Corporate financial management
Qaame badden wij een tabeUarisob oTeragt gegeren Tan bet werken in de huitate jaren Tan de. met bet Gonvemement in kontrakt Btaaade ondernembgen, naar aanleiding Tau de tab^ien^ die deswege bij de Jaeaameke Cou- rani worden gepiubliceerd ; maar bet schijat, dat men. Tan de eijde der regering gaandeweg minder prijs beeft gesteld op de behoorlijke inTnlling en bdiendmaking dier tabellen, zoo- dat bet jaar 1859 bet laatate is, waarran ta« bdien bq de geaegde Courant te Tinden zyn Tan al de 13 residentieni in welke de soiker- knltunr Tan GoATemements wege plaats rindt. Het is dan oak niet te ontkennen» dat de iaiigting dief tabellen niet zeer doelmatig is. en weinig waude beeft to<» eene grondige beoordeeling Tan de boogte^ waarop desuiker- indostrie bet op Jara gebragt beeft. Aange- zien bet in den loop Tan one onderioek ge* noeg ad blijken. Tan boe Teel belang bet nit meer dan een oogpnnt is» te weten boe de bedoolde fabrieken werken; willen wij ons eenige aanmerkingen omtrent die inrigtiDg TeroorlooTen. In de eeiste plaaia komt in die tabelloi cene opgaaf toot Tan de taxatie der Telden» die wetttig waa^de beeft» omdat in den regel de taxatie yerre bUjft beneden de werkelijke produktie en aleobts dioit ter bepaling Tan betgeen, waarop de boTolking ab plantioon aanTankelqk te rekenen beeft, onTerminderd bear regt op betgeen de fabriekant boTendien te betalen beeft Toor betgeen b^ meer prodn* ceert. Die opgaaf zou eenige meerdere waarde bebbea, indien daarhij teTona kon Termeld wordm, booTeel de bij de taxatie in 1% 2e, 3o en 4* aoort geklaaeifioeerde Telden respeotiTo- lijk aan net hebben epgebragt, en wat betg»> wigt er Tan is. Zoo Tittdt men in de tweede pleats eene opgaaf Tan bet getal boesen riet per bouw Terkregen. Zonder Termeiding toTens Tan bet gemiddeld gewigt Tan een bos riety alsmede Tan betgeen, n4 de Termaling, ak aa^ms OTer- bl^ft, beeft ook deae opgaaf weinig waatde. Zoo tocb kan bet niet blijken. welke &bridc het beste perat; terwiji eene zoo Teel mogelijk bebooriijke oonatatertag Tan bet gewigt Tan het riet en Tan den mi^Mtt ook er toe leiden kai^ om lioht te geTen ten aanzien Tan een hoogst belangri]k pnnt» de deterioratie name- lijk Tan bet riet in saprijkheid en ook in sui- keigebalte, naar gelang bet n& rewording korter of laftiger op de Telden biijft staan. Uet sprcekt wel Tan aelTe, dat wq bier niet op bet oog hebben eene weging Tan de gebeele boe- Teelbeid riet en eTon zoo Tan den iMigMw. Dit zou bijkans aan het onmogdijke grenzen ; maar niets beiet, om twee malen daags de proof te nemeu, telkens met een 25 of 50tal bossen, en daaTnaat bet gewigt te bepalen Tan bet in bet etmaal aangebragte riet. Men zoa biJTOor- beeld bet getal bossen, dat dag^ka wordt aan- gOToerd, moeten TermenigTuldigen met bet gemiddeld Tan die beide proefiiemingen; terwql Uter, door de som, die akoo dagdijks gedu- rende den oogsttijd wordt Terkregen, op te trekken en te deelen met het totaal getal bos- sen riet, het gemiddeld gewigt Tan een bos Tri] wel zal aangewezen worden. De opgaaf Tan de hooTedheid sap, die Ter- kr^en wordt, en Tan de densitdt Tan het sap, Tordert boTon alle^, dat sg beruste opnaauw- gezette waamemingen en naauwkeurige aantee- keningen, omdat, n6 de persing Tan het riet, het goed of slecht werken eener &briek niet beter kan worden beoordeeld dan naar dehoe- Teelbeid sap, die zij, in rerband tot de densi- teit er Tan, noodig heeft ter TerTaardiging Tan ^n pikol suiker. Of die opgaaf OTeuwel met de noodige juist- beid kan geschieden, meenen wQ ten aanzien Tan de iabrieken» die geene defeoatiepannen 1 hebben, eenigains in tw^fel te moeten trek- 490 STJ, ken; terwijl door den inhoud dier padnen welke steeds op deselfde hoogte worden ge- Yuld, te YermenigTuldigen met het getal delb- catien gedurende den oogsttijd vekregen, men van zelf komt tot eene yrij naauwkeorige be- paling der hoeveelheid sap. Evdnzoo betwijfelen wij, of de opgaaf der densiteit van liet sap, wdke in de derde plaats voorkomt, wel te rertrouwen is. Die densiteit tnoet ten minste 3 of 3 malen daags worden geconstateerd en het getal kannen sap, per etmaal Terkretgen, moet met het resuitaat der drie verschillende vochtw^ngen worden Ter- menigynldigd. Door de totale som dier dage- lijksche vezmenigvnldiging eerst door drie en vervolgens door het getal kannen sap, dat men l^edurende den gefaeelen oogsttijd hceft verkre- gen, te deelen, komt men tot eene vrij naauw- keorige bepaling der gemiddelde gehalte van b1 het sap. Yoor fabrieken, die defecatie toe- stellen bezigen, kan het gemiddeld gehalte van de geheele hoeveelheid sap al zeer jnist wor- den opgegeven, door het gehalte te constateren van het sap in elke defecatie pan, die gevqld wordt; vooral wanneer de vuUing dier pannen altijd op dezeUde hoogte geschiedt enmenzich bekend heeft gemaakt met hetgeen zij dan iu- houden. Gewoonlijk bedraagt dit 1,500 Neder- landsche kannen per pan. In de vierde plaats vindt men eene opgaaf van het getal potten hoofd-, 1« en 8« stroop- suiker. Die opgaaf is vrij oyerbodig, omdat men niet bekend wordt gemaakt met het ge- wigt dier potten, dat geweldig uiteenloopt, niet alleen \A} verschillende fabrieken, maar zelfs bij eene en dezelfde fabriek '). Aangezien het een schroomelijk tijdverlies zou geven, om pot voor pot te wegen, kan die opgaaf gerust achterw^e blijven* *) In een door de HandeUrereeBiging te Sama- rang in druk uitgegeven verslag, door de Heeren VAN DoLDEK en MoaBOTTSa aan de Kamer ran Koophandel te Samarang uitgebragt, omtrent ha&ne bevindingen in de fabriek Poerwodadi (Madioen), ten aanzien van het proc^d^ Montolar, komt op pag. 18 en volg. eene opgave voor van de wegiug van 93 potten suiker, waarvan het verscbil ingewigtis tusschen 818 (N«. 