Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
mgeveer op twee & drichonderd schreden van den straatweg, bereikten eene kleine, welligt acht voet breede, maar tot den rand gevulde beek , door den regen opgezwollen, haar geelachtig water door het hooge, r omgevend riet heendrong. Aan den anderen kant, waar het mindere een vrijer uitzigt over de vlakte toelict, zag ik het eerste stuk wild, plotseling uit het gras opdook, maar op het volgend oogenblik ook ls weder in het digte riet verdwenen was. Het moet een groot hert reest zijn. Jaarmede echter ontwaakte ook mijn oude jagtlust weder, en mijn rdje de hakken in de zijde drukkend, draafde ik naar het kleine water en zocht eene drooge plek uit om te kunnen oversteken, daar ik nict onregte vermoedde aan de andere zijde meer wild te zullen aantreffen , \ aan deze. lk kon echter geene waadbare plaats vinden, en mijn Malcijer, dic digt 1 mijne zijde bleef, verzekerde mij, dat ik er nergens in de gansche kte eene aantreffen zou en best zou doen hier dadelijk over te steken ; ar hij voegde er bij, dat de grond zeer slibberig was, en de dieren cr diep zouden inzinken, wanneer wij te paard bleven zitten. Dit was zoo- l gezegd als: ‘stijg afl’ Ik was dan ook spoedig uit den zadel en in _ water gestapt. Terwijl ik met de eene hand mijne buks boven het hoofd ld en mij met de andere aan de enkele ricthalmen vasthield, beyracfde ik 484 JAVAANSCHE SCHETSEN. den overgang en volbragt dien ook gelukkig, echter niet zonder we de armen nat te worden. Het was toch goed dat ik een paardhegjte onto genomen. Mijn gids volgde mij eveneens te voet. Waar hij de „ Maa gelaten, wist ik niet, maar bekommerde er mij ook weinig ove, kep zag Cr geene tweehonderd schreden .van mij verwijderd, drie andere en vo het groen zag opduiken en daarnevens nog het opmerkzaam g een al van meer dieren. ‚ner — Terwijl ik den Maleijer een teeken gaf, bukte ik mij snel nny afged naderbij te sluipen, toen een verbazend geplas in het water mij bose omzien, daar ik niet anders verwachtte dan cen’ ganschen troep den de beek te zien trekken. Maar, goede hemel! het was niets dn in ontelbare zwerm van Maleijers, die mij, zonder dat ik er acht » om slagen, op den voet waren gevolgd, en het nu ook hun pligt nina} ee beek door te waden, waarin zij trouwens niet het minst te verlies u den. Een blik naar het wild overtuigde mij spoedig, dat dit, st k opmerkzaam, door het heidensche leven in het water natuurlijk ue jaagd, en ik kon juist nog maar even zien hoe het bij zijne lest dige sprongen nog een paar malen boven het gras zigtbaar wett delijk daar tusschen verdween. Ik gaf mijne woede lucht in een onbepaald aantal Duitsche en Eet vloeken, die cvenveel goede uitwerking deden, alsof zij in zuiver WE waren uitgesproken, want de knapen bleven geheel verbluft stam, 2% clkander aan en wisten niet of zij voorwaarts- of teruggaan zouden. M dit mij echter natuurlijk niet voldoende was, ging ik voor hen saas bragt hun aan het verstand, dat zij juist op dezelfde plek, waar zij od thans bevonden, kalm bij elkander moesten gaan nederzitten, en dat u mand zijne plaats mogt verlaten. Ik verzocht mijn’ gids het opeet ove hen te houden, en hoopte zóó van de geheele bende af te komen. M toch, daar ik eenmaal de regte plaats had bereikt, had ik waarlijk ze der vervelende medgezellen meer noodig, die mij de jagt bedierra = der mij van cenigen dienst te zijn. Deze zaak afgedaan zijnde, #2 3 eens na of mijne buks nog goed in orde was, wierp een’ blik op de oa ringende bergen, waardoor de vlakte geheel was ingesloten, om mj &? weinig in de streek te orienteren, en sloop eindelijk op goed geluk th JAVAANSCHE SCHETSEN. 