None
 dus overeenstemden in het feit dat de *OXvnJtuz door Alexander te Aiyal gevierd zgn, terwijl een van beiden over den óyoiv der Muzen gezwegen heeft, wat licht aan een kortere vermelding van deze min belaugrgke daad van Alexander kan worden toegeschreven, zoodat men daarom betwgfelen. Maar bevreemdend is dat beide zegslieden ûVer de plaats Waar Alexander aan Zeus Olytnpios offerde gezwegen hebben, en het is daarom zeer mogelyk dat by Arrianas öf na de woor-den T<S rs àù ti^ 'OXv^utfio de beide woordjes cv J^a>zgn augevallen, 5f dat de woorden iv Alyalq in dea oorsproukelgken tekst deu Ziti geendig hebben, zoodat Alexander hei gehele seest, bestaande in een offerande aan Zeus Olympi en âyiSvêq ter eere vau Zeus en de Muzen, te Aigai gevenerd heeft. Welke van deze beide gissingeu de aaunemeigkste is, durfik niet beslissen, te minder omdat Alexander, die toen van het door hem ingenomen Thebe met zgn leger naar Macedonië terugkeerde, de gewone route door het Tempedal volgende het niet ver van de Zl. grens van Macedonië an de kust iJL'gende Dion moest piisseeren, zoowel voor het geval dat Aigai als dat Pella het doel zijner reize was, en een dankoffer aan Zeus te Dion, welks naam niet dien oppergod zoo nauw samenhangt, wegens zyne gelukkig volverde expeditie geenszins ouwaarschyniyk kan geno Worden. Het feit dat door Archelaus agonen zyn ingesteld staat volkomen vaat, maar dat die te Dion, zoals op gezag van Diodoros gemeldigke wordt aangenomen gevierd werden, wordt min of meer problematisch door het afwykend getuigenis van twee Macedoniërs van geboorte, vrienden en tochtgenooten van den grooten Alexander, tenzij men gelooven mag dat Archelaus zoowel te Dion als te Aigai dergelgke spelen onder den naam van 'OXviutia heelt ingesteld, die mogelgker-wyze afwisselend op de eene of op de andere plaats gevierd werden. Op die wgze zoude het bericht van Diodoros of dien zegsman (Theopompos?) zich het best laten verklaren. Doch we doen wellicht beter onze onwetendheid te bekennen. Zooveel schgnt vast te staan dat volgens het beste getuigenis Alexan. Der de Olympia te Aigai vierde, en die ayaiv dus door Archelaos aldaar is ingesteld. Immers de woorden êv Aiyalçng Arrianus voor een glosseem te houden, ten einde hem met Diodoros te doen overeenstemmen, zou reeds alleen daarom en zeer onwaarschgnlyk redmiddel zyn, omdat de naam dezer oude hofstad den afschrgyers zeker onbekend was. Veel erder ware bun iugey allen er 'Eéé(Jöji bg te schrg^en. Geen wonder voorwaar dat de kunstminnende insteller dezelfs scenische agonen, wiens eigen land geen dichters of andere kunstenaars opleverde, zgn oog naar het buiten-land richtte en bg voorkeur, otschoon niet uitsluitend, naar de stad van kunst en beschaving bg uitnemendheid, Athene. Onder de mannen, die hg met glansrgke beloften aan B^n hof noodigde behoorde de beroemde schilder Zeuzis van Herakleia, die voor een som van 400 fivcii het koninkl^k paleis, hetzg dan in Pella, hetzg te Aigai, zooals mg waar-schgnlgker voorkomt, met schilderwerk versierde. Volgens Sokrates bg Aelianus V. H. XIV, 17 reisde men van heinde en verre naar Macedonië om dat paleis te bewonderen, maar om den koning zelf kwam niemand, ïàv firi riva ctvtutBiar^ Xçijliaai Ttal ésXsdcfrif vg>' wv ovx av alçeôijvai rov astov^ daïóv. Met te meer recht kon de wgsgeer zoo spreken, om- dat hg zelf eene uitnoodiging des konings had afgeslagen, volgens Aristoteles Rhet. II 23 op grond dat het even smadelgk was ontvangen weldaden niet te kunnen vergelden als aangedane beleedigingen niet te kunnen wreken. Uit het gebmik van het praesens ßaö^iv op die plaats (Scox^cTrijc otx ïg>ri ßadiSiv wg 'Ac'^éXaov), niet ßaöietae'ai, blgkt dat Socrates zich in dier voege er over uitliet tegen zgne vrien- den, zoodat het alleszins mogelgk is dat hg den koning zelven geantwoord heeft wat Stobaios meedeelt, dat men te Athene YipiviTtaq meel voor een oßoXoq koopen kon en de bronnen dier stad volop helder water leverden en enz. Hoe dit zg (want dergelgke anecdoten verdienen in den regel weinig gelöst) de philosoof, die aan het hof al een zeer zonderlinge figurur zou gemaakt hebben, was zoo verstandig de uitnoo-diging af te slaan % Als Plinius N H. XXXV § 95 (ed. Detlefsen) van den tijdgenoot van Alexander den Groote Apelles schrijft: fecit et Neophlemum ex equo adversus Persas, Archelaum cum uxore et filia, Antigonum thoraçatum cum equo incedentem, dan biykt reeds uit het gezelschap dat we hier niet met den ouden Macedonischen koning te doen hebben, en van Grent p. 70 zich erg vergist heeft. Dat Plato, by den dood van Perdikkas nog maar 16 en by 't over. Onder degen den, door geen antecedeute gebroden zölals Sokrates, er volgaarne gebruik van maakten, vinden wg den bekenden epischen dichter Choirilos van Samos, die daar de oude