None
To grasp properly what follows, it will be necessary for the reader constantly to have before him the " Deductie " (easily obtainable in the translation, " The Defence of A\\ A. van der Stel "). The first of the colonists to experience the persecuting zeal of the Landdrost, Starrenburg, was his own stepfather, "Wessel Pretorius ; Starrenburg procured his arrest under circumstances of gross treachery and committed him to prison in the Castle. This was the first encroach- ment upon the jurisdiction of the Fiscal Independent, who, being wholly in the (Jovernor's power, suffered it to pass without protest. It was not the last, however, for others speedily follow Pretorius to the dungeons of the Castle — van der Heiden, Klaas van der Westhuizen, Christiaau Wynoch, Hans Conterman, and Klaas Mcyboom ; and a few weeks later Jacfjues de Savoye, Pieter de j\[eyer, Jacob Cloete, Jacob Louw, and some others. These are the men whose " Confessions " are published by van der Stel in the Defence. § 1. We begin with the first of them, AVessel Pretorius. lie appeared for trial upon the 9th and loth March and was subjected to a circumstantial cross-examination dealing with the movement generally. 1 Bo., 537 ; Contra Dcd., 45. - Contra Dod., 31. Bo., b'2i. 244 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL niet naar dc zin, want hij yceft het verlioor van Pretorius in de Dcductie niet ; het is te vinden in de Contra Deductiu, bl. 67, vgg. In plaats daarvan geeft van der Stel een herrocping van Pretorius, in algeiiiene bewoordingen gesteld. Starrenburg had namelik z6 op het gemoed van zijn stiefvader gewerkt, hem z6 bang gepraat, dat na twee dagen in de gevangenis deze, uit vrees voor verbanning naar Mauritius (wat in die dagen bijna gelijk stond met de dood), zijn naam zette onder een " confessie," door Starrenburg opgetrokken, waarin hij alles terugtrok, en verklaarde 't Klachtschrift uit vrees getekend to hebben. Het stuk heet een vrijicillige verklariny, ter requisitie van de Landdrost. In werkelikheid is het een verklaring, een (jevangene afgeperst door geweld van harde dreige- menten, eu uit louter vrees gegeven. Dit is wat Pretorius zelf zegt in een beedigde verklaring in 1 711 afgelegd, en behoorlik, vrijtviUig ditmaal gegeven voor de Sekretaris van de Politieke Raad en getuigen en weei', behoorlik gerecolleerd voor een kommissie uit de Raad van Justitie, en voor diens Sekretaris beedigd.i Hij zegt, dat die zg. verklaring van 1706 onwaar is, daar iedereen weet, dat hij, Pretorius, door Starrenburg " gewelddaadig, en in zijn weerwil van 's Heeren straaten na 't Casteel in hegtenis is gebragt." Hij kon dus niet "vrijwillig" zijn gecompareerd. Hij ontkent gezegd te hebben, dat hij door de andere burgers gevraagd werd de tekenen ; maar verklaart integendeel, " dat hij het selve uit zyn eigen motief heeft gedaan ; veel min, dat hy ooit gesegt zoude hebben, dat wanneer hy gemelde Brief niet had willen teekenen, hem den hals door de gemeente zoude gebrooken zyn geweest, maar dat hy selve geteekent had tot welstand van de gemeente, agtervolgens den Eed by hem als Heemraad gedaan, met die verwagting, dat by aldien hy deselve niet hadde geteekent, dat hy billyk het ongenoegen der Ingeseteuen op zig geladen zou hebben." Hij gaat voort, een voorbeeld van " Kwade bejegening " van de Gouverneur tegen hem te noemen, dat hij opge- noemd had aan dc Landdrost, die er echter geen notitie van wou nemen. " Voorts . . . dat hy door harde dreigementen tot het herteikenen ende geven van een Attestatie, in faveur van . . . van der Stel, is geper- suadeert, alzo den Landdrost Johannes Starrenburg, als hy particulier by hem quam geduurig zeide, dat zoo den Deposant de hem voorgeleyde verklaring in faveur van d' Ed. Heer Gouverneur niet wilde teekenen, dat hy nog jaar en dag zoude gevangen zitten, ofte wel na Mauritius ofte het Eobben Eyland gebannen werden, 'twelk tot zyn en zijn families totale ruine zoude strekken." De kritiese lezer zal niet te veel waarde hechten aan deze verklaring, 1 Conti-a Ded., 33-34. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 245 It would seem, however, that the Governor found the result unsatisfac- tory, because in the " Dednctio" the examination of Pretorius is omitted ; it may be found in the " Contra Deductie." In its place van der Stel publishes a recantation of Pretorius, couched in general terms. The fact is that Starrenburg had so worked upon his stepfather's feelings, and had so intimidated him with his threats, that the latter, after two days in prison, terrified of being banished to Mauritius, a fate which in those days seemed comparable to death itself, put bis name to a " con- fession " drawn up by Starrenburg himself, in which he retracted every- thing, declaring that he had signed the Memorial through fear. This document is styled a voluntary declaration, furnished at the re((uest of the Landdrost. In point of fact it is a declaration extorted from a prisoner by dint of the most cruel threats, and signed