Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Zijn persoonlijk optreden werd nu nog dringender noodig, nadat met de jammerlijke schipbreuk van de vertsen,. de kostbaarste schriftelijke gegevens in den schoot der golven waren bedolven. Om aan dit diep teleurstellend gemis eenigszins tegemoet te komen, had reeds Elout bij het voortzetten zijner reis na het ongeluk, eene breede memorie uit zijn geheugen aan boord opgesteld over den staat, waarin hij Nederlandsch-Indië had verlaten en de gebeurte- nissen, die onder de Commissie-Generaal waren voorgevallen (c). Daarna in Holland teruggekomen, beijverde hij zich om met behulp der op het ministerie voorkomende stukken, en in afwachting der uit Batavia andermaal ontbodene, aan minister Falck de gegevens te verstrekken, die het aanvangen der onderhandelingen op eene breedere basis dan het Koninklijk besluit van 17 April 1818 beoogde, mogelijk kon maken. Een belangrijk stuk van November 1819, houdende Coustderatiën nopens de afdoening der geschillen tusschen (a) Die in comptabele betrekking de Indische regeering had bijgestaan. Zie over hem Van de Graaff I § 25. (b) „Immers bij de examinatie van hetzelve en van de bijlagen daartoe behoorende is het hun voorgekomen dat het een noch het anderen geen genoegzame inlichtingen bevatten om de onderhandelingen over de onverevend geblevene zeer belangrijke vorderingen, die schijnbaar in ’t voordeel van de Nederlanden zouden moeten afloopen te entameeren en met hoop op eene goede uitslag voort te zetten, en dat zoo lang van de zijde van Engeland op geene afdoening wordt geinsisteerd, het dezerzijds meest raadzaam zal wezen de terugkomst van den Hr. Commissaris-Generaal Elout af te wachten, als welke meer dan iemand anders geschikt schijnt om door Z. M. tot het aanvangen en ten einde brengen der definitieve liquidatie te worden ge- machtigd.” (B. Z.) (c) Opgenomen in de Bijdr. E. van 1851, bl. 10 vv. VAN 17 maarr 1824, él Groot-Brittannië en de Nederlanden was er o.a. de vrucht van (a). Te midden dezer werkzaamheden, ontving Koloniën een brief dd. 19 October 1819 van Buitenlandsche Zaken met de dubbele vraag om, wegens de in November aan te vangen onderhandelingen, eene instructie ten behoeve der gevolmachtigden te ontwerpen; en verder of Blout niet de geschiktste persoon zou zijn voor het optreden als mede-onderhandelaar (J). Het en dd. 23 October 1819 was zooals zich uit de reeds bestaande samenwerking liet verwachten. Ook Falck en Elout waren van ouds vrienden. Niemand meer dan gene had de benoeming van deze tot commissaris-generaal toegejuicht, doch tevens zijn heengaan naar Indië destijds zeer betreurd. „Als vriend en als mensch is Elout niet te remplaceren”’, berichtte Falck im een brief dd. 3 October 1814 aan zijn vriend D. J. van Lennep (e) ; en deze gunstige meening was onverzwakt gebleven. De wiet te remplaceeren werd nu „de eenige mogelijke”, en wel, schreef de minister aan zijn ambtgenoot, uithoofde van het volslagen verlies der papieren met de Avertsen. „Zijne grondige kennis van den staat der zaken in die gewesten”, voegde Falck er aan toe, „gevoegd bij zijne beproefde bekwaamheid en ondervinding, maakt die keuze ten hoogste doelmatig” (d). Met den aanvang van November 1819 kon de minister van Koloniën aan zijn ambtgenoot van Buitenlandsche Zaken berichten, dat de instructie zoo goed als gereed was. Falck wilde er echter met dezen over spreken, en daar zijne onderdanen wegens podagra weerbarstig waren, „zooals wel meer onderdanen in onzen tijd”, ver- zocht hij Van Nagell spoedshalve bij hem te komen (e). De minister fa) Opgenomen in Bijdr. E. 1-59; bij De Sturler een overzicht er van: @) Zie bijl. 1. fe) Falek’s Brieven 212 N° 107. {d) Falek's Ambtsbrieven 127 N° 7. „Amicissime Mijne onderdanen zijn nog steeds, zooals wel meer onderdanen in onzen tjd, weerbarstig. Maar het hoofd is weder vrij en ik gelöst mij niet aan eenige te verzoeken van mij morgen ‘een uurtje te gunnen, ten einde over de punten van instructie te spreken, welke ik onderstel, dat thans wel door Z. M. zullen gearresteerd zijn. Tusschen twaalf en vier uren zal ik u hier tot uwen dienst zijn en vraag, bij voorraad, excuus voor de ziekenkamer. A. R. Farcx.” 4 Nov. 1819. (B. Z) See ee al 52 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT voldeed aan deze uitnoodiging; doch de haast bleek niet noodig; men zou nog een half jaar geduld moeten hebben. Men had derhalve ruim tijd de stukken te overwegen. Dit geeft ook ons gelegenheid om eenige meerdere aandacht te schenken aan Elout’s Consideratién, bevattende eene heldere uiteenzetting van de geldelijke en staatkundige geschillen Zoodat ze als eene toelichting op de instructie, waaruit deze was voortgevloeid, konden beschouwd worden. De uiteenzetting had two belangrijke staatsstukken ten grond-slag, namelijk: de hiervoren vermelde conventie van 27 Juni 1817 en Clancarty’s memorendum dd. 20 Augustus 1819, waarin hij de grieven zijner regeering tegen ons streven naar oppermacht in Oost-Indië had uiteengezet (a). Elout behandelde eerst de geldelijke punten, waaronder ook de ontzegging der vroeger genoten voorrechten in Vór-Indië (6). Vervolgens kwamen de staatkundige geschillen ter sprake, die de rapporteur wenschte te zien weggenomen, door onze bezittingen in Hindostan ter ruiling aan te bieden voor de Engelsche factorijen op Sumatra's Westkust (c). Daarna wees de adviseur ophet onwenschelijke om, overeenkomstig het Engelsch memorandum, onze rechten op de bezittingen van hetgeen wij