Entomologische berichten
Met den aankoop van dit boek verkreeg onze Biblio- theek een zeldzaam volledig en voor de studie practisch ingericht exemplaar. Ten eerste zijn l)ij de twee afdee- liugen, waarin 't werk verdeeld is, toegevoegd de beide »Nachträge«, door Brischke later nog uitgegeven, en ten tweede gaf de heer B. v. T. aan de 1-*^' afd. een eigen paginatuur, en voegde er een »Alpha)). Verzeichniss der Gattungen und Arten der I. Abtheilung«, met aanwijzing der pagina, aan toe. De tijdschriften, waarin de verhandelingen verschenen zijn, zijn in onze boekerij niet aanwezig. \l. J. I^olbc, Einführung in die Kenntniss der Insekten. Berlin 1893. Met fig. 8". W. F. Kirby, A sj-nonymic Catalogue of Diurnal Lepidoptera. London 1871. 8". E. Hofmann, Die Baupen der Gross-Schmetterlinge Europas. Stuttgart 1893. Met gekl. pln. 4". E. Hofmann, Die 'Iross-Schmetterlinge Europas. Stuttgart 1887. Met gekl. pln. 4". Beide werken van llofiuann, geheel voor den liefhebber- verzamelaar ingericht, met uitgeljreide aanwyzingen voor 34 EXTO:\[01,O0TSr'TTE BERICHTEN. het vungeii, bewaren, voeden, pruepareeren van riijisen en vlinders, zullen, naar ik hoop, eene trekpleister te meer worden voor het gebruik onzer boekerij. O. Staudinger und E, Schatz, Exotische Schmetterlinge. T. 1. Exotische Tagfalter in systematischer Reihenfolge mit Berücksichtigung neuer Arten von 0. Staudinger. Fürth 1888. Met gekl. pln. in 2 vol. fol. Van dit werk is 't tweede deel in onze verzanieliny; aanwezig; T. I ontijrak nog. Ruiui 30U0 soorten worden besproken, van welker 1245 afgebeeld zijn. Hiermede is eene vaak gevoelde leemte aangevuld ; telkens werd dit deel van het werk aangevraao-d. C. L. Heuvens. Aanbieding. Uit de luilatenschap van wijlen ons medelid D. ter Haar, bied ik ter overname aan eene inwendig gecapitonneerde kist, waarin twee kleinere kisten, welke o]) schuivende plankjes vele opzetblokjes voor vlinders l)evatten. Het geheel is indertijd naar mijne aanwijzingen vervaardigd en dient om vlinders, welke men o]) reis vangt, dadelijk te kunnen praepareeren en op reis of naar huis op de blokjes mede te voeren. Eene dergelijke inrichting, reeds vele jaren door mij gebruikt, voldoet mij steeds uitmuntend. J. ÏH. OUDEÏEANS. UITGEGEVEN DOOR DE NEDERLANDSCHE ENTDMDLDGISGHE VEREENIGING. N». 27. DEEL II. 1 Januari 1906. INHOUD: Dr. A. J. van Rossum, Vlooien en melaatsch- lieid. — Dr. A. J. van Rossum, Waarneming over eene Agrotis pronuba-rups. — Dr. A. C. Oudemans, Acarolo- gische Aanteekenigen XXI. — Dr. A. C. Oudemans, Nieuwe Classiücatie der Acari. — Dr. A. C. Oudemans, Morphologische beteekenis van de leden der mandibula bij de Acari. — Mr. A. F. A. Leesberg, Merkwaardige vonnissen. — Dr. J. C. H. de Meijere, Lijst der merk- waardigste Diptera, gevangen te Maarsbergen, 21 Mei 1905, ter gelegenheid van de Zomervei-gadering der Ned. Ent. Vereeniging. — C. J. H. Bierman Jr., Cicadologische Aan- teekeningen II. — M. Galand, Vlinderfauna van Zutphen. Vlooien en Melaatschheid. In »Societas entomologica« van 1 Sept. 1905 (Jahrg. XX, N° 11) komt een opstel voor get. »Fleas and Disease«. De schrijver, C. F. Baker te Santiago de las Vegas op Cuba, zegt hierin o. a. : Niet minder merkwaardig dan het verband, dat ontdekt werd tusschen muggen en malaria of gele koorts, is het nieuws, dat thans bekend gemaakt wordt door Dr. Ashmead »the leprosy expert« van New- York. Deze toch vermeldt, dat Dr. Carrasquillo te Bogota »den bacil van Hansen« gevonden heeft in het darmkanaal van vlooien. De snelheid, waarmede de melaatschheid zich van enkele 36 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. plaatselijke gevallen weldra uitbreidde tot verontrustende epide- mieën in sommige der zuidelyke vlooienrijke steden, is volgens Dr. Aslimead waarschijnlijk toe te schrijven aan inenting door vlooienbeten. Naar aanleiding van onderzoekingen over de verspreiding der pest door vlooien, heeft Baker er vroeger reeds op gewezen (Proc. U. S. Nat. Mus. Vol. 27, 1904), dat de vlooien der ratten in warmere gewesten nauw verwant zijn aan de men- schenvloo en dat zij hier dus eerder den mensch zullen bijten dan de ratten vlooien in kouder luchtstreek, welke niet zoo nauw verwant zijn aan l'idex irrifans L. Het is nu noodig te onderzoeken, of sommige dezer zuidelijke rattenvlooien — waar- van verscheidene soorten bestaan - den mensch wellicht bijzonder gaarne aantasten. Na Ashmead's mededeeling is het dus van het hoogste belang, om eene volledige studie te maken van alle vlooien-soorten, welke in de Vereenigde Staten en tropisch Amerika voorko- men op ratten, muizen, honden en katten, daar de weten- schappelijke kennis dezer parasieten den grondslag moet vormen voor verder geneeskundig en bacteriologisch onderzoek, evenzoo als dit bijv. bij de muggen ten opzichte der gele koorts geschied is. Het groote gewicht der zaak vereischt bij de meeste nauwkeurigheid de hulp van velen. In aansluiting aan vroegere mededeelingen omtrent vlooien, wil Baker dit werk voortzetten; zijne woonplaats in de tropen, juist in een centrum van melaatschheid, maakt hem dit mogelijk, vooral ook door de zeer gewaardeerde medewerking van Dr. O. Leiand Howard te Washington, Dr. Lutz te Sao Paulo, Brazilië, Dr. Carter, van de Universiteit van Texas, te (ialveston en anderen. Hij doet tevens een beroep op entomologeu, medici en alle perso- nen, welke er belang in stellen, om hem vlooien te bezorgen, vooral ook van de Sandwich-eilanden, Suriname en andere tropische gewesten der aarde. Voor alle exemplaren met aan- ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. 