sagenschat was uitgeput in zgne IleçûriiQ het erst een historisch onderwerp, den Persischen oorlog, behandeld heeft, van welk gedicht het gedeeltelgk bewaarde prooimion een welsprekende klacht bewacht, dat zgne voorgangers de sagen van den grgzen voor-tgd, voor epische behandeling zoo veel geschikter dan een werkelgke gebeurtenis, alle reeds voor hem hebben behandeligt 1). Mag men het bericht van Istros bg Ath. VIII p. 345 D. gelo?en, dan bedroeg zgn Degelgksche bezoldiging 4 iivaïf een vooral voor dien tgd ongehoorde som, welke hg volgens denzelfden 7taravaXi<ncev slg ojpoipayiav» Welke Is- tros (men onderscheidt er minstens drie) hier bedoeld wordt en uit welke bron hg dit weten kon, bigkt niet, maar al mag de som sterk overdreven zgn (de 400 fival voor het beschilderen van een geheel paleis aan Zeuxis gegeven zgn daarbg vergeleken een bagatel), men mag gerust aan het verblgf in zgn schatkist moest grgpen, om fijn beschaafde dichters en kunstenaars van den eersten rang het verblgf in zgn meer dan half barbaarsch land aannemelgk te maken. Wanneer Choirilos aan het hof gekomen is weten lijden van Aichelaos slechts 29 jaar oud, en gedurende diens lijden van Aichelaos slechts 29 jaar oud, en gedurende diens Regenergie Dog oberoemd, ook door hem zou genoodigd zyn is niet waarschijnlijk, zooals van Gent pag. 106 te recht beweert. Bovendien sartiekiSpeusippus by Ath. XI, p. 506 ook niet van eene uitnoodigiug maar alleen van vroegere vriendschap en latere ondankbaarheid van Plato. Het verblijf van Flato aan diens hof zoog Barnesius vit. Eurip. p. 99 geheel uit zijn duim. A fidxapy offTiq etiy Ke7vov xP^^ov Uptq àetèîjç || Movffduv bepd^ruy^ ÏT àx^paroç nv %ti Af^ftftv'll vï/v yZre ^rdvTX léletffrott^ ex^^^t iè yyrèpetrx Téxvitt,\\vaTaTOt uffTe ipéfiov KXTxXei^èf4B^\ eùié nif^ £jT/||w4vTp T«TT«*vovr« v^o^o^yf* ^pfjixr' 'eXdcffxt. Zoo ver- beterde ik de plaats in myne Lectionea Rheno-traiectinae (Leiden, Brill. 1882) in plaats van het zinnelooze yeo^uyiq Sipfix ireXdwxt. Maar bovendien geloof ik dat in het voorlaatste vers ^po/Mîf « voor IpifAov moet gelezen worden. We niet, wel dat hg daar gestorven is twee jaar voor deii dood des konitigs, t. W. in 401/2 v. C, 01.  met Âgathon als met Euripides, beide mannen van de nieuwe richting, veel op heeft. Bovendien heeft Aristophanes door de toevoeging van Jtoihsivog roïg ipiXoiq (wat van ieder mensch, die maar vrien- den heeft, kan gezegd worden) wel gezorgd dat zijn toe- schouwers niet konden denken, dat hg omtrent <l(m vroeger door hem zoo bespotten Agathon van meening veranderd was. De niet van talent ontbloote, maar door rhetorika en sophistiek bedorven en door en door geaffecteerde dichter, gelgk hg niet alleen door den comicus maar ook door Plato in zgn gastmaal zoo voortreffelgk geschilderd is, op wiens privaatleven bovendien veel te zeggen viel, liet zich door zgn onafscheidelgken boezemvriend en f^aJtifç, Pausanias o ex KeçaiéwVf vergezellen naar het hof van Archelaos, die zelf volgens Aelianus V. H. II 21 ov% r^xrov içaytixig t] xai iiXófiovöoq was, hetzg dat Agathon diens medekomen tot voorwaarde van zgn eigen komst had gemaakt, hetzg dat do koning uit zichzelf den niet geheel ouberoemden sofist 8. V. Euripides tot dichters maakt, zonder dat ze waarscbijnlyk ooit eeu vers gemaakt hebben, is het beter te zwegen. (die door Groen y. Prinsteren in zgne prosopographia Platonica wat schraal behandeld eu in de Real-Encyclopaedie van Pauly geheel vergeten is) heeft uitgenoodig. Het is niet onmogelgk dat Archelaus zich na de weigering van een Socrates met een Pausanias als representant der wysbegeerte te yreden stelde. Aelianus, die Agathon op's koning vraag, waarom h^ met zijn êcaörrjq zoo dikw^Is twist heeft, ongeveer laat antwoorden dat amantium ira amoris redintegratio is, verawggt, zooals hy pleegt, zyn bron, maar heefb misschien wel geput uit de Mcat^öovvaa van Marsyas o veco-TC^og, een schrgver van wien de leeft^d evenmin als de graad der gelofwaardigheid kan bepaald worden^ uit wien he door Cramer, Anecdota IV 269, uitgegeven scholion op Lucianus Rhetor, praec. § 11 mededeelt, dat Pausanias Agathon naar Macedonië heeft vergeld. Agathon bleef daar volgens den Scholiast op de Ranae tot zijn dood, zonder dat wg weten of en welke treurspelen hg aan het hof heeft doen opvoeren. Ook is zgn sterfjaar onbekend, ofschoon het zeker is dat hg Euripides overleefde. Grooter en beroemder dan Agathon was een tweede treur-speldichter, die aan het hof zgu laatsten levenstgd heeft dooighecht, nog meer na dan voor zgn dood de allerpo-pulairste tragicus, dien Athene gekend heeft: ik bedoel na-tuurlek Euripides. Zgn sterfdag viel volgens Timaios (Plut, Sympos. YIII, 1) samen met den dag, waarop de oudere Dionysios de Tyrannis aanvaardde, t. w. in den 6° mand van het archontaat van Gallias, dus tegen het einde van 406, kort voor het overlgden van Sophokles, die toen de Ranae in Februari van 405 werden opgevoerd reeds niet meer leefde. Euripides leefde volgens Eratosthenes (den biograaf) 75 Jaar; hiï is namentlgk 74 jaar en 2 of 3 maanden oud geworden, want zgu 74^'^ verjaardag viel in Boedromion van 406, zgn sterfdag in Maimakterion. Zeer lang kan het verblgf des dichters aan het Macedonische hof niet geduurd hebben; want in het 4^^ jaar van 01. 