Corporate financial management
De aitkomst der vermindering was dan ook niet geheel onbevredigend. Want, gelijk nit onze tabel N*". IIl^ blijkt, klom de produk- tie van nageuoeg 36 en 35'/4 pikols per boaw in de jaren 1857 en 1858, in 1859, bij de eerste vermindering van den gezamenlijken aanplant met 100 bouws, tot ruim 39.83 pi- kols per boaw, en in 1860, bij de twe«le vermindering met 90 bouws, tot ruim 35 Vs pikols. Het is zeer waarschijnlijk, dat die minder ongunstige resultaten, hoezeer zij voor 1861 eenigzins minder waren, aanleiding hebben gegeven tot wederoitbreiding van den aanplant, die, zoo als uit onze tabel N**. 1 blijkt, in 1863 werd gebragt op 500 bouws, dus 300 bouws meer dan in het voorgaande jaar en zelfs 10 bouws meer dan in het eerste jaar van het tijdvak, waarover ons onderzoek loopt, Hetgeen de tijdens het ondenoek naar de suikerkultaur voorgestelde inkrimping vooral behartigingswaardig had moeten doen voorko- men, was, naar ons inzien, de geringe rnimte voor de verwisseliug der met suikerriet te beplanten gronden, iets, waarop hier misschien meer dan ei^ens elders had behooren gelet te worden wegens de bekende mindere vrucht- baarheid van den grond en de moeijelijkheid om daaraan door irrigatie eenigzins te gemoet te komen, -— eene moeijelijkheid zoo groot, dat, gelijk wij reeds zagen, in het gebrek aan water voor de besproeijing der velden door het graven van patten moet worden voorzien. Uit het op pag. 503 door ons gegeven staatje kan men zien, dat, terwijl, t^dens het onderzoek naar de suikerkultaur, de Rembang- sche suikerrietaanplant eene aitgestrektheid had van 490 bouws, daarvoor toen waren afge- zonderd 1573 bouws, of de geheele aitgestrekt- heid der aan de suikerplantende bevolking toebe- hoorende velden, die ids geschikt voor desuiker* kultuur waren opgegeven ; weshalve eene meer dan driemalige verwiaseling van gronden, «- ' zoo eigens dan vooral hier ten seerste aan te WJ- 581 prgsen, — zelfs met den beaten wil niet ie verkrijgen was. Tervijl die omstuidigheid, bij de aoo geringe resultateo, waarop de Hembangacbe suiker- produktie had te wijzen, eene dringende aan- Idding bad behooren te zijn, om den aanplaut tot zoodanig peil te brengen, dat althans eene minstens Tijfmalige yerwisseling roogel^k was, beeft men, na eene rednctie, waarbij dat doel sou zijn bereikt, den aanplant weder vermeer- derd tot eene uitgestrektheid, welke zelfe 10 bouwa grooter is dan die men tijdens bet on- derzoek hadl Het is niet aangeuaam, zoo berhaaldelijk te moeten wijzen op eenen gang van zaken, ge- tuigende Tan zoo veel stelselloosbeid en van 100 weinig kennis van betgeen werkelijk tot berordering der saikerprodoktie ton konnen strekken. In werkelijkbeid bebben wij bier geene andere vertooning, dan die in de Japa- rascbe suikergeschiedenia te aanschonwen is gegeven. Jammer maar, dat de Javaanscbe bevolking van zulk eene wijze van bandelen steeds het slagtoffer is. Hoezecr wij des noods willen aannemen, dat de ongelukkige resultateu der Rembangsebe suikerproduktie niet gebeel op rekening van den aanplant moeten komen, lijdt bet tocb geen twijfel, dat zij daaraan voor het groot- ste gedeelte zijn toe te schrgven, gelijk, al* tbans voor bet jaar 1859, blijken kan nit bet drietal tabellen, dat wij van de Rembangsebe suikerproduktie in dat jaar bebben vervaardigd en bier bijvoegen. 84* IS9 80. 6 I a rA 9> % o ^ Si " "5 '*'^ c^ oo H H 1-4 H P o m H M P GO to 5 s CO OO e eo 9* •* CO CO • • tACO O CO 99 « o CO oo oo CO t«- CO :S 8 d « OO oo JOb* ■k « kO 04 t>>eo oooo A m r-IO^ o o 0k o ■—4 V _^ ^ 0) 00 00 I S''^ It OOO O (N aO -^ OrH QO P. m I O lO kO C3 •3 09 0 O eo 5 to S o •s S 00 »« P ^ SP ^1 04«> ** 9 o p p p W.O - « > « p5 •3 03C0 M TfiCO 3 00 o jO P4 >«0 o< 00 e»co o oco >oo 10 CO CO CO -^fioo oso 04 CO 10 kO o CO o 00 0 o P4 CO ^« a^ Q) 09 Ons to oo 10 to » 0 fe 00 O o o<« t3 g CO o • o 0 0^ go 0 9f o 0 ^» 9 M) O 4) >■ ' T3 ^T2 S3 <yk 0^ B S o'S§S*' r-»0 V S .a'^ TS 2 0-0 08 n CO CO CO eo e •a -♦3 .