None
Welk gebmik nu heeft de pers van de verkregen vrijheid gemaakt? Naar veler oordeel, en ook naar het mijne, een zeer bedenkelijk gebruik, want de inlandsche pers althans , sloeg met slechts enkele loffelijke uitzonderingen veelal een toon aan, die, wanneer zij bij de massa der bevolking weer- klank had gevonden, de noodlottigste gevolgen voor land en volk na zich zou hebben gesleept. Maar ook hier is het „Iliacos intra muros peccatur et extra" van toepassing. Niet alleen de inlandsche pers toch ging zich aan allerlei gevaar- volle uitspattingen te buiten. Zij kon in dit opzicht met goed gevolg ter schole gaan bij een deel der Engelsch- Indische pers, voor zoo verre deze instemde met de grieven van de inlandsche gemeente, en zij haar steun schonk aan de beweging, die in 1885 de sedert telken jare geregeld voort- gezette zoogenaamde nationale congressen in het leven riep. Met het volste recht mag van zoogenaamde nationale congressen gesproken worden, want waar in den eigenlijken zin van het woord geen natie bestaat of aanwezig is, kan het ook niet aangaan om het karakter van nationaal toe te kennen aan bijeenkomsten belegd door eenige zich eigenmachtig op- geworpen hebbende vertegenwoordigers van denkbeelden en plannen, waarvoor slechts in zeer beperkten kring aanhangers te vinden zijn. Evenmin als wij met betrekking tot de vol- keren, die in den Indischen archipel aan ons gezag onderworpen zijn, van een Oost-Indische natie zouden kunnen spreken, heeft ( 92 ) Engeland op het vaste land van Azië met eene Indische natie rekening te houden. De bevolking van het uitgestrekte Indische rijk^ waarover Engeland den schepter voert, vormt een conglomeraat van tallooze door taal, godsdienst en af- komst van elkaar gescheiden stammen en kasten, die thans, dank zij de „pax britannica", vreedzaam naast elkander leven, maar voor het overige geen enkele andere band met elkaar gemeen hebben. Geen congressen zullen er in slagen om tusschen Hindoe 's, Mohamedanen, Parsies, Tamils, Mongolen, en de andere elementen, waaruit de bevolking van Britsch- Indië is samengesteld, dergelijke banden te doen ontstaan, en zoolang dit niet het geval is, blijft het niet veel meer dan grootspraak van enkele leiders om de zoogenaamde nationale congressen voor de uiting van eene werkelijk nationale be- weging te doen doorgaan. ^) Ware het anders, zeker zou men er niet op bedacht hebben behoeven te zijn om de leiding der congressen bij herhaling toe te vertrouwen aan Engelsche partijmannen, die, om welke reden dan ook, den strijd tegen het door Engeland tegenover Indië in toepassing gebrachte en gevolgde regeeringsregime hadden aangebonden. Zoo traden als voorzitter van sommige congressen achtereenvolgens op M. George Yule, de gewezen president van de Kamer van Koophandel te Calcutta, en de parlementsleden Sir William Wedderburn en Mr. Alfred Webb ; maar de eigenlijke ziel van het congres was en bleef Mr. A. O. Hume, vroeger ambtenaar van den civielen dienst, die bij de oprichting van het Departement van landbouw en handel in 1871 als eerste secretaris daaraan werd toegevoegd, en door de geschriften, die hij na het verlaten van den dienst het *) „On parle beaucoup depuis quelques années d'un parti national, mais Tuöité de l'Inde craquerait une minute après que le vice roi qui la constitue aurait quitté son palais de Calcutta. Faire une nation avec le belliqueux Penjabi, le Sikh indomptable, le Bengali bavard et timide ; avec le Musulman fanatique, qui a une foi pour laquelle il veut tuer et mourir, et le faible Indou qui n'a que des rites et des momeries, c'est vouloir faire une nation avec des troupeaux de moutons et de loups". Jules Darmesteter, Lettres sur VInde\ Paris, 1888; préface, p. XXI. ( 93 ) licht deed zien, heel wat beroering en onrust in Indië