Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
„Bij den militairen bevelhebber, met het opperste gezag bekleed, an wien de bedoelingen bekleid zijn, maar die ook tevens nauw-keurig bekend is met de voorhanden middelen, wordt eene verkeerde berekening dienaanga onverschoonbaar, althans is hem de gelegenheid benomen om de gevolgen van verkeerde maatregelen of onjuiste berekeningen in de uitkomst op eene hem tegenover-gestelde autoriteit te werpen; zijne verantwoording is onverdeeld. w20, Zonder hulp der bevolking, die alleen aan het Opperhoofd der kust het oor leent, kunnen noch militaire bezettingen, noch oorlogsoperatiën worden ondernomen. Hetzij nu de bevolking als bondgenoot zich vrijwillig aanbiedt, hetzij zij daartoe aangepoord moet worden, vordert het belang der zaak, dat de militaire bevelhebber over deze medewerking de directe beschikking heeft. Ons bezit der Padangsche Bovenlanden is nog niets meer dan eene militaire bezetting, die onderlinge twisten tusschen de bevolking moet tr. achten te voorkomen, in het vooruitzicht dat eene voort-durende rust de volksindustrie zal ontwikkelen, en tegelijk eene toeneming van behoefte aan voortbrengselen van elders zal teweeg brengen. Het gezag is weinig meer dan ideaal, niets meer dan invloed oefenen wij bij de bevolking uit; onze uitbreidingen zijn door militaire bewegingen verkregen, waarin de Maleier ons gewillig zijn bijstand bood; maar die goede hulpvaardige gezindheid is verdwenen met de verwijdering der Padries van het grondgebied en met de vrees voor hunne onverbiddelijke gestrengheid. „De beloften, door’s Government Commissarissen aan de bevolking gedaan, bij publicatie van 25 October 1838, dat zij bevrijd zoude worden van de koeltediensten, kunnen nimmer, zelfs niet met de grootste inspanning worden nagekomen daar, zooals is aangemerkt alle militaire occupatiën van de diensten der bevolking afhankelijk zijn. De daardoor bij het volk ontstane teleurstellingen worden wel is waar in het voordeel onzer belangen iets gematigd door zijn eigene overtuiging dat de koeliediensten niet geheel afgeschaft kondeu worden, maar daardoor wordt, hoe aanzielijk ook de loonen zijn die daarvoor worden betaald, de afkeer niet verminderd welke de inboorling vrij algemeen voor dezen dienst voedt. Alles wat in deze gedaan kan worden is, zooveel mogelijk, de bevolking te verlichten, en vooral te waken dat door soortgelijke diensten hunne gemeen-schappelijke dorps- of akkerbezigheden niet lijden. „Om dit te kunnen beoordeelen behoort het bestuur zich met het aantal inwoners, de gesteldheid van den bodem en met ‘s volks pl” Aatselijke bezigheden bekend te maken, waarover de toestand van den oogst niet over het hoofd mag worden gezien, waarover de berichten in te winnen zijn bij hem, die eenigen tijd onder de be- volking zijn geplaatst geweest. „Hiermede kunnen de officieren maar zeldzaam de vereischte nauw- keurige bekendheid hebben; zoo wegens hunne vele verplaatsingen als omdat zij geen voldoende oorzaken hebben om zich in de huis- houdelijke inrichtingen van den inlander in te dringen. De militaire kommandant zal alzoo, bij de noodzakelijkheid van het aanleggen van een militairen post en het doen eener beweging het civiel bestuur daartoe moeten raadplegen, van wiens inlichtingen en hulpvaardigheid al deze ondernemingen afhankelijk zijn. Londer gemeinschappelijk overleg vau het civiel en militaire bestuur kan dus in den regel het welslagen eener onderneming niet worden verwacht; dit welslagen is evenzeer onderworpen aan den spoed waarmede elke onderneming wordt ten uitvoer gelegd, welke spoed bij eene afscheiding van gezag niet wordt bevorderd door den tijd, welke er verloopt voordat alles tusschen de civiele autoriteit en den militairen kommandant is overlegd, waardoor niet zelden de gunstigste oogenblikken verloopen om, met éen slag,de zaak reeds in hare geboorte te smoren; noodwendige briefwisselingen, die het gevolg eener scheiding van gezag zijn, geven daarenboven aanleiding dat, met verbreking der geheimhouding, een bepaald voornemen uitlekt en daardoor een voorbereide vijand wordt aangetroffen. „De beschikhaarstelling van de noodige middelen vordert, zelfs met de meeste eensgezindheid en overeenstemming, bij eene scheiding van gezag, bevelen van verschillende autoriteiten, waardoor, reeds van den aanvang af aan, de bewegingen verdeeld worden bestuurdten koste der Selle uitvoering, en is de militaire kommandant om de mindere civiele gezaghebbers tot voortvarend heid aan te sporen of wegeus terecht te wijzen; het geen, °t zij dan te recht of ten onrechte, bij tegenspoeden, vooral in den aanvang, gewonlijk een beroep op het civiel bestuur tot verontschuldiging voor den militairen commandant oplevert. „Nimmer zijn, ter Sumatra's Westkust, de verschillende bedecklingen van het Gouvernement volkomener en spoediger uitgevoerd dan onder het bestuur van eenen civielen en militairen commandant, in 1881 en 1832; het wederom verloren gaan der behaalde voor- deelen is aan velerlei oorzaken toe te schrijven, onder welke als een der niet onbelangrijkste te tellen is dat buitenlandsche aangele- genheden de toezending van versterking derwaarts hebben in den weg gestaan, waarop het hoofd des bestuurs dier kust op een vast- gesteld tijdstip recht had te mogen rekenen. „Niets heeft ongetwijde de behaide voordeelen meer bevorderd en ook bij de geleden tegenspoeden het behoud van het terugtrekende leger en de rust in het ons onderworpen land meer begunstigd.” 