Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Dewijl zij ons met musketvuur naderden, stelden wij ons niet veel goeds van hen voor, en maakten ons tot verdediging gereed; doch helaas! onze wapens zullende verdeelen, werden Wij overtuigd dat zij tegen zulke welgewapende menschen alg die ons vervolgden niet bestand waren; zij bestenden uit twee mij toebehoorende buksen percussion, waarvan de vijf & zes nog voorbanden zijnde pistons, door langdurige nattigheid en 285 het zeewater bedorven waren; zij waren dus onbruikbaar. De luitenant Rauws had een koppel pistolen bij zich, doch geene kogels, en die der buksen waren daarvoor te groot; verder had- den wij nog een degen van hem en een sabel, ponjaard en dolk van mij; ook begonnen twee a drie der inlanders in de sloep in het roeien te verflanwen, en aan vader, moeder en hunne gansche familie op Java om hulp te roepen en te weenen. _ Gaarne hadden wij ons met de-weinige wapens wanhopend ver- dedigd, doch dan was een. wisse dood zeker. De laatste straal van hoop was, ons lot gelaten af te wachten, in de hoop, dat, indien het roovers waren, zij ons wellicht allen of een onzer zouden sparen, welke nog iets ter redding van de op de klip zich bevindenden zouden kunnen doen; wij streken dus het zeil dat toch geen dienst deed; het vuren hield nu van hunne zijde op, en drie naderden ons met eene snelle vaart en onder een woest gejaich; twee klampten op zijde, en een van achter de sloep aan ; met opgeheven zwaarden en dolken, gevelde pieken en op ons aangelegde buksen en geweren vroegen zij ons met dreigende en woeste blikken, wie wij waren en werwaarts wij ons begaven. Wij antwoordden een handels- vaartuig te zijn en naar Deli bestemd, dat het doel onzer reis was; zij stapten inmiddels in de sloep, zeggende in slecht maleisch: daar zijn wij ook te huis, morgen gaan wij te samen~, waarop volgde: » Mana pausemat, mana ampioeny (waar zijn de Spaansche matten, waar is de opium) terwijl ieder hunner om het eerst de sloep plunderde, zij onze wapens dreigend tegen ons ophieven en zich van onze personen meester maakten , waarover Zij een voor ons zeer onaangenamen strijd hadden, en wij soms door drie & vier hunner aan handen, beenen en hoofd ginds en herwaarts werden getrokken, terwijl zij ons om strijd gelastten dan in gene en dan in deze hunner jonko’s te stappen. Het gelukte mij eindelijk na lang worstelen, en menige klap en trap onder hen te hebben uitgedeeld, hetwelk zij in hun drift niet eens kwalijk namen, met den Luit. Rauws en leerling Schroijensteijn in de sloep te blijven, waarmede wij onder een afgrijslijk geschreeuw naar den wal werden gevoerd, terwijl 1k zelfs mede moest roeien; op dit tochtje trok men ons nog het hemd uit en wilde men ook mijne broek hebben, mij eene andere’ belovende: doch hiertegen verzette ik mij krachtdadig. Nog trof ik een ouden bekende aan, zijnde een roover, welke naast mij in de sloep zat te roeien; en een ander op 286 mij wijzende zeide hij: “ini bangsa kruis, doeloe dia di Bancalans ; en toen het woord tot mij richtende, zeide hij met een woe- dend gelaat: »ha loe bangsat bakar Negori, boenoeh orang, nanti di darat+; ik begreep den goeden man wel, wijl hij be- doelde dat ik tot de marine behoorde en, vroeger een kanon- neerboot kommanderende, tegenwoordig was bij de expeditie op Poelo Laut en omstreken, onder den luitenant ter zee 1¢ klasse Schuler in 1885, op wiens last toen Bangkalam ts verbrand ge- worden, en eenige roovers zijn gedood. ' Ik verzekerde hem echter dat hij het mis had, en dat ik een handelaar was, doch hij was niet van zijn gevoelen af te brengen. Teder kan licht begrijpen dat deze ontdekking en het snanti di darat (wacht maar aan wal) van den roover voor mij niet veer aangenaam was. Intusschen naderden wij het klippenrif, en roeiden tusschen hetzelve en den wal in, waarna wij voor hun opperhoofd, Dato- Kaija genaamd, moesten verschijnen, welke wij in een van 1 Niet alleen bleef het bij het verbranden van Bangkalam en het dooden van eenige roovers. Meer dan 30 rooversprauwen werden te Bandjer- masin opgebracht; meer dan 200 slaven verlost, zoowel Javanen als ande- ren; vele wapens buit gemaakt. Bovendien werd het grootste gedeelte van den Inventaris gered en Zr. Ms. Koloniale brik Dourga, die in ’t midden van Straat Laut schipbreuk geleden had. Bangkalam, een rijkje gelegen op de ZOostkust van Borneo, omstreeks 2°30' ZBr. tusschen de rijkjes Tandjong en Sampanahan, behoort thans tot de zoogenaamde Tanah Boemboe (Zuider en Ooster Afdg. van Borneo). Tot nog voor korte jaren was het een der beruchtste roovers- holen van geheel Straat Mangkassar. De moeielijk toegankelyke Ba- moekanbaai; de nabijheid van den klippigen Balabalagan Archipel, met hare talrijke reven, het geducht aantal rivieren en kreken dat in de Balikh Papan, Adang, Bamoekan en Kloempang baaien uitmondt; de nabijheid van straat Laut Poeloe; maar voornamelijk het weinige dat zich het N.