Het rechtsbegrip: Theoretische onderzoekingen...
257 slechts de wetgever, en c. q. de rechter, kunnen, onder voorlichting der rechtsphilosophie, de in de grondwet neergelegde leidende gedachte in positive regelen formuleeren. §7- Eene laatste eigenschap, waardoor de vermogensrechten zich als zelfstandige rechtsvormen van hunne omgeving afscheiden, is de averdraagbaarhetd en Als een treffend bewijs van de in den tekst geconstateerde verwarring kan de laatste verhandeling over het transitoire recht dienen, die van Prof. Dr. F. Affolter in Grunhuts's Zeitschrift 1903 pag. 125 V. Als hoofdregel van het »intertemporale» recht (het woord is van Affolter) wordt gesteld: >Thatbestande und Rechtsverhaltnisse, die von einer bestimmten Rechtsordnung ergriffen wurden, sind nach deren Vorschriften zu beurteilen* (p. 134). De hoofdregel — die door de combinatie der termen >Thatbestande» en >Rechtsverhaltnisse» en door het woord > ergriffen* aan' duidelijkheid nog al wat te wenschen overlaat, — wordt door Affolter 00k bindend geacht voor > Den wegver (p. 128). Op dezen hoofdregel nu acht Affolter uitzonderingen toegelaten (p. 135) en zuwelgever als van >Vernunfts- oder Zweckmassigkeitsgrunden* (p. 136). Daar nu de hoofdregel 00k wel eene uiting van het rechtsgevoel zal wezen en de >Ver- nunfts-» of >Zweckmassigkeitsgrunde> toch wel aan het rechts- gevoel ondergeschikt zullen blijven, leeren wij dus aangaande de bonding, welke de wetgever tegenover bestaande rechts- verhoudingen heeft aan te nemen, dat hij zich daarbij op zijn » rechtsgevoel* heeft te verlaten. Eene conclusie, die niet zeer verrassend mag heeten, en den wetgever al heel weinig steun geeft! Curieus evenwel is, dat Affolter zijn hoofdregel onder de positieve rechtswetenschap brengt, en de vaststelling van de uitzonderingen overlaat aan eene nieuwe wetenschap, de »Politik der intertemporalen und internationalen Gesetzgebung», die den wetgever de lege ferenda heeft voor te lichten. 17 258 vererfelijkheid \ de zelfstandigheid tegenover verande- rende subjecten. Nergens meer dan hier doet zich de moeielijkheid van het identiteitsvraagstuk ge- voelen. Dringt zich eenerzijds de beschouwing op, dat een recht, — als een toestand, waarin een be- paalde persoon zich bevindt, — niet voor verandering van subject vatbaar is, zonder tevens op te houden hetzelfde recht te zijn, andererzijds is de voorstelHng van den overgang van rechten op andere personen ons z66 gewoon, dat we moeilijk ervan afstand kunnen doen. De onderscheiding tusschen het recht ^ dat steeds zou worden vernieuwd, en de rechtsstofy welke van den een op den ander zou overgaan, zooals die bijv. door Neuner ^) en anderen wordt gemaakt, draagt tot verduideHjking der voorstelHng weinig bij : immers, met die rechtsstof is niet be- doeld de lichamelijke zaak, waaraan we nu een- maal gewoon zijn een objectief bestaan zonder be- trekking tot den mensch toe te kennen, — want bij tal van rechten is zulk eene zaak niet aan te wijzen, — maar het feitelijk of economisch resultaat, dat het subjectieve recht in eene regelmatige orde van zaken medebrengt. Welnu, dit resultaat, de machty het genot^ de waarde^ welke uit het sub- jectieve recht voor den ^mensch voortspruit, is ook niet anders dan de uitdrukking eener verhouding van mensch tot mensch, of van mensch tot redelooze wereld, die, evenals het recht zelf, met de veran- dering van subject eene andere wordt. De rechtswetenschap zij met betrekking tot dit vraagstuk