De Vereenigde Staten van Noord-Amerika
blijven. Deze dwang trof in het democratisch Ame- rika echter alleen de aristocraten, dat is de reizi- gers; want het scheepsvolk ging in de bloote hemds- mouwen. Bij de warmte der zon kwamen nog drie vuren: 1°. van de machine, welke haren gloed, naar den Amerikaanschen bouw der stoombooten, door het geheele schip verspreidt; 2°. door een met ko- len gestookten waschtoestel, welke zich daar gele- gerd had, waar de beste schaduw was; 5°. door eenige waardige ladies, die in hare staatsiekamer een’ kagchel stookten om de Iuijeren harer lieve, hoopvolle kleinen, — een rook- en reukoffer, — daarop te droogen. De boot was meer dan vol, en verreweg de meerderheid bestond uit eerzame land- lieden, die zich echter, op eene bij ons onbekende wijze, ook met politiek en presidentskeuze bemoei- den. Voor een zeventig man waren slechts twee waschbekkens en twee handdoeken voorhanden, welke laatste, over rollen geslagen, hunnen omloop dagelijks eenige honderd maal moesten volbrengen. Het wasch- en drinkwater uit den onstuimigen Mis- sisippi zag er overigens geelbruiner en morsiger uit, dan het vuilste spoelwater in eene Berlijnsche keuken. Met wijze voorzorg had ik citroenen ge- kocht en dronk (bij gebrek aan melk) limonade; maar zonder eenig toevoegsel of vermenging kwam de kleur van ’t natuurlijke water die van dit brouw- sel zeer nabij. De ongewone sterkte van den stroom en de zwakte onzer machine, verlengde den duur der reis yan drie tot vijf dagen; wij kwamen bij slechten kost eerst gisteren namiddag ten 5 uur hier aan. Om het geweld van den stroom te breken had men, zoo als een der reizigers, de Heer 8S. (hoe zaakkundig!) aanmerkte, de veiligheidsklep be- zwaard. Boomstammen keerden ons vijandig hunne ROOKEN. IS7 kruinen toe, en wij zweefden inderdaad in grooter gevaar dan op den Atlantischen Oceaan. Zoo heb ik dan zoo kort mogelijk de schaduwzijde van het reizen aan de uiterste westelijke grenzen der mensche- like beschaving geschetst, en er ware stof genoeg voorhanden, die met de meeste uitvoerigheid te schilderen; ten troost voor deelnemende gemoederen wil ik slechts hier bijvoegen, dat van dit alles niets mij ontstelde of vervaarde, dan alleen de bovenma- tige warmte en — het gewone spuwen. Daar het evenwel tegen alle welvoegelijkheid zou strijden, hierover zooveel te zeggen, als er van te zeggen zoude zijn, wil ik het hierbij laten berusten, en al- leen nog (tot spottende blijdschap van den Heer S$.) erkennen dat rooken zonder spuwen verreweg te verkiezen is boven spuwen zelfs zonder rooken. Bij deze slechts voorwaardelijke eerlijkverklaring moet ik intusschen ter liefde der waarheid eene tweede voegen. De Heer Stephens zegt namelijk in zijne reize naar Middel-Amerika: » Gezegend zij de man, die het rooken uitvond, dezen bevrediger van een verontrust gemoed, dezen verzachter van opbrui- schende: hartstogten, dezen troost over een verloren ontbijt, dezen leidsman door woeste oorden, dezen trouwen wegwijzer door het leven, die het gemis vergoedt en de plaats bekleedt van vrouw, kinde- ren en vrienden!”’ Thans tot de lichtzijde onzer rivierreis. Hoe ein- deloos veel was daaromtrent mede te deelen, want in snelle opvolging zagen wij, althans in de verte en op de kaart: Rome, Hamburg, Troje, Bel- grado, Cairo, Herculanum, Weenen, Branden- burg, Eenheid en Drieéenheid; gezwegen van an- dere min verhevene namen van steden, vlekken en huizen. — Rivieren hebben, even, als menschen, \ 288 : RIVIEREN. hunne eigenaardige bestemming en lotgevallen. Hoe vaak snelt de jeugd in onbeduidendheid -heen, is de mannelijke leeftijd. meer vervuld met arbeid en nood» dan met vreugd en geluk, keert de late ouderdom tot de zwakheid der jeugd terug enz. Ter naauwernood wordt menigeen een jaar, een dag, een korteren tijd van een edel en schoon leven vergund.' Zoo is de Donau gedwongen eenzaam in de Zwarte zee weg te sterven, en de Rhijn in het zand zich te verliezen. Maar er zijn ook geluks- kinderen onder de menschen en onder de rivieren , die van de geboorte tot den dood hoog begunstigd zijn en anderen vreugd en geluk, schoonheid en adel aanbieden.. Van den aanvang tot den eindpaal zijner baan, is de Ohio zulk een voorspoed genie- tende en verspreidende stroom; en doet de jeugd zich romantischer voor, de latere leeftijd toont rus- tige, opgeruimde waardigheid. Geheel anders is de Missisippi.. Door den Missouri in heftige ver- bolgenheid gebragt, toonde hij, toen wij bij Cairo uit den Ohio ons aan hem overgaven, minder ver- hevenheid dan woeste kracht. Sedert een aantal jaren had hij zulk eene hoogte niet bereikt; alle oevers waren overstroomd, alle nabijgelegene hui- zen stonden onder water, en hadden zijne wateren langen tijd zegen en rijkdom verbreid, thans scheen hij gerigt te houden over schuldigen en onschuldi- gen. In snelle maalstroomen bruiste de. ontzettende watermassa (waarbij de Europesche rivieren nietig schijnen) zich voorwaarts, en verwaardigde den Ohio (die toch, den Rhijn in breedte en diepte ver over- treft) naauwelijks eene vriendelijke opname, en was allen .oeverbewoners ten schrik tot aan het verre New-Orleans. De natuuryerschijnselen hinderden een goed deel ST. LOUIS. 