-I. Gouvernement aan de geheele Oostkust van Borneo in die dagen en nog lang daarna liet gelegen liggen, was de reden dat Bangka- lam, Batoe Poetieh en meer van die beruchte roovernesten zoo onver- schrokken met hun bedrijf voortgingen. De tegenwoordige Sultan van Koetei stamt af van de vorsten van Bangkalam. Een Bahou Dajaksch vorst van Bangkalam namelijk huwde met eene Dajaksche vorstin van Landong (Boven Mahakkam of Koetei rivier L. O. en benoorden het meer Djempang) en verwekte bij haar 3 zoons, waarvan Poetjan Kernah de jongste, uit het rijk gebannen ten gevolge van een burgeroorlog, de Mahakkam afzakte en een nieuw rijk stichtte op de plaats waar thans Tengarong ligt. Het tegenwoordige hoofd van het rijk Bangkalam, Tjingal en Menoengoel is Pangeran Moeda Mohammed Arip Hah, zetel houdende te Adji-Patti. Het brengt veel vogelnesten op. 287 kadjang opgeslagen hutje op een van boomtakken gemaakte bali-bali of rustbank vonden zitten. Ras waren wij door eene menigte meest bijna naakte mannen, vrouwen en kinderen omringd, welke allen gewapend waren. Dato-Kaija was een bejaard man, wiens gelaatstrekken en innemend voorkomen geen wreed karakter aantoonden; spoedig werd hij in eene voor ons onverstaanbare taal omtrent ons onderricht, en wij ontwaarden in handen van Manggindanaosche zeeroovers te zijn. Na circa een kwartier uur moesten wij den man, welken ik begreep dat de gestrenge heer en meester van mij, den heer Rauws en Schroijensteijn was, en die zich kapitein Morsadie noemde, volgen. Hij geleidde ons over het scherpe klippenrif naar zijne verblijfplaats, welke geheel afgezonderd van de anderen , en ook de laatste of eerste op de klip was. Men kan licht be- seflen dat deze klipwandeling ongeveer een kwartier uur ver, waartoe wij zekerlijk een uur bezigden, voor onze in het zee- water week geworden voeten zeer smartelijk viel; op dit tochtje ontdekte de roover nog twee gouden ringen in mijne ooren, en een aan mijne hand, welke hij mij zeer onzacht afrukte; eindelijk kwamen wij ter bestemder plaatse, waar een »doedoek Toean » (gaat zitten, heeren) ons zeer norsch toeklonk; op een steen in stede van stoel zaten wij neder. Nu werd er een groot bord gekookte rijst en een paar stukjes uit de sloep geroofde ding-ding ons voorgezet; een »Makan, Sinjoory gaf het teeken tot het souper; wij dachten dat dit onze laatste maaltijd was; echter smaakte de rijst tamelijk wel, want wij waren moé en hongerig. Na den maaltijd werd ons een pisang, wat siriewortel en tabak met kalk aangeboden; slechts van den tabak maakten wij gebruik, waarvan wij een weinig in een droog djagong blaadje rolden, en als een cigaar rookten, waarna wij bevel ontvingen om te slapen; ons leger was niet benijdenswaardig , op de naakte scherpe klipsteenen, waar de koele noordenwind en een zware dauw ons tot deksel over het naakte bovenlichaam strekte. De zware vermoeienis deed echter tegen alle verwachting in - dezen toestand de afgematte leden den slaap genieten. Vroeg in den morgenstond waren wij reeds door eene menigte roovers omringd, welke ons, even als de beesten op de markt aan alle zijden bevoelden en betastten, en elkander hunne bewondering om de zacht- en biankheid van ons vel te kennen gaven. Tegen 9 uren kwam onze meester Morsadie, met een gelaat dat woest- en wreedheid kenmerkte, bij) ons, 288 houdende een verbazend groote kris in de hand, en brulde ons een zeer onvriendelijk »Ikoet loev (gaat mede) toe, en wij, ongelukkigen, waren verplicht weder barrevoets over de scherpe koraalklippen, en, begeleid door eenige welgewapenden, naar het verblijf van hun opperhoofd Dato-Kaija te marcheren, waar tevens het verblijf der meeste roovers was en hunne prauwen, 13 in getal, op het drooge lagen. Met bebluede voeten kwamen wij daar aan, en vonden hen allen gewapend; ook lag er een sampang of kleine prauw gereed, met een dik stuk hout er dwars over, waarop eene groote klewang of zwaard zich bevond, dat, zoo ik van een vroeger gevangen genomen Javaan vernam, moest dienen om ons, zoo niet allen, dan toch mij op aftemaken; want tegen mij was hun haat ’t hevigst, eens- deels omdat ik de 1 persoon in het schip naast den Anakoda of kapitein was, welke naar hun gewoonte altijd om het leven wordt gebracht, en anderdeels, omdat eenigen mij herkenden van bij de vroeger beschreven expeditie te zijn geweest. Men gelastte ons te gaan zitten ; door eene menigte hunner omringd, door de meesten veracht en gehaat, door eenigen bespot en door slechts weinigen met een onverschillig oog gadegeslagen , wachtten wij de duistere toekomst af. Na den maaltijd kwam de zeekaart, welke zich in onze trommel had bevonden, voor den dag, en ik moest hun de plaats, waar ons schip was gestrand, aanwijzen; reeds hadden zij van ~ de in de sloep geweest zijnde inlanders den naam der klip, bij hen Poeloe Toedjo genaamd, vernomen ; en Kapitein Laut wist die zeer goed op de kaart te vinden; ik kon niets dan be- kennen dat het deze was; toen ik echter hun moest aanwijzen wat de Noordstreek op de kaart was, viel het mij in hen daarmede te misleiden, en wees ik het Noordnoordwesten aan; en ontwarende dat zij plan hadden zich naar het wrak te be- geven, poogde ik han zulks als ondoenlijk , zoo door den stijven N.Q. wind als hooge zee, sterke stroomen en vreeslijke branding om en bij de klip te doen voorkomen. Kapitein Laut dacht, daar hij, zoo het scheen, zeer ondernemend was, het schip toch wel te kunnen bereiken, en vroeg van de Manggindanezen eeu hunner grootste prauwen ter leen. Hij wilde zich van een 50 4 60 tal geweren voorzien, daarmede de menschen op of bii het