Astoria, or, Anecdotes of an enterprise beyond the Rocky Mountains
Goodra moar eenige Javanen te zamen werkten, bwamen de koopvronwen, die een wiakel (Warong) opriclitteii, waarin zog het noodige kondea koopen. A^Wn moesten wg zorgen, dat er water was en het, waar dit ontbrak, laten aanhalingen niet onmatig uit-breiden; gaarae zou ik aifders hebbea overgenomen wat in het koloniaal yersl^ van 1874 (bl. 227—232) orerdehand-werksngverheid en het ruilverkeer der inlanders voorkomt: voor hom, die Indie niet nit aanschonwing kent, zgn de daar rermelde b^zonderheden zeer leerr^k. Niet minder zgn het de mededeelingen van den Heer K. F. Hblle over de geschiedenis z^ner thee-ODdememiilg Waspada, in het Tydschrift roor Nederlandsch-Indie van 1868. Men kan er nit ziea, door welke middelen de inlanders tot vrgen arbeid te bew^en zija en hoe men het moet aanl^gen om hen tot bekwame werklieden te vormen: het gebeitigt in een ^goede, humane, maar niet in zwakheid ont-aardende behandelii "Ook heeft de erraring geleerd, dat partietiliere oadememers vooral op eene zaak moeten letten: zg movten er persönlicijk voor zorgen, dat het geld asD den rechten man komt. Een Jaraan klai^ niet spocdig; verkort men hem in zijn loon, zoo kan het geben-ren dat h^ er aan het hoofd der ondememag geen ivoord van zegt en deze voor altgd rerlaat. Wie het Indische rolks-kwakter van nabg kent, rertrouwt dan ook het uitbetalen ran loonen slechts b^ volstrekte noodzakelgkheid aan opzichters toe; by doet bet, by den minsten tw^fel omtrent hnn erl^kheid, eigenhandig. Aan de mogel^kbeid om de Javanen tot vryen arbeid te bew^en, valt das niet langer te tw^felen; een proef, zoo ruim als men haar wenschen kon, heeft het oude pleit be- slist. £ii tbans, oa de hitte van den stryd yoorb^ ia, zal de Tfo^ere t^enpaHg misecliiea wel bereid zyn om te er- kennen, dat zy een vreemdeoortige leer heeft verkondigd. De Java werkb aiet, tenzij das tene gedwongen: bedelde zg dit in letterlyken zin Wilde zu te kettnen geven, dat er op Java gegen regen, dat er op Java gegen veld onder water gezogen, geen veld onder water gezogen, een (Kest ingebaald, dan op bevel der boofdeaP Beweerde, zg, dat geen buisknecht, geen stolonen, geen buisknecht, geen stolonen zgn diensteu aanbiedt, dat zells geen Javaau ale ploatsvervanger tien loon voor een ander heerendenst verricht, tenzij van overbeidewege daartoe aangezetP Ik kau bet niet geloven; maat wae dit tocb baar bedoelii, zoo bad men kuanen vr^en: doot wie en wanneer dan wel de oit-gebreide en. t\jdTOOvende onderzoekingen waren ingesteld, op grond waarvan dit alles werd verklaardP — Waarscbijn-lijk echter bedolde zg ieta anders en wilde zy alleen te kenneu geven, dat de Javaan geen producten van Euro-eeseb verbruik wil telen en zich niet gsame in dienst bezeft van anderen. Door deze beperking van de leer, die men ons voordro^, won deze ecbter n In gelöwärktigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigkeitigke geworden zich naawkeuriger uit te spreken. Men heeft dan ook in den laatsten t^d verstandig gehandeld door die oude leer hiiar oatuurlijken dood te laten sterven. Reqniescst in pace, zou ik gene^ zgn te beitelen op haat graf, — indien ik niet de overta^ng bezat, dat zg een kern ran waarheid iaUeld; beter gezegd: dat oader de vele dingen, die zQ te kennen gaf, er een was, waarmede ieder moet instemmen. Neeu, ten voile ongel^k faeeft de tegeopartg niet gehad. Wat zg zeide, was gedeeltelgk waar: onder het masker van Trgen arbeid is op Java veel dwai^ geple^d. Schromelijk heft zg overdreven; maar als wij hare voorstellingen ran alle overdrijving ontdoen, blgfk er nog geaoeg orer, dat is hooge mate onze aandacht verdient. Ik ga zelfe verder en meen te moeten toegeveu, dat vrge arbeid in een Oostersch laud steeds gevaar loopt van in TeriQomden dnaugarbeid te ont- aardeo, wanneer geen maatr^elen zgn genomen om dit tegen te gaan. Deze op Merkking is verre van nie aedert meer dan twaalf jaren is sij in ea boiten ons Parlement tekens en met grooten nadruk herhaald. Op de vrai of Trge arbeid ten behoove ran Europeesche ondemeineFs op Java mt^lgk is, werden voorheen gewoolgk slechts twee antwooi^en g^even, het een bevesiagend, het ander ontken-nend; maar alleags heeft zich een derde doea hooren, dat van beidea verschilt en uogtana beide tot op zekere hoc^e in het ge-lijk stelt. Dit deide antwoord scbgnt mg juist te zgn. Om duidelgk te maken, waarin het bestaat en op weike gronden het rast, meet ik mg een korte oitweiding veroorloveu. Het koloniale vnu^tuk heeft zich in de jaren 1860-1870 verplaatfit. Yoor