None
De Niasser is veel blanker dan de Maleijers en de andere eilanders van den omtrek. Hij is welgemaakt en rank. Zijn gelaat teekent gul- heid eu openhartigheid ; zijn oog is klein, zijn mond groot, zijn ncus plat, zijne ooren zijn door versierselen, die er in gestoken worden, vreesselijk uitgerekt. Men treft onder de be- volking schoone vrouwen aan. Ten onregte TTordt beweerd dat de Niassers van de Batta's afstammen; nader aan de waarheid schijnt het gevoelen, dat zij van Maleische afkomst zou- den zijn. De Niasser voedt zich niet uitslui- tend met rijsl, maar vooral met aardvruchten, zoo als obCs^ kaieUa*8, eiiz., en*voorts met ko- kosnoten en visch. Kippen en varkens worden alleen bij bijzondere gelegenheden gegeten. De Niasser gebruikt weinig zout, eu is daarom ook aan huidziekten onderhevig; echter moe- ten alleen de slaven in hevigen gnad daar- mede behebt zijn. Dit volk is lachtzinnig, doch tevens ondememend van aard; niet Ter- slaafd aan opiumschuiven, sterken drank of wedspelen, is het matig en vreedzaam. Behaive koffij plant de Niasser klapperboomea txi peper aan, wnarvan vmchten in den handd gebitgt en uitgevoerd worden. De vrees om ^owel door naburige Tiiandes als door zeeroovers aangevallen te zullen wor- den, is oorzaak geweest, dat de Niassers humic dorpen, ver van zee, op henvelen eu bergen hebben gebonwd. Even ale op vele plaa^ van Sumatra staan de huizen op 6 Eijnkndicb voeten hooge palen, van hard bout. In bd Noorden van het eiland zijn de woniugeD op eenigen afstand van elkander, en in betznide- lijk gedeelte zeer digt bij elkander, en in regtJ- matige straten gebouwd. Alleen door ecu luik dringt het licht naar binnen, en de ingao? is onder bet huis met eene valdeur. De mcesk huizen zijn van eenig kunstig houtsDijwerl voorzien. Ook zijn de Niassers ervaren in 10 smcden van wapens. Aan den ingang vanS dorp is eene amederij. De man houdt zich bezig met het Toere: zijoer varkens en met de jagt op berteo c: zwijnen. De vrouw doet het zwaarste verk; zij moet op het veld arbeiden, het eten h- ken, de kinderen verzorgen eu matten vlcdt- ten. Het landschap Moedjinga maakt daircp eene gunstige uitzondering ; hier w<mlv {)e vrouw meer geacht, zoodat zij « ook niet op bet land behoeft te werken. De wapenen bestaan in eene ^peer, eoi kort zwaard en een houten schild. De Niassers vereeren een wezen hierboTe:, dat onvolprezen goed is, maar vreeeen eea magtig wezen hier beneden, namelfjk etm duivel, die hen vervolgt als zij kwaad bedI^ ven hebben. Om zich daarvan te beTtijdQi. dragen zij een houten beeldje, besneden set aangezigten, bij zich. Huwelijken bij djoedjvr (bruidschat) zijn algemeen en het bedngd^f* van is zeer hoog; het verschilt echter, our- mate de rang der partijen, van 60 tot sOl dollars. Voor het grootste gedeelte wordt doe in goud betaald. Een man mag zoo veel ma- wen hebben als hij betalen kan, dock veinigA bniten de Hoofden, iiebben er meer din eect Scbeiding wordt niet on^er de Nisasers ^^ gelaten en overspel aan beide schuldigen ^ den dood gestraft. Het begraven van dooda heeft nooit plaats; het lijk. wordt in eesc houten kist gelegd en op vier stolen g^cvt Op den grond worden gewoonlijk klimpluta NL 669 en bloeijeude stniikgewassen geplant, die spoe- dig opgroeijen en de Idst met hunne bladeren bedekken. De Niasser heeft, even als de Arabier, geene P, maar sielt de F daarroor in de plaats, zoo- dat hij f^tof voor poetar en fotong voor jw>- img w^ waardoor wel eens een koddig mis- rerstand plaats heeft. De handel wordt gedreven door Chinezen, Maleijers, Achinezen en Arabieren, die zich op de Noord- en Oostkusten gerestigd hebben. Deze is in 1857 aanmerkelijk to^enomen, door dat de behoeften aan kleeding en arti- kelen van eenige weelde zich meer en meer begint te doen gevoelen. Uit de binnenlanden voidt meer rijet aangeyoerd, voomamelijk van de bnten Tan Bonohuna en Botohosi, en het bereideo van klapperolie neemt gedarig toe. Moedjinga heeft in 1857 ruim 100 pikbls olie ie Lagoendi ran. de hand gezet. Geld was er m 1857 ook reeds in omloop. In het Noorden van het eiland hebben zich de avontuurlijkc Maleijers sedert ongeveer eene eeaw nedergezet, en door verbindtenissen met de Hoofden, zoo wel als door huwelijken met de dochteren des lands, aldaar grootendeels ran den handel meester gemaakt. Van de blandsche hnishouding en het bestnur blijft de Maleijer echter nitgesloten. De Maleijers hebben zich niet aan de Znidkust gevestigd, zoodat de Niasser aldaar en vandaar op de Terschillende havens van Sumatra zelf handel drijft. Hij is bier dan ook meer ontwikkeld en welvarender, en lecft veel gemster dan de bevolking van de Noordkust. Het getal Ma- leijers op Nias bedraagt 3,000 en dat der Aebinezen 350 eieleu. In 1669 heeft de Cost Indische Kompagnie met de Hoofden vwa 33 dorpen een verbond ^esloten, dat in 1693 bekrachtigd en door de toetreding van de overige dorpen uitgebreid is. De Onderkoopman Bakkbb is in dat jaar ook op Nias geweest. In 1756 werd het verbond pl^ig vemieuwd. De Engelschen hebben hier, gedureude hnn tuaschenbestuar, in 1810, kon- tiakten gesloten, waarbij de slavenhandel ver- boden werd en tevens de weg gebaand om de bestaande slaven los te koopen, en hen ¥oor bet losgeld op de Westkust van Sumatra als schuldenaars te doen arbeiden, zoodat zij, na bet door arfoeid verdiend te hebben, hunne vol- kome.te vrijheid herkregen. In het jaar 1835 bebben de Niassers hunne kontrakten met het Nedcrlandach Gouvememcnt vemieuwd en in bet daarop volgende jaar zijn de posten te Goenong Sitoli en Nako Nako ingeirokken. I ' In 1846 deed de Luitenant L. F. Donlbben^ belast met eene topographische opname van het eiland Nias, een togt naar het nog onbe- kend zuidelijk gedeelte. Op dien togt bezocht hij ook Lagoendi, alwaar hij door een 4!00tal gewapende Niassers achtervolgd werd, zoodat hij genoodzaakt was met den grootsten spoed naar de kruisboot terug te keeren. De Niassers gaven voor, dat de vreemdelingen hunne vrou- wen wilden rooven, hetgeen zij trachtten te beletten. Daar dit geheel buiten de waarheid lag, wijl tijdens het bezodc van den Heer DoK- LEBBN geen enkele vrouw te bespeuren was, verwijderde hij zich met de zijnen en gaf van het voorgevallene kennis aan het bestnur