Nederlandsch-Indië noemden te beschrijven, zoomede om af te zien van Singapore; ook bracht hij in herinnering, dat wel verre wij gegronde klachten tot monopolie-ge Et vertoonden (d). Het bezit der sleutels op de straten van Soenda en Malakka, waarover mede Clancarty had gesproken, noemde Elout een Britsch voorwendsel om Singapore te kunnen behouden. Tegen het aanstellen van vreemde handelsagenten als consuls, gelijk ook van Engelsche zijde aanbevolen (a) Zie breeder Singspore II 841; ov. 29. (a) Zie Elout's beschouwingen over de waarde der voorrechten Factoren II, 414—447; ov. 163—166. (b) „The development of nationalism, whilst not without its good features, has also encouraged a spurious kind of patriotism, which seeks its own advantage in the misfortunes of its neighbours, and thinks it has gained little unless it is taken from them. This spirit shows itself in many forms. A few years ago its war-cry was Protection — a cry which has been successful abroad, and which, under the absurd title of Fair Trade, has been noisy and troublesome at home. Lord Farrar. Does trade follow the flag? The Contemporary Review. December 1898. 54 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT in Vór-Indië krijgen Benkoelen; Singapore als strijdig met „het vredig bezit” diende Engeland los te laten; dat dit ons recht op Billiton niet erkende, werd voorbij gezien; verder zou edelmoedig Albion ons dienen te schenken eene geldsom voor onze aan Vór- Indië verbonden rechten, die wij door den afstand verloren; eindelijk eene geldsom voor onze Java-vorderingen! Dit was de proeve van welgezindheid, die wij behoorden te geven; of neen, wij moesten eerst Engeland uit den hoek laten komen. Men kon niet weten, of dit niet nog iets beters aan de hand deed.... Van Nagell’s toorn. Inmiddels was op’s Konings und der koningskonigkeiten verlangen, minister Falck met weerzin’, gelijk hij d. 18 December 1819 aan zijnriend Fabius schreef (a), naar Weenen getogen. Elout’s aanwezigheid op het departement van Koloniën werd dientengevolge dubbel noodig geacht, waarom minister Van Nagell wilde voorkomen, dat de oud-commissaris-generaal vroeger dan noodig zou blijken naar Londen vertrok, in het belang der onderhandelingen, die immers volgens afspraak, in November 1819 zouden geopend worden. Vandaar, dat hij bij brief d. 9 November aan Fagel mededelde, dat Elout voor mede-gevolmachtigde was aangewezen en bericht verzocht, of de Engelsche heeren wel gereed waren (6). De ambassadeur had echter reeds vór de ontvangst van deze depêche bij Castlereagh geïnformeerd over de gelegenheid tot het beginnen der besprekingen, zoodat zijn bericht hierover d. 12 November zich met Van Nagell’s depêche kruiste. Het bleek, dat Canning niet ter plaatse was en dat diens mede-gevolmachtigde in November zóó weinig tijd zou hebben wegens de par lementaire drukten, dat een ander tijdstip (a) Falck's Brieven 246 No 136. (b) „J'ai l'honneur de faire part à V. E. que le roi a désigné Mr. le conseiller d'État Elout, pour négocier conjointement avec Elle les arrangements ultérieurs pour nos relations aux Indes Orientales. Il sera prét pour se rendre à Londres, du moment où j'apprendrai que lord Castlereagh et monsieur Canning dèsirent de commencer la négociation. — Entre temps la présence de mr. Elout est assez essentielle ici pour ne pas le faire attendre à Londres le moment opportun pour entamer la besogne. V. E. voudra donc avoir la complaisance de mr. Londres, van 17 maarr 1824, 55 niet eens nog viel te bepalen (a)! Men kan niet anders zeggen, dan dat dit eene bijzondere manier van behandeling was. De ontvangst van Van Nagell's schriven deed den ambassadeur zijn bericht dd. 16 November herhalen (2). Underdas was de opening van het Parlement op den 23" November 1819 eene onverwachte en door bijzondere omstandigheden in het leven geroepen gebeurtenis. Destijds werden Londen en andere voor-name plaatsen in Engeland door oproerige bewegingen van min of meer ernstigen aard verontrust, ten gevolge van gemis aan welvaart bij de lagere standen. De leiding van het verzet was in handen van de radicalen, waaronder men in dien tijd het verschrikkelijkste begreep, dat zich op het gebied der politieke partijtwisten denken liet (c). Het ministerie achtte het noodig niet slechts militaire en. (a) „Lorsque le mois de Novembre fut proposé par lord Castlereagh pour l'ouverture des conférences sur les intéréts à régler entre notre Royaume et eelui-ci aux Indes Orientales, ou ne prévoyait pas ici que le Parlement s’assemblerait Gans In courant’ do mémo mois. J'ai pensé de auite que vette eirconstance pourrait apporter quelque retard à la négociation dont il s'agit, En ayant parlé hier a lord Castlereagh ce Ministre m'a dit en effet, qu’il que les importants objets à soumettre aux délibérations du Par lement, prendraient, dans le commencement, tout son temps, comme ils demanderaient toute son attention, et qu'ainsi ce ne serait qu’aprés que la séance aurait duré quelques jours qu’il pouvait prononcer une opinion sur l’époque plus ou moins prochaine où nos conférences pourraient être entamées. Cela devra dépendre aussi en parti, me dit-il, de Mr. Canning qui n'est attendu que vers le 20 de ce mois, c'est-à-dire 2 ou 8 jours avant l'époque de la séance, et qui devra également, dans les premiers moments, se livrer exclu-sivement à la considération des objets sur lesquels le Parlement aura à délibérer. J'ai cri convenable d'instruire Votre Excellence de oes particulaires, afin qu’Elle ne soit pas surprise