Werken uitgegeven door de Faculteit van de Letteren en Wijsbegeerte
2) Zie Ticknor-Julius. deel II, blz. 151. 5) Uitg. van 1669. — Zie bibliographie op Gongora. 22 (Vertaling). — Op de Geschiedenis van Philips II, die Luis de Cabrera, zijn kroniekschrijver, schreef: In dit boek leeft degen die in gindsch marmer ligt: een koning voor immer glorierijk. Zijne asschen hebben daar de rust, en daar-uit wordt nu dezelfde herboren. Met uwe pen vliegt hij, en zij maakt u, beschaafde Cabrera, beroemd in onzen tijd; met de zijnen maakt gij hem overwinnaar van den Franschman, den Nederlander, den Portuguese, den Traciër. De pennen van zulk en Fenix, en in uwe hand, welke tijd kan er zijn, die ze vernielt? En welke afgunst kan u beleedigen, tenzij tevergeefs? Moge een zoo groote pen schrijven hetgeen gezien werd door het een en het andere schuim der twee werelden en door het een en het andere schuim der twee zeeën. A la Tercera parte de la Historia Pontifical, que escrivio el Doctor Babia, Capellan de la Capilla Real de Granada. Este que Babia oy al mundo ha ofrecido Poë Ma, si no à numeros atado, De la oposicion antes limado. Y de la erudición después límite. Y de la erudición después límite. Historia es culta, cuyo encanecido Estilo, si no metrico, peinado, Tres ya Pilotos del Baxel sagrado Hurta al tiempo, y redime del olvido. Pluma pues, que Claveros celestiales Eterniza en los bronces de su Historia, Llave es ya de los tiempos, y no Pluma. Ella & sus nombres puertas inmortales Abre, no de caduca, no, memoria, Que sombras sella en Tumulos de Espuma. Gongora. Obras, blaz. 23. (Verträge). — Over het der deel der Pauselijke Geschiedenis die Doctor Babia, kapel van Grenada, schreef : Dit poema, dat Babia nu aan de wereld heeft aangeboden, zoo niet aan de versvoeten vastgehecht, toch eerst door de dispositie gevijld en daarna door de eruditie gelikt, is een wel verzorgde geschiedenis waarvan de vergrijsde stijl, zoo niet metrisch, toch gekamd, drie stuurlieden van de heilige boot aan den tijd ontrooft en van de vergetelheid vrijkoopt. De pen dus, die de hemelsche sleuteldragers in het brons zijner geschiedenis vereeuwigt, is do sleutel der tijd, en geene pen. Zij is het die aan hunne namen de onsterfelijke poorten opent, niet van een bouwvallige gedachtenis, neen, niet van een bouwvallige gedachtenis, die schaduwen drukt op graven van schuim. Wat echter het grondig verschil tusschen Italianisme en Gongorisme uitmaakt, het voornaamste kenmerk van den Spaanschen stijl, is de HYPERBOLE. Zeer eenvoudige d Wat echter het grondig verschil tusschen Italianisme en Gongorisme uitmaakt, het voornaamste kenmerk van den Spaanschen stijl, is de HYPERBOLE. Zeer eenvoudige d Wat echter het grondig verschil tusschen Italianisme en Gongorisme uitmaakt, het voornaamste kenmerk van den Spaanschen stijl, is de HYPERBOLE. Zeer eenvoudige d Wat echter het grondig verschil tusschen Italianisme en Gongorisme uitmaakt, het voornaamste kenmerk van den Spaanschen stijl, is de HYPERBOLE. Zeer eenvoudige d ingenieron worden in den meist belachijk hoogdravenden stijl uitge-drukt. In een der «Soledades » wordt iemand beschreven als « een meisje zoo schoon, dat zij met hare twee zonnen Noorwegen verdorren, en met hare twee handen Ethiopië wit zou kunnen maken »!). Ziehier overigens een door en door hyperbolisch sonnet : Al Marques de Ayamonte. Alta esperanza, gloria del Estado. No solo de Ayamonte, mas de España Si quien me da su Lira, no me engaüa, A mas os tiene el cielo destinado. De vuestra fama oira el Clarin dorado (Emulo ya del Sol) quanto el mar baña, Que trompas hasta aqui han sido de caña, Las que memorias han solicitado. Alma al tiempo dará, vida a la Historia Vuestro nombre inmortal, 6 digno Esposo De beldad soberana, y peregrina. Coronense estos muros y a de gloria Que seran cuna, y nido generoso De succession Real, si no divina. Gongora. Obras, blz. 17. (Vertaling).— Aan den Markies van Ayamonte. Verhevene hoop, glorie van den staat, niet alleen van Ayamonte, maar ook van Spanje, indien hij, die mij zijn lier gal, mij niet bedriegt, dan houdt u de hemel tot meer bestemd. Al wat de zee besproeit zal de gulden bazuin (reeds mededinger der ‘) Aangehaald door Ticknor, deel I, blz. 150. 24 zon) hooren, want de bazuinen die tot hiertoe naar de herinnering hebben gedongen zijn van riet geweest. Een ziel aan den tijd, leven aan de geschiedenis zal uw onsterfelijke naam geven, o waardige echtgenoot eener opperste en buitengewone schoonheid. Mogen zich gindsche muren reeds nu met glorie kronen die zullen zijn de wieæ en het edele nest eener koninklijke, zoo niet goddelijke nakomæ— lingschap. Een ander sonnet begint met een vrij liefelijke en na— tuurlijke beschrijving van den dageraad, maar eindigt met he ‘) volgend bombastisch complimentje : Quando salio bastante à dar Leonora Cuerpo à los vientos, y à las piedras Alma, Cantando de su rico Alvergue : y luego, Ni das las Aves más, ni vi la Aurora, Porque al salir, a todo qued en calma O yo (que es lo más cierto) sordo y ciego. Gongora. Obras. blz. 53. (Vertaling). — Toen Leonora al zingend uit haar schoon huis kwam : genoeg om aan de winden een licham en aan de steenen een ziel te gven; en plotseling hoorde ik de vogels noch zag ik Aurora meer; want, bijhaar buitenkomen, ofwel bleef alles stil, ofwel (wat het zekerste is) ik bleef doof en blind. Wij laten hier een laatste sonnet volgen dat te gelijker tijd door opeenhooping van vergezochte beelden en door overdreven hyperbole uitmunt : Hermosa Dueño de la vida mia, Mientras se dejan ver á qualquier hora, En tus Mexillas la dorada Aurora, Febo en tus Ojos, y en tu Frente el día ; Mientras que con gentil Descortesia Mueve el Viento la Hebra voladora Que el