Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Ferstelijck belooven ende zweeren wij , boven geschreven orangheays ende andere inwoonderen van Banda, op onsen bouck, metten boven- genoemde Hollanders ende hare onderdanen, t zij swart offte witte natie, van nu aff aen jn een eeuwigen ende vasten peijs te leven ende te handelen op dese naervolgende artykelen, D. E. voorschreven principale en andere jnwoonderen jn de eylanden van Banda sullen desisteren van alle actie en pretensie, die zijluijden op de eylanden Nera ende Poulo Ay gehadt hebben ende nogh menen te hebben ende gedoogen, dat de selve bij de voor- schreven Hollanders geregeerdt ende gepleubeerdt werden; alsoo de voorschreven eylanden bij de voorschreven Hollanders in een reght- vaerdige oorlooge metten sweerde geconquesteerdt zijn, Sullen de voorschreven Bandaneesen geene van de voorschreven Hollandse overloopers in eenige van de voorschreven eylanden plaetse off residentie te geven met belofften, zoo wanneer bij de voorschreven Hollanders contrarie bevonden werdt ende eenige derselver over- lopers in de voorschreven eylanden werden gesien offte vernomen, t Uit het Contractboek. 124 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOOTROYEERDE voorschreven Hollanders iu zee aghterhaelt wordt, dat deselve met alle hare ladinge aengehaeldt ende voor eenen yrybuijt verklaerdt sullen werden. D’ voorschreven jnwoonderen sullen mede gedoogen , der Hollanders schepen offte jaghten tallen tijde haer waer op Comber sullen mogen halen ende den steen die aldaer is leggende tot fordt Nas- souw mogen gebruycken zonder daervoor int minsste yets te betalen. Besonderlijck oock, dat de Baudaneesen niet en sullen vermogen , op Heylanden Nera, Pouloaij voorschreven te komen met eenige wapenen als eenlijck een parangh ende cris, op verbeurte van de voorschreven „wapenen, sulex als die souden mogen syn, ende den persoon daer die selve bij bevonden souden mogen werden. Ende sullen mede niet vermogen, de sagouw ende rietboonen op “teylandt Poulou Ay eenighsints te beschadigen, veell min van ‘tlandt vervoeren ende alleenlijck daervan soo veell gebruycken als tot het maecken van haere huysen soude mogen van doen hebben, De voorschreven Bandaneesen van de voorschreven eylanden sullen gehouden wesen, yder Portugeese baer foilye aen de gecommitteerde van de voorschreven Hollanders te laeten volgen voor de waerdije van 100 R® van 8° ende de nooten voor 10 R® van aghten yder baer, Alldus gedaen ende gecontracteerdt op “t eylandt Neyra jut fordt Nassouw in Banda desen 3° Mey 1616 ende was onderteeckendt in Arabische letters bij den orangcays van Lontor, Elamme ', Pouloay, Poulo Ron, Rossingeyn, Labetacke, Ouwendeners ende Ortatton ende jn Nederduytse letteren beij de H™ command" Jan Direkse Lam, Gysbertszoon van Vianen, Dirck Pieterszoon van de Sande, Adriaen van der Dussen, Phillips Sweerius, Willem Janszoon ende Willem Jacobszoon: LIL DJAKATRA. 8 October 1616, * De Nederlandsche factorij te Djakatra begon meer en meer van be- teckenis te worden. Ook Jan Pieterszoon Coen, sedert deze in October 1618 de leiding had gekregen van de zaken der O, L C, in Bantam en Djakatra, zag het belang van deze vestiging in. Vooral sedert 1616 begon het kantoor dáár in omvang toe te nemen. En tevens de zucht t Slaman of Celammon. ? Uit het Contractboek. 126 GENERALE NEDERLANDSCHE GKOCTROYERROE nu re open aaa pA ae fe A sij vreeso hadden, dat se mede mochten werden gevoert naer Banda”, Bij de hierop gevolgde vijandelijkheden bleek, dat nog andere grieven bestonden, veelal gevolg van het onhandig en ruw bestuur van den gouverneur Adriaan Blooq Martenszoon. Gelukkig kwam de humane, tactvolle Steven van der Haghen tusschen beide: op zijn last begonnen onderhandelingen en de geschillen werden beeindigd bij onderstaand „accoord. (Vgl. Tiele, Bouwstoffen, I, bldz, XVIII, v., 182—187, 196—208; Buropetre, VIII, blde, 189—191). Op huyden den 16" November A9 1616 doort beroup van den heer Gouverneur Adriaen Block Martensz. dees onderges. personen vergadert zijnde is geresolueert als volght, Alzoo door interessie van de Orangeays van Hyttoe, Mamalo ende Wackell, * mitsgaders oook de Coningen, Orangheays ende prin- cipaelen van onse eylanden, tegenwoordich alhier vergadert zijnde, het soo verre gebracht is, dat de rebellerende dorpen, gelegen int hooghe als Soya, Kilangh ende Ema ? met de cleyne dorpen daer onder ressorterende, hun genegen toonen om op de volgende artijeulen wederomme als goede onderdaenen bij den gouverneur. ontvangen te werden, is goetgevonden hier mede geen meerder tijt te verslijten maer op de volgende conditien deese handelinge te besluyten. Eerstelijck dat nen de zijde vanden gouverneur sullen blijven al- sulcke slaven, als geduyrende de rebellye vercregen ‘ofte genomen sijn, ende sal oock ongehouden sijn te vergoeden de schade die de bovengeschreven dorpen souden mogen bijden oorloch van den Gouverneurs zijde hebben geleeden. Dat die van het dorp Amantello, * welcke vant Casteel geloopen ' Wakal aan de Noordkust van Hitoe. 2 Vergelijk voor de plaatsbepaling Tiele, Bouwstoffen, I, bldz, 196—202. — Valentijn, 11 (Ambon), a, blde. 118—119 en de kaart van ,Amboina’. * Zie Valentijn, t. a. p., bide. 118. 