A Dutch source for Robinson Crusoe; the narrative of the El-Ho "Sjouke Gabbes", also known as Henrich Texel. An episode from the description of the mighty kingdom of Krinke Kesmes, et cetera
Wanneer by de laatste haalde, en buiten was, kwam ik weeder met "Wijn en Beschuit uit, hem wenkende te staan, sloot ik mijn poort zeer vast toe; teiken doende dat by my zoude koomen, dat hy deede. Ik beschonk hem met ses Beschuiten en een boutelje Wijn. Hy dit aan^ neemende, zat weeder op sijn hurke; en ronkte als een slaapend menseh, stond op en ging by de groote trop [sic]. Ik bleef aan de poort om dit alles aan te zien, wat zy zouden aanvangen. Daar kwamen ses-en-dertig geschilderde helden met haare spiessen, al huilende tot by de van den El-ho 151 dooden, welke opneemende, droegen die tot by de groote troep. Daar komende, verheften zig een yselijk gehuil en gekrijt. Zy marcheerden al van den El-ho 151 dooden, verheften zig een yselijk gehuil en gekrijt. Zy marcheerden al van den Krijtende naa de rivier; dit duurden den geheelen nagt, dat zy by beurten huilden, altemets by twee vuuren te gelijk, dat ik alles zien en hooren kon. Den dooden-haalder kwam des morgens tot voor mijn poorte, daar hy hard op begon te huilen. Ik door mijn kijk-gaaten rondom geenander Volk verneemende, kwam uit, met roer en huilen. Hy zat als vooren op sijn hurken, met sijn beide handen op sijn hoofd. Ik deed teiken dat zou zitten blijven, en my omkeerende, wilde hem wijn en brood haalen; Draager blaften, en als ik om zag was dien kwant al boven op het hek; maar ik dit ziende, schoot hem van boven dat naar buiten neerbuitelden, waar op weer een algemeen geschreeuw en groot gehuil by de Rivier op ging. Een geverfden kwam uit den hoop, even als den dooden had gedaan; ik wierp hem twee Beschuiten toe, laatende hem den dooden weg sleepen; onderweege ontmoeten hem verscheiden anderen om hem te helpen draagen; deese by den dooden koomende, balkten zoo hard als zy konden, en daar meede by de troep komende, schreeuden zy alle eeven hard, als of haar het uitterste verderf was naakende. Eindelijk troken zy Boschwaard in. Elk kan denken of ik blijde was: mijn poorte, deur, en kijkgaaten geslooten hebbende, leide ik vuur aan, en kookten en braaden als een Prins, maakende met Draager goede Qier; ik zettender [sic] een victory-beeker op, gaande gerust leggen slaapen, tot den volgenden morgen een gat in den Deg weg. Naademaal ik papier genoeg had, schreef ik alle (177) voorvallen aan, die haast door 't dikwils leesen van buiten konnende. Om plaats te winnen, brak ik mijn leemen vloer, die weg werpende; groef de Oly-potten in de grond; voegende alles zoo kort op en aan een als my doenlijk was. Ik haalden nog kruit, schroot, en koogels uit het Wrak, met nog veel Beschuit, en al dat noodig agte en bergen kon. Vier schietgaaten, twee naa 't boseh, en aan elken zijde een, deese maakten ik met breekysers en beitels, die wel beleemende. Rondom mijn Fort maakten ik boven aan scherpe paaltjes in de grond, twee treeden breed. En nu kon my niemand als door mijn gang het Fort genaaken. Eens op een nagt begon Draager geweldig te blassen, dog ik hoorden niet; maar des morgens ontwaakende, zag dat al mijn paaltjes met zijnnde, wel mijn geheele Fort zouden begraaven. Rondom uitziende, vernam niemand. Draager uitgelaaten hebbende, was van den El-ho 159 ok gerust. Den geheelen dag zag ik sneedig uit, niemand verneemende; savonts stak ik ligt aan, en begaaf my te kooy. In de voornagt begon Draager weer te blassen. Mijn ligt bedekt heb- (178) bende, opende zagt mijn sehietgaaten, mijn bassen stille aanbrengende, gaf ik rondom vuur. Daar op volgden een yselijk geschreeu. De sehietgaaten terstond weeder stoppende, Laaden ik mijn bassen zeer wel, en bragt die weer te boorde. Naa ontrent twee uuren begon Draager weer te gnorren; ik verbood hem 't blaffen, en gaf voort rondom weer vuur, daar al weeder zulk een gekrijt op volgde. Ik stopten mijn sehiet- gaaten, laaden