Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Deze zijn dan voorzien van een planken voorzien, planken omwanding en pannen dak. De overige huizen zien er over het algemeen slordig uit. Omwanding en dak wordt met atapan bekleed, terwijl de vloer bestaat uit doorgezaagde nibvenglatten; lof- of snijwerk treft men slechts bij uitzondering aan de huizen aan. Rust en orde worden behoorlijk gehandhaafd terwijl de veilig-heid van personen en goederen mede weinig te wenschen laat. Slavernij en pandelingschap. Slavernij bestaat in het rijk van Bila sinds jaren niet meer, wel het pandelingschap. Het totaal aantal geregistreerde pandelingen bedraagt slechts 35, en het is te voorzien dat binnen een niet lang tijdsverloop ook deze instelling geheel zal verdwijnen. De voorschriften, waaraan schuldeischers en pandelingen zich te houden hebben, zijn geregeld bij eene door den Vorst en de landsgrooten van Bila na overleg met het Europeesch Bestuur op den 20sten September 1901 vastgestelde en door den Resident der Oostkust  voeren van oorlogen, en daarmede gepaard gaande rooven van menschen en goederen, komt sinds jaren niet meer voor. Door de onderwerping van Bila aan het Nederlandsch-Indisch Gouverneur in 1862 is aan dien ouden verderfelijken toestand een einde gemaakt. Middelen van bestan. De bevolking van het geheele rijk van Bila is over het algemeen genomen, kalm, rustig, gedwee doch lui. Zij is arm, doch behoefde dit bij een weinig inspanning geenszins te zijn. Zij kent weinig levensbehoeften. Valt nu de rijstoogst bevredigend uit, en wordt er bovendien nog wat verdiend met den verkoop van klapper- en pinang-noten, dan is de bevolking zeer tevreden, en voert zij verder dan ook bijna niets meer uit. Valt de rijstoogst echter tegen, dan wordt in de benedenstreken hard gewerkt aan het maken van atap nipah, terwijl de bevolking der bovenstreken dan genoodzaakt is om boschproducten te gaan inzamelen. Het hoofdvoedsel der bevolking is rijst, daarnevens moeten dikong en oebi vermeld worden. De rijstcultuur wordt hoofdzakelijk gedreven op droge velden; in de bovenstreken treft men echter enkele sawahs aan, die geregeld bevloeid kunnen worden. In de benedenstreken wordt de padi dikwijls op moeras-gronden uitgeplant; men z ou zich kunnen verbeelden sawahs voor zich te zien, doch op deze gronden is geen sprake van regeling van af- en toevoer van water. Aan kleeding van mannen en vrouwen valt niets bijzonders waar te nemen. Zij dragen alleen katoentjes en kains van Kuropesch fabrikaat, dat hoofdzakelijk door de Chineesche handelaren van Singapore wordt ingevoerd. Te Soengei Djawi-Djawi treft men een vrij belangrijke Chineesche Kamp aan, waar alles wat de bevolking voor kleeding noodig heeft, verkrijgbaar is. Met uitzondering van prauwen maken, waarin vooral eenige lieden van Negeri Lama zeer bedreven zijn, houdt de bevolking zich met geen enkelen tak van nijverheid bezig. Wel worden hier en daar aarden kruiken (gendies) gebakken, en zien deze voorwerpen er niet onardig uit, doch deze nijverheid kan niet van bijzonder belang worden geacht. Goud-, zilver- en ijzersmeden treft men onder de inlandsche bevolking niet aan. KORTE BESCHRIENING VAN HET LANDSCHAP BILA, 555 Deze bedrijven worden uitsluitend door Chineezen beoefend. De wapens, bij de bevolking in gebruik, zijn lans, parang, demembak lada en gewer. Belastingen en. Aan den Vorst en landsgrooten van Bila wordt door het Gouvernement een jaarlijksche schadeloosstelling uitbetaald van f 8750.— voor den afkoop van in vroegeren tijd door het inlandsch zelfbestuur geheven in- en uitvoerrechten, Met de heffing dezer rechten en accijnzen is voor het landschap Bila thans een Europeesche hoofdopziener der in- en uitvoerrechten belast, met standplaats te Soengei Djawi-Djawi. Behalve voormelde schadeloosstelling bestaan de inkomsten van den Vorst van Bila nog uit een zeker aandeel der boeten, opgelegd door de Karapatan waarin hij zelf zitting heeft gehouden. Voorts heft hij het recht, eene belasting te heffen van alle uitgevoerde atap-nipah, welke belasting 0,50 doll. per 1000 stuks atap bedraagt. Voorts heeft hij recht op de zoogenaamde pantjong alas, dat +1 bedraagt van de ingezame Ide boschproducten. Dit recht staat de Vorst echter meermalen af aan een of meer zijne familielen, Van elken olfant, die in het rijk van Bila geschoten wordt, krijgt de Vorst den rechtertand. In de onderhoorige landschappen komt dit recht niet toe aan den Vorst van Bila, doch aan de daar wonende kleine radja’s. Grondbezit. Het grondbezit is individueel. Wanneer de bevolking een ladang of een tuin wenscht aan te leggen, kiest zij zelve een aan niemand toebehoorend stuk grond uit, en geeft hiervan slechts kennis aan den ketoea of datoeq. Wanneer darauf geen overwegende bezwaren bestan, mag het recht om vrij te beschikken over leegstaanden en niemand toe-behoorenden grond nimmer aan de bevolking geweigerd worden. Heerendiensten. De heerendiensten, welke de bevolking moet verrichten, zijn: a. wachtdiensten in de kampong; b. transport van brieven door het Buropesch Bestuur gericht aan den Vorst en landsgrooten of omgekeerd; ec. het bouwen van een huis voor den Vorst, en het leveren van de bouwmaterialen daarvoor; d. het bewerken en beplanten van ladangs voor den Vorst en oook voor de andere hoofden; MEDEDEELINGEN BETREFFENDE HET LAND-SCHAP PANEI EN HET RAJAHGEBIED |, behoorende tot de Residentie OOSTKUST VAN SUMATRA. Met een Kaart ®, in twee deelen, van het landschap Panei. I. PANEI. Geschiedkundige beschrijving. Het Bataksche landschap Panei, dat gerekend wordt tot de afdeeling Batoe-Bahra te behoorende, vormt met Rajah, Tanah Djawa, Siantar met Bandar en het vroegere rijk Silau, dat thans uite En is gevallen in Poerba en Dolok Silau, het zoogenaamde Simoloengoen. Niet ondienstig is het een en ander mede te deelen van de geschiedenis dier staatjes, welke in verband staat met die van Panel. Panei en Silau vormden