Arabia en sus Venas atesora Y el rico Tajo en sus Arenas cria ; Antes que de la Edad Febo elypsado Y el claro Dia buelto en Noche obscura, Huya el Aurora de inmortal Cuidado. Y antes que lo que oy es rubio Tesoro, Vença la blanca Nieve en su Blancura, Goza, goza el Color, la Luz, el Oro. Gongora. Obras. blz. 158. (Vertaling). — Schoone meesteres van mijn leven, terwijl zich ‘ten allen tijd laten zien op uw wangen de gulden Aurora, Phoebus ‘en uw oogen en op uw voorhoofd de dag: terwijl met liefelijke Onhoofschheid de wind den vliegenden draad beweegt dien de Arabier in zijne mijnen vergadert en dien de edele Tajo in zijne zanden vo Österbrengt 1); vór dat Phoebus door den ouderdom verduisterd, en de klare dag in den donkeren nacht veranderd zij; moge Aurora de eeuwige zorg ontvluchten. En vór dat hetgeen nu en blonde schat is de blanke sneeuw in hare blankheid overwinne?), geniet, geniet de kleur, het licht, het goud 3). Toen wij de werken van Gongora begonnen te lezen troof ons de kenmerkende gezwollenheid zijner gedichten van het eerste oogenblik af. Ook waren wij niet verwonderd, maar werden slechts in onze meening gesterkt toen ons naderhand bet uitstekend boek van Ferd. Loise over Spaansche dicht-kunst *) onder oogen kwam. Deze schrijver bestempelt inderdaad onzen stijl met den naam van hyperbolisme ; « hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo-hypo Ver bewering kunnen wij echter het getuigenis van Ticknor) inroepen, die hierin met de meeste Spaansche critici overen- 1) De gouden draden van haar blond haar. (!) 2) Vór dat hare haren wit worden. 3) Van hare haren. 3) Loise. Histoire de la Poésie Espagnole, bla. 93, 5) Deel I, blz, 151 en del II, blz. 330. Komt. Wat, in het bijzonder, Gongora's neologismen betreffend wijzen wij er op dat een tijdgenoot, Quevedo, den stijl spottenderwijze Latinapurla noemde. Ook Fernandez, in de voorrede tot zijne uitgave van Gongoras’s gedichten, vermeldt «los terminos que dedujo de las lenguas Latina y Griega. » Om deze eenigszins lange, doch wegens de gebruikelijke verwarring van Italianisme met Gongorisme noodige uiteenzetting samen te vatten : Het Italianisme is vooral een stijl van metaphoren en omschrijvingen (deze van een bij-zonderen aard), het Gongorisme, van hyperbolen en onge-wone uitdrukkingen ; het eerste heeft de alliteratie, het tweede de neologismen onder zijn eigenschappen. Het Italianisme treft door zijn bloemerighetd, en door het cliché-achtige der gebezigde figuren, het Gongorisme door zijn hoogdravende gezwollenheid. Beide stijlen worden zeer duidelijk beschren, en hun verschil zeer juist bepaald door de volgende woorden van Loise : « Les conceptos d'un côté et les concetti de l’ autre étaient de la même famille ; un travail de mots, des jeux d'expression pour toute pensée, pour toute conception poétique. Seulement l'Italie était plus coquette, plus voluptueuse et plus raffinée. L'Espagne, non moins brillante était plus prétentieuse et plus emphatique. Hoe nu het Gongorisme in England bekend werd, is licht te begrijpen. De Spaansche taal werd te dien tijde zer veel geleerd in Engeland ; dit getuigt het groot getal Spannsche spraakleeren die er toen werden uitgegeven, en die men in de registers van de "Stationers Hall" opgeteekend vindt ; met de Spaansche letterkunde was men — vooral in de hoogere kringen — zeer vertrouwd. De drukke staatkundige betrekkingen met Spanje brachten dien toestand mede ; boven-dien was de strenge Spaansche censuur oorzaak dat een grootgedeelte der Spaansche literatuur in de Nederlanden — waar de boekhandel zeer ontwikkeld was — verscheen, en van daar zeer gemakkelijk in Engeland geraakte. Ook heeft het Gongorisme — het oorspronkelijk Gon- gorisme — wel degen dein vielen op de Engelsche 1) Biz. 11. — Zie Bibliogr. op Gongora. 3) Biz. 200. Letterkunde uitgeoefend, en wij hebben er inderdaad sporen van ontdekt. Zoo vinden wij bij Jorn Davies (uit Hereford. 1560 of 1565-1618) het volgende stukje, tot Joshua Silvester, den vertaler van Du Bartas gericht : If divine Bartas (from whose blessed Braines Such works of grace, or gracefull works did stream) Were so admired for Wits celestial Strains As made their vertues Seat, the highest Extream, Then Joshua, the Sun of thy bright praise Shall fixed stand in Arts faire Firmament Till dissolution date Times Nights, and Days, Sith right thy Lines are made to Bartas Bent Whose Compasse circumscribes (in spacious words) The Universal in particulars ; And thine the same, in other tearms affords : So, both your Tears agree in friendly Wars : If Thine be onely His, and His be Thine, They are (like God) eternall, sith Divine. Complete Works, deel II, biz. 8. Is dit sonnet niet uitstekend te vergelijken met Gongora's lofdichten aan Cabrera en aan Babia? Even bombastisch, even vergezocht This text appears to be a jumbled mix of words with no coherent order or context. Even duister, even duister, even Gongoristisch. Wij zouden ook kunnen wijzen op de voorrede «To the Reader » waarbij de uitgever Henry Olney Sidney's Apologte for Poetry (verschenen in 1595) den lezer aanbeveelt, en die aanbeveilt. The stormie Winter (deere Children of the Muses, which hath so long held back the glorious Sunshine of divine Poesie, is here by the sacred pen-breathing words of divine Sir Philip Sidney), not only chased from our fame-inuiting Clyme, but utterly for ever banished eternitie. Here geheel is een meesterstuk van Gongorisme, en wij. Niet verwarren met Sir John Davies ut Wiltshire. (1570-1626). Zie hooger biz. 21 en 22. Cursiveering van Olney. Uitg. Arber, blz. 16. — Zie bibliogr. op Sidney. Zouden dit voorbeeld nog wel met een paar kunnen vermeerden. Maar wij achten dit nutteloos; immer, dat onze stijl