37 giften van v i n d p ] a a t s en gast h e e r zal Baker dadelijk zijn dank en later een volledig rapport inzenden. A. J. VAN ROSSUM. Waarnemingen over eene Agrotis pronuba-rups. In N". 2G, Deel II, der Entom. Berichten, werd o. a. door mij medegedeeld, dat toen ook rupsen van A(jrotls proniiha L. met Toluyleen-rood gevoed waren. Zij waren in het laatst van Augustus op klit gevonden; l)laderen van weegbree en zuring werden aan de bovenzijde met eene oplossing der kleurstof bestreken, en met graagte door de rupsen genuttigd, totdat zij in het begin van October niet meer uit den grond te voorschijn kwamen. Beide exemplaren waren hierbij licht karmijnrood geworden. In de laatste dagen van November het glas naziend, bevond ik, dat de eene rups dood en beschimmeld was; de andere zag er oogeuschijnlijk zéér welvarend uit, maar had, na ruim zeven weken geen voedsel meer te hebben gebruikt, de roode kleur verloren en was weder lichtgroen geworden ! Verkleuring van karmijnroode poppen van Pieris brassiaie, waarvan de rupsen met Toluyleen-rood gevoed waren, werd door mij aan den invloed van het licht toegeschreven. Het blijkt nu, dat er, bij afsluiting van licht, toch andere oorzaken kunnen zijn, die dit verschijnsel in het lichaam van het levende dier teweesr brengen. A. J. van Rossum. Acarologische Aanteekeningen XXI. Hyalomnia si/rlacum C. L. Koch. Op eene C/zi/.i'/.s <!?'06'(/ (schild- pad uit St. George d'Elmina), 's-Gravenhage, Oudemans ; op eene J'estudo graeca, Rotterdam, P. J. M. Schuyt. Lipornjssus itipistrelü nov. sp. Protoni/mpha, 535 fx. wit, lireed ovaal; met schouders boven pooten I en II; voorrugschild langer dan breed, met zeer kleine vertex-haren en 10 paar 38 EXTOMOLOniSCHK BERICHTEN. korte borstelt] es ; 3 paar zeer kleine tusschenschildjes; achter rugschild elliptisch, breeder dau lang, iets minder breed dan het voorrugschild, met 4 paar zeer kleine en 2 paar grootere borstels. Verder, op de weeke rughuid, 2 paar borsteltjes in het veld tusschen de tusschenschildjes en 7 paar marginaal- borsteltjes. Pooten I en IV iets langer dan de breedte van het lichaam. Palp-trochanter ventraal en intern met een dis- taal afgerond lapje, dat naar beneden en naar buiten omge- bogen is. — Op Vesperugo pipistrellus, Arnhem, Oudemans. Over het tracheeënstelsel der Labidostomidae kan ik klaar- heid brengen. De 2 stigmata bevinden zich onder de man- dibulae! De peritremata zijn slof- of sledevormig. De 2 dikke tracheeënstammen loopen bijna recht naar achteren aan de buikzijde, tot ongeveer het midden van het lichaam, alwaar zg zich sterk vertakken. De twee paar knobbels ter zijde van het lichaam hebben niets met het tracheeënstelsel te maken ! De beteekenis dezer organen ligt nog steeds in het duister. Labidostoma de.ntiadatum (Schrank) houdt de lange palpen verborgen ; daarom zijn ze niet door Schrank gezien. C. L. Koch daarentegen heeft ze waargenomen en goed afgebeeld ; zijn CoUgonm ruber is zeer zeker synoniem. Vreemd evenwel blijft, dat Koch de twee paar zijdelingsche knobbels niet afbeeldt en niet vermeldt. De op sklereuchym gelijkende teekeniug van het chitinepantser gaat over de zoogenaamde grenzen der rug- en buikschilden en over die der buikschilden en coxaalplaten heen ; deze grenzen zijn dus slechts naar binnen springende chitinelijsten. De malae hypostomatis en de lingua zijn uiterst doorschijnend membraneus, zoodat zij niet te zien zijn voordat de mandibulae verwijderd zijn. Mijne beide exemplaren, 27 Juli te Bonn in rottende bladeren gevonden, waren gaaf, en toch dood en leeg. Elk exemplaar bevatte 2 versehe eieren, echter zonder klieving. Hieruit mag men besluiten, dat de 9 ^ ± 25 Juli gestorven zijn met de beide gereed zijnde eieren in RXTOMOT.OOlSf'HE BF.RTCHTEV. 3P haar lichaam, evenals Halt,f.r van Orïbatiden vond. Het schijnt mi] toe, dat de mediane, ronde, naar voren gerichte punt van den céphalothorax dezelfde beteekeuis heeft als de voorste der zydelingsche knobbels. — CaUijo/ncs ruhe?' Kramer is niet syno- nym met Caligqjms ruber Koch, maar = Rhaphianatlnis piger (O. L. Koch). Pygmephorns ,^piuosits Kram. üe zoogenaamde 0*0" en ç ç zijn slechts nympliae. Beide hebben 2 oogen ; die van de vrou- welijke nym])ha zijn bovenwaarts, die der manlijke nympha iets meer zijwaarts gericht. Rhagidia pratensis (C. L. Koch) is 500 — 830 fi lang. De mandibulae zijn betrekkelijk smal, dorsaal vóór den digitus fixus ingedeukt. De digitus mobilis is voorzien van twee tandjes, juist op ^ ;i en op " :i van de lengte van den digitus geplaatst. De tibiotarsus der palpen is voorzien van vele haren, die bijna even lang zijn als het genoemde lid. Ik vermoed, dat al de species van Koch hiertoe behooren. Rottende bladeren, Arnhem, Haarlem, Bergen-op-Zoom, 1, 8, 12, Oudemans ; Hilversum, 4, Tl, Dr. de Meijere. Rhagidia mordax nov. sp. is ± 350 /^ lang. De mandibulae zijn betrekkelijk breed, dorsaal vóór den digitus fixus niet ingedeukt. De digitus mobilis bezit geeue tandjes. De tibiotarsus der palpen is voorzien van weinig haren, die bijna even lang zijn als de breedte van het genoemde lid. De dorsale haren zijn dolkvormig en glad. Rottende bladeren, Bergeu-op-Zoom, Oudemans ; Hilversum, Dr. de Meijere. Eupodes striola C. L. Koch. Het j bezit een intern chitineus genitaal-apparaat, dat liervormig is en aan beide einden voor- zien is van 4 ronde chitineringetjes. Het cT bezit een sikkel- vormigen penis en eene chitineuse vesica (seminalis ?), die er uitziet als de met een netje overtrokken gomelastieken bal van een verstuivingstoestel (spray-apparaat). Rottende bladeren, Hil- versum, 11, 1901 ; Dr. de Meijere. 