None
Dit bock is ua oud dat hct autcursrecht erop is verlopen, zodat hct bock nu deel uitmaakt van hct publickc domcin. Ecn bock dat tot hct publickc domcin bchoort, is ccn bock dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijkc autcursrcchttcrmijn is verlopen. Hct kan per land vcrschillcn of ccn bock tot hct publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn ccn stem uit hct verlcden. Zc vormen ccn bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand. als herinnering aan de lange reis die hct boek hccft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliothekcn om materiaal uit het publieke domein te digitaliseien, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publickc domcin behoicn toe aan hct publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven levercn, hebben we maatrcgelcn genomen om misbruik door commercicle partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automadsch zocken. Verder vragen we u hct volgende: + Gebruik de besianden alleen voor niei-commerci^le doeleinden We hebben Zocken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor pcrsoonlijkc en nict -commercicle doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doct naar computcrvertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. Wc raden u aan hicrvoor materiaal uit hct publickc domcin te gebruiken, en kunnen u misschien hicrmee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het "watcrmerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zocken naar boeken met Google. Verwijder dit watcrmerk nict. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd cr rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doct Icgaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zocken naar boeken met Google staat. De wettelijkc aansprakelijkheid voor auteursrechten is bchoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het docl van Google is om alle informade wcrcldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezcrs boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de voUedige tekst van dit boek doorzoeken op het web via |http: //books .google .coml .y ./ - V BATAVIA HISTORISCH TAFBREEL LIT DE )(vll« EEUW, itiion Hendrik CMscieoce. Ultt tmarlf platrn boor Cti. Snjarbtn. V • « • . ' • ' ^ - ' ■' - * , ■• » -d J ^ , * • * ^ ^ * » -^ * AiNTWERPEN, ORrKKKHT VAN J. P. VAN DIKRKN IN COMP., riTGEVBHS. y 1858 tfi THE f ' VI • • .• •• • ■ « • • *  op den letterknndigen eigendom voldaen ; geene vertalingen mogen in het Fransch noch in het Engelscfa, zonder toe- lating des schiyTers nitgegeven worden. D£N YERDMSTELYKEN KUNSTENAER P. GROQUISON SDQDmttshr \t Xortrqft TEN BEWTZE VAN HOOGACHTING EN VKIENDSCHAP 0P6BDRA6EN. BATAVIA >< VOORHANGSEL. (1613) ' •' ''.^''V^^ Op eenen scboonen juny-dag van het jaer 1613, iBtonden twee persoonen — eene bejaerde vrouw en een jongeling — op de Tesselsche kade te Amsterdam, nevens den Haringpakkerstoren, die zynen voet in den breeden Ystroom baedt. De vrouw moest ziekelyk zyn; want haer gelaet was uitennate bleek en mager, en een dorre kuck kwam by poozen verraden dat eene langzame borst- kwael haer leven ondermynde. Zy zag treurig ten gronde, en hief slechts van tyd tot tyd den blik op hem, dien zy vergezelde, als wachtte zy, om te spreken, dat hy zelf het stilzwygen brake. Met den rug tegen den Haringpakkerstoren geleund, schouwde de jongeling in diepe overwe- BATATIA. 2 — 8 — ging voor zich been langs de kade» en scheen meer bepaeldelyk bet oog gerigt te bouden op eene Hulke of groote lastscbuit, die eenige matroozen bezig waren met koffers, kisten en ander reisgoed te laden. Indien men den ouderdom van dezen jongeling op zyne gelaetstrekken badde willen raden/zou men» nu by in stille mymering daer stond» zicb ongetwy- feld bedrogen bebben. Zyne leden waren nog zoo tenger, zyn aengezigt zoo zuiver, zyn oogslag zoo zaebt; en, daerby, er beerscbte in zyne uitdrukking en in zyn gan^cb voorkomen iets zoo eenvoudig en zoo ingetogen, dat men bem zou aenzien bebben voor een jong gezel, die even de kindscbbeid was ontgroeid. Zyne kleeding zelve, ^Ike, door baer effen zwart en bruin en bare scbaerscbbeid aen ver- sierselen, eenen leerling der latynsche scbole scbeen aen te duiden, mogt dit vermoeden nog versterken. Dan, bet gebeurde soms ook wel dat een wanbopig of een geestdriftig gepeins door des jongelings droeve mymering beenscboot en bem bet boofd met spyt of met fierbeid deed verbeffen. On der den slag zulker aendoening teekenden zyne wezenstrekken zicb vas- ter af ; zyn scboon gelaet werd alsdan beglanst met bet liebt der zielekracbt, en uit 2yne bruine oogen scboten vurige gensters, die spraken van mannelyken wil en mannelyken moed. ^ 9 — Op zulken stond zou men zich over den waren ouderdom van den droomenden jongeling niet mis- grepen hebben ; en, ondanks de maegdelyke teeder- heid zyner gelaetstrekken, zou