in Engeland bekend was en wel eens geschreven werd, is genoegzaam bewegen. Maar zouden wij in staat zijn te bewijzen dat er niet alleen eentge, maar ook talryke sporen van Gongorisme te ontdekken zijn? Dat er niet alleen hier en daar een toevallige, fragmentarische, maar wel een aanzielijke, diep ingrijpende invloed van dien stijl te bespeuren is? Kortom, is er met. Het Gongorisme gebeurd, wat met Euphuisme en Italianisme het geval was, of niet? Ziedaar de vraag. Eene vraag die het ons niet gelukt is op te lossen. Maandenlange opzekingen op de Bibliotheca Bodleiana, geduldig doorsnuffelen van een massa geschriften der 16° eenw hebben ons slechts eenige zeldzame brokken Gon- gorisme ter aanteekening opgeleverd; van éen schrijver die in zijn geheel Gongoristisch zou zijn, geen spraak; Dr Landmann citeert 1) enkel « A Marguerue of America”), een novelle door TH. Loper in 1596 geschreven, als voorbeeld dier talrijke novellen die, volgens hem, den besproken stijl moeten vertoond het niet Gongoristisch, maar door en door Euphuistisch is, even als overigens de meeste werken van Lodge. Een andere novelle uit den tijd die Landmann's bewe- ring zou staven hebben wij niet ontmoet. Wij hoopten talrijke vertalingen van Gongora, of de vermelding daarvan in de registers der Stattoners Company aan te treffen : niets dan de verengelsching van ééne « Soledad », in een verzammeling van allerlei gedichten (uit het jaar 1651) °). Waaraan is dit te wijten? Moeten wij besluiten Gongora’s still geendet aanzenlijken invloed heeft gehad op de Engelsche schrijvers? Misschien wel. Maar waarom acht het dan BEN Jonson nuttig het Gongo- gorisme belachelijk te maken in zijn bekende comedie Every Man out of his Humour * Hooren wij daar niet den hove- 1) Transactions, blz. 262. *) Zie bibl. op Lodge. 3) In de Bodleiana gekatalogeerd onder : Art. 8° A. 15. B. S, — De bundel heeft geen algemeenen titel. Fastidious Risks het leven aan het hof als volgt prijzen: [Carlo..... Now for the life itself.....] Fast. O the most celestial, and fall of wonder and delight that can be imagined, signior, beyond thought and apprehension of pleasure! A man lives there in that divine rapture, that he will think himself in the ninth heaven, for the time, and lose all sense of mortality whatsoever when he shall behold such glorious and almost immortal beauties; hear such angelical and harmonious voices discourse with such flowing and ambrosial spirits, whose wils are as sudden as lightning, and humorous as nectar; oh it makes a man all quintessence and flame, and lifts him up, in a moment, to the very crystal crown of the sky, where hovering in the strength of his imagination he shall behold all the delights of the Hesperides, the Insulae Fortunatae, Adonis Gardens, Tempe or what else, confined within the amplest verge of poesy, to be mere umbrae, and imperfect figures, conferred with the most essential felicity of your court. » Ben Jonson’s Works!), I, blz. 122. Art. IV, so. 6. Later zullen wij zien dat ook Shakespeare, in Love's Labour's Lost, onzen stijl over den hekel haalt : zijn Fasti- dious Brisk heet daar Don Adriano de Armado. Schijnen deze twee feiten niet aan te duiden dat het Gongorisme, ten minste aan het hof, een plaats had weten te veroveren? Voorzeker. Maar hoe geraakte het daar, zoo niet door de letterkunde? Men ziet dat de vraag, bij zooveel voor en tegen, ons vooralsnog, eene vraag moet blijven. Waarschijnlijk schijnt het ons, dat het Gongorisme wel aan het hof en ook in de letterkundige wereld hier en daar als een voorname reiziger ontvangen werd ; maar tevens, dat deze steeds retsvaardig bleef, en nooit beschouwd werd als een nieuw ingezetene, éen die het burgerrecht ontving. Wij drukken hier nogmaals op het feit dat al het voorgaande voor het oorspronkelijke Gongorisme, zooals wij het hooger beschreven hebben, geldt. Eerst omstreeks 1600, genoot deze stijl het glanstijdperk zijner popularitéit in Spanje. Wanneer wij nu zeggen, dat op 1) Zie bibliogr. op Ben Jonson. 30 dit oogenblik, een  wellicht de waarschijnlijkheid onzer hypothese als des te groterer aanzien ; vooral wanneer wij zullen getoond hebbera dat die stijl, het Arcadianisme, niets anders is dan een andere vorm van het oorspronkelijk Kongorisme. S 6. ARCADIANISME. Reeds in 1580 had Sir Pur SIDNEY voor zijne zuster, de gravin van Pembroke, een boek geschreven, dat als titel droeg : The countesse of Pembrokes Arcadia *). Het is een langdradige en uiterst verwarde herdersgeschiedenis in den trant van Sannazaro’s Arcadia en Montemayor’s Diana *). Volgens D’Landmann zou Sidney dit laatste werk nagevolgd hebben. Wat er ook van zij, het was eerst in 1590, na Sidney’s dood, en in tegenstrijd met zijn vroeger uitgesproken verlangen, dat de Arcadia gedrukt werd. Onmiddellijk viel het zoodanig in den smaak, dat het Lyly’s Euphues op den achtergrond schoof, talrijke nabootsers vond en den hovelin-gen tot model hunner verfijnde hoftaal strekte. Der zelfder tijd werd door dit boek een nieuw genre in de Engelsche Letterkunde ingeburgerd: de herderroman. Wat ons hier echter vooral aanbelangt is de stijl van Sidney. D" Landmann meent dat onze schrijver in dit opzicht waarschijnlijk zoowel den invloed van Sannazaro als dien van Montemayor ondergaan heeft. Wat den laatsten aangaat meenen wij D" Landmann's gissing als ongegrond te mogen aanzien. De Engelsche vertaling van de Diana *) heeft ons een tamelijk eentonigen, eenvoudigen stijl getoond, die slechts weinig op Sidney’s proza gelijkt. Evenmin als Landmann kunnen wij echter de vraag beantwoord En: Waar heeft Sidney zijn schrijftrant vandängehald? Zie bibliogr. op Sidney. Een korte inhoud van Sidney's Arcadia is te vinden in Dunlop-Liebrecht, blz. 364, en