Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
“Intusschen hadden wij Zondag den 4 August een dag van blijdschap en veel voor ons allen; want dezen voormiddag arriveerden gelukkig en op het alleronverwachtter dezer reede van Batavia, na een reis van slechts 43 etmälen, de Kapitein ter zee Pierre Le Méme, kommanderende het ter kaap uitgeruste Fransche fregat L’Unie en het corvet La Frage, op een tijd dat wij nog overdachten het verlies en nadeel dat ons door de Engelschen voor Tidor is toegebragt en daarbij bezig waren te overleggen, hoe ons best te redden uit onze aan handen hebben tot onze verdediging, bijzonder tegen Noekoe, zoo die het mogt gelus- Als: 1 vaandrig, 2 sergeanten, 1 bombardier, 3 korporaals, 25 soldaten, 1 kanonnier, 1 bosschieter, 1 bootsman, 2 matrozen, 2 boekhouders, 1 meesterknecht der scheepstimmerman, te zamen 42 personen. 3 Deze schepen waren door het hoofdbestuur te Batavia angenommen om Ternate te onzetten. Wij zouden te uitvoerig worden wanneer wij zouden willen mededeelen, welke pogingen er te Batavia in al die jaren werden in het werk gesteld om Ternate te hulp te komen. Dat die niet gelukten, was vooral daaraan toe te schrijven, dat de hoofdplaats zelve zich gedurende dien tijd in eene netelige positie bevond; wat men heeft kunnen doen zien wij uit den text. 344 DE VERDEDIGING VAN TERNATE. ten ons weder aan te vallen. Want het Engelsche schip Orpheus is Zondag den 28 Juli van Tidor vertrokken en heeft koners gesteld om de west, zoodat deze Fransche schepen zonder eenige verdere hindernissen of dat Engelsche fregat te ontmöten, hier gelukkig binnengeloopen zijn. Met alle regt mag men sustineren dat de Franschen bij ontmoeting een harde partij aan dien Engelschman zouden hebben gevonden, en dat er mogelijk een van de bloedigste gevechten zoude zijn voorgevallen. “Doch om dat ze elkander misgeloopen zijn is dit belet geworden en Ternaatsch neërslagtige ingezetenen mogten einde-lijk een schip op de reede zien van onze geallieerde de Fransche natie, ter hunner beveiliging en uitredding, en in de verwachting dit mogelijk voor zoo lang tot dat het ontzet door onze Hooge gebieders voor Ternate gedestineert hier zal zijn aangeland. Wij houden ons volkomen overtuigd dat UHoog-Edelh. getroffen zijn over onze veelvuldige rampspoeden en wederwaardigheden, en bedanken uit het binnenste van onze har-ten voor de geprojecteerde hulp en bijstand, welke de eigen critique tijdsomstandigheden toegelaten hebben ons te doen toekomen. “En dewijl ons uit de duplicaat secrete missive uwer Hoog: Edelh. van den 11en Junij 1799 gebleken is, dat Hoogstdezelven den Eersten teekenaar op zijn herhaald verzoek, wegens zijne aan- houdende ziekelijke lichamst constitutie, veroorzaakt door de ge- volgen van eene hem bijblijvende benaauwde borst en uitgestane fatigues, uit zijne post op de honorabelste wijze hadden gelieven te ontslaan, en uithofde van zijn gehouden verdienstelijk gedrag op Ternate — dat de algemeene goedkeuring heeft mogen wegdra- gen — om na behoorlijk transport van het Gouvernement aan zijn vervanger den Heer geeligeerd Gouverneur Cransen, behoudens kwaliteit en gagie met het schip Le Comte de Cobentzil, dan wel met een particuliere gelegenheid volgens goedvinden naar Batavia over te gaan; en dat het hunne Hoog-Edelh. de Hoog- Ed. Heeren de Commissarissen General behaagd had een bijzon- der blijk van gunst aan hem te geven, en te betoonen welk een prijs Hoogstdezelve stellen op wezenlijke verdiensten, den Eer sten teekenaar hadden gelieven te Eligeren tot Raad Extra ordinair van Nederlandsch Indië, onder cen daarbij gevoegde welme-nende filicitatie door UHEd. Wij '....... van UHEd. de Hoog-Edele Heeren Commissa- ' Hier volgen een paar woorden die minder duidelijk zijn geschreven. DE VERDEDIGING VAN TERNATE. 345 rissen General te offereren den allerootmoedigsten dank voor deze promotie, waarmede hij zoo bijzonder vereerd is geworden en voor de ongemeene en onverdiende reflexie die men op zijn persoon en van hier gedane verzoeken geslagen heeft; schoon hij betuigen moet niets meer gedaan te hebben als Eed en pligt naar de critique tijdsomstandigheden daar men zich op Ternate in bevonden heeft, van hem konden en mogten vorderen. “Voorts vereeren wij ons met de diepste gevoelens van dank- baarheid UHEd. voor de gedane filicitatie over de promotie van den Eersten teekenen tot Raad van Indië, te betuigen de groot- ste verpligting, onder een daarbij te voegen verzekering voor en van wegen denzelven, dat hij zich gelukkig zal achten, in- geval hij iets tot welzijn van de Maatschappij en dies ingezeten door zijne medewerking zal mogen toebrengen. “Ook ‘kunnen wij niet afzijn onze verpligtenste dankzegging af te leggen voor de bijzondere reflectie, welke UHEd. op den Kapitein-Ingenieur von Lutzow hebben gelieven te slaan, door het toevoegen aan denzelven van den titel en rang van Majoor, voor zijne gepresteerde diensten en tot verder aanmoediging van brave Officieren op Ternate, onder verzekering dat hij door een onophoudelijken ijver in den dienst zal trachten zich deze bij- zondere gunst waardig te maken.” Door