vroeger een rijk, “Nagoer” geheeten, welks Vorst zijn verblijf had te Nagoer-Radja. De laatste Vorst, zich niet krachtig genoeg gevoelende, om zijn uitgestrekt gebiede bestieren, en zelf het regerent moede, verzocht den Sultan van Atjeh eene nieuwe bestuursregeling in zijn rijk in het leven te roepen. Deze gaf aan dat verzoek gehoor en zond zijn gezant naar Nagoer Radja. Kene nieuwe regeling van bestuur kwam tot stand. Nagoer werd im twee deelen verdeeld, over ieder der deelen zou een Vorst gekozen worden. De keuze tot Vorst over het een deel, dat later #Paneis zou heeten, viel op temand uit de marga Poerba Nasoeha, afkomstig uit het Bataksche rijk Pak-Pak, die op dat oogenblik te Soehana-Bolak woonde. Deze plaats moet gefangen beide landstreken werden onlangs gebracht onder rechtstreeksch bestuur. De mededeelingen over Panei werden onleend aan een verslag van den heer R. H. Kroesen, Controleur van Batoe Bahra; die over het Rajahgebied aan een verslag van den heer W. D. Helderman, Controleur voor de Batak- sche Zaken. 3 Tusschen de namen in den tekst en die in de kart is niet altijd over- eenstemming; de Redactie heeft gemeend beide onveranderd te moeten laten. mn en en 7S AN EN KEN AAD En Ty. ‘ EN S Nee. o a3 sme bese ee sete on AE Saree pens + neen mn veen ng Tene mengen ven Gone  Na zijne verkiezing verhuisde hij naar de plek. waar nu Pamatang Panei staat en waar de Vorst thans nog zijn verblijf houdt. Het andere deel, later #Silaur genoemd, kreeg tot Vorst iemand uit de marga Poerba Tamba, wonende te Malosori. De Vorst van Nagoer legde zijne waardigheid neder. Van dat oogenblik had het rijk Nagoer opgehouden te bestaan. De tegenwoordige landschappen Tanah Djawa en Siantar met Bandar moeten eertijds het rijk “S1i Tanggang” gevormd hebben, dat omstreeks denzelfden tijd als het rijk Nagoer gesplitst werd. Een geruimen tijd hadden de vier rijken bestaan, toen hunne Vorsten besloten gezamenlijk naar den Vorst van Atjeh te gaan, teu einde een gélar, eene Kabesaran te ontvangen en door hem in hunne waardigheid bevestigd te worden. Bij die gelegenheid zouden de vier genvemde rijken hun naam gekregen hebben. Panei ontving dien naar aanleiding van de omstandigheid, dat de Vorst bij het ontvangen van den gelar en de kabèsaran gezeten was op eene „pèpaneiau” d.i. een bamboe, waarop aanteekening wordt gehouden van de goede en kwade dagen, en waarop uitleggingen zijn ge- geven van de voornaamste sterrebeelden en de bewegingen van zon en maan. Silau wordt zoo genoemd om reden de Vorst bij die gelegenheid gezeten was op een ~hiauy, een Bataksch kleed, dat om de heupen wordt geslagen. Siantar ontleende zijn naam aan het feit, dat de Radja op het oogenblik van zijne uitroeping tot Vorst op eene ~pantary d.i, een vloer van een op palen gebouwd huis was gezeten: terwijl Tanah Dyawa dien naam ontving, omdat de Vorst, tijdens hij in zijne waardigheid werd bevestigd, op den grond was gezeten als een javaan, wat een groote tegenstelling vormt met den Maleter en den Batak, die buitenshuis steeds blijven staan. Leder dezer Vorsten kreeg van den Sultan een vkabèsaran, welke voor den Vorst van Panei bestond uit de navolgende voor-werpen: een „tèrapaug” d.i. een kris. een vsemigas di. een stuk goud, rond van vorm, en een “gambar ikan boelet.” Deze voor-werpen zijn nu nog in het bezit van den tegenwoordigen Radja van Panei. De onderlinge verhouding tusschen de genoemde rijken is steeds vriendschappelijk geweest: oorlog hebben zij tegen elkander, voor zoover bekend, nimmer gevoerd. Reeds had den zij een geruimen tijd bestan, toen een Tobances. Pèmoeras (donderbussen), tot de poesaka van Tvean Dolok behoorende, gestolen te hebben, naar Rajah vluchtte en de hulp van zijn schoonzoon Toean Bènoea Rajah Tongah tegen Dolok inriep. Deze hood zijn schoonvader in zooverre hulp aan, dat hij door Rajahs Negeri Dolok liet bezetten, ten einde die kampong tegen een mogelijken aanval van Dolokkers te beveiligen. Van een strijd tusschen Rajah en Dolok was nog geen sprake, doch toen eenigen tijd later Toean Rondahaim Vorst van Rajah Oesang, en Si Boersok anak boroe (aangehuwd familielid) van den Vorst, naar Dolok zond ten einde eene ~boroe” (vrouw), de dochter van Toean Dolok Kahavan voor hem te halen, en die afgezanten op last van Toean Dolok Kahavan gevangen genomen, gedood eu opgegeten waren, was Toean Rondahaim zoo vertoornd, dat hij zich gereed maakte om Dolok aan te vall En. Alvorens hierten over te gan beklaagde hij zich eerst over het gebeurde bij zijn schoonvader, den Vorst van Panei, maar, toen deze verklaarde niet bij machte te zijn Dolok te tuchtigen en zelfs het verzoek deed aan Toean Ron-dahain om Dolok gevoelig te straffen, ook wegens zijne ongehvorzaamheid jegens hem als Vorst, viel een Rajahleger onder Ompoe Gelégé Dolok aan. Gedurende de twee jaren, dat de strijd geduurd het, werd het geheele landschap Dolok door de Rajahs veroverd. Het grootste gedeelte der bevolking van Dolok met hare hoofden vuchtte naar Siantar en Bandar en vond daar een goed heenkomen. Toean Dolok Kahavan en Toean Dolok Meérawang kozen het land-schap Padang als hun toevluchtsoord. Gedurende hunne ballingschap droegen zij hun gebied aan Padang over (1881). Toean Dolok, die in het begin van den strijd naar Siantar was gevelucht, vestigte zich, na zijn opwachting bij den Vorst van Panei op diens hoofdplaats gemaakt te hebben, te Silau Mangei, en plaatsje in Siantar, tusschen Baris en Ampat Toean gelegen, waar hij bleef tot het jaar 1894, toen hij naar Dolok terugkeerde. Dolok werd na de verovering door de Rajahs aan den Vorst van Panei teruggegeven, terwijl de krijgsgevangen Dolokkers ook aan hem overgeleverd werden. Im het verlaten Dolok kwamen zich Rajahs vestigen. Het hoofd van het landschap Bandar, dat tot Siantar behoort, beducht dat, in den oorlog tusschen Dolok en Rajah, de Rajahs zijn gebied zouden overschrijden, had aan de grenzen van Bandar op Doloksgebied