Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Je me trompe fort ou vous serer très-content des instructions de lord London-derry au chevalier Bagot. Ce sont des modèles de sagesse et de modération. (B. Z) — De laatste zinsnede handelt naturlik over eene andere zaak. Wijnn was universally admitted to have proved a failure. Zie o.a. Greville 51 vv. 118 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT X. Vernieuwde pogingen in het tweede halfjaar 1822 en den anang van 1823 om minister Canning tot het hervatten der onderhandelingen te bewegen. In den tijd dien wij beschrijven, had de gouverneur-generaal van Britsch-Indien niet op rozen gespan, en wel tengevolge van de anerkanke met een handelshuis, waarover, zonderling spel van het toeval! ook zijn hooge ambtgenoot te Batavia in zekeren zin struikelen zoude. William Palmer hete een Britsch-Indisch officier, die den dienst had verlaten om te Hydrabad, waar hij in garnizoen had gelegen, een bankiershuis in 1814 te openen. De firma W. Palmer en C° verdiende o.a. veel geld met het geven van voorschotten aan de regeering van den vorst aldaar, den z.g. Nizam. Het was weliswaar bij parlementsacte verboden, dat Britsche onderdanen leeningen met inlandsche vorsten aangen; maar de Gouv.-Gen. in Rade maakte in 1816 van een hem op wetgevend gebied toegekende discretionnaire bevoegdheid gebruik om de firma van dit verbod te ontheffen. Lord Moira stelde inderdaad belang in den bloei dier firma, omdat een zijner bloedverwanten, de heer Rumbold, er lid van was; doch overigens had, naar het schijnt, de landvoogd slechts de voor de On dernememungen, den ganzen beschuldigten, den ganzen kwammenden, den werkständigen er van aan Hydrabad zelf ten goede kwamm. Aanzenlijk leeningen werden dientgevolge gesloten, toen in 1820 de direktie te Londen hare hooge afkuring uitsprak, en over de leeningen zelven, en over Moira’s uitzonderingsverordning. Men beschuldigte hem niet onduidelijk van, ten koste der toevertrouwde belangen, voor het verkeerde van Palmer’s transactiën het oog te hebben gesloten, zoodat hij zich verplicht achtte in 1821 zijn ontslag aan te bieden. Over de transactiën van Palmer en C° in Hydrabad en de gevolgen, die ze voor lord Moira hadden, zie men o.a. Wilson II 486 vv. „It is not to be denied”, leest men er bl. 502, „that the personal interest taken in the successful operations of the house, the ready acquiescence with which their applications and representations were received, and the reluctance to admit anything in their disfavour until it could no longer be disputed that they had taken undue advantage of the confidence which had been shown them, were incompatible with the duties of the Governor-General, were an Het Londensch bestuur was de keuze zijns opvolgers spedig ideaal zou wellicht voor goed ondergaan in eene landvoogdij, waarvoor hij zich minder op zijne plaats achtte. Het ministerie verkeerde in groote verlegenheid. Er was slechts één man in de Tory-partij, die niet slechts voor de vervanging van Castlereagh geschikt scheen, maar in velerlei opzichten hem kon overtreffen; dien éénen echter, op wien een ieder het oog gevestigd hield, wilde koning George IV niet. De vorst toch kon Canning’s houding in de Koninginne-zaak niet vergeven. Hindelijk werd Wel- lington, lid van het ministerie, er op afgezonden om den Koning tot andere gedachten, goed- of kwaadschiks! te brengen... "Goeje God!", riep de Koning hem toe, "Arthur, je meant ich nicht om me dien man als secretaris van Staat voor Büttel-landsche Zaken voor te stellen. Dat is onmogelijk, Neen, ik zeg op mijne eer als een gentleman, nooit zal hij weer een van mijne ministers worden. Je hoort het, Arthur, op mijne eer als een gentleman, Tk ben zeker, dat je het met me eens zult zijn. Ik kan niet doen, wat ik op mijne eer als een gentleman gezegd heb, nooit te zullen doen." "Houd het mij ten goede, Heer", antwoordde de aldus toe-gesprokene, "ik ben het volstrekt niet met u eens; Uwe Majesteit is geen gentleman" De Koning schrok op; maar Wellington vervolgde: "Uwe Majesteit, zeg ik, is geen gentleman, maar de souverein van Engeland, met plichten jegens uw volk, ver verheven boven die jegens u zelf; en deze plichten maken het gebiedend nood-departure from the caution which experience of the past had suggested in regard to pecuniary transactions between Europeans and Natives of rank, were detrimental to the ally whom it was intended to serve, and subjected the Company To serious embarrassment and loss. "Me, de geschiedenen van Het Londensch Tracat" "Goed dan!" luide het met een zucht, "indien ik moet, moet ik." (a) Nog een oogenblik scheen een finale breuk te dreigen tusschen den Koning en den tegen diens zin opgetreden minister, tengevolge van een brief aan den chef van het kabinet, lord Liverpool, waarin de vorst, na zijn onderhoud met Wellington, schreef, dat het hem behaagde Canning vergiffenis te schenken of letterlijk: to extend his grace and favor to a subject who may have incurred his displeasure". Lord Liverpool had de onvoorzichtigheid dit stuk te laten lezen. Niet alleen Canning was woedend, doch ook mevrouw Canning en juffrouw Canning. Een nijdige brief aan lord Liverpool om er den Koning van inzage te doen nemen, lag reeds gereed, toen men de opgewonden familie tot bedaren wist