Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Op zekeren dag kwam Falck voldan van een conferentie met de Engelsche gevolmachtigden terug, in welke goede stemming hij aan kapitein Elout, in tegenwoordigheid van amanuensis Siccama vertelde, dat men het eindelijk over een groot beginsel eens was geworden, namelijk dat Nederland aan Engeland zoude afstaan alle bezittingen op de Vaste kust van Indië en Groot-Britannië zich daarentegen van de eilanden zou terugtrekken. Ter verduidelijking trok hij eene lijn op de kart. — Wanneer dit heeft plaats gevonden en òf het zich wel zoo toegedragen heeft, als verteld wordt, valt zouden met opzigt tot een land, waarin zij nimmer waren gevestigd geweest, gelijk Borneo.” Deze argumenteering is echter van geenerlei waarde. Het tractaat en zijne Nota's handelen over alles en nog wat; het volstrekt zwijgen over Borneo kon evenzeer uitgelegd worden, dat Engeland van deze bezitting niet wilde afzien. Mocht het er ook op het oogenblik der Tractsätze gegen bezüglich bezüglich bezüglich het, het had zer gehängt en het had zer gehängt, een zuverlässigen, een volstrekt priis geven van alle aanspraken op het eiland wilde zeggen. Bovendien was door onze gevolmachtigden bei het afbreken der onderhandelingen van 1820 met zuverlässigen, dat wij naar een alléenbezüglich bezüglich bezüglich bezüglich bezüglich en het Londensch besteht, van die verklaring goede nota, immer mehr oder de Bengalischen regeering te schriven, dat deze erkenning voor de toekomst als een „beginsel van waarde kon zijn, m.a.w. een troef, die zoo noodig tegen Nederlandsche protesten uitgespeld kon worden (6). Tegenover deze geschiedenis, waarvan onze gevolmachtigden zich hadden behoorenden te doordringen, mocht een volstrekt zwijgen over Borneo inderdaad onverantwoordelijk geacht worden, vooral nadat minister Elout er nog met een enkel woord de aandacht op had gewegtig (c); maar de geschiedenis van het Londensch tractaat van Maart 1824 is, ook ten aanzien van de bekwaamheid onzer diplo-matie, die van Kleiner Nederland. XIX. De aaneming van het tractaat. Toen de gevolmachtigden van beide partijen zich over den vorm van het tractaat en van de daarbij behoorende nota's definitief hadden verstaan, moest de Board of Control in de eerste dagen van Maart overgaan, berichtte Fagel den 5" dier maand aan Buttenlandsche Zaken, om het behandelelde aan het Comité van Correspondentie der O. I. C. en vervolgens aan het volle college der bewindhebbers mede te deelen (d). Immers tot dusver waren de Brief in Fagel's Ontslag 395; ov. 8. van 17 maar 1824, 187 Brief “underhandeläar” steht het Geheime Comité der 0. I. ©. te mde gegaan, ten einde ontijdige publicité te voor- komen. Vandaar een schrijven dd. 6 Maart 1824 door den gevolmachtigde, voorzitter van den Board of Control, gericht aan het „Special Secret Committee”. Het stuk legt bijzonder gewicht op het belang der beloften door onze gevolmachtigden ten aanzien van Benkoelen gegeven (a). : De aanneming van het tractaat door het bestuur der O. I. C. schijnt geene overwegende bezwaren te hebben opgeleverd. Reeds toch den 12" Maart kon Fagel aan Buitenlandsche Zaken schrijven, dat de stukken nagenoeg ter teekening gereed waren (5). Den 17" had ook deze formalit plaats; denzelfden dag zonden onze gevolmachtigden de stukken: naar Nederland voor de vereischte mtificatie. De Paanbiedingsbrief hield eene schets in van hetgeen sinds de terugkomst van kapitein Elout was voorgevallen, wordende alzoo mede eene toelichting op het tractaat, waarvan ik reeds herhaaldelijk gebruik maakte (c). Dat minister Elout’s af keurende nota's nog niet waren vergeten, bleek uit het slot van het stuk. „En met dit verslag”, schreven namelijk de heeren, „beschouwen wij de eervolle doch moeijelijke taak, die ons was opgelegd, als voleindigd, niet zonder hope dat de tot stand gebragte schikkingen weldra bij de ondervinding blijken zullen bevorderlijk te zijn aan de veiligheid en welvaart van ’s Konings ‘nu geconcentreerde Bezittingen in Azie’. Onze grootste zoo wel als onze eerste belooning echter zoude het zijn te mogen vernemen, dat Z. M. over onze handelingen en over derzelver uitslag voldaan is en den pligtmatigen ijver erkent , met welken wij aan Hoogstdeszelfs vertrouwen hebben trachten te beantwoorden.” Kapitein Elout bracht den 19° weder de stukken naar Nederland; minister Falck, door een aanval van jicht te Londen opgehouden, volgde spoedig (d). Deze toch moest vór hij zich aldaar als gezant ging vestigen, zijne particuliere zaken in orde maken en de (a) Zie het stuk in Factorijen IL, bijl. 10 Verg. Benkoelen 285; ov. 3. (e) Zie den brief in Fagel's Ontslag 396; ov. 4. {e) Zie den brief in Bijdr. E. 214. (d) „M. le Capitaine Elout part ce matin pour Harwich, et arrivera probablement à La Haye en même temps que la présente dépéche. Il est porteur du Traité que nous avons signé avant-hier. M. Falck s'est trouvé suffisamment remis d'an accès de goutte, dont il souffrait depuis quelques jours pour avoir pu se mettre en route hier dans l'intention de s'embarquer aujourd'hui à Dovres pour se rendre à Calais.” Uit het in den tekst te vermelden rapport van Fagel d. 19 Maart. = _ 188 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT portefeuille van Koloniën overgeven aan zijn opvolger, den heer Elout (a). Diens zoon had Londen reeds verlaten, toen Fagel van den secretaris van den Board of Control eene op 16 Maart gedagteekende nota van de Britsche gevolmachtigden ontving, waarbij zij, ingevolge art. 8 van het Tractaat, afschriften