van Sumatra's Westkust. In Mei 1847 werd er eene expeditie naar Lagoendi gezonden, aan- gevoerd door den Laitenant-Kcdonel van beb Habt. Deze kampong werd na een kort ge- vecht genomen en verbrand. In Februarij 1856 werd er weder eene expeditie van 150 man gezondeu, onder kommando van den eersteu Luitenant A. W. F. Hbijligbbs, met het doel om in de baai van Lagoendi eene redoute op te werpen, die door twee Officieren en 75 man- schappen zou worden bezet. In het daarop vol- gende jaar werd het geheele eiland Nias door bet Nederlandsch Gouvernement iu bezit ge- nomen, waarbij het verboden werd slaven te maken en handel daarin te driven, op eigen gezag oorlog te voeren en r^ te spreken over leven en dood, en tevens verzekering van de zijde van het Gouvernement gegeven, om rust en vrede te zullen handhaven en hulp en bescherming aan alien, zonder onderscheid van rang of stand, te zullen verleenen. Het volk moet gewillig, goed gezind en vat- baar voor leiding zijn, en volgens het verslag van den Heer van Swietbn is zij niet zoo tal- rijk, niet zoo woest, niet zoo dapper en niet zoo oorlogzuchtig en geducht, als vroegere schrijvers wilden beweren. Gedurende het verblijf van den Kapitein Heijugxbs te Lagoendi lee£de de bevolking 5fO NI. iu yrede. Maar in de eerste helft van 1858, toen dese verdienstelijke krijgsman wegens on- gesteldheid dien post verliet, bebben er spoedig onaangename gebeurteuissen plaats gegrepen; want de Radja's van Orahili en Botobosi kwa- men in verzet tegen de onzen. Aan deze on- geregeldbeden is ecbter spoedig een einde ge- maakt. in den avond van den 16^ Februarij 1861 heeft er op Nias, even als op Sumatra's West- kust, eene bevige aard- en zeebeving plaats ge- bad, waardoor Goenong Sitoli nagenoeg ver- woest ward. AUeen de woning van den civie- ien Gezi^bebber bleef onbeacbadigd, hoezeer bare bi}gebonwen veel badien geleden. De Bchok was zoo hevig, dat aUe personen ter aarde werden geworpen. De gebeele bevolking kwam te Goenong Sitoli in bet fort vlugten; de nfdoM^-palisadering van bet fort viel om en het in aanbouw zijnde bavenboofd als ook bet Gouvernements ^tablissement te Lagoendi wer- den vernield. Van de besetting aldaar kwamen 16 menscben om en 32 van de bevolking der nabij gelegen kampong. Literatuur over Nias, Mabsben, Hisiory of Sumatra^ p. 475 — 478. Th. S. Raffles {Memoir of the life and ser- vices of Sir), p. 448, 483--494. Skori notice concerning the island of Pulo Nias, from observations made during, a visit to the island, in 1822 {Malayan Miscellanies, Yol. II. Beucoolen. 1822). H. J. Doms, ffet eiland Nias {de Oosterling, Dl. II, bl. 112—132). £. Fbangis, Berigten omtrent Nias in bet Tijdsehr. v. N. /. Jaarg. II, Dl. I, bl. 214 — 217, berdrukt in: fferintteringen tUi den levensloop van een Indisch Ambtenaar DL III, bl. 87—90. Nias. Bijdragen tot de tennis van dat eiland {Tijdsehr, v. N, I. Jaarg. X, DL I, bL 171—199). Twee togten naar Nias en een bUk op den sla- venhandel en den uitvoer van slaven aldaar {Tijdsehr, v. N, I. Jaarg. 1864, DL I, bl. 1—26.) Een Ned&rlandsch ^tabHssement te Lagoendi {Tijdsehr, v. N, I. Jaarg. 1860, DL I, bL 331—349). H. VOH RosBNBEKG, Dc afstomming der betoo- ners van Nias {Tijdsehr, v, h, BaL Gen, Jaarg. V, 1856, bL 316—318). P. Bleekeb, Afmetingen van uhedels van Us- boorlingen van Java, Sumatra, Nias, euz. {No- tuurk. Tijdsehr, v. N. I, DL II, bL 498). P. BxJUSKEBy Bijdrage tot de iemds ier iekt^o- logische fauna van het eiland Nias {Natiatrk. Tijdsehr. v. N. I. DL XII, bL 211—228). P. P. EooBDA VAN Eysivga, Jardr^itbeschrij- ving van Nederlandsch Indie, bL 58— d9. Tekuimck^ Coup d'oeU sur PInde Archipel, Tom. II, p. 79—102. C&AWFUBD, Descriptive Dictionary, art. Niai. Nias, dorp op Sumatra, adsistent-residentie Benkoelen, bewoond door 300 a 400 liiassets. Niawangy rivier in Borneo's Zoid- en Oosterafdeeling, die zicb in de Kapoeas Moe- roeng ontlast.. Niboang, bogt in bet midden der Brande- wijn-baai, aan Sumatra's Westkust<, v66r vdke eene uitgestrekte koraal- en zandhank ligt Niboe, berg op Sumatra^ residentie f adaiig, distrikt Lakitan, op de zuidelijke greiu. Niboeng, dorp op Java, residentie Batarii, Wester Kwartier, tuaacben de rivieren Ba&ja- wakkan en Tjil^les, op 2 palen van zee. Niboeng, riviertje op Sumatra, residcLtk Tapanoeli, afdeeling Baros. Niboeng, eilandje bij Sumatra's Westl^. aan de Westzijde der afdeeling Ajer Bandies. Kiboengy distrikt op Sumatra, landscb Bali Boekit. Nlboeng, dorp op Sumatra's Oostkiui buidscbap PangkaUn Djambi. Niboengi rivier op Sumatra^ in de Ua* pongsche distrikten, afdeeling Sekampoog, <Le op den berg Imbong ontspringt en zich op li^ Oostkust, tusscben Sepoetib en Sekampong, i^ zee ontlast. De monding biedt eene ankeiplaais voor groote vaartuigen aan, Bansa Limout gebeeten. Yroeger was zij eene schuilplaat^ van zeeroovers. Niboeng, eilmidje aan Sumatra's Westhst, ten Zaid-Westen van bet Padangadie distzikt Troesan. Niboeng, inbam aan den Noord-Westhoek van bet Banjak-eiland Oedjong Batoe. Zij if gescbikt voor groote vaartuigen, maar staai bq Noord- Weste en Weste winden hloot aas kevi* gen golfelag. Niboeng, dorp en rivier op het &ki^ Banka, distrikt Marawaug. Niboengy berg in Borneo's Zuid- eo Ooster- afdeeling, die de nataurl\jke giena fan Ku^ Waringin met Djellei, ten Westen, met P» boeang, ten Oosten, vormt, Niboeng, zijtak der rivier Kapoeas, i^ Borneo's Westerafdeeling, rijk Pontian&k, ^^ ver van de stad. De oefers zijn door Cbkt ache landbouwers bewoond. Nl. 571 Niboeng, etlandje aan de Westkust van Borneo, onderhoorig aan Pontianak. Niboeng, twee eilandjes iu den mond der I)jelle!