Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Morroa ' „ 150 # Boeloi " „ 200 v Sinoa ” „ 200 Pi Tamona " „ 160 # Lokka wv y 200 ’ Pandjang y „ 180 # Gantarankeke ’ „ 160 y Onto ” „ 150 , De hoofdplaats van Bonthain, uit eenige aan elkander sluitende kampongs taande, die gezamenlijk tusschen de drie en vier duizend inwoners be- ten, is onmiddellijk aan de zee gelegen, die hier eene baai vormt en op ot 8 vademen water eene goede en veilige reede aanwedt. nts Wor 168 BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. kassar tot vrijhaven is verklaard, mogen hier echter geene ra-vaartuigen , oorlogschepen uitgezonderd, anders dan in geval van noodzakelijkheid, ten anker komen. Er wordt een vrij levendige handel gedreven met inlandsche praauwen, voornamelijk op Makassar en Saleijer. De uitvoer bestaat vooral in koffij, aardappelen en sapiri of kamiri, eene noot waarvan de olie be- vattende kern algemeen onder de inlanders tot verlichting hunner wonin- gen wordt gebezigd. Ongebleekt katoen en katoenen garens, gambier, aarde- en ijzerwerk, zijn de voornaamste artikelen van den invoer. Bonthain heeft een fort met aarden wallen en eene bezetting van 80 militairen, met een eersten en tweeden luitenant en eenen officier van ge- zondheid. De gebouwen in hetzelve zijn tot dusverre nog meestendeels van bamboe opgetrokken. In vorigen tijd was hier slechts, even als te Boelecomba, eene kleine, met palissaden omgevene, versterking, met een gering getal militairen, onder de bevelen van eenen onderofficier. De meer- dere uitbreiding en versterking der beide posten is geschied om daardoor van deze zijde onze bezittingen beter tegen het rijk van Boni te kunnen beschermen. In den oorlog van 1824 met dat rijk, heeft dan ook ingon- derheid het fort te Boelecomba gewigtige dienst bewezen, door eene aan- zienlijke vijandelijke magt geruimen tijd in bedwang te houden. De te Bonthain gevestigde Europesche bevolking bedraagt ruim een hon- derdtal, met weinig uitzondering, alleen bestaande uit zoogenaamde inland- sche kinderen. Voor een groot gedeelte hebben zij hunnen oorsprong van Europesche soldaten en inlandsche vrouwen, terwijl velen van hunne jengd af aan de verzorging van vreemden zijn overgelaten geweest. Wanneer men daarbij in aanmerking neemt, dat hier nimmer eene school heeft be- staan, zoodat verreweg de meesten lezen noch schrijven kunnen, en er slechts eenmaal ’s jaars een kerkelijk bezoek werd gebragt door den Predi- _ kant van Makassar, dan zal men zich gemakkelijk kunnen voorstellen, hoe betreurenswaardie de maatschappelijke en zedelijke toestand dezer men- schen moet worden geacht. Zij staan in beide opzigten, ofschoon tot de Europesche bevolking geteld wordende en Christenen genaamd, beneden de inlandsche of Mohammedaansche bevolking. Te trotsch en te traag om door handenarbeid of landbouw in hun onderhoud te voorzien, verkeert het mee- rendeel in bekrompene omstandigheden of diepe armoede. Het huwelijk BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. 169 is onder hen bijna onbekend. Terwijl de mannen zich meest verbinden met inlandsche vrouwen, is het lot der jonge dochters ligt te vermoeden. Veclal worden zij bijzitten van militairen. Waar de onwetendheid zoo groot is en de middelen tot ontwikkeling des verstands ten eenenmale ontbreken, daar kan een jaarlijksch kerkelijk bezoek al zeer weinig in de behoefte aan ze- delijke en godsdienstige beschaving voorzien en de volslagene onkunde in de Christelijke godsdienst geenszins wegnemen. Ingevolge de ijverige be- moeijingen van ‘den predikant VAN HENGEL, werd door den kerkeraad te Makassar, in 1846, aan het Bestuur over de Protestantsche kerk in Ned. Indië, een voorstel gedaan tot plaatsing van eenen, door het Gouvernement bezoldigden, Zendeling-Onderwijzer, ten einde, door tusschenkomst van dat hooge Kollegie, de zaak met eenen gunstigen uitslag mogt worden bekroond. In eenen officieelen brief, dat onderwijs betreffende, van 22 Jan. 1846, schreef de kerkeraad te Makassar het navolgende: ‘De predikant der Hervormde gemeente alhier, van zijne kerkelijke bezoekreis der buitenpos- ten, behoorende onder het Gouvernement van Celebes, wedergekeerd zijnde, deelde den kerkeraad telkenkeere een kort verslag omtrent den zedelijken en godsdienstigen toestand dier gemeenten mede. Bedroevend was alsdan het tafereel, hetwelk Z. W. E. van de meesten der buitenposten, inzonder- heid van Bonthain en Boelecomba, ophing, terwijl eindelijk zijn laatste rap- port meer dan immer aan den kerkeraad redenen ter verontrusting had gegeven; aangezien er zich in de gemeente van Boelecomba zeer duidelijke sporen, niet slechts van verregaand bijgeloof, maar zelfs aan jammerlijke af- goderij hadden vertoond, waaraan vele der ingezetenen hadden deelgeno- men, terwijl ook te Bonthain dit treurig voorbeeld had navolging gevonden” ««]ntusschen mogt de predikant niet nalaten aan te merken, dat hoe be- droevend deze handelwijze ook ware, zij nogtans ‘verschooning verdiende, in aanmerking genomen de diepe onkunde, waarin de Christelijke gemeente dier plaatsen zich bevindt, eene onkunde, waaruit het der gemeente on- mogelijk was, zich te onttrekken. Die gemeenten zijn ten eenenmale her-. derloos! — Boeken of handleidingen bezitten zij niet, terwijl buitendien de meesten der Christenen noch lezen, noch schrijven kunnen. Het resul- taat is derhalven, dat die gemeenten hoe langer hoe meer in onkunde zul- len verzinken; dat zij meer en meer zullen afwijken van het geool in Ti \2 170 BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. ZUS CHRISTUS; dat zij zich hoe langer hoe meer aan hun bijgeloof en afgo- derij zullen verslaven; dat zij in gevaar verkeeren van verloren te gaan voor Kerk en Staat 1.” | Het kerkbestuur heeft toen ook het wenschelijke van zulk eene plaatsing in- gezien en het voorstel van den