40 EXTOMOLOGISCHE BERICHTE^. Eiipodefi mdaiüirus C. L. Koch, 165 — 250 ^j.. Prosoma even lano- als metasoma. Vertex-liaren mooi pluimvormig ; de twee lange prosomataalharen even lang- als de breedte van het dier ; alle overige haren, ook die der pooten, bijna even lang als de breedte der pooten. Voorpooten korter dan het lichaam. Dijen van het 4*5 pootpaar nauwelijks verdikt. Tibia II distaal en ventraal met een behaarden doorn. Kleur van het spiritus- exemplaar zandkleurig, met donkerbruine rugstreep. Rottende bladeren, Hilversum, 11, 1901, Dr. de Meijere ; Haarlem, 7, 1898, Oudemans. Eupodex viridis nov. sp. 355 — 375 /^. Beharing als bij Eupodes striola C. L. Koch. Pooten 1, II en III zeer dun ; pooten IV zeer dik. Voorpooten korter dau het lichaam. n breeder dan het cT. Groen ; d' donkerder met lichte rug- streep en licht prosomataal middel veld. In rottende bladeren, in mos, onder steenen ; Arnhem, 8neek, Haarlem, Brummen ; 4 — 8 ; Oudemans, Dammerman. Eremu'tes lapidarins nov. sp. 330 (j..^ aan de schouders het breedst ; verder naar achteren een weinig versmallend ; geen rugschild ; pooten slank; pooten IV iets dikker dan de overige. Vertex-haren uiterst dun, kort. Prosomataalharen uiterst dun, kort. Schouderharen kort, iets naar voren gericht. 3 paar rug- haartjes naar voren gericht. Aan 't eind van het achterlijf 1 paar korte en 3 paar langere haartjes naar achteren gericht. — Onder steenen, Arnhem, 4, 1903, Dammerman. Linopodes motatorins (L.). De oogen zijn opeenhoopingen van pigment onder de huid, verdeeld in 4 pakjes; eene cornea is niet aanwezig. Ik was in de gelegenheid te constateeren, dat L. lutescens C. L. Koch, ravus C. L. Koch en decoloreus O. L. Koch slechts kleurverscheidenheden zijn van niotatorius (L.). — Ouder steenen, Arnhem, 4, Dammerman ; rottende bladeren, Hilversum, 4, 8, 11, Dr. de Meijere. Linopodiis jlexitosjts V. L. Koch ; 290 a«, ovaal, het breedst lîXTOMOT.Of! ISCHE HKRICHTEX. 41 aan de schouders; pooien T ruim 2 X ''-<^o lani*; als het lichaam, aan 't eind en in het midden van elk lid met o haartjes ; de dijen van pooten iV iets verdikt; o-eene dwarse groeve over den rng- ; het is dus een echte Lwopodef, geen Eiipoilc><. Yertex- haroi fraai gepluimd ; prosoraataalharen lang, dun, distaal spaarzaam behaard, naar achteren gericht; schouderharen kort, recht, naar voren gericht ; op den rug zijn verder 10 paar korte borstels geplaatst. ïusschen rottende bladeren, Hilversum, 11, IPOl, Dr. de Meijere. Eupodes en Linopodes. Bovengenoemde soort heeft moeilijk zichtbare genitalia, is dus beslist eene nympha, misschien wel van L. motatorms (L.). Zij is gekenmerkt door het bezit van springpooten, even als Eupodes, hoewel minder ontwikkeld. A'ermoedelijk stamt derhalve Linopodes af van Eupodes ; de volwassen Linopodes zouden dan het springvermogen weder verloren hebben. Bdella ruhra Lamk. (n/lpdris Herrn.), In mos, tusschen rot- tende bladeren, Zutphen, Haarlem, Bergen-op-Zoom, Arnhem, 7, 8, 12, Oudemans ; Hilversum, 11, Dr. de Meijere. Rhaphignat/ius Dngès ; type Rhapliignatlius ruherrimus Dug. heeft volgens Dugès : »les hanches larges, plates, contigniës les unes aux autres« en papillen aan het achterlijf (Ann. Sc. Nat. ser. 2, v. 2, p. .56). Hiertoe behooren ook ddiçioims cernsimis C. L. Koch, Cal. lonpiinanus (\ L. Koch en ('(d. petrohius R. Can. Voor mij is zelfs ('(dipONus cerasitois synoniem met Rhaph. ruherrimus. Caligonus C L. Koch ; type Caligomis rufulus V. L. Koch. Hiertoe behooren ook ('cd. hJelloïdes C. L. Koch, Sf.ia))iae}is megacephahis C. L. Koch, Eu palus maseriensi--^ ('an. (type van Eupalopsis Can.), Sfigniaeus longi rost ris Berl. (type van Medio- lata R. Can.), Stigmaeus elongatus Berl. (type van Stigmaeodes M. Can.) en }fediolata pini R. ('an. Aile andere species van Caligonus en RhapJugnaf/ms reken ik 42 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. voorloopig tot Sü<fmaens C. L. Koch ; type Stigmaem cruentus U. L. Koch. Caligomis bdelloïdes C. L. Koch, zeer waarschijnlyk = Stigmaeus elongatus Berl., heeft een half-ovaal voorrugschild, waarop de 2 lange prosomataalharen, twee schouderschildjes, waarop de 2 lange schouderharen, eeu langwerpig mediaan achterrug- schild, geflankeerd door twee kleinere, doch eveneens lang- werpige rugschildjes, twee ronde abdominaalschildjes, 4 inter- coxaalschildjes, 2 intern van coxae 1 en II, en 2 intern van coxae III en IV, twee ronde veutraalschildjes en twee achter elkander gelegen boog- of poortvormige anaalschildjes. Het abdomen draagt ook nog 2 zijdelingsche lange haren, die het dier tegen zich aangedrukt houdt, vandaar, dat Koch ze niet gezien heeft (vermoedelijk Berlese ook niet). — In rottende bladeren, Hilversum, 1901, Dr. de Meijere. Acarus piger Scopoli, 1763, is vermoedelijk eene Uropoda. Behoort tot de indeterminabilia. Acaru8 piger Schrank is vermoedelijk eene larve van Achoro- lophus, zonder rostrum ! Kan ook eene larve zijn van Allotlirom- bidium, zonder rostrum. Mogelijk is het een Insect ! Behoort dus tot de indeterminabilia. Caligoiius ruber C. L. Koch is = Labidostotna denticulatum (Schrank). Caliyomis ruber Kram. = Ccdigonus piger C. L. Koch, dus Stigmaeus piger (C. L. Koch). In rottende bladeren, Bergen-op- Zoom, 7, 1897, Oudemans; Hilversum, 11, 1901, Dr. de Meijere. De genitaalopeuing met 2 kleppen en de anaalopening met 2 kleppen monden in eene cloaca, door 2 kleppen gesloten ! ! Bij Acari noch nie dagewesen ! AUotlirombidiuin adustum Oudms. ; (^', 2700 jj.. peervormig, bruinrood, pooten I 2575 jj.. lang ; crista als bij het d", sterk gechitiniseerd, doch achter minder breed ; oogeu langer dan bij het d", 143 ij. lang. — Op aarde, Arnhem, 4, 1903. ENTOMÜLOOl.SCIII'; Hl.KlCHTF.N. 43 AUotliromhidiinn )iiuscae uov. sp, Larva, tot 500 ^ lang ; schildje 83—90 y. breed, langwerpig liggend vierkant. Tarsus der palp met in drieën gespleten klauw ; tarsus III zonder vreemdgevormde haren. — Op M7it<ca douiestica, Buré, Dr. F. Heim ; Vesperngo pipistrelbis, Arnhem, 3, 9, Oudemans ; Ves- perugo seroti^ins, Arnhem, 3, Oudemans ; Nijkerk, K. J. W. Kempers ; Plecotns aimtxs, Arnhem, 11, 12, Oudemans; Utrecht, 3, Van den Brink. Over de stigmata van ThroinbUlinm. Reeds Hen- king, 1882 (Zeitschr. f. wiss. Zool.), zag over de peritremata eene fijne lijn loopeu, die naar achteren vervolgd onduidelijk werd. Op doorsneden zag hij aldaar »eine OefFnung«. Tot dus- verre heb ik deze opening nooit kunnen vinden. Het geluk diende mij, doordat ik eene tweecellige schimmelspore in het p e r i t r e m a zag. Nu moest er dus toch eene opening zijn ! Na vele vergeef'sche pogingen is het mij eindelijk gelukt te kunnen constateeren, dat Henkiug gelijk heeft : het achterste gedeelte van de peritremata heeft eene spleetvormige opening. Deze spleet wordt naar voren ragfijn. Hieruit tuoet men beslui- ten, dat de »peritremata« der Thronihidiidat niet anders zijn dan spleetvormige stigmata. Ik trek dus alles terug, wat ik over de stigmata der Jliroinbidiidae gezegd heb (Ent. Ber. vol. 2, p. 9 en 18). Alewohius farinae (L.) var. afrkana nov. var. ç 290 fj.. lang, gelijkt op het (f van Al. farinae (L.), mist echter de spoor aan femur I. Het exemplaar is reeds vermeld in Entom. Berichten v. 1, p. 238. Men zou dit o dus een andromorph 9 kunnen noemen ; misschien blijkt later, dat het eene nova species is. A. C. Oudemams. Nieuwe classificatie der Acari. De Notostigmata hebben 4 paar dorsale stigmata in het \^, 2% 3*^ en 4^ m e s o s o m a a Isegment. Deze plaatsing der 44 ENTOMOLOOLSCHE BETÎICHTEX. stio-matii pleit tegen de stelling van With, dat de N'otostij/mata Acari zouden zijn. Toen mij dan ook door With gevraagd werd. wat mijne nieening was over de stelling der Notosti<j- mdta in het systeem, heb ik hem, 29, 1, 1904, geantwoord, dat ik mijn oordeel daarover opschortte, totdat de Embryologie zal hebben uitgemaakt, of' de larvae 3, dan wel 4 paar pooten bezitten. In het eerste geval zal ik terstond bereid zijn, de Xotosti(j)/i<ifa tot de Acari te rekenen. — Afgezien van de Xoto- stt(j)nata, bezitten de Acco'i slechts v e n t r a 1 e p r o s o m a- t a 1 e stigmata, of geene stigmata (geene tracheeën). De stigmata zijn in het eerste geval ten getale van 2 of 8 aanwezig. Indien twee stigmata aanwezig zijn, dan is de meest primitieve stand van deze achter het 4'^' pootpaar, dus tnsschen het 6^' en 7'^ postorale segment. Dezen toestand vindt men bij den Ordo Metastigmata Can. {Argaslifae, TxodkJae). Evenals bij de overige Arachnoidea, bespeurt men bij de Acari een streven van het stigraenpaar om naar voren te rukken. Het stigmenpaar bevindt zicli tusschen het 3*^ en 4*" pootpaar, dus tusschen het 5^' en Q^' ^lostorale segment, bij den Ordo Mesostigmata ('an. [Farasitulae., Laelaptiilae, Iphidopsij/ae, Dert/KOii/ssidde, IJalardchnidae, Spin- tio'nicidae, ( \ia('non><idae^ Rliodaniruhie^ jlL'tap'arasitidae, Ep>lcrli- d(ie, Aficaidae, Antennophoridae, IL-terozerconidae, Spelaeorrltijn- cJtidae). De stigmata vindt men tusschen het 2"^ en 3'' pootpaar, dus tusschen het 4'' en 5'' i)Ostorale segment bij den Ordo Parastigmata (novus ordo) [Flolothiiridae, Uropodidar). Tot dus- verre zijn geene Acari bekend, die de stigmata tusschen het 1^' en 2'' pootpaar dragen. Mocliten die gevonden worden, dan zou ik daarvoor den naam van Antistigmata (novus ordo) aan- bevelen. De stigmata bevinden zich bij den Ordo TracheIostig= mata (novus ordo) tusschen de maxillae en het 1*^' pootpaar, dus tusschen het 2'' en 3'' postorale segment ; men zoude zeggen: aan de keel (i:Ä%;Ao.-). Hiertoe l)ehooren de l'arsonemidae. De stigmata zijn nog meer naar voren gerukt bij den Ordo Stomato= KNTo:\roi.oGisf)ir, BKnicHTKX. 45 stigmata (novus ordo) en wel tusschen de mandibulae en de maxillae, of' tusschen het 1'' en 2'' postorale segment. Hiertoe beliooren de Labh/ostoinù/w. Eindelijk zijn de stigmata tot vóór de mandihnlae verschoven bij de Prostigmata Kramer. Bij de meeste Prostigmata zijn de stigmata dan ook nog bedekt door een lol)vormig verlengstuk van het prosoma, hetwelk men het praeorale segment zou kunnen noemen, doch dat in de literatuur nu, eens als capitnliüti, dan weer als ye^'/t'-*; aangeduid wordt. Hiertoe behooren de sul3ordiues der BdelUdes, Thromhi- diicles, Hijdraradüiides en Halacarides met hunne talrijke fami- lies. De laatste bezitten geene tracheeën en slechts rudimentaire stigmata. — Bovengenoemde Ordines vormen zeer zeker eene phylogenetische reeks. Hiermede bedoel ik echter niet, dat zij direkt van elkander afstammen. Hunne tracheeën zijn typisch, d, Av. z. buizen, die gedeeltelijk of geheel van een spiraaldraad voorzien zijn. De Mcsostuimata en Farastigmata zijn ontegen- zeggelijk nader aan elkander verwant dan aan de overige. Men kan deze ordines vereeuigeu tot eene subclassis, die der Distigmata (nova subclassis). Eene tweede subclassis vormen de Octostigmata (nova sub- classis). Hiertoe behoort slechts één ordo, die der Crypto- stigmata Can. (vroeger familie der Oribatidae)^ met talrijke families. Deze stammen stellig af van tracheeëndragende Acari, doch zij hebben hunne tracheeën verloren. Daarna verkreeg het grootste gedeelte van hen eene harde chitinebekleeding, die het bezit van nieuwe tracheeën noodig maakte. Deze ontston- den toen als instulpingen der weeke huid ter plaatse, waar de pooten beweeglijk aan het lichaam verbonden zijn, dus tusschen de coxae en trochanteres. De 8 tracheeën zijn onvertakt, uiterst dun en missen den spiraaldraad. 