None
„Ten selvendage is den Schilder SCHOUWMAN, genoodigt sijnde op den „maeltijd, door de Heeren Vaders ende Regenten, bedankt voor de Fraije schil- derij e, die denselve op haer respective order hadde geschilderd, boven den „Schoorsteen in de Regentencamer, en uijt de privé Beurs van de ses Heeren „Regenten en van den rentmeester betaald, met twee gouden ducaten van elk, en „dus met eene somme van drie en seventich gulden en tien stuyvers, en gevol- „gelijk dit schoorsteenstuk voormelt door de voorsz. Heeren aan dit Huijs tot eene „vereering geschoncken. „In het vermelte schoorsteenstuk werd verbeeld den Tempel van de milda- „digheyd en een vrouw verbeeldende de wijsheyd, welke lessen geeft aen een „meysje en een jongetje uyt dit Godshuys, na *t leven geschilderd in de klederen „of liverije van dit meergemelte Godshuys, *) hebbende dit jongetje een boek in „de hand, den Bijbel verbeeldend, waarop geschilderd is Biblia, met groote letters, „en op de regterzijde van 't voorsz. stuk staet verbeeld een pilaer waarin verbeeld „werd als uitgehouden te sijn, de wapens van de ses Heeren Regenten en van den „rentmeester, eerstelijk het wapen van den Heer Borgemeester Hallinq, president „vader, ten tweede dat van den Heer Matthijs Beelaerts, vice-president vader, „ten derde dat van den Heer oud Burgemeester VAN Slingeland, vrijheer van „Slingeland, ten vierde dat van den Heer POMPEUS Berck, vrijheer van God- „schalcxoord, ten vijfde dat van den Heer Hendrik Onderwater, ten sesdedat ’) Zie van Eynden en v. d. Willigen D. II, blz. 192. 2) Ibid. D. II, bl. 211. s) Zie over dit Gesticht Balen, Beschr. van Dordr ., bl. 182 en volg. en Geschiedenis van Dordr. Krankzinnigenhuis door Dr . S . A. v. d. Chtjs, Dordr. A. v. d. Hoeven 1886. 4) De verpleegden in dat Godshuis waren ln het blaauw gekleed. In de volkstaal werd dit gesticht daarom het Blaauwhuis genoemd. AANTEEKENINGEN OMTRENT EENIGE DORDRECHTSCHE SCHILDERS. 15 „van den Heer POMPE, Heere van Meerdervoort, ten sevende dat van den rentm r. „Gérard Beelaerts. „Het meysje in deze schilderije na het leven afgemaelt is genaemd Maria „Klop, geboren den 22 e April 1725, gevolgelijk oud ruym 13 jaren, haer vader „was genaamd TheüNIS Klop, van. geboorte en familie van Haften, en haer „moeder genaemd Margarieta VAN Peeren, en het jongetje is genaemd Cornelis „VAN DER Swaen, geboren den 1 Januari 1727, gevolgelijk oud elf jaren, desselfs „vader was genaemd Jacob van der Swaen en desselfs Grootvader was een boer „en heeft gewoont aen den Schravendeelsdijk aen dese sijden het hecken bij de „soutketen, de moeder was genaemd Neeltje de VISSER, en om redenen dat de „schilder SCHOUWMAN de voorsz. kinderen seer gepreesen heeft wegens hare „gehoorsaemheyd onder het schilderen, hebben de Heeren vaders en den rentm r. „aen haer een sestalf vereerd ieder voor sijn hooft en dus te samen ses sestalven.” Wélk eene vereeniging van vertoon van hoogheid en kinderachtige naïveteit spreekt uit deze beschrijving en hoe kenschetsend is zij voor den geest onzer toenmalige aristocraten. XXXIV. CORNELIS VAN SLINGELANT. Ofschoon van het werk van dezen schilder zoo ver mij bekend is niets is overgebleven en ons zelfs niet gemeld wordt welk deel der kunst hij beoeffende, meen ik hem niet geheel te moeten voorbijgaan, al was het alleen om de zonder- linge vereeniging van Kunstschilder en kok welke bedrijven hij beide uitoeflende. Op het titelblad van het tweede deel van Houbrakens werk leest men dat dit aanvangt met het jaar 1613 en eindigt met die schilders, die in 1635 geboren zijn. Daar hij dezen schilder op blz. 345 van dit deel behandeld, zou dus hieruit volgen dat hij vóór dit laatste jaar geboren werd, wat mij ook waar- schijnlijk voorkomt. Hij zegt daar dat CORNELIS VAN SLINGELANT een Dordtenaar was, en dat deze tweemaal over zee naar Rome was gegaan en hem daarom door de bent- genooten aldaar den bijnaam van Zeehaan werd gegeven en verder dat hij zoowel Schilder als Kok was en woonde bij de Groothoofdspoort over het Ossenhoofd. De weinige berichten die ik omtrent hem gevonden heb bevestigen dit verhaal. Ik vond in het begrafenisboek der Groote Kerk te Dordrecht de volgende aanteekening: 1 666 Augustus. den 1 1 . een kint van CortT van Slingelant , koek om trent de Paüy. 16 AANTEEKENINGEN OMTRENT EENIGE DORDRECHTSCHE SCHILDERS. De Paauw nu was een in dien tijd zeer bekend logement gelegen bij 't Groothoofd. Van zijne reizen naar Rome getuigt zijne opname in de broederschap der St. Pietersheeren in 1669 die wij bij Balen l ) vermeld vinden. Deze opname moet evenwel eerst geruimen tijd na zijne vestiging in zijne geboortestad hebben plaats gehad, blijkens de bovenvermelde aanteekening omtrent het begraven van een zijner kinderen, daar het toch niet waarschijnlijk is dat hij na zijn huwelijk nog naar Rome is gereisd. Volgens eene aanteekening in de registers der Haagsche schildersconfrerie gaf JACOB Duck, schilder, wonende te ’s Gravenhage, den 1 Juli 1660 eene attes- tatie af ten verzoeke van CORNELIS VAN SLINGELANT 8 ). Als hier, wat waarschijnlijk is, onzen schilder bedoeld wordt, dan blijkt daaruit dat hij toen reeds van zijne reizen in het vaderland was teruggekeerd. In het kerkelijk Proclamatieboek vond ik de volgende Attestatie : 1676. 16 February. Corne lis van Slingelandt en sijn huisvrouw gewoont hebbende aan V Groot - hooft vertrocken naar de Graaff. Dit verblijf te Grave zal evenwel slechts tijdelijk zijn geweest; want Houbraken schijnt terecht vermeld te hebben dat van Slingelant in het huis over het Ossenhoofd is gestorven. Althans blijkt uit de volgende aanteekening in het register der dooden dat hij te Dordrecht is overleden. 1686 April. Den 16. ens luyens over Cornelis van Slyngerlant in de Augustyne begraven. Hilversum , Februari 1892. 