92, toen de Orestes (volgens den Schol, op vs. 371) onder het archontaat van Diokles is opgevoerd, moet hg zich nog te Athene hebben (306) hewcmóen. Of de OroBtes op de groote Dionysia, gelg Toor de 5^ eeuw hoogßi waarachgnlgk is, dan wel op de Lenaia hei eerst gespeeld is, maakt sleehts een maand onder^ scheid; in beide geyallen was Koripides in den aanyaD (307) Tan 408 nog te Athene en kan dns aan de luocaçwv ma%ia in geen geval langer dan ruim 2^ ^ j'^^' hebben deelgenomen. Â^ezien van eenige Toortreffelgke plaatsen heeft de Orestes groote gebreken, maar niettemin, of misschien juist daarom^ want die gebreken vielen in den smaak van het groote publiek, maakte het stuk opgang {iv rcop /m axijvilg evöaxtiwvvv wvwv zegt de schrgver der hypothesis), zoodat telurstelling geen aanleiding tot zgn vertrek kan geweest zgn. Ofschoon Euripides slechts 5 maal den eersten prgs het behaald, was hg toch bg de groote massa zeer gezien, en dat die popularitéit op het laatst van zgn loopbaan eer toe dan a%enomen is, daarvan strekken de Banae tot bewgs. Evenmin gelötiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktiktik Het lästst van zgn leven hoveling te worden, mag het al zgn du door de comici geridiculiserd huwelgksle-ven — zgn tweede vrouw Melito was volgens zgn biografen nog slechter dan de eerste, Choerile — hem het verblgf te Athene niet aangenaam maakte. Waarschgnlgk is dit laatste de oorzaak, die in de oudheid voor zgn vertrek werd opgeven, want de gissing van Bernhardy, dat op de lacuneuse plaats van Philodemos de vitiis öl xai ipaöiv axévov. (807 ) ctvràv èjnl rep (fésdov stavraq ênixév cbrsXd'Sîv Euripides bedoeld is, is alleszins aannemelgk. Uit de 'Ajtoifi&yiiara ßaOiXeiov xal iîtatriywv van Plu- Tarchus Mor. p. 177 B yernemen we dat onder skonings gasten ook Timotheos o xiê-açioéôç was, die ontevreden over een van Archelaos ontvangen geschenk, dat benedon z^ne wat hoog gespannen verwachting gebleven was, hem  Plutarchus t. a. p. van een ongenoemden verhaft, die de onbeschaamdheid had van Archelaos op een gouden beker te vragen. De koning gelastte daarop een slaaf den beker aan Euripides te geven en zeide, toen de vrager zyae verwondering daarover te kennen gaf, Sv fièv yàç ahetVf ovrog öè Xafißdvsiv a^ioç èùn fii^ cutiSv» Niet-temin is het onzeker of ook die onkieschheid Timotheos te laste komt, want er kunnen licht anderen geweest zgn die van'skonings mildheid misbruik trachten te maken. Dezelfde anecdote verhaft Plutarchas Mor. p. 334 B. Van Gent p. 101 beroept zich bei het verhaal dat deze beroemde Milesische virtuos wegens zune nieuwigheden in de muzijk uit Sparta verbannen is ten onrechte op het in veel later tijd verdichte psephisma der y e pov ff tei bij Boethius de music. I, (p. 182 ed. Friedlein) waaraan tegenwoordig niemand gelooft. Men zie over hem Bergk. Gr. Litteraturgeschichte II Bd. p. 539 vgld — Hij is natuurlijk wel te onderscheiden van dien Timotheos, dien Athenaeus XII, p. 638 en elders, gelijk ook Paus. III 12, 8 onder de musici noemen welke bij de bruiloft van Alexander optraden, met wien hij in Paul's Real. Eneyel. verward wordt. Hy stierf volgens 't marmor Par. O. 104, 4 = 36i/2 op 90-jarigen Le était dus 413 — 399 in zijn volle cek/a^. Met veel meer waarschén-lykheid wordt aan hem dan aan Thucydides het bekende grafschrift op Euripides (dien hy volgens Plut, an sen! sit ger. resp. c. 23 reeds vroe-ger te Athene moet hebben leeren kennen) toegeschreven: AvilAOL fAèv *EXXotç *EXXotç *EùfiTTÎ^ov» hffréx yiffxst y9i MctKciuy' r$ yàp èé^xro répfix ßliv^ TFxrp^iq y *E\\ahç *EAAeéç> * Activait yrXtlffrot èe Moi/^aq ( 308 ) Agathon beyond zich aan het Macedonische hof volgens deo Schol, op kr. Ran. 83 net aXXayv nroiUcov. Daaronder mag nog geweest zyn de arts Thessalos, de zoon van den beroemden Hippokrates (v. Gent, p. 1. 