None
Katabang, dorp op het eiland Madura, in het Zuiden van de afdeeling Soemanap. Katabang, zie: K eta bang. Kata Joega, dorp op Java, residentie Che- ribon, regentschap Koeningan, distrikt Kadoe Ged6. Katak, dorp op Java, residentie Saroarang, afdeeling Demak, in bet Noorden van het dis- trikt Sin gen Kidool. Kataloka, dorp op het Zuid-Ooster eilaud Goram, residentie Banda, distrikt KenaH. £r wonen twee Radjt^s van het distrikt. Katam, berg in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, op de zuid-westelijke grens van het rijk Koetei. Kataman, dorp op Sumatra's Westkust, adsistent-residentie Benkoelen, ten Noorden van de hoofdplaats. Katambouw, kaap aan Borneo's Westkust, aan de Westzijde der afdeeling Montrado, bij den mond der groote Sambas- rivier. Katampang, vrij groote bergreeks in Bor- neo's Zuid- eu Oosterafdeeling, distrikt Katiu- gan, bestaande uit onderscheidene toppen. Zij is met bosschen bedekt, waarin zioh eene soort van katten ophoudt, die door hare trreedheid den inwoners van het tegenoverliggende dorp Batoe Koengkap een schrik zijn. Katana, dorp op Celebes' Zuid-Weatelijke landtong, in de stranddistrikten,, SVa uur van Pontjan. Katangy rivier op het eiland Banka, dis- trikt Pangkal Pinang, op de grens van Soengei Slan. Katang of W ilk en -eiland, is gelc^en in de Java-zee en behoort tot de Karimon Djawa-eilanden, residentie Japara, op 110** 10' O. L. Ten Zuid-Westen is een rif, dat ook Katang beet. Katang Lingga, eilandje in den Lingga- Archipel, ten Noorden Van het eiland Rodong, op 0** 30' N. Br. KA. 79 Eatangoi, riTier In Borneo's Zuid- en Oos- tenfdeding, distrikt Siang Moeroeng. Sataoen, op zichzelf staand distrikt op Sa- matra, adaistent-residentie Benkoelen, aldeeling Moko Moko. Te Kataoen waren tijdens het Eflgtbche besiuor eene posthouderswoning en peperpakhaizen. Deze gebouwen waren tot in 1533 bevoonbaar, doch de aardbeving in dat jaar heeft se yernield. Xataoen, bevaarbare rivier op de West- knst van Sumatra, in het gelijknamige distrikt. Aan haren oever liggeu goudmijuen, waarvan er e^ne bewerkt wordt. Kataoenan, dorp op Java, residentie en regoitsehap Tagal, distrikt Krangdon. Kataoer, dorp op het Zuid-Ooster eiland Goram, iteidentie Banda, distrikt Loemadang. Katap, rivier in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Siang Moeroeng. Katap, dorp in Borneo's Westerafdeeling, distrikt Melawi. Katapaan, berg op Java, residentie Cheri- bon, regentschap Koeningan, distrikt KadoeGed^. Katapan, zie: Ketapang. Eatapareagy dorp op Celebes, residentie Maoado, in de Miuahassa, afdeeling en distrikt Tondaao. Eataping, dorp op Sumatra, residentie Fa- dang, distrikt Pau. Eataping, ladang op Sumatra, in de Batta Landeo, aan denlinkeroeverder SimpangKanan. Kataping (Gdsong), zandbank ten Wes- ten van Sumatra, onder de Banjak-eilanden, groot V4 vierkante Sumatra-paal. Eataran, stam onder de Batta's op Suma- tra. De Katarans zijn knappe gespierde men- sdien, met een open blik en een gelaat dat ▼eel uitdrukking heeft. Zij zijn nog onbe- schaafd en eten menschenvleesch. Eataren, doip in Borneo's Zuid- en Ooster- a£deelingy distrikt Kahajan Uir. Het bevat 35 iawoners (1847). Eatari, dorp in Borneo's Westerafdeeling, op de Zuid-Westpunt van het rijk Sintang, aan de rivier Soehan. Eata Saoe, dorp op het Sandelhout-eiland. Eatawa, dorp op het eiland Madura, in het Noorden der afdeeling Madura. Eatawana, dorp op Java, residentie Che- riboQ, regentschap Koeningan, distrikt Tjiawi Geboag. Eatawang, dorp op het eiland Madura, afdeding Soemanap, 15 palen van Soemanap, ^/4 palen van Bangkalang en 114^/4 palen Tan Madura. Eatean, kaap aan de Westkiut van het etlaud Banka, aan de Zuid-Westzijde van het distrikt Muntok, op 2' 5' Z. Br. Elategan, zie: Ketegan. Kategoehan, onbevaarbare rivier op Su- matra, in de Lampongsche distrikten, afdeeling Telokh Belong. Zij ontspringt op den Hatch, loopt in oostwaartscbe rigting, verdeelt zich bij bet gehucht Soesoek in twee armen, waarvan de regter den naam van Kadjadian ontvangt, terwijl de linker zijoen oorspronkelijken naam behoudt en beneden het dorp Kategoehan in de Lampong-baai valt. Het dorp Kategoehan bevat 58 huizen en 290 inwoners en is verdeeld in 5 soekoe's, behoo- rende tot de stammen Wawang en Bejoe (1855). Katekan, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Temaoggong, distrikt Kadoe. Katem, zie: Katam. Katembi, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Bautool Karang. Katengan, dorp op het eiland Madura, in het binnenland van het regentschap Soemanap. Katengan, dorp op het eiland Madura, afdeeling Madura, distrikt Bangkalang. Katenger, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, afdeeling en distrikt Foerwokerto, met eene warme bron, welke twee openingen heeft. KatepoeSy dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, di&trikt Ballak. Eaterban, dorp op Java, residentie Bage- len, afdeeling Poerworedjo. Kates, dorp op het eiland Banka, distrikt Pangkal Pinang. Eatewe, rivier op het Sandelhout-eiland. Zij ontspringt uit het Tafellaud en outlast zich in zee. Eatiag^n, dorp op Sumatra's Westkust, residentie Padang, aan het strand van het dis- trikt Kinali, aan den mond der Massang. Eatiakh, rivier op het eiland Banka, in het Oosten van het distrikt Koba, met een gelijknamig dorp aan haren oever. Eatibon, rivier op Sumatra's Zuid- Westkust, in het Zidden der Lampongsche distrikten. Eatilangy dorp op Java, residentie Ban- tam, afdeeling Serang. Katilangkon, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Msn^elaug, distrikt Ngasi- nan, aan de rivier Ello. Eatimpangy dorp op Sumatra's Zuid- West- kust, in de Lampongsche distrikten, distrikt Badja Bassa. £r is in het b^in van 1857 eene aarden versterking aangelegd. Katimpo, gehucht op het eiland Boero, re- gentschap Massareteh, stiun of fenna Waikibo. 