te brengen en haar verklaarde, dat in die woorden niets beleedigend gelegen lag. Minister Falck achtete nach dem het herzien der conventie van 1814, blückens zijn rapport du 17 September 1822 aan den Koning, steeds gewählt. Hij gaf toe, dat de omstandigheden, die tot zijn voorstel van April 1821 hadden geleid (bl. 108), eenigszins veranderd waren; want destijds had ons prestige onder den fatalen indruk van Singapore’s stichting geleden, terwijl die indruk sedert, dank onze overwinningen; in Palembang, geheel was uitgewischt; maar, ordeelde de minister: „Men behoort te denken aan de toekomst,” (a) Characters 824. — George IV noemde zichzelf „the first gentleman in Europe”. Walpole, dit mededeelende (I 247) voegt er aan toe:, Unfortunately, the language which he habitually used, the habits to which he was constantly addicted, and the scenes which he frequented, made the title appear like a sarcasm. Yet there were occasions when he showed that he could thoroughly deserve his self-imposed title. He knew how to captivate genius like that of Scott, or piety like that of Wilberforce. But the Regent, in company with Scott and Wilberforce, was in reality only acting a part, and proving himself, in doing so, a consummate actor. On ordinary occasions he placed no restraints either on his actions or on his tongue. The first gentleman in Europe thought it an admirable joke to make a duke as drunk as himself. He saw nothing indecorous in the use of language which was hardly fit for his stable. (c) Greville 58-59. van 17 maar 1824, 121 en, afgezien zelfs van de ontwerpen van commerciëel overwigt in den Maleischen Archipel, raadt de voorzigtigheid aan, om de aanlei ding weg te nemen tot plaatselijke geschillen, die in overzesche gewesten zoo ligtelijk tusschen de Gezaghebbers der wederzijdsche bezittingen rijzen en, vervolgens, zooals de geschiedenis leert, tot hooger overslaande, de Gouvernementen in ernstige moeijelijkheden wikkelen” (a). — Het voorstel, gesteund door minister Van Nagell, werd door den Koning aanstonds ernstig opgenomen. Niet alleen toch schreef het besluit dd. 1 October 1822 Buiten- landsche Zaken aan, om onzen gezant te Londen de noodige opdracht te doen: doch tevens werden de beide departementschefs van Koloniën en Buitenlandsche Zaken gelast om nader te over- wegen, in hoever de op bl. 73 vermelde instructie van 1820 herziening vorderde (5). Fagel bevond zich den 8* October 1822 bij Canning, ten einde over de zaak te spreken. Het uitblijven der Bengaalsche stukken kon niet meer eene reden tot wachten zijn. Daar zij eindelijk waren ontvangen; men verklaarde zich dan ook bereid onmiddellijk de conferentiën te openen. En waarom gebeurde het dan toch niet?.... De minister, aldus rapporteerde Fagel nog denzelfden dag aan Buitenlandsche Zaken, wilde nu liever eerst wachten op de terugkomst te Londen van den Bengaalschen landvoogd zelven, lord Moira, die dagelijks kon worden te gemoet gezien! (e) En hiermede werd onze ambassadeur andermaal afgeschept, terwijl de markies van Hastings hoog en droog in Bengalen zat! Immers, na reeds in 1821 ontslag te hebben gevraagd, maakte de landvoogd zich pas op het einde van het volgende jaar tot vertrek gereed, (a) Ambtsbrieven 148 N° 22. @) Bijdr. E. 167. (e) „Je viens d’entretenir Mr. Canning aux termes de la dépéche de V. E. N° 121 du 4 de ce mois du désir du Roi, que les négociations sur les intérêts mutuels aux Indes Orientales sont promptement réponse. Son Excellence m'a répondu de suite qu'on était très disposé ici à acodder & co désir, mais que pour fixer le moment de cette réprise il souhaiterait à présent d’attendre qu'on ait réguli la nouvelle, qu'on attend d'un jour à l'autre, du retour du marquis de Hastings en Europe. „Fai trouvé Mr. Canning déagréablement préoccupé de l'affaire de la frégatte Za Lutine, dont il me parla avec un peu de chaleur au moment même où j’étais entré chez lui, et où j’étais faire mention du sujet qui m'y avait amené. J'apprends de tai que lord Clancarty est attendu ici incessant et ne retardera pas à se rendre à son poste,” (B. Z.) Dame = 122 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT daar hij eerst dd. 1 Januari 1828 zijne waardigheid nederlegde (a). Dat ook daarbij geenerlei kieschheid werd betracht ten aanzien van onze rechten op Singapore deelde ik elders mede (6). Toen het daar hij eerst dd. 1 Januari 1828 zijne waardigheid nederlegde (a). Dat ook daarbij geenerlei kieschheid werd betracht ten aanzien van onze rechten op Singapore deelde ik elders mede (6). Toen het daar hij eerst dd. 1 Januari 1828 zijne waardigheid nederlegde (a). Dat ook daarbij geenerlei kieschheid werd betracht ten aanzien van onze rechten op Singapore deelde ik elders mede (6). Toen het daar hij eerst dd. 1 Januari 1828 zijne waardigheid nederlegde (a). Tijdstip van Moira’s vertrek naar Europa naderde, verbreidde zich bovendien het gerucht, dat de afgetreden landvoogd in den eersten tijd wel niet naar Engeland zou oversteken. Zoklangzaam mogelijk maakte hij inderdaad de reis over land en, in het zuiden van Europa gekomen, waagde hij zich niet verder. Het zonderlinge geval deed zich voor, dat in Engeland een menigte schuldeischers er op loerde om hem bij aankomst te vervolgen: zeker een, zij ’t ook wel wat al te plastisch bewijs, dat