Maritime geography and statistics ..
a“ €} AARDRIVKSKUNDE ‘voor ide ligs do Engelfche reede, wear er Yen aller tijde dm eene kleine kreeck beoten kunneh aden. Tus fches de rotfen, waarmeé de oever: van deze reede beset is, vindt men eene brakachtige brom, waar- wit er denkeliik, voor -dat de Vioed er ia.loopt, yersch water zai sim te krijgen. Aan denzelfika keeat :des cilands vond Kapitein cook in aené diepe klaye neer goed waters: maar het hesite yoo sg) en. miveite , cer men..het ep.den oever. had.. » Kewange bewt den :aeee grooten plas van tme- UX -goed water 4: Mast geen we 8 yall + cane open de beok.. - Kootoo. is ewer mit deny CD -BA- grmoeg even breed, Deszalfs .N. WV« inde iwlang ,:qpaay het rijet sear het midden toe fchinlijk om hoog, em cindigt tom Z.O. in fiejle-ocyers yan modacheige klein Het is. bewooud ¢n wordt-behogwd., doch men viadt or geen wae, den im: drabbige en baphachtigc pos- Jeu (*), - -- De Veienden cension nabij den Keeskring. lege. is het lnebsegeftel er verendeslijker, dan na- der sax-de Linie... De winden komen: er gemecniijik van tusfchen het Zuiden en het Oostens en, als. Genelec: gematigd zig.” is ‘het gocd weder; maar, a en ais e Mree 8 | (*) Na Kapitein coox werden Lara, Hamoa en Va- yee, -omdeks,; welke,aan de Noordzijde van den Ar- Ghipel gelegen, tot denzelvea behooren , en alle vrucht-. baar en wel bevolks 2ija. we, ZEEVAART 2n KOOPHANDEL. By Soms loopt de wind er naar bet Noonien, om zelfs ‘maar het N. W. Dan gaat hij met cene warme en broefiende lucht, en zwaren. régen, gepaards maar het waait uit dien hoek nooit lang noch fterk..- Al de voortbrengfelen van het plantenrifk zig: eo immer groens De voornasmfte gewasfin, die mea er aankweekt, zijn plantanen, wsarvan men er 1§ vericheidenheden vindt,- de bspodvrucht, de jambu en alwes, welke laatite eene foort van pruim is. Behalve kokoeboomen, heeft men er drie andere foorten van palmboomen, en eene foort van wilde vijgenboomen, welker vrucht men fomtijis ook cet.. Voorts bowwt men: er fuikerrict, bamboes, kalabas- fen, yams ven twee footten, waarvan' de eene zwatt n zeer groot, en de andere klein en wit is, grower wortels van den saam van. koppe, en andere, die naar onze witte potatoes zweemen, eindelije maniog en see fee i ‘De eonige viervoetige dieren, be Balve varkens, zim er eenige weinige rätzen en honden. Deze lege Werden er door Kapitel ook deszelfs twee de rels sangebragt; en er werden van de Fidji eilan- den ook eenige derwaarts gevoerd. Mien vindt er een groot flag van tamme hoenders. De vogelean zim er voorts papegaaijen, uilen, kockocken, ijsvogels, ep cen vogel van de grootte van cen lijster, en de eenige, die zingt; hetgene dezelve met ecne kracht en melodie doet,, waardoor het gemis van andere zangvogels wordt vergoed. | De 66. AARDRIJKSKUNDE-voon — Be vwerdere iandvogels zfjti er mereis’ vary twee foot gen, ‘de ome zoo growt als eene duif, de andere pict “‘grooter, dan étne lecuwerk, drie foorten van @uiven, wauronder de bronswickige, cene zeer Kleine ‘ gwaluw, enz. De watervogels beftaan er wit cen dets, witte en blazawe reigers, groote pluvieren wes apie viekken, keerkringsvogdls, Kicine turelue FD > CB. “Van vicermuizen ' whic men er de sroote foort, of viiegende’ vos, en de pemeene. De cenige fcha- deljke of onaapgoname kruipende gedierten zim er steflangen, fchorpioenen, duizendbeenen , guanas en kbeinere: hagedisfen. Fot de infekten: der Vrienden eikeaden behooren fchoone motviiegen, kapeffetjes , qm zeer groote fpinnen. Men ‘telé er gezamenhik ematrent so foorten. De zee bevat -er een: overvioed van ¢isch, maar weinig vericheidenheld. De gemecnffe foorten zijn er maullus, zilvervisch, oude wijven, tongen, alen, hanisen., albacores, haaijen ,‘ roggen , een visch van de gedaante der fnoeken ,” enz. - De riffen en ondiepten: si er met ecene’ eindeloo~ ze vericheidenheid van fchelpvisch bedekt, wasron- der echic. parcloesters en‘ cenite andere foortén. Voorts vindt men er zeeftcrren, krabberr, feur- Krabben, enz., met en bencvyens eerie eindelooze wricheidenheid: van keoraat, waaronder twee roode fogrten, de eene getakt en de andere met holle pi- pen, eenige foorten van fpongien, enz. | ZEBVAART zx KOOPHANDEL. 6op G@oed wher is op al dyse eilanden fcbaarsch. Men vindt het-ec ingerdaad ep de meeste, doch in - te kleine hoevecikeid, of .op pleatfen, van welke het door Zeelieden bédwaarlik kan worden afge baakd: De bewoners der Vrienden cilanden gaan de tide Gelbare grootte zeiden te boven, waar zijn fterk en welgemaakt. Hunne gelaatstrekken zijn zeer ver fehiliend, em velen hunner hebben echte Europeefthe omtrekken van aangezigt en Romeinfche neuzen. Huane oogen en tasden hebben geen gebrek, dan dat de laatfte miet zeer wit zijn, en wel eons fcheef in den mond ftaan. De vrouwen onderfcheiden zich wan de mans minder in gelaatstrekkeon, dan in fijae heid van leest; en men ontmoet er eenige zeer ' choone vruuwen, doch niet vele. De algemeene kleur der inlanders valt iets donkere der, dan de koperkleur; maar verfeheidene menfches