Proeve eener Japansche spraakkunst
De verdeeling van liet gewigt berust, met uilzondering van bet pond, rr 2^, kin, op bet tiendeeHge stelsel. Bebalve ter bepaling van bet gewigt der ligchamen in bet algemeen, dient bet gewigt in bet bijzonder tot de bepaling van de zysraarte in zilver, en geeft diensvolgens door zijne indeebngen de traps-gewijze waardc in dit metaal te kennen. Het man me (Japanscb -r^ ^ :X^ ^, zijoe man me) vormen bet gewigt, welks zwaarte in zilver eene ingebelde munt raaakl, die men op bet Nederlandscbe kantoor te Nagasaki een tail *) noemt. Monme wordt daar maaSypoeti condrijn, rin en moo mokjc en fokje genaamd, verminkte woorden, in welker plaats men de Japanscbe benamingen zou kunnen stellen. De uit mon me gevormde ticndeelige grootbeden, volgens welke in bet verkeer de uit te betalen sommen in koper en zilver berekend word En, zijn: -4^ ^ >5L^' Zijoe monme, 10 monme of 1 tail. >) "Tail (Japansche zilvere) 'a Compagniea Negotie Penning in 't Rijk van Japan, weegt lO^V ®"S^^* ^J" zilver, ia verdeeld in 10 ma a a; ^n maaa (monme) 10 condryna {poen), en zijn dua in Nederlanda geld waard 33 atuivera, waarvoor ze ook by 'aCompagniea Boeken in Nederlandi geld loopen." — Verhandling van het BatavUuueh genftottehap van kuneten en toeieneckappen, Deel IV, biz. 449. 83 § 44. ^ ^ -v TV tv X ^ III 1^ tail. ^ V ^ ^ vs M X > Ikkwan me ] ^0^ ^y 9"^' ^^^^^ '^^^^^ ^' *® ^^'^^^ ^^'^ ^^'^ ^^'^ of 10.000 tail. J. G. Se, Att'a/t wc, of 100.000 tail. XJT @» ^^'^ ^'^'^^  mon me) in silver. De van een vierkant gat voorziene sen worden op strootouwen aangeregen ten bedrage van een mon me zilver. Tien zulke risten, tot een' bos vereenigd, staan onder den naam van ikkwan mon, of een rist mon, gelijk met 10 mon me {zijoe mon me) in zilver. Eene zilverwaarde van vijf ^^» '^o ®^ minder wordt in § 44. 84 Be verkeer niet uitbetaald; daarentegen worden 6—10 moo als een mon {itsoe mon) =z 1 rin zilver berekend. De koperen munten hebben doorgaans de waarde van! Mon er bestaan evenwel ook grootere ter waarde van 4 en 5 mon, si mon sen, go mon sen. Is si mon sen, eene koperen munt van 4 mon; nisi mon sen, eene koperen munt van 2x4 = 8 mon. VI. Z i 1 V e r e n m u n t e n. De eenheid van de zilveren munten  worden uitgegeven, bestaan uit zilverklompen van slechte gehalle. Zij zijn van verschillende grootte. De kleine, ronde worden kodama, of baller, de grootere, eironde, ita kane ofplat-metaal genomade. Slechts de laatste hebben, als zilverstiikken, die van stempels voorzien zijn, eene eenigzins vaste waarde en moe-ten, als een mai ( — ^^ j^ J'*^^^ '^^O ^^ ^^^ ^^^ ^^^ ^^^ ^ ^^ we gen, varieren echter van 35 — 55, en het ontbrekende wordt door zilveren balletjes of koperen munten aangevuld. Een rijoo ( — ^^Z » * "Rijoo zilvermunt weegt 4 mon me 3 poen; 10 rijoo (i^^ P^^'^^^^ ^yoo), of 43  be- teekent een klein stuk. Een ryoo goud (^g^/ — 'X p'^Z kin Usi rijoo) geldt 60 man me zilver >). De koers van het goud is evenwel veranderlijk, en buiten Jedo geldt de koban 58 tot 68 monme zilver. De koban wordt in halve, vierde, achtste en zestiende verdeeld. De vierde koban is een langwerpig vierkanten gouden munt met het opschrift — ^^ 74 » itsipoe d. i. een vierkant. JZH^ ^pi * ^i poe, of nip', d. i. 2 vierkanten, maken eenen halven koban. Het zestiende is een kleine gouden of zilveren munt met het opschrift — ^^^^» issijoe, d. i. een sijoe, en weegt 3 yv\/ {bom) of ^V koban ^); twee sijoe (m^!^^^' ^^' ^'i'yoe) zijn i koban. Deze munten zijn krachtens haren stempel gangbaar zondei* gew Gogen te worden. Haar gewigt en gehalte, hangen van de willekeur van den Stjögens af, wiens wapen ze dragen. Se-dert 1707 is het gehalte der kobans (Hoo jei koban) verminderd, en men onderscheidt de oude van de nieuwe. Volgens bet Nagasakische bandstoff 65 ma at (of monme). In het Nagasakische handschrift is ist joe of het 16^ gedeelte van een koban verkeerdelijk als een achtste koban, en santijoe of /, koban als I koban opgeven. Neemt men den koban tot 65 mon me of m a a s , en het mon me tot 96 mon , zoo be- draagt het itsipoe 1,560 mon (cash) , en 3 ittipoe maken 4,680 mon. Tydens het verbiyf der Amerikaansche Ezpeditie onder Commodore pbrrt te Hakodate werden 3 ittipoe^ of zooals de ▼erslaggeyer ze noemt, itehaboo, ter waarde van 4,800 koperen cash {mon) vol- gens het gewigt gelijk gesteld met ^^nen dollar. American Expedition to Japan, h\z. 505. *) VerhandeUngen van het Bataviaaeeh genootechap^ Deel IV. » Oude Japamche Cobang zeer vertchillend van gehalte: een houdt 20 caraat, een ander 13 caraat 8 grein, wegende 11 engels 19 azen, zoodat men op hare waarde geen staat kan maken, die zelfs in Japan van 6 tot 10 tailen verschilt. Nieuwe Japaneehe Cobang is de eenigste Negotie- Penning , die nit het land vervoerd wordt; zijn Essai is 15 caraat 5 grein, en weegt 8 engels 16 azen : dezelve doet bij 's Compagnies Boeken / 13 : 13|. (Het gewigt wordt gerekcnd by ponden van 2 mark, die verdeeld zijn ieder in 8 oncen, ieder one in 20 engels en ieder engels in 32 azen)/' De waarde van de thans gangbare koban is / 12,50. S 44. 