men hem gereedelyk de negentien jaren hebben toegekend, die over zyn jeugdig hoofd waren heengegaen. Deze opwellingen eener nog verborgene inborst ^waren echter zeer zeldzaem in hem, en werden even ras door eene stille uitdrukking van treumis en gelatenheid vervangen. Bondom hem heerschte er eene ongemeene bedry- vigheid. Langs al d'e kaden, die de oostelyke zyde van Holland's hoofdstad bezoomen, lag eene driedub- bele rei Hulken, Kagen, Boeijers en andere mindere schepen, die door eene wolk werkUeden werden gelost of geladen ; zwaer bevrachte wagens en karren gingen en kwamen van h^ binnenste der stad naer de haven; matroozen en soldaten wemelden door elkander op den boord van den vloed. Yerder, op den effen spiegel van het Y en achter wyd uitgestrekte paelwerken, lag eene tabyke vloot meerschepen, wier masten den gezigteinder als met een ondoordringbaer woud afsloten. Uit de rompen dier logge zeegevaerten werden de kostbaerste spece- lyen van Oostindie opgehaeld, en in ligters overge- stort, om in den schoot van het nieuw Yenetie, van — 10 — het bloeijend en groeijend Amsterdam, te worden geborgen, tot dat ze, tegen schatten gouds en zilvers, de andere volken van Europa wierden medegedeeld. Over den ganschen stroom galmden de vrolyke gezangen der matroozen en arbeiders, het zenuw- schokkend gekrysch der katrollen en het schallend bevelgeroep der stuerUeden en kapit^ins Het was een ontzettend en prachtig schouwspel, dit varen en keeren der honderde ligters, dit koortsig zwoegen van duizende menschen, dit zingen, schreeu- wen en juichen der matroozen, in het ondoordringbaer woud der Oostindische koopvaerdyschepen; — en, boven dit alles, de zonne die haer kleurig licht over den majestatischen Ystroom uitgoot, en zyne vlakte, waer de riemenslag haer bewoog, deed vonkelen en glinsteren als eene zee van vloeibaer goud De jongeling, by den Haringpakkerstoren, scheen echter onverschillig voor de indrukwekkendegrootsch- heid van dit tafereel. Eene korte wyl nog hield hy in voile stilte het oog naer de fiulke, die verre van hem aen de kade lag^ dan, alsof hy eensklaps uit eenen droom ontwaekte, trad hy een paer stappen vooruit, en zegde met zoete en treurige stemme tot de oude vrouw : « Moeder, laet ons wat voprtwandelen : het is nog te vroeg. » — li- ce Ik heb het u gezegd, Walter » antwoordde zy, even zachtmoedig « het water zal welligt nog een gansch uer vloeijen. Yoor het keeren der ty zullen zy niet vertrekken. » « Nog een uer! — en dan? » zuchtte de jongeling, langzaem voortstappend^ in eene rigting die hem nog meer van de groote Hulke moest verwyderen. De vrouw volgde hem in zynen tragen gang; doch zy weerhield hem welhaest. « Maer, Walter » bemerkte zy « zoo zouden wy het afscheid wel kunnen missen. Laet ons naer de Nieuwe brug opwandelen. Uit de Warmoesstraet zullen zy komen; langs hier kunnen zy ons niet ontmoeten. » « Neen, moeder-Iief » smeekte Walter <( zy mogten wel denken dat wy ons op hunnen weg stellen opdat zy ons niet zouden ontsnappen. » cc Ik begrjrp u niet, myn zoon » mompelde de weduwe met verwondering, doch met streelende zoet- heid in de stemme <r de begeerte om Vrouw Van den Broeck en de jonge Aleidis cog eens een hartelyk vaerwel toe te sturen, vervult u met ongeduld en jaegt u voor den ty d ten huize uit ; -r- nu schynt gy te vreezen dat zy ons vriendelyk inzigt zullen bnt- dekken? Het zou hen veeleer bedroeven en hoonen, indien wy niet by hun vertrek tegenwoordig waren. — 12 — Gy hebt wel gezien, toen Vrouw Van den Broeck hare woonkamers ten onzent verliet, om bet scboone buis in de Warmoesstraet te betrekken, boe treurig zy nog al die kamers bescbouwde, waer zy acbt jaren van baer leven te midden van verkleefde en dienst- veerdige vrienden beeft doorgebragt; gy bebt gezien boe Aleidis bet boofd liet bangen en diepe zacbten slaekte; ja, zelfs Congo, bet arme Negerkind, dat tranen stortte omdat bet u verlaten moest!.... En gy zoudt nu gaen denken dat deze lieden, na acbtjarige genegenbeid en Uefde, de bewyzen onzer vriendscbap zouden wraken? Maer wat gaet er oni in uwen geest, Walter? » De jongeling scbudde mismoedig bet boofd en deed nog eenige stappen zonder te antwoorden ; dan zegde by : cc Ik weet bet niet, moeder; maer my klopt bet hart wel pynlyk in den boezem. Ik kan my aen de gedacbte dier scheiding niet gewennen. Alles zegt my dat bet een langdurig, een* eeuwig vaerwel is, dat wy uitspreken gaen. » c( Maer bet moest er toch eens van komen, myn zoon. Hadde Hopman Van den Broeck niet zoo onop- houdend op de wyde zee beromgevaren, veel vroeger zou zyne vrouw on8 buis verlaten bebben. Nuby, tot loon zyner uitstekende diensten en moedige daden. — 13 — tot Bevelhebber op bet eiland Amboina ^ is benoemd, en eene vaste verblyfplaets krygt, is bet natuerlyk dat by zyn buisgezin met zicb naer Oostindie neme. Zoo is bet lot der menscben, Walter, dat