485 weder in, om een’ anderen troep, of, liever nog, een enkel hert, 10eten. . goede hemel welk een aantal herten! Het duurde niet lang of ik regts wel twintig of vijf en twintig, en toen ik er op af wilde gaan raf nog even omkeek, werd links, nog digter in mijne nabijheid, dere troep zigtbaar. Daar de vlakte of het moeras ginds wat ope- of liever het gras, dat waarschijnlijk vóór den regentijd hier was nd, wat lager was, en ik spoediger en gemakkelijker achter de enkele m kon voortsluipen, die daarin staan gebleven waren, zag ik rond naar sten weg om deze laatste nader te komen. Overal stond water, nu ne vlakke poelen, dan in grootere diepten; maar ik gaf er niet meer - 1 mijne voeten niet meer nat werden. Ik had mij zoo goed schuil- en, en was, door den wind geholpen, zóó zonder eenig gedruisch et wild toegeslopen, dat ik vast overtuigd was, ditmaal goed te zul- ffen. Met te meer verwondering zag ik het wild, toen ik het tot sehonderd schreden genaderd was, verschrikt verder snellen; maar ‚ meende ik ook eenig gedruisch te hooren. Ik zag om, en inder- — digt aehter mij kroop mijn niet te ontkomen gids, terwijl ik op er honderd stappen afstands de geheele verdere stoet mijner onver- _ kwelgeesten in den onschuldigsten ganzenmarsch door het gras zag elen. zou eene mooije jagt worden, met zestien of achttien vogel-verschrik- chter mij! Wat de menschen bij dit alles dachten, waartoe zij ge- | dat zij dienden, en wat zij, in een woord, met hun geleide bedoel- 1ag de hemel weten. Nieuwsgierigheid kon het niet wel zijn, want uden zij zich plaatsen uitgekozen hebben van waar zij het jagtgebied | overzien, terwijl zij zich integendeel altoos in dezelfde regte lijn, achter den ander, bleven voortbewegen, en alleen bedacht schenen, poor zoo trouw mogelijk te volgen. naal had ik overigens geen tijd om tegen hen uit te varen, want oot hert, welligt de leidsman van den troep, zonderde zich van de n af, en draafde, misschien om verkenning te oefenen, met den mm kop trotsch achterover geworpen, in een’ halven cirkel om mij terwijl hij den mij volgenden zwerm overzag, maar mij, die in bet vier of vijf sprongen, en drong zich, gestadig heen « tusschen het daar hooger wordend gras, terwijl de M heidonsch vreugdegeschreeuw aanhieven. Mijn gids w nog niet voldaan, mear rukte zijne kris uit de schede, staande al mijn geroep om terug te blijven, als een slo: hond, over alle hindernissen heen, naar de plaats, wa voor ons onzigtbaar geworden was, waarschijnlijk zmoes Toen ik weder geladen had en hem gevolgd was, ' afgemaakte wild, dat hij — wáárom weet ik niet — oj cen stuk vleesch van vier à vijf pond, met de hui gesneden. Ik Tiet thane mijne eeroolgers — want 266 mogt ih men — bij het gevelde dier te ramen komen, beduidde huis souden brengen, on tevens, dat zij zich den verd daar buiten moesten laten zien. Mijn gids zou bij hen dan, wanneer het donker werd, alleen achteraankomen Dit alles was echter spoodiger gezegd, dan gedaan. venmaal niet van mij af to krijgen; hij liet zich alles o te billijken on zette de manschappen tot spoed aan in gen van het wildbraad, opdat wij daarvan nog denz | JAVAANSCHE SCHETSEN. _ 487 dan. wr eloop digterbij, en scheen het goed getroffen te hebben, daar het woor van bloed achterliet. niddels waren wij weder door twee personen gevolgd, en wel door die 2 oute paarden geleid hadden. Mijn gids — dien ik door de anderen En mg hoorde noemen en voortaan ook zoo noemen zal — liet cen van bij de paarden staan, en zond den anderen om het aangeschoten dier 8 zoeken en des anderen morgens vroegtijdig binnen te brengen. = ni Vij-zelven keerden, daar het donker begon te worden, naar den straat- es terug. Eer wij dien bereikten, kreeg ik een derde dier onder het schot, _ wel cen zeer groot hert; maar daar het al vrij duister was, hoewel nog XW, genoeg om te mikken, schoot ik ditmaal mis. Waarschijnlijk had ik ~ M over den kop heen geschoten. Overigens kreeg ik van mijn tweede ES wild ook niete te zien. De man zeide mij des avonds, dat hij niets “- “yonden had; ik geloof intusschen, dat hij wel zal geweten hebben, wat TE! van was geworden, want toen ik, eenige dagen later, weder in