si ouverture de ces conférences éprouvent quelque délai” (B. Z.) (U) „J'ai été charmé d'apprendre par la dépéche de Votre Excellence du 9 N. 157 que le Roi a désigné M. le conseiller d'État Elout pour la négociation rélative aux intéréts des deux états aux Indes Orientales. Lord Castlereagh m'avait déjà dit, que lord Clancarty lui annongait la même nouvelle. Cette dépéche de Votre Excellence s'est croisée avec la mienne de vendredi passé. Ne 179 par laquelle j'avais Vhonneur de L'informer du délai que Youverture du Parlement, fixée à aujourd'hui en huit, apporterait à celle de ces conférences, Je concois parfaitement que la présence de Mr. Fagel had het bericht hiervan den 7" Januari aan Buitenlandsche Zaken overgebracht (d); doch ongelukkig veroorzaakte het zeer slechte weder, dat het schrijven eerst den 20" in Nederland kwam. Van Nagell zond het onmiddellijk aan Elout met de vraag wat deze van to what it does now. Lord Sidmouth gravely wrote of the Radicals as the enemy. The hands of the Radicals were supposed to be against every man, and every man’s hand was against them. Wherever there was a serious disturbance the rioters were usually branded as Radicals, and Radical and traitor became almost synonymous terms. Scott, when he talks of rebels in arms, always styles them Radicals. Radicals is a spirit, wrote the vicar of Harrow in 1820, of which the first elements are a rejection of Scripture, and a contempt of all the institutions of your country, and of which the results, unless averted by a merciful Providence, must be anarchy, atheism, and universal ruin. Walpole I 425 —426. (a) Zie o.a. bij Walpole I 516. (b) „The measures of the ministry, however reprehensible they may seem in other respects, had one justification: they were successful.” Walpole I 523. — Castlereagh zelf drukte er o. a. zijne voldoening over uit in een brief aan vorst Hardenberg, zie Corr. 174,.... Radical stock is very low indeed at the present moment, and the loyal have resumed Their superiority and confidence...” (c) Zie het briefje in Bijdr. E. 64—65. (d) Zie het briefje in Bijdr. E. 64. van 17 maar 1824. 57 de eerste week in Februar dacht (a). De oud-commissaris-generaal zou dus om zoo te zeggen op staanden voet het Kanaal moeten oversteken ; dit had naturlik bezwaren. Benig uitstel was daarom ge-wenscht, maar dan viel men weder in het parlementaire seizoen te Londen, dat altijd een hoogst ongeschikt oogenblik was om de Britsche ministers tot andere werkzaamheden te krijgen; en zoo, van uitstel op uitstel, zou de tijd niet meer af zijn, dat Falck zijn zetel op Koloniën kon innemen, hetgeen toch ook zeer wenschelijk bleef. Dientengevolge werd door Van Nagell, krachtens ’s Konings machtiging (6), onzen ambassadeur bij schrijven dd. 21 Januari opgedragen om Castlereagh te verzoeken met de onderhandelingen erst te beginnen tegen den aanvang van April 1820 (ec). Onze ambassadeur was hiermede nog niet bekend, toen hij, gelijk wij lazen, den 12" te voren een bezoek aan den Britschen minister bracht, om hem te vragen of de samenkomst in Februar bepaald bleef. (a) Zie het Bijdr. E. 65. B) „Bij wederzending van den hierbij gevoegden particulieren brief van ambassadeur Fagel, heb ik de eer Uwe Excellentie te informeren, dat, uit aanmerking dat de brieven uit Engeland van den 7° dezer, eerst heden aangekomen zijn, het niet wel te verwachten kan zijn, dat aan de uitnodiging om met den eersten Februari aanstaande de onderhandelingen nopens de wederzijdsche betrekkingen in Indië aan te vangen, voldaan worde, Zijne Majesteit zich met Uwe voordracht vereenigt om den eersten April, of 200- Uwe Excellencie's gehoorzame dienaar Ys Hage, den 20 January 1820. W.G. vax pe Pom” (B. Zi) (©) „Votre lettre particulière, mon cher Monsieur, du 7 instant, ne m’est parvenu qu’hier, le 20. Le retard de 18 jours rend absolument impossible de répondre à invitation de Lord Castlereagh, et de vous faire assister par votre co-Commissaire pour les affaires de l'Inde: vers le commencement de Février époque si prochaine, différer de quelques jours se seroit, d'un autre côté, rencontrer le moment où les affaires parlementaires reprennent leur cours. Je vous prierais donc, mon cher Monsieur, de proposer à Lord ‘Castlereagh de fixer l'époque des négociations à entamer aux premiers jours du mois d'Avril, ou à tel autre que son Excellence trouvera bon de déterminer. „Le retour du ministre Falck de Vienne est une autre circonstance inté- ‘pour faciliter la marche de la négociation, qui pourroit difficilement sans la participation du Ministre qui dirige les affaires des ; Je me flatte que Lord Castlereagh voudra bien admettre la justesse de ces réflexions, et adopter le bref retard que les circonstances me forcent “& lui demander." Deze brief in Corr. op bl. 177. Uit het in den tekst mede- gedeelde blijkt, dat Smulders’ voorstelling op bl. 58, alsof de onderhande- lingen uitgesteld werden tot April, uitsluitend wegens Falck’s afwezigheid, ‘andermaal onjuist is. 58 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT Fagel’s verwachting, dat Castlereagh wel uit zichzelf de Ost-Indische zaken zou aanroeren, werd vervuld, doch hij deed het op eene wijze, die diepe telegraphelling en ergernis bij onze staatslieden moest wekken. De Britsche regeering was namelijk geheel onder den indruk gekomen van de aanhoudende tot onrust opwekkende rapporten, die over het drijven der Nederlanders, uit Calcutta naar het bestuur der Compagnie te Londen werden gezonden, en juist nu, dat