Nederlandsche beroerten onder Filips II.: Op last van H. M. de keizerin-koningin Maria Theresia
Velievendheid, edele nämeren, minzaamheid, de bekörperliche deugden der ridderfchap wareii de fierfelen zijner verdienften. Zijne vrije ziet teekende zich > in zijn open gelaat ; zijne rond- borstigheid was hem even weitiig dienstbaar in het bewaren van geheiipen, als zijne ; w^lda-; digheid tot bevordering ftrekte van zijn vermo- gen; zoodra eene gedachte dis zyne was gewor- den, behoqrde zij aan elkeen. I lij wa^ jacht- moedig en menschlievend in zijn genosdienst^ doch had dexe baren grond tneer in zijn verstand, en paarde hij daarmede weinig verlichting. Egmond had meer geweten ^dan grondbeginfelen ; hij had 2ich niec door eigene overdenkingen onderrigt ; hij volgde in zijn gediag de regelen welke hij had aangeleerd ; daaFom. was menigmaal de naam,.aan eenig be-' ^ijf gehecb{« genoeg^ cm hem aan hetzelve ce verbinden. De menfchen konden, naar zijn ge- voelen, goed of Flechte zijn^ zonder zelfs ieck goeds of flechts ^ te hebben ; hij nam, in de ^e- dejeer, geene verbindtenis tusfchen deugd en <>ndeugd aan ;. daa^om was menigmaal eene en- kele schonen zijde genoeg om hem gunfcig voor iemand te stemraen. Hij vereenigde in zich alle d^ hoedanigheden, die d^i held iitmaken; hij wds beter veldheer dan Willem, doch als fcaats- man verre beneden hem. Deze zag de wereld zoo als die was, maar Egmond befchouwde dezelve in den tooverfpiegel van eene alles verr fraaijende verbeelding. Menfchen, welke de forcuin met hare gunften overlaadt, en wier da- den hun onbeperkte reg^en schijnen te geven, worden ligtelijk genoopt om den naturlikten schulen van oorzaken en werkingen te vergejcen, ^r\ zich de gebeurtcnisfen voorteftellen tls af« JKUtkelijk van eene hoogere magt, op welke zy. I 34ft AANTEEKENINGEN eindelijk met eene dwaze vermeelheid hun vertrouwen, bouwden, even als Cacfar op zijn geld. Bezwijmeld door verdienflen, welke de crkencdijkheid zgner medeburgers nog overdreef, gaf hij;sich over aan die zoete overtuiging, en bevond hij zich als in eene becooverde wereld; hij vreesde niecs, omdac hij vertrouwde op het onzeker pand, hecwelk bet lot hem in de algeineene liefde der Belgen had gegeven. H^ geloofde aan de geregtigbeid, omdac hij gelukkig was. De verfchrikkelijkfte ondervinding van de Spaahfehe crouwioosheid kon zijne ziel die vertrouwen niet benemen, en op hec schavoc zelve verliec de hoop hem niec. De teedere zijn huisgezin boeide zijne vader-Idndsliefde aan minder verhevene pligten; hg kon niec veel wagen voor hec algemeene be- lang, omdac hij ce vrc^zen had voor zijne beziccingen en voor zijn leven. De prins van Oranje stelle zich in cegenstand cegen den troon omdac hec willekeurig gezag zijne fierheid kwecfle; Egmond had flechcs. ijdelheid, en städe waarde in de gunsc des monarchs. De eerfee was een wereldburger, Egmond niec meer dan een Nederlander! Deze laatfce trekken fchijnen ons coe de waarheid een weinig ter zijde ce laccn. Eg?- jiond bezat, zonder mec een groote kracht VAN OEii Hebr de REIFFENBERG » ► • ipaa i^arakter begaafd te zijn, iecs meer issA ^delheid; indien hij weifelde, wann^er het er op aankivam zich cegen den troon te verzetten, was bee, omdac hij het koningfchap als eene door God gewyde inftelling befchouwde, eend yereering van het koningfchap, dat bij hem eeil gevolg was van zijne op voeding, van de denk* beelden zijner eeuw, en van de verhevenheid zgner gezinning. Wij gelooven ook niet dat Willem cen wereldburger geweest zg; gewis kon hij, in zijne uicgeftrekte bevattingen, een plan droo- men van vrijheid van VAN OEii Hebr de REIFFENBERG » ► • • ipaa i^arakter begaafd te zijn, iecs meer issA ^delheid; indien hij weifelde, wann^er het er op aankivam zich cegen den troon te verzetten, was bee, omdac hij het koningfchap als een door God gewyde inftelling befchouwde, een yereering van het koningfchap, dat bij hem eeil gevolg was van zijne op voeding, van de denk* beelden zijner eeuw, en van de verhevenheid zgner gezinning. Wij gelooven ook niet dat Willem cen wereldburger geweest zg; gewis kon hij, in Het gehele menschdom, maar hij had in de beroerten der Nederlanden een plaatfelijk belang; het was liem niet. onverfthillig of hij zijn denkbeelden van verlosfing begleidigde; zijnne (hackunde was niet ult baat-isucht gefproten, en offen hij iijn wil verre buiten onze grenzen uitbreidde, wil dit niet zeggen dat hij overal een vaderland zoude hebbeh gevonden, en geene voorkeur omtrent het zelve had. Willem wordt met minder schriftend verwen geteekend; de schriftver schriftend de trekken van het voor hem liggend karakter Zoo geftrengelijk te hebben willen volgen, dat dit invloed heeft gehad op zynen ftyL,, Willem wai een van I J 1 J 344 AANTEEKENINGEN bjeeke en vleeschlooze mannen, gelijk Csefar hen noemt^ die des nachcs niet ruscen^ te veel denken^ en de oQverfaagdfce karakcers voor zich doen wankelen. De zich onveranderlijk gelik |)li]vende gerustheid zijner gelaatstrckken verborg eene werkzame en vurige ziel, die geene bewe- ging inedQelde aan de ontwikkeling onder welke zij arbeidde, en ondoordringelyk w^s voor \Ut of vertrouwelijkheid." Hij had een vaardig verftwd t dat ^icb ontzag wist te verfchafFen, en door niecs te vepmoeijen was; het ontbrak hem niet aan de noodige buigzaambeid en  eenige onbedachtzaamheid blocut te (lellen, en hij bezat genoeg om zich in alle lotwisfelingen gelijkteblijven." NQQit gelukte het ieraand beter dan hem, de menfchen te doorgronden en bmme harten te winnen; niet, dat hij, gelyk de geflepen huweling, -cene onderwerping hnichelde, wdke de, fierheid zijner ziel zoude hebben verloochend; maar hij was noch karig noch fpilziek met de blijken van zr^m gunsc^of achting, en dii