Mnemosyne: Bibliotheca Classica Batava
Quern identidem est imitalus ac secutus, ut DiaL Mort. ' 9. 4: flA^v aAA« TOXit inclvav d^tdrepot xJoipovofiilv , tl Mil (Siip^xpo? *iv xa) SXeSpos. — Alex. 11: Kx) ol Hxedpot Ixth voi lix^XxySvif. — De Sallai. S : xai ivxlvou^ dirpetreirTiiTOVi firi^ouvTx ixiSpifi nv) dvip^jr^. — lup. Trag. 45 : kxItbi oix ixlyav TxxAvTuv Zxpiixvbg Ixijvo? SxsSpog. lam vero baud ^) nonpoisuni, i|Uiiiii de AUJcSsma meoliD sit inliibiU , a me impetrarc, quin ridiculum glossenui iDdiceia in libello Qoom. Hitt.Caiaerib. tit, quodnon dudum a Tiris doctii cancclU* laeplum aui oiuDino deletum eise DUgnDperc miror. Ridet cap. 32 LrciAius eoa Terum scriptarcs , qui numero librorum aul Dpusculomm iu9criptionibiii graTiUtem aiictorilBleniqiic aJTecleDl : tai fdf all lal ttlrat ittin^tr, »S 'AtO-lit^ tijloy Sit. 'Alka^ detii6irfDr na^ nelv — (J»f_ ywir fif — ^^n^fifV £<iyai.aaoimi naQ»onuti. Deprehondimus I'Psiiqns nuribiii tgoemus GramiDaticuin Buia doclis videlicet annoliitionibus [ai; 'At^i- 4tt iijltf &'t>} uemplatia Cratca adutleiuiteiD. Ques Jure noitra repudia- sdbvGoogIc Qu&BSTlO^tES LUCUNEAE. 25 Dimium niihi videor essc.audax, si in libello Quom. Hist, sit Conscr. 38 : oiii KKiav xiiriv ^9^>iati liiyx Iv t^ ixx^nalt^ 5u- vif^evoi; xxi xix.ri%av ri {Sijftet , ui ftii tirs7v, o'ti iftiSpioi xxi ftKvixii iv6?uvos ouTOi ^v , H^emoeai rormulam revocavero , l^tipot xx) ftavixdg legendo, eademque medicina compluribus ]ocis apud LuctAnoH vitium sustulero , quod ab hoc editoruoi illo, ab illo hoc loco, sed a nulto coiistanler et ubique correc- turn est. Tamquam alteruoi Alticismi oblilerati exemplum Mexandri locum eo lubentius priori annectaoi , quo magis ille alio quoque nomine edilorum •conniventiam demoustrat. L^ilur ibi cap. 43: '^diKa ii jbi xa) iiat^oyov 'itnyyi^aviiu Toi> r^uxtuvs; tuCl "ZaxifSuTit ruof TixveH dvSpuTreu , Ixolou rivh? riiv iTivc7tv staif i^ri tkv' ipuTtiftiTuy. 'Awij-vav H xOriv ^fu- voTf ypif^fiXJi yeypxfipiivov iv Tlcf iv r^ tou XxxipiuToi; eixl^. EjtJ yip fiei, l^if , u 3^7TST« T^iixuv , rig c'; 'Kyu, n 3' of, 'ArxAifiriac via. 'AMof rap' liuivav rhv xpirepov, tw; xiyeif. Oil iifiit , xxoujxl fft rcuri ye. Hiuica est oralio, nisi S iraq hiytti cum Fbitzschio fa. 1. legendo elegaolCDi Allicismum, Pla- TDNi imprimis familiarem, revocaveris. Sacbrootbh aatem hoc loco non esse appellativum , sed proprium ucmieii , quum ledi- torum Deminem Tugerit, quid dicas Dinoobpio potuisse caussae fuifise, ciir ^axipiaTx nobis reddiderit jKxipSarx, quid lexico- graphis, cur Ldciahuh Graeeae oration! arbilrati sint unam vo- cem Lalinam adspersisse t Scribebam Lugd. Bat. nienee Seplembri hdccgliii. BLADVULLING. Id een Scholion op Ahistofh. Vesp. 1291 staat bel volgemle: i^ifitiTuvty i} x^f^^'- tlxpoiftla, Srav u-jri toD vtai^oftivsv tS otftlx iwi Tuv xa\ifiuv tuv rpovis^ficv/iivuv rxTg ifAiriheii; , ei hioTi }t^6^o\'^<rxvTti; uTtpxu^ovTxi ray dfifi^av. Het eige- lljk woord voor de palen , aan weike de wijnstokken vastge- bonden werdeo, is volgens Hrstchios luiftxicsi. Dit woord moet ook bier bersleld , en gevolgeltlk gcleaen worden : ajri tUv KXftXKUV, E. M. sdbvGoogIc AANTEEKENINGEN WESPEN VAN ARISTOPHANES. IBTS OVRB HIT OETAL DER SCB0UWSP81.KBS 81f BOE DE ROLLKR ONDER HEK TBBIIEELD WABKH. Hen leest in K. 0. MQllbbs Geschichfe der Griechischen Lille- ratur', l\. p. 205, waar de sclirijver de comedie behandelt, dat wel de meesle tooneelen bij Abistophanes tusscliea drie scbouwspelers verdeeld zijn , maar die regel niet doorgaat en hij , even als de Tragici , somtijds ooli eenen vierden schijnt gebruikt te hebben. Als voorbeeld noemt ht] de Wespen, in wetk 6luk men meermalen BostTCLEoif en Philocleon met de bei- de slaven Sosias en Xaktbias te zamen op bet looneel zou zien. Hel is natuurlijk dat MQlleb , die zich biJ liet schrijven van een algemeen overzigt de moeite niet geven kon , oDi de Wes- pen, met bet oog op die vraag, opzeltelijk le onderzoeken , deze uilkomst verkrijgen moest: want men vindl in dit stnk, zoo als wij bet uit de codices kennen, iuderdaad meermalen de vier genoemde personen te zamen op bet tooneel. Maar die tekst rerdient ons verlrouwen niet. Hen weet, om bier van de overige rerbasteringen niel te spreken, hoc telkens en- kele verzen en somtijds zelfs gelieele stukken verkeerd verdeeld en vaak den verschillende personen woorden in den mond ge- legd ziJn , die de dicbler aan een' anderen had loegedacht. sdbvGoogIc De Wsspen yah Aristophanes. 36 HitLLBR heeft (lit uit het oog verloren eu daarom heeft zijne besliBsing stechts weinig waarde. Ik heb gelrachl zooveel mo> gelfjk overal mljne aandacht bierop. gevesljgd le bouden en ben eindelijk tot een tegenovergesleld besluit gekomen. Am'- sfOPHAXEs heeft, althaos in de Wespm, nergens vter percooen tegelljk op het tooneel gebragt, maar slle plaatsen , die thans als bewljs daarvoor worden aangevoerd , moeten door de ver^ zeo anders te verdeelen tot drie personen worden teruggebragt. WiJ zoHen, om dit duidelijk te maken, de gedeelten van bet sluk, die bierbij in aanmerking komen, kortelijk doorloopeo. BiJ den aanvang van het eerale tooneel ziet men drie per- sonen, twee slaven op slraat voor de huisdeur en. op eene bo- veokamer (vs. 68) hunnen meesler Bdklyclbon, die ligt te sla- pen. Dit bliin onveraoderd tot vs. 158, wanneer Boblyclkok, die wakker gbworden is , en de pogingen