dien tgd betxof het hgna alleen het cul- tnurstelsel, dat door sonmugen even fel bestreden, als door anderen verded^d werd; maar hierin is allenga veranderii^ gekomen: er zgn mannen o|^estaan, die met luider stem aan de natie hebben verkondigd, dat ons geheelo stelselvan koloniaal bestnur een principieele hervorming uood^ had. byGoogle DE TRUE AKBBID. Be man, die er het meesfc toe heeft; bpgedr^en om de nood- zakel^kheid van een zoodanige herrormiiig aan veleu t« doen inzien, is Multatali geweeat. Z^n Max Havelaar was in menig opzicht een gebrekkig boek: van overdriving niet vrig en ruira zooveel beatemd om ingenomenfaeid te wekken met de dengdfln en talenten des achr^Tere, als deeroia met bet lot der Javanen, heeft het zgu aangegeven doel wel eeuigszins gemist. Toch was dit boek. voor relen een revalatie. Het brncbt in den kotonialen str^d eea nienw element; zoo nienw, dat de str^dende part^en aanvankelyk niet wisten, welke bonding tegenovei Mnltstuli aan te nemen. Krakee- lend over dwangcultnnr en vrgen arbeid, werden zjj daar op eens gestootd door een man, die kl&arbl^kel^k voor vr^en arbeid noch dwangcnltnor ieta gevoelde. Zalk een zonderling was niet te gebrniken. Door de conserratjeven niet, want bg sprong niet in de bres tot verdediging van bet cnitnnrstelsel. Door de liberalen uiet, want hg scbreef geen lofrede op vrgen arbeid. Slechts ^en rBfrein klouk van zgn speeltnig: de Javaan is overgeleverd aan de willekeur zgner hoofden en die misbandeien bem in 'akonii^ naam. Dit refreren zon echter apoedig weerklank en debewering gebeel ona koloniaal beatnur eiscbt hervorming, eerlang een nienwen verdediger vinden. Wie berinnert zicb niet de verontwaardigit, die de Minister Franaen van de Putte in de Eerste Earner heeit verwekt, door bet Indiacb regeeringa-stelsel veen vicieus stelselte te noemen en maatregelen aan te kondigen om dat vicieuse stelsel te verbeteren? Ziebier op boedanige wgze de Minister zicb den II Jannari 1865 over bet gebmik van dieu term beeft verantwoord. vlkvraag bet n," zeide b^, /^wauneer bet grondbezit zoo weinig was bepald, dat het onzeker was, of bet aan u ofaandenStaat behoorde, daar bieromtrent geen goede, dnidelgke bepaling bestond; wanneer niemand kon zeggen hoe dat landbezit wettelgk is ger^eld; wanneer g^ op nwe grondbe^tiugenonderworpen waart aan eene belasting, waarvan de verof" m VaiTE AtlBEID. 333 deningen ze^en, dat er geheveii zai worden een derde, twee T^fde of de belft en waarvan de beffing afhangt van de tfzinael^kheid der residenteu" (ik herhaal slechta wat voor- komt ia het Staatsblad van Neerlaadscb Indie en de woorden van Gommissariesen-Oeiieraal : de toeBtand is ua mim 40 jarett onveranderd) ; wanneer g^ boveiidieu, ale yer- dei-e belasting van dieu gioad, oaa heeren- en cnltnurdien- sten waart onderwoipen, diensten, die 66k niet zijn bepaald; wanneer zulke diensten u dua door de burgemeeaters diacre- tiooair konden worden oj^elegd: — m^ne beeren! zouden er dan geene kreten opgaan om regeling ran de eerst« grond- slagen van welraart in eene landbouwende maatschappy? En maakt nu de Minister zicb aan OTerdrgviug scbnldig^ wanneer bij dat stelsel een Ticieua stelsel noemt?* Maar hoe klemmend de bew^SToering mocbt z^n, zulk een critiek van bet Indiscb regeeringsbeleid werd te scberp ge- acbt en zelfs b^ zgne geestverwanteu op staatkundig gebied YOnd de Minister geen onvoorwaardelyken ateun. Zgne denk- beelden pasten even slecbt in bet oude kader, als die ran Mnltatuli. En denkbeeldeu, die niet in bet oude kader pas- sen, pleegt men in Nederland verwerpel^k te acbten. Ik kom nu temg op bet punt, dat ons bezig hield : dank z^ bet nienwe element, dat na I860 in de koloniale quaes- tie is gebracbt, is over dit pnnt meer licht verspreid. Van liererlede heeft men ingezien, dat vr^e arbeid een plant is. Die niet op elken bodem kan tieren, immer daar niet, waar de bevolking door wetten en instelungen wordt verhinderd om partij te trekken van bair grond, niet zeker is van haar eigendom, slaafs is onderworpen aan bare booiden en gewoou bun in alles naar de oc^en te zien. Yrge arbeid beeft tot Toorwaarde «en. maatschappy van vrge but^rs, die belang het gebniik banner krachten en prodnctiemid-delen, en kan dus in Indi slechts bestaan, voor zoover de Indiscbe maatscbappy aan deze yoorwaarde yoldoet. Vroeger yoldeed z^ minder daaraan dan tbaua en dit verklaart, dat byGoogIc 334 DE TRUE AEBEID. eertyds in Indie reel Termomde dwaug heeft plaats gegrepen. Noarmate ekter ons stelsel ran bestuur is verbetord, heefli dit kwaad zich miader vertoond eu is de