None
DE SCHILDERS CAMPHUYSEN. 207 In een overigens onbelangrijke acte van 27 Oct. 1648, handelende overeen onbeschaamde dienstmaagd, die zich tegenover CAMPHUYSEN en diens vrouw onbehörde gedragen had, leeren wij twee leerlingen van hem kennen: „REGARDUS DE GROOT, oudt omtrent 18 jaeren en JAN PIETERSZ. OPPERDOES 1), oudt omtrent 16 jaeren, beyde discipelen en leerlingen in de teeckenconst, PIETER SWART’), constschilder, verclaert hebben,.... erst de twee eerste getuygen, dat zyluyden woonende ten huyse van den producent, gesien hebben”, enz. Ofschoon „GOVERNOR CAMPHUYSEN van Gorcom” zich 16 Maart 1650 nog als poorter van Amsterdam had laten inschrijven“), kreeg hij reeds spedig daarna reisplannen, zoo hij niet al om schulden weggereisd was. Vermoedelijk in verband daarmede is 4 Maart 1652 een inventaris opgemaakt „van de meubelen ende hujusraet, bevonden in den bo Ein groß schildery, sind ein langeschap met eenige beiden. Ein groß schildery, sind ein langeschap met eenige beiden. Ein schilderige synde ein belblaesert.  208 DE SCHILDERS CAMPHUYSEN. Op de achtercamer. Tweed ossehöden van pleijster. een dito hont. een oude coffer, 2 doekjes, 1 beugelstoel, 1 cesel, 2 lijsten. Op de solder, 1 vrijffsteen en eenige rommelingh, ') Hij trok naar Zweden en heeft zich daar de gunst van het hof weten te verwerven. Tenminste in Mei en Nov. 1655 is te zijnen behoeve een uitbetaling geboekt op de civiele lijst van koningin HEDWIG ELEONORA. Het eenige schilderij, dat wij in Zweedsch koninklijk bezit hebben aangetroffen is een „Brun hund” op het slot te Gripsholm (h. 4.80 br. 5.90), dat volgens den catalogus der daar aanwezige schilderijen gemerkt zou zijn: G. CAMPHUYSEN 1561, wat wel een drukfout voor 1651 zal wezen. Graaf C. G. TESSIN vertelt in zijn Tessin och Tessiniana, dat hij portretten en andere schilderijen gezien heeft, gemerkt „CAMPHUYSEN. Holmiae” *). Een dergelijk stuk was in 1871 bij zekeren T. S. A. op Lindoxe Abbey te Newburgh-on-Tay. Toen schree f de bezitter een vraag in de Notes & Queries‘) „I have an old painting signed on a painted tablet (part of the picture) „„G. CAMPHAUSEN, Stockholm”, When did he live? Was he noted?’ Ook FUFSSLI noemt een portretschilder CAMPHUYSEN, die vermoedelijk in Zweden werkte en waarnaar PADTBRUGGE gegraveerd heeft. Ons is alleen bekend het portret van OLOF LARSSON, gegraveerd door D. PADTBRUGGE, waarop staat „G. CAMPHUYSEN pinx”. 7 Aug. 1659 was hij [GOTFRIED CAMPHUYSEN] doopgetuige in de St. Gertrudiskerk te Stockholm, 12 Juni 1661 wederom [GOTFRID CAMPENHUSEN], 21 Mei 1663, Mons. CAMPHUSENS fraw” en 19 Oct. 1663 nog eens „Conterfeyter CAMPHUSENS fraw” €), De geldzorgen, die hem vermoedelijk naar Zweden gedreven hadden, verlieten hem ook daar niet. In een lange acte van 26 Juli 1661 laat de familie van zijn vrouw den notaris J. PONDT een vordering op CAMPHUYSEN in een brief naar Stockholm zenden, waaruit bleek, dat hij 28 Februar 1651 bekend had „schuldig te wesen aen myn schoonvader ANTHONY FRANCKEN de somme van 1) Desolate Boedelkamer. 3) O. Grannera, Les collections privées de la Suède, Stockholm 1886 p. 103. 3) O. GRANBERG, u. s. p. 104. +) Notes & Queries, 4th series, VII, London 1871 p. 188. 5) H. H. Fugssui, Allgemeines Künstlerlexikon, II, x p. 806. ©) O. GRANBERG, u. s. p. 103. DE SCHILDERS CAMPHUYSEN. 209 f 315.— die ick beloove te betalen over 12 maanden”, welke terugbetaling niet geschied was. Wanneer hij teruggekeerd is, waren wij niet, maar in Mei 1665 woende hij zeker weer te Amsterdam. 22 Juni 1667 verklaart „d’Eers. GOVERNMENT CAMPHUYSEN, van competenten ouderdom”, dat zijn huisvrouw en hij van Mei 1665 tot Mei 1667 twee kamers aan iemand verhuurd hadden in het huis in de Dijkstraat van JACOB CRETEAU, waaruit hij dept. onlangs vertrokken was?). Die „competente” ouderdom heeft er hem zeker toe gebracht, aan zijn testament te denken. 20 Juni 1667 is dat van „Sr. GOVERNMENT CAMPHUYSEN en Joffr. PETRONELLA FRANCKEN, echteluyden, wonende binnen deser stadt” gepasseerd voor den notaris CORNELIS Touw. Er was een kind, ELISABETH. De Weeskamer werd uitgesloten. Nog eenige geldquesties van weinig belang worden aangeroerd in de beide actes, die ons verder over den schilder bekend werden. 15 Dec. 1667 verkoopt hij met JAN DE KOKER aan WARNAR VAN BRONCKHORST het zesde gedeelte van een huis aan het Damrak, waar de Roode Molen uithangt, voor f 3200.—, en in Nov. 1668 komt GODEFRIDUS CAMPHUYSEN, als getrouwd hebbende PETRONELLA FRANCK JANSSEN haerl. vader en grootvader, voor in een zaak over de erfenis van een nicht MARIA DUYVENS, de gewezen huysvrouw van HENDRICK VAN TWENHUYSEN #). 4 Juli 1672 werd in de Nieuwe kerk begraven „GODEFRIDUS CAMPHUYSEN, op de Oude Schans’... f 8.