van de Diana op blz. 352; over Sannazaro's Arcadia, zie blz. 351. — Zie bibliogr. op Dunlop. Door Bartholomew Young. — Zie bibliogr. op Montemayor. Gast het ontstaan van het Arcadianisme rechistreeks, of gaat het onrechtstreeks terug op Gongora? Wij weten het miet. Maar dat het eerst en vooral Gongoristisch is, houden wij woor zeker. Bombastische hyperbolen à la Gongora zijn bij Sidney, zoo niet overwegend talrijk, toch ook geen zeld- zaamheid. Een minnaar uit zijn boek kan, na het vertrek zijner beminde, er niet toe besluiten : ese to leave these steps unkissed wherein Urania printed the farewell of all beauty. I, blz. 2 1). De zelfde herder spreekt met de volgende exaltatie over Urania : I say, that our poor eyes were so enriched as to behold, and our low hearts so exalted as to love a maid who is such, that as the greatest thing the world can show is her beauty, so the least thing that may be praised in her is her beauty. I, 4. Men merke op dat dit uittreksel ook een Euphuistische constructie vertoont. Elders wordt iemand’s hart, bij het verhaal van een ander’s ongeluk « torn tn pieces with compassion of the case (I, 24) ». Maar niet deze hyperbolen kenschetsen vooral Sidney’s Gongorisme. Zijn stijl is veel gematigder, wat de beeldspraak betreft, dan Gongora’s warboel van metaphoren en hyperbolen; ook veel duidelijker. Maar de gezwollenheid, het presentieuse van den Spaanschen dichter uit zich ook nog, Z Oals de lezer weet, in zijn zucht om alle eenvou- dige, rechtstreeksche uitdrukking stelselmatig te ontwijken, en een ongewon woord of een vergezochte omschrijving te verkiezen. En dat gedeelte van het Gongorisme heeft Sidney overgenomen, daarin ligt de onmiskenbare band die hem aan den Spaanschen dichter hecht. Het alledaagsche woord atv, lucht, is hem te gemeen : hij spreekt van the element). Een overblijfsel van eenen t) Arcadia, uitg. H. Friswell. — Zie bibl. op Sidney. ?) I, blz. 139. Grooten-brand wordt a release of a great fire. In plaats van te zeggen: Speeches which were not distinctly heard by him, sprecht hij van: Speeches [which] had not a lively entrance to his senses, shut up in sorrow. I, 11. Zoodra zij naar beneden waren gekommen herschept hij in: as soon as the descending of the stairs had delivered them down. I, 16. Wanneer het avond werd luidt: about the time that the candles begin to inherit the sun's office, I, 51. Op dien algemeen Gongoristischen achtergrond, waar ook een bescheiden Italianistische streep doorloept, worden nu door Sidney rhetorische bloemen van verschillenden aard ingewerkt, genoeg om aan het elders ontleende weefsel van zijnen stijl een persönliche eigenardigheid bij te zetten. Wij bedoelen Sidney’s voorliefde — eene overdreven voorliefde — voor verpersonlijking, repetitie en antimetabole. Voorlijk de eerste) drijft hij ten uiterste. Niet alleen wordt het leven op aanhoudende wijze aan levenslooze voor-werpen en zelfs abstracte denkbeelden toegedicht, maar menschelijk denken, voelen en lijden menschelijk hartstochten en dennen worden aan dreren, voorwerpen en abstracties verleend. Stijgt een dame van haar paard: the very horse, methought, bewailed to be so disburdened. I, 2. Wanneer die zelfde dame zich op het schip begeft dat haar in zee moet voeren, dan zet zij de gansche natur in rep en roer: yonder did she put her foot into the boat, at that instant, as it were, dividing her heavenly beauty between the earth and the sea. But when she was embarked, did you not mark how the winds 2) Op dit bijzonder punt werd onze aandacht gevestigd door Jus- serand, in zijn flink boekje over Le Roman au temps de Shakespeare, blz. 103. 33 whistled and the seas danced for joy ; how the sails did swell with pride and all because they had Urania? » I, blz. 3. Worden Pamela en Philoclea, twee gezusters, slaperig, dan..... ontkleeden zij zich en leggen zich te bed, meent gij? Gi vergeet dat in de Arcadia — zoowel kleederen als bed leven, en dat bij gevolg : « they impoverished their clothes to enrich their bed, which for that night might well scorn the shrine of Venus » II, 140. Wanneer zij nu den volgenden morgen opstaan is het geen wonder meer dat: « the two sweet princesses..... covered their dainty beauties With the glad clothes » II, 145 1). Een andere eigenaardigheid van Sidney’s proza bestaat in een overdreven herhaling van dezelfde of van elymologisch terwante woorden binnen de grenzen van een en den zelfden zin. Bij voorbeeld : Now, then, our Basilius being so publicly happy as to be a prince, and so happy in that happiness as to be a beloved prince... I, 19. the fair Parthenia; fair indeed, fame itself daring not to call any fairer, if it be not Helen, queen of Now, C Corinth, and the two incomparable sisters of Arcadia; and that which made her fairness much the fairer, was that it was but a fair ambassador of a most fair mind. I. 26?). Eigenaardig is het dat Sidney in zijn 1581 geschreven Apologus for Poetry (blz. 68) deze herhalingszucht met klem en met een zekeren humor aanvalt; hetgeen, terloops gegen, schijnt aan te duiden dat zij niet een persönlicijk gebrekt van Sidney was Eenige regels verder echter (blz. 69) 1) Meer voorbeelden zijn te vinden op blz. : 27, regel 8 van boven; 63, r. 12v. o.; 64, r. 7 v. 0.; 73, r. 3 v. 0.; 135, r. 8 v. b.; 152, r. 10 v. b. cn r.9 v. 0.5 167, r. 4 v. b.; 172, r. 6 v. b.; 250 r. 6 v. b. 2) Andere voorbeelden op blz. 127, r.3v. b,; 368, r. 2 v. o. ; 439, r 12 v.o. 3 begaat hij, door de repetitie van het woord art, die zelfde fout die hij zooeven afkeurde. Hij heeft dus volkomen gelijk nadien te bekennen dat hij niet laakt omdat hij zich boven alle verwijt verheven acht, « but only finding my self sick among the rest, to shewe some one or two spots of the common infection grown among the most part of writers De derde rhetorische figuur door Sidney gaarne toegepast, de antimelabole, bestaat hierin dat twee woorden tegenover elkander beurtelings als onderwerp en gezegde, onderwerp en voorwerp, doel en middel, bepaling en bepaald woord, vórkomen, en aldus met elkander hunre plaats ruilen. Eenige voorbeelden maken dit terstond duidelijk: Their courage was guided with skill, and their skill was armed with courage; neither did hardiness darken their wit, nor their wist cool their hardiness. I, 36. and then her speech stayed, the tale having brought her to that look, but that look having quite put her out of her tale. I, 56. Pamela of high thoughts, who avoids not pride with not knowing her excellencies, but by making that one of her excellencies to be void of pride. I. 19. 