None
De Heer bakhuizen van den brink, aan wien de 8e- YERSL. EN KBDBD. AFD. LETTBRK. DBBL VIII. 12 ( 174 ) cretaris die taak had afgestaan, draagt liet eciate gedeelte voor eener met ijver en warmte gestelde levensbeschrijving van Mr. J. bakb. Hij schetst den overledene aU leerling van WYTTENBACH, maar die, zonder aan den leiband van zijnen meester te loopen, veeleer de door l. c. valcke- NABE en D, RüHNKENiüS geopende baan in de beoefening der oude letterkunde insloeg. Hij gaat hem na in zijne trapsgewijze ontwikkeling, en onderzoekt in hoeverre bake het ideaal, dat hij zich van den letterkundige gevormd had, genaderd is. Hij schetst, wat bakb als hoogleeraar te Leiden voor zijne leerlingen geweest is, en hoe uit zijne school mannen zijn voortgekomen, die in verschillende aanzienlijke betrekkingen het vaderland groote diensten hebben bewezen en nog bewijzen. In een tweede gedeelte wenscht de Spreker aan te toonen, wat bake voor de we- tenschap gedaan heeft* 0 De Heer tb wikkel levert eene bijdrage over het voor- voegsel a in het Germaausch. Hij vindt in dit praefix, dat in een enkel woord onzer taal nog voortleeft, het bewijs van de oorspronkelijke eenheid der Indo-Germaansche talen en den sleutel tot het vinden der waarde van het augment in de Grieksche en Sanskritsche werkwoorden. Hij toont aan, dat het woord eene aanwijzende kracht heeft, en dat de verschillende beteekenissen, waarin het voorkomt, alLe natuurlijk uit de grondbeteekenis vooitvloeijeu, welke is die van verwijdering, even als in het Latijnsche a, ab, eu ons af,. Hij wijst aan, hoe er een overgang van de eene beteekenipi tot de andere te vinden is, en treedt in een onderzoek van de woorden met a zamengesteld^ die voor- komen in de glossen van lipsius. Nevens a bestond . on, (dat echter alleen in ontkennenden zin voorkomt), alsmede af, ab en àito. Uit het gezegde aangaande het praefix a komt de Spreker tot het besluit, dat bopps denkbeeld over ( 175 ) d€t) oorsprong van het augment uit de ùlp/iû negana moet verworpen worden, maar dat eene gissing van denzelfd^n geleerde, dat het augment niets anders is dan het demon» stratieve a, gene, gindsche, zeer aannemelijk is. De Heer bäill kan zich met het medegedere wel vereenigen. Alleen veroorlooft hij zich de opmerking, dat a oorspronkelijk af zal geweest zijn, zoo als in after ons achterklap, oudtijds aeage. Volgens zijne raeening zoude a zonder steunende consonant in e zijn verloopen, immers niet tot op den tijd van kiliaan onveranderd gebleven. De Heer tb winkbl geeft toe, dat deze beschouwing zich laat verdedigen, maar is van hare waarheid nog niet overtuigd. Om het vergevorderde uur verzoekt de Heer leemans vrijheid, om zijne aangekondigde bijdrage in de volgende Vergadering te leveren. Deze wordt verleend. De Heer o. de vries az. biedt voor de boekerij aan en exemplaar van zijne bijdrage tot de kennis van den watersta. At, getteld; De zeeweringen en waterschappen van Noord' Jollandy Haarlem 1864, en de Heer ic. de vries de 17° en 18° Aflevering van maerlants Spiegel flistoriad, met welke dit werk komplett is. Tevens gefei hij met dankzegging terug het belangrijke handschrift uit de boekerij der Akademie, dat voor het grootste gedeelte zijner uitgave tot grondslag heeft gestrekt. Het handschrift Is op kosten van de Leidsche Maatschappij van Letterkunde in een fraaijen antieken band gebruik veel geleiden had. De Heer leehans bericht, dat bij de Commissie voor de overblijfsels der oude vaderlandsche kunst ssijn ingekommen twee fraaije Photographien van de onde onlangs gesloopte k. erk te Renknm, aangeboden door den Heer £• CBOMMBUN, aldaar woonachtig. Daarna wordt de Vergadering gesloten. OVER HET VOORVOEGSEL A- IN HET GERMAANSCH DOOR li. A. TB WINKEI. Mijne Heeren, Bekend is de vergelijking, die horatiOs maakt tusschen het verdorren en afvallen der bladeren van het wond en het verouderen en in onbruik geraken van de woorden eener taal. Wat hij in de taal van Latium had waaige- nomen, is ook in die van Nederland op te merken. De geschriften van vroeger dagen bieden eene menigte woor- den aan, die thans niet meer gehoord noch verstaan wor- den, maar alleen den onderzoeker der oudheid bekend zijn; en eene vergelijking met verwante talen maakt. het meer dan waarschijnlijk, dat er vele zijn geweest, die. Volstrekt geene sporen hebben nagelaten. Er is nog eene soort van woorden, die men verouderd mag noemen. — - Jvenals men in de lente tusschen het frissche loof van een krachtigen eik. Hier en daar een verdord blad opmerkt, dat tot dei vorige vegetatie behoort, maar door den winterstorm gespaard is, zoo treft men in een taal te allen tijde, enkele woorden aan, wier verbasterde vorm en onzekere beteekenis duidelijk toonen, dat zij eigenlijk niet tot het tegenwoordige, maar tot een vroe. Zijn. Tot deze soort moet ook het praefix a- gerekend worden. De bloeitijd van dat voorvoegsel ligt dui- zend jaren achter ons; — geen wonder dus, dat het, hoe- wel nog bestaande, sind lang misvormd eu miskend was, en in onze dagen als op nieuw moest worden ondek. Ons geacht medelid bb vries herkende bet voor weinig jaren in amechtig, een woord, dat zelfs door bildb&duk niet meer verstaan en voor adenJiechtig aangezien was. Het is gevord van het geheel verouderde a-maacht, on-macht, bestaande ik macht en het voorvoegsel a-, in ont-kennenden zin genomen. Later mocht ik hetzelfde a, maar in een andere beteekenis, opmerken in een woord, dat bij onze beste schrijvers der 17° eeuw, ofschoon toen al oder bijna onherkenbaren vorm, menigmaal voorkomt, doch thans, uit de algémeene spreek- en schrijftaal verbannen, misschien alleen nog hier en daar in den mond van minder beschaafden leeft, en dan oubollig, hoboUig of hoiboUig kan luiden. liet is eene verbastering van abolgig, waar-van straks