Astoria, or, Anecdotes of an enterprise beyond the Rocky Mountains
Diciemlich, aus dem Tätigkeiten, wird der letzten Dikterei (dikterei een oomiB' boar vereischte) werd rerhunderd (Art. 2) ; de hunrder moest Toor elken arbeider jaarl^ks / 3.— aan 'a lands kas voldoen en niettemin z^n volk, zoo vaak dit rerlangd werd, beschik- baar stellen voor verpUchte werkzaamhedeo aan brn^en en w^en en audere heerediensten (Art. 5). Na het yerstryken Tan het haurcontract zoaden al de aanplantingen, be- nerens de te veld staande gewaseen, zonder eeo^e schade- vei^oeduig aan bet GoaTemement oTeigaan. AUeen de ge- boQwen, de werktuigen en de inyeutaris zon het GonTeme- meat des verkiezeade ^t^en bill^ke schattdng" knnnenkoo- pea; maakte het echter van die bevo^dheid geen gebrnik, dan zon de ondememer zgn eigendom (zgn gebonwen en opatallen, wel te Terstaau) mogen w^nemen, waarroor hem een bill^ke tgd zou gelaten worden (Art. 8). Maar het fi-aaiete heb ik nc^ verzwendet. Artikel 10 Inidde iroordelgk aldns: ^De onderaemer ia voorts Terplicht getrouwel^k op te TO^en en na te komen alle bestaande en nader door het OouTernement te maken bepaliogen omtrent de verplichten van GoaTemementsgronden en alle algemeue wetten en Toorachriften.' Men Terbond zich dus Tolgens dit artikel niet alleen om de Toorwaarden te vervnllen, die het GoaTemement reeds h a d Tastgesteld, maar ook die welke het later ac^ vm goedTindea ta bepalen; Toorwaarden derhalye, waarran men ho^enaamd aiete wist. Waarl^k, wie op zulk eea voet gezind was land te horen, kon zeker wel geacht worden door baitengewonen moed en oadernemememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememememem Maar zelis deze reeling vond af kearii^ b^ Van den Bosch, die destgds als Minister met de leiding raa het Departement ran Kolonien was, belast. H^ wilde de Terhuriag van weeste gronden niet alleen beperken, maar geheel yerbieden. In November 1838 achreef hg naar Indie '), ^dat het etelse] ') Zie T. V. N. I., 1851, 28-34 en 1856. II. 386-390, *) Zie T. V. N. I., 1867, I, 29. Diclized by Google HET CULTURE SEI, van cultures geächt werd zicb bezwärtigen zieb bezwärtigen zieb bezwärtigen ziehen bezwärtigen ziehen, während der kringen van het dorpsgezählt, während der kringen van  sen zouden kwgnen. Bovendien zouden de verkregen produc- ten op de Europeese bemächtigen, werden aangevoerd, het- geen allicht eenige daling van präs kon veroorzaken. Wilde de Regeering met nadruk haar stelsel handbaven en beoogde 2^ niet een geleidel^ke oplossing van de dwangcultunr in vryen arbeid, dan was zy zedelgk rerplicht om de uiigifte van land in buur of erfpa«ht na te laten, Ook op het gebied der koloniale politiek kau men niet twee heeren dienen. Men kan de dangcultuur niet met kracht toepaasen en t^elijk den vrgen arbeid bevorderen; want de goede wer-king van het stelsel van dwangcultuur vereiscbt een geheel samenstel van wetten en regels, die met den vryen arbeid onvereenigbaar zgn. Evenmin kan men den vrgen arbeid > uOoor het gezag aan de dorpeliiigeu opgelegd.D Verkeerde van deu Bosch, toen h^i dil schreer, nog in de illusie, dat z^n steUe niet gegrond was op dwang? DiclzedbyGoOglC HET CCLTTRUKSTELSEL, 105 huldigen en t^elyk allerlei toestanden in wezen laten, die in het aadere stelsel volmaakt goed posseu, maar een hunderpaal, ja dikwyls een onoverkomel^ke hinderpaal zgn Toor de partielliere indnstrie. Ware dit in lateren tjd meer a^e-meen ingezien, dan zou er, dnnkt m^, spoediger een einde z^n g«komen aan veel halfheid en onzekerheid, die zich op Let gebied der koloniale politiek heeft vertoond en zel& nu niet is verdwenen > De parten zonden van stonden aan zich scherper heben afgeteekend; er zon niet zoo vaak een transactie zijn beproefd, een conciliatie van onderling t^enstr^dige b^nselen. Het ^stelsel van handel" en het nstelsel van belasting" staan Ignrecht tegen elkander over. Wil men het eerste op Java beatendigen, dan moet men zich door geenerlei overwegden laten weerhouden om dat-gene te doen, waardoor dat stelael alle^n beataanbaar is. Men most de hoofden niet beperken in bun macht over de bevolking, de centuur percenten niet afschaffen, de woeste gronden niet overven aan de particuliere industrie, en bo- venal faet regeeringabeleid niet onderwerpen aan de goed- kenring van een Parlement, dat immer onder den invloed ataat van een — altgd min of meet philanthropicb ge- stemde — publieke meening. Verkiest men daarentegen het tweede, dan bezitte men evenzeer den moed van zijn over- tuiging en blyve op den wy der hervorming, hoe bedacht- zaam ook bewandeld, niet ten halve staan. Laten tvy toeh, om het even of wy ons liberal noemen of conservatief, van Tan den Bosch leeren, wat de eisch der consequentie op het gebied der koloniale politiek insluit. Hoe meer wij zyne nota's en rapporten herlezen en doordringen in den geest van zijn beginselen, hoe meer deovertnigingzichb ons moet vestigen, dat zgn stelsel een geheel vormt, a prendre on a laisser. Het Indisch bestuur werd in Maart 1840 bg kabinetsmis- aive nitgenoodigd /,om de verhnringen van gronden voor de ffkof