I know a nurse
Men verlieze toch niet uit het oog , dat in de tijdsom- standigheden waaronder wij leven , alles behoort aange- 67 wend te worden om den arbeid te verligten : de mensche- lijkheid en het duurzaam belang zijn het op dit punt vol- komen eens. Dit betreft vooral de suikerplantaadjen ; want indien de bevolking derzelve meer afoemende is, dan die van andere kuituren , meet het wel aan den zwaarderen arbeid worden geweten. Het krachtigste middel nu om den arbeid te verligten , na de vruchtbaarmaking der oude landen, is zonder twij- fel eene verbeterde suikerbereiding. Door eene grootere hoeveelheid en betere qualiteit van suiker, met eene ge- gevene hoeveelheid te fabriceren , zal men zich met een minder uitgestrekt land kunnen te vreden stellen. Deze zaak is naar mijn oordeel zoo belangrijk voor de kolonie, dat derzelver toekomstlg lot er grootendeels van kan af- hangen. De worstelstrijd dien de rietsuiker en de bietwortelsui- ker zich in Frankrijk leveren , heeft dit gelukkig resultaat gehad , dat beroemde scheikundigen er zich op toe gelegd hebben, de beste middelen van bereiding op te sporen , en deze onderzoekingen hebben zeer duidelijk aange^ toond , dat de thans nog in gebniik zijnde bewerking der kolonien , hoogst gebrekkig is. Men heeft gedroogd riet, en ook rietsap, dat volgens het voorschrift van Appert voor bederf bewaard was , van Martinique laten komen, en met alle naauwkeurigheid scheikundig onderzocht. De uitkomst van deze scheiding is , dat duizend deelen rietsap inhouden : — 68 - Suiker 209.0. Water 771.7. Minerale zouten .... 17.0. Organische deelen . . . 2.8. 1000.0. dat honderd deelen gedroogd riet beVatteh : Oplosbare deelen .... 64.7. Niet oplosbare deelen . . S5.8. 100.0. en dat honderd deelen versch riet zamengesteld zijn uit : Water 72.1. Suiker 18.0. Vaste deelen 9.9. 100.0. Het riet van Martinique bevat dus 18''/o geheel zuivere sui- ker. Daar nu de quantiteit van 17 per mille vreemde dee- len niet in aanmerking komen kan , moet men het rietsap, door papier gefiltrieerd namelijk , als eenvoudig suiker- water beschouwen, en men heeft zich dan ook overtuigd, dat er geene suikerdeelen in het riet bestaan , die niet vat- baar zouden zijn voor kristallisatie. De melmsie is der- halve niets anders dan het prodtikt eener gAreUdge hewer- king. Men heeft door het nemen van menigvuldige proeven , de eigenlijke oorzaken van de onzuiverheid der ruwe riet- r" — 69 — suiker en van het ontstaan der melassie , weten aan te wijzen, en ten gevolge daarvan zijn er onderscheidene verbeteringen ingevoerd , waardoor dezelve grootendeels worden weg genomen. Ten eerste heeft men bevonden , dat er in een warm klimaat maar een zeer korte tijd noo- dig was, om in het rietsap een begin van gisting te doen ontstaan; ten tweede, dat het bijna niet mogelijk was altijd de juiste quantiteit kalk te gebruiken, en dat, te weinig of te veel , beiden schadelijk waren ; ten derde , dat met de batterijen zoo als zij ingerigt waren , noodzake- lijk een gedeelte der stroop moet aanbranden ; ten vierde , dat het schuimen alleen niet voldoende is om de onzui- vere deelen weg te nemen. Om al deze nadeelen te vermij- den, heeft men tot regel gesteld, dat het rietsap, zonder eenig oponthoud, dadelijk moet verhit worden tot 140*" Fah. , waardoor de gisting belet wordt. De overmaat van kalk wordt geneutraliseerd door het gebruik van grof beenzwart , in eene zekere soort van filtreerbakken , waar de stroop doorheen ioopt. Deze bewerking neemt alle kleurstof weg , en maakt het grein der suiker hard en droog. Wat de koking betreft , heeft men bevonden dat snel koken met weinig hitte het voordeeligste was. Men heeft tot dat einde de ketelszeer wijd en plat vanbodem ge- maakt en zelfs naar binnen bol. De trektest heeft zeer wei- nig diepte, doch eene zeer groote oppervlakte; de stroop moet niet meer dan twee k drie duimen hoog daarin staan , en getrokken worden door middel van eene kraan. Ook heeft men de andere ketels , door ze op ongelijke hoogten — 70 — te pbmtiett , met kranen kunnen voorzien , zoodat er geene overseliepping piaats heeft. Beze verbeteringeD) met bij- voeging' der ^trering door bet beenzwart, en de daar- door mogeUjke wederoverkoking der melassie , 'badden reeds. belai^jkevaordeelen opgelev^rd , docb men is nog veelverdergegaanr. Reeds voor meer dan tien jaren , had menJn Engelandeen toestel uitgevonden om de suiker in bet bichtledige te koken, doch deze eerste vinding was gebleken te omdagtig eii bezwaaiiijk te zijn Toor bet al- gekneen gebruik. Be tegenwerpingen , die men tegen de inToering van deze wijze van suikerbereiding maken zou kunnen, zijn ligt te voorzien. Men zal vragen: Ts dit niet ve6l te oin- slagtig en zorg vereischend voor onze domme negers? Is die bewerking geschikt voor ons klimaat, en wfe zal de re- paration doen? Is het niet veelteko$tbaar?Wehiu,al deze bezwaren bestaan inderdaad niet. Er wordt voor de be- werking veel minder schranderheid van den workman ge- vorderd , dan met de oude manier , en het getal d^r ar- beiders is zelfs geringer. Bijna het geheele werk bestaat in het openen en sluiten van kranen , zoodat men , in plaats van