van zijnen vader om te onlsnappen bemeritt heell, den eenen slaar naar binnen Toept om hem le belpen. De andere, zegt bij, moet btj A& deur blijven , vb. 142 irh ii r^ Hp^ vfiamtaa. Abigtophakes zegt bier niel met name, wie van de twee slaven, Xahthias of SosiAS, volgens ziJne bedoeiing, naar binnen gaan , wie daaren- tegen buiten blijven meet. Dit was voor bet pnbliek niet noo- dig , dat alles met eigen oogen zag en zicb in den persoon niet bedriegen kon. Maar de grammatici van iateren tijd slonden op minder vasten grond ; zij raoesten alles, wat van dien aard in een stuk voorkomt , uit bet verband opmaken en zljn daarbQ -dikwijis slordig en met weinig oordeel <e werk gegaan. Van daar dat zlj zicb vergiet bebben in den persoon , die op last van BDEtycLEOK blj de huisdeur biyften vs. 142 t«Dt', <J Hittotx antwoordt: men teest thans boven die woorden den naam So- siAs; maar SostAs is juist de slaaf, die van bet tooneel gegaan is; biJ, die. buiten blijrt en antwoordt, beet Xantoias. Dit blijkt ten duidelijkste, wanneer later (vs. 456) Bdblycleok zljne medewerking tegen bet koor gebruikt en hem biJ die gelegen- heid toespreekl met de woorden: irxJe , irott , a U»»Six, roiii ff(piiiiag Airo Tijf o'ixIk?. Misscbien twljfelt iemand of dit vers wel noodwendig lot denzelfden slaaf gerigt moet zljn; doch wij komen liierop later lerug. Men leze dus bo.ven de aange- faaaldo woorden van vs. 142 niet Sosias, maar XA.MniAs, ge- sdbvGooglc $6 bi WkSPBN VA.> ARlSTOraANSS. lijk mede boveo vs. 1K2, waar <le afscbrljvers , zoo als naluur- lyk was , in deatiirde dwaling hebben verkeerd. Na bet verlrek van Sosus blijveo er slecbls twee personeu op )iet tooDeel, Bdbltglkom en Xaktbus. Dit duart echter niet laog; want al spoedig (vs. 144) verschijnt Pbiloglboh. Oe reden, waarom Abistofbuikb den eenen slaaf juist eea itogenblik te voren vaD bet tooneel verwijderd heeft, komt ibana aan bet licbt; bij had dien schouwspeler noodig voor de nd van Puiloclkon. Natuurlijk kon hi) daarvoor niet uitko- nifln an laat by bem dus door Bdutclbon onder een voorwend- sel naar binnen roepeo ; maar de eigenlijke redeo is die , wel- ke ik too even genoemd hob. Want van bet oogenblik af dat m na VB. 138 )iet tooneel verlaten heeit en Pbiloclbon onmid* dfll^k daarop verscbljnt, is, gelfjk wij zullen aantoonen, de rol vao SoBiAB geCiudigd en ireedt bij als slaaT niet weder op. Uet aaotal persooneo is door bet oplreden van Philoclbon weder tot drie geklommea , Xanthias voor aan de huisdeur en Pbiloolbok met Bdeliolbom daar binneo. Maar de loop van bet sluk breogl mede , dat Bdeltclbon zicb buileo bij zijaen slaaf vervoegen nioet , om met dezeo de huisdeur te bewaken , (er- wljl alleen Phuoclboh vooreersl nog bionen blijfl. Bdelvcleom verlaat dus belhuis; maar bet oogenblik wanneer en de reden waarom vindt men tfaans in den tekst niet meer aangewezeo. Er is evenwcl genoog overgebleven , om grond te geven tot Dane gissiog. Ik boud het bijna voor zeker, dat men bet juistc oogenblik en de aaoleiding in vs. 1S2 vigg. zoeken moet. De plaats luidt atdus: . . Tifv Siipav &let ' rle^i miv ff<p^pK it itiyipiKuq • Kdyi) y^f Ivrttuf lpxe/*ai. Daze vier verzen , die gelijk ik boven reeds gezegd beb , ten onregle op naam van Sosias gesteld zijn , kunnen niet alleen in geen gcval aan dezeo, maar zelfs niet alien aan cen' en denzelfden persoon toebehooren. Het is mij onverklaarbaar hoe men dit zoo lang beed kunnen voorbij zien. Hen vindt bier in bet eerste. vers twee imperaiivi , uSfi en tr/f^e , beiden met hetzelfde object, namclijk tV ivfxv, docb wier betcckenis l^u- sdbvGooglc GBT&L DBS SCHOUWSPBLERS. 27 regt tegen elkander overslaaL De woorden uS^lv Tiiv Stipm willen zeggen , de deiir openbreken of slootea , zoo als bij Lt- siAS, over de* moord van Emiosthenes, §. 24. cijxvTeg H rifv Supxv rou iufAxrhu o'l (liv vparoi e'ltriStreg tri eJSafuu ttirhv xx- TCtKflfMvov irtepk rg yuvxikI: daareDLegen is r/^^fiv rqv S6fxv nagenoeg hetzelfde als in vs. 14S vpotrKtiiritti rg iupf, Xegea de deur drnkken om te verhinderen ' dat meo haar van de aa- dere ztjde openstoole. De slaaf geeft hier das in een adem twee geheel legenstrijdige beveleo , riiv iupxv Met , ■ breek de » deur open ," ea st/e^ huv a(p£ipx , » drak er tegen dat zlj ge- • skilfin blijve." Eigenlijk zoudea wij oiets meer beheeveD te zeggen, om te bewljeen, dat de plaata bedorren j<!; men kaa erecbterhyvoegen, dat deslaaf, die hier spreekt, sedert ve.138 alleea is ea Diemand hrafl om beveleo te geven , en dat hi) bui- tendien op last van ziJneD beer zelf bij de deur de wacbt hoiult en dus mmogeUjk beeft kuoneu zeggen , lUyls yitp ivrtti' Ipxoftxi , als ware xljo post tot mg toe elders geweest. De plaats is dus hedorven en ten niinste voor een gedeelte niet aan den reglen persoon toegedicbt; zij kan niet gebeel wor- deo berstelJ , want de woorden zijn niet verbaslerd maar ten deele Terloren gegaan ; ik zai ecbter zeggen hoe ik geloof dat men haar liet diglst tot baren oorspronkelijken vonn terug kaa breogen. T«rwijl BoBLvcLaow nog apreekt (wrlBl), heert Pai- LOGLBOH zich ougemerkt nasr de haisdeur begeven en hegint daartegen te bonzen. De wachter roept hierop zljnen meester en vraagt om hulp. De woorden, die bij daarbij bezigde, zlJn liLJoa geheel weggevalien; alleen bet riiti ivpxv iiSeT (niet uSei) van vs. 162 is daarvan overig gebleven. Het subject, van Met is , gelijk