Rules of golf
Homulua 86 (xie ook lutkkn, Beach, d. War. 232). — Mogelgk behoort hierbg de zegswgze: Be bok zijn , het kind van de rekening , de dnpe zgn ; thans in Zuid-Nederland nog bekend (tubblincki). Zie ook HALBEBTSVA, Lcx. Fris. 485. Hy (LaoJeodn) Eocht met desperate geuren (leuren), Doch te vergeefli, met rok op rok, Dees ronde slingers los te scheuren, Maar neen, dien bloed die was den bok. T. rocQUurBKOCH 1, 162. y) In onderstaande bgbelplaats, en daarnaar in bgbelsche taal, toegepast op de boozen, weerbarsti- gen, die in het laatste oordeel van de volgzamen en goeden gescheiden znllen worden; zie zebman 98 en yerg. ook Ezeeh. 34, 17. || Ende voor hem (den Sone des menschen) sullen alle de volckeren ver- gadert worden, ende by salse van malkanderen soheyden, gelgck de herder de schapen van de bocken scheydet. Ende by sal de schapen tot sgner rechter bant setten, maer de bocken tot sgner slincker bant, Maith. 25, 32—38. Op dat wy in het groote scheiden Yan d* allerhoogste oordeel dag, Niet met de Bok ter linker syde, Oeraaken, tot het wee en aohl anz. LUYKEK, Beaeh. d. War, 281. — Bg nitbreiding worden in het dagelgksch leven slechte en goede mensohen, maar ook wel mannen en vronwen als bokken en schapen onderscheiden. || Men moet de schapen van de bokken scheiden, HABBEB. 1 , XLV a. — Op eene danspartg ziet men dikwgls de jongens en de meisjes als de bokken en de schapen van elkander afgezonderd staan. d) Bg HUTGENS 1, 94 als benaming van een sterrenbeeld in den dierenriem; big kens de yolgorde der teekens, genoemd bg de beschrgving der lente, is niet de Steenbok {AlY6xaQto;, Capricomus, Caper) bedoeld, maar de Ram {Kqi6;, Aries). Deze Grieksche Digitized by Google •257 BOK (I). BOK (I). 258 naam koa ook met Bok vertaald worden , en is boyen- dien soms gebezigd ter aanduiding yan den Steenbok , hetgeen m^e tot deze ongewone benaming aanleiding kan hebben gegeven. de dry-mael dertigh dag^n Als des hemels Kandelaer Otct *t Bock^en wordt ^ragen Kaer den Stier en 't Kinder-paer. — Bg YONOKL 5, 336 daarentegen ia •regen- acbtige Bocken" de vertaliog van lat. pluvialibus Haedu (vnto., Aen. 9, 668), d. i. de Oeitjes in den Wagenman\ xie hierover Bo&boistbbnts. «) In Terbinding met beksen, die volgens bet onde Tolksgeloof op bokken rgden, of met den duivel enz. Zie qrimm. Myth. 1011;si.obt, DUren, 143 ylgg. Verg. Bokkerijdsr. Ik xMg met stoppelende hairen, Een zoo Torvaariyk achonwspel aan, En daoht al, dat het bekten waren, Op bokken naar hear feest gegaan. V. LCirnEP, Poit. 7, 86. — Mogelgk beboort bierbg de volgendezegswgze, waarbg men ecbter ook aan de bet. 4) zon kannen denken. || Daer rijt de bock nocb lelicker op stel- len, wiasiNOH, Bgir. Droomer, 13. C) Spreekwoorden en zegswgzen, waarin meestal op eene der boven, bg a) genoemde eigenscbappen gedoeld wordt. — jffjf it goo stiff aU een bok (haereb. 1, 74a). — Htj kijki ah een bok in Noonoegen {k'y ziet ah een bok, die knojlook eet enz.) {Aid.), van een znurmnil gezegd. — Hy tpringt ale een bok, <Ue 9tooien wil {Aid.). — £en bok blljft een bok, al onikaalt gij hem ook op taffraan { 1 , XLV a ) — Voorbcen niet zelden: Noordsche bok, denke- Igk in woordspeling met nor{()seA. || Voort so set hem borens op , gelgck de Noortscbe fiocken , db BBUTN-BKECK , Vgoenicke Hetfs, 13. — Op iets {iemand) ttooien {vallen, ziiten), aU de bok op de haverkisl, iets raw bebandelen , iemand mw bejegenen. Zie tuinman 1, Nal. 32; tuer- LINCKX; RUTTBN; Verg. BBBOHAUS 1, 243 a. — Ben oude bok lust nog wel een groen blaadje, van een ond man die met een jong meisje trouwt. — Met *t hoofd niet door den muur en boor; G^ melkt den bok, en waecht den moor (debrunb, Spreeckw. 212), van iemand die iets onmogelgks wil. — Een bok aan het touu> hebben (in Noord-Hol- land bg afkorting ook: een bok hebben, bouman), bescbonken zgn: een over den weg zwaaiende dronkaard doet denken aan iemand die een koppigen bok onder vele bokkeeprongen moet voortleiden. — Laat de bokken en bergen met vrede (harrbb. 1, 74a), laat de grooten en macbtigen met vrede. Volgens ZEEMAN 99 ontleend aan Jet. 14, 9. — Aan IN. Met Farao*t bokken, in verbinding met weggaan naar bet scbgnt spreekwoordelgk ge- bezigd voor: Met de noorderzon vertrekken, of wel: in de ggzeling of de gevangenis gezet worden. Eene afdoende verklaring is nog niet gegeven; ja het is niet eens zeker welk woord bok bier bedoeld wordt. Zie voorsbands zeeman 98; J. tb winkel op LANGXKDIJK t. a. pi. || Weg gaan we , Marcus ! met de bokken van Farao, zei dronken Joor, en bg reed coder eaoorte van scbout en dienders naar bet ver- beterhnis, haereb. 1, 74 3 (zie ook 1, 74 a). It. Ic Heb nog een moeder en een snster, waar ze zyn, b me onbekend. Om haar it 't dat Ik hier verschyn. Myn zoeken ft Terg^efii, heiaasi zj zjn vertrokken. J. Ik heb bet wel fedocht, myn beer; met Faroot bokken, 91et waar? ik h^ bet te Paryt a al getpeld. LANGKKDUK 2, 144 (MM haU jonktr npreelet). in. 2) AU benaming van andere dieren. a) Het^mannetje van andere guboomde die- ren, zooals het hert, de ree, de gemt. Meeet in samenstelling met deze woorden: hertebok, reebok , gemtbok. || De Reegeit is kleiner dan de bok en mist , evenals de binde , bet boofdsleraad , hetwelk het man- nelgk geslacbt onderscbeidt, schlboel, Zoogd. 