Proeve eener Japansche spraakkunst
Kowatarei fakboeta zen, Deel II, blad 2 verso. T. a. pi. II, blad 9 verso. § 82. 170 Yriezen, tot ijs worden, wordt door het ongelijkvidejende ww. n crv, kori uitgedrukt, dat /rstollen^* beteekent; hijv.: Migino fokami tokoro doharo no aimava^ mina sivonatoano kori nareroe nari, Wat de alom aanwezi^ ei- landen, behalve de Yoorstaande, betrefl, zijn ze alle door stolling van hMzeeschuim geworden. Migi, regis, beantwoordt als verwijziog natr eenen pas voorafgeganen sin in een ge- schrift aan ons: "voorafgaand — voormeld." — Tokoro, plaats. Tokoro, vorm van het meervond, plaatsen; tokoro'dokorono rimay eilanden van onderscheidene plaatsen. — Korinare, door stolling worden. Zie § 40. Kori nareroe is de werkwoordelijke sabstantiefvorm = het gestolde, het dik gewordene, en heeft daarom de nadere bepaling, sive'nawa, zeeschuim, in den genitief v66r zich. De woordelijke oversetting van In the midst of the chaos, the key to the story is the key to the story. The key to the story is the key to the story, the key to the story, and the key to the story. The key to the story is the key to the story, the key to the story, and the key to the story. The key to the story is the key to the story, the key to the story, and the key to the story. Koronoe, dat ons ww. jordoden vervangt, is de causatiere yorm van kori^ en beteekend derhalve oorspronkelijk doen stollen. Fowo iro- roaoe^ iemand dooden, is iemand er om koud maken, in de Fransche dieven- taal: refroidir quelqu^un^ in de Bulische : Jemand kalt legen, Bevroren zijn, zich in staat van stolling bevinden, wordt door n '^c?^, kovoriy vulgo n T^ srs, kowori^ of koori uitgedrukt. Dit is een voortdurend ww., regelmatig gevormd uit het in onbruik gernakte kovi^ verdikken, dik wor- den, waarvan ook kovari^ verhard zijn, is afgeleid, en uit art, blijven (zie bladz. 52), even als mavari, aanhoudend draaijen, afgeleid is van matn^ zich in eenen cirkel bewegen. (Zie bladz. 151). Kovori beteekent derhalve 'gestold zijn." en is de naam van het ijs. Kava ni va kovori kijen to aoe, in de tweede maand gaat het rivierijs smelten (Verg Verg El. bladz. 160, regel 11). Arareva, joeki kovorite maroka naroe too arare to ivoe. Wat den hagel be- treft, men noemt die sneeuw, welke, terwijl zij bevroren is, rond wordt, hagel. Kan-ki taoejoki toki va joeki to narite, karosi; kan^ki oeaoeki ioH va joeki omokoeaite toke jaaoeai. Wordt er, ten tijde, dat de koude of vorst sterk is, sneeuw, zoo is (deze) ligt; tijdens de vorst dun (niet hevig) is, is de sneeuw zwaar en smelt ligt. Joeki'tnidaoe kan ni mazivari foeroe wo mizore to ivoe, sneeuw, die met regen zich vermengende nedervalt, noemt men mizore. Joeki'tnidaoe kan ni moeaoebovoerete, noki no aitari kovorite taoerara to na^ roe; sneeuwater wordt tot ijskegels, wanneer het van koude verstijft en als dakdruppels bevroren is. Dooijen, smelten, zich oplossen wordt door de gelykvloeijende ww. ') Fak'boeti-zen, bladz. 288. § 82. 171 -^Jn, iokey en •H'Ht ^*j^^ uitgednikt. De ongelljkvloe^ende vormtaki^tohoeht- teekent lets oplossen, ontbinden; bijv.: Midsoewo motle mono wo lokoe, door water iets oplossen. Kami wo iokoe, het haar oplossen, outbinden. Koioha wo tokoe^ woorden ontleden. — De gel^jkvloei|jende vorm ioke^ {tokoe tokeroe tO' koeroe^ tokeie ens.) beteekent de van boiten af komende oplossende werking eich toeeigenen (vergel. NARE § 40!), dat is : opgelost worden, of zich oplossen, smelten. Jop.H omokoente toke-Jasoen, sneeuw, zwanr zijnde, smelt gemakkelijk. — Kovori toke-jasoen, sneeuw, zwanr zijnde, smelt gemakkelijk. — Faroeno kovori toke-jasoen, zwanr zijnde, omdat de zinsverbinding copulatief is. Zie bladz. 136, bl — Joeki tokereoe het sneeuw smelten. ^H% ^j^% vulgo ^(^ kite, gelijkvloeij End ww., vergaan, vergänge, verdanken. Isi-foemino mon^ii kijetan, het opsohri van de gedenkzuil is vergaan. — Ima made no Uoetome midaoeno avato kije^ bak^-dai aonHts^* naroe beH^ het tot nu (gedane) werk moet verdwijnen tot (als) schuim, en ont-zagchelijk verlies ontstaan. — Joeki- ki je^Uoeki ^ naam der tweede Japansche maand, waarin de sneeuw vergaat. — Joeki- ki je^Uoeki ^ naam der tweede Japansche maand, waarin de sneeuw aan te vergaan; wegens overschietende koude [daar het nog te koud is], is de tint der wilgen vaal. = Joeki f arete moeme mate^' firaki^ faroe eamoekoeaite janagi mqfovoeanoe, De sneeuw opruimende, ontluikt de pruimboom het eerst, de lente koud zijnde, werken de wilgen niet. Schuemann, wordt uitgedruckt door $^^s "S '^^t awano tateoe; #het schuimt,'* door awa tateoe^ schuimst op, even als men zegt: gomi taisoe stof verheft zich, nami tataoe^ golven r^zen, kasoemi tatsoe^ er komteenemist op, tioeki tataoe^ de maan staat op, er begint een valk die van het nest is opgestaan, die zijn nest verlaten het. It is guur. — Guur, raauw, onbekookt, woest wordt uitgedruckt door ara. Van dezen stam zijn afgeleid het adjectief araki, het adverbium arakoe, en het praedicatieve araei, guur, of raauw zijn. Vergel. het afleidingsstelsel in § 32 ontwikkeld. Het werkwoordelijke arasi^ als substantief opgevat, beteekent den guren wind, #die in 't begin van den herfst van de hooge gebergten afwaait.*' — Men zegt araki kaze^ een gure wind; araki m'^ma^ een ruw, on- getemd paard; men vormt Uit het adverbium arakoe het ongelijkvijend werk- 12 8 4 woord arakoeei, ruw of woest doen ; bijv.: l^n-woo oemare-teoeki arakoeeite, fito ') fr%/o tCwati reifakboeti zen, II, bUd 1, verso. *) T. a. pi. 1 9 75, recto. S 82—83. 