van zelf spreekt , Philoclbor. . rifv Oupxv uSeT. sdbvGoogIc SB Db WrSPKH VA» ASISTOPUAHKS. BAEATKAEHN. tZ *i»iftxui ' xiyii yxp hnavf fpxe/teu teri. Deze gissiog faeeft le ineer waarschijntljkheiil , daar meo r& den heeft om t« geloovea , dat de codex archeiypui op deze boogie gebrekkig was. Hiervoor spreekt niet alleen fael onl- brekea van de eersle lellergreep van vs. 162 zelf, maar ook vljf verzen vroeger de iacune, die hel metrum van vs. 147 bederll {Ariif oux . . . ipf^ssti yt). OverigcDs is het nieL te verwonderen , dat een arscbrijrer de drie nog leesbare woor- den van den slaaf (i^v Aipxv &6ei) , waarmede hlj geen' weg wisl, bIJ da volgendeo gevoegd en alles te zainen op naam van den slaaf gesletd Leeri. Bmltclion beeft dus na vs. ISS het huis verlateu en bevindt f leh met den slaaf voor de buisdeur , lerwijl Priloclbo5 daar binnen alles in bel werk sielt om le onlsnappen. Dit tooneel, dat voortdutirt lot aan bet optreden van bet koor (vs. 230), geort ons voor bel cerst aanleiding om van het gelal der •cboiiwiipolcrs te spreken. Want, zoo men de codices geloo- von mag, s\|n bier behalve Philoclkon en Bdbltclbok, de beide ■lavon SoiiAS en Xahthus in bet gesprek gemengd, en beeft AniaTonunis derhalve vier schouwspelers op het tooneel ge- brngl. Haar de codices bebben in dil geval den tekst niet be- wnard , zoo als de dicbter hem geleverd bad. ARisTOPHAitKS bead niet meer dan drie schouvrspelers laten optreden en on- dor deien BJccbls ri4nen slaaf. Dit vail niet moeijelijk te be> w^zen. In do eersle plaats boude men in bet oog, dat allhans op hot oogonblik wanneer BoBLVCLEOfl mede voor de buisdeur pliuls neemt (vs. llts) slecbls 44a slaaf op het .looDeel gezien wordt. Ult is eon noodwcndig gevolg van hel voorgaande. Er waron In dou beginne tweo slaveo aanwezig; &ia van die twoe vorlrekl (va. 138]; derhalve moet er slecbls 44u overig biyveu. Men ztet dan ook, dat Bdbltclboh, vranneer bij het woord rigllol zynenbediende, zoowel in vs. i4S als in vs. 1S2 vigg. don sinyularis gebruikt. Vtjfenzevenlig verzen laler, biJ bot optreden van hot koor (vs. 230) , is de toestand dezelfde. Alleonl\Jk boell Builiclioh zicb door den slaaf lalen diets ma- hen , dill z^ van I'uilocleoh uiels uieer tc vreczen bebiten en 3dbvGoog(c DBTAL DID SCHOUWSPBLBBS. 29 zonder gevaar wat kunoen rnsten ; men ziet dus den meesler met den slaaf bier niet voor de deiir waken , maar in diepea slaap nederliggen. Deze ztjn de beide mannen, welke Philo- OLKon bedoelt , wanneer hij (vs. 360 vlf^.) over het verlies zij- ner vrtjheid klagende uitroept : viiv 3i>^iif Sx^oif iviftq irhlreit iMTx^d/ttvei KXTx T^ iiiieOs irxormpevvTai , rii a 3ii' ttiirav ixl TUltt iufiaig ■mpiU'Tiv lxfi)iT' iffe^hxeus. Of, zoo dit niet genoeg schljnt en misscbien nog iemand meent, dat BoBLTCLBoif Ts. 230 twee slaven bij zich beefl, vergelijke hiJ T8. 396, waar Bdbltclkoh ontwaakt en . niet even als in TS. 136 uitrqept, u SxvSlx xx) "La^lx xxUuisTt ; maar door het gebruik van den siogularis, oSrog , iyelptv, duidelljk te kennen. geell, dat er niet meer dan d^n slaaf naasl hem ligt. Het slaat dus vast, wij mogen het Toor bewezen houden. dat met vs. 155 slecbts 6dn slaaf op bet tooneel aaawezig is, en insgelijks met ys. 230 niet meer dan Hn. Maar gedureodc de vijf en zeventig verzen, die tusscben die plaatseii inliggen, nemen, volgens de codices, de beide slaveo deel aan het gesprek en kiimt hierdoor bet getal personea tot Tier. Daargelateo of Abistofhaiies al dan niet over vier schoiiw- spelers beschikken kon , heeft deze zaak op zich zelven ieU be- vreemdends: want waarom kon de slaaf, die op last van Bdblt- CLBON het tooneel verlalen had en met vs. tSKnog afwezig was, niet kort daarna teruggekomen en reeds voor vs. 230 weder afgelreden zijn t Maar Ahistoihahes verzuimt niotmer bet ko- men of weggaan der verschiUende personen in zljne slukken beboorlijk door de eene of andere reden le reglvaardigeo en daarvan vindt men hi] deze geiegenbeid oiets. Stelt men met mlj, dat Xahtbias op bet tooneel gebteven is, dan Ireedl Sosias, de andere slaaf, voor bet eerst weder op in vs. 202 met da woorden : elfioi hlKxieq • viStv TOT ifiiriirraKi net ri ^aXlav \ or hlj ecbter nu eerst teruggekomen is of reeds vroeger en sdbvGoogIc so DS WiSPKH TAN Abistopbaiies. weike aanleiding hlj daartoc gebad heeft; wat ARisroraAnBs kan bewogea hebben , om hem zouder noodzaak io het gesprek le niengen ; waarom niet liever Xahthias eveo als voor vs. 202 de eenjge helper ran Bdh-tclkon blijft : deze Trageo , die de dicb- ter elders door een wenk of scbijobaar toevallig woord pteegt op te lossen , doet men tbans le vergeefs. Sosias spreekt op eens, voor dat iemand iets van zijne tegenwoordigbeid weet of begrijpl, wat hij komt doeo. Ik behoef Diet te zeggen, dat dit op zich zelf reeds genoeg is om zIJq optreden verdacht te maken ; er is echter nog eene omstandigheid , die het bezwaar er van vergroot. Eens weder aan het spreken gekomen ver- dringt Sosias langzamerhand Xanthias en is ten ^olte de per- soon, die BfiBLTCLBOif overreedt, om rust te nemen, ea bIJ het optreden van het koor zelf naast hem ligt te slapeo. BlJ ge- Tolg moet hlj ook de slaaf zijn , dieu Bdelyclbon later (vs. 396) uit die sluimering wekl. Doob hoe zat mea bet dan goed maken , dal BiWLycLEoiT ecn weinig verder (vs. 4S6) in strijd met het voorgaande, bem Xahtrias noemt? De