188 SUMATRA’S WESTKUST VAN 1886--1840. „Deumstag, das in den bevelhebber van het leger zich tevens het hoogste civiel gezag vereenigde, deze alzoo met den geheelen omvang der hulpmiddelen van de bevolking bekend was, daarnaar zijne bewegingen konde regelen en diezelfde middelen zelf oen bepaalde tijd en op een bepaalde plaats kon laten werken.” „Deze vereeniging van beiderlei gezag in denzelfden persoon heeft nochtans opgehouden, en sedert zijn de militaire operatiën op cen nog meer ernstigen voortgezet, de militaire commandant, met bepaalde instructiën en stellige bevelen voorzien, is afhankelijk geweest van de inlichtingen, hem door het civiel bestuur gegeven, en van de middelen, die hem door dat bestuur tot voortzetting van den oorlog moesten worden verleend. Of nu èn inlichtingen, è n middelen zoo volledig mogelijk en tijdig genoeg zijn gegeven als ware verwacht, en of niet daarmede de gunstigste oogenblikken zijn verloopen, tot bereiking van het grootste nut, is iets dat moeielijk is te beslissen, doch door mij betwijfelachtig is het, de verantwoordelijk is het, dat daardoor de verantwoordelijkheid van den militairen commandant aanmerkelijk is verzwakt geworden. „3o, De inlander van Sumatra is weinig in staat, de verhouding van het militairen gezag, als een afgescheiden bestuur, te bevatten. Zoolang zijn belang medebrengt dat hij onderworpen is weet hij zich bij dat gezag in te dringen waarmede hij in onmiddelijke aanraking staat en waarvan hij directe bevelen ontvangt. Ten zuiden van Padang en in onze oude bezittingen te Padang, Priaman, Tikoe en ájer Bangies was de inlander slechts met een gezag, het civiele, begonnen gemaakt; gezag, aan wien ook toevertrouwd, wordt daar door hem ontzien. Deze zeeplaatsen zouden een algeheele uitzondring maken op de nuttigheid van een hoofdig bestuur, ware het niet dat zij middelen bezitten die, althans bij de voorgenomen uit-breidingen, noodzakelijk ten dienste van den militairen bevelhebber dienen te staan. „In de Padangsche Bovenlanden, alwaar het Nederlandsche gezag, en daarmede het ‘eerste Europeesche, met den sterken militairen arm gevestigd is, begreep de inboorling in 1833 den overgang niett een civiel bestuur en van een civiel opperhoofd, evenmin als van eenen militairen gezaghebber, zonder macht om hem zijn verlangen te doen verstaan. Meesterlijk heeft de Maleier zich dan ook weten te bedienen van de indertijd gerezen oneenigheden tusschen den civielen gezaghebber in de Padangsche Bovenlanden en den militären commandant, waarvan hij al spoedig onderricht werd, en daarmede zijn voordeel gedaan om zijn traagheid in het leveren van transportmiddelen en hulptroepen te verschoonen. De pogingen, die gedaan zijn om voor het civiel oppergezag achting in te boezemen hebben op die plaatsen, waar het tooneel van den oorlog niet metter-daad was overgebracht, eene minachting voor het militaire gezag doen geboren worden. Door dit laatste mochten aan de bevolking gegeven; zij moesten van de hoogste civiele autoriteit uitgaan, en op de mindere afdalen, om zoo tot de bevolking te geraken; deze gerekte, hoezeer regelmatige weg verlamde, zooals licht is te beseffen, de opvolging, zoowel van de onverschilligste als van de noodzakelijkste verzoeken. To. De afteiding der beide opperbestürten het gevolg, dat ieder ambtenaar en elk officer, daar ter kuste, zich alleen tegenover zijnen chef verantwoordelijk acht, en niet geheel bekend is met de bedoeling en de belangen van het Gouvernement waar- door beider streven uaar verschillende oogmerken is; de ambtenaar beschouwt alles wat hij voor het leger in het geheel, of voor enkele militairen in het bijzonder, te verrichten heeft als een last, en daar zijn er die het maar al te zeer laten blijken. De officier verbeeldt zich nicts dan opofferingen te doeu en den ambtenaar er de vruchten in rust en overvloed van te zien plukken. eUit deze verhouding ontstaat, ten minste hier, eene spanning tusschen beide, welke nadeelig op den dienst van beide departementen werkt, omdat hare uitwerking door twee verschillende hoofden van bestuur moeielijk onmiddellijk kan worden bespeurd. Wordt het civiel eo militair gezag in denzelfden persoon vereenigd, zoo overziet deze het geheel, verhoedt botsingen, beider werking is hem even belangrijk, en ‘s Gouvernement Entre de kommende van het Gouvernement  deze zijn verblijf zal houden op eene aan te geven plaats in de Padangsche Bovenlanden, dan dient, naar mijn oordeel, onder zijn opperbestuur, deze kust verdeeld te worden in 3 afdeelingen of residentiën, als: „Lo, de Zuidelijke of Bengkoelen (zoolang deze nog onder de Westkust van Sumatra zal behooren); 720, het midden, of Padang, en 73°. de Noordelijke, waarvan het goed zoude zijn, vooreerst den zetel van Natal naar Ajer Bangies te verleggen, omdat : a. Ajer Bangies gezonder is: b. daar