nader. Andere levende woorden, met het bedoelde voorvoegsel gevormd, zijn* mij niet bekend, en best. An er waschijnlijk niet. Ik zou het dan ook niet onder uwe aandacht hebben willen of durven brengen. Mijne Heeren, indien het mij niet toescheen, behalve als overblijfsel der oudheid, in twee opzichten merkwaardig te zijn. Wel geen woord toch bewijst meer overtuigend de oorspronkelijk eenheid der Indo-Koropeescbe talen en onze verwantschap met de bewoners van Indie en Iran, Hellas en Italie; en de kennis van de verschillende läteekenissen, die de Germanen an dit a- verbonden, verspreidt een nieuw licht over de eigenlijke kracht en waarde van het^ augment der Orieksche en Sanskritscbe werkwoorden, en kan misschien strekken om den twijfel dienaangaande, zoo al niet geheel op te heffen, dan toch eene schrede nader aan het einde te Brengen. (179) Lie is in die overtuiging, Mijne Heeren, dat voor eenige oogenblikken oon uwe welwillende aandacht verzeichnen, wenn ik met U de verschillende opvattingen van ons voorvoegsel in het Germaansch doorloop; U vervolgens zijn bestaan in het Grieksch, Sanskrit en Latijn herinner; om eindelijk de twee uiteenloopende gevoelens, betreffende de oorspronkelijke beteekenis van het augment aan de door oorspronkelijke beteekenis van het augment aan de door oorspronkelijke te toetsen. Vooraf echter moet ik een onderwerp van meer algemeenen aard aanroeren, ten een paar opmerkingen te kunnen maken, die de woordsoort betreffen, waartoe ons achtervoegsel behoort, en die mij straks te stade moeten komen. Wanneer men de beteekenissen der zoogenaamde redeelen onderling vergelijkt, dan komt Men al spaedig tot bet bewussten, dat niet slechts de interjections, die door sommigen niet eens voor eigenlijke woorden erkend wor dèn, eene geheel bijzondere, van alle overige zeer onder-scheidene soort uitmaken, maar dat ook de beteekenissen der substantieven, adjectieven en verba van een geheel anderen aard zijn, dan die der pronomina, praeposities en conjuncties, en dat de adverbia zich deeb aan de eerst-genoemde soprten, deels aan de laatstgenoemde aansluiten. Het is voor de etymologie volstrekt noodzakelijk eft voor de geheele grammatica hoogst nuttig dat onderscheid in het oog te houden en de woorden eener taal — de interjeo-ties niet medegerekend — in twee groote afdeelingen te scheiden; men heeft daarom ook reeds benamingen voor de twee afdeelingen uitgedachte De eerste, welke de no- mina en verba omvat, heeft men vrij eenparig i^rtpncoor« den genoemd. Deze eenparigheid bewijst m. i., dat men « bet ook omtrent de natuur van de woorden dezer afdee- ling vrij wel eens is. Geheel anders is het gesteld met de tweede afdeeling. De verschillende benamingen redewoardeti, betreikingswoorden, vormwoordenl modale woorden, promonstratie woorden, demonstraiietze woorden, wier beteiligt zich niet zoo dadelijk alte in overeenstemmig laten brengen, tonnen maar alte duidelijk dat hier Ter-8c(iil van zienswijze bestaat, en dat het algemeene, het gemeenschappelijke i» de natur van de woorden dezer afdeeling niet klaar voor oogeii ligt. Men bemerkt testond, dat de meeste naamgevers eenzijdig zijn te werk gegan, de eene of andere soort op den voorgrond geplaatst, en naar deze de geheele afdeeling genoemd hebben, met voorbijgang van de overige en met miskenning van het wezen der gezamenlijke soorten. Dit verwijt is niet ten volle Toepasselijk op de laatst vermelde benaming, demondtrativa, die het eigenaardige van verre weg de meeste der bedelde woorden juist uitdrukt, en, mits nten demonatratiêf uit, met alle in overeenstemming kan gebracht worden. Dit zal blijken bij ons onderzoek naar de natuur van de woorden der tweede afdeeling, waar wij niet geheel buiten kunnen, omdat ons voorvoegsel, dat wij ook als op zich zelf bestaand woord zullen leeren kennen, er stellig toe behoort. Zulk een onderzoek heeft, mijns wetens, nog niet plaats gehad. Het is mijn voornemen niet bet hier ten einde te brengen, ik zon dat misschien niel eens kannen doen, maar ik wil slechts zoo veel opmer- ken als voor mijn doel Volstrekt onontbeilijk is. De bena- ming demonstratieve woorden zon men misschien in onze taal gevoeglijk door amwijdngswoorden kannen overbren, eene uitdrukking, waarvan ik mij voorloopig zal be- dienen, tot dat men eene betere zal hebben bedacht. Bij het onderzook när den aard der aanwijzingswörde dan, moet de benaming begripswoorden, die men närgenoeg algemein aan de andere afdeeling toekent, ons den Weg wijzen. Het is duidelijk, dat begrip bier niet genoeg mensch wordt in den strengen zin, dien de Logica en de Metaphysica er aan hechten, welke door een begripsen iets eenigs en onveranderlijk verstaan, een onverbeterlijk ideaal. Wij hebben hier te doen met de gewone, dagelijksche opvatting, welke tevens in de Grammatica de gebruikelijke is. Volgens deze vormt zich ieder mensch van alles, wat hij madr eenigzins kent, eene voorstelling, die hoe scheef, hoe gebrekkig of overladen ook, voor hem geldt als de welgeiijkende, minder Of meer volledige itf beheld, als het begrip, der werkelijkheid. Daidelijkheidshalve zal ik eerst van de samengestelde begrippen spreken. Deze hebben eenen inhoud, die uit verscheidene elementen bestaat, in den regel zer veranderijk is, en afhangt van allerlei oorzaken, als van de scherpte der zintuigen, van het verstand en het oordeel, van de opvoeding, het onderwijs, de levensomstandigheden en de richtig der studiën van elk individu. 