deonderhandelingen stonden geopend te worden, was eene nieuwe depêche dd. 17 Juli 1819 van lord Moira in Rade (Dowdeswell, Stuart en Adam) ontvangen, waarin met vernieuwden aandrang op onze grenzelooze heerschzucht gewezen, doch mede in het licht gesteld werd, dat slechts eene herziening van het tractaat van 1814, waarbij ons gezag juister moest zijn omschreven, aan het voor den Engelschen handel heilloos streven paal en perk kon stellen (a). Het bestuur te Londen had dd. 25 Januari 1820 waardeerend aan de Bengaalsche Regeering geantwoord, dat het zoo goed trof dien brief tijdig te hebben ontvangen, immer op het oogenblik, dat de onderhandelingen zouden aanvangen. Your communications upon this subject, schreef toch de directie, vand particularly that which we now acknowledge, will be valuable documents in the hands of those, who treat on the part of this country” (6). Castlereagh begon nu Fagel te verzekeren, dat hij, zoowel als Canning, oprecht eene overeenkomst wenschte, die voor beide partijen gelijkelijk billijk en voordeelig zou zijn, en dat wij er dientengevolge op rekenen konden,.... ziehier den overgang — dat men van ons niet te groote opofferingen zou eischen! Maar het door ons gekozen oogenblik tot onderhandelen, vervolgde de minister, was niet in Nederlands voordeel , het tegendeel. „Gij weet", betoogde Castlereagh nader, bestijgende het stokpaard der openbare meening in Engeland, dat steeds tegen ons als boeman dienst scheen te moeten doen, „Gij weet dat er altijd in dit land het een of ander bovendrijvend denkbeeld gedurende eenigen tijd den gang der zaken beheerscht. Tegenwoordig is het de zeer zeker overdreven meening, die de massa van het publiek is toegedaan, dat de handel in buitengewoon kwijnenden staat verkeert. Men wil daaraan volstrekt te gemoet komen, nieuwe uitwegen voor onze voortbrengselen enz. enz. zoeken, en allerlei middelen zullen daartoe in het Parlement (a) Zie dit belangrijke stuk in bijl. 2. (b) De Londensche depêche vindt men afgedrukt in Singapore I 501; ov. 118. VAN 17 maar 1824. 59 Worten vorgestellt. Men- is nächter op uwen handel in den Indischen Archipel (!!), men beschuldigt u van dien ten onzen kosten te willen uitbreiden en wel met het doel de Engelschen uit te sluiten; en zoo zal het voor ons eene zeer zware taak worden om in het Parlement en tegen het publiek dit voor oordeel te bestrijden. Gij zult daarom van uwe zijde eenige opofferingen moeten doen en u wel er van doordringen, dat het voor u van wezenlijk belang is om in uwe tegenwoordige en toekomstige betrekkingen met dit land niet in volslagen strijd met de voorheerschende openbare meening te handelen, welke bijna even belangrijk voor u als voor ons is om te ontzien. Wees zoo goed” — besloot de minister zijne zonderlinge mede- deeling — „dit baron Van Nagell te berichten en hem namens mij te verzoeken dit wel te willen overwegen.” (a) De lust om tot nieuwe onderhandelingen te komen, scheen alzoo van Engelands zijde er niet op toegenomen; en tegenover zoo’n taal zouden wij zeker wijzer hebben gedaan Van alle verdere pogingen A te zien, ware het niet, dat wij door Engelands wederrechtelijk bezit van Singapore wel verplicht werden, op een nader vergelijk te staan, Gelijk ik elders schreef, deze rampspoedige quaestie had het karakter van onze wenschen ter herziening van het tractaat van 1814 geheel gewijzigd (b). Onze bedaarde onthouding — naar wij uit eene vroegere verhandeling weten, tot beginsel geproclameerd (e) — bleek maar al te duur te staan te komen. Overigens zien wij hier hetzelfde gebeuren als in de dagen der voorbereiding tot de over- eenkomst van 1814: hoe meer de tijd der onderhandelingen scheen te naderen, hoe meer de Britsche ministers onheilspellende gezichten trokken. Niet uit zichzen, o neen! maar door die ellendige publieke opinie in het Parlement en daarbuiten (d)! Erger: hier gaat Castlereagh zich op een standpunt stellen, dat hijzelf overigens erkent niet juist te zijn, te weten het kwijnen des Britschen handels; en voor dat niet bestaand euvel behoorden wij, moesten wij, zeide met andere woorden, maar noch brutaler h Field minister Chamberlain te Glasgow d. 5 November 1897 de volgende rede: „We believe in (d) Verg. Sluiting 254 vv; ov. 16 vv; het beroep op de openbare meening 265; ov. 27. WE NE 60 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT de minister, ons ropofferingen laten welgevallen.... ten einde de Engelsche bewindleden op het kussen te houden!! Onze ambassadeur gaf d. 14 Januari 1820 van de zonderlinge samenkomst verslag aan Buitenlandsche Zaken(a). De lezer, die baron Van Nagell uit mijne vroegere verhandelingen eenigszins leerde kennen (b), zal zich niet verwonderen, dat het op ontvangst van dit stuk in's mans gemoed begon te koken, gelijk blijkt uit zijn antwoord van den 25" d.a.v.