voorzig- ug beleid, gepaard met de gave om de menfchen van zeb verknocbt ^ maken, zette aan zijne gewesen eeoe hoogere fraardc bij. Zij9 VAN W5» Heer de REIFFENBERG. §45 geese wfts: langz^am in bee voorcbretagen, roaar wac hij voorthragt was volmaakc; zyne on(werpen badden tijd, noodig om tot rypbeid te ko- men.9 maar by was altoos standvastig en onwankelbaar in de uitvoering, omdat bij alle binder* paieQ) welke bij te overwinnen ZQude bebben^ vooi'/Jen had. Evenmin als zgnet ziel verbeven was bfoven  der volksmänner, was de befabrängig zijner woning. Vorsten en vreemde gezanten vonden daaf een onchaal, dac in hec rijke Belgie zijne we£rgade nfet had. Bene ootmoe-dige onderwerping aan de regering bevrydde hem van den blaam en de verdenkiogr, welke tulk een gedrag hem hadden kunnen berokkenen; en deze verkwiscing onderhieU den loister van zijnen naam hi} het volk, hetwdk door mecs zoo zeer gevleid worden dan wanneer Bet den rijkdom des vaderlands voor het cog der veeraden zi#t ten toon fpreiden. De hooge crap van aanzien, op welken hij jegens zijne minderen betoonde* Niemand werd immer, geboren met gelukkiger gaven om het hoofd eener zamenzweering te zijn, dan fnitem de Zwijger. Een vaste en doordringende blik in het veriedene, tegcnwooV" dige en toekomftige, vaardigheid om elke gelegenheid waartenemen, ongemeene bekwaamheid om de denkwijze van anderen naar zyne Bedoeling te fernen, groote ontwerpen, waar- van de juistheid en het overleg den waarnemer flechts na de gebeurtenis in het oog valt; ftoute berekeningen, met de lange keten der to^' komst verknocht, en dit alles beftuurd door eenen vascen tred hield* CO - Brantdme, offen minder levendig en schilderachtig, on nogans eenige trekken opIe* veren, welke wij in die stout geteckend tafereel misfen. Na den dood van Egmond beHrhreveQ ce hebben volgens het verbaal van Mondoucet, ambasfadeur van Frankrijk te Brussel, voegt hij er bij: (2) ^^Ziedaar dan bet uiteinde van dieit armen graaf, van wien ik, alvorens daarvan afte* Happen, als hem in Frankrijk en in Spanje gezien en tot hem gefproken hebbende, zeggen moet, dat hij de minzaamfle en minnelijkfte perfoon was, die mij immer, al ware het ondet de lied VAN DEN Heer de REIFFENB^RG. ^47 vogens het En van oorlog en de schonen kunne, voorgekommen is." 9, Ziet echter eens wat fraaije zaak ik u zeg^ gen zal, welke ik gehoord heb van Madame de Fontaines^ eene der verstandigfte, schoonfte, deugdzaamfte en wellevendfte dames, die met mogelijkheid te zien zijn, en, toen zij nog jonge juffer was en mademoiselle de Forcy ge- noemd werd, (zijnde de zuster van wijlen mon^ (1) Geschichter des Ahfah der Vereinigten Nie der land en, C^rlsruhe, 1818, bl. 103 en volg. Ed. de la Haye, 1740, jus 8 vb T. V. partie, p. 205 Sieur de Forcy, een bevallig edelman en kapiteln, opgevoed werd als ftaacsjuffer van konia. Eleonora in Frankrijk en in Vlaanderen, al-waar die koningin, onidac zi} weduwe geworden was van Francois I. y baar verblijf ging ne men met den keizer, baren breeder, en met de kontngin van Hongarye, hare zuster. Wei nu, de gezegde dame de Fontaines, descyd^ een der schoonfte jonkvrouwen, die in schoonen en bevalligheid niec onderdeed voor eenige Spanifche, Duicfche, Italiaanfche, of wie bet ware, toefde dan eenen geruimen das met de koningin, bare mcesceres, en zag daar den graaf van Egmond, nog zjer jong, en in zijnen eer-ften aanleg en opkoroen; maar zij heefc m^ gezegd dac er aan bet ganfche bof geen jongman was, grover en onhebbclijker tlan bij, waarom oook alien te gader Mannen en vrouwe, bet op bem gemunt badden; doch oadac hij eenige malen was aangeloopen, werd b^ de boffel^ke, wellevende, dE4)pere en moedige roan, zoo al$ wij bem gezien he b ben. Het kan zijn dat ver- dere vorming, en de gedurige aanftoot, welken 111) ce hjden bad^ die verandering by bem ce weeg bragten. Brantônie bzocht den prins van Oranje op een van desziels landgouverneur, en onderbicJd 2tch eenmaal met hem in eine tuinlaan. ^ Ik L VAN t)EN HEEfe DE REIFFENBERG. 349 vond hem" jcegt hij, 5,een zeer groot perfo* naadje, in wien ik veel fchik had ^ en die over alle zaken wel ter taal was, Hij sprak met mij over de weinige ultwerkfcleii van izijne armee, en gaf de schuld daarvan aan hec gcbrek aan geld, en aan de vreemden,. die zoo onmatig geldgierig waren ; maar hy zeide dac hij op zulk eene fcboone baan niec zoude i)lijven fteken^ en welhaasc weder zoude overvlicgen. Hij had een zeer.goed vootkomen, en was van een weinig creurig^ en zya gelaac toonde aan dac hij onder zijn lot bedrukt was ; maar deze gr^af Lodewiyk was opener in zijn gelaac, en bccoonde zich bl^- geesciger; men hieJd dien voor ftouter en 6n- dememender dan den prins van OraQje, dochf daarentegen, den prins voor yerstandiger, het dener en van meer heleid dan dpn graaf. Ook was by door keizer Karel V. opgekweekc, en met zulk goed gevolg dac deze zich naderhand met vruch van hem bediende in de gewigtigile za^A ken, en hij ook den koning van Spanje zoc^ vele moeijelijkheden yeroorzaakce, en hem Vlaati^ deren zoo zeer beroerde, ifiic hem daarvan bijn^ ge$Q ftuk lands meer overbleef, waan^ede hij al verder voorcging. op een^ wijze, dac de ko^ ^ing, geene baat vindendc bij den opcncn 00^^ 350 AANTEEKENINGEN log.» coc den faeimelijken moest toevlugt nemen, roc welk dnde dan ook niets gefpaard werd/' Bladz. 