80 KA. Katinga, dorp op Java, residentie Banjos maas, regentschap en distrikt Poerwokerto. Katingan, rivier in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling. Zij ontstaat uit twee brontakken, van velke de oostelijke op den berg Bassa, en de westelijke op den Famatang baren oorsprong nemen, en die zich op 6 dagreizen boven de monding der Senamang vereenigen. De Kati- ngan loopt over een groot gedeelte zuid oost- waarts, wendt zicb verder Zuid -Zuid- West, en stroomt eindelijk regt zuidwaarts in zee, na eenen loop van 90 mijlen. Zij is, volgens von Gaffron, 19 mijlen opwaarts voor vrij groote vaartuigen gescbikt en, volgens Schwaker, tot aan de monding der Sampa bevaarbaar, doch boven deze is zij slecbts voor kleine vaartaigen tot aan bet dorp Riam Batong gescbikt ; want verder op wordt bet varen door de mcnigvul- dige watervallen onmogclijk. De meest belang- tijke takken zijn aan de linkerzijde, namelijk de Senamang en de Sampa. Bij Soengei Ba- kong, een paar mijlen boven bare nitwatering, is de Katiugan 800 voeten breed. De banken der rivier leveren goud op. Y66x den mond ligt bet eilandje Damar, dat twee mondings- armcu doet ontstaan, als Lolohan Paban, de westelijke, die door eene modderbank niet te genaken is, en de Djeroedjoek, gescbikt voor scbepen van eirca 10 voeten diepgang. Katingan, distrikt in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, beslaande de Noord-Oostzijde van de afdeeling Sampit of 2uiderafdeeling, langs de gcbeele rivier Katingan. De voortbrengselen van den grond zijn : rijst, Turkscbe tarwe, iulandscbe aardappclen, een weinig tabak, sago en vrucbten. De inwoners houden zicb bezig met bet verzamelcn van goud, rotan, was, damar, touw en bezoar-steenen. Al deze artikelen worden uitgevoerd, terwijl de invoer bestaat uit: messcn, glazen en porselei- nen koralen, scbotels, koperdraad en koperen gereedscbappen, gewereo, buskruid, lood, katoe- nen, zout, tabak, buffels en geiten. Uier beeft men kolenbeddiugen die zeer uitgebreid scbijnen te zijn. Aan de beneden-Katingan, landwaarts in, wordt goud gevonden. Langs de gebeele Sampa boven Katingan en aan de Senamang wordt ook veel goud aangetroffen gelijk ook in laatst- genoerade rivier. Aan de Sampa en de Man- tek6 en landwaarts in van de dorpen Garing en Tolok, worden rijke ij;5erertsen gevonden. Op enkcle plaatsen, voornamelijk in bet Noor- den van beneden-Katingan, vindt men, gemeen- schappelijk met bet goud, platina en kwikzilver. Yerder beeft Katingan in geologisclie gesteld- beid veel overeenkomst met Kota Waringin. Daarover zie men dit artikel en over de Dajaks van Katingan kan men bij Sampit lezen. Het hoofd van beneden-Katingan woout te Loeboe in Mendawei. Het getal inwoners bedraagt 40,000 zielen; zij kunnen bijzonder mooi vlechten, als: mat- ten, manden, hoeden en doozen. Zij zijn vrede- lievend, onverscbiUig en niet ondememeud. Katingan, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, distrikt Awoe Awoe, in het Noord-Oosten. Katingin, dorp op Sumatra, residentie Pa- dangsche Bovenlanden, afdeeling L Kot&'s, bij de oostelijke grens. Eatingkan, dorp in Borneo's Westeraf- deeling, landscbap Sekadouw. Eatitan, dorp op Sumatra's Westkust^ ad- sistent-residentie Benkoelen, rijkje Anak Soen- gei. Er wordt goud gevonden. Katiwong, rivier op Java, residentie Tagal. Er ligt eene brug over. Eaija, dorp op Celebes' Westkust, rijk Boni, aan zee gelegen. Katjjamai, rivier in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeliug, distrikt Katiugan, boven de mon- ding der Senamang, op den regteroever der Katingan. Kaljandroen, dorp op Java, residentie Sa- marang, afdeeling Salatiga, distrikt Salatiga. Er wonen 255 Javanen. Eatjangy is de algemeene naam voor eene soort van boonen, welke in den gebeden Ar- chipcl, vooral op Java, in groote hoeveelheid aangekweekt worden, zoowel bijna overal op de rijstvelden, als omstreeks de dorpen en in de tuinen der inbudsche bevolking. Er zijn vele soorten van katjang, als: kaijang djepoen^ kaijang djogo, katjang kidjoe, kaijang Menleh of kad€lS, katjang mamla, katjang mas, katjang monjety kaijang pendjii, kaijang soeoek en anderen. De bladen van al de soorten zijn, in stoom gekookt, goed als toespijs bij de rijst. De vrucbten, uitgezonderd die van de kaijang dje- poen, eet men afgekookt. Ook de bf in stooro hi in water afgekookte pitten zijn lekker. De onder den grond groeijende boonijes van de katjang manila worden in de asch gebradeu en als hazelnoten gegeten. De katjang pandjang en pendjii zijn zeer gezocbt als toespijs, terwijl van de katjang soeosk, die L tot 3 pitten lieeft, voornamelijk olie geslagen wordt, die, hoewel een walgelijken geur verspreidende, door in- landers- en Chinezcn als boter in de spijzen ge- bruikt wordt of wel als lampolie dient, terwijl men met den draf de landen bemest. Deze laatste soort van katjang wordt ook met zout KA. 81 a^ooH of meestal gebraden als Tersnapering gegeten. De kaijang hidjoe eindelijk kan tot Toedselyaa paarden dieneu. De Mjang is een voornaam artikel van bin- nenlaodschen handel. Yooral wordt er in dit produkt van den grond belangrijke haudel op Celebes gedreven. Kaijang wordt op de bazar's verkocht voor / 4.— tot / 6. — de pikol. Een bonw kaijang kin 15 pikols opleveren. De kaijang-tAx^ staat in verbouding tot de klapper-olie, als 3 : 4, en niet zelden zijn beiden nageaoeg even hoog genoteerd. Ook worden zij b de statistieke opgaven van Java bijiia altijd te zamen genoemd. De gemiddelde prijs per pikol was: inlS55 / 18.95 of per 100 Ned. pond / 30.32 r 1S56 , 18.77 w i, g ,f MM 30.03 . 1^57 B 17.16 M 0 0 0 MM 27.45 i. . ■ ■ ■ , 1 Katjangy berg in Borneo's Westerafdeeling^ distrikt Melawi. Hij is 4,500 roeten hoog. Katjang, dorp op Sumatra, residentie Pa- tlangsche Boveniaaden, afdeeling XX Kota's, laras Singkarah. Katjangy zie: Kadjang. Katjangaii, ri%ier op Java, residentie £a- njoemaas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Baodjar. Katjangan, dorp op Java, residentie Rem- Ijaog, afdeeling Bodjo Negoro, distrikt Pada- DSau, aan de rivier Goiidoengan. Ealjangan, dorp op Java, residentie Rem- ban^, afdeeling Blora, dbtrikt Ngawen. Eatjangan, dorp op Java, residentie Soe- rukarta, in bet Noordeu van bet distrikt Soe- kavati Koelon Bengawan. Katjangan, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, distrikt Avoe Avoe. Ealjaiigaii, dorp op Java, residentie Sa- Dianm^, afdeeling ^Salatiga, distrikt Ambarawa. Het is bewoond door ongeveer 200 Javanen. Katjangan, dorp op Java, residentie en legentschap Samarang, distrikt Grogol. Ka^angan, zie: Zeven-eilanden. Xaljangan, een der Zeven-eilanden, be- liootdea bet eiland Banka. Aan de Zuid- Weslkost is eene kom of bogt. Satgang Berang, dorp op Java, residentie en legentscbap Cheribon, distrikt Loewar Kota. Katjang Boelet, dorp op Java, residentie Bantam, waar de uit den berg Parang Koe- djang ontspriugende rivier Tjioedjoeng langs stroomt en beraarbaar wordt. n. Katjang-di-Atas en -di-Bawa, twee dor- pen op Sumatra's Westkust, residentie Padang- sche Bovenlauden, landschap der XX Kota's, aan bet meer van Singkarah. Katjapoegan, baai op bet Mentawei-eiland Siberoet. Kaljar, kaap 'aan de Oostknst van bet eiland Banka, op 1° 42' Z. Br., distrikt Soen- gei Leat. Kaljeboor, dorp op Java, residentie Sa- marang, afdeeling en distrikt Salatiga. Er wo- uen ruim 100 Javanen. Kaljee, dorp op bet eiland Banka, distrikt Pangkal Pinaug. Eatjelle, zie: Kajeli. Katjepak, dorp op Java, residentie Peka- longan, regentscbap en distrikt Batang, aan de rivier Batang. Katji, dorp op Sumatra, residentie Padang- scbe Bovenlanden, in bet aan Batipoe gren- zende landschap der IV Kota's. Katjipeh, dorp