hij zich met zijne bescherming aan Palmer en C° niet verrijkt had, gelijk men gezegd had, dat het geval was geweest. Fagel, in voldoening aan eene nieuwe lastgeving van Buiten- landsche Zaken betrekkelijk de hervatting van de onderhandelingen, deelde dd. 27 December 1822 mede, dat de Engelsche regeering den zwervenden staatsdienaar tot haren vertegenwoordiger te Napels zou benoemen (c). Lord Moira werd echter in 1824 gouverneur van Malta, waar hij twee jaar later overleed, het eigenaardig verzoek nalatende, dat zijne rechterhand zou worden afgehouwen en bewaard tot ook zijne gade stierf, als wanneer de hand in hare doodkist mede ter aarde moest besteld worden (d). Welk een indruk het bericht van onzen gezant maakte, dat lord Moira vermoedelijk niet eens in Engeland zou komen, kan hieruit (a) „The Marquis of Hastings quitted his government on the 1" of January, 1823.” „In the interval that elapsed between the departure of the Marquis of Hastings in January, 1828, and the arrival of Lord Amherst in the August following, the Government devolved upon the senior member of Council, Mr. John Adam.” Bl. 587 dl. II en bl. 5 dl. III Wilson. (b) Singapore II 854—355; ov. 42—43. (c) „J'ai recu des hier les dépéches de V. E. de l'avant veille, n° 157, 158, 159 et 160 du 24 de ce mois. „Le marquis de Hastings, Gouverneur-Général de Inde Britannique, est attendu en Europe vers la fin du mois prochain. On assure qu’il fait le voyage par terre. Ce qui parait moins douteux est, qu’il ne viendra pas dans ce pays-ci, où il serait de suite arrêté pour dettes. L’on pretend qu’il ira en droiture à Naples, et qu’il y restera en qualité de ministre Britannique. Comme cette mission n’est point une ambassade, et ne saurait le devenir à une occasion telle que celle-ci, il serait assez extraordinaire de voir un ci-devant Gouverneur-Général des Indes résider, comme ministre du second rang à une cour qui, elle-méme n’occupe pas le premier parmi celles de l'Europe.” (B. Z.) (d) Encyclopaedia Britannica in voce. van 17 maar 1824, 123 blijken, dat niet alleen minister Van Nagell uit zich zelven den heer Fagel oproeg om alsnog Canning er over te spreken, doch dat, onafhankelijk hiervan, de Koning er Buitenlandsche Zaken over deed schrijven. Ook de toon der correspondentie van het Engelsch bewind bleef onzen vorst grieven, waaraan deze tegelijkertijd uiting deed geven in een renvooi dd. 2 Januari 1823, houdende terug- zending van stukken aan den minister. Evenals vroeger (bl. 111), liet de Koning namelijk vragen: vof het niet, ten einde het ont- vangen van dusdanige min aangename nota's als de hier bedoelde, voor het vervolg voor te komen, als doelmatig zoude kunnen worden beschouwd, om de antwoorden op de nota's van de Engelsche ambassade alhier aan het Engelsche gouvernement zelf, door tusschen- komst van Z M* ambassadeur te Londen te laten geworden”; terwijl over de onderhandelingen het volgende stond opgemerkt: „Daar de depêche uit Londen van den 27" December 1822 n° 196 melding maakt van de aanstaande komst in Europa van den Gouvernement van den Gouvernement neur-General van Britsch-Indié, zonder dat hij Engeland zoude aandoen, en er steeds door het Engelsch gouvernement naar het tijdstip van het bekommen van nadere inlichtingen door dien Gouverneur zelf te geven, is terug gewezen, alvorens tot eene finale regeling der Nederlandsche en Engelsche belangen in Indië te kunnen over- gaan, doet Z. M. insgelijks aan Uwe Excellentie in bedenking geven of deze omstandigheden geene gepaste gelegenheid zouden kunnen aanbieden, om bij het Engelsche gouvernement te doen aandringen ten einde door het vervolgen der eens aangeknoopte onderhandelingen tot eene afdoening van zaken in deze te geraken.” Fagel had bereids dd. 3 Januari 1823 op Van Nagell's aan- schrijving geantwoord, dat hij zeer zeker bij Canning op de zaak zou terugkomen, zoodra het vast stond, dat lord Moira er van afzag naar Engeland over te steken (a); en den 10" d.a.v. schreef hij nog particulier aan Elout, zonder geheel den moed te hebben verloren: „Ik had mede wel gewenscht, dat onze afgebrokene Confe- (@) „Hier j' à regu les dépéches de Votre Excellence du 31 Décembre nn 162 et 168. Jai honneur de la remercier de la communication des pibes à la seconde. Si le Marquis de Hastings, à sa prochaine arrivée en Europe, ne revient point en Angleterre, Votre Excellence peut compter que je ne perdrai pas de temps pour adresser & Mr. Het beschlossen tot het hervatten der onderhandelingen in de laatste helft van 1823. Was toch door Canning rondweg verklaard, dat het eene hervatting der onderhandelingen niet meer noodig scheen, hij had zich tegenover Fagel evenmin volstrekt afwijzend ten deze uitgelaten, indien de Nederlandsche regeering bij hare wenschen bleef; alleen beval hij dan als plaats van onderhandeling ’s-Gravenhage boven Londen aan, wegens den druk dien men in Engelands hoofdstad op de beoordeeling der zaken kon uitoefenen. — Onze staatslieden meenden van deze gezindheid te moeten gebruik maken; althans wat betreft de herziening van het tractaat van 1814; niet echter wat aangaat de verandering van plaats der samenkomst, daar aldus gevar werd geloopen, vreesde men te ‘s-Gravenhage, als Britschen gevolmachtigde te zien aangewezen den Engelschen ambassadeur, lord Clancarty, uit wiens militant optreden men weinig goeds voor de besprekingen voorspelde. Onzerzijds zoude daarom getracht. il s'agisse de lui faire prendre une part directe. Ce que Mr. Canning a voulu dire, à ce que je présume, est que le retour de Sa Seigneurie étant très-prochain, on aimerait ici attendre son arrivée afin de pouvoir d’autant plus aisément avoir recour à ses lumières, et lui demander des éclaircissements, qu'il serait bien plus facile d’obtenir de lui en Europe que dans Inde.” (B. Z.) (6) Bijdr. E. 168—169. VAN 17 MAART 1824. 