None
Zoo ik mij niet bedrieg toont ons dit alles de metbode die icuoius en brutus volgden. Zoo als zij hier niet met Buniiüs zich bepaalden bij het overgeleverde, maar den grond daarvoor zochten en den aard der deditio en van den jussus populi oproorden en daar hunne beantwoording op bouwden, zoo handelden zij in al de adviezen die hunwerden gevraagd: zij maakten zich vrij van de traditie en zochten zelfstandig de oplossing der vragen te vinden uit den aard des regts zelf. Daarom zeide oiobbo, als hij het verschil van püblius mücius soAevola, manilius en brotu3 over de beteekenis van fructus, en daarom over de vraag of het kind der slavin er onder behoorde, vermeldde: Quod et acutum genus est et ad usus civium. Non inutile, nosque ea scripta reliquaque ejusdem generis et legimus libenter et legemas (de Finib. I., 4). Juist daarom kon poMPOMins (§ 6) van een disputatio fori spreken, die verschillende opvattingen erstelde evenzeer als deze slechts zich uit een dieper indringen in den aard der regtsinstellingen kon vormen. Maar deze benaming 'disputatio fori wijst ons ook op de nog onvolkomene toepassing hunner methode van zelfständige bewerking des regts. Zij pasten die toch nog slechts op bijzondere vragen en gevallen toe, naarmate die hen tot een nadere beschouwing van bijzondere regtsregelen en regtsinstellingen noopten. Van pubuus mucius  de zamenstelling van nieuwe en meer naauwkeurige regtsformulieren voor regts- en proceshandelingen hem tot een nader en dieper onder zoek aanspoorde. Hieruit ontstanden de in respondendo disputationes, die meEEO (Topio. c. 14) vermeldt, door welke zij de grondsla-gen legden voor de verdere ontwikkeling van het jas civile en fandatores verdienden genoemd te worden. Niet derhalve de geschriften, niet de bijzondere meeningen op zich zelven dezer regtsgeleerden, maar de nieuwe, meer vrije, zelfstandige methode bij de behandeling des regts was het, die van hen kon doen zeggen: fundaverunt jus civile. Wat zij den volgenden overlieten was de systematische bewerking van het burgerlijk regt in zijnen geheelen omvang. Daartoe was door hen de weg gebaand en alles voorbereid, de methode was er voor aangewezen en quintüs MVCIU8 SCAEVOLA beproefde het weldra met het gevolg, dat hij zich voor altijd den roem verwierf: jus civile primus constituit, generatim in libros decem et octo redigendo (L 2, §• 41 D. de O* •7'.). In dit werk maakte hij gedurig van de schriften zijner drie voorgangers en van hunne aitspraken en adviezen gebruik, ging op hun voetspoor voort de begrippen juist te formuleren en rangschikte alles in zulk eenen zamenhang, dat het verband der regtsregeren in een helderder licht trad. Zoo konden zijne defini- Tions, ópoc, bij de lateren bewaard blijven en zelfs nog in de Pandecten overgaan. Hoe Q. mucius scaevola de methode en de meeningen dier voorgangers waardeerde, hoe hij vooral zijn bloedverwant publius mucius volgde, toont ons de opmerking, dat de meeste uitspraken van dezen uit bet werk van genen ontleend zijn, en als het waar is dat acERO, toen hij zijn zijn Topica schreef, vooral dit werk van (^ KDCius voor zich had, dan is het niet moeijelijk in *de daaruit ontleende voorbeelden, de toepassing te herkennen van de methode des voorgangers. Had die methode, die zich van de traditionele interpretatio losmaakte en zelästandig onderzocht, tot vele nieuwe en afwijkende meeningen gevoerd, geen wonder, dat dan ook deze teg Ensprechent entsprossen ent- moetten, en bekend is het hoe sbrvius sulpicius in zijne Bepréhema Mucii Scaevolae capita) eene bestrijding van verschillende beschoawingen gaf. Aan den anderen kant was zeker ook Q. mugius' werk de jure civili nog ver van volkomen, en droeg wel overal de sporen van een eerste poging van systematische bewerking, waarin men maar al te duidelijk bemerkte, dat de casuistische schrifiben zijner voorgangers zoo zeer waren gebruikt en dat hij op deze zijne partitiones en definitiones juris had gebouwd. Gingen dan juist ten gevolge van zijn werk die casuistische schriften spoedig verloren, het werd de bron waaruit de lateren, labe en vooral SABnnjs en zijne volgelingen, die het zoo hoog schatten en er zulk een gezag aan toekenden, de gevoelens dier ouderen ontleen-den t). Daarentegen moest het hun, die het uit een dia-lectisch rhetorisch oogpunt beschouwden, nog als gebrekkig voorkomen, daar Hebt bij omvatting van den geheelen omvang des regts, aan de eischen van dialectische orde en juiste verdeeling niet genoeg beantwoordde. — Misschien was het zulk eene beoordeeling, die gioeeo het voornemen deed opvatten tot zijn werk de Jure cmli in artem redt' gendo, waarvan hij de grondtrekken reeds in zijn werk de Oratore (I, 48) opgaf §), eene beoordeeling die althans de lateren noopte, bij al de waarde die zij aan Q. huciüs' werk toekenden, hun eigen weg te gaan. Zoo werd de methode, door f. muoiuSi beutus en ma.ni« Liüs gevolgd, vruchtbaar voor de zelfstandige behandeling. DüBKBN, über ooxbo'b 'unterg. Schrift de j, c. t. a. r. 1842. Des Bomeinschen legts, en waren zij de eerste grondleggers der regtskennis der vroegerei. Dit bedelde pomponius met zijn fandaverant jas civile. Op de door hen gelegde grondslagen bouwde q. mu- GiDS SCABVOLA voort, toeQ hij het jus civile primas constitaitait. Nog eene vraag. Van waar heeft pghpomiub deze karakte-ristiek ontleend? Het is hem klaarblijkelijk te doen om overal den aanvang van idere nieawe verschijning op het gebied der wetenschap aan te wijzen en men heeft in zijn oordeel over Q. muciüs soabvola, die hij zoo hoog stelt dat hij in hem den eersten weten-schappelrjken jurist vindt, een verschil meenen te ontdekken met ciCBBo. 