van beide fekfen zijn er olijfkleurig, en eenige vroue wen nog veel blanker. Het hoofdhaar valt er ovet bet algemeen flerk, dik en regr, offchoon eenlge - Weinigen gekroced hebben. Deoszelfs natsurilj< ke kleur is er zwart, maar de meeste mans.en eed , hige vropwen geven aan hetzelve cene braine, of purper., en fommigen eene oranje kleur. Het gelaat drukt er ecnen opgeruimden, zachten en goeden, imboret uit; offchooa zij foms in de tegenwoordig- heid van hunne Opperhoofden een pijnlijk defdg voorkomen aannemen, dat hun istuséchea kinarbfij< Keelijk niet niet natu Durch eigen is. De 68. AARDRIJKSKUNDE Voor De-bevallige touding, 6 vaste tred, waarmede vij.wandelen, zijn in- het oog loopende bewiigen yan hunnen welfland, en banne zedelijke hoedanige heden ftralen niet min klsarlijk in bun-uiterlijk door. Zi zijn rond, welgehumeurd, vernuftig, vernuftig, @abhoudend in den arbeid, herbergusam. jegens wreemden, met welken zij ruilhandel drijven, dat zij volkomenlijk verftaan. Oud en jong van beide sekfen hebben intusichen de fierkste neiging tot dieverij; hegene misichien meer. aan hun verlangen, om hunne nienwsgierigheid te voldoen, toe te schrijven is, dan aan eenig. natuer lifk beginfcl van oncerlikheid; want onder cl kanderen schimen zij zich zelden ean diefftal schuldig te maken.. Men vindt onder hen flechts weinige ligchaamsge breken, of wanstaltighedens; en zij schignen aan wei- nige, en geene zware, krankheden onderhevig. Tot die gene, waarven zij fomtijds gekweld wordes, behoore cene soort van blindheid, uit eene ongs- teidheid van het horenviies voortkomende, de ring worm, en eene loombeid en zwelling in armen eq beenen. Eenigen dragen het hoofdhaar kort efgefneden, _ anderen iaten het groeijen, wederom anderen heb- ben het aan de eene zijde kort, aan de andere lang, en foms, op een enkelen lok aan de eene zijde na, gcheel afgefchoren. De mane sinijdem zich den baard kort af, en beide fek fen trekken zich bet heraus en der de armen uit. De mans. zijn van de pelft van. den ZEEVAART gu-KOOPHANDEL. cop den Suik tot. de helft der dijen biesuw grostouderds de vrouwen.fiechts-in: de handpalmm, en de Kaningen ‘in ‘het geheel ‘niet.” ‘Beide tätigen: zijn cr evenens. gekleed, met cene foort van deck, of fijn matwerk, -anderhalf maal our den boik.gewonden,. en. met een gordel van touwwerk vastgemaakt. Voor aan het lif hangea de beide, aldsar over elkanderen henen schietende, wijden van dat gewaad benederwasrts, tot aan de belft der beenen. Het gedeelte, dat boven den gore del uitkomct, heeft eehe genoegzame hoogte, om, als het opaehaald wordt, de schouders t kunnen bedekkan; maar men draagt het er meestal opge- rold. De mans der lagere klasfe behelpen zich in tasi&hen met: cene min breede ftof, ja dikwijls met eéne zeer fmalle, els een zwachtel, welke hun tus* fchen de beenen door komt, en voorts om den buik gewonden. wordt. Bij groore feesten hebben vermogende beden opzettelifk daarvoor gefchikes. kleederen vati den voorgemelden vorm, maar met yoode vederen bedekt. Mans en vrouwen beidy weren de zonneftralen van het aangezigt, door mid* del. van kleine mat v. It is van verfierfelen van beide sekmen uit halse: De verfierfelen van beide sekmen uit halse: De verfierfelen van de vruchten van den paendanus, om vercheidene bloemen van aangename geuren,.of kkeine schlechtpen, het bos. Von den arm dragen zij foms banden van ge. Polish pårlemoer, en aan de vingers ringen van’ febildpad., waarvan zij.foms cen aanal. vereenigd -.1V.-DREL. Qq als Ge. AAKDBE RE SEGNOE yeani hs els: brafsietgery: dragtns:. In. ‘hutied soriciicat, may doorgans enkel.in..de lel vaniteu; Qor:, aim er twe gaten, waarin zij cilindervotmige flukjes ivoor of ext dregen, dit3 deim dang zijn, om bet ecue. gat jn en het andere :‘veoderom uit; kootem. De vrou wen wrijven. zich : bet ganiche: ligt;:met poeder yan kupcuna, . ij baden zich dkwils in. de cottwaterposten 5 effchoon dezelve meestal onverdragelgx ftinken; cm xij -verkiezen. derzsiver water boven het zeewater, gm dat zij denken, dat dit das huid raw maaky, Zij ‘befmeren zich het ganfche lif, en vooral her hoofd, met olie vat kokosnafen y de bet vel glad on ‘zacht houdt,. Hunne leefwijze, houde het mnidden tesichen were keloosheid én.arbeid. Het Klimgar en de vruchts Bearheid van den grond maken den, leatiten onnod-dig, en- wn de cerfte word zij-.deor hummen werkzamen aard tetug gehouden. -« De werkzaambedan der vrauwen bepalen zich woornamelijk: tot huistelijke bezigheilen, en bet bee. reiden wan doek.en. matten, welke -lsatfie in foorten verfchilien, en disaen, omer ep.tu:-flapen, of toe leeding; of:enkel tot epfchik.. De leafe foort wordt van het taaije vezelige gedeolte vane den fear van den-plantaanboom gemaakt; de mattenfoort tot kieeding’ daatentegen van den pasidaqnas, dien men juist hierom aankweekt, en die, waarop men flaapt,: van cere. plant. van den nsam: van everra. De vrouwen. vervaardigen voorts kleine em: zeer fraaiie. Ea - pa. = ADA ZEEYMARN en KOGGBHEARDBL, e218 ménidjes 7: “vith “Gaselfite Mof, s-de