989 van ’t reisgezelschap niet zich in allerlei redetwis- ten over presidentskeuze, tarief, banken~enz. te verdiepen, welke steeds binnen de grenzen der be- tamelijkheid bleven, schoon zij met de meeste be- langstelling en geestdrift gevoerd werden. Ik ver- wachtte dus den 44en Julij (*) op onzen bodem stortvloeden van patriottismus, aanspraken, toasten enz.; — niets van dat alles, algemeene stilte. Whigs en Demoeraten lagen ten gevolge der ont- zettende hitte overal ter neder als afgematte vlie- gen, en ik meende dit voorbeeld te mogen volgen. Buffalo, aan *t Erie-meer, 18 Julij. Sedert mijne aankomst te St. Louis heb ik in twaalf dagen geen tijd gevonden de pen op te ne- men. Mij blijft alzoo over het in dien tijd beleefde vrij wat mede te deelen. St. Louis heeft e@ne zeer gunstige ligging, en wies daardoor in den laatsten tijd uit een onbeduidend plaatsje tot eene groote stad aan. De voorbeeldeloos hooge waterstand van den Missisippi en alle daarmede in verband staande rivieren, is dit jaar hinderlijk aan het oprigten van nieuwe huizen (zoo is er b. v. gebrek aan hout en zand); die ramp evenwel geeft tevens eene nuttige les ten opzigte der verdere vergrooting der stad. Zij is, even als alle nieuwe Amerikaansche steden, regelmatig aangelegd, heeft breede straten, vele kerken en (‘tgeen hier nergens ontbreekt) groote marktzalen of hallen. Het stadhuis (courthouse) zon- digt daarentegen tegen alle regelen van bouwkunst, ~vooral ten opzigte van vorm en plaatsing der ra- (*) Gedenkdag der onafhankelijkheidsverklaring, 4 Julij 1776. I. : 19 / 290 MOSKIETEN. PRAIRIEN. men, zoodat b. v. de hoogere niet met de lagere strooken , maar smakeloos zijwaarts geschoven zijn (*). Maandag 8 Julij namiddag 4 uur bestegen wij de stoomboot Rariton, voeren in den nacht de plaats voorbij waar de Missouri en Missisippi zamenvloei- jen, en sloegen des morgens den Illinois in. Ook deze rivier heeft frissche, groene woudoevers, welke thans onder water stonden. Het water was helder- der dan het Missisippi- of eigenlijkk Missouri-water. De vaart in zoo verre wereldoorden had iets eigen- aardig belangwekkends, maar 25° warmte en tal- looze moskieten stoorden alle genot. Op mijne reg- terhand telde ik 115 steken, en op gelijke wijze was mijn gezigt als met mazelen bedekt, — een jammervollen aanblik; en evenwel verontrust men zich weinig over de ramp, wijl men geen spiegel voor zich heeft, en de steken jeukte noch pijn ver- oorzaken. Ook moet ik opmerken dat de diertjes het meer op mij dan op iemand anders schenen ge- munt te hebben. Den 104en kwamen wij te Peoria en bereikten over Peru den 114en QOttava. De warmte was ’s morgens tot 14° afgenomen, maar bereikte weldra de vroegere hoogte. Van Ottava reden wij in eenen maar al te zeer gevulden post- wagen tot Chicago aan *t meer Michigan, door de zoo vaak beschrevene prairién of grasvlakten. Eigenaardig merkwaardig is eene van alle zijden onafzienbare zee» van gras en planten, in voor- en najaar, zoo men zegt, met tallooze bloemen bedekt , (*) Mei 1849 werd St. Louis geteisterd door een hevigen brand die meer dan 400 huizen en 23 stoombooten vernielde. De grond voor het bouwen van huizen wordt bij de voet ver- kocht. Een stuk van 75 vierkante voeten (75 voet in ’t vier- kant?) geldt 30 & 40 dollars, en dan nog niet, eens op de voor- naamste plaatsen. VERT. CHICAGO. 291 thans echter geheel ‘groen, of met slechts weinige andere kleuren versierd. Op den duur, zonder eenige® afwisseling, eeritoonig en vervelend. Waarom hier nu- geene boomen staan, is moeijelijk te bepa- len; dat zij er groeijen willen, bewijst elke nieuwe nederzetting. Te St. Louis deed men ons zulke beschrijvingen van de gevaren eener reis naar Chicago, bij dezen waterstand en in dit jaargetijde, dat velen hun reis- plan opgaven, om het leven te behouden. Ik ben niet gewoon, mij te laten afschrikken en ben er ook heelshuids doorgekomen. Maar waarlijk, zulk een weg had ik nog nimmer aangetroffen. Wij werden in den wagen heen en weer geworpen als kaatsballen, en moesten, ik weet niet hoe dikwiljls, uitstijgen, omdat het gevaar al te groot was omver - geworpen te worden. Dan ging het letterlijk door dik en dun, in of buiten den weg, door staand of nedergetrapt gras; tot dat wij bespat en bezoedeld ~met alle verscheidenheden van den grond, dood- moede en druipende van zweet, weder in den waggelenden wagen vielen, om ons te laten hot- sen en botsen. Onder deze omstandigheden wilde niemand den nacht doorrijden; wij bleven te Juliet en bereikten des avonds van den 4124en Chicago. Deze stad ligt aan den zoom van het Michigan- meer, in een nog veel vlakker streek dan om Ber- lijn. Even als alle steden van het westen is zij in ongeloofelijk korten tijd uit het niet verrezen. — — — Op den Raritom ontbrak het alweder niet aan staatkundige praatjes en twistredenen over de reeds meermalen genoemde onderwerpen, en ook zonder dat de goede luim er onder leed. Ken ijve- raar vroeg allen reizigers af, of, zij voor Clay of voor Polk stemden, ten einde hiernaar de sterkte ag 999 MEREN. van beide partijen af te meten. ‘Toen de beurt aan mij kwam antwoordde ik: » voor beiden of voor gee- nen; want volgens de eene reeks van dagbladen zijn beide even voortreffelijk en de waardigste man- nen op aarde; en volgens de berigten der andere reeks zijn beide even onbekwaam, en in alle opzig- ten hoogst verachtelijk.” — — Zaturdag den 154en scheepten wij ons te Chicago in op de stoomboot Great Western, die ons Woensdag 17 hier te Buffalo bragt. De wa- terweg over de meren Michigan, Huron en Erie wordt begroot op meer dan 1000 Engelsche (250 geographische) mijlen en wij betaalden (met inbegrip der voeding voor 4'/, dag) de persoon nog geen 40 guiden Ned. Hoeveel kan men in Europa zien, wanneer men zoo ver wil reizen; — maar hoeveel tijd en kosten moet men dan besteden! Wij zagen weinig, maar kwamen snel voorwaarts, en onze ‘bestemming zooveel te nader. Deze zoetwaterme- ren, de grootste der nieuwe wereld, hebben schoon, vischrijk water; voor handel en verkeer zijn zij van onmetelijk belang en onschatbaar nut; maar de oevers hebben niet de minste schilderachtige schoon- heid; zij zijn vlak en meestal zandig. Van land af mogen enkele punten zich schoon voordoen, den reizigers. op de stoomboot blijven zij verborgen, en zelfs het geroemde Mackinaw, tusschen het Michi- gan- en Huron-meer, biedt van een lagen leuvel wel uitzigten op onmetelijke watervlakten aan, maar geene vormen of omtrekken, niets karakteristieks in den hoogeren zin des woords. Milwaukee aan *t meer Michigan, Detroit nabij ‘t meer St. Clair, Buffalo aan ’*t, meer Erie, toonen daarentegen zoo bewonderenswaardige werkzaamheid en 200 verba- zenden vooruitgang, dat klagten over gemis van ~ BUFFALO. 