Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
De geheele oppervlakte van de Vereenigde Staten, het uit- gestrekte distrikt Alaska daar niet bij gerekend, wordt op dre millioen vierk. Eng. Mijlen berekend, is tusschen de 24 en 49 graden Noorderbreedte gelegen en heeft thans 40,320,000 in- woners, hetgeen gemiddeld iets meer dan 18 inwoners op de vierk. Eng. Ml. geeft, terwijl in Nederland op 12,700 vierk. Eng. M. oppervlakte, thans 3,700,000 of gemiddeld 291 in- woners op de vierk. Eng. Ml. tusschen de 50°40' en 53°30! noorder breedte en dus noordelijker dan de noordelijkste grens der Vereenigde Staten, wonen. Van de geheele oppervlakte der Vereenigde Staten, die op een duizend negen honderd en veertig millioen Amerikaansche akkers wordt geschat, waren een duizend vier honderd millioen nog onbebouwd, waarvan reeds in 1866 niet minder dan 474,160,551 akkers, nauwkeurig opgemeten en in kaart gebracht waren en 991,908,219 akkers ter opmeting overbleven. Tot gemakkelijker beoordeeling dezer uitgestrektheden moge dienen, dat. 640 Amerik. akkers gelijk zijn aan 259 hectaren of Nederl. bunders en dat dus die akker omtrent even groot is, als twee vijfden van den Nederl. bunder. Al deze millioenen akkers nu, werden volgens de Noord- Amerikaansche Wet (Home Stead Act), im stukken van 180 akkers, of 72 bunders in de Noordelijke en van 80 akkers of $2 bunders in de Zuidelijke Siaten, aan ieder nieuw aange- Komene van welken landaard ook zonder betaling afgestaan, alleen onder voorwaarde dat hij zieh daarop een blokhuis of EMIGRATIE UIT NEDERLAND. SY andere woning bouwt. — Wanneer hij op zijn land vijf jaren gewoond heeft, ontvangt hij het bewijs van eigendom en recht tot verkoop en overdracht met onbeduidende kosten. De gronden die bijzonder gunstig aan de spoorwegen of in de onmiddellijke nabijheid van steden of groote nijverheids-ondernemingen gele- gen zijn en vele waarvan reeds in het bezit van bekende spoorwegemaatschappijen of van partikulieren zijn, kunnen met vene eenvoudige en weinig kostende overdracht, voor 5 tot 20 en meer dollars per akker, in groote of kleine uitgestrektheden gekocht worden, tet totaal der reeds opgemeten grondeu is alleen voldoende om meer dan S00,000 boerderijen of kleine laudgoederen van 12 Nederl. bunders aan te leggen; op de nog niet gemeten gronden Kunnen in gelijke verhouding nog millioenen zulke boerderijen aangelegd worden en meer menschen in overvloed en gezondheid het leven genieten dan in geheel Europa. Immers al deze landstreken hebben, met geringe wijzigingeu naar lizging en hoogte boven de zee, een Klimaat zooals men net mm Zuid- en Midden-Europa aantreft en zijn bijna overal bebouwbaar, voor een goed gedeelte door groote rivieren door- sneden, met bosschen bedekt en uitermate vruchtbaar; ook zijn er in de Noord-westelijke Staten van Noord-Amerika reeds vele dutzernde Nederlanders gevestigd, zoodat onze emigrecrende bandseenooten er niet geheel onder vreemden behoeven te komen en spoedig geheel te huis zijn. De Nederlandsche stad Pella in Yowa en de blowiende vestingen Holland, Friesland, Kalimuzoo, Grand-Rajids, Fie noord, Zeeland en Drenthe, allen in den Staat Michigan, zun devarvan ten voorbeeld en bewijzen dat Klimaat en bodem dist voor Nederlandsche Kolonisten zeer geschikt zijn, terwijl volrens de daatste berichten” de Staat Minnesota, hoewel des Winters zeer Koud, boven alle andere landstreken voor Neder- bee dsche landbouwers zou te verkiezen zijn, als uitmuntende door vruchthauhe van grond, gezondheid van lucht en over- vod van helder water, zoodat de Hollanders die zie aldaar i. oden omtrek van Audubon verplaatst hebben een hougst ge- lu, 2e toekomst te gemoet gaan. D. reiskosten uit Nederland naar Noord-Atmerika, naar Zuid- Br. se, naar de Kaap of vaar Nedeel.-Indie, staan in onder- co ovthouding ongeveer als 100 tot ESM, 230 en 300, gend uit cht oogpunt de emigentie naar Noord Amenka verre 90 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. de voorkeur verdient, zooals zij dit nog meer doet, om de zoo belangrijk veel kortere zeereis en daardoor minder ontberingen , ongemak, ziekten en kans van ongelukken. Is dus reeds door de ondervinding aangewezen wat voor den emigrant goed is, miet even duidelijk is daaruit gebleken, dat de gevolgen der emigratie van zoo vele bij uitnemendheid ge- schikte werklieden en degelijke burgers in jaarlijks toenemende getallen, voordeelig werkt op onzen landbouw en nijverheid, of zelfs dat die, zooals zij nu plaats heeft, een wenschelijke zaak is voor alle of de meeste der achterblijvenden uit den werkenden stand en dat die hier te lande vermindering van armoede ten gevolge heeft, zoodat met het oog op het algemeen belang hunne emigratie moet aangemoedigd worden: „We look upon our Colonies as the poor mans inheritance, and as an outlet for some of the seven hundred human beings , daily added to our thirty-two millions of population. # Zoo sprak omtrent een jaar geleden, „the Reverend A. Styleman Herring, Chairman of the Clerkenwell Emigration Society, London», en er zijn er hier te lande, die met even goede bedoelingen voor onze behoeftige landgenooten, het op zich zelf zeer juiste feit vooropzetten, dat de bevolking van Nederland in verhouding tot de oppervlakte, grooter is dan die van Groot-Brittanje en Ter- land; ja! dat die, Belgie uitgezonderd, grooter is dan de be- volking van eenig land in Europa, en die dus in hunnen ijver, onze overzeesche bezittingen gelijk stellende met de buiten de tropen door Engelschen, Schotten en leren aangelegde en be- volkte koloniën, de vochtigwarme Surmaamsche laaglanden of de afgelegen bergvlakten in Nederl. Indie hun tot erfdeel zouden willen toeschikken. Onder de opmerkelijke en gewichtige teekenen des tijds op dit gebied, behoort de weder ophaling der vroeger zoo dikwijls besproken kolonisatie-qunestie in Juli 1872 door de Nederl. Maatsch. van Nijverheid, onder presidium van Dr. A. Vrolik, in hare algemeene vergadering te Sneek, waarbij „de wenschelijk- heid van emigratie uit Nederlands werd uitgesproken, en in verband daarmede, de uitnoodiging aan al hare departementen werd gedaan, om te doen onderzoeken: a. naar welke landen in Nederl. Indie en daar buiten, het best de emigratie heen te richten is? b. of dit emigratie-stelsel, door het Gouvernement of door partikulierep . weëxploiteerd zal moeten worden ? EMIORATIF UIT NEDERLAND. 