Be-, auiker- en indigenscha definitiv breiten, in geval zoodanige verhängen der bevordering en nit- byGoogle 106, HET CDLTDUttSTBLSBL. ffbreidiBg van Budere cultnras wenschelk mochteu georden worden, aladan telkens daartoe de toestemming te wTTagen van bet Opperbestaor." Ik beslnit dit hoofdstuk met een kort overziclit tod bet geBcbiedknndig verloop der Toomaamste cultures tot 1868. De tgdsorde volgende, begin ik met de indigo. Het ia ons gebleken dat de Regeering, na eerst een ander Btelsel te bebben verkozen, in 1831 de bemiddelige heeft ingrepen ran tnascbenpeisonen, die baar op zekere voorwaarden nage- noeg al de Terwerkte grondstof tot eenTaetenprgflvan/l.e? per Amat. pood zouden lereren. De ingevoerde regeling be- antwoordde ecbter niet aan baar doel. j^AaDTSokel^k ver- kreeg men betrekkelyk gtmatige nitkomsteD ; docb apoedig bleek het dat de gronden alecbt gekozen, de fabrieken te nitgebreid en onordeelkimdig geplaatet en, als een gevolg van eeo en ander, de woningen der planters te Ter van de aanplantingen rerwijderd waren. Die omstandig beden te za- men leiden tot spoedige nitpntting van den grond, vermin- dering van productie en tot ondragelykeQ drnk van de be- trokken bevoHdng')". Uit een onderzoek, ten jare 1834 in de Preanger Begentschappen ingesteld, bleek >het, dat de indigo-plantera aoms twiotig a ryf en twintig o ren ganzen ran de fabrikken woondep en de bevolking, door de zware werkzaamheden aan deze cnltnor verbotiden, den rystbonw in zn\k een mate bad moeten verwaarioozeu, dat twee jaren acbtereen in twee r^entacbappen „een n^pende be- boefte aan levensmiddelen" bad beataan. Met bet oc^ op deze ongunst^e uitkomsten werd een hervormina ingevoerd, bg welke gelegenbeid bet Ooavemement, waaracDgnlgk om zich vrger te knnnen bew^en, besloot, de &briekmatige bewer- ') Het jaar, waarin de eerste aitgave van dit werk is verscheneu. Over de suikerwet en de joogete regeling der kofDecultuur spreek ik later, in hoofdstuk VI. •) Memorie van ToeUchtiiig der Culluurwet van 1865, bit. 32. byGoogle HET CCLTUnEaTELSBL. 107 king weder voor eigen rekening te doen geschieden. Onder bet alduB gew^zigd atelsel ateeg de prodactie vaa 247,000 tot 2,297,000 Amst. ponden, welk cgfer in 1840 werd bereikt. Hoewel na de toestand was verbeterd, was h^ noggeenszins wat h^ wezen moest; de indigo-cultatir i« ultgd een drukende arbeid gebleyen. De B^eeriog heeft dit zelve erkflnd «n daarom in 1847 (onder bestanr van den Minister J. C. Baud en den Gouverneur-General RochnsBen) besloten om baar belangrigke te beperken. OTereenkomatig dat besloit is den 2 December 1850 de indigocnltanr overal ingetrokken, waar zg minder opleverde dan 30 Amat. ponden per bouw. Ook is het plantloon, dat tot dusver nooit meer dan/1.20 per pond had bedragen, achtereenyolgens tot /2 verhoc^d. Maar ondanks dit alles bleef de toestand der Ja vanen, die by de indigocnltanr waren i^edeeld, bedroevend. In B^^len en Banjoemas, waar deze cultnnr hooMzakel^k werd gedreren), bedro^ bet loon gemiddeld alecbts /9.62 en / 9.69 per gezin, „T00r een arbeid, die, hoe laag ook fberekend, toch stellig meer dan 150 dagen van het jaar Tordert" «), hetgeen uit Komt op ongeveer 6 centen per hoofd daaga! Daarb^' bleek bet, hoe meer men de zaak onderzocht, dat de GouTemements'indigocnltnur den grond nitputte en in alle opzichten rerre aebterstond b^ de parti-culiere teelt. Ook Toor de schatkiat kon z^ betrekkel^k geringe toot-deelen meer opleveren. De netto winst bedro^ wel.is waar van 1861 tot 1863 gemiddeld nc^ / 836,000 'a jaars ; indien echtor het plantloon slechts van / 2. — op / 3, — per pond werden yerhoogdf«ene verbooging, die de verdiensten der be-Tolking in Bagelen en Banjoemas -n<^ maar op f 13. — per gezin of 9 centen per hoofd daags zon brengen en die dna in bill^kheid moest gescbieden, dan zon die wiast, b^ eene Dicenbeben, I, 529. Dicenbeben, prodnctie van 600.000 poud, reeds tot 240.000 vermin, denn er bestonden dus reden genoeg om tot intrekkik der coltuar over te gaan. Den 19 September 1864 is daartoe, oyereenkomatig een advies ran den Raad van Indie, besloten. Na 1865 zgn op Java van Gouvernementwäre geen velden met indigo beplant. De indigoknatur ia niet de eenige, die het Gronvernement op Java heeft moeten intrekken; ook de paper-, de tabak de thee- en de kaeelenltuor, die alien haar ontstaan aan den Ijiraaf Van den Bosch te danken hadden, zijn achtereenvolgens opgeheven. Bg elk dier cultures in het byzonder stil te staan, zoa oqs te ver leiden eu is ook niet bepaald aoodig. Geene van haar heeft groote voordeelen aan de achatkist oj^eleverd. Op de peper heeft het Gouvernement benrtelinga verdiend en verloren, en als men de verliezen van de winaten aftrekt, blijft slechts een win8tvany560.044 over. De thee daarentegen, eveaala de tabak en de kal- ueel, gaf byna altijd verlies. Rekent men deze cultures b^ elkander, dan komt men voor de jaren 1836 — 63 tot een nadeelig resultat van 6.627.352 a). Ook de eochenille- teelt, die in den latsten tgd alleen in een straf-etabliase- ment in Banjoewangie gedreven werd, ia v66r eenige jaren