Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Toedjoh, salapan, sambilan, sapoeloh, sabalèh, doed balèh doed poeloh saténgah bagi ampè’ balal malam mélafeu“ lafeu“ téchél falal atélo’ télo’ falal sandjo malam dl bobo’ kilé’ angin EE VERGELEKEN MET INDISCHE FABELS. 301 -zijn-stukken. De naam van den derden broeder luidt bijna evenzoo @ den Hitopadega, Yadbhawisya (wat zal zijn). De lezing der ABAdeljav. fabel sluit zich aan bij die van den Hitopadega; ook Mer houdt Pratvutpannamati zich dood: skr. mrtawad âtmânam Kam darcya = Middeljav. méuggép mati, waardoor hij gered Nedt. Alleen is dit hier veel uitvoeriger verhaald dan daar. In Get Pancatantra wordt deze bijzonderheid niet duidelijk gezegd. Baar worden alle visschen uitgevischt, terwijl hier evenals in den itopadeca alleen Yadbhawisyati omkomt. In het Sanskritvers, dat @en moraal vormt, zijn de eerste woorden zeker eene verbastering ie Ánâgat Auwidhâtât ta, zooals het Sanskritvers in den Hito-Mdeca aanvangt, terwijl de laatste woorden eene verbastering zijn Man: Yadbhawisyati nacyati (Y. komt om). De overige woor-Ben zijn te corrupt, dan dat ze hersteld zouden kunnen worden. Aan het slot van dit HS. staat: Iti Candapinggala samâpta, Wentricarita, Tantrawâkya. Uit de boven gegeven uittreksels met men, dat de taal van deze prozabewerking van den Tantri vrij ad is en dat zelfs die verhalen, die men in Indische fabelboeken vedervindt, in de Tantrì niet rechtstreeks vertaald, doch vrij bewerkt zijn. buikband ring lendenkleed (kain) bijl patjol geweer patroon, kogel buskruit schieten parang zaag spijker klapperboom klapper (vrucht) — blad —  bakau (rhizophoren) bangka brandhout auwin ebbenhout kajoe arang atap (dakbedekking) talob bamboesoorten boeloh sarih, — apd, oe doerih = aoer doeri Mal.) weg dalan berg dëlò® rivier loean eiland oelau baal loegoe -strand alas zee lor water oewì” zilt water oewì” zilt water oewì” zilt water oewì” zitter water oewì” water oewì” hout ajoe-ajoe vuur aha) steen batoe ijzer bési prahoe, bidoeq bilo* djaloer djalor zeil laié zeilen (w.w.) mamotih anker, -touw saoeh, tali saoeh lange riem sòlan roeien met lange riemen mantjòlan korte riem, pagaal aloecha* pagaaien malaloecha* roer amboerih voorsteven haloean 308 SIMALOERSCH WOORDENLIJSTJE. baden bekappen binden drinken eten gaan, loopen tevoet gaan naar boven gaan klimmen in een klapperboom klimmen koken, borrelen rijst koken komen kunnen, mogen lezen (de Qorän) mogen nemen opstaan, wakker worden schaven schaven schaven slaan slaan sla pen staan vallen verkoopen visschen wasschen een kain wasschen zijn zijn pijnlijk (Mal. pédis) sterk gekruid (Mal. pédis) warm koud dicht op een oud een oud mensch loemé’ sasar malaot manginóm manginóm manginóm manginóm mangóm abé afajoe” mangatam manasal manasal en toemata loemangöj loemangöj (aijdeu*  : an) SIMALOERSCH WOORDENLIJSTJE. 309 Long | een jong mensch oud (Mal. la ma) groot een groote, oude boom klein ver dichtbij lang kort hoog laag vlak diep ondiep ruim, breed nauw licht donker veel weinig voldoende nog niet voldoende al, reeds nog niet voldoende al, reeds nog niet reeds geheel afgedaan neen (Mal. boekan) neen (Mal. tiada) ja alle hoeveel waar? vanwaar? wat ‘wat is de naam... Er is hier veel hout. vw - man we heen? mangoeraháì mangoerangóerah danéng aléfoh ajoe-ajoe sébél itd* arau akén atárih abiteu” atal atéloh marálang afécha* ófófau aféla*  beaureuh disch masare~ hoefel omai taindh arajah arachan... Ajoe-ajoe afäl éréh of afäl ajoe- ajoe aérúh. Omai itah Als we gegeten hebben gaan we weg. Zijn (er) hier klappers? Neen Mag ik deze klapper nemen? Je mag (kunt) hem nemen. Kan (mag) ik dat eten? Je moogt ‘t eten Mag ik die doerian eten? Jawel (‘t mag wel) Heb je al nasi gegeten? Verkoopt ge deze karbouw? Neen, ik wil hem niet verkoopen. Als wij gegeten hebben, verköpowied wij deze karbau. Mag ik hier zwemmen? Waar haal je (die) planken vandaan? Uit het bosch. Daar komt hij al aan. Hoever (is het) nog? Nog ver. Hoeveel is dit? Waar gaat deze weg heen? Er is hier veel visch. Vanwaar kom je (gekomen)? Zijn er hier varkens? Neen. SIMALOERSCH WOORDENLIJSTJE. Ngang matoeai mangan, maing itah Nga fònòl éréh? Ba* eureuh Dai oe-abé bònòl éréh? Dai Dai Dai. Ngang goe-an matocal mangan ltyab? Moe-ang afan kabau éréh? Ba*do-ang afan. Nga fa’ itah mangan, ta-ngafan kabau éréh. Dai-oe loemangöj é-i? Taindh moe-abé ahanéhan? Tèba* dòtan.  Moc-an. Di-an bòh éntoerian iéh? Ba’eureuh. EN MALEISCH GEZANTSCHAPNAÑA HET TAMILLAND. DOOR Dr. PH. S. VAN RONKEL. De betrekkingen, welke Malaka, Sumatra en Java van oude tijden af met het Zuid-Oostelijk deel van het Aziatische vaste land — Hindoestâu en Achter-Indië — hebben verbonden, zijn hoofdzakelijk van mercantielen aard geweest, Doch niet uitsluitend. Er wordt gewag gemaakt van Javaansche expedities tegen Tjampa; politieke verwikkelingen en staatkundige verdragen zullen ongetwijfeld nu en dan de commercele betrekkingen hebben gewijzigd. Persoonlijke verbintenissen tusschen hoofden van staten zijn buiten twijfel meer dan eens, na kortere of langere voorbereiding, tot stand gekomen. De Maleische verhalen vloeien over van mededeelingen over connecties van Malische vorsten met de landen van den overwal, die gewonlijk met den allemenen naam Kéling aangeduid worden; Dit is de benaming van het geheele Drävida-land, terwijl met béhasa Kéling somtijds het Teloegoe, meestal het Tamil bedeld wordt. Historische wird ist de vele berichten over het Kélingenland nicht tönen; romantische fictie heeft gewonnen den geringenen historischen kern onkenbar gemacht. Zonder vergelijk met andere