86 De Ju* ^J'^*' ^*^ ^^^' ^^ ^^ ^'^ (vulgo obang) d. i. het groote stuk, ter waarde van 20 rijoo goud (kin nizijoe rtjoo) ^ en met opgeld, 24 — 26 rtjoo of kobansy dient lot geschenken. De telmanier voor 1, 2, 3 ohoban is ohoban itsi mat, ohobanni mai, ohoban son mat, Sommen van 10 tot 10.000 rijoo (of ko- bans) in papier of kistjes verpakt en door de keizerlijke schat- kamer verzegeld , dienen zoo als bij ons verzegelde geldzakken en geldrollen. TIJDREKENING. Daar al das, wat betrekking heefk tot de tijdrekening der Japanezen, reeds in het Nippon-Archiv, Afd. III. bladz. 101 — 154 uitvoerig behandel is, meen ik den lezer, die ditonderwerp grondig will leeren kennen, te moeten verwijzen naar deze verhandeling, die het uitvloeisel der vereenigde stu-die van von siebold en mij is, en ik bepaal mij hier tot die opgaven, welker kennis in het dagelijksch verkeer vereischt wordt. A. Jaartelling. Het jaar beet in het Japansch fL ^, tosi^ of /• ^, to«e, in het Chineesch ^^, nien, volgens de Japansche uitspraak, men. Men telt op dc vraag: ikoetose o£ nannen^ hoeveel ja-ren? of fito lose, of itsi nen, een vol jaar. » foelatose, « ninen, twee jaren. » mi lose, » sahnen, of san-ganen, drie jaren. » jo lose, « jo nen (bij uitzondering voor si nen) vier jaren. » itsoetose, « go nen, vijf jaren. » moetose, » roknen, zes jaren. » nana lose, » sitsinen, zes jaren. A lose, a falsi nen, acht jaren. 87 § 44. Of kokono tosCy 6( kioenenj oegen jaren. » to lose ^ » zijoenen, tien jaren. » momolose, » fijak'nen^ honderd jaren. » tsitose, » 86nnen, duizend jaren. De oad - Japan sche wijze van tellen is ufterst omslagtig. Het gezegde: /rHet zijn over de 1.792.470 jaren, sedert de hemelsche voorouders ait den hemelnedergedaald zijn,^' vindt men in de oude Kronik Nipponki III. 2. v. uitge-drukt door: Amatsoe mi-ojano ama koedari masi£e Jori kono kata momo  nen, sizijoe nen uitgedrukt. Voor »in het 20'^^ j^^ir" zegt men ook nizijoe no tosi nif of tosi nizijoe-ni. B. Tijdrekenkundige jaar telling. De tijdrekenkundige jaartelling der Japanezen is eene ge- trouwe navolging van die der Chinezen, die reeds in het jaar 602 na Chr. geb. door een boeddliistischen zendeling uit China in Japan is ingevoerd. Volgens deze methode, die wetenschap- pelijk is, worden de jaren bij tijdperken van zestig geteld en naar een zestigdeeligen Cyclus genoemd. De zestigdeelige Cyclus bestaat uit een' tien-, en een' twaalf- deeligen Cyclus. De tiendeelige Cyclus wordt gevormd door de vijf grondstoffen, die ieder dubbel genomen en als mannelijk en vrouwelijk, of, volgens de Japanezen, als oudste en jongste broeder onderscheiden worden. De namen van dezen Cyclus zijn : In het Japanteh. w In het Japanteh. 1. 1^ kia, M"\>\, kinoje, •\ -^ , ki no to , '. Xa ^^' ^ hout, oudste breeder. ff , jongste breeder, oudste breeder, jongste broeder. vuur, 3. jp^ jt?%, ^"NH» finoje, 4. I Itnffy 2J>^-^, Jittoto, 5. Hg io6e, ^'^^vHy UoHsinoje^ aarde, oudste broeder. # , jongste broeder. 6. ^2 ^"^^ ^+*N'^» tsoetsi no lo y 7. H^ ^««^, 'J^^n.Hj kannoje^ metaal, oudste broeder. If , jongste broeder. 9. ^ii Jin, «0V\^H» ntidsoenoje, water, oudste breeder. 10. jongste breeder. koeei, rAj\\'\-^j midsoe no to, » ^ De twaalfdeelige Cyclus heeft betrekking op de ver- deeling van den zonneweg in t waalf gelijke deelen , en draagt de namen van den Ghinesclien Dierenriem , waarvoor de Ja- panezen ook de Japansche namen der dieren bezigen. De na- men van den Iwaalfdeeligen Cyclus zijn: In het , Chinceich. In het Japansch. 1. -^ tsz. rf , ff^, Muis. 2. ^ ticKeoe , •^'^ ♦ o««t , Slier. 3. 1^' yin, ^^N. tdra, Tijger. 4. pp woo, '^, oe. Haas. 5. 1^ schin, ^^, tat8\ Draak. '^J» mi, Slang. 7. -^ WOCy <t >^, nCma , Paard. 8. J^ wrt', ^^•^ , fitsoeziy , Bok. 9. Ul tfc^»f, 4^^. 8ar\ Aap. 10. ^ yele, -^=^, tori^ Haan. 11. J^ *«, VK, inoe^ liond. 12. j^ ha\. v. • Zwijn. 89 § 44. Voegt men de namen van den tiendeeligen Cyclus met die van den twaalfdeeligen zamen, zoo ontstaat, wanneer men ze zoo dikwerf naast elkander laat voortloopen, tot dat beide te- gelijk afgeloopen zijn, de zestigdeeligc Tijdcirkel, waar- van men een heknopt overzigt in de navolgende tafel vindt. De zestigdeelige Tijkcirkel. X 49 y ^ 1 13 25 26 37 50 40 30 flr? 2 14 38 39 Wi 51 3 4 15 5 27 $0' 52 16 6 28 41 31 53 54 17 29 EL- 42 18 43 55 7 8 19 20 21 32 22 44 56 33 35 33 45 57 9 59 10 nn 11 34 46 47 58 23 35 12 24 56 1 48 60 Het eerste jaar van dezen Tijdcirkel heet dus ffl -^ S 44. 