(c). De gebonden officieele stijl heft hem in zijnne gerechtvaardigde ergernis verlaten en is daardoor waarlijk niet slechter geworden. Zoo, luidt het in substantie, nu zullen wij vopofferingen” moeten doen, ter wille van een voorbij- gaanden volkswaan in Engeland, zooals lord Castlereagh zelf als reden opgeeft! Verzoek mijnheer Castlereagh, dat hij zich een oogenblik in mijne plaats stelle: wat zou Aj dan zeggen? Hij zou dan antwoorden: Nederland Heeft reeds zoo onzettend veel opofferingen gedaan; het is niet, dat het die terugvordert, maar wel dat het nu meester wenscht te blijven van de treurige aan het land nu enen onmetelijk fortuin. Hoe! Zouden wij nu nog meer opofferingen moeten doen, en dat wijl een zijne bevoegdheid te buitengegane ondergeschikte der Engelsche Post-Indische Compagnie niet opgehouden heeft ons te belasteren en den voet dwars te zetten op eene wijze, die niet anders dan de sterkste afkuring heeft uitgelokt én van het bestuur der Maatschappij, en van de Britsche regeering! Als men toch ten slotte van dit oneerlijk drijven de vruchten wil gaan plukken, dan zullen vroeger of later — waarlijk Van Nagell toonde hier een zienersblik te hebben!! — anderen dat fraaie voorbeeld ten onzen koste volgen. Heb 2% dan geene verantwoording, voor de gloeiend geworden staatsman, voor mijn parlement, voor mijn Koning? Laat lord Castlereagh zich in mijn toestand verplaatsen, herhaalde hij, en zich afvragen, of ik op Grozen zit! En is dat dan een een ander volk te zeggen: ge zult er voor bloeden? De handel — waarvan de minister hat toch al weinig moest hebben (d) — nu ja, die schreckenstaltijd, niet alléen in Engeland, maar ook in Nederland; niet alleen dár, doch over de vier windstreken der aarde. Moet men dan ten zijnen gerieve een onschuldig volk, dat slechts voor zijne rechten. (b) Zie Sluiting en Fagel's Ontslag. (c) Zie het merkwaardig schrijven in bijl. 4. (d) Zie bl. 19 hiervór. 62 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT Voor Fagel darontegen was de ontvangst der depêche eene teleurstelling, wijl de aanstande parlementaire werkzaamheden nog verder verschuiving van de onderhandelingen zouden ten gevolge hebben; hij hoopte echter, schreef hij dd. 28 Januari aan Buitenlandsche Zaken, dat de aldus beschikbaar komende tijd aan eene grondige studie der zaken ten goede kon komen (a). Eene onverwachte gebeurtenis was oorzaak, dat er wellicht toch uitstel zou ontstaan zijn, ook al had men er onzerzijds niet om verzocht. Den 29" Januari overleed koning George III op 82-jarigen leeftijd. De vorst, wiens benepen opvatting omtrent de regeering-taak, in enorm veel opzichten doet denken aan onzen Willem I (6), was de laatste 10 jaren zijner langdurige regeering, slechts nominaal heofd van den Staat geweest, daar wegens zielsziek te zijn zoon, de kroonprins, als regent het rijk bestuurde; deze aanvaardde nu als koning de regeering onder den naam van George IV, doch werd in dezelfde week zó ernstig ongesteld, dat voor het behoud van zijn leven gevresd werd. Naturlik dat Castlereagh zich haastte naar Londen terug te diminuation of their desire to come as soon as may be to a final arrangement upon this matter, but that they feel somewhat the want of Falck, now absent at Vienna, and would, upon the whole, rather that he was present than absent, during the negotiation. I do not believe you will be inclined to thwart them in this view, conceiving rather that some little relaxation will be of use to you; but, if you should wish otherwise, the mere expression of your wish will send M. Elout over to you directly.” Corr. 176. (a) „Lord Castlereagh étant toujours en Norfolk je me suis hâté, mon cher Monsieur, de lui faire part par écrit du contenu de votre lettre particulière du 21 dans laquelle vous proposez de remettre les conférences sur nos affaires aux Indes Orientales jusqu'au commencement d’Avril. Des que j’aurai recu sa reponse je vous la communiquerai. En mon particulier je regrette ce délai, surtout parce qu’il nous jette dans cette espèce de carnaval, dont Londres est le théâtre dans les mois d’Avril, de Mai et de Juin, et qui est été de toute l'année le temps le moins propre aux affaires: mais je me flatte que, comme on aura eu des deux côtés celui de se bien préparer, la matière en pourra être d’autant plus promptement approfondie et terminée. „Recevez, je vous en prie, les assurances les plus cordiales de mon entier et invariable dévouement. H. Face..” (B. Z.) (6) Over George III b. v. Walpole I 242 vv.: „Qualities, which are rightly accounted as virtues in other men, are occasionally dangerous when they are found in princes.” Beide vorsten, hoe achtenswandig ook in menig opzicht, bemoeiden zich te zeer met bij zonderhält, waren even stijfhoofdig en verloren door gemis aan inzicht, de eene Noord-Amerika, de andere Belgié. van 17 maarr 1824, 63 keeren, doch om Fagel even in te lichten, naar aanleiding van het verzoek tot uitstel van 26 Januari, scheen de tijd te ontbreken. Gibheid hierover hadden wij echter niet. „Seedert”, schreef namelijk Fagel dd. 4 Februar aan Elout (a), „hebben zich de dood van den overleden Koning, de komst van den teegenwoordigen tot den Throon en de ziekte Zijner thans regerende Majesteit zoo spoedig agter elkandet gevolgd, dat het mij niet verwondert nog zonder antwoord van Zijne Lordschap te zijn; dog ik heb alle reede te vermoeden, dat deze omstandigheeden, die een groote drukte ver- oorzaaken, hier ook zullen pleiten voor het renvoi der onder- handelingen tot een laater tijd, waarvan de bepaaling grootendeels zal afhangen van de dissolutie van het teegenwoordige en van de bijeenkomst van het teegenwoordige en van de bijeenkomst van het nieuwe Parlement.” Eindelijk gelukte het onzen ambassadeur den 7" Februar toegang tot den machtigen bewindsman te krijgen; Fagel zou daar het ant- woord gaan halen en tevens de verontwaardigde boodschap van Van Nagell overbrengen. Een pijnlijke gang, denk ik. De beide mannen, die elkander waardeerden, hoogachten, bevriend waren. moesten nu tot een standpunt komen, waaronder de verhoudingen niet anders dan konden lijden; en wat er ten slotte voorviel scheen dit nog ernstiger te zullen maken. Het spreekt wel vanzelf, dat