niet moeilijker dan andere wetenschappen : •) I. c,! IS. 259 de algemeine logica erkent het bestätigen, zelfstandige tegenover den waar-nemenden mensch, hoewel een object zonder subject buiten het gebied van ons denkvermogen valt; de economie opereert met het begrip der waar-nemende als een van individueele appreciatie onafhankelijken factor, hoewel tevens erkennend, dat die individueele appreciatie hare basis vormt; welnu, ook de rechts-wetenschap beschouwe het subjective rechtsvorm, welks rechtelijke beteekenis dezelfde blijft bij verschillende subjecten, welks rechtelijke beteekenis dezelfde blijft bij verschillende subjecten, dat zij rechtskundig tot eenige verkeerde conclusie voert, integendeel erkennen, dat ten opzichte van den rechtsopvolger rechtens alles waar is, wat ten opzichte van den rechtsopvolger rechtens alles waar is, wat ten opzichte van den rechtsopvolger heeft gegolden Geenszins is het noget windscheid en anderen de subjectionen rechten te hulp te roepen: al wordt de identité van het recht losgemaakt van zijn oogenblikkelijk subject, daarmede is nog geenszins toegegeven, dat een noodzakelijk element in de voorstelling moet blijven. De overdraagbaarheid en vererfelijkheid komt niet bij alle subjectieve vermogensrechten voor; zowel naar den aard van het recht als ten gevolge 26o van voorbijgaande omstandigheden kunnen deze eigenschappen blijvend of tijdelijk ontbreken. De geschiedenis van het oude obligatierecht is bovendien daar ten bewijze, dat onze voorstelling van het sub- jectieve recht deze eigenschappen niet noodwendig inhoudt. W61 kunnen zij als de normale worden beschouwd. Eigenaardig is het daarom, dat vele, vooral publiekrechtelijke schrijvers, juist in deze eigenschappen de juridische beteekenis van het subjectieve rechtsbegrip zoeken, en daarauan het bestan van subjectieve rechtsbegrip zoeken, en daarauan het bestan voorstelling van het vermogensrecht toetsen. Waar de overdraagbaarheid als gewone eigen- schap der subjectieve vermogensrechten niet wordt ontkend, rijst nog de vraag, of de juridische macht tot overdracht, welke daaruit voor den rechthebbende voortvloeit, tot den inhoud van het recht moet worden gerekend. Tegen de gewone opvatting in heft Thon met kracht de ontkennende beantwor- ding dezer vraag verdedigd. Volgens Thon behoort de verreerendingsbevoegdheid niet tot den inhoud van het recht moet worden gerekend. Volgens Thon behoort de verreerendingsbevoegdheid niet tot den inhoud van het recht moet worden gerekend. oud van het recht, maar vormt ze een afzonderlijk zelf-standig recht van bijzonderen aard daarnevens; het recht als object der vervreemding kan niet tevens de bron zijn der vervreemdingsbevoegdheid, evenmin als de steen, die geworpen wordt, de kracht tot het werpen verleent; ware het anders, de vervreemding zou zijn eene daad van rechtsuitoefening, waardoor de verjaring zou worden gestuit; de res ') Zie bijv. Laband, Staatsrecht, (4* druk), I, pag. 307 v., O. Maybr, Deutsches Verwaltungsrecht I, pag. 115 en 118. 