veiliger reede is, welke te Natal ontbreekt; c. Ajer Bangies meer en meer gemakkelijker débouchés naar Mandailing, Rau en de Ophirdistricten heeft, en d. Ajer Bangies voorheen eene aanzielijke handelsplaats was, alwaar veel benzoë en kamfer verhandeld werd. „Wellicht zal er later betere gelegenheid zijn om den zetel dezer residentie meer Noordelijk te vestigen, waaromtrent nader; daarom zullen de inrichtingen te Ajer Bang Es zeigt sich nicht mehr omslachtig, doch temporair moeten zijn. En om der bezuinigingswille behoßt deze verplaatsing naar Ajer Bangies niet vermeden te worden, daar toch het ongezonde Natal, bij allermöglichste gemeinschap met de binnenlanden, gelijke uitgaven zal vordern de lässt. „De grensbeepaling tusschen Bengkoelen en Padang kan blijven zooals zij thans bestaat, zoodat Moko-Moko tot eerstgenoemde, Indra-poera tot laatstgenoemde af deeling blijft behooren; die tusschen Padang en de Noordelijke residentie acht ik het doelmatigst de Massang, van zee af, waar deze rivier meer onder den naam van Katiagan bekend is en thans de rechtstreeksche afstrooming daarvan is, tot daar waar de Alahan Pandjang in die rivier valt; vervolgens de noordelijkste grens, van de VII Loerahs en de L kota’s, zoodat beide deze landschappen tot de residentie Padang zullen behoore; de uiterste noordelijke grens van de noordelijke residentie zal zich tot aan de rivier van Singkel moeten bepalen. „Eene door mij ontworpen samenstelling van het bestuur van Sumatra's Westkust, verdeeld in twee residentiën, Padang en Ajer Bangies, wordt Uwe Excellentie hierbij aangeboden, waarop ik deonderindeeling der residentie naar mijn oordeel gebracht heb, benevens het personeel dat ik voor het bestuur der thans onder onder ons gezag gebracht. Ungestreiben noodig acht, hetgeen, voor zoover SUMATRA’S WESTKUST VAN 1836—1840. 191 de onderdeelen betreft, naar gelang der verdere uitbreiding zal vermeerderen. „Tot de verdeeling van dit gedeelte der kust in twee residentién heft mij geleid: „Lo, dat de Maleische bevolking van Padang en de Bovenlanden wel de de aandacht van een kundig resident, bijgestaan door goede en beschaafde ambtenaren vordert, en dat het woelziek en oorlogzuchtig karakter der Maleiers niet gedoogt, dat de resident zich ver van hen verwijdert; „Zo, dat, naar mijn inzien, het streven van evenbedoelden ambtenaar moet zijn, de bevolking der XIII Kota’s zoodanig te leiden, dat zij eindelijk verplicht wordt zich in onze armen te werpen en onze bescherming in te roepen; een oorlog aan dien kant zal onze inkomsten te veel schaden, en meen ik dat deze onderverping gemakkelijk zal gaan, wanneer wij op de grenzen van dat land, in de XX Kota’s en in het Padangsche, goede aarden versterkingen aanleggen, hetgeen hen zal imponeeren en niet moeielijk doen zijn om bij dat volk eene onderlinge verdeeldheid te onderhouden welke, volgens mij, hen het spoedigste en zekerst verplichten zal, ons Als beschermers en bescherters hunner geschillen in te roepen, waarna hun invloed langs de kust van Padang tot Indrapoera zal ophouden. Ostelijk van onze grenzen, in de Padangsche Bovenlanden, vindt men zeer weinig bevolking meer, en valt er weinig van dat land te zeggen daar het nagenoeg onbekend is. 73°, gelöt ik dat voor den resident van Ajer Bangies het schoonste veld geopend is om land en bevolking onder ons gezag te brengen, daar het zich laat aanzien dat aan de Battasche bevolking onze bescherming meer welkom zal zijn dan aan de Maliers, die van de erstgenoemde de ergste vijanden zijn; het volk is vlijiger, gehoorzaam aan zijnne hoofden en lijdelijker; dit wordt bewezen door het land van Mandailing en Angkola, en laat zich ook met grond van de meer Noordelijk gelegen Batta's vermoeden. „Het gering getal Maliers en Atjehers langs de kust zal, zoo de Batta’s die meer binnenslands wonen onze bescherming genieten, vari zelf moeten zwichten en dus zal, gelöt ik, met weinig bezwaar de geheele kust, van Natal af tot aan de Singkel-rivier toe, benevens de binnenlanden, in weinige jaren onder onder ons:gezag kunnen komen, mens de zaak met voorzichtigheid en overleg wordt ondernomen. wHier zal niet behoeven te worden omschreven wat daarbij de handel zal winnen, die  te breiden kunnen worden vervuld, zoo lijdt het geen twijfel of een afzonderlijk hoofd van bestuur is om de Noord noodig, en dan zal later de hoofdplaats daarvan wellicht het geschiktst aan de monding van de rivier Singkoeang, ook wel genaamd Batang Ajer Gadies, te verleggen zijn; eene rivier die tot in het land van Angkola bevaarbaar moet zijn en in dat opzicht de belangrijkste van deze kust is. „Het zal Uwe Excellentie gewis opvallen dat vele ambtenaren door mij noodig zijn geacht voor het bestuur in de Binnenlanden. Ikacht het daarom dienstig op te merken dat onze ambtenaren te dezer kust in zekeren zin datgene moeten verrichten wat op Java de regenten doen; komt van hen de last, zoo wordt daaraan door de bevolking voldaan; geschiedt dit daarentegen door hare eigen hoofden, dan slechts ten deele en ook wel in het geheel niet. Daarenboven zijn de ambtenaren noodig om het oog op de bevolking te houden en toe te zien wat er onder haar