Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
De bepalingen betreffende het water met opzicht tot wegen, pleinen en straten zijn vervat in de vregolamento per la legge administrativa,” „delle opere. publiche» en ~di polizia stradale.» Het zichtbare servituut op water wordt ingesteld uit kracht van een titel, of na dertig jaar bezit en gebruik of door be- stemming van den vader der familie, tot het bewijs van welk laatste de aantooning noodig is, dat het nu verdeelde goed vroeger in handen was van een eigenaar, die de zaak, waarover kwestie is, bracht of liet in den toestand, waaruit het servituut zijn oorsprong heeft genomen. Niet zichtbare servituten moeten door een titel bewezen worden; anders toch is zelfs het bezit sinte onheuchelijke tijden tot de voortduring er van onvoldoende. Elk servituut houdt op, als de zaken zich in zulk een toestand bevinden, dat er geen gebruik meer van kan worden gemaakt, en blijft vernietigd, na 30 jaar lang zonder gebruik te zijn geweest, Het recht op een servituut houdt alles in, wat noodig is, om er zich van te bedienen. Zoo sluit het recht op het water van een bron het recht van overgang in op den grond, waar zij ontspringt. Zoo geeft het recht van overgang voor het water het recht van overgang langs de oevers. De eigenaar van den grond, waarover een kanaal loopt, kan immer vorderen, dat het in goeden staat wordt gehouden. Als door eenigen titel de dienstbare tot het onderhoud der leiding is gedwongen, kan hij zich daarvan ontslaan door den grond aan den rechthebbende op de dienst af te staan. De leiding tusschen twee eigendommen wordt gerekend in ge- meenschappelijk bezit te zijn, als niet anders bij titel is bepaald. kij behoort evenwel slechts den eigenaar, aan wiens kant de DE RIJSTKUILTUUR IN ITALIË. 35 aarde, de afzetsels en grassen (spurgo) drie jaar achtereen zijn neérgelegd. Niet in gemeenschappelijk bezit is zulk een leiding, als die slechts dient tot afvoer van het water van den eenen eigenaar. Is men omtrent de afleiding van een vaste hoeveelheid stroomend water overeengekomen, met bepaling van den vorm en de wijze der afleiding, dan mogen partijen onder voorwendsel, dat er te weinig of te veel toegelaten wordt, daarin geen vere andering brengen, behalve indien het te veel of te weinig voortkomt door veranderingen in het hoofdkanaal of in het er door heen stroomende water. Kwam men niet omtrent den vorm overeen, dan zullen geene reclames gelden, indien de inrichtingen tot afleiding zijn gemaakt en reeds 5 jaar bezeten. Binnen dien tijd kan meu zijne be- zwaren inbrengen, en zal de vorm door den rechter worden bepaald. Water, voor een zekeren tijd en tot een bepaald doel in leen gegeven, mag tot niets anders worden gebruikt. Onder water afgestaan tot een bepaald gebruik, zonder vast- stelling van de hoeveelheid, verstaat men hetgeen tot het ge- bruik noodig is, en die er belang bij heeft, kan ten allen tijde den ‚vorm der afleiding doen vaststellen, om op een gegeven tijd zekerheid te hebben, dat er niet te weinig is aan den eenen of niet te veel aan den anderen kant. In elke overeenkomst moet de hoeveelheid water in moduli worden uitgedrukt. De modulo is de eenheid, waarmeé hoe- veelheden stroomend water worden berekend, en vertegenwoor- digt 100 kannen per seconde. Zij is verdeeld in tienden , honderde sten en duizendsten. Het recht op eenig aanhoudend gebruik van water kan ten allen tijde worden uitgeoefend. Het recht voor den zomer duurt van de nachtevening in de lente tot die in den herfst, voor den winter van de nachteveuing in den herfst tot die in de lente, Men heeft recht op gebruik bij tusschenpoozen, als het water is afgestaan bij uren, dagen, weken of maanden. Bij de ver- deeling er van komt de tijd, dien het noodig heeft om tot den mond der leiding te komen, ten laste van den gebruiker, terwijl de staart (coda) van het afloopende water aan bem behoort, wiens beurt is geëindigd. Het mag door geen der gebruikers over den tijd worden aangehouden. De gebruikers mogen, ala het zonder wadeel is van anderen, hunne beurten verwisselen. 86 ' bE RIJTKULTUUR IN [rAtte, Die het water. aanwendt als beweegkracht, mag onder geen voorwendsel den bestaanden stroom ophouden of vertragen. Als niet anders wordt overeengekomen, zal bij verhuur de eigenaar van het water, het moeten brengen tot het punt van gebruik (in cui ne fa la consegna) en die werken door on- derhoud, bewaking en diligentie in zulk een goeden staat houden , dat de afleiding op den bepaalden tijd en de bepaalde wijze kan plaats hebben. Als hij bij een eventuëele vermindering van toevoer volstrekt niet, en dus rechtstreeks noch zijdelings de schuld daarvan is, dan is op hem de schade niet. verhaalbaar. Hij moet evenwel vermindering van den huurprijs geven. Zoowel huurder als verhuurder hebben verhaal op hem, die oorzaak was van de schade en onkosten. In geval van vermindering, moet ze bij verschillende gelijk- tijdige gebruikers het eerst geleden worden door hem die de jongste rechten heeft, en, bij denzelfden ouderdom van rechten , door den laatsten gebruiker. Er wordt onderscheiden eigendom en bezit van water. Het bezit moet, om waarde te hebben, zijn aanhoudend, niet af- gebroken, rustig, openbaar, niet dubbelzinnig en met het ver- langen het als eigenaar te hebben. Opmerking verdient het, dat hij, die, na meer dan een jaar in het wettig bezit van water geweest te zijn, zich dat recht betwist ziet, na het begin der kwestie nog een jaar voortduring van het betwiste recht kan vragen. De rechten toch dateeren soms van onheuchelijke tijden, en zijn bewijsbaar uit dikwijls moeielijk vindbare en overoude titels, zoodat tot het leveren van bewijzen tijd noodig is. Als de betwisting voldoende was om den bezitter, die zich niet dadelijk verantwoorden kan, te schorsen in het gebruik, zou hij de irrigatie missen, zonder middelen van verhaal. Wat de wijze van recht- en strafvordering betreft over het water, men vindt ze bij de wetten bepaald, waar ook de straffen, hoofdzakelijk in boeten en schadevergoeding bestaande , vermeld zijn. Hoewel in de nieuwe acten over water de modulo moet worden gebruikt, komt nog in de oudere de oncia voor, die naar de steden en soms daar weêr naar de eigenaars telkens een verschillende hoeveelheid voorstelde. Het gemiddelde der waarde van de oncia is aldus; DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. 