The lichen book; handbook of the lichens of northeastern United States;
Daarenboven wordt aan de gemeentebesturen toegestaan, behalve de bestuursleden van art. 15 ook nog directeuren aan te stellen, die niet tot de leden van 't gild behooren, om voor de belangen der gilden te zorgen. — Art. 19. Het geld in de kas der gilden aanwezig worde bestemd tot onderhoud van verarmde leden of hunne gezinnen. Er wordt aan toegevoegd : „Geene andere dan nuttige en noodzakelijke uitgaven zuUen uit de cas der corporatie worden bestreden ;" de kets wordt dus niet aangesproken om gastmalen te bekos- tigen. — Art. 20. De directeuren volgens art. 18 of de leden nit het gild zelve, door de Magistraten verkozen, hebben 't bestuur over de geldzaken. — Art. 22. De ge- schillen die mochten ontstaan tusschen de gilden onderling of tusschen de leden van 6&n gild zuUen door de stedelijke Magistraten beslecht worden, voor zoo ver de reohten en verplichtingen der vereenigingen strekken. — Art. 25. De keuren, ordonnantien, gildebrieven, enz., vroeger aan ver- schillende gilden gegeven, worden als ongeldig beschouwd, voor zoover zij strijdig zijn met deze wet ; indien zij er niet mee strijden, blijven de keuren van kracht voor de verschil- lende gilden, totdat een nieuw reglement aan elke vereeni- ging afzonderljjk zal gegeven worden. Wij zien dus, dat de zaak Eoning Lodewijk zeer ter harte ging; wij zien, dat de oude Gilden hersteld werden, en dat tevens maatregelen beraamd werden tegen de mis- bruiken, die er aan kleefden. Uit de woorden derwetblgkt 348 intusschen niet, dat de herstelling van alle Yereenigingen in iedere stad noodzakebjk was. Dat zij in yele steden niet her- steld zjjn, is daaruit te verklaren, dat 't moeilijk is Yereenigin- gen die geheel ontbonden zjjn, weder te doen herleven, Yerder weten wij dat ons Gild van boekdrukkers en boekverkoopers te Leiden en op andere plaatsen van Holland niet hersteld is. Doch te Amsterdam, waar bet tot heden bestond (ygl. hierv6or bladz. 344) is bet door deze wet berboren en tot zjjn Yorigen bloei teruggebracbt, want argument van artt. 2 en 19 enz. zegt: „Gilden, Corporatien die met deze wet niet strjjdig zjjn, bljjven ongescbonden'\ Lezenswaardig is de redevoering, die Hultman, Staats- raad des Konings, gebouden beeft bjj de indiening van deze wet aan bet Wetgevend Licbaam. Hjj bespreekt daarin de nadeelen, ontstaan door bet afscbaffen der Gilden. Ofscboon de bekendmaking van 5 October 1798 veryolgensbemieuwd is op den 16den Juli 1800, en door andere besluiten 't zij ver- scberpt, 't zjj langzamerband verzwakt of veranderd werd, tocb, zegt bjj met evenveel woorden (wat wjj boven bladz. 344 met een enkel woord aanstipten), dat de afscbaffing niet overal, zelfs niet in enkele yoorname steden, beeft plaats geyonden. Hieroyer yerwonderen wjj ons niet: in de kleinere steden tocb bielden de Gilden op te bestaan door 't decreet yan 1798, omdat de gilden daar geen yoordeel afwierpen, waarom de stedeljjke regeering weigerde geboor te geyen aan dat be- sluit, en gebaat werden door ben, die de teugels yan *t boogste gezag in banden badden). Yerder yoegt Hultmak er aan toe, dat yerscbeidene steden, die te recbt meenden dat door de opbeffing der gilden de yernietiging yan bare welyaart zon yolgen, aan den Eoning yerzoekscbriften indienden, waarbjj zjj bem yerzocbten dat bjj de yereenigingen yan bandwerks- lieden zoodanig zou berstellen, dat alles wat naar monopolie geleek yerwjjderd zou worden ; op die wjjze zou naar bunne meening 't yoordeel en 't nut der Gilden bewaard blijyen '). 1) De Koninklijke Courant van 19 Februari 1808 bevat de wet en hare yerdediging. I 1 349 Deze koninklijke wet, die zoo vele goede en prijzenswaar- dige dingen bevatte, bleef slechts 279 jaar in werking. Want, toen Holland in 1810 bij Frankrijk ingelijfd weid, is er Yoor goed, evenals dit in 1796 in de Oostenrjjksche Nederlanden geschied was, een einde aan de Gilden of cor- poratien, of boe zij 00k mocbten beeten, gemaakt, omdat zij niet naar den zin van de Franscbe overbeerscbers waren. Hoe intusscben te Amsterdam tot aan 't jaar 1812 bet boek- yerkoopersgilde is bljjyen bestaan, bebben wij in bet kort medegedeeld. Wat de meening en bet oordeel oyer de Gilden in Zuid- Nederland gedurende de laatste tijden is geweesi, is ons onbekend. Nadat zij daar eenmaal in 1796 in slaap geyallen waren, zijn zij tot den buidigen dag nooit weer ontwaakt. Wat de Noordelijke proyincien betreft: toen dit deel yan bet Yereenigde Eoninkrijk zijne yrijbeid terug bekomen bad, deden de burgers yele en yergeefscbe pogingen, 0. a. door bet indienen yan yerzoekscbriften aan den Eoning, de Staten- Generaal enz. om de yereenigingen yan bandwerkslieden te berstellen ^). Docb deze pogingen leden alle scbipbreuk. 1) Dat vele en aanzieniyke mannen in ons land den Gilden gunstig ge- zind zijn, zoodat zg ze gematigd en voorzichtig hersteld willen zien, schijnt ons de prgsvi-aag aan te duiden die den 8«ten April 1818 door het Zeeuwsche Genootschap van Wetenschappen uitgeschreven werd : vWaren de inrigtingen der Gilden of corporatien van neringen en ambachten, die zoo lang in ons vaderland hebben standgehouden, inderdaad van eenen zoo voordeeligen invloed voor den bloei der steden en burgerijen, dat het gebrek aan welvaart en de neringloosheid, waarover thans zoo algemeen geklaagd wordt, 00k grootendeels aan de afschaffing der gezegde inrigtingen moeten worden toegekend? Indien ja, in hoeverre zou dan in den tegenwoordigen tyd het herstel der Gilden nuttig en raadzaam zgn voor den Staat? En onder welke bepalingen zoude dit alsdan kunnen geschieden P*' De president van het Genootschap, de heer N. G. Lambrechtsen, stelde voor deze pr\js- vraag uit te schrgven. — Ip het boekje, het jaar te voren te Amsterdam verschenen, getiteld: »Ontwerp tot verbetering van den toestand der noodlydenden, gevangenen, bedelaars, enz. beweert de anonieme schrijver bladz. 