diezelfde Wi seek kwam, vond ik de plaats waar zij het dier opgenomen hadden. De boorlingen houden hartstogtelijk veel van hertevlcesch, vooral wanneer het I éedroogd is, en het zoogenaamde dinding, dat zij daaruit bereiden, is ook de Egaarlizk acer lekker. dae Het begon weder te regenen, en wij stegen te paard, om te spoediger = ¢huis te zijn. Daar gekomen, verwisselden wij van kleederen, nuttigden Lt. een voortreffelijk stuk wildbraad, met do bijgevoegde rijst, gras en blade- Ï ren, en retireerden ons in “onze appartementen.” ne “Onze appartementen’ bestonden hier uit een eenigzins afgezonderd af- & dak van bamboes, waarbinnen voor mij een kamertje was ingerigt uit op- Mm gehangen doeken en sarongs, van welke één zelfs den zolder vormde. Hier # lagen mijne matras en twee hoofdkussens; daar het door den regen tamclijk » frisch was geworden, dekte ik mij met mijne eigen wollen deken toe, en men zal zich kunnen voorstellen dat ik hier, na de ongewone vermoeijenis van den verloopen dag, uitstekend sliep. Den volgenden morgen vonden wij ons ontbijt reeds vóór zonneopgang bereid. Loebang wilde weder op de herten losgaan; ik echter voelde min- der last om op nieuw een paar herten dood te schieten en wenschte lic- ver jagt te maken op ander en gronter wild. Ongeveer tien mileu verder , . , am inne Te 488 JAVAANSCHE SCHETSEN. diep in de bergen, moesten zich namelijk vele rhinoeerossen lieten deze zich al dikwijls ook hier in de vlakte zien (gelijk mi : gelsche officier verzekerde) zoo viel er toch niet op te rekenen, dà daar zou ontmoeten. Bovendien was er mij veel aan gelegen, vy van de bergen te zien, en zoo braken wij den volgenden mora, ontbijt, op, om den niet zeer langen weg daarheen af te legen Een paar van het volk liet ik achter, met den last om het gisten nog geschoten hert op te zoeken, eigenlijk echter om ze van mjs gen. Maar dit zou mij weinig baten. Onze rid — ik zeg onse, want wij waren, door Gods genad ; vijftien man sterk — ging nog een tijdlang over den straatweg a helling der bergen, maar spoedig hadden wij een smal pad in vi dat regtsaf door het hooge, harde gras liep. Ik had gedacht hier bouwden grond meer te zullen vinden en nu de rustige, ongestonk x blijfplaats van het wild te betreden; maar het was integendeel, hit Javanen hier eerst regt aan het planten waren gegaan. Overal tam - heuvels, waar ook maar de kleinste bergstroom zorgeloos voorbije sl het water opgevangen, ingedijkt en links en regts heengeleid, ongan of kleincre vlakten, al naardat de gesteldheid der plaats het toda, besproeijen. Slaperige karbauwen wentelden zich om in het slijk der ven aangeleerde velden, terwijl andere werden beploegd door halfnaakte ine lingen, die langzaam achter de luije, maar sterke dieren door het water hea waadden, of, tot meer gemak , bovenop den ploeg waren gezeten, welk wer tuig zij daardoor tevens dieper in de weeke modder zochten te drukken Vriendelijk was het voorkomen der kleine hutten, die men naauweli door het digte loof kon zien heen schemeren. Sommige plekjes waren all bekoorlijkst: schuw en vreesachtig als hunne bewoners, schenen zij zi achter de schaduwrijke omgeving, voor het oog van den Europeaan te ' len verbergen. Maar het hielp ze niet, Loebang liet er geen enkel onbezocht; hij r elke woning digt voorbij en schreeuwde er icts binnen, dat ik niet 1 staan kon, in de Soenda-taal. Toen ik echter eenigen tijd daarna e omzag om mijne achterhoede te teller, bemerkte ik dat deze in aantal \ verdubbeld. Mijn opgewonden gids sleepte ieder mede, dien hij maar teg JAVAANSCHE SCHETSEN. 