Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Ook den inhoud van de Maleische bewerking van de Geschie- deers der Panlawa's hunnen we thans vergelijken, dank zij heter erihe opstel van Dr. van der Tuuk, ten titel voerende: eGesehirdems der Pandawa's, naar cen Maleisch handschrift der Kars Asiatic Secrecy". Het gedeelte dat met den 1 5dea Zang overeenstemt, loopt van bl. 38 (in “¢ mij door v. d. Tuuk toezesonden overdrukje) tot bl. 40, regel 12. Het verdient bij- zeesdere ormerking dat in ‘t Maleische werk Arjuna gezegd weedt Nedra te bezoeken, terwijl in str. 213 van ‘t Kawi-gedicht 5 saak omeekeerd wordt voorgesteld. 't Opmerkelijkste daarbij be, dst cle toedract der zaak in de Maleische bewerking overe hert vet de Dadische bron. Desinettemin is ‘t Maleische Wera gevien nd wt een betrekkelijk jonge Javaansche omwerking von Ct Raamregeedient Dit blijkt wit de omstandigheid dat ook iet Miaeasche geschrift de interpolatie van HS, 215—230 is crossed, Over “to Karakter van de inlassehing, verwijze ik ver re Nanteekermoen bloe dan de afwijkingen van ’t Moe see verted te verhlacen, waar die onmogelijk aan mis- verstond ve weten zijn? Vermoedelijk 744. dat de omwerkers fee ts cre tt sehen nit andere Ondjaraansche bronnen. hetzij eN vertanng van t Maiâblârata of audere. Val. hetgeen vs Pauk zegt op bl, 2 van zijn opstel. HE te aft van ‘t Bisrat.-vuddne door v d. Tuuk gebruikt aout ommeertuen af van t minne, zooa's ik uit de namen zie. fo. og te 20 wordt wreed dat het HS. Ranen humara ee HN. san Rathes heeft Panucuwala (eig. nanca- rao. ede 9 Unfantens, zonder eenigen twufel te recht. De nah voe wa (bl. 58 en uoot) komt zoowel in € gedicht vO Seis ue in 't Mahùbh, voor als padmawyûha en is Je mer tezing De talisman van Vuduishthtra heet hali- 160 ZANG XV VAN ’T BHARATA-YUDDHA. mahaushadha, zooals v. d. Tuuk (bl. 26 te recht gist; ’t woord staat in str. 578 van mijn HS. Bij de transcriptie heb ik *t door de commissie aangenomen stelsel gevolgd, behalve dat ik, ter vereenvoudiging, dec’ door c uitdruk, en den palatalen sisklank met ¢, den lingualen met sh weergeef. ZANG XV. str. 212—254. Maat Prakharshanl: — — — wvv 212. nâhan cabda-nira Janârddane narâryya sambyâdan marahup akâryya dewapûjâ | kapwimehakén udakâfijalî Bhatâra sampun mangkana sira saprahâra yogi || 213. ngkÂn rakwâ krtawara sang narâryya Partha sang hyang Rudra sira katon tékAcarira | mastwikén péjaha Jayadratheng ranâÂngga ndan sang-hyang-Pagupati-gastra ling nirâstra || 214. sampun mangkana pangucap-nirin ta sikshma tushtiinbék prawara Dhanaiijaydtiharsha | cighrfjar ta sira ri sang narâryya Krshna swasty astûjar-ira Janârddanânpagabda || 215. 230. ling Krshnêrjjuna mangucap makâla-râtri ndâ lunghâ diwasa tatas mijil hyang Arkka | mangkat Phalguna madulur mwang fryya Krshna Dhrshtadyuinna saha Catânika(n) tan-imba || 231. ndan sang Pândawa nguniweh parâryyayodha mangki makrama kumémit ri Dharmmaputra | nghing Krshnârjjuna téka ring ranÂnggamadhya Dhrshtadyumna saha balângga Wrshniwangea || JANG XV VAN \T BHAKAPA YUDDHA. 232. cightan prâpta n harép img musuh sudhîra va nton sakurukula sék (Glas matingkah | cakiaby Aha vélar-irknygaraksha Karuna liwan sdeimuk(hja wakÂtmaraksha Calya || 2333. padmaby dha t&ngah-ikÂgra sang dwijendra neha tongywan nrpati JayadrathAn rinaksha | Wuntat-nvang cakatagélar mahAcwahasti sthiana cri-kurupati sëk prawfra yodha || 234. kwelt-ning wira-bala samantarfja cakti lumrawrangasut asamûha maprameva | mangeth van téka dagavojand lEbânva mans paijang-nya pira kunang ta vojana-nva || 235. ndah yekan timiru tékap sang aryva Partha Dirsutadvumna sira kinon rumehanang ndan | hwe'-ning wiragana CatdnikAdi gira iwan parthiwagana yodha sok masangk(h)va || 236. ndan sang Partha pinaka téngyck angyakara oer hasan harp 1 bhasmvan-ing tnloke | titan dwan laku gumulung marampak dyya wang wadwa tigang awardthining prawira |] 2:57. "Ek wan canvk(h)a-nira humunsg si Dewadatta wan canghky hia nrpati Aeshna Paicayanya | tort cubda-mhka weatug digantarila Maarde trisand hati-ung wusuh padArés || 2345, reat mangs mara sira Partha sAhasimuk eiser bvaha makasulik sakosk awrty ; voren ovary kan pati taupa-sdra sinyah sang Winaddt-mks Jawan wardnuwinda || Lel 162 ZANG XV VAN 'T BHARATA-YUDDHA. 239. lil4 citta-nira narâryya Partha cobha yan lungh& ripu pada tanpa-sâra yârés | ngk& tekân pmanah-irang lSmah -mijil wway ramyân pangdyus-ira kudatéhér marâryyan || 240. ngkâ prâptâng Kurukula sök mangâladega nton Krshnârjjuna mangadég sédéng salflâ | gighrâdan ta sira muwah mareng rathâgöng sampun pûrnna |&kas-irangrég&ép warâstra || 241. tan-dwÂngsö Kurupati cûra tan-tahéntwas sarwwan sampun akawacâpaweh dwijendra | ngkân wyarthÂ garawara sanjatâryya Pârtha heman tanhana mangéne ni Hastinendra || 242. ngk& Krshnângutus i narÂryya Panduputra manglakshe ratha Kurunâtha len turangga | lawan sdrathi nguniweh laras tékeng hrû tan-dwÂn cimna karana sang prabhun lumumpat || 248. ndah lunghâ Kurupati dûra munggw i wuntat sang Krshnârjjuna maparék ri Sindhurâja | ngkâ sang Satyaki tumutur mwang âryya Bhfma kapwânut wuri nginutus Yudhisht(h)irfiswf {| 244. ndan sang Satyaki sira teki labdhakâryya molih gatru gahan anima Toyasandha | mwang Kamboja-wara lawan sang Ambisakya kîmmnâng wira mati lumah ri wâhana-nya || 245. mangkÂ mati t&kap i sang narâryya Bhîma Citrâyuddha Jaya Susena Cârucitra | rwekang Durjaya Jaya Citra Citrasena Citrâkshâ sirang Upacitra Citradharmma || ZANG XV VAN PT BHABATA-YUDDHA 