Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
„En zoo als volgt zijn de woorden: Om! heil u! o gij, groote zieners Goudschijn en Canopus '; (godinnen van) Oost, Zuid, West, Noord, Zuidoost, Zuid- west, Noordwest, Noordoost, middelpunt, zenith, nadir, Zon en Maan; Aarde, Water, Vuur, Lucht, Aether; vaste Wereld- orde, Dag eu Nacht; Kugika, Garga, Maitri, Karâsha, Pa- taujala ?; alle heeren Aartsvaders %; 0 gij, goddelijke Idi * 1 «Groote zieners, (maharshi) als term der mythologie, beteekent «groot licht aan den hemel»; in figuurlijken zin toegepast op menschen is het «een groot licht in de wetenschap, een eerste ster aan den weten- schappelijken hemel.» Wat met Haricandana bedoeld is, weet ik niet; volgens ‘t Wdb. van Wilson beduidt het Skr. woord o. a. «maneschijna, doch dat gaat niet wel samen met Canopus. 2 Kugika, Garga, enz. zijn alle namen van mythische Zieners uit dea voortijd. Maitri is zeker dezelfde als in Maitry-upanishad. Kurushya is verbasterd uit Karùsha of Kardsha, mythischen zoon van Manu den zonne- zoon; hij heet ook Koning Dantavakra, d. i. Krom-van-tand. De lange & in Pàtanjala zal wel eene fout wezen; ’t Kawi is met de quantiteit der Skr. woorden steeds in de war. Kugika, met lange 4, is ook eene fout; het formulier iu Inser. VI heeft te recht de korte a. 3 Onder aartsvaders (prajapati’s, voortbrengers der sehepselen) ver stonden de Indogermanen in ‘talgemeen bepaalde hemelsche wezens naar wie de geslachten eu stammen genaamd waren. Bijv. Wòdan was de aarts vader van Hengist en de Angelsaksische koningen. De Zon was de aarts vader van de meeste Indische vorstenhuizen. Er zijn ook aartsmoeders; bijv. Jolins Caesar stamde in rechte lijn af van Venus. De term garte vader geeft dus slechts gebrekkig weêr wat de Indiërs onder prajâpati verstaan, doch ik wist geen ander woord er voor. OP BALL GERRUIKELIJK. 215 geest van den Catacrngga:; o gij geesten van den Watu Lam- pyar, omg geesten van Merapt, Umalang, Karundangan , berg Sanbr, besehermgeest van Susundara, Kajatan, Walamnbangan, van Goubuing, van Langunu, Patunggwan, beschermgeest van Moline. heschermgeest van Pâmunggwan, beschermgeest van ° de Zulstreek: o wij geest van Tuwuhada, Tawihang, Kura- wenen, Paneewan, gij die “t aardrond beschermt, alle acht hoer lers der windstreken: wij Nandicwara (d. i. Ciwa), god der verzebine, gy Napatt Ss wij Gon, gij Maan, gij Mars, Mer- cursus. Jupiter, Venus, Saturnus; Rahu, Ketu: gij Dagvorst, er Nacatwohin, wij gesternten, gij jaar. zj Tijd, wij Dood, eo cintute van 'tggevoel, zintuig van 't gehoor, van ‘t gezicht, Nat der, smak, van den reuk, van ’t gaan, van ontlasting, Vor vooetteling, wij vormen © van den [leerr (Ciwa), gij ver preven inte vier wereldtydperken, gij prototvpen van ‘t be- steve, ep materieele 7 en ziealijke gedaante Gods, gy strekt teow tine alie onzteltbare goden te gader; hoort mijn ved ee veeh, gj die ziet verre en nabij, bij dag en bij nacht, zode Let Leven zijt van alle menschen, ja van alle schepselen en ver zeven, planten, struiken, tot de viervoeters, 't vee en de mr eren tants Loort mijn eed en vloek: ben er remand 1e dre 't bevel overtreedt van Zijne Majesteit de, Renews Dearnedava Maiacambha. en van de voorname Movcstors Dukes ottama, Bahuwayra, Pratipakshasangkshava: in- der er demand: en die tn strijd handelt met eenig privilege ves eenen door Z. Majesteit den Roping, buy zij regent, of mooostery ef Ridder, of dorper (Waicva) of gemeene man, en t Mer rot adr bedded as. weet th net. mogelijk os het eene vervor- ' ee td), “4 sip, 4 wor al leveussap, en overdrachtelijk bron kra ht, ge als de aarde, de hae, eene googeude moeder, ent. Ht een Po omeselijk dat het een bersnaam is, gelijk de volgende. Nepata mat baw eene ververmming wezen tan Shr napata, dat t bes Eee wed fl 15, 3 e= Vajasan Sanh 19, 50) bekend as; EE: -. hb Hon gapdt, Waarmede het deer Prof R. Roth I Protea Wort verwart rn, beet sgodenverblyf, “tverblyfder zahgen.s Prot toe staat het als Cegensteling tot mabakala, ccrpanke- Loe Soot pow thet het hunnen weergeven met ede eeuwigheid s Ciws he om ae bee ed teene, abs Can dere. rr of ben hanongen ‚wak, Shr. mort) ayn zeker wel de Lt tet re Er tas OT akan ot va emeto en kala ematerie, stafdeele as het tegen- ot bes hk ada, vantorate reel, inuveadiwch, en tucl le verwarren mes sea theel p 216 OUDJAVAANSCHE EEDFORMULIEREN zoovoorts; indien (dan iemand) weêrstreeft hetgeen “t bevel van Z. Majesteit den Koning behelst, laat hem dan ten gevolge daarvan verzinken diep in den Oceaan, en moge hij door kro- kodillen worden opgesnapt; ale hij naar ’t veld gaat, worde hij door den donderstraal getroffen 1, worde hij door den rukwind weggeworpen, door den wervelwind weggeslingerd; door goden in de rondte gedraaid, door duivels, kabouters en soortgelijken gepijnigd, door geesten en reuzen in de rondte gedraaid , door tijgers besprongen; naar ‘tveld gaande treffe hij angels van bamboe aan; als hij een tocht wil ondernemen ontmoete hij amok, stoote hij op blinde randjoes zoodat een lid zijn lichaams verminkt worde, worde hij nu eens noordwaarts , dan weer zuid waarts getrokken door goede geesten en reuzen, duivels, helle wichten en kinderen der duisternis. » Aldus is de eed van hem die met eene waardigheid bekleed is. (Vers in Sanskrit) Zoolang als zon en maan der gansche wereld zullen lichten, zoolang zal hij de rampzaligheid van tel- kens sterven en wedergeboren worden deelachtig wezen, en tot de hel Awici vervallen ?. (Prozavertaling 