None
Misschien heeft hierop betrekking de aanteekening dd. 17 April 1583 in het Trouwregister der Hervormde kerk: „Maerten Claesz. J. G. en PlETERKEN Frankens J. D., (beide van) Rotterdam”. In het Register der overledenen en in dc Rekening van kerkmeesters vonden wij aangeteekend, dat den 9 e0 Juni 1603 werd begraven „de huijsvrou van Maerten Claesse”, en wij meenen deze aanteekening op onzen Maerten Claesse te mogen toepassen, omdat in het eerstgenoemde Register er bij staat, dat de overledene woonde in de „Schrijn- werekerssteegh”, waar wij onzen Maerten Claesse ook later aantreffen. Hij had uit dit huwelijk eenige kinderen. In eene, later meêtedeelen, acte van Hendrick Maertensz. Sorgh, dd. 14 Febr. 1630, vinden wij vermeld zijne „halve susters van vaders zijde”. Een dezer halve zusters werd reeds vermeld in de Rotter- dam sehe Historiebladen. Zij heette FlJTGEN, en stelde in Januari 1677 een graf in het Noorderpand der Groote kerk op den naam der weduwe van Hendrick Maertensz. Sorgh. Een tweede meenen wij te ontmoeten in Neeltge Maertens, weduwe van JACOB Ariens VAN Deijne, die bij den verkoop van een huis, op 28 Jan. 1641, werd bijgestaan door Maerten Claes de Sorch. Drie jaren na den dood zijner vrouw besloot MAERTEN CLAESSE tot een tweede huwelijk. De inschrijving in het Trouwboek der Hervormde gemeente op 28 Mei 1606 luidt: „Maerten Claes, wed', van Rotterdam, w(onend) in de „Schrijnwerckerssteegh & Lijsbeth HENDRICKS, van Antwerpen, wed e van LIEVEN ,.Jobse, won(ende) int Westnieulant”. Het huwelijk werd den il en Juni daaraan- volgende in de Groote kerk ingezegend, en LTJSBETH Hendricks, die den fami- lienaam van Hengel voerde, trok uit hare woning op het Westnieuwland naar die van haren man in de Schrijnwerkerssteeg. Den 19 e “ Februari 1589 had zij Lieven Jobse getrouwd, die, uit Zierikzee afkomstig, toen reeds op het West- uieuv.iand woonde, en de vijf kinderen, die zij dezen man had geschonken : Adriaen, Catharina, Heijltge, Aeltge en Joris, bracht zij in 1606 ten huwelijk mede. Deze kinderen noemden zich later niet alleen naar den voornaam van hunnen vader Lievens, maar LlEVENS VAN Haemstedë, een te Rotterdam niet zeldzaam voorkomende familienaam. Behalve hare kinderen bracht LIJSBETH Hendricks van Hengel ook vrij wat goederen ten huwelijk aan. Zij bezat een huis op den hoek van de Klaverstraat, Noordzijde, en Botersloot, Westzijde, il In <lj Kolt. HinoritiladtH , p. 638, wordt dit verhaal een .sprookje” genoemd, en het waarschijnlijk ... acht, dat dc schilder verwant zon zijn aan een Rotterdnmsch geslacht Zorgh. Uit het bovenstaande en uit 1 etgeen hierop volgt, blijkt da dit niet waar is, en evenmin dat de schilder en zijn vader behoorden tot de veer vijf jar en na hun huwelijk. De juiste riatnm vaa zijne geboort e kas niet worden opgegeven, daar de doopboeken der Gerefo r meerde ge me e nte, waartoe zijn vader en zijne moeder behoorden, eerst beginnen met het jaar 1617. Maar Sorg H zelf heeft gezorgd dat wij althans het jaar zijner geboorte kennen. HOUBRAKEN vertelt dat SORGII zijn eigen portret schilderde ia 1645, °P*>jn 54* jaar, en plaatste de gravure naar dat schilderstuk in zijn Groête Schcubmrgk dtr Ntdtr- laniuhu KonsUchilders, waaruit zij door Descamps en Campo Weije&man w erd overgenomen. Volgens deze opgave moet SORGH dus geboren zijn in i6ll, maar HOUBRAKEN vertelt tevens, dat onze schilder overleed „in zijn eenentsestigste jaar, 1682”, en, als dit waar was, dan zou hij geboren xitn in 1621. Gehikkkr zijn er afdoende bewijzen, dat de eerste opgave juist > J. VAN DER Hoeven, te Rotterdam, bezit het portrel BRAKEN is weergegeven, en hierop staat bovenaan, aan den linkerkant: Aet. 34, de beide datums door I ontleend. Het pendant van dit portret, de beeltenis va zeer in het bezit van Dr. J. van der Hoeven, ei welwillendheid dat wij eene reproductie van beide de Toen SORGH’s moeder in 1623 stierf, was hij, deren uit haar eerste huwelijk, nog minderjarig : zijn v EeüWOüTS waren hunne voogden. Deze traden d; io en Juni 1624 op, bij den verkoop van het huis oj straat en Botersloot, waarin Hendrick Maertensz. S bezat. Den 13 e11 Juli 1626 machtigden Catharina, Hi haren broeder ADRIAEN om een huis in de Nieuwstraa zijde, dat haar vader op 2 Juni 1595 gekocht had e haar vader en moeder was „opgekomen” en zij hadden, te verkoopen. ') Dergelijke acte van de \ en Maerten Claesse, voor de minderjarige Jol wij niet In elk geval geeft het een minder guns derjarige voorkinderen machtiging verleenden, niet aa ') Prol. N. A. Vogel VII 31. Giftbrief dd. is Juli 1636. ROTTERDAMSCHE SCHILDERS 941 hun broeder, *) Dat er toen iets haperde aan de verstandhouding, wij zouden het ook vermoeden naar aanleiding van het testament, dat Maerten Claesse den 27 en October 1628 liet maken door den notaris Willem Jacobsz. Daarin ver- klaart hij de Weeskamer uit te sluiten, en „dat dc broeders Sc susters mitsgaders de andere vrunden van Hënrick Maertensz* „sijn soon,.... sich in gcenderleij wijse sullen mogen bemoeijen met de administratie, „opsicht, re geer in ge of kennisse van de goederen, die deselve Hendrick van hem sail „mogen erven off genieten. Deselve broeders & susters mitsgaders andere vrunden vanden „voorn. Henrick Maertens, geene wijtgeseijt, van 's moeders zijde daervan mede wijtsluij- ,, tende, will oock hij comp, dat voor zelve zijne comparants zoons zusters & broeders mits- ,,gaders andere naaste vrunden van ’s moeders zijde den staet & gelegentheijt van zijn „comparants boedel Sc goederen, mitsgaders oock vande goederen die de voors. Henrick „ van hem comp, sail eiven ofte genieten, tallen tijde secreet houden zall, Alsoo hij comp. „dezelve zijns zoons zusters & broeders, mitsgaders alle vrijenden van zijn moeders zijde „daervan mede secludeert. ,> Maerten Claesse wenschte