bronnen, zulässig de Maleische berichten nimmer betrouwbare bouwstoffen kunnen leveren voor eene geschiedenen der handelsbetrinken tusschen den Archipel en het Indische continent. Op zieh zieh beschouwd kunnen zij hoogstens täkundige waarde hebben, in zuverre als Drävidische woorden in de verhalten overde landen van overze zijn binnengedrongen; een onderzoek daarnaar is dus zuverlässig linguistisch, en — op zich zelf althans — geenszinscritisch historisch. Ben onderzoek in den bovenbedelden, beperkten zin is in de volgende bladzijden nedergelegd; het geldt een gedeelte van den heldenroman van Hang Toeah, dat over een reis naar het T'amil-land handelt. De inhoudsopgave van die episode behoeft hier niet medegedeeld te worden, daar zij in haar geheel is gepubliceerd door Dr. G. K. Niemann. In het tweede stuk zijner Bloemlezing uit Maleische geschriften, op de bl. 58—120 (van den derden druk). Der kenschetsing van den hoofdinnhoud is het voldoende de inleidende woorden van den heer Niemann over te nemen: #....eene episode uit de Hik. Hang Tuwah.... waarin verhaal wordt hoe de vorst van Malaka Hang Tuwah met Hang Kasturi naar Kling zond om de vriendschappelijke verstandhouding met zijn daar regeerenden broeder te herstellen. De held van het verhaal wordt dus als gezant naar het Kélingen-land gezonden. De reis daarheen biedt weinig merkwaardigs; het voor ous doel belangrijke gedeelte begint, waar vermeld wordt dat de gezant het vreemde land betreedt. Evenals bij alle andere stukken, door den heer Niemann in zijne Bloemlezing uitgegeven, geeft hij ook hier vooraf rekenschap van de gebruikte handschriften, en verklaart hij, in de Aanteekeningen, menige duistere passage. Daar door mij van twee door den Heer Niemann niet geraadpleegde manuscripten'gebruik gemaakt kon worden, kon ik enkele woorden beter herkennen; zijne ophelderingen in de Aanteeekeningen meen ik op enkele punten te kunnen aanvullen. Ik volg dus zijnen tekst, en bespreek, waar het pas geeft, zijne noten. Het gezantschap heeft zich te vervoegen bij den vorst van Bidjaja Negara. Zoo noemt de uitgever dat land, maar zijn tekst noemt het Vidjanegaram. En dit is de vorm in het Tamil. In die taal toch verkrijgen Sanskrit-nomina op a, welke niet een persoon aanduiden, den uit-gang am. „De ruïnen der hoofdplaats van dit rijk, zoo annoteert de uitgever, „liggen bij Anagundi aan de Tungabhadrá in Dekkhan.” Wij voegen hier slechts bij dat de st Ad ook Bisnegar genoemd werd, en dat de rivier waaraan zij ligt in het Tamil Tunggabattiri heet. Des vorsten naam wordt in de handschriften van Dr. Niemann verschillend gespeld : vb, Lus, we) US en op pes in de door mij geraadpleegde handschriften wer anders: „> Lads, wy Ll AAS en andere spel-lingen, maar steeds met een der er in. De auteur der Aanteekeningen houdt dezen naam voor veene verbastering van Krishna Radja, den Hindoeschen naam of titel van een zeer beroemd vorst van dat rijk. De verbastering van den naam is eene gewone familiseering van Het H.S. van het Bat. Gen., n° 207 en het H.S. uit de collectie Van de Wall, n° 186. In eerstgenoemd manuscript komt de episode voor: bl. 319—350, in het tweede: bl. 318—351. 314 EEN MALEISCH GEZANTSCHAP NAAR HET TAMILLAND. alleen vragen enkele van Dr. Niemann’s aanekeningen om eenigen commentaar. Er wordt verhaald dat de vorst last geeft alle prinsen, voorvechters, bevelhebbers, k.ndf's en m.l.wârf's te verzamelen; de beide laatste namen weet de uitgever niet te verklaren. Zij staan met de voorvechters tusschen zich genoemd; waarschijnlijk beduiden zi) dus een soort gladiatoren van vreemde herkomst. Ligt het niet voor de hand om te lezen Malawärf en Kandf, d. i. inwoners, in casu voorvechters, uit Malabar en uit het Kannada, d. i. het Karnâtaka-land (of Mysore)? De f is dan niets anders dan de 1 gentilicium. Na een uitvoenge voorbereiding vindt de ontvangst der gezanten bij den grooten koning plaats. Als een schitterend witte muur doet zich de wondervolle hoofdplaats aan de blikken der Maleiers uit de verte voor; zij tijgen van vestingmuur tot vestingmuur, bewonderend de beeldhouwwerken, de tallooze tempels en de duizend moskeeën waar de ‚U, _ uv) hunne godsdienstoef Eingang verrichten. „Wat dit py gov) beteekenen moet, kan ik niet zeggenr, verklaart de uitgever in de aauteekening over dezen passus. De verklaring van het woord moge hier gegeven worden. De verklaring van het woord moge hier gegeven worden. De verklaring van het woord is het Tamil anjuvanattâr: eene kaste van wevers, inzonderheid Mohammedansche. Dit is in overreenstemming met den dienst in de moslimsche bedehuizen die in den tekst vermeld werden. Eindelijk is de plechtige audientie afgeloopen. Hang Toeah heeft allen verbaasd doen staan door zijne kennis van de landstaal, waarin hij met gemak en. welsprekendheid zich uitdrukt. Merkwaardig is de verklaring die hij van dat bewondering wekkende feit geeft: hij heeft de taal van Klinganeeschen läbe den qoerân heeft leeren reciteeren. Later wordt weder eene groote samenkomst ten paleize gehouden; tienduizenden grooten en hof beambten omringen den vorst, honderd- duizenden strijders, Malabarezen, Hindoes en ‚zals, zijn in volle wapenrusting aanwezig. Den laatsten naam verklaart de uitgever niet te begrijpen. Wanneer men de & vervangt door een andere letter met éen punt boven zich, en bedenkt dat de 1 en de £ in vreemde namen dikwijls verward worden, begrijpt men dat men hier eene verknoeiing van «SAS vór zich heeft. Ook uit Pulicat, de wel- bekende stad in Zuid-Indié, zijn dus krijgers ter audientie tegen woordig. Het verhaal bericht verder van de vermakelijkheden en feesten, in vergelijking met het Galéla’sch dialect op Halmaheira. GEVOLGD LODA’SCHE TEKSTEN EN VERHALEN. M. J. VAN BAARDA, Zendeling van de Utrechtsche Zendeling Vereeniging op Halmahetra. 