oj^eheven. De kinacnltunr, die eerst veel later is ingevoerd, was nooit voor den handel ran eenig belang en geachiedt thans geheel in vryeu arbeid. Over de k of fie valt, binnen de grenzeu die w^ ons thans hebben geateld, weinig te z^gen. De aanplantingen werden krachtig voortgezet, en toen er vrees ontstond, dat goede gronden voor de uitbreiding der cultuur weldia aoudeo ont-breken, werd (bij resolutie van 25 September 1836) besloten om de algeschreven kofBetuinen, voor zoover zg op oorspronkel^k goede gronden waren aangelegd, alleen b^ volatrekte ') Zie Memorifl van Toelichting der Cultuurwet, bl. 36. ') Zie de Bijagen I, II, V en VII van de Memorie van Toelichting der cultuurwet van 1865. sdbyGoogIc ItET COLTCUBSTELABt. l09 noodzskel^kheid aan de berolking ten^ te geven : zij moesten braak blgven liggen, totdat zy weder gescfaikt zou-dea zijn om met koffie te wordea beplant. Eea hard beBlnit, dat eerst den 25 Juli 1866 is ingetrokkeal Wat deo pr^s betref:, dien het QoaveruemeQt zon betalen, den zoogenaamden marktpi^B, wij hebben reeds gezien dat die in 1833. Da afrik van huur en transportkosteti, op f 10. — (zilver) per pikol was vastgesteld. Deze près is echter niet altgeordnerd gebleve. De eerste der kofifie-präzen in Nederland, tot f 8.27 (zilver) per pikol werd verlaß. In 1858 daarenten werd hij weder tot f 9.20 verboogd; doch (het einde van dat jaar is een nieawe regeling ingevoerd, waarbij aan de bevolking een prgs is toegekend, af hankelk van de marktwaarde in de laatst rerloopen vyf jaren). Dienovereenkomstig ia de betaling van lieverlede geklommen tot 13 (1867). Thans echter houdt men zich uiet langer aan de pryaschaal van 1858; het maYimum van 13 is sedert 1874 met / 1 overschreden. ') De gemiddelde koffieprijzen, in Nederlanii bedongeii, waren : van 1825—33 32,1 Cent per half kilogram „ 183i— *3 29,1 » ». B 1&44— 53 23,9 » > . 185t— 6a 36,7 « B n *) Wanneer de marktwaarde in de laatste vijf jaren dan ontving gemiddeld bedragen had: de bevolking: / 20.— / 8.50 » 20.— a 22'/, • 9.— » 22'/, » 35 s ,9.50 6 25.— » 27'/ t 10.— j» 27'/, » 30 * 10.50 » 30.— > 32'/, » 11.— » 32'/, » 35 » 11.50 B 35.— » 37'/, 13.— « 37'/, 40 11 12.50 * iO. — en hooger » 13. — er, 11, 550. sdbyGoogle ilo HKT CULTCCKSTEL3BL. Onder het bestuur van den CroaTeraenr-GeDeraiil Bocliua- sen is de cultnnr van bosclL- ea p^gerkofiie belaDgryk in- gekrompen, die van tuinkofBe daareategea in gel^ke mate uitgebreid. De heer Rochossen was van oordeel, dat deze maatr^elen zoowel rermeerderiag van prodactie ala vermin- dering Tan druk voor de beyolking zouden tewe^brengen. In het Yerslag van 1865 betrefFendedeoitkomstenderkoiBe- enquSte wordt evenwel gezegd, dat de Heer Bochaaeen zich hierin heeft Teigiet en joist bet omgekeeide is gebenrd ran hetgeen b^ verwacht beeft: de arbeid is toegenomen, bet product venninderd. De steller Tan het Verslag goat zelfe zooTer Ton te beweren, dat de maatregeleu van den Heer Bocbnssen ^onberekenbaar reel kwaad aan de cultuor hebben vto^ebracht, omdat daardoor de rolkscultnar, waarran men \vschier overal de kiemen kon ontdekken, als het ware in phare geboorte gesmoord werd." Imtners, ^een koiEeplao- tend bnisgezin kan, t^en 300 boomen in tainen, wel 1000 in kampongs onderhoudea." ^) £n tbaua blyft odb nc^ een der belangr^kste takkenran prodnctie op Java ter bebandeling over: de suiker. Wy hebben gezien, welke regeling van den Bosch voor deze cul-. Tuur had ingererd. Hier allerminst kon hg de tusschenkomst van particulieren missen en van den nitslaal zu verzekeren hing de toekomst zgnerplanen grootendeels af. Het scbent een gewezen Bengaleeschen kok tot suikerfabritant gepromoveerd, en de anecdote achijnt histo-risch te zyn, dat de resident ran Pasoeroean den Luntenant-Chineea aldaar tot het aangaan van een contract heeft be- BegrootinB van N. I. voor 1871, Bijlage 35. bl ii. Een vijflal fabrieken in Hadiaen heeft het Indisch bestuur een tijd lang voor eigen rekeniug geSploiteerd, doch de resulUten waren zer treurig en de proef werd daarom iiiel voortgeiet. biGooglc HET CUttJDESTBLSBL. Ill vogen door hem te dreigen, dat h^ andera z^n vader niet in dea ran^ ran Eapitein-Chinees zoaopvolgen i);zel HET CUttJDESTBLSBL. Ill vogen door hem te dreigen, dat h^ andera z^n vader niet in dea ran^ ran Eapitein-Chinees zoaopvolgen i);zel HET CUttJDESTBLSBL. Ill vogen door hem te dreigen, dat h^ andera z^n vader niet in dea ran^ ran Eapitein-Chinees zoaopvolgen i);zel HET CUttJDESTBLSBL. Ill vogen door hem te dreigen, dat h^ andera z^n vader niet in dea ran^ ran Eapitein-Chinees zoaopvolgen i);zel HET CUttJDESTBLSBL. Ill vogen door hem te dreigen, dat h^ andera z^n vader niet in dea ran^ ran Eapitein-Chinees zoaopvolgen i);zel HET CUttJDESTBLSBL. Ill vogen door hem te dreigen, dat h^ andera z^n vader niet in dea ran^ ran Eapitein-Chinees zoaopvolgen i); Yah den Bosdi er te over, een zyner zonea met een contract te b^ftigen. Langsammerland begonnen echter velen het wiuatgeveude der zaak in te zien, en zoo groot als TTo^r de tegenzin was geweest, zoo groot, ja nog grooter werd de b^eerte om contracten