74. De bok, geit en jongen leven steeds in familie, 76. b) Als algemeene benaming, door de HoUandsobe Boeren in Znid-Afrika gegeven aan verscbillende soorten^ jan de aldaar inheemsche familie der antilopen. Meest als tweede lid van samenstellingen (zie beneden). || In Znid-Afrika vindt men o. a. den rooden bok, of Pallab {Antilope melamput), zoo groot als een dambert enz., bubobbsdijk, Dieren, 1,'321. Bonte Bok { Antilope pggarga). Aid. I e) Bokje, zekere zeer kleine soort van poel- I VDi^^xi\i,{Scolopax galUnula), in jagerstaal veelal I halve snep, in sommige streken van Noord-Brabant dooveriik), bg Breda ook hal/ke en pink geheelen; I zie 8CHLE0EL, Fogelt , 169. I d) Andere benaming van de familie der bok- I torren (zie aid.); ook in samenstellingen Us groen-, I maagde-, middagt-, toaterbokje. Zie b. v. hout- I TUTN, Nat. Hitt. I, 9, 618 vlgg.; chomel, Verv. 611 b vlgg. Thans alleen nog in enkele samenstel- lingen als rozenbok, houtbok (Snellen v. vollenh., Oelede Dieren, 230). e) Bokje, zekere soort van sobelp of maanboren; Turbo pullut (CHOMEL, Fenf. 4872 a). 3) In overdracbtelgke toepassing op personen, t. w. als scbeldnaam (verg. boven, I, b). a) Voorheen: Iemand met een plomp verstand; ezel, lomperd, domkop. || Een reobte Bock ende Ezel ist, 8ARTORIU8, Adag. Ill, 7, 76. Hg ging daar in te werk als een bok, halma. — En daer quam hem nooh een onwetent book aen boort, COORNHERT, Odgtt. 2, 120. mennlgb bock bekleedt 't Aantieniyokst ampt van 't landt, die belft te minder weet, En kllmpt alleen daar toe door trappen van de gontten. BaEDcao;2, 415 (zie ook 1, 248). Wanneer sal oook een w08e Kook, Het zy bet waer een plompen book, En dat men bem t0n fonten weet, Met een te rQpe Kmytte-beet Oyt koocken eene Jonge Duyf. V. DANS, Kus-htmel, 19 (zie ook WMTiaBAW, (?*A 2,867 »). b) Later meer: Norscbof onbesoboftmenscb; stgf- kop , bobbekop |j Zoo'n onbeleefde bok : bg kon tocb wel eens fatsoenlgk groetenl — Het is een bok, een bnffel van een vent, be wel. Bokken en beesten zgn een volk , harreb. 1 , 41 A. Het is een bok op twee pooten, 2, Lxviiia. — Omdat de bospes in the (Jaeen een bok is, zgn volk ezeb zgn en bet logement een gemeene haard van Pluto scbgnt , jorre, B.B.2, 46. It iemand knndlg, braaf, en van een eerlljk bnft, Die dlent niet nocb by dengt by 't bedendaagtcb getpuit. . .. 't Waar beter, ezel st|n, dan rekelt, buffeit, bokken, In eer en waardigheid zich Toor te zien getrokken. BiLD. 18, 227. c) Onzindelgke, smerige, stinkende vent. InZuid- Nederland (rutten). — AaDm. Evenzoo wordt eenegoedkoope, riecbte sigaar, een .stinkstok", in scberts wel eens bok{je) genoemd. d) Buitengewoon geil persoon, wellnsteling , vrou- wenjager (verg. boven bg 1, *, a en ?)•. II Die oude bokl Hg moest zich scbamen nog altgd naar de meisjes te kgken! e) Hoer. Voorheen als studententerm , ten miuste tc Leiden. De oorsprong dezer benaming blijkt niet 9 Digitized by Google 259 BOK (I). BOK (I). 260 men denkt allioht aan de boven , bg c en d) vennelde opvattingen, nuuur eene oyerdraclit dAarvan op yrou- wen is onaannemel jk. Evenmin is het te bewgzen dat deze opvatting in eenig yerband staat met fr. boucan , bordeel; verg. bg makin: ^Bokanier. Een die een slegt boerhais bond. Bokaniersbuis. Boucan, miserable, ekitif bordeV\ || Reeds boort gjj in de ▼erte de valscbe Tiool of de bezopene guitaar, de tolk der gebnicbelde pret De deur staat aan. Naar binnent Naar boven. ... Naar de bokkeni knip- PKLH. 8, 253. f) Naam in de wandeling aan de inlandscbe be- voUdng van Soriname gegeven. Evenzoo in Engelscb- Gnyana buck en buck-nigger (mttrrat). De reden der benaming is onbekend; mogeljk staat it. bou- ganhe, kind van een Roodbuid en eene Negerin biermede in eraig verband. Verg. den naam Solves, ▼oorbeen te Batavia gegeven aan eene kolonie van Boegineezen, bljkbaar verbasterd nit dit woord, evenals Bokkeneexen, dat ook wel eens geboord wordt met de bet.: mw, onbescbaafd menscb (verg. boven, 3, b), en zie veth, XJit Oott en W. 117; iu oouw, Folksverm, 457). || Tbans vernamen wy (%' de rivier van Berbiee) eenige Indiaanen, ge- meenlgk Bokjes gebcetcn, v. bkrkkl, Amerik. Voyag. 9. Onze Bokjes baasten zicb om in de Rivier van Ysekepe te komen, op dat de pot te vnnr mocbt gaan: want die arme menscben badden sedert Donderdag . . . niet veel gebad , 41. Znlke afscbnwelgke tooneelen (^het verbranden van men- tchcn) geven wg aan Heidenen, wg, in zedelgkbeid en kennis xoozeer gevorderde Europeanen, aan Sori- naamscbe bokkeni viudbds, Herinn. 1, 47. 4) Bg vergelgking met de bet. 1), als benaming van allerlei voorwerpen, meestal stennende op drie of vier statten en dienende om iets op te zetten of zelf op te zitten. Verg. de toepassingen van woorden als ram, ezel, kat, kraan, arend enz. a) Twee- of driebeenig bjjscbwerktuig. a) Als scbeepsterm. Werktuig bestaande uit twee aan de boveneinden kmislings samengeq'orde zware en lange rondboaten, barkoenen of windboomen {j^ten of beenen), in scbuins v66roverhangende ncbting met ggns of takels in de boogte gesteld; dienende om masten in te zetten of uit te nemen of andere zware voorwerpen te licbten of te ver- plaatsen. Aan de kooge bokken, die op scbeepstim- merwerven veelal aan den waterkant staan, zgn de beide boveneinden (de hoomen) verceni^ in, en gedekt door een zwaar ezelehoofd; de pooten zgn dan niet gekmist, maar staan in dat ezelsboofd nevens elkander. Zie ook witsbn, Seheepeb. 485 *; WINSCHOOTIN, Seeman, 30. || De scbepen liggen acbter den bok, hakreb. 