Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
vredimeereny wilde? immers niemand ! V. R. aarzelde dan ook niet het gehouden gedrag van P. in dezen ten uyttersten en bij reiteratie te justificeren’ en alle gevangencn Tandoneezen voor slaven te verklaren van de Comp.; doch daaronder niet te willen begrijpen de 300, die zoo als bij resolutie van den 24 Sept. gezegd werd, vparticulier te zijn wovergezondeny voor P. gereserveerd te laten, terwijl hij ver- meende dat P. zich hierover diende te zuiveren, Hij v. R. vermeende verder, dat de vovergave op discretier voor een ieder die Jit woord maar verstond, geen ”speculatie» of twijfel meer overliet om de veroverde volkeren voor krijgsgevan- genen of slaven te verklaren, en dat het pardon, op zulke voor- waarde verleend , niets anders in zich sloot dan alleen lijfsgenade. Ook van Rheden verzocht, dat dit zijn advies in de notulen van de vergadering zou worden opgenomen. De Buitengewoon Raad de Nijs conformeerde zich in allen deele met het advies door den Direct.-Gener. ingediend, 461 De Buitengewoon Raad van Basel verkiaarde terug te komen op zijn gegeven advies op den 25 September en 17 Nov. te voren, en alsnu zich te conformeeren met hetgeen de Heer van Rheden had geadviseerd, met de bijvoeging, dat hij ver- meende, dat men P. ter zake van de door hem terneder ge- stelde impertinente expressién bij zijne commissoriale papieren behoorde te veroordeelen in eene geldelijke boete van 1000 rijksdaalders ten behoeve van de armen. De Buitengewoon Raad van Riemsdijk verzocht aanteteekenen, dat hij bleef persisteeren bij zijn gegeven advies op den 24 Sep- tember, terwijl hij bovendien van gevoelen was: , lo, Dat uit het 5e en 6e Artikel van het laatst gesloten contract te Timor alle de aanstootelijk en verregaande be- woordingen tegen de Portugeezen, Spanjaarden, Franschen en Engelschen (waardoor dat contract van geen nut was) moesten geroijeerd en de verantwoording daarvan voor P. worden gelaten, als daartoe van de H. R. geen ~kwalificatiey te hebben gehad. 2°, Dat de Tandoneezen op vrije voeten moesten blijven om de redenen bij zijn vorig advies vermeld, en 3°, Dat P. over zijn oneerbiedig schrijven in zijn rapport, hehoorde te worden veroordeeld in eene boete van 1000 zilveren ducatons ten behoeve van de armen der stad Hatavia. De Buitengewoon Raad de Klerk gaf in de vergadering over twee verschillende geschriften, het eene over het door P. ver- richte in de Timoreesche commissie , het tweede over het contract door P. met de Vorsten van Timor gesloten. Ketrekkelijk het eerste gaf hij te kennen: dat hij op den 24 September bij provisie had geadviseerd, dat de door P. aan de H. R. opgezonden veroverde Landoneezer wel en terecht tot slaven waren gemaakt. Na het lezen van het rapport en de daarbij behoorende bij- lagen zou hij nu de eer hebben zich wat nader te verklaren over de veigenlijke reden en motieven die hem daartoe hadden vgeleid,» daar het — zonder nog van het recht des oorlogs te spreken — gegrond was op de aloude staatsbeginselen die de Comp. van haar begin af tot op heden om de Groote Oost, omtrent de veroverde rebellen altijd had staande gehouden. Tot bevestiging daarvan vond de KI]. zich verplicht verschil- Jende gevallen van denzelfden aard aan te halen, eensdeels om 462 de H. R. een levendige schets te suppediteren van de funda wmenteele » bewijzen, die hij vermeend dat voor zijn advies zouden pleiten; ten tweede ook een idée te geven van de ge- volgen die uit het bij meerderheid van stemmen genomen besluit zouden kunnen voortvloeien. Hij begon met de verovering van Banda in 1621 door Coen, toen deze ruim 800 Bandaneezen, die zich op discretie hadden overgegeven naar Batavia had gezonden ter beschikking van de H. R. vdie uyt een bijzonder medelijden en politique insigten w dito veroverde een plaats aanwezen om hun bestaan naast an- » dere vrije volkeren te soeken.” Dan nauwlijks had dit plaats gevonden of zij sloten zich aan in een verbond met den Koning van Cheribon om verraad tegen de Comp. te plegen; toen werden deze »Christen-haters niet alleen in de ketting ge- vklonken, maar het ministerium van Banda gelast, al dat » verradelijk gebroedsel op te vatten en na herwaarts te trans- vporteren, om naast hunne landslieden te worden getrac- mteert.” 1 Bij die van het jaar 1688 zou de H. R. kunnen ontwaren, dat de » Dammenezen van de kwaad geintentioneerde ” negorijen, om de wille van de extirpatie, op een gelijke wijze w ten getale van 184 zijn voor slaaf verkogt., Zoo was ook de Commissaris Speelman bij het vredestractaat met de Vorsten van Celebes ~sonder de minste afwijking blijven, vurgeren op 1000 Makassaren tot een gedeeltelijke vergoeding wvan de oorlogskosten.” Toch kon dit geenszins in vergelijking worden gebracht met het gehouden gedrag van den Javaschen Veldoverste Couper, daar deze na den vermaarden slag bij den berg Cacapan tegen den rebellerenden Pangeran Troeno Djojo 4000 veroverde Madureezen tot slaven had verklaard. De H. R. zou deze gebeurtenissen nu wel onder de gevallen van den ouden tijd kunnen rangschikken, maar had de Ad- miraal en Veldoverste Smout met de veroverde volkeren voor de stad Goa wel anders gehandeld, en had men in de jongste expeditie te Boeton niet op een gelijke wijze geregeerd P Was de H. R. daarenboven ter bekoming van eene behoorlijke en rechtmatige satisfactie niet blijven staan op het voldoen van 1000 slaven, ter vergoeding van het nadeel door dien Koning zoo lichtvaardig aan de Comp. toegebracht. Hadden de Hoofd- bondgenooten van Timor niet eene ~ reeks van diergelijke exem- 1 Vide Haar Edelens missive van den jare 1622. 