'Beschouwing. Gieffo toch schrijft quiNTUS MDdüS wel magnus usus, maar geen ars toe {Brutus, 4>1, 42); daarentegen stelt hij sebvius sulpicius hooger, die werkelijk naar zijn oordeel ars bezat en deze verpligt was aan zijne dialectica, zijne literarum scientia en zijne loquendi elegantia. Is ido, en nemen wij daarbij in aanmerking, hoe hoog CBLSUS het gezag en de schriften van q. ifuoius stelde, en hoe hvj uit deze zoo vele berigten omtrent de oouderen ontleende, dan zal men misschien mogen gissen, dat ook CBLSUS bij deze opmerkingen den leidsman van POKPONius is geweest. Zeker waren zijn werken rijk aan historische opgaven en berigten : is het onwaarschijnlijk dat hij ook eene karakteristiek der vroegeren Wier werken hij gebracht, zal heben gegeben? GEWONE VERGADERING DEB AFDEEIING TAAL-, LETTER-, GESCENSDNDIGE ES WISSERIGE WETENSCHAPPEN, GKHOCDEN DEN 9i<>" FEBROARU 1868. Tegenwoordig de Heeren: c. w. opzoomer, h. j. koerbn, o. BARTING, G. H. V. DBLPRAT, R. G. BAUHILLI, TAN DEN BRINK, G. LEEMANS, J. VAN LENNEP, G. DE VRIES AZ., L. i F. JANSSEN, KAPPEYNE VAN DE GOPELLO, N. BEETS, G. VEES AZ., J. P. SIX J. G. G. BOOT, W. MOLL, L. PU. G. VAN DEN DBRGOyS. KARSTBIf« De Heer bake heeft bericht, dat hij verhinderd wordt de vergadering bij te wonen« Het Proces- Verbaal der vorige Vergadering wordt voorgelezen en vastgesteld. Geene stukken of Brieven zijn voor de Vergadering in gekomen. De Voorzitter verleent het woord aan den Heer leemans tot het doen van zijnen. Mededeeling omtrent Egyptische pa- pyrosBen met teksten in hieratisch schrift, en over de aanewende pogingen tot iitlegging. Hij zal zich voor deze gelegenheid bepalen bij de papyrassen in de verzamelingen te Parijs aanwezig. Vooreerst de zoogenaamde papyrus Frisse te Thebe, hoogstwaarschijnlijk in het graf van eenen koning van het elfde stamhuis gevonden; door den Heer b. pbissb aan de keizerlgke Bibliotheek te Parijs geschonken, en in een uitmantend facsimile in 1847 in klenrdrak bekend gemaakt. De tekst van dit Handschrift bevat verzamelingen van spreuken of leeringen, door zekeren ptahotbp, die zich den odsten zoon des konings âssa noemt bijeengebracht, en van wiens werk waarschijnlijk in den tijd van het elfde Stamhuis een afschrift vervaardig, en na verloop van ongeveer 4000 jaren door de Arabieren in dienst van den Heer Prisse ait zijnne stille rustplaats wederom aan het licht is gebracht. De Heer chabas, die tot verklaring van dezen papyrus het meeste heeft toegebracht, kenmerkt dit merkwaardige geschrift met de benaming van Ie plus (m-dm Iwre du monde. Ten tweede, een Handschrift op de keizerlijke Biblio-theek bekend onder den naam van Papyrus-Bollin, inhoudende de laatste bladzijden van het vonnis des doods overzekeren vee-eigenaar uitgesproken, die zich aan tooverij met misdige oogmerken had schuldig gemaakt. Eindelijk, twee amuletten op papyiiis in het Mtisée EgypüeH du Louvre, die bezweringen inhouden tegen kwaden invloed van booze geesten en schadelijk kruipend gedierte. De Heer van lennbp, na eenige aanmerkingen te heb-ben gemaakt over de onmogelijkheid om alle klanken door bestaande Alphabets genoegzaam uit te' drukken, vestigt de aandacht op het zoo algemeen ingevoerde leerboekje. (Ht) waarin de klankmethode van den Heer prinsen voorkomt. Het stelsel daarin Gevolgd ging gewis uit van een oor-oorspronkelijk zeer juist denkbeld, maar het boekske oefenteen schadelijken invloed uit op de uitspraak onzer taal door het volk. Op meer dan ééne plaats toont het de woorden zoo gedrukt, dat daaruit de stijve en gekunstelde uitspraak b. v. van de woorden din-fen, mmâ-chm, meisje, enz. die maar al te zeer is doorgedrongen, nood-wendig ontstaan moest. Het is geenzins om een blaam te werpen op de nagedachtenis van den verdienstelijken pbin-SBN, maar om de verbastering der uitspraak onzer moeder-taal tegen te gaan, dat hij gemeend heeft, daarop te moe-ten wijzen. De Heer bibt verklaart zich een dankbaar leerling te zijn van prinsbn, dien hij meent in dezen gedeeltelijk te kunnen verdedigen. Indien al het besproken werkje tot de gewräkte uitspraak mag heben aanleiding gegeven, dat was de schuld niet van prinsen, die onze taal zelf goed uitspraak en zich vooral ook daardoor verdienstelijk maakte, dat hij zich gaarne zelf belastte met het geven van het erste onderwijs in het lezen. De Heer dblpbat treedt in eenige beschouwingen over de methode van prinsen, welke hem vooral daarom zoo aanprijzenswaardig voorkomt, de-wijl zij veel kan bijdragen tot eene geregelde ontwikkeling van den geest. De Heer o. mees, die mede aan de verdiensten van prinsen hulde doet, zegt dat een verstandig gebruik maken van diens leerboek het aangewezen misbruik zeer goed kan voorkomen. Zijn betrekking tot het lager onderwijs te Rotterdam stelt hem in staat, om de verzeekering te geven, dat door de kweekelingen der openbare scholen aldaar de opgegevene woorden goed worden uit- gesproken. De Heer van den brink heeft eene tweeledige vraag aan de Commissie voor de Oude Monumenten te doen. Voor eerst, op welken grond het stak geschut bekend onder den naam van Serpentijn, en in den Haarlemmermeer gevon- den, door de Commissie voor een Spaansch stuk geschut gehouden wordt? De Spreker haalt eene plaats aan, uit de AmMMIMntotrM mémorables van itbndoza (Par. 1591), waar- uit kan