—*) Zijn weduwe volgde eerst veertien jaar later : „Anno 1686. Tegens Vrydag, den 13. December, werd UE. ter Begravenis verzogt, met PETRONELLA FRANKEN, Weduwe van wijlen GODEFREDUS CAMPHUYSEN. Buyten de Leydse-poort, alwaer een Schuyt gereet sal leggen de Klok tien uren, om precipe te zijn ten een uur t'Amsterveen in de Kerk. UE. Naam sal ge-lesen warden. *) Met zijn werk is het al even zonderling gegaan als met dat van zijn neven RAFEL en JOCHEM. Meestal zwierf het onder vreemde vlag de wereld rond, Helas heeft hij het slechts zelden noodig gevonden eenig werk van een Jaartal te voorzien, Wij kennen er slechts twee. G. CAMPHILLSEN 1645 is een schilderij gemerkt, dat in 1880 als het eigendom van den heer L. C. THEODORE H. GALTON tentoongesteld was in Bethnal Green Museum te Londen. In een stärk van vier koeien staan, is een meid bezig een emmer te schrobben. En 1) Prot. not. J. POND te Amsterdam. 3) Prot. not. H. Rosa te Amsterdam. 4) Oud-Holland III p. 73. 6) Begrafenisbriefje in de Bibliothek van het Friesch Genootschap te Leuwarden. Oud- Holland, 1903. 27 210 DE SCHILDERS CAMPHUYSEN. G. CAMPHUYSEN 1650 stäat op een der fraaiste van zijne werken, in het museum te Brussel. In een stäat, waar links een tweetal koeien van achteren gezien zijn, de eene ständ, de andere liggend, zit voor het venster een boerenmeid voor een tafel, waarop een tobbe en een kool; lachend wendt zij zich met de opgeheven linkerhand om naar een man, die haar onverhoeds beet pakt, waar rechts om den hoek van een deur een andere man naar kijkt. Het stuk was in 1873 op de tentonstelling van oude kunst te Weenen ingezonden als een JOCHEM CAMPHUYSEN, en werd op de verk. der collectie VON LISSINGEN (Weenen), Paris 16 Maart 1876 voor 6720 frs. voor het museum te Brussel gekocht. W. UNGER maakte er een onbeduidend etsje naar voor den catalogus der veiling VON LISSINGEN (h. 69 br. 55, P.). Dat motief van een boerenmeid, die door een man gepakt wordt, was CAMPHUYSEN bijzonder welgevallig, Herhaaldelijk toch heeft hij het te pas gebracht, o. a. op een schilderijtje van kleiner afmetingen in het Rijksmuseum te Amsterdam. Hier houdt de meid zich om niet achterover te vallen aan een poot van de tafel vast. De omgeving is iets anders gecomponeerd. Rechts is een klein rampje, waarvoor de tafel met een bord en een groote kool; achteraan staan rechts twee koeien, nu van voren gezien, en links op den voorgrond staat een ton en een omgeworpen mand, De naamteekening op een plank in het midden vooraan is vervalscht in die van PAULUS POTTER, maar G. CA.... van de echte naamteekening is nog te onderscheiden, Het stukje is in 1892 door Mevr, MESSCHERT VAN VOLLENHOVEN—VAN LENNEP aan de stad Amsterdam gelegateerd en was in 1867 op de tentoonstelling te Amsterdam ingezonden door den heer W. P. van LENNEP. De beschrijving van een dergelijk stukje in de verkooping der collectie J. VAN DER MARCK (Leiden), Amsterdam 25 Aug. 1773, komt zoo volkomen ermede overreen, dat het aan geen twijfel onderhevig is, of het is hetzelfde stukje. Toen werd het voor f 167 toegewezen aan zekeren MAARSEVEEN (h. 32% br. 35%, P). Een bijzonder mooi specimen bezit ook de heer VON CARSTANJEN te Berlijn. Hier zit de meid rapen schoon te maken, terwijl ze zich verweert tegen de omarming van een jongen boer; aan den kant wederom tweede koeien, de een staand, de andere liggend; op den achtergrond een tweede meid, die een pot over het vuur hangt; het door de geopende deur binnenvallende zonlicht vult het vertrek met een warmen toon. Het is gemerkt: G. CAMPHILLSEN en werd angetroffen op een reeks van veilingen van vermaarde kabinetten: Coll, GERRIT VAN DER PALS, Rotterdam 30 Aug. 1824; coll. RHABAN RUHL, Keulen 15 Me 1876 (4500 Mark); coll. NELLES & HENCKELS, Keulen 16 Dec. 1895 (3400 Mark). Met bijzonderen lof is het vermeld door BURGER ') (h. 64 br. 55, P.) 7 1) W. BURGER, Musées de la Hollande, II, Bruxelles 1860, p. 242. DE SCHILDERS CAMPHILLSEN. 211 In de Hermitage te St. Petersburg zijn er zelfs twee, Op het een verweert de meid zich lachend tegen een jongen die naast haar zit en haar bij derokken pakt; op den grond liggen verschillende huishoudelijke artikelen en smeulen eenige kolen onder de as; links kijkt, met de vinger dreigend, een oud man door het venster, waarnaast aan een balk een kip hangt; rechts staan langs de muur zes koeien; op den achtergrond gaat een vrouw naar een schuur voltobben en dergelijk gerei. Het stuk is afkomstig uit de collectie BRUHL te Dresden, 1769. Met de naamteekening heeft men weer geknoeid en er POTTER van willen maken, maar de G en de C en eenige andere letters van de echte signatuur zijn nog te zien (h. 1.47 br. 60%, P.). Op het andere zit de meid zich lachend met handen en voeten te verdedigen, zoodat een mand met groten, waarboven de hooizolder, dien men bereikt door een trap naast het geopende venster; boven op dezen trap kijken een man en een vrouw naar wat er beneden voorvalt; rechts op den achtergrond zit een poes bij het haardvuur. Het stuk is verworven onder keizerin CATHARINA II, en gemerkt: G. CAMPHUYSEN (h. 62/0 br. 52% P). Een geheel gelijke herhaling hiervan schijnt de schilderij geweest te zijn, die te Parijs in 1804 op de veiling der collectie VAN LEYDEN voor 4750 frs, toege-wezen werd aan DELAROCHE. In 1814 was het weer op de verkooping PAILLET te Parijs, maar