aanboden van de verdragen, die Engeland met inlandsche vorsten en volken in den Oost-Indischen archipel had gesloten (6). Fagel haastte zich deze stukken bij missive aan Buitenlandsche Zaken d. 19 Maart na te 188 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT Zenden (c). Of order de overgelegde verdragen ook behoorende de in 1818 gesloten over- eenkomst met Stak, waarover later zou zijn, is mij niet bekend (d). Aan het pakket, dat kapitein Elout had medegenomen, bleek bij aankomst te ontbreken, de tot het tractat behoorende Nota der Nederlandsche gevolmachtigden. Op Buitenlandsche Zaken had men dit echter niet eens opgemerkt, zoodat de Koning er bij schrijven van 23 Maart door den secretaris van Staat aan het departement om moest laten vragen (e)! Men zond onmiddellijk eene herinnering (a) Op een en ander heeft betrekking Falck’s briefje uit Londen aan Elout dd. 8 Maart in Bydr. H. 218. Verg. Fagel's Ontslag 896; ov. 4. (b) „The Undersigned Plenipotentiaries of His Majesty the King of Great Britain and Ireland, adverting to the third article of the proposed treaty between the two Powers, have the honour of communicating herewith to Their Excellencies the Plenipotentiaries of His Netherland Majesty copies of the several Treaties now in force, between the British Government, and Native Chiefs and States in the East-Indian Islands. George Canning Charles Watkin Williams Wynn. (B. Z.) (c) „De heer kapitijn Elout was reeds vertrokken, toen mij, under een bloot couvert, van wegens den heer secretaris Courtenay van het kollegie van den Board of Control tegekomen is, de in originalie hiernevens gaande Nota van de Britsche gevolmagtigden, gedagteekend den 16% dezer. Dezelve is berekkelijk de wederzijdsche mededeeling der tractaten, bij het 8% art. van het zoo even geslotene tractat bedongen, en zoo mijn geheugen mij niet bedriegt, zijn de daarbij vermelde overgezonden, of door den heer minister Falok in bewaring genomen. Zijn Excellentie zal waarschijnelijk in staat zijn deswegens aan UHoogEdelGestrenge, mondeling, de noodige in-lichting te k. Unen geven.” (B. Z.) (d) Verg. de breede Siak-correspondentie van 1828 in bijl. 11 van Atjeh. (e) „Op last van Zijn Majesteit heb ik de eer aan het Departement van Buitenlandsche Zaken, weder te doen toekomen de aan Hoogstdenzelven voor- gelegde stukken met betrekking tot het met Engeland gesloten tractaat over de Oost-Indische bezittingen en handel op dezelve. „De Koning bij dezelve niet gevonden het in de missive der hae am van 17 maarr 1824, 189 aan gezant Fagel, die, onder betuiging van zijn groot leedwezen, stuk bij depêche dd. 26 Maart aan Buitenlandsche toekomen; het werd er den 31" ontvangen (a). Intusschen had reeds den 27" minister à, i. Reinhold eene op zijn departement ontworpen wet met „memorie ter adstructie” ingevolge „Konings last gezonden aan minister Elout „met ootmoedig verzoek daarvan kennis te nemen, dezelve naar goedvinden te veranderen en te wijzigen, en ze mij vervolgens terug te zenden” (5). Verbazend ootmoedig dan toch! Welk eene aardige illustratie van de door De Grovestins gegeven karakteristiek over Reinhold: qui avait toujours Par de vouloir s'excuser @étre monté si haut (c). Van Reinhold’s werkstukken, bestemd voor onze Wetgevende Macht, nam ik kennisz: zij waren geenszins gebrekkig; doch collega Nederlandsche plenipotentiarissen van den 17 dezer N° 10, vermelde antwoord, betwelk door hen gegeven is op de Engelsche ophelderende verklaringen, noch ook de in den brief van den baron Fagel van den 19 dezer bedoelde overeenkomsten, verlangt de nadere mededeeling dier stukken, zoodra dezelve bij het departement van Buitenlandsche Zaken zullen zijn i „Zijn Majesteit zal voorts de officiële inzending der nevensgaande documenten, vergezeld van de consideratién en het advies van het Departement, te gemoet zien, terwijl ik overigens de eer beb het Departement van Buiten-Landsche Zaken, op last des Konings, opmerkzaam te maken, dat volgens art. 58 der Grondwet, het tractaat aan de Staten-Generaal medegedeeld, en Hun Edelmogenden ter goedkeuring zal worden aangeboden. De Koning wenscht alzoo dat daartoe een ontwerp van wet, met eene memorie ter adstructie, in beide talen, in gereedheid en bij den Raad van Ministers in deliberatie worde gebragt.” (B. Z.) (©) „Tai éé fdchd de voir par votre dépéche, n° 10, du 28 de ce mois, que parmi les pièces jointes à notre rapport du 17, n° 10, accompagnant le traité signé ici ce jour là, et dont M. le capitaine Elout a été le porteur, ne s'est pas trouvée la copie (mentionnée dans le rapport) de notre Note en réponse à celle des Plénipotentiaires Britanniques. Comme je suis d'une grande exactitude dans ces sortes de choses, j'avais pris la veille du jour de Pexpédition du paquet une peine toute particulière pour récapituler, à plus d'une réprise, avec le secrétaire May les différentes pièces qui devaient y être insérées. Le lendemain je crus pouvoir m'en rapporter à lui, et que tout était en règle A cet égard, et Mr. May lui-même partageait tellement cette dernière opinion, qu’encore aujourd’hui, quand je lui fis part de l'omission dont vous me donnez connaissance, il avait de la peine à se convaincre quelle eut eu lieu. Il faut bien cependant que cette omission ait été réelle, et j'ai Vhon neur de vous transmettre la copie ci-incluse du document en question, me flattant, néanmoins, que vous aurez déjà pu en être mis en possession de quelqu’autre manière avant Varivée de celle-ci.” (B. Z.) (Ú) Zie den brief in Bijdr. E. 217—218. Zie Fagel's Ontslag 410; ov. 18. 