Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
den keizer en opzijne banieren geborduurd of geschilderd staat, en zelfs de Chinesche inkt, zoo gezocht in Europa, tot sieraad verstrekt, — de oude Loeng, al keert een andere St. Joris de lans tegen hem; in het oog van han die zijne geboorteakte en zijn curriculum vitae kennen, zal hij blijven, wet hij zoo lang geweest is: een oud wapenbeeld, wei- nig geschikt, om als duivel de verantwoordelijkheid voor het kwaad dat de Chinezen doen, op zich te nemen! Uit deze weinige trekken zal blijken, dat de Britsche verslaggever van de lettervruchten der opstandelingen (China-Mail, 6 Aug. j.l.) allezins gegronde redenen had, om als zijn gevoelen daarover het navolgende uit te spreken : “As it chances, the verdict has been eagerly given out by some and accepted by others, that this band of Kwang-si-revolutionists, or at least their leaders are “converts to the Christian faith” and remarkable for their “PURE AND SPIRITUAL CHRISTIANITY.” From such extravagant opinions we must dissent.” Zoo als het thans met de zaak der opstandelingen in China. Gesteld is, is er allezins kann, dat zij hun oogmerk bereiken en de Mandschoe parti van het grondgebied des rijks wegspoelen. Welligt is dit reeds geschied. Of zij echter, ten minste onder hunne tegenwoordige aanvoerders, in staat zullen zijn, op de “overstroomde” orde van dingen een beter stelsel van be- Stuur ep te bouwen en het overbevolkte land gelukkiger te maken, m0 ten wij voor als nog betwijfelen. De geheele beweging, wanneer het reli- gieuse element, dat daarbij in het spel komt, niets anders is, dan eene holle phraseologie, zal, zoo als alle vroegere staatsomwentelingen in Chins, het bestaande alleen in naam veranderen en allengs tot het oude trachten terug te keeren. Is echter het religieuse element, zoo als het zich voordoet. werkelijk gemeend en gaat men daartoe over om eene bevolking die in de beslommering van het dagelijksche leven weinig aanleg tot boetvaardigheid toujours en mauvaise part, au lieu que chez les Chinois Long offre presque toujours ™ si belle idée, que c'est un de plus beaux symboles.” Le Chow king un des livres sactts des Chinois; ouvrage recucilli par Confucius, traduit par P. Gavin. Paris, 1770. Dis- cours préliminaire par le P. PREMARE, pag. LXVI. GEHEIME GENOOTSCHAPPEN VAN DE CHINEZEN. 329 echijnt te hebben, door openbare of bedekte maatregelen van geweld daartoe te willen dwingen, dan zal de geheelo poging tot staatkundige cn godsdien- euge hervorming van het rijk op verdeeldheid en verzwakking, zoo niet op burgeroorlog uitloopen, en alzoo den invloed en de belangen der vreemden tot tene brug dienen, waarover zij met afschaffing der in- en uitgaande regten, tot in het hart van het rijk doordringen. Leiden, October 1858. J. HOFFMANN. DE JAVAANSCHE HANDSCHRIFTEN TE LONDEN. Het zal de beoefenaars van de Javaansche literatur misschien van mut kunnen zijn te weten welke Javaansche handschriften in de verschillende in-rigtingen te Londen bewaard worden: dit alleen is voor mij eenige dringende rede om hier eenige opgaven te doen aangaande die handschriften, welke ik gedurende mijn verblijf te Londen in de maanden Julij en Augustus laatsteden gezien heb. Wel is waar is het mij niet mogelijk een naauw-keurige beschrijving van elk dier handschriften te geven, — mijn kort verblijf te Londen, dat binnen de grenzen der vacantie beperkt was, eben groot aantal handschriften, dat ruim honderd en vijftig bedraagt, hebben mij genoodzaakt den kring mijner werkzaamheden tot eenig gedeelte te bepalen, wilde ik niet met leege handen te huis komen — evenwel meen ik te mogen vertrouwen, dat mijne opgaven, voornamelijk die over de in proza geschreven Javaansche wetten, welke wegens mijne betrekking bij de Akademie alhier het meest mijne gedachten tot zich moesten trekken, van eenig belang gerekend worden door de be Oefenars der Javaansche letterkunde. Van nut zullen deze opgaven niet ontbloot zijn, al was het alleen, dat degen, die zich met de hoogst belangrijke verzameling van Ja vanasche handschriften in het Britsch Museum will bekend maken, zich niet anders, dan de nummers bevat, te vergelijken met de handschriften zelven, die men bij gedeelten voor zich möchst laten brenge!. DE JAVAANSCHE HANDSCHRIPTEN IN HET BRITSCH MUSEUM TE LONDEN. De Javaansche handschriften, die men in het Britsch Museum vindt, zijn meest allen afkomstig van den Heer JOHN CRAWFURD, dic ze aan het Britsch Museum verkocht heeft; slechts enkelen zijn geschenken van den Heer BRÜCKNER, toen hij nog te Salatiga woonde, overgemaakt, en van anderen. ik zal ze hier allen opgeven naar de nommers, die zij in den C'atalogus hebben. Sloane. 1035. 14032. 3476. Eg. 765. Add. 12278. 12274. 12275. 12276. 13277. 