9} en verder om plannen te leveren, betreffende deze emigratie ten emide die een volgend jaar te kunnen bespreken. Niet minder sprekend voor het verlangen, dat zich vooral in de Noordoostelijke provincten van ons vaderland naar em- gratie openbaart, is de vorming van vereenigingen, zie het Maandblad + de Landverhnizer, n° 7 en latere, die uitslui- tend aan de bevordering der landverhuizing zijn gewijd. Ook worden door vele deskundigen uit Noord-Amerika he- langrijke berichten en toelichtingen overgezonden en bewijzen de schriften van dr. Hartog Meijs van Zouteveen, van dr. van Sehevichaven en den heer Obreen, dat mannen van studie zich in den laatsten tijd op practische en onpartijdige wijze het on- derzoek in deze zaken ten taak gesteld hebben, zoodat men in onze taal, vooral over Michigan, Minnesota en Californie, vele voor den emigrant noodzakelijke inlichtingen met geringe kosten en moeite Kan bekomen. Nee werd in Dee. 1872 door het Indisch Genootschap onder presidinin van Jhr. mr. W. T. Gevers Deynoot ann de orde gesteld : » Famgratie uit Nederland naar Nederlandsch Indie, met het oog op de mogelijkheid eener Kolonisaties - nadat reeds in 1857 (vie de verslagen), in hetzelfde genootschap door den toenmaligen voorzitter dhr. Jd. PL Cornets de (root van Kraavenburg het onderwerp 7 Rolontsatie in Nederl. Indie in het atgemeecu es, uitvoert Was ingeleid en door schrijvers van gezag in Ludische venen © hier en vroeger was besproken en toegelicht, met vermebdine Van hetgeen door verschillende commissién van Ine disc ambtenaren en door geleerden van bekenden naan, voor en te zen holonmsatie im Indie ts uitgebracht en dat dit alles hort Hrarop, in het werk van Willer en Cornets de (root, over et erb Heeroe en de kolonisatie in Nederl. Indie» nog- meus uitvoert behandeld was, zonder dat men daardoor tot eer ceepiains bepaaide uitspraak van moelijk of onmogelijk ia Kunnen komen, hoewel laatstgenoemd werk, met de aanbeveling ven helonsatie proeven op Kleine sshaal eindigt en daartoe in der verster eats ket eiland = Boeroe als bijzonder gesechikt aanbe- vet. Wane eehter nemnmer gevolg Is gegeven, DD Korenssatte met Nederlanders in Indie, cus na omtrent Py ‚eren op _meuw in het Indisch Genootsechap aan de orde gestel, werd door den he, Cornelis de Groot, Hoefd- Ingenieur Poder MW. bosch, de WOR Baron v Moesell, dr PP B eeeker eaf aide: ro 92 EMIGRATIE UIT NEDERLAND, in Nederl. Indie, met een belangrijk betoog ingeleid en aanbe- volen, waarna die door de heeren Robidé van der Aa, van Swieten, Bleeker, Dumontier en van der Gon Netscher, in min of meer tegenovergestelden zin besproken en afgeraden is en waarbij vooral door den eersten spreker vele gedeeltelijk nieuwe beschouwingen en gegevens omtrent de klimaats invloeden werden aangevoerd, en door den laatste op de treurige ondervinding werd gewezen, die onder anderen in Britsch-Guvyana gedurende 35 jaren, van 1835 tot 1870, op groote schaal met Portugeesche immigranten en Kuropeanen van verschillenden landaard is ver- kregen. Zie over dit alles de verslagen van het Indisch genootschap Dec. 1872 en Febr. — Maart 1873. Het reeds in den aanvang van dit overzicht aangehaalde Verslag aan den Koning, door de staats-commissie in Juni 1857 uitge- bracht, in antwoord op het adres van »J. H. van Vlissingen en negen anderen, betreffende Europeesche kolonisatie in Indië # en de wederlegging van vele in het verslag voorkomende denk- oeelden en cijfers in den merkwaardigen brief van den toen- maligen gouverneur van Sumatra's West-Kust Gen! van Swieten , ja zelfs de kritiek van latere schrijvers op het Verslag, werden in de genoemde vergaderingen aangehaald en het gezag tot heden aan de uitspraak der commissie toegekend, werd zoo al niet geheel gehandhaafd, toch vrijgepleit van onjuistheden of overdrijving in de voorstellmg van feiten en cijfers, waarvan het soms beschuldigd werd. Hoezeer echter ook in strijd met de strekking van het verslag, door sommige geleerden en zelfs door personen van plaatselijke kennis, de mogelijkheid beweerd is, om in de berglanden van Java en Sumatra met Nederlandsche landbou- wers blijvende en zich zelf voortplantende koloniën te stichten, toch werd de wenschelijkheid en het voordeel daarvan door de groote meerderheid zeer betwijfeld, niet bovenal uit hoofde van de te groote warmte, die op 650 tot 1450 meters boven net zeevlak, slechts van 24° tot 19° Cels. gemiddeld des daags bedragen zou, maar om verschillende andere redenen hier verder te bespreken. Was echter hieromtrent nog verschil van gevoelen, men was het daaromtrent algemeen eens, dat in de lage landen van Nederl. Indie of Surname aan zulk een kolonisatie niet kon gedacht worden. Evenwel, de beschouwing als inleiding van de uitvoerige be- handeling dezer qnaestien, in de laatste zittingen van het EMIGRATIR UIT NEDERLAND. 