heeft teweeg gebracht. In den loop van 1886 namelijk, dus kort na den afloop van het eerste te Bombay gehouden congres, verschenen achtereenvolgens te Calcutta drie naamlooze brochures {The 014 Man 8 hope-, The Star in the East or the Bengal National league^ en A conversation between Molvi Faridvddin, vaquil of the High Court and Rambaksh^ Mukaddum of Kambakhtpoo'r) j waarvan inhoud en strekking in hoofdzaak blijken kunnen uit een, onder het opschrift Awake l, aan het hoofd van eerstgenoemd geschrift geplaatst gedicht. „Sons of Ind", zoo luiden de eerste coupletten er van : Sons of Ind, why sit ye idle, Wait ye for some Deva's aid? Buckle to, be up and doing! Nations by themselves are made! Are ye Serfs or are ye Freemen, Ye that grovel in the shade? In your own hands rest the issues! By themselves are nations made! Ye are taxed, what voice in spending Have ye when the tax is paid? Up! Protest! Right triumphs ever! ' Nations by themselves are made ! Yours the land, lives, all^ at stake, tho' Not by you the cards are played; Are ye dumb? Speak up and claim them! By themselves are nations made! What avail your wealth, your learning. Empty titles, sordid trade? True self rule were worth them all ! Nations by themselves are made! „Selfrule", zelfregeering in Indie door middel van vertegen- woordigende instellingen, dit zou het middel moeten worden om het ontstaan dier nog te scheppen natie te bevorderen en voor altijd een eind te maken aan de diepe ellende, waaronder ( 94,) het land tengevolge van de thans nog heerschende bestuurs- beginselen gebukt ging, want dan zou het gedaan zijn met de schatten verslindende legermacht, wier plaats door vrijwillige legercorpsen zou worden ingenomen, en zou de Indische be- volking zelf stem krijgen in het kapittel over de besteding van de belastinggelden, die haar thans werden afgeperst ten behoeve van belangen, die haar zoo goed als vreemd waren. Dit thema werd in zijne uiterste consequenties op verschil- lende wijze en toon uitgesponnen in de drie zooeven opge- noemde geschriften, die eerlang in twaalf landstalen vertaald bij duizende exemplaren door geheel Indië verspreid werden, en aanvankelijk doorgingen voor het werk van den eenen of anderen geleerden en geletterden inlander. Maar gaandeweg raakte het bekend, dat zij hun ontstaan aan niemand anders dan aan Mr. Hume te danken hadden, den man, wiens naam eerlang op schier aller lippen komen zou, toen de pers open- baarheid gaf aan een van hem afkomstig manifest, dat hij goedgevonden had vóór zijn terugkeer naar Engeland te doen uitgaan aan de leden van het ook door hem bijgewoonde congres, dat in de laatste dagen van December 1891 onder het voorzitterschap van Eai Bahadur Anunda Charlu te Nag- pur was gehouden. Volgens dat manifest was de ellende van Indiërs bevolking zoo hoog gestegen, dat een opstand door geen aardsche macht te bedwingen ten laatste onvermijdelijk was geworden. „Gij^', aldus richt Mr. Hume het woord tot de meer welgestelden in den lande, — en het kan niet onbelangrijk zijn om van zijne uitvallen eenigszins omstandig kennis te nemen, — „gij schijnt even verblind als de regeering zelve, en ziet niet in, dat het tegenwoordige bestuurstelsel niet alleen volkomen ongeschikt is voor de behoeften van het land, niet alleen het volk meer en meer verarmt, maar dat het onvermijdelijk den weg baant voor een van de verschrikkelijkste beroeringen („one of the most terrible cataclysms'^), die de wereld ooit aanschouwd heeft. „Het volk is zeer lijdzaam, zeer zachtzinnig en onderdanig; ( 95 ) maar dit was ook het geval met het volk. van Frankrijk tot twintig, ja tot slechts tien jaren voor het opstond en zijn koning vermoordde tegelijk met het meerendeel van de hoogere standen. Het volk is zeer onwetend, zonder eenig goed afge- bakend