mattin, of ‘wi det - vezéligen. bast der bokankomme bij midkert ‘Heat fen, ong. - ) De’ werkzadmieden der mans im veel sive éh merievaldigéy, en wel laidboww’, vischvangst, bouw. v4it-kanoos’é¢n huizeti, enz. Daar zij voor Aacéelifi “van woreelen leven, kweeken 21 dezdtvd met de groorite- nearfligheid ami, en ‘hel’ben tif i tot eene grodte velkomenheid gebragt. -Faunne alleen van plantanen > eine velden met yams, zijn wid vingtätige, eine met riet netjes om- Waind.: Het planten van deze gewasltn vordert ‘gees rien anderen’ arbeld, dan: let delften van gaten voor! derelve.'Dit Goet- thet: in geregelde rien, -met eene foor ‘in: ‘Hutler-Topade, die flethes ‘3 of 4 dufty Wrted is.) D&i kdkds en broedbocthen staln -ongerew geld over het veldverfpreid, en vorderen, ald xi Be Tzelets woes eettal cin, ‘Benen deter arbdile! RE 3p tet betwen van twoninpen - ‘weaflant men dictit albier -het mimite; die der laagfte- kiisfe -zin de BO léndige Wettert-; wee nenuweliiks: cenige befcimeting- tegen het! 4vetletepleveren;- en ‘die der hoogete kixs/ fen zi noch bettilig, noch -betifelijk. Dit ‘ivhiyé rhiddelbate -grOotte sin onigévetr ‘ee'voet date. ‘bo breed j efi Fa Veet” hoo’, en. nikt veel beter” dif? feten afiken. ‘Op palen en juffers rustende en ‘tent’ den windkant met-digte grove matten, of Horden vxt¥ raliken vair kokysboomen, afgefloten. De vibchis vai’ - CEN » onti- hem te -efferen:,-- aklasr epgchoopte satdet! “ Qq2 “Daas 4 Sis AARDRIESKUNDE -yoor Daarovwer liggen er matten, en eene andere mat, tusfchen 1 en g yoet breed, op haeen kant gezer, halvemaanswijze gebogen, en met de cinden tega den wand gerigt;fluit eene plaats af, voer de vrouw: des huizes en hare guigende kinderen. Daar flaape deze, en het overige gezin doet zulks op cen gedecise van den vicer; of, ‘als. het gezin groot is, bouwt men nevens de woning kieme hutten, waar de be- dienden den nacht doorbrengen. Het ganfche huis raad beffaat uit twee bakken, waaten mer de kava bereidt, kalabasfen., doppen van kokosnoten, kleine bouten blokker, die tot hoofdkusfens dienen, en een hooger blok, waarop het hoofd des huisgezias zit Sis AARDRIESKUNDE -yoor Dearovwer liggen er matten, en eene andere mat, tusfchen 1 en g yoet breed, op haeen kant gezer, halvemaanswijze gebogen, en met de cinden tega den wand gerigt;fluit eene plaats af, voer de vrouw: des huizes en hare guigende kinderen. Daar flaape deze, en het overige gezin doet zulks op cen gedecise van den vicer; of, ‘als. het gezin groot is, bouwt men nevens de woning kieme hutten, waar de be- dienden den nacht doorbrengen. Het ganfche huis raad Men gebruikt de huizen weinig enders, den om er te flapen, of bij. flecht weder wünschen. Go. Woonlijk hound: men den manitix in de opens lucht. In het vervärdigen der booten, toont men micer ‘wernuft en handigheid. De cenige werktuigen, wel- ke men daarbijgebruikt, sijn disiels, of biglen, ven een effene zwarte fleen, boren vap hasijentanden, en schaven van het ruwe_ vel van een visch, op viakke ftroken houts gehecht. Hanne housen me- fen.hebben eene fede van schlepen. | - Hunne vischhijpen zijn uit veselen van den bast van kokosnoten-vervärdigd,en hun zwaarder touw- werk uit eenige zulke linen, die men te ramen viecht. De kleinfte foort van vischhocken beftaat er enkel uit parel{chelpen ; maar de grootfte uit cene yereeniging daarvan met {childpaddenfchelpen. Zi - beb- ZEEVAART rw KOOPHANDEL, 619 Yeebben ook netten, en wel-eenige zeer goed ge- Maakte. Hiervan bedieven zij zich, om de visch op te vangen, die. bij den afloop van den Vloed in #e holligheden der riffen blijft hangen. Voorts maakt men er muzijkpijpen ZEEVAART rw KOOPHANDEL, 619 Van riet, flützen, krijgswa-pens, en de gezegde stoclen en kusfens. De rietpij-pen beftaan nit 8, 9, of 10, aan clkanderen gebechte halmen, masr de lengte neemt daarin niet gegeld toe, zoo dat er zich op geene pijp meer dan 6 noten laten blazen. De fluiten zijn er gelederen wan bamboes, aan de beide einden digt, met 6 gae ten, Waarvan men bij het fpelen flechts § gebruikt. Men befpeelr ze, door.den duim van de linkerhand op bet linker newsget te houden, en met het ande. re in een van de gaten te blazen; en, offchoon het getal der noten flechts 3 is, vormt echter dat gee blaas een aangename eenvoudige muzik. Honne wapens zijn grootelijks met fnijwerk opge. wulde knodfen, speren, werp{chichten, boog en pij. Len, welke laatfte nogtans enkel gebruikt fchijnen te “worden, om vogelen te fchieten. | . Yams, plantanen, kokosnoten en broodvrucht, zn hun -voornaamfte voedfel uit het. plantenrijk. Het voornaamfte , dat zij uit het dierenrijk ceen, ia swigesch van varkens , hoenders , viseh, en allerki flag wan febelpvisch. De lagere klasfe eet ook ratten en ‘fhonden (*). Hoenders en {childpadden fchijnen flechts | ° . lek- C*) Waarmede een aantal behoeftigen , nu drie jarex gelcden, ta het leven had kuonen worden gehouden, ,Qq3 / was d ‘fi, AARDRESKUNDE 4 vo & + ~ Jekkornijen te zijn di die ‘van tijd tot tid @@ de fis er Opperhoofden komen. ~ - Het yleesch wordt.er