Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
In de großen te gan ständig, aangezien de gan ständig, aangezien de gan ständig, en alz oder vanzelf het geluk buiten gesoten wordt. Zoo ook zal hij liever niet vertoeven onder het afdak zijn, woning, wetende dat hij daar een boozen demon zou kunnen aan de deur of op de trap mogen staan of zitten, of, naar de keuken gaande, niet halverwege mogen terugkeeren, willen z:) niet, als gevolg van den toorn der geesten, allerlei hindernissen bij hare bevalling ondervinden. Hoevele -ceremonien er overigens bij deze gebeurtenis in acht genomen worden, kan men lezen bij den Heer Van Hasselt. Om er nog een paar voorbeelden an toe te voegen, zij er op gewezen, dat meu een vrouw in dien tewetand geen leelijke woorden of scheldnamen mag toevoegen, uit tres dat het kind zou kunnen worden, zooals men de moeder noemt. Zw ook mag zij b.v. geen kara — gebrande rijstkorst — eten, daar het kind dan cen zwarten schedel kan krijgen. Haar onthoaden, waarin zij trek of begeerte heeft, mag men niet, omdat het kind anders ter wereld zal komen met het gebrek, dat hem het speeksel immer uit den mond blijft loopen. Waar men de hulp der geesten noodig heeft, roept men nu eens dezen, dan weer genen aan, naarmate van de macht, waarover zij gezegd worden, te kunnen beschikken. Zulk een aanroeping heet, weijk wij reeds zagen, doa, bij sommigen ook wel pitoea. Ges nulijk is het tot den vorst van een geestengroep dat men zich wendt. Het zal wel overbodig zijn te zeggen, dat deze doa's in de genees- hanst van den Minangkabauer een groote rol spelen, en de lower- middelen evenzoo wer talrijk zijn. Zoo heeft men, om van deze laatsten er enkele te noemen, de pitoendoed& en de pilajah, esardoor men iemand tegenover zich geheel machteloos maakt, hem ghee! onder zijn wil brengt, de pigariëng en piganta, die -emand in hooge mate vreesachtig maken; de pikasiéh cen drank Dar dekte eancecrepen sijn, ten rev ice van de ontmoeting met booss geesten, Leet tatamèh, terwijl met manamalh-namahi het: nders-ek wordt aanreduid, dat de leken daarnaar instelt (Men vervolijke het woord temas’). HET ANIMISME BIJ DEN MINANGKABAUER DER of ander middel, waardoor liefde wordt opgewekt, enz. Een ander onder den invloed van eenig toovermiddel brengen heet manoedjoe. Men spreek van toedjoe radjang, tengevolge waarvan iemand onmiddelijk sterft, nadat hij, die het toovermiddel op hem heeft toegepast, zijn gebed of a Anroaching heeft geeindigt; toedjoe para-majö, waardoor iemand eerst bedwelmd wordt, en later een booze huidekte of het licham vol bulten krijgt (hij is dan kanal toedjoe paramajö = geraakt of getroffen door dat toovermiddel); toed joe galang-galang, waardoor iemand door hevige buikpijnen wordt overvallen, enz. Is iemand onder den invloed van een toovermiddel of bezwering, dan zijn er ook weer formulieren om hem er aan te enttrekken. Deze hebben dan algemeenen naam van tjoetjö. Door dergelijke toetjö’s kan men echter ook de eigenschappen van sommige voorwerpen doen verdwijnen, de werking daarvan krachteloos maken. Zoo is b.v. tjoetjö karakoetö de tooverspreuk, waar-mede zekere ziekte, veel overeenkomst met lepra hebbende, genezen wordt,en istjoetö basi er eene, waarmede eenig wapen onschadelijk wordt gemaakt. Verder spreekt men van tjoetjö rotan, tjoetjö bisd, enz. De aard van dit opstel laat niet toe, hier verder er over uit te wijden. Hij, die er meer van weten wil, leze het belangrijke artikel van den Heer Van Hasselt, voorkomende in het derde hoofdstuk van zijne Volksbeschriving van Midden-Sumatra. ALBINO'S IN DEN INDISCHEN ARCHIPEL DOOR Du. G. A. WILKEN. De oorzaak van het verschil in huidskleur is, gelijk men weet, gelegen in eene kleurstof, die bevat is in de cellen, waaruit de opperhuid hetaat, en wel in die lagen der opperhuid, welke onmid-delijk op de eigenlijke huid, de zoogenaamde, lederhuid, het corium, gelegen zijn. Deze onderste, nog niet verhoornde, lagen zijn week en worden als het Malpighiaansche slijmnet van de buitenste, drage en hoornachtige, lagen der opperhuid onderscheiden. Bij alle menschen na bevat dat slijmnet eene min of meer donker gekleurde stof, het pizment. Zelfs bij de blanken is dit het geval: de huid toch van dezen is nimmer in den eigenlijken zin des woords wit. Fene wezen-lnk witte huid komt slechts voor bij de zoogenaamde albino's, en is het uitvloeisel van een aangeboren gebrek, dat bestaat in een volkomen gemis van pigment. Om dezelfde reden zijn de haren wit van klear. Even kenmerkend zijn de oogen. Deze zijn eveneens van pigment ontbloot. In het bijzonder is dit het geval met de iris, ten gevolge waarvan ook hierdoor lichtstralen toegelaten worden, welke teruggekäst, na door de talrijke bloedvaten van de evenzeer van pigment geheel ontbloote choroidea te zijn gegaan, aan de pupillen een rooden schijn geven. Ook de iris-zelve is om die reden, en wegens het anverhinderd doorschijnen van het in haar cigen weefsel aanwezige bloed, 5 Dak bepaaldelijk de door de iris invallende lichtstralen de roode kleur aan de pupl roven, stelt Fick (Medicinische Physik, bis. 302 vig.) uitdrukkelijk