1227s. 12279. Een palmblad, waarop het volgende staat: gag. qs hang 5i3 orem es ns en genes gs an R oheg ngen ma ovg neen y Dit nommer is bij vergissing in den Catalogus onder de Ja- vaansche handschriften opgegeven: het bevat brieven en an- dere stukken uit latere tijden. Een palmblad, dat een stuk van een piagem schijnt; want het eerste, het eenige nog leesbare woord, is êraubh aen Fen blaadje goud, voorzien van Javaansch schrift, dat niet meer leesbaar is; alleen de woorden amar” en gu kou ik herkennen. Een op palmbladen geschreven stuk Kawi (defect). , A 9 a @ gv v Ld a7 gv Ld f gv Een op palmbladen in Kawi geschreven Kontara manawa sa- stra, dat is een paraphraso van de wetten van Mana. Dit boek werd in 1514 door den radja van Bliling aan den [ler crawrtap ten geschenke gegeven. Men vergelijke hier- over het straks op te geven N* 12321. Ik Ramasjana in Kawi, op palmbiaden gew hreven. Rrata Sm da. 832 12280. 12281. 12282. 12288. 12284. 12285. 12286. 12287. 12288. 12289. 12290. Blz. » 12 » £2. » 12, DE JAVAANSCHE HANDSCHRIFTEN TE LONDEN. Een in poézie geschrevene babad van Pakoe Boewana. Djaja Langkara. py egSpenenery co pepeapin enemsnsecgeqeregengy Arai engen History of the present Dynasty from the death of Pakubuwana to the peace of Java. Een in poëtie geschreven boek. Een poëtische geschiedenis van Mangkoenegara. Ram& Keling. Angling Darmi. Djajé Koesoema, Sedjarah Mentaram. Babad Soeltanan, ook genoemd Babad Mangkoenegaran. Baron SAKENDER. Kitab Tochpah, Javaansch-mohammedaansch wetboek, dat door mij in het begin van dit jaar is uitgegeven. Dit schoon geschreven handschrift heeft ten titel Sn pen regens Cn voorin staat : Tufah, A treatise on mahomedan law translated for me by the chief of Samarang Adi mangolo. Dit handschrift is geheel door mij vergeleken met het uitgegeven boek; de belangrijkste afwijkingen in lezing deel ik hier mede. Uitgegeven Toehpah. Toehpah in Handschrift. 1. reg. 2 Deane — Eh an zen Den Baggegefgen Films damn er er nah emanpen aen Shah ng in reg. 4. ager sahie ening, aon san eld ang . » 7. Volgt op het woord anegemg nog men: . 18 in plaats van aren haga sop staat aren bless on 1 nn mgwry eng … embleng pheng „12 gy asen’ „asana „15 ggg arkdacz … afleg A ib 4 IN » 27. » 98. » 28. » 80. » 84. » 36. „… 40. „… 40. „… 41. … 41. … 49. … 68. „… 65. „… 94. … 9%.  ap » 14 » ” amarong » 18 ” ” qena: angan » 17 wordt na jen d » 1 in plaats van eridar, „ Fo on n emageneny » 17 4, yy adat „ 6 „ » qa ” " 1 bb eng » Ì ” » ans} em ass wo 6 on 7 » lls, ” qu » 20 ,, » Mejeneng » 6 ” ” ep » 18 „ »» amer » 9 » thamgen „ 14 » » of | daj as 28 amen » 20 a - qan hey urg » Ì6 IN ” aaa » 21 » „ er gw » 4,5, 10 eppsang » 9 on Baur arabier ong 6 in plaats van aarreng 18 1 ergere 15 . „ 4earargan 23 N 1 etoen 3, 5, schter ea) t aheag 333 Toehpah in Handschrift. ” em aanbid ong ” ams) ang nm amqasqnat ingelascht hymns) staat aa bla: » marcmeng » astlace „ Ogee » as nh ot id ang ” amie} amen „ Bee Sqeas » ar ingens v9 BEM ” Men „hamert „ atanane » sm) eraan hong ED ZOO stond het in alle hand- schriften. . genegen … egt » Crameogeu wordt geschreven ni Fel | wordt gelezen en aby ans 0 0.9 20 ak staat ernerasg Ven arraag » «naagan … nd is qenraneng lugevoegd. 1 in plaats van ahesqesaueng staat GR geepar essary . oe ike ae | > >} o ran mre 334 s DE JAVAANSCHE HANDSCHRIFTEN TE LONDEN. Uitgegeven Toehpah. Toehpah in Handschrift. Blz.120. reg. 14 in plaats van asapemrarmseng staat aaneranges eg »» 122. 3, 122. » 183. „137. » 138. „ 1465. „ 146. „ 146. „ 150. „150. „ 151. „151. »» 152. »» 153. » 153. »» 155. »» 159. ‘», 161. »» 164. », 166. » 167. „ 168. a. O ..« OAMNENAAIN | 18 „ » 22 op as er QO. 99 OWEN AN volgt «Erea en va 14 in plaats van onqamrascaeng staat osqenrosc0ng 21 „ 5 och as esi dn nag 2 achter het woord ganes A 19 in plaats van ony 17 » > OR 19 5» roma an asin 18 » » Qenqenn sp 19 op dede Kd | 3 in plaats van arg en 0 sa 24 De woorden ech am a} oem q am En onp em harem ana eg eng 19 in plaats van em ganem en ~n én en 9 het woord rag? 12 in plaats van dh aagp ease gyn 19 ’ » EA 15 op de woorden eran en 5 op het woord stats 7 in plaats van am ezen nf 3 ” ” bh oh ang 9 3 ” quent Sheng 21 „ ema agp eeen nk: hi hi, wordt nog gelezen emanea gea ate 2. ech oa Ô ob ch ape aah aay ijze staat ein ong fg a rh eng Ly | » MIJN a» Qenbqentent volgt nog | staat ng an 0.9 zijn weggelaten. staat am gaqemem mith eng is weggelaten. staat Th oven enn ag’ ei ten volgen \ qu sg erpen volgt gem &} staat am aen emg 9 eens bh ony. maar dan zou het woord neem in reg. 2 ook moeten veran- derd worden in men ry) uh ong ” na gp an ag a4 rk 12291. 12292. 12293. 12294. 12295. 12296. 12297. 12298. 12299. 12300. 12301. 12302. 12303. DE JAVAANSCHE HANDSCHRIFTEN TE LONDEN. 