172 5 6 1 « tco koroaoe-hotowo konomoe^ de hemelsche doorluchtige (d. i. de Mikado), van 3 6 4 inborst een woesteling (woordelijk: woest doende), hield er van menschen te 5 moorden. Nippon tooodai UH ran I, bladz. 19. — Kata va Hvo mUweroe toki va arasiy bet strand is, tijdens de zee vol is (d. i. gedurendeden vloed), woest. — Oegoetisoeno kc^ovanoe aatono ijeva araai '), een landelijk verblyf, waar geene nacbtegalen komen, is n a a r. — Kajovtvnoe, niet?erkeeren, van kajotd, verkeeren. Conclusie. Op grond der aangehaal voorbeelden en toelicbtingen zal de operettende lezer tot de overtuiging gekommen zijn, dat bet aanemen van on-persoonlijke werkwoorden onnoodig en dat § 82 van ons Nagasakiscb band-scbrifl niet goed is. Dit is ook bet geval met § 43 van yom sisbold's Epitome linguae Japonicae, welke § wij, ter loops, nog moeten bezien, om ons ook van baar te kunnen ontdoen. Het Japanscb,*' zegt deze §, ^^beeft geene onpersoonlijke werkwoorden bei/balve koroe [korl^ koroe] stollen; en die onpersoonlyke werkwoorden, welke in onze talen voorkomen, worden in bet Japanscb omscbreven, als volgt: Het regent, amega foer* {effunditur pluvia); bet sneeuwt, joekiga foer* bet /rdondert, kami nori [lees nan] ga nar\ de wind waait, kaeega [lees kazega'] 'foek'"* bet bagelt, ararega foer* terwijl ook arae tot de onpersoonlijke werk- 1/ woorden kan geteld worden, daar bet de beteekenis beeft van # bet s t o r m t** (9aevit) d. i. de storm woedt {procella saemty^ — Dat de Japanscbe tolk, die den Auctor van bet Epitome deze voorbeelden geleverd beeft, de woorden egega, Joekiga, kaminanga, enz., als genitieven beeft bescbouwd, wordt door mij niet betwijfeld; amega foer, kaze ga foek, komt op betzelfde neder als bet ameno foer, en kazeno foek, van ons Nagasakiscb bandscbrifb, en beteekent: bet vail en van regen, bet waait, of de wind waait. Even zoo is bet, blijkens de opgave bladz. 171, regel 1, een misslag, dat voor aroii de onper-soonlijkbeid geeiscbt wordt. En biermede vervalt de gebeele § 43 van bet Epitome als een doorloopend misverstand. Uoffm.] In § § 4 is reeds gezegd, dat het werkwoord or blijven. T. a. p. II, blad 1, veno. 173 § 83. als hulpwerkwoord gebruikt wordt voor den onvolmaakt ver- leden tijd. 1. Enkele werkwoorden kunnen niet volkomen ver- leden tijd. 1. Enkele werkwoorden kunnen niet volkomen ver- leden tijd. 2. Tijd. Ifatakoenwa mote or, blijf hebbende, ik heb. Onvolm. verl. tijd. » ^ n » ots*ta^ ik bleef hebbende, ik heb. Onvolm. verl. tijd. » ^ n » ots*ta^ ik bleef hebbende, ik bad. Volm. verl. tijd. » ^ n » ots*ta^ ik bleef eindigende met hebben, ik had gehad. Toek. tgd. » tf » » or de aroo, ik zal hebbende blij- ven, ik z Al hebben. Verl. toek. tijd. "000 oiaHa de aroo, ik zal hebbende gebleven zijn, ik zal gehad hebben. Gebiedende wijs. /r 000 orejoy blijf hebbende, heb. [Opmerkingen over, en bedenkingen tegen de voorafgaande bepalingen. 1. Hoe het werkwoord ori, oroe, tot de betrekking van een zoogenoemd hulpwerkwoord gekomen is, vindt men bladz. 54 eenvoudig en klaar uiteengezet. Daaroit blijkt, dat ieder werkwoord met ori of art niet slechts kan, maar, op eenige wijze, m e t verbonden worden, wanneer men daarmede het be- grip van den voortduur eener working of handeling wil verbinden, onver- schillig of die voortduur in den tegenwoordigen, verledenen of toekomstigen tijd gegen is. Wat het Nagasakische handschrift wegens een te kort in de vervoegbaarheid van enkele ww., zoo ab moist ^ bijbrengt, berust op eene scheeve voorstelling. Molai trekt, zoo als we straks zien zullen, uit het vervoegings-depot zijn rantsoen van vervoegingsvormen zoo goed, als ieder ander werkwoord. Daar het reeds op bladz. 158 betw^jfelde ota^ta van het Nagasakische hand-schrift — (men schrijft, wel is waar, ')^^^, ois^ta, maar zegt oiia) niets an-ders is, dan de gemeene uitspraak van orita, en derhalve, even als dit, het praeteritum praesens (den volmaakt verleden tijd) aanwijst, zoo kan het niet tegelijk als aanwljzer van den onvolmaakt verleden tijd gebezigd worden, en de verbuigingsvormen, op het gewaande onderscheid tusschen orita en oiia g^ond, kunnen niet als logisch verschillend worden beschouwd. 2. Motte y )^^)S, dus niet mote, is het gerundium van het ongelijkvloeyende WW. motet, )^^ naar den tongval van sommige provincien uitgesproken als motschi. Moiai, motaae ^ beteekent aanvatten, een voonrerp met de vingen grijpen, terwijl bet omvatten Mens de hand door fdkiri wordt uitgedrukt. De inkervingen an beide eenen boog hette teatte moUi^ peetvatters. — Is het aanvatten voortdurend, dan beet het houden, het geen in het Japansch door motle oroe, >W ^ iK IN <^ • d. i. in het vatten verwijlen, of blijyea yatten, wordt uitgedrukt. Even als er een onderscheid is tusschen vatten en houden, zoo is er een onderscheid tusschen moiii en moUe ori. Het voorwerp, dat men vat of ter hand neemt, is of het directe object eener nader te noemen handeling, of het middel ter barer uitvoering. Als direct object doet het zich voor in zinnen als: roe (spr. taoetSroe) koto nakare^ d. i. woordelijk: Het gedicht nemende geve men niet aan de golven over! = men geve het gedicht niet aan de golven over. Als indirect object, als middel ter uitvoering eener bandeling gebezigd, staat het van motte afhaftkelijk object in zinnen als: *i^)K aJ-i-iN TN!t=N< ^J-«-JN S5 ^V ^^ ^^ o f^^ ^^ motte fito wo oeamoe^ hij behandelt den raensch naar den mensch. Irofawo motte roeiwo wakaUoe^ naar het Irofia verdeelt men de klassen. ^[^ Jv^ Ait 4^0 ^ontoo motte tomofd kwaieoe^ door let- teroefening knoopt men verbinding aan met Collegers; of Oakoe-mon no girn^mi de fito to ide-aoe (ide 