op den ve-grond. Bij albino's, merkt hij «pú na aansreti-ond te hebben waarom bij em permaal oog de pupillen sich swart voordien, «:úhrt die Helli:keit thre Anpenhinterzrunden lediglich won dem Lichte her, das vin der erleuchteten Iris &fus anf die Netahaut :hne Untereahied uinselner Stellen fallt, nicht daher, dam v-@ dew darch die Pupille eindringenden Lichte ween der Pupille sizkeit mehr sureskcemtrehit wird. In der That  rood gekleid, De door de terugkaatsing veroorzaakte diffusie van het licht in het inwendige van het oog, en de omstandigheid, dat de lichtstralen, niet alleen door de pupil, doch ook zijdelings over- vloedig kunnen invallen, maken dat de albino's bij dag niet duidelijk zien kunnen en niet in staat zijn, het volle licht te verdragen, waarom zij dan ook steeds het hoofd voorovergebogen houden of de oogen met de handen beschaduwen. In den volsten zijn zij heliophoben. Het is deze eigenaardigheid, die aan de albino’s den naam bezorgd heeft van kakkerlakken, naar de bekende lichtschuwende insecten. Het behoeft nauwelijks te worden opgemerkt, dat al de genoemde kenteekenen alleen voorkomen bij totale afwezigheid van pigment. Waar pigment aanwezig is, doch in onvoldoende hoeveelheid, moeten die kenteekenen zich in geringere mate voordoen. Bij zulk een lich- teren graad van albinisme zullen bij voorbeeld de pupillen, hoewel van binnen verlicht en dus de gewone zwarte k. Leur missende, niet Röd schijnen, en is de iris waterig blauw; de oogen blijven echter lichtschuw en zwak. Huid en haar hebben wel eene lichtere kleur, doch zoo, dat dergelijke albino's onder de blanken nauwelijks opge- merkt zouden worden. Bij de donker gekleurde rassen moeten zij natuurlijk de aandacht blijven door hunne min of meer Kuropesche tint, waardoor men hen voor bastaarden van Kuropeanen en inboorlingen zou kunnen houden? In de kortelings verschenen nieuwe reeks zijner thunographische Parallelen und Vergleicher, heeft Dr. Richard Andree over het aan-wezen van albino's bij de naturvolken belangrijke mededeelingen einen Schirm mit einer Offenung von der Griese der Pupille ab, dass eben nur noch durch diese Licht eindringen kann, so erscheint — worauf Donders suerst aufmerksam gemacht hat — der Augenhintergrund eines Albino ebenso dunkel schwarz, wie bei einem reichlich pigmentirten Auge. Zie ook: Hermann, Lehrbuch der Physiologie, blz. 527. La Vroeger meende men dat albino’s alben alben bij het negerras voororkwamen. Vandara de naam van witte negers, waarmede men hen wel eens bestempelt. Het albinisme doet zich, gelijk van genoegzame bekendheid is, ook bij sommige dieren voor. De witte konijnen, witte muizen, witte clifantan en het freje (dat niets anders dan een albino van den gewonen bunsing is) zijn daarvan bekenden voorbeelden. In den Indischen Archipel zijn het de witte karbouwen of buffels. Deze vertoonen de gewone kenmerken van albinu� Zijn zijn vooral veelvuldig in de bergdistricten van West-Java (Veth, Java, dl. I, bls. 584). Ook op Sumatra komen witte kar-bouwen voor met eene lichtroode huidskleur en geelachtig witte haren (Van Hasselt, Volksbeschriving van Midden-Sumatra, biz. 873). ALBINO'S IN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. 107 gedan. Ook eenige voorbeelden uit den Indischen Archipel zijn door hem gegeven. Dat albino’s hier bekend zijn, blijkt uit de voor hen, in de verschillende talen, voorkomende inheemsche namen, en uit de eigenaardige beschouwingen, welke er omtrent hen bestaan. Beginnen wij allereerst met de werkelijk geconstateerde gevallen van albinisme, voor zoover ons die uit de literatur en uit mondelinge berichten bekend zijn, te vermelden. Reeds in de oudere geschriften over den Indischen Archipel vindt men, gelijk reeds door Prof. Van der Lith, in de belangrijke aan-tekeningen, door hem aan zijne uitgave van den #Kitâb ‘adjâib al-Hindr toegevoegd, is aangetoond 3, bij herhaling van albino's gewag gemaakt. Zoo zag Cornelis de Bruin, toen hij, op zijne reis door het Oosten van 1701—1708, ook Bantam bezocht, aan het Hof aldaar een der bijwijven van den Sultan, die een albino was. Zij was afkomstig ruit het gebergte, gelegen meest om de Z. Oosten-sche eilanden by Ternate, welcker inwoners Kackerlacken genoemd worden. „Dit volkv, gaat de verhaler voort, „ziet beter by nacht dan by daegh: zy kunnen ook de zon niet wel verdragen. Het heeft gedurigh de oogen half toe, en zit veel by den dagh in donkere hoeken» **. Mr. Radermacher, Raad extraordinair van Nederlandsch Indië en een der oprichters van het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen, ontmoette in 1774 te Batavia eenen albino-knaap, afkom Stig van Ceram en daar van tweede zwarte ouders geboren 3», en vernam van Valkenaar, die in de tweede helft der 18e eeuw Gouverneur was te Ternate, dat deze, gedurende zijn zeven- jarig verblijf op dit eiland, er vier albino's had gekend, ronder welke eene prinses en een oppasser van den koning, beide omtrent zestig jaren oud, fris en gezond, alle vier van zwarte ouders geboren en zwarte kinderen telender *. Eene uitvoerige beschrijving van eene Papoesche albino-slavin, van de hand van Dr. Josua van Iperen, Predikant te Batavia, vindt men in het tweede deel, jaargang 1784, van de „Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappeny. »Penauy, zoo luidt de naam van deze $2. Cornelis de Bruins Reizen over Moskovie door Persie en India, Amsterdam, 1714, blz. 380. Sb. Radermacher, Prove nouvelle de verschillende gedaante en kleur der menschen, Verhandelingen v. h. Bat. Gen. v. K. en W., dl. II, blz. 120 (van den derden druk). * Verhandelingen v. h. Bat. Gen. v. K. en W., dl. I, blz. 281 (van den derden druk). 