rrije arbeid meer tot werkel^kheid geworden. Geen wonder, wani de inge-voerde rerbeteringeu bestaan damn, dat de rechten der l>e-volkiug op hare grooden meer erkend, hare eigendommen meer geerbied byGoogIc 334 DE TRUE AEBEID. igd, de hoofden in bun macht beperkt zyo. W^ hebben de Jaraanscbe maatschapp^ meer in orereeu- atemming gebracht met bet faierboveD geteekend ideaal, den bodeni, waarop vr^e arbeid kan bloeien, beter toebereid, en de heilzame Tmcbten daarran zgn niet mb^bleven. Welna, in deze richting moeten v^ voorlgaan. De halfrolbracbte her- vorming van ons koloniaal r^^erii^^atelsel moet ook daarom worden voltooid, omdat er geen volledigo waarboi^ is t^en de ontaarding der vrije cultnur in Termomden dwangarbeid, zoolaog dit niet is geschied. Znlk een waarborg beboort er te zyt). Wat baat bet den Jaraan, of hj von de rerplichte sniker- en koffieteelt wordt ODtberen, als het cade kwaad oader een nienwen vorm i«rugkeert? Openlyke dwang is n(^ minder slecht dan yenuomde; want opeal^ke dwang ge- Bchiedt naar wettelgke regels en onder toezicht van het Europeesch begtuar ; de yermomde daarent^^n geschiedt door slinksche middelen en brengt, n<^ meer dan de andere, cor- r up tie in het staatknndig en mastsehappel^k leven der bevolking. Met de^ denkbeelden geloof ik dat ieder moet instemmen. Op de rra^, of vrge arbeid ten behoeve van Europeeache ondememers op Java kan beiitaan, mag, dnnkt m^, geen vtdstrekt ontkennend of bereatigend antwoord worden ge- gereo; one antwoord moet voorwaardelgk z^n. Herstel bet ambtelfik landbezit; laat de hoofden vry om zooveel heeren- diensten te vorderen, als z^verkiezen; onthoad aan de be- TolHng sUe waarborgen tegen miskeuning barer gflbmiksrechten op den grond; laat de reeling der landrente geheel aan bet inlandscb beatuur over; bezoldig de i ir biGooglc OE VRIJE ABBEID. 335 districtshoofden zoo karig, dat z^, om behoorl^k te leven, naar andere inkomsten luoeteQ omzien; zoo gy dit alles hebt gedaoD, knot g^ Teilig aannemen, dat vr^e arbeid ten behoeve vaa Enropeescbe kapitalisten op Java scMer onnioge- Igk ia genorden. Maar verbeter de laodrente door ze gel^k- Torinig te maken aan eea Enropeescbe grondbelasting, be- Torder den individaeelen e^endom, breug het dorpsbestnnr op Igk Zoodanigen voet dat de inlander veilig ist tegen onder-drukking, achaf de heeredienaten af, zowel die aan de inlandsche hoofden en ambtenaren, last de bevolking dna belang bebend beben beben een ruime prodnctie: zoo g^ dezen weg bebt bewandeld, moi^ gy g^' rust veraekeien, dat vrye arbeid op Java kan beataan en geen gevaar loopt van in rermomden dwaugarbeid te ontaarden. Het atelsel der Compt^nie of het atelsel van Eloat, welk van die beiden rerkieat g^? Alles, wat naar bet eerate voert, maakt de vrpe cultuur onniogeli)k; alles, wat naar bet tweede voert, waarboi^ haar bloei. Over sommige van de middelen, die de strekking bebben om den vrijen arbeid te bevorderen, heb ik reeda geaproken; er zijn ecbter twee punten, waarorer, in verband met ons underwerp, n(^ bet een en ander te ze^en valt. Het eene bebvft de aanstelling der deaaaboofdeD, bet ander de beeren-dienaten. Een der beete Waarborgeu tegen -de ontaarding van vrgen arbeid in vermomden dwang beataat hierin, dat de desaa-hoofden Terhioderd worden om daartoe de hand te leenen. Zelve moeten z^ ni^t omkoopbaar zgn ; maar evenmin moet be knnnen geachieden, dat zg zich door omgekochte diatrict-hoofilen laten gebruiken om de inlanders tot arbeid ten behoeve van particuliere ondernemingen te verplichten. Hier atuit men echter op een moeielgkheid. Het is gemakkel^k de wgze van aanatelHng der deaaaboofden z66 te regelen, dat deze geheel afhaokelgk zijn van de bevolking; maar op de dessshoofden mat een dulibele taak : niet alleen de rechten en belangea hunoer ouderzatec, ook die der r^eering moeten zg behartagen en z66reel zel&toadigheid tegenorer de bevid-king, als zg daarvoor noodig kebben, moet hau vorden verleeod. Waar bet dessahoofd omkoopbaar is of een werttuig in de handen van i^enten en disthcteboofiien, is de inlander aan Willeken overleverd en niet veilig tängellen; doch waar beigelegen van de bevolking afhangt en alzetbaar ia, zoodra bet baar goeddutd; bem te verwenderen, staat regereringloosbeid roor de denr. De wet moet gehandhaafd en mifibnuk van gezag Toorbomen worden: aan deze beide voor-waarden beboort de reeling ran bet dorpsbestanr te Toldoes. Het middel oiii de aangewezen moeilgkbeid te ouderrau' gen, is echter dikwijls genoemd. Het bestaat ten eemte bierin: aau de bevolking faet recbt yan verkiezing, aan de r^eering