Corporate financial management
In de eerste plaats veronderstellen wij de mogelijkheid, dat de prijs der padi, welke door ons tot grondslag is genomen voor betgeen men, naar onze meening, bad kunnen heffen, als te hoog kan worden beschouwd om daarop bij voortduring te kunnen rekenen, en dat dus, indien door vermeerdering der produktie de prijs weder daalde, eene heffing op den aange- gevcn grondslag, — al ging daarmede gepaard eene vrijstelling der bevolking van den kultuur- dwaug, — wel eens zou kunnen blijken voor haar zeer drukkende te zijn ; zoodat men wodcr tot eene vermindering van die heffing zou moe- ten overgaan, in welk geval de door ons voor- gespiegelde opbrengst der landrente, als eene compensatie voor het opgeven der nu uit het kultuurstelsel voortvloeijende winst, niet rou wordeu verkregen. Naar betgeen daart^eu- te zc^en valt, komt het ons voor, dat voor het gevaar van zoo- *) De gewezen Durecteur der koltnres G. L. Baud, later (in 1840) Minister van Kolonien. RL 141 du%e eTeoioaliiett weiitig, soo eaiige vrees heboeli te bestaaa. De ]iroduktie zal nog vrij wai moeieu toe- Desen, err sj geackt kan worden voldoeade ie xijn Toor de voeding der bevolking. Ooze tabel N". 22 si^t wd is waar als mogelijk eeoe produktie, welke nagenoeg 8 millioen pi- koU patH '3 jaara meer sou bedragen, dan de tk Terkzcgen opgegeTene, — en wij twijfelen 00k geens&ns aan de -verwezenlijking yan de laj die label aaa^ewezen nitkomst, — althans by TBJsteUiiig der bevolking van kuJtuur- f/vang, *- maar hierboyeu ^) toonden wij aan, dit de tekortkomst Toor de voeding ongeveer 12 millioen pikols padi heeft bedragoD, en wij a»gea het er voor hondeu, dat dat cijfer nog nij vat beuttieu de werkelijkbeid is gesteld. — Yficgt men nu hierbij, dat, volgens tabel N\ 1, niet de totale, maar de in ods onder- zoek begrepen beTolking van Java, is voor- aitgeg^an van 8,a65,718 zielen in 1856 tot 10,046,836 in I860, dus in vier jaren vermeer- dad met lASlA^^ zielen, of ruim 295,000 gcniddeld 'a jaars, — en er bestaat geene eokele ledau, Traarom, zonder bnitengewone ODstaodigheden en zoolang Java nog de noo- dige ruimte aanbiedt, die toeneming niet zou aaahoudeu, — dan zal men moeten ioestemmen, dat men nog ver af is van eene overprodnktie, die de jMxtft-prijsen sou moeten doen dalen. Men sidle evenwel het geval, dat de tijd dtti i9> dat de produktie ruim, zeer ruim vol- doet in de behoefte, zoodat daardoor de padi- prigzea beneden bun tegenwoordig peil komeD, ^u dan nog het onvermijdeUjk gevolg daarvan moetea njn, dat eene heffing van 19 a 20 mil- lioen 's jaars drukkend en derhalve onmogelijk zou zijn gevrorden? Immers neen. Wij vriUen niet wijzen op het meer dan waar- schijn^iiike, dat gaandeweg de kultuur der be- vdking zou toenemen, zoodat de heffing zich niet beboeft te bepalen binnen de tegenwoor- dig daarvoor bestaande grenzen; maar dit is zeker, dat, waar eene vrije en gezonde bewe- ging bestaat, nooit of nergens overprodnktie, dat is produktie boven de eigen behoefte, of daardoor ontstaande lage prijzen eene aaulci- ding tot vermiadering van belastingen of hef- fingen hebben beiioeven te zija. Alleropmerkelijkst is wijders hetgeen de In- diaehe handdsverslagen ons op dit punt leeren. Het blijkt daaruit, dat de uitvoer van rijst becft, bedn^cn: ^) Zie pag. U4^ 2e kolom, U alinea. in 1856 pikols 1,434,664 r 1867 , 2,057,580 , 1858 r 1,537,384 M 1859 M 1,647,969 , 1860 , 1,210,804 , 1861 r 800,793 Wat geven ons die cijfers te k«nneu? Naar ons inzien dit, — dat, hoezeer reeds in de eerste vier jaren de Javasche produktie niet toereikende voor de behoefte was, de uitvoer, dien wij voor het grootste gedeelte veilig op rekening van de produktie der partikuliere landen mogen stellen, zeer aanzienlijk was en bleef, in we^rwil van de hoogte der jwrefo'-prij- zen op Java zelve, — terwijl waarschijnlijk het toenemend gebrek dien uitvoer heeft doen afnemen. Wij mogen daaruit tot de conclusie komen, dat de behoefte aan uitvoer van rijst zeer groot moet zijn geweest, om zelfs tegen- over de hooge prijzen op Java nog gelegenheid te hebben gegeven tot speculatien naar het buitenland; weshalve het met ecnige zekerheid te verwachten is, dat, zoodra het gebrek door grootere produktie geringer zal zijn geworden, ook de uitvoer weder aanzienlijk worden zal en waarschijnlijk zelfs in nog meerdere mate. Is dit zoo, dan heeft men ook uit dit oogpunt niet zeer spoedig eene daling te wachten. Eindelijk, is het te verwachten, dat de Ja- vaansche bevolking tot weistaiid komt, — en naar onze innige overtuiging is de daarvoor door ons aangewezen w^ niet ,alleen de ra- tioneelste, maar zal ook dat resultaat er het gevolg van zijn, — dan ook lijdt het geen twijfel, dat, zelfs bij lagere prijzen der jptidi, eene heffiug van 19 ik 20 millioen aan land- rente niet wezenlijk drukkend kan zijn. Het tweede punt betreft de vraag*. welke, bij opbeffing van het kultuurstelsel, de toe- komst zou zijn voor den handel en de scheep- vaart van Nederland op en van Java. In vlugschriften, wdke ten aanzien der ko- loniale zaken afkomstig zijn van de zooge- uaamde partij van den vooruitgang, maakt men zich te dikwijls schuldig aan overdrijving van de wonderen, welke men te wachten heeft van den partikulieren ondernemingsgeest op het stuk der vermeerdering van de produktie van Indie *). Hoezeer wij ten voile overtuigd <) In eene brochure. Over het dioang' en