108 ALBINO'S IN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. slavin, vis van top tot teen ruw en ongelijk van oppervlakte: uit- genomen van binnen en boven op de handen, daar zij wat gladder is. Over het bovenste en voorste van hare armen en beenen tot aan de schouders en lijspier toe, heeft zij wit vlassig haar, hetgeen bij het bevoelen de ruwheid vermeerdert... De wenkbrauwen wit- achtig rood, staan genoegzaam onder aan de randen van het voor- hoofd-been, hetgeen als eene zoldering maakt, waaronder  oranjeachtige stralen. De oogballen vertoonen zich magtig klein. Indien men haar wel begrijpt, zoo is het eenig gebrek van haar gezigt, dat het midden op den dag wat donkerder is, dan bij duister weder of tegen den avond. Maar als de lampen zijn aangestoken, wordt zij wederom stikziende, en buiten staat, om te  de gewone zwarte kleur had 6. Ook omtrent het voorkomen van albino's in het Westen van den Archipel — de tot dusverre genoemden waren allen uit het Oosten, de Molukken, Nieuw-Guinea en Bali, afkomstig — vinden wij bij de oudere schrijvers 5 Van Iperen, Beschrijving van eenen blanke Negerin uit de Papoesche eilanden, Verhandelingen v. h. Bat. Gen. v. K. en W., dl. II, bls. 129 en 132 (van den derden druk). 6 Van Iperen, Beschrijving van eenen witten Neger van het eiland Bali, Ver- handel. v. bh. Bat, Gen. v. K. en W., dl. I, blz. 222 en 227, en dl. IT, blz. 135, noot (van den derden druk). ALBINO'S IN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. 109 cenige mededeelingen. *Auch ist allhier (Malacca), lezen wij onder anderen in de „Orientalische Reise-Beschreibungen" Jürgen Andersen aus Schleszwig der An. Christi 1644 ausvezogen und 1650 wieder-kommen 7%, reine art Leute, welche von den Holländern filii de Kackerlac genant werden, weil sie wie die Kackerlacken des Tages mit offenen Augen auch nicht viel schen können, sondern nur des Nachts, und können in den finstern Ortern das Gelt kennen und zehn, nehen andere Landthierung treiben, welches sie des Tages nicht vermügen, daher liegen sie des Tages und schlaffen, ohald aber die Sonne unter den Horizont gangen, dass es zur demmerung kömpt, beginnen sie wieder zu sehen. Von statur und proportion, auch von Farben seynd sie den Europäer gleich; haben Kraue Augen, dass alle Orientalische Völker schwartze und schwartzbraune Augen haben, ihr Haar ist gelbicht..... Habe dergleichen Leute auch in Batavia gesehen. Von meer beteckenis, ook wegens hunne meerdere volledigheid, zijn de berichten, die wij in de nieuwere geschriften aantreffen over het voorkomen van albino's bij de volken van den Indischen Archipel. In het Oosten beginnende, noenem wij in de eerste plaats de Pspuwa's van Nieuw-Guinea. Uit de mededeelingen van Dr. Andree blijkt, dat bij de stammen iu het Zuidoosten van dit eiland albino's vaak waargenomen zijn. In het Westen, werd onder anderen in het Arfak-gebergte, bij de Dorei-baai, een geval van albinisme ge- constateerd door Dr. Meyer. „Es betraf, schrijft deze, wein junges etwa Ì6júhriges gut gewachsenes und ausycbildetes Madchen. Die Haut war rosa weiss, wie die einer Europüerin, aber mit vielen hellyelben Pigmentflecken (Sommersprossen) behaftet. Die Haare puthlich blond, die Ins blau und starker Nystagmus vorhanden. Sie beuyte asch Art der Albinoe den Kopf stets herunter und beschatte- te die Augen. Es machte einen durchaus eigenthimlichen und nicht augenehmen Eindruck, cin jungen Es, ausgewachsenes Madchen mit der Hautfarbe einer Kuropierin ganz nacht, nur die Schamtheile eben bedeckt, umherlaafen zu schens. Dit meisje zou een broer hebben, Hereusgq.eben durch Adam Olearium, Schleszwis, 1669. Eene Hollandsche vertaliny verscheen te Amsterdam in 1670. Zie het eangehaald werk, blz. 102 (Hollandsche uitgave, blz. 0). — Heti-con De Vries, in zijne “Curieuse Aenmercken der bys: nderste © et- en West Indpohe Verwunderens-waerdise Dincene, Utrecht, 1652, dl. III, ble. 55%, over het verk men van olbin:'e in Malaka amt, ix blijkbaar aan het werk van Anderen ottend. Andree, Ethno -vraphische Parallelen und Vervteiche, bis. 243 vlij. 108 ALBINO'S IN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. slavin, vis van top tot teen ruw en ongelijk van oppervlakte: uit- genomen van binnen en boven op de handen, daar zij wat gladder is. Over het bovenste en voorste van hare armen en beenen tot aan de schouders en lijfspier toe, heeft zij wit vlassig haar, hetgeen bij het bevoelen de ruwheid vermeerdert... De wenkbrauwen wit- achtig rood, staan genoegzaam onder aan de randen van het voor- hoofd-been, hetgeen als