68) en 205 (N«. 16) oude pon- den, en dus meer dan 100 onde ponden bedraagt i In het netto-gewigt aan sniker, dat die potten uit- leverden, vindt men mede een ver&ehil van ruim 100 oude ponden, te weten touchen 272 (S\ 68) en 160 (N^. 16). Een bewQs derhalve, dat het ?er- echil in gewigt niet alleen in de meerdere zwaarte, maar ook en wel voornamelqk in den grooteren ^mvaag der potten zelve moet warden gezoeht. Van groot belang daarentegen is eene ge- detailleerde opgaaf van de sortering der sui- ker, waaruit de produktie van elke &briek bestaat. Wij behoeven toch wel niet te doen opmerken, dat, wanneer, bij voorbeeld, twee &brieken dezelfde produktie per boaw hebben, en voor ^n pikol suiker dezelfde hoevedheid sap van gelijk gehalte hebb^i gebezigd, die toeh stellig het beste gewerkt heeft, welke eene g^nstiger verhouding voor de superieure nommers heeft aan te wijzen. Ondertusschea geven sommigen wel op hoe veel N*** 18 en 16 zij gemaakt hebben, maar het overige wordt gebragt onder de mbriek bened&M N% 16. Anderen daarent<^en geven op, hoe veel aan het Gouvomemcnt is geleverd en hoe veel ter beschikking van den fabriekant is verbleven, alsof de kennis daarvan van eenig belang zou kunnen zijn ter beoordeeling, hoe er geweckt wordt 1 Eindelijk is het van het hoogsie belaog te weten, hoe lai^ de oogsttijd, dat is de tijd voor de vermaling van bet riet^ heeft geduurd en hoe veel dagen men gedurende dien tijd met die vermaling doende iageweest. Itoikan bijv. 100 dagen noodig hebben gehad om het riet te person, en toch is het mogelijk, dat tusschen den eenten en den laataten dag, waarop dit plaats vond, er, w^ens heriuudden stilstand der werkzaamheden, 4^ 6 maandenen meer zijn verloopeu. — - Eene der belangrijkste vraagstukken, welke de 8mkerfid>riekatie op Java heeft op te lessen, bestaat, nasr ons in- zien, daarin, dat men met de vermaling van het riet van het begin tot het einde niet laa- ger doende zij, dan 100, uiterl^ 120 dsgea. Niet alleen toch wordt daardoor het afverken van den oogst binnen den droogen tgd be- perkt, zoodat men in den regel weinig of niet te lijden heeft van de regens, die eene gemak- kelijke uitdamping zoo bemoeij^ken, maar ook heeft de ondervinding meer dan voMoende aangetoond, dat na medio September 'de sap- rijkheid van het riet en het gehalte van het sap sterk afiiemen, terwijl hoe langer men na dien tijd werkt, dee te minder de resultaten worden in vergehpdng met de aanvaukelijk verkregene. Wij aohten behoorlijke, en met alle naauw- gezetheid gedane. opgaven omtrent de hier door ona vermdde punten van het hoogate belang niet alleen voor het groote publidc of voorde wetenschappelqke wereld, maar ook en wel bij- zonder voor het Gouvemement en niet minder voor de fi^briekanten zelve, die van hunne naauwkeurige waarnemingen» bij eene verge- 8U. 491 IgkiBg daarvan met die van acnderen^ iu geene geringe Bnate pArtij kuunen trekkeo* Tan de zijde der regerbg is de te dien aaa- ziea betooode- onTerschilligbeid, voor bet minst geBomen, onTerklaarbaar* Uit den aard der door bwur met dc ondernemers aangegane kon* tnkteo* waarb^ op bea de verpligting werd gelegd, om eene beboorlijk iugerigte £ELbriek te bebben en zoo? eel soiker mogelijk uit bet gele? erd net te maken, bad zij niet alleen bet regt* om mk in 'a lands geldelijk belang te yenekereny dat en boe aan die verpligting was of werd Toldaan; maar ook maakte de omstan- digbeid, dat sij niet voor ucb zelre aileen, docb terens voor de inlandacbe beYolking optrad, die JBJ dwongy om bare gronden en baren arbeid Toor de snikerkultnur te geyen, bet baar tot eenen beiligen pligt, om zicb die zekerbeid altijd en zonder opbonden te yer- scbaffen. Men aegge niet, dat zij acb zoo doende eene oneigenaardige bemoeijing met de snikerindus- trie sou bebben aangematigd. Wij geyen bet des noods toe, en zoo iemand, dan zijn wij yoor- standers yan bet beginsel, om eene indutftrie, zoo Ted eenigzings mogelijk, yrij te bouden yan bemoeijing der regering. Maar is de &briekatie yan sniker op Jaya ten geyolge yan met de re- gering aangegane oyereenkomsten eene indus- trie in de ware, yolle beteekenis des woordsf Of vat is de snikerkontraktant of £ftbriekant tegenoyer de regerbg meer dan een aannemerP Men sou een werk laten aannemen en bet r^ niet bebben, om toe te zien, dat en boe en met irelke mat^rialen bet werk tot stand kome ! Werd bet