993 schilderachtige schoonheid niet mogen geuit worden door eenen reiziger, die niet bepaaldelijk als land- schapschilder de wereld doortrekt. —- — Buffalo rijst als uit de zee op, even als Venetie, ligt ongemeen gunstig voor den handel, en is door deze tooverlamp onzer tijden binnen weinige jaren reeds tot eene groote stad aange~ groeid. In de breede hoofdstraten winkel aan win- kel, een handelsverkeer als wij in onze binnenste- den nergens vinden, en op het Eriemeer, dat men voor een vijftig jaren naauwelijke bij naam kende, meer groote stoombooten dan bootjes op de Spree. Even als overal verblijdden wij ons hier over de voorkomende vriendelijkheid. De Heer M. (afge- vaardigde in het Congres) reed met ons de stad en omstreken rond, en de Heer T. verzelde ons naar het laatste Indiaansche dorp, ’twelk in deze land- streek aanwezig is. De Indianen hebben het land aan particulieren verkocht, en zullen naar de westelijke zijde van den Missisippi verhuizen. Het is voldoen- de, deze mannen, vrouwen en kinderen te zien, om zich te overtuigen dat de blanken een edeler, hooger begaafd menschenras zijn. Zoo is het door God ingerigt, en dit te loochenen of daarvoor te dweepen leidt tot niets. Is het vernuftigste, is het dapperste aller volken, zijn Grieken en Romeinen te gronde gegaan, zijn de Arabieren in hunne on- beduidendheid teruggezonken, hoeveel te meer moet ik mij dan troosten, en erkennen dat de voorwaarts drijvende stroom der wereldgebeurtenissen dit on- vermijdelijk maakte. En hoe nietig doen al deze Indiaansche stammen zich bij die volken voor. Den 184en bezochten wij het buitenverblijf van den Heer ***, *twelk van. eene hooger gelegene plaats een zeer bekoorlijk uitzigt op land en water 2904 - NIAGARA. opleverde, en ten bewijs strekte, dat er te lande vele schoone, zelfs schilderachtige punten zijn, waar- van de reiziger op de stoomboot niets vermoedt, veel min ontwaart. Evenwel wordt van wege deze regtmatige erkentenis het Michigan- of Huron-meer nog geen meer van Geneve of Como: Suwm cuique ! ‘ Miagara, 20 Julij. Zeide de voortreftelijke Jefferson vddr zijne reis naar Europa, dat Harpers-Ferry te zien, de reis uit Europa naar Amerika wel waard was; zoo laat zich hiertegen inbrengen, dat alleen in ons Duitsch- land zeer vele punten even schoon, ja schooner zijn. Is het welligt met den Niagara even zoo? Toonen alle afbeeldingen iets anders, dan eene groote massa water, die tusschen twee eentoonige aardwallen doordringt? Zeiden mij niet vele Amerikanen, die toch anders geneigd zijn het inlandsche bovenmate te verheffen, dat ik zeer disappointed (teleurgesteld) zoude worden, en ten minste acht dagen daar moest blijven (’t geen onmogelijk was), om de voortreffe- lijkheid der natuurverschijnselen te ontdekken en te begrijpen? »Gij zult u (beweerde een ander) geheel ter neder gedrukt en verpletterd gevoelen.” — »Men moet (zuchtte eene dame) zijn beklemd hart door tranen lucht geven.” Ik kon mij uit dit alles, zoo als het spreekwoord zest, geen vers maken, en begon derhalve naar Duitsche wijze de zaak bedaard na te denken. In alle opzigten is in Amerika de quantiteit de heer- schende magt (grootte van ’t land, der meren en vloe- den, algemeen stemregt, meerderheid yan getal enz.). Zoo ook is het met den Niagara. Zin roem berust NIAGARA. 295 op de guantiteit, bij zeer geringe qualiteit. In dit op- zigt zouden echter kleinere quantiteiten meer indruk kunnen maken dan grootere zonder dezelve, en wanneer men dit gemis van qualiteit donker ver- moedt of klaar inziet, dan gevoelt men zich disap- pointed, te leur gesteld, en zou men aan klemere watervallen (Tivoli, Terni, Reichenbach, Handek) de voorkeur geven boven den Niagara, die, hoe groot en breed dan ook, van alle schoonheid, ka- rakter en smaak is ontbloot. Ziedaar de Amerikaansche en wijsgeerig-Duitsche beschouwingen. Gene echter, zoowel als deze, zijn niets, zijn fudge! De eerste blik op slechts een der watervallen sloeg alle wijsheid den bodem in. Toen ik te Chamouni, na een heeten dag, in den ijskou- den nacht mij in de vrije lucht begaf, en de spitsen van den Mont-Blanc en zijne naburen in eeuwigen sneeuw verstijfd voor mij stonden, greep mij de be- klemmende gedachte aan, wat toch van deze ver- storvene natuur wel zou worden, wanneer God van haar en den zwakken mensch zijne hand, al ware ’t slechts voor een oogenblik, aftrok. Toen ik op den Etna verdelging en dood van rondomme aan- schouwde, toen die blik op de onbeteugelde natuur- krachten mij als verpletterden, beurde de verhevene gedachte mij op, dat de door God aan de menschen zoo genadig geschonkene ziel, in spijt van hare schijnbare zwakte, toch onvergelijkbaar meer levens- kiem, meer duurzaamheid moet hebben, dan grijze lava en vormlooze asch. Hoe geheel anders aan den Niagara! Ik had het wel van vreugde willen uit- galmen, en de juichtoonen mijner ziel stegen als die eener Aecolus-harp met het gedonder dezer natuur- wonderfen ten hemel! Het zwelgen in deze zee van schoonheden scheen mij jeugdige kracht en levens- 296 as NIAGARA. lust voor jaren te verleenen! Volstrekt niets, dat vreesselijk , ontzettend, nederdrukkend, vernietigend, terugstootend was, maar wel schoonheid der natuur, die hare verbazende verscheidenheid op de verhe- venste wijze ten toon spreidde. Geen schilder kan deze bewogene wonderwereld in volle waarheid en schoonheid voorstellen, geene beschrijving kan die schetsen. Want houd ik mij aan de bewonderens- waardige eenheid en harmonie vay al deze verschijn- selen, dan beseft men hare verscheidenheid niet; laat ik met deze mij in, dan verdwijnen gene in het. brokkelig mozaik eener dorre optelling. Boven den Niagara zie ik in de verte de breede, rustige, schit- terende. spiegelvlakte van het Eriemeer. Allengs be- gint het water te bruisen, uitstekende rotsklompen, overhangende bopmstammen vermeerderen de bewe- ging, totdat de gansche vlakte in golfstroomen (rapids) van geweldigen omvang en zeldzame schoon- heid pijlsnel daarheen schiet. Door eenige verstrooide eilanden heen maakt de snelle stroom gemakkelijk zich ruimbaan, maar dan stoot hij op een rotseiland (het Iris-eiland), bedekt met het heerlijkste hemel- hoog geboomte; zijne kracht vermag niets, hij moet zich in twee armen verdeelen; maar niet voor al- tijd, want beiden staat hetzelfde lot te wachten, en beneden den val vinden de gescheidenen elkander terug in den stroom, die in alle schakeringen van ’t groen, met zilveren linten op de zonderlingste wijze doorvlochten, majestueus daarheen golft. Die» golfstroom, dit rivierbed zouden, zonder eenigen waterval, aan een landschap den regtmatigen roem van zeldzame schoonheid verleenen. En nu, welke omgevingen! Rotswanden, loodregt of overhangend, of terughellend en met boomen, struiken en bloe- men bedekt en bekranst! Uit deze groene plant- en NIAGARA. 