£3 a u o O ■■r u m o s O) •S»« •- « § >4 o 0) 09 CO 00 'O 'i-l«D to ■ssts 7 -*2 to 0'u .P -4^«P ao l>.kO <« COO» rH * • ■ 09 !>. CO OO 00 00 I a M 0 0 S §1 5«^ 8U. 53S Men eiet daarait, dat de vermaling met veel spoed heeft plaats gebad, zoodat, in plaats Tan 110 dagen, Toelis slechts 50 en Wringin Agoong 75 dagen daannede doende is geweest. Er is daarin echter niets bevreemdends ge]e- gen, vant in werkelijkheid heeft Toelis per etmaal niet meer dan 4,050, en Wringin Agoong 5,526 bossen vermalen. Wei is het mogelijk en, in aanmerking genomen de niet seer groote hoeveelheid brandhout, door die beide fabrieken verbroikt, zelfs waarschijnlijk, cbt die spoedige vermaling niet bevorderlijk is geweest Yoor eene krachtige persing; maar hetgeen die beide fabrieken in dit opzigt kun- nen sijn te kort gesehoten, kan alleeu onmo- gelijk yerklaren waarom de opbrengst der vel- den in net en sap eene zoo niterst schrale geweest is. Toelis tbch had 1.350 bossen net per boaw en kreeg gemiddeld per bos 9.96 Nederland- sche kannen sap; terwijl Wringin Agoong, die 1,727 bossen net kreeg, daaruit niet meer dan 6.83 kannen per bos perste. Gemiddeld had Toelis 12,600 kannen per bouw en Wringin Agoong slechts 11,386 kannen. Yoor de beide &brieken bedroeg het gemiddelde 12,071 kan- nen per bonw. Gesteld nn dat zij van het gewigt aan riet slechts voor 60 "/g gewigt aan sap hebben knnnen krijgen, — en dit mag wel als eene zeer middelmatige persing worden be- Bchouwd, — en dat zij door krachtiger per- sing 70 '/q hadden gekregen, zoo zon de ver- meerdering voor beide gemiddeld 2000 kannen per bouw hebben bedragen en daarmede de ge- middelde opbrengst per bouw van 12,071 tot 14,083 kannen zijn gestegen. Vergelijkt men nu deze uitkomst, — niet met de opbrengst der velden in Soerabaja, Pasoeroewan en Fro- bolinggo, waar een 45tal fabrieken, met ruim 19,000 bouws aanplant, gemiddeld 28,000 kan- nen sap per bouw hebben gehad, -^ maar met die in de vijf tot dusver onderzochte gewesten, moet het dan niet dadelijk in het oog sprin- gen, dat voor verreweg bet grootste gedeelte aan den aanplant de ongunstige resultaten der Kembangsche suikerproduktie zijn toe te schrijven? De berekening, in de voorlaatste kolom der 3e tabel gegeven, toont aan, dat, met opzigt tot het gewigtig punt der bereiding van de suiker uit de verkregen hoeveelheid sap, de Bembangsehe fabrieken zoo goed gewerkt heb- ben, als maar met zeer weiuige fabrieken op Java het geval is *). *) Uit de aautooaing van de w^ze, waarop de Hoezeer wij^ met het oog op de groote kos- ten aan de zaak der suikerbereiding op Java verbonden, het er voor houden, dat zeer wei- nige fabrieken zich met eenen aanplant van 150, zelfs van 200 bouws, kunnen staande houden, althans niet zoo lang de verpligting tot de zoo onereuse levering aan het Gou- vemement op de fabriekanten bl^ft drukken« kunnen wij evenwel ten aanzien der Rembang- sche fabrieken tot geene andere conclusie ko* men, dan dat eene scheeve opvatting van het belang der ondernemers, en miskenning van dat der bevolking, -— een en ander daaruit voortvloeijende, dat men niet verkiest te let- ten op hetgeen voor de hand ligt en als van zelve in het oog springt, — geheel hebben doen voorbijzien, dat met eenen aanplant ad 300 bouws te zamen voor de beide fabrieken en de gelegenheid tot eene ruim vijfmalige ver- wisseling van gronden, ^n de ondernemers, ^n de bevolking vrij wat beter gebaat zouden zijn geworden, dan nu de aanplant tot 500 bouws is vermeerderd en men daardoor slechts drie- maal kan verwisselen. tndien door die inkrim- ping de opbrengst van sap kon worden ge- bragt tot slechts 20,000 kannen per bouw, — • en dit is waarlijk geen overdreven eisch, — zoo zouden zij minstens evenveel sap krijgen dan nu van 500 bouws met eene opbrengst van 12,000 kannen, zonder n(^ te spreken van de waarschijnlijkheid, dat die reeds zoo geringe hoeveelheid, zonder bemesUng althans, gaandeweg nog kan verminderen. Als dan het gehalte van het sap hetzelfde bleef, zou men 57.61 pikols zuivere suiker per bouw in het sap hebben, en zoo de fiibrieken even goed werkten, dat is gemidddd 