00 sq., die volgens Galeuos III, p. 94 ed. Charter 'AQ^éXaip Tt3 Ma>ceöov{aq (TWByévBxo^ of schoon de rede van Thessalos Hipp. Ill 615 vgld. ed, Ermerins alleen van een bezoek aan 't hof van Perdikkas gewaagt. Verder bevond zich onder hen à^ jongere dithyrambendichter Melanippides, zooals van Gent p. 98 met recht op-maakt uit Plut. adv. Epicurum cap. 13, met beroeping op Marcellinus vit. Thuc, maar van andere kunstgasten dan de door my genoemde zijn, voor zoover ik weet, zelfs de namen niet tot ons gekomen. Ook omtrent den juisten tyd, waarop elk hunner in Macedonië kwam, missen wg nauwkeurige op-gaven. Niet eeus weten we met zekerheid of b.v. Euripides en Agathon daar samen heb ben vertoefd, dan wel of de laatste erst na den dood des eersten daar heen gereisd is, om hem als tragisch dichter te vervangeu. Dat die anecdote een verzinsel is betvvgfel ik te minder, omdat zelfs de comici het zedelgk gedrag van Euripides, dien ze overigens ook in zijn privaatleven zoo deerlijk have- nen, met rust hebben gelaten. Aan praatjes, zooals in de biographie des dichters bij Suidas, dat hij ook aan KçareçoQ (waarschijnlijk Kçaraiaq of wel KçarBi^aç) rov 'çùi(XBvov 'Acy^eXdov het hof maakte, xai yàç oxstv avróv xal jreçî rovq roiovTovq Bçioraq zal wel niemand gewicht hechten. De vraag naar den tijd wanneer Euripides in Macedonië kwam laat ik voorloopig rusten, daar weldra de behandeling van zijn treurspel Archelaos mg in de gelegenheid zal stellen eene gissing dienaangaande aan uw oordeel te onderwerpen. (809) Dat de groote Atheensche treurspeldichter met openarmea door dea milden monarch ontvangen werd, kannen we gereedelgk aan men, al weigeren we ook een absolut geloof te hechten aan verhalen, zoals de vroeger door mg medegededelde anecdote van den gouden beker, die in de ouldheid daaromtrent in omloop waren. Maar we mogen geen geloof ontzeggen aan het verhaal van een man van bet gezag van Aristoteles, die Polit. Y 10, p. 1311 zegt dat zekere Dekamnichos, deelnemer aan den aanslag, die in 390 aan Archelaos het leven kostte, op die wagze bloe-dige wraak nam voor eene beleediging hem meer dan 6 Jaar vroeger Milde wetten van het demokratische Athene stelt, den treurapéldichter te betichten, dat hg den hem met dat doel overgeleverden man inderdaad een pak slagen heeft laten toedienen, wanneer ik Grote's bedoeling recht versta, als hg zegt: »And it is little to his honor, that he should have availed himself of the privilege, by causing the punishment really administered; a punishment which he could never have seen inflicted during the fifty years of his past life upon any free Athenian citizen." Hoe dit zg, in geen geval handelde de dichter voorzichtig, wanneer hij, in een vreemd half barbaarsch land, waar moord en doodslag aan de orde van den dag was, zich in zgn drift zoover vergat, dat Hg een man van beteekenis zulk een doodelgke beleediging toevoegde, en is er iets waars in het verhaal dat'skonings jachthonden, die den 74-jarigen grgsaard verscheurden, door een omgekochten slaaf op aan- stoken van asnzienlgke hoyelingen tegen hem zgn losge- laten, dan zon men in de eerste plaats Terwachten den naam des mishandelden Dekamnichos, die later den koning zelyen naar het leven stond, onder die hovelingen vermeld te zien. Maar dit is niet het geval, en niet hg maar Arrhibaios en Eratenas worden genoemd. Ik zon daarom veel meer genegd zgn den meer kalm verstandigen dan hartstochtelgken Euripides van het begaan eener zoo onvoorzichtige daad vorgte spreken. In elk geval leert ons het door Aristoteles verhaalde feit hoogelk Archelaus met zgn talentvollen gast was ingenomen. En daartoe had hg ook alle oorzaak. Immers de eszpresselg voor deze kanstreis vervaardigde tragedie Archelaus is gedicht tot verheerlgkiug van den gelgknamigea monarch, en ik zon mg sterk moeten vergissen, wanneer ze niet tevens heeft moeten dienen, om diens meer dan twgfel-achtige legitimiteit in de oogeu zgner onderdanen zoo goed en zoo kwaad als het ging te. Rechtvaardigen. De persön van den held des dramas, de stamvader van het Macedonische koningshuis Archelaos, die nergens in de mythe voorkomt, is, als ik niet bedrieg, geheel eene fictie van den dichter, die zooals bekend is zich in de behandeling der sage veel verger pleegt te gedragen dan Sophokles en Aischylos. Herodotos VIII 137 verhaft de stichting van 't Macedonische regk in dezer voege. Drie broeders Gauaues, Aeropos en Perdikkas, nakomelingen van Herakles zoon Temenos, komen als ballingen uit Argos in een overigens onbekend plaatsje van het Nlgk Macedonie Aeßairi geheeten, waar ze zich als loondienaren aan den koning, wiens naam niet gehen, wordt, verhuren, de eerste als paarden-, de tweede als ossen-, de jongste Perdikkas als geiten- en schapen- {ra Xsrttà ri5v Jtcoßdriuv) hoeder. Telkens wanneer de koniii-giu, die eigenhandig de spgzen bereidde, brood voor hen bakte, werd het voor Perdikkas bestemde, ofschoon van dezelfde hoeveelheid meel bereid, dubbel zoo groot als dat der beide andere broeders. De koning dit vernemende Begreep dat dit een teeken van groote voorbeduidiug was en vond bet ongeraden de knechten langer in zijn dienst te houden. (311 ) Hg beval hea dus zgti laud te verlatea, maar toen ze eerst hua loon verlangden, antwoordde hg door de godheid