doel, en volstrekt verstoken van geschikte leiders; maar dit was eveneens het geval met de massa's in Frankrijk, tot de honger en ellende, die groote leiders en leeraars, als het ware in één dag die kudde schapen in een leger van wol- ven herschiepen. „Diegenen uwer, die aan de quaestie hun aandacht hebben geschonken, weten dat de beker der ellende van twintigtallen van millioenen onzer volksmassa^s tot overloopens toe gevuld is, en dat die massa's den druk der armoede, de moeder der anarchie, van dag tot dag meer gevoelen en gewaar worden. „Even zeker nu als de nacht volgt op den dag, moet uit dien staat van zaken vroeger of later een vreeselijke uitbarsting geboren worden. Misschien zal de Voorzienigheid in haar ge- nade de catastrophe verdagen, maar komen moet zij enkomen zal zij, en wellicht vroeger en niet later. „Geloof niet dat de regeering dan in staat zal zijn u en zich zelve te beschermen. Geen aardsche macht kan in een land als dit een algemeenen agrarischen opstand tegenhouden. Dan zullen mijne landgenooten zijn als menschen in de woestijn, zich voor korten tijd te vergeefs opwerkende tegen den noodlottigen simoen. Zij zullen geen vijandelijke macht in het open veld tegenover zich te bevechten hebben ; maar heer- banen en spoorwegen zullen onbruikbaar worden gemaakt, bruggen worden vernield, telegrafen ophouden te bestaan, en alle verkeer worden gestremd. En nu mogen duizenden rust- verstoorders worden gedood; maar wat zal dit baten, waar steeds millioenen bij millioenen zullen gevonden worden, voor wie geen andere uitkomst is weggelegd dan de hongerdood, wier eenige hoop is de hoop op wraak. En wat de leiders betreft, — met de ure komt de man, — en weest er dan ook verzekerd van dat het ter geschikter tijd niet aan bekwame leiders ontbreken zal. ( 96 ) „Dit is geen ijdele veronderstelling, — het is de waarheid. Herinnert u wat gij weet van de toenemende armoede en de mokkende ontevredenheid („sullen discontent") onder de massa's, en denkt bij u zelven na, voor zoover gij niet geheel vruchte- loos iets van de geschiedenis geleerd hebt, waartoe zulk een staat van zaken geleid heeft, en waarop hij altijd moet uit- loopen'' \ Dat een taal als de hier gevoerde aanstoot moest geven ligt in den aard der zaak. De Anglo-Indische pers liet zich over het algemeen in scherp af keurenden zin er over uit. De Time^ of India noemde het in zijne mail-editie van 2 April lb92 „as rank a piece of treason as ever was penned", en ook in verschillende inlandsche persorganen werd tegen Hume's uit- latingen met nadruk te velde getrokken, ja zelfs de vraag behandeld of hij wel geheel toerekenbaar kon worden geacht. Maar toen het weldra bleek, dat de regeering in hare sedert Ib'^'Z aangenomen lijdelijke houding tegenover de drukpers bleef volharden, en geen aandacht schonk aan de wenken haar van meer dan een kant gegeven om tegenover haren oud- ambtenaar Hume de bepaling in te roepen van de strafwet, die met strenge straffen bedreigde elke poging om door woord of schrift het wettelijk gestelde gezag in gevaar te brengen, werd juist het door Hume gegeven voorbeeld voor anderen een spoorslag om hem op den ingeslagen weg te volgen, en zoo mogelijk nog scherper toon tegenover de regeering aan te slaan. Deze voor velen onverklaarbare houding der regeering intus- schen was geenszins een gevolg van onverschilligheid harerzijds of van geringschatting der gevaren, die in de uitspattingen der pers voor het door haar te handhaven wettig gezag konden ge- legen zijn. Maar de handen waren haar gebonden door hare ^) Het in den tekst besproken manifest van Mr. Hume doet onwille- keurig denken aan het thans bg weinigen meer bekende, dochindert^d ten onzent zooveel opschudding teweeg gebracht hebbend manifest van Lion, waarover ik in het Algemeen