128 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE de Engelschen juist in die dagen cen stelling van eenige beteekenis op de Banda-eilanden gingen innemen. Een gedeelte der Bandaneezen (die van Groot Banda en Rosengain) benevens bewoners van Ai en Banda Neira, echter niet alle, nl. niet die van Roen, sloot in April 1817 weder vrede met den GG. Laurens Reael, die toen zelf bij die eilanden vor- scheen’ (Vgl. Tiele, Europeërs, VIIL, bldz, 192—198; Tiele, Bouwstoffen, I, bids, XXIX—XXXI; De Jonge, Opkomst, IV, bldz, XXIX-XXXIII; Van der Chijs, Banda-eilanden, bldz, 87—102 en 181, v.) Aceoordt gemaeckt bij Lourens Renel, gouvern” gener! van wegen de Prins en de Staten van Hollandt, met de orancays van t° eijlandt Banda! ende met elck dorp int besonder daer op gelegen, t sampt die van d® teylandt Rossingeyn ende die vant eylandt Neyra ende Pouloway, tegenwoordigh opt eylandt Banda en Ros- singeijn woonaghtigh. Berstelijck belooven ende sweeren van beyde zyde den peijs eeuwelijck te onderhouden ende naer te komen alle de artykelen, begrepen int contract, voorleden jaer gemaeckt metten command’ Jau Dirckszoon Lam, uijtgenomen in soodanige gedeellten off artykelen als nu op nieuw is genccordeerdt ende veranderdt worden, de welck wij sullen naerkomen in der vougen als hier naer zall worden beslooten, Men sall vun wederzyden niet meer gedaghtigh wesen eenige moeyte offte overlast voor desen, t'zij ten tijden van den oorloghe offte peys, malcanderen aengedaen, oock niet mogen vereijschen restitutie offte betalinge van ’t geene voor deesen verlooren offte verniellt is, nogh ook relaxeringe van de gevangenen. Ingevalle eenige Europische natie souden willen ankeren voor eenige plaetsen van de voorschreven eylanden Banda ende Rossingeijn ende sullen de inwoonderen sulcx niet toelaten ; indient in hare maght niet en is sulex te beletten, sullen terstont den gouvern van *t fordt aendienen, maer voor allen sullen sij niet toelaeten, datter cenigh volck aen landt komen. Belangende de natie benedens wints gelegen offte eenige andere vremde coopluijden sall men sigh regu- leeren naerdt geene voorleeden jaer gecontracteert is, Soo lange den oorlooge tusschen die van Pouloron sall duyren, en sullen die van Banda ende Rossangeiju voornoemt naar Pouloron uiet vermogen varen omme te handelen nooten, foeillie offte eenige andere waren; oock haer niet assisteeren met volck, ammonitie, vivres 1 Groot Banda. 130 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE behulpigh te wesen naer gelegenth' des tijts. Alldus gecontracteerdt en beslooten op 't eylandt Nera int fordt Nassouw den lesten April 1617. 4 LV. AMBON, 16 Mei 1617. * De gouverneur van Ambon, Blocq, bezocht in 1617 de Oeliasers en trad daar bemiddelend op tusschen de bewoners dier eilanden en die van sommige dorpen van Cerams Zuidkust, Het gevolg is onderstaand contract geweest. (Tiele, Bouwstoffen, 1, bids, 200, v.; Buropetra, VIII, bldz, 192), Op huyden den XVI May a° 1617 sijn op de strande van Hattuwa * vergaedert geweest de heer Adriaen Block Martensz, Gouuerneur over de landen en forten van Amboyna, met meest alle de overste vande landen ende steden onder tvoorsz. Gouvernement resorterende ten eeure, ende de hooffden ende principaelen van Cameryen, Chijcholaly, Loemekay, Lato, Holooy, Hatesyly, Aissouly, Macrica, Amahee ende Saoucou, * alle gelegen aende custe van Seram ter andere sijde, en is geacordeert ende beslooten tgeene hier nae volght en dat in presentie van de oeversten van Tha en Mau * die int selve accort mede sijn begrepen. Eerstelijck sijn bij den voorsz. Gouuerneur, met hulpe vande boven gemelde vergaderinghe, ter neder geleyt alle alsulcke questien en geschil als deene stad iegens daendere vande voorsz. plaetsen, soo wel aende custe van Seram als op d’ eylanden van Amboyua geleegen, hebben gehadt, met expresse conditie dat alle de parsoonen laest gerooft bij die van Oman, ® Hatuwa, eu Camerien op die van Amahee, weder sullen worden gelevert, gelijck oock die van Amahee wederomme sullen leveren alsulcke geuangen als zij van die van Oman 1 Tiele, Buropeers, VIL, bldz, 197, spreekt van & Mei 1617, 3 Overgenomen uit Tiele, Bouwstoffen, I, bldz, 204—206. 5 Hatoeaha op Haroekoe, * Kamarian, Tihoelale, Roemakai, Latoe, Hoewaloi, Makariki, Amahei, Sooehoekoe, allen op Cerams Zuidkust, ‘ Thamaoe op Saparoea. © Oma? 132 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE Aangaende de voorsz. andere steden van de Custe, al ist dat de zelue geen vassalen vant Casteel en zijn, sullen nochtants uyt crachte van dit contract, niet minder als alle de onderdanen vant casteel, bij den Gouverneur gehouden werden onder de bescherminghe van den Coninck van Hollandt, mits dat de zelve steden hen sullen laten vinden bereyt tot alsulcke diensten als de voorsz, vassalen ge- honden zijn te doen, ende hun laeten gebruycken. Item off het gebeurde dat tusschen eenighe steden van de eylanden ofte vande custe, die in dit contract zijn begrepen, eenighe questie ontstonde, het sij Oulisiva ofte Oulilima, sullen de geene die ge- offenceert zijn, hunne clachten doen aenden geenen, die van wegen den Gouverneur vant Casteel sal resideren in Uliasser, den welcken tot hem sal roepen de hooffden en principaclen van de naeste steden, ende sullen tsamen hun beste doen om partijen te verenigen, ende soo haere questie soo groot waer, dat de selve niet gevongelijck van hier en conde ter neder geleyt werden, sal als dan de selve gebracht werden voor den Gouuerneur om deselve bij hem ende den geenen die hij daerouer roepen sal ,affgedaen ende beslecht te werden. Geene van alle steden in des. contracte begrepen en sullen ver- mogen noch om oude noch om nieuwe querellen de wapenen nen te neemen, ende malcanderen te bevechten, ende ofte yemandt hem verstonte sulckx te doen, sal den Gouverneur met de Oulisives ende Oulilimes gesamender handt op alsulcker moet willigen stadt ofte dorp vallen, ende deselne verdestrueeren ende geheel uytroeyen. Alle weleke articulen bij de voorgemelde vergaderinghe geacht ende benonden zijn te weesen zeer dienstelijck ende oorbaerlijck als streckende tot eenicheyt ende rust vande landen, steden ende in- woonders vant voors. geweste, eude hebben derhaluen op de Ambonse wijse dit selue contract alsoo te onderhouden solemnelijck beswooren, gelijck oock den Gouverneur van zijne zijde belooft heeft tot onderhout desselfs hem getrouwelijeken te quijten. Aldus gedaen ter plaetse ende dach voors. ter presentie van Sr. Jan Steyns ondercoopman vant schip d'Eendracht ende Garret Westerman, sergeaut, die als getuygen in dese handelinghe daerover ende bij sijn geweest, ende dit contract toircoude van dien neflens den Gouverneur hebben onderteeckent, 1 Deze Westerman was door Blocq aangesteld om hem „inde eylanden" te vertegenwoordigen, (Tiele, Bouwstoffen, 1, bldz. 201). 