37 OPENING BENAMING van doorstrooming Waterhoogte Kannen DER in centimeters. boven water per de opening MAAT. Breedte. | in centimeters. Milanesche oncia. .. Veronesche ».. . 325 475,3 Mantuasche ».. . 467 379 Lodische ye. . 341 21,2 Cremonesche » .. . 403 25,5 Piemontesche » .. . 171 28,7 De meting geschiedt op verschillende wijze. Voor leeken, en ten allen tijde uitvoerbaar, is daartoe het gebruik van den drijver (misura col galleggiante) het beste. Men neemt er toe een vracht of een houten bal, op de eene of andere wijze verzwaard, om zeer weinig van het oppervlak boven water te houden. Na een baken ten teeken van begin te hebben ge- plaatst, werpt men het voorwerp 5 à 6 ellen hooger stroom op, in het water, en leest op het horologie in seconden deu tijd, dien de drijver noodig heeft, om van het baken af een zekeren afstand te doorloopen. Een deeling der afgelegene secondes in den bekenden afstand geeft de stroomsnelheid. Het product van die snelheid met het gemiddelde van een viertal dwars- profillen geeft de hoeveelheid water per seconde, welke hoe- veelheid weêr vrij nauwkeurig wordt door de vermenigvuldiging met den coëfficiënt 0,80. Wetenschappelijker manieren, met het doel om dien coëfficiënt juister te maken, laat ik onvermeld. De hoeveelheid water voor het rijstveld is afhankelijk van de opslorping en van de verdamping. Op kalk is de verdamping minder dan op klei, en op zand weêr spoediger dan op klei of kalk, op een beploegden grond meer dan op een onbe- ploegden, op braakliggend terrein meer dan op het beplante veld; waar de rijst jong is, meer dan waar zij reeds tot ont- wikkeling kwam. | De volle zonneschijn maakt ‘meer noodig dan de stand in de schaduw, en met veel wind verdampt er meer dan bij stilte. De opslorping hangt geheel van den grond af, en houdt 38 DE RIJSTKULTUUR IN ITALIG over het. algemeen gelijken tred met de terreintoestanden die de verdamping bevorderen. Nadault de Buffon neemt per bunder en per seconde 2 kan aan, hetgeen dus een hoogte zou geven van 17,28, millimeters. Met 2 à 8 millimeters verlies voor verdamping zouden er 14 à 15 millimeters hoogte overblijven, of ongeveer 150 kub. ellen water in de 24 uur, om geabsorbeerd te worden en om afte- stroomen. De ingenieur B. Vaccarino noemt de door N. de Buffon opgegevene hoeveelheid de ware gemiddelde, welke men in moerassigen of kleiachtigen grond zonder gevaar kan vermin- deren, en in bijzonder poreus terreni weêr kan vermeerderen. Colombani geeft minder op, een ander weêr iets meer. Zoo zou volgens A. Heuzé in Vercelli 52 kan eerst voor 20 bunders genoeg zijn. Elders vindt men 44 kan voor 25 bunders, en in kleigrond zelfs 1 kan per bunder als voldoende vermeld. Alle opgaven bleven beneden de 3 kan per seconde en per bunder. Een rijstveld heeft maar het „', water van een winterweide noodig, maar daarentegen 10 maal meer grond’ dan voor elk ander gewas. De prijzen van het water zijn zeer verschillend naar de plaats van verkoop. Een kan vindt men ergens verhuurd per zomer voor 12 lires en per jaar voor 14 lires; de koopprijs was daar voor zomerwater 280 lires en voor winterwater 50 lires per kan. De opgaven van Nadault de Buffon, ook door Allessandro be- aamd, stellen de gemiddelde jaarlijksche huur op 24 hres en den verkoopprijs op 580 lires. De afstand van water geschiedt of geheel, of met de ver- plichting tot teruggave na gebruik, waartoe het dan door bij- zondere kanalen in de hoofdleidingen moet worden gebracht. Waar zulks niet mogelijk is of waar anders werd bepaald, ver- koopt of verhuurt de eigenaar of gebruiker het weêr, na een genoeg- zame hoeveelheid voor eigen irrigatie te hebben overgehouden. Alle water, waarin geen vrij zuur is, en dat niet traag heeft gestroomd over moerassen, kan tot de rijstkultuur dienen. Anders moet men het eerste met kalk vermengen en het tweede door steen filtreren, om den groei niet te doen tegenhouden en zelfs de plant te dooden. Het water van snelstroomende rivieren of uit bronnen is niet goed; de koude, die het eigen is, houdt den groei zoo tegen, madl eee DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. 89 dat men vóór de toelating in het veld het door een caldana moet laten loopen. Deze wordt, zooals de volgende figuur aan- wijst, in een hoek van het veld gemaakt. il > a Het water bij a binnenkomende wordt gedwongen tusschen de in elkander grijpende landtongen te loopen, vóor het na opneming van de noodige warmte bij 4 op het veld komt. Natuurlijke caldane gaf de natuur voor het gesmolten ijs in de meeren Maggiore, Como en Garda. Daarin wordt het water, dat van de bergen afstroomt, opgehouden, alvorens de lager liggende terreinen te irrigeren. Elders verwarmt men het door | er een rad in beweging te zetten. Eindelijk vermindert men de koude niet op de minst practische wijze door het eerst over weiland te laten stroomen. Het is hoofdzakelijk naar de warmte, dat de landbouwers de vaarde er van bepalen. Daarom zeggen zij, dat het water voor zomerweiden geschikt, ook het best is voor den rijstbouw, en stellen zij zooveel prijs op hetgeen van bovenliggende: velden stroomt. Doch daar de eerste regel bij elke irrigatie zuinigheid is, komt er weinig van boven af, en door de kultuur van