overal wachtposten uitgezet. Die wachtposten werden blijvende nederzettingen en breidden zich uit, toen lieden van Bandar zich vestigden in de door de bevolking van Dolok verlaten Kampongs, aan de grenzen van Bandar gelegen. Ook Siantar heeft op die wijze Nach de verovering van Dolok's gebied nederzettingen verkregen. Nach de verovering van Dolok moest het landschap Sidepmanik, tot het rijk Siantar behoorende, het entgelden. Van de inwendige verdeeldheid maakte de Vorst van Rajah gebruik om het te ver-overen en te annexeeren. Hierop kwam Tanah Djawa aan de beurt. Reeds was een groot gedeelte van het rijk door de Rajahs onder Ompoe Gelègè en Toean Nagodang veroverd, toen de Vorst van Tanah Djawa, Radja Maligas, met goed gevolg de hulp inriep van Bandar. Het krijgsgeluk der Rajahs keerde, — zij werden verslagen en waren verplicht Tanah Djawa te verlaten (1885). Sidepmanik en Sipoldas zouden echter nog geruimen tijd na dien onder de heerschappij van Rajah blijven. In het jaar 1887 werden de Rajahs door het Nederlandsch-Indisch Gouvernement getuchtigt; de kort daarop gevolgde dood van Toean Rondahain, bracht Toean Kapoeltakan op den troon, Het was onder dezen Vorst, dat Ompoe Gelèg, hoofd van het eene deel van het voormalige Si Poldas, den geglar ontving van Toean Dolok Merajah, terwijl het hoofd van het andere deel, Toean Nago- dang, zich mocht noemen Toean Goenoeng Marijah. Voortaan zouden de landschappen, welke zij bestuurden, Dolok-Maijah en Goenoeng Marijah heeten. Benige jaren daarna was eene volgens Toean Dolok Marijah hem door den Toean Anggi van Rajah onrechtvaardig opgelegde boete de oorzaak, dat hij zijn Vorst de gehoorzaamheid opzegde. Hij stelde zich onder de hoede van den Vorst van Siantar, en erkende hem als zijn suzerein. Het gelukte hem een bondge- nootschap te vormen met Siantar, Bandar en Panei, waartoe ook toetraden Toean Goenoeng Marijah en Toean Poerba. Dit hond- genootschap had ten doel de Rajahs te beoorlogen en hun rijk te vernietigen. Spedig begonnen de vijandelijkheden; van Panei en Dolok uit werden de Rajahs bestookt, Reeds was Dolok voor het groste gedeelte door Bandar en Panei bezet en hadden de ge- allieerden vele plaatsjes op de Rajahs veroverd, toen de last kwam van den toenmaligen Resident van dit gewest om de vijandelijkheden tegen Rajah zoo mogelijk te doen staken, wat ook gebeurde. Na de bezetting van Dolok was tusschen Panei en Bandar een geschil gerezen over Dolok, dat door beiden bezet was, Beslist werd, dat de hoofden, welke tijdens de Rajah overheersching uit Dolok waren gevlucht, in hun vroeger gebied gehandhaafd zouden worden. De bezettingstroepen van Panei en Bandar zouden zich terugtreten uit Dolok, terwijl Panei op zich nam alles te restitueeren, wat Bandar uitgegeven had voor de bezetting van Dolok. Dolok viel hierdoor weer terug aan Panei, waartoe het steeds behoord had. De hoofden der Rajahs, die zich tijdens hunne overheersching in Dolok hadden gevestigd, zwoeren bij die gelegenheid trouw aan den Vorst van Panei werd bepaald, dat tot tijd en wijle de toestand daar rustiger, meer geordend zou zijn, zij zich rechtstreeks in verbinding met den Controleur van Batoe Bahra zouden stellen; een inmenging in de zaken van Dolok heeft dan ook van de zijde van Panei nu niet plaats. De door de bondgenooten op de Rajahs veroverde kampongs werden in 1896 aan den Vorst van Rajah teruggegeven voor zoover zij niet tot Panei behoord hadden. Met. éène kampong werd eene uitzondering gemaakt nl. Kota- Iling. Voor dit plaatsje werd de bepaling gemaakt, dat de Vorst van Rajah het na twee jaren terug zou krijgen, indien hij zich goed gedroeg en bewijzen gaf van trouw aan het Gouvernement. Eerst. in het jaar 1900 had de overdracht van Kota lling aan Rajah plaats. Wat Toean Dolok Meraijah en Toean Goenoeng Marijah betreft, hun werd in 1896 de keuze gelaten om of weer naar Rajah terug te keeren, of te blijven waar en wat zij waren, in welk laatste gegel zij den Vorst van Panei als hun gebieder moesten erkennen; beide hoofden verkozen het laatste. De splitsing van Si Poldas in twee deelen door Toean Rondahaim, Vorst van Rajah, in het leven geroepen, bleef dus voortaan bestehend. In den vervolge zou Dolok Meraijah echter Dolok Seriboe, en Goenoeng Marjah, Si Poldas heeten. Na 1894 is in Simeloengen een tijdperk van rustigetreden. Panet met Dolok heeft zich van dien tijd af kunnen herstellen van de wonden, toegebracht door de invallen der Rajahs. Aardrijkskundige beschrijving: Land en Volk. Het rijk Panei kan in twee deelen onderscheiden worden ul. in Panet en Dolok. I. Panei, omvattende de landschappen Panei, Si Marimboen, Bangoen Panei of Sinaman, Si Poldas en Dolok Seriboe, wordt begrensd: ten Noorden en ten Osten door Siantar, ten Westen door Poerba Raja en het landschap Dolok, ten Zuiden door het Tobameer. De grenzen met Poerba, Rajah en Dolok zijn eene gebroken lijn, de navolgende punten verbindende: Salbé aan het Tobameer, Naga Panei, Rajah Hoeloean aan de Bah Bolon, Bintang Marijah aan de Bah Hapal, met dien verstande, dat de plaatsen Salbé en Naga Panei tot Panei, Rajah Hoeloean en Bintang Marijah tot Rajah behooren, — vervolgens van Bintang Marijah de Bah Hapal stroomafwaarts tot het punt, waar de Bah Si Dj Ambe in de Bah Hapal stroomt. Met Siantar heeft het de volgende grens: eene lijn getrokken van het vereenigingspunt van de Bah Si Djambe met de Bah Si Djambe met de Bah Hapal naar Silau Karyahan, dat tot Panei behoort, en van dit punt eene lijn naar het vereenigingspunt van de Aek Bandar met de Bah Brahmang, welke laatste rivier in de Bah Bolom stroomt. Van dat vereenigingspunt is de grens eene parity, in de richting van Si Marimboen gegraven tot de Bah Byak en van dit punt eene ge broken lijn loopende over de Boentoe Perasoenan, de Boentoe Perilahan, Kota Serhalajosan (Panei), Kota Si Roemboe (Panei), Baroeng Perohetonan (Panei), Hambarisan (Panei), de vtigar Gondrang de Goenoeng Si