bracht toen slechts 1030 frs. op.!) Een teekening hiernaar door ABRAHAM DELFOS was op de verk, Amsterdam 23 Juni 1885, no. 353. Ook Jhr. Mr. K. A. GODIN DE BEAUFORT te Utrecht bezit een stuk van het met een dergelijke voorst Selling. Op een boerenerf wordt een melkmeid door een jongen omhelsd, waar de over de onderdeur der boerderij leunende boer en boerin naar kijken; rechts op den achtergrond een dorpsgezicht. In 1894 inge- zonden op de tentoonstelling te Utrecht (h. 42 br. 63, P.). Dat motief van dien stoeienden boer en boerin bracht hij ook aan opeen grotere compositie, die bijna meer dan een een lang als een meesterwerk van POTTER bewonderd is in de Keurvorstelijke Galerij te Kassel. Vór eenig struik-gewas rechts op den voorgrond ligt een zwart wit gevlekte koe en een schaap, er achter staat een rood wit gevlekte koe en links een lam. Rechts wil een jonge lachende boerenmeid met een juk met twee emmers op de schouders door een hekje het vee naderen, maar ze wordt vastgehouden door een eveneens lachenden jongen; links voert een weg door het bosch en opent den blik op cen vergezicht. Deze kapitale schilderij (h. 204 br. 275, D.) werd in 1751 door Toch werd nog in het bekende Kasselsche galerijwerk een ets van UNGER opgenomen, die het aan hem toeschreef. Toen echter later A. HAUSER JR. de echtheid der naamteekening aan een onderzoek onderwierp, verdanken deze reeds bij de eerste proefneming. En thans twijfelt niemand meer aan CAMPHUYSEN als de schilder van dit stuk, dat van 1806 tot 1815 te Parijs was. Maar om tot de binnenhuizen terug te keeren. Hij stoffe erde deze ook wel op andere wijze. Zoo vertoont een stuk in het museum te Breslau een slecht verlicht boerenvertrek waarin een oude vrouw met een poes op schoot bij een van de zoldering afhangende ketel voor het vuur zit; om haar heen een ton waarop een kruik, ketels, kruiken enz. en links een groote karnton, waarachter verschillende koeien door een beschot kijken; rechts is bij een klein venster een man achter een bedeigend bezig; nog ziet men op den achtergrond door een geopende ‘deur in een nevenvertrek gevuld met allerlei gereedschap. Dit vrij zwakke en wat de figuren betreft ook zeer bedorven werk komt uit de coll. BACH, in 1829 te Breslau overleden, en is gemerkt: G. CAMPHUYSEN (h. 47 br. 63, P.). De heer A. M. A. SMITS te Amsterdam bezit een boerenbinnenhuis met twee figuren, dat in 1867 door den heer HAFKENSCHEID ingezonden is op de tentonstelling van oude kunst te Amsterdam (h. 38% br. 47). In het museum te Kopenhagen een in 17 44 gekocht klein schilderije, dat heeft verwarring aangericht heeft, omdat men uit de verkeerd gelezen voor letters een nieuwen P. T. CAMPHUYSEN gefabrärd heeft. Terwijl de boer bezig is de koeien te verzorgen wiegt de vrouw het huilende kind (h. 18 br. 24, D.). Van schilderijen op verkoopingen voorkomende vermelden wij een binnen-vertrek met een man en vrouw bij het ‘vuur zittend; op den voorgrond staat bij eenige koperen ketels en dergelijk gerei. Verk. coll. Douair. VAN TUYLL VAN SEROOSKERKEN geb. Barones DE PAGNIET, Utrecht 26 Juli 1836 (h. 4 p. 6 d., br. 6 p. 1 d. P.) Een boerendeel met allerlei gereedschap. Verk. coll, ROCHART, Brussel 1858. Een vrouw, bezig met het schoonmaken van visch, is in gesprek met een man die over de onderdeur hangt. Verk. coll, SARPHATI, Amsterdam 7 Nov. 1866 (h. 41 br. 49, P.).. Een rapenschillende vrouw in een kamer waar schilderijen aan de muur hangen en een clavecimbel staat. Verk. Amsterdam 7 Mei 1895 en 24 Nov. 1896 (h. 50 br. 65, P.). Afgebeeld in den catologus van 1896, Van zijn tafereelen in de open lucht hebben wij het groote stuk te Kassel, vierenden vór een herberg. Vooral bekend is dat in het museum Boymans te Rptterdam. Drie boeren en boerinnen zitten in feestelijke stemming in den wagen en worden aangeproken door een bedelaar, terwijl de waardin vór de huisdeur staat en de koetsier roggebrood voor het paard snijdt. Het stuk stak reeds op den inventaris die in 1811 van de collectie BOYMANS opgemaakt is, en is gemerkt: G. CAMPHUYSEN (h. 57 br. 65, D.). Als het ware een pendant hiervan is bij den heer JOHN G. JOHNSON te Philadelphia. Hier reikt de waardin een glas b Er aan een passeerenden ruiter en geeft een staljéngen de twee paarden te drinken, die voor den wagen. Met feestvierenden zijn gespannen. Een andere halte vór een herberg werd in 1895 te Berlijn aangekocht voor het museum te Praag (h. 48 br. 66, P.). En ook op het landschap in de coll. DAHL te Düsseldorf, waar een dorp half onder de boomen verscholen aan het water ligt, rijdt een wagen vol feestvierenden weg van een herberg. Het stuk was op de tentoonstelling te Dusseldorf in 1886 en is gemerkt: CAMPHUYS. (h. 47 br. 63, P.) Ook op verkohren troffen wij er aan. Verk, coll. SCHÖNBORN, Amsterdam 16 April 1738: „Een Plyster-Plaats” (f 36.10). Verk. Gent 1835: Halte d'un cavalier devant un auberge où il parle à un villageois” en verk. coll. Wed. VAN OOSTHUYS VAN RIJSENBURG—DE JONGH, ’s Gravenhage 18 Oct. 1847 „Een landschap doorsneden