1) In de Bijvoegingen. Het is zeker vreemd dat dezen schilder-kok, in die broederschap werd opgenomen, die overigens meest uit zeer aanzienlijke beeren bestond. Er schijnt dus geen ander vereischte te zijn gesteld dan dat men in Rome was geweest. Misschien was hij oorspronkelijk van deftige familie waar de naam aan doet denken. 2 ) Archief Obreen D. V, bl. 291. DE KLOKKENGIETERS HEMONY EN DE UURWERKMAKER JURIAAN SPRAKEL TE ZUTPHEN. DOOR J. GIMBERG. N de voorste rijen van hen, die in ons land gedurende de I7 de eeuw uitblinken, staan de twee gebroeders François en Pierre Hemony, die de kunst, om met volkomen zui- verheid eene klok in den vereischten toon te gieten tot een hoogen trap van volmaaktheid brachten en wier arbeid nog als om strijd wordt geroemd. Omtrent beider leven en werken bezit men thans een groot aantal mededeelingen, waarvan de meeste in verschillende tijdschriften verspreid liggen. Hofdijk maakte daarvan gebruik tot het schrijven eener populaire schets over de Hemony’s^), terwijl na hem een zekere heer B. over hetzelfde onderwerp een artikel plaatste in den Nederlandschen Kunstbode van 1880, blz. 81 — 84. Beide opstellen geven veel wetenswaardigs over de Hemony’s te Amster- dam — COMMELIN en VON Zesen gingen hierin reeds voor — doch vermelden ■) W. J. Hofdijk, Lauwerbladen uit Néerlands Gloriekrans, Zie hierin het opstel: „Het Gehoor des Blinden." Oud-Holland, 1892. 3 18 DE KLOKKENGIETERS HEMONY ENZ. zeer weinig over de Hemony's te Zutphen. Nasporingen in het archief van laatstgenoemde gemeente stellen mij in staat, om in deze leemte voor een groot deel te voorzien. Mijne schets zal hoofdzakelijk de Hemony’s behandelen in verband met de door hen gegoten klokken voor den Wijnhuistoren te Zutphen, terwijl ik tevens eenige bijzonderheden wensch mee te deelen over den bekenden zeventiendeëeuw- schen uurwerkmaker JURIAAN Sprakel, die het uur- en speelwerk voor dezen toren vervaardigde Niet alles — ik weet het — heb ik volledig 'kunnen toelichten, doch ik meen, dat de mededeelingen, welke ik vond, belangrijk genoeg zijn, om ze niet langer onder mij te houden. In de raadsresolutie 1 * 3 * * ) van den i6 den April 1642 wordt van het uurwerk in den toen pas herbouwden Wijnhuistoren gezegd, dat het „heel versleten en(de) quaelijcken is gaende”. De stad had daarom den I4 den Febr. 1642 aan haren burger JURIAAN Sprakel opgedragen, een bestek van een nieuw uurwerk te maken, en twee dagen daarna besloten den ,,horologiemaecker ,, Jan Carle te Zwolle naar Zutphen te ontbieden, ten einde zijn advies in te winnen. Het resultaat dezer voorbereidende werkzaamheden was, dat men aan Sprakel den i6 den April van dat jaar de levering van „een nieuw uijr en(de) speelwerck” gunde op voor- waarden „als aen die Leyas vande bestecken te sien is.” Het gieten der klokken droeg de stad den i sten Aug. d. a. v. aan François Hemony op a ). Deze zou 16 stuivers voor elk pond hebben, dat eene klok woog, doch 17, wanneer onpartijdige meesters, door den raad aan te wijzen, zijn arbeid goedkeurden, „en(de)”, vervolgt de raadsres., „dat op soedaene besteck en(de) conditiën noch vorders te beraemen en(de) met hem in te gaen, cunnende hij aenneemer ondertusschen sich versien met eenige spijse en(de) sich tot het gieten derselver praeparieren” 8 ). Men moest natuurlijk, alvorens de klokken in den toren te hangen, verze- kerd wezen, dat deze sterk genoeg was, om ze te kunnen dragen ; ook wilde men i) De raadsresolutiën van Zutphen 2ijn de voornaamste bronnen, welke ik bij bet schrijven van mijn opstel gebruikte. a) Pierre Hemony wordt bijna nooit genoemd; hij hield zich altijd op den achtergrond, zoodat we, op eene enkele uitzondering na, steeds François vermeld vinden. 3) ik heb noch het bestek, waaraan Sprakel, noch dat, waaraan Hemony zich te houden had, kunnen opsporen; beide schijnen verloren geraakt. Gelukkig, dat enkele mededeelingen in de raadsresolutiën dit gemis eenigszins vergoeden. DE KLOKKENGIETERS HEMONY ENZ. 19 weten, hoeveel er in moesten gebracht worden, alsmede de wijze, waarop dat het gemakkelijkst kon geschieden. Yoor het verschaffen dezer inlichtingen wees de ma- gistraat een viertal personen aan, die tevens „met den Clockgieter over die betaelinge en(de) onderholdinge van(de) clockken en(de) andere conditiën op behagen van hair Ed. (zouden) handelen.” Intusschen ging de stadsmetselaar Emont Hellenraet met FRANCOIS Hemony naar Nijmegen en Deventer en maakte over de zwaarte en grootte tier torenklokken aldaar een verslag 1 ), dat in den raad van den 15 den Maart 1644 behandeld werd in verband met de draagkracht van den Wijnhuistoren. Er werd toen besloten, om ,,die minste” van de drie soorten klokken, volgens „t* besteck door den Clockengieter aevergelevert”, te laten ‘gieten. Nog in hetzelfde jaar was Hemony met zijn arbeid gereed; want den 2jsten en 26s ten Sept. 1644 werden de klokken gewogen. Er waren er 19, de zwaarste woog 4082, de lichtste 94 pond, te zamen hadden ze een gewicht van 13239 pond. Twee klokken werden den 7 den Aug. 1646 uit den toren genomen en vervangen door twee, die te zamen 34 pond lichter wogen; de klokken hadden dus toen een gewicht van 13205 pond. Wij zien uit het bovenstaande, dat Van Lennep 8 ) onrecht heeft, wanneer hij in navolging van H. N. VAN Til 8 ) beweert, dat de Hemony’s eerst in 1646 hunne klokken voor den Wijnhuistoren goten. Deze fout heeft aanleiding gegeven tot de onjuistheid, op het XIV de Nederlandsche Taal- en Letterkundig Congres 4 ) in de wereld gebracht, dat de eerste arbeid der Hemony’s hier te lande niet het klokkenspel van Zutphen, maar eene klok voor de kerk te Venraai geweest is, in het jaar 1645 gegoten. Uit het voorgaande is, meen ik, afdoende gebleken, dat als eerste arbeid der Hemony’s hier te lande het klokkenspel te Zutphen moet beschouwd worden, tenzij te eeniger tijd het tegendeel kan bewezen worden. Toen men nu de klokken gereed had, werd Sprakel, ingevolge raadsres. van den 24 sten Jan. 1645, aangezegd, dat hij spoedig het klavier op den toren moest klaar hebben, opdat de klokken konden gekeurd worden. Den 25 sten Maart 1645 benoemde men daarvoor „den blinden Jor. VAN Eyck, clockenspeler tot Vtrecht 6 ), ende mr. Lucas, organist van Deventer”; Hemony had reeds dikwijls op keuring aangedrongen met de verzekering, dat „die doeken nu meer nae den toen gegoeten en vergoeten waeren.” De beide keurmeesters verschenen den 23 sten April 1645 in den raad, om daar verslag te geven van hun onderzoek, dat ongeveer 14 dagen *) Vergeh de raadsres. van 2 en 15 Maart 1644. 