16 o. a. dat am dg afickaffng of (mderdrukking der gilden de toeneroende arrooede te wijten is, en tevens geeft hij het volgende middel aan de hand : »Wanneer men in elke stad het bestuur der Gilden aan eenen algemeenen opzigter opdroeg, 350 Niemand meene echter, dat wg zoo vermetel zijn, dat wg er de regeering een verwijt van willen raaken; maar wij be- treuren het, dat de Vereenigingen van handwerkslieden in Nederland afgeschaffc zijn, en dat ons land nu beroofd is van die instellingen, die een goed doel beoogden. Intusschen, wat er ook moge geschieden, 't zij de corporation van handwerks- lieden in de Vereenigde Nederlanden te eeniger tijd weer in working komen, 't zij ze niet moor herleven, zoo wen- schen wij dit toch, dat in ons dierbaar vaderland de industrie, de koophandel, de kunsten en wetenscbappen niet minder dan de boekdrukkunst, de bevorderaarster en verspreidster van elke wetenschap en kunst, moge toenemen en bloeien; dan zullen wij reden hebben om ons te verheugen. die jaarlijks de verantwoording der Gilden moest nagaan, en de kwitantien of jaarzangen der Gildebroeders, voor en aleer dezelve aan de Overlieden betaald werden, met z\jn visa voorzag, en niemand aangenomen werd, of hg moest blijken van goed gedrag en bekwaamheid geven: dan zouden door eene zoodanige eenvoudige en onkostbare bewindvoering de Bureau- kosten weinig behoeveu te bedragen, het gebrekkige in de voormalige Gilden zou verhmderd, en door het in oroloop brengen der onder de Over- lieden nog berustende kapitalen, veel armoede kunnen geweerd worden. Tevens moot men middelen aanwenden, om aan den na^ver geene palen te stellen." B IJ L A G E N. Bijlage Aj zie bladz. 6. Consideransen tot de Wet Tan 3 Jonfj 1808, geopperd door het Staatsbewind der Bataafsche Bepabliek bQ missiye yan 10 JanaarH 1803 aan het Wetgeyend ligohaam yan het Bataafseh Gemeenebest. Burgers! Op 1 April 1800, adresseerde zich, bij Brequest aan de le Earner van het vertegenwoordigend Ligchaam des Bataaf- schen yolks de Boekyerkooper D. DU Mortier, wonende te Leiden, houdende 't zelye in: yerzoek dat er eene, yoor de geheele Republiek algemeen en gelijk werkende wet mogt worden yetstgesteld, tegen het nadrukken en yerkoopen yan nadrukken, boeken en ge- schriften, welke het eigendom yan een ander zjjn; zoo yeel mogelijk op den yoet der Publicatie yan 't Proyintiaal Bestuur yan Holland yan 8 December 1796. Daar dit Bequest een onderwerp betrof, hetwelk in 't naburig Duitsohland reeds jaren achtereen de attentie yan het geheele publiek had tot zich getrokken, en in 't Fransche Gemeenebest het algemeen bestuur genoopt had, om dien aangaande yaste wetten te doen uitgaan, en boyendien reeds in een yan de gewesten dezer Republiek [Holland], het bestuur yan 't zelye daaromtrent eenige yoorzieningen had in 't werk gesteld; zoo wsa het niet te yerwonderen, dat dadeljjk na 't indienen yan't yoorsz. Bequest, het oogmerk waartoe 't zelye was strekkende ook bij het Hoogst Bestuur dezer Republiek werd gerekend belangrijk genoeg te zjjn, om deszelfs oplettendheid tot zich te trekken en te doen 23 354 onderzoeken, of en in hoeverre de aart der zaak yergunde, en de noodzaaklijkheid gebood, om bij algemeene wetten aan een ingeslopen misbruik paal en perk te zetten. Dit onderzoek scheeiji des te meer noodzakelijk, daar zoo wel uit den inhoud der opgemelde Publicatie van bet Pro- yintiaal Bestuur van Holland nopens bet nadrukken, als uit de Resolutien der Staten van die Provintie, in de jaren 1708 en 1745, omtrent bet verleenen van octroijen op de uitgayen van Boeken, converteerde, dat de Besluiten dien- aangaande niet genomen waren dan na voorafgaande raad- plegingen met de, in dozen, gemteresseerde personen, de Boekbandelaars binnen die Provintie woonacbtig; dienover- eenkomstig word dan ook, na dit onderzoek ingerigt en over de bedoeling yan't voorsz. Bequest geraadpleegd met eenige meest geaccrediteerde Boekbandelaars, welke alien eenparig, en ds uit eenen mond, betzelye appuijeerden, en yerklaarden, dat na de yemietiging der Gilden binnen dit Gemeenebest eene soortgelijke Wet, als die yan Holland, even door deszelfs gebeele uitgestrektbeid kracbt bebbende, yolstrekt yereiscbt word, om den Boekbandel in ons Yader- land te scbragen, en yoor de verdere, nadeelige geyolgeU) die bet ten dozen plaats bebbend misbruik yan bet Nadrukken, aan denzelyen yeroorzaakt, te beveiligen. Dan bet was niet alleen bet belang yan den Boekbandel, 't welk in deze onderbandelingen word in't oog gebouden en yoorgestaan ; maar men begreep te regt, dat bebalye die in aanmerking moesten komen, twee andere, niet min belang- rijke punten, met bet yoorgaande in een naauw yerband staande, te weten: P. de beyordering der yerlicbting en der wetenscbappen in ons Yaderland, en 2^. de zekerbeid