sterke mannen , jong volk of zwakke lieden , die voor het veld ongeschikt zijn , er voor gebraiken kan. Be nood- zakelijkheid van dit openen en sluiten , wijst , om zoo te s{Hreken, de machine zelve aan. Het klimaat doet er niets toe, ende reparatien, die overig^s gering zijn, daar er niets is wat veel te lijden heeft, zijn niet moeijelijker dan - 72 - diederstoonuBolens.Sekostenzijn, weliswaar, niet an- aanzieolijk,W3ntzulkeei)(oestelkomtopp.m./40,000.00 te st3an, maar de voordeeten zijn daarentegeD i66 groot, dat eene plantaadje , die thans SOO.OOO If. pondeit Tabri- ceert , in het eerste jaar reeds , dezelve meer dan vei^oed zou zien, Deze verzekeringea alleen evenwel kunnen weinig ver- bvnwen inboezemea , en ik zelf zou niet genegen zijn dit alles op losse gronden aan te nemen ; maar er zijn daadzaken waaraan ik niel mag twijfelen. Eeo planter van bet eiland Bourbon , heeft eene fabriek geheel en al naarfaetstelselderheerenDEKosnEen Cail ingerigt. Twee maanden oa de aankomst vao de werktuigen, faoewel de geheele fabriek met molen en al vernieuwd werd , begon men de bewerking , en in minder dan vijf maanden , was er SSO.OOO N. ponden suiker gemaakt van uitmuntende qualiteil. Deze ondememende planter in Frankrijk tenig geko- men zijnde om nog twee dergelijke fabriekeo te doeu ver- vaardigen , heb ik mij tot denzetven gewend om infor^ matiSn , en het is door zijue welwillendheid , dat ik in staaf beagesleld, over deze zaak my zoo stellig uit te lalen. De voordeelen bestaan in de quantiteit en in de qualiteit der suiker ; de vermeerdering door overkoking der me- lassie bedraagt meer dan een derde , de qualiteit wordt gerekend een vijfde of zesde meer waard te zijn , en wan- neer men in aanmerking neemt , dat de Bourbon-saiker ' 3n reeds boc^er genoteerd wordt dan de Sun- - 73 — naamsche , kan men de verbetering voor deze laatste ze- ker niet minder sfellen. Het is namelijk thans eene aan- genomen zaak , dat de rietsuiker van alle landen , door eene goede bewerking dezelfde qualiteit moet opleveren. Het riet van eenige landen bevat wel is waar meer water en zouten dan dat van andere (dit was onder anderen het geval , met hetgeen men te Parijs in broeibakken en te Bordeaux in de open lucht heeft voortgebragt) ; maar alle proefnemingen blijven daarin overeenstemmen , dat er geen suikerdeelen aanwezig zijn , die niet kunnen gekris- talliseerd worden. Wij hebben gezien , dat er 187o suiker is in het Martinieksche riet ; wil men nu weten hoeveel met de oude manier aldaar gemaakt wordt? Het is 6 a O'^/o ; dus minder dan de helft ! Men rekent dat er 5 ^ 6"/o in de tras blijft opgesloten , en 3 a 6% in de melassie. Het toestel van de heeren Derosne en Gail levert te Bourbon geregeld 40 deelen suiker van eene hoeveelheid rietsap , die op de gewone wijze hoogstens 27'/^ gaf. Behalve deze zeer belangrijke voordeelen , zijn er nog andere van minder gewigt, zoo als de bezuiniging van brandstof , die ruim op Vs gerekend wordt. Men weet dat liet houtkappen voor de stoommachines een groot bezwaar is; eenige plantaadjen moeten het hout zelfs koopen; en zou men met eenen overvloed van tras , het hout niet bijna geheel kunnen ontberen ? De gedurige reparatien of veranderingen aan de batterij , zoowel metselwerk als ketels , zal men , zijne verantwoord-rekeningen naziende, bevinden, dat jaariijks nog al wat uitmaken. Ja vele 7 — 7-4 - plantaadjen hebben er nooit in kunnen slagen , een ketd- werk te maken dat behoorlijk kookte. In het nieuwe stel- sel is daaromtrent niets aan het toeval overgelaten , want er wordt alleen vuur gemaakt onder ^enen waterketel (gen^rateur) , en het suiker-apparaat komt met geen vuur in aanraking, zoodat er genoegzaam geen slijting be- staan kan. Yoeg hierbij, dat de werklieden niet aan on- gelukken zijn blootgesteld , noch aan overmatige hitte, noch aan vermoeijenis , zoo als tegenwoordig het geval is. De vuurstoker heeft niet meer werk, zoo niet min- der , dan die voor den stoommolen , en daar men den molen en de koking door denzelfden generateur kan doen wer- ken , wordt er een vuurstoker bezuinigd. Na het schetsen van al de voortreffelijke hoedanighe- den dezer fabriekinrigting , moet ik nu melding maken van eenen enkelen lastpost , die er tegeno ver staat , namelijk de jaarlijksche aankoop van beenzwart. Moeijelijk zou het zijn , met eenige zekerheid op te geven , op hoeveel deze uitgaaf moet worden berekend , daar de berigten hierover te zeer uit elkander loopen. Gedeeltelijk is dit toe te schrij- ven aan den meerderen of minderen graad van zuivering, die men heeft willenbewerkstelligen, gedeeltelijk aan eerie onvoUedige kennis van het stelsel. De eerste aankoop van beenzwart moet, zoo als het schijnt, gelijk staan aan 5°/o van de hoeveelheid voort te brengen suiker; door was- sching en hergloeijing, of zoogenaamde revivificatie, her- geeft men daarna, met een verlies van 2 a ^%, aan de gebruikte kool hare verloren kraehten. De hoogste here- -- 75 — keningen tot grondslag neinende , zoude deze uitgaaf op ongeveer 75 c. per 100 N. ponden suiker gesteld kunnen worden. Doch daarbij wordt de aankoop in het moederland en de vervoer naar de kolonie verondersteld , terwijl het gemakkelijk zoude zijn uit naburige gewesten eenen over- vloed van beenderen te verkrijgen , die in de kolonie tot kool gebrand , tot zeer lagen prijs zouden kunnen worden geleverd. *) Indien het ook al niet geheel juist ware, dat de kool met een gering verlies voortdurend kan herleven- (ligd worden , dan zou ze desniettemin , onbruikbaar voor de suikerkoking geworden, nog altoos als mest zeer nut- tig zijn , hoewel minder krachtig dan die der raffinade- rijen , daar deze met eene vrij groote hoeveelheid ossen- bloed vermengd is. Ik heb melding gemaakt van deze geheel nieuwe manier van suikerbereiding , in de hoop dat eenig vermogend en ondernemend suikerplanter er door zou worden aange- spoord , dezelve op zijn eigendom in te voeren. Evenwel is mij de overdreven voorzigtigheid en het wantrouwen voor al wat nieuw is , onder onze landgenooten te wel be- kend, dan dat ik hiervan veel zou verwachten. Laat ons derhalve zien , of dezelfde voordeelen , in eenen minderen graad, welligt te verkrijgen zullen zijn door middelen ^ die geene noemenswaardige kosten veroorzaken. Men zal dan allengskens vertrouwen in de zaak verkrijgen en van de eene verbetering tot de andere overgaan. — Wat de ge- breken der koking betreft , daaraan is niets te doen zon- *) Zie op Hoornve€. - 76 — der eene geheel andere soort van batterijen te maken, en dat moet men dan provisioneel maar laten zoo als het is ; maar er zijn twee zaken van groot belang; ik heb ze reeds genoemd : 1^. het beletten van alle gisting ; T. eene goede zniverlng . — De gisting wordt tegengegaan, door het rietsap zonder oponthoud te verhitten tot I^O'Tah. ; maar hoe zal mendatdoen? Menzou wel denYergaarbak(sisser, cistern) geheel kunnen achterwege laten , maar dan zou men zich de kosten moeten getroosten van twee inneemketels,naast eika^r in de batterij te plaatsen , en dit is wel het doel- matigste , indien men daaraan , zoo geplaatst , de noodige warmte geven kan. Anders zou men het vocht in den ver- gaarbak kunnen verwarmen , door middel van eene slang- vormige ijzeren pijp , die verhit zoude worden door stooni uit den generateurydia den stoommolen , of door eenen klei- neu daartoe afzonderlijk ingerigten ketel. Elk ingenieur zal dit dadelijk begrijpen en weten daar te stellen. Ik weet niet, welk dezer twee middelen min kostbaar zou zijn, en beide hebben hunne gunstige zijde; het laatste b. V. , die van de hitte naar verkiezen te matigen, door sluiting der pijp, en welligt ook die van een ketel minder op de batterij noodig te hebben. De zuivering geschiedt te Suriname , zoo als overal , vol- gens de oude manier, door kalk en afschuiming. Of de kalk onmisbaar is , wanneer men verkoolde beenderen ge- bruikt , heeft men nog niet beslist , maar zoo veel is zeker , dat deze laatste zelfstandigheid de eigenschap bezit van de kleurstof weg te nemen en alle zuurdeelen , zoo als ook — 77 — den overvloedlgen kalk, te neutraliseren. Se filtratie daar- bij , zuivert de stroop oneindigbeter dan de zorgvuldigste $chuiming. Wanneer men dan den kalk zoo als gewoonlijk zal aangewend hebben , en bet vocht in den tweeden ketel eene hitte van ongeveer 200'' Fah. zal hebben verkregen , kan men bet beenzwart op tweederlei wijzen gebruiken. Namelijk door bet in den ketel te storten, en vervolgens de overgieting indenderden ketel te bewerkstelligen, met in- achtneming eener filtratie door eene groote grove zeef. die , met een woUen deken overdekt , geplaatst wordt op latten boven dien ketel ; of ^el men bedient zich van fil- treerbakken. Bit zijn vierkante of ronde bakken, van twee voet hoogte , boven een weinig wijder dan onder, en on- geveer twee voet wijd ; in plaats van bodem heeft men een traliewerk , dat van bamboos of eenig ander riet gevloch- ten kan worden; hierop komt een flanellen lap, en dan de dierlijke kool , ter hoogte Van 15 i 18 duimen; daarover eene dunne plaat van eenig metaal , voorzien van gateu , zoo als die van bet bovenste gedeelte der koffijkannen. Men moot zoo vele van deze bakken te gelijk gebruiken , als noodig is om de filtratie spoedig genoeg te doen plaats hebben. Het spreekt van zelf , dat men ze niet boven den derden ketel kan plaatsen , en dat men dus een afzonder- lijken vergaarbak er voor noodig heeft , waaruit de stroop door middel eener pomp in dozen ketel wordt overgebragt. Bit alles heeft zonder eenige moeite plaats , wanneer de batterij er voor gemaakt is , maar ik moot erkennen , dat het filtreren op deze laatste manier hoogst bezwaarlijk is 7. — 78 — om in aanwending te brengen bij onze ketelwerken , waar- aan niet eens kranen zijn. Welligt zouden de ingenieurs, in de kolonie aanwezig , in staat zijn op eene weinig kost- bare wijze dit bezwaar uit den weg te ruimen. Evenwel, ofschoon deze filtratie gebleken is uitmuntend te zijn , zou het wel verdienen onderzocht te worden , in hoever ze vervangen kan worden door het storten der kool in den ketel. De voordeelen daarvan zouden zijn: l*". dat men fijne of poeijer kool , in plaats van gekorrelde zoa gebrui- ken , en dus eene vermindering van kosten ; S"". dat de scheikundige working regelmatiger zou zijn op alle dee- len der stroop, want