riet aan den fabriekant yerkoobtte- gen eenen yooraf bepaalden en yan de resul- tatea der fitbriekmatige bewerking gebeel on- afbankeligken prijs, zoo sou ons gebeelebetoog yenrallea; maar bet wordt bem op zoodanigen yoet geleyerd, dat bet in zekeren zin yan zijne resultaten afbangt, of de beyolkiag yoor bet gemia barer gronden en yoor baren arbeid zal worden beloond naar eene produktie yan 50, dan wel yan 80 pikols per bouw. Wd scbijnt de taxatie eenigen waarborg in dit opzigt te geyen; maar in effecte beeft die waarborg wd- nig te beduiden, aangezien, gelijk w\j zoo eyen opmerkten, de taxatie is en uit den aard der zaak niet anders kan zijn dan een zeer decbte maatstaf ter bepding yan betgeen werkdijk g^rodueeerd kan worden '). Dat ook 's lands geldelijk bdimg, wegens de aan de fiibriekan- ten opgelegde yerpligte leyering, die zicb niet naar de taxatie, maar naar de werkelijke pro* duktie regdt, bij bet goed werken der fabrie- ken niet minder betrokkeu is, zd wel niet betoogd beboeyeu te worden. ^) Baargdftten toch de onmogel^kheid, om zelfs maar bij bcnadering voorftf te bepalen, hocvcel sap er nit bet te ydde staand riet te bdcu is, ook dan wanneer men zicb er van yerzekerd kan boa- den, dat de persing aan sap Iran, moet en ad nit- leyeien, bfjroorbedd 70 % van bet gewigt aan riet, ii bovendien de totale onbekendbeid met bet gebdte, dat het sap bebben zal, en dat afbangt van yerscbillende omstandigbeden, die niet onder berekening te brengen zgn> een nog vcel gewigtiger bezwaar tegen eene beboorlijke taxatie. De ervaring geeft boegenaamd geenen maatstaf aan de band Toor eene yoorafgaande bepding van dat gebdte. Wy behoeven bier nog niet te denken aan on- yerwachte omstandigbeden, waardoor bet riet langer te ydde blyft staan dan verwaobt werd; maar d kon men aannemen, dat deeeifde rietsoort, getedd op dezelfde gronden, sap zd geven van betzelfde gebdte, — o&cboon de ondervinding leert^ dat op zdke Tooropgestelde beweringen niet te bouwen vdt, — > dan nog zoa bijvoorbeeld de weersgesteld- beid, — om maar iets te noemen, — daaraan den bodem konnen insl&an. Ondertnssebf n treft men aan sap van 6*^ en lager tot 12^ en booger, en boe dat verscbil een enorm yerscbil in de prodnktie kan geyen, zal nit de vol- gende becyfering kannen bligken. Men stelle bijvoorbeeld, dat eene fabriek uit baar riet verkrggt 10 miUioen kannen sap, en er zgn er, die 5, 6 en 7 millioen kannen meer krggen, zoodat in dit opzigt onze berekening niet overdreven kan beeten. — Voorts dat die fabriek van bet in baar sap aanwezig gewigt aan znivere sniker maakt 70 %; -« ook dit is niet overdreven, want wg zdlen in den loop van ons ondenoek vr$ wat fa- brieken aaantreffen, die booger resdtaat krggen. Met een gebdte na van G^ zal in die boeveel- beid van 10 millioen kannen sap een gewigt van 1,124,000 Nederlandsche ponden aan znivere saiker aanwezig zijo; terwgl, naar rede van 70% van dat gewigt, de prodnktie zd bedragea 786,800 Neder- landscbe ponden of ongeveer 12,700 pikols. Is daarentegen bet gebdte van 12^, dan zd men in diezelfde boeveelbeid sap een gewigt bebben van 2,860,000 Nederlandscbe ponden aan znivere saiker, waarvan 70 % voor de werkelgke produktie bedraagt 1,652,000 Nederlandscbe ponden of rdm 26,700 pikols. Wie nu zd, met de bier gestelde mtersten voor zicb, -~ aitersten nog wcl van eene seer matige boevedbeid sap, -~ wie zd daarbg aanmatigend genoeg zgn, om te darven beweren, van bet te velde staande riet eene taxatie te kan- nen geven, die bg nitkomst blgken zou nocb veel te boog, nocb veel te laag te zgn geweest; en welke fabriekant, wien bet niet in zgne bovenste verdie* ping scbort, sou zicb aan zoodanige taxatie wiUen en knnncn onder werpen? 492 SU. Had de rdgering zich op het liier aangege* ven standpunt geplaatst, dat vrd niet aan Imre toeping a)s regering paste, maar bet eigenaar* dig gevolg was van het kultuur- en het daar- uit voortgevloeide kontraktenstelsel, en had zij daarbij getoond prijs te siellen op eene wel- willende medewerking der fabriekanten, zon- der eenige nevenbedoeling om die medewer- king later als wapen tegen hen te bezigen, de Buikerfabriekatie op Java zou« wij houden er ona van verzekerd, yrij wat andere r»ulta» ten hebben opgeleverd en het drieledig belang der regering, der fabriekanton en der bevol- king zou vrij wat beter zijn bevorderd gewor- den, dan nu het geval is geweest, nu de rege- ring goedgevonden heeft, op allerlei wijze en zonder behoorlijke kennis van zaken, in te hakken op de zoo hoog opgevijzelde vinstea der ondernemers. Doch wij atellen odb voor, daarop fatter temg te komen, om nu weder te keeren tot de Cheribonsche suikerfabrieken. Wij hebben ons daaromtrent moeten bepalen bij het jaar 1859, terwiji wij slechts van zes der tien fabrieken de resnltaten kunnen geven. Zij zijn yervat !n een drietal tabellen^ waar- van: N^ 1 inhondt de algemeene opgavenofcijferB, op welke berusten de in , 2 voorkomende berekeningen, terwgl bij f 3 het werken der fabrieken wordt aange- wezen met opzigt tot de bereidiug der geproduoeerde sniker uit de verkreg^e