drooge gewassen wordt de toevoer buitendien ongelijk ; daarom verzeke- wn zich de rijstbouwers liever van een koude wel (fontanile), dn van het water der bovenliggende velden afhankelijk te wen, 40 DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË Voor kalk- en zandgrond zijn, zegt men, de resultaten van het afstroomend vocht uitstekend. Hoe men ook naar warmte tracht, moet het water altijd kouder zijn dan de lucht, want anders zou vooral bij langen daur de uitwerking er van zeer nadeelig zijn. Als men over groote hoeveelheden te beschikken heeft, is hetgeen dicht bij zee vloeit en reeds brak is, volstrekt: niet aftekeuren. Professor de Bij vestigt de aandacht op de vegetatie, om de waarde van water te bepalen. Uitstekend is het gewoonlijk , wanneer er in of langs de kanten ranunculus aquatilis , potamogeton perfoliatus en fluitans, miriophyllum, nasturtium officinale voor- komen; minder goed, als sium latifolium en angustifolium, cicuta, lithrum, alisma, de hoofdplanten zijn ; bepaald slecht, waar enkel mossen en carices groeien. Algemeen begint men in Italië over gebrek te klagen, en men prijst de maatschappijen van waterverdeeling, die een aan- zienlijke bezuiniging in het gebruik hebben gebracht. Zuinig- heid ziet men overal betracht, en slechts bij uitzondering zag ik langs de Adige een hoeve, waar groote overvloed was, en het water door den dijk op den weg sijpelde. § 6. Kurmaart. Het klimaat van Milaan, het middenpunt der rijstkultuur, is tevens het gemiddelde van Italië. De onderstaande lijn geeft de gemiddelde temperatuur aldaar aan voor elke maand van het jaar. ees ia a] 7 bo 5 B¢ 2@ & € $F 32 Pee a December DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. 41 In vergelijk met Venetië en Bologna was de temperatuur in graden Rr. aldus: Gemiddelde temperatuur, Verschil tusschen de PLAATS. _ warmste Koudste | Warmste en koudste … . d. Jaarlijks. | Winter. | Lente. | Zomer. | Herfst. d. d. maan Milaan | 12,8 Venetié . 13,7 3,3 23,9 22,1 Bologna . 14,2 28 25,9 23,8 Batavia . 26,8 | 26,2 27,8 1,9 Eerst bij 12° ontkiemt de rijst; zij bloeit ongeveer bij 23° en rijpt bij 19° Rr. Men ziet dus dat ze niet voor het einde van Maart kan gezaaid worden, en dat ze voor het einde van September moet geoogst zijn. Naar de soort heeft de rijst van de zaaiing tot den oogst een totale warmte noodig van 2100 tot 3200° Rr. Hoe ruwer en grover de soort is, hoe minder warmte ze tot rijping be- hoeft. Men zou daarom de fijne riso nostrale (orisa sativa aristata) zoo vroeg mogelijk willen zaaien, maar wordt daarin verhinderd door de nog dikwijls voorkomende nachtvorsten. Indien men den leu April de nostrale uitzaait, dan zijn eerst den 3len Augustus de 3000° bereikt, die zij minstens noodig heeft om rijp te worden. April 80 dagen . 890° Mei 31 on . 860° Juni 80 . _680° Juli 81 o# . 140° Augustus 30 = » . 690° 152 dagen 8010“ Doch dan moet het gewas ten nadeele van het product reeds 12 dagen langer te veld staan dan zijn leeftijd van 140 dagen vraagt. Men plant dus iets later in April, om een korteren leeftijd door de hoogere warmte van September te bereiken ; daarentegen heeft men in die maand weêr veel gevaar van hagelslag. Hoe gemakkelijk de kwestie oplosbaar is voor de bertoue 42 en andere grove soorten, die veel minder leeftijd hebben en veel minder warmte behoeven, blijkt uit de volgende opgave, waarbij de uitzaaiing den len Mei wordt verondersteld plaats te hebben. Het is dus hier gemakkelijk de tijden te mijden waarin DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. Mei 31 dagen . . 560° Juni 30 » . . 680° Juli Sl «7 .. . 740° Augustus 23 „ . . 470° 115 dagen 24009 nachtvorst en hagelslag het menigvuldigst zijn. De rijst vraagt een temperatuur voor den grond, die lager is dan die der lucht en die van den droogen grond in den omtrek. Uit de waarnemingen van Cantoni in Augustus en Sep- tember 1865 kan men de volgende lijnen construéeren. | =] ~~ 5 to = < end 9 Augustus 12 Augustus 15 Augustus 18 Augustus 21 Augustus 24 Augustus — Warmte op 1,50 el boven den grond. +++ Warmte van het rijstveld op den bodem. ---- Warmte van den droogen grond op 0,30 el beneden het oppervlak. DE RIJSTKULTUUR IN ITALIL6. 43 BEREREEEN 8 5 8 2. OEE F F FS F FEF EF SF a ket © ° sa = = oR a a De waarnemingen, hier eens in de 8 dagen opgeteekend, werden 8 maal per dag gedaan, ten 9, 12 en 3 ure. Men ziet dat de warmte van het rijstveld immer minder is. Deze opgaven zijn noodig om de later op te geven theorie van Can- toni over het ontstaan der brusone te begrijpen. Van veel belang is het bij den rijstbouw op den regen te letten, die goed of slecht kan zijn naar den leeftijd der plant. Behalve in Zweden en Noorwegen valt in Europa de meeste regen in Lombardije, ofschoon zeer ongelijk, zoodat in den zomer dikwijls door droogte en in den herfst door het vele nat wordt geleden. De onderstaande lijn geeft in millimeters de gemiddelde hoe- veelheid regen, sneeuw en hagel aan, die in Opper-Italië over 1866—1870 viel. 44, DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. A Mei __j Juni Jali bp <, < 8 | Afzonderlijk zou men voor de sub-Alpijnsche streken krijgen 1,50 el en voor de streek van de Po 0.7 el; daardoor zijn de hooge cijfers in de zomexmaanden te verklaren. De vochtigheid der lucht blijft over het geheele jaar groot, en vergoedt voor een deel het gebrek aan regen. De onderstaande lijn toont de vochtigheid in Noord-Italié aan. Dec. ° . omt 2 5 E CRK ‘= » OH 8 s 3 2 s 2 OZ F 8 AS A NS oe TN _ EEEN Zonneschijn is even noodzakelijk voor de zetmeel-vorming als warmte, en in de schaduw zet zich de rijst niet, of geeft lichte en gemakkelijk breekbare zaden. Nevels zijn altijd nadeelig, veroorzaken volgens sommigen de brusone, en verhinderen de vruchtvorming. Ook de westenwind is voor den rijstbouw in Italië nadeelig, daar hij door de koelte de vruchtzetting tegenhoudt. In het algemeen werkt elke verandering van temperatuur slecht , - en wordt ze gevaarlijk, zoo de afwisseling in eens te groot is, | Nov. id 4 De RIJSTKULTUUR IN ITALIE. 