190 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT Elout oordedelde, den geest dier tijden huldigende, dat men voor de Staten-General niet zoo uitvoerig moest zijn. My werkte dientengevolge het ontwerp van wet met de toelichting geheel om, waarna hij de stukken aan Falck liet lezeu. Deze verkoos ook Hlout’s ont-werp boven dat van Reinhold. „De herhaalde lezing der stukken het mij’, luidde toch het antwoord van 8 April, ~in het gevoelen beschädigt dat de wet volgens «uw project en dus kort behoort te zijn, en dat men zich bij de Memorie-adstructief liefst dient te balen tot hetgeen Hun Ed. Mog. aangaat, namelijk de oorbaarheid der ruiling en afstand’ (a). Elout schijnt zijn collega Reinhold, met het oog op de omwerking, verzocht te hebben om er over te komen praten; althaus wij lezen een briefje van dezen (b), geteekend „UE. ootm. dienaar’, waarin de minister a. 1. belooft zich naar Zijne Excellentie op het departement te zullen be geven, „schoon reeds vooraf overtuigd”, voegt hij er ootmoedig aan toe, „dat ik mij met haare denkbeelden en dus met het bewuste onderwerp (c) vol- komen vereenigen zal”. Nu, dat vereenvoudigde de zaak zeer. Alzoo is de concept-wet met hare toelichting, die der Staten- General in Mei 1824 werd aangeboden, het werk van Elout (d). De Memorie tot adstructie, zoals de toelichting het, herinnert met enkele worden aan het begin der onderhandelingen in 1820; an art. 58 der Grondwet, die de tusschenkomst des wetgevers voor het tractaat vorderde; an „de beste gezindheid tot eene vrien-delijke afdoining”, die bij partijen geheerscht had; en aan het nuttige der scheiding van beider gezag. Men zou van een en ander de over-tuiging krijgen, werd betuigd, indien men het verdrag nauwkeurig las met veenige verkregene kennis aan de Indische zaken en belangen”! Vervolgens gaat de Memorie in eenige bijzonderheden na, waartoe deze vriendelijkheid en kennis aan Indische zaken geleid hebben. Volgt de afstand van onze factorijen in Vór-Indië; daaraan hadden we toch niets meer (e). In Elout’s oorspronkelijk ontwerp waren de factorijen specifiek genoemd, doch op Falck's bedenking in zijn briefje van 3 April: — „Ware het ook goed de kantoren der vaste kust in (a) Zie het antwoord in Bydr. E. 218 en in Falck's Brieven 259. In Bydr. E. (ce) Onderwerp staat er; ik vermoed hier echter eene drückfout; geschreven zal wel zijn ontwerp. (d) De toelichting is o.a. afgedrukt in Van Hogendorp’s, Bijdragen’ 2° uitgave dl. V (9° en 10° deel), bl. 242 en in De Waal's „Ned.-Indië in de Staten-Generaal”, dl. I bl. 88. (e) Zie de woorden in Factoryen II 472; ov. 188. VAN 17 maat 1824, 191 de memorie adstructie met name te vermelden? — is deze teke- ning van hetgeen wij eigenlijk in Vór-Indië zouden verliezen, weggelaten, zoodat er nu enkel werd gesproken van de #ge pastheid van den afstand van de Nederlandsche bezittingen op het vaste land van Indië. — Op dat vaste land lag tevens Malakka en niet ver ervan het eiland Singapore; maar aan het eerste hadden we eigenlijk ook niets meer, vooral nu we Singapore niet konden terugkoopen; dan was nu ons recht op Billiton erkend en kregen we mede het gezag over gansch Sumatra (a). — Alzoo kwam de Memorie tot het besluit, dat de afstand der bezittingen van de eene zijde alleszins opwoog tegen de aanwinst van de andere, „waarbij dan nog mag gevoegd worden”, luidde het, de vermindering, tot op eene som van 100.000 ponden sterling, van het hoog bedrag der Britsche vorderingen: hoezeer toch tegen deze vele naamwaardige vorderingen van den Neder- landschen kant zijn ingebragt, zoo zou bij eene meer ontwikkelde berekening van beider schulden en aanspra VAN 17 maat 1824, 191 de memorie adstructie met name te vermelden? — is deze teke- ning van hetgeen wij eigenlijk in Vór-Indië zouden verliezen, weggelaten, zoodat er nu enkel werd gesproken van de #ge pastheid van den afstand van de andere, „waarbij dan nog mag gevoegd worden”, luidde het, de vermindering, tot op eene som van 100.000 ponden sterling, van het hoog bedrag der Britsche vorderingen: hoezeer toch tegen deze vele naamwaardige vorderingen van den Neder- landschen kant zijn ingebragt, zoo zou bij eene me Könnte de opoffering, die ten deze ten laste van de Overzesche bezittingen komen zal, het nu bepaalde hebben overtroffen. — Falck vroeg mede in zijn briefje wof men op het slot wel gewag moet maken van de pecu- miële vorderingen en verminderingen onzer schuld tot 100,000 pd. st”; ter nadere toelichting waarvan hij opmerkte: „De Times heeft reeds het harnas tegen het traktaat aangetrokken en de Engelsche Ministers verweten, dat zij zich door ans in de luijeren hebben laten leggen. Ik weet dat een ieder zijne eigenen baan schoon houden moet; maar de loyauteit vordert echter dat wij zorg dragen van niet door breede uitmeting der bedongen voordeelen de vrienden van Raffles en de opposanten in het algemeen, wapenen in de hand te gven, met welke zij het Canning c.s. al te lastig zouden kunnen maken.” — Aan dezen wenk werd echter geen gevolg gegeven; men maakte het Canning c.s. ook niet al te lastig; aan de overzijde van het Kanaal wist men wel tractaten te lezen. De gedachtenwisseling in de afdeelingen onzer Vertegenwoordiging leld den 24" Mei tot een pover verslagje, met een niets met tractaat uitstaande opmerking over de gelijkstelling door de Britsche wetgeving van slavenhandel met zeerooverij en nog ééne enkele andere over — typische belangstelling! — de 100.000 pd. st, „De meeste afdeelingen”, leest men namelijk, „hebben volstrekt