der ingezetenen, dat door eene dergelijke Wet, bun yrge bandel niet meer word beperkt, dan yolstrekt yereiscbt wordt, tot maintien yan een ieders wettig regt yan Eigendom. Want bebalye dat door sommige lieden de yrijbeid tot nadrukken wordt opgegeyen als een middel tot meer alge- meene yerspreiding yan nutte kennis en wetenscbap onder alle standen der Maatscbappij, zoo is bet bij de minst bedaarde 355 overweging van de verordeningen, ten dezen vastgesteld in de opgemelde Fublicatie van Holland, al ras blijkbaar, dat het hierboven gemeld belang der Wetenschap, zoo wel als het algemeen mercantiel belang der Ingezetenen bij dezelve, maar al te veel is uit bet oog verloren. Na derhalve over dit onderwerp alle die inlichtingen te hebben yerkregen, die wij meenden nodig te hebben en Toorts na serieuse overweging van alles, waarop ten aanzien yan het zelve te letten stond, vinden wij ons thans in staat gesteld om nameljjk over deze zaak, die het bestaan en de belangen eener aanzienlijke klasse van ingezetenen van dit gemeenebest betreft eene yoordragt te doen, hoofdzakelijk over- eenkomende met de bedoelingen van den Requestrant die door zijn yerzoek tot dezelye heeft aanleiding gegeyen, doch teyens juister berekend naar de belangens yan het Algemeen. Het zal wel geen betoog behoeyen, dat het Nadrukken (yan welk woord wij ons, kortheidshalye zuUen bedienen om daarmede alien koophandel met nagedrukte geschriften aan te duiden), een zedelijk ongeoorloofde zaak, en eyen zeer een strafwaardige eigendomsroof is, als het yeryreemden yan elke andere wettige bezitting yan een ander; in het naburig Duitschland toch, waar de onyerzadelijke winzucht het nadrukken zoo algemeen heeft gemaakt, en waar het dus ook niet aan lieden heeft ontbroken welke dien onbe- tamelijken handel, met gronden, uit het algemeen belang ontleend, in geschriften hebben getracht te yerdedigen, is, daarentegen door andere schrijyers de ongeoorloofdheid^ yan dien handel zoo klaar aan den dag gelegd, en het sophis- tische, in de argumenten der yoorstanders yan denzelyen, zoo duidelijk aan't licht gesteld, dat het welligt alleen aan de form yan bestuur oyer dat, onder zoo yele Heeren yer- deelde land te wijten is, dat omtrent deze zaak, aldaar niet reeds yoorlang, eyenals in de Fransche Republiek, een prohibitiye wet is geemanoerd; en dat de aangewende pogingen om daarop een besluit yan den Regensburger Rijksdag te yerkrijgen, tot dus yerre het gewenschte effect hebben moeten missen. 356 Zonder one derhalve in eene ampele discussie in te laten van de ter dezer materie, zoo y66t als tegen bijgebragte bewijs- gronden, vertrouwen wjj, dat de hierboven door ons opge- geven stelling, ten aanzien van Let nadrukken, als gegrond op de eenvoudigste beginselen van regt, ook bij uwe ver- gadering aan geene verdere twijfeling zal onderhevig zgn, en dat gjjlieden mitsdien met one eenstemmig yan gevoelen zult zgu, dat dit kwaad, hetwelk ook in dit gemeenebest zich hoe langer hoe meer verspreidt, ten eenenmale behoort te worden uitgeweid, en dat, daar de thans ingevoerde een- heid yan Bestuur, het gesehiktste tijdstip aan de hand geeft om in eene zaak te yoorzien, waarbg alle ingezetenen in ons yaderland eyenzeer zijn geinteresseerd, er eene wet be- hoort te worden gemaakt, waarbg tegen schandelgke baat- zucht de gepaste en met de mate der misdrijyen geeyenre- digde straffen worden gestatueerd. Het zal er dan maar alleen op aankomen, dat zoo wel bij het yoordragen als arresteren dier wet, al datgene worde in het oog gehonden, hetwelk wij reeds hierboyen hebben opgegeyen, in dezen yan aanbelang te zijn, ten dien effecte dat het belang yan den Boekhandel, yoor zooyerre hetzelye op het maintien yan een wezenlijk Recht van Eigendom heruBty in oyereen- stemming worde gebragt met de zoo yeel mogelijk gefacili- teerde yerspreiding der yoortbrengselen en yorderingen yan het menschelijk yerstand, en met den yoor den vrijen handel der Ingezetenen zoo belangrijken stebegel, dat geene prohi- bitieye wet zich yerder behoort uit te strekken, dan yolstrekt noodzakelijk is om hunne regten te yerzekeren, en alle in- breuk op dezelye te keer te gaan. En het is ter bereiking yan dit allezins gepaste oogmerk, dat wjj, bij de oyerweging dezer zaak, de meergemelde Pu- blicatie yan 't Provinciaal Bestuur yan Holland tot basis onzer beraadslagingen hebbende aangenomen, yermeenen de nayolgende Consideratien in 't midden te moeten brengen, zonder dat wij nogthans nodig oordeelden, in eene breed- yoerige recensie te treden yan alle de bepalingen, in dezelye publicatie yeryat, of ook speciale melding te maken yan de 357 onnaauwkeurigheid en onvolledigheid, die wij in dezelve hebben ontwaard, en yan zoodanige verordeningen in dezelye ab ons zijn voorgekomen, met sommige der zoo even ge- melde beginselen te strijden, die wij ons ten dezen hebben ten doel gesteld. In de ecrste plaats verdient dan in aanmerking te komen de noodzakeljjkheid, om naauwkeurig te bepalen, waarin het Eigendomsregt op eenig Boek, waarvan het nadrukken zou behooren verboden te worden, beeta, en alzoo wel te onderscheiden, in welke gevallen dat regt onbetwistbaar is, in welke daarentegen hetzelve door de Boekhandelaars, en in de meergenoemde Fublicatie, ten onregte gesustineerd wordt, plaats te hebben. Het is namelijk buiten alle bedenking, dat het voomoemd Regt van Eigendom alsdan plaats heeft: P. Wanneer de Schrijver of Redacteur van eenig oor- spronklijk, d. i. niet vertaald inlandsch werk, hetzelve of zelf gedrukt heeft, of voor zijne rekening doet drukken. 