9:3 Indiseh-Genootsehap voorop gezet, en die op het Congres der Nederl. maatsch. van Nijverheid te Sneek, tot inleiding diende voor hare ultnoodiging tot het leveren van emigratie-plannen , verdient als de uitdrakking van door vele gekoesterde dwaal- bessrippen bijzondere aandacht , en in het. belang der zaak wederlegd te worden. Daarn toch komt onder andere het volgende voor: „Bij de steeds voortgaande emigratie van Nederlanders naar Noord-Amerika, is het van groot belang, dat de aandacht worde gevestigd op andere streken , gelijk Suriname, Nederlandsch Oost-Indie en Zuid-Afnka, waar de gelegen- heid tot kolonisatie voor Nederlanders zeker met minder gunstig en veel eigenaardiger is dan in Noord-Amerika. „ln onze Kolonten toch, en in de beide Zuid- Afrikaansche republieken, bestaan de taal eu de zeden van ons land, terwijl in Noord-Amerika onze nationaliteit geheel in de Amerikaansche moet ondergaan.” ….....e..e... En verder egg: „Engeland heeft ten opzichte van zijne kolonien terecht dit onderwerp reeds fang ter harte genomen en zijne bloeiende kolomen în Australie bewijzen, dat kolonisatte op groote schaal en regelmatig voortgezet een zegen kan worden voor de Kolonien en het moederland. Er schijnt ook geen beter middel tegen den nadeeligen invloed van overbevolking en toenemend proletaraat te zijn, dan de emigratie, die het gestoorde sociale evenwicht voortdurend herstelt; van groot gewicht ie voorts dat van eene emigratie naar de Nederlandsche kolonien, onze handel voorzeker in alie opsehten voordeel zal trekken. Uit deze beschouwing nu blijkt evenmin als uit de voor- ojgestesde, tot groudsiag van redenering aangenomen =wen- mt neg Knerd Van emigrate « of men daarmee hedoelt , de vr Wriigge, geheel uit eigen beweging ontstaande landverhuizing var uindbouwende en andere Indivichnen en huisgezinnen, zoo wis de tot heden door eigen aneddelen uit Nederland plaats nad en dus van hen die om het Vaderland een min of weer Nen doend bestaan vonden, of wel den tot vermindenng van het Cre tarat zeer wenschetyken, maar ook zeer bezwaarlijken uit- ver of enmyrtie vaan behoeftigen, zooals die uit Engeland beer Conada en sedert 195) naar Australie plaats vond, onder best t Van den staat, door verkoop van de kroonlanden tegeu a tot TE shillings per Bog. akker en die nadat de prijs van 04 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. land in die kolonien in: 1841 bij acte van het Parlement op een pond sterl. p. akker als minimum gesteld was, steeds voortging uit de opbrengst daarvan en ook voor een gedeelte op : kosten van de gemeenten en armenfondsen, door vrijwillige bij- dragen, maar meest voor rekening der koloniën waarheen zij emigreeren en welke emigratie 1, hoe wenschelijk zij ook moge wezen, uiet zonder belangrijke kosten en bezwaren en niet zonder groote zedelijke verantwoordelijkheid op zich te laden, geschieden kan. Uit de verwachtingen, die men zich van de emigratie naar onze kolonien voorstelt, is echter op te maken, en het debat daarover in het Indisch Genootschap bevestigt dit volkomen, dat men hier alleen gedacht heeft aan hen die tot den landbouw of andere nuttige bedrijven eu ambachten bekwaam en genegen zijn; en voor men ter verwijdering van dergelijke overal bruik- bare lieden de hulp der regeering gaat inroepen, dient wel bewezen te worden, dat er van dezulken hier te lande reeds een overbevolking bestaat die 766 hoog geklommen is, dat er geene middelen binnen onze grenzen en binnen ons finantieel bereik te vinden of te scheppen zijn, om de nuttige kracht daarvan te behouden en rechtstreeks tot eigen welvaart en macht aan te wenden. Zoolaug dit toch niet boven tegenspraak gebleken is, loopt de vraag of en op welke wijze hun emigratie van regeerings- wege moet bevorderd worden, den tijd vooruit. Neemt men in overweging dat de oppervlakte van Nederland, de Zuiderzee, Wadden en Dollart medegerekend, bedraagt: Bunders. Vierk. G. M. 3,284,000 of 589,510 en dat de Zuider Zee, enz. bedraagt 534.552 + 103,890 zoodat de geheele oppervlakte van land en water bedraagt 3,818,552 of "693E Dat van die geheele binnen de Nederlandsche grenzen gelegen oppervlakte, behalve Zuiderzee en Wadden, nog omtrent 700,000 bunders woeste gronden, verdronken landen en ondiepe plassen zijn, dat is, te zamen met Zuiderzee en Wadden meer dan één derde van de geheele 693 ( mijlen land en water, de helft of wellicht twee derde waar van binnen 50 jaren, in bouw- en wei- land, dorpen en wegen herschapen kunnen zijn, dan mag men aan- 1 Zie «The Colonial Policy of Lord John Russel’s administration, by Barl Grey,» en voor bijzonderheden omtrent emigratie uit Engeland naar al de Britsche Kolouien, de jaarlijks uitkomende ~ Colonization Circular, issued by Hr. Mujs. Colonial Land aad emigration Commissioners, « EMIGRATIE UIT NEDERLAND. vj nemen , dat het bij den daartoe vereischten arbeid en de danruit volgende ontginning en bebouwing van den groud, zoowel als bij de nog te ontginnen veenderijen, het beplanten van heide en duinen, maar bovenal door de vermeerdering en uitbreiding van de vele reeds bij ons bestaande en nog in te voeren be- drijven van nijverheid, voor vele jaren in de toekormnst niet behoeft te ontbreken aan middelen, om de tot arbeid genegen bevolking te onderhouden, al blijft die ook met bijna één ten honderd °s jaars toenemen, zooals thans het geval is, niettegen- staande de emigratie naar Noord-Amerika en het vertrek van duizenden naar Oost- en West-Indie. Moet het dus vooralsnog afgeraden worden, dat men de niet bewezen en in onbepaalden zin uitgesproken «wenschelijk- hed van emigratie uit Nederlands door meer bepaalde hande- huwen ter aanmoediging van kolonisatie in Oost- en West-Indie zon doen opvolgen, nuttig Kan het zijn te herinneren, dat de emogratie van meestal gegoede landbouwende Nederlanders, die gedurende de 25 jaren INSl-—-56, tot 7943 mannen en 16760 vrouwen en kinderen geklommen, nog geen duizend Zieten “s jaars bedroeg, de laatste 25 jaren eindigende met 1871 tot gemiddeld 176 zielen ‘s jaars is toegenomen ', zoodat cen. stecehinatiy voortdarend onderzoek zooals alleen door de Keseermw over het geneele land kan ingesteld worden, zeer werseneijh schijnt om de wezenlijke oorzaken en het toenemen La Iverhuuers of vrynillae emigranten uit Nederland, meest naar \oord- Neus riha Io Iso 1926 pers. | Ia IX64 740 pers. | BEVOLKING VAN NFDLREAND, . 