Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Terwijl dit gedeelte der plegtigheid plaats greep, naderde een jonge Engelschman met een opgetoorden hoed, prijkende met een struisveer, en wiens kleederen waren versierd met gouden boordsel, gelijk een hoeloe-balang. Hij plaatste zich te midden der aanwezigen tegen over de tafel, bragt twee pa-pierrollen te voorschijn, waarvan de een opschrift had in het Engelsch, de andere in het Maleisch. Nadat hij eene diepe buiging had gemaakt, las hij het Engelsch stuk voor; na naderde Intjé zAHJA en nam het an-dere stuk, dat in het Maleisch was gesteld; het‘luidde aldus: “Allen, die “deze zullen zien of hooren lezen, saluut! Bij dezen wordt openlijk afgekondig, dat de Gouverneur-Generaal van Bengalen Tengkoe LONG heeft “verheven tot Sulthan, met den titel van SULTHAN HOESEIN SJAH BEN Al-CHERHOEM SULTHAN MAHMOED 8JAH, van Singapore en al de baaijen, rivieren en provinciën daartoe behoorende.” Toen de lezing van dit stuk geëin-digd was, bogen alle Europeanen voor den Sulthan, en talrijke saluutschten werden van de schepen gelost; vervolgens begaven de Sulthan en de Toemenggong benevens RAFFLES en FABQUHAR zich naar de woning van den Toemenggong. RAFFLE sieben hierop afscheid van den Toemenggong, ‚ gaf hij dezen last een paleis te bouwen, dewijl hij het voomemen had opgevat van zijne vrouwen en kinderen uit Rio derwaarts te doen voeren. Den volgenden dag zond BAFFLES al hetgeen hij had medegebragt aan den wal en liet voor zich en zijn schoonbroeder, den kapitein FLINT, huizen bouwen aan het uiteinde van Singapore-point, ter plaatse waar thans het magazijn van Johnston wordt gevonden. De kapitein FLINT werd benoemd tot Sjah-Bandar. Farauman deed zich een huis bouwen in de vlakte, tegenover het tegenwoordige geregtshof, waar thans Dutronqua's hôtel staat. De huizen werden gedekt met atap en de muren bouwde men van kadjang. De cassiahoomen, die thans in de vlakte van Singapore groeijen, werden van Tandjong-Kling in Malaka gehaald met de praoe van Radja Hadji. Toen Tengkoe LONG tot Salthan was uitgeroepen, bood BAFFLES hem 1000 dollars, benevens een stuk zwart en geel laken van de breedste soort ten geschenke aan; zijn maandelijksch tractement bepaalde hij op 416,25 dol-lars en dat van den Toemenggong op de helft van dat bedrag, dus op 208,124 dollars. Den daarop volgenden dag werd eene overeenkomst ge-sloten tusschen de Engelsche Compagnie en Sulthan HOESSRIN Jah. Daar- bij werd bepaald, dat de inboorlingen uit Indië uitsluitend aan de regts- magt der Engelsche Compagnie zouden onderworpen zijn, die van de Chi- nezen en Maleijers zou worden uitgeoefend van wege de Engelsche Compagnie en den Sulthan, die beide een gelijk aandeel zouden hebben in de inkomsten. Na het sluiten van dit verdrag en het vastatellen der verschil- lende traktementen vertrokraFFES naar Bengalen. FARQUHAR was door hem benoemd geworden tot Gouverneur (Radja), de kapitein FLINT tot ba- venmeester (Shah-bandar) en BERNARD, schoonzoon van FARQUHAR, tot magistraat. Singapore was destijds gelijk aan de opkomende zon, welker luister vermeerdert naar gelang zij hooger rijst. Uit alle oorden stroomden handelaars derwaarta, hetzij om zich aldaar te vestigen, hetzij om zich met de gelegenheid der plaats bekend te maken. Onmogelijk zou het zijn al de verschillende soorten van koopwaren op te tellen, welke de Europesche hande- TOGTEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. 449 laars derwaarts voerden en waarvan onze voorvaderen het bestaan niet vermoeden. De aangebragte voorraad vermeerderde met den dag. Telkens werden verkoopingen gehouden van allerlei waren, die tegen lago prijzen werden afgezet. Dikwijls werd het houden van verkoopingen niet door om-roepers uitgeklonken, noch aankondigingen aan al de huizen bezorgd; er werden eenvoudig aan de hoeken der straten biljetten aangeplakt, inhou-dende, dat morgen ochtend, te 10 uur, verkooping zal worden gehouden, ten huize van dezen of genen, met eene opgaaf der vers TOGTEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. 