-rivier aan Borneo's Zuidkust, rijkje Kota Waringin. Niboeng, dorp in Borneo's Westerafdee- lisgj in bet Westen van het rijk Sintaug, aan de riner Pinoh. Niboeng Angoet, rivier op de Znidkust van het eiland Tandjong Pinang, residentie Rionw. Niboeng Seriboe, dorp in Borneo's Wes- toufdeeling, aan den regter-oever der Kapoeas- rivier, op Vj ^^ roeijens van Pontianak. Er Djn Terscheidene kleine Chinesche snikerfabrie- ken met hare aanplantingen. Nibonoh, dorp op het eiland Ceram, schier- eiland Hoewamohel. Nibrihi, bei^ op het eiland Nias. Nicolaas-baai (St.), baai aan de Noord- Westkust van het eiland Bali, rijk Bole- ling, met de St. Nicolaas-kaap op 8° 8' Z. Br. en lU'^ 36' O. L. Zij heeft geene gevaren, doch ook gecn ankergrond. In het Zuiden liggen twee riffen boven water en in het Zuid-Oosten is de kleine baai Ban joe Wedan gelegen. Nicolaas-baai (St.), deze is gelegen aan de Noordkust van Java, residentie Bantam. Nabij de kust bevinden zich aan beide zijden van den gelijknamigen hoek kleine eilandjes. De peilbgen zijn hier r^elmatig. De baai 2elve bevat ecn eiland je. Nioolaas-hoek (St.) of Hoek van Ban- tam, punt aan de Noordkust van Java, op 5' 52' 30'' Z. Br. en 106* 22' O. L. Nicot, dorp op Java, residentie Rembansr, afdeeling Toeban, distrikt Djati Rogo, met eene tabaksondememing van den Heer D. V&eedb, eo eenen aanplant van 127^/3 bouws. Niembaxifpy onderdistrikt van het distrikt Lingkir, op Java, residentie Soerabaja, regent- schap Lamongau. met een gelijknamig hoofd- dorp, alwaar eene vestiging tot ont-ginning der bosschen en een aankap van balken bestaat over 15 vierkante palen en 170 bouws bosch- grond, op 9 palen bezuiden de tabaksaanplan- tiDg van Tdanak. Niemban^, dorp op Java, adsistent-resi- dentie Patjitan, 14 palen van de hoofdplaats. Kiembang, berg en dorp op Java, resi- dentie Rembang, afdeeling Toeban, distrikt fi«mbes, in het Oostea. Nieni, zwavelbron op het eiland Amboina, afdeeling Amboina, distrikt Soeli. Nieskaay, rivier op de Zuidkust van het eiland Timor, rijk Amanoebang. Nieuw-eiland, eilandje in de Timor-zee, op 10** 46' Z. Br. Het kanaal tusschen dit eiland en Banjoan is zeer veilig. iSrieuw-eiland of Poeloe Baroe is ge- legen ten Westen van Borneo, digt bij den wal, in de straat Karimata. Men heeft er veel honigbijen, maar, ofschoon dit eiland aan Matan en Simpang toebehoort, durven de inwoners van Matan er geen was te halen. Jaarlijks zamelen hier lieden van Pontianak en Koeboe van 5 tot 8 pikols was. Nieuw-Guinea, ook Land derPapoea's genoemd, groot eiland in den Australischen Ar- chipel, tusschen den evenaar en 10** Z. Br. Ten Zuiden is het door de Torres-straat van Nieuw- Hollands Noordpunt gescheiden, ten Westen wordt het bespoeld door de zee der Moluk- ko's, en ten Noord^i en Oosten door den Stillen Oceaan. Den 24» Augustus 1828 werd bij prokla« matie, door den Gouvemement's Kommissaris VAN Deldek, bezit genomen van de Zuid-West* en Koordkusten van Nieuw-Guinea. Het Nederlandsch gebied op Nienw-Guinea strekt zich uit, volgens besluit van den Gou- verneur-Generaal van Julij 1848, van kaap Bonpland (hoek Saprop Mani). 140** 47' 0. L., op de Noordkust, langs die kust en de Geel- vink-baai tot de kaap de Goede Hoop (hoek Kain Kain Beba) en verder naar het Westen, Zuiden en Zuid -Oosten tot 141° O. L. op de Zuidkust, vraaronder begrepen is de landatreek van en met het eiland Adi tot den 141i^ graad O. L. op de Zuidkust. Dit gedeelte van Nieuw-Guinea wordt door den 6ultan van Tidore als een onderdeel van zijn gebied be- schouwd. Dit gezag wordt echter alleeh door de strandbewoners erkend, terwijl de meer bin- nenlandsche of bergbevolking zich als onaf han- kelijk beschouwt. Nieuw-Guiuea, namelijk het aan Nederlaud behoorende gedeelte, is verdeeld alsvolgt: het rijk Kapia op de Znid- Westkust zieh uitstrek- kende tot aan Tandjong Boeroe en bestuurd door eenen Radja; het rijk van Aidoema, van Tandjong Boeroe tot aan het midden der Triton- baai, onder eenen Radjay die op het eiland Ai- doema verblijf houdt; het rijk van Namatotte, van de helft der Triton-baai tot aan Kamrau, onder eenen Radja, die op het eiland van ge- lijken naam woont ; het rijk van Adi, dat zich westwaarts van Kamrau tot aan kaap Baaik uitstrekt en de eilanden Karras en Adi omvat, met eenen Radja, op Adi woonaohtig ; de vier radjaschappen : Tatangrtar, Ati Ati, Roembatte ten Tatipi, beslaande een gedeelte van Wonim 572 NI. di Bawa, Tan kaap fiaaik tot benoord-westen de golf van Mac Clner. De vroegere supre- matie van Misool over Wonim di Bawa en een deel van Wonim di Atas heeft opgehouden. Verder naar het Westen en Noord-Westen, tot omstreeks de kaap de Goede Hoop, ligt het rijk van Salawati, welks Radja op het eiland van dien naam woont en ook nog gezag voert over het eiland Batanta en de eilanden langs de vaste kust van Salawati. Op de Noord- kust grenzen aan de Oostzijde van laatstge- noemd rijk drie op zich zelven staande dor- pen, Sorong geheeten, en het eveneens op zich zelven staande dorp Marwasai, elk onder eenen Senffodji, Langs het Noorderstrand tot in de Geelvink-baai voeren de Hoofden van Dorey het bewind over de strandbewoners en de be- volking van Amberbaken, terwijl de verdere kusten dezer baai bestnurd worden door den Sengadji van Wandessi, de 13 Radjt^s of Sen- gadji^s van Wandammen, den Radja van Jaoer en de 14 Badjc^s of Sengadj^t van Aropin. Verder hebben de eilanden in en v66r de Geelvink-baai nog de volgende Hoofden: Ros- waar een Radja, Jop een Sengadji, Khun 3 Radja's en een Sengadji, Jobi 3 Radja's op de Zuidkust, Koeroedoe een Radja, Soog (Soak) 8 Radja's en een Sengadji, Biak 2 Radja% My- sore 3 Radjds en Amberpoer een Radja, Op Wageoe aan de Westkust met de daarbij lig- gende eilanden heerscht een Radja en op de stranden van dat eiland vindt men nog 5 yen- gadji^8 van even veel zelfstandige plaatsen. Gebeh met de omliggende eilanden heeft een Sengadji en Misool heeft de Radja^s van Mi- sool en Waigama, die op MisooPs Zuid-Oost- en Noord-Westzijden verblijf houden. Daar de Snltan van Tidore zijn gezag ten Oosten van de Geelvink-baai nog niet heeft geves- tigd, is nopens den daar bestaanden regerings- vorm niets bekend. De oppervlakte van het gedeelte van Nienw- Guinea, dat aan Nederlaud behoort, met de daarbij li^ende eilanden, bedraagt 3,210 geo- graphische vierkante mijlen, met eene bevolking van, naar men gist, 200,000 zieien. Het land is van de Znid-Westkust tot op 135° 0. L. laag en moerassig; vandaar wordt de kust bergachtig en bevat bergen, welke die van de naburige eilanden in hoogte overtreffen. Uit het binnenland verheft zich eene bergketen in noordwaartsche rigtiug tot nabij de opening der Gallowa-straat, loopt verder langs de ge- heele Noordknst om, en eindigt zacht golvend in den Vlakken hoek. De berg Lamantsj^ri, op 8* 42' 15" Z. Br. en 134* 9' 30'' 0. L, gelegen,* is 