1817 1668 e e 1565 1681) «- 1859 $,309,128 led 1S. l ] ct bad ° 1866 $295 « 1569 3,685,073 wey | e 867 GIS? - _ [aoe - Shs gea . vermeerdering 342,944 e Isl ost - - 1889 341? © dat 1s yaarlyks 36,294 - Iw sly „ 140 1046 « I=. oe Ce Se e [Sl 2036 - De car teneat van geborenen beven overledenen was van 1859 tot 1890 jaar- mbit $6625 an ISSO wae die $6.93], Cisschen patuur'yken aanwas coe cee venue rir van bewothiag was dus het zrer gering verschil van Plt ette zer, taande het vertrek van duizenden, die als ambtenaren, militairen , ens ner Oeste Weet-Dindie vertrekken, als erelirden bet land verlatrn en EK EL WITE . uf as laudverhuizers Laa? Nourd-Amenka vertrek ken De Len fos. fo cuamasrate van vreemdelingen ea ut de Kulsuieo in ket Vaderlacd tors es eerden, met due jaarlijke cenige duizenden beiragen, Wasrumtrent geen Vode ar pwaven zijn Eu 1950 cya eehter volgens opgaven 2318 pereuncn roeer vattckhen Jaa in Nederland gevestigd. 96 KMIGRATIE UIT NEDERLAND. van die volksverhuizing te constateeren en in een beredeneerd verslag jaarlijks bekend te maken. Uit een nauwkeurig onderzoek als boven bedoeld zou blijken, wat men door het stellen van vragen slechts onvolledig en opper- viakkig kan te weten komen, namelijk, dat er inet den krach- tigen wil der Regeering en de aanwending van groote kapitalen , zooals die tot. vestiging, zelfs van weinige duizende landbouwers in onze Oost- of West-Indische bezittingen van den aanvang tot het eind noodig zouden zijn, nog ruimte en middelen van bestaan voor vele honderdduizende hunner, binnen ‘s lands te vinden of te scheppen zijn. Intusschen bestaat er voldoende ondervinding op dit stuk om aan te nemen dat de emigratie, die thans uit Nederland. plaats heeft, bij ons geheel gemis aan kolonien of gelegenheid tot het vestigen van kolonien in de gematigde luchtstreken , het best zooals tot heden, aan zich zelve is overgelaten en dat de dadelijke bemoeiing daarin van Regeeringswege alleen dan wenschelijk kan worden wanneer bij het exploiteeren daarvan door bijzondere personen of maatschappijen, in het belang der emigrauten bescherming wordt gevraagd, of dat er misbruiken mochten ontstaan, waardoor tot handhaving van recht en orde, regeling en toezicht van het uitvoerend gezag mochten blijken noodig te zijn, zooals bijv. in 1859 door het Pruisisch gou- vernement, de aanwerving en uitvoer van Duitsche kolonisten voor Brazilie werd verboden, terwijl in den ~ Reichstag » op 10 Mei 1872 daarop teruggekomen werd, ten voordeele van de zuidelijkste provincien van dat Rijk, en zooals thans door het Engelsche gouvernement een onderzoek is ingesteld, ten opzichte van de in Zuid-Brazilie gekoloniseerde, uit Engeland en Canada overgevoerde Britsche onderdanen. Wat betreft de in de Maats. v. Nijverheid en ook elders voor- gestane meening, dat de gelegenheid tot kolonisatie voor Neder- landers, in streken als Suriname, Nederlandsch Oost-Indie en Luid-Afmka, zeker niet minder gunstig en veel eigenaardiger is dan in Noord-Amerika, omdat, zoo heet het # in onze kolonien en in de Zuid-Afrikaansche vrijstaten, de taai en zeden van ons land bestaan, terwijl in Noord-Amerika, onze nationaliteit ge- heel moet ondergaan#, de ondervinding heeft die niet bevestigd; integendeel bij nadere beschouwing blijkt het dat er veel van’ die stellingen op illusiën gegrond en onhoudbaar zijn, daar kolonisatie van Nederlandsche landbouwers in Suriname en’ EMIGRATIE UIT NEDKRLAND. 07 andere tussehen de keerkringen gelegen lnaglanden, in bittere teleuestelling en dood geeindigd, volkomen bewezen is onuitvoer- haar te zijn. terwijl toch zoodanige kolonisatie, ook in de best- zeugen hoovlanden van Java of Sumatra, de taal en levenswijze van ons land zou missen en in het tweede en derde geslacht onder de inlandsene bevolking, ook in geaardheid, kleur en zeden zal ondergaan, al werd die ook met duizende 's jaars voortgezet en al bleek het dat zij aldaar in het enof van bun gewoue gezondherd en krachten op den duur in het veld arbeiden en hun geslacht, zij het ook vermengd met inlandsch bloed, voort- planten hunnen, Wat de emigratie van Nederlanders naar Zuid-Afrika betreft, heeeer zy zien ten opzichte van Klimaat en taal onder de Raapsele boeren al spoedig te huis voelen, de lange en betrek- Lh Kostbare reis derwaarts is miet zonder moeilijkheden en kan door hen niet zouder belangrijke geldelijke hulp uauvaard worden, oon zuilen Zij hunne huisvesting, voeding en werk- zaeunheden an vele opzichten verschillend en uiet altoos beter vinden, sian zij die in het vaderland gewoon waren en zullen ook Lanne gewoonten, geaardheid en zeden in die van het land, hin taal en vattonalitest in die van het Kaapsch-llollandsch of Lreelsen moeten overgaan, zonder dat het nog in ‘t minst bee Wezen ois, dat huune voormtzichten aldaar gunstiger, hun verkeer en handel met Nederland gemakkelijker of voordeeliger dau in Nuorde Amerika zouden zijn. Nog wordt om het wenschelijke eener kolonisatie door wel- vereerde enugratie uit Nederland naar de kolonien, te doen uitkomen, op Bugeland en zijne kolonieu in Australie gewezen, Meene verzelijkung arieen dan met grond zou te maken zijn, Weser Zooals reeds is opsermerkt, Nederland evenals Engeland heeten bezat burten de keerkringen. Te veer wordt over het hoofd gezien het groot verschil in uit- beaten. dat er bij de overplanting dec verschillende menschen- Passe: Sterds rs ondervonden. Het is toch bekend, dat de emigratie van bir, venen uit de havens van Groot-Brttanje en lerland eere ete de Ot jaren van ÌNI5 tot 1671 ingesloten, bedroeg: N or en Britse. Noord- Amerikaansche kolunien . 