60. Aangaande de graaf van Hoome zie men eeti xddzaam boek, gedceld: La ddduction de Vin^ nocence de messire Philippe de Montmorenct ^ comu de Homes ^ franc segneur de Weert i admiral et capitaine-giniral de la Met des Pays-Bas et chevalier de Vordre de la Toison ffOr : comtre la malicieuse apprehension j indu^ ditensiw^ injuste procedure ^ fausse accusa* iianj iniques sentences et tyrannique execution en sa personne , a grand tort , par vote de fait pfirpitries^^ in Ia"^ Fopperas noemc , als toe zijne eigene boek* verzameling behoorende, bet volgend hand* fchrift : ^ Mimoires pour servir d Vhistoire du siick ^ pendant ks troubles et guerres civile^ d^s Pays'Basy contenant les manifest es^^ in-^ fiructions jet ordonnances des itats du pays y eomme aussi leurs lettres^ Merits au prince d! Orange J due: ^Alengon^ don Jean d^Au- triche^ xarchiduc Matthias^ la reine d^Angle^ taerrcy Viviqus jde Liige^ Henri IF. ^ rot de Iprance^ Marguerite de Falois^ Pempereur Rudolphe^ Casimirj due de Deux^Ponts^ et a^tres seigneurs avec leurs reponses.^^ VAN mn JUBIFFENBERG. 551 . Wij oordeelen deze aanwl}d8g ooodzakelijk ^ «pdat de gedenkftukken der gefqhiedenis niet in vergetelheid gerakeo, en men de;;elve alchans ivete .wederWoden. , De ware bewaarplaatfeti yoor dergd^M handfchrifcen zijn de ppenbare boekerijen ; andeis , wanneer 2ij a) amrankdijk m bekwam^, hipdeo.yaUent kan de onachtzaain* Jmd of , onl^unde eens .erfgenaams ze doen.te loor gaoD. . , Ten niinfte waire Iij^t nutdg dac fuen ymt mfLtia.M bij3:on<)sre bo«kverzameliiir * gen voorhande was^ en dat men. g»daflofy% urelken veg:4e ;}f$wr^d|ge z«]ii;aainbeden He- n^) by da]^«elv<9. oyergang van dea eenenbe^ ZHter cot den .a^ide^en* Bladz. pa. Onderfälle betreffenden betreffenden die römische Wynantschuldigkeit, die erst geplatz in bet Bijvoegfel op Scrada, gedruck niec, zegt als de/ticel zegt, te Amfterdam maar) te Brusfel, bij F. Foppens, en getrokken uilt een oud haiidfc>ift>, dat a^n. den raadsljeer Wynants bad.toebehoord CO* ^^ beftaacrrie Brasfel iem^dgi-.wiens voorouders aandeel iwd- den aan 4^ beroerc^ ^er zescieode eeaw9. ilip (1) Foppess,;b4bL;hist« Ms. 354 AAN.TEEkEM««5EN. nict wil genoetnd worden, doch onder andere ftukken het volledig verboor van den graaf van Egmond bezic* Daaniic veraeemc men de ^* boortepltocs diens grooten maiis, eene omflan^ digheid, waaromtrent alle zijne levensbefcbrg'- vers onkundig^ ztjn. Er wordt namel^'k in  bet- gemlgetiis van den baron de Tysfebaer, en van den arcbivist van BrusM... De graaf van Egmond werd niet ter dood ^ragc op bet plein dei Sablons^ gelijk vai der Vynckc vo*baaIc ^ maar op de grooce marJtri In de aanteekeningen op Louis Guicciardin leesc men: ^Ante curiam (bee fiadsbuis) in area rotundus circus i lapide stratus^ cut pegma tilm ifittit:, suppUcio Harnani et Egmondam i^miium Xfiefas dictu^ dcstinatumr: • ^ •s I • * •-* "Bladr* 5^. Het is niet noodig de inquifitie te lasten; bare misdaden zijn veelvuldig gehoeg zonder dtrt ftw* haar geweest van den dood des Infants Don Carlos, die overigens voor de we* reld een dwingeland te raeer zoude geweest;??* Het H, Office bewaarde Sparije 'tegen den Van!)1n Hser ce REIFFENBERG. 35^ Voortgang der verlichdog; hec was een bJoot 2waard. hetwelk zich uitjlrekte over alle kn- den onder Castiliaanfche heerfcbappij, en waaf^ van het gevesc ce Madrid was; maar die zwaar4 heft niet Don Carlos geetoffen. De volgende bijzonderheden gijn ons medegedeeld door deil koloncl Bory de St. Vincent, die dezelve hij gelegenheit van z^ne krijgstogten in Spanj heft opgezameldi . ^Niet alleen is de gefchiedenis aan vele onge-^ gelegenheiten schuldig in de beoordeeling van ka^^ l^kters ^ maar insgelijks door hec bevtstigetl van lyezenlijke dwalitfgen, te nteer in bet oog loo* pend, wanneer de tijd ops nog ni^t bero . ^Niet alleen is de gefchiedenis aan vele onge-^ gelegenheiten schuldig in de beoordeeling van ka^^ l^kters ^ maar insgelijks door hec bevtstigetl van lyezenlijke dwalitfgen, te nteer in bet oog loo* pend, wanneer de tijd ops nog ni^t bero . ^Niet alleen is de gefchiedenis aan vele onge-^ gelegenheiten schuldig in de beoordeeling van ka^^ l^kters ^ maar insgelijks door hec bevtstigetl van lyezenlijke dwalitfgen, te nteer in bet oog loo* pend, wanneer de tijd ops nog ni^t bero . ^Niet al Ofd Heft van de middelen om ze aantewijzen; Don Carlos is een dier personen, welken zij enkel ten tooneele fchijnt gevoerd te hebbea om ons te misleiden, met aan hem hoedanigheden toe* ipfchrijven,, welke hij, nooit bezat; zij, heeft niets gefpaard, om dien prins te doen door- gaan voor eenen jeugdigen yeelbeloovendeii held^ opgeofferd aan den lEiinnenijd,eens hatelijken "^wingelandsi De heer. Llorente heeft bewezen^ dat Don Carlos het getal der g^kraonde fcha^ vuiten zou4e vermeerderd bebben, en dat de gefchiedenis zijne partij niet hadde behooren ce. trekken; hij heeft ons, bij de beschrijving van lija leven, vertoond hoe flecht zijn inborn IL DEELV Z A A N T E K E N 1 1 1 G E N tms^f en- wat men ce kooden hebbe voor het^ GMA zijti geweldige deed genoemd words. 2^ blijfc ift>g overig te fprekcn van zijn li|k, om- tftot hetwelk de gdchiedenis almede getraciir hoeft ons in dwaling te brengen. ^ Het zij Don Carlos al of niet zijaen dood tefdiend hebbe , hec zij de itocsraad of de itt-* qoifitie z^n vonnl? nitgefproken hebbe , boedamg^ ook de wijze geweest zij , op weike z^e da*^ gMf verkort zijn geworden, het fcbijnt bewe- zen, dat er geweldige middelen gebezigd zyn dm hem het leven te benemen; met al dat^ oA rUips 11. te believen , hebben de fehnjvers , van de overheerfchiog afhankelijk, zijnen ddod toegefchfeven aan het onmatig gebmik nn ijs* ^nken , en aan de menigte perfikken of andeie vnicbten , welke hij op eene bnitenfporige wijze ^ jrt de zomerbitte nuttigde, maar de gefchied^ fthryvers ftemmen niet overeen omcrent de wijze, wiatop zijn vader hem deed ter dood brengen ; d0 er%enaam van de grootfle toen beftaande itfoDM'chie, is volgens de €&Tien geworgd; vol- gens anderen zijn hem de ilagaderen geopend; iK%ens nog anderen is hij door .vergif omge-* bragt, Een banner zegc HellTg, daf ^sprinfen boofd niet meer in zijn graf y^orhande is: eft dit is zoo menigmaal herhaald » dat de zaA 1fi$ia voor omw^felbaar woi^ gbhoudes* Be i kan het tegended getniigen, en mij dutikc^ izi hec verfaaal van eenen . uiiftap ^ in de grafplaact der Spaanfche koningeu ondernomen, otn da waarbeid daarvan te onderzoeken^ niet t& o&pat iaX £yn in eeti werk , .waaiin reeds van Doil Carlos gewaagd is^ uit.