90 kia isze men, of in het Japansch kino je neno tosi; het tweede La ^Tt ^^ y^ iscl^ebe nien, of kino to om no tosi, volgens sommigen ki no to no pe$i no tosi; het laatste ^^ j^ t£i kuet hat nien, of S. In het Japansdi und soeno to ino tosi, of midsoeno to no ino tosi. De tlians loopende zestigdeelige Tijdrekel begoii met ons jaar 1804, en het jaar 1857 is het ^4^^, of het jaar Fino to mi no tosi van dezen cyclus. Jaartelling naar regeringsjaren. Bij deze cyclische bepaling der jaren werd, van den vroegsten tijd af, bij wijze van contr6le, nog de volgreeks gevoegd der regeringsjaren van do Japanschc opperheci'en, bekend onder den naam van Mikado, oudtijds ook |(?^ ^ -PN *), Nin wo, of Nin d, d. i. raenschen-koningen. Deze tijdrekening begint met den dag der troonsbeklimming van Zinmoe^), den stichter der Mikado-dynastie, welke dag — het was tevens de Japan- sche nieuwjaars-dag — met den 19*^cn Februarij (volgens Ju- liaanschen stijl) van het jaar 6G0 voor Giiristus geboorte over- eenkomt ^). — In het jaar 1817 beklom de 1238*« Mikado den troon 4). Volgens den aangenomen rogel wordt het eerste jaar der re- gering van een' Mikado telkcns gerekend tc zijn ingegaan met het nieuwe jaar, volgcnde op den dood van zijnen voorganger. Jaartelling naar jaarnamen. In 645 na Chr. geb. werd de telling naar de regeringsjaren der Mikado's vervangen door eene telling naar Jaarnamen. De jaarnaam (^X' "Br 3. » ""^^^ ''^o» ^^P- ^^* 9^)» is een ») Volgens eene bcrekening vnn den Hoogleeraar r. kairkr, was er den 18*«» Pe« bruary 'savonds te 8 uur nieuwe inaaii te Myako! «) Opgaven nopens latere Mikado*s ontbreken. 91 § 44. (levies, dat de Mikado naar verkiezing instelt, en na verloop van een grooter of kleiner getal jaren door een nieuw doet vervangen *). De Japansche jaarnamen der tegenwoofdige eeuw zijn: ^ ^ Kj6 wa, of Genot van vrede 1801—1803. ^ ^1^ i?oen kwa, of Wetenschappelijke ontwikkeling. 1804—1817. ^ 1^ Boen sei, of Wetenscliappelijk gouvernement. 1818—1829. ^ ^ Ten fd, of Hemelsche bescherming. 1830—1845 »). [5i It ^^ kwa, of Ruime ontwikkeling . . 1844—18..]. -4^ i^ ^^ ^^*» Vrede en orde 1854 — Het jaar 1844 wordt dus in Japan gekenmerktals: "^^^ j& -^ ^ ^ ]^ ^ Ten fd ztjoego, kino je iatsoe tosi, d. i als het 15^* jaar Tenfd, het 4l8«« van den zestigdeeligen Tijdcirkel, of ook Ten fd zijoegonen, kinoje talsoe, d. i. Tenfd 15*'« jaar, het 41»^« van den C3XIUS. C. Telling der maanden. Even als de jaren worden in tijdrekenkundige geschriften en in de Almanakken ook de maanden en zelfs de dagen naar den zestigdeeligen Cyclus genoemd ; in het dagelijksch verkeer evenwel bedient men zich eenvoudig van getallen. ■) Een overzigt der Japansche jaarnamen vindt men in ph. pa. von sikbold's Nippon- Areldef^ Afdeeling Wa Mn kei, oder Geschichtstabellen von Japan, 1842. De bepaling van dit tydvak steunt op twee gedrukte Japansche Almanakken voor bet 15^ en het 16'^ jaar ^v{jf, 7>i^, zljnde beide opgegeven all beantwoordende het eene tan het 41*^, het andere aan het 42*^<' jaar van den Cyclus, dus aan 1844 en 1845. Daar evenwel brieven uit Jedo van het jaar 1845 de dagteekening droegen van ^ ^[^ :i^ ^, d. i. 2*^ jaar Kd kwa, of 42*^ jaar van den Cyclus, welk jaar bepaalde- lyk aan 1845 beantwoordt, zoo volgt bieroit, dat de >aamaam K6 hoa in 1844 is inge- voerdy terw\)I tevens de jaamaam Tenfd in gebruik bleef. Hoe het daarmede gesteld waa, Ktl uit latere mededeelingen van de zijde onzer landgcnooten in Japan moeten blijken. — Zie de toevoeging bladz. 231. §44. 92 Het Japansche woord voor ma an en ma and is }^ 4f* • isoeki, het Ghinesche is H yoccy in den tongval van Fokien goet^ en goat, volgens de Japansche uitspraak *4^ I^,jfc/«en^ ^ ^, Gwats, Aan de vraag ifcoe tsoeki, hoe veel maanden? beantwoorden de opgaven: Of V^.'f^^v^* ik ka ^) getSn eene maand. foetd isoeki, ^ W^ ^N^, nika gets. twee maanden. mi isoeki, a 4^^^ -F^^s^, san kagets, drie ff Jo tsoekiy u A -F^ ^J^ ^, si kagets, vier a iUoe tsoekiy " 'h-?^ >v^v, go ka gets, vyf ft moe tsoeki J, n^-J^^v^, rok ka gets, zes nana tsoeki, if '^^■J^^V^, sitsi ka gets, zeven u ja tsoeki^ It C>J--I^>v^/ fatsi ka gets, acht It to tsoeki, II •'^H^^s^, zijoe ka gets, tien It to tsoeki, II •'^H^^s^, zijoe ka gets, tien It to tsoeki,  H n-K >^^^• , ztfoe ni ka gets, twaalf ft enz., enz. Aan de vraag -f ?^ ^ IN ^' wan gwais. de hi oe veelste maa nd? beantwoorden de namen: A:^.