Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Lijn zoon Pakoe Boewana IT volgde hem op. Eerst onder voogdij, daarna zelf regeerende, deed hij zich in den beginne als dapper en onversaagd kennen, doch allerlei ongelukken troffen hem, waartoe de tijdsomstandigheden ook ruimschoots het hunne bijbrachten. Vooreerst de twist met zijn meer in aanzien zijnde broeder Mangkoe Boemi, daarna de na den bekenden Ba- taviaschen moord in 1740 gevluchte Chinezen, waarvan velen tot het mohammedaansch geloof overgingen en zich onder de bevelen van Pakve Boewiina stelden, om de Compagnie uit de strand- posten te verdrijven. Werkelijk gingen zij tot vijandelijkheden over. Met behulp echter van den pangeran van Madoera werden de troepen van Pakoe Boewinä, door Compagnie’s krijgsvolk verslagen, doch de vorst zelf weder als vriend aangenomen tegen afstand van al de landen aan het noorderstrand gelegen (1741). De Chinezen ziende, dat zij door Matarams vorst verlaten waren, verdreven hem uit Karta-Soera. Op zijn verzoek kwam de Com- pagnie weder te hulp, waarna hij na een aantal verwikke- lingen en gevechten in 1743 weder op den troon geplaatst werd. Op een en ander doelt de allegorie: Gadjah améta sémoenné téngoe lélaken. d. i. de woedende oliphant gelijkt op eene zich parende blad- luis; m. a. w. de door alle boepati’s gevreesde Pakoe Boewänä IL verzoekt, in nood geraakt zijnde, hulp aan anderen , en zooals de cene bladluis met de andere paart, vereenigt hij zijne strijd- krachten met de hunnen. 18. Dan door de herstelling van Pakoe Poewina IT waren de onlusten nog niet gedaan. Nog steeds verzette zich Mangkoe Boemi met een aanl-ang van Javanen en Chinezenu tegen zijnen wettigen vorst, doch toen deze in 1749 overleed en hij bij Jaatste beschikking vrijwillig afstand gedaan had aan de Com- pagnie van alle zijne rechten op den troon van Mataram , stelde de Compagnie Pakoe Boewand [IT als wettigen erfgenaam van Djaja Baja. 201 den overleden vorst en tot heer van Mataram aan. Daar evenwel de twist met Mangkoe Boemt hiermede niet geëindijnl was, en deze steeds doorging met onrust te stoken , verdeelde de Com- pagnie het Mataransche rijk in twee deelen Soernkarta en Djokjo- karta (1755). Hierop hebben de drie volgende zinnebeelden bet rek kine. le. Pandji roro sëmoenné Padjang Mataram. d. 1. als twee verschillende vaandels zijn Padjang en Mataram: m. a w. de rijken Padjang en Mataram, of wel Dyokjokarta en Socrakarta verkrijgen ieder een afzonderlijk vorst, ge, Kura ngangsoe anoetoetti, henja pidjér atockar, of Rara ngangsoe, ronda roro noetoetti, pidjér atoekar. doi. de maagden putten water, twee Weduwen verontensten haar. ern denken om niets anders dan omm met Lear te twisten, se. Ronda nyangsonnti, loro loro anoetoetti, pada atoehar. d. i. er zijn twee weduwen, beiden verontrusten en bestoken elkander 5:55. De Ze heett betrekking op de vlncht van Mangkoe Negara of Mays Saul, die eerst met Meerseken: Boemt vereeniend , daarna zun Vijand werd, en voor hem: viucntern moest, Solo en Djokjo worden Hier baj weduwen en de eidelheden. die vet het hand gestueht zijn, doet oachtervaled worden, Iny maaken verwee ferent, Dee soe den dt un de visutudsetiin tusscnen Pakoe [Boe- wana EPP en Manssoe Beemt, die berden by weduwen worden versn oehen lt. Mr eze spite was de rust op dava voor een tid lang hersteld. Warnar Barco a LED strerf on LN en werd aries alse door Panoe Boewo a IV. Bi de sealnrende zi ne regeert ge- Wieten ocebeartegissen, dre te Poesia Voorvietem. Verb mer geene gesteenten aah Mataram te denken, waar betle Suitarns eene vrij dubbecsiimiee boortoren astvwenomen adden. Door Darericded = wewapenie tusee ena cost on doer de afzettine sien Dyokyo’s Suren rr ISL werd wel eene qaitharsttag Voorkomern , den th fee oth het valzende jaar ale: ber tcle: Sultans de A t'is 202 Djaja Baja, schoon zagen, verbonden zij zich om met behulp der Sipoys de Europeanen te verdrijven; de aanslag mislukte en de als zoodanig aangewezen hoofdleider Mangkoe Boemi werd ver- bannen. Hierop doelt Tan kobér apapaés amangoen sinjdjang (54) d. i. er is geen gelegenheid om de sarong aan te doen of te rangschikken; m. a. w. wegens de vele verwikkelingen ont- breekt de gelegenheid de zaken des lands te regelen. Die regeling van zaken bleven commissarissey-generaal voor- behonden. De wensch van Matarams vorsten om zich onafhan- kelijk te maken duurde niettemin voort, waardoor ten laatste onder Dipa Negara, dat wat jaren lang bij wenschen gebleven was, tot handelingen overging. De daaruit voortvloeiende oorlog doet ons de 14e allegorie kennen. | Prabtanné käkälä béndoe ing Samarang lan Témbajat. of Kala béndoe sèmoenné Samarang lan T&mbajat. d. i. door den toorn (van Dipa Negira) brak de oorlog tus- schen de Hollanders en Javanen uit. Samarang wordt hier bij de Hollanders en Témbajat bij de Javanen vergeleken. Dit Témbajat echter niet te verwarren met het rijk Waringin Roeboeh, waarvan hierboven gesproken werd. De allegorien voor de werkelijk plaats gehad hebbende feiten nemen hiermede een einde. De Loe Tandjoeng Poetih semoenné poedak sinoempat. d. i. de witte lanspunt (of hij, die een rein hart heeft) gelijkt eene nog niet ontloken poedakbloem, doelt wellicht op het einde der verwarring, die, volgens de profetie, na Dip Negärä ont- staan zoude. Over Tandjoeng Poetih 1s bereids een en ander gezegd, en over de onzekerheid die bestaat of deze dezelfile is als Kroe Tjäkrà. Zie men de aanteekening ue 27. Waarschijnlijk heeft de eerste opsteller dezer geschriften bedoeld dat de Dj aja Bj ‘he 905 16e allegorie op Eroe Tjakri moet slaan. Zij luidt: Gandroeng gandroeng ing loeloeroeng, andoeloe géloeng kéhéndon, kris paroeng tanpa karja, &dollén tockokna oelënguwoelëng tjampoer bawoer of Gandroeng gandroeng loeroeng gédeé, docloe gtloeng kékendonan, kris paroeng oeroepna ocléngngoeléing tjampoer bawoer, ér goela loemakjeny karja. d. 1. danezaam (uit verliefdheid) gaat men over den wroeten weg, alleenlijk oogen hebbende voor de losgerakte heurwrone (de loshaugende haren