5 ) Vondel, deel IX, blz. 237, noot 43. 8 ) Beschr. van Zutphen, blz. 55. 4 ) Zie de handelingen daarvan, blz. 388. *) Diens kennismaking met de HfeMONY's is dus van vroeger datum dan Hofdijk t. a. p. meent. 3 * 20 DE KLOKKENGIETERS HEMONY ENZ. geduurd had. Hun oordeel luidde gunstig — alleen achtten zij het noodig, om nog zes kleine klokjes te laten gieten, ten einde „vollencoemen musyck tot een dubbelde octave toe te kunnen speelen. ,, De klokkengieter mocht hiervoor, naar hunne meening, wel 25 stuivers per pond hebben. De raad besloot deze klokken te laten gieten, doch had blijkbaar weinig zin, om 25 stuiver per pond te betalen, want hij wilde met HEMONY in een „accoort” treden. Den 2S sten April d. a. v. werd goed gevonden, om, als Hemony met zijne nieuwe bestelling gereed was, genoemde keurmeesters weer naar hier te ontbieden en hen dan tevens te beloonen. Intusschen kreeg VAN Eyck met zijn knecht 50 carolusguldens ter vergoeding van reis- en verblijfkosten; mr. Lucas ontving daarvoor twee pond groot. Den g den Dec. van dat jaar kwam in den raad een rekwest van Sprakel ter tafel, waarin hij aan de stad verzocht, om het nieuwe uur- en speelwerk aan te nemen en hem er 18300 gulden voor te geven. Voor die som zou hij het aan de stad laten, zonder „reguard te nemen”, of het meer als 27000 pond woog. De raad nam echter met dit voorstel geen genoegen, maar besloot het uurwerk met 17000 gulden te betalen, „onaengesien het selve aever die helffte swaerder in gewichte bevonden is, dan het besteck en( de) contract was medebrengende. ,, Wanneer SPRAKEL zijn werk in den toren gebracht had en de klokken aan het slaan waren, zou men hem dadelijk 17000 pond à 17 stuiver per pond betalen of 11900 gulden, „affgetrocken die betaelinge, daer op voor desen gedaen.” Het nog overblijvende geld — 5100 gulden — zou hem in drie achtereenvolgende jaren betaald worden, telkens een derde deel. Meer zou Sprakel niet te vorderen hebben; hij zou het nieuwe uur- en speelwerk boven brengen en stellen, zonder daarvoor nog iets in rekening te mogen brengen. Achtte de magistraat het later noodig, „dat hem noch ijets meer behoere toe- gelecht te worden, offte dat hij daer an schaede soude lijden/’ dan zou het van zijne discretie afhangen, om SPRAKEL nog eenige vergoeding in geld te verstrekken. Hoe groot de som is, welke Hemony voor zijne klokken ontving, is niet • met juistheid op te geven, omdat men hem niet steeds met dezelfde muntspecie afbetaalde. Op „naeder” verzoek werd den uurwerkmaker voor 4 of 5 jaar de werk- plaats vergund „soo hem hijr voorens tot maeckinge vant uyr ende speelwerck alhijr ingedaen en geaccordiert is.” Waar deze werkplaats gelegen was, heb ik nog niet kunnen ontdekken, wel vond ik aangeteekend, dat den i8 den Sept. 1653 aan Sprakel en diens vrouw een huis opgedragen wordt op de Markt achter het Wijnhuis gelegen en nog een huis in de Kolenstraat *). Beide huizen strekten l ) Extracten uit ds Protocollen van Kentenissen der stadt Zutphen (hs. van G. Kreynck), blz. 203 verso. DE KLOKKENGIETERS HEMONY ENZ. 21 zich tot aan de daar achter liggende straten uit. In de verpondingsboeken van omstreeks 1653 lezen we, dat Sprakel toen „aen de Markt” l 2 * ) woonde. Den 22 sten Aug. 1646 kwamen Van Eyck en Lucas weder in den raad, om hunne meening over het nieuwe klokkenspel te zeggen. Zij vonden het uit- stekend, zoodat er naar hun oordeel niets meer op af tè dingen was. Beiden hadden met PlETER Reijners uit Deventer ook het uur- en speelwerk onderzocht, waaraan ze eenige gebreken hadden opgemerkt, als b.v. „ant onrust als dat hetselve somwijlen aenslaet” en aan sommige ronsels, welke niet diep genoeg „angaen souden”. Daar SPRAKEL echter volhield, dat 'zijn werk geen verbetering meer behoefde, besloot men nog een „expert en ervaeren uyrwercker” naar Zutphen te laten komen, om te beslissen. Den 4 den Sept. 1646 verschenen daarvoor Frederik Moll en Peter Reijners Ilsinck „woenende respective tot Vianen ende Deventer” in den raad. Zij prezen het werk van Sprakel als „suffisant en(de) defftich”, maar vonden de noten op den trommel wat week, en oordeelden, dat er 1000, in plaats van 700 op moesten zijn. De uurwerkmaker beloofde zijn arbeid volgens hunne opmerkingen te verbeteren. Den derden Oct 1646 gaf de stad het volgende getuigschrift aan de klokkengieters 8 ) : Wij Burgemeesters, Schepenen ende Raedt der stadt Zutphen, Doen kondt, ende tuijgen, Certificeerende mits desen, voor de gerechte waerheijt, dat wij tot Cieraet onser Stadt, als mede tot dienst vandè gemeente, goet ende noodich ge- vonden hebben een Clocken t spel te doen gieten op onse Wijnhuijs-toom, op die marckt staende : en(de) dat daer toe sich gepresenteert hebbende die Eer ende konst- rijcke Meesteren François en(de) Pierre Hemoni, gebroederen, uijt Lotthringen van Levecoert geboortich, den welcken wij t’ selve hebben aenbestaedet, sijnde de grootste, soo voor die uijr-klocke wort gebruijckt, van gewichte over die vier duijsent ponden ende die andere, tot sesentwintich kloeken in t* getal, nae advenant. Welcke uijr- en- speel-klocken door onpartijdige Meesters, van ons daer toe geroepen, niet alleen voor goet verklaert, nemaer oock anderer naebuirige steeden Speel- wereken in toon ende resonantie te boven gaende sijn erkant ende opgenomen geworden, alsoo dat wij daer aen een goet genoeghen hebben, ende den voor- noemde Meesteren haeres arbeidens, wegens het gieten ende leveren der voorsz: kloeken, hier mede doen bedaneken. Ende alsoo wij versocht sijn daer van hunluijden Attestatie te geven, die wij den selven oock te geven niet en hebben kunnen verweijgeren ; als hebben wij tot wa erheijts oirkonde onser Stadts secreet- 1) Quoyer van Verpondinge (hs. van G. Krëynck), blz. 303 verso. 