7 Volg. OD. 21 INLEIDING. Het Lòda'seh dialect wordt gesproken in het INLEIDING. Het Lòda'seh dialect wordt gesproken in het INLEIDING. District Lida, op de N. W. kust van Halmaheira’s noordelijk schiereiland. Het strekt zich uit van de op de Noordpunt van Halmaheira gelegen negory Supu (die half Galéla’sch, half Lòda’sch gebied is) tot Roni ma dòto (kaap Roni), waar het paalt aan t district Tolofao en ligt dus tusschen 1° 35’ en 2° 20’ N. B. en 127° 20 en 128° O, L. Er bij behooreen twelendengroepen: de Zuider-Làda-eil. (Kaha-tola, Duwa-sétan, Sidtia, Maré-poròtjo-of Toren van Babel en kleineren). En de Noorder-Làda-eil. (Déi, Tuakaru. Dagasuli, Salan-gade en kleineren). En wordt gewonlijk gesproken en geschreven over het district Loldda, maar de bewoners zeggen Lida. De naam het geen roemrijke beteekenis. In de naburige dialecten beduidt het woord: vluchten, wegloopen. Het is daarom wel eigenaardig, dat het woord ldda in dit dialect geschrapt is en het saali-woord (wisselwoord — gebruikt als het oorspronkelijk woord niet mag gebezigd worden, omdat het gelijkt op den naam van een onder lid der schoonfamilie) dödjara (in het verwante Galéla’sche dialect: gogùra = hard loopen) er voor in de plaats is gekomen. De bewoners van het district worden verdeeld in 4 stammen : Baru, Bakulu, Kédi en Laba. De stammen Kédi en Laba wonen in de heuvelen, die de baai van Lòda in Het Zuiden begrenzen; de stam Bakulu woende eertijds grootendeels om de hoofdplaats Ladda, in “t Noorden van de Lòda-baai, aan de Lòda-rivier, gelegen, maar heeft zich noordelijk in het binnenland en langs de kust verspreid tot Baratàku; de stam Baru eindelijk woende vroegerte Gam-Kahe, maar is ook noordelijk uitgezwermd, langs de kust tot Supu. Onder den laatsten stam wonen, op het eiland Dagasuli en in de negory Potjau een aantal Orang-Gorap (zie de Clercq „Bijdrage tot de kennis van de res, Ternatey); en op het eiland Dal, in de kampong Dal, vindt men een Galéla’sche nederzetting. Kleinere nederzettingen van inwoners van Galéla, die er komen visschen, vindt men ook nog tusschen het eiland Diti en de baai van Baratàku. In het binnenland, op de bergen, vindt (men, als bijna overal op Halmaheira, verspreide leden van den ‘dig eltaar het oogedirte va dan de een in slaap valt en de ander verdwijs ST. XXVI, ook aan in Zen 3 De Need die we in 10 en 26 Prinsen te huis gebmcht wordende vro: is mij niet uit andere Verhalen bekend, woonte die op Halmaheira inheemsch is buitenlandsche toestanden. Bindelijk komt ook (in 31 het jaat dee maheira’sche Tijl-Uilenspiegel voor den dag. Deze Taba leeft in allerlei beurtgangen bij en toch hoorde ik nu eerst zijne geschiedenis o Dat de Halmaheirasche Tijl-Uilenspiegel zulke o uithaalt, is zeker de oorzaak, dat men ons hem verhaalde. Voorts, wat er van hem meeg men voor een groot deel in andere Verhalen streck gelijkt veel op hetgeen in Gal. Verh. van de Voorouders verhaald wordt. Verder den waringin-boom antwoordenden geest, in den Tàba zich naar huis laat dragen, zeer over den Uilenspiegel van wien Dr. A. in zijn Bt, 35 sp zijn die voorvallen hier weer anders ingekleed. Er zouden nog wel meer paralellen te trekke hierachter opgeteekende Verhalen en die welke afkomstig zijn, maar ik meen hier reeds genoeg aanben, om de geleerden, die van de vergelijkende tudie halen werk maken, aan te moedigen ook van de aangeboden wordt, gebruik te maken. Voor een groot deel komen mij deze Verhalen fr zelfs  het Galéla’sche in “t Lòda’sche in sage bezit zijn gekommen. De 12 eerste ai in ‘Tada’schen tekst, met zoo getrouw mogelijk vertaling. Deze zijn voor mij opgeschreven door de oudsten der scholieren, omdat ik hebben en ik vreesde er wellicht Galéla’sche elementen in te brengen (omdat ik vlotter met het Galéla’sche dialect te recht kan) indien ik ze zelf in ‘t Lòda’sch opteekende. Door deze teksten kan dus de beoefenaar zelf zich eenigzins met het Lòda’sch dialect vertrouwd maken. De 2 volgenden werden door een Galéla’schen goeroe (meester) dien ik in 't Lòda’sche, op een filinal, geplaatst had, opgeteekend met Galéla’schen tekst. Ik heb ze met dien tekst gegeven, opdat de beoefenaar stoff tot eigen vergelijking der beide dialecten bij de hand zou hebben. De laatste 17 verhalen heb ik uit den mond van oudere verhalers opgeteekend en gaf daarvan, om boven Reden genoemde Reden, geen zelf verwalenden tekst, doch alleen de vertaling. Ook wo zijn deze verhalen niet onbelangrijk, daar zij vele overreenkomstige trekken opleveren met de verhalen van andere Indische stammen en volken. Evenmin als de vroeger door mij uitgegeven „Fabelen, Verhalen en Overlevesingen der Galélareezen” (Tijdschr. v/h. Kon. Inst. v/d. T. L. & V. van N. L, 6. L), geloof ik dat deze Lòdasche Verhalen oorspronkelijk zijn. Er komt te veel in voor dat op buiten- Jandsche toestanden wijst. De bewoners van Lòda maakten hunne vroegere rooftochten meestal naar de Sangir- en Talaut-eilanden. Inleidings. Men verhaalt ze wel zelden meer in Ternataansch dialect, maar waar er namen in voorkomen zijn die meestal Ternataansch of naar 't Ternataansch-taaleigen saamgesteld en als er eene bizonder geliefde uitdrukking of een bewonderd gesprek in voorkomt, worden die ge- deelten nog in ‘t Ternataansch voorgedragen, al vertelt men overigens ook in de eigen taal. Het is daarom (evenals van de Galéla’sche Verhalen) wel aan te nemen, dat