125 Werden, Canning over te halen tot de keuze van Londen zich tu blijven bepalen, en om hem over dezen afwijkenden wensch — die den minister vermoedelijk geheel onverschillig zal gelaten hebben, nu wij zelven voor het belang van de nieuwe onderhandelingsplants weinig bleken te gevoelen — niet uit zijn humeur te brengen, zouden wij hem een wenk geven, dat wij eigenlijk om Singapore niet meer gaven. Inderdaad, Falck overtuigde Van Nagell, dat wij noch aan deze plaats, noch aan Malakka veel zouden hebben; het eene konden wij gerust prijsgeven, het andere best tegen goede ruiling afstaan. Het was op deze allertreurigste gronden, dat de Koning in August 1823 zijn minister van Buitenlandsche Zaken last gaf, onzen ambassadeur te Londen op te dragen, den Britschen minister tot het doen het doen heropenen van de onderhandelingen te bewegen. (a) Bij missive dd. 23 Augustus 1823 zond minister Van Nagell de bevolen opdracht in den vorm eener Memorie van inatructie aan gezant Fagel. Als inleiding werd in de ons reeds bekende bekende bekende uiteengezet, waarom men dezerzijds aan Singapore minder was gaan hechten; verder dat de Koning de voortzetting der beraad-slaggingen te Londen verkoos boven de verlegging er van naar Nederland: rom redenen, die mondeling door den ondergeteekenden minister van Buitenlandsche Zaken aan den heer Ambassadeur zijn kenbaar gemachtigd. Op grond van een en ander werde de gezant gemachtigd, den heer Canning te kennen te geven: rdat, hoezeer de zaken in Indië zich over en weder van de Ned. en Eng. zijden tegenwoordig rustig toedragen, het aan het Ned. (sour. niettemin hoogst wenschelijk is voorgekomen, dat de hangende bezwaren def In der weg gerufen, opd dat de goede verstandhommende in die streken bevestigt en bestendig bewahrte bewahrte en dat tot die emde de in 1520 met wederzijdsche welwillend begonnen und erhoben worden voortgezet: mitegaders, dat vermits door hem, heer Canning, is angemerkt, dat de zaak van Singapore eene onoverkomelijke zwarigheid schijnt op te leveren, hij werde het besluit van Zijn Majesteit zelf, om de onderhandelingen ter plaatse, waar die zijn aangevangen, wererom aan te knonpen, zal kunn opmaken. dat men van de Ned. zijde niet ongenegen is de vermeende onoverkomelijke hinderpaal, zoo mogelijk nit den weg te rumen. Tevens moest de gezant in herinnering brengenst, geheim commité uit bewindhebbers der Eng. O. I. C. is benoemd geworden en dat het om nieuwe vertragingen voor te komen, alles- zins te wenschen is, dat het rapport deswegen moge ingekommen zijn, alvorens de onderhandelingen wederom worden aangevangen. Den 13° September 1823 des morgens bracht Fagel een bezogenenen Britischen Minister, bij welke gelegenheit de treurige boadschap werd overgebracht. Canning was naturalik in zijn nopjes. Het rapport van het Comité der O. I. C. zou hij aanstonds opvragen, en zoodra hij het kon zenden, beloofde de minister, het tijdstip voor de hervatting der onderhandelingen mede te deelen, berichtete nog denzelfden dag onze gezant aan Buitenlandsche Zaken. Is bij mij wel eens de vraag gerezen, of werkelijk aan Canning de wenk betreffende Singapore werd gegeven, het blijkt ons nu uit Fagel’s rapport, dat daaraan niet meer getwijfeld mag worden; hoe is het mogelijk! (a) Een tiental dagen later volgde het bericht, dat men in November kon beginnen; eerder ging het niet, deelde Fagel dd. 23 September 1823 Buitenlandsche Zaken mede, doordien zowel het personeel der departementen als de ministers, onder wie Canning zelf, uit de stad gingen (6). (a) Ik uitte mijn twijfel, ook in verband met de woorden der Additionele punten van instructie, waarin de handhaving van ons recht op Singapore nog zoo sterk wordt uitgesproken, blijkens Singapore II bl. 383; ov. 71; maarzie hier de eigen woorden van Fagel’s rapport: „Mr. Canning recut cette ouverture avec bienveillance, me disant que dès lors que l'article de Singapour pourrait ne plus être regardé comme présentant un obstacle insurmontable, il ne désespérait plus du succés de la négociaticn; qu'il se ferait informer aux bureaux de la Compagnie des Indes où l'affaire en était restée, nommeéement par rapport aux échanges projétés de territoires (eirconstance que je lui rappelai en vertu de l'instruction précédente) et que dès qu’il aurait obtenu ces informations, il m'en ferait part afin de convenir de l'époque où les conférences pourraient être réprises ici & Londres.” (B. Z.) (6) „Mr. Canning m'informa, Samedi passé, dans un entretien que j'eus avec lui ce jour-la, qu’il n’avait pas encore recu de la Compagnie des Indes Orientales, les informations, dont Il est question dans mon rapport secret n° 149 du 13 de ce mois et qui sont relatives & nos négociations sur les affaires des Indes Orientales, mais qu'il