Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
Wandelaars legden des avonds eens even in Vreugderijk aan , om wat nieuws te hooren of te vertellen. Van Vreugderijk gingen de cavalcades uit , en een paar uur later hoorde men er een menigte ? min of meer belangr^jke mededeelingen 6ver de ontmoetingen gedu- rende den rid. Wie had geen preferentie onder de schoone dames van Batavia 9 of wie werd er niet van verdacht gehouden ? Wie had niet een of ander zwak of gaf zich niet eens bloot aan plagergen ? Maar wie vond ook geen gehoor in Vreugderijk , als er behoefte was om. het hart lucht te geven , om bemoedigd , getroost te worden ? Wie wist niet , dat de vrolijkheid in Vreugderijk geen wuffcheid , maar op de- geljke gronddagen gevestigd was ; wie was het onbekend , dat de bewoners van Vreugdergk door naauwe vriendschap verbonden wa- ren , door vriendschap gesioten op de schoolbanken , beproefd in de gelederen , in het vuur , in alle omstandigheden des leven« ? Wie twgfelde er aan , of in de harten der Vreugderijkers plaats was voor edele gevoelens , voor hoogen ernst , voor kunst en kennis ? Z^ zullen nooit uit m|jn geheugen gaan , die goede dagen op Vreugderijk gesleten , de laatsten van mijn ongehuwd leven ! Het 247 scheen dat het lot m^j , tot afscheid , er nog eens volop van liet genieten , voordat het mg toestond het hoogste doel mgns levens , mijn vereeniging met Elise , te bereiken. Aan die lagchende toekomst alleen was het toe te schrjjven , dat ik niet met de overige Vreug- derykers medeleed bij de gedachte aan de aanstaande ontbinding van den kring te Vreugderyk. Ik hielp mede , zooveel ik kon , om de afbraak van het reeds zoo lax]^ afgekenrde huis tegen te hou- den , doch ten laatste waren onze hulpmiddelen uitgeput. En toen op zekeren dag eenige werklieden met hamers en breekijzers de hekdeur van Vreugdergk inkwamen en hunne sloopende handen aan d^ b^gebouwen legden, toen werden^ er treurzangen aangeheven , trenrliederen ge'fmproviseerd , en toen de treurmare zich over het kampement en den omtrek verspreidde , ontvingen de Vreugderg- kers , met zwarte strikken op de kabaag , de condoleantie-bezoeken , en trokken als echte filosofen , van de treurige gebeurtems op de genoegelijkste wg^se part^'. ^ xxn. Een RKNlelfficier. Indieu ik aUeen over Vreugderjjk en de Vreugdergkers sprak , en geheel zweeg over m^jn chef en mjjne verhouding tot hem , zou- de het kunnen gebeuren dat m^jne lezers zich een te min denkbeeld vormden van een betrekking , die toch niet zoo onbeduidend was. De adjudant van den kommandant der afdeeling — de officiele titel was eigenlgk » adjudant van den kolonel-kommandant der voor- malige eerste groote militaire afdeeling op Java" — was , behalve hetgeen ieder adjudant is , de bril , de mikroskoop , het mnemotech- nisch supplement , de regterhand van zijn chef , — chef van het afdeelingsbureau , chef van den staf der afdeeling als men wil. Tot de gewone werkzaamheden behoorden derhalve in de eerste plaats de bureaudiensten, waaraan het grootste deel van den dag werd besteed. Onder het kommando van den afdeelingskommandant sorteerden al de gamizoenen van westelgk Java , tot en met dat van de residen- tie Cheribon. Beantwoording van rapporten , voordragten , staten , verzoeken , voorstellen enz. van een aantal gamizoens- en postkom- mandanten , 6n bevelen , voorschriffcen , beschikkingen , verordenin- gen van den afdeelingskonmiandant gaven schrjjfw^erk genoeg. Bo- vendien was het afdeelingsbureau de trechter , waardoor alle stukken aan en naar het militair departement gingen. Ik was dus in een oefenschool geplaatst , waarin de pen wel is waar een hoofdrol speelde , doch die mg tevens in de gelegenheid stelde de militaire * wereld van een hooger standpunt te leeren kennen en te beoordeelen. Zooals gewoonl^k het geval is , genoot ik iets van het aanzien waarin mgn chef bg het publiek stond, en ondervond al spoedig 249 dat verantwoordelijke officieren mij de meeste onderscheiding betoon-. den en dat zy , die mg formeel het hof maakten, van het minste gehalte waren. Slechts weinige kommanderende officieren rigtten zich regt- streeks tot den kolonel ; de meesten vervoeg^en zich eerst bij mij , om het terrein te verkennen en te vememen, wat ik dacht over deze of gene zaak , of eenig voorstel goed of niet goed zou opge- nomen worden, enz. en gingen daama naar den chef; terwgl en- kelen , de zwakken , de angstvalligen , zich bepaalden om hunne zaak aan mij bekend te maken , met verzoek die den kolonel voor te dragen. Er waren hoofdofficieren die altijd iets te vragen had- den ; anderen , meer zelfstandigen , die nooit kwamen , tenzij zij ontboden werden. Menigvuldige inspectien van de verschillende korpsein en wapens , die wy minstens eenmaal per jaar in de verschillende garnizoenen hidden , behoorden in de eerste plaats tot den werkkring van den afdeelingskommandant. Doch afgescheiden van het leerzame en belangrijke mijner betrek- kfng , had ik het geluk onder de leiding te zijn van een man , dien ik hoogschatte en weldra als een vader lief had; van een man, die zachtheid van inborst , goedheid van hart en beschaafdheid van vomsien paarde aan kennis en ondervinding , aan strenge beginselen en een juist begrip van billijkheid en krijgstucht. In menig ver- trouwelyk gesprek leerde ik hem als den braafsten krygsman en den edelsten mensch kennen. Reeds op gevorderden leeftijd , doch met onveranderlyken ijver werkzaam, onderhieldde herinnering aan de schoonste oogenblikken zyns levens bjj hem de liefde voor zyn stand. By het vertellen der gebeurtenissen uit zyne loopbaan ver- dween de zestigjarige grysaard , die reeds onder het eerste keizer- ryk het soldatenkleed aantoog, en maakte plaats voor den jongeling , die onder de oogen van den grooten keizer den vuurdoop ontving. Dan sprak hy snel , met levendige gebaren en schitterende oogen : ))Wy bivakkeerden dien nacht op het slagveld , en 's andefen daags inspecteerde Napoleon *onze divisie. Het tweede regiment, regts van ons , had bij het deboucheren uit een d^fil^ een oogenblik gewankeld en daardoor 's keizers ontevredenheid opgewekt. Toen II. - 11* 250 Napoleon aan den regtervleugel van dat regiment kwam, wendde hij het hoofd af , gaf zgn paard de sporen en galoppeerde voorbij , zonder ^en man te willen zien. ))Het regiment gevoelde zich onteerd en vocht bij de volgende gelegenheid als een leeuw ; het verloor toen meer dan de helft. ))Bij ons komende , nam de keizer den stap aan , sprak den ko- lonel toe en ging langzaam langs de gelederen." — ))De Hollanders hebben zich dapper gedragen. Wie hebt gij voor te dragen?" ))Toen de inspectie afgeloopen was , werd ik met twee andere on- derofficieren voorgeroepen." — ))Uw naam , jongman ," zei Napoleon. — ))Ferrier , Sire !" — ))Hoe oud zyt ge?" — ))Zeventien jaar." ))Toen zag hij mjj een oogenblik aan , zoodat ik moeite had mgne oogen niet neer te slaan. — ))Goed !" zeide hij , ))gg zijt ofBcier." ))Ik had lievec het kruis gehad; maar met de kans om krygsg-e- vangen te worden , had de kolonel het beter geacht mij voor de epau- letten voor te dragen. Het kruis kon ik altijd nog verdienen , meen- de hij." Zonder vooruitzigt om zjjne loopbaan op dezelfde wgze tevervol- gen als hjj die had begonnen , besloot Ferrier in 1816 naar Indie te gaan , toen de kolonien van de Engelschen zouden overgenomen worden. Met een duizendtal passagiers bevond hg zich aan boord van het linieschip dat het nieuwe bestuur naar Java overvoerde. Zijne lotgevallen gedurende die reis en den eersten tgd op Java kon- den een boekdeel vnllen. In verschillende eervolle betrekkingen kloxn hg in rang op en onderscheidde zich steeds door beleid en kloekheid. Hg beleefde dagen van gebrek en ellende , en worstelde dat moeije- lijk tijdperk door , waarin met een luttele magt een uitgestrekt win- gewest moest bedwongen en productief gemaakt worden. Aan het hoofd van een handvol dapperen stortte h^ zich meermalen met oud- ridderlijke onversaagdheid onder duizende Indianen en versterkte hun 251 geloof aan de onyerwmlgkheid der Hollanders. In den Java-oorlog kommandeerde hjj een mobiele kolonne en verwierf de beide neder- landsche eereteekens. Nu stond hg sedert een reeks van jaren aan het hoofd der 1*^® militaire afdeeling. Voorzeker was het zgne schuld niet , dat er nog geene sterren op zgne epauletten schitter- den , want hg liad ze honderdmaal verdiend ; maar het indisch le- ger was en bleef een stiefkind , en schoon men in het moederland generaaLs bg dozgnen schiep , achtte men ze in de koloniSn overbo- dig. Het spreekwoord )>elk goed soldaat kan generaal worden", gold in Indie niet. Kolonel Ferrier was een dier loten der groote armee van hetkei- zerrijk , die de zuivere begrippen van militaire grootheid , van eer, pligt en krggstucht in het indisch leger overplantten. Als een reus- achtige eik stond hg onder het jonge geslacht , dat met eerbied tot hem opzag. Altgd minzaam , was hij de vraagbaak voor iedereen ; rgk in ondervinding , wist hj in elk geval goeden raad te geven ; sober en eenvoudig , strekte hg den onmatige tot voorbeeld ; beleefd en hoffelgk , deed hjj den troupier zich zijner ruwheid schamen ;'streng tot hardvochtigheid waar het de dienst van het land gold , zag men hem deelnemend tot weekhartigheid met den Igdende. Was hg ver- pligt een slag toe te brengen , zelf legde hjj ook den balsem op de wond. Tegelijkertijd regter en vader , wist hy den sehuldige vrees voor het kwaad en vertrouwen in zjjn persoon in te boezemen. Bij elke handeling kwam het in het hcht , dat een gelijke lust hem be- zielde om zgn pHgt te betrachten en goed te doen ; en ik betw^fel of hg ooit , even als Titus , 's avonds zgn hoofd tevreden kon ne^rleg- gen, wanneer hij tot zich zelf moestzeggen »ik heb een dag verloren." Thans rust de brave Ferrier in het graf. Een paar jaren voor zijn overladen liet de Koning hem regt wedervaren en schonk hem de