wrak afmaken, en dan met den daar te vinden buit naar Wetter terugkomen; mij wilde hij als gids medenemen, en beluofde, op zijn dolk wijzende, dat ik dan wel mijn loon zoude ontvangen; ook raadde hij aan de andere Europeanen maar dadelijk te straffen. De goede ziel maakte mij zijn edel 290 voornemen al lachende bekend, echter belovende, dat, indien ik hem behoorlijk derwaarts geleidde, hij mij dan ergens, waar een Hollandsch bestuur was, aan wal zoude doen zetten. Ik wendde alle moeite aan om hem te doen begrijpen , dat het niet mogelijk was, met een ander vaartuig dan juist met een stoomboot derwaarts te gaan; de kapitein beweerde dat hij in zee wel konde komen, en toen zij mijne stipte weigering vernamen en dat ik niet van mijne makkers wilde scheiden, riepen ver- scheidene hunner: #hij wil niet, vermoord hem maary (dia tra soeka , boenoeh sadja); verscheidene krissen zag ik reeds ont- bloot, en stelde ik mij al het ijsselijke voor van wreedaardig te worden vermoord. Doch Morsadie liet zijn recht op mij gelden, en verhinderde hen om mij om het leven te brengen, niet uit gevoel van menschelijkheid, maar omdat hij mij nog noodig achtte ten aanzien van de vermiste kostbaarheden wit de trommel; ook waren de Manggindanezen niet zoo genegen om aan den Kapitein Laut een hanner beste prauwen te leenen, zoodat de moord en de reize naar het wrak ten wminste voor dit oogenblik werden gestaakt. Nu beval Morsadie ons naar huis te gaan. Vermoeid en door de zon verbraud kwamen wij daar aan. Des avonds kregen wij weder wat rijst te eten en toen alle nieuwsgierige bezoekers waren vertrokken, begaven wij ons op ’t harde leger ter ruste. Den volgenden morgen kwamen zij ons reeds vroeg afhalen, en voerden ons weder naar het andere einde van het nf, waar de Manggindanezen , zoo het scheen, weder vergadering hielden ; wij werden echter daar niet geroepen, en brachten dien tijd in de open lucht door; met veel opmerkzaamheid werden wij gadegeslagen, terwijl de om ons heen en weder kruisende gewa- pende roovers in onze nabijheid fluisterende spraken, en van tijd tot tijd op mij wijzende, de woorden lieten hooren » Bangsa kruisy en v~itoe dia, kapan di boengoeh?» enz. Ik verwachtte dus al weder dat het mijn leven heden zoude gelden. Kindelijk kwam Morsadie weder terug, en een /poelang-poelang Sinjoore deed ons weder naar ons verblijf keeren, alwaar een maaltijd van rijst met een stukje dingding ons wachtte. De bezoekers waren weder zeer menigvuldig, en een hunner bracht een klein weinigje tabak om er cigaren van te maken. Met den avond vingen eenigen hunner 3 a 4 zeeslangen, waarvan zij een soort van pindang kookten. Ons wierd bij het souper een Chineesche kom daarvan ‘uitgereikt, welke wij eerst huiverende, doch later met \ 291 ‘ smaak nuttigden, waarna wij ons weder ter rust begaven , terwijl wij een zakje djagong of turksche tarwe tot hoofdpeluw, en een kadjangmat om op te liggen hadden gekregen. Circa 7 ure kwam zich Morsadie aan ons vertoonen , die mijn tenurok, waaraan zwaar verguide ankerknoopen waren en welke nog nieuw was, over het bloote lijf had aangetrokken, voorts een mij toe- behoorende sarong, in stede van broek, en een mijner witte zak- doeken op het hoofd ; hij had zijn groote kris in de hand, en riep ons toe, op den rok en knoopen wijzende: +Sinjoor saja kapitein, kapitein Morsadiev, waarna hij in een zeer goede luim naar de kadjanghutjes naar de andere roovers ging; circa 9 a hilf tien ure kwam hij weder terug, scheen door het gebruik van opium bedwelmd, en was een groot gedeelte der knoopen van den rok kwijt, welke hij zoowel aan de opium had besteed, als aan het spel geofferd. Op den 14¢2 ’smorgens kwam men ons vroeg verrassen met een paar onzer: schoenen en een laars; de schoenen werden aan den heer Rauws afgestaan, en de laars tot een bergplaats voor tabak en ‘drooge bladeren tot maken van cigaren enz. gebezigd. Circa 9 ure in den voormiddag kwam er een bezending uit het dorp (waaraan ik voortaan den naam van: de plaats der dicht bij elkander gebouwde huitjes zal geven) om mij te roepen en aftehalen , zeggende door Morsadie te zijn gezonden , welke zich reeds weder in den vroegen morgenstond derwaarts had begeven met de rok aan. Rauws en Schroijensteijn wilden mij vergezellen, doch zulks werd hun belet, en ik moest alleen mede. Nu ver- onderstelden wij dat het mijne beurt zoude zijn geworden, om eens even een boodschap in de andere of doodenwereld te yaan doen; ik nam dus afscheid van mijne medgezellen, hun de belangen onzer zending aanbevelende, en te doen wat mogelijk was. Nu volgde ik mijne geleiders, welke mij naar het dorp in de kadjanghutjes voerden, alwaar ik onzen vriend Laut vond, welke met eenige Manggindanaosche prauweigenaars in gesprek was; ik moest in dien achtbaren kring plaats nemen, en de kaart werd weder uit de trommel genomen, mij voorgelegd, en eene menigte vragen gedaan J.aut stelde alles in ‘t werk om van hen eene prauw te leen te krijgen, en wilde naar de klip, deed mij vele beloften, doch daar zijne pogingen aan beide zijden mislukten, zag ik dat hij boos werd. Bij het weder bergen der kaart ontwaarde ik het rolletje papier in de trommel , dat be- stond uit onze orders, den brief aan de eerste autoriteit te Deli en 292% het bankpapier