out of nothing more or less than sheer fright. So Pretorius himself tells us in a sworn declaration which he furnished in the year 1711. This affidavit was made, in proper form and on this occasion voluntarily, before the secretary of the Council of Policy and witnesses, and was thereafter regularly attested in the presence of a committee of the Justiciary Council, and sworn to before the secretary of that body. Immers, niets was toch eenvoudiger voor een onwillige burger dan zich bij de Gouverneur te beklagen ! En Pretorius, Heemraad en Diaken te Stellenbosch, zou uit vrees voor een gebroken nek 't Klachtschrift getekend hebben, terwijl het Dagboek van Tas ons hem gedurig toont in minzame omgang levende met die vreezelike mensen, die hem de nek wilden breken ! Hiermee hebben we nu ook een inzicht gekregen in de waarde van de herroeping van Pretorius. Die herroeping is het papier niet waard waarop zij geschreven is. § 2. Nemen wij nu het geval van Daniel Zeveuhoven, die onder D. 13, ook volkomen herroept wat hij tegen de Gouverneur gete- kend had. Zijn verhoor bestaat eveneens (" Crim. Proces Stukken," 170C), doch de Gouverneur acht het weer niet raadzaam hiervan een uittreksel, zij het dan ook nog zo verwaterd, te geven.2 Zeveuhoven was timmerman van beroep, en had als zodanig het geknoei van de Gouverneur met 's Compagnies hout moeten aan- schouwen. Gevraagd (19) waarom hij "zulke eer- en faamrovende geschrif ten " tegen de Gouverneur heeft getekend, antwoordt hij : " dat hy zal en kan tot Amsterdam ook zyn verantwoording doen, als hy daar is." Hij weet niet van al de klachten, maar zegt, " dat een ieder teekenaar voor zyn portie, of post daar voor geteekent heeft, moet verantwoorden, en dat hy voor de houtwaren zulks zal doen." Van de wijze, waarop de Gouverneur met 's Compagnies hout heeft omgesprongen,geeft Zeveuhoven rondborstig zijn persoonlike ervaringen, als werkman opgedaan, in de antwoorden op vragen 19, 29, 48, 67, 75, 76, 84, etc. Deze antwoorden waren al geuoeg om 's Gouverneurs zaak te bederven. Hij had ook, als tinnnerman, geholpen om van der Stels weids buiten te Vergelegen op te trekken, en komt ook met de waar- heid hieromtreut voor de dag (Vragen 72-76). Nog meer, Zeveuhoven was onverschrokken, op Vraag 60, uitgebarsten : "Ik weet wel dat myn Regterliier myn party is, en zal nog wel eens komen ter plaatse, daar ik ' In de " Cape Times," 30 Sept. 1909. " Het geheel wordt gegeven, Contra Ded., 72, vvg. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 247 of himself and his household." The critical reader will very properly decline to attach too great importance to this declaration. Yet I venture to think that he will attach far less to that published by the Governor, extorted from the prisoner as it was " by dint of grievous threatenings." Colvin believes that Tas really did threaten " to break his (Pretorius') neck," in order to induce him to sign the !^^emo^ial, which serves to prove, according to Colvin, that it was " with threats of murder " that signatures were obtained. When we examine the facts, however, and even when we leave on one side all that Pretorius tells lis, it is more than clear that there can never have been any question of force on the part of the conspirators. If a burgher did not wish to sign, surely nothing was more simple than to lodge a complaint with the Governor ! We are to believe that Pretorius, Heemraad and Deacon of Stellenbosch, signed the Memorial from fear of bodily harm, whereas in the diary of Tas we see him living from day to day in friendliest intercourse with the terrible beings who were minded to break his neck ! We are now in a position to determine the value of Pretorius' recantation. The recantation is not worth the paper it is written on. § 2. We now take the case of Daniel Zevenhoven, who under D. 13 likewise makes a complete recantation of everything that he had subscribed against the Governor. His examination has also been pre- served (" Crim. Process Records," IToO), but the Governor again deems it inadvisable to give any excerpt, in however diluted a form. Zeven- hoven was a carpenter by trade, and as sucii had been a forced spectator of the Governor's more than equivocal operations with the Company's wood. On being asked (Question 1!)) why he had signed such " slanderous and defamatory documents " against the Governor, he replies that '' he will and can justify himself at Amsterdam, if he is (sent) there." His personal knowledge does not cover the entire contents of the ]\Iemorial, but he maintains that " each signatory is bound to answer for his own part or point for the which he hath signed : as touching the timber he will do the like." In answer to Questions 19, 29, 48, 07, To, 7ti, .s4, etc., Zevenhoven recounts, in the most outspoken terms, his pei-sonal experiences, as a working man, of the Governor's modus oporaiuU with tlie Company's timber. These answers were sufficient in themselves to destroy the Governor. As a carpenter he had also assisted in