Pitoe? en Silau Moengoer (eene landtong in het Tobameer uitloopende). Wat de gesteldheid van den bodem? Betreft, is Panei van het noorden tot het zuiden zergekocidente. Met uitzondering van den Dolok Mantjar-oendoeng, een “op zich zelfstaande berg aan het Tobameer gelegen, welke vier toppen heeft te weten: den Dolok Natisoek, de hoogste top pl. m. 1800 voet, den Dolok Toetoek Melnjoe, den Dolok Parit Si Djontana en Dolok Mantjaroendoeng, zijn in Panei geene bergen. Naar het Tobameer helt de grond vrij steil af; die helling is ongeveer een uur loopens lang. Het geheele land is met uitzondering van het deel, dat ten noorden van Pematang Panei ligt en aan Dolok en Siantar grenst, van de oevers der rivieren, van het gebergte en van de overal verspreid liggende kleine plekken boschgrond, geheel met alaug? begroeid, Die kleine plekken boschgrond noemt de Batak „poelaur. Werkelijk doen zij zich voor als eilanden in de zee van alang? die er om heen ligt, Ongetwijfeld zijn die „Poelaur nog de overblijfselen van bosschen, welke eertijds Panei bedekt hebben, maar, in A den a 566 MEDEDEELINGEN BETREFFENDE HET LANDSCHAP Loch der tijden door menschenhanden werden geveld, ten einde de gronden diensthaar te maken aan de rijstcultur. De bodem is schraal, en aan het Tobameer op vele plaatsen rotsachtig. Het klimaat is vochtig en koel; de grootste regenval heeft plaats van October tot einde Januari. De rivieren, welke het land doorstroomen, heben diepe beddingen en steile oevers; zij zijn snelstroomend en niet bevaarbaar. De voornaamste zijn: 1° de Bal Hapal, in Poerba ontspringende, met haar rechter-zijtak de Bah Kapoel; 2° de Bah Bolon, ontspringende bij de tiga” Roengoe in  de Bah Harnelen, bij Péralogan in het Tobameer stroomende. De eenige verkeerswegen zijn de voetpaden, die bijna alle kampongs met elkaar vereenigen. De voornaamste weg loopt van Panei over Bah Kata, Gadjing Bajoe, Si Poldas, Péngandalian, Bangoen Panei naar de vtigay Si Boentoean, van welke ztigar drie wegen naar bet Tobameer gaan. Deze drie wegen, waarvan de eerste twee het meest gebruikt worden zijn: le de weg van de ztigar Si Boentoean over Kota Bajoe, Si Ambatan langs de oost Elijke helling van den Dolok Mantjaroendo, over Saboengan Dolok, Perdjoedian, Sosor Nangka en Botagen naar de ptigan Ras, aan het Tobameer gelegen; 2e de weg van de vtigay Si Boentoean over Negeri naar Dolok Seriboe en van deze plaats langs de Bah Si Maloen?, langs Radja Ni Hoeta, over Sopo Mèrgoe, langs de westelijke helling van den Dolok Mantjaroendoeng, over Mereboen Panei, langs Perboengaiin, over Oeroeng Panei, Si Pepaga, Loemban Batoe en Sòsòr naar Penambean ook aan het Tobameer : 3° de weg van de vtigay Si Boentoean over Manik Silau, Si Roebe?, de tiga» Gondrang en Si Hilèp naar Pèrbalogan. De eerste twee wegen zijn nog onderling met elkaar verbonden door een weg over Radja Ni Hoeta naar Si Ambatan. De kampongs zijn daar aangelegt waar levend water te vinden is. PANEL EN HET RAJAHGEBIED. 567 Met uitzondering van die aan het Tobameer, zijn zij alle omgeven door bamboe of door levende pagars ter beveiliging tegen wilde dieren. Aan het Tobameer is elke kampong eene versterking op zich zelf. Zij is omgeven door aarden wallen van ongeveer manshoogte, die nog beplant zijn met scherp aangepunte bamboe of met bamboe doeri, welke het overklimmen onmogelijk maakt. De kampongs liggen daar vlak bij elkander en zijn op den steilhellenden oever van het meer gebouwd. Waar men op die helling geen vlak gedeelte heeft aangetroffen, is voor dat doel een terms gegraven. Het versterken der kampong is daar eene noodzakelijkheid; niet alleen zijn de kampongs voortdurend met elkaat in oorlog, maar de Tobaueezen komen ook langs de kust van Panei rooftochten houden, Die rooftochten hebben de geheele ontvolking van Oeroeng Panei tot Salbé ten gevolge gehad. Het aantal huizen in de kampongs is gering; zijn zijn echter ruim En een huisgezin te bergen, staan op palen en zijn behalve aan het Tobameer, waar zij een houten omwandingen van gevelochten bamboe en van vloer hebben, voorzien van omwandingen van gevelochten bamboe en van vloer hebben. De dak bedekking is alang-alang, zeer zelden gebruikt men idjoeq. Hetondergedeelte van het huis dient vaak tot stalling van vee en paarden; daar treft men ook de varkenshokken en die voor het pluimgedierte aan. Panei heeft 85 kampongs, De bevolking is te onderscheiden in: 1e de oorspronkelijke bevolking, welke van geslacht op geslacht in Panei gewoond heeft; 2° de bevolking. welke zich in den loop der tijden daar gevestigd heeft, door volksverloop uit andere naburige landen zooals Toba en Rajah. Zijn de Simeloengoen Bataks over het algemeen genomen een kalm, rustig en gedwee volk, anders is het met de Tobaneezen, deze zijn brutaal, twistziek en in de hoogste mate hebzuchtig. De bevolking is arm, zij moet zich zeer inspannen om in haar levensonderhoud te kunnen voorzien. Volgens de mij verstrekte opgaven bestaat zij uit: 1565 mannen, 1612 vrouwen, 1069 jongens, 1152 meisjes, 75 slaven, 36 slavinnen. Haar hoofdvoedsel is rijst, terwijl in de tweede plaats kunnen genoemd worden djagoeng en oebi. De kleeding bestaat voor de mannen uit een kain (hiau) om het middel geslagen, uit eene andere kain, (sabing sèroban) welke bij wijze van slendang over het ge- 568 MEDEDEELINGEN BETREFFENDE HET LANDSCHAP woonlijk naakte bovenlijf wordt gedragen en uit een hoofddoek (gotong). De kains zijn van inheemsch maaksel, de hoofddoeken worden van de benedenlanden ingevoerd; kains van Europeesch fabrikaat en baadjes treft men hoogst zelden aan, — enkele hoofden maken er gebruik van. De vrouwen dragen eene sarong, welke onder de oksel wordt vastgemaakt, zoodat de beenen tot de knieën bloot zijn; enkelen dragen een hoofddoek (boelang?), welke van inheemsch maaksel is. De wapens, bij de bevolking in gebruik, zijn lans, blaasroer, parang, toemboek lada en geweer. De Tobanees is zeer behendig in ‘t gebruik van den slinger. De vuurwapens zijn bijna alle vuursteengeweren, bij uitzondering treft men er perkussie-geweren aan. Kruit maakt de bevolking zelf, maar op zeer gebrekkige wijze, het is van zeer inferieure kwaliteit. Het hoofenid de bestan is de landbouw op droge velden, sawahs zijn er niet. De grond wordt met niboengstokken omgewerkt, de kluiten worden stuk geslagen en de wortels der alang-alang verwijderd, voordat men gaat planten. Eenzelfde ladaug wordt vaak vier jaren achtereen gebruikt voor den aanplant van padi, zonder den grond te bemesten; na dien tijd wordt de ladang voor goed verlaten en elders een stuk grond gezocht, geschikt voor de padi- cultuur. Het uitplanten der padi geschiedt tegen dat de regentijd invalt d. 1. in October, terwijl tegen het einde van Januari gezogen wordt. Is de padi gesneden en van de ladang af, dan wordt de grond met oebi, kaladi, djagoeng, tabak of ruikerriet beplant. De padi-aanplant ziet er gewoonlijk slecht uit, — de halmen blijven kort, terwijl de aren weinig korrels dragen. Meestal is de hoeveelheid geproducere de rijst niet voldoende om in de behoefte der bevolking te voorzien en heeft dan ook invoer van rijst plaats uit Siantar. Andere cultures Dann die van ramboeng, waarmede bij Si Poldas en begin is gemacht, worden niet gedreven. Vele sirih- en pinang- aanplantingen worden in Panei aangetroffen. Van beteekenis is de veeteelt, welke hoofdzakelijk in handen is van de hoofden. Het vee, voornamelijk uit karbouwen bestaande, wordt alleen gefokt voor den verkoop in de benedenlanden. Runderen zijn er bijna niet. De paarden zijn voor het meerendeel merries, want de hengsten worden, behalve die, welke voor het dekken dienen, uitgevoerd, zoodra zij voor verkoop geschikt zijn. Varkens en geiten worden gefokt: niet alleen voor eigen gebruik, maar ook voor den verkoop aan de Tobaneezen. Volgens de opgaven zijn in Panei: 601 karbouwen, 3 runderen, 564 paarden, 1605 varkens, 1033 geiten. De vischvangst levert slechts voor de bevolking aan het Tobanee een middel van bestaan op. De voornaamste tak van nijverheid, welke alleen door vrouwen wordt beoefend, is het weven van kains en van hoofddoeken voor vrouwen bestemd. De grondstof voor het weven, ul. de boomwol, wordt van Tanah Djawa en Siantar uitgevoerd naar Toba, — de Tobaneezen maken «daarvan garens en voeren die garens weer in Simeloengoen in. Het aantal goud- en zilversmeden is in Panei gering. Zij ver-vaardigen hoofdzakelijk sieraden, — de ijzersmeden wapens. Goud, zilver en ijzer worden uit Toba ingevoerd, Twee marktplaatsen van belang zijn de vtigay Siboentoean, de voornaamste, waar om de vijf dagen en de vtigay Ras, aan het Tobameer, waar om de drie dagen markt wordt gehouden. Op die plaatsen worden zoowel producten van Panei als van het overig deel van Simeloengoen verruild tegen hetgeen de Tobaneezen ter markt brengen. Deze verruilen hoofdzakelijk paarden, karbouwen, zout, gambir, edele metalen, ijzer, kalk, matjes, garens, tegen varkens, geiten, honden (eene lekernij voor den Tobanes), kains, sirih, pinang, boomwol, tabak en bamboe. Als gangbaar betaal-middel gelden op die markten de pilaardollar en het Atjehsche goudgeld. 7 Zooals hierboven reeds vermeld bevat Panei 85 kampongs. Aan het hoofd van iedere kampong staat een penghoeloe; in het bestuur wordt hij bijgestaan door op zijn hoogst drie ”kérdjahany (d. z. wijkmeesters), en een vanak boroer. De penghoeloe kiest de kèrdjahan in zijn kampong zooveel mogelijk uit de personen van de marga waartoe hij zelf behoort; ook de vanak boroer wordt door den penghoeloe gekozen, maar kan niet van dezelfde marga zijn. De „anak boroer moet van zulk een stand zijn, dat hij waardig geacht wordt eene dochter of een vrouwelijk familielid van den penghoeloe te huwen. De wäardigheid van penghoeloe is erfelijk. De oudste zoon, geboren uit het huwelijk van den penghoeloe met eene vrouw van stand, is diens opvolger; is deze overleden, afwezig of niet in staat zijn vader op te volgen, dan wordt de jongste zoon uit dat huwelijk gesproten, penghoeloe; verkeert deze in dezelfde omstandigheid als de oudste zoon, dan eerst komen de andere broeders uit hetzelfde huwelijk geboren in aanmerking; laat de overleden penghoeloe geen zijn na, dan vervalt zijne waardigheid aan een zijner broers. Bij ontstentenis van mannelijke bloedverwanten van den overledene wordt een geschikt persoon uit de marga, waartoe de overleden penghoeloe behoorde, gezocht, aan wien de vacante betrekking kan worden opgedragen. Ieder nieuw opgetreden penghoeloe moet erkend worden door het hoofd van het landschap waaronder zijn kampong essorteert. De oudste kèrdjahan is plaatsvervanger van den penghoeloe. Eene verzameling van kampongs vorm T met hare moeder-kampong de Oeroeng.” De Oeroengy Panei omvat de navolgende onderdeelen: Panei met 14 kampongs, — Si Marimboen met 14 kampongs, — Bangoen Panei of Sinaman met 35 kampongs, — Si Poldas met 13 kampongs en Dolok-Seriboe met 22 kampongs. De Vorst van Panei is tevens hoofd van het landschap van dien naam. Aan het hoofd van elk der andere staat een toengkat, die tevens penghoeloe is over de kampong waarin hij woont. De gezamenlijke landschappen hebben den Vorst van Panei tot hoofd, die, behalve dat hij hoofd is van het landschap Panei, ook peng-hoeloe is over de plaats Pématang Panei, waar hij verblijf houdt. Met zijn drie kèrdjahan, die respectievelijk de titels voeren van Orang Kaja, Toean Soehi, Toean Soehi, Toean Soehi, en met den /anakboroe Kota” voert de Vorst het bestuur over Pèmatang Panei. Hij is verplicht een zijn er vrouwen te nemen uit de prinsessen (poeang) van het Vorstenhuis Siantar. De oudste zoon, uit zijn huwelijk met eene poeang van Siantar geboren, is troonsopvolger. De jongste broer van den Vorst, evenals deze tot moeder hebbende eene poeang van Siantar, wordt #Toean Anggiv genoemd. Hij is bij afwezen van den Vorst diens plaats-vervanger, en volgt hem in