dus de voorkinderen van zijn overleden vrouw geheel te houden buiten hetgeen zijn zoon HENDRICK van hem erven zou, en de bepaling, dat dit voor hen zelfs geheim gehouden moest worden, doet het ver- moeden rijzen dat de verstandhouding tusschen MAERTEN Claesse en de voor- kinderen van zijne vrouw wel iets te wenschen overliet. Een anderen indruk maakt het testament dat „Hendrick Maertense, jcmggeselle”, d e n j^en Febr. 1630 bij denzelfden notaris passeerde. Daarbij prele- gateert hij aan „Maerten Claesse Rochuss zijn vader ofte bfj zijne voorafflijvicheijt zijn Maerten „Claesses voorkinderen, wesende zijne comparants halve susters van vaders zijde, „alle de vruchten off rente die van zijne comp. goederen die hij zall mogen naelaten alreede „geprocedeert & noch tot zijn overlijden zullen mogen procedecren. Ende in alle zijne „comparants andere goederen geene wijtgeseijt, die hij boven de voirs. vruchten off „renten van zijne goederen alreede geprocedeert & noch te procederen metter doot zall „ontruijmen, zonder aenschein te nemen van wijen deselve gecoomen ofte waer deselve „gelegen zouden mogen zijn, heeft hij comp. tot zijne erffgenaemen genomineert de voors. „Maerten Claesse Rochuss, zijn vader, voor dcene helft & zijn comparants halve broeders „ende susters van smoeders zijde tsamen voor dandre helft, substitueerende by „vooraffteivicheijt van dezelve zijne geïnstitueerde erffgenaemem het kindt off kinderen „vande vooraffleivige, elck in zijne ofte haers vaders oft moeders plaets”. 1) A i)K ia RN Libvbns tan Habmstedb was „hoedecramer" en „coopman"; hij trouwde 18 Oct. 1633 Makitck Claes van St. Maartensdijk en stierf vóór Juli 165a, toen zijne weduwe hertrouwde; zijne zuster Catharina huwde 21 Nov. 1627 Jacob Michiblsz tav Walkgoii, wijnkooper. De tweede zuster Hsijltgb is naar het schijnt ongetrouwd gebleven. Abgjb stierf voor October 1635, en Joris vertrok als koopman naar Amsterdam vóór ai Jan. 1629, toen hij te Rotterdam huwde liiNSjK Teunis HolLaert. Deze HabMstedb's waren Remonstranten. Oud- HoUand % 1892. 81 242 ROTTERDAMSCHE SCHILDERS. Ook later, bij zijn huwelijk, zullen wij zien dat zijne verstandhouding tot zijne halve broeders van moeders zijde niets te wenschen overliet, en toen een van deze, Adriaen, den 21 e11 Juni 1642 een testament liet maken, benoemde hij zijn broeder Joris en „Hendrick Maertensse de Sorch” tot executeurs. Wij vermoeden dat SORGH bovenstaand testament liet maken omdat hij op reis ging ter verdere ontwikkeling van zijn talent. Hoe hij er toe kwam zich aan de schilderkunst te wijden? Deze vraag zou misschien beantwoord kunnen worden, indien wij stellig konden bewijzen, dat zijne moeder, LljSBETH HENDRICKS van Hengel, verwant was aan Judith Willems van Hengel, de moeder van Willem Pieterse Buijtewech (zie jaargang 1891, p. 56), al was de eerste te Antwerpen, de andere te Rotterdam geboren. Houbraken noemt hem een leerling van David Teniers en van WILLEM BUIJTEWECH. Deze volgorde moet stellig omgekeerd worden. Willem Pietersse Buijtewech is tusschen 1623 en 1625 uit Haarlem naar Rotterdam teruggekeerd, waar hij vóór Mei 1630 overleed. Hendrick Maertense kan dus bij hem vijf à zes jaren geleerd hebben, en het is zeker opmerkelijk, dat onze jeugdige kunstenaar in Febr. 1630, misschien om het overlijden van BUIJTEWECH, elders onderricht ging zoeken. Houbraken zegt, dat hij dit deed bij David Teniers, en dit wordt bevestigd door zijne vroegste schilderijen. Maar lang vertoefde hij niet in de Scheldestad. Den 23 e “ Jan. 1633 ging hij met zijnen vader, met zijn „zwager” Jacob Michielsz van Walegom, den echtgenoot van zijn halve zuster Catharina Lievens van Haemstede en met zijn „broeder” Adriaen Lievens van Haemstede, naar den notaris N. A. Vogel. Daar ont- moette hij „Ariaentge Pieters, jonge dochter, geadsisteerd met Rochus Pieterse Hollaer, haren broeder, wonende op Delffshaven”. Bruidegom en bruid maakten hunne huwelijksvoorwaarden, verklarende dat zij „tot onderstant vant huwelijck „elcx sullen inbrengen alle alsulcke goederen als sijlieden zijn hebbende, ende bij „specificatie (op den dorsse vant gross van deze off andersints) onder & met „haerl. hant geteijckent sullen bekent maecken”. De bruidegom verklaarde voorts, dat hij, ingeval hij ’t eerst mocht sterven, „zijne bruid doteerde mette somme „van sesthienhondert car. gulden tot eene douarije”, en de bruid verklaarde, in hetzelfde geval, haren man te doteeren met eene som van „thien hondert car. gulden”. Alles op conditie, dat het overige der goederen van dengene die het eerst overlijden zou, zoowel de bij het huwelijk aangebrachte als de tijdens het huwelijk „opgecomene, aenbestorven ende geërffte” goederen, zouden komen aan de kinderen en, bij gebreke van deze, aan de „bloetvrunden & erffgenamen ab Intestato” van den overledene. Derhalve geen gemeenschap voor de aangebrachte en tijdens het huwelijk geürfde goederen, maar wel voor „alle andere conquesten, „winsten & verliezen die geduijrende het huwelijck souden mogen comen te vallen”, die „halff ende halff” zouden zijn, Onze schilder onderteekende deze acte Henderick Maertense de Sorch. Den 20 en Februari werd het huwelijk voltrokken. De aanteekening in I 2 ? T. 'H ^ ROTTERD AMSCHE SCHILDERS. 