1. c, pag. 326 V. 2. c, pag. 326 V. 3. c, pag. 326 V. 4. c, pag. 326 V. 5. c, pag. 326 V. 6. c, pag. 326 V. 7. c, pag. 326 V. 8. c, pag. 326 V. 9. c, pag. 326 V. 10. c, pag. 326 V. 11. c, pag. 326 V. 12. c, pag. 326 V. 13. c, pag. 326 V. 14. c, pag. 326 V. 15. c, pag. 326 V. 16. c, pag. 326 V. 17. c, pag. 326 V. 18. c, pag. 326 V. 19. c, pag. 326 V. 20. c, pag. 326 V. 21. c, pag. 326 V. 22. c, pag. 326 V. 23. c, pag. 326 V. 24. c, pag. 326 V. 25. c, pag. 326 V. 26. De litteratur heeft zich door Thon's argumenten niet laten overtuigen. En terecht, Thon verwart de algemeene behandelingsbevördig met het vermogen, over een bepaald recht te beschikken: het eerste steunt niet op het bezit van bijzondere rechten, het is een algemeene rechtelijk kunnen, dat ieder, die aan zekere eischen voldoet, aan de rechtsorde onleent; het laatste onderstelt noodzakelijk het eerste, het is de algemeene handelingsbevördig, welke krachtens het bezit van het subjective recht een bepaalden concreten inhoud verkrijgt. De macht over den steen sluit voor iemand, die werpen kan, het vermogen tot het werpen van dien steen in zich. Dat de verreemding als daad van uitoefening van het recht zou moeten worden beschouwd, kan geen bezwaar zijn, mits men slechts indachtig zij, dat tweeerlei inhoud van het recht ook dat tweeerlei uitoefening leidt: het juridisch kunnen, waaruit niet alleen de bevoegdheid tot verveemding, maar o. a. ook die tot het vest igen van zakelijke rechten volgt, en het juridisch »mogen», waarvan alle feitelijk handelen het uit- vloeisel is. Dat de vervreemdingsbevoegdheid tijdelijk kan ontbreken, is zeker : de oorzaak daar- yan kan liggen in het outbreken van, of de b^- perking in de handelingsbevoegdheid van den recht- hebbende, — dan zal de rechtsorde zorgen, dat die bevoegdheid worde aangevuld, — of in den aard van het recht, en dan verschijnt ons het recht ook wel de een beperkt recht. Dat einde- lijk de vervreemdingsbevoegdheid kan bestaan, zonder, dat het recht aanwezig is, bewijst niet, dat die bevoegdheid niet tevens in het recht ligt opgesloten; men vergete bovendien niet, dat de vervreemdingsbevoegdheid van den rechthebbende een »kunnen» en een »mogen» beide omvat, terwijl de abnormale bepaling ten gunste van den Romeinschen Keizer dezen slechts een »kunnen» verleende, welks gebruikmaking tot schadeverroedte verplichtte. § 8. De besproken kenmerken zullen hen weinig be- vredigen, die naar scherpe begripsomlijning zoeken ; geen, dat niet op flauwe grenzen heenwijst. Is niet het weinig standvastige in het spraakgebruik een bewijs, dat scherpere begrenzing niet is te geven, tenzij men voor het natuurlijk product van het rechtsleven eene kunstmatig gevormde rechtsfiguur in de plaats stelle? — Zeker is, dat de vele definities, die eene scherpere bepaling ontleenen aan den neerslag van het subjectieve recht in economisch of feitelijk machtsgebied, de juridi- sche onbestemdheid van haren inhoud slechts ver- bergen^ en dan ook niet in staat zijn gebleken, ') Men denke aan den fundus dotalis. 263 een der talrijke twistpunten op te lessen, welke omtrent de juridische inhoud en beteekenis van het subjectieve recht worden opgeworpen. Blijken vele dier twistpunten slechts vragen van terminologischen aard te betreflfen, juist de juridische beschouwing van het subjectieve recht doet ze als zoodanig verschijnen, en behoedt voor de fout, dat de vor- menleer van het recht haar doel voorbijstreeft, door in plaats van zich te beperken tot het leveren van het voorwerk voor den wetgevenden arbeid, tevens de motieven te willen verschaffen, volgens welke het recht behoort te worden voortgebouwd. Die juridische beschouwing van het subjectiv vermogensrecht wijst ook den weg voor het onderzoek, in hoeverre buiten het private vermogensrecht van subjectiv rechten kan worden gesproken. De tegenstelling tusschen objectief en subjectiv recht, zooals die daar gewonlijk wordt gemaakt, alsohet