door eene rivier; over eene houten brug rijdt een wagen met een vroolijk gezelschap; in het verschiet zijn eenige boerenwoningen” (h. 1 el 68 d., D.). Maar ook op nog andere wijze wist hij zijn zonnige landschappen te stoffeeren. In de coll. WINKLER te Leipzig was in 1768 een dorpsgezicht met een troep bedaars. Het was klaarblijkelijk verworven op de verk, coll. WIERMAN, Amsterdam, 18 Aug. 1762 (h. 1, 8 br. 2, 2%, P). Geheel afwijkend is de halte van jagers in het Museum te Rijssel, in 1881 te Parijs gekocht op verkooping der beroemde verzameling ROXARD DE LA SALLE uit Nancy. SALMON maakte er een ets naar voor den catalogus van deze collectie en een kleine houtsnede verscheen in de Gazette des Beaux-Arts (1881, I, p. 253). Dit stuk doet meer an CUYP dan aan POTTER denken. Een prachtig landschapje bij den heer HOLFORD te Londen vertoont een boschrand, waar konijntjes rondspringen; het Staat op naam van POTTER. En in de collectie UGGLAS te Forsmark in Zweden is een landschapje, afkomstig uit de collectie WAHRENDORF, waarin een kleine longen een hond tegen een eend ophitst, Het is gemerkt: G. CAMPHUYSEN, GOVERNMENT CAMPHUYSEN toont In zijn openluchtstukken een echte „plein-airist” te zijn. Voortreffelijk gaf hij het zonbeschenen Hollandsche landschap weär, en mooi staan bij hem de figuren in de lucht. Zijn koeien zijn  van onzen GOVERT CAMPHUYSEN is. (BODE, die de schilderij ook kent en nauwkeurig bestudeerde, deelde dit gevoelen.) Het is een groof landschap met twee koeien aan een plas, waarop een jager op een wit paard, bijna identiek met den ruiter op het stuk der verzameling JOHNSON, wien een knecht een haas aangeeft. Eenander jager ligt op ’t gras; bij hem een paar honden. Hoezeer deze schilderij als POTTER doet in photographie '), in werkelijkheid herinnert ons de zwaardere toets, bet zeer sterke impasto en vooral de fijngrijze toon dadelijk aan CAMPHUYSEN. Dit werk, dat hem tot POTTER’s evenknie stempelt, zou ons doen ver-moeden, dat POTTER bepaald sterken invloed op CAMPHUYSEN gehad heeft, POTTER was wel ongeveer even oud, maar het is van hèm bekend dat hij zeer vroeg ontwikkeld, zeer vroeg een volleerd schilder was, terwijl wij dat van CAMPHUYSEN niet weten, Het vroegste jaartal op diens werk is 1645, indien wij mogen vertrouwen dat De vervärdiger van den catalogus eener tentonstelling in het Bethnal Green-Museum (1880) goed gelezen heeft. Dat zou nu wel doen vermoeden dat ook hij reeds vroeg — 21 jaren oud — rijp was. Maar geen onzer heeft dat jaartal kunnen controleren, noch kunnen zien of dit vroege werk reeds op de hoogte van zijn beste stukken staat. Eene grocte overeenstemming tusschen beider werk bestaat; wellicht worden nog eens gegevens ontdekt, die hier meer licht verspreiden. Reeds vermelden wij zijn schilderij van den bruinen hond in het slot te Gripsholm. Zulke afzonderlijke dierstudiën komen meer van het voor. In het museum te Kiel is bv. een broedende hen, gemerkt G. CAMPHUYSEN (h. 72 br, 104, P.). Het was in 1878 naar Kiel gezonden door de direktie van het museum te Berlijn, waar het in 1874 met de geheele collectie SUERMONDT uit Aken gekomen was. SUERMONDT had het in 1864 voor f 125 — gekocht op de verk. coll. VAN CLEEF. Niet onwaarschijnlijk is het dezelfde schilderij „Een henne van 1) BRAUN vervaardigde er een zeer goede reproductie van. 216 DE SCHILDERS CAMPHUYSEN. GOVERT CAMPHUYSEN” die Dec. 1669 voorkwam in den boedel van Ds. Josías SMITH te Delft. Dood wild vonden wij vermeld op de verk. coll. LANTINGHUSEN te Stockholm, 1857. Een stilleven met levensgroote figuren op den achtergrond werd door den heer W. GRUYTER ingezonden op de tentoonstelling van oude kunst te Amsterdam in 1867 (h. 108, br. 156). En ten slotte signaleerde de heer GRANBERG te Stockholm ons En zeestrijd tusschen Hollanders en Engelschen, gemerkt: CAMPHILLISEN. Het komt ons overbodig voor de vele schilderijen „met koetjes’’, de, boere-keuckens’ of de „schuyrtjes” alle op te sommen, die wij in oude inventarissen of in verkoopingscatalogi aantroffen, en willen slechts op een drietal opmerkzaam maken. In 1653 werd in den boedel van JEAN LE THOR te Amsterdam een nbeerejacht van CAMPHUYSEN” op f 18.— getaxeerd. De berenjacht van POTTER in het Rijksmuseum te Amsterdam komt ons hierbij natuurlijk weer aanstonds in de gedachte. In 1668 werd „De Prins te paerd, van CAMPHUYSEN” toebe-hoorende aan JOANNA JULIAENS, weduwe van WILLEM BOGAERT te Amsterdam f 48.