86.14 7o> gelijk nu, verkregen, zou de produktie tot ruim 49 pi- kols per bouw kunnen stijgen. Mogt evenwel, nadat men met het hier aan- geprezene gedurende een vijf- of tiental jaren de proef had genomen, de Rembangsche sui- kerkultuur toch even ongunstige resultaten blijven geven en alzoo het bewijs zijn geleverd, dat daarvan op goede gronden geene verbete* ring te wachten is, dan behoorde men niet terug te deinzen voor het altematief, door het gewestelijk bestuux in het' overzigt, be- grondstof bij de verschiUende fabrieken op Java verwerkt wordt, — welk stuk als Bglaag sab litt. I te vinden is bg de gepabliceerde stakken betref- feade het ondenoek near de suikerkultaor, — is eenigzins op te maken, dat de twee Rembangsche fabrieken, wat hare inrigting betreft^ vr\i voldoende moeten zgn. 584 8U. treffende den staat dier kultuur, gesteld, om haar van Goiivernementswege op te geven en het aan de fabriekanten over te lateu, die voor eigen rekening en risico Toort te zetten, door het aangaan van overeenkomsten met de be- Tolking^ zoo deze daartoe genegen mogt zijn. Soerabaja. In geene andere residentie beeft de suikerteelt van GouTernementswege eene zoo groote uitbreiding gekregen als bier. In het door ons ter bebandeling genomen tijd- yak beeft de aanplant jaar voor jaar eene uit« gestrektheid gehad yau 8,030 bouws, met uit- zondering aileeu van 1863, toen bij nog met 50 bouws werd vermeerderd *). Men vindt er dan ook 18 suikerfabrieken, waarvan wij de namenj met opgaye van bet getal bouw$ voor den aanplant in 18C2, bier laten volgen: a. in bet regentsobap Soerabaja, Ketabang, in bet distrikt Djaba Kota, met 240 bouws b, in het regentscbap Sidbo Ardj o, Waroe, distrikt Djengollo I, met 520 , Sroeni, distrikt Djengollo I, met 440 , Boedoeran, distrikt Djengollo II, met 480 , Ketegan, distrikt Djengollo IV, met 480 , Krian, distrikt Djengollo III, met 500 , Watoetoelis, distrikt Djengollo III, met 480 , Kremboong, distrikt Bawapoeloe II, met 450 , Tjandi, distrikt Djengollo II, met 400 , Tangoelangin, distrikt Rawapoeloe I, met 480 , Porrong, distrikt Bawapoeloe I, met 400 # Balong Bendo, distrikt Djengollo III, met 400 , 0, in bet regentscbap Modjo Kerto, Sentanen Lor, distrikt Modjo Kerto, met 700 , Gempol Krep, distrikt Modjo Kasri, met 400 , Te transporteren. . . 6,370 bouws Transport. . . 6,870 bouws Koning Willem II of Modjo Sari, distrikt Modjo Sari Lor, met 800 g Ketanen *), distrikt Modjo Sari Kidool, met 800 , .Djombang '), distrikt Modjo Redjo, met ....... 400 # Goedo, distrikt Modjo Kerto, met 210 ^ Te zamen. . 8,080 bouws <) In den JJmanak van NederlantUch Indie voor 1864 wordt voor den aanplant Tan dat jaar nog dezelfde nitgestrektheid van 1862, namclijk 8,080 boawB, opgegoven. Uit die opgave blijkt, dat er nog in 1862, — > en, volgeus den Indiscben Almanak, zelfs in 1864, — van bet achltiental oudernemingen tien waren, wier aanplant eene grootere nit- gestrektheid bad dan van 400 bouwa, waar- toe het gewestelijk bestuur, blijkens het over- zigt van den staat der suikerkultuur in Soe* rabaja, dien wilde gereduceerd hebben, als wenschelijk in bet belang der suikerrietplan- tende bevolking, die bij verscbillende onder- nemingen op te verren afstand van bare wo- ningen moest gaan planten. Zoo blijkt, onder anderen^ dat bij den aanplant van Djombang, die destijda 450 bouws bedroeg, deasa's waren iagedeeld, die op eenen afistand van 15 palea (5 uren gaans) van de fabriek verwijderd wa- ren, terwijl zelfs bij eene verminderiug vaa dien aanplant tot 350 bouws, gelijk voorgeateld werd en in 1859 ook werkelijk beeft plaats gehad, dan nog dessa's, op eenen alstand van 8 a 9 palen verwijderd, er b^ ingedeeld zou« den moeten blijven. Van de fabriek Koning Willem II of Modjo Sari, wier aanplant eene uitgestrektheid van 800 bouwa bad, wordt zel^ gezegdy niet dat daarbij dessa's waren in- gedeeld die 20 palen ver van de fabriek waren gelegen, maar datvele suikerrietplanters 20 palen (6^2 uur gaans) badden af te leggen, eer zij zich aan den arbeid in de tuinen konden begeven. Bij