dat van bevest^ng der rolkskeus' te laten, maar terena Toor te schryven, dat de dessahoofden zicb periodiek aan een nieuwe verkiezing moeten onderwerpen. Voor zoover m^ bekend is, woidt tegen de nitroering van dit denkbeeld slecbts e^n bezwaar geopperd; men is beducbt voor de kni- per^en en twisten, waartoe de periodieke verkiezingen der dessahoofden aanleiding kunnen geren. Ik wenscb echter te m^en, of dit bezwaar overw^end mag zgn. Wie rust rerUingt tot elken prgs, moet niet alleen op Java, maar ook in Enropa, aan het volk iederen invloed op bet bestuur ontbonden; een despotische r^eeringsvorm is zeker wel de beste tot verzekering van rust. Dock men zat tdegeven, dat one koloniaal Gouvemement nog een andere taak te vervallen beeft dan die van ruatbewaarder, immera geroepen is om het recht te bandbaven en onderdmkking tegen te gaan. Hoe kan dit geschieden, wanneer de bevolking niet in staat is gesteld om een dessahoofd, die hare belaugen verwaarloost, uit zgn ambt te verwenderen en zicb tot bet inbrengen van klacbten bekommen bestaur moet bepalen? Ik geloo^ dat men zicb de nadeelen, die aan periodieke verkiezingen. Derbonden kiinnen zgn, moet getroosten; hoewel men trachten moet ze to Termiudereii, door de keazen hier ia het eeue, ginds in het andere jaar te doeii plaats vinden en de term^nen van aftreding met a1 te kort te stellen. Aiui de bevolking worde gelegenheid geschonken om, zy liet ook n& eeoige jaren, zich tauen dorpsboofd, die haar miska^t, te ontdoen, en de dorpshoofden zelve moetea weten, dat zg, om ban ambt te behoenden, zicb niet slleen bg de r^eering, maar ook b^ de gemeenten, die z^ besturen, aangenaam moeten maken. Aan de berorderit^ van Fast en oendrackt m^ niet allee worden o^^ Of Ferd; er staan bier grooter volksbelaugea op bet spel. Op grond van betgeen de kolonische rerslagen telkena be- ricbten omtrent bet slecbt gebalte der dorpsbooMen in rele gewesten, meu ik tevens te moeten aanbevelen dat maat- r^eleo ^rorden genomen om de deBsaboofden een boc^ere bezoldiging te doen genieten. Hun betrekking. is thans op onderscbeidene plaatsen niet gezocbt, omdat zg er meer last dan roordeel geeft ; daardoor wordt de keus bepeckt en moeten ongeecbikte personeu worden aangeateld. Er kan, dunkt mg, geen verscbil van geroelen bestaan omtrent de noodzakelgkbeid om hierin verbeteriug te brengen. £en goede regeling van bet dorpabestnnr ia een zoodanige, die de aanstelling der bekwaam&te en meest geacbte leden der dessa in de band wei^; de betrekking van dorpsboofd moet in eere zijn, opdat de besten er naar ataan. Hoe meer dit gescbiedt, hoe minder ook bet bezwaar, dat ik bierboven beb rermeld en dat aan aUe Wksverkiezingeu eigen is, zich zal vertoonen; want niet dikw^ls zal er in de dessa e En bewähning ontat an om een geacht en rertronwd dessahoofd b^zijne aftrediug door een minder geschikt person te doen Het tweede pant, dat ik noemde, betreff de beerendissten aan bet QouTernement en die aan de inland- 22 Google 330 DE VEIJE ASBEID. Sche hoofden un tuubtenen i). Volgeoa de officieele egfers — waaraau, zooals straka zal blykea, in dit geval geen oabe-paald vertroawen is te achenkea — worden op Java jaarlgks oeneveer 30 millioen dt^jdienateQ van de bevolking geeischt, 24 millioen ten behoere van de bevolking en ambtenareu. Vro^er moeten dese cgfers veel grooter zgn geweest, want de diensteu aan de hoofden waren toen nog niet wettelgk beperkt en eeu aau-tal pnblieke werken, die nu met vr^e arbeiders worden nicht geweest, gesetiedden destydg in heereodieost. Er is een tgd geweest, waarin de beerendiensten zeer drakkend wa-ren en, naast den cultuurarbeid, reel bgdro^^n tot ver-arming van bet Javaansche volk. Maar schoon er ook in dit opzicht reel is verbeterd, zoo wane toch niemaud, dat de beerendiensten schon er ook meer veroorzaken, noch tot miabniiken aanleiding geven. Het meest bezwarend zgn die aau de boofden, de zoogeuaamde pantjensdienaten, het gegen daaruit blätter, dat de bevolke zicb vaak groote opofferingeu getroost om er zicb aan te onttrekken. In een der afdeelingen van Bagelen is bet gebeord, dat z^, wiea deze dieoten waren opgelegd, aan plaatsrervangers htinne aandeelen in de gemeentevelden bebben afgestaan ; aoms zgn er in het gebeel geen plaatsrerrangers voor het verrichten van paqljensdiensten te verkragen. ^fil^kens bunue jaarl^ksche rapporten," zoo leesl men in het Koloniaal Versl^ van 1874 »}, j^zyn de hoofden van gewestel^k beste bestuur algemeen van oordeel, dat de beerendiensten — hoe- wel t^enwoordig, b^ vro^er vergeleken, zeer verminnderd, — steeds in