de minister tegen het verzochte uitstel volstrekt geen bezwaar bleek te hebben; doch toen het gesprek over het tweede punt kwam, verklaarde opeens lord Castlereagh, tot niet geringe verbazing van zijn bezoeker, dat het woord opofferingen volstrekt niet gebruikt was, dat Engeland ook geen recht had ze te vorderen en ook niet voornens was dat te doen. Hij had er alleen tegen währen, verzekerde de minister, dat 'e Lands wet hem tot groote voorzichtigheid noopte, en dat, zoo Nederland niet tot eenige redelijke schikking te vinden zou zijn, er niets anders kon overblijven, dan de zaken te laten, zooals ze waren, hetgeen aan beide partijen zeker min wenschelijk moest Se Lands wet! Kostelijke illustratie van Montesquieu’s gedachte: „L'Angleterre, souverainement jalouse du commerce qu'on fait chez eelle, se lie peu par des traités et ne dépend que de ses lois.” (5) Fagel’s antwoord aan Castlereagh op deze pertinente ontkenning van hetgeen indertijd volgens den gezant gezegd zou zijn, was diplomatisch genoeg. Over de gebruikte woorden, luidde het, meende hij niet te mogen twisten. Het kon wel zijn, dat het woord vopoffering” niet in den bedoelden zin was gebezigd; hij koesterde echter de overtuiging, voegde Fagel tevens Castlereagh toe, dat deze hem in zoover recht wilde doen wedervaren, dat door Hemsteds met de grootste zorg de gesprekken werden wedergegeven en dat over het algemeen en voor zoover menschelijke dwaling toeliet, zijne rapporten zoo getrouw waren als zijne bedoeling steeds was geweest ze te stellen. Maar in zijn rapport dd. 8 Februar, waarin hij tevens Buzten- landsche Zaken omtrent de goedkeuring van het uitstel inlichtte, deelde de ambassadeur duidelijk genoeg mede, dat de Britsche bewindsman zich in zijn ontkenning vergiste. Er viel toch alleen van te zeggen, meldde Fagel, dat indien rapporteur nogmaals den indruk van het gehouden gesprek over de ropofferingen moest wedergeven, hij er geen woord in zou veranderen. (a) Onze gezant zal wel gelijk gehad hebben; de uitkomst is er althans mede in overeenstemming gekomen, daar wij ten slotte wèl met een sacrifice trop onêreur genoegen moesten nemen. Poewe Pinang, eertijds door onze staatslieden als op den koop toe voor ingeruild gedacht (4), kwam in het geheel niet meer als eene verkrijging ter sprake. De geldelijke balans door Commissarissen-General zoo netjes ten onzen voordeele in elkander gezet, sloeg om in eene schuld ten onzen laste van f 1.200.000! De illusie om het Engelsche deel van Sumatra's Westkust te verkrijgen, enkel in ruil voor onze bezitting en in Vór-Indië, verdanken in rock. Singapore moesten wij met opoffering der belangen van onzen bestolen vazal prijsgeven. Malakka, weleer door Elout nog zoo krachtig als een noodzakelijk Nederlandsch bezit op den voorgrond gesteld (c) en dat ons in den lateren Atjeh-oorlog en over het algemeen in onze betrekkingen tot de landschappen van Sumatra's Ostkust van zooveel dienst had kunnen zijn, ging mede aan Engeland over; en aan het uitgangspunt onzerzijds van de onderhandelingen : onverdeeld bezit op Sumatra werd ten slotte zóo weinig de hand gehouden, dat wij ons uitdrukkelijke, zoowel als stilzwijgende, beperkingen lieten welgevallen, die nog tot velerlei hindernis zouden (c) Malacca moeten wij nooit afstaan: Factorijen II 424; ov. 140. Het jamais van Rouher! 66 - DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT van machtiging scheen te hebben ontvangen, ingevolge waarvan Singapore was verrezen (a). Zijne hoop bleef echter gevestigd op de grotere eerlijkheid van het Londensch opperbestuur. „De valschheid van vele allegatién”, oordeelde hij over de beweerde Engelsche rechten op Singapore, „springt nu reeds tegen het voorhoofd ; maar zal nog veel duidelijker betoogd en de Engelsche Ministers zelve an het verstand gebragt kunnen worden.... Engelsche ministers, zeide ik zoo even, omdat ik niet deelen kan in v. d. Capellen’s hoop, dat de kwestie in Bengalen ten onzen voordeele zoude beslist worden (4). De omstandigheid, dat het Supreme Gov’. Raffles, na hem in andere opzigten gelaakt en gedesavoueerd te hebben, met eenige volmagt naar de Straat van Malakka heeft gezonden (en hieraan, dunkt mij, valt niet te twijfelen), beschouw ik bij voortduring als een ongunstig te eken” (c). — Op het bericht van het uitstel der onder-handelingen tot April, schreef hij nader, zuwel aan Elout als aan Van Lennep, dat hij naar Holland ten zeerste terug verlangde, ook om dat hij er de noodzakelijkheid voor den dienst aan het departement van Koloniën inzag. Hij hoopte tegen het einde van Maart in Nederland te zijn, maar voegde hij er profetisch aan toe: #Bij den dood van George III, en de schikkingen, zoo parlementaire als andere, die daarvan het gevolg moeten zijn, staat het te bezien of de Engelschen April zelfs niet te vroeg zullen vinden voor den anvang der onderhandelingen” (d). Oorspronkelijk scheen evenwel de maand geschikt te blijven. Immers, toen Castlereagh in den angen van Maart zich geworden maakte voor zijn verkärzen naar Ierland te gaan en onze ambassadeur hem daarom nog vòòr zijn vertrek bezocht om te weten of nu op April gerekend kon worden, had Fagel de verkärzen entweder der maand Maart ingegaan, dat geene bezwaren er tegen bestonden. Met deze verwachting werd de maand Maart ingegaan, toen Elout, wegens Falck’s blijvende afwezigheid, bij schrijven dd. 10 dier maand, Fagel polste, in overreenstemming met Buitenlandsche Zaken, over een (a) Zie de ware toedracht in Singapore I 398, 406, 419, 421; ov. 