2^. Wanneer een ander dan de Schrijver of Redacteur, zoodanig werk op eenige wettige wjjze als een privatif eigendom verkregen heeft, 't zij bij wijze van donatio, hetzij bg aankoop; en zulk een bezitter, niettegenstaande de on- zekerheid, of het debiet van hetzelve werk aan zijne ver- wachting en wensch zal beantwoorden, de voorschotten heeft bekostigd, die met den aankoop van de zoogenaamde copie, en met de uitgave derzelve gepaard gaan; aan zulk een eigenaar behoort onzes inziens evenzeer een regt van Eigen- dom te worden toegekend, en hij in deszelfs bezit door de wetten van de Landen gehandhaafd, als omtrent alleandere wettig verkregene Eigendommen der ingezetenen, en alle geoorloofde handelsspeculatien plaats heeft. Buitendien zijn er twee andere gevallen, waarin zulk Regt van Eigendom redeljjker wijze niet kan ontzegd worden : 3^. (F) Wanneer de eigenaar van een oorspronkelijk werk het raadzaam oordeelt, hetzij voor zijne eigene belangen, hetzij voor die van het algemeen, om van zoodanig werk eene vertaling, verkorting of uitbreiding in 't licht te geven ; 358 trouwens het spreekt van zelve dat bijaldien zulks aan elk ander vrijstond, hierdoor het debiet van zijn oorspronklijk werk konde worden benadeeld, en hij dus langs eenenlndi- rekten en slinkschen weg in het Regt van Eigendom en de daaraan verknochte yoordeelen bekort, op welk regt en voordeelen hg eene wettige aanspraak heeft, wanneer de wijze, waarop hij zulks verwierf, met regt en eerlijkheid bestaanbaar is. 4^. (2^.) Wanneer iemand van eenig Buitenlandsch werk eene vertaling, yerkorting, of uitbreiding door de drukpers heeft gemeen gemaakt ; het valt toch niet te ontkennen, dat zoodanig een meet gehouden worden, de daartoe benodigde moeite of Copie^eld en voorschotten te hebben besteed en uitgelegd, en alzoo zich een regt rerworven, om door het debiet van zijn werk, zich zelven schadeloos te stellen, en zoo mogelijk winst te doen; en dat wijders, bijaldien ook hier van het nadrukken aan elk en een iegelijk word vrij- gelaten, zulks mede geschieden zou ten aanmerkelijken pre- judicie van den eersten uitgever, daar de latere geene andere onkosten tot het verkrijgen dier vertaling etc. behoeft te besteden, dan alleen den prijs, waar voor een Exemplaar derzelve voor elk en een iegelijk yerkrijgbaar is; en deze daarenboven door den gemaakten opgang dier vertaling &c., en het gedurig gevraag naar dezelve van het suoces zijner ondememing om dezelve na te drukken genoegzaam verze- kerd is, en dus bij mindere onkosten eene grootere zeker- heid van winst zou verkrijgen, dan de eerste. Geheel anders is het integendeel gelegen met het zooge- naamde Begt van Preferentie^ hetwelk, ten onregte met het in de voorszegde gevallen aanwezig Eigendomsregt wordt geconfundeert. Dat Regt van Preferentie bestaat hierin, dat, wanneer een Boekverkooper vroeger dan een ander in de Nieuwspapieren heeft aangekondigd, dat hij van voornemens is, eenig Buitenlandsch werk, hetzij in originali alhier na te drukken, of elders nagedrukt, alhier te debiteren, hetzg vertaald in 't licht te geven, zoodanige advertentie aan ieder ander het regt ontneemt, om, evenals zijn voorganger, van 359 hetzelfde werk eenen nadruk of eene andere vertaling ter drukpers te leggen, of te debiteren. Waar toch is hier het minste spoor van eigendomsregt op zoodanig werk te yin- denP Zjjn niet alle buitenlandsclie schriften, die in den Boekbandel komen, yoor een ieder verkrijgbaar voor den blooten prijs, die een enkel exemplaar van dezelye kost? En is niet een ieder, die lust en yermogen heeft, om dat geld daaraan te koste te leggen, eyen zeer geregtigd, om, desyerkiezende daaryan een nadruk, en zoo hij daartoenoch moeite noch kosten ontzien wil, eene yertaling aan zijne landgenooten aan te bieden P Het statueren derhalye yan een Regt yan Preferentie inyolyeert eene onregtyaardigheid, die ten behoeye yan eenen ingezetene aan alle de oyerigen ge- pleegd wordt. Yoegt men bierbij, dat de yermenigyuldiging yan nadrukken of yertalingen yan Buitenlandscbe en hier door min geredelijk yerkrggbare, geschriften alleszins beyor- derlijk moet geacbt worden tot het meer algemeen maken en in omloop brengen der denkbeelden yan yreemde yolken, oyer allerlei wetenswaardige zaken; dan yoorzeker yordert hier het algemeen belang dat door het toestaan yan een diergelijk regt yan Preferentie de yerlichting en uitbreiding der Wetenschappen niet worde benadeeld. Immers bij de yrijstelling yan het nadrukken en yertalen yan Buitenland- scbe werken is het met reden te yerwaohten, dat een ieder zich beijyeren zal, om diergeljjke nadrukken of yoor den minst mogelijken prijs uit te geyen, of aan zijne yertaling dien graad yan yolmaaktheid te yerschaffen, die dezeWe boyen andere zal doen yerkiezelijk worden. Voor en aleer hieryan af te stappen, willen wg U niet onkundig laten, dat tegen het, door ons, beredeneerde wordt ingebragt, dat in een land yan eene zoo geringe uitgestrekt- heid als het onze, ziilk eene yiijstelling yeelal eene schroom- yalligheid zou doen geboren worden om eenig Buitenlandsch werk te drukken of yertaald uit te geyen, dat de nadruk of