335 Maliawan. Waarschijnlijk een episode uit de Rama, bevattende de gebeurtenissen op den berg Maliawan. Zij dragen de titels van Romance of Sutra wijaja en Romance of Wongsa Joeda. Dit is echter verkeerd, omdat dit de namen zijn van de afschrijvers die op het eerste blad geschreven staan met en pe eg ong er voor. De eigenlijke namen van deze boeken zijn ook op dat blad geschreven, maar dat gedeelte is tegen den band aangeplakt, zoodat dit niet gelezen kan worden. Het eerste schijnt Njai randa Taroeb te. zijn. Verschillende exemplaren van Gonda Koesoema. Zij verschillen onderling in papier, schrift en inhoud. Babad Padjang. Van buiten staat: Ménak, Jawi nambar, a legend “in Javanese. Van binnen: Menak, the history of Hamza sun of Abdulmotalib and cousin of MAHOMED from the arabic. Geschiedenis van Bantam. Babad Petjina (Geschiedenis van den Chineschen oorlog). Ardjoena Widjaja. A Journal of the late Sultan of Java. Javanese 1812. Slechts de tieu eerste bladzijden van dit handschrift bevatten hetgeen de titel aankondigt; er wordt namelijk opgegeven hoeveel karbouwen, bosjes sirie, enz. op. de opgegeven datums binnen den kra- ton zijn gebragt. Overigens bevat dit handschrift een fragment van een oud Javaansch Wetboek, en daarna een talrijke menigte officiële stukken, zoo als de Javaansche Wetboeken voor Jogja- karta, de nâwâlât pradâtà, angger ageng, anger aroebiroe (de twee laatste Wetboeken heb ik vergeleken met de Javaansche wet- ten voor Soerakarta, in het jaar 1844 door den Hoogleeraar r. ROORDA uitgegeven, en de belangrijkste verschillende lezingen op- geteekend; het eerste Wetboek heb ik geheel afgeschreven, om- dat het zeer veel van de uitgegevene nawala prada voor Soerakarta verschilt), kontrakten tusschen de Compagnie en den Sulf- ee See eed 12304. 12305. 12307. 12307. 12308. 12310.  Romance of Panikapa Rimbon in Javanese. Deze verkeerde tütel is waarschijnlijk ontstaan uit de woorden van het handschrift gefangen worden (cf. N°. 12311). Lasmas (?) Salatan, a religious work (Pegon). Indra Lajangan. Een scheppingsverhaal. Van buiten staat: Legend from the Arabic in Javanese (pegon); van binnen: Tjarita dadiné boemi Salangit. Ambija, a legend from the Arabic in Javanese. A religious treatise from the Arabic in Javanese. Pawukon, a work on judicial astrology in Javanese. Primbon Palintingan, ete. a Romance. Voorin staat: genidnag ngen mear nednggrap afha Koran in het Arabiesch. Memoir on the history of Java. Bevattende verschillende defecte stukken. Theological work, in Javanese (pegon). Van voren defect, van achteren staat nog een Javaansch stuk, dat door elkander ingebonden is. Romance of Durya Talajang Sajarat, in Javanese. “Dit handschrift bevat een babad, en daar  History of Java from the earliest Period in Javanese, van binnen: History of Java found in the Craton, Containing the real and fabulous history of the present dynasty. Onder den titel van Historical tracts in Javanese, bevat dit hanst schrift de volgende stukken: 1°. Kontara Manawa Sastra. De wetten van Manu in het oud Javaansch, afgeschreven van de copie op palmbladen, die in 1814 door den radja van Bliling aan den Heer JOHN CRAW-FURD geschonken is (Cf. N°. 12277). 2°. Uittreksels uit de Ramajana in Kawi. 8°. Een vertaling van de Ramajana uit het Balineesch, een geschienk van den Prins van Sumanap op Madura. 4°, Uittreksels uit de Ramajana in nieuw Javaansch. 5°. Uittreksels uit de Ramajana in Kawi, overgebragt in nieuw Javaansch. Babad Sengkälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälälä galam is eene nieuwered redactie van het oude Wetboek van dien naam: ik het geheel afgeschreven. N°. 2. A Sungkala or Astrology. Sacred Book of the Natives of Tangar in Java. De eerste regel van dit boek luidt aldus: y egsem&l-n en Gag acqag eg Gh ase El dh ehefnenens In gewoon Javaansche proza bevat dit boek de gebeden van de Tengerezen; men vergelijke het pagg. 338, volg. XIII deel van de verhandelingen van het Bataviaasch ge- nootschap, en RAFFLES, History of Java. sec. ed. vol. I, pagg. 369 en volgg. Volksliedjes der Javanen. De Brat&a Joeda, in nieuw Javaansch. De Ramajana, in nieuw Javaansch. Geschiedenis van Java. Legend of Sultan Surya Alam. Dit boek, bevattende een nieuwe 338 12331. 12332. 12332. 12338. 12334. 12335.  van brieven, piagems Ä enz. “. 7 Wf W Koran, in het Arabiesch. Een Javaansch woordenboek. History of Inacarta Patri, King of Iangala (volgens het opschrift). Voorin staat: r og oen lem oon sehr Ger Borg 1 Bij het geen in het woordenboek en in de bijvoegsels bij het woordenboek, achter de J vaansche zamenspraken geplaatst, in voce gezegd is, kan men nog voegen, dat het woord soeloek (ogrgems) is het Arabisehe EK 2 », dat gebruikt wordt als titel van wete?” schappelijke boeken over elk vak van geleerdheid en cigenlijk draden beteekent. Wij spreken ook van de  de interpretatie in het Javaansch. Code of laws, Javanese. Van binnen staat: The Pepakum or Javanese Code of Laws peculiar to the province of Cheribon. Waar-schijnlijk is dit de groote Tjeribonsche pepakem, waaruit in 1768 door tusschenkomst van de hooge Indische Regering uittreksels zijn gemaakt en tot wetboek voor Tjeribon vastgesteld. Dit handschrift is op Hollandsch papier in folio geschreven, en vrij dik; het schrift is slecht. Een. Woordenboek in het Engelsch en Javaansch, benevens een Javaansche Spraakkunst, door JOHN CRAWFURD. Een Woordenboek in het Javaansch en Engelsch, door denzelfden. Eenige opgaven over deze verzameling vindt men in D*. J. J. DE HOLLANDSPRINDLEING bij de beoefening der Javaansche Taal- en Letterkunde, pagg. 241—248. en 248—250. DE JAVAANSCHE HANDSCHRIFTEN IN HET EAST INDIA HOUSE, TE LONDEN. De verzameling van Javaansche