10 Oudjavaansch): Zoolang als Zon en Maan ’t gansche wereldrond verlichten, zoolang is hij de rampzaligheid van telkens sterven en wedergeboren worden deelachtig. Loo luidt de eed van hem die met eene waardigheid bekleed is ten aanhoore van ‘tgansche publiek, van lieden uit den laagsten stand, den middelstand, den hoogsten stand. w TAALKUNDIGE AANTEEKENINGEN. Taal en spelling van ’tstuk komen geheel overeen met dis in de Kawische gedichten. Vooral valt in toog de karakteris- t De schoone uitdrukking sambérén ring gölap laat zich nist letterlijk vertolken; men zou het kunnen omschrijven met: emuge een donderbeitel de lucht doorklieven als een roofvogel op zijn prooi toeschiet en hem treffen. » 2 De strophe in Sanskrit is corrupt en laat zich niet in den oorspronke- lijken vorm herstellen, omdat het daarin vervatte denkbeeld Op meer das ééne wijze kan uitgedrukt worden; de strophe kan geluid heuben: Yawae candragca sùryagca wigwaloke widipita | Tawat samsàram agachet âwicinarakam wrajet || Even goed echter kan er sarwaloke wi dipita (futur. van widipyata of wi¢walokaya (sarwalokasya, sarwalokaya) dipita bedoeld zijn. De verandering in den tweeden regel is minder onzeker, dewijl % Indisch spraakgebruik cen optatief, en de versmaat vy — — — eischt. ; OP BALI GEBRUIKELIJK. 217 beke verwaarloozing der Skr. quantiteit in proza en poëzie beide, hr as geen twijfel aan dat de necentuatie in 't Kawi dezelfde Wis ais in ‘t meuwere Javaansch , hetgeen trouwens van zelven preekt aangezien alle Polynesische taten in hoofdzaken denzelfden hlemtoon hebben. Let men op spellingen als raja, rÂja, raja (Shr oan ay, die naast elkander in ‘tzelfde stuk voorkomen; op upästhâà voor upastha; daarentegen ghrana voor Bitar; matra voor mâtra; sikshma voor sikshma, en dil. dan is het klaar dat men in de voorlaatste en laatste lettergreep eene opene a, hoe kort die ook in ‘tSkr. klonk, mt Kowt lang uitsprak. De at is in inheemsche woorden als kabaih, snk waih be- waird; daarentegen is de Skr. ai (eigenhyk Ai) meestal in 6 overvesaau P, Naardien in ‘t Maleisch in inheemsche woorden, als arr, lain, gawat, enz. de oude klank gebleven, doch in Sei woorden verdwenen is, moet men de uitspraak e voor ai in Sar. woorden niet als eigenaardig Javaausch beschouwen; ite zerdeel, die uitspraak moet door Hindus zijn overgebracht. I, Tuser VEL, waarvan 't gedeelte den eed bevattende later zal meesedecid worden, wordt ook in inheemsche woorden e ge- schreven, als kabeh, enz. Daaruit volgt niet dat men in nog bere stukken gooit ui zou ontmoeten. Immers , overal ziet men ‘toversvaneel terug dat Klankovergangen zich geleidelijk en met over een gmnseh taalgebied te gelijk uitbreiden, en ook mag met: veronderstesien dat op Java evenzeer als elders eene oude sour fase on stand werd gehouden lang nadat de uitspraak had ej ouden met de spelling in overeenstemming te zijn. \orbaastenn gen van Ske woorden komen er tn alle Oud- pause geschriften, in dicht of ondicht voor, Kurûsha voor kart-…a of kärûsha, satasrngga voor catacrngga, vosacd 2, en del. zijn van denzelfden aard als in de gedichten yaparaoen gupura voor gopurs; kuhirs (Bnarata-Y. DE voorwunera, pÂrccaya voor pratvava; wûrshits vor areecta, wilâca voor wiidsa; rasha mag de gewone se nr eeten tu sole Kawiestukken. Dat men in ‘t Oudjavaansch er Ae nt onderscneid maakte tusschen de drie soorten van Nar titan de onsen onthbreekt het niet, zoo heeft ons stuk er voor A at dete ate deere hant warrit:, ens. eer derrelfite og honde Juru gosale bet. tmeestes srad. vans ti ete A van haar ‘ra eta bhaaasnpboendes ser odoorn vats olm - sven 8 te etee, Sindooepddeetoerned esstar le, vol Shr, Araya an Jar Karvd 218 OUDJAVAANSCHE EEDFORMULIEREN sisklank van ’tSkr., als in ’t nieuwere, is geen wonder, ver- mits reeds in de oudste Prâkrits van oostelijk Indië “4 onder- scheid verloren was gegaan, en de uitspraak van ’t Skr. heeft altoos onder den invloed gestaan der volkstalen. De Kawi-oorkonden hebben, uit welk oogpunt men ze be- schouwt, eene waarde die niet licht te hoog kan aangeslagen worden. Als *t glossaar er op, dat thans door den Heer Cohen Stuart bewerkt wordt en zijne voltooing gadert, verschenen zal wezen, benevens eene transcriptie van de teksten, dan zal, naar men vertrouwen mag, menigeen die thans voor de studie dier stukken terugdeinst, 't zijne willen bijdragen om ze te ver- klaren. Reeds nu kunnen ze ieder die ze wil raadplegen dit leeren, dat de Javaansche overlevering der Kawi-gedichten van nul en geener waarde is. De oorkonden, die natuurlijk de taal en de schrijfwijze bevatten van den tijd waarin ze opgesteld zijn leggen een onwraakbaar getuigenis af ten gunste der Bak- neesche en Madureesche overlevering, en tegen de Javaansche. Wat reeds vóór de bekendmaking dier oorkonden op theoretische gronden beweerd was omtrent de verknoeiingen der gedichten door de Javanen van den lateren tijd, is door een rechtstreeksch bewijs bevestigd. Na deze algemeene opmerkingen zal ik in bijzonderheden mijne vertaling rechtvaardigen, voor zooverre zulke noodig is. Eene herhaling van ‘tgeen ik in mijne aanteckeningen op den 15den zang van ‘t Bharata-Yuddha (in deze Bijdragen, vorige aflevering), in mijne Kawi-studiën of elders behandeld heb, zal ik den lezer besparen, tenzij verder onderzoek mijne zienswijze gewijzigd heeft. Mindah ta kita. Deze woorden staan achter 6m op de plaats waar anders swasti staat. let moet dus even als swasti en ‘t Latijnsch ave eene begroeting wezen. In vorm is min- dah ta kita een 2de pers. (enk. of meerv.) van den impers- tief, zoodat het aan een Latijnsch avete beantwoordt. Ter uit drukking van den imperatief, hetzij aorist en passief, of duratief, wordt in ‘t Kawi zeer dikwijls ta achter. ’t gezegde gevoegd, inzonderheid als de imperatief een wensch uitdrukt. Zoo bijv. in ons stuk röngö ta = Grieksch axoúoare. Zoo lezen we Wiwâha str. 134: ta-cileng patÂrana, sabhâgya ta kita, bapa! d. i. „ga zitten op den cerezetel, wees welkom, zoon lief.» In Bhar. Y. 610 spreekt Satyawatî tot hare dueha alvorens zich zelve den doodsteek te geven: OP RANI GEBRUIKELIJK. 