00), door {de) smaak (gin-mi) in letteroefening (gak^^ mon) komt men in aanraking met anderen. Augeleid van motte is het ongelijkvloeijende ww. motteei, )^^)K^«tot middel bezigen, tot maatstaf nemen; bijv. Fitowo toroeni Mttoo mottesoe; mi too oaamoeroeni mitaiwo motteaoe, Terwijl hij anderen behand^t, neemt hij zich zelven tot maatstaf, terwijl hij zich zelven regeert, neemt Iqj den w^ (de zedewet) tot maatstaf; * = hij behandelt anderen naar zich naar ziel; en vormt zich naar de zedewet Opmerking verdient het gebruik van motet aanvatten, als eerste lid van zamengestelde werkwoorden; bijv.: Sakadeoeki 100 motei-kiiar^o, breng Sake-kopjes, woordelijk: Sake-kopjes nemende kom! — Mono wo fito ni motH-okoe^ri, iets aan iemand overgeven. — Mono wo jokoe-nte ni motsi-koai, lets tot morgen uitstellen. — Motei-wataai (over zee) aanbrengen. Moiaei, motasoe, doen nemen, de causatieve werkwoordelijke vorm van moiaim HOFFM.] 2. Ar\ zijn; in den onvolm. verl. tijd atsta [ate'to/ — spreek atta! Hoffm.]; in den volmaakt verl. tijd ita; in den Meer dan yolm. yerl. tijd ite simoote otsta; in den toekomen- den tijd ite or de aroOj in den verl. toek. tijd ite ots'ta de aroo en in de gebiedende wijs arejo! [Dat Ua de volmaakt verleden tijd van art niet kan zijn, spreeki van zelf: Ua is hei praeteritum van den werkwoordelijken stam i (zie de Toelichting van § 37)» en het praeteritum van art is arita; daar valt niet aan te tornen. Hoffm.] Ar als hulpwerkwoord gebezigd, moet nu eens met zijn dan weder met hebben vertaald worden. Ook heeft het som- tijds de beteekenis van hebben, bezitten. [Dit is zoo! En de reden, waaromP ligt in de physiologie van ari (ziebladz. 44) opgesloten. Het Japansche ari komt in dat opzigt gebeel en a1 overeen met bet Cbinescbe werkwoord ^f yeoe. Hoffm.] 5. Zijn beteekent ook gosai mazoe [lees gosari inasoe H 4^ ^^ ^ K, HOFFM.], dat even als ar' soms hebben aauduidt. Het heeft in den verleden tijd gozai masta (spr Gosari masta) En in den toekomenden tijd gozai maz'oe (lees gosari masoe) de aroo. [Gozari mazoe (niet gozai maz'oe) is zamengevoegd uit gozari en maeyi^ 'oe (zie bladz. 163), en beteekent: zicb bevinden (mast) in den door gozari aan- geduiden toestand. Gozari is zamengetrokken uit ^fe '^ 48 So go-za-ari^ en beteekent op eene vorstelijke {£o) zitplaats (za) aanwezig zijn (an*), vorste- l\)k ter neder gezeten zijn. Oozari, en bet nog aandoenlijker gozari ^isi ver- vangen in den aan ideen armen, door de duizelende boogte der beleefdheids- vormen echter voor een it^Meer en Berg' rijpen Japanscben briefstijl en in de overboffelijke taal van omgang ons eenvoudig woordje » is,*" bijv.: Soreva nanide gozaroe^ wat is dat? — Dooede gozaroe to tovoe^ men vraagt, boe bet zij. Gozarimasoe de aroo bevat dus, woordelljk genomen, bet begrip van ^zuUen zign in bet zicb bevinden op een* vorstelijken zetel;* eene uitdrukking alleen gespiert van ondergescbikte Japansebe ambtenaren, wier mond reeds van ^bil bil bil*' kwijlt en die in presentie van bunne meerderen gedu-rig op de tong zuigen 0* Hoffm.] 4. Nar^ worden, heeft in den verleden tijd NaritaofNatu [lees nalta, 4^ i^] en in den toekomenden tijd nardearoo. ') J. c. T. VAN A88BNDBLFT DB CONTNOR, Mijti Verb It j/ in Japan, Amsterdam 1856, biftdz. 81. Het w^l geichreven boek itrekt dezen Nederlandschen zeeman tot eer. S 83—84..176 [Nat, Aangaande nare^ word en, zie bladz. 48. Uoffm.] 5. Rocroe, word en, heeft in den volmaakt verleden tijd rete or\ in den onvolmaakt verleden Ujd rete ofo'to, in den toekomenden tijd roer de aroo. Worden, fiar, lieeft in het Japansch meer de beleekenis van onlstaan, en worden, roeroe^ die V van eenige werking te ondergaan. Nar wordt hierom achter zelfstandige en bijvoegelijke naam- woorden gebruikt en roeroe achter werkwoorden. Akiranar, licht worden; /lokoe nar, groot worden; otsHaroe* roe [schrijf en lees -^ ^5^ rf ^, oetaroeroe hoffm.], geslagen worden; jobarocr^oe, geroepen worden. [Van Roeroe in de volgende §. Hoffm.] §84. DE LIJDENDE VORIM DER WERKWOORDEN. Toegelicht door J. Hoffmann. [De physiologic van NARE {naroc, nareroe, of naroeroe)^ worilen, in § 40 van regel 6 tot 11 ontwikkeld en vastge- steld, bevat reeds in beginsel de logische wet, waarnaar het Japansche passief gevormd wordt. De geheele theorie van het passicf is eene eenvoudige ontwikkeling en doorvoering van dit beginsel. Het werkwoordelijk element dan, dienende om het passief uit te drkken, is het gelijkvideijkende werkwoord e (slotvorm, oe; substantiefvorm, eroe of oeroe; gerundium etc; praet praesens elari, vulgo eta). Het beteekent oorspronkelijk: krijgen, zich toeeigenen, Engelsch to get. De werkwoorden, door middel van dit werkwoordelijk element afgeleid, beteekenen derhalve het zich toeeigenen eener bepaalde van buiten af komende werking (zie § 40) en zijn, naar wezen en vorm afgeleide activa, waarvoor wij* in onze §84. Westersche talen, verba passivay of reciproca in de plaats moe- ten stellen. In het Japansch kan er alleen spraak zijn van de wijze hoe de zoogenoemde verba passiva worden afgeleid, maar geen- zins van lijdende verbuigingsvormen, dan die der gelijkvloeijendc conjugatie. Er zijn drie graden van afleiding. a. Verba passiva van den eersten graad. Alle ongelijkvloeijende, overgankehjke w\v. ( Ungände op i) kunnen passiva worden, wanneer het werkwoorden element i door het werkwoorden element e vervangen wordt, bijv.: Oeme, -Xv-i^, het voortbrengen verkrijgen, voortgebragt of geboren worden, ontstaan. Jome, JT) Ys, gelezen worden, luiden,onzydig WW. Arey ^-^^, het aanzijn verkrijgen, wor-den. Nare, ^ ^, worden. Fore^ IN ^, breken o. ww., gebroken worden. [^\j U ^^ ^^^ n, kazeni tooreroe takeno ko, een door den wind gebroken wordende bam-boesriet.] Ike^ y^% het ademen of leven verkrijgen, levend worden. Jake, ^ Jn, gebrand worden, zlch bran-den. Kike, 'H'Jn, hoorbaar worden, luiden. Oemiy '^ fA], voortbrengen, baren, doen ontstaan, t/bm, tn '*} y lezen. Art J SKEN, aanzijn, bestaan. Narif 4-=^, zijn. Jfori, IN=^, breken, overg. w. Iki, v^ > ademen, leven. (Zie § 87, Toelich Ting). Jakiy -^-Wr, branden, overg. ww. Kikiy -H- ^, hooren. In Japanen Woordenboeken zal men te vergeefs naar deze onderscheiding zijn, en, möttet beide vormen toevallig aangehaald zijn, te vergeefs naar eene opbeldering daarvan uitzien. Ook de gelijkvloeijende werk woorden uitgaande op i, meestal eenlettergrepig, volgen dezen regel van afleiding met eene slechts schijnbare afwijking, daarin bestaande, dat er de j als overgangsletter tusschen den wortelvokaal t van het werkwoord en de daarop volgende e (oe, eroe^ oeroe) in de ten. JVi', J I {niroey )J i^), koken, overg. WW. Tiijawo niroe^ thee koken. « 84. 178 uitspraak ingelast, en schriftelijk door H^J^/ rt»i^/ H rf» jeroe of rt ^ » joeroe^ enz. aangeduid wordt. Uit onkunde wordt H » i^» ^^^'^ door ^, /fe of Ae, vervangen. ilft, ^aJ {miroey mite)^ zien. i/y>, »J H i^ijoe^ n\r\ ; ndfoeroe^ rAi H!^ ; »y>^, «0 H  arajoeroe^ arajete)^ het voorwerp worden yaa hebben, even als in het Engalsch it U to be had. Ivaje, ^^ C H 9 ^^^^ bet voorwerp van zeggen worden, genoemd worden, sheeten, o. w. Siraje^ ^^ ^^ bet voorwerp van leeren kennen worden, gekend worden. Kikoje, -MTiH* ®DZ., het voorwerp van hooren worden, zich doen hoo-ren. Van daar kq;e^ verkori voor kikoje^ de stem! Omovoje, -k v^ 'rf H « enz., het voorwerp van denken worden, gedacht wordeo. Omovoye, -k v^ 'rf H « enz., het voorwerp van denken worden, gedacht wordeo. Omovoye, -k v^ 'rf H « enz., het voorwerp van denken worden, gedacht wordeo. Omovoye, -k v^ 'rf H « enz., het voorwerp van denken worden, gedacht wordeo. Omovoye, -k v^ 'rf H « enz., het voorwerp van denken worden, gedacht wordeo. Omovoye, -k v^ 'rf H « enz., het voorwerp van denken worden, gedacht wordeo. Omovoye, -k v^ 'rf H « enz., het voorwerp van denken worden, gedacht wordeo. Omovoye, -k v^ 'rf H « enz., het voorwerp van denken worden, gedacht wordeo. Omovoye, -k v^ 'rf H « enz., het voorwerp van denken worden, gedacht wordeo. Omovoye, -k v^ 'rf H « enz., het voorwerp van denken worden, gedacht wordeo. Omovoye, -k v^ 'rf H « enz., het voorwerp van denken worden, gedacht wordeo. Omovoye, -k v^ Aben voegen zich bij Wijze van assimilatie naar dien van de hoofd-syllaben *). Dit beginsel van assimilatie doet zich niet alleen bij de vorming van den hier bedecken lijdenden vorm der ww. gelden, maar is ook van invloed op de vorming van den causatieven werk- woordelijken vorm, hoewel het daar niet met die strenge con- sequentie wordt in werking gebracht, als het, yolgens de op- merking van w. schott, in het Hongaarsch het geval is. Heb- ben wij op bladz. 31 nasi (doen zijn) als den causatieven vorm van ni (zijn) leeren kennen; oki opstaan, heeft okosi (doen op- staan, opstaan, opstaan) in plaats van okasi tot causatieven vorm, terwijl in het daarvan afgeleide okasitne (laten opstaan, gelas- ten dat men opstaan (laten opstaan, gelas- ten dat men opstaan) de o weder tot a gewijzigd wordt. De Substantiation? Formen der afgeleid passiva van den tweeden grand, t. w. arajoeroe, voorwerp van bet bebben, zegen, leeren kennen, met andere woorden, dat gen wat men beef t, wat men zegt, wat men leert kennen, beantwoorden volmaakt aan de. Cbinescbe zegswijzen  der werkwoorden gebezigd en daarmede tevens het begrip der voortduring daaraan verhonden. Are heeft het werkwoordelijke eerste lid der zamenvoeging in diens Vergel. Dr. w. schott, Vertueh über die Tatariichen Spraehen, Berlin, 1836, bladz. 23. § 84. 180 substantiefVorm (bij de ODgelijkvloeijende ww. de uitgang oe^ bij de gelijkvloeijende ww. dc uitgang croe) v66r zich. Er grijpt cvenw(;l bij dezc zamenvoeging eene dim plaats, doordien de zwakke uitgang oe door de daaropvolgende sterke a van are onderdrukt wordt *). Uit fi^oe arCy ^^ N^, wordt /*^ a r^, ^jt^i, getrokken worden. f nasoe are, 'hK^^^« " n as are, 4^^^, gemaakt worden. f moUoe are, V%\ >^^<i » mo tare *), jH^-^i gevat worden. oetaoe ard, ^^^-^^, v oetare *), ^^^, geslagen worden. Zoude nogmaals gevraagd worden, waaromde werkwoorden oitgaandeopln, zooals motui, oetai, overgaan in motare en oetare, en niet in motare en oetare, zoo dient tot antwoord: 'omdat het daarmede joist gesteld is, als met de i in onze woorden natie en natuur of n a talis, d. i. Japansch in en tioe hebben geene andere inuerlijke waarde, dan die van H en toe, alhoewel ze in bepaalde gedeelten van Japan als tsi en tso uitgesproken worden. — Heeft de t eene a, e oi achter zich, dan behoudt of herneemt ze hare oorspronkeiyke waarde en wordt als tsi en tso uitgesproken worden; tea, tee en iso zyn klankverbindungen, die in de zuivere Japansche uitspraak, d. i. in die, welke door het aanleeren van Westorschc talen niet verbasterd is, niet best a an.] Uit oemoe are, -^^ JK^, wordt oemare, ^^V^, geboren worden. [den. Otoe are, ^j\ ^-si, ovare, -k C ^, nagezeten of vervolgd wor- joboe are, ^iV 5^^t " Jobare, tnX "Gereopen worden. "Akeroe are, JK-Sn^ J^ -^ »'akerare, ^-^4^^^^, geopend worden. "mazerare are, \*\f^ J^^, " mazerare, \e\jt^^, gemengd worden. "f taieroe are, ^>K'^ JK^, " taterare, ^>K»^-^» opgesteld worden. "enz., enz. "Dezc werkwoorden worden naar bet schema der gelijkvloei- ende werkwoorden {-c, -oc, -eroe of oeroe, -elari^ 'Cla enz.) verbogen. Er valt dus aangaande den verbuigingsvorm der lijdende werkwoorden niets op te merken. "A u II m e r k i n g. Tegenover doze geleidelijk methode van afleiding, die ik als het uit-vielen van eigen onderzook, op mijne varan twoording neem, staat geen gerin-gezag, dan dat der Japanezen zelveu, wier taalmeesters een werkwoord Jia^roeroe {rare, raroe, raroeroe, of ook reroe, en roeroe) geadopteerd en in de Japansche Woordenboeken hebben opgen omen, als beantwoordende aan zeker Chineesch werkwoord ("Z^, pt), dat gebezigd wordt om het lijdende geslaoht M Dit zelfde venchijosel doet zich ook in het Nederlandsch voor. Vergel. Dr. w. o. BRILL, NederL Spraakieer, bladz. 