— waard geacht. En bij de nalatenschap van JOHANNES VERSPREET te Amsterdam 1656, taxeerde FERDINAND BOL „Een stuck van CUIJPER opgemaakt door CAMPHUYSEN” op f 36. — Dit is vermoedelijk HENDRICK KUYPER van wien oontrent dezen tijd meer landschappen in Amsterdamsche inventarissen voorkomen, doch wiens werk ons overigens onbekend is. Er bestaat ook ets van hem Geheel op POTTER geïnspireerd gaf hij hierin een ietwat magere koe te zien, die naar rechts gewend vór een boom staat. Het zeldzame prentje, waarvan een exemplar berust in ’s Rijks Prenten-kabinet te Amsterdam, is links bovenaan gemerkt G. CAMPHILLSEN. Dat hij te Stockholm ook als portretschilder werkzeam is geweest, hebben wij boven reeds vermeld, De heer EICHHORN te Stockholm is of was eveneens in het bezit van een zijner portretten, voorstellende zekere EVA HORN. En in het Rijksmuseum te Amsterdam staat op zijn naam een in 1886 te Londen gekocht mansportret (h. 117 br. 104, D.) in de dracht van omstreeks 1670 met de bijvoeging dat dit portret wellicht den schilder zelf voorstelt, omdat de voorgestelde een brief in zijn hand houdt waarop staat: „G. CAMPHILLSEN tot Amsterdam”, Dit duidt zonder twijfel den naam van den voorgestelde aan, uit niets blijkt evenwel dat deze de bekende schilder was. Daar er nu in dezen tijd werkelijk een naamgenoot woonde, doen wij voorzichtig, ook dezen mee te laten dingen als eigenaar van de gelaatstrekken in questie. Deze andere GOVERT CAMPHILLSEN was de zoon van den schilder JOCHEM CAMPHILLSEN en was gehuwd met LYSBETH CRAMERS. Hij werd begraven te Amsterdam 30 Aug. 1672, d.i. nog ge En twee maanden na zijn neef den schilder, zij leetde. Nog in 1678. Uit dit echtpaar zijn vijf kinderen geboren, waarvan de oude geboren, waarvan de oude GODEFRIDUS in 1657 of 1658 te Amsterdam geboren is. Deze ondertrouwde te Amsterdam 14 Mei 1678 met MARTYNTJE REYNIERSDR. DE COETSER, en liet eveneens vijf kinderen na, waarvan aan het jongste in 1686 geborene de oude familienaam DIRK gegeven werd. Het verdient opmerking dat deze laatste GOVERNMENT CAMPHUYSEN in een overigens onbelangrijke acte van 28 Juni 1678, geteekend: "Murch den het vermögen te schrijven een Kersnacht in de manier van CORNELIS SAFTLEVEN, maar veel zwakker, die eenige jaren geleden aan de direktie van het Rijksmuseum te koop is aangeboden, gemerkt: GODEFRIEDUS CAMPHUYSEN. Hij liet de kunst dan ook aan meer bevoegden over en in een acte van 24 Nov, 1686 wordt GODEFRIDUS CAMPHUYSEN, wonende op den hoek van de Palmstraat, wonnoper genoemd, In de kroeg kende hij klaarblijkelijk beter den weg dan in het atelier. De eerste druk van SALOMON VAN RUSTING’s Vol-geestige wer ken (Amsterdam 1685, bij JAN TEN HOORN) bevat een,Opdracht aan mijn seer Goeden Vriend GODEF. CAMPIDOMUS." Hiermede kan niemand anders bedeld wezen Dann onze schilder-wijnkooper. Maar wij twelfelen er aan of de oude DIRCK RAFELSZ. erg gesteld geweest zou zijn op dien na-neef, wanneer hij kennis had kunnen nemen van deze opdracht die begint: O Vrind van Bacchus, en van al de nobele basen, Die tieren bij de Vocht; en 't legen van de glasen.” Toen JAN TEN HOORN in 1693 een vermeerderden drink bezorgde van hetzelfde prulschrift, was er een tweede opdracht bij „Aan mijn Seer Waarde en Broederlijke Vrind GODEFRIDUS CAMP-HUYS”, Wanneer deze GODEFRIDUS CAMPHUYSEN gestorven is, is ons niet bekend geworden, evenmin of van zijn in 1686 geboren zoon DIRK de schilder JAN KAMPHUIZEN afstamt, die in 1760 te Amsterdam geboren is en wiens zelfportret in het Rijksmuseum te Amsterdam hangt. Dat zoowel diens vader de timmerman 1) Prot. not. 8. VAN DER SLUIJS te Amsterdam. 3) Prot. not. J. D'AMOUR te Amsterdam. Oud- Holland, 1903. 28 218 DE SCHILDERS CAMPHUYSEN. Dirk KAMPHUIZEN als zijn twaalf jaren jongere broeder de beroemde acteur Dirk KAMPHUIZEN den ouden familienaam droegen zou hier wel voor pleiten, maar daartegen moet gezegd worden dat deze KAMPHUIZENS stellig Koomsch- Katholiek waren, Wordt nog eenmaal de aansluiting gevonden tusschen de CAMPHUYSENS en de KAMPHUIZENS dan zal vermoedelijk ook aangewezen kunnen worden wie de onderteekenaar geweest is van de volgende quitantie, in ’s Rijks Prenten- kabinet te Amsterdam berustende : „Ontvangen van Mijn Heer den Heer HOUSCHOOVEN de somma van twee en veertig guldens voor het schilderen van drie Portraiten voor UEd: Voldaan den ıge Februarij 1770 G. KAMPHUISEN.” Om ten slotte nog iets te.zeggen over de niet bestaan hebbende CAMP- HUYSENS zij er op. gewezen dat de P. T. CAMPHUYSEN van KRAMM zijn ontstaan te danken heeft aan een verkeerde lezing van de naamteekening op het stuk te Kopenhagen, en dat de HERMAN CAMPHUYSEN van denzelfde verklaard wordt door de mededeeling van FUESSLI (ed. 1779, p. 338) die gewag maakt van „HERMAN VON KAMPFHAUSEN, Mahler zu Hamburg um 1670, der als Lehrmeister des CHRISTIAN BERNETZ bekannt ist.” — ode "9891 "1994 8 #891 “AON 61 “Egor "ga pi “1891 "AON ı 6491 zeem € “yuy "pod “ysuy “pod “yuy “pad “say pod “wary “pad. Of all thorns met dit ünderwerp, heeft geschreven, schijnt mij toe, te volgen uit deze regels in CORNELIS KEYSERS „Lofrym” op zyn > Q Styrus en Ariame: Hoe spong de swarte Mid vergiftig vyer en vlam Doen Styrus Momus, En een Helschen Vorst deed’ spelen En doen Orpheus-Veel 't gheluyt deed’ aerdigh quelen Dat die zelf wierdt verdooft die van de Goden quam. En weygerde de vrucht, die Charon hem ontnam, Maer met het Snaergeluyt, kan Hel en Hemel strelen: Ey; geeft à Helschen Vorst (ten kan u niet vervelen) Euridice doch weer, het blocysel van mijn stam. Deze geschiedenis vormt bij Ovidius den aanhef van het 10e Boek der nherschepping”; dus is meteen verklaard, hoe STYRUS de Propaetiden e.a. hieruit zoo goed kende, als ons straks zal blijken, Het stuk zal dan ook kort vór Styrus en Ariame geschreven zijn;,. Styrus] en Ariame// Droef eynd-spel.1)// Gespeelt op de Oude Kamer en op de Am//stelredamsche Academy.