449 hunden. chillende waren, die ter verkoch zullen worden aangeboden. De reede van Singapore lag vol schepen, aloepen, jagten, fregatten, barken, schooners, jonken uit China, Birma en Siam, Borneosche praoe’s, in een woord, allerlei soort van vaar- tuigen, en dit had plaats tijdens niet een enkel huis van steen ge- bouwd in de gansche kolonie werd gevonden. Allen waren zij gebouwd van atap, op eenkele uitzondering na, namelijk het huis van MAC ' SWEEN, die het eerste steenen huis te Singapore deed bouwen; na een kort verblijf in de kolonie vertrok hij naar Engeland en zijn huis werd nu in- gerigt tot bureau van policie. Vroeger was een atappen huis in de kampong van den Toemenggong door den magistraat BERNARD als bureau gebe- zigd. De bewoners van Singapore waren destijds bij dag, noch bij nacht, zeker van hun leven of hunne bezittingen; nu eens werd er brand gesticht of werden op klaren dag moorden bedreven. Er ging geen nacht voorbij waarin niet deze of gene van het leven werd beroofd. Ieder ging gewa- pend uit, want Midden op den dag werden personen aangerand, of zag men dieven in de huizen rooven. Er was geen middel om dit tegen te gaan, want wetten bestonden er niet in de kolonie. Het getal Europeérs op Singapore was destijds gering, er waren geen sipahi’s en slechts vier of vijf policiebeambten. wapenden met elkander twisten, bij de laatste stellig de aanleidende oor- zaak niet moet worden gezocht. Tusschen hen was een levendige haat ont- staan, die, zonder dat er eenige reden bestond, herhaaldelijk oneenigheid deed geboren worden; de tegenwoordigheid alleen van FARQUHAR, die hun vrees inboezemde, weerhield hen; anders had men dagelijks van moord en doodslag onder hen gehoord. Vier maanden na de vestiging kwam ik uit Malaka te Singapore aan. Destijds stond er aan de overzijde der rivier nog geen enkel huis. Het gansche terrein aldaar was een moeras, begroeid met bakoe-boomen. De. gansche bevolking woende toen vereenigd aan deze zijde der rivier. De. Sulthan wenschte, dat zijn paleis in Kampong Glam zou worden gebouwd, maar het terrein: was te zeer bedekt met kreupelhout en hoog groeijend gras en er liep geen weg door. Moest iemand derwaarts, dan zag hij zich verpligt langs het strand te gaan, want ieder was bevreesd om den togt te näderen door de ongebaande wildernis, ja, zelfs langs het strand der-waarts te reizen werd gevaarlijk geacht. Eindelijk kwam het gezin des Sutthans, zijne bedienden en-naastbestaanden, te Singapore aan; honderden sloopen werden gebezigd om deze personen, benvens hunne tilbare have, van Rio naar Singapore over te voeren; sommigen bleven bij den Sulthan, anderen gingen bij den Toemenggong wonen of vestigden zich in het bin-nland. Er ging destijds geen dag voorbij, waarop in Kampong Glam geen moord werd bedreven. Wel wierden policiebeambten derwaarts gezon-den om voor de veiligheid te waken, maar ook deze werden somtijds vermoord bij de uitoefening hunner pligten, zoodat FARQUHAB eindelijk besloot Koeli’s tot dat einde.te bezigen, het k reupelhout te doen afkappen en opruimen en een weg door het terrein aan te leggen. Terwijl hier werklie-den bezig waren met het aanleggen van een weg, bouwden andere huizen voor rekening van de Compagnie; al het werkvolk was uit Malaka af komstig, en woonde in de kampong van den Toemenggong in de nabijheid van de Nibong-heg; hier bouwden zij een Madreseh of bedehuis en rondom het stonden hunne hutten. De oudste of het hoofd van hen was Intjé JAHJA, genaamd Intjé stanc. In de achtste maand na de vestiging van Singapore, kwam aldaar de eerste visschersboot van Malaka; de parang-parang, die gevangen werd, was zeer groot, want de visch was er destijds volstrekt niet schuw, uit hoofde hij nooit verontrust was geworden. Men vischte op een afstand van 20 à 30 vademen van de kust. De bewoners van “Singapore ziende, welke voordeelige zaken de visschers maakten, begonnen gich insgelijks op de vischvangt toe te leggen en bedienden zich daarbij van De speer of lans, als het eenige middel, dat, naar hun weten, tot dat einde kon- de worden gebezigd. Op het einde van het eerste jaar voerde Hadji mata :SMATA het visschen met vaststaande netten van Malaka in. Ú FARQUHAB wenschte zelf deel aan de vangst te nemen door eenige vis- _ schen met eigen hand te vangen; een zijner dochters greep een vis- _ _ wojst du staart en weinig tijds daarna zwol haar de hand op, waarmede _ zij den visch had gegrepen, ten gevolge waarvan zij de plaats verlieten. _Vór dat Singapore bewoond was door lieden van Malaka, was het gebruik _ van riemen aan de Orang-Laoet volstrekt niet bekend; zij bezigden slechts _ üstaken of boomen en schoppen om te pagaaijen en konden in dat opzigt _ _ geen vooruitgang maken, want zij zagen niets anders. Roeibooten kwamen _ er bijna nooit, uit hoofde de straat van Singapore bekend was als een waar rooversnest. Op het voetspoor van die van Malaka bezigden zij nu riemen. _ Wel gebruikten zij reeds vroeger Maleische riemen in hunne groote sloepen, _ umar wat betreft de snelheid, welke op die wijze kan worden verkregen, _ deze is niet te vergelijken met de vaart, die aan eene sloep is te gven bij bet gebruik van de kortere riemen der bewoners Van Malaka. Hunne gansche kleeding, zuwel van mannen als vrouwen, bestond uit een smal stuk doek, dat om het onderlijf werd geslagen en waaraan gewoonlijk geen kleur $0. To geten den Kolonkel Farquhar Gemaart. To bekennen was, uithofde aan overgroote morsigheid. Daar zij zich