van den heer Gouverneur der Molukken ten bedrage van £2250 zilver; ik vroeg op eene onverschillige wijze om het te zien, en smeet het toen weder onverschillig naar hen toe alsof het geen waarde had, nam het nogmaals op, en vroeg het te mogen behouden om cigaren van te maken; eenigen vroegen of dat dan geen geld was, waarop ik hun antwoordde, dat wel is waar ik te Timor Deli daar geld op ter leen konde krijgen , doch dat zij noch ik zelf op andere plaatsen daar iets mede konden -uitrichten, waarop kapitein Laut, zeggende: woch geef het hem maar» hetzelve naar mij toeschoof, waarna 1k het, terwijl ik hunne aandacht door gesprek gaande hield, ongemerkt onder mijne schamele kleeding verstopte. een wenk om te zwijgen, en stuurde mij met een »Poelang, makan Sinjoory (gaat heen om te eten, heer) naar huis. Met hoop op redding en vreugde over het geredde bankpapier liep, sprong, kroop en huppelde ik zooveel mijne deerlijk gewonde en bebloede voeten zulks tvelieten naar ‘onze verblijfplaats, al- waar ik met vreugde door de anderen werd ontvangen, vooral toen ik hun alles mededeelde wat dien dag gebeurd was, en dat ik hoop op verlossing had. De sobere maaltijd, bestaande uit rijst met eenige schelpvischjes, smaakte ons bijzonder goed. Circa 4 uur in den achtermiddag kwam Morsadie met het opperhoofd Dato-Kaija bij ons, hij riep al de tot zijne prauw behoorende manschappen en ook ons drieén, en liet eene groote mat uitspreiden, waarop wij allen plaats namen, sirie, pinang en wat daartoe behoorde, alsmede tabak en drooge djagong- blaadjes voor hen en voor ons brengen, waarvan wij ieder een ci- gaartje maakten, en toen begonnen wij te onderhandelen over onze uitlossing. Hoewel ik mij niet op welsprekendheid kan beroemen , ' moet ik zelf toch zeggen, dat 1k mij dien avond en nog verschei- dene malen naderhand meesterlijk daarvan kweet. Morsadie begon met te zeggen, dat zij ons miet naar Timor-Koepang, maar wel naar Bima op Sumbawa konden brengen, ais sturende zij liever - met door straat Timor, omdat zij daar kort geleden een stroop- tocht hadden gedaan, en nu bevreesd waren. Ik deed alle moeite om hen toch hiertoe over te halen, doch vruchteloos. Dus Bima was de eenige bereikbare plaats welke het dichtste bij was, waar zich een nederlandsch bestuur bevond. Morsadie vroeg tot los- prijs 2000 Spaansche matten, 6 ballen opium en 3 stukken wit linnen voor ons drieén; ik zeide hem dat zulk een prijs bij geen mogelijkheid te krijgen was, maar dat ik kort en goed niet meer wilde geven en kon beloven dan de 800 Sp. matten, en dat hij Morsadie dan de matroos Loetema moest koopen van ajnen heer en mede in vrijheid stellen. Nu waren er die voor- sloegen om liever ons naar Manilla te brengen , waar zi) meenden dat de blanken zeer duur waren, en men wel 1000 Sp. matten voor één enkelen zoude kunnen krijgen, doch anderen dachten dat het voordeeliger was, ons maar aan Laut te verkoopen , zijnde het beter een vogel in de hand dan tien in de lucht. Morsadie zelf en Dato-Kaija wilden naar niets luisteren, indien zij geen opium konden krijgen. Mindelijk na lang over en weder ge- dane voorslagen en aanbiedingen raakten wij het eens, cn ik 4e Volgr. I. 20 29-4 beloofde met overeenkomst van den Zen Luit. Rauws, hem voor ons vieren 1000 Sp. matten, 3 ballen opium en nog buiten- dien eenige kains of sarongs, waarbij nader nog eene bal opium en eenige kleinigheden kwamen als losgeld. Eemgen waren zoo- danig im hun schik dat zij ons omhelsden en met den naam van soedara (broeder) vereerden. te halen, die dan tevens naricht van het ongeluk konde yeven, en middelen tot de uitvoering van het doel onzer zending in het werk stellen. Ik legde hun echter alles zoo duidelijk en smakelijk uit, dat zij minder wantrouwend werden en ook ons tamelijk wel behandelden, daar wij tweemaal des daags rijst kregen, waarbij wij bij Jaag water, niettegenstaande de zon onze ontblootte lichamen schroeide, eenige zeeslakken zochten. In stede van na 2 a 3 dagen naar zee te gaan, leefden wi) 11 etmalen op de klip, welken tijd zij besteedden om hunne prauwen van buiten schoon te maken en te kalken, zeilen te repareeren cn ankers, touwen, roeren enz. in orde te brengen, zoodat de vloot een zeilvaardig uitzicht begon te krijgen; wij begonnen in dien tijd al het nijpende onzer armoede te gevoelen; niet het slechte schrale vocdsel en logies, maar gebrek aan verfrissching drukte ons het meest, daar dit en het verkeer met de niet zeer zindelijke roovers, ons een 295 walgelijke plaag berokkende, welke meest met armoede gepaard gaat, en die wij met moeite en vijf, zes malen wasschen en daags te baden, niet geheel konden doen verdwijnen. Langza- merhand begonnen ook de levensmiddelen, waarvan Morsadie in “t geheel niet raim voorzien was, zeer te verminderen, en ' wij werden natuurlijk op minder rantsoen gesteld; zulks was gedurende dat wij op de klip waren nog eenigszins door het viijtige zoeken naar zee-slangen, slakken, krabben en andere schelp- en klipvisch te matigen, doch op de voorgenomen feis stelde ik mij de grootste ellende voor. Doch alvorens het verhaal der reis met de rooversprauw te beginnen, zal ik vooraf eenige kleinigheden gedurende ons verblijf op het klippenrif bij hen voorgevallen aanstippen, welke toen ons en vooral