geene aanmerkingen gemaakt. Penige afdeelingen hebben verlangd. VAN HET LONDENSCH TRACTAAT de zekerheid te bekommen, dat de 100.000 pd.st., welke, volgens art. 16, aan Engeland moeten betaald worden, geheel ten laste van de Indische bezittingen komen zullen. Het gouvernement heeft gegen antwoord, dat men zich hieromtrent kan gedragen aan de memorie van toelichting, welke andere afdeelingen juist gevat hebben, gelijk zij dan ook hun genoegen over de alzoo verkregene zekerheid hebben te kennen gegeven” (a). Den 25°" Mei hadden de openbare beraadslagingen plaats ; slechts de heeren Beaerts van Blokland en Van Alphen voerden het woord (8). De eerste wees ten onrechte op het geringe belang van ons ver-lies in Hindostan (c); vervolgens onderschatte hij evenzeer de waarde van onzen afstand van Malakka, doch beschuldigde hij welverdiend bet Nederlandsche regeeringbeleid in zake de bezetting van Sin-gapore (d); juichte daarna toe onze verkrijging der Britsche bezittingen op Sumatra en de erkenning van ons recht op Billiton (e); bracht ter loops in herinnering nevens de vrijzinnige handelsbeginnelen van het tractaat, onze verplichting tot het betalen van 1.200.000, waarbij de spreker zich tot echo der Regeering maakte, voor zoover deze had medegedeeld, dat we blijde mochten zijn er nog zoo goedkoop af te komen (f); om te besluiten met een (a) Het verslagje op bl. 244 van de in nootd bl. 190 aangehaalde Bijdragen van Van Hogendorp. (a) De redevoeringen bij De Waal t.a.p. 90—95. (c) Zie de woorden bij Factoryen II 472—478; ov. 188—189. (d) Zie de woorden in Singapore II 898—894; ov. 81—82. (e) „Wanneer wij nu deze ruiling verder onderzoeken, zoo vinden wij, dat voor hetgeen wij afstaan, door ons verkregen wordt het fort Marlborough, met alle de Engelsche bezittingen op het eiland Sumatra. Dit mogen wij van veel belang achten, zoo uithofde dat daardoor menige grond van verschil, van twist, van jaloezij, van gegronde of ongegronde achterdocht, is weggenomen, als omdat ons gezag, ten aanzien van inlandsche vorsten en volken van dat eiland, te beter bevestigd en als het ware de stempel op onzen te Palembang betoonden moed en behaalde overwinning wordt gedrukt, terwijl de vruchten van dit onverdeeld bezit van dit onverdeeld bezit van dit onverdeeld bezit van de zulden kunnen worden ingeoogst, wanneer Nederlandsche nijverheid en Nederlandsche regtvaardigheid in bestuur er de zaden toe zullen hebben gstroord. Verder verkrijgen wij het rustig bezit van het eiland Billiton, dat ols (al was het dan slechts met weinig grond van regt) betwist werd, omdat het niet letterlijk bij het verdrag van 1814 onder den afstand van Banka was begrepen; maar het Is daarom belangrijk, omdat nu het bezit van laatstgemeld eiland meerdere waarde verkrijgt.’ (f) „Van de schuld van 100.000 pd. st., die wij aannemen te voldoen, zal ik niet spreken, zoo omdat die som niet is een saldo van grond- gebied en dus met die ruiling of afstand in geen direct verband staat, als van 17 maarr 1824, 193 weliswaar niets afdoend en ook eigenlijk bij het tractaat niet be- hoorend protest tegen het verlies van de Kaap de Goede Hoop, doch waarvan de vermelding niettemin in den tegenwoordigen tijd geenszins van belang ontbloot geacht mag worden. Ziehier wat hij zeide : „Hoe gaarne, Ed. Mog. Heeren, had ik in dit traktaat van wederzijdschen afstand en ruiling een ander voorwerp aangetroffen, ik bedoel de Kaap de Goede Hoop. Deze volkplanting, door Neder- Tandschen ondernemingsgeest vór meer dan anderhalve eeuw aan- gelegd, eerst als eene bloote ververschingsplaats, vervolgens door Nederlandsche nijverheid en gastvrijheid uitgebreid, in Der 17. Jahrhundert der schuldigste geworden van een großen aantal Fransche vlugt, die, um offen van vervolgingen om de Godsdienst, hun vaderland moesten verlaten, en welke hunne kennis van landbouw, wijnteelt of andere bedrijven naar den zuidelijken hoek van Afrika hebben overgebragt: deze volkplanting geleek meer naar eenene Nederlandsche provincie, dan eenige onzer andere buiten-landsche bezittingen. Ik zeg opzettelijk de kosten eener krijgsmagt, omdat het buiten tegenspraak is, dat het civiele bestuur van die kolonie uit hare eigene inkomsten volkomen kan worden bekostig, ja daarop een over-schot worden uitgewonnen, toereikend tot de inlandsche verdediging. In meerdere bijzonderheden mag ik thans niet treden; ik moet reeds verschooning voor dezen uitstap vragen, denzelven besluitende met den wensch, dat eenmaal de omstandigheden ons het bezit van deze volkplanting mogen wedergeven. Met nog meerdere voldoening zoude ik dan mijne stem uitbrengen tot bekrachtiging van eeu trat, dat zulke uitkomsten aanbood, dan ik nu doe tot goed-keuring van het onderhavige.” Ook Van Alphen juichte de in het staatsstuk nedergelegde beginselen toe, waar het eene scheiding der bezittingen van partijen tot stand bracht; in de verkrijging van gansch Sumatra verheugde hij zich mede; in het verlies van Malakka meende hij te moeten berusten, al ware het leedwezen (a); eindelijk deed hij een goed woord voor Der erste ningesteinungen en aanmeidigung van „de individuele nationale ondernemingen”. Het tractaat werd met algemeene stemmen aangenomen; het is geworden de wet van 18 Juni 1824, die werd afgekondig in het Nederlandsch Staatsblad van 1824 N° 39. De Indische regeering kondigde eerst het tractaat af dd. 19 Amal 1825 Indisch Staatsblad N° 19, zonder den sacramentelen aanhef der wet. »Alzoo’, luidde de overwegging der Publicatie, van wege Zijne Majesteit den Koning is toegezonden, een