omgaat. „Deze ambtenaren het ik met den titel V van contrôleur bestempeld; het is te wenschen dat er vele onder hen gevonden zijn, daar de Maleier leerzaam is en spoedig zijn, daar de Maleier leerzaam is en spoedig zijn, wat m.i. zeerte wenschen is. — — „Ik heb mij uitsluitend bepaald tot civiele ambtenaren, dewijl het zeer zelden goed is, aan den ondergeschikten officier, die beschikking over de gewapende macht heeft, tevens het civiel gezag op te dragen, hetgeen hier vroeger veel kwaad heeft gedaan en zoo ik meen veel onheil heeft berokkend; de officier wordt door zijne dubbele betrekking daarenboven aan zijne plaats gebonden en blijft niet beschikbaar; daarbij oordeel ik de zekere contrôle, welke er bestaan zal wanneer het civiel bestuur van het militair comman- dement in de districten zal zijn afgescheiden, nuttig èn voor den jongen ambtenaar, èn voor den officier. — — — „Eindelijk heeft mij, bij het ontwerpen der samenstelling van het bestuur voor deze kust, nog geleid Uwer Excellentie’s SÜMATRA's WESTKUST VAN 1836—1840. 193 kabinets-missive van den 72 Juli jl. n°. 126 geheim , waarbij ’s Konings wil omtrent dit eiland zoo uitdrukkelijk wordt kenbaar gemaakt, tengevolge waarvan het personeel in evenredigheid der verdere uit- breiding zal moeten toenemen.r — — — Overeenkomstig de voorstellen van den generaal Cochius werden bij Besluit van 29 November 1837 no. 8 verschillende bepalingen vastgesteld.. Onder nadere goedkeuring des Konings werd het algemeen bestuur van Sumatra's Westkust opgedragen aan een civiel en militair Gouverneur, tot welke functie de kolonel Michiels werd geroepen „met bepaling dat hij zal moeten verblijf houden te Padang Pandjang. » Den resident Francis werd rtengevolge van de intrekking van zijn ambt en naar aanleiding zijner verzoekenr eervol ontslag uit zijne betrekking verleend , met bepaling dat hij naar Java zoude terugkeeren. De hoofdtrekken der organisatie van het civiel bestuur kunnen als volgt worden samengevat. Het gewest zoude worden verdeeld in twee residentiën: Padang (resident de heer A. J. Vriesman, tot dusver adistant-resident van Patjitan) en de Noordelijke Residentie (wd resident, gevestigd te Ajer Bangies, de kapitein C. P. C. Steinmetz, thans civiel gezaghebber in de Padangsche Bovenlanden). De residentie Padang zou bestaan uit de volgende afdeelingen: a. Padang (standplaats van den resident), waartoe behoore : Padang, Nangalo, XX Kota’s, Limau-manis, Loeboe kilangan, Boengoes, Tjindaki, Toeloe Kaboeng, Pau (standplaats van een contrôleur 4¢kl.), Kota tengah, Troesan, Sigoentoer en Poeloet-Poeloet. 6. Priaman, onderverdeeld in: Priaman met V Kota’s, Naras (Mangong), Priaman (contrôleur le kl), VII kota’s, Oelakkan; Tikoe met Tikoe (contrôleur 3e kl.), Mengoppo, Gragahan, Loeboeg bassoeng, XII Kota’s; Kajoetanam (contrôleur 8e kl.) met Pakan-dangan en Sinto Loeboeq along. e. Poeloe tjinko (contrôleur 3¢ kl.) met Bajam, Salido, Palan. Batang kapas, Tello, Taratta, Seranti, Priongpara, Kambang, Palanghai, Soengeitoro, Pangissan, Ajeradji en Indrapoera. d. de Batoe-eilanden (een controleur de klasse). e. de Padangsche Bovenlanden, gesplitst in : 1. Padang Pandjang (IX Kota’s, XX Kota’s, Batipo), met 1 contrôleur le kl. te Padang Pandjang en 1 contrôleur Zekl. te Singkarag ; 2. Fort van der Capellen (Tanah datar en Tandjong Alam) met 1 contrôleur le kl. te Fort van der Capellen en 1 contrôleur 4e kl. te Tandjong Alam; 3. Fort de Kock (Agam en VII Kota’s), met 1 contrôleur le kl. te Fort van der Capellen en 1 contrôleur 4e kl. te Peloepoe; 4. Matoea (XII Kota's en Danau-districten), met 1 contrôleur 2e kl. te Matoea, 1 contrôleur 3e kl. te Bambang en 1 contrôleur 4e kl. te Manindjoe; 5. Pajacombo (L kota's en Halaban) met 1 contrôleur le kl. te Pajacombo, 1 contrôleur 3e kl. te Halaban, 2 contrôleurs 4e kl. te Fort van den Bosch en Fort Veltman. 6. Boea (Lintou en Kota toedjoe), met 1 contrôleur 2e kl. te Boea en 1 contrôleur 4e kl. te Tandjong Ambalo. De residentie Ajerbangies zou bestaan uit de volgende afdeelingen : a. Ajerbangies, standplaats van den resident. 4. Pasaman en Westelijke Ophirdistricten, met 1 contrôleur 2e kl. ver- moedelijk te Katiagan, 1 contrôleur 4e kl. te Parik batoe of te Kinali; c. Natal en Tapanoeli, met 1 contrôleur le kl. te Natal en 1 contrôleur 3e kl. te Tapanoeli; d. Mandailing en Angkola, met 1 contrôleur 2e kl. te Kota Nopan en 1 contrôleur 3e kl. te Angkola; e. Rau, Bondjol en Oostelijke Ophirdistricten, met 1 contrôleur le kl. te Rau, 1 contrôleur 2e kl. te Bondjol (kota General Cochius), 1 contrôleur 3e kl. te Taloe of Melampoe, 1 contrôleur 3e kl. te Taloe of Melampoe, 1 contrôleur 4e kl. te Loeboe Sikaping. Vier der aangewezen contrôleurs le Konden ook den rang van adsistent-resident bekleiden. Met inbegrip van al het verder personell en norden voor bureau-werk-zamelden, politie en justitie, geldelijk beheer, in- en uitgaande rechten, civiele gebouwen, het havendepartement, de civiele pakhuizen en het zout was het totaal der uitgaven van het civiel bestuur geraamd op hoogstens f 309,376's jaars. Bij het genoemd besluit werd voorts aan den Raad van Indië, wird directeur-generaal van