134 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEEEDE Accoordt, gemaeckt tusschen de Bandaneezen van Salamme t ende de plaetse onder haer sorterende, * als namentlijek Waijer, Dener *, Rossingeijn ende wadt(?)* hun ende den erentfesten gestrenge Ed H™ Lourents Reael, gonvern? gener' over de Oostjndien wegen de Mogende He" Staten Gener! der Vereenighde Neder- lantsche provintien, Sijn Princel. Ext ende de Hee Bewinthebberen der Vereenighde Oostindische Comp*. Eerstelijck de orangeays en principale vau Salamme uyt de name van alle de boven verhaellde plaetsen zijn ende hebben geaccordeert met den bovengenoemden Ede HF Lourens Reael, namentlijek dat van beijde zijden ende elek van hun jnt bijsonder vergeven, dooden, ende doen te niete mits desen alle de voorgaende questies, hostili- teyten ende oneenigheden jn voorleden tijde met den anderen gehadt, De voorschreven Bandaneesen sullen gehouden zijn, hare yrughten, te weten foelie, nooten ende andersints op t eylandt Nera om te verkopen brengen ende aen de commies van de Vereenighde Comp* in een huys, daertoe buyten t’ fordt gemaeckt, leveren, ongehouden zijnde, ten ware met haer belieffte, jnt fordt te komen ende om voor te komen alle discontentemendten van beyde zijde zullen de voorschreven Bandaneesen alltijt goede foelye ende nooten brengen ende soo contrarie bevonden wordt, sall den commies deselve in arrest mogen houden, mits dat hij daervan aen die van Salemme zall verwittigen, opdat zij neffens de president offte overste van wegen de Hoogmogende H'™™ Staten Gener! over dese eylanden van Banda naer geleegenth' van zaeken mogen disponeren. Benige Bandaneese visschers, ontrent en bij de strandt van % eylandt Nera komende, om te visschen, sullen deselve niet ver- mogen int bosch te gaen, om klappes off anders te halen meer dan zij tot nooddrufft om dan te drincken van doen hebben ende soo contrarie bevonden wordt, sall men haer prauwen opt strandt ende niet jnt bosch halen ende soo eenige groote prauwen, vermits op droogh sittende, schade soude mogen lyden met clappus off anders vant t eylandt Nera gehaelt quam te krygen 5, en zall men desellve niet op strandt haelen, maer voor ancker offte andersints vasst- * Slaman of Colammon, * Vgl. contract X, 23 Mei 1602, ® Dender. * Ourat?? ® De zin is hier bedorven. Klappes of olappus = klappernoten. OOST-INDISCHE COMPAGNIE 1602—1800. 137 Vereenighde Nederlanden in de Orientaellsche Judien eenige eylanden ende starkten bezitten ende de Nederlandsche coopluydens in de selvige woonen ende negotieren, komende ende gaende in alle de schalen * ende havenen van de voorgenoemde Jndien, soo ist dat den ambassadr van de Nederlanden resideerende nen onze keyserlycke porta in de naem van de Generale Staten, zyne meesters, versoght heeft, dat de coopluyden, woonende in de Jndien, sor- terende onder hare gehoorsaemh', gelijck de goede vrundschap toe- betaemt ende in conformiteijt van onse keyserlycke caputalen *, met hare schepen uyt de selvige Jndien mogen komen ende gaen in Mucha, Aden, Schehery eude andere scalen dependerende van _ Jemen ende in deselvige vreedsamelijck handelen ende haere coopluydens ende consuls woonen, zonder van ymandt belet offte gemolesteerdt te worden, versoekende tot dien fijne onse keyserlycke commandementen, weshalven allsoo de hooghgedaghte Generale Staten voor desen haren ambassad" aen onse keysersycke porta gesonden ende de vrandschap met een goede ende opreghte meninge volbraght hebben, soo is ook hare begeerte gevallen ter plaetse daer aen genomen is, * ende onse hooge Key” bevell is uytgegaen op dese manier, dat zyluydens met hare schepen vreedsamelijek mogen konnen gaen ende negotieren, hare consuls ende coopluydens woonende in alle de voorgenoemde plaetsen van Mocha, Aden, Schehery ende alle andere scalen, dependerende van Jemen, zonder dat ymandt jegens de keyserlijcke kapitulatien haer magh hinderen offte molesteren. Wij commanderen derhalven, dat dese keyserlycke beveelen daer komende de Nederlandsche coopluydens, soo lange als van hare zijde niet en zall gedaen worden contrarierende de vrandschap, met hare schepen zullen mogen negotieren, haere consuls en coopluydens wonende in de voorgenoemde plaetsen, dependerende van Jemen ende dat niemandt jegens de keyscrlijcke caputilatie ende hevlige wet haer daerinne mag verhinderen offte molesteren, t'welck onse ernstige keyserlijcke wille is, overmits het vertrouwen dat wij hebben, dat de hooghgedaghte Generale Staten volcomentlijck ende opregh- telijek in de vrienschap sullen volharden ende vast blijven staen. Ju dese maniere ende in conformiteyt van onse keyserlijcke bevelen s sullen zoo wie [wel?] hare consulls als koopluyden in de voorgenoemde 1 Havens, stapelplaatsen (Fransch: échelle). 4 * Vgl het Ma. journaal van Pieter van den Hroecke. 4 De zin is hier bedorven. 138 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE plaetsen mogen woonen ende in alle hare andere affayren, nae dat van noode zall wesen, zult ghij haer eere ende vrindtschap bewijsen , opdat zij in stillte ende vreede mogen blijven. Alldus zullt ghij weten ende dese onze keyserlijcke bevelen gelesen hebbende, desel- vige restitueeren in handen van de consulls ende coopluydens ende sullt aen dese onze hooge keyserlijcke signature gelooff geven, Geschreven in Constantinopelen int beginsell van den maendt Rezieb 1027, ' twelek is nae onse rekeninge int beginsell van Julio 1618. Onder aen in dorse is de signutuijre van den Secretaris van State ende beteijekent is gesien. LIX. SOLOR- EN TIMOR-GROEP. 