// Den Tw eden Druck. [Titelpl. z. n. of m. : het slottooneel.] t Amstelredam. / Voor CORNELIS WILLEMSZ. BLAEU-LAECKEN, enz. [Achteran staat: t’ Amstelredam.// Gedrukt bij PIETER JANSEN SLYP.// Anno 1631.] Kl. 40. 1) Boven den tekst zelf staat: Treur-spel. JACOB STRUYS. 221 Opdracht, die verdient in haar geheel medegelte te worden: Aen den eerwaerdigen Geleerden, welchen wysen, D. D. SAMUEL COSTER, en de alle verbonde Liefhebbers, des Autheurs, „Myn Heer ende gonstighe Vrienden, men seydt het komt mede al ‘t „gegen ten laetsten komt, onderdructe waerheyt steect noch het hooft boven, ’t „gegen de schrale Nt in vergetenheyt soude begraven hebben worstelt so langh, „tot het noch door de tijdt gebaert wort: Soo is het met desen onsaligen STYRUS „gegen, die Doodt wesende gheen luyster van sijn hoochdravende geest ende „nabootsent verstellt van baren gehadt, door ons streel-moeder Nature voorgekomen wesende „leet noch de meeste schipbreucke:  rocken; of om duytscher te zegghen de liefde en de ghe- „neghentheyt zijnde de plicht van vrintschap, de ghetrouste te doen vergheten, „is ’t zelfde ongheschent bewaert voor die, diens waerdicheyt duysentmael meerder „verdient: ende diens lust tot de H. poesy vierich is, dit zijt ghy waerde „vrinden, die ’ck weet niet lievers hoort als Apollos vergode Luydt reppen : „of de droeve Melpomene jammerklachten bootsen. Dat dese History vreemt „ende ongehoort ul, voorvalt verwondert ul. niet: De Poesy heeft so veel „recht in sich selve, als van anderen. Laet het nl. dan gevallen, aennemende „mijn vrymoedicheyt gonstigher, dewijl ick den Tolck presentere van een over- „leden, ende niet geerne sach sijn roem int grat onder de swarte aerde soude „ghedompelt worden. Of yemandt sijn doode Rif dese eere noch benijde, ick „bidde ul. mijn Hr. ende Vrienden gont met ul. wijsen voorspreeck "Lauwers tot wapen, tegens den lasterigen Momus en spitsen Zoylus, so ga sijn "schim ul. eeuwich dancken, V. L. ghedienstighe CORNELIS KEYSER, INHOUDT. „Hoewel des phantasische [sic] brabbelingen, weynich ofte geen Historie „by haer hebben, so heeft my evenwel goedt gedocht een gelijckenisse daer op „te maken so wel om de quade verdeelinge als arm-tekennen-gevende redenen %): „de welcke zijn” (volgt meer uitvoerige dan duidelijke inhoud). Drie lofdichten : „Shaksperian Sonnet” van COOLEVELT en twee werkelijke klinkdichten van VELDEN 1) Sie; Z. (door afgonst die hem hatede) of (door afgonst van die hem hateden)? 3) Had Struys (want deze woorden zijn stellig van hem zelf) die valsche nederigheid geleerd van HOOFT? Van zijn eerste voorbeeld RODENBURGH, zeker niet; en van het latere, COSTER, evenmin. en CORNELIS KEYSER. Alle drie omschrijven den inhoud; maar terwijl COOLEVELT JACOB STRUYS. en KEYSER zich hiertoe beperken, roept VELDEN tot slot uit: Gheeft Amsterdam dan lof aen STRUYS, die u belent Met Roomen en Atheen, waerdoor « Naem bekent Met Guide letters is in d° Eeren-Kerck te vinden. Daar kunnen Amsterdam en STRUYS, en STRUYS, die u belent Met Guide letters is in d° Eeren-Kerck te vinden. Daar kunnen Amsterdam en STRUYS. UYS allebéi 't meê doen! (te Deel) Cleo en Ariame, dochters van den heer Selous te Bordeaux, redetwisten over natuurschoon en schilderijen, waardoor Ariame tot bekentenis komt, dat zij Styrus liefheeft, zonder zekerheid van zijn wederliefde; hoewel hij reeds een vers op haar gemaakt heeft, dat zij voorleest: (blijkt hier niet duidelijk dat STRUYS met Styrus zichzelven bedoeld heeft?) Cl. doet opmerken dat S. nog minderjarig is, dat zijn goed wel eens Terwyl ick 't blinckend oogh aensagh van myn Goddin, Dwonck de genegentheyt dit Veersje my te schrijven. Wärme mee dat ick beken dat ick haer Dienaer bin, En wensch geen grooter luck als eeuwigh die te blijven, De killend koude doodt sal eer mijn leen verstijven, Eer ick haer schoonheyts Beeldt sal stellen uyt mijn sin: En of ick domp de vlam van mijn heymlijcke min, Haer gunst-wint sal de vlam wel uyt zijn assche drijven. Cleo waarschuwt haar zeer Catsiaansch: Steunt op de Dichters niet! want sy hebben verstant Een Atmos te vergrooten als een Oliphant; En die sy haten meest en geenzins en vermogen Om dienen tot haer spot. Aria. Styrus is niet met al Besmet met dubbelheyt maer recht uyt gansch en al: geringer kon zijn dan ’t schijnt. A. blijft standvastig; C. verheugt zich daarom, dat zij zelf het beste getrofien heft: Aria. Och had ick maer 't geluck (hoe soud ik my verblyen,) Dat Styrus soo seer socht, dat Styrus had in ’t sin Te kiesen my tot Bruydt, en een’ge gesellin; ’ Sou weynigh denken op een staet of weldigh leven. Want alle aerdtsche weeld’ ick om syn liefd’ wou geven; Mocht hij mijn Bruygom sijn geen arremoed’ soo groot Sou mijn verdrietigh zijn jae zelfs de wreede doodt Sou mijn