463 vpelen soo in de dagen van ouds als bij onse tijden aan Uw » HoogEd. uitgelevert ” vooral ten tijde van het Opperhoofd van den Burg, en waren die veroverde volkeren nict daar tot slaaf verkocht of hier te Batavia in het slavenkwartier geplaatst ? Had de H. R. in de besoigne van 1755 over Timor niet besloten die van J.amahale, Adanare en Trong, over hunne hardnekkigheid tegen de Comp. en ongeoorloofde correspondentie met de Makassaren, mede eens te kastijden, opdat ze daardoor eens zouden gevoelen de smartelijke gevolgen van hunne onbe- zounen en trouwelooze bedrijven ? Hadden die van Tando in datzelfde jaar de Hoofd-Bondge- noten niet geforceerd tot het op de been brengen van een leger van 1200 man, en had niet het Opperhoofd Beijnon na zoovecl beweging daarvan gemaakt te hebben, zich tevreden gehouden met eenen Balier, die men voorgaf den toenmaligen oproermaker te wezen, en werd die algemcene rustverstoorder niet voor 50 Jaren naar de Kaap verbannen? Hadden diezelfde Landoneezen niet even na de verzending van dien banneling nieuwe onlusten gesmeed P In zoo verre, dat P. bij zijne komst aldaar onmiddellijk ge- houden was geweest een onderzoek in te stellen naar de verre- gaande verwijderingen tusschen den Regent Geolima c. s. ter eene en den Prins Regent, den Tommongon Nay Iaffa en den broeder van den Prins ter andere zijde, om door zijne tusschen- komst zoo het mogelijk was die oorlogzuchtige bedrijven tof eene bekwame schikking te brengen. Dit had P. ~onder obser- vvantie van de applicabelste maatregelen die een vigilant en » voorsigtig minister in sulke accidenteele omstandigheden » volgens het begrip van de KI. ook betracht. Want hij had alvorens zich ywijsselijk gemformeerty naar den wezenlijken en eigelijken aard en oorsprong der geschillen, in hoeverre die ~hart- wnekkige gedoentens zich hadden geéxtendeert en door wat middelen en wegen zij naar de wetten en gewoonten van het land konden bijgelegd of gestraft dienden te worden. Men ont- waarde dit uit zijn rapport; daarin stond zeer duidelijk opge- teekend: dat de Tommongon Nay Laffa benevens zijne aanhangers bij voortduring de wapenen hadden opgevat, omdat ze hunneu wettigen Regent niet hadden en dat de zoon van den overleden Koning meerderjarig was. Het onderzoek in deze door P. had hem overtuigd, dat al hetgeen ze hadden aangevoerd met de zuivere waarheid overeen- kwam, zonder daarvan echter iets aan de klagende parti) te laten blijken en wel om de volgende redenen: 1. omdat Geolima de Regent was die door de H. R. was geapprobeerd , zeker door misleiding of op eene verkeerde voor- dracht van het Opperhoofd of der Rottineesche Regenten ; 2. omdat de Prins nog wat te jong scheen; 3. om den Tommongon Nay Lafla niet te stijven in zijn oproerige voornemens; 4. omdat het niet was geoorloofd zijn recht door oproer te verkrijgen en 5. omdat de »Comp. NB. den arbitrairen rechter en de cidador» der verschillen onder deze volkeren was en moest blijven. Nu P. den oorsprong der voortdurende opstanden ontdekt had, vervoegde hij zich vom niet van den weg der ~» voor- zigtigheid af te wijken” ten overvioede aan den J.andraad, ten einde te vernemen met welk oog ~ dese troubelen aldaar werden beschouwd.” Deze verklaarde zich ten voordeele van den Regent, onder betuiging dat de Tommongons ~ schelmen” waren die tot voorbeeld van anderen dienden te worden gestraft. Ze bleven persisteeren bij hunne vorige ” doleantién” zonder meer. » Hoe seer ook den Commissaris van ’*t contrarie was ver- sekert ” stelde hij hun, om de vijf opgegeven redenen, en om "s Comp’. respect met relatie tot den door den H. R. geappro- beerden Regent staande te houden, niet in het ongelijk, maar vroeg hen »welke voldoening in deze begeerden.» » Die doen *t er op aankwam maar eenelijk versogt, dat den »Commissaris, na sonder veel van den text aftewijken, als nu vgeliefden te doen , dat ’t Opperhoofd bij de eerste opsending van wNay Laffa had behoren ter executie te stellen» te weten: dat de Tommongons naar Batavia mochten worden opgezonden. Al het onderzoek was voorafgegaan voor dat P. het arrest van de Tommongons had gelast, echter onder verzekering aan den Prins pupil, dat hij hem niet alleen onder bescherming van de Comp. nam, maar ook een voldoende satisfactie zou bezorgen , onder voorwaarde dat hij voortaan de partij der ‘Tommongons zou verlaten, De KI, noemde dit ~een edelmoedige promesse ten 465 mfaveure van dien Prins» waarvan P. zich zekerlijk niets anders kon beloven dan een spoedig herstel der rust. » Want — vervolgt hij) — wat sterveling, hoe penetrant van » oordee! en ervaren in Staatszaken kon hier voorzien, dat de ” Prins pupil na soo een genereuse belofte, sig zoude tragten wte begeven bij een onder de wapenen staande hoop rebellen » ; echter had men dit zien gebeuren, en de zaken van achteren beschouwd kon men mogelijk de vraag stellen, waarom P. den Prins niet mede had gearresteerd, want dan had hij geen ge- legenheid gehad om de gevangenneming van de Tommongons te Coepan, op het. eiland Rotti »alomme te divulgeren” en dan had ook mogelijk de laatste opstand geen plaats gehad. De KI]. wilde dit wel toestemmen, mits dat den gantschen vaanhang van den wettigen Prins in sijn persoon hadde geresi- wdeert en den Commissaris van zijn edelmoedige behandeling sig viets dergelijks had kunnen verbeelden.y Maar daar het een v talent boven "t menschelijke was ~ alle dingen te voorzien, moest den allerschrandersten zich dergelijke gevallen getroosten en » wenden na de verdere regelen van Staat. » Doch — zegt hij — gesteld dat P. dien jongeling, tegen wien niets ten laste was ingebracht of den Regent Geolima in plaats van de Tommongons eens in verzekerde bewaring had genomen, zou men dan niet op beter gronden de vraag kunnen doen: Hoe die gevangenneming door de gezamenlijke Koningen en Hoofd-Bondgenooten zou zijn opgenomen ? Vooral de Regenten van de 18 Vlagvoerende negorijen, door wien de Tommongons reeds voor schelmen en den door de H. R. geapprobeerden Regent voor wettig hadden verklaard ~ en of de Commissaris alsdan geen v erger lot van hevige troubelen en beroertens soude wesen