mij zeer lastig vielen, doch van achter beschouwd lachverwekkend zijn geweest. Herstens zij gemeld dat Morsadie in drie & vier dagen mijn vroeger vermelde rok met knoopen en al aan het spel en opium had opgeofferd, en nu weder naakt liep; voorts dat op zekeren dag een der roovers met een klein fleschje Haarlemmerolie bij ons kwam, hetwelk hij zeide in de trommel te hebben gevonden, en vroeg wat er in was; ik zeide dat het medi- cijnen waren, en vroeg het terug. Mogelijk, dacht ik, kon het ergens bij ongesteldheid van een onzer dienstig zijn; helpt het niet als men het gebruikt, het zal dan toch ook niet schaden. De man gaf het gewillig terug; zulks bezorgde mij, hoewel ook eenig voordeel, ook zeer veel moeite; het was namelijk spoedig onder hen bekend dat ik medicijnen bezat voor alle kwalen, en ook een doctor, bij hen. Doekon genaamd, was, “*t geen ten gevolge had dat ik den volgenden morgen bij het opperhoofd Dato-Kaija werd geroepen. Aldaar komende klaagde hij mij dat zijn kind (ongeveer 1} jaar oud zijnde) ziek was en pijn in de buik had, vroeg mij om QObat (medi- ¢ijnen). Ik zag mij dus als geneesheer geacht, en was daar- mede zoo vereerd, dat ik onmiddellijk om de Haarlemmerolie zond, we'ke in ons verblijf in de laars was geborgen. Ik ver- onderstelde dat het kindje wormen had, en liet hetzelve, na alvorens zelf ‘van de olie eenige droppen in hun bijzijn te hebben ingenomen, ten bewijze dat het geen vergif was, ook eenige droppen met water geven; tot belooning werd voor mij wat rijst gekookt, welke 1k met smaak nuttigde, te meer dewi)l ik er een klein weinigje zout bij kreeg, hetwelk voor ons steeds 296 een nog groot gemis was geweest; ook gaf de moeder van het kind mij op mijn verzoek nog circa een halve eetlepel vol, welke ik zoo zainig en zorgvuldig in een blaadje wikkelde, als een chineesche goudhandelaar maar met mogelijkheid een tail stofgoud in papier doen kan. Na werd het algemeen bekend dat ik medicijnen kon mgeven, en ieder dacht dat ik een knap doctor was, en alle sieken konde genezen, waardoor ik op mijne wandeling naar huis im alle hutjes werd binnengeroepen, waar zich zieken en gebrekkigen bevonden, en welke mijne geneeskundige halp verlangden, zoo- dat ik den eersten morgen groote practijk had. ik hield mij dan eok zeer ernstig, voelde eenigen den pols, en liet hen de tong zooverre uit de keel steken dat hun de oogen in het hoofd draaiden, en dan den vinger aan het voorhoofd brengende als of ik in diep gepeins over den aard der ziekte verzonken was, hoorde ik, om mij niet te storen, fiuisteren door de menigte omstanders: vdia pikir, dia bisa» (hij bedenkt z:ch, hij heeft er kennis van) enz.; na die manoeuvres te hebben gemaakt liet ik hen eene dosis van 10 a 25 droppen olie shikken, welke kuur bij hen dan allerbelachelijkste gezichtsvertrekkingen ver- oorzaakte, zoodat ik soms moeite had ernstig te blijven en niet in lachen uittebarsten. De betaling voor mijne genees- kundige visites bestond dan meest in een weinig tabak, soms gedroogde, soms nog natte bladeren, welke zij aan den wal op Wetter roofden. Was ik dus geneesheer, bij deze eene be- trekking bleef het niet. Eene der mij ontroofde buksen- percussion was in handen van een tot de prauw van Morsadie behoorenden roover gevallen, welke van mij volstrekt een wa- pensmid wilde maken, eu mij gelastte om het slot dat & per- cussion was, in een voor vuursteen geschikt te veranderen ; ik verklaarde hem gulweg, dat ik er geen kennis van had; toen wilde hij dat ik pistons voor hetzelve zoude maken, waartoe hiy mij een stuk oud huidkoper, waarschijnlijk van een of ander vaartuig gesloopt, toereikte; ik nam het aan en lag hetzelve bedaard naast mij bij de buks, het slot en de veerhaak, welke hij tot gereedschap had verstrekt:; stond op en ging heen, waar- door hij zoo in woede geraakte dat hij mij de ‘buks achterna smeet, onder het uiten der woorden: »beest, zoo kan ik hem lininers niet gebruiken ~, en toen ik antwoordde , »zooveel te beter,» zeide hij op zijn verbazend groote klewang wijzende: »wacht maar, ik zal je wel krijgen.» Het smidshandwerk ging dus niet 297 door; doch nu moest ik kleedermaker worden. Rindelijk stond mij de beoefening van een ander niet min- der geleerd vak dan kleedermaker voor de deur. Namelijk wiche- laar en waarzegger, waartoe het volgende aanleiding gaf. Het octant, dat zich in de sloep bevonden had, was bij de plun- dering in handen van een Toean Hadjie of priester gevallen — ja, die godgeleerde man had zich ook de moeite gegeven om mede te helpen bij den reof, doch alleen uit liefde tot zijnen naaste, en niet uit hebzucht, om welke reden hi} ook het geroofde behield, ten einde ons van den last te bevrijden, het op te passen, te gebruiken of te verkoopen. Deze man nu had van een der inlandsche matrozen vernomen dat dit instrument gebruikt werd om de zon te schieten, waardoor hij verstond dat dezelve even als een geschoten vogel op den ground zoude rollen of vallen, en verder vernomen hebbende dat ik zulks aan boord wel deed, moest ik bij hem komen; hij ontving mij zonder komplimenten en zeide zeer norsch, hoewel half lachende: vhe! stuurman, passang matta hariey (he! stuurman, schiet de zon.) Niettegenstaande ik in geen zeer vroolijke luim was gebracht door de gedane