mijn bassen weeder, en peurden te koo3r, alles en de "Wagt op Draager laatende aankomen. Dag wordende, ik en mijn Hond niets verneemende, traden naa buiten, met voorneemen naa de Uit-kijk te gaan, dog derfte niet, uit vreese van verrast te worden, bleef darom dien dag by en in mijn Fort, sneedig oppassende, en met Draager de wagt houdende. Mijn poort en deur des avonds wel geslooten hebbende, maakten ik vuur en ligt. In de voornagt gromden Draager als voren Door mijn kijkgaaten uit-ziende, zag zeer veele vuuren, jaa zonder tal, zoo an de rivier, langs de strand, als over al in 't bosch, dat my wat ontstelde; dog bedaarden haast, denkende, God had my zoo veel maalen bewaard, hy zou my nu ook wel bewaaren. Alles klaar gemält hebbende, dat tot een (179) aankomende Batailje dienen kon, en twee Lontstokken gereed staande, gaf Draager maar weinig eeten, om niet slaaperig te worden. Ik nam fijne Beschuit met wat wijn, en begaf my naa kooy, zoo lang slaapende, tot Draager my wakker blaften. Ik ontwakende, hoorden veel getier, geschreeuw, en geroep, somtijts als of zy zongen. Uitziende, zag het Wrak in voile vlam, dat my zoo ontstelde, dat ik niet staan kon, kruipende naa mijn kooy, wierd flaauw; doch weeder by my self komende, en alles overdenkende, bad ik God al schreyende om hulp, als naa een weinig uuren vuur in de Kruit-kaamer kwam, dat een ver-vaarlijke slag gaf, waar op e En yselijk geschrey opging. Het geheele Leeger was omtrent het Wrak vergaderd, daar danssende, springende, en singende. Ik my stil houdende, verwagten wat daar van koomen wilde; en stelden my geheel gerust, denkende dat eeten, drinken, kruit, en loot had, in een sterk Fort, daar zy my niet konden doen. Dag wordende, en niemand vernemende, trad met Draager welgewaapend uit, rondom mijn Kasteel gaande, en met een verrekijker overal herom ziende, zag niets. van den El-ho 161 Dagt teegen de middag eens naa 't "Wrak te (180) gaan, en te zien hoe het geschaapen stond. Naa ik mijn middag-maal gedaan had, stapten ik met Draager derwaarts, ik had een gelaaden Roer met een tou op mijn schouder hangen, en een Houwer op zijd. Daar koomende vond wat stukken en brokken, eenige nog brandende; de traanen bedauden mijn oogen op dit gesigt. Gande met een bedroefd hert op den Uit-kijk of nog Menschen ondekken kon, zag niemand, daar op needer zittende, raakten in slaap, ontwaakende, zag Volk by mijn Kasteel. Ik wierd geheel verschrift, afkomende, trad langzaam der-waarts, my ondertusschen bedenkende wat my te doen stond, naader koomende, zag wel dertig gevören by mijn Kasteel, dat zy ingenomen hadden. Elk kan denken hoe ik te moede was. Ik dagt kort beraad goed beraad, neemende voor te sterven, of mijn Fort te winnen, mijn moed was meerder als ooit, ik agten haar niet meer als honden. Regt op haar aan treedende, kwam een van haar zonder spiets naa my toe, gaande op de hark sitten, als voor deesen, ik wenkten hem op te staan, dat By deed: zaamen stille stände, kwam nog een uit haar troep, met een spiets naa my toe; omtrent ten half weegen smeet hy zijn spiets van hem, by de eerste komende, ging op (i8i) zijn hurken sitten; ik wenkten hem op te staan; hy  spietsen kwamen aanloopen; dog een van die my gevat hadden haar teeken doende, wierpen zal haar spietsen van haar, en by my koomende, zaten alle op haar hurken needer. En strakes weer opstaande, vatten malkander by de hand, dansten dus al zingende om my heen. Ik wees na mijn Kasteel, denkende waar ik daar in, ik zou u anders leeren dansen. Die ses welke my uitgeschud hadden, en by my stonden, vatten my meede aan, en moest ook met haar dansen; waar op de anderen in haar handen klapten, en schreeuwende zoo hard zy konden. Ik dansten met een droevig gemoed, nu wel merkende dat zy my niet wilden dooden. Het dansen ge- eindigd zijnde, wees ik haar weer naa mijn Kasteel; waar op een een schreeu geevende, kwamen nog wel twintig uit mijn kasteel te voor- schijn, welke haar daar in tot nog toe verborgen