generaalsepauletten. Het leger rigtte een gedenkzuil voor hem op ; aan erkenning zijner diensten , aan eerbewjjzen ontbrak het dus niet. Boch langer dan het geslacht leefb dat hg heeffc helpen opleiden , langer dan het metaal duurt waarop zgn deugden gegrifk zjjn , zal de echte kqjgsmansgeest bl^jven bestaan dien hg in het dappere indisch leger heeffc gekweekt. xxni. Een ofricier-terreinopnemer. Reed» veertien dagen had het gebeuk en geklop van koevoet en hamer aangehouden; de bijgebouwen en stallen van Vreugdergk werden gesloopt. Wat niet als stof en puin in de Tjiliwong was verdwenen, lag in hoopen op het erf. dBagimana sakarang, toewan?" (Hoe moet het nu , mynheer?) had de oudste staljongen gevraagd , toen hij met een erbarmel^k gezigt kwam zeggen, dat men den stal ging afbreken. De Vreiigdergkers zagen elkander meesmuilende aan, totdat er een antwoordde: ))Tra perdoeli bagimana (het komt er niet op aan, hoe het moet.") »T a p i (maar) . . . ." ))Gow^ misti tau sendiri, bagimana! — soe- dah! (gg moet het zelf maar weten; genoeg!") Met een lang gerekt »eh", dat zijne groote verwondering over zalk een antwoord uitdmkte , was de stalbediende afgedropen ; doch tot onze yreugde zagen wij dienzelfden middag nog, onder hetloof tegen den scheidingsmuur, een noodstal met een atappen dak ver- rgzen. De jongens , begrgpende dat wjf niet weg wilden , hadden zelven raad geschaft. Twee dagen later, stond er weder een jongen met een verlegen gezigt. ))Wel, Kromo! wat hebt gg te zeggen?" ))De metselaars breken m^n kamer af , toewan 1" 253 ))Zoo ! wat zou dat ?" ^Bagimana sakarang?" »Deel de kamer met aw makker !" was het antwoord , en een afdoend ))soedah" belette verdere praatjes. Doch 's anderendaags sfconden er twee te bagimanaen. Een kluch- iige verlegenheid was nu op het gelaat der meesters te lezen. »Bagimana ?*' herhaalde Spyker na eenig nadenken , »ik zal 't u zeggen, kom maar bij my in de kamer." »Tetapi sajapqenja bini, bagimana? (maar hoe meet het dan met mgne vrouw?") De zaak begon moegelgk te worden , en na eenig beraad werd er besloten de geheele achtergalerg ter bescMkking van het dienst- personeel te stellen. Naar gelang er dus woningen werden omver- gehaald , verhuisden de jongens naai* het hoofdgebouw , met vrou- wen en kinderen , met kisten en kleeding , met vogelkooijen en krissen, met bali-bali's en wat er verder tot hun inboedel behoorde. Van lieverlede begon het er verwarder in Vreugderrjk uit te zien en naar mate het huishouden onordelijker werd , nam de belang- stelling van het publiek toe, en werd de nieuwe arke Noach's nog drukker bezocht. Geen vrolijker dagen dan die laatsten van Vreugdergk ! Even aJs bjj een overstrooming al wat leeffc zich op de hoogste pmiten vereenigt , stap voor stap terugtrekt en meer en meer za- mendringt , werd ook in Vreugdergk schrede voor schrede gereti- reerd ; eerst de achter-buitengalerij , daarna de binnengaler jj en eindeljk de achterste vertrekken werden aan de verwoeai^kers of ver- woestelingen , zooals Tament ze noemde , ten prooi gegeven. En met dezelfde krachtsi^spanning , die de drenkeling aanwendt , om den stroom af te leiden die hem dreigt te verzwelgen , werd ook in Vreugderyk alles in het werk gesteld om het uur der ontbinding uit te stellen. — Nog een kamer bleef er over ; dan zouden de be- woners den laatsten nacht doorbrengen. om 's anderendaags geza- menlijk het afscheidsmaal te nemen. Sieffert was daarvoor opzet- telgk van Buitenzorg gekomen. Wie Sieffert was ? g|j hebt hem nog niet hooren noemen ? 't Is mjjn schuld. Door te veel van mij zel- ven te spreken , vergat ik soms u m^'ne beste vrienden voor te stellen, 254 Sieffert was een academiekameraad , een jongen met een rug , zooals mgn vroegere leermeester plagt te zeggen , met een helderen kop en een hart van goud. Hij deed de dienst van stafofficier en bragt het land , dat twee en een halve eeuw o n s land heette , voor het eerst behoorl^'k in kaart. Tot dat einde had hij nog een paar officieren-opnemers , met eenige onderofficieren van duitschen bloede (geen Hollanders , 't doet mij wel leed het te moeten zeggen) onder zijne orders^ Niemand echter die den chef der brigade-op- nemers in ijver naby streefde. Sieffert beminde zijn werk bo- venal , daama de natuur. Hij gevoelde zich niet gelukkiger, dan wanneer hij van den ochtend tot den avond , door dik en dun , zich vrij kon bewegen. Gij moest hem kunnen zien , als hg bg het krieken van den dag welgemoed den kampong yerliet om zichnaar het punt te begeven , waar hij 's avonds te vbren zijn arbeid had gestaakt. Geen Europeaan , die zooveel sympathie voor den inlander had als Sieffert. . Bijna altijd met inlanders verkeerende , leefde hij toch in gedachten in de beschaafde wereldj want onder het a&igten van hersenlooze koeK's om met baak en meetketting om te gaan , zong hij de aandoenlijkste aria's van Donizetti en Meyerbeer. Stond hQ aan den pantjoran (bron) met engelengeduld zijn kokki voor de honderdste