bun bet leven slecbts eene berbaelde scbeiding is van al wat zy op aerde meest liefbebben. De eene sterft, de andere vertrekt, de andere blyft; en alien treuren wy even zeer over de scbeiding, tot dat Gods gena- dige scboot ons weer vereenige » <c Acb, ik kan my niet verduldig onderwerpen aen bet wreede lot dat my slaet ! p riep Walter met verdoofde stemme. « Gy, moeder, gy badt eene gezel- linne gevonden die u troostte, die u door vriende- lyken kout vermaekte, terwyl ik ganscbe dagen op myne scbole doorbragt. Nu zult gy alleen zyn, een- zaem en verlaten ! Ik bad eerst eene speelgenote, dan eene teedere zuster gevonden, die my aenmoedigde tot de studie, die zicb verbeugde in myne voorderin* gen, die my moed en wil gaf om my te onderscheiden in myne levensbaen. Zelfs beminde ik den armen Congo, met eene innigbeid die my onbewust ware gebleven, indien bet naderen- des afscbeids my ze niet badde geopenbaerd. Het ongelukkige Mooren- ^ Be Nederlanden bezatcn alsdan in Oostindie geenen anderen grond in eigendom, dan een gedeelte yan het eiland Amboina, met eene sterkte, die zy de Portngezen hadden ontnomen. Van deze sterkte hadden zy den algemeenen itapel hnnner scheepvaert in Oostindie gemaekt. — 14 — kind werd my dierbaer, omdat ik in zyne onwetende ziel het begrip der Godheid mogt storten; omdat ik het was die het kristen maekte, omdat ik in hem eenen mensch mogt beschermen tegen 's mensohen onregtveerdigheid £n daer gaen zy nu alien ver- trekken : myne tweede moeder, myne goede zuster, myn anne zwarte beschermelingi Welhaest zal het schip, dat hen been voert, de wyde zee doorklieven, en tusschen my en hen die ik bemin, eene gansche wereld tot scheidspael werpen Zy zullen ons ver- geten, moeder! » Ofschoon des jongelings tael van hevige aendoe- ning getuigde, was zy slechts vergezeld van zeldzame en dan nog stille gebaren ; ook zya gelaet behield schier onverpoosd de uitdrukking eener kalme droef- heid en de zachtheid die het kenmerkte. Alleen de sidderende toonbeweging zyner stem gaf de maet van de diepte zjmer ontroering. Hy herhaelde nog eens zyne laetste klagt : <c O, moeder, zy zullen ons vergeten! » « Geloof dit niet, Walter » suisde de vrouw met zoete stemme. « Uw gemoed is te oploopend. De mensch moet zich, van zyne jeugd af, aen weder- waerdigheid gewennen. Het leven is slechts eene beproeving, kind; daerboven bekomen wy den loon onzer verduldigheid in het lyden. » — 15 — « Alleen zyn ! Eenzaem treuren, als ware de wereld een graf ! » morde Walter met wanhoop. <c Alleen? Blyf ik dan niet met u? » vroeg de vronw op troostenden toon. Een doffe zucht was des jongelings eenig antwoord. <c Het is u niet genoeg? De tegenwoordigheid uwer moeder is niet voldoende? » murmelde de vrouw met stille spyt. Walter, ontroerd door het uitwerksel zjmer woor- • den, greep hare hand; en, deze vurig drukkende, smeekte hy : « Vergeef my, moeder-lief ! Ik bemin u uit al de krachten myner ziel. Yoor de herstelling nwer gezond- heid zou ik alles verzaken, myne hoop, myne herin- nering, m3m leven maer er is in myn hart nog zoo veel plaets over! Het bloedt, omdat er dingen worden uitgerukt die er door den tyd in vastgegroeid waren. » Er bleef eene wyl stilte heerschen ; de jongeling deed zigtbaer geweld om zyne ontsteltenis te bedwin- gen, en hield den blik ten gronde gevestigd. <c Kom, breng toch uw onrustig gemoed tot beda- ren, mjm arme Walter » zegde de vrouw. « Denk dat, tusschen ons en hen, de Heer ten onzen gunste heeft beslist. Zy moeten het milde Holland verlaten en het zengend vuer van eenen vreemden hemel gaen — 16 — trotsen lyden en sterven misschien, verrevan den grond waer hunne vaderen rusten. Beklaeg veeleer degenen wien God niet vergund heeft in het dierbaer geboorteland hunne dagen te vervullen. Oostindie is een grond van arbeid^ van gevaer en van beproe- ving, mjn kind. » .. Eene strael van begeestering verlichtte Walter's gelaet; met klimmenden nadruk en met diepbewogen stemme zegde by : « Oostindie, een grond van beproeving, zegt gy, moeder? Oostindie is een grond van roem, van grootschbeid en van rykdom, voor al wien Neerland's heldenbloed door de aderen vloeit! Gy begr3rpt het niet, moeder : de tyden zyn veranderd. Spanje is vemederd en uitgeput ; het smeekt om eenen vasten vrede; onze vryheid rust op onwrikbare gronden; al onze vyanden zyn gevallen En, nochtans, de harten der Bataviers zyn nog gezwollen van strydlust en van moed. Holland heeft dorst naer groote dhden, het moet een doel vinden, waer het zyne overspan- nen volkskrachten kunne been rigten. Dit doel is Oostindie I Het klein maer rykgezegend vaderlanc^ dat de Heer ons schonk, is te nauw om zof vele helden te bevatten als de oorlog tegen Spanje er in ons midden teelde. Naer Oostindie, moeder I Naer Oostindie ! Daer is een nieuw vaderland te veroveren — 17 — en te gronden ; daer is nog middel