2,390 Rijnlandsche voeten boc^; het gebergte Charles Louis 8,600; het Sneeuw- gebergte 16,000 en het gebergte Arfiik 9,244 Rijnlandsche voeten. Zoowel op de Zuid-West- kust als te Dorey en in de omstrd^en worden van tijd tot tijd aardbevingen waargenomen, hoewel men tot nog toe geene vulkanen heeft gevonden. Het land is gebeel met weelderigen plantengroei bedekt en levert kniidnageleii, muskaatnoten, sago, gemoeH, ebbenbout, ijz«r* hout, vele welriekende en andere houtsoorteu, verscheidene soorten van vruchten, haake, liars en een overvloed van massooi. Noeh tie Noord-, noch de Zuid- Westkust levercn mcta- leu op. De kusten zijn rijk aan parelmocr- schelpen, schildpadden, pareloesters, /n/»«^ es vooral aan visch. De tot nog toe beke&de vischsoorten van Kieuw-Guinea, ten getalen: 263, zijn vermeld door den Heer F. fiiEEm in zijue Bijdrage tot de Iremiis der mek/mc van Niemc-Chdnea in de Acta Soeietcih S(m- tiarum Ind. Neerl. Vol. VI. en in het Ndfvi Tijdschri/i v, Ned. Indie, DL XXII, W.9Stt. Groote viervoetige dieren worden op Nrp Guinea niet gevonden, dan alleen het ii^ zwijn, het varken en de kangoeroe. Dc& soorten van dit eiland zijn opgegeven ic F. Bl£EK£k's Reis door de Minakassa, DI. I, bl. Hi terwijl de Heer H. yon Rosxkbsrg, in bet 3> ttmrk. Tijdschrijt p. Ned. Indie, Dl.XXIIl.bl 42 — 45, de beschrijving van eenige n'eaw vogelsoorten van' dit eiland heeft medegcdcfl^i Het land is rijk aan de prachtigste vpgels, vaar- onder de schitterendste papegaaijen, pus^^ vogels en duiven. Men vindt er ook it^K die eetbare nestjes bouwt. Onder de kruipeiitlc dieren heeft men er slangen, hagedisseo, B- vorschen en eene soort van schildpadden. De voortbrengsden des lands worden ciar Singapoera en de Aroe-eilanden uitferoerii; vooral bestaat er langs de Westkust een be- langrijke handel in muskaatnoten. Omtrent het klimaat kan hier nog JtrM worden, dat de warmte er door vrij cttf2^ elkander afwisselende land- en zeewinden eaiii:- zins wordt a%ekoeld en dat langs de gebede Noord-Oostkust van September tot April de rf- gentijd heerscht, terwijl men dan op de Zd- Westkust drooge moesson heeft, terwijl dssr- entegen op deze kust de kwade moesson c<t regentijd heerscht als men op de Noord-Oost kust drooge moesson heeft. Ook in de Oost- moesson valt er bijna dagelijks regen. tt Dorey teekent de thermometer in dit sai»© in de schaduw 96** Fahrbkhxit, en in <^^ Humboldt-baai hoogstens 92^ NI. 573 De bcTolkiiig van Nieuw-Guinea bestaat uit Degeis, bekend onder den algemeenen naam Tan Papoea's (zie daarover dat woord), die de straodeu bewonen, en uit Alfoeren, die sich op de bergen en in de binnenlanden opbouden. Ook hebben zicb laugs de kusten Maleijers na- dergeset De woningen zijn in de noordelijke distrikten, waar de inwoners grootendeels Mo- hammedanen zijn» op de Maleiscbe wijze ge- boawd, niet sierlijk, doch sterk, besloten en ineest bedekt met palmbladeren. In bet bin- neuland, waar de bevolking ook veel in be- schaTing bij de kustbewoners ten achteren staat, 2i]n de woningen Yeel slecbter. Nieuw-Guiuea werd bet eerst in 1511 door de Portugezen Aktonio d'Abbbu en Fban- cisco Sjsxl&am gezien en in 1615 door de Ne- derlanders Lb Maibe en Schoutez? bezocbt^ die er veracbeidene baaijen, bogten en eilanden ontdekten^ waaraan zij namen gaven. In 1838 vestigde bet Nederlandscb Gonver- nemeut zijn gezag aan de Westkust en sticbtte er bet ^tablissemeut Merkus-Oord met bet fortje Du Bus, dat echter, wegens de onge- zoiidheid dier streek, spoedig is verlaten. In 1S49 en 1850 werden er van Makassar uit, met een scboeuer, eenige bandelsondernemin- geii gedaan, docb deze werd door eene boot met een zestal manscbappen aangevallen en de bemanning vermoord, daar zicb langs de kiu»ten van Nieuw-Gainea eenige bewoners van Kei en Ceram gevestigd bebben, die geene aan- raking van andere bandekars met bet volk van Meuw-Guinea gedogen. In 1854 en 1855 zijn er twee Zeodelingen, met name OiTOW en Gbislbb, uitgezonden, die zicb op bet nabij Dorey liggende eiland Mansinama gevestigd bebben en door ^e in- landsche bevolking van Dorey goed werden be- liandeld, maar desniettegenstaande aan allerlei uutberiugen waren blootgesteld. In bet begin van 1858 is van Gouvemements vege eeue commissie naar Nieuw -Guinea's Noord- en Zuid-Westkusten gezonden, tot bet doen van een.wetenscbappelijk onderzoek naar de meest gttcliikte punten eener vestiging van bet Ne- derlandscb gezag in die streken. De naam van Nieuw-Guinea werd aan dit clknd door de Portugezen gegeven, omdat de bevolking zoo veel overeenkorost met die van de kust van Guinea in Afrika beeft. De Ma- leijers en Javanen noemen dit eiland Tanab Poewab Poewab of Fa-poewab, dat is: Land der Gekroesden; betwelk de Europeanen ver- basterd bebben tot Papoea of Papoeasie. Zie o>er de bewoners bet artikel Papoea's. De literatuur over Nieuw-Guinea is opgege- ven bij de Literatuur over de Moluiko's, bl. 524, 2e kol. vv. Wij kunnen er bier bij- vo^en, dat bet vervolg der aldaar vermelde reis van den Heer H. von Rosenbbkg ver- scbenen is in bet Natuurk, Tijdschrift v. Ned, Ifidie, Dl. XXII, bl. 306—353. Nieuw-Viotoria, fort op bet eiland en in de stad Amboina, op 4^" 3' 10" Z. Br. en 128'* 15' 30" 0. L. Het fort Victoria werd den 22ii Februarij 1605 op de Portugezen veroverd en in 1771 vernieuwd, wanneer bet zijnen te- genwoordigen naam ontving. Niffoet, dorp op tiet eiland Groot Kei, dis- trikt Jamtillo, residentie fianda. Nightingale, naam dien bet eiland Gili Genting bij de Engelscben draagt. Nigoear, dorp op bet Papoescbe eiland Adi. Niha, rivier op bet Westerstrand van bet eiland Boero, benoorden de plaats waar vroe- ger Foggi lag. Zij levert bier bet beste drink- water op, zoodat weleer de scbepen bier water kwamen iunemen. Nihaiiy dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Doeson Oeloe. Het is door eene ombeining van paalwerk tegen de aanval- len der uaburige stammen beveiligd. Er wo- nen een 350tal zielen. Nihiiiy tinmijn op bet eiland Banka, dis- trikt Soengei Slan. Nihin, dorp op bet eiland Banka, distrikt Pangkal Pinang. Nihoewalioe, kampong in bet Noord- Westen van Midden-Flores, bewoond door Langa's. Nihon, doip in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeliiig, aan