297 rotswereld breken de wateren uit: hier de reinste smaragd, daar door de hemellichten roosverwig ge- kleurd; daarna opgelost in sneeuwwit schuim, als een nevel uit de diepte opstijgende, ‘en zich heinde en verre over land en water verspreidende. Het is niet één, het zijn niet twee watervallen, het is eene reeks natuurwonderen, die met elke schrede zich nieuw en anders voordoen, en eene wereld van on- vergelijkelijke schoonheden aanbieden. Wie hier niet in ’t eerste oogenblik geroerd en verrukt wordt, dien zal de tijd weinig baten; maar waarlijk in drie uren (zoo als velen, wien de spoortreinen geen langeren tijd vergunnen, beproeven) kan men zich daaraan niet verzadigen; bij onzen hoogst beperkten tiid werden uit één dag er drie; in de geheele we- reld toch. Magara, 24 Julij. Wij hebben den waterval van beide zijden, van boven en beneden, van den vlakken grond en van heuvelen en torens gezien, en willen thans ten der- den dage bij herhaling ons daarin verlustigen. Reeds van uit mijn venster (in *t Cataract-Hétel op de Amerikaansche zijde) aanschouw ik de stroomsnelten, en zoo boven als benedenwaarts menig gebouw en aanleg , welke zich de waterkracht ten nutte maken. Nabij :dit hétel voeren twee bruggen over ecenige kleine eilanden dwars over de stroomsnelten naar het Iris-eiland. Regtsom komt men aan de water- vallen der Amerikaansche zijde, linksom aan de groo- tere, welke de Amerikaansche oevers van de Kana- 298 IRIS-EILAND. dasche scheiden. Langs eene trap en een ruwen weg, daalt men af tot de rivierbedding, waar men de schuimende diepte en de afstortende golven van naderbij aanschouwt. Omkeerende ziet men van een’ toren op eene rotspunt den bovensten waterval in zijne geheele uitgestrektheid; en van een’ anderen toren (die eerst onlangs gebouwd is) heeft men een panorama over meer, stroomsnelten, waterval,. rivier en omstreken, zooals op aarde geen tweede voorhan- den sis. Met een ligt schuitje staken wij den sterk bewogen stroom over naar den Kanadaschen oever, welke al de watervallen, niet van ter zijde of ver- kleind, maar in de volle breedte toont, en wel we- derom in ongeloofelijke verscheidenheid. Indien de Vereenigde Staten bij Europa achterstaan in beval- lige landgezigten, het is dan toch buiten allen twij- fel, dat ons werelddeel niets kan aantoonen ’twelk den Niagara evenaart, en dat zulk een overgroote rijkdom van schoonheden voorzeker wel eene reis over den Oceaan zoude beloonen. Al kan dan een schilder de beweging van ’*t water door zijne kunst niet teruggeven, zoo zou hij hier toch eene menigte gezigtpunten vinden, die allezins zijne kunst zouden waardig zijn en zich zeer tot aanschouwelijke voor- stellingen zouden leenen. — -— In ’t logement werden zes groote tafels vol gasten door 56 negers bediend, waarbij men de verdeeling van den arbeid zoo ver dreef, dat brood, messen, lepels, vorken enz. steeds ieder afzonderlijk waren opgedragen. Deze eenheden marcheren naar: slechte tafelmuziek in regelmatigen tred, en doen alles op de maat. Zoo komen, zoo gaan zij, zoo brengen zij in elke hand twee schotels, en zetten elken volgens aanduiding van twee groote muzikale fermaten op tafel neder. ee a eee ROCHESTER. BON Montreal, aan de St. Laurens-rivier in Kanada, 28 Julij. Wij verlengden ons oponthoud te Niagara, en beschouwden de wonderen van land, water en he- mel — dit hoogste lot uit de loterij van natuurge- not — nogmaals van.alle zijden, deden nog eens eene wandeling om het Iris-eiland, en vertrokken toen per spoortrein naar Lockport. De terugblik- ken op de watervallen waren wonderschoon; zij verdwenen, en nu boeide ons een vrolijk, wel aan- gebouwd landschap. Van Lockport, belangrijk door groote sluizen aan het Erie-kanaal, reden wij met een’ wagen naar Rochester. Deze stad is, even als zoo vele Amerikaansche steden, in verbazend snel- len bloei. Nieuwe breede straten, schoone winkels en huizen, en buiten deze kern ligter, verstrooider aanbouw, maar altijd evenwel naar een te voren ontworpen, groot, stout plan. Deze steden schijnen elkander toe te roepen: Lustig! Voorwaarts! — terwijl zoo vele Europesche steden schijnen te zeg- gen: willen wij ons niet te rusten zetten? Roches- ter echter onderscheidt zich in kerken, openbare gebouwen, bruggen, waterleidingen, door een beha- gelijke, dichterlijke verscheidenheid, die, in weerwil van het groot verschil, aan Italie doet denken. Reeds. in de stad vormt de Genessee op zijne aan- merkelijke breedte een schoonen waterval, en bene- den de stad nog twee, die, zelfs wanneer men van den Niagara komt, een aangenamen indruk maken, vooral de hooge steenwanden uit rooden zandsteen in de diep uitgesnedene vloedbedding, Als nadeelig aan de schoonheid heeft men het bejammerd, dat bij den eersten val het water. gedeeltelijk afgeleid en tot velerlei ecinden voor fabrieken gebezigd is. Ik 500 SYRACUSE. kan hiermede niet instemmen; want gezwegen van de belangrijke dienst, levert het een bekoorlijk ge- zigt, dat de huizen als aan de:rotsen hangen, en tusschen door of van onder hen grootere en klei- nere waterstroomen in het diepe dal storten. Wel ‘is waar zijn die huizen geene Maecenas-paleizen, /maar op den duur zal het sierlijke zich wel aan het doelmatige paren. Den 25sten reden wij van Rochester naar Auburn, door lagchende, welbebouwde streken, en verlustig- den ons in *t gezigt der ter zijde liggende meren Canandaigua, Seneka en Cajuya. Over de groote gevangenis te Auburn spreek ik elders, thans heb- ‘ben de schoone nieuwe landhuizen met bekoorlijke tuinen meer aanlokkelijks voor