45 Electriciteit, plotselinge verlaging van warmtegraad des nachts na een heeten dag, hevige regen en lange droogte, zware zonne- schijn na aanhoudenden regen, hebben op het levensproces der rijst een invloed, dien de beste zorgen er aan besteed kunnen te niet doen. „Dochs, zegt een der [taliaansche agronomen, „men moet niet altijd aan hetgeen men niet grijpen of vast- „houden kan (agenti imponderabili) toeschrijven, hetgeen „dikwijls door eigen slechte bebouwing wordt bedorven. » $ 7. WrisserBouw. De wisselbouw is zoo noodzakelijk op het rijstveld, dat de pachtcontracten dien voorschrijven. Men dankt er de hooge volmaaktheid aan, waartoe de rijstkultuur is gekomen, en Lu- mellina is er trotsch op dien te hebben ingevoerd. Hij vormt op zich zelf reeds een bemesting voor de risaia, als hij maar niet verarmend werkt in de drooge kultuur. Niet duidelijk is het, waarom men door den wisselbouw een beteren oogst verkrijgt, maar het is een feit. Vernuftig, ofschoon onbewezen is de hypothese, dat de oorzaak er van ligt in het voedsel , hetwelk de eene plant trekt uit den afval van een andere. Evenmin bewezen, maar waarschijnlijker is de affiniteitsleer, die zegt, dat hetgeen de plant aan voedsel uit den grond zuigt, daarin weêr gebracht wordt, als men hem door de teelt van een ander gewas den tijd laat, om zich te reconstruéeren. Hoe het zij, men staat voor het feit, dat de verbouwing ergens van dezelfde plant den oogst doet verminderen, en dat men daarin voorzien kan door de verandering van gewas. Doch deze ver- andering moet weldra ophouden van kracht te wezen, en men zal weêr andere kultures moeten beproeven, totdat ook deze niet meer helpen zullen. Daarom is ondersteuning door bemesting noodzakelijk, en moeten bemesting en wisselbouw, die anders hetzelfde beoogen onder een verschillenden vorm, zoo mogelijk hand aan hand gaan. De eerste helpt voor rijst minder dan de laatste, en over hoe langer tijd de verwisseling loopt, des te krachtiger zij werkt. Dit is zoo waar, dat de eerste rijstoogst op een geschikten en toch dikwijls mageren grond zoo groot is, dat die met de zorgvuldigste bemesting moeielijk meer het tweede jaar wordt verkregen. Dat er aan den anderen kant moerasvelden zijn, waar nooit 46 DR RIJSTKULTUUR TN ÎTALIË, iets anders dan rijst verbouwd wordt, en die toch een regel- matig, hoewel klein product geven, verklaren de landbouwers gedeeltelijk door de weinige stikstof, die de rijst noodig heeft en waarin telkens wordt voorzien door de overblijfsels der tallooze insecten, maar vooral aan het groote krijtgehalte dier velden, dat tot de vorming van het zetmeel in zulk een hooge mate kan bijdragen. Cantoni beschouwt zulke velden als uitzonderingen , evenals die, waar men het tweede jaar een beteren oogst heeft dan het eerste. De soort van wisselbouw der rijstvelden is afhankelijk van de geaardheid van den grond, van het meerdere of mindere water, van het gewas dat men plant en de waarde er van, en van de geldkrachten van den bebouwer. Veel water zal bijvoor- beeld een langeren tijd rijst noodig maken, en mogelijk geen andere kultuur toestaan. De geldkracht wordt een factor bijv. voor de groote onkosten van het maken van weiland tot rijst- veld of tot het teelen van gewassen van mindere waarde, vóór men aan de rijst begint. Men onderscheidt natuurlijken en kunstmatigen wisselbouw (avvicendamento naturale eu agraria). De verande- ring door den eersten in den physischen en chemischen toestand van den grond gebracht, geschiedt langzaam en door middel © van een onbepaalde menigte uit zich zelf opschietende plauten; die, door den laatsten veroorzaakt, heeft spoedig en door een klein getal te kultiveren gewassen plaats. Den eersten verkrijgt men reeds door eenvoudige braakligging, maar dan is er zooveel tijd noodig, dat het noodig is dien door de coltura bianca en door de maggese te bekorten. Door de coltura bianca verstaat men een beploeging na den oogst zonder verdere bezaaiing, en welke beploeging eenige keeren wordt herhaald, om daarna den grond braak te laten liggen. Daarmeê heeft de maggese overeenkomst, waardoor men de verrotting der waterplanten en het dooden van hunne wortels _ beoogt. Zij is completo als ze een jaar duurt, en incompleto | als ze geschiedt tusschen den oogst en de bezaaiing in de volgende lente. Zij kan een der beste middelen wezen om den grond te verbeteren, en bestaat in een beploeging (coltratura), een zuivering van de nadeelige kruiden en grassen met de wortels (estirpatura), en een egging (erpicatura), terwijl dit stel bewerkingen, naarmate van de planten, waarmeé zich de grond bedekt, tot eenige keeren wordt herhaald. DR RSTROLTUTR IN ITALIË, 47 Waar het terrein uit den aard vochtig is, heeft de maggese, die altijd droog behoort te geschieden, zooveel nut als de beste- wisselboaw. ‘Trouweus, zij is er de oudste vorm van. Men ge- bruikt ze nog slechts in speciale gevallen, doch vroeger werd ze algemeen eens om de 8, 5 of 7 jaren toegepast. De kunstmatige wisselbouw, ondersteund door bemesting en arbeid, heeft thans den natuurlijken algemeen vervangen. Men verkrijgt er door, als hij goed ie, het grootste product van verschillende gewassen, die in een kring elkander op denzelfden grond opvolgen. Ieder gewas doet daarbij zijn voordeel met den toestand, waarin het vorige den grond bracht, en bereidt dien op zijn beurt voor een volgende kultuur. Rijst nu profiteert slechts en bereidt niet. Op het eind van een kring van 9 jaar, waarvan gedurende de 4 laatste rijst werd geteeld, is de grond uitgeput en koud. Dan schiet de zoogenaamde pest der risaie {panicum crus galli) in menigte op, en wordt de witte klaver niet gezien. Wat het laatste beteekent, verklaart een Lombardisch spreek- woord, hetwelk zegt dat het opschieten der klaver uit zich zelf Gods belooning is voor een goeden wisselbouw. Drie hoofdregels moeten altijd betracht worden. Elke cyclus moet bevatten een of meer gewassen, die voedsel voor de beesten en dus mest geven. Ze moet kunnen aanwijzen een of meer verbeterende gewassen. Ze moet nooit beginnen maar altijd ein- digen met rijst. „Die eerst rijst plant,» zei mij Cantoni, wen „dan iets anders, doet als iemand, die geld zou willen geven puit een beurs, waar hij niets ingelegd heeft. 