243 het s tads trouwregister luidt: , r Hendrick Maertens , J. M., van Rotterdam, met Ariaentge Pieters , van Delfshaven^ . Zijne vrouw was eene dochter van PiETER Jacobsz. Hollaer en Ingetje Rochus. Hollaer was koopman te Delfshaven en had zes kinderen: één zoon, ROCHUS geheeten, die getuige was bij het huwe- lijkscontract zijner zuster, en vijf dochters, onder welke twee ARIAENTGE’ s waren, waarom SoRGH’s vrouw meestal ARIAENTGE de jongste wordt genoemd. Volgens de aanteekening op haar portret, het pendant van het zijne, was zij één jaar ouder dan hij, daar het geschilderd werd ook in 1645, en er op aangeteekend staat: Aet. 35. Eene oudere zuster van Ariaentge PIETERS HOLLAER, Trijntge geheeten, was vijf jaren vroeger gehuwd met den Rotterdamschen schilder Krijn Hendriks Volmarijn, en misschien heeft Sorgh zijne vrouw wel bij dezen kunstbroeder leeren kennen. Maerten Claesse mocht nog ettelijke jaren zich verheugen in den voorspoed van zijn zoon, daar hij eerst in Januari 1642 stierf. In de Rekening van kerk- meesters staat, dat op 11 Januari 1642 begraven werd: Maerten Claesse, schipper op Dort, in de Schrijnwerckerssteèch . Hij werd anderhalt uur beluid, en zijne begrafenis kostte 24 guld. 4 stuivers; wel een bewijs dat hij in goeden doen was. Van meet af leeren wij SORGH kennen als een ordelijk man. Den 2 en Febr. 1634 leende hij eenen Jan Meestersse ƒ 500 voor één jaar, tegen den penning 16 en onder verband eener ordonnantie van ruim ƒ800, die.jAN MEESTERSSE had ten laste van het kantoor der Gecommitteerde Raden ter Admiraliteit. Den 5 cn Febr. 1636 kocht hij voor 5000 car. guld., waarvan ƒ2000 comptant en een custing rentebrief van ƒ 3000, een huis op het Steiger, dat het Vrouwehoofd heette ] ). Hij betrok het den i en Mei daaraanvolgende. De acten betreffende dezen koop teekende hij: Hendcrick Maertensse Sorch ” en niet meer, als in 1633, de Sorch”. Dit huis, dat het Vrouwenhoofd heette naar den gevelsteen, welke bij de verbouwing in September 1872 eruit genomen en aan de verzameling van oud- heden in het Gemeente-archief geschonken werd, was geregistreerd op Nö. 356 en is thans No. 28 van het Steiger. Vijf huizen meer naar het Oosten stond een huis, waar — volgens mededeeling van den Archivaris, den heer J. H. W. Unger — blijkens eene giftbrief van 28 Mei 1639 De Dordtsche Marcktschuijt” uithing. Het is niet onmogelijk, dat SORGH deze woning kocht tengevolge van een strak te vermelden aanstelling, of dat zijne woonplaats tot deze medewerkte. Hoe dit zij, twintig jaren bleef SORGH hier wonen. Den 15 e “ Mei 1656 verkocht hij*) dit huis, volgens taxatie, voor ƒ3500 aan eenen CORNELIS Gerritsz VAN Hellouw, en kocht hij van dezen, ook volgens taxatie, voor ƒ 5500 een huis, dat in het register het nommer 358 droeg, en dus een weinig meer Oostelijk dan het vorige >) I’rot. K. Vogel XIX. 133 XXV. 18. Dit huis had behoord aan Egbert Corn elisse, marktschipper op Utrecht, en werd door diens weduwe aan SORGH verkocht. De giftbrief is dd. 18 Juli 1636. (Zie Roti. 1 1 istoviebladen , p. 689.) 2 ! Rotterdam sehe historiebladen, p. 689. 81 « «44 ROTTERDAMSCHE SCHILDERS. en nog dichter bij „De Dordtsche Marcktschuijt” en de Korenbeurs gelegen. Dit huis is thans No. 26 op het Steiger; de onderste verdieping werd eenige jaren geleden verbouwd en de gevel veranderd, maar overigens is het in zijn vroegeren staat gebleven. Hier bleven Sorgh en zijne vrouw wonen tot hunnen dood. Na het overlijden der laatstgenoemde, werd dit huis door hunnen schoonzoon Dirck Meeuwels, op 4 Mei 1694, verkocht voor f 8100. Sorgh’s vader was niet de eenige „ordinaris marcktschuijtvoerder” van Rot- terdam op Dordrecht. Op 10 Dec. 1632 was Maerten Claesse getuige bij het testament, dat zijn collega Jan Gerrits passeerde bij den notaris W. JACOBSZ. Misschien was het bij gelegenheid van diens dood, dat SORGH werd aangesteld tot marktschipper van Rotterdam op Dordrecht. In eene acte, op 1 Mei 1638 gepasseerd bij den notaris J. van Aller Andriesz, staat „Heijnrick Maertensz, „mercktschipper van deser stede op Dordrecht, als man en voocht van Ariaentge „PIETERS de jongste” vermeld. Hij was dus minstens drie en een halfjaar tegelijk met zijn vader marktschipper op Dordt. Dit ambt had in de oogen zijner tijdge- nooten geen geringe beteekenis, want het wordt in alle officiëele stukken en aanteekeningen bij zijnen naam vermeld, terwijl hij er nooit schilder genoemd wordt. Maar nimmer heet hij „ordinaris marcktschuytvoerder” zooals zijn vader. Waarschijnlijk was zijne betrekking bij het veer meer eene eerepost, welke hem door. de regeering der stad werd geschonken als blijk van genegenheid, en zóó dat hij er profijt van had, zonder haar zelf te moeten waarnemen. Op 27 April 1653 was hij getuige, toen Willem van Vredenburch „raedt ende Vroetschap” der stad, zijn testament liet maken. Hij teekende die acte „Hendrick Ma er tense Sorgh ” — de „c” van Sorch in een „g” veranderd. Blijkens zijne schilderijen heeft hij echter reeds in 1641 zijn naam zoo geschreven; terwijl hij op sommige oudere schilderijen zijn naam ,, Sorch” schreef. In 1654 droeg de regeering der stad — gelijk uit de Rotterdamsche Historiebladen bekend is — hem „'t verschilderen van het Conterfeijtsel van Erasmus” op, en betaalde hem hiervoor 17 guld. 6 stuivers. Dit is het portretje, dat later, maar niet in dit besluit, werd toe- geschreven aan Alb. Dürer, en in 1849 van het Raadhuis werd overgebracht naar het Museum Boijmans. Den 9 en Augustus 1657 werd hij benoemd tot broodweger *), met drie anderen, van wie elk jaar twee zouden worden vervangen. Het bleef ons onbekend, hoe lang hij deze betrekking heeft bekleed, welke ook waarschijnlijk een eere-ambt was, dat hij door een ander kon laten waarnemen. In 1659 was hij brand- meester uit de keur der tiende wijk *) met een oudschepen en een schepen, zoodat hij — naar de keur bepaalde — behoorde tot de „gequalificeerde personen” der stad. SORGH was dus een geacht burger, zeker ook om zijne kunst. Den 16«« 1) Rotterdamsche Historiebladen p. 690. 5 ) Keur ende Ordonnantie op *t stuck van den Drandtweringe ende slissiuge 9 soo binnen de hiueren als in de Jurisdictie der stadt Rotterdam . Bij P. VAN WaHSBEHGE Ao 1659. ROTTERDAMSCHE SCHILDERS. 