^ Vs^^.. Sijoo *) gtcatx. eerste maand, » )t ^^^, ni gicats. tweede ^ 4>)^ ^^^, san gwats, derde -^ A ■^nIn^, si ffwats, vierde ^ >) ^5N^, go gwats, vijfde rr n^. ^5N^. rok gtoatHf zesde /- /^ >f,- ^J^^. sitsi gwats. zevende f cs^ V^^^, fatsi greats. achtste " ^ K^^. koe gtcaCs, negende ^ ■ * A H v>^., zijoe gtoats^ tiende f *^ H v^V^Xn^, zijoe itsi gwats , elfde If ^'^ n J] ^5N^, zijoe ni gwats^ twaalfde » Daar het burgerlijke jaar der Japanezen een door het zonne- >) De numeraal-partikel ka — zie bladz. 77, regel 5. — aan de schryftaal eigen, wordt in de gemeene sprecktaal ac]}terwege gelaten. De naam SijS gwatt , in het Chineesch J^ ^ tsching yoee, weleer jjg)[ ^ , itching yoee d. i. regcringsroaand , wordt ter vervanging van |7«t gwats of »/«t gets gebe- ifgd, omdat dit eene voile maand beteekent 93 § 44. Jaar gebonden maatijaar is, zoo beginnen de maanden telkens met de nieuwe maau en hebben afwisselend 29 of 50 dagen; bet gewone maanjaar dus 3S4 of 35S dagen. Om echter in de jaargetijden van lente, zomer, herfst en winter met den omloop der zon gelijk te blijven, wordt er van tijd tot tijd eene scbrikkelmaand bijgevoegd, en daardoor een schrikkeljaar van 13 maanden of 383 — 384 dagen gevormd. De scbrikkelmaand, die zicb daardoor kenmerkt, dat in deze de zon geen nieuw teeken intreedt, verkrijgt den naam der maand, waarop ze volgt, voorafgegaan door bet woord ^ j^ 5\, oerde; de scbrikkelmaand, volgende op de tweede maand wordt dus Oerfie ni gwats (rS JI^ Mj' ^* ^' ^' overscbietende tweede maand, genoemd. De maanden van bet jaar bebben overigens nog verscbeidene bijzondere namen, die of op bet karakter der maand, ofopbe-paalde gebruiken en bezigbeden betrekking bebben. Men vindt zu in den Japanscben Almanak Kwats rei fak bbets zen opge gegen en toegelicht, en wij laten bier de meest gebruikebjke volgen. V^ maand. ^^4^*, moe tsoekiy of vriendschapsmaand, dewijl door de gebruikelijke nieuwjaarsbezoeken de banden der vriendschap vernieuwd worden. Il* maand. A^JJ^.^^V1 kisaroffi, zijne kleeding verdubbelen, betwelk wegens de invallende late vorst gewonlijk noodig wordt. III<i« maand. ^ :t) ^\ Ja Jovi, de toenemende ontwikkeiing der natuur. IV^« maand. d^^4)r, oelsoeki, de hazenmaand, dewijl om dezen tijd de ' Hazenbloemen'\ oe no /ana (bet is Deutzia scabra)^ bloeijen. V*« maand. jjrs^^*', aatsoekiy oorspronkelijk li^-h^^'Hr, sanave Uoeki^ maand der vroege planten (J^^ (^ sanave), die nu gezameld worden. VI*« maand. ^aJ+^V.-H', mwa dsoekij de waterlooze maand. Volgens een oud gebruik scbenkt men op den 7^f" avond van de ze maand elkander weder- keerig bescbrevene brieves. VIII*«» maand. C K-W'. /<» dsoeki, afkorting van C -k^^-W^i fa otH dsoeki, of C ^^ ^-iV'i /a oUoer* tsoeki^ maand, waarin de biaden afvallen. IX^ maand. -h^Vs-Mr', naga dsoeki, de lang (scbijnende) maan. X<^ maand. -J^^aJ^^^-U^, kami na tsoeki, de maand zonder kami, Sommigen verstaan onder Kami den dondergod, anderen Izanagi, volgens de Japansche mythologie bet scbeppend of voortbrengend beginsel, dat in deze maand sterft. § 44. 94 XI*® maand. '^vi^^-tt-, €imo Uoeki^ de rijp- of ijzelmaand. XII<^® maand. ^ C K* sivasoe^ bet geloop der meesters, die in de laatste dagen van bet jaar weinig te buis blijven. Het woord is eene scbalkscbe ver- draaiing van de uitdrukking -^ ^ C K* tost-vazoe^ eind van bet jaar. D. Telling der dagen. De dagen van het jaar het in het Japansch ka, in het Chineesch ^jt, of nit, volgens de Japansche uitspraak 1 1 >j*^, nilsi of n ils, Het Japansche kann wordt in verbinding met Japansche, het Chinesche all in verbinding met Chinesche tel-woorden gebezigd. In het schriven bedient men zich in beide gevallen van de Chinesche getalmerken. Wordt eene tijdruimte bij dagen geteld, zoo bezigt men, ten minste in de schrijftaal, de Ghinesche manier van tellen en voegt, ook hier, bij de getallen de Chinesche numeraalparti- kel ka, zoo als blijkt uit het bladz. 77 aangehaalde » san ka nitsino aida, binnen drie dagen. — San zijoe san si ka nitsi, 33 tot 34 dagen." Wordt daarentegen een bepaalde dag van eene maand be- doeld , zoo dienen op de vraag V ^ "R » ik'ka , of y- -R -j^ , A '\ Xi y\j ika fodono fizo, en v ^ ^ ^ ^ -f^ » ikoe ba- koe fika , do hoeveelste dag ? of v ^ ^^ *N AJ -R , idsoere no fika, welke dag?, de navolgende uitdrukkingen, waarvan het eerste tiental zuiver Japansch is, terwijl de overige, op eenige uitzonderingen na, tot de Chinesche taal behooren. l»te (Jag, ^4^-^ <i^ ^^ , isoeki gcmra, d, i. boofd of begin der maand *). ^T^.