eene zoldering maakt, waaronder tegen, vrij wat diep de oogleden indrukken. De brauwen, zoo van onder als van boven, zijn vrij wat rosser. Het wit der oogen zuiver melkwit, de oogen blaauw, eindigende aan de appelen met bleekblaauwe, geele en oranjeachtige stralen. De oogballen vertoonen zich magtig klein. Indien men haar wel begrijpt, zoo is het eenig gebrek van haar gezigt, dat het midden op den dag wat donkerder is, dan bij duister weder of tegen den avond. Maar als de lampen zijn aangestoken, wordt zij wederom stikziende, en buiten staat, om te naaijen» 5. Behalve van deze Papoesche albino-slavin, heeft dezelfde Josua van Iperen ook eene beschrijving gegeven van een Balineeschen albino, welke ongeveer dien tijd te Batavia als slaaf zich bevond. Op het geheele onderlijf had deze „ruwe en lange witte haren, die als een bontwerk, of harige vacht van een aap, of ander dier, blindelings bevoeld, zich voordoetr. Het hoofdhaar is vonzuiver wit, met eene citroenverwige vlammer. Maar niets, aldus heet het verder, vontsiert meer, dan een paar ingetrokkene oogen en laag gedokene witte wenkbraauwen. Met den avond worden de oogleden ronder opengezet. De toenijping der oogen geeft een blijk van een zwakheid in het gezigt, waardoor hetzelve buiten staat gesteld wordt, om de grootste glanzen, bij menigte, in te laten.... Het oog is grof beschilderd, bij verwijdering uit het middelpunt, met geelroode en paarsche stralen: en ook kan men, aan den oogappel, niets zwarts toeschrijven; want hij is roodachtig brains. Deze albino was getrouwd en bezat en zoon, die de gewone zwarte kleur had 6. Ook omtrent het voorkomen van albino's in het Westen van den Archipel — de tot dusverre genoemden waren allen uit het Oosten, de Molukken, Nieuw-Guinea en Bali, afkomstig — vinden wij bij de oudere schrijvers. Van Iperen, Beschrijving van eenen witten Negerin uit de Papoesche eilanden, Verhandelingen v. h. Bat. Gen. v. K. en W., dl. II, bls. 129 en 132 (van den derden druk). Van Iperen, Besehrijving van eenen witten Neger van het eiland Bali, Verhandel. v. h. Bat. Gen. v. K. en W., dl. I, blz. 222 en 227, en dl. It, bls. 135, noct (van den den druk). ALBINO'S IN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. 109 Einige mededelegen. „Auch ist allhier (Malacca)”, lezen würden und anderen in den Orientalischen Reise-Beschreibungen Jürgen Andersen sus Schleszwig der An. Christi 1644 ausgezogen und 1650 wieder-kommen” 7, reine Art Leute, welche von den Holländern fili de Kackerlac genannt werden, weil sie wie die Kackerlacken des Tages mit offenen Augen auch nicht viel sehen können, sondern nur des Nachts, und können in den finstern Ortern das Gelt kennen und wen, neben und andere Handtierung treiben, welches sie des Tages nicht vermiigen, daher liegen sie des Tages und schiaffen, während aber die Sonne unter den Horizont gangen, dass es zur demmerung kömpt, beginnen sie wieder zu sehen. Von statur und proportion, auch von Farben seynd sie den Europäer gleich; haben graue Augen, dass alle Orientalische Völker schwartze und schwartzeu Augen haben, ihr Haar ist gelbicht..... Habe dergleichen Leute auch in Batavia gesehen. Venn meer beteekenis, ook wegens hunne meerdere volledigheid, zijn de berichten, die wij in de nieuwere geschriften aantreffen over het voorkomen van albino's bij de volken van den Indischen Archipel. In het Oosten beginnende, noenem wij in de eerste plaats de Papuwa's van Nieuw-Guinea. Uit de mededeelingen van Dr. Andree blijkt, dat bij de stammen in het Zuidoosten van dit eiland albino's taak waargenomen zijn ©. In het Westen, werd onder anderen in het Arfak-gebergte, bij de Dorei-baai, een geval van albinisme gewonstateerd door Dr. Mever. „Es betrafs, schrijft deze, vein junges twa 1öjihriges gut gewachsenes und ausgebildetes Madchen. Die Haat war rosa weiss, wie die einer Europierin, aber mit vielen hellgzelben Pigmentflecken (Sommersprossen) behaftet. Die Haare ruthlich blond, die Iris blau und starker Nystagmus vorhanden. Sic Vruyrte nach Art der Albinos den Kopf stets herunter und beschäftigte dre Augen. Es machte einen durchaus eigenthümlichen und nicht anzenehmen Eindruck, ein junges Ausgewachsenes Müdchen mit der Hautfarbe einer Kuropierin ganz nacht, nur die Schamtheile eben bedeckt, umherlaufen zu sehen. Dit meisje zu een broer hebben, Herausgeben durch Adam Oleariam, Sohlesswiz, 1669. Eine Hollandsche vertaling verscheen te Amsterdam in 1650. Zie het eingeschlossen, biz. 102 (H-llandsche uitgave, biz. 99). — Het, ren lie Vries, in zijnne “Curieuse Acnmerckinven der bye-underste © st- en West Indepathe Verwonderens-waerdice Dinvonn, Utrecht, 1652, dl. TH, bla. 354, over het verk men van albin:e in Malaka sat, is blijkbaar aan het werk van Andersen etlicend. Andree, Bthnvcraphische Parallelen und Verteiche, blz. 243 viy Die evenenen een albino was. De vader was echter een gewöhnlich van Albino's onder de Papuwa's van de Geelvinksbaai gewag. Zoo de Italiaansche reiziger D'Albertis, hoewel het niet onwaarschijnlijk is, dat de door dezen waargenomen individuen dezelfde zijn als de door Dr. Meyer hedoelde. D'Albertis, die