52. 181 § 84. der orergankelijk werkwoorden in het Chineesch uit te drukken. Van den Ja- panschen kant zal dus miJDe theorie van afleiding regtstreeks als een paradoxon ') worden tegengesproken, en het Japansche tolkengilde zal — mogt er al strijd deswege ontstaan, zich als ^n man om dit rare^ raroeroe scharen en officiel verklaren: Mthat I am mistaken^'>. Het aan den t Ich denken den drang der rede overlatende, om eenen, dan eenen tweeden Japanscben kop als voor deze theorie open te stellen, houd ik mijne wijze van afleiding als het naturwissen, voor deze theorie open te stellen, houd ik mijne wijze van afleiding als het naturwissen, voor deze theorie open te stellen, dat nicht het bestan van een zelfstandig werkwoord rare (raroeroe enz.), dat NBI het eenige erde konige der werkkelijk Japansche (niet uit het Chineesch ontleende en gejapanische werkwoorden zou zijn, dat met eenen beginti Het spreekt van zelf, dat onze landgenoot, de geachte steller van het Nagasakische handschrift, er niet aansprakelijk voor kan gesteld worden, wanneer hij, op gezag der Japanezen, een zelfstandig werkwoord roeroe met de beteekenis van #worden** aanneemt. Werd ik toch zeljährig zeljährig gefopt door ditzelfde rare, raroeroe enz., dat spookachtig uit iederen lijdenden vorm verres, zich hardnekkig aan elk me-thodisch onderzoek onttrok, en telkens wederkeerde, tot dat het door de ge-leidelijke wijze van afleiding van den lijdenden vorm, die zich aan mij, als eene logisch consequente, als het ware, opdrong, ontmaskerd, uit de reeks der grammatikalische hulpwerkwoorden verbannen en tot het gebied der oorspronkelijke Japansche Woordenboeken terugverwezen werd, waar het nog al spookt en voort zal spoken. Er is nog een gezag, dat zich aankant tegen de analytisch-synthetische methode, door mij in de beschouwing van den lijdenden vorm der Japansche werkwoorden gevolgd, en dat ik daarom nog even onder de oogen moet zien. Het is § 38 van het meergemelde Epitome L J, Wat daar aanga de conjugatie der affirmatieve werkwoorden in den lijdenden vorm is bijgebragt, berust oenen los gondslag en kan alleen oen de ongelijkvloeijende ww. toege-past worden, terwijl de gelijkvloeijende ww. over het hoofd gezien zijn. Dat men door de verwisseling van de laatste lettergreep koe van het ongelijkvloei-jende WW. kaki, kakoe, welke vorm kakoe in regula jprima van § 37 van het Epitome als infinitief en als indicativus praes. bestempeld is, — dat men door verwisseling van dit koe met ken door toevoeging van roeroe den passieven vorm kakaroeroe (geschreven worden) verkrijgt, is waar^ maar men zoude een misslag begaan, wilde men van akoe, den indicatieven sluitvorm van het ge-lijkvloeijende WW. ake (openen), even zoo eenen lijdenden vorm akaroeroe aflei-den, daar deze feitelijk ^^i^^^^ <> JK4n»^J& <» ^^A^»^S /- of JKJnA^ »^ fakerar)e, -oe, -oeroe of -eroe)^ Dus akeraroe is, De in het Epitome opgestelde regel van afleiding der lijdende vormen brengt de zaak in de war, terwijl de verbuigingsregelen als: »perfecerem formalwr mutando iyllabas rum im retm; Jk" turum formaiur mutando syllabas rum in reu" alleen van werkingen gewagen, welker oorzaak men niet te weten krijgt. Ik heb  heeft, of wat? Voorhanden is, all object onmiddelijk achter zich. Is nu deze nadere bepaling een objects-zin, die zijn bijzonder subject heeft, hetzij bijzonder subject het, hetzij bijzonder subject van yeoe een door den objects-zin aangewezen werking of handeling buiten zich, d. i. het verhoudt zich lijdend daartegen over. Trekt het subject van eenen zin zich de werking of handeling van eenander subject eerst aan, zoo als men, om op het gebied der zinnelljke aan-schouwing te blijven, een kleed aan trekt, zoo wordt het, met betrekking tot de werking of handeling van een ander subject, lijdend. Aan denzin: «eengoed mensch wordt door anderen bedrogen,** wordt in het Chineesche de wending gegeven: een goed mensch trekt aan {pC), dat andere bedriegen ^) of hy heeft iyeoe, dat andere bedriegen. — Ik heb gemeend dit ook daarom temo-ten aanmerken, omdat sommige Sinologen het hier aangehaalde pH nog altooa voor eene praepositie houden, die #door " (Lat. wab" Fr. "par" zoo beteekenen ")! P7 is een volbloed Chineesch werkwoord, en geene praepositie I Nu nog eenige voorbeelden, om hel gebruik van den lijden- den vorm toe te lichten. Eluetu de la grammédie Chinoise par u. abblériSmusat, Par. 1822. blads. 139, § 363. — Grammaire Mandarine, ou principe geniraux de la langue Gunoiee par U. S. A. BAZIN, proféneur de Chinoise moderne. Parte. Imprimi par autorieatum det Empereur, 1856, bitdi. 