kerkeraad te Makassar krachtig ondersteund. Ook de. Hoofdkommissie van Onderwijs, daarover geraadpleegd, heeft, ofschoon om verschillende redenen deze aangelegenheid minder van hare bemoeijin- gen achtende, geadviseerd, om, op de voorgestelde inkomsten, iemand aan te stellen tot Onderwijzer, tevens belast met het geven van godsdienstig onderwijs. De Hooge Begering heeft daarop echter te kennen gegeven, dat zwarigheid moest worden gemaakt, om gevolg te geven aan dit voor- stel, ofschoon daarvoor geene redenen bijbrengende. Het scheen dus, dat van deze zaak, hoe wenschelijk overigens, niets meer zou komen, tot dat het Nederlandsche Zendeling-Genootschap daarin voorzag. Dit toch had aan D'. B, T. MATTHES, Afgevaardigde van het Bijbelgenootechap te Makassar, bij zijn vertrek naar Indië opgedragen, onderzoek te doen naar de beste wijze, waarop de Evangelieverkondiging onder de Boeginezen kon worden 1 Dat die vrees niet ongegrond kan worden genoemd, bewijzen de enkele voorbeelden van Christenen, die reeds tot het Mohammedanismus zijn overgegaan. Zóó te Bonthain eene vrouw, die vroeger was gedoopt, doch nu tot het Mohammedanisme is teruggekeerd. Tren- riger nogtans is een voorbeeld van dien aard op het naburige Salaijer, waar zekere reeds bedaagde Christen vrouw, van Europesche afkomst, door eenen Arabier tot de omhelzing van den Islam is overgehaald. Zij heeft daartoe echtgenoot en kinderen laten varen en is thans buitengewoon ijverig in het gebed en het lezen van den Koran (meng-âdjie), waarin xij, niettegenstaande haren gevorderden leeftijd, zich nog heeft geoefend. Onder de inlanders wordt zij Daëng Kebo of de blanke mohammedaansche vrouw genoemd. Alzoo opent zich voor de Christenbevolking van Bonthain en Boelecomba, door de belanglooze zorgen van het Nederlandsch Zendeling-Genootschap, het vooruitzigt, dat zij, zoo door verstandelijke ontwikkeling als godsdienstige opleiding, uit haren diep gezonken toestand allengs zal worden opgeheven. Uitnemend schoon is het gezicht van Bonthain op de met licht en don- kergroen geschakeerde hellingen van den Batang Lompo, wiens voet hier de zee nadert. Op ongeveer anderhalf uur afstands van de hoofdplaats een prachtige waterval, die eene hoogte heeft van ruim 100 voet en zijne waterkolom loodregt naar beneden stort. Om echter het genot van deze na- tuurschoonheid te smaken, is nog al eenige inspanning noodig, dewijl men, om in hare nabijheid te geraken, de bedding der rivier moet volgen en een kwartier uurs lang over zware rotsblokken klonteren, waarmede die ri- vier is opgevuld. Doch deze moeite wordt dan ook ruim beloond door het gezigt van den statigen en bruisenden val, te midden van ontzaggelijke rotsen en digt geboomte. Hooger in het gebergte ligt de kampong Lokka, circa 4000 voeten boven de zee. Hier en in de omstreken is de plaats, waar de aardappelen, kool en andere groenten worden geteeld. Het klimaat is er zeer koel en aangenaam, en het water, vooral des morgens, bijna ijs- koud. Tjalindo-lindo is eene frissche badplaats, mede in de nabijheid van Bonthain, aan den voet van ’t gebergte, te midden van lommerrijk ge- boomte, doch vooral bekend als offerplaats der inlanders, die Wer aren _ 172 BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. Kraëng Loi vereeren. Halverwege Bonthain en Boelecomba ligt eene on- bebouwde boschrijke streek, Karombatoe genaamd, waar zich veel wild, in- zonderheid herten, ophoudt, en die daarom tot jagtplaats voor den Gouverneur is bestemd, wanneer deze de afdeeling Boelecomba en Bonthain bezoekt. De afstand tusschen’ de beide hoofdplaatsen bedraagt ruim 7 uren en de ge- meenschap te land wordt alleen langs het zeestrand onderhouden, dewijl geen gebaande weg de twee plaatsen verbindt. Uit hoofde van de vele ri- vieren en beken — men telt er tusschen Bonthain en Boelecomba ruim dertig — is die door de natuur gevormde weg zeer moeijelijk bij hoog water, en vooral na zware regens, wanneer sommige dier rivieren niet door- waadbaar zijn. In het algemeen reist men in onzen Archipel misschien nergens slechter en moeijelijker dan op Zuid-Celebes, hoofdzakelijk door de talrijke rivieren, waarmede het land allerwegen doorsneden is. Niet één gebaande weg en geen enkele brug, die de gemeenschap tusschen verwij- derde plaatsen gemakkelijk maken, worden in de afdeeling Bonthain en Boelecomba aangetroffen. Wanneer men de ondoorvaarbare rivieren niet ver- kiest over te zwemmen, is men gegoodzaakt ze op eenigen afstand in zee, over de voor hunne mendingen opgeworpene zandbanken, bij laag getij, om te trekken. Niet ver van Karombatoe stroomt de rivier Kalimassang in zee, en wijst de grensscheiding aan tusschen Bonthain en Boelecomba. Behalve ten Westen aan genoemde rivier, grenst Boelecomba ten Noorden aan het rijk van Boni, ten Oosten aan de baai van Boni en ten Zuiden aan de zee. Wat van het luchtsgestel en de voortbrengselen van Bonthain is gezegd, geldt evenzeer van Boelecomba. In verhouding tot zijne grootte is dit landschap schaars bevolkt. Het is verdeeld in veertien regentschappen, namelijk : Gantaran, Tana-beroe, Limmo-limmo, Bira, Ara, Tiro, Batang, Bor- rong, Lange-lange, Wero,. Bontetangan, Oedjongloi, Dannoäng en Palioi. Het inlandsch bestuur in ieder regentschap bestaat uit een’ Regent, een’ Gla- rang of Onderhoofd en eenige zoogenaamde Oudsten. Als in alle groote en kleine staten van Zuid-Celebes, hebben die Regenten ook hier zekere symbolen van hun gezag , bestaande doorgaans in eene vlag, een piek, een kris en soms nog in cenige kleine snuisterijen van goud, zilver of ijzer. Deze voorwerpen worden in godsdienstige eere gehouden en derzelver bezit onmisbaar geacht voor de zekerheid van het bestuur. Dag en nacht worden zij bewaakt, BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. 