^asn geheel ander oog« punt.dan.dat van de fchnjvers^ welkemeii h&i meesce. leest^ doch welke men hec minlte be^ lioorde te gelooven. ^In i8ia> toen fact geveqht idei* Arapiletiyr in hecweik de Engelfche gener^al ' door de feileii zgnervijmiden^ eetie onrerwinning ' bethaalde / van welke. hij geen gebruik n^iakte^ den muarfciialtt Sonic, bij wien.1k.tBy bevond^ geaoodzaAJ^t had, het fchoonfte gedeelce van Spatije t6 ver<« lacen,. verzattielde koning Jofefih eene geduchM^ mage dp de grenaea van de koningrijkes Vd^ lencia en Murcia, en ftelde daardoor de Franfchd armee welhaasc in ftaac, om de croepen vatt Lord Wellingcon te vervolgen, welke nien om-- ftreeks ,Aranguez begon aantatrefFen , en. welke men op de hielen nazat cqc onder de vi?alleit/ van Ciudad-Rodrigo , nadac men den edeien Lor4 in minder dan veertien dagen, meer dinhon* derd vijftig mylen had doen afleggen/ Toert|' op dezen fnellen en roemrijken cogc^ hec boofd- kwartief Leganes^ niet verre van Madrid^ be« reikce'^ zond- de maarfchalk my mmr de voot^^- 35^ AANTEEKENINGBN hoede ^ beftaande uic de cavallerie , ondef bet'et van zijnen breeder , den generaal Soolc. Na-* dien de laacfte post, welken de vluchtelinge» achtergelaten hadden^ aan de kleine brug op den weg van Castilie, cosfchen lasf Rofas en Gallapagar, door onze jagers opgeiigty en de engte van Guadarranma , daarop on nriddelijk af-* gefnedea was, voegde ik mij, m plaacs van naar den maarfchalk tenigcekeeren , bij &e es- corte van den commisfaris van ooiiog Pr&ser- ville^ dien de generaal Soulc, om levensmid* dekn opcehalen naar het Escnriaai zond; ik vertogde dk pracbtig gedenkteeken der lafhar-^ dgheid van den vader van Don Carlos te zien (i)^ Zopdra wi^ in hec dorp de noodige veilig-* heidsmaatregeien badden genomen , ftelde ik mij- Ben medgezel voor, bee klooscer ce gaan be«- (i} Mea weet dat Filips IL , iiv perfoon \f^ den reld^ flag van St. Quenttn, in 1597, tegenwoordTgzijr.de, eeni^ gevaar Hep. Van fcbrik bevangen, deed hij de gelofte ynm^ iddien hij er behonden afkwam, ter eere van deor keUigen, wiens naam die dttg in den almanach zonde aai»- w^zen^ een klooscer, fchooner dan alle die bedonden^ te (lichcen. Hec was Sc. Laurenclus,. en Filips deed, cer vervulling zfiner gelofce, het uicgeftrekte klooster, het Esknrhil genaamd, oprigtes in de gedaante aan eener teoster^ ter gedaehtenis van den marteldood, door wd^ kCB da htilige to< de eeiiw{ge glorie opgienonea weed*. TAN DEN Heer oe REIFFENBERG. 357 Xoeken; twee ingenieur-officiers, even nieuw-gierig als ik 9 hadden zich bij ons'gevoegd. Niecs van hecgeen bezienswaardig was, oncging onze oplettendheid 9 en, met den abt de Pons in de hand, (legen wij in de grafkapel, alwaar &dert den dood van den Hichter van St. Lorenzo, de koningen en koninginnen van Spanje begraven worden. Het is noodeloos bier eene befchrijving te geven van den grafkapel, die jde rijkstverfierde is van alle ergens beftaande, en over welken de schrijver, wiens aanwijzing wij volgden, en de eeren Bourgofng en Alexandre de la Borde, alles gezegd hebben watdaar van te zeggen was. Ik wil flechts vermelden wat die reizigers ontgaan is. Eisr men in de onderaardfche kapel treedt, vindt' men aan eene van de zijden van den metftaai marmer bekleedden trap, eene gallery, die gemeenlijk getfoten is, en el Prodridero de verrotplaats genoemd' wordt. In de muren vto % deze pronklooze Gelerij, zijn nisfen aangebragt, waar in de lijken der koninklijke personen, na de balfeming, btjgezet worden; vervolgens worden die nisfen toegemuard, zoo-danigerwijze, dat de fporen der openingen wird meer te onderfcheiden zijn; zij blijven In dien toeftand, tot dat het overlijden van enig lid der koninklijke familie het nocdij. 958 AANTEEKENINGEN naake eene derzelvai open te mak^n, wanneer men da^ie mttmie, wier toeboreiding in clit yoorloopig grf inmiddels voltooid is, daaruit neemty en, na dezelve dbor het nieuwe lijk te lifebben doen vervangen, naar den grafkelder )>rengen, waar zy voortaan blijft. De mumie van Karel IIL was nog hi hec Prodridero, in afwachting dat het fterfeli|k overfchot van den f^enen of anderen opvolger hare phats kotae {nnemen,. en haar doe overbrengen naar de prachcige kelder, waarin alleen de koningen en koninginnen ruscen; indien^k mij wel hermner, ^Q j^r nog vgf of zes openftaande plaatfen pverigf De prinfen en prinfesfen, die niet ge^ kFOond zijn geweesc, worden naar den keldor 0er iafancen gebragt; deze volgc onmiddellijk pp den Prodridero. Onze geleider meende ce l^fbbeti yolflaan met ons de deur aanremjzen; Jiij was zeer pngenegen om die voor ons re openen. Verwc widerd over dien tegenzin, wüden wij de reden da^rvan weten, en, op onzen naderen aandr&ng, beleed hij\ dat hij gaarne, yoor een klein gefchenk, de graffteden der mo- ijarchen yertoonde, alzoo de zwaarte van het niarmer, hetwelk hun overfchot bedekte, niei ^oeliet da| inen zoude trachten ze aanteraken^ niaaF dat de infant^n, in eeuvoudigp lijkkisfeQ geplaacst, »Is l?pt \yare ter genade def nifttw^-? VAN osN Hexr OB &EIFFCNBKRG. $5^ l^erigen waren; dac hij voor.de eerfte maal geleerd had daarvoor ce fchromen, toen, veer- fien dagen te voren, een Engelsch generaolt vergezeld van eene menigce officieren en bedien- den, den graf kelder had doen openen ^ en ver- icBeiden kisten ontwijd had, terwijl hij tevens ide