mono^ poiietteUel, vergeleken met het ttehel van vrije ont- wikkeling, uitgegeven in 1863 te 's Oravenhage bij Mabtinus Nuhopf, beweert de Heer van Pbehn dat, in vergelijking met Mauritius, men op Ja?a 142 RL ziJDy dat, indien slechts de partikuliere onder- nemingsgeest zich vrij kan bevegen, eene Gon- vernements exploitatie in vergelijking met die van partikulieren noch eene 200 hooge vlugt nemeu, noch zoo weldadig werken kan, wen- schen wij ons evenwel van alle overdrijving vrij te houden, omdat het gemakkelijker valt groote resultaten voor te spiegelen, dan ze te verkrijgen, of ook aan die verkrijging geloof te doen slaan. Hiermede bederft men de meeste goede zaken; want begint men, in wan- trouwen op de mogelijkheid eeuer bereiking van het voorgestelde, eenmaal het hoofd te schudden, dan ligt het zoo in 's menschen aard, om dat wantrouwen over te brengen op de maatregelen of denkbeelden zelve, waarvan de verwezenlijking tot de betwijfelde uitkomsten moet leiden. Maar wij behoeven ons aan geene de minste overdrijving schuldig te maken met te beweren, dat in hauden van partikulieren van den tegen- woordigen aanplant van koffij, zonder eenige uitbreiding en zelfs zonder meerderen arbeid voor de bevoiking, eene meerdere produktie althans van een millioen pikols te wachten is, en dat dit en in volume in in waarde opweegt tegen de suiker en indigo, die er nn geprodu- ceerd- worden, — gesteld al eens dat door de eene waarde van raim 2,000 millioca voor in- en nitvoer moest hebbeni De schrijvcr bepaalt zich in z^DO ▼erwachtingen wel is wear tofc eene reel min- dere prodaktie, maar het zonderlinc^te is, dat, of- schooQ hg op pag. 41 beweert, dat den Javaan on- der het kaltuurstelsel geen tijd wordt gelaten om zijne eigenc kultuur behoorljjk te verzorgen, — wat wij hem niet willen tegensprekeu, — die mindere produktie, welke nog altijd mccr dan het dubbele der tegenwoordige bedraagt, althans naar zjjne mee- ning, zoo het schgnt, verkregen zou moeten worden zonder vermeerdering van arbeid Toor de bevol- king. — Ook berekent l^j, dat Java, ongerekend Batavia, Buitenzorg en de Yorstenlanden, rnim 17,000,000 bonws groot is, en dns, daar volgensde opgaaf der regering er nog maar 2,000,000 bonws ontgonnen bouwland zijn, Java slechts voor een achtste gedeelte bebonwd is. Het is waar, dat nog een groot gedeelte van het eiland onbebonwd is, en dat derhalve tot aitbreiding van kultunr nog vrij wat te doen valt, dock niet in die mate als de be- rekening van den schryver dit te vermoeden geeft. Van hetgeen thans nog onbennttigd en onbebonwd blijft, zal een groot gedeelte, nit hoofde van het steile, bergachtige en gebrokene van den bodem, moegelijk, zoo ooit, voor kultunr dienstbaar g&- maakt kunneu worden. ' — Met dat alles zal men, zelfs zonder overdrgving, gereedelgk kannen toe- geven, dat er ter uitbreiding van kultunr voorloopig nog meer dan genoeg te doen valt. opheffing van het kultunrstelsd de produktie daarvan te niet raogt gaan. Daargelalen nog de vraag, of en in hoerer het be] ail g van den ban del en de scheepvaart op Java zou lijden bij een te niet gaau van de suiker- en indigo -produktie, alsof daaraan aUeen behoefte zou bestaan voor handel en scheep- vaart en tot voeding er van geene andere artikelen te vinden of te produceren zijn, -- zoo zien wij bnitendien niet in, — en hetgeen de partikuliere industrie ten aanzien der pro- duktie van suiker, indigo of tabak nu reeds gepresteerd heeft, staat er ons borg voor, dat wij iiet dwalen, — dat voor de voortdnrende produktie van die artikelen Gonvemements kon Irak ten, gebaseerd op een stelsel van ge- dwongen kultunr, onmisbaar zonden zijn^).-' Men houde zich er van verzekerd, dat de par- tikuliere ondernemingsgeest, zoo die zich maar vrij en veilig, dat is gevrijwaard tegen wille- keur, kan en mag bewegen, noch handel noch scheepvaart in den steek laten, veeleer beiden de handen vol werks geven zal. Maar niet onze scheepvaart, noch <mee han- del, beweert welHgt menigeen. — Voor eene vrees hieromtrent kunnen ook geene goede gronden bestaan. Het is zonderling, hoe het kortzigtig, en daarom meestal verkeerd begrepen eigenbelang, zich altijd op het bekrompen standpunt van ex- clusivisme en bescherming door kunstmiddelen houdt, in weSrwil, dat het in zijne berekenin- gen en in zijn angst en vroes dagelijks wordt geloochenstraft. Het valt niet te ontkennen, dat al wat de regering tegenwoordig aan produkten in liau- den krijgt, met Nederlandsche schepen naar Nederlaud gebragt en op Nederlandsche mark- ten verkocht wordt, en, tenzij men zich willens en wetens illusien wil maken, kan men geree- delijk toegeven, dat, zoo die massa van pro* dukten, buiten de regering om, op Java in den handel kwam, vreemde scheepvaart en vreemde liandel zich van een deel er van zouden meester maken, ofschoon ook daarvoor geen overdrevea vrees behoeft gekoesterd te worden. In 1861 toch had de uitvoer van Java door partikulieren aan koopmanschap- pen alleen eene waarde van. . . / 46,695,784 wanneer wij daarvan aftrekken het oitgevoerde naar den Ooster- schen Archipel ad , 10,909,216 verkrijgt men eene waarde van / 34,786,568 *) In het artikcl Suiker zullen wg onze denk- beelden dienaangaande nader niteensetten. M; 143 die naar landeo, boiten den Arcbipel gelegen, ' is uitgeroerd. i Wdnu in dat bedrasc deeWe de uitvoer naar i Nederland voor eene waarde van / 29,373,970 of bijna 