1) Zijn nu de drie zooeven beschreven eigenschappen van Sidney's still het gevolg van een vreemden invloed, of maken zij een persoonlijke eigenaardigheid uit van onzen schrijver? Wij weten het niet met zekerheid te zeggen; wat nochtans de repetitie betreft, verzenden wij naar een hooger gemaakte opmerking. We zeiden terloops dat ook het Italianisme eenige — vrij talrijke — sporen in Sidney’s proza had achtergela-ten. Hier en daar vertoont het ook wel een Euphuistisch klinkenden volzin: maar dit gebeurt slechts zelden. Waar-schijnlijk had Sidney vour het Euphuisme, dat hij meer dan eens aanviel, een bijzonderen afkeer. Daar noch de eerste noch de tweede zijde van het Arcadianisme voor onderwerp B. ; 296, r. Lv. b; 410, r. 4 v. b.; 412, r. 3 v. b. 9) Zie b. v. zijn Astrophel and Stella, UI; en zijne Apologie for P oetrie, blz. 68, 35 eenig belang opleveren, is het slechts volledigheidshalve dat wij ze vermelden; ook laten wij alle voorbeelden achterwege. Wat is dus, volgens het voorgaande, het Arcadianisme? Niets anders dan een verzacht Gongorisme waarop Sidney de verpersoonlijking, de herhaling en de antimetabole inentte, en dat ook eenigszins onder Italianistischen invloed heft gestaan. Wat dezen stijl betreft staan wij nu hoegenaamd niet vór de moeielijkheid die het oorspronkelijke Gongorisme ople- verde. Immers het overgroote succes door de Arcadia in Engeland geoogst blijkt al te duidelijk uit verscheidene omstandigheden om daaromtrent eenigen twijfel toe te laten. Het boek, dat, volgens Allibone, tusschen 1590 en 1674, 17 uitgaven beleefde, werd veelvuldig nagevolgd; sommige schrijvers nemen zelfs den titel zoo nauwkeurig moge- lijk over. Reeds in 1594 verscheen Arisbas, Euphues amidst his slumbers enz., *) door Joun Dickenson, dat, ondanks de vermelding van Euphues in den titel en vrij talrijke sporen van Lyly’s stijl, in zijn geheel niets anders is dan een navol- ging van de Arcadia. In zijn voorrede « To the Gentlemen Readers, » komt daar overigens de schrijver rond voor uit : na een uiterst dytriambischen lof van Sir Philip Sidney zegt hij inderdaad : « that it shall not minister just occasion of offence to any that my blushing Muse reuerencing the steps wherein he traced, and houering aloofe with awe-full dread, doth yet at last warily Approach. and carefully observe the directions of so worthy a guide, and in part, glance at the unmatchable height of his heroique humor. Met echt Arcadianistische omschriving luidt het begin van het werk: "The sun, sojourning in his winter mansion, had disrobed Arcadia of all her treasures, and disfigured Vesta's mantle of delights, variable choice wherewith Flora had in plenty poudred the freshness of her earst-green hue. Night sated in a dusky robe of pitchie darkness, hesieged the globe with long shadows, while Phoebus wanting wonted vigor did by darting his scarce reflected beams afford small comfort to the earth, encrease." Op een andere plaats is er sprake van een vrouw ..... in whose luory browes Chastitie sate euthronizde as gardian of her looks blz. 41. In de Registers der Stationers Company leest men onder dateering van 16 Jan ari 1606!) de vermelding van «the Countess of Bedfordes Arcadia (begynnynge where the Countess of Penbrookes endes), zonder opgave van den naam des schrijvers. Dus een voortzetting van Sidney's boek ; of nog ergens een exemplar van dit werk bestaat, weten wij niet. Maar in 1607 verscheen een dergelijke voortzetting en navolging der Arcadia van de hand van GERVASE of JARVIS MARKHAM; de titel daarvan maakt echter van de gravin van Bedford geen gewag: waarschijnlijk hebben wij dus weer met een ander werk te doen. Hier luidt de titel: The English Arcadia, alluding his beginning from Sir Philip Sydneys ending?). » In een onder-titel heet het the Morall English Arcadia : daarin ontmoeten wij b. v. de volgende personifica- tie : at what time, the evening wooing the Sunne to abate much of his brightness..... fol. 5 verso. Het boek vangt aan op den zelfden toon als Arisbas : At such time as the flowers appearing upon The earth had summoned the fair quakers to entertain the first Embassadors of the Spring. Markham zelf most keen goed on that genoten hebben; want his sharp op zijn eigen werk een vervolg dat in de uitgave van 1613 heet: The second and Last Part of the First Book of the English Arcadia. Uit dit alles blijkt dat het aan de Arcadia noch aan popularitéit noch aan navolgers ontbroken heeft, en dit juist op het oogenblik dat het Gongorisme in Spanje zijn glanstijd. 