43. Midsoe va figaHve nagaroe de stroom vloeit oostwaarts. Midaoe, zoei water, rivier. Figan zamengetrokken uit Ji-moekain, d. i. de zon is ie gemoet gekomen; er is kata, zijde, daaronder yer8iaan;/f moekain kaia -^.finC hasiz. Fingan = figtm kata, is de zijde, waar de zon te gemoet, d. i. naar ons toekomt. West, inisikala, zamengetr. tot nUikata^ kortaf ittn* genoemd, isde zijde, waar de zon heengegaan is, of heengaat. — NagarCy in de lengte voort bewogen worden, stroomen, vioeijen; als subst. nagare y de stroom. Aagavo Ma ni oemareie, joebe ni si 9oe, bet ocbtendgelaat (de bloem van de winden, convolvulua). Wordt *s ocbtends geboren en sterft *8 ayonds. Kono mit nakannikonkonavareroe to mijetariy bet is bewegen, (of, bet blijkt), dat deze weg meer en meer begaan wordt. Okonavaree bet passief van okonaviy of okonai, bewandelen, begaan, uitoefenen. Mijetariy bet praeteritmn praesens van mvje blijken; en dit de passieve vorm van mt, miroey zien. Ak* foe ni fanatarete tHjak* kan sUaroe Josi- too Uin- f6 zoBy men verspreidt bet gerucbt dat bet sebip door eenen kwaden wind (van z^jne ankers) gestagen en naar den wai gedreven is. 'Fanatarete y bet gerundium van fanatare {fanatare eenen), losgelaten worden, en dit als lijdende vorm afgeleid van bet ongelijkvloeijende ww. fanatsi {fanatsoe)^ loslaten; b\jy.: takawo fanatarete eenen valk loslaten; jatoo fanatsoe^ eenen pijl afscbieten. FancUaroeroe beet de straf der vogelvrgverklaring. The kauy een uit bet Cbineescb onleend zamengesteld woord, beteekeende: aan den wal komen. Sitaroe gedaan bebbende, bet praet. praes. van W, doen. THjak kan ei taroe Jon, de tijding dat men aan den wal gekomen is. Tain f6)Hy -zoe, Yerspreiden. Het voorwerp, waarvan de werking uitgaat, die bet onder- werp zich toeigent, gaat als nadere bepaling vooraf, geken- merkt door den uitgang ni, of door no tameni, d. i. ten be- hoeve van.... Ten wooni koroaaroe^ (b\j) wordt door den keizer gedood. — Warewa fito Ml taainameraroe ^ ik word door anderen geplaagd. — Inoeni kamaretaroe fito, iemand, die door eenen bond gebeten is. Kami, ongelljkvl. ww., bijten. Men gewaagt ook wel van inoeni kamaretaroe mij6 jak^ d. i. door honden gebe- tene wondermiddelen; maar dit is eene onlogiscbe uitdrukking, die geene na- Tolging verdient. § 84. 184 Mimana isoeini Sinrano tameni forohoiaroe^ de staat Mimana word § 84. 184 Mimana isoeini Sinrano tameni forohoiaroe^ de staat Mimana word § 84. 184 Mimana isoeini Sinrano tameni forohoiaroe^ de staat Mimana word § 84. 184 Mimana isoeini Sinrano tameni forohoiaroe^ de staat Mimana word § 84. 184 Mimana isoeini Sinrano tameni forohoiaroe^ de staat Mimana word § 84. 184 Mimana isoeini Sinrano tameni forohoiaroe^ de staat Mimana word § 84. 184 Mimana isoeini Sinrano tameni forohoiaroe^ de staat Mimana word § 84. 184 Mimana isoeini Sinrano tameni forohoiaroe^ de staat Mimana word § 84. 184 Laste ten behoove van (= door) Sinra ten gronde gerigt. ForoU^ ODgelijkvl. WW., te gronde gaan. De stof, waaruit lets wordt, gaat als nadere bepaling in den genitief vooraf. Verge]. Sivo natoa no kori nareroe sima, eilanden, door stolling ontstaan vanzeeschuim, biz. 170, regel 2. Kova fino hand no in no nareroe nariy deze (geest) is uit het bloed van den vunrgod voortgekomen. DE LUDENDE VORM DER WERKWOORDEN. [Polgen het Nagatakitehe handschrift). De zoogenaarade lijdeiide werkwoorden, die in het Nederlandschi met het hulpwerkwoorden word en gevormd worden, worden even zoo in het Japansch gemaakt door het verleiden deelwoord, of den verleden tijd, gevolgd door roer^oe, worden. Oeis\ slaan. OeW*ta^ geslagen. Oets^taroeroe^ gestagen worden. [Vergel. Oetare^ oelaroe^ oetaroeroe^ de passieve vormen van oeUi^ slaan, bladz. 180, regel 9. Wegens roeroe ^ zie bladz. 180, Aanmerking. NB. De oppertolk voor de Nederduitsche taal, de Heer N. M. hatsijemok, heeft deze § van het Nagasakische handscbrift — goedgekeurdll! — HOFFM.] De vervoeging van roeroe, worden, behoefl dus alleeii hier nog te worden opgegeven. Tegenw. tijd. Watakoeaiwa {go) roeroe^ ik word. Onvolm. verl. tijd. » i^ re oUHa^ ik werd. Volm. verl. tijd. » f reta^ ik ben geworden. Meerdan volm. verl. tijd. f a rete ivnoote oUHa^ ik was geworden. Toek. tijd. f /r roefoe de arooy ik zal worden. Verl. toek. tijd. n u re ots^ia dearoo^ ik zal geworden zgn. [De paarden van onze grammatische Kiereboe gaan bij roeroe met hatsije* MOK op hoi; ik spring er uit en ga over tot den ontkennenden vorm der werkwoorden. Hoffm.] ') In het Nagasakische handschrift gaan de ontkennende werkwoorden (§ 84 tot 101) het lydende werkwoord vooraf. De hier gemaakte verschikking zal als doelmatig worden beaamd. 185 DE ONTKENNENDE VORM DER JAPANSCHE WERKWOORDEN. DOOB J. HOFFMANN. I. Oorsprong en wezen van den onlkcnneuden vorm. De Japansche taal brengt in den ontkennenden zin de ont- kenning in verba nd met liet praedicaatswerkwoord. Zij ont- kent wel , dat eene werking of een toestand aan een bepaald ondervverp gekoppeld is en met een bepaald voorwerp in verband staat; maar zij ontkent niet, zoo als dit in onze Westersclie talen geschiedt, het aanzijn van bet ondervverp of van liet voorwerp, en laat de handeling, de werking of den toestand, waarin zij betrokken zijn, als positief bestaan >). Op grond van dit beginsel beeft het Japansch geene tegen-bangers van onze woorden »geen, niemand, niels" *). Op grond van dit beginsel is bet ook niet de inhoud van depraedica-tive bepaling, wat onkend wordt, maar alleen bare koppeling an bet onderwerp; en daar bet vermogen van koppeling in bet werkwoordelijke element i ^), of in de daarmede gevormde werkwoordelijke stammen ni *) of si ^) gelegen is, zoo wordt bet onkennende element, dat ook in bet Japansch de klank n is, aan deze t, ni of si^ bij wijze van bijwoordelijke bepaling toegevoegd. Men verkrijgt dus in de eerste plaats de vormen: ni + i = ni; w H- «i = zi; ontkennende on ge-lijk vloeijende bulpwerk woorden, met den indica-tiveven sluitvorm r^, noe of J^, zoe^ die tevens de zelf-standige en attributieve vorm is, en alleen als afleidings vorm. Vielen die er nicht aanwezig zu. Ik roer dit alleen aan, om het goede regt van eenen ontkennenden werkwoorden vorm te bepleiten. *) Vergel. bladz. 