om, door moed en wys beleid^ bet nakomelingschap eenen naem te doen eercQ en te doen zegenen ; daer kan ook een joDgeling, die te laet werd geboren om de wapens tegen Spanje te voeren, zyn bloed nog voor NeSr- land's gcootheid storten Oh, wat Z3m ze gelukkig, die naer Oostindie mogen varen! » ^ De vrouw aenzag haren zoon met eene traen in elk oog. a Walter » zuchtte zy « uwe tael bedroeft my. Zoudt gy wel in staet zyn om uwe moeder te ver- laten? Wreedgenoeg om zulke scheiding te wenschen? Neen, niet waerP het zyn slechts gedachten, door de droefheid in nwen ontstelden geest opgewektP » Met verkalmde stemme antwoordde de jongeling : i< Myn hoofd is duizelig; ik dwael. U verlaten, moeder-lief? Ik? o, neen, nooit! Oostindie moge een paradys van roem en van geluk zyn, de almagtige beschikker van der menschen lot heeft myne baen in die rigting niet afgeteekend » cc Ik wist het wel, Walter; om m3m lot op aerde te verzachten heeft de Heer, in zyne genade, my * Na eenen oorlog yan scliier eene halve eenw, was er een wapenbestand of tydelyke vrede yoor twaelf jaren geteekend. De Nedeflanden keerden hnnne ontwikkelde kracHten op handel en zeevaert ; en het was alsdan eene algemeene strekking, roem en fortnin naer Oostindie te gaen zoeken. — 18 — eenen lief dery ken zoon geschonken. Voor die weldaed zinge in3me dankbare ziel Z3nieii lof eeuwiglyk ! » Al sprekende hadden zj zich in hunne wandefing omgekeerd, en bevonden zich nu weder aen den voet van den Haringpakkerstoren. c( Zie, Walter » zegde de vrouw « daer ginder, aen de Nieuwe brug, komt Hopman Van den Broeck met zynen gezel Pieter Dirckx. » De jongeling sidderde en bleef staen. « Zyne vrouw is niet met hem » voegde de weduwe erby « en Aleidis ook niet. » Deze laetste woorden schenen Walter van zyne plotselyke aendoening te verlossen; en hy volgde zyne moeder, die immer voortging, zonder echter haren st'ap te verhaesten. Zy konden welhaest hooren hoe de Hopman, aen de Heden die bezig waren met de Hnlke te laden, allerlei bevelen uitdeelde en hoe hy, op strengen toon, eenigen onder hen berispte, omdat zy het werk niet naer genoegen hadden volbragt. Hopman Van den Broeck was een man van om- trent de vyftig jaer, nog in de gansche volheid der mannelyke sterkte. Hoog van gestalte, fier van bon- ding en ontzagwekkend van oogslag, scheen hy als van natuer tot gebieden bestemd. De bruine tint, welke de Oostindische zon over zyn aengezigt had — 19 — gespreid^ en de zware knevels die tegen zyne wangen opgekruld waren, bragten nog by om den indruk te vermeerderen dien de gestalte en de fiere bonding des Hopmans op iedereen en bovenal op zyne min- deren nitoefenden. , Zyne kleeding bestond nit eenen jas van blauw laken, die tot onder de kin was toegeknoopt; wyde hozen daelden tot aen zyne knien^ waer fyne . zwarte kousen hem met eene roos van zyden lint aen bet been bevestigd waren. Op bet boofd droeg by eenen breedrandigen boed, overscbaduwd met eene wappe- rende veder, en van onder welke lange en overvloe- dige baren bem in dikke lokken over borst en schonders vielen. Walter sebeen niet veel lust te bebben om den trotscben Hopman te naderen ; bet was alsof by iets van bem vreesde. Ook vertraegde by zynen gang en Uet zyne moeder ongemerkt een paer stappen voor- uitgaen. De Hopman^ naer matroozen uitziende die nog eenige koffers aenbragten, keerde zieb om en be- merkte de weduwe. Zyn gelaet veranderde eensklaps van uitdrukking ; bet werd minzaem, en een beusebe glimlacb ontnam bet ganscb zyne strengbeid. Zoo was Hopman Van den Broeck : in zaken van dienst strong, koel en scbaerscb van woorden ; maer in bet — 20 — gewoone leven zeer gulhartig en gespraekzaem. Nu het oogenblik naderde dat hy weder in zee mogt steken en naer Oostindie varen» vervulde eene zoete blydschap zyn hart, en deze straelde op zyn gelaet en in zyne woorden uit. — Hy ging tot de weduwe en sprak : « Ah, gy zjrt daer, Vrouw Pietersen? Gy komt ons vaerwel wenschen? Heb dank voor uwe vrien- delyke aendacht. Gy ziet dat wy hier druk bezig zyn, om ons zelven en de achterbly vers der manschap in te schepen. Heden nacht te Texel en morgen in zee! Ik voel my herleven : voor eene oude zeebonk, als ik, is het niet goed aen land, Vrouw Pietersen. » <c Ik zie uwe echtgenote noch uwe dochter? » vroeg Walter's moeder. c( Zy komen, zy komen » lachte de Hopman. (c Die vrouwen hebben altyd nog iets te verrigten en byeen te zoeken. Wilde men ze involgen, men geraekte nooit aen boord Maer wie staet daer zoo bedeesd ? Ah, het is uw zoon Walter. Hy ziet er nog zeer bloode uit, Vrouw Pietersen. Het zal beteren, als de baerd hem uit de kin schiet » Onder het uitspreken dezer scherts ging hy tot den jongeling, en, hem gemeenzaem op den schouder kloppende, zegde hy : « Nu, Walter, myn jongen, gevoelt gy nog geenen — 21 — lost om een reisje naer het Oosten te wagen? De baen is er wel niet