the erection of the Governor's stately country seat at Vergelegen, with regard to which he again blurts out the truth (Questions 72-76). More than this, in answer to Question 09, he had burst out fearlessly, " Well do I knciw that here my adversary is my judge, yet I doubt not I shall one day come, though it were five and twenty years or more, where T shall be suffered 248 J)E KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL spreeken nia^^, al was 't over vyfentwintig Jjiarcn ! " Hij had reeds te veel " gesproken," de waarheid te goed blootgelegd. Daaroin liever een algeniene herroeping, dan een extract nit zijn verhoor. Starrcnburg trekt dus weer een "Confessie," in algeniene be- woordingen op, en dwingt Zevenhoven die te tekenen. Van dcr Stel drnkt deze " confessie " af, als " vrijwillig " gegeven,' Zevenhoven heeft echter een heel ander verklaring van de wijzo, waarop hij die "confessie" moest tekenen. Onder ede, voor een Commissie van de Raad van Justitie, verklaart hij (IH Maart 1711), dat hij die herroeping " genoegsaam als gedwongen " heeft moeten tekenen, " eenelyk. . . . nit grote vreese, dewyl hem d'exenipelen zyner gevangene, en in donkere vuile stinkende gaaten gesmeetene mede- broederen dagelyks voor oogen lagen, en by weigering van dien, seekerlyk ook geen beter lot te verwagten hadde ; waar door zyn hnyshondinge, Vrouw en kinderen, die liy met zyn Ambagt dagelyks moet onderhouden en voorstaan, geheel zoude te gronde gaan en geruiueert geworden zyn, en hy Deposant de gevaarlykste mishandeling onderworpen geweest hebben." 2 Wat er nn in het Interrogatorium van Zevenhoven staat, is al erg genoeg. Tussen de officiele vragen in werd er natuurlik veel meer gezegd, vooral met iemand als Starrenbnrg als vervolger, dan in het officiele verhoor opgenomen werd. In het geval van Zevenhoven hebben we gelukkig het getuigenis van Bogaert, die toen nog tegenwoordig was aan de Kaap, en alles nauwkeurig optekende.^ Op aandringen van de Landdrost, dat hij moest herroepen, ant- woorde Zevenhoven, " dat hij zulks niet kon doen, alzo men hem naer de waarheid vroeg." " Hier op wierd hem te gemoed gevoert, of de Gouverneur het beste hout voor zich liet uitzoeken, en behielt. Ja, was het antwoort, en holhe ik zelf zullcs meenigmaal voor hem gedaan.'" Daar al de dreigementen van de Landdrost niet hielpen, en Zeven- hoven niet te bewegen was, kwam later het Raadslid Brommert proberen hem tot herroeping te dwingen. " Ga," zegt deze, " by den Gouveruenr, en bid hem om vergiflfenisse." " Dat kan ik niet doen," was Zevenhovens antwoort, " ik hebbe de waarheid gezegt, en weet gy Brommert dat ook wel," met daarop "tot herantwoort te bekomen, dat men die waarheid hier, al schoon men ze wist, niet mocht zeggen." De procedure tegen Zevenhoven was zo onrechtvaardig, dat deze uitriep : " Is dit naer recht handelen ? V LyM beter naer Inquisitie." § ?». Met de andere herroepingen znllen wij korter zijn. De " con- fessie " van Klaas Meyboom, zoals die op bl. 76 van de Deductie staat, 1 Ded., 87. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 249 to speak." He had already " spoken " too much, and disclosed the truth only too effectually. Hence the preference for a general retractation as against any extract from the minutes of his trial. Accordingly Stan-enburg again draws up a "Confession" in general terms, and compels Zevenhoven to attach his signature. This " con- fession " van der Stel publishes as having been fnrnished " voluntarily," Zevenhoven, however, has a very different account of the nuiuner in which he was forced to sign. He declares under oath (March 13, 1711), before a committee of the Justiciary Council, that it was "so good as under compulsion " that he had to sign the recantation, " solely. tlirough great apprehension ; considering he did daily have before his eyes the examples of his brethren, that was made prisoners, and clapt within dark, foul, stinking holes, and he, upon refusal of the same, should surely have had no better fate to look for ; with the which his household, wife and children, that with the work of his hands he must support and maintain from the one day to the other, should have been wholly ruined and undone, and himself, the Deponent, subjected to the most injurious ill-usage." Although what appears in Zevcnhoven's Interrogatory is strong enough as it is, there was of course between the official questions much more said than was included in the official minutes, more especially with a man like Starrenburg conducting the prosecution. In Zevenhoven's case we are fortunate enough to possess the evidence of Bogaert, who was still at the Cape and made careful notes of everything. Upon the Landdrost insisting that he must recant, Zevenhoven replied that " such he could not do, since they did require the truth of him," " Hereupon they did put it to him whether the Clovernor did give commission for to seek out the best part of the wood, and keep the same. ' Yes,^ was the answer, ' inijself have done the business