meerdere of mindere mate ongunstig te-rugwerken op de volkswelraart en dat daarb^ een verspil-Ung ran arbeid plaats heeft, waarin door beter toezicbt slechts gedeeltelgk kan worden voorzien." O behaudel. Ziehler von de heer J. J. Haselmsn — voorwaar geen radicaall — in zgne Beachoawingen omtrent het coltuur-atelsel. Oder dit onderwerp achrgft. „Die iLeerendieostea zu in eike maatschapp, weike zich nog uiet heeft wette ontwörtelen aan willekeur en deapotisme, een ware pla^ voor de bevolking De Javaan zelf, hoe ook gewoon en gehecht aan oade sleur en gewoonte, is er ook zeer tegen ingenomen en traciit er zich zooveel mogeLyic aan te onttrekkeo.... Hei^een door heerendiensten wordt daargesteld is dan ook in den regel hoogst gebrekkig en vordert een geatadig en kostfaaar onderhond, zoowel aan arbeid als aan materialen. Er gaat met die w^ze ran werken in het al-gemeen een groote waarde aan arbeid en materialen verlo-ren — Het welb^repen belang van het Gouvemement Yordert om ze geleidel^k, doch doortasteod Te verminderten, zoodra men daartoe in staat is, geheel af te scbaffen". De heerendiensten zijn uiet alleen nadeelig door den driik, dien zijn ottoefenen, maar ook door hnn invloed op den geest der bevolking: zg kweeken luiheid aan. Z^ leereu den inlander zgn t^d yerbeuzelen en onterachillig te zyn omtrent' de nitkomaten ran zgn werk. Het is misschien niet algemeen bekend. dat over de Francischen boeren — nn toonbeel-den van vl^t — in de rorige eenw schier even oi^nstig werden geordeeld, als nn wel eena gesproken wordt over de Javanen: de r^eeringsambtenaien verklaarden telkens in bunne versl^en, wque le payaan eat naturellement paresseux et ue travaillerait pas s'il n*^y etait oblige ponr vivre". Wat heeft den Franschen boer in weinig tijds zoo verannderd? De meer algemeene verspreiding van den grondeignom heeft er stellig toe bggedragen; maar zou de afachaf-&u^ der heerendiensten het niet evenzeer hebben gedaan? Zalt-Bommel, 1860, p. 40 en verv. Waarom lieeft de heer Hasselman, toen liy Minister van KoloniSn was, naar deze overtui^'iug; niet gehandeld! De Tocqueville, I'Ancien Regime et la Hivolutioii, 7" Ed. bli. 93. byGoogle S46 t>E VBtJE ABBELD. Men bedenke, welke zware Terpliclitingen deetgda io Frank- rgk op de plattelnndBbeTolking dnikten ; in Touraine aUeeo, dat een bevolking had van 270.000 zielen, bedxo^ in 1765 bet getal der gevorderde dagdiensten meer dan 1.068.000. Doch waartoe van andere landen geeproken? Wie den nadee-ligen invloed der heerendiensteu op den geest der Indische bevolking willen leereu kennen, rädplege o. a. bet Colonioal Versl^ van 1865, geteckend door de Minister van Golt-Btflin, waar van de arbeider in heerendienst bet volgeade wordt gez^d: «Hnnne Inibeid en onverschilligbeid leidt som tot zooveel vertraging, dat daardoor Bchade voor de werkken ontstast, zoodat men berekent dat bet dikw^ls finan-ieel vooideeliger zou zgn geweest om vrge werklieden te bezigen." In gelyken zin spreebt de beer Hasselman, die van bet stelsel van beerendieost getnigt, dat bet seigeD vlgtonderdmkt en uitdooft en indoleotie en oaverschilligbeid in de band werkt.... Bg bet nitvoeren van werkken bg bee-reodienst ziet men bet werkrolk meestal aiterst traag en loom. Zal het werknoen van waterleidingen door beerendienstplich- tigen, beeft dezelfde sobréver bet volgende gezien. Wenn böon zicb, ter werkplaats gekommen, door een scberm van groen loof tegen de zomestralen te beschntten en v^rolgens den arbeid aanvangende, werd de grond met een gescherpt bout loof tegen en met banden vol in een klein gevlocbten mandje gedaan. Dit gevuld sgnde, werd het mandjo door een werkman, die zicb boven op den kant der leidii^ even com- fortabel had ingericht, ale zgn coUega beneden op den bo- dem, aan een touwtje naar boven gehaald en geledigd; en zoo treozelde men voort, dat het vermoeiend was om aan te zien. Wanneer men, in tegenstelling van die w^ze van wer- ken of t^ddooden, den Javaan bezig ziet om in zgn eigen ') Bli, 131. b, Google tiB VEtJB AttBEtD. ^1 beltuig rijstTelden te bewerken, dan fainderen hern de zonne- stralen niet en ioj werkt met een Inst, kraolit en ^ver, die elk denkbeeld van luiheid en indolentie doen verrallen, eu ook bg hem ziet men dan de sprenk berestigd: i,(jeld ver- zoet den arbeid". ') Op bet gebied der koloniale we^eving en administratie is in den laatsten t^d ten aanzien der beerendiensten bet een en ander voorgevallen, Artikel 57 van bet Indiseb Begee- rings-reglement gelaat den Gonvemenr-Generaal, de veror- deningen omtrent de npersoonljke diensten, vraartoe de