173 en geen Regent zou zich bij derzelver gemis op de getrouwheid van zijn volk verlaten. — Een aan den Gezaghebber te Bonthain ondergeschikt be- ambte is te Boelecomba belast met de waarneming van het bestuur. De hoofdplaats Boelecomba, tot het regentschap Gantaran behoorende, ligt aan zee en heeft eene inlandsche bevolking van ongeveer 3000 zielen, benevens een zestigtal afstammelingen van Europeanen. Landbouw en vis- scherij zijn de voornaamste bronnen van bestaan der bevolking. De handel is er onbeduidend en eene breede zandplaat, waarop slechts weinig water staat, is oorzaak, dat vaartuigen van eenige grootte op verren afstand van den wal moeten ankeren. In de westmouson is de reede zelfs gevaarlijk. Het fort Carolina, aan de monding der rivier Teko gelegen, is van ge- noegzaam gelijke grootte en heeft eene gelijke bezetting als dat te Bon- thain. Op een paar uren afstands achter Boelecomba verheft zich een ke- gelvormige berg, de Slangenberg genaamd, naauwelijks 2000 voet hoog, en op sommige kaarten aangewezen als de Piek van Boelecomba. In de na- bijheid van laatstgenoemde plaats, in eene bogt van de rivier Teko, houdt zich een aantal palingen op van buitengewoone grootte en dikte, aan welke, sinds onheugelijke tijden, door de inlanders godsdienstige eer wordt bewe- zen. Op het geluid eener trom komen deze dieren naar den oever en zelfs op den wal, waar zij de hun aangebodene spijze uit de hand ontvangen en verslinden. Oostwaarts van Boelecomba en twee uren van daar verwijderd, ligt een kleine kampong, aan de rivier Kalimeme, in een boschrijk oord, beroemd wegens de sagoweer of het sap van den gemoetipalm, dat hier bijzonder aangenaam van smaak is. Het vlakke strand volgende bereikt men, nog vijf uren verder oostwaarts, het iregentschap Tana-beroe. Van dezen weg, die door vier rivieren ‚ de Limbang, Dannoéng, Sappa-beroea en Bampang wordt afgebroken, kan alleen bij laag water, of gedurende den eb, worden ge- bruik gemaakt, daar slechts dan alleen die rivieren in zee kunnen worden omgetrokken, waarbij de paarden tot den buik in het water waden. Tana- beroe heeft eene geringe bevolking, circa 200 zielen, staande onder eenen Regent. De kampong, aan strand gelegen, is uiterst armoedig en de hui- zen, zonder eenige regelmaat geplaatst, zijn kleia en bouwvallig. Vóór den oorlog met Boni in 1824 was de bevolking aanzienlijker, doch Wy de ver 174 BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. legenheid zijn velen naar Boni verhuisd. Er is geen handel en voor den rijstbouw is het terrein ongeschikt. De bevolking tracht in haar onderhoud te voorzien door het planten van djagong en eenige visscherij. De hoofdkampong van het regentschap Limmo-limmo is drie uren van Tana-beroe, op geringen afstand van zee gelegen. De weg derwaarts leidt eerst landwaarts in over heuvelachtig en met ligt geboomte bezet terrein, ‘veelal ‚ en voornamelijk in de nabijheid der kampong, rotsachtig, en voert vervolgens weder naar strand. De gansche streek is onbebouwd en onbe- woond. Limmo-limmo zelf heeft eene bevolking van circa 1000 gielen: De kampong is omgeven door eenen muur van los op elkander gestapelde klipsteenen, ter hoogte van 8 en ter dikte van 4 voeten. Deze versterking is tijdens den bovenvermelden oorlog met Boni aangelegd. De plaats , waar de kampong staat, en de geheele omgeving is als ’t ware ééne rots. Be- halve enkele djagongtuinen wordt door de bevolking geen landbouw be- oefend.: Zij vindt uitsluitend haar bestaan in het bouwen van praauwen en het branden van kalk. Het volk van Limmo-limmo staat bekend als bijzonder bedreven in het maken van inlandsche vaartuigen, en deze plaats heeft de grootste scheepstimmerwerf van geheel Zuid-Celebes. Gewoonlijk vindt men er van 100 tot 150 praauwen van verschillende grootte op sta- pel staan, in cene menigte langs het strand geplaatste loodsen. Daar de omstreken van Limmo-limmo zelf weinig bruikbaar hout voor den praauw- bouw opleveren, zoo bekomt men dit van andere plaatsen, als Tana-beroe, Ara, Tiro, enz., waar hetzelve gedeeltelijk wordt aangeplant. Weleer had deze plaats, gelijk over het algemeen de kustplaatsen van Zuid-Celebes, veel te lijden van zeeroovers, waarom eene met een paar stukken geschut voor- ziene versterking aan strand was opgerigt, die thans echter, door de waak- zaamheid onzer marine, onnoodig is geworden en deswegens in eenen ver- vallen toestand verkeert. Binnen de kampong is eene merkwaardige grot, ruim 60 voet diep en schuins naar beneden dalende, op wier bodem sich eene kom met helder drinkbaar water bevindt, dat in de behoefte der. be- woners voorziet, doch op niet gemakkelijke wijze, langs het glibberige en steile rotspad, verkregen wordt. Er is eene moskee, welker wanden mede uit op elkander gestapelde klipsteenen bestaan. Ten Oosten van het regentschap Limmo-limmo ligt het regentschap Bira. BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. 175 In de Aardrijksbeschrijving van Nederl. Indië, van den Hoogleeraar Pp. P. ROORDA VAN EYSINGA, wordt aan dit landschap eene zekere zelfstandigheid toe- geschreven en het in tien regentschappen verdeeld. Hierbij is gevolgd, gelijk. hoofdzakelijk bij de geheele beschrijving van Celebes in genoemd werk, eene Verhandeling van den Heer RADEMACHER, in het 4% Deel van de Verhandelingen van het Batav. Gen. van K. en W., anno 1786. Thans echter staat het regentschap in dezelfde verhouding tot het Gouvernement, als de overige regentschappen in Boelecomba en vormt geen afzonderlijken staat. Het is gelegen op dem oostelijken hoek van de zuidelijke landtong van Celebes, zoodat het ten Oosten aan de baai van Boni grenst. . De kam- pong is een paar uren van Limmo-Kmmo verwijderd en ruim een half uur van het zeestrand. De weg van laatstgenoemde kampong naar Bira is moeijehjk en onaangenaam, genoegzaam alleen over puntige steenen en rotsen voerende. Aan de landzijde is de kampong, die vrij uitgestrekt