de Barito, afdeeling Doeson en Bekompai. NihOTf zie: Nioer. Nikan, dorp op Sumatra, residentie Palem- bang, in bet Zuiden van bet distrikt Madang. "Niki Niki, gebergte en dorp op de Zuid- kust van bet eiland Timor, rijk Amanoebang. Het dorp is de verblijfplaats van den Yorst. Nila, eiland in den Molukscben Arcbipel, een der Zuid-Ooster-eilanden, waarvan bet 't uiterste is, residentie Banda, tusscben Damma en Seroea; de top ligt, volgens Melvill van Caenbee, op e'' 43' 30" Z. Br. en 129" 29' 30'' 0. L. Het bevat de dorpen Rimdai, Wodai, Womi en Wbotta. Er wordt eene solfatara gevonden. De bewoners zijn Heidenen, die jaarlijks, in den kentertijd der moessons, met bunne vaartuigen naar Banda gaan, om aldaar varkens, boenders en klappernoten, de eenige voortbrengselen des eilands, te verruilen. Aaij 574 NL de NoordKijde heeft Nila eene baai, die eene ligplaata voor kleine vaartuigen aanbiedt. Nila, Tivier op de Oostkust van het eiland Amboina. Nila, koade bron op Java, resideutie Ba- njoemaaSi afdeeling Bandjar Negara, difltrikt Batoer, op den Dieng. Nilau, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, dlstrikt Doeson II ir, aan de rivier Ajo. De inwoners yinden hun bestaan in den rijstbouw, het verzamelen van honig, vf&s, rolan, damar en vogelnestjes. Niloo, eene der mondingen van de Koetei- rivier, op Borneo's Oostkust. Nixnanga,. rivier op Celebes, residentie Manado, in de Minahassa, distrikt Tanawangko. Nimbenok, berg op bet eiland Timor, rijk Koepang, 3 dagreisen ran de hoofdplaats Koepang. Deze berg is in Maart 1847 inge- stort. Nimbiki, dorp op Sumatra's Oostkust, aan eenen zijtak der Langkat-rivier, bewoond door 1,000 Batta's, die in bet peperplanten bun bestaan vinden en aan Langkat onder- boorig zijn. Nixnbil, dorp op Java, adsistent-residentie Buitenzorg, distrikt Tjibaroesa, aan de rivier Semabang. Nin, rivier op Borneo's Oostkust, rijk Koe- tei, die in de Lanah valt. Ninali, dorp op Sumatra, residentie Pa- dangsche Boveniauden, afdeeling XIII Kota's. Ninang, dorp op bet eiland Banka, distrikt Soengei Leat. Ningai, berg in Borneo's Wester afdeeling, distrikt Melawi. Ningewer, zie: Nangeuwer. Ninni, benaming van bet strand, dat zicb aan de Noordkust van Groot Geram op bet eiland Geram uitstrekt. Ninoeketang, dorp op iiet eiland Timor, rijk Amenatang. Nintoepa, rivier op de Noordkust van bet eiland Geram, Nio, eilandje in den Liu^a-Archipel, aan de Noord-Oostzijde van Abang Ketjil, op 0** 33' N. Br. Nio, dorp in Borneo's Westerafdeeling, rijk Simpang. Niobang, rivier in Borneo's Westerafdee- ling, distrikt Malo, die in de Kapoeas valt. Nioe, dorp op Sumatra, residentie Fadang- scbe Boveulanden, afdeeling Agam. Nioemang, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Koebin, welke in de rivier van Pemboeang valt. 9 rivier op Borneo, die aan de Noord- kust van Broenai, in de Gbinesche zee valt Nioer, eene der mondingen van de Djambi- rivier op Sumatra's Oostkust, waarvan de West- punt op 1** 3' 22'^ Z. Br. en 103** 61' 10" 0. L gelegen is. Zij is van 2 tot 7 vademen diqi De oevers zijn, wegens laagte, onbevoond ea met boscb bedekt. Nioer (Kota-', benaming van drie dorp» op Sumatra, adsistent-residentie Benkoden, ceo aan de rivier Pengawai, een aan de Kroe, a een aan de Kamoemoe. Nipa, dorp op bet eiland JiAadnn, op de Noordzijde der afdeeling Madura. Nipa, rivier op de Oostkust van het etkc Banka. Nipa, rivier op Sumatra, in de LBm{K)Bg}, die in de Semangka-baai valt. Nipa, riviertje op de Zuid-Oostpust tie Poeloe Laut, ten Zuid-Oosten van Bonico. Nipa, rivier in Borneo's Zuid- es Oosf- afdeeling, op de Zuidzijde vau bet landscx: Tauab Laut. Nipa Mandara, rivier op Sumatra's Or.- kust, laudsobap Paneih. IVipa-nipa, baai en bo^ aan Celebes' Oos^ kust, op S** 30^ Z. Br. Kipa-nipa, dorp en rivier op Celebes' all- westelijke landtong, landscbap Bonthain. Btt dorp bevat 130 inwoners. De rivier ontsprir. op den berg Lompo Batang en loop! is ^' Java-zee nit. Nipa Serangan, boek aan Sumatra's Oost- kust, landscbap Langkat. Nip6, rivier op de Noordkust van heteOasd Boero. Zij ontspringt uit bet me^ van Wab- holo, loopt noordwaarts, rereenigt zich i&ef ik Aoaz^, neemt daama eene noord-westeJijke ra- ting en outlast zicb in de 11a, op 1 mijl a&taoi van het strand. Niratoenga, dorp in Borneo's Zuid- s Oosterafdeeling, bij de noordelijke grens tbh bet landscbap Tanah Laut. Niring, dorp in Borneo's Zuid- en Oostfr afdeeling, aan de rivier van Poeloe Petak, af- deeling Doeson en Bekompai. Nirom, eiland bij de Noordkust van Nleuv- Guinea, staande onder het gezag van des Sti- tan van Tidore. Nirong, distrikt met gelijknamig dotp <? het vrestelijk gedeelte van bet eiland Grwt Kci, residentie Banda. Er is eene ankerpl^ voor praauwen en achter het eilandje P;* kuuucn niet al te zware vaartuigen liggeO' Wis (De), eiland ten Noordcn van J»n. vd6r de monding der rivier van Japara. Affatc NI— NJ. m ' dit eOand, een weinig ten Znid-Oosten, is nog een tweede gelegen, dat door zeer gevaarlijke droogten omgeven is, en waardoor de Japara- sche reede ntet weinig Terkleibd wordt. iNfitibaiiay dorp op de Zuidknst van hei eikod Timor, rijk Amanoebang. Nitihan, dorp op Java, residentie Madioen, 4 palen van Magettan en 4 van Saragan. Nitikan^ dorp op Java, residentie Djokdjo- karta, tot de stad behoorende. Ifitikan, dorp op Jaya, residentie Djokdjo- karta, afdeeling Goenong Kidool, bij de weste- lijke greDS van het distrikt Semanoe. Nitoe, eiland aan de Westkust van Ceram, in de atraat Bonoa. Nitoe, rivier op het eiland Boero, die uit M meer Wakaholo ontspringt en bij den hoek, waar vroeger het dorp Eog^i lag, in zee vloeit. Nitoe, rivier en dorp op het eiland Am- boina. De rivier is eene spruit der Batoe Ga- djah en loopt door de Chinesche kamp. Nabij haren oorsprong Yormt zij een uitneoiend fraai- jeu waterval, waarin men zich wel gaat baden. Bij het dorp Nitoe liggen eenige Chinesche graveD. Van de stad loopt naar deze plaats de eenige rijweg, cm buiten de stad een toertje te paard te doen. Kitoexiiba, kampong in het Noord-Oosten van Midden-Flores, bevoond door Wogo's. Niwar Elaaebary dorp op Sumatra, resi- dentie Padang, distrikt Tikoe. Niwek, dorp op Java, residentie Banjoe- maas, r^entschap en distrikt