lieden. die aan den lekst zljnen tegenwoordigen vorm gegeven hebben, zijn liierdoor zeer in het naauw gebragt : ztj pogen zich te red- den door eene verwisseling van personen aan te nemen en te stellen dat Sosias wel de slaaf is , die door Bobltclbon gewekt wordt (vs. 595) , maar niet bij hem blljft en van vs. 420 af plolseling vervangen wordt door Xarthias: eene ongerljmdbeid, daar zich niet ^^ne reden denken laat, waarom de dichter zich niet zou gehonden bebben aan den slaaf, die nu eenmaal op het tooneel was , en noch van het vertrek van Sosias nocb van de komst van XAMniAs een spoor of teeken te vinden is. Wij zollen later zien, hoe die zwariglieid zonder veel moeite uit den weg kan worden genomen. Tot hierloe over Sosias ; maar wat is ondertusschen van XANtniAS geworden? Hlj kan bij het optreden van het koor niet meer op bet tooneel zijn , daar Bdklvclkon, zoo als wij gezien hebben, op dat oogenblik maar ^6nen sizuf bij zich heeft en deze , volgena de eodicei , Sosias heel: doch wanneer en waarom is XAMTaus vertrokfcenf Niels daarvan wordt bier aangednid : hij verdwljnt na ziJne laalste woorden (vs. 309) even slil en spoorloos als zijn mak- ker in vs. 202 verscbljnt. Alweder een bewijs voor mfjne sdbvGoogIc 6KTAL DBH Sf^OtlWSPBLBHS. 3t steUing, dat dit tooneel Qinuner zoo door Aristopiuhks kan zijo iDgerigl. De voorsteUing , die ik tot liierloe van de zaak gegeven heb, steunt op de OBderstelling dat Sosus na vs. 138 Tertrokken , en Xantbias op bet tooneet gebleven is : zoo niea ecliter faet gevat omkeert en met de codices aanoeebl , dat Xah- THiAS argetreden maar Sosias gebleven is, veraodert de zaak hierdoor zeerweinig; alles, wat ik gezegd lieb, blyft toepasse* lljk ; alleen zal mea dan op het wederverschijnen van Xahthus io vs. 174 de aanmerkingeD moeten overbr^Dgen , die ik nu vaa gelijkeo aard over de terugkomst van Souas io vs. 202 gemaakt had. De gebreken van het bedoeJde tooneel zIJd in het bovenstaan- de duideUjk genoeg aangetoond; laal ons Ihans zien , hoe wij die het geoiakkelljkst od met de minste veraaderiog van den tekBt kuDDeo wegnemeD. Ik weet daartoc slechls ^d luidde) ; men meet vao vs. 138 at slechts iiaen slaaf lalen optreden. Of die slaaf Xadthias of Sosus beet, zal in den grond wel on" versehillig zljn; doch AiusTOPHAmg beelt voor ons gekozen: Bbbltclbon noemt den slaaf, die hem in den vrespenoorlog bij- staat en, zoo als wlj boven gezien hebben, dezelfde is, welke in dit tooneel roorkorat , Xahthias (vs. 4t>6) ; aan dien naani zlja wij dns verpligt ons te houden. Wezenlijke bezwaren to- gen het overbrengen van alles, wat hier door Sosias gezegd -wordt, op Xahthus, bestaan niet. Over vs. 142 en 1S2 heb' ben wlj boven reeds gesproken: hierop kom ik dus niet terug. Overal wsar later Sosias in de cotHcea sprekende wordt ioge- Toerd , van vs. 202 tot 230 , kan men zooder verder ecnige verandering in den lekst te brengen , Xaktuias daarvoor in de plaats stellen, De eeuige bedenking, die men biertegen ma- ken kan , is , dat van vs. 202 tot vs. 209 het gesprck tussoheo de beide slaven gevoerd wordt. Maar dit bezwaar is meer schljnbaar dan wezenlijk ; men geve slechts vs. 204 en vs. 207 vigg. niet aan XAnrniAS maar aan Bdelyclboh en schrappe den naam van Bselvolbok boven vs. 209. zoodat dit anderhalve vers met de bovenslaanden vereenigd wordt, en alles zal ge- vonden zijn. Hen oordeete slechts SANeiAI. sdbvGoOgIc 32 Db Wbspkn tar Amstopbasis. xiStv iroT" tfixiirraxi ftet ri ^aXlev ; BAEATKAEflN. £04 Uui ivaStv nus ivi^xiJ troi veStv. HANeiAS. fiV4i ei fti Ar, <iu' viroiuifievi( rig ovroa) viri Tuv xtfXftl^v ^hiattriiq ipo(plec(. BAEATKAEXIN. 207 oI'/Kfif KAKoixinav , irrpouSig ivijp ylyverai •• ixTT)J0"£T«; ' JTOV TTOU 'iTtI ftCl tJ HxTVOV i 209 nu vov, rixiv crou * vq A/*, ij /tot xpttrrev ^v TtfpeTy XKiiviiv ivr) toutou rov varpiii ■ Ik zai het ^prek niel verder arschrijven, omdat alles tieh van hierar bepaall l>ij de veraadering telkeos van den naam SosiAS in XuTBiAS. Diezelfde verandering moet iialuurlijk ook plaats vioden in vs. 39S eo de beide voigeiiden , bovea de aot- woordea van den slaaf. De ongerijmde verwisseling van per- Bonen , die uU Sosus in vs. 420 eensklaps XANraiAS maaki , yervalt hJerdoor van zelf; want XAifraiAs is nu van vs. 138 af, de eenige slaaf, die in aanmerking komt. — De eerste plaats na deze. die aanleiding geven kan lot de meening, dat Aaisro- PHAKEs vier schouwspelers gebruikt heeft, vindt men in vs. 821 vigg. Hen ziet daar slecbts drie personen op hel looneel, BoBLvaKON, PaaocLBon en Sosias; maar weinige oogenlilikken later (vs. 836) treedt ook Xahthias op , zonder dal men eeuig bewljs beelt , dat Sosias voor dien tijd beengegaan is : bier zouden duE , zoo men de codices vertrouwen mogt , vier scbouwspelers benoodigd geweest zijn. Docli bet is met da taak even zoo geslelil als boven : Abistopuanbs beeft^ er niet aan gedacbt om Sosias, die van vs. 144 af de rot van Pbilo' CLBon vervult . op deze plaats te laten oplreden : maar gram- matid van lateren tijd bebbeo zich van hem bediend, om zich zoo lameUjk te redden uit de mDejjelljkbeden, die eene ver- keerde verdeeling van de verzen bier bad doen onstaan. De plaats. waarran ik spreek, luidl Ibans als volgl: *IAOKAEnN. 821 a ihvoS' vifuq , ug fl;«A«r35 ip' Ja-tf" ihTv. 822 oJhrtp isii.lv ^alvsrxi K>kti»vftOf. sdbvGoOgIc CETAL on SCUOUWSPBLKBS. 