de blijdschap, die de komst van de Fransche schepen op de reede op de verslagen gemoederen te weeg bragt, Sieben men als het ware de reeks van ongemakken te vergeten die gedüngere dezen rampvollen oorlog Ternate hadden getroffen 1, terwijl men zich vleide, dat de bevolking binnen korten tijd door de aankomst der andere schepen met volk en levens-middelen geheel bevrijd zou worden van verdere rampen en wederwaardigheden 2%. Vooral ook was de koning van Ternate zeer te vreden, dat hij door de komst van die schepen gedekt zou zijn tegen de aanvallen van Noekoe; want ofschoon de vloot van den prins in den laatsten aanval op Tidor veel had geleden, was hij toch onophoudelijk bezig zich van de geledene 2 Behalve de ingeladen provisièn voor compagnies rekening had kapitein Le Méme voor eigen rekening nog 25 last rijst en 5 last zout geladen. Bij het vastraken van La Friponne op den Noordhoek van Borneo had hij 400 zakken rijst en 100 zakken zout over boord laten werpen om het schip vlot te krijgen. De gouverneur besloot in de schade voor de helft te dragen, maar daar men vernomen had dat de graaf van Cobentzel een trage zeiler was, en daarbij de moesson reeds begon te verloopen, besloot men tevens eenige lasten rijst. VIII. (XII) LN 346 DE VERDEDIGING VAN TERNATE. Schade te herstellen door het ontbieden van varaartuigen van el-ders, ook met het doel om Tidor zelf zoo veel mogelijk te versterken. Den 10. August had er eene bijeenkomst plaats met den kapitein Le Méme ey La Gars, waarbij de koning van Ternate verzocht werd tegenwoordig te zijn, ten einde met den kapitein Le Même te overleggen wat er gedaan behoorde te worden om te voldoen aan het oogmerk waarmede deze twee schepen naar Ternate waren gezonden, namelijk “om dat Gouvernement te verlossen van alle verdere vijandelijke aanvallen van Noekoe en de zijnen, het Rijk van Tidor weder aan de Compagnie te brengen en daardoor het vervallen credit der maatschappij in de Molukken eenigzins te herstellen.” Ode verklaring van den kapitein Le Méme, dat — daar men hem met geen volk of vaartuigen van wege de compagnie konndersteunen — hij geen volk genoeg had om een toerei-kend aantal aan den wal te zetten en zich meester van Tidor en de forten te maken en Noekoe van daar te verdrijven, maar dat hij genegen was alles te willen toebrengen wat mogelijk was om Noekoe te vernielen of afbreuk te doen, mits dit met alle voortvarendheid geschiedde, daar hij niet lang meer op Ternate kon blijven, werd er eenparig besloten, eene expeditie tegen ‘Tidor te ondernemen met al de op Ternate aanwezig zijnde corra’s en die onder convooi en bescherming van de schepen een togt om het eiland Tidor te laten doen om te zien of men de vloot van Noekoe op zee kon lokken en die dan door de twee schepen te laten vernielen. Kapitein Le Même nam met dit besluit genoegen onder uit- drukkelijk voorbehoud geen forten te zullen aanvallen, maar de aan strand gelegene negorijen te vernielen, terwijl de Ter- naatsche magt het overige zou moeten doen. Met goedkeuring van den koning van Ternate werd zijn volk onder het oppergezag van den kapitein Le Méme gesteld, en al verder bepaald dat hijaldien het voorgestelde niet op een- _ maal kon worden ten uitvoer gelegd, men het alsdan nogmaals en wel zoo spoedig mogelijk zou hervatten. Intusschen werd alles tot de expeditie gereed gemaakt en werden er maatregelen genomen om niet onverwachts door En- zout, vleesch en arak van den kapitein te koopen, ten einde bij onverhoopt lang uitblijven der verwachte schepen niet verlegen te zijn. DE VERDEDIGING VAN TERNATE. 347 gelsche schepen overvallen te worden, tot welk einde de orders om naar vreemde schepen uit te zien, voor de buitenfor- ten vernieuwd werden. De zoo wel beraamde expeditie, die den 15 Augustus voort- gang had, liep echter vruchteloos af. De Ternatanen in plaats van de bepaalde orders op te volgen, om zoodra de schepen het vuur op Tidor geopend hadden, te landen en zich meester te maken van de voornaamste negorij Soasio en de forten, ble- ven te ver achter en voerden niets uit, On der voorgeven dat zij door den harden wind niet hadden kunnen opkomen, waarop door de Fransche schepen het vuur gestaakt werd en deze we- der naar de reede van Ternate terugkeerden. Denzelfden dag werd er door den gouverneur eene gecombineerde vergadering belegd en den kapitein Le Méme voorgesteld, dat daar de Ternatsche corra’s nog klaar en gereed waren, de expeditie nogmaals te herhalen, om ten minste den vijand te verontrusten en alle mogelijk afbreuk te doen, ingeval zij de negorij of de forten niet konden vermeesteren of Noekoe vau daar verdrijven. De Ternatanen toch hadden aangenomen de orders beter te zulen-opvolgen en zich dapper en cordaat te zullen gedragen. De hoofden der Ternatanen waren namelijk door den gouverneur ernstig berispt over hun slecht gedrag bij de laatste expeditie en hen gewaarschuwt zich voortaan mannelijk te gedragen, op zware straffen in het tegenovergesteld geval. De expeditie werd alsnu bepaald op den 2len Augustus. Kapitein Le Méme zou dan niet meer op de reede van Ternate terugkeeren, maar zijn kruistog