handschriften, welke in het East India House te Londen bewaard worden, behoorden vroeger aan den Colonel COLLIN MACKEN ZIE, die zelf tijdens het Britsch Bestuur op Java bij el-kander verzameld heeft: zij zijn door hem aan het East India House ten geschenke gegeven. De onhandigheid van den boekbinder op Samarang, die, waarschijnlijk de handschriften als losse bladen onvangen hebbende, zijn door elkander ingebonden heeft, maakte het mij onmogelijk om naauwkeurig kennis met die handschriften te maken, er zouden wel zoo veel jaren an besteed kunnen worden, als ik weken ter mijner beschikking had. Ook de inhoud der handschriften was niet hetgeen ik zocht. Ik meende evenwel goed te doen met deze verzameling te doorloopen, on daarvan, zoo goed mogelijk, een Catalogus op te maken, dien ik hier laat volgen. VI. VII. X. lijkens de voorrede zijn deze drie handschriften . Niti Prâdja. \geschenken van KJAHI SOERÂ ADI MENGGiL, . Séwaka. zoon van SANG ADIPATI PANGÉRAN, Boepati van . Negârâ Krama,/Samarang san den Heer Colonel COLLIN Mac . Dit handschrift bevat : N°. 1. Eenige losse gezangen. N°. 2, De geschiedenis van SIJOENG DÂNâ, Vorst van Ngastins. N°. 8. Een verhandeling over het dansen. N°, 4. De geschiedenis van BRM Lumnaxâná. . Een Hollandsch-Javaansch woordenlijst, opgemaakt in drie ko- lommen, 1°. bevat het Hollandsch ; 3°.-het Krâmâ; 8°. het Ngoko. | Een poëtische geschiedenis van den oorlog tusschen de Chiner? en den Soesoehoenan. Van voren en in het midden ontbreken bladzijden. ‚Babad Padjadjaran. In het midden zijn vele onbeschreven” bladzijden. Losse bladen van verschillende stukken bij elkander gebonder: veel van die bladen zijn afgescheurd. . Dit handschrift bevat twee stukken: 1°. de Ambijâ en 2°. @ stuk Kawi uit de Brata Joeda. Babad Mataram. | XI. Een poëtisch verhaal over Joseph en eenige uittreksels uit dea Koran in het Arabisch. . Djâjâ Lengkârá. . Ramsjana, in nieuw Javaansch. ‚ Séwaka. . Brâtá Joedä, in Kawi, van voren ontbreken verscheiden blades. ‚ Geschiedenis van Java in het Madureesch, met Javaanse letters. ‚ Geschiedenis van Java. DE JAVAANSCHE HANDSCHRIPTEN TE LONDEN. 341 XVII. Panniti Sastra, XIX. Verschillende defekte stukken bij elkender gebanden. XX. ” “ W v XXI. # v ” ’ XXII. Babad Padjadjaran. XXIII. Een poëtiesch-verhaal, wiens- inhoud ik miet kon volgen, om- dat er allerlei andere stukken tusschen ingebonden zijn. XXIV. r AR ” # XXV. Geschiedenis van Java in oud schrift: onder iederen regel staat het nieuwe Javaansch met roode letters daaronder. XXVI. Verschillende defekte stukken. ; XXVIJ. Geschiedenis van Djaboen (Djoeban). Defekt. YXVIII. Geschiedenis van SÉlâ Berèt, vorst van Tjempé. XXIX. Geschiedenis van Java. Een dikke foliant. XXX. Een defekte stukken, XXXT. Een defekte geschiedenen van Java. XXXII. Een boek, dat van varen en van achteren defekt is. XXXIV. Babad Kediri. Defekt. XXXV. Een Javaanseh verhaal, van voren en van achteren defekt. XXXVI. Een beschrijving van den oorlog in Metaram. XXXVII. Verschillende defekte poëtische stukken, 3 deelen. XXXVII. Verschillende defekte poëtische stukken, 3 deelen. XXXIX. Verschillende defekte poëtische stukken. XLI. y 2 r 7 ; XLIII. y rf r ’ XLIV. Verschillende defekte poëtische stukken. XLV. Verschillende defekte poëtische stukken. XLV. ” " Y wf XLVI. " Ww " # XLVI. " Njahi Randa Taroeb. XLVIII. Eenige losse defekte stukken. XLVII. " " Y ww " # XLVI. " Njahi Randa Taroeb. XLVIII. Eenige losse defekte stukken. XLVII. " " Geschiedenis van Soesoehoenan Mangkoe Rat, bijgenaamd Sénapati Ingalâgâ Ngabdoer Rahman Sajiddin Natagami. Deze Romeinsche cijfers het eerste blad van Erder handschrift geschreven, der onderscheid van de menigte an- dere cijfers, die daarop staan. Het oordeel van den Heer E. DULAURIER over deze verzameling door geen bewijs hoegenaamd gestaafd, is, dunkt mij, wat al te gunstig (Mémoire Lettres et Rapports. Paris, 1848, p. 82). DE JAVAANSCHE HANDSCHRIFTEN IN. DE ROYAL ASIATIC SOCIETY TE LONDON. De Javaansche handschriften, welke in de Royal Asiatic Society bewandert worden, zijn voor het grootste gedeelte afkomstig van Sir ‘THOMAS STAMFORD RAFFLES; zijn door zijn weduwe aan voornoemde instellingten geschenke gegeven. De namen van deze handschriften, welke ik hier gegef, zoo als zijn in het Journal Asiatique, Tom. IX, pagg. 253 en volgg. — zijn opgenomen, heb ik niet nader onderzocht, zoowel, omdat de tijd daartoe mij ontbrak, als omdat de vriendelijke welwillendheid van den Heer RICHARD CLARKE, Secretaris dier Society mij toestond de handschriftten welke mij hét belangrijkste toeschenen mede te nemen om ze af te schrijven. 1. Oeroet Kanda. 2. Djâjâ Langkârâ Mendang Kamoelan. 3. Watoe Goenoeng en Padjadjaran. 4. Babad Mataram en Kartasoera. 5. Rama Kawi. 6. Niti Sastra Kawi en Pandji Angreni. 7. Prang Tjina. 8. Babad Madjapahit. 10. Pandji Djaja Koesoema. 11. Brata Joeda, Niti Sastra en Jalah Boeda Kawi. 12. Djoegoel Moeda. 18. Pandji Angreni. 14, 45. Séwaka, Niti pradja en Sroeti. A u DE JAVAANSOHE HANDSCHRIFTEN TE LONDEN. 15. Brats Joeda Kawi. 17. Rangganis, of Iman Swanges. 18. Bebad Pakoenegara. 