37 823 eSxew Ix" Y' ^^^ xirit ^fu( liv 09-AA. BAEATKAEXIN. tl SZttov iKxSi^u au , Sxttov kv iixtiv Men wist liier met vs. 8S5 geen raad : aan het voorgaande vers liet liet -iieh niel aanktionpeii ; met het volgende kon men het efeomin verbiadea; faetscheen daarom hel gemakkelijkst, Sosub uit de lucht le lalen vallen , om dil enne vers iiit le spreken en daariia spoorloos te verdwijnen. De zaak laat zich echter op eene betere wijze schikken , zonder dat men daarbij de lusschenkomst van dezen nieuwen I>eus ex madum behoeft. Vers 822 behuort niet aan Puilocleon maar aan Bdbltclbor; vers 825 niet aan Sdsias maar aan Psiloclbon. Men schrijve dus: ■MAOKAEnN. 821 & iirxoi' iifag , ig x^^^^^i ^p' ^^' Xieln. BAEATKAEflN. 822 etovTip iiiiiv (pxlverxi Kleivvfiot. OIAOKAEflN. 825 9VK0VV ix*' y' ^^^' ^vTot Sfpat ay oxXx. BAEATKAEnN. ei ii-rrov ixadt^ou rv, xts. In den verderen loop van liet stuk komen nergens mcer vier personen te gelijk op liet tooneel ; want de vcrzen in hel rcgts- ceding der beide booden (vs. 90a en vss. 936 — 940) , die men vroeger, gedceltelijk op gezag der codices, aan Sobias plagt toe le acbrijven, zijn reeds lang door de uitgevers aan Uoblvclbon terug gegeven '. De uitkomst van ons onderzoek is, geUj,k men ziet, zeer verschillend van die , welke K. 0. HQuba verkregcn beeft. Er zijn in de Wespen niet atleen geene tooneelen, die door meer dan drie scbouwEpelers worden uitgevoerd, maar eene op- lettende be^^cbouwing van sommfge gedeelten der komedie kan I) Dr. KuHL heeft mij op nog eene pUils opmerkuun genuukl , Tnijne landichl ontsnapt nij. Yen 468 , dat ia de uitgiven op i 9(M1A) lUil , behoor't niat aan deien , maar un DnLiCLimi. sdbvGoOgIc 30 I)b WsSPin TAK ARISTOPnARES. z\g is. Van meer belang is de veranilering , die het vdgende vers ondergaaL Afgesc)ieideD van vs. 26 en geschreven, zoo a)s in de eodd. gevooden Avordl, is bet niij altijd onverstaanbaar geweesl. Hoe tocb kan een niensch , die zijne wapenen weg- geworpen heeA. gescbikt zijn om vrees in te boezemen 7 Bet ongorijmde biervan , gevoegd bij de ongepaslheid en overtoltig- held van ed ii.k roiit teovt , als slotwoorden van Sosias, lieeft mlj op tiet denkbeeld der Ihans voorgestelde verdeeling gebragt. Zoo men baar goedkeurl en buitendien yi Toffe-r*, dat daarmede niet bestaanbaar is, verandert in y' ir' tirr', krljgt men eenen zln , juist zoo als men hier wenschen sou: ■ bij de godea, het i» waar, een mensch, die Btjne wapenen weggeworpen heeft , i» niet meer le vreeaen." vt.^lvlgg. znziAS. eSiuvv ixilv" d>.xixaTOv , i Stupa xifx^ ' yiyvifitvoe i SANeiAZ. tixiVT'. <iAV iplffTOV. HANeiAr. ivipMirei wv KTf. Do superlativus ifiiTTOv is nrel betwoord, dat liier door den zin vercischt wordt. Hen tal dit met mij eens zijn , indten men zich debeteekenis \9.a ixxixorov juist voorslelL en bedenkt, dat ipitrrov daar legen over gesteld wordt en het tegendeel beteeke- nen moet. 'AhKixom beet in bet atgemeen eike zaak , die ons , om weike reden ook , vrecnid vn zonderling scbijnl en van het liekende en allcdangsche urwijkt. Daar ccliler allcs, wat van dien aard voorkomt , onzen geest, om ziJnc nieuwbeid , onbe- grijpelljk en raadselachlig dnnkt, is bet niet te verwonderen, dat men ook dezen laatsten zin aan het woord gehecbt heefl. Aristophanes zelf leert ons, hoe naaaw die gedacble%aaa elkan- erwant zijn, in vs. 71 vig. viaov y«p i irxriip iKKixarov xvtbu vws7 , ^v o!iV &v it:; yveiti ver' eiH ^u/iliiKei. sdbvGoOgIc vss. 24 VL6C. , 47 VL6G. ,. 62 TLC. 57. Zoo betloell ook Sosias id vs. 47 met »mJkotov Diet a}leen faet vreemde eo ongewone. oiaar meer nog liet raadsclacblige van de zaak. Dit blijkt diudelljk uit bet aotwogrd van Xam- TBiAs een paar verzen later , waar bij , om te bewyzen , dat Sosias ongeljjk heeft en de zaak lang Diet dM.ixoTOs is . haar als eencn griphus behaodett , welks oplossing voor de band ligl, Omtrent den zin , dien wij aan df,/.iKOTev bechten moeten , kao dus geen twijfel bestaan: de vraag is tbans of Xaktsias in zijn antwoord den superlativus StpiaTsv daar .legenover lieeft kunneu stetlen. Ik houd bet voor onmogelljk; men verlangt bier een woord> niet dat goed of heiUaam, maar dat ligt fe raden, naluurlijh, eenvoadig beteekeol. Zulk een woonl is ^4^ttv. EuBiFisBs , die bet in dien zin gebruikt , stelt bet naast tratpiq , Ipkig. in AuUde v». 400: WaarschlJnlLjk bad ARisropBAnes den mperlativus ^^trtv ge- schreven, die naast bet voorgaande ttt.x» stechls eene letter van &fiTToy verscbilt. Hfd leze derbalve : snziAE. eUxouv ixilv' iKtJKorev , i iiapa xifo^ BANeiAZ. Men ziet, dat ik hier bebatve ifianv ook \iei praescHs ytyvJfit- vog in den aoritlui veranderd heb. leder opletleud lexer zal de ooodzakelijkheid daarvan met mij gevoeleD. vt.&ivtg. evV c! K^f'tuv i>iXfi\pe rSfq Tuxvt x^P'^i eiu6is rjy xirhv Saiiftt fwrrcurturofity. Hen meet hier onder Clboh niet den detnagoog zelven verslaan, maar den Cleoh , dien de dichter in zijne Ridden op bet too- neel gebragt beeft. De beteekenis van bet verbum l/^tft^'t komt dus geheel overeen met die van &pi7T' ijxavvaTiiv in de Wolken vs. B29: i vi^fav rt x^ nxTxriiyav Spiar' ^xowaTtf*. De zin is : ■ en omdat mijH Clkon eens door goed geluk luid toegejtUchl ii, sat ik niet voor de Iweede maal denzelfden matt onder het hakmet leggen." Daar ecbter de woordeu KAiwv i?jt/i\pt, op zicb zclve genouien , ook kanoen belcckeneu , > CtBon is in eer sdbvGoogIc 38 Dk Wbspkh vah Amstofuhss. en aansien gekomen ", en bier, dus aanleiding is tot een bespot- telljk misverGtand , acht ik fael Diet Mwaarschynlijk, dat Abi- sTWHANVs geschreven heefl : Men weel , dat Clkon in de Ridders overal o|^eedt als de Pa- phlagonitche slaaf: eeii ichoUum heefl dit woord hier ligt kuD- Den verdringen. t>». 