yertaling yan een 2<^en uitgeyer den eersten zelfs zou kunnen buiten staat stellen om de kosten, daar aan besteed, yergoed te krijgen; waardoor dan welligt zou kunnen ge- 360 beuren, dat Ignregt strgdig met het door one Toorgestelde doel, de yermeerdering nameljjk van algemeene kennis, het Dagedrukt of vertaaid uitgeven van Buitenlandsche werken ten eenenmale achterbleef, of althans aanmerkelijk yennin- derd werd. Dan hiertegen kan, met regt worden aangevoerd, 1^. dat blgkens de ondervinding in den Boekhandel, nog nimmer eene tweede oplage van eenig Buitenlandsch werk, alhier nagedrukt, yoor de behoefte yan one land benodigd is geweeet, en dus niet ligt iemand zal worden aangemoedigd om een 2<len nadruk uit te geyen, wanneer er reeds een yoorhanden is ; 2*^. dat de adyertentien in de fTieuwspapieren, al is aan dezelye geen regt yan Preferentie geaccrocheerd, de belang- hebbenden genoeg zuUen waarschuwen, om zich yoor scliade te wachten; 3^. dat, welke kracht ook de yoormelde tegenwerping yoor bet belang yan den Boekhandel hebben moge, dat belang niet mag yoorgestaan worden, op gronden yan onregt, hoe- danige wij yermeenen te yoren duidelijk te hebben aange- toond, dat waarlgk bij het yaststellen yan een Regt yan Preferentie zouden plaats grijpen. Uit al het tot dus yerre ter nedergestelde zal TJlieden mitsdien blijken, dat, zoo zeer als wij in de eerste, door ons aangeyoerde geyallen, een Regt yan Eigendom erkennen, en diensyolgens yan oordeel zijn, dat ingezetenen, in een dier geyallen yerkerende, bij dat regt behooren gemaintineerd te worden, wij eyenzeer yan gedachte zijn, dat zoodanig regt yerkeerdelijk gesustineerd wordt te bestaan in die ge- yallen, waar in bij de Publicatie yan 't Proyinciaal Bestunr yan Holland slechts het zoogenoemde Regt yan Eigendom plaats heeft, en dat dus in de te emaneren Wet yan zoo- danig een regt niet behoort te worden gewag gemaakt; niettemin willen wij, hierdoor niet yerstaan worden, yoor beslist te houden, dat zulk eene bepaling omtrent het R^ yan Preferentie (omtrent deszelfs geldeloosheid) eyentueel zou kunnen in aanmerking komen bij de yerordeningen yan goede orde en Policie, die de thans afgeschafte Gilden in 361 de respectieve Departementen zullen behooren te yeryaDgen ; noch ook de Boekhandelaars het regt en de faculteit oDt- zegd te hebben, om, dienaangaande onderling yrijwillig eene zoodanige Conyentie aan te gaan als zij yoor hunne gemeen- Bchappelijke belangen geraden zullen oordeelen. In de tweede plaats is het one noodzakelijk yoorgekomen dat zoowel de zorg yoor het merkantiet belang der Inge- zetenen, als yoor derzelyer beschaying en yerlichting, niet minder yorderden naauwkeurig toe te zien dat door de Wet, tegen het nadnikken, hunne yrgheid tot het drukken en uitgeyon yan Werken, waaromtrent geen regt yan Eigen- dom kan gesteld worden aanwezig te zgn, aan hoegenaamd geene banden gelegd werd, gelijk mede dat niet eene be- krompene en yerkeerde toepassing derzelye Wet, aan den letterkundigen yerzamelaar of beoordeelaar yan alle uit- komende produkten yan den menscheljjken geest de gele- genheid beneeme, om dezelye, of uit hoofde yan hunne, door hem yeronderstelde, meerdere belangrijkheid, of ook naar deszelfs waarde of onwaarde bij het lezend Publiek meer algemeen bekend te maken, terwijl wg, yoor het oyerige, het niet ondienstig achten, om aUe Regt yan Eigendom, of, om juister te spreken, alle bescherming yan dat regt, te onteeggen aan de uitgeyers yan zulke werken, die blijkbaar niets anders ten doel hebben, dan om, of de zeden te be- deryen, of den goeden naam yan anderen te bezwalken, of tot bereiking yan eenige andere schadelijke oogmerken te dienen, ten ware zij aan eene yoorwaarde yoldoen, die hen bij zulk een bedrijf, eyen daardoor te gereder blootstelt aan de yersmading yan weldenkenden, of de bestraffing yan den Burgerljjken Regter. Ten derden^ is het notoir yan het hoogste aanbelang, dat, in deze wet, eyen als in alle anderen, zorgyuldig, en zoo yeel mogelijk worde yermijd alles, wat tot exception zoude kunnen aanleiding geyen, waardoor de bedoeling yan de wet konde worden geeluduerd, en dat dus, bij het arresteren derzelye, naauwkeurig acht worde gegeyen op de meest mogelijke juistheid en yolledigheid, ten einde zoo min 362 doenlijk, aan de interpretatie of arbitrage van den regter, of anderen, worde overgelaten; ieta hetwelk, naar ons er- achten, maar al te yeel in de PublioatiQ van 't Provinciaal Bestuur gevonden wordt. Eindelijk moeten wij nog met een woord n^elding maken dat wg, behalve andere, bij ons ingekom^n Requesten van Boekverkoopers, dezelfde of soortgelijke strekking hebbende, als dat van den Burger D. du Mobtier, in 't hoofd dezer Y^rmeld, wij ons in den loop van 't voorleden jaar, enhan- gende onze deliberation over bet voorhanden zjjnde onder- werp, insgelijks, bij Request geadieerd gezouden hebben door Hoofdbestuurders der Bataafsche Maatschappij Tot Nut van H Algemeen^ niet minder dan alle voorgaande, klagende oyer bet nadeel, betwelk bun wordt toegebragt door bet nadrukken der door bun uitgegeven werken, en mitsdien even als deze, instantelijk yerzoekende, om bg bun wettig regt, ten dezen met nadruk te worden gebandbaafd. Dit Request afkomstig yan eene Maatscbappij, wier wel- dadige bedoelingen, m$t zoo yeel regt, de goedkeuring der beste ingezetenen yan ons Yaderland