Debet of credit?
Nomen schuld niet meer het nicht meer het na de conversation van 1^44 nog overgelebene deel dier schuld krachtens de wet van 6 Juli 1863 (Stbl. X°. 114) geheel was nägelost (uit de beschikbare Indische baten natürliche, naturlik) en dat het seine verwarring en eene fictie, zoo groot aJs men zich met mogelijl-heid denken kan", mocht genoemd worden om, gelijk indertijd geschied was, „eene schuld te decreteren van 102'/, millioen. daarvan slechts G61/2 millioen uit te gevven, en alsdan ten laste d^r overzeesohe bezittingen uit te trekken, zoowel die geheele sehiihl ah bet deel, dat uit dat geheel is voortgekomen'. Toch slaagde de Minister Betz er niet in om den heer Rochussen te overtuigen, want toen een maand later, den 21. December 1864, de behandeling van de wet op de middelen aan de orde was, verklaaide de toenmalige afgevaardigde van Amsterdam, dat hij bleef volharden bij zijn gevoelen omtrent „liet hoogst bezwaarlijke om hetgeen tot nog toe schuld werd geheeten tlians met den naam van bijdrage te bestempelen", en dat hij op grond hiervan zijne stem tegen de wet op de middeleu moest uit-brengen. Zij werd evenwel met eene meerderheid van 61 tegen slechts 2 stemmen (de heeren Rochussen en Yan Nispen van Sevenaer) aangenomen; maar hiermede was de betwiste post nog niet voor goed van de baan, want in de Eerste Kamer waren leden, die, blijkens het Voorloopig Verslag over de  hoogst eenvoudige zaak! — doch het is zeer begrijpelijk, dat hij zijn bestrijders aan het slot van zijn betoog volgeuderwijze de les las: „Ook de wet op de middelen meet waarheid zijn, en elke post die daarop voorkomt behoort een zuiveren vasten grondslag te hebben. Door den zoogenaamden rentepost van 9.800.000 bevat de wet op de middelen geene volleige waarheid, en de grondslag waarop die post rust is zoo onzuiver en onvast, dat hij niet hestand is zelfs tegen eene oppervlahkige beschouwing’. Bij de openbare beraadslagingen over de wet op de middelen in de zitting der Eerste Kamer van 30 December 1864 vond de heer Cost Jordens aanleiding oin over de geachiedenis der Oost Indische schuld in uitvoerige be-schouwingen te treden, vvaarvan de slotsom was, dat hij wel is waar de voorkeur zou hebben gegeven aan het behoud der oude renteposten, „om dat de O. I. bezittingen, look met het oog op de gebrachte offers, tot redelijke bijdragen aan het raoederland gehouden zijn, en die posten eene geschikte en goede heriniiering waren om danrnaar de bijdragen te regelen", — niaar dat hij desniettemiu in denuwe „voorstelling" zou berusten, overtuigd dat de iu de wet voorkomende post van „bijdragen uit de O. I.' bezittingen" niet te kort zal doen aan de eischen, die het moe-derland, in verband met „de gebrachte offers", tegen Indie kan doen gelden. Toch moest dezen voorstander van het behoud van Het bestände de verklärung van het hart, dat de door hem genomen moeite om de geschiedenis van de 0. I. Cijfergroepeeringon. „0n attribue a Monsieur Thiers I'in- vention de I'art do grouper les chiffres; mais e'est sans doute a tort, car il a dd exister du moment oil a surgi I'in- t^ret que pouvaii?nt avoir les adminis- trateurs responsables des finances pu- bliques a embrouiller leur gestion." Wij komea thans aan eeii lastiger deel van het in behandeling genomen onderwerp. Zoonls uit de vooraf- gi\;inde bladzijdon blijkt, bleven de voorstanders van het behoud van den rentepost tot het laatste oogenblik toe zich beroepen op de offers door Nederland in vroegere en latere dagen ten behoeve van de kolouie gebracht, en de vraag ligt dus voor de hand, wat men van de minis- terieele berekening van 1836 omtrent den omvang en het bedrog dier offers te denken hebbe? Beginnen wij met die borekening in bekiiopteren vorm samengevat hier andermaal op te nemen : 1°. Schulden der 0. I. Compagnie in 1796 door het Moederland overgenomen / 82.015,152 2=. Geliquideerde oorspronkelijke acties in die Com- pagnie 6,440,125 3°. Renten der gevestigde Indische schulden succesai- veljjk op de begrootingen tot 1807 uitgctrokken. En later vermehnt met de Städte, 30,538,486 4°. Uitgaven in het belang der Kolonien tusschen 1799 en 1809 gedaan, 20,363,767 5°. Uitgaven voor de Koloniale administratis op de begrootingen van 1814 tot 1819 n 7,855,607 6°. Yoorschotten voor de renten en aflossingen der leeningen van 1826 en 1828 „ 8,000,000 Te zamen. 