maal hetzelfde te onderrigten, hg verbeeldde zich als Edgard met Lucy bij de bron te staan, althans hjj floot er de mu- ziek van. Had hij bij het flaauwe schijnsel van een palita (lamp- je) of van een Brandonsche kaars in een bamboetje , zgn dagwerk ingeschetst , hij beschouwde die teekening z66 welgevallig , als had h^ een schilderij van Murillo voor zich. De gammelangtoonen her- innerden hem een symphonic van Beethoven. Zoowel het geruisch van den sapoe (bezem), waarmede de afgevallen bloesems van den djamboeboom opgeveegd werden , als het gesuis der vleugels van 255 den kalong boven den kampong , deed hem denken aan het ritselen van een vrouwenkleed ; en de fluisterende stemmen der k em let's (wakerg) , die de een y66t de ander n4 insliepen , klonken in zgn ooren als het gelispel van een bataviasche schoone , die blozend hare liefde bekent. Zelf jfeeet , begreep hij de poezie van het javaansche leven. Aan ontbering gewoon , kon hg , zelfs bij gebrek aan alle comfort , zich in een kampong behageljk gevoelen. Als de inlander , kon h^ wakende droomen , zijn geest de voile vrijheid geven. In den on- noozelsten koelie ontdekte hij nog eenige poezie , wist althans aan zgne eenvoudige handelingen nog een poetische tint te geven. Toe- gevend voor zijne gebreken , voor zijne onverbeterl^'ke traagheid , voor zijne schijnbare ongevoeligheid , voor zgne bekrompenheid en bggeloof , liet hij geen gelegenheid voorbijgaan om het goede en praktische van hem over te nemen en hem v66r te lichten met zjjne kennis. Bemerkte hij dat zjjne paarlen voor de zwijnen gegooid waren , welnu , ergeren deed hij zich niet. Met inlandsch phlegma vertelde hij aan hen , die voor de waar- heid nog te laag stonden , onwaarheden die althans een goede z^jde hadden , namelijk : "een groot denkbeeld te geven van hunne over- heerschers. Bg groot en klein welkom, durfde men hem naar za- ken te vragen , die de inlander in den regel in tegenwoordigheid van een Europeaan niet aanroert. Een regent liet zich eens door Sieffert uitleggen : de grootte , d« magt , de onderlinge verhouding der groote mogendheden in Euro- pa. Uit de Java-Courant had hij, met behulp zijns djoeroe tjoe- 1 i 8 (secretaris) begrepen , dat er een spanning tusschen Engeland en Frankrijk heerschte , en nu vroeg hij ))wat de koning van Hol- land zou doen als het tusschen die twee rijken tot een oorlog kwam." »De koning van Holland? wel! die laat ze vechten; en als het hem verveelt , dan komt hij tusschenbeide en roept : ))h e ! b r e n- t i 1" (ophouden) ; en dan is 't dadelijk gedaan." ))Is het dan gedaan?" ))DadeHjk !" De emst, dien Sieffert bjj zoo'n gelegenheid wist te bewarenende 1 256 natuurl^ke , overtuigende toon , waanuede hg zonder aarzelen ant> woordde, maakten eien diepen indruk op de inlanders. Yoortaange- loofden zg heilig , dat Nederland het magtigste land der wereld was. Om de karakterschildering van onzen vriend volkomen te maken, moet ik nog zeggen dat Sieffert altgd verliefd was, zouder juist goed te weten op wie. Met de vrouwen in het algemeen dweepende , be- minde l^j ieder die slechts in een enkel punt met z^n id^aal over- eenkwam. Eigenl^k vend hg in elke vrouw ten minste iets dat hem aantrok , en met terzjjdest^llLng van het ontbrekende zag hij slechts dat eenige aantrekkelgke. ZJn sympathie werd opgewekt door een welluidende stefn , door een paar schoone oogen , door een vriendelgk woord , door een natuurlijk ge])aar. En dan voerde hij het beeld der aangebedene mede naar het binnenland , sprak het dagelijks toe , bezong het , droomde er van ; dan werkte hjj met verdubbelden jjver om h a a r des te eerder te kunnen wederzien. Ongelukkig begaf hem zgne welsprekendheid in hare tegenwoor- digheid ; gewoon all^^n te dweepen , maakte haar bijzijn hem stom. Maar dan vond hjj troost in Vreugdergk, waar hy vrjj zjjn hart kon uitstorten ; want de spranken van zjn dichterlgk genie, die al- tijd getuigden van een rgke en levendige verbeelding , werden dto als goud opgevangeri en onderhielden het dichterlgk vuur dat daar altyd gloorde. XXIV. Afscheidsdiner in Vreugderijk. De laatste meubels waren Vreugdergk uitgedragen ; alleen de pi- ano stond er nog. Van planken en kisten hadden de jongens een paar banken zamengesteld , van Haastert, de kok van Goenong Sarie, en Esmiol de firansche pasteibakker voor den menu van het afscheids- diner gezorgd. Daai* het opbreken van Vreugdergk nu toch onvermgdeljk was , kweten de Vreugdergkors zich dapper aan het diner, en hieven al- leen bgwjlen een klaagtoon aan -dat het droeve noodlot hen zoo onbarmhartig uiteenjoeg. Het gesprek , dikw^ls afgewisseld , liep hoofdzakemk over de laatste expeditie. De Beer was eerst gisteren van Bali teruggekomen , en moest vertellen. Hij zag er uit als een geest; maar had zijne gezondheid veel geleden, zgne vrolijkheid had hem niet verlaten ; misschien had hg daaraan zjjn leven te danken. Naar zgn spreken te oordeelen , altjjd even afkeurend , spottend , geestig-pruttelend , zou een onbekende in hem een slecht soldaat zien ; te meer omdat zgn fijne trekken , tengere ligchaamsbouw en volkomen haarloosheid — zoo in tegenspraak met zgn naam - — dat verkeerde denkbeeld versterkten. Maar naar het uiterlijk moest men de Beer niet beoordeelen. ))Hoe hebt ge 't nog zoo lang op het fort te Beleling uitgehouden , Beer ! als het er werkel^k zoo ongezond was ?" »Dat zal ik u zeggen, Abres ! maar gij moet er niet over spreken." »'t Zal weer wat z^n , als h^ zoo geheiinzinnig begint." 