de oorspronkelijke Verhalen oud-tijds door de Lòdareezen werden meegebracht in Ternataansch dialect. Over het geheel genomen zijn deze Verhalen weer andere dan ik elders aantrof, al vond ik in velen er van kleine trekken van overeenkomst met Verhalen door anderen uitgegeven. Ik heb ze slechts kunnen vergelijken met hetgeen ik van Dr N. Adriani in mijn bezit had. »Sangireesche Teksten.” „Étude sur la littérature des To-Radja (Tijdschr. Bat. Gen. deel XL, afl. 4). „Verhaal van Sese n'Taolar (Verhandelingen Bat. Gen. deel LV), enz. In de laatst-aangehaalde studie van Dr Adriani, komt in zijn geheel voor het Verhaal, dat men in dezen bundel onder N° 28 vindt. Ik stond het 4.W.Ed. Gel. gaarne voor zijne belangrijke studie af. Daar ‘t echter thuis hoort onder hetgeen men in “t Loda’sche aan Ver- halen aantreft, meende ik, dat ik het hier niet mocht weglaten. Alleen N° 29 hierachter heeft bepaald dieren (de Walrus en de Pitta-vogel) tot onderwerp en zou wel oorspronkelijk kunnen zijn. Kvenwel, ook bij dit Verhaal, al vertelt men het in de landstaal, draagt men constant eenige belangrijke deelen in *t Ternataansch voor. fiooals reeds in de Gal. Verh. 42, 43, en 54 personen voorkomen, die tijdelijk als dieren vermomd optreden (42 een leguaan, 43 een slang en 54 een varken) vindt men dit ook weer in deze Loda’sche Verhalen. In 2, 3 en 17 komen mannen voor als léguanen (17 is bijna geheel navolging van Gal. Verh. 42, doch onvolledig en in den aanvang afwijkend); in 5 een vrouw als varken en im 20 een man als slang. Hiervan vindt men overeenkomstige voor-beelden in Dr A. Et. 29 en S. T. XXXV. De Verhalen 2, 3, 17 en 20 (in overeenstemming met Gal. Verh. 42) hebben allen dezen zelfden trek, dat de Leguaan — in 17 de Slang — aanzoek laat doen om de hand van ééne uit zeven prinsessen, van wie dan telkens de oudsten het verzoek met verachting afwijzen en de jongste het aanneemt. In den verderen gang der Verhalen loopen de avou-turen dan -weer uiteen. INLEIDING. 323 Dat menschen, vermomde menschen en dieren zwanger worden op buitengewone wijze, vindt men verhaald in 5 — waar de tijdelijke al s varken rondwandelende vrouw zwanger wordt van de urine van een prins (vergel. Ht. 30, waar een muis zwanger wordt van de urine eens konings) — en in N°1 waar een muis zwanger wordt, door het eten van de mangga-vruchten van een Reus en haar hond door het eten van de schillen dier vruchten. Reuzen komen in deze Verhalen voor onder twee benamingen: Arasikisa en Kina-bdro of Kina-kina-bòro (wat deze laatste benaming beduidt weet ik niet: Kina is mij niet bekend; in de ST, vindt ik Kina = visch; bòro is Gal. ei); de Ara-sikisa’s in 1 en 8, de Kina-bdro’s in 4, 12, 18 en 26. Beide soorten jagen en eten menschen. De  sterkte, Het feit, dat menschen in het luchtruim (soms in den hemel) opstijgen, langs een ladder of langs anderen weg, vindt men in 2, 3, 17 en 22, In 2 wordt van een ladder gesproken, maar in de drie andere verhalen wordt een nieuw voertuig vermeld, een: „maligé-sòror = snelvliegend paleis (een hemel- of wolken- wagen?). In 22 stijgt men er mee op tot den hemelheer; in de andere Verhalen schijnt men er mee in het luchtruim te blijven. In 18 ved de Halve en zijn broeder den weg naar den hemel, maar wordt niet vermeld de wijze waarop zij daar heengaan. In 27 wordt ook wel van een’ reis naar den hemel gesproken, maar die wordt niet in werkelijkheid afgelegd. Overeenkomstige feiten, van bezoeken in den hemel, komen voor in Et. 32 en 8S, T. XXIX. De oude Vrouw (i Bangkélé) waarvan Dt A, spreekt, hmm „laat halen, niet uit elkaar gaan, maar in „geval wel.” — Ook Prinsen (in deze Vechijnen zich afkomstig van en in verband mette gevoelen, daar het telkens uit hunnen „wanneer ik werkelijk een koningszoon ben, d of dat wonder voor mij.” De gedachte, dat hooger dan menschelijke afkomst zijn, is der Alfoeren op Halmaheira. De eerste koningen zi gewoon ter wereld gekommen: zij daalden uit klapperboom — of van elders — af en Koningen bezitten wondermacht, in de v en dit verklaart het gemak, waarmede de in politie of soldaten) hun volkje regeeren, ja zelf uitzuigen. Het machtwoord des Konings kan den zijn volk door een plaag doen uitsterven; de verdwijnen, zoodat zij geen toespijs kunnen vinden — of het merg uit de sago-boomen, zoodat men te vergeefs werkt, om het voedend meel daaruit te bereiden. Voor den Koning van Lada (die INLEIDING. 325 verdwijnen, zoodat zij geen toespijs kunnen vinden — of het merg uit de sago-boomen, zoodat men te vergeefs werkt, om het voedend meel daaruit te bereiden. Voor den Koning van Lada (die Bij zekere gelegenheid een bezoek ontving, per Gouvernements-stoomer, van dexx Resident van Ternate, door wien hij werd onderhanden geweesten men, dat hij door den Re—=Adent zon worden meegenomen. De Resident dacht echter daar over niet en bepaalde zich tot eene vermaning. Toen zeiden des Ke mings aanhangers: de Resident was bevresd geweest hem mee te semen, want Z.H.Ed. Gestr. wist wel, dat de wondermacht van aam om Vorst groot was en dat zoo hij tegen zijn zin het schip had bestegen, hij het bij die bestijging zou hebben doen omslaan. — en den Sangadji van Gaam-Konor uit ouden tijd werd mij ver- dat hij met den blooten voet gaten in een gemetselden muur Kn schoppen; dat, toen men hem eens gevangen overvoerde op Sn schip van de Compagnie, dit schip 10 Engelsche schepen ont- Me memoetten; dat toen de bemanning van het schip der Compagnie geen saul wist, doch hij — het leed vergetende dat men hem had Sedan — zeide hen wel te zullen helpen, indien men hem van Teen banden bevrijdde; dit deed