for him a many times.'' " As all the menaces of the Landdrost proved unavailing and Zevenhoven remained obdurate, the next attempt to induce him to retract was made by Brommert, one of the Council members. ^ Bl. 53G, Kursivering l)ij Bo. 250 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL if? volslagen on juist. Het extract geeft voor, dat Meyboom 10 Maart ondervraagd werd, en op diezelfde dag zijn antwoorden gaf en ouder- tekende. Meyboom werd wel 16 Maart onder lianden gcnomen, maar weigerde beslist op de vragen te antwoorden. De leden van de kommissie nit de Baad van Justitie geven, in eigen persoon, hieromtrent een beedigde verklaring, hoe Meyboom, " na dat (hij) eenlijk zijn naam, geboorte-plaats en onderdom had opgeven," op de derde vraag, of hem bekend was dat er een klachtschrift tegen de Gouvernenr was opge- trokken, "in plaats van ordentelijk te responderen, . . , sijde : Ik en KAN HIER OP NIET ANTWOORDEN ; En SOO IK lETS GEDAAN HEB, LAATSE 3IIJN NA HOLLAND OPSTUUREN, dat den Landdrost als Reqt. hem Claas Meijboom tot drie a vier differente reijsen, serieus heeft vermaand en versogt, omme . . . te antwoorden, of dat genootsaakt sonde sijn hem door scherper middelen daar toe als sijn schuldige pligt te brengen, dog dat gemelde Claas Meijboom naar geen vermaninge wil- lende luijsteren, seer hardnekkig en volstaudig sonder behoorUk te andwoorden bij sijn voorgaande seggen is bhjven persisteren." i De volgende dag, 17 Maart, won hij nog niet antwoorden, ten spijte van de dreigementen van Starrenbnrg. Op de vraag, of hij nn won antwoorden, "heeft (hij) ronduyt verklaart van neen." Intussen had Starrenbnrg begi-epen, dat er andere maatregelen nodig waren, om Meybooms tong los te maken. Hij vraagt nu verlof van de Raad, om Meyboom gevangen te nemeu. En, daar deze weige- ring van Meyboom een " minachting van de Justitie " is, verzoekt hij verder, " dat hem (sonder krenking van 't ampt des E. fiscaals) magh gepermitteerd werden, omme denselven (Meyboom) te mogen appre- hendeeren, en door gerechtelijke middelen tot obedientie en sijn pligt te dwingen." Hierop was het antwoord van de Raad, dat Starren- bnrg toegestaan wordt, " om den inobediente Claas Meiboom bij pro- visie in Arrest te mogen neemen binnen 't Kasteel, en in Cas van verdere halstarrigheid en Wrevel, hem in scherper gevankenis te brengen ; om deselve soo zien tot zijn plicht aan te setten." 2 Wij horen nu enige tijd niets van Meyboom. Eerst 8 April komt hij weer voor de Raad, en nu is hij gereed, op alle vragen te antwoorden ! Wat er intussen met hem gebeurd is, terwijl hij " in scherper gevan- kenis " zat, en Starrenbnrg hem " door gerechtelijke middelen tot obedientie en sijn pligt " zocht te " dwingen," kan de lezer wel gissen. En, om van der Stel te geloven, zou Meyboom dat getuigenis gegeven hebben de eerste dag van zijn verhoor, (16 Maart), toen hij nog vrijwillig gekomen was ! ^ Attestatie van van Rheede, Slotsboo, Bouman en Poulle, C.P.S., 170G, De kursivering is in 't oorspronkelike. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 251 entirely misleading. The extract implies that Meyboom was examined on the Ifith March, and gave his answers and attached his signature the same day. It is true that on the IGth ^larch Meyhoom appeared for examination, but he refused point blank to answer the questions put to him. The members of the commission of the Justiciary Council furnish in person a sworn declaration on the matter. It appears that Meyboom, "after giving no more than his name, birthplace, and age," in answer to the third question, whether he were aware that tliere had been a IMemorial drawn up against the Governor, " did return no proper answer . . . but did say, '/m/moi answer; so I have done anything. Jet them send me to Holland'' ; that the Landdrost as interrogator did unto three or four different times gravely admonish and require of hiui, Claas Meyboom, that ... he should answer, else should he be driven to take a sharper course with him for to bring him to it as to his obliged duty, but that the said Claas IMeyboom, being disposed to listen to no admonitions, did without returning proper answer continue very stiffnecked and obstinate to stand to his previous saying." On the following day, the 17th March, in spite of Starrenburg's menaces, he still refused to answer. On being asked if he would answer now, " he did I'oundly declare he would not." Starrenburg had reahsed in the meantime that other measures were needed in order to loosen Meyboom's tongue. He now" asks the permission of the Council to place Meyboom under arrest. Meyboom's refusal being " misprision of justice," he further demands " that, without prejudice to the Hon. Fiscal his office, it be suffered him to have leave to apprehend the same (Meyboom), and by legal means compel him to obedience and his duty." The Council replied that Starrenburg is granted " leave for to place the disobedient Claas Meiboom under provisional arrest within the Castle, and in event of further