219 Sugandbika lot sinawe cinabdan Kaksimaku mantuk ta ri Madearijya | D 1: Zj wenkte daarop Sugandhik& en zeide tot haar: «mijne ondere euster, keer terug naar ’t rijk Madra.« Dezelfde impe- rituf mantuk ta komt ook in Inser. TL, bijna aan ‘t einde, voor, doc als 3de pers, De zinsnede luidt: «i sampun-nyan matzhÄna, mantuk ta sang parasamya mare grha- Nya sowung sowang; do i. «na afloop daarvan, laat de verzaderdes menigte, ieder weder naar zijn eigen huis, gaan.r Zoo weinig bezwaar de grammatische verklaring van mindah ta Aita aanbiedt, zoo moeielijk ie het den juisten zin van mondah op te sporen, al is de bedoeling in ‘t algemeen duidelijk genees Indah is o. a. ebehagens; endah =behagendes en che aveloke: mindah, als toestandswoord, zou dus kunnen beteekenen oo zich behagelijk gevoelende.” Ik wist daarvoor in een vroct geen beter term dan eheil!e Kk amuuw is een vacatiefvorm van kamu, gelijk kong van ku of kon; enz. Vgl. aanteek. op str. 249 van Bhar. Y. Hoewel kamu erzenbek meervoud is, wordt het ook jegens een enkelen perseon gebezigd even als 't Hoogduitsche ihr, wanneer men hot buvender beleefd wil wezen; zoo bijv in B. Y. 279 waar hr, tr set mm zijn toorn tegen Kama zegt. Vermoedelijk hebben emtont de toenasimng van Kanu dezelfde regelen gegolden als ot Tobusehs zie vd. Tuuk, Tob. Spr. bl. 226. Ook komt etm tomk van Kota als beleefd voornaamwoord des 2den per- vorst Oudjavasnsch met dat in 't Bataksch overeen; als Vere zeen Van Ot passief dient ook, zoowel in ’t Kawi als in 't Poh. ta. Als achtervoegsel van ’t beleefde voornaamwoord os 2m pers dient ta en na een Klinker ota. Maar ditzelfde te. ta is evenzeer een der achtervorgeele van den 1sten per- how atak-ta in t BY. 689 beteekent -mijne (eig. © eter! ; haka-nta =imijn mimnaar!- 540, 554, ot4. [ree terornge verschijnsel viudt zijne gedeeltelijke verklanng ee omstundiwhend dat kita, waarvan ta, nta de aange- vorm ois, oorspronkelijk de eerste persoon meervoud in- vet mas; Ax Tob. Spr. 228. Het Maleische nda in ka- sen, buvind.s. enz. is stellig == nta, zoodat baginda Peteeeee t conse fof. mon) heer=; avanda -onze vader.» Sotasr@ngwea, ens, Over deze bergnamen zie ‘t hierachter wee af tapasters, Sa anauta Ta, in sterken vorm: tang, is na woordeu 920) OUDJAVAANSCHE EEDFORMULIEREN van hoeveelheid zeer gewoon om hetzelfde uit te drukken als onze partitieve genitief. Bijv. anyattang,len tang, lawan tang, waneh tang, muwah tang reen ander deel van hens, d. i. naar ous spraakgebruik vandereny; zie Wiwahs 240; BY. 24; 25; 53; 49; e. e. Dudû tang zanderene BY. 28: aneka tang vverscheidene onder hen» 3876; s&k tang bhûta veene menigte dier booze wezensy 668. Kabeh ta musuh z. v. a. val de vijanden” 445. Zoo ook in ons stuk sakwaih ta bhatâra. Dewijl ta ook aanhechtsel van den Qden pers. is, en sahana, zoover ik weet, niet met sahanan afwisselt, moet men in ons stuk sahana+-nta scheiden, en dus ook ta achter sakwaih als 2den pers. opvatten, maar altoos in den zin van een partitieven genitief, Raditya, voor râditya. Râ is tot ra verkort doordat op de volgende lettergreep de klemtoon valt. Zoo ook is Jar. rémbulan ontstaan uit ra+mbulan '. De nasale voorslag in mbulan = bulan, wulan is echt Polynesisch. In t Fidjisch bestaat er zelfs geen op zich zelf staande b; het kent alleen mb. Ook de Javaan schrijft vaak, om niet te zeggen gewoonlijk, békta, enz. als hij mbékta wil uitdrukken, alsof het van zelven spreekt dat b met nasalen voorslag uitgesproken moet worden. Met eenige andere letters is het eveneens gesteld. Eene enkele d bestaat er in ’t Fidjisch evenmin; het bezit alleen nd. Hiermede vergelijke men ‘t Oudjav. ndan == Mal. dan; ndak = Jav. dak. Mangmang, dat ik »met eed en vloek» vertaald heb, is een synoniem van ‘t Skr. gapatha. Soms worden de beide synoniemen met elkaar samengekoppeld, gelijk in het oud en nieuw Javaansch zoo dikwijls geschiedt, bijv. in w&Slae asih, sukabungah, e. dgi. 2. Zoo lezen we een paar regels vóór den aanhef van ‘t formulier deze woorden: manibâknos gapatha-mangmang irikang wwang asing maharép manglburânugraha gri-Mahfraja, d.i. late men een duren vloek vallen op een iegelijk die de privilegies door Z Maj. den Koning geschouken wil te niet doen.» Mangmang is een tweelingvorm van ‘t Jav. en Kawi bangbang, Shang Op gelijke wijze staat Jav. mor (di mor) naast wor; Kai en Jav. amuk (pangamuk) naast Kawi wuk of wûk wverwoede aanvals (bijv. B. Y. 265; 290; 812) ; ditzelfde L Over de beteekenis van ra vgl. Kawi-Stud. bl. 27. 3 Vgl. T. Roorda, Jav. Spr. § 286, dd OP BALL GEBRUIKELIJK. 