yerworyen bebben en die, daarenboyen door een Besluit der Rationale Yergadering in bet bezit is yan eene wettige aanspraak op de bescber- ming yan bet Gouyernement, in alle die betamelijke mid- delen, die zij ter bereiking dier bedoelingen, beschouwtyan kracht en nut te zijn; dit Request gaf ons eene natuurlijke aanleiding, om bij de aan Ulieden yoor te dragen wet, niet minder bet oog te yestigen op bet Regt ,yan Eigendom, hetwelk aan Corporation en geconstitueerde Autoriteiten op de door bun uitgegeyen werken competeert, als op hetzelfde regt yan indiyidueele ingezetenen yan dit Gemeenebest, en wij yinden ons derhalye gedrongen, om bij de bepalingen die de yoorsz. wet zuUen behooren uittemaken, eyenzeer yoor 4e ongekrenkte bescberming yan bet regt der eerste te waken, als wij ons dit, ten opzigte yan de laatste bg dezen, bebben ten doel gesteld. En biermede yertrouwen wij genoeg gezegd te hebben om ni. de noodzakelijkbeid te hebben doen geyoelen dat 363 aan de begeerte van den Requestrant D. DU Mortier en der opgemelde Maatschappij, wier Requesten wij tevens in originali overleggen, in zoo verre voldaan worde, ab met wel doorgedachte gronden yan regt en algemeen beiang be- staanbaar is; en twijfelen dierlialven niet, of Gjjlieden zult, na eene oplettende overweging van de in het midden ge- bragte reflexion, geene zwarigheid maken, om het Regt van Eigendom op de uitgave van Werken, in dier voegetever- zekeren als Ulieden bij dozen wordt voorgedi'agen in het nayolgend Concept-Besluit. 1 1 Het Wetgevend Ligchaam vervolgt: Qedelibereerd op eene raissiy^ — , is overeenkomstig de voordragt daarbjj gedaan, besloten te statueeren : Art. 1. Voortaan enz. Bijiage JS, zie bladz. 7. Coneept eener Wet op den Boekhandel onder Konln; Lodewflk. Het volgende zjjn of verbeteringen van W. Holtrop door het wetgevend Ligchaam gemaakt in 1803, of het is een later origineel plan van W. Holtrop zelven, die onder de hand (als President van de Yereeniging ten voordeele des Boekhandels) gevraagd was, zijne denkbeelden te conci- pieren bij gelegenheid dat het plan tot eene nieuwe wet ter tafel kwam. 1. Het regt van eigendom op een book of geschrift wordt onbetwistbaar en uitsluitend toegekend aan hem of hun, en derzelver erven of regtverkrijgenden die 1*^. een boek of geschrift ten zijnen of hunnen koste heeft of hebben doen drukken, uitgeven en verkoopen en 2*^. een boek of ge- schrift, met het voile of gedeeltelijke regt van kopg nevens alle de Exemplaren respectivelijk daaronder begrepen, kopere platen en wat dies meer zij, gekocht, of op eenige andere wettige wijs heeft of hebben verkregen. 2. Niemand zal buiten toestemming der zoodanigen respec- tivelijk eenige aanspraak op zoodanig regt mogen maken noch den bezitteren daarvan in de uitoefening van hetzelve mogen hinderlijk wezen noch verkorten; hetzij door zulk een boek of geschrift of geheel of ten deele na te drukken of te doen nadrukken, of buiten dit Rijk nagedrukt in te 365 Yoeren of te helpen inyoeren, te Yerspreidenofteyerkoopen, op poene van te inourreren, yoor de Iste maal, confiskatie yan alle de in bet Rijk nog yoorhanden zijnde ongedebi- teerde Exemplaren yan den nadruk, ten profyte yan bem of ben bij welken bet yoorsz. regt yan eigendom is berus- tende ; en nog daarenboyen de waarde yan 250 Exemplaren yan den gemelden oorspronkelijken druk, te berekenen tot den eerstgestelden yerkoopprijs ; en yoor de 2^ maal buiten en bebalye yoom. confiskatie, eene Somma ten bedrage yan 500 Exemplaren yan den ecbten druk, tot denzelfden prijs; zuUende dezelye komen ter eenre belfte yoor bem, die daartoe beyoegd, de calange doet en ter andere belfte, yoor de algemeene armen der plaats waar de calange gescbiedt; en yoor de 3<le maal boyen en bebalye de straf bg de 2de oyertreding bepaald, interdictie om den Boekbajidel nimmermeer in dit Rgk te mogen uitoefenen en intrekking yan deszelfs patent als zoodanig. 3. Op dezelfde straffen cds bij art. (2) zijn bepaald wordt ook yerboden bet yerspreiden of yerkoopen yan eenigerban- de yertaling, uitbreiding of yerkorting yan eenig oorspron- kelijk werk in dit Rgk uitgegeyen; tenzij zulks gescbiede met yoorkennis en Bcbriftelijke toestemming yan bem of ben, die bet Regt yan Eigendom beeft of bebben op zoo- danig werk; blijyende bet nogtbans ynj en onyerlet, den aart, korten inboud en de waardij yan zoodanig werk, door aankondiging, uittreksel en beoordeeling Id dag- of week- bladen, in letterkundige maand- of tgdacbriften en in tijd- wijzers ten algemeenen nutte kenbaar te maken. 4. Dat, ten einde bet nadrukken al yerder te yoorkomen, elk en alien die bet Regt yan Eigendom beeft of bebben op een 366 origineel of yertaald werk, dat uityerkocht en waarvan het vertier genoegzaam erkend is een herdruk te behoeven, ge- houden zij, zoodanigen herdruk met den meesten speed te bezorgen, of zulks niet yerkiezende, zijn Regt yan Eigendom op 't zelye te doen oyergaan op denzulken als daamaar aanyrage zal doen; en zulks op zoodanige yoorwaarden, als zij onderling znllen bepalen; en zal h^' die op deze wgs het regt yan eigendom yerkregen heefib, yerpligt zgn, dade- lijk een nieuwen druk yan zoodanig werk te beginnen en onyerwjjld in 't licht te geyen ; op poene yan daarin nalatig beyonden wordende te yerbeuren f 150 ten behoeye yande kas der Boekyerkoopers-Corporatie ter plaatse zijner woning, in geyalle hij binnen 2 maanden na de regtsyerkrijging geene exhibitie doe yan ten minsten 6 nieuwgedrukte bla- den aan de Commissarissen der Boekyerkoopers-Corporatie in de plaats zgner wooning, of wel yan die der daaraaji naast grenzende; en daaryan doe consteren door de annonce in den koninglijken Courant, immers binnen 3 dagen na de exhibitie. 