ons, dan die stomme graven van levende menschen. Namiddags. van den 24sten bereikten wij langs den spoorweg Syracuse, met zijne meer nuttige dan wel schoone zoutziederijen, en eenige overijld van hout ontbloote heuvelen, maar naar den anderen kant met fraaije buitenplaatsen versierd. Den 25sten voeren wij op een kanaal van Syracuse naar Oswego aan *t meer Ontario. Het schip werd redelijk snel -door paarden getrokken, en bevrijd van het geraas eener stoommachine, kenmerkte deze vaart tusschen groene oevers, zich door eene rust en stilte, die het hart goed deed. Een. heuvel nabij Oswego ver- leende een ruim uitzigt over het meer Ontario, welks oevers schooner zijn dan die der overige groote Noord-Amerikaansche meren. Den 26% voeren wij tot Ogdenborough en den 27**" bereik- ten wij Montreal. De St. Laurens-rivier biedt welligt niet meer schoone gezigten dan de Ohio, maar wint het toch verre van den eentoonigen, troebelen Missisippi. -KANADA. 501 Zijn water is helder groen, de duizend eilanden toonen in snelle afwisseling verscheidenheid van voor- en achtergrond, van waterlijnen of water- vlakten doorsneden. Hier verbreidt zich de rivier tot de groote meren St. Louis en St. Francis, en daarna wordt zij zoo vernaauwd, dat het schip over geweldige stroomsnelten (rapids) moest. heen huppelen. Deze worden voor zoo gevaarlijk ge- houden dat de meeste reizigers in een wagen er om heen rijden; voor mij waren zij het bekoorlijk- ste en aangenaamste van deze: geheele reis. Montreal 29 Julij. Des Zondags vertrekt er geen stoomboot naar Quebek, waarom wij tot heden avond hier moeten vertoeven. Bij dag gaat er geene, zoodat wij slechts een gedeelte van de landstreek te zien krijgen, Zou ik echter niet zonder te zien, uit de berigten van anderen, die welligt niet meer zagen, uit vroegere studie en lectuur, een verslag over Kanada kun- nen zamenflansen? Bij voorbeeld over den invloed van grondwet en bestuur, of over de betrekkingen tot de Vereenigde Staten. In eenige weinige uren kan men nog al veel opmerken, dat zich eigen- aardig onderscheidt; als: vele soldaten, en boven- dien sans-culottes, dat is Bergschotten; geen spuw- bakken in de logementen; op elke verdieping eene nood- en hulpinrigting; geen gedrang en geloop bij ‘t aan tafel gaan, en langer aan tafel zitten, maar ook langzamer bediening, en de door mij afgewe- zene eer om den post van voorsnijder te bekleeden. Politiebedienden op de straten, goede openbare gebouwen en waterwerken aan de haven; cene 502 MONTREAL. groote katholieke kerk (de sekten behoeven en hebben slechts kerkjes), die er van buiten statig genoeg uitziet, maar van binnen niet vrij is van strijd tegen den goeden smaak; schandalen en strij- digheden onder koninklijke zoowel als onder ge- meenebestelijke heerschappij; ministeriélen en oppo- sitie enz. Eene wandeling door stad en voorsteden doet het. verschil in karakter en neigingen der beide hoofdstammen, Franschen en. Engelschen , sterk uitkomen. Het zou mij niet moeijelijk vallen eene dichterlijke schets te leveren, van het edel, genoegelijk landleven der Seigneurs, van de opge- ruimde tevredenheid der Bourgeois; en eene tegen- overgestelde van de rustelooze, onvoldane, hard- vochtige onrust van den Germaanschen stam. Van daar ook aan de overoude, eenvoudige Fransche huizen naauwelijks een spoor der verandering en ver- betering, weinig van den snellen, nuttigen, smaak- vollen vooruitgang der Amerikaansche steden. De Engelsche werkzaamheid wordt overal gestremd en verlamd door het dolce far niente der Franschen, die levensdoel en levensgeluk met een geheel ander oog beschouwen dan de Engelschen. Moge men de eene of de andere wijze van beschouwing voor- staan en prijzen, gewis blijkt het uit de meeste en schijnbaar nietigste omstandigheden, dat het de taak, de bestemming der Germanen en niet der Romanen was, Noord-Amerika te bevolken en in ’t leven te roepen. Zoo heeft de slag bij St. Abra- ham het lot van een geheel werelddeel voor eeu- wen beslist. — — — Uit een en ander blijkt, welke einde- looze zwarigheid het heeft, zoo verschillende stam- men als Engelschen en Franschen, tot één staats- regtelijk geheel te verbinden en met elkander te QUEBEK. a0D doen instemmen. Hoe kan men zich dan inbeel- den, dat dit mogelijk zij voor Noord-Amerikanen en Negers! Quebek 51 Julij. Den 29sten yoeren wij des avonds te 6 uur van Montreal af naar Quebek, waar wij den volgenden morgen te 7 uur aankwamen. Quebek en_ haar omtrek wordt in schoonheid en verscheidenheid door geene plaats, welke wij in Amerika zagen, overtroffen. De stad ligt op eene landtong tus- schen de rivieren St. Laurens en St. Charles, ge- deeltelijk aan de vlakke oevers; daarna stijgen de straten tusschen rotsen snel opwaarts tot aan Cap Diamond (Diamant-kaap), dat den ganschen om- trek overziet en bestrijkt, *twelk mij HEhrenbreit- stein herinnerde, ofschoon de eigenlijke vesting- werken zich minder schilderachtig voordoen. De St. Laurens en St. Charles vormen twee water- massa’s, van welke de eerste zich bij het schoone eiland Orleans verdeelt. Dit geeft vier rigtingen, waarbij als vijfde de Montmorency komt, zich on- derscheidende door de hooge, donkere aardwallen, - waarachter zij in de diepte stort. Deze rijke wa- terwereld is omzoomd van ylakten, hellingen en heuvelen van allerlei aard: tuinen, weiden, wou- den en landerijen, alles vruchtbaar en wel be- bouwd, en huizen overal verspreid zoo ver het oog reikt. Door dit schilderachtig oord reden wij naar den schoonen, maar somberen val van de Mont- morency, bestegen den burgt, doorkruisten de stad, zeilden naar het tegenover liggend Point Levi en hadden (na den Niagara) een in Amerika zeld- a04 ST. ABRAHAM. ee zaam natuurgenot, in den hoogeren zin des woords. — — Weinig vreugde verschaft het onbedui- dende slagvelden te zien; dat van St. Abraham bij Quebek verdient echter eene veel grootere op- merkzaamheid, en wekte mijne levendigste deelne- ming op. Even als Marathon besliste voor de Grieken tegen de Perzen, Zama voor Rome tegen Karthago, Tours voor de Christenen tegen de Ma- homedanen; zoo