altyd zoo effen als de vlakte van onzen Ystroom ; maer by dit schokken en plonsen op den grooten plas, krygt men haest vaste voeten en een moedig hart. » Walter mompelde eenige onverstaenbare woorden. Hy poogde zyne lippen tot eenen beleefden glimlach te plooijen, doch de beschermende en eenigzins spottende uitdrukking des Hopmans dwong hem den blik ten gronde te slaen. Daer stond hy nu, onthutst en zwygend, als een schuchter meisje. Wel beet hy op de tanden en sloot hy de vuisten ; doch by deed het zoo bedektelyk dat Van den Broeck het niet bemerkte. « Spreek hem toch niet van zulke dingen, heer Hopman » murmelde de weduwe smeekend. cc Walter heeft geenen lust tot verre reizen ; en daerenboven hy is nog veel te jong » « Te jong, vrouw Pietersen? Hoe vroeger men begint, hoe verder men geraekt! Toen ik voor de eerste mael my op den Oceaen waegde, was ik niet yeel ouder dan Walter. Misschien is hy verveerd van het groote water? Inderdaed, alle lieden zyn niet geboren om op zee te leven ; en daerby^ de moed komt niet voor de jaren. » Dit laetst gezegde deed Walter het hoofd ophef- — 22 — fen ; eenen fieren blik in des Hopmans oogen wer- pende, morde hj sidderend : « Yergeef bet my, heer Hopman, zoo myn ant- woord u onheusch mogt schynen maer hoeveel moeds behoeft er dan wel, om te doen wat doizend anderen ons bebben voorgedaen? — Myn lot bindt my aen bet vaste land anders! » « Zoo, zoo » glimlachte Van den Broeck « er zit toch lets goeds in die borst! Ik weet niet wat ik in u opmerk, myn jongen ; maer, indien ik my niet bedrieg, zouden wy elkander nog wel eens op den breeden plas, of ginder verre, tusschen de geele menscben, kunnen ontmoeten » c( Daervoor beboede hem de hoogste Goedheid ! » viel de oude vrouw met eenen zucht in. c< Hy zal Doctor worden, heer Hopman. Het is ook wel roem- vol en yerdienstelyk,zyne ongelukkige medemenschen in ziekte en lyden by te staen. Zyn vader, wiens ziel de Heer hierboven genadig zy, was ook Doctor. Walter zal zyns vaders nuttig beroep met vlyt voort- zetten; — niet waer, myn zoon? » tc Ik moet by mjne moeder blyven, haer troosten en voor haer zorgen y> mompelde de jongeling. c< Het is eene pligt die God my heeft opgelegd, en welke ik met liefde wil vervuUen Maer, Hopman, geloof het, my ook slaet een Neerlandsch hart in den boezem! » — 23 — Van den Broeck scheen verwonderd over den bezielden toon van des jongelings woorden; doch meer nog over het vuer dat in zyne oogen vonkelde. c€ Dan heb ik nooit eene travado ^ by de Eaep gezien, zoo gy van uw leven Doctor wordt! Er steekt een zeeman in uwe huid, of ik ken er my niet aen. Gy hebt de waterzucht ; het is voor den Nederlander eene ongeneesbare kwael..... » En den jongeling voor de tweede mael op den schonder slaende, zegde by : c( Ik weet wat u dien lust tot varen inboezemt, myn jongen. Kom, kom, stel die kinderachtige gedachten uit uw hoof d ! » Hy voelde Walter's schouder onder zyne hand sidderen, en zag hoe het schaemrood zyn aengezigt deed gloeijen. « Nu, nu, er is een middel » hemam hy lachende c< treed in dienst der- Oostindische Maetschappy, poog u te onderscheiden, word Hopman \ dan geef ik u Aleidis tot bruid. Maer gy moet u spoeden; zy mogt anders ginder eenen echtgenoot vinden, voor dat de degen u aen de zyde kome. » Een pynlyke zucht welde op uit des jongelings boezem; hy liet ontmoedigd het hoofd op de borst ^ lien Portagiescli woord, alsdan veel gebezigd, dat orkaen of storm bcteekent, SATATIA. 3 — 24 — vallen en scheen aen eene uiterste foltering over- geleverd. Van den Broeck, door een gevoel van medelyden getroffen, vatte hem de hand en zegde op minzamen en ditmael ernstigen toon : « Nu, Walter, myn jongen, het is uit scherts dat ik zoo spreek; gy begrypt wel dat het u onmogelyk zoa zyn in eenige jaren Hopman te worden, bovenal nu wy in vrede zyn met onze vyanden. Blyf by uwe moeder; word Doctor gelyk uw vader; en, denkt gy ' nog aen ons, het zy slechts als aen goede vrienden, ' die in Oostindie zich uwer genegenheid ook dank- baer zuUen herinneren » « Hopman Van den Broeck ! » riep eene krachtige stem, van het dek der Hulke. « Nu, Pieter, myn vriend, wat is er? » « AUes is gereed » riep de andere « onze Hulke en de twee Kagen liggen zeilveerdig. De ty gaet keeren ; er ontstaet eene gunstige koelte ; wy moeten ze waememen. — Zou Vrouw Van den Broeck wel de reis willen ontloopen? » « Het is toch verdrietig » morde de Hopman « zy moesten reeds van over een half uer aen boord zyn! » En zich naer zynen gezel keerende, zegde hy : « Wacht ! Zy zyn niel verre van hier ; ik loop en — 25 — ga ze halen Vrouw Pietersen, gy zult hier nog wel een oogenblikje blyven, niet waer? » En, onder het uitspreken dezer woorden, stapte hy met versnelden tred naer den kant der Nieuwe brug, en verdween wat verder in de Warmoesstraet. . Walter stond nog met den blik ten gronde en sprakeloos. Zyne