klipwandeling voor een zoo nietswaardigen bok, wilde ik toch eens zien wat hij wel zoude zeggen als ik hem de zon werkelijk op het water of aan den wal liet zien. Ik deed zulks, en werd wel door 50 nieuwsgierigen omringd, welke mij met open oogen en mond aanstaarden van verwon- dering, en dan weder naar de zon zagen, of ik haar nog niet geraakt had, en zij nog niet nederviel. Maar toen ik nu den priester door het instrument liet zien, gilde hij van verbazing, sprong drie, vier voet hoog van den grond, en riep tegen de anderen, naar de plaats wijzende waar hij dezelve zag: »daar, daar, op den grond, op het water, ziet gij hem niet? rood 298 als vaur; hij hield echter het instrument voor zijne oogen, en wilde volatrekt dat de anderen even zoo goed zonder het- zelve de zon op die plaats zouden zien. Deze uitspanning werd mij echter te lastig, want alle oogenblikken moest ik komen om de zon te schieten, zoodat ik om daarvan af te komen, het instrument aan een ander die het van mij wilde aannemen, gevende, op de klip aan stukken liet vallen. Op den 30 Mei passeerde ons een schip dat om de WZW. koerste. De aandoening die wij bij dit gezicht pgevoelden was weder roerend, doch op den volgenden was ‘t dag nog erger en tevens vreesselijk. Kr kwam namelijk een schip van meer dan gewone grootte recht op het eiland aanzeilen. De roovers waren daardoor zeer verbaasd, en ras wierd er van prauw tot prauw in de voor ons onverstaanbare Manggindanaosche taal geschreeuawd en gesproken; ook wierd ons gelast op het bamboezen dakje achter op de prauw te gaan zitten, waar zich ook Morsadie en eenige andere roovers hadden geplaatst, met ontbloote krissen. De masten van alle prauwen wierden nedergelaten, en angst en vertwijfeling was op aller gelaat leesbaar. Nadat Morsadie mij lang stijf had aangezien , en eenige malen gerild als een kat die in ‘t water heeft gelegen, vroeg hij mij of het een oorlogschip was. Ik zeide dat het wel mogelijk was, en jachte hen uit dat zij hunne krissen tegen een oorlogschip gereed maakten, doch ik had de plank daaromtrent mis, en vernam — hun vragende wat zij met die krissen tegen een schip wilden doen — dat zij die gereed hadden, om bij het eerste schot van diea bodem, op he gedaan, ons af te maken en over board te werpen, ”want , zeide Morsadie, vals wij wierden genomen, zoudt gijlieden immers tot getuigen strekken dat wij orang mangoerap (roovers) zijn.” Hij had wel gelijk, want aan- gezien ik niet gaarne bezijden de waarheid spreck, zoude ik het slecht over mij hebben kunnen verkrijgen te vertellen dat zij brave, eerlijke, weldoende licden waren. Zijne inlichting was dus niet zeer hoopvol voor ons, en de omstandigheid, waarin wij ons gevoelden te zijn, in 't geheel niet opwekkend ; één los schot van het schip dat zeer licht had kunnen gebeuren, had ons ook een steek in de nieren kunnen bezorgen. Gelukkig echter ver- anderde het schip van kvers, en stuurde mede WZW. Naar- mate hetzelve verwijderde, kwam ook hunne bedaardheid terug, 299 en moed gloeide na uit hunne oogen. Met gebalde vuisten zagen 7ij het schip na uit weerwraak voor de geleden angst. En wij hadden den geheelen dag niets te eten, dan een overschot van hunne tafel die waarachtig dien dag niet roijaal was, aangezien de rijst erg was aangebrand door de ontstel- tenis, en visch was er niet gevangen; anders hadden wij nog wat graten gehad om na te kluiven, en de kieuwen waren toch meerendeels voor ons. De krissen gingen dus weder in de schede. Den volgenden dag wierd er nogmaals aan den wal water gevuld en ik kreeg met veel imoeite verlof om mede te gaan om eens te baden en mij te reinigen. Deze kleinig- heid merk ik aan, dewijl zij mij een roerend oogenblik op- leverde. Mijn jongen namelijk, met name Rompot, een ge- boren Dajakker, welken ik op Borneo zijnde had gekocht, was ook aan wal met een prauwtje om water te halen; mij ziende, kwam hij tot mij, nam de broek, welke ik bezig was te was- schen uit mijne handen, zag mij daarbij aan met een blik die hoogst medelijden en aandoening kenmerkte. Ik zeide: vlaat maar Rompot, ik zal ze zelf wel wasschen;” doch zijn antwoord was: wmijnheer! ik ben en blijf uw slaaf, uw kind. Maar denk toch om mij als U vrij komt. Wat helpt mij een moord van vijf of zes hunner, zij zouden er misschien U voor straffen , daarom zal ik stil blijven tot gij gered of dood zijt. Maar dan!» hier aweeg hij, wendde zich van mij af, ging naar de andere zijde van het riviertje, stootte drie, vier andere kerels op zijde, en zeide hun: wik wil die broek hier wasschen, dezelve behoort aan mijn Heer.» Ik stond steeds naakt tot aan mijn middel in “t water op dezelfde plaats, zag den braven jongen met aandacht aan, en vreesde dat er een slecht gevolg zijner driestheid zoude ont- staan. Doch men liet hem gerust gaan; want ik was z00 ge- troffen dat de minste aanranding hem op dat oogenblik gedaan, mij in woede zoude hebben gebracht, en zulks had zeker door hunne overmacht voor ons een slecht gevolg kunnen geven. __ Op den 2 Juni gingen wij eindelijk onder zeil, sturende westwaarts. I'wee dagen waren wij in volle zee, zonder als ‘t ware land te zien, en kwamen op den derden dag in eene kleine baai ten anker. Ik had op dien tocht verscheiden malen het genoegen om aan "t roer te