22] wok herkent men in “t Mal. mabuk # dronken », zoodat in muk en wok de algemeene zin van v razend, dol zijne ligt ojetesioten Afwisseling tusschen m en w vindt men ook in ge- Valen waar Aar verwarring tusschen actief en passief, duratief en zortst, geen sprake kan wezen: bijv. Jav. maliwis - wilde eend = heet in t Kawi waliwis; zie Bhoma-kAwva, bl. $7, r. vo. De algemeene zin van mangmang en bang- bang zai wel wezen e luid roepene , waaruit zich’ die van # dreigen » en van zweren ontwikkeld heelt. Ook ons zweren it oor- spronkeiijk niets anders; val. Skr. swara, klank; Engelsch answer, en al wat danrmeë samenhangt. Nehulun ie een beleefd voornaamwoord van den Isten pers, en van geische beteekenis als ‘took in “t Kawi voorkomende hawula Het beantwoordt aan 't Skr. ayaù janah, en ons sini persoons; vergelijkt men het met ngwang «mijn (ens) persoon,” beleefd voor vik, wijs, dan wordt het waar schondyk dat ng een voornaamwoord, of hever lidwoord, 1s, dat wang voor wwang staat, en huiun dienaar, man van veseands gevoig, beteekent. Inderdaad beteekent pahulunan een hind des hutzes, lid der familie; Nakula wordt zoo genoemd ten opsichte van Calya in B. Y. 510, Ahuluu, cig. edienaren, gevorr bebbende= bet. Heer, Vorst; sang ahulun, de Heer, Monueer; Wiwdba 186, B, Y. $05: 517; de Vorst (581). Ais voorsaanwoord luidt het woord uiet balan, gelijk in Keorda’s dav. Wdb, 1. v. wordt opgegeven, maar nghuluu; vie ter enhele bewijsplaatsen; in B. Y. 471: ngdnin nghalen tekha tninut Tatu bhagne denta; 494: ndan amriha bziniun atoha hurip-ku k@dwf; 495: tan rowa- heen nghulun amÂtvana yeng ranAangga: e.e. Het feuteve sulun der wounlenboeken berust op verkeerde a hei- dert van 1, ut nghulun e van, in, aan mij (ons).e Apare, In de gedichten is de gewone vorm aparö, ma- pare, met iangen Pepöt; de Javaansche is parëk (padék). Treuwens cok “t Kawi heeft parek: 0. a. in deze zelfde Ds grit tegen We bwat hajvan adoh aparëk. Dr armmodava MahdAsambha. Deze namen, of liever bouwnen odes Konings, verschillen van die we in den aanhef De corkomle is namelijk uitgevaardijnl van wege o(€rt- Ml. vaa Cri-lokapdla, Hariwangcotuuggadewa nAma rûjÂ- re. dk 1, 2 May. den doorluchtigen regent, uit het Lue vacht, met name Uttuuggadewa, gewijd (d. 3. ge 920) OUDJAVAANSCHE EEDFORMULIEREN van hoeveelheid zeer gewoon om hetzelfde wit te drukken als onze partitieve genitief. Bijv. anyat tang, len tang, lawan tung, waneh tang, muwah tang veen ander deel van heny, d. i. naar ons spraakgebruik vandereny; zie Wiwâhs 940; BY. 24; 25; 53; 49; e e. Dudû tang ~wanderens BY. 28; aneka tang wverscheidene onder hen» 376; s&ék tang bhûta veene menigte dier booze wezensy 668. Kabeh ta musuh z v. a. val de vijanden 445. Zoo ook in ons stuk sakwaih ta bhatâra. Dewijl ta ook aanhechtsel van den 2den pers. is, en sahana, zoover ik weet, niet met sahanan afwisselt, moet men in ons stuk sahana-+nta scheiden, en dus ook ta achter sakwaih als 2den pers. opvatten, maar altoos in den zin van een partitieven genitief. Raditya, voor râditya. Ra is tot ra verkort doordat op de volgende lettergreep de klemtoon valt. Zoo ook is Jav. rémbulan ontstaan uit ra+mbulan '. De nasale voorslag in mbulan = bulan, wulan is echt Polynesisch. In ‘t Fidjisch bestaat er zelfs geen op zich zelf staande b; het kent alleen mb. Ook de Javaan schrijft vaak, om niet te zeggen gewoonlijk, békta, enz. als hij mbékta wil uitdrukken, alsof het van zelven spreekt dat b met nasalen voorslag uitgesproken moet worden. Met eenige andere letters is het eveneens gesteld. Eene enkele d bestaat er in *t Fidjisch evenmin; het bezit alleen nd. Hiermede vergelijke men ‘t Oudjav. ndan == Mal. dan; ndak = Jav. dak. Mangmang, dat ik »met eed en vloek» vertaald heb, is een synoniem van 't Skr. gapatha. Soms worden de beide synoniemen met elkaar samengekoppeld, gelijk in het oud en nieuw Javaansch zoo dikwijls geschiedt, bijv. in w&las asih, sukabungah, e. dgi. 2. Zoo lezen we een paar regels vóór den aanhef van ‘t formulier deze woorden: manibâknas gapatha-mangmang irikang wwang asing maharép manglburânugraha gri-Mahfraja, d.i. + late men een duren vloek vallen op een iegelijk die de privilegies door & Maj. den Koning geschouken wil te niet doen.» Mangmang is een tweelingvorm van ‘tJav. en Kawi bangbang, Shang Op gelijke wijze staat Jav. mor (di mor) naast wor; Kawi en Jav. amuk (pangamuk) naast Kawi wuk of wûâk n verwoede aanvalw (bijv. B. Y. 265; 290; 312); ditzelfde ' Over de beteekenis van ra vel. Kawi-Stud. bl. 27. 3 Vgl. T. Roorda, Jav. Spr. § 286, OP BALE GKARUIKELIJK. 29] wak Herkent men in ‘t Mal. mabuk # dronken », zoodat in muk en wuk de algemeene zin van # razend, dol zijne higt opserstoten Afwisseling tusschen m en w vindt men ook in ge- Vatten Waar Van verwarming tusschen actief en passief, duratief en zorst, geen sprake kan wezen; bijv. Jav. maliwis - wilde eend > heet in “t Kawi waliwis; zie Bhoma-kAwvya, bl. $7, r. bvo. De algemeene zin van mangmang en bang-bang zal wel wezen # luid roepene, waaruit zich die van «dreigen » en van «zweren» ontwikkeld heelt. Ook ons zweren is oor- spronkelijk niets anders: val. Skr. swara, klank; Engelsch answer, en al wat duarmeé sarmenhangt, Nehulon is een beleefd voornaamwoord van den ]sten pers, en van geiijke beteekenis als ‘took in “t Kawi voorkomende hawula Het beantwoordt aan 't Skr. ayaù janah, en ons simon persoons; vergelijkt men het met ngwang «mijn (ons: persoon,” beleefd voor «1k, wij’, dan wordt het waar ser nlok dat ng een voornaamwoord, of hever lidwoord, is, dat wang voor wwang staat, en hulun dienaar, man van enands gevoig, beteekent. Inderdaad beteekent pahulanan ven hind den huizes, lid der faunlie; Nakula wordt zoo genoemd ten opschte van Galya in B. Y. 510, Ahuluo, eig. edienaren, geven hebbende © bet. Heer, Vort; sang