bet voorstel ter verminderiug van den aanplant tot een maximum van 400 bouws voor de versohillende fabrieken lag het evenwel niet in de bedoeling van het gewestelijk be- stuur, om den totalen aanplant van Soerabaja te verminderen. Men wilde slechts uit hetgeen sommige fabrieken zouden missen, den aanplant van andere fabrieken, die minder dan 400 bouws badden, eenigzins vergrooten, terwijl hetgeen er dan nog overbleef de gelegenbeid zou geven voor de oprigting vau een twee- of drietal <) In 1857 had Ketanen maar 200 boawv. *) In 1857 had Djombang eenen aanplant van 450 bouws, die in 1859 op 350 bouws, en in 1862 weder op 400 bouws gebragt ia. 8U. 535 nieawe fiibrieken. — Wei verre van eene ver- miudering te beoogen, was men bij het gewes- telijk bestuur ?eeleer bedaclit op eene belang- zijke uitbreidiug der suikerteelt, en meende men, dat het groote, aan de Westzijde der Xediri-rivier gelegen en tot het regentschap Soerabaja behoorende distrikt Goeuoong Ken- dengy raet eene bevolking van 60,000 zielen en 18,000 bouvs aan gronden, ruime gelegen- beid daarvoor aanbood. Aan de uitbreiding der teelt in het gemeld district is Toor als nog vel is waar geen gevolg g^even» maar ook evenmln aau de voorgestelde reductie van den aanplant der Terschillende &brieken tot een maximnm van 400 bouws. Alleen werd de aanplant van Djombang van 450 bouws teruggebragt op 350 bouws, doch later weder yerhoogd tot 400 bouws; terwijl die van Ketanen, ad 200 bouws, op 300 werd gebragt. Ten aanzien van den aanplant der fabrieken Sentanen Lor en Koning WiUem II of Modjo Sari, respectivelijk 700 en 800 bouws bedra- gende, behield de regering zlch, bij de verlen- ging der daarvoor bestaande kontrakten in 1861, de bevoegdheid voor, om aan ieder der onder- nemers de verpligting tot aanbouw van eene I tweede fabriek op te legmen ; docb, hoezeer deze reeds in 1862 daartoe werden aangesehreven, blijkt het tot in het jaar 1864 niet, dat daar- aan eenig gevolg is gegeven ^). Het is mogelijk, dat voor die Soerabajasche fRbriekeD, welke in het regentschap Sidho Ardjo liggen, de kring voor elke ondememing bepaald, niet zoo groot is, dat zelfs een aan- plant van meer dan 400 bouws in groote, bij de fabrieken geconcentreerde tuinen voor de bevolking een groot ongerief is; maar in dat geval is het te vreezen, dat een ander bezwaar, onvoldoende ruimte namelijk voor eene be- hoorlijke verwisseling van gronden, zieh des te stoker meet doen voelen ^). Uetgeen ons tot die gevolgtrekking aanlei- ding geeft, is de uit de monographien voorde Soerabajasehe fabrieken gebleken bijzonderheid, dat van de gronden der suikerrietplautende bevolking^ die vddr 1857 eene uitgestrektheid *) Bjj den Mmanak voor Nederlandsch Indie van 1864 althans wordt op pag. 400 de aanplant dier beide fabrieken voor den oogst van 1864 nog opgegeven ad 700 en 800 boaws. *j Sommige dier fabrieken, soo als Waroe, Keto- gan CD Sroeai, sgn soo digt bij dlkander gelegen, «bt bg afwisseling een gedeelte van den aanplant Tan de eena fabriek op gronden van de andere gesohiedt. besloegen van 85,481 bouws, waarvan nage- noeg 92 '/^ konden geirrigeerd worden, slechts 26,376 bouws waren afgezonderd, hoezeer eene uitgestrektheid van bijna 40,000 bouws als geschikt voor de suikerkultuur werd opgege- ven; zoodat voor niet veel meer dan eene driemalige verwisseling de noodige gelegen- heid aanwezig was. Is nu die ruimte, here- kend over den totalen aanplant, reeds niet groot, hoe veel beperkter moet zij dan niet zijn voor den aanplant van zoo digt bij elkan- der gelegen ondernemingen? Terwijl men dus de'gelegenheid had tot eene bijna vijfmalige ver« wisseling van gronden, hetgeen tot voorkoming van uitputting zoo wenschelijk zou zijn, heefi men, waarschijnlijk ten einde zulke aanzienlijke aanplantingen niet al te ver van de fiibrieken te laten doen, zich tot eene veel geringere uitge* strektheid voor de verwisseling moeten bepalen. De omstandigheid, dat men, met eene zoo ontoereikeiide verwisseling^ zulke aanzienlijke aanplantingen tot nu toe heeft kunnen