10, 18, 31, 83. (b) Toen Falck dit schreef, had ook Van der Capellen alle hoop op eene rechtvaardige beslissing te Calcutta verloren en verwachtte hij evenzeer slechts heil van Londen. Zie zijne brieven dd. 9 November en 16 December 1819 in Singapore I sub 60 en 61. (c) Het schrijven zoowel in Bijdr. E. 62—63, als in Falck's Brieven 244—246. (d) Zie zijn brief aan Elout dd. 14 Februari 1820 in Bięójdr. E. 66—67 en an D. J. van Lenn ep dd. 29 Januari 1820 in Falck's Brieven 247 —250. van 17 maarr 1824, 67 nieuw uitstel (a). De ambassadeur antwoordde den 14" Maart (5). Hij zou er bij Castlereagh’s terugkomst over spreken; hij erkende de wenschelijkheid van Falck’s terugkomst, doch vond het vernieuwd uitstel niettemin jammer, te meer, wijl van Engelsche zijde geene bezwaren meer waren gemaakt en juist de tijd tusschen aanvang April en den 21° d.a.v. als wanneer het Parlement weder bijeen kwam, nuttig kon worden gebruikt. „Ik weet bij ondervinding”, lichtte hij nader toe, „dat wanneer het Parlement bijeen is, vooral in het voorjaar, de drukte zoo groot is, dat de Ministers bijna niet te genaken zijn. Ik zoude Uw HEdGestr. dus durven aanraden zich in gereedheid te houden om de reize te kunnen aanvaarden, zoodra men hier gereed zal zijn.” Maar ook nu weder maakte de Britsche minister zelf dat nakomen van den afgesproken datum onmogelijk, daar Castlereagh 266 lang wegbleef, dat Fagel eerst den 13" April gelegenheid vond, om hem te spreken! En toen, nog vóór de ambassadeur wenschen tot uitstel had uit te brengen, verzocht de minister uit zichzelf, den aanvang der samenkomsten te verschuiven tot einde Jumi, bezwaard als hij was door parlementairen arbeid, gelijk Fagel denzelfden dag aan Buitenlandsche Zaken berichtte (e). Elout, die hiervan bij een briefje van Van Nagell dd. 17 April kennis kreeg(d), uitte er zijne voldoening aan Falck te Weenen over, „want waarlijk”, schreef hij hem dd. 3 Mei(e), „vóór mijn vertrek moet ik met u spreken, gedurende mijn verblijf in Engeland met u corresponderen.” Den 17" Mei herinnerde Van Nagell alsnog aan Elout, dat volgens bericht van onzen ambassadeur, de Britsche gevolmachtigden nu rekenden op het einde van Juni (4). De terugkomst alsdan van Falck was nog onzeker. Elout correspondeerde er met Fagel over; beiden waren nu niettemin van oordeel, dat het gewicht der zaak geen langer uitstel gedoogde. «'s Konings krooning”, schreef de gezant dd. 20 Mei(g), yop den (a) De brief werd door Van Nagell’s tusschenkomst opgezonden; zie Bijdr. E. 68. q (0) Zie den brief aan Elout in Bijdr. E. 67—68. (e) Zie het rapport in bijl. 6. — Hieruit en ook uit hetgeen volgt, blijkt dat Smulders’ voorstelling op bl. 38, alsof Falck's voortdurende afwezigheid uitsluitend oorzaak was van de vertraging: „zoodat eerst in Julij van hetzelfde jaar de beraamde onderhandelingen te Londen konden plaats hebben”, niet @ IG (Nl Bijdr. E‚n. (9) De brief in Bijdr. E. 7172. 68 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT 1" Augustus vastgesteld (naa dewelke noch ministers, noch Leden van het Parlement geen duur meer zullen hebben in de stad en alles zich naar buiten zal spoeden), beperkt reeds meer dan te veel den tijd, die ons nog zal verblijven” Het bezwaar omtrent het afwezen van onzen minister van Koloniën verviel bovendien door zijne terugkomst in Juni (a). Vandaar het Koninklijk besluit dd. 22 Juni 1820 N° 35, houdende de benoeming van Fagel en Elout tot gevolmachtigden (6). Op de vaststelling der instructie na, was Elout nu gereed om te vertrekken, toen eene nieuwe onverwachte ge- beurtenis in Engeland andermaal de zaak deed verschuiven. De pas opgetreffen koning van England had als prins van Wales een weinig gelukkig verleden achter zich. „He was” — en met deze schets van Walpole kan men volstaan (c) — va bad son, a bad husband, a bad father, a bad subject, a bad monarch, and a bad friend.” Ongehuwd, leidde hij een losbandig leven, in het bijzonder met zekere Fitzherbert. Eindelijk zat hij zó diep in schulden, dat het Parlement moest te hulp komen. De discussiën, die uit zijne minnarijen waren voortgevloeid, prikkelden hem ten slotte om te huwen met de keuze zijns vaders, prinses Caroline van Brunswijk, de tweede dochter van ‘s Konings zuster; hierin lag het eenige middel om uit zijne schulden te geraken. Het huwelijk werd in 1795 gesloten; maar de Kroonprins zette zijn los- bandig leven, en om de schandalen te vermeerderen, begon weldra zijne gemalin tevens aanstoot te geven. Na slechts weinige maanden te zijn gehuwd, verhuisde zij naar Blackheath, waar al hare gedragingen, op last van den Prins, werden bespied. Eindelijk riep men hare eigen bediend En op, om in het huis der Lords tegen haar te getuigen; onschuldig verklaard, toog zij in 1814 naar Italië, ten einde zich vrijer te kunnen bewegen. Met goedkeuring van het ministerie, special van de ministers Liverpool en Eldon, zond de Prins, destijds regent, in 1818 naar Italië eene commissie, om (a) Ten gevolge van de Weener slotacte dd. 15 Mei 1820. (b) Afgedruck in Bijdr. E. 13—74, met de verkeerde jaartallen 1829 op de eene bladzijde en 1823 op de andere! — Smulders schrijft op bl. 38, dat gevolmachtigden werden Fagel en Falck, wellicht omdat de schrijver te zeer verband zocht tusschen het tijdstip der onderhandelingen en Falck’s verblijfte Weenen. — In De Sturler's proefschrift, bl. 206 noot 2, werd bereids hierop de aandacht gevestigd; maar de fout is overgenomen op bl. 175 d. IL (1873) van J. J. Meinsma’s Geschiedenis van de Nederlandsche