contumacy and naughtiness to bring him under more sharp detention, in order to the encouragement of the same unto his duty." For some time we hear nothing more of Meyboom. Not until the 8tli April does he appear again before the Council, and this time he is disposed to answer every question. What his experiences were in the meantime, whilst he was lying "under more sharp detention," with Starrenburg endeavouring " to compel him by legal means to obedieuce and his duty," the reader will doubtless be able to imagine. And yet van der Stel would have us believe that the evidence in question was furnished by ]\roybooni upon the occasion of his first and voluntary appearance before the Court on the 16th INIarch ! - " Grim. Proces Stukken," 170G, fo. 103. 252 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL § 4. Het geval van Jakob Cloete is nog erger. Van der Stel geeft (bl. Gf) vgg.)zijnverhoor, wanrin Cloete, op 14 April, crkencl zouhebben, dat alios, wat in het Klachtschrift stond, onjuist was. En took, vinden wij, dat de kommissie, die zijn verhoor afgenomen had, de 19e. April een plechtige verklaring tekent, hoe Cloete " zijne gedaane conf essio, getrokken uit de antwoorden op . . . den 1 4 deezer gedaan . . . heeft geconfirmeerd, belijdende dat den inhoude van dien de zuivere en opregte waarheid was, met bijvoeginge, dat hi] egter deeze confessie niet konde, of wilde teekenen, waar op den E. reqt. (Starrenburg) aan hem Jacob Cloet vraagde, of liij dan geen berouw of leetweezen hadde, van zoodanig een lasterbrJev teegen den persoon van d' Edle. Hr. Gouvernr. opgemeld, geteekend te hebben, daar hij Cloet rond uit op heeft geantwoord van neen." ^ Toch geeft van der Stel voor, dat Cloete " herroepen " heeft, en drukt die " herroeping " in de Deductie ! § 5- Hoe weinig van der Stel zich aan de waarheid stoort, blijkt ook uit 't geval van Jakob Louw. Deze kranige vrijburger werd 14 April in 't Kasteel geroepeu, en door de Landdrost verzocht " zeker geschrift " te tekenen, waarschijnlik een door Starrenburg opgetrokken " herroeping." Louw weigerde dit te doen, en verklaarde " dat hy liever wilde sterven, dan zulk een lafhartigheid begaan." " Starrenburg begint hem dan uit te vragen, maar Louw antwoordt, met een zinspeling op de onwettige positie van de Landdrost, die de plaats inneemt van de Fiskaal Independent : " Den Fiskaal is nog niet dood." Hij weigert de Landdrost verder te antwoorden. Starrenburg neemt hem dan in arrest, waarop Louw zegt, " Monsieur Landdrost, soo mijn vrouw lets over komt, soo sal ik wraak roepen over jou, en over de geheele raad." Hij voegt erbij : " ik heb beyde brieven getee- kent voor 't gemeene best." Louw zit dan in de gevangenis tot 18 April, wanneer Starrenburg hem weer in verhoor neemt. Na slechts enige vragen te hebben beant- woord, wil Louw niets verder zeggen, en wordt dan weer opgesloten. Vrijdag, 4 Junie, wordt hij weer voorgebracht, en antwoordt dan op een reeks vragen. Nu willen zijn vervolgers, dat hij moet herroepen, en zijn leedwezen uitdrukken over 't tekenen van het klachtschrift. Wat er gebeurt, wordt ons in een beedigde attestatie van de kommissie zelf gegeven. Nadat Louw de vragen had beantwoord, zeggen de rechters, werd hij " eyndelyk tot twee a drie differente reise door den secretaris . . . gevraagd, of hij bij sijne teekening in de Lasterbrief, hem articuls wijse voorgehouden, blijft persisteeren, dan of hem sulx Leet is ; waar op den selven telkens gautsch obstinaat, en hardnekkig THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 253 § i. Worse still is the case of Jacob Cloete. In his examination, also given by van der Stel, pp. (35 ff., lie is represented as having con- fessed, upon the 14th April, that the entire contents of the Memorial were untrue. Yet we ifind the commission which conducted the examination signing upon the 19th April an official declaration to the effect that Cloete " did confirm the confession he had made, drawn from the answers given upon the 14th, allowing the contents of the same to be the pure and honest truth, but adding withal that he neither could nor would sign this confession, upon the which the Hon. the prosecutor Starrenburg did inquire of him, Jacob Cloet, whether then he felt no contrition or sorrow for having signed so blasphemous an epistle against the Hon. the Lord Governor aforesaid, whereupon he, Cloet, did roundly answer, NO ! " Yet van der Stel pretends that Cloete has " recanted," and publishes his " recantation " in the Defence ! § 5. How lightly van der Stel is affected by regard for the truth, appears also from the case of Jacob Louw. This sturdy burgher was summoned to the Castle on the 14th April, and requested by the Land- drost to sign " a certain instrument," no doubt a " recantation " drafted by Starrenburg. Louw refuses, declaring that "he would sooner die than commit such an act of cowardice." Starrenburg then begins to cross-examine him, but Louw, with an allusion to the illegal position of the Landdrost, who is occupying