vol- houdeu,. pleit wel is waar sterk voor de vruchtbaarheid dier gronden; maar daarom niet* temin behoeft het ous met te bevreemden, dat reeds tijdens het in 1857 afgeloopen onderzoek gewaagd werd van uitputting hier en daar, en van de waarschijnUjkheid, dat men eerlang tot bemesting zou moeten overgaan. Onder zulke. omstandigheden, waarbij nog komt de wenschelijkheid, om elke bij die sui- kerteelt ingedeelde dessa op hare eigen gron- den te doen planten, was dus niet alleen eene vermindering van den aanplant van iedere fa- briek op zich zelve zeer rationed, maar komt het ons zelfB voor, dat men daarin verder had moeten gaan, dan door het gewestelijk be- stuur werd in overweging g^even, en dat, voor zoo ver men de uitgestrektheid van den totalen aanplant niet wilde verminderen, be- houdens eene vermeerdering van het getal fabrieken, de aanplant voor ieder bepaald had moeten worden tot eene uitgestrektheid, welke zou toelaten, om van alle voor de suikerteelt geschikte gronden met eene vijf jarige verwis- seling partij te trekken. Indien dan daarbij tevens de standplnats voor elke fabriek zoo ware aangewezen, dat, met onvoorwaardeUjke vasthouding aan het beginsel eener dessaV gewqze beplanting, het riet nieitemin gemak- kelijk, spoedig en dus ook goedkoop kon wor- den getransporteerd, zoo zou, wq houden er ons van overtuigd, de Soerabajasche suiker- prodttktie op vrij wat belangrijker resultaten bebben te wijzen, dan sq tot nu toe heeft kunnen doen. 53« SO. Voor eene regeling in dien geeftt bestond eene reden te meer in de omstandigheid, dat, te oordeelen althans naar de gedane opgaven, iiiet £00 zeer de teelt van het riet, als wel de be- werking van het sap bij de Soerabajasche fa- brieken yeel te wenschen overlaat, gelijk dit, naar ons inzien, yoldoende kan blijken uit het drietal tabellen, dat \rij van de produktie dier fiibrieken in 1859 hebben vervaardigd en hier- achter laten volgen. W^ens de belangrijkheid evenwel Tan de Soerabajasche suikerproduktie hebben vij, on- der N°*. 4 en 40, 5 en 5a en 6 en 6a, aan dat drietal nog zes tabellen toegevoegd, waarbij omtrent de produktie van 1859, ten aanzieu Tan den aanplant, de vermaling van het riet en de snikerbereiding nit het verkregen sap, eenige berekeningen worden gegeven, die die- nen kunnen ter bcoordeeling van den invloed eener mindere of meerdere oitgestrektheid van aanplant op het rendement van sap, van het verband tusschen dat rendement en de dage- lijksche vermaling van een grooter of kleiner getal bossen suikerriet, en, voor zooveel dit door de verkregen resultaten der soikerberei- ding wordt aangetoond, van de al of niet vol- doende capaciteit der fabrieken. Daar ons de kennis ontbreekt van een aantal bijzonderheden, — zoo als de meerdere of min- dere ruimte tot verwisscling der gronden voor elke &briek» de gesteldheid dier gronden en de soorten Tan riet daarop geplant, voorta de zvaarte van het riet en van den ampas, het Termalen Tan het riet met 6^n of meer molens en de beweegkracht, waaroTer de verschiUende fabrieken te beschikken hebben, om de molens hetzij door water, hetzij met stoom in bewe- ging te brengen ; eindelijk de meerdere of min- dere mimte der lokalen en de al of niet doel- matige inrigting er van, het al of niet toe- reikende der toestellen voor de nitdamping en het af koken Tan het geconcentreerde snikersap, mitsgaders het al of niet bezigen van centri- fugale toestellen, -— hebben wij in die tabellen ons er toe moeten bepalen, om de Soerabaja- sche fabrieken uit elk der drie gezigtspunten te verdeelen in groepen of kategorien, daarbij telkens een gemiddeld nemende tot scheiding der fabrieken, die boven of beneden dat gemid- deld zijn geweest; terwijl vrij ze daarbij, met eene opkHmming van het mindere tot het meerdere, steeds zoo gerangschikt hebben, dat het Terschil tosschen de beide nitersten niet alleen, maar ook tusschen de onderdeelen ge- makkelijk in het oog Talt. Zoo zijn bij de tabellen N^^ 4 en 4a, die betrekking hebben tot den aanplant, de fa- brieken, in twee afdeelingen gesplitst, gerang- schikt in N**. 