financiën (J. C. Reynst) en den generaal-majoor Cochius opgedragen, ~zich onverwijld bezig te honden met het ontwerpen eener provisioneele instructie voor den civielen en militären gouverneur ter Sumatra's Westkust,» gegrond op de inzichten des Konings omtrent Sumatra en op vroegere beslissingen van den Commissars-Generaal Van den Bosch. SUMATRA'S WESTKUST VAN 1836—1840. Verder werd den heer Visscher vergund, naar Batavia terug te keeren zoodra voor den Raad van Justitie te Padang een president benoemd en die raad behoorlijk in werking zou zijn. En eindelijk werd (art. 7) „smet op last den Gouverneur om de na-leving daarvan te verzekeren”, vastgesteld de hiervolgende! Instructie voor de Officieren en Ambtenaren ter Westkust van Sumatra. Onze heerschappij te dezer kust berust en moet berust en moet berusten op het allem segeween gevoelen: onder de inlanders, van onze meerderheid in goede trouw, in wijsheid en in macht boven hunne eigene hoofden, en zullen zij zich daarnaar nog te eerder voegen, zoo wij achting an hunne inrichtingen en aan hunne godsdienst bewijzen. Bijaldien niet aldus gehandeld wordt, zal hun gelöt en bijgeloof gekwetst worden en zullen wij bijjenden ook aan de secte der Padries, die zich in den aanvang dezer eeuw hebben opgeworpen hebben, waardoor van zelve de geestelijkheid in macht toenam. Tegen deze secte hebben de Maleiers onze hulp in 1821 inge-roepen en ons staatkundig belang is, die verwijdering onderling te verhoeden; eene gelijke behandeling in alle onderdeelen door onze ambtenaren, en waakzaamheid van hunne zijde zal die het beste voorkomen. Vroeger had de inlander een onbepaald begrip van onze macht, doch dit is reeds merkelijk geminderd door de oorlogen, welke wij sedert 1821 tot heden gevoerd hebben; wij vinden echter nog den großsten steun in de meening van den minderen stand der bevolking, wier welvaart bevorderd wordt door rust en vermeerdering van industrie; terwijl een deel der hoofden door bezoldigde ambten an ons verbonden moet worden, in evenredigheid en naargelang dat hunne onbepaalde invloed onder de bevolking toeneemt. Al het streven onzer ambtenaren en militairen moet zijn de achting en toegenegenheid der bevolking te winnen en zoo ten minste het denkbeeld van overheersching geen wortel te doen schieten, want de Sumatraan houdt van zijne vrijheid en is minnaar van den oorlog; 1 Dit stuk is reeds openbaar gemaakt door den heer E. De Waal (Onse Indische financiën, VI bl. 147). Maar het is door dezen met recht genoemd een “fundamenteel stuk,” en mag, naar het ons voorkomt, in ons opstel niet ontbreken. “OR SEE VPA + STSTKUST vre Se NBD, OR cab oan OR cab oan OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR OR BETER Mo oben te izonear net te raai. zeden en sehrrukem owe PTT CALE paacn A ue zetfs or nchtsmoer in Genre CARLA wien. poveet mogedik om en cnnten ambtswet sr ee leone TMMe weal ier Kinders. van weiken mag ook. Scon soorivermenie, WRarmir am Eire wer. iat men ach ook van te ominsfe wiaynenal et zoer feiten. laar te erste de hiijken Arnsaart CAR Tartesiinteid St biet en can mrmst wtstmt, zou zalie ntamdter sulhs wm aris veren © selen tsar nj -curander zenoer Ss va on tit MMT toer ee Wrmzer Won Seef Wu wr Wmrmam. ist. Taarzeiang ‘te ambtenaren en miliraaren nem te Ta A elem van we volk meer bekend wwarden, mk tune Ismtewize evers tee Jere en vriendelijker wurdt. tie zer Caron diet Vetere. Deef meest utijd stroef en antw umd. Nem san zews wneer vr mese tuurame teerschappij aver deze gewesten wuien, tal senasre meter ier Ciarnpeanen. die altijd de zezeln ter wisieut 21 Wart veartlensten os. m waarmede zieh IDB zeist verreiker TUL UROTSTLETEN Duet Jaren. Huezeer wl 2u ek we Mowe sa anita voor zeden, godsdenst en gewoonten fer zrumiers neen 21 Deeten Wonen. moeten wij vas verser snohemien Garm me Eumgesetzt zeten We verloochenen en de rue aaa te zemen, m ers am Lericee Tioner begrößen open venn meerierteul verkeren Fu In alen städlichen ein neues, dat de Gatteten a ji. Wil weihen TELT if stand ces. eenen gemäß kelken en vrien wesen zu fe Tic-reeste am ctenaren hebben en dat het den toaniseten amctensar Tec wri staat hen naar wil- lekeur afte wijzen: eenmieens mien fe mlandseste ao heenaren daar te veel invloed vera mea er. tea andema_l aaien zaken soms ver- holen karnen bo Sven. weiss voor cas zoem zevzart ;k konden worden. Se wen. Ons recht van tassechenkommt zierer bererke. Zoodat het maar zelden zal zijn, dat de Eamceesche amtternsar meer kan doen, dan bedaardelijk en klaar de beginselen te ontvouwen. op grond van welke hij zich in de zaak verder kan mengen: kij zal zijne redenen wellicht meer malen meer onze begrijpelijk te maken, en ook hier-door zal het algemeen vertrouwen bevestigd worden, wanneer men wen, dat het opperhoofd met alles bekend is. Een tweede belangrijk pant in onze officieele betrekkingen met en meen SUMATRA'S WESTKUST VAN 1836—1840. 