meester te worden. Ookonder de ambtenaren b^j het binnenlandsch lieatuur — die in het nieawe atelsel aanfankel(jk niets anders haddea gezogen dan een belangr^ke vermeerderii^ van bezigheden ten behoeve Tan particolieTe fortainzoekers — bracht het Toordeelige der toenemende eultnurprocenten een geheel veranderde stemming tewe^, zoodat hunne onverachilligheid plaats maakte voor een wedyver om de uitgifte van meuwe contracteu te bevorderen. Ja, Tele hnnner werden zede contractanten. Men begrüßt echter dat een industrie, die op zulk een Toet werd gedreven, nog al het een en ander te wenschen OTerliet. Het fabrikaat, dat het QouTemement Toor z^ne nitBohotten in betaling kreeg, was van zeer gerioge qualiteit. Men Terzekert, dat somt^da een product werd a^elererd, ten aftDzien wa&rvan tn^fel bestond, of het wel soiker was en oiet modder of sl^k. Van daar dat het GouTemement steeds geld rerloor. Van 1837 tot 1844 berokkende deze coltnur aa de schatkiat een uadeel van niet minder dan/9.929.&79 '). Ook de beste maakte slechte zaken, want het loon was gerii^. In Japara, waar al de beste gronden ten behoeTe *) Fransen van de Putte, De regeling en uitbestediiig van de Suiter' contracten op Java, bli. 3. 'Just deie onderneming werd de productiel^te van Pasoeroean eo wierp later Tabuleuse winsten af.s *) Het voorgaande en hetgeen onmlddellgk volgt is ontleend aan het hoogst belangr^jke artikel Suiker in het Woordenboek voor N. I. Ill, 627. Zie de Memorie van Toelichting der Cultuurwet van 1865, £q- lage VIII. by Google lis het cuLTrtraaxELSEL. der soiberciiltiinr in besl^ waren genomen, zoodat roorden rystbouw alleen de slechtste Telden overbleven, Terlieten in 1841 gedurende zes maanden t^ds meer dan 2100 peraonen Imnne haardateden i). Kortom, het Gouvernement verloor geld, de berolking had oorzaak tot ontevredenbeid en alleen de &brikantea werden echatryk; voor zooTer zg ten ininste op bet gemakkel^k rerdiende geld niet bet //z6o gewonnen, z6o geronnen" toepasten »). Hierin moeat noodwendig verandering komen, en daarom is kort na de optreding van Band als minister van kolooiea en nienwe regeling ingevoerd (1842).  de iitgifte der nieuwe contracten voerde de Gouverneur-General terens eene bervorming in, door te bepalen dat de regeering van nu af aan geen voorscbotten meer zou geven voor bet oprichtea der fabrieken. Aanvankel^k ontmoette die maatregel veel tegenstaud; maar dank zg het beleid, waarmede hy werd nitgevoerd, gelukte bg ten ') Zie het Rapport van den InspecUur der cultures over deze laak bg van Deventer, III, 123 en verv. •) Woordeuboek voor N. I., 111,627. Dicized by Google HeT CDLTHnESTBidEt. Il3 slotte Tolbomen '). Ook de plantloonen werden verfaot^ en naar een nienwen mEtatstaf berekend; de betaling per boaw werd namel^k door een betaling per nil^eleTenleD pikol suiker verrangen. De Gouvernement-General Duymaer van Twist heeft mede het oude etelige op een der hoofdeponten gewöhnlich, door de levering aan het Gouvernement van twee derden derop- brengst in die van een voomit bepaalde hoeveelheid te ver- anderen. Het was gebleken dat de moatregel van 1842, hoe gunstig die ook gewerkt had, niet geheel aon het doel beantwoordde. Het fabrikaat toch, dat de contractanten ver- plicht waren tot l^en pr^a oan het Gouvernement af te staan, moest van de beste hoedanigheid zyn. Vervaardigden zg nn ook sniker uit de stroop, die z^ overhielden — na- tnurlyk van geringe soort — dan maakten zy daarb^ ge- woonl^k slechte rekenii^ ; want tegeuover iederen picol min- dere aniker, dien zg dan verkregen, moesten zy twee picols betere sniker tot een l^en pr^B leveren. Daarom lieten zy meestal de stroop wegloopen, between ten nadele strekte van de bevolking, die daardoor minder plautloon ontving. De maatr^el van 1854 had ten doel dit te verhoeden en z^q werking ia nit Stekend geweet. Na de invoering van bet fizum is de productie in v^f jaren tgds van 1,498,489 tot 1,774,176 picols gest^en. Zes jaren later, by de regeling van 1860, is echter hierop teraggekomen. De regeeriag heeft toen het het stelsel van 1842, hoewel eenigszins gewyzigd, weder toegepast, maar daarentegen de levering van mindere sniker. Zie Fransen van de Putt«, de Suikercontracten op Java, bl. 10 — 12, Later, in 1860, heeft de heer Rochussen, als ministei', by. de toenmalige regeling der suikercultqur, ook de voorschotten voor de dagel^iksche uitgaven (behalve voor de plantlooneii) afgeachaft en daardoor den maatregel, dien hg als Gouvemeur-General genomen had, voltooid. Zie het Versag der Commissie uit de Tweede Kamer over de regelmäßige der suikercultuur op Java, d. 1. Oct. 1860, § 20. geciteerd bij van Hoevell, Parlementaire Hedevoeringen, IV, bl. 265 — 6- voor een zekar gedeelte, Teroorloofd. Z^ meeiLde aldos liet bezwaar, dat in de onde r^ling gelegen was, op te lossen en tevens asn de sdiatkiat meerdere TOordeelec te ver- zekeren i). Zeer belangrijk was ook de r^eliDg, ingroerd bg Ko- ninkl^k Besluit ran 20 Jali 1863. Zg rastte hoofdzakelp op de Tier volgende grondslagen. Ten eerste werd daarby aU begineel aangenomen, dat de contracten niet, zooals