worden opgemaakt, dat deze Serpentijn (waar- schijnl) ijk uit Enkhuizen afkomstig tijdens de belegering van Haarlem omstreeks Hillegom zal zijn verloren geraakt. In de tweede plaats vraagt de Spreker, de Commissie kennen dar geben van het Ontwerp des Ministers van Binnen-landsche Zaken om de voormalige Loterijzaal in te richten tot een Museum van Nederlandsche Oudheden; een Ontwerp, waarover de Afdeeling wellicht met vrucht had kunnen worden geraadpleegd. Moet de Akademie niet op eenigerlei wijze een bewijs van hare belangstelling in dat plan geven? De Heer leemans antwoordt, dat, wat de eerste vraag betreft, de Commissie niet heeft bedoeld, eenig bepaald gevoelen uit te brengen omtrent de afkomst van den Serpentijn, die in den Haarlemmermeer gevonden is; en wat de vraag betreft omtrent het ontworpen oudheidkundig Musseum te's Qravenbage, dat de Commissie als zoodanig het plan niet kent: alleenl Je heißt de Staats-courant er vólir en ich vólir gewag van gemacht. De Heer van den bekannten opmerken, dat de werkzeamheden der Commissie in strijd zullen kunnen raken met het oprichten eener nieuwe verzählung van Oudheden te's Gravenhage. Voorts stelt hij in het licht het groot verschil tusschen een verzählung van curiositen en relieken, zonder bepaald werden-schappelijk karakter, en een Museum naar een op weten-schappelijk gronden aangenomen historische orde, zoo als in zulk een Museum wenschelijk zoude zijn. Zoude (vroeg Spreker) niet door tusschenkomst der Akademie aan de zukanen gegeben; en hij verlangt dus de Commissie gemachtigt te zien, om zich tot den Minister te wenden. De Heer k. Appelte van de go- FULLO ondersteunt dit voorstel, en wenscht daarenboven dat aan den Minister het verzeek gedaan worde, om de voort zetting der zaak te staken tot na het inwinnen van het Advies der Akademie. De Heeren moll en lsbmans achten dit niet raadzaam, aangezien de Minister den raad der Commissie niet schijnt te verlangen. De Voorzitter doet opmerken, dat niet is gebleken, dat het plan van den Minister zonde zijn, de Akademie ten deze voorbij te gaan; maar alleen, dat de Minister het genoemde locaal voor een oudheidkundig Museum beschikbaar will stellen. Hij stelt alzoo voor, de Commissie uit te noodigen om te onderzoeken, wat er van de zaak is, en de Akademie daarna te advize- ren. De Heer moll blijft daartegen zwarigheid maken. De Heer harting vermeldt het zware verlies, dat de taalen en oudheidkundige wetenschap heeft geleden door de ramp, an haren verdienstelijken beoefenaar lsendsbts te Up overgekommen. Onherstelbaar verloren zijn vele bouwstoffen voor eene nieuwe uitgave der Gedichten van hooft bijegebracht, welker gewicht en waarde nog onlangs in deze zelfde Vergadering door den Heer beets zijn in het licht gesteld. Hij wenscht dat de Vergadering al de sympathie daarvoor betoone, welk ieder beoefenaar der vaderlandsche letteren voor den kundigen man, wien dit onheil getroffen heeft, zal gevoelen. De Heer moll biedt, namens den Heer molhütsrn, voor de boekerij der Akademie een Exemplaar aan van het door hem uitgegeven Begister van de Charters en bescheiden ran het Archéte de Kampen. Daar de tijd voor de Vergadering bestemd verstreken is, wordt dese door den Yoorxitter gesloten. GEWONE VERGADERING DEB AFDSELIDG TAAL, LETTER, GESCHIEDKUNDIGE EN WIISSEERIGE WETENSCHAPPEN, GIBBON DKN 9d<>° MAART 1868. -«H9H>- Tegenwoordig de Heeren: c. w. opzoomer, h. j. koenen, C I<BB1IAIIS, T. aOORDA, O. DE VRIES AZN., ê. TAN LENRET, R. G. BAKHUIZEN TAN DEN BRINK, H. C. MILLIBST J, CO. BOOT, L. A. TE WINKEL, W. O. BRILL, N. BEETS, G. H. M. DELPAT, O. MEES AZ, L. J. F. JANSSEN, R. DOZT, J. E. OOUDSMUT, J. H. Schützen, W. MOLL, S. KARSTEN, M. DE TRIES, J. P. SIX. Het Proces-Verbaal der Vergadering van Februari wordt voorgedragen, en na eenige wijziging vastgesteld. Ingekommen een Missive van Dr. p. scheltbha, die de Ameeling verzeichnet, een Commissie te willen benoemen, ten een  De conclusie van dit Rapport strekt om de Vergadering te advizeren, den gouden eereprijs toe te wijzen an den Schrijver van het Leerdicht onder den titel De Lebetis materie ac forma, ejueque tutela in machinie vsspo-fis vi ageniibuê, onder de zinspreuk van horatids: Si forte necesête eet hididie monetrare recentibue abdita return. Finige eindutie non eaaudita Cethegis, Oontinget; hetwelk naar het eenparig oordeel der Commissie er vrij gelukkig in geslaagd is, om het stroeve onderwerp in een dichterlijken vonn te gieten, en het beste van de ingezondene is. Bij de wisseling van gedachten, over dit Rapport, vraagt de Heer brill, of naar het oordeel der Commissie, die vrij gunstig advizeert over de twee andere Gedichten, waarvan het ééne handelt over de uitwasemingen der planten, het andere over de verovering van Palestina door de Israëlie-ten, deze niet voor eene eervolle onderscheiding zouden kunnen in aanmerking komen. De Commissie vindt daartoe geene termen, en de Vergadering besluit alzoo aan het ter Bekrooning voorgedragene dichtstuk den gouden eereprijs toe te kennen. Bij de opening van het naambillet blijkt de Auteur daarvan te zijn de Heer josbph giaoolbtti van Urbino. Aan den Secretaris wordt opgedragen, den Heer GIAOOL (218 ) bekrooning voorgedragene dichtstuk den gouden eereprijs toe te kennen. Bij de opening van het naambillet blijkt de Auteur daarvan te zijn de Heer josbph giaoolbtti van Urbino. Aan den Secretaris wordt opgedragen, den Heer GIAOOL (218 ) bekrooning van het naambillet blijkt de Auteur daarvan te