155,213,137 50 in verband met welk eindeljfer de Regeering van 1866 zicli verzekerd hield, „dat niets meet- noodig zou zijii om do overtuiging te doen oitstaan, dat de daarstelling van eene schuld van 140 millioou ten laste van de overzeesche bezittiugen vene beneden het bedrag blijft V van hetgeen door Nederland, in het belang van de kolonien, is gedragen. Reeds gaf ik als mijne raeening te ken n en, dat — de de nioerdere of mindere juistheid van de overgelegde berekening daargelaten -- in boginscl veel te zeggen valt voor de opvatting van Van den Bosch om Indie aansprakehjk te houden voor het bedrag der lasten, die de Natie op zich had geladen door in den zevenden titel van de Staatsregeling van 1798 de volgende beplingen op te nemen: „Art. 247. De Bataafsche Republiek neenit tot zig alio de Bezittingen en Eigendommen der gewezen Post- Indische Compagnie, benevens alle derzelver schulden. „De Octogen, voormaals aan die Compagnie verleend, worden vernietigd; en „Alt. 248. De Geinieresseerden bij en de Houders van Actieu, in de gewezen Ost-Indische Compagnie, worden door de Natie, bij wijze van afkoop, schaadeloos gesteld." Siiet zonder eenigen schroom evenwel kom ik met deze mijne zienswijze voor den dag, want zij is in lijnrechten strijd met de meening van een gezaghebend schrijver, die in deze mateiie oneindig beter te huis is. De heer E. De Waal immers heeft in het zevende nommer van zijne Acmeekeinr/en ocpi- Koloniale onderiverpen, geschreven in December 1865, de becijfering van van den Boschonderr handen genomen en ontleed, zoo dat er eigenlijk niets meer van overblijfr, want als de vrucht V van zijn zorgvuldig onderzook en scherpzinnige critiek komt hij tot de „overvloedigliik gestaafde" slotsom, „dat de schuld van Java aan het moederland wegens vroeger gedragen lasten, afgescheiden van de opgenomen sommen kraehtens de wotten van 1826 — 28, in 1836 niet bedroeg minstens 140 millioeu, gelijk de wet van 24 April 1830 verkon- djo-de, maar hoogestens 1», stel K) miliioen"". Welke oolc tie oorzakeii vvaieii, die dc schuld dor 0. I. Compaguie voortbrachton, — volj^eiis den heer De Waal was de kolonie niets sohuldig. „Zij heef' meer geleverd dan aan haar besteed word. Dat het moederland eea roekloos gebriik van de door haar in zijii bclioot gestorte schatten niaakte, kon zij niet gebctereu. Voor haar werd d(; oorlog van 1780 niet gevoerd. En zoo derhalve de Nederlandsche Staat in 1798 het in zijn belaug achtte de eigendonimeu, en daarom teveiis de schulden der 0. I. Compagnie tot zich te nemen, — zoo men daarbij op groud van de historic moest erkennon , dat hen overgenomen saldo in 't niet zonk tegenover de vooideolen , sedert twee oeuwen door de Compagnie aan den Staat verschaft, — met geen schijn van rechtvaardigheid kon hij in 183() aan Java toevoegen : deze 82 millioeu (en wel zondor aftrck van den „verbazend grooten inventaris'' I) heb ik van u nog te goed; gij zult er dus de renten van betalen". Hoe klemmend deze redeneering ook zijn moge, toch waag ik het de volgende opmerking er tegenover te stel- len. Indieu de Vereenigde Oost-Indische Compagnie in stand ware gebleven , en zij even als liare Engelsche zus- ter haar leven had kunnen rekken tot in de tweede helt'c van deze eeuw (1), — of indien zij zich ware blijven hand- (1) Ook de schulden van de Engelsche Oost-Indische Compagnie bleven uitsluitend ten laste van Britsch-Indie doorloopen, toen in 1833 aan haar bestaan als handeldrijvend lichaain een eind werd gcmaakt en zij in 1858 voor goed te gronde ging. Het bedrag dier schulden was van £ 14.300.000 in 1793 gestegen tot £ 35.722.000 in 1833 en tot £ 60.069.000 in 1858. Thans bedraagt de Britsch-Indische Staatsschuld £ 159.270.000. Het maatschappelijk kapitaal der Compagnie werd bij de in 1698' plaats geiiad hebbL-nde vereeniging van de twee afzonderlijke Compagnien vastgesteld op £ 3,163,200, doch in den loop der 18>^ eeuw herhaaldelijk uitgebreid, totdat het in 1793 tot £ 6,000,000 werd opgevoerd, waarop het sedert is blijven staan. Gedurende de eerste tien jaren van haar bestaan decide de Vereenigdo Compagnie geen dividenden uit; van 1708 tot 1793 daarentegen gomid-deld l-i'xs^ percent. Bij de octroisverlenging van 1793 werd aan de aandeelhouders een vast dividend van lOJ. percent gegaräudeerd, en sedert dien tijd is het budget der Compagnie belast gebleveu met een jaarlijk-sche iiitkecring van f 630,000 aan aandeelhouders. wanrvan hun de beta-ling bij do artikelen "2 en 73 van do wet van 1858, die aau het bestaan hare op het standpunt anderhalve eeuw vroeger doorhaar ingenomen, en gevnlg had gegeven aan hare toenma-lige opvatting, dat „de overwonnen plaatsen en sterkten in Oost-Indie niet waren aan te merken als eigendommen van den Staat, maar Als een een een een van bij-zondere kooplieden, welke die plaatsen konden verkoo-pen aan wien het hun goed dacht, al ware het zelfs aan den koning van Spanje of aan andere vijanden van de Verkeigde Gewesten" (1), dan zou aan de Natie een jaarlijk-sche rentelast van meer dan 25 tonuen gouds bespaard zijn (2), — een last, die natürliche het zijnne bijdroeg tot vermeerdering van de reeds 700 drukkende heffingen op de bezittingen en op de inkomsten, waartoe men na 1795 telkens op nieuw zijn toevlucht moest nemen (3)- Nu moge het waar zijn, dat het overnemen van's Compagnie's boedel in latere jaren gebleken is eene voor den Nederlandschen Staat uitermate voordeelige speculatie te zijn geweest, gedurende de eerste Der dertig a veeligjähriger