Entomologische berichten
Zij begonnen weldra in de aarde te kruipen ; de rug is dan dof zeegroen, in de zijden geliger groen getint, waardoor de gele vlekken dan minder duidelijk uitkomen ; de laatste had zich 20 Juli in den grond begeven. De eerste parthenogenetische wesp d" verscheen hieruit 3 Aug.; nog 18 volgden tot 11 Aug., zoodat het geheele aantal U) = bijna 91 percent bedraagt, aile van het manlijk geslacht. Het cocon-stadium heeft gemiddeld 19 à 20 dagen geduurd ; de ontwikkelincp van ei tot imago werd in ± 72 dagen vol- bracht, en duurde hier dus veel langer dan bij ]*r. fulnpes Fall., beschreven in Entom. Berichten H, p. 212. 230 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. Hoewel niet geregeld voorkomend, treedt de larve in Arnhem's omstreken wel eens schadelijk op. In 191)2 werd bijv. een berk in een stadstuin eerst in Juni en later in September op nieuw erg door de larven geteisterd, en een paar jaren geleden zag ik ook in Laag Soeren een berk, waarvan eenige takken door Fr. betulae-lâr^en kaal gevreten werden. Parthenogenesis in het genus Pristlphora is tot nog toe bij de volgende soorten waargenomen : Pr. conjugata Dhlb. (wilg) ; door von Siebold, die uitsluitend manlijke wespen verkreeg. Pr. betulae Retz. (berk) ; van Rossum, uitsluitend manlijke wespen. Pr. pallipes Lep., syn. append iculata Htg. (aalbes en kruisbes) ; Cameron, uitsluiteud v r o u w e 1 ij k e wespen. Pr. fulvipes Fall, (wilg); van Rossum, uitsluitend vrouwe- lijke wespen in drie generaties. Pr. a-asskorids Htg. (meidoorn) ; van Rossum, uitsluitend mannelijke wespen. Pr. geniculata i) Htg. (lijsterbes) ; van Rossum, uitsluitend manlijke wespen. Buitendien werden dooi- Cameron parthenogenetische eieren verkregen van Pr. ruficornis OL, waaruit zich echter geen larven ontwikkelden. (Jameron geeft wilg {Saliv riminalis, viteUina enz.) als voederplant aan. Brischke heeft ze gevonden en ge- kweekt op linde ; een door mij op linde ingebonden wijfje heeft daar niet gelegd. Behalve deze ruficoryns blijven er van de Nederlandsche soorten nog drie ter onderzoeking over: Pr. pallidiventris Fall. (framboos, nagelkruid {Geiini urbamun) enz.) ; Pr. aquilegiae Voll, (akelei) en Pr. melanocarpa Htg. syn. Wüstneii St. (berk). ^) Deze soort is nog niet vermeld ia de ..Xaamiijst van Nederlandsche. Tenthredinidae van J. Tli. • )ude!nans". Zie: T. v. E. Deel 47, p. L\l F.NTOMOT.OCUSCTIF. BEI! ICHTEX. 231 De in de Naamlijst i) aangegeven Pr. laricivora Brischke wordt thans door Konow in het geslacht LyfioeonematUK gerangschikt. Uit het bovenstaande lijstje blijkt, dat van de zes l'risti- phora-soorten, bij welke parthenogenesis geconstateerd is, 4 soorten alleen manlijke, en de 2 andere alleen vrouwelijke wespen leverden. Wat kan de oorzaak zijn, dat bij één e soort uit onbevruchte eieren imagines van een ander geslacht ver- schenen dan uit eene naverwante tweede soort ? Misschien zal het mogelijk zijn, door een nauwkeurig onderzoek naar de par- thenogenesis bij nog vele andere bladwespen aanwyzingen te vinden, waaraan dit verschil in geslacht toegeschreven moet worden ; bekend is, dat bij slechts weinige soorten, bijv. Clavellaria amerinae L., gemengde nakomelingschap uit parthenogenetische eieren ontstaat. Veel blijft hier dus nog te onderzoeken, waarbij de hulp van velen noodig is. Dr. Rich. Ritter von Stein heeft hier voor jaren reeds op gewezen met de woorden : »Mochten doch recht viele Freunde der Bioloo-ie der Insekten, angerecht durch diese Bemerkungen (Zur Kennt- niss der Parthenogenesis der Blattwespen, Eiitona. Nachrichten, IX Jahrg., p. 1) sich der weiteren Erforschung dieser hoch- interessanten Thatsachen widmen und die Worte Andre's : »C'est un vaste champ ouvert à tous les travailleurs« beherzigen.« Naar aanleiding van zijn eigen waarnemingen aan Lophyrus similis Htg. zegt von Stein verder : »Zweifelsüchtigen Natur- forschern gegenüber, die für die Thatsachen der Parthenogenese, auch wenn sie von den verschiedensten Seiten bestätio-t werden, noch immer ein »Wenn« und ein »Aber« in Bereitschaft haben, erlaube ich mir noch die Schlussbemerkung, dass . . . von einem Beobachtungsfehler nicht im Entferntesten die Rede sein kann.« Von Stein schreef dit in 1883. In de verloopen 25 jaren ') Tijdschr. v. Entom. Deel 3G, p. 90. 232 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. is het voorkomen van parthenogenesis niet alleen bij Hyraeno- pteren, maar ook in andere insekteu-orden onwederlegbaar bevestigd. Een zonderlingen indruk maakt het dns, wanneer nu een boek verschijnt, dat tot titel voert : »Es giebt keine Parthenogenesis«, naar aanleiding van onderzoekingen over het leven der honigbijen. In de zeer samengestelde bijen-maat- schappij, waar koningin, werksters en darren in hetzelfde ver- blijf wonen, zijn vermoedelijk nog niet alle raadselen opgelost en blijven er nog geheimen te ontsluieren, maar in het alge- meen koen en botweg te durven beweren, dat er geene parthe- nogenesis bestaat, . . . getuigt niet dat men op de hoogte van de wetenschap is. A. J. VAN ROSSUM. BIBLIOTHEEK. Geschenken en aankoopen. W. T. Blanford, The Fauna of British India, including Ceylon and Burina. London 1892—1907. 8'. Van (lit stanilaardwerk zijn tot nu toe uitgekomen en aangekocht : G. F. Hampson, Moths. 1892—96. Vier deelen met tekst figureii. C. T. Bingham, Butterflies. 1905 — 1907. Twee deelen met gekleurde platen en tekstfignren. idem, Hymenoptera. 1897 — 1903. Twee deelen met ge- kleurde platen en tekstfiguren. VV. L. Distant, Rhynchota. 1902. T. I met tekstfiguren. Ook de verdere deelen, de insecten betreffende, zullen aan- geschaft worden ; zoodoende wordt de beschikbare literatuur over de Indischo Arthropodenfauna meer en meer compleet. Als er nu maar eens iemand gevonden werd, die ons nog de ENTOMOLOGISCHE BKRICHTRN. 233 werken van Distant (Rhopülocera Malayana) en Doubleday (Genera of Diurnal Lepidoptera) ten geschenke gaf, dan zou aan een door vele leden gekoesterd verlangen voldaan zijn. J. H. Fabre, Souvenirs entoniologiques. Ser. X. Behalve over Minotaurus fi/phaeus, Cionus thapsus, Ergates faber, Onthophcujus taurus, Meloloiitha fullo, Carabus auratus, handelt de bekwame, geestige schrijver o.a. over ver- houdingen tusschen insecten en champignons, over dwer- gen en anomalieën in de insectenwereld, over »chimie industrielle«. G. Fuchs, Ueber die Fortpflanzungsverhältnisse der rinden- brütenden Borkenkäfer. 