gemeenjijk grkookt. en ZOnr der eenige faus gegeten: Bij den maaltijé.drinkr men wweter , OF mek. van kokosnoten. De fpgs werd: ev Op-da maaltiidar in groate portien, yoae een zeker - getal yan perfonen , verdecld , en dit porties wonden " wederom. in, fmaldeaien gefcheiden,: g0p-dag-tnen zelr Geom meer dan twee of drie perfonen te zemen ziet ten. Mans en vrouwen doen: zulks met elkande sem, mssar lieden vin verichillend: rangen etea of drinken nooit in elkanders bizgn. Men f{chgnr er gree. gezetta wren. voor; de -maaltijden ‘te hebben, vases alien nemem godiusende-den nacht: etnig - voed- $i Zoo shease--he¢t dea ‘avends domker- words, bo- geyen zi} zich. tot rust, en zi. werrieen: 8 wet en dageraad van. fon a teoe ae . | we . | Zeer was geen geen dwais ‘voorqordee! daarregen i in menig Euro peesch gewest zoo fterk, dat yelen der ongelokkigen , die toen, bij gebreke van alle, of van gefchikt , voed- ‘el omkwamen, toch niet te bewegen Zoudert zijn ee weest; oni foep, of anderen kost , vat honden- of ‘tat- tenvieesch te gebruiken ; waaromtrene ‘tien ‘yootes WrLe qrons :Cescndhsldsbock , H. dist, éfads. 45 en 20 ver A) Dit wordt in het vermelde Gesondicidsheek alge- meen aanbevolen, en er worden aldaar nutte wenkes ase 5 het flape meéf. eene al te iedige meng | Berea we 1.22208 t aa. ZEEVAART ex KOOPHANDEL. ‘605 Zeer bemügen menger gerelithap, on.geftadig “be. wockt me Gikandefen in de wederzidiche woningen. De werdere vitlustigingen beftaan'er in-danzen, gen, on musik, die de vrouwer cs. maken.. De openbare vermaken sijn fchermen, worstelen, dat er ideor de wrouwen, -even als door de Inéns, gedaan wordt, ‘on ‘danferi’, dat een honderdtal menfchen er fomtijds te zatien doct, op eene muzik, welke men met ftokken op holle ftukken hout fleat, eet koorzangen paart. In die openbére danfon dee ten ‘ook vrouwenm ‘Een van hunne wermiken betteat ‘tn bee dsl wm kava; een drank, die men op de volgende um kiefche wijze uit den wortel van eene foort. van p%& per bereidt.' Als er een gezelichap bijecen is, wordt de kavawortel te voorfchijn gebragt, in kleine ftilx. ken gebroken, eh door de bedienden van aatde en ¢uil: gezniéerd.’ “Dan ontitvangt elke perfon een een, 'hétwälke hij, na her wel gekiauwd té hets Ben, op een plantanbud -uitfpiwt. De perfon, dit het opperbeftuur over de brouvwerlj heeft, ontvangt 41 dé mondvollen in cen houten bak, en doet @ "Zoo veel water bij, als'de mate van fterkte vin ded Grank véreischt. Dan-ivordt water en. wortel mee de handen wel dooreen gemengd, doopt men vets Wolgens zckere’ Heeveclheid vati de Itéf, wadrvan Ge matten gemaakt worden, in -het boverdrijvetidd 'Wocht, en wringt men het ingedoopte over eenesl anderen Bak’: zeer droog uit; door welk midde? ted Qa¢4 een En gniveren, drank zonder veselm bekomt: Dezen drank dient men voorts rond.in kogpen, die elk 3 pint houden. Dezelve heeft op ben, die daarran oniet Bewoon zim, eenen dronkenmakenden of, veeker vor dein vorzugenden invioed; en dezelve is zoo onange- dat zfs de inlgnders, offchoon zij des svoormiddags daarvan eenige malen drinken, hem niet kunnen doorsweigen, zonder daarvan zigtbaar inwendig te grillén. Het gemeane volkje vergengegen zich met ééne vrouw, maar de Opperhoofden hebben er gemeinen verherenen en, efichoon yrouwelyke künstlich bei deongehuwden: der legere klasfe weinig geacht words, da men onder de hoogere klasfen in dit opzigt ingrößen, en bij gehuwde vrouwen.is alle optrouw zecr Zeer fterk. wordt er rouw gedreven, met kerven en branden van het vieesch, kloppen op de tanden met fteenen, en piigen van zich zelven op aliericl wijze. De dogden worden: in uiatten of dock gewonden, of begraven. Als zij aan.eenige flerke En gegebenen Krankheit lijden, fügden 2.5 zich een kleinen vinger, ja, twee af, in den wasan, dat de Godheid dat offen in plaats van hen zelyen aanues ‘yoen Zal. .. Zij heben geene Priesters, maar ein echter van Godsdienstige denkbelden niet ontbloot; en, off- schoon zij van geene tockomende firaf iets schijnen te weten, echter geloven zij, dat.zij wegens mis- os ZEEVAART 2 KOOPHANDEL, 6oy dsijven hies op sarde regtvansdigtik geftraft Wore aa (*)}- 40 -: Elk diftrikt,en elk gezin, nit de hoogere Hlasfe, Ieeft zgnen afzonderliken befchermgod; en clk, hoofd voor heofd, ziinen edooe, of geleigeest, dik mect van een kwaden dam van een goeden geest heft, en voor den bewerker ven krankheden gehörenen wordt; alwaarom men bem met offerhanden, en foms met menfchenoffers, poogt te verzbdenen. De grootite van hunne Goden is Higgolayo, de Heer van bet land des doods, dat veraf ligt, en waarheen de zien van bunne Opperhoofden, bij Gerzelver overiiden, onmiddellikk in eene fterk zeie Jentle kanoo worden gevoerd, om er voor aitoos ‘in bet genot van alle zinnelijke vermaken te baden. Wat ge sielen der lagere klasfe eangest, deze worden door een vogel opgegeten, welke boven derzelver graven avordt geacht te zweven. De morais, of begraaf- pleation, ziin tevens plaatfen van cercdienst, De ekmenten hebben ook hunne ondergefchikte Godheden, welke