der vronwen). De krissen hebben geene waarde meer, en zijn ook tot mets nut: men houdt zich slechts bevig inet onder elkander bloemen te koopen en te verkoopen. Deve gouden eeuw zal dus waarsehijnhjk ta honderd jaar aan- brehen, Het zal cen zeer voorspoedige tijd zijn, Waarin geene oneregeldieden , slechts overal vreugde zal geschieden. En zoe sotnmigen dan ook al verdriet hebben, het zal mnrader zijn mt anust voor rustverstoriny, dean wel omdat anne befde voor Giet eeone geslacht niet op eene hun bevredigende wijze wordt be-antwoord, V. Een onderzoek naar den sehrijver dier veorspel nen en den tink waurin zij weboekt zijn, zoemede maar de wierde. die deze geschr: iten voor de anbarndsehe besmihigg zehben, Kan tet beslut heer new vete plants Minden. War hebben reeds gene dat nan 1) 28 Bara. you zals de overleverime ate ¢ Peo AH te Paes Jant leven, de salem beek eerste rofetten: ret kun Tasty Hor wes Tr yr mosler De starmersstendin. er des artan heeft later Lets hg vi. er, er, kele Witdruk been geven ans eel bent draad aan sle ene etri dien td te bepaten. Vansreerst wordt er steeds vewnag vetigakt van et hetalee der beastie mo pithis, Houser in ziee Gress denis voer lava nett hierover DF. biz. IEI: De eerste Kogerer or or ole ee uele eetukmen of diurten werden an Sasa Detd te Batter door de el stegen Zen voerd. In bead werden, dive unter: grtjs aren enarniel — verst te Meeter bekend. Dat cle (Us even be 204 Djaja Baja. reeds veel eerder dan 1590 ingevoerd hebben is waarschijnlijk , doch tevens is het mogelijk dat zij niet vóór 1659 in Mataram, en dus tijdens de regeering van sultan Tegalaroem ingevoerd werden. De schrijver heeft dus na dien tijd geleefd, en hiervoor pleit ook, dat er gewag gemaakt wordt van de komst der na- koda’s (de Hollanders) op Java. De voorspellingen en allegoriéu volgen verder elkander ge- schiedkundig op, doch de eersten verliezen hun historisch ka- rakter na de opsomming der vier vorsten die tot 1749 over Mataram geregeerd hebben. Dan, zeggen de schrijvers, komt er een tijd van verwarring, hetgeen in hunne geschriften niet het minst merkbaar is. De allegoriën loopen door tot op den opstand van Dip Negara, zoo men althans het zinnebeeld: „Door zijn toorn brak de oorlog tusschen Samarang en Tém- bajat uitr met den uitlegger op Dipa Negara wil toepassen Men zou dus de vervaardiging dezer geschriften 4 1828 A. D. kunnen stellen, zoo niet Raffles (al is het dan ook ter loops) bereids melding van Djija Baja’s profetieën gemaakt had, waaruit wij kunnen opmaken dat zij in het begin dezer eeuw reeds bestonden. Bij gevolg had de samenstelling plaats vóór het laatst der vorige eeuw, doch na den tijd, dat er een viertal vorsten over Mataram geregeerd hadden. Waarschijnlijk leefde de schrijver in eene periode, dat gronte rampen het Mata- ramsche rijk troffen, en regeeringloosheid en, verwarring alge- meen was. Ïlet verlangen naar een verlosser uit al die elende vloeide daaruit voort, zoodat ter wille van de bevolking de schrijver na een zeker aantal jaren, een vorst doet optreden onder den naam van Si Tandjoeng Poetih, die aan al de be- kommernis , waaronder het volk gebukt ging, een einde zou maken. Door deze gegevens wordt ons de tijd tusschen 1740 en 1755 A.D van zelf aangewezen. Im dat jaar had de splitsing van Mataram in twee rijken plaats, en kwam daardoor aam de verwarring voor eenigen tijd een einde. De allegorie voor Pakoe Boewânà IV en Dipa Negara zijn dus naderhand daaraan toegevoegd, om tijdens den opstand van 1825 aan de apocalypse bruikbaarheid te geven en gezag bij te zetten. Ook hieruit kan de verwarring verklaard worden, die omtrent. de profeten der toekomst, de beide Ratoe’s adil Si Tandjoeng Poetih en Kroe Tjäkrä heerscht. Immers men verwachtte Tandjoeng Poetih als rusthersteller in het midden der vorige eeuw, en Eroe Tjakra een honderd jaar later, doch daar cerst- Î ' ‘ Djaja Baja. 205 genoemde tot nu toe op zich laat wachten, zijn ook de ge- voelens verdeeld, wie van deze twee het eerst aan de beurt lit als vorst op te treden. Sommigen meenen dat Fandjoeng Poetth nog komen moet, anderen dat hij reeds geleefd heeft. Dat de verste ontwerper Djaja Baja als voorspeiler dezer ge- beurtenissen heeft aanmvewezen en aan dien denkLecidigen vorst eene levensbeschrijving heeft vastgeknoopt, beimeft ons niet te verwonderen. Om eene profetie of wet weze zonder bet valk te doen verkrijgen, heeft men ook andere profeten of wetzevers deneelfilen hunstzereep baten gebrotken. Eenesciis met de geschie denis van dara bekend, heeft de sehrijver daarvan zoo goed mogelijk party getrokken: en zoo hij at andere bescheiden ze- Farasalppleeurd heeft, zoo hebben deze door tydreheukundige jnist- heid zeker met uitgeblonken. De schrijver zelf wax ven ge- lowvig@ Esluntet, bekend met de Mohamoiedaansehe démone- lowe. was waarschijnlijk iadpt en van goede afkomst (55). De vorst van Nuroem ois mar Zijne voorstelling de eszennar van diva Van dat Neroem wordt, als cenmasi antes verheerd uit- Vemspt, huig verweet, Zom vorst zal Huva tot grooten bloes Bose zosveen en ode oeneeien eenseezind doen devea, totdat ten DS AE avn Veal ile anide . af hever de ive ie ele anide zelf \er- dw nt Zuil eene leer, gegeerd miet Veraalen var jrefeten en du vels vorel gr een turd. sbat miemsar.d zekeren bent, of de verze roede dace hem ee onder ale devendem zou Steaten vereen Aerts he, neft vork, De kur ern daca wee rth. ec ened re tacloow aed: van de bever heer aod bri euete Tee tnt boeren.t. Men chases shee ts eatin cde de a ee ade te owner Moti cen ceerloven. em ket Maze dot te bere. en de Pattee ake te bewaren Progste he Woorden, uittseer Verune- be zer opwenhen tut of versters im net golf, en teu siet ef Wie op erts atrsbitsal Versesser, Wate ever Zu vee gehen. dee doar de eten en L Voshit anne Uut we sale ro wet or eerden Me reeden be esse Ltgevers en Noors Orie Es iu Nese: Waster He oben de, 206 | Djaja Baja. Waarschijnlijk datéren uit dien tijd nog een aantal andere godsdienstige geschriften, waarvan sommigen in een even