiterste grenzen genaderd zijn, denken zij aan den terugweg; en zullen, mag men hopen, in *t vervole niet meer wanen, dat men de godsdienst door dweepzucht kan verbeteren en ophelderen. Zien wij terug op al het aangevoerde, zoo blijkt het, dat het in Amerika niet aan godsdienstigheid ontbreekt, maar het wel te duchten is, dat men, uit overdreven ijver voor godsdienst, op verkeerde wegen zal geraken. Door de wettelijke verdraag- zaamheid en gelijkstelling van alle belijdenissen zijn wel de kiemen en bestanddeelen van onverdraag- zaamheid en dweepzucht verminderd en verholen, maar niet uitgeroeid. Daarom staat de een ont- steld, dat iemand des Zondags zijn boek in orde brengt; de ander dat een geestelijke op dien dag over gemeentezaken spreekt; een derde vindt orgel- en kerkmuziek aanstootelijk; een vierde noemt het een overblijfsel der pauselijke voddenkraam, wan- neer aan het orgel een Laws Deo of aan den kan- sel een J. H. 5 is aangebragt. Bevreemdend maar niet engewoon, paren zelfs Amerikanen hoogen lof over hunnen godsdienstigen toestand aan de scherp- ste berisping. Terwijl b.v. de een beweert dat ner- gens ter wereld zoo veel deugd, geloof en zedelijk- heid is geweest als in Nieuw-Engeland, schrikt de ander voor Unitariérs en Universalisten, en een derde beschrijft den vroegeren toestand des lands erger dan Sodom en Gomorra. » Men zag (zegt hij) veronachtzaming en verachting van ’*t Evangelium en zijne dienaren, een’ heerschenden geest van dwa- ling, wanorde, rustverstoring, hoogmoed, heftigheid, liefdeloosheid, vitzucht, ongehoorzaamheid, lastering en minachting der overheid, tweespalt, twist, scheu- ring en verwarring in de kerk, onregtyaardigheid, 142 GODSDIENST EN KERK. luiheid, schandelijke taal, slecht gedrag en alle an- dere zonden en goddeloosheden.” Die te veel bewijst, bewijst niets. Alle waarlijk degelijke Amerikanen zijn even ver verwijderd van ijdele zelfbechoogeling, als van laffe of menschen- hatende vertwijfeling. Tegen dweepende dwaalwe- gen, scheurende kleingeestigheid en sombere zucht tot verketteren, blijft ware beschaving het beste behoedmiddel. Maar lezen, schrijven en rekenen is even min een volledig zamenstel of een voldoend bewijs van ware kunde, als het bloote aannemen van zekere leerstukken het levendigmakend wezen der godsdienst zou inboezemen. Tot juiste kennis en waar geloof behoort veel meer, dan in de school of bij de herlevendigingen (revivals) geleerd en beoefend wordt. Zonder zelf- beheersching, belangeloosheid, zelfverzaking, eerbied voor de wetten en echte menschenliefde, is alle school- en kerkwijsheid slechts een klinkend me- taal, eene luidende schel. Duizende malen is het herhaald: in ’t menschelijk hart is alles boos — alles goed; en echter weder- spreekt het onmiddelbaarst bewustzijn beide stellin- gen. Wetenschappelijke en godsdienstige vorming, die alleen aan de eene helft vasthoudt, bereikt en beheerscht nimmer het geheel. Wanneer in Amerika drie, vier van hun vroeger kerkgenootschap uitgeslotene, geestelijken, en een half dozijn leeken, eene nieuwe eigene kerk vor- men en tevens beweren, dat zij alleen de waarheid bezitten, en ten grondslag stellen dat elke kerk al- gemeen moet zijn en alle geloovigen in zich bevat- ten, zoo kan men over deze ijdele aanmatiging zich naauwelijks van spot en smaad onthouden. En evenwel heeft dit verschijnsel nog eene andere GODSDIENST EN KERK. 445 zijde. De menigte der sekten, uit vrije eigendun- kelijkheid ontstaan, toont den aard en de waarde der persoonlijkheid van dezen microcosmos, want het waarlijk onwrikbaar christelijke laat in de mensche- lijke zielen eene eindelooze vervorming toe, zonder schade voor de, ten grondslag liggende, objective waarheid. Een beeld, *twelk het menschenoog in den Kaleidoskoop aanschouwt en hem in verrukking brengt, heeft subjective, uit het object ontsprin- gende waarheid; en niemand heeft het regt te be- weren, dat het er niet is en niet moet of kan zijn. Maar even zoo verkeerd is het, te zeggen dat dit bijzondere het algemeene en onvoorwaardelijke is. 