zijn de Heer josbph giaoolbtti van Urbino. Aan den Secretaris wordt opgedragen, den Heer GIAOOL (218 ) bekrooning van het naambillet blijkt de Auteur daarvan te zijn de Heer josbph giaoolbtti van Urbino. Aan den Secretaris wordt opgedragen, den Heer GIAOOL (218 ) bekrooning van het naambillet blijkt de Auteur daarvan te zijn de Heer josbph giaoolbtti van Urbino. Aan den Secretaris wordt opgedragen, den Heer GIAOOL (218 ) bekrooning van het naambillet blijkt de Auteur daarvan te zijn de Heer josbph giaoolbtti van Urbino. Aan den Secretaris wordt opgedragen, den Heer GIAOOL BETI van het besluit der Vergadering kennen te geben, en te berichten, dat de Commissie van beordenem het under hare aanmerkingen zal doen toekomen. De overrige naambilletten zullen ongeopend worden verbrand, en de handschriften, op aanvrage, ter beschikking hunner Auteurs gesteld. De Heer ibemams draagt, namens het Corresponderend lid, Dr. &. H. FEiEDEBiCH, ceuc door dien Heer in het Duitsch geschrevene en door den Spreker vertaalde bijdrage voor, Over de teekens van den Dierenriem, naar aanleiding van Oud-Javaaneche monumenten. De Heer friede-RICH bepaalt zich in zijn tegenwoordige bijdrage tot drie teekens, de Tweelingen, den Steenbok en de Vinchen, Uit de meerdere eenvoudigheid, welke deze beelden op de oude Javaansche monumenten. besluit de Auteur tot de meerdere oorspronkelijkheid der beelden van den Indi sehen dierenriem boven dien der Grieken. De Heer, welche vor eenige voorändelen van den Heer friedlich over oudheiden en tätulle onderwerpen, in de werken vooral van het Bataviasche Genootschap, maar ook in Buitenlandsche tijdschriften verschenen, en verwijst op eenen afbeelding van de teekens van den Dierenriem, in de werken van het Bataviasche Genootschap, Deel XXIII, bekend gemacht. Eene volledige vergelijking van den Dierenriem der onderscheidene Oosterscheidung volken zoude nog tot aeer belangrijke uitkomsten kunnen geleiden. Met bekend tot den Egyptischen dierenriem wordt door den Heer pjubdbrich op den arbeid van den Heer de Aouoi (verhandeling in het Athénée Français) en andere Egyptologen gewezen. De Voorz itter opent de beraadslaging over de mede-deeling. De Heer millibs maakt over dit onderwerp eeuige opmerkingen. Het vraagstuk over de prioriteit der Lidi-sche, Babylonische Statute de Grieken overgegane, en der Egypstische belden van den Dierenriem is reeds een oud vraagstuk. Wat den Javaanschen Dierenriem aangaat, de Heer F&iBDRiCH had met vrucht de afbeeldingen, door rapfles gegeven, welke bijzonder merkwaardig zijn, kunnen rädels. Er heerscht in de Javaansche belden een zekere vrijheid, welke men in die der andere Oostersche volken zoo niet aantreft. Wat inzonderheid het beld betreft, dat hier de plaats der Tweelingen vervult, zoo gelooft de Spreker, dat de voorstelling van een paar symbolisch wordt te kennen gegeven door een schelpdier dat zich Opent. De Heer millies, gereed om zijn gevoelen nog in meer-dere bijzonderheden tç ontwikkelen, moest daarvan voor datmaal afzien, aangezien de tijd voor de gewone Vergade-ring, op welke nog eene buitengewone moest volgen, verstreken was. De verdere behandeling van het onderwerp wordt alzoo tot de volgende Vergade-ring uitgesteld. Bij de laatste omvrage biedt de Heer tb winkel, na-mens de Bedactie van het Nederlandsch Taalkundig Wörde, zijn Ontwerp van Spelling voor de Bibliothek der Akademie aan, bij welke gelegenheid de Heer brill ver-is* (220) Klaart, dat hij ssich met de daarin aangenomene regelen en bepalingen gereedelijk vereenigen kan^ en in zijnen kring gaarne zal medewerken om de aanneming der beginselen in het werkje "voorgedragen, en van de regelen daarop be-rustende, naar vermogen te bevorderen. De Heer beets acht zich gelukkig, aan de Vergadering te kunnen mededeelen, dat ondanks de ontzettende ramp den Heer leemdertz door het verbranden van al het zijne, en daaronder van zijne belangrijke boekerij en papieren in het begin der maand Febm Arj overgekommen, en waarvan in de vorige Vergadering door den Heer habtino melding gemacht is, de voorgenomene uitgave der Gedichten vun Hoft, omtrent welke hij gelegenheid gehad heeft in de Vergadering van December eenige mededeelingen te doen, nogtans voortgang zal hebben. De eigen handschriften van HOFT, volgens welke die uitgave grootendeels geschieden zal, waren tijdens den brand gedeeltelijk niet meer onder den Heer lbbndbbtz berustende, en de overige zijn gered. Van een deel van den voor die uitgave gereed liggenden arbeid was bij een voor deel vriendelijk gegevene in lichtingen, die hem tot de mededeelingen aan de Akademie gedaan hadden in staat gesteld, kwamen nu te stade om de geleerde het het herstellen, en de zwaar beproefde geleerde het herstellen, en de zwaar beproefde geleerde het herstellen, en de zwaar beproefde verloren. Zoo spedig mogelijk zal eene eerste aflevering in het licht verschijnen. De Heer h. db vribs bied voor de boekerij der Aka- demie een exemplar aan van de 14^® en 15^® Aflevering der nieuwe uitgave van den Spieghel Htstoriad, Er zullen nog twee Afleveringen verschijnen, waarmede het werk zal vol Tooid zijn. Daar verder niets wordt ter tafel gebraohti sluit de Yoorzitter de Yergadering. VERSLAG DER COMMISSIE, BBNOBMD TBB BEOOaDEBLING VAN LATIN8CHE GEDICHTEN, IXaBZOMDSN TBB MEDEDINGING NAAE DEN EEEEPRIS UIT HET LEGAAT VAN HOEUFFT. M. Hl De wedstrijd, door den ij verigen beoefenaar en vereerder der Latijnsche poëzy Mr. J« h. hobufpt voor een twintigtal jaren