is, omge- ven door eenen vierdubbelen muur van klipsteenen. Zij is gebouwd op zeer rotsachtigen en heuvelachtigen grond, zonder eenigen regelmaat, gelijk dit trouwens met alle kampongs buiten de beide hoofdplaatsen het geval is. Naar den zeekant afdalende, vindt men eenen schoonen vijver, circa 79 voet lang en 80 voet breed, met een fraai gezigt op de aangrenzende hoog- ten der kampong. Verder zeewaarts heen wordt de grond vruchtbaarder en welig begroeid. De bevolking van Bira wordt op 8000 zielen geschat. Dewijl de rotsachtige bodem, buiten eenige djagongtuinen, geenen land- bouw gedoogt, legt zich de bevolking voornamelijk op den handel toe, dic er vrij aanzienlijk gedreven wordt en er tamelijk veel welvaart verspreidt. De kleedjes, die hier worden geweven, munten uit door fijnheid en helder- heid van kleuren, terwijl een van rottan vervaardigde soort van mandwerk, dat hier gemaakt wordt, mede met roem bekend is. Ook Bira heeft een van klipsteenen opgetrokken mohammedaansch bedehuis. Als overal el- ders op Celebes kan ook hier de regering aan vrouwen worden opgedragen. Het bestuur van het regentschap is thans in handen van de weduwe van den vorigen Regent, die eenen jeugdigen zoon heeft nagelaten, tot wiens meerderjarigheid de moeder met dé voogdijschap is belast. Ook noordwaarts van Bira blijft zich de kale, rotsachtige bodem, die in den omtrek van Limmo-limmo eenen aanvang neemt, voortmdten , \ov in de 176 BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. nabijheid van het kleine district Ara, twee uren van Bira verwijderd. Turksche tarwe en gierst, die beide op steenachtigen grond goed voortko- men, zijn de eenige graansoorten, die hier kunnen worden verbouwd. Ara heeft eene bevolking van circa 400 personen, die onder de bevelen van eenen Glarang staan. De kampong, te midden van geboomte gelegen, heeft een armoedig uiterlijk. Verder noordelijk, drie uren van Ara, ligt het regentschap Tiro, dat onder het bestuur van eenen Kraéng of Regent staat en circa 800 inwoners bevat. Op korten afstand van Ara bekomt het land een geheel ander ganzien; steenen en klippen verdwijnen en de heuvelachtige grond is bedekt met immer groen gras, zwaar geboomte of weelderige planten. Hier en daar biedt eene verhevene plaats een schoon uitzigt naar het eenigzins verwijderde strand en vervolgens op de baai van Boni. Tiro heeft eene steenen moskee en in de nabijheid derzelve eene uit- muntend schoone badplaats. De kampong ligt aan den rand eener fraaije vlakte, waarop rijst wordt gewonnen. De bevolking vindt haar onderhoud vooral in den landbouw, terwijl de omstreken de houtsoorten opleveren , die voor het maken van praauwen te Limmo-limmo benoodigd zijn. Bij toeneming wordt het land naar het Noorden schoon en vruchtbaar. Heuvelen en dalen zijn bedekt met den weelderigsten plantengroei, waaraan het reusachtige pisangblad, de breedgetakte tamarinden en manga-boomen en vooral de zich hoog boven allen verheffende goemoeti-palm, het schoon en eigenaardig karakter der keerkrings-vegetatie mededeelen. Anderhalf uur van Tiro ligt de kampong Batang, behoorende tot het district van dien naam, waarover een Glarang het gebied voert. De bevolking van dit dis- trict wordt op 600 zielen geschat, terwijl de landbouw als middel van be- staan wordt beoefend. Het kleine district Borrong, naauwelijks 200 be- woners bevattende en mede onder eenen Glarang staande, grenst aan even- genoemd district, zijnde de beide kampongs slechts een uur van elkander verwijderd. Het daarop, steeds in noordelijke rigting, volgende regentschap Lange-lange, is niet minder ruim bedeeld met de schoonste gaven der na- tuur. Het landschap vertoont eene afwisscling van berg en dal, waar al- lerwege het oog wordt geboeid door de menigvuldigheid en verscheiden- heid van boomen en planten en de treffendste vergezigten. De bevolking van dit regentschap bedraagt slechta omtrent 600 wenechen, die mede hun BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. 177 onderhoud door den landbouw vinden. Rijst, maar vooral turksche tarwe worden er verbouwd. De plaats, waar de Regent zijn verblijf houdt en de meeste woningen bij elkander staan, is een paar uur van Borrong gelegen. De weg tusschen beide plaatsen, als overal in deze streken, slechts uit een smal voetpad bestaande, is bijzonder vermoeijend uit hoofde van het aan- houdende stijgen en dalen over het bergachtig terrein. Inzonderheid is dit het geval bij de rivier Sepie, een schoone, breede stroom, die ter plaatse, waar de weg door haar heen leidt, in een diep ravijn. vloeit, terwijl het naar beneden voerende pad slechts met moeite kan worden betreden. Deze waterrijke rivier neemt haren oorsprong in het gebergte van Oud-Boele- comba en stort zich niet verre van Tiro in de baai van Boni. | Nu volgt, nog steeds in noordelijke rigting, het regentschap Wero, met eene bevolking van circa 500 zielen. De kampong is anderhalf uur van Lange-lange gelegen. Ook hier is de landbouw het eenige middel van be- staan. Het land is niet zoo digt met geboomte bezet als in de vorige re- gentschappen, maar heeft vele opene plekken met gras bewassen, die de schoonste vergezigten aanbieden over eene uitgestrekte heuvel- en bergach- tige landstreek, waar in de verte de Lompo Batang (piek van Bonthain) zich in zijnen ganschen kolossalen omvang vertoont, de schatting ontvan- gende van de omliggende bergen en heuvelen. Op korten afstand van Wero ligt de hoofdplaats van Kadjang, eene soort van vrijstaat, die echter eeni- germate aan het rijk van Boni ondergeschikt is. Dit landschap, dat eene talrijke bevolking bevat, is zeer berucht wegens den slechten aard zij- ner bewoners. Het is het toevluchtsoord van dieven en moordenaars uit den geheelen omtrek, die er een veilig verblijf vinden en van hier wit hun schandelijk bedrijf in de omstreken blijven voortzetten. Van daar