ver- bgsterd (ß'SoßXaßiqg yevóiASVoq), op de zon, die juist door den schoorsteen haar stralen in 't vertrek wierp, wgzeude »ziet daar het loon, dat ik u geef." De beide oudere broeders stonden bedremmeld, maar Perdikkas neemt zgn mes, beschrgft daarmee op de vloer den omtrek van de door de zon besche- nen plek, en zegt > Koning, we nemen aan wat ge ons geeft," waarop hg na tot driemaal toe met de hand stralen der zon in den boezem van zgn kleed geschept te hebben, zich met zgne broeders verwgdert. De koning, door een zgner hove- lingen gewaarschuwd dat een booze bedoeling achter die handeling schuilde, zond hun ruiters achterna om hen te dooden. Maar de Temeniden waren reeds over de rivier, die terstond daarop zoo sterk aanzwol, dat de ruiters onverrich- ter zake moesten terngkeeren en de vluchtelingen ongestoord naar een ander deel van Macedonië konden trekken, waar ze zich vestigden dicht bg de tuinen van Midas, waarin wilde rozen bloeien van zestig bladeren elk, die alle andere rozen in geur overtreffen, aan den voet van den met sneeuw en gs bedekten en daardoor ontoegankelgken Bermios. Van daar uit (t. w. uit het eigentlgke Meacsöovic, waarvan de stad Alyai het middelpunt was) maakten de Temeniden zich meester van het overige Macedonië. Zoo luidt het verhaal van Herodotos, die dan het volgende geslachtsregister geeft tot op den tgdgenoot der Perzische oorlogen Alexander: Perdikkas, Argaios, Philippos, Aeropos, Alketas, Amyntas, Alexander. Alexander had Perdikkas II en deze onzen Ar- chelaos tot opvolger, zoodat de dynastie der Temeniden, Ar- chelaoB meegerekend, tot dusver een rei van negen konin- gen telde. Het verhaal van Herodotos, waarmee dat van Diodoros Sic. In de Exc. Vat. stemt, draagt geheel het karakter van echte oorspronkelgke volksage, behalve dat daarin waarschgnlgk met Argos niet het Peloponnesische maar het Orestische Argos bedeld is, en de drie broeders eerst afstammelingen van Temenos geworden zgn, toen de Macedoniers of liever hunne koningen er groot belang in stelden om voor echte Hellenen. TBAgL. E2f HEDED. AID. LETTER. 3^0 BEBXi. DEEL L 81 (312) te worden aangezien. Het is bekend dat Alexander o 4^cJt- êXXriVf toen men hem op grond dat hg een ßdcßacoq was yan de Olympische spelen wilde uitsluiten, ojrëée^ev co$ Bifi 'Acyeiog, gelyk Herod. V 22 zich uitdrukt, êxçCd^i rs eZvai ^BlXXriv Ttal âywviodixevo q arddiov Cfws^êJtime roï nçoinp. Vgl. IX 45. Herodotos, die belooft êv rolai oütiöd^ë Xóyousi dat besvys van den Griekschen oorsprong der Macedoniers ie zullen leveren, blgft VIII 137, waarop hg waarschgnlgk het oog heeft, inderdaad dat bewgs schuldig. Waarschgnlgk heeft het hoofdzakelgk  ox«i ovrsq f §"^9701?$, JtQiSrov êXTTiatxvto Ttaï eßaaCXevaav, om dan te verhalen hoe ze allengskens hun gebied tot den Strymon hebben uitgebreid. Het bewgs dat de Macedoniers inderdaad Grieken waren en wel van den Dorische stam heeft Abel met groote scherpzinnigheid geleverd op grond van overeenkomst in taal, godsdienst en zeden. Een tweede sage vinden we beg Pausanias IX 4, 4, volgens welke zeker Macedonisch koning Karanoa (niets dan een appellativum) den nabnrigen vorst Kisseus in een gevecht versloeg, en volgens de Grieksche gewoonte een rcojtatov oprichtte. Maar een leeuw daalt neer van den Olympos en werpt het zegeteeken omver. Dat feit brengt Karanos tot het inzicht, dat men in 't vervolg beter zal doen geen rçojraïa meer op te richten, tv' tg evvoidv jrore rovq Jtcoöyiaiçovg êipéX^tovraif en daaraan hebben zgn opvolgers, ook Philippos en Alexander de groote, zich altijd gehouden. Pausanias zegt niet waar die Earanos van daan kwam, maar beschouwt hem blgkbaar als een Helleen, daar hg de volkeu Stein ad Herod. V. Die hg bestrijdt barbarea noemt. Hoe en van waar hg kwam leert de Scholiast op Clemens Alexandr. IV p. 96 ed. Klotz uit Euphorion (Meiaeke, Analecta, Alexandrias pag. 59): Aau Earaos, den zoou yan Poianthes of lever van Poias, die oit Argos een volkplanting naar Macedonië wilde zenden en den Delphischen god daarover raadpleegde, gaf deze het volgende orakel: g>çc^o öISe KaQovéf vóifi ö' éfióv tvO-eo iivê^v BHütQoXiütiav ".ipyog ra xal ^EXdda xoAAcyt vacxa Xuicsi jrçoç Jtriyàq ^AXiaxiiovogf ïv&a d*' av aZyaq ßo0ao^LBvaq éaiöjiCt Jtç(3rov róO'i roi xçsaiv ianv ÇriXforov vaCsiv avtov ysvs Av rs ncónaav* In dit orakel is het merkwaardig, dat 'Açyoq re xal *£!