men en hij bedekte daarop een der Msanonnen met een stuk wit katoen, schoot het toen af en met dat éne schot boorde hij de 10 Engelsche bodems in den grond. In deze Verhalen (7 en 30) vindt men gelijkenis met Bt. 31 en 8. T. XXII en XXXIV, in zooverre er verhaald wordt van kinden, die nog ter wereld moeten komen en aangaande wie door de vaders wordt bevolen, dat zoo het verwachte kinden een meisje is, het moet gedood worden. De wraakneming dier kinderen (die toch in ’t leven gespaard worden) op den ontaarden vader, treedt in deze Verhalen niet zoo duidelijk aan ’t licht; evenwel het eind van 30 duidt er in zooverre op, dat de vader eindelijk, tot loon van zijn opbarmhartigheid, ellendig aan zijn eind komt. In 24 dragen de op zeeroof uitgaanden wel voor een deel andere namen, maar het Verhaal is toch verder analoog met wat wij vinden in Et. 15 en S. T. X. De slecht behandelde stiefkinderen, in S. T. XXIII, vinden hun paralel in de m 28 voorkomenden, hoewel het geheele Verhaal verder anders ingekleed is. Ook in S. T. XXXIV, aan het eind, vinden we een overreenkomstigen trek, in de geschiedenis van Pusang u Kalumpang en haut zuster Abigail, met de historie van Kokamok en Angemara njonjijé in 11, en wel in het hartstochtelijk zeken van de eene zuster naar de andere, die haar ontvoerd is en in de wanhoop waarin eindelijk de jongste zich zelf en haar huis verbrandt en vooraf te kennen geeft, dat men aan de kleur der opstijgende rook zal kunnen zien, dat zij is omgekomen. Zeer veel overeenkomst valt ook op te merken in de Verhalen aangaande den „Halver, vermeld in Et. 37 en voorkomend in S. T. XXXIX en ook in deze Verhalen (13), al zijn die Verhalen endlich niet geheel identisch. De „Halver in 19 is echter een geheel andere persoon. Het algemeinen verbreide Verhaal, in Et. 28 genoemd en in S.T. XVII voorkomend, is zooals men ziet onder eenigzins anderen vormook hier weer te vinden in 14. In vele dezer Lòda'sche verhalen komen Kaitjili’s voor, waar-mede een soort Vorsten bedeld worden. De Vorsten van Ternate voor den vòòr de invoering van den Islam dien titel (zie F. S. A. de Clercq Bijdrage tot de kennis der Residentie Ternate bl. 147, 148). Tegenwoordig hoort men noort anders dan Kolano, en voor “Prins”: Kolano mongo, of Djou mongo, voor verdere afstammen geworden: Dano. In de S. T. komen voortdurend Kasili’s voor, welke benaming Dr A. steeds vertaalt met: Prins. Daar men nuch echter op Halmaheira noort meer van Kaitjili's hoort, denk ik dat die benaming in deze Verhalen, met de Verhalen „Tuit het Sangir’sch zijn overgenomen. Mijne aandacht is gevallen op het in 8S. T. XVIII voorkomende mésépa: balspelen. Dr A. zegt daarvan: vin de Sangir'sche „sprookjes is de gew” One wijze, waarop Prinsen naar de hand eener „Prinses dingen, het meedoen aan een balspel, onder hare pintu. „Degene, die den luchtig uit rotan gevlochten bal in de pintu nwerpt, krijgt haar.” In N° 6 dezer Lòda'sche Verhalen, komt het balspel voor onder den naam van sésépa. In het Lod. (en Gal.) INLEIDING. 327 is sèpa = schoppen. Maar er komt een niet hiervan afgeleid woord sésépa in deze dialecten voor, als benaming van een uit rotan gevlochten bal met groote openingen, waarmede niet gespeeld wordt, maar waarin de fijn geplukte kalipa-bast op de jacht wordt mee- genomen, om als prop bij de geweerlading te dienen. Mij dunkt die bal kan oorspronkelijk geimiteerd zijn naar het voorwerp, dat men op de Sangi-eilanden gezien had en dat daar voor balspel gebruikt werd. Sang. sépa = balspelen; afleiding hiervan (naar den regel in deze beide dinlevten) sésépa = bal (als benaming van het werktuig-voorwerp — waarmee het spel gespeeld wordt). Voorts dit woord als denominatief sësòpa = balspelen (zooals men ook heeft: bàsu, bijl; to bàsu, ik hak met den bijl; sidé, zeil; mi sidé, wij zeilen, enz); dus sésépa, bal; djo sésépa, zij spelen met den bal. Ik had mij vroeger al over dit sésépa ver- wonderd, als niet van sèpa — schoppen, afgeleid, maar mij dunkt het is nu duidelijk dat het uit het Sangirsch is afgeleid en over- genomen. Van Prinsessen in pintu’s: hooggelegen vrouwenver- trekken, weet men hier niet. Het blijkt ook dat de Verhaler er geen juise voorstelling van heeft. Hij doet de 7 dochters van een Koning wonen op den minaret van een moskëe. Verder hoort men van die 7 prinsessen niet meer. Dadelijk worden 3 broers daarbij gedacht, eveneens in dit hoog vertrek woonachtig, en hun spel is niet het werpen met den bal, naar het prinsessen-vertrek, maar het er mede spelen op den omloop van den minaret. Mij dunkt het woord: sésépa, voor het balspel, is door de overgeleverde Sangir- sche verhalen wel bekend gebleven, maar langzamerhand is voor de navertellers onduidelijk geworden wat eigenlijk dit balspel was en heeft hun fantasie er maar wat van gemaakt, Andere trekken van overeenkomst treft men nog aan in N° 11 en 18, met Et. 33, 34; S. T. XXVIII, XXI*, Gal. Verh. 41, in het achterlaten van voorwerpen of ongedierten, die moeten ant- woorden, in de plaats van gevluchte of zich verbergende personen. Dat tranen levenwekkende kracht bezitten (volgens Dr A., in „Sese n Taolor, doordien ze dragers zijn van /tanoana = levens- fluïde), komt ook voor in 27, waar de rijst-meel-pop , door Urideri- Tako en hare zusters gemaakt, door hare tranen leven ontvangt. Eigenaardig zijn de tranen, die in goud veranderen, in 23 en 27. „Varkensplas”, in 26, wordt in “t leven teruggeroepen door het likken der kat het pikken van den haan; ngo Pitiri-gurungi- gers, in 7, door wierook, voor haar gebrand door de moeder, en ne Personen, die elkaar het ongedierte