les attendait d'un moment à l'autre. Il me dit de plus qu’en tout état de cause ces conférences ne pourraient être représenté avant la fin de Novembre, tous les employes du Gouvernement, ainsi que la plupart des Ministres étant en vacances. Mr. Canning lui-même se dispose à quitter Londres le 3 ou le 4 du mois prochain pour faire une course dans le comté de Devonshire aux environs de Plymouth. (B. Z.) VAN 17 Maarr 1824, 127 Den 27" September begaf Fagel zich andermaal naar Canning, om zich vór ’s ministers vertrek nog te overtuigen, dat men nu werkelijk op de gestelde maand zou kunnen rekenen. De minister bleef hem hiervan de verzeering geven; hij verzocht tevens eene nota te mogen ontvangen omtrent den staat der zaak, waarin die bij het afbreken der onderhandelingen van 1820 was gelaten; wederkeig beloofde hij er een aan het bestuur der Ost-Indische Compagnie te verzeeken en ons te gevven. Men kon dan beide stukken vergelijken. — Reeds nu bleek onwillekeurig, dat het lang niet zoo kwaad zou geweest zijn, indien men in Nederland de w erk- zaamheden had hervat. Fagel toch schreef do. 28 September aan Buitenlandsche Zaken, dat hij de Nota wel zou kunnen opmaken, doch dat daartoe, naar zijn oordeel, Elout beter in staat was, of met diens hulp, Falck, aangezien de stukken zich in Nederland bevonden (a). Van Nagell wendde zich hierover bij schrijven dd. 8 October tot zijne ambtgenooten. Zij voldeden aan het verzoek niet alleen, doch Falek stelde tevens de punten van instructie op, die ter aanvulling moesten strekken van de aan de gevolmachtigden in 1820 mede- gegeven instructie. Art. 1 teekende de onderwerpen aan, die als resultaat der samenkomsten van 1820 voor aangenomen bleven beschouwd. Art. 2 merkte op, dat Baros en Ajer Bangis wel buiten behandeling zouden blijven, wijl de Engelschen deze kantoren ten slotte toch hadden ontruimd en er sinds geen verschil over was gerezen (b). De artt. 3 en 4 handelden over Singapore, namelijk om met de meeste kracht de ontruiming te vorderen; en dat, terwijl de ontwerper zelf had medegewerkt om Canning een wenk te doen (a) „Mr. Canning me dit qu'il prendrait avant son départ les mesures préliminaires réquises pour que nos conférences sur les intéréts réciproques as TInde puissent être ré-entamées sans faute vers la fin de Novembre. Britanniques seront nommés à cet effet, et Mr. Canning eae fort obligé à Votre Excellence de vouloir engager Mr. Elout à lui faire passer, par mon entremise, une note dans laquelle serait exposé, en pen de mots, l'état où nous avons laissé la discussion lorque nos conférences furent interrompues au mois d'Aôut 1820. Je pouvais jusqu'à un certain point fournir cette information à l'aide de la correspondance de la dite année 1820; mais je crois qu'il vaut infiniment mieux que Mr. Elout ou (de concert avec lui) Mr. Falck prenne cette peine, La notice en question sera plus précise, et dressée avec plus de connaissance de cause. Mr. Canning de son côté recevra une note pareille de la Compagnie des Indes ou du Board of Control.” (B. Z.) (B) Zie over deze quaestie Sumatra's Westkust Il 225—287; ov. 21—33. De Geschiedenen van Het Londensch Tracht gegen, dat wij niet op de ontruiming zouden blijven staan! Blijft mij deze opvatting onverklaarbaar, bij art. 5 vergiste zich de heer Falck ten eenenmale. Het gebood uitdrukkelijk, dat in geen voorstel tot opheffing van differentieele rechten mocht worden getragen. De minister verkeerde in de meening, dat er door de Engelsche gevolmachtigden van 1820 op was aangedrongen, om de rechten steeds voor de wederzijdsche bezittingen in Azië gelijk te houden; doch, zooals de ontwerper in den loop der onderhandelingen zou ontwaren, van Engelsche zijde was noort dergelijk denkbeeld geopperd en zou het ook niet geopold worden. De vergissing wijst er op, dat Falck niet zóó op de hoogte der zaken kon geacht worden, als wel wenschelijk ware geweest (a). Het slotartikel 6 gelastte om in geen geval een voorstel tot tot toelating van consuls aan te nemen. Falck had zijnne ontwerp-instructie d. 20 November abgenomene van Nagell aangeboden, der doorzend van Koning. Deze enthält het den volgenden dag, vergezeld van een concept-besluit tönen van Falck als gevolmachtigde; hij zou vergezeld worden door den heer O. W. Hora Siccama, een neef van Falck, als amanuensis (6). Van meer belang dan het medegeven van dezen ersteren, was de toevoeging van dezen ersteren, was de toevoeging van dezen ersteren, met verlof in Nederland, C. P. J. Elout, zoon van den toenmaligen minister van Financiën. Noch Fagel, noch Falck bezat, naar wij weten, van de Oost-Indische zaken diepe kennis, en beiden misten volstrekt plaatselijke ervaring. De oud-Commissar-General had die leemte kunnen aanvullen. De Koning wilde hem echter als minister van Financiën niet missen; dat dit met Falck juist wie het geval was, zette ik elders uiteen (c). Ten einde in het gebrek aan plaatselijke kennis te voorzien, werd de zoon van den oond-Commissar-General, gewezen adjudant van den gouverneur- General Van der Capellen en die reeds een goed verleden in Indië achter zich had, aangewezen, De benoeming van Falck tot onderhandelaar, nevens Fagel, met de toevoeging van kapitein Elout had bij Koninklijk besluit (a) Falck erkende zijne dwaling in een brief dd. 1 Februari 1824 uit Londen an den Koning geschreven. Het stuk is opgenomen in de Ambtabrieven op bl. 186 No 2, doch met het verkeerde, op een dwaalspoor brengend jaar- tal 1884. (b) Deze heer werd ook op bl. 8 onder 16 genoemd. (c) Zie Fagel's Ontslag 407; ov. 15. 