Troeger, naar de willekeor van bet Indisch Beatuur, maar bij openbare nitbesteding g^imd zou- den worden, en wel (beboudens de andere vereiachten) aan hen, die aannamen de grootste hoeyeelbeid auiker van een bepaalde klenr tot een vast^eatelden pr^s aan bet Gouver- nement te leveren. Het b^nael van de leyering e Er voor- ott bepaalde boereelheid (een fixnm) is dus ook b^ dese regeling weder toegepAst. Ten tweede werd voor- enchreten, dat oyer niet meer dan een vijfde ran de rijatvelden van elke gemeente mocht worden beacfaikt. Yan dezen r^el waa gedurig a^eweken. Eerat nn werd by tot gebod verbeven. Ten derde werd aan de berolkii^ een plantloon verzeckerd, even ala voor de verkr^en hoeveelbeid suiker berekend, maar naar den volgenden (veranderden) maatstaf: Yoor de eerate 45 picols van elken bouw : / 3 per picol, en voor iederen picol meer/ 1.50; betondens een minimum van / 90 per bouw '). Volgens clen Heer MiUarii was dit eeae grove fout en is het daaraan toe aohrijveii dat de productie, die in 1860 1,774,176 picots had be- ilragen, iii 1862 tot 1,687,998 picots was verminderd. Hand. Ind. Genoot-stap, 1868, bl. 162. Volgens de regeling van 1860 werden bemaßt: per picol. Voor de eerste 30 picols van elken bouw / 3.— » t volgende 15 n a » » * 2. — hie overige » 1. — biGooglc Ten Tierde werd bepaald i) — dit was het 1)ekende ar- tikel 17 — dat het sagden en vervoeren ran het saikerriet naar den molen en alle verdere werkzaamheden in en b^ de ondememing, even als de afvoer Tan de sniker, moest geschiedeu in vrgen arbeid, zonder eenige tusschenkomst van het beatnur. Voor was dit andere geregeld. Het bestuur verbond zich toen niet alleen om den contractant van net te voorziea; het voorzieagem het ook desgevorderd van de noodige werklieden «). In 1863 heeft de regeering gemeend dezen toestand niet te mogen bestendigen. Om nu den oveigang te bespoedigen, werden ten behoeve der ondememingen, die op den voet der aigemeene grond- slagen van 1860 werkzaam waren en wier contracten voor het meerendeel nog in lang niet zotiden verstrgken, eenige exceptionele bepalingen vaatgeateld. Dit was noodig om de bezitters der contracten te bew^en. Tot de nienwe regeling Tet te treden. Het eind doch van deze laatste was, zooals duidelyk blätter, het voordeel der achatkist en tegelgk het welzyn der snikerplantende bevolking te vermeerderen. De regeering trachtte dit tweeledig doel te bereiken door vier middelen: openbare uitbestedig der contracten, beperking van de cultuur tot een vijfde der rijstvelden, afschaing van den gedwongen arbeid by het anyden, vervoeren en bewerken Tan het product, en verhooging van het plantloon, inzonder- heid beon ondememingen met een groote productie per bouw. Ziedaar een mwe schete van de geachiedenis der voor- naamste cultures tot 1^6$, Ik'kon die scheta niet leveren, zonder nu en dan een blik te werpen op de uitkomsten van het cnltuuratelael ; en atraka, ala wy ona met deze laatste meer iiig mel het advies der suikercommisi e haar Verslag, Hoofdst. V, bl. 35. ') Zie boven bl. 96. Dicized by Google lis UEiT CULTURE. opzettelgk bezig hoaden, zal hat telkena aoodig zijn om weder het histonBch terreia ie betreden. Van zelf zal dan menige leemte wordeu aangeruld in dit, uii den aard der zaak zeer onvolledig, overzicht. Ditmoal was het m^ Tooral daarom te doen, aon hen, die met dit onderwerp Qiet geheel bekend z^a, bqh denkbeeld te geren ran de inrichtiug ran het coltanrstelsel, van de economiscbe en staat kaudige grondslagen, waarop bet rust, en rau de wgzigiogeii, die bet beelt ondergaaD. Wy hebben gezien, dat al de gewogenen cnltorea ran liererlede zgo afgeBchaft, bebalre die van de koffie en de soiker, en dat de r^eering tot bare a&cbaffing is overgegaan, niet op losse gronden, maar of omdat financieele redenen bet geboden, of omdat de dmk te zwaar was voor de berolkiug. Ala stelsel — dit leert o»b eenvoudige opsonuning der feiten — is bet werk van Van den Bosch grooteBdeeU mislnkt. Of is het geen mia- Inkking te noemen, dat van de acht cultorea, die h^ heeft ingereerd of uitgebreid, na een betrekkelk kort tgdsver- loop niet minder dan zes onbondbaar zi|n gebleken en de eene van het tweetal dat nog beetaat, de suikercnltonr, eerat v^ftlen jaren na hare invoering een bron van wust ia geworden voor het R^k? Tot lof van Van den Bosch ia veel gez^d en gescbreven waarmede ieder meet inatemmen; maar op de vraag, of z^n werk den etempel dra^^ van die genialiteit, die somm^a hem zoo gaame toekennen, meet, naar ik meen, een ontkennend antwoord volgeu. Een geni- aal man levert werk dat stand kan hoaden; wel niet ten alle t^de — want de behoeften veianderen — maar gedu- rende een lange reeks van jaren. En wat beefb stand ge- bouden van de schepping van Van den Bosch? Wij hebbeu het reeds gezien: een gedeelte was zoo bouwvallig, dat het weldra is ingestort; een ander gedeelte z6o gebrektig, dat het aanhoudend principieele verbeterii^ noodig had; terwyl bet overige alle natuurlgke groekracht miste. Van den Bosch bezat zouder tw^jfel groote  HET CULTURSEL. Het stelsel van deu Boach is in het