dat de streek der afdeeling Boelecomba, die het naast aan genoemd landschap grenst, van dit slecht gespuis veel te lijden heeft door het stelen van vee en goederen en niet zelden het plegen van moorden zelfs. Het volk van Kadjang staat bekend als sterke amfioenschuivers en hartstogtelijke bemin- naars van dobbelen en hanegevechten. Ten Westen van Wero ligt het regentschap Bontetangan, waarvan de kampong ruim twee uren van Wero verwijderd is. De weg, die beide plaatsen verbindt, leidt door een paar rivieren, de Sepic en de Berornore, 178 BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. doch is overigens vrij goed en niet moeijelijk. Het zacht golvende land biedt eene aangename afwisseling aan van kleine bosschaadjen en weelde- rige grasvelden, die het bijzonder voor de veeteelt geschikt maken. De be- volking van dit regentschap is slechts 400 zielen sterk en geneert zich met landbouw en veeteelt. Van Bontetangan voert nu de weg, in westelijke rigting, 4 uren lang door boschrijke streken en over verscheidene beken en twee groote rivieren, de Bampang en de Oedjongloi, naar de kampong van het regentschap Oe- djongloi. Wegens de uitnemende vruchtbaarheid dezer streken is het te meer te betreuren, dat zij zoo schaars bevolkt zijn. De oorlog van 1824 en later bij herhaling de cholera hebben de bevolking aanmerkelijk gedund. Het regentschap bevat ruim 500 inwoners. Het heeft vrij uitgebreide rijst- velden, waarvan tienden aan het Gouvernement worden opgebragt. Voorts menigte van vruchtboomen en eenige koffij. Het nu volgende regentschap Dannoäng bestaat geheel uit vlak land en strekt zich uit tot aan de zee. De bevolking is gering ‚ bedragende slechts omstreeks 800 zielen. De kampong, die een uur van die van Oedjongioi en een half uur van strand gelegen is, is gebouwd langs den oever eener rivier, die tot hiertoe bevaarbaar is. Er is een passar of markt, die druk door de bewoners van de omgelegen streken wordt bezocht. Behalve koffij wordt hier veel tabak geplant, die zeer gezocht is. Ten Westen grenst dit regentschap aan Gantaran, waarvan de hoofdplaats Boelecomba, twee uren van hier verwijderd is. Noordelijk van laatstgenoemde plaats leidt de weg naar het regentschap Pali-oi. Diepe ravijnen en een paar rivieren maken dien weg zeer moeije- lijk. De bevolking van dit regentschap wordt geschat op 500 zielen. De woonplaats van den Regent is ruim 4 uren van Boelecomba gelegen. Rijst, djajong en koffij zijn de voornaamste voortbrengselen van den grond. Ten laatste volgt het regentschap Gantaran, het voornaamste en meest bevolkte van de regentschappen tot Boelecomba behoorende. De weg van Pali-oi naar de kampong Gantaran leidt door bergachtige en rijkbewaterde streken. Onder de zes rivieren, die moeten worden overgestoken, onder- scheidt zich, vooral door breedte en diepte, de Teko, die bij de hoofd- plaats in zee stroomt. Het regentechap ‘heeft eene bevolking van 5000 BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. 179 zielen. De grond is allerwege uitstekend vruchtbaar en levert veel rijst op. De koffij groeit er zeer welig, ofschoon met weinig zorg behandeld, en in- zonderheid zou de cultuur van dit product, wegens de gunstige gesteldheid van den grond, voor groote uitbreiding vatbaar zijn. De schaarschheid en de onwillige aard der bevolking leggen hier evenwel moeijelijk te overkomen hinderpalen in den weg. De gansche bevolking van Boelecomba en Bonthain belijdt de mohamme- daansche godsdienst, die hier voor omstreeks twee en een halve eeuw, vooral door den invloed van maleische handelaars, is ingevoerd, In alle kampongs van eenigen omvang zijn bedehuizen, waar des vrijdags het ge- bed wordt verrigt. De hoofdplaatsen hebben priesters, die den naam van Kali dragen, terwijl in de kleinere kampongs de mohammedaansche gods- dienstplegtigheden, bij besnijdenis, huwelijk, begrafenis enz., door Goe- roe’s, veelal bedevaartsgangers van Mekka, worden vergt. De kennis de- zer geestelijken is echter zeer bekrompen. De Koran wordt door hen in het Maleisch gelezen, zonder dat de beteekenis wordt begrepen. Op de- zelfde wijze worden in de scholen gedeelten van den Koran aan de kinderen geleerd, die de klanken der hun onbekende taal geheel werktuigelijk leeren nabootsen. In zulk eene mohammedaansche school ziet men een aantal kin- deren op eene bali-bali zitten, elk met een geschreven exemplaar van een gedeelte des Korans voor zich. De Goeroe of onderwijzer zegt de klanken der Arabische woorden, die hij zelf niet verstaat, den kinderen voor, die de karakters met den vinger volgen en de klanken naspreken, hetgeen zoo lang wordt herhaald tot de leerling zelf aan de zaamgevoegde letterteekens de voorgesproken klanken heeft leeren verbinden. Bij de hoogstgebrekkige kennis van de mohammedaansche leerstellingen bevreemdt het niet, dat er nog vele overblijfsels van het heidendom onder de bevolking bestaan. Daar- toe behoort de vereering van zekeren geest, Kraéng Loi genaamd, die ge- acht wordt in bosschen en spelonken zijn verblijf te houden. Een zijner meest beroemdste verblijfplaatsen bevindt zich in de nabijheid van Bonthain. Aan den voet van het gebergte, te midden van digt geboomte, stuwt eene niet breede maar snelvlietende rivier bruischend hare wateren tusschen rotsen en over steenklompen en. vormt een kleinen maar fraaijen waterval, aan welks voet eene diepe kom het nederstortende water ontveng. Kees 180 BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. dezen waterval bevindt zich eene kleine grot, ongeveer vijf voet lang en vier voet hoog. In het midden dier grot verheft zich een steen met afgeronden top, anderhalf voet hoog en ruim een voet breed. Deze steen vertegen- woordigt den grooten en magtigen geest, die hier bijna dag aan dag met offeranden wordt vereerd. Wanneer iemand herstelling van eene ziekte, afwending van een dreigend