in- boorlingen verpJicht zyn* in elk gewest om de vijf jaren te faerzien, i^met bet dool om doarin trapagewyze de verminde- riogen te brengen, bestaanbaar met bet algemeen belang". Ter voldoening aan dit artikel is door den Goavemenr-Gene- raal bet" laatst den 1"™ October 1875 een Besluit betreffende de heerendiensteu aitgevaardigd ■), dat in boofdzaak het toI- gende bevat: i,Het b^iusel, dat de heeredienstplichtigbeid rust op den grond, wordt gehandhaafd overal waar bet in werking ia," doeb f^waar inbeemttcbe gebruikenof instellit^en een anderen grondslag aanw^zen, wordt daarin voor 'sbands geen verandering gebracbt." — j/De inboorlii^n z^n niet yerplicbt tot eenige levering, betaald of onbetaald, van ma- terialeQ of andere goederen, die bun bijzonder of gemeente- I^k eigendom zgn. Elke vordering van i^ea aard is onvoor- waardelijk verboden." ■ — /,De heerendiensten zyn onderschei- den in algemeene en b^zondere". Tot de algemeeue (nwelke niet dagelgks de opkomat vorderen van een vast aantal dienstplichtigen, doch naar de beboefben worden ge- U^geld") beboort ^bet aanle^;en, berstellen en onderhonden Van openbare werken van algemeen nut, waarbij betbelang der inlandsche bevolkiug recbtatreeks betrokken is, zooals ') t. a. p. bl. 43. In EsLtrai niedeged in iijlage R vsd het Kolontaal Ven>la^ van 1876. Het Besluit van i875 vei-si:hill weinig van ilat van 1870, Werden, bekannt, das kommen en watorwerk, passaçon-werk, pas-açon-werk en mglanzen. Doch, "das" a que le projekte qu'il dure, denkt men hierby onwillekeu-rig — "worden daaronder nog gerangelte": da districts-gevai-enissen en passangrahans en de inlandsche achoollocolokal, waftrin ran staatswärts gebeel kosteloos onderwärts gegeben, "terwyl het." Veryoeren van gouTemementa-reizigera Uugs stein-tea" evenzeer tot de algemeene diensten beboort. — Breeder 13 de l'yat der börderen heerendensten (dat zgn "de zodanige, waarvoor d'elyks een vast aantal dienstpUchten uitkomt, of waarvoor dagelgks een zeker aantal kan op-geroepen worden"). Zy bestaan in Jiet bewaken ran pakbuizen, geyaiigeniBsen, waterwerken, het bedienen vanoTer-vaarten, bezetten ran wachthuizen, overbrengen van brieren, vervoeren van g evangenen, leveren van gras voor de post-paarden en voorts — last not least — in het verrichten dier pantjenen, of diensten aan inlandsche boofden en ambteuareo, waarvan ik reeds gesproken heb. Er zijn verschillende regels gesteld, die bät vorderen der heeren-diensten in acht genomen moeten vrordea. Yan niemand mag meer worden geeischt dan 52 dagen arbeid in heerden; de algemeene diensten moeten voorel mogelijk worden opgelegd „op vaste tgdstippeu, niet samentreffende met de cul-tnurdiensten en met den tjjd, waarin de heerendienstplichtigen zich persoonl^k aan faaune eigene cultures en daarmede samenhangende werkzaamheden moeten wyden;" de bevolking mag in den regel niet worden opgeroepen voor werk op meer dan 2i/k unr a&tands; 00k hebben zy, die diensten bog boofden of ambtenaren moeten verrichten, aanspraak op twee area rust van de twaalf en op voedii^. In het Kolo-niaal Yerslag van 1872 bekla^ zich echter de r^eering over de slecbte ualeving barer voorschriften ten a anzien Dus  voorbeeld van Cejlou, waar dlt middel, naar zij verzekeren, met nitmuntend gevo^ is aan-gewend, en op de onderrinding in de Padangsche boyen-landen verkränen, waaraan debeerendienstplicbtigeu in 1858 *) de bevoegdbeid is verleend om zicb door betaling pener jaarlgksche som ran fi ran alle diensten aan de w^en te beTiijden, een regeling die alleszins boTredigend meet beb-bea gewerkt. Anderen zijn van oordeel, dat aan afkoop-baarstelling practicebe bezwaren kleven en bet beter sou K^n de Governmentheerendiensten door een belasting in geld te Terrangen. Ten aanzien der diensten aan de inlandsche boofden en ambteuareu, daarentegen, bentaat. Zie aldaar biz. 63. Koloniaal verslag van 1872, bl. 62. Zie het bekende werk van den {leer Verkerk Pislorius, Ceylon. Indisch Staatsblad van 1858, no. 6. Zie het koloniaal verslag van 1871, bl. 355 en dat van 1873, bl. 6i. Zie het hoogst belanprijke opstel van den Heer van Vleuten, Gida van 1872, III 210, en verv. Edby Google 344 DE TRUE ABBEID, veel meer eenatemmiglieid. In ht eerete wetsontwerp der Indificie bekommen. Toor 1867 heeft de regeering vooige- steld om ze geheel af te schaffenf zg, ten wier behoere deze dieasteo werdeu vemcht, zondeo door eeu aanmerkelgke yer- hott^ing hnnaer joarwedden, tab een gezamenl^k bedr^ van 3.340,000, worden sehadeloofl gesteld. De Regenteu wesden gebracht van gemiddeld / 8800 op / 15000, de pateh'a