bij de gewone filtratie moot de wor- king allengskens afnemen; 3°. de vereenvoudiging der opera tie. — Het bezwaar bestaat da^rin, dat het doorzijgen dezer met fijne kool bezwangerde stroop , zeer langzaaui zoude plaats hebben en eene aanhoudende verwisseling van zeef zou vereischen. De ondervinding zou moeten aantoonen , welke hoeveelheid kool vereischt wordt ; doch men kan ze niet wel minder stellen dan 1 pond N. per W gallons. Van groot belang zou het zijn , indien men den kalk ge- heel ter zijde kon laten; en sedert de scheikundige proe- ven vanPELiGOT,PELLETAN en OsminHervy, schijnt men dit als waarsehijnlijk te kunnen aannemen. Daar de bijvoe- ging van beenzwart de slijmige gisting in het rietsap ten eenenmale belet , terwijl de geestige gisting niet spoedig kan plaats hebben, zou men, door eene zekere hoeveelheid grove beenderkolen in den cistern of vergaarbak te storten, 79 de spoedige verhittlng onnoodig maken, en eene latere filtratie der stroop over gekorreld beenzwart, zou waar- schijnlijk alsdan voldoende zijn , om de zuurdeelen die er nog in overblijven, te neutraliseren. Bit is eene proef die gemakkelijk genomen kan worden, en ik kan derhalve niet genoeg den eigenaren van suikerplantaadjen aanra- den , om te dien einde eenige honderd ponden beenzwart naar de kolonie te zenden. De dierlijke kool moot in dit oogenblik als de basis van alle goede suikerbereiding wor- den beschouwd ; maar het laat zich aanzien , dat men ook andere verkoolde zelfstandigheden vinden zal, die het eenige bezwaar, namelijk den vrij hoogen prijs der been- deren , zal doen vervallen. Dat bij de filtratie , op welke wijze die ook geschiede , groote zindelijkheid meet worden in acht genomen , behoef ik naauwelijks te zeggen ; elk suikerplanter weet toch, hoe noodzakielijk de naauwkeurige reiniging is van alle de voorwerpen , die met het vocht, het zij als lika (rietsap), het zij als stroop, in aanraking komen. Daar het echter door de zorgvuldigste reiniging niet is te beletten , dat een ge- deelte van het vocht in de houten wanden van den vergaar- bak (cistern) en der goot wordt opgenomen en tot verzu- ring overgaat , zoo zou men het voor eene wezenlijke vor- dering kunnen houden , deze voorwerpen uitsluitend van metaal, het zij koper of zink, te vormen. De hoekige vorm zou tevens vermeden moeten worden , daar deze de reini- ging altijd moeijelijker maakt. Behalve de bereidingswijze van het rietsap, blijft er — 80 — nog een ander belangrijk vraagstuk op te lossen overig: namelijk, wat het middel zij om de zes percent suiker, die in de tras opgesloten blijft , er van af te zonderen. Het kan wel geen twijfel lijden , dat in den tegenwoordigen staat der wetenschap , ook dit moet gevonden worden, en het is zelfs niet moeijelijk te voorzien, welke middelen men daartoe zal aanwenden ; maar het moet aan eenig vin- dingrijk planter of ingenieur overgelaten worden , om de aanwending doelmatig , namelijk weinig kostbaar, te ma- ken. — Door de tras in groote houten kasten,b. v. 12 v*. c''. , door middel van heeten waterdamp te stoven , en daama onder eene snel werkende pers , zoo als die , welke in de Amerikaansche havens tot het overpersen der ka- toenbalen gebruikt wordt, uit te person, zouden waar- schijnlijk genoegzaam alle suikerdeelen met het water er uitvloeijen. Detras, alsdan tot harde, drooge koeken za- mengeperst , zou bijna onmiddellijk , en dus met minder moeite dan thans , als brandstof kunnen worden gebruikt. De trasloodsen, die kostbare en gevaarlijke gebouwen, zouden dan onnoodig zijn. In Frankrijk wordt reeds het wasschen van den gerasp- ten bietwortel met heet water, als de voordeeligste bewer- king beschouwd'*'); doch voor 't harde celweefsel van het riet, zou dlt middel onvoldoende moeten geacht worden, terwijl het bovendien meer brandstof en arbeid vereischt. Wanneer men bedenkt, dat er thans een derde der sui- kerdeelen met de tras verbrand worden , zal men het wel *) Zie Le Procede de maeirtUum en 1841, par J. A. M. de Dombasle. - 81 — der moeite waardig achten , de aandacht op dit onderwerp te vestigen. Men neme het mij , die geen practiesch suikerplanter ben , niet euvel af , wanneer ik de raadgever wil zijn van lieden, die sedert jaren zich uitsluitend met dit vak heb- ben bezig gehouden. Ik doe gaarnehulde aan de bekwaam- heid onzer planters, voor zoo ver zij die door de praktijk alleen verkregen hebben , maar theorie en praktijk moe- ten hand aan hand gaan. De middelen die thans door hen wordengebruikt, zijn zij immers ook aan dewetensehap verschuldigd , doch uit een tijd dat die minder was gevor- derd. Men zie op alle de wonderen der hedendaagsche nij- verheid in Europa ; men zie op de stoommolens , en men zal zonder twijfel erkennen , dat de praktijk alleen het zoo yer niet had kunnen brengen. Ik voor mij , maak geene aanspraak op die hoogere kennis, maar de omstandighe- den hebben mij in de gelegenheid gesteld , de resultaten derzelve van nabij waar te nemen , en ik beschouw het als eenen heiligen pligt , het moederland en de kolonie , wier lot mij ter hartegaat , zoo het mogelijk is , voordeel te doen trekken van mijne onderzoekingen. Wat ik over