geopend en telkens herhaald, heeft niet de vrachten opgeleverd, die de schrijver van den Parnasas Latino-Belgicüs gehoopt had. Wel heeft het geen enkel jaar an mededingers naar den eerepenning ontbroken; maar de krachten der deelnemers aan den strijd te prijzen. Bijna ieder jaar werden de ingezonden dichtstnkken als onvoldoende en beneden het middelqjatige ter zijde gelegd. Wij betreren dien uitslag, maar verwonderen er óns niet over, als wij zien, hoe het gebruik van de Latijnsche taal als voertuig der gedachten al meer en meer verdrongen wordt door de nieuwere talen, hoe zelfs voor geleerde werken over onderwerpen uit de Grieksche en Bomeinsche oudheid door de meeste (228) Schrijvers huone moedertaal wordt gebezigd, hoe uiet alleen de groote hoop, die veracht wat zij niet kent, maar zelfs beschaafde mannen, die een geleerde opvoeding genoten, deze naar banne meening onnutte liefhebberij hekelen, en den stervenden leeuw een schop geven. Dat hierin vroeg of laat weer verandering zal komen, houden wij voor zeker; zoo slechts de beoefenaars der Latijnsche letterkunde den moed niet laten zak (228) König, en de Latijnsche poëzy, al was het als een hulpmiddel tot bet wel verstaan en genieten der oude dichters, in eere houden. Want wie de dichters niet verstaat, verstaat ook de Latijnsche schrijvers, vooral liviüs en tacitus niet. Daartoe kan de jaarlijksche prijsuitschrijving dezer Aka-demie medewerken. Aan de uitnoodiging is ook in het vorig jaar gehoor gegeven, en ik ben bereid om de taak, meermalen door onzen waardigen, en helaas! te vroeg ontslapen hullbman zoo uitnemend volvoerd, heden op te vatten en namens uwe Commissie verslag te doen van hare bevindingen. Zes prijsversen zijn ingezonden en door ons gelezen en beoordeeld. Vergunt mij, M.H., dat ik u de resultaten van oons gemeenschappelijk overleg mededeele. Het gedicht H"*. 1 is betiteld de assiduo et prudenti temporis imu, iuventuti maxime commendando en bestaat ai afirisselende dactylische en iambische zesvoetige versen in navolging van het gedicht van horatius: Altera iam teritur bella civilibus aetas, Suie et ipsa Roma viribue ruit. De maker van deze 29 disticha rást den, jongeling aan nudue ara-nudus eere tempore vemo; want gelukkig hq, die den vaderlijken grond in de lente met zorg be- werkt De tijd gaat spoedig voorbij en wat na den dood komt, weet niemand. Luiheid moet vermeden worden: In médias dormire dies turpimma res est, inûps et impotena piger luio iacet Pocida lethaea u< qui dueentia comnos doloea avente arente fauee traxerit. Inspanning van geest- en ligchaamskrachten wordt daar- entegen aanbevolen, als Opus molestutn, onus tarnen levissimum. De mier en de bij mogen ons ten voorbeelde strekkeoi bekende beelden, waarbij het alleen ongewoon is, dat de apis meUifera hier als ßarifera wordt voorgesteld en dat zij haren hon ig zuigt uit thymo flagrante, waarbij wij be- reid zijn een schrijftout aan te nemen. Na nog eenige eren triviale beelden en lessen komen wij tot de conclusie die niet al te best op de praemissen slaat: Een deugdzaam leven zal u voeren naar zalige gewesten, Redd ubi segetes tellus inarata nuUusque Solum nee inquinavit aere Jupüer. Versen, waarop horatius niet zonder invloed is geheel ven. (Zie Epod., 16. v. 43 en 64). Het geheel wordt besloten met den wensch: Perambulare amoena fors fuai tibi. Na den inhoud deels met de eigen woorden van den versificator opgegeven te hebben, achten wij het onnoodig uwe aandacht met eene lange lijst van fouten van allerlei aard te vermoeijen. Alles is even onbeduidend als Het motto, waartoe de letters a. b. c. gekozen zijn. Wij gaan over tot N\ 2, een gedicht van 190 hexame- ters, met de kenspreuk 'AftmXov iÇ Acyuirrou ftmjBOff ifi/3«>fc c5vY} xai xaTf^uTfu(raç avr^v uit Psalm LXXIX, 8. De titel bradùae PalaeêUnam occupantes wijst het onderwerp aan. Wij zuilen de wijze van behandeling kortelijk trachten te schetsen. De belofte aan abraham gedaan zal vervuld worden. Mo2BS heeft zijn volk op de grens van het beloofde land gebracht en staat op de hoogte van Fisga. Hij laat zijn blik aan den eenen kant over de dreven weiden, door den Jordaan doorloopen, aan den anderen kant ziet hij de woes-tijn. De gedachte aan zoovelen, wien het niet vergund was Kanaan te bereiken, rijst bij hem op, en stemt hem tot somberheid. Maar het heerlijk tooneel, dat voor zijne blikken zich opent, onttrekt hem aan de smart, en de toekomst onthult zich voor zijn zienersoog: Videt aurea seda, Vicloremque auutn populutn super ardua colla ire ducum, eaptasque urbes: turn duleia pacis Munera, composõesque tribus et libera iura: Quemque sua sub vite, domo castaque beatum Coniuge, nascentisque foventem pignora gentis. Daarna ziet hij de Israëlieten tot straf voor honnen eavelffloed door oorlogen en slavernij geteisterd, de herstellling van den tempel en de komst van den profeet qui vincula genti Esccutiat deiectae hominum, melioraque fata, Ejrsulibusque domum et cadestia regna recludat. Na dit gezicht laat de dichter mozbs sterven. Nu treedt JOSUA op en voert het volk post varias casus ei multa discrimina rerum, die met vlijtige verwijzing op de bijbel-plaatsen, welke de dichter bedoelt, verhaald worden, in het land, welks rijkdommen en heerlijkheden andermaal genoemd en met talrijke epitheta versierd worden. Ten slotte wordt Een epilogus aangeboden (v. 170—190), waarin de Isaciden inamoena sorte gravdU als hopeloos op eene on zekere toekomst wachten. Alleen het geloof blijft de te- rugkeer