1, 424842 . e \oreenile Staten v. Noord-Amerika …. 4,671515 Austraisene hoiomen en Nieuw-Zeeland 1.600000 Kiar Natai eu andere plaatsen . . 1604865 Totaal 5. 7, 266072 © 98 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. of gemiddeld jaarlijks 129,751; en gedurende de 10 jaren eindi- gende met 1871, ’s jaars 212,828, terwijl niettemin gedurende de laatste tien jaren, het verschil tusschen 29,071,000 en 81,628,000, dat is 2,557,000 of 255,735 ’s jaars bedraagt, en de meer dan zeven millioen geëmigreerden en hun nakroost voor zoover men kan nagaan, in die 56 jaren tijds belangrijk in aantal zijn toegenomen in de bovengenoemde allen buiten de keerkringen gelegen landen, waar zij onder bijna gelijke breedtegraad met Engeland. in klimaat, levenswijze, landbouw en taal, maar zeer weinig verschil van toestand met die van het oude vaderland ondervonden. De emigratie derwaarts werd dan ook terecht als het meest dadelijk werkend hulpmiddel te baat genomen tegen de vooral in lerland, door misgewassen en door gebrek aan nijverheid, ontstaande hongersnooden. Ook werd tengevolge der lange en kostbare ondervinding, in Engeland en zijn koloniaal gebied, algemeen erkend en blijkens officieele stukken door de Regeering tot regel gesteld, dat hoezeer ook emigratie soms eene zeer treurige en dringende noodzakelijk- heid wordt, die emigratie slechts in enkele en zeer dringende omstandigheden geheel of gedeeltelijk op staatskosten mag ge- schieden, en dat die alleen naar # Britsche koloniën buiten de keerkringen » mag aangemoedigd worden, terwijl die naar de tropische koloniën eu bezittingen op gene wijze beschermd of goedgekeurd wordt.» Zie #Farl Gray’s Colonial Policyr en de verslagen van » The Colonial Land-and migration commissioners ordered to be printed by the house of commons waarheen in vele andere officiecle stukken verwezen wordt. De opgaven der emigratie van koelies uit Britsch-Indie, van Chineezen uit de zuidelijke havens van China en Hongkong, van negers uit Barbados en van de West-Kust van Afrika, die van 1834 tot 1871 niet minder dan 271,523 naar Britsch-Guyana en eenige der Britsch-West-Indische eilanden bedroeg en van de 397,276 koelies die van Madras naar Mau- ritius werden overgebracht, bewijzen dat men door de onder- vinding tot de overtuiging gekomen is, van geen blanken, van welke herkomst ook, maar wel Negers, Indianen en Chineezen tot veldarbeid binnen de keerkringen te mogen aanneinen. Wat bogeft de beschouwingen omtrent de voordeelen die aan den frandel zouden toevloeien door de emigratie van Nederlandsche jandbouwers naar de Nederlandsche overzeesche bezittingen, zij zijn, vooral bij het meer en meer openstellen BMIGRATIF UIT NEDERLAND. 99 onzer Oost- en West-Indische havens voor den handel en voor den onterunningsgeest van alle natien, te ver in de toekomst en buten het bereik van tedere berekening, om in ernst als reden tot emigratie van Nederlanders in nanmerking te komen en het komt. wat er ook ten voordeele van het klimaat en de vrucht- baarheid van die tropische berglanden gezegd moge worden, de vele daaseraan verbonden bezwaren en groote kosten van ver- voer en nederzetting in aamnerking genomen, niet duidelijk voor, wasrom zij bij voorkeur naar Java verhaizen zouden, om zich voornamelijk door veldarbeid ven bestaan te verschatfen te midden der sterk toenemende bevolkinw, die reeds in verhouding tot de opperviakte van het land, veel talrijker is dan die van Nederland en die tevreden is en ook kan zijn, met woning, voeding en dekhing veel eenvoudiger, en met loonen veel laser, dan die welke thans zelfs door de minstwerkzame onder de Nederlandsche landbouwers genoten worden en waarmede zij ne Indie nauwelijks in huune behoeften zonden Kunnen voor- zien; of wel waarom zij, naar de minder bevolkte, maar meest allen ontoegankelijke bergvlakten van Sumatra of Borneo zouden trekhen, op grooten afstand van de havens en hoofd- plaatsen, weheel afgescheiden, hulpeloos en zonder vooruitzicht op belangrijke voordeelen door kultnur en uitvoer van producten t. Wel werden door den geleerden Junghbuhn en na hem door audere kundige personen, de berevlakten van het Batta-gebiet, die te zamen omtrent 197 vierhk. Geogr. Mijlen oppervlakte zouden bedragen en die van 700 tot 1 £00 meters boven het zeeviak gesezeen zijn, als bijzonder geschikt voor de nederzetting van Poth Sin Dee. IRG was de bevolking van Nederland 3,432,000, de jaar- Inksebe vermeerdering vp siechte 44,0000 gerekend, seu die das geweret ziju den S$) Dee 1952, 8.754.007 op 589 vierk Geogr Myen, dat se 09,3 Brier, op de vierk Geeur Myl bee bevoikens van Java en Madura werd 1 Jaruari 1450 op 16 mullwen berekend, de gaar sheet vermeerdering op siechte ven ten Luuderd aannemende, Seu das ode heve hing eg BL Dee ISG2 bestrazen heben 160,480,000) up de 2868 vrrrk Corver Myl dat de O4 85 ziten ep deaere vierh Geese My. Doe bes. lanes van Samatra, Volos de enor kere bercheninges daarvan, vour gaver betreft het vinder uns dadelijk geraas behuurende gedeelte, op huugetens Ore, „averlat, ger be bev kong over de GO vaer. Govogr. Mijicu vere ence Scar tre Oe ope ode vierh Geogr Mys bedragen BP. Ween ke rie tas ayn de Hatta lander, byv. het meer Daho tot gan Neon ters dan ZO Goeree. Maylen Lauze de rivier. i Ovetelyke rebtang de Das on Var de rtoreu Baa of Assalan vergende. ziju dar hyogiaudes Zo eu 22 ar or Mysore vaa Moraal Masahha vorwyjdeed. 