voor durend in hunne praoe’s ophielden, bouwden zij aan den wal huizen, noc hutten. Ten gevolge van de gedwongen houding die zij gewoonlijk moe ten aannemen, — zij waren genoodzaakt bijna altijd te zitten, — kon men: an den wal zijnde gemakkelijk onderkennen aan hun moeijelijken, slir geworden gang. Godsdienst hebben zij volstrekt niet; het is waar, zij hee To bekennen: maar godsdienstige gebruiken of plegtigheden kennen zij i bet geheel niet. Sedert den 'tijd dat de kolonie te Singapore is gesticht, zijn zij begonnen gedrnkten katoenen van Europeesch fabricaat te dragen, linnen broeken helderkleurige Boeginesche sarongs, gebatikde hoofddoeken, sommigen zelf: schoenen en zijden regen- en zonneschermen. Het Engelsch, het Benga-leesch en Tamoel spreken zij zoo vlot als mogelijk is. Spreekt een Engelschman hen in het Malisch aan, dan antwoorden zij hem in het Engelsch. Ik stond verbaasd over de veranderingen, die te Singapore hadden plaats gehad; hetgeen bestond, was verdwenen, en hetgeen vroeger niet bestond, in het wezen geroepen, wildernissen herschapen. Men kan er uit leeren, dat deze wereld en hare vermaken niet bestendig zijn, dat ieder het zijne slechts te leen heeft gekregen, hetwelk hij moet afstaan, zoodra de eigenaar dit eischt. Keeren wij van deze uitweiding terug tot ons vorig verhaal omtrent Singapore en den Sulthan. Sedert het vedre van RaFries had de Sulthan ze regelige, elke maand zijn tractement onvangen, ingevolge hetgeen door mare; Les was bepaald; met den Toemenggong was dit insgelijks het geval. Na verloop van eenige maanden verklaarde de Sulthan, dat zijn tractement W gering was en dit op grond van de noodzakelijkheid, waarin hij zich vond, om zalk een groote menigte menschen te onderhouden. Hij bij PARQUHAR over de bekrompenheid van zijn inkomen, hetwelk h niet veroorloofde de noodige uitgaven te bestrijden. Ten einde hier te voorzien, bood rarauHan hem den opbrengst aan van de opi pacht; deze bragt maandelijks 800 dollars of 1600 ropijen op; dit s hem gedurende eenige maanden te vreden, tot aan de komst van ma Las te Singapore. Groot was het aantal handelaars en kooplieden, dat » te Singapore vestigde; ook dat der Europeanen nam hand over hand want heinde en verre werd het bekend dat Heitet der kolonie verzekerd was, en sprak men van den toenemenden blöden van Singapore. Velen, die zich in andere orden hadden nedergezet, begaven zich naar de nieuw gewegede kolonie of zonden er hunne agenten heen, aan wie zij hunne waren tozonden, ten einde ze af te zetten. De bevolking van Singapore werden zer talrijk, men zag er allerlei soort van memschen, die verschälende nering en hantering dreven. Sommigen waren er dood: arm gekommen en bezaten in korten tijd groote rijkdommen, terwijl anderen, die er met vele duizende dollars waren heengekommen, daareritegen arm werden, al naar mate zij voor of tegenspoed in hunne zaken ondervonden. Bij gelegenheid dat RAFFLES zich in gezelschap bevond van FARQUHAR, den Toemenggong en de zijnen, leidende de Sulthan het gesprek op de beskrompenheid van zijn inkomen. Nadat RAFFLES een oogenblik had nagendacht, sprak hij den Sulthan en den Toememggong op de navolgende wijze toe: ‘Er valt mij daar iets te binnen, dat den Sulthan niet alleen voor-deelig zal zijn, maar dat hem en den Toemenggong in eer en aansien zal “doen stijgen. Ken mijner vrienden, PALMER geheeten, is een schatrijk man en de grootste Engelsche handelaar in gansch Bengalen. Ik stel u voor hem het navolgende verzoek te doen, namelijk, om koopwaren in “commiasie aan den Sulthan te zenden. Indien deze voorslag bevalt, zul-Jen voor honderd duizenden dollars aan koopwaren herwaarts worden gezonden. Ik zelf zal de noodige sommen voorschieten, de plannen le-veren om pakhuizen, winkels enz. te bouwen, tot het drijven van han-del vereischt, gelijk zulks onder Engelsche. kooplieden gebruikelijk is. <Mij Dunkt, dat Boeginezen, Maleijers en andere volken in deze orden, ‘veel liever zaken zullen doen met den Sulthan, dan met blanken, Klings of “Chinezen” Toen de Sulthan en de Toenggong deze woorden hadden gehoord, lachten zij; hun antwoord wea: “onder Maleische Vorsten is zulks “geene gewoonte, want het zou hun tot schande verstrekken.” Op het ver nemen van dit bescheid ontstak RAFFLES in toorn, want zijn bloed steeg hem in het aangezigt; met een glimlach voerde hij hun echter te gemoet: “Zoo iets te hooren verbaast mij, want het is eene dwaze em onvoegzame “gewoonte, waarvan gij spreekt; het drijven van handel zou schande zijn “en zeerooverij plegen zou niet tot oneer strekken!” “Het plegen van roo- 30 * 454 TOGETEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. Ayer, hernach de Sulthan, “is door onze voorvaderen op ons overgebragt, en uit dien hoofde strekt het ons niet tot oneer, en daarenboven “de oorsprong er van moet niet bij de Maleijers worden gezocht.” ‘Laat “ons hierover niet verder uitweiden,” zeide RAFFLES; “overleg nu met den “Toemenggong hoeveel gij maandelijks behoeft om uwe uitgaven te kunnen ‘hestrijden, opdat alle moeijelijkheden te dien opzigte mogen worden op- “geheven.” Wat later kwam RAFFLES terug en vroeg tot welk resultaat zij waren gekomen, met betrekking tot het behandelde onderwerp; men het hem de vrang twee maal herhalen, alvorens bij monde van Intjé axor POETIH het volgende antwoord werd gegeven: “Ik geloof dat 3000 dolars voldoende zal zijn.’ Waarop RaFFLES hervatte: “10,000 dollars zou- den niet voldoende zijn, indien ze onnuttig werden besteed,” en zich tot “den Sulthan wendende, ging hij voort, “het ware beter de zaak rijpelijk “te overwe gen met den Toenngong en laat mij over een paar dagen we- “ten hoedanig uw besluit omtrent dit punt is.” Toen RAFFLES uit Bengalen te Singapore was aangekomen, had hij den Sulthan een Calcuttasche buggy en een groot paard, ter waarde van 1200 ropijen ten geschenke aangeboden. Drie dagen na het straks vermelde gesprek begaven de Sulthan en de Toenngong, gevolgd door al hunne dienaren, zich naar de woning van JOHNSTON, Waar RAFFLES, FARQUHAR en FLINT, de schoonbroeder van RAFFLES, vergaderd waren; aldaar werd bepaald, dat de Sulthan een maandelijksch inkomen zou hebben van 1000 dollars en de Toenngong van 700 dollars per maand. In dit opzigt is sedert dien geene verandering gemaakt tot op den tijd dat cRAWPURD in de kolonie kwam. Uit hoofde RAFFLES en FARQUHAR meer uitbreiding aan de kolonie wilden gevoelen, overleiden zij hoedanig zulks op de meest geschikte wijze kon wor- den ten uitvoer gebragt. FARQUHAR was van oordeel, dat de pakhuizen, markten enz., aan de zijde van Kampong Glam, behoorden te worden aan- gelegd, terwijl RAFFLES daarentegen van gevoelen was, dat zulks aan deze zijde der rivier moest geschieden. Door FARQUHAR werd aangevoerd, ter ondersteuning van zijn gevoelen: “aan deze zijde der rivier zal men “steeds met vele moeijelijkheden te kampen hebben; het terrein toch is laag Cen moerassig, er is geen goed drinkbaar water en groote onkosten zullen | TOGTEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. 455 Pd ‘gemaakt moeten worden om den grond op te hoogen; maar, daarenboven, ‘van waar moet de aarde worden gehaald om zulks te kunnen doen?’ Door RAFFLES werd de aanmerking gemaakt: “indien Singapore aan de overzijde ‘der rivier wordt uitgelegd, dan zullen er minstens honderd jaren voorbij ‘gaan, alvorens men aan deze zijde begint te bouwen.” Zij hadden des- tijds het hoofd vol van allerlei plannen en denkbeelden omtrent het ver- grooten der kolonie en deelden elkander hunne inzigten en meeningen daar- omtrent mede. Een dag of drie na hun eerste gesprek over dit onderwerp, kwam RAFFLES op het denkbeeld dat de berg, aan het uiteinde van Singapore-point gelegen, als materiaal kon worden gebezigd tot ophooging van den grond aan deze zijde der rivier. Den volgenden dag kwamen zij weder bijeen, maakten de noodige plannen en deden koeli’s komen om het werk aan te vangen, dat niet geringe verb ‘gemaakt moeten worden om den grond op te hoogen; maar, daarenboven, ‘van waar moet de aarde worden gehaald om zulks te kunnen doen?’ Door RAFFLES werd de aanmerking gemaakt: “indien Singapore aan de overzijde ‘der rivier wordt uitgelegd, dan zullen er minstens honderd jaren voorbij ‘gaan, alvorens men aan deze zijde begint te bouwen.” Zij hadden des- tijds het hoofd vol van allerlei plannen en denkbeelden omtrent het ver- grooten der kolonie en deelden elkander hunne inzigten azing verwekte. Twee a drie duizend koeli’s, Chinezen, Maleijers en Klings, togen aan het werk om de aarde weg te halen, tegen een ropij per dag. Eenigen waren bezig om de rotsen te breken, waaruit de berg voor een gedeelte bestond; elk verrigtte de hem aangewezene taak, en er waren opzigters aangesteld, die het werk nagingen; niettegenstaande elken avond zakken met geld werden uitbetaald en ieder werkman zijn loon ontving, begon dit loon echter te stijgen. Rarr- LES kwam tweemaal per dag, ten eenigen afstand van het be- woende gedeelte van Singapore gelegen, door FARQUHAR gekaveld en verkocht. Sommige perceelen werden in het openbaar geveild, andere voor niets uit-gegeven, met het doel om de wildernis, het kreupelhout en, waarmede het de bestijds allerwege bedekt was, to doen kappen en tot bewoonhaar land te maken. Zoo gebeurde het eens, dat FARQUHAR mij aanraadde een perceel te koopen, gelegen in Kampong Glam, want het scheen dat men vooral daarheen wilde bij den nieuwen aanbouw en uitlegging der plaats. Ik deed zulks, deed mij eene planken loods bouwen, met een dak van atap, doch leefde in gestadige