eenige maanden vóor Dr. Meyer aan de Geelvinksbaai vertoefde', vond in het, tegenover het Arfak-gebergte gelegen, dorpje Hatam een tweetal albino’s. „Eene groote verrassing”, „aldus schreef hij, „wachtte mij echter nog, Een man trad binnen, evenals de anderen gewapend en met bloemen en halsbanden opge-smukt, vergezeld van eenen zoon van omstreeks vijf-en-twintig en eene dochter van nagenoeg twintig jaren, beiden albino's. Zij hebben lichtbruin haar en blauwe oogen, terwijl de huid blank is als die van  het eiland Bali. De Heer Van Eck zag er een paar, doch zegt er niets 10 Meyer, Anthropologische Mittheilungen über die Papuas von Neu-Guinea, bls. 15 vlg. 11 D'Albertis was aan de Geelvinksbaai van Augustus tot November 1872, Meyer van Maart tot Augustus 1878. 12 D'Albertis, New Guinea, dl. 1, bls. 108. 8 Tijdschrift voor Indische T. L. en Vk., dl. XVI, biz. 398. 14 Meyer, Anthropologische Mittheilungen über die Papuas von Neu-Guinea, bls. 16. ALBINO'S IN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. 111 meer van, dan dat men iets akeligers zich niet kan voorstellen '5. Beter worden wij op de hoogte gesteld door Dr. Jacobs. „Als eene andere monstraositeits, schreef deze mij, #moct ik hier gewag maken van eenige albino's, die ik op Bali, en wel ten getale van voor, heb waargenomen, terwijl cen der Balineesche reisgenooten mij vertelde, dat er, voor zooverre hem bekend was, in het geheel op het eiland zeven zouden voorkomen, waarvan twee in het rijk Hadoeng. Zij toonden in alles de bekende afwijkingen, namelijk grelschtig-wit, zijdeachtig-glanzend hoofdhaar, rose huid, roode papil, lichtroode iris, en verder lichtschuwheid in hooge mate, zoodat zij op het midden van den dag zich moeielijk buiten konden bewegen van de vier, die ik zag, waren drie volwassen vrouwen en éen cen jongen. Daar, waar ik in de gelegenheid was er onderzoek naar te doen, was van herediteit geen spraken. Van geen volk in Indonesië — Prof. Veth vestigde er reeds vroeger de aandacht op '® — hebben wij echter zoovele berichten van geconstateerde gevallen van slbinisme als van de Dajaks. In Jali 1422 zond de natuuronderzoeker George Müller een Dajaksch albino-meisje aan den Gouverneur-Gieneraal te Batavia, en gaf van haar tevens, in eenen brief aan Dr. Blume, de volgende beschrijving : eDeze vrouw, of, als men haar zoo noemen wil, dit meisje, is uit het land der Kajans; haar vader, moeder en twee broeders zijn zwart, of, zooals alle andere bewoners dezer landstreek , van dezelfde koperkleur als de bewoners van Java. Zij behoorde aan Pangeran Anom, broeder van den Sultan van Sambas, welke voorgveft dat hij haar van Kajans, die naar de kust waren afgezakt, ten geschenke heeft ontvangen. Men schat haar ongeveer 18 of 19 jaar oud. Zij is van meer dan middelbare grootte, heeft een dik hoofd, van achteren breed, van voren eenigszins spits toeloopend, maar zonder wanstaltigheid, den neus wel geproportioneerd evenals eene Euro- peesche vrouw, de ooren insgelijks, witachtig geel haar, aan de panten roodachtig geel. Zij heeft een dik gezicht, witte oogharen en wenkbrauwen, kleine gesloten oogen, altijd met de oogleden bedekt, daar zij het licht niet kan verdragen. Bij nacht moet zij seer goed kunnen zien. Handen en voeten zijn wel geévenredigd , behalve dat zij plat van oppervlakte zijn. Hoe de beenen en wat zi) verder te vertoonen heeft er uitzien, heb ik niet onderzocht, 8 Van Eek, Schetsen van het eiland Bali, Tijdschrift v. Nederl Inlie, jaar, Ise, di. IJ, bls 90 (bls 604 van den «verdruk). 4 Veth, Bommen'’s Waster-Afdeelins, di. IL, bls. 288 vlg. 112 ALBINO'S IN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. want zij was beschaamd om te laten zien wat haar kleedje bedekte. Zij sprecht geen Maleisch: Dr. Blume zag deze vrouw te Batavia, en zegt dat, ofschoon zij, ten gevolge van haren aanleg tot water- zucht in het hoofd, zeer achterlijk was in verstandsontwikkeling, zij echter bij hare aankomst in het spreken van Maleisch reeds tamelijke vorderingen gemaakt had 17. Nog verschillende andere schrijers gewagen van albino's onder de Dajaks. Schwaner ontmoette er een in het Zuidoosten bij de Olo-Ngadju. De Deensche natuuronderzoeker Bock kreeg in Koetei een paar albino's te zien met lichtbruin haar en grijze oogen, wier schurftachtige huid van eene lichtroode kleur was, terwijl hem verzekerd werd, dat er ver- scheidene dergelijke wezens in dat land zouden voorkomen. Ritter zegt, dat vele albino's on der Dajaksche stammen der Westkust gevonden worden 29. Van Lynden maakt zelfs gewag van eene geheele Dajaksche familie te Pontianak, die aan dit gebrekte 24. Ook bij Engelsche schrijvers vinden wij mededeelingen van dien aard. „Albino varieties of the human racer, zegt Low, rare well known to most of the tribes inhabiting the island”. Hij-zelf zog er een onder den stam der Milanau’s in het Noordwesten. # His skin was white, but of a reddish or pink tinge, and rather rough; his hair was yellow and flaxen, his eyes greyish blue. He said that he enjoyed perfect health, though his eyes were weak in the glare of the sun, and his sight most vigorous and acute in the mornings and evenings. Some others of this man’s family were said to present the same remarkable features of complexion 22. Van de Zee-Dajaks sprekende, merkt Brooke op: Albinoes are found amongst them, and are sad objects, though the natives are fond of such monstrosities; to a white man their appearance is a most distressing sight.... They do not appear to be so deficient in physical as mental capacity. The weakness of their eyes produces a nervous trembling, as if the pupil could not bear the light — the colour is of a faint pinkish tinge 25. Een under schrijver, die hier genoemd moet worden, ume, Toelichtingen aanga de nasporingen op Borneo van G. Maller, Indische Bij, dl. I, blz, 119 vv.. 18 Schwaner, Borneo, dl. I, bls. 160. 