245 Oct. 1659 wordt hij vermeld als hoofdman van het Sint-Lucasgild *). Het bleef hem goed gaan, cn eindelijk kon hij ook de weelde van een buitenhuis zich veroorloven. Den 25 e11 Maart 1669 verwierf hij een tuin „mette bepotinge ende „beplantinge daerinne ende opstaende, gelegen aen de noortsijde van deScheeps- „tim merman slaan, uitkomende aen de Oostsijde van de Schiekade, in de Heerlijck- „heijt van Blommersdijck, belent ten Oosten het KerklaentyV* enz 4 ). Een buitentuin aan de Schie, nog wel twee eeuwen de illusie van elk rechtgeaard Rotterdammer! SORGH mocht echter niet lang zich daar verlustigen, want den 28 sten Juni 1670 werd hij reeds begraven. In het Register der kerk- meesters van de Groote kerk st?at in de week van 28 Juni tot 1 Juli geboekt: ^HENDRICK Maertens SORCH, f 14-4”, en in het Register van overledenen der Weeskamer, in de week van 22 tot 29 Juni : „Hendrick MAERTENS Sorg, de vrouw Ariaentge Pieters, marktschipper op Dort, op 't Steijger”, en in het Register der dooden: Zaterdag, 28 Juni 1670. „Een dubbel kijst voor Hendrijck Maerttenssen SORCG, Steijger kerck sarck i kijndt verset.” Hij overleed dus 12 jaren vroeger, dan door HOUBRAKEN en diens naschrijvers wordt gezegd. Vóór wij een blik werpen op zijn tot ons gekomen schilderwerk, nog iets over zijn huiselijk leven. Het wel en wee van het huwelijk bleef hem niet vreemd. Daar de doopboeken der Remonstrantsche Gemeente , waartoe hij behoorde, beginnen met 1650, hebben wij elders moeten zoeken naar zijne kinderen. Twee vonden wij in de Begrafenis-registers. Een werd begraven in de week van 6 tot 13 Jan. 1652, en de aanteekening daarvan in het Register van kerk- meesters luidt: v/t kindt van Henrick MAERTENS SORGH, ƒ 7-5 st.” Ruim twee jaren later verloor hij weer een kind, op volwassen leeftijd. Den I e ® Aug. 1654 werd begraven „LljSBETH HENDRICKS SORCH, jonge dochter, op # t Steijger, tot Hendrick Maertens Sorch,” en het Register van kerkmeesters meldt, dat voor haar werd betaald ƒ 14-9 st. Drie kinderen overleefden hem. Een zoon. Maarten geheeten naar zijn grootvader, geboren in 1640 of 1641, die zich ves- tigde te Amsterdam als „sijreeder”, en, 24 jaren oud, op den 24 e ® April 1665 liet inschrijven zijn huwelijk met Elisabeth ROMBOUTS. Uit de aanteekening in het Puiboek, door Mr. N. DE Roever ons medegedeeld, blijkt duidelijk dat deze Maarten een zoon van den schilder was. Er wordt niet alleen gezegd, dat hij van Rotterdam was en dat zijne ouders daar woonden, maar ook dat hij geadsisteerd werd door Dirk Meeuwels zijn zwager. Verder blijkt uit deze aanteekening nog, dat Elisabeth ROMBOUTS eerst gehuwd was geweest met Daniel van Haemstede, een zoon van Sorgh’s halven broeder van moeders zijde Joris Lievens van Haemstede. Volgens de mededeeling van Mr. N. de Roever uit het Doopboek der Remonstrantsche gemeente te Amsterdam, werd uit het huwelijk van Maarten Sorgh en Elisabeth Rombouts, op 9 Nov. 1666 gedoopt een zoon, a) Rotterd. Historiebladen p. 691. A ) Rott. Historiebladen , p. 691. 246 ROTTERD AMSCHE SCHILDERS. HENDRIK, in Wien wij den Hendrik SORGH, makelaar te Amsterdam, begroeten, een kleinzoon van den schilder dus, door HOUBRAKEN diens neef genoemd, bij wien gemelde schrijver een paar stukken van Hendrick Maertensz SORGH zag, welke zich ook bevinden in den catalogus zijner schilderijenverzameling, welke op 28 Maart 1720 te Amsterdam werd verkocht en door Hoet wordt beschreven. Verder liet SORGH na eene dochter, Ingetje genaamd naar de moeder van zijne vrouw. Deze trouwde den 2Ó en Maart 1663 een jongmensch uit Haarlem, maar gevestigd te Rotterdam, DiRCK Meeuwels, die het ambt van „wijnroeier” bekleedde. Eindelijk liet hij nog eene dochter na, Maria, die ook vóór zijn dood reeds ge- huwd was. Den n en Aug. 1669 trouwde zij met den makelaar Abraham Gilsem ANS. Sorgh’s weduwe bleef dus, na zijnen dood, alleen in het huis op het Steijger achter. Zij hield er, gelijk het extract uit het kohier van het familiegeld over 1674 — in de Rotterdamsche Historiebladen opgenomen — leert, een linnen- winkel Den 2 en Juli 1684 verloor zij hare met Gilsemans getrouwde dochter, die in het kraambed bezweek, en door haren man werd fgevolgd in de tweede week van April 1685. Den 4 cn November 1690 passeerde Sorgh’s weduwe haar testament bij den notaris G overt van Gesel en benoemde daarbij haar schoonzoon Dirck Meeuwels tot voogd over hare minderjarige erfgenamen, de kinderen van Maria Gilsemans. Eenigen tijd daarna verhuisde zij naar het Hang, en overleed daar in de laatste week van Maart 1693. In het register der Weeskamer van 19/26 Maart 1693 staat : „Arijaentje Hollaert, wed* van Hendrick Maartens, in 't Hang; 2 mond.” Die twee mondige kinderen waren haar dochter INGETJÊ Meeuwels en haar zoon Maarten. Zij werd begraven in het graf in het Noordpand der Groote kerk, dat behoord had aan Maerten Claesse, waarin ook haar man was neergelegd, en dat door FijTGÈN MaertENS Sorgh den 19« 1 Jan. 1677 op haar naam was gesteld. l ) SORGH was geen époque makend kunstenaar, maar een goed schilder van den tweeden rang. Weldra leerde hij het navolgen van TenibRS af, terwijl de kunst van Adr. Brouwer hem meer en meer aantrok. Is er tusschen dezen en zijn werk een onmiskenbare verwantschap, hij mist Brouwer’s genialiteit ert bru- taliteit. Hij is veeleer zeer nauwkeurig, al te nauwgezet ; en behandelt het kleinste met gelijke zorg als het voornaamste. Maar hij doet dit met eene naïviteit, die hare bekoorlijkheid niet mist. Zijne tafereelen in de open lucht hebben dikwerf een te koelen toon; zijne binnenhuizen zijn warmer en meestal aangenamer ook. Hij kwam tot zijne hoogste ontwikkeling toen hij ongeveer vijftig jaren oud was, en schilderde toen eenige inderdaad voortreffelijke stukken. Leerlingen had hij weinig: den bekenden A. Diepraem en den minder bekenden Jan Bläu voet. G. van Spaan noemt hem in zijne Beschrijving der i) Rot ter d. Historiebladen. ROTTERDA MSCHE SCHILDERS. 