moeder aenschouwde hem met mede- lyden ; want, alhoewel zy niet goed begreep hoe de vriendelyke scherts des Hopmans haren zoon zoo diep ken wonden, zag zy eventwel dat hy hevige smarten lead. Zy meende hem eenige troostende woorden toe te sturen ; doch nu klonk, uit de verte achter hen, een vreemd gekryt, dat hun welbekend moest zyn, vermits terzelfder tyd een glimlach op beider aengezigt blonk, en zy zich omkeerden naer den kant van waer het gerucht hun toegekomen was. « Ah, daer is de kleine Congo ! » riep Walter. Van den kant der Nieuwe brug kwam er een jonge neger, die slechts twaelf of dertien jaren oud kon zyn, in aller haest aengeloopen. Hy was naer de HoUandsche wyze gekleed, behalve dat hy geen ander hoofddeksel droeg dan het wollige kroezel- haer, dat de nataer hem had geschonken. Reeds uit de verte begroette hy Walter met allerlei geba- ren en betuigde zyne blydschap door herhaelde kreten. Tusschen zyne dikke vooruitstekende lippen ^' f — 2* — glinsterden sneeuwwitte tanden^ en onder zyn zwart voorhoofd rolde de melkblanke oogbal gansch zon- derling. Toen hy de Vrouw Pietersen genaderd was, vouwde by voor haer de handen te samen en boog bet boofd zeer diep ; maer niet zoobaest bad by dit bewys van eerbied afgelegd, of by sprong ter zyde naer den jongeling, greep bem de beide banden en begon ze met woeste vurigbeid te zoenen, wyl by streelend mompelde : « Meester myn, meester myn ! » « Welnu, Congo » vroeg Walter op droeven toon cc gy gaet naer bet zonneland? 6y zyt blyde, niet waer? » Het negerkind sloeg den blik ten gronde en sebudde ontkennend bet boofd. (( Gy znlt onder den scboonen Indiscben bemel, de kille lucbt van Nederland, en wie baer inademen, welbaest vergeten » zucbtte de jongeling. Congo sprong regt en riep, naer bet Oosten wyzende : « Warm daer; vuer..,.. niet goed. Walter mede, moeder mede, dan goed ! » Hy zwaeide met de Handen in de lucbt, en meende in do verklaring zyner gemoedsaendoening voort te gaen; docb nu sprong by eensklaps acbteruit en 4 s tl :i — 27 — bleef beweegloos staen^ in de houding van eenen dienaer die zynen meester ziet naderen. c< Vrouwe myn I » zegde hy. Walter werd bleek en begon te beven ; hy zag, op eesigen afstand, Vrouw Van den Broeck met hare dochter en eene dienstmeid naer de kade komen. De echtgenote des Hopmans was eene vrouw van hooge gestalte, die eerbied inboezemde door haren sta- tigen gang en doordekalmeuitdrukkinghaers gelaetd; er was echter in den blik barer oogen ook minzaem- held, en iets droomacbtigs, dat van een diep gevoel, docb ter zelfder tyd van veel iugetogenheid getuigde. Hare dochter Aleidis kon nauwelyks zestien jaren tellen. Zy had blonde lokken, blauwe oogen en beroosde wangen> die nog met het fluweelig dons der kindschheid waren overwasemd. Haer gang was onzeker, haer gelaet eenvoudig en haer lach open en gal, als een glim barer onnoozele ziel. Wyl hare moeder de hand van Vrouw Pietersen aengreep en met haer begon te spreken, ging Aleidis voor den jongeling staen, en zegde : a Zie, Walter, dit verblydt my nu toch zeer, dat gy tot hier gekomen zyt om my het vaerwel te geven. Ik heb het wel gedacht; van zoohaest wy by de Nieuwe brug kwamen, keek ik paer u uit Het zou my zeker pyn gedaen hebben, indien ik u niet — 28 — meer hadde gezien Wil ik u eens lets zonderlings vertellenP Dezen nacht droomde ik dat ik op eea schip was en de wyde zee bevaerde. Gy, Walter, gjr waert Stuerman van het schip Wat een mensch al droomt, niet waer? » De jongeling sidderde; hy wilde spreken, doch de stem verkropte in zyne keel. « Waerom zyt gy zoo droef, Walter? » vroeg het meisje. « Ach, wat ik u ook al vraeg ! Gy hebt nu geene gezellinne meer, niet waerP Met niemand zult gy kunnen kouten, dan met uwe kranke moeder. Het is ongelukkig, inderdaed. Wat hebben wy toch vermaek gehad, van kindsbeen af ! Gy zyt my wel een goede vriend geweest, Walter; ik begryp dat gy droef zyt omdat ik Amsterdam verlaet » « En gy, Aleidis » vroeg de ontroerde jongeling « zyt gy dan in het geheel niet bedroefd? » « Ja wel; maer nu is het meest over. Toen ik eerst in het groote huis in de Warmoesstraet was, dan kwam uw beeld altyd voor myne oogen staen ; waer ik my wendde of keerde, ik hoorde altyd uwe stem die my riep En dan, in de eenzaemheid, ziet gy, Walter, dan begon ik tranen te storten, en ik weende uren lang. » « Gy weendet? Gy weendet, Aleidis? » zuchtte de jongeling diep ontroerd a Waerom? » — 29 — cc Dit kunt gy immers wel denken : omdat gy niet meer met my waert. » « En nu, nu vertrekt gy zonder treurnis? » a Nu is het over, Walter; dit weenen kon immers niet eeuwig blyven duren? » c( Eilaes ! » klaegde de gep3migde jongeling « zoo zult gy my dan reeds vergeten hebben eer gy de reede van Amboina ziet! » Er glinsterden twee tranen in zyne oogen, en hy aenscbouwde het meisje met eenen bitteren blik van verwyt, die haer scheen