verschricken niet meer my sijn aengename Als ick mocht eeuwigh met myn Styrus zijn te zamen: Dan ick en twijfele niet meer als al te veel.yrus is machtigh rijck van groot geslacht en eel: De Eelheyt blinckt hem uyt al syn gelaat en wesen. En al de roep die gaat dat by moet machtig wesen, (enz). JACOB STRUYS, 228 Een Bruygom wijs bedaert en oock met goed versien: Geen reyser onbekent of vreemdelingh van wien Men staet weet of geslacht/!) maer Borger hier geboren/ Die 't huys blijvende reyst bij Turcken en by Mooren/ Door syn spraeckloose Boon/ en drijft zijn Koopmanschap/ Hy breekt niemant het hooft met yd’le sotte klap: Hy sal met tijd’loos spel, met lichtveerdighe sangen ‘Noch woest gespringh/ gedans/ en sulcke dwase gangen Sich niet versuymens hij eet en drinckt nae maet/ Ghy sult hem wagglend’ niet sien droncken by de straet Als ik laetst Styrus zagh. Aria. Ick moet u reden breeken/ Om dat ghy sonder reen van Styrus daer gaet spreecken Dat hy juyst droncken was/ twelck hy dick heeft geweest/ — Sijn dronck en is geen dronck/ dan heeft hy grooter geest/ Al is hy dat hem pas zyn’ beenen konnen dragen/ - Is noch veel meer in hem als oyt myn ooghen sagen - In u Helrano; ghy schiet oock sijn wilteyd: ( It is dan 500...... ARE ETES EEE TT ES nennen en nenne C. beweft dat H. ook wel vroolijk zijn kan; hij heeft zelfs „uyt de geest” (zegge: voor de vuist?) een liedje gemaakt, dat de zusters, zittende „by _ dese Eglentier”,®) zingen (voys: Heureux sesiour de Parthenice & dalidor): Kon mijn vreught tot de wolcken raecken d’ Hemelsche Rey, Sou haer meewaerigh oock vermaecken Met bly geschrey, Saturnus oudt straf steur en strengh verliet zijn wicht 4), En zou met fronste Tronye geven lachend gesicht. ‚ (enz. Ik heb dit tooneel zoo uitvoerig aangehaald ter vergelijking met deze regels uit De Geest van Tengnagel. Daerop volght een vol gepeynsen jacob STRUYS is 't, lieve maet, Wat heeft toch u noodloos veynsen Bij u Ariaem gebaet! Ghy moest haer met schande laten, OUSEELS dochter was begunst Van 't geval, dat u doen hate, Des was al u doen om sunst. Ariame’s vader nu heet in 't stuk Selous: dit een en ander saamgenomen laat m'i. weinig twijfel toe, dat STRUYS eene joffer MARIA OUSEEL heeft bemind, en men hem bij haar of haar vader heeft belasterd, waardoor hij is afgewezen, 1) Was STRUYS zulk een vreemdeling? 2. wief en versuymen? dan zijn er tenminste twaalf lettergrepen 3) Was STRUYS nog broeder I. L. B., toen hij dit schreef? 4) 1. Zicht? Saturnus wordt weliswaar afgebeeld met een zeis; maar indien STRUYS een stadskind was (en dat is toch waarschijnlijk), kan hij nauwelijks hebben geweten, dat er tusschen zeis en zicht On der bestätigte bestätigte Fam. OUSERL, waarin op dezen tijd twee Maria's, maar geboren in 1622 en 23 dus veel te jong (mededeeling v. d. heer BIJLEVELD commies oud archief). JACOB STRUYS. Het „noodloos veynsen” is daarmeé niet verklaard; heeft hij aangeboden, om harentwil van kerkgenootschap te veranderen? Of spreekt hier enkel TENG-NAGELS schandaalzucht? H. en zijn vriend Dranor komen bij de juffers, H. doet C. fluisterend (zoo moet men uit het zinsverband bij gebrek aan tooneelaanwijzing, afleiden) een vraag, die zich laat gissen uit haar luid weigerend antwoord. Dr. meent dat A, ook een minnaar moest hebben; zij beweert nog te jong te zijn. Binnen. Styrus' friend Cranor tracht, na een lange uitweiding over de macht der liefde hem te bewegen van A, af te zien; vruchteloos, Binnen. Styrus gaat naar zijn beminde, legt een langen weg af zonder het tooneel te verlaten ') en ziethaar in de deur staan. Binnen, De Nacht treedt op en schildert hare macht over alle levende wezens, het werk der „kollen” — geheel als Aeidensche tooveressen, — zich zelf als oorzaak van alle kwaad: zweert „Selous huys” in 't verderf te storten, en roept hare „dochters” de Furiën, die ook terstond verschijnen en bluffen op het kwaad dat ze hebben aangericht. Zij draagt Tysiphon op: Helrano, die zich (zegt zij) thans bij zijn bruid bevindt, te vervoeren om haar te schenden; Alecto: Styrus „van jalousy opgeswollen' te maken; en Megeer: Dranor, die Ariame ook bemint,haar liefde voor Styrus te doen kennen. — Blijkbaar is hier ’t eerste bedrijf van Hoorts Geeraart van Velsen nagevolgd. — Styrus uit zijn vreugde, omdat Ariame hem ’ T jaword heeft gegeven, Binnen, (ze Deel) H., A. en C, zijn bij Dranor te gast geweest; en nemen dankend afscheid. H., aangechoten, kust A.; juist komt S., wordt niet  geen overdaet Van Ryckdom: meant ghy dan dat ick daarom sou winnen Om door u schatten mijn vernoeginge te vinnen; 1) Ging hij dan misschien rond, om dien weg aan te duiden? Ik heb (vór ruim 30 jaar) nog wel optochten 't tooneel zien rondgaan met hetzelfde doel. 2) Ze zijn intusschen van Helrano's naar Selous’ woning gewandeld. Naar allen schijn had dus reeds in Oude Camer en Academie, gelijk later in den schouwburg, het toneel véraan rechts en links een vast zijscherm, dat al naar omstandigheden een huis, cen toren, een gevangenis of den zijmuur van een kamer verbeelden moest. 