vervolgen, terwijl de Frponne und kapitein Jie Gars mede de reis naar Batavia zou voortzetten, om de brieven en papieren van den gouverneur over te brengen en tevens verslag te doen van het door hen verrigtte. Doch ook nu kwam van de beraamde onderneming niets. De gouverneur ontving den 20en een brief van den kapitein Le Méme, waarin hij schreef, dat de meesten zijner officieren hadden verklaard ten tweeden male niet naar Tidor te willen gaan, maar de reis wenschten te vervolgen. De kapitein had hieraan moeten toegeven en de gouverneur werd hierdoor ver Pligt zijnns ondanks van de onderneming af te zien. Budach zond een copie van het schriven van kapitein Le Méme naar Batavia, en merkte daarbij aan “hoe alles ten voor- deele van dezen roover (Noekoe) moet mede werken om ons te blijven plagen en te verontrusten,” 23* 348 DE VERDEDIGING VAN TERNATE. Zoo was de bezetting van Ternate dan nu weder aan hare eigene krachten overgelaten, en ofschoon de hulp der Fransche schepen op verre na niet had beantwoord aan hetgeen men zich daarvan had vorgestellend, was hunne verschijning aldaar toch van een overwegend belang. De moed der ingezetenen zoowel als van de bezetting werd er door verlevendigd, want zij zagen er uit dat men hen op Batavia niet had vergeten, terwijl de tij-ding die de vaartuigen medebragten, dat weldra andere schepen zouden aankomen, niet weinig tot die stemming toebragt *. Vooral het aanbrengen door die schepen van verschillende soor-ten van levensmiddelen, waarvan men reeds zoo lang verstoken was geweest, werkte gunstig, want de nood was, toen de Fransche schepen aankwamen, weder hoog geklommen. Volgens een particulier schrijven van den kapitein Le Même aan den gouverneur-generaal, waren bij zijne aankomst de laatste paarden reeds ter slagting verkocht. Maar dank zij de bijzonder voorspoedige reis die de welbezeilde kaperschepen hadden gehad, men kon nu de aankomst der andere sche. Pen met eenige meerdere gerüstliche gemacht zien. Het had tevens een goede indruk onder de Inlandsche bevolking gemacht, dat gedurende zijn verblijf in de Moluksche wateren, kapitein Le Même steeds de Hollandsche vlag had laten waaijen. Drie weken na het vertrek dezer schepen, kwamen eindelijk te Ternate de zoo lang verwachte schepen van Batavia, tevens an boord hebbende den gouverneur Willem Jacob Cranssen, bestemd om den gouverneur Budach te vervangen, en waarvan gouverneur-generaal en raden van Indië op de volgende wijze an de bewindheberen in het vaderland kennis gaven bij mis-sive van den 13en Junij 1800. “Bij ons voornoemd schrijven van den 20en December li. hebben wij ook in het breede gedetailleert, de middelen die wij vermeend hebben in het werk te moeten stellen om krachtig te voorzien in de noodlottige situatie waarin het Gouvernement Ternate zich bevond. Met verlangen zagen wij intusschen de tijding te gemoet van den gelukkigen uitslag daarvan, en thans mogen wij het genoegen hebben Uw-Ed. Achtb. uit de bij ons ontvangen brieven van dat Gouvernement, zoo van de ministers in het gemeene als van den Gouverneur Willem Jacob Cranssen afzonderlijk van den 27en en 28en Februarij en 2@. Deze schepen waren den 13° Junij 1799 van Batavia vertrokken. DE VERDEDIGING VAN TERNATE. 349 Maart jl. te bedeelen, dat de gemelde Gouverneur op den 12en September 1799 met het onder zijn Commando gestelde schip den Graaf van Cobentzel, de Paketboot de Kraai, de Galei de Spion en een particulier ingehuurd vaartuig, gelukkig op Ternate is gearriveerd, zonder eenige vijandelijke ontmoe-tingen of eenige disastres in dezen ophaaltog Te hebben gehad; terwijl van deze bodems het schip de Graaf van Cobentzel in- gevolge onze order herwaarts terug gezonden en bereids op Soerabaya gearriveerd is. Uit die brieven is ons ook tot onze bijzondere satisfactie gebleken, dat niet alleen de door ons in het werk gestelde middelen om dat Gouvernement te hulp te komen, ten hoogste noodzakelijk zijn geweest voor deszelfs be- houd en om deszelfs totale ondergang voor te komen, maar dat ook hierdoor weder een zoodanige constitutie aan de zaken in die provincie is gegeven geworden, dat men daarvan met grond de beste gevolgen mag verwachten 2, indien slechts de Engelschen niet met eene te groote overmagt, hunne nu zoo dikwijls vruchteloos gedane aanvallen op dat ongelukkig kan- toor komen te herhalen. “Dan onder deze zoo aangename berigten, heeft het ons echter gesmert, uit des ministers gemeinen brief van den 28 Februar te moeten vernemen, dat de Heer geäligerd Raad Extra Ordinair en afgaand Gouverneur Budach, op den 30 Januari jjl. zeer subiet is komen te overlijden.” In het voorwoord hebben wij reeds met eenkel woord melding gemaakt, hoe de wijze waarop Ternate door den gouverneur Budach was verdedig, bij de leden van den Aziati-schen raad werd opgenomen en welke buitengewone onderscheidung men hem daarvoor waardig keurde, die echter door zijn doord achterwege moest blijven. Toch vond de raad goed aan Deze schepen hadden aan boord den kapitein-luitenant Johan de Haan, den luitenant Frederik Belleman, de vaandrigs Cornelis Mesman en Jan Janssen. Van de artill.: den ordin. luitenant Ludwig Wemmer, den extra ordin. luitenant Ferdinant August Hulsebos, de vuurwerkers Cornelis Antonie Ruy! en Barend Giesebeth, benevens een Inlandsch officier en 118 onderofficieren en soldaten, en 54 onderofficieren en artilleristen 3 Hierin werd men op Batavia te leur gesteld; Ternate ging den 21 Juni 1801 in handen der Engelschen over. Op welke wijze dit geschiedde behoort, daar deze gebeurten ist niet tot ons tegenwoordig und erworben. 