246. mwang Catruùjava CaramÂrgga Dirgehanetra len Catrumsaha Suwikarnna Rodrakarmma | wan Dussaha saha Durwimocanâk(h)va dyah Durmimisana saha Darinmadâticûra || 247. nâ tang Korawa mati de sang Aryva Bhima lawan sârathi gajatunggangan makundah | ndah mangkâ mati tékap Aryya Wrehniwangea marmma-nyang musuh alilang larut wigâta || 248. ugh’ Bhiricrawan umasö masinghanfida tan-lvan Satyaki dinunung nirfn tumandang | tk wan garwwa-nira macabda tan-panampar dhik tah Satvakìi mati ko wawus-niricor || 249. buat Bharigrawa tija bhagva kon kapangwih nee wang Weshnikula mayat laras-mrdging | sane Bliaricrawa mamanah télas linaksha tun dwa svuh ratha nira kÂrwa len turangga | 250. rdah yehan pada tumédun sakeng rathàbhra sapwikrak mamawa gad& mapatrayuddha | heman dauda-nieu partng tik&l katanggul hapwaprép sira weékasan sarodra taùjrih || 25). dan sor Satyaki katibÂ télas karnggut de Bhdrigrawa dingdél gigir-nirdgrah | tenbis yvriwa-nira tibâna candrahàsa ‘istezin inumanuman lumud nininda || Zo. nuk Arshnan wulat atéhér makon ri Partha manglaksie tangan-i lag&ryya Wrshni rota | neki Bhdrigrawa pinanah tagél ri bâhu de sang Partha karaua Satyaki-npatinggel || 163 164 ZANG XV VAN T BHARATA-YUDDHA. 253. ngkâ Bhûrîgrawa cumacad sang Arjjuneng prang dushtâpakrama parac(h)idra ling-nirojar | mojar Phalguna kita Korawâ timdt-ku ngQnf |fna-ning Abhimanyu tan-pracûra || 254. yekiin cîghra Cinisutangadég sarosha mâmbil safijata-nira sang Mangekabhâma | tan-wyarthân winalésukén dawuh ri ténugék ngkâ Bhirigrawa karunin péjah dinîna || ONTLEDING. 212. Nâhan, 266, slaat doorgaans op iets wat vooraf gaat. en beantwoordt geheel aan Skr. iti, Het wisselt, naar behoefte der versmaat, af met nahan. Een bijvorm is nA, bijv. nÂ ling-nirang Kurupati 31; 32; nâ hetu = Skr. iti hetos, daarom; waar de versmaat het vercischt, ook na; bijv. na wuwus-ira 35; na hetu 73. Soms vindt men pleonastisch ‘t inlandsche en Skr. woord verbonden; bijv. iti nâ wuwus B. nLoo sprak R.v 351; 358. Nihan, zóó, wijst op hetgeen volgt, bijv. 480; doch niet altoos, het is dikwijls een woord dat meer nadruk heeft dan nahan: nihan iki z hierom nu, dit is het waarom” 88, wijst op iets wat voorafgaat. Nihan laat zich meermalen vertalen met ~zie hier, Fransch voici!#; bijv. nihan gatrunta 428. Een kortere vorm van nihan (nian) schijnt nya in nya sahur naranâtha -dit was ‘t antwoord van den vorst,” 573. — Kapwa bet. hetzelfde als pada; ten bewijze dat kapwa in niets anders van pada verschilt dan dat het laatste uit twee korte lettergrepen bestaat, en ‘t eerste uit eene lange en eene korte, strekke 505, waar we lezen: na ling dwijângea pada-rodra sirÂwirodha kapwâticâra winuwus pada Rudramûrtti | D, 1. „zoo sprak de Brahmanentelg (AcvatthÂman). Beide even grimmig (of: met gelijke grimmigheid) twistten zij (Agvatthiman en Calya); beide even vermaard als zeer dapper, beide evenveel ZANG AV VAN 'T BHARATA-YUDDH A, Les gelijkende op den od des verderfs.r In 372 vindt men als Vartant voor kapwa dan ook kârwa, in apan kapwa (var. hirw 1) wiecestia Als uniddel om valle» of cen meervoud uit te drukken Komt het even vaak voor als ’t dav. pada en sami; bijv. hapwahombhom LOS; kapwangadéyg 117. — Anjalî soanyall se voorzetsel 1. 213. Nyhan of, even gewoon, ngka, komt in ‘t gebruik over- een inet dav. mongka, Mal. maka. Klaarblijkelijk zijn de laatste de verlengde vormen van ngk&. Ook mangka komt voor 1 den zin van ngka ven toene bijv. 95; ook is mangk a = rcr gg hann, zoos bijv. haywa maugkâ! = skr. maiwam! ‚miet aldus!» 280: 493. en in verbindingen als sampun manghä == sampun mangkana 106: 10S. Nekan met sluntenden neusklank vinde ak inzonderheid voor eene |, r, m, p. doeh een vaste regel is het niet, en de TSS. wijken in dit geval duer en daar van elkaar af. — Rakwa = rak wa en rak wan schijnt eigenlijk = met, gelijk, evenzoo’ te beteekenen, zet Ie naar dav. uitspraak vervormd tot réko, in bet. = maugko en mangke; eeu andere vervorming, zoo miet een oude bijvorm, ist dav. dichterl. r&kva, reke, terwijl Mal. arkhavan te vergelijken ie met rakwan, Meermalen valt rak wa in den zin van egelijkelijk = met pada samen: val. Kawi-Ntud. bi. ae Agarira = magarira beantwoordt aan Ske, caririnoen de te vertalen met vin levenden lijve, in zichtbare gestalte © Carica wordt in ‘t Kawi volkomen synomem gebruikt meet rû pa voorkomen, uiterlijke gedaante»; zoodat angcarira bet, cen voorkomen aannemen , een gelaat toonen = ; bijv. angca- tara ov. | acurira) sumaput zeen somber gelaat krijgen” 505. Mastwiakeén, wegens de maat voor mAstwakén, beamen, sane tieneeren, zijn fiat schenken, bevestigen +. mastwaken „IIS verkeerdelijk nastwaken) 96. passief inastwaken $; 172. Pé) aa ie de conjunctief die gewoonlijk staat na woorden . die cen wenst, bevelen del. uitdrakken. = Ndan, ndan, eu zonder euttenden ceuskhiok nda, nda, ook wel ndah, is -en, doch,» cons cause Haal nauwesijks vertaalbaar. Het is zeker wel “t Ma. dan, wordt venter, zoover tk weet slechts ale zinverbin- Herat weerd gebrukt. Nda-nda is z. v. a. hijk! daar! ndan- de rarub $60. 7. v. a. hoor, hoor! 546. - Castra: t Fe opert sastra, — Ling niradstra «het wapen werd ge- SNr MIL lz 166 “ANG XV VAN “© BHARATA YUDDHA. noemd, heetten eig. pt genoemd zijn van ‘t wapens; zoo ook Konteya ling nira #Kaunteya heette hijr 89. Ling ts wreder zoowel ’t gesprokene als ‘t gedachte, dus geheel ‘t Grieksche Aoyog en ous rede; het is daarom dikwijls te vertalen met gedachte, meening, sententia; bijv. 803; 306; saling- mu „naar uw zins 472. Het is ook de sententie, 't gevoelen dat men bij eene beraadslaging uitbrengt; bijv. 110; 179. Angling vals zijn gevoelen te kennen geven, Lat. censeo: a. sang Bhîma 139. 