37 perk intrad; juist wanneer het in England doorgedrongen was en naar alle waarschijnlijkheid weldra den smaak zou beheerscht hebben. Is bet niet naturijk te gissen, dat dit laatste niet gebeurd is om de eenvoudige reden dat de Arcadia de nieuwe mode eenigszins volgde en daarom gemakkelijker belette tot hare macht te geraken? Is het niet uiterst waarschijnlijk dat de verspreiding van het echte Gongorisme verhinderd werd door het zoo machtig opkomende verzachte Gongorisme? S 7. DUBARTASSISME. Slechts om den wille der volledigheid — want voor ons onderwerp zal het later blijken van geen rechtstreeksch belang te zijn — zeggen wij nog een woord over wat Landmann het Dubarlassisme noemt. Deze affectatie, die in de laatste 10 jaren der 16° eeuw vooral op de Engelsche dichtkunst haren invloed deed gel- den, is te danken aan den Fransche taal op geweldda- dige wijze te verrijken, niet alleen met de Grieksche metrums en vooral met den hexameter, maar Ook met een massa homerische samenstellingen, die met het Grieksche taaleigen uitstekend, maar met het Fransche zerständigen. Zoo vindt men in de Semaine van Dubartas verzen als deze: Clair brandon, Dieu te gard, Dieu te gard, torche saincte, Chasse-ennui, chasse-deuil, chasse-nuit, chasse-crainte.. Apollon porte-jour, Herme guide-navire Mercure echelle-ciel, invente-art, aime-lyre!). Niet alleen werd nu Dubarta’s Semaine door SYLVESTER in het Engelsch vertaald, maar ook vonden zijn stijl en zijn metrums in Engeland verscheidene nabootsers, O. a. ABRAHAM Fraunce en CHAPMAN. Ziehier eenige van Fraunce's uit- drukkingen : man-murdering Mars, blood-sucking blade, earth- shaking Neptune, three-flak't-lightnings. Ook  zijnne Arcadia vórkommen ontmoeten wij climb-fall court (blz. 110), captive-killing grace (111), kiss-cheeks tears (111), her scorn-gold hair (112). Overigens moet Sidney zelfs een vertaling van Dubartas geschreven hebben. In de registers der Stuttgart Com- Company immer, lezen wij, onmiddellijk achter den post over de Arcadia, en onder dateering van 23 Oogst 1588: A translation of Salust De Bartas. Done by the same Sir P. in English. Sir P. is naturlikig the same Sir Philip Sidney hooger vermeld. Wij zijn niet zeker dat dit feit reeds elders aange-stipt is geworden. In de voorgaande bladzijden is den lezer een tafereel der zestiende eeuwsche affectatie opgehangen; wellicht zal hij, nu reeds, gemakkelijk aannemen dat het den goeden samak, zelfs van een grooten schrijver, moeilijk viel zich tegen de aanvallen van Soraisme, Italianisme, Euphuisme, Gongorisme, Arcadianisme en Dubartassisme, allen tegen het dem verbonden, te verdedigen. Ook wordt vrij algemeen erkend dat Shakespeare evenens « sick among others » was; alleen loopen, wat het Euphuisme aangaat de opinies uiteen, omdat bijna niemand zich de moeite heeft getroost de verschleidende onderling en van het Euphuisme te onderscheiden. Hoe door deze verwarring de meesten noodzakelijk op een dwaalspoor geraakten, maken wij weldra duidelijk door een kort overzicht der over ons onderwerp bestaande meeningen. 1) Uitg. Arber, deel II, fol. 231 verso. HOOFDSTUK II, AANWEZIGHEID VAN DE AFFECTATIE, VOORAL VAN HET EUPHUISME, IN SHAKESPEARE’S WERKEN. § 1. BESTAANDE MEENINGEN OVER ONS ONDERWERP. In al de werken die de geschiedenen van de Engelsche Litterkunde der 16° euw behandelen komen noodzakelijk Lyly, jo Euphues en zijn Euphuisme ter sprake; daar, van een anderen kant, Shakespeare's reuzengestalte de gansche eeuw beheerscht, spreekt het van zelf dat men het meestal nuttig acht over zijn verhouding tot het Euphuisme een woord te Peppen. Aan een volledige opgave van al de aangaande dit punt uitgedrukte meeningen valt dus naturijk niet te denken, al konden deze daar ook rechtmatige aanspraak op maken. En dat is niet eens het geval. Zij bepalen zich inderdaad meestal tout korte oordeelvellingen zonder onderzoek noch bewijs, terloops, en op gezag van anderen geuit. Zoo zien wij Henry HALLAM in zijn « Introduction to the Literature of Europe |) de taal van Holophernes uit Shakespeare's Love's Labour's Lost en van Fastidious Brisk uit Ben. Jonson's Every Man out of his Humour, voor opzettelijk parodieen van het Euphuisme aanzien; naturlik is hem dan ook Sir Walter Scott’s Piercie Shafton een welgelukte caricature van den Euphuist. In 1861 schreef HENRY MORLEY een artikel wäarin hij ten minste even lichtsinnig met het woord Euphuism omspringt: hem schijnt dit «a convenient word for artificial wit » over het algemeen; ook noemt hij evenens Love's Labour's Lost een «poetical jest upon Euphuism» en wijst op de «p pompous emptiness of Don Adriano de Armado »; ter zelfder tijd aanschouwt hij Cynthia's Revels van Ben Jonson, waarin Lyly’s stijl niet ter sprake komt, als een « malicious caricature » daarvan. Wanneer nu de eerste verklaart dat Shakespeare het Euphuisme wel eens, buiten alle satirische bijbedoeling, in vollen ernst aanwendt, en de tweede het tegen-overgestelde beweert: welk gewicht kunnen wij aan die zoo gebrekkig ondersteunde meeningen toekennen? Hetzelfda vragen wij voor Warp die nochtans schreef nadat Weymouth eindelijk had onderzocht wat Lyly's stijl was Er is in Shakespeare veel Euphuisme te vinden zegt hij; maar zien wij hem wat verder den gewonen slenter volgen en de Gongoristische hovelingen Armado, Fastidious Brisk en Amorphus *) als Euphuisten aanschouwen, dan verliest zijn uitspraak alle belang. Anders is het echter geschapen met zijn meening aangaande Lyly's fabelachtige naturgeschiedenis, die hij als een element van het Euphuisme erkent, en waarover hij zegt : « In this respect too, Shakespeare, who either borrowed or unconsciously adopted several of these very similes from natural history, made what he adopted his own ; and justified as poetic ornaments what in his predecessors had been mere adventitious rhetorical appendages. » Dat wij inderdaad dit oordeel van Ward ten volle beamen zal later blijken. Zullen wij ook het boekje van Rusuton, Shakespeare's Euphuism *) (1875) vermelden? Hoe welkom was ons niet 1) Quarterly Review, April 1861, blz. 350. 