zitten, dat eene bezigheid was waardoor ik mij wel vereerd, maar welnlg mede gediend rekende, want dan 300 was het meestal stil, zoodat de zeilen geen dienst deden, en zi) allen roeiden onder een uitgespannen mat, terwijl ik met mijn naakten rug aan de vreesselijke hitte der zon was blootgesteld. Naar mijne gissing waren wij toen op of aan het eiland Pantar, door hen Pantei genoemd; onmiddellijk ging er eene expeditie naar den wal om zooals naar gewoonte kennis te maken, niet met de inwoners, maar met hunne levensmiddelen en goederen. De goede vreedzame bewoners trokken tot in het gebergte terug, waarop men hen (zijnde het land zeer steil) van tijd tot tijd bij hopen van twee tot dme honderd zag te zamen komen. Morsadie die, zooals ik heb ondervonden, als het hem in ’t hoofd kwam een halve duivel was, en wezenlijk wel durfde op te treden met de klewang in de hand, scheen echter dien avond er weinig zin in te hebben, en kwam weder terag met slechts twee klappernoten. Ik zeide tegen hem: »wel kapitein, hebt ge niet meer opgedaan?y Hij scheen in zijn moed gekrenkt en antwoordde: »Mauw ambel lagie, Marie ikot signor,» (ik wil meer halen, kom gaat mede Heer.) Ken uitstapje aan den wal was ons altijd aangenaam zooals licht is te begrijpen, waarom ik ook zijn aanbod accepteerde, en met hem de prauw verliet. De heer Rauws welke ook had willen mede gaan doch niet mocht, riep mij nog toe: »Muller, het wordt avond, ziet maar dat gij weg komt, en denk om den braven gouverneur en de anderen op de klip; maar aan den wal komende was ik onder zulk eene sterke wacht van den steeds gewapenden Morvadie, dat ik bijna niet ongehinderd eene kleine behvefte konde doen; hij was bijzonder vriendelijk, noemde mij, broeder, vriend, en alzoo voort. Hij stelde mij voor in een klapperboom die vol be- laden was met vruchten te klimmen, en de klappers af te gooien, welke hij zoude opzamelen, en voegde er bij: »kijk goed uit naar de bewoners van Pantei, want dat is een valsch volk; zij zijn met pijl en boog gewapend; als gij ze daarboven ziet zitten, waarschuw mij dan, opdat ik bij tijds met ons prauwtje ontvlucht. Ik dacht: ~vnend, ge wilt de kastanjes uit het vuur halen, en laat mij mijn handen brandeny, zeide hem niets, dan, half weg de boom opgeklommen zijnde, en mij houdende alsof ik niet verder kon, ~kapitein, ge kunt ge- loof ik. beter klimmen dan ik; de klappers die ge afgooit zal ik wel inpakken, geef mij uw klewang maar, die hindert u misschien.” Maar de vent was zoo leep om dit niet te doen, 301. zeggende: voch het wordt al avond, morgen gaan wij weder aan den wal.» O! had hij eens even gaan klimmen, en mij zijn klewang (een zwaard namelijk) laten vasthouden, dan had ik eens gekeken waar zijn pezen zaten, en daar een operatie aan gedaan die hem waarschijnlijk eenige dagen hevige pijn zoude hebben veroorzaakt ; want de gelegenheid was goed; de andere rooyers waren land- waarts m, het strand leeg en veilig, en ik en Morsadie een twintig passen in het bosch; misschien is het ook al weer beter geweest dat hij wijzer was. Ook kon ik het denkbeeld om Rauws en de overigen ten prooi hunner wraak te laten, niet over mij verkrijgen, hoewel zij mj evenals ik hun steeds had gezegd: die kans ziet weg te komen op een beredeneerde wijze, doe het, en red daardoor de ongelukkige schipbreuke- lingen.» Kortom, wij kwamen dan weder aan boord te zamen, en kregen van eenige der opvarenden van onze prauw, die nog al wat buit gemaakt hadden, ieder eene djagong en ver- scheidene klappernoten, waaruit zij het water hadden gedronken. Wij waren zoo hongerig dat de maaltijd ons vrij welkom was, en ook met niet weinig smaak werd genuttigd. Doch onze zwakke maag kon dat eekhoorns-kostje niet verdragen, zondat wij hevige buaikpijnen kregen en onpasselijk werden. De natuur kwam ons te hulp en wij werden in den nacht beter, zoodat wij des morgens al weder trek in koffij met saucijzenbrood hadden. | Nu kwamen de Tabellorezen die wat achterlijk in ’t zeilen waren geweest en tevens een prauw hadden genomen, welke met levensmiddelen was beladen, ook ten anker, en de plunder- partijen begonnen met een frisschen moed. Djagongs, een weinig padie en eenige onrijpe vruchten waren de voornaamste buit. Daarmede werden drie dagen doorgebracht, water gevuld en weder onder zeil gegaan. Wij hadden het meerendeels stil en in den wind, zoodat men langzaam vooruitging, en er veel werd geroeid, en ik natuurlijk weder het genoegen had verscheidene malen in de zon aan het roer te zitten. De geachte lezer zal zich onze ge- moedsgesteldheid niet kunnen voorstellen. Van dag tot dag werden wij ellendiger, kregen slechter en minder voedse], want rijst werd maar heel zelden gezien, en dan nog meest voor den Hadjie of priester gekookt, welke van tijd tot tijd aan boord kwain om een gebed te prevelen voor de een of anderen over- 302 ledene, ter erlanging van een goede buit of wind; enz.; zulks ging dan al wonderlijk toe; hij kreeg voor zich een groot koperen presenteerblad, waarop een bord lekkere rijst, een stukje visch met een pot drinkwater, en zat dan zoo wat in zich zelf te babbelen, met de handen in de hoogte en de oogen gesloten, welke hij echter van tijd tot tijd zeer begeerlijk op den gereed zijnden maaltijd sloeg. Niemand der roovers