eerbied- waardig kleed zijn gestoken als het verhaal van Djaja Baja. Trots al die geschriften kan men aannemen, dat Java in het midden en in het laatst der vorige eeuw door zedenbederf en politieke misslagen in het diepst verval verkeerde, en zonder twijfel hebben die geschriften , hoe buitensporig somwijlen ook , het hunne bijgebracht om de bevolking vatbaar te maken voor de sedert het begin dezer eeuw allengskens meerdere verspreide beschaving. Uit het bovenstaande valt al licht op te maken dat de schrijver in den omtrek van Karta-Soera of Soera Karta gewoond heeft. Ken drietal bewijzen kunnen hier nog voor aangehaald worden. Vooreerst dat de taal der handschriften met die van Midden- Java overeenkoint. Ten andere, dat bij de voorspellingen en allé- gorién dat gedeelte van het Mataramsche rijk, waarvan na de splitsing Pakoe Boewäna vorst werd, het meest behandeld is. Ten slotte eindelijk zegt de schrijver zelf, dat het gebergte, in welks nabijheid hij zijn verhaal te boek stelde, de zuidgrens van het rijk Waringin Roeboeh zal uitmaken; volgens de bepaling der N. O. en W. grens zal dit wel het Oengarang-gebergte geweest zijn. Deze kwestie doet ook minder ter zake; van meer belang is het te weten welke waarde thans nog aan die geschriften toe- gekend worden. Dat, algemeen gesproken , de Javaau zeer gehecht is aan al wat uit vroeger tijd mondeling of schriftelijk tot hein komt, is genoeg bekend. Onder de hoofden heeft zich ongemerkt eene liberale partij gevormd, die, in tegenoverstelling der be- houders, menige ook huishoudelijke gewoonte der Europeanen hebben overgenomen, en’ belangstelling, hoe veel te minder dan afkeer toonen van wat werkelijk tot voordeel van hun eiland en tot nut der bevolking strekt Waar is het, dat nog niet velen die meuwe richting aankleven , doch zij, die met het oude ge- broken hebben, betuigen , althans uiterlijk , hunne ingenomenheid met Europesche toestanden, en ware het niet, dat de adat zulk een groote rol in de javaansche maatschappij vervulde, welicht zou dan al meuigeen zijne woorden met bewijzen staven. ‚Niet alzoo met de bevolking. Deze kan meu in twee soorten splitsen, de eerste wier kennis van het mohamimedanisme zich tot de woorden Allah en Islam bepaalt, en ook van hunne eigene ge- schiedenis en letterkunde nooit gehoord hebben; de andere, en dit vooral in de nabijheid der kusten of van eenige provincie Djaja Baja. 207 of distriktastad, die eenige godsdienst-ceremoniën kennen, en met graagte luisteren naar het lezen der babads of andere letter- kundige of theologische boeken. Hoe velen hunner echter , zoowel priaji's als andere lieden, begrijpen wat ze lezen? De meesten luisteren naar de klanken der woorden; indien de t&mbang hun beveelt, neurién zij gedachteloos door, zonder zich veel om den inhoud te bekommeren. Weisleit eat Dara Bajas weschriften nog ma en dan vebrarke zuiten worden tot vergoelyking van eenen opstaml, doch het zal niet de bevolking zijn, die zieh daartoe voelt aangedrongen. Andere hefboomen komen daarbij in bewering. De bevolking zelf blijft iipdelijk, en zoo zij partij moest kiezen, het zou zijn voor den vreemdeling, die haar helpt en beschermt tegen willehenr van eigen lhoeofelen. Popusur Is nooit cen opstand e= weest; de bevolking deed mede ten gevoige Van dwars of op heepe Van buit te benen, nimmer mit overtui. De ve- echiedets Van dava van de Vrocuste thden tot nau toe 1e daar om dit te bewrizen. Kortom, zou een dezer veoarspeliliaer get name Van Tandeeng Poetth en Karoe Tyakia met dieven tet bevordering der oogmerken vaan ven opstsude img van wemgen Parr, dan zullen ook | Dt Bases profetieen, zelfs al Ware elit eer neft een varhsweslmen zeworden ume? arn net Vouk stens lot verzet geven. is7l. Jd A. BO Wastes. AANTEEKENINGEN. (1) Allegorien, zinnebeelden, apocalypsen enz. worden in het javaansch uitgedrukt door: ilafat, pasemon, pralambang, ibarat, sasmita, djongka, samar, gaib, enz. Ilafat is eene geestverschijning in den droom, die aange- merkt wordt als de stem van God. Pasemon is een voorteeken, waardoor iemand aangemoe- digd of teruggehouden wordt, datgene wat hij zich voorgesteld had te doen. Ook zinnebeeld, allegorie = sasmità. Pralambangs zijn visioenen of verschijningen, die veroor- zaakt worden door de geheime krachten der natuur. Die visi- oenen hebben immer op het toekomende betrekking , als zoodanig kan dit woord dus door voorspelling vertaald worden of wel door zinspeling op toekomende gebeurtenissen. Ibarat of Oepama is eene verklaring, gelijkenis, eene beteekenis door zinspeling. Djongka, de voorspelling van bepaalde tijden en gebeur- tenissen. Samar, gaib enz., al hetgeen verborgen is. De profetieën zijn van tweederlei aard; de bij Dr. d. IT. ver- meldde zou ik pralambangs, die bij Winter echter pasemons hoemen. (2) De Tjondra Sangkala is de witdrukking van een jaartal, door zekere daartoe gebruikelijke woorden. (3) Het hs. van Dr. de IT, en hs. 1 vermelden dat deze 4 rijken bestonden, voor dat de profetieën van Dyaja Baja een aanvang uamen. He. 11 en JIL echter, zoo ook Winter, doen die rijken onmiddellijk na den ondergang van Diha op- komen. Het laatste schijnt de waarheid meer nabij te komen dan het eerste. Men vergelijke hierover de profeticén en alle- goriën. : (4) Anderen geven op 9 windoe’s of 72 jaar. Wij hebben AANTEEKENINGEN. od LA) hier natuarlijk te denken aan de suprematie van Madjapahit onder zijn zeven vorsten. Als ondergeschikt rijk heeft het langer bestaan. De ongerijmdheid, dat Mädjapahit door vluchtelingen mit Padjadjaran zou zijn gesticht, is reeds genoegzaam aangetoond. (5) Zonder twijfel bestonden de Indische kolonisten zoo niet uitsluitend, dan toch verreweg voor het grootst gedeelte uit navolgers van Boeddha. Doch daar het Boeddiismus steeds terng- keerde tat Brahimimische uiterlijkheden, vooral zielithaar in het beeld- en svmbool- werk der tempels, zoo ontsproot allieht het vermoeden, dat Boeddhistisehe en Brahmunische kolonisten op Java naast elkander leefden. Zoo ook met de Indische epopoen, de Mahabliarata