10u7. Behalve een reeks zeer duidelijke platen is door den schrijver aan zijn werk nog toegevoegd een lijst van de voornaamste literatuur betreÔende het door hem behan- delde onderwerp. Ook aan kweekmethoden en vangboomen worden hoofdstukken gewijd. E. Verity, Rhopalocera palaearctica. Afl. 11 — 12. A. Handlirsch, Die fossilen Insekten. Afl. VII. Hierin worden de Tertiaire Insecten ten einde behandeld en met de Quartaire begonnen. Ten oreschenke ontving de Bibliotheek : Verhandelingen van de beeren leden : H. Schmitz S. J., Dr. J. G. de Man, Dr. H. W. v. d. Weele, G. v. Roon, Dr. J. Th. Oudemans. Van Dr. A. C. Oudemans 't volgende : F. Redi, Expérimenta circa generationem lusectorum. Amstelo- darai 1671. Met pl. Kl. 8". J. L. Frisch, Beschreibung von allerley Insecten in Teutsch- land. Berlin 1730—1738. 13 Dln in 1 vol. met platen. S'^. 't Eigenaardige van dit exemplaar is, dat hier en daar de platen gekleurd zijn en er nog eenige teekeniugen in kleuren aan toegevoegd zijn. 234 ENTOMOKOGTSCHE BP^RICHTEN G. Charleton, Onomasticon zoïcou, plerornraque animalium differentias et nomina propria pluribus linguis exponens. Londini 1668. Met platen. 80. P. Bonunni, Observationes circa viventia quae in rebus non viventibus reperiuntur. Romae 1691. Met platen. 8". Een 50-tal separata van schrijvers als : Strand, Kulscynski, Richters, v. Buttel-Reepen, Dahl, Racovitza, Verdun, Bor- cherdiug, Borner, Neumann e. a. Van Dr. C. L. Reuvens 't volgende : J. Schinutzer, Prof. Ernst Haeckel. Leiden 1907. 8". Een zeer scherpe, met noten voorziene kritiek op Haeckel's waarheidsliefde in zijne werken. E. Haeckel, Die Weltrüthsel. Bonn 1902. 8. Ed. 8'. Met portret van Haeckel. J. F. V. Bemmelen, Indische Huisdieren. Batavia 1894. 8'\ E. L. Trouessart, La géographie zoologique. Paris 1890. Met tekstfiguren. 8^. C. L. Reuvens. Vriendelijk verzoek. De Bibliothecaris vraagt den leden vriendelijk de boeken beter verpakt terug te zenden, 't Komt voor, dat zware 4° deelen enkel in een courant gepakt en met bindgaren toege- bonden zijn. In welken staat zij aldus aankomen, laat zich begrijpen. C. L. Reuvens. non UIT(iEGEVEN DOOR DE NEDERLANDSCHE ENTOMDLOGISGHE VEREENIGING. N". 41, DEEL II i Mei 1908. INHOUD: Dr. A. J. van Rossfm, Het voedsel der nipsen. — Dr. A. V. Ouükmans, /Vaiiteekeiiiiigen over Dr. C. li. Rkuvkns, Literatuur. Suctoriti VHL Het voedsel der rupsen. Het tweede deel van Bachmetjew's Experimentelle e n t o ni o 1 o g i s e h e Studien v o m p h y s i k a 1 i s e h- e 11 e ni i s c h e n S t a n d punk t a u s (944 pagina's) bevat ook over het bovenstaande onderwerp een groot aantal mede- deelingen van waarnemingen door verschillende onderzoekers gedaan. Uit het vele belangrijke wil ik hier .slechts de aan- dacht vestigen op liet feit, dat bij sommige »monophage «rup- sen-soorten liet gewont' voedsel toch te vervangen is door andere planten, waarop zij in de natuur niet aangetroffen worden. Na vermelding van vele jiroeven, welke in dit opzicht o.a. genomen werden met rupsen van Bovilnj.r mori, ]^(i)n'ssa r(in{u/\ Ahra.vas (irox^nlariafa, /'Japriuii.< c/ir}/sori-/ioi'(i, komt Schrijver, />zum wahrscheinlichen Schluss«, dat monophage rupsen ook andere planten als voedsel gebruiken kunnen, wanneer deze chemische bestanddcelen l^evattcn, overeenkomend met den aard van het voedsel in de s>iioriiiaal-}>laiit.<^ Hij lupent hier verder 23G RNT05U)I,0GTSfHE BKRICHTEK. theoretisch uit te kunnen besluiten, dat rupsen, in plaats van met plantenblad, grootgebracht zouden kunnen worden met kunstmatig bereide stoffen, wanneer deze dezelfde samenstelling- bezitten als de bladeren der »normaal-planten«. Er moet hierbij echter op een verschynsel gewezen worden. VVanneer bijv. aan rupsen van Bonib//.r riio/i in plaats van witte Moerbei de bladeren van Monis rubra, Broussonetia Kaempferi, Madura aurantiaca, Sco)~07ie7xi hispa/iica, als voedsel verstrekt worden, dan ondergaan zij steeds als gewoonlijk vijf vervellingen. Worden zij daarentegen gevoed met Cudroina triloba of met Lactuca ■<:afira, dan wisselen zij slechts viermaal de huid, en duurt het ru})sen-stadium veel langer, in plaats van ongeveer 30 dagen, nu 90 dagen. Hieruit blijkt, dat deze twee planten voor B. >nori »entfernter liegen" dan de andere bovengenoemde soorten, omdat de rupsen längeren tijd noodig hebben, haar organisme aan dit nieuwe voedsel te doen gewennen. Na 2 — 3 generaties vertoonen zij echter ook hierbij weder het gewone aantal vervellingen, i) Wij hebben hier dus een interessant geval van aanpassing van monophage rupsen aan ander voedsel, üe vraag doet zich dus voor, of de polyphagie niet als een aanpassingsvermogen te beschouwen is, dat zich bij de rupsen in een langdurig tijdsverloop ontwikkeld heeft V Wat de polyphagie betreft, moet men eerst de vraag beantwoorden, welke omstandigheden bij het eierleggen der vlinders de keus op eene be])aalde plantensoort doen vestigen. Volgens (Irevillius zal dit daaraan toegeschreven moeten worden, dat de uitgekozen planten stoffen bevatten, welke eene aantrekkende werking op het reuk-orgaan der vlinders 1) De bladwesphirven van Cimhe.v fajii undurgaaii eene vervelliiig minder, dan die der zeer naverwante C. luien der wilgen. Zuii t'. ƒ(!ƒ// zich nog niet aangepast liebben aan den beuk? ENTOMOLOGISCHE BERrCHTBN. 237 uitoefenen. Zoouls uit vele proefnemingen bekend is, heeft dit zintuig bij de insecten eene hooge ontwikkeling bereikt. Maar — zegt Bachraetjew — aan de reukwaarneming moet toch de sinaakwaarneming vooraf gegaan zijn, want om te weten waar zij hare eieren kan leggen, moest de wijfjes-vlinder toch met den smaak der plant bekend zijn en deze ervaring van de rups »geërfd« hebben. Onlangs heeft Lagerheim het vermoeden uitgesproken, dat de reden, waarom zekere polyphage rupsen aan eenige plantensoorten de voorkeur geven, daarin gelegen is, dat deze looizuur bevatten. Grevillius heeft naar aanleiding hiervan vele proeven met rupsen van Enpr. chrysorrhoea genomen. Bladeren van Stellaria viedia (Muur) welke geen spoor looizuur bevatten, werden door de rupsen niet aangetast ; toen het blad met eene tannine-oplossing bestreken was, begonnen zij er van te vreten. Meestal leggen de vlinders de eieren op zulke planten, welke gaarne door de rupsen gevreten worden. Is het aantal vlinders zeer groot, dan worden de eieren ook gelegd op planten, die er anders minder voor in aanmerking komen. Grevillius heeft o. a. ■ waargenomen dat Euproctis chrysorrhoea gelegd heeft op Vuilboom, waarvan de bladeren slechts in den uitersten nood gevreten werden, en zelfs op Brem en eene Rusch-soort (./?