258 »Wfelnu , Beer ?" »Wel , bjjna iedereen had daar de koorts , de een meer , de andere minder. Daarom kwam de dokter alle^ dagen op het morgenappel met een groote kinine-flesch onder den arm , en begon met nommer e^n , en zoo vervolgens aan ieder , een lepel kinine te geven. Gg hadt al die leelijke gezigten eens moeten zien ; 't was om te gieren. Maar hoe ongaarne ook , ieder slikte toch maar zijn ration , omdat men zich liever een bitteren smaak getroostte dan nog meer dekoortste krggen." »En gg gaaft het voorbeeld?*' ))Zeker ! ik stond op den regtervleugel en hapte het eerst. Nadat ik de gelederen had laten openen , bleef ik bij het tweede gelid staan en hapte ook het laatst. Zoodoende kreeg ik twee lepels , en hield het er uit. Dio niet sterk is ,- moet slim zijn." »Zonder gekheid , Beer ! is het er zoo ongezond ?" »'t Is de zjiivere waarheid , die ik vertel. In drie maanden is het garnizoen tweemaal geheel afgelost ; de meesten kregen een marsch- order naar kapitein Jas ; de rest naar het hospitaal te Soerabaija. Op het fort was kazeme en hospitaal e^n ; want de zoogenaamde ge- zonden , zg die zich nog ter been hielden , waren soms zieker dan de zieken. De dokter kon het niet helpen ! " »'t Gebeurde meermalen dat men iemand, die *s nachts stilletjes afge- marcheerd was , dood op de krib yond. Eens zag ik twee inlanders in elkanders armen liggen ; gelijktjjdig stervende , hadden zg hunne ledematen ineengestrengeld , bah ! . . . . spreek me er niet meer van." )>Maar waarom niet op een andere plaats , b^v. een paar palen van het strand af , een post opgerigt? waarom geen luchtig kampe- ment aangelegd , aUe dagen groote wandelingen in het gebergte ge- maakt , gejaagd . . . ." »Ta , ta , ta ! wel zeker ? waarom niet alle dagen gedanst met de Eadin Ajoe's van den Radja ? — 't Ziet er nog al lief uit ! — Op dit oogenbUk , mgnheer ! zgn de Balinezen nog even vgandig als vroe- ger ; nog veel vijandiger , omdat zjj een nederlaag hebben te wreken. Geen man der bezettiag kan buiten bereik van het geschut gaan , of hg is zjjn leven niet zeker. Hoe welgemeend die onderwerping was, 259 bleek al spoedig. Er waren vruchten , groenten , kippen , eenden , runderen in overvloed , en men betaaWe altijd contant ; maar toen de expeditie weggezeild was , verminderde het aanbod van levensmid- delen dadelijk en hield weldra geheel op. Als thans een offlcier den kampong nadert , wordt hij oitgescholden , en ik ben er zeker van , dat zoodra de vorsten zich van het pak slaag'verhaald hebben, z^ hunne schuld met kogels in plaats van met spaanscbe matten znl- len afbetalen." »Werken zij nog niet aan nieuwe versterkingen ?" '))Zeker weet ik dat niet ; doch, ik heb hooren spreken van een knappen kerel , zekere Goesti Tjilantiek , die te Djagaraga in het binnenland bezig zou zijn met bentings aan teleggen." ))Als dat zoo is ," zei Spyker , »dan drink ik op den volgenden veldtogt naar Bali , en dan hoop ik dat WQ alien , zooals wij hier zitten, daaraan mogen deel nemen." ))I>at hopen we met u !" riepen verscheidene stemmen. ))En dat ik het dan zal zijn, die den Goesti gevangen neem ," voegde Tament er opgewonden bij. ))Ik hoor mijn chefal kbmman- deren : m^jnheer Tament ! neem een gereedschapskar en breng mij den muiteling , den aterling , den opstandeling gevankelijk hier." »Als men m ij maar te huis laat ," viel de Beer koud in. ))Dat meent ge niet , Beer !" »Ik heb er genoeg van. Een mooi metier! 'tWas algemeen bekend dat de Beer zich flink gehouden had. Otterbeen , de wildste en de beste aller Vreugderijkers, die inder- tjjd te vergeefs hemel en aarde bewogen had om bij de expeditie te komen en den vuurdoop te ondergaan , en nog b^ elke gelegenheid dat er over gesproken werd, zich schrikkelijk opwond enalleglazen brak , Otterbeen vroeg nu aan de Beer hetzelfde wat hg mij reeds had gevraagd : »Hoe hi) zich gevoeld had in het vutir?" »Hoor eens ; ik zal er hier geen doekjes om heen winden , maar om er u een juiat begrip van te geven, moet ik het van iets vroeger ophalen." »Opgelet, mjjnheeren!" riep Abres , die de Beer begreep. 260 »Daag8 voor het ontschepen , had de bataiUdnskommandant de of- ficieren bjj zich laten roepen. 