hoeveelheid eap in verband tot het ge- halte er van. Omtrent dat drietal tabellen* dat wij ook bij elke later volgende resideutie sullen geven, hebben wij nog het een en ander te doen op- merken. Bij ontetentenis van eenige mededeeiingen omtrent het gewigt en de persing van het riet, is btj de derde tabel niets mt&t kunnen gegeven worden dan eene aanwijttng, hoe de werkelijk v^rc^en hoeveelheid sap door de verscliillende fabrieken is benuttigd. Hoe naauwkeurig onze berckeningenookge- maakt mogen zijn, zoo hangt de waanle van die aanwijzing — - wij behoeven het naauwelijks te zeggen — geheei al van de meerdere of mindere naauwkeurigheid der gedane opgave omtrent de hoeveelheid en het gemiddekie ge* halte van het sap, dat werkelijk ▼Mkregenzou zqn. In de berekening eindeli^ van de gemiddelde kwaliteit der suiker zijn wij va& de volgende regelen uitgegaau: a. waar eene hoeveelheid suiker onder twee nummers is opg^even, zonder specificatie, hoe veel van ieder dier nummers, hebben wij het gemiddelde dier beide nummers genomen. Waar bij voorbeeld worden opg^even 1,0(K) pikols N^ 18 en 16, daar hebben wij in onze bere- keningen genomen 1,000 pikols 1^^, 17, -* enz,; terwiji 6m voor de suiker beneden N^ 16» voor zoo ver wij geene gelcgenheid of geene eenigzins gegronde aanleiding hadden, om daarvan het gemiddelde nummer met eenige juistheid te be- rekenen, zonder uitzondering het N*. 14 als gemidddd is genomen. Hoezeer wij niet in de mogelijkhdd lijn, om jBulks aan te toonen, zonder veel te wijdioopig te worden, vermeenen wij evenwel het er voor te mogen houden, dat btj den door ona inge^ slagen weg t^r bereketung van het gemiddeid nummer der produktie aan het goed werken der &brieken zoo weinig vordi tekort gedaaD, dat integendeel, in verre mg de meeste ge- vallen, het door ons voor elke fiibriek aange- wezen nammer voor do gemiddelde kwaliteit der suiker waarschijnlijk blijken sal «erder te hoog dan te laag te zijn geateld. su. 49S ■ O H u 'A •-• !; a4 §^ Ok 00 ri H P O » P ■^2 • • 1 1 o«o to ^ 1 1 eoooko • ••■•• •a CO oo • lO O C4 <C &)9I QO ooo ^ eofc^o* iO isu 0» t\ ^ »% wt ^ 00 >o '^to koeo 03 «ir 1 *?5 1 oo»o»«o .. 1 _. . . » • «Q 3 • kO o* 125 ^ 00 o*fr^o»eo rH ■ t~i . • • • • a 0<0 t^QOOOOt O O u> to ^ 0« kO QO rH o o • o o OlOOQOOrH "^ lO 12; & r-li-H to d 1 1 1 t^t^o« 1 1 1 •4tOOtr^ '« a a • «. to '-3 • 00 o • .^ &0 OO t>»O0 CO Ji9 s< O OO OO OO t-H CO <N 'o riS b-CO '*00b*0 b* s U «P 04 ^ lO <0 U3 eo ^ r-l 1— t f*H rH M ^-» o> s t a % S ct ^ S r o eelheid da verkrcge in Nede she kann ooot^oo O O O i-H o »o fc* Oi) ^Oi M ooo COO 00 04 ^ec 0 lO VO ^ CO 04 <0 (>. s •« r-* go QO (D l>« M .» M M •« ^ «l g S 3 Oi'S 0> b-iO b-OrH o« i-lrH kO to *2 **• 2 S q w ^-a eelheid riet, in n van okken. oooooo OOOOOO kO r-t «0 t«- O &0 aoi>-.t>.ec i>.0 S 04 ^ )— (Oco<o O) OO 00 fc^ t* rH^»-H, rHf-l s^s. •T3 © trf.'C '«Oi-*o»mo CO ^ 0» -^ rH kO CO t* Getal voor d ' malin] het rH rHrHrHrH «=- ^S ■ tgestrek d van d anplant. • - 00 ssssss o • . • CO . • . . • 1 • .•• ••• a • f - • •• a* • • § • • 1 1 Namen dei fabrieken. • • 1 8 1 Id ■ b»eoo 1 a>«o CO CO CO 1 ^ ^ 1 •^■1 4 0) . • a « . a CO 1-4 CO CO >0 04 • 04 •s i^ CO QO iO Ok CO >0 CO tOkOeO'^cOfc^ kO • •1 r^ »OCO "^ J -^ to rH rH r-l r-l • . a * . • rHO00i-i0»O • o rH©< ri rH rH ^'^^ g^^ 8 e< ••-4 0) © a r ^4 ^^ g 04 kOOcOOOOO ©1 tt> r-*eoo)cOO a« CO t»- g OQOCO 0«b»iO rH 8 »c M .V at •» A •• ooeo'^ko t^eo mt a> 1. i-l«rHO«rHO« 04 P F3 d ^ V 4> r>i4 • II «4 ST Hia«b«eoooo9 . • • a a • OkooeO'^O ^ -^t M -<fi >« CO t« kO • o« a .S-^ I-I d kO & -►*"^. S." •53 S OD •3 a :§ ;B-^ ^ 'aJ.Aj S ts.t^<«OkArH t^ « S ^ HO kOO>b»'<4<0« oo o ^ 09 CO rH b*. 09 0» CO oo o »o .A04 §. .k n .k <k ^ « rH rH I-H 0« rH 0» rH* ^^ fi- «9 1 00 1 1 3 •T3 S^ •^ •8 . Vg M^ C8 fc^eo<^0^>A <o ^^ V 3 <^COO0 CO O QO • * . • • a CO • <§ O ^ CO CO 04 09 CO eo eo o^» T^IS 6-S ' •gg^^c: S o d^ ex) V o O mS ^^ n  ■<4« kO • . . 8 • a o» • log^S ^04 00 04 10 ^ eo r-> ►ts „ ©^•3 i a • bo • • d • • • S^ • d o s 1 1 r Sindang Lant Karang Sambo O^jUedoek .. Tersana .. Ardjo Winang Djati Wangi. • 1 Jp .1 'S ^'3 P d 3 PS .■« ad o -: 2 ^ 8.8. ■•* s fl) «» 4> rs '3 '^ ;a ^ s ^ • 3 f9 d .a o o. M »d a •S "-B. 5 «-§» 13 a « 1^ §•="3 . *: « bO »« d d q> 0) O d ^ » h >* ^ 'O S* .d d bo S *^ « T> aa > ad -S ^d =S o I 'g **^ . "Soto's u d pap* .•^ 1 «> -2 2 d •^ S - o «3 d ^ &^ s S) o « d ta »d s S c> ? >k OB *»" o S '^ ■♦» ^ a c« « « S p .SiS 4M SB. CO I to .9 I -♦a 0» 3 o &0 1 1 M * ■ • St W P © #■ *^ «. fe. a 0 r-l O) CO I o ^ CO ns ^ 6o oo a 04 o CO OO •9 „_, ■♦* CO to CO to CO CO CO ^ S ^ © © rH r-« rH t-i rH t-i rH Si ^ » » o H "^ -e S Sa » ^ ^ ^ % ^ ;2; •| -J -S .9 "*? A CJ © g J5 -S ^ M :* e o * bo _, •9 'g S © 09 & ^ -* o> 1* CO 5 ► OO kO CO o •* o o "S *« - 13 -3 C>l • r-l • CO eo • 00 CO rH rH t^ fc^ CO t« .4 •»» .d Sb J -3 © « 1. 