desuiker- bereiding gezegd heb , meet derhalve alleen beschouwd worden als eene aansporing, om zich volledig bekend te maken met den tegenwoordigen staat der wetenschap aan- gaande deze gewigtige Industrie. De katoen-kultuur is tot dus ver beperkt geworden door deze bijzondere omstandigheid , dat ze alleen voordeel kan opleveren in de spongieuse, ziltige kustlanden, waar zij — 82 — door de zeewinden wordt bestreken. Hoewel dit produkt zeer afhankelijk is van 't saizoen , verdient het naar mijn oordeel in de tegenwoordige omstandigheden aanmoedi- ging , daar het de katoenplantaadjen zijn , waar de bevol- king zich het best staande houdt. De gezondheid van 't klimaat, de overvloed van verschen visch, vooral van krab- ben, en de gematigde arbeid, zijn daar de oorzaken van. De katoenplantaadjen hebben dit nadeel , dat zij meestal geen bananen kunnen voortbrengen ; deze worden der- halve door de koffijplantaadjen geleverd , en wanneer er door lange droogte , te veel regen of zware winden , gebrek aan bananen ontstaat, is dit voor deze eigendommen eene ware ramp. Het is er echter verre af, dat deze landerijen geene andere voedzameplanten zouden kunnen voortbren- gen ; maar men heeft in Suriname eenmaal aangenomen , dat de neger volstrekt bananen moot eten ; dat is een Sii- rinaamsch axioma geworden, en daar blijft het bij. Dat de katoenheester (Gossypium Arboreum) alleen in de kustlanden voordeel kan opleveren, is eene waarheid, waarvan ik mij zelven genoegzaam heb overtuigd . Of echter geen der andere tien katoensoorten , en wel bijzonderlijk de Gossypium Herbaceum , voor andere gedeelten der ko- lonie zoude geschikt zijn, dat zoude waarlijk wel der moeite waard wezen om te onderzoeken ; dit kost immers niets? Hoe vele verarmde koffijplantaadjen zouden niet door een nieuw produkt kunnen gered worden ! Dat deze tweejarige katoen , welligt beter dan de andere, in 't bin- nenland zou voorkomen, komt mij waarschijnlijk voor, omdat dezelve in verscheidene landen, zoo als Egypte en de Indostan, ver van de zee, zelfs in de gebergten go> kweekt wordt en aldaar zeer vruchtdragend is. De afwerking des katoens is voor verbeteringenvatbaar. Het malen met eenen stoommolen zou aan te raden zijn , indien de waarde daardoor niet te zeer verminderde ; en ware , zoo als men beweert , het verschil niet meer dan een cent per pond , dan zou zulks rijkelijk door vermeer- dering van kultuur kunnen worden vergoed. De eigenaar der plantaadje Waterloo , schijnt er zich wel bij te be- vinden. In alien geval zijn de kleine molens , algemeen in gebruik , van een gebrekkig zamenstel , dat den arbeider zeer zeker tweemaal zoo veel kracht doet uitoefenen , als noodig zou zijn met een beter model. Op de Nikerie kust, waar het maaksel dezer werktuigen , hoewel van dezelfde soort, minder gebrekkig is, en metalen krukken in gebruik zijn , geeft een neger AO a ^45 pond katoen in plaats van 80 a S5 pond , zoo als in Mattappiea. Het kloppen en zui- veren kan wel eenigen invloed hebben op den prijs , maar dit staat zeker niet in verhouding tot den tijd die er aan l)esteed wordt, en met de gedurige onaangenaamheden die het veroorzaakt. Ik geloof dat dit gevoeglijk door eenen daarvoor berekenden waaimolen zou kunnen worden ver- vangen; het eenigste belangrijke is, dat er geene gebro- ken pitten in blijven , daar de olie derzelve zich in de katoen verspreidt. Wat de kultuur betreft, zijn er nog maar zeer weinig planters overtuigd, dat het voor de onvruchtbare landen nuttig is , ze met zeewater te over- — 84 — stroomen; evenwel is het in de Nikerie eene geregelde praktijk. Waarom toch is men zoo halstarrig, dat men verbeteringen van de hand wijst, die zoo gemakkelijk kunnen worden beproefd? De drie hoofdprodukten der kolonie zooverafgehandeld hebbende, moot ik mij een oogenblik ophouden bij de ka- kao en den indigo. De eerste is nabij aan geheele uitster- ving , de andere in zijnegeboorte , of liever wedergeboorte. De kakao-kultuur is nooit belangrijk geweest,hetgeenaan verschiUende oorzaken is toe te schrijven. Yooreerst is de qualiteit niet van de beste, het zij dat men oorspronkelijk geen goede soort gekozen heeft , of dat de behandeling niet doelmatig is geweest. In Demerary toch heeft men in den wilden staat , of door Indianen gezaaid , boomen gevonden , die 80 k 40 voet hoog waren , terwijl die der Surinaamsche plantaadjen niet de helft van dien wasdom verkrijgen. Daarbij komt, dat deze kultuur, om eenigzins belangrijk te zijn , veel terrein noodig heeft ; dat het vrij lang duurt eer de boom vruchten geeft , en dat de drooging dikwijls door de zware regens zeer moeijelijk, bijgevolg de boon aan bederf onderhevig is. De ontginning nu , zoo als ik reeds zeide , is in 't benedenland zeer bezwaarlijk ; de Surinaam- sche planter werkt niet gaarne op tijd , en men heeft er nooit aan gedacht , in plaats van de boon , kakaokoeken , ruwe chocolade , uit te voeren. De kakao-kultuur is door alle wetenschappelijke rei- zigers, en bijzonderlijk door den geleerden Humboldt, be- schouwd als de gemakkelijkste , en die het meest verze- -- 85 — kerde voordeel geeft. Inderdaad , wanneerde plant eenmaal eene zekere grootte heeft