2) Dit getuigschrift, op perkament geschreven, bevindt zich thans in het archief van Zutphen; het zege der stad, dat er aan gehangen heeft, is verdwenen. Ook Van Til t. a, p. deelt den inhoud van dit getuigschrift mede. 22 DE KLOKKENGIETERS HEMOXY ENZ. se^el onder aen desen brief doen hangen. Actum Zutohen den derden Octobris de* Jaers onzes Heeren duijsent, ses hondert, ses-en-veertich. Ther ordoan'antie^ van/de) selve Theod. Cremer Secret aris) 1646. Den 15-^ Decemb. 1646 verzocht HEMOXY, om in huur te mogen behouden zijne werkplaats en woning in den Lsendoorn, voor de reformatie een klooster, thans de huzarenkazerne van dien naam op de Nieuwstad, omdat hij voor de stad Deventer aangenomen had, een geheel nieuw klokkenspel te gieten. De stad zou aten onderzoeken, of men ook brandgevaar kon duchten. Was dit niet het geval, dan wilde zij met den klokkengieter „in billicksten” onderhandelen. HEMOXY heeft gedurende zijn geheeïe verbüjf te Zutphen in den lsendoorn gewoond, zooals blijkt uit de raadsres. van 6 Jan. 1657, waar we het verzoek van een laken- bereider lezen, om in huur te mogen hebben de woning van HEMOXY, die haar „wegen 3 vertrek naar Amsterdam tegen aenstaende Paeschen sal comen te verlaten.' * Het verzoek werd toegestaan voor 6 achtereenvolgende jaren voor denzelfden huurprijs als HEMONY had betaald. Uit de raadsres. van 9 Febr. 1647 vernemen we, welk gedeelte van den lsendoorn aan HEMOXY verhuurd was n.l, : „Die groote Caemer inde paterije van(de) lsendoorn op die Xieuwstadt, mitsgaeders die twie cleijne Caemerkens op die plaets, die keuke, hoff en(de) andere plaetsen daer bij ge legen”, „item die solder boven die Caemer en(de) een cleijn keiderken, en(de) daeren boven noch dat hij aen die kereke op die eijckelhoff op sijner cost sal mogen een affdack setten, gebruickende dair op eenige pannen soo dair sijn liggende en getelt sullen worden, edoch met die conditie dat hij inde pijlairen van (de ) kerek geene gaeten sal mogen breecken, en (de) bij soo verre hij tusschen die pilairen ijets mochte (:om lucht te scheppen:) comen te breecken dac hij nair expiratie van(de) selve 2 jairen het selve op sijnen coste sal wederom toemaecken en^dc; het gemaeckte affdack tot sijnen vordeel dair wederom uijt breecken mits restituiirende die pannen en^de; anders soo hij van stadt otte clooster wegen dair toe mede gebruickt heeft.” De huurprijs bedroeg 35 daalders per j aar. De gissing van een schrijver over Zutphensche oudheden 1 ), dat de Hemony’s hunne werk- plaats vlak bij den IJsel gehad hebben, is dus onjuist. Fran^OI-S Hemony werd 10 Febr. 1647 burger van Zutphen, hetgeen JURIAAN Serakel reeds den 23 s - 3 Maart 1644 geworden was. Den 24 r * eB Febr % 1647 benoemde men AREN'T VAN Bexthltm, organist der Sint-Walburgskerk, op eene jaarlijksche bezoldiging van 50 daalders tot klokkenist van den Wijnhuistoren. Zijne betrekking moest hij den I st « 1 April d. a. v. aanvaarden. Aangezien hij zich reeds twee jaar te voren „in den selven dienst heeft laten emploieren,” zoo werd hem daarvoor als gratificatie eene gelijke som gegeven. *; Z.e de Zutphensche Courant van 13 Aug. 1872. DE KLOKKENGIETERS HEMONY ENZ. 23 Ingevolge raadsbesluit van den 3 den Maart 1647 werd Juriaan Sprakel met ingang van den eersten April van dat jaar tegen een tractement van 100 daalders ’s jaars met het onderhoud van het uurwerk belast, als schoonhouden, enz. Hiermee zijn mijne mededeelingen over het uur- en speelwerk op den Wijnhuistoren in de I7 de eeuw geëindigd. Tot besluit diene, dat in de raads- vergadering van den 24 sten Febr. 1664 werd goedgevonden „het olde horlogie” van het Wijnhuis aan de kerkmeesters der Sint-Walburgskerk ten geschenke te bieden, om het in haar toren te plaatsen, „mits dat op costen van(de) kercke vier nieuwe wijsers daer toe sullen gemaeckt worden tot ciraet van(de) Stadt, en(de) meerder accommodatie van(de) buijten luijden.” Het is mij niet gebleken, of de kerkmeesters dit geschenk aanvaard hebben, ook wordt van een uurwerk op den Sint-Walburgskerktoren nergens melding gemaakt; het vermoeden ligt daarom voor de hand, dat de kerkmeesters geen lust hadden „het olde horologie”, dat „qualycken” ging, in hunnen toren te plaatsen. De Hemony’s goten, zooals bekend is, niet uitsluitend klokken. Dit was reeds te Zutphen het geval, waar François in 1653 betaling erlangt voor een koperen gewicht, een nieuwe bus en een schijf voor de kraan, alsook voor tien metalen pannen ten behoeve der watermolens 1 ). Twee der vier klokken, welke zich in den Sint-Walburgskerktoren bevinden, zijn blijkens hun opschrift in 1657 door FRANÇOIS HEMONY gegoten. Volgens raadsres. van 21 Jan. 1653 werd den kerkmeesters vergund, om de klokken in den Sint-Walburgskerktoren te verhangen, opdat zij beter in ’t luiden zouden kunnen doordringen; ook werd hun toegestaan, om eene nieuwe klok te laten gieten. De stad gaf daartoe eenige oude klokken ten geschenke, welke zij in voorraad had. Een paar jaren later werd opnieuw eene groote klok uit den toren genomen, waarna de raad volgens besluit van 7 Jan. 1657 den kerkmeesters voorstelde, om deze klok „wederom’’ door François Hemony te doen vergieten „voor sijn vertreck met sijn wooning nae Amsterdam;” men besloot daarbij den klokkengieter aan te zeggen, dat hij voor dezen arbeid niet veel geld zou vragen. Het antwoord, dat Hemony hierop gaf, duidt aan, dat hij in elk opzicht tevreden was over de wijze, waarop hem Zutphen steeds had behandeld; want hij wilde als erkenning van de vele gunsten, door hem van de stad genoten, voor eene zoo billijke som dit werk verrichten, „dat niemant ’t selve soo goetcoop van hem sal becomen.” Uit de kantteekening op de aangehaalde resolutie blijkt, dat Hemony twee klokken goot 1) Overrentmeestersrekening van 1653, biz. 49, recto, kol. 2. 