in het beloofde land verwachten: Sola per obseuram densa caligine noetem Vocem audité dextramque Fides bene credula Pairis Agnoscit, tutoque regens vestigia filo Aetema eapecteU Promissae gaudia Terrae. Ofschoon wij aan dit gedicht niet alle waarde ontzegen, zoo verheft het zich toch niet genoeg boven het mid-delmatige om ter bekrooning in aanmerking te komen. De versen zijn over het algemeen onberispelijk wat de quantiteit betreft, idem voor idem in'v. 20 en Israel in v. 128 uitgezonderd; — maar de groote menigte harde elisiën maken de lezing moeijelijk. Erger nog zijn verkeerd gebrüikte woorden en uitdrukkingen, als in v. 24 rine bij bet aanspreken van den Jordaan, v. 61 vivida venis ßumina voor krachtige aderen, v. 65 imperio oppugnasse, v. 66 desiderio fideli permittit lacritnam, in v. 74 de aanduiding van den gezigteinder met de woorden ubi se propius ierras ei confinia codi Adducunt en vele anderen, die wij Onnoodig achten aan te wogen. Want uit de medegedeelde staaltjes zal u genoeg gebleken zijn, dat de overvloedig aangebrachte en niet altijd juiste epitheta, die bijna bijne gegen naamwoord' ontbreken, wel stutten voor de versen zijn, maar het gebrek aan dichterlijk talent en phantasie niet vergoeden. N^ 3 heeft het opschrift Amyntas, en moet volgens de bijgevoegde verklaring strekken tot gedachtenis aan den dichter sannazasiüs. Als er dit niet bij vermeld was, wij zouden het uit de Idylle zelve niet geraden hebben. Drie Napelsche visschers, mblanthius, lyon en obladon, klagen over den dood van den man (2£7 ) fuerai quo non iueundior (dier Omnibus Àusanium lustrant qui retUnu aequor en die, daar hij was mcußimus piscator (v. 43), een lüoreum Carmen (v. 54) gemaakt heeft; maar er wordt meer over steenen, visschen, sterren en zeegoden gesproken, dan over SAXNAZARms. Wij vinden hier wel klachten over den dood van AMYNTAS^ maar niets over zijn, daar hij tot SAXNAZARms. Lon terit Urnen Olympi (V. 65) en twoemal als divinue begroet wordt, waarschijn-lijk omdat het vers geen divue toeliet. Ts de inhoud hoogst onbeduidend, de elocutio wemelt van onnaauwkeurigheden en fouten. Reeds het eerste voord, dat melanthtus spreekt, is verkeerd: Externa dum noete, Lycon, per nota vagarer Litora, terwijl ook dum vagarer metri causa voor dum vagor staat. Littna diffundit aèquora luce in v. 6, voor lucem undis is eene omzetting, die wij niet kunnen goedkeuren. Even-min nemen wij piscosa taxa (v. 7), abit (v. 17) voor wiedii, appropinquate choreas intexere (v. 53), defixa eo-ralia trunco (v. 37) in de beteekenis van losgemaakt, amtlsa, als gangbare munt aan. Het zal Niet noodig aijn hier meer bij te voegen om ons oordeel te staven, dat dit gedicht, voorzien met de spreuk Notus orbi, ignotus urbi, geen de minste aanspraak op bekrooning of eervolle vermelding kan maken. N^ 4 is eene elegie van 120 versen, even als het voorgaande gedicht van Italiaanschen oorsprong. Het lemma met eene geringe verandering aan viroiliüs ontleend: Si cani-muê sylvas, sylvae sin f Or dine dignae, en de titel de res' l^ratione pfantarum kondigen een gedicht van botanischen inhoud aan. En zoo is het, hoewel de titel min juist gekozen schijnt, en liever de exhalatione arborum et florum had moeten luiden. Na in den aanhef den indruk, dien het genot der frissche natur op den mensch maakt, met weinige fiksche trekken geschetst te hebben, bezingt de dichter den weldadigen invloed, die de geuren van boom en planten op onze gezondheid uitoefenen tot vers 90, waarbij hij ten laatste in eene wat heel sterke hyperbole vervalt, als hij ons verzekert, dat menschen en dieren zouendet sterven, als het vergif van den westewind niet getemperd werd door de uitwasemingen. Quod nüi iucundum efflarent viridaria vitae Germen, et aerio saffioerent pelago, Letale heu zephyrua nobis foret ipse venerium. Rumperet et crebria amritum anhditibus. Oocideretque AonUnum late genua atque ferarum. Ce quando horribüis aaevit ubique luea. In het tweede deel (v. 91 — 120) wordt het schadelijke dier uitwaseming in den nacht, of als de tak en bloem van den stam gesneden zijn, bezongen, terwijl een Ostersch vertelseltje van den nacht en de roos niet onaardig het bedicht besluit. Wij stellen dit gedicht, waarin goede versen gevonden worden, verre boven de drie door ons a%ekeurde prijs versen, maar vonden er te veel leemten en gebreken in om bezweifen, veelmin den prijs waardig te keureu. Vooral hunderlijk zijn de ontelbare hiaten en daardoor noodza-kelijke zamensmeltingen, die de voorlezing zer bezwaarlijk maken b. v. v. 7 en 8: Blanditiaaqueurbis fugeregett contraria dictie Impia facta Hatraa nee paveo^inaidiaa. En V. 68: Large pro^acceptia raddere muneribua. Niet gering is ook het aantal van platte, prozaiftche uit-drukkingen, als in V, 14: Carpere'humo floremTet naribua (S29) r, in V. 28 : ê^ppresna aßabre imaginibus Omare ta-buloê, T. 39 : Vitalea ptomduB aureus Nam parère ubertim praecipit arboribua, en van geheel onlatijnsche constractièn en duistere wendingen, b. v. 83 : Praeeordia sanguis Cur propere, mpMü circule'" et exkUaratf v. 36 : Foeeundo ei vitam spirat amore suam^ v. 41 : nuda lumina voor het oongewapend oog In v. 83 en 84: Dulcia sed nernus effundii tune pabula viUM^ Quum tantum aethereo fulgei ab axe dies, worden de woorden tunc — quum tantum in eene geheel ongewone beteekenis genomen, en elders van de plant, die zich na ar de zon wendt, gezegd: tos se viribus Ula In carum proverte vertice fert radium. Als wij hier eindelijk