vrees, uit hoofde al de omringende streek nog eene volslagen wildernis was. Drie & vier maanden later was de gansche berg verdwenen; al de aarde en rots, waaruit hij in der tijd bestond, was weggehaald en had gediend “verj,” hernam de Sulthan, “is door onze voorvaderen op ons overgebragt, en uit dien hoofde strekt het ons niet tot oneer, en daarenboven “de oorsprong er van moet niet bij de Maleijers worden gezocht” “Last “ons hierover niet verder uitweiden,’ zeide RAFFLES; “overleg nu met den “Toemenggong hoeveel gij maandelijks behoeft om uwe uitgaven te kunner bestrijden, opdat alle moeijelijkheden te dien opzigte mogen worden op “geheven.” Wat later kwam RAFFLES terug en vroeg tot welk resultaat zi waren gekomen, met betrekking tot het behandelde onderwerp; men liet hem de vraag twee maal herhalen, alvorens bij monde van Intjé Apoz POETIH het volgende antwoord werd gegeven: “Ik geloof dat 3000 dol ‘lars voldoende zal zijn” Waarop RAFFLEs hervatte: “10,000 dollars zou- den niet voldoende zijn, indien ze onnuttig werden besteed,” en zich tot “den Sulthan wendende, ging hij voort, “het ware beter de zaak rijpelijk “te overwegen met den Toemenggong” En laat mij over een paar dagen we-en hoedanig uw besluit omtrent dit punt is. Toen RAFFLES uit Bengalen te Singapore was aangekomen, had hij den Sulthan een Calcuttasche buggy en een groot paard, ter waarde van 1200 ropijen ten geschenke aangeboden. Drie dagen na het straks vermelde gesprek begaven de Sulthan en de Toemenggong, gevolgd door al hunne dienaren, zich naar de woning van JOHNSTON, waar RAFFLES, FARQUHAR en FLINT, de schoonbroeder van RAFFLES, vergaderd waren; aldaar werd bepaald, dat de Sulthan cen maandelijksch inkomen zou hebben van 1000 dollars en de Toemenggong van 700 dollars per maand. In dit opzigt is sedert dien geene verandering gemaakt tot op den tijd dat cRawrunp in de kolonie kwam. Uit hoofde RAFFLES en FARQUHAR meer uitbreiding aan de kolonie wilden gevoelen, overleiden zij hoedanig zulks op de meest geschikte wijze kon wor- den ten uitvoer gebragt. FARQUHAR was van oordeel, dat de pakhuizen, markten enz., aan de zijde van Kampong Glam, behoorden te worden aan- gelegd, terwijl RAFFLES daarentegen van gevoelen was, dat zulks aan deze zijde der rivier moest geschieden. Door FARQUHAR werd aangevoerd, ter ondersteuning van zijn gevoelen: “aan deze zijde der rivier zal men “steeds met vele moeijelijkheden te kampen hebben; het terrein toch is laag “en moerassig, er is geen goed drinkbaar water en groote onkosten zullen “was, door een ingenieur uiteengeslagen en verbrijzeld geworden. Dit is niet slechts te bejammeren, maar het komt mij daarenboven voor, dat zulk eene handelwijze ten hoogste moet gelaakt worden. Misschien droeg hij geene kennis van de zaak, welligt geschiedde he tut domheid; maar dit is zeker, dat wij door zijn toedoen voor altijd verstoken zijn van de gelegenheid om den aard en den inhoud van dit oude opschrift te leeren kennen. Kon hij zich niet voorstellen, dat later welligt mannen zouden kunnen gevonden worden, in staat om het opschrift te lezen en den sluijer op te ligten, waarmede het geheim van haren inhoud zoo lang was bedekt geweest? Mij is verbaald, dat in Engeland personen worden gevonden, die, met behulp van allerlei zonderlinge kunstmiddelen, dergelijke opechriften kunnen ont-cijferen. Te regt zegt een Maleisch spreekwoord: “tgeen gij niet kunt makken, behoort ge niet te breken.” Toen het lage moerassige land was droog gemaakt, opgehoogd en van waterkeeringen voorzien, werd het terrein gekaveld en bij partijen verkocht. Indien men de plek wenscht te kennen, waar de berg vroeger was gelegen, die op last van BAFFLES werd gelegen, die op last van BOUT (Quay?)-street wordt gevonden. Aanvankelijk werd op die plek een tuin aangelegd, waarin allerlei soorten van bloemen en boomen werden aangeplant. Ik herinner mij echter, dat er een plan bestond om daar ter plaatse een gebouw op te rigten, waarin het portret van RAFFLES zou worden geplaatst als een openlijk bewijs van vereering, bewezen aan den stichter der kolonie; welke redenen de verwezenlijking van dit plan hebben verhinderd, heb ik nimmer te weten kunnen komen. Nog heden vindt men aldaar een tuin, tegenover het huis bewoond door sPorriswooDE en CONOLLY. Toen de grond van dat gedeelte werd verkocht, gaf RAFFLES mij den rand om een vier of vijftal perceelen aan te koopen; dit kon niet anders dan zeer voordeelig voor mij zijn, voegde hij er bij, uit hoofde de grond a Ideal zer in prijs zou stijgen. Ik gaf hem ten antwoord, dat ik geen geld genoeg had om eene dergelijke uitgaaf te bestrijden, want ik had af-zonderlijke perceelen in het openbaar zien verkoopen voor 1150 en 1300 dollars, waarbij dan nog de kosten van den bouw der huisen