dikwijls met eikanderen overhoop liggen. De Godin van den wind heet Cala fihetone g4, en wordt geacht deorkssnen, waardoor de Vrien- den eflanden foms bezocht worden, te verwekken. - Die | (*) Een geloof, dat tot wering van misdrijven veel meer, dan dat van een veraf zijfnd fchrikbeld, vermag, _ enhierom meer verlevendigd worden moest, dan zulks y helaas! veelal gefthiedr. Wess - Bic cindes, - doaken - derzfiver hewontss;rasten op de schulden van den God Mowee, die, xif-min ‘last moede, dinzelien méermalen ipoogt af te Schräden; het - gene: de: aardbevingen: yoortbrengt, ‘quagraen die cilanden - veorts onderlevig: zim. Satusfen hebben deze niet jatet alle cca en bes. Welfde. - Godbdiendtelfel, waar dészelfs sic Qeest. heerscht oversl evencn. .ienne vorm ven landsbefeuur. gelifke exnigzion dan. het ‘leenroerige :fielfe) van’ onze voorvaders, en deftaat uit cen “Koning, cenige maycge, en bifkads win den Koning dnafirankelike, ‘Opperhoofien, en @enige Opperhoofden van‘mindereti rang, die ven de. gezegde hoogere: afhankelijis zijn. Aah dese Jeatite zijn de dtieden: van: fagere kiasfan genoegzam fieafsch onderworpes, en aij bewijecn han cenem diepen cerbied. 2 « - De bijzondere eer, ¢telke men etn den Koning bewijet, is, dat niemand’. op cen groad may winb dein, welke boven deszelfs hoofd: witfteekt. Als dezeive. witgzat, moet en ‘ieder gaan ziteesr, tot dat iy voorbij is. Men groet Z. M. door-voor bem . gaan zieten, het hoofd tot aan de*zool wan aif nem woet neder te. buigen, en die 2001 met de bovtite ei | beneden zijn den vingeren van beide handen gan te raken. Na dat men den Koning, of den, der hoogere | Opperhoofden, dus heeft egroet, mag men fret zijnne handen geenerlei voedel aanraken, voor Gec men ze gewasichen, of met de dladeren vag plantgewasfen gewreven. hep. Treedt de Koning in ZEEVAART en KOOPHANDEL. 6m door den eigenaar nooit wederom bewoond worden, Hierom pete Oe oning Ja ck aeiks cen Sige huis voor. zich.. _ De taal dex, Veienden eanden, welke van exneg Mileifchen corprong is, heeft voor al de denkbcel- den des volks woorden en uitdrukkingen genoog, ig in bare uitiprak welluidend, en laat zich eerseryr zingen, ajs. fpreken. -De Conflguctic is ecnvoudig, en in de regels komt die taal met andere overcen, zoo als, bij voorbeeld, in de Vergelijkingstrappen ; maar de Naamn- of Werkwoorden ¥chilfhen niet “ver- bogen te ‘worden. In het tellen ‘Himmen’ “zij tot 100,000 Op. Het doek van hun gewaad wordt van den bast der- dunne fielan van de papiergoerbezieboomen ‘gemaakt, welke.er opzettelijk ten dien-emde wordep eangekweekt. Daargic bereidt men de gezegde kjeqp @ingftof aldus.. De buitenbest wan.de takjes efgy fclrrapt.zinde:, wordt de binneabast mot ‘eens rol viak yemagkt, en eenen nacht in water te week ge get. ‘Vervolgeps wordt hij op den ftam van egy Soom gelegd-, door affnijding van de flipjes yierkant gemaakt, en met een houten werktuig, dat aan alp kanten vol grocven is, geklopt; welk kloppep hes dock fijner en @igtes maaks, ness mate het mapigh yuidiger wordt herhaald.. Als deze bewerking vab e:ndigd ia, worden de ftukken, die: gemecplik vag 4 tot & voet lang, en 2 yoet bread aljn, titer {preid, om te deeogtns em varvolgens sent. ckandamg ; | ge Go AARDRITKSKUNDE voor. ‘geplakt, door-de- faniien ‘met denKevertg fap vin €ene bezie te béfaieren. D Us verbreed, wor'en zi op een groot fiuk hott: gelegd, met cene foort van pleat onder zich, welke uit ecene- digte vezelige gelfftandigheid fs gémaakt. Dan neemt men een ftuk dock, en doopt “het in zeker fap, dat aie den bast van cen boom wordt geperst. Dearmede wrift men. Rerk over het dock-henen; welk wrijveh danrasy dene doove bruine kleur en cenigen glans bijzer. Benige ep sich selye liguends cilanden ten auiden, Noorden en Osten, ven de Vricnden cilanden, Ten Zuiden van de Vrienden eilanden liggen Tes* mens of Pijifteart efland, het viland Vasquez, of Miaurelle, en de groep van Kermandee, ter halver wege tusfehen de Viterden cilanden en Nicuw Zee fund. -De’voorncem te tifanden van die greep zim: fet Zondags ciland, of Raoul, op 29? ta’ Z. Br. OB ¥y8* 20’ W. L. Macauleys eilend, van het N. W. naar hee Z, O. of miift lang, en aan @& Gostzijie tamelifk hoog. Het plantewas beftast er tnkel wit grof gras en mangroves. De opperviakte $8 met gebrande rots en puimfteen bedekr, ten be- wijze van het sanwezen van cen vulkanisch voor. Loopend water 'heft men er niet gezien, maar diepe geuien, die bewijzen, dat het ciland aan xware re fs onderbesig iz. Mes vindt er ruen.en mois oly 2eT. a ee 7 ZEEVAART gm KOOPHANDEL. Gof gen. Een, weinig, verder ten. Zuiden liggen de {war barre on ropfige Curtis eilanden. Recherche cilands in deze groep, is driebockig van gedaante en tame. Ankerplaats, en yerzegenheit, der Water: in eine beck, De: big Hope is 80 yards hoog, beef £ mil corengn <a ligt op 92° g2f Z. Br. en 178° g0' W, In -.. Ten Norden van de Vrignden. cilanden ijn ».0n« der ceo aantal op zich zelve liggende, de volgende wel de meest bekende: Hes Vergaders ciland van LE MAIRE, door WALLIS