19 Book, Reis in Oost- en Zuid-Borneo van Koetei naar Banjermaasin, bls. 75. 20 Tijdschrift v. Nederl. Indië, jaarg. 1844, dl. III, bls. 216. Nl Van Lynden, Aanteekeningen over de landen van het stroomgebied der Kapoeas, Natuurkundig Tijdschrift v. Nederl. Indië, dl. II (1851), bls. 690. 22 Low, Sarawak, ita inhabitants and productions, ble, 340. #3 Charles Brooke, Ten years in Sarawak, dl. I, biz. 62. MAK JET Oe HENK meer TIN. MO WL MT FP a Zi KE Ral 7 Nt 7 Beser Warten Wi OD Ie Tt SE OT et oe - DEE Af amiere TSG. eee OMO een pee ; MAC CU ZE a es Ee LO Ea OH OW Ul Pan Cal Ter. en waareomest ew: On oe Fe Seem ea on, Cerfteute. ME 4. ir Mare tem Tei We. A tut fen OO Yeh Sut EAM MUNT CNE WELT LT TEN Tet a Badenez Zj memten DH kr me lesen usw ice. lam: i Fett MORE) Cc TET RD Chabot in’ «| DEU, VANG PEEL. elite Ps. HL OCE later owt TJ hangs ms 2, moodas > 10 WE TEUWEN TEL DE iar ZIT tees & NE TI amd. beurzen Wan te Ter. Ce Ber. WIL foe IVER 1 SALSA en den een Sen. _nar. Weer Lf OO iP eer eal was ec nmieenrÂ Haar w ien. Bie TE Ier DMI SUM Wan weno zut a pars — Fei Val ron er mar mie, en -. «en ® vroeger òs zamtaris ip 8 — Teen wl oatier awtse Deet van Zeerastaerie MEthet TU ICS as var Se Duis is Ju: 1322 mai ie zasrmmiemess oreert Mise ern water albtmo-mess+ gaa Sea Scare mein ce Ranst, et sal vas haar tevens. <2 eezen feet aac on Praze, ke unmrie hearre vrg „Deze sroqw. of. as Ten lear BU DEED wi, Sr mete. is KS het land der Aatacs: Zaar otai-r, meier em Tere awk én zwart. of. meas an ariens Sewlrers dezer landstmed. tan dear. sie koperklear as de Sewecess van Java Zi behwole aan Parcesan Anom, broeder van den Scsan van Sambas, welke voonneft dat hij haar van Ksjans, die naar de kust waren afcezakt, ten geschernke heeft ontvangen. Men schat haar ongeveer IS of 19 jaar oud. Zij is van meer dan middelbare grootte, heeft een dik hoord, van achteren breed, van voren eenigszins spits toeloopend, maar souder wanstaltigheid, den neus wel geproportioneerd evenals eene Kurv- peesche vrouw, de ooren insgelijks, witachtig geel haar, aan de punten roodachtig geel. Zij heeft een dik gezicht, witte ougharen en wenkbrauwen, kleine gesloten oogen, altijd met de oogleden bedekt, daar zij het licht niet kan verdragen. Bij nacht muect rij zeer goed kunnen zien. Handen en voeten zijn wel geévenredigd , behalve dat zij plat van oppervlakte zijn. Hoe de beenen en wat zij verder te vertoonen heeft er uitsien, heb ik niet onderzocht, 18 Van Eck, Schetsen van het eiland Bali, Tijdschrift v. Nedorl. Indië, jaan: 1880, dl. II, bls. 90 (bls. 404 van den overdruk). 16 Veth, Borneo’s Wester-Afdeeling, dl. II, bls. 325 vig. 112 ALBINO'S IN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. want zij was beschaamd om te laten zien wat haar kleedje bedekte. Zij sprecht geen Maleisch. Dr. Blume zag deze vrouw te Batavia, en zegt dat, ofschoon zij, ten gevolge van haren aanleg tot water- zucht in het hoofd, zeer achterlijk was in verstandsontwikkeling, zij echter bij hare aankomst in het spreken van Maleisch reeds tamelijke vorderingen gemaakt had 17. Nog verschillende andere schrijers gewagen van albino's onder de Dajaks. Schwaner ontmoette er een in het Zuidoosten bij de Olo-Ngadju '*. De Deensche natuuronderzoeker Bock kreeg in Koetei een paar albino's te zien met lichtbruin haar en grize oogen, wier schurftachtige huid van eene lichtroode kleur was, terwijl hem verzekerd werd, dat er ver- scheidene dergelijke wezens in dat land zouden voorkomen '®. Ritter zegt, dat vele albino's onder de Dajaksche stammen der Westkust gevonden worden 29. Van Lynden maakt zelfs gewag van eene geheele Dajaksche familie te Pontianak, die aan dit gebrekleid 21. Ook bij Engelsche schrijvers vinden wij mededeelingen van dien aard. Albino varieties of the human racer, zegt Low, rare well known to most of the tribes inhabiting the islands. Hij-zelf zag er een onder den stam der Milanau’s in het Noordwesten. # His skin was white, but of a reddish or pink tinge, and rather rough; his hair was yellow and flaxen, his eyes greyish blue. He said that he enjoyed perfect health, though his eyes were weak in the glare of the sun, and his sight most vigorous and acute in the mornings and evenings. Some others of this man's family were said to present the same remarkable features of complexion. Van de Zee-Dajaks sprekende, merkt Brooke op: “Albinoes are found amongst them, and are sad objects, though the natives are fond of such monstrosities; to a white man their appearance is a most distressing sight.... They do not appear to be so deficient in physical as mental capacity. The weakness of their eyes produces a nervous trembling, as if the pupil could not bear the light — the colour is of a faint pinkish tinge 28. Een under schrijver, die hier genoemd moet worden, Tingen aangaande de nasporingen op Borneo van G. Maller, Indische Bij, dl. I, blz. 119 vv. 18 Sohwaner, Borneo, dl. I, bls. 160. 