24 DE KLOKKENGIETERS HEMONY ENZ. en vergoot* Er zouden dus drie klokken van Hemony in den toren moeten hangen. Dit is echter niet het geval. Er hangen er maar twee, welke beide het jaartal 1657 dragen. Of de klok, in 1653 gegoten, is op de een of andere wijze uit den toren verdwenen, of HEMONY zal haar vergoten hebben, toen hem in 1657 het gieten eener tweede klok werd opgedragen. Geruimen tijd, nadat François Hemony dezen arbeid voltooid had, kreeg zijne vrouw van de kerkmeesters een zilveren zoutvat ten geschenke 1 * * * * ). De klokken, welke thans in den Wijnhuistoren hangen, zijn niet meer alle het werk van Hemony, omdat men er na diens tijd enkele nieuwe heeft ingeplaatst. In 1888 *) werd het oude uurwerk door een nieuw, een zoogenaamd remon- toir vervangen, dat de uurwerkmaker F. W. A. Kaiser te # s-Hage leverde. He speelwerk heeft nog de minste verandering ondergaan, zoodat zich daaraan nog eenige gedeelten bevinden, welke het merk der I7 dc eeuw dragen. De tromme van het speelwerk is, zooals men duidelijk kan zien, geen werk meer uit de I7 de eeuw. Met behulp van de doop-, trouw- en doodboeken der Protestanten te Zutphen ben ik in staat de volgende geslachtkundige aanteekeningen over den uurwerk- maker Sprakel te geven. I. Jacob Sprakel woonde te Goor en had, voor zoover mij bekend, een zoon Juriaan Sprakel, die volgt II en eene dochter Wilmken Sprakel, die volgt III. Jacob Sprakel was, toen zijn zoon 11 Mei 1645 ondertrouwde, reeds overleden. II. Juriaan Sprakel, een bekend uurwerkmaker uit de I7 de eeuw, is omstreeks 1668 overleden 8 ), ondertr. 11 Mei 1645 te Zutphen en huwde 1 Juni 1645 aldaar met Diricksken van UlJTEN (Uden), dochter van Jan van Uijten te Nijmegen. Zij wonnen acht kinderen, allen te Zutphen gedoopt: 1. Helena, ged. 22 Febr. 1646. 2. Catrina, ged. 9 Jan. 1648. 3. Catharina, ged. 4 Maart 1649. 4. Janna, ged. 14 Juli 1652. 1) Blijkens aanteekeningen van den predikant Dirk van Wullen. Deze aanteekeningen. hoofdzakelijk uit oude kerkrekeningen getrokken, berusten in het archief der Sint-Walburgskerk te Zutphen. *) Zie Gemeenteverslag van Zutphen over 1888. blz. 23. z) Blijkens raadsres. van 2 Maart 1669. waarbij de wed. van Juriaan Sprakel voor dat „jaer noch gecontinucert (wordt) tottet stellen van(de) doeken" op den Wÿnhuistoren. DE KLOKKENGIETERS HEMONY ENZ. 5. JACOBA, ged. 23 April 1654. 6. JACOB, ged. 18 Maart 1657. Is hij dezelfde JACOB SPRAKEL, die, gehuwd met Alkijda Stours, den 13 Dec. 1685 te Zwolle een zoon laat doopen met den naam JURRIEN? 1 ) 7. Hendrica, ged. 14 Dec. 1660. Deze Hendrika is zeer waarschijnlijk dezelfde, die 30 Juni 1695 in de Prot. kerk te Zutphen ondertrouwde en 14 Juli d. a. v. in de Waalsche kerk aldaar huwde met JAQUES Roüsselin *). 8. Willemina, ged. 19 Mei 1664. III. WlLMKEN Sprakel ondertrouwde te Zutphen 4 Jan. 1646 en huwde aldaar 28 Jan. 1646 met Jan SlBING, nagelaten zoon van Jan SlBlNG te ....? Den 15 Juni 1737 wordt Willem Sprakel, geboortig van Goor, klein burger van Zutphen. Hij ondertrouwde 14 Dec. 1738 te Zutphen en huwde aldaar 15 Jan. 1739 met Johanna van Duren, gedoopt te Zutphen 8 Sept. 1718, begraven aldaar 17 Juni 1768 op het Groote Kerkhof, als weduwe van Willem Sprakel, dochter van Derk van Duren en Geertruit Tangena. 1) Ik dank deze medrdeeling aan het Genealogisch en Heraldisch Archief te 's-Hage. s) Het trouwboek der Waalsche Gemeente te Zutphen, een afschrift uit de 18de eeuw, is in dezen foutief. De data van den ondertrouw en het huwelijk ontleen ik aan de trouwboeken der Protestanten, welke — tammer genoeg — de namen der ouders ran Hiniica Speakckels niet opgeven. Oud-Hollartd, 1892. DE SCHILDER JOHANNES VAN DE CAPPELLE. DOOR Dr. A. BREDIUS. RAAGT men aan een rechtgeaard Nederlander: wie was de grootste zeeschilder onzer XVII P eeuwsche school — dan antwoordt hij U nog steeds, zonder zich te bedenken, volgens de traditie: Willem van de Velde. Het zal echter te bezien staan, of hij gelijk heeft. In elk geval heeft meer dan één zeeschilder van dien gulden tijd werk nagelaten, dat gerust den toets der vergelijking met het beste werk van WILLEM VAN DE Velde kan doorstaan. Een SIMON DE VLIEGER als die in het Mauritshuis (van 1643, toen van de Velde eerst 10 jaar oud wasl) een Dubbels als die van het Museum te Kopenhagen, en, last not least, een Jan VAN DE C APPELLE als die in de Musea te Berlijn, Londen, ot als de hier afgebeelde in de collectie van Baron VON Carstanjen te Berlijn, hebben gelijke kunstwaarde als de beste werken van Willem van de Velde de Jonge. Omtrent geen groot meester der Hollandsche school was men onvoldoender ingeHcht dan omtrent Jan van de Cappelle. Ja, lang heeft men hem zelfs met DE SCHILDER JOHANNES VAN DE CAPPELLE. 