84*/, ®/q, — de uitvoer naar vreemde landen dus slechts voor / 5,412,598 of lets meer dan 157j '/o- Blijkt daarait dai de Nederlandsche haudel ecu oTorgioot deel heeft in den nityoer yan Jmxm, de uitkomsten om treat de schecpvaart ZQB Toor de Nederlandsche ylag weinig minder berredigend^ De totale uityoer door partikulieren, zoo aan ^lecie lis aan koopwaren, bedroeg in bet ge- zi^e jaar/ 52,998,583, waanran onder Neder- landsche yiag / 40,234,270 of nagenoeg 76 »/o, dcrlialve onder yreemde vlag slechts iets meer dan 24 >/«. De scheepsruimte der yan Jaya yertrokken vaaituigea bedroeg 215,9247s lasten, waaryan voor de Nederlandsche vlag 184,922^4 of bijna 86 **/,, das yoor de vreemde vlag slechts iets laeer dan 14 ^/q. Rebben de Nederlandsche handel en scbeep- yaart zich nu reeds, dat is, terwijl er voor den bandd en de scheepyaart der yreemden zoo gioote beboefte moest bestaan aan tenigvracht tot diking van den invoer, zoo krachtig doen gekien, waarom zou men moeten vreezen, dat zij het minder zollen doen, wanneer de hoe- Teelheid der Gouyeruements produkteu later, in stede van door bet Gouvernement, door den par- tiknlieren ondernemingsgeest worden geleverd? llbea laat oiis de zaak uit een ander oog- pant bescbouweh. De partikuliere nityoer heeft, gelijk wij za- geo, in 1861, naar landen bniten den Arcbipel aan koopmanacbap- pen bediagen / 34,786,568 die van bet Gouyemement naar Nederland , 50,130,071 te zamen. . . / 84,916,639 daarran is naar Nederland uitgevoerd: Toor rekening van partiknlieren / 29,373,970 Toor die van bet Gouvernement # 50,130,071 te zamen. . . / 79,5^4,041 of rnim 93'/, 7o» wesbalye er voor nityoer naar rreemde landen nog geen 67^ % is ^v^'* i^escboten. Siellea ir^ ttu» diit de partikuliere onderne- mingsgeest de produktie van Java zoo boog opvoerde, dat de uitvoer naar landen buiten den Arcbipel tot bet dubbele of ongeveer / 170,000,000 werd gebragt, — en dit is waar- lijk geene te overdrevene verwacbtiug, — neem verder aan, dat de vreemde handel zich daar- yan meester maakte voor 40 °/o of meer dan zes maal bet zoo even verkregen cijfer van 67t °/o voor zijn tegenwoordig aandeel, zoodat yoor uitvoer naar Nederland slechts 60 ^/^ oyer* bleven, dan zou gewis bet betrekkelijk aandeel in dien uitvoer van Nederland en andere bui- ten den Arcbipel gelegen yreemde landen op- pervlakkig minder gunstig yoor ons land scbij* lien te zijn; maar zouden wij in werkelijkheid daarbij bebben yerloren, of zou bet moederland in dien uitvoer niet deelen voor /1 02,000,000 of ruim 22 millioen meer dan tegenwoordig P Waarlijk er is geen slecbter en ongelukkiger staatkunde dan die van bet bekrompen eigen- belang, betwelk, meeuende zich regt te beyoor- deelen, altijd er op nit is, om naar eenen toe* stand en naar maatregelen te drijven, door welke iudustrie, handel en scheepvaart te zeer binnen enge grenzen noodwendig moeten wor- den gehouden. Het wil maar niet begrijpen, dat een betrekkelijk geringer aandeel in eene groote zaak voordeeliger uitkomt dan een groot aandeel in eene kleiue zaak. Doch het wordt tijd, om over te gaan tot hetgeen wij ten aanzieu der heffing van land- rente nog in bet midden bebben te brengen. In yerband tot onze denkbeeldeu omtrent de wenschelijkheid, om bet individueel grondbezit ') onder de bevolking gaandeweg en geleidelijk uit te breiden, kunnen w.ij niet anders dan eene heffing van den groud, en wel naar e,enen eenmaal vastgestelden maatstaf, als de meest ') Men verwarre grondbeseU Diet met eigendom van den grand, Het regt van den Souvereiu aU eigenaar van den grond moge eene fictie of volgeoa Oostersche begrippea een wezenlgk regt ziJD, — wg vermeten ons niet dit te bcslissen, — zoo veel staat naar onze overtuiging vast, dat het wezenlijk belang der Javaansche bevolking de strenge, krach- tige vaathoudiDg van dat regi of die fictie van de zgde van het Nederlandacb Gouvernement eischt^ totdat die bevolking yroeger of later, naar gelaog zg in beschaving, ontwikkeling en dus ook in zelf- standigheid genoeg zal zgn vooruitgegaan, met ge- rustheid in den voUen eigendom van den grond zal kunnen gestcld worden, als wanneer met de heffing; un onder de benaming van landrente bekend, van zelve kan worden voortgegaan onder de benaming van grondbelasHng. Hoogst waarsehgnlgk is de grondbelastinp in Europcsche landen op geene an- dere wijze ontstaan. 144 RI. weDflchelijke beschoawen. Wij mogen ons ont* slagen achien yan de noodzakelijkheid, om op hnishoudkundige gronden de betere werkiiig van eene vaste hefiing nog aan te toouen. Als beginsel is de zaak proefonderviudelijk geble- ken zoo ver boven eene onzekere, jaarlijka veranderende heffing yerbeven te sijn, dat wij daarbij niet langer beboeyen atil te staan. Maar daarmede acbten vij bet niet onnoodig, het mogelijke er yan, yoor zooveel Java be- treft, nog nader te bespreken. De schrijyer yan de meermalen aangehaalde brocbure lets over het landrenie-sMsel, — een stukje, waaraan wij hulde toebrengen yoor He daariu aan den dag gelegde kennis yan zaken en voor de bezadigdbeid, waarmede het onder- werp behandeld wordt, ofscboon wij yerre Eijn yan te deelen in des scbrijvers inge- nomenheid met het kultuurstelscl, — yer- klaart zich yoor eenen jaarlijkschen aanslag op den groudslag der produktle. Hij acht wel eene opmeting der yelden wenschelijk, maar de heffing yan eene yoor een zeker aantal jaren yast bepaalde som als belasting