'tHeeffc gewoonlgk niet veeltebedui- den , als op het exercitie-veld de officieren vddrgeroepen worden en zich om hun chef schareu ; maar het staat deffcig en maakt indrak op den burger, die voorbij wandelt en niet weet wat er verhandeld wordt. Ditmaal , v66r dat wij tegen den vjjand opmarcheerden , verwachtten wQ echter iets beters, op zgn minst een opwekkende aanspra8|)k om den goeden geest te onderhouden en aan te wakkeren. Maar wat zeide de majoor?" — })Ik verzoek den heeren om gee^ losse dassen te dragen en behoorljjk in tenue gekleed te gaan, ten einde den soldaten het voorbeeld te geven." ^)Gij hadt die lange gezigten eens moeten zien ; 't was eenig in zijn soort. Onze brave chef ging voort op hetzelfde thema, en zeide onder anderen: — ))Dat stropdassen tot die dingen behoorden, waaraan men de hand moot houden , om groote dingen 'te verkrijgen." »Ik dacht hierover na , en bg de bestorming van Beleling ver- zuimde ik niet, om altijd met de hand aan de stropd^.8 te' loopenj daaraan heb ik het te danken, er heelhuids te zijn afgekomen." »Hij is good, bravo!" lachte Otter been, »maar spreek eens em- stig; hadt gg vrees?" ))Vree8? neen; maar lekker was ik niet. Gj meet weten, dat, toen wg bij den opmarsch een ravgn doorgetrokken hadden, ik op een grooten steenklomp klauterde , om eens een kgkje te nemen. ik wist niet dat wg al zoo digt bij de versterking waren. Naauwe- l^ks was ik boven , of daar beginnen v^ftig kerels met roode baadjes op mg alleen te vuren. Het scheen — hier nam de Beer een hoog- dravenden toon aan — het scheen , dat de engel des doods binnen Beleling zijn zetel had gevestigd , en van daar z|jne boden op mij afzond. Eenigen riepen sst ! sst ! als om te waarschuwen dat zg mg het eeuwig zwggen zouden opleggen , anderen fluisterden pst! pst! om m^' als 'tware tot zich te lokken en m^ daama met hunne looden lippen den dood toe te kussen." »Prachtig gesproken." 261 »Dicliterlgk.*' iLaat De Beer doorgaan I" »I)aar de geheele kompagnie het oog op m|] had, moest ik wel- staanshalve een oogenblik blgven staan , doch ik dacht bg mgzelf : Beer ! wat heb je daar een dommen streek gedaan ! — tekker was ik niet. Ik keek eens rond (met de hand aan de stropdas natuur- Ijjk,) en klom toen bedaard naar beneden." »Hoe hebt gg 'top bivak gehad?" vroeg ik. »0 , heerlijk, Eobert! dat hondenleven hebt gg mooi misgeloopen. Verbeeld u het vuilste , armzaligste huisje uit de kleinste dessa van geheel Java , waarin gy met nog drie andere oflBcieren logeert ; ver- gast er u ^ indiscretion aan stof , wandjes , moskieten , doizendpoo- ten , scorpioenen en ander ongedierte ; eet er slecht en half genoeg , — dan Jiebt ge ten naastebij een denkbeeld van mgn materiele leven op het bivak. Wat het morele betreft, hoort gjj niets als pruttelen van de ofl&cieren en mopperen van de soldaten die niet pruttelen mogen , die den ganschen dag met allerlei bagatellen worden bezig gehouden, en wien het reclameren natuurljjk op straffe van provoost is verboden. Van de z^de der chefs , ziet gij niets als zure gezigten en hoort ge zanikerijen, waarover men zich in het gamizoen zou geschaamd hebben. Ik ben op het punt geweest van melancoliek te worden , en heb toen de geloffce gedaan van nooit meer te pruttelen, al moest ik te Batavia ook vier uur daags ))handgrepen met bewegingen" exerceren." »Komaan ! Beer zit op zgn stokpaartje !" »A1 mgne verwachtingen van dat heerlijke soldatenleven zijn ten voile verwezentljjkt. Als vriend moet ik u aanraden om , indien gg ooit voor een expeditie wordt gekommandeerd , vooral goed toe te zien of gy ook ergens een wondje of een gaatje hebt , al is het niet grooter dan een speldekop. Meld u in dat geval onmiddellgk ziek ; want de geringe kans voor een gewoon ofl&cierom het kruis te verdienen , weegt niet op tegen de ellende van het bivakleven." ))Otterbeen! dat is aan uw adres, een kalmerend drankje !" » Ja , ja , ik voel hem ; ik wed honderd tegen een. dat bg de eerstvolgende expeditie onze pruttelaar de meeste moeite doet om we^r van de partg te zgn." 262 ))Laat my eens een brief voorlezen , mjjnheeren !" zei Sieflert , »een brief van Tament; een ontbo^zeming von een sappeur-officier nog wel , na een inspectie. 't Is een tegenhanger van bet geest- driftdoodend verhaal van Beer , een bescbr^'ving van den soldaten- hemel. — Mag ik, Tament?" x>Ga uw gang maar ; ik berinner my niet meer wat er in staat ; maar daar 't onmogelyk is aan een poeet als gy , anders als op r^m te schrijven en daar beel Vreugderyk bet doet. Reeds bad in 't laatst der afgeloopen maand, Inspector's komst ons reine vreugd gesobonken ; Hoe hebben wjj met rok , met steak en plaim gepraald I Hoe dachten w' elk p^quin by ons in 'tniet verzonken^^ »Maar , Robert ! is die berymde soldatenbemel wel gescbikt voor bet publiek ?" vraagt myn ecbtgenoot. )>Ik begryp zeer goed , dat bet u vermaakte elkander op die wyze te scbrijven , maar 't komt my voor , dat bet geen waarde genoeg beeft om in een boek te worden opgenomen." ))Zeer juist opgemerkt , lieve 1 (Ik zeg altyd nog »lieve !" niet uit gewoonte , maar omdat Elise my altyd nog even lief i s). Letter- kundige' waarde beeft de soldatenbemel niet. Tament die zonder 66n -doorbaling