eerste het laatste zou uitsluiten, is onhoudbaar, wijl iedere objective regel in subjectiv rechten van worden weergegeven en omgekeerd. Dat er dus subjectiv rechtsvormen buiten het vermogensrecht zijn, staat vast. Dat ze zich daarbuiten niet zoo scherp accentueeren als in het vermogensrecht, blijkt uit den hardnekkigen strijd, om het publieke subjective recht gevoerd. Die strijd is ten deele een van positiefrechtelijken aard, ten deele een van algemeen wetenschappelijk karakter. Het eerste is het geval, zoo dikwijls de wetgeving zelve het bestaan van een subjectiv recht als voorwaarde voor een of ander rechtsmiddel noemt. Bij de beslissingen, of in een gegeven geval de voorwaarde was vervuld, heeft de de. Praktik nooit steun gevonden in de wetenschappelijk definities van het subjectieve recht; ze heeft er zich zelge 00k geen gevormd, maar ze is steeds te rade gegaan met hetgeen zij volgens de gewone regelen van wetsuitlegging kon opsporen aangaande de bedoeling van den wetgever, in het gegeven gegen seren, in het gegeven geval al dan niet een rechtsmiddel toe te kennen. In diezelfde richtig bewoog zich nog te weinig het wetenschappelijk onderzoek : in den twist over het woord ging het onderzoek naar den inhoud verloren. Cf. M. Seydel in Hirth's Annalen, 1885 pag. 237, alsook het Rapport der Staatscommissie voor de adm. rechtspraak § 7 ; Bijdrage van Rocll en OpppenheiM, I, pag. 43 v., II, pag. 3 V. De oplossing, door Prof. Krabbb. (Bijdrage pag. 17 v.) gegeven, dat krenking van belangen door niet-naleving van ad-ministratiev^ rechtsnormen de grond der publieke actie zou moeten zijn, verbergt slechts de moeilijkheid, daar de vraag, wie rechtens als orgaan van het belang most worden beschuldig, in de meeste gevallen evenmin cene uitdrukkelijke beantworung vindt in de positieve wet, en het onderzoek, of de wet in een gegeven geval een bepaald persoon als orgaan van een geschonden belang heeft bedoeld^ juist hetzelfde is als dat, of de wetgever in dat geval een rechtsmiddel heeft bedoeld toe te kennen. Hiermede is niet aan Mr. Idsinga toegegeven, dat het stellen van den eisch, dat een > recht » moet zijn geschonden, wil de administratieve rechter bevoegd wezen, gelijk zou staan met het »spannen van het paard achter den wagen>, omdat slechts de rechter a posteriori zou kunnen beslissen, of aan dezen eisch is voldaan. De rechter zou in dat geval eerst moeten beslissen, of de Gestelde feiten inbreuk op een subjectie recht vormen, daarmede ware dan zijn competentie vastgesteld ; daama zou de beslissing volgen, of de feiten bewegen zijn, en zoo ja, welke rechtsgevolgen emit voortvloeien. De voorwaarde, welke mensdien wordt gesteld, is niet, dat beweerd worden, dat een recht > is gebruikt, maar, dat feiten worden gesteld, welke rechtskrenking inhouden. (1. c. pag. 21 v.) Pe omschrijving, welke V. Idsinga van de*taak des administra- Het eerst onder alien was het Jellinek, die de goede richting volgde : de reconstructie van het publieke recht naar zijnne subjectieve vormen. Naast de verklaring der rechtsregelen en hunne ordening, als een doordringen van het bijzondere tot het algemeene, dient de wetenschap van het bijzondere tot het algemeene, dient de wetenschap van het bijzondere, — zoo noodig als eene herleiding van het algemeene, welkonderzoek als eene analyse van het bijzondere, — behoort te geschied En. Eerst dan, als de juridische inhoud der z. g. vrijheidsrechten, van het kiesrecht, de rechten der ambtenaren