hadden; deese by ons komende, nam elk sijn houte spiets weer op. In 't midden zettende, van den El-ho 163 En begonden de strand langs te marcheeren; ik geduurig na 't Fort ziende, en dat passeerende, begon te schreijen, dat zy haar niet eens kreun- den. Wy passeerden ook de Staak daar ik mijn Kist &c. uit gegraven had, welke ziende, wierd mijn hert hoe langer hoe meerder beklemd. Dus ontrent [sic] ses uuren langs strand voortge- trokken zijnde, keerden zijnde haar links het Bosch in, en hielden naa een half uur halte, eenige wat vrugten haalende, daar wy alle van aaten; zy rukten wat takken van de Boomen, die tot hun beddingen schikkende rondom my heen, my eenige meede deelende, die onder een grooten Boom needer leide, daar naakt op leggen ging, en zoo koud wierd als ys. Zy laagen rondom my, slaapende gerust, behalven ses die altijd wakker bleven, en de wagt al zingende rondom my hiel- den, die t'elkens door anderen afgelost wierden. Ik kon door haar zingen en koude niet slaapen; zy dat merkende, maakten vuur j my daar by leg- gende, bekwam ik wat. Ik beval my aan God, (183) en verwagte geduldig wat my weedervaaren zou, denkende geduurig om mijn Kasteel. Des morgens gingen wy weer aan 't marcheer- en, en raakten naa een uit het Bosch by een poel, alwaar wel duisend korfjes van dunne rijsjes gevlogten stonden, van fatsoen en groote als mijn Konstaapels lantaarn; hier van nam 'er elk een, aan my ook een geevende; ik bezag dit, vindende het van binnen den bodem, en half weg de hoogte met leem of pot-aarde bestreeken, daar bast van Boomen in lag; ik konde niet weeten wat dit beduide; maar naa En un ganze de Zon, woden hooger rijsende, zag milioenen muggen en vliegen uit het moeras opkoomen, als wanneer zy straks vuur maakten, en elk sijn bast in de korf deced rooken; deese rook had een aangenaame reuk, en deed alle muggen en vliegen van ons blijven. Dit moeras gepasseerd zijnde, kwamen wy weeder teegen den avond in een Bosch, daar zy terstond vuur maakten, en rondom gingen leggen, my als voren bewaakende. Des morgens weer voort trekkende, kwaamen weer aan strand, aan een grooten inham; omtrent twee uuren langs strand gegaan hebbende, ont-moeten een rivier, die langs gaande, raakten weeder in een Bosch, daar veele vrugten stonden; (184) ontrent de middag halte houdende, kwam nog een Troep by ons, die eerst alle op de hurlken gekken; daar naa opstaande, zongen en dansten als gekken. Zy bragten vrugten meede, welke omgedeld hebbende, trokken weer voort; naa omtrent twee uuren gaans vonden veele vlotten in de rivier, met touwen aan boomen, op't strand staande vast gebonden, met welke wy oon alle over zettende, toogen al voort, tot weder an een rivier kwaamen, doende weer met de daar leggende vlotten als te vooren. Dus Welken den El-ho 165 Ses a seven rivieren gepassen hebbende, kwaamen aan een zandige vlakte. Nu hadden wy al seven ofte agt daagen gemarcheerd. Ik was moede en mak, hoe wel zy my alle dienst deceden die zy konden. Deese vlakte overtrekkende, kwaamen weder in een Bosch, als wanneer zal alle begonden te zingen, eenige al zingende voor uit loopende, zag ik van verre veele Menschen, en hutten. Welke naaderende, kwamen zeer veele van de zelve ons teegen om my te zien. Nog vorder gaande, kwam ik voor een groote hut, daar een oudagtig Man in de deur zat, daar voorwy alle op de hurken moesten zitten; hy my nauw besiende, deed my by hem komen: hy hieldeen lang discoers met die, welke my gevangen (185) Het discoers ge-eindigt hebbende, moest ik in de groote hut gaan, alwaar vier naakte Jonge- lingen, en ses naakte jonge Vrouluy sag, deese alle naa my toe koomende, bezaagen my zeer nauw, over al mijn lichaam tastende en voelende ; ik stond onnosel toe te zien, niet wetende wat men met my zoude aanvangen. Naa een uur begon- den zy alle in de tent te singen en te te [sic] danssen rondom my; en den Huis-heer ook wat gedanst hebbende, kwam een der voornoemde Vrouluy voor my op de hurke sitten: zy