1. J • OO 0 C9 • CO o 9 ^ Wi4 bo 2 lO o b« OO eo ia ■♦» 00 o <^ OO rH CO 09 1 1 r-l CO 2* -rH QO cd* CO rH CO o» P4 .14 :a» 2 © ft • CO 1. r-l 1. rH O) • -H OO o« • rH r^ • aO. & ^ CO •* '* ud o« CO CO Oi '^ o "t* H • • •*» bO © _rf' ta & 2 ^ o CO • O CO • CO • rH rH • CO • • 09 • ^^R» 8 1 CA ^-4 o «o ■^ rH OO lO o» lO ^j ftO o» CO O t<« o> CO ^ J •* ^•^ § o«r rH CO ••a (N l-l rH o« 09 O) O) O ^ fl rH •*» ^ * •v4 1 1 1 f © d ^ M f-l 00 t^ §, & ^ ^ o M CO • «5 O « CO • CO OO • CO 04 • A 8 P« KO CO CO eo u> •* t ^ & J J ^ s gaafishet middeld halte van sap naar < areometei van Beai • 1 1 i o» 1 o lO • 00 i  e c • 1 1 S f i o •"S 1 J2i QQ i" H ? •< su. 495 Hetgeen ons, bij eene inaifre deser tabellen, het eent in het oog valti is de biJKonderheid, dat Tan de ses febrieken slechts Karang Sam- bong, — en des noods sou men ook Tersana daarbij knnnen voegen, — - het net heeft ver- malen binnen den termijn, door ons daarvoor als wenecfaelijk Toorgesteld. — In boe Ter het laager of korter vermalen van invloed is ge- wcest op de kwantiteit sap, die men Terkrogen heeft, en op de densiteit er van, is, bij het hoogst onToUoende der gedane opgaven, met geene mogelijkheid door ons aan te w^jzen; maar wij kxuinen toch niet nalaten op enkele bijzonderheden de aandacht te vestigen. Yooreerst, dat Karaug Sambong *) met 90 da- gen Toor de yermaliug mim 20 7i Nederland- ache kannen sap per bos heeft gehad, en dat haar sap, in vergelijking met de andere fabrie- ken, het hoogste gehalte heeft gehad, terwijl Sindang Laut, weUce iabriek in hetzelfde dis- tzikt is gelegen, met 144 dagen voor de ver- maling, per bos net niet meer heeft gehad dan ll*/( kannen sap ran gemiddeld 8 graden min- der densiteit. Ten tweede, bij eene rei^elijking tosschen de labrieken Tjiledoek en Tersana, beide in het distrikt Losari gelegeD, net men weder, dat de eeratgemelde met 141 werkdagen per bos riet slechts 8.16 kannen sap van eene ge* middelde densiteit Tan 8° heeft gehad, en de tveede met 119 werkdagen 11.13 kannen Tan eene gemiddelde densiteit Tan 8.6**. Bij eene rangsohikking naar het getal werk- dagen, komt het zestal fabrieken in de toI- gende orde Toor: Karang Sambong. * • • • 90 dagen Tersana ...«.••• 119 r rjati Wangi  ze naar de hoeveelheid sap per bouwi dan krijgt men voor *) De opgaaf van de hoereelheid. sap, bg Karang Sambong per boa saikerriet verkregen, komt ont wel eenigzins verdacht voor, als te bovengaande het rendement bg eenige andere fabriek op Java; maar, hoeTeel men daarop ook zou willen afdingen, soo Teel achgnt men Teilig te mogen aannemen, dat bij de gemelde fabriek het riet per bos meer sap heeft aitgeleTerd dan bg eene der vgf andere, in QUO tabel opgenomen fabrieken. Tersana 95,966 kannen Karang Sambong 23,835 # Djati Wangi 28,528 , Sindang Laut 18,912 , Ardjo Winangon 17,708 , l^jiledoek 14,620 w De OTereenstemming tnsschen die beide rang- schikkingen komt wel niet in alle deelen uit, maar verdient het geene opmerking, dat de drie eerstgen'oemde fabrieken, die het spoedigste het riet hebben Termalen, ook het grootste rendement per bouw hebben gebad; terwijl dat rendement TOor de drie laatste zooveel minder bedraagt? Zelfs bij eene raugschikking naar het ge- middeld gehalte Tan het sap, hetwelk, Tolgens opgave, sou hebben bedragen TOor Karang Sambong 9.—^ Tersana 8.5** O^jUedoek / . 8.— • I^ati Wangi -) Sindang Laut ^ . • . . 7.—*' Ardjo Winangon^ wordt eenig Terband tusschen het hoogere of lagere Tan het gehalte en het korter of langer werken niet geheel gemtst. Is het sanuemelijk, de reden TOor die Ter« schillen alleen te aoeken in de gesteldheid der gronden of ook wel in het goed of slecht persen, en geheel buiten rekening te laten het langer of korter werken der fabriekeu? Zoo neeui dan sou daaruit Tolgen, dat er Ted Toor de produktie Terloren gaat en het Tan groot belang is, aich te Tersekeren, niet alleen dat er goed geperst wordt, maar ook dat de Ter- maling geschiedt binnen eenen termijn, di^ aauTangende medio Junij, mits het riet als- dan tot behoorlgke rijpheid gekomen dj, naar ons inzien in Terband tot den tgd, waarop de deterioratie Tan het riet en het sap 1k>> gint, niet Terder dan tot ultimo September mag gaan. Kunnen de fabrieken aan dien eisch niet Toldoen, hetsij wegens gebrekkig transport Tan het riet of niet genoegzame kracht tot Termaling, hetsij omdat de capaci- teit der fabriek niet toelaat meer te Terwer- ken, en hebben de ondememers in geene ge- noegzame ruimte OTer middelen te b^hikken, ten einde in het eene zoowel als in het an- dere te Toorzien, dan eischt bun belang niet minder dan dat der r^ering en dei boTolking, dat de aanplantiugen gereduceerd worden tot eene uitgestrektheid, bestaanbaar met de ca« 496 SU. paciteit fann&er.fEibriek of. met de middrien, waarover zij te beschikken hebben. Het Yoor- deelige dier ▼ermindering Eujlen wij waar- schgnlijk later g^legenj^eid hebben aan te toonen. Maar, a^eschQideu yai\ den invloed van het korter of langer verm^en van. het riet»of van het kraohtig persen er van op de kwantiteit .en het gehalte van het sap, ziet men nog, hoe ongelijk het zestal fabrieken heeft gewerkt, met epzlgt tot de zoo belanghjke kwestie om- trent de hoeveelheid sap, in verband tot het gehalte er van ter bereiding van ^n pikol Sttiker benoodigd. De opgaven van Tjiledoek omtrent de hoe- veelheid sap en het gemiddeld gehalte er van leveren het bewijs, hoe zonderling er met die opgaven soms omgesprongen wordt. Van 100 kannen sap van 8°, gelijk Tjiledoek, volgens hare oj^aaf, zou hebben gehad, bedraagt het i^>ecifiek g^wigt.lOJ5.7 Nederlandscfae pon- den, en daaxin. is voor 14.43 .Vo.zuivere suiker, derhalve 16.24 Nederlfmdsche pondeiL Naar dien maatstaf had men in 5,848,200 kannen sap, '<»- de .hoeveelheid, die Tjiledoek gezegd wordt gehad te hebben, ^* een gewigt van zuivere suiker ad 891,265.68 N^erlandsche ponden of 14,431 pikols ^). De gemiddelde kwaliteit der door Tjiledoek geprodnceerde sniker was lets hooger daaN^. 