op Java, residentie en re- gentscbap Soerabaja, distrikt Goenong Ken- deng, nabij hetwelk eene onbebonwde vlakte Moro ortf' ligt. Ealjipit, dorp op Java, residentie Baujoe- maas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Bandjar. Katjipit, dorp op Java, residentie Kadoe, regcntschap Magelang, op de oost-uoord-oos- telijke helling van den berg Soembing, 4,010 voeten boven de zee. Er groeit veel bamhoe en pisang, Kaljlpit, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Bantoel Karang. Kaljitiang, dorp op Java, residentie en re- gentscbap Cheribon, distrikt Loewar Kota. Katjong, zie: Ketapi. Katoeakan, dorp op Celebes, residentie Manado, in de Minahassa, afdeeling Amoerang, distrikt Tonsawang. Het telde in 1852 156 zielen. Katoeang, rivier in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, landstreek Tanah Boemboe, rijkje Tjantoeng. Katoebanan, dorp op Java, residentie Soerabaja, distrikt Goenong Kendeng. Katoeboerka, Battasch dorp op Sumatra's Oostkust, landschap Paneih. Katoel, tak der rivier Kampa, op de West- kust van het eiland Banka. Katoelang, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, in Doeson en Bckompai, aan de rivier Bom ban. Eatoelissan, dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Serang. Katoemahan, dorp op Sumatra's Oostkust^ 6 83 KA. onder Siak, met 200 inwoners, onder eeoeii Poughoeloe, Katoempang, dorp op Sumatra, residentie Padang, distrikt Kambanc:, aau de rivier van Kambang. Katoen, in Indie bekend onder den alge- meenen naam van Kapas, wordt intweeboofd- soorten verdeeld, als bet lage stmikkatoen (Gossypium kerbaceifm), dat slechts een paar voeten boog opgroeit, en bet boomkatoen {Oos- sypium arboreum), dat soms eene boogte van tien voeten bereikt, en Kapas besar genoemd wordt. Het katoen, waarvan de teelt op verschil- leude punten van den Arcbipel plaats grijpt, groeit zoowel op lage, aangeslibde grouden, aan de Oostzijde van bet eiland Sumatra, als op meer verbevene, aan de helling der bergen ge- legen gronden op bet eiland Java, alwaar ook wel op sawah's ^atoen als tweede gewas wordt gewonnen, maar van mindere hoedanigbeid, terwijl ook de opbrengst niet zoo ruim is. Het Gouvernement beeft in de laatste jaren yele pogingen aangcwend tot verbetering en aanmoediging bier en daar van de katoeuteelt, meer in bet bijzonder door kostelooze vers trek- king van zaden van meer edele katoensoor- ten, die door tusscbenkomst van de Neder- landscbe Handelmaatscbappij ait de Yereenigde Staten van Noord-Amerika, Britscb Indie, Cochin-Cbina en Siam waren verkregen; docb over bet algemeen bebben de daarmede ge- nomen - proeven weinig bevredigende iiitkom- sten opgeleverd. De in de ministeriele verslagen voorkomende mededeelingen aangaande de katoenteelt zijn uiterst scbraal en bepalen zicb tot bet volgende : Op Sumatra's Westkust wordt katoen ge- teeld in de afdeeling Friaman, docb meest voor eigen gebruik. Op de alluviale gronden van het oostelijk gedeelte des eilands, en meer bij- zonder in de onafbankelijke Maleiscbe land- scbappen, is de teelt van meer belang. In de adsisteut-residentie Benkoelen tiert de katoenbeester zeer goed, maar ook daar dieut de teelt slechts tot voorziening in de dageiijk- scbe beboefte ^). 1) Yolgens de handelsvcrslagen is aan raw ka- toen van Sumatra's Westknst en Benkoelen nitge- voerd voor eene waarde: in 1864 van. „ 1865 „. 1866 / 450 „ 1,180 „ 550 In de residentie der Lampongsche distrikten had de teelt, ofschoon meer voor eigen beboefte geschiedende, gel^enbeid gegeven tot eenigen uitvoer, die gezegd wordt te bebben bedragen : in 1855 .... pikols 2,72072 It 1856 .... , 1,960 , 1857 .... „ 1,925 It 1858 .... , 2,045 De hoedanigbeid van het katoen wordt ge- zegd goed te zijn, terwijl de prijs wordt opge- geven op / 5 a / 8 per pikol in het binncn- land, en op / 6 a / 10 aan de plaatsen van afscbeep. De daar in 1858 met vreemde ka- toenzaden genomen proeven, ofschoon aanvaii- kelijk mislukt door menigvuldige regens, zouden voortgezet worden. Palembang schijnt van de Nederlandsche be- zittingen in Indie tot dus verre te kunneu worden beschouwd als het gewest, waar de katoenteelt de gunstigste vooruitzigten geeft. De in de residentie Palembang met vreemde zaden genomen proeven waren op sommige plaatsen mislukt, maar in de Lamatang-Ilir en Ogan-Ilir redelijk uitgevallen. De produktie van katoen in het PalemlMing- sche had bedragen: in 1855 • •. pikols 130,000 ar 1856 • ... jr 120,000 It 1857 « . K. w 10,066 » 1858 • • • • ff 17,850 De waarde van den uitvoer wordt bij de handekverslag en opgegeveu : in 1853 ad .. • . / 199,802 , 1854 If • • » 204,204 It 1855 M .. . u 150,051 „ 1856 9 • • It 171,811 terwgi de invoer daarentegcn heeft bedragen: in 1854 ....;./ 5,188 .1855 „ 6,347 „ 1856 „ — Yanwaar die invoer is geschied, wordt niet op- gegeven; waarschijnlgk van ondergesehikte distrik- ten in het Gouvernement naar de hoofdplaatsen. Maar zoo veel is daaruit af te leiden, dat'de ka- toenteelt op Snroatra's Westkust of in Benkoelen, z\j moge voldoende zijn ter voorziening in eigen behoefte, evenwel niet belangrijk genoeg is voor eenen uitvoer van eenige beteekenis. KA. 83 In Borneo's Zuid- en Oosterafdeeliiig stchijnt de teehi van katoen mede vrij belangrijk, daar zij, behalTe de Toorziening in eigen bclioefte, DOg ^elegenheid verschaft tot uitvoer, die 26,398 pikols bedragen heeft, van 1841) — 1858, dns gemiddeld ruim 2639 pikols 's jaars *). Het Borneosche katoen, waaryan het voor den uit- roer besiemd gedeelte geteeld wordt aan de boorden van de Negara-rivier, in het voorma- lige rijk van Bandjermasin, laat evenwel veel t« wenschen over, en is te kort van draad om Toor de Enropesche markt te kunnen dienen. De Gezaghebber van Sampit had proeven laten oemen met Eernambnc-zaad, die niet ongunstig zijn oitgevallen. Door gebrek aan behoorlijk toeagt waren de bij Martapoera met Ameri- kaanache nden genomen proeven mislnkt. Op Celebes en onderhoorigheden wordt het katoen gezegd op vele plaatsen zeer welig te groeijen, maar toonde de bevolking over het jdgemeen webig geneigdbeid, om aan de teelt eenige uitbreiding te geven. Men achrijft dit toe aan de lage prijzen van het katoen, dat van ^landhar, Toerateya en Soembawa komt, als- ook aan de gemakkelijkheid, om tegen geringe prijzen de voor de inlandsche weverijen benoo- digde garens van Singapoera te bekomen. De ia de Noorder-distrikten met vreemde zaden genomen proeven mislukten, doch zouden voort- gezet worden. In de residentie Manado en meer bepaald in de Minahassa is de vochtige weers- en lucht- gesteldheid nadeelig voor de katoenteelt; ter- wijl op plaatsen, waar men over die vochtig- heid niet te klagen heeft, de teelt afneemt ten gcTolge van de meer voordeelige produktie van andere gewassen, waardoor de bevolking zich de middeleu tot aankoop van Europesche lijn- ▼adcn verschaft. De uitkomsten der in de adsistent-residentie Gorontalo en in de Tommi- landen met vreemde zaden genomen proeven waren weinig bcvredigend. *) De nitvoer bedroeg: in 1849. n I860. , 1861. , 1852. , 1853. . 