van he dan de een in slaap valt en de i S. T. XXVII, ook aan in 2 en 3. De eigenaardigheid, die we in 1 Eindelijk komt ook (in 31 het laatste dezer 1 maheira’sche Tijl-Uilenspiegel voor den d i Deze Taba leeft in allerlei beurtgangen en toch hoorde ik nu eerst zijne geschiedenis of Dat de Halmaheirasche Tijl-Uilenspiegel zulke om uithaalt, is zeker de oorzaak, dat men ons niet hem verhaalde. Voorts, wat er van hem meege men voor een groot deel in andere Verhalen - streek gelijkt veel op hetgeen in Gal. Verh. 35 al: van de Voorouders verhaald wordt. Verder den waringin-boom antwoordenden geest, in den Taba zich naar huis laat dragen, zeer os den Uilenspiegel van wien Dr. A. in zijn Bt. zijn die voorvallen hier weer anders ingekleed. Er zouden nog wel meer paralellen te trekken zij hierachter opgeteekende Verhalen en die welke van afkomstig zijn, maar ik meen hier reeds genoeg ben, om de geleerden, die van de vergelijkende st halen werk maken, aan te moedigen ook van de aangeboden wordt, gebruik te maken. Voor een groot deel komen mij deze Verhalen zelfs verward voor en zal het mij aangenaam zijn, in INLEIDING. 329 (met deze Verhalen den draad in handen hebbende) wisten op te sporen van welke oorspronkelijke Verhalen het de brokstukken zijn : zooals het Dr. N. Adrani gelukt is, van het, in Gal. Verh. 42, im. brokstuk voorkomende Verhaal van het gulzige kind, dat mij vooral aan het eind verward voorkwam, het oorspronkelijke geheel onder de To Radja’s uit te vinden. Zoo hoop ik dus ook met het leveren dezer studie ter vergelijking der Galéla’sche en Lòda'sche dialecten en het geven van deze Ldda’sche Verhalen, anderen van nut te mogen zijn. Utrecht, Juni 1903. HET LÒDA'SCH, IN VERGELIJKING MET HET GALELA'SCH DIALECT OP HALMAHEIRA. Klanken. Medeklinkers. Gutteralen: k: bòka, sprinkhaan, bokéké, lidteeken, ga- ng kaka, gehemelte, kàso, hond, kawo, asch, käduno, slaperig zijn, kugüru, gedruisch, kilóana, bamboe-water- vat, läkémé, vleesch, màké, vinden, mökuru, pinang, niko, kennen, òko, zeewaarts, pökoro, buik, rékata, man, echtgenoot, säkara, steken, täkoro, kloppen, djòku, berg, ngékomo, weg. agéré, stomp, tronk, digo, zeker onkruid, gani, luis gasi, zout, gaté, lever, giama, hand, gogo, haar (huid-), veer, gogòta, maïs, gitiwiri, nagel, ganannara, gele kakatoea, magäé, gaar willen, mogioko, tien, nigimi, schuld, Ogono, kraai, pòga, splijten, tägoko, vangen, grijpen, ngago, mier. ngäiri, korrel, ngärumu, struikgewas, ngangéré, leven maken, ngina, moeder, ngodji, ik, ngömasa, adem, ngisumu, alang’, tòngi, te voet — langs ’t strand — gaan, tongòmu, verzamelen, sànga, span, sàngo, ant- woorden, sangäina, graaien, tastend zoeken, romanga, naam, nongoru, jongere (br. of zuster), mòngo, vadem, langudji, reuze-schelp, kaugano, straks (verl), inoiri, tand, gònga, wenkbrauw, dänongo, kleinkind, dòngi, zeezand, biranga, zuster (v. d. br), Mngo, leven. hamza: & o, brengen, daéncé, inhalen, 6’, opkomen, (van gewassen), djò’'u, voet. h: bahaha, de platte kant, dal, vlakte, hoko, poepen, holuku, niet willen, nahàdi, Zondag, sahara, kuil, stho, kernhout, torihi, vast-raken (een vaartuig). Supradentalen. : t: iwiti, slijpen, nguté, ladder, djoata, 4, wäiti, graven, uti, dalen, tòta, brengen, töotiri, op den arm dragen, tüèré, vallen, tökata, weerwolf täita, spoedig, snel, WwW. HET LÒDA SCH, IN VERGELIJKING MET HET tjutjümn, ei-vrucht, ngòma, ster, djamé, lekker, üdomeo, drinken, timara, reiger, tomo, slang, sämana, vlerk (van een prauw), padamära, lamp, 6muku, rijp, nonòma, eerste, màdja, verlaten, mali, bitter, méla, stank, mödongo, vreezen, mürutu, knorren, lämoko, groot, kamanu, speer,  ka wa, koperdraad, lawé, draad, mo-tòwa, 5, öwana, worm, panawa, amulet, säwini, hongerig zijn, totiwawo, kort, uwa, niet, geenszins, wärasa, maal, keer, wärzou, storm, witasa, scheenbe, wikunu, verkoopen, wuwüdjiki, vleermuis, wélénga, openen, ngäwoko, tepel, njawa, mensch, tjawali, slechts. ufa, afgunst sàfa, inkerving in den dammarboom, sifo, beuken, meppen, lèfo, schrijven, kòfi, koffi, fangu, bealen, fato, op rij stellen, folöi, meer zijn, foldri, juweel, füo, maag. Palatalen. dj: nj. Qs ngödjomo, maaltijd, djAnga, verliezen, djángé, 3, djédja, zeug, djidjibobo, lepel, djodjoma, eertijds, djidjuru, klein, wödjanga, vergeten, tadjé, kruipen, pàdji, vlag, ödjiki, baden, maidjanga, hert, mod j ò-ka. Getrouwde vrouw, lädjémeé, likken, kadja’o, vlot, gädjumu, heele, stuks, gödjoko, aal, dòdjé, top, édjé, grootmoeder, bédjéjén, bestellen, adjoko, roepen. gutjèla, tros, tjakaïba, mombakkes, tjálana, duizend, tjanga, op zeeroof gaan, tjetjéké, klein, tjitjikòpu, tjitjak, tjoho, vasthouden, kalabètju, schaamtebedekking. njau, miauwen, njiara, kanarie-boom (en vrucht), njiwi-ti(ma), zich slijpen, njonjijé, opgang (plaats van zons), sinjia, verstand, hart, zin, manjanji, wierook. Nanaja, onrecht, verdrukking, bajungu, baaltje (gevolochten van pandaan), daju, roeispaan, gèjanga, gèjanga, gèjanga, jaba, een soort boontjes, johangi, verpanden, kaju, een stuk (katoen), kojangi, 30 pikoel, pa-jong, tugaja, hurdbloemen. Lipuidaec. ari, weenen, borüù, kist, dorou, slechtheid, gorésé, krekel, hari, (netten)boeten, iranga, broeder (v. d. zuster), karianga, léguaan, liaro, mast, miri, zilt,  terugkeeren, lalawa, spin, lutu, zinken, kailupa, kapok, ilingi, stem, gaili, made, dilago, Colocasia-soort, béloto, ge- eindigd, gedaan. Klinkers: A: ani, uw, ari, weenen, amé, kussen, ruiken, bula, taak, deel, isa, landwaarts, dama, wachten, kadu, tasch, taak, lauzend, bajungu, baaltje. A: Ama, vader, Adjé (toek) straks, Angé, dag, àkéré, water, äkana, doen, maken, butùti, groote landkrab, dingiri, slaapbank, gilälongo, slaaf. é: léri, schuin staan, mamané, verloofde, ddé, varken, polotéké, breken, barsten, régu, een weinig, séléo, steen, tédé, opheffen, optillen, iwéré, vlechten, djéré, heilig graf, ngòé, veel, ngdné, wij (incl) @: tjétjéké, klein, palèlé, in “t klein wederverkoopen, pë- lélaka, mager, Méki, (soort) boozegeest, ménéna, dit, manégé, dat, éka, wanierpalm, gégoto, dwingen, gulélanga, gele kakatoea, féto, prevelen, déké, dik (van buik). È: bésaka, regen, da’éné, inhalen, bereiken, ètougo, telen, gèdjè(ma), (zich) halen, kétoko, gebakken sago, le dole, albino, méhé, langzaam, péki, oudje, rèka, scheuren, sésara, vegen, tekana, langdurig, uld, spelen, djé, halen, ngékomo, weg, tjédäké, bah! €: wédjéka, vrouw (echtgenoote), séléra, rivier, péréki, oud zijn, kélélo, zien, gélëtiti, pink. Ibald, grens, Adji, mijn, di’a, mes, dàdi, worden, ge- lukken, fakiri, wachter, gilima, bak (van sago-bladschede), ginitara, erf, iété, lachen, iloa, maan, ino, hierheen, ingiri, tand, ilingi, stem, kipirini, dik, kiriti, kwijl, ligisi, harpoentouw, mimiri, zeewater, niki, nazitten, 7 Volg. IL 22 An PS, storm, üdomo, driuken vlinder, rémoso, afval, (varken), nongoruku, jo kraai, lugo, wijs, kokowo, noot, golöwongo, pit, bo Ò: bòki, kat, dòné, nu, dan, niet willen, kddjd, halen (n mdku, op den schouder dragen, nd achterhoofd, ròmanga, naam, sòra, wand, wòla, huis, djédjara, wegl gij (enkelv. tjutjümu, eivrucht, ngüsumu, alang’, dj üwutu, dichtdoen (‘t oog), wuwüku, tutuku, stampen, st wutu, weèrkomen pünusu verzadigd, ömuku, rijp, nikar mudutu, zacht, week, lisungn, rijstblok igutu, nest, hdluku, niet willen, d bakuku, roet, a°unu, bloed. airi, slaap (mierenkriebeling), bai, titel kaitjili), dai, zeewaarts, gaili, made, k maisi, waarzeggen, maidjanga, hert, sail salai (zekere) dans, taiti, snel, vlug, ugairi, stuks. au: njau, miauwen, njau-liko, fijt, ver schen met de lijn, ngauku, oor, nea ngauru (soort) pandaan, tauru, vast oorhangers, sarau, 10 tal (klappers), nauru, 1 willen, kauru, een boom, gedroo galau, cen bamboesoort, biauru, uitelkaar, bloed. oi: gogoini, licht (niet zwaar), moi, één, pop (werp-werktnig), togoini, hard, : téimi, boog, ngöiki (ma), (voor zich) uit iti, scheppen  dus in “t Lòda’sch dezelfde medeklinkers en klinkers’ an, als in “t Galéla’sch. Alleen ontbreekt hier de d (de supraden-tale d, met lichten t klank), dien we in t Galéla’sch aantroffen. Hij is in 't Tòda'sch vervangen door den palataal dj. 28d in de woorden: éé = édjé; ddo = ddjom; tuidnu = dodudjutu, tapadu=tapadju; moddka = modjdka; pédéka = wédj- éka; todo = tddjom; ngodowo = ngodjowo; ngdpéde- _— ka = ngdwédjeka; da—dja; dabo = djabo;ddhe—dje; dodòma =  fout successievelijk, door vergelijking met het Lòd. dialect, hersteld worden. Ook de s in Gal. woorden, wordt in "t Lad. vaak (maar niet doorgaand) door dj vervangen, b.v.: Asa = Adjé; àso=ädjoko; basu = badjuku; béséso = bédjédjongo; da àsu == gädju- mu; gosdso—godjiro; dsa=ddjika; dsi=ddjiki; mé- stso= médjéoso; tisé=tidjé; todsa=djika; todsa=djika; togdsa =togédjanga; wòsa= wòdjanga; tisé=djika; sadngé = djangé, enz. Men doet dit ook wel eens in "t Gal., b.v.: ma djahu (van sahu = warm), om te zeggen: snikheet; en ma djawàla (van sawàla — rood), om te zeggen: zoo rood als vuur, maar dit komt slechts heel enkel voor en meer spelenderwijze. In "t Lòd. treft men ook eenkele maal de s aan verwisseld met tj; b.v. gogustimutu (Lòd.) Ook vond ik r, verander In diktor (Tern.) = kddjo (Lòd.) Word-vergelijking. Men zal al wel opgemerkt hebben, dat vele woorden, in 't Lòda'sch dialect even zoo luiden als in 't Galéla'sche. Hier volgen en aantal woorden, die in beide dialecten gelijk zijn : tjoho: vasthouden; tjobo: er op los gaan; tjauga: op zee- —_ 336 HET LÒDA'SCH, IN VERGELIJKING MET HET roof gaan; ngdma: ster; nguté: ladder; djara: paard; djéré: heilig graf; djiko: inham; djini: toovergeest; wàko: draaien; walira: zwavel; ulè: spelen; uku: vuur; uru: mond; tubu: spits; tuga: meten; tulu: er aan gaan; tumulè: wieden; témo: zeggen; tigi: gaan; samaka~ watermeloen; sanga = span; sèpe: schuin; sòsé = losmaken; sumu: put; supu: naar buitengaan; susu: borst; raba: treffen; ramé: feest; rubé: omvallen; rubé: martavaan; potòka: barsten; pola. uitstorten; pédéké: vorsch; pajong; pipi: geld; ori:  booze geest; méla: stank; la hi: smeeken; lapé: voering, laag; léga: bezien; léga: scheefstaan; lugo: wijs; lutu: zinken; kadu: tasch; kamanu: werpspies; kaso: hond; katap; kátu: traan; kapu: traan; kupa: traan; haga: duur; hari:  maar im “t Loda’sche heeft men er een lettergreep aan toegevoegd, zonder dat die toevoeging de beteekenis wijzigt en evenmin een anderen grammatikalen vorm aanduidt, b.v.: ado = ädono: bereiken; Aké = akéré: water; àki (Tern) = iaikiri: water; ‘ku = aunu: kunnen; aré = aré: wit zijn; Ato = ätomo: kleerluis; au = aunu: bloed; baha = baha: platte kant; baro = bbahaha: platte kant; baro = bbahaha: platte kant; baro = bbahau: guttaar gaan; boko = boko: sarong; boko (Tern.) bésaka: regen; bétogo = bétongo: tekst; biau = bbahuru: uit elkaar gaan; boko (Tern.) = billing: staart; bio = boko: tekst; boko = boko: gelaat; boko = boko: idtocken; boko = boko: ginds; dalu = dalu-ku; sagoweer; dingi = dalu-ku; bank; dalo = dalu-ku; sagoweer; dingi = dalu-ku; dalu = dalu-ku; schoonzoon; éto = ét ongo: tellen; gago = gagoso: palmhaar; gkku = gäkuru: ver; gia = gi- ama: hand; gògé = gögama: koortsig zijn; gògé = gögéré: GALÈLASCH DIALECT OP HALMAHEIRA. 