vorige hoofdstuk aaar plan en aanleg beschreten; laat ohs nu zien, welke vmchten tet gedragen heeft. Eene verdeeling van onze stoff is liierb^ noodig. ^erst wU ik onderzoeken, hoedanig de uitkomsten zyn geweest voor de koloniezelve; daarna, welke TOOT- of nadeelen het cnltunrstelsel heeft opgeleyerd voor het moederland. Op de eerste vra^ wordt zeer Terschillend geantwoord. Het oordeel van somraigen luidt bnitengemeen ougiinstig. Het cultaurstelsel, zoo beweren deze, is, zoo lang het bestaan heft, een bron van ellende geweet voor geheel Java. Het heft de hoofden gedemoraliseerd, de bevolking iiitgemeld en jammertooneelen reroorzaakt, waarvan men gruwt. Zijne geschiedenis is die van onrecht en geweld, van onderdmk- king en willeketir. Ja, al het kwaad, dat men gesproken heeft van de slaverng der negera in de West-Indische kolonien. geldt in dezelfde mate van dit, in hun oc^, verfoeielk stelsel. Hoewelik dit oder deel, zooals het daar ligt, niet kan beamen, toch is er veel in, dat my just en niet overdreven achynt. Het doel van het cnltuurslelael is altyd gebleveu wat het, althans voor Koning Willem I, oorspronfcelyk is geweest; geldelgke voordeelen te verkr^gen voor het Dicized by Google DB UITKOMSTBN VAN HET CULTDOTISTBLSEL, 119 meederlaad; me zulk een doel op zulk een w^ze najasgt;, kan niet zeei moeil^k z^n in de keaze der middeleu. Een regeering, die teyens liet bedrijf yan koopman ea planter uitoefent, staat, ^lijk Mnntinghe in zijn rapport van 1817 zoo Tolkomen na&r waarheid heeft opgemerkt, tegenorer bare onderdauen niet meer in een zuivere positie. Hare plichten en hare belangen z^n met elkander in str^d gebracht. Ale soaverein meet zg de beToUdng beschermen en maf; zg nooit verhinderen dat de bronnen van welvaart mim vloeien. Ala planter daarentegen moet zg l^e arbeidsloonen verlangen en de particuliere conc D. UITKOMSTBN VAN HET CULTDOTISTBLSEL, 119 en der Argentieren. Zieb te dien aanzielles te maken, leidt tot geen prädach resaltaat. Zoolang bet cultuuiBtel Bel op Java heer&chte, kon ons bestunr over deze kolonie niet voortreffelgk zgn. Voorall, nn w^ tot regel badden aangenomen, de bevolking door middel van bare eigene hoofden te bestnren, moest bet dubbel nadeelig zgn, dat de Bonverein tevens planter was. Hoe kon de r^eering met nadruk van de boofden eischen, de beachenning der bevoIMng ala bun eerste en dnnrete plicht te bescbouwen, tervrgl z^ zelve dien plicht veniaakte? Hoe verlangen, dai zg gewillig laiaterden naar billgke klacbten, die tot ben kwamen, nq ook z^ cm finan-cieele redenen vaak de ooren daarvoor sloiten moest? Hoe verbinderen, dat zg zicb door bsatzucbt lieten bebeerecben, nn zg d^elgka, z^ bet dan ook ten voordeele van de Neder-landscbe scbafckiat, van baatznchi bet voorbeeld gaf? Het kon niet anders, of de algemeene geest, die bet opperbestunr beheerschte, moeat ook de boofden beheersfählt, van den regent af, tot het kleinste desaaboofd toe. — Is winatbejag bet doel, waarmede een kolonie wordt beatnurd, dan znllen de beste reglementen de acboonste kabineUcirc Olairea niet verhinderen, dat de bevolking et wordt gekneveld. Maar al erken ik dit alles volkomen, ik wil m^ wacbten voor onbillgkbeid. Het is waar dat op Java veel verkeerds het plaats gevonden, waarva het einlästelsel de »obiJd Dicized by Google 120 DE OITKOKSTBK VAW HBT CULTOUESTELSBL, het gedr^en. Maat evenmiii kan het geloocheud worden, (I) dat ia de geschiedenis Tan onze koloniale politiek ia de laatste 47 jsren twee t^dperken zyn waar te nemen, die veel van elkander verecliillen, (II) dat de toeBtand op Java tol- gtrekt met overal dezelfde ia of geweeat is. Nu beweer ik oiet dat deze waarheden door iemand worden ontkend, maar ik meen in tw^lel te m<^en trekken, of aomm^ befitr^- ders van liet cultnnrHtelBel hierop wel geno^ iLadrak hebben gelegd. I. Van de tweeden, wasar ik de geschiedenen ran bet een entregen verdeel, teikt het eerste Tan zu inroering tot het jaar 1850; het tweede, van 1850 tot den hoidigen dag. In de eerste periode bespeuren wg een geatadige nitbreidii^ en rerzwaring, in de laatste een toe- nemende inkrimping en Torlichting dor dwangcultores. Van 1830—1850 werd onze koloniale politik ten opzichte van Java hoofdzakelgk door een machtige drtjfv^eer beheerscht, en die dr^freer was gelddorst. Door de gevolgen Tan het wanbeheer van vro^er dagen en van dea oorlc^ met Belgie, die schatten kostte, sloot ieder jaar met een aanziel^k de- ficit, en de Oost-Indische baten waren tiit een financieel oogpimt Tolstrekt onmisbaar. Vandaar dat deinBructien, die bet Departement van Eolonien naar Indie zond, steeds stren- ger loidden. In 1834 echryft de Gouvemeur General Band an den Minister van Koloni€n (destijds de Graaf ran den Bosch), dat het reeds moeite zal kosten om de som Tan 10 millioen gulden. Warrant de remise ran het Tolgende Jäar was bepaald, oder te maken. Zend 18 million, ant- woordt van den Bosch. "De Heer General General ad interim," lezeu w^ in zgn rapport aan den Eoning, j^kan zich blgkbaar niet op het standpnnt verplaatsen om te be- slissen wat hier (in Nederland) in het belang