^y ttoeitaiai, oorspr. taoekitatH, d. i. maansopstanding. ^'V^^lJ'*^) tsoeitalH niiai, d. i. dag van de opstanding der maan. ^ 2*** >^ . N ^. f^ , foet9''*ka. 3*^ '^ . ^aJ -j^ , mika. 4<*® ^ . i>l ^ -^ , jokka. 5*« '/ . v^^» i^i'^^ka. 6<^® ^ . ^ H -f^f moe^oeka, vulgo moeika. ) \)e eerste dag van het jaar heet gwan zii»^ , ( y^ ) of fuimAw fi. 95 S 44. 7d» dag, 4^ j)^ ^^ , nanoeka. gate ' VN-f^'' '5'•^•J^° ¥'^i<i Jooka, 9d« AT . M '^ n -i^ , kokonoka. lOde A^ . ^^-F^o ^^.-J!^, tooka. Oudtijds de rustdag. De maanden van 80 dagen hebben dri( ) rustdagen , welke kamino tooka , nakano tooka en simono iooka, d. i. de eerste, de tweede en de derde tiende dag heeten. lld« iSr . *^T\y^}\'^. zijoe itsi nitsi. 12d« « . •^H JI iJ^, " ni H 13de . *^t\^^ n^. » Ban » 14de It . ^'^ ri i-ri ^, -j:^ , " jokka {/) 15d« » . •'^ H h JJ ^ , go nitai. 16<»» If . •A H D^JIS^, // rok " 17de . *^ H '^^JJ^. » sitsi // 18d« . "i^H C^hiJ^. f fatal * 19de . •'i^ H^v )1^, V koe " 20«*« . C ^ -F^ . Fais'^'ka , of nakano tooka. 2 lite . n*>^ riy^n^, // ni zijoe itsi nitai. 22rt« . J)*'^ H Jj JJ^, // » f ni " 23«*« . n*^ 514^^ j)^, » n H Ban " 24ste . i\*^H ')s n^, ff ai u of ni zijoe jokka. 25»^« . Jj*^ H h JJ^, " " ft ni zijoe go nitai. 26*^ . Jj *^ H tx ^. JJ ^, » t /' // ft rok If 27st6 tt . JJ*A ri '^^JJ^^, u •' ti It aitai " 28rt« . Jj^^iiri C^JHh, II » .'/ >i II fatai ■' 29»<« . jrA H ^v JJ ^, II II II n II koe II 30**« . '>J X -i^ . msoka. 'aJ -^ IN -^ f mitooka , de driemaal tiende dag. A vy *\ -^ IN -f^ , aimono tooka , de laatste tiende dag. ^ n >y =^ . taoe komori , maansverdwijning. ^■W^KH » taoeki zo^'e, einde der maand. De gemeene man bezigt deze dagteekeningen teveus om eene tijdruimte by dagen te tellen. De aangehaalde telwoorden ter bepaling van eenen dag der maand worden door toevoeging van, me, uitdrukkelijk als rangschikkende telwoorden gekenmerkt; b. v. Jedo maekasi jokka me gotoni itsi tatsisi nari, in Jedo heefl men oud- Vtrgel. bUdz. 68 » regel 6 en verv. § 44. 96 tijds telkeDs op den vierden dag (der maand) markt gehouden. San zrjoe san si ka nitsi me-ni, op den 33«*«^ of 34«*«n dag, te onderscheiden van ^ -1-^ ^ ^ /^ Q, san zijoe san si ka nilsi, 33 tot 34 dagen. E. Uurteliing. De naturlikigke dag heet aJ, /! » de nacht ft), jo, de mid- dag firoe, de middernacht joroe; het zamengestelde woord firoe-joroe betcekent den burgerlijken dag, of het etmaal. Men bezigt daarvoor ook het oorspronkelijk Ghinesche woord '^ ^^ of ^ T^, Tsioe-ja, d. i. dag en nacht. Uitdrukkingen ter bepaling van dagtijden zijn: Middernacht, Joroe j jo-noka, ja-fan. Na middernacht. Joroe-aoegu Dageraad, jo-akd^ ake-bono^ fonohono foeke, Zonsopgang, fino-de, Vodr zonsopgang, fino idaoe nu^e. Morgen, daa^ dke, Voormiddag. firoe maje. Middag t Jiroe, firoe naka; maUoe piroe (mappiroe), nittnoe^ enz. Namiddag, Jiroe-aoegi. Zonsondergang, fino iri. Avondschemering, fino iri. Avondschemering, joroebe^ koere at, koerekcUa^ iri a», dazo kare (werdaP) Avond, joevocy joevoebe^ joi^ joinoma^ ban, Nacht, jo; diep in den nacht, jo foeki, Voormiddernacht, joroe maje, Voor de bepaling der uren van den burgerlijken dag zijn die methoden in gebruik. 1. De ook in China ingevoerde astronomische yerdee- ling van den burgerlijken dag in twaalf gelijke tijdsbestek- ken, -^p^j toki, welke naar de 12 teekenen van den dieren- riem, dus neno toki, muis-uur, oesino /oAt, stier-uur, /orano tofct, tijger-uur, enz., genoemd zijn en ieder in grootte volkomen met twee onzer uren overeenstemmen. Deze toki's of dubbeluren, die eerst in twee helflen gesplitst worden, de beginnende, HlyJ^H » ^^) ®^ ware (ThT. set)j worden vervolgens ver- deeld in 8 ^^, kok of kerven »), de kerf in 15 ^^, boen of minuten, het boen in 60 49^^, w«e^ of secunden. Het midden van het eerste toki van den burgerlijken dag valt op middernacht, dus zijn aanvang op 60 minuten v66r, en zijn einde op 60 minuten na middernacht. Wil men naar dit stelsel een tijdstip van den dag lot op eene minuut na bepalen, zoo noemt men eerst den cychschen naam van het loopende toki, vervolgens het afgeloopen kok, Met voorägaande bepaling, of het tot de beginnende sstjo, dan wel tot de ware helft (sei) behoort, en geeft daarna de minuut (boen) op; bijv.: ne no sijo san kok sun boen, muis-uur, eerste helft, 3 kok 3 boen, d. i. 11" 48"™'s nachts. 2. Dezelfde gehjkvormige verdeehng van den burgerhjken dag, met vervanging der namen van den dierenriem door uurge- tall en, toki no kazoe, oiu het uur 00k door klok- of Irom- melslageii aan de ingezetenen te kunnen verkoiidigen. Het loki naar deze uuftelling is in 10 kok (kerven) of boen (deelen), elk van 12 minuten verdeeld. De cyclische namen en de getallen der tokis zijn: JOROE, des NACHTS. NB no toki, kokonoU^ no i6ki,\ muis-uur. of IX<»« toki, j OESI no toH, Jdt^ no  no toki, jdU-" no toki, of VITI toki. bok-i SAB?