authentiek afschrift van het tusschen (a) Zie de woorden in Singapore II 393; ov. 81. De Geschiedenheit van Het Londensch trat Ook het Engelsch bestuur gaf naturlik de noodige bevelen; maar het de deed dit anders en, naar men zou zeggen, beter. Toen toch het tractat op deu 17" Maart 1824 gereed was, zond het onverwijld, dus toen er nog de ratificatien en de goedkeuring der wetgevers aan ontbraken, bij missive van den 20" Maart geheime instructién naar Bengalen, ten einde over hetgeen stond te gebeuren, inlichtingen te verstrekken (a). Wij gaven evenzeer eene voorloopige mededeeling, doch met de nachtschuit, d.i. een kwartjaar za de sluiting, immer de 21 Juni(b)! En dat de Britsch-Indische amb- tenaren het geheim der mededeeling van 20 Maart 1824 goed hebben bewaard, bewijst Van der Capellen’s particulier schrijven dd. 21 Februar 1825, waarin hij naar aanleiding der depêche van 31 Augustus 1824 o.a. opmerkt: „Volgens de laatste berigten uit Bengalen waren daar hoegenaamd geene officiële tijdingen of instructiën betreffende  maakte, was van diep telegraphisten aard; het kon echter nu niet anders zijn dan cen vruchteloos uapleiten, dat voor zoover Van der Capellen er aan mede deed, slechts moest strekken, om de reeds niet normale verhoudingen tusschen hem en Elout te verergeren (f). Overigens ging het met de overneming door ons van de door Engeland afge- (a) Bijl. Il van Factorijen II 473; ov. 189. (b) Factoryen II 473; ov. 191. (e) Factoren II 475; ov. 191. (e) De correspondentie is opgenomen, in bijl. 25, met noten waarin naar die verhandelingen wordt verwezen. (f) Singapore II 397—403; ov. 85—91. van 17 maar 1824, 197 Stane bezittingen even weinig vortrerend als met het tozenden der instructiën, Het op het tractat betrekkelijk Indisch besluit was gedagteekend 6 Februar 1825, doch dit liep over onze overgave van Malakka en de factorijen in Vór-Indië; art. 6 toch bepaalde, dat, wat betrof onze bezitneming van de Engelsche bezit tingen ter Sumatra’s Westkust, moest gewacht worden „totdat van het Militair department zal zijn ontvangen een voorstel omtrent de militaire magt, tot dit einde te verzamelen en de middelen om die op Benkoelen bijeen te brengen” (a). Wij hadden namelijk geene schepen, en al waren ze voorhanden geweest, dan zouden we er toch geen gebruik van gemaakt hebben, wegens gemis aan troepen! „Dat bij dit zelfde besluit”, schreef de landvoogd aan den minister over het stuk van 6 Februar, „geene bepalingen werden gemaakt omtrent de overneming van de Britsche bezittingen op Sumatra, moet worden toegeschreven daaraan, dat het toen voorhanden schip geene bekw ame gelegenheid tot correspondentie met Padang aanbood (van waar deze overneming moet worden bestuurd) en wijders dat het Militair department nog geene middelen had kunnen beramen, tot het bijeenbrengen der noodige troepen, voor de bezetting van Benkoelen en onderhoorigheden vereischt, voor welker transport van Java naar Sumatra evenmin op dat oogenblik eenige mogelijkheid bestond. Toen echter Zijner Majesteits korvet Dolphijn weinige dagen later van Palembang op de reede van Batavia kwam, besloot ik ook onverwijld hiertoe de vereischte bevelen uit te vaardigen, en hoezeer de op Java voorkomende en disponibele magt reeds uitermate verzwakt was, eene buitengewone poging te doen, ten einde ook in dit opzigt, voor zoover van mij kan afhangen, wierd beantwoord aan Zijner Majesteits last” — Aan den gouverneur- generaal van Bengalen werd ook een brief, maar in stede van te reppen over het gemis aan scheepsgelegenheid en aan troepen, werd de schuld der vertraagde behandeling geworpen op den Slechten moesson. “Je m'oceupe déjà”, verzekerde namelijk onze Landvoogd: „de préparer tout ce qui devra précéder ln remise des dépendances du fort Marlborough, par les autorités Britanniques. Toutefois l’impossibilité d'y transporter incessamment dans cette mousson les troupes nécessaires pour relever ce poste m’empéche de procéder dans cette affaire aussi promptement que je le désirerais. (a) Het besluit in bij. 12 van Factoren 11. J'espère cependant trouver bientôt les moyens d’obvier à cet inconvénient et je m’empresserai de faire part à Votre Excellence des méses ultérieures que je serai dans le cas de prendre pour l’exécution pleine et entière de la convention conclue par nos cours en Europe” (a). Tien dagen later kon de landvoogd melden, dat de Dolphin naar Sumatra's Westkust zou zeilen. Toen, dus den 17° Februari, werd ook de overneming van Benkoelen bevolen. Had de landvoogd eerst dd. 28 Februari mededeeling aan den minister gedaan : en van de redenen, waarom niet vroeger dan den 6" te voren het noodige was besloten voor onze overgave van Malakka benevens van de Vór-Indische factorijen (6); en waarom buiten dat besluit van den 6" Sumatra's Westk. Just had gelaten moeten worden, gelijk hierboven aangegeven; — hij berichtte tevens, dat met deze dubbele mededeeling tot den 28" was gewacht, omdat er prijs op werd gesteld tegelijkertijd van de besloten maatregelen voor Sumatra te kunnen gewag maken (c). Toch ging nog de gansche maand Maart voorbij, alvorens aan de overneming van de Engelsche bezittingen op Sumatra's Westkust kon begonnen worden, tot niet geringe ergernis van de Britsch-Indische autoriteiten (d). Natuurlijk, dat het geen geheim bleef, waarin de moeilijkheid had bestaan. Als dan ook de archivaris van het Londensch koloniaal archief, F. C. Danvers, in een door The Asiatic Quarterly Review gepubliceerd rapport over „The English connection with Sumatra” herinnert aan al. 1 