5. Dat alsmede op zoodanige straffen als bij art. (2) tegen het nadrukken of de nadrukkers zijn gesteld (elk en een iegelijk expresselijk wordt yerboden, eenig werk, in dit Rijk uifcgegeyen, in eene andere taal te drukken), of eene uitbreiding of yerkorting yan hetzelye uittegeyen, zonder yoorkennis en toestemming yan den zoodanigen als het Regt yan Eigendom op zulk een werk bezit ; met dien yerstande dat, al schoon h^t yoorstel tot het uitgeyen yah eene zoo- danige yertaling door of yan wege eenen Boekyerkooper of ander particulier persoon aan den eigenaar gedaan wordt, deze nogthans aan zich de magt behoudt, zoodanige yerta- ling in het licht te geyen, zuUende (men) echter, in ge- yalle de eigenaar zich daaromtrent niet finaal yerklaart, den yoorsteller ynj en onyerhinderd moeten laten geworden op zoodanige yoorwaarden als zij onderling zullen bepalen; en 367 in geval van verBchil zich conformeren met de uitspraak van Boekverkoopers, als boven bij art. (4) bepaald was. 6. Wanneer eenig Boekverkooper in dit Rijk een werkbui- tenslands gedrukt, alhier nadrukt, zal hij yerpligt wezen van zoodanig yoomeraen door Advertentie in den Eoninklijken Courant, drie achtereenvolgende dagen te doen blijken, en zal het alsdan niemand in het Rijk vrijstaan, zoodanig werk na te drukken, noch andere buitenlandsche nadrukken daar- yan in te yoeren, te verspreiden en te yerkoopen op poene als bij art. (3) tegen de nadrukkers gestat. is; blgyende het nogthans aan iedereen yrij, den origineelen druk in te yoe- ren, te yerspreiden en te yerkoopen; en zal de zoodanige als hij een nadruk yan eenig buitenlandsch gedrukt werk onder- neemt, gehouden zijn, y6(3r de uitgaye een Exemplaar yan den echten druk, eigenhandig door hem geteekend te depo- neren bij de Commissarissen der Boekyerkoopers-Corporatie in de stad zijner wooning, om, in cas yan beklag oyer inge- yoerde uitheemsche nadrukken, onder yoorwendsel yan ori- gineele drukken, de belanghebbenden te hooren en dezelye met elkander te yerzoenen, in formite aan art. (4) en (5). 7. Elk en een iegelijk, die yoornemens is, eenig werk in hoedanige taal het ook wezen moge te doen oyerbrengen, is yerpligt, daaryan in 3 achtereenyolgende dagen adyer- tentie te doen in den Eoninklijken Courant; ten eindedaar- door aan de eene zijde alle collisie yoor te komen, en aan den anderen kant, de praeferentie te wettigen tot het doen yeryaardigen en uitgeyen der aangekondigde yertaling; zul- lende, indien 2 of meer Boekyerkoopers yan een en het- zelfde yoornemen door gelijktijdige adyertentie als boyen doen blijken, dezelye zich met elkander moeten yerstaan. 368 8. Van zoodanige aangekondigde en in de Hollandsche Taal uitgegevene yertaling zal het op poene van het gestatueerde bg art. (2) en ... . niemand yrijstaan, eenigeii nadruk te doen, noch elders gedaan zijnde, in te voeren, te verspreiden, of te verkoopen, noch ook, onder hoedanigen schgn het ook zij, eene andere yertaling in dit Rgk te debiteeren, of te doen debiteren; wordende echter hieryan wel expresselijk uitgezonderd yertalingen in Hollandsche yerzen, yan welke het ieder eenon yrijstaat de zijne te geyen, al ware het zelfs dat het origineel work bereids in Hollandsch onrijn yertaald ware geworden; en blijyende het yoorts aan ieder eenen yrij, om yan zoodanig werk eene yertaling te geyen in eenige andere taal, 't zij in proza of in poezij. 9. Elk die eenig oorspronkeljjk of yertaald werk uitgeeft waarop denzelyen, in yoege yoorsz. hetzij het regt yan Eigendom, 't zij dat yan Praeferentie wordt toegekend, is yer- pligt drie Exemplaren yan 't zelye, en zulks yan yeryolg- werken regulier bij de uitgaye yan ieder deel of stuk, of nummer, (y66r de uitgaye tegen renyersaal) in te zenden aan de Kon. Bibliotheek; op poene yan yerstek yan zoo- danig regt op zulk een werk, als hem anderszins door de Wet is toegekend. 10. Dat gelijk alle de yoorsz. bepalingen berusten op het beginsel, hetzij yan Eigendoms-, hetzij yan Praeferentie- Regt, elk derzelfs respectiyelijk zal yeryallen en yan geene geldigheid hoegenaamd wezen, noch kunnen worden, wan- neer het publiek gerijf slechts in het minste daardoor zoude lijden; en wordt mitsdien al dadelgk daaryan expresselijk uitgezonderd en aan iedereen yolkomen yrij en onyerlet gelaten het drukken yan den tekst der Grieksche en Bo- 369 meinBche Auctores Classici; — van Bgbels, Testamenten, Psalm- en Gezangboeken bij den openbaren Godsdienst in gebruik, Eatechismen en alle andere kerk- en schoolboeken, geene uitgezonderd, als tot nut van het algemeen en tot onderwijs der jeugd in de onderscheidene kerken en schoolen in dit Rijk bereids zijn ingevoerd en in yervolg van tijd ingevoerd zuUen worden ; en voorts alle gewone Yolksal- manacken, TijdwijzerB, en wat van dien aart meer zij, al ware het dat men weleer of tot hiertoe van diteenof ander titulo oneroso zelf en privatelijk had gejouisseerd ; van al het- welk een ieder zoo vele en zoo yelerley drukken zalmogen yervaardigen, als dezelve yoor zijn eigen nut en ook yoor het nut yan het algemeen zal geraden oordeelen. 