19. Watoe Goenoeng en Babad Mataram. 30, 36, 37. Babad Mataram. 13, 89. Djak Langkärk. 33. Wajang Poerwa. 34. Dewa Mandoe. 35. Wajang Gedog. 37. Niti Radja Kawi. 38. Radja Sekender. 39. Patih Gadjah Moeds. 80. Pandji Narawangsa. 31. Brata Joeda Kawi. 45, 43. Socrjs Alam. 84. Damar Woolan. 85. Mendang Kamoelan. 36. Djoegoel Monda, on Radja Kepakape. 40. Repen Bramars. 46. Sedjarah Soemenap. Van deze handschrift heb ik meegenomen de nommers 38, 36 en 43: daarenboven nog en handschrift, det in de hijst niet vermeld is, bevatte de Javaansche Wetboeken, Radja Kapakapa, Djoegoel Moeda en Soerja Alam. Een nasawkeurig onderzoek van dese verzameling belooft nog schoone vruchten. Ten slotte moet ik nog melding maken van de Javaansche handschriften, welke tot de verzameling van den Heer maRSDEN behoore en in het King’s College bewaard worden. Op de boven aangehaalde plaats van bet Journal Asiatique (pag. 357) worden slechts de volgende vermeld: A legendary Tale in the Javanese language and character, written on the preuliar peper of the country. In ©. 844 DE JAVAANSCHE HANDSCHRIFTEN TE LONDEN. A work in the Javanese language, written with the styles on palmyra leaves, 7½ inches. Daartoe wordt nog gebragt: Ambia (f°. niskh), a work deseribed as extracts from the Koran translated into Javanese. Deze verzameling van Javaansche handschriften leveren nog ruime stoff übriken onze kennis der Javaansche letterkunde. “Het is zerte bejammeren, dat de directie van het Britsch Museum, dat de belangrijkste verzameling van Javaansche handschriften bevat, tot regel gesteld heeft, dat geen boek of handschrift buiten de leeskamers mag meegenomen worden; zoodat hij, die zich een afschrift van een of ander handschrift wil aanschaffen, zich een reis naar London moet laten welge vallen. Degeen, die zich dit met zijn reis voorstelt, zorge voor al van hier mede te nemen menschen, die voor hem kunnen afschrijven, zoo hij zich de tijdroovende moeite van het zelf te doen, niet wil getroosten : in Londen zijn afschrijvers van Javaansch niet te vinden. Delft, December 1858. ETHNOLOGISCHE STUDIËN. The native races of the Indian Archipelago. Papuans. By GEORGE WINDSOR EARL. Lond. 1853. Wij heben aan onze Engelsche naburen veel te danken van de kennis, die wij van den Indischen Archipel bezitten. Niet in vorige jaren alleen, toen onze bezittingen een’ tijd lang onder hunne opperheerschappij stonden, hebben zij zich bevijtigd om een voorlieren ongekend licht over die streken de doen opgaan; maar ook tegenwoordig nog zouden wij voor de beschtij- ving van uitgebreide gewesten in Oost-Indië zeer in het donker tasten, indien Engelsche nasporingen ons niet voorlichten. Zoo hebben zij ons Atjih en de Oostkust van Sumatra beter leeren kennen; zoo is, sedert de vestig ging van Sir samES BROOKE op de Noordwestkust van Borneo, door een tal van werken, dat gedeelte van dit groote eiland uit een eeuwen lange nacht. te voorschijn getreden, en in uitgegeven journalen van Engelsche scheepsbevelhebbers is ons. een schat van berigten medegedeeld omtrent kusten en landen, waarvan onze kennis voorlieren zeer oppervlakkig was. Onder de vele namen, die hier met eere mogen genoemd worden, ANDER- SON, LOW, KEPPEL, MUND Y, BELCHER, verdient G. w. EARL een voorname plaats. Reeds sedert verscheidene jaren is hij met den Indischen Archipelago en door een aantal schriften, waarvan the Eastern seas or Voyages and adventures in the Indian Archipelago in 1882 1884 en andere te London zijn uitgegeven, doch vele kleinere in Tijdschriften verspreid. Op zijn reizen, wier schouwtooneel hoofdzakelijk het zuidoostelijke ge- deelte van onzen Archipel en de Noordkust van Nieuw-Holland waren, had hem al dadelijk het onderscheid der verschillende volksstammen gerettet, die op de daar liggende eilanden inheemsch zijn. ‘De Arafoeren” zoo spreekt hij in PRICHARDS beroemd werk, Researches into the Physical History of mankind, op bl. 269 van het 4% Deel der Hoogduitsche verta- ling, ‘de Arafoeren wekten mijne belangstelling in hooge. mate op; mijne ‘onderzoekingen omtrent hen begonnen onmiddellijk na mijne aankomst in “de landen, die zij gezegd worden fe bewonen.” Het tijdschrift dat maan- delijks te Singapore verschijnt, onder den titel van Journal of the Indsan Archipelago and Eastern Asia, bevat verscheidene stukken, waarin hij die verschillende menschenrassen tot een onderwerp zijner onderzoekingen gemakt heeft. Als slotsom van alle mogen wij het werk aanzien, waarvan ik den titel aan het hoofd van dit opstel schreef en dat door een tweede Deel, The brown tribes of the Moluccas. Timor and Celebes, en nog een aantal andere, staat gevolgd te worden, die onder den titel van Mhnological k-brary door den Heer Norris zullen worden uitgegeven. Behalte het belangrijke van het onderwerp is er nog iets dat ons de verschijning van dit boekje doet toejuichen. Het is het eerste werk dat meer uitsluitend het doel heeft om een der menschenrassen van onzen Archipel te beschrijven, afgezien van de eilanden die zij bewonen. Het is niet de eerste maal dat over de Papoea's geschreven is in tegenoverstelling met de Maleische volkstammen, maar die ethnographische beschouwingen mogen in verscheidene werken een zeer prijsselijk aanhangsel wezen, als hoofdzaak golden zij nooit. Ook waren zij wel het onderwerp van korte verhandelingen — getuige die zeer schon in het Tijdschrift van Neërlandsch Indië, Over de verschillende menschenrassen in de Indische Archipel; maar op zulk een ruime schaal als hier werd naar de Papoea's nog nergens een onderzoek ingesteld. De geheimzinnige sluijer die Nieuw-Guinea, het groote land der Papoea's, nog steeds blijft bedekken, verklaart en verdedigt al vooruit cene meer bij-zondere aantrekkelijkheid die het voor ons Heeft, om wat meer van dat HE TÜ. ETHNOLOGISCHE STUDIEN. 