489 Waartoe toch? Ik bragt Loebang ernstig onder het oog, dat hij al lx naar huis moest laten trekken, want dat ik niemand meer wilde ebben. Hij lachte daar zoo grijnzend om, alsof hij zeggen wilde: pelief, daar versta je niets van” — en in het volgende huis liet hij ‚w zijn geroep hooren. ik zag dat er toch niels aan te doen was, zweeg ik eindelijk stil, nu alleen benieuwd, wat voor hof-stoet hij zou vereenigen. lf uur ongeveer bereikten wij een’ vrij grooten “koffij-tuin.” Maar, zer! gij moet hier niet aan een uitspannings-oord denken, met het cTuin-lust” in gulden letters boven de deur, en van binnen tafels ken en een buffet; — het zijn eenvoudig de koffij-plantages, die er tuinen noemt, en zij hebben daarmede ook inderdaad eenige over- st; hier echter zal ik er niet uitvoerig bij stilstaan, daar ik er later dere en meer uitgestrekte bezocht en mij op deze slechts een oogen- hield. geheele plaats was natuurlijk door een hek, en hier en daar door s-riet, afgesloten; ook de in- en uitgang was met eene poort van le riet voorzien, maar deze stond thans, daar de koffij nog onrijp pen. De weg, die er ons doorheenvoerde, is ongeveer tien schre- eed; het gras is er weggemaaid, en onder het schaduwrijk geboomte 1, gedijt de koffijplant. Van daar voerde ons het smalle pad weder ‚de bergen, en eindelijk, tegen den middag, bereikten wij, over de bergen en glibberige paden heen, het laatste huis in het gebergte, iendelijk onder het wuivend bamboes en tusschen digte koffij-struiken n lag. geschreeuw van Loebang in de huizen moest toch nog een’ anderen, 1 grond gehad hebben; namelijk indien de Regent niet, zoo als dik- rebeurt, reeds vooraf boden herwaarts had gezonden; want naauw wa- ij aan een net huisje van bamboes afgestegen, of cen paar jonge 3, met de gewone groote ronde, rood geschilderde en vergulde eet- , die zij in de binnenlanden gewoonlijk gebruiken, traden binnen, de tafel zindelijk met een’ wit kleed, en ontpakten voor ons een jk vorstelijk maal, ‘althans indien men onze omstandigheden en het gene der plaats in aanmerking nam. Ik telde, oon aller op Wd Bd 490 JAVAANSCHE SOHETSEN. stond, twintig verschillende geregten, — zegge twintig, waarvoor | alléén aan den disch moest setten. Hier bleek mij intussches, 4 reeds gisteren avond of heden morgen met het aanbreken vaa & eon koerier moest zijn vooruitgesneld, want onder de schotels way gisteren avond door mij geschoten hert, en wel op zeven verschil nieren toebereid — gebraden, gekookt, gedroogd , in ragout, met pepe, weet niet hoe al meer. Bovendien waren er een aantal bordes, meest verschillende soorten van bladeren en gras, vruchten, kipm ren, wortelen, enz. Rijst vormt overigens een der hoofdbestandda zulk een’ maaltijd, en zij weten dit geregt, dat op groene, vinde sang-bladeren wordt binnongebragt, voortreffelijk toe te bereiden.. ken de rijst niet in water, maar met damp, in daartoe opzettelijk: digde vaten, welke zij op waarlijk kunstige wijze uit koper weta den, Onderin bevindt zich het water, en boven, in een’ trechter korf, ligt de rijst. Van boven is het vat natuurlijk gesloten, a stijgende damp kookt in korten tijd de rijst gaar. Reeds gedurende den maaltijd begon het te regenen, en wi regen niet als elders valt, maar nederstort met een geweldi van boven bij vergissing ccne wolk had omvergestooten , movstei % lijk eerst dien zondvloed laten uitrazen. Te 8 uur was de iucht der helder, en ik verzocht Locbang de paarden te laten zadelen, voor den avond althans het terrein eens zouden kunnen overzien. ook hem aangenaam, en cen halfuur later draafdon wij, op ki bijzonder taaije bergpaardjcs, die wij voor de vrocgeren hadden | de steile bergen tegen, welke eerst nog beplant, maar verderop à ontzettend hoog gras begroeid waren. Het ging hier zoo steil naar boven, dat ik, om der wille van den, wilde afstijgen. Maar Loebang drong er op aan, dat ik zc ‘sitten: de paarden waren er aan gewoon, en te voet zouden u door het hooge gras bedekt zijn geweest en niets hebben kunnen De landstreek was hier wild en wocat: — overal uitgestrekte gra die van verre de berghellingen slechts met eene lage zode schene dekken, maar ons bij elken voetstap bewezen hoe stijf en hoog dk waren, en hoeveel moeite het kaste ct rich door te werken. 