197 Inlanders is het bekend doen worden onder hen, van de gronden op welke het bestuur berust, vermits deze daardoor meer bevattelijk voor den inlander worden, die ons anders onvolkomen begrijpt; kwaad- willigen zullen daaraan minder eene verkeerde uitlegging kunnen geven, de taak der ambtenaren zal er door verlicht worden en immer in gewone zijn gehen. Eene particuliere conferentie met inlandsche hoofden leidt zelden tot iets; zij zijn geheimzinnig, ten einde zich als gewichtig te doen voorkomen. Boven alles moet ieder ambtenaar omtrent alle gebeurtenissen, welke ook maar in het minste de rust kunnen storen en wier kennis tot hem komt, oplettend zijn, maar ook hier moet de grootste omzichtigheid in acht genomen worden; geene wel gestaafde berichten mogen in den wind geslagen worden, maar hij moet daarentegen met omzichtigheid het oor leenen aan particuliere mededeelingen die geene bewijzen van zekerheid dragen. Evenals aan berichten van agenten of aanbrengers, want de inlander poogt steeds wantrouwen te doen geboren worden, vooral zoo hij dit in zijn beiang kan doen werken. — Er zijn altijd, en vooral hier, ontevredenen die tot oproerige bijeenkomsten en oprulingen genegen zijn; men lette op al wat men hoort, maar zij omzichtig om tot de wapens te grijpen of er ophef aan te geven; wanneer de zaken tot dadelijkheid kunnen komen, zal men tijds genoeg en met zekerheid het voor of tegen weten; en dus ook in tijds, zoo dit noodig wordt bevonden, krach-tige maatregelen knnnen nemen. Mingewichtige zuköcken waren van zwei te niet en het is beteiligt, dan personen en kampongen van geheime aanbrengen afhankelijk te maken of eenen vijandigen geestonder de inlanders aan te kweeken, door hen altijd met een wan-trouwend oog gade te slaan. De bestaande bevelen tegen het drijven van handel, en het geven of ontvangen van geschenken, zijn nadrukkelijk; teder ambtenaar moet op dat punt, als in alle andere opzichten, stipt eerlijk zijn en weten te verhoeden om zich van andere personen afhankelijk te maken. De bevolking benoemt op Sumatra's Westkust hare eigene hoofden; — waar deze nu of in den vervolge ter onzer keuze zullen staan, {rachte men altijd die te doen vallen op personen uit het district of land zelf, en die ter goeder naam en faam bekend staan, daarbij, in evenredigheid der betrekking, vooral ook op geboorte lettende. De inlandsche bevolking behoudt haar eigen recht, metde uitzon-tot dat einde moeten zij zich nog bijzonder met de taal. Zeden en gebruiken der bevolking bekend maken en die zelfs tot richtsnoer in hunne handelingen nemen, zooveel mogelijk in en buiten ambts-bezigheden. Eene minzame behandeling der inlanders, van welken rang ook, is een hoofdvereischte, waaruit van zelve volgt, dat men zich ook van de minste oploopendheid moet onthouden; daar de eerste de blijken draagt van hartelijkheid en allen schijn van gunst uitsluit, zoo zal de inlander zulks op prijs weten te stellen, daar hij schrander genoeg is om op dit punt door te dringen. Men heeft den ook ontwaard, dat, naargelang de ambtenaren en militairen met de taal en zeden van het volk meer bekend worden, ook hunne handelwijze jegens deze beter en vriendelijker wordt; die zich daarop niet toelegde, bleef meest altijd stroef en onbemind. Niets kan gewis meer tot onze duurzame heerschappij over deze gewesten leiden, dan gepaste nederigheid der Europeanen, die altijd de gezellin der wijsheid en ware verdiensten is, en waarmede zich stipt eerlijke vervulling van ambtsplichten moet paren. Hoezeer wij nu ook alle mogelijke achting voor zeden, godsdienst en gewoonten der inlanders mogen en moeten hebben, moeten wij onze echter onthouden daarom onze Europesche zeden te verloochenen en de hunne aan te nemen, immers zouden hierdoor hunner begrippen van onze meerderheid verloren gaan. In allen officielen omgang met inlanders is het hoofdvereischte, dat de laatsten altijd, van welken rang of stand ook, eenen gemakkelijken en vrijen toegang tot de Europeesche ambtenaren hebben. En dat het den inlandschen ambtenaar niet vri Staat hen naar wil-lekeur af te wijzen; eensdeels zouden de inlandsche ambtenaren daardoor te veel invloed verkrijgen en, ten anderen, zouden zaken soms verholen kunnen blijven, welke voor ons gezag gevaarlijk konden worden. Ons recht van tusschenkomst is zeer beperkt, zoodat het maar zelden zal zijn, dat de Europeesche ambtenaar meer kan doen, dan bedaardelijk en klaar de beginselen te ontvouwen, op grond van welke hij zich in de zaak verder kan mengen; hij zal zijne redenen wellicht meermalen moeten herhalen, maar dit moet hij zich getroosten om onze begrippen van bestuur begrijpelijk te maken, en ook hier-door zal het algemeen vertrouwen bevestigd worden, wanneer men wette opperhoofd met alles bekend is. Ken tweede belangrijk punt in onze officieele betrekkingen met SUMATRA S WESTKUST VAN 1836—1840. 