ahulun, de Heer, Monteer; Wiwana TSG, B. Y. £05; 517; de Vorst (581). Als voornaxnwoord luidt het woord utet balan, gelijk in Roorda's dav. Wadb. a. v. wordt opgegeven, maar ughulun: zie zeer cukeie bewijsplaatsen: in BLY. $71: ngdnin nghalen tena tamut laiu bhagnea denta: 494: ndan amriha beatiun atoha hurip-ku kédwf; 495: tan rowa- been nghulun amátvane yeng randngga;e.e. Het feutieve ulun der woordenboeken berust op verkeerde a hei- dirt Van 1, ui nghuluu evan, in, aan mij (ons).e Apars. In de gedichten is de gewone vorm apard, ma- pore, met aren PepSt; de Javaansche is parëk (padék). Treuwens ook “¢ Kam heeft park; o. a. in deze zelfde Perte gese we bwat hajvan adoh aparék, D srmmedava MahAsambhâ. Deze namen, of liever Breen odes Kontrigs, verschillen van die we in den aanhef De sorkonde os namelijk uitgevaardigd van wege =C'ri- M vaa Cos-okapdia, Hariwangcotunggadewa nAma rÂjÂ- are, dion Z May. den doorluchtigea regent, uit het Aevceesiucht, met name Uttuuggadewa, gewijd (di. ge 222 OUDJAVAANSCHE EEDFORMULIERBN kroond) ! vorst. Mahâgambhu is een der namen van (twa; nu worden ook zekere ingewijden in de mystieke secten onder de Ciwaieten met den titel van ciwa, mahegwara, euz. bestempeld. De Javaansche Koning kan eco aanhanger van een dier mystieke scholen geweest zijn, doch even goed is het mo- gelijk dat hij naar later Indisch gebruik onder zijne namen dien der sectegodheid telde. In allen gevalle blijkt uit zijn naam Mahâcambhu ‘dat hij een Giwaiet was !. Dakshottama, Bahubajra en Pratipakshasangcaya zijn de namen, en wel de officiele of publieke namen, van de drie hoofdministers, die de acte mede uitvaardigen of zooals onze term luidt # contrasigneeren./ Een der namen verschilt van dien we aantreffen op pl. 8, a der oorkonde. Daar toch staat: Mangkana diwaga-nira (ri-lokapala Hariwanggotunggadewa, dinulur de rakryan mahdmantri katrini, rakryan mantri hîno, Dakshotama, rakryan mantri halu, Pratipakshasanggâya , rakryan mantri sirikan, Mahâmâhino. D. i. zoo is de datum (d. i. acte) van Z. Maj. den lands- heer, den Zonnetelg, Uttunggadewa, bijgestaan door de drie prinsen en hoofdministers: prins minister van?, Dakshottama; prins minister van oorlog (?) Pratipakshasangkshaya: prins mi- nister van?, MahâÂmâhino.r Deze laatste moet dus auderszins bekend gestaan hebben als Bâhubajra. Terloops zij hier opge- merkt dat de Indiërs, althans der hoogere standen, meer dan één naam dragen. Vorsten eu hooge ambtenaren: voeren daaren- boven nog bijnamen. Meestal zijn de laatste in de geschiedenis bewaard gebleven; eene heillooze verwarring is hiervan “t gevalg geweest, en geen mensch vermag thans met zekerheid te zeggen hoe de groote Wikramâditya heette. Van Koning Agoka den Buddhist kent de nawereld wel drie bijnamen en den geslachts- naam daarenboven, maar de eigennaam of » alledaagsche» naam, is verloren. De FHlindusche gewoonte om vorsten naar den bij- naam te noemen, heeft zelfs onder de Muzelmansche Groots Mogols stand gehouden; hoe weinigen zijn er die ooit den ) Abhisheka is in 'tSkr. uitsluitend substantief; in 't Kawi dient het tevens voor Skr. abhishikta. Niets gewoner in ’t Kuwi dan dat Skr. substantieven als adjectief gebezigd worden, bijv. krodha is niet enkel «toorn», gelijk in't Skr., maar ook «toornigs, Skr. kruddha; Skr. harshs is eblijdschaps, maar in 't Kawi zoowel «blijdschap», als everblijds, Skr. hrshta; Skr. gakti, macht, maar Kw. ook «amachtig.» 2 Van welke secte dan ook; er zijn cen tal van Giwaietische secten, deels mystiek en asketisch, deels niet. OF BALE GERRIIKELIJK. 223 eeventiken naam van Akbar of Aurengzeb gehoord hebben ? Wat am dndie gebruikelijk was, gold stelhg ook bij de Hin- duseche davanen. Dakshottama, Bähuwajra, en dergelijke officicele ramen sindt men in andere oorkonden van lateren tijd terug. (srama; of de term juist is weergegeven met.» dorper +, baat zien vooralsnog moeielijk beslissen. Te oordeelen naar de beteekenis die grami tn ’t Jav. heeft, zal men misschien koopman = Waarschijnlijker achten. Hoe het zij, kennelijk is inden tekst de Winevseestand bedoeld, en nademaal Wuicvas zoowel Landbouwers als kooplieden zijn, Is het voor “t verstaan van deze plaats van weinig belang hoe men rama opvatte. tGrondwoord is natuurlijk Skr. grâma, doch dit heet zoowel ve dorp als # maatschappij , vennootschap. « Je wah as heunelijk ven bijvorm van j&mah, dat zoowel mt Nawa als on 't Maleisch voorkomt Jéwah = jémah is cove. en bijwoordelijk sten gevoge. 2 Vergelijkt men deve woorden met het gelijkbeduidende t@mah, dat ouk Jav. iy. dan ziet men dat jë en t& verouderde pretinen zijn. Voorts vvert mah = wah wederom cen voorbeeld voor de ufwisse- iw tusschen m en ow, Waarvan „oo even rerds sprake was, Van wan is oo. a. nog afgeleid Kawi wwah (uit wwah), Jay woh, Mal. buwah (wt bwah, en dit wt wwah). hartmakGna-nva, tan angarémakén, mangard- hanen c= dav. nevtitmmakeéen. In vorm is het een verzoek ierse overeenkomende met zulke Jav. uitdrukkingen als tonite oee elaat may (of: laat th) eens zien.» Het onderscheid dat set conjuretref-sutlis iu t dav. in een derek geval wordt wesgeaten, doch im “t Kawi niet, Lenoakena = lébwak@na, conjunctief passief van ’t cau- Youve manglebwaken. De verhouding van 18bokEn tot bwa en ts dezefde aus van lor, Noord, tot iwar; in ouze pre Wordt nu eens lor, dan weer war geschreven, een bes os, dunkt mu, dat reeds toen ter tijde begonnen was wat ete dar reel ais geworden, nl. overgaug van wa in ov. Vo bene na setterbjh om “tShe. vertaald, ware prawecveta eget ewee vatim, maar noch in 't Sanske., noch in onze { rte taaneehe woord in verbinding met karé mak én ae "ters untdrukhken dan door madhye of antar, en door to Nere, voorzetsel in. In 'talgemeen, in de Anche talen ue wovisngen of mehtingen eener handeling aangedaid ot Voorvoegsels, ais ingaan, opgaan, overgaan, cnz., of 224 OUDJAVAANSCHE KREDFORMULIEREN door eigenlijke voorzetsels, enz. In de Polynesische talen wor den twee handeling aanduidende waorden naast elkander geplaatst; en zoodoende ‘t eene door ‘t andere nader bepaald ; instede van subordinatie, verkiezen ze coordinatie, Is nu een der geco- ordineerde woorden met een modaal suffix voorzien, dan ont vangt ook ‘t andere er een. Bijv. B.Y. 8: kinon lumakwa daténgeng (d. i. datenga ting) Kurupati,# hetgeen in onze taal eenvoudig is: # werd verzocht om zich te begeven naar den Kuru-vorst.r B. Y. 182: cakrabyûha ngaranya nora wénangd rusuka ri taya Bhima-Phalguna, d.i. #de radslagorde genaamd, welke onmogelijk in wanorde zou kunnen gebracht worden, zoo Bhima en Arjuna er niet waren. # Sang hyang dalëm er, eig. rde god van ‘t diep der wateren,” anders gezegd Waruna, Neptunus, Okeanos. De persoonsverbeelding gaat wederom over in de materieele betee- kenis. De uitdrukking staat gelijk met ons Oceaan, als wij dit schrijven met eene hoofdletter. Sanghapén. De parallelplaats in ‘t eedformulier van Inse. VIL heeft: ri wwai sahutén dening wuhaya, Daardow wordt de beteekenis vastgesteld; vgl. Jav. cangap en angap Utalakéna, van utal = Jav. untal, in kontal Alisyus. Evenzoo gespeld B. Y. 584, doch halisyus 452, alsook Wiwiha 223. Over ‘t algemeen weifelde reeds de oude uitspraak tusschen ha, hi enz. aan ’t begin der woorden, zoodat als beginletter de h zeer zacht moet geklonken hebben. Démakén. Angdémak, mangdémak is « aanvallen, er op inloopen, er op losgaan, to assail, bespringen «; bijt. mangdémak ring gadâstra B. Y. 561; Bhoma-Kawys bl. 28, r. 2 v. o.; van olifanten gezegd B. Y. 417; zoo ook in % causatief: mangdémakakén gajah-ira ri turanggs Phalguna B. Y. 176. Mangdémak bet. + aangrijpen s ia Wiwâhae 261: hetu-nyân téka mangdémak kadi ts sanghârâgni;, ook wel win bezit nemen, aanvaarden.« Yan para komt op hetzelfde neér als yan apara (af yan mara), doch terwijl ‘t laatste létterlijk is: „wanneer hij gaats, laat het eerste zich nagenoeg weérgeven met wop reise d „gaande 7. Zoo ook heet het in *t andere formulier yan hawan, dat feitelijk op ‘t zelfde neêrkomt als yan ahawan of ya mahawan # wanneer hij op weg is, een tocht doet.» Metdà al maakt het taalgebruik geen onderscheid tusschen mara a! yanpara; dientengevolge doet yan voór een stamwoord #: OY BATT GEBRUIKFLIJK. 229 verd denzelfden dienst als de verandering van den begin- medehiinker des stamnwoords in de overeenkomstige nasaal. Der- halve, er as geen onderscheid van beteekenis tusschen mij il en vanwiath Om deze bewering te staven, zal ik eenige ondub- bersinmge voorbeelden aanhalen. In Bhoma-k. bl. 15, r. 8 staat: sampun mmagkena cighra vanwipl i heng «ira kat@ému tikang bardbika, Dat de dichter hier cîghra mijtl zou geschreven hebben, hadde hij het om de versmaat niet gelaten, ziet men licht. Als vene uitbreiding van die constructie beschouw ik de ver- Verctind Man ’t voorvoegsel ma == a door yanpa. Hiervan leveren de sredrehten een aantal voorbeelden; o. a. Bhoma-k. iid sanpahawan gajädhipa télas mabhdshana «ira De-oatejn bereed bij een baas van een olifant enz.- Het is dusiel ko dat vanpahawan niet in ’t minste of geringste ver- scant Van mahawan, awahan, Evenzoo is vanpataunghi, “rees ope bl. G1, r. 2 volmaakt hetzelfde als matanghi, atanati: de regel is duidelijk: song sang hyang Rawi karana-nya yanpatangh. Ac verder bh 105, 7. 2 v. 0., waar yanpalaywan = ha aywan; 135, 16, vanpangungstr = manguugsir: Pol, S, sanpanahanah’& = manahanaha, enz. Uit den MN ero, ae eene menigte voorbeelden van deze constructie bt. zal oak ook er slechts enkele aanhalen, o. a. hetzelfde vebpara = mara, dat we ook in ons formulier vinden; In str Zath leven we: math ramong syanpudnugdun grha, wuhaya päjah vanpareng Woe eect Yanwiart == migil im ste. 306: hana vanweil suming ahvas ajaar atitih-titih pup. M.uctmwakeéu; hsaarblykelyk in den zin van Jav. ané- nere 4 Sunsyva-wélah Deze term is mij elders niet voorgekomen beer Ie geen twijfel aan, of ‘t Oudjavaansche woord had dou taen zits als “t Maleische sungga (= suda), Bat. soeya, He- ots verder voorkomende ruyung heb ik slechte bij gis- soo verted 8, tae tuvung of luyung, chout van den arenpalm,» past niet, tor, tf rusyung < in ons stuk zoo genocmd werden omdat ze van ure tah ets gah wares, 224 OUDJAVAANSCHE EEDFORMULIEREN door eigenlijke voorzetsels, enz. In de Polynesische talen woe den twee handeling aanduidende woorden naast elkander geplaatst; en zoodoende *t eene door ‘t andere nader bepaald ; instede va subordinatie, verkiezen ze coordinatie, Is nu een der ge ordineerde woorden met een modaal suffix voorzien, dan at vangt ook ‘tandere er een. Bijv. B.Y. 8: kinon lamakwa daténgeng (d. i. datenga+ing) Kurupati,# hetgeen u onze taal eenvoudig is: » werd verzocht om zich te begeven uss den Kuru-vorst.” B. Y. 182: cakrabyâha ngaranya non wönangÂ rusuka ri taya Bhima-Phalguna, d.i. sd radslagorde genaamd, welke onmogelijk in wanorde zou konms gebracht worden, zoo Bhima en Arjuna er niet waren. « Sang hyang dalëm er, eig. ~de god van “t diep de wateren,” anders gezegd Waruna, Neptunus, Okeanos. Ik