100 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. Europeesche kolonisten aanbevolen en volgens de beschrijving van het klimaat en de vruchtbaarheid van den bodem, door hen die deze schoone vlakten doorreisden, zouden die daartoe nog ver te verkiezen zijn, boven de hooglanden van Java; maar aangenomen dat de Nederlandsche landbouwer, in die onder den equator gelegen bergvlakten, bij een voortdurende warmte met dien van de zomermaanden in Zuidelijk Europa gelijkstaande, aanhoudend veldarbeid verrichtend kan leven en zijn geslacht voort- planten en dat de kosten der reis van Nederland naar Sumatra en verder het moeilijk transport tot in die berglanden, door het gouvernement gedragen werden, wat zouden eenige duizende landbouwers in die geheel afgezonderde streken, tot nut voor zich zelven en in het belang van Nederland, zelfs indirect kannen doen? Wij onthouden ons hier van berekeningen, die uit den aard der zaak, zeer onzeker en aan tegenspraak onderhevig blijven, maar zijn van meening dat het cijfer waartoe de Staats- commissie in 1857 kwam, als waarschijnlijke kosten van de reis, vestiging en onderhoud gedurende het eerste jaar van aan- komst, voor man en vrouw uit Nederland naar de hooglauden van Sumatra, op minstens f 1400 geschat, onverminderd de algemeene uitgaven in het belang der kolonien , vooral gedurende de eerste jaren van proefneming aanmerkelijk zou overschreden worden. Ook zouden de belangrijke uitgaven voor de nederzetting der emigranten en hun onderhoud in den aanvang, met die welke voor den aanleg van wegen, kerken, scholen en hospitalen, en voor adininistratie, politie, geestelijken, onderwijzers en genees- kundigen, al dadelijk bij de vestiging van een Rijkskolonie onmisbaar bevonden zouden worden, buiten alle verhouding groot zijn voor het betrekkelijk klein aantal Nederlanders dat tot het stichten van kolonien in die afgelegen oorden te bewegen zal zijn. Lijn nu in Nederlandsch Indie, bij gebrek aan voldoende opgaven voor volksstatistiek, geen stellige bewijzen te geven dat de blanken zich, maar bij enkele uitzonderingen onvermengd tot in het derde geslacht, aldaar hebben voortgeplant ', niettemin bestaan er goede redenen om dit in ‘t algemeen voor waarheid aan te nemen, redenen die als negatieve bewijzen kunnen gelden ——— a 1 Zie Dr. W. Bosch, Oud-chef van den Geneesknndigen dienst in Nederl. Indie. in ziin ede Dvyssenteria tranicas en anderen. EMIGRATIE UIC NEDERIAND. Jol en die de algemeene overtuiging deden geboren worden dat de eutopeesche werkman tusschen de tropen niet te huis wordt en dat zoo er in Nederl. Indie, evenals bijv. op Ceylon, of op Berbados, Jamiaiea, Martinique, Cuba, Curacao, Saba en andere West-Indische eilanden, van de honderd duizende Europeanen, die gedurende meer dan twee en een halve eeuw daarheen gevoerd werden, nog eenige duizende van zuiver europeesche afkomst, opkitmmende hooger dan drie geslachten gevonden worden, dit niet zijn de afstammelingen van landbouwers of werklieden, matt van hen die als ambtenaren, militairen, geestelijken en hoojdieden wit Europa overkwamen en die als heerschers in het brl vrevestigd door den handenarbeid an den eersten aanvang var Hischranen en later van negers en kleurlingen, zich aan land- bouw, mendel en mynontginningen gewijd hebben. Ten onrechte tracht men dan ook, op ground van den arbeid rode meeordelijke Autiies bij verschillende kulturex door blanken of coogenadod beanbe creolen vermcht, te bewijzen dat veld- arbent en zelfs Kosontsatie met Europeanen in deze tropische bereden wei zou Kunnen slagen, ju, dat die geslaagd is, zoo oes dar bet bimen deu verzenden aardgordel gelegen Suriname het zn veger seltuvdalen bodem, wederom genoemd wordt als Cee Webs) Helfer ent geschikte plaats voor Kolonisatie met Hoi- aes bne er beer. zie het werk van Halberstadt, „Over de holo- beesie Mats Leurope anen te Suriname,” de brochures » Adelars CON ba de Naritstainsche kweste, een bhh op den toe. stel oder keiame Surmame door deu heer J. Sanches, «De se var Nederhuders naar Surinaune, door Amerinus Senior, Pred en andere re eden Laatsten ty uityehomen peschriften Chased ove ecenstemumug daarmede cen aanhondiging gedaan oD Amostendaneele Handelsblad van 29 Mer i873 door C. A. W. West Vane cve Nurnaamsche planters, waaruit bet voornemen Lat, oom vou mogelijk ook de landverhuizing van Euro- eet aders naar humne holame te besorderen, daar iederen . Se ved heer de gelegeniend aangeboden wordt, om hoof oe hea Netten te komen, mite hij zieh voor vijf ao cabouwer op vete plantage verbure, Voor cen arbeend \ Eten per dig, tegen goed loan, vrijge womng en koste ene Ae gere an geval Van ziekte, vey gebruik van een stuk ober vooruitzselt om na afloop wan huur-routract, mete eert stok band, van zet koloniaal bestuur in enen-lom Bert teer tet Voorschot art de kholeroaw has van Jb tot 5 4r Nef NED. * 102 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. houderd gulden, tot eerste vestiging op zijn boerderij. En dat deze aanbiedingen niet zonder uitwerking bleven blijkt uit de aankondiging in verschilleyde couranten, dat er reeds eenige gezinnen in Juli en Aug. jl. naar Suriname zouden vertrekken en ook werkelijk zijn pitgezeild terwijl tot 4 September jl. in het » Nieuws van den Dag» bij herhaling het aanbod wordt gedaan van vrije overvaart vaan geschikte, liefst ongehuwde landbouwers en ook aan eenige timmerlieden , metselaars , smeden, suikerbakkers en houtzagers, die zich voor 5 jaren tot arbeid op plantages verbinden willen.» Waarlijk, na zooveel treurige