214. Nirân hier onnoodig met lange à, dewijl de lettergreep ran toch lang is wegens de volgende t. Daarentegen wordt nirân door de maat geeischt, bijv. in sukû nirân inabhiwâda 124: ook in 171 e. e. De genasaleerde vormen niran, nirÂn (en iran, irÂn) staan inzonderheid vóór klinkers, |, p, s, m, t. De andere met neusklank gesloten vormen nirang en zoo noodig, ufring, staat dikwijls vóór k, ¢, w, maar ook wel eens voor andere letters, bijv. pitutur-nirang (of nirang) Cakumi 492: gati-nirang Calya 507; ¢. e.-— Anpacabda bet. hetzelfde als macabda, acabda, spreken. Of de verklaring van dien vorm beproefd in Kawist. 53, juist is, moge betwijfeld worden, ‘t feit dat het voorvoegsel ma vervangen wordt door anp a, en na een klinker ook npa, zonder dat de beteekenis in ’t minste of geringste verandert, is onbetwistbaar; evenzoo mag mang vervangen worden door anpang en, naar gelang van omstandigheden, n pang. Hier enkele voorbeelden: an pa- cabda 83; 123: 214; anpojar = mojar = ojar (d. i. a + ujar) in samangka npojar Bâyusuta 487; ng k@n- pojar Karnna 411;e.e. Voorbeelden van anpang, npang = maug: in nâ ling nirang Kurupati-npangucap ri Krshna 81; vgl. ika ling nira mangucap 1 sang Suyo- dhana 179; voorts ndin ngwang tan guywa dent&npan- gucap amuburâ catru „hoe zonde ik er met over glim- lachen dat gij zegt den vijand te zullen verdelgen?" 414; anpangastuti = mangastuti in satatanpangastati sirhjayajaya aanhoudend riep hij lovende zege! zege!” 382, Van santwa komt zoowel manantwa, toeroepende, toespre- kende, aansprekende” als het in zin gelijke anpanantwa; bijv. yekAnpanantwa Kurunâtha 30; niet onderscheiden in beteekenis is anantwa == manantwa, bijv. humung ZANG XV VAN OT BHARATA-YEDDHA, 167 anantwaie hip riep luide toe ~ 302, Meer voorbeelden te geven zal wel overbodig wezen, te meer daar ze passim voorkomen. 215 230. Tusschen diwasa en tatas is een onecht stuk in een soort van Kawi Miring ingeschoven : zie de aanteekeningen. — Mak âla ratri schijnt letterlijk te beteekenen: (het) -heeft tot tijd den nacht, dat is met andere woorden : de nacht is de tijd (er van). Wij zeergen eiets heeft plaatse , in ‘t Kawi echter wiets heeft tijde; akäla = makâla is op ‘t gegeven oogenblik iser, er heeft plaats”; bijv. tEkwan akâla röréb-rörëb adulur angin sala gandha sumar «met viel op dat oogenblik een zacht revenge vergezeld van winde 62. — Lunghâ, lunghang bet. everder gevorderd, later gewordene ; 1. diwasa 7. v. a. ‚werd later op den dage , of =bij verder gevorderde ure=, hetgeen op hetzelfde neerkomt mits men dage opvatte in den zin van tyd die begint met 12 uur ‘snachts. Andere voorbeelden, o. a. nda dungha wängi «dan de nacht verstreek , het werd lant inden nachte 55; zoo ook lunghang rätri madan sira- raunp acoca para-ratu «de nacht verstreken zijnde , maakten he vorsten zieh gereed enz.r 401, Het woord zal wel niets anders zijn dan dav. lunga, weggaan, Kawi lungha weerman, vertrekken, (ook afyman, van een pijl: vgl. ons ga vort! en t Mood fortgzehn met ons «voortgaane: alle beteekenissen van dungha vondt men ook vervemigd in t Skr. pravâtt: dus lungia diwasa ie in ’t Skr. prayati diwase: en lungiang wönwi t Skr. = pravâtävâm ratran; even zoer Rawr van lungha ripu vals de vijanden weg warene , 28 — Shr pravateshu ripushu; voorts |. hré =de pijl weal vooor weerde 336. Tan-lungha bet -zonder dralen-, Shr netraam, 72; kalungha-luogha van heverlede, abersshene, ten Langen Jester, k. wrtta hat@ha «ten lange beste hwam de tading overs, 507, — Madulur (= adulur) mwa is eene andere constructie dan madutur (=sdulur) teha; eerste zou men des noods kunnen vertalen -medegnande met ent baatste evergezeld vane, doch beide constructies Urtakes cetvelide mt. Bene derde constructie is madulur (adulur - Krshna, en. eh tot gezel hebbendes. d. i, „met RO, vergezeld van Krehna.- In de eerste constructie zou homaduduar een bijwoord noemen ; in de laatste vormt dulur- Krs.ta eene samenkoppeling, zooals bijv, in wakémaul- 168 ZANG XV VAN "LP BIARATA-YUDDHA, putih, waar ma (of a) bij t samengekoppelde k&mul-putih „witte sluiers behoort, en niet alleen bij këmul. Wat madulur tékap ing Krshna betreft, dat beantwoordt aan een Skr. Krshnena sahita; doch adulur angin aan een possessieve samenstelling wâtasahâya. Geheel en al bijwoord in den zin van vtegelijk met, tevens” is adulur bijv. 99; 328. — Tan-imba vonvergelijkelijk, zijns gelijke niet hebbende», is de vertaling van ’t Skr. aprameya, zoo gewoon in den stijl der heldendichten. — Catanikan; ’t HS. heeft ka tegen de maat; aan de sluitende klinkers a, i, u wordt een neus- klank, gewoonlijk n, soms ng toegevoegd overal waar de maat zulks vereischt of de welluidendheid bevorderd wordt, - bijv. Krshnan umara 18; Krshnan sédéng enz. 36. Dik- wijls wordt in stede van an geschreven in, zelfs onnoodiger- wijze, bijv. Krshnân lâghawa tumédun #K. steeg met behendigheid (of: gezwind) af*, 158; zie ook 252; 20; 68. Voorbeelden van an, Ân, vooral bij eigennamen, komen schier op elke bladzijde voor; prabhun in stede van prabhu, Heer, Vorst, bijv. sang prabhun lumumpat 242; sang prabhun inabhisheka 507. Ken voorbeeld van in voor i levert o. a. Satyakin duk pramatta 273. Met opzet heb ik Skr. woorden gekozen om des te beter te doen uitkomen dat de toevoeging