347 nd taand en zijn bewoners te weten te komen; en de belangstelling in dat arte menschenras vermeerdert als wij hooren verkondigen: dat de Archipel bodiahor eeuwen uitsluitend door dat ras zou bewoond zijn geweest en dat er lt m{: verschillende eilanden nog sporen dier aloude bevolking overig zijn.. Wij ‘ymizllen trachten op de hoogte te komen van hetgeen men daaromtrent te- nei: mwoordig met zekerheid weet of met waarschijnlijkheid vermoedt, en ‚, Jumitartoe den weg volgen dien de beschrijver der Papoea's ons voorgegaan is. Dei vet is zonder twijfel tot nog toe de eenige goede. Immers moet men welig ade! het oog houden: dat het er nog ver af is, dat men over de Papoea's een „ude kunnen schrijven als over een’ bekenden menschenstam. Het zijn piet „meer dan bouwstoffen, die wij verzamelen kunnen, om eenmaal, als een oenständig zal zijn aangevuld, mede te dienen tot de zamenstelling „gj an een goed geheel. Wij zijn nog niet veel verder, dan dat wij de aan-ie „lacht kunnen vestigen op hetgeen meer bepaald te onderzoeken is; opdat id vj in het vervolg niet meer geheel in den blinde behoeven rond te tasten, set aan het toeval overlatende of dit ons goedgunstig nieuwe materialen ‚vil doen vinden. Wij kunnen nog niet een geraamte van het gebouw aan te brengen. En dE Wat zijn Papoea's? — Ziedaar een eerste vraag, waarop wij EARL zullen id hooren. Hij zegt reeds terstond bij den aanvang van zijn werk het volgende: “De Papoea's hebben zer weinige kenmerken gemeen met de . ‘“cbruinkleurige rassen der Indische eilanden, maar het meest in het oog: 7 ‘“loopend onderscheiden zij zich door het kroes of wollig haar, dat niet «over de geheele oppervlakte van hun hoofd verspreid, zoo als gewoonlijk bij de Afrikaansche negers, maar in kleine bosjes groeit, die van elkander _ ‘afgezonderd blijven. Als zij de haren groeijen laten, draaijen zich deze onr “ elkaar rond en vormen spiraalsgewijs omgekrulde lokken” Aan dezer eigenaardigen groei van het haar is derhalve, volgens EARL, de Papoea ter- stond te herkennen, al vertoont het kapsel der enkele personen op het eerste- gezigt allerlei verscheidenheden. Immers “vele stammen,” zoo vervolgt hij, “voornamelijk de bergbewoners die met Meer beschaafde volken omgang “hebben, van wie zij snijwerktuigen kunnen kunnen krijgen, dragen het haar kort “afgesneden. De bosjes nemen den vorm van kleine knoppen aan, van de- “ “Grote van groote erwarten, die aan het hoofen een zonderling, ofschoon “niet een zoo geheel onaangenaam voorkomen geven; want de regelmatig- “heid dezer kleine knoppen is zoo groot, dat een vreemdeling op den eer- “sten aanblik zoude meenen, dat zij door kunst zoo gevormd waren. Ook “heft de schrijver alle reden van te gelooven: dat het haar van eenige “stammen van nature kort is, zoodat deze haargroei ontstaat zonder dat “het overtollige haar afgesneden is. Doch by de stammen van de kusten van Nieuw-Guinea groeijen die krullen ter lengte van een voet, in welk “geval zij, òf afgesneden worden, ten einde, op stroojen kapjes vastge- “hecht, als pruiken te dienen, òf met de hand opengerold en door her- “haald uitkammen — waartoe zij een’ bamboezen kam met vier of wijf ‘tanden gebruiken — uit elkaar staande gehouden worden. Het kapsel “ziet er dan uit als een dikke bos, die best met een’ ragebol kan verge- “leken worden. Andere, mind Er bekende, stammen leggen de kruin van het hoofd, waar van de Papoea's in den regel wel “voorzien zijn, groeit in dergelijke bosjes als het hoofdhaar, en dezelfde “eigenschap vindt men bij de haren, waarmeé de borst en schouders der “mannen soms bedekt zijn, ofschoon hier de bosjes verder uit elkaar “staan.” “Deze soort van wollig of kroesig haar,” zoo besluit hij, “is eigen “aan de volbloed Papoea's. Eene betrekkelijk geringe vermenging met “het bruine ras doet die eigenschap ophouden, althans zij heeft dit ge- daan in. alle gevallen, die de schrijver de gelegenheid had van waar te’ “nemen. Het haar van lieden van gemengd ras, ofschoon dik en gekruld, “bedekt de geheele oppervlakte van het hoofd, juist zoo als bij de Euro- “‘peanen. De Maleische term voor kroes of wollig haar is ramdoet poea-p oea. "Van daar is dat word poe-poea, of papoea, tege past geworden op het "geheele ras, en het verdient stellig behouden te worden, dear het hun meest onderscheidend kenmerk uitdrukt" Wat