art. 18, volgens welke de overnemingen moesten hebben plaats gevonden op 1 Maart 1825, merkt hij ten aanzien van onze verschijning te Benkoelen op: #No one, however then arrived to take possession, the Dutch being so much engaged in hostilities in their Eastern possessions, that they had not sufficient troops to spare for the occupation of the several stations, they were to receive possession of” (€). Met het in werking treden van het tractaat, had de Indische regeering terstond te letten op art. 2, volgens welk de douane- tarieven niet hooger voor de Engelschen mochten zijn dan het dubbele, van de Nederlandsche schepen en onderdanen te heffen, (a) Uit het archief van Koloniën. (b) Zie Factoryen II 475; ov. 191. (c) Zie noot b in Factorgen II 507; ov. 223. (d) Zie Benkoelen 286—287; ov. 4—5. (e) Zie jaargang 1886, bl. 431. Ook afzonderlijk uitgegeven in een: Report to the Secretary of State for India in Council on the records of the India Office: Vol. I Part 1 (1887), bl. 83. VAN 17 Maanr 1524.. 199 Terwijl een maximum van 6 pct. der waarde gesteld werd, wanneer van eigen nationalität geene rechten werden geheven. De minister had in zijn instructifiziert schrijven van 31 Augustus 1824 ten deze opgemerkt: »Voor zoo ver hier bekend is, zijn de regten, welke in Nederlandsch-Indié van Britsche schepen geheven worden, de beneden Of op het peil van deze overreenkomst. Mogt evenwel bij verordnung een grooter onderscheid tusschen de Britsche en Nederlandsche vlag bestaan dan het traktaat toelat, zoo zal U Ex. onverwijld de noodige maatregelen nemen, waardoor die regteu tot het nu overreengekommen bedrag worden verminderd (a). — Er bestond inderdaad grooter onderscheid. Zoo was er een uitgaand recht op vervoer door verwirren van koffie naar vreemde havens ad f 5 per pikol, terwijl slechts f 2 voor de eigen vlag werd gevorderd (5). Had de minister echter gelast, dat dan het hoogere recht verminderd moest worden, dus op f4, de Indische regeering achtte het daarentegen beter, omgekeerd het lagere tarief te verhoogen. Dus tot f2} op te voeren (e): vom dat door de vermindering, berichtte de depéche van 28 Februar 1825, ’s lands inkomsten ongevergd eenige niet onbeduldende reductie zouden ondervinden eenigijk ten behoeve van de vreemde scheepvaart, terwijl de verhooging voor de Nederlandsche vlag, werkelijk slechts nominaal is en niet met de daad bestaat; want er is tot dus ver nog geen voorbeeld van uitvoer van koffij onder Hollandsche vlag naar eene vreemde haven en de omstandigheid, waarin de nu bevolene verhooging door de Nederlandsche vlag zal moeten worden betaald, heeft zich dus nog uiet opgedaan, noch is het te voorzien, dat zich die spoedig of dikwijls zal aanbieden”. Ook beval zich deze regeling aan, omdat anders de aanmoediging tot vervoer der koffie door vreemden naar Nederland verloren ging; immer van de f 5 tot f 4 uitvoerrecht hadden vreemden geene aan het tarief te ontleenen Reden meer om maar Nederlandsche havens te stevenen. Met betrekking tot het geval van geene rechten voor de Neder-landsche vlag, bestond er voor vreemden een recht van 12 pOt. (d). De (a) Bijdr. E. 240. (6) Zie Stbl. 1828 N° 27 en art. 22 van Stbl. 1818 Ne 58. (©) Zie Stbl. 1825 No 8 art. 1. (@) StbL 1822 N° 309, 200 _ DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT Indische regeering verlaagde dat tot 6 pCt. (a), en wel nu voor alle vreemde natiën. Zij toch waren gewoon op gelijken voet te worden be- handeld; een voorschrift enkel voor de Britsche vlag zou slechts tot hin- derlijke reclames leiden, meende de landvoogd. „Mogt Zijne Majesteit daarin verandering begeeren”, luidde de depêche, „dan kan zulks gevoegelijk later geschieden, na eene grondige beschouwing der vraag of het wel immer in ons wel begrepen belang zoude kunnen zijn, aan den Britschen handel in de Indische zeeën, die door des- zelfs stapelartikelen, de lijnwaden en de opium, bereids zoo veel voor heft in de mededinging met alle andere natiën Nog door een verligt van regten op onze eigenen markten een nieuw voorregt toe telegen, boven de overige bevriende mogendheden, die in Indië bij ons teu handel komen.” — Deze onvriendelijke opmerking aan het Nederlandsche regeeringsbeleid besloot met een P.S., waarin andermaal werd herinnerd welk een slechten ruil wij deden door Malakka aan de Engelsche factorijen op Sumatra ten offer te brengen (b). Het tractat was eene schitterende overwinning voor Raffles’ driven in den Ost-Indischen archipel geweest. Dat wij hegelukkig mede zouden zijn, liet zich begrijpen; minder dat zijnne tevredenheid ook eene bron van voldoening werd voor den man, die onzen koloniën zoo weinig ten goede is geweest, onzen Londenschen gemachtigde Mr. A. R. Falck (e). — Zijnne voldoening over het volbrachte werk sprak Falck mede uit in een schrijven dd. 7 April 1824, gericht aan den raadgever, door wiens toedoen vooral wij kakkeloos Singapore hebben prijsgegeven, den schout-bij-nacht Wolterbeek (d). Zijn dagboek en al de daarbij behoorende papieren had hij aan Falck ter lezing gegeven, diezelfde stukken, waarvan ik zoo’n ruim gebruik heb gemaakt, gelijk de lezer def Bijdragen van het Instituut zich zal herinneren. Den schout-bij-nacht er voor bedankende, schreef Falck: „Ongesteld uit Engeland ver-trokken en geheel ziek alhier aangekomen, heb ik mijn voornemen niet ten uitvoer kunnen breng En van UHgEdG. order de allereersten, met den inhoud bekend te maken van het op den 17 Maart jl. ge-sloten koloniaal tractaat. U zal dus nu reeds uit de nieuwspapieren gebleken zijn, waar het