350 DE VERDEDIGING VAN TERNATE. Gouverneur general en raden van Indië te schriven 1: “Het was uit datzelfde beginsel en met het hoofdeogmerk om de overige tegenwoordige en toekomstige dienaren aan te moedigen en op (aan) te sporen ter navolging, dat wij niet zoodra hadden ver- nomen en nader onderzocht, de heldhaftige en manmoedige ver- deniging en beveiliging van Ternate, of wij besloten bij onze resolutie van den 20en April dezes jaars, den braven en getrou- wen, maar helaas! te vroeg overleden Budach en zijne dappere strijdgenooten, een vereerend getuigenis te geven van onze ach- ting en goedkeuring, zoo als UEd. zulks zal consteren uit de nevensgaande copie van onze voorschreven resolutie, aan welke wij verlangen dat door UEd. worde gegeven een onverwijlde en statige executie. Kan het nu niet zijn in het bijwezen van wijlen den Gouverneur Budach zelven, dan ten minste in pre- sentie van zijn zoon of andere naaste bloedverwanten en ten aanhoore van het publiek 2. “Zullende de onderhanden zijnde medaille en keten benevens de onderscheidene z “ Ilveren medailles UWEd. worden toegezon- den bij de eerste en gepaste gelegenheid; de voornoemde gou- den medaille en keten om aan de naaste erfgenaam van den over- leden Budach ter hand gesteld * en de overigen om gedistri- bueerd te. worden overeenkomstig onze intentie vervat bij de meergemelde resolutie van den 20 April jongstleden” Er blijft ons nu nog over mede te deelen, op welke wijze men in Indië gevolg gaf aan het besluit door den Aziatischen raad in zijne vergadering van 2len November 1801 genomen. Werk bepält werd, dat behalve de gouden medaille, bestemd geweest voor den sedert overleden gouverneur Budach, nog der- tig zilveren * met het schip Arnestein, kapitein Pieter Stokbroo naar Indie zouden worden gezonden, bestemd om aan de meest verdienstelijke officieren der bezetting, die onder den gouverneur 17 Augustus 1801. Minuut missive. 3 Dit werd in zoo verre gewijzigd, dat in plaats van de gouden keten, waar- mede Budach, bijaldien hij in leven ware gebleven, zou sijn omhangen, zu aan de weduwe of naaste erfgenamen cen som van f 600 werd aangeboden, waarop de waarde van dien keten was geschat. Brief aan gouverneur-gene- raal en raden van Indië van 28 Januarij. 4 Een exemplaar dezer zilveren medaille bevindt zich in het koninklijk munt- en penningkabinct te ‘s Hage. Zij heeft aan de voorsijde: een kolemi op den bol der kolom staat: Asia; op het schild: “Ternaten. Door geweld, list en honger geperst, verlost 4 August 1799. “Op de keerzij” de leest men: DE VERDEDIGING VAN TERNATE. 351 Budach een zoo belangrijk aandel aan de verdediging van Ternate hadden gehad, te worden uitgereikt. Uit het sechrijven van gouverneur-generaal en raden van Indië van den 6en Augustus 1805, nemen wij daarom-trent het volgende over: “Uit ons aanschrijven van den 17° September 1802, zal Uw-Ed.HAchtb. in rescriptie op de missive van den 17° September 1801 5, houdende louange van het door wijlen den Heer Ternaats Gouverneur Budach en zijnne strijdgenooten gehouden manmoedig gedrag in de verdediging van dat Gouvernement, de Heer Java’s Gouverneur Nicolaus Engelhardt was toegezonden, met qualificatie om gemeld extract in bijwezen van den zoon van wijlen welmelden Heer Budach, den Onderkoopman Tractements Boekhouder en Dispencier te Samarang, Simon Godfried Budach op het plegtigste te publiceren. Ten vervolge van dien hebben wij de eer thans te noteren, dat de plegtige bekendmaking van gemeld extract invoegen voorschreven, te Samarang effectivelijk heeft plaats gehad gelijk Hoogstdesz. uit het bijgaand extract 3, uit de door welmelde Heer Java’s Gouverneur a An ons geschreven brief, de dato 24en November 1802 zullen beobachtet, en vermits door den sedert overleden Kapitel van het schip Arnestein, Pie- ter Stokbroo, de bij de onderhavige missive van den 28en Ja- nuarij 1802 vermelde gedenkpenningen behorlijk zijn verant- woord; zoo hebben wij in voldoening aan UW-Ed.HAchtb. or- der de goude medaille aan de weduwe van meermelden Heer Budach — thans te Samarang domicilium houdende — laten ter hand stellen, met en benevens de f 600 — of de valuatie van de gouden keten — alzoo het laatste door Haar Ed. is geaccepteert. ‘-Terwijl met de zilveren gehonoreerd zijn de opgemelde zoon van den Heer Budach, zoomede den Luitenant-Kolonel der Genie Balthasar Fredrik Wilhelm Baron von Lutzow * en den gewezen Hospitalier op Ternate, van Uittenbroek. “De Raad der Aziatische Bezittingen en Etablissementen van de Bataafsche Republikaner aan Johann Godfrey Budach Gouverneur en Directeur. “Ternaten tegens de Britten en Mooren, kloekmoedig verdedigt hebbende, tot een erkentenis.” Zie