46 ENTOJIOLOGISCHE BERICHTEN. Eeue derde subclassis is die der Astigmata Kram. (vroeger Ordo) (vroeger familie der Sarcoptidae^ door mij Acaridae genoemd). Hiertoe behooren de ordines der Diacrotricha, Mona- crotricha en Anacrotricha (novi ordines), die 2, 1 of O vertex- haren bezitten. Ook deze stammen af van tracheeëndragende Acari, doch verloren hunne tracheeën. Hunne weeke huid stelt hen in staat er door te ademen. Eene vierde subclassis is die der Lipostigmata (nova sub- classis). Hiertoe slechts ée'n Ordo : Demodicides (nov. ordo) met ééne familie : Deniodiculae. Vermoedelijk stammen zij af van zoogdierbewonende Astigmata. De laatste subclassis is die der Xemiostigmata (nova sub- classis met één Ordo : Tetrapodill Bremi. (Fam. Erioplnjidae Nalepa), met weinige familiën. Zij stammen vermoedelijk af van boombewonende Thronibidiidae. Snhdasses. üistiffniata Ordines. Metastigmata. Mesostigmata. Parastigmata. Antistigmata. Trachelostigmata. Stomatostigmata. Suhord'mes. Prostigmata Octostigmata Cryptostigmata. ; Diacrotricha. Astigmata | Monacrotricha. 1 Anacrotricha. Lipostigmata. Demodicides. Xemiostigmata. Tetrapodili. Bdellides. Thrombidiides. Hydrarachnides. Halacarides. A. C. OUDEMANS. ENTOMOT-OQTSCHE BERICHTEN. 47 Morphologische beteekenis van de leden der mandibula bij de Acari. Aan de pooten der Acari zijn meestal de volgende leden duidelijk zichtbaar : coxa, trochanter, femur, genu, tibia, tar- sus. Soms vergroeien twee of meer van deze leden, soms zijn ze zelf weer in 2 of 3. leden geleed. Vergelijkt men nu de maxillae der Parasitidae met de pooten dier familie, dan vin- den wi], dat de coxae der beide maxillae te zamen vergroeid zijn tot het hypostoom of de onderlip, en dat de overige leden vrij zijn en de palpen vormen, waaraan de leden : trochanter, femur, genu, tibia eu tarsus duidelijk herkenbaar zijn. De tarsus staat echter niet geheel distaal op de tibia, maar iets schuins en ventraal van den top er van. De tarsus zelf draagt proximaal een sterk vervormd, door spiertjes beweegbaar haar (een drietandig vorkje zonder steel). Beschouwt men nu een e mandibel, dan vindt men, dat deze meestal bestaat uit een groot en een klein lid. Het groote lid vertoont distaal en ventraal eene groeve, waarin het kleine lid geleed is ingevoegd. Het kleine lid en het distale einde van het groote lid vormen te zamen de schaar : chela. Soms vertoont het groote lid halverwesfe eene geleding met twee zijdelingsche condyli. Het spreekt vanzelf, dat het zeer moeilijk is een dergelijk, geheel vervormd lid te vergelijken met een der pooten, of zelfs met een der maxillae. Het geluk diende mij, en ik meen thans alle deelen te kunnen vergelijken en benoemen. Uit eene Uropoda africana Oudms. prepareerde ik eene man- dibel. Deze vertoonde alle leden duidelijk: eene trapezoidale coxa, een korten trochanter, een langer femur, met twee zijde- lingsche condyli verbonden aan een zeer lang genu ; dit is met een dorsalen condylus verbonden aan eene tibia (bovenste vinger der chela), aan welker basis ventraal eene groeve, waarin de tarsus (onderste vinger der chela) ingeplant is ! Bij de Para- 4è EXTOMOrOOISCHE BKETf'HTEN. nitidae is het proximale lid van de mandibel derhalve eene vei'groeiincp van coxa, trochanter en femur, het distale lid eene Oc?' vergroeiing van genu en tibia, terwijl de onderste, beweeglijke vinger der chela een tarsus is. Ik ga nog verder en zie in het ventrale, proximale, interne copulatieorgaan der manlijke Parrt- sitidae een analogon van het hierboven gemelde tot een drietand vervormde, ventrale, proximale, interne, beweeglijke haar aan den tarsus der palpen. Daar, waar de mandibel slechts uit 2 leden bestaat, is dus het groote lid eene vergroeiing van coxa, trochanter, femur, genu en tibia (e. g. Lahldosfomidae, Bdelliiiae, Orihatidae, Acaridaé). A. C. OüüEMAXS. Merkwaardige vonnissen. Niet alleen de nieuwste literatuur, in onze Ent. Ber. zoo uitnemend behandeld, is merkwaardig, maar ook de oudere, om te doen zien, op welk standpunt de beschaving destijds stond. We zouden nu lachen en de schouders ophalen over een proces tegen diereu, maar oudtijds dacht men er anders over. Katten, honden, zwijnen werden behoorlijk gedag- vaard en veroordeeld als zij kwaad deden. In een werk van 1828, Bijdragen tot liet oude strafrecht in België, vond ik onder anderen een zeer omstandig proces, gevoerd in Frankrijk, Diocees van Autun. tegen de ratten, die van 1522 tot 1530 zooveel vernielden, dat men voor hongersnood beducht was. Een formeel proces werd door het openbaar ministerie tegen hen gevoerd, en tot hun advocaat werd ambtshalve benoemd Mr. Chassanée, die met dit proces zulk een naam maakte, dat hij later president van het parlement in Provence werd. Deze begon met allerlei excepties op te werpen, o.a. dat de ratten zich over verscheidene dorpen verspreid hadden en dus in KNTü:\toT,()nrs(^HK bkrichten. 