135. ') Zie bladz. 135. ') Zie § 30. Toelichting. •) Zie bladz. 51. 186 niel als zelfstandig werkwoord voorkomt In den meer ge- kuischten stijl der schrijftaal wordt doorgaans I^, zoe^) /in de spreektaal daarentegen fi^, noe^ gebezigd. — Het gebruik van den stamvorm zi bepaalt zich lot de schrijflaal» dat van den stamvorm ni wordt vermeden *). II. A fielding der ontkennende werkwoorden. Bij de gelijkvidejende ww., uilgaande op e of op ge- lijkvloeijend i, worden zi en ni, of hun sluitvorm zoc, of noe regtretreeks aan deze uitgangen toegevoegd; bijv.: Ake, openen; akezoe, t^ '4^ K, of akenae, t^ '4^ K » ^^^^ openen. Nare, worden; narezoe, -h ^ K » ^^^^ of narenoe, +n ^ K » ^^^ worden. Sc, doen; sezoCj ^ r^, of «ewoe, ^ K, niet doen. M, zien; mizoe, r^l I^, of minoe, ffj IX, niet zien. Het eenigzins onregelmatige werkwoord ki, komen (K, koe^ koeroe. Hie ^ kijot) heeft tot ontkennenden vorm niet kinoe^ dat zljdestof beteekent, maar konoe, n K ; van daar koneha naranoe, men moet komen, woordelijk: bij het niet komen is het niet. Bij de ongelijk V loeijende ww. uitgaande op i, onder- gaat deze i, even als bij de afleiding der causatieve werk- woorden (zie bladz. 51)  er naauweiyks cen, waarin daarop behorlijk gelet, en niet K (f^) in plaats ranV^ (xoe) gebezigd is, als had men geen' tijd om correct te schriven. Oeze nalatigheid is Tan grot gewigt, daar het onderscheid tasschen den causatieven en den ontkennenden ▼ono, tasschen >s ^N V< (foeratoe, d o e n regenen, en ^ »^V<; (faerasoe), niet r^enen, wordt uewischt. Wanneer de stam ni vermeden wordt en niet in gebruik is, zoo vloeit daamit nog niet voort, dat hij als stam eener reeks van regelmatig daarvan gevormde afleidingen niet tot grondslag mag genomen voororden. Zoekt men naar eenen vasten grond voor de alige-leide vormen, zoo wordt men van zelf tot den stam teraggeleid. « En waarom" segt onia taalkandige Dr. l. a ti wxnkbl, in zijne Proeve van Etymologie van het werkwoord LIJKEN en zijne voornaanute a/ttammeHngen, 1857, bladz. 1, — »waarom zon de ety-mologic het voorbeeld der proefondervindeiyke wetenschappen niet mogen volgen, wan-neer zy de vormen en beteekenissen van eene gansche reeks van vroeger of thans nog gebruikeiyke woorden kan verklaren, door aan te nemen, dat de eene of andere gefin-geerde woordvorm, die thans niet meer kan aangewezen worden [ik voeg er by : of die thans in onbruik is gekomen] in een lang verleden tydperk werkeiyk bestaan heeft?" den graad (zie bladz. 178), eene voka Alversterling en wordt A, ten gevolge waarvan de vormen azoe of anoe on tstaan, bijy.: Kaki^ schrijven; kakazoe of kakanoe^ niet schrijven. Nasif doen zijn; namzoe of nasanoe, niet doen zijn. Tatsi, opstaan; tatazoe of tatanoe, niet opstaan. Oetsi^ slaan; oetazoe of oetanoe, niet slaan. Nomi, drinken; nomazoe of nomanoe, niet drinken. Ari, wezen; arazoe of aranoe, niet voorhanden zijn. Narif zijn; narazoe of naranoe, niet voorhanden zijn. Narif zijn; narazoe of naranoe, niet zijn. III. Verbuigingsvormen van de ontkennende werk- woorden. 1. De meest gebruikelijke, eenvoudige vormen van het ont- kennende hulpwerkwoorden zijn. Yoor de schr^jftaa]. Voor de spreektaal. Stamvorm (zie bl. 135). ml^ *'^. Indicatieve sluitv. (bl. 139). soe, Vc. {KoeTa^ KC Koewa, V<3^. BQvoegel. vorm. of deelw. 139). [nly Diet in gebruik.] Dezelfde, geisoleerd. r. (bl. j Eoe^ V^. noe. T)<s. Oerundium (bl. 141). izlde 9 ^'^ V I door elisie overgaande in izoedey *k5K of Koende » >< ^ h * zamengetrokken uit zoe-ni'te, ■oe-»lte **). Tijdbepalende locatief, cau- \ saal- en modaaWorm (bl. IzebSf V*C. 145). J iEoenbaf V:^ ""C soemba j zamengetrokken uit zoe-ni^va, Toegevende vorm (bl. 147). I " * I soe to yedomo* •) De vorm van het gerundium senoe + de (ji\ ^^L jjfj ) , niet doende de, !K, of nde 9 ^ )K t zamengetrokken uit ni- of noe-le *). noe-nl-woitewa. neba, ^h*C. deTa, VC 1 of ndeTa. noe naraba. ne domo. noe to yedomo. 188 gaat over in nenCde. sede V5K; \3^i aranoe + U s arande ySj^ rt|j V niet aan- wezig zijnde, wordt arade^ ^>HVf uit saranoe + te zamengetrokken nit aikaranoe 4" te^ niet zoo zijnde, wordt iarade^ 4^»^s5^^• uit omovanoe + ^ (yi\ J^ rjjl) wordt omovade , 'k>WC)Kf zonder te denken, gel^k- staande met omovazoende of omovazoede, **) De zamengestelde vormen zoenie, noe vi woUe toa, noe naroBa zgn wc- gens het overzigt mede hier opgenomen. 