337 blijven; gdgo (Tern.) = gögono: verbergen; gosòma = gosd- manga; krokodil; guléla = gulélanga: gele papagaai; gumi =gimini: liaan; hdlu = hòluku: niet willen; igo= igono: klapper; iho=ihoko: drek; ili = ilingi: stem; ingi= Zingiri: tand; ino = inomo: spijze; isèn = isènè: hooren; kakano = kakauo: glagah; kawi = kawingi: huwen; kildti = kilòtini: blok, drijfhout; kiùlo = kidloko: vast slapen; kipiri = karutu: dik zijn; kuru - kurutu: lang, hoog; lalago = lángu: rijstblok; mai = mäisi: waarzeggen; mikoro: böw; manara = manara: GALÈLASCH DIALECT OP HALMAHEIRA. 337 blijven; gdgo (Tern.) = gögono: verbergen; gosòma = gosd- manga; krokodil; guléla = gulélanga: gele papagaai; gumi =gimini: liaan; hdlu = hòluku: niet willen; igo= igono: klapper; iho=ihoko: drek; ili = ilingi: stem; ingi= Zingiri: tand; ino = inomo: spijze; isèn = isènè: hooren; kakano = kakauo: glagah; kawi = kawingi: huwen; kildti = kilòtini: blok, drijfhout; kiùlo = kidloko: vast slapen; kipiri = karutu: dik Werk; médiri = médirimi: overmorgen; mòdé = modéké: willen; mòdo = mödongo: vreezen; mòku =. = mòkuru = pinangkauwen; mòmiki: mòmiki: mdté=motéké: volgen; muru — mütiti: nagimik: mütiti: zoet; nagimik: nagimik: schuld; nam = nämoro: vogel; nam = näuru: man; nawo = nämu: visch; nawo = nämu: vogel; nawo = nämu: rijp; pako=pakono: disselen; paisa = päsala: voorbij; péléo = péléoru: openbreken; piliku = pilikuru: vastbinden; piliku = pilikuru: vastbinden; piluko = pilikuru: vastbinden; piluku = pilukuru: pldko = pôtèké: achterhoofd; pulutà = puluté: knauwen; pdté = pôtèké: achterhoofd; pulutà = puluté: opkomen (een striem, uitslag); puturu = putirungu: sterk zijn; ratu = rutusu: honderd; remo = roanga: sterk zijn; ratu = rutusu: honderd; remo = rutusu: steken; steken; pruimen geven; ruki = rutusu: kuil; sàka = säkara, steken, pri kken; salawäkumu = salawäkumu = schild; sari = särimi: pagaai; séba = sétringa; er dicht bij gaan; séringa = sétringa; zijkant (van ’t dek); siràngu = sirängutu: snot: sulo = süloko: gelasten; tago = tagoko: grijpen; tiko = takoro: kloppen; taro = tékano: zwart zijn; tébi = tékami: schoon zijn; tébi = tékami: vagina; tékami = tékami: voorbijgaan; togu = tékami: voorbijgaan; togu = tékami: voorbijgaan; togu = tékami: droog (van hout, enz); toma = tomanga: wekken; tubale = tubalingi: wegwippen; tuhudu = tuha-duku: onwel zijn; tuma = tumara: reiger; tumu = tümu-nu: duiken; tutu =—tütuku: stampen; ubo = üboro:  ngiriki: korrel: ngora = ugérana: deur: si ngosa = si ngosama: binnen brengen: ngonu = ugünungu: neus; tjala = tjälana: daizend; enz. De toegevoegde lettergreep doet den klemtoon niet verspringen, zoodat. in de hier boven aangehaalde Loda’sche woorden, de klem- toon steeds op de twee-na-laatste lettergreep valt. Andere worden ordergan eenige verandering in de samen-stelling. Vooreerst treft men aan een veelvuldig weglaten van de letter hk, hoewel deze letter toch duidelijk geaspireerd in andere woorden voorkomt, b.v.: tjoho = vasthouden: en men zelfs in baihaha = vlakke kant, eene verlenging van een woorden met geaspireerd de aantreft. Het weglaten der letter A is echter veelvuldig: b.v.: hamé = amé: kussen; aho = &’o: meênen: dahé = dae: die daar: damaha = damä: wachten; dahu — dauku: be-neden: diha = dia: mes; dooha = doa: wat, hoe: gahu — gau: kalk; goho = go: er op groeien; kohu(si) = gou(si): rauw eten; kadaho = kadjao: vlot: liho = lio: terugkeeren; sihodé = siodé: toespijs: hika = ika: er heen; hisa = isa: landwaarts: hiké = iké: geven: hoko = oko: zeewaarts; hino = ino: hierheen; huku = uku: nederwaarts; hijé = iké: opwaarts; moritoha = moritoba: 50; oho = 3. Opkomen; hoso = 680: penis: ohu =—ou: onrijp: riho=rio: plek; sau: warm; soloha = soloa: toegift; loha = loa: goed; soohu = sou: overschot; sakahi = sakai: koken; tahi = tai: op den rug dragen; huru=uru: rugte; ngihi = ngi: plaats: duhutu = dutu: eigenaar; goh’idutdru = go’duru: jongeling: goh’idodoma = gd’idjodjoma: voorouders; hina = ina: dun; kahi = kai: vel: hutu = utu: bear; dehé = djè: halen; ddhu = djou: voet, enz. Evenzoo in woorden waaraan een lettergroep wordt toegevoegd, b.v.: hai = Si: mierenkriebel; dahé — däènè: bereiken; dihi-mo = dimono: bejaarde; galasahu = garasaéuku: zweet; gaùhiu = giuku: groente; géhéja = géjanga: gapen; go-mahaté = gomatéré: somnambule; kiloha = kilòana: water-vat; hira = iranga: broeder; ihé = iété: lachen; monáloko = monáloko: 20; moruha = moruata: 40; sihdda = a. Osisi: urineeren; Sha = dana: siödaka: verstaan; hòsi = saéki: hoofd; rbhé = röèsé: lichaam; sdha =sbdata: palm (handvoet); sangahi = sangaini: granien; siha = siata: aflaten; tahu — tāulu: aanmaken (vuur); tihi-mo=timono: bejaard zijn; uhi = isi, vloeien, stroomen; uhi = dro: heft; ngdha = ngòata: breed; uguthi = ngüisi: bandjir; niha = miara: kanarie (noot); ddha =. GALÈL'SCH DIALECT OF HALMAHEIRA, 339 worm; sahé = saéki: hoofd; rbhé = ngüisi: bandjir; niha = miara: kanarie (noot); ddha =. GALÈL'SCH DIALECT OF HALMAHEIRA, 339 worm; sahé = saéki: hoofd; rbhé = röèsé: lichaam; sdha = sdha = ngüisi: bandjir; niha = miara: kanarie (noot); ddha =. GALÈL'SCH DIALECT OF HALMAHEIRA, 339 worm; sahé = saéki: hoofd; rbhé = röèsé: lichaam; sdha = sdha = ngüisi: bandjir; niha = miara: kanarie (noot); ddha =. GALÈL'SCH DIAL döana: wegzinken; hdho=hdko (eerst: hdhoko en daarna hdko): poepen; dahu == djausu: insmeeren; enz. Soms valt ook de w weg, b.v: wingé =Angé: dag; dowdngi = dòngi: zeezand; kawi =kaisi: geitenmelker; magawé = magaé: lustig; mogiowo == mogioko: 10; wòsa = ösama: binnengaan; towdngi = tòngi: te voet gaan; wusi == usi: kam; awi = ai: zijn, enz. 