130 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT dat de mogelijkheid van nieuw uitstel geenszins bleef uitgesloten. De London Gazette van 18 November had namelijk het parlement tegen 8 Februari 1824 bijeengeroepen, als wanneer de Britsche gevolmachtigden naar gewoonte niet beschikbaar zouden zijn. Men behoorde dus den tijd te gebruiken tusschen November en Februari, schreef de ambassadeur; maar hij was nog niet in de gelegenheid geweest, om Canning over den aanvang der onderhandelingen te spreken, daar de minister door werkzaamheden en ziekte op zijn buitenverblijf te Gloucester Lodge bij Londen teruggehouden werd (4). De post bleef echter door slecht weder lang onderweg, zoodat Falck reeds op reis was toen de brief zijne bestemming bereikte en onze gevolmachtigde na eene zeer voorspoedige reis van 30 uur, onverwacht den 27" November voor Fagel stond. Maar wel verre, dat en hartelijk welkom den bezoeker te gemoet klonk, trof deze den ambassadeur in een wanhopenden toestand aan. Ziehier de oorzaak. Koning Willem I voud de l'église te Londém met en ambassadeur an het hoof de duur, doch kon bezwärktijk Fagel tot den lageren rang van gezant dégraderer. Toen ik dit elders beschreff, heb ik in gemoede vermeend, dat dit werkelijk de reden was, die aan ver-ander dicken (b); doch de lezing van La Revolution Belge de 1830 van Théodore Juste geeft een eenigszins ander zicht op — deze zaak. De Koning namelijk kon lord Clancarty niet langer uitstaan, en om nu Engeland te dwingen hem te verwijderen, zou de rang van den Nederlandschen vertegenwoordiger te Londen verminderd worden, in welk geval de Britsche regeering wel met haar vertegenwoordiger hetzelfde zou moeten doen, dat dan (a) „Je n’ai pas encore réussi & voir Mr. Canning à cause de ses occupations depuis son retour, et de son indisposition, mais je ne tarderai pas à avoir une conférence avec lui. Un des premiers objets dont je l'entretiendrai sera, comme de raison, celui de la réprise de notre conférence avec les affaires des Indes. Je prends la liberté de rappeler à ce sujet & Votre Excellence Sa dépéche N° 188 du 3 Octobre dernier, où Elle me fait l'honneur de me marquer (en réponse à ce que je Lui avais mandé dans mon N° 157 du 28 Septembre précédent) qu’Elle ne doutait pas que Messieurs Elout et Falck, déférant au désir exprimé à cet égard par Mr. Canning, ne fournissent à Votre Excellence la Note, demandée par le Ministre Britannique sur l'état dans lequel cette négotiation avait été laissée � à l'époque où elle fut suspendue en 1820. (B. Z.) (b) In Fagel’s Ontslag 404, ov. 12: „Koning Willem I meende echter, en niet ten onrechte, dat die belangen wel op eenigszins goedkooper wijze waren toe te vertrouwen, dus aan een vertegenwoordiger van lageren rang.” — Zie look de noot op bl. 395 aldaar; ov. 3. van 17 maarr 1824, 181 slechts kon geschieden met overplaatsing van lord Clancarty (a). — Inmiddels kreeg de Koning eene gelegenheid, Fagel van Londen terug te roepen. Minister Van Nagell had er namelijk op gestaan met het einde van 1823 af te treden; tot diens opvolger wenschte de vorst onzen Londenschen gezant. Ofschoon ongaarne den schoonen post verlatende, zag Fagel zich tegen- over ’s Konings voornemen tot bezuiniging wel genoodzaakt toe te geven en eene andere hooge staatsbetrekking aan te nemen, die hem wel niet aanstond, maar in ieder geval eene positie bleef verzekeren. Hetzij echter omdat het vrijwillig vertrek van Clancarty het voorwendsel der bezuiniging niet meer noodig maakte, hetzij omdat de koning van Engeland onze Regeering deed weten, dat men het aanwezen van een Nederlandsch vertegenwoordiger met den rang van vambassadeur” op prijs bleef stellen, — onze Koning gaf het bezuinigingsdenkbeeld op. Fagel nog te Londen dit vernemende, had na berouw de portefeuille van Buitenlandsche Zaken te hebben aangenomen; hij bedankte er dientengevolge voor. De wantrouwende Koning maakte hieruit op, dat Fagel achter het verzoek van George IV had gezeten om een vambassadeur” te mogen behouden, en was {a) „Le 11 mars 1828, le duc de Wellington faisait connaître à lord Clancarty les plaintes du roi des Pays-Bas à son sujet: il ne pouvait plus tolérer que Yambassadeur, se prévalant de ses anciennes relations, se comportât avec une liberté qui ne convenait point et tint un langage peu mesuré, Cela marque de Pingratitude, disait le duc, mais cela mérite votre attention. Lord Clancarty répondit qu'il croyait n'avoir jamais manqué de respect au roi Guillaume. Wellington trouvait cependant que, tout en avant le bon droit de son côté, il aurait pu se montrer plus conciliant. Guillaume ne sut point oublier ses griefs et fit clairement entendre qu'il désirait le rappel de lord Clancarty. Celui-ci, sur le conseil du duc de Wellington, demanda enfin l'informe (octobre 1823) d’étre relevé de ses fonctions. Il ne voulut aucune compenation et se retira de la vie politique. Guillaume, pour obtenir l'éloignement de son ancien ami, n'avait pas caché son intention de réduire l'au bassade des Pays-Bas à Londres en une simple