kwamen, en van waar moest ik zulke aanzielijke sommen verkrijgen als daartoe werden vereischt? Toen RAFFLES deze aanmerking hoorde, glaubte hi en zeide: “wat de betaling betreft, dat zal zich wel vinden; koop het lan: ‘maar, en het overige zullen wij later wel regelen’ In mijne domheid e: gebrek aan doorzigt dacht ik na over de moeijelijkheden, die ik zou onder- vinden, indien ik mij in schulden ging steken en naar Malaka terug wenscht: te keeren; daarenboven, er was destijds te Singapore ook langs andere we- gen veel geld te verdienen; ik had tot eene vaste gewoonte aangenomer om elke 6 maanden naar Malaka te gaan, en indien ik nu land ging koc- pen en huizen bouwen, hoe zou ik dan op die wijze kunnen voortgaan? daarbij moet ik verkoren, dat ik destijds niet voorzag, dat de kolonie eenmaal tot bloei zou geraken. Ik begreep niet, dat al die verkoopingen van landerijen bloote formaliteiten waren, dat de koopsommen nimmer wer- den betaald; toen ik dit alles inzag, stelde zich het diep doordachte plan Van RAFFLES op eenmaal helder voor mijn geest. Indien RAFFLES het land voor mijn geest. Indien RAFFLES het land voor mijn geest. Indien RAFFLES het land voor mijn geest. Oor niets had uugegeben, dan zouden allerlei behoßtige personen dit heben aanvaard, en hoe zou hij in dat geval hebben mogen verwachten ooit steenen huizen daarop te zien bouwen? Om die reden stelde hij den prijs van het land zoo hoog in, dat geene andere dan bemiddelde personen, in staat om behoortigke huizen te doen bouwen, koopers konden worden. Ge- brek aan doorzigt, domheid, hebben mij het voordeel doen derven, dat het volgen van den raad van RAFFLES mij zou hebben verschaft. Nu het ik er berouw over, maar wat helpt het? het is waar, het geen het Maleisch spreekwoord zegt: “verzint voor ge begint.” Korten tijd daarna vestigde RAFFLES zich met der woon op den top van den Boekit-Larangan. Dewijl vele Europeërs aldaar insgelijks wilden gaan wonen, gaf hij last het kreupelhout, dat den ganschen berg in het rond omgaf, te kappen en op te rufmen. Toen men hiermede bezig was, vond men in die wildernis eene menigte vruchtboomen van allerlei soort; er wer- den onder anderen doersboomen aangetroffen Wier stammen twee volwässigen Mannen ter naauwernood konden omvademen; en welk een buitengewoon hoogen ouderdom moet dat geboomte niet hebben bereikt! Wijders zag men er doekoe-, langsat en oranjeboomen, benevens boomen wier vruchten een naangenamen reuk van zich geven, als pasii- en djerringboomen. Gedurende zijn verblijf te Singapore leefde RAFFLES op dezelfde wijze als TOGTEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. 459 vroeger te Malaka,waaromtrent wij vroeger reeds een en ander hebben me- | degedeeld 4. Hij hield vier personen in dienst, die tien dollars per maand verdienden en “uitsluitend bezig waren om allerlei zeldzame en kostbare voorwerpen op te zamelen voor zijn kabinet, dat op Singapore met een rijkeren voorraad werd vermeerderd, dan te Malaka het geval was geweest. BIJZONDERHEDEN BETREFFENDE DEN HEER RAFFLES. Eenige dagen later versprende zich te Malaka het gerucht, dat de En- gelschen Java zouden aanasten en twee of drie maanden later kwam BAFF- LES, vergezeld van zijn vrouw, te Malaka aan; hij had bij zich een Euro- peér, MERLIN geheeten, als schrijver, en een Maleischen schrijver, met name IBRAHIM, van Pinang, een Klinges van afkomst. Gedurende zijn verblijf te Malaka woonde hij te Banda-ilir, in den tuin toebehoorende aan Baba TJANG-LING, den zoon van den kapitein-Chines. Hij had eene groote hoe- veelheid kostbare waren van allerlei soort medegebragt, als verschillende Europeesch bewerkte goederen, dozen, pistolen, fijne kostbare lakens ‚ waar- onder er voorkwamen, die met goud waren doorweven: alles ten eenen- male onbekend te Malaka; wijders fraaije horologies, papier met goud en zilver opgesierd om tot brieven te dienen, welke aan Maleische Vorsten moesten worden gezonden, en eene menigte zaken tot geschenken aan Maleische Sul- thans bestemd. | Eens op een dag kwam IBRAHIM, de klerk. bij mij aan huis en ver- haalde mij, dat zijn meester een Maleischen klerk noodig had, die een goede hand schreef, zoo mede dat hij allerlei Maleische boeken, geschieden nissen en verhalen van vroegeren tijd opkocht, zoodat ieder, die dergelijke boeken wenschte te verkoopen, ze slechts ten zijnen huize moest doen bren- 1 De persons beschrijving van RAFFLES, Wasrop ABDALLAH doelt, wordt hier onder medegel. Allen, die Sir sramrorp hebben gekend, verklaren dat xij een volkomen gelijkend beeld van hem bevat. t 460 TOGETEN DOOR DEN KOLONEL FARQUHAR GEMAAKT. gen. Een zeker man, met name ISMAËL LEBBI, die een uitmuntende har: schreef, en een zijner jongere broeders, MAHOMED LATIF geheeten, werde door RAFFLES als kopisten