16 en daarin is, volgens den Hoogleeraar G. J. Mulder, 96.3 °/^ znivere sniker '), en daar nu de produktie van Tjiledoek heeft bedragen 16,400 pikols, zoo komt de berekening daarop neder, dat bij Tjiledoek 15,793.2 pikols znivere sniker is gemaakt van sap, waamit slechts 14,431 pikols te halen waren, en dat nog on- gerekend de stroop, waarin, tot welk« hoogte eene fabriekmatige bereiding van suiker het moge brengen, tooh altijd suikerdeelen zullen overblijven. Blijkbaar is derhalve de opgaaf der hoeveelheid sap beneden hetgeen men wer- kelijk heeft gehad en misschien b ook het ge- middeld gehalte van het sap te laag opge- geven. Aaar al laat men Tjiledoek bniten vergelij- king, — hoezeer er geen reden bestaat om niet aan te nemen, dat die £abriek met opzigt tot de prodnktie van suiker nit het sap evenwel boven aan heeft knnnen staan, -— dan nog vindt men, blijkens de voorkatste kolom der 8« tabel, ■ - <) £en pikol =3 61.7613 Nederlandsche ponden. *} In zijn geschrift: De Suiker voh den Handei, door O. J. HuLDEK, nitgeij^yen in 1851 te Rotter- dem bij H. A. Krakbrs. Zie aldaar de tabel tne- sehoQ peg, 6 en 7. een wtt belangriik versehfl tnaaoben Sindang Laut, — - de iabriek, die, wat het gewigt be- treft, n4 l^iledoek de meeste suiker uit het s^p heeft gehaald, — en Karang 8ambong» wier produktie van suiker uit het sap de geringste is geweest. Wei is het gemiddeld nommer der suiker van de laat^tgemdLde &ibri^ ieta hooger, maar het daarin bestaaade verschil is te ge- ring V), om eeneu merkbaren invloed te kun- nen hebben op het veraehil t«L aanzien van het gewigt der geprodnceerde suiker, dat mim 21V, '/o bedraagt. Hangschikt men de fabrieken naar het cijfer der procenten, die zij nit het in het sap aan- wezig gewigt van zuivere suiker hebben gekre- gen, te weten: Tjiledoek — ? Sindang Laut Tersana • . • Ardjo Winangon I)jati Wangi Karang Sambong 82.86 77.09 73.41 62.04 61.51 7o § 9 dan verdienit het ondersoheid tusadien het beter werken der fftbrieken, die eene mindere hoe- veelheid sap per bouw hebben gehad, en de ongunstiger resultaten der fiibriekeny die meer sap per bouw hebben gehad, eenige opmerkiag, in too ver het aanleiding zou kunnen geven tot de vraag: of de &brieken, die het beste gewerkt hebben, niet slechter resultaten zon- den hebben verkregen, zoo ze meer sap bad- den gehad, en, omgekeerd of de Habrieken, die het meeste sap hebben gehad, met eene nnndere hoeveelheid niet beter zouden hebben gewerkt. Het daaromtrent bestaande verband, dat, hoe- zeer .het niet geldt . ten aan^ie^ van de twee middelate febridken, namelyk Tersana en Ardjo Winangon, niet te miskenueu valt, sehijnt ons toe op onvoldoende capaciteit der &briekentc wijzen. ,. Met betrekking tot de hoogst belangrijke vraag omtrent het gewigt aan suiker, dat nit de werkelijk verkregen hoeveelheid sap wordt gemaakt, kunnen de zes Cheribonsche fabriekeD, tot welke ons onderzoek zich heeft moeten bepalen, niet gezegd worden tot de slecht werkende ondememingen te behooren, voonl niet wanueer men daarbij let op de gemiddelde kwaliteit der geprodnceerde suiker. ') In de aangehaalde brochare van Prof. Mtn> DBR, worden b^ de bedoelde tabel de N^ 15, 16, 17 en 18, met opzigt tot de procenten raivere raiker daarin aanwesig, op deieli^e lign. geeteld. su. #97 Met iobegrip fan Tjiledoek, wgst bet ge- nuddelde voor de les &brieken bij de Toor- Iaftist« kolom der 8« iabel een cijfer aan Tan 76.0S 7o «n is de gemiddelde kwatiteit der suiker geveest N*. 16.276. Laat men Ijiledoek btti- teu de berekening, dan Terkrggt men root de prodnetifl der rijf andere iabrieken een gemid- ddd Tan 71.05 */§ ^^>^ bet in bet sap aanweag gewigt Tan miiker, terwijl daarentegen bet ge- niddeld nommer Toor de kwaliteit der sitiker lets booger vordt. Onder de later Tolgende gewesten, alwaar QouTememeDta snikerkultnnr bestaat, znllen niet vele geTonden worden. Tan velke bet gemiddeld der aldaar irerkende fabrieken booger uitTalt dan dat ran bet zes- Ul m Gheribon. Ondertnescben is bet eindresultaat, dat is de prodnktie per bonw, boe weiuig, g^jk de hier gegeren tabellen bewijzen, daarTan af- haugen kan bet oordeel omtrent bet al of niet goed werken eener fiibriek, alles bebalTc guutig. OnTerminderd betgeen wg reeds opmerkten omtrent de seer waarscbijnlijk onToldoende c^ndtett der fidnieken, kan — • altbans toot 100 Ter de bedoelde tabellen regt geTen om die geTolgtrekking te maken -— tot die on- gOBsiige resttltaten nog bebben bijgedjragen: 1'. TOor sommige fabrieken bet lan^zaam afwerken Tan den oogst, vaardoor bet net in saprijkbeid en bet sap in suikergebalte afnemen; 2*. eene misscbien onvoldoende persing Tan het riet» vaaromtrent wij OTenwel, bij totaal genus Tan de noodige gegeTens^ niets meer dan een Termoeden te kennen geTen; terwijl, ingeval dat yermoeden ongegrond mogt zijn, 3*. de teelt zeWe Tan het riet, getuige de geringe kwantiteit sap per bouw, hetzij die aan de gesteldbeid Tan den grond, hetzij aan eene minder doelmatige en zorgTuldige behandeling Tan den aanplant moet toegescbreTen worden, Teel te wenschen OTerlaat. Bij de Tan regeringsw^e gepubliceerde stuk- ken, betreffende bet in 1857 afgeloopen onder- zoek naar de suikerkultunr, Tindt men Toor de TerscbiUende residentien, waar GouTornements Boikerknltanr plaats grijpt, OTerzigten omtrent deu staat dier knltunr, die waarscbijnljjk door de daarbij betrokken residenten zijn geloTerd en opgesteld naar de Toor de yerschillende fabrieken in elk gewest, ten dienste yan dat onderzoek, geloTerde monographien. Id het ovendgt betreffende Gheribon heeft bet Toorkomende op pag. 6 onae aandaebt ge- trokken. Daar leest men bet Tolgende: I UL rDe resnltaten van de saikerknltmir bebben in deze residentie nog niet die boogte be- reikt, welke men, den staat Tan het net in aanmerking nemende, zou Terwacbten. t Tocb 4s op eenige reeds iO pikols en wei- nig minder dan 40 pikols per bouw Terkre- gen ^\ en men boudt Toomitgang Toor zeker, bg de meerdere kennis yan al de Tereisobten eener zorgTnldige cnltiTatie Tan de grond- sto^ en Toor een goed, meest Toordeel geyend fabriekaat. #Ter beyordering yan bet eerste sal al wat nog strekt tot bezwaar yan den planter wel inzonderbeid moeten worden opgebeyen, en boyendien alles, wat de onderyinding abi nuttig heeft aan de hand gegeven, worden aangewend. #Ter bereiking yan bet in ^e tweede plants gestelde doel nd onder anderen medewerken, dat geene te groote aanplantingen op ^n etabliasement beboeyen te worden yerwerkt^ betgeen, zooals maar al te yaak bespenrd wordt, te yeel bedacbt moet doen zijn op eene spoedige door- en afwerking, zoodat eene meer zorgTuldige behandeling daaraan. wel eens ten offer moet worden gebragt. #Men kan eene £abriek Tan 800 bonws de dttbbele capaeiteit goTen Tan eene, die slecbts 400 bouws te Terwerken heeft, — zal men zeggen; — doob, aangenomen dat dit het geTal ware, is de capaoiteit der iiabriek niet alles afiioende. vAfetanden, waarop geplant moet worden, en een transportwezen, dat nog te wenscben OTerlaat, dlenen mede oyerwogen te worden. De onderyinding heeft het doen zien, dat de iabrieken met kleine aanplantingen gewoon- lijk goede nitkomsten yerkrijgem #Het belang der fabriekanten, welke groote ttitgestrektheden riet hadden te yerwerken, bragt altijd mede, moest ten minste altijd bebben med^ebragt, dat het op hunne fabrie- ken aan niets haperde, want daardoor moest yerlies worden geleden, en tocb, de onder- yinding heeft het geleerd, de groote fabrie- ken staan in yoordeelige resnltaten gewoon- lijk achter/' De aangebaalde woorden geyen ingewikkeld te kennen, dat bet der Gheribonsche fabrieken <) Men boacle hierbg in bet oog, dat dit gezegd is in 1855 of 1856, toen eene prodnktie yan 40 pikols per bonw, welk gemiddeld de geheele Gou- Temements anikerkiiltaar op Jsts nog niet had bereikt^ aU een niet ongnnstig reanltaat kon be- sehonwd worden. 498 SU: aan genoegcame caimciteit ontbreeki en beres- 1 tigen eenigzins ons yermoedea dieaaangaande. Ook kan men er uit opmaken, dat de Tooraie- ning in al, wat ter yersekering van eenen onafgebroken get^elden gang van zaken noo- dig is, te wenschen overlaat, en dat dit meer bijzonder geldt ten aandeu van bet net- transport. Het is trenrig te yernemeD, dat op die vijze zoo yeel yerloren gaat. Wij willen door de yolgeode berekening trachten aan te toonen, hoe, zonder eenige de minste overdrijving, de produktie der Cheribonsche fftbrieken belangrqk son kunneu toenemen, eenvottdiglijk door een spoediger afwerken yan den oogst en eene krachttger peraing van het riet. Uit de 2^ tabel blijkt» dat de gemiddelde opbrengst der yelden is geweest 1,887 bossen riet, en dat men gemiddeld per bos riet heeft gehad 10.7 Nederlandsohe kannen sap, hetgeen het rendement aan sap per bonw breugt op 20,182 kannen, iraaryan het gemiddeld gebalte is geveest ruim 7.66**. Qesteld, dat men het riet spoediger en in eenen toestand, waarin nog geen belangrgke achtemitgang in saprijk- heid zou hebben plaats gehad, vermaalde en zoo kraehtig mogelijk perste, zoo zon eene vermeerdering van IVs ^^^^ s&P P^f ^ waar- lijk niets buitengewoons zijn; terwijl men ^uurbij met alien grond sou mogen verwaeh- ten, dat het gemiddeld gehalte van het sap niet minder dan 9^ zou zijn, gelijk ten oyer- vloede blgkt nit de opgave der fobriek Karang Sambong, die in 90 dagen den oogst heeft A%ewerkt. Ban sou men gemiddeld hebben gekregen : per bos riet. . 12.2 Nederlandsohe kannen r bonw. . . 22,921.4 , , terwijl over de geheele nitgestrektheid van den aanplant der 6 fabrieken, ad 2,610 bouws, de totale opbrengst yan sap zon hebben be- dragen. . . 59,824,854 Nederlandsohe kannen in stede, zoo als nvL, van slechts. . . 52,675,766 ,/ , du8 meer. • 7A489O88 Nederlandsohe kannen bonw hebben bedragen mim 64 {nkols, tegen nu slechts iets meer dan 47 pikols ; terwijl, indien men even als nu van het in het sap aanwezig gewigt van suiker 76 pCt. had ge* kregen, de gemiddelde produktie per bouw rnim 48 Vt pikols zou hebben bediagen, in stede van nog geen 36 pikols, die man nn gemiddeld heeft gemaakt. Met deze berekening willen wij niet bewe> ren, dat de 6 Cheribonsche fabrieken, waarvan hier sprake ia^ door eene gemiddelde produktie van nog geen 36 pikob per bouw in wer- kelijkheid 127s P^ola minder hebben ge- maakt, dan nit het geleverde riet had kannen verkregen worden. Om dit met eenigen grond te kunnen doen, zouden wij voUedige gegevens moeten hebben omtrent bet gewigt van het liet, d» persing er van en het gehalte van het sap op verschillende tijdatippen, ten emde te kunnen aantoonen, dat dow eene spoediger vermaling en eene kraohtiger persing werkelijk zoo veel meer sap van hooger gehalte, gdijk wij veronderstelleny had kunnen verkregen wor- den ^). Maar men zal er uit kunnen nagaan, dat er ^n voor de regering ha. voor de plan- Met een gemiddeld gehalte van 9** Beauhe zou men, naar rede van 17.27 Nederlandsohe ponden per *00 Nederlandsche kannen, in die hoeveclheid van 59,824,854 kannen sap, een gewigt van zuivere suiker of suiker N^ 24 hebben gehad van 10,331,752 Nederlandsche ponden of ruim 167,285 pikols. Dit zou per *) Met opzigt tot het person son men ereawel eenigzins kannen aanw^'zen, dat dit beter kan ge- schieden. Het specifiek gewigt van 100 kannen snikerrietsap van 7.65<> Beauvv, dat als het gemid- deld voor de 6 fabricken door ons is berekend, bedraagt 105.88 Nederlandsche ponden. la die verhoudiog moet het gewigt van 10.7 kannen, die gemiddeld per bos riet zgn verkregen, siet meer hebben bedragen dan 11 JS7* Nederlandsohe ponden. Indien men nn op 70 % perst, dat is, indien men aan gewigt van sap krggt 70 \ van het gewigt aan riet, -* en deze eisch is niet overdreven, daar toch wglen de landbonwknndige Chemist in Indi- sche dienst Fbombero beweerde, dat men tot 30 % kan krijgen, — dan volgt daarnit, dat het gewigt van het riet der 6 fabrieken, per bos, ge- middeld niet meer dan 16.1 Nederlandsche ponden is geweest. Neemt men nn daarbij in aanmerking, dat een bos snikerriet bevat 25 stokken, dan volgt nit een en ander, dat het gemiddeld gewigt van i6n snikerrietstok niet meer heeft bedragen dan 0.64 Nederlandsche ponden. leder, die snikerriet op Java heeft gezien, zal moeten toestemmen, dat niet alleen het zwaarste, maar ook het middelma- tige riet viii wat meer moet wegen. £en van bei- den schgnt dns waar te z\jn : 6f het Cheribonsche riet moet beneden het middelmatige zgn, -^ doch dit is moegelgk te rijmen met den aanhef der in den tekst gedane aanhaling, volgens welken de resnltaten der fabrieken niet geCvenredigd zgn aan den staat van het net} •<« 6f de pelting hat veel ' te wensehen over. 8T7. 4/99 tende berolkm^, docb ook niet minder voor de £Eibrtekaiiten zelve, in eene spoedige rerma- ling en krachtige parsing van hot riet een te groot belang is gelegen, om niet alles aan te wenden, vat ter bevordering van het eene soowd als het andere 2ou kunnen strekken. S^n men evenwel met eenigen grond mogen ▼erondprstelleh, — g^jk dit door den schrij- ver der aangebaalde woorden eenigzins inge- wikkeld scfarjnt gedaan te worden, ^- dat de fa- briekanten niet zouden inzien, wat bun belang in die Terschillende opzigten medebrengt? «— En, zoo neen, waaraan anders hebben -^ij de on- toereikende Toorziening in bet eene en het an- dere toe te schrijren, dan aan ongenoegzame mimte in de besehikking over geld? Aange- set wij Toomemens njn, dit laatste pant bij onze algemeene beschonwingen te bespfeken, zal het Toor het t^enwoordige voldoende sgn, er de aandaeht slechts op te Testigen, in Terband tot de zoo hoog opgeTijzelde win- sten der kontraktanten en het streven der regering in de laatste jaren om die winsten te besnoeijen, eensdeels door vermindering der prijzen roor de aan haar te leveren sni- ker, anderdeels door opdrijving der nitgaven Tan de fabriekanten. De nit het overzigt aangebaalde iroorden geren ons voorts sanleiding tot eenige beschon- wingen, die wij, hoezeer ze eenigzins van alge- meenen aard zijii, evenwel, omdat zij ons bij het verder onderzoek meermalen knnnen te pas komen, niet beter dan bier weten te plaatsen. Er zijn in de knltunr van het snikerriet en de bereiding van sniker nit het sap, drie of liever viet momenten, die men goed van elkan- der moet onderscheiden, wil men zieh niet sehuldig maken aan eene scheve beoordee- ling der resnltaten eener snikerondememing. Wij bedoelen: 1®. de teelt zelve van het riet; 2^. het snijden en het transporteren van het riet van de velden naar de fabriek; 3°. het persen van het riet, eindelijk 4^ de bereiding van suiker uit het verkre- gen sap. 