krachtens en op hund, de rechten der angelegten, en die van de individueele dragers daarvan, enn., als zuverlässigstelde subjectivere rechtsvormen, is vastgelegt, kan in eene vergelijking worden getreden met de private vermogensrechten, ter beslissing van de vraag, of ze denzelfden naam als deze verdienen. Stratieven rechters geeft, — de uitspraak omtrent het beständen en den houd eener venneende concrete rechtsverplichts, — geeft dezelfde moeilijkheid als alle andere omschrijvingen, daar ook weer meestal uit de bedoeling van den wetgever zal moeten worden afgeleid, »wien is toegelaten, de vervulling dier verplichts door dwang te verkrijgen>, d. w. z, wien de actie toekomt. Zie 1. c, p. 131 v. en vooral de noot op pag. 174. STELLINGEN I. Onze Grondwet kent geen onderscheiding der twistgedingen naar den aard der rechtsverhoudingen, waaruit ze voortspruiten. II. De z. g. »Schranken-theorie» en >legitimiteitsleer» zijn zonder beteekenis voor de staatkundige verhouding van Kroon tot Vertegenwoordig. III. Den regel, dat de Kroon behoort te handelen naar de inzichten der Volksvertegenwoordiging, desnoods na ontbinding, kent ons staatsrecht niet. IV. Openbare godsdienstoefening buiten gebouwen en besloten plaatsen is geoorloofd in alle geme Enten, die in 1848 tot de plattelandsgemeenten behoorden, en in de overige, wanneer er in 1848 slechts kerken waren van 66n genootschap. Principiele onderscheiding tusschen onieigening en beperking van rechten, is alleen mogelijk, indien i°. de identité van bet recht bij recht sovergang wordt erkend, 2". blijvende over-gang van uitsluitende bevoegdheden van den rechthebbende oen ander subject niet onder beperking wordt begrege. Onteigening van publiek domein laat naar Nederlandschreit den publikken last voortbestaan, onverschillig aanwien bet onteigende behoort. De leemte, welke dientengevolge in onze wetgeving bestaat, behoort te worden aangevuld in den geest der z. g. belemmeringswet. De stelling, dat alleen positief recht — recht is, bevat eene nietszeggende tautologie. Noch theoretisch, noch geschiedkundigiseenbegrip tvolksvertegenwoordiging te construeeren, dat iets leert omtrent de wijze van samenstelling der z. g. vertegenwoordigende ichamen. Het Internationale recht kan niet worden g Graf op vrij- machtige wilsverklaring der Staten. 271 X. Ondenverpingsverdragen zijn volkenrechtelijk bestaanbar; zij zijn bronnen zoowel van volkenrecht als van nationaal recht. XL Een vreemde Staat bezit voor de verkrijging en uitoefening der private rechten in andere Staten ipso jure rechtsper-soonlijkheid. Hetzelfde geldt voor den Paus als zoodanig. XII. De theorieen, die in de naturwetenschappen onder den algemeenen term »Darwinisme» worden verkondigd, zijn voor de sociale wetenschappen zonder belang. XIII Voor een zelfstandig leerstuk van de verdeeling der goederen is in de praktische Staatbuchungen geen plaats. XIV. De rente-theorie van V. Bohm-Bawerk miskent de beteekenis der rechtsorde en der maatschappelijke machtsverhoudingen op de verdeeling der goederen. XV. Belastingpolitiek en sociale politick behoore van de verbetering van de positie der arbeiders, verliest steeds. XVI. De tegenstelling tusschen » self help » en overheidstücken stoss tot verbetering van de positie der arbeiders, verliest steeds. XVII. De tegenstelling tusschen » self help » en overheidstücken stoss tot verbetering van de positie der arbeiders, verliest steeds. XVII. Meer hare social-politische beteekenis. 