Poerbolinggo. Niwelaliixiy gehucht op het eiland Boero, r^ntBchap Kajeli, stam of feuna Baman, met ruim een 20tal inwoners. ISjabakan, dorp op het eiland Madura, afdeeling Soemanap, distrikt Timor Daja. Njadapy dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, afdeeling Sampit, aan de rivier PemboeaDg, alwaar dese de eerste wateival- len vormt. Tot hier kunuen twee-kojang's- praauwen opvaren. Njaengel, berg op het eiland Madura, in liet Zoiden van het distrikt Bangkalang. Njageuwer, zie: Nangeuwer. IQagraiig, dorp op Java^adsistent-residentie Krawang, distrikt WanajaSsa, 279 paal van het hoofddorp. Njahi, eilandje aan de Noordkust van het eiland Soembawa, in de baai van Soembawa. Njaho, kaap in de rivier Kapoeas Moe- roeng, in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, difitrikt Kapoeas Oeloe. Kjakalan, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, diatrikt Kahajan Oeloe. Mjakokot^ dorp op Java, residentie Ghe- ribon, afdeeling en distrikt Koening^. Njalabe, dorp op Sumatra^ residentie Pa- dang, distrikt Tarata. Njalokko, afdeeling in het distrikt Soengei Leat, op het eiland Banka. Zij bevat II dor- pen, bewoond door 665 Bankanezen, 42 Ma- leijers en 18 Ghinezen. NjalauWy dorp op het eiland Banka, be- westen den berg Maras, aan de rivier Poesoor. INjaltadoezLgy hoofddorp van het distrikt Djampaug Tengah, op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, op den berg Kendang gelegen, met een koffijpakhuis. Njalincloeng, onderdistrikt op Java, resi- dentie Preanger R^entschappen, afdeeling Ban- dong, distrikt Ea4ja Mandala, met eene warme bron, Tjisambeng geuaamd. Njalindoengy onderdistrikt op Java, resi- dentie Preanger Regentschappen, afdeeling Soemadang, distrikt Tjiawi, met de \varme bron Gadjawong. Njalindoeng, onderdistrikt op Java» resi- dentie Preanger Regentschappen, afdeeling Soemadang, distrikt Tjibeurum. Njalindoengy onderdistrikt op Java, resi- dentie Pr^nger Regentschappen, afdeeling Ban- dong, distrikt Koppo. Njalindoeng, dorp op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, distrikt Tjidamar. Njaloe, rivier en dorp op Sumatra, resi- dentie Padang, distrikt Batang Kapas. Njamalan, dorp op Java, residentie Ba- gelen, afdeeling Ledok, distrikt Kali Wiro. Njamat, dorp op Java, residentie Samarang, afdeeling Salatiga, distrikt Tengaron, bewoond door een 17tal Javanen. iNjamety dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Doeson Oeloe. Njamo, rivier in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Mentangi. Njamok, berg op Borneo's Noord-Oostkust, r^ Goenong Teboer. Njamoky dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Serang, aan de baai van Bantam. NJamok, dorp op Java, residentie en re- gentschap Pekalongan, distrikt Sawangan. Njamok (Foeloe-) of Muskieten- eiland, 00k Beeldsnijders-eiland, een der Karimon Djawa-eilaDden, in de Java-zee, residentie Japara, Zuid- West van het eiland Parang. Kjamok (Foeloe-) of Muskieten- eiland, eilandje aan de Westkust van Su- matra, ten Westen van het distrikt Troesan 676 NJ. en bezuiden het Padang-hoofd, op V W Z. Br. en 100*" 19' O. L. Het is lai^ en met klapper- boomen begroeid. Njamok'Besar (Poeloo-), zie: Ley den. Njamok Eeljil (Poeloe-), zie: £nk- huizen. Njamplong, berg op Java, residentie en r^entschap Rembang, op 6^ 41' Z. Br. en 111*' 26' 0. L., bij kaap Lerang, die ook wel Njamplong beet. Hij moet 2,000 Bijnlandscfae voeten boog zijn. De groote weg loopt langs den noorddqken voet. Een dorp Njamplong ligt in het distrikt Waroe. Njamplong, dorp op Java, residentie Soe- rakarta, in het Westen van het distrikt Soeka- wati W^tan Bengawan. Njamplong, twee dorpen op Java, resi- dentie Djokdjokarta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Kalasan, aan den grooten postweg, en distrikt Sleman. Njamplong, dorp op Java, residentie en regentschap Bezoeki, aan den grooten weg, westwaarts van de hoofdplaats. Njamplongan, voormalige wijk in de stad Soerabaja, op Java, om de Oost, die ontniimd is geworden voor de vestingwerken. Njamprong, rivier op Java,, residentie Pasoeroewan, afdeeling Malang, distrikt Pak- kies, aan welke kleine koflSjpelmolens gelegen zijn. Njangit, rivier op Java, residentie Rem- bang, in welke, in het belang der rijstvelden, een stnwdam is gelegd. Njangkoeh, rivier op Java, residentie Banjoemaas, afdeeling Bandjar Negara. Ten gevolge van de zware en aanhoudende regens van Januarij 1861 is een dam in deze rivier, ter lengte van ongeveer 80, ter breedte van ongeveer 70 en ter hoogte van 8 Bijnlandsche voeten, geheel weggespoeld. Njanrang, dorp op Java, residentie Sa- marang, afdeeling en distrikt Salatiga^ in het Oosten. Njanja, eiland tot de Obi-eilanden behoo- rende, residentie Temate. Njanouw, meer in Borneo's Westerafdee- ling, in het Noord-Oosten van het distrikt Pontianak. Njappa, berg, rivier en dorp op Borneo's Noord-Oostkust, rijk Sambilioeng, aan de grens van Koetei. De berg is naar gissing 3,000 of 3,600 Bijnlandsohe voeten hoog. Het dorp ]igt aan de Kalai. Njappa, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Sleman* Njarimpang, berg op Java, residentie Cheribon, afdeeling Galoe, distrikt Tjiamies. Njaro (Tewang-), versterkt dorp in Bar- | neo's Zuid- en Oosterafiiediog, distrikt K&* ' hajan Tengah, met 3 huiaen en 60 tkkn (1853). Njata, dorp in Borneo's WestetaHdeeliBg, rijk Meliouw, bewoond door eeu SOtal Ma- leijers. Njatnjono, dorp cfp Java, residentk Ss- marang, afdeeling Saktiga, distrikt OcDgtm, met een 360tal inwoners. Njatoe, berg in Borneo's Zaid- en Ooster- afdeeling, distrikt Kahajan Tengah« Njawana, onderdistrikt en dorp op Ji?i, residentie Bajitam, Noorder Regentschap, dis- trikt Bantam. Het dorp ligt op 4 palen tu Bantam, aan de scheiding der rivieren Tjib- doe en Tamba. Njawangan, dorp op Java, residentie E& diri, afdeeling Ngrowo, distrikt PakooitjeL Het ligt 1,975 Rijnlandsche voeten hoog \w9 de oppervlakte der zee. Njawatan, rivier op Borneo's OostkiK rijk Koetei, welke in de Torokpahoe valt Njawatan, rivier in Borneo's Zuid- s Ooslerafdeeling, distrikt Doeson Oeloe. Njawolakko, eiland in den Moluksebet Archipel, aan de Westkust van bet noorddi^ schiereiland van Gilolo, behoorende tot kt gebied van den Saltan van Temate. Njelading, dorp op het