1864. , 1855. . 1856. » 1857. . 1S58. Te zamen pikols n « » M » 3,213 1.522 3,174 5,815 5.738 1,795 824 875 1,909 1,533 pikols 26,398 De aanmoediging der teelt ift de residentie Teruate had daaraan, vooral op Tidore en Makjan, eene belangrijke uitbreiding gegeven. De proeven met vreemde zaden op Tidore en Batjan waren redelijk geslaagd, zoodat men daar reeds ongeveer 1,500 vruchtdragende hees- ters had. Op Java heeft de katoenteelt eenen belang- rijken omvang, ofschoon de kwaliteit van het verkregen produkt vecl te wenschen overlaat. De teelt geschiedt aldaar zoowel op njstvelden als tweede gewas, als op hoogere, tegen de bergen gelegen gronden. De regering verklaart evenwel niet bij magte te zijn, opgaaf te doen van de uitgestrektheid der gronden, daarvoor gebezigd wordende, of van de werkelijke pro- duktie. In 1858 hadden van de verschillende gewes- ten, waar de teelt plaats vindt, de residentien Samarang (en daar vooral de afdeelingeu De- mak en Grobogan), Eembang en Madioen de belangrijkste cijfers aangewezen. In 1857 had de regering de hoofden der gewestelijke bestu- ren *) aangeschreven, om de bevolking tot de kultuur aan te moedigen, ook door kostelooze verstrekkin^ van vreemde zaden. De daarmede genomen proeven waren even- wel meestal ongunstig uitgevallen, hetgeen dan eens wordt toegeschreven aan de mindere ge- schiktheid van den grond, dan weder aan het klimaat of de weersgesteldheid. In sommige gewesten had men evenwel genoeg zaad ge- wonnen, om daarmede de proeven te kunnen voortzetten, en in and ere genoeg katoen, om als monster ter beoordeeling naar Nederland te worden gezonden. Dat oordeel was niet ongunstig. Omtrent den in- en uitvoer van raw katoen op Java blijkt uit de handelsverslagen der laatste tien jaren, dat de invoer heeft bedragen : in 1850 pikols 24,322.24 ter waarde van/ 251,758 ^ 1851 r 37,361.95 , y „ M 421,226 , 1852 jr 50,383.31 y M M w 538,179 , 1853 w 42,980.02 , If M y 476.374 , 1854 It 49,044.06 , r , , 494,363 /, 1855 M 30,848.24 , H M a 284,434 , 1856 M 27,963.71 , It y , 276,656 ^ 1857 9 28,094.67 , t V » 277,367 ^ 1838 H 28,856.11 V M , , 297,882 , 1859 U 41,368.42 ir » ,, g 498,792 zamen pikols 361,222.73ter waarde van/3,817,021 ') Gelijk ook die in de baiteDbeziitiogen. 6* 84 KA. Hieruit blijkt dai gemiddeld jaarlijks zijn in- gevoerd 36,122.27 pikols tegen eene gemiddelde waarde van / 381,702.10 of / 10.567, de pikol. De uitvoer daarentegen heeft bedragen: in 1850 pikols 241.99 tcr waarde van/ 5,538 , 1851 , — r ^ 1852 9 271.30 M , 1853 ^ 478.70 ^ „ 1854 r 714.50 g g 1855 g 1,283.24 ^ ^ 1856 r 2,714.60 ^ ^ 1857 » 1,867.99 ^ ^ 1858 r 1,505.92 ^ , 1859 g 377.67 -. It , 3,283 M M g 2,282 M § g 10,649 M W 9 20,769 K t g 30,230 9 9 , 28,902 t If . 21,413 » W V 4,813 zamen pikols 9,455.91 ter waarde van/ 127,879 De uitvoer heeft dus in bet tienjarig tijdvak gemiddeld bedragen 945,59 pikols, ter waarde van / 12,787.90 of / 13.52*/, de pikol. Het blijkt niet of de uitvoer heeft bcstaan uit katoen op Java geteeld, dan wel uit van elders ingevoerd katoen, maar eenige opmerking verdient de in vergelijking der vijf eerste jaren zooveel aanzienlijker uitvoer der vijf laatste jaren; terwijl omgekeerd de invoer der vijf eerste jaren die der vijf laatste te boven gaat met nagenoeg 47,000 pikols. Of dit toe tc schrijven zij aan een afn emend verbruik of aan toenemende kultuur op Java, is niet met zcker- heid aan te wijzen, ofschoon er wel redcuen zijn, om het laatste altcmatief aan te ucmeu. Over het algemeen kan men uit de mede- deelingen der r^ering opmaken, dat, ofschoon de produktie van katoen in Nederlandsch Indie voldoende is voor de consumtie der bevolkiug, zij ochter niet toenemende is: op sommigeplaat- sen, omdat de teelt van andere gewassen meer voordeel geeft en de middelen verschaft tot inkoop van Europesche lijnwaden; op andere plaatsen, omdat het verbruik van inlandsch katoen bij de weverijen der bevolkingen meer en meer wordt verdrongen door de Europesche garens; terwijl weder in andere streken de marktprijzen niet aanmoedigend zijn. Op grond van dit een en ander en in ver- band tot de verschillende bijzonderheden, bier- boven medegedeeld, vermeenen wij met opzigt tot de katoenteelt in Nederlandsch Indie te kunnen komen tot de volgende beschouwingen en gevolgtrekkingen: 1^. Wanneer men in aanmerkiug brengt de geringe hoeveelheid Europesche Ujnwa- den^ die in Indie door de verschillende inlandsche bevolkingen wordt geconsu- nieerd, — eene hoeveelheid, die ter naauwernood voldoende kan zijn voor de helft van hare behoeften ^), dan schijnt het er voor gehouden te mogen worden, dat ter voorziening in de ver- dere behoefte aan lijnwaden er eenebe- . langrijke katoenteelt in Nederlandsch Indie bestaat. 2**. Die teelt dreigt achteruit tc gaan door het toenemend verbruik, niet alleeu van Europesche lijnwaden^ maar ook van Europesche garens voor de inlandscbc weverijen. 3**. Hoezeer dat toenemend verbruik van Europesche lijnwaden en garens; om derzelver meerdere deugdzaamheid zoo- wel als goedkoopte, voor de bevolkingen van den Archipel als voordeelig kan wor- den geacht, zou de teruggang van de katoenteelt zelve w^ens het vertier, dat daardoor in den Indischen Archipel te wceg gebragt wordt, mocten wordcu betreurd: 4°. Ondertusschen schijnt het in den Ar- chipel geteeld wordende katoen voor de Europesche katoen-industrie niet bruik- baar te zijn, en het laat zich dus zeer good verklaren, dat voor de inlandsche bevolkingen van den Archipel, die tot nu toe nog geene gelcgenheid hebbeu gehad, om^ zelfs in de verte, de hoo|^c belangrijkheid van het artikel kaioen voor den algemeeuen handel te vermoe- den, geen ander uitzigt openstaat dan van langzame kwijning en eindelijke ver- nietiging der eigen kultuur. 6°. Het zou dus ^n in het belaug dicr be- volkingen zelve, ^n in dat van schecp- vaart en handel, niet anders dan zeer wenschelijk zijn» zoo aan de zoogenaamde inlandsche katoenteelt eene rigting kou worden g^cven, waardoor zij aan het belang der katoen-industrie in het alge- meen werd dienstbaar gemaakt. 