1, 74^. (i) Kleiner en licbter werktuig met drie pooten, waarvan twee in een gekromd exeUhoofd of ramskop vereenigd znn, terwgl de derde ook daarin samen- komt en alleen dient om bet voorovervallen van bet^ gebeel te beletten ; tusscben de beide beenen bevindt zicb beneden een braadspit om den takel die daarboven bang^ te bewerken. Door de scbeeps- timmerlieden gebmikt om zware stukken boat, die gezaagd moeten worden, op de zaagscbragen te leggen. y) In de artillerie, de bouwkunst enz. Dergelgk werktuig als boven bg /J) bescbreven, bestaande nit drie beenen of epieren, dienende om gesobnt op en af te leggen, zware lasten op te bgscben enz.; fr. ekhre. Men onderscbeidt twee soorten: l^. den toetlaande bok of veldbok, bestemd voor de belege- ringsparken , en 2®. den vestingbok , bestemd voor den dienst in de vestingen. || De Oostenrgkscbe ge- stellen, vnnrpglaffniten, bebben eenen driebeenigen bok, de drie beenen zgn van boven met e«ie bori- zontale gzeren scbgf verbonden en tevens bewecgbaar , LANDOLT 2, 355. b) Gestel van in den g^nd vaststaande en ver- bonaen palen op bet einde van een dood spoor; ook stooibok genaamd. || De locomotief geraakte op eene doodloopende zglgn, nam den bokmede, en geraakte een paar meter diep in bet zand. — In Limbnrg ook: bout met drie pooten, dat , men onder eene kar zet om die te onderscbragen (SCHUSRM.). — In de volgende plaats wordt denkelgk een soortgelgk gestel van een of meer palen bedoeld, dienende als gsbreker voor eene brag; verg. nhd. eisbock in denzelfden zin. || De Zweeden badden van de stad af, tot aan de bok der brngge toe, dwarsscbanssen opgeworpen , brandt , De Suiter, 189 c) Yierpootig gymnastiekwerktoig, dienende om op en over te springen. Verg. beneden, 5) alsmede de Koppel. bokepringen, bokstaan en de Samenst bokbrug. d) Zeker straftnig, eene soort van geeselbank. Verg. voor de overdracbt van beteekenis ook folieren. \\ Dan krggt bg een blok aan zen been, want bg is te ond om op den bok gelegd te worden, en men kan bem ook niet op zen bocbel slaan, beets, a 0. 63. — Wellicbt is bierait bg overdracbt ontstaan de aitdrnkking Spaameke bok, in Sariname ge- bruikelgk voor: Strafoefening op de negers toege- past, waarbg deze, na gebonden te zgn op de aobterdeelen geslagen worden. Verg. ecbter ook boven 3,/). Zwar^an kent allebe! nog wel, Hun slaaf was, he, kr0g kippenvel: Zwar^an nog denk aan Spaansche bokken! Z0n baa^e veel heeft oitgetrokken. V. ZEOOtLUi 2, 182 {een neger tpretkt). — Misscbien bangt biermede ook samen de zegs- wgze: H^ xal van den bok droomen (harbeb. 8, Lxxxiv; HALBEBTSMA; volema), bem staat eeno be- straffing te wacbten, bg zal er van langs krggen. e) Zitplaats van den koetsier v66r op een rgtnig. Eigenlgk een a&onderlgk voorgestel , betzg met stan- gen aan bet rgtaig bevestigd, betzg er aan vast zittende; docb bg nitbreiding ook wel in toe- passing op de voorste bank van een tentwagen enz. Toevallig in vorm en beteekenis overeenkomende met eng. box, dat een gebeel ander woord is (zie MUBBAT). II Op — , van den bok klimmen (sprin- gen). Een groote janplezier met een lessen (boogen) bok. De jongens wilden alien naast den koetsier op den bok ritten. — Hg . . . boog zo stgf als een stal- kneobt , die veertig jaaren op den bok gezeten beeft , JTUdsch. 3, 29. Al de plaatsen der diligence waren toen bezet , . . . zelfs op den bok bg den koetsier zat een reiziger, ousB. hodenpijl, W, van Bergen, 1, 77. De wagen was overdekt met eene bnif, zoo sterk vooraitspringende , dat zg de voorste bank, die tevens tot bok verstrekte, tegen de stralen der zon bescbntte, kneppelh. 6, 90. Het bleek geene gemakkelgke taak den zwaarlgvigen man op den bok, die niets anders was dan eene booge plank met eene gzeren roede voor ragleaning, te bgscben, LOVELINO, Sophie, 416. die Amptenaar, of w01en Stadaregent, Die in z||n heeriykheid aioh-selven niet herkent, En, als een Cinoinnaat, der ploegstaart pas ontwrongen, Of moogltf k , van den bok eens hnnrkoetdert gesprongen , . .. Zt|n burgera paarden aoht, gehoorsaam als hy flult. BiLi). 12, 186. Digitized by Google 261 BOK (1). BOK (I). 262 De Condncteur xat op den bok, Van Amsterdam muur Leiden. Bins 2, 1S7. /) Houtea geraamte van een zadel , dat met leder beideed wordt. Meest in de Samenst. zadelboh, || Op den bok is de lederen wolf gespjkerd, zqnde de zit des nutcre, landolt 2, 99. — Hongaarsche bok, soort van zadel met een kort, smal, van voren en van achteren hoogzitvlak (LAWDOLT 2, 99). g) Bokje, kmkje, kleine stoel zonder lenning (v. DALE). A) Bg het biljartspel. Steuntnig om de ken op te leggen, als de bal waarmede men spelen moet te ver van den band ligt. || Daat staat hjj {debiyart- jongeu), knikkebollende van slaap en met half ge- loken oog, leunende op den bok, nit vreea van om te vallen, kneppblh. 2, 221. De bi^jartjongen (nam) het krgt in de eene en den kleinen Iwk in de andere hand, bkits, C. 0. 45 (rie ook 48). t) In de boekdrukkerg. Hontcn , schnin af hellende stelling, waarop de letterkasten z'gn geplaatst; het ondeigedeelte dient tot berging van niet in gebmik zijnde letterkasten. j) In de Bchrqnwerkery ; zie de aanhaling. || Men b^tqjkt (iff hgt oplegaen) het blindhout met Ijm, vlgt er het oplegblad op, — daarover eene vrg dikke, gladde en rechte dennenplankof klos(boven- laag, l^mklos, bok, ...), en klemt vervolgens alles tc aunen in eene pere, kuypeb, Technol. 1, 881. k) In de weverg; zie de aanhalingen. || (Men) draait ... ze {de natte xijdettrengen) . . . over een* in den mnur gehechten haak of bok, Handw. 1, 50. Hccft men . . . den ketting aan den (in twee nit- sngdingen of legeringen van het weefstoelgestel of op twee afeonderlgke hiertoe bestemde bokken . .. liggenden) kettingboom bevestigd, dan wordt enz., KUTPEK, Technol. 2, 32. 