persoonsverbeelding gaat wederom over in de materieele beter kenis. De uitdrukking staat gelijk met ons Oceaan, als wijd schrijven met eene hoofdletter. Sanghapén. De parallelplaats in ‘t eedformulier van Issa VIC heeft: ri wwai sahutén dening wuhaya, Daardes wordt de beteekenis vastgesteld; vgl. Jav. caugapenangsp Utalakéna, van utal = Jav. untal, in kontal Alisyus. Evenzoo gespeld B. Y. 584, doch halisyu 452, alsook Wiwâha 223. Over ‘t algemeen weifelde reeds & oude uitspraak tusschen ha, hi enz. aan “t begin der woordes, zoodat als beginletter de h zeer zacht moet geklonken hebbe. Démakén, Angdëmak, mangdëmak ie ~» aanvale, er op inloopen, er op losgaan, to assail, bespringen»; bijt | mangdémak ring gadâstra B. XY. 561; Bhoma-Kâwr bl. 28, r. 2 v. o.; van olifanten gezegd B. Y. 417; zoo ouk in} causatief: mangdémakakén gajah-ira ri turangg! Phalguna B. Y. 176. Mangdémak bet. . aangrijpen: i Wiwähae 261: hetu-nyân téka mangdëmak kadit sanghârÂâgni: ook wel vin bezit nemen, aanvaarden.» Yan para komt op hetzelfde neêr als yan apara (of ya mara), doch terwijl *t laatste létterlijk is: » wanneer hij gests laat het eerste zich nagenoeg weérgeven met wop ress é „gaande . Zoo ook heet het in ’t andere formulier yan hawsh dat feitelijk op ’t zelfde neêrkomt als yan ahawan of yi mahawan »wanneer hij op weg is, een tocht doet.« Me al maakt het taalgebruik geen onderscheid t sschen mars yanpara; dientengevolge doet yan vóór « 1 stamwoord OY BATT GFBRIEKFLIJK. 220 voerd denzelfden dienst als de verandering van den begin- geste hactiher den stamwoords in de overeenkomstize nasaal. Der- halve. er as geen onderscheid van beteekenis tusschen mijil en Vaan ward, Om deze bewering te staven, zal ik eemge ondub- bein voorbeeiden aanhalen. In Bhoma-k. bl. 15, r. 8 staat: sampun inangkaua qighra yanwiyil i heng sira kat@mu tikang batidiika, Dar de chehter hier cighra mijil zou geschreven hebben, hadde iy het om de versmaat niet gelaten, ziet men licht. Als rene uitbreiding van die constructie beschouw ik de ver- Ving van 't voorvoegsel ma == a door vanpa. Hiervan beveren dee vediehten een aantal voorbeelden; o. a. Bhoma-k. did sanpahawan gajkdhipa télas mabhdshana sira Be men bereed hij een baas van een olifant enz.e Het is duce. hk dat vanpahawan niet in ’t minste of genngste ver- schut van inanawan, awahan. Evenzoo isyanpatanghi, eies ope bl. Gl, r. 2 volmaakt hetzelfde als mataughi, stan: de regel is duidelijk: cong sang hvang Rawi karana-nya vanpatanghi. Ac verder bl, 105, r. 2 v. o., waar vanpalaywan = mooaywan; 135, 16, vanpangungstr = mangungsir: lel S, vanpenahanah’ = manahanaha, enz. Uit den MW sh a, ate eene menigte voorbeelden van deze constructie bat. cal th ook er slechts enkele aanhalen, o. a. hetzelfde Vebpara == mara, dat we ook in ous formulier vinden; ma sir LOU geze we: Pia) thou sanpardngdon grha, wuhaya pöjah vaupareng Wen ite td Yanai: == mijtl in ste 306- cavanwed sumésang shvas ajajar atitih-titih pupa. Miocemwaken; hisarbliykelyk on den zin van dav. and- Sansua-wé.ah Deze term is mij elders niet voorgekomen deer ois geen twijfel aan, of 't Oudjavaansche woord had de etser, vite als “t Malerische sungga (= suda), Bet. sega. He: ++ verder voorkomende ruyung heb ik slechte bij gis- sou! vertoatdh &, ru.ung of luyung, cehout van den arenpalm,e past niet, Een trg 8 in ons stuk zoo geooumd werden omdat ze vaa BE tet ahl Waren. 226 OUDJAVAANSCHE EEDFORMULIEREN Makalambi-aji, eene constructie gelijk mak&%mul-putih (akëmul-putih), en dgl., laat zich vergelijken met om zwartgerokt, witgedast, zwartgesluierd, enz, waarin ge den zin van (voorzien) met» bewaard heeft. Dit ge nu heet in "t Kawi ma en a, in ‘tJav. ha (a). Daar de Javaar- sche spraakkunsten over dezen gewichtigen woordvorm zwijgen, maak ik den lezer opmerkzaam op eenige voorbeelden uit den Damar Wulan; bl. 82: hakulambi-sutra; en hasonder poleng-habang; 27: hakopyah-hiréng, en adodot kumitir. Vgl. Kawi-Stud. bl. 81, vg. Lawasaug stelt lawas sang voor. In de spelling der oorkonde wordt zeer dikwijls de dubbele medeklinker door den enkelen uitgedrukt; zoo aan ‘t slot tlasinurat voor tlas sinurat; op eene andere plaats nimita voor nimitta; Dakshotama voor Dakshottama; enz. Amukti, mukti is duratief-actief van Skr. bhuk ti, reeds toen ter tijd door de Javanen als bukti uitgesproken. Dat de geaspireerde letters in Skr. woorden in de spelling eeuwen lang bewaard bleven, doch niet als zoodanig uitgesproken werden, kan men reeds uit onze oorkonde leeren. Immers we zien daarin vlak bij elkaar nu eens sapâtha (Skr. gapatha), dan wett sapata. In *t Bhar. Y.,treft men op gelijke wijze door elkander bukti en bhukti aan; bijv. 619: suka sök bhinukti wgenoegens veel gesmaakt”, 625: méne ko bhukti ning asu „straks wordt gij den honden ten voedsel,» doch 444: bukti ning mrtyujihwâ zkost voor de tong des Doods.r De duratieve vorm is natuurlijk amukti, mukti en me mukti, de vruchten plukken, smaken, genieten , deelachtig worden; bijv. amukti pâpa zde vruchten plukken zijner boos dadeny 503: mamukti wishaya zinnelijke genoegens smakeny 659. Pinaröngökën is een vorm die in beteekenis overeenkomt met het partic. praes. pass. en gerundief der Arische talen; tinon is, in ’t Skr. vertaald, dr¢yamfna en droys; ginawe «te gebruiken, dienstig», enz. Behalve ‘t aanhechtsel akë&n bezit het Kawi, gelijk de Nieuw-jav. dichttaal , ook k&n; uit réngé + akén wordt in t Kawi réngwakén; rängö + kèn daarentegen blijft rëngökën. Parëngö is een secan- daire stam, uit paen réngö,Jav. rungu. Réngé, rungu is „'t gehoord worden, auditus», en »gehoor», bijv. in lan-wawa-rëngö ver niets van bespeurender eig. » zonder al OP HAL] QEBUIKELIJK. 