6*. Het Gouvemement schijnt daartoe reeds werkzaam te zijn geweest door het ver- spreiden en kosteloos verstrekken van zaden van edeler, in den handel meer gewilde katoensoorten; maar in de ge- gcven omstandighedeu kon van de aan- gewende pogingen tot vcrbetering geeii <) Zie hetgcen daaromtrent is in het midden gebragt in het artikel Nederlandsch Indie, pag. 479 en volgg. KA. 85 aader dan eeu zeer onvoldoend resul- taat te gemoet worden gezien. V. Bij het indolent en weinig doorzettend karakter der inlandBche bevolkingen toch heeft men van aansporing en aanmoedi- ging van Gouvernementswege, al wor- den daarbij de inlandsche Hoofden \n den arm genomen, vireinig of niets te wacliten, zoo lang de krachtiger wer- kende prikkel van hoogere prijzen voor het produkt er niet bij komt. S". Die prikkel kan slecbts door den parti- kulieren ondernemingsgeest worden ge- gcven, en die geest heeft geene aanmoe- digiDg of aansporing noodig, maar zal zich in eene vrije, onbelemmerde con- currentie en aanrakiug met de inland- sche bevolkingen van zelf doen gelden. 9**. Hoe onvoldoende over het algemeen het resultaat van's Gouvernements bemoeijin- gen tot verbetering der katoenteelt moge geweest zijn, van belang is het, dat door de genomen proeven althans zooveel voor den partikulieren ondernemings- gcest als bewezen kan worden aangeno- mea> dat, zooal niet overal, dan toch op meer dan dene plaats de teelt van edeler katoensoorten niet tot de onmo- gelijkheden behoort. 10*. Daarbij komt dan nog het groote ver- sclul tusschen de prijzen, waarvoor het inlandsche katoen tegenwoordig op de plaats der prodnktie verkrijgbaar is, en die, welke op de markten in Europa worden besteed. ir. Hierboven is reeds gebleken, dat het iulandsch katoen op de plaats der pro- duktie geldt van / 6 tot / 8 de pikol, dat is van 5 ^ GVj cent het Va Neder- laudsch pond, en van/ 8 a/lV/^ op de plaatsen van afscheep, dat is GVa a IOV3 cent het Va Nederlandsch pond, terwijl te Liverpool de prijzen van 1853 — 1858 (een tijdvak van geene bijzonder hooge katoenprijzen), naar gelaug van de her- komst en de kwaliteit van het katoen zijn geweest van SZVa tot 55 cent het Vj Nederlandsch pond, dat is ruim/34 tot ruim / 68, stclle gemiddeld / 50, de pikol. Men zal niet kunnen ontkeu- nen, dat, zelfs na aftrek van hetgeen vereischt kan worden yoor het trans- port ') naar en het te gelde maken in ') Van de Vereenigde SCaten vau Noord-Aiuerika «ordt Toor vracht vau het katoen naar Liverpool Europa, er voor den partikulieren on- dernemer nog al ruirate bestaat, om, behondens zijne eigen winst, de katoen- planters door eene veel hoogere betaling aan te moedigen tot eene produktie van betere soorten. 12°. De regering kan dus van hare bdang- stelling in de katoenteelt van Neder- landsch Indie niet beter doen blijken, dan door ophefl&ng van al wat eene vrije concurrentie eri eene onbelemmerde aan- raking met de bevolkingen verhindert. Ten slotte moeten wij nog vermelden, dat door den Heer J. E. TBUSMAifN, hortulanus te Buitenzorg, is uitgegeven, eene HandUiding voor de kaioenkuUuur in den Oost-Indischen Ar- chipel, een werk, dat zoo zeer de goedkeuring der regering heeft weggedragen, dat hij des- wege tot honorair inspecteur der kultures be- noemd, en als zoodanig meer in het bijzonder met het toezigt over de katoenteelt belast is. Katoeng, eiland aan Borneo's Westkust, onderhoorig aan Pontianak. Katoengan, dorp op Java, resideutie Djok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, distrikt Awoe A woe. Katoengouw, rivier in Borneo's Wester- afdeelmg, in het Noord-Westen vau het rijk Sintang. Zij ontsprbgt op de grenzen van het koningrijk Borneo, op den berg Klinkang, is breed en diep en heeft geene droogten; zij kan in den regentijd door groote praauwen tot 9 dagen van de monding bevaren worden. Zij vereenigt zich met de Kapoeas. Hare oevers en zijtakken zijn door Dajaks bewoond. Het water der Katoengouw is zwart en bij hoogen stand treedt zij buiten hare oevers. Aan deze rivier worden zwavelbronnen aangetroffen. Aan eenen tak der Katoengouw komt eene warme bron voor, bij de Dajaks bekend onder den naam van Ajer Angat, van vrij hoogen warmtegraad. Ook worden aan den regteroever steeukolen en plantenhars-houdende zandsteen gevonden. iKatoepa, gebergte op het eiland Soembawa. Katoeroi, ankerplaats aan de Zuidkust van het Zuid Pagei-eiland, die alleen geschikt is voor kleine vaartuigen. Katoetong, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeliug, distrikt Siang Moeroeng, aan de rivier Bomban. Er is eene schans. gewoonlijk berekend IV4 cent per poad. Het is niet waarschijalijk, dat lict trausport van Neder- landsch Indie meer dau 4 of hoogsteos 5 maal zoo veel zal kosten. 86 KA. Eatoh, meer in Borneo's Westerafdeding, rijk Taj an. Katong, klip in de straat Madura, bij de Noordknst van Java, residcntie Probolinggo, op 7° 42' Z. Br. Katong, dorp op Java, resideutie Soera- karta, bij de hoofdplaats. Katong, dorp op Java, resideutie Saiuaraug, regentschap Grobogan, distrikt Pocrwodadi, op de wcstelijke grens. Katoon, berg op Java, resideutie Bembaug, afdeeling Toebau, in bet Oosten van bet distrikt Djati Rogo. Katoren, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, aan de rivier Kabajan. Eatorey, landscbap met gelijknamige rivier en baai op de Zuid-Oostkust van bet Mentawei- eiland Siberoet met 450 inw oners. De rivier is 6 uren lang en ongeveer 30 ellen breed aan de monding. Eatreban, dorp op Java, resideutie Bern bang, afdeeling Toebau, distrikt Singaban. Eatqelie, zie: Kajeli. Eatta, tinmiju op bet eiland Banka, dis- trikt Soengei Leat. Eattan, rivier in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Bekompai. Eattanallat^ dorp op bet eiland Ceram, onder Wabaai, regentscbap Goa. Er wouen een 20tal Heidenen. Eatten-eiland, eiland bij Celebes' Zuid- kust, in de Java-zee, bij de golf van Boni. Eatt^wel, dorp op bet eiland Bali, rijk Gianjar. Eatting, dorp op Java, resideutie Madioen, aan den voet van den berg Lavoe. Eattingan, zie*. Katingau. Eattiouw, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, aau den linkeroever der Katingan, met 60 Dajaks (1853). Eatumbaloen, beek en dorp op Sumatra's Westkust, resideutie Padang. Be beek ont- springt uit den berg Bidalen en vloeit in bet Koord-Oosten van de Boengoes-baai. Eaudar, een der Zuid-Ooster-eilanden, op 132' 12' O. L. en 5*^ 2' Z. Br. Het is 3 mij- len lang en 1 mijl breed. Eaudipan, zie: Kaidipan. Eauditan, dorp op Celebes, resideutie Ma- nado, distrikt Kema. £r DFonen een 250tal zielen (1852). Eaudjar, dorp op Java, resideutie Pasoe- roewan, afdeeling Malang, distrikt Penangoen- gan, alwaar als oudbeden twee mannen- en drie vrouwenbeelden, alien geschouden, en voorts nog eenige andere beelden gevonden worden. Eauer, zie: Kaudar. Eaurly, plaats op Celebes, resideutie Ma- nado, in de Minabassa, afdeeling Tondano, dis- trikt Kakas, met eene laauw« zwavelacbtige bron, die aangewend wordt tot genezing van wonden en buidziekten. Eauwatoe, dorp op het Zuid-Wester-eiland Moa, resideutie Banda, distrikt Bansawa. Eauwer, Kauer of Kawor, afdeeling op de Westkust van