ook werd bij St. Abraham beslist, dat in Amerika, ja op Aarde, de Germaansche beschaving en ontwikkeling voor langen tijd aan ’t hoofd zouden staan. Beide veldheeren (Wolf en: Montcalm) vielen, dapper strijdende voor hun va- derland; en in edele gezindheid heeft graaf Dal- housie voor beide ¢én gedenkteeken in Quebek doen oprigten, waar op gebeiteld staat: Mortem virtus communem, Famam Historia, Monumentum posteritas dedit. (*) Beide veldheeren, de overwinnaar en de ovyer- wonnene, waren gelukkiger door dezen_helden- dood, dan Hannibal en Scipio de oude door hun Janger leven. Burlington, in Vermont, aan *t meer _ Champlain 2 Augustus. ‘Den 51 Julij leiden wij nog verschillende bezoe- ken af, deden eene uitgestrekte wandeling op den regteroever van den magtigen stroom, zagen het tegenover liggend Quebek van vele schoone hoogere en lagere standpunten, verlustigden ons over de (*) Aan beide heeft de dapperheid den dood, de geschiede- denis roem, de nakomelingschap een gedenkteeken geschonken. we DE SORELL. 30% rijzende en dalende op onderscheiden wijzen ge- kromde. berglijnen en den rijk bebouwden voor- grond. Namiddags te 5 uur bestegen wij de stoomboot, voeren half bij dag half bij nacht, naar Montreal en staken den 1sten Augustus de rivier over naar la Prairie op den regteroever. Van hier ging het per spoorweg door een vlak, onbe- langrijk oord tot St. Johns. In plaats van’ den tijd met een al te vroeg middagmaal te verkwisten, wandelden wij door de steeds aangroeijende stad, en over de lange brug van de Sorell. Om één uur vertrokken wij met eene stoomboot, landden te 7 uur hier te Burlington aan, en lieten het ons in *t American-Hotel, na onze lange vaste, bijzon- der wel smaken. In 26 uur hadden wij 60 Duit- sche mijlen afgelegd. De vlakke, karakterlooze omstreek van la Prairie, en de Sorell, tusschen hare vlakke oevers zich ver uitbreidende, leveren weinig genot op. Bij de intrede in ’t meer Cham- plain werd het gezigt fraaijer, en toen wij Bur- lington naderden, werd de streek zoo verrukkelijk , dat ik ze gelijk stel met de schoonste die ik ooit gezien heb. Aen Albany, aan den Hudson in New. York , 6 Augustus. De eerste gunstige indruk, dien de landstreek van Burlington op ons gemaakt had, werd des anderen daags nog versterkt. ene morgenwandeling (deels wel is waar door natte weiden) leidde ons tot be- koorlijke gezigten; op de tinnen van de wniversiteit (of liever het gymnasium) hadden wij een rijk, wonderschoon panorama; en de directeur van ’t If. | 20) 506 BURLINGTON. gymnasium had de goedheid, ’s namiddags met ons in de omstreken rond te rijden, waardoor wij een rijk natuurgenot smaakten. Aan de eene zijde het ruime meer, waarin groene landtongen zich uitstrek- ken en welks vlakte door grootere en kleinere eilan- den afgewisseld wordt; daar achter de verrukkelijke golvende bergketenen van New-York; de stad zelve met regte met boomen beplante straten, een ruimen langzaam stijgenden boezem vullende; verder land- waarts afwisselende heuvelen en bebouwde dalen, van eene rivier doorkronkeld, en de afgelegene verte omkranst en gesloten door de schoone, met regt zoo genoemde, groene bergen van Vermont. Buiten dit natuurgenot wachtte ons te Burlington eene letterkundige verrassing. Zeker Heer M., (lid van *t Congres) had eene uitstekende Spaansche en Portugesche bibliotheek; nog rijker was de Zweedsche en Deensche bezet, en in de IJslandsche ontbrak welligt geen daartoe betrekkelijk boekwerk. Hij had eene IJslandsche grammatica hewerkt, waarvan de druk door bijkomende omstandigheden tot nog toe verhinderd was. Den 24en Augustus des avonds (des daags gaat er, helaas, geene stoomboot) voeren wij over het meer Champlain naar Ticonderaga. Daar alle bed- den reeds te St. Johns door reizigers besproken wa- ren, moest»ik mij op eene harde bank uitstrekken , maar hoopte mij te Ticonderaga schadeloos te stel- len. Maar ook hier was toevallig het eenige loge- ment zoo opgepropt vol, dat ik de tweede helft van den nacht op een paar stoélen, tusschen opene deuren en gebrokene vensterruiten, zeer slecht door- brengen moest. Zoo vond mij de morgen moede en mat, en het uitzigt van den yverwoesten burgt (welke bij dien van Burlington ver achter. staat) SARATOGA. D07 kon mij zoo veel te minder in eene vrolijke luim brengen, daar zich heimelijk en luid de mare ver- breidde, dat er ’s. middags bezwagrlijk wagens ge- noeg zouden aankomen, om ons naar Caldwell te brengen. Toen deze eindelijk aankwamen, namen wij ijlings de slechtste maar onbetwiste plaats op het dek van den wagen in; terwijl binnen veel over de plaatsen gekibbeld werd, en de voerman tot eene zwaarlijvige dame zeide, dat zij voor twee moest betalen, daar de heer die naast haar moest zitten de bank niet eens kon aanraken. Tegen den avond kwamen wij per stoomboot te Caldwell, in een aan- genaam oord aan ’t meer St. George. Dit is veel kleiner dan *t Champlainmeer, en biedt wederzijds opener gezigten aan. De oevers zijn rijker bewas- sen dan die der Schotsche meren, maar wegens de steile helling minder bebouwd dan van vele Duit- sche en Italiaansche. In allen’ gevalle bood ook deze dag meer natuurgenot aan, dan al de groote meren van ’t westen, en de schoone achtermiddag en avond vergoedde den strengen morgen. Den 44en Augustus begaven wij ons eerst naar de watervallen van den Hudson, die over zwarte marmerrotsen schilderachtig nederstorten, en van welker kracht men, even als te Rochester, ten deele gebruik maakt. Toen naar Saratoga, de voornaamste badplaats der Vereenigde Staten. In de nieuwe, even als in de oude wereld wordt men naar deze zure, ziltige, zwavelige, bittere wateren gedreven , wanneer de buik te vol en het hoofd te ledig 1 is; en het wordt voor den triumf en ’t hoog- “ste genot der fashionable wereld gehouden, wanneer men van den avond tot den morgen kan spelen, babbelen, dansen, zich dikwijls uit- en aankleeden, herhaaldelijk eten en drinken, enz. Tweemaal hield 20* 308 ALBANY. ik revue of inspectie over de dames: eens bij dag- licht, toen zij uit de druk bezochte kerk kwamen; en andermaal bjj