die waardigheid op, indien deze geen zonnent. Hij treedt als hoofd op over de kinderen van den Vorst, indien zijn bij diens overlijden nog onmondig zijn, en neemt gedurende de minderjarigheid van den troonsopvolger het bestuur over het rijk waar. De tegenwoordige Vorst heet Toean Djodiamat. Behalve zijn vollen broeder, den Toean Anggi, Saïmahoeroeng gehecten, heeft hij nog vier halve broeders; drie hunner zijn nog zeer jong. de oudste heet Toean Gorah, — hij is hoofd van Silau Karijahan. Ook leeft nog een vom van den Vorst, Toean Baris Tongah genaam.l. De inhuldiging van den Vorst geschiedt op plechtige wijze. Nadat alle hoofden van het rijk vereenigd zijn, brengen Toean Dolok en Toean Si Marimboen hem de eerste hulde; zij roepen hem vervolgens tot Vorst van Panei uit en de overige aanwezigen volgen daarin na. Als blijk van hulde bij die gelegenheid, zijn Toean Dolok en Toean Si Marimboen verplicht den Vorst ieder een slaaf, een karbouw en $24 te gven; Toean Sinaman, Toean Si Poldas en Toean Dolok Seriboe, benevens de Orang Kaja en de Toean Soehi een karbouw en $24; de Toean Kepesong en de anak boroe kota een geit en $12; de penghoeloe kampong een geit en $6, terwijl ieder huisgezin met eeu kip, wat rijst en $0.50 kan volstaan. De Vorst is verplicht de vrouwen van zijn overleden vader, met uitzondering van zijn moeder, te huwen. Alle familieleden van den Vorst stellen zich borg voor de schulden, door den overledene nagelaten. De rechtspraak berust in eerste instantie bij de k. Arapatan kampong, bestaande uit: den penghoeloe, de drie kèrdjahan en den anak boroe. In overtreffenden misdienen mag deze karapatan een maximum boete opleggen van $12. Slechts de helft der opgelegde boete behoft door den verordenelde betaald te worden, De boeten worden erde de leden van de karapatan verdeeld. In civiele zaken neemt zij kennis van vorderingen, $12 niet te boven gaande, De helft van het bedrag van de vordering krijgt de karapatan, terwijl de andere helft toekomt aan dengene, wien de vordering toegewezen is. Behalve dat de verliezende partij de vordering betaalt, eischt de karapatan van haar nog de zoogenaamde »pemboeris lopor, gelechtsten; een vast bedrag is daarvoor niet aangegeven. Wat medegedeeld is over de boeten, de vorderingen en de gerechts-kosten geldt ook voor de hoogere rechtbanken. Van de karapatan kampong is appel mogelijk bij de karapatan voorgezeten door den toengkat; deze karapatan bestaat uit den toengkat, de drie kardjahan,  civiele zaken mag zij kennis nemen van alle vorderingen, de $48 niet te boven gaande. Appel van deze karapatan is weer mogelijk bij den Vorst, die de zaken in appel behandelt met de kardjahan en den anak boroe van Pématang Panei. Boeten in de overtredings- en in misdrijfzaken, de $48 te boven gaande, worden opgelegd door de groote karapatan, de zoogenaamd vkarapatan pertongah banggalr; alle civiele vorderingen, de $43 te boven gaande, worden door haar behandel. Voorzitter der groote karapatan is de Vorst of diens plaatsvervanger, Toean Anggi: bij ontstentenis van den Toean Anggi wijst de Vorst zijn plaatsvervanger aan. Leden der groote karapatan zijn: Toean Anggi, de broers van den Vorst, Toean Baris Tongah, de Orang kaja, de Toean Soehi, de anak boroe, de Radja Gèraha (hoeloebalang), Toean Si Marimboen, Toean Sinaman, Toean Si Poldas, Toean Dolok Sèriboe. Behalve den Vorst of diens plaatsvervanger, Toean Anggi, de kerdjahan en den anak boroe van Pematang Panel moetens twee toengkats deze karapatan bijwonen, om hare uitspraken geldig te doen zijn. De Orang kaja is de Djaksa der groote karapatan, in welke hij veel invloed heeft. Andere straffen dan doodstraf en boeten worden niet opgelegd. De doodstraf is afkoopbaar met $120 en een karbouw. Vroeger was in de navolgende vier gevallen de doodstraf niet afkoopbaar : 1° wanneer iemand zich had afgegeven met eene vrouw van den Vorst, 2° wanneer iemand diefstal had gepleegd in de woning van den Vorst, 3° wanneer iemand handelingen gepleegd had, waardoor de rust en orde in het rijk in gevaar werden gebracht, 4° ingeval Van hekkserij. Op verzeek van zijne familielen kon echter de ter dood veroordenelde als slaaf worden verkocht buiten het rijk. Het grondbezit is communaal. Slechts bij het kiezen van een stuk grond om ladang aan te leggen dient de bevolking haar kampong hoofd te raadplegen. De heerendiensten, welke de bevolking moet verrichten zijn: a. wachtdiensten in de kampong; b. hulp in nood bv. wanneer eene kampong wordt bedreigd door vijandelijke benden: e. het bouwen van een huis voor den Vorst en het leveren van de bouw- materialen daarvoor; d. het vergezellen van den Vorst op zijne reizen. Niemand mag van de eene plaats naar de andere verhuizen voor hij zijne schulden heeft betaald; is hij betrokken in een overtreding-, misdrijf- of in eene civiele zaak, dan dient hij met verhuizen te wachten tot zijne zaak berecht is. Van zijn voornemen geeft hij kennis aan den penghoeloe, wien hij, naargelang hij meer of minder bemiddeld is, een varken, eene geit of eene kip aanbiedt. Wil hij naar een ander land verhuizen dan betaalt hij bovendien § 10, waarvan de toengkat de helft krijgt. PANEL EN HET RAJAHGEBIED. 