wees my dat ik ook zoo doen moest, 't welk doende, stond den Ouden op, ons elk een hand op 't 166 De Historie hoofd leggende, begon zoo hert te schreeuwen dat ik verschrikte, waar op die buiten de tent waaren antwoorden. Weeder beginnende te zingen, en te danssen, deeden die buiten de tent waaren het zelve. Dit naa gissing een half uur geduurd hebbende, stond het jonge Vrou-mensch op, my by de hand vattende, trad met my buy- ten, van de anderen gevolgt; brengende my in een daar bystaande leedige hut, daar deese Dogter en ik in gingen: de andere slooten de deure; daar naa al zingende weg gaande bleven wy met ons tween alleen in de hut, daar in zag ik (186) Hooy, gedroogde Blaaden, en biesen Matten. Ik was verkoud kuchende en hoestende ; zy deed my in 't Hooy ter needer leggen, en my met matten van biesen overdekt hebbende, kroop zy by my onder, om my te verwermen, dat zy op een aange- naame manier wist te doen. Deese Heidin had een zeeker Toover-character, daar zy my zoodaanig meede betooverden, dat ik al mijn ongemak, Kasteel en alles quam [sic] te vergeeten. Naa eenige uuren malkander zoo verwenden te hebben, dat wy zaamen wel sweeten, was ik van mijn verkoudheid geneesen. Wy opstaande, voelden ik de koude lugt weeder, en bevond doen erst als een anderen Adam dat wy naakt waaren. Over al de hut doorsiende, zag daar en mand met gebraten Vis die nog werm was; van den El-ho 1677 zy een Haaring met haar hand daar uit krijgende, maakten die op, my die aanbiedende; ik vatten die gelegentheid by 't hair, denkende ik zal de tijd waar neemen, en my daar van bedienen, en brasten zoo veel ik kon. Hier naa wierd de deur van onse hut geopend; en ik haar volgende, bragt zy my weer in de groote hut, daar my gebraaden vlees, vis, en eyers wierden voor geset. Wei gegeeten hebenden gingen wy in de rivier vis vangen. Avond wordende, moest ik met mijn Heidin weer naa ureu but, daar wy tot den morgen bleeven slaapen. Mijn grootste ongemak was dat ik naakt moest gaan. Dus een maand of twee geleefd hebbende, ont-stond op een nagt en [sic] verwalijk geschrey, dat zig hoe langer hoe meer verheffende, mijn gesellin ook deed schreyen en krijten; ik ver-schrikte, zy omarmde my al krijtende; my los-laatende ging op haar hurke zitten, slaande voorhaar borst; ik de deure van onse hut opstootende, zag ontelbaare vuuren rondom, zoo verre ik beoogen kon, niet weetende wat dit beduiden; zy wees my dat het onse Vyanden waaren, welke on wilden dooden. Ik wees haar weeder dat wy zouden vlugten. Zy deed teeken dat wy rondom beset waaren. Wy gingen zaamen naaden de groote hut. Den Ouden zat bedrukt en zugte. Ik een houte spiets neemende, verzogt manschap om de Vyand op te zoeken; maar den Ouden sijn hoofd schuddende, kreeg een hoorn, gaande in de deur der hutte, en blies zoo hard als hy kon; daar op volgde het geluit van wel honderd hoorens. Ik niet weetende wat dat beduiden, ging naa mijn hut, een houte spiets meede neemende, met voor- (188) neemen van my te verweeren, wien ook op my an mogt komen. Mijn Gesellinne volgde my naa, kermende en krijtende; het wierd met 'er tijd dag, en zag van verre verscheiden Troepen, gekleed en gewaapend Volk, dat my kragtig verwonderde; hoorde ook schieten, dat my nogvreemder voor kwam; vattende mijn Vrou-mensch by de hand, wees ik haar dat zy met my daar naa toe zou gaan, my dogt zy zouden my niet do oden; dat zy niet doen wilde; ik dan alleen den Vyand te gemoet gaande, kwam by een troep Paarden, den Kapitein mijn ziende, held stil; ik op mijn knyen vallende, leide mijn handen te saamen. Hy wenkten my by hem te koomen, dat ik deede, en wierd van hem nauw besigtig, als zijn leeven geen blank mensch gezien hebbende. Hy deed my een Rok, Broek, en Muts geeven, ook een Paard daar op klom; maar mijn leeven niet veel te Paard geseeten hebbende, kan men denken hoe dat toeging. Ik reed in 't voorste gelit. Dus zagt voort rydende, kwaamen by onse hutten. Ik wees den Kapitein mijn hut daar ik woende, bid- van