ondervinding als op dit stuk reeds verkregen is, moeten die voorstellen, hoe voordeelig voor den arbeider zij velen in Europa ook mogen toeschijnen, den deskundige en onderzoekende verbazen en pijnlijk aandoen, en al ware het alleen uit menschlievendheid behooren tegen der- gelijke werverijen aller stemmen op te gaan. Immers hoe goed ook de bedoelingen mogen wezen van hen die zonder eigen ondervinding de zaak in het afgetrokkene beschouwen en gaarne het moederland van de arme bevolking, ten nutte onzer over- zeesche bezittingen, zouden willen ontdoen, de Surinaamsche planter, de man van practijk, moet beter weten en kan beter weten wat er van den Nederlandschen landbouwer als plantage- arbeider te verwachten is. Zoowel door de ondervinding in eigen kolonie, als door die welke op groote schaal, bij de naaste buren in Britsch-Guyana, met Portugeezen, Duitschers, Engelschen en Europeanen van bijna iederen landaard is opgedaan, is het bewezen dat niettegen- staande de beste voorzorgen de meeste hunner in zeer korten tijd zullen sterven en de overige kwijnend en ziekelijk, zeer weinig plantage-arbeid zullen kunnen verrichten, zoodat er voor den arbeider zoo wel als voor den ondernemenden planter niet dan teleurstelling en verliezen uit die tegennatuurlijke proeven kunnen voortvloeien. [lier toch zijn de voorbeelden onder volmaakt ge- lijksoortige omstandigheden te menigvuldig, te duidelijk, te treurig welsprekend om te kunnen twijfelen en nogmaals het leven van konderde onervarenen zonder cenig dadelijk nut of hoop van slagen in de toekomst op te offeren. Hoezeer dan ooh de vermeerdering van arbeidende bevolking de levensquaestie voor Suriname is en de Nederlandsche land- verhuizers bij enkele gezinnen of individuen, voor rekening en in cllecvel van nartik alteren at enn.tie ester nantes ot houtermniden FMIGRATIE CIT NEDERI AND. 103 meer levenskans zouden hebben, dan bij hunne nederzetting in groote menigte met het doel om landbouw-kolonien te stichten, toeh moet mien hen niet voor veldarbeid op plantages gebruiken, of huurder en verhuurder zullen het zich bitter beklagen; alleen als opziener, ambachts- en andere werklieden in de gebouwen, wachtlieden en houthappers, zouden met eenige kaus op goeden uitslag, nieuwe proeven genomen kunnen worden. Keeds bij de eerste nederzettingen van Nederlanders in Suri- name en Essequebo mn 1580 en 1581 en later van Engelschen en Franschen, ondervond men den zchadelijken en veelal doodelijken invioed van Alimaat en bodem op het gestel der Europeanen in de laze en boschryke landen van Guyana en de Braziliaansche kust. Werbserlde Kleine nederzettingen in het laatst der zestiende en an het begin der zeventiende eeuw, ten gevolge der reise tociten onder Walter-Raleigh, Laurens Keimes en anderen naar deze Kusten ondernomen, moesten spoedig weder verlaten wor- den, hoewel Later door de West-Indische Compagnie (Kamer vin Aceiand) die proeven met groote volharding herhaald were den, doen rde Coloniers die met troepen van 50 en meer, van ales wel voorzien, op verschillende tijdstippen daarheen ve werden gevonden, waren spoedig door koortsen en andere ziekten weraesieept, of werden soms ook door de Endianen verdreven. « be dat dhe groote sterfte met enkel of voornaamlijk ontstond dover te swacen arbend bij de ontginning, maar grootendeels door ele ver eran ze nvioeden van Khanaat en bodem, kan ook daaruit werden atveiad, dat sen van den beginne aan de Indianen en dbssarna af zeer spoedig negerslaven, voor het vellen der Jessen Het planten van tabak, katoen en aardvruchten en bet schee van alierser aard wist te werk te stellen, door gee se tente, door besoften en dwang, waardoor dan ook miet zel- et veenten en moondtooneclen ontstonden, waarbij de weinige, eest Aere e Cosorzeren = met altoos de overhand betielden. Phos or eos van Cruvana, besenreven In eene reeks van IE bee Dresen en Dreamers werken, sanvangende inet Ee Heerle oe oretesterale met > Henry Gi. Daltons History Can a DS == en =d. Wonrbers, Geeschredenss van -. …… Sel . de eer Vergader opstar van welke werken tr Notes dee Besenrysai van Sacmame, duor dir C. A van ‘ Psot~. bewijst dour tal van mislukte nedersettngen , sop ew Wutinaningen omtrent de ziekten van ket land, Hat ob Vest soastelanter Donderse by deze en audere proeven van 104 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. kolonisatie in de lage tropenlanden genomen, niet bovenal in toevallige omstandigheden, epidemische ziekten en gebrek sau voorzorgen bestaat, maar dat die voormaamlijk en voortdurend wordt te weeg gebracht door den nadeeligen invloed van den meest altijd vochtigen en zeer warmen dampkring, des nachts in kille mist en moerassige uitdampingen overgaande, die op de lage alluvinle kusten en vooral in de mondingen van de groote rivieren overal binnen de tropeu gevonden worden. Invloeden , die wel in kracht verminderen door het kappen der wouden en het beplanten van den bodem op groote schaal, maar die toch tot in een ver verschiet beletten zullen, dat het hier voor de Germaansche volken een vieuw vaderland zou worden. Ook hadden al de boven bedoelde eerste nederzettingen van Enropeseche fortuinzoekers, „ter wilde Kustr, zooals de kusten van Guiyna, ook door J. J. Hartsinck in zijn # Beschrijving van Essequebo, Demerary, Berbice en Suriname 1770», genoemd werden, ten opzichte van landbouw, nijverheid en handel, zeer weinig te beduiden, tot dat omtrent 1620, door slaven- halers van alle natiën, ook Suriname, Berbice en Essequebo met negerslaven van Afrika’s West-kust bevolkt werden, even als vroeger reeds Brazilie en sedert 1520 Jamaica, Cuba en andere West-Indische kolonien, waardoor de landbouw er al spoedig vorderingen