Sumatra, adsistent-residentie Benkoeleu, onder eenen Posthouder, die tevens met-de strandvonderij in deze afdeeling belast is. De bevolking bedroeg op ultimo 1853 5,589 zielen, die Lampongscb spreken en tot den stam der Lampongers scbijnen te behooren. De voortbrengsclen van het landscbap zijn: pcper, vogelnestjes, olifautstanden en scheepstimmer- bout. £r zijn een dorp en baai van gelijken naam. De baai is klein, maar tamelijk diep. De scbepeu liggeu er tegen Zuidewinden veilig. Eaiunan, twee dorpen op Java, resideutie Samaraiig, afdeeling Salatiga, distrikt Ambarawa. Eauwor Gading, beek op Sumatra's Zuid- Westkust in de Lampongsche distrikten. Zij valt in de Samangka-baai. Eavaly, ook wel Bakkers-eiland ge- bectcn, is een eilandje gelegen in den Moluk- scheu Archipel, tusscben Motir en Tidore. Eawa beteekcnt krater. Zamengesielde ttoor- den, met Kawa heginnendey voor zoo ver die hier niet te vinden zijn, zoeke men op het woord van onderscheiding* Eawa, dorp op de Noordkust van het eiland Ceram, afdeeling Hila, bewoond door Alfoeren. Eawa, berg op Java, resideutie Preanger Regeutscbappen, een der toppen van den Gede, ten Noord-Westen van den Seda Batoes' gele- gen, en van dezen door cene breede en diepe vallei gescbeideu. Hij is met struikgewas en lagere planteu scbaars begroeid, zoo ook de vlakte der vallei. De top van den Kawa be- vat eeuen krater, rondom welken zich, vau allc zijden, blijken vau instortingen en van hevigc uitwerking van bet onderaardscbe vuur ver- toonen. Aau de Noord-Westzijde van den kra- ter komen aau de binnenzijde van eene mime trecbtervormige kolk, uit eeu groot aantal opc- ningen en scheuren, van tusscben het gesteente kokende water- en zwaveldampeu, met groot geweld te voorschijn. Eawa, bovenloop vau de rivier Lamandow, in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, rijkje Kota Waringin, aau welke, in de omstreken van Salima Ongan en Kinah, magneet-ijzer voorkomt, dat uitgesmolten wordt. Aan den KA. 87 regteroerer der Lamandow ligt het dorp Kawa met 50 Dajaks (1853). Eawa (Wai-\ rivier en kaap op de Zuid- kust van het eiland Ceram, op 3° 19' Z. fir. Eawa Bantongy warme bron op Java, re- sideatie Banjoemaas, afdeeling fiandjar Negara, distrikt fiatoor, op den Dieng. Eawada, zic: Kcdawa. Kawadatan, dorp op Java, resideutie Sa- marang, regentschap Keadal, distrikt Perboean, aan de rivier fiodri. Eawak, dorp op Java, resideutie eu regent- schap Japara, distrikt Bandjaran. Eawak, dorp op Java, resideutie Japara, afdeeling Fati, in het Zuiden van het distrikt ]$ogonmi. Eawa Earaa of Kawa Kawahan, zie: Kiamis. Eawal, rivier en dorp op de Oostkust van bet eilaod fiintang, residcntie Eiouw. Eawala, livier op Java, residentie Sama- nuig, afdeeling Demak. Zij valt na eeucn noord- westwaartschen loop in de Java-zee. Eawali, distrikt op Java, resideutie Che- riboD, regentschap Galoe, met 12,568 zielcn. Be hoofdplaats, insgelijks Kawali gehceten, liij'l 1,226 Rijnlaudschc voeten boven de opper- vlakte der zee, op 48 palen van Cheribou en S3 van Indramajoe. £r is eene groote begraaf- plaats, Astana Ged6, met verscheidene steenen, Toorzien van inscriptien, benevens een altaar. Eawameno, kaap aan de Zuidkust van bet eiland Ccram, op 128** 4' 0. L. Eawan, rivier in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikten Doeson en Bekompai, welke in de'Teweh valt. Eawana, dorp op Java, resideutie Djok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, in het Noord-Oosten van het distrikt Semanoe. Eawan Batoe, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, laudschap Sampit, die, ver- eenigd met de Mankoop, in de Mentaja valt. Eawang, dorp op Java, residentie Sama- raug, afdeeling Demak, in het Oosteu van het diitrikt Mangar. Eawang, dorp op Java, resideutie Sama- rang, afdeeling Salatiga, distrikt Teugaron, bc- woond door ruim 100 Javanen. Eawang Boengkoeang, meer op Suma- tra, residentie Tapanoeli, afdeeling Siugkel, ten Koorden van Tapoes. Eawang Djamboeng, rivier op Java, re- sidentie Preanger Regentscliappen, afdeeling Tjiandjor, distrikt Tjidamar. Eawang Gtoger, dorp op Java, residentie Probolinggo, distrikt Kraksan. Kawangkoang, distrikt op Celebes, resi- dentie Manado, in de Minahassa, afdeeling Amoe- rang. Het bevat 27 dorpen met 6,551 inwo- ners (1852). In dit distrikt ligt, nabij het dorp Saut, eene warme zoute, zwavelachtige bron. Het dorp Kawangkoang in dit distrikt, is ge- legeu ter hoogte van 2,213 Rijnlandsche voeten boven dc zee. Het telt ruim 200 inwouers. Kawangkoang, dorp op Celebes, resi- deutie Manado, in de Minahassa, afdeeling Manado, distrikt Klabat-di-Bawa. £r woonden in 1852 170 zielen. Kawang Lerang, dorp op Java, resi- deutie Cheribou, regentschap Galoe, distrikt Rautja. Kawanian, dorp op Celebes, residentie Ma- uado, in de Minahassa, afdeeling Kema, dis- trikt Likoepang. Er is eene dorpsschool. Kawaran, dorp op Java, residentie Japara, regentschap Koedoes. Kawaroewan, dorp op Celebes, residentie Manado, in de Minahassa, distrikt Likoepang. Kawasan of Kawa sou, distrikt op Java, resideutie Preauger Regeutschappen, afdeeling Soekapoera, met de ondcrdistrikten Tjilangkap, Padaherang, Tanglar eu Tjigajam en eene be- volking van 1,480 zielen. De hoofdplaats is Tjilangkap. Het dorp Kawasan ligt op 5 pa- len van Soemadang, llO^^ palen van Bandong en 150 palen van Tjiandjor. Eawatak, berg op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minahassa, afdeeling Tondano, op 1° 6' 52" N. Br., hoog, volgens de Lange, 3,815 Bijnlandsche voeten. Kawatan, rivier eu dorp, iti Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, afdeeling Groote en Kleiue Dajak. De rivier is cr tot 6 a 8 dagreizen bevaarbaar en is een zijtak der Kapoeas Moe- roeng. Zij hecft twee hoofdtakkeu: deBarang Dorrang en Marakow. Het dorp bevat 120 in- won ers eu is door eene schans versterkt. De grond brengt veel roian voort. Kaweden, dorp op Java, residentie en re- gentschap Pasoeroewan, distrikt Redjasa. Eawedoes, dorp op Java, residentie Ke- diri, afdeeling Ngrowo, regentschap Trengalek, distrikt Ngasinan. Kaweh, zie: Kawi, berg. Kawello, zie: Lomblem, eiland. Eawengeen, dorp op Java, residentie en regeutschap Samarang, distrikt Singen Lor. Kawensie, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Doeson Oeloe, die uit den berg Sawai ontspringt, en welks oevers bezet ziju met lage heuvels. I Kawe-pandjang, dorp op Sumatra, re- 88 KA-KE. sideutie Padangscbe Bovenlaudeu, laudschap Lintouw, aau den voet van het gebergte Soerian. Kaweron, dorp op Java, residentic Kcdiri, afdeeling Blitar, distrikt Wlingie. Kaweron, dorp op Java, reaidentie Kadoe, regeutschap Magelang, distrikt Rcmaineh. Kawi, berg op Java, residentie Pasoeroewan, afdeeling Malaug, op de grens van Kediri. Hij sluit zich in eene