4 naar de mindere of meerdere uitgestrektheid van den aanplant, en in N". 4^ naar het minder of meerder rendement van sap per bouw. Voor die beide gezigtspunten berust de splitsing, bij tabel N^. 4 op het ge- middelde van den aanplant ad 8,030 bouws, verdeeld over de 18 fabrieken, zoodat de 1« afdeeliug bevat de fabrieken, die minder dan dat gemiddelde ad 446 Vs bonws hebben, en de 2e afdeeling de fabrieken, wier aaoplant grooter is; terwijl bij tabel N°. 4« de grena der splitsing is de gemiddelde opbrengst van sap per bouw ad 28,645 Nederlandsche kannen, berekeud over den totalen aanplant ad 8,030 bouws, en de verkregen totale hoevedheid sap ad 230,018,854 Nederlandsche kannen. Terwijl bij die twee tabellen het geheele achttiental & brieken is opgenomen geworden, hebben wij bij de 4 volgende, namelijk N^. 5 en 5a, en 6 en 60, twee er van, te weten Ketabang en Watoetoelis, moeten kten weg- vallen, omdat bij die vier tabellen het getal werkdagen voor de waardering der verkregen uitkomsten eene belangrijke plaats inneemt, en de daarvan voor die beide &brieken gedane opgaaf hoogstwaarschijnlijk, — - wij zouden haast -zeggen zeker, — fautief is '). <) Volgens die opgaven toch zoaden Ketabang, met eeaen aanplant van 240 bouwB, 202 dagen, en Watoetoelis, met eenen aanplant van 480 bouwn, 274 dagen hebben gewerkt; terw^l voor Tangoe- langin, mode met een aanplant vaa 480 boaws, en voor welke fabriek na de twee bedoelde het hoog- ste ciijfer wordt opgegeven, het getal werkdagen niet meer dan 154 bedraagt. Het is bgna seker, dat in de opgaven voor Ketabang en Watoetoelis is begrepen de tgd, bestead aan hetgeen er, b& afloop der vermaling^ nog te doen valt met het opkoken der stroop en het in leverbaren staat brengen der produktie. Aangesien daarmede ge- woonlgk een tgd van ^^n of hoogstens twee maan- den verloopt^ blgft, zelfs na aftrek van een paar maanden, het voor die beide fabrieken op^geven getal dagen enorm groot. Nocli het getal bossen riet, dat zg te vermalen hebben gehad, noch de hoeveelheid sap, die zg moesten verwerken, wet- tigt het voor geloofwaardig honden der opgave. Het zou mogelgk knnnen zqn, dat die beide fa- brieken boitengewone tegenspoeden hebben onder- Yonden, maar in dat geval zoaden de door haar verkregen resultaten toeh boiten rekening moeten gelaten worden. Wel blgkt uit de laatste kolom der 8a tabel, dat zg vrg slecht gewerkt hebben; maar wanneer men daar tegenover stelt de opgaaf van een gehalte van sap, hooger dan dat der SIT. 537 In d6 tabellen N*. 5 en Sa benut de Bplit- aing, bij de eerste, op een gemiddeld ^vap sap ad 13.64 Nederbindsche kannen per bos saiker- riet, en, in de tweede, op een gemiddeld van het getal bossen net, dat dagelijks is vermalen en Toor de 16 &brieken heeft bedragen 7,26S boeaen. Bij elke dier tabellen wordt opgegeven, hoe wij tot ieder gemiddeld adjn gekomen. In de tabellen 6 en 6a bernst de splitsing, bg de eerste, op een gemiddeld van 68.63 */o ^), dat de prodnktie der 16 &brieken, wat bet gewigt aangaat, nit de in bet sap aanwezige auiker heeft gemaakt, en, bij de tweede, op een gemiddeld van 99,574 Nederlandsche kan- nen sap, dat dagelijks, berekend over de 16 &brieken, is yerwerkt. Ook bij elke dier ta- meeste andere fabrieken, — hetgeen in het geheel geen bew^js is voor een langen duor van den t^d van vennaling, — dan kan het wegUten dier beide fabrieken ala geiioeg geregtvaardigd worden be- schonwd. Wij z|jn daartoe te eerder overgegaan, omdat het opnemen dier beide fabrieken niet wei- nig zon hebben bggedragen tot venterking van hetgeen wij door onze tabellen aangetoond wil- den lien. *) Bit c^fer is iets hooger dan dat, voorkomende aan den voet van de laatste kolom der So tabel; maar daarin waren begrepen de fabrieken Ketabang en Watoetoelia, die hier wegvaUen. bellen wordt aangewesen, waarop de berekeniog van die gemiddelden gegrond is. AangezieD die 6 tabellen dienen, om nit het aangegeven drieledig oogpuut van aanplaot, vermaiing van het riet, en bereiding van suiker nit het sap, aangaande de