aangenomen. Den volgenden dag kwam men rr! verzoeken het een of *t ander te schriven, om als proeve van mijn schriven, en nog dien zelfden avond moest ik bij mAFFLES komen. A} daar gekomen, zeide hij mij: “Intjé, copiëer dezen brief eens in dat boek’ Een vriend van mij, TOMBI AHMED BEN NINA MERIKAN, van Malaka, wz op den duur bezig, hetzij met het schriven van brieven, het vertalen va: geschiedverhalen, of hij stelde vertoogen over de Maleische taal, dickt- kunde enz. Wat nun betreff zijn person, te dezen opzigte kan ik het navolgend mededeelen. Het scheen mij toe, dat hij een man was van middelbar lengte, wien men niet lang, maar ook niet kort, zou heeten; hij was nic: gezet, en toch niet mager. Hij was breed van voorhoofd, een teeken van rijp oordeel en helder verstand, ligt bruin van haar, een teeken van dap perheid, groot van ooren, een teeken van scherp gehoor, zwaar van wenk- braauwen, lang en spits van neus; met zijn linker oog zag hij eenigermsate scheel; wijders was hij dun van lippen, een teeken van redenaars talent, aangenaam van stem, groot van mond, lang van hals, eer rood dan blozend van gelaat, breed van borst, dun van lijf; zijn. voeten waren van gemid- delde grootte en hij had een statigen gang. Altijd was hij in diep gepeins ‘verzonken, jegens ieder en immer uiterst beleefd; zijn omgang met Euro peërs of beschaafde inlanders was zeer aangenaam, hij bewees ieder de ver- schuldigde achting, was milddadig, sprak met veel talent en scherpzinnigheid en had Daarbij steeds een gliach op de lippen; hij deed onderzoek naar al wat onder zijne aandacht kwam en vorschte na al hetgeen betrekking had tot de geschiedenis van vroegeren tijd, en indien hij daar jest vernam, rustte hij niet vór dat hij de zaak van alle zijden had beschouwd en grondig onderzocht. Hij was een beminnaar van rust en afzondering, en hield zich steeds bezig met lezen en schrijven; zoolang hij aldus arbeid, ontving Inj niemand, onverschillig wie dan ten zijnen huise kwam, Zijn tijd voor elken afzonderlijken arbeid was geregeld verdeeld en in dat opzigt veroorloofde hij zich nimmer eenige afwijking. Den avond bragt hij op de navolgende wijze door. Nadat hij in gezelschap zij- K. 1 Dit stuk was reeds bij den drinkker toen ik de tweede aflevering voor dit jaar van het Tijdschrift voor Nederlandsch Indië in handen kreeg, waarin men in de “Geschie- denis van ABDALLAH” den hoofdinhoud van het hier meëgedelde terugvindt. J. P. GZ. BLADVULLING. Hoe de Japanners in 1826 twee bezoeken van Engelsche zeelieden hebben opgenomen, en hoe dezen zich hebben gedragen. De beide stukken, die wij hier mededeelen zijn afkomstig uit de papieren van den Kolonel J. W. DE STURLER, die van 1824 tot 1826 Opperhoofd der Factorij des Nederlandschen Handels in het rijk Japan was. Door het lid van ons Instituut, den Heer w. L. DE STURLER, ter onzer beschikking gesteld, vinden zij hier een plaats, minder wegens het gewigt van hunnen inhoud als wegens het eigenaardige van den schrijftrant. Beide stukken hebben betrekking op bezoeken door Engelsche zeevaarders in ket jaar 1826 aan Japan gebragt, en zijn door een der Japansche tolken, naar het schijnt nog een leerling, uit het Jap ansch, met inachtneming der Japansche woord-schikking, zoo angstvallig naauwkeurig in het Hollandsch vertaald, dat men, om zijne overzetting wél te vatten, den oorspronkelijk Japanschen vorm dezer berigten moet in het oog houden. Wanneer wij dus bij het onver-anderd teruggeven dezer stijlproeven, hier of daar eene verbetering tusschen haken bijvoegen, zoo geschiedt dit alleen met het oog merk om misvatting voor te komen. — Het oorspronkelijk handschrift, met het penseel op Ja-pansch papier geschreven, wordt thans in de boekerij van het Koninklijk Institut voor de Taal: Land- en Volkenkunde van Neërlandsch Indië bewaard. | BLADVULLING. 463 1. Proces-Verbaal van het onthaal van Kaptein GIBSON cum ents te Oho tsoe fama, Prov. Fidatsi, den 10% July 1826. Den 6 Rokquats kwamen 13 Engelsche met twee schuiten aan land op een dorp genaamd Ootsoe hama, in het Landschap Mito, en wierden zij alle gevangt, en door onderzoeken van hollandeche tolk Josiwo Tiuziro, welke van Jedo aldaar geweest, met vertaalen van Noorwegen geboorte geboorte geboorte ge- naamd PIETER TIMOR die onder twaalf Engels is geweest, wel ontwaart, als!: Vraag. Zijn zij alle Engels? Antwoord. Ja ’t is 18 maanden geleden dat wij van Londen vertrokken zijn. Vr. Om wat te doen zijn zij hier aan de wal gekomen? Antw. Dewijl een zieke aan boord zijnde tot verkrijging van groentens schap en hoen zijn wij aan land gekomen. | Vr. Waarom hebben zij snaphaan meede gebragt om gemelde eetwaard te krijgen? Antw. Om gemelde voedsel met snaphaan te willen verruilen (!). Pr. Wat voor een schip af scheepen zijn? a