van den neusklank hoegenaamd niets veran- dert aan de beteekenis, en dat men in ‘t Kawi van zoo'n nasaal nog veel ruimer gebruik maakt dan in t Grieksch en in ‘t Oudindisch der Weda’s; naar verkiezing mag men in ‘t Grieksch, vooral der dichters, &ozer of cure, e. dgl. bezigen, maar niet roy voor 10, of tar voor tu, enz. De verbastering van Skr. Catânîka tot Catânika is toe te schrijven aan den klemtoon die in “t Skr. woord op de derde van achteren valt. 231. Makrama of akrama bet. zoowel zin volgorder, als smet, volgens order; hier is het bijwoordelijk: znaar behooren, be- hoorlijk#; in "t Skr. zegt men daarvoor kramena, kramât. Kémit is met juist -machtwacht”, zooals gemeenlijk in t Jav., maar wacht in “t algemeen; kKumémit ri (=1) cuit zich zelf een wacht. vormende voorz, d. i. passen op, bewaken; pak &mit, bewaking, 509: mangämit, hoeden, 555: het is de verta- ling van Skr. raksha.-- Nehing, het. gewoonlijk «slechtas ; hier evenwel vmaar”; vgl. Hoogd. nur, Eng. but, ZANG XV VAN T BIHARATA-YUDDHA. )69 932. Cighran = cighra. voor de p zijn de nasale uitgangen seer In zwang, om de maat was de toevoeging hier overbodig. Nast cighran vindt men even vaak cighran, bijv. cighran tak cander HS. cighian) 82. cighran (v. bo ctghran) sumodngakén 28; cighr®n wijil nira 84: cighran Suteng. 27, m welk geval de dentale no overgegaan is in de Lingnale wegens de volgende linguale letter. S&k wisselt af met sok, miet alleen In gevallen waar men aan willekeur van af- schruvers zon mogen denken, maar ook op plaatsen waar de matt outwit) welken vorm de dichter gebruikt heeft. Het be- berekent echeht, dike, bijv. peténg sok sdichte, dikke duister- mis oF. cheht op een, s&k p&nah 95: in grooten getale, LEL: ook subst. sth saùjata sgroote menigte van wapense, OV, Ook in samenstellingen als sok -tika (v. L + &k-) «dicht met stekels bezete, Ketaki s, $0. Het Jav. sok in den zin van vcikwerf, dikwijlse as natuurlijk ‘t zelfde woord, doeh in der san van csamse of ssommiges heeft het Kawi vaka, bijv. aneka tékap inw wibhaga (d. 1. legerdivisies), hana van sasenädulur, hanan saka sapangti, len sapr- tana, savulmenaso, enz. 128; doch saka salaksha hots nisschien wel een |, koe $07. Verwant met saka is sak in tng sak apagut edie soms (d. 1. zoovele als, al wier den = hok beantwoordden” #18: hadaog-nya sing sak aparéh, Vode. zijne verwanten voor zooverre ze tegenwoordig warene zes Makätmaraksha alva #6. tot eigen hoeder heb- bereden; de passieve constr. ware pinakaraksha (. Het woord Atma eigene, is overtollig; angearaksha in den voerseen regel zal wel een svnoniem Zijn Van Atmaraksha, wart ede woorden voor dif (vel. Juv. pivam bak. enz.) worden veer ern eten, zelfs voor hap, zij webezugd; niet aldus binten Sar Anggaraksha A. letterlijk haar der scored ergen Geeder, Narna=, d 1 edie gedekt werd door Kk 5 vr en de selgende strophe agra sang dwijendra awevoepder. de Berahmaane. d. 4. waarover de Br. t bevel Van Pole 2355. lugewan urpati J, eig -plasts van vorst J.-, anders Loures bevond zieh vorst J... het Ske, woord voor upggwan 170 ZANG XV VAN 'T BHARATA-YUDDRA. is sthâna, dat we twee regels verder aantreflen. Daar u ng- gwan een bijvorm is van wat in 't Jav. Enggon, anggon luidt, zoo blijkt dat in 't taalgevoel der Javanen unggwan, ënggon een substantief 1s; ook is het duidelijk dat het woord een afgeleid substantief is, en met een stanvorm. — Jayadra- than (beter othan) wegens de maat voor Jayadratha, — N yang of nyang, wegens de maat vôor nya: de nasale vorm luidt even dikwijls nyÂân, nyan; zeldzamer treft men nyâ aan, bijv. atus-nyâ yodha 150; tusschen ny& en nyan, of algemeener uitgedrukt: tusschen den langen klinker en den korten door nasaal gevolgden klinker, maakt de Javaan geen onderscheid: Skr. eûda klinkt bij hem als cunda; ketakî als kintaki; mitra als mantra (later mantara, montra). Te vergelijken met montra, mongsa, e. dgl., die bepaaldelijk zich uit mantra (Skr. mâtra), mangsa (Skr. masa) ontwikkeld hebben zoo goed als wongsi uit wangca, e. dyl., is nyin, nyang, rekking van nyan, nyang. Kr is geen bewijs dat de dichter die gerekte vormen gebruikt heeft, want nergens volgt bij hem een woord met een klinker beginnende. Doch er bestaat geen redelijke twijfel of die gerekte uitspraak bestond reeds, zooals we uit de analogie met irân, nirâu, vóór klinkers, moeten opmaken. — Gakata-gèlar is eene hybridische samenstelling volgens de wetten van ‘t Skr. taaleigen, niettegenstaande een der bestanddeelen der samenstelling een inlandsch woord is. 23 t. Samantaraja, verbasterd uit Skr. sAmantaraja, vassal, leenvorst. — Liumrâ, ook wel lumrah en lumrâng bet. zich verspreiden, bijv. van ‘t licht, ’t geluid, de duisternis, enz. Het Juv. wis lumrah, algemeen gebruikelijk, bet. dus eigen- lijk, wat zich verbreid heeft, algemeen geworden is; vandaar ‘t bijgevoegde wis. Ziehter eenige voorbeelden: lumrâ cabda, „nt geluid verspreidt zich” 237; garawara lumra ring tawang 155; sûryya lumreng ayun 323; Ll. prabhâ-uya 416; lumrang limut ++; lumrah (v.l. lumrâng) râtri 53; enz. let. verklaart zich van zelf dat dikwerf als nadere bepaling ’t woord wri vnaar alle kanten” bij lumrâ staat; zoo hier, en in 95, e. e‚— Wri heeft naast zich urd, ‘t welk men voor den ouderen vorm houden moet, waaruit zich wrà = Jav. bra ontwikkeld heeft... - Angasut schijnt hier te bet, »dooreenschai- ven, krielen”; vgl. Jay. kasut; in 577 wordt gezegd larwa- ZANG AV VAN \T BHARATA-YEDDHA, 171 lorwan a. hutag ing apur