te wbeurt gevallen.» Ja of het P. wel ooit mogelijk zou zijn ge- weest — die alles met de macht van de Bondgenooten moest verrigten — dien gevaarlijken oorlog te dempen? Wanneer de KI. de adviezen van de Hoofd-Bondgenooten ten nadeele van de Tommongons en ten voordeele van den Regent ernstig over- woog , vermeende hij het tegendeel. In dat gevoelen werd hij ver- sterkt wanneer hij in overweging nam de bereidwilligheid van de gezamenlijke Hoofd-Bondfenooten in het bijeenbrengen hunner troepen om den Commissaris met een aanzienlijk leger tot dem- ping van den opstand ie ondersteunen. Want nauwelijks verwit- tigd dat partijen weder hunnen toevlucht tot de wapenen hadden genome, zag men een vuldoend leger oprukken, om onder het 466 bevel van den Onderkoopman Ringholn, deze bij voortdarng hardnekkig blijvende rebellen ten eenenmnale te ~raseeren;» ja | zelfs de aanhangers van den Regent mede tot krijgsgevangen te maken en het district onder de welgezinde Regenten te ver- — deelen, tot een algemeen voorbecld » voor die muitzieke natie.+ Die orders had de Commissaris vals een liefhebber 1 letterlijk uitgevoerd, in zooverre dat de harduekkigen ~ na een hevig wgevecht genoodzaakt waren geworden hunne eerste post te ver- m\aten en na de Onverwinlijke Klip te wijken, waar ze door de troepen geblokkeerd werden, hetzij) dan om hen uit te hor- wgeren of door geweld tot de overgaaf te dwingen. » Toen de belegerden dit bemerkten, zonden zi) eenige gedeputeerden aan P. met verzoek om pardon, voorgevende dat zij den oorlog niet tegen de Comp., maar den » usurpateur” voerden, die als een tiran over hen regeerde; daarbi) was hij niet Comp’. ge zind en die meermalen aan den Tommongon Nay Laffa een gouden keten had aangeboden, indien hij wilde toestemmen om de Portugeezen in te roepen. P. daarentegen verklaarde hun dat zij uithoofde van hunne verregaande ongehoorzaamheid en ~tu- vvoultueuse bedrijven, prive authoritatey tegen den inhoud van het aloude en jongst gesloten contract, wel en te recht den dood hadden verdiend; doch dat hij, ~de liefde voor de wraak » ver- kiezende, hun wel pardon wilde verleenen, mits dat de be- legerden ipso facto de wapenen nederlegd en zich gezamelijk aan hem op discretie overgaven. Ze werden hiervan , door een briefje aan de belegerden, door Ringholm met de gezanten mede- gezonden, verwittigd, waarop ze aanstonds de witte vlag uit- staken en zich overgaven. Doch tegen de gedane belofte kwamen ze die niet na — waarin zi) te kort kwamen vermeld de KI. niel — zoodat ze onze troepen ~al vrij wat spuls» zouden hebben gemaakt, zoo Ringholm niet verdacht was geweest zija macht bijeen te houden en ~de gantsche rebellige hoop te doen v omeingelen, waardoor hij eerst regt meester wierd en in staat w geraakte hun na de ordre op te senden.» Te Timor aange- komen werden ze na aftrek van een derde — voigens de be jofte aan de Bondgenooten gedaan — op de aanwezige schepen en vaartuigen gebracht. ‘T'oen dm zijn beslag had gekregen, werd Ringholm nader gelast den Regent c.s. » maar mede naaf Timor te disponeren ” en de overige Landoneezen als gevangenen op te zenden, omdat P. bereids maar al te wel onderricht wai | van Geolima’s gevaarlijk gedrag, 467 Zonder zich daarover te bedenken of dit langer uit te stellen verzekerde P. zich van »dezen trouweloozen en Portugeesch vgezinden » Regent en zijne aanhangers, door hen in arrest op het Kasteel te zetten, ofschoon hij betwijfelde » of deese so w onvermijdelijke manier van procederen Uw Hoog Edelen niet »wat al te hart soude voorkomen»; maar het Staatsbelang en de noodzakelijkheid bracht dit mede, omdat, welke partij hij ook had gekozen om te herstellen, het toch even als in vroegere dagen »~ maar nieuwe oproeren soude hebben uytgeleverd. » Bij resolutie van den 28 Augustus 1756 zou het de ver- gadering blijken, dat P. in de opzending der veroverde Lan- doneezen almede niet lichtvaardig had gehandeld, maar integen- deel reeds te voren opgemerkt: dat die volkeren nu voor de tweede maal het gansche land door hunnen opstand hadden ver- ontrust; dat zij weerbarstige en muitzieke knapen waren, en daartoe kans ziende gaandeweg nieuwe onlusten veroorzaken tot ruine van land en volkeren, om zoo het mogelijk ware de wel- gezinde Regenten almede te disponeeren tot onderwerping aan de Portugeezen , zooals dit reeds meermalen door die volkeren was beproefd, inzonderheid »door den trouwloozen Geolima en zijn adherenteny. De H. R. had immers een nooit betwist recht om over raken van Staat en Oorlog. en voor zooveel edonatie~ betrof, over leven en dood. Dit werd nog bevestigd door een op denzelfden dag genomen besluit, tot het herstel van de negorij Lando ait de omzwervende viucatelingen, en het aanstellen van den wettigen Prins, aan wien door de Hoofdbondgenoten de zoon wan den gearresteerden Tommongon Nay Laila tot Rijksbestierder was tuegevuegd, met resutuue van 300 gevangenen, waardoor die oorlog tot eeu gewenscat einde scheen gebracht te wezen. Zou nu de H_ R. -dat kostbare politique gebouw, door ons ~hoogloffelijke - predecesseurs met soveei sorg als wijsheyd opge- erigt, en waarop de gantsche eendragt van ‘t magtige Celebes wen alle dese eylants volkeren schijnt te rusten en 7s Comp. vtinale magt uyt bestaat, zo eensklaps den bodem inslaan of venerveren van sijnen gewonen loop? Wat heeft de Maatschappij wtluog Edele Heeren daarvan te wagten als een chaos van broullerién en continueele oorlogslast, mitsgaders een present everlies van 80 4 100,000, die voorwaar in dese dagen 80 wgemakkelyk met te bekomen zijn, ten minste niet diende ver- *worpen, Om ‘t ten dage der besuigne geadvanceerde en genoteerde wbi) de daarvan geformeerde resolutie, behelsende circa een for- wimeele improbatie van de gantscne behandelingy en wel: 1. omdat P. bij instructie tot zoodanigen handel niet was bevoegd ; 2. omdat hi de Tommongons zonder verder