erlangd , behoeft ze geene zor- genmeer;onkruid groeit er niet in eenwel gesloten kakao- land. Ik zou derhalve van oordeel zijn , dat de oude koffij- plantaadjen er binnen eenige jaren wel bij zouden varen , door hunne verlaten landen (kapuwierie) met kakao te beplanten , de vruchten fabriekmatigtemaleneninkoeken te verzenden. Voorts zou de aanleg van kakao-plantingen in de hoogere vlakten zeer gemakkelijk , en voor vrijlieden bijzonder geschikt zijn. Het verbruik van deze boon, die eenenzoo aangenamen en tevens zoo gezonden , voedenden drank oplevert , wordt alle jaren grooter, en zij kan alleen tusschen de keerkringen worden voortgebragt ; dit is voor- zeker een* grond tot aanmoediging. Het zou echter noodig zijn , van tijd tot tijd nieuwe zaden uit de Spaansche bezit- tingen aan te voeren , tot verbetering der qualiteit ; men zou die van Soeonusco moeten beproeven, dewelke in Mexico een dollar h^ pond waard is. De indigo-kultuur werd in vroegere tijden verlaten, zoo men beweert, omdat de fabriekbewerking door lang- zame gisting, hoogst schadelijk was voor de arbeiders. Nu veertien jaren geleden , werd ze door een man , wiens uit- stekende bekwaamheden, ondernemingsgeest en moed alien lof verdienen , op nieuw ingevoerd ; en men moet het betreuren dat zoo vele hoedanigheden door ongeduld en overijling onvroichtbaar zijn gemaakt. Maar toch niet ge- heel onvruehtbaar , daar zijne onderneming door die van een ander nijver kolonist opgevolgd is geworden , met in 8 — 86 — achtneming vandie Yoorzigtigheid , welke bij eene nieuwe industrie zoo noodzakelijk is, al vertraagt ze dan ook den vooruitgang. Wie toch weet niet hoe vele proeven , hoe veel rondtasten er noodig is , om in die sbort van zaken wel te slagen, als men geen gebaanden weg voor zich heeft. Het zou wenschelijk zijn , dat men naauwkeurige berigten bezat over de verschillende bereidingswijzen in andere landen. Nog ^en woord over de toekomst der koffijplantaadjen. Dat de meeste naauwelijks hunne onkosten goed maken , is eene bekende daadzaak. £enige eigenaren, die het niet aan moed , kapitaal of krediet ontbrak , hebben suiker aangebouwd, en ik geloof dat hun dit niet berouwd heeft. Maar diegenen nu , die dit alles missen , en die wier plan- taadje te klein is om zulk eene verandering te kunnen maken, zullen die nog lang zoo moeten voortkwijnen? Waarom geen riet gebouwd en het aan de fabriekplan- taadjen verkocht? Of waarom vereenlgen zich niet eenige kleine koffijplantaadjen , die op kleine afstanden van el- kander gelegen zijn , teil einde gezamelijk eene fabriek aan te leggen? Waarom? dit is gemakkelijk te beantwoor- den met eene andere vraag : hoe kunnen eigenaren zich over zulke belangrijke zaken verstaan, zonder op de plaats aanwezig te zijn , zonder zich onderling te kennen? Hoe kan men diergelijke association verwachten tusschen fondshouders , die elkander liever zouden benadeelen , dan zamenwerken tot een gemeenzaam nut? Konde en wilde men zich verstaan, dan ware er, bij wijze van assdciatie, - 87 — veel in Suriname te doen. Indien er zekerheid beslond voor de leverantie van het riet , zou het eene uitmuntende nndememtng zijn , eene groote fabriek volgens het nieuwe stelsel daar te slellen , zonder eenigen landbouw er aan le verbinden. VIJFDE HOOFDSTUK. OVER D£ VERMEMIGVULDIGIMG VAN HET HOORNVEE. 8. Der Adminittrator der BrasilianUchen Meiereien am Riu Braneo Teriicherte mich wihrend meines aufenthalta lu St. Joaquim , d«a aicb die anuhl der Binder auf etwa 5000 belaufe und dan daa atuok 6 Dollars koate. Der weidegrund der SaTannen dei [; Berbice iat dem des Rio Branoo ihalioh , ubertrift ibn aber ruekncbtlicb des was- jl sers , und somit wfire der Erfolg von Meiereien gesicberl. | ScaoBBOtaK , Brititck Gujfaita. f i vajFQiE H®©Fi&8Ty;K. Is hel Diet een vreemd verschijosel , dat het Sarinaam- sche hoornvee ellendig, verarmd en kwijnend moet ge- Hoemd worden, wanneer men in naburige landen, die genoegzaam onder de evenachtslijn li^^, kudden van daizende beesten in t wild ziet loopen en zicfa onophou- delijk vennenigvnldigen? Wat kan daar de oorzaak van zijn? De hitte is bet niet, daar de landen langs de Ama- zonen-rivier f^tegen, ten minste even warm zijn. Het ligt dns aan bet water , het voedsel en welligt ook aan het ras. Het water is in de eerste plaats van het grootste Swlang — 92 — bij alle veeteelt, en op de meeste plantaadjen, moet het vee zich behelpen met een verzuurd bosch- of zwampwa- ter, terwijl men het zelfs geen zout geeft om er den scha- delijken invloed van tegen-te gaan. Indien op de katoen- plantaadjen , in de nabijheid der zee , het hoornvee veel beter voortkomt , is dit wel daaraan toe te schrijven , dat het water van die landen minder met bedorven plantaar- dige zelfstandigheden is bezwangerd, terwijl tevens de gras- en andere planten, die het tot voedsel dienen, eene vrij aanmerkelijke hoeveelheid zoutdeelen bevatten of uit- wendig daarmede zijn overdekt. Daarenboven is het in die streken niet zeldzaam, bronnen van drinkbaar water in de zand- of schulpbanken aan te treffen . In de zoogenaamde houtdistrikten , is het vee insgelijks meer welvarend, om- dat het rivierwater