bleef hare nalatenschap een wezenlijke lastpost, op het van de hand zetten waarvan indertijd van meer dan een kant Der Compagnie een einde maakte (kct. 21 en 22 Vict. cap. 106), verzeckerd bleef tot 1874, toen tot aflossing van het kapital, tegen 200 percent per aandeel, werd overgegaan uit een krachtens art. 14 van het octrooi van 1833 aangelegd amortisatie-fonds ten laste van de inkomsten van Indie. Derhalve zijn ook de actien van de Engelsche Post-Indische Compagnie ten laste van Indie geliquideerd. (1) Mr. O. van Rees, Genchiedenis der Staatschaden, II, 195. (2) Volgens eene opgaaf op bl. 23 van het le deel van J. J. Weevering, Handlung tot de geschiedenen der Staatschaden, had de Staat wegens renten van overgenomen schulden van de O. I. Compagnie te voldoen / 2,220,627.12; doch uit de eigen papieren van Gogel blijkt dat die rentepost f 2,605,855 — 2—8 bedroeg. Zie J. A. Sillem, De politische-en staathnishoudl'iwdicie werlsooinJieid ran Isnnc Jan Alexander Gogel, bl. 171. (3) „Men verstomt bij de gedachte aan de verbazende sommen, die van 1795 tot 1805 geheven zijn of als gedwongen leeningen tegen uit-gifte van rentegevende recepissen, of, zoo als Meer geheurde, eenvoudig-weg als don (jrafuif. Zulke ontzettende lasten waren op den dnur niet te dragen, en eene geheele verandering van financieel stelsel was alleen in staat om de buitengewone heffingen overbodig te maken." J. A. Sillem, o. c. bl. 161. Werd gezinspeld, en ons plaatsende op het sfaudpunt door de Regeering in 1836 tegenover de kolonie ingeno-men, duukt ons de maatregel van Van den Bosch om aan Indie de verplichting op te leggen tot betaling van de rente van de rente van de Nationale Schuld, want hierop komt de zaak ten definitieve eigenlijk neder, volkomen rationeel eh gewettigd. Dit wat de quaestie in beginsel aangaat; — maar nu de cijfers op zich zelven, eu wel, in de eerste pl Aats, de tot een bedrag van 82.015.152 uitgetrokken achulen der Compagnie. Hieromtrent werd in eon der afdeelingen van de Tweede kamer al dadelijk opgemerkt, dat dit cijfer niet klopte met eene in het Vervolg op de Nederlandsche historie van Wagenaar, deel 33, bl. 149, voorkomende opgaaf, volgens welke de „achteruit-vaart" der Compagnie onder ultimo December 1794 niet minder dan /' 112 millioen bedroeg, en men vroeg dan oorzaak zijn kon van dit „anmerkelijk verschil", — eene vraag, waarop de Regeering het antwoord echter schuldig bleef. De zaak is deze, dat in het Rapport van de Gecommitteerden tot de zaken van de 0. I. Compagnie, aan de Prooisioneele Repmesentanten van het Volk van Holland ingeleverd den 15 Jtini 1795, het cijfer van 112 millioen was opgegeven als debet-saldo van de Balance van de Generale Compagnie onder ultimo Juni 1794"; maar in het van den 15 October 1795 gedagteekend Bericht van de Vergader'mg van Zeventien, naar aanleiding van het zooeven genoemd Rapport ingediend, verzuimden Be-windheberen niet ora het duidelijk te maken, dat men hier niet met eene werkelijke, en allerminst met eene geflatteerde balans, maar veeleer met het tegendeel van dien te doen had. Wel had men onder de lasteu alle mogelijke schulden der Compagnie geboekt, maar onder de bat En kwamen niet voor de cargasenen, zoo van contanten als koopmanschappen en verdere goederen, welke naar Indie verzoiiden zijn en aldaar niet zijn aangekomen", — noch on de retouren. welke uit Indie naar Nederland ouder vweg waren; noch de voorraad van retouren in. Indie van contanten, van koopmanschappen, van provisien, van ammunitie, van equipagie en andere goederen meer", zijn, en op grond van een en ander beweerden Bewindheberen dan ook, „dat, v^auneeer nlie de genoemde artikelen, welker waarde een importante sora zoude bedragen, in computatie wierden gebragt en de retouren, hier te lande in voorraad, tot de verkoopsprijzen wierden berekend (1), de staat der Compagnie een geheel andere vertooning zoude maken, en dat, daar dezelve nu een achterwegen vertoont van over de 112 millioen, dezelve alsdan zoude te voren komen". Nog vele jaren later bleef deze quaestie de gemoederen in beweging houden, en al naar gelang men de talnjke geschriften, memorien en requesten van voor en tegenstanders van de Compagnie rädleig, vindt men voor haar „achtervvezen," op het oogenblik, dat zij voor goed van het tooneel aftrad, waardeeringen, die van nihil tot 150 millioen uiteen loopen. Hoe belangrijk het nu ook ware om met het juiste en ware cijfer bekend te räken, het ia hier natuurlijk de plaats niet om dienan-gaande een opzettelijk onderzoek in te stellen, en het komt on3 voor, dat wij ons voorshands veilig houden kunnen aan het door Van den Bosch in de berekening van 1836 aangenomen cijfer van ruira f 82 millioen, als middenterm tusschen de zooeven bedoelde u itersten. Dit cijfer zal vermoedelijk wel verband hebben gehouden met de wijze wanrop de schulden van de Compagnie ten slotte zijn geliquideerd. Bijzonderheden dienaaugaande zijn ons