* no toki. manats" no lott, of VU' toki. JOEVOBBE, of BAN, 'SAVONDS. TORI no toki, moetf^ no toki, haan-uur. of VI"" toki, JNOE MO toki. ittoeli" no toki. hond-uur. of V*" loki, 1 no toki, jolt" no loki, zw^jn-uur. of. IV*' toki, Ter nidere toelichting van lieide methodei van 11" tot 1"'s namidd. 9". tot 11" 1 uur(«]]ing diant nog de navolgandc 99 § 44. De vreemde volgreeks der Japan sche uurgetallen wordt door Japanscbe ge- ieerden uit eene ingewikkelde berekening afgeleid, die in de Yerhandeling over de tijdrekening der Japanezen, voorkomende in het Nippon -Arcbief, Afdeeling III. Bladz. 114 is toegelicht. Ook meylan heefb in zijn Japan, bladz. 114, opbelde-ringen dienaangaande medegedeeld. Daar evenwel de getallen van 1,2 en 3 trommel- of klokslagen onder de signalen der miiitaire- en der kloosterdienst bebooreu, zoo mag de reden, waarom men deze getallen niet onder de uurge-tallen heeft opgenomen, ook daarin gelegen zijn, dat men eene verwisseling dezer aignalen met uurgetallen wilde voorkomen. Men beeft derbalve aan ieder uur bet getal gegeven, dat men verkrijgt, wanneer men bet getal, dat eigenlijk aan bet uur zou toekomen, bijv. 1,2, van bet getal 10 aftrekt. Bij de uurtelling naar getallen wordt bet juiste midden, mannaka, door kok- of trommelslagen te kennen gegeven: negen slagen verkondigen diisfroe of joroe kokonott^no mannaka^ d. i. ons 12 uur *s middags of *8 nachts. Het einde van een toki wordt met den naam van ^ fan of Aan ^ balf, belft,be- stempeld; en >^ ^ of kokonolaoe han^ d. i. 9| /oH, bean twoordt aan Ons 1 uur. De onderverdeeling van een, blijkt uit bet navolgende voorbeeld; er rijst even- wel de vraag op, of de Japanezen niet bij bet noemen van een onderdeel diens ge- beele tijdlengte op bet oogenblik doelen, waarop het genoemde tijdsbestek is afgeloopen. Onderverdeeling van een toki, Asa inoeUoeno toki itsi boen ='smorgens 5 uur 12 min. volg. oiize uurtelling. *' » f ni boon » a » $i %^ » tt „ » » » if san boen » <* » n 36 //,f » „ " »  » u » ti » rok boen » » u n \.^ » u » a » sit it boen » » /^ // 24 '• // // // H H H falsi boen » » v i* *d^ » n n „ t If f koe boen n " » » 48 " u ^ » " t tf ztjoe boen if // *] uur n » i, Volgens dezx* uurtelling vindt men in Japansche Almanakken den opgang der maan {Isoeki no de) en het getij siwo toki) «) opgegeven. Tot bepaling van de afdeelingen van lijd bezigde men v66r de invoering onzer slinger-uurwerken, waterloopers, die het eerst in 671 werden toegepast. Men onderscheidt ^^-^^-^ siwo toki, bet getij. '^'tf'N'Al^ siwo no mtsi, vloed. S 44. 100 De wijzef hoe men bet uur door bet slaan op klokken of trommels aankon-digt, is door meylan aldus bescbreven: i^Eerst boort men een slag, omtrent eene minuut daarna een tweeden en terstond daarop een* derden: dat is zoo veel als eene waarscbuwing om de ingezetenen op bet slaan van bet uur aan-dacbtig te maken. Wederom omtrent eene minuut na deze drie slagen, volgen er zoo vele slagen, als er uren aan te kondigen zijn, elke slag met eene tus-scbenpoozing van 10 of 12 secunden, uitgenomen de twee laaUte, die spoedig op elkander volgen en dan ook aanduiden, dat de klok uitgeslagen beeft/' 3. Bij de twee opgegevene methodeu van uurtelling komt eene derde met veranderlijke uren, in verband met de af- enenemende lengte van dag en nacht in de verschillende jaar- getijden. De naturilijke dag c*n de natnurlijke nacht worden nameJijk beide in zes toki's verdeeld, die dus naar gelang van de ongelijke lengte van dag en nacht in de verschillende jaargelijden insgelijks Ongelijk van duur zijn. Deze uurtelling, waarbij men zich van de reeds opgegevene uurgetallen be-dient, wordt op het burgerhjke leven met zijne naar dagtijden afgenietene verrigten toegepast. Het etmaal blijft in 100 gelijke tijdsbestekken, die men ^ll^, kok of kerven noemt, verdeeld, en het kok in 100 ^5^ w» f^^^^- H^'t kok bevat dus 14 minuten 24 secunden, het boen 8^ secunden volgeus onze uurtelling. Het ioki, dat tijdens de nachtevening 8^ kok mid-delbaren tijd bevat, wordt op den langsten dag, welks duur men op 65 J^ kok = 15" 43°> 12« stelt, tot op 2" 37" 12« verlengd, en daar men de ondervcrdeeling van het toki in 10 deelen bijbehoudt, zoo bevat het tiende gedeelte van het toki van den langsten dag 15™ 43,<s. Tot den na tuuu rlij ken dag rekenen de Japanezen ook de morgen- en avond-schemering {akc — kocre)^ en stellen in den "^ t? "N ^ » siwono fi , ebbe. '^Vf'N'^i^^t ^i^ono milsi'fi^ vloed en ebbe. •^ t? /^ tr 1 oho giwo , springvloed. 