197 Lander is het bekend doen worden onder hen, van de gronden op welke het bestuur berust, vermits deze daardoor meer bevattelijk voor den inlander worden, die ons anders onvolkomen begrijpt; kwaad- willigen zullen daaraan minder eene verkeerde uitlegging kunnen geven, de taak der ambtenaren zal er door verlicht worden en immer in gewone zaken zijn gehen. Fene particuliere conferentie met inlandsche hoofden leidt zelden tot iets; zij zijn geheimzinnig, ten einde zich als gewichtig te doen voorkomen. Boven alles moet ieder ambtenaar omtrent alle gebeurtenissen, welke ook maar in het minste de rust kunnen storen en wier kennis tot hem komt, oplettend zijn, maar ook hier moet de grootste omzichtigheid in acht genomen worden; geene wel gestaafde berichten mogen in den wind geslagen worden, maar hij moet daarentegen met omzichtigheid het oor leenen aan particuliere mededeelingen die geene bewijzen van zekerheid dragen, evenals aan berichten V van agenten of aanbrengers, want de inlander poogt steeds wantrouwen te doen geboren worden, vooral zou hij dit in zijn beiang kan doen werken. — Er zijn altijd, en vooral hier, ontevredenen die tot oproerige bijeenkomsten en opruiingen genegen zijn; men lette op al wat men hoort, maar zij omzichtig om tot de wapens te grijpen of er ophef aan te geven; wanneer de zaken tot dadelijk heid kunnen komen, zal men tijds genoeg en met zekerheid het voor of tegen weten; en dus ook in tijds, zoo dit noodig wordt bevonden, krach- tige maatregelen kunnen nemen. Mingewichtige zuköcken waren van zwei te niet en het is beteiligt, dan personen en kampongen van geheime aanbrengen afhankelijk te maken of eenen vijandigen geestonder de inlanders aan te kweeken, door hen altijd met een wan-trouwend oog gade te slaan. De bestaande bevelen tegen het drijven van handel, en het geven of ontvangen van geschenken, zijn nadrukkelijk: ieder ambteuaar moet op det punt, als in alle andere opzichten, stipt eerlijk ziju en weten te verhoeden om zich van andere personen afhankelijk te maken. De bevolking benoemt op Sumatra's Westkust hare eigene hoofden; — waar deze nu of in den vervolge ter onzer keuze zullen staan, trachte men altijd die te doen vallen op personen uit het district. of land zelf, en die ter goeder naam en faam bekend staan, diarbij, in evenredigheid der betrekking, vooral ook op gebanrte lettende. De inlandsche bevolking behoudt haar eigen recht, metde uitzon- deringen omschreven in het besluit van den Commissars General Add. 11 October 1833 no. 310. Ingeval van einigen geschillen tusschen districten of kampongs en wanneer, onverminderd alle aangewenden pogingen, deze onderling tot de wapenen grijpen, en de zaak vo veel spreed vereischt, dat niet vooraf de bevelen van het hoofd des bestuurs gevraagd kunnen worden, (die motieven zullen omstandig gerapporteerd worden) zal de ambtenaar zich tot den naasten militairen commandant wenden en hem omstandig met de zaak bekend maken; aan dezen moet de keuze van middelen en wapens blijven, welke hij vermeenen zal noodig te hebben. Wij zullen dan altijd dengenen bijspringen, die het defensieve gehouden heeft en:alzoo onze krachten wenden tegen den: aanvaller: zoowel aan den ambtenaar, als militairen commandant wordt echter ten nadrukkelijkste aanbevolen, om te zorgen, de middelen van aanval of hulp ruim te nemen en mochten die niet anhanden geordeeld worden, liever hulp af te wachten en zich inmidels maar in eene dreigende houding te stellen, daar het mislukken van eene eerste  in September 1840, door eene véritine vervangen, schijnt het ons onnoodig, haar hier geheel mede te deelen; de voornaamste artikelen waren de volgende: Art. 4. De Gouverneur zal steeds waken dat de gemeenschap open- blijve tusschen de forten en posten, welke reeds bestaan of nog zullen worden opgericht in de landschappen en op de plaatsen, genoemd in het organiek besluit van 29 November 1837 no. 8, en dat de omstreken van deze forten en posten zuver worden gehouden. Art. 5. Buiten de grenzen van die landschappen mogen geene nieuwe forten of posten worden opgericht zonder bijzondere machtiging der Regeering. SUMATRAS WESTKUNI VAN 1836—1810. 199 Art. 6. Evenmin zullen eenige utilitaire operatién, welke uit breiding van gezag tengevolge hebben, zonder bijzondere machtiging van den Gouverneur-General mogen worden ondernomen, dan alleen wanueer zulks voor het behoud der reeds bezette landen, forten en posten, of voor hanne onderlinge gemeenschap onvermijdelijk mocht zijn Art. Otrent welke operatiën de Gouverneur alsdan persönliche verantwoordelijk blijft. Art. 7. Tod het verkrijgen der autorisän, in art 5 en 6 bedoeld, zal de Gouverneur goed ontwikkelde voordrachten doen zoodra hem de gelegenheid gunstig tocschijnt tot het handhaven of daarstellen van het Nederlandsch gezag binnen de limieten, daarvoor aan-gewezen in den kabinetsbrief van 9 Januari 1833 ne 46 en in het besluit van den Commissars-Generaal van den 112 October 1933 ne. 313. Art. 9. De inlander moet zooveel mogelijk aan zijn eigen bestuur en aan de leiding zijner hoofden worden overgelaten; wordende den (Gouverneur de stipte opvolging van dit artikel bijzonder aanbevolen, en zal hij gehouden zijn om bij de minste, door hoogen nood geboden afwijking van het ten deze doge geschrevene, daarvan dadelijk kennis te geven aan den Gouverneur-General, met openlegging van de redenen welke tot zijne handelingen hebben aanleiding gegeven. Art. 10. Alzoo moet door het Eurocsch bestuur niet meer politie en justitie worden uitgeoefend dan voor zijne veiligheid en ter bescherming der ingezetenen die onmiddellijk tot dat bestaur behoore noodzakelijk ie... Art. 11. De ambtenaren behoore dus alleen leiding aan de zaken te gevven; zij moeten