Tan den Staat kan en moet gedaan worden." Zoo werd de boog altgd ater- ker gespannen. Voor 1837 werd het bedr^ dor remise op 22 million, voor 1838 op 25 million bepaald, en dit ge- sckiedde telkens, eer men zskerheidofzelfe waarBch^nl^kheifi liad Terkregen, dat ladie de Tastgeetelde som kon opbrengen. Maar Van den Bosch handelde aldna met opzet, bet be- Btuur in Indie liefet de handea roint liefet de handea roint liefet, is zeer natnnrtgk/ zeide h^ ; ^dan, ik gelöt niet dat het met de belangen van het Ctonvemement strookt, hierin te Tt^gevig te zyn." H^ bescluldigde de Indieclie R^eerii^ van al te j^roote ^rgke- l^kheid'' in hare aitgaren, en het beste middel om Meraan paal en perk te stellen, scheen hem toe dit te z^n: ^de remise zoo hoog te bepalen, als men slechts met zekerheid kon aannemen dat zg zou knnnen bedr^en" •). Onder den drang van zolke herhaalde aanschriJTingen kon op Java aan geene intrekking van al te dmkkende coltores vorden gedacht en van nitgaven ten behoeve der volks- ontwikkeling evenmin sprake zgn. In 1835 stelde de resi- dent van Banjoemas aan de li^eering voor om ter bevor- dering van het inlandsch onderw^s in zija gewest de kapitale som van / 30 per maand toe te staan. Tien maan- den wachtte de Besident te vergeefe op antwoord ; toen ont- ving hg eindelgk bericht, vdat In zgne voordracht om rede- fen van algemeene toepassing. Stelt n eens voor dat al de Presidenten van Java / 30 per maand hadden aangevraagd voor zolk een overtoll^e zaak als het inlandach onderw^s! Doch vallen wij de lodische Be^^ring hierover niet hard; niet b^ haar lag de schuld, maar bg het opperbestunr, dat gednrig meerdere remises van baar eischte s). ') Zie Van Deventer, II, 776 eu III, 24-36. •) t. a. p. II, 776. De beide eerste der oappletoire punten van inatructie voor den Gouverneur-General van N. I., i.e. 13 Oct. 1842, luidden aldus: (Art. I. De Gouverneur-General zal, in overeenstemming mel de inzigten van het opperbestuur in hel moederla[id, degeldelijliemaatregelen en schikkingen van hetzelve met al zijnen invloed ondersteuDen; en zal, Dicized by Google 122 DE UITKOMSTEN TAH HBT CULTUUBSTELSBL. Dicized by Google 122 DE UITKOMSTEN TAH HBT CULTUUBSTELSBL. In plaats yan verlieht, was Terzwariog van dink den het wachtwoord; het einmalte Bel moest getandhaaf dönte in al zgne geetrengheid. De middelen, die daartoe werden angewend, zgn nog niet alien openbaar geworden; in 1841 is dienaangaande van wege het Indiscb Besktar eene enqnéte ingesteld be de Hesidenten, doch de ontvangen antwoorden liëen nog bärven in bet arebief te Batavia. Intossen is bet een en ander bekend geworden, dat der mededeeling waardig is. Zoo is het b. t. gebleken dat in 1839 de be- Tolkiog van eene dessa in Gheribon, toen zg weigerde de baar opgelegde aanplantingen van stiikemet te bewerkstellig en, door den Resident met niet meer of minder dan het totaal verlies van hare rgstrelden werd bedreigd. Deze grönden zouden onder de ingezetenen van andere dessa's verdeeld en zg zeWe met gewone menoempangs gel^k ge- steld worden. En meent niet, dat de Resident eene kracbtige beriaping ontving, toen deze bedreiging oan de Indische regeering ter oore kwata. Men heeft bem alleen te kennen gegen, dat z^ne bandelw^ze in dit geval onnoodig en ondoelmatig werd geacht, daar andere /fSchikkingen" voldoende zonden geweest z^n; docb de r^eering Het doidelgk door-stralen, dat de bedreigde maatr^el als een oterst middel gegenszins werd atgekeard »). Drie jaar later maakte de be-door gepaste iniddeleu, medewerken tot gestadige vermeerdering van het beschikbaar voordeelig slol, teo behoeve van het moederland. H^ zat de beraajnde schikkingen stiptelijk naleven, onverminderd zijne bevoegdheid offi daartegen bedenkingen in te leveren. Art. a. Hij mI de voorstellen del' administrererende Departementen en ambtenaren, strekkende tot vermeerdering der uitgaven, loe deielve opgeene onvernujdelijke noodzakelykheid steuuen, beschouwen ats onvat-baar voor inwilliging of ondersteuning.ii Zie Tijdschrift voor N. I., 18M, I, 267. Zie Van Deventer, 111, 177. Zie werden bij de bewerkung van Van Deventer's Böhmen niel in hel Kolonial archite's Gravenback gezonden. Zie Van Deventer, 111, 132. Das Gelden von der letzten Vereinigung in Fekalongen in einem kleinen bezwungen, voor zukunft een gering lönnen, als das was tost, sukmette te planten. Daar op werden vier van de eierten kläger gevangen genommen, hoewel zu zich aan geeuerlei misdrängen, zu bewerkenden, zu bewerkenden, zu bewerkenden. Zie van Deventer, 111, 177. Zie van Deventer, 111, 177. Das Gelden von der letzten Vereinigung in Fekalongen in einem kleinen bezwungen, voor zukunft een gering lönnen, als das was tost, sukmette te planten. Daar op werden vier van de eierten kläger gevangen genommen, hoewel zu zukunft gezogen, zu bewerkenden, zu bewerkenden, zu bewerkenden. Zie van Deventer, 111, 177. Das Gelden von der letzten Vereinigung in Fekalongen in einem kleinen bezwungen, voor zukunft een gering lönnen, als das was tost, sukmette te planten. Daar op werden vier van de  von der letzten Vereinigung