27 een ander onbekend schilder van dien naam, die eerst in 1686 lid van het Haarlemsche St. Lucas Gilde werd *), verward. Het is mij gelukt een aantal gegevens aangaande den Amsterdamschen Jan van DE Cappelle te verzamelen, den werkelijken schilder dier fijne, zonnige zeestukken, die men helaas tevergeefs in onze Musea zoekt *), wiens werk ook betrekkelijk zeldzaam te noemen is, maar die tot de grootste meesters behoort gerekend te worden, die in vroegere eeuwen de zee, en tegelijk het landschap, tot het onderwerp hunner schilderijen kozen. Ook het landschap; VAN DE Cappelle heeft, behalve een aantal heerlijke kalme zeeën, ook eenige prachtige winterlandschappen geschilderd, die waardige even- knieën van de beste stukken van Aert VAN DER Neer genoemd mogen worden; en dat wil wat zeggen. Laat ons eerst zien, wat wij thans van *s mans leven te weten zijn gekomen, en dan wat er nog van zijn werk overgebleven is. ZIJN LEVEN. Het jaar zijner geboorte moeten wij op 1624 of 1625 stellen zooals wij straks zien zullen. Zijne ouders waren Franchoys VAN DE Cappelle en Anneken Mariens. Dit echtpaar verleed 14 Januari 1625 een Testament: de vrouw lag „sieck in de craem” (wellicht van onzen JOHANNES?) en zij woonden „bij de Beurse”. Franchoys de Keersgieter, schilder, teekent dit Testament als getuige. *) Franchoys van de Cappelle overleed eerst hoogbejaard (hij was in 1 592 geboren) in 1674. Hij bezat een groote verwerij, „de gecroonde handt”, waarschijnlijk dezelfde op de Raamgracht, die zijn zoon, de „constrycke schilder”, tevens „coop- man”, soms „carmosynverwer” genaamd, later bezat, met succes dreef, en weer aan zijne zonen JOHANNES en LOUIS zou nalaten. Daar onze schilder met zoo verschillende beroepen in de Archieven voor- komt, kostte het eenige moeite eer ik mij (dóór de naam der vrouw, vergelijking der handteekening en vooral door de vondst van zijn alles ophelderend testament) overtuigd had dat schilder en carmosijnverwer één persoon was. Reeds 3 Juni 1648 teekent hij met eenen ISAACK Denise als getuige 1 2 3 4 ). Zou deze laatste de stilleven- 1) y. D. Willigen. Les artistes de Harlem, p. 107. 2) ’s- Rijks Museum bezit, onder No. 224, een fraaie kalme zee („bet admiraalzeilen”) met eene zeer twijfelachtige handteekening van S. de Vlieger. Ik meen in dit stuk de hand van van de Cappelle te her- kennen. Intusschen blijft Dr. Bode de oude attributie vasthouden. ’ 3) Prot. Not. L. Lamberti, Amsterdam. 4) Prot. Not. C. Vliet, Amsterdam. * 4 * 28 DE SCHILDER JOHANNES VAN DE CAPPELLE. schilder zijn? Vóór 12 September 1653 was hij reeds gehuwd met Annetge JANSD*., dochter van zal r . Jan Jansz van Serhuysen, en WlPKE JANS. Hij deelt en scheidt den boedel van zijne schoonmoeder, met zijn zwager Jan Jansz Kamphuis. Bij die gelegenheid erft hij 2 huisjes in de Kathuizerskerkstraat en een huis in de Lindenstraat. l ) Hij teekent hier : io Juni 1 666 maken d’eersame JOHANNES VAN DE Cappelle en d’eerbare Annexen Jans, echteluyden, wonende in de Koestraat, hun testament. Hij ligt „sieck te bedde”. De langstlevende is universeel erfgenaam. Bij hertrouwen moet de helft van het vermogen aan de kinderen uitgekeerd worden, behalve „de schilderijen en papierkonst” die hij zelf bij zijn leven heeft „met eijgen hant aen- „geteijckent en genombreert, en die aen de kinderen werden vooruytgemaeckt”. Hij teekent nu*) 26 Maart 1673 doet Jan van de Cappelle l ,carmosijnverwer ,, informeren naar een erfenis die zijne vrouw, die nu Anna Grotingh genoemd wordt, tebeurt gevallen is van een familielid — een schout te Zegwaard. Weder die fraaie handteekening van zooeven. *) ») *) a ) Prot. Not. Joh. Hellerus, Amsterdam. „ P. de Bart, » 71 A. V. D, Ende, 71 77 77 DE SCHILDER JOHANNES VAN DE CAPPELLE. 29 19 Nov. 1 666 legt Jan van de Cappelle, „verwer", oudt omtrent 42 jaar eene onbelangrijke verklaring af en teekent weêr: Hierna moeten we 1624 of 1625 voor zijn geboortejaar aannemen. Hij schijnt bevriend geweest te zijn met den schilder JACOBUS VAN DORSTEN, van wien het Museum te Dresden eene fraaie, groote schilderij bezit. Ten minste deze machtigt hem op 17 Augustus 1668 aan een familielid, de Heer JOAN VAN Gerwen, schepen te Rotterdam, een huis met landerijen bij Dordrecht over te dragen. Dat hij met REMBRANDT bevriend was, in elk geval diens werk eene hooge achting toedroeg, bewijst dat deze zijn portret schilderde, en tevens het groote aantal teekeningen van Rembrandt, door van de Cappelle nagelaten. Bijna alle jaren vinden wij Acten, voor ons van geen belang, van onzen schilder, tot ons eindelijk zijn Testament in de handen valt, door brand en water- schade moeielijk leesbaar, maar toch grootendeels nog te ontcijferen. Bovenaan : De Testateur heeft verclaert op twee duijsent drie hondert en veertich guldens in de 200 e penningh getaxeert te sijn. 3 September 1679. Testament van Sr. JOANNES VAN DE Cappelle, konstrijck schilder, wonende in de Koestraet hier ter stede, sieck te bedde leggende, doch sijn verstant memorie ende spraecke ten volle gebruyckende. Hij benoemt tot sijn eenige ende universeele erfgenaeme in alle de goederen. . . die hij metter doot ontruymen ende achterlaten sal . . . sijne seven kinderen: Johannes, Anna, Françoys, Jacobus, Wijna, Louys ende Maria van de Cappelle. Zijn wensch is dat de huizen als volgt verdeeld zullen worden: Zijne dochters Anna en MARIA het huis en erve in de Koestraat waarin hij woont, voor de somme van f 7000. — en een huis en erve in de Lindenstraat voor ƒ 2000. — Zijn zoon Françoys van de Cappelle het huys en erve op de Noordermarckt naast het hoekhuis, lang bewoond door een koperslager, en een huis en erve in de Lindenstraat, zijnde No. 1, samen voor de som van f 7000. — Zijn zoon Jacobus van de Cappelle het huis en erve op de hoek van 30 DE SCHILDER JOHANNES VAN DE CAPPELLE. de Noordermarkt met het achterhuisje of getimmerte er achter voor de somme van ƒ 4700. — Zijn dochter Wijna VAN DE Cappellk het huis en erve in de Koestraat, lest bij hem gekocht naast het huis daar hij Testateur in woont voor de somme van f 5000. — , mits dat dit huis uit den boedel geheel opgemaakt, en de kamer, die nu aan zijn Testateurs huis getrokken is, wjeder daarvan gesepareert en aan het huis daarnaast gevoegd zal moeten worden. Aan zijne zonen JOHANNES en Louys VAN