7 Onder verbeterende gewassen verstaat men die veel bemesting en veel arbeid noodig hebben, en door de sterke ontwikkeling van hanne wortels den grond voor het volgende jaar poreus. maken. Onder de officineele planten vindt men er menigeen; bovendien behooren tabak , lupinus en vele der legominosae er toe. Volgens Berti Pichat en Malinverni werkt de mais niet ver- beterend. De eerste haalt daartoe aan, dat de hennepbouwers van Bologna bij misgewas op den zwaar bemesten grond maïs planten , om nog iets te oogsten, met het slechte gevolg evenwel, als men het tweede jaar nog eens hennep zou willen zaaien in plaats van tarwe, er zooveel mest noodig zou zijn, dat het beter was den grond maar braak te laten. Hun meening wordt door weinigen gedeeld; en men maakt van de maïs in den wisselbouw zulk een groot gebruik en met zulk uitstekend geval. dnt 48 DE #RLSTKULTUUR ÍN rratté. inderdaad aan de juistheid der veroordeeling mag getwijfeld worden. De goede opvolging van gewassen voor eenig veld verkrijgen de landbouwers slechts door langdurige en nauwgezette proeven. „Daarinw, zeggen zij, „moeten wij het gebruik van de landstreek vals boek, en de ondervinding van onze vaders als wetenschap „gebruiken » ° Iedere provincie heeft hare eigene wisselplanten voor rijst- velden. Hier heeft men tarwe het best bevonden, elders weêr vlas en aardappelen. In zand zullen bij voorkeur legominosae gekozen worden, in klei tarwe, in gemengden grond vlas. Elders is de beste verwisseling die van weiland in rijstveld. In- dien men overvloed van water heeft en niet tegen de onkosten opziet, zijn de resultaten prachtig. Nergens kan men de beste manier van wisselbouw vooruit bepalen, doch waar hij eens bestaat, mag men hem niet zonder noodzaak veranderen. Hij behoort zoo gedreven te worden, dat al de gewassen, in den kring voorkomende, elk jaar op de hoeve verbouwd worden. Waar bijv. de slagen bestaan in tarwe, gras, maïs, rijst, moet het terrein elk jaar gedeeltelijk met tarwe gras, maïs en rijst bezet zijn. In elk der onderstaande voorbeelden wordt verondersteld, dat het tijdperk met rijst is gesloten, en de nieuwe kring begint. Voor zware gronden beveelt Franchi voor ’t le jaar aan: maggese, en in den zomer nog 22000 kilogr. stalmest; of wel in het voorjaar rogge met 400 kilogr. guano, en na den oogst 27000 kilogr. stalmest; voor ‘t 2° jaar tarwe, gezaaid in den herfst van het eerste jaar, waartusschen men nog in de lente klaver zaait; voor ‘t 3° jaar natuurlijk weiland met 13500 kilogr. stalmest; voor ‘t 4° jaar onderploeging der klaver en van het gras in de lente, en dan een grove rijstsoort, zooals bertone of ostiglione; eindelijk voor ’t 5e en 6° jaar fijnere rijstsoorten. Een ander voorbeeld voor zwaren grond is: ’t 1° jaar maggese, en in den zomer 22000 kilogr. stalmest, of eerst rogge in de lente met 400 kilogr. guano, en daarna 27000 kilogr. stalmest ; t 2e jaar tarwe, gezaaid in den herfst van het eerste jaar, daarna 13000 kilogr. stalmest; *t 3° jaar tarwe, gezaaid in den vorigen herfst, en daar tusschen klaver in de lente; ‘t 4° jaar onder- ploeging van de klaver, na nog den vorigen herfst een suede er van te hebben genomen, vervolgens een grove rijstsoort ; { 5° en 6° jaar fijnere rijstsoorten. DE RUSTRULTUUR IN ITALIË. 49 Heeft men lichte gronden, dan kan goed wezen voor 't le jaar, in de lente, 400 kilogr. guano of 27000 kilogr. stalmest, en daarop maïs, waarvan na den oogst de stengels uitgetrokken en op rijen in de voren gelegd worden; voor 't 2° jaar tarwe, in den herfst van het eerste gezaaid, en daartusschen in de lente klaver, waarvan men in het najaar nog een suede neemt; voor ‘t 3e jaar onderploeging van de klaver en daarop grove rijst, en voor ’t 4e en 5e jaar fijnere rijstsoorten. Malinverni gaf de twee volgende voorbeelden: ’t 1¢ jaar mais met guano of stalmest; 't 2° jaar tarwe, in den vorigen herfst gezaaid en daartusschen in de lente klaver; 't 3¢ jaar klaver, zwaar bemest, en waarvan men 3 sneden neemt; 't 4e jaar ouderploeging van de klaver en daarop een grove rijstsoort; ’t 5° eu 6e jaar weêr grove rijstsoorten, die het laatste jaar met 4 mud lupinuszaad bemest worden. Het tweede voorhecld was: “t 1¢ jaar tarwe, gezaaid in den herfst van het vorige, bemest met 250 kilogr. guano, en in de lente bezaaiing met Ray-gras (lollium perenne) of klaver en een snede daarvan in den herfst; ’t 2° jaar zware bemesting van de klaver of het gras, waarvan men drie sneden neemt; ’t Se jaar zware bemesting en maïs; ’t 4° jaar riso ostiglione of Francone; ’t 6e jaar riso d’Ostiglia, bemest met 3 tot 4 mud zaad van lupinus. Ingeval van groote hezittingen is waarschijnlijk. met uitstekend gevolg toe te passen: ’t le jaar zware bemesting eu weide; ’t Ze jaar weide; “t 3¢ jaar weide cu zware bemesting; ‘t 4e jaar riso bertoue; 't 5e jaar riso Francone; ‘t 6e jaar riso nostrule. In de omstreken van Pavia vindt men: “t le jaar zware bemesting en mais; ‘t2° jaar tarwe, den vorigen herfst gezaaid , waartusscheu in de lente Ray-gras; “t 3° jaar zware bemesting „en weiland; “t 4e jaar weiland en in den herfst onderploeging; 't 5e jaar