légation, et cette menace avait foreé en main au roi d'Angleterre. George IV était lui-même intervenu pres de lord Clancarty, afin de prévenir la transformation de ambassade, c'est-à-dire une insulte. Juste bl. 58-59. — Zie es karakteristieken brief zelf en het antwoord daarop hierna in bijl. 20 getrokken uit dl. I (1867), bl. 65 en 68 van de „Despatches, Correspondence, and Memoranda of Field. Marshal Arthur Duke of Wellington, K. G” Op welken grond Just e's verhaal berust, dat Clancarty wegens de houding van onzen Koning zijn ontslag nam blijkt uit eene latere mede in bijl. 20 terug-gegeven correspondentie van den ambassadeur met Wellington en George IV. DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT hierover zóó verbolgen, dat hij hem uit ’s lands dienst ontsloeg (a)! Hieroor werd eene geheele wijziging in het ministerie noodzakelijk. Falck, de minister van Koloniën, werd bestemd tot Fagel’s opvolgerte Londen (b); Elout verliet Financiën dd. 30 Maart 1824 om de opengevallen plaats aan Koloniën in te nemen (c); J. 4. Appelsus kreeg Elout's portefeuille; Van Nagell's plaats werd, tot dat men demand zou vinden, tijdelijk vervuld door ridder J. G. Reinhold, onzen gezant te Rome en te Florence, die destijds in Nederland vertoefde, tengevolge van ’s Konings gespannen verhouding met den Pauselijken Stoel (d). Daar Reinhold echter van de koloniale zaken niets wist, en Koloniën tijdens Falck's afwezigheid geen hoofd had, ge-lastte de Koning, in overeenstemming met Reinhold’s wenschen, dat de Londensche stukken, die weldra over de onderhandelingen zouden binnenkomen, aan Elout in handen werden gesteld. Het was nu deze verwijdering uit de schoone Londensche positie, die Fagel geheel en al uit zijn evenwicht bracht en hem terstond van Falck deed verklaren, dat hij zich buiten staat achtte achtte aan de werkzaamheden voor de onderhandelingen behoorlijk deel te Een fraai begin dus (e)! Moest het reeds voor Falck onangenaam zijn aldus uit Fagel’s mond te vernemen, dat diens gemoedstoestand hem buiten staat stelde nog werk te verrichten, evenzeer zouden hem de mede- deelingen treffen, dat Canning bij het hooren van de komst van den Nederlandschen gevolmachtigde zijne verwondering er over had (a) Zie breeder in Fagel’s Ontslag 404 vv.; ov. 12 vv. (b) „Men zegt, dat de spotternijen van Falck den Koning hinderden en verlegen maakten; dat zijn onverholen af keuring van verderfelijke maatregelen hem kwetste; dat zijn voortrekken van bekwaamheid en talent boven titels en afkomst ergernis gaf.” Theod. Jorissen’s Herinneringsrede over Falck (Amsterdam 1877), bl. 88. — Verg. Fagel's Ontslag 406—408, ov. 14—16. (c) Zie hierover den brief in Bydr. E. 1851 bl. 229. (d) Men zie over Reinhold in Fagel’s Ontslag 410; ov. 18. — „Les fonctions de ministre plénipotentiaire pres du souverain pontife et du grand-duc de Toscane étaient remplies par le chevalier Reinhold, d’abord démocrate almand, puis officier au service de Louis Bonaparte, homme instruit (il avait traduit en vers allemands les sonnets de Pétrarque), mais joséphiste decidé, même philosophe un peu sceptique. Ce n'était pas lui qui pouvait être chargé de renouer fructueusement les négociations avec Rome pour la conclusion d’un concordat. Habilement supplante par M. de Celles, il se retira à Florence, en attendant qu'il prit possession de la légation des Pays-Bas à Berne.” Bl. 86 vv. Juste. (e) Men zie verder over deze ontmoing Fagel's Ontslag 408—410; ov. 16—18. van 17 maar 1824. 133 Zich de aankomende onder die eerste entweder gevölkte, blijkt uit een belangrijk particulier vertrouwelijk schrijven nan Van Nagell dd. 28 November 1823, dat deze nochtans als een officielen brief deed agendeeren. Alleen werd door den schrijver nog de hoop gekoesterd, dat het verhaal over de min gunstige stemming der Britsche gevolmachtigden eenigszins op rekening viel te stellen van den bewogen gemoedstoestand van onzen ontslagen ambassadeur (a). Deze verwachting schijnt niet ongegrond te zijn gebleken; althans het nader officiel rapport dd, 2 December 1823 bevestigde geenszins de mededeeling, dat de Britsche ministers onwelwillend gezind waren. Den 29" November werd Falck door onzen gezant aan Canning voorgesteld en rover deze korte, doch vriendelijke kennismaking” gevoelde gene valle reden van voldaan te zijn. Men was, luidde de verzekering, van Engelsche zijde gereed om de onderhandelingen te hervatten; ook zou er, berichtte hij aan Bwitenlandsche Zaken, vermoedelijk reeds eene voorbereidende conferentie op den 2" December hebben plaats gehad, ware niet Canning verplicht geweest naar Portsmouth te vertrekken, alwaar zijne getuigenis voor een krijgsraad uoodig was; maar dadelijk na ‘s ministers terugkomst beloofde hij Falek met den heer Wynn in betrekking te stellen. Den 5" December kreeg onze mede-gevolmachtigde gelegenheid zijn geloofbrief den koning van Engeland op Carlton House aan te bieden, terwijl hij den volgenden dag in Canning’s kabinet Wynn ontmoette; doch met de karakteristieke onverschilligheid der Britsche staatslieden, die zoo dikwerf hindert, bleek het nu, dat nog niet eens het noodige was verricht voor de verstrekking van volmachten aan de twee Britsche onderhandelaars: origineele illustratie van Canning’s vrogere verzeering, dat men gereed was te