3) L. inpl. v. dit vraagteeken komma, blijkens ‘t volgende, JACOB STRUYS. Ay me! ’k beklaegh mijn min. Nu Styrus laet my dan; En kent ghy my niet waert, en spreekt mij nimmer an: Ick sal, ick sal mijn liefd’ geen lange tijdt beklagen. Maer (soo 't de Goon belieft) haest met mij groefwaert dragen; Och! wat heb ick Maer (soo 't de Goon belieft) haest met mij groefwaert dragen; Och! wat heb ick Maer (soo 't de Goon belieft) haest met mij groefwaert dragen; Och! wat heb ick Maer (soo 't de Goon belieft) haest met mij groefwaert dragen; Och! wat heb ick Maer (soo 't de Goon belieft) haest met mij groefwaert dragen; Och! wat heb ick Maer (soo 't de Goon belieft) haest met mij groefwaert dragen; Och! wat heb ick Maer (soo 't de Goon belieft) haest met mij groefwaert Gedanken? Siyrus. Weent niet schon Godin: Mijn praet is boertery; verstaet de rechte sin. Ariame. Al langh genoehh; laet af gaet bij u Adel Kouten. Styrus. Magh ick my morgen dan wel wederom verstouten Bij u te komen? Aria. Neen! ‘t waren u moeylijckheen: Oock scheurt my ’t hert on- twee door diergelijcke reen. Siyrus. Wel met dees kus goe nacht/ of wy ons leven dagen De andren levendich op Aerden niet meer sagen: Want ick vaer licht nae huys/ en laet dit Landt het Landt, Ariame. Och me! myn spraeck beklemt/ vaert wel mijn waerde pandt Styrus. Vaert wel voor ’t laetst mijn Son. Ick blijt tot aen mijn ende/ De uwe. Binnen. Aria., O groote Goon; ghij alle dinck bekende Doorgronders van mijn hert, siet aen de droeve staet Van een verflaeude Männer die 't alles tegengaet : Hebt deernis met mijn hert, 't geen sal in vlam verteeren/ Midts ick de demper van mijn vlammen moet ontbeeren. Soo ghy mijn beed’ verhoort, soo mijne klachten groot Ten Hemel klimmen op; ach stiert, ach stiert de doodt/ Die dees ontsteltenis van dit verdrietigh leven Ten eynde maeck. Och! och! waer heb ick mij begeven? Wat gingk my jonge schim doch aen dat ick soo vast Mijn Liefde setten, eer sjjn gront was ondertast. Maer ach! wie had gedacht dat in soo brave Leden/ In sulcken Jongelinck, soo redelijck van Reden/ Soo nortsen dwaesheydt stack? is het verkeert zoo haest O Styrus! soo en heb ick het noch niet van ’t quaest/ Midts ick vrij van u ben; maer als ick waer u Vrouwe Soo mocht my wel mijn liefd’ en samenkomst berouwen. Waerom bemin ick hem/ dewijl!) hj In verläutigen Verläutungen, "K Hebren en dubble reen dat ick hem doodtlyck haet. Wat meent hy dat ick ben?) een Hoer, en gantsch verlegen Om hem? ’tSchijnt hy my vindt als vondlingh by de wegen/ Die heul noch troost en heeft/ maer nae die[n]/ die haer neemt, Moet stellen hare wet/ hoewel hij haer is vreemt. Neen Ariame wilt u zelfs zoo kleyn niet achten/ U vrien heeft geen haest/ ghy hebt noch tijdt om wachten. Wat wil ick smeecken hem/ die selfs te smeecken hoort? O leyde Styrus! 'k wenst dat ick noch ’t eerste woort Met u te spreken had/ ick sweer dat ick mijn tonge Eer afgebeten had/ eer het mij waer ontsprongen. Wat sech ick? ach ick voel dat mijn genegentheyt Al mijn verbolgen reen met tooren weder seyt : 1) Dewijl in de bet v. terwijl is mij van elders niet bekend, - 2) Zou hier geen vraagt, moeten staan? Taal en verstand zouden er zeer bij winnen. 226 JACOB STRUYS. Mijn Styrus ick en kan niet baten/ neen mijn waerde Verkoren Lief hy blift/ al hulp hy my in d' Ärde; Myn soete Styrus kan my leet noch letsel doen/ Want zijn ontrouwigheen/ mijn trouwigheen vergoen/ Ick wil geen wraek van u af-keerig Lief/ maer wenschen Dat ghy de luckighst’ blijft van alle Ärsche Menschen. Voor mij ick wensch de reys nae de vergetel-beeck/ Daer ick u wachten sal en als ick u daer spreeck Van ’t geen my nu geschiet; ’k weet ghy daer in sult vijnen Door u berou/ meer pijn/ als al Plutonis pijnen (Jammer dat dit echte gevoel weer in een mythologischen vorm, in dezen mond volstrekt onnatuurlijk, moest gegoten worden!) Maar hertje sal ick dan u selschap (Jammer dat dit echte gevoel weer in een mythologischen vorm, in dezen mond volstrekt onnatuurlijk, moest gegoten worden!) Maar hertje sal ick dan u selschap (Jammer dat dit echte gevoel weer in een mythologischen vorm, in dezen mond volstrekt onnatuurlijk, moest gegoten worden!) Maar hertje sal ick dan u selschap (Jammer dat dit echte gevoel weer in een mythologischen vorm, in dezen mond volstrekt onnatuurlijk, moest gegoten worden!) Maar hertje sal ick dan u selschap Nimmer meer Genieten? Sal ick u dan nimmer spreken weer? Ghy: wilt vertrecken! och! myn Ziel wilt mee vertrecken. Anders sal het u licht tot duysent dooden strecken. Verlaten Ariaem! (Carthaegsche Coningin My dunckt dat ick te recht nu in u plaetse bin.) Waer sal ick lacy hem! wat heb ick laes begonnen? De droefheydt mat mijn Geest! ick ben gantsch overwonnen. Ellendigh Moeders Kindt! Catrina, komt doch ras! En spreyt het Bedde op/ ick ben niet wel te pas. (Binnen). (O die burgerlijkheid!) (3° Deel) Selous overweegt A's ziekte — en de nuttigheid van ’t opstaan en te bed gaan „met de Son.” Hy schuyft de Gordijn open, Ariame leyt te Bedde. 