Bijdragen als voren, blz. 214. Als voren bl. 208 en seq. Zie Bijlage 4. Sedert bevorderd tot dien rang. 352 DE VERDEDIGING VAN TERNATE. ‘En door Commissarissen tot den overneem der Oostersche Provincien op Ternate zelve, ingevolge het bij hun rapport de dato Batavia 16en Januarij 1804 ter nedergestelde, Zijn Hoogheid den Koning van Ternate, den Kapitel-Luitenant en Luitenant ter zee Gotfried Kloeth en Samuel van den Broek, den Luitenant en Vaandrig Jacob Jeswiet en Frederik Barthold; zoomede den extra ordinaire Vuurwerker van der Velde, den Opper-Chirurgijn Frederik Wiessener en den Hospitalier Franciscus Mathias Kreusler, mitsgaders aan den presenten en gewezen Komman-danten der Burgerij aldaar Carel Hoest en Willem van der Plas; als door ons bij de hen medegegevene instructie, geau- Thoriseert geweest zijnnde tot de publicke overhandiging der geweesten medailles, die zijn bevinden zouden dat zich deze blijk van goedkeuring van hun gehouden gedrag sedert niet onwaar-dig zouden hebben gemaakt, en om van den Heer Gouverneur Budach bij die gelegenheid honorable mentie te maken, en naar anleiding daarvan hen verder aan te moedigen, zich door een eerlievend, getrouw en cordaat gedrag, de verdere gunstige re-flexie van Uw-Ed. HAchtb. waardig te maken.” Met de uitreiking dezer medailles, was aan de intentie van bewindheberen voldan, en mogten zij, die met dit eermetaal begiftigd werden, de voldoening smaken, daaruit te zien, dat ook zij niet waren vergeten, die den braven gouverneur Budach gedurende die rampvollen en moeijelijke jaren zoo trouw hadden ter zijde gestaan. Wij eindigen hiermede, doch kunnen den wensch niet terug-houden, dat men er een-vouden, in den muur van den hoofdwal van het kasteel Oranje te Ternate, een-voudigen steen te metselen met het opchrift: Ter eere Van den Gouverneur Johan Godfried Budach, der dappere bezetting en der brave burgerij. Ternate verdedigt  DEN 81°? JUNIJ 1796. BIER E/ 2/2/86 § slâal & ft. WAAR GEPLAATST, E El E i g| 8 a g 5 d 26 TOTAAL. PERE AEA Ae Se co AE NEE Kasteel Orangie.. 1 1 2| 2a] 1 1 7| 2 1 10 | 174 1 2 1} 9/31 28 In de tronkswacht. a3 144 Be] ows. * 7 Post Terlucco.. 194 6 1 9 2) 10. 1 13 1] 3 14 1 19 ij 3 16 1 2 = a 1 5 6 Total. 1] 1 | 2] 2] t] 2 | 18) 23} 1 | 10 [231 1 2] 1] 9] 35] 323 Under Ternate behoorden nog: Manado. * ij 5 1] 37 ij 3 48 Batjan... 1 16 1] 2 20 Slag van de kloekmoedige verdediging van het eiland Ternate, tegen de herhaalde en woedende aanvallen van den gemeenen vijand, doet deswegens de navolgende zoo gewigtige als ge-paste voordragt. Medeburgers! Zoo het waar zij, gelijk Cicero zegt, dat het een onbedrie- gelijk kenteeken is van de deugdzaamheid eens Staats, wanneer de misdaden niet slechts zonder aanzien van personen gestraft, maar waarin ook de deugden eene evenredige vergelding genie- ten. Zoo het daarentegen alleen de zwakken en verdorven of wel de despotieke regeringen zijn, die geen openlijke erken- tenis aan uitmuntende daden hechten of die hare gunsten zon- der regelmaat en naar willekeur uitdeelen, dan ook is het ze- ker een onzer eerste pligten tegen misbruiken te waken en den vrijen loop der wrekende geregtigheid onder ons bestuurte handhaven, maar ook met eene overgroote oplettendheid te zorgen dat alle schitterende daden en opofferingen voor het al- gemeen welzijn erkend en beloond worden naar evenredigheid van het nut dat zij aan den staat hebben toegebragt. Het ver- onachtzamen van dit grondbeginsel is misschien de eenige re- den, waarom die menigvuldige staatkundige deugden die bij het opslaan der jaarboeken van de Grieken en Romeinen, on verwondering te gelijk met onzen cerbied, bijkans op elke bladzijde, wekken, onder de hedendaagsche volken, zoo schaarsch gevonden worden. Het is immers een wie, die in het hart van alle menschen is ingeprent, dat niemand nalatig is ziel zelven een voordeel te bezorgen, zoo hij niet op een nog grooter voordeel het oog het oog het oog het oog het. Niemand zal zich van het gedeelte, dat hem is toegewezen, ontblooten, om den algemeenen schat te vermeerderen, zonder dat hij dringende bewegredenen hebbe, die hem hiertoe aandrijven. Het inwendig zelfgenoegen, welke de deugd haren betrachteren doet ontwaar worden moge voor den stoïschen wijs-geer eene genoegzame aanprikkeling ten goede zijn, bij het gros des menschdoms zijn deze verfijnde gewaarwordingen ongenoegzaam, om tegen zelfopofferingen, die toch ook de deugdzaamste mensch niet doen kan zonder eene overwinning op zich zielven te hebben behaald, in de weegschaal gelegt te wordem Uitwendige en meer tastbare belooningen, door het welwikkende oordeel van den braven Regent, naar de verdienstelijke daden afgemeten en door de hand der billijkheid uitgereikt, zijn de roersels die den drijfveder van alle Regieringsvormen in het ge- meen en van den democratischen in het bijzonder, moeten werk- zaam houden en in kracht doen toenemen. Dezen de opoffering vergoedende, welke wij ten voordeele van het algemeen gedaan het algemeen gedaan het algemeen, wisschen niet algemeen, niet onze zinnen, het geheugen van dem meisten die wij daartoe hebben aangewenden en laten ons