ont- raadt hij. De bezwaren, welke hij tegen dit laatste heeft, zijn ^) vooreersi, dat de belasting op geene genoegzame kennis yan zaken en dus op geenen redelijken grondslag zou berustcn, zoodat er bij de yaatatelling yan het cijfer weSr yeel willekenr en yerschil yan iuzigten zonden be- staan; ten tioeede, dat de regering niet met zekerheid op eene yaste opbrengst der belasting zou kunnen rekenen, aangezien de Jayaan niet spaarzaam yan aard is en zich weinig of niet oyer de toekomst bekommert, waardoor hij in goede jaren geniet zooyeel hij kan, zonder te denken, dat er ook slechte jaren kunnen komen. Bij het eerste bezwaar hebben wij het yol- gende op te merken. Toen in 1818 de Kommissarissen*Generaal eene regeling yan de heffing der landrente yaststel- den, was deze slechts eene y oorloopige. Tot hunne yerontschuldiging beriepen zij zich op de yer- warring, waarin de zaak der landrente onder het Britsoh tusschenbestuur was gebragt, en op het gemis yan de noodige kennis yan het- geen er yoor eene definitiye regeling yereischt werd. Zij hadden regt zoo te spreken, want, — gezwegen nog, dat de landrente eene onder het Britsch tusschenbestuur ingeyoerde, geheel nieuwe, en dus yoor Kommissarissen-Generaal onbekende zaak was, — uit alles blijkt, dat <) Zie de aangehaalde brochure, pag. 20, 2e alinea. de heffing in de weinige jaren, gednrende welke zij gewerkt had, in do groolste ver- warring was gebragt; en daarbij kwam, dat men in de kennis niet alleen yan de gesteld- heid, uitgestrektheid en produktiyiteit der gronden, maar ook yan de belangen der in- landsche beyolking, yan hare insleUingen en zeden nog weinig geyorderd was. Maar w&n- neer wij, 45 jaren later, nadat het kultuur- stelscl scdert mim 30 jaren ons in eene yeel naauwere aanraking met hoofden en bevolking heeft gebragt, het aannemen yan een goed be- ginsel yoor die heffing yan landrente weder zien afkeurcn wegens gebrek aan de noodige kennis, waarlijk, wanneer, zoo mag men vcl vragcn, zal ons die dan aanwaaijen? Het zon- derlingste is, dat, terwijl gebrdc aan de noo- dige kennis yoor den schrijyer geldt als reden tot niet aanneming yan het bier in orerweging gegeyen beginsel, hij eene wijze yan he^ng yoorstelt, tot de kennis yan welke, yolgeDS hem, nog allerlei onderzoekingen zouden dienen yooraf te gaan ! ^) Zou men yoorts wel eenigen maatregel kun- nen bedenken, hoe goed ook op zich zeiren, die in de toepassing geheel yrij bleef yan ver- schillende opyattiugeu en mitadien yan oaaniit ontstaande aanleiding en mogelijkheid tot wille- keur ? Zoo laug menschen belast moeten wor- den met het tot stand brengen en de uitvoe- ring yan welke zaak ook, heeft men dat niet te wachten. Buiteudien, is het mogelijk zich meer yer- schil yan inzigt^n, meer yerwarring, wanorde en willekeur yoor te steilen, dan de heffing der landrente op haren tegeuwoordigen voet ons heeft yertoond? Aan wat anders heeft men dit te danken gehad dan aan den yerkeerdcn grondslag, daarbij aangenomen? Aan Kommis- sarissen Generaal kan men daaromtrent geen yerwijt doen, want in hun besluit yan 9 Maart 1818, N®. 1 '), erkenden zij, dat hun werk niet anders dan gebrekkig was, en wel in de Tol- gende bewoordingen: rdat het Yolslagen gebrek aan kennis yan de ,ware uitgestrektheid, gesteldheid en yrucht- rbaarheid der yelden, in bijna alle residentien, rceuen rcgdmatigen en alzoo biUijken aanslag #oudoeulijk maakt." Tot hunne eer zelfs kan het gez^ worden, dat zij omtrent de landrente denkbeelden koes- terden, oyer het rationele waaryan zij zich zelfs I) Zie pag. 22, Se alinea. >) StaaUbiad van Nederl, Tnda, N^. 14. HI 1^5 IB 9aat ^ftgea miet tondeii beho«reii ie seW mm *). Dit bKjkt nit dm rolgoide, mede in hgt TOiigrtiwilde stnk Toorkomende nBsnede: #dat ook, zoolang dere keiinis niet zal zijn ver- # kregen, het onmogelijk is Tan Gouvernements- # wege die velde», naar eenen billijken maattsaf, »ondcr de M^exeienen van elke dessa te ver- wdeelem^ en de hetaling door elk kunner persoon- jrigi verschMldigd te regelen. Tervql iii«r door ben de w«n8elielijkheid van kei iadividneel grondbesit ea ran eene daarop gcbisocrde b^faig in begiusd ward aangenomen, koBdoA zij, na er op te bebben laien volgen: fdai ecbter, zoo tpoedig mogelijky een aanvang #9Ge^ gexnaakt worden met de opname, de #metlsg en waardering der gronden/' 9f ilijk niet droomen, dat dit yoorscfbrift doode letter zoa blijren, en dat 45 jarerr later, alveder uit hoolde Tan gebrek aan ge- ncegnme kennis, het behoud Tan betgeen zij adTen moesten af kenren, — eenen jaarlijkscben aaoibg namel^k gebaseerd op de produktie Tan dk jaar, — nog wordt aangeprezen, en dat wel in veenril Tsa eene TereentgiDg Tan Terschil Tab imigtett, Tenrarring, wanorde en wille- kevr, ak waurTan men bezwaarlijk de wedrgfi zal viiideii. men in eenen toestand is opge* men self heeft belpen handbaTen^ Talt het zeer moeijelijk zich daaruit los te en tot bet insdgt te komen, dat hij is geworden. Men net wel de -wQ. ze wel yerbolpen hebben, maar «> H «Bfl inzien komt hier de voornaamste lof na dcfD Heer Elout. De Schont bQ Naeht, TiBe-Admirial, Bnusxzs was meestal afwezig To«r autitaire cipaditiai, en de gang Tan het be- den GouTernenr^eneraal tan des Ca- kan etrekken tot bewigs^ dat» heeft hg al tot het nemen ran het hier bedoeld bealait^ eene diep geTestSgde overtuiging daarb^ niet in bet spd was. — De Heei« Elout heeft nimmer de dfMV kean