aldaar, hoewel in zekere jaargetijden zeer gekleurd, drinkbaar is; naar mate men het land hooger en derhalve minder voorlangdurige overstrooming vatbaar vindt , hoe zuiverder en bijgevolg gezonder het rivierwater wordt. De weiden der meeste plantaadjen zijn laag en hebben eene onvoldoende lozing« In den regentijd zijn bet zwam* pen , in den droogen tijd is er het gras taai en weinig voe- dend. Dit laatste is vooral het gevolg der aanhoudende drooge hitte, en dus in het geheeleland het geval^doch op plaatsen waar de beesten hunne vrijheid hebben, zoeken zij in de kreupelbosschen het voedsel , dat de weiden hun in eene te kleine hoeveelheid aanbieden. In de bovenian- den vooral vinden zij eene menigte boschvruchten , onder anderen van de palmsoortige , die voor hen aangenaam en gezondzijn. «Het ras der Surinaamsche koebeesten is Engelsch en Hollandsch , en hoewel geacclimateerd door eene opvol- ging van geslachten , zou men met eenigen grond kunnen veronderstellen , dat, indien zij afkomstig waren van een ras dat in een ander warm land welvarend is , zij zich be- ter in de omstandigheden van 't klimaat zouden kunnen schikken. Wanneer wij nu de gelijksoortige landen , waar de veeteelt in het groot gedreven wordt , nagaan , is er geen nader bij en voor den vervoer beter gelegen , dan de provincie Para , in het naburig Brasilie. Para , aan de oevers der beneden-Amazonen-rivier en aan een van hare uitwateringen , die ook den naam van Para draagt, gelegen , is dus boven winds van Suriname , en in aanmerklng nemende den sterken stroom die aldaar heerscht , kan men den gemiddelden tijd voor de overvaart van stad tot stad op vijf & zes dagen begrooten. In de onaf- zienbare natuurlijke weiden of pampas van die landstreek , zijn ontelbare kudden genoegzaam in den wilden staat rondzwervende, aan hare eigenaren door gebrek aan ge- regelden afzet of aan nijverheid , slechts weinig voordeel gevende. Deze omstandigheid, vereenigd met de onophon- delijke vermenigvuldiging, is oorzaak dat de waarde van dit vee aldaar zeer laag is. Het moot wel eenige verwondering baren, dat men in lateren tijd , sedert het opbreken van zoo vele plantaad- jen , gebrek aan slagtvee heeft doen ontstaan , nooit op het 94 denkbeeld gekomen is, om ^ in plaats van uit de Engelsche kolonien , waar de prijzen hoog zijn , het van de Amazonen- rivier in te voeren. De eenige uitlegging daarvoor is, dat men nooit in eenig verkeer met die landen gestaan heeft , en weinig bekend is met den aard van derzelver bestaan. £yenwel is de afstand weinig grooter dan van Demerary, en zelfs wat de vaart naar Suriname betreft, eigenlijk minder groot, daar men, door wind en stroom steeds bevoordeeld, aan geene lange reis is blootgesteld. Het Brasiliaansche Para is dus in alien op^igte uitmun- tend geschikt, om Suriname van het ontbrekende vee te Yoorzien ; maar nu is de vraag , of men de veeteelt in de kolonie zelve niet tot die hoogte zou kunnen brengen , dat zij Yoldoende wierd voor de tegenwoordige behoeften van de stad niet alleen , maar ook van de geheele bevolking , zonder de slaven daarvan uit te zonderen. In een ander gedeelte van dit gesehrift , hoop ik in staat te zullen zijn overtuigend te betoogen , dat het tegen- woordige voedingstelsel ondoelmatig is , en dat het ge> droogde vleesch verre weg de voorkeurverdient boven den bakkeljaauw. Even als Para ons beesten leveren kan , zou het ons gedroogd vleesch kunnen verscha£fen , en welligt nog beter koop , dan de visch te staan komt. Maar zeer wenschelijk zou het zijn , dat wij dit zoo gewigtige artikel in den lande zelve konden voortbrengen, en dat dit mo- gelijk , en zelfs zeer mogelijk is , lijdt bij mij niet den ge- ringsten twijfel. — Het zou inderdaad moeijelijk te be- grijpen zijn , hoe een land , zoo uitgestrekt als Suriname, - 95 - beroemd wegens deszelfs, vruchtbaarbeid , geen dierlijk yoedsel genoeg zou kunnen opleveren voor eene bevolking van p. m. 60,000 zielen. Ik erken het, bijna geheel Suriname is met bosch en meestal zwaar bosch overdekt; maar als men het naauw- keurjg wilde nagaan, zou men toch bevinden, dat er in verschillende gedeelten onzer bovenlanden^ en vooral in Boven-Suriname , duizende morgen saYanna4and tussehen de bosschen verspreid liggen. Deze savanna's zijn in alles gelijk aan de pampas van Para , bebalve in de uitgestrekt- heid. £en dnizendtal koeijen met een geevenredigd getal stieren , in Brasilie opgevangen, en in de daartoe geschikt- ste gedeelten van Suriname losgelaten, zouden zich daar even spoedig vermenigvuldigen , als zij dit in andere stre- ken van Zuid -Amerika onder gelijke omstandigheden ge- daan hd>ben. — Ik wii aannemen, dat, de hoornbeesten aangroeijende tot het voor de voeding der geheele kolonie vereischte aantal, de natuurlijke savanna's niet voldoende meer zouden zijn ; maar ik houde het er voor, dat wan- neer dit met der tijd een hinderpaal word , men er voor- deel bij zou vinden , de minst zware gedeelten der bos- schen op te ruimen ; een arbeid , die reeds door het maken van potasch grootendeels zou betaald worden. Vroeger , toen de geheele slavenbevolking der kolonie zeer productief was, kon het welligt een goed systema