roozekranfen en andere teekenen van gods- .vruchc^ welke hij in een derzelven gevonden iiad, befpotte. Men begrijpt dat wij de gele- gcnheid niet lieten voorbijgaan om party te . Streken viele deze graffchennis, aan welke de Jingelfche zich hadden schuldig gemacht, en dat het, terwijl wij buiten bet haftige van bet jQpenbreken konden blijven, eene lompheid; soude geweest zijn eene zoo goede gelegenheid te verzuimen, om, met vrijheid van geweten, din gen te zien, die misfähien vbor niemand meer le. onderzoeken zullen zya. In weerwil van de tegenspraak der fleuteibewaarder, werd de graC?. kelder der infanten geopend." Wij vonden een groot vertrek, langweipig yi^kant, niet hoog, ten eenemaal zwart, en met geene van die rijke lampen verfierd, waar- van de koninklijke grafkelder en de bovenkerk eene zoo groote menigte bevat. Rondom aan de muren bevonden zich planken, als (lellaad^ |en, op bier en daar geplaacfte fchoren rusten- dc, ^n, zoo ik mij wel herinuer, omtrent twee / |tfQ AANTEEKENINGBK" irocten faoogte bovQn elkander geplaatsr, tea getale van zes of age. Vele lijkkiscen, van eea gewoon maakfel zijn naasc elkander in de lengte daarop geplaacsc, met de voeten naar den muur ^ en den bezoekenden vreemdeling faet hoofd- cinde toewendende, waaraan een opfchrifcgehechc is, met groote letters, den naam behelzende van den daarin liggenden perfoon, met die van zijne ouders, en de officiele opgave van zijcven geboorte- en fierfdag. Aile deze kisten zijn van hout, de meeste inwendig gevoerd met xwart / |tfQ AANTEEKENINGBK"  met, zeer flecht, borduurfel verfierd. Velen van de hoogften op de stellaadjen kwamen mij voor flecht geverfd te zijn, even als de planken en schönen, die dezelve onderfchragen, men vindt daarin inwen* dig eene andere kist van lood. Er zijn er van alleriei grootte, voor kinderen van Genige maan- den, voor jongelhigen en volwasfenen. In deze foort van tijdrekenkundige boekerij der dooden, zochten wij het eerst naar den overwinnaar van Lepano; wcldra vonden wij twee Don Juans ^n Oostenrijk, de een, den zoon van Karcl v., en, niet verre van daar, den tweeden zoon van Filips V. Het is opmerkelijk dat de ge- ^joorte van beide deze merkwaardige vorften van dicn aard was, dat de naraen hunner moeder# ▼AN BEN Heer D£ REIFFENBERG. 361 niec in den grafkelder der infancen konden woF* den ingefchreven; men weet niet ftellig, of de eerfte zijne heimelijke geboorte verfchuldigd was y aan ▼AN BEN Heer D£ REIFFENBERG. 361 niet in den grafkelder der infancen konden woF* den ingefchreven; men weet niet ftellig, of de eerfte zijne heimelijke geboorte verfchuldigd was y aan ▼AN BEN Heer D£ REIFFENBERG. 361 niet in den grafkelder der infancen konden woF* den ingefchreven; men weet niet ftellig, of de eerfte zijne heimelijke geboorte verfchuldigd was y aan ▼AN BEN Heer D£ REIFFENBERG. 361 niet in den grafkelder der infancen konden woF* den ing de een of andere prinfes of aan de vrouir eenvoudigen edelmans; n:aar geheel Madrid kenc Maria Calderone, eene beroemde cooneK ipeelfter, die de moeder was van den cweeden, ce Madrid overleden den 17. September 1679, honderd en ^^n jaar min dercien dagen na des eerllen. De kisten der beide Don Juans behoorde Cot die, welke de Engelfche general geopfend had, en terwij de dekfels nog niet weder toe- gefpijkerd waren, maakten wij hoegenaamd geene zwarigheid om die naar ons tpetetrekken en af te nemen. Wij vonden in elke kist eene welbewaardgeblevene, met fraaije kleederen uitge^doscht, gelijk aail*die, waarmede de fchilders, en de toneelfpelers volgens hen, ons de heeren van het hof van Karel V. en van de drie Fir lipfen voorftelien. Deze kleederen- zijn van fluweel, verfierd' met fraai ^ouden borduurfel ; de Spanfche njantel M'as lichtpaars bijdeneen, en heraelsblaauw, zoo mij toefcheen, bij den anderen. Hoedjes, aan de eene zijde. opg©- toomd, en insgelijks van fluweel en van de kleur der mantels, tooiden hunne hoofden; gvoote geplooide lidskngen, h la Henri- Quatre, itgen om den Imls; aan de voeten waren schoen met opene lecen, insgelijks van gelijkkletig fluweel, en lederen hattdTchoeneD aan cte handen. W^ bezagen met aandacbt die, nog beer gave, v<Sdr honderd drieendertig en tivee* honderd viereoderdg jaren gemaakte, kleedia* gen ; dk lijkgewa Ad was mischien de galadons geweest van de vorften, die nu daarmede m hec verblijf der eeuwige rust bekleed waren. De kneveis van den basterd vmi Maria Calderone ivaren zeer fierlyk gekamd, en bet gelaat van fen prms, offcboon de kleur van jucbtleer liebbende, had let edels aan zich behouden; ^wat den overwinnaar der Tark betreft, zijtie linkerzijde vertoonde nog flechts eenige gebeeo^ 4»i; hij bad veel geleden, maar de regter kne- irol was, met de bekleedfelen, volkcmien gaaf febleven* • ,,Het bleek dat men in Spanje beter YndC^at tbn te Paris, want wij ondervonden niet den tninften kwaden reuk in den. graf kelder der in- ianten« De mumien, weike wij onderzochten, ladden niet^ door hmme ontbinding, de klee- <ieren en andere ftoffen, waarin zy uicgedoschc waren, bedorven, terwijl in het proces-verbaal^ opgemaakt bij de vemieling van de graven vsn  dt koningen van Frankreich, Hendrik IV. zelfs, en vooral Louis XV. tot eene verfängde ftof wa* 'Ten overgegéan, waaruit affhhuwelijk stinkende uitwafemiiagen opgingen, waafdoor ten voile be* we£en is, dat, na den dood,, eicn aflhmimeling van Hugo Capet eveneais verrot ais elk andere ^ indien de noodtge voorzoigen met genomen zij« dm ben te beie^airen voor den toefland, tot wdr ken de natur bet menfcbebjk gefiacbt even als bet geriiigfte beftensr. Voor den ersten Don Juan van Oostenr^'k is eene prachtige graflede opgerigt, in eene berucht geworden, door de gefehiedenen van Llotente wegens de meriigte der