onderzoek had laten arresteeren, daar P. zelve betuigde dat hunne klachten in waarheid bestonden, en: 8. daardoor de gelegenheid gegeven tot het vluchten van den Prins ; ; +. maar »bovendien willens N. B. de grondslag had gelegts tot den daaruit ontstanen opstand en eindelijk : 6. om het verleende Pardon voor het laten waaien van eex wits viag en het verbreken van zijn gegeven parool. honden die *vyfledige argumenten bij de H. R, ingang vinden uf overeon gebracht worden met het gehouden gedrag van P., dan fiat. Vij de KL. die gewoon way om bi alle gelegenheden zijne ge duchton naar ziju vermogen op te geven *concludeert, ten faveure van den Counnissaris”: dat hij in het algemeen en bijzonder ‘ab het ten onderbrengen van dien rebellerenden hoop alles 469 gedaan en verricht had, wat voorzichtige Generaals, Komman- danten, Regenten van steden in Europa en de generale Opper- hoofden van ’s Comp. Gouvernementen en Kommandementen in deze gewesten enz. gemeenlijk in geval van opstauden gewoon waren te duen, op grond van het tot hiertoe stand gegrepen systema en de leer van de oude en hedendaagsche Doctoren. Want zeide niet de groote Cicero in zijn 10en en 16e" brief: wdenkt niet dat in schielijke en gevaarlijke gelegenheden °t advis vvan den Raad en °t volk moet worden versogt» ; volgt dien wep die ’t Interest van de republiek u aantoont, want soo /Brutus had gewagt na “t goedvinden van den Roomschen wRaad, was hij en gantsch Gallién verloren.» De wet der verdediging wordt — volgens een vermaard rechtsgeleerde — niet voorgeschreven door de menschen, maar met alle menschen te gelijk geboren. Die wet »werd ons niet wverbeelt buyten ous» maar ze was in ‘t binnenste van onze harten ingedrukt; wij hadden die eerder gekend als geiezen; eer begrepen als geleerd, en ~bij ons zelven eerder gevonden wals van anderen outfangen.y Die beroemde schrijver toonde duidelijk aan, dat men gekwalificeert of niet, geweld met geweld mocht afkeeren. Ja zelfs scheen hij van alle verzuim vrij, die iets deed hetgeen de strenge wet der noodzakelijkheid medebracht, want de on- vermijdelijke noodzakelijkheid maakte nu en dan gevorlooofd, dat anders volgens de wet niet mocht wezen; ~*buyten dat een mmiuister, hoe onschuldig hij zich in sijne Commissie heeft wgecomporteerty in alle zaken die door de reden moest worden beslist , veeltijds ~beknibbelingen subject+ bleef; omdat men gewoonli‘k zag, dat hetgeen bij Pieter billijk, bij Paulus sum- tijds anders werd begrepen; inzonderheid in zaken die » twee- #derhande bevattingen” hadden, en waarin men, tot eigen gerust- heid, wel den voorrang aan vde eerlijkste presumtiény mocit geven, in overeenstemming met de les van den wijzen mentor aan Telemachus, want — zegt die geleerde schrijver — daar wgeen zekerheid te bekomen is, is het niet onredelijk de beste ewaarschijnlijkheid te volgen.2 Dit had meer of min ook betrekking op het 5¢ lid-van de vroeger aangehaalde resolutie, of het verleende pardon door het laten waaien van de witte vlag, dewijl hierdoor gewoonlijk werd te kennen gegeven om met den vijand te vabouchereny hetzij over de overgave of de wingrediénten van de capitulatiery die de belegerden gaarne 4e Volgr. I, 34 470 zouden willen bedingen of de belegeraars voorstellen. En het woord pardon, vergiffenis maar dewijl er het slotwoord op discretie achtervolgde, 200 kon men dezen oorlogsterm niet wel mogelijk scheiden van den algemeenen text, bij het rapport zeer duidelijk uitgedrukt, namelijk: »Dat de Commissaris uyt een mbijsondere menschlievendheyd — want de dood waren zij vol- gens al de beschreven wetten schuldig — »wel pardon aan de wrebelleerende wilde verleenen, mits dat sij sig ipso facto op mdiscretie aan hem overgaven — dat hoe men het ook nam, wtoch niets meer zeggen kon als het behoud van hun leven.» Gaare had de KI. zijn ~schriftuurtjey hiermede willen sluiten, maar dewijl P. in de beschrijving van zijn rapport veele onbetamelijke, ja zelfs zeer aanstootelijke uitdrukkingen tot vlaesie van de H. R. had ter nedery geflanst, — die een weigen lof en waanwijsheyd denoteren en die mogelijk haar wsource hebben genomen uyt een al te groote verbeeldings- wkragty, vermeende hij dat P. De volgende aanmerkingen in een afzonderlijk geschrift vervat, had de Kl. op het door P. gesloten contract te maken. In Art. 4. stond: valle drie maanden preciesy , dit zou om de wafgelegenheid van sommige Regenten kunnen worden veranderd in de woorden valle drie maanden of wel vroeger of later na wdat er zaken exteren van eenig belang, om ordinare modo door wden Landraad te worden afgedaan, met welkers decisie de ver- wschil hebbende parthyen beloven sig volkomen te vreden te _wsullen houden, op dat de goede harmonie herstelt en ‘t Rijk 1 Bandjermasin en Timor, 471 vdoor *t corrumperen van 's ands inzettingen en regten niet wverdeeld of met zijn totalen ondergang werde gedreigt.» Art. 5 laakte in zeer scherpe bewoordingen de tirannieke -behandelingen dier Portugesen enz., waar men achter de woorden doen zien kon laten volgen: | En ondervinden de ondragelijke vervolgingen der Portu- mgezen en Toepassen, door ‘t onophoudelijk exerceren van aller- »hande insolentién , vexatién, en concussién, waardoor dese weylands volkeren, niet alleen veele van hun vorigen staat en wluyster hebben verlooren, maar ook door die continueele woe- wlingen sijn gebragt in de armoedigste omstandigheyt; inson- wderheyt de Inwoonderen van de voor de Portugezen meest mblootleggende districten; tot welkers preventie de g2zament- wlijkke Koningen en Hoofd Bondgenoten, na goed overleg en vyijp beraad onder den anderen, op een solemneele wijse sijn wovereengekomen, de Nederlandsche Maatschappij sonder de mminste bedenking te erkennen voor hun wettigen overigheyt. v“Uyt dien hovfde als teffens belovende hoog gem. Compe als whunnen magtigen Protector te sullen eeren, respecteeren en ngehoorsamen — met