als Kominfiieari»GeaeraaI ontwikkelde deakbcdden teroggetrokken. — Die denkbeeldea ksBBca ia Tier hoofdtrekken worden vervat, — aftselSk iadiTidaeel grondhezit, heffing eener vaste WBtm. ab landrentey Trije arbeid, en vr^'e beschikking ▼aa dco inlander over de Truchten Tan zQnen arbeid. De rcactioiuuira gaag Tan bet beataur Tan den Ba- ram TAJi 0£X CAPitTiLKif, Tooral in het ^eren van het Sarofesebe element^ waardoor de hevolking uit- tloiteBd aan Chinezen en Arabieren werd overgela- tes, mag wel als eene der hoofdoorzaken worden beachouwdy waardoor de TerwczeDlijking dier denk- heddeo sebi^ireitk b^eft geleden. ' HI. schijnt Biet te willen of Herer niet te knnnen b^rijpen, dat wat <^ eenen slecbten grond- slag berust, nooit goed kan worden, nooit tot andere, dan de reeds verkregene, resnltaten kan leiden, en dat alleen uit de aanneming Tan eenen anderen, beteren grondslag het goede geboren wordt. Wij zonden niet gaarne de Terzekering wil- len geTen, dat er, in geval van aanneming Tan het door Kommissarissen-Generaal gewilde, waaraan wij ten Tolle onze goedkeuring moeten heohten, geen Terschil Tan inzigten en geen wiilekenr znllen plaats grrjpen, — want welke zaak, wij zeiden het reeds, kan daarvan geheel Trij blijven? — maar dit is zeker, dat, terwijl men bij de tocpassing Tan Terkeerde beginse- len aitijd Tan kwaad tot erger moet komen, er daarentegen in gezonde beginselen eene beil» zame kracht ligt tot Terbetering gaaudeweg Tan betgeen zelfs de ezecutie er Tan zou kun- nen bedorTen hebben* Maar, zegt men, de JaTaan is niet spaar- zaam, en men Toegt er bij, van aard. Al ware er geen enkel Toorbeeld of bewijs tegen in te brengen, — gelukkig dat het daar- aan niet ontbreekt, — zoo zouden wij toch protest moeten aanteekenen tegen twee zoo los daarneder geschreTen woorden, die, in den letterlijken zin opgeTat, niets meer of .minder beteekenen; dan dat een wijs en liefderijk Hoo- ger Wezen op aarde een ras heeft geplaatst, dat op het menschdom eene niet getukkige uitzondering maakt; want wat in de natuur Tan den mensch niet ligt, en.waarTan hem de aanleg of de kiem ontbreekt, zal men nooit, kan men onmogelijk in hem brengen. Wie zou dan ook zoo iets durTen beweren, en ziet bij eenig nadenken niet in, dat zulke woorden 6f te Teel beteekenen df tot niets anders dienen, dan om den onnadenkende te doen gelooTen, dat het een Truchteloos strcTen is, om den JaTaan tot een beteren toestand te brengen? Over het algemeen is de JaTaan werkelijk niet spaarzaam; maar zon bet niet aan het wonderbare grenzen, zoo hij het ware, hij, de Terdmkte en Tertrapte, de speelbal Tan wille- kenr en hebzucht. Tan domheid en bijgeloof? Wij althans, die niet minder dan zijne Troe- gere OTerheerschers gezorgd bebben, dat er niet Teel, zoo iets, Toor hem te sparen OTer- bleef, behoorden ons Tan znlke beschuldigingen te outhouden. Als aan ons, bewoners Tan het noordelijk balfrond, . in de gnnrbeid Tan het klimaat, waar* door meerdere beboeften onist^tan^ en in de om- 10 " }^ BL slandigheid, dat de grond, soo hij er niet toe ge« dvongen wordt, weinig of niets Toortbrengty — als aan ons daarin krachtige prikkels zija ge- geven tot arbeidzaainheid, die haar loon yindt in toenemenden welstandi welke op zijne beurt den mensch er toe leidt om, in voldoening aan eene hem zoo eigene begeerte, te behoaden, te verbeteren en te vermeerderen, wat hij zich met moeite of in het zweet zijns aanschijns heeft beeoi^d, — Toegt het dan aan ons, om den Oosterling of bewoner van het milde, varme Zoiden. waar de grond als van zelve voort- brengt vat hij noodig heeft, en waar de mensch du8 andere prikkels noodig heeft dan de ons toebedeelde, nit de hoogte iets te ontz^gen, wat hem langs andere wegen moet eigen wor- den, en ook eigen zou zijn geworden, zoo het hebzQohtig, hardrochtig eigenbelang die w^n Toor hem niet gesloten had? Zoo lang wij onze tot dus Yer gevolgde staat- kunde op den Javaan gelieven te blijven toe- passen, hebben w^ nooit spaarzaamheid Tan hem te wachten; maar laat ons eene andere rigting nemen, waardoor het hem voelbaar wordt, dat het niet langer uitsluitend om ons belang, maar hoofdzakelijk om het zijne te doen is, en atellen wij daarbij vertronweu op hem als menfich, *- en dat vertronwen zaluietbeschaamd uitkomeD. Het verheft hem en zal hem, niet op eens, -— dit toch zou een al te ongerijmde eisch zijn, — maar gaandeweg meer en meer daaraan doen beantwoorden. Zoo zijn er andereu, die, ten einde het wan- hopige aan te toonen van alle pogiiigen, om in Oostersche maatschappijen leven en licht te brengen, op de onbeweeglijkheid dier maat- schappijen wijzen. — Zij spreken daarmede een feit uit, dat door de geschiedenis, evenwel slechts tot zekere hoogte, als het ware ge- staafd wordt. Maar zoo zij diezelfde geschie- denis met een onbevangeu gemoed raadpleegden en nayorschten, waaraan die onbew^elijkheid is toe te sohrijven, en wat het is, dat de Europesche maatschapp^en tot licht en leven heeft gebragt en meer en meer brengen moet, zij zouden waarschijnlijk tot geheel andere con- clusion komen en beginnen te begrijpen, dat Yoor het eene zoowel als voor het andere zeer natuurlijke oorzaken zijn geweest. Het is dus onze pligt, om, met w^ruiming der belemme- ringen, in die maatschapp^en te brengen, wat haar tot ontwikkeling kan leiden. Wij betreuren altijd die behandeling van In- dische vraagstukken, waarbij men, bij de opper- vlakte