DE C APPELLE de verwerij met het pakhuisje daarnaast, en de erven daarbij, de ketels en gereedschappen enz. staande op de Raamgracht, (uitgezonderd de verwstoffen) voor de somme van ƒ 10,000. — Het volgende is gedeeltelijk verbrand en onleesbaar. Ik ontcijfer nog: willende hij Testateur dat sijne konst, liefhebberij, [en papieren?] konst onder sijne kinderen tot taxatie [van luyden hen desverstaende] ver- deelt werden sullen. *) De schilder teekent: Hier hebben we de oplossing van alle vragen: de „constrijcke schilder” bezit en drijft de verwerij van zijn vader, en beoefent dus de schilderkunst meer uit liefhebberij. Reeds herhaaldelijk werd (bij VOSMAER, V. D. WILLIGEN enz.) afgedrukt een versje *), dat zijn kunstbroeder Gerbrand van DEN EeckhoüT op hem maakte met het opschrift: Aen Dom* Jacobus Heyblocq op de schilderconst van Johannes van de Cappelle, bij hem selffs uijt eygen lust geleert. Off schoon int choor van dees Capelle Geen Tyber lesse oyt wiert gelesen Noch schijnt in dees de const verresen Des overconstigen Apell A° 1654, 29 Junius. 1) Prot. Not. J AC. Hellerus, Amsterdam. *) Uit het Album amicorum van Jac. Heyblocq, in bedt der familie Knkppilhout. DE SCHILDER JOHANNES VAN DE CAPPELLE. Het staat bij een beeldige O. I. inktteekening van VAN DE Cappelle, kolfspelers op het ijs, zooals hij er meer maakte, maar die thans zeer schaarsch zijn. Men zou hieruit opmaken dat van DE Cappelle geen leermeester gehad heeft. Intusschen zal men, bij een aandachtig doorlezen zijner rijke nalatenschap tot het vermoeden gerechtigd blijken, dat SlMONV de Vlieger, wiens werk, wiens schetsen en studies hij zeker tamelijk kompleet bijeenverzameld had, en wiens schilderijen hij zelfs gecoptëerd heeft, zoo niet zijn meester, dan toch zeker zijn voorbeeld geweest is. En het heerlijke strandgezicht van SlMON DE Vlieger in het Mauritshuis te ’s-Gravenhage heeft inderdaad, vooral wat de fijne grijze toon, de heer- lijke lucht betreft, veel overeenkomst met sommige stukken van VAN de Cappelle. 22 December 1679 werd Johannes YAN de Cappelle, weduwnaar van Anna Grotingh, uyt de Koestraet, in zijn eigen graf in de Nieuwe Kerk ter ruste gebracht. 4 Januari daaraanvolgende begon men zijn boedel te inventari- seren. Verbazend is het bedrag aan contanten, bij hem gevonden. Maar ziehier de hoofdinhoud van dit merkwaardig Document. Inventaris van alle de goederen .... naergelaten en metter doot ont- ruymt bij Jan VAN DE Cappelle zak, gemaeckt bij Adriaen Lock, Notaris, ter presentie en ten versoecke van de E. Srs. Benjamin Poullie, Steven Benier en Jan van de Cappelle als testamentaire voogden van de onmon- dige naergclatene kinderen van de voorsz. Jan van de Cappelle den Ouden t op ’t aengeven van de voorsz. Jan van de Cappelle de Jonge. En isdese Inventaris begonnen den 4 en Januarij 1680 en voltrocken den 13 e11 Augusti daeraenvolgende. CONTANTEN. 44 sackgens met ducatons, te samen bedragende ....... f 27.720 Voorts nog aan contanten „ 13.000 Dan nog wel f 52.000.-— aan Obligation. Dat was nu eens een schilder, die onbezorgd voor de toekomst der zijnen de oogen kon sluiten! Na eene goede partij zilver en goud, volgen de huizen. Eerst het huis in de Koestraat ^daer den Overleeden in gevooont heeft en gestorven is.” Het huis er naast, dan de Verwerij met een pakhuis op de Raamgracht, genaamd: „de geele handt” met Inventaris, een huis op de Noordermarkt, nog een, op de hoek van de Lindenstraat aldaar, nog twee huizen er naast, een in de Carthuyserskerkstraat, hoek Boomstraat, drie erven met een tuin Zuidzijde Nieuwe Prinsengracht bij de Utrechtschestraat, 2 erven in de Utrechtschedwarsstraat en een stukje land met 32 DE SCHILDER JOHANNES VAN DE CAPPELLE. een huisje daarop staande te Nieuwersluis, aan de Oostzijde van de Vecht, onder Loenen. Wellicht schilderde hij daar zijne riviergezichten? Een speeljacht met de zeilen, liggende aan de Oude Stadsherbergs jachthaven* Een roeischuit, bij de Verwerij. Nog bezittingen onder Loenen, een graf in de Nieuwe Kerk, enz. Koopmanschappen: een partij zijde. Dan volgen de No. I. 2. 3 - 4. 5- 6. 7 - 8. 9 - 10. 11. 12. 13 - 1 4- ïS. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23- 24. 25. 26. 27. 28. 29. SCHILDERIJEN. Een Ovael lantschap van Gasper POUSSIJN. Een lantschap van Herman Swanevelt. Een batailje op een brugh van ESAIAS VAN DE VELDE. Een gedootverwde see van den Overleden. Een gedootverwde dito van SlMON DE VLIEGER. Een Suyderseetje van JAN PORCELLIS. Een strantje. Een Noortseestorm. Een strantje. Een stil waterttje. Een lantschapje, bosch, van CORNELIS VROOM. Een lieve Vrouw en Joseph met het kintje van Jan LiEVENS den Oude. Een Ecce homo, grauw, van Rembrant van Rijn, Een gezelschapje van Jan Lis (Lijs). Een wintertje van ESAIAS VAN DE VELDE. Een stukje met scheepjes van VERSCHUER. Een lantschapje met ruytertjes van ESAIAS VAN DE VELDE. Een Leda van Pieter Paulo Rubens. Een geselschapje van Adriaen Brouwer. Een scheepje van Jan Porcellis. Een lantschapje van Rembrandt van Rijn. Een grauwe batailje van ESIAS VAN DE VELDE. Een stuckje sijnde de drie dobbelaers van ESIAS VAN DE VELDE. Een stil watertje van Jan van Goyen. Een lantschapje van dito. Een geselschapje van HENDRICK Goltius. Een geselschapje, sijnde een Italiaense schets. Een lantschapje van Hercules Seghers. Een dito van CORNELIS VROOM. DE SCHILDER JOHANNES VAN DE CAPPELLE 38 No. 30. 3 »- 32. 33 - 34 - 35 - 36. 37 - 38. 39 - 40. 41. 42. 43 - 44 * 45 - 46. 47 - 48. 49 - 50. 51. 52. 53. 54 - 55 - 56. 57 - 5 ». 59. 60. 61. * 62. 