Keppels ciland genoemd, gf wijl lang, van zoct water en eene ankerpleats voorzien, en bewoond; het Kokos eiland van Le MAIRE, dat van Wallis den naam van Sescowen ontving, g wur omvangs heeft, en zich tot em hoogen pick verbeft; het Haorn ciland van Lumar z, denkelik pouGainvitte’s Enfant perdu; her Wallis eiland, verder ten Norden, ceve mijl langy middelmatig hoog en met geboomte bedekr. Aan den Westkant loopt er langs hetzelve cpn rif, meg «ne opening voor fchepen, Lg For de cilaniden ten Osten-van de Vrienden tie Janden, of tusfchen dezelve.qn de Societeits cilan-den, behoort het Savage Island wan coox, op 19°, 9’ Z. Br. en 169° go� Z. W. L. en, voorts het Palymeritons eiland, dat dezclfde copx in 1774 ent dekte, op 18° o' Z. Br en 163° 19° W. L, . Dit laatite bestaat uit 9 of 10 aardplekken, weike, door koraalriffen. oderling vereenigd -worden. De grootite plek hepit niet meer-dan cme mii omvange en Gad | AARDRIPCSKON GB vod d 5 exhort fleches.: Yoer boven de zee wit. De gas ghmenlijke. plekkth ormien cere’ -halve'teen', waatih em ‘van. dea: Weatkain: cenie- bani, of een- Zour - meer’, oploopt.. - Miko ‘kan. yoridom het effafd nerpens am lenin s maar niet beotn: ‘heen frien ér-veilig aan wal guraken. ©: Be i gohd; wellie’ tic atte zeer donne Jaag dade y ‘bp Oberi: Profidfiég! vat Kéras?y. beftaae-! joer Brougefboschi., en ect Sot dinral kokos- Inbomen, bedeke. Het eiland word? niet bewoond”? eg Teel ge -zoet water, mdde-wordr doot cetf giet agatal Bregat ge -zoet water, mdde-wordr doot cetf giet agatal Bregat - em 'Kerkrinest vogels bezocfir! Mire ziele er do® denige uilen en -tetelufen, en eak gesdeine vale: rattens: Wisch-is er dverfloadig. G5 -Op!. ete‘ déek ‘Wat het 4; di’ het meer -pié goume” det ‘Kipiean Cox “HY zijid meergemeidd erie reise :,, ligt-er'eene gtoote bedding vari Roraal - bijkens-‘thet-de dpperviakte gelijk, -welke cad woonee!.oplévetde ;‘-dit’ mischien een -der betoovil Sehdifte was, die de siatuur ‘ergéns ‘voortbrengt. Be Sréhdflay Was met: den. wal vereéhign!, inaar zou’ diep onder water, dat zutks hict Yigtbear was? z00 dat de bedding” if-het water -feheen’ te hangta, waatin de diepte zd {chielijk toenam, dar men G@hige weinige’ yards @iftands~ 7 ‘of vate pede.’ De zee. was,’ toens4k die bedding “befttouwile; géiischi vik en efféns en de ‘fherk fliveride zon ftelde de -verfchillende: foorten van’ Korza¥- op- hee hverfite ten toon. ‘Beels fthodt'ifie ftof welfge fakken in het water wit, ‘deels ‘vormide 2ij ‘ronda b Oli, en menfgetiel und der figuten; die 'tmet pratt'. Keris ZEEMSART RY RODPMANDEL. $03 Hele, van sde faite en ichinercndte kennin dls be Ald,..eeep. Many bes.iveotkorein dearvaz > ym pog mituler: choon; Nesudat der menigvulilige vis Scbeo,..b,. Sehgobear im.'de groothe gerustheid, lenge; hen komenk benen: syeeiien. De kleuren dev ver(chillende foorten waren 'de: fehoonfte, die: med sight werberides, kan. Deszelver ‘geel., blasaw, 200d 9 CH ZWATs.cvempfiqn geoesdiks al, wat de kung wirteag «.¥oort. te.brengen.:. Derzelyer'ver{chtitlemfe geevereen braggen oak he husse toe, om deze am gerxeeialie gat, to verliesen, weike.:zich niet 2opiher ernc. singrashne: verzukiting befchouwen Isat. De- mc. visrukking- gmt iovusichen. met {pi das ever: pepantd,. 'det-cett zoo verbazend heerlifh:.werk Op.ca: pleats: vetholen: ligt, wear hetzclve dogr bét uatnariziom zekien be ©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©©© Wentier das tun: Herwey's called, op 1°11 8°, Br. en' 243% gy" W. L., in: x774 deer: Kapistin ‘coo’ ontdeke, en daop de: inwoncra Serredge Atoea gelicoten', grigkt: aan Palsnerftons ciland, en -beftnat nit asic, o£ -vier drooge: pleieken,: ‘tnet-' ftrviken ‘bd- akt, qoor.ridien zamengevoegd,.cn, in ‘vercesinyy met deze,..6.uir. omvangs: hebbende. Awkeren dian men rondom. het: ciland.nergens. De bel qousss fchijuen van cen“ xpdor. ligehaantsgeftel te zijn, dan die der Societeits cilanden; offchoor dnunne tani dezelfde is..Hoane kleur is don- herder. en hunne gelaatsrrekken zijn woester\ wn 200 als die der Nieunw-Zeclanders. Zij zin wek geeuszing £09: vriondelijk, als. de voorgemel- tut de Gk. AARDUDKSLUNDE -vooe “dé eilaniers. Hua-haar # fterk ea gwarts. Het. gezegde Weatee ligt 4 uur ta Z. GO. ‘yan Ocakootaia,.en heeft ongeveer 6 war om- wangs.. Eenige kleine: bergen, die met groed chedekt zijn, verwekien.eene agngoname vesiches . @enheid ep de oppervlakte van dit jandjesen herzelve brengt kekosnoten, : plantanen, broodvracht, de touwplant, en -audere. gewasien van dit.gedectee der wereld, voort,.en is van varkens wel roorzien. De' inwoners gelijkem aan dic der Societeici- Janders, en ontvingen Kepitein ceox Dinees en herbergzeam. Deze Zeeman trot er drie Otaheiters aan, die met eene kanoo naer Ulitea hadden willen overfieken, en door den stroom zoo ver ten Wester gevolgen. Waren -geworden. Hun geval verbsald hebe kebbend, jit: Kspitein.cocx volgen:;, Geregels Terk: meh, welke gevolgen ex zich wis dit.verhaal leten afleiden. Hetzelve: lost bestr dan“ duisend ‘gis fingen yan ‘binote