kwaad begeert, wanneer hij eene nieuwe praauw heeft gebouwd , eene verre reis aanvaardt, eene handelsonderneming begint, of in eenig ander opzigt de vervulling van ecnen wensch verlangt, zoo be- looft hij een dankoffer aan Kraéng Loi, indien deze zijne begeerte inwilligt, Dit offer wordt dan op de volgende wijze gebragt. De persoon, die offe- ren zal, noodigt magen en vrienden tot het offerfeest, dat tevens als een vreugdefeest wordt gevierd. Een buffel wordt geslagt, of, door min ge- . goeden, eene geit, en verschillende soorten van spijzen toebereid. De kop en de pooten van het geslagte dier worden in de grot gelegd, een aantal lichtjes om den kleinen steen geplaatst en voorts de grond met schoteltjes bezet, die vruchten en spijzen bevatten. Nu zet zich de offeraar, na al- vorens in‘ de rivier gebaad te hebben, voor den steen, besmeert dien her- haaldelijk met olie en bedakh, smijt er een ei tegen aan stukken en werpt er voorts van de omstaande spijzen overheen ‚zeggende met luider stem , dat hij dit offer brengt aan Kraéng Loi, als een bewijs van dank en hulde voor de hem geschonkene vervulling zijner begeerte. Vervolgens wordt nu de maaltijd genuttigd en de dag in vermaak en uitspanning doorgebragt. Eene andere beroemde offerplaats voor Kraëng Loi is te Gantaran-keke, dieper in het gebergte gelegen. Op die plaats bestaat gecn zigtbaar teeken van den geest, maar wordt hij geacht zijn verblijf te houden in eene op- zettelijk daartoe gebouwde woning. Eenmaal ’s jaars wordt daar te zijner eere een groot feest gevierd, waartoe een menigte volks, zelfs uit zeer ver- wijderde streken, te zamen komt. Dit feest duurt acht dagen, gedurende welken tijd geene praauwen de kusten van Bonthain en Boelecomba mo- gen verlaten, naardien men meent, dat ook de geesten van naburige eilan- den zich te dien tijde naar Gantaran-keke begeven, en zulk een op reis zijnde geest ligtelijk het vaartuig eenig onheil zou kunnen berokkenen. De handel en visscherij staan daarom tot het einde van het feest gehecl stil. Om de vermeende woning van Kraëng Loi wordt tot zekeren afstand een BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. 181 touw gespannen, binnen welken kring zich niemand begeven mag. Waagt iemand zich daar binnen, hetgeen nogtans dikwerf met opzet geschiedt, dan betaalt hij eene boete in geld, die op de zoldering van de woning van Kraëng Loi wordt nedergelegd. Dit geld zegt men te verdwijnen, zonder dat men weet hoe of waar heen. Voorts worden ook hier offeranden van spijzen gebragt, maaltijden gehouden en uitspanningen gemaakt, die niet zelden, volgens den volksaard, met een bloedig amok eindigen. Op de- zelfde wijze als Kraëng Loi worden ook de palingen vereerd, in de nabij- heid van. Boelecomba, waarvan reeds met een woord melding is gemaakt. De bevolking van Bonthain en Boelecomba heeft zich doorgaans door | een rustig en vreedzaam gedrag gunstig onderscheiden. Zij weet dan ook de. weldaad van een regelmatig bestuur te waarderen boven den willekeur van onafhankelijke inlandsche Vorsten, wier regering geen waarborg voor veiligheid en eigendom aanbiedt. Nogtans de algemeene karaktertrekken van de volken van Zuid-Celebes, wraakgierigheid en ijverzucht, stugheid en onhandelbaarheid, verloochenen zich ook hier niet. Die moeijelijke en onwillige aard der bevolking legt dan ook groote hindernissen in den weg aan elke poging tot verbetering van haren toestand door verlichting en beschaving, bevordering van cultuur en ontwikkeling van nijverheid. On- getwijfeld bezit Bonthain in zijne gunstige ligging voor handel en scheep- vaart en zijnen uitnemend vruchtbaren grond, natuurlijke voordeelen, die het tot groote ontwikkeling zouden kunnen brengen, doch hetgeen tot be- vordering daarvan tot dusverre geschiedde, leed meerendeels schipbreuk op | den weerbarstigen en tragen aard van het volk. De staat van beschaving is in de binnenlanden en aan de kusten ver- schillend. Zelden wordt in de binnenlanden iemand gevonden, die lezen en schrijven kan, en de bevolking daar staat nog op een lagen trap van ontwikkeling. Op de beide hoofdplaatsen en vooral te Bonthain, waar han- del en scheepvaart meerdere beschaving en welvaart brengt, is de schrijf- kunst: hoofdzakelijk onder de handelaren bekend. Overigens is ook hier het getal dergenen, die lezen en schrijven kunnen, gering; zelfs de meeste inlandsehe hoofden missen die „kunde. Over het geheel staat de bevol- king van de afdeeling Bonthain en Boelecomba in beschaving ten achteren bij de meer volkrijke Noorder- en Zuider-districten eu Goa, \m weke \anr 182 BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. den ook de lees- en schrijfkunst meer algemeen bekend is. Die mindere beschaving openbaart zich mede in den bouw en de inrigting der wonin- gen. In de beide landschappen Bonthain en Boelecomba treft men wel niet één dier ruime-en goed ingerigte woningen aan, die in de straks ge- noemde landen allerwege worden gevonden. Meest alle huizen zijn klein, armelijk en onzindelijk, vooral in de binnenlanden. De taal, die in de twee landschappen gesproken wordt, is een dialect van het Makassaarsch met vele Salaijeresche en Boeginesche woorden ver- mengd, inzonderheid in Boelecomba. Zuiver Makassaarsch is zelfs voor de meeste ten deele onverstaanbaar. Bij de meer kundigen vindt men enkele Makassaarsche en Boeginesche handschriften en brokstukken van den Ko- ran. Een uittreksel van een dier handschriften, eene soort van Makas- saarsch dichtstuk, dat algemeen is geliefd en gewoonlijk zingende wordt voorgedragen, vinde, wegens het karakteristieke van den inhoud, hier ten slotte eene plaats. <DATOB MOESENG, een inlandsch hoofd op Sumbawa, nam zich tot vrouw, in strijd met de wetten des lands, maipa, de dochter van den Regent van het landschap Djarewe, DATOE DJAREWE genaamd. Dewijl deze vrouw hooger in rang en