autodaf's welke men er vierde, tax buiten welker muren ik riog eene soort van gebouiv in fteen gezien beb, genaamd quema^dero de Torquemada ^brandplaats van Torquemada, in hetwelk die gruwelijke ftrafoefeningea gefchieden. De kanunnik^n der kerk vati Aviia^ an weike ik zeide dat zij bet lijk niet kondefl bezitten, tot welker eere bun prachtig gedenkteeken opgerigt 'was, bielden flaande dat Don Juan van Oostenrijk in buhne kerk rustte. Ik cwijfel of zij wel meerder vuurs zouden Rebben betoond om hetgeen zij voor zekcr bieldei)^tp bevestigen, imficii hec tc doen geweest ware Doen toeftroomen. Ik vefzekkere de vergeefs dac ik, in bet Escurial, den naturliken zoon van Karel V. gezien had, in geborduurd fluweel gekleed, en dat bij nietgelijk bee hoofd van St. Jan deo Dooper, op verfcheidene plaacfen tegelijk kon zijn% om my mijne doling ce benemen, bood men aan mg de kist ce coonen, welke men zeide den held e bevaccen. Overigens is bee mogelijk dac da kanunniken van Avila's prinfen hart en inge-vanden l>eziccen9 want mij ftaac voor, dac, coon wij de mumie bezagen, Preferville de kleederen ophief, en mij een klein fterk vergian plankje coonde, 'twelk zeker, toen Don Juan in de kisc gelegd werd, gediend had om hec kamizool te onderfteunen ter plaatfe waar de borst en buik geopend wareq, om de in^ wendige deelen ujtcenemen, die wel in bet ge denkten van Avila kunnen bewaard gebleven zijn. „Wij veroorloofden ons niet^ gelyk onze voorgangers de Engelfchen, de. kunne te on^ derzoeken, en de bekörperijkheden optefporen van*eenige infanten, die wegens hunne schon-r heid beroemd geweest waren, en wier name* wij op de ons vercopnde kisten zagen; w9 N ITAN ittN HsiR DE REIFFENBERG. $65 wierpen ilechts eenen blik op eene infante « wier naam ik niec heb; opgeceekend, en die als eene Cafmelicer aangekleed was. Wij haasteden ons om ton Carlos, den zoon van Filips IL$. optezoeken, en wij vonden hem weldra naar de volgorde van den tijd, op de zelfde hoogte als de vorigen, aan de kleine zijde tegen over den ingang. Zijne.lijkkist was den Engelfchen, die waarfchijnlijk St. Real niet gelezen haddcn^ cmcgaan. En toen wij dezelye wilden aanra-. Kälte, hief onze leid man een groot gefchreuw aan; hij wilde heengaan, het licht medeneraen, en den kelder 'toefluicen, becuigende liever ce willen fterveri dan de hand te leggen aan zijnen heer den infants Wij deeden hem niets, maar liecen hem praten, namen hem het lich en de fleutels af, en poogden de kist naar ons toete<» trekken^ doch vonden dezelve evenzeer zwaar als de andere ligt geweest waren; wij moesten het zelfs opgeven die geheel van hare plaats te trekken, uit vrees van ze er niet weder te kunt- nen opbrengen. Toen wij dezelve, met groote moeite, omtrent twee derde gedeelten hadden uitgetrokken, en wij ze aan het hoofdeinde hadden doen onderfteun^n door onzen Span- jaard, die eindelijk goedfchiks gedoogde wat hi} Diet beletten kon, bemerkten wij^ dat het bo-  fchoone mitnue, gekleed als welke wij zoo even gerieo hadden, von den wij daarin opeengepakre kalk, wodker op-pervlakte hard en korftig was. Deze kalk wa^dp onderfcheidene pUatfen wegg-enomen, als ware het om daaronder te zoeken naw her lig-chaam, tot welks onkenbaarmaking dezeWe ze*ker had moeten dienen; en men bad werkelijt eenige gedeelten van hetzelve ontbloot. Na nog andere fhtkken der kalkkorst te hebben afge-crokken, vonden wij gebeenten en lappen huitJ of vleesch, zich als oude vodden vertoonende. Ziedaar al wat er overig is van den woesten en ongelukkigen Don Carlos. Begerig om te on- derzoeken of het hoofd ontbrake', 'twelk hiei* het voonwamfte was, krabde ik fchielyi met' itiijn mes aan de zijda waar dit ce vinden moest wezen, indien her aanwezig ware, en ont&e^te ik hetzelve na weinig arbeids; het was onken* nelijk, de bekleedfelen van het voorhoofd en de wangen, welke ik geheel oniblootte, warta tfes eenemaal vergaan, maar er was veel haaf welbewaard gcbleven, ofichoon roodaebtig off bros geworden. „Wij nampn ons voor den hals van al tfc qngekorfte kalk te ontblooten, ten einde om YAM vt,* Heer de REIFFENB&RG. ^ te verzekeren of de. aanhecbtkig aan de rugge- graad ongefchonden was gebleven; die vfzs al- les Wat wij hopen kpnden aair hct bederf ont- gaan te zijn, toen een mijner ordormanc^s ons kwam melden dat de armee zich niet ophield; wij tnoescen dnze overwinningen vervolgen, fchoven fiel Don Carlos weder op zijnne p(aats, en flegen te paard om de Engelfchen natezecten. De overhaasting, met welke wg den graf- kelder der infanten verlieren, was oorzaak, dac ik vergat in mijn schroedenen, welken ik aan het ^ boofdeinde at9 2ijn ilerfdag bad opgegeven gezien. Men weee dat de schrijvers Årömte würdigen; sommigen brengen dien tot de maand October X568, anderen sätzen den zijnne jemand oder den zijnne. Jidij van het zelfde jaar; indien mijn geheu- gen mij niet bediiegt, heben de laatften ge- Igk; doch durf ik het niet verzekeren. Wij heben ons genoopt gevonden dit vier- liaal overtenen, omdat wij het, ondanks eenige cmvoegzame perfonlijkheden, tot eenige voU cbening der nieuwsgierigheid niet onbelangvgk achteo. AANTEERENINGEPr Bladz. S64. PUNTEN Ei« ARTIKELEN, toegeftaaii bij de aanneming van den heere aaf»- bertog Matth B. has. (Origineel fluk.y Aangezieh den cegenwoordige toe(land dei^ Nederlanden, uic hoofde van bet onverw^chce van den beer Don Jan van -Oostenrijky over becweik de (laten genoegzamen verklaring h^b-* ben gedaan voor hecgeen fttekkende is cot hunne fegtvaardiging, en de blijkbaarheid van. bet on- regc, door Zijne Hoogheid gedaan aan hunne getrouwheid voor den koning, en deti eerbied in welken men gewenscht had ce kunnen vol- barden jegens voorfz. beer Don Jan, ter zake van z.;ne aanvaaide algemeene landvoogdi; over de landen van hermard over; geJ^r 00k op de afwezigheid van den kooing oHzen beer m coo. verre landen, dat de toegang tot Zijne Majesteit daardoor moeijelijk is gemaakt; alsmede. dat voorfz. Zijne Majesteit aan voorfz. beer Don Jan^ verlof zoude bebben g^geven om zicb uic de^' linden te verwijderen^ (gelijk yoorfz> heer Doit. Jan zulks verklaard beefc door zijne brieven vijn den vijfden September 1577,) en dat Zijne Majesteic* eenen anderen landvoogd van zyneil VAtj BEN Heer de REIFFENBERG. ^69 bloede zoude betioetnen; alzoo mbnfeigneur d^ ftartshertog Matthias, breeder van don tegeii* Woordigen keizei*, neef eh fchodiibroedef v^ti ' voorfz. 