7 September 1618, * Taen Apollonius Scotte in April 1618 het Portugeesche fort op Solor had veroverd, sloot hij een contract met sommige hoofden van dit en eenige omliggende eilanden. (Val. Tiele, Europeërs, VIII, bldz, 187—189.) Van dit contract is mij goen exemplaar onder oogen gekomen, wel onderstaande copie van zijn hernieuwing en bevestiging ® in 1618 door Jan Pieterszoon Coen, In 1615 hadden wij ons fort op Solor geslecht, omdat de GG. Reynst van meening was, dat het niet noodig was voor onzen handel op Timor. (Tiele, t. a. p., VIIL, blde. 202204). Maar in 1618 werd het hersteld op verzoek onzer Soloreesche bondgenooten, die den oorlog tegen de Portugeezen hadden volgehouden en omdat de handel op Timor voordeelen gaf voldoende om er toe over te gaan. Soloreesche gezanten waren to Djakatra verschenen, om het verzoek te doen en bij die gelegenheid werd het contract van 1618 hernieuwd. (Vgl. Tiele, t‚n. p., EX, bldz, 237, v.; onuitgegeven missive van Coen aan de Bewindhebbers, 22 Augustus 1617, 24 Juni 1618; onuitgegeven resoluties van President on Raad te Djakatra, 30 Juni en 18 Augustus 1018, ans.) Contract gemaeckt met den aely chilly Patany 4 ende dR van Sooloor. Eerstelijck ick, capiteijn Appollonius Schotte, vassall ende dienaer t Redjab? 1 Vit het Contractboek. + Dat Tiele, t. a. p., bldz 189, noot 8, zegt, dat het contract „met de verkeerde dagteekening 7 Sept. 1618” wordt gevonden in het Contractboek , is dus minder nauwkeurig uitgedrukt, ‘ Wie die kaitjil Partani (Bartani, Patani) is geweest? Tiele, t.a.p., blds. 138, zegt in noot'!, dat hij „misschien een Ternataan van afkomst’ waa. In het exemplaar zijner opstellen, dat hij zelf gebruikte en dat thans in mijn bezit is, heeft hij een manuseripte aanteekening gemaakt bij deze OOST-INDISCHE COMPAGNIE 1602—1800. 139 van den prince Maurits, van de steeden Hollandt ende Zeelandt, contracteren met chilly Partany ende de sangadgis, namentlijck sangadge Lamahale *, sengadije Adonnare *, ende Servetty *, als sangadge Lammakere ? ende sangadge Trong * in de ver- overingh van de plaetse ende t cassteell Sooloor, hebben op duss- danige maniere met den anderen gecontracteerdt: soo ymandt bestaedt, overlasst te doen nen chillij Partanij ofte de sengadgis voornoemt, dat het zall in sulcken consequentie getrocken worden offt geschiede aan den koninck van Ternate 4 offte aen den koninck van Hollandt. Wij sullen, des van moode wesende, revengeren ende voorkomen. Ten anderen zoo ymandt bestondt eenigh leedt, onreght offte overlasst aen de Hollanders te doen, zullen die van Soloor ende die van de Moluceos * gehouden zijn, met hunne maght voor te komen, gelijck mede den Hollanders nen die van Solor gehouden sullen zijn te doen en tegens hunne vijanden te beschermen. Item soo die van Soloor eenige mishandelinge deden nen de Hollanders, die zullen van ons gesamentlijck gestraft worden ende ingevalle de Hollanders die van Soloor onderstonden te beschadigen offte onheyll aen te doen, sullen mede op dezelffde maniere door den Raedt gestraft te worden. Wyders heeft den Capiteijn Moor * gecontracteerdt met chellij Patanij ende d’Ed° van ’tlandt van Soloor, mits hun vereerende vijff bassen *, te weten yder plaetse een basse als mede yder plactse een corgie * kleeden, hun voorders belastende, zoo ymandt quame te bestaen vyandschap aen chillij Partanij offte aen d'Ed, van Soloor te doen, datse in sulcken ge- valle tselve nen d'Eder Hr Gener! zouden adviseren ende dat de bladzijde en daarin «preekt hij bepaald van „de Ternataansche Kaitajil Partani.” (Vgl. Tiele, Bouwstoffen, 1, bldz, 84, 94.) Verschillende streken van Bolor en omliggende eilanden „staen van outs onder den Coninck van Tor- maten, maer werden geregeert van hare Sangagys, die egeen gebiet en hebben, maer nyet anders als hoofden van de gemeenten en zyn, ende alsoo niet en vermogen als tgene die gemeynte belieft” Kaitjil Partani bekleedde op Solor een aanzienlijke plaats, 1 Op Andonare (Adoenara). ? Serbette og Flores. ‘ Bat Wen eter vp den band tusschen Ternate en deze streken. * Hier zal met dozen titel genoemd zijn A. Scotte. Ld ut. 7 Volgens Hobson—Jobson, p. 197, is dit een handelsterm voor „a score’ (een twintigtal). 140 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE coopluyden van de scheepen alsdan die van Solor zouden komen assisteeren tegen hunne vyanden, min off meer offtet landt van Sooloor de koninck Moulasser * van Ternaten toebehoorende; dat oock de Capiteijn Moor aen den koninek van Goa offte Macassar * zoude adviseren, dat hij hem niet en soude onderstaen ende ververderen die van Soloor te beschadigen offte vyandschap aen te doen offte dattet den Capiteijn Moor van wegen die van Soloor soude wrecken ende sulx beletten. 3 Vorders dat de Hollanders die van Solor geen overlast en soude aendoen, als mede dat men die van Solor by hun geloove offte seckte + zoude laten blyven, zonder int minste haer tot ander geloove te persuaderen, min nogh meer, gelyck men aen den koninck van Ternate doet; ende zoo ymandt hier tegen quame te woelen, soude gestraflt worden als een overtreder van gebodt van den koninck van Hollandt. Soo die van Soloor daer en tegen hun verloopen tegen de Hollanders, sullen door chilly Pattany ende d’ Ed° van Solor gestrafft worden, Offte het geviell, tot Soloor eenige van Ternata quam, t'zij met brieven offte zonder deselve, sullen geexamineert ende gevisiteerdt worden door den Capiteyn als door chilly Partany ende d'Ed'® van t landt van Soloor, ofte het brieven van gelooff 5 offte niet, en soo bevonden worde, dat ymandt onderstonde vallsche brieven uijt den name van den kon* van Ternate hier te brengen, die niet behoorlijck gemerckt offte gezegelt en waren, desulcke in eenige faute bevonden werden, zullen nae merite van zaecken door den Raedt gestraft worden. Nogh heeft den Cap” Moor gecontracteerdt, hoe men het cooper als sillvergelt soude goedt van alloy maeken, zijn behoorlycke gewighte laten hebben, als mede op zynen besetten prijs stellen, op datter niemandt door verkordt en soude werden, als ook mede eenen zekeren prijs te stellen op de visch, op den touwack * ende arack, ende zoo ymandt op de marckt qname te kyven offte questie te 1 Sultan Modafar. 