• Xdöa xoïUUytfvafXci, wat volgens Homerisch taalgebruik niet den Peloponnesos, maar Thessaliê beteekenen moest, gebruikt wordt in den zin van 't Peloponnesische Argos. Met de bronnen van den Haliakmon, die niet ver van de knst in den Lndias stroomt, wordt de oudste woonplaats der Argea- den, het zoogenaamde 'Açyoq 'Oçs(îtixov ('t tegenwoordige dal van Eastoria) bedoeld. Karanos, zoo gaat de Scholiast voort, voert dan zgne volkplanting naar Macedonië en sticht daar een sticht en heerscht als koning over de Macedoniërs; ook doopte hg den naam der stad Edessa om in Alyal naar de geiten. Dat Waarschynlijk moet voor TïoidvB^cv gelezen worden TîJeDfTO�. Want Syncellus Chronogr. p. 209 geeft van hem deze geslachtslyst naar enkele auteurs, die van de gewone genealogie afwijkende zeggen dat hij was ïîoîavT o Ç rov Kpotffov rev KXeoieiîov rov Evpvßid^ov 7 0v aßdiWov (?) Tov A»xàp^\f^ rov TfifAévov, îç [nxi dele] xxrïjX^ev tU lïsXzTrSvvviffov- De gewone genealogie nl. gevolgd door Theopompos Diodoros en Vele anderen  die met Midas in Europa gekommen waren, gesticht. Men ziet, de verklaring van het orakel strookt slecht met den inhoud. Want het naar de geiten gedoopte of her- doopte Aigai lag op groeten afstand N. W. van de in het land der Oresten gelegene bronnen des Haliakmon, maar waarschgnlgk was de bedoeling der godspraak, welker antenr tevens den naam van het Orestische Argos schgnt te hebben willen verklaren, de volgende: Trek eerst naar de bronnen van den Haliakmon, waar ge u echter slechts voorloopig zult ophouden; eene vaste woonplaats voor u en uwe nakomme- lingen zal n later de plek verschaffen, waar ge het eerst een kudde geiten zult hebben gezien. De vermelding van Midas als oudste bewuner van Aigai (Ëdessa) komt overreen met de iU/cfcco xr^Jtoi van Herodotos met hunne wonderrozen, die ook Nikandros in een fragment van het 2^^ boek znner Georgica bg Athen, XV 31 bezingt met de woorden : IJçùira (lev 'Qéovlri^B Miöriq ojtsc, 'Aaiéog dçxnv keùtwvj BV ^XiiQüiCiv avétQSipsv 'Hna&ioioiv aUv éq i^Tixovra Jtêçi^ ocofióiovta jrerifAocç. Strabo XIV. 28 schrijft aan Midas den eersten aanleg der goudmgnen in het Bermiosgebergte toe, waaruit de Macedonische vorsten hun rgkdom putten, en geeft op eene andere plaats (VII fr. 25) den sleutel tot de sage van Midas en zgne Phrygiens in het feit, dat in overouden tgd een Thracische volkstam BQiyeq geheeten dat gebergte bewoende, gelk die tuinen met hun prachtige rozen hun natuurlgke verklaring vinden in de heerlgke vegetatie, die nog het verrukkelgke dal waarin Aigai lag kenmerkt. Of die Bçiyeq werkelijk Phrygiërs waren, Z308ls Abel, die een geheel hoofdstuk aan dit volk als oude bewoners van Macedonie wgdt, aanneemt, laat ik in het mid-den; wat de Lydiërs betreft, die volgens Euphorien Midas met Zijne Phrygiërs vergezeld, vergenoeg ik mg te wflzeu op de zeker toevallige overreenkomst van den naam van dat volk met dien van de rivier Ludias. Meer vernemen we van Karanos uit andere bronnen. 2?«- xippos hy Syucollus p, 499 ed. Dind. noemt hem een af- stammeling van Temenos, zpon van Aristodamidas en broeder ?an dea beroemden Pheidoriy koning van Argos, terwgl an- deren Pheidon tofc zgn vader en Aristodamidas tot zgn groot- vader maakten. Volgens bet Chronikon van Eusebios p. 322 trok hg met volkplanters uit Argos en uit de overige Peloponnesos naar Macedonië vór de eerste Olympiade, ofschoon de optelling van de regeringsjaren der verschillende koningen bg het jaar van de troonsbestgging van Alexander den groote (421 + 336 (421 + 336 = 757) het 4^« jaar der 5de Olympiade geeft. Velleios Paterculus I, 6 maakt Earanos nog onder en wel tout een tgdgenoot van Lycurgus en Dido. — Toen hg in Macedonië gekomen was, zocht volgens Eusebios de koning der Orestai zgn bgstand tegen zgn nabuur den koning derordai (vgl. Thue. II 99), hem de helft van zgn gebied beloovende, in geval het hem gelukken mocht den vgand te verslaan. Hg overwint de Eorden, wordt koning, regeert 80 jaren en laat hoogbejaard stervende den scepter na aan zgn zoon Koinos. Anders luidt de sage bg Justinus (Theopompos?) YII 1: Het orakel had hem gezegd dat hg de leiding van geiten volgende een rgk moest zoeken. In Emathia gekomen, dringt hg onder beganstiging van sterken regen en mist, die zgn aankomst voor de Inwoners verborgen hüb, Met de zgnen binnen Edessa door een port, die men voor een geitenkudde geopend had, en vermeestert zoo die stad, welke hg naar dat feit Aigai noemt. Later overwint hg an- dere stammen en wordt zoo stichter van 't Macedonische rgk. De verschillende overleveringen komen dus hierin overreen dat de eerste koning der Macedonier een afstammeling van Temenos uit Argos geweest is, verder dat Aigai (Edessa) reeds van den beginne het middelpunt des rgks is, en ein- delgk dat geiten in de stichtingsage een min of meer ge- wichtige rol spelen. Deze hoofd trekken heeft ook Euripides in zgne Archelaos vastgehouden. Het onderwerp van dit drama, ons bekend uit de 219^ fabula van Hygiuus, komt hier op neer: Archelaos, zoon van Temenos, door zgn broeders uit het land gedreven, komt als balling in Macedonie tot koning Kissens. Deze, door zgn naburen belegerd (cum a finitimis oppugnaretur), belooft Archelaos de heerschappij (regnum) en zga dochter als vrouw, wanneer deze hem tegen den yyand zou hebben beschernd. Archelaos, daar hg yan het bloed van Herakles was — want Temenos was diens zoon —, versloeg den vgand volkomen in een gevecht en verlangde van Kissens het beloofde. Maar gene brak op raad z^ner vrienden het gegeven woord (fidem fraudavit) en wilde Archaeologus door list uit den weg ruinen. Dies liet hg een kuil graven, vele kolen daarin werpen en aansteken, en dunne reisjes daar heen leggen. Toen Archelaus daar gekomen was, om er in te vallen (nt décideret), maakte een slaaf des konings hem met diens toeleg bekend. Deze zegt, als hg dien toeleg vernomen heeft, dat hy den koning in het geheim onder vier oogen (arbitris remotis) wil spreken. Archelaus grgpt den koning, werpt hem in de kuil en brengt hem zoo om het leven ; vervolgens neemt hg de vlucht, volgens een orakel van Apollo het spoor eener geit volgende, en sticht de sticht de stad Aigai, die hg noemt naar de geit (oppidumque ex nomine caprae Aegas constituit). In dit zoo woordelgk mogelgk der wodenigke möglich van Hyginus is de bedeeling der woorden: Archelao regnum polityatur niet volkomen duidelgk. Wilde de auteur daarmee zeggen: hg belooft Archelaos aandeel in de regeering, een deel in zijn rijk met den titel van koning, het recht om hem na zijn dood op te volgen, of eindelgk belooft hg hem ten zijnen behoeve te zullen abdiceeren? De kortheid der Latgnsche uit-drukking maakt een zekere beslissing onmogelgk. Alleen de laatste verklaring is uit den aard der zaak minder waar-schgnlgk. De woorden cum a ßnitimis oppvgnaretur heb ik, de gewone beteekenis van oppugnare volgend, vertaald: toen hg door zgn naburen belegerd werd, maar het is de vraag  van Herodotos de koning een bedriegelgke rol speelt, daar hg den geitenhoe der Perdikkas en zgnen broeders het beloofde loon onthoudt." Voor de rest is alles verschillend, hetzg dat de dichter een andere ons toevallig onbekende sage gevolgd heeft, het- zg W6, wat mij veel waarschgnlgker voorkomt^ aan eigen fictie te denken hebben. Alleen bg Euripides heet de stichter des rgks Archelaos, alleen bg hem is die stichter geen verre afstammeling maar een zoon van Temenos, en Temenos weer een eigen zoon van Herakles, geen afstammeling van dien heros in het 4^ geslacht, alleen bg hem is hg door zgn broeders uit Argos gejaagd, en het geheele verhaal van het onrecht hem door Eisseus aangedaan en van de wgze waarop hij zich wreekt vindt men bg niemand anders dan bg Euripides. Wanneer Dion Chrysostomos in den dialoog tusschen Alexander den Groote en Diogenes (or. IV, § 70 sq.) op'skonings vraag »verlangt ge van mg, den nakomeling van Herakles, » den koning der Macedoniers en den aanvoerder der Hellenen, »dat ik mg in een kleed van dierehuiden steek?'' den Cynicus antwoorden laat » wel zeker, even goed als uw voorzaat Archelaos; of was Archelaos geitenhoeder, en kwam »hg niet geiten drog vende in Macedonius?" dan is het de vraag, of hg een eigenaardigen ons onbekenden vorm der sage gekend heeft, dan wel of het eind van het drama van Euripides den Bithynischen rhetor aanleiding gegeven heeft om pour le beëoin de la cause den man tot geitehoeder te maken, gelgk de Perdikkas van Herodotos dat bedrgf in werkelgkheid heeft uitgeoefend. Clinton F. H., append., p. 239 meent dat Dion Archelaos met Perdikas verward heeft. Maar de kortheid van Hyginus verhaal in aanmerking genomen, is de mogelgheid geenszins uitgesloten, dat in het treurspel van Euripides Archelaos is voorgesteld als een geitenhoeder, die als een waardig kleinzoon van Herakles na zgn komst in Macedonie het land Tan wilde dieren en roters zuverde, en de roem van wiens daden koning Kissens bewoog om zgne hulp in te roepen. Hoe uitstekend Dion Chrysostomos in Euripides, wiens Philoktetes wg uit zgne paraphrase kennen, te huis is, is als een konndern bekend, en onder de tot ons gekomeiie fragmenten Tan den Archelaos is een kort brokstuk (fr. 262 Dind.) dat, meen ik, geacht kan worden dit laatste vermoeden te steunen. Het luidt: Ik heeft) de snoode roovers uitgerot, woorden, die onmogelg van de door Archelaus aan 't hoofd der legers verslagene van Kissens kunnen worden opgevat, wgl odovçoi (r^ odoiöóxoi) struikroovers zgn, die de wegen onveilig maken. Het drama speelt in de ons onbekende hoofdstad van het gek van Kissens, mogelgkerwgs in het Orestische Argos, in geen geval te Aigai, van welks stichting eerst tegen het einde van 't stuk melding gemaakt wordt, en die niet meer tot de handeling kan hebben behoord. De vaste analogie van de Grieksche tragedie leert, dat de moord van Kissens door Archelaos met hetgeen daarop gevolgd is niet op het tooneel voorgesteld, maar door een bode aan het publiek verhaald is, in dit geval waarschgnlijk, daar de moord remotis arbüris