maakte en geheel door den arbeid van negers en mulatten, onder den dwang en het aanhoudend toe- zicht van blanken, ook suiker, koffie en cacao in belang- rijke hoeveelheden werden voortgebracht en de schoone kolo- niën ontstouden, vroeger bekend onder de benamingen van Portugeesch, Fransch, Hollandsch en Spaansch Guyana, en de Spaansche, Fransche, Engelsche en Hollandsche West-Indische eilanden of Autilles, waar nimmer of slechts bij uitzondering door blanken in het veld gearbeid werd om stapelproducten voort te brengen, hoewel het wiet aan proefnemingen daaromtrent ontbroken heeft en honderd duizend blanken in den loop van meer dan drie eeuwen derwaarts vertrokken of verbannen werden, dhouwenden stand waren. - Zoo werd in Suriname ouder de bijzondere bescherming en met hulp van den gouverneur ©. van Aerssen van Sommelsdijk in 1681 door volgelingen van „de Labadie» cene kolonisatie met blanken beproefd, aan de bovenrivier van dien naam, die eehter door aanhoudende ziekte en door den dood van velen geheel mislukte, zoodat we jaren later niets meer van die waaronder er vele van den EMIGRATIE UIT NEDERLAND. 105 nederzetting te vinden was dan de door de kolonisten met den arbeid van negerslaven aangelegde plantage Providence, Ook waren reeds in 1683 met dien zelfden gouverneur eenige honderde Fransche uitgewekenen in Suriname gekomen; onder hen waren vele ambachtslieden en ook eenige landbouwers, aan welke laatste bij hun aankomst gronden werden uitgedeeld; in 1686 en later kwamen nog vele uitgewekenen aan. Eenige hunner werden vernogend: koophandel en nijverheid, maar vooral land- bouw, werden door hen uitgebreid en de namen van vele plantuges herinneren nog heden aan vroegere Fransche bezitters, maar het blijkt niet dat immer, zelfs door de eerst aangekowenen, in person veldarbeid is verricht. In 1747 werd met Paltzer-boeren aan het Oranjepad, hoven Suriname, weder een proef genomen, die zoo ongelukkig afliep, dat bijna al de Kolonisten in zeer Korten tijd hun graf vonden. In 1822 werd aan de rivier Marowijne met een twintigtal uitzezoehte Wurtembergsche landbouwers en linnne gezinnen te Albina eene kolonie aangelegd op een gezonden, goedgelegen grond, die in den beginne veel beloofde, daar de Kolonisten zieh meest met de houthapperij, tuinbouw, veeteelt en vissche rij bezi dnelden en dus maar zeer weinig aan de zon blootgesteld behoefden te arbeiden; iets later eehter moest men, door ziekte en sterfte sedwongen, ook deze nederzetting verlaten, zoodat in Ps70 de bevolking van Albina uit slechts 15 personen bestond, waaronder S Chineezen, De zeer kostbare en ongelukkige proef in 1S85 te Suriname genomen, waarbij 3St Hollandsche en Geldersche boeren met hanne gezinnen onder de zorgvolle leiding van eeu geestel ke geheel op Kosten en onder toezicht van den Staat, aanvinen eene holome te stichten op de zeer vrachtbarr en wurstie aan de nvier Sarsumsmcen geleen, Vroeger reeds door gebrek aan arbenders veriaten plartage sCroningene, Is wel bekend, en ook dat die niet beter athep dan vroegere proeven , leer en elders Breen de heerknugen genomen, Want steekte acht jaren later, mm 1955, Waren met meer dan Of der onde Kolonisten aanwezig: 1e Cadden de holonte, ziek, arm en outerreden verlaten en de ove rezen Weeren oan die werner: garen gestorven. Later 1e hou grt leer terucheer van eere kunner en door webeoren boven sterft. weder det. tecenomen, voo hat dit 31 Dee. UST) nog 104 Wes. Waarvan 17 manen, 21 vrouwen en 66 hinderen, die veter allen pond eu nabij de stad Paramaribo wonen en voor 106 EMIGRATIE UIT NEDERLAND, naamlijk door den verkoop van zuivel en door tuinbouw bestaan. Vroeger waren eenige hunner als blank-officieren of opzichters op plantages werkzaam, maar geen enkele als veldarbeider in het suikerriet, de koffie-, cacoa of bananen-tuinen. Het laatste officieele verslag zegt, dat het sommige hunner wel gaat en dat hun gezondheids toestand over het algemeen bevredigend mag genoemd worden; de niet officieele berichten zijn echter daaromtrent min- der gunstig en doen denken dat de meeste hunner een ziekelijk leven lijden en dat hun geslacht geheel zal uitsterven. Van den treurigen toestand, het lijden, de vertwijfeling en jJammerklachten der ongelukkige afgestorveuen, is slechts bij weinigen aanteekening gehouden en over eenige jaren zal daar- van niemand eigen herinnering hebben, maar uiettemin zijn die klaagtoonen ten hemel gezonden als getuigen tegen hen, die zonder voldoend onderzoek of eigen kennis van zaken, tot deze onmogelijke onderneming aanleiding gaven, zooals zij dit nog doen tegen allen die dergelijke proeven op nieuw aanbevelen. Als hoofdoorzaken van de groote sterfte onder hen en van de geheele mislukking der kolonisatie aan de Saramacca, worden opgegeven, dat de kolonisten bij hun aankomst geen woningen in gereedheid vonden en dat er al dadelijk een epidemische ziekte onder hen uitbrak. De eerste reden, het niet in gereedheid zijn van voldoende woningen, moge in den aanvang veel hebben bijgedragen tot ziekte en dood, maar dit bewijst alweder, hoe nadeelig die invloed van klimaat en bodem, zelfs in de schoonste keerkrings- landen , voor de gezondheid van den Europeaan is, terwijl daaren- tegen de ondervinding heeft geleerd, dat buiten de keerkringen, in Zuid-Afrika en Zuid-Australie bijvoorbeeld, duizende Euro- peanen evenals de Kaflers en Chineezen, maanden en jaren achtereen, dag en nacht in de open lucht of des nachts slechts door een tijdelijk dak van linnen of bladeren beschermd, de diamant- en goudvelden konden bewerken en dat zij als veld- arbeiders granen en gewassen van allerlei soort voortbrengen , zonder bijzonder nadeelige gevolgen voor huune gezoudheid. 