1 Gowa, hier = Makassar, * Het is bekend, dat de Makassaren reeds op verschillende plaatsen dezer eilanden bun gezag hadden gevestigd. (Vgl Tiele, Buropeërs, VILL, bldz. 136). * Een gedeelte der Soloreezen was door de Portugeezen tot het Christendom bekeerd. (Vgl. bv. Tiele, ta. p., VIII, bldx, 202.) * Credentiebrieven, geloofsbrieven, 8 Toewak, cen bedwelmende drank. 142 GENERALE NEDERLANDSCHE GROCTROYRERDE dogh so die van Banda niet en verstaen tot pays, sullen de Hol- landers hun getroost wezen etc* Was onderteekendt Appolonius Schotte, Willem Jacobszoon , Jan Janszoon, Fr. van de Velde, Creijn v. Raemburg, Gregorius Cornelij. Nogh stondt onder dese namen geschreven : Den jnhoudt van voorschreven contract ons overtolckt * wesende ende verstaen hebbende, annoveren, renoveren ende confirmeren wij t allige in allen deele mits desen, Ju Jacatra ady 7° 7%" Ac 1618, Was onderteeckend Jan Pieterszoon Coen. LX. AMBON. 19, 20 November en 23 December 1618, * De gouverneur van Ambon, Bloeq, werd in Juli 1617 als zoodanig ver- vangen door Van der Haghen, die daar bij den inlander „zeer wel gezien en bemind” was. Hij werd echter in 1618 lid van den Raad van Indië en Herman van Speult volgde hem in de Ambon-kwartieren op, Met kracht handhaafde deze het gezag der Compagnie. Zóó trad hij op tegen den zeeroof en den menschenhandel van sommige dorpen op Klein- Ceram, Cerams Noordkust, Boano, Kelang enz. en tuchtigde verschillende kampongs, wier bewoners dan ook het hoofd in den schoot legden. (Tiele, Europeërs, IX, bldz. 202—206). Aangezien de menigvuldige klagten over de over- groote rooveryen van die van Bonoa, geaccompagneert met die van Assahoedi,* Hatepoeteh * ende Kelang, nog dagelyks augmenteren, zoo van onze onderdaanen, als van onze geassocieerden, waar over genoodzaakt zyn onze macht te verzamelen, ende dat te meer, overmits Kimelaha Sabadyn,® Stadhouder wegens den Koning van Ternate, onder wiens protectie, en bescherming, die van Bonon, Assahoedi, Hatepoeteh, en Kelang staau, over verscheide onze aanklagten ons geen recht ! Vermoedelijk Adriaan van de Velde, die Seotte’s opvolger werd. (Tiele, Bouwstoffen, 1, bids. X.) 2 Ook dit contract bv. was dus niet in het Nederlandsch opgemaakt. + Overgenomen nit Valentijn , Ambon, I, b, bide, 41, v. + Op de Westkust van Klein-Coram. * Hatapoetih op Kelang? * Opvolger van Bassi Frangi als stadhonder van Klein-Ceram. (Zie hiervédr bldz. 71 en Tiele, ta. p., bldz. 264). 144 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYRERDE Boano ten andere zijde, de welke naar verscheide sessies in genade is aangenomen op nnarvolgende conditien. Eerstelijk is by den Luitenant Gouverneur voorsz, met hulpe van de bovengemelde Heeren ter neder gelegd, doot en te niete gedaan, met desistentie van alle vorige pretensien, zoo 't geene zedert de tyden van de Portugeesen op die van Boano hadden te pretenderen over zodanige rooveryen, van luiden ende goederen, als by die van Bonno voorsz. zijn gecommitteerd, wel verstaande, dat die van Bouno eerst ende vooral zullen restitueeren, alle zoodanige gevan- genen, als zy ‘tzeedert de tyden van de Portugeezen genomen hebben, welke verklaringe zy luiden zullen gehouden wezen te doen op haren Moshhâf, ende zal de restitutie geschieden in vol- gende manieren, te weten, dat zij de geene, die nog in leven ende in hare handen zijn, persoonlyk wederom zullen geven ende de geene, die overleden ofte buitens lands verkogt zyn, zullen zy vergoeden, voor een Orang Kaja 100 petolen, ende voor een slave 60 petolen, ende tot eene amende van hare begane faute beloven zy te betalen aan den Luitenant Gouverneur voorsz. 1800 petolen, ende daar en boven eene corcor van vier gnadjos. * Mede beloofden die van Boano voorsz. van nu voortaan nog tot geenigen dage meer te rooven op eenige der voorsz, Heeren landen, luiden, ofte goederen, ende haar voorder te dragen, als goede en getrouwe geassocieerden toestaat. Doeh gemerkt by de voorsz. Heeren voor zeker gehouden werd, dat (naar ’tgemein spreekwoord) de exter haar huppelen niet en zal agterwegen blyven (als wezende zy luiden van over ettelyke 100 jaaren gewoon, hun met rooveu te erneeren) ® waar over te bedugten staat, zy haar eerlang wederom zullen te buiten gaan, in welken gevallen de bovengemelde Heeren, onze onderdanen, ende _ geassocieerden, gezamenderhand beloven, ende zweeren, aan den Luitenant Gouverneur voorsz. op de eerste aanklagte hem te assis- teeren met alle hare magt, omme die van Boano ofte de contra- venteurs van dezen geheel te destrueeren ende uit te roeien. Aldus gedaan, en besloten op de strand van Boano. Datum ut supra. Op huiden den 20 November 1618 zoo zyn ten beroepe van den ‘ Roeibanken, (Valentijn, Ambon, a, bldz. 188, Zie ook Van Hoëvoll, Ambonach-Maleisch, bldz. 28, sub voce „ngadjoe” en De Clercq, Maleisch der Molukken, bldx. 89. ? Onderhouden. 146 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEERDE Op last van Coen hadden de onzen hunne loge te Djakatra versterkt en met een garnizoentje voorzien. Bemerkende, dat zijne positie daar niet veilig was, besloot hij den 22 October 1618, „met de versterking der lage voort te varen en haar tegen alle geweld in volkomen defensie te brengen.’ Dit verbitterde Djakatra, dat — natuurlijk — niet wilde weten van een Nederlandsche sterkte in zijn stad — en het helde weder meer tot de Engelschen over. Thomas Dale, toen de leider der Engelsche politiek aan Java's kusten, wilde zich over de houding der Nederlanders op de Bandagroep tegen de Engelschen wreken en nam een Nederlandsch schip bij Bantam. Ook hier op Java dus openlijke vijandschap tusschen de beide Westersche natiën. Coen trad vijandig tegen de Engelschen in Djakatra op; verliet 30 December deze vestiging; raakte 2 Januari 1619 slaags met de Engelsche vloot en ging daarop naar het Oosten van den Archipel. Hij had de verdediging der Nederlandsche sterkte over- gelaten aan Pieter van den Broecke. Zij werd belegerd door Engelschen en Djakatranen. Van den Broecke ging in op het denkbeeld van Dja- kruta om te onderhandelen en onderstaand contract werd gesloten. (Vgl. Tiele, Europters, IX, bldz. 207—217; Van der Chijs, Jakatra, bldz. 66—89; De Jonge, Opkomst, IV, bldz. XLVII—LVI, LXXIX-XCVII; Van Deventer, Nederlanders op Java, I, bldz. 109.) Nieuw accoordt ende bestandt, gemaeckt met den koninck van Jacatra, genaemt Wydyaeck Ramma ‘, ter eenre ende Pieter van den Broeke, command", ter andere zijde, wegens de voorgaende oorlogh tusschen hem ende de Generale Vereenigde Oostjndische Comp* geresen, in ordre als volght. Eerstelijck zall den koninek voorschreven beloove, het voor- gaende contract, bij de Gener' Pieter Both ende Gerrit Reynst ge- teekent 2, in alles te onderhouden ende naer te komen als van (vóór?) desen geschiet is. Ten tweede zal den Koninck gehouden wesen te gedoogen, dat ons fordt, welck hij seght tegens de voorgaende contracten getim- mert te zijn, in effect als nu tegenwoordigh is zall blijven staen ter (terug?) komste van den Hr Gener! *, zonder in die tijt daer- aen ijets meer te timmeren. Ten derde niet toestaen, dat d'Engelsche huijsinge offte logie soo naer ous fort sullen bouwen als voor desen geweest is, om alle ongeneughte voor te komen. 1 Widjajä Krama. 2 Zie hiervóór, ni XNNVILL en XLIX. ‚nl. Jan Pieterszoon Coen. Deze, in 1617 door de uverneur-generaal benoemd, had nog wel niet deze and, waar wordt, Gok. door Van den Broecke ia ‚reeds „generael” genoemd. 3 Gouverneur-Gens Bewindhebbers hooge wa zijn manu tot rdigheid a pt journ av; 158 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEE EDE side may bee appoincted to take true notice ther off, wherbye noe jealousie or difference may aryse to the discontinuance off our loues aend amijtie with another. Ffurthermore wee hould convenient, that iff eijther off us schall haue juvested all is ! cargason, both off goes? vendable send moneijes jn pepper, that then and not before te other haueinge a cargason off moneijes oll goes * or both, may aud shal be lauwfull for hune * tho employe the same for the pticulier accompt off his employers, provided that zee 5 giues notice tho the other ptye, that a just accompt be kept aparte. Allsoe is requisite toreniers (?) considaracons, that neyther off us nor anye for us schall barganije, * buy or pcure for his avue pticuler Comp® anije pepper out off anije jonnck or prowe ? what soeuer, wthin this riuer or road apptayninge or belonginge to Jambe wthout a joynt consent off both ptyes and iff anye shall be soe bought, to be equallije shared in hallues and w'" off cijther parthye schall breake or cause to be brooken anije off the forementioned agrements , shall bee held as a disturber off the comende * peace and bee re- ferred tho the principals att Jacatra for his censure accordinglije. LXVIII. KUST VAN KOROMANDEL. 28 Augustus 1620. ° Na de gebeurtenissen van 1612 (zie hiervóór, bldz. 100—104) hadden de Nederlanders zieh in Pulicat staande gehouden, niettegenstaande de inlandsche autoriteiten zich niet in elk opzicht hielden aan het verdrag, den 12 December van dat jaar gesloten, niettegenstaande ook de tegen- werking der Portugeezen. Zóó werden de kosten van het opbouwen der „begonnen fortresse” ten slotte door de O. LC. zelve gedragen. Maar zij werd voltooid (1613) en met een garnizoen voor n. Echter was het niet zonder groote movilijkheden, dat het pleit werd gewonnen en „extra- ordinarie onredelijeke schenckagie” kon niet worden gespaard. De heden werden vermeerderd door de onophoudelijke binnenlandsche twisten 1 Its. 1 Goods? 3 And goods? + Him? * He? 6 Bargain. 7 Pérahoe, prauw. * Common ? 9 Uit het Contractboek. 162 GENERALE NEDERLANDSCHE GROCTROYEERDE LXX. BANDA. 9 Mel 1621. ! Hoe dók poeloe Roen zich aan den wil van Coen onderwierp, is bekend uit de bij het voorgaande contract aangehaalde bronnen en literatuur, waar ook zijn behandeld de bloedige gebeurtenissen gedurende en nù het sluiten dezer contracten van Maart en Moi 1621. Jan Pieterss. Coen, Gouverneur Generaal, wegen de hooge Mogende Heeren Staten Generaal, sijne princelijeke Exeelleutie, prince van Orange etc. ende Heeren be- winthebberen der Generaele Oost-Indische Comp° der Vereenichde Nederlanden jn Indien, die van Puluron in genade aengenomen hebbende, heeft haar vergunt opt selvige eylant te mogen blijven woonen op naer volgende conditien. In den eersten, dat d’Orangeays ende Overhooffden vant eylant Puloron sullen beloven ende sweeren, gelijck sij bij desen uyt den naem ende van wegen de gantsche gemeente op haeren Moessaf alle te samen ende elek van hun int byzonder belooven ende sweren voor haer ende haere nacomelingen, de Hoge Mogende Heeren Staten Generael ende sijn Excell. Prince van Orange etc, ende de Heeren Bewinthebberen der Generale Oost-Indische Compagnie van de Vereenichde Nederlanden voor haere Souveraine ende gebiedende Heeren