64 vlgg. »AA' Ivriv ifuv Xoylitov yvx/iit* ixw , Vers 65 is voor geene gezonde uitlegging vatbaar. Een dichl- stuk kao met een aitder dtehlsluk , een mensch met eenen an- deren mensch vergeleken worden; docb hoe eeD dicbter zyn werk , als in dit vers , met de loescbouwers vergelijken kan , gaat mijD begrip te boven. Uet pronomen xiiiwv is bedorven. Men lese: 'll/itiv (iiv («uT«», d. i. xanciilixf ftiv ut' xvtou ifiov Tcxottifti- vm- Aristopiukks schijnt van oordeel geweest le zijn , dat hi] nog wel iets beters kon maken dan dit sluk. Het vermeer- dort de waarscbljnUjkhcid der emendatie, dat axnuv, hetwelk bier bij viuiv niet voegde, naest v^wv juist op zijne plaats is. (If. 7* — vs. 88. Do zanienspraak tusschen Xarthus en Sosua, die wij bier lezcn , bcvat telkens eerst bet antwoord , waarmede een der tooschouwers bet raadsel van Xantqiis poogt op te lossen en dan het notdeel over die poging. De rolleD 2^ zoo verdeeld, dat de opiossing lelkecs door Xaiithias. bet oordeel er over daarenlogon door Sosias wordt medegedeeld. Het geiond vor- Bland kan biermede geen ganoegen nemen. De toeschouwers , die otgcnlljk radon nioeslen, namen aan de bandeling geen dcel; do dicbter was dus verpligt, een' aiider vnor ben le lalen oDtmden : ilnHi lielzij bij tol dat einde aan Xintbias of aan I de vnorkour wilde gevcn, de taak, om bel oordeel over nlwimrd nil to aprckcn en over de juistbeid er van le sen , moest in elk geval aan liein verbiyven , die bet sdbvGoogIc YES. 62 VLC, 64 VLGfi. , 74 VL6G. 59 raadscl ter oplossing had voorgesleld , die ten sloltc aan de vergee&cbe pogiogeo van liet publiek een einde maakt, en die het gebeim opeubaart, dat Is nret aan Sofius. maar aan XA^- TBi&s. Ahistophings hecft dit niel kuonen voorby zien en , zoo hij eene lanifliispraak gewild hceU , ongelwijfeld Sosias voor hel publiek laten spreken , en Xahtbias laten oordeelcn , op de vol* gendc wijze: zaziAZ. tlvxt ^it.dxu^ov xuriv, HANeiAE. icKk' eiiiv kiyti fti A/", oAA' d^' ttuTou rqv virov TeKfteUptTxt, iS) ii 0>iat XaiHat Tpht Aefxvf^ev tlvai 0i\BT^TIfV XUTOV. HANeiAS. xuTii ye xfiiffTuv hriv avtf&v ^ vSvoi. znsiAZ. stvxi 0tMSumv xurhv Sj ^}>4^fV0v. 3AMeiA£. fti Tiv Kuv' , H Hixdrrfxr', aii 0iiJ^«yO(, tjTi) xxT»vuyav irriv 8 ye 4iA^£<m$. &>,Mii 0?.uxpetT', oi yip i^eupiiveTM, xri. Hen zal opmerken dat tk vg. 77 : auK, «AA« <piKo (ih hriv dpx*l tov kxxou bier niet heb opgenomen ; wij komen daar epoedig op terug. ' Het grooUle bezwaar, dat de plaats opleverde, wordt door de voorgeslelde veranderiog weggenonien : echter is deze scbrlff- w^ze nict in elk opzigt voldoende. Wei beschouwd had Ajii- STOPiiAKBS geene reden, om de antwoorden van Ahvhias en de overigen door een ander als Xahtbias le laten voordragen. Het is waar, Xahthias komt mel het publiek niet in aanraking, en men kan vragen, boe hij telkens verneemt, wat deae of geens zegt. Doch men meet niet al le veel willen weten, en bujten- dien Sosias is in dilopzigt er niets belcr aan toe dan Xantiius. sdbvGoogIc 40 De Wbepbn va.'< AmSTOPHAifts. Ik begrijpdus tiiet waarloe dc tusschenkomst ran Sosias dient, en houd het votfl- waarschijiilijk , dal AmsroraAMs de rede heeft laten doorloopcn. Het gezag der codices moel ons niet doen wankelen : want tegcnover den Ravennas en* den Venehu slaan de veet oiidere boeken en commenlalorci ,' die de scbrij- ver van het volgende opmerkelijke tekoUum (op vs. 7B) nog faerft kunnen raadplegen : rivh df*oi{3aJx • ^^apt^orrfcv 3^ a/- yeaSxi xi/ra nvtxut ^fis iviq. Men ziet uit deze woorden , dat de tekst der plaals niet vast stond, maar door verschil- lende geleerden np verschiliende wijze werd geregeld. Onze keu7e is diis vrij en niets belet ong.aan de volgende scfarijf- wiJze, zoo zlj ons oordeel beter voldoet, de voorkeur le schenken : 'Attuvlag ftiv i Ilf»vi*evi (pifff' oiirovl, tJvxi ^ixim^ov airiv • ixK" eiih ?Jyfi net AP, dXA' i(p' xiroii r^f viaov Texfttttperxi. fTvxi ^t^eri-mw xMv , ovi»ttug y' , i-rti auTtf yt xpi^Tuv iniv ivifSiv ij v6soi. thxt (piKoSvTtiv airbv i} (ptf-i^tvov. fix riv x6v', a HiKirrpecT' , od (ptyi^ivoi; , iirei KXTxir^yKV lo'Tiv 3 j-« ^ixi^ttof. xXXaq ^Xuxpsl-r"' oi yip i^tupUffTe xri. Eer w{J van deze plaats aTstappea, meet ik nog eeo paar woordeu zeggen oTer vt. 77 : aix , xKhx cptXo (tiv ia-rtv ipxh "5 xxxeu. Dit vers is door nilj in den lekst niet opgenomeo , niet out- dat het tegen dc door mij voorgestelde schrljfwijze schijnt te pleiten, maar omdat hel niet van Aristopharbs en geinterpo- leerd is. Ik zal de voornaamste redenen , die mlj tot deze overtuiging gebragt hebbcn, hier opnoemen. Het vers wordt, om met het gezag der codices le beginoen, in den Ajv. en Yen. gevonden , maar moot den veel oiidere geleerden , wier mee- ning door den Scholiast vermeld wordt {mU dfim^xix , x^P'- hrepov "ii xiyeaixt avrx vuvsx«<! ^P^t ^*^i) • onbekend geweesi tijn. Die althans onder hen , weike hier aan eene doorloopen- de rede de voorkeur gavcn, zouden, indien zij van vt. 77 ken* nis gedragen hadden , geheel anders liehbcn nioeten oordeelen. sdbvGoogIc YSS. 74 VLGC. , 100 VLG. , 156 VLGC. 41 Men behoeft de ptaats, mel inbegrip van bet vers, maar even over te lezen , om zich hiervan te overluigen.