zware bemesting, vlas, en vervolgens mais; ‘t 6e jaar riso bertone; 't 7° jaar bemesting met stalmest en daarna riso Francone; ‘t 8* jaar riso Francone; ‘t 9e jaar bemesting eu daarna riso Francone. In de omstreken van Lodi was de opvolging der 5 eerste jaren als boven, en plantte men het 6° jaar riso bertone. De wisselbouw omvat mecstal een kring van 6 of 9 jaren, welke tijd in verhand staat met den gewonen duur der pacht- eontracten, waarvan het aantal jaren door 6 of 3 deelbaar is. 50 DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. § 8. BEMESTING. Uit de voorgaande voorbeelden van wisselbouw blijkt, dat men de velden, waarop rijst komt, niet bemest, als men ze kan laten teren op hetgeen voorafgaande kultures hebben over- gelaten. Nergens vond ik de rijst het eerste jaar bemest en zeld- zaam het tweede jaar. Geheel anders is het bij de risaie stabili, waar men jaren achtereen, en soms nooit iets anders dan rijst plant. Daar wordt altijd door gemest. Anders zoude, vooral in groote bezittingen, zich het geval voordoen dier velden, wier opbrengst de onkosten van bewerking niet goed konden maken. Én wan- neer bemesting noodig is, kan er nergens zulk een partij van getrokken worden als bij den rijstbouw, die geheel onder water plaats heeft. Als het gemiddelde van vele analyses verkrijgt men per kilo- gram aan: Potassa Kalk en Stikstof. Phosphor. en soda. magnesia. Rijst in den bolster  blijkt hoe verderfelijk het is niet alles, behalve de witte rijst, aan den grond terug te geven. Een onderploeging van het stroo staat gelijk met een halve bemesting. Het verbranden er van gebeurt nooit.” De landbou- wers keuren zulks altijd af op kleigrond, omdat de onderploe- ging daar veel kan bijdragen, om de zoo zeer gewenschte poro- siteit te verkrijgen. Waartoe die verbranding overigens dient. begrijpt men niet, daar de hitte onvoldoende is om den grond te roosteren, en er slechts veel met den rook weggaat, dat ; anders in het veld zou blijven. Van de dierlijke meststoffen worden faecaliën weinig gebruikt, 12 In de nabijheid der steden kunnen zij slechts onvermengd wor- © den verkregen, en de bevolking heeft op vele plaatsen grooten afkeer tegen de behandeling er van. De theorie geeft vier wijzen van gebruik aan. Vooreerst zooals ze uit de latrines komen, niet gelijk kunnen verspreid worden, en dikwijls een onaan- genamen reuk aan het product meêdeelen. Dan na ten minste — 3 maanden in een kuil met water te hebben gestaan, waardoor een zeer goede besproeiing der velden wordt verkregen. Vervolgens DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. 5) na droging, hetgeen geheel ongebruikelijk is. Eindelijk de eenige manier, die bij de Italianen in zwang is, en die door hen de voordeeligste en de beste wordt geacht, is die na vermen- ging met stalmest, waartoe de faecaliën daarmeé laagsgewijze en soms nog met aarde in een kuil worden gedaan. Nog minder gebruikelijk is urine. Vooral Cantoni dringt er op aan die met vloeibaren mest en aarde vermengd toe te passen. Ze zou dan in den tijd der drooglegging of bij het wieden op het veld moeten worden gebracht, om in den grond te kunnen dringen, Ook hier zal de afkeer sterker zijn dan de vucht naar het te behalen voordeel, en men heeft daarom voorgesteld premién of hoogere dagloonen toe te kennen aan hen, die zich met de behandeling dier stoffen zouden bezighouden. Met de guano is men bijna geheel uitgescheiden door de massa van gevaarlijk onkruid, dat er meê door opschoot. Het voorschrift voor het gebruik is, om niet meer dan 225 kilogr. per bunder te nemen en die goed en gelijkelijk onder te werken, eer het water op de velden komt. Evenmin wordt op de risaie gebruikt mest van duiven (colombine), noch die van varkens, welke dieren voor een goed deel met den afval der rijst worden gevoed. Zeer gebruikelijk is danrentegen de stalmest (stallatico): men neemt dien per bunder in hoeveelheden van S000 tot 30.000 kilogr., volgens hetgeen de ondervinding als noodig voor iederen grond heeft aangewezen. Hij mag niet uitsluitend komen van buffels, omdat die te vochtig is, noch alleen van paarden, omdat die te droog zou zijn. Slechts in het speciale geval van lichten zandgrond neemt men juist om de reden, waarom hij anders afgeraden wordt, enkel buffelmest, of wel enkel den afval van paarden voor zware klei. Bij den stallatico wordt dikwijls op de vaalt gevoegd hetgeen de latrines opleveren, en dan ‘zoo gebruikt of nog met aarde gemengd. In het laatste geval liggen daartoe op het veld in voorraad groote hoopen aarde, die meu liefst samenstelt uit het afschraapsel der dijken en uit de afzetsels van slooten en geulen (epurgo), uit den afval der wegen (spazzatura) en uit allen grond, die zoo lang mogelijk niet voor de rijstkultuur heeft gediend. Tegen den stalmest is men wegens de kostbaarheid en de — moeite van transport, en zegt men dat dezelve even als de 52 DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. Men wacht soms met het gebruik, tot hij compost is gewor- den. Anderen keuren dit af, en nemen den mest versch. Can- toni laat dien met kalk vermengd in de ploegvoren brengen, en Giovanni Guida doet hem op kleine hoopen leggen, om het fermenteren te voorkomen. De bereiding van den stalmest laat veel te wenschen over. In __plaats van dien altijd in behoorlijke kuilen te liggen en te dekken, haalt men dien uit den stal, en gooit hem vlak naast de deur neêr, waar hij, aan zon en water blootgesteld, veel meer fer- menteert dan noodig is, terwijl het stroo niet vergaat. Op menige kleine boerderij zag ik bij den droogvloer (aïa) voor de woning het in de vaait bruin gekleurde water in verscheidene richtingen heenvloeien. Even gebruikelijk als de stallatico is de olantanrdige mest , doch meer groen dan ontbonden. In den herfst gaan de familiën , mannen, vrouwen en kinderen aan het verzamelen van bladeren, die zij, vermengd met den welkomen afval der wegen, laags- gewijze in kuilen werpen en de lagen afscheiden met 2 a 3 duim aarde. De bovenste laag van zulk een kuil moet van: klei eu minstens 6 duim dik zijn; anders zou het regenwater er indringen en door fermentatie en vervluchtiging de halve waarde er van doen verloren gaan. Na een jaar haalt men de lagen uit, en houdt ze opeengehoopt nog een winter over, om ze in de lente als mest op het veld te brengen. Waar men er veel arundo phraginitis en osmunda reale onder vindt, moet men langer wachten, daar die na een jaar nog niet zijn vergaan. Deze werk- wijze kost ontzettend veel arbeid, en zij wordt slechts toege- past, waar men geen andere meststoffen krijgen kan. De agronomen van het zuiden raden aan, om al zulke mest- soorten, die er onder gegraven moeten worden, niet naar het land te laten brengen, eer den tijd van gebruik er is. Bij zandgrond mag men hoogstens voor twee jaren mesten. Bij klei kan het voor langer tijd in eens gebeuren, doch men wachte zich wel voor overdrijving , daar het water de vruchtbaar- makende stoffen mechanisch afwast en nutteloos wegvoert. Ook bij de rijstkultuur geldt het overigens, dat de meer energieke mestsoorten in mindere hoeveelheden en meermalen moeten worden aangewend dan de minder werkzame. Hoe meer compost en ontbonden ze zijn, deste meer behooren ze aan de _ oppervlakte te blijven en men moet ze nooit zoo diep inwerken, dat ze buiten het bereik der wortels blijven. nGulke regels, die | t DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. 03 evan zelf spreken, worden te dikwijls uit het oog verloren, om eniet te moeten herinnerd worden,” staat ergens in een boek. De groene bemesting telt vele voorstanders, omdat ze onkost- baar is en weinig arbeid eischt. Zij zou goed zijn onder alle omstandigheden, zoo zij niet dikwijls de oorzaak was der brusone. Men zaait er toe wikke (viccia sativa), erwten (pisum arvense), koolzaad (brassica napus), klaver of lupinus, en ploegt die, als ze hoog zijn uitgegroeid, in de lente er onder. Lijnkoeken kunnen ten zeerste worden aanbevolen, en 225 kilogr. als poeder over een bunder gestrooid is voldoeude. Dit geschiedt òf vóór de beploeging, òf na de ontkieming, in welk laatste geval men het water voor eenige dagen moet wegnemen. Tegen de voordeelen van goedkoopte en weinig arbeid staat het uitschieten van vele grassen, die hun gebruik ten gevolge hebben. De grassen evenwel behooren niet tot de nadeelige, en „waar grassen groeien, groeit ook rijstr, zegt een oud spreek- woord. | Sinta korte jaren komt het zaad van lupinus ter bemesting in zwang, en de verkregen resultaten zijn uitmuntend. Men zaait het in hoeveelheden van 2 tot 4 mud per bunder over den toebereiden grond. Flet water wordt zeer spoedig toegelaten, om de ontkieming er van te verhinderen; het zaad weekt en zwelt dan op, en geeft een uitstekend voedsel aan de jonge rijstplant. Het kost weinig, geeft bijna ‘geen werk, veroorzaakt geen brusone, en doet het schadelijke onkruid der dierlijke of de vele grassen der plantaardige mestsoorten niet opschieten. Niet genoeg kunnen Malinverni en Guida deze bemesting met lupinuszaad aanbevelen, die alles voor zich heeft, en waar- tegen men alleen zou kunnen aanvoeren, dat ze elk jaar moet worden herhaald. Minerale bemesting wordt weinig gebruikt behalve kalk, en meestal daar, waar men aan het vele vocht van den humus wil te gemoet komen. De kalk in den vorm van krijt, die in groote hoeveelheid in de risaie da zappa is, wordt als de oorzaak beschouwd, dat die velden zeer lang, zelfs eeuwen kunnen bestaan zonder be- mesting, en een constant, hoewel klein product blijven geven. Van draineren kende niemand eeu voorbeeld, ofschoon men er van zegt, dat de toepassing daarvan stellig gunstig zal werken. Door jeder wordt afgekeurd het marcire, d. i. het overs 54 DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. stroomen van den grond bij wijze van bemesting, ook zelfs in- dien men zeker is vruchtbaar water te hebben. De grond toch behoort de werking van de lucht, van de zonnewarmte en van de winterkoude zonder bemiddeling van het water en recht- streeks te ondervinden. Men brengt daardoor de velden in het geval van velden in moerassen gelegen , die onvruchthaar zijn , niet omdat zij geen vruchtbaarmakende bestanddeelen genoeg bevatten , maar alleen omdat zij niet kunnen drooggelegd worden. Daaren- boven verliest men de braakligging tusschen herfst eu lente (maggese incompleto), om de wortels der schadelijke water- planten te dooden, en de insecten tot ontbinding te doen overgaan. Er blijft ons nag over van grondvermenging (emen damento) te spreken. Waar de grond reeds eenige jaren met rijst werd he- plant, is zij het ideaal van verbetering, en nuttiger dan wissel- bouw en bemestiiig. Tot vermenging kan dienen elke grond, als die nog nooit met rijst werd beplant en tevens niet maagdelijk is (utile quando non e virgine). Kleigrond verbetert men op »won- derbaarlijker wijze door vermenging met zand, en zandgrond door klei. „Zulke vermengingen moeten niet op goed geluk „geschieden, en behooren het gevolg te zijn van proeven, die „op de velden zelve worden genomen», zegt Cerini. Elke ver- menging , mits niet in te groote massa’s in eens, heeft altijd verbe- tering teu gevolge, doch men moet, om de juiste hoeveelheid te weten niet nalaten de proeven, die Cerini voorschreef, te doen. Biroli herhaalde meermalen en met verschillende hoeveelheden de proef, om in bijna mullen zandgrond zand te brengen en elders klei. »Altijdy, zegt hij, “was het eerste stuk grond ver- beterd, en het laatste gemest.» In de vallei der Ticino neemt men het zand van de oevers der rivier, en brengt het met „ware kosten op de klei. Men verklaart. de verkregen resultaten door de porositeit, die aan de klei gegeven wordt, op dezelfde wijze als men daarvoor elders de bovenlaag verbrandt, en met den grond daaronder verinengt. Bij zand integendeel zou de vermenging in het algemeen aan te veel porositeit te gemoet komen. Beschouwt men evenwel de zaak in verband met het bewezen feit, dat van een grond, die nimmer of in zeer langen tijd niet met rijst was beplant, een productie wordt verkregen, die men na het tweede jaar nooit meer berciken kon, dan blijft de verklaring onvoldoende. DB RIJSTKULTUUR IN ITALIË. 