en de Raneivana, Weleer het uitslmitend ergen- dom der Bralunnen, was het den Boeddinsten verboden, die bederen te bewaren. Later toen de gemeenschap met vaor- budië niet meer zoo levendig was als mm het eerste tijdperk der uit- witking. hebben de Boeddhisten ook deze heilige zaken van de Brabsiminen overgenomen, en zoo vinden wij in Kedin, de ta- freelen uit die lederen op de wnren van gewijde gebouwen geleeldionwal, (0. Riders wordt diay Bratmien genoemd. Dit zal echter wel Doe ddstst moeten zijn. Het onderschead tusschen Braianten en Boeddicst weet de davaan niet, hij gebruikt heide woorden door eihander. Way zien evenwel hoe Diya Baja aaan ven BBoedeliuis- Brsehen panedita op den bere Pandan een bezoek bracht, en hoe deze leercar vurend was door zijne tyantriks, dat zijn: Boed- ete we eerden a Het beek Moesurar, sons ooh verkheerdelh Moesaral govern Fe yerts Ie Meerse thigh Wit net Arsbrser, overste Meottdee"n en boe vast ereen ztendsrbretnstser Voorpseiiften en Vours, es [Eeen A, ART in, 1 . mak verinell Wa a d iI. DD del ar ap hiv, Nats besesgan Voorsemenmde Worden teh ar en sce rt be- Beense cus Rativetoar even. \Wiuerat bet vore am eene Peel sheer ner Van Valken devotie en onderwercina sn Gaede ben rte Na aar veerde,» rene gn ee! TENT Westen en rsr en . Cs, va tomer al rey Verstact: ate baarr odlowr bot trek Noreen Bie esses enn Astate te Puente en het nourietyk gekeerde wee Aroken. Ve: tobe ieee bezoek wordt an dis. do Hele iste ter lemapes, de se Fe: UPD aitvoerter vera Phe ur ver oef? 210 AANTEKKENINGEN, hier waarschijnlijk willen zinspelen op de eerste inmenging der Arabieren in Javasche aangelegenheden. (10) Srama is hetzelfde als tapa. Ng&srama beteekent „als kluizenaar leven.» (11) Hiermede begint de zang Asmara dana, vermeld in hs. d. H. blz. 176 regel 5 v. b. Het verhaal van Djaja Bäjä's ge- leerdheid en voorspellingskunst , opgehelderd door eenige (nader te behandelen) pasemons, loopt door tot op de volgende blz. De andere hss. zijn hierin minder uitvoerig. De in dr. d. H.'s hs. voorkomende uitdrukking „elmoe râsà sasmita”, kan vertaald worden door ~de leer van het verborgene.” Eene andere daar voorkomende zinsnede is vArgoelä loemakjeng kardie d.i. zooals de argoeläbloem open en dicht gaat, zoo ging ook het werk; m. a. w. er was schier geen werk. Soebiga kistawengngrat is moeielijk te vertalen; soebaga moet soembägàä zijn, en beteekent pfraair soms ook vtalismany ; kistawi? Sajoet parang moeka takoet; in dezen zin beteekent parang moeka bevreesd zijn. In den volgenden regel “kawas padansosikkengngrat, is padan = këdjém en sosik = overdenken. (12) hs. d. H. blz. 177 r. 14; sadoe = samar = in t verborgen handelen; santa = t&t&%p — zeker, zeker zijn, boedja = overleggen. — Dj. B. namenlijk dacht door de pandita niet herkend te worden, omdat hij alleen en niet met gevolg kwam. Tami = tamoe, van daar katamijan. (13) Te weten: de achtste die naderhand als symbool voor eene voorspelling zou gebruikt worden. (14) Moedjar zijn seroenibloemen. Kadjar; de bladen hiervan dienen even als van de koedoe kras tot geneesmiddel tegen wormen bij kinderen. Ook worden ze wel tot schuiving met de opium vermengd. Sarimpang == een tros. Pitrah bras is gewoonlijk vijf katti's. hs. d. H. vermeldt slechts vijf soorten, de andere hss. vermelden de overige twee: hs. I] noemt ook nog een handvol géti. Deze zeven spijzen met Njai Endang als no 8 kwam achter- eenvolgens als pralambangs voor. (15) Wotsari is eene andere uitdrukking voor de s&mbah maken. AANTEEKENINGIN. 211 (16) He. d. H. verhaalt de nu volgende voorspellingen bij zang: dangdang géndis, de andere bij poeh sinom. (17) Het verhaal van die vier rijken komt voor bij Winter en in hs. IT en TIE; terwijl hs. d. H. en hs. I ze laten bestaan vóór de profetieën een aanvang nemen. (18) De uitdrukking hiervoor is: sana sadjronné ké- karah ing tékénnd goeroe mamie, waarmede Dj. B. bedoelt dat na hem geene incarnatie van Wisnoe meer zal plaats hebben. (19) Het zinnebeeld van den ondergang dier rijken is: Tjatoer rina s@moenneé ségara asat. Over de betee- Kenis van van deze en de volgende allegorien zal in de IVe rubriek gehandeld worden. (20) Hs. Po meldt juist het tegendeel, (21) De woorden kakekat en martpat zijn hier ver- taald door vroom, De Javaan namenbijk onderscheult vier elkander opvolgende toestanden, die zich by cen godsdienstig man Kunnen voordoen. Te kakhekhat, hij die de godsdienstinstellingen en de leer van den profeet beoefend Leeft: 2e, tarehat. die zich wedraagt naar hetgeen brij beoefend heeft d. 1. maar de leer der vodsdienst: 89 hakekat, die steeds aun God denkt: 8e. maripat, die zieh geheel van de aurdsecie zaken heeft Jo=gemaakt. ’ Tehat (tehad) alleen, beteekent: besluit, bevinding, (wid.b.) ook vroom en tehadwardi (uit te spreken tè h a- wares) de bevinding van het hart. - Tekadwardi is een gesel det met het boek rh ju Pali ot petpoald dee zeden en gebruken der davanen regelt 22 He. d IL veeeft voor Het bestia van Padjany “ys $a) pu: ne TP eehter a; hes. TE Ss en hs. TIE 0 winde of 72 jaar De opgave van So jaar hennt het nist met de waarde nl overeen. (25, Im hs, IE werdt de eerste vorst Noershal genend. De lastster vorst aldisar neet Bornes Sempal 24) Sahkoetoe (fis. dd. Ht. er his. It en Ht beteekent werzameling., van dane ook | fameieleden. Ook heteekent tet erne verzame Man heden tot een boos opzet. samenrotten. Za, dara Heeft nu Vorgens hb 1 Lot paar bestaan. De eco zoeter bestet Lier voor 2500 karo belal, dit zal wel hare bers) Mee inneeten dijtt. woe, Srakat chs. do Ha bie 17) het behoeftig, 212 AANTEEKENINGEN. Batjingah (badjingan?) bet.: allerlei slag van volk door elkander. Malang mélandoeng bet.: dwars en overdwars, 7 Vv. a. dubbel en dwars. Pojang pajing is 10 kloeboekkan; 29 onrustig heen en weer gaan (van menschen.) Banjtjol (wong banjtjol) bet.: slechte lieden, gespuis. Lipoer bet.: iemand, die iets ontkent, het een of ander daarop betrekking hebbend feit in herinnering brengen. Prérak = pérak = parëk = nabij. Béranjtjoeh = branjtjah of branjtjoh. Wahjoe bet.: o. a. waardigheid, doch ook invloed uitoefenen, van daar regeeren. In den zin van invloed uitvefenen komt het voor in het hs. d. H. (door den mvloed van den duivel); in den zin van regeeren bij hs. 1 (regeering was er niet meer.) Kidib bet.: leugentaal. Botjar batjir bet.: ongeregeld (van bewegingen). Deze minder bekende woorden komen voor in hs. I en in hs. d. H. blz. 179. (27) Si Tandjoeng Poetih is de man die gezegd werd als koning en profeet het volk te zullen aanvoeren. De tijd van verwarring, hierboven beschreven, valt voor volgens his. d. H. en hs, 1 tusschen de jaren 1670 en 1700 A. J. (1738 en 1768 A. D.), volgens hs. [LT en IIT van 1770—1800 A. J. (1841—1871 A. D.) De beide eersten laten Si Tandjoeng Poetih in i700 A. J. verschijnen, en Eroe Tjakra in 1800 A. J. Bij de twee anderen komt S. T. P. in 1800 A. J., en roe ‘Tjakra in 1901 A. J. Winter (Zamenspraken Ile dl) laat S. 'T. P. vorst zijn van Ketongga, de anderen weer geven dat rijk aan Eroe Tjakra. De heer Gerdessen (T. v. N. I. 1871 Ze dl. blz. 209) laat E. Tj. onder den naam Soeuan Adil in 1795 A. J., 1866 A. D. optreden. Zeker is het dat er veel verwarring in die beide namen bestaat, doch volgens het algemeen gevoelen moet S. T. P. in dezen tijd en B. Tj. eene eeuw later komen. De bijnaam Ratoe Adil wordt wel aan E. Tj. doch voornamenlijk aan S. T. P. gegeven. Duidelijk is dit niet vermeld; ook is de naam Ratoe Adil (de rechtvaardige vorst) op beiden toepasselijk; hs. 1 zegt uitdrukkelijk dat S, T. P. de Ratoe Adil is en Java nu 1S00 jaar zal bestaan hebben. De naam Eroe Tyakra als vaan des opstands gebruikt wordende, voor dat nog het jaar 1500 gekomen was, ligt daarin dat èn BE. Tj. èn S. T. P. voor den schrijver heiligen der tue- AANTEKKENINGEN. 213 komst zijn, en hij aldus den tijd huuner omwandeling op aarde niet zoo nauw kan bepalen. Volgens een pigoe-handsehrift over den opstand van 1S25-— 1830 wordt Sang Moertinning Yoeda tot vorst verkozen onder den naam \Ngabdoel Kamid roe Tjäkri Kabiroen Moekmnin Sajida. De woorden Eroe Tyikri, somwijlen Er Fjakri geschreven, (dienende de oeklank om de maat voltallig te maken) beteekent niet «de juweele pijle, doch «de bekwame lans.” Er inoet over- genomen zijn van een Arabisch woord scheirs dat goed, be- kwaam, beteekent. Tjakra is (behalve de andere betekenissen) eene lans met mtstekende punten op het puntig tocloopende uiteinde, (28) Hy». 1 vermeldt, dat hij eene residentie te Mékah en eene te Palwa heeft; waarschijnlijk om het verhaal wat te be- korten, want volgens de amdere mededeelingen is Palwa een later rijk. (29) In de zin «Sonja loert kraton narpatte be- teekent: sonja, ledi, eenzaam. boert beteekent miet alleen menschen of vorsten die elkander opvolgen, doch dit woord wordt ook gebruikt van goederen, die sehtereenvolgens hij elkander vehracit worden, zoodat hier sonja loer wil zegven: leche aan verzrnelde woederen. Andere voorbeelden van liet vee brink van sonia sandt men he. d. IL. blz. ISL r. 6 v‚ bo sonja sepr kedatonning nrépati, en im hs. bP blz. 55, sonja reka hédatoune sanenywadgi. Doebaca bet. waarschijnlijk: bloem ‘300 De op blz. PSO, he. d, MH, r 10 voorkomende bebas bet. verdriet. en réngoe, erunsehap, die in het hart besloten bs: fe en zieh niet door woorden ut, wrok Titan neoemale merdoe., sore Wweranw monwhka makinwhin, denja bek poulsamarta., Blier is normala meridee = seer slausrijke eele.steenen, sore == the teerres makinghin = hinyehkin. ooh: hezornl zijn dat der waar- heid te kort zal gedaan Werden. en parainagta = verg.thens. Senor sawah <oewang Ing sahart, dimzend sawats then denten op een da, zal wel beteekenen dat de sawadis door de omewizte, of door hare vruchtbaarserd geene waarde meer hebben. In is. EET staat: de padj@ voor den vorst zal zijn WUO? BL. Jenreter dian mocielyaheden is welheht: lasten, titer bets: bet wenn paparitan toeh == modai, beteekent uitwaven down. oukesten. 214 AANTEEKENINGEN,. Gödir = dima = behoeftig. Sabitting tanpa (tanna) sangoe; sabitting = 75, rongbitting = pénambang = 2 x< 75. Kékér = met medeweten van; zoo in de zin: doek kinnékër dening yang. Rirép sirép = vrede en rust. (32) „En die dit lezen”, zoo eindigt het verhaal van Tand- joeng Poetih, ~hij vrage vergiffenis aan God»; deze verborgen woorden zijn genomen uit het boek Moesarar. Het eerste ge- deelte van hs. I neemt hier een einde, wellicht omdat de schrijver niet noodig oordeelt zijne mededeelingen verder dan het jaar 1800 voort te zetten (33) Aldus in hs. TIL. De overige geschriften maken van regeeringloosheid geene melding. De nu komende vorst is Eroe Tjakra, die bij d. H. Radhen Amissan heet; doch in de andere hss. is die naam ook aan Tandjoeng Poetih gegeven. Het in hs. d. H. voorkomende woord kinn&bér moet kin- nitër zijn, en bet.: een cirkel rondom eene bepaalde plaats getrokken ; overdrachtelijk: bescherming verleenen. , Dawir (hs. d. H. blz. 180 r. 2 v. 0.) bet.: gebroken, gescheurd. Sadawir bet.: een deel van het —, of: een weinig. (34) Hs. IL]. geeft voor Tandjoeng Poetih’s leeftijd Sirnä lang bérmana Anawang sasi = 1800 en voor Asmara Kinkin (Er. Tjikriy) Boemi sirna gapoera narpati = 1901. (35) Naam, leeftijd en woonplaats zijn hier gevolgd naar het hs. d. EL. (36) Toelak bet. ook berisping; wilalat, ook berispt worden, eene vermauing krijgen. D&radjat is verstandig, geleerd; doch wordt het gezegd van iemand, die een ambt be- kleedt, zoo bet. het: eene betrekking met beleid waarnemen. (37) Dinoemmaken; zie onder doem w.d.b. Djibar djiboer wordt overdrachtelijk gezegd van w overvloed. # (38) Katjëppit (hs. d. H.) en kapipit (hs. 1) beteekent „in het midden vanr; aldus in den zin „Kapipit Kang Oengarang Bajoe.r (39) Volgens de opgave van den schrijver moet nu Java 190 jaar bestaan hebben. Bij narekening volgens hs. d. H. en hs. I verkrijgt men echter het jaar 2080. (40) Praboepati wor (hs. d. H.); dit wor of awor beteekent: naijverig zijn. AANLEEENE NING EN 249 ($1) Noengsa of Noeswa Pring: was volgens de voorspellmg van den wilander