'Zoo heeft de orkestmeester stellig een beter begrip van een doofstomme; de kunstenaar, die chronometers vervaardigt, een beter begrip van een uurwerk dan de schaapherder, voor wien het. Luiden der dorpsklok of hetondergaan der zon het teeken is, dat zijn dagwerk ten Einde spaedt; een id van den Hoogen Baad een beter begrip van een rechtsgeding, dan een twistzieke boer, beter dan hij zelf had, toen hij voor de eerste maal den tabbaard aanrok, en veel beter dan toen hij in de Latijnsche School een oratie van cicero of demosthenbs moest vertalen. De veranderlijkheid van de beteekenis der meeste begripswoorden hangt samen met de wijze, waarop de begripswoorden verkregen worden. Deze toch worden zeldeu op een-maal gevormd, maar meestal langzamerhand en bij gedeelten. Bij ärdere min of meer oplettende waarneming van een zelfde voorwerp of van een zelfde verschijnsel merkt men meer bijzonderheden op, die ufen telkens aan den naam, (182) An het woordf wordt daardoor de bewaarder en tevens de vertegenwoordiger van de verkeregene Kennis, van het begripswoord kan derhalve bij sommige individuen zeer groot zijn, zoo groot, dat hun geest dien onmogelijk op eenmaal kan omv (188) atten. Dit moet b.v. bij velen, en juist bij de kundigsten het allermeest, het geval zijn bij woor-den als'menacA, êtoomwerktuiff, veldslag, êtaatsbeeluur, unskunde, geacAiedenis en dergelijke. Men kan, als men met zijn gedachten bij zoodanige woorden verwijlt, zich acht-tereenvolgens de verschillende deden van hunne beteeknis vertegenwoordigen, en zoodoende de geheele voorstelling voorbij trekken, gewoonlijk geschiedt zulks niet, en blijft de voorstelling onder het denken en spreken onvolledig. Bij de eenvoudige begrippen — het woord ook hier in zijn dagelijksche beteekenis genomen — is dat alles naturlik eenigszins ajiders. Doch ook zij hebben eenen inhoud, en deze is vernommen volstrekt onveranderlijk. Hun inhoud is steeds, eene geheel zinnelijke voorstelling, de hernering eener aanschouwing, of liever om mij juist uit te drukken: de aanschouwing van eene aanschouwing, b. v. van eene kleur, een geluid, een reuk, een smaak, een ge- voel.' Dat men zulke indrukkeii niet altijd volkomen goed opvat, dat ook zulke begrippen niet altijd juist zijn, blijkt uit de niet ongewone verwarring van weinig verschillende kleuren, geluiden, smaken, reuken enz. Opk eenvoudige begrippen hebben derhalve eenen inhoud, dien men zich kan voorstellen, en die bij herhaalde waarneming voor ver- andering en verbetering vatbaar is. Houdt men het opgemerkte in het oog bij de beschou» wing van de woorden der tweede afdeeling, dan blijkt hun verschil met de begripswoorden duidelijk. Bij* de aanwij- ( 188 ) zingswoorden vinden wij geen eigenlijk gezegden inhoud, niet ' ieisj dat men zich zinnelijk voorstellen kan, of dat uit deelen bestaat, die voor vermeerdering vatbaar zijn; maar iets eenvoudigs én onveranderlijks, dat door den geest op eenmaal en geheel en al omvat en begrepen wordt. Wie toch kan zich b. v. eene zinnelijke voorstelling maken van de beteekenis van de of heL van fntjn of dit, van niemand of m^y van op of onder ^ van omdat of indien? Als men die woorden eenmaal verstaat, dan verstaat men ze volko- men. Als men eens weet, dat mijn te kennen geeft, dat zekere bedoelde zaak tot den spreker in verband staat ; dat hier op de raimte in zijne nabijheid wijst; dat déu;t)7 aan- kondigt, dat het volgende de oorzaak van het voorafgaande is, dan kan ook het langste leven, de rijkste ervaring en het diepzinnigst nadenken niets aan die beteekenissen toe- voegen of verbeteren. Voor den tachtigjarigen taalgeleerde heeft hier nog denzelfden zin als voor den knaap van vier jaren, alleen omdat de beteekenis eenvdadig, voor geene verandering of vermeerdering vatbaar is. Men versta mij echter wel. Ik wil niet zeggen, dat een anwijzingswoord niet geheel van beteekenis zon kannen veranderen, de taal levert er ontelbare voorbeelden van op; doch dan heeft er gehen wijziging, maar eene geheel verwisseling van begrippen plaats. De nieuwe beteekenis moge an de oudere nauw verwant blijven, zij is niet beter of slechter, niet vollediger of gebrekkiger dan deze; zij is eene geheel andere geworden. Het begrip proces zal bij een lid van den Högen Raad juister en vollediger wezen dan bij den jeugdigen praktizijn, in den grond is het hetzelfde gebleven; doch toen opdat, hetwelk in het Middelnederlandsch in den zin van indien gebezigd werd, zijne hedendaagsche beteekenis, die van ten einde, aann Ami loen had er geene wijziging, verbetering of volmaking van het oude begrip plaats, maar eene vervanging door iets geheel. nieuws. Hei opgemerkte onderscheid iasschen de begrips en de an wijzings woorden is de oorzaak van een ander verschil, dat ik hier op den voorgrond moet plaatsen. De uitwer-king van een aan wijzings woord op den hoorder of lezer is niet van denzelfden aard als die van een begripswoord, maar staat tot deze in de verhouding van aanmjzen tot beschrijven. Bij een wijzen met dec vinger weet men testond, welke persoon of welk voorwerp bedoeld wordt; bij een beschrijving is nadenken en toepassing der opgegevene kenmerken noodig. Evenzoo werken de aanwijzingswoorden plotseling, men gevoelt. Hunne gansche beteekenis op eenmaal, terwijl de begripswoorden, gelijk wij gezien hebben, in den regel nadenken vereischen, als men hunne geheele beteekenis beteekenis bevatten will. Neemt men aanwijzen in dezen, zeker wat ongewonen zin, dan is de benaming demonstrativa voor alle woorden dezer af deeling, zonder onderscheid,, volkomen gepast. Doch zij is buitendien reeds genoegzaam gerechtvaardigd door de waarneming, dat de groote meerderheid der daartoe beboorende woorden inderdaad aanwijzend zijn, ook wanneer men dit woord in den gewonen zin neemt, en dat de overige eigenlijk niet aanwijzende 'toch van zulke aanwijzende zijn a%eleid. De meesten staan werkelijk gelijk met eene aanwijzing van een persoon of een voorwerp, eene plaats of eenen tijd, eene hoedanigheid of eenen wijze, en zij gaan bij eene levendige voordracht niet zelden van wijzendige i^ebaren vergezeld. Men denke slechts aan ik, gij^ h