beginnen! Intusschen gefangen men nicht in Falck’s tegenwoordigheid last om de ontbrekende stukken „zoodra maken en den Koning ter teekening te doen toekomen”. — Falck kon alzoo in zijn rapport van 9 December niet zeker zeggen, wanneer men werkelijk aan den arbeid zou gaan; doch dien dag zou hij een middagmaal op — (a) Zie bijl. 21. Tk haalde er reeds eenige zinsneden uit voor Fagel’s Ontslag 409; ov 17. i = _ 134 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT Gloucester Lodge bijwonen en daar dan vernemen, wanneer de eerste conferentie moest plaats hebben. Van Nagell drukte, in zijn antwoord aan Falck op de rapporten van 2 en 9 December, het vertrouwen uit, dat dus spoedig de onderhandelingen zouden hervat worden (4). Het had weinig gescheiden, dat de op den maaltijd te Glowcester Lodge afgesproken datum tot samenkomst, namelijk 15 December, nie uitstel zou lijden, daar Canning den dag te voren weder door het podagra werd gekweld, zoodat hij het bed moest houden. Nochtans, ten einde het bewijs te gven van zijn ernstig verlangen tot opening der werkzaamheden, deed hij onzen gevolmachtig den voorstel, den 15" naar Gloucester Lodge over te komen en met hem te confereeren, in welken staat hij zich dan ook zou bevinden. Overeenkomstig deze uitnoodiging werden de onderhandelingen den 15? December 1823 geopend. Behalve de gevolmachtigden, wenschende de besprekingen op te vatten, waar men ze in 1820 had gelaten, moesten nu echter tot hunne verwondering vernemen, dat er heelemaal geen bericht van de Calcuttasche regeering was gekommen over de quaestie-Singapore, of liever dat zij zich bepaald had tot de mededeeling, dat de bezetting ervan wel en terecht was geschied! Van Britsche zijde wilde men nu van deze stelling uitgaan, doch hiertegen kwam men onzerzijds met kracht op, er o.a. aan herinnerende, dat Canning zelf indertijd het betoog van den gouv.-gen. Van der Capellen over het gepleggde onrecht allerbelangrijkst had verklaard. De Britsche gevolmachtigden vingen toen aan met het bekende refrein van het Britsch belang in Singapore voor te brengen, waarom werd aangeboden deze plaats van ons te koopen. Zonder dit bepaald van de hand te wijzen, bracht men onzerzijds het hoofddoel der onder- (a) „Met genoegen zag ik uit dezelven Uwer Excellentie’s goede ontvangst bij en kennismaking met den heer Canning, mitsgaders UHEdG. receptie bij den Koning van Gr. Br. en vooral ook de verzekering, dat men aan de Engelsche zijde gereed is, om de onderhandelingen voor de O.-I. zaken wederom te beginnen. „Ik vertrouw, dat de eerste voorbereidende conferentie dien ten gevolge reeds zal hebben plaats gehad en mij schiet bij zoo gewenschte beginselen niets anders over dan hartelijk wenschen, dat Uwer Excellentie’s volgende rapporten de welgegronde hoop zullen aanbrengen, dat de werkzaamheden met een gunstig gevolg zullen worden bekroond.” (B. Z.) van 17 maarr 1824. 185 handelingen in herinnering, te weten door territoriale ruilingen afscheiding tusschen de bezüglichste machten tot stand te brengen. Daarvan scheen de wederpartij ook niet volstrekt afkeerig; doch aangezien ze hierover de bewindhebbers der Oost-Indische Compagnie wilde spreken, werd de samenkomst opgeheven. (a) Toegezegd werd de volgende vergadering te doen plaats vinden, wenn man zich niederlängig zu Londen kon begeven. Om den tussten inmiddels te benutten, zou men zich onledig houden met het nauwkeurig onderzoek der geldelijke geschilpunten, die bij den overgang der bezittingen in 1816 en 1817 onbeslist waren gebleven. Canning kon zich daarmede toch niet inlaten; en Fagel, ofschoon als deonderhandelaar van 1820 beter op de hoogte dan Falck, gevoelde er in de bestaande omstandigheden minder lust of geschikte toe, woodat het werk zou worden verricht door Falck en Wynn (5). „Heeft men”, besloot het Nederlandsch rapport dd. 16 December 1823 N° 3 an Buitenlandsche Zaken (c), vzoo doende, eens zekerheid erlangd omtrent de vermindering van de som, die bij de voorloopige verevening op Java, ten laste van Nederland gebleven is, dan zal men zich, in gelijker voege, dienen te verständen voorregten, die wij als inhaerent aan onze bezittingen op de Vaste Kust van Indië beschouwen; en bedriegen wij ons niet ten aanzieren der rigtig, welke wij aldus in de gegeven omstandigheden voor de ons toebetrouwde onderhandelingen meest wenschelijk achten, zoo zal deze weg ook aan Uwe Excellentie als de meest geleidelijke voorkomen om het resultaat te bereiken, bij art. 4 der additionele punten van instructie bedeckende der voordelen, hetzijterritoriale, hetzijter andere, die van Engeland bij de eventuele opoffering van onze regten wegens Sinkapoor zullen te bedingen zijn. De samenkomsten, die alzoo tusschen Falck en Wynn over de financieele quaestién plaats vonden, droegen echter gansch niet meer het vriendschappelijk, welwillend karakter, dat in 1820 de besprekingen had gekenmerkt; men achtte het dan ook noodig ze door schriftelijke behandeling te onderbreken. Het is wel mogelijk, dat sind 1820 gewijzigde gedachten tot deze andere ver- (a) Zie breeder in Singapore II 384-885; ov. 72-73. Eenigszins eigenaardig drukt Meinsma op bl. 177 dit aldus uit: „Tot vereffening ‘bed de finantiéele kwestién werden Falck en Wynn afzonderlijk (©) Opgenomen in noot 1, bl. XXVIII der inleiding Bijdr. E. 