Antw. Een partij van 80 scheepen (!). Antw. Een partij van 80 scheepen (!). Antw. Een partij van 80 scheepen (!). Dann ons twee hier bütten zijn, de andere verscheide plaats geweest zijn (zijn op versch. plaatsen). Vr. Is er Capitein of Hoofd van de scheepen onder twaafs geweest? Antw. Twee Capitein en de andere 10 Mattroos zijn. Vr. In 't jaar 1818 en 1822 een Engels schip op een plaats Aoeraga 1 (D. i. Den 6 Rokkwate (VI maand, 1826) landden 12 Engelschen met 2 booten aan het dorp Oko tsoe fama, bij Mito, prov. Fidatsi. Zij werden aangehouden, en uit het eronderzoek, ingesteld door tusschenkomst van den Hollandschen tolk J. Ts. die uit Jedo daar gekomen was, en den uit Noorwegen geboortige r. r., die zich onder de 12 Engelschen bevond en Hollandsch verstond, bleek het navolgende) (Oeraka, aan den ingang van de baai van Jedo) is gekomen en bij vertrek is geordonneert dat (men) niet meer bij de wal van Japanse Rijk moeten komen, hebben zij (hebt gij dit) niet gehoord? Antw. Neen, wij hebben zulks nooit gehoord, wij zijn onvoorziens om gemelde eetwaard voor zieke aan de wal gekomen, het doet groot leet zijn. Vr. Zedert Eenige jaaren menigmaals Eenige vreemde scheepen bij Japanse kust gezien zijn, wat Reden is 't? Antw. *t Zijn alle walvisch vangste scheepen zoude weezen (Het zoude kunnen zijn dat ze allen walvischvaarders waren.) Vr. Hoe oude en hoe is de naamen van twaalf persoonen? Antw. Capitein GIBSON............ oud 88 y KENP...... se. „ 84 Matroos PIETER TIMOR...... „ 40 v PLOKTER.......... w 26 v OLENWAAR... „ 32 y TAUNAHAAR......,. „ 19 v WELLEM MENTER... „ 24 v OLENWAAR... „ 24 v TALNAHAAR......,. „ 20 v TOMAS DEEBIS...... „ JOHAN TELLER..... 38 Vr. Hoe groote van scheepen? Antw. Naam van schip..... An. groote................250 ton lengte..... ese vere 98 voet breedte...…… NN, bemand.,......esssseeeees… 28 zielen. Naam van Capitein..... KENP. Naam van schip..... Indein groote....... cence cree saaaces 367 ton. lengte..... eeens. vossen eee 105 voet. breedte..... senses cece cece 32 voet. BLADVULLING. 465 Naam van de Capitein..... GIBSON. Pr. Kunnen zij met die schuiten na boord gaan, als gepermitteert is ÎP Antw. Ja, wij konnen wel gaan, verzoeke zeer vriendelijk om verschoning (verlof) Een Translaat van een bevel. Het was (is) Een oude wet van Japan, dat de vreemde schip 2 niet mag aankomen, waarom moeten zij spoedig vertrekken. Door zijn verzeek gegeben hebben (men heeft hun op hun verzeek gegeben) als: 1 mand Abricoos, 1 mand Pruim, 1 mand Appel swa (Biwa, vruchten van Zriobotrya japonica Lìndl.),-10 bosjen Radijs, 1 mand patates, 10 hoenders, 1 mand verversching, 1 balie Sakje. Zij hebben alle groote dank betuigt en (zijn) den 10 Rokguate van daar naar Ost-kant vertrokken. in de schuijten gevonden, zoo veel (eene hoeveelheid) harpoen, 2 vlag en Eenige gereedschap van vischvangst, 1 Lantaar, 1 Mes, 4 Snaphaan, 15 patroon (,) tas, vuurslag en steen. 2 Proces-verbaal van eenen strooptogt door Engelschen op het Japansche eiland Takra Sima (Tokarasima 129° 28’ O. L. v. Gr. 29° 8’. N. Br.) den 12 Augustus 1826 geplegd. Den 8 Sitiquats (den 11 Augustus 1826) kwamen 7 vreemde natie met een schuit op een Eiland van Takrasima, onder Sadsma, waarom Eenige 1 D, i. kunt gij, wanneer gij er verlof toe gekregen hebt, met die beide sloepen naar bo Ord terugkeeren? Deze vraag van den Japanschen ambtenaar toont, dat men, bezorgd voor het levensbehoud der gasten, gereed was hun een veiliger vaartuig tot den terug-keer naar boord aan te bieden, indien zij het verlangd hadden. Zij is tevens een antwoord op de litanie van opgeraapte grieven, welke een gedeelte der Amerikaansche druk-pers in de laatste jaren tegen het karakter van het Japansche volk afgekondigd heeft. Bediendens of wagters bij hun gezonden, dog ’t woord niet verstaan zijnde, keerden zij na boord, Den volgenden dag weeder Twee schuiten aan de wal gekomen en Eisch-ten zij koebeest (;) in ’t woord Engels verstaan hebbende, Eenige ververschung gegeven hebben (Daar wij hunne taal verstonden, dat zij Engelachen waren, gaven wij hun eenige ververschungen), vervolgens wederom 8 schuiten zo veel als 8 schuiten vol. Engels aan de wal kwamen en Een koe die bij strand geweest is, met snaphaan doodgeschoten en twee levendig veroverd, Ja veel snaphaan tegen de wagt huis als ook Eenige konnen van boord afgeschoten hebben, waarom een van de bediendens van Sadsma genoemd JOsIMOERA KOESKY Ken Engels met snaphaan dood geschoten, Ten einde alle na boord terug gevlugt en ’t schip naar suid gezeilt en den 11 uit gezigt zijn. Aanmerking. Het lijk van den maat, die bij de “verovering der koebeesten” het leven inschoot, werd als corpus delicti, zorgvuld Gemarineerd, naar Nagasaki opgezonden en daar, na gehouden inspectie, begraven. Jd. H. 