- Diet staat dua tegenover de codices een ouder en eerwaardiger gezag, dat le- gea de echlheid van bet vers getuigt. Dd bezwaren, die bet vers zeir aanliiedl, zijn inede zeer gewiglig. Het is een aat- -woord op de gissing van Ahthus, die reeds is beantnoord; het "wordt uitgcsproken door XAirrfliAs, weike die gissing zelf bad voorgedragen , en zoo hij nog eeoe aannierking daarop maken wilde , aan deze in elk geval een' anderen vorm bad raoeten geven; bet niaakl eene goedbarlige nitzonderiog op de overige gissingen en antwoorden op deze plaats , die alien met bet doe! gescbreven ziJn, om dozen of genen Athener bespotlelijk te ma* ken. Ik hoop, dat deze redenen voldoende zullen zijn, om mijo oordeel te regtvaardigen. VI. iOOvltf. rif d^iKTpttdyx V, 3; fi' i:p' eirripett t<ptf S^' (%tyilftiv airbv , xri. Het pronomen ?« is bier niet op zijne plaats. Hen leze: (3$ ^ 10' hripas. v$. 136 BAEATKAEXIN. vtg. & SxvSla xaii Zarfx , xxStOisTt ; HANeiA£. elfioi. znziAz. t/ iirri i HANeiAZ. Niemand zai zich verwonderen, dat Iantbias op het booren van de stem zijns meesters een zucbt slaakt; docb bet is min* der natuurlijk , dat SosrAS die zucht niet begrijpt en dat Xah* THiAs bet noodig oordeell, hem daarvan redeo te geven met de woorden 'QicTi.oxxiaiv uviaTetTxi. Hen zou denken , dat bet liiide geroep van Bobltclbok duidelfjk genoeg getoood had, dat hij niet meer sliep en die uitlegging overtollig maakte. Ik houd mij overluigd, dat hier eene ooizelling heeft plaats geroaden. Heu leze : sdbvGoogIc 42 De Weskn van Aristophanes. ZliZIAZ ttfUI. SANeiA£. ri ^«"( ; znziA2. BAEATKAEflN- £ UxvSiit xdi ^ttvL» , xxSeuStre ; 0e zucbt komt oiel van Xanthub, maar van Sosias. Oeze heell, lerwiji zyn makker tot Iiet publiek sprak en met den rug naar bet tooneel gekeerd stond, Bdblvglkon in bet oog ge- houden, en ziet bet eerst, dat bij zicb gereed maakt om op te staan. Daarop breekt bf] de rede van Xahthias al met een zucbt. De vraag van dezen , bet antwoord van Sosias en tie roepstem van Bdbltcleon volgen nu van zelf. 115. 173. fM AF «AA' afteii/ov. «AA» tJv !»oy l^ayt. De ickoliaU, zoowel als de geleerden van onzen tijd ziJD Tan gevoelen, dat Bdbltclbok met de woorden «aa« riv !vev f^xyt een bevel aan zijnen slaaf geelt. Docb BoBLVCLitOH was tot bier- toe met zijnen vader in gesprek geweest. en moest, zoo hij ecnsklaps bet woord tot een ander rigten wilde, dezen over- gang door bet pron. pert: su laten gevoelen. Nu bet pronomen ontbreekt, is men verpligt die woorden even als bet vorige op Philogleon te belrekken ; maar de zin verzet zicb bier te- gen. De oorsprong van bet bezwaar ligt in de slordigbeid der librarii. De tweede belft van h$t vers is niet van Bdeltcleon, maar van Philoclkon, die zieb houilt als of hij loestemt. maar indien z\in zoon den ezel bet huis uitbrengt, voor Ulvssbs zai gaan speten. Het gebruik vaa i?,>iA bij toeslemmende antwoor- den ia bekend. vs. 177. «XA' ehiiv not rhv !vov i^iyeiv hxu. Dr. Kappbvnb van de Coppbllo, Observ. Crit. pag. 16 zegt le- regt , dat de conttruclie in dit vers een fulunan verlangt , en zou dus i^a^tiv voorstelleu , zoo Bdeltclbon zeggen wilde , dat hij voornemens was om den ezel zelf te baleu. Maar bij ge- looft, dat de slaaf daartoe van bem last krijgt, terwiji bij zelf sdbvGoogIc T3S. 136 TLflB.. 175, 177, 226 ne., 233 vlgg. 45 op bet (ooneel liiyn. Dit is natuurlijk; want hij boudt met alle anderen de .woorden vaa vs. 173 ixxi riv Svov l^xya voor fien bevel van Bdeltglboh aan den staaf. Dock wlj beb- lieD gezien, dat die woorden van Philoclboh zijn : niels belet ons dus, om aan te nemen dat Bdbltcleok na vs. 177 vlg.-. ffAA' fWtdv lAot rhv Svtv i^d^eiv iexu , zelf het buis binneo treedt , en eeo oogeoblik later met den ezel terogkomt en vervolgt: xavSav , W kX^k ; xri. v$. 228 olg, ft,ii ^pavrlmfe' iii» lyoi XlSoi/t ^x^ iroKXuv iixuvTuv v^^Kiiv Sfdu-xidu. Men scfarijve hier in plaats van im, v« kv fyi> XlSeus Ix^ Kri. Op die wijze wordt bet a»yndelon fveggenamen en de par- ticuta eausalis, die oaM <Pf9i>rl<nfs niet wel gemist kan wordea, in- het vers terug gebragt, VI. 233 vlgg. ^ 'SrfvfiSiKpt KovduAfS , ^ixrivre ffuviixtevTuv , Euepylitit Sfi' drri tou 'vtxvS' , Sj KilJtff i $Au£i^; Tiiptvi' t ih hoiwiv y' h' irrh, imraxtS irinrxii^ Het koor is van de tegenwoordigheid van Edkboims en Chabxs laog niet verzekerd. Het >ou natuurlijk bij Strthomhds anders geen nevraag dben , en vooral niet met bijvoeging der partikel rov, die de uitdrukking van twljfel en onzdcerbeid, die reeds in 6ene vraag ligt, nog verslerkt, Maar zoo bet koor van bet bljzijD diet Iwee veteranen niet in bet zekere onderrigt is, be- grijp ik niet , face het in het volgende vers stellig komt le we- ten , dat de nog leveode krljgsmakkers van Byaanliam thaas al- ien bij elkaoder ziJn. Ue twijfel in het vorige vers is met -de bier uitgeRprokene overtuiging niet overeeii te hrengen. Ik boud het daarom voor waarschijnlijk , dat de dicbter aan vs. 334 niet den vorm eener vraag gegeven had , en zou met eene kleine verandering aldus willen lezen: E,itfyli)ig yip hri rou 'yrxuS) Xi(3tis 6' S *A«tJf , flel koor regtvaardigt dan in dit vers btj voorbaat de slellige verzekering, die het in Iiel volgende aflegt. Ik heb buitendien sdbvGoogIc 44 Db Wbspbn y\x