518 De inkomsten van den Vorst zijn, behalve het aandeel in de boeten opgelegd door de karapatan, welke hij voorzit, het aandeel in de helft der civiele vorderingen en van de pémboeris lopo, de zoogenaamde vtjoekein (soehei). Van de uitgevoerde artikelen heft de Vorst een zeker recht; dit geschiedt te Si Djambé, waar alles moet passeeren. Vóór de verovering van Dolok door de Rajahs werd die tjoekei te Pèrdagangan Toeroenan, een plaatsje aan de Bah Hapal, tot Bandar behoorende, geheven. Verder krijgt de Vorst van elken olifant, welke geschoten wordt, den rechtertand. De pantjong alas, welke +; bedraagt van de ingezamelde bosch- producten, is eene inkomst voor den penghoeloe van de kampong, in wiens ressort de bosch-producten verzameld worden, De slaven worden onderscheiden in: a. djabolon taban d. z. de gevangenen, in den krijg gemaakt; daartoe behooren ook vrouwen en kinderen; zij kunnen vrij gekocht worden tegen betaling van $ 32. , djabolon tangga, die door erfenis worden verkregen; hun losprijs is $ 48, ec. djabolon balian, slaven, die door koop van den eenen meester op den andere overgaan; een losprijs is voor hen niet vastgesteld. Dabolon beroetang, nl. zij, die hunne schulden of de hungegelegde boeten niet kunnen betalen. Betalen zij, wat zij schuldig zijn, dan zijn zij vrij. D. djabolon ajapan; hiertoe vervallen alle kinderen, wier ouders overleden zijn en wier lot zich niemand heeft aangetrokken. Tegen betaling van $ 12 losprijs, zijn zij vrij. S. Satengah djabolon of half-slaven; tot deze groep behoore de slaven, die met toestemming van hun meester met vrije mannen of vrouwen huwen; de losprijs voor de half-slaven is $ 24. Kinderen, geboren tijdens de ouders slaven of half-slaven waren, blijven in den toestand waarin de ouders zich bevonden; zij moeten bij eventueelen verkoop der ouders ook vrij gekocht worden. De kinderen, geboren nadat de ouders zich vrij gekocht hebben, zijn vrij. De slaven moeten bij hunne meesters inwonen, uitgezonderd de half-slaven en de gehuwde poesaka slaven; deze laatsten mogen hun eigen huis bewonen, maar moeten dan in hun eigen onderhoud voorzien. De slaven z In verplicht het werk, dat de meester hun opdraagt, te verrichten, terwijl ingeval van onwil of ongehoorzaamheid de meester hen kan kastijden, of opluiten. De priesters of „goeroes bemoeien zich noch met bestuurs- noch 7 Volg. IL. 87 574 MEDEDEELINGEN BETREFFENDE HET LANDSCHAP inet gerechtszaken ; zij verkoopen medicijnen en zijn tevens wichelaars. Voor dat men iets van belang onderneemt, worden zij steeds geraad- pleegd. II. Dolok. Volgens bekommen mededeelingen zouden de grenzen van Dolok, vór dat de Rajahs het veroverden, de volgende geweest zijn: ten Noorden, met de landschappen Tandjong Kasau, tot Batoe Bahra behoorende, en met het landschap Padang van de afdeeling Padang en Bedagei: eene rechte lijn van het vereenigingspunt van de Soengei Pérapat met de Bah Hapal, tot Simpang Empat en van dit punt eene lijn tot Mordjan, een plaatsje gelegen aan de samenvloeiing van de Bah Si Gonting, met de Bah Gilang; ten Westen, met het landschap Padang en het mjk Rajah: eene rechte lijn van de samenvloeiing van de Bah Si Gonting met de Bah Gilang tot het punt waar de Bah Nalipang en de Bah Ranggasan samenkomen, — vervolgens de Bah Ranggasan stroomopwaarts tot de grens van het groote bosch, Taloen Poesoet genaamd, aan den voet van den Dolok Simbolon; ten Oosten, met Bandar en Siantar en het eigenlijke Panei, de Bah Hapal van de samenvloeiing van de Soengei Perapat met de Bah Hapal, deze laatste stroomopwaarts tot Taloen Kondoet, dat tot P Annei behoort: Ten Zuiden, met het rijk Rajah door eene lijn van het punt, waar de Bah Ranggasan het bosch Taloen Poesoet uittreedt, naar Parit Lémboe en van hier eene lijn tot Taloen Kondoet. Nad den inval der Rajahs is een groot gedeelte van Dolok nl. Dolok Kahaijan en Dolok Mérawang aan Padang gekomen (1881); in dat gedeelte bevinden zich reeds ondernemingen van landbouw; op het oogenblik zijn de grenzen van Dolok met Padang niet met juistheid aan te geven. De bodem van Dolok is in het Noorden grootendeels vlak, in het Zuiden eenigszins heuvelachtig. Het geheele landschap is bedekt met bosch; de grond is vruchtbaar, en voor cultures zooals tabak zeer geschikt. Bergen treft men in Dolok niet aan. De rivieren, welke het land vrij diep insnijden, voor het meerendeel zijrivieren van de Bah Hapal, zijn onbevaarbaar. De voornaamste dezer rivieren zijn: de Bah Bolong met de Bah Serban en de Bah Soeloh; verder de Bah Soeloh. Andere rivieren zijn: de Bah Telang en de Bah Soeloh, (op de kaart Soelan) welke met elkaar samenkomen en vervolgens ééne rivier vormen, welke in de Bah Ranggasan vloeit. PANEI EN HET RAJAHGEBIED. 575 Wegen zijn er niet, alleen voetpaden, die de kampongs met elkaar verbinden. De kampongs zijn evenals in Panei met bamboe- of met levende paggers omgeven en bevinden zich op plaatsen waar levend water is. Zij bestaan gewoonlijk uit een gering aantal huizen, welke echter verscheidene huisgezinnen kunnen bergen. Gedurende den oorlog met Dolok en Rajah hebben zich op Dolok’s gebied lieden van Bandar en Siantar gevestigd. Na de verovering van Dolok door Rajah vestigden zich daar ook Rajahs, zoodat van het aantal kampongs in Dolok, 51 bedragende, 20 door Dolokkers, 12 Door Rajahs, 10 door Bandareezen en 9 door Siantareezen worden bewoond. De bevolking bestaat volgens opgaven uit: 574 mannen, 468 vrouwen, 371 jongens, 350 meisjes, 12 slaven, 7 slaven, 7 slaven, 7 slaven. Haar hoofdøde van bestan is landbouw en meer specieal de rijstbouw, die alleen op ladangs gedreven wordt. Hælfde stuk grond wordt voor de padi-cultuur drie jaren gebruikt en den voor gedreven wordt. De padi wordt tegen dat de regens goed invallen, d.i. in October uitgeplaut, terwijl tegen het einde van Januari geogst wordt; daarna worden tweede gewassen geplant zooals oebi, kadad, dagoeng. De rijstproductie is voldoende om in het levensonderhoud der bevolking te voorzien. Tabak wordt voor eigen gebruik geplant. In de streek aan het landschap Bandar grenzende treft men vele ramboeng aanplantingen aan. De verecht heeft niets te beteekenen. Groot vee vindt men in Dolok bijna uiet, daarentegen veel geiten en varkens, welke gefokt worden voor eigen gebruik. Volgens de opgaven zou de veestapel bestaan uit: 11 karbouwen, 421 geiten, 605 varkens, 16 paarden, Een voornaam middel van bestaan is het inzamelen van bosch-producten, die voor het meerendeel naar Perdagangan Toeroenan gebracht en aldaar verkocht worden. Geen bepaalde takken van nijverheid worden door de bevolkiug beoefend; vroeger werden kains geweven, thans gebeurt dat uiet meer, omdat het goedkooper is