55 Te Corte del Palasio zag ik eenige bunders, voor het eerst bij menschen geheugen met rijst beplaut, zoo prachtig staan, dat de productie gerust op 100 mudden risone kon geschat. worden. »Dat is ook voor eens, zei mij de heer Locatelli aldaar. »Met de beste zorg kan men zulk een oogst moeielijk shet tweede en stellig niet meer het derde jaar verkrijgen.» Zulk eene productie nu van een aan rijst nog maagdelijk veld wordt, beweert men, door vermenging verkregen. Zij heeft tegen zich den ontzettenden arbeid om de aarde er voor van elders aan te voeren, maar niemand, wien ik er over sprak, betwijfelde het uitstekende resultaat, dat er door te verkrijgen is. Men achtte.zich gelukkig, om als surrogaat der vermenging, daartoe de afzetsels in de slooten en geulen te gebruiken, en elders liet men er de dijken der rijstvelden voor staan, om die na jaren gelijk te slaan en over het veld te verspreiden. § 9. AANLEG VAN RIJSTVELDEN, Zoowel voor moeras als voor anderen grond begint men met drooglegging. Kr mag nergens water op het terrein blijven staan. Waar het niet goed kan worden afgevoerd, moet men liever niet met de rijstkultuur beginnen , maar eerst het terrein ophoogen door den afval van bepaald daartoe aanteplanten boomen. De meeste soorten van populus, en verder betula alnus, fraxinus excelsior, nijssa aquatica, acer negundo, mijrica pensylvania en mijrica gale, platanus cupressus distica, kunnen daartoe dienen. Outbreekt de tijd of het kapitaal om de verbetering op die wijze te kunnen afwachten, dan plante men bijv. festuca fluitans, waarvan de zaden zoo goed eetbaar zijn, of orchideën, wier wortels gebruikt worden. Met de overblijfsels van die gewassen komt de grond binnen weinige jaren boven het watervlak. Zulk eene verbetering wordt evenwel weinig gedaan, en men begint dadelijk met rijst te planten, ofschoon men overtuigd is een kultuur te gaan drijven, waaraan niemand een voorbeeld nemen zal, Gelukkig komt zij zeldzaam in Piemont voor. Wordt de verbetering door beplanting verricht, en de grond dus drooggelegd, dan geldt daarvoor hetzelfde als voor elk ander veld voor rijst, dat men den rijkdom aan humus eerst” behoort te verminderen. Dit kan geschieden door vermenging, met zaud of klei of wel door beplanting. De tweede wijse As 56 DE RIJSTKULTUUR IN ITALIË. de algemeen gebruikelijke, en het gewone gewas daartoe de maïs. Twee, drie, ja zelfs vier oogsten kunnen noodig zijn, voor dat de geschikte schraalheid is verkregen. Deze schraalheid aan humus is noodzakelijk voor een goed product, en het nalaten van de beplanting: heeft zeer dikwijls een kleinen armelijken oogst ten gevolge, indien de rijst al niet door de brusone ver- nield wordt. Zoodra de grond voor den rijstbouw geschikt is, heeft de bewerking tot geheel nieuwe velden en tot risaie a vicenda „zooveel overeenkomst, dat men gereedelijk de beschrijving er van kan samenvatten, en de weinige afwijkingen telkens afzon- derlijk vermelden. Na de drooglegging komt. de beploeging. Het hangt van den ondergrond af, hoe zij geschieden moet. Is hij compact, dan kan men gerust doorploegen, zonder buitengewoon water- verlies in den vervolge te duchten ; is hij zandachtig, dan werke men aan de oppervlakte, daar de beploeghare laag (strato arabile) tevens het water zal moeten ophouden. Toth gebeurt het dikwijls, dat zelfs bij zeer ondiep ploegen in een nieuw veld het zoo spoedig wegzakt, als het wordt aangevoerd; de doorgesneden aderen moeten dan worden gestopt, hetgeen imen doet door het water herhaaldelijk troebel te maken, en verval- gens weêr te laten bezinken. Daardoor zullen zich eindelijk ge- noeg van de zwevende deelen in de poriën afzetten , om verdere doorzakking te verhinderen. Zoo mogelijk‘ ploege men diep, maar niet dikwijls. Door herhaald ploëgen verkrijgt men een resultaat, dat tot de ge- maakte kosten niet in verhouding staat. Zelfs wordt het tegen- gesproken, dat de meerdere toelating van lucht een grootere stikstofvorming zou ten gevolge hebben, omdat daarvoor voch- tigheid noodig is, die door het menigvuldig ploegen wordt ver- wijderd. De echte boereu werken slechts de stoppels er onder, en beweren op die wijze een meer gelijkmatigen oogst te krijgen. Birolt hechtte aan die bewering geen geloof, en deed om zekerheid te krijgen de volgende proef. Hij nam twee stukken rijstveld, waarvan het eene slechts eens, en het andere driemaal beploegd werd, en zoo vier jaren achtereen. Inderdaad kreeg hij van het eerste stuk telkens een kleinere productie, maar het verschil was zoo onbeduidend, dat het ruim werd vergoed door de ge- spaarde onkosten. De theorie van het eens ploegen grondt zich op de omstandigheid, dat de wortels der rijst in den weeken DE RIJSTKULTGUR IN INDIË, 57 grond toch overal kunnen doordringen, en dat net weinig ploe- gen de natuurlijke vruchtbaarheid langer behouden blijft. Biroli trekt uit zijne proeven het besluit, dat ien de rijstvelden onder het Italiaansche klimaat slechts eenmaal behoeft te beploegen, mits de mesten de stoppels tegelijk goed er onder worden ge- werkt. Zoo ‘doet men ook zeer veel voor de risaie a vicenda. Nieuwe velden en de risaie da zappa ondergaan een eerste beploeging in den herfst (invernatura), eer de vorst invalt. 