40 ieder ressort moesten g-edagvaard worden. Toen dit geschied was en zijn cliënten toch niet verschenen, pleitte liij uitstel wegens de verre reis en de onveiligheid der wegen (wegens de vele katten) ! Eindelijk, ten einde raad, i)leitte hij tegen de geheele verban- ning (der ratten), die geheele faniiliën in massa trof' en n o c li teere jeugd, noch onderdo m, beide buiten staat om schelmstukken te plegen, verschoonde, enz. Het vonnis zal wel tot verbanning hebben besloten. Diezelfde advocaat verhaalt in zijn consultatiën, dat de inwo- ners van Beaune, hun wijngaarden door een zeker slag van kevers of molenaars (Ado.vuff vkis ?) verwoest ziende, gekomen waren te Au tun, om een verzoekschrift in te dienen aan den Ofïiciaal, opdat deze aan dezelve bevelen zoude, hun grondgebied te verlaten, op straf der kerkban. Chassaunée, hierover gecon- sulteerd, onderzocht eerstelijk, of de bewoners van Beaune wel recht hadden en vervolgens hoe men moest procedeeren. De eerste formaliteit, die hij vorderde op straf van nulliteit, bestond daarin, dat de kevers zouden worden gedagvaard, opdat zij konden gehoord worden ten minste bij procureur! Moeilijk was het te weten, hoe zij hun volmacht maken zouden, maar de schrijver bewijst door een groote menigte autoriteiten, dat als een gevolmachtigde zich aanbiedt, om iemand te vertegen- woordigen en deze door denzelven niet ontkend wordt, hij geacht is voorzien te zijn van een wettige volmacht. Zoo kregen de kevers dan een advocaat. Eindelijk nog een ofïïcieele veroordeeling tegen rupsen enz., uitgesproken in 1516 door Jan Millon, Ofticiaal te Troyon. »Nos Ofïicialis praedictus, Deum prae oculis haben tes, in nomine ac virtute Dei oninipotentis, praedictos b r u c h o s et e r u c a s et animalia praedicta monemus in bis scriptis sub poenis excomraunicationis, maledictionis et anathematizationis ut intra sex dies a vineis et territoriis de Villanove dis- so ENTOMOLOOISCHK BRRTOHTEÎS'. cédant, nullum ibidem nee alibi in haec diocesi nocumentum praestitura, quod si intra dictum diem liuic nostrae adminitioni non paruerint cum effectu, ipsis sex diebus elapsis, virtute et autoritate praefatis, ea anathematizamus et eisdem malediciraus«. Die Brvichi en Erucae worden alzoo gesommeerd, bin- nen zes dagen na dit vonnis te verdwijnen uit de aangetaste streek, zonder daar of elders eenige schade te doen, en als zij binnen zes dagen niet verdwenen zijn, worden zij ver- vloekt ! Of de kevers en rupsen verdwenen zijn, meldt de S. niet, misschien heeft het geholpen, zooals zou blijken uit het verhaal van zekeren Navarrus, vermeldende, dat een Bisschop de ratten, die in zijn geheele bisdom de vruchten verwoestten, in den ban geslagen hebbende, met bevel om binnen de drie uren zijn diocees te ontruimen en zich te dien einde te begeven naar een verlaten eiland, in de nabijheid gelegen, men alle op staanden voet van alle kanten vluchten zag' naar den oever van de zee en al zwemmende in allerijl hunne bestemming bereiken (Martini doctoris Navarri (^onsilia 2 pag. 282). Eindelijk nog een curiosum uit ons land. 25 Mei 1575 werd te Leiden de hond van Jan .Janssen van der Poel bij vonnis van schepenen der stad Leiden gecondemneerd om geleid en gebracht te worden op bet plein van Gravestein (plaats van het schavot), om aldaar door den scherprechter met de koord aan de ffalge te worden gehangen, omdat genoemde hond 9 Mei 1575 een kind gebeten had, dat daarna van schrik gestor- ven was. A. F. A. Leesberg. Lijst der merkwaardigste Diptera, gevangen te Maarsbergen, 21 Mei 1905, ter gelegenheid van de Zomervergadering der Ned. Ent. Vereeniging. Ceratopogon leucopeza Meig. Tanytarsus alhipes Meig. ENT0>l()1,0(ilS(HK IJKKICHTEN. 51 Tanypus punctatus F. » nebulosus Meig. » melanops Wied. Corethra pallida F. » culiciformis Deg. Rhipidia viaculata Meig. Ula pilosa Schumm. *Molophilus hifilatus Verr. Fn. n. sp. Empeda tmbila Schumm. Anthalia rostrata Zett. Sapromyza frontalis Low Thryptocera crassicornis Meig. J. C. H. DE Meijere. Cicadologische Aanteekeningen II. Cixiiis pilosus Cl. — - Crataegus. Utrecht — Mei. (R. Dammerman). Civius nervosus L. — Arnhem — Aug. Aphrophora alni Fall. — Salix. Arnhem — Sept. Aphrophora Salicis de Geer. — • Salix. Arnhem — Juni. (K. Dammerman). Idiocerus adustus H.-Sch. — - Salix. Arnhem — Juli. Idiocerus popidi L. — Populus. Arnhem — Aug. 52 EXTOMOI.OGISCHE BERICHTEN'. Agallia pimcticejis Germ. Diuio — Juli. Agallia venosa Fall. — Arnhem — Juli. Sept. Nov. Deze soort was hier te lande slechts tot in Sept. waarge- nomen. Melichar schrijft: im Juni bis September (Low). Zeer eigenaardig komt mij daardoor de vangst voor van een 10-tal (Tc^ en <2 2 fl^" ^®" Nov. — gesleept bij koud, doch zonnig weer, langs een op 't Z. liggende weghelling. Euacantluts interruptus L. — Salix; in weiden. Duno — Juli. Arnhem — 15 Sept. (Melich. : Juni — Aug.). Doratura sti/lata Bohem. — Langs wegranden op droge plaatsen. Arnhem — Aug. Deltocephalus p^dicaris Fall. — Arnhem — Aug. Sept. 9 Nov. (Melich. : Juli bis October). * Cicadida fasdifrons Stal. — Faun. nov. sp. Arnhem — Sept. Van deze soort ving ik twee cTd", op 10 en 14 Sept. Als vindplaatsen zijn mij tot dusver alleen bekend: Sithka (Fieber Katalog 1072); Böhmen (bei Pilsen); Thüringen (Mel.). Chlorita ßacesccHs Dougl. — Langs aardappelvelden zeer v waargenomen. Arnhem: Juni. Juli. Aug. Sept. Nov. RXTOMOLOOISCHE BERICHTEN. 