ARisTopBANBa. hrxui'li X<>/3ir; i 9>.utv« verauderd op de wijze, die men ziet, omdat het koor niel van 66a vshi beiden spreekt, onTersclitllig velken , maar van beiden te zameu. Vi-K9vlgg. dkX' eureiri ftoi ^ip^ofd (Pxtvirxi rxrouvri • xtix M" Srui oix ^ft^p^* Ttrrtifiiv to leXtivrov uiup ivxyxi^ue ix" "^^^ ^'^^ Totijtrxi. Zoo men deze pl&ats juist wil beuordcelen, moet men voorai de we^rsgesteldheid in aanmerking neraea, die, toen dit sluk vertoond ^erd , in Attica heerschte. De dicbter geeft daarover bier eenige weaken. Hel koor zegt, dalde reldgewassen naar water verlangea {vs. 266), en berekenl uil de leekenen , die zich voordoen, dal men spoedig op water bopen mag; bewijs genoeg, dat men op dat oogenblik door droogte leed. Het zal daarom zeker de meeste lezers , even als mi] , verhaasd heb- ben , dat de bodem onder die omslandigheden niet hard en droog was. maar vochlig en modderaclilig, zoodat het koor bem onder bet gaan met een moeras vergelijkl (vs. 21i9). Dil is een ra&dselacbtig verschijnBel; maar de gevolglrekking , dio bet koor er uit afleidl, is niel minder zooderling. WiJ alien ZDuden ail de vocbtigbeid van den grond bebben opgemaaki, dat bet al geregend had ; maar het koor keert de zaak om ; het ziet daarin een bewijs , dat bet bianen vier dagen regenen zal. Dit alles is in bet oog loopend ongerijmd; men zal mij toestemmen , dat AaisroPBAitBS zulk een onzin niel beeft kunnen schrljvea. De plaats is hlijkbaar bedorven : in den cod, V. leest men niel ^ip^epoi, maar 0ip0apet; men scbrljve: if.?.' ouTOfi put feipptxpot cpxivrrtu wxtovvti- d. i. * de grond sehijnt mij onder het gaan hard als sleen." AmsTOFHAKES gehmikt ptipfixpoi wel meer in plaats van xiSot s zie Acharn. vs. 1172. De gevolgtrekking van hel koor word! tbans zeer eenvoudig pn natnurlijk; zij sleunt op deo regel. dat eike zaak die. een uiterste bereikt beeft, niet lang meer dnreo kan^ 1) By bet alcUeD deier MQle«keDiiig had ik d« luUte editie van AamtmA- AU door Buei. nag nuit geiicn, en wai.hot mij iij) gcTolg oubeLend , dat de bitr KMrECilclde Tcrlwlirin*; dooc dnen reeds cemukrii. sdbvGoOgIc vss. 233 VLGG., 2ff9 vloc-, 264 vui., 5^9 vlgg. 4tt Hisschien zai ni«D tot verdediging van pip^peg in het mid* den brengen, dal de knapen, die tiet koor vergezelles, ook van modder spreken en dus de grond werkelijk voctitig wezen ' moet (rifAiff , vf . 246 , 257.). Haar de knapeu drijvea den spot met de zwakke ziDluigen der oade maonen, en dreigen ben slechls met het slijk , onidaL zij gaarne onmisbaar willen zya. Docli de ouden bemerken het bedrgg en geren dit te kenneo in vs. 259. vs.iGivlg. hiTM ii Koi rav xapTclfiuv irrtt /^.^ 'm jrp$» viaf yivivdxt xiwiirvtuffett (iipsiov uvroit. ledcreen zal meenen , dat in een' tijd van droogte vooral de Troege veldgewassen , die bet eerst rijpen rnoeten, naar regen verlangen. Het koor is evenwel van een tegenovcrgesleld ge- voelen en bepaall , met uitsltiiting van de vroege gewassen , de behoefle aan nat weder tot de laleren. Dit is in elk geval on- gertimd, maar nieer dan oolt hi] deze gelegeoheid : want de Wespen z^n, blijkeus de didascalia, opgevoerd hij het feest der Lenaea, in de maand Anlkesterion, d. i. de eerslu belli van Februarij, eenjaargelljde, wanncer men zeirs in Hellas a.wci de bitere veldvrucblen n<^ niet denken kan. Men scbrijve : arro y' hri xp^x. Ook in bet volgende vers is door de slordigbeid der librarii eenc grove Tont ingeslopen. Het kt>or zFgt, dat de veldgewassen benevens rcgen , om han groei le bevorderen , een' noord-oostewind {(iipem) beboeven. Maar de Boord-oosle- wind gaat in Hellas , evenrain sis bij ons , zamen met regen- achlig en vruebtbaar vreder, allerminst in bet begin van F«- bmarij , wanneer hij vorsl of snecuw medebrengt. Xbhoph. Cyneg. 8. 1. Stxv iirivicpif luei jf ^pnov. Het koor beefl dus bier van den ^Spttos niet kunnen sprekeu , maar ^jpttov is eene corruptie van Siptiov , somersch , dat als w/f^'&iumgebraiklaaa (le plaats den ziu geeft, dien men bier verwachl. De beide verzen luiden nu aldus: 3»Ttt( a xxi Tuv xxpTifiuv ,,aTTX y' iffTi Tp^et, uiap ytnidixi xirtmtvwxi iipetov xureii. vs. 3S9 vlgg. vuv ii ^vv SrMig ivifti iirhlixi iwTX^dfMvei sdbvGoOgIc M Db Wbspw van Arietopbaris. MiTi rat iiUnt ffxoTiapevvTM xri. Het personeel, dat Phiioclbon bewaaki , bestaat, bebd?eBi»LT- euoir , uit eeu hoo}) met stokken {vt, 4B8} , braad^ittea (vt. S6i) CD imdere wapenen Tan die soort toegeriiste Elave&. Hen gevoelt , dat PnuffiLson die lieden niet wel koplilem beeft kan- nen noemen. Waarscbfjnlijk had ARisroraAHBs geschreven: vuv ii ^ifv ^srAs/f Sviptg irXt'itrTOi iixTx^ifievei xtL VI. 41S vlgg. baeatkaean. ciyfiti , fi wpiyf'' dKodvar', (£aA^ nil ntnpiytri. XOPOS. vqi Ar, tg tIv eifuvii' /'* Hg Toui' lyit 06 fttiiifOfttu' rxiirdi Hit' ov teivi xx) -npavvlg ivrtv i/ttpaviiin De iweede helft van vt. 419 wordt ten onregte aan het koor loegescbreTen. ZiJ is van Bokltclson , wetke met die voordeD te kenneD geelt, dat hun geraas geen indruk op hem maakt en hi} daaroni Philogleon Diet los zal laten. Men vindt dezelfde Constnictie in de Acharnert va. 336: aS? iiroxTtyu xiKpttx^' iyit yip Biix duD^u-Bftxi. Vers 417 ia weder van het koor en doelt op de woorden van Bmltclbor. Hen schrijve dug : BAEATKAEnN. SyxSo), ri Tpiyfc iKaivxr' , 4axA fiii titxpiytrt. XOPO£. v^ Ar, ii viv oupxfiv y'. BAEATKAEflN. ig Toi/3' iyia ei /ttSiin/Mu, XOPOZ. 