een eiban:t bezuiden Java. Hoewel de Prinuwwiers Europeanen zijn, zoo stelden zij zieh welltent voor, dat hun land het tegenwoordive Nieuw-Hotlend was, daar de zreva- renden dit and wel eens bezocht zullen hebben. Wanneer ter- halve de voorspelling Intlt. chat in her jaar 2l00 Java ouder den vorst van Pringet Komt, zoo kon de schrijver bij miteone dering wel vens een waar woord wesproken hebben, (42 Met de benaoiigen van getallen van 10000 en daar- boven zijn de diavanen neg al eens in de war, zoo ook hier met het telwoord njet. (43) De vorrende regelen zijn een gedeelte van de Arabisch- Javaansche demonologie, Djomak Dyordja Was demand die aan Aizen de neunbieer ver miet wilde bewijzen. Motanmed heeft hem dater besten de sarde geworpen. Waar hij met Dvabbatoel Ar de werkewonteden van ven amwvel vertieht. Tom Mailt I=. volves her beek \foesarur, de Tautte proleet. dour Wien Motanimed op aande vertegenwoordicd wordt. Oek as nij hor van Arabie. Zijne vooriaamste redenen Hen zijn Molatitacd Haannatiya. Naber en Ni Marni. De tepak as een Laase greet, die stecit en rooft waar wal te vinden ae. I: Gean Is het, die zeit vel daor Wiens Tresor he homes ri edes Mti uetgedundert, Over een en zeeer os tee desen In de bornen Al: ta! te Redes indi. Root, en Moesarar. ($$) Voor pepena wordt ven wel Tewehn gesetreven. Ook is het qannebeeta voor Pinlselciran veccens anderen: Soemiltr nend zul Ue rep vroren dita peten i$) In de Mibrispeiesdee) Weert at! BART eere ens der; er hars Wiseman ten Larsare path ater sam aa: Wester,” On en Carela Ve Part Kra Miner A EI ats bite feweent ate arend Gyo vrt spe. AOC en On Raat Wises ds een val dee Arse Degenen Man B att. Gaeeroe, De beteesenis ais van ders nasa Vaan alit Ho otpern iet Mein cad LOGE esuede nn Gis hauser tar tee even. etn vern stern Verbangen zebben vaar Nur Karr Girt rats. Keern ale Gein Or tedpern Man Darin voor- Korne tale PLEN | hard . i” Oan Carrr rats eet fy, Pip aite Want BBattars Cover. se Her todperk vate Ms _ tenth Nii af sere Kasia. ton Wort et tr eee eet ate te Nt van den rantsien var U Hae. Her deere Ber he Cerner dh vorst AT WIDE Dee Zoet ore dew fate beleen ce de ‘we Volse VEL ) | 216 AANTEEKENINGEN. vorst geworden Bhattärâ; waardoor de zin van deze woorden- groep zinspeelt op de goddelijke afkomst van hem, die tot vorst verheven was, eene eigenschap, die hem om zijn ontzaginboe- zemenden aard werd toegekend. Hs. III geeft als Tjondra Sang- kali op voor Matjan galak enz. L588, een cijfer dat even als dergelijken in dit hs. voorkomende jaartallen van geene waarde is. De tijd van Madjapahits ondergang wordt algemeen gesteld op 1400 A. J., en daar het rijk 100 jaar, (volgens anderen 64), bestaan heeft, zou de eerste vorst, hetzij in 1300 A. J., hetzij in 1336 op den troon gekomen zijn. Lassen geeft het jaar 1301 op, dat dus vrij wel met het eerste overeenkomt. (47) Démak. Het tijdperk, waarm deze gebeurtenissen voor- vielen, heet ~Adhijati kala wisaja” , en de eerste vorst Adhipati kala wisesi, Adhipati (eig.: zeer veel) beteekent hier Pandita Adhi, d. i, de voortreffelijke panditäà, en kala wisà is een bijnaam van Bhattirà Goeroe, een naam, die hier echter voor de wali’s gebruikt wordt; zoodat de zin van Adhijati kala wisija is „hij die tot vorst over de wali's is gesteldy. De duur van dit rijk wordt in hs. d. H. en in hs. T op 64, im hs. III op 80 jaar gesteld. Volgens hs. II] zou dus Démak voor Padjang plaats maken in 1584, volgens hs. I in 1470, volgens ‘Win- ter in 1508, en volgens de beschrijving van den portugees Mendez Pinto (Mr. 1. K. J. de Jonge. Opkomst van het ned. gezag, dl. II blz. 161) in 1546 A. D., dat dan ook wel het ware zijn zal. (48) De duur van dit rijk kan men op 35 jaar stellen; het zou dus in 1581 A.D. onder Mataram gekomen zijn. De has. geven natuurlijk ook hier andere jaartallen op. Winter o. a. 15031540. Dit tijdperk is genaamd ~Kala Djonggàr een bij- naam van Sang Yang Asmara, en zou dan beteekenen dat in dien tijd de vrouwen bemind werden, zoo als Sang Yang As- mara dit vroeger deed. (49) De ware naam van Mas Djolang was Sultan Adhi Praboe Anjäkrawatt Sénopati ing ngalagi, die te Karapjak in 1613 overleden is; die van sultan Agoeng is Kangdjeng Sultan Anjakra Kesoema Sénopati ing ngalägä ngabdoerralnnan Saidin Panata dinnan. De naam van eerstgenoemde wordt op blz. 17 als Njakra Wati Soereja opgegeven, terwijl het tijdperk »Sang- kar” heet. Het tijdperk van Sénopati, den grondlegger van het Matarainsche rijk, is “Kala Séktiv, dat een bijnaam van Sang Yang Wisnoe is, en dus beteekent. dat de vorst en zijne onder- . AANTEEKENINGEN. 217 danen evenzeer de krijgskunst beoefenen, als Bhattarai Wisnoe vroeger deed. (50) L&bé k&kétoe bet.: iemand die de godsdienst wenscht te leeren kennen; santri daarentegen is de persoon, die er al genoegzame vorderingen in gemaakt heeft. Satrija sërban heeft dezelfde beteekenis als I8bé k&kétoe. (51) De beteekenis van lajon = lijk, en satrija = vore stenzoon is bekend. Brongti bet. hier «de liefde van een zoon voor zijn vader.» (92) De gadoeng is een knol met witte schil, die fijn ge- kookt zijnde tot voedsel dient, en dan de verwiftige eigen- schappen (waarschijnlijk door het koken) verliest. Vooral de bergbewoners gebruiken dit voedsel. De loot heeft eene fraaie groene kleur, de bloemen zijn of geel òf groen. (53) Anoetoetti = kédjér, dat niet alleen fladderen, doch ook temand verontrusten beteekent. (54) Papaès sindjang = zieh kleeden of zich versieren met eene sarong. Wangoen, van cen Kleed sprekende, be- teekent zulk een kleed bevallig langs het hehaam plooien. (55) Hs. IT noemt ons als sehrijver Kmpoe Seloekat, die ten tijde van Dia: Biya leefde. Ben tweede opsteller, zegt cht ha. verder, is Pangeran Goenoeng Lange, en wel ten tide dat te Kerta Soer de Kraton van het Mataramsche rijk stond. LEESTAFEL. MIJNWEZEN. Jaarboek van het Mijnwezen in Nederlandsch Oost-Indië. Uitgegeven op last van Zijne Excellentie den Minister van Kolo- niën. Eerste jaargang, — Eerste deel, 1872. Amsterdam, C. F. Stemler. Uit