5) In den naam van een jongensspel, thans ge- woonlgk bok-hokstavast genoemd, voorheen ook onder andere benamingen bekend (zie de aanhalin- gen), hierin bestaande, dat een jongen op den rug van een ander, die voorovergebukt staat, springt en schrjlings gaat zitten, en hem onder het op- steken van eenige vingers vraagt hoeveel vingers {korent) er op zqn mg staan. Verg. bokspringen, bok- siaan (beneden bg de Koppel.), kil. op Blick- spel en Kockock; visschsb, Sinrtep. 162 en hal- BKBTSMA, Lex, Fris. 484. Het is moeilqk nit te maken, welk aandeel het ww. bokken {bukken) heeft gehad in de benoeming van dit spel, dat reeds bg PBTEONTUS, Sat. 64 vermeld wordt {^Bucca, bucca, rt eunt hic^*), Ook de onderlinge betrekking tusschen verachillende benamingen vereisoht nog nadere opheldering. || Bok-bok-sta-vast, hoeveel horens heb-je op je bast? — Bock over haghe spelen, bocken spelen, bocken setten, bock-horen spelen. Micare digitia, kil. — Bock, bock, hoe- veel hoomen steekender op, n. heinsiitb in Syll. Epiatol. 5, 875. Ik zia daar ml m^ne makkert; Lustig doen stf: „Bok-«ta-va«t". ▼. OBOOGKNBROKCK, Zonnestr. 39. — Bg BRBDEBO 2, 294 in woordspeling met een korendrager, bedrogen echtgenoot. I>e vrou ging na haar kamer, de Lantoknecht volghde na, D«ra braaf; ick wed ... dat By t' samen zoUen spelen pick oli graaf, Of Symen de liever de laver de bock , Hoe veel hoorent staander aohter op. BREDERO 2, 294. — lemand een bok getien, rechtop gaan staitn met samengevonwen handen, die een ander abstlun gebrnikt voor zgne voeten om ergens op of in te klimmen (schttbrm.). Verg. de Koppel. bokaiaan. An. Bokachtig, bokkig (zie die woorden). — Minder gewoon. In de bet. 1). Bokken, van geiten: toohtig zjjn (,De geit boki in September, October en November"); bokkerig , hetzelfde als Bokkig, onbeleefd, daarvan bokkerigheid, onbeleefd- heid (,Dat de bokkerigheid, de trotschheid en de terugstootendheid , die men den Engelschen gewoon- Igk op- het vasteland toedicht , op valsche gronden msten", T^dsp. 1855, 1, 875 a); bokker^ , bg 8TEUT8, Begs. 40 ^aar 't schgnt in H algemeen voor : stinkend goed (verg. boven, bj I, ^, o) (,Sy {de bewoners van Siam ) . . . bestrjjjken haar . . . met eenige wel-mykende Kmyden, niet met Bokkery, gelgk de morsige Javanen doen"); bokkin, in de Kanit op Levit. 4, 28 voor: geit. — Ajmn. De naam Bokkaard, bg vondel 1, 899 blgkbaar als benaming van den bok ge- bezigd (,Heer Bockaeri langh-ghebaert"), is waar- schijnlgk ontleend aan de jongere bewerkingen van den Reinaert, waar BoUaert, eigenlgk de naam van een ander dier, door bggedachte aan bok of aan boek verbasterd is tot Boccard{us), Boekert, Bokertenz. Koppel. In de bet. 4, <;). Bokspringen, in de gymnastiek, springen op en over den bok. — In de b(Bt. 5). Bok{je)apringen , bok-bok-sta- vast (of ook: haasje-over) spelen (Groningen, Lim- bnrg, zie molsma, jongeneel); bok{je)ttaan , in Noordoostelgke tongvallen, rechtop met samenge- vonwen handen (of wel: met gebogen rng) gaan staan , om een ander te helpen ergens in te klimmen (molema, HALBEBT8VA; verg. boven , bg 5). — Voorts: Bokslaan, zeker kaartspel (,Me Vaer zaliger plechme alle ding mit de kaert te leeren: ...Negen blae^es, een Gelders troeQe, of langs- knechten, of bockalaen enz*\ Kl. v. een Huyem. b). 8a«eDst. an. In de bet. 1). Bokbeenig, van paarden (»Het voorarmbeen moet loodrecht op de knie msten; staat de knie voornit, zoo zegt men dat het paard bokbeenig is", landolt 1, 844); Aoi- harig, „ Velu comme poll de bouc" , plant. ; bokker^der (zie aid.). Samenst. — I) In den vorm bok-. Boktor (zie aid.). — Minder gewoon. In de bet. 1 en 2). Bokkever, hetzelfde als Boktor (v. dale); bokram, mannetje van een boksehaap ; bokachaap , zekere soort van Frie- sche en Tesselsche schapen, ook wel enkel bokken genoemd (,De derde verscheidenheid {van de Frieeche schapen) z\jn de zoogenoemde Bokeehapen nit de omstreken van Bolsward, die in groot aantal te zamen op weiden vetgeweid en in den herfst ge- slacht worden. De wol van dozen is grover, doch lang, wegende eene vacht 8Vj tot 4 N. p.", Med. d. Oeld. Mij. V. Landi. 1849, 204; verg. halbeetsma. Lex. Fris. 435). — In de bet. 4, a en b). Bokbntg, veronderde naam voor: paalbrng; bokgestel, hetzelfde als Bok, 4, a) (zie LANDOLT 2, 355). — In de bet. 4, e), Bokjae, jas der koetsiers als z^ op den bok zitten. II) In den vorm van den 2"*«n nv. boke-. Boks- baard, -geetemie, -hoom, -oor, -pool, -voet (zie die woorden). Bokebloed, -leder , -vel (zie Bokre- BLOED enz.). — Minder gewoon. In de bet. 1). Bokahoef, ook: zekere vorm van paardenhoef (,De bokshoef heeft eenen rechtstaanden toon wand en hooge zq- en dracht- wanden met weinig omvang", landolt 1, 240); bokstriller, in de mnziek, een onzniver, onzeker of ongel\jk uitgevoerde triller (zie Muz. Wdi.). Digitized by Google 263 BOK (1). BOK (1). 264 — Namen van planten. Bokskulieije {-ken), zekere plant, Himamtkoglotsum Atrctmum, aldus genoemd om den stank als van een bok (zie CBOMKL, Ferv. 6574^; di cock, Volktgeneesk. 87 en 218) (.De Boelutullekeru worden nn ter tgt Toor de cnu^litichste ghehouden om H voorseyde it. w. de geilheid) tc wcge tc bringen", dodon. 