lamplicht, toen zij ’s avonds na de thee in lange ellipsen, als op de maat in digte gelederen, haren eindeloozen loop aanvingen. Was ik een modehandelaar, welke lange beschrijvingen der kleedingen zou ik kunnen geven! Maar het gaat daarmede in Amerika even als in Europa: geen selfgovernment, maar slaafsche onderwerping aan de willekeurige heerschappij der Parijsche modes — — Van Saratoga ging het langs den spoorweg naar Troje en den berg Ida, die wel een schoon uitzigt leverde, maar waar wij toch geene Helena of An- dromache vonden. Intusschen had gewis koning Priamus en zijne talrijke familie niet zoo vele com- forts, conveyances en accomodations, als de inwoners van dit nieuw prozaisch Ilium. Gister namiddag kwamen wij, na een aange- name vaart op den boven-Hudson, hier aan. Al- bany, de zetel der regering van den Staat New- York, is eene aanzienlijke stad met fraaije openbare gebouwen. Van ’t Kapitool en van ’t stadhuis heeft men een ruim, zeer schoon uitzigt over stad, rivier en landstreek. New-York, 8 Augustus. — — Eergisteren bragten wij in Albany een reot genoegelijken dag door, want het logement (Congres-Hall) was voortreffelijk , en geachte vrien- — den leidden ons rond, en deelden ons veel merk-> waardigs mede. Gisteren voeren wij op eene groote, fraaije stoomboot den Hudson af naar New- York. Met regt wordt deze vaart hoog geroemd, DE HUDSON. _ 509 en vaak met die op den Rhijn vergeleken. Heu- vels, loodregte rotsen, diepe welbebouwde bogten, treffende landschappen, sierlijke landhuizen op de hoogten, wisselen zoo aangenaam af, dat het oog niet moede wordt. De Rhijn en de Hudson leve- ren bij veel overeenkomst ook veel verscheidenheid op. De laatste verbreedt zich menigmaal tot de uitgestrektheid van een meer, de eerste behoudt bij schooner kleur eene gelijkmatiger breedte. Woud komt hier in de plaats van wijnbouw, en de ele- gante woning van den welgestelden burger vervangt den alouden ridderburgt. Deze is, reeds als ruine en wegens velerlei herinneringen, poétischer, maar mogelijk vergeet men te ligt, dat daar het volk eens van uit de roofsloten geplunderd werd, ’twelk hier den vrijen burger niet te duchten staat. Thans nog zijn de woningen der arme wijnbouwers. veel slechter dan die der bewoners langs den Hudson. Iinkele plaatsen, als Westpoint, kunnen met de schoonste aan den Rhijn wedijveren. Over ’t ge- heel echter hebben bergen en rotsen aan den Rhijn een meer stout en fantastisch aanzien. Bij het heerlijkst ‘natuurgenot ontbrak het, he- laas! alweder niet aan het reiscenot der Amerikaan- sche rookers — het walgelijk spuwen (*). De zee- ziekte, tegen welke geen menschelijke wil iets ver- mag, is natuurlijk en verdragelijk in vergelijking met deze vrijwillige en zelfbehagelijke morserij. (*) » Heiserkeitskrahengerakse , Stinktabacksbraunquellen, Spucknachtigallengezwitscher,"’ zegt de Schrijyer, in nayol- ging van Aristophanes woordvorming. 010 VERSCHIL IN New-York, 14 Augustus. In de jonge, met volle levenskracht bezielde Sta- ten van Noord-Amerika, is naauwelijke eene enkele stad, die, door de magt van belemmerende omstan- digheden gedrukt, zoo zeer-achteruit ging, als Ve- netié eu andere steden van Europa. Veelmeer ver- toont zich overal vooruitgang, waar de kracht van werkzame menschen en verstandige inrigtingen zich kunnen. doen gelden. Onder vele gelijkmatig voort- schrijdende steden, zijn er echter eenige door de na- tuur zoo zeer begunstigd, dat zij reeds thans alle an- dere overvleugelen of zulks in weinig tijds doen zullen. Hieronder tel ik St. Louis, New-Orleans en New- York. — Boston, Cincinnati, Pittsburg, Rochester, Philadelphia, Baltimore, Buffalo, Charleston, Sa- vannah en andere, hebben een’ bepaalden, als ’t ware omschreven en afgeperkten kring van invloed, buiten welken deze niet gaan zonder inbreuk op an- dere kringen, zonder te hinderen of gehinderd te worden. De drie genoemde steden daarentegen zijn als hartaders, welke leven en beweging naar alle zijden. verbreiden en van alle zijden ontvangen. Zij © hebben daartoe eene natuurlijke, eene eigenaardige bestemming, en hoe meer de overige Staten en ste- den zich verheffen, des te meer moeten zij in grootte en belangrijkheid toenemen. Boston, ofschoon thans door een’ spoorweg in verband met den Hudson, mist eene groote bevaarbare rivier en ligt te noor- delijk, en te veel ter zijde, om New-York in handel en gewigt weder te evenaren. Het bewonderenswaar- dig zich ontwikkelend Cincinnati heeft aan Louis- ville, Pittsburg, Buffalo meer of min beperkende naburen. Cairo, aan de zamenvloeijing van Ohio en Missisippi, schijnt volgens de kaart bestemd te VOORUITGANG. 3141 zijn eene der eerste steden te worden, maar de lage ligging stelt het bloot aan overstroomingen, en ver- ijdelt al deze plannen en uitzigten. St. Louis daarentegen is een natuurlijk, onont- beerlijk middenpunt van alle verkeer, van den oor- sprong tot aan de uitwatering van den Missisippi. Met elken dag wordt voorts het reuzenland op- waarts van den Missouri steeds belangrijker en be- volkter. Door den Illinois: eindelijk en weldra te wachten kanalen en spoorwegen, moet de_ verbin- ding met Chicago en de groote meren zoo gemak- kelijk als gewigtig worden. New-Orleans is het eindpunt van allen handel in het onmetelijk stroomgebied van den Missisippi. Hoe weinig deze rivier ook aanspraak op natuur- schoonheden maken kan, zoo is of wordt die toch met zijne zijtakken de belangrijkste op aarde. De rustelooze werkzaamheid van het volk, dat die be- heerscht, moet voorbeeldeloozen vooruitgang te weeg brengen, zelfs de ongezondheid van sommige plaat- sen, als New-Orleans, door dammen, waterleidingen enz., min of meer verhelpen,’ en meer handelsvoor- werpen voortbrengen, in- en uitvoeren, dan zelfs de stoutste verbeelding thans kan vooruitzien. De St. Laurens-rivier is schooner dan de Missisippi, maar blijft binnen dezelfde breedte-graden, en heeft een veel te noordelijken loop om in handel en ver- keer den Missisippi nabij te komen of te blijven. Deze heeft hierin veel vooruit, dat hij door zoo vele breedtegraden en wel