den El-ho 169 Enige Ruiters voor de deure, daar ik meede onder was. Van 't Paard in de hut treedende, begonden zy alle te schreeuwen, zittende op haar hurken; ik hem, hemden; waar op zy stil sweegen; dit had ik van den Ouden geleerd, welke dat deed als hygehoord wilde zijn: zy my aan mijn blanke aan-gezigt kennende, en mijn handen en voeten ziende, schoot mijn Vrouwmensch naa my toe, my omarmende al schreijende: ik hem, hem zeg-gende, sweeg zy stil; zy gaf my gebraaden Vis en Eyeren, die ik aan mijn gezelschap te Paard, nevens wat Fruit omdeelden, dat zy aan naamen en nuttigden. Het was wonderlijk dat alle deese menschen haar zoo gewillig lieten dood slaan, zonder de minste teegenweer te bieden, even als Waren. Het moorden geeindigt zijnde, reed ik als een gevangen nieuwen Ruiter met mijn troep weeder te rug, zonder te weeten waar heen. Naa eenige daagen marcheerens kwamen wy aan een arm van de Zee, daar meenigte Vlotten laagen, eenige met twee, andere met drie en vier zeilen; hier meede wierden wierden wierden wierden alle overgezet. Once Kompagnie was hundert man sterk, rühlen in tien gelederen, elk gelit had een Offizier of Korporaal: in haar Standaards was op blaauw satijn een gouden Sonne, waar in den Engel Baloka in een purpere rok zat en schreef; dessen had meerder oogen als van Argus ooit verdigt is; sijne gedaante was zeer wonderlijk, als geheel bestaande uit oogen, ooren en handen, dat my vreemt voor kwam. Wy waaren de eerste Kompagnie die weeder keerden van drie duisend Ruiters, zijnde Hulp benden, welke dit Eiland Krinke Kesmes aan haare Nabuuren geleend hadden. Ik aan Land koomende, wierd in een Boeren huis gelegt, tot order van Kesmes kwam, dat ik daar zou komen. Daar komende, wierd ik in een Seholastique vergaadering gebragt Alwaar Vier-en-twintig zer agtbare Mannen zaaten. Den (i9i) Voorzitter deed my aan een klein taafeltjen zitten, daar papier, pennen en inkt op was; men wees my dat ik schrijven moest, 't welk doende, van den El-ho 171 ging mijn schrift rondom, elk van deese Heeren beschouden het, tot het een aanzielijk Man in sijn hand krijgende, dat overluid las; hy op- staande, vroeg my in goed Hollands, hoe ik by de Natie Kaskes (welk woord beteekend Stranders, of Strand bewooners) gekomen was? Ik ant- woordende, verhaalde het geene my weeder- vaaren was; waar over zy haar alle zeer ver- wonderden. Hy gebood my dit alles op te sehrijven, dat ik vaardig deed, alzoo ik het zelve als een A. B. C. van Bütten kon. Dit overgeleverd heibende, wierd het voort in deese Land-taal overgeset. Des agremiddags kwaamen my tien longening, in die Hol-landsche taal begroeten, die zy vry wel spraaken, leiden, en sehrijven konden. Nas drie daagen wierde ik uit de Hoofd-Stad Kesmes, naa deese Stad Taloujael gesonden, om alhier geduurende mijn leeven, eenige Jeugd de Hollandsche taale te leeren, dat als nog mijn werk is. Men geeft my hier zeer eerlijk onderhoud, mijn Schoole is nooit sterker als ses jonge Luiden, die ik in de Hollandsche Taale onderwijse, (192) en doe verstaan, spreeken, leesen, en sehrijven. Deese Zuidlanders meenen, dat het geluk van haar land, en haare goede en zeer heerlijke regeering, alleen afhangd van de goede opvoe- dinge der jeugd, daarom moogen hier geen todden van wijven, School-matressen nog geen dronkene suipers, of kwaalijk gemanierde mannen, School-meesters zijn; de zulke worden veragt. Zy geloven hier, dat alle, of de meeste fouten, welke veele menschen als eigen zijn, zy die in haare Jeugd, van haare Opverver, en Onderwijsers ontfangen, en dat de zelve dan door gewonte haar by blijven. Daarora moeten hier de Schoolmeesters verstandig, zeer opmerkende, voorsigtig, en welleevende zijn. Ik heb my naa haare wetten gevoegd, en leeve nog daar naa zoo erlijk als ik kan; daarom ben ik beschonken met deese roode Rok en roode Muts, dat hier een kleed van eere is. Het teeken op mijn Borst geborduurd, is  CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY. 