401 &); bokmelde, zekere plant, Chenopodium wf- varia L., aldos genoemd om den stank (chomel 2022 a); bokspeierteUe, volgens t. dale eene plant: steenpimpernel, misschien Athamantlui Mace- doniea Spr., of wel Fimpinella magna L. (fr. pertil de bottc). — In de bet. 4, a). Boksbeen {bokkebeen), een der in den top kruislings verecnigde en vorks- gewgze opgeriohte zware rondhouten of spieren (voorzien van daaraan bangende g\jns), die den bok samenstellen ; boksblok, blok voorzien van twee scbg- ven, waarover de boksreep geacboren wordt; bokt- derdebeen, los been van den bok, dienende om dezen te onderstennen en een gedeelte der zwaarte van den up te winden last te dragen; bokshoofd, vast blok met drie scbqven, dat tevens tot vereeniging der boksbeenen dient, verg. eseUkoofd of ramtkop (.De beenen des boks komen bg bet bokthoofd samen"); bokireep, zwaar touw, dienende om over de sobgven van bet boksblok en van bet boks- boofd te worden gescboren; boksrol, onderdeel van den bok, dienende als liggend windas, waarom de reep bg bet opbgsoben van den last gewonden wordt; boktich^f, deel van den bok, dienende als vaste rol waarover de boksreep loopt; bokttpaak, spaak die, in de gaten der boksrol gestoken, als befboom bg bet opwinden van den last dient; boksspier, betzelfde als boksbeen (.Bevestig de boksspier met piketpalen"). Ill) In den vorm bokke-. Bokkebloed, -leder, -pruik, -sprang, -vel, -vieesck (zie die woorden). Bokkebaard, -pool (zie Boksbaabd enz.); bokke- been (zie boksbeen, boven bg II). — Ongewoon. In de bet I), hetzg eigenlgk of overdraobtelgk. Bokkebaai , zekere kleedingstof („Ont- vreemd ... in de gemeente Hoogezand 1 balfver- sleten dnffelscbe pgjekker . . . , gevoerd met dabbeld bbauw bokkebaai", Alg. Politiebl 1855, 748); bokkekeutel (,Mgn geld rammelt in mgn zak, zei kale Genrt, als Noordscbe bokkekeutels ineenvilten boed", HARRiB. 1, 74*); bokkekop (d. j. v.lbnnep 161); bokkekrul, zekere baardracbt, verg. Bokkkn- HAA.E (,Wat was je tog? een beerscbips meid,... een steenop , die me mit joa . . . vaLscbe bokke krullen , En vodden, bebt in 't net *ebrocht", lanoendijk 2, 242); bokkekuur, booze Inim, aanval van koppig- beid (v. dale), verg. apen-, kippenkuur; bokke- muil (,Hg zwggt als een bokkemuH", harbsb. 1, 74«); bokkeroet, bokkevet, ongel, verg. Bokke- BLOBD (,Neemt Bockenroei, ende Was, van elci 1 on.*', BATTU8, Handb. d. Chirurg. 267); bokke- stank (,Let op . . . d' okselen , dat sy geen bange bokke-siank nitwaassemen", valentijn, Ovid. 1, 181 ); bokketuig, spotnaam, door de soldaten aan bet ledergoed gegeven, zeker bg vergelgking met bet blinkend taig van een bok voor een bokken- wagen; bokkezang (.Tragoedia . . . bcteeckent eigent- Igok BockeMang, naer der berderen wedgezangen, ingestelt om met zingen eenen bock te winnen", VONDBL 6, 216). rV) In den vorm bokken-, betzg de beteekenis den meervondsvorm eiscbt, betzg de n alleen ter voorkoming van den biatns voor een klinker of eene h is ingelascht. Bokkenhaar , -noot, -wagen (zie die woorden ). — Min gewoon. In de bet. 1). Bokkenaard, , bokkigbeid (v. dale); bokkenboer, bg teb oouw, I Volksverm. 448: ,Een verbunrder ran wagens en knollen aan den Zeeburg boiten de Mniderpoort {te Amsterdam)"; bokkenjachi (,Eenige Swarten en Blanken . . . , die sicb meest met de Bokkenjaghi geneeren, die sy met bonden opvangen", stbuys. Begs. 7 ) ; bokkenstal ( KiL. ) ; bokkenwetde , bg harbsb. 2, XLni*: ,Hg is naar de bokkeuweid^* voor: hq is gestorven (verg. misscbien boven, 1, b, •). I — In de bet. 3, /). Bokkenhuis, nabootsing in I bet klein van de buizen, door de Indianen van I Soriname bewoond, zooals deze die zelf maken en ' te Paramaribo verkoopen. AaiiM. Bokkenkout {Handw. 22, 57; 23. 260) is waarscbgnlgk eene letterlgke vertaling van bd. bockenkoU, een gewestelgken bgvorm voor poeken- hoh, nnl. pokkout (zie aid.). V) In den vorm van bet verkleinwoord bokjes-. Bokjesvolk, in de volgende plaats gebezigd als scbimp- naam, zooveel als klootjesvolk , jankagel, denkelgk te verklaren nit eene soortgelgke toepaasing van bok als de boven, bg 8) vermelde (»Nu moogbt gby wel gaen wat roert ons n praten, Mgn dunckt gby sgt van bockgens volek verkeert", Consi-tkoon. Juw. 78). — Als tweede lid. In de bet. 1 en 2, a en b). Geite- , gems- , herte- , ree- , steenbok (zie die woorden). — Voorts in Zuid-Afrika. Bkntw-, bles-, bosck-, duiker-, gems-, grijs- , pronk- , ree-, riet-, spring-, steen- , trek- , waterbok enz. ; zie buboebsduk , Lieren , 1 , 819—888. — In de bet. 2, d). Groen-, helden-, kout-, maagde-, middags-, rozen-, spies-, tor-, waterbok (zie a. w. Zy 819 en boven, 2, d). — In de bet. 4). Hysck- , koeis- ,mast- , sekeeps-, storm-, veld-, vesting-, vuur-, zaag-, gadelbok (zie die woorden); biljart-, boekdrukkers- , gym- nastiek-, koetsiersbok enz. — Ongewoon. In de bet. 1, b, y). Hoombok (»6een hoome bokken moeten 't weezen. Die zicb gezellen by bet Lam; De scbaapjes worden nitge- leezen, Ter weide, daar nooit bok en kwam", lut- KEN, Besch. d. Wer. 281). — In de bet. 1, b, 6). Begenbok, in 't mv., bg YONDEL 9, 547, ter vertaling van lat. JSaedi pluviales. BOK (II), znw. vr., mv. -ken. Platboomd vaar- tnig, waarmede men op de binnenwateren gezonken scbuiten licbt {kiellichier) , palen nit den bodem eener vaart optrekt en er in beit , turf, veen , modder ver- voert enz. Volgens winscbooten, Seeman, 80 zgn deze scbniten aldus genoemd, omdat zg, bg bet licbten, met den boeg bokken, d. i. vooroverbellen of duiken (zie Bukken); volgens anderen ontleenen zg baar naam aan den seke^psbok, die zicb op bet vaartuig bevindt (zie Bok (I), 4, tf, a en fi). Is bet laatste jnist, dan is dit betzelfde woord als Bok ( I ) ; docb voor eene beslissing zgn meer gegevens vereiscbt. Reeds in bet Mnl. (yebdam). || Yer vol- gens . . . komen de tgdelgke arbeiders, de trekkers. Die werken steeds bg tweetallen (een span), waar- van de een de veenspecie (klgn) opbaggert met den beugel en daama in een vaartuig (bok) werpt, Soe. Weekbl. 