in Fekalongen in einem kleinen bezwungen, voor zukunft een gering lönnen, als das was tost, sukmette te planten. Daar op werden vier van de eierten kläger gevangen genommen, Pasoeroean, mini 1000 Javanen naar de woning van den regent, verklarende, niet huiswaarts te willen keeren, alvo-rens zij van de aukercnltnnr waren ontheven. Tot laat in den avond poc^de men te vergeefs hen door zaehte middelen te overreden; doch toen dit niet gelokte, werden de noodige maatr^elen beraamd om geweld te gebruiken. De militaire raacbt werd in gereedheid gebracbt, ten einde de weerspan nige suikerplantera duidelijk te maken, dat de Gonvernements-cultnur met al den aankleve daarvan op bunne aloude gebracken gegrond en geheel in overreenateraming met hnnne belangen was. Den volgenden dag groeide de menigte tot 2500 a 3000 man aan en vorderde nn gewapend en op dreigeuden toon ontbeffing van de suikercultuur en vrge bescbikkii^ over bare rgstvelden. Om bloedvei^eten te voorkomen, Iweloot eindelgk bet plaatselyk Beatuur toe te geven en bekend te maken, dat dit jaar geen suiker meer beboefde geplant te worden. Nauwel^ks was die toez^ginggedaan, of de menigte ') Z[c Blik op het Bestuur van N. I., uitgegeven door de Redactie Tan De Oosterlitig, Kampen 1835, bl. 101. Ik ben thans geneigd om met Jhr. Mr. J. de Bosch Kemper te gelooven, dat Mr. P. Merkus dit boek niet geschreven heeft. DiclzedbyGoOglC 124 DB UITKOHSTEN VAK HBT CULTUDESTBISBL. ging rostig oiteen. Deze belofte is met nagebomen; de plant- loonen z^n editer kort dsBTOp Tertoogd en ran regeerings- w^^ zyn eenige maatregslen genomen in het belang der berolkii^ i). >) Myne voorstelling van de oorzaken der onlusten in Pa$i>eroean is door Jhr. Mr J. de Bosch Kemper genoemil: ireene merkwaardige by-drage, hoe de waarheid door de overlevering, door oncritisch naschrij' given, kan verdonkerd worden. (Geachiedenin van Nederland na 1830, II, bl. 385.) Hi herinnert on aan hetgeep over deie zaak reeds in 1834 geschreven is door Van Ellen en doet vervolgene mededeeling van een relaas, hem ter hand gestetd door den Heer van Nes, resident van Pa-soeroean in de jaren 1833 — 1839. Volgens dat relaaszaudesuikercultuur met de onlusten van 1833 niets te maken hebben, bestand zelfs de meerderheid van het saaragescholen volk niet eens uit suikerplanters, en heefl er geen verhooging van plantloonen plaats gehad, ErJ9 alleen, zoo luidt hebjen den Heer Van Nes, duor hem avoorgesteldt om een verhooging van plant- en snijloon van de suikerfabrikanten (voor te stellen). Dus geen verhooging, stechts een nvoorsteh tot verhooging. De eerbied, dien ik schuldig ben aan de nagedachtenis van den Heer de Bosch Kemper, verplicht mij tot een antwoord. Ik kan het vroeger geschrevene, door hem zoo geheel onjuist genoerad, niet bqkans onveranderd laten herdrakken, zander de redenen te vermelden, die m^ daar-toe nopen. Zij zyn hooldiakelijk deze. Noch Van Etten, noch van Nes, isvoormij in dezen een man van gezag. Van Elten niet. want hij heeft, zooals de Heer de Bosch Kemper zelf herinnert, lyne brochore geschreven op last en onder toeiichl van Van den Bosch, die er natuurlyk geen belang bij had om het gebeurde in Pasoeroean aan de opdrijving der suikercultuor te zien toegeschreven. Van den Bosch werd destijds hevig aangevallen. De brochure van Van Elten was eigenlijk lijn zelfverdedigag en kan als geschiedkandig bewijsstuk niet dienen, Haar ook aan VanNesmogen w(i geen onbepaald vertronwen schenken. Hij was het, die aan de verregaande opdrijving der suikercultuur in Pasoeroean schuldig stond Bg teen resolntie van 2 Janu ari 1834 is hevolenomdaarmen een gan en door het doen aanleggen van nieuwe rijslveldeu een betere verhonden de uitgestrektheden gronds, die voor suikercultuur en paditeelt werden gebezigd, te doen ontstaan. In een Missive van den Gouv. Gen. Rochassen, dd. 20 Januari 1850, waarbg een rapport van den directeur der cultnres wordl overgelegd, wordt hij beticht van veel meer de belangen der suikerfabrikanten in zyne residentie te hebben bevorderd dan die van het Gouvernement $n le suikerplantegde bevolking. By Google De Indische schuld het desde niet auch gehört, nicht gehört, oder deze geheren,  volk het grootste gedeelte niet tot de suikertplanters behoorde. De Regeering daarentegen noemt ni in ha^e I'esolutie van 12 Januari 1885 den oploop van suikert planters. Ook blijkt uit hare missives van Augustus en September zeer duidelijk, dat zij de opdryving der suikertuur voor de oorzaak der onlusten houdt, at poogt zij die onlusten zelve als van weinig belang voor te stelleo. Kwaadwilligen kunnen de bevolking hebben aan-gemoedigd om hare bezwaren tin te brengen,B het foostaan ilier bezwaren erkent de regeering. (Zie van Deventer, II, 584.) Van Nea sehi-qH: de plantlooneu zgn niet verhoogd. Daarentegen leest men in het Verslag van den Gouverneur-General ad interim J. C. Baud betreOende zijne inspectiereis over Java, dd, 20 Augustus 1834: (Met den aanvaug van dit jaar hebben de fabrikanten (hoezeer daartoe (Volgens de cantracten niet gehouden), de betaling van een groote bouw TDSSTELSBt. 