63. van Simon de Vlieger. Een Triton van P. P. Rubens. Een Conterfeytsel \ sijnde den Overleden^ van Rembrant. Een dito Conterfeijtsel van Frans Hals. Een lantschapje van SlMON DE VLIEGER, sijnde in Goylant. Een Osje van POTTER. Een zeetge \ Een strantge ) Een Spaense Zee, nae PORCELLIS. Een stil water, graeuw, van Jan. PORCELLIS. Een storm, graeuwtje, van PORCELLIS. Een d°. sijnde een wackere wint. Een d°. sijnde een labberkoeltje. Het hooft van der Veer, 00k een graeuwtje van SlMON DE VLIEGER. Een seetge met scheepjes, graeuwtje, van JAN PORCELLIS. Een wintertje van Esaias van de Velde, graeuwtje. Een d°. sijnde een hooft, van Jan Porcellis. Een stil watertje van SlMON DE Vlieger. Een lantschapje, graeuwtje, van Esaias van DE Velde. Een strantje met volck, van DE VLIEGER, oock een graeuwtje. Een see met klippen van DE VLIEGER. Een winter van JAN PORCELLIS. Een seetje van Jan PORCELLIS. Een Philemon en Baucis van Elzhamer. Een moy weertje van SlMON DE VLIEGER. Een stuckje met beesies van PIETER DE Laer alias Bamboots. Een conterfeytsel van Rembrant , sijnde sijn vader . *) Een Christus trony van dito. (Wellicht de Christuskop van i66i te Aschaffenburg of de kleinere in de Coll. R. KANN te Parijs.) Een trony van Adriaen BROUWER Een bosje met soldaties van ESAIAS VAN DE VELDE. Een schrijvent mannetje vnn Adriaen Brouwer. Een vrouwe trony van Frans Floris. Een stil watertje, waterverff, van Jan PORCELLIS. Een Venus en Cupido van Albert Duur (Dürer). Een Pincksterbruyt van Adr. Brouwer. 1) Wellicht het interessante portret van Rembrandt's vader, op dit oogenblik te Parijs bij den Zweedt sehen schilder Zorn ? En (laatste nieuws !) thans op weg naar Holland ! Oud-Hoüand \ 1892. 5 84 DE SCHILDER JOHANNES VAN DE CAPPELLE. No. 64. Een lantschapje in de duynen van Jan PORCELLIS. 65. Een besges trony van Rembrant. 66. Een lantschap van Govert Jansz, alias Mijnheer. 67. Een lantschapje van Vinckboons. 68. *t Huijs te Egmont van van de Velde. 69. Twee tronyen van P. P. Rubens. 7a Een beschadigde winter van [P] Santvoort. 71. Een lantschapje van Esias van de Velde. 72. Een huysje van dito. 73. Een teekeningh, winter, met een glaesje, van de Stomme (A VERCAMp). 74. Een ront wintertje van Jan van Goyen. 75. Een d°, een somertje, van dito. 76. Een vrouwetrony van Frans Hals, sijnde sijn vrouw. 77. Een dito trony van Frans Hals. 78. Een tronytge van dito meester. 79. Een spiegel. 80. Een stilleven van Joachim Beuckelaer. 81. Een schaeltge van Jan Treck. 82. Een graeuw seetge van Jan PORCELLIS. 83. Een oudemanstronytje van Rembrant. 84. Een Cornicopie (sic) van Jan van Noort. 85. Een oudemanstronie van Frans Floris. 86. Een stuckje met wat fruyt. 87. Een Kersnaght van Jan van Noort. 88. Een trony van Frans Hals. 89. Een vismarckt van Lange Pier. 90. Een trony van een keurvorst VAN Holbeen. 91 — 92. Twee teekeningen van Vaillant sijnde des Overledens vader en moeder. 93. Een Avontmael, JORDAENS. 94. Een geselschap van Willem Buijtewech. 95. Een ront seetge, van Porcellis. 96. 97. 98. Zonder beteekenis. In de gangh : 99. Een Rommelpot van Frans Hals. 100. Een lantschapje van Jan Seker. 101. Een lantschapje van BuYTEWECH. 35 DE SCHILDER JOHANNES VAN DE CAPPELLE. In 't Voorhuys : No. 102. Een conterfeytsel sijnde den Overleden [van] Eeckhout. 103. Een conterfeytsel zijnde des Overleden’s vrouw zal r van Jan VAnNoort. 104. 105. De vader van den schilder en de moeder van diens vrouw. 106. Een lantschap van den Overleden , avohtstont. 107. Een dito van den Overleden. 108. Een lantschap van Hercules Segers, sijnde de stadt Brussel. 109. Een Pomona van Jan Pinas. HO. Een lantschap met beeltjes van dito Pinas, ui. Een paertje van Pinas. 112. Een lantschap van Hercules Seghers. 11 3. Een do. van Hercules Segers. 114. Eenige klipjes. In de Sydelcamer, anders groene Kamer. # 115. Een stilleven van van Es. 116. Een seetje van den Overleden , nae Por cellis. 117. Een landschapje met sparrebomen. 118. Een doping van Christus van Heemskerck. 119. Een storm van den Overleden. 120 — 122. Zonder naam. 123. Een conterfeytsel van den Overleden van van Noort*s tekeningh. 124. Een lantschapje van JAN van Goyen. 125. Een trony sijnde DlRCK VOLCKERTSZ COORNHERT. 126. Een stuck met kaertspeelders van Molenaer. 127. Een lantschap sijnde Schenkeschans van den Overleden naer Simon de Vlieger. 128. Een lantschapje van den Overleden. 129. Een strantje van Jan van Goyen. 130. Een spiegel. In het Saeltge , anders witte Kamertje: 131. Een geschilderde kam lap. 132. ^ Het Conterfeytsel van Frans Hals. 133. Een stuckje met scheepjes van VAN GOYEN. 134. Een zeetge van Jan van Goyen. 135. Een nachtje van Pieter Molijn 1 36/38. Zonder namen. 5 * 86 DE SCHILDER JOHANNES VAN DE CAPPELLE. Daerboven : No. 139 — 140. Twee teekcningen na de Stom. (Avercamp), 14t. Een teekening met scheepjes van WILLEM VAN DE VELDE. 142. 143. Zonder naam. 144. Een lantschapje van Hercules Segers. 146. Een tronie, int prtéeltge vast staende. 147. Een conterfeytsel van den Overleden, geboetseert. In de binnenkamer. 148 — 149. Zonder naam 150. Een maegt van Verwer. 15 1 — 153. Zonder naam. Int comtoir. 154/155. Twee grauwe lantschapjes van Jan van Goyen. 156, Een spiegel. Op de zolder drie spiegels enz. In *t Schilder kamer tie. 160. Een mannetje van Frans Hals. 161. Een trony van Frans Hals. 162. Een stuckje van Brouwer. 163. Een tronytje van VAN Dijck. 164. Een dito van VAN Dijck. 165. Een dito, mede van VAN Dijck. 166. Noch een dito van VAN DljCK. !) 1 67. Een model van den Overleden. 168. Een model. 169. Een Trony van Gardyn. 170. Een beerekop van Snijders. 17 1. De wijse en dwase maegden van Frans Floris. 172. Een St. Pieter in de gevanckenis van PlNAS. 173. Een hontje van van Dijck. 174. Een vroutje. 175. Een lantschapje van P. CONINCK. 176. Een dito van dito CONINCK sijnde de Vijverbergh in s'Gravenhage. 177. Een trony van VAN DljCK. 178. Een trony nae Rubens. i) Zouden dit ook stukken van den Amsterdam'schen schilder Abraham van Dijck zijn waarvan men stukken vindt in de Musea te Oldenburg, Stockholm en Meiningen ? DE SCHILDER JOHANNES VAN DE CAPPELLE. 