///cm.s effusus). Aldus hebben de rupsen van polyphage soorten gele- genheid den smaak van planten, welke haar vreemd waren, te leeren kennen. Wanneer het nieuwe voedsel niet schadelijk werkt, laten zij nakomelingen achter, die aan de plant gewend zijn. Hetzelfde kan bij nionophage rupsen gebeuren. Wij zien o.a. dat DenJrolimns pini, welke in Frankrijk uitsluitend op Pinus sylvestris leeft, in Rusland zeer gaarne Finns pinea eu Larü'-soorten vreet. Dergelijke rupsen, die, uit nood bij het zoeken naar nieuw voedsel, op voor haar schadelijke planten terechtkomen, zullen natuurlijk sterven. Door Bechstein werd 238 EXTOMOLOüiSCHE BERICHTEN. bijv. waargenomen dat rupsen van Z>^/i(/;'. />m;', welke uit gebrek aan voedsel Hennep vraten, spoedig bezweken. Op deze wijze heeft Acherontia atropos zich aan Aarda}»pel ü;ewend. Aio^ner-Abafi zegt hierover : »Nu het bewezen is, dat A. atvopos vroeger op vele verschillende planten leefde, voordat hij zich gewende aan Lijctum (Bokshoorn) en vooral zoozeer aan Aardappel (»in deren Urheimat die Art, nicht einmal das Genus vorkommt !«), dat dit gewas in Hongarije zijn hoofd- voedsel is — houd ik het voor zeker, dat ook de Oleander- vlinder, in streken waar deze struik zelden voorkomt, zich met andere ])lanten vuedt.« — Deilrphila nerii wordt werkelijk in Duitschland aangetroffen op Vinca »liiior (Maagdepalm). Bachmetjew eindigt deze l)eschouwingen met de woorden : »Monophage« ßau])en giebt es somit nicht; alle sind poly- phag, wenn auch mit beschränkter Zahl der Pflanzenarten.« A. J. VAN RossuM. Aanteekeningen over Suctoria VIII. 1881. Malarop^ijUa \VKiJK.NBi<;i;(i in Period. Zool. Argent, v. '•\. p. 271, 275, 270. I'ype Falr.i' (irosxireniri^ Wktjenukkg. 1885. \\rinlf»j//la Schlmkewitsch in Zool. Anz. n". 187 p. 75. Type VtvtnipsijUa al<ik/irt ScniMKEWiTscti. 1886. Kchi(J/io/)/t(tga Oi.i.iFK in Proc. Linn. Sor. N. iS. Wales, ser. 2, V. 1, j». 172. Type Kcltidiiopluuja antlmlans Oluit, 189o. ■'Sfep/iduoctrcu.^ 8k use in Hec. Austral. Mus. v. 2, p. 77. Type Sffji/iaiuici/cus i/asj/io'i Skuse. 189o. Subgenus Cevatopxijlla Wag.nki; in Hor. Soc. Ent. Ross. V. 27, p. o50 -- ('cnito/tsi/lli/.s (corr. : Centtop.si/lla) Kolenatf 1850. Derhalve — /.sr///^;yw////^/,v (corr.: Isch/tup.'^i/lla) Westwoud 1833. 18'J3. Subgenus (Irttoiisi^iln VVACiNEU in Hor. Soc. Ent. Koss. ENTOMOLOG ISCHE BERICHTEN. 239 V. 27, ]). '^bO — Cfcnopsyllns (corr. : Ctenopsy II i) ]\()\.v)S\'vi ]S(i3, NOU ('ffii(>/)si/üus (corr.: Cttfio/isi^lla) Koi.kna'ii 1 S."j(3 ; bevat m?<.s- ('iili, is das =^- Ctrnophthalmits Koi.KNA'n 1856. 1893. Sub,i>:enus '/'ijp/ilopsylla Wag.nkh in Hor. Soc. Knt. Ross. v. 27, p. 351, non 'l)iphl(>p«ylla T AsciiKNiiKKG 1880. Onder de door WAfi.NKR genoemde soorten vindt men biauchnlenlatd \ derhalve = subgenus a (Cteuop/ilhalmus) Kolk.nati 1863, /w/t CtenophtJial- 7nus KoLEXATi 1857. Derhalve = >S/>a/(;w/)s_///^( Oudkmans 1906 (Tiidsehrift voor Entomologie, vol. 49, p. LUL verschenen 22 October 1906; Entomologische Berichten, vol. 2, n" 39, p. 220, 1 Januari 1908). Ook de andere genoemde soorten beliooren, ook thans nog, tot hetzelfde genus : S/xihuvpsylla Oudemans 1906. 1898. Maart, ('endop/iyllus Wagnkh in Hor. Soc. Ent. Ross. V. 31, p. 557. Onder de soorten bevindt zich r/a/Ziz/a»; Schrank. Derhalve = C(3/'a^ü/>/iv//ws (corr.: CeratopsyUa) Onnris 1832. 1898. Maart. Fulex Wagner in Horae Soc. Ent. Ross., v. 31, p. 575. Onder de soorten bevindt zich irritam^ L. ; der- halve = P«kf L. 1758. 1898. Maart, (.'tenopf^ylln Wagnkk in Hor. Soc. Ent. Ross., V. 31, p. 577. tliertoe brengt W. //u/.s»-'///.- derhalve — CVf!//o/>//- //inltnus KOLKNATI 1856. 1898. Maart. Cerdtopsyl/a Wagnkk in Hor. Soc. Ent. Ross., V. 31, p. 580 = Ccratopsylliif (corr.: d ratopsylUi) Kolknati 1856; derhalve = IsrlmopsyUus (corr. : Iticliiiopsylla) \\ kstwood 1833. 1898. Maart. Typldopsylia Wagnkk in Hor. Soc. Ent. Ross. V. 31, p. 588; non Typhlnpsyllit Tas(Hknbek(; 1880! Hoewel Wagnkk thans onder de soorten hiinx-todi'iitatns (_= tulpiw) niet noemt (lapsus mentis Vj, blijkt uit het overige, dat" dit genus ^- Typldopsyllit Wagnki; 1893. Derhalve -= Spiil<iiU)p.fyll'i Oidk- MANS 1906. 20 .laniuiri 1893 stelt Wagnkk in Hor. Soc. Lnt. Ross., V. 36, p. 13(3 voor, zijn genus '/'yp/ilopsylld (zooals wij hier- 240 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. boven zagen = Spalacopsylla Oidemans 1906) te splitsen in 3 jj^enera : Typldopsylla, Palaeopsylla en Neopsylla. Hij zegt : »Die Benennung Typhlopsylla soll für die Gattung gelten, zu Welcher zwei von den drei (also die nielirzuhl) von Taschenbeiîg (d. h. vom Autor der (Jattung) I'eschriebenen Arten gehören". Hieruit blijkt, dat Wagnfr voor dit nieuwe genus geen type aangeeft. Wij zouden geneigd zijn een der twee Taschenberg'- sclie soorten als type aan te nemen, ware het niet, dat onder de soorten, die tot zijn nieuw genus behooren, zich hisoctodentata K(M,KXATi Ijevindt (I. c. p. 139). Daarom besluiten wij : 20 Jan. 1903. Typhlopsylla VVagnkr in Hor. Soe. Ent. lioss., V. 30, p. 135 sc^q, non l'yphlopsylla Taschenbeko 1880; hieronder bevindt zich hisoctodentata; derhalve = subgenus a (Ctenophthahnus) Koi.ENA'ri 1863; non Ctenop/it/ialtmis Kof.KS ATI 1857; derhalve = Spalacopsylla Oudemans 1906. 20 Jan. 1903. P<daeopsylla Wagner in Hor. Soc. Ent. Ross., V. 3(i, p. 135 sqq. »Hierher gehort eine der TASCHENBBRG'schen Arten.« Onder de 4 soorten, die het nieuwe genus bevat, is er geen, die als type aangewezen wordt, derhalve is het rationeel de oudste soort, en die is tevens de TASCHENBERG'sche soort, als type te kiezen. Derhalve type Typhlopsylla gracilis Tasch. 2u Jan. 1903. Xeopsyllu Wagner in Hor. Soc. Ent. Ross., v. 36, p. 135 sqq. >zu welcher nur bereits nach Taschenberg beschriebene Arten gehören.« Een type geeft Wagner al weer niet aan. Rationeel is het de oudstbeschrevene als type aan te nemen : 'Typhlopsylla bidentatiformis Wagner 1893. 20 Jan. 1903. Typhloceras Wagner in Hor. Soc. Ent. Ross., V. 36. p. 152. Staat tusschen Typhlopsylla en Ceratopsylla : »Meine Benennung Typhlocera:< soll den üebergangscharakter bezeichnen.