soo veel bereidwilligheyd als getrouwe wonderdanen gewoon sijn hunnen wettigen Souverain te doen — wen dat wel principaal in erkentenisse van de onwaardeerbare mgoedheden bij soo veel gelegentheden van de Compe genoten: wde heerlijke voorregten, en preéminentién, die de Compe in valle redelijkheyd en billijkkheyd aan sijne getrouwe vasallen wcedeert en de ontelbare andere motiven van een gelijken aard, vals maintinerende sonder aansien van persoon een yder bi) wsiyo aangeboren vrijheyd van Godsdienst, °s Lands wetten enz. wonder een continueele reflectie op de sijde der regtvaardigheyd wen als waaromme sij gesamentlijke Koningen en Bondgenooten wt welsijn hunner personen, landen en onderdanen ter harte wmuemende, verklaren hoog gem. Nederl. Maatschappij houw en getrouw te sullen blijven. Met niemant van de Kurvpese of wswarte natien hoedanig genaamt» (en zoo voorts). Art. 6. Stond: »Als dan op een tirannique en onmensche- wlijke wijze handeleny, kon gevonden worden met de woorden: wals dan op een ondragelijke wijze handelen, de ge:ubjugeerde wvan hunne voorregten berooven, gelijk de meeste contractanten wvan de Portugezen en Tocpassen al menigmaal was te beurt wgevallen, soo is ‘tw en zoo voorts. Art. 1]. Vond men: »de Roomse Papen »#schijnt beter” door 472 wlist en bedriegerijen, onder den dekmantel van godsdienst en wbeloften ter eene (en door onwederstaanbare gewelt aan de wandere zijde, sijn afgetrocken van hunne soo heylig besworen wverbonden) en dus deerlijk vervallen onder de dwinglandye wvan onsen algemeenen vijant, die Ao 1749 onder commando wvan hun Gouverneur den Teniente-Generaal du Costa, onse mlanden tragte te overrompelen en tot schande te vernielen met meen leger van 50,000 zielen, waardoor die Natie soowel hunnen wwettigen Vorst den Koning van Portugal$ om reden van de mdaardoor geschonden vrede met H. H. Mogende Heeren Staten- wGeneraal, als bij onsen getrouwen weldoender de Nederlandsche ' wMaatschappij, sig heeft schuldig gemaakt aan landverraad , ge- wquetste hoogheyd enz. Soo is ’tv enz. tot ‘t woordje Bondge- nooten, dat wel Vasallen diende te wesen. Art. 18. Kon ’t woordje /schandelijk wel geexcuseerd worden. Art. 20. Scheen de passage vvan geen uytgesonderdy wat hard en al te veel beknibbelingen onderhevig; het was dus beter dat de kapitale artikelen van Negotie voor de Comp. werden be- noemd. 7 Nadat al de adviezen gelezen en vervolgens de stemmen waren opgenomen, bleek het in de eerste plaats: dat de leden der Vergadering ten opzichte van het punt der bij resol. van den 24 September en 17 November van het vorige jaar voor vrije menschen verklaarde Landoneezen op de volgende wijze hadden gestemd : De Gouverneur-Generaal, dat de I.andoneezen moesten worden verklaard tot slaven. De Directeur-Generaal voor vrije menschen. Het lid van der Waayen, gedeeltelijk. Id. van der Spar, slaaf. Id. Hooreman, vrij. Id. van den Velde, slaaf. Id. Hohendorff, gedeeltelijk. Id. van Rheden, slaaf. Id. de Nijs, vrij. Id. van Bazel, slaaf. Id. van Riemsdijk, vrij. Id. de Klerk, slaaf. Zoodat de uitslag 6, 4, 2 was; de meerderheid hesliste der- 473 halve dat de Tandoneezen voor slaven moesten gehouden wor- den, en als zoodanig en ten gevolge van dien voor ‘s Comp. rekening gehouden, dan wel in haar dienst mochten worden gebezigd. Alzoo werd besloten, met uitzondering evenwel van den Regent Geolima, met zijn huisgezin te zamen ruim dertig personen uitmakende, waarover en in het bijzonder over zijn zoon in de volgende Vergadering zou worden beschikt. De zaak der Vandoneezen hierdoor nu -finaaly afgehandeld zijnde, ging de Vergadering over tot het colligeren der bedenkin- gen die ingebracht waren tegen den inhoud van het op den 9 Juni 1756 door den Commissaris P. gesloten contract met de Koningen, Regenten en verdere Bondgenoten te Timor. Het bleek hieruit dat de Gouverneur-Generaal vermeende dat de aanstootelijke periode bij het 5e artikel door een he- diende van de Secretarie behoorde te worden geroyeerd. De Directeur-Generaal meende dat die periode staande de ver- gadering door P. in persoon moest worden doorgehaald en hij te dier zake bovendien excuus verzoeken. | Het lid van der Waayen adviseerde als de Gouverneur- Generaal en om die periode bij de ratificatie te laten royeeren. Van der Spar was mede van dat gevoelen. Hooreman /sustineerdey dat de Fiscaal zich daarover eerst be- hoorde te verklaren. : Daar het lid van den Velde niet ter vergadering tegenwoordig was, werd de Je Secretaris Hasebroek naar hem afgevaardigd om zijn gevoelen hierover te vernemen, en die terug zijnde ten antwoord bracht, dat v. d. V. zich met het contract ver- eenigde, mits dat het daarin te vinden buitensporige werd geroyeerd. Het lid van Hohendorff zeide, dat de aanstootelijke passagién door P. in persoon behoorden te worden doorgehaald. Van Rheden evenals V. H. en bovendien moest de gewezen Commissaris excuus verzoeken. De Nijs conformeerde zich met het gevoelen van den Direc- teur-Generaal. Van Bazel met dat van van Rheede, terwijl Van Riemsdijk meende dat de aanstootelijke passagién bij de rati- ficatie behoorden te worden geroyeerd. De Klerk had zich hierover schriftelijk verklaard en was daarbij van gevoelen dat het aanstootelijke diende te worden geroyeerd, Daar het uit de gegeven adviezen bleek, dat op den princi- 474 palen inhoud van het gemaakte contract geen aanmerkingen waren gevallen, werd met algemeene stemmen besloten het te approbeeren en ratificeeren, zovals gedaan werd; doch tevens als een gevolg van de meerderheid der uitgebrachte stemmen, dat de aanstootelijke expressién die in het 5 en 6 artikel voor- kwamen, alvorens werden geroyeerd. Ken kleine discussie viel er nog voor op de vraag van den Secretariy Hasebroek, of het in de vergadering van dezen dag behandelde bij eene secreete dan wel gewone resolutie zou worden beschreven? bij meerderheid van stemmen