de verslagen, welke de mijn-ingenieurs in Nederlandsch- Indië van hunnen arbeid uitbrachten, van hunne komst in Indië in 1850 tot 1865, werd het wetenschappelijke openbaar gemaakt door tusscheukomst der Indische regeering, in twee te Batavia uitgegeven tijdschriften: het Natuurkundig tijdschrift en het tijdschrift voor Nijverheid. Met vergunning van den minister van koloniën werd een der rapporten door den schrijver in Nederland uitgegeven, maar toch later ook, door de Indische regeering, in het Natuurkundig tijdschrift gepubliceerd. Van hetgeen in 1866 tot 1872 werd verricht, is alleen het verslag van 15 Juli 1870 van den mijn-ingenieur W. El. de Greve, over het Ombilien-kolenveld enz., in 1871, door de zorg van het ministerie van koloniën alhier witgegeven. Het thans verschenen » Jaarboek » vervolgt die openbaar- making voor landsrekening , zooals het » Voorwoord ~ vermeldt. Elk deel zal bevatten lo. verhandelingen, 2°. gemengd, geolo- gische, technische en andere mededeelingen, en 3°. bijdragen uit het scheikundig laboratorium van het bureau van het mijn- wezen in Nederlandsch-Indië. Vroeger verscheen van het werk der mijn-ingenieurs : 1850. Corns. de Groot, over jodium-bronnen van Kedong waroe, res. Soerabaja, met scheikundig onderzoek door P. J. Maier; Nat. tijds. v. N. I., I, bladz. 473. 1851. Corns. de Groot, over bruinkolen op het eiland Bawean, res. Soerabaja, Nat. tijds. v. N. I., IT, bladz. 263. 1852. O. F. U. J. Huguenin, over tjzercand en chroomijzer 1853. 1555. 1854. 1635. LELSTAFEL. 219 van Pagattan en Poeloelaut, res. “ZF. en Or. afdeeling van Borneo: Nat. tijds. v. N. 1., HI, bladz. 113. Corne. de Groot, over sbruumftiner/s op Blitong; Nat. tijds. v. N. T., TED, bladz. 1353. F. C. II. Liebert. over Aruinkolen, kwik en zoutwerken in de res. Samarang en Aruinkolen in de res. Aatwes Nat. tijds. v. N. 1, IV, bladz. £35. Corn®. de Groot, over Aruinkolen en aardhare op het eiland Marvera; Nat. tijds. vo Noob. IV, blades. #15. 0. F. U. J. Huguenin, over koperertsen in de res. Padangsche horenlanden , met cen aantanzsel door Corné, de Groot, over Juurd en hictkerta, marmer en mergel, en, aluin, in de res. Padangerhe boventanden; Nat. tijds. v._N. H, VI, bladz. 2255, R. Everwijn, over kolen in de res. WT. afdeeling van Borneo; Nat. tijds. ve No L., VIE, bladz, 379, S. Schrender, over AuZen in de ufdeeling Muros, wvouv. van Celebes en onderhoorigheden; Nat. tijds. vi Ne Lb, VII, bladz. 358. R. Everwijn. over qoudgroeren in Landak , Pen. Wr. afdeeling van Borneo: Nat. tijd. v. NT, VII, biads. aie. Aquasie Boacin. over Aruinkalen aan de Weeuwenhaat, res. Bantam: Nat. tijds. ve Noo. IN. bladaz. #0. R. Everwijn. over Lopererte hij het we berete Tumpt. res, Mr. afdecling van Borneo: Nat. tijds. v._N. 7, IN. blade. 55. Ko Everwijn, over Zonerfs in Svekadana, Simpang en Matam en over antimoninmerte op de Karimata eilan- den, ores, We afdeesne van Borneo: Nat. tuds. v. No. H. IN. biede. DS. . il F. FE. Kant. oer Arniatalon 1 de Ven rd "ane, tes, Zr. en Or afderiing van Borneo; Nat, buks. vw No EE, X. bind? 277, HF KE Kant, over fjsererfe mn, de Tuor lant, ree, Zr. en O, afdeeling van Borneo, met ven wartandel, door Corns, de Gsroot: Nat. toads.w NOE. XN. bi uis. 282. Corns. de Groot) aver de ueleme beid van hel lr ite bimerfe en de wegge ere aise TL Banghag bs. v. Nijs mN od. TEE. Hinte. 2s RR. Kerwin. over flverfe in Aurubiricngan , res, WE ahleeding van Borneo; Nat. tijds. vo ND, Nb baalde, bia. 220 1855. 1856. 1857. 1857. 1858. 1859. 1860. 1861. 1861. 1861. 1859. 1863. LEESTAFEL. Aquasie Boachi, over kolen aan de Tyiletoek-baai, res. Preanger-regentschappen ; Nat. tijds, v. N. IL., XI, bladz. 461. O. F. U. J. Huguenin, over kolen aan de Tysletoek- baai, res. Preanger-regentschappen; Nat. tijds. v. N.L., XILI., bladz. 110. Corus. de Groot, over de Zr. en OF. afdeeling van Borneo; Nat. tijds. v. N. I., XIV, bladz. 1. P. van Dijk, over de waarde van eenige Nederlandsch Indische kolensoorten; Nat. tijds. van N. I., XV, blad. 139. R. Everwijn, over de Wr. afdeeling van Borneo; Nat tijds. v. N. 1., XVII, bladz. 284. Corns. de Groot, een woord aan het publiek, betreffende eene beschouwing van S. Bleekrode; Nat. tijds. v. N. I., XIX, bladz. 818. . R. Everwijn, over kolen in de res. Palembang; Nat. tijds. v. N. LL, XXI, bladz. 81. . Corns. de Groot, nota over marmer en graniet, de bevinding van het Patjitan-marmer en over de ontgin- ning van steengroeven voor gouvernements-rekening Nat. tijds. v. N. 1., XX, bladz. 411. . P. van Dijk, eene inleiding tot de geologie van Suma- tra's Westkust; Nat. tijds. v. N. I., XXII, bladz. 145. ‚ P. van Dijk, over ontginbare kolenlagen in de omme- landen van Bengkoelen, met een aanhangsel door Corus. de Groot; Nat. tijds. v. N. I., XXII, bladz. 181. J. P: Schlosser, over mangaanerts te Tjikangkareng, res. Preanger-regentschappen, onderzocht door O. F. U. J. Huguenin; Nat. tijds. v. N. J., XXII, bladz. 218. Corns. de Groot, eeu tweede woord aan het publiek, betreffende eene beschouwing van S. Bleekrode; Nat. tijds. v. N. I., XXIII, bladz. 370. P. van Dijk, over de Indische kolen naar aanleiding der beschouwing van S. Bleekrode; Nat. tijds. v. N. 1, XXIIL, bladz. 531. | R. Everwijn, over kopererts in Mandhor, Wr. afdeeling van Borneo; Nat. tijds. v. N. I., XXIV, bladz. 408. P. van Dijk, over zwartkolen in en nabij de baai van Tapanoli; Nat. tijds. v. N. T., XXVI, bladz. 41. Corne. de Groot, hoofd-ingenieur, chef van het mijn- 1868. 1863. 1863. 1864, 1564. Uso. ist. 15e. 1870 Dit deeite: jo, LEENTAFEL. 22} wezen, overzicht van de voornaamste proeven omtrent mijn-ontginning , sedert een tiental jaren in Nederlandsch Indië genomen, met uitzondering van Rangka en Wli- tong, enz; Nat. tijds. v. N. 1, NNVI, blads. 72, P. van Dijk, over Koperaders in de Padangeche bocen- landen, met een aanhangsel door W. QO. P. Arntzenius; Nat. tijds. v. N. b., NAVIE, blads. 87. P. van Dijk, over Arwenkool van AKelavea, afd. Moko- Moko, ass-res. Bengekoelen: Nat. ujds. v. Neb, XXVII, brudz. 