11. Dat met deze wet worden gehouden yoor yeryallen alle placaten, publication en wetten ten opzigte yan den Boek- handel tot opdato dezes geemaneerd. 24 Bijlage C7, zie bladz. 19. Aan Z. M. den Koning. Het heeft aan Uwe Maj. behaagd van mij een Ontwerp van Wet betreffende het Regt van drukken van Letter- en Eunstwerken, gewonelijk genaamd Kopijregt te verlangen. Ik heb de eer hetzelve aan uwe Maj. aan te bieden, na raadpleging en langzame overweging, zoo veel mogelijkvan al wat betrekkelijk is tot dit belangrijk onderwerp van nieuwe wetgeving. Het is opgesteld, zoo ik durf vertrouwen, in den liberalen geest, en met de edele bedoelingen Uwer Maj. in de inleiding uitgedrukt met bewoordingen, die als getrokken zijn uit de Motiven van Uwer Maj. eigen Besluit van den 24sien Jan. 1814 omtrent den Boekhandel en den eigendom van Letterkundige Werken. Geheel het ontwerp is alzoo gebouwd op onvergankelijke gronden van regtvaardigheid, algemeen welvaren en maat- Bchappelijke Orde, niet op verbitterd wantrouwen en doodende schraapzucht, die de Fransche censuur en boekbelasting voortbragten. De natuurlijke eigendom, die ieder auteur van Letter- of Eunstwerk heeft aan de voortbrengselen van zijn vemuft en vlijt, werd ten alle tgde in deze landen voor heilig erkend. Reeds voor ruim eene Eeuw stelden de Staten van Holland en West-Friesland in eene resolutie van 28 Junij 1715 dien eigendom tot eenigen grond der octrooyen op het drukken van Boeken, zoodanig dat de Octrooijen, ofschoon verleend, van nul en onwaarde zouden zijn, wanneer de eigendom bevonden werd niet te bestaan. Zoodra het Nederlandsch Gemeenebest onder eene algemeene wetgeving kwam, ver- 371 yingen algemeen beschermende wetten, de laatste onder dag- teekening van 3 Jung 1803, de te yoren yoor alien yer- krijgbare octrooijen op het uitgeyen in druk yan Letter- en Kunstwerk en de bescherming dezer Wetten was al wederom op den eigendom alleen rustende, en daaraan alleen yer- bonden. Ook Uwe Maj. heeft dien eigendom in onderscheidene Besluiten die de Drukpers betreflTen, geeerbiedigd, en wil dezelye thans, met de ruimste toepassing op alien Letter- en Eunstarbeid, ten yoordeele yan alle Nederlanders, zonder onderscheid, onder Hoogstdeszelfs regering yereenigd, be- yestigd hebben in eene algemeene Wet op bet regt yan drukken, gewonelijk genoemd Eopgregt, waaryan de eer yoor Uwe Maj. bewaard is. Alzoo strekt in het ontwerp dier Wet de natuurlijke Letter- en Eunsteigendom ten grondslag yan de omschrij- yingen in Art. 1 en 2 gegeyen yan het Eopijregt, of regt yan Eopieeren door den druk, zoowel yoor oorspronkelgke Letter- en Eunstwerken, als yoor geoorloofde yertalingen der eersten, terwgl Art. 3 de uitoefening yan dat regt ten meesten gunste yan schrgyers en kunstenaars regelt, als yergunnende aan dezelyen, in persoon den daaruit yoort- spruitenden handel patentyrij te drgyen als handel met eigen yoortbrengselen. Art. 4, 5 en 6 straffen alien inbreuk op het Eopijregt yan schrgyers en kunstenaars, of hunne regtyerkrggenden, op eene wijze, die aan Uwe Maj. zoo yeel te minder oyer- dreyen schgnen kan, daar de Staten yan Holland en West- Friesland reeds in den jare 1715, in hunne bovenaange- haalde Besolutie, niet alleen op het nadrukken zelye in derzelfyer Proyincie, maar op het inyoeren, uitgeyen, of yer- kopen yan elders gemaakte Nadrukken yan toen door een speciaal octroog, nu door eene algemeene Wet, beschermende den Letter- of Eunsteigendom, eene Boete yan f 3000 stelden, en die Boete zelfs naderhand tot f 5000 bragten. In dezelfde drie artijkelen is eene gradatie yan strafinacht genomen, naar mate der onderscheidene trappen yan mis- 372 drijf, die beyonden zgn te bestaan en yooral is gezorgd yoor het aantasten yan het kwacul in deszelfs wortel, gelgk ook yoor een duidelgk yoorschrift der procedure, welk laatste de immer bestaande klagten oyer de onzekerheid daaryan, en de daaruit yoortspruitende straffeloosheid der schuldigen alleen kan wegnemen. Door Art. 7 wordt alles, wat op openbaar gezag en open- bare kosten yeryaardigd is, yatbaar gemaakt yoor het regt yan kopij, maar algemeen yrijgelaten het drukken, bewerken en yertalen yan datgeen, welks publiciteit niet genoeg Bchijnt te kunnen beyorderd worden, met aanmoediging zelfs der bewerking en yertaUng. Het 8ste Art. noemt yerder, wat yan ouds af biUijker wijze is gerekend een algemeen eigendom der drukpers te wezen. Art. 9 en 10 yerbinden de bescherming der wet aan yoor- waarden, waaryan de heilzame strekking tot beyordering yan binnenlandsch welyaren en tot handhaying der goede orde in de Maatschappij uwer Majesteits doorzigt niet ont- gaan kan. Bij Art. 1 1 wordt de begunstiging yan Nederduitsche yer- talingen yan buiten 's lands^ uitgekomene geechriften door middel yan een Sjarig uitsluitend yoorregt yan yertalen ge- regeld. Deze begunstiging is aan Nederduitsche yertalingen alleen gehecht, omdat andere een meer uitgestrekt yeld yan yertier hebbende, die aanmoediging niet behoeyen, ja dezelye, daarop toegepast, zeer ligt illusoir en schadelijk zoude kun- nen zijn. En tot het wegnemen, yan alle mogelgke stremming, weike Letteren, Kunsten en Handel zouden kunnen onderyinden ten geyolge yan de algemeene bepalingen dezer Wet, schijnt het 12<le Art. eenen geschikten weg te openen. 