ging men tot het Jaatste over, vofschoon zijn Edelheid vermeende best te zijn, vdat sulx bij een secreete resolutie werd aangeteekend omdat ver passagién bij voorkwamen- die vereyschen gesecreteerd te v worden.” : Den 1 April werden de-beraadslagingen over de zaken van Timor in de vergadering hervat. Men besloot hierin, met »de wdeliberatie en schikking over het presente Opperhoofd en ver- loste Secundey, van welke men twijfelde of ze wel de vereischte talenten bezaten om op de door P. gelegde gronden voort te bouwen, te wachten tot het najaar, omdat de tijd om iets van belang ten uitvoer te leggen reeds te ver was verloopen, terwijl in- tusschen naar cen bekwaam persoon kon worden omgezien. Daar het van de uiterste noodzakelijkheid was dat aan een speciaal persoon werd opgedragen het opzicht over de te onder- nemen goudgraverij, zoowel daar waar de nieuwe post was aangelegd en waarvan de overgekomen monsters bevonden waren van P caraat, als de goudrijke rivieren van Belo en elders waarop men eenigen staat kon maken, vond men goed daartoe provisioneel te benoemen den Fiskaal aldaar Friesendorp, als de eenigste zijnde, van wien iets met vrucht te verwachten scheen. Men nam echter in overweging dat, daar ”de Timorezen door veen ongemeen superstitieusen geest gedreven, niet te permoveren vzijn om de goudrivieren selfs van verre niet te naderen, sig nverbeeldende dat se dien ongeoorloofden stap met een onver- wwijlden dood zouden moeten bekoopen, veelmin nog om ze te wbearbeideny , om bij aankomst der Balische slaven vaartuigen — dat doorgaans gezonde en sterke menschen waren — een partij van 100 a 200 daarvan voor de Comp. aan te koopen, en die zoodra mogelijk naar Timor te zenden om tot dat werk te 475 worden gebruikt, en tevens te kunnen strekken tot hunne ver- dediging in geval van onverhoopte tegenkantingen en vijandelijk- heden. Er moest echter gewaakt worden dat die slaven te voren niet in het ambachtskwartier werden gebracht om geen gevaar te loopen de beste slaven voor andere slechtere verwisseld te zien. Het medegebrachte monster onbekende, doch zeer glinsterende erts, »waarin mogelijk iets zeldzaamst te. vinden sij, als bij wsmelting een soort van ongemeen hard metaal opleverende» zou men tot een proef naar het vaderland zenden en tegelijkertijd daarvan nog een partijtje van Timor ontbieden. Ofschoon bij het onderzoek der van Timor ontvangen monsters indigo was gebleken dat daaronder er een was in ’s Comp. tuin gekweekt, die van een zeer goede soort en met de eerste soort Jakatrasche overeenkwam — de Rottineesche was nog zoo zoo goed niet als de derde Jakatrasche — was het wel waar-. schijnlijk dat die kultuur op Timor zou kunnen slagen, vond men goed om met de kultuur van de eerste soort nog een proef te nemen, maar de bedienden aantebevelen vdat articul niet al: vte sterk aantetasten, omdat het een zwaren lastpost is voor wonse Bondgenooten » Om de Timoreezen op eene krachtdadige wijze en door een met hun belang overeenkomend middel aantesporen zich met den uitersten ijver toe te Ieggen op het aanplanten van peper, be- sloot men om in plaats van den bij contract bepaalden prijs van 41 Rijksd. per picol, dat geen evenredige betaling werd ge- oordeeld, vooral omdat die kultuur nog in haar geboorte was en den Inlander daartoe moest worden aangemoedigd, hun 6 rijksd. toeteleggen voor den picol van 125 pond, dat was nog niet den hoogsten prijs dien de Comp. daarvoor betaalde; bij alle bekwame gelegenheden zou men tevens bakken met peper- planten derwaarts zenden. Van de overgebrachte monsters lijwaten op Timor vervaardigd waren sommigen van een goede kwaliteit bevonden en met eenig avans te verkoopen; van die soorten die als de beste te boek stonden, zou men een corgie of twintig stukken tot een proef ontbieden, en de bedienden machtigen niet alleen zoo veel katoenen garens in te zamelen als hun mogelijk zou wezen — omdat de ontvangen monsters van een zeer goede soort waren bevonden — maar bovendien aan de leveranciers dezelfde prijzen te betalen, als men op de hooofdplaats gewoon was, als: voor de eerste soort 45, tweede 35, derde 24, vierde 18 rijksd., 176 miis gesorteerd volgens de monsters die men derwaarts zou zenden. Dewijl biy het contract bedongen was, dat het Was voortaan de Comp. moest worden geleverd tegen 28 Rijksd. den picol van 125 pond en den pico] sandelhout voor $ Rijksd., werd dit als zeer goede en voordeelige artikelen beschouwd en besloten daarvan zooveel als mogelijk was te laten komen, daar men vroeger aldaar voor het eerste artikel 30 Rijksd. en voor het tweede insgelijks merkelijk meerder had moeten betalen. Met het werken aan den koperberg te Ade zou men geen haast maken om niet te veel tegelijk onderhanden te nemen, te meer vom dat men hieromtrent wat temporiserende, mmiddels »door een nader onderzoek van een bekwaam Opperhoofd , een mgrondige kennisse zal kunnen bekomen hoe het daarmede in der daad gelegen 1s.” Gesproken zijnde over de hooge noodzakelijkheid om het recht van eigendom op de Timoreesche eilanden voor de Comp. te conserveeren — die men met recht voor de sleutels der specerij- gevende provincién Amboina en Banda mocht beschouwen — en dit op een onbetwistbare wijze te doen blijken, of het somtijds deze of geene Europeesche natie in den zin mocht komen zich daar te nestelen, onder voorwendsel vdat de Comp. daar nier vgepossideerd was”, werd goedgevonden de bedienden aan te schrijven, om ten spoedigste op alle plaatsen daar de aankomst of postvatting van vreemden geoordeeld werd gemakkelijk te vallen, een tolk die schrijven kon te plaatsen, maar op zoo- danige eilanden waar dat niet uitvoerbaar was, merkpalen te stellen waarin ’sComp. wapen was uitgehouwen, en waarvan er reeds een partij in gereedheid waren gebracht om daarheen te worden gezonden; door deze maatregelen verwachtte men dat alle na- deelige voornemens verijdeld