plaats greep, door een deus ex machina en wel door Apollon, die dan tevens zyn bevel aan Arclielaos om het spoor der geit te volgen kon meedeelen, en de stichting van Aigai, de toekomst van Macedonië, en last not least de regeering en de groothid van Archelaus' naamgenoot, in wiens tegenwoordigheid en tot verheerlgking van wien het stuk werd opgevoerd, voorspellen. Dat de plaats der opvoering niet Dion geweest is, maar de oude hofstad Aigaij acht ik waar&chgnlgk, zoowel om de vroeger besprokene onzekerheid van ludi scenici te Dion als om de vermelding van Aigai's stichting, welke in de hofetad zelf grooter indruk op het publiek maken konde dan elders. (319) Met behulp yan het argumentum bg Hyginus en de fragmenten Tan den Archelaos waag ik het de volgende Igst van de ncóöiana xov dçdiiaroç te ontwerpen. 1) Heroldes als spreker van den proloog. 2) Koning Küseue, 3) Een raadsman van Kisseus, die hem eerst op de verdiensten van Archela. Operekzaam maakt en hem aanraadt diens hulp in te roepen, maar later beweegt om het gegeven woord niet gestand te doen; tenzg de dichter voor die beide handelingen twee personen gebruikt heeft. Archaeos. 5) Bode, die het verhaal doet van de overwinning door Archelaus op Eisseus vganden behaald. 6) Sla^f van Kissens, die Archelaus waarschuwt tegen de hem door dien koning gelegde lagen. 7) Apollon als deus ex machina en ^ayy^^oq. 8) Het Koor, misschien bestaande uit aanzieren of rgksgrooten. Omdat er onder de in hun geheel bewaarde dramata van Euripides geen enkel is (de Kyclops komt als drama saty-neon niet in aanmerking), waarin niet minstens ééne vrouw en rol speelt, zou men licht denken dat bovendien de dochter van Eisseus een plaats op deze Igst verdient, maar noch de hypothesis noch de brokstukken geven ons het recht haft onder de dramatis personae op te nemen, schoon op zich zelf niets verhindert dat meer dan 7 Personen aan do handeling heben deelgenomen. Alleen in de beide Iphigenien treden behalve het koor slechts 7 personen op, in acht tragedies (Medea, Troades, Hekuba, Hercules, lo, Helena, Electra en Bakchen) bedraagt hun getal acht in twee (Orestes en Andromache) tien in één (Phocnissen) elf. Liet nu Euripides tegen zgn gewoonte in den Archelaos geen vrouw optreden, schoon het onderwerp van dien aard was dat Sdsseus' dochter aan de handeling kon deelnemen, door b.v. Voor den man wien ze was tozegede in de bres te sprin-gen, dan mag men gissen dat de dichter in Macedonie geen acteur had die een vrouwenrol naar eisch kon vervullen. Zelfs is het mogelk dat hg zich daar met twee in plaats van drie acteurs beeft moeteu teyreden stellen, zoodat bet ook om die reden wenschelgk was zicb tot een klein getal jtcóöcojta te bepalen. Dat ook in Euripides' Philoktetes evenmin als in dien Tan Sophokles een vrouwenrol voorkwam, ligt naturlyk in den aard van bet stuk en kan bier dus niet in aanmerking komen. De verzamelaars der fragmenten van onzen diebter plegen de rei van de brokstukken van den Arcbelaos te openen met den eersten der door Aristopbanes Ran. 1206 v gehavende prologen van Euripides: Âigyptos, volgens 't meest verspreid gerucht met zu een schip geland in Argos i). Immers volgens den scholiast meenden sommigen (rivêque) dat die woorden aan den Arcbelaos onleend waren. Maar ten onrechte (tparécSs), zegt hfl, ov yàç éçerai vvv Evçi" stiéov Xóyoq (1. nqóXoyoq) ovóëiq xoiovxoq. ov ydç èûti, (priolv 'AqCaxaQioqf rov 'AqyieXdov, ei fiij avroç (t. w. Euripides) fi€T^^xar viTiBQov, 6 6è 'Aqiaxoipóvriq to (1. xov) €§ a^X^^ xe^icvov ehtBv. De zin dezer woorden is mgns be-dunkens: »Want, zegt Aristarchus, bet is niet de proloog van den Arcbelaos, tenzg Euripides dien later door eenander vervangen beeft, en Aristophanes hier den oorspronkelflken geciteerd beeft", en men beeft geenszins met Wagner en anderen aan den bekenden grammaticus Aristopbanes Byzantinus te denken, die beweerd zou hebben dat dit de oorspronkelijke proloog van den Arcbelaos was. Ware dit de bedoeling geweest, dan bad er moeten staan: o 6è 'AQi(Troq>dvriç rovrov slvai rov c§ âç%iiq TcefiiBvov ehzBV* De auctoriteit van den beroemden leermeester van Aristarchus vervalt dus, en wat deze laatste zegt is niet dan een -^ of het moet ^t/n ^^a^", geenszins een ernstige gissing. Aristarchus kende namelgk den waren proloog, die door verschil- ( 321 ) lende schgTers tot ons gekomen is en aldns Inidde: (fr. 230 Dind.). Danaos kwam met zijn dochters, v^ffig in getal, in Argos uit het land, wa ( 321 ) Ar *t schoonste water vloeit, de Ngli die bij 't zwartkleurig Aethiopenvolk zijn nrnen vult, wanneer de sneeuw, als Helios zijn vierspan door den aether heenjaagt, smelt. Hg stichtte in 't vreemd gewest de stad van Inachos, en sedert noemt men 't volk, hetwelk tot op dien dag Pelasgioten heette, in Hellas Danaers". 