te verrassen en te bedroeven. cc Walter, Walter » zuchtte zy klagend « het is niet wel van u, dat gy my het afscheid pynlyk poogt te maken. Wees zeker, gy zult my eerder vergeten hebben dan ik u Rosalia kan het getuigen, hoe ik den ganschen dag aen u denk en van u spreek. » De dienstmeid, welke op een paer stappen was blyven staen en meest alles gehoord had wat de jonge lieden elkander hadden gezegd, trad nu nader, en sprak met schertsenden glimlach : tf Wie van u beiden het eerst den andere zal ver- geten, vraegt gy? Ah, dit zal ongetwyfeld Walter zyn. » « Ik? » riep de jongeling « ik zou haer vergeten? O, Rosalia, spot niet, ik bid u ! » a Maer het is immers gemakkelyk te begrypen » f* — 30 — antwoordde de dienstmeid. a Indien Aleidis nu reeds van deu morgen tot den avond aen u denkt, wat zal het ginder dan zyn ? Daer zyn geene speelgenoten, geene vrienden, geene bekenden. Waeraen zullen wy op Amboina denken, meent gy? Aen het schoone' Holland, aen Amsterdam en al wie er met ons leefde. Gy, Walter, gy zult Doctor worden, fortuin vinden, trouwen, en cdlengs degenen vergeten die vertrokken zjm : zoo gaet het altyd. » « Ja, ja » zegde Aleidis <.< gy zyt nog de geluk- kigste : gy toch blyft in het lieve vaderland, wyl ik, op duizende mylen, my ervan verwyderen ga, zonder te weten of ik het wel ooit nog zal weder- zien » « En waerom betreurt gy dan dit vertrek niet ? >> kreet Walter met beklerade wanhoop. c< Wat zou het helpen? » murmelde Aleidis. « Ik moet, als onderdanig kind, mynen vader volgen, en ik Iroost my in de vervuUing van dien pligt. » De jongeling schokte al zyne leden, alsof de zoete woorden der maegd hem hadden vergramd. De dienstmaegd bemerkte schertsend : c< Nuttelooze twist! Zulke kindervriendschap is nog het spoedigste vanal vergeten. Myne jonkvrouw heeft gelyk, dat zy zich niet te veel bedroeft. Wees zeker, Walter, binnen een paer jaren zult gy, zoowel — 31 — als Aleidis, nauwelyks u herinneren dat gy eens elkander zoo liefhadt. En toch, er is niets aen te doen ; men moet het lot aenveerden zoo als de Heer het schikt. » Overmand door de zekerheid dat noch Aleidis noeh Rosalia den aerd zyner smart konden begr3rpen,. sloeg Walter zich de twee handen voor het aengezigt. '^ Het meisje bleef hem eene wyl in stilte bestaren. Eensklaps verlichtte eene heldere blydschap haer gelaet; en, het hoofd op des jongelings schouder neigend, zegde zy aen zyn oor : « Walter, ik weet een middel om niet lang van u ^escheiden te zyn. » a Een middel? » riep Walter met zonderlingen lach, <c O, spreek ! » « Kom gy ook naer Oostindie, Walter. » c( Altoos hetzelfde » zuchtte de jongeling. €c Het is, inderdaed, het eenige middel » bemerkte de dienstmeid. cc Beloof het my » hemam Aleidis. « Ik zal op u wachten, immer hopen, en uitzien naer het schip dat u aenvoeren moet. » c< En myne arme moeder? » a Breng ze mede, Walter ; dan znlleu wy weder al te samen vereenigd zyn als te voren » a Zoo, zoo, daer zyt gy nu eindelyk toch ! » riep — 38 — Van den Broeck, die op de kade daer aeokwam. <c Gy zoudt ons de ty wel doen missen met al dit draleif. Hoe zyt gy hier gekomen ? Er is; denk ik, slechts eene Warmoesstraet in Amsterdam ? » (c Eom, verstoor u niet om zoo weinig » ant- woordde zyne echtgenote. « Wy liepen metterhaest voorby de Koombeurs, om onze vriendin, de Wisse- laersvrouw, nog eens de hand te drukken. » <c Nu, nu, spoedig dan » bevool de Hopman « men spreke het beslissend vaerwel! Nog een kort oogen- blik en dan aen boord! Er kwame anders welligt nimmer een eind aen. » i< Nu, vaerwel, Walter » zegde Aleidis, hem de hand vattend. c< Gy weet wat ik u gezegd heb : ik zal immer aen u denken, en u ginder met ongeduld verwachten. » De jongeling worstelde geweldig tegen zyne ont- steltenis, en vond schier geene kracht om het treurig vaerwel te stamelen. Op dit oogenblik omhelsde de echtgenote des Hopmans de oude weduwe, die zoo lange jaren hare vriendin was geweest; uit de oogen der beide vrou- wen vielen overvloedige, doch stille tranen. Het gezigt van dit liefdebewys en van zjnier moe- der droefheid overwon den jongeling, en ook hy begon te weenen. — 33 — « Ja, ik had my zelve zoo sterk gemaekt » kreet Aleidis « maer zoo gy al te samen den moed opgeeft, dan zal ik my ook niet langer bedwingen. Eilaes, eilaes, wat ben ik ongelukkig ! Walter, het is my wel bitter dat ik u moet verlaten ! » En by deze woorden smolt het arme meisje in tranen. De kleine Congo, die van op eenigen afstand dit tooneel had afgezien, zat sedert lang met het hoofd tusschen de knien gebogen. cc Aen boord ! aen boord ! » riep de Hopman, zyne vrouw en zyne dochter zachtjes naer de Hulke duwende. « Nu, vrouw Pietersen, nog eene hand; gy ook, Walter, tot wederziens, tot wederziens! Eh, C!ongo, wat doet gy nog aen wal? Haest u, of wel! » Het Negerkind Uep naer Walter, kuste nog zyne handen, Uet er twee tranen op