'K -^ "^ ir f naka Htoo , balf tij. h '^ tP 1 ^0 '^^^ f dood tij. "h^ '^ -rf I f^(^ **^o y lange vloed. 101 S 44. Regel den a n v a n g der morgen-schemering en het e i n d e der avond-schemering op het tijdslip, dat de zon 18 graden onder de kim is, dus op 3 kok (1" IS'") v66r zons op- en na zons ondergang. Met het eerste tijdstip begint het VI^« toki 'smorgens, asa*, of ake tnoetsoeno toki, kortaf ook asa moclsoe genoemd; op het eind der avond-schemering valt de aanvang van het VI<^e toki'savonds, joevoe tnoetsoeno tokiy of joevoe moetsoe genoemd. De gewone namen voor beide toki's zijn |K ^ vM '^9 aketnotsiy d. i. lichtbrengend en ^ ^ Vp "^J^, koere inot»iy donkerbrengend. • In de Almanakken van Jedo vindt men den duur van eene schemering nu eens op 2| dan op 2^ en soms zelfs op 3 kok begroot; wiilekeurige bepalingen, die met het feit, dat de duur der scheraeringen tegelijk met de veranderlijken dag, zoo al Hjke lengte der dagen toe- en afneemt, in geen verband  Jedoschen Abnanak voor bet jaar 1825 (VIII) jaar Boen set) voor bet jaar, bekenden. De tweede kolom bevat de Chineesch-Japansche namen der 24 afdeelingen van het zonnejaar, waarnaar de veranderlijke uren geregeld worden. Deze 24 gelijke tijdvakken, bekend onder den naam van weerwijzi-gin gen {aets^ki ^) worden gevonden, wanneer men de twaalf afdeelingen van den zonsweg nog eens middendoor in tweeen verdeelt; elk dezer tijdvakken maakt dus 15 dagen 5" 14™ uit. De derde kolom bevat de opgave van de lengte des naturijken dags van den dag,gerekend van het VI*« toki'smorgens tot het VI*** toki'savonds — volgens de uit-drukking. van den Ahnanak: Asa moetsoe jori jori joevoe moetsoe made. De bekenden der lengte van den nacht, die in den Almanak mede opgegeven is Jaat zich uit die van den dag ligt afleiden. Bepaling der veranderlijke lengte van den natuurlijken dag voor de 24 afdeelingen van het zonnejaar. Ata moetsoe jori _. . , Fhto tdtoe jon joevoe moetsoe ^ , fino troe made, made. 22 Dec. -^•^^^ , too n, toppunt v. d, winter. 40| kok, 45^ kok. *) Door misvertiand is in mbtlan's Japan, hiadz. 112, dc aanvang van elk dezer weerwyzigingen beortelings op den 1***' en Ih*^^ der Japansche maanmaanden gesttold. § u. 102 jtia moetioe jifri joetoe moetioe made. FiMO idtoe jori Jino troe made. 6 Jan. V^^^ , 20 // V,vf^^ 1 3 Febr. =>^'^ H >i , 19 -^ '^r<;v 5 Maart. ■H-^^^^ , 20 if '^ H >^ I\ ^ , 5 April. ^r"^.y 1 20 if M '^.'^v , 5 Mei. =^Vs-F^ 20 ^ ^^^^'^. 5 Junij. X•'^'is^^ , 21 u >s*-\ 6 July. ■ 'A V -h '■^ rr. , 23 ff ^,v^f^ 7 Aug. c:^ V\ '^ -^ , 23 » '^ r^---- 8 Sept. C ^. 23 '^^'K^^ , 8 Oct. -J^^^ 23 4^d^'i5^^^ , 7 Nov. =^vs-^'^ , 22 '^^-^^^., 7 Dec. ^"T^^ , 22 if -^'^*^ 46 kok. seo kan^ kleine vorst 40|- itoA'. 6?at kan^ groote vorsl .... 41 j- t* ris njoen^ aanvang v. d. Lente. 43^ f oe 8oei, regen water 45 1 » kijoo (of kei') tHta , ontwaken der insecten 48 n sijoen boen^ midden der Lente. 50|- aei mei, helder 52i kok oe, zaadregen 54^ rikka, aanvang v. d. Zomer. 36|- aeo ynauy kleine overvloed . . 58 J boo aioe^ verplanting v. d. rijst. 59| ge zi, toppunt v. d. Zomcr . 59| Hjoo aijo, kleine hitte. .. dai sijo, groote bitte . .. rissioe, aanvang v. d. Herfst. 56|- sijo sijo, plaatselijke hitte.. 54 j- fak ro, witte dauw 62 J sioe Ifoen, midden v. d, Herfst. 49^ kan ro, koude dauw 48 soo koo^ ijzelval 45| rittoo^ aanvang v. d. Winter. 43|. aijoo seta, kleine sneeuw.. 41}- dai acta, groote sneeuw.. 40| too zi, toppunt V. d. Winter. 40 J- Ten einde ook op de wijzerplaat van uurwerken de veranderlyke lengte der iiren tc kunnen aanwijzen en, naar de vaststaande cyklische verdeeling in 12 gelyke iokVs, te regelen, zijn de uurgetallen op schilcyes geschreven, die ver- scbuifbaar zijn, en het ^^verzetten der uren^^ {toki f&o o^^<«<^) mogelijk maken. 59| 58i n It 48| 50f 53 (?) 651 67i 60 62^ 64 65| 65| 65| 65| 64 62| 60 67i 55J. 53 50| 48| 47i 46 45| Aanmerkiug. Door deze n It 48|  het Nagasaki- Kisschrift vervangen. VIERDE HOOFDSTUK. B«c<a VOORNAAMWOORDEN. Vol^em het handichrift van Mr. noNKFU clktR'S. De persoonlijke VoorDaamwoorden zijn: Voor het enkelvoud. Voor het meervoud. Watakoesi, ik. Ware ware, wij. Sonomoto ) Sonomoto lalsi 1 of V gij. of I gijlieden. Sokamoio \ Sokomoto latsi j Kare, hij. Karera, zij (manneii). Kanoonna^ zij. Kano onna nado ^ zij (vrouweu). Zij worden even als de zelfstaudige naamwoorden verbogen: Nona. Watakoeai, ik. Ware warCt wij. f fFatakoeai ga ^ » Ware warega, » » Watakoeaiwa^ n Ware warewa^ u Gen. WatakoesinOy van mij. Ware ware no ^ van ons. Dai. Watakoesinij aan m^. Ware warew ons. Ace. Watakoesinij aan mij. Ware warew ons. Voc. Watakoesinij  Voor den tweeden