op nederkomt, doch wil ik mij zelven (a) Zie art. 22 van Stbl. 1825 N° 8. (b) Zie Singapore II 401; ov. 89. (d) Atjeh 210; ov. 52. (d) Verg. Singapore I 418; ov. 25. VAN 17 MAART 1824. Echter het genoegen niet ontzeggen van u te doen weten, dat het journaal en andere belangrijke papieren, die ik twee jaar geleden van u ter leen ontving, grootelijk bijgedragen hebben om mij een, zoo ik vertrouw, juist denkbeeld te geven van de punten, die het voornamelijk zak was te bedingen. — Sumatra is eens voor al aan den Engelschen invloed onttrokken en geheel en al binnen den werkingskreits geplaatst van de Nederlandsche staatkunde. Ons regt op Bilhton is erkend en Rhio en al de Djohorsche eilanden, met uitzondering van Sinkapoor, blijven onze voorposten aan die zijde. Voor UEd. behoeft niet te worden betoogd, dat, in vergelijking van dit een en ander, de afstand van Malakka eene onbeduidende opoffering is. De kantoren op de Vaste Kust zijn in compensatie gekomen van Engelands pecuniële vorderingen. Voorts twijfel ik niet of UEd. zal insgelijks de wijze goedkeuren, waarop men het opkomen van nieuwe geschillen tusschen de respectieve agenten heeft trachten onm ogelijk te maken; doch zulks te ontwikkelen, laat mijn tegenwoordig bestek niet toe. In Mei wordt het tractat, met twee explicatoire nota's, aan de Staten-General medegedek.” — Op de mede in dezen brief gedane vraag, wat met de geleende stukken moest gedaan worden, zijn deze bij het ministerie van Marine bezorgd, waaruit zij later, dank minister H. Dyserinck, bij ’s Rijks archiefte ‘s-Gravenhage overgingen (a). (e) Zie Sumatra's Westkust II noot 64, op bl. 269; ov. 65. BIJLAGEN BEHOORENDE BIJ „De geschiedenis van het Londensch tractaat van 17 Maart 1824” DOOR P. H. van per Kemp. Bijl. 1. bl. 51 noot 6. De brief d. 19 October 1819 van den Minister van B. Z. aan dien van Kolonién luidt aldus (B. Z.): Het is Uwe Excellentie bekend, dat de Koning aange-nomen heeft om tegen de maand November aanstaande met het Hof van Groot-Brittanién in minnelijke negociatie te komen over de O. I. zaken. Deze tijd op handen zijnde, zal het noodzakelijk worden bedacht te zijn op de voorschriften, die gegeven zullen behoore te worden aan de Commissie aan welke van wege Z. M. zal worden opgedragen, om met de Britsche plenipotentiarissen over het uit den weg ruimen der quaestieuze voorwerpen in onderhandeling te treden. Diensvolgens heb ik de eer Uwe Excellentie met voorkennis van den Koning uit te noodigen, om mij, zoodra mogelijk, in den vorm eener instructie, de punten te doen kennen, waarnaar zich de Nederlandsche commissie zoude dienen te gedragen. Te gelijker tijd neem ik deze gelegenheid waar om Uwe Excellentie in bedenking te geven of niet de heer Elout, geween commissaris-generaal op het eiland. Java, aan Z. M. Zoude kunnen worden vorgestell als de geschiktste persön, om met en benevens den Heere Ambassadeur Fagel, die reeds vroeger door den Koning is gedesignerd, dit werk van de Nederlandsche zijde te behandelen. Bijl. 2. bl. 58 noot a. Brief dd. 17 Juli 1819 van de regeering te Calcutta aan de directie der Compagnie te Londen (B): By the "Atlas" and the "Streatham" we have had the honor of receiving your letters of the 30th October and the 27th January, relating to the proceedings of the Dutch and sir T. S. Raffles in the Eastern seas. (a) Het antwoord uit Londen op dezen brief vindt men in bijl. 56 Singapore I. DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAÀ ENZ. 203 2, The numerous communications, which we have had occasion to address to your Honorable Committee on particular parts of this subject will have made you fully informed, as well of the conduct and pretensions of the Dutch in the Eastern seas, as of our sentiments and proceedings. 3. We conceived that your Honorable Committee cannot fail to remark that the views of the Dutch, are, to all appearance, boundless; and that whilst your instructions to your Government in India enjoin moderation and forebearance, those which the Netherlands authorities receive from their own Government must, to justify their proceedings, be of a very opposite nature. 4. Hence your Honorable Committee will no doubt, see the necessity of urging His Majesty's ministers to settle definitely in Europe the relations and power of the two nations in the Eastern seas, for until these points be defined, we foresee endless disputes likely to arise between the local Governments, from measures of aggrandizement and encouragement on the part of the Dutch, and counteracting measures of precaution on our part, unless it be your pleasure that we should submit implicitly to the establishment of their exclusive supremacy over the Eastern archipelago, without any effort on our part to preserve a share of those seas. 5. Since we last addressed you on this subject, we have received from the Dutch Governor-General a remonstrance on the occupation of Singapore, of which and of our reply we have now the honor to transmit copies. Your Honorable Committee will remark that in our reply to Baron Van der Capellen, we have assumed as the interpretation of the convention of August 1814, that we only restored to the Sovereign of the Netherlands those territories or establishments of which the Dutch, having been in possession in 1803, had been deprived by us in war. With respect to possessions formerly held and voluntarily relinquished by them, without ever coming into our occupation by conquest or transfer, it appears to us, that their rights, though not affected either by the war or the