the place of the Fiscal Independent, remarks that " the Fiscal is not yet dead," and declines to answer further. Starrenburg then places him under arrest, upon which Louw remarks, " Monsieur Landdrost, so being anything do ha])pen to my wife, I shall call down vengeance upon you, and upon all the Council," adding at the same time that lie had signed " to both epistles for the general weal." Louw then remains in prison until the 18th April, when Star- renburg again examines him. He answers only one or two questions, refuses to say anything further, and is sent back to prison. Appearing again upon Friday, the 4tli June, he now replies to a string of (juestious, and is met by a demand from the prosecution that he retract, and express his regret at having signed the Memorial. Particulars are given in a sworn affidavit furnished by the commission itself. In this document his judges tell us how Louw, after replying to the questions addressed to him, " was at the last asked by the secretary . . . unto two or three different times whether he do continue to stand to his signing of the Libel, as put before him article by article, or whether he be sorry for the same ; to the which he did as often answer, most obstinate and stiflfnecked. Yes, that toucliiug the licase and the ' " Grim. Proccs Stukkcu," 170G, I'J April. Kuriivcriiig in oorspr. -' Bo., 54'J. 254 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL heeft geantwoord, Ja, dat hij voor soo veel het Pagten en 't Slagten, daar voor hij bekend geteekend te hebben, blijft persisteeren." i Deze attestatie wordt door de leden van het Hof gegeven ora te bewijzen, wat een gevaarlik sujet Louw is, en om de Gouverneur de kans te geven, hem nog wreder te behandelen. Louw wordt nu weer opgesloten, en verschijnt eerst de le September voor het gerecht. Dan geeft hij verdere autwoorden, die cchter nog zo gevaarhk zijn voor de Gouverneur, zoals de lezer zal zien, dat van der Stel ze niet in de Deductie geeft. Dat is nu de officiele geschiedenis van de procedure tegen Jakob Louw, geuomen uit de officiele stukken. Hoe stelt de Gouverneur het geval voor in de Deductie ? Volgens zijn " uittreksel," onder D, zou Louw op 14 April, bij zijn allereerste verschijning voor de Eaad, op alles wat hem gevraagd werd, geantwoord hebben, en zou hij diezelfde dag (14 April) ook een herroeping getekend hebben ! Grover verdraaiing van de waarheid is niet te bedenken. § 6. Het geval van Klaas van der Westhuizen is ook biezonder leerzaam. Zijn herroeping wordt gegeven, bl. 63, Ded., onder D3, en zou geschied zijn op 8 April. Wat er werkelik is gebeurd, vertelt van der "Westhuizen zelf in een beedigde verklaring.2 Hij werd door de Landdrost gevangen genomen, en op 't Kasteel gebracht, waar hij 14 dagen lang gevangen zat, eer hij verhoord werd. Hierna werd hij aan boord gebracht van 't schip " 't Huis ter Aa," gereed om als banneling naar Mauritius te vertrekken. Hier heeft hij " drie maanden lang gevangen moeten blijven, schoon by zyn verhooring in presentie van Gecommitteerdens uyt den E. Agtb. Raad van Justitie hij, met studie niet anders hadde geantwoord, als wat hem Deposant dagte met haar sinnelykheyd over een te komen, waar toe hy Deposant verklaart, gebragt te zyn door de geduurige dreygementeu, waar door hy gedreygt wierd, omme in ballingschap na Mauritius te zullen werden gesonden, gelyk meede dat hem de veele mishandcling zyner mede- broederen daar toe beweegde." Verder verklaart hij, dat tijdens zijn verhoor de Landdrost de vrage- lijst uit de handen van de Sekretaris, Poulle, nam en " tusschen de reets gescbreeve reegels lets ingevoegt, dat hem Deposant tot heeden nog onbekend is, waar op de secretaris Poulle," (na dat hij de papieren terruggekregen had,) zei : " Monsieur Landdrost, dat kan ik niet verantwoorden," waarop Starrenburg antwoordde : " Ik weet wat ik verantwoorden kan." Hier hebben we dus in de eerste plaats de verklaring van de herroe- ping,— pure vrees ; en, in de tweede plaats een voorbeeld van de THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 255 Slaughtering, to the which he do avow to have signed, he do continue to stand to it." This affidavit is furnished by the members of the bench in order to demonstrate what a dangerous character Louw is, and to provide the Governor with the occasion for still more brutal ill-usage. Louw is now sent back to prison, not reappearing before the court until the 1st September, when he supplies further answers, which, however, are still so incriminating for the Governor, as the reader will see, that van der Stel in the Defence omits to give them. Such is the official account, taken from the official records, of the proceedings against Jacob Louw-. As presented by the Governor in the Defence, the case is very different. From his "excerpt," included under D, it is made to appear as if Louw, at his original appearance before the Council on the 14th April, answered everything that he was asked, and also signed his retractation the same day, the 