bekommerde zich echter om deze plechtigheid, maar zongen, speclden of werkten maar voort.. Als de priester dacht genoeg te hebben gebeden, at hij met den meesten smaak, want die menschen hebben altijd honger. Soms noodigde hij ook wel een ander der roovers om met hem te eten. Men kan ligt begrijpen dat wij hem zalk een maaltijd misgunden, en er ook wel deel aan hadden willen nemen. Kenumaal zelfs dat hij weder bezig was, had 1k gulk een trek in de lekkere rijst, dat ik een aanval daarop deed, en het bord stil voor hem weg wilde nemen, doch de man zag het, greep met beide handen het bord rijst, even als een tijger zijn prooi, waardoor hij dan ook, wijl de rijst kookend heet was, zijn vingers brandde, en mij daarbij niet zeer vriendelijk aanzag en niet weinig uitschold. Ik lachte daarom en zeide,. dat wij het uit een grapje deden om te zien of hij zijne oogen werkelijk dicht had gehouden. Kenige roovers lachten, en andere bestraften mij daarvoor, zeg- gende dat het zonde (bij hen pamalie genaamd) was. Ik zeide dat ik zulks niet had geweten, en het niet meer zoude doen. Dat woord »pamalier kregen wii nog al eens te hooren , namelijk als wij achter op de prauw staande, onze kleine natuur- lijke behoefte deden; ’t mocht niet, dan was het: »Pamalie, Sinjoor, doedoek» (zonde, Heer, gaat zitten ) Ook als wij 200 als natuurlijk, van tijd tot tijd op jacht gingen, waarbij altijd eene goede vangst was, en dan de diertjes levend over boord wierpen, dan was het: 7 Pamalie Sinjoor, boenoeh doeloe» (zonde Heer, vermoord ze eerst), Ik antwoordde eens dat zulks voor ons zoude was, en gaf er een paar aan Morsadie over, vragende of hij ze dan knippen wilde, dat ik ze zoude vangen. Hij deed het wezentlijk, doch had er toch ook weinig pleizier in, en stond op, keek mij met een verwonderd gelaat aan en ging heen. Onder zeil zijnde, mochten wij ook niet fluiten, maar wel zingen en schreeuwen, hoe meer des te liever; vooral als het stil was, dan was de kreet: »timor, timor da- 308 tang timor» (oost, oost, kom toch cost, de oostenwind namelijk); ook als zij roeiden, was het zingen, hetwelk wij dan geza- mentlijk deden, voor ons liever dan mede te roeien; hierdoor waren zij zeer in hun schik, en menigmaal kregen wij ter belooning een stuk djagong of laboe: zoodat wij evenals de liedjeszangers zongen om iets ter verzadiging van onzen vreeselijken honger te erlangen. Bij het eiland Andonara werd er weder een prauw genomen en twee menschen: een van hen kwam des avonds onder den wal bij het eiland Flores ten anker liggende aan boord, en verhaalde ons dat hij van Bouton was, nu_ pas geleden van Amboina kwam, alwaar hij een pas had ge- haald; en dat aldaar juist bij zijn vertrek de heer gouverneur en andere menschen waren aangekomen, welke met hun schip verongelukt zijnde op Pe Toedjoe (zoo werden de Lucipara’s bij hen genaamd), van daar waren gehaald met een ander schip. Ik geloofde den man niet, en veronderstelde dat de roovers hem hadden gelast om zulks te vertellen, ten einde wij gela- tener zouden zijn, en hen bij vertraging der reis, niet zoo zouden Jastig vallen, om voortgang te maken; waarom ik hem vroeg, hoe de schipbreukelingen er dan wel uitzagen, waarop hij zeer duidelijk den heer -Spreuwenberg beschreef, zeggende dat er een heer met slechts een hand ook bij was; dezen herkenden wij voor den heer Spreuwenberg, een der passagiers welke aan de linkerhand eenige vingers miste, en alzoo dezelve in de mouw van het buis of hemd verborg. Nu was onze vreugde groot; wij gavea elkander de hand, en met de oogen vol vreugdetranen, sloegen wij onze blikken ten hemel, en dankten den Almachtige voor zijne gezonden redding aan de ongelukkigen op de klip. Nu ging onze reis nog trager, want hoewel wij steeds hen bleven aansporen, was het antwoord: ~gij hebt nu toch geen haast en hier een goed leven.» Op het eiland Flores schenen zij niet aan wal te durven gaan om te stelen; wij zeilden er eehter soms zeer dicht langs, waardoor het menigmaal ge- heurde dat de pijlen der bevolking op ons afgeschoten aan boord en over onze prauw viogen. Alweer werd daardoor de ellende grooter, want niet alleen dat de mondkost vermin- derde, maar het water raakte ook op, wij kregen tweemaal daags een siokje om de karig uitgedeelde en slechte spijs door te slikken. Hindelijk kwamen wij in een kleine baai ten anker, en er werd met de inwouers aan den wal onderhandeld, 304 en verlof bekomen met hen ruilhandel te drijven. Sterk gews- pend en in groote menigte ging men no aan wal, om voor oude parangs, pieken, zelfs voor geweren, kleedingstakken enz. djagong, rijst, laboe, suikerriet, tabak enz. te koopen. Bij ons was de keuken schraal, want Morsadie had niet veel, en voor *t geen hij wilde ruilen, wilde hij te veel hebben; op de andere prauwen kwam nog al wat aan boord, en menige medelijdende ziel van hen gooide ons nog wel bij het passe- ren onzer prauw een turksche tarwe toe. Ook dronken wij hier eens een soort van palmwijn, welke door ons werd gekocht van Osman (ook een slaaf der roovers) voor een zijden doek, die aan Schrooijenstein toebehoorde, en om het lijf gebonden zijnde, door ons was bewaard gebleven; dit was nu het laatste wat wij op de oude lompen na, waarin onze broeken of sarongs waren veranderd geworden, hadden. 