5 Maart 1892, 85 a. — Voorbeen ook in toepassing op een kleiner slag van scbuiten of booten die op de scbepen mede- gevoerd werden, misscbien eveneens platboomde, breede vaartnigen en daarom aldus genoemd. || Den tgt docbte baer wat te langbe, vermidts dat- men veel tgts beboeven soude om de tcbnyt ende bock gbereedt te maken datse bequaem vraren Digitized by Google 265 BOK (U). BOK (III). 266 over Zee te vareu, daerom de sommige goct docht datmen den bock soude deur sagen en verlanghen, O.'I. e, W.'I. Voyag. 1, 52</. Oock aonden wy onse Book, om te diepen ende sien of wy met onse Schepen daer in conden, i\r. Werelt, 8, 8tf. Dat ze de Bok, die met den bodcm om hoog lag, om- wierpen, en die begonnen te Tertimmeren en op te boeyen, zobqdragbb, Groenl Vusch. 145. ^el0ck de Schfppen door berningh ende noot, TerUten *t groote Schipf en springhen inde boot, En roeyen door de Zee, het welck sy niet doen touwen, Indien sy hadden moet het zelve te behonwen: Dan dende dat de kant soo \xvp staat en so pal, Soo bmycken sy de Book en peoren nae de wal. BRKDCBO 1 , 40. HaBMBat. Boktchip (, Veiling van . . . Vracbtvaar- inigen, als een Tjalkscbip, groot 53 ton, . . . een Bokscheefje, groot 20 ton, enz", N. Rott. Cour. 8 Mei 1892, II, B). — Als tweede lid. Bagger- ^ modder- , 8 tads- ^ iurf'^ veenbok (rie die woorden). — Minder gewoon. Faviffoendok , bok met pavil- joen er op (,Te koop (te Woubrugge) , . . een over- dekte FaviljoeH-Bok , ond 11 jaar, groot 80 Ton", LeidteA Dagbl. 10 Maart 1891); sehespsdoi (.Wy aleepten met grooter moeyten ende arbeyt onsen teJkeep* Boe aent - bnys , ende keerden den bodem om hoocb", O.-I. e. W.-I. Voyag. 1, 86(?). BOK (III), 2nw. m., mv. -ken. Flater, grove vergissing of font, in daad, woord of scbrift. Eerst ea Tooral in de uitdrukking Een bok schieten {maken)\ doch ook alleenstaande. AUerwegen be- kend ; zie ha&sbb., bouman , schxtxbm . || Een ergen , leelgken bok scbieten. De arme jongen is heel ver- l^en: op dat bal heeft bg de gekste bokken ge- maakt. — Alledaagscbe boUcen in 't gesprek, Titel wan een werk van J. y. lxnnxp. .Pas op!" zeide bg tot zicb zelven , . . . laat ik nn geen bok scbieten en bq den verkeerde aankloppen, K. Zev. 1, 89. Ook York . . . hleld Coaztjn nog Toor den gek , Na b^ die kool hem had gebakken. Thans schrgf ik (JVopoAnm) f^n^es (leer om leer) M0n bokken op Z|fn rek*ning neer. V. iCARLK, R^mel. 16. *k Heb een hekel aan 't kantoor: *k Maak er dnizend bokken; Stelt men m$ iete deegljlks Toor — *k Gooi bet in de ttokken. V. ZEGGELElf 5, 92. Kiym. De nitdrukking een bok tehieien of maken komt ook in bet Nnd. en Nbd. voor, vanwaar z\j in bet Deenscb en Zweedscb overgenomen scbjjnt te zgn; waar z^ oorspronkeljk tbnis boort staat niet yast. In bet Nederlandscb zegt men ook wel een kalf, varken, kraai of kernel tehieien (bet laatste in Znid-Nederland, zie schttbbm.): naar 't scbijnt alle jongere vervormingen. Yerscbillende vetklaringen zqn beproefd. Het verbaal van den jonker die op de snippenjacbt in plaats van eene snip bjj ongelnk een bok soboot, verdient natnnrljk geen geloof, ook al ware bierb^' niet een geitebok, maar een bokfe of kalve nip bedoeld (zie Bok (I), 2, c): blgkbaar is deze laatste beteekenis juist de aanleiding geweest tot bet verzinnen der gescbiedenis. De giasing, in kluob's Eigm. Wtb. geopperd, dat nbd. vertiosz, ver- gqjp de aanleiding is geweest tot eene scbertsende (^vatting van bock {heietootende ditr), verklaart de mtdmkking een bok tehieien nog niet, en zou Iravendien alleen aannemel^k z^n, wanneer bewezen ware dat de zegswjze in bet Nbd. ontstaan en van- daar naar elders gebracbt is. Binnen de grenzen oBser taal beeft men de uitdmkking willen ver- klaren door ze op te vatten ala door volksetymologie ontstaan nit bet in de 17^ eenw voorkomende een beuk hebben, niet wel bg 't boofd zjn; verg. een slag van den molen beet hebben , van Lotje geiiki zijn enz. (zie moltzbb, Volksverbeeld. en*. 7 en verg. 6oN8 (I)). De overgang van een beuk heb- ben, tot een bok maken ot schieten scbjnt ecbter, nocb wat den vorm nocb wat de beteekenis betreft, natnnrlgk genoeg om zonder nadere analo- gieen voetstoots te worden aangenomen. Tocb ligt de oorsprong missobien in een met boven- Kenoemd beuk nanw verwant woord bok, in bet Westvlaamscb nog bekend voor: stoot, ^ag, klap (.Een bok van den bamer. Men gaf drie bokken op de denr. Ik beb den bok geboord. Hj kreeg eenen bok op bet boofd dat bj er van dnizelde", db bo); ditzelfde woord komt met gelgke beteekenis in bet Mhd. voor; verg. verder biermede de b^ Bokkb- LBN (I) genoemde ww. en zie ook Bokrino (II). Dat men dit woord ook in onze nitdmkking aan- treft wordt vooral waarscbgnl\jk door de opmerke- Iqke analogic van eenige Skandinaviscbe woorden: dee. bom^ bommer{f), poedel (in 't kegelspel), flater {begaae, slaa^ gaa — ) naast bet ww. bomre, slaan, bonken, kloppen, maar ook: een flater b^aan, zw. bom, flater {ala — , alguta — , misgooien, zicb verrekenen enz.). Het is evenwel niet reobt dni- delgk boe deze uitdrukkingen aan de tegenwoor- dige ongnnstige beteekenis zgn gekomen: bg bof, waaraan de oorspronkel^jke beteekenis dezer woorden berinnert, beeft zicb nit de bet.: slag jnist die van: tref, bnitenkans ontwikkeld; zie Bob (III), 1 , 8 en 7) > maar ook 4). Misscbien moet men denken aan bet eigenaardig gelnid bg een misworp in eene kegelbaan. Hoe dit zg, indien de oorsprong inder- daad bier te zoeken is, zon men gissen dat de nit- dmkking oorspronkelgk gelnid beeft: een bok slaan (verg. een slag slaan , bluf slaan, mnl. bulen slaen en derg.), vervolgens een bok maken, wat eindelgk door de bggedacbte aan een geitebok, in scberts vervormd werd tot een bok schieten. Docb ook dit laatste ww., opgevat in de ondere bet.: laten gaan, kan reeds ond zgn; verg. zw. bom skjuta, nbd. ^wi^jf fehler schiessen (reeds bg bans saohs), einen bUn- den schiessen, missen (2). Wib.) en eine lerehe schiessen, voorover vallen (klvob). Het bovenstaande is ecbter niet veel meer dan eene gissing: stellige zekerbeid is bier voorsbands niet te verkrggen. BOKAAL — POBAAL, soms ook pokbl — , znw. vr., mv. bokalen. Uit de Romaanscbe talen overgenomen: it. boecale, fr. bocal m. (vanwaarook nbd. pokal m.) ens., nit mlat. baueale, bauealis, gr. fiavxdktov, (icnixcdit, vaatwerk. Het vrouwelgk geslacbt in bet Nederlandscb vindt misscbien zgne verklaring in een onderen vorm boeale, die om de -^ als vr. werd opgevat. De bgvormen pokaal en pokel zgn, behalve door den invloed van bet Hd., zeker mede ontstaan door de bggedacbte aan lat. poculum. 1) Groote glazen, kristallen, of ook metalen drink- beker op een voet, met of zonder deksel; veelal knnstig geslepen en versierd met eene voorstelling of een opscbrift. Voorbeen bg feestelgke maaltgden veel in gebruik als rondgaande beker. || Booaal. Ampulla, cirnea, plant. Baucalium, ... vascu- lum angusti oris, kil. — Een tinne Bocael, soo gebocbt en gebnlt als die beeckers ordinaris zgn, daer de kinderen de Pinxter-blom mede gaen sin- gen, V. ovBBBBKB, Eeys-bcschr. 284. Terwyl de Reeders met bnnne goede Vrienden een Bokaaltje op bet good succes ledigen, v. btbbn. Sped. 12, 174. Toen (de Koning van Polen) die groote Bokaal aan Digitized by Google 267 BOKAAL. BOKKEBLOED. 268 het Genoodflohap van de Ridden van Sint Joris in den Haag n>nd, Leev. 7, 80. Lostig ging ook bj het nageregt de bokaal rond, rjkeljk versierd met zinnebeelden op het hnweljk toepasselgk, loosjss, I^Hsl. 2, 845. Dat bj broiloften geen drinkdwang plaats vond, en dat een ieder vr^jheid had, om de pocaal (den omganger) naar begeerte te vnllen, SCHMLTSMA, Mfuff. 4^, 156. ,Geef m^ nn dat bier- glas, dat op het trnmean staat ja, dat irroote." Bleek gehoorzaamde en plaatste de fraai geslepen bokaal voor den oaden Heer, K. Zev. 4, 221. Z\jn glazen bokaal wordt er aU reliek bewaard, en staat op feestel^ke dagen y66t den president, quack, Stud. 292. En l«ai de luchte dans by 't schaimen der bokalen . .. Het hart bezwt)melen met OTermaat van vreugdt BILD. 10, 167. 2) Glazen kom of flesoh met wgden mond om dranken in te bewaren. In Zuid-Nederland; verg. fr. bocal. || Een twintigtal bokalen en flesschen vielen in scherven op den grond {in een labora- torivm ) , CONSC. 8 , 897 b. Trien , haal onzen ge- kriekten (jenever met krieken ) het eerste bokaalke links, TKIRL.-STIJNS , Arm VI. 1, 122. Hg verzocht dezen plaats te nemen b^ de tafel, welke met een half doz^n bokalelges bezet was, 2, 31. SameDst. In de bet. 1). Drinkbokaal {^Jy^ f^vA^xi drinkbokaal wordt viermaal ingeschonken En ... op het heil der vorsten nitgedronken", HOoavLiBT,^^. 114); eerebokaal', feettbokaal (.Klbik* dan op nienw de feettbokaal Van H pnrpren druifnat gloeiendl" DA COSTA 1 , 814; ,Het . . . vollen van den omganger of groote feettbokaal y waar de voomame gezond- heden me^ gedronken werden", alb. thijm, Tortr. V. V. 22). BOKACHTIG, bnw. en bgw. Van Bok (I), in de bet. 1 en 8, a en d), met -aehtig. 1) Bbw. — Hetzelfde als Bokkig , I, 3). Thans weinig meer in gebmik. || Eene spoorelooze enbok- agtige verwaandheid {van dienttboden) , v. efpbn, Spect. 6, 55. II) Byw. — 1) Eigenljk. Op de wjjze van een bok. II Bookachtich rieoken. Olere hircum , plant. 2) Overdrachtel^k. Hetzelfde als Bokkig, II). || Van dien tgd af, heeft hjj het tegen Van Arkel gehad; en behandelt dat goed kalf zo bokachtig, dat ik het niet dolden kan, JTildscA. 8, 27. An. Bokachtig held , in de volgende plaats zoo- veel als : boersch , onbehouwen gedrag (»Mevrouw Len- ting toont dat zg verstand heeft, door zig niet te stooren aan de bokaehtigheid van den Heer van H huis: h^ plagt zo bang niet te zgn voor menschen", Wildtch. 8, 51). BOKELAAB. Zie Beukelaar. BOKEljr. Zie Bbukin. BOEET. Zie BouqusT. BOKKEBLOED — bokksnblobd, zelden BOKSBLOED — , znw. onz. ; zonder mv. \}\iBok{\), in de bet. 1), en Bloed. Mnl. boxbloet. Bloed van een geitebok, als offerdier geslacht. || Sond' ick stierenvleesch eten, ofte bockenbloet drincken? P#. 50, 18. Wat eysoht ghy? r^cke Oodt is 't ongrelsmeer van rammen? Is t bookenbloed , of veert, of wieroockreuck of vlammen? ▼ONDEL 2, 549 (zie ook 8, 791). — In het oude volksgeloof en de volksgenees- knnde werden aan bokkebloed allerlei wonderdadige krachten toegeschreven ; zie b. v. maehlant, Hat. Bl. 2, 971 vigg. II Neemt . . . wortels van Tormen- fille , Bocksbloet , ende Mnscaten , van elcx vier schrupels, battus, Handb. d. Chirurg, 288. Een Diamant ontlaet niet dan in Bocken bloet, m. t. VI88CHSB, Oed. 147. BOKKEDEFLENS JE, BOEKEMEEL enz. Zie Boekweiteflensje , Boekwbitemxhl enz. BOKKEL — BOEKKL , borel , en ook pokkel — , znw. m., mv. -s. Het Ofr. boele (nit mlat. buccula, verkl. van bucca, opg^blazen wang, gezicht), reeds in het Mnl. overgenomen als boele, bokel, bucket -, evenzoo mnd. bokele, mhd. nhd. bucket, eng. buckle, onr. bukl, zw. buckla, dee. bugle. Thans veronderd. 1) Eigenlgk: Metalen knop op het midden van een schild (eene beteekenis, reeds aan wilAt. buccuia eigen , omdat op znlk een knop vaak een aangezicht met boUe wangen was afgebeeld); later ook: Knop, op een riem , paardetnig enz. als sieraad aangebracht. || Boeckel, bockel (Sax. Sic.) Bulla. Bokel. vet. Fland. Umbo, kil. — Sjjn Stjg-bengels, de Bokkel, Gebit, en al het Paerde-taygh was van lonter Mas- sief gont, struts, Rey*. 