ede witte wieren scharrelen zon lane tot dat ze ant vuur terecht komen.» Asaindha of ma- mn dea, i menigte, te gader. — Maprameva ie hier sontel- boar. ma en a zijn tm het taalgevoel zoo volkomen éen ino beteekenis, dat men zelfs het NSkr. a, in weérwil van dee geheel verschrilende beteekenis, dacht te mogen vervangen deor ana. Op gelijke wijze is Skr aneka vervormd tot ma- beha. — Mauggéh bet. -vast, dat», eene bijwoord. uitdr, die zieh vertalen laat met vast wel, men Kan er op aan dat»; zoo ook tuhu sans vel. t Grieksche de Zorors:, eu singgih yan “gekerlijk, bepaaldelijk.” — T&ka, als voorzetsel tot», d, i. wel „oorerl als. — Yojand==vojanan, wegens de maat gebezijnle hawnene bijvorm van Nhr. vojana - Lébanva; de lezing is onzeker. een dav afschrift heeft bélal-nya: er moet een woord staan dut sdiepte, breedten uitdrukt, zooveel is duidelijk, dee welk woord? \ermoedelijk bee ban nya. Pira is niet alleen een vragend maar ook een onbepaald telwoord; het bet. zoowel 7 hoeveel, Lat. quote, als ecompe, ettelijke, Lat. aliquot +; vel RouwieStud. 126. Kunang of hunétny bet. „voorts, verdere en ocnag meere; pira hunang ta zettelijke meer nee wok zet men ip denzelfden zin pira ta kunang, bijv. p. th. suwe "nog eenigen tijd langer” 302; 272: ook wel zonder ta, bijv. piraug dina kunéng lawas Kuruku- Palawan Pândawa vuog venige (dl. weinige) dagen lang hampten de Raurawa’s en PAandawase 129, 235. Toanrru «wordt: navedsan=, bijv. 148: en ook -wordt evene or red aarne, gelijk hier. Rumehanany of rumehanang, Deut nasaie bavorm van ruinchana, conpunetief van ruieh-s, ‘tote stuur voeren over, revelen, ordenen. Na kon en verwante Wee zeeen Waarin ot beszerip van gelasten, bevelen, vermanen , vere veter erf. Hit, volgt de conjunetief Waar Wij in onse taal dere ete teef met te besigen, Ndan, staat ier aan teude vat Powers tk Heb tet nergens elders zou gevonden. — Ma- Sahn Ma ie ot vervorming van hr, asan zb haa, talloos, SEE DN map ra We sat), af verkeerde spelling Voor IEN - wark Na ih tete tellend. « 236. Pinaka tengaekh -steeat als, fungeert als hals, is de 172 ZANG XV VAN 'T BHARATA-YUDDHA. halsv; vgl. Kawi-Stud. 110, veg. — AnggakAra bet. sterk, forsch, manhaftig; meermalen kenschetst het den forschen en onwrikbaren Bhima; bijv. Bhima crânggakâra 97; sang Bâvusutânggakâra juga 181. Van Karna wordt het ge zegd in 419; van Ghatotkaca 807; enz. — Tatan-dwan, eig. zonder tusschenpoos, d. 1. onmiddellijk daarop. Men zegt ook tâtan-dwa, bijv. 174; 274. Denzelfden zin heeft het telkens voorkomende tan-dwan of tan-dwân, in 78; 242; 278, enz. en tan-dwa 186; 32-4: 578. De gewone bijvorm zonder nasaal is tan-dwa 26; 129; 138; 249; 291: e. e. Dwan bet. een tusschenpoos; dwandwan, een poosje; dwandwan ngûnî, een korte poos geleden, onlangs; 562. Tan-dwa, tandwan in ’t Skr. vertaald is anantaram, terwijl tà- tandwa, tâtandwan beantwoordt aan ’t iets sterkere sa- manantaram. Als een verbastering van dit laatste Skr. woord beschouw ik ’t Kawi samantara, bijv. 17; 22; het betee- kent althans hetzelfde. — Wadwa = wadwan, nasale bijvorm van wadwa,Skr. badwa,troep. — Awarûthinf is een ver- vorming van Skr. warûthinf, legerkorps. Men ziet dat de neiging eene a als nietsbeteekenend voorvoegsel te gebruiken, reeds oud is; analoog aan awar. is Awangga, voor en naast Wangga; bijv. Awangganatha Heer van Angga-landy 8084 Awanggapati 287; Awanggadhipa 281. Hoe die voor- gevoegde a in ‘t Jav. heeft voortgewoekerd, is bekend. 237. Tékwan is hier bijwoord; dus »met, tevens.» Dikwijls komt het ook als voegwoord voor, in den zin van met, en, en ook»,. en’ in dien van wvermitss en van „door middel van, door, wegens.” In verbindingen als atakut t&ékwan wira Gha- totkaca, 132, moet men het in onze taal weérgeven met rze hadden schrik voor held Gh.v, maar op zich zelve geeft tékwan toch ook hier de reden, de aanleiding, te kennen. — Si vóór namen van zaken en dieren stempelt deze, als het ware, tot persouen: het geeft dan te kennen dat men voor die zaken en dieren zulk een gevoel van tederheid koestert als de mensch anders slechts voor zijns gelijken heeft; een dergelijk gevoel vindt men bij zeelieden voor hun schip, bij lieden van allerlei slag voor hun huisdieren, enz. In onze taal uit zich de tederheid voor zaken en dieren door een ander middel, name- lijk door het toepassen van verklejnwoordjes. Vgl, over si ook id ZANG XV VAN T BHARATA-YUDDHA. 173 vod. Funk, Tobasche Spr. bl. 258, en Roorda Jav. Wdh., onder si; alwaar het demtuntieve karakter van si terecht, mear onvoiledig, vermeld staat. Het Kleine is veel vaker iets hef, dan tets gering; een kleinood is geen ding waaraan de mensch in den regel weimy hecht, noch in t Westen, noch mt Oosten. Cangkhaiseen Tritonhoorn,en niet een gong, been een bände, zooals de Javanen zich verbeelden. Weeki Skr. äkala, wydkula zopgehoopt vol= en calles door een, verwarde; penu h wiki 114 ts heantwoordt sm bet. aan va stampvol, propvol, wihing digantardla zou men her kunnen vertalen edicht op één weergalmende in alle wind- streken. In t dav. ts de bet, everward, verlegen” nog over- gebieven In huwtken. Ten bewijze dat wiki met ponoh anverwant is, han ouk deze plaats strekken: padânglëpa- saken wardstra pänuh ing langit SN, 2:38, Manygso t= angso) mara vrukte voort.» Mara, of maran, te in alle opzichten een svnoniem van Jav. lajyéug, hatyue: van daar dat het zoo dikwerf gebezigd wordt in een rain in de bet. van dan, etra: over ‘t gebruik van mara, maran als «dane. heb ik reeds gesproken in Kawi-Stud. 65 en 56, doeh de bearipsovergangen zijn daar ter plaatse niet juist verhard. Cirnnang, was als bijvorm van cirnna hier vesee] onnoodiy, omdat de lettergreep toch lang is door stelling ; een afschrift uit Java heeft dan ook den vorm zonder neus- hia Makasultk versta ik met: zoo sulik = Jav. „alek ors. han makasulik bet. « het beklemd, benard heb- be nile — Sakosik, voor saka en osik, hetgeen cigenhyk sah Ausrkh moest opleveren, doeh de au was reeds lang voor der tel van ons gedicht in o overgegaan, blijkens de oudste veoranstdden: sahka = sonmige= of =voor eeu deels: oek, im veraarstent, beroering: zoo ook #18: 645; vel. Kawi Stud. 90 Narcan. de HS, schrijven gewoonlijk Awrg, om uit te drukken dot che it reptescd set lang is, het is evenwel verkeerd r& voor ten on ther te Zouden. al wordt zij geschreven als de Shr boecker v. voor t Raw is r eene valsche schrijfwijze voor ré, er mede hienker rf os] Klinker & vóor de twee medeklinkers vr tee he van nature Korte blinker prosodisch lang. Awrég her saat op de vlucht -: wreg zelf laat zich herleiden tot yo ores, waarmt Ct dav oreg (d 1, a + urég); met 174 ZANG XV VAN 'T BHARATA-YUDDHA. wrég te vergel. Jav. b&rég; vgl. urd, wrÂ met Jav. bra Een andere afleiding van rég is grög, gérég, van waar ginrég opgejaagd, opgedreven; 418, 424; 445; tinûât gi- nrèg vachterna gejaagd” 479: vgl. Jav. gérég. Eene derde afleiding is Jav. séréy. Naast grég vindt men grék, en zelfs grak, en zoo beantwoordt ook kasräk (v. 1. kasrak en kas- rég) vachternagezeten» £22 en 560 aan Jav. kasërög. —- Sang Windâdi-nika »Winda ‘t hoofd van hen», naar ons taaleigeu: “met Winda aan hun hoofd». 239. Lila, »tooverspel, wondermacht»; eig. is 1f]& in ’t alge- meen spel, maar het wordt ook in den bijzonderen zin van mâyâ gebruikt, omdat volgens de Indiërs de wereld der verschijnselen, de maya door den Schepper als bij spel, zonder moeite, in ‘t leven is geroepen. — Gobha, of beter cobhâ, is eig. blijk, vertooning, doch in ’t Kawi wordt het hier als zoogenaamd werkwoord gebezigd in den zin van „blijkt, Uit gobha, blijk, proef, is ontstaan Jav. coba proefje, proef; tioba proberen. — Tekan, d.i. ta + 1kân,onnoodigerwijze voor te kan, uasalen bijvorm van teka, alstoen. — Wway is een andere spelling voor wwai; verkeerd is wwe 443 en 452; in ‘t Jav. natuur- lijk we; in ‘t Maleisch is ’t oude ai bewaard, bijv. in gawaì, lain, air, enz. — Ramyân, HS. râmyân, met ounoodige rekking voor rémyan, nasalen bijvorm van rÂâmya, beter ramya, Skr. ramya. De lange d vóór eene m met volgenden medeklinker schijnt mets anders dan een middel om eenen helderen a-klank mit te drukken, want de korte a dient meermalen als é, bijv. men vindt kam bang voor kémbang; zulk eene korte a nu = @ wisselt. in de HSS. niet af met d. Ramya of ramyan of ramyaug bet. als adjectief » genoe- gelijk, aangenaam, blijde,r enz.; bijv. rdmya munggw ing swawegma is z. v. o. „blijde dat hij thuis was” 108; rimyang wira sa-Pândawânayub #vroolijk vierden de helden der Pândawa's feesty 172; rdmyan pangdyus-ira kudâ is eig. vnaar hartelust (of: genoegelijk) was het zich verfrisschen van de paarden,” d. i. “waren blijde zich te ver- frisschen, naar hartelust verfrischten zij zich,” want hoewel pangdyus eigenlijk een substantief is, gaat het met een vol- genden gemtief verbonden, geheel over in den zin van een werkwoord; van daar dat meu bijv. zegt: wör-nyâlon kadi ZANG XV WAN ‘FT BHARATA-TUDDRA. 175 mandamAruta vzij zweefden gelijk een zachte wind,» en niet kadi ning mandamâruta; vgl. Kawi-stud. 88. Het voorname ira wordt hier van paarden ook gezegd, omdat ze van Krshna zijn — Kud& = kudan, bijvorm van kuda, of te scheiden in kuda en atöhör, 't.welk ook voorkomt 123; 252: 301; 305. Tusschen at&dhdr en t&hér ie er geen verschil van beteekenia, — Marâryyan == arAdryyan suit rusten, halthoudens; Jav. leren. 240. Prapting (prÂptaug), wegens de maat voor prâpta. In 281 komt prÂptÂ mungsuh voor; het kon even goed praptan wm. wezen, en dat zal waarschijnlijk wel ’t oor- spronkelijke zijn, want juist voor eene m is de toegevoegde neusklank zeer gewoon. — Mangaladeca van kAladeca „de (juiste) tijd en de plaatse; het schijnt te bet. # dien stond en die plaats de rechte, de geschikste achten», doch ik heb het elders nog niet ontmoet. — Nton is de gewone vorm van ‘t Jav. tou, en bet. eziendes, of nauwkeuriger het Grieksche (dwy: in ‘t Jav. is mton bewaard in pinton, d. i. pi--nton. — Sédöng salflâ cop ‘t oogenblik na het tooverspel», d. i. juist na afloop van ‘t tooverspel. Sam pun pornna „geheel volledig, gansch klaar.r — Lékas ~handeling, verrichting, beweging, poging”; het is volkomen synoniem dus met den en don, uit de Javaansche dichtertaal bekend, ook daar waar deze laatste zoogenaamde hulpwoorden zijn. Lékasan bet. «dat wat in ‘t werk gesteld wordt, middelens, bijv. wruh i salékasan ing baïcaus 284. — Angrägöp (en slecht gespeld: angrgép) is « vasthoudende met de hand, in de hand vattende», en esterkende, steunende, troostender, hijs. a. alara 34; rin&Sgép «ter hand genomen, gepakte, bijv. astra 476; ook ~aangepakt, ter hand genomen-, d. i. eaungevangens $01; régépén eworde ter hand genomen-; rastrangkwa 335; cumdgdp, self ter hand nemen»; r. hrû-nira $53; r. cara 458; ook r. ri cakra 258. 