ij, zij, wij, dat, deze, die, gene, mijn, zij, nm hun, haar hier, daar, ginder, die bepaalde personen, voorwerpen of plaatsen aanwijzen; aan zidk, zoodanig, dus, zoo, zus, die de opmerkzaamheid heenleiden op eene hoedanigheid of wijze, die men voor oogen ziet, of die zoo even omschreven is. Ook de beteekenis der bijwoorden van richting en der voorzetsels, zoolang deze eene betrekking in de ruimte uitdrukken, laat zich door wijzen aanduiden; b.v. die van opf neer, vooruit, achteruit, hierheen, daarheen, van, naar, hoven, beneden, in, uit, door, lange enz. ; en het. behoeft naauwelijks herinnering, dat de temporale en caosale adverbia en praeposities niets anders zijn dan uitd Rukkingen van plaats en richting, op tijd en oorzakelijk verband toe-gepast. Er bestaan echter in de tweede af deeling ook woorden, die niet in eigenlijken zin aanwijzend kunnen heeten;  in de etymologie ontbreekt, zijn begripswoorden, die tot den rang van aanwijzingswoorden zijn aanwijzingswoorden zijn aanwijzingswoorden. Daar zij van de oorspronkelijke aanwijzingswoorden lichtelijk te onderkennen. Daar zij van latere vorming zijn, behoore zij niet tot de grondtaal, en komen zij doorgaans slechts in ééne bijzondere taal, op zijn hoogst in twee of drie tongvallen voor, maar worden in de overige verwante talen door woor-den van geheel anderen vorm vervangen. Een paar voorbeelden zullen dat duidelijk maken. Wellicht is zulk een woord uit begripswoorden gevormd; maar het is ook uit-sluitend NWerlandsch. Immers het Hoogduitsch erkent geen wohUeicht, het Deensch en Zweedsch geen vd Lei välte, even weinig als het Fransch een bien légèrement of het Latijn een bene leviter, Vedlicht heeft alleen in het Hoog-duitsche vielleicht een evenbeeld, en misschien slechts in het Deensche maaskee. De overige verwante talen hebben voor het begrip uitdrukkingen van geheel anderen aard; Immer foriasae, foTsitan, tewç, peutêire, perhap$kanske, kanhända, tül ófventyrs en. hebben met de ge-noemde Nederlandsche woorden niets dan de beteekenis gemeen. Ut het aangevoerde meen ik te mogen besluiten, dat wijzen de beteekenis is, die aan alle woorden der tweede aafdeeling 5f werkelijk nog toekomt, en dat andere minder zinnelijke opv. Attingen er slechts overdrachtelijkke toepassingen van zijn. Maar dan volgt ook, dat, zoo een woord in meer dan ééne beteekenis voor de eerste, de oorspronkelijk te honden is. Alleen bij de verklaring van enkele jongere, lichtelijk te herkennen nitdrakkingen, van begripswoorden afgeleid, zal men omgekeerd moeten van te werk gaan. Na deze onvermijdelijke uitweiding kunnen wij tot ons voorvoegsel terugkeeren. Ik l^b er een bloeitijd aan toe-geschreven. Men zal die uitdrukking niet overdreven vin-den, wanneer ik herinner, dat in de oudere Germaansche talten meer dan 700 woorden worden aangetroffen, die er roede beginnen. Het heeft daarin verschillende beteekenis-sen, die schijnbaar ver uiteenloopen, doch wel bezien zer natuurlijk uit elkander voortvloeien. Daaronder is er geene, die zweemt naar eene voorstelling, hoedanig wij bij de be-gripswoorden hebben aangetroffen. Ook in vorm is ons praefix a- wel zoo eenvoudig mogelijk; het draagt geene kenmerken, die afleiding verraden, het komt in bijna alle verwante talen voor, moet dus ook in de Indo^maansche grondtaal hebben bestan, en behoort derhalve tot de aller oondste aanwijzingswoorden. Ik acht mij uit dien hoofde allezins gerechtig, om zijne demonstratieve beteekenis voorop te zetten en als zijne eerste, als zijne grondbetee-kenis te beschouwen; het belang hiervan zal straks blijken. De demonstratieve kracht van a- bestaat niet in het aan- wijzen van een voorwerp, een plaats of een tijd, maar in het aanduiden van de richting eener beweg, die zich van den spreker of van zeker voorwerp verwijdert; het beteekent verwijdering, hetzij uit de nabijheid, hetzij uit het binnenste van iets. In den eersten zin treft men het o.a. an in ags. acerran, afkeeren, adiifan, wegdrijven. V van zich astrud, adon, astrud, wegdeen, alaedan, wegdeen, alaedan, wegdeen, wegdeen, verwijderen; awendan, astrud, wegdeen; in osaks. awiean, afwijken, verlaten; afrikan, astrud, verlaten; in ofri,  van verwijdering uit het binnenste van iets, komt a* voor in osaks. agan, gan; ahlopan, uitspringen; ageban, uitspringen; ageban, uitspringen; ageban, uitspringen; ageotan, uitglieden; in ags., a////an, uitdrijven, ociW/on, uitdrijven, afarau, uitdrijven, ageotan, uitglieden. Hier moet niet voorbijgezien worden de overeenkomst van o-met ons uit-, en met lat. e, ei in exire, exsilire, edere, educere, educere, ej'odere, expelleret educere, effundere énz. Uit het begrip verwijdering vloeit onmiddellijk de tweede hoofdbeteekenis van ons voorvoegsel voort, namelijk die vfiTi^berocving en gemia. Het wegnemen van, het uitnemen uits is eene berooving van dat iets; men wordt beroofd van hetgeen. Wegge of uitgaat; en het een en ander veroorzakt getnie. De eerstgenoemde begrippen staan tot de tweede in de verhouding van oorzaak tot gevolg, die, gelijk uit de Bhe-torica bekend is, dikwijls tot eene overdrachtelijke toepassing van woorden en uitdrukkingen aanleiding heeft gegeven. Wij hebben dus met de metonymia causa pro efeciu te doen bij al die woorden, waarin a- berooving, gemis. Ontkenning van het aanwezig zijn uitdrukt. De overdracht is o. a. daidelijk zichtbaar bij osaks. awerdian, bederven, eigenlijk van werdh (waarde) berooven; bij ags. abeUeàan^ de bedekking wegnemen, dus ontblooten. Langs dien weg kreeg ags. amSd de beteekenis van zonder mod (verstand), z onder verstand, onverstandig; ohd. avaro die van zonder verf of kleur, klenrloos, aherz die van zonder hare, verstandeloos; het offri. elive beteekent zonder leven, levenloos, é/elle zonder vel, van vel of hnid entbloot, ebête zonder vel, van vel