persoon enkel- en meervoud hoort men meestal atiaia en anaia gala zeggen , dat eigenlijk een derde persoon is, die, beleefdheidshalve, voor den tweeden persoon gebniikt wordt. Sonomolo of Sokomolo, gij. Nom. Sonomolo ga^ gij. u It vsa^ f Gen. // u nOf van u. Dat. It V nit aan u. Ace. /' ^ fPO, u. Voc. Sonomoto, gij. Abl. " " to, met u. ff H joriy door of van u. Kare^ hij. Nom. Karega^ hij. tf t> tca^ Gen. f^ nOn van hem. Dat. " ni^ aan hem. Ace. * wo t hem. Voc. Kare^ hij. Ab). " to^ met hem. jori^ door of van hem. Kono onna, zij. Nom. Kono onnaga, zlj. W?fl, Gen. no t van haar. Dat. // ni^ aan haar. Ace. t' too y haar. Vop. Kono onna t zy. Abl. " tOy met haar. If u jori^ door haar. // // v I' i: Sono tnoto tatsi » gijlieden. Sono moto talaiga^ gijlieden. tou , ^ no , van ulieden. fi», aan ulieden. /' fcoy ulieden. Sono moto tatsi ^ gijlieden. tOy met ulieden. joriy door of van ulied. Karera, zij (mannen). Kare ra ga , zij. " 1 Wtty nOy van hen. " niy aan hen. /' f wo t hen. Kare ra^ zij. " '/ tOy met hen. " joriy door of van hen. Kono onna nado, zij (vrouwen). Kono onna nado ga^ zij. *' wa^ noy van haar, harer. // niy aan haar. " wo y haar. Kono onna nado, zij. tf to  mijn. Fare ware no to, de onze. Sono moto no to, de onze. KarenotOy de zijae. Karerano to, de hunne. Kare onna no to, de hare. Kano onna nadono to, de hare. Opmerking. De hier opgegeven verbiend van den genitiefuitgang no met het achtervoegsel to (met) is voor mij een zoo vreemd grammaticaal verschädigt, dat ik het naar die soort van volkstaal moet verwijzen, die zich bui-ten de regelen stelt. Of wordt hier welligt door no to het nado bedeld, dat men tot de vormen rekent, die het meervoud aanduiden? Ik laat de beslissing dezer vraag aan degenen over, die in de gelegenheid zullen zijn, de volkstaal nader te bestuderen. De Japansche schrijftaal drukt den persoon, de be-trekking of het voorwerp, dat wij bij onze zoogenemde zelfstandige bezittelijke voornaamwoorden begrijpen, telkens werkelijk uit, en stelt tegenover onze uitdrukking: Deze vorst is de onze de uitdrukking kono kimi va wagakimi nari, Zij vervangt ons woord: de mijn en (mijne betrekkingen) door waga inroei, mijne maagschap, of tcagaja, mijne familie, mijn huis, — en bestem-pelt het mijne als wagamono, mijn eigendom. Hoffmann.] De aanwijzende Voorniamwoorden zijn: Kono^ kore, deze, dit. Ano, sono J are^ sore, die, dat. In plaats vtn kare onna dient iano anna te worden gelezen. Home. § 49—51. 106 KonOy ano en sono worden alleeu bijvoegelijk gebruikt en worden niet verbogen; bijv. Kono hitono^ van dezen mensch. Sono kotoniy in dat geval. Kore, are en sore worden zelfstandig gebruikt en kunnen verbogen worden. Nom. Sorene tea t die. Sorerawa^ die. Gen. Soreno^ die. Dat. Soreni^ aan dien. Sorerani^ aan die. Ace. Soreni^ aan die. Ace. Soreni^ aan die. Ace. Soreni^ door of van dien. Sorerajori^ door of van die. Are wordt in het nieervoud are nade en voor menschen alleen ook are domo. De vragende Voorniamwoorden zijn: Tare, (Dare), wie. Dono, dore, do, welk. Nani, wat. Tare, dore en nani worden zelfstandig gebruikt en kunnen verbogen worden: Nom. Tarega^ wie. Dorega, welke. Naniga, wat. Gen. Tare no, wiens, Dore no, welks. Nani no, van wat. Dat. Tareni, aan wien. Doreni, aan welken. Nanini, aan wat. Ace. Tare wo, wien. Dore wo, welken. Nani wo, wat. Voc. Tare, wie. Dor^, welke. Nani, wat. Abl. Tare to, met wien. Dore to, met welken. Nani to, met wat. '/ Tarejori, door of />o;vyort, door of van wien. Nanijori, door of van wat. van wien. Nanide, door wat. Z)owo en rfo worden alleen bijvoegelijk gebruikt en worden niet verbogen. SSI. De betrekkelijke Voornaamwoorden die en dat worden in het Japansch door eene omscbrijving uitgedrukt. 107 § 51. Wanneer het betrekkelijk Voornaamwoord op eene geheele zinsnede terugziet en in het Nederduitsch kan vervangen wor- den door zulks, met eenige verandering in de zamenstelling van het gezegde, dan zegt men in het Japansch koto, zaak, geval, in den vereischten naamval; hijv.: Dat de kinderen op de school goed leeren is mij aangenaam. !de zaak 1 het geval > is mij aangenaam. zulks J Dat wordt nu vertaald door koto, zaak, geval, in den eersten naamval koio ga. Ik heb vernomen, dat het schip vergaan is. r de zaak | -{ het geval \ y zulks ) Dat wordt nu vertaald door Aro^o, zaak, geval, in den Accusativus koto wo, Wanneer het betrekkehjk Voornaamwoord sleclits op een zelfstandig naamwoord ziet, wordt het in het Japansch uilge- drukt door tokoro, plaats, in den Genitivus; bijv.: De meester die op zijne school vele kinderen heeft. Van de plaats, waar vele kinderen op school zijn, de meester. 