Dagblad van N. I. van 31 Maart 1880 een opstel schreef, dat als bglage III hierachter herdrukt wordt. ( 97 ) opvatting omtrent de toepasselijkheid van de zooeven bedoelde bepaling der strafwet. Aan de voortreffelijkheid dier wet, the Indian Penal Code, in het algemeen wordt nog ten huidigen dage onvoorwaardelijk hnlde gebracht. „It is per- haps the most perfect piece of legislation that India has yet received'^, zegt o. a. een inlandsch geleerde Shoshee Chunder Dutt, in zijn in 1880 te Londen uitgegeven werk hidia^pastr and present (p. 319). En ^qciyl wonder, want zij had tot be- werker niemand minder dan Lord Macaulay, toen hij onder het bestuur van Lord William Bentinck als rechtsgeleerd lid zitting had in den Baad van Indië. Jaren lang echter bleef zijn ontwerp liggen, om eerst in 1860 na eenige daarin aan- gebrachte wijzigingen en aanvullingen bij Act XLV van dat jaar tot wet te worden verheven. Maar bepalingen ter zake van opruiing tegen het wettig gezag door woord of geschrift waren er niet in opgenomen. „Geen regeering ter wereld'% dus schreef Macaulay in 1835, „is beter voorzien van hulpmidde- len om tegen buitengewone gevaren zich door buitengewone maatregelen te beschermen. Vijf personen, die binnen het half uur kunnen worden bijeengeroepen, wier beraadslagingen geheim zijn, die zich niet behoeven te storen aan tijdroovende formaliteiten, zijn volkomen bij machte om in één enkele zitting een wet te maken, die elke publicatie eenvoudig onmogelijk kan doen worden." Op grond van deze overwegingen achtte Macaulay het opnemen in de strafwet van bepalingen tegen persdelicten onnoodig. Doch de tijden veranderden, en toen nu na de intrekking van Lord Canning's verordening de ban- deloosheid der inlandsche j^ers in het oog der regeering meer en .meer bedenkelijke verhoudingen begon aan te nemen, werd na langdurig beraad bij Act XXVII van 1870 in de straf- wet eene bepaling ingelascht (section 124 a), luidende in het oorspronkelijke (van eene vertaling moet ik mij onthouden, want het komt hier geheel op den zin en de beteekenis der gebezigde woorden aan), als volgt: „Whoever by words, either spoken or intended to be read, or by signs, or by visible representation, or otherwise excites, VERSL. EN MED. AFD. LKTTERK. 4«*« REEKS. DEEL II. 7 ( 98 ) or attempts to excit«^ feelings of disaffection to the Govern- ment established by law in Britisli-India, shall be punished with transportation for life, or for any term, to which fine may be added, or with imprisonment which may extend to three years, to which fine may be added, or with fine'\ Strafbaar werd dus het aank wecken van „feelings of disaffec- tion" jegens het wettig gezag. Maar wat nu is als zoodanig te beschouwen? Hieromtrent is men het van den aanvang af nooit eens geweest, en reeds dadelijk werd in de officieele toe- lichting van de aangebrachte ampliatie verklaard, „dat een zoo- danige afkeuring van regeeringsmaatregelen als vereenigbaar zijn kan met de bedoeling om gehoorzaam te blijven aan het wettig gezag der regeering, en haar gezag te steunen tegen onwettige pogingen om dat gezag omver te werpen, niet ge- acht wordt „disaffection'' te zijn'' *). Wat dan wel onder „dis- affection" behoorde gerangschikt te worden, werd niet omschre- ven, en toen nu in 1875 een van de inlandsche bladen zich in vergoelijkenden en goedkeurenden zin had uitgelaten over eene poging tot vergiftiging van kolonel Phayre, den politieken agent aan het hof van Baroda, van welk misdrijf de Gaek- war of vorst van dien inlandschen staat verdacht gehouden en waarvoor hij ook strafrechterlijk vervolgd werd, als van zelf de vraag aan de orde kwam, of tegen den schrijver geen ver- volging behoorde te worden ingesteld op grond van Art. 124 « van het strafwetboek, meenden de rechtsgeleerde adviseurs