14th April. More shameless distortion of the truth it is impossible to conceive. § G. The case of Klaas van der Westhuizen is also more than ordin- arily instructive. His retractation is given in the Defence, D ;}, p. Go, and purports to have been furnished upon the 8th April. AVhat actually happened is told us by van der Westhuizen himself in a sworn declaration. He was arrested by the Landdrost and conveyed to the Castle, where he lay fourteen days in prison before being examined. After his examination he was carried on board the ship " 't Huis ter Aa," in readiness for deportation to the Mauritius, his place of banishment. " Three months long must he abide in durance, albeit at his hearing before their Honours the Worshipful the Council of Justice he did study for to answer none otherwise than as Deponent did conceive to accord with their disposition, to the which Deponent do declare to have been brought by reason of the continual threatenings wherewith he was threatened for to be sent in banishment to Mauritius, which the general misusage of his brethren did likewise also move him thereunto." He further avers that during his examination the Landdrost snatched the list of questions from the hands of Poulle, the Secretary, and " betwixt the lines that was already writ did set in something, but what he writ Deponent knoweth not even to this day ; upon the which the Secretary Poulle," (after the papers had been returned to him), exclaimed, " Monsieur the Landdrost, that can I not answer to," to which Starrenburg replied : " What I can answer to, I know." We have hei'e, in the first place, the explanation of the prisoner's recantation ; it was nothing but fear that made him withdraw. 1 C.P.S., 1706, 4 Junie. == Contra Ded., 113. 256 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL onbeschaamde wijze, waarop Starrenburo;, in tegenwoordigheid van de getuigc zelf, diens antwoorden vervalst. Het klinkt ongelooflik. Toch kan een ieder, die de moeite wil doen, zich overtuigen van de waarheid van van der Westhuizens verklaring, daar de oorspronkelike stnkken van zijn verhoor op het Kaapse Archief volkomen staven wat hij hier zegt. De oorspronkelike vragen zijn opgesteld in een hand die niet die van Sfcarrenburg is, en bij Vraag 46 vindt men, dat Starrenburg zekerc zinsneden doorgehaald heeft, en een andere erboven geschreven heeft, blijkbaar met de bedoeling, om Pieter Meyer en Willem Mensing in gevaar te brengen. § 7. Pieter Meyer van Dauphine, werd, volgens van der Stel, ',) April verhoord, en zou bij die gelegenheid ook herroepen hebben. Volgens de officiiile stukken was dit niet 't geval. l)e stukken bewijzen,i dat Meyer wel 9 April in verhoor genomen werd, doch dat hij niet meer dan 9 vragen die dag heeft willen beantwoorden. Wat er hierna met hem gebeurde, vertelt hij zelf.2 Bij het eerste verhoor gevraagd, of hij 't Klachtschrift getekend had, zei hij " Ja, en dat om reedenen dat in myn pagt zeer benadeelt ben." Op de vraag van de Landdrost, of hij geen berouw had, " zo zeyde hy neen," waarop hij gevangeu genomen werd. Dit was op 9 April. De volgende dag werd hem weer dezelfde vraag gedaan. Hij bleef bij zijn vorig antwoord persisteren, " waar na hy vervolgens, met swaare bedreyginge van den Landdrost ... in arrest wierd gebragt." Op de 13e. kwam hij weer voor Starrenburg, die hem vroeg, of hij " niet bekende qualyk gedaan te hebben." Hij antwoordt weer, "neen, de klachten zijn niet aanvreemden, maaraan onse Heeren Meesters geadresseerd." Daarop zegt de Landdrost : " Kom, ik weet wel raad met u," en hij wordt dan in het zg. Donker Gat gesmeten, waar hij zo ziek wordt, dat de twee chirurgijns hem, 19 April, eruit komen halen, om hem te verplegen. Intussen vroeg Starrenburg de Raad om " scherpere middelen " te mogen gebruiken tegen zulke halsstarrige lieden. De volgende dag, de 20ste., wordt Meyer weer in verhoor genomen, en dan zegt hij, dat hij niet alles, vervat in de 69 vragen, hem voorgelezen, kan verantwoorden, daar hij zich alleen met zijn pacht bezig hield. " Waar na de Landdrost hem . . . afvroeg of hy dan berouw en leetwezen hadde, van 't gene dat hy getekend hadde, daarop den Deposant, zig zelven in zoo een elendigen staat bevindende, en wel wetende dat alles in zyn buys overhoop lag, en zyn vrouw 17 Jaren 1 C.P.S., '06. - Contra Ded., 111. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 257 In the second place we have an instance of the shameless manner in which Starrenburg, in the witness's vei'y presence, falsifies his answers. The story sounds incredible, but anyone who cares to take the trouble may assure himself of the truth of van der Westhuizen's declaration, as the original records of his trial, preserved in the Cape xYrchives, completely bear out what he here tells us. The original questions are drafted in a hand that is not Starren- burg's, and at Question 46 we find that Starren])urg has deleted certain sentences and written in another above, apparently with a view to incriminating Pieter Meyer and Willem Mensiug. § 7. Pieter Meyer of Dauphine, according to van der Stel, was examined upon the 9th April, and is represented as having retracted upon the same occasion. According to the official records this was not the case. The records show that he did appear for trial upon the 9th April, but that he declined to answer more than nine (juestions that day. His subseijuent experiences are related by himself. On being asked, upon the occasion of his first appearance, whether he had signed the IMemorial, he replied, " Yes ; and that by reason I did suffer much damage in my lease." To the fvanddrost's inquiry whether he felt no repentance, " he did answer, No," upon which he was placed under arrest (April 9). Next day he was asked the same question, but persisted in his former answer, "following the which, with grievous threatenings from the J^anddrost, he was clapt in prison." On the loth he again appeared before the Landdrost, who asked him whether " he did not acknowledge to have acted wrongfully." Again he answers, " No ; we did address our complaints not unto strangers, but unto the Lords our Masters." Upon this the I^anddrost exclaims, " Come, I do know the way for to make shift with you," and Meyer is then flung into the " Black Hole," where he falls so seriously ill that upon the 19th the two surgeons are compelled to fetch him out for treatment. In the meantime Starrenburg had asked the Council's leave to employ " more sharp measures " against such " contumacious members." On the following day, the 20th, Meyer again comes up for examination, and now declares that he cannot answer for everything contained in the nine and sixty questions read out to him, as he had concerned himself with nothing but his lease. " Upon the which the Jiunddrost . . . did require of him whether then he did feel contrition and sorrowfulness for that he had signed to, whereupon the Deponent, as finding himself in so lamentable condition, and knowing right well how that all things in his house was in disorder, and his wife 1 7 years old and going 7 months with child, did make answer — for all the evil that I have done in my 258 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL oud, en 7 maaiideii swangcr, antwoorde, van al het quaat dat ik van myn leeven gedaau hebbe, hebbe ik berouw en leetwezen, waar op den burii^gen'aad llendrik Bouman, aan de andere Raads perzoonen zeyde, Mousieurs, dat is geuoeg." Hierop tekcndc Meyer ziju verhoor (20 April). Het was dus alleen na een marteling van elf dageu, die hem zo uitge- put had, dat hij niet op de benen kon staan, dat Meyer, uit vrees voor de " scherpere middelen," die nu tegen hem gebruikt wcrden, en onder de grootste bezorgdheid voor zijn jonge vrouw, zover gebracht kon worden, zijn verhoor te tekenen. Later zal de lezer zien, welke gevaar- like waarheden Meyer nog in die "Confessie" liet uitkomen, waar- heden, die de Gouverneur zorgvuldig weglaat in ziju " aittreksel" uit die "herroeping." § 8. Pierre Rousseau werd 26 IMaart ondervraagd, en kwam niet weer in verhoor. Naar zijn antwoorden te oordelen, was hij uiterst beangst, en gereed, enig middel aan te grijpen om zich te redden. De volgeude dag (de 27e) stelde Starrenburg eigenhandig een smeek- schrift om vergiffenis op, in de meest kruiperige taal, — en dit onder- tekende Rousseau. i Niet tevergeefs had de Landdrost hem ouder handen geuomen. Toch moesten ook Rousseaus antwoorden nog zorgvuldig gemu- tileerd worden, eer van der Stel die kon publiseren. § U. Steven Vermey zou, volgens de Deductie, op 16 Maart, bij ziju eerste verhoor, teruggetrokken hebben. Dat is weer onjuist. Hij heeft eerst de 22e. Maart herroepen, bij zijn tweede verhoor. Onmid- dellik na zijn loslating verklaarde hij aan een klerk in dienst der Compagnie, dat hij "op het bedreigen van . . . (de) Gouverneur, van hem Vermey in hegtenis en vast te willen zetteu, hadde moeten herroe- pen, en dat hij dit alleen deed uit vrees van anders naar Maiu-itius te worden verbannen." ^ § 10. Jakob Pleunis verklaart onder ede, dat de verklaring onder zijn naam gedrukt vervalst is, en noemt de punten, waar ziju getuigenis niet korrekt opgeschreven is geworden.^ Wij hebben gezien, dat Starrenburg openlik het getuigenis vervalst. Deze verklaring heeft dus niets onmogeliks of onwaarschijnliks in zich. Ook deze beide " heiToepiugen " zijn dus geheel waardeloos. § 11. Hans Conterman, ous uit 't Dagboek wel bekend, slaat een treurig figuur bij zijn verhoor. De lezer zal zich herrinnereu, dat Conterman, wanneer de Land- drost hem vraagt, om voor de Gouverneur te tekenen, dadelik bereid is dit te doen, en hoe hij dan berouw krijgt, en aan Tas een verklaring geef t, dat hij dit uit vrees gedaan heeft. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 259 life I do feel coutrition and sorrowfulness, upon the which the burj^her councillor, Hendrik Bouman, did say unto his fellows of the Council, I\ressieurs, that do suffice." AVith this, Meyer appends his signature to his examination (April 20). 