19 Bock, Reis in Oost- en Zuid-Borneo van Koetei naar Banjermaasin, blz. 75. % Tijdschrift v. Nederl. Indië, jaarg. 1844, di. III, bis. 216. N Van Lynden, Aanteekeningen over de landen van het stroomgebied der Kapveas, Natuurkundig Tijdschrift v. Nederl. Indië, dl. II (1851), bls. 590. 32 Low, Sarawak, ite inhabitants and productions, bis, 340. #3 Charles Brooke, Ten years in Sarawak, dl. I, bis. 63. ALBINO'S IN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. 118 is Boyle. The Dyaks, lezen wij, „brought down with them an albino, s monstrosity which is not very rare in their country. He was a miserable looking wretch; his skin, of an unhealthy white, was almost concealed with great blotches of sun-freckle; his hair was of no known colour; his eyes were of a pale grey, but he was quite unsable to raise them from the ground in consequence of the sun- glare from the river; he told us, in fact, that he never could look up for more than a glance when the sun was above the horizon. However, he was unmistakeably a white man, and the Dyaks rejoiced in him accordingly.... We were told that the parents of this specimen were both of the national colour, but that all his brothers and sisters were albinos, and also that several of his ancestors had shown the same peculiarity. Van de stammen in het Westen, noenig wij de Niasers. Opmerkelijk, zegt Von Rosenberg van hen, is het veelvuldig voorkomen van albino's, met een witte huid, roode oogen, vuurrood hoofd- en sneeuwwit lijfhaar 28. Uitvoerig beschrijft Dr. Durdik eenen albino-knaap, door hem te Goenong Sitoli waargenomen. Hij had een zwakken lichaams-bouw en leed aan groote lichtschuwheid met contractie van de pupillen; de pupil *® was niet, zooals bij Europeesche albino's, rood, maar donkergroen. Overigens vertoonde hij alle uitwendige kenteeken van cen Europeesch kind, had een zeer witte, teere huid, blonde wokenbrauwen en oogwimpers, en blonde haartjes over het geheele lichaam verspreid 27. — Veelvuldiger dan op Nias, zijn de gevallen san albinisme op Bangka. Van de bewoners van dit eiland sprekende, zegt Dr. Mohnike: ~Auffallend war mir das sehr häufige Vorkommen des Albinismus unter ihnen. Bei meiner zweiten Anwesenheit suf dieser Insel, wo ich auch den Zustand der Vaccine daselbet zu inspiciren hatte Fand ich in den verschiedenen Districten unter 999 Kindern 78 Albino's. Diese Erscheinung befremdete mich um so mehr, als ich suf Java kein einziges Mal, auf den Molukken so wie suf Sumatra aber uur schr selten Fille von Albinismus wahrgenommen hatter. Ook Dr. Epp maakt vau albino's op Bangka. Boyle, Adventures among the Dyaks of Borneo, bis. 96 vig. Von Rossenberg, Der Malayische Archipel, bis. 145, en Het edland Nias, bis. 24. Br staat: de ebcroides, dat is due — dit moet wel de be!:cline zijn — de kleur der eheroides, sooals die sich in de pupillen afspierelt. Derdik, Genesskundigt v. Heder. Indië, di. XXII, bis. 968. Mohnike, Benka und Palembang, bis. 53. Se Volgr. V. 8 gewag, waarvan hij er eenige zag, „von weissrother Hautfarbe, blonden Haaren und lichtbraunen Augen; ihr Körper war stark behaart. Sie genossen einer guten Gesundheit und waren kräftig. Sie waren von Eltern erzeugt, die eine braune Haut, schwarze Augen und Haare hatteny 29. — Onder de Maleiers schijnen albino's zeldzaam te zijn. Newbold zag er echter een, een knaap, op het schiereiland Malaka. w»His skin of a reddish white, with blotches here and there, was thinly covered with short white hairs. The eyes were small and contracted; the iris of a very light vascular blue; the lids red, and fringed with short white lashes; the eye- brows scant and of the same colour; the pupil much contracted from the light.... He evinced an extreme sensibility to the stimulus of light, from which he almost constantly kept his eyes guarded, by shading them with his hands. He told us he could see better than his neighbours in imperfect darkness, and best by moonlight. Overigens was hij „by no means deficient in physical strengthy. De zuster van dezen knaap leed aan hetzelfde gebrek. Hunne beide ouders hadden echter de gewone kleur. De grootvader was weder een albino *°. Ut het medegedeelde blijkt het, dat het albinisme bij de volken van den Indischen Archipel geen ongewon verschijnsel is, ja bij enkele stammen, de Dajaks en de bewoners van Bangka, zelfs zoo veelvuldig voorkomt, dat het bijna gezegd kan worden bijnen endemisch te zijn. Hetgeen door alle schrijvers als kenteeken wordt opgegeven, is de witte of rose huidskleur, de witte, geelachtig witte, roodblonde