vaUen, schouwde met zonderlinge uitdrukking ten hemel, en sprong dan in de Hulke, op welker dek Vrouw Van den Broeck en Aleidis nu insgelyks waren overgestapt, en by het roer, verre van soldaten en matroozen, hadden plaets genomen. Nog in stilte weenend, stonden de weduwe en haer zoon op de kade. In weinige oogenblikken waren de zeilen opge- heschen; de Hulke en de twee Eagen staken ybjC - 34 - wal. Het bootsvolk wierp de stad Amsterdam een drydubbel hoezee! ten vaerwel toe, en de trompetter, die zich op eene der Kagen bevond, blies het Hoi- landscli volkslied Wilhelmus van Naasauwen, Walter zag hoe Van den Broeck, zyne echtgenote, het zwarte Negerkind en zelfs de dienstmeid nog immer uit de verte teekeu deden, om het vaerwel zoolang mogelyk te vernieuwen ; maer hy zag ook hoe Aleidis, by het roer der Hnlke, met het hoofd in de handen zat en weende. Die getuigenis barer droefheid stortte hem troost in den benauwden boezem, en hy genoot de smart der maegd tot dat de Hulke en de beide Kagen nit zyn gezigt waren verdwenen. Dan liet hy het hoofd moedeloos op de borst zinken, en bleef stilzwygend staen, alsof hy vergeten hadde waer hy zich bevpnd en wat er was geschied. « Kom nu, Walter » zegde eindelyk de weduwe. a Den Heere zy dank dat het pynlyk oogenblik alweder doorgestreden is. » Walter volgde haer zonder spreken; doffe zuchten stegen op uit z}me borst, en onverdtddige gebaren getuigden van zyne wanhoop. « Myn goede Walter » munnelde de vrouw « dit afscheid is u wel bitter, niet waer? Uw liefderyk hart treurt om het verlies eener speelgenote, als ware het — 35 — eene schrikkelyke rainp. Bedaer en houd moed, myn kind; morgen zai dit wee reeds verzacht zyn » c< Speelgenotel » riep de jongeling klagend uit. « O, moeder, zegdet gy de waerheid ! ^ De oude vrouw aenzag hem met verwondering. a Nu is zy vertrokken; nu mag ik u de beken- tenis van myn ongeluk doen » ging hy voort. « Neen, neen, zy was my geene speelgenote meer, moeder. Het was vermetel, dwaes misschien ; maer ik durfde vooruitzien in myne toekomst. Ik droomde dat Aleidis my tot echtgenote was bestemd; dat zy de dochter myner goede moeder zou worden, en met my zou wedyveren om hare oude dagen zoet en gelukkig te maken. Oh, ware my die hoop gebleven, ik hadde wonderen gedaen, om tusschen al de Doctors van Holland uit te blinken door wetenschap en vlyt maer nu, nu is de star die myne levensbaen ver- lichtte, weggezonken in den nacht der wanhoop ! » « Arme Walter » zuchtte de weduwe « hoe laet gy uwe gedachten toch zoo verdwalen P Het is den mensch immer onzahg, als hy zyne hoop op onmoge- lyke dingen stelt. Wat gy droomen durfdet, kon zich niet verwezentlyken, al ware ook Aleidis nog jaren lang ten onzent blyven woonen. Hoe dikwyls heeft de heer Van den Broeck, in onze tegenwoordigheid, niet verklaerd dat slechts een moedig krygsman, een — 36 — Hopman als hy, de hand zyner dochter zou bekomen? Hy mispryst alle ander bediyf dan den kiygsdienst ; wel ten onregte, zeker; maer, wat wilt gy, de man is onverbiddelyk dus gestemd. Gy, Walter, zoo vreed- zaem en zoo zoet van aerd, gy zyt geroepen om uw vaderland anders dan op het alagveld te dienen. » Walter antwoordde niet ; hy stapte morrend voort, hield den blik in de ruimte gerigt, en morde in zich zelven, als hadde eene gewigtige gedachte zynen geest aengegrepen. Eensklaps bleef hy staen en vatte de beide handen zyner moeder; haer met dwazen blik in de oogen ziende, sprak hy op begeesterden toon : « Moeder, gy bemint my, niet waer ? Gy zoudt veel doen, u veel getroosten voor myn geluk ? om my voor eeuwige smart te behoeden zoudt gy, indien het vereischt werd, uwe gewoonten en uwe rust opoflferen, niet waer, niet waer, moeder ? » « Maer, Walter, kind, wat wilt gy toch? » vroeg de weduwe, over zyne ontsteltenis verschrikt. a O, moeder, ik bid, ik smeek u, vertrek met my naer het Oosten ! » « Ik, eene oud6 ziekelyke vrouw? » zuchtte zy met verbaesdheid « ik zou met u over de onmeetbare zee varen? Welk gepeins! Ach, de Heer, over zulke dwaesheid verbolgen, zou my onderwege tot isich — 37 — roepen. Neen, neen, ik wil rusten waer myne oudera zyn begraven. Walter, myn zoon, gy dwaelt ! » Een grievende kreet van wanhoop klom op uit Walter's borst. « Oh! » riep hy, het hoofd schuddende, als om de dwingende gedachte te veijagen cc oh, ik ben zinneloos, inderdaed! Kom, moeder, kom, het zal overgaen Ik zal haer poogen te vergeten ; — maer hoe het zy, en wat er geschiede, u verlaten, moeder- lief, dat nimmer, zoolang ik leef ! Kom ! » De vrouw volgde hem, zoo goed zy kon, in zynen Snellen gang. Beiden verdwenen welhaest voorby het Kamper- hoofd. BATAVIA. (1618) •*0^ I. Op eenen morgen zaten, oiet verre van de Javaen- sche stad Jakatra, dry Hollandsche vrouwen en een zwarte slaef in de schaduw van eenige boomen, die hen tegen het zengend vuer der Oostindische zonne beschermden. 