terkennen, gehouw ende getrouw te sijn, gelijck mede den Heer Gouverneur Generaal, sijnen Luitenant Gouverneur alhier resi- derende * ofte andere gesnbstitueerde overhooffden ende dat alle haer B, ordonnantien nacomen sullen, Sullen dien volgende de voorsz. Orangeayen ende Overhooffden van Puloron verclaeren dat zij "t eylandt genoempt Puloron, stereten , steden ende vrachten vandien, gelijck die van Slamma, Wayer, Demmer, Comber ende Rossangijn gedaen hebben * van haere voor- noemde plaetsen, aenden Ed. Heer Gouverneur Generael suyver ende daerop niemandt iets heeft te pretenderen, sinceerlijck sonder arch ofte list overgegeven ende opgedragen hebben voor haer ende haere naercomelingen, gelijck zij tselve eylant ter goeder trouwen oj ende overgeven mits desen. Dat sij dienvolgende geen ander princen off potentaten erkennen off houden voor haere Souveraine gebiedende 1 Overgenomen nit Tiele, Bouwstoffen, T, bldz. 284—286. 2 M.a.w. onze gouverneur van Banda. * Zie het voorgaande contract. 166 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYRERDE raeckende dese acht artijckelen aengenomen hebbende, niemant en mach dan meer des Generaels geboden verbreecken ofte omstooten. Aldus gedaen in “tschip Nieuw Hollandia desen 9™ Mey a° 1021. Voorders dese acht artijckelen heeft den Generac] aenden Orang- cayas van Poulou ay ende Poulou run met trouwe beloften gegunt; niemaut machse verbreken; alle de Gouverneurs van Banda off cenige andere sullen volgen dese acht artijckelen, gelijckse den Generael belooft heeft, geen andere en mogen de selve ook over- treden want den Generael heeft het belooft nen alle de Orangeayas van Poulou ay ende Poulou ruu. Actum als boven, J. P, Coen. Hieronder volgt de Maleische tekst der beide bovenstaande stukken. Jan Pietersz. Coen, Gouveruador Generael deri pada prince Orange, dengan orang caya caya sacalien deri negri Hollande, souda bri ampon pada orang Poulou- run, lagi souda cassie padanja doudoe de negrinja Poulou run, tatapi deanja tourut paracara ini jang comedien, Sa paracarra orang caya caya lagi nang sjappa * capalla deri negri Poulou Run djandji lagi basompa deri pada disor: * pouyja raijat sacalien pada deanja pounja Mousappa samoa sama, lagi saorang pada din kendiri, djandji lagi basompa macca dinar: mengaco orang besar besar itou, jaug pagang segalla negri Hollande pounja houcom lagi prince Orange menjadi diaorang lagi tjoutsjounja pounja tuan lagi capella, jangan boat barang boudi attau mosselehat padanja, tatapi {lalaijani padanja baibsic, begitou lagi pada Gouvernador jang ganti pada Gnael desini, lagi tinghal sacaran desini de tanna Bandan, attau capalln lain jang jadi tarou deri gonvernador iton, attau ganti dia, lagi tourut samoa jang disor; souro menouro, Orang caija caija lagi capalla samoa de Poulou-run bri dalam tangan Generael tanna Poulou ran dengan cottanja sacalien, lagi segalla boanja, scpti orang Selammon, Waijar, Oundinner, Comber daen Rossangijn souda boat daulon. Macca itou jadi songho songho, boucan dengan barang mosselehat, lagi barang orang lain tida bole minta satou satou deri negri itou, hanja bouean diaor: djandji itou 1 Siapa, 3 Diaorang, OOST-INDISCHE COMPAGNIE 1602—1800. 167 pada disorang kendiri, tatapi lagi pada diaor: pounja tjoutsjou, begitou seperti dinorang bri songho songho, lagi dengan hati tjoutsji negri ini padanja, dengan sourat ini, macca begitou dinorang tida kenal barang orang lain menjadi capalanja attau tuanja jaug halal, melaincan orang besar besar jang pagang Hollande pounja houcom, attau orang itou jang souda tarou desini berganti deanja. Agar caliattan baibaic macca dinor: kenal tuanja, diaor: bri pada disorang deri segalla boanja, jang tanna Ponlou-run bri, deri sapoulou saton, Diaor: bava bonga palla samua de Nera ca de Ponlou Aij aken djuwal pada nang sjappa souda jadi tarou desanna deri pada Gonvernador memblican: hanja jangan diaor: bava boa jang tida baie, lagi jangan dinor: djuwal acan pada orang lain. Diaorang tida bole boat barang cotta lagi, hanja doudoc de bava de panja * jouga. Djiealou Gouvernador de Bandan tsjinta barang toulong de prang pon baic, boat cotta pon baie de negri Bandan ini, diaorang bangat toulong padanja, lagi tourat dia pounja prenta, begitou jouga septi dinor: dapat lagi septi souda jadi cassie padanja, Dinorang tide bole boat barang houcom kendiri, hanja manacalla satou satou jadi tsjidera, diaorang minta houcom pada Gouver- nador, jang comedien bitsjara dengan orang caja caija deri poulou iton, lagi demikien dinorang houcom segalla barang barang. Dinorang lagi djandji daen basompa macca dinor: mau boat Samoa paracarra capada tuanja, septi patout pada raijat jang baie lagi adil, tourut baibau (jangan nacalboudi) pada dia pounja prenta attau sabda deri orang itou jang souda jadi tarou berganti dinorang. Samoa itou orang caya caija lagi capalla de negri djandji lagi basompa, boucan jouga pada dinorang kendiri hanja lagi diaor: mau toulong-macca orang lnin pon boat begitou, lagi pon toulong pada Gouvernador berhoucom pada jang sjappa tida mau tourut samoa itou, Agar catouwan, * samoa itou orang caija caija lagi capalla sacalien deri negri Poulou-run souda basompa tourut samoa paracarra itou, boucan jouga diaorang kendiri, hanja orang samoa jang doudoc de Poulon-run attau jang comedien datan, doudoc desanna, tagal itou dinorang souda batandacan sourat ini dengan tanganja kendiri. 