eiland BaDki» dis- trikt Toboali. Njellai, rivier dp Sumatra, in de L&e- pongsche distrikten, afdeeling Sekampong, dit zich op de Oostkust in see ontlast. Njelong, dorp op Borneo's Noord-Oostkiis't, rijk Boeloengan, aan de Kajan-rivier, bewooofl door Seal's. Njemeh, rivier in Borneo's Zuid- en Ooiter- afdeeling, welke in de Barito valt Njemoro, berg op Java^ adsistent-resideetk en distrikt Patjitan. Njenas, dorp in Bomeo'k Zaid- en Ooster- afdeeling, aan de rivier Kahajan. Njengkit^ koffijpelmolen op Java^ reaiienlie Preanger Regentschi^pen, afdeeling Tjandjor, distrikt Bajabsng. Njepong, dorp op Java, residentie Japsn, afdeeling en distrikt Pati. Njeri, afdeeling in het distrikt Toboali, cp het eiland Banka, met 11 dorpen* waaronder een van gelijken naam, en bewoond door rain 1,100 Bankanezen. De rivier Njeri ontitft zich in de straat Banka. Njeroboengan, berg in Borneo's Zaid- es NJ— NO. 677 OosteniflleeliDg, distrikt Siaug Moeroeng, en ririer met Tele takken, die in die van Koetei Tait. Kjorondoengy ne: Njier Oendoeng. Hjeorep, dorp op Java, reeidentie en re- gentflchap Samarang, diatrikt Serondol, aau den postwq^. Njewohy dorp in Borneo's Zuid* en Ooster- afdeeliog, distrikt Kahajan Oeloe, aan de rivier Kahajan, met een 70tal inwoners. njier Oendoeng, poststation en dorp op bet eiland en in de afdeeling Madnia, distrikt Baogkalang, aan den grooten weg, 6 palen van fiaugkakng, H van Madnra en 97V4 ^^^i Soemanap. KjiUey, rivier op Sumatra, in de Lam- j>0Qg8che distrikten. Zij ontspringt op den hsig ImboQg^ Deemt de Gale, Djoerok, Tan- djongan en S«llan op, en ontlast sich op den reg:ter osTer in de Sdcampong. Njindoe Laat^ dorp op het Sondelhout* eiland. Njiapak, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, in het Westen Tan het distrikt Semanoe. Kjiroeaa, ben^ op Java, residentie Preanger I^entsdiappen, afdeeling Tjian^or, distrikt Ijidamar. IQoeroep, dorp op Java, adsistent-residentie Baiteniorg, in het midden van het distrikt I>jMiiiga. Hjoewaty dorp op Java, residentie Cheri- i>on, afdeeling Indramajoe, aan het strand van bet distxikt Kaxang Ampd. Njompok, dorp op Java, residentie Batavia, Wester Kwartier, aan de Tjidoerian, bijna 5 paicn ZuidWest ten Westen Tan Tjikandi. Kjompok» dorp op Java^ residentie Ban* tam, afdeeling Serang, partikulier land Tjikandi OediJc, aan de Ijikandi. Njompronip, zie: Njamprong. BjonnOy minerale bron op JaTa, residentie samarang, regeotschap Grobogan, distrikt Sdo, )p Soerakarta's grondgebied^ 6 palen oostelijk 'an Poerwodadi» op V, paal afstands yan het ^tstation Plosso. Het water is, yolgens den Heer P. J. Maibji, lie de bron in December 1846 bezooht, sterk ^^ftlisch Tan smaak on zwaTelwatersto^asachtig an reuk; soortelijk gewigt bg 280 C.= 1,0266; eactie alkalisch. ^jn scheikundig onderzoek, etwelk Toorkomt in het NtUuwL TijdsekHft w Ntderl. Indie, Jaarg. I, bl. 124—127, ceft het Tolgende resnltaat: U. 100 grm. water boTatten: koolznre soda (wateryrij). • • 0,386192 grm* chloorsodinm 3,139440 r r magnesium 0,005420 g jood r sporen swaTelznre soda kiezelaarde. organische zeliiBtandlgheden.. zwavelwaterstof. § 9 Totaal. . . 3,531052 grm« De direkte bepaling der vaste deelen gaf. 3,5085 0 NjopOy rivier op Jaya, residentie Djokdjo- karta, afdeeling Mataram WMan, distrikt Sleman. KjorOy dorp op Jaya» residentie Samarang, regentschap Grob(^gan, in het Westen yan het distrikt Kradenan. Njotronretan, dorp <^ het cilaod Madura, in het Noorden der afdeeling Madura. Noak, tak der Melawi-riyier, in Borneo's Westerafdeeling. Noamako, rivier op de Zuidkust van het eiland Timor, rijk Amauoebang. Noba, een der Aroe-eilanden, residentie Banda, op 5<* 25' Z. Br. en 134"* 35' O. L. Nobela Itji en -Lawoe, twee eilanden in den Molukschen Archipel, ten Noorden yan Gilolo, bq het eiland Morotai^ staande onder den Sultan van Ternate. Nobo, twee dorpen op Java, residentie Sa- marang, afdeeling Salatiga, een in het distrikt Tengaron, bewoond door een 90tal Javanen, en een in het Noorden yan Ambarawa. Nobo, berg op de Zuid-Oostkust van het eiland Flores, van welken men op 4 en 18 Mei 1861 weder uitbarstingen heeft waargenomen. Noboer Besar en -Keljii, twee eilanden in de Chinetehe zee, tot de Midden^Anambas- eilanden behoorende^ residentie Biouw. Noebakl, dorp op het eiland Timor, rqk Koepang. Noedja Bedello, eiJand ten Westen van Sumatra, in de Indische zee, tot de Batoe^lan- den behoorende. Noeheh, gehucht op het eiland Boero, re* gentschap Foggi, stam of fenna Kamiteh. Het beyat 15 inwoners (1855). Noehoomeo, onbewoond eiland in den Molukschen Archipel, residentie Banda^ tot de Kei-eilanden behoorende. Het staat onder Klein Eel, distrikt Doelah. Noehowoe, eiland in den Molukschen Ar* chipel, residentie Banda, tot de £ei-mluidea 87 «73 NO. behoorende. Het staat onder hoi distnkt Ni- Tong van Oroot Kei. . No^l, kftap aan de Noordkust van het eiland Timor. Noeloeli, dorp op het Zuid-Wester-eiland Letti, residentie ^ndift. Noemba'S) volkastam op OosteUjk-Florefl^ oostwaarts van.Keo, langs de kust. Noembo, riviertje op Java, residentie Pa- soeroevan, dat zich io de Kediri-rivier ontbat. Noemboel, dorp op Java, residentie Sa- marang, regentscbap Grobogan. N'oenaky dorp op Java, residentie Gheribon, partikulier land Kandang Hawor, distrikt Lelea. Koendjoeogan en Noendo, twee dorpen op Java, residentie Samarang, afdeeling Demak, distrikt Mangar. Noengal, rivier en dorp op Java, residentie Samarang, regentschap XendaL Even bniten het dorp staat op eene hoogte een fraai wacht- knisje, waarvoor eenige beelden geplaatst eijn. Noengal (Batoe*), berg op Java, resi- dentie Preanger Regentachappen, afdeeling Tji- andjor, distrikt Djampang Koelon, aan de Tjiletoek- of Zandbaai. Noengang, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram WHan, distrikt Bantoel Karang. Noengel, doip op Java, residentie Sama- rang, distrikt Salatiga. Hoengkan, berg in Borneo's Westeraldee- ling, distrikt Melawi. Ifoeng^el, dorp op Java, adsistent-resi* dentie Baiteazorg, in het Westen van het dis- trikt Parong. Noengoel, heuvel op Java, residentie Preanger Regentachappen, afdeeling Tjiandjor, distrikt Djampang Tengah, op den linker-oever der Tjiboeui. Koengoelan, doip op Jara, residentie Bantam, Znider