53 Merkwaardig is do vangst van een 12-tal <^(^ en ^ o op den 15^'" Nov.; gesleept uit ('alluna en mossen onder beuken. Kijhos smarcdjdulus Fall. — Den Haag — Sept. (v. d. Weele). Arnhem — Sept. op Salix (R. Dammerman). Eupteriix vittata L. — Houdt zich bij voorkeur op tusschen gras e. d. op vochtige plaatsen. Arnhem — Sept. Eupteryx pulchella Fall. — Quercus. Arnhem — Aug. Van deze soort komen tweeërlei vormen voor, één met gele en één met fraai rose groudkleur. De teekening der voor- vleugels herinnert aan die eener Lithocelletis, maar zonder dat het daarbij tot eenige gelijkenis komt. Eupterya aurata L. — Den 25^^" Nov. nog één cT, levendig en wel. (Mei.: Juni bis September). 1 ypldocyha ubni L. — Uimus. Arnhem — Aug. C. J. H. BiERMAX Je. Vlinderfauna van Zutphen. Het komt mij van genoegzaam belang voor, het door mij o. m. nabij Zutphen waarnemen van de volgende soorten te vermelden, sinds ik ahhiar in 19U1 ben komen wonen : Acronida strijosa F.; 15 — 7 — U4, op stroop. 54 ENTOMOLOGISCHf: BERICHTEN. Taeniocampa poptileti Tr. ; 24 — -3 — 05, op stroop. Orrhodia vau-punctatum. Esp.; 10 — 11 — 05, op stroop; ook eenmaal een cT in het voorjaar, 24 — 3 — 05. To.vocampa pastinum Tr. Catocala sponsa L. Biston hispidaria F. M. Calaxd. UITGEGEVEN DOOR DE NEDERLANDSGHE ENTOMDLOGISGHE VEREENIGING. N». 28. DEEL II. 1 Maart 1906. INHOUD: Dr. A. C. Oudemans, Acarologisehe Aan- teekenigen XXII. — Dr. A. C. Oudemans, Aanteekenin- gen over Suctoria. — Mr. A. F. A. Leesbkrg, Mieren als levende deuren. — Jhr. Dr. Ed. Everts, Insecten scha- delijk voor naaldhout. — R. A. Polak, Ontijdig inspinnen van rupsen. — Dr. A. J. van Rossum, Invloed van het voedsel op de kleuren der rupsen. — Dr. C. L. Reuvens, Literatuur. — Dr. J. Th. Oudemans, Privaatdocentscha|i in de leer der Arthropoden aan de LTniversiteit van Amster- dam. — Dr. J. Th. Oudemans, Insectenkast ter overname aangeboden. Acarologisehe Aanteekeningen XXII. Ixodes reduvius (L.). LinxÉ beschrijft in zijn Syst. Na t. Ed. 10. deze soort als volgt : Acarus obovatus planus macula baseos obovata. Hij citeert daarbij zijne Fauna S u e c i c a, Ed. 1. Aldaar is de beschrijving als volgt : Corpus depressum. raagnitudo ciraicis lectularii, abdomine in dorso anterius macula ovata, in medio pallida, cincta fuscedine strias retror- sum emittente. Variât colore : semper depressus et planus raar- gine laterali prominente. Beide beschrijvingen passen volkomen op een niet volgezogen ç van Ixodes reduvius {rici7ius), en vol- strekt niet op Melophagus oviniis. Wel citeert Linné ook : Charleton, Onomasticon Zooicum 1668, 49, en Rajus, Historia Insectorum, 1710, 9, welke beide schrijvers loco citato Melo- phagus ovinus beschreven en afbeelden, en kunnen wij dit gerust 56 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. beschouwen als eene grove vergissing van Linnaeus, maar dit geeft 'ons nog niet het recht om te besluiten, dat Linné met zijn Acarus reduvius niet anders kan bedoeld hebben dan Melo- phagiis ovinus, gelijk Neumann doet in zijne Revision de la Familie des Ixodidés, 4^ Mémoire, p. 281 et 282 (M é m. Soc. Zool. F r a n c e, v. 14). Ixodes reduvius (L.). Toen ik in 1895 mij te Leeuwarden bevond, vernam ik aldaar, dat een arts een man geopereerd had van een bolrond gezwel, hangende aan de huid achter de kin. Het gezwel vertoonde aan het einde een rond gat en bevatte een volgroeid ^ exemplaar van Ixodes reduvius (L.). Blanchard vermeldt (C o m p t. rend. Soc. Biol. ser. 3. V. 9. p. 089) een geval van eene »Penetration de l'Ixo- d e s ricinus sous la peau de 1' H o m m e.« Blijk- baar gaf in beide gevallen de irritatie, ontstaan door den steek en het speeksel van den parasiet aanleiding tot eene walvormige opzwelling der huid rondom den parasiet, welke ten slotte zóó hoog werd, dat zij den parasiet geheel insloot. Toen de para- siet door overmatige voeding begon te zwellen, zwol de woe- kering mede en sloot bolvormig den geheelen parasiet in. In geen geval is Ivodes reduvius in staat zich in de huid van den mensch in te graven, in te boren of er in te dringen ! Ook Neumann (M é m. Soc. Zool. France, v. 12. p. 131, 1899) schijnt aan te nemen, dat deze dieren zich onder de huid weten te boren : »Il se fixe quelquefois sur l'Homme et peut même pénétrer sous la peau, comme Blanchard et d'autres l'ont vu.« Mijns inziens heeft een dier, ora in de lederhuid te boren, noodig of een spoelvormig lichaam (larven van diptera, Nematoden), of graafpootjes {Dermatoryctes mutans), oï^xsichiigQ kauw werktuigen {Sarcoptes scabiei). Allothromlddium vandersandei (Oudms.). Deze larven veroor- zaken in Nieuw Guinea een ondragelijken jeuk, zoodat de lijders zich de beenen openkrabben. Lauterbach (Nachrichten ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. 57 über Kaiser Wilhelms Land und den Bismarck- Archipel. Herausgegeben von der Neu Guinea Compagnie zu Berlin, 1891, }). 38) zegt hiervan: »Sie beginnen sofort sich in die Haut einzubohren.« Daar hij eenige regels te voren beweert: »Sie ist von microscopischer Kleinheit und nur beim schärfsten Zusehen auf der Hautals ein winziges rothes Püncktchen bemerkbar,« zoo moeten wij wel hieruit besluiten, dat hij bedoeld heeft, dat deze larven zich slechts met haar snuitje (mandibulae + hypopharynx) in de huid van hun gastheer boren. Wichmann (45^ Bulletin der Maatschap p ij ter Bevordering van het Natuurkundig Onderzoek der Nederlandsche Koloniën, 1903, Juli, p. 20) nu beweert: »Deze nauwlijks zichtbare beestjes kruipen onder de huid en leggen daarin hunne eieren.« — Ik beschouw dit als absoluut onmogelijk: diertjes, die graaf- of knaagwerktuigen missen en zulke lange pooten hebben, kunnen niet onder onze huid kruipen. Bovendien zag Lauteebach de diertjes als roode puntjes o p de huid. De huid zwelt na den steek op en overwelft den parasiet, zoodat ten slotte daarvan niets meer te zien is. Van dee, Sande zegt dan ook (apud Oudemans, Acari, in Nova Guinea, vol. V, Zoologie, p. 159): »The blisters may increase to become vesicles and bullae, Avholly filled with a serous liquid, and having a diameter of about 3 centimeter and a height op about 8 millimeter. 