of lichtbruine kleur van het hoofdhaar, en de witte kleur van de wenkbrauwen en wimpers en van de haren op het licham. Wat de oogen betreft, wordt slechts door een paar waarnemers (Dr. Jacobs en Von Rosenberg) de roode kleur als kenmerk daarvan opgegeven. Door de overigen worden echter de oogen *!s. % Epp, Sohilderungen aus Holländisch-Ostindien, bls. 172. % Newbold, Political and statistical account of the British settlements in the Straits of Malacca, dl. II, bls. 160 vlg. mn 81 Normaal zijn de oogen, bij de volken van den Indischen Archipel, gitswart of donkerbruin van kleur. Ste Onder kleur van de oogen verstaat men gewonlijk de kleur van de iris. Het is echter aan te nemen, dat waar, in de geciteerde beschrijvingen van de albino's, sonder meor van de kleur der oogen gesproken wordt, daaronderonder zoowel die van de iris als van de pupillen bedoeld is. In geen geval sullen deze laatsten swart schijnen. ALBINO'S IN DEN INDISCHEN ARCHIPEL. 115 Zonder onderscheid worden echter door bijna allen de lichtschuwheid en het vermogen, om in het duister of Zonder onderscheid worden echter door bijna allen de lichtschuwheid en het vermogen, om in het duister of Zonder onderscheid worden echter door bijna allen de lichtschuwheid en het vermogen, om in het duister of Zonder onderscheid worden echter door bijna allen de lichtschuwheid en het vermogen, om in het duister of Zonder onderscheid worden echter door bijna allen de lichtschuwheid en het vermogen, om in het duister of Zonder onderscheid worden echter door bijna allen de lichtschuwheid en het vermogen, om in het duister of Zonder onderscheid worden echter door bijna allen de lichtschuwheid en het ver Half duister bete zien dan bij klaarlichten dag, op den voorgrond gesteld. — Ofschoon het albinisme bepaaldelijk als een pathologisch verschijnsel moet worden beschouwd, schijnen de personen, daarmede behept, niet altijd zwakke of ziekelijke en geestelijk achterlijke of minder ont- wikkelde individuen te zijn. Meerdere berichtgevers (Goldman, Dr. Meyer, Low, Brooke, Dr. Epp, Newbold) vermelden juist het tegendeel van de door hen waargenomen exemplaren. — Merkwaardig is de herhaaldelijk terngkeerende mededeeling (van Radermacher, Valkenaar, Dr. Meyer, D'Albertis, George Müller, Boyle, Dr. Epp, Newbold), dat de albino's uit normale ouders geboren zijn, die volstrekt niet aan het gebrek lijden, en het bericht, bij een paar der oudere waarners (Radermacher en Valkenaar), dat de kinderen van de albino's geene albino's zijn, de gewone huidskleur hebben. Hiertegenover staat het door verren (Dr. Meyer, D'Albertis, Van Lynden, Boyle, Low en Newbold) geondert, dat het albinisme niet geisoleerd, doch bij meerdere of alle leden van hetzelfde gezin of van dezelfde familie zich voordoet. Ook de mededeeling van Newbold, dat de grootvader, en van Boyle, dat verschillende der voorouders van de door hen waargenomen albino's eveneens albino's zijn geweest, verdient bijzondere opmerking. Ken en ander schijnt er op te wijzen, dat het albinisme erfelijk is, doch slechts atavistisch optreedt, dat wil zeggen niet rechtstreeks op de kinderen, doch, met overspringing van een of meer geslachten, op latere descendenten overgaat 32%. — Wat overigens de aetiologie van het albinisme betreft, wil Dr. Blume het veelvuldig voorkomen van dit gebrek bij de Dajaks aan het verblijf in de bosschen toeschrijven. „Geen wonders, zegt hij, rdat de Dajaks, en vooral het vrouwelijk geslacht, als van een slapper en lymphatischer gestel, nog al dikwijls aan dezenziekel Jeden Tag,  Bangka merkt Dr. Mohnike op, dat zij op hem den indruk machen, vals ob sie im Allgemeinen nicht allein minder gut genährt, sondern auch von einer viel schwächlichen Körperconstitution wären als die meisten anderen malaiischen Volksstämme auf den indischen Inselny, en will hij hierin de oorzaak zoeken van het veelvuldig optreden van het albinisme bij hen 5* Anders Dr. Meyer. „Es dürfteny, merkt hij, van de Papuwa’s sprekende, op, „diese Falle von Albinismus in dem Heirathen innerhalb der Familie oder des engeren Stammes ihren Grund habeny #5. Deze meening behoeft hier geen uitvoerige wederlegging. Het leerstuk der schadelijkheid van consanguinaire huwelijken voor de progenituur, vroeger algemeen als bewegen aangenomen, is in den laatsten tijd op goede gronden meer en meer betwijffeld geworden 38. Achting behandelten, den geschäftigen worden über huune medeburgers in  unabhängigen und suverlissigen Beobachtern das Gegenteil, dass nämlich von Albinoeltern normale Kinder gezeugt wurden: Powell für Neu-Britannien, de Rochas für Neu-Kaledonien, Wilson für Zentral-afrika (Andree, Ethnographische Parallelen und Vergleiche, bls. 254. Zie ook: bls. 240). Aen de mogelijkheid van het atavistisch optreden van het albinisme schijnt dus door Dr. Andree nieb te zijn gedacht, en blijft een nader onderzoek in deze richtig gewöhn. Blume, Toelichtingen aangaande de nasporingen vp Borneo van G. Müller, Indische Bij, dl. I, bls. 120, noot. Mohnike, Banka und Palembang, bis. 52. Meyer, Anthropologische Mittheilungen tiber die Papuas van Neu-Guinea, bls. 16. 