Soerabajasche suiker- produktie eenen algemeenen indruk te geven, moet men, — wij behoeven het naauwelijks te zeggen, — zeer voorzigtig sijn, met uit de door oas gegeven berekeningen, die slechts slaan op kategorien of afdeelingen, gevolgtrekkingen te maken ten aanzien van enkele fabrieken. Wanneer wij bijv. om aan te toonen, dat een kleiner aanplant een grooter opbrengst van sap geeft, de fabrieken groeperen in twee af- deelingen, waarvan de eene afdeeling bevat de fabrieken met eenen aanplant beneden het ge- middelde, en de tweede de fabrieken, wier aanplant boven dat gemiddelde is, dan volgt daarnit nog niet, datvoor elke fabriek in de eerste afdeeling het rendement van sap per bouw hooger is of moet zijn dan dat voor de verschillende fabrieken in de andere afdeeling. Zoo zal men er pnder de fabrieken met klei- neren aanplant vinden, die yrij wat minder sap hebben gehad dan sommige fabrieken met eenen aanplant boven het gemiddelde. Evenzoo en niet anders is het gesteld met de tabellen 5 en 5a betreffende de vermaiing, en 6 en 6a betreffende de snikerbereiding. 588 SU. SUIKB&PKODUKTIS Uf 1859 VAST 3S Algei Namen der fabrieken. TJitgestrekt- held van den aanplant. Getal dagen voor de ver- maling van het riet. Hoeveelheid sni- kerriet, in bossen van 25 stokken. Hoeveelheid daar- van verkregen sap, in Neder- landsche kannen. Frodaktfe. bouws. pikols. Tjandi Boedoeran Waroe Porrong TaDgoelaugin .... Ketegan Ketabang Sentanen Lor .... Koning Willem II .. l)jombang Watoetoelis Balon^ Bendo .... Sroeni Gempol Krep . . •. Krian Kreniboong . . . . , Ketanen Goedo 400 480 520 400 480 480 240 700 800 350 480 400 440 400 500 • 450 300 210 152 123 142 121 154 152 P202 142 135 112 ?274 128 142 130 151 121 122 91 818,800 929,280 987,480 813,200 977,280 1,031,600 432,000 1,572,900 1,483,200 841,400 1,078.080 955,200 970,640 729,600 1,127,500 1,019,250 742,800 456,120 15,249,400 12,154,000 11,584,500 12,743,368 17,168,000 17,349,000 6,090,386 14,720,000 15,599,000 10,684,000 14,030,000 12,740,000 15,474,000 11,970,200 17,402,000 12,862,600 9,030,400 4,168,000 22,253.53 24,483.64 22,230.63 17,784.35 23,347.13 24,537.29 8,235.26 31,473.72 31,545.30 18,552.99 19,558.09 21,942.73 25,036.15 18,661.92 26,539.83 20,331.44 11.676.54 8,713.90 Soerabaia 8,080 2,594 16,966,330 230,018.854 376,904.49 N Berekeningeu op d r Namen der fabrieken. Om in 100 k 120, of gemid- deld 110 dagen, den oogst af te werken, had men ^e- middeld per etmaal het net moeten vermalen van Gemiddeld heeft de vermaling per etmaal bedragen Hoeveelheid riet, in bosseu van 25 stokken. per bouw. perpikolsuiker Tjandi .. Boedoeran. Waroe .. Forrong •. Tangoelangin Ketegan .. Ketabang. Sentanen Lor Koning Willem ^ombang. WatoetoeliB. Balon^ Bendo Sroeni .. Gempol Krep Krian . .. Kremboong. Ketanen .. Goedo .. II Soerabaja 3.64 bouws 4.36 4.74 3.64 4.36 4.36 2.19 6.36 7.28 3.19 4.36 3.64 4.— 3.64 4.55 4.10 • 2.73 1.91 4.06' bouws 2.63 bouws 3.90 3.66 3.30» 3.12 3.158 ? I.i8» 4.93 5.92» 3.12 ? 1.76« 3.12» 3.10 3.08 3.31 3.72 2.46 2.31 3.09>*bottws 2,047 1,936 1.899 2,033 2,036 2,170 1,800 2,247 1,854 2,404 2,246 2,38S 2,206 1,849 2,255 2,265 2,476 2,172 36.8 37.95 44.42 45.72 41,86 42.04 52.46 49.97 47.0I« 45.35 55.12 43.50 38.77 39.10 42.48 60.13 63.61» 52.33 2,113 45.0r 8U. 6b9 CSmENTAL FABBIEKSN IH SOEKABAJA. >pgaTen. Waarvan vrije beschikking, waarvoor gernia- ^^ 20. N'*. 19. N». 18. N°. 17. N°. 16. N^ 15. N^ 14. N'.  7,417.84 -^ — 16,022.32 — 302.—  — 15,535.36 — 822.91 — —. — — 8,179.02 — — 921.91 1,548.04 81.5.58 428.32 146.30 660.41 279.44 3,435.26 — — 19,680.61 1,301.97 — .« --. — 10,491.24 — — 11,051.79 —. — — .^ — — 20,493.51 2,136.30 62.96 2,566.77 341.74 1,426,33  — 9,942.73 —. — 6,870.31 264.22 492.14 —  18,620.82 — — 13,654.30 — .•^  4,725.90 2,136.3o! 62.96- 177,518.48 2,154.— 5,160.93 2,208.94 413.51 870.66 1,288.02 185,092.69 rorige tabd gegrond. Hoeyedheid saD. in Nederlandsche kanneD. * » ' Yenuoedemk gemiddeld nom- mer cier produktie. per bouw. pci bos riet, per pikol suiker, 38.236 18.68 687.28 N^ 16.66 25,321 12.08 496.41 g 16.64 22,278 11.73 522.1 ^ 16.26 31,858* 15.67 715.55 ^ 16.