Biegentschap, aan de Tjidoe- rian, in het gebergte, bewoond door van de Badoei'ft afgesoheidene Orang Kaloearan. Noengoenen, dorp op Java, residentie Samarang, afdeding Demak, distrikt Sambong. Noeniali, Alfoersoh dorp x>p de Noord- Westkust van het eiland Ceram, afdeeling Hila; ISbenkoeroeSy dorp op het eiland Timor, rijk Koepang. Noenoek, dorp op Java, residentie Chen- bon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Madja. Noenoesoei, dorp op het eiland Timor, rijk Ko^iang, bewoond door Rottinezen. Noerdjan, berg op het eiland Madura, dis- trikt Bangkalang. Noesa. Woorden mei noesa, dai eiland be^ ieekeni, begmuettde, vo9r too ver dU Her mei voorkamen, zoeke me* op kd woord vm onder- scheiding, Noesa, een der Songir-eilanden in dea Mt>- lukschen Archipel, met vele dorpeu, bdioorende onder de residentie Manado. Noesa^ kanaal in Borneo's Zvid- en Oos- terafdeeling, distrikt Kahajan Tengah. Het is wegens het drijfhout moeijelijk te bevarea. Noesa, dorp in Borneo's Zaid- en Oosie- afdeeliug, distrikt Bekompoi, aan eene gelijk- namige rivier, bewoond door een 80tal Mo- hammedanen. Noeaat kampong in het Noord- Westen tu Midden-Flores, bewoond door Langa's. XToesa, vogelnestklip op 4t mijlen ten We- ten van het eiland Bawean gdegen en beb> rende onder het distrikt Kodon Negeri. Ziji- 60 RijnUndsche Toeten hoog en SO in omTaDf £r beviudt zich eene door de natuur gevono^ grot, die 18 Rijnlandsche Toeten hoog s en 55 voeten in omtrek heeft. Dekraiadoer klip is met zeegras begroeid. Tabrijke meeuva leggen er hnnne eijeren. Noesa Baron, eiland aan Java's ZnidkisL bij de residentie Besoeki, waanan het (Hxk! hoorig is, op 8° 30' Z. Br. en 113^ 22' O.L Het is onbewoond. Tusschen dit eiland e den Jaya-wal is het door de zware roUiog c groote diepte niet mogelijk te ankeren. fici vaarwater is zuiver, doch digt onder de hr van Java zijn klippen. Dit eiland is dow vi&- wanden omgeven, die op de Nooidzijde lek bogten Yormen; eene dezer bogten biedt a 87 vademen water, op 3 kabellengten vuda wal, eene ankerplaats aan, die alleen tegv Zuid-Ooste en West-Zuid-Weste windenTo^ is. Bewesten den Noord-Ooetho^ is eene \»^ die 31 Ik 33 vademen diep is en 4 scbepe kan bevatten ; aan de Zuidzijde denr bui ^ een inham, waar men veilig kan liggen. He; water op Noesa Baron is brak. Het eiland rijst ovend steil uit see op. B^ beslaat eene oppervlakte van 1,3 victkaaiegeo- graphisGhe mijlen of 39 vierkuite palen. I^ heuvelen binnen 's lands znllen 600 Rgnhodsek voeten hoog sijn. Noesae doip op Celebes' Westkust, had- schap Panrana. Noesa Herang, dorp op Java, lesidait? Cheribon, afdeeling Koeningan, distrikt Es^^ Ged6. Noesa Kambang, dorp op Java, lesi- dentie en regentschap Pebdongas, distiikt Bandar Goeniwang. Noesa Kambangan, doip op Java, ^ NO. 579 sigtent-resideatie BuiteiuoTg, distnktTjibinong, op bet land Tjilodong. Ten Oosten van dit dorp bevindt zich eeue zwavelbron met stinkend water, dat tot geneesmiddel strekt voor men- schen lijdeude aan hoidsiekten. Ifoesa Eota, dorp in Borneo'e Zuid- en OostenfdeeHiig, landschap Mendawei, aan den regter-oerer der Samba^ met 280 Dajaks (1863). Noesa Laut, eiland in den Molokschen Atchipel, een der UHasaers, tusschen S'' 38' 20^' en 3° 44' N. Br. en op 128» 62' 30" O. L., ten Zaid-Oosten van Saparoea, en daarvan door een yeilig kanaal gescheiden. De geheele opper- Tiakie beslaat nog geene vierkante mijl en telt me sterke bevolking yan 3,479 zielen (1866), als 5 Eaiopeanen of bonne afstammelingen, 63 burgers, en 3,412 dorpsbewoners, verdeeld in 7 dorpen en bestuttrd door even veel Badje^f, die gezamenHjk een inlandseben raad Tormen. Eet eiland is aan den Adsistent-B^sident van Saparoea ondergeschikt. De bevolking bestaat geheel oit Ghristenen. Elk dorp heeft eene eigene school met achoolmeester, behalye Sila eQ Leinitoe, die zamen 66ne scbool hebben. In 1S54 waren er 750 sehoolkinderen, wier getal in 1859 tot 870 geklommen was. De scholen moeten goede resultaten opleveren. In bet be- gin Fan 1868 kwam hier de Zendeling Yeb- HOEFF, die echtw met zoo Tele bezwaren te vorstelen beeft gebad, als onwil van Hoofden en Yolk, en yolslagen gebrek aan eene gescbikte voning, dat faij genoodzaakt werd naar Sapa- roea te vertrekken. Oe nagelteelt, yroeger door de Indiscfae re- gering verboden, is thaus weder hetyoornaamste middel van bestaan der bevolking. Op ultimo 1S53 bedroeg bet getal der nagelboomen, op dit eiland aanwezig, 42,161, waarvan 13,042 Tniehtdragende> welke in dat jaar 120,283 Amst^rdamscbe ponden afwierpen. Bovendien ^ men er in genoemd jaar 30,483 klapper- |>oomen, als 15,738 vruebtdragende en 14,746 ionge boomen. Verder groeijen er kanarie- boofoen en goed timmerbout. De veestapel i)epaalde zicb in genoemd jaar tot 1 paard en sen 60tal sohapen. Op doi Noord-Westhoek van Noesa Laut (taat het*fori Beverwijk, hetwelk in het jaar IS17 aanzienlijk verbeterd en versterkt is. In ic nabijheid der Noordkust wordt te Amet ^ne zwavelhoudende beek gevonden, wier R'ater zoo beet is, dat men er eijeren in kan »ar koken. De grond van bet eiland bestaat ^oomamelijk tut koraalkalk, die tot op de oppen der bergen gevonden wordt. Aan de Voord- en bij de Noord-Weatzjjde ^jn anker- pkatsen. ToBschen Noesa Laut en Saparoea gaat een sterke stroom, zoodat men somtijds ■twee uren noodig beeft om dien afstand over te roeijen. De bewoners van Noesa Laut waxen in vroe- gere tijden zeeroovers en aten zsMs, zoo zij het magtig konden worden^ mensobenvleescb. Deze afschuwelijke gewoonte beerschte bij hen nog tot in bet begin der acbttieude eenw. In bet jaar 1817 badden er op Noesa Laut oproe- rige bewegingen plaats; eenige dorpen namen daaraan echter geen deel, zoo als Aboeboe, Na- halia en Amet. De overige bevolking was door de Cerammers en Saparowezen tot den opstand gedwongen, waaraan zij anders geen deel zoude genomen hebben. AUeen bet dorp Titaway nam aan het oproer meer zelfstandig dael en zeven der voornaamste oproerlingen dier plaats zyn dien ten gevolge gevonnisd. Z. M. korvet de Zwaluw, gekommandeerd wordende door doi Luitenant der eerste klasse Knossis, moest in den tijd van den opstand voor dit eiland krui- sen op vijandelijke vaartuigen, die van Geram of Saparoea derwaarts zouden willen oversteken. 