zulke brieven scbreef , zou zeker oneindig betere ver- zen voor de pers kunnen leveren ; maar omdat ik behoefte beb over myne vrienden te spreken en zy een ruime plaats in myn boek waardig zijn , meende ik . . . . En tocb , gy bebt gelyk , ik scbryf niet alleen voor myn genoegen. In 's bemels naam dan den » Sol- datenbemel" opgeoflferd !" XXV. Een woning afgebroken en een nieuwe opgerigt. Met het afscheidsdiner in Vreugdergk ging het als met aUe di- ners van, vrienden ; men wond zich zelf en elkander op , men dronk toasten en zong liederen ; men vergat de geheele wereld door zich geheel a^ het genoegen van het oogenblik over te geven. Si^ffert had een cantate gemaakt ter eere der balische helden. Abres die de beste stem had , zou de coupletten , wjj alien in koor het refrain zingen en de Beer ons op de piano accompagneren. Zie hier het eerste couplet: Vive le Roi! Orange h la recousset A fait fr^mir leg rives de Bali ; Lea nobles oris qu'en vain T^oho repoasse , Dans leurs fordts ont trouble I'ennemi. De nos soldais , comme un torrent de lave , \ Sont debord^s les hardis bataillons. ! / bis. Hourra I hourra ! sonnez clairons ; ( Honneur k I'^tentard Batave t | In de vier volgende coupletten , die ik ben vergeten , werden de heldendaden bezongen ; het laatste luidde als volgt : Vous, qui Id-bas, sur les rives vainoues, Fiites frapp^s d'on tr^pas glorieux, Las! de doulear nos ftm^s sont ^mxies, Au souvenir de nos derniers adieuz. 264 Pour vous venger , comme un torrent de lare , Sont aooouras yos hardis compaghons. Hoorra! hourra! sonnez olairons, Honneur & la tombe des braves II! Onder het zingen had een bendypaardje , dat op het erf roadliep , zijn hoofd door de deur gestoken en was door Spyker met een pi- sang in de galerg gelokt. Bij de laatste maat ging hg op den rug van het paard staan , liet zich z^'n glas aangeven en sprak : ))Weergalooze Sieffert ! Niet tevreden , met uw scherp oog* en vaste hand de grUlige omtrekken der grensscheiding van Batavia's ommeland op het teekenpapier over te brengen , hebt gy bovendien uw dichterlijk vuur in gloeijende verzen uitgestort ter eere u"wer krjjgsmakkers , die den roem der nederlandsche vlag op het oorlogs- veld handhaafden. ))Wij kunnen onze erkentelijkheid niet beter toonen dan een glas te w^den aan haar , die thans uw hart bezit. »Ik vraag niet of het is de blonde Anna met hare golvende lok- ken en smachtende oogen , of de onvergelijkel^ke Mathilda met baar goudvinkstem , of de dweepzieke Marie met haar struisvogelhals , ik drink op haar!" »0p haar, Sieffert ! op haar, op haar!" Monk h^t van alle kanten. Het rumoer maakte het paard onrustig, en slechts met moeite gelukte het Tament , die dadelgk Spyker's plaats innam , zich op het dier staande te houden. »Mgne^ heeren !" zei deze, »een toast op deBeer, wiens woedend gebrul gisteren nog den Balinees het bloed deed verstijven , enwiena harmonisch pianospel heden het onze met versnelden gang door de aderen jaagt. »Sla ik mjjne blikken om mij heen, ik ontwaar een treurige overeenkomst tusschen de bouwvallen van Vreugderjjk en die van de Beer. Nog slechts eenige slagen , en de laatste wand van onzen tempel , aan vriendschap en vreugde gewjjd , zal in^^n storten ; nog slechts e^n expeditie , en de schim van De Beer zal uit ons midden verdwijnen. Ja een schim , mjjne heeren ! aanschouwt slechts zyne 265 Iniiten — stil, bruine ! — onwiUekeurig doen zg mg denken aan den £jnen bouw van een arabisch raspaard! (uitbundig gelach). ))Iiidien onze vriend de eerste der Vreugdergkers mogt zgn, die naar den soldatenbeniel verhuist , wehiu , mgneheeren 1 dan stel ik Toor om zgn vel tot trommelvel en zgne vingers tot piccolo's te doen bereiden , zgn haren tot beMeeding van een pianostoeltje te doen dienen — bola! knol — en de rest van zgn stoffelijk over- scliot in een. leege pianokist. . . .'* Tament kon niet voleindigen ; het paard had genoeg van de vreugde en liep onder den spreker weg. Doch nu werd het met geweld teruggehouden en officieel tot spreekgestoelte aangesteld , waarop ieder beurtelings een redevoering zou houden. Op algemeen verzoek Horn Tament er dadelgk weer op. Ak 't ware in geestverrukking , trok hg zgn lenige schouders een pahnin de hoogte , strekte z^n lange armen voor zich uit en improviseerde de volgende aanroeping : groote genius van 't lieflgk Vreugdergk! Ik vrijd aan U mgn zang. Ontvang dien als een blgk, Dat ik met heel mijn ziel, mijn ligchaam en mijn geest, De trouwe dienaar blgf , die 'k immer ben geweest. Dat, waar ik m' ook bevinde, ja in de verste oorden, Mijn ziel gestemd zal zijn voor Yreugdergks accoorden ! En diep ontroerd, met heilig beven, Zweer ik, dat ik geheel mijn leven, En onder elke parallel, Bij aardewerk of citadel, Ik m' onder Uw bescherming stel! Bij ieder werk of atelier, Bij bruggenbouw of nieuw trace , In wreeden krijg of diepen vred, Ik aan Uw dienst mijn zorg bested I Dat, bij het meten van het land^ Met handboussole of zaksextant, Al waar' het ook aan 't verste strand, Mijn ziel voor U van geestdrift brandtl Dat bij 't begin van een project, Mijn geest door U wordt opgewekt; n. . 