zouden worden. Maar daar P. het groote, zeer vruchtbare en volkrijke eiland Sumba (Soemba) beschrijvende, geen kleine zwarigheid opperde, dat het wel eens door deze of gene Mogendheid zou kunnen worden bezet, vond men goed ook daaromtrent de noodige voorzieningen te doen, en het Opperhoofd aan te schrijven dat eiland nauwkeurig te laten onderzoeken, en de H. R. te be- richten niet alleen wat er op dat eiland viel en welke producten het voortbracht, maar ook of het bezit daarvan voor de Comp. nuttig werd geoordeeld.. Wat het voorstel betrof van P. om een gedeelte van het volk op dat eiland, die er naar zijn zeggen in menigte gevonden 477 werden, vandaar te lichten ten einde daarmede de omstreken van Batavia te bevolken, kon men zich wel vereenigen, mits dat het met volkomen genoegen van die menschen geschiedde om naar Batavia te worden overgebracht, en dat daaromtrent — geen geweld gepleegd noch dwang werd gebruikt. Daar P. in zijn rapport zeer had aangedrongen om als tegen- geschenken den Koningen en Regenten, snaphanen, kruid en lood aan te bieden, waardoor eensdeels zeer veel genoegen mede zou worden gegeven en ten tweede het veel voordecliger voor de Compe was dan andere contrageschenken, besloot men daaraan gevolg te geven. Het kwam de H. R. des te noodzakelijker voor, omdat ze volgens het contract onder de_ wapenen moetende komen, daarvan wel voorzien dienden te wezen. Hoewel bij aanschrijving van de Vergadering van 177 van 28 Aug. 1727 en 29 Sept. 1752 verboden was, om geweer, kruid noch lood aan Inlanders te verkoopen of te schenken, achtte men dit echter niet van toepassing op de Bondgenooten van de Compe te zijn, ofschoon men tevens be- sloot daaromtrent met een spaarzame hand te werk te gaan. Nu lag aan de beurt te bespreken de plaats waar en de wijze hoe de bij de vorige vergadering tot slaven verklaarde Jando- neezen behoorden te worden verkocht. In de eerste plaats kwam men overeen honderd stuks van de beste uit de geheele parti} voor de Compe te laten uitzoeken om op Onrust dienst te doen, daar de zieken onder ‘s Comps werkvolk thans groot was en noodzakelijk diende te worden aangevuld. In de tweede plaats zou men de overige slaven door de vendu- meesters Jaten verkoopen in den tuin van den Gecommitteerde tot — en over de zaken van den Inlander, die daartoe geschikt werd geoordeeld. Tevens yond men goed de familién of huishoudingen, in zoo verre dit gevoegelijk kon geschieden, bij malkanderen in een koop op te veilen, onder uitdrukkelijke voorwaarde dat het alleen aan Christenen geoorloofd zou wezen, de slaven die. Christenen waren te mijnen, terwijl de verderen door een ieder zou mogen worden gekocht. De verkoop zou plaats hebben ten overstaan van twee ge- committeerden uit het Collegie van Schepenen, ten einde aan hen zou kunnen worden vertoond en opgegeven de transporten en bewijzen van eigendom op de van Timor overgekomen slaven, om in gevolge van die bescheiden aan de koopers te worden afgegeven, 478 Ten aanzien van den gewezen Rottineeschen Regent Geolima en zijn zoon, waarvan de eerstgenoemde volgens P. een voor- naam vautheury zou geweest zijn van de onlusten op dat eiland, en zich bovendien aan vele wanbedrijven had schuldig gemaakt, nam men het besluit, hem met zijn huisgezin, uit ruim dertig personen bestaande, als staatsgevangene te Batavia aan te houden, en hun vanwege de Compe dagelijks twee gautangs! rijst te verstrekken en hun voor het verder benoo- digde zelven te laten zorgen, waartoe men hun een stuk land in de Bovenlanden zou geven. Maar wat zijn zoon Sibilla aanging, die blijken had gegeven van ween assurranten knaap te wezeny en om die reden voor een te gevaarlijk sujet moest worden aangezien om op Batavia te blijven, werd goedgevonden hem voor zijn leven naar Ceilon te verbannen. Een der beide Tommongons was op de reis van Timor naar Batavia op het schip Osdorp overleden; de tweede, die uit hoofde van eene gevaarlijke ziekte was achtergebleven, en wmmede een der capitaalste roervinken op Rotty was geweests zou kunnen hersteld zijn, en daar hij met geen gerustheid aldaar kon verblijven, te meer dewijl het de Rijksvergadering was geweest die voorgesteld had hem naar Batavia op te zenden, werd het noodig geoordeeld de bedienden aan te schrijven, om, zoo hij mocht hersteld wezen, hem op te zenden. De op de Landoneezen veroverde wapenen, die te Timor op f 2607—12 werden geschat, zou men op die plaats voor het geldende in het publiek verkoopen en het meerder of minder rendement bij de boeken aldaar laten in- of afschrijven. Bij het achtste artikel van het laatst gesloten contract was be- paald bedongen, dat de Timoreesche Koningen en verdere Regenten eene aanzienlijke macht op de been moesten houden, om steeds gereed te wezen alle vijandelijkheden van een uitheemschen vijand te kunnen wederstaan; werd dit artikel letterlijk na- gekomen, dan zou dit voor de Bondgenooten tot een zwaren last strekken. De vergadering was van oordeel en vond der- halve goed om het Opperhoofd aan te schrijven ~ten reguarde wvan dit onderwerp soo veel discretie te gebruyken als de womstandigheden van tijden en zaken sullen toelaten; mits- vgaders de Bondgenooten niet te presseeren tot de precise 1 Fen gantang =. 