niet bekend; doch met die liquidatie waren meerdere jaren (1) III de gewvaakte balans waren de noteii en nagelen tot een gulden het yiond, de foelie tot zes schellingen, en de kaneel tot twaalf stuivcrs het puiid opgebrachl, terwijl..dezelve verkogt worden, de noten tot ruim / 14, de nagelen tot f 3.15. de foelie tot f 19 en de kaneel tot f 5.10 het pond"; bl. 43 van het in den tekst aan- gehaalde Bericht. gemoeid, waut zoll's ia iNlO was zij uug iiiut af^eloupen (1). Wat in de tweede plaats de in rekcning gebrachte 6.440.125 wegens geliquidcerde oorspronkelijke actieii in de Compagnie betreff, brengt ons punt van uitgang mede om dezen post insgelijks in zijn gehcel te doen gelden, en hieruit vioeit van zelf ook dc erkeuning voort van den derden post ad /" 30.538.480, wegens renten op de sub 1 en 2 onischreven posten. Hot bedrag dier renten zou noodwendig tot een hooger cijl'er zijn opgeloopeu, indien de voor Staatsrekeniug overgenomen rentebctalingen der 0. I. schulden niet gedeeld hadden in dc tiercring van het jaar 1810. Ernstige bedenkingeu daarcntegeu liebben wij tegcu den vicrden post ad f 20.368.757. wegens uitgaven in het belang der kolonien tusschen 1799 en 1 809 gedaan , want fact is een bekend en door Van den Bosch vooral steeds met welgevallen iu herinnering gebracht feit, dat het Indisch bestuur van 1795 at" tot 1808 „geen don min- sten onderstand in geld van het moederlaad heeft ge- noten," maar toch in staat is geweest „om de kosten van bestuur, administratie en verdediging goed to ma- ken," en „cenc inwendige rust en onafgebroken wel- vaart gaande te houden," zonder zijne toevlucht te be- hoeven tc uemen „tot het maken van schuld of hot vcralieneeren van eenig domeia" (2). Wei is waar sprcekt hij in zijne vroeger reeds aangehaalde Memone van 1834 van eene in de jaren 1802 en 1803 door het moeder- land ondernomen zending naar Indie „in geld en goede- ren voor eene waarde van ongeveer /' 4 millioen ;" maar daarentegen werden in diezelfde jaren „aanzienlijke la- in SiLLEM, o. c. bl. 81. Voor eene juiste berekening zou het noodif; zijn om te wcten welk decl van tie / 82 millioen bij de schuldrcg;eling van 1814 bcschouwd wcrd als Wcrkelyke en welk deol als Uitgcstelde schuld, die gecn rente zou dragon. Dit laatstu deol zou eigcnlijk gthcct buiten rekcning behoorcn to blijven. (2) J. Van den Bosch, Serlvrlamhrlie Bezittiinjen in Aiiv, Ainerik'i en Afrika, in derzelivr toestand en uungelegenheid voor dit Rijk wijs- ifcei-ig, staathin'shoiidkinidirj en ijcotjiaphis beschouwd \ 's Qravenhago en Amsterdam, 1818: 1, bl. 136. 137, 142, 156, 166. 56 dingen mot koloniale voortbrengselen ter waarde van ruim f 8 millioen" van Indie naar Xedeiland afgosclieept, — een credirpust dus, die niet over het hoofd mag worden gezien. Met deu heer De Waal gelööteten, die heerde te mogen aanemen, dat de vierde post grootendeels uit de lucht is gegreren, eu weinig of niets „tot rechtvaardiging van de gedecieteerde echuld van 140 millioen heoft bijgedra-gen." Ook den vijfden post ad f 7.855.607 verwerpt de heer De Waal niijtis inziens zer terecht met het oog op de remi^es van „nagelen en oliteiten," waaiover wij hier-voor op bl. 18 reeds hebben gesproken. Alleen de zesde post ad f 8.000.000, wegens voorschotten voor de renten en aflossingen der leeningen van 1826 en 1828, ontmoei bij hem geene bedenkingen. En nu zij ons de vraag veroorloofd, of het aanneem-baar is, dat terwijl men aan den cenen kant de rekening belastte met geheel. Uit de lucht gegrepen posten, men aan deD anderen kant buiten rekening zou hebben gelateu "zoovele andere opofferingen, vroeger en later door het moederland voor de kolonien gebragt," gelijk de Regeling bij de indiening van hare becijfering van 1836 meende te moeten verstaan geven? Wij betwijfeleu het, even als Luzac iudeitijd, en onzes inzieus is het eene voor goed uitgemaakte zaak, dat de offers door Nederland ten behoeve van Indie gebracht tot het hoogst mogeldijk bedrag zijn opgeschroefd, toen daarvoor in 1836 eeen cijfer van /"HO millioen werd aangenomen. Van een geheel andere meening echter is de zich Wh noemende schrijver van de artikelen in het dagblad de Amsterdammer, waarop wij in de iuleiding van dit opstel de aandacht vestigdeu. Zijns inziens is de berekening van 1836 veel te laag, en wist de Minister, die haar overlpgde, eigenlijk niet wat hij deed; doch ter voorkoming van mogelijk misverstand-zal het zaak zijn, dat wij voor een oogenblik het woord geven aan den cijferaar zelveu, bij wien vergeleken de toenmalige Minister blijkbaar slochts oen kind was iu het naken van Blankenbergsche rekeningen. Ziehier wat hij over het punt iu quaestie heeft op te merken: Met de cijfera van den Minister kunnen wij ons slechts ten deele vereenijren. Ue |.osten 1, 2 en 6 zuUen wel als volkomen juist kunnen wordt-n beschouwd. docli wat de overi(,'e posten betreft moetcn wj) eerat trHchten eenige v. n-en, dio /-ich onwiUekeurig opdringen. tebeantwoorden. lo. Wat kan den Minister bewogen hebben alleen de rente van de gevestigde schuld (post 3) in rekening te brengen en niot tevens de hoofdsom van dio schuld? Waar het toch te doen was om op te ma-ken welke de schuldvn waren van Jederlandsch-Indie aan het moederland, om die tot een soort standaar.l kapitaal te vormen, lydt het geen twjfel of hi) had niet alleen de verschuldigde rente, maar ook de verschuldigde behoore op te nemen; een niet onaanzieulijk bedrag. Wants als hj de rente van 1796 tot 1807 op f 30.368.762 of Keraiddeld f 1.697.800'sjaais stelt, moet het kapitaal naar den maatstaf van 5 pCt. op f 33.956.000 gesteld worden. 20. Dat de Minister gedurende hät noodlotte tijdperk der Engelsche overheersching van onze kolonien (van 1807 tot 1814) geen rente in rekening brengt, kunnen wij niet afkeuren; maar waarom wordt de Interpst-rekening niet vervolgd na 1814, het tydstip waarop hji Zflue rekening heeft afgesloten? Deze laatste opmerking geldt ook de posten 4 en 5. 3o. Op welken grond heeft de Mini»ter voor do / 140 millioen, die in verband met deze nota in de boeken te Batavia als schuld ten be- hoeve van het moederland weid ingeschreven, de rente op 4»/o'8Jaar8 gesteld, op een tijdstip waarop dat moederland zelf meer dan 5 »/„ moest betalen voor de leeningen welke het deed, en terwjjl de rentevoet voor alio Staatsleeningen destijds 5 »/„ en meer bedroeg? Ons komt het on- verantwoord voor, dat de Minister (en in 1840 en 1847 zijn opvolgers) onze vooral destijds - nog meer dan thans - gedrukte geldmiddelen aldus bezwaard heeft, met zonder noodzaak en zonder er een geldige reden voor aan te voeren, ze met 1 ^/o rente 'sjaars van een zeer bclangrijk kapitaal te belasten; te meer nog omdat Xedcrlandsch-lndie toen juist een tjjdperk van groote ontwikkeling bleek in te treden. Wij kunnen dan ook geen vrjjheid vinden om bjj onze berekeningen den Minister in dit opzicht verder, dan voor zoo veel zijne nota betreft, daarin te volgen en meenen Nederlandsch-Indie geen onrecht te doen, wanueer wiJ het dezelfde rente in rekening brengen welke Nederland destjjds betaald heeft, n. 1. 5 "-l- Uit 's Ministers rekening blijkt niet op welk tijdstip deze geacht moet worden te zijn afgesloten; daar zij echter in 1836 werd overgelegd, mo- gen wiJ veronderstellen, dat ziJ tot dat jaar loopt. Doch daar er geen posten op voorkomen, noch ook reuteiekening later dan tot 1819, be- halve den Inatsten post, waaruit echter niet blykt tot welke jaren die voorschotten behooren, gelooven wij zonder bczwaar voor onze bere- kening, het jaar 1832 als het sluitiugs jaar der nota te mogen aanmerken. Wannen wij dcu e.-u po.t van f 8.000.000 onder 1835 brengen. Wy uoeinen het Jaar 1832, oidid in dat jaar but ecrsto batig slot op dp Staatsbegrooting is vcrrantwoord on daarmede feitelijk een begin is ge- maakt met de aflossing dor Indische schuld. Met inachtneming nu van de wijzigingen, die wij meencu dat de mi- nisterieelc nota van 1S36 behoeft, komen wij tot onze slotsom. Schuld van Nedeklandsch-Indiij aan het uijk in Etjropa. 1". De posten hierboven onder 1 en 2 omschreven : / 82,015,152 en f 6,440,125 te zamen / 88,465,277 De rente van deze schuld sedert haar ontstaan, toen de schulden en action der O. I. Compagnie in 1796 als Staatsschuldeu werdeu erkend, verschuldigd dus van 1796 tot 1807 en van 1814 tot 1832 (de jaren \ der Engelsche overheersching niet in rekeniug bren- gende), alzoo 31 jaar a 4% 's jaars „ 109,684,543 Zooals reeds is opgemerkt komen v.oor post 3 der nota van 1836 het eerst in aanmerking het kapitaal der ge- vestigde schuld, waarvan op die nota alleen de rente ge- bracht is, welk kapitaal wij becijferden op / 33,956,000 waarvan de rente van 1796—1807 en van 1814 — 1832, dus 31 jaar a 4% 's jaars „ 42,105,440 f 198,139,820 De 4e post der nota: uitgaven in 't belang der Kolonie lusschen 1799 en 1809 / 20,368,767 (Wij nemen aan dat die uitgaven waren van een aard dat zij later niet weder hebben plaats gehad). Rente van dit be- drag van 1810 tot 1832 of 23 jaar a 4°/o „ 18,739,265 76,061.440 De 5e post, uitgaven voor de „koloniale administratie" brengt de Minister tot 1819 voor / 7,855,607 terwijl het toch ondenkbaar is dat na dat jaar geene uitgaven meer gedaan zouden zijn, tot deze rubriek behoorende. Eerder zouden wij zelfs dcnken dat in de volgende jaren, naarmate de administratie van en in Indie meer geregeld werd en zich uitbreidde, de kosten zuUen zijn toege- uomen. Waar dus de nota f 7,855,607 aangeeft over de jaren 1814— 1819, dus gemiddeld f 1,309,268 per jaar, gelooven wij volkomen recht te hebben voor de volgende jaren 1815—1832 volgens een zelfden maatstaf, te rekenen / 17,020,484 39,108,032 24,876, Te zamen f 337,185, 59 Het kayiitaal-bedra^ dor schuld van Nederlandsch- Indie aan het Rijk in Europa inoet dus, volgens deze gerectificeerde nota des Ministers van 1836 in 1832 bedragen liebben / 337,185,383 Waarbij komt: 5 . De post 6 van 's Ministers nota, in 1836 „ 8,000,000 6°. In 1840 geconsolidecrd , 22,500,000 7°. In 1847 gecouBoiidoerd , 82,500,000 8'. Aandeel in de Icening van 1883 „ 45,675,000 / 495,860,383 Daartegenover staat: BeTAALD door NEDERLANDSCH-InDIE aan het rijk IK ECROPA. Batig slot. Rente. TOTAAL. Batig slot. Rente. TOTAAL. Jaar. Jaar. In duizendallen van Guldens. In duizen dtallen van Guldens. Transp. 278,645 142,100 420,755 1832 766 - 776 1855 24,347 9,800 34,147 1833 1,200 1,200 1856 30,331 9,800 40,137 1834 2,000 2,000 1857 41,658 9,800 51,458 1885 15,048 15,048 15,048 15,060 15,600 19,732 1861 32,995 9,800 42,795 1839 10,975 5,600 16,575 1862 19,867 9,800 29,667 1840 311 5 5,911 1863 40,449 9,800 50,249 1841 12,000 6,500 1864 32,482 9,800 42,282 1842 7,814 6,500 14,314 1865 34,039 34,039 34,039 — 34,039 1843 13,012 6,500 19,512 1866 32,691 32,691 1844 12,801 6,500 19,301 1867 14,856 14,856 1845 14,856 6,500 21,038 1868 11,233 1846 13,452 6,500 19,952 1869 13,475 13,475 1847 14,097 6,500 20,597 1870 17,671 1848 7,720 9,800 17,520 1871 11,130 11,130 1849 20,751 9,800 30,551 1872 21,985 1850 17,000 9,800 26,800 1873 10,428 1851 17,000 9,800 26,800 1873 10,428 1851 16,382 9,800 26,182 1874 10,545 — 10,545 1852 14,500 9,800 24,300 1875 23,112 - 23,112 1853 14,569 9,800 24,369 1876 2,700 - 2,700 1854 20,444 9,800 30,244 1877 2,300 Transp. 278,645 142,100 420,765 Total. 783,553 240,100 1,023,653 60 Waiineer wy iiu tot de afrokening ovorgaaii, hebben wjj te boslissen tusschen twee: de enkelvoudige renterekening van het verschuldigde kapitaal, na aftrek van hetgeen telken jaro door Nederlandsch-Indie zoo wegens batig slot als van 1836 tot 1864 voor rente betaald werd, of — wat ons toeschijnt meer overeenkomstig te zijn met eene rechtvaardige afrekening voor het moederland zoowel als voor Indie, — met bijbere- kening der rente van het verschuldigde kapitaal, onder bjjvoeging tel- ken jare van de verschuldigde rente en mede onder aftrek van jaar tot jaar, van het door Indie betaalde bedrag. In het eerste geval, geconstatetrd zijnde dat het kapitaal der schuld met 1832 beliep/'337.185.333endatdit vermeerderd is in 1836 met /" 8.000.000, in 1840 met f 22.500.000 en in 1841 met f 82.500.000, zooals hierboven is aangetoond, waren met de betalingen door Indie gedaan tot en met 1860 de kapitalen en de daarop verschuldigde rente afgelost op een bedrag na van f 19.079.682. Van 18C1 tot en met 1875 werd zoo van batige sloten als van rente door Indie betaald f 371.258.000 hiervau afgetrokken bovenstaande „ 19.079.682 Alzoo had Indie meer betaald dan het schuldig was. . f 352.178.318 Af het aandeel van ^'^ederlandsch-Indie in de lee- ning van 1883 „ 45.675.000 ZooJat het Rijk in Europa ten slotte nog aan Nederl.- Indie schuldig zou zijn • /• 306.503.318. Darentegen, wanneer wij de op het kapitaal verschuldigde rente telkens bij do hoofdsom voegen, en ieder jaar daarvan aftrekken, wat door Indie betaald werd, dan komen wij tot het resultat dat het moederland op het einde van 1884 van Nederlandsch-Indie te vorderen zou hebben / 569.883.501 benevens het aandeel in de leening 1883 „ 45.675.000 of in het geheel / 615.558.501 Wat zegt men van deze becijferingen? Merkwaardig zijn zijn ongetwijfeld, maar onzes iuziens raken zij kant noch wal, zooals uit de volgende opraerkingen blijken moge. Door het voor Staatsrekening overnemen van de schulden en actien der Compagie tot een kapitaal bedrag van 88.455.277 (de som van de post En 1. en 2. der ministere elektrische opgaaf van 1836, werd de jaarlijksche rentelast van den Staat vermeerderd met p. m. 23. millioen, hetgegen over het tijdperk van 31. jaar, door Wh in rekeniog gebracht, een bedrag van 851.4 millioen zou hebben uitgemaakr, Indian deze rentepost aan de tierceering van het jaar 1810 ontsnapt ware. Dit is echter het geval Diet geweest, en in stede van ruim f 85 millioen kan feitelijk niet veel raeer dan een derde van dat bedrag of p. m. f 80 millioen aan rente door den Staat zijn betaald, du8 ongeveer hetzelfde cijfer, dat wij in de ministerieele berekening als post 8 vinden uitgetrokken. De schrijver in de Amnterdammer echter vat de zaakanders op. Volgens Hem lag de Staat onder de verplichten om aan de crediteuren der Compagnie eene rente van 4 percent te valideeren (wat volkomen onjuist is, want het meerendeel der vorderingen ten haren laste Hep tegen eene rente van 2½, k 3 percent), dus per jaar f 3.538.211, gevende over 31 jaren het in zijnne becijfering sub 1 workomende bedrag van f 109.684.543. Hier staan wij derhalve reeds voor een te hoog berekend debet van ruim fl9 millioen, waarvoor geen enkele redelijke grond is aan te voeren ; maar een nog sterker stuk is het volgende. Terwijl het van zelf spreekt, dat de berekening van 1836, waar zij sub 3 gewaagt van de rente v^n gevestigde Indische schulden, alleen het oog kan hebben op de schulden, die sub 1 en 2 worden gespecificeerd, - is het voor Wh eene uitgemaakte zaak, dat die rentepost van f 30.538.486 verband houdt met eene tot nu toe volkomen onbekend en geheim gebleven schuld, die, volgens zijne becijferingen /" 33.956.000 meet hebben bedragen. De rente van dit door hem uitgevonden kapitaal gedurende 31 jaren bedraagt naar den maatstaf van 4 percent 's jaars /• 42 105 440, en deze rentepost voegende bij het kapitaal verkrijgt men een totaal van /" 76.061.440, dat Wh geheel in het debet van Indie s rekei.ing-courant boekt. Tenzij mijne ontleding van Wh 's becijferingen de zaak nog duisterder raocht hebben gemaakt, moet het, dunkt mij, voor ieder zoo helder zijo als de dag, dat deze post van ruim f 76 millioen tot den laatsten gulden toe uit de lucht is gegrepen: hij heeft inderdaad niet het minste recht van bestaan, en wij haasten ons dan ook er zonder eenig vooibehuud de dikst mogelijke streep door te halen. Te zamen met de boveubedoelde f 79 millioen stijgt He te hoog berekeid debet tot 1 55 millioen, en tegen-over dit kolossale rijfer is het iii(^t; dor moeite waard om stil te staan bij do renteborekening, die Wh gemeend heeft op do posten 4 eii 5 der niinisrerieele nota te moeten toepasseii. Wij geven die renteposten, te zarnen f H 5. 7 59. 7 49, gaarne cadean, al staaj het bij ons vast, dat ook zij slot noch ziii hebben; maar wel moet ons de vraag van het hart, wat men denken nioet van eene berekening, waarin de Oost belast wordt : in 1840 met eeu i;econaolideerde schuld van /" 22,500.000 eu in 1847 met een dito van /" 82.500.000? De reeds ten laste van Indie loopende rentep ost van 5.600.000 werd wel is waar bij de wet van 14 October 1841 (Stbl. N°. 57) met / 900.000 en bij de wet van 9 Augustus 1847 (Stbl. N°. 54) met / 3.300.000 verhoogd, en naar den maatstaf van 4 percent vertegenwoordigen deze beide posten eeu kapitaal bedrag respectievelijk van f 22 Vi en f 82^/^ millioen; maar oons overzicht van den oorsprong eu de lotgevallen van de "den" rentepost van / 9.800.000 zal het, geloof ik, duidelijk hebben gemaakt, dat het niet aangaat om op grond van de aangehaalde wetten te beweren, dat Indie's debet aan het moederland werkelijk niet beide bedragen zijn, gelijk door Wh als een onbetwistbaar feit wordt aangenomen  werd gevoegd, verteg-enwoordigende epiie inmiddels tot f 82.500.000 gestegen nieuxve schuld. H3 op den meest ODbekrompen voet duur zijne na 1830 aan het Rijk in Europa gedane betalingen, waarvno het gezamenlijk bedrag bij het eind van 1877 volgeiiH den door Wh opgemaakten staat f 1023.653.000 zou hebbeu bedragen; maar ook in dit gedeelte van zijnen arbeid stuit meu op raoeilijk te verklaren onjuistheden en vergissingen, want terwijl onder de cijfers van de „ badge Bloten" in zijne opgaaf voorkomende reeds begrepen zija de ter zake van „den" rentepost door Indie te betalen bedragen, komen deze nog eens afzonderlijk voor tot een gezamenhjk bedrag van f 240.100.000 en de f 1023 million, waarmede Wh de rekening van Indie goedschrijfr, zoudeu uuit dozen hoofde derhalve tot 783.553.000 dienen te worden teruggebracht. Het ligt voor de hand, dat gegevens, op de juistheid -Waarvan zoo veel valt at te dingen allerminst geschikt zijn om ze te bezigen als grondslag voor eene berekening met oploopenden interest. Immers eene vergissing van 10 millioen in 1832 wordt met oploopenden interest van 5 percent eene vergissing van ruim 132½ millioen bij het eind van 1884, en voor vergissingen van dien aard is naturiyk ruimte te over waar jaren achtereen hemel en aarde werden bewogen over een bedrag van niet minder dan /" 114 millioen, dat indertijd heette zoek te zijn, en sedert wel grooteudeels, maar nimmer ten voile is kunuen worden verantwoord. (1) In Juli 1881 vestigde «li' lieer Van Hosse «le aandai'lit van de Regeering op de omstandigheid, dat volgens Het kort te voien verschenen werk van Money, Java or lioir to malaçe u rolotiij, de door Indie aan het moederlaud opgebrachte zuivere baton millioenen meer bedroegen dan feitelijk in's lands kas gestort waren. Er werd over de zaak met Indie gecorrespondoerd, do autoriteiten alhier werden er over gehoord, breedvoerige schrifturen werden er over gehoord, en in handen gesteld van eene commissie uit de Tweedo Knraer, welke eommissie bij rapport van 27 Ik^ci 1862 constateerd, dat het niet verantwoorde bedrag nog aanmerkclijk grooter was dan het door den hber Van Bosse aangegevencijfer en in werkolijkliei. 114 millioen bedroeg. Eerst ter zitting der Kerste Kamer van 11 Januari 1865 deelde de toenmalige Minister van Kolonieu Fransen van de Putte niede. dat hij. Der cere van vrocgerc Regeeringen "kon verklaren, dai het (iroofeldte gedeelte der millioenen Houden wij ons niettemin aai de methode door deu schrijver in het Amsterdamscho blad als de bij uitnemend heid rechtvaardige aangeprezen, en passen wij haar toe op zijne becijferingen, zooals zij overeenkomstig onze opmer- kingen behoore te worden gewijzig, dan verkrijgen wij dp volgende uitkomst: In het debet van Indie werdeii door AYh ten o-^rechte geboekt: 1°. de op bl. 62 bedoelde ruim f 155 millioen, 2° de zoogenaamde geconsolideerde schuld van 1 840 ad / 221/2 millioen, en 3°. de idem van 1847 ad /' 82 V2 millioen. Met oploopenden entschieden van 5 percent stijgen einde 1884 de 1.155.000.000 na 52 jaren tot 1.960 millioen. 22.500,000 „ 44 „ „ „ 193 „ 82.500,000 „ 37 „ „ 502 De rekening van Inde behoort dus alsncg met dit bedrag te worden goedgeschreven, en het door Wh berekende debet-saldo van f 569.883.500 (ongerekend Indies aandeel in de leening van 1883) hiervan aftrekkende, blijt ten slotte eeu eredit-saldo van f 2.085 millioen over, dat Nederlandsch-Indie op het einde van 1884 van het moederlaud te vorderen zou hebben, bij eene aftekeniug op den door Wh aanbevolen voet. was terugevonden, "maar toch nog een aantal millebenen zek waren," eene verklaring, waaraan hy ter zitting der Tweede Karaer van 14 Juni 1865 toevoegde, dat het niet volledig opgelost verschil te wjten is an eene boekhouding. die toen ter tjde (tusschen 1830 en 1840) alles behalve in orde was. (1) Men kan de rekening ook anders opmaken, maar de uitkomst biyft wel dezelfde. In 1832, zoude de schuld van Indie aan Nederland volgens Wh heben bedragen f 337.185.383 Auf voor te veel berekend a. b „ 155.207.497 Blijft debet... f 181.977.886 "Waarde na 52 jaren in ronde cijfers / 2.301.000.000 Bij post N°. 5 ad / 8.000.000, waarde na 52 jaren.. 101.000.000 te zamen f 2.402.000.000 Het komt ons naturlik niet in den zin om op gronrl van deze' uitkomst te beweren, dat Indie eene pretentie van ruim 2 milliarden tegen het moedeiland kan doen gelden. Wij blijven het ongerijmd achten om in casu van oploopende rente te sprekeu; maar raocht men van oordeel zijn, dat „eene rechtvaardige afrekening voor het moederland zoowel al S voor Indie medebrengt om dit wel te doen, dan zal men ook moeten toegeven, dat voor ons credit-sfildo van ruim f 2000 millioen heel wat deugdelijker gronden zijn aan te voeren dan voor Wh's debet-s?ddo van ruim /" 615^ millioen. Vraagt men nu ten slotte hoe wij ons eene billijke, rechtvaardige en zoo zuver mogelijke afrekening tusschen moederland en kolonie voorstellen, dan zouden wij hetonderstaande schema in overwegende wenschen te gven: Nederlandsch-lindie, Debet, Aan saldo leeningen 1826/28, zie bladzijde 18 hiervoor f 33.400.000 „ leeuiog van 1836 „ 1 40.000.000 „ aandeel leening van 1883 „ 45.675.000 „ aandeel leening van de kolonie gedaan in de jaren 1831/1877, volgens de berekeningen in De "Waal's Onze Indische financien, deel II, bl. 414 „ 78.750.000 „ idem in de jaren 1878/1884, a f 2| millioen 's jaars (idem, II bl. 63) „ 17.500.000 Totaal debet... f 315.325.000 in het debet van Indie, waartegen valideeren de betalingen van Indie an Nederland van 1832 tot 1877 bedragende als boven /" 1.023.653.000, welk bedrag herleid tot de waarde van einde 1884 gelijk staat met / 4.64,'>.000.000, en hiervan afrekkende de zooeven verkregen f 2.402.000.000, houdt men over een bedrag van f 2.243.000.000, dat Indie meer betaald zou hebben dan noodig was tor aanzuivering van hetgeen Nederland in vroegeren tijd ooit ten behoevp van Indie kan hebben uitgegoven. Ne derland sch- In die, Cr edit, Per de aan Nederland gedane betalin- gen wegens rente en batige saldo's in de jaren 1831/77, volgens de ci Jfers van De Waal, II, bl. 44. f 844,000,000 idem over de jaren 1877/1884... Total credit... $844,000,000 Zoodat ten slotte een saldo van ruim f 528 million (1) in het voordeel van Indie ter vereffening overblijfr, al- vorens met eenigen schijn van recht kan worden beweerd, dat moederland en kolonie, tegenover elkander staan als debiteur en crediteur, die hunne zaken naar behoore liebben afgedaan." Hoe die vereffening zou kunnen geschieden is eene vraag, waarvan wij de beantwoording aan het oordeel van den lezer zelven overlaten. Hier zij alleen nog aangekeud, dat de heer Mr. Capadose in zijn boven reeds aangehaald en van groote nauwgezetheid en gemoedelijkheid getuigend opstel over de zoogenaamde O. I. schuld tot de slofsom kwam, dat de rekeniDg-courant tusschen moederland en kolonie in het jaar 1860 met een Saldo van ruim, 81 millioen in het voordeel van Indie sloot, en dat in verband hiermede "de Cost-Indische bezittingen in stede van jaarlijks f 9.800000 aan renten op te brengen, jaarlijks meer dan f 3 millioen aan renten van het moederland zouden kunnen vorderen." Dit saldo van f 528 millioen stijgt bij het in rekeuing breugen van enkelvoudige rente op den voet van 4 percent tot 10.10 millioen. Samengestelde interest tegen 4 percent brengt het saldo op f 1329 millioen en tegen 5 percent op f 1585 millioen. Besluit. The smallest act of financial sharp-dealing with India is an act not only of iniquity, but of cruelty and meanness, and one which carries with it lasting reproach. W. W. Hunter, England's Work in India, p. 55. 