241. Tantahén-twas, ongeduldig in zijn hart; het is cone sainenyestelde uitdrukking, naar ‘t model der possessieve samen- Mellingen van ‘t Ske., uit tantahdn en twas; tantahën eaucuzesteld uit tau en tahéa, ¢ uithouden, gedald; ata- 176 ZANG XV VAN “If BHARATA-YUDDHÁ. hén = matahën is »vastheradeny 559; geduldig, duldende 585; tantahén-twas vertolkt het in de heldendichten zoo vaak voorkomende Skr. amarshana. Een geheel ander woord schijnt tahën boom, houtr, bijv. pang nikang tahén 11; 512. — Sarwwan, uasale bijvorm van sarwwa, wegens de maat. — Akawacâ == makawaca „gepantserd, met pantser”; sampun a. „met pantser uitgerust gewordene ; de gerekte slotletter staat wederom gelijk met den nasalen bijvorm an. — Paweh vwat gegeven werdy; p. dwijendra is hier, naar ons taaleigen: hetwelk de groote Brahmaan hem overgaf, aangaf; vgl. Aanteek. — Wyarthâ, ter wille der vsrsmaat , voor wyartha, zonder uitwerking , ’t doel missend. — Mangéne ri Hastinendra ~den vorst vau H. rakende, treffende», met pleonastisch ri, daar mangéne reeds 3 == ri bevat, en een transitieve vorm is uit kèna, getroffen , geraakt; hetzelfde als mangéne is angéne 469. Iet passief van angéne, mangéne is kakënan; 577. Een nasale bijvorm van kéna is kénang, geraakt, gewond, 266. — Tékeng is hier smets; zoo ook téke in 406. ‘ 243. Tumutur mwang ~gezamenlijk met”; vgl. hetgeen op- gemerkt is aangaande madulur mwany in 230. — Aswt „met aandrang, dringend, vieiend”; zoo ook ling nirâawt 90. Swf schijnt vooral eenen zachten aandrang uit te drukken, bijv. sinwî kinon z. v. a. “werd met zachten aandrang aan- gemaand» 85. 244, Molih zin zijn macht krijgen», d. i. hier waan zich on- derwerpen , overwinnen». — Gahan; de zin van dit woord is mij onbekend; im 339 wordt het gezegd van een pijl of schicht: cara tejomaya gahan. Vermoedelijk bet. het dus » vurig.s — Toyasandha, synoniem van Jalasandha, — Ambisakya is geen woord; het berust op misverstand der dichters; zie Aant. — Kîrnnâng (kîrnnang), nasale bijvorm: van kîrnna verspreid liggende, als gezaaid liggender; beter ge- speld kirnnang in 177: kirnnang yodha. 245. 246. Citrâvuddha, een fout des dichters, de naam luidt ZANG XV VAN “Pr BHARATA-YUDDUMA. 177 Crerdvudien Aangaande de overige eigennamen , waartu de dichter herr eert pair Waters begaan heeft, zie Aant. Citraksha -- (ittkshan, Rawibyvorm van Catrâkshia. - Catruthsaha Is eene conjectuur Van mij, voor Catrasy aha. 247. Makundah «neértuimelen, in ‘t stof bijten +; bijv. ka pati wimtrechita ring lémah makundah 198. — Marm- Waruvang of marmma-nyan = m-nyan -daarom-, Cit naar ist dav, niug ontstaan wanueer het = Jav. ne is. — Atrans en alila bet. naar het schijnt: krachteloos, mach- beloum, hetzelfide als wat met een half Shr. samenstelling heet PO On Saracen tan-siran: zoo bijv. wordt van een schicht weeer: ndan wearthan Kadi tEmpuh ing baùu ti- bene wunekal tang ustràlila 326; men ziet dat alila AVENE moet wezen met Wy artha = zonder wtwerking, » val tan-säran pinapag (nl. de pijlen) ring astra pi- barénse ring hef travdAtungygalan 324; zie ook 556. — Wocata as eene onregelmatige atleiding van Shr. wigdta- vati, wteendrijven, verzagen, verdrijven. 24S. Bidricrawan, nasale byvorm van Bidrigrawa, Ske. Swat, rf HIN, wordt steeds: Bharie met lange Io geschreven. ten onreente, want de lettergreep is buitendien lang eu heeft uiet ober, Kae auton Tan-lyan of tan-len, geen ander dan, niets tse rs dan + Dinunung nirdn ewordt door hem tot voor- Aerp 2enomen: ; zoo ooh Cwetan dinunung nira-npa- marah = nica mamanah) 133. —- Tumandang, erop vondt, saivallen. De geheele zinsnede luidt naar ons taal- Cte niets anders dan S. was "t punt waarop bu) zijn uan- varie Ue == TéEkwangarwwa-nira -met zijne trotschheid, » dr ut tretsechherd. — Tan-panampar, bandeloos, zonder bedava; int Shr. beantwoorden uddadma euz. den band verte Peten, en Warernghhalu, em. Ketenloos, ontketend, Lifan uea, pansmpar van tampar bet. siete waarmee mess tenet. dus == She. dâman. Zeer cigvnaardig wordt Patanamypoer van wilde en woedende olifanten gezegd; ga- tte onse galah taupanampar BS, Acor 1e mij Vars rede re erdee wend; mm den samenhang Zou even wroed esham- Eene Wetse nd: paren. 178 ZANG XV VAN ‘T BHARATA-YUDDHÁ. hén = matah&n is -vastheradeny 559; geduldig, duldende 585; tantahén-twas vertolkt het in de heldendichten zoo vaak voorkomende Skr. amarshana. Een geheel ander woord schijnt tahén boom, houtz, bijv. pang nikang tahén 11; 512. — Sarwwan, nasale bijvorm van sarwwa, wegens de maat. — Akawacâ = makawaca gepantserd, met pantsers; sampun a. „met pantser uitgerust geworden» ; de gerekte slotletter staat wederom gelijk met den nasalen bijvorm an. — Paweh „wat gegeven werd”; p. dwijendra is hier, naar ons taaleigen: hetwelk de groote Brahmaan hem overgaf, aangaf; vgl. Aanteek. — Wyartha, ter wille der vsrsmaat , voor wyartha, zonder uitwerking , ’t doel missend. — Mangéne ri Hastinendra /~den vorst vau H. rakende, treflende”, met pleonastisch ri, daar mangène reeds é =: ri bevat, en een transitieve vorm is uit kèna, getroffen , geraakt; hetzelfde als mangéne is angéne 469. Iet passief van angéne, mangéne is kakénan; 577. Een nasale bijvorm van kéna is k@énang, geraakt, gewond, 266. — Tékeng is hier »met~; zoo ook t&ke in 406. 243. Tumutur mwang ~gezamenlijk met”; vgl. hetgeen op- gemerki is aangaande madulur mwang in 230. — Aswt „met aandrang, dringend, vleiend»; zoo ook ling nirfswt 90. Swi schijnt vooral eenen zachten aandrang uit te drukken, bijv. sinwi kinon 7. v. a. “werd met zachten aandrang aan- gemaand” 85. 