noordwaartscbe rigting aan het Ardjoeno-gebergte aan. De bodein is bui- tengewoon vrucbtbaar; de hellingen zijn even- wel onbewoond en onbebouwd. Aan den voet worden er koffijtuiuen gevonden. Verder op, tot aan Pendjaliuan, is de weg zeer steil en met bamboe en rolaa ovcrdckt. Van Pendjali- uan heeft men nog 6 palen af te leggen, om aan den top des bergs te komen. De weg is klimmende en meestal zeer steil. Op den top ziet men de sporen van hantentfs. Tot nabij den top houdt het bosch aau, totdat het door eenen zoom eikeubooinen begreusd, in eens ge- heel ophoudt, zijnde de top enkel met polgras en heesters bedekt. Het hoogste gedeelte van den kratermuur heet Boedak en ligt, volgeus JvNGHUHK, 9,126 Bijnlandsche voeten boven de oppervlakte der zee. Nabij den Kawi treft men eene zuurbrou en onderschcidene zwavel- bronneu aan. Kawien, berg op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minahassa, afdeeling Toudano, be- zuiden het meer Tondano, op 1* 9' 24'' N. Br. Hij verheft zich, volgens D£ Lange, 3,341 llijnlandsche voeten boven de oppervlakte der zee. Kawien, poststation op Java, residentie Bantam, Wester Begentschap, tusschen Anjer en Tjiringin. Kawieri, zie: Kawiri. Kawili, dorp op Celebes, residentie Ma- nado, in de Miuabassa, distrikt Kema, in 1852 bewooud door 144 Christenen en 244 Heidenen. Eawim, zie: Kavrieu. Kawiri, bogt aan de Zuidkust van het eilaud Boero, regentscbap Massareteh, aan de monding der Mala. Zij biedt in de Westmoe- son eene veilige ligplaats voor kleine vaartui- geu aan. Aan deze bogt ligt eene marktplaata van gelijken naam. Kawis, rivier op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minahassa, afdeeling Tondano. Kawisredjo, suikerfabriek op Java, resi- dentie en regentschap Pasoeroewan, distrikt Bedjasa, in het Zuideu, toebchoorende aan de erven Kw££ Ting Yeng en Kwee Sing Tjiang en met eenen aanplant van 300 bouws. Kawittin, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, distrikt Kabajan Oeloe, aan de rivier Hawaung. Kawm, wijk in Borneo's Westerafdeeliog, rijk Sirapang, in de hoofdplaats. Kawoelon, dorp op Java, residentie Ke- diri, afdeeling Blitar, distrikt Lodoyo. Kawoeng, zie: Tjikawoeng. Kawoengan, dorp op Java, residentie Rembang, afdeeling Bod jo Negoro, distrikt Tiuawoeu. Kawoeng Girang, dorp op Java, resi- dentie Cheribon, afdeeling Madja Lengka, op de noord-westclijke grens van het distrikt Madja. Kawoeng Loewoek, onderdistrikt op Java, residentie Preanger Regentschappen, af- deeling Tjiaudjor, distrikt Tjipoetri, metzout- en minerale bronnen. Kawoeng Barang, dorp op Java, re^i- deutic Cheribon, bij de hoofdstad. Kawoer, zie: Kaudar. Kawoeroean, dorp op Celebes, residentie Mauado, in de Minahassa, afdeeling Kema, dis- trikt Likoepaug. £r woonden in 1852 ll/zielen. Kawoeter, eiland in de Banda-zee, tot de Zuid-Ooster-eilanden behoorende, op 6° 5' N. Br. en 132** 10' O. L. Het is 1 mijl lang cu ^/j mijl breed. Kayeli, zie: Kajeli. Kayen, dorp op Java, residentie Samaraug, afdeeling Deniak, distrikt Mangar. Kayo, zie: Kajoe. Kayong, dorp op Borneo's Noord-Oostkust, rijk Koetei. Kazamba, zie: Xasoemba. Kea, rivier op de Znidkust van het eiUud Boero, vdor welker monding in zee eeu eilaudjc en klein rif gelegen zijn. Kea, eilandje bij de Zuid- Westknst van hot eiland Timor, v6<5r de baai van Koepang. Het is langwerpig en door riffen omringd. Kea, dorp op de Zuid-Oostkust van het eiland Gilolo, aan de golf van Patanie, die ook wel eens bogt van Kea genoemd wordt, Kebadinan, dorp op Java, residentie en regentschap Pekalongan, distrikt Seragi. Kebagoesan, dorp op Java, residentie en regentschap TagaJ, distrikt Gantoengan. Kebagoran, dorp op Java, residentie 6a- gelen, afdeeling Karang Anjar, distrikt Sokka. Kebahan, dorp in Borneo's Westerafdee- ling, rijk Sintang, aan de rivier Balang Kajoug. Kebajoran, zie: Kabajoeran. Kebalan Folang, dorp op Java, residentie Soerabaja, regentschap Sidajoe, distrikt Priedjik, aan de rivier Solo. K£. 89 Eebalen, doq) op Java, residentie Rem- bang, afSeeliug Bod jo Negoro, distrikt Pelem, Ban de Soio-rmer. Kebalen, dorp op Java, residentie en re- gentsehap Soerabaja, bij de stad. Eebalongan, dorp op Java, residentie Soe- nbaja, regentschap Sidho Ardjo, distrikt Djeng- goUo III. Kebaman, dorp op Java, adsistent-resi- deotie Banjoewangi, distrikt Rogo Djampi. Keban, dorp op Sumatra, residentie Fa- lembang, distrikt Ampat Lawang, aau de rivier Moesi, 3 uren roeijens van het dorp Kemang. Het bestaat uit 28 woningen en eewe paseiban. Keban, dorp op Sumatra, in de Lampong- sche distrikten, aan de rivier Toelang Bawang. Het is de verblijfplaats van den civielen Ge- zaghebber van het noordelijk gedeelte der Lam- pougsche distrikten en tdt een 500tal invro- ners. Men vindt er eene mesdjid. Eebanan, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, distrikt Bandongan. Eebandaran, dorp op Java, residentie Tagal, afdeeling Pamalang, distrikt Tjiomal Kidool. Eebandingaiiy dorp op Java, adsistent- residentie en distrikt Buitenzorg. Eebanilingan, dorp op Java, residentie en regentscbjip Tagal, distrikt Gantoengan. Kebangy zie: Keban. Eebangran, dorp op Java, residentie Sa- marang, afdeeling en distrikt Salatiga, bevoond door 100 Javanen. KebangBoegi, dorp op Java, residentie Samarang, afdeeling en distrikt Salatiga, bij de zuid-oostelijke grens. Kebantenary dorp op Java, residentie Ba- lavia, Ooster Kwartier, ten Noord-Westen der Tjikias. Eebantengan, dorp op Java, residentie BaDJoeDiaas, regentschap Bandjar Negara, dis- trikt Bandjar. Eebapidoengan, dorp op Java, residentie Tagal, afdeeling Pamalang, distrikt Tjiomal Kidool. Eebaron, dorp op Java, residentie Soera- baja, regentschap Sidho Ardjo, distrikt Rawah Podoe n. Eebasaran, dorp op Java, residentie en regentschap Pekalongan, distrikt Seragi. EebasBekan, dorp op Java, residentie Ba- gelen, regentschap en distrikt Keboemen. Eebatan Kidool, -Tengah en -Wetan, drie dorpen op Java, residentie Samarang, af- deeling Salatiga, distrikt Teugaron, elk bewooud door roim 100 Javanen. Kebatitan, dorp op Java, residentie Tagal, afdeeling Pamalang, distrikt Tjiomal Kidool. Eebatoeran, dorp op Java, residentie Pe- kalongan, regentschap Batang, distrikt Sidajoe. Er is eene pasanggrahan. Kebatoeran, dorp op Java, residentie en regentschap Bagelen, distrikt Karang Anjar. Kebaton, dorp op Java, residentie Pasoe- roewan, afdeeling Malang, in het M^esten van het distrikt Pakkies. Keben, naam van twee dorpen op Java, re- sidentie Soerabaja, regentschap Lamongan, een in het distrikt Teugahan en een in Bengawau- djero. Keben, dorp op Java, residentie en regent- schap Rembang, distrikt Soelang. Keben, dorp op Java, residentie Rembang, afdeeling Toeban, distrikt Djati Rogo. Kebet, eiland in de Banda-zee, tot