Bog de duistere versen 57 en volgende bijvoegen, alwaar de boomen aldus worden aangeproken! Non satis est vobis trunco et radieibtu altis Quu coelo effusas depluit auster auster augere Frenare et campo eluviem prohibere feraci Montana et fontes colligere in gremiof en deze: Tuque age, Byella, precor, Florae vix munera sua sua sua een gremio et compta proiice cesarie in welke de dactylus tuque age By zeer hard, de ons onbekende naam Hydla een noodbehnlp voor puella, eindelijk de constructie niet goed te keuren is — dan meenen wij ons afkeurend oordeel voldoende gestaafd te hebben. Uit Italië treedt nog een dichter op in den Wiedstrijd, die door een nakomeling der barbaarsche Celten of Germanen geopend is om de Latijnsche poëzy voor geheelen endergang te bewaren. Hij treedt met volle wapenrusting in het kampperk, en zond voor een gedicht een geheelen, onder den algemeenen titel de Domina no-êtra Maria perdolente. Naar het oordeel nwer Commissie kan dit zevental ele- giën niet mededingen naar den uitgeloofden prijs, omdat aan het hoofd deze opdracht is geplaatst: Pio IX Pontifici Maaimo Calliêihenes RopAeaticuê P. Â, met welke initialen wij vermoeden, dat de titel van prM- byter apoêtolicus wordt aangeduid. Uit deze inscriptie kan opgemaakt worden, dat de bun- del door een hoog geplaatst geestelijke vervaardigd en aan den Paus althans in bandschrift aangeboden is, in strijd met de door den Heer hobufft bepaalde voorwaarden ter mededinging. Daar evenwel deze gedichten, voor zooverre ons bekend is, niet in omloop zijn geweest, en de moge- lijkheid bestaat, dat de ons onbekende namen Callisthe* nes Bopheaticus een' pseudonjm zijn, hebben wij ge- meend, dat wij ook omtrent dezen bundel, ingezonden onder het motto ffaec étudia adolescentiam aluni enz. uit de rede pro Archia, ons oordeel behoorden uit te spreken, en ons niet met eene exceptie van niet ontvankelijkheid van de zaak mochten afmaken. Wij zullen echter, om aw geduld niet op al te zware proef te stellen, ons tot eene beschouwing van de eerste elegie bepalen, die naar ons oordeel boven de anderen staat, en dus geen onbillijken maatstaf oplevert om de geheele verzameling af te meten. Het opschrift de Domina nostra Maria ad templum pu- rißcante wijst den inhoud duidelijk genoeg aan en leert tevens, dat deze elegie eigenlijk een prologus is tot de bezinging van mariais smarten. In de 16 eerste versen voert de dichter, alsof hij in den tempel tegenwoordig ge- weest was, zich sprekende in en geeft zijne verwondering ( «81 ) te kenneu, dat de heilige Maagd zich verplicht acht om volgens de wet van mozss een reinigingsoSer te brengen. Zonder dat ents volgt, waardoor die handeling van mabia gerechtvaardigd wordt, treedt op eens simson op, die hier, vij weten niet met welk recht, als priester met de ephod op de borst geschetst wordt, v. 19 — 24. Daarop volgt eene Vlij getroawe vertaling van de ontboezeming van simbon, volgens Lacas U, 29 — 82. Jerusalem moet zich niet munder verbeagen, dan de moeder, nu de voorspelling van den laatste der profeten vervald is — 48. Hierop wordt sommand andermaal sprekende ingevoerd ongeveer, zoo als mj lezen bij Lucas II, 34 en 35 (v. 49 — 58), waaraan de dichter een niet zeer treffende vergelijking verbindt tus-schen het diep getroffen moederhart en een zwaar onweder na een heeten zomerdag: Haud secuê aeêtivo rutüai quum tempore Et eol ardenii fulgidue ae micat, Nubibue extemplo deneie obducitur aer Accircum tenebria horret ubtque poltÂS; Grande ruü pluviiieque immense gurgite comptent Et segetes rapiurU et sota laeta boum: Sic car Virgineum dinu traneverberat ensis: Saemuê ac ipso funere supplicium. De elegie sluit met de bede, dat de maagd den zanger veiganne met haar te treuren: Luetus enim Mairie forte levamen habet Uit deze opgaaf zal u gebleken zijn, dat het lied meer getuigt voor bet vroom gemoed, of zoo als hij het in kerkelijk Latijn uitdrukt v. 73, devotee census van den maker, dan voor zijn dichterlijk talent en meesterschap over de taal. Zoo dit laatste nog door iemand betwijfeld wordt, dan verwijzen wij hem op de uitdrukkingen fiante Beo voor (282) den Heiligen Gee, primos tuUu voor eerstgeborenen, <diger voor engel, het; oulatijnsche eecuVy lux insilü alto vati, at-tdlere izedem voor den tempel bouwen, ptaeeinü als perfectam gebraikt, premere in gremio infantem voor in de armen of aan de borst drukken, parthenis, dat elders als nominativus voorkomt, hier voor virginü gebezigd, en meer soortgelijke uitdrukkingen en woordvormen. Wij zouden den dichter, als hij ons bekend was, den raad ge- ven zich niet weder aan de Latijnsçh-Christelijke poëzjr te wagen, voor dat hij door de lezing van prüdentitts en 8BDTJLIÜS onder de ouderen, van sannâzabixts en torren- Tiüs onder de lateren zich tot die taak beter zal toege- rust hebben. Er blijft ons nog een dichtstuk ter beoordeeling over, uit 325 dactylische versen bestaande en betiteld: De le^ betis materie ac forma eiusque tutela in mackiniê vaporis vi agmtibua. Carmen didaecalicum, met dit lemma uit ile Epistola ad Pieones : Si forte necesse Est indiciis monsirare recentibtu abdita rerum, Fingere cinctutis non eaaudita Cethegia Continget. Reeds het opschrift wijst aan, dat de maker zijne krachten aan een zeer moeijelijk en weinig poëtisch onderwerp heeft willen beproeven; de kenspreuk, dat hij zich wel bewust was, dat de alledaagsche woorden- schat voor hem onvoldoende zijn. Nach bet eenparig oordeel van de Commissie is de dichter er