227 besef of gehoor. B. Y. 170. Parëngö is dus swat in ‘t ze- hoor valt, wat gehoord wordt (Aorist)», gelijk patut is # dat Wat voegt, past, voegzaame, pakon «wat bevolen wordt, op zeersaen last.» Kuursnta: Ske kanishtha. Hieruit is Jav. nista ont- stain, en met uit nishta, zooals in ’t Jav. Wdb. i. v. nista wordt opgeven. Dat ka in ‘t Jav. meermalen weggevallen is, omdat men het met het prefix ka verwarde, is herhaalde malen door v. d. Tuuk en anderen sangetooud. It wedformulier in Inser. VIT en de redactie er van zooals de Heer van Bloemen Waanders die medegedeeld heeft, zal in tekst en vertaling in een volgende aflevering dezer Bijdragen uitgegeven worden. OL DJAVAANNSCHE BEKONAMEN. Onder de bergnamen die in ‘t bovenbehandelde stuk voor- heise s zijn er slechts enkele die ik op onze kaarten heb kunnen terugvinden. Het 1e van belang, pogingen te doen ten einde de serene 2 der bergen op te sporen omdat ze vermoedelijk alle itse el inven van ‘t rijk, welke vorst de acte uitvaardigde. Ft stan Ie opgesteld te Majapahit: parisamapta tlasiuurst tens Maytapahit '. In de hoop dat anderen, beter bekend net de poatserjke gesteldheid van Java dau schrijver dezes, ‘tertrene de zullen aanvullen, zal ik opgeven welke bergen ik oe pinten. teruavt.den Natasrönwyuya. [it woord is in ‘t Javaansch verder ver- bosterd tot vata-rëungga vie sapta-réogga in Jav. Wdb.); trea is Pe toe ad weeen de Soctorenggo in t Japara-gebergte. Merapwa = marapuy, Jav. Merapi. Welke der twee Vine, de oostelijke of de westelijke gemeend is, blijkt niet. Nose oh ste ie we Merapt, ZW. van den Merbaboe. ern tet Pinus Sumbing, en Susund ra, thans Seudoro , EE EET Lo oe We Zat, Jas. Balambangan. Ofschoon de sprong ia Bets tesndentse Wordt out alleen in ons stuk met ph ge- ter tret van Kir ov dd Tuuk teer th dat jh em cit woord, de verde wan Heer de jh on hedendaasech Ja. aans h (Wadureesch) tata? han aren beeren uiet Bharata.) beet, an ‘t Wouerd e Ne Db VIND. it 228 QUDJAVAANSCHE EEDFORMULIEREN. van den Sendoro tot het uiterste Oosten van Java groot is, schijnt er geen reden te bestaan om dit Walambangan niet gelijk te stellen met het bergland van ‘t schiereiland Balam- bangan. Médang, natuurlijk Jav. M&dang of Méndang, maar welk? Tawihang, Jav. Taweng; vermoedelijk de heuvel van dien nmin in de residentie Pekalongan. Pangawan houd ik niet voor den naam van een berg, maar voor 't Jav, bangawan. Ook onder de voorgaande namen zijn er ettelijke, waarvan men niet met zekerheid kan zeggen dat bergen bedoeld zijn. De redenen waarom juist deze bergen of plaatsen zoo heilig geacht worden en andere niet, zijn ons verborgen. Eene volledige lijst hebben we zeker niet in de opsomming te zoeken; integendeel, het moeten plaatsen geweest zijn, wier beschermgeesten eene bijzondere vereering genoten. De heiligheid van bepaalde oorden hangt van min of meer toevallige omstandigheden af die wij niet meer kunnen opsporen. H. Kers. BERICHTEN VAN EENEN MALEIER OVER SIAM EN DE STAMEEZEN, In het Tweede deel van het Tijdschrift voor Neerlands Indië, 1845, beeft Dr. Van Hoévell een Maleisch geschnft met vertaling uitgegeven, haudelende over Bali en de Bulineeseu en opgesteld door zekeren Abdoe lah ben Mohammad Almisri (de Figyptenaar) , wie tusschen de jaren 1823 en 1826 dat eiland herbaaldelijk beziet ais Secretaris van den Pangeran Said Hassan, die door den Gouverneur Generaal van der Capellen in commissie daarheen gesouden werd. Van denzelfden auteur, die volgens Dr. Vag Floeveil, te Palembang geboren en, blijkens zijne eigrne mede. dee rjg, een tee Besoeki gevestigd koopman was, bestaat er een deotok gesurft over Siam en de Siameezen, vervaardigd in het Is2z pec Is, teen my dat rijk had bezocht insgelijks in het gevolg van oovenvenocmden Sant Hassan, aan wieu door den Gouverneur (secetaat Nan der Capeilen in dat jaar eene zending derwaarts Wes epuedraven. Ook nu vervulde hy bij dezen de betrekking vee Secretaries, doet zonder officieel karakter, althans hij vere ent dating niet bezoldigd werd maar op eigen kosten reisde, my stans deed op verzoek van Said Hassan en alleen om zich bij deg Goaverneur Generaal verdienstelijk te maken. Hay verzekert EE ovatste zoe buy berhakng, eu voegt er by dat hy dit geschrift Coste se uits artend met het doel om de gelegenheid te krijgen bod) ardea daarvan Zijne Evcellentie in persoon te out- wert sal Let wel scurut of het hem te doen was om cene Prewiebeter weak volgens zijn verhaai door Van der Capellen a Nans Ha sare gee swezornkhen was. Dr ver est over Naam en de Naameezen bevat, onder vele Ver. ‘stiel, een sate taal Liet onbelangrijke bijzonderheden eo rn tart die voor de schraudersenl van den schrijver pleiten. Pleo + respitst am twee geedeelten , het verste bele lst fabelachtige verte ders gen Omtrent den oorsprong der Niameezen ; het tweede , 230 BERICHTEN VAN RENEN MALEIER ENZ? waarin waarschijnlijk ter liefde van den Gouverneur Generaal eene verhandeling over de zegeningen van het Europeesche bestuur voor de Inlanders is tusschengevlochten, behandelt de geschie- denis der Siameesche vorsten van (volgens Abdoe’llahs berekening) omstreeks den aanvang der 18de eeuw tot op den tijd van des schrijvers verblijf in Siam, en eindigt met de opgave der personen , die toen voor de troonsopvolging in aanmerking zouden kunnen komen. 