treaty, are either nullified by abandonment or rendered obsolete by disuse; and in such cases, where they seek to form a new establishment, we do not hold ourselves bound to acknowledge any pre-existing right, but rather view the transaction as a novel case on which we are at liberty to regulate our conduct by an equitable regard for our own interests, combined with due attention to the established law of nations. The Dutch authorities, on the other hand, whenever they can find such a plea, pretend to found their claim on ancient relations, but at the same time, betray their sense of the validity of such claims, by exacting new treaties from the native princes; and take advantage of new treaties to establish powers, to which they, never before, had a title. The unlimited nature of their pretensions, sufficiently indicated by the general tone of their proceedings, is more precisely manifested in two instances. Their agent at Pontiana warned major Farquhar, at that time the envoy of the Government of Prince of Wales Island, not to enter into any negotiations with any of the chiefs of Borneo, as the whole of that immense territory had come under the Dutch supremacy. Such was the assumed result of establishing one, or two, or three posts on the sea-coast of Borneo (a). Again, in consequence of a treaty made with the local Government of Rhio, similar pretensions are asserted over the whole of the ancient empire of Johore, Lingin, Rhio and Pahang; though it appears clearly that there is now little connection between the several parts of that ancient empire, and that the legal government of Rhio, acting in the name of a chief at a distance, whom it does not consult, would be but a subordinate part of the united government, if such were an efficient existence. If such immense pretensions, resting on fondations so loose and arbitrary, are to be implicitly submitted to, where is the port in the Eastern seas, beyond those which we actually occupy, into which British vessels will be allowed an entrance, except under the permission of the Dutch, attended by such restrictions as they may think fit to impose for the purpose of shackling our commerce, or securing their own monopoly? We have been led to submit these remarks by an anxious desire to draw the serious attention of your Honorable Committee to this subject. It is in Europe that all these questions must be determined, and we think it our duty to represent to your Honorable Committee, that unless the relative powers of the British and Dutch be defined, the British Government in India, acting under orders of restriction and prohibition, cannot be a match,  van onzen ambassadeur te Londen dd, 14 Januari 1820 n° 10 aan onzen minister van B, Z, (B, 4): Lord Castlereagh (qui part demain pour aller prendre pendant quelques jours le divertissement de la chasse au fusil dans le comté de Norfolk chez son beaufrére, le Jord Suffield, lieutenant de cette province) étant venu à Londres mecredi (a), fa profité du loisir compératif que lui laissent les vacances du Parlement pour le voir, et j'ai passé une heure avec lui hier matin. Je Vai trouvé trés-content, comme il a lieu de V'être, de Vétat des choses dans ce pays ci, et sur le tout assez satis-fait de la tournure qu'elles prennent en France et en Allemagne. EENS Après que lord Castlereagh m'eut entretenu de ces divers objets avec sa sincérité et sa confiance ordinaires, je fis tomber la conversation sur nos prochaines conférences au sujet de nos affaires à Indes Orientales, et je vais avoir Fhoaneor de rapporter à Votre Excellence la substance de ce que sa Seigneurie me dit sur cette matière immédiatement. S'il a été répondu par ses amis, mens pouvoir véritément, mais résolué abschument quills parviendrement, d'ici à l'occasion des conférences à Geez leurs iddes jusqu’à ce pont mama que diss: sacizement k k concen d'un arrangement Equitable et zéotmeliement zrantagenr, je powras même qu'Geherzent de ze mous demander aes sacrifice ou cédèrenr. Mais ri se pot me digi que Vigege a laquelle cette négotiation aurait lieu, nous était dévasté usage. Vous savez, me dit-il, qu'il y a toujours dans ce pays-ci l'une ou l'autre idée majeure qui prévaut pendant un certain espace de temps. Jourd'hui cette idée-la, c'est la persuasion, certainement exagéré, où est la même du public que le commerce est dans un état de soufrance extreme. On veut absolument y remédier, trouver de nouveaux débouchés pour nos productions etc. et de toutes sortes de moyens seront proposés à cet effet au Parlement. On jalouse votre commerce dans l’Archipel Indien, on vous accuse de vouloir l’étendre à notre préjudice et dans le but de nous en exclure, et ce sera pour nous (Ministres Anglais) une tâche très-pénible que d'avoir lutter dans le Parlement et le public contre ce préjugé. Il faudra de votre côté y faire quelques sacrifices, et vous bien convaincre qu'il vous importe essentiellement dans vos relations présentes et futures avec ce pays-ci de ne pas heurter de front opinion public prédominante, qu'il est presque aussi important pour nous-mêmes de menager. Je vous prie de mander cela à M. le Baron De Nagell et de linviter de ma part 4 prendre ceci en considération. Il était de mon devoir, Monsieur le Baron, de vous transmettre presque littéralement ces expressions de lord Cast Leur, parce qu'il est essentiel, que vous soyiez exactement informé de l'esprit dans lequel cette négociation délieute et épineuse va s’ouvrir ici et des sentiments que les Ministres Britanniques y apportent. 