of hnid entbloot, ebête zonder vrede. Ook hier mag de overeenstemming van a« met af niet worden voorbijgezien. Dit laatste woord heeft ontkennende kacht in afgrond, d. i. grondelooze diepte, diez zonder grond of bodem, en zoo ook in afgod en afgumi, zooveel als ongod, ongunst. Ons bijw. uit komt niet in ontkennenden zin voofi maar wel het Latijnsche es; b. v. in exeomiê, zonder horens, exossiêt zonder beenderen, excore, zonder hart of verstand. Het werkwoord exanimare, ontzielen, vormt de brug om van het begrip jut tot dat van berooüing te komen. De verwantschap van a- met uit wordt insgelijks bevestigd door het Ohd., waarin a- afwisselt met ur, dat uii beteeken; b. V. in awikki en ururikki^ zonder wegen, aherz en urherzf beide vertalingen en navolgingen van exeors. Ik heb u op die overeenkomsten gewezen, Mijne Heeren, omdat zij ons moeten brengen tot de derde hoofdbeekenis van a*. In uitlezen, uitpraten, uitregenen, uitregenen, uitregenen, uitregenen, uitregenen. Geeft uit te kennen, dat de werkin-gen lezen, piraten, regenen, houden plaats vinden tot aan zekere grens, waarover zij niet kunnen voortgezet worden, waarover zij een een moeten nemen. Hetzelfde begrip dnikt ook af uit in afmaken, afwerken, afdoen, en in zich af-werken, zich aan en andere. Als een boek uitgdeztn, tot aan de laatste syllabe gelezen i?, kan men wel ffcJpr van voren af aan beginnen, maar verder lezen gaat niet; an een werk, dat afgedaan, afgemaakt is, valt niet meer te doen of te maken; mt zich af gewerkt heeft, kan niet langer; ala men eene pijnlijke kunstbewerking heeft uitge-siaant dan is z^ geëindigd of afgeloopen. Dit begrip "wordt ook Door a- uitgedrukt, b. v. in ags, araedan uitlezen, in aewellan, afmartelen, ter dood toe pijnigen. Hieruit ontwikkelde zich eene vierde hoofdbeteekenis. Wanneer eene werking tot het uiterste toe op een voor- werp is voortgezet, dan is dit voorwerp daardoor dikwijls in een anderen toestand geraakt; wij zagen er voorbeel- den van in actoellan, doodpijnigen, en aela, doodslaan. A* heeft hier, wederom door de overdracht van causa op effectus, de kracht verandering van hoedanigheid of toestand te kennen te gven; b. v. in ais abirian, ablaean, abUndian enz., die bitter-, zwart-, blindmaken beteekenen. Bedenkt men tevens, dat naast de genoemde en.dergelijke woorden en.dergelijke woorden, met ook (tartan, blaean, blendian enz. zonder voorvoegsel bestaan, die nagenoeg betzelfde beteekenen, maar dat feormian, eenvoudig reini-gen, doch afeomdan, door en door reinigen te kennen geft, dan lijdt het geen twijfel, of het begrip van ten einde toe, geheel en al ligt hier ten grondslag. Eindelijk heeft o* nog eene beteekenis. Het voortzetten eener werking tot aan het einde toe, het veroorzaken eener algehele ver Alanding in een voorwerp, onderstelt inspanning en een krachtige werking. Men denke slechts aan af- beulen, afdoen en. Die delde aan a- het vermogen mede om intensiteit uit te drukken. Duidelijk merkt men' die beteekenis op in ags« afeorhiian, van vrees beven, dus zeer vreezen, naast feorhiian, eenvoudig vreezen; zoo ook in ohd. aecrecehi^ overhaasting, hevig opspringen, en in abulgi, toorn, groote verbolgenheid, gramschap. Wien deze overdracht beveremdend en misschien on- VBSL. BH MBOBD. AFO. I.BTTBRK. DBKL VI II. 1) (190 ) I waschijnlijk voorkomti die denke weder aan ooa uU. In het Middelnederlandsoh  hoofach, zeer weil Neem ik al het bijgebrachte in aanmerking, dan gelof ik het recht te hebben om aan het Gfórmaansohe- voor- voegsel ten minste vijf beteekenissen toe te kennen, na meiijk : l^'. verwijdering van of ait iets, 20. brooving en ontkenning, 8^. voortzetting van eene werking tot aan zekere grens, 4fi. verandering van toestand, en eindelijk 5<>. intensiteit, sterkte eener werking of eener hoedanig- heid. Misschien heeft a nog meer beteekenissen gehad, die mij ontgaan zijn. Niet alleen toch vloeien bij sommige woorden de beteekenissen zoo ineen, dat men niet kan aanwijzen, waar de eene ophondt en de andere bq^nt, maar' bij eenige is de kracht van a- v66r als nog volstrekt niet te bepalen, omdat de beteekenis van het stam- woord niet vaststaat. Ook wil ik gaarne bekennen, dat ik niet al die 700 woorden heb onderzocht en nage-plozen. Intnsschen is liet opgemerkte toereikend, om de Ne- derlandsche woorden, zoo de oudere als de nieuwere, voldoende te verklaren. Y66r ik hiertoe overga, moet ik echter nog twee zaken opmerken, die straks te pas komen. Het eerste is, dat kiuaan behalve A- ook aur en ow- schrijft, en de  daard. Beantwoordt. Doch even zeker is het dat a in sommige talen of tougvallen kort was. Zeker was dit het geval in de Saksische dialecten. Ettmül- LBR voorziet wel is waar al de honderden Ags. woorden met den circumflex^ die bij hem den lansren klinker ken- merkt» doch stellig doet hij zulks ten onrechte. Boswoeth, die wel minder scherpzinnigheid bezit, minder goed gram- maticns is dan bttmüllbb, maar die niet naar theoretische hypothesen, het erkende zwak van dezen, te werk gaat, en in Engeland zeker meer Ags. HSS» hei^ft geraadpleegt dan BTTMüUiSR in Duitschland te zien kon krijgen, verklaart a- voor kort, zonder ergens eené dubbele of geaccentueerde a op te geven. In het Oudsaksisch van het vaste land was a- insgelijks kort.