blijrende zonder verder door te dringen, de feiten eenvoudiglijk opneemt, zoo als ze zich aan ons Yoordoen, zonder te enderzoeken, of de zaken zoo wezen moeten en niet askd&rs konden zijn. — Waarschijnl^k is dit een gevolg Tan den voet Tan ons bestaan in Indie, — waar- door wij, alleen bedacht op ons belang bij de kolonie, in de beoordeeling en behandeling vaa hetgeen het wezenlijk belang der berolking zou kunnen Torderen, modjelqk onberangen genoeg kunnen zijn, om ons op een standpnnt te plaat* sen, Tanwaar wij de zaken helderder en met een onbenereld oog kunnen bezien. Uit winzucht en eigenbelang derwaarta ge- drcTen en Tan stap tot etap tot de heerachappij OTer die door de natuur zoo rijk gezegeode gewesten gekomen, — - en dit meestal weder- regtelijk, in zoo Ter namelijk de eerste kren- king Tan hetgeen regt, billijk en zeddijk waa, een niet op zich zelf staand feit zonder rer- dere gCTolgen kon bliJTen, — bestonden er Toor ons op het onzuivere terrein, waarop wij tegenover de onder ons gezag gebragte boTol- kingen stonden, tien gCTaren Toor ^, om den regten weg te missen tot bereiking Tan het doel, waartoe een wija en lie£der^k Hooger fiestuur ons daar welligt had geroepen. Meuschelijkerwijs gesproken hebben wij dien dan ook tot dus Tcrre misgeloopen. Want, Toorbijziende, dat 6&6iX boTolkingen waren, ons in millioenental Tan zielen OTcrtreffende, die ook hunne belangen, ook hanne Tan Qod ont- Tangen regten hadden, -— dat alleen eene be« Torderiug dier belangen en eene eerbiediging dier regten Nederland tot blijvenden zegen konden strekken, Tooral indien Nederland die boTolkingen, door ze tot leTCu, licht en wel- Taart te brengen, met banden der dankbaar- heid aan zich had weten te Terbinden, — Toorbijziende dat die zegen noch geheel, noch hoofdzakelijk eene zaak was, welke zich liet uitdrukken in cijfers Tan guldens en centen, alsof er slechts kwestie kon zijn Tan eene ^winst- en Terliesrekening op de balans Tan den boekhouder bij het dq^artement Tan financien» en niet ook in eene aanwinst Tan zedelijke krfu^ht Toor Nedcrlknd zcItc moest bestaan, — is ludie Toor ons weinig meer geweest, dan eene suiker- of indigofabriek, eene goud> of steenkolenmijn Toor elken ondememer zouden zijn, — eene exploitatie namelijk en speculatie op de grootste winsten met de minste kosten. Wat wij tegenwoordig in Indie nog doen, is weinig meer dan eene Toortzetting, onder eenige andere Tormen, Tan hetgeen onze Toor- ouders aauTingen. Al hadden wij het regt er toe, — des neen, — toch zouden w^ hen er niet hard oTer willen Tallen, want, — werden At; Uf sf ID den aanrang door den eeuvig gedenk- midden votsidstrijd tegen het overmagtige Sffluije er a} toe gebragt, — wat zij aanvaake- ^ en later deden, zij deden het onder den in- Tloed der heerschende denkbeelden hunner tij- deu, en waaisehijnlijk lag hun doen en laten op dea weg, langs welken de Tolken tot elkander Yorden gebngt door eene alles besturende en regdende W^eid en Liefde, wier wegen, even- ab als de middden, die zij daar(^ bezigt, wij CBS rermeten te booordeelen. l£ur, wanneer het geweten van eene natie bepnt te ontwaken, en zij begint in te zien, dat er veel gedaan is, vat wel ongedaan had Qogea hliJTen, en veel verzuimd, wat had be- ^MHen te geschieden; dan zij men boyen alles TOQizigtig in de roorsteliing van zakeo, die op 3ae oprattingen en beschonwingen eenen wel eaaetkbaren, maar daarom niet te min krachti- m isTloed oefenen, en wete men wel, wat men ioet met het behoud yan eenen gang van zaken tti te pnjzen, waardpor het nog zeer ongeluk- tige Indie weinig, zoo iets, is vooruitgegaan. Men verdeake ons niet van een streven, om Westersdie toestanden op Oostersche maat- vbsppqea onrer te brengen. 2^ wq OTortuigd, dat de vorm iets voorbij- gaaads is, en dat alleen de geest, welke den rarai beaelty eene blijvende waarde kan beb- bea, — niet minder is het ook onze oyertui- giBg, dat Toor minontwikkelden de vorm eene te booge vaarde heeft, dan dat het niet aan roekdooabeid, ja aan onnnnigheid zon grenzen, Yonaeo, door een bestaan van eeuwen als het TBR gefaeiligd« zonder noodzaak op zijde te Tiliea setten. Maar wat wij bedoelen is, om b iSie Tormen^ welke gebleken zijn door niets te woiden bezield, dat tot Toomitgang kan lei- dea, te brengen nienwe elementen en nieawe b^iaaelen, die ons proefonderrindelijk als deng- (kipc sijn gebleken, en dit altijd zuUen blij- kea, aoo limg men slechts aan de waarheid nstkondt^ dat de mensch, in welk land, onder Te& kliioaat en in welken maatschappelijken tc^^n^l ook yerkeerende, een wezen is, dat, — be cijue natttur ook onderdrnkt of zelfs bedor- Yfannge ago geworden, — dezelfde bewegingen, ^zeiiae bartstogten en dezelfde begeerten, als ^ aaa alie lijne natunrgenooten eigen zijn, ftaia blgfl behonden. In het artikel Opium hebben wij niet ge- schroomd, tegen het yrij algemeen koor yan loftuitingen in, onze stem te doen hooren te- gen de afschafi&ng der bazaarspacht ^), *- niet omdat yrrj bewonderaars zijn yan het stelsel yan pachten, maar omdat in den tegenwoor- digen toestand der Jayaansche maatschappij, die het heffen yan accijnsen bijkans onmoge- lijk maakt, de bazaarspacht, mits gezuiyerd yan hetgeen daarin zoo belemmerend was yoor het binnenlandsch yerkeer en als snbintrerende yoor eene consnmtie-belasting, yooralsnog het eenige middel aan de hand gaf, om de totale Jayaan- sche beyolking te treffen. -«- Die afschafi^g was in ons oog een don grattdt^ een ongeluk- kige greep in ons Indisch finantiewezen, te on- gelukkiger yoor zoo yer zij waarschijnlijk weder goed gemaakt heeft moeten worden door de zoo schandelijke opyoering der opium-consumtie en -pacht, waarin wij niets meer of minder gezien hebben dan een aan de beyolking geple^en, zedelijken moord. Nu weder hebben wij getracht aan te too- nen, dat de Jayaansche landbouwende beyol- «) Zie het artikel Opiam, Deel 11, pag. 613 de noot aaa den yoet der !