2. Praeteritura. Het door luiddel van te an, = tori, vulgo /a ») van den ontkennenden stamvorm ni afgeleide praeteritum praesens, dat vol gens den regel ni + tari of nita zou meet en zijn, wordl door nanda, +n r^ ^ » uitgedrukt. Men beeft das het ontkennende element, de »w," sterker willen doen uitko« men. Daarop berust bet bestaan van vormen als: Akenanday niet geopend hebben; agenanda ^ niet opgeligt hebben ; yomairaii^ , nomananda, niet gelezen , niet gedronken hebben, enz. Alcenanda nareba^ akenanda niwoitetcay dewijl men niet geopend heeft. Akenanda naraba^ of akenandaraba ^ in ge?al men niet geopend heeft. Imperatief. Do gebiedende wijs wordt gevond en door toevoeging van na (= Lai. ne) aan den substiintiefvorm van bet bevestigende (affirmatievc) werkwoord. Aroc, bet zijn; aroena, 't zij niet! Soeroe, bet doen; soeroe nn, doe niet (Eng. don't) woordelijk: »bet doen zij niet!" Is bet begrip van voortdnring aan bet verbod verbon- den, zoo wordt nakare^ de gebiedende wijs van bet voortdu- rend ww. nakari niet voorbanden zijn, in plaats van na^ gebezigd. De bandeling of werking, welke door nakare als eene, die niet zijn niag, bestempeld wordt, gaat als subjectszin, gekenmerkt door kolOj zaak, vooraf; bijv.: Tsioe-sijo mitsi too saroe koto tovokarazoe, Korewo onore ni fodokonte nega- vazoenba, fito ni fodokosoe koto nakare *). Wie eerlijk is en welwillend, wgkt van den weg (van de zedewet) nooit ver af. Wenscht hij niet, dat men hem- zeWen dit of dat toevoegt, zoo mag hij het ook anderen niet toevoegen; of woord Elijk: Dat de eerlijk en welwillende den weg verlaat, is niet ver. Is het Zie bladz. 45. *) Woorden vtn confuub in het boek Tieho9ng yoMg hoofdtt. IS. 189 zijn wensch niet, terwijl hemzelven iets wordt toege?oegd; zoo mag het ook Diet zaak zija dit anderen toe te voegen. Toelichting. Ibvoki^ adj. ver; tovoka^azoe^ niet ver zijn. — Negavif ongelljkvl. ww., wenschen; negavazoe^ niet wenschen. Fodokoai ODgelijkvl. WW., geven, toe^oegen. Futurum. De vorm van den toekomenden tijd wordt niet van zijn maar in de schrijftaal van het van zi afgeleide voortd. WW. zari gevormd en is zaran^ ^ \Vs fi- De spreek- taal gebruikt de wending: noe-de aroo, K IK iK Its -^, d. i. in het niet-doen zullen zijn. Vergel. bladz. 140. Men heeft ook mat, voorkomende in zamenstellingen als aroe mai^ kakoe mai^ oetsoe mai voor een fiiturum van den ontken- nenden yorm aangezien, en in de even aangehaalde zamenstel- lingen de beteekenis gelegd van *men zal niet zijn, men zal niet schrljven, men zal niet slaan/' Ik kan deze opvat- ting niet beamen, om de navolgende redenen. Mai is eene door elisie der z ontstane vulgaire vorm van masiy 1'^ , even als ids de elliptische vorm is van zide. Mazi zelf is eene ineensmelting van ma + nasi^ vulgo ma + nai en beteekent woordelijk: plaats is er niet. Het stamwoord ma is reeds op bladz. 163 toegelicht als beteekenende : ruimte, plaats, of, met. betrekking tot tijd, wijl, poos. Logisch knoopt zich daaraan nog het begrip van ons woord gelegenheid (Engelsch opportunity) \ bijv.: Ikariwo oroaoe ma mo nakoesite^ kazeni makaaete joekoe^ d. i. niet eens tijd (of gelegenheid) zijnde om het anker uit te werpen, geeft men zich aan den wind over en gaat door. De handeling, waartoe geen tijd of geene gele- genheid is, is, zoo als uit dit voorbeeld blykt, allezins eene, die niet ge- schiedt, omdat er tijd of gelegenheid toe ontbreekt, maar een werkelijk futu- rum, dat ze niet geschieden zal, ligt daarin niet opgesloten, of men moest kunnen aantoonen, dat het stamwoord ma ook de beteekenis van do el of oogmerk had. Yan de verbuigingsvormen va mazi of mai, dat de nadere bepaling, waartoe de tijd of gelegenheid niet is, in den werkwoordelijken stamvorm, of in den atributieven vooral opmerking: het tijd dealtepealende gerundium mai ni, terwijl geene gelegenheid is; mai toki, als er geene gelegenheid is; mai tomo^ al is er geene gelegenheid is; maziki, maziki nari; mazikeva of maikeredomo, daar, dewijl; mazikeredomo of maikeredomo, alhoewei er geen tijd of gel^enheid toe is. On^ki tsoe^ kai naaaroe (of naaare) mazikoe aoro^ er is (jtoro) geene gelegenheid of aanlei- ding, dat uwe belangstelling worde opgewekt. De meest gebruikelijke zamengestelde vormen vloeijen voort uit eene verbinding van hel ontkeniiende w\v. zi, vulgo ni, met ari, aanhoudend zijn. Zij zijn dus voortdurende WW., en worden even als het ongelijkvloeijende ari verbogen (art, a roe, are, ariie o£ atte, arita, ofatta, areba^ araba, aran^ enz.) Kiezen wij tot voorbeelden de gelijkvloeijende werkwoorden: ake, openen; are, worden; nare, worden; se, doen; m, zien; mtfe, zich?ertoonen; en de ongelijkvloeijende: kaki^ schrijven; nan^ doen zgn, oein, slaan; nomi, drin- ken; omovi, denken; ari, wezen; nari, zijn; zoo verkrijgt men lang8 desen weg de volgende Ontkennende afleidingsvormen. Voor de schrijfiaal. S a 9» J M U O a I Jke, Nare, Se, Mi, Mije, KaJti, Nasi, OetH, Nomi, J 1 Omoti M I I ^ri, o iVort, akez)i,'oe, arez)i, -oe, narez)i, -(w, miz)i, -oe, mijez, -otf, kakazyi, -Of,  mizar)i,-oe, mtzi mijezar)iy -oe, kakazar)i, -of, oetazar)i, -of, omof9azar)i'Oe arazar)i'Oe arazar)i'Oe haraz)i'Oe nafon t' / oetazi .•» w y noMozi I- I* t onovazt /^ « v ara^ # / ir nOTOH a a H Voor de spreektaal. akenoe **) d!ff ar)», -of. arfirof d^ iir)t, -oe. narenoe dear)i, -of. eenoe nUnoe mijenoe kakanoe naeanoe oeUmoe nomanoe omoveutoe aranoe '.' V J ■/ ■' ,' J ff Honmoe » t t, *) De uitspraak onderdrukt de z van nif on, waerdoor vormeii als akeide ar\ areide ar^ enz., ontstaan. Zg komen bij dichters voor. 191 ^ De vormen akenoe de art, arenoe de ari enz 189 Gan in de uitspraak oser in aldende arvenden orse en engen. Naragae wordt meesial door fd aragae vervangen. De ontkeuning van eene ontkening wordt als eene versterkte bewering aangemerkt. Voorbeelden van het gebruik van ontkennende werkwoorden. I. Ame taoetsi firaken jori kono kono kono kono toHfodo dai-fei naroe koto arazi. Nisi va Ki-kai Jakoeno nma Jori figasi Osvfoe no Sotoga fama mate (lees made) gono rei no joeki-iodokazaroe tokoro mo nasi i). Sedert de ontwikkeliog van hemel en aarde tot op den tegenwoordigen tijd is het niet gebeurd, dat er algemeene vrede was. Ten Westen, van het Jakoe-eiland af, dat tot het Spook-gewest behoort, tot aan het Buitenste strand van Oostelijk Osijoe is er ook geene plaats, waarheen het gezag der regering niet reikt. 