« Bij sohmbllbb, zoo diplomatisch^ nauwkeurig in zijne uitgave van den Béliand, beeft o- nergens den circumflex ; en z\jn facsimift van den Bamberg« sehen codex, dat de lange klinkers door eenen acutus on- derscheidt, bevat juist een woord met a-, alettean, waar het accent gemist wordt Neemt men hierbij in aanmer- king, dat het Oudfriesch, naast vormen met /-, er ook heeft» die met a- beginnen, en dus den korten klinker vertoo- nèn, b« v, aaia^ aspera enz., dân moet men besluiten, dat de quantiteit van ons praefix tweeërlei is geweest Het gewicht van deze, misschien schynbaar onverschillige, op- merking .zal later blijken, voor het oogenblik kan zij die- nen om KiLiAANS drievoudige vormen te verklaren. Immers daar nu de, lange a niet slechts in geheele streken van Duitschland« maar ook in Gelderland en Overijsel als aa m of ao wordt uitgesproken en daardoor onderscheiden van de ootspronkelijk korte, die als eene znivere aklinkt» moet hieraan waarschijnlijk aß verwarring of verwisseling met au worden toegeschreven, die jnist voor eene tv, maar niet voor de m plaats vindt.' Bij de beschouwing van de Nederlandsche woorden met a- veroorloof ik mij de vrijheid^ er ook die toe te rekenen» welke voorkomen in de tasschenregelige vertaling der psal* men, die tijdens of kort na karbl den g&ootbn gemaakt is, waaruit lipsiüs zijne bekende glossen heeft getrokken, en waarvan voor de eerste maal in 1816 door f. h. von i>m HAGfEN en later door onze landgenooten tpby en Clarisse het overgeblevene gedeelte is iiitgegeven. Men heeft wel is waar bezwaren gemaakt om die vertaling voor Nederlandsch te verklaren; doch ik meen die bedenkingen voor ongegrond te mogen honden, en zie in ééne er van juist omgekeerd een krachtig bewijs, dat de glossator een Nederlander was. Later, hoopik de eer te hebben, de quaestie te dezer plaatse opzettelijk te behandelen en ons goed recht op die vertaling te bewijzen. Yoor het oogenblik zij het genoeg te herinneren — wat zeker niemand betwisten zal — dat de taal van geen stuk uit die hooge oudheid z66 na an het latere Nederlandsch komt, en dat zij evenmin Saksisch als Hoogduitsche is. Alleen de twintig of vijf en twintig eerste psalmen dragen eene Hoogduitsche kleur, maar zijn ook onmiskenbaar van eene andere hand. Het eerste woord, dat in aanmerking komt is volgens de glossen van lipsiüs aleiva, ook aleivan en aléoa geschreven. Het strekt ten minste drie maleu ter vertaling van reliquiae. Zoo in Ps. XX, 18, dat in den tekst der Vtdgata dus luidt: „/» reliquii» iuü praeparabis vultutn earum," Ik zou vreezen door eigendunkelijke overzetting dier woor-den mij aan heiligschennis schuldig te maken, en vermeld daarom liever, hoe jan van mobrentobf hier is te werk gegaan. Zijne bijbelvertaling verscheen in 1657 cam (198 ) lieentia et approbatiom van den Autwerpcken bisschop FRANCI80US AKBROsius CAPBLLO. Yait mobrentorf brengt de genoemde woorden over door: „In u blevelingen suldy hen aeneidd béreyden" Hoewel Believingeny voor reliquiae, duidelijk genoeg is, beken ik eerlijk, dat ik den zin niet vat. Niet veel-verständlich, voor een leek althans, is het 87°f vers van Ps. XXXVI, waar reliquiae wederom door aleiva, en bij van mobbuntosf door bUveUngen is verklaard. Iets duidelijk konkler daarentegen klinkt Ps. XVI, 14: „Èi demieerunt reliquiae etuu parvulie euieJ^ De Ne-derlandsche glossator heeft aleivon, en van moebentobv wederom bleoelingen, de statenvertaling aoerechol; doch nöt-Kês, die reliquiae anders doorgaans door aleiba vertaalt, bezigt hier de omschrijving: „dag eie leibton" [quae reliquiae], en vermeldt dus het verbum, waarvan aleiba is aleid. Het beteekende laten blijven en was, ook wat den vorm bet rest, het causativum van IWan, blijven. Het bestond ook in het Goth., Ägs., Osaks. en Ofriesch; wij mogen dus feilig uit ons aleiva tot het vroeger bestaan van een Ndl. leivan of leivian besluiten, ofschoon het niet aan te wijzen is. Dit moet dan 66k laten blijven, achterlaten, verlaten hebben beteekend, welke begrippen eene scheiding onderstellen, gelijk ook blijkt uit het voor-voegsel af in goth. af4i/nan, overgelaten, achtergelaten worden. Ik meen derhalve aan ons a- in eUeipa den zin van. scheiding en verwijdering te möchten toekennen. Met ontkennende kracht trof men, volgens dezelfde glossen, a- aan in awigki voor invium, woeste plaats, oord, waar geene wegen zijn, in Ps. CVH, 40. De Latijnsche kosten luidti „ Et errare fecit eos in invio et non in via" in onze overzetting: „Unde doetse dwalen, in het woeste, daar geen wegh en is." Verandering van toestand wordt door a- ageduid in alahli; gebiedende wijs aluhtian. Verlichten, voorkomen- (194 ) mende Ps. XTTT, 4: „Illumina oehs meoi!* De glossen, ook in het HS. van lipciiüs zelven, door Prof. plüt- GER8 in de academische boekerij te Leiden teraggevon-den, geven wel is waar alhuti, doch het lijclt geen tw Jfel, dat deze vorm een schriftstont is. Alle verwante oudere talen hebben een werkw. liuhtjan, en NÔTKêB vertaalt dezelfde woorden door „Irliohie tniniu ouffmi" Behalve nog een. woord, dat ik liever straks opgeef, heb ik nog te vermelden abulgi, toorn, tra, dat ten minsteacht voorkomt, onder andere Ps. LIV, 4, LV, 8, LXVlil, 25. Het is afgeleid van heigen. Moet abuJgi^ gelijk schijnt, als hevige of langdurige verbolgenheid, als gramschap, worden opgevat, dan duidt a hier intensiteit an. Doch, hoe men het ook neme, uit de aangevoerde voorbeelden is, geloof ik, genoeg gebleken, dat a- ook bij^ons in gebruik is geweest in al de opvattingen, waarin wij het Bij onze taalverwanten hebben aangetroffen. Later in het Mnl. komt het alleen in ontkennenden zu voor, behalve in abolge, Amacht toch is onmacht, amachtech onmachtig, machteloos. Ook in asaghe, beuzelpraat, is het ontkennend; immer cuaghfi is zooveel als onage, onpraat, en te vergelijken met ondier, onmenseh, onkruid, ontuig enz. KiLUAN vermeldt in zijn woordenboek: abolgâé, toom, abhängig, toornig; aweerd, zonder waarde, gering; aweerd, zonder waarde, gering; aweerd, zonder waarde, ook opgevat als onwijsheid, als scherts of zotteraij; en awijrighy ongerijmd en schertsend. Het Nieuwnederlandsch heeft, gelijk reeds is aangemerkt, van den vroegeren rijkdom slechts twee woorden overgehouden, amechiig en oubollig; maar ons voorvoegsel werd er sinds lang in miskend. Kïuaan schreef reeds