den Papoea buitendien nog kenschetst is het volgende: “De ge- <]aatstrekken van den Papoea hebben een bepaald neger-karakter, breede “neus, dikke en vooruitstekende lippen, zeer schuin voorhoofd en kin, “en die vuile kleur van wat het oog had moeten zijn, “die zoo berekend is om aan hun. gelaat eene onheilspellende (sintster) “aitdrakking te geven. Hunne natuurlijke kleur is bijna algemeen die van “chocolade, soms zeer tot het zwart- naderende, maar toch zeker eenige “tinten lichter, dan dat donkere zwart, dat men dikwijls bij de negers van ‘‘Afrika ontmoet.” In hunne lengte vindt men bij de verschillende stammen groote verscheidenheden en even zoo in hun uiterlijk voorkomen. De schrijver Houdt het er voor, dat hunne leefwijs, hetzij als slaven in de magt van vreemden, gelijk er zoo velen zijn in den Indischen Archipel, hetzij als vrijen in hun eigen land, zulk eenen invloed op hun’ ligchaamsbouw uitoefent, dat zij er in het eerste geval kort en onanzienlijk, in het andere langer en forscher door uitzien. — Op het bovenstaande vergun ik mij thans enkele aanmerkingen. Het is mijn voornemen niet om den schrijver voet voor voet te volgen; de bijzon- derheden laat ik voor zijn rekening; het zijn slechts algemeene opmerkin- gen, die ik mij veroorloof. Doet men wel met het eigenen enderscheid van eenig ras te zeken in een physische hoedanigheid, zoo als, bij voorbeeld, den groei des haars? — Ik betwijfel het. Ik gelöt niet dat men regt heeft om dien zonderlingen groei van het haar der Papoea's als een kenteeken van ras-on-derscheid aan te nemen, voordat men kunne bewijzen dat een zoodanige groei bij een ander ras noodzakelijk onmogelijk zij. En ik twijfel niet of de physiologie zal voor dit bewijs terugdemzen. Iets anders is het, dat misschien eenmaal de ondervinding dit bewijs onnoodig zal maken, zoodat men op grond van deze, wanneer geen sluijer meer eenig volk der aarde an ons bespiedend oog onttrekt, zel kunnen zeggen, dat alleen de Papoea zulk hoofdhaar heeft, omdat men namelijk deze soort van haar ner-gens elders ontdekte; maar thans is deze regel nog voorbarig, zoolang dat bewijs niet geleverd is. Ik kan mij zeer goed voorstellen — al ben ik overigens geneigd om het opgege Von übernehme der Papoea's aan Tienen — maar thäns kan ik mij nog voorstellen, dat men ergens in Afrika of Amerika menschen met een evenzoo gegrode haar ontdekke, zon- der dat zij iets met de Papoea's gemeen hebben. Wat ik mij intusschen niet kan voorstellen is dit, dat men in Afrika of Amerika een ras ontdek- ken zou, dat volkomen gelijke taal sprak als de Papoea's en nogtans een. 350° ETHNOLOGISCHE STUDIËN. ander ras ware. De reden van deze onwaarschijnlijkheid en van de pas geuite mogelijkheid ligt voor de hand. Maar zoo hebben wij dan hier een anderscheidingsteeken gevonnden, de taal, Het is een gebrek in het werk van EARL, dat hij de waarde der taal in onderzockingen als de zijne zoo voorbij ziet. Het is wel waar dat wij genoegzaam niets van de talen dier kroesharigen weten, maar toch wij tevens dat wij geene uitkomst onzer beschouwingen voor vast mogen aanemen, zonder eerst ook de taal te hebben gehoord. Aan deze fout maakt evenwel niet alleen RABL zich schuldig. Niet acht slaan op de taal is een zeer algemeen gebrek dat de beschrijvingen van vreemde vollen aankleeft, niettegenstaande die beschrijvingen daardoor oneindig veel aan wetenschappelijke waarde verliezen. Het laat zich ook zeer goed begrijpen dat'men de taal zooveel mogelijk ongemoeid laat, daar hare aanleering gewoonlijk met veel moeite en tijd gepaard gaat, welke eerste men zich zeker in vele gevallen getroosten zou, indien men over den laatsten beschikken kon. En den opperlakkigen lezer gaat het aangeduide gebrek in den regel ongemeinerkt voorbij. Hierdoor echter gaat het geheele werk lijden aan eensijdigheid, en, zonder het te weten, is men medepligtig aan de verbastering eener wetenschap, die nog in haar eerste ontwikkeling zijnde, zoo ligt eene rigt, die haar het grootste nadeel dreigt te berokkenen — Er is nog een tweede bezwaar, dat het gebruik maken van de talen in ethnographische onderzoekingen eene hoogst moeijelijke zaak maakt. Men is al zeer spoedig geroepen om talen onderling te vergelijken, ten einde over al of niet bestaande verwantschap tusschen de volkeren, die zich van haar bedienen, te besluiten. Vergelijkende taalstudie is een gevaarlijk werk; ieder kan het getuigen die er zich aan waagde. Doch is dit reeds in het al-gemeen waar, allergevaarlijkst is zij bij de talen van de eilanden ten Z. O. van Azié. Prof. BorP's Über die Verwandtechaft der malayisch-polynesischen Sprachen mit den indisch-europischen is een waarschuwend voorbeeld. Ik zou echter vreezen het onderwerp van mijn tegenwoordig opstel geheel uit het oog te verliezen, indien ik mij thans te veel in die talen-quaestie ging verdiepen. Liever zal ik mij deze taalstudie een’ volgenden keer ter be-handeling voorstellen, naar aanleiding van een werk van den Heer J. CRAWFURD, dat reeds in het vorige jaar het licht zag en den tiel voert: ETHNOLOGISCHE STUDIËN, 351 _A grammar and dictionary of the malay language, with a preliminary dissertation. Ik keer dus nu tot de Papoea's terug om op het meegedeelde uit het _ werk van EARL eene tweede aanmerking te maken, betreffende de eigen- naam des volks, Papoea. — Ear. zegt, en hij zegt dit al zijne voorgangers _ na, dat poea-poea, of papoea, een maleisch woord is dat wollig, kroesharig beteekent. D*. 