2) In zijn History of English Dramatic Literature to the death of: Queen Anne, deel I, blz. 158. 3) Uit Ben Jorison’s Cynthia's Revels. 4) Zie bibliographie op Rushton. 4) Zie bibliographie op Rushton. deze titel! Eindelijk, dachten wij, heeft toch temand de vraag bestehend. Toen werden wij gewaar dat dit werk eenvoudig bestanden uit een reeks citaten uit Shakespeare en Lyly, twee an twee vergeleken — maar alleen wat den inhoud, het denkbeeld, of soms ook een bijzondere uitdrukking betreft. En hoe gebeurt dan nog die vergelijking? Men oordele: na de gewone dubbele aanhaling vindt de schrijver o. a het volgende zeer merkwaardig!) : « Euphues says : « the wise man liveth as well in a fair country as in his own home », and that « to a wise man all lands are as fertile as his own inheritance » and Shakespeare says : « All places that the eye of heaven visits are to a wise man ports and happy havens...» Over Euphuisme echter komt er in het gansche boek n » Vór, tenzij de titel. Veel hooger schatten wij hetgeen Dettus, in zijn voortreffe- lijke studie van het proza in Shakespeare's dramas?), over onze vraag schreef. De Duitsche commentator is op zijne vooruit in dien zin dat hij de eerste is die, zoo niet grondig, toch eenigszins heeft onderzocht of het Enphuisme — het echte, ditmaal — in Shakespeare's werken eene plaats, en, zoo ja, welke plaats, inneemt. Hij komt tot den volgenden uitslag: «Angewand wird dieser Euphuistische Stil in Shakespeare’s fritheren *) Dramen bisweilen in der bestimmt nachweisbaren Absicht der Persiflage eines närischen Pedantismus, in den späteren Dramen aber ohne solche Absicht in vollem Ernste, da, wo es sich um die Orientirung der Zuschauer, um die Berichterstattung über thatsächliche Verhältnisse handelt, oder da, wo ein besonders feierlicher ceremonieller Ton angeschlagen wird. Hiermede stemmen wij grootendeels overreen. Alleen denken wij niet dat de dichter eerst in zijn latere drama's het Euphuisme in vollen ernst heeft aangewend. Voorls duidt a 1) Bla. 28. De cursiveering is van Rushton. — 2) Jahrbuch der deutschen Shakspere Gesellschaft, 1890. — Ook te vinden in zijn Äbhandlungen su Shakspere, Elberfeld, 1878, biz. 152 en vig. en Berlin, 1889, 2 deelen. Wij verwijzen naar de laatste uitgave. 3)  heeft hij nagegaan wat Shakespeare uit het Euphuisme overneemt, en wat hij weglaat. Ondanks deze en andere onnauwkeurigheden dunkt het ons echter een groote verdienste van de met recht geprezen verhandeling te mogen heeten, dat met haar, voor de eerste maal, de rechte baan wordt ingeslagen. In zijn boek over Shakespeare's voorgangers *) vat Jon ADDINGTON SYMONDS (1884) het Euphuisme op de rechte wijze op, en uit de meening dat « it not only coloured the manners of polite society, but it also penetrated literature and may be traced even in the works of its censors. » Onder deze laatsten _ wordt Shakespeare genoemd ; maar de schrijver onthoudt zich van alle verdere bespreking. Van een tegenovergestelde meening zijn nu de vier schrijvers die wij ten slotte vermelden, en die nochant geen være denkbeld van onzen stijl hebben: waaruit wij besluiten dat zij de vraag niet, of niet genoegzaam onderzocht hebben. WeyMouTH beweert?) — in het zelfde artikel waarbij bet Euphuisme voor de eerste maal ontleed en juist beschreven wordt! — dat die stijl, buiten Lyly zelf, noort door emand geschreven wordt. Heeft hij geen enkele bladzijde uit Lodge’s Rosalynd of Greene’s Pandosto gelezen, om slechts die twee te noemen? LANDMANN weet het wel beter: in zijn overigens merkwaardige studie over het Euphuisme heeft hij bewezen dat Lyly’s Euphues een heele school navolgers in het leven riep. Tot onze verwondering echter houdt hij staande, zvowel in zijn proefschrift: Der Euphuismus, als elders, dat Shakespeare slechts eenmaal Lyly’s stijl heeft aangewend: in King 3) Blüsse 94. 4) Shakespeare and Euphuism in New Shakespeare Society’s Transactions 1880-5, deel II, blz. 250; en inleiding tot de uitgave van Euphues, blz. XXVII. Henry IV, First part, II, 4, 441; en dan was het met een satirische bedoeling. Frederick Luchert en D. Edward Schwan, dee-len deze meening volkomen. Dat nu het bedoide tooneel uit King Henry IV een parodie van het Euphues is, daarvan zijn wij overtuigd; maar wij zullen zoo voor het overige van de opinie der gezogenen schrijers af te wijken. Het artikel van Lauchert bevat nochtans eenige zeer juiste bijzonderheden over Shakespeare’s vergelijkingen van fabelachtigen aard : hij schrijft die aan den invloed van Lyly toe *); wij waren ook, onaf-hankelijk van hem, tot de zelfde overtuiging gekomen. Noch Weymouth, noch Landmann, noch Lauchert heben de vraag breedvoerig besproken. Maar D" Schwan poogt uit te leggen waarom Shakespeare's werken so gar keine Spur » van Lyly’s stijl vertoonen : eenvoudig omdat destijl nooitgesproken werd, zegt hij. Maar sluit dit een bewuste of onbewuste navolging van de Euphuistische schrijvers, die Shakespeare zeer wel kende en las, noodzakelijk uit? Wij weten immers dat de dichter in twee Euphuistische novellen, Lodge’s Rosalynd, en Greene's Pandosto het onderwerp van As you like it en van The Winter's Tale vond. En hoe bewijst Schwan nu zijne bewering aangaande het Euphuisme als gesproken taal? « In 1590 wordt het Euphuisme door de letterkundigen verlaten » ; maar hebben de hovelingen het daarom verlaten % konden tj wo ras een ingewortelde gewonte afleeren? Wij denken het niet. « Overigens », zoo zet Schwan zijne bewijsvoering voort, «de populariteit van het Euphuisme steeg eerst in 1579 ten top; reeds in 1580 is het Italianisme — onder die bena-ming verwart Sch. Wann alls overige stijlen bütten het Sømisme — aanwezig, dus is er maar éen jaar voor het Euphuisme overgelebene. » Wat denkt de lezer