van ’t noorden naar ’t zuiden vloeit. Ware dit omgekeerd, liep hij in ’t hooge noorden in zee, zoo ware de groote water- massa even onbelangrijk en nutteloos als de Siberi- sche rivieren. Even als St. Louis een verbindend middenpunt ~ v19 ‘ NEW-YORK. en New-Orleans de uitvoerhaven is, zoo is New- York de voornaamste plaats van invoer der repu- bliek. Sedert door de schranderheid en volharding van Morris en de Witt Clinton, de Hudson door het Hrie-kanaal. met de groote meren is verbonden , gaat de scheepvaart, sterker dan ergens ter wereld, onafgebroken van den Atlantischen Oceaan naar het Boven-meer, de rotsgebergten van ’t westen en de golf van Mexico. Reden genoeg, zoo ’t schijnt, voor den duur van New-York’s aanwas en bloei. De ligging van stad en omstreken is schoon, en wel eens met Napels vergeleken. Deze verge- likking is echter niet volkomen juist; door de na- tuur is Napels onvergelijkelijk poétischer, door den mensch New-York belangrijker. New-York ligt op een spitsen driehoek , van wel- ken de kortste zijde aan *t binnenland grenst, maar de langere zijden door den Hudson en den ooste- lijkken stroom bespoeld worden. Ter plaatse waar deze zamenkomen, waar de blik over groote vlak- ten en verre oevers en eilanden zweeft, zeil- en stoomschepen voor anker liggen of in snelle ‘afwis- seling komen en gaan, — is een met hooge boo- men bezet plein of tuin, de met regt druk be- zochte en hoog geprezene Batiertj. Van hier loopt de Broadway (breestraat) door de geheele lengte der stad; wegens hare levendigheid en drukte doet zij aan de Oxfordstreet en het Strand in Londen den- ken. Verscheidene straten loopen met deze even- wijdig en nog meer er regthoekig dwars door. De laatste echter zijn veel korter, zoo als dan ook de stad zich wel in de lengte, maar (wegens de rivie- ren) niet in de breedte kan uitbreiden. Echter kunnen Hoboken over den Hudson, Brook- lijn en Williamsburg over den oostelijken stroom, STATEN-ISLAND. es door den geringen afstand en de hoogst gemakke- liike gemeenschap door stoombooten, als gedeelten van New-York worden aangemerkt. Vooral is Brooklijn in de laatste tijden buitengewoon toege- nomen. Het ligt aan de helling van heuvelen, en biedt hierdoor bijna nog schoonere gezigten dan het vlakke New-York zelf. Hoboken strekt zich landwaarts in de vlakten van New-Jersey uit, aan den kant der rivier helt het sterk af, en heeft langs het water eene aangename wandelplaats. De heer W. had de goedheid ons -naar het landhuis zijner schoonmoeder op Staten-Island uit te noodigen. Wij dooorkruisten met hem het gan- sche eiland, waar eenvoudige natuur met land- en tuinbouw, bekoorlijk wordt afgewisseld door klei- nere woonhuizen en sierlijke villa’s, en waar het panorama over eiland, rivier, stad en zee, bijzon- der schoon en rijk was. New-York heeft even als alle Amerikaansche steden vele deels sierlijke kerken; maar slechts ééne, die in Gothischen stijl is opgetrokken, ver- dient bij de grootere in Europa genoemd te worden. De waterleidingen daarentegen, de waterhouders, buizen, fonteinen, ter verfraaijing en gerief der ‘stad, is een werk dat onder de grootste kunstge- wrochten mag geteld worden, ja welligt in stoutheid, hechtheid, doelmatigheid, nut en omvang zijns ge- lijke niet heeft. Het water komt in eene aslotene leiding tot aan de helling van eene zeer diepe en breede ri- vierbedding; wordt in zeer groote buizen onder de rivier door gevoerd; doet op de laagste plaats eene prachtvolle fontein springen; stijgt volgens hydrosta- tische wetten aan de andere zijde den. berg op, en loopt dan door eene engere leiding in den besloten a14 WATERLEIDING. waterhouder. Opdat echter genoemde buizen nie hinderlijk zija voor de scheepvaart, heeft men veer- tien verbazende granieten zuilen uit den diepen grond tot de hoogte der beide bergen opgebouwd. Deze werden stout overwelfd en dan het water daarover geleid. Het nut der waterleiding voor de stad (tot drin- ken, wasschen, stratenreinigen, allerlei fabrieken, — baden, fonteinen) is ongelijk veel grooter dan men zich aanvankelijk voorstelt, en met het nut gaan kunst en schoonheid hand aan hand. De _ Ro- meinen hebben niets grooters of stouters volvoerd. De Egyptische pyramiden schenen mij _hierbij slechts een gedenkteeken van onverstandige dwin- gelandij.. Genoemde waterwerken kostten een ver- bazenden arbeid en zeer groote kapitalen, welke men deels opgenomen en verrent, maar nog niet terugbetaald heeft. Hoe laakbaar het zij, wanneer het levend geslacht. zijne behoeften, genoegens of » dwaasheden op kosten der nakomelingschap bevre- digt, — komt het mij niet te min billijk voor, dat -werken, die onmetelijke inspanningen vereischen, maar dan ook voor eeuwen van dienst zijn, ook door de latere voordeel trekkenden voor een deel gedragen en betaald worden. Len tegengesteld beginsel streng doorgedreven zou terug schrikken van ondernemingen, die ook der nakomelingschap' ten zegen strekken. — — Naast Londen is New-York gewis de eer- ste koopstad der beschaafde wereld; want Liverpool zelfs blijft in zijn verkeer eenzijdiger, en over ’t algemeen minder bevallig en leerrijk. Het getal der omnibussen is in Broadway evenredig grooter dan in Londen en het geraas sterker, omdat men nog geen houtplaveisel heeft ingevoerd. De huizen zijn BROOKLIIN. — ; B15 meestal drie ramen breed, van rooden baksteen, sierlijk met witte lijnen uitgevoegd, en zeer verschil- lend van hoogte, gemeenlijk van een tot drie, zeld- zamer van vier of vijf verdiepingen. . De winkels, deels zeer rijk en smaakvol, bieden ten naasten bij alles aan wat het aardrijk of de mensch ten verkoop voortbrengt of bearbeidt. New-York heeft minder groote pleinen dan het. Westeinde van Londen, maar meer dan het oude gedeelte, en eenige zeer rijke fonteinen; een bewijs dat ook de democratie het schoone met het nuttige weet te verbinden. Gewis hebben Europesche koningen in dit opzigt vaak meer gedaan dan zoogenaamde constitutionele ver- gaderingen; een geschiedvorscher mag echter daarom Athene, Florence, Venetié en het jeugdig, werk- zaam Amerika niet vergeten. 