8. MULLER zegt, op bl. 58 van de Verhandelingen over de natuurlijke geschiedenis der Nederlandsche Overzeesche Bezittingen, door de Leden der Natuurkundige Commissie in Indië en andere Schrijvers. Land- en. Volkenkunde, in de Bijdragen tot de kennis van Nieuw Guinea, dat de vorm poea-poea onjuist, en alleen papoea zuiver Maleisch en het ware woord is. Ook MARSDEN geeft alleen dit laatste woord in zijn Woordenboek op. Met dat al kan ik niet gelooven dat dit woord oorspronkelijk Maleisch zoude zijn. Het is althans zeer toevallig dat het steeds met orang (mensch) of tanah (land) verbonden wordt en dan de inwoners van Nieuw-Guinea en omliggende eilanden, of die landen zelf beteekent.: Beteekende Und wollig, wollig of kroes, van het haar, dan zou men het ook wel op andere wijzen gebruikt. Daarenboven kan orang papoea, dit laatste woord in den opgegeven zin genomen, niet beteekenen iemand met kroeshaar; het zou geene andere opvatting toelaten dan deze: iemand die kroes is, zoo als het lraar, hetgeen zeer veel naar onzin gelijkt. Maar eenmaal het woord papoea als naam van een volk kennende met zulk haar, hetgeen zeggen ramboet papoea, haar als van een’ Papoea, d.i. Kroes haar; of ook van planten, zoo als MARSDEN opgeeft, zonder echter voorbeelden aan te halen, iets waarin men anders dikwijls ’s mans keurig-heid bewondert; zoodat men alweer bij den naam eener plant dit woord voegende, daarmeê kan meenen, gelijk ik daar even van orang papoea zeide, eene plant, die gekruld, kroes, is, als het haar van een’ Papoea. Ook dat de Maleijers dat volk volstrekt moeten genoemd het haar, is geheel willekeurig. De Tagalen op de Philippinen althans deden dit ver-moedelijk niet, gelijk wij zien zullen. En nu vind ik ook bij D'ARGENSOLA, wiens Conquista de lag islas Molucas in 1609 te Madrid is uitgekomen en bijna cene eeuw later in eene Fransche vertaling te Amsterdam, op bl. 148 van het eerste deel der vertaling, van de bewoners der Papoesche eilan- Den, dat “ils sont nommez Papous & cause de leur couleur, co mot, dans leur langue, signifiant Noir.” Ik kan mij dus niet laten overhalen door den Heer MULLER, die op de boven aangehaalde plaats deze woorden bijgevoegd heeft: ‘Te onregte zegt P. LESSON (Voyage de la Coquille, <p. 86 [in de Brusselsche uitgaaf kan ik die, plaats niet vinden)) op het gezag van MARCHAL, dat Papoea is afgeleid van Pua-pua, het welk donker-bruin zoude beteekenen. Mij is deze laatste uitdrukking geheel vreemd.” Men mag hier misschien in aanmerking nemen, dat die Heer een gedeclie van de Westkust bezocht en die naam oorspronkelijk wel aan de Noordkust van het eiland zou kunnen tehuis behoore. Doch ook aan het zeggen van Gelöt k, dat het woord geen Maleisch is, maar of uit de een of al dere Alfoersche taal is overgenomen — want het waren naar alle gedachten ok Alfoersche taal is overgenomen — want het waren naar alle gedachten ok Alfoersche taal, is ontstaan. — Voorts komt ook dit mij vrij zeker voor, — dat de Maleijer met het woord papoea niet het eigenaardige kroeshaar der Papoea's bedoelt, maar ook den neger zulk haar zoude geven; waardoor de aanbeveling van EARL vervalt om dezen naam daarom te houden “omdat bij hon meest onderscheidend kenmerk uitdrukt” Na de inleiding gaat de Heer Eat over tot eene beschrijving dier ve schillende Papoea-stammen, zoo als zijne bronnen er hem toe in staat teller. Indien ik aan dit stukje den naam des volks ten titel had gegeven, ds wij thans behandelen, dan kon men met regt verwachten dat ik nu, af eene beschrijving zou laten volgen van het Papoesche ras in het algeme? òf de Engelsche berigten van EARL in het Hollandsch zou teruggeven Of welen mijner lezers de lezing van het Engelsche werk uit te winnen. Mast dit laatste ligt niet in mijn plan, en voor het eerste, hoe belangrijk och zijn, in mijn oog althans, de bronnen nog verre van voldoende. Het komt mij verkieslijk voor, den lezer op te wekken tot eigen oordeel bij het ge bruik van het boekske van gARL, dan dezen na te praten, zonder het se zijner mededeelingen te wegen. ETHNOLOGISCHE STUDIËN. 353: Ear. spreekt in de eerste plaata, zoo als billijk is, over de Papoesche stammen van Nieuw Guinea. In drie hoofdstukken handelt hij over de Zuidkust, de Zuidwestkust en de Noordkust. De beschrijving der bevolking van de Zuidkust bepaalt zich bij eenige: mededeelingen omtrent de bewoners van de Doerga. -rivier (Prinses Marianne-straat). Van hier vervolgt de schrijver de kust tot voorbij de Triton-baai, in het volgende hoofdstuk, om in het laatste over Dorei en oostelijk van daar gelegen eilanden en plaatsen te spreken. Maar staan wij met hem op enkéle plaatsen der kusten van dit groote eiland stil. 