268. 2) 6esp; eene beteekenis die reeds in 't Fr. (en ook in het Eng.) nit die van: ring tchgnt te zgn ontstaan. II Boeckel, bockel, bokel (vet. Fland.) Ansa, fibula, KiL. Bokel. A Buckle or a Clasp, HEXHAM. 8) Haarkrnl; in deze beteekenis, eveneens nit die van : ring te verklaren , is de vorm boekel, die zich nanwer aanslnit bq den jongeren Franschen vorm boucle, meer algemeen in gebmik geweest (verg. dee. bukkel, insgelqks een jongeren vorm). Zie doa Boekel. An. In de bet. 1). Bokkelen (zie aid., 2<>«art.), Sameast. In de bet. 1). Toompokkel, metalen knop op een tengel (»De Heere van Onwerkerck . . ., die . . . van den Staet met een kostelgck Zydgeweer ... en twee gonde Toompoekele begiftight is ge- worden", v. d. bosch, Zev. v. Willem III, 1 , 845). Ajmm. Over bokkel, in den zin van: mg of bochel zie PocHEL en Pokkel en verg. Bochelen (II). BOKKELEDEB — bokkenledee, zelden BOKSLEDBR; vecUl BOKKELEEB cnz. — , znw. onz. ; zonder mv. Uit Bok (1), in de bet. 1), en Leder. Mnl. boxleder. Leder nit de hnid van een bok ver- vaardigd. Verg. Geiteledeb. || Een liohte Barck van barstigh Bocken-leder, vondel 1, 188. Een boot van barstigh bockenleer, 2, 169. Afl. Bokkelederen , bokkeleeren, van bokkeleder gemaakt (v. dale). Aanm. Over de ver warring met bokelaer zie Beukelaab. BOKKELEN (I), bedr. en onz. zw. ww. Frequentatief van een ww. Bokken, m den Teutho- niata gelqkgesteld met »CIoppen, slaen, smjten, fycken , honwen", en thans in het Wvl. nog bekend (»0p de denr bokken met den vaist. Met het hoofd tegen den muur bokken. Hq viel dat hj {of-, het) bokte", DE BO; zie ook schuebm. 67, 84; B^v. 44, 56), daamaast pokken (de bo); verg. oostfri. pukkem, mhd. bocken, bei. bdckeln, eng. to buck, en verg. Bok (III) en Bokkinq (II). Verder zqn verwant mnd. mhd. puchen, nhd. bocken, buchen (ook met p)', zie ook Beuken en Pochen. In welke oudere of jongere betrekking deze woorden staan tot Bok (I) is moeilqk nit te maken. Op hem {Phafthon) met s^en donder Den hoogrhsten {Jupiter) bockelt ttQf, Met kraoht hem uyt den woghen stoot Nederd. Helic. 189. BOKKELEN (II), oni. zw. ww. Van Bokkel in de bet. 1). Verg. fr. boucler, thans in andere beteekenis. Met bokkels, metalen knoppen bealaan. In de volgende plaats (hetns, Bartas , Eerste Weke, Digitized by Google 269 BOKKELEN (II). BOKKERAAL. 270 156) gezegd van den bestarden dierenrien, verge- leken bq een met knoppen bealagen bandolier. Het Fnuiacbe origineel heeft: baucU de bagues eTor. »en Oraenglen bandelier, Oeachickt met Silrer-draet end met Robynen fletf Oebockelt met xQn (Uea-. ^nF) gout. BOEKEN (I). Zie Bukkkn. BOKKEW (II). Zie BoKKELEN (I). BOEEENHAAB — zelden borkshaab, BOKSHAAB — , xnw. onz., my. (in de bet. \)'haren. Uit Bok (I), in de bet. I), en Hoar. Mn\. boxhaer. Verg. Gbitbnhaab. 1 ) Ala benaming van een enkel baar van een bok. Zoo b. V. bg de wolbereiding, ala benaming der lange , groYe, in de wolboqesmin of meer vastzittende haren (ook valsche haren, hondtharen, bindharen g^noemd), die b\j het verven geene kleor aannemen (zie kut- PBB, TecAnol. 2, 886). 2) Als ooUectieve stofhaam. Het baar yan bokken. || Hon gewaedt is . . . gemaekt van kameelen of bokken- baer, db bbutn, Reiten, 2, 1613. — AU benaming Tan zekere haardracbt; verg. bokkekrul, b$ Bok (I), Samenst., en het heden- daagsche ponifhaar. Zoodanig acht ik d'eed'le Maagd, Die *t eerlyk Muuohyn dorft Tertoonen, Oeen bokkenhaar om *t Toorhoofd draagt, Oeea tralikanten om de koonen. OUDAAir, Po9zif^ 4, 122. An. Bokkenharen (.de bokkenhairen prnik", d. J. V. LBXIVBP 156). BOEKENIEB. Zie Bobkanibb. BOKKBNNOOT, raw. vr., mv. -noten. Uit Bok (I), in de bet 8, /), en Noott vrucht Naam in Snriname gegeven aan allerlei door de Indianen medegebrachte yrnohten, o. a. die van Bertholletia eseelta (oudbmans en db vbibs, Leerb. d. Planienk. I, 40; 2, 321) en versohillende soorten van het geslacht Caryocar. BOEESETWAGEN — bobbbwaqbn — , mw. m., mv. -*. Uit Bok (I), in de bet. 1), en Wagen, Wagentje, gewoonlgk met twee bokken bespan- nen. || Kinderen, die men te vergezeUen had, wan- neer zg in een bokkenwagentje reden, v. lbnnbp, Bom^ 3, 68. Geen liefelgker beeld voor een Hoi- landsche kinderziel dan een mooi wagen tje en een paar fsrme bokken met groote horens. . . . Daarom ook ziet men op H spel van .Strgk weg en geef wat" den bokken wagen, als H symbool des gelnks, afgebeeld bg den worp, die den pot wint aur., tbb oouw, Volksverm. 897. — Zegsw. Een mooi span voor een bokkenwagen, van een getronwd of verloofd paar dat er zonderling nitziet. BOEEEFRTJIE, raw. vr., mv. -en. WxiBok (I), in de bet. 1), en FnUk. Eigenlgk: Pruik van bokkenhaar; meestal, bg nitbreiding: pniik vanmw, stag baar. || Hebje op zyn bokkeproik welgeletPheb je wel gezien hoe zyn manchettes hingen? v. bffbn, Speei. 5, 24. — Zegsw. De bokkepnUk ophebben, — opzetten (HA&BSB. 1, 74 tf), met toespeling op Bok (I), in de bet. 8, b): bokkig zijn, zich koppig of staorsch, wrevelig gedragen. BOKEEBAAL — BOKKBRAAN — , raw. onz. (?); zonder mv. Mnl. bocraen, bocrael , bolcraen , mnd. bokeral, mhd. buckeram enz., eng. buckram eoB., alle nit arab. bar{rd)cdn, waaraan dennl. vorm barium, berkan rechtstreeks ontleend is. Zie overde venchillende vormen en de afleiding verder vbbdav , STALLABBT, MUBBAT, DOZT en KOBTINO; met Bok (I) heeft het woord niets te maken. 