de wajardij dier schatting niet gewaar worden. Het zijn deze grondbeginselen, het zijn deze grondbeginselen, die gijlieden allen uit ten dien aanzien als onwirkhaar hebt voorgesteld, welke het departement tot de Indische Zaken genoopt hebben, de aandacht des Raads thans bijzonderlijk te bepalen op het gedrag door den afgetreden Gouverneur van Ternate, J. G. Budach, op dat eiland gehouden, als die, blijkens den jongsten brief van General en Raden, met de grootste heldhaftigheid, dat eiland tegen de herhaalde en woedende aanvallen van de Engelschen en derzelver verbondelingen heeft verdedigd, die, schoon zelf niet rijkelijk met tijdelijke goederen gezegend, alle listige verzoe-kingen en verleidende aanbieding des vijands grootmoedig en met verachting heeft afgewezen, die de snerpende geselroede Venn den honger met de zijne geduldig heeft gedragen, en het ufterst gebrek, hoezeer ook ten hoogsten top geklommen, standvastiglijk versmaad, om getrouw aan zijnen eed, te mid-den van zoo veele lafhartig of trouwlooslijk aan den vijand overgegeven bezittingen, het aan hem toevertrouwde eigendom der republik, voor dezelve ongeschonden te bewaren en die nu afgemeld door de vermoeijenissen en verzwakt van lig-chaam, door de Hooge Regering van daar, op zijn verzoek, is terug geroepen, om in Rade van India, als Extra Ordinair lid, zitting te nemen; op welke bevordering de goedkeuring van het uitvoerend bewind nog zal moeten worden ingewacht. Deze bevordering kan intusschen den braven Budach tot geene belooning worden gerekend, vermits de plaatshebbende vacatures aan de Hooge Tafel hem als ’t ware bij opklimming, daarop en zeker regt gaven; ook is het gedrag diens mans aan het departement voorgekomen van dien aard en zoo loffelijk te zijn, dat hetzelve op eene bijzondere en buitengewoone wijze verdiend beloond te worden en vleid zich het departement, dat niet slechts uwer aller erkentelijk gevoel, maar ook tevens uwe wijsheid en staatkunde Ulieden ten dezen opzigte, met hetzelve gereedelijk zullen doen instemmen. Op deze overreenkomst van gevoelens dan vertrouwende, heeft heeft Departement geraadpleegt over de soort van belooning, welke men dezen dapperen verdediger van ’s Lands dierbare bezittingen op de beste en gevoegelijkste wijze zoude kunnen anbieden, en hebben dezelve raadplegingen het departement tot het besluit gebragt, den Raad voor te stellen of Hoogstde-zelve niet zoude kunnen resolveren vooreerst: dat ten bewijze van de goedkeuring En het genoegen des Raads over den iver en de kloekmoedigheid, waarmede de eer van de natie is ge-handhaaft door den Gouverneur van 'Ternate, J. G. Budach, voor denzelven zal worden vervaardigd een gouden gedenkpenning met een toepasselijken stempel en gelijk tegenschrift ter waarde van....... Carolus guldens, hangende aan een keten van hetzelfde metaal, om bij de eerste veilige gelegenheid naar Indië te worden gezonden. Ten tweeden: dat dezelve gedenkpenning aldaar ontvangen zijnde, voormelden afgetreden Gouverneur van Ternate (alsdan Extra Ordinair Raad van Indië) op een opzettelijk daartoe te balen uur, zal worden verzocht ter vergadering, en van daar door eene Commissie, bestaande uit den Directeur-Generaal en drie zoo ordinaire als extra ordinaire Raden, worden geleid naar de parade, alwaar hij onder het genot der militaire honneurs zal worden ontvangen door den Gouverneur-Generaal, die voor 't front en ten aanhoore van een iegelijk, deze uwe resolutie voorgelezen hebbende, den keten met den gedenkpenuing er an, hem zal omhangen en na het afloopen dezer plegtigheid met de gedecerneerde Commissie, terug geleiden naar de vergaderzaal. Ten derde: dat inmiddels dat deze gedenkpenning wordt ver-vergadernd en er zich een bekwaam en veilige gelegenheid tot deszelfs verzending aanbied, het noodige getal geautentiseerde afschriften op pergament en met het groot zegel gedrukt op en papieren ruit, voorzien, met den meesten spo Ein zullen worden in gereedheid gebragt, um langs verschillende wegen naar Indië verzonden en door den Gouverneur-General ter hand geschieden  zal worden gegen gegen Gouverneur-General en Raden, om te strekken tot derzelver narigt en om zich dien conform te gedragen. Het Departement geeft eindelijk nog in consideratie of gedügliche propositie amplecterende, niet zoude kunnen ged-vinden, hetzelve te authoriseren en te gelasten, om met den burger Holtshey hier ter stede, het vervärdigen des gedachten gedachten gedenkpenning te arrangeren: mits echter alvorens iets daarin dalik te bewerkstelligen, Ulieden doende behorlijk verslag van al het ter dic zake verhandelde. Der ordonnantie van voorz. departement, AMSTERDAM, (was get.) VAN GOENS. 