befpiegelaara. op, hoe de aliens lggende- deelen. der aarde, en:meti name hbe de, ei landen’ der. Zvidaee, het eerlie bebden kunnen word den bevolkt.” Intusithen -bewijst de. ashgesgerda -@padanak., even als ahdece, wan denzelftich: aant.J jwist: het -tegeudee!: van, hengena Kapistin cook ‘deate wit wil aflaiden; namelijk,; ecpe bevoiking: van::Pod lynefid uit het Westens want. ier al ‘die: gavalleti: zijd Ge, cilandérs door.:den. Pasfaetwind: en Evennschw Uigrstkroom. yay het) Oaseen near bet Westen gedy Sven geworden. Zij: zouden. des. ait: Amerika mobetglied tigi -voortgékomen:, maar hitnwe fatunrlijke en sede tae grastdheid beide retbiedem -one zulks aan. te Homer. id ee ed IY ' Fict diland Manges, 1 ten Diiden van Wateee, hee. 5\ unr. omvangs, en vesbeft zich im her mb deh. tot-bergen, die ve.dad ver gezi¢n kunnen ‘wy gen.’ De Z. W. ever beftsac-oit fheile, covers. ven ZandReam ter: hoogte vam 10: woet,, waarid ‘deiaeb -verlebeiiensuholen heeft Yeboont: De Noorder ocear js' gftdad, en! heeft tusfclidn vetfen vol klowen tum ‘Schénsuitetes van an zandig. firaad. Kapitein code seond er hech:abkerpleats.,, noch goede geleaenher’, om aan land te geraken. De bewoners van dit eb land gelijken aan die van Watrco. Eenige graden verder ten Oosten treft men voor en na de volgende ecijanden aan: Obheteroa, hoog . AV. DEBL. Rr van Qt. \GARDRYRORUNDE ‘wobit ‘i - * wen. ‘gront, -s4 wor ameangs ‘felbbende, bewat: cess dperviced van Cafuarina houwt, oa bhecft bewonsrs. Toohonai, 5 uur lang,. verheft zich tot bergen we erent. aanricalijke hoogre, met cenen fonalleri..voct van leg land, vol hoog geboome, en. eon zandigen buitennoom. Be bergen zijn er met gras en boom~ gtoepen: ‘badeke; mitgezonderd,, dat zij eenige plekken.nazkte rots. bewarten. Aan de Nu W. sijle is en eine ankerplaats,. newens vweike mem den wal met bootes: -gensken kan, en tot welke ame opciing in bit: rif; dat haar ommwat; reegang verfiaift. De ine wénexa {chijnen omvriendelifk te were, Alet tiand ligt ap.2g° 25° enisggt:o0% Opes? 4a'ma Tay jigt'Kepicen sdovcuTons High island. - 6ach: wederom: Noordwaagrts 2an wendende, - wvinikt menrasver. onbatnidende cilanden, wélke de Weseex-grens van de Societeits keten vormen. Het ceus yee: din naam vahi.Gencavra,. We Seiliy ivan-ides Ceti whal.i3s;'sda-denkelijk deveilenden Del Pe-dagniac..vai quieos, bafiast uit. lag. asrdpiciien apy cen 8,.en.issop 16% ‘sof en 145°-Yo" Brlegen, Setsbndera 39 opke: sulk: comer vereniging ‘var-Giand Joss: op 16%. 4 ch 1547 8’. Dé Societeigsedlany dems meetin hetitive Miagéjs; het ia dakelik bet sBagisive wah qtamot, cn bet Bord Hewes siland Qiasiweaais. Heo isy evas'glghetreadere, oobe Flechts uit 6 eitim- Gen, “maar men heeft vervolytns nog 5 andere oné der dien naam begrepen. De cerfte zijn Maru! > Bolabole, Tobia, Otaha, Ulitea en Huaheines de Mthe Oraheite, Eimao, Sir Charles Saunders cis Mind, Fechten en Mattda. Orittefte, fia genoég ‘het tiiddelpunt det gezamen= Tike Socittetts dilanden, en het aanzieffkfte en vera antanten van dezetve, verdient de cerfte befchnjhig Dre ettirtd tthine het Sagittaria van wenpavd te ziti, wanrnaar ef zoo lang vrachteloos tverd gezocht.” Dodr watiis in 1766 ontdekt, werd het inet den nradm van King George the Thirds etland beftempetd. fn ‘ferzelfde jaar’ werd fiet door Bow GAINVILLE bezocht, welke, vatt de ontdéking Van WALLIS onbewust, her eiland Mveuw Cythera troemée. ‘Kapitein cook thaakte het vervolgchs nog fader beken; en al, wit Ij danrotntrent nog off Geddan nad heSben gelaten, werd bij de men igri Gige ‘bevoeken, did thet ciland vervolyens ontving ecn volle ifeedzan : ; bovenal door dé vérlialen aanhoudend! vers Blijf op het lana lifelden. ' Ombhelte befteae uit twee rorde“fchiercitanden; welke doot‘ ee Ib Undengte ter breedre van 3 ‘mijfed tercenifgd wordett, Her N. We fthicediland is ver 7 Rra re 7 6:8.: AARDRUKSKUNDE:yqon. °° re weg het grootfte, en beide te zamen hebben. ra0 mijl omvangs.... Reidé verhefien zich tot hooge ber- gen, en laten aan den zeekant ‘flechts cen zoom van Jaag, land ter breedte yan 3 mijl. Het gebecle eiland is van riffen omringd, waarin er echter een ge openingen zijn, die een goede ankerplaats aan- bieden, Misfchien is er op den sardbodem geene plete gtonds” zegt Kapitcin coox,,die een weliger too- neel opjevert, dan het Z. Q. gedeelte van Qrabeite, De bergen zijn er hoog en. fteil, em hier.gn daar gefplcten, maar zij zijn tot aan den top met ge- boomte en ftruiken bezet, zoo dat de aanfchouwey ich, naayw weerhouden ken van t denken, dat pelfs de bloote rotfen er de hoedanigheid mocten hebben, van haar groenend kleed voort te brengen en ge voeden. Het vlakke land, dat Langs de zee aan die bergen grenst, en de vallejen fühlen hen, zijn. ook vol. van verfchillende voartbrengen, die piet de meeste kracht grocien, en de ziel des bep schouwers op eenmaal inet het denkbeid, vullen, dat greene plek der aarde, in welighcid en schonbeid yan plantewas, tegen deze opweegt. De patuur if et biet min. mild geweest, in het uitdeelen van beck- jes >, die men, in elke vallei vindt » a die zich ° als ziy de zee naderen. For en verheidigen van dezelye, igh. aan den ec- wa. - S a ZEEVAART ew KOOPHANDEL, 689 @ever- opdoende, verichaften ons van onzé {thepef een uitnemend gezigt; inzonderheid daar de zee binnen het rif, dat langs de kust henen loopt, volmaskt: ftil zijnde, aan de inwoners fteeds cenb veilige {cheepvaart verfchaft, en men hen gevolge iijk meermalen in hunte kanoos langs de kust ziet pagasijen; wanneer zij van de eene plaars naar dé andere gaan, of zich toe de vischvangst begeven.’’ Als men de bergen: beklisnt,vindt men, in pleats dex plantaarde van den ‘lagen grond, klei en merged van verfehillende kleuren, op een ondergrond vats grijze rots. De bergtoppen {fchijnen meestal van bafalt te zijn. De passaatwind van rusfchen het O. Z O. en en O. N. O. heerscht er algemein het ganze jaar door, en gaat, als hij gematig is, met helder ex fraai weder gepaard; maar,als hij fterk waait, voert hij gemeinig eene bewolkte lucht en ftofregens, ja nog vochtiger weder, mede. In December of June najai waait het foms 4 of § dagen echtereen, vag tusfehen het W. N. W. en N. W., met donker bubig weder en regen; en van dezen omloop van wind maken de eilanders in de lij van Otaheite ge bruik, om dit ciland te bezoeken. Winden van tusfchen het Z. W: cn W, Z.,W.° zijn er menig- wuldiger, en waaijen fomtijds met, geweldige buijen, | gen den donker bewolkte lucht, een zwoelen dampkring, en donder en blikfem. Als de wind.naar het Zu- den en Z. W. ichiet, woedt Mi fomtijds derwijze » aoe BEB _., dat @o." AARDRIKSKUNDE vosvak ~* Gat hif huizen en kokosboomen om verre werpts f Maar deze tornados houden noch lang aan. De Ovabellers heben voor de verichillende win- den naien en perfoonsverbeldingen. Den pasfate wind noemen 2ij Macraces; den wind van tusfthed het Z. O. en Z. Z. O. Afacal; dicn van trasichea het W. N. W. en N. W. Yocrow; den van tus- hen N. W. en Noorden Zrapotaia. Dit is, vok gens ‘hunne fabelleer,. de vrouw van Tecrov. De bind van tusfchen bet Z W. en W. Z. W. heet Btoa, en die van tusfchen het Z. Wien Zuidea Bar 00a. Het plantewas des cilands beftaat uit eené kleeds plant, yams,'taro: wortel, fuikerriet, kava, plan- tanen, droodvrocht, kokosnoten, enz. In het st bergte vindt men cr fandelkout, en meer andtre kos- telijke houtfoorten, > die ‘tot handelsartikelen kunsen _ @len. De naturwissenschaft van den sond, en fehoonheid der luchtstreck, maken, dat er bijfkans geen landbouw gedreven béhoefe te worden, de yams en kleedplant, waarvan de vaden ven het gebergte naar den viakken grond worden gebragt 3 Ge kava en plantaan, zijn de eenige gewasfen, die riog eenige moeite verderen. De yams worder ev op dezelfde wijze geplant, als op de Vrienden einden. De kava en kieedplant vereifthen flechts, dat men ze tegen de zon bedekke, als 21j jong zijrs en dit doct men met er bladeren van deri broodbooner ever henen te leggen. Watr de oude stammen van den das man den. Women, too, that men hem, in pleats van sankweeken, fomwijien. ultrocien — most, Om voor andere Plantgewasiin - plas. w vinden. Het eenige viervoetige dier, datmen by de, omtdehs king van het eiland op hetzeive vond, was. ber tars ken; wadrvan het ras vervolgens door eenige grooteré varkens, die twee Spaanfche {chepen er ins774 sche terlieten, veel verbeterd is. Deselfde {chepen lbecd er eenige geiten en honden, die er vervolgens on vermenigvuldigd. Neawuurtijee zeideaambeden levert het ciland, 200 wee! men weet, fiechts twee op. De yoornamnfte beftaat uit cen zoetwater meer, op den top Van ech der hoogfte bergen. Om hetaclve uit Matevai baai te bereiken, en naar dic bani terug te keeren, heeft men drie of vier dagen noddig. Het worde geseat onpeiibaar ditp te zijn, en vail ontzaggelikk groom aien over te viceijen, welke er foms door Omheitess pevangen worden, die zich op viotten, welke 2§ van wilde plantaanboomen maken, op det.mcer wae gen. De tweede zeldzaamheid is een peel, welks water, offchoon voor het oog helder, een geel bes sinkie! sfgeett €n yoor hem,. die het drinks, ees AARDRIJKSKUNDE 'voor - doodelijk vergif is, ja-hem, die zich daarin beade, get puisten en zwerén opvalt. De inboorlingen van Otaheite verichlieen van die der. Vrienden eilanden merkelijk, zoo in hgchamelijke ald in xzedelijke geaardheid. Zij zijn zecr veel fijnet ven leest, en fehooner van kienr; hetgene door Irunnc: veel wetkcloozer leefwijze, die een gewolg vatt-de vitnemende vruchtbaarheid van hun land is, veroorzaakt schijnt te worden. De nyerdere fehdomheid gaat met-eene flapheid en faanwharng-heid gepaard, welke men bijzonderlijk biy bet wor- Gelex.en vuistvechten: ziet doorstraien, dat de Otaheieers- tes :verlustiging doen, maar dat, in vergel§- king. met de vermaken, van denzelfden agrd op de Nricnden cilanden, cen lourer kindecfpel is. De vrouwen van Oraheite zijn, volgens Kapiteia COOK, Diet fiechts’ fratijer, dan die der laatstgenoemde groep, spaar bezitten al het gen bare fkf zelfa in de befchaafdfte.gewesten. der wereld onder{cheidt. 