12 266 By 't zielyerdenrende begrooten , Ik U zelfs nimmer zal verstooten; Bg 't waterpassen van 't terrein, Gi| steeds aan mgne zg zult zgn; Bg 't zetten van een nieuw profiel , Gg kraoht zult geyen aan mgn ziel; Bij tmuner-, smids- en metselwerken , Gg mgn verstand steeds zult versierken ; Ja, dat bg 't yreeselgk palen heijen, Uw geest mij zelfs nog zal yerblgSn! Zwoer ik deez' duren eed als lid yan 't korps genisten, Welligt yerlangt ge nu, dat ik nog zweer als christen. Maar ik ben doopsgezind; »ja", »neen" dat is mgn woord. 'k Zweer das als christen niet, doch ga als burger yoort 'k Zweer, dat onder elk bestnnr, 't Zg yerlioht of domperaohtig, 't Zg yan kort' of langen danr, 't Zg beroerd en lam of krachtig, Met of zonder gouvemeur, Met of zonder landyerkoop, Wat in IndiS ook gebeur*, Hoe de zaak in Nedrland loop' ; Bij recepis of zilyergeld, Met dmkpersyi^'heid en censuur; Wie den staat ook moog besturen, Wat w' ook hebben te yerdnren, » Wie in Holland sta of yal', Dat 'k U steeds yereeren zaL Dooh als krggsman en officier Zweer ik, op dien stand zoo fier, 'k Zweer het bg mgn epaulet, 'k Zweer het bij mgn stgyen pet , *k Zweer het bg mijn blinkend zwaard , 'k Zweer het bg mijn bruinen baard; 'k Zweer'het bg mijn blanken degen ; Gg zult steeds het zwaardste wegen I 'k Zweer het bg mgn lange sporen , Gg zult steeds mgn hart bekoren! 267 'k Acht subordinatie hoog; Disciplii^ moet ik eeren; Enie gestrekt en starend oog, In Tier tempo's om' te keeren, Ik beken, 't is grootsoh, *t is sohoon! Dock bg al die fraage zaken, Spant took Yrengdergk de kroon, Doet mij 't reinst genoegen smaken! Dock missokien is 't nog uw wenscb Dat ik zweer als ^Anggor poefkabis, toewan!" (de champagne is op, m^n- lieer !) zei sen bediende vr^ luid. Dit deed de dichtader van Tament «pringen. Onder luide toejuichingen werd h§ in triomf met zgn paard t>m de tafel geleid en toen door een ander vervangen. Otterbeen , wiens gemakkel^'kheid om zich uit te drakken in omge- ikeerde rede stond tot den graad van opgewondenkeid waarinkg verkeerde, reciteerde L. M.'s welbekende parodie van Borger's }!>Aan den B^n." Zoo rust dan eindelijk Jan van Balen , Glesckroefd in zijn zesplankig huis. Weer kumien wij eens adem halen, Ontheyen yan dat bitter kruis ! Hg reciteerde dit b^ iedere gelegenkeid wanneer kg opgewonden was , en k^ had gel^k ; want dat vers miste kare uitwerking nooit. Het drukte uit den band die ons vereenigde , het aangename yan bet ' tegenwoordige in yergel^king met ket yerledene ; bet toonde ons dat "wy nog eyen jong yan bart waren als yroeger , dat wg nog alt^d het goede kuldigden , bet kwadeVerafsckuwden. Otterbeen reciteerde ket z66 goed , met zd6yeel Mem , kg gesticuleerde en sloeg zoo dap- per yan zick af, dat de geestige scbrgyer zelf bet bezwaarljjk beter, althans niet befdger bad kmmen yoordra^en. Juist was Otterbeen gekomen aan : Hij noem' deez aard een kof yan Eden , toen ket yriend\^k gekiat yan den kolonel Ferrier zich aan den in- gang der bionengalerg yertoonde. Ackterde forsche gestalte yan mgn <chef kwam de kleine ^ leyendige oyerste Sielberg te yoorschgn. 268 »Waar plaats voor een paard is , zal ook voor ons nog wel een hoekje over zjjn," sprak de kolonel het gezelschap toe, datopgevlo- gen was om den groet der heeren te beantwoorden , en hun een zit- plaats aan te bieden. »Ik heb ook in dit huis gewoond /' vervolgde bjj en nam plaats ; ))ik heb er veel goede dagen in beleefd , en kom nu om er afscheid vaa te nemen. Mjjn vriend Sielberg , die voor de plegtigheid van morgen is overgekomen , en van wien mgn adjudant zich al heeft meester ^maakt , verzocht mg te mogen vergezellen ; ik heb de eer hem bg deze aan de heeren voor te stellen. — Ik vraag mgnheer Otterbean verschooning , dat ik hem in de rede ben gevallen ; hg zal mg ver- pligten het woord weer op te vatten." Otterbeen verklaarde , dat z^n speech zoo goed als uit was. Men bragt de nieuw aangekomenen op de hoogte van de grap om beorte- lings- op het paard te gaan zitten. »Ik zoude gaame een toast willen insteUen ," hervatte de kobnel, »als 'tmg slechts vergond is op mjjn eigen beenen te blgven staan." Niettegenstaande den luchtigen , vrolgken toon waarop dit gezegd werd , was er iets emstigs , iets plegtigs in de w^ze waarop de ko- lonel z^n glas aanvatte en opstond ; 't was als of h^ nog met een ander doel b^' ons was gekomen. ))Voor een paar uren/' zoo begon hg , ))verkondigde een kanon- schot op de reede , dat de mailboot z^'n anker had laten vallen. Ik reed dadel^k stadwaarts en vend mg niet teleorgesteld in m^ne yerwachting/' De kolonel hield een oogenblik op. Ik zie hem daar nog staan, een pas van de tafel , fier het hoofd opgeheven , ons ^n voor ^^n aanziende , en ten laatste zgn bHk op m^ vestigende. Allen waren opgestaan. Ik hield den adem in. 