20 April, 1801. Waaruit zijnde gebleken, het heldhaftig, onverschrocken en standvastig gedrag van den toenmaligen Gouverneur van Termin J. G. Budach, thans zitting hebbende aan de Hooge Tafel, als Raad extra ordinair van Indië, door denzelven op cene zoo roemrijke en gedistingeerde wijze ten toon gespreid bij de defensie van dat eiland tegen de Engelschen en derzelver me-destanders. Als hebbende bij die gelegenheid, ofschoon zelve nietrijkelijk bedeld met tijdelijke goederen, alle listige  der behand voor dezen staat van dat gedeelte van deszelfs buitenlandsche Bezittingen, zijnde geconsdereerd, dat cen zoo prijswaardig en belangelos gedrag allezins meriteerd, ten voorbeelde en aanmeediging van anderen, en ten bewijze der goedkeurende en erkentelijke gevoelens van deze vergadering, op cene buitengewone en gedistingeerde wijze te worden beloond, wordt op die en andere bij den voorschreven voordragt gelegde en aangegeven gronden, en uit aanmerking dat de bevordering tot Raad extra ordinair van Indic, die bem door den Commissarissen (icneraal reeds is opgedragen, den braven Budach echter tot geene genoegzaam voldoende belooning kan worden gerekend, besloten *. le. Als voren. 2°. Als voren. 3. Als voren. 4°. Dat aan allen zonder onderscheid die deel hebben gehad aan de manmoedige verdedig van Ternate, nu of in het vervolg, voor zoo veel zulks mogelijk zal zijn, de goed- keuring en het genoegen van desen Raad zal worden be- kend gemaakt en bewegen, zoowel door de uitdeeling van zilveren gelijksoortige gedenkpenningen aan de officseren, W. hebten deze punten als uvercenstemmende met het suurgestebde hier en van drie maanden buitengewone soldij aan de gemeene militairen, als door eene aanschrijving aan Gouverneur General en Raden van Indié, dat de Raad verlangt dat op die allen voor zoo ver zij daarvoor vatbaar zijn, bij plaats- hebbende bevorderingen, een bijzonder regard worde gedenkpenning en keten en de daar- toe 5°. Als in de voordragt voorgesteld. En wordt het Departement tot de Indische zaken bij deze verzocht en geauthoriseerd met den Medailleur Holtshey bin- nen deze stad, te overleggen de vervärdiging niet alleen van de meergedachten gedenkpenning en keten en de daar- toe de vergangenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenen Te bepalen waarde, maar ook een getal van vijftig der hier bovengenoemde zilveren penningen van verschillende grootte, gewendig das onderscheiden rangen der respective officieren; om vervolgens en alvorens in deze iets te effectueren alhier verslag te doen van deszelfs verrigten en bevindingen. Den 7den Mei daaraanvolgende werd door de Leden van het Departement tot de Indische zaken, aan wien de vervaardiging van de gouden medaille hestemd voor den gewezen Gouverneur Budach was opgedragen, ter tafel gebragt eene teekening van eene zoodanige medaille met eene beschrijving en berekening der kosten. De teekening en berekening en gros der kosten werd geap probeerd en authorisatie verleend, die te laten vervärdigen. In de vergadering van den 24sten September daraanvolgende, werd tafel gebragt een proeve van een gouden en van een zilveren medaille, gedestineerd geweest voor den gewezen, doch nu overleden Gouverneur van Ternate J. G. Budach en voor de overige officieren. Beide proef-medailles werden geapprobeerd en het Departement tot de Indische zaken geauthoriseerd, het noodige getalte doen vervärdigen, volgens het gearresteerde in de vergadering van den 20sten April 1801 onder een geringe verandering in de inscriptie in den aan hetzelve Departement bekenden zin dezer vergadering. Waarin deze verandering bestaan heeft, wordt bij de resolutie niet opgegeven. Nadat de veranderde gouden medaille en de overige zilveren op den 9den November 1801 in de vergadering waren gebragt, werd besloten die: met de eerstkomende gelegenheid naar Indiëte verzenden, en in de vergadering van den 21st daaraanvolgende bepaald, dat met het schip Arnestein Kapitelin Stokbroo, naar Indië zouden worden gezonden de gouden medaille en een getal van dertig zilveren; de eerste bestemd voor de nagelatene erven van den Gouverneur van Ternate J. G. Budach, en de overige voor de meest verdienstelijke officieren der bezetting, die onder hem een zoo belangrijk aan de verdediging hadden gehad. Aan ieder der Leden van den Aziatischen Raad, zoo mede aan den Secretaris, werd een exemplar der zilveren medaille afge- geven, terwijl het Departement van Financiën werd verzocht en geauthoriseerd de overgelegde rekening van den Medailleur Holtshey, ter zake der voorschreven medailles, ten bedrage van 1341-9 te examineren, en accoord en in orde bevonden worden. te doen betalen. Vill. (NUD) 24 BIJLAGE No. 4. EXTRACT UIT DEN APARTEEN BRIEF VAN DEN GOUVERNEUR VAN JAVA’S NOORD-OSTKUST, NICO- LAUS ENGELHARDT, VAN DEN 2460 NOVEMBER 1802. Voorts heb ik de eer, UHEdelh. bij dezen ter gerespecterde kennis te brengen, dat’als een gevolg van het aangeschrevene door UH Edelh. bij Hoogst-derzelver apart schrijven van den 28en September jl.; alhier op de paradeplaats ten overstaan van twee Leden uit den Politieken Raad, geadsisteerd door den Secretaris Jacobus Albertus van Middelkoop, in het bijzijn van den zoon, (de Onderkoopman, Soldij-Boekhouder en Dispencier 8. G. Burdach) van wijlen den Heer Raad Extra Ordinair en gewezen Gouverneur van Ternate, Johan Godfried Budach, zoomede de zoodanige alhier present zijnnde persoonen die onder het Be-stuur van gemelden Heer Budach te Ternate bescheiden zijn geweest, aan het publik is voorgelezen geworden, het door UHEdelh. bij opgenoemde aparte missive