« kolom. 10* 148 BL king, mits ontslagea ran den knituurdwang, / 10,000,000 's jaara meer aan landrente zou knnnen opbrengen, dan tot hedeu is geheven, •^ gdijk wij terena er van overtuigd zijn, dat cij en ook de overige bevolking, langa den door ons aangewezen weg tot welvaart ge- bragt, dit dubbel vergoeden zal door eene ver- meerderde opbrengst tan andere belastingen, Yooral van de inkomende en uitgauide regten, maar daarvoor, — en hiermede keeren wij tot de zaak der landrente terug, — daarvoor is het alles behalve onverschillig, hoe de heffing er van worde ger^eld. Is de Javaan met spaarzaam, daarin kan geen reden bestaan, om op het stuk der heffing veder den ouden, tot wanorde en willekeur leidenden weg, al £ij het met enkele hier en daar aangebragte verbeterin- gen, te bewaudelen ; yeeleer heeft men te wach- ten, dat de waarde, die hij geleerd zal hebben aan sijnen grond te hechten, — de zekerheid, die hij verkregen zal hebben, dat hem de vruch- ten ran zijnen arbeid uiet meer afhandig kun- nen gemaakt worden, — en de ondervinding, die hij kan opdoen, dat er op het stuk der heffing yan het verschuldigde niet meer getran- Bigeerd wordt, — dat dit een en ander moet eindigen met hem spaarzaamheid te leeren. De rBeoenue Instmciion" van Raffles, — het is onverklaarbaar, hoe een zoo hdder hoofd als dat van genoemden Britschen Land- voogd niet heeft ingezien, dat eene opklim- mende schaal voor de heffing in verhouding tot de klasaificatie der gronden, behalve dat zij op zich zelve al te drukkend moest zijn, geen ander gevolg kon hebben, dan om de gronden, althans zoo het verschil van pro- duktie tusschen de verschillende klassen niet vrij groot werd gesteld, voor de bezitters in waarde nagenoeg gelijk te maken ^), — die gRevemte Instruction** bepaalde, dat, naar gelang de gronden in de le, h of de klasse werden gebragt, de heffing zou bedragen de helft, het *) B\j voorbeeld: gesteld dat voor de prodaktie der velden le en 2e klasse werd genomen 40 en 80 pikols per boaw, dan bedroeg de landrente voor de le klasse 90 pikols en voor dc 2e klasse 12, xoodat indien die in natora werd betaald, of wel in geld, hetgeen in effecte op hetzelfde nederkomt, de bezitter van een stuk gronds le klasse 20 pikols en die van een stuk gronds 2e klasse 18 pikols overhielden. Wat baat het, een veld te hebben, dat 10 pikols per bouw meer opbrengt dan dat van den buurman, wanneer dat voordeel door de heffing tot 2 pikols wordt gereduceerd? — Tusschen de vel- den der 2e en 8e klasse loopt deze zonderlinge re- gelin^ iets minder in het oog. twee vijfde of het een deide der produktie. — Op dien voet schijnt de heffing evenwel nim- mer. Of althans op eene uiterst gebrekkige wijze in werking te zijn gebragt, en wij mo- gen het er voor honden, dat men, na de te- ruggave aan ons van Java» zoowel bij de In- dische regering als bij de gewestelijke bestu- ren, langzamerhand er toe gekomen is, om de heffing van een vijfde te beschouwen als die, waarop, — en niet meer, — de Souverein regt had. — Het geheele kultnurstelsel, — uitge- zonderd voor de produktie van koffij, waar- omtrent eene nooit toegepaste gemiddelde hef- fing van ^/, werd aangenomen, — giog uit van en berustte op dat regt van den Souve- rein tot Heffing van Vtf — en bij het in 1836 uitgevaardigde Beglcment op de par tiku Here landen l)ewe8ten de Tjimanoek, werd mode de heffing van 7i beschouwd als die, waartoe het regt door den Souverein aan den partikulieren landeigenaar was overgedragen. Ofschoon bij onze tabel N^. 17 aangetoond wordt, dat de wezenlijke heffing, — met uit- zondering van enkele daarbij aangewezen resi- dentien,' — niet eens 20 % of het ^n vijfde heeft bedragen, is die maatstaf, naar onze mee- ning, — • althans zoo maar de bevolking bevnjd worde van den druk van het kultuurstelsel, — noch te hoog, noch te laag. — Wij hebben dan ook niet geschroomd, dien aan te uemen voor de in tabel N°. 22 te maken berekeuingen. Volgens dat stuk, — wij laten het Ban meer bevoegden over te beoordeelen, of en in boe verre het tot leiddraad voor de heffing zou kunnen dienen, — zou zij bedragen: a, voor de sawah's per bouw 6 pikob, velke, t^en eenen gemiddelden prijs van/ 2.45, eene heffing geven van / 14.70 ; 6. voor drooge gronden 2Vi pikols, welke, tegen eenen gemiddelden prijs van/ 2.20, eene heffing geven van / 5.28. Wij behoeven eyenwel niet te doen opmer- ken, dot de door ons voor ^e beide k&t^o- rien van gronden gestelde cijfers, een gemid- deld bedrag aanwijzen, hetwelk slechts tot grondslag dient, en hooger of lager kan ge- steld worden naar gelang yan de meerdere of mindere produktiviteit der gronden, die alzoo yooraf ouderzocht en geconstateerd moet wor- den. Dat de prijzen der padi daarbij ook niet buiteu aanmerking kunnen blijyen, spreekt, zoo het schijnt, van zelf. Om verschillende redenen evenwel zal men ten aanzien der yraag, in hoe yer de hoQgte of laagte dier prijzen van invloed moeten zijn KL U9 op de bepafing ran het belastiug-cijfer, niet te TDOTzigtig kimnen wezen. tfea Tindt Tooreerst gewesten, vier rijst- prodaktie blijkbaar geleden heeft ouder het kolmnrstelael, hetsij door uitputting van den ersad, hetzij door zwaren arbeid bij de kultu- ic, vaaidoor of eene betrekkelijk kleiue be- phnting per landbouwend huisgezin sleohts Lrdiji is geweesty of tot den verbouw van ',cii gendjah meer en meer aanleiding is ge- ceren In znlke residentien knnnen hooge pr.Tcn beschoQwd worden niets anders dan !)