aanzienlijker van afkomst was dan DATOE MOESENG, werd deze geacht door dit huwelijk zich in de regering te willen dringen van het landschap Djarewe. Hierdoor eenige onlusten en twisten ontstaan zijnde tusschen DATOE MOESENG en zijnen schoonvader, liet de Vorst van Sumbawa den laatste tot zich komen en gelastte hem zich naar Makassar te begeven, zich daar over DATOE MOESENG te beklagen en zijne regten bij den Gouverneur te handhaven. Toen DATOE MOESENG dit vernomen had, maakte hij zijne gade bekend met het gevaar, dat hem dreigde, en met zijn voornemen om zelf naar Makasser te vertrekken en zijne zaak bij den Gou- verneur te verdedigen. Maipa antwoordde hem: ‘“Werwaarts gij u heen be- geeft, waar gij u ook vestigt, volg ik u, zij het slechts eene plaats, waar wij veilig kunnen zijn en geen gevaar te duchten hebben. Maak uwe praauw gereed en laat ons naar Makassar gaan, waar gij uwe zaak voor den Gouverneur kunt verdedigen. Doch een voorgevoel van naderend on- heil beangstigt mijn gemoed. Daarom wees ijverig in het gebed, vijfmaal daags, en betracht de lessen, die gij van uwe leeraars ontvangen hebt, op- BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. 183 dat ons geen kwasd genake.” Daarna werd de praauw zeilvaardig gemaakt en de wapenen van DATOE MOESENG er in geborgen, namelijk de scherp als eene naald gepunte piek, een parang, benevens de beproefde stalen kris met zwarte randen, versierd heft en geharde punt, die nimmer zijn doel mist. Voorts werd er voor de reize brandhout gekapt te Bima, kalk (bij de siri benoodigd) gebrand te Mangarai, tabak gesneden te Salaparang, gambir gehaald van Pidjo, pinang van groot Sumbawa en siribladen uit de tuinen van Oetang, Nadat alles gereed was begaven DATOE MOESENG en zijne gade, benevens hunne volgelingen, zich in het vaartuig, dat nu de rivier afzakte en met goeden wind in zee stak. Toen zij in volle zee ge- komen waren, te midden van eenige eilauden, stelde maipa haren echtge- voor zich op een dier eilanden te vestigen, opdat zij dan veilig mogten zijn. Uwe schoone lange haren verrukken mij tot stervens toe, en als ik uwe oogen aanschouw, die als een geslepen edelgesteente schitteren, dreigt mijn geest in mij te bezwijken.” — Ook DATOE MORSENG was welgemaakt, van 184 BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELEOOMBA. gedaante. Krachtig waren zijne armen gevormd en schoon zijne lendenen, fraai was zijne houding aan het roer, scherpziende zijne oogen, als zij in de verte blikten, helder en doordringend zijne stem, wanneer zijn mond be- vel gaf aan zijne onderhoorigen. — Gelijk een zeevogel zweefde de praauw over de wateren, regt door de golven snijdende en het witte schuim voor den boeg opstuivende. Tot in de nabijheid van Bonthain genaderd, we- ken de kleinere vaartuigen ter zijde en ankerde de praauw bij de rivier Kaëli. DATOE MORSENG, vergezeld van NENE RANGAN, begaf zich aan wal en bragt een bezoek bij den Resident (Petoro). Deze ontving hem vrien- delijk en vroeg naar de rede zijner komst, waarop DATOE MOESENG hem de oorzaak van zijne reis naar Makassar mededeelde. “Het is goed dat gij naar Makassar gaat en daar uwe zaak verdedigt,” was het antwoord van den Resident. “Uw huis is reeds gereed in den kampong Galessong en daar kunt gij veilig en ongedeerd wonen.” Daarna keerde DATOE MOESENG naar de praauw terug en werd de reize voortgezet. Maipa wischte zich de tranen van de oogen en legde het hoofd in den schoot hares echtge- noots, zeggende: “Voorzeker is mij een onheil aanstaande, doch eerder wil ik sterven dan de vrouw eens Christens worden” Met de snelheid eens vogels kliefde de praauw de baren, langs de kusten en tusschen de eilan- den heen, tot aan Makassar, waar men het anker liet vallen bij het kas- teelhoofd, op de reede der Christenen. Den volgenden morgen begaven zij zich aan wal en betrokken het ruime, fraaije huis, dat reeds voor hen in gereedheid was gebragt. Nadat de tolk MATJA DAIJA de komst van DATOE MOESENG vernomen had, gaf hij daarvan berigt aan den Grooten Heer (den Gouverneur), den magtigen beheerscher, die doet wat hij wil, die drank te drinken geeft uit paarsche glazen en spijs uit witte koppen, die zijn voedsel met boter mengt en zijn aangezigt wascht met sterken drank. De tolk zond daarop den zendeling DAËNa DJARE, die bekwaam is om woor- den over te brengen, naar de woning van DATOE MOESENG, om dezen van wege den Gouverneur te vragen naar de redenen, die hem bewogen hadden zijn vaderland te verlaten en naar Makassar te komen. des doods’ Daarop sprak DAENG DJARE: “Ik ben slechts een bode, ge- zonden door den tolk des Gouverneurs, om u te vragen, uit welke oorzaak gij herwaarts gekomen zijt en welke uwe bedoelingen zijn?” DATOE MOE- SENG antwoordde: ‘“Geene vijandige bedoelingen hebben mij herwaarts ge- voerd; ik ben alleen gekomen om mij te regtvaardigen wegens de beschul- diging, die men mij ten laste legt” Daarna zeide DATOE MOBSENG tot zijne geliefde gade: “Deze is de zendeling van den Gouverneur, den mag- tigen Heer; ik vraag u thans, zijt gij van ganscher harte aan mij verbon- den, of wilt gij de vrouw diens Christens worden?” Maipa antwoordde: «Liever verkies ik den dood, dan de vrouw eens Christens te worden.” De bode verzocht daarop aan DATOE MOESENG hem zijne wapenen, piek, pa- rang en kris over te geven. Doch DATOE MOBSENG weigerde dit en zeide tot den bode: “o, Gij onwetende en onbeschofte, een paard en buffel strijden met verwoedheid voor hunne regten, evenzeer een haan en een on- reine hond zelfs! Ik ben een man, die mijne zaak kan verdedigen, die geenszins den dood vreest. „De Profeet is wel gestorven en een boom zelfs, hoe stevig en krachtig, moet eenmaal vallen. Ook ik ben bereid te ster- ven. — Keer terug tot uwen zender en geef hem dit berigt” De bode teruggekeerd zijnde, vroeg de tolk hem: “Welk berigt brengt gij van DATOE MOESENG?’ “Hij wil in geenendeele den wil van den Gouverneur volgen,” antwoordde de bode, “hij wil zijne wapenen niet afstaan, en zegt, dat _ hij een man is, die zijne regten zal. handhaven en verdedigen” Daarop sprak de tolk: “Indien uw berigt zoodanig is, ga dan terug en tracht hem door beloften over te halen om zijne vrouw aan den Gouverneur af te staan. Zeg hem, dat ik hem eene andere vrouw zal geven, even goed, even bevallig, even blank en uitstekend schoon. — Zeg aan DATOE MOE- SENG, dat de Gouverneur zijne vrouw wil koopen, en dat hij eischen kan wat hij wil” Toen ging de zendeling DAENG DJARE andermaal naar de woning van DATOE MOESENG, om deze woorden over te brengen. Eindelijk waren de wapenen van DATOE MOESENG gebroken en zijne krach- ten uitgeput. Nu sloeg RADJA GALESSONG hem met eene geweerkolf op het hoofd en doodelijk getroffen stortte DATOE MOESENG ter aarde. En alzoo vervulde hij de belofte aan zijne geliefde gade gedaan, dat hij nog dien- zelfden dag weder met haar zou zijn hereenigd.” Bonthain, October 1853. W. M. DONSELAAR. Av PLACAAT VAN DE TOLLEN DE INKOMENDE EN DE UITGAANDE GOEDEREN . VAN DE BETALING OP DE TAPPERS. Het volgend Plakkast, hetwelk mij niet in druk bekend is, verdient, mijns inziens, wel eene plaats in de Bijdragen van het Koninkl. Instituut v. L. en V. K. van N. I. Niet onaardig is het na te gaan, welke waren en producten, spoedig na onze definitive vestiging op Java, aan in- en uitko- mende regten werden onderworpen. Dewijl de amphioen ook op de lijst voorkomt, levert dit stuk tevens nog eene bijdrage tot de geschiedenis van den handel en het verbruik van opium in Neêrlandsch Indië: Amsterdam, 14 Junij 1854. M'. L. C. D. VAN DIJK JAN PIETERZ. COEN, Gouverneur-Generaal over alle landen, eilanden , ste- den, forten, comptoiren, schepen, jachten, chaloupen en volkeren in Indiën , wegens de Hoog-Mogende Heeren Staten-Generaal, Zijne Princelijke Ex- cellentie en de heeren Bewindhebberen der Generale Oost-Indische Compag- nie van de Vereenichde Nederlanden, allen dengenen die dezen zullen zien of hooren lezen saluijt: doen te weten: Aangezien wij na de conquestc van ’t Koningrijk van Jacatra tot bescherming van onze onderdanen en ten beste van de gemeene zake, genoodzaakt zijn geweest tot groote last en onuit- PLACAAT VAN DE TOLLEN. 189 sprekelijke excessive kosten van de Ver. Ned. Comp., die geschapen zijn zoo langer zoo meer te vermeerderen, het verkregene niet alleen te bewa- ren, maar ook dagelijks te vermeerderen, zulks wij naar onze goede gene- genheid, gaarne gevorderd zagen, waarin, opdat met meerder ijver en lust gearbeid en de onkosten voortaan te dragen beter vervallen zouden mogen worden, van noode zijnde subsidien en sustentatien volgens de regten van alle natien en volkeren, zoowel van de ingezetenen, als die om hare profijte haar van alle kwartieren herrewaarts vervoegen, en wij aan onzer burgeren goede genegenheid niet twijfelende, haar tot verscheiden malen voor dezen door onze gecommitteerden doen voordragen hebben de noodwendigheid tot eenige subsidien, waartoe wij hen tot onzen grooten welgevalle altoos ge- vonden hebben volgens alle redenen te inclineren; derhalve zoo is ’t dat wij, met advijze van onzen rade, op alles rijpelijk gelet en goede inzicht genomen hebbende, goed gevonden en over zulks geordonneerd hebben, ge- lijk goed vinden en ordonneren mits dezen, dat van de goederen, waren, en koopmanschappen, hierna genoemd, alsmede anderen, die hier in of uit- gebragt zouden mogen worden, geene exempt, betaald zullen worden al zulke lasten als in de volgende lijsten gesteld, als te weten : VAN GOEDEREN, WAREN, KOOPMANSCHAPPEN, PROVISIE, ALS ANDERSINTS, VAN BUITEN INKOMENDE, GELIJK: Potten. Smitskolen. Ingo. Pannen. Boras. Porcelein. Rottangh. Lood. Gomme. Gorgeletten. IJzer. Gouddraad. Stroomatten. Staal. Allerhande Javaansche Cadut. IJzeren pannen. kramerijen. Cadjangh. Parangs en bijltjes. Allerhande garen. Rottanghmatten. Sisser. Capock. Gedroogt zaad. Sissicq. Capas. Houtskool. Cassomba. Conget. Arpuijs. Koper (gewrocht en on- Gedroogd hertenvleesch. Salpeter. gewrocht.) Sagu. Swavel. Amphioen. Groene Gember. 190 PLACAAT VAN DE TOLLEN. Oude Pinangh. Gezouten kuit. Rinosserhoorn. Toupy (eene spetie die Oude cocus. Vogelnesten. men in den Aracq Aijuin. Hoornkens (zeker geld brandt) Look. van Siam.) Toback. Orangieappelen. Oliphantstanden. Indigo. Gezouten en versche li- Buffels. | Poulout. moeren, Koebeesten. Boonen. alsmede allerlei andere Oliphanten. Erwten. | fruiten. __Paarden. Gezouten en gedroogde Kleeden. Paauwen. visch. Rood en ander laken. Ganzen. Olie. Allerlei Chineesche waren. Eendvogels. Azijn. "Honig. | Hoenders. Tamorindij. Stijpsteen. - : Bokken. Eijeren. +. Borborijsteen. Herten. Suiker. Garnaten. ‘Varkens. Lackwas. Gittogomme. Van alle welke voorschreven waren, koopmanschappen of provisien, als van andere dergelijken hier uitgedrukt, bij den inbrenger 5 ten honderd zal betaald worden. En ingeval dezelve goederen of eenige derzelve, zoo wanneer verkocht zullen zijn, van hier weder elders vervoerd zouden me- gen worden, zal voor ’t uitvoeren, bij den uitvoerder, zoo veel ala voor ’t inkomen, te weten 5 per cento, betaald worden. Belasten en bevelen dat niemand zonder expres consent alvoren verkre- gen te hebben, eenige goederen, *t zij koopmanschappen, eetbare waren of andersints, aan de schepen hier ter reede liggende zal mogen venten, ten cinde dat alles op de passar verkocht mag worden en geene fraude onder zoodanig pretext geschiede. De navolgende goederen zullen voor inkomen vijf en voor uitgaan tion per cento (betalen), als PLACAAT VAN DE TOLLEN,. 191 Rijst. Nagelen. Augulahout. Padij. Was. Muscus. Benjuwijn. Sandelhout. Chevet. Peper. Campher. Amber. Folie. Gommelacqg. Lapis Bezar. Noten. Cayo Lack. Diamanten. Cocus maldive. Qwickzilver. Robijnen. Goud. 