herwaards gezonden Extract uit de resolutien van den Raad der Aziatische Bez Tingen en Etablissementen van den 20. April 1801, waarbij Haar-Wel-Edel-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-Här-H En dat zich de weduwe zoowel als de zoon van wijlen Zijn Ed. vervolgens bij mij hebben vervolgens, en te kennen gegeven ten uiterst getroffen te zijn over het zoo gunstig besluit dat de Heeren Meesters ten opzigte van gemelden Heer Budach en deszelfs familie hebben gelieven te nemen. Alzoo hetzelve ten blijke strekte dat Haar-Wel-Edel-Hächtb. volkomen voldan waren over het gehouden gedrag en de bestiering van gedachten Heer Budach als Gouverneur te Ternate, en waarvoor zij beiden zoo- wel als voor de Eer die hun hierdoor mede is aangedan hun nederigste dankbetuiging waren aanbiedende. Zullende ik voorts met in gebreke blijven om blijkens UHEdelh. nader schrijven van 9 November jl. uit naam der Heeren Meesters aan de we- duwe van wijlen gemelden Heer Budach ter hand te stellen de door Hun Wel-Ed. Hoog Achtb. overgezonden goude medaille, zoodra die door mij ontvangen zal zijn, en dan dezelve tevens aanbieden cene somme van zes honderd guldens in stede van de daarbij geprojecteerde goude ket 364 En, terwijl ik zoo vrij ben Uhikalelh. te verzoeken, te mogen worden geïnformeerd of de uitbetaling daarvan moet gedaan worden in contante dan wel in papieren van credict. 24 * 86ste VERGADERING VAN HET BESTUUR, OP WOENSDAG 28 DECEMBER 1864, TEN Ì URE. Tegenwoordig de heeren Cornets de Groot, Bleeker, van Rees, de Veer, Potter, Gevers Deynoot, Roorda, Gallois en de Sekretaris. Nadat de Voorzitter bij het openen der vergadering heeft medegel, dat de heer Millard, het secretariaat van het Instituut heeft op zich genomen en deze als zoodanig is ver- welkomd, worden de notulen der voorgaande bijeenkomst voor- gelezen en goedgekeurd. Vervolgens wordt kennen gegeben der ingekommen brieven van de heeren André Wiltens, P. Favre, Kinder de Camerecq, en Ew. A. Ludeking, verklären het in den letzten Zeiten: van den heer F. C. Zällesen te Amsterdam die zich daarvan verschoont. Wordt besloten het idmaatschap van het Instituut aan te bieden aan den heer W. E. Kroesen, Lid in den Raad van Nederlandsch Indië; en den heer J. Keuchenius, gewezen admiratoreur der tinmijnen op Banka, op zijn verzoek, tot id van het Instituut te benoemen. Aangeteekend dat zijn ingekomen de volgende boekwerken: a. Van den Minister van Binnenlandsche zaken: 1. F. A. G. Miquel, Annales Musei Botanici Lugduno-Batavi. 1 deel, aflev. 9 en 10. b. Van een der Leden: Verslag van den staat der hooge, middelbare en lagere scholen over 1862—63. c. Wijders de volgende handschriften: 1. Nederland en Japan, door Mr. J. A. van der Chijs. 2 deelen. SÄSTE VERGADERING VAN HET BESTUUR. 365 2. Verovering van het Eland Java door Engelsche wappen in 1811, door Mr. H. G. Nahuys van Burgst, 1 deel. En d dat voor de Bibliothek is aangekocht: Bijdragen tot de huishouding van staat in het Koningrijk der Nederlanden, door Graaf van Hogendorp. 2de verbeaterde uitgave, onder toezigt van M’. J. R. Thorbecke. 10 deelen. 5 stukken. Medegenfeld de volgende brieven: Lo, Van het Lid Dr. A. B. Cohen Stuart, gedagteckend Batavia 9 September, in antwoord op eene uitnoodiging van het bestuur, om de Vergleichungs-tabellen der Mahomm, and Chnst. Zeitrechnung van D’. Wiistenfeld zoo mogelijk op de Javaansche tijdrekening toepasselijk te maken, waaraan de heer Cohen Stuart zich bereid verklaart zooveel en zoo spoedig mo- gelijk te voldoen onder opmerking, dat de Javaansche tijdreke- ning cenige punten van twijfel oplevert, die vooralsnog niet wel toelaten voor cenigzins verwijderde tijdperken, met zeker- heid den juisten dag te bepalen, waarop clk gegeven dag van onze tijdrekening of omgekeerd, ingevallen is of invallen zal en het zelfs nog de vraag is, in hoever thans overal, waar die tijdrekening heerscht, in alle bijzonderheden (bv. in de onregelmatigheid van het jaar Dal), overeenstemming bestaat; terwijl voor eene benadering die toch niet ligt meer dan een of hoogstens twee dagen van de werkelijkheid afwijken kan, de tabellen van Wustenfeld z elven reeds voldoende zijn, wanneer men slechts eens vooral in aanmerking neemt, dat het Javaan- sche jaartal altijd 512 bij het Arabisch vóor is en dat voor de verschillende regeling der schnkkeljaren (Arabisch 4 jaren op de 30; Javaansch 3 jaren op de & jaren) nu de eene dan de andere tijdrekening cen dag vooruit komt; men zou er dan ten over- vloede in cene nieuwe kolom de namen of cijfers der Javaansche Windoe-jaren bij kunnen aanteekenen, doch daaruit niet met zekerheid kunnen afleiden, in welke jaren de cene tijdre- hening bij de andere voor of achter is, zoolang nog twijfel bestaat over de meer of min geregelde of willekeurige vereffe- ning, die de Javaansche kalender heeft moeten ondergaan, om tot heden met den Arabischen over het algemeen gelijken tred te houden, waarbij die anders met elke 120 jaren éen dag vooruit zou kunnen zijn. Ofschoon dus tabellen ala die van Wustenfeld voor de Javaansche tijdrekening buiten venen zeer 366 86ST VERGADERING VAN HET BESTUUR. 