!t ocyermijdelijk gevolg te zijn van eenen ge- oteoden kiuistmatigen toestand, en het zou tec bard ajn juist dfiir de bevolking zvaar- h te belasten in verband tot prijzen, welke, an die konstmatige toestand niet bad bestaau, :^tvijfeld lager zonden zijn geweest. W^en zal men residentien aantreffen^ waar, idfs met eene niet onaanzienlijke beplanting, c eese produktie, ndmschoots voorziende in :; To&JiDg der landbouwende bevolking, de prij- sa fiiettemin hoog zijn, omdat een groot ge- is^ite der UMe bevolking van grondbezit ver* stoken is en de prodnktie niet toereikende is T-or de Toeding ook van dit gedeelte. In zoo- ^ geral kan er volstrekt geene reden be- i'-^aa, vaarom de hooge prijzen niet in aan- zi^rking zouden moeten genomen worden bij ^ bcpding van het belasting-cijfer. Ditzelfde Tt'it ook ten aanzien van gewesten, waar, in TRTTJl Tan eene voor de voediug zoowel der ^''ihtvaule als der Male bevolking alleziDs r^etkeode produktie, de prijzen niettemin ^zija; want d^r zijn hooge prijzen waar- ^olijk niets anders dan het gevolg van ster- tta ^tToer. liad^jk zijn er ook gewesten, waar de pro- ^ktie ontoereikende, en dus ook de padi-^ny 9^ boog zijn, ten gevolge van eene geringe ^ting per huisgezin. Die geringe beplan- \Ji bo, — a^escbeiden van hetgeen het ^i>liiiuntebd daartoe mogt hebben b^edm- ^ ket gevolg zijn geweest: l^ of van de gesteldheid van den grond, '^ifdoor tot uitbreiding der j9a(ft'-kultuur wel- -r vdnig gelegenheid bestaat, ^- of van weinig activiteit van de zijde ^ iaadboQwende bevolking, in we^rwil van 2*arjegzame gelegenheid tot uitbreiding, 3'. of dndelijk van de omstandigheid, dat < berolking, de voorkeur gevende aan eene ^^^z^jke teelt van andere gewassen, omdat ^ daarin meer voorded ziet, daardoor gebragt ^idt tot eene geringere beplanting met padi. In het eerste geval zou eene berekening van het belasting-cijfer in verband tot de bestaande hooge prijzen eene hardheid zijn ; terwijl in de beide andere gevallen die hooge prijzen wel degelijk in aanmerking zouden moeten komen. In sommige streken zou men ook hooge prijzen kunneu aantreffen ten gevolge van eene ontoereikende produktie, niet doordien de be- planting te gering of de grond niet produktief genoeg is, — doch omdat de bevolking hare sawah's niet met padi dalem, maar met' padi gendjah verkiest te betelen, ten einde ze voor den verbouw van tweede gewassen weder te knnnen benuttigen. Daargekteu dat, zoo lang de Javaansche landbouwer zijn grond niet ver- kiest te bemesten, die verbouw van tweede ge- wassen op gronden, in hetzelfde jaar voor de j9a^»- teelt reeds gebezigd, niet raadzaam is en dus ook niet aangemoedigd meet worden, zoo zouden in het bier ondersteld geval de hooge prijzen eenvoudig aan het toedoen der bevol- king zelve moeten worden toegeschreven, en het is derhalve niet dan billijk, dat in dat ge- val de hooge prijzen wel i;i aanmerking wor- den gebragt. Als algeoieene regel ten aanzien van den in- vloed van hooge prijzen op de bq>aling van het belasting-cijfer zou men kunnen aannemen: 1^ dat, waar hooge prijzen strekken tot voordeel der landbouwende bevolking, — in zoo vcr zij daarvan profiteert voor den ver- koop van hetgeen zij meer aan padi heeft, dan voor hare' eigen voeding noodig is, of in zoo ver die hooge prijzen het onvermijdelijk gevolg zijn van hareu eigen vrijen wil, om minder padi te verbouwen dan zij noodig heeft, d^ de hooge prijzen in computatie kunnen wor- den gebragt; terwijl daarentegen 2*. d4^r, waar de hooge prijzen worden ver- oorzaakt door eene te geringe produktie, geheel onafhankelijk van den vrijen wQ der bevolking, eene hooge belastiug, gebaseerd op hooge joa^t- prijzen, niet vrij zou zijn van groote hardheid ^). In verband tot de door ons als wenschelijk beschouwde krachtige uitbreiding van het irri- gatie-stelsel, ten einde zoo mogelijk den ge- heelen verbouw van padi op natte rijstvelden te kunnen doen plaats hebben, komt het ons roor, dat de jDo^i-teelt op drooge gronden, — ') Aileen dan zou eene hoogere belasting minder onbillijk zgn, indien de gronden der bevolking voor eene voordeelige padiAj&^i niet geschikt waren, maar met des te meer voordeel voor den verbouw van andere gewassen konden gebezigd worden. 160 Kl. omdat die roor de berolking niet roordeelig kan zijn en van die soort van grondeu door haar meer partij is te trekken, — zoo zij al niet tegengegaan, veel minder nog verboden kan worden, dan toch niet zou bekooren fe vorden aangemoedigd, — iets, dat ons toe- schijnt wel het gevolg te kunnen zijn Tan het lage belasting-cijfer voor die soort van gron* den door ons berekend. Bene verhooging van dat cijfer zou dus uit dat oogpunt wd eenige overwegiug verdienen. Het braakliggen van gronden is mede een punt, dat bij eene heffing, niet van bet pro- dukt, maar van den grond, eene gezette over- veging verdient. 