der regeering deze vraag bevestigend te kunnen beantwoorden; maar de regeering zelve meende zich na rijp beraad niet bij *) Woordelyk luidt de aan art. 124a van de Indian Penal Cocf e, toe- gevoegde „explanation" als volgt: „Such a disapprobation of the measures of the Government as is compatible with a disposition to render obedience to the lawful authority of the Government, and to support the lawful authority of the Government against unlawful attempts to subvert or resist that authority, is not disaffection. Therefore, the making of com- ments on the measures of the Government, with the intention of exciting only this species of disapprobation, is not an offence within this clause." ( 99 ) dit advies te moeten nederleggen, want in het onzekere hoe de uitspraak zou luiden van den rechter aan wiens oordeel de zaak c. q. De zaak bleef dus hangende, en tegen oproerig geschrijf meende de regeering geen ander wapen in handen te hebben dan een wet, die zij zelve tot voor korten tijd niet voor toepassing vatbaar achtte. Doch met de omstandigheden hebben nu laatste- lijk ook hare inzichten ten deze zich gewijzigd. Zij heeft hare ( 100 ) lijdelijke houding ten slotte laten varen, en haar beroep op de strafwet, toen zij onlangs daartoe meende te moeten overgaan, is niet ijdel en vruchteloos gebleken. lil. Het valt niet te loochenen, dat reeds sedert geruimen tijd in Britsch-Indië eene zekere door de inlandsche pers gaande gehouden onrust heerschte, die nieuw voedsel vond in de rampen, waardoor het land in den allerlaatsten tijd werd ge- teisterd. In de tweede helft van het vorige jaar namelijk kwamen te Bombay enkele, aanvankelijk weinig talrijke gevallen voor van builenpest, eene tot dusverre aldaar nog niet bekende ziekte, die vermoedelijk derwaarts was overgebracht van Hongkong, waar zij maanden achtereen groote verwoestingen had aangericht. Dit werd weldra ook te Bombay het geval. Met onrustbarende snelheid verspreidde de uitgebroken epidemie zich over alle wijken van de stad en het duurde niet lang of de sterfte nam verhoudingen aan, die met meer dan het tien- voud het normale sterf te verloop te boven gingen. Een alge- meene paniek maakte zich van de ingezetenen meester ; wie vluchten kon verliet de verpeste plaats om zich in nog niet door de ziekte aangetaste oorden voor hare aanvallen te vrij- waren, en eerlang geraakte de stad, die er tegenover Calcutta dikwerf roem op droeg de urhs prima 'm India te zijn, der- mate ontvolkt, dat van de ruim 900,000 inwoners, waarop het zielental in gewone tijden kon worden aangenomen, op een gegeven oogenblik niet meer dan ter nauwernood 250,000 overbleven. Handel en verkeer stonden bijgevolg volslagen stil. L'it gebrek aan handen moesten de talrijke katoen- fabrieken, die Bombay tot het Manchester van Indië gemaakt hadden, den arbeid staken, en ongetwijfeld zou de plaats voor goed zijn ten onder gegaan, indien, dank zij het krachtig en ( 101 ) doeltreffend optreden van het centraal gezag toen dat van de municipaliteit machteloos was gebleken^ men er niet in geslaagd ware aan de ramp met goed gevolg het hoofd te bieden. Intusschen was door den weken achtereen aangehouden exodus van de ingezetenen van Bombay de ziekte ook naar de binnenlanden overgebracht en werd menige plaats besmet, die anders waarschijnlijk voor de vreeselijke bezoeking zou zijn gespaard gebleven. . Zeer ernstige en angstwekkende verhoudingen nam zij vooral aan te Poona, weleer de hoofd- plaats der Marattha vorsten en tlians een van de voorname vereenigingspunten van de Brahmannen, de kaste, ' wier leden bij voorkeur zich moeten wijden behalve aan de vervulling van huiselijke plichten, aan godsdienst en wetenschap, al staat het den Brahmaan intusschen vrij ook andere beroepen te kie- zen, den dienstbaren stand