vrij gelukkig in geslaagd om het stroeve onderwerp in een dichterlijken vorm te gieten, en is dit gedicht niet alleen het beste van de ingezondeno, maar verheft het zich ver genoeg boven het middelmatige om ter bekroouing voorgedragen te worden. De dispoeitio laat wel wat te wen-schen over en heeft door de zucht om naauwkeurig alles te beschrijven wat veel het voorkomen van eene technische verhandeling aan het gedicht gegeven; de docutio is niet overal onberispelijk, maar wordt door het gebruik van min gepaste partikels nu en dan ontsierd; de versbouw is niet altijd vloeijend en meer dan noodig was met elinonea en i/mtrueê aangevuld; maar deze zwakhed En leemten, die grootenden zonder moeite te verbeteren zgn, wegen niet zoo zwaar, dat wij gedachtig aan het gezegde van HOSATIUS! ubi plura nitent in carmine, non ego paucis Offendar maculiê, quas out incuria fudit Aut humana parum cami ncUura, ons daardoor gehouden achten een ongunstig vonnis ter nwer bekrachtiging aan te bieden. De uitgebreidheid van het stuk en de inhoud, die ongeschikt is om bij een een eerste lezing overal begrepen te worden, verbieden ons het geheele gedicht hier mede te deelen. Liever willen wij den loop opgeven en enkele plaatsen, die ons meest gepast voorkomen, daarbij overnemen. De aanhef luidt aldus: Materiem Miua aggreditur eet. Na deze omschriving van den inhoud wordt eerst gesproken over het metaal, waaruit de stoomketel liefst te ver-varaardigen is om tegen 'den roest beveiligd en niet aan scheuren onderhevig te zijn, v. 9 — 48, daarna over den vorm, waarbij de uitvinding van watt als de beste wordt geprezen — 72. Toch dreigt de zaamgeperste stoom met dood en verderf en vordert middelen tot bedwang; wanteen menschenleven is meer waard dan versnelde gemeese-schap — 92. Daarom is de veiligheidsklep aangebracht: Vahsula, tuiricem dicunt quam iure, quod ilia Instruetuê iutamen habet pariesque lebetis, Compago et molie iota, artißcumque caierva Cireumetans, iectumque domus, TSBSL. BV IfXDVD«  Nochtans zij de machinist op zijne hoede om niet door den hefboom te zwaar te drukken eene vreeselgke uit* barsting te veroorzaken. Hij spiegele zich aan het voorbeld van de tochtgenoten van ttltbsbs — 148. SeUicet Aêolia eet. Welke plaats, om dit in het voorbijgaan te zeggen, eenige van de vroeger gegispte feilen bevat, als het ongebruikelijke eacupiens, waarvoor een juister woord niet lang te zeken is, en cauta, een minder gelukkig epitheton van pelia, terwijl de levendigheid van het manum de tabula toege-past en het stooterige vers Ipso unde irato fert duram ab rege repuUam weggelaten had. H et is rädzaam, aldus vervolgt hij, een dubbele veiligheidsklep aan den ketel te maken, zoo als men de woede van tijger of leuw met krachtige traliën beteugelt — 160. De volligheidsklep verdient de voorkeur boven een plaatje van verschillende metalen, laina ßuHie hier genoemd, dat bij te groote hitte tot smelting overgaande daardoor het sein geeft om de hitte te temperen — 200. Nog andere voorbehoedmiddelden kunnen genomen worden, even als de soldaat door zijne wapenrusting, de veldheer door zijne taktiek den vijand afweert en verwint — 215. De vreemde bestanddeelen, waarmede zelfis zuiver water bezwangerd is, zetten zich langzamerhand tegen den ketel en belemmeren niet alleen de verwarming, maar dreigen ook met gevaar. Die korst moet niet a^eschraapt» maar door eenig middel losgemaakt en weggenomen worden. Welk  nan ingrata palaéo, Quell terrae impaeuõe cognomen Gallia pomie, Abdita quod terrae ignominus cognomen Gallia pomie, Abdita quod terrae ignominus cognomen Gallia pomie, Hieruit neemt de dichter aanleiding om den Engelschman te smeken zijne aardappelen liever aan de arme, uitgehongerde Ieren te geven. Hem staan andere middelen ten dienste, als leem en kleine stukjes glas — 289. Wij nemen de vrijheid om op dit point den dichter aanverregaande overdrijving schuldig te verklaren. Het komt ous voor, dat hij wat al te gretig een gelegenheid heeft aangegrepen om aan eene vete tegen de Britten — de dichter is waarschijnlijk een Franschman te voldoen. Eindelijk ook zonder overgroote hitte kan de ketel springeuy wanneer er eene ophooping van elektriciteit op den selven plaats heeft. Of dit gevaar zoo groot is, als hier wordt voorgesteld, is hoogst twijfelachtig. Een geacht lid der Natuurkundige Afdeeling onzer Akademie vindt het sterk overdreven, en meent dat de dichter liever had moeten ge-wagen van het gevaar ontstaande uit gebrek aan water in dktel, daar dit tot een poetischen uitstap over belangrijke cosmogonische vraagstukken had kunnen aanleiding gevren. Wat tegen het gevresd gevaar te doen valt, is volgens onzen dichter nog niet voldingend bewezen. Der een wil het door metaalverbinding, de ander door een afleider wegnemen. Derwijl de wetenschap zoekt, wacht de Muse hare beslissing af. En zwijgt — 325. En hiermede M.H. zijn wij aan het einde van onze niet altijd aangename taak gekomen. De slotsom van onsonderzoek is u reeds bekend. Wij hebben de eer u voor te stellen om de overige vier ingezonden Latijnsche gedichten en den bundel Elegien ter zijde te leggen, enden gouden eereprijs toe te wijzen aan den schrijver van het leerdicht over den stoomketel, gekenmerkt met de woorden Si farte néceâse est cet., met de bepaling, dat de auteur zal uitgenoodigd worden om gebruik te maken van de anmerkingen, die de Commissie bereid is hem mede te deelen. Amsterdam, 9 Kaart 1868. J. C. G. BOOT. 6. H. M. DELPRAT. S. KARSTEN. 