van / 1550 op / 4200, de distrieMhoofden van /800 op / 3000, de oaderdiBtrictsboofden van /360 op / 1800 'ejaars. Aan dit plan, waaraaa de Raad van Indie eenstemm^ zgn goed- kenring bad gebecbt *), is ten gevo^ der kabinetsverande- ring TSa 1866 geen gerolg g^eren: een ander denkbeeld, dat van beperkia^ der diensten, met Terho<^ng der jaar-  26 September 1867 (1 Maart 1874 gewördig) '), kan biJTOorbeeld een regent Teertig, een districtshofd twaalf, een ondercollecteur tieu heerendienstplichtigen eischen; docb het mag in twelbewördig wor- In ondenbbelziiinige bewoordingtn. «Eere lij deu koning, die xoo mildaliik de oabekrompeue hand opende om. een staat van zakcntedoen ofihouden, die streed met recht en biUykheid... Dank '(j den minister van kotonien toejjebracht voor lijne volhardende pogingeii in deze gewichtige aangelegenheid... Na aandachtige overweging van de stukken... Most de Raad verkälteren, geen bezwareu hoegenaamd te zien in de uit- Voering der door het opperbestuur voorgeschreven niaatregelen, eiz. Zie het advies van den Raad van Indie van 29 December 1865, medegedeeld in het Tijdschrift voor Ned. Indie, 1867, I, bl. 48. Deze wijziging, waardoor alls dieustv ordering wardt verboden aati kofCe. en zoutpakhuismeestera, vaccinateurs en inland'sche schrijvers en waarb^j de dieastplichtigeu der ond«r-districtshofden le en Se klaam worden bepaald op 6 en i, Etaat in verbaud met de op b1.34nooll ver-inelde reorganisatie en uttbreiding van het inlandsch bestuur. Zij heeFl ten doel, de vormeerdering van het totaat der door de bevolking versctiuldigde pantjeusdiensten, die daaruit zou z^ln voortgevloeid, te voorkomen. Gelijktydig met de l>eperking der diensten, den 26sten September 1867, op Juva en Madura liet ambtel^jk lauJbezit afgeschalt en het vordei'on van leveriiigen, tbetaald of onbetaald, door of en ten behoeve van wien uok, onvoorwaardelyk verbodan.i Zie Ind. Staatsblad 1867, no.- 133. Dickerei getrokken of deze verordnung sirenger wordt nageleefd dan die der andere op het pout der heereodieiuiteii, want hoe kan het Eoloniaal Bestaur te weiea komen of sommige hoofden 00k meer liedea opioepen dan hnn is vergondP Het zou een heirl^r van Nederlandscbe ambtenaren noo- dig hebben, alle even kloek en alle vol ^rer in de Temil- ling hunner plichteu, om aangaande elke overteeding zyuer Toorschriften Tan 1867 behorlgk te worden onderricht, Ik geloof daarom met velen, dat op de volledige afechafSog der pantjenadiensten alsnog moet worden aangedrongen. Het beste middel om misbunden van gezag en knevelarg door de hoofden tegen tegen te gaa, beatot toch wel faierin, hnn de gelegenheid daartoe zoo veel mogelgk te ontnemen. Als de jaarl^kBche verdeeling der velden ophoadt, verralt de onbehoorl^ke invloed, dien sommige dessahoofden daarby nitoefenen, en treedt voor gemeotelgken aauslag der land- rente perceelsgewgze aanslag in de plaatB, dan worden 00k de misbmiken Toorkomen, die de dorpsbeeturen by de hef- fing der landrente thans ni^ kunnen plegen. Verdw^nen nu tevens de heerendiensten, dan wordt odk het macbt^ebied der inlandsche hoofden Tan hoogeren rai^ ingekrompen, de beTolking oan bun wiUekeur onttrokken en ontheren Tan de noodzakel^kheid om hun gnnst te verwerren. De betrekkin- gen van al de hoo^en, hoc^ere en If^eie, zuUen meer een zuiver administratief karakter verkrygen; zg, die ze be- kleeden, znllen minder dao nn geroepen worden om te beslissen over zaken, waarb^ de economiBche belai^^n der inlanders, elk aizonderlg K, zeer nanw zgn betrokken. Als ik de kwalen der Indischen maatschapp^ goed begr^p, is in dii in hooge mate wenschel^k. In Enropa weten wy, dat er een gez^ is, het gezag der wet, waaraan alien moeten gehoorzamen, bestmrders en bestnrden. Maar de Indiache bevolking weet dit nog te weinig en ran daar dat zg aau hare hoofden reelal zoo slaafs is onderworpen. ZaI beon ooit gelukken haar tot boogere ontwikkeling te brongen, zoo moetott wy haar eerbied voor parentab in eerbied Toor de wet Terandereii, dus bet macbtsterrein der boofdeu, uc^ meai dan reeds is gescbied, beperkea. Sommigen noenen dit bedenk: van zulk een gedragalen vreezen zu staatkotidige geraren. Zy vergeten eben, dat de eeuige opstan'd, die in den loop dezer eeaw op Java heeft gewoed, ontstaau is in de Yorstenlandea, waar de boofdeu meer gezi^ bebben dan in eenig snder gedeelte van bet eiland. Het middel om de bevolkii^ aan one te verbinden kau tocb waarlyk uiet daarin gel^en zgn, dat w^ baar pr^sgeven aan willekeur >). Penodieke berkiezing der dessaboofden en afscbaffing, deanoods, afkoopbaarstelling, der