alleen uitgezonderd. Onder hen richtte de noodlottige pestepidemie geduchte verwoestingen aan en telde zij tallooze slachtoffers ; maar juist bij hen stuitte de regeering op den heftigsten tegen- stand bij de ten uitvoerlegging van de maatregelen, die van harentwege ter betere bestrijding der ziekte werden verordend. Het overbrengen van de aangetasten naar de ter hunner ver- pleging en verzorging speciaal ingerichte hospitalen stond hierbij op den voorgrond; maar hiermede moest eene voort- durende inspectie der woningen uitteraard gepaard gaan, en dit nu bracht de autoriteiten noodwendig in botsing met de godsdienstige begrippen niet alleen van de Hindoes, maar ook van de zeer talrijke Mohamedaansche bevolking van Poona. Allerlei lasterlijke geruchten werden versj^reid en gretig door de inlandsche dagbladen opgenomen, met geen ander doel dan om de bevolking op te zetten tegen al hetgeen in haar belang van regeeringswege gedaan werd om den voortgang der epidemie te stuiten. Dan eens heette het, dat een naar het ziekenhuis gesleepte pestlijder daar dadelijk was afgemaakt door hem met pure carbool te desinfecteeren ; dan weder dat in het hospitaal opgenomen meisjes door verplegers waren onteerd, en ook ging ( 102 ) het verhaal, dat zelfs in het Engelsch parlement ter zitting van het Lagerhuis van 23 Juni 1.1. ter sprake kwam, dat bij de plaats gehad hebbende huisinspectiën vrouwen zouden zijn verkracht, en een harer zich zelve van kant zou hebben ge- maakt om de schande te ontgaan, die haar anders zou te wachten staan. Nu heeft het te dier zake ingesteld onder- zoek wel is waar het onwederlegbaar bewijs geleverd, dat al die verhalen zuivere verzinsels waren ; maar intusschen had de laster zijne uitwerking niet gemist, en had hij in niet geringe mate er toe mede gewerkt om haat en verbittering op te wekken waar door medewerking aller belangen zouden gebaat zijn. Middelerwijl had de regeering het hoofd te bieden aan een ramp van anderen, maar niet minder emstigen aard, aan een van die periodieke hongersnooden, waardoor het uitblijven van de regens in den tijd van het jaar, dat regen onmisbaar is om de uitgezaaide gewassen te doen gedijen, van oudsher steeds gevolgd wordt. Geheel onvoorbereid op die ramp was men niet: integendeel, door de in vroeger jaren opgedane ervaring geleerd, en aan de hand van het in 1882/3 verschenen be- roemde Familie Commission Report, was elk gewestelijk bestuur in het bezit gesteld van een samenstel van bepalingen, die onder den algemeenen naam van Famine Relief Code aangaven hoe naar gelang van locale omstandigheden zou moeten ge- handeld worden bij gebleken voedselschaarschte en dreigenden hongersnood. Waar de ramp door geen menschelijke macht te voorkomen was, zou de regeering naar haar beste vermogen lenigend optreden en door middel van reliefworks, waarbij de noodlijdenden tegen betaling aan het werk zouden worden ge- steld, trachten ze voor den hongerdood te vrijwaren. In dit opzicht nu heeft de regeering volkomen wil van haar optreden gehad, want terwijl bij vroegere gelegenheden honderdduizenden, ja dikwerf millioenen wegens gebrek aan voedingsmiddelen bezweken, heeft de sterfteverhouding in de gewesten, die het meest te lijden hadden, ditmaal geen onrustbarende afwijkingen aangetoond. Maar deze uitkomst is behalve door de van re- geeringswege tot stand gebrachte verbeterde middelen van ver- ( 103 ) voer, alleen kunnen verkregen worden door de verstrekking van een, zij het uit den aard der zaak ook karig levensonder- houd aan de ongelukkigen, die niet bij machte waren om zich zelven en hun gezin voedsel te verschaffen, en van den ver- bazenden omvang van die taak zal men zich eenigermate een denkbeeld kunnen maken, wanneer men weet, dat op een ge- geven oogenblik, in de maand Juni 11., het