van deze conclusie? — de waarde der praemissen daargelaten — Kon het Euphuisme niet gesproken worden vór dat het zijn hoogsten graad van. Der Einfluss des Physiologus auf den Euphuismus, in Engl. Stud. XIV, 2, blz. 204. Recensie van Landmann’s artikel uit de Transactions in Engl. Stud. VI, blz. 1, 94 en vig. 3) Blitz 288, 44 Suches had bereits? En, dit aangenomen, moest het wijken voor het «Italianisme »? Een nieuwe mode is wel machtig genoeg om iemand plotseling van kleederdracht te doen veranderen; maar, nog eens, de taal van een mensch gaat niet onmiddellijk, en kan niet onmiddellijk overgaan van een toestand tot een ander. Deze overgang geschiedt alleen door een trage, geleidelijke evolutie, en het is vrij onwetenschappelijk dit uit het oog te verliezen. Schwan gaat echter nog verder. Zelfs gedurende dat ééne jaar is het Euphuisme niet geworden : die stijl was daarvoor te moeielijk. Aan de mogelijkheid van een middenweg tusschen uitsluitend spreken en in het geheel niet spreken van Lyly's stijl wordt niet eens gedacht. Ook verwerpt Schwan alle citaten door Delius uit Shakespeare aangehaald, als oneuphuistisch. Wij zullen weldra zien op welke gronden. Bij den echten Babeltoren van meeningen dien wij zooeven beschreven hebben, kunnen wij wijzen op Bij den echten Babeltoren van meeningen dien wij zooeven beschreven hebben, kunnen wij wijzen op Bij den echten Babeltoren van meeningen dien wij zooeven beschreven hebben, kunnen wij wijzen op Bij den echten Babeltoren van meeningen dien wij zooeven beschreven hebben, kunnen wij wijzen op Bij den echten Babeltoren van meeningen dien wij zooeven beschreven hebben, kunnen wij wijzen op Bij den echten Babeltoren van meeningen dien wij zooeven beschreven hebben, kunnen wij wijzen op Bij den echten Babeltoren van meeningen dien wij zooeven beschreven hebben, kunnen wij Heit zonderlinge feit, dat de meerderheid dergenen die eigenlijk niet weten wat Euphuisme is, Shakespeare's schuld tegenover Lyly aan- nemen; terwijl juist de meerderheid van hen die den stijl wel kennen, onzen dichter van die schuld vrijspreken. Langs een anderen kant hebben wij nergens een voldoende onderzoek, en zelfs zelden een ietwat uitvoerige bespreking der vraag aangetroffen. Wij bevinden ons dus vór een ware leemte die dient aan- gevuld te worden; waarbij ons, als eerste plicht, wordt opge- legd : het bepalen van den maatstaf waarnaar wij moeten oordeelen, het vaststellen van den weg dien wij moeten oordeelen, het vaststellen van den weg dien wij moeten om het doel te bereiken. § 2. MAATSTAF BIJ HET OPSPOREN VAN HET EUPHUISME EN VAN DE ANDERE STIJLEN DER ZESTIENDE EEUW. Hooger zagen wij hoe Dr. Schwan alle aanwezigheid van het Euphuisme in Shakespeare's werkken onkent ; wij hopen weldra te bewijzen dat hij dit ten onrechte doet, en reeds nukunen wij gemakkelijk de uitlegging zijner dwaling geven : zij ligt in de al te groote strengheid waarmede hij te werk gaat bij het onderzoeken of een volzin al of niet Euphuistisch is. Volgens hät inderdaad geen enkel element van het Euphuisme, op zich zelve bestaan, en mag een zin alleen dan Euphuistisch heeten wanneer hij al die elementen te gelijk ver- toont. Dus zijn antithese, parallelisme, alliteratie, en wat dies meer onafscheidbaar in en door elkander als de draden van een weefsel saamgevlochten ; « festzuhalten ist dass das ganze nur ein Gefüge ist » ; ontbreekt er een kenmerk, dan heeft men met geen Euphuisme te doen. Zijner theorie getrouw zegt hij b. v. stoutweg over een passage uit Shakespeare : « Die Häufung gleich geformter Sätze [= parallelisme] wird auch durchden Zusatz von Alliteration und Wortspiel nicht euphuis- tisch». Zoo höchst raffinirt ausgeklügelt » maakt D" Schwan het Euphuisme | Dat nu vele van Lyly's denkbeelden « in dieses Prokustesbett ausgerenkt » zijn is waar ; maar dat zij toch de kleine minderheid zijn is het niet minder, en wanneer D' Schwan toegeeft dat niet alle zinnen « diese ideale Form » hebben, dan blijft hij ver beneden de waarheid. Had de arme Lyly D'Schwan's draconischen regel moeten doordrijven, hij ware zeker onder dit reuzenwerk bezweken. Men leze eenige bladzijden uit zijn boek : aanstonds zal men inzien dat D’ Schwan zich hier « plus royaliste que le Ni», Euphuistischer dan Euphues toont. « He out-herods Herod » zou Hamlet zeggen. Maar aangenomen dat Hamlet daarin ongelijk zou hebben: is het dan nog mogelijk, bij de nabootsing van dezen wo ingewikkelden, zoo geraffineerden stijl iets anders dan verwachten? Moet het Euphuisme der navolgers, in plaats van de in zulke gevallen gebruikelijke overdrijving, integendeel geen vermindering van intensiteit vertoonen? Reeds het Euphuisme van Lodge en Greene Antwoorden ja. Hoe onlogisch is het dan niet in de werken van Shakespeare, die tien jaren later begon te schrijven, Lyly's stijl in geheel zijn oorspronkelijke strengheid van n. In zijn reeds vermeld artikel uit Engl. Stud. VI, 1, blz. 97. Blz. 100. Bouw — laat staan onder D" Schwan’s ideale Form » — te gaan opzoeken | Toch doet D" Schwan dit; het reuzenwerk dat hy Lyly toedicht verwacht hij ook van Shakespeare. Een passage uit Much Ado, door Delius als Euphuistisch beschouwd, verwerpt hij omdat het alleen de allsteratie bevat; maar hij rukt die zinsnede uit een samenhang die wat verder het parallelisme verto. ont; daarna isoleert hij gelij- kerwijze het parallelistisch gedeelte en verwerpt het op de zelfde gronden! Divide et impera! Even zoo on wetenschappe lijk wordt een ander parallelistische brok uit All's Well van den contekst afgescheiden, terwijl deze herhaaldelijk het een of het ander Euphuistisch element bevat. De conclusie is natuurlijk het ontkennen van allen invloed door Lyly’s stijl op den dichter uitgeoefend. 