134 Amst, yond, 479 wnaarkoming hunner verbindtenis in desen, dan bij nvodzake- wlijkheid.». Op de bedenking door wat middel men een zekeren hoek lands, in het Oostelijkste gedeelte van het Kiland Ende gele- gen, Larentoeka genaamd, aan Solor zou kunnen hechten, en daardoor tot »een Compe conquest maken», daar die plaats door P. voor zeer gevaarlijk werd te boek gesteld, zoo het de Franschen eens mocht in den zin komen zich daar te vestigen , bijaldien ze in hun oogmerk op Timor of een der omliggende eilanden niet mochten slagen, — werd na deliberatie besloten om de bedienden te Timor aanteschrijven, om bij de eerste bekwame gelegenheid op het nabij gelegen Solor veen wakker. wposthouder te doen verblijf houdeny — daar Larentoeka zoo men zeide in het bezit was »van zeker swarte Portugeese Donay — en hem te overreden van geen middel onbeproefd te laten wdie een huwelijk tusschen hem en de voorsz. Dona soude vkunnen bevordereny, ten einde daardoor dat Land eerst aan Solor en vervolgens aan de Compe over te brengen, onder belofte aan dien man dat hij op de gunst van de H. R. staat kon maken, zoo hij zich in dit geval wel kwam te kwijten. Zoo het echter mocht gebeuren dat men daar een officagieuser expedient ter bereiking van dat doel wist uittedenken, zouden ze dit bij hunne brieven voordragen. Nog moesten ze trachten een middel uittedenken waardoor het kaneelbosch Rokko op Kude aan de Compe zou kunnen worden getrokken, tot welk einde vde bezitters gepersuadeert kunnen worden om in ‘t Bond- wgenootschap te treden yonder voorbehoud van de order der H. R. dat aan hun buiten den kaneeloogst een bestaan werd toegezegd. Wat den ~kregeligen Koning” van Koepang betrof, daar tegen zou men niets ondernemen zoo Jang men het met hem eenigszins zou kunnen stellen, schoon het uit de nagelaten memorie door P. aan het Opperhoofd Beijnon genoegzaam bleek dat hij een zeer onhandelbaar en »dangereus subjeuct” was en om die reden wel nauwkeurig diende te worden gadegeslagen. Mocht hij het echter al te grof maken en noch naar verma- ningen noch naar dreigementen willen luisteren, dan werden de bedienden toegestaan ..middelen van meerder klem in het wwerk te stelleny, dat wilde zeggen: vop te pakken en her- wwaarts op te senden ter nadere dispositie deser Regeering , wwaar aan sig andere onbaudige en baldadtye subecten alsdan wkunnen spiegelen, 480 Op dezelfde wijze werden de bedienden gelast te handelen ten opzichte van den welbekenden Tommongon Lislolok , die bij diezelfde memorie werd beschreven te wezen veen snood en zeer gevaarlijk instrument.” Daar het uit de commissoriale papieren ten duidelijkste was gebleken, dat niet alleen de ongebondenheid der burgers en verdere ingezetenen van Timor allen peil en maat te boven ging — waarvan in de papieren van den burger David Schrijver een notabel staaltje werd gevonden, en welke ~petulante knaap ter wzake van diverse wanbedrijven door den gewesen Commissaris wgecensureerd wasy — maar dat zij bovendien door +konke- mlarijen en ongepermitteerde verkeeringen met de Inlandsche wRegenten *t water aldaar zeer beroereny, achtte de H. R. dat het hoog tijd geworden was om die vbreydelooze gemeente wat vte.refrenereny en te noodzaken een redelijker gedrag te doen aannemen, en zou men de bedienden gelasten om zoodanige burgers die zich daaraan schuldig maakten met de stukken ten hunnen laste ter beschikking van de H. R. op te zenden, doch dezulken, die zich wel en gelijk goede kolonisten gedroegen, niet alleen wel te behandelen, maar, indien het vereischt werd, ook te beschermen. .. Wat vde negotiey aanging, besloot men goed te keuren de orders daaromtrent door P. gegeven en de bedienden te gelasten zich daaraan te gedragen en zonder afwijking optevolgen. Bij het nalezen van het 24 artikel van het gesloten contract werd opgemerkt, dat de Regenten zich daarbij hadden verbonden, om gelijk als voorheen valle zoogenaamde hofdiensten gratis aan whet Opperhoofd en. verdere Comp. dienaren, te leveren, allerle soorten van vee en andere levensmiddelen, houtwerken enz., zonder dat daaruit kon worden opgemaakt de hoeveelheid waaruit dit bestond; de H. R. achtte het noodig dat daarin een een- voudige voet gevolgd werd ~tot wering van excessién of ex- torsiény en ten dien einde de bedienden aanteschrijven om aan de H. R. bij de eerste gelegenheid te verstrekken, een lijst van al hetgeen door de Regenten om niet werd verstrekt of betaald moest worden. Mocht aldaar geen zoodanig reglement aanwezig zijn, zooals men wel veronderstelde,- dan zouden ze een der- gelijk reglement ontwerpen en ter goedkeuring aan de H. R. jnzenden, Door den Gouverneur-Generaal werd in omvraag -gebracht, wat er zou dienen te worden heraamd ten aanzien van de door 481 P. op touw gezette negotiatie met den Gouverneur van Liffao tot het sluiten van een handelstractaat. Na eenige overwegingen werd er besloten die zaak op haar beloop te laten, tot men de H. R. nader had geantwoord op hetgeen hem van ’sComp. wege was aangeboden; en dit te meer, doordien die,zaak tot geen rijpheid kon worden gebracht omdat de Gouverneur al- vorens dienaangaande nadere orders van den Vice-Roi van Goa moest afwachten. ‘Vervolgens kwam in behandeling wat men in het werk be- lhoorde te stellen om de menigvuldige en gedurige kwellingen , tergingen en /manifestey vijandelijkheden, die de zwarte Portu- yezen zoowel de Comp. als hare Bondgenooten aandeden, en die van zoodanigen aard waren dat men ze zonder krenking van ‘sComp. authoriteit niet langer kon dulden, tegen te gaan. In de Memorie van P. werd dit uiteen gezet, doch de Gouvern.- Gener. had te dier zake een opstel gereed gemaakt dat hij na lezing verzocht, in de notulen der vergadering op te nemen en van den volgenden inhoud was: wVermits de constitutie van zaken in deze tijden ten opzigte wvan Timor van gedaante schijnen veranderd en gevaarlijker wgeworden te zijn, zoo diend men ook zulke vaste middelen wen maatregelen te nemen en in ‘t werk te stellen die alle wverre uiltzigten’ van vreemde mogendheden, zoo voor tegen- »woordig als voor die in ’t toekomende zouden kunnen geboren wworden, verijdelen en de sekerheid dezes gewigtigen oords ver- vzekeren. Dier halven diend hier ten dezen opzigte ook prea- — mlabel geweten te worden, dat haar de Opperhoofden van Timor. ven Solor in ’t doen gelden van ’s Comp. regt, eigendom en wpretensie op deze eilanden tegen de Portugezen of zoo ‘t mmogte gebeuren tegens nieuwe Competenten, door eene ver- vruiling niet meer moeten appuyeren op twijfelachtige regten. 