4 Pontjak ? * Ketahoean, a 168 GENERALE NEDERLANDSCHE GKOCTROYEERDE Souda jadi de cappel Hollandia, jang souda berlabo de Banda, dalam boulan Mey hari jang casembila dalan tauwon 1621. Tui sourat segalla orang caija caija Poulo Ay daen Ponlou-run, datang pada Generael jang de paliharacan Allah pada sacalien tampat. Adapon comedien deri itou, kita sacalien minta pada Generael, aken berbonttan jang delapan paracarra itou, suppaija jangan jadi fitena comedien lagi, carna bawa tells segalla orang caija sacalien tana Bandan berdjandji dengan Gnael, membriacan tanna Randan sacnlien pada prince Hollande dalam tangan Generael dengan segulla orang caija caija Ponlou-run pon demikin lagi membriacan tanna Poulou-run pada prince Hollande dalam tangan Generael jouga. Sebab itoula, macca kita sacalien minta djandji pada Gnael aken berboattan jang dualapan paracarra itou suppaija jangan jadi fitena comedien lagi, suppaya namma (?) tana Bandan itou de pagang ole prince Hollande, sampey dounja binassa jouga, adapon jang pertama kita sacalien minta djandji pada Genernel. Saparacarra agama kita, jangan dia haribironcanja barang ber- boattan agamma kita, melaincan kita sacalien doudoe dengan agamma kita, orang Hollande pon doudoc dengan agammanja. Cadua paracarra jangan haribiron pada avac bini orang. Catiga paracarra jangan massoc pada rouma orang dengan ber- boattan djahat. Ca ampat paracarra jangan memoucol orang dengan tinda salla, djicalou salla orang Bandan, melaincan dengan bitsjara jouga. Calima paracarra jangan merampas pounja orang dengan tiada souca. Ca anam paracarra jangan seassat pada orang dengan barang cardja, carna kita sacalien tida beassa pada berboattan jang demi- kien itou. Catoudjou paracarra jangan dibava kita prang pada negri lain, melaincan djica barang adda mouso datan de negri Bandau, macca kita sama samma orang Bandan dengan orang Hollande menlawan mouse itou. Cadelapan paracarra, djica orang Bandan lari pada orang Hol- lande, melaincan dia poulangean jouga, attau orang Hollande lari pada orang Bandan, melnincain dia poulangean jouga, suppaija jangan jadi fitena comedien lagi, daen jangan jadi bersallahan antara orang Bandan dengan orang Hollande, suppaya sempourna bacardjahan Generael menbaiki tana Bandan, sampey dounja bi- mass jouga, suppaija mosohour nama Generael pada barang sacalien 170 GENERALE NEDERLANDSCHE GROOTROYEERDE daen Poulou Run, tiada dapat orang lain berouba lagi, barang Gouvernador jang deri Bandan attan Gouvernador jang lain tourat jouga septi djandji Generael pada berbaattan delapan paracarra itou, tinda dapat orang lain mengardjacan bacardjahan itoe lagi, carna Generael souda bri djandji dengan segalla orang caija caija Poulon- Aij daen Poulou-Run. J. P. Coen. LXXT. AMBON, 7 Juni 1621. * De gouverneur Van Spoult had geen gemakkelijke taak op de Ambon- groep. Niet alleen, dat het gezag der Compagnie en haar handelsstaat- kunde — die de Amboneezen uitsluiten wilde van de commercie met andere vreemdelingen, b.v. met de Engelschen — steeds meer ontevre- denheid toweeg brachten onder de inheemsche bewaners dier eilanden; maar ook (en niet het minst) werkte de houding der Ternatanen mede, om de toestanden minder bevredigend te doen zijn. De sultan van Ternate en zijne vertegenwoordigers op de Ambon-eilanden begrepen zeer goed, dat de meerdere machts- on inyloedsontwikkeling der Nederlanders didr te hunnen nadeele moest komen en betwistten o. a. de rechten der O. 1 C. op sommige dorpen, Vooral Hidajat of Daja — een aanzienlijk Ternataan*— is in de jaren van Van Speult de leider der anti-Nederlandache elementen. Ook het optreden van den Nederlandschen gouverneur tegen den Islam weekte in de richting van vijandschap en zelfs de kapitein Hitoe werd hierdoor onvriendelijker gestemd, Toen nu minder gunstige berichten over de positie der Nederlanders te Djakatra Ambon bereikten en daarmede de hoop op tussehenkomst der Engelschen mée sprak, nam de onrust grooter en ernstiger verhou- dingen aan. De wapenen deden zich alweer spoedig gelden. Een kontering kwam natuurlijk weder na de verovering door ons van Djukatra en het terugtrekken, voor het oogenblik, van de Engelachen. Toen nu Coen, na zijn optreden op de Banda-eilanden, in Mei 1621 op Ambon kwam, kon hij daar gemakkelijk de leiders naar zijn zin zetten en hunne meer of minder ondergeschikte verhouding tot de Compagnie door hen doen bekennen en bevestigen. (Vgl. hiervóór verschillende contracten mot de Ambon-eilanden.) Dit gebeurde in eenige bijeenkomsten in het kasteel Victoria van 1—7 Juni 1621, onder leiding van den Gonverneur-Genersal gehouden. (Vgl. Tiele, Ewropeërs, IX, blds. 262-263; Bouwstoffen, I, t Overgenomen uit Valentijn, II, b, bla. 50, v. “Hij werd de opvolger van Sabadin (die in 1619 overleed) als stadhouder van Klein-Ceram. (Vgl. hiervdér, bldz. 142, noot 6; Tiele, Ewropeërs, IX, bldz, 264; Tiele, Bouwstoffen, I, bldz, XLVIL, 264, 269, 205, v. enz), Reeds vóór Sabadins dood nam hij op de Ambon-silanden cen plaats in de ver- houdingen in, niet zonder beteekenis. (Bouwstoffen, I, 226, enz.) 172 GENERALE NEDERLANDSCHE GEOCTROYEEEDE Raaden gedaan, de bovengemelte Hoog Mogende Heeren Staaten Generaal, zijn Excellentie Mauritius, Prince van Orangie, Grave van Nassau enz., de Heeren Bewindhebberen, eude hare gesubstitueer- den, tegenwoordige, ende toekomende, voor hare Souveraine Heeren te erkennen, gehoorzamen, gehouw ende getrouw te zyn, ende te assisteeren, tegen alle vyanden, zoo wel te water als te land, als getrouwe onderdanen toestaat te doen, gelyk zy voor deezen belooft , en gezworen hebben. Actum ín 't Kasteel in Amboina dezen 7 Juni A. 1621, was getekent J, P, Coen, Fredrik Houtman, Harman van Speult, Willem van Witsen, P. Pietersz. Wagensveld, Cornelis van den Berg, Cornelis de Meyer, Daniel du Buquoy, Laurens de Maarschalk, ’t merk van ' Jan Cornelisz, Luitenant, J. van Breul, Maarten Jansz. Visscher, ‘t merk van * Charles Houw , vendrig, Jan Graswinkel, Hendrik Lievensz., Christoffel van der Gracht, Jozephus Mostaard , Georgius Musschamp, Henri Woolman, Simon Colin, Mathieu de Klerk, Hans Jansz., dit merk van Gerrit Gerritsz. Bak.* — LXXII JAPAN. 