zijn , den visch als dierlijk voedsel voor de slaven in te voe- ren , ten einde zoo weinig mogelijk handen van den meer voordeeligen landbouwaf te nemen. Thans bestaater zeker — 06 — nog veei minder overvloed van arbeiders, maar hunne productie geeft alleen op de suikerplantaadjen een groot Yoordeel. — Die welke het minst opleveren , zijn zeker de houtnegers, en op vele houtgronden is het zelfs, door de schaarschte aan bruikbaar bout, z66 slecht gesteld , dat men bijna niet weet welk werk men aan zijne slaven ge- ven zal. — Ware het mogelijk , deze bevolkingen in an- dere gedeelten des lands riet te laten bouwen, dan zou dit reeds lang gedaan zijn , maar het zou zeer gevaarlijke ver- wikkelingen kunnen te weeg brengen , wanneer men der- gelijke verplaatsingen wilde doordringen. De houtnegers zijn aan eene veel minder strenge discipline gewend , en zij beschouwen de bovenlanden als bun vaderland; zij hebben een afkeer van den landbouw en gevoelen be- hoefte om in de bosschen rond te zwerven. Deze bevol- king , die thans zoo weinig nut aanbrengt , is het, welke ik op het oog heb om de plaats te vervangen der Brasiii- aansche Gaucho's. Zij zijn er reeds aan gewend met hoom- vee om te gaan , daar zij bij bun werk ossen gebruiken , en zij zijn zoo vaardig met de bijl , dat zij tot het aanle^en hunner kostlanden , jaarlijks een nieuw stuk bosch neder- vellen. — Hoewel zij ongaarne hunne woonplaatsen zouden verlaten , ben ik overtuigd , dat zij zonder gevaar, en vooral in massa , naar andere gedeelten van het bovenland zouden kunnen worden overgebragt , om een leven te leiden, dat volkomen voor hunnen aard geschikt zou zijn. — Te gelijk met de veehoeding, zouden zijde ligte bosschen opruimen, potasch maken , en de kostlanden zouden bun zoo doende ~ 97 — niet ontbreken. — Weldra zou op deze wijze het schoon- ste en gezondste gedeelte van Surlname , dat nu eene wjl- dernis is , bevolkt worden en een geheel nieuw aanzijn verkrijgen. Wanneer eenmaal de kudden groot genoeg geworden zouden zijn om in de behoeften der kolonie te voorzien , zouden zi j daarenboven eenige der andere winsten opleve- ren, die aan de veeteelt eigen zijn, namelijk de huiden , hoornen , beenderen en ander afval. ])e eersten zouden ruw kunnenuitgevoerd, of in de kolonie bereid worden, daar er overvloed van gerfstof voorhanden is. De beende- ren en het bloed zouden uitmuntenden mest aanbieden , en de eersten het onmisbare beenzwart. Be overige afval kon tot lijm worden gekookt; het vet ruw uitgevoerd of be- werkt. In zoo ver deze industrien niet door de aanwezige vrije klasse zouden kunnen worden gedreven , zouden ze door Europesche kolonisten kunnen worden in het werk gesteld, en op deze wijze alleen , is het naar mijn oordeel mogelijk , de kolonisatie uit Europa te bevorderen. — Ik weet niet, of ik mij door schijngronden laat wegslepen; maar wanneer ik , voor zoo ver dit vermogen den mensch gegeven is, in de toekomst zie, verkrijgt deze zaak eene zoo groote belangrijkheid , dat het voortdurend bestaan van Suriname , als Nederlandsche kolonie , in groote mate daarvan zou afhangen. Men zou welligt tegen mijn voorstel kunnen inbrengen , dat de voordeelen van zulk eene ondememing zich te lang zouden laten wachten; maar dit zou niet geheel gegrond 9 — 98 - zijn. Reeds in de eerste jaren toch , zou men de overtollige stieren enweinlg belovendekoeijen moeten slagten, inhet belang der kweekerij zelve, en dit zou met de aangroei- jing der kudden evenredigtoenemen. Overigens zou, wat den aankoop betreft, geen groot kapitaal noodig zijn, en de verplaatsing der negers zou kunnen geschieden , naar gelang de vermeerdering van het personeel noodzakelijk werd. Maar ofschoon ik mij overtuigd houde , dat er geene ge- gronde aanmerkingen gemaakt kunnen worden tegen mijne vergelijking tusschen de landen aan de Amazonen oevers met de savanna's onzer bovenlanden , voorzie ik , dat men , zonder in veel redeneringen te treden , genegen zal zijn den gebrekkigen staat van het tamme vee in de kolonie als een bewijs te blijven beschouwen , dat het koeijen-geslagt in Suriname niet good aarden kan. — Wat ik dienaan- gaande over het hoomvee der houtgronden en der katoen- plantaadjen gezegd heb, is welligt niet genoeg om dit vooroordeel te overwinnen. Welnu, er bestaat nog cene daadzaak , die aan vele kolonisten bekend moot zijn. In Boven-Gottica en in Para *) waren eenige ossen der hout- gronden , in de bosschen aan de dienstbaarheid ontviugt; men veronderstelde dat zij door de tijgers moesten zijn verscheurd. Na verloop van eenige jaren werden zij ont- dekt, van tijd tot tijd geschoten en eenige opgevangen. Volgens de door mij ingewonnen rapporten,^arenze alien in uitmuntenden toestand. Een derzelve is in het jaar *) Er is namelijk ook in Suriname eene landstreek van dien naam. — 99 — 1 886 of 1837 te Paramaribo geslagt ; dezen heb ik met veel belangstelling gezien , en alien , die met mij in hetzelfde geval geweest zijn , zuUen erkennen , dat dit dier alle ken- merken droeg van volmaakte gezondheid , kracht en over- vioedige voeding. Opmerkelijk was de ruigheid van zijne huid , vooral aan den kop en de verbazend zware schoft. 