— 35,766« 17.567 735.34 , 15.89 36,144 16.808 707.04 , 16.6 21,210 11.78* 618.12 ^ 15.11 21,028* 9.36 467.7 , 16.6 19,499 10.51 494.5 , 16.4 30,526 12.70 575.«6 , 15.45 29,229 13.0P 717.35 , 16.46 31,850 13.337 580.6 ir 16.19 35,168 15.94* 617.4 0 15.17 29,925* 16.40« 641.42 , 16.— 34,804 15.43 655.69 , 15.2 28,584 12.62 632.64* , 86.66 30,101 12.16 773.38 , 15.2 19,848 9.14 478.31« , 15.83 28,650 13.56 610.4 JN^ 15.97* 540 8U. CO o M *4 .a V a M O o jd bo a I <1 "*i A CJ « _ e  Dat is t gewij 3ft, van tsapaau ivere su Ok « »^ a» « »« 04 ""K OO ^ I m O OO u? to t^ C9 o» CO to CO OO ^ •* o O • 04 09 to CO Tj5 b^ a> o !>« OO CO to OO • to o • to • OO 09 • • a» o • • b* O • • « 0« O rH « t^ OO Tfl ftO "* '* OO CO t^ '^ CO to to to CO to a» CO 03 C ^ d M ^ja Sq its S ,£1 b 8 10 n S s «D CO «», S 9 flk 2-S CO 8 * rH CO CO '^ i-« .-H CO • CO ^ to o »« !>• OO o« O) Sa 55 »-• CO CO '^l ^ So €0 • to ^co • OO r-l CO 0> • * • r-l "* ^ to CO "^ o • CO • 00 0> CO ■ • CO CO CO to 1 i'^ kO lO 1* '* '^ CO to '^ to to "^ to ^ o 04 « ^ •S* 1 TS CO -^ OO la CO O CO 04 o a» s CO to CM CO -* -* o a> .14 •d ^ «_22 to CO CO CO r-l O) CN t^ CO a> o t^ ^ o 00 "^ to o> ^ Ih •  > «* !>. l>« lO CO to CN 00 58 CO r-^ Oi rH CO CO -« «^g lo OO CO OO  CO to CO CO fc^ a» ^^ oT •« -* 0>) b^ CO •^ ■» n "<* OO rH •« r^ OO to OO CO o rH 00 CO .a o« 04 « rl 01 C« CO SO r-l rH Gk O* r^ o« ot rH CO •^ S'^ ^ N ^ n flk M M M 1^ ■0 ibalte > van ri> 0» Ol m M M »« at M •« ■o t« <N « lA -§1 CO O <M •-H CO tc » tr: ) OO o> CO to CO ^ CO t^ o 00 CO 1 CO CO • 00 m o CO 1-^ OO o» CO « kO OO r-i o • CO • c CO « CO CO b^ od oe> tc » O) » • 1 to CO 1 b- CO 1 •« CO s-a 00 fc^ ua a> OO o 1 l>- to 1 CO fc* 00 00 03 1 i^« O: > b« b* '^ 1 b* «*i P4 • :S& -s ^^^ boS 1* is- -^ «D •• « M « n n m la M «• OD M 00 'i' la s 2 • fH 1— 1 lO kO OO CO "* to CO o o> rH CO b« to to oa o CO 09 flQ o CO ft o • CO • CO  1 to to 1 1 •O tra 1 to • • o» m m o: rH • ) 00 • o rH • • o» • > • 1 OO i OG t 00 1 OO ■ t; 00 5,60© ^> 9 • • 1 i • • t m t t s • • > ) V •« i » 1 c -2 » • » 1 <£S • a" 1 4 s ts • M a o 1 i g • i , b( 0 d g" .2 1 tJ ; r 4 od t ■ 1 S i 49 C bo 1 d J 1 d 1 ^ ^ 1 1 1 i J i s -a .2 1 1 a ' 1 1 g • 1 1 ^ O ^ 49 1 1 O s ^ i£S 1 O 1 J su. 541 o 1 '3* I J • 3 ►« - s 5 I 1 g § -*» u '2 -g J £ 8 S § i 6H i I IP 6 I .a s i -i o « P »4 9 o S n to & 1 0) .3 tC i § 8 ^ N -2 a .5 -S  CO QOOOo^OOOOO'^ is I  OQ  n A * * 0«'^0000)0«-^00 <oudco«o^0aoc()0» OOrHOrHCO'^Udb^aO M  ill 11^.1 ill 04 O CO I—  o»o»oofc^r^fc^t^o«eo r-H04b»t*C00400t*.00 OOOOOrHO^kO-^ s S" 09 00 542 sn. $-4 0 0 p4 0 9i 0 ee ► 0 O •*» ^ s a M 9 .e6 n3 <S i 3 %t -M « T3 3 »i S a 4 S s • o d o *^ V iz; ^ TS 0 § P- a -ts i •J a> d M -«-» £ « to 0) • l>4 0 0 -*• tJ € ^ M O > M I a. s g <s j: s S J o w ^ s R O g :g S -3 'oJ. '^ »o .P 2 S -S • 5 J. C3 P ^ 0 to « - I a M Si I s P *^ eS O •»=• O GO ^« > a « o ^ ^ rH « iS lo .5+^:^00 o o o M ;:] O CO T3 « TS 04 § g j^ o o QnOO OJ -D r s a 0 OS 8 lie 8 o ^ S S »" ..T2 ^ ro pO *^ 0) > S a S^ ? fe to ^iS d en S ? g 03 .g o •^ -5* rH I .2 ^ C2 V h e.g ci« S « s. "S "^ n-< 3 a s rS oj o 03 Oj bow 13 bo wijst .brie- f oS a o to 1 a 03 a o 13 -% o bO .5 3-« ^ ^ ^ o 2" o 2 o i^i 03 o 0 s 03 t « a P  "^^ I— 't^OU oo ^ ooo (M 9t oo »o 9^ 0K 9^ 9k W% m ^ O OS i-H I— I 0« W5 OO rH rH C* (74 04 0<l ©J -5 -a •fH CO ^ d i ^ 03 03 bo PU 03 S w ..a d 03 OOO O _ CO Ud O CO Oi oooo "* "* e* OXO 0<* O) oo »0 CO W9 fH l>»0 »0 r-« oo A •> A •«  0>0 ■*0«0* A a^ •% ^ •» •% «k CO CO OQ 04 t>. 0> 0> OO Ud t>> CO OO CSI f-H «(JH T|4 kO Th o o> o I d T3 0) 03 •T3 -d 3 i S ^ »4 03 • ^03 d 04 oa d o J3 I i i 1 1 1 1 09 g .A d 03 M 03 43 03 t3 s a I. ooooooo O rH O <«|i 04 00 ao oo oi)t>.Oii ua*^ ^ bo • d 03 bo d o- o d lllli-ii O O g 03tC O ^ O 04 CO oo oo CO w CO 04 o o« o CO o oo oo CO to oo CO" 1?* 04 oo 09  oo CO ms 9\ ^ m "^OcOOi oo -^ ^ O <o  O  ^^ *o ^j< '<}< ^^ ^^ 04 03 "3^ 03 o O a^ o d ' 0 A bo S-S tfig ^.»H P d cj o d d - *^ t;.c8 03 0 o CO CO su. 54S 5 $ & (3 o s I I u» 4> i s s as. 