aantal der bij de relief works werkzaam gestelden niet minder dan nagenoeg 4^ millioen, dus niet veel . minder dan de geheele bevolking van ons land, heeft bedragen. Wel mocht dan ook de Ti7nes of India in een in zijn nummer van 9 October 11. voorkomenden terugblik op hetgeen de regeering ter bestrijding van de hon- gersnoodramp gedaan heeft uitroepen: „It is a story which will bear the telling, for the history of British rule in India will contain few brighter pages than that recounting the manner in which the Government has fought the famine now drawing to a close''. Met deze opvatting konden nagenoeg alle Engelsch-Indische dagbladen instemmen, maar van een gansch anderen geest ge- tuigden de in verschillende inlandsche persorganen voorkomende uitlatingen over de rampen, waartegen de regeering den strijd had moeten aanbinden. Volgens dezen stond zij in de eerste plaats schuldig aan al de ellende, die het land wegens pesten hongersnood te verduren had. Ja, door die ellende werd te beter in de kaart gespeeld van Engeland' s plannen tegenover Indië. „Geen ander doel toch", zoo werd in het te Wai, district Satara, presidentschap Bombay verschijnende weekblad Mad Vrifta van 3 Juni 11. betoogd, „geen ander doel hebben de Engelschen voor oogen dan om ter verzekering van hun oppergezag de geheele bevolking te ontzenuwen en te ver- zwakken". In hetzelfde blad heette het een paar weken later, in het nummer van 24 Juni 11., „dat Engeland honderd jaren achtereen het land had uitgemergeld door op de meest wreed- aardige wij^e het volk ouder den voet te trappen met verzaking van elk beginsel van zedelijkheid, en dat het uit dien hoofde niet aanging om van Indië te verlangen of te vergen, dat het ( n»-i ) zou instemmen met het vre ngdebe toon, waartoe liet zestigjarig jubileum van Koningin Victoria in Engeland zelf aanleiding zou geven. Beter eenige dagen te voren te sterven dan ge- dwongen te worden om feest te vieren ter eere van eene, zij het ook brave en kuische weduwe, gelijk er in Indië duizenden en tienduizenden gevonden worden, maar die niets gedaan heeft voor het aan hare zorgen toevertrouwde Indische volk. Toen de ellende begon gaf zij per draad haar verlangen te kennen, dat geen van mijn Indische onderdanen als slachtoffer van den uitgebroken hongersnood mocht sterven ; maar dit was ons aller verlangen, en er kan dan ook voor ons geen reden wezen om juist ter harer eere feest te gaan vieren". Dat desniettemin Indische vorsten en grooten naar Londen waren getogen om aan de daar te vieren feestelijkheden luister bij te zetten, was een bron van onverholen ergernis voor de Mahr alla, een sedert 18S1 te Poona in de Engelsche taal ver- schijnend weekblad. „Uit ijdelheid alleen zijn zij naar Engeland opgegaan, waar zij uit den aard der zaak weinig welkom waren, en men zelfs in gewone beleef heidsvormen ten hunnen opzichte is te kort geschoten; maar in hun ijver om het stof van de voeten der Koningin te mogen likken, lieten zij zich elke beleediging welgevallen, en beseften zij zelfs niet, dat de door den Prins van Wales over hen gehouden inspectie ten Marlboroughhuize het best te vergelijken is met de inspectie door een circus-directeur gehouden over zijne in hun kooi opgesloten leeuwen en tijgers, voor zij onder bedwang van de zweep in de arena worden losgelaten'\ De VaibhaVj een ander te Poona verschijnend blad, richtte zijn uitvallen voornamelijk tegen de te dier plaatse verordende maatregelen ter bestrijding der pestepidemie. „Er zijn", dus las men in het nummer van 11 April 11., „er zijn geen voor- beelden in de geschiedenis bekend van een dergelijke onder- drukking, en een dergelijk geweld als het volk van Indië thans te verduren heeft. Onze godsdienst leert ons om hulp en bijstand te verleenen aan zieken en nooddruftigen ; