Corporate financial management
c, Ajer Bangles en Rau. Deze afdeeling bestaat uit: 1°. Ajer Bangles met de Opbir-distrikten en de Batoe-eilanden. Ter boofdplaats Ajer Bangles zijn: een Adsistent-Resident tevens Yendumeester, een Commies tevens buiten- gewoon Ambtenaar van den burgerlijken stand, en een Havenmeester. In de Opbir-distrikten is een Gontroleur der l** klasse en een Op- ziener der wegen, op de Batoe-eilanden een Postbouder. 2°. Rau en Loeboe Sikaping, onder een Gontroleur der l^ klasse te Rau, een Opzie- ner der 2e klasse te Loeboe Sikaping, en een Opziener der 3^ klasse te Panti. Tot de residentie Padang worden ook ge- rekend de Mentawei- en Pagei-eilanden (zie Staatsblad voor 1864, N°. 104). Docb bet Gouvernement oefent daar geenerlei gezag uit en zendt slecbts nu en dan een oorlogsobip derwaarts om de vlag te vertoonen en onder- zoekingen te doen. //. De residentie Padangiche bovenlanden, De residentie Padangscbe bovenlanden was tot 1865 verdeeld in vier afdeelingen: Agam, Tanah Datar, Lima Poelob en XIII en IX Kota's (vergelijk Staatsbtad voor 1863, N^ 45), ieder met een Adsistent-Resident aan bet boofd en alien gezamenlijk onder bet bebeer van den Resident te Fort de Kock of Boekit Tiuggi* m su. Doch by beslttit ran 88 MMrt 1866 {StaaU- blad, N°. 29) is daaria deze yerandering ge- bragt, dat bet distrikt Batipoe en X Kota'a ▼aa de afdeeling Agam ia gescheiden en onder bet bestuur van een afzonderlijken Adsiatent- Resident geplaatst, terwijl de post van Adsis- tent-Resident van Agam is ingetrokken, en de overblgvende distrikten dier afdeeliug onder het regtstreekscb gezag van den Resident te Fort de Kock xgn gesteld. De t^enwoordige administratieve verdeeling en organisatie ia derbalve als volgt: 0. Afdeeling Agam. Ter hoofdplaats Fort de Kock is de zetel van den Resident der Padangscbe bovenlanden en den Secretaris tevens algemeen Ontvanger en Yendnmeester, een Commies en een Controlenr der 3» klasse ter beschikking. De afdeeling bevat tbans nog de volgende distrikten: l^ Agam (ond-Agam), onder een Controleur der 2<i klasse en een Opziener der 3* klasse bij de cultures, ter standplaata Fort de Kock. 3**. Danau en Matoea, onder een Controlear der 3' klasse, te Manindjoe, en een Opziener der 3« klasse, te Matoea. 3^ VIII Kota's en VII Loerah's, onder een Controleur der 2e klasse, te Palembajang. 4**. Bondjol, onder een Controleur der 3« klasse, te Bondjol. b. Afdeeling Batipoe en de X Kota's, onder een Adsistent-Resident tevens Vendumeester ter boofdplaats Padang Pandjang, waar ook een Opziener der So klasse bij de cultures, een Opziener der vegen en een buitenge- woon Ambtenaar van den burgerlijken stand geplaatst zijn. Batoe Beragong is de stand- plaata van een Opziener der 2e klasse. e, Afdeeling Limapoelob of L Kota's, be- staande uit de volgende distrikten: 1*. Limapoelob, boofdplaats Pajakombo, de Betel van den Adsistent-Resident der afdee- ling tevens Vendumeester, van een Contro- leur der 3« klasse ter beschikking, van een Op- ziener der 3^ klasse voor de cultures en van een buitengevoon Ambtenaar van den bur- gerlijken stand. 3°. Poea Datar (d. i. : Kota Lavas en Siliki) en Mahi, onder een Controleur der 3e klasse te Poea Datar. *) *) Tot dit distrikt behoort, blgkens het aange* haalde besluit van 23 April 1868, ook Ropoer nan Sambilan ; doch de landschappen Kampar di Oeloe of VI Kota's, Kampar di Tengah of XII KoU's en Pangkalan Kota Baroe worden wel op onze kaar- tea tot de Padangscbe bovenlanden gerekend, maar 3*. Alaban (of Halabang), onder een Opde- ner der 1^ klasse voor de cultues teAkbaa. d» Afdeeling Tanab Datar, zamengestdd nit de volgende distrikten: 1**. Tanab Datar, hoofdplaats Fort van der Capellen of Batoe Sangkar, waar de Adsistent- Resident der afdeeling tevens Vendumeester, en een Opziener der 3« klaaae toot de cultu- res verblijf houden. 8^ XK Kota'a, ond«r een Controlear der 3e klasse te Singkarah. 3**. Lintau en Boea (waartoe ook Soempocr beboort), onder een Controleur der S* kW te Lintau» 4. Kota Toedjoe of VII Kota'a, onder eeo Controleur der 8« klaaae te Sidjoendjoeng en een Opziener der 3« klasse te Tandjong Am« palo. Tot dit distrikt beboort ook Silago. e. Afdeeling XIII en IX Kota'a, bestaande uit de distrikten: I^ XIII en IX Kote'a, boofdplaats Solok, de zetel van den Adsistent-Resident der af- deeling, van een Opziener der 3« klasse voor de cultures en van een Opziener der w^en. 3°. Soepajoeng en Siroekam, onder een Op- ziener der I« klaaae voor de cultures te Soe- pajoeng. Tot dit distrikt behooren ook de ten Zuidoosten van Soepajoeng liggende III Kota's en Bauang. 3**. Alaban Pandjang en Salimpot, onder een Opziener der !» klaaae roor de eultora te Alahan Pandjang. 4*. Lolo ^) en Soengei Pagoe (een eerst in ign geheel aan het bestanr hnnner eigeoe Hoofdes overgelaten, die ook geene besoldiging van het Gbavernement genieten. Zy kanaea das b^na sli onaf haukelgk bcscbonwd worden, ofaohoon ig oa* getwgfeld het Oppergezag van Nederland hebbea erkend. Vergelgk C. dk Oboot, Kota l^nd^ is het TjfdscAr, v. A. Bat, Genoot4ch^ DI. IX, bl. 581. Uit dat opstel blgkt dat de hoofdstad van Kampar di Tengah of XII Rota's, op onze kaarten AUhu ZTikoe genoemd, jaiater Alahan Tiga beet, ea dst Kota Tjandi, op 8 Sumatra-palen van daar gelegcSi niet, 100 als op de kaart van BauxaixcK staat, een ond fortje is, maar de rnine eener Hindoesebt begraafplaats. Op de kaart van Vkbstbzo is dit plaats als eene Hindoesche tempelraine aangsdoil Bg de optelling der Hindoe-ondheden op Somatrii bo?en bl. 715, is verznimd van dit Kota TjaaJi melding te maken. ') Lolo behoorde vroeger tot Alahan Paa^jug. Zie over dese plaats Tstsmamii in bet NatwurL TijiUchrift V. Nederl. Indus, DI. XIV, bl. 291-295. In de XII Kota's, het inidoostelgk aan Koriatji grcnzend distrikt der Padangscbe bovenlaadesi schgnt geen gexag door het Nederlandsch Go» StJ. m 1^60 geviMrmd distrikt, onder een ciTiei Gezag- hebber te Lolo (Beshiit van 8 Junij ISOO, ataaUbiad N^ 60). ///. D« residentie Tapanoeli. Doe residentie heeffc tot boofdplaats Siboga, de letal ?an den EeBident, van een Secretaris, tarena algemeen ontvanger en Yendnmeester* een eersten en derden CommieB, een buiteuge- wean Ambtraaar Tan den burgerlijken stand, en een Lnitenant der Chinesen. Yerder is sij verdeeld in de Tolgrade zes afdeelingen: I''. Ommelanden van 8ib<^ (bevattende, behalre bet landschap Tapanoeli, de binnen- laadsohe distrikten Silindong en Sigopoe- laa), onder een Ccmtrolenr der S« klasae be- last met het civiel geiag, en Opaieners der wegen te Hoeraba, te Loemoet en te Batang Taroe. 3**. Baros, bestaande nit de landscbappen Baro8» Tapoea ' en Sorkam (juiater Sokam), onder een Gontrolenr der 2« klasse te Bares. 3**. Singkel, bestaande nit Singkel en Om- melanden, onder een Contjx)lear der 3* klasse te Singkal. Tot dese afdeeling worden ook de Banjak-eilanden gerekend, waar echter geen Nedertondseh Ambtenaar gevestigd is. 4t^, Mandailing en Angkola. J>e boofdplaats, Troeger Padang Sidempoean, is tbans Penja- boengan in de nabijheid Tan Fort£lont. Hier is dus de aetel van den Adsistent-B^sident deser uitgebreide afdeeling, terwijl het verdere Enropesehe personeel ter boofdplaats bestaat nit een Commies, een bnitengewoon Ambte- naar van den bnrgerlijken stand, een Opzieuer der 1« Jdasse, ens. Tot deee afdeeling behoo- ren de tendsohappen: Angkola Dolok of Sipi- rok, met een OpsieDer der 1^ klasse voor de knltnres te Sipirok; Angkola, met eea Con- troleor der 1^ klasse (te Tobiug?; en een der 3e klasse (waar?), een Opsiener yoor de knl* tnres der 8« klasse te Padang Sidempoean, en een der 2« klasse te Soeroeman Tinggi ; Groot MandaHiag, met de boofdplaats der afdeeling Penjaboengan (zie boven), Opzieners der 2e klasse te Tanab Batoe en te Moeara Sama en een Opziener der w^en te Tapoes ^); Klein Mandailing, onder een Controlenr der Z'^ klasse Temement geoefend te worden. Van dit landschap geldt vermoedelyk betielfde wat in de vorige noot omtrent eenige diatrikteu in het Noordoosten werd Opgemerkt. <) Moeara Sama en Tapoes liggen aan de rivier ran Natal en zonden naar onze kaarten tot de af' deeKng Natal behoorcn. IlL te Eota Nopan; Oeloe en Pekanten, met een Opaiener der 9e klasse voor de knltnres te Moeara Sipongi. 5**. Natal, bestaande nit: Singkoeaog, Ta- boejong, Koenkoen, Natal en Batahan, onder een Gontrolenr der 1« klasse te Natal. 6**. Het eiland Nias, onder een civiel Ge- zagbebber te Goenong Sitoli. De opgenoemde afdeelingen beyatten al de Bataksche landscbappen die onder geregeld be- stnur gebragt zijn en waarvan de inlandsche boofden yan wege het Nederlandsch Gonver- nement bezoldigd worden. Tnsscben die land- scbappen geenclayeerd of oostwaarts daarvan zijn nog distrikten, die, ofscboon op onze kaar- ten doorgaans tot de residentie Ti^noeli ge- rekend, niet tot bet Gonvernementsgebied be- hooren. Zoo spreekt bet Regeringsverslag over 1857, bl. 25, oyer Nai Pospos, dat tnsscben BaroB en Tapanoeli geenclayeerd is, als yan een onafbankelijk landschap, en yermeldt dat het tot de yrije Batak-landen behoorende Sin* gapollang (waarsohijnlijk slechts een andere spelling yoor Sigopoeian), schoon reeds in 1841 tot Gouyememeuts-grondgebiedyerklaard, eerst in 1857 tot werkelijke erkenning der Sonyereiuiteit yan bet Nederlandsch Gouyer- nement is overgegaan. De landscbappen 8i- lantom en Dolok Dsaoet ten Oosten yan Si- lindong en Sigopoeian yonden wij nergens tot bet Gouyemements-gebied gerekend, of* schoon onze kaarten ze doorgaans in de resi- dence Tapanoeli b^rijpen. Oyer de land- scbappen ten Westen op onze kaarten in het gebied yan Singkel begrepen, is reeds bij het topographiach oyerzigt gesproken. Aan den anderen kant ontbreekt niet alle politieke be- trekking yan bet Gonyernement tot de hoof- den in die distrikten, die onze kaarten tot de onaf hankelijke Batak-landen rekenen, met name tot Padang Lawas en aangrenzende land- scbappen, die tot de in 1843 ontmimde afdee- ling Pertibi behooren. In 1855 yormde de bcTolking yan Boeroemon het plan cm in massa naar Groot-Mandalling te yerhuizen, ten einde rnst en yeiligheid op bet Gonvernemeuts- gebled te zoeken. Die yan Sossak (Tamboe- sei) wilden zulks yerhindereu, en dit gaf aan« leiding tot eene militaire ezpeditie, die tevena aan de inyoering eener betere orde yan taken in deze landen werd dienatbaar gemaakt. Die Tan Boeroemon werden in staat gesteld om ban plan uit te Toeren, en werden ten getale Tan omstreeks 3,000 in 17 kampongs yan Groot-Mandailing en 66ne kampong Tan Ang- kola ingedeeld. De boofden yan Sossak yroe- 50 m su. gen vergifenis e& T^vboikdeA sich» evea als die van Peidang Lawa0» om hnnne gesohillen aan den Adsistent-Hesident yan Groot-Man- dai'ling te onderwerpen en geene oorlogqn te Toercn zonder zijne toestemming* In het vol- gende jaar werden dexe bemoeijiogen voortge- cet, met dit gevolg dat ook de hoofden van Pertibi en Adjoran schriftelijk soortgelijke ver- bindtenissen op zich uamen, en daarop Tan Gouvernementswege in hnn gezag bevestigd irerden. Op gelgke w^jse werd in 1857 met bet boofd van Pasir gebandeld. Eindelijk lesen w^ in bet E^eriogs-veralag over 1858, bl. 7 : #Tot voorbereiding eener meerdere ontwikke- ling van een gedeelte der Batak-landen, waar- toe de bemoeijenia van bet Eoropeesch bestunr acb nog nageooeg niet bad nitgestrekt, werd door bet opperbestuur in begioael goedgekeurd de aanleg of opening van gemeenscbapewegen in de distrikten Nai Pospos, Silindong, Singa- pollaug (Sigopoelan), Sipaboetar^ Sikottam, Pangariboean en Silantom. De afkeer van de Bataks van beeredieusten maakte evenwel, dat ondankB berbaalde aansporing, dit jaar tot aanl^ dier wegen nog weinig gedaan was." In de volgende verslagen wordt over de uitvoe- ring van dit plan niets meer gelezen. Uit al bet gezegde is bet blykbaar, dat de grenzen der residentie Tapanoeli, vooral in bet noordelijk deel, niet wel te bepalen z^u, waarom zicb dan ook de kaart van Vsbsieso voorzigtiglijk daarvan beeft ontbouden. De Soekoe-he&ixuea der Maleijera bebben wq reeds vroeger bescbreven. Om ze met bet Nederlandscb gezag in beter verband te breu- gen, zijn overal door de bevolking gekozene en door bet GouverDement bevestigde Dorps- boofden aangesteld, die» onder den titel van Fanghoeloe Kan^ng of Pangkoeloe Kapala, de bevelen der Regering aan de VanghoeMz der fioekoe** overbrengen. Deze Dorpshoofden sign .ondergescbikt aan de. op dezelfde wyze be- noemde Fanghoeloe Laras of Distriktshoofden, die de tnsscbenpersonen tnsscben de Neder- landscbe ambtenaren en de Dorpsboofden zijn. J)it iSoekoe-heetwax met den aankleve van dien jbestaat niet in bet regentscbap Indrapoera. Daar worden de Dorpsboofden, die er den naam van Maniri dragen, door den Regent benoemd. In de Batakscbe distrikten komt de Koeria in de plaats der Soekoe in de Maleiscbe; maar met dit verscbil dat de Koeria ook eene ter- litoriale afdeeling vormt, dew^jl de leden van betzelfde geslacbt bg elkander wonen. Hier beeft men dns JToma-boofden, die Dorpsboof* den met den titel van Famoeioek onder ziob bebben, en boven ben, te Kota Siantar, een booti met den titel van Jang cUperUewM, Wederom anders is bet inlandscb b^tuur geregeld in bet vroeger Atjinescbe distrikt Siugkel. De Kam- pongsboofden voeren daar den titel van Lake, en vormen met elkander te Singkel een Jkioe- rajpai. In andere stranddistriktensZooalsTapoes, ^08 en Natal, worden weder andere ?«c* sobeidenffeden aangetroffen. In vroeger tijd ontvingen alleen de voor- naamste boofden eenig traktement van Gou* vernementswege, terwijl zij verder bun onder- bond vonden in eenig aandeel in den igst- oogst der bevolking, in gescbenken ban voor de beslissing van gescbillea of bq feestelqke gelegenbeden gegeveo, en in ban aandeel in de door ben opgelegde boeten« De geheele som in bet Gouvernement der WestknstTOor traktementen aan de inlandscbc boofden be- stemd, bedroeg naanwelijks/ 80,000. Dodiin 1863 is bierin verandering gebragi. # Een be* langrijke maatregel,'' zegt daaromtrent hetver- slag over dat jaar, bl. 11, #door billijkbeid en staatkondige redenen geboden, was venratin bet besluit van den Gouvernenr-Generaal tan 22 April 1863 {Staaisblad. NM45),bondeDde eene algemeene verbetering van de inkomstes der onder bet Enropeescb bestunr ter Suma- tra's Westkust in bet leven geroepen betrck- kingen van Larai' of Distriktahoofd en tu Fanghoeloe Kapala (boofd van 66n of nea kampongs). De traktementen der ZorM-koof- den werden namelijk, in verbaud tot bnnnea rang en stand en den omvang bnnner dieast- pligten, op voldoende wijjze verboogd, terrijl aan de in rang op ben volgende Fangkds^i Kapala^ tot dusver met uitzondering van ea- kele weinigen geene vaste bezoldiginggenietende^ zoodanige bezoldiging werd toegelegd." Uit bet besluit zelf blijkt dat bet ook op de Ktn- fMp-boofden in de Batakscbe distrikten endea Jang di perioeioan van Kota Siantar is toege- past. De gezamenlijke som voor die trakte- menten aangewezen bedraagt nn / 262,910, waarvan / 72,624 voor de boofden in de rei* dentie Padang, / 165,900 voor die in de Pa- dangscbe Bovenlanden, en / 24,416 voor die ia de residentie Tapanoeli bestemd zgu. Bg bet overlijden of aftreden van sommige hoof- den zou ecbter eene kleine verminderbg, ge- zamenlijk ten bedrage van / 5,124^ moetea plaats grijpen. Voor bet regtswezen beeft bet Goii?eine- ment der Westkust een eigen Raad van Jostitis te Padang, die ongeveer dezelfde r^tsbeTO^* beid beeft als de Raden van Justitie op hnx 8TJ. m De Voowitter, de OiBcier en Substituut-Offi- cier van jnstitie en de Griffier zijn alien in regten gegradaeerd. Voorts zijn er vier ledeu en ecn buitengewoon Snbstituut-GrifBer. Bc- halve een gewonen, d. L door den Gouverneur- Generaal ^noemden denrwaarder te Padang, zijn er buitengewone of door bet plaatselijk bestnnr benoemde dennraarders bij den Aaad Tan Jnstitie gevestigd te Priaman, te Ajer Bangies, te ¥ort de Kock, te Port van der Capellen, te Padang Pandjang, te Pajakombo, te Solok, te Siboga, te Natal, te Penjaboe- ngan, te Padang Sidempoean, te Tanah Batoe, te Baros, te Singkel en op bet eiland Nios. De Raad van Jnstitie spreekt r^t over Euro- peanen en yreemde Oosterliugen. Voorts zijn er te Padang en Priaman Landraden, bestaande nit den Adsistent-Resident als Yoorzitter, een Europescben Secretaris en eenige inlandsche leden. De fnnctien van deze Landraden komen in de boofdzaak overeen met die der Landra- den op Java. In buitengewone gevallen ver- gaderen zij ouder voorzitting van den Presi- dent Tan den Eaad van Jnstitie te Padang, en worden dan Groote Landraad genoemd. Voor 't overige beeft de inlandsche bevolking hare eigene regtspleging, welke door de rapata wordt ni^^eoefend. Hoogst belangrijk voor de ken- Dis der regterlijke organisatie van Sumatra's Westknst en voor de beraamde, maar, voor zoover ons bekend is, nog niet tot stand ge- komen hervorming van bet inlandsch regtswe- zen, Tolgens welke de rapais onder Toorzit- ting Tan Europesche ambtenaars Tergaderen en in naam des Konings, — wat bet straf- regt betreft naar aanmerkelijk gewijzigde begin- seleu, — - zouden regt spreken, is het opstel Tan Mr. A. E. Ceoockewix: Ttoee Maanden in de Fadangwhe Boven- en Benedenlanden, in de Gidt Yoox 1866, DL IV, bl. 308. De beer Croockbwit woonde in April 1865 te Port de Kock de algemeene veiigaderiug bij, door den Gonverneur, een Gouvernemeuts-Conunis- saris, den Resident en de Adsistent-Besidenten der Padangsche Bovenlandeu en omstreeks 90 XoTM-boofden gehouden, om over de hervor- ming Tan het inlandsch regtswezen te beraad- Het GouTemement der Westkust beeft ook te Padang zijn eigen wees- en boedelkamer, met agentscbappen te Priaman, Ajer Bangies, Port Tan der Capellen, Padang Pandjang, Pajakombo, Solok, Siboga, Penjaboengan, Baros en Singkel. Voor kiuderen Tan Europeanen zijn in het Gouvernement Sumatra's Westkust twee Gou- Ternements lagere scholen te Padang, eene te Port de Kock, en eene te Padang Pandjang. Op de eerste school te Padang bedro^ op ultimo December 1864 het«aantal leerlingen 58, waarvan 39 jongens en 19 meisjes, op de tweede school 156, waarvan 98 jongens en 58 meisjes; ie Port de Kock waren op dat tijdstip 14 leerlingen en'te Padang Pandjang 31. Een groot deel derkinderen genoot het onderwijs gratis. Het inlandsch onderwijs was in dit Gouver- nement sedert 1851: bet Toorwerp Tan de bij- zondere zorg der Ilegering, die hare pogingen met gunstig gcTolg en groote belangstelling Tan de zijde der bevolking bekloond zag. In 1856 werd eene kweekschool Toor in- landsche onderwijzers i;e PortdeKockopge- rigt, waar gelijktijdig sleDbtb 10 kweekelingen worden toegelaten, een getal dat schier altijd Toliallig is, terwijl doorgaans zich Toor elke vacature meeir dan 6^n aspirant voordoet. De kweekelingen zijn meestal kinderen Tan hoofden en genieten nit 's lands kas eene toe* lage Tan / 10- in de maand.* De geschiktheid Tan den onderwijzer, -een Maleijer uit Agam^ die uit 's lands kas/ 40 ia de maand entTangt^ wordt zeer geprezen. • Volgens besluit Tan 8 NoTcmber 1864 is thans ook eene kweekschool Toor Bataksche -onderwijzers op soortgelijkea voet opgerigtte< Tanah Batee, in de residentie Tapanoeli. Aan bet hoofd staat Willeh I^ KANDSB uit Mandailing, een Christen-Batak, die in Nederland tot onderwijzer werd opge- leid. Bij de opri^ting dezer school, die mede voor 10 leerlingen is ingerigt, maar waarTan slecbts 5 de . maandelijkscbe tegemoetkoming kunnen ontvangen, Jieeft .echter het Qouveme- ment in het oog. gehouden, jdat van bestuurs* wege alleS'behoort.vermeden te worden, wat naar eene directe bemoeijing. met de bekeering der Bataksche bevolking tot het Christendom zou gelijken.. Nogiana mag men hopen dat de verbreiding van ^en Islam ondmr de Batakt, waaraan het door Maleijers ^egeven onderwya zoozeer bevorderlijL was, door de oprigting dec nieuwe kweekschool zal worden beperkt. Wij laten hier toot 't OTerige eene l^'st Tolgen Tan de scholen TOor inlanders en het aantal kinderen daar aanwezig op ultimo D#< oember Tan de jtrdi I868^18Q4, (0* 776 8U. Getal leerlingen Scbolen. op ^t\ Deo. 1862« op ult*. Dec. 1863. op nit*. Dec 1864. fi.esidentie Padaag. Padang 106 105 170 Painan . . . ' 25 27 88 Plaugei 33 31 39 Indrapoera 10 * 12 8 Troesan 38 37 39 Asam Koembang 20 15 13 Batang Kapaa 52 50 52 Priaman 38 34 39 Soengei Limau 5 45 40 Tikoe 27 38 26 Ajer Bangles 15 16 9 Taloe. . . I 8 28 16 Loeboe Sikaping 26 20 18 Eau 21 36 11 Panti 4 9 niet opgcgcrca Poeloe Tello (Batoe-eilandeii) . . 12 11 10 Totaal. . . 440 614 628 Residentie Padaagsohe BoTenlanden. Fort de Kock 20 36 68 Pajakombo 37 87 81 Alaban 16 20 85 Poea Datar 24 36 41 Bondjol (eerst in 1864 opgerigt) . — — niet opg^ra Fort van der Capcllen 23 41 43 Solok. . .48 49 47 Lolo niet opgegeven 12 6 TotaaL . . 168 280 316 Eesidentie Tapanoeli. Toeka (eerat in 1864 opgerigt) ... — — H Baro8.\. 20 20 22 Sipirok . «1 *6 90 Boenga Bandar ••.•••• 16 21 38 Pargaroctan 20 20 32 Oeta Bimbaroe (opgerigt in 1863). — 12 65 Penjaboengan 10 ® 25 Tanah Batoe ........ 7 18 22 KotaNopan 20 19 19 Moeara Sipongi 13 23 22 ^■^■^■^^■^i^"'^"*^"^^''^*^"^"^^^^"*^"'^ tmi^mm^^im^mmmmm^^amm^^^^m^mm^m^m^m^^ MHV^^M^viiw^^H^^-Mwww^*^^^^^"^ Totaal. . . 126 187 341 BECAJITX7LAXXX. Padang 440 514 628 Padangsche Bovenlanden • • • . 168 280 316 TapanoeU 126 187 341 Totaal. . . 734 981 1185 8U. 777 In do Maleische soholen wordt doorgaans lescA en sohrijyen met Arabische en Romeiii- Bche karakten en rekenen^tot den regel van dneea, soma ook een weinig aardrijkskiinde onderwezen. Godsdienstig onderwijs wordt niet opzettelijk gegeven, maar de kens der leerboc^en geeft aan yele scholen eene sterk sprekende Mohammedaansohe klenr. De ouder- dom der leerlingen wiseelt af vanV tot 35 jaren. De scholen staan onder het toezigt van de GonTernements ambtenareu. In de Bataksche scholen wordt het lezen en schrijven met Eomeinsohe en Bataksche letters onderwezen^ benevens het rekeneu en de aard- njkskunde. Doch hier hebben de scholen, Tooral in den laatsten tijd, eene meer Ghriste- lijke kleur gekregen, daar er doorgaans eenig bijbelsch onderwijs wordt gegeven en stukken der Bataksche bijbelvertaling als leesboeken worden gebrnikt. Bij Gouvemements-besluit ran 8 November 1864 zijn de in de niet-Mo- hammedaansche Batak-landen opgerigte of nog op te rigten soholen geplaatst onder het toe- zigt en de leiding Tan de sendelingen van AbszIiT, Daicmebboxb en yai^ Dalbd, onder toe- kenning aan ieder banner van eene maande- lijksche toelage van / 75 ^). Wat de kerkelijke aangelegenheden betreft kan nog worden opgemerkt dat Padang een Protestantschen kerkeraad en een vasten Pre- dikaat, abmede een .Roomsch-Katholiek kerk- en armbestuur en een Pastoor heeft. Ook is er een vast Predikant te Fort de Kock. De drie hierboven reeds vermelde zendelingen in de Batak-landen zijn derwaarts gezonden door het Genootscbap yoor in- en uitwendige zen- ding te Batavia. Bovendien is in 1862 verlof gegeven aan een zendeling vau het RiJDsche Genooischap te Barmen om zijn dienstwerk te Padang uit te oefenen, en aan twee andere om werkzaam te zijn in de Bataksche landschap- pen Angkola, Sipirok, Silindong, Singapollaug (Sigopoelan) en in de omstreken van Baros. De jongste berigten melden dat de zendelin- gen in de kennis der taal vooruitgaan en daarin des zondags voor de verzamelde bevol- king toespraken houden, en dat zij meer en meer het vertrouwen der bevolking winnen. i) Vgl. over het onderwgs ter Westkust van Sa- inatra: ZondagiHad, maandelgksche nitgave, Aa- gaatus 1860, bl. 25. Uit de vergelgking van dat opstel kan big ken, hoezeer in de laatste jaren het getal acholen en leerlin^n is voomitgegaan en aan I vroegere klagten is te gemoet gekomen. Eer wq dit artikel eindigen verdient nog het gewigtig feit vermeld te worden, dat in het laatst van 1866 de telegraphische gemeen- schap van Sumatra met Java is tot stand ge- komen door het welgeslaagd leggen van een diepzee-kabel dwars door straat Sunda, van Anjer naar Telokh Betong. Men is thans bezig eenige der voornaamste punten van onze bezittingen op Sumatra, met name Lahat (in Lematang Oeloe), Palembang, Benkoelen, Pa- dang, Fort de Koek, Siak en Bangkalis met dozen kabel te verbinden, om verder Bangka- lis door een onderzeeschen kabel te verbinden met Singapoera, en alzoo vergoeding te zoe- ken YOor het mislukte plan eener regtstreek- Bche telegraphische gemeenschap van Singa- poera met Piatavia. De noodige fondsen voor de voltooijing dezer belangrijke onderneming zijn in Maart 1867 bQ een voorstel tot ver- hooging der Indische begrooting door de Re- gering van de Staten-Generaal gevraagd. ^) Liieraiuuf over Sumatra, I. Algemeene Beschrijvingen van Sumatra. W. Mabsdsn, History of Sumatra, coniaining an account of the government, laws, customs and manners of the native inhabitants^ with a description of the natural productions and a relation of the political state of that is- land. 1>^ ed. 1783. 2d ed. 1784. S^ed. with corrections, editions and plates. London. 1811. 4'. (£r bestaat van dit werk eene Fransche vertaling door Parbaud [Paris. 1788. 2 Vol. 4'.]; ook is er eene Dnitsche vertalincr, doch beiden zijn gemaakt naar de oude nitgaven, die door de uitgave van 1811 geheel in de schaduw zijn gesteld.) Vaientun's Oud en Nieuw Oost-Indie Beschrrj- ving van Sumatra, Dl. Y, St. 1. *) Bij de vermelding der snceesaieve verhooging van de koffijprijzen op bl. 749, moet nog gevoegd worden dat zg, ook voor Samatra's Westkust, bg bealnit van 28 Maart 1866 {StaaUblad, N®. 24), op / 12.50 en bg besluit van 28 Febmarg 1867 {StatMUd, NO. 21) op / 13.— per pikol zgo ge- bragt. Nog merken wg op dat, terwgi dit artikel op de pers was, oit eene mededeeliog in het T^d' sehnft V, Nederl, IndiS, Jaarg. 1867, Di. I, bl. 640, gebleken is, dat wat in dit artikel, bi. 666, over het meer van Toba voorkomt, niet geheel jnist is. Het meer heet bij de inlanders niet Aih Daho, maar alleen lao, d. i. het meer, terwgi bgzondere deelen daarvan door de nam en Iho Siialahe, Tao Sahara, ens. worden aangedoid. 778 SU. Ifr. J. C. M. Badebkaghxb, Beschrijmng van kei eiland Sumatra {Verh, v, h, Bai^ OeH», Dl. Ill, bl. 8—144). A. EscHELS Kkoon, Be8chreibung der Intel Su- matra, Hamburg. 1783. (Yertaald onder den titel: Beschrijving van het eiland Sumatra, Haarlem. 1783). J. J. DS HoLLAKDEB, Handleidinff brj de be- oefefdng der land- en volkenkunde van Ne- derl. Oost Indie, Breda. 1861. Dl. I, bl. 4S1--651; 2e uitg. fireda. 1866. Dl. I, bl. 471—723. Dr. J. PiJNAFPEL GzN., Oeographie van Ned. Indie, 's Gravenhage. 1863. bl. 90—112. P. P. Roo&DA VAK Etsinga, Jardrijksbeschrij' ving van Ned, Indie, Breda. 1838. bl. 1—60. (G. Latjts,) Handleiding tot de Aardrijktkunde van Neirlandt Oostindiscke bezittingen, uit- gegeven door de Maatscbappij tot Nat van het Algemeen. Leyden, Deventer en Gro- niDgen. 1863. bl. 106—153. Temmikck, Coup fOeil. Vol. II, p. 1—127. Comte C. 8. W. be Hooendorp, Cot^ d'oeil tur Pile de Java et les aufres possessions Neer- landaises dans VArckipel des Indes, Bruxelles. 1830. p. 356—366. Teekstba, Beknopte besehrijving van de Ned. OverzeescAe bezitiingen, Groniogen. 1852. St. 2, bl. 331—428. J. Geawfubd, Descriptive Dictionary, art. Su- matra, Mkin, Batak, Bencooleuy Indragi- ri, Kampar, Lampong, Fadang, Falembang, Siak, etc. G, W. £ael. Tie trading ports of the Indian Archipelago (Joum, of the Ind. Archip. and Eastern Asia. Vol. IV: Achin, p. 240—245; Analabu, p. 483; Assahan, p. 493; Ajer Ba- ngis, p. 495; Ajer Baja [AjerAdji], p. 495). J. Olivier, Tafereel van Oost- Indie voorjonge- lieden. Amsterd. 1840. Dl. I, bl. 140—185. F. £pP, Schilderungen aus Ost-Indiens Archipel, Heidelberg. 1841. p. 65—91. P. £pp, Schilderungen aus ffolldndisch Ost- Indien. Heidelberg. 1852. p. 91—122. J. H. Mooa, Notices of the Indian Archipelago. Singapore. 1837. (Over Sumatra handelen de atukken voor- komende op bl. 97—137.) B. Hetve, Tracts histories^ and statistical of India, also an account of Sumatra in a series of Utters. London. 1 814. A. HoYSERS, Beknopte beschnjving der Oost- Indische etablissemenlen, Amsterdam. 1792. Balembang, bl. 55—58; Padang, bl. 71, 72. D. YAH HoGEKDORPi Berigt van den tegentcoor- digen toestani der Bataafsche betitUnffen k Oost-indie. 1799. Sumatrt^s fFesthul,\il\%% -*161; Palmbang, bl. 181—183. Ch. Miller, An account of the island of Sms&- tra {Philosophical Transactions, Vol. LXVllI, P. 1. [London. 1778.] p. 160—180). (Vertaald in Beitrage tur Folker- nd Ldnd^rkunde van J. R. Forstzk e& M. C. Sprengel. Leipzig. XL I, S. l-*57; in Neue Sammlung von Base' beschrdbungen, Hamburg. Th. II, S. 1 — 24, en in Hannoverisches Magam voor 1781.) Lecovte, Sumatra (Revue de FOrient. Vol YII. 1845. p. 238). LoGAH, A general sketch of Sumatra {Journ. of the Ind, Arch. Vol. Ill, 1849, p. 345—365). lets over het eiland Sumatra (de Ooster&ng. Dl. I, bl. 37—48, 124—139). Meinickb, Bemcrkungen uber die Oeographie der Insel Sumatra (Annalen der Erdkunde. Th. VllI, 1833, p. 137). E. Peak CIS, Herinneringen mi de lat^tbaan ai« een Indisch Ambtenaar. Dl. 1. Batavia. 1856. Lampongs, bl. 136—226 ; Palembang, bl. 227 —242. Dl. II. Batayia. 1856. Benkoelen, bl 79—108. Dl. III. Batavia. 1860. S^imairs'i Westkust, bl. 1—202. A. Pruys VAJff DER HoEVEN, Ben woord wr Sumatra in brieven. I. Benkoelen, ILSwms^ tra's Westkust en Palembang. Rotterdam. 1864. In tallooze oude reizen komen berigten over Sumatra voor ; doch wij verwijsen daaromtrent na&r Dl. I, bl. 512, van dit Woordenboek, en laten bier slechts de titels volgen van enkele die voor Sumatra bijzouder belangrijk sijn ee daar gedeeltelijk onvermeld zljn gebleven. Tog- ten door bijsoudere gedeelten van het eilud zijn opgenomen onder N**. II. Peregrincufao de Perhao Mehdez Potto. Non edi^ao. Lisboa. 1829. 4 Deelen. Nieawste uitgave ran dese dikwijb p- dnikte, seer avontuurlijke reis, waario, hoofdat. V — X, Tele merkwaardige bij- londerheden voorkomen over Atjiky is Baiaks, Aroe, enz. Vgl. over bet gtag van den Schrijver Marsdeh's Simeirs, 3<^ ed., p. 429. Bernardo Pigueko schreef eene verdediging van zijue vur- beidsliefde. De reis van Mehdez Pinto werd in on- derscheidene talen vertaald. Ik roA o. a. twee Franache uitgaveu vermdd, su. 779 ▼enolieBen te Parijs in 1028 en 1645. Voorts: Hisioria Orienial de Uu pwegrinacumei de FxANAV Mehdez Pinto, Poriuffnes, ver- taaid door Pkahcisco de Htibreka Maldonado. Valencia. 1645. Wonderlijke reizen in Europa, A&ia en Afrika^ door F&RNAiTDO MxNDEZ PiUTO, vertaald door J. H. Qlazekakes. Amst. 1659. In het uittreksel uit Pinto's verhaal in de HUiorUche Beschrijoing der Beizen, Dl. XIV, bl. 355— 513, is juist het (?e- deelte Sumatra betreffende met stikwij- gen voorbijgegaan. A. DB BsAULiBU, Eampsposdiffe seheepvaart der Frantehen naar 0, Indien, Uit het Fransch door J. H. Glazekakbu. Amsterdam. 1669. Beauubtt geeft eeae vrij uitvoerige be- schrijving van Sumatra, die men in haar geheel met een aanhangsel terug- yindt in Historische Beschrijving der Beizen, Dl. XIY, bl. 330—854. "W. Dampibr, Neic voyage round the world. London. 1691. Beste uitgave: London. 1729. 4 Deelen. W. Daicpieb, Foyaye autour du monde, Amsterdam. 1701. Wa Damfiee, Nieuwe rei^iogt rondom de wereld, vertaald door W. Sewel. 's Gra- venhage. 1698—1704. 3 Deelen. 2«druk. Nijmegen. 1771. 2 Deelen, 4 Stukken. Bij Dahpieb yindt men bijzonderhe- den oyer Aijih en Benkoelen. Een uittreksel uit sijne reis vindt men in de Hitiorisehe Beaehrijving der Beizen, Dl. XIX, bl. 72—178. W. SoHOUTEN, Beiatogi naar en door Oost-indie, 4« druk. Amsterd. 1780. Dl. II, bl. 44—48. Drie ieer aanmerkelgke regsen na en door vee- lerleg gewetten in 0, Indien^ door C. Fbi- BIOS, E. Hesse en G. Schweitzer, vertaald door S. BE Vbies. Amsterdam. 1705. De reis van Hesse bevat, bl. 237—267,* belangrijke berigten over Sumatra, inzon- derheid over het goudgraven te Salida. J. G. Wobm, Osi'TndianiscAe und PersianitcAe Bmen. Dresden und Leipzig. 1737. Hierin eene beschrijving van Sumatra, bl. 817—379. Tour in Sumatra {Asiatic Jown, 1823, p. 230, 321, 449). J. Olivier, Land- en Zeetogten in NeSrland^a Indie. Dl. II, bl. 325—442. Amst. 1828. 8. A. BxTDDiNGH, Ne&rktnds Oost- Indie. Bott. 1858—61. Dl. Ill, bl. 80-274. IL Beachrijvingen van bijzondere gedeelten van Sumatra. J. Anderson, Ackeen and the porta on the north- and east' coasts of Sumatra. London. 1840. W. L. Bitter, Korte aanteekeningen over het rijk van Atjin en over de onafhankelijke sta-, ten Sinket, Tapoes en Baroes; opgemaakt op eene reis langs de kust in het begin van 1837 {Tijdschr. V. N. L Jaarg. I, Dl. II, bl. 454—476; Jaarg. II, Dl. I, bL 1—27, 67—90). Het tweede, politieke gedeelte van dit rap- port, dat niet in het Tijdschr. v. N. /• mogt worden opgenomen, is bij uittrek • sel medegedeeld door den Oeneraal bb Stuers, Vestiging en uitbreiding der Ne* derlanders ter Westkust van Sumatra, Dl. II, bl. 101—121. Het eerste ge- deelte is herdrukt in Bitter's Indische herinneringen^ aanteekeningen en ta/ereC' ten (Amsterdam. 1843), bl. 209—280. De kust van Pedir [uit the Malacca Observer'] {Indisch Magazijn, 2e twaalftal,- Dl. Ill, bl. 68—73). Journal of a visit to several of the northern ports of Sumatra in 1823 {Asiatic Journal* Vol. XVIII, 1824, p. 453). The north-coast of Sumatra {AsiaUe Journal. Vol. XXII, 1826, p. 687). Schetsen van het Noordelijk gedeelte van Sth matra. I. Algemeen overzigU II. Atjin. III. Battaklanden. IV. Siak. V. DjamU {Tijdschr. V. N. I. Jaarg. IX, DL IV, bL 149—213). P. JuNGHUHN, Die Battalander auf Sumatra^ in den Jahren 1840 und 1841 untersucht und besehrieben. Berlin. 1847. 2 Theile. Aankondiging van dit werk in het Tijdschr* V. N. I. Jaarg. X, Dl. I, bl. 127—144. A. L. Weddik, Beschrijving der Batta-landen op Sumatra's JTestkust {iKd. Archief, Dl. II, bl. 81—114). BiTRTON and Ward, Beport of a journey into the Batak country in the interior of Sumatra {Trans, of the royal Asiatic Society. Vol. I, 1827, p. 485). Verslag van eene reis in het land der Ba- taks, ondernomen in 1824 door de ffeerefi Burton en Ward, Zeudelingen der Baptisten {Tijdschr. v. h. Delftsch Instil. Nieuwe Volgreeks, DL I, bl. 270—308). 0. VAN Xessel, Beis in de nog onafhankelijke Bataklanden van Klein- Toba, op Sumatra^ in 1844 {Tijdschr. v. h. DelfUch Instil. Di. IV, bl. 55—97). 780 SU. L. H. OsiHon, Fragmsnien over Sumaira (1839). I. D« door de Maleijers hetooonde landen : a. de Beneden-y b. de Bovenlanden van Fadang, II. Be door Baitaks betooonde landen: a. Man- daheling en Ankola, b. de Baitak Silindoeng, c. Boat van TapanoHi {Tijdechr, v, N. L Jaarg. VII, Dl. 1, bl. 1—27). ffei meer van Toba {Tijdechr, v. N. 7. Jaarg. 1867, Dl. I, bl. 640. Ida Pfeoteb, Meine zweiie Welireise, Wien. 1865. 4 TheUe. Th. II, S. 1—101. Beschryvingh van de Weetcust van Sumatra^ medegedeeld door P. A. Leupe iTijdeehr. v. h. Del/lsch Insiii. Dl. HI. bl, 106—141), tlittrekteU van een vwrslag over SunuUrc^s Weei- knit, 1829 (^IndUch Uagazijn, 2' twaalftal, DL VI. bl. 78—99). Short description of the Netherlandi territory on the weatcoaet of Sumatra, 1837 {Calcutta Chriiiian Observer. Vol. IX, 1840, p. 199, 394). West'Coast of Sumatra {Asiatic Journ. Vol. XI, 1821, p. 248). £. rBANCis, Korte beschrijving van Met Neder- landsch grondgebied ter Westkust van Sumatra, 1837 {Tijdschr. v. N. L Jaarg. II, Dl. I, bl. 28—45, 90—111, 181—154, 203—220). Herdrokt in de onder N**. I vermelde Herinneringen, Fragmenten eener beschrijving van Sumatrt^s Westkust, door een ludisch Ambtenaar. I. Agam, 11. Matoea, III. De zeven Loe- ra's, IV. De Paderies^ V. Oebndken en in- stelUngen der Maleijers {Tijdschr, v, N. I. Jaarg. 1851, Dl. II, bl. 1—16). Dr. S. MuLLEB en Dr. L Ho&ner, Beizen en onderzoekingen in Sumatra {Tijdschr, v, h, Delftsck Instit. Dl. II, bl. 212—271; Dl. Ill, bl. 65—72, 193—249, 313—388). Beizen over Sumatra. Uittreksel uU het dagboek van wijlen L. Hobnsb {Tijdschr. v. k. Bat. Gen. Dl. X, bl. 322—373). J. T. Gevebs Dethoot, Herinneringen eener reis naar Ned. Indie in 1862. *s Gravenbage. 1864. Vijfde boofdstnk: Uitstap naar de JTestkust van Sumaira en de Padangsche bo- venlanden. bl. 166—190. P. Th. Couperus, De residentie TapanoeU [Su- matra's Westkust] in 1852 {Tijdschr. v. k. Bat. Orn. Dl. IV, bl. 216—256). H. VOH RosE5B£BG, Ocographische en ethno- graphische beschrijving van het distrikt Sing- kel, de landen liggende langs de Simpang Kanan en de Banjak-eilanden, benevens eene korte aanteekening nopens de Simpang Kiri {Tijdsehr. v. h. Bat. Gen. Dl. Ill, bl. 397—476). A. P. GoDON, De adsistent-residenUe Mandaie' ling en Ankola, op Sumatra's Wetihut, Tt& 1847—1857 (.Tijdsehr. v. N. L Jaarg, ,1862, Dl. I, bl. 1—41). D. DEE KiKDEEEV, Herinneringen van tean togt op Sumatra {Tijdschr. v. N. L Jaug. 1862, Dl. II, bl. 354—359). Van Oobt en Korthals, Verslag tan eean togt van Padang naar de Boengas- en Setuu- of Houi'baaijen {Tijdschr. v. i\r. /. Jaaig.lY, Dl. I, bl. 451—461). E. 8., Het rijk Pasaman op Snmatn^s Vni- kust Tijdschr. V. N. L Jaarg. 1865, DL I, bl. 60, 61). Overgenomen uit de Sumaira'Coarani. H. Burger, Aanmerkingen gehonden op stu reize door eenige districten der Paiangtekt bovenlanden {Ferh. v. h. Bai. Gen. DL I VI, bl. 159—226). Mr. A. E. Croogkewit, Twee maanden in it Padangsche boven- en benedenlanden {de Qiii. Jaarg. 1866, Dl. IV, bl. 278—331). F. H. J. Netscher, Beis door de Z. Ooitel^it grensdistrikten der Padangsche bovenlMdes ( Tijdschr. v, h. Bat. Gen. Dl. V I, bl. 166-184). J. A. Susanna, Berigten over Sumatra. VUirtk- sel uit het dagboek van den Heer S. Mullq {de Gids, Jaarg. 1837« Wetenschappelyke Bij- dragen, bl. 1 — 36). Bondjol {Tijdschr. v. N. I. Jaai|f. II, DL I, bl. 456—458). 0. VON Kessel, Herinneringen aan Snmein {Tijdschr. v. h. Delftseh Instit. DL IV, U. 208—220. Vertaald uit das Ausland, 1854). Kol. Nahuys, Brieven over Bencoolen, Padang^ het rijk van Menangkabau, Biouw, Sincofoers en Poelo-Pinang. 2« druk. Breda. 1823. Mr. G. H. Nahuts, Scheie van Benkoelen op de Westkust van het eiland Sumaira {Verk 9. h. Bat. Gen. Dl. X, bl. 211—245). H. J. DoMis, Aanieekeningen beireffende Bee- koelen {de OosterUng , Dl. I. bl. 424—440). J!. A. Francis, Benkoelen in 1833 {TijdtcJir. V. N. I. Jaarg. IV, Dl. I, bl. 417—450). Herdrukt iu de onder N^. I Tcrmelde Herinneringen. L. YAN DER ViNNE, Benkoelen zoo ali ket it» de Benkoelezen zoo als xij zijn in 1843 {Tijdicir. V. N, L Jaarg. V, DL II, bl.. 560-570). Korte aanstippingen nopens de afdeeUng Benice* len {Tijdschr. v. 2i. I. Jaarg. I, DL D, bl, 343—366). T. C. BoGAARDT, Moko-moko in 1840 {T^dtcir. V. h. Delftseh InstU. Nieuwe Volgieeks. DL II, bl. 26—42). J. H. Knosrle, Aanieekeningen^ gehonden tf su. 781 MMtf mze in de Unne^nden van Sumatra^ | bijitrnder mei betrekkinff tot Benkoelen en Fa- Umkang, April 1832 {de OoiterUng,, Dl. I, bl. 49-^90, 876—280), Cspt. 8 ALMOND, Jonmey from fort Marlborough to Palembang (Malayan Miseellanies. Vol. II. Bonkoelen, 1821, 22. Herdrukt in Joum. of the Ind. Arch. New Series. Vol. II, 1857, p. 176— 18 L). E. PfiBMiuyx, Jotamey to Panmmah Lebar and Oununff Dmpo in the interior of Sumatra. {Malayan Miicellamet. Yol. II. fienkoelen, 1881, 22. Ook in Journ, of the Ind. Jreh. New Series. Vol. II, 1857, p. 1—45). £. PiLESG&AYB, Excursion dans fintMeur de File de Sumatra de Mannah a Pa- eummah-Lebar et an tommet du Gununy- Dempo, faite done tannic 1817 (Joum. d. Voyages. 1824, Vol. XXIV, p. 5, 187). J. W. BoBBS, lets over de Passumah-landen op het eiland Sumatra (Tijdsehr. v. If. I. Jaarg. II, Dl. II, bl. 553—577). J. 8. G GsAiiBsao, De inlijoing van het land- sehap Pasoemah. Batavia. 1865. Y. G. Steck, Extract uit de besehrtjving eener reis naar het tusschen Benkoelen en Palembang gelegen onafhankeUjke landsehap Lebong, in 1857 (Tijdsrhr. v. h. Delflsrh Inst. Nieuwe Volgreeks. Dl. IV, bl. 31—41). J, 8. G. Gbaxbseg, Schets van Kesam, Se- mindo, Matakau en Blalau (Tijdsehr. v, h. Bat. Oen. Dl. XVI. Overgenomen in bet Tijdsehr. v. N. I. Jaarg. 1866, Dl. II, bl. 861—377). J. M. JouKXS, Kort topographisch verslag van een reisje dwars door het eiland Sumatra (Tifdschr. v. N. I. Jaarg. V, Dl. U, bl. 124—146). W. L. BE Stublxs, Proeve eener besehrijving van het gebied van Palembang. Groningen. 1843. W. L. BX Stvblxb, Bijdrage tot de kennis en rigtige beoordeeling van den xedelijien, maat- sehappelijken en staatiundigen toestand van het Paimbangsche gebied, Groningen. 1855. Kritiek van dit werk in het Tijdsehr, v. N. I. Jaarg. 1855, Dl. II, bl. 409—412. CouBT, Description du royaume de Palembang et partieuliirement de I tie de Banca (Jnnal. d. Voyages None, Vol. XIV, 1822, p. 289 ; XV, p. 20). Dittreksel uit bet werk van Goubi, Be- lotions ens., nader yermeld onder het hoofd Geschiedenis, N^ VU. Deeeripiive account of Palembang (Asiatic Joum* Vol. XVU, 1824, p. 28). Sehetsen van Palembang. LDe hoof dplaais Pa- lembang. U. De Pdlemhangsehe hoofden en bevolking. III. Palembang Lama. IV. De moord der Hollanders in 1811. V. De goud- handel te Palembang. VI. Oude Palembang' sche Ugenden. VIL Latere geschiedenis van Palembang (Tijdsehr. r. If. I. Jaarg. VIH, Dl. Ill, bl. 281—376). Aanteekeningen en sehetsen over Palembang, L VorsteUjke begraafplaatsen te Lamabang (Tijdsehr. V. If. I.. Jaarg. VI, Dl. Ill, bl. 198—202). 11. Bijgeloof (Aldaar, hL 202—206). III. Bene eende^jagt te Kamal (Aldaar, bl. 320—324). IV. Een sesde De- cember (Aldaar, Dl. IV, bl. 95—99). V. Eei leven van Maehmoed Badaroedin, laatste al- leenheerschende Sultan van Palembang (Aldaar, bl. 99—107). VI. Val van de Djambisehe vorstenheerschappij (Aldaar, bl. 107 — 112). G. E. E. Praetobius, Eenige statistiehe bij- dragen tot de kennis der residence Palembang (de Indische Bij, bl. 376—479). J. J. YAH Seyenhovev, Besehrijving van de hoof dplaais van Palembang (Verh. v. h. Bat* Oen. Dl. IX, bl. 41—126). [Vgl. Annates Marit. 1824, Vol. II, p. 445.] F. J. B. Stobk van 's GBATESAimE, De stad Palembang (Tijdsehr. v. h. Bat. Oen. Dl. V, bl. 448—470). Een raket op de Moesie te Palembang (Tijdsehr. V. N. I. Jaarg. VIII, Dl. I, bl. 392—399). J. B. J. VAN DoBBH, Fragmenten uit reieen in den Indischen Arehipel. Dl. I. Amsterdam. 1858. Palembang, bl. 57—104. fferinnering aan een reisje in de resideniie Pa- lembang (Tijdsehr. v. If. L Jaarg. V, Dl. 11, bl. 1—24). lets over de landstreek Blida, resideniie Palem- bang (Tijdsehr. v. h. Bat. Oen. Dl. XIV. Overgenomen in bet Tijdsehr. v. N. L Jaarg; 1865, Dl. I, bl. 311, 312). W. M. Gibson, The prison of JVeltevreden and a glance at the East-Indian Archipelago. Lon- don. 1856. p. 105 ff. (Over Palembang, Djambi, enz.) £. H. RoTTOEB, Berigten omtrent Indie. Uit het Hoogd. Deventer. 1846. p. 275—284. (Over Indragiri en Palembang.) De Hoog- dnitsche titel is Briefe Hber Hinter-Indien. P. P. RooBDA VAN Eysinga, Verschillendc rei- zen en lotgevallen. Amsterdam. 1830—32. 4 Deelen. (Dl. Ill, bl. 152—233, Palembang; Dl. IV, bl. 240—253, Lampongs.) F. G. &ncvit Topographisehe en geographische be- sehrijving der Lampongsche distrikten (T^dschr, V. h. DelfUch Instil. Nienwe Volgreeks. DL IV, bl. 69—113, 123—126). /ss su. J. H. T(0BU8), De tmpong {Ned. Hem§i, Jaarg. V, N*. 7, bl. 1— i4). H. ZoLUNOSB, De Lampongfcke diairikien em ktm iegenwwrdige ioesiand {Tijdtckr, v. N, I, Jaarg. IX, Dl. I, bl. 1—38, 121—141, 249—390). H. ZoLLiVGEB, The Lampang duiricis and their present condition (Jonm, of the Ind. jLeh. VoL V, p. 626—641, 691 —703). J>e Lampongs {Tijdsckr. v. N. I. Jaarg. 1856, DL II, bl. 847—374; Jaarg. 1867, DL I, bL 1—49, 89—117). De Lampongeehe distrikten op het eiiand Snma- fra {Tijdeehr. v. N, I. Jaarg. 1852, DL I, . bL 245—276, 309—333). BUk op de Lampmgeche dietrikten en hunne be- volking {Ttjdschr. v. N. L Jaarg. 1862, DL I, bL 166—176). J. G. KoHLEB, Verslag eener reie in de Lam- pongache distrikten {Tijdschr. v, h, JBat. Gen. DL III, bL 495—516). J. C. KoHLXB, Verslag eener rets door een ge* deelte der Lampongsche distrikten (Tijdsehr, 9. h. Bat. Oen. DL V, bL 132—149). YlATOB, Beisje van Baiavia naar de Lampongs en door een gedeelte dier resideniie (J. T. Oaas- HUis, Indisch Tijdschri/t. [Proefuummer.] . Padang. 1864. bL 1—9). Jhr. J. DE HovEBB VAU BfixUGEL, Beschrijving van Bantam en de Lampongs^ in 1787 {Tijdschr. V. h. Delftsch Instit, ^iieuwe Volgreeka, DL I, bL 309—362). J, Andebson, Mission to the east-coast of JSlu" t matra in 1823. Edinburgh. 1826. £. Netscheb, Togtjes in het gebied van Riouw en onderhoorigheden. IV. Beteh {Tijdschr, v. . h. Bat, Gen. DL XII, bL 251—254). V. Het • njk Siak. YI. Boekit Batoe, VII. Siak Sri Indrapoera. VIII. Pekan Baroe (Aldaar, bL 357—375). XI. Het Umdschap Deli (Al- daar, DL XIY, bl. 340—351). P. N. Nibtjwebhuyzbn, Het rijk Siak Sri In- drapoera {Tijdschr. v. h. Bat. Gen. Dl. VII, bl. 388—438). /• 8. 0. Gbambbbg, Eeis naar Siak {Tijdschr. V. h. Bat. Gen, DL XIII, bl. 497—630). Indragiri in 1850 {Tijdschr, v. N. I, Jaarg. 1852, DL I, bl. 276—282). •Senige herigten omtrent Indragiri op de Oostkust van Sumatra {Tijdschr. v, N, I. Jaarg. IV, DL I, bl. 640—546). O. P. DB Bbutk £op8, Togi naar de BMeh- rivier ter onderzoeking van steenkolen-lagen {Natuwk. Tijdschr. v. N. I. DL IV, bl. 611—626). J. H. Tobias, Fenlag van eenen togt fmr Ungga, Beteh en Manda {Tijdschr, v. i. Bel. Gen. DL X, bL 81—104). J. W. BoEBB, Bezoek ter hoofdplaats ve% id Djambische rijk op Sumatra in 1834 {T^dtek. V, N. I. Jaarg. 1850, DL II, bL 463-470). IIL Eilanden langs Sumatra's Westkusi P. H. J. Netscheb, Poeloe-Si-Maloe [Heg-itM der Engelsche seekaarten], {Tijdschr. v. i Bat. Gen, DL V, bl. 897—406). H. VOB EosEBBEBe, De Banjak-eUanden {T^isckr, V. h. Bat. Gen.. Dl UI, bl. 419—437). NB. De literatuur over het eiUui Nias is reeds Termeid bij bet aitikel Nias, DL U, bL 570. De Tolgende stukken wordcai alechta ter aanYulling opgegeven: J. T. NiEuwBBHinsBir en H. G. B. toh Ro* SBHBEBG, Ferslag omtreni het eiiand Nias m deszelfs betooners^ met platen en eene kaait. {Verh. V. h. Bat. Gen. DL XXX [1863].) Notice sur VUe Bklo-Nias, par on Yoysgput qui I'a visits en 1822 {Jonm. d. Vogofa, VoL XX, 1823, p. 44). [Vgl. Annates des Vogages Nouv. VoL XII, 1823, p. 358 ; AsiaHe Jonm. VoL IV, 1823, p. 663.] Janteekeningen over het eiiand Nias {Tijdsek. V. N. I, Jaarg. 1863, DL I, bL 369—874). Nias in 1856 {Koloniale Jaarboeken. Jaug. 1861—1862, bL 193—219). L. HoBNBB, De Batoe'eilanden^ ten Westen mi Sumatra gelegen {Tijdschr. v. N. /. Javg* m, DL I, bL 313—371). De Batoeeilanden in 1860 {Tijdschr. v. N, L Jaarg. 1853, DL II, bl. 81—97). P. J. Veth, De Mantatoei-eilanden ten Wedes van Sumatra. Inleiding. {Tijdschr, v» N, /• Jaarg. 1849, DL I, bL 201—213). H. VOB RosENBBBG, De MentasoeJ-eilanien a hunne bewmers {Tijdschr. v. h. Bat, Get. DL I, bl. 399—440). Ferslag van een onderzoek der Poggt-eilaidn in 1862, door P. A. M. Hihlofxv eu P. Sbvbbun {Tijdschr. v. h. Bat. Gen. Dl. lUi bl. 319—337). De Pageh-eilanden {Album der NaUmr. Jtti?* 1858, bL 129). Ferslag omtrent het eiiand Engano, door deD Djoeragan Boewakg {Tijdschr. o. K Bat, Gfn. DL II, bL 379—393). Ferslag van een in 1854 bewerksteUigd frndft- zoek op het eiiand Engano, door J. tab peb Stbaateb en P. SEVBBinsr {T^dschr. s. i* Bat. Gen. DL HI, bL 338—369). 8U. m H. VOH RoaENBEBG, Bsichrijeinff von Bngano en van deszelfi heiconert {TijdacKr, v, A. BaU Oen. Dl. Ill, bl 870—386). J. Wallaio), Het eiland Bngano {Tijdsehr, v. k. BaL Gen. Dl. XIV, bl. 93—124, 830—839). lY. Taal- en Letterkunde van Sumatra. A. Maleisehe letierkunde, Ygl. het artikel Maleijers, waar reeds de voornaamste werkea over de Maleische taal- en letterkunde zija opgegeven. Wij vermelden bier nog tot aanvulling: J. Ptjitappbi, Maleisch'Nederduitsch Woorden- boek, Haarlem en Amsterdam. 1863. H. N. VAN Dza TuTTK, On the existing dietio- naries of the Malay language {Joum. of the Rogal Asiatic Society, 1864). J. PuKAPFEL, Maleische spraakkunst voor eerst- beginnenden. 's Gravenhage. 1862. J. PuKAPFEL, Maleische spraakkunst, 's Gra- venhage. 1866. SL YON DB Wall, De vormveranderingen der Maleische taal. fiatavia. 1864, (Ook gedrukt in Dl. XXXI der Verh. v. A. Bat. Oen,) H, C. Klinke&t, Ecnige Maleische spreekteoor- den en spreeheijzen verzameM, vertaald en op- gehelderd (Tijdschr. r. h. Delflsch Instil. 8e Volgreeks. Dl. I, bl. 37—87). J. J. DE Hollander, Handleiding bij de be- oefening der Maleische taal- en letterkunde. 3e druk. Breda. 1864. Kritiek door H. N. yah debTvok, in de Gids. Jaarg.1865, Dl. IV, bl. 625— 632. H. VOH DE Wall, Faststelling der beteekenis en a/stamming van eenige in 't Maleisch ge- brmkelijke icoarden {Tijdschr. v. h. Bat. Oen. Dl. XI, bl. 197—214). A. B. Cohen Stuabt, Repliek aan den heer H. von DewaU [Vgl. bet aangeteekende arti- kel Ma lei jers, DL II, bl. 426, 2«kolom] {Tijdschr. V. k. Bat. Gen. Dl. XII, bl. 1—116, 354—366). H. N. TAN DEB TuuK, Short account of the Malay manuscripts^ belonging to the royal Asiatic Society {Joum. of the royal AsiaHe Sociefy. 1865). H. N. VAN DEB Ttnnt, Kort verslag der Maleische handschrifteUy ioebehoorende aan de Royal Asiatic Society te London {Tijdsckr. v. h. Delflsch Irntit. 3^ Volg- reeks. Dl. I, bl. 409—470). (Vertaling van het vorige door den Sohrijver zelven, met enkele wijzi- gingen en verbeteringen. Dit ge- Bchrift verdient bier vooral ook vermelding om cle belangrijke aan* teekeningen over Sumatraamehe Sohrijvers, bl. 462—466.) Afstammng en Uteratuur der Maleijers. Detalen en oudheden op Java. Recensie van Mabsden's Woordenboek en Spraakkunst der Maleische taal. [Uit de Bdinb. review. 1813.] {Indisck Magazfjn. le twaalftal. Dl. IV, bl. 250—818). 