1 have never observed the mite on these bullae.« — Hier hebben wij derhalve dezelfde verschijnselen als hierboven beschreven zijn van Lvodes reduvius (L.). — Mijne zienswijze hieromtrent wordt geheel gedeeld door den heer Van der Sande (loco citato) : »Adjoining my own experiences, I am obliged to suppose that the mites remain on the surface of the skin and only put their mouth- parts or mandibles in it. This I infer from the fact that the mites collected by me, indiflFerently either they were collected 58 EXTOMOLOGISCHE BERICHTEN. shorter or longer after the beginning of a trip, could be struck off with a little knife going with it exactly over the surface of the skin, not damaging them otherwise than on the mouth parts. Thus the body itself of the mite projected always oat of the skin.« Allotliromhidium loichmanni (Oudms.). Deze larven veroorzaken in Ceram en Celebes dezelfde verschijnselen van onverdragelijken jeuk als de A. vandersandei in Nieuw Guinea. Zij worden in Celebes g o n o n e genoemd. De neveu Sarasin zeggen hiervan (Zeitschr. f. Erdkunde zu Berlin, Band 29, 1894, p. 355): »Die Ursache der Erscheinung, die Gonone genannte Milbe, entdeckten wir erst nach mehreren vergebliehen Versu- chen sie aufzufinden, und nahmen nur war (sie!), dass dieselbe sich in die Hautporen eingräbt, und in diese eingebettet, die erwähnten Beulen erzeugt.« Met de meeste zekerheid bestrijd ik de vooronderstelling, als zoude de gonone zich in de huid- poriën ingraven. Deze diertjes zijn in het geheel niet inge- richt tot graven! Bovendien vond ik ze op den kop van öoura sp. bij honderden, slechts er in vastgehecht met hun snuitje (man- dibulae + hypopharynx). De steek dezer larven heeft derhalve op den mensch hetzelfde effect als de steek van bovengenoemden Ixodes reduvius (L.) en Allothrombidium vandersandei (Oudms.). Dermatopliilus penetrans (L.). Van deze vloo geloofde men van de ontdekking af (1547, Oviedo, Coronica del las Tndias, fol. XXI) tot aan 1890, dus ongeveer drie en eene halve eeuw lang, dat zij zich geheel in de huid boorde en ouder de huid opzwol, waardoor een bolvormig gezwel ontstond zoo groot als eene erwt. Boven op het gezwel is een gaatje te zien en door dat gaatje steekt de punt van het achterlijf van het 2 vlootje. Wanneer men nu eene vloo beschouwt, moet men toch erkennen, dat zulk een dier onmogelijk graven kan. En toch hebben de verschillende waarnemers gezien (sic!), dat zij zich in de huid ingroef! Eindelijk ontdekte Judge (dus niet eens een zoöloog!) Lawrence C. Johnson (1890 in P r o c. Ent. ENTOMOI.OGTSCHE BERICHTEN. 59 Soc. Wash. V. 1, p. 59) de ware toedracht der zaak: »that the great irritation produced by the female fastening itself at one spot finally produces a surrounding welt or tumefaction which closes over it, though the inclosure is apparently never wholly complete.« De Dermatophilus penetrans veroorzaakt der- halve dezelfde ringvormige overgroeiing als Ixodes redivius (L.), Aüothromhidium vandersandei (Oudras.) en Allothr. icichmanni (Oudms.). Ziedaar 4 gevallen van zoogenaamde in de huid gravende of borende arthropoden! Linipodes motatorius (L.). Onder steenen, Arnhem, 4, 1903, (Dammerman !). Penthalcus major (Ant. Dug.) {haematopus C. L. Koch). De cT zijn ± 760 fx lang, de ^ van 788 — 913 /x lang. De sexueele verschillen zijn miniem. De n zijn multovipaar. — In vochtig gras ; ouder steenen ; Arnhem, 4, 1903 (Dammerman !). Pentlialeus erythrocephalus C. L. Koch verschilt aanzienlijk van P. major (Ant. Dug.) ; breed ovaal, het breedst aan de schouders, pooten alle korter dan het lichaam, met zeer kleine haartjes bezet. Praeoraal segment (capitulum ßerlese) hoekig, met zeer kleine vertex-haren. Achter het capitulum 5 paar haartjes achter elkander. Achter de twee uiterst dunne pseudo- stigma-haren drie dwarsrijen van kleine haartjes. ^ ± 720 /a; de 4 circumanaalharen zeer kort, geknikt, behaard ; multovi- paar. Onder steenen, Arnhem, 22, 4, 1905 (Dammerman !). Penthalodes ovalis (Ant. Dug.). Onder steenen, Arnhem, 22, 4, 1903 (Dammerman !). Boven het rostrum heeft deze soort een echt afdak (tectum). Praeoraal segment (capitulum Berlese) zeer klein met 2 uiterst kleine vertex-haren, en in eene kom- vormige verdieping van het corpus gelegen. Rhagidia pratensis (C. L. Koch), in rottende bladeren, Arnhem, 4, 1903 (Dammerman !). Eupodes striola C L. Koch, in rottende bladeren, Arnhem, 4, 1903 (Dammerman !). 60 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. Bdella rubra Lam. Arnhem, onder plataanschors, 4, 1903 (Dammerman !). Bdella lapidaria Kram. Ouder steenen, Arnhem, 4, 1903 (Dammerman !). Stigmaeus humilis C. L, Koch. Van deze soort kon ik het tracheeënsysteem geheel vervolgen. De stigmata zijn ter zijde van het rostrum ; de peritremata loopeu van de stigmata mediaanwaarts en buigen, vóór zij de mediane lijn raken, plot- seling achterwaarts. Op een afstand, even groot als het eerst- beschrevene dwarse stuk, ontspringen plotseling uit elk peri- trema ± 16 tracheeën ; deze zijn niet dwarsgeringd, maar slechts uiterst dunne buisjes, die alle aan het blinde einde iets gezwollen zyn. Men kan aan elke zijde 8 paar tracheeën tellen. Van het ie, 2^, 3*^ en 4® paar dringt ééne trachée tot in het femur I (resp. II, III, IV), de tweede door den geheelen poot I (resp. 