Bataksche kains en kains van de benedenlanden te koopen dan die zelf te maken, Bataksche kains worden van Panei, Siantar en Bajah ingevoerd. Goud- zilver- en ijzersmeden treft men in het landschap niet aan. Parangs en veldgereedschappen worden in de benedenlanden gekocht. Het kampongbestuur is volkomen gelijk aan dat in Panei. In de rechtspraak bestaat verschil. De karapatan kampong mag FENDE HET LANDSCHAP In overtredings en misdrijfzaken eene maximum-boete van $120 peopleggen, waarvan slechts $48 behoft beaald te worden. In civiele zaken neemt zij kennis van alle vorderingen, $48 niet te boven- gaande. De boeten worden verdeeld onder de leden der karapatan. In civiele zaken krijgt de karapatan de helft van de toegewezen vordering, terwijl zij ook de »pémboeris loppor eischt. Appel van deze rechtbank is mogelijk op de karapatan, welke voorgezeten wordt door het hoofd van het landschap Dolok, dat de zaken be- handelt met zijn kèrdjahan en den anak boroe van Pèmatang-Dolok. De karapatan voorgezeten door het hoofd van het landschap, waarvan ook leden zijn de hoofden van Mèranggir, Dolok Kétaran, Nègeri Dolok en vroeger ook die van Dolok Kahayan en Dolok Mèrawang kan in overtredings- en in misdrijfzaken eene maximum boete opleggen van $240. Hoogere boeten worden niet geheven. In civiele zaken neemt zij kennis van alle vorderingen, de $48 te bovengaande. Deze karapatan is de hoogste rechtbank in het land-schap. Geen zaken van Dolok worden voor de groote karapatan in Panei gebracht. De karapatan te Pematang Dolok heeft echter nad de karapatan in Panei gebracht. De karapatan te Pematang Dolok heeft echter nad de karapatan gehen zitting meer gehouden, omdat gehen zijn voorgekomen, die daar behandelte moeten worden. Fen grooten invloed op de stemming der karapatan had Rah Ketèbèt of Rah Best, vroeger een der kardjahan van Panei in de kardjahan van Panei in de kardjahan van Dolok. De doodstraf is afkoopbaar gesteld met § 240 en 1 karbouw. Wat in het verslag over Panei medegedeeld is overlevering van Adjie Nomba uit, dicht bij het Tobameer gelegen, gesticht. Langzamerhand breidden de hoofden hun land uit; in het noorden o.a. ten koste van he Nagoer, waarvan nu nog alleen de kampong Nagoer Radja be- staat ', die tegenwoordig onder Padang ressorteert. De grootste uitbreiding van het Rijk heeft Rajah aan den vader ' Zie omtrent het uiteenvallen van het Rijk Nagoer, het verslag over Panei. PANEL EN HET RAJAHGEBIED, 577 van den tegenwoordigen vorst Toehan Kapoeltakan, aan Toehan Rondahaim, te danken. Vooral naar het Westen vergrootte deze zijn gebied ten koste van Dolok, welk laatste rijkje nu nog een aantal kampongs met de omliggende gronden terugeischt. Van Toehan Rondahaim kan gerust gezegt worden, dat hij in zijn land almachtig was, Deze macht berustte echter geenszins op de aanhankelijkheid van zijn ondergeschikte hoofden en bevolking, maar op de groote vrees, die men voor hem koesterde. Kleine vergrijpen en overtredingen werden maar te dikwijls met den dood gestraft. Liet iemand een welgevallig oog op één zijnner 120 vrouwen vallen, dan kon hij er zeker van zijn, dat zijn doodvonnis geveld was. Aan groote gestrengheid paarde hij groote hebzucht. Vele rechten, aan de mindere hoofden volgens de adat toekomende, eigende hij zich wederrechtelijk toe; zoo trok hij met voorbijzien van alle hoofden de pantjong alas tot zich, waardoor hem 10 pCt. van alle ingezamelde boschproducten toevielen; voor vreemdelingen bedroeg deze belasting 4 van het ingezamelde product. De meeste boschproducten werden echter door zijn eigen lieden ingezameld, Dat de hoofden door deze willekeurige handelwijze ten zeerste tegen hem waren ingenomen, behoeft geen betoog, doch niemand durfde zich tegen hem verzetten. Volks verloop naar de Benedenlanden, naar de Bovenlanden van Batoe Bahra en naar Dolok, vond op groote schaal plaats. In 1887 werd Toehan Rondahaim door het Gouvernement gettuchtig: niet lang daarna volgde zijn zoon Toehan Kapoeltakan hem op. Deze wachtte zich wel het schriftbewind van zijn vader voort te zetten en toonde zich steeds vreedzaam gezind, tot dat hij later zelfs verzocht, onder on rechtstreeksch bestuur te worden gebracht. Toehan Kapoeltakan, of schoon reeds verscheiden jaren vorst van Rajah heeft zich tot nu toe nog niet de aanhankelijkheid van zijn ondergeschikte hoofden weten te verwerven doordat hij nog gedeeltelijk de rechten, indertijd door den overleden Rajahvorst wederrechtelijk aan zich getrokken, voor zich behoudt. Zoo mag gegen hoofd (of diens onderhoorigen) in zijn eigen gebied, bosch-producten inzamelen, zonder vooraf vergunning van den vorst gevraagd en verkregen te hebben. De vergunning wordt wel is waar niet geweigerd, doch steeds wordt een maximum van inzameling door hem vastgesteld, opdat hij door zijn eigen beden een deel voor zich kan laten inzamelen. Verscheiden hoofden zouden zich gaarne an zijn gezag ontrekken en gemeene zaak maken met Dolok, dat, zoo het er kaus toe zag, zich weer in het bezit zou willen stellen van de vroeger ontnomen kampongs. Toehan Kapoeltakan, dit gevaar wel inziende, heeft zich indertijd van een sterken bondgenoot voorzien In Toehan Poerba, door een huwelijk te sluiten met diens zuster. Toehan Kapoeltakan zich niet zeker en is dit éen der oorzaken, dat hij door onderwerping aan het Gouvernement zich van diens steun wil verzekeren. Ken audere drijfveer voor zijn toenadering tot het Gouvernement is baatzucht, om dat, wanneer hij eenmaal onder onze suzereiniteit is gekomen, zijn landopenstaat voor landbouwonderuemingen, die hem niet te verwerpen voordeelen zullen opleveren. Voor den tegenwoordigen toestand is nog het volgende niet van belang ontbloot. In vroegere jaren woende in Batoe Bahra een Bengkoelees Mohamad Said, hier Lobei Mohamad Said genaamd. Indertijd werd hij dikwijls vandár naar Rajah gezonden voor politieke aanra-kingen. Nadat Rajah door ons geslagen was, vertrok hij daarheen. 