beerendiensten, ziedaar de twee middelen, die ik ten alotte gemeend beb te moeten aubevelea ter bevorderii^ van den vr^en arbeid op Java. Worden deze middelen aangewend en daarbg in bet alge- Keer jnisl schijneii rag de volgende woorden van Dirk van Hogeii-dorp, in 1799 door heiu geschreven. In schoon de Java, keine leer möglich te brenge der ofte overreden ist, was van het vor deutlichen eingeführt, was zu zu men mij echter werden gelöst, wäre ik zu zu, dat het niel möglich zal vallen den längen, dat hin vortau vry van alle heeren of personele diensteu ein van alle willekeurige afgaven zal zijn; dat zgn regel, het nichts zu wiebst, het vor deutlichen eingeführt, vorzukommen zu zu zu, verzukommen zu zu zu, terwij geen mensch het het stukie größt, wäarop zijn zu längen, dat hin zu zu wiebst, kannen afnen, even zu weinig als het stukie größt, waarop zijn zu längen, dat hij zu zu wiebst, kannen afnen, even zu weinig als het stukie größt, waarop zijn zu zu verkennen, waarop zijn zu zu zu verkennen; en dat hij zu zu wiebst, kannen afnen, die hin lange zuverzukommen, als wäarop zijn  verständig verständig, en zekerlijk de wapenen niet willen opvalten oni zich daartegen te verzetten. B. van Hogendorp, geb. 15. Diclzed by Google DE VALE ABBEID. 347 Mea de boseleu van koloniale politik m praktig gebracht, die in dit werk zija beteilig beteilig, dan beataat er, gelöt k, geen geraar dat de vrge eintaur op Java in Termomdeu dwaugarbeid zal ontaardeo. De inlander zal meer zelfntandigbeid verkrygen; zijn maatschappelke toestaod zal van dien aard worden, dat ioj belang heeft b) het volledig gebruik zgner kracbten en productiemiddelen en daarin door niets wordt belemmerd. Veel minder dan nu zuUen zijn ne hoo^en aanleiding viudeu cm hem te ODderdmkkea; h^ zal weten, dat zij niet bevoegd zijn om hem eenigen arbeid op te lef^en, bebalve die gemeeutel^ke diensten, welker doel en omvang b^ kent. Hnn invloed op zgn wel en wee zal minder groot zijn; h^ zal niet verplicbt wezen om ben dermate te ontzien, als nu dikw^ls bet geval ie. ludien Enropeescbe of andere ondememers inlandscbe faoofden door gescbenken bebben overhaald om bun ter wille te Zgn, zal het overmogen dier boofden, om hinne belangen door verkeerde middelen te bevorderen, spoed, blätzen. Zoo zal op Java een gezonder toestand worden geboren; de parentah zal op Java een gezonder toestand worden en het gezag der wet hare plaats innemen. Yele Stappen zgn reeds gedaau om hiertoe te komen; waarom aarzelt men om den weg, die ten deele is aigel^d, ten einde toe te bewandelen? Z^n de verkregen uitkomsten afschrikkend P Hebben de maatregelen, die tot hedeu in de aangeduide richting zgn genomen, verkeerd gewerktP Heeft de regeering aanleiding gebad om beronw te gevoelen over de afschaffing van het ambtelyk landbezit, de gedwongen leveringen aan de boofden, het Preanger-stelsel? Is hethaar gebelken, dat de beperkiog der beerendiensten ontevredenheid gewekt of bet prestige van bet gezag venninderd beeftP OnB koloniaal regeering is in de laatste v^f en twin-tig jaren op een groot aantal punten hervormd, en zoo vaak en nieuwe hervorming zou plaats grgpen, zgn ona de eigste diogen voorspeld. Steeds werd one verzekerd, dat de Javaan Kuktertrekke bezit, waardoor h^ tbq alle aadeie lieden verschilt. By hem zou bet eigenbeUug niet epreken; hyzoa geeo ontz^ hebben Toor hoofden, die hem niet in zekeie mate onderdrukken; deielfde instellingen, die, hier te Isnde iugeroetd, den geest der beTolking zouden bederren en Terspreiding ran welvaart t^engaan, zonden toot hem onmisbaar z^n. Heeft de ondervindiag dit berestigd? My donkt, allee wat in den loop dezer eeuw op Jara heeft plants gegrepen, geeft ons recht om het t^enorergestelde te verzekeren. Maar waarom dan n^ zooveel aatzeliug en halfheid F Mocht er eindelyk een beslissende kense geachieden! Wien terug naai Van den Boech, men verklare het onbewimpeld; maar verlat^ men eea krachtige nitbreiding dervrye cultnur en, als gevolg daarran, een bloeiende kolonie, zoo gebniike men al de middelen, die dienstbaai zyu san de bereiking ran dit doel. Eea vrye cultnnr kan alechts bestaan in eene maatschappy, waar geen w illekeur heerschi, maar recht en die ecoomisch zoodanig is ingericht, dat ieder belang heefb by de aanweuding zyner persoonlyke krachtea en prodnctiemiddelen. Gaan wy te ver, zoo wy verlangen, dat de ludische ma&techappy beaatwoorde aan dit ideaalP DiclzedbyGoOglC AN INITIAL FINE OF 26 CENTS WILL BE ASSASSED FOR RURNING THIS BOOK ON THE DAY! out THE PENALTY so CENT ON THE FOURTH ON THE SEVENTH DAY OVERDUE. DEC 