2yne Majesteit, uit het wettig huis van Oostenrijk^ en den konirig on^en fouverein Vari zoo nabij^ beftaande ^ zich dezei*zijde bevindt ; ter vootkoming der verwar-* ring, waartoe de llaten konden vervallen ^ in* dien zij nog langer zondef oppethofd van ge-* noegzaam aatizien wafen om hen te befturehi eindelijk ook ter werihg van alle aanflagen eri kwade trekken van anderen, die mogeIijkerwi)ze zouden Willen gebruik makeii Van de moerje* lijkheden, waariil zich deze landeii Wederoni bevinden, zoo ten hadeele van deh roomsch* katholijken godsdienstj His Van de gehobr-* zaamheid ^ aan Zijne Majesteit VAtj BEN Heer de REIFFENBERG. ^69 « bloede zoude betioetnen; alzoo mbnfeigneur d^ ftartshertog Matthias, breeder van don tegeii* Woordigen keizei*, neef eh fchodiibroedef v^ti ' voorfz. 2yne Majesteit, uit het wettig huis van Oostenrijk^ en den konirig on^en fouverein Vari zoo nabij^ beftaande ^ zich dezei*zijde bevindt ; ter vootkoming der verwar-* ring, waartoe de llaten konden vervallen ^ in* dien zij nog langer zondef oppethofd van ge-* noegzaam aatizien waf Verfchiedig, waarin deze prövincien wenchen te volhatden; Zoo is het dat de algemeine ständen heben oorbaar en noodig geacht den vooff. heere Sairtsheftog bij heti te on tvangen, en hem te verzoeken te Willen aahvaardeh de algetneene landvoogdij ovef. deze lafaden, als mit deze, Btj vobrbaat en onder goedkeuring en bekachi- ging van zijnne KatkoHjke Majesteit, Welke te dien dtldfe ten spoedigfte zal worden verzocht ; voor- behdiidens echter dat voorfz. heer aartshertog, voor -die dingen', kei&oye en zweere de JBeyre* IL D£JL« A a / 370 AANTEEKENINGEN diging van Gend te zuUen nakomeny mUsga^ dgrs te handhaven en te doen hondhavtn den foomsch'kathoHjken godsdUnst en de uitoefening van denzelven in de proyincien van herwaard every naar luid van de voorfz. Bevrediging van Gend; onder aanneming almede van de volgende voorwaarden, welke de (hten te bercte bren- gen, gemerkt de misbrniken gedaan ioor * de als gemeene landvoogen j door Spanje afgezogen: opdat een iegelyk zich moge verzekeren tegen allen twijfel en onzekerheid, welke men in hec yervolg zoude kunnen hebben, tot groote en vastere genistheid en stilte in de voorfz. Landen, waarvan het behoud van den voorfz# roomsch-katholijjken godsdienst en van de ge- hoorzaambeid, aan Z^ne Majesteit verfcholdigd ten eenemaal is afhangende* Art.!• Zoo zal de voorfz. Il gelijkelijk zullen alle andere lande andere land of fadvoogden 9 daar, waar dergelijke naar de band- ve^ten kunnen of plegen ce zijn, alsmede de ko* lonellen, ktipiteinen, foldaten en officieren eed 4pen aan den koaing^ als fouvereinen beer ep vAi* MN Heer to* REIFFENfiERa S?i h^mtirl^ken vorst, onder dea landvoogd in Aaatt des koning^, en aan de ftaten gezamenlijk ^ voof het behoud der voorz* Nedeflattden. . III. De^elke ; even als de voorz. alg^meefle iatidvoogd, Eich imllen verbinden tot de nafco- filing van de hier navolgende punten, en bepaal- delgk tot het betrachten van alk en elk^ handvesten^ regten^ gebruiken- en gew&^nteii des lands ^ dm die te herjlellen^ ^i^eder ifi krochs te bren^en^ en onfchendbaar te bewa^ i^€H' eh te ketrachten i zoo* ia het algemeeri ala in het bijzonder. IV* Item > dat hij het lemd ial bieftUren met eerie raad van flate^ ^oodanig ^s het tsi wordeii verklaard en toe vAi* MN Heer to* REIFFENfiERa S?i h^mtirl^ken vorst, onder dea landvoogd in Aaatt des koning^, en aan de ftaten gezamenlijk ^ voof het behoud der voorz* Nedeflattden. . III. De^elke ; even als de voorz. alg^meefle iatidvoogd, Eich imllen verbinden tot de nafco- filing van de hier navolgende punten, en bepaal- delgk tot het betrachten van alk en elk^ handvesten^ regten^ gebruiken- en gew&^nteii des lands ^ dm die te herjlellen^ ^i^eder ifi krochs te gevoegd dooif de natuuf hjke algemeene flateti van de landeii tan herwaa/d* over daartoe bevoegd en ge* iregtigd. V* En dte aile zakeii, die zuUeii in ovefwe* j^ing komen van den Voorfe. raad, zuUen befloten en vastgefteld woiiden bij meerderheid vait stemmM in den zelfden i^ad^ z onder dat de voorz. landvoogd zich ial kunnen behelpeil ibet eenigen nadereh of geheimeii iaad. VI. En indien bevonden mogt worden dat iH voorfz* raadsheeren of .atidere amptenaren tet Wdhikking des koiiings^ zich in hunne bedi&i Hisg toders gedragen dan overeenkomftig d«i< %7^ AANTEEKENINGEN eisch iter algemeene (hten, 2al daarm Ctt naar bevind van zaken worden vaorzieo«r VIL Hec beftel der atnpcenarea zai aan den koning verblijven gelijk voorhe^i , es zal Zgtie Majesceic worden verzocb:^ om daartoc aange- jmme eo bevoegde perfonea te benbemai ten gevolge van bet vknk arcikcl bier TCx>rE£- gaande; dragende alie ander vertoogi^ betreffende de zaken der voorfz. (tacen en ampcenam over aan de eersckomende vergadering der voorfz. algemeene fiacen^ ten gevolgp der Gendfcbe Bevredjging. VIII. De voof fz. landvoogd en raad zuUeii geene zaak van gewigt, en de generaliteic be- Oeffende, afdoen, gc^ne fcbaetingen ofheffingen van penningen opleggen, of oorlog of vrede maken, verbindcenisfen en bondgenoocfchappen aangaan met vreemde vorften of volkea, of wat dies meer zij , wader toeftemming der algemeene ilacen; alsmede geene gewigtige plaTfikatcn en prdonnantien uitvaardigen of nieuwe gebraiken en algemeene gewoonten invoeren, zcmder dear- omtrenc intenemen bet gevoelen en de goed* keuring der ftaten, wettelijk in elke provincie naar de beftaande inftellingen en regten , ook van de algemeene llaten , zoo dit noodig z^. IX. Dat hij gehouden zij alle brieven, Bg hem ontvangen en de zaken van ftaat betreffende^ ▼AN btN HeER. DE HEIFFENBERG. 373 tnedetedeelen aw deq raad, opdat daarover by ftemming beraadflaagd en beflist worde. X. Dat in den voorfz. geene zaken zQlIen worden behandeld , ten zij ten minfte het meer- dei^etal der raadsheeren daarbij tegenwoor^- dig zg. XL Dat alle ftukken en oorkonden door 4en voorfz. raad uittevaardigen , zullen geziett en geteekend worden door eenen der voorfz. raadsheeren. XIL Dat de voorfz. landvoogd, naar de Geiidrche ^evredig^ng zal herftellen en weder in zwang brengen aile en elke oude handvesten^ gebruiken en gewoonten, welke men zal kun-< nen aantoonen inbreuk te hebben geleden, of te zijn verkracht of door geweld en wederreg- telijk afgefcfaaft of in onbruik gefteid. XIIL Dat de ftaten zullen vergaderd blijven zoo lange het raadzaam zal geoordeeld worden voor hec beleid der zaken, en dat de algemeene ftaten zullen kunnen vergaderen, telkens en ten alien tyde wanneer het hun zal behagen. XIV* En dat op den eisch van eene der provincien, ingeval van eenige zaak van be- lang, die eene vergidering ve^eischt, de andere provincien zullen kunnen en moeten vergaderen , zonder daartoe verder bevel of vedof van den voorzf. landvoogd aftewachcen. .^r„ 3^4 AANTEEKENINGEN XV. Dat Insgdijks de ftacen van eike pro« vincie *zulleii kuimen vergaderen , teUcens en t^ imen cijde wanneer bee bun goeddunkc. XVI. Dat d6 Gendfche Bevrediging in alle en rlke puncen en arrikelen zal worden gehand* haafd , zonder daarop inbreuk ce doen of die te fchendcn onder eenig voorwendfel hoege- paamd* XVIL Dat bij sijne gewone Ippimcht zal bebben van hellebardiers en fcbutters uit de in* borelirigen des lands, ten ware bet hem mogt l)cbagen eenige Duitfche hellebardJers te heb» h^9 te zoodanigen gecale als heeft plaats ge- hftd bij de andere prinfen van den bloede, littdvoogden dez^r hnden; en die willende bi| buitengewone gelegenheid verm^erderen f zal 9\ilks gefchieden met overieg der ftaten. XVlU. Dat de voorze, landvogd en die van fdjnen raad, met Toveiieg der ftaten, 2ullen g&r ^iten ea aanftellen den bevelhebber 4er krijg mage £00 ter ^e als te land, den admiraal of general der cavallerie, maarfchalk - de - camp, koIpii)?ll€n, 0n widejrs feedieningen vftn ganbe-^ lang, XIX, Dat er geene bukengewone ligting vail oorlogsvolk zal g^chieden, bet iij te voet of te p^9fd« ^^^ ni^( vootkennis en toeftem* Hing der ftaten, en geene bezetting in d* ftfr TAN DEN Heer m REIFFENSBRG. 375 jsd worden gelegd, 2onder deiselve (teden^ ^vraarin de bezecdn^n zouden te leggen z^n, 4iaarovefr te hooren, ten ware uit dringende ea Jdaarblijkelijke noodzakelijkheid. XX. Dat hg geenen provincialen landvoogd ^f ffadhonder zal aanftellen, ten zij die een in^ gezeten zg dier provincie, of aldaar goederen en kikomilen faebbe, of altans aangenaam zij y jgelijk gezegd is. ^ XXL Dat hij ten tgde en Ter zake viel oor- log alle zaken van gewigt zal beftänden doot den voor&. raad van &a:tQy daartoe roepende den röde van oorlog, welke raad zal beftaan uit leden, den (laten aangenaam. XXII. Dat de penningen, uit de staten voorkomende) zuUen beheerd worden door h^beleid van de voorz. stattet en van hun, wdt- ken zij daartoe zuUen aanftellen, d* domeinen overgelaten blgvende aan het beftuur van'skp- liings fciifttkist, gelijk tot nog toe heeft plaatS ^ehad^ opdat er geene inbreuk gefchiede op h^t gezag van Zijne Majeileit; en indieh chen za] bevinden dat het op eene andere wijze ge- fthiede, zal daartoe eene voordr^gt kunnen vorden gedaan, het zij bij de vergadering der algeirieene ftaten^ naar foiA der Gtndfehe Bevrediging. XXIIL Dftt in tijden van oorlog alle zaken 37<5 AANTEEKENINGEN Vfm lAtibelang zollen beftuurd worden door des vporfz. raad v^n fttce/ mer toevoeging van den nad vsm oorlog^ die zal benoemd worden nit perfonen, den ((acen aangenaam* XXIV. Dm d^genen^ die de wapenen heb« hm opgevat, tegen de ftaten en het vaderiand, en die tijdens de laacfte beroercen de party van PQn Jaq Jiebben omhelsd, in legcen zulleo worden vervolgd, zonder dat de loop der jysticie kunne worden verhinderd of belec, op- d^t voortaan niem^nd zich verftoute om de openbare rust en veiligheid te verftoren; met Hltzpndering nogtans V4n hen, die verl^ngd hebben terugcekeeren , of zull^n kunnen bewij<- f^n tegen hannen wil niet Don Jan. te fLjn ^nedegenomen , blyvende de kennisneming over deze yerfchooningen aan ^ algemeene fiat^i, KXVf Dat de alsnog pngeflechte kastee/en, in^ar tot welker fle^bting toegeftemd is, zonder eenige (egenfpraal^ njetterdaad zuUen worden ^ntm^nteld of omvergehaaid , en dat ten aan^en van de ^odere kasteelen, van welke te vreezen Vi^TQ dat zij kondeii dienen om het }aHd in dienstbaaiheid of verdrukking te brengen, met pvcrleg der algemeene ftaten , zal bevolen wor« den zpp als z^I ve^ftaan wprdeii (e  voorfz. Heer Don Jan en van alle de beden van zur gevolg en aanhang, tot meerder rust dezer landen en bevrediging en teruggave der door voorfz. Heer Don Jan thans bezetten fteden en plaatfen, aangezien deze Nederlanden, als net den Burgundifchen kreits een gedeelte van het Rijk uitmakende, onder de befcherming zijn zoowel van gezegde Zijne Keizerlijke Ma-fteit als van het H. R. Rijk. XXIX, Overigens zal Zijne Hoogheid, gedu- AANTEEKENINGEN. 