Oost- Indische bezittingen, en nog eens op bl. 177 herhaald, dat „Falck in 1820" gevolmachtigde was geweest. VAN 17 maar 1824, 69 Nieuwe aanklachten tegen haar te verzamelen, ten einde zich te kunnen doen scheiden. Zoo stonden de zaken, toen de vorst in Januari 1820 koning werd. Zonder kinderen — de eenige dochter was in 1817 overleden — haakte de onwaardige vorst naar de scheiding, waartoe, zijns inziens, de Italiaansche commissie genoegmam gegevens had bijeengebracht. Het ministerie deinsde echter voor het schandaal terug en wilde de Koningin enkel doen besluiten, noch meer naar Engeland terug te keeren; de Koning werd verplicht hiermede genoegen te nemen. Misschien zou men daartoe ook wel de vorstin hebben overgehald, mits men slechts hare koninklijke waardigheid had blijven erkennen. Dat de Engelsche vertegenwoordigers in den vreemde de opdracht kregen aan de hoven te verzoeken, de Koningin niet te ontvangen, was reeds erg; wat -haar echter tot persönijk optreden aanzette was.... eene heiliging! In de geschiedenis der volken speelt de voorbidding soms eene gewichtige rol. Zulke ellendelingen kunnen de vorstel Like personages Niet zijn, of ze blijken toch bijzonder gesteld op deze wekelijksche openbare huldiging in Gods bedehuizen. In onze eigen vaderlandsche geschiedenis, in den stadhouderloozen tijd van Johan de Witt namelijk, kreeg die formulierquaestie een belang, groot genoeg om later een bekwaam essayist over hare geschiedenis een gansche verhandeling te doen schrijven (a); in ons Indië zouden eerlang twee vorstelijke broeders er elkander over te lijf willen gaan (5); en zoo kwam ook nu gansch stichtelijk Engeland in beweging door den wensch des Konings, dat zijne gade niet in het gebed bij de openbare godsdienst- mocht genoemd worden (c). Terecht begrepen de ge- geloovigen, dat dit niet aanging; als men waarde hechtte aan zulk ten formalisme, dan diende juist voor eene afgedwaalde Gods goedertierenheid te worden ingroepen (d). Toen de Koningin door lord Brougham op de hoogte was gebracht, wendde zij zich uit Rome onmiddellijk tot lord Liverpool, tevens mededeelende, dat zij naar, Engeland terugkwam (e). Maar het ministerie achtte zich sterk met de bewijzen van hare schuld, dank. (a) „Het publiek gebed”; dl. II 68-94 der Historische Schetsen van Mr. D. Veegens (1855). (6) Palembang 381—882; ov. 51—52. (6) In het ontworpen formulier kwam namelijk voor: „That it may please ‘Thee to bless and preserve our gracious Queen, Caroline, their Royal High-Guards the Duke and Duchess of York, and all the Royal Family.” Zie o.a. de bijzonderheden bij Martineau 826 vv. en Walpole 1526 vv. (6) Men leze haar origineelen brief dd. 16 Maart 1820 bij Walpole 1566. 70 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT ook de goede diensten door Oostenrijk bewezen (a). Te Calais aan-gekomen, zou zij zich nog weleens bedenken, hoopte men, want de Regeering beloofde haar geld, en anders.... vervolging wegens overspel (6). De beschuldigte liet zich echter evenmin door bedreigingen als door gouden bruggen weerhouden; onder het gejuich des volks deced zij den 6" Juni 1820 hare intrede binnen Londen. Wat ook hare schuld mocht zijn, men verachtet den vorst, die niet minder in bandeloosheid leefde en onwandte zijne gade aan den openbaren samme trachtte prijs te gven; ook de hulpelooze, door de machthebben-den vervolgde vrouw, die nochtans hare rechten durfde handhaven, werkte op de verbeelding. Hare reis naar de hoofdstad was slechts een zegetocht (c). De paarden werden van het rijtuig gespannen, in weerwil van de pogingen der omgeving om dit te beletten. Vele huizen ontstaken aan den avond harer komst te Londen verlichting; n enkele aanzielijk woningen, waar dit werd nagelaten, wierp het volk de ruiten in; ook Castlereagh’s hotel moest het ontgelden (@). Als in deze dagen hij en minister Sidmouth arm in arm de Parliamentstraat afliepen, onder het geloei van het hen omringend gepapepel, kon Sidmouth niet nalaten op te merken: „Hier Gan we, de twee meest populaire mannen in England." — "Ja, door eene dankbare en bewonderende menigte," was Castlereagh's onverstoord antwoord. Aldus kwam het tot de vervolging. In twee groen verzegelde bundels werden de stukken dd. 6 Juni 1820 het Parlement aan- (a) "The Emperor of Austria was the first person who informed the King of the Queen's conduct in Italy"." Greville 57. (6) Nog den 6° Mei 1820 schreef Castlereagh aan Metternich, Corr. 259: „Our session is likely to be a troublesome one, and to me it begins in auspiciously, having been seized by the gout two days before the battle was to commence. I am, however, getting better, and expect to be in my place in the course of next week. Much will depend on the course her Majesty shall think fit to pursue. If she is wise enough to accept the pont d'or which we have tendered her, the calamities and scandal of a public investigation will be avoided. If she is mad enough or so ill-advised as to put her foot upon English ground, I shall, from that moment, regard Pandora’s box as opened. I cannot sufficiently express how much I feel your Highness’s conduct upon this question. You have given us in the most handsome and honourable manner the full weight of your authority; and I have no doubt your individual opinion has had its due weight in reconciling our royal master to the advice which his Ministers felt it their bounden duty to give to his Majesty.” (c) Zie b. v. ook de Haarlemsche Courant van 18 Juni 1820. (d) Men zie o.a. Greville 28 vv. 