echter steeds waakzaam en oplettend zijn, ten einde het Eurocsch bestuur, zonder eigenlijke bemoeienis, gestadig worde bekend gemaakt met alles wat zijne tusschenkomst naar den boven omschreven zin zoude kunnen vereischen. Art. 12. De teelt van producten, waarouder Specie de voor de Laropeesche markt, en hun vervoer naar onze havens moeten worden aangemödedig, zonder dat daartoe bepaalde bevelen worden uit-geväardig. Art. 13. Tod dat einde is het van groot belang, dat in de binnen-landen tot goedkoope prijzen verkrijgbaar worden gesteld: amfioen, mat, ijzer, lijnwaden en andere benoodigdheden. Art. 18. Geen andere belastingen dan die respectievelijk voor edere plaats door het Gouvernement zijn vastgesteld of goedgekeurd, mogen door het bestuar op Suwatra's Westkust worden geheven. 200 SUMATRA 'S WESTKUST VAN 1886—1840. Art. 15. De Gouverneur moet zijne standplaats hebben te Padang Pandjang. Art. 16. Hij zal echter gestadig de verschillende afdeelingen van het Gouvernement onder zijn beheer bezoeken, zoodanig dat über die plaats, met uitzondering van Bengkoelen, ten minste eenmaal ’s jaars door hem worde geïnspecteerd. Art. 22. Hij zal alle maatregelen, welke de bedoelingen van het Gouvernement ter Sumatra's Westkust en ‘slands geldmiddelen kunnen bevorderen en tot welker invoering hij niet bevoegd mocht zijn, aan het Gouvernement voorstellen. Art. 25. Hij zal alle drie maanden aan het Gouvernement indienen een afschrift van zijn dagregister.... Art. 27. Hij zal jaarlijks aan het Gouvernement indienen een algernen staatkundig, administratief en financieel verslag, vergezeld van zijn beschouwing der vorderingen en vooruitzichten. Art. 31. Alleen in zeer buitengewone omstandigheden, welke niet zonder nadeel voor ’s Gouvernements inzichten, aangeduid in de hier-boven genoemde stukken, en speciaal in de aan deze instructie gehechte memorie van toelichting, gedoogen dat eene zaak of onderneming voor Aan de beoordeeling van den Gouverneur-General worden onderworpen, zal het den Gouverneur vrijstaan zich eenige afwijking van de tegenwoordige instructie te veroorloven, mits zich voor zijnne handeling en de daaruit voortvloeiende gevolgen persoonlijk verantwoordelijk stellende. Art. 33. Behalve de aflegging van eeden, voorgeschreven bij Stbl. 1827 no. 115, zal door den Gouverneur de naleving dezer instructie speciaal worden beëdigd. Van meer belang dan deze »provisioneele instructier schijnt ons de „Memorie van toelichting betrekkelijk de aangelegenheden van Sumatra's Westkust», welke memorie, volgens evengenoemd art. 31 der instructie, als een integrend deel van deze moet worden aan-gemerkt. Zij geeft aan, welke gedragslijn thans door het bestuur moest worden gevolgd, en is van den volgenden inhoud. „De oogmerken, welke het Gouvernement heeft met het eiland Sumatra, zoomede de belangrijkheid van deze bezitting zijn door Zijn Excellentie, den Commissar-General Van den Bosch, in het breede ontwikkeld bij zijn van het bestuur og Sumatra. Der Westkust van dat eiland is daartoe de gelegenheid thans gunstig, uithofde van den val van Bondjol en van de onder-werping aan ons gezag van de vroeger van de vroeger van de kust zijn verleend, met de bij besluit van 26 November 11. ne. 8 gearresteerde organisatie van het civiel bestuur aldaar en eindelijk door de aanwezige militaire macht. „Alle deze middelen moeten in de eerste plaats worden aangewend om de rust in de reeds vnderworpen landschappen te bevestigen, want toch van rust hangt stilstand of vooruitgang van den landbouw af. Welke door den daaruit voortvloeienden uitvoer van producten, nage-voeg de eenigste bron onzer inkomsten op dit eiland en daarbij van invloed is op onzen nationalen handel, terwijl door oorlogen, en vooral zooals die op Sumatra gevoerd worden, het gansche leger in moeiclijkheden wordt gewikkeld. Handhaving van rust en vermijjning van alles wat deze kan storen zij alzoo het eerste streven van het gouvernement dier kust, om welke te behouden het noodig is dat de bij boven aangehaald besluit gearresteerde instructie voor de officieren en ambtenaren aldaar, door dezen met welbegrepen belangstelling worde behartigd en door de hoogste autorité worde gehandhaafd, daar de ondervinding voldoende heeft aangetoond hoe, aan den eenen kant, de mindere ambtenaren, het is waar onder eenen kant, de mindere ambtenaren, het is aan zijne volksinstellingen, afkeerig van hetgeen tegen het alge meen gevoelen strijdt, en zijne vermeende rechten met halstarrigheid verdedigt. Het is daarom voor elk ambtenaar ter Sumatra's Westkust van het eerste belang, dat hij zich toelegt om met de volksinsteligen bekend te raken... „Dat de geaardheid van den Maleier zich heeft gewijzigd naarmate hij langer of korter met ons in bet Krekking heeft gestan, valt genoeg in het oog, en heeft in de bedecling van zijne justitie op sommige plaatsen cene voorziening noodig gemaakt. Zoo is de Maleier der Padangsche Bovenlanden in zijn oordeel niet gelijk aan dien der Benedenlanden en speciaal niet aan die van Padang Priaman en Natal; de bovenlandsche leeft meer in zijne eigene huishouding en van ons afgescheiden, waardoor hij aan de leiding van zijne 