« Type Typhloceras poppei Wagner. A. C. OUDEMANS. KNTOMOLOOrSrHK BKKIC'HTKN. 241 LITERATUUR. Bachmetjew, P., Experimentelle entomologische Studien vom physikaliscli-cliemi.sehen Stiindpunkt ;ius. Sophiii H'U7. T. II. Met platen. Geschenk van den schrijver. In dit lijvige, bijna lOOO pag. tellend boekdeel wordt door den autor de invloed der uitwendige factoren op Insecten behandeld. Hij verdeelt zijn werk in een daad zakelijk en een theoretisch deel, en waar liij in het eerste gedeelte weder drie hoofdstukkeu geeft aan »Entwicklungs- geschwindigkeit", »Grosse und (Testait"" en »Färbung und Zeichnung"', daar behandelt hij in elk geval daarvan den invloed, die klimaat, vocht, temperatuur, licht, electriciteit en magnetisme, voedsel en chemisclie jiroducten, druk en wrijving en andere factoren kunnen hebben. In het tweede deel worden al de theorieën behandeld en ook daarbij is de bewerkte stof op dezelfde wijze gerangschikt. Waar de theorieën over den invloed der uitwendige factoren op kleur en teekening behandeld worden, daar wordt ook die van ons medelid Piepers uitvoerig besproken. Aan het slot van deze tweede helft geeft ons de schrijver de volgende beide thesen : »Alles, auf was die Zeilen reagieren, erzeugt bei der Aenderung seiner optimalen Intensität Varietäten. Beim U eberschreiten der Optimum- Amplitude entstehen Aberra- tionen" en »Die Aenderung der normalen, von der Species eingeschlagenen Entwickelungsrichtung ruft abgeänderte Individuen hervor, welche unter Umständen zu Variationen, resp. zu Aberrationen gezählt werden können." Deze beide thesen zal de autor in eeu derde deel van zijn boek in onderling verband behandelen. Men moet respect hebben voor de werkkracht, die zulk U^l F.KTf)M()l,()(;IS(IlK m^lMCHTEN*. een <^root muteriaiil bijeengehracht en Jourgearbeid heeft, en men kan niet anders dan hulde brengen aan den schrijver. Waar eeiiige der hehxngrjikste onderdeelen door Dr. V. Hossuni uitvoeriger Itehiunhdd zullen worden, wil ik met deze aankoiulitriny; volstaan. Trimen, R., lihopalocera Africae australis. London 186G. T. IL 80. Geschenk van den heer J. Lindeman s. In onze Bibliotheek was alleen T. I aanwezij;. Dank zij de attentie van ons medelid, waarvoor hierbij dank betuigd wordt, is dit werk van Trimen nu compleet. In T. II worden behandeld de Satyridae, Eurytelidae, Lycaenidae en Hesperidae. C. L. Reuvens, L UITGEGEVEN DOOR DE NEDERLANOSCHE ENTOMDLOGISGHE VEREENIGING. N". 42. DEEL II. 1 Juli 1908. INHOUD: Dr. J. Th. Oudkmans, Onze Nederlandsche Mutillidae. — Dr. A. J. van Rossum, Een gevaarlijke Japan- ner. — Dr. A. C. OüDEMANS, Aanteekeningen over Suc- toria X. — Dr. J. Th. Oudemans, F. W. Konow f. — Dr. C L. Reuvens, Bibliotheek. Onze Nederlandsche Mutillidae. In »de Nederlandsehe Insecten«, p. 717, vermeldde ik als inlandsch de Mutilliden-genera Methoca en Mutilla^ terwijl men op p. 777 — 778 nadere gegevens daaromtrent aantreft. Methoca wordt daar opgegeven als hebbende 1 soort, Mutilla als heb- bende 4 soorten, welke in Nederland werden aangetroffen. Onze geheele rijkdom bestaat nl. uit : Mutilla europaea L. » ephippia F. » rufipes F. » melanocephala F. Methoca ichneumonides Latr. Deze indeeling was gevolgd naar den Catalogus Hymenopte- rorum van von Dalla Torre. Het is mij echter gebleken, dat autoriteiten als Saunders en Schmiedeknecht (deze o.a. in zijn werk »die Hymenoptereu Mitteleuropas*, 1907) noch met deze 2M ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. generieke, noch met deze specifieke indeeling raedegaan, doch zich eerder aansluiten aan andere inzichten, die men b.v. ook reeds in het bekende werkje van Taschenberg, »die Hymeno- ptereu Deutschlands«, 1866, ontmoet. Volgens genoemde schrijvers zijn Mutilla ephippia F. en ru/lpes F. dezelfde soort, waardoor het getal der inlandsche species tot 4 gereduceerd wordt. Daarentegen scheiden zij M. melanocephala F. af en brengen die tot het geslacht Myrmosa. Onze inlandsche soorten zouden dus als volgt te noemen zijn : Mutilla europaea L. » rufipes F. Myrmosa melanocephala F. Methoca ichneumonides Latr. Eene nadere omschrijving moge hier volgen. Mutillidae. Wijfjes ougevleugeld, grof gestippeld, stoppelig behaard ; b^ Methoca echter glad, glanzig en spaarzaam behaard. Gelijken grootendeels op mieren, waarvan zij zich echter dade- lijk onderscheiden door het gemis van de opstaande schub of* de knoopvormige verdikkingen aan den steel van het abdomen. Methoca gelijkt meer op het Iclmeumouiden-geslacht Pezomachus, doch heeft geene uitstekende legboor, zooals daar regel is. Mannetjes gevleugeld, soms sterk van de wijfjes verschillend. 1, Thoraxrug bij het ç niet door insnoeringen verdeeld ; geene ocellen. Voorvleugels van het d" met 3 cubitaalcellen ; de aderen bereiken den buitenrand van den vleugel niet. Vleu- gelstigma klein en niet donker gevuld, waardoor het weinig in het oog valt Mutilla. — Ocellen bij het 9 aanwezig. Bij het d" loopen de aderen tot den buitenrand van den voorvleugel door en is het vleugel- stigma gevuld, donker en duidelijk 2 2. Thoraxrug van het j door een dwarsnaad in eene voorste ENTOMOLOGTSCHE BERICHTEN. 245 en eene achterste helft verdeeld. Voorvleugels van het c^ met 4 cubitaalcellen ^) Mjirmom. — Thoraxrug van het 9 door twee diepe insnoeringen in drie »knoopvormige« onderdeeleu verdeeld. Voorvleugels van het cT met 3 cubitaalcellen ') Methoca. Matilla. Mutilla exiropaea L. is 10 — 15 raM. lang, zeer grof gestippeld. Zwart, raeso- en metathorax geheel {9), of alleen in het midden (r^) lakrood : achterliif bij het cT met blauwen metaalglans, welke, hoewel zwakker, ook aan het zwart van kop en thorax eigen is. Vleugels van het </ als berookt, aan den wortel helderder. Beharing zwart. De eerste drie achterlyfs- ringen met een dwarsband van zilverwitte haren aan het einde. Meermalen in hommelnesten aangetroffen, meer bepaald in die van Bombus muscorxim L. Overigens vindt men de wijfjes op den grond loopend, de mannetjes op bloemen, inzonderheid op schermbloemen. Behalve de vindplaatsen, die in »de Ned. Ins.« vermeld zijn, te weten Amsterdam, Muiderberg, Texel en Warffum, kan ik thans nog opgeven, dat ik bovendien exem- plaren bezit van Elspeet en uit Zeeland. De 9 in mijn bezit zijnde exemplaren zijn als volgt geëtiquet- teerd : $, Zeeland, La Fontijn. 2, Oosterend, Texel, 29 Juni 1886, J. Th. O. 2, Texel, 29 Mei 1895, Kempers. 2, Amsterdam, 31 Augustus 1900, Thijsse. 2, Elspeet, Augustus 1903, de Bussj'. cT, Zeeland, La Fontijn. (ƒ*, Zeeland, La Fontijn. cT, Amsterdam, 8 September 1907, J. Th. O. cT, Amsterdam, 8 September 1907, J. Th. O. ^) De cel, die dour den vleugelrand begrensd wordt, niedegerekend. 246 ENTOMOLOGISCH R BERICHTEN. De laatste twee exemplaren vond ik even buiten de stad, bij Zeeburg, op schermbloemen. Mijn indruk is, dat deze soort toch wel zeldzaam is; in de vele jaren, dat ik Hymenoptera verzamel, heb ik er geene andere ontmoet dan de drie vermelde, Saunders noemt haar voor Groot- Brittanje ook zeldzaam, vooral het cf. Schmiedeknecht vond de soort in Thüringen nog niet. Mtitilla 7'ufipes F. Veel kleiner dan de voorgaande soort, doch in algemeen voorkomen daarmede overeenstemmend. Lengte van het 2 4 à 6 mM., van het d" 7 à 8 mM. Wijfje: kop zwart, sprieten rood met zwarte spits. Thorax en pooten rood. Achterlijf zwart, de eerste en zesde ring rood; op ring 2 eene zilverwitte haarvlek, ring 3 en 4 met zilverwitte dwarsbanden. Mannetje: zwart, pronotum en mesonotum rood. De haren, die wit zijn, staan over het geheele lichaam verspreid. Omtrent de leefwijze van deze en de volgende soorten vind ik geene opgaven ver- meld. Ik merk echter op, dat de heer B. E. Bouwman te Breda, die mij een paartje ter controleering der determinatie zond, er bij aanteekende, dat het d" niet op bloemen gevonden was, doch op zandgrond, waar ook wijfjes werden aan getroiïen. Het 9 werd op een tuinpad buit gemaakt, waar Pompiliis- en O.vybelus-nesten in de buurt waren. Ik zelf trof een g aan op een zandpad, waar allerlei graafwespen huizen. Als vind- plaatsen vermeldde Snellen van Vollenhoven in zijne »Naamlijst" in Dl. 2 der »Bouwstoffen voor eene Fauna van Nederland": Katwijk, Zuidholland, de Bildt in Mei, duinen bij 's-Graven- hage in Juli. In mijne collectie bevinden zich de volgende 7 voorwerpen, waarbij ik tevens de 2 van den heer Bouwman opsom : 2, 's-Gravenhage, Juli, Périn. 2, Scheveningen, Juni, Périn. Ç, 's-Gravenhage, Juli. ENTOMOT.OGISCMiE BKRICHTEN. 247 Ç, Apeldoorn, 18 Augustus 190Ü, Thijsse. 2, 's-Gravenhage, 14 Augustus 1905, Mac Gillavry. 9, Putten (G.), 29 Juli 1906, J. Th. O. 2, Balkbrug (Ov.), 8 Augustus 1906, Bouwman. cT, Amsterdam, 5 Juli 1902, van der Beek. d", Breda, 7 Juli 1906, Bouwman. Ik vermoed, dat deze soort in zandstreken niet zeldzaam zal blijken te zijn. Saunders noemt haar ook voor Groot Brittanje gewoon op sommige zandige plaatsen. Myrmosa rnelanocephala F. Wijfje: 5 à 6 mM. lang; kop zwart, sprieten rood, met donkerder, soms bijna zwarte spits; thorax en pooten rood ; achterlijf zwart, doch ring 1 geheel en ring 2 op zijde rood, de randen der overige ringen bruin- achtig. Geene witte banden of vlekken, doch wel bekleed met eene gelijkmatige, ijle, witte beharing. De overeenkomst met het 2 der vorige soort is vrij groot, doch de kenmerken op het achterlijf uuiken het onderscheiden gemakkelijk. Mannetje. Mijn eenig exemplaar is klein, nog geen volle 6 mM. lang. Volgens Schmiedeknecht kunnen zij soms wel dubbel zoo lang zijn. Geheel zwart, wit behaard. Achterlijfs- ringen door insnoeringeu scherp van elkander gescheiden. Snellen van Vollenhoven vermeldt als vindplaatsen (zijne J/. atra Latr. en M. rnelanocephala F. zijn niet specifiek verschillend) : Drie- bergen, 2 cT ; Roozendaal en Brummen in Augustus; Driebergen. Mijne 4 exemplaren zijn de volgende: 9, Zeeland, La Fontijn. $, Putten (G.), 25 Augustus 1906, J. Th. O. 9, Putten (G.), 31 Augustus 1907, J. Th. O. J', Putten ((..), 11 Juli 1906, J. Th. O. Saunders zegt voor Groot-Brittanje: niet zeldzaam in zandige streken ; het </ o. a. op wilde wortelen ; Schmiedeknecht vond het in Thüringen veel op Heracleum en acht het 9 zeldzamer. 248 BNTOMOLOGISCHE BERICHTEN. Methoca ichneumonides Latr. Wijfje: 4 — 8 mM. lang, glad, glanzig, ijl behaard. Sterk op eene mier (werkster) of een Pezomachus-w^ije gelijkend, doch door deu in drieën gesnoerden thorax goed herkenbaar. Zwart, thorax en pooten grootendeels of geheel rood, zoomede het proximale deel der sprietschaft. De grootste wijfjes hebben het rood zuiverder, de kleine meer met zwart gemengd ; dit wordt aldus vermeld en vind ik ook bij mijne voorwerpen bevestigd. Mannetje: geheel glanzend zwart, ijl wit behaard. Mijne 2 exemplaren zijn 7 — 9 mM. lang, doch zij kunnen eene lengte van 12 mM. bereiken. Het mannetje gelijkt zeer weinig op het wijfje en is dan ook als afzonderlijke soort beschreven, ouder den naam van Tengyria sanvitali Latr. Snellen van Vollenhoven vermeldt alleen mannetjes in de duinen gevonden en in Juli op de Gliphoeve (Heemstede). Zelf bezit ik er ook twee. Wijfjes waren tot voor korten tijd bij ons nog niet waargenomen. In 1907 werden mij echter door den heer Bouwman te Breda twee wijfjes gezonden, terwijl ik nu zeer onlangs er zelf een drietal buit maakte. Deze 7 exemplaren zijn als volgt geëtiquetteerd : 2, Breda, Mastbosch, 26 Juni 19u6, Bouwman. 2, Harendermolen, 25 Augustus 1906, Bouwman. 3 2 5, Putten (G.), 8 Juni 1908, J. Th. O. cT, Driebergen, 14 Juli 1882, J. Th. O. J", Putten (G.), 12 Augustus 1885, J. Th. O. Bij het exemplaar van Breda teekende de heer Bouwman aan, dat hij het zag werken en een AmmophUa-nest sluiten. Saunders noemt deze soort voor Groot- Brittanje zeldzaam, het mannetje zeer zeldzaam. Schmiedeknecht zegt, dat zij in Midden- Europa is verspreid, doch zeer zeldzaam voorkomt. Wellicht is het mij in den a. s. zomer mogelijk, iets naders omtrent de leefwijze van dit merkwaardige dier te ontdekken, daar de vindplaats onder mijn onmiddellijk bereik ligt en zij er blijk- baar uog al voorkomt. De 3 voorwerpen, die ik thans ving. BNTOMOLOGISCHE BERICHTEN. 249 liepen rond, zonder dat daarbij tot het hebben van eenif; doel kon worden besloten. Ter plaatse waren thans n(;g geene of zeer weinige gaatjes van Graaf wespnesten te ontdekken, wel vele van Cici7idela-\'dT\eu. J. Th. Oudemans, Een gevaarlijke Japanner. tiet »Nieuw Landbouw-weekbladv< van 29 Mei 1908 bevat het volgende over Ja pansch e Sprinkhanen in Duitsch- land: »De eigenaar van eene kweekprij in Sudmühle bij Münster bemerkte sedert eenigen tijd, dat in een van zijn kassen de in bloempotten gezette Adtajitum-iAanten ^) geheel en al verdwenen; de stelen der bladereu werden dicht bij de aarde afgesneden. Eerst geloofde men, dat muizen deze verwoesting aanrichtten ; toen men echter eens in den nacht met een brandende kaars in het plantenhuis kwam, zag men duizenden onbekende sprink- haanachtige dieren, die daar omkrioelden en rondsprongen. De tandarts C. Hartmann uit Munster, een goed kenner van de lagere diersoorten, die daarover in eene courant te i\Iünster schrijft, noemt deze dieren Japansche sprinkhanen {Diestrammeym marinorata) 2), De kleur van het dier is licht- en donkerbruin gemarmerd ; het lichaam is ongeveer 0.75 cM. dik en 1.5 cM. lang; de springpooten zijn buitengewoon krachtig ontwikkeld ; zeer lang zijn de voelsprieten, ongeveer viermaal zoo lang als het lichaam, zoodat het dier van het einde der springpooten tot de punten der voelsprieten eene lengte van 10 cM. en meer bereiken kan. Het heeft geen vleugels, en maakt daarom 1,1 Vermoedelijk zullen zij ook andere gewassen aantasten. '^) Door Prof. Krüpclin, te Hamburg, aldus gedetermineerd. 250 ENTOMOLOGTSCHE BERICHTEN. nooit geraas. Overdag zijn zij niet te zien en verbergen zich ' evenals vleermuizen. De sprinkhanen zijn waarschijnlijk als eitjes of larven met eene bezending bollen van de Japansche Lelie medegekomen ; zij zijn ook al in verscheidene andere | plaatsen gevonden, o.a. in Wandsbeck bij Hamburg, in de serres van den groothertogelijken slottuin te Darmstadt, en te Lommatzsch in Saksen.« Naar aanleiding van het ))ovenstaande, heb ik mij tot den | heer Hartmann gewend en mocht ik het oorspronkelijke stuk \ ontvangen, dat onder den titel »Eingeschleppte Tiere« verscheen in »Beilage N" 19« van den »Münsterschen Anzeiger«. De O O I schrijver besluit zijn opstel over deze plantenvernielers met de woorden : »Freude an ihnen wird nur der Naturforscher, aber niemals ein Gärtner haben ! . . .« en aangezien ook bij ons te lande veel leliebollen uit Japan ingevoerd worden, achtte ik het van belang te wijzen op het gevaar, dat ook hier dreigen kan. De Heer Hartmann had de goedheid mij een adres op te geven, waar deze Orthoptera te verkrijgen zijn. Waarschijnlijk zal het mij dus mogelijk zijn dit schadelijke insect, in levenden lijve, op de Zomervergadering der Ned. Entomologisehe Yer- eeniging te vertoonen. A. J. VAN ROSSUM. Aanteekeningen over Suctoria. X. Ligging der Sternieten. Ik bezit een 5 van Pule.v irritans L., bij wie het 2^', 3^', 5^', 6»^ en 1^ sterniet over de gelijknamige tergieten liggen. Het schijnt derhalve, dat de lig- ging der sternieten aan variaties onderhevig is. Voedsel der Suctoria. Ik bezit een ç van Puled' ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. 251 irritiais L., in wier maag zich bevinden 3 schubben, waarvan de grootste 220 jj. lang is, vermoedelijk afkomstig van eeue Foihiride of Lepisma, 3 veervormige haren, waarvan de langste 370 fx meet, vermoedelijk afkomstig van Bomb^ts, en 18 fijn behaarde, platte haren, waarvan de langste 830 ," meet, en die vermoe- delijk van een Trkhopteron afkomstig zijn. Hiermede is dus bewezen, dat Suctoria niet altijd zoogdieren- of vogel-bloed zuigen, maar ook wei eens Insekten schijnen aan te vallen, waarbij dan losse haartjes of schubben mede ingeslikt worden. L a b r u m en E p i p h a r y n x. Aan een praeparaat van Pulex irritans L., 2, afkomstig uit Parijs, van Bourgogne, 1850, is de linker maxilla met haar palp weggepraepareerd, en zijn de overige raonddeelen netjes uitgespreid. Aan dit prepa- raat valt een onparig orgaan waar te nemen, dat proximaal, vóór het steekapparaat ligt, spoedig om het laatste heen slaat, en zich verder achter het steekapparaat bevindt. Het steek- apparaat gaat dus door eene opening van het proximale einde van het onparig orgaan heen. Het onparige orgaan is proximaal ook duidelijk uit twee symmetrische deelen samengesteld en ziet er ongeveer uit als een laarze- trekker. Ik meen in dit orgaan het eigenlijke lahrum te moeten herkennen. Is deze meening juist, dan moet het steekwerktuig als een epipharynx aangezien worden, daar het zich vóór den mond bevindt. Het is proximaal d u i d e 1 ij k uit twee symme- trische deelen samen ges te ld. H et is schijn- baar hol, daar de matrix (epiderm, falso hypoderm) tot aan het eind dezer lange stift doorloopt (evenals bij een dik haar of borstel). Tot mijn verwondering lees ik bij Dampf: »Die o s t- u n d w e s t }) r e u s s i s c h e F 1 o h f a u n a« (»Schriften der Physik.-ökonom. Gesellschaft zu Königsberg i. Pr., XLVIII. Jahrgang, 1907, p. 389—390): »Die eigentliche Muudöünung 252 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. wird von einem lang ausgezogenen scheiclenförmigen Organ überdeckt, dem Epipharynx, der an der Unterseite rinnenförmig ausgehöhlt ist und als modifizierte Oberlippe betrachtet wird". Deze bewering zal wel niet ernstig gemeend zijn, daar toch een labrum en een epipharynx tot twee verschillende segmenten behooren. Zintuigen. Kleine stralen percipieerende organen vindt men ook aan elke zijde van de volgende lichaamsafdeelingen : op de drie nota ieder 1 ; op het 1*^ tergiet 2 ; op het 2'-, 'd^, 4e, 5«. 6« en 7« tergiet ieder 3. 1 n d e e 1 i n g der I n t e g r i c i p i t a, Jordan en Roth- schild (Revision of Sarcopsyllidae ; in : Thompson Yates and Johnston Laboratories Report, v. 7, 1906, p. 17 — 19) deelen de Siphonaptera (volgens de prioriteits-wet beter : Siictoria) in drie familiëu in : Sarcopsyllidae, Pulicidae en Ceratopsyllidae. Ceratopsyllidae (volgens de Internationale Nomenklatuur-Regels VI, § 2, beter I.iclmopsyllidae) werden door mij als Subordo Fracticipita gescheiden van de beide andere, die te zamen ver- vat worden in de Subordo Integricipita (ïijdschr, v, Entom. v. .51. p. 92, 6 Mei 1908). De door Jordan en Rothschild aangenomen familiën der Pulicidae en Sarcopsyllidae zijn werkelijk twee scherp geschei- den natuurlijke groepen, die ik onvoorwaardelijk overneem, doch die ik liever tot superfamiliën verhef, waaraan ik de namen van Solitothovacica en Brevithoracica wensch te geven. I. Superfamilia Solitothoracica. Thorax langer dan het eerste tergiet. Labiaalpalpen meer of min gechitiniseerd, bestaande uit 4 of meer leden. II. Superfamilie Brevithoracica. Thorax korter dan het eerste tergiet. Labiaalpalpen week en bleek, bestaande uit een of twee leden. De eerste groep is ontegenzeggelijk de meer primitieve, de laatste de meer gedifferentieerde. ENTOMOLOGTSCHE BERICHTEN. 253 De door Jordan en Rothschild omschreven familie Pulicidae (= mijn Superfamiiie I) moet m. i. in verschillende familiën vervallen, wat ook door andere Suctoriologen bepleit wordt, Voorloopig neem ik met Jordan eu Rothschild in de super- familie Brevithoracica slechts éene familie aan, die door hen Sarcopsyllidae genoemd wordt (volgens de Internationale Nomen- klatuur-Regels, VI, § 2, beter Dermatophilidae), hoewel andere Suctoriologen die in twee tot drie familiën splitsen. De toevoeging van Jordan en Rothschild bij hun familie Sarcopsyllidae {= mijn superfamilie II) »Genal edge of head always produced downwards into a triangular process situated behind the insertion of the maxillae at the ventral oral angle« heb ik weggelaten, voornamelijk omdat een dergelijke »process« ook bij eenige soorten van Solitothoracica voorkomt. S u b o r d o F r a c t i c i p i t a. Het genus Stephahocircns Skuse ken ik slechts van afbeeldingen. Toch zou ik mij zeer moeten vergissen, indien dit genus niet tot de Fracticipita gere- kend moest worden. Penis der S u c t o r i a. De eigenlijke penis der Suctoria is een zeer lange dunne buis. Uiterst zelden is de penis uit- gestoken en daardoor vrij zichtbaar. Ingetrokken is de penis herkenbaar als de onderste (meest naar de buikzijde gelegen) »spiraal«. Deze draadvormige penis kan gemakkelijk door de vagina en door den ductus spermaticus het receptacplum semi- nis bereiken. Het is van belang om eens na te gaan, of de Suctoria met twee receptacula seminis ook een dubbelen penis bezitten. Pu lex ir ri tan s L. Van mijne 15 exemplaren heeft 1 ex. (l d") geen tand aan de wangen, 1 ex. (1 2) ^^^^ i'ànd aan den linker wang, 4 ex. (4 ;;; ) een tand aan den rechter wang, en 9 ex. (5 n, 4 (f) een tand aan beide wangen. De tanden zijn in den regel vrijwel driehoekig, stomp en bruin, doch ook wel spits, of afgebroken, en liclitbruin, of geel. A. C OUDEMANS. 254 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. F. W. KONOW. t ()p 18 Maart van dit jaar overleed Friedrich Wilhelm Konow te Teschendorf bij 8targard in Mecklenburg op G5-jarigeu leeftijd. Hij was de bladwespenkenner bij uitnemendheid en werd als zoodanig alom geëerd. Zijn naam werd ook op de vergaderingen der N. E. V. niet zelden genoemd, inzonderheid door ons medelid Dr. A. J. van Rossum, wiens bioloo-ische onderzoekingen op dit gebied ons aller belangstelling wekken. Uit een levensbericht, door de »Deutsche Entomoloffische Gesellschaft" gepubliceerd, moge het volgende hier worden overgenomen. Konow werd in 1842 te Mechow in Mecklenburg geboren, waar zijn vader onderwijzer was. Na het voorbereidend onderwijs studeerde hi] te Erlangen en Rostock voor predikant. Merk- waardig genoeg gaf hij, in 1873, ook een tijdlang les in wis- kunde en natuurwetenschappen aan de Reaalschool te Schönberg (Meckl.). In 1878 werd hij predikant te Fürstenberg, in 1891 in Teschendorf. In 't najaar van 1907 werd hij ongesteld en bleek te lijden aan levercarcinoom, dat hem ten grave sleepte. Reeds als student hadden de natuurwetenschappen hem zeer aangetrokken en de liefde daarvoor bleef hem steeds bij. De entomologie had echter zijnfï bijzondere belangstelling en daaruit koos hij zich — echter eerst na 1880 — de Hymenoptera phytophaga tot bepaalde studie uit. In enkele jaren had hij zich in deze groep tot specialiteit opgewerkt en werd weldra de toonaangever op systematisch gebied. Met de meeste musea en verzamelaars van Hjmenoptera stond hij in verbinding en beheerschte daardoor zijn studiegebied in hooge mate. Het aantal publicaties van Konow is zeer groot en in de meeste tijdschriften over Entomologie vindt men stukken van zijne hand. Een paar der voornaamste zijn het -eerste deel zijner »Systematischen Zusammenstellung der Chalastoc/astra' (1901 — 15NT0M01.0GISCHE BERICHTEN. <ibb 1905) en de Families der Lydidae, Siincidae en Tenthredinidae in Wytsman's »Genera lusectorum" (1905). Eerstgenoemd werk was oorspronkelijk voor het bekende »Tierreich" bestemd geweest. Daar Konow zich evenwel niet aan de recrelen wilde houden, die den medewerkers gesteld zijn, trok hij zich als medewerker terug en richtte een eigen tijdschrift op, het »Zeit- schrift fur systematische Hymenopterologie und Dipterologie". Dit was geen gemakkelijk werk, want alles moest van uit Teschendorf, dat een zeer afgelegen plaats is zonder de geringste hulpbronnen, geregeld worden. Toch heeft Konow het tot aan zijn dood volgehouden. De »Deutsche Entoraologische Gesellschaft", waarmede Konow zeer gelieerd was, heeft in hare vergadering van 6 April j.l. besloten, om den Abonné's op Konow's Tijdschrift als vergoeding voor de ontbrekende laatste 3 afleveringen van den jaargang 1908 de afleveringen 4 — 6 der »Deutschen Entom. Zeitschrift" gratis toe te zenden, waarin het weinige manuscript, dat Konow van zijne monographie der Chalastogastra naliet, zal gepubliceerd worden. Ook zullen, desgewenscht, in deze afleveringen de reeds bij Konow ingezonden verhandelingen van anderen worden opgenomen. Ook zal de titel van Konow's Tijdschrift aan het titelblad der D. E. Z. worden toegevoegd als huldebetoon aan den overledene. J. Th. Oudemans. BIBLIOTHEEK. Aankoopen. Baly, J. S., Phytophaga Malayana ; a revision of the Phyto- phagous Beetles of the Malay Archipelago with descrip- tions of the new species collected by A. R. Wallace. Met pin. 8'. Extr. Trans. Ent. Soc, 1865—68. Bijgebondeu een uitvoerig register in M.S. 256 BNTOMOÎ.OGISCHE BERtCHTEN Trans. Ent. Soc, London, 3. Ser., T. III. Pascoe, F. P., Longicornia malayana. Door aankoop van dit deel is een lacune in de serie der Transactions gevuld. Het daarin voorkomende inconi- pleete deel, waaraan pp, 553 — 712 en pi. 20 — 24 ontbra- ken, is nu als separatum in de groep Coleoptera onder- gebracht. Wytsman, P., Genera lusectorura. Afl. 61 — 64. Hymenoptera (Trigonaloidea, Ichneumo- nidae), Rhopalocera (Nymphalidae),Coleoptera (Pselaphidae). Handlirsch, A., Die fossilen Insekten. Afl. VIII, 1908. Quar- täre Insekten. Verity, R., Rhopalocera palaearctica. Afl. 13 — 14. Geschenken. Van de schrijvers : Speiser, P., 10 Verhandelingen, hoofdzakelijk over Diptera en Hymenoptera. Lameere, A., Manuel de la Faune de Belgique. T. Ill, 1907. Insectes supérieurs. Bierman, C. J. H., Homopteren aus Semarang (Java) gesam- melt von E. Jacobson. Met gekl. pin. 8^ Extr. N. L. M., T. XXIX. Van Dr. A. C. Oudemans : Berlese, A., Acari, Myriopoda et Scorpiones hucusque in Italia reperta. Padova 1885—1903. Met pin. 8''. Hiervan : Myrio- poda en Scorpiones. Alsmede een reeks separata van : Wasmann, Tullgren, Strand, Neumann, Trotter, Kulczynski en Richters. Dr. C. L. Reuvens. UITGEGEVEN DOOR DE NEDERLANDSCHE ENTOMOLOGISGHE VEREENIGING. N». 43. DEEL II. 1 September 1908. INHOUD: Dr. A. C. Oudemans, Ignotus aeiiigma- ticus A. T. Slossoii. — Dr. A. J. van Rossum, Vitale kleuring. — Dr. D. Mac Gillavry, Riolus Miilsantii Kuw. in Nederland teruggevonden. — - Dr. CL. Reuvens, Biblio- theek. Ignotus aenigmaticus A. T. Slosson. In het stukje, getiteld : »Wonderbaarlyke Arthropoden« (Entomologische Berichten, v. 1, p. 195, 1 Nov. 1904) bracht ik het bovengenoemd kevertje ter loops ter sprake, daar eene beschrijving en afbeelding ervan nog niet versche- nen waren. Sedert, echter, heeft Miss Annie Trumbull Slosson, zooals zij zelf in The Canadian Entomologist, v. 40, n". 7, p. 214, July 1908, mededeelt, telkens hare insecten- laden onderzocht, en eindelijk, na twee jaren, dus Mei 1904, weer eenige exemplaren gevonden, en wel larven, (/cf en 9 9 ! Zij geeft er nu eene uitvoerige beschrijving van, met teeke- ningen, door den heer L. Joittel vervaardigd. Hoe Miss Slosson er toe komen kon, dit diertje te vergelijken met een mier of met een wants, is mij een raadsel. De larve verraadt onmid- dellijk verwantschap met Dermestidae, zoowel wat uiterlijk als wat levenswijze betreft. De volwassen kevers hebben 10-ledige sprieten, evenals het genus Hadrotoma onder de Dermestidae. 3 JUL ^^^909 258 ENTOMOLOGTSCHE BERICHTEN, d" en 9 ziin beiden voorzien van één mediane ocel. Ook hierin vertoonen ze derhalve verwantschap met de Dermestidae. Afwijkend zijn de volgende bizonderheden. -Het cT heeft geen achtervleugels, wel weeke dekschilden ; lijkt daardoor op eene Thelephornde. Het r^ is geheel vleugelloos en heeft het achter- lijf in een legboortje uitloopend ; lijkt daardoor op een Thrips- larve. De sprieten zijn draad- in plaats van knotsvormig. De pooten zijn lang, in plaats van kort. De monddeelen der vol- wassenen zijn rudimentair. Het is en blijft een a e n i g m a, tot welke keverfamilie de soort behoort. Om met van Rossijm mee te zingen (Lied, gezongen te Win- terswijk, 16 Juli 1904) : Zoo ziet men, dat er hier op aard Veel dingen nog niet zijn verklaard. Arnhem, 20 Juli. A. C. Oudemans. I Vitale kleuring. In de vergadering der Ned. Entomol. Vereeniging te Utrecht van 25 Jan. 1908. (Tijdschr. v. Entom. Deel 51 p. XLI) gaf ik mijn voornemen te kennen, de proeven met gekleurd voedsel voort te zetten en hiervoor thans ß e u z o - p u r p u r i n e, het zoogenaamde T r y p a a n r o o d, aan te wenden. Onder den naam Benzopurpurine zijn een viertal organische kleurstoffen bekend, welke verbindingen van Tolidine of Dianisidine met Naphtylaminsulfo-zuren of Naphtionzuur zijn. De naam Trypaan- rood herinnert aan de toepassing, welke van deze kleurstoffen bij het bestrijden der slaapziekte. Trypanosomiasis, gemaakt is. Aangezien ik bij mijne vorige proeven met Neutraalrood vooral fraaie resultaten verkregen had met het voeden der 1 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. 259 rupsen van Stilpnotia Salicis L. ') besloot ik ook thans weder deze rupsen daarvoor te kiezen. Bladeren van populier en wilg, bestreken met de scharlakenroode oplossing van Benzopurpurine in water, werden, na droging, aan de rupsen voorgezet, welke er weldra, zonder tegenzin, van gingen vreten. Bij voedering met Neutraalrood was vroeger dikwijls na 2 — 4 uren reeds duidelijk verkleuring te bemerken, vooral aan de witte vlekken op den rug, welke spoedig licht karmijnrood getint werden. Na een paar dagen was aan het geheele lichaam dan eene donkerroode kleuring in verschillende schakeeringen te bespeuren ; de roode wratten vertoonden zich soms meer scharlakenrood tegenover de karmijnroode ruggevlekkei) en de grijsachtige deelen der rups waren paarsachtig geworden. Het gebruik van Trypaanrood werkt niet zoo snel op het organisme dezer dieren. Bij de meeste rupsen duurde het ver- scheidene dagen, voordat eene geringe verkleuring der rugge- vlekken intrad, welke eerst eene licht-roomkleurig geelachtige, en later eene zéér licht roode tint aannamen. Ook aan het spinsel was weinig kleur te bemerken, en evenmin aan de uitkomende vlinders der rupsen, welke toch 2 à 8 weken van het rood- gesausde voedsel gevreten hadden. Was bij voedering met Neutraalrood aan een groot gedeelte van het lichaam en de vleugels verkleuring te zien — na het nuttigen van Trypaan- rood vertoonde zich alleen een licht scharlakenrood randje aan de voorrandsader der boven vleugels. Bij enkele exemplaren was iets verder in de nabijheid van den voorraud een licht rood schijntje waar te nemen ; en bij één was het rood in een lichtgele tint overgegaan. Door Sitowski zijn proeven met rupsen van motten genomen, welke hij beschrijft in Buil. Acad. Seien c. Cracovie, p. 534 — 547, 1905. Hij voedde o. a. rupsjes van YmeoZa 6ïse^/fe//a Hummel met wolwatten, die gedrenkt waren met eene alkoholi- 1) T. T. E. Deel 49, p. LXIX. 260 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. sehe oplossing van Soedan-rood, en daarna gedroogd werden. De rupsen werden rozerood, en de verkleuring was het sterkst aan het vetlichaara ; het darmkanaal was lichter, en spieren zoowel als chitine hier niet gekleurd. Ook de vlindertjes waren rozerood ; de roode kleur was bij deze het donkerst tusschen de segmenten, waar de chitinelaag het dunste is ; aan den kop onder de schubben, en aan de dijen trad de roode kleur tevens duidelijk te voorschyn. Volgens Sitowski heeft overal, waar zich vet bevindt, kleuring plaats. Ook anatomisch onderzoek leerde, dat de kleurstof inwendig vooral in het vetlichaam en in den eierstok vastgehouden wordt, iets minder in de ingewanden. De gelegde eitjes waren ook hier rozerood, gelijk dit het geval was met eitjes i) van eene Orgyia antiqua L., waarvan de rups door mij met Neutraalrood gevoed was. Tot mijne verwondering ver- nam ik, dat Sitowski bij het voeden met Neutraalrood gééne kleuring van zijne motrupsjes verkregen had. Interessante mededeelingen over het kleuren van levende dieren (in dit geval Crustaceeën) bevat de Internationale Revue der gesamten Hydrobiologie und Hydro- graphie, Band I, Heft 1 — 2, 1908, waarin een opstel voor- komt van Alfred Fischel, a'et. : »Untersuchungen über vitale Färbung an Süsswassertieren, insbesondere bei Cladoceren«. De schrijver heeft met vele kleurstoffen proeven genomen, en is tot het resultaat gekomen, dat door sommige slechts bepaalde gedeelten van het dierlijk lichaam gekleurd worden. Zoo bijv. door Dahlia speciaal de kieuwen en spieren, door Chinoline- blauw en Malachiet-groen de kieuwen en — wat zeer merk- waardig is — door Alizarine alleen de zenuwen. Met Trypaanrood ~) kon hij noch aan Daphnia magna Str., n T. V. E. Deel 50, p. XII— XIII. ") In een artikel over „Slaapziekte" in Wetenscliappelijke Bladen van Sept. 