de Zuid- Oostereilanden behoorende, op 7* 10' Z. B. en 130** 43' O. L. Het is Vs mijl lang en V3 mijl breed. Kebiah, eiland in den Wageoe-Misool-Ar- chipel, ten Westen van Nieuw-Guinea. Het behoort onder Salwati. Kebingon, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, distrikt Semauoe. Kebirit, dorp op Java, residentie Soera- karta, afdeeling Padjang, in het Zuiden van het distrikt Klatten. Eebloekan, dorp op Java, residentie Ka- doe, regentschap Temanggong. Dit dorp heeft bij de overstrooming van 23 Februarij 1861 veel geleden. Kebloembang, dorp in Borneo's Wester - afdeeling, aan de rivier Sekadouw. KebOy dorp in Borneo's Westerafdeeling, in het Koord-Oosten van het rijk Matan. Kebo, berg op Java, residentie Kadoe. De groote postweg loopt er over been. Keboaziy arieschap op Java, residentie Soerabaja, afdeeling Modjo Kerto, distrikt Kabooh. Kebodoedoe, dorp op Java, residentie Banjoemaas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Karang Kobar. Eleboe, eiland ten Westen van Nieuw-Gui- nea, in den Wageoe-Misool-Archipel. Het staat onder het gezag van den Sultan van Tidore. Eeboean, rivier op Borneo's Noord-Oost- kust, rijk Goenong Teboer, die m zee valt. Eeboearan, dorp op Java, residentie Ba- gelen, regentschap Keboemen, distrikt Kedoug Tawon. Keboedjongan, dorp op Java, residentie 90 K£. Eagdeu, regenischap Koeto Ardjo^ disirikt Pi- tocroeli. Keboek, post station op Java, residentie Preanger-Rcgentscliappen, afdeeling Soekapoera, distrikt Pasir Pandjaug. Keboeloran, dorp op Java, residentie Ta- gal, afdeeling Pamalang, distrikt Tjiomal Lor. Keboemen, adsistent residentie en regent* sckap op Java, residentie Bagel eu, begreosd ten Zuid-Oosteu door Koeto Ardjo, ten Noord- Oosteu door Ledok, ten Noorden door hct re- gen tscbap Bandjar Negara (in Banjoemaas), ten Westen door Karang An jar en ten Zuiden door Ambal. De riviereu zijn: de Lo Oeloe, Gebang, Bantar, Kemet en Kedompong. Yoor- name bei*gen worden er niet gevonden; bet Kendang-gebergte begrenst deze afdeeling aan de Noordzijde met ecne hoogte van 1,000 Rijn- landscbe voeten. De voornaamste takken, die het zuidwaarts henenzendt, zijn: de Seroeni, Boeloe Ritoe, Pekadjaugan, Singolajan en Mcr- goeloenjoe. Het zuidelijk gedeelte is vlak land. Keboemen is verdeeld in drie distrikteu: Ke- boemen, Kedong Tawon en Prembon, te zamen bevattende 494 dorpen met 78,500 inwoners, op eene oppervlakte van 2S0 vierkante palen. Het bestuur is er in bandeu van eeuen Adsis- tent-Resident, wien, als hoofd der bevolking, de R^ent ter zijde staat. De Adsistent-Resi- dent is tevens Notaris en Ambtenaar van den burgerlijken stand. Men heeft er voorts eenen landraad en een agentscbap van de Weeskamer te Samarang. £r bestaat indigo- kultuur. Keboemen, distrikt op Java, residentie Bagelen, adsistent-residentie en regentschap Keboemen. Het bevat 36,000 inwoners. Keboemen, hoofdplaats van de adsistent- residentie, het regentschap en distrikt van dicn naam, op Java, residentie Bagelen, 12 palen van Ambal, 18 van Koeto Ardjo, 28 van Poerwo- redjo en 49 van Wonosobo. Er is eene wo- ning van den Adsistent-Resident, eene van den Regent, eene moskee, een gevangenhuis, eene Gouvcrnements school en cenige pakhuizen. In 1861 is er eene inlandsche school opgerigt, ge- heel ten kost« van de inlandsche Ambtenareu. Er is eene regtbank van omgang en een land- raad gevestigd. Er ligt een 30tal Pradjoerifs. Door de hevige overstroomingen van Eebruarij 1861 is half Keboemen verwoest. Keboemen, distrikt op Java, residentie Pekalougan, regentschap Batang, grenzeude ten Noorden aau Soeba, ten Westen aan Kali Salak, ten Zuiden aan Bagelen en ten Oosten aan Samarang. Het bevat 11,500 inwoners. De hoofdplaats is Tersono. Keboemen, dorp op Java, residentie Pc- kalongan, 31 palen van Pekalongau en 3S^/. paal van Samarang. Keboemen, dorp op Java, residentie Sa- marang, afdeeling Salatiga, in het Zuiden van het distrikt Ambarawa. Keboemen, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Sleman. Keboemen, dorp op Java, residentie Ka- doe, regentschap Magelang, distrikt Minoreh. Keboemen, dorp op Java, residentie Ta- gal, afdeeling en distrikt Pamalang, in hct midden. Keboemen, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, regentschap en distrikt Poerwokerto. Keboen, zie: Kebong. Keboenan, dorp op Java, residentie Tagal^ afdeeling en distrikt Pamalang, aan den grooten postweg. Keboer, dorp op Sumatra, residentie Pa- Icmbang, afdeeling Lamatang Oeloe, 15 palen van Moewara Enim. Sommige huisgeziunen produceren jaarLjks voor / 100 en / 200 aan kapas en daar de prijs hier niet meer dan/* 5 de pikol bedraagt voor ongezuiverde katoeu, moeten ze daartoe ougevecr 20 a 40 pikols levcren. Keboer oean, dorp op Java, residentie Ba- gelen, afdeeling Ambal, distrikt Wonorotto. Keboetoh, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Karang Kobar. Keboetoh, dorp op Java, residentie Bu- njoemaas, regentschap Poerbolinggo, distrikt Tjahjana, op de oost«lijke grens. Keboetoh Djoerang en-Doewoor,twee dorpen op Java, residentie Banjoemaas, afdee- ling Bandjar Negara, distrikt Singomcrto. Kebo Gadong, dorp op Java, residentie Rembang, afdeeling en distrikt Bodjo Xegoro. Kebo Glagah, zic: Gob rook Glaga. Kebohan, dorp op Java, residentie Sama- rang, afdeeling Salatiga, distrikt Tengaron. Het is bewoond door 240 Javanen. Kebo Kooning, dorp op Java, residentie Djokdjokarta, afdeeling Goenong Kidool, diss- trikt Awoe Awoe. Kebola, baai aau het eilaud Pantar, bij het zuidelijk gedeelte van de straat Pantar. Kebon, dorp op het eiland Bali, rijk Karauj; Asam in het Oosten. Kebon, kaap aan Java's Oostkust, in de straat Bali, op 8** 35' Z. B. Kebon, doq) op Java, residentie Batavia, Ooster Kwartier, 5 palen beoost^en Bekassi. KE. 91 Eebon, dorp op Java, residentie Probo- liiiggo, afdeeling KraksaD, diatrikt Pahiton. £eboii, gehucht op Sumatra, residentie Pa- lembaog, landscbap Kedjang Moesi. £r staan sierhts 3 wouingen. Eebon, dorp op Sumatra, residentie Pa- daugache Bovenlanden, bij de grens Tan Siak. Eebon Aden, dorp op Java, residentie Semarang, regeutschap Kendal, distrikt Kali Woengoe, aan den postweg. Eebon Ageng, dorp op Java, residentie Rembang, afdeeling Bodjo N^oro. £r is eene tabaksplantaadje. Sebon Ageng, dorp om de Zuid der stad Soerabaja, op Java^ op een partikulier land ge- legen, in 1857 bewoond door 450 zielen. Kebon Agong, dorp op Java, adsistent- residentie Patjitan, in bet Zuiden van bet dis- trikt Panggool. Eebon Agong, dorp op Java, adsistent- residentie en distrikt Patjitan. Kebon Agong, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Temanggong, distrikt Soe- iQOwono. Kebon Agong, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, in bet Oosten ▼an bet distrikt Minoreb. 