259, W.O. PL Arntzemus, over Aelen in de res. Dyokilju- Karta; Nat. tijds. vu N. KE, NNI. bladz. 275. Corus. de (iroot, hoofil-eingenieur. chef van het mijn- wezen, vervolg van Act urerzieht Van de voormeamste enz. bevattende hetgeen door de unyjn-ingenienrs en het ondergeschikt personeel van het miapnwezen Is verrient In het belang ran Buagta en Blitona; Nat, tijds. v‚._ NL. NN VIN, bladz 1. Corns. de Groot, Eene bijdrage tot de Kennis van de Nederlandseh Ludische ateenk sen. Met vijf hijbaven, Rotterdam HH. A. Kramers. PS65. se, K. Kverwijn. over eene voderzoekingereis in het rijk van Mak: Nat. tds. ve N. LE. N\NIN, biede. 298 Cornus. de Csroot, over de Hoornvoertrenkelen en hare veschiktheid als brandstof: Nat. tds. v._N. LE, NNN, bladz. 60. Corne. de Grot, over vntgenbare kelentfagen in de um- melanden van Mengaurten, naar ven verslag van P. van Dijk: Nat. tupda. ve _N. EL. NN\N. blue. of5. W.H, ale Cereve. Het Courbeliea-sotenveld im de Poe dangscue boventanden en het Prats partstuast, on Sunitots westhust, 7s Ciraveniage. vedrnt ter Vetere on uiieds druakersy). S71. 40. eerste deel van het ve dancboeh - bevat. m het Pete ue: Ferre omleiding tot de seeomostiseche man bouw humdice Faptuorten der distnkten van Baneka, en. een ater verbigen, beteetfende het chatrikt Blogoe. van 6 Auustus Ii, deor den meningemenr |. EK. An Keri De ssarsierdere tot en de uatvenerrr Man de ondletsue … Waarvan in deze rapporten verslag wordt gezeven , Zijn mitvent # 222 LEESTAFEL. medegedeeld onder B, in het „vervolg overzicht van de voor- naamste” enz. Nat. tijds. v. N. IL, XXVIIL, bladz. 10—54. De tegenwoordige strekking van het onderzoek wordt uiteen- gezet in de „Inleiding.» Zij hevat veel wetenswaardigs, bij- zonder tot het goed verstaan van het rapport. Het rapport behelst eene geographische-, en eene geologische en miueralogische beschrijving, eene beschrijving der tinerts bevattende gronden, der bestaande mijnen en van hetgeen hierop betrekking heeft, zoomede eene samenvatting van den inhoud dier laatste beschrijving of besluit. De bijgevoegde geogmostisch-mijnbouwkundige kaart van het distrikt is, tot 31 December 1871, bijgewerkt. | 20, Fene geolagische beschrijving der residentie Djokdj okarta door den mijn-ingemenr P. van Dijk, waarin de negative uit- komst is vermeld van het onderzoek, door hem uitgevoerd met behulp van een groot boortuig, zoonls het voor Artesische putten wordt aangewend, naar de uitbreiding der kolenlagen, aange- wezen door den mijn-ingenieur W.O. P. Arntzenius, die er in 1863 een voorloopig onderzoek naar deed. 80. Fene beschrijving van het marmer voorkomende nabij de baat van Djokotro, in de assistent-residentie Patjitan, door P. van Dijk. bevattende de positive uitkomst van een in 1865 (P) door hem uitgevoerd onderzoek. De baai van Djokotro levert, gedurende het grootste gedeelte van het jaar. vene goede maar beperkte haven, aan den voet van den berg Sangong, welke, zonder twee andere marmer bevattende berven mee te rekenen, 1,5 millioen M? marmer kan opleveren en de ontginning waard is; de ligging der marmerlagen en het emplacement van te opene groeven is gunstig. Het marmer, vergeleken met dat van Livorno, is wat minder fram geteekend, maar in deugdzaamheid doet het daarvoor in niets onder, Kalksteen en andere gesteenten voor houwsteenen zijn daar almede gemakkelijk te ontginnen. 40, Het tinsmelten op Bangka, door den mijn-ingenieur P. H. van Diest, waarin ook de wijzigingen worden medegedeeld , welke daarin na Juni 1867 zijn gebracht door de mijn-ingenieur svan Diest en Menten en Dr. Vlaanderen. In het 2de gedeelte komt. voor: lo. Tets over den bodem van zuidelijk Soerakarta, door P. van Dijk; LELNTAFEL. 220) 20. Mededeelingen door den miju-ingemeur R. Kverwijn: a. over looderts in 1871 gevonden door de bevolking in Kandawangan, res, We, afdeeling van Borneo; 4 over gedegen Jood en kolen op het eiland Nias. gonv. van Sumatra s Westhust, an IS7E gevonden door den controlenr van Nias; e. over molvbdaanglans, gevonden in Landak, res, Wr. af- deeling van Borneo: d. over min goede beummkolen, voorkomende im de afdeeling Tehak , res. Bantam, met toezeggine van ven verslag, met bij- beLoorende kaart. in het volgende deel van het jaarboek: zie over deze brun koolkszen edaval Deszeits eeulumite beklecding en inwendive structuur, door Dr. FL dunghudim 3e afd. blitz. 2tG 276, 30 De productie-opyaven over UST), van tin van Bangha en Bittong. en van hoien van de res. Zr. en Or, afdeeline van Boren, Deer ode vedeelte bevat, van den chef van het selpakundig lnberatortnm. Dro Cob Vlhaarderen: g. de beper van de hoeveeiherd tas de an inert. aan Wezieg 3 b. onderzoekingen view de petrolenme van zet distant Multa, res, Cuerthon. en, var jeeterts Vaan den deeper Bessa an de af- deel: 112 "Pansah Detar. res. Pata sete hovediathdens ; evan den qooflimgemenr Ro Everwijn, vene Staat van ver- etokine thesection de bruns Van Lebak ores. Bantam, met versen andere holenmsoorten, Corss. DE (roor. EEN AARDIIIKSKUNDIe TIJDSCHRIET. Ovran Ly, hee rue. The Ceographaend Record. Za lato des titel vaan een maer tet oft dat sedept centen Br te Peopede door Clements RR Marasaur. im root) kw artes eet. am oaddrie | heaheetramen esdrmht. Weerdt aptfareceeye no. | de- ze tooo Heeft veren te geesden Altin uy et get der adrdficas- Rade. dan dat Wij zouden tnegen veronderste en, dat de art Keen. in zijn maandsecurift over dit onderwerp ops nonnen , tet 24 LEESTAFEIL. van goede en degelijke gehalte zouden wezen; doch het is met uitsluitend aan aardrijkskunde gewijd. Ook andere onderwerpen, van hoog belang voor de beoefenaren der Indische taal-, land- en volkenkunde, worden daarin behandeld. Wij wijzen slechts op enkele nummers van den voor ons liggenden jaargang 1872. Daarin vinden wij o. a. de volgende artikelen: Renewal of Arctic Discovery; Geography of Cahul, and our Maps of it; Livingstone, met een kaart betreffende de reis van Livingstone, 1866 tot 1872; The Passage between India and Ceylon; Early Discoveries of Australia; Animadversions of M. 