244. Molih vin zijn macht krijgen», d. i. hier waan zich on- derwerpen , overwinnen». — Gahan; de zin van dit woord is mij onbekend: in 339 wordt het gezegd van een pijl of schicht: Gara tejomaya gahan. Vermoedelijk bet. het dua # vurig.e — Toyasandha, synoniem van Jalasandha. — Ambisakya is geen woord; het berust op misverstand der dichters; zie Aant. — Kîrnnâung (kîrnnang), nasale bijvorm: van kirnna „verspreid liggende, als gezaaid liggender; heter ge- speld kîrnnang m 177: kirnnang yodha. 245. 246. Citrâvuddha, een fout des dichters; de naam luidt ZANG XV VAN ST BHARATA-YUDDHA. 177 Citravudha, Aangaande de overige etgenuamen , waar de dichter hoy een paar Haters begun heeft , zie Aant. Citraksha - Cittakshan, Kawibijvorm van Catrâksha. - Catrumsaha Is eene conjectuur Van mij, voor Catrusyaba. 2-47. Makundah -neértuimelen, in ‘t stof bijten =; bijv. kapati wimtrcehita ring lémah makuudah 198. — Marm- ma-nvang of marmma-nyan = m.-uvan edaarone, Cit nyang is ‘t dar, ning ontstaan wanneer het = Jav. ne is. — Arban en alila bet. naar het schijnt: krachteloos, mach- telos, hetzelfde als wat met een half Skr. samenstelling heet tanpa-ssaraen tan-siran; zoo bijv. wordt van een schicht sever ndan wearthan Kadi témpuh ing baùu ti- beng wunehkal tang astràlila 326. men ziet dat altla AAverwarnt moet wezen met wyarths ~ vonder uitwerking, - vel tan-sdran pinapag (nl. de pijlen) ring astra pi- narénye ring hed travÂtunggalan 324; zie ook 584. — Worcata as eene onregelmotige afleiding van Shr. wicàta- vati, wteendrijven, verjagen, verdrijven. 24S. Batricrawan, nasale hivorm van Bidricrawa, Ske. wah: In Ct HN, wordt steeds: Bhûrie met lange 1. geschreven, ten muteente, want de lettergreep is buitendien lang eu heeft niet der hieutoon Van-lvan of tan-len, geen ander dan, niets ate rs dan « Dinunung nirdn ewordt door hem tot voor- Werp Zehomen: ; zoo ook Gwetan dinunung nira-npa- manah = otra mamanah) 133. — Tumandang, erop berner aat: , aansvalien De geheele zinsnede luidt naar ons taal- eren eptets anders dan NS, was ‘t punt waarop hij zijn aan- Varese, — TEK wangarwea-nien -met Zijne trotschheid, - dr ut tretschhend. — Tan-panampar, bandeloos, zonder beras on t Nkr beantwoorden uddâua ew. den band ertej tongen, en wiernghkhala, ep. ketenloos, ontketend; hirihsnuea, panampar van tampar bet. «its waarmee nes bt dus == Shr. daman. Zeer eigenaardig wordt tarpanampar van wilde en woedende ohfauten gezegd; ga- ot roars oweus-ewdlak tanpanampar OS, Acor isny van ders ore pend; mm den samenhang zou even goed «scham- pn eet nel pasen. 178 ZANG XV VAN 'T BHARATA-YUDDHA. 249. Bwat, eig. zwaar, heeft zeer dikwijls den zin van wgroote- lijks, zeerr; men zegt in dien zin ook abwat. Bwat, in het Jav. geworden tot bot, moet ontstaan zijn uit wwat, en dit uit uwat of u-at; tusschen twee klinkers dient in de Polyne- sische talen eene r, zoo goed als eene h, als middel om de klinkers uit één te houden of om hiaat te vermijden; dus u-at (uwat) had naast zich als bijvorm urat, hetwelk in “t Jav. overging in wrat; op gelijke wijze is wwas, Jav. wos ont- staan uit uwas, uhas of u-as; bijvorm van dit laatste is uras, en daaruit ontwikkelde zich bras; uit u-ang, uwang = urang komt eenerzijds Kawi wwang, Jav. wong en Kawi en Jav. uwang, alleen over in sowang (sa +- uwang), ander- zijds Mal. orang, en ‘t Jav. idang (voor irang) in edang (d. 1. a + idang), naast ewang (a + iwang, quasi-Krama van uwang). — Tija moet blijkens den samenhang beteekenen neen trefv; t. bhagya kon kapanggih z. v. a. het is geluk- kig dat ik je aantref. Vermoedelijk is tija een bijvorm van tuju.-— Kon, du, komt meermalen naast ko voor; de vocatief luidt kong! bijv. 429: 433; 477; 587. Reeds v. d. Tuuk heeft gezien dat in ‘t Bataksch, enz. de ng het teeken van den vocatief is; zie zijne Aant. op 't Leesboek, IV, 121, vg. Ik voeg hierbij dat m ‘t Kawi niet enkel verwantschapswoorden den vocatief op ng vormen; ook andere woorden doen het; bijv. van Skr. kuhaka, bedrieger, schelm, luidt de Kawische vocatief kuhakang! 429; het woord staat aan ’t einde van ‘t vers, zoodat er van geene nasale versterking wegens de versmaat sprake kan wezen. Op zich zelf is anders ang de sterkere vorm van a, en dat men dien sterken vorm juist in den vocatief bezigde, zal wel berusten op hetzelfde beginsel, als dat in ‘t Skr. de vocatief in bepaalde gevallen den sterken vorm des stams vertoont; bijv. in vocat. agne! Wishnol zijn e en o de versterkte, en bepaaldelijk geguneerde, vormen van 1 en u; zoo ook mag men van eigennamen op a, bijv. Devadatta, bij t_ roepen de slot-a verlengen tot eene gerekte & (= 8 korte a), dus Devadattâ! Im ‘t Bactrisch en Oudperzisch is de ver sterking des eindklinkers in den vocatief iets zeer gewoons; alsook in ‘t Gotisch en Slawisch. 250. Mapatrayuddha bet. eigenlijk „met het mes of 't bloote ZANG NV VAN 'T BHARATA-YUDDITA. 170 lemmet veehtene. van She. patra en vuddha, doch het heeft den vino wangenomen Van handgemeen worden, schermen, een tweekamp UE, soonls Mer; daar evenwel int Mahabharata hepaaldelyk van Bhûricrawas en Sâtvaki gezegd wordt axivud- dhava samayataim, eze naderden malkander om met het ewaard te vechten”, VIT, 142, 33, is er grond om te vermoe- den dat mm de Oudjavaansche bron waaruit de dichter putte, mapatravuaddha in den eigenlijken zin bedoeld was. Ook in Wawâäha, str. SS bet. mapatravuddha ein tweekamp gewikkeld zijne, volgens de Balineesche overzetting: adu-prang. Khatangeul, in botsing gekomen, d. i. door den weerstuit. 251. Telas han bet. ena afloop”, d, 1. daama: doch ook -nadat. 