admath-tigh en hmackiighi en het is bekend, dat men tot voorweinige jaren in den vorm amechtig het woord adem. (195) Tas ufidä, I, 247 voldoende afgehandeld; ik stap er das af^ om nog iets aangaande cuboüig in het midden te brengen. Het tras nog in de 17^^ eeuw zeer in gebruik in den zin van zonderling, dwcuu, pek, Wbiland geeft het op ais een gebruik, woord, en, ben ik wel onderricht, dan hoort men het nog wel hier en daar in den mond van het.  men het woord niet meer verstond, toen men ctbolge vergeten was. Men dacht alleen aan de somtijds belachelijke geboren van iemand, die van toorn buiten zich zelven is. Hetzelfde verband, dat er bestaat tusschen de twee verschillende opvattingen van razend en dol strekte om aan (mMgxg de beteekenis van ijlhoofdig te geven. Men is razend en dol V9ff woede, maar ook vaji krankzinnigheid. Toen na ouholgig de beteekenis van ijlhoofdig had gekregen, meende men er het woord bol^ hoofd, in aan te treffen, en daarmede was de verandering van oubolgig in oubolg gegeven. Doch nu verstond men au nog niet; men schreef daarom afwisselend obollig en hoboUig, en eindigde met holbollig, letterlijk gelijkstaande met i)7-, of ijddhoof^ dig; of, volgens tisn katb, met,^het hoofd op hol heb-bende. BILLSDUK kende het woord evenmin, en hield oubolgheid voor „ avê-bolligfieid [onvemufügheid) van ave en bol,, hoofd." Nu wij de beteekenis en het gebruik van óns voorvoeg« sel in het Qermaansch hebben leeren kennen, kan ik kort zijn bij het behandelen der beide overbl Ik zou a namelijk in de tweede plaats herinneren, dat hebt ook in verder afgelegene verwante takn. Bestond. Bredik mij niet geheel en al, dan hebt gij bij de vermelding van zijn geheel en ontkennende en van zijn intensieve beteekenis reeds aan de Grieksche alpha, privativum en intensivam gedacht, en evenzeer aan zijn gebruik als ontkennend praefix in het Sanskrit. Ik acht het geheel overtollig voorbeelden uit de taal van Griekenland an te halen, maar kan mij niet onthanden n.eenige Sanskrit woorden te binnen te brengen, waarin de ontken-nende kracht van a- duidelijk doorstraalt Het komt in die taal voornamelijk voor in possessive en determinative composita, door de Indische grammatici bahuvrihi en Karmadhuraya geheeten; b. v. in amala, vlekkoos, zonder vlek, van nuddt vlek, hd« mal; in apad^ zonder voe-ten, gr. afrouç, fltiro^oç; in abalaf krachteloos, van bala, krachteloos, van bala, krachteloos hetzelfde woord, dat in het lat de-büirê wordt aangetroffen; in an-anla, oneindig, van anta, goth. and$i$, einde; in an-rta, onwaar, enz. Volgens BOPP komt hetzelfdç praeËx, evenzeer in ontkennenden zin, insgelijks voor in het Z^d en Armenisch. Hij geeft ook voorbeelden op, die het bewijzen, maar die kortheidshalve niet uitschrijven zal. De laatste door mij aangehaalde, an' anta en an-ria, waarbij men moet bedenken, dat r in het Sanskrit een klinker is, herinneren ons, dat het praefix in het Grieksch, Sanskrit en Zend zich onder twee vormen vertoont, als a- voor vocalen; doch in het Armenisch alleen o-, nergens anr aangetroffen, met ééne uitzondering evenwel. Daarentegen heb ik in het Germaansch alleen o-, nergens anr aangetroffen, met ééne uitzondering evenwel. De glossen van ltpsius namelijk bevatten een woord, dat met 'on- begint, in ontkennenden zingen omen. Het 5° vers van Ps. CXXIII (in de jongere uitgave der Vulgata CXXIV) luidt aldus: „Forständen pertransit anima (197) „noalra (»quam iniolerabüem" wat bij van kobrbntorf is overgebracht door: „By avonturen soude onde Side geken, y, gaen hebben door een ondraechlyck yDaier." De Nederlandsche glossator vertaalde intoUrabüem door an-nimen-delikenny van niman, nemen, in de verouderde beteekenis van lijden, dalden, eigenlijk: op zich nemen jen dnxgen, eene beteekenis, die ook aan kiezen, d. i. uitnemen, eigen was. Annimenddiic is dus zooveel als on-fiemelgk, dat men niet opnemen  annimendeliken te lezen. Wij heben hier dus een voorbeeld van den vorm qn-i doch, vermits, voor zoo veel bekend is, geene andere Germaansche taal een tweede oplevert, en het grondwoord niman met een klinker. In geen geval is hier een spoor van het gebruik eener euphonische n voorbeeld. Het verschillend gebruik van a- en an- maakt, dat zich eenige vragen als van zelve aan ons opdringen. Hoe komt het, dat het Armenisch alleen an^ bezigt; v66r een mede- klinker, b. V. in an-gét (onwetend), evengoed als vöör een klinker, b. v. In an-ah (zonder vrees)? Hoe komt het, dat het Oermaansch an- niet schijnt te kennen, hÏy zoo annimen-^ deUic al geen schrijffout is, waarom bezigt het dan die n in een geval, waarom bezigt het dan die n in een geval, waarom beige schrijftout is, waarom het Orieksch en het Sanskrit, talen, die voor het welluidende zoo gev . Oelig zijn, een verstandig gebruik hebben weten te maken? Bofp doet sich de laatste vraag, maar blijft i)ij het gewone ge- voelen, zich beroepende op een dergelijke invoeging eener n in de verbuiging van een aantal Sanskritsche woorden. (198) Ik kan niet zoo gereedelijk met hem instemmen. De in-lassching eener n in het midden van een woord, b. v. in den instrumentalis * Bénu-a, van 9ttnu$, loon, is en ander geval dan haar aanwezig zijn in eene samen-stelling, waarin zij wellicht een integrerend deel van bet erste lid uitmaakt; anantq behoeft niet te zijn a -|- a -|- a, het kan ook an -|^ a*)^ wezen, althans zoo >het bestan van (m als ontkenning kan bewezen worden. Zeker is het, dat het onderstellen van de n als bloot euphonisch on niet ver brengt, niet in staat is om onze vragen op tç lossen. Ghheel anders wordt het, als men an vooreen a&onderlijk woord houdt, wel van a afgeleid, maar toch etymologisch verschillend. Dan z In niet alleen de boven-vermelde vragen beantwoord, maar dan zijn ook verscheidene andere verschijnsel verklaard. Bevölkerte, toch moet het, dat ons voorvoegsel, schijnbaar althans, in het Latijn, Gothisch en Noordsch niet voorkomt, terwijl de verst van elkander gelegen takken; het Sanskrit en de meeste Germaansche dialecten, alsmede het tusschenin gelegenen Zend, Armenisch en Grieksch het bezitten. Neemt men an'^ aan als een a&onderlijk woord, als een derivaat, van a-, waarop dit zijne negatieve beteekenis heefi^ overgedragen, zobder die zelf geheel af te leggen, dan vinden wij het terug in het ontkennende Latijnsche inr, in het Gothische tui* en het Nederl. oiir. Het verzwakken der a van ait- tot, en o kan niemand bevre emden, die de wet van betaequilibrium in de talen kent, en zich herinnert, hoe gewoon de klankverzwakking van voorvoegsels bij ons is, en dat b. V. be', ^e-, ^r-, her-, ver^ uit bi, ga^ ir en fra ontstaan zijn. Bopp zelf twijfelt dan ook geen oogenblik aan de identité van m- en tin- met an- in het Sanskrit en Grieksch ; trouwens geene dier talen heeft een tweede prae-fix aan te wijzen, waarmede* de liatijnsche en Germaanache voorvoegsels overeen zouden kunnen komen. Het zelfstan* (108 ) dige bestaan van an, als ontkenning, kan, geloof  moet beteekeneu als in gtbruik zijn. Onutsprekelijk b. v. Zoo wordt ergens van Christus gezegd: "Er ist aller sun", von anig, hij is zouder eenige zonde. Heeft men derhalve het volste recht om het bestaan van een afzonderlijk an te stellen, dan laat alles zich natur lijk en ongedwongen verklaren. De geschiedenis zal deze zijn: An behield in het Armeniëch zijn oorspronkelijken vorm, doch werd ip het Latijn tot in, in het Gothisch tot un verzwakt; het werd in die talen zoowel voor consonanten als voor vocalen gevoegd, en verdrong zoodoende o, dat nu geheel vergeten werd. (200) In het Sanskrit, Zend, Grieksch en de meeste Gtermaan- sehe tongvallen bleef a nevens an bestaan; de drie eerst- genoemde maakten van de beide vormen gebraik op eene wijze, die de welluidendheid. Bevorderde; het Germaansch, minder gevoelig voor euphonie, bezigde un zuwel voor klinkers als voor medeklinkers, hetgeen a overtollig maakte en oorzaak was, dat het ook hier allengs in onbruik kwam en vergeten werd. Eene andere vraag, die voor de hand ligt is deze: hoe komt het dat an-, in-, un-, alleen ontkennend worden gebezig pn niet ook in de overige beteekenissen, die aan a eigen waren? Ik gelööt dat het antwoord niet ver is te zoeken, maar gelegen is in de omstandigheid, dat a zijne beteekenis vefwydèring op een ander derivaat heeft overgedragen. Ik heb bij de behandeling van a in hel Germaansch herhaalde malen opmerkzaam gemaakt op zijne overeenkomst met ons af^ mnL cme^ hd. En lat. ab: aeerran, was quäderen, averiere; alaedan, af leiàen, abducere; adri'an, opdrijven, obigere; ohd. akezzali, vergeteld, betee-kende hetzelfde als onl afyetali, en wisselde af met ohd. Abkêzzali; aherz, zonder hart, en atTu^ii; zonder moed, staan gelijk met ons afgrond, zonder grond, en met goth. afgud^zonder God, goddeloos; aoesaghe is bij kiliaan hetzelfde als aeaghe in het Mndl. Abnormk en abeonua in het La* tijn; àn6^ptÇ, zonder haar, in hetGrieksch, en a/>a&A t'; zonder vrees, in het Sanskrit, zijn ontkenningen met a&, dciró en op. Het is dus niet te loochenen, dat af, ab, <xiró en apa, niet alleen de oorspronkelijke beteekenis verwijdering, maar ook de ontkennende met ons a gemeen hebben; is het ongerijmd die praeposities af te leiden van a als den stamvorm? Bopp aarzelt niet zulks te doen, en verklaart ze zonder bedenken voor derivaten van a, te Eer omdat het nog een bijwoord awa heeft opgeleverd, dat insgelijks vervorzunderung  staat het vast, ook na aftrek van alles wat nog twijfelachtig is of schijnt, dat he praefii a een der krachtigste bewijzen is voor de een-heid van die talen, die men te zamen genomen den In-dogermaanschen taabtam noemt, en tevens voor den ge-meenschappelijken oorsprong der volken, die ze spreken of gesproken hebben. Er dringt zich nog eene vraag op: is a, dat, om van de andere talen niet te spreken, in het Sanskrit in sa-menstellingen alleen negatieve, in het Gbieksch bovendien nog intensieve kracht vertoont, in die talen nooit als demonstratief gebezigd? Bij eenig nadenken blijkt die vraag overtollig te zijn. Negatie is eene zuivere abstractie, waar-aan geene realiteit beantwoordt. Het begrip van ontkenntnentenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntenntennt De algemeinen ne ne ne, ni, is dan ook volgens BOPP een pfonomen demonstrativam. Ook a ia als demonstrativam in gebruik, en vult als zoodanig eeuige ontbrekende casus van idam aan. Dit heeft wel is waar meer de beteekenis van dêze dan van gêne, meer die van nabijheidi dan van verwijdering, het begrip dat voor de ontkenning vereischt wordt. Wanneer men echter bedenkt, dat hier weinig of geen regelmaat bestaat, maar eene af- wisseling met andere stammen; dat de tegenstelling tos- sehen hier en daar in het Sanskrit niet duidelijk wordt uitgedrukt, zoodat bopp zegt: „Was im Sanderit Dieser „bedeutet, heiezt meietens auch JenerP dan behoeft men ook hier op de beteekenis niet te drukken . En dit a voor en ander te houden dan de negatie, die verwijdering on derstelt. Doch er doch zich nog iets voor, dat de naar de verte wijzende kracht van skr. a zoo goed als buiten twijfel stelt; en dit brengt mij tot het derde punt, dat iwenachte te behandelen, tot het vraagstuk, betreffende de oorspronkelijke beteekenis van het augment, dat niet alleen in het Grieksch en Sanskrit, maar, volgens bopp, ook in het Zend en Armenisch voorkomt. Ik ben in de oudere Orieksche grammatici volstrekt niet te huis, en weet dus niet, of zij ooit over de ware beteekenis van bet augment hebbeq nagedacht en geschreven. Yan de latere taalkundigen is, voor zooveel ik weet, bdtt- MANN de eerste geweest, die e. One gissing heeft gewaagd. 