247 stad Rotterdam , die in 1698 verscheen, een koddig boertjes-, scheep- en water- schild er. Dr. J. SlJSMüS noemt hem, in zijn Schildersregister, schilder van scheepjes, boertjes en conterfeiter. Het beknopt overzicht van Sorgh’s werk, dat wij laten volgen, beginnen wij met zijne portretten. Bijzonder gelukkig was hij in de portretkunst niet, wat het artistieke gehalte betreft, maar men kan er zeker van zijn, dat zijne portretten gelijken. Het oudste zal wel het portret van SlMON EPISCOPIUS zijn, die in 1643 overleed. Wij weten het schilderstuk niet aan te wijzen, maar voor de deugdelijk- heid der gelijkenis wordt ingestaan door de acht uitgaven van verschillende gra- vures, welke er van verschenen, en wel van graveurs als H. Barij, P. van Gunst, enz. Daarna volgen twee portretten, welke het eigendom zijn van Dr. Ed. Brockhaus te Leipzig, en door dezen werden afgestaan voor de aldaar in 1889 gehoudene Sonderausstellung . Het zijn kleine stukken op eikenhout, hoog 0.35 en breed 0.28. Het eene stelt voor een bejaarden heer, die een brief in de hand houdt; borstbeeld, rechts gewend, met twee handen. Het andere stelt voor de echtgenoote van dien heer, eene bejaarde dame, die de handen voor het lijf over elkaêr geslagen houdt; borstbeeld, links gewend. Dit stuk is geteekend en geda- teerd 1641. Vervolgens noemen wij de portretten van SORGH zelf en van zijne vrouw, waarvan eene photogravure dit opstel vergezelt. Ook deze stukken zijn slechts 0.32 hoog en 0.25 breed, en zijn, gelijk gezegd is, in 1645 geschilderd. In de Kerkeraadskamer der Remonstrantsche gemeente te Amsterdam bevinden zich thans de portretten van THEOPHILUS Rijckwaert en diens vrouw, Magdalena van Dam, op eikenhout, hoog 0.32 en breed 0.26, gedateerd 1646; deze por- tretten waren, blijkens de aanteekening op de door C. MuiJS gemaakte en door A. Stolkert aan de Remonstrantsche gemeente te Rotterdam geschonken copie van het portret der vrouw, reeds in 1789 het eigendom van D. DE JONGH Az., wiens verzameling op 26 Maart 1810 te Rotterdam verkocht werd. Zij deden toen f 22. Volgens de aanteekening op de portretten zelven, hebben zij be- hoord tot het kabinet van G. van DER Pot, vervolgens aan Jeronimo de Bosch en Jeronimo de Vries, die ze schonk aan C. W. Westerbaên op 20 Nov. 1823, en deze schonk ze aan den Remonstrantschen kerkeraad. THEOPHILUS Rijckwaert is voorgesteld op zijn 69e jaar, en zijne vrouw, blijkens gelijke aan- teekening op haar portret, toen zij 61 jaren oud was. Naar zijn portret maakte II. Barij eene fraaie gravure, welke uitgegeven werd door J. vAN der Neer of Naeranus, schoonzoon van Rijckwaert en boekverkooper te Rotterdam. Van 1654 dateert Sorgh’s portret van Witte CORNELISZ DE With, ons slechts bekend door de gravures van A. Bloteling, J. Houbraken, enz. Behalve deze portretten in klein formaat, heeft SORGH een paar familie- stukken gemaakt, die hem hooger eischen stelden: figuren ten voeten uit, in een vertrek bij elkander geplaatst. Men ziet aan deze stukken, dat hij getracht heeft de gewenschte eenheid tusschen de figuren aan te brengen, door ze te ver- 24 « ROTTERD AMSCHE SCHILDERS. binden in eene gemeenschappelijke handeling, maar hij is hierin weinig geslaagd. De moeielijkhesd om die eenheid te scheppen en tevens elk figuur tot zijn recht te laten komen, was hem te zwaar. De nauwgezetheid, waarmede hij aan den laatstgemelden eisch voldeed, is tevens oorzaak, door de beperkt h eid van zijn talent, dat de figuren wat stijf zijn en den indruk maken, dat zij poseeren. Het oudste van de twee ons bekende familieportretten, behoorde den heer C. E. VlRULij te Rotterdam, en is, na diens overlijden, in Juni 1892 o v ergeg a an aan de fiunilie Prins van Westdorpe te Haarlem, daar het voorstelt Mr. Eeuwout Prins, te Rotterdam geboren in 1622 en aldaar overleden in 1662, zijne vrouw Maria van DER Graeff. en hunne dochters Maria, gedoopt 12 Xov. 1658, en Catharina, gedoopt 30 Dec. 1659. Het stuk is gedateerd 1661, draagt de handteckening van den schilder, en is 0.685 hoog« 0.48 breed. Hoe weinig het SoRGH gelukte deze vier figuren te vereenigen tot een geheel, blijkt wel het meest hieruit, dat hij den heer PRINS plaatste in een afzonderlijk vertrek op den acht e rgrond. Op den voorgrond staat Maria van der Graeff, in het midden, de armen uitge- stoken naar de kinderen, die rechts en links van haar zijn geplaatst, de jongste het hoogst en het dichtst bij haar, het andere op den grond en verder van haar. Eene niet zeer gelukkige schikking, welke vooral de houding der moeder benadeelt. De kinderen zijn voor hun leeftijd, 2 en 3 jaren, bijzonder groot cn dik. Het jongste zit, op een rood fluweelen kussen, op een tafel en houdt lachend een rinkelbel omhoog; het oudste houdt zich met de eene hand vast aan een kinderstoel, terwijl het met de andere hand het stuk koek aanneemt, door de moeder toegereikt. De pret van het jongste kind, de schroomvalligheid om den stoel los te laten en de vreugde over het stuk koek op het gelaat van het oudere kind zijn zeer goed weerg e geven. Dit en het figuur van den vader, dien men door een open deur op den achter- grond in zijn studeerkamer in gedempt licht ziet zitten, en die met welgevallen naar zijn vrouw en zijne kinderen kijkt, zijn zeer goed behandeld. Hetzelfde geldt voor het meeste bij werk: het opzittend hondje op den voorgrond en de meubels. Het tweede familieportret, dat SORGH's handteekening en het jaartal 1663 draagt, bevond zich op de tentoonstelling van oude meesters, in 1S72 te Amsterdam gehouden. Het behoorde toen den heer A. de Haan Pzn. te Amsterdam, en kwam in 18S1 voor op de veiling van het kabinet D. BlERENS DE Haak. Hier waren voorgesteld de heer Jacob Abrahamsz. Bierens, zijne vrouw en hunne drie kinderen. Ook dit stuk is van geen grooten om vang, hoog 0.525 en breed Ol/I. Blijkbaar heeft SORGH getracht dit familieportret te behandelen als een genrestuk. De familie is in de keuken; mevrouw BlERENS schut een appel, de heer BlERENS komt, vergezeld van zijn zoon, van de vischmarkt thuis en laat zijne vrouw de visch zien, die hij gekocht heeft. Een tweede zoon houdt een cogenhlik op met violoncel spelen om naar zijn vader te zien, en de dochter is bezig patrijzen te plukken, terwijl de meid op den achtergrond bezig is een kan te spoelen onder de pomp. De gewilde eenheid van handeling brengt echter geen eenheid in de ROTTERD AMSCHE SCHILDERS. 249 voorstelling. Hiervoor poseert ieder persoon te veel. Maar met dit stuk is SORGH toch gelukkiger geweest dan met het vorige. En het stilleven op den voorgrond is werkelijk fraai. Daar de familie BlERENS DE Haan het stuk wenschte te houden, werd het voor de geboden som van ƒ 2900 niet gegund. Sorgh’s „scheepjes’' — zooals Dr. SlJSMUS zijne riviergezichten noemt — zijn thans nog minder talrijk, dan zijne portretten. Ik ken er slechts vijf. De heer WERNER Dahl, te Dusseîdorp, is de gelukkige bezitter van een fraai exem- plaar, in 1647 geschilderd. Hierop ziet men in het verschiet den toren van het huis Ter Merwede, en op den voorgrond het veerschip van Rotterdam op Dord- recht. Een zonachtig tafreel; slechts op het eerste plan is de lucht bewolkt. Een tweede riviergezicht, van 1650, bevindt zich in het Museum te St. Petersburg; vroeger behoorde het tot de verzameling van Catharina II. Een derde is het gezicht op de Maas bij buiïg weder, van 1668, dat uit de verzameling van G. VAN DER Palts te Rotterdam, in 1824 voor f 50 overging in het kabinet van J. Rombouts, daaruit kwam in de verzameling Dupper, en met deze belandde in het Rijksmu- seum te Amsterdam. Ten slotte voegen wij hierbij de aankomst van de veerschuit van Rotterdam op Dordrecht aan het hoofd bij de Oude Hoofdpoort te Rotterdam, dat omstreeks 1642 geschilderd moet zijn, en in het Museum-Boÿmans zich bevindt. Veel talrijker, en over het geheel veel fraaier zijn zijne „boertjes”, binnen- huizen met rookende, drinkende, kaartspelende en vechtende boeren, — bij welke Adriaen Brouwer's werk hem blijkbaar voor den geest zweefde. Dergelijke stukken vindt men in de meeste museums en in tal van particuliere verzamelingen, zoodat wij meenen te kunnen volstaan met enkele te noemen. Een boerenkroeg van 1643, bij SARINSKI te Warschau; kaartspelende boeren, van 1644, in het Museum te Hannover; de boeren met de vrouw die uien schilt, van 1646, in het Museum te München; de herberg, van 1648, in het Louvre; de dansende boeren, van 1653, bij den heer O. Wesendonck te Berlijn; de slapende boer, wien een kameraad rook in ’t gezicht blaast, van 1656, bij den heer O. GOTTSCHALD te Leipzig; het etend gezelschap, van 1662, der veiling Qu ARLES VAN Ufford, 1874; de vechtende boeren, van 1665, in de Hermitage te St. Petersburg. Vervolgens zijn het talrijkst zijne groente- en vischmarkten, meestal frisch van kleur en aangenaam gecomponeerd ; maar koeler van toon dan zijne binnen- huizen. Wij noemen de groentemarkt, van 1653, in het Museum te Cassel; het kleine gezicht op de groote markt te Rotterdam, van 1654, in het Museum Boijmans; de groentemarkt van 1664, bij Jhr. VAN Weede VAN DljCKVELT; en de vischmarkten, van 1654, in het Museum te Cassel, van 1664 in het Museum te Dresden, van 1665 bij Lord NORTHBROOK. Een enkelen keer koos SORGH een onderwerp uit de mythologie, meermalen een uit de bijbelsche geschiedenis. Zoo behandelde hij de aanbidding der herders in 1642, 1646 en 1649 — welke stukken zich bevinden in de museums te Kopen- hagen, St. Petersburg en Pest. Ook de gelijkenis van de arbeiders in den wijngaard Oud-Holland y 1 892 . 82 250 ROTTERDAMSCHE SCHILDERS. trok hem herhaaldelijk aan. Meermalen worden zijne voorstellingen daarvan nog geheeten een koopmanskantoor, omdat men er een heer ziet, die betaalt, arbeiders die hun loon ontvangen en die vertrekken. Men vindt hiervan de fraaiste exem- plaren in de verzameling van Jhr. Mr. STEENGRACHT, te 's Gravenhage, in het Museum te Dresden, en in dat te Bronswijk, van 1666, 1667 en 1665. Wie het laatste stuk — door Kühn geëtst in 1888 — ziet, staat verbaasd over de hoogte hier door SORGH bereikt. Er is eene poësie, eene karakteristiek, een warme bruinach- tige toon en een krachtig licht in dit stuk, waartoe men hem niet in staat zou rekenen. Men leert hem hier kennen in zijn volle kracht, al begon zijn eigenlijke bloeitijd reeds vijftien jaren vroeger. Liefst nemen wij dan ook hier van hem afscheid. ARENT DIEPRAEM. Houbraken eindigt zijne mededeelingen aangaande Abraham DIEPRAEM ( Groote Schouburgh III, p. 247) met de woorden: „mij is gezeit dat hij te Rot- terdam in 't Gasthuis gestorven is”. Deze aanteekening deed mij besluiten, den datum van het overlijden van dien schilder op te sporen. HOUBRAKEN verkocht zijn huis te Dordrecht op den 29 e11 April 1709 1 ) en verhuisde toen naar Amster- dam. Al begon hij eerst in 1717 8 ) zijn Groote \Schoubur g h te schrijven, men mag veilig aannemen dat hij het bericht omtrent den dood van Abraham DIEPRAEM nog te Dordrecht ontvangen had. De registers der overledenen en der begrafenissen te Rotterdam naziende tot 1 7 1 3 , vond ik geen Abraham Diepraem, wel andere leden van die familie. Eerst in de registers van 1670 vond ik iemand, wiens naam met dien van den schilder veel overeenkomst heeft. Een „Arendt Diepraem, J. M. in de dwers- jufferstraet”, stierf, volgens het register der overledenen, in de week van 13 tot 2 1 Juli, en het register der begrafenissen meldt, dat hij ter aarde werd besteld op Donderdag 16 Juli, terwijl de kosten bedroegen / 5 — 4 — 8. Derhalve, geene Abraham Diepraem, die niet, gelijk Houbraken vernam, te Rotterdam in het Gasthuis is gestorven, maar toch ook — zooals wij zien zullen — een schilder! Het herhaaldelijk voorkomen van den naam Diepraem in de Rotterdamsche registers, en het zwijgen van HOUBRAKEN over de geboorteplaats van ABRAHAM Diepraem, benevens diens mededeeling dat Hendrick Maertensz SORGH een der leermeesters van dezen schilder was geweest, en het reeds vermeld bericht omtrent zijn overlijden, noopten mij aanteekening te houden van hetgeen ik omtrent personen die zijn familienaam droegen, ontmoette. In het register der huwelijken, welke op het stadhuis werden voltrokken, omdat bruidegom of bruid, somtijds beiden, niet tot de Gereformeerde kerk be- J ) G. H. Vêtii. Oud-Holland VII. p. 300. 3 ) J. VA3ï Gool, Schouburgh I, 137, ROTTERD AMSCHE SCHILDERS. 251 hoorden, staat „op den XIIII e Sept. 1621 sijn getrout HEIJNDRICK Diephaen, „van Santen, & INGETJE PIETERS, beijde ionge luijden”. De klerk had den naam van den bruigom blijkbaar niet goed verstaan, -want de beambte der Luthersche gemeente, die het doopregister hield en uitteraard den Duitschen tongval van den uit Xanten afkomstigen man goed verstaan kon, schreef den 23 e11 Januari 1622 — slechts vier en een halve maand na het huwelijk — dat op dien dag gedoopt was: Arent, zoon van HENDRIK DlEPRAEM. Bij dien zoon bleef het niet. Hendrik Diepraem en Ingetje Pieters kregen meer kinderen. In het zeer onvol- ledige register der Luthersche gemeente vond ik hun doop niet vermeld; maar ik trof ze in de trouw- en begrafenisregisters aan, en in een testament der ouders. Als bewijs, dat Hendrick DlEPRAEM te Rotterdam bleef wonen, kan dienen de acte, welke hij den io en Maart 1632 passeerde bij den notaris Jac. Corn. VAN der Swan (D. III. f. 208) betreffende een huis te Wezel, dat hij met zijne broeders Dirk en Jan had geërfd. Geruimen tijd later, den 3 er1 Januari 1649, vonden wij hem en zijne vrouw bij den notaris A. van DER Graeff (D. XVIII), bij wien zij hun testament maakten. In den aanlief van dit stuk worden zij genoemd : „HENDRICK SljMONSZ, „Diepraem, cleermaker, ende Ingetje Pietersd*”. Zij legateeren „aen hunne „zoons Pieter ende Jan Diepraem, ende aen hunne dochter Geertruijt elck „hondert guld. voor legitime portie; ende hun oudsten zoon Arent DlEPRAEM „een rosenobel & dat te insichte vande extraordinaire oncosten, die sij testanten „aen denselven hebben te koste geleijt, soo int leeren vant Ambacht ofte konste „van glaesschrijven als schilderen , & noch selven terwijle (hij) sijn koste eerlijcke „soude hebben connen winnen, nu & dan een merckelijcke somme verstrect, ende „aen hunne vermincte dochter Catrina duijsent guldens”. Toen dit testament werd gemaakt, was ARENT DlEPRAEM, op 20 dagen na, 27 jaren oud. Nergens vond ik van hem eenige aanteekening, behalve die van zijn overlijden, in 1670; zoodat het best mogelijk is dat hij zijne geboorteplaats heeft verlaten, al was het om de verwijten zijner ouders te ontgaan. Uit de woorden van deze: dat zij hem nu en dan een merkelijke som verstrekt hadden terwijl hij zijn kost eerlijk had kunnen winnen, en uit de bepaling, dat hij slechts eenrose- nobel erven zou, spreekt duidelijk genoeg hooge ontevredenheid. Ook ligt de gevolg- trekking voor de hand, dat het gedrag van Arent DlEPRAEM te wenschen overliet. Zijn vader werd begraven op den 14 e11 April 1654, „in (de) straet”. De inschrijving in het register der overledenen luidt: „HENDRICK SiJMONSEN, cleer- „maker, de vrou Ingentie PIETERS, op de Blaeck bij de Schrinewerckersteech.” Zijn zoon Pi ETER trouwde den 23 cn Febr. 1653 op het stadhuis, en achter zijn naam staat in de aanteekening van het huwelijk „jongman van Rotterdam”, t) De ‘) Pieter Diepraem, jongman, van Rott., met Petronell* Hendrix, J. D., van Rott. 32 * 252 ROTTERDAMSCHE SCHILDERS derde zoon, JAN, trouwde ook op het stadhuis, den i cn Nov. 1654 ï), en achter zijn naam staat in het Register dezelfde formule, welke de geboorteplaats aanwijst. Beiden huwden Rotterdamsche meisjes. PlETER Diepraem, die kleermaker was gelijk zijn vader,«) overleed in de week van 30 Sept, tot 6 0 ct. 1691. De dochter Geertru I JT heb ik in geen trouw- of doodregister aangetroffen ; wel CatrinA, die, al was zij „verminet”, misschien wel om haar „duijsent guldens” een echtgenoot vond in eenen Jan JANSSENS KaemERBEECK, met wien zij den 9 en Febr. 1675 trouwde, en dien zij bijna twee jaren later ontviel, daar zij den 20 e11 December 1677 begraven werd. Tot de laatste jaren der achttiende eeuw komen in de verschil- lende registers tal van personen voor, die DIEPRAEM heeten: kleinkinderen van HENDRICK den kleermaker, neven en nichten van Arent Diepraem den schilder. Zou deze de door Houbraken vermelde Abraham Diepraem kunnen zijn ? Het verschil in de voornamen zou tegen hunne identificatie geen bezwaar zijn. Er zijn meer voorbeelden van dergelijke vergissingen, ook bij HOUBRAKEN. En het verdient zeker de aandacht, dat de heer G. H. Vetii, die zoovele jaren de Dordtsche registers doorzocht heeft, hierin — gelijk hij mij mededeelde — niet alleen den schilder Abraham, maar ook diens familienaam niet heeft aange- troffen, terwijl deze te Rotterdam zeer veel voorkomt. De inschrijving van den schilder in het schildersgild te Dordrecht in 1648, stemt zeer goed met den leeftijd van Arent Diepraem, die toen 2ójaar was. Ook in hetgeen Houbraken zegt over de opleiding van Abraham Diepraem, kan ik geen bezwaar tegen de identificatie vinden. Volgens den Grooten Schouburgh was zijn eerste onderwijzer in de kunst de vader van den paardenschilder Dirk Stoop, een vermaard glasschilder, en kwam hij daarna te Rotterdam bij Hendrik Sorgh. De ouders van Arent Diepraem deelen in hun testament mede, dat zij dezen lieten leeren „de konste van glaesschrijven (en) schilderen.” Bij beiden dus: glasschilderen en schilderen. De ouders van Arent noemen diens meesters niet. Hoe de, door HOUBRAKEN, genoemde eerste meester van Abraham heette en waar deze woonde, is onbekend. Hij wórdt de vader van Dirk STOOP genoemd, en Dr. A. Bredius heeft het ver- moeden geuit*), dat deze de in het ütrechtsch Gildeboek op het jaar 1638 vermelde zoon van Willem Jansen van der Stoopen zou zijn, maar Mr. S. Muller Fz., wien ik verzocht om nadere inlichtingen, antwoordde dat hij voor die verwant- schap geen bewijs kon leveren. De familienaam Stoop wordt in de zeventiende eeuw aangetroffen in verscheidene steden, ook te Rotterdam. De tweede meester van Abraham Diepraem, Hendrick Maertensz. Sorgh, is allerminst een bèzwaar tegen de identificatie van Abraham en Arent. De 1) Jan Heijndricks Diepraem, jongman, van Rotterdam, met Catalijntie Teunis, jonge dochter, van Rotterdam. 2 ) In de Giftboeken staat, dat n PiETER Henricks Diepraem, cleermaker”, op x Mei 1669 aan Phil, van den Heuvel, zilversmid, een huis aan de zuidzijde van het Hang verkocht. 3 ) Catalogus van het Rijksmuseum te Amsterdam, en Catalogus van het Kon. Kabinet van schilderijen te ’s Gravenhage. ROTTERDAMSCHE SCHILDERS. 253 laatste werd geboren in 1622, de andere moet ongeveer van gelijken ouderdom zijn, daar hij, die waarschijnlijk niet te Dordrecht geboren was en er niet in de kunst werd opgeleid, in 1648 lid van het Dordtsche schildersgild werd. Vóór hun twaalfde jaar zullen zij wel niet bij den glasschilder in de leer zijn gedaan, en bleven zij bij dezen slechts korten tijd — SORGH is in 1611 geboren, in 1633 getrouwd, en al zijn er geene schilderijen van hem bekend, zooals Dr. Hofstede de Groot herinnert 1 ), welke een ouderen datum dan 1641 dragen, er zijn onge- dateerde maar met zijn naam geteekende stukken, welke nog zoozeer getuigen van Teniers’ invloed, dat men ze stellig vóór 1641 moet stellen. In elk geval, Sorgh was reeds in 1633 te Rotterdam als schilder gevestigd, en hij kan enkele jaren later, zoowel de leermeester van Arent Diepraem zijn geweest, als hij het, volgens Houbraken, van Abraham was. Wat Houbraken verder aangaande de vorming van den laatste mededeelt, dat heeft Prof. Dr. W. BODE reeds mehr als u n wak r schein I ich ’ ’ genoemd 2 ). In de Groote Schouburgh wordt gezegd, dat Diepraem. na zijn leertijd bij SORGH, en nadat hij een reis door Frankrijk gedaan had, bij Adriaan BROUWER is gekomen. Deze is in het begin van 1638 gestorven en Abraham Diepraem kan onmogelijk vóór dien tijd bij hem zijn geweest. Voor dit verblijf bij BROUWER, noch voor de reis door Frankrijk is de tijd te vinden in Houbraken’s eigen opgaven. Het zal dus wel zijn, gelijk Dr. HOFSTEDE DE Groot vermoedt: HOUBRAKEN heeft uit de, ook door hem opgemerkte ver- wantschap tusschen den schildertrant van A. Diepraem en A. Brouwer opge- maakt, dat de eerste een leerling was van den laatste. De verhalen van Houbraken omtrent Abraham’s levenswijze, later door J. C. Weijerman nog vermeerderd, zouden ook geen bezwaar zijn tegen de identificatie van hem en Arent Diepraem. Zij passen veeleer zeer goed bij hetgeen in het testament van Arent's ouders over dezen wordt gezegd; ja, zouden als eene verklaring daarvan kunnen worden aangenomen. Eindelijk, de data op de schilderijen van A. Diepraem en de qualiteit van zijne werken: Prof. Dr. Bode deelde reeds mede, dat hij er geen kent, dat voor 1660 is gedateerd; zoover ik weet is de laatste bekende datum die van het stuk in het Rijksmuseum te Amsterdam: 1668. Van zelf spreekt, dat Diepraem vóór 1660 heeft geschilderd, maar de meeste stukken, welke bewaard bleven — ik ken er 35, met zijn naam of zijn monogram geteekend — zijn niet gedateerd. Was er een stuk, dat later datum dan 1670 droeg, dan zou de vraag of Abraham en Arent één persoon zijn geweest, onmogelijk zijn. Het stuk te Berlijn wordt door Prof. Bode als zijn beste werk geprezen, en dit is in 1665 geschilderd, zeventien jaren nadat A. Diepraem lid van het St. Lucasgilde te Dordrecht werd. De uitnemende qualiteiten van dit werk bewijzen m. i. slechts, dat Houbraken’s verhalen over des schilders drankzucht overdreven zijn. Onze brave kunsthistoricus hield trouwens nog al veel van zulke verhalen! 1 ) Arnold Houbraken ei«. Inaugural Dissertation , 1891. s) Die Grozherz. Gemälde-Galerie su Schwerin. 254 ROTTERDAMSCHE SCHILDERS. Tegen de identificatie van Abraham en A RENT Diepraem bestaat, mijns inziens, slechts één bezwaar. Houbraken vertelt, dat hij Abraham Diepraem heeft gekend in den tijd dat deze wel meer in een herberg dan in de kerk was, maar zijne stukjes toch gewild waren en tot een goeden prijs verkocht werden. Ook zegt hij dat hij hem in later tijd met een palet met verf op de hand langs de deuren bij zijne kennissen om werk heeft zien hengelen. De eerste periode stelt Houbraken op 1 674, maar Dr. Hofstede de Groot heeft reeds de opmer- king gemaakt, dat dit jaartal niet juist kan zijn, daar HOUBRAKEN in 1674 nauwe- lijks 14 jaren oud was, en er toen nog ruim 40 jaren moesten verloopen, eer hij het plan opvatte om zijn Groote Schouburgh te schrijven. Wil men vasthouden aan HoUBRAKEX's beweren, dat hij DIEPRAEM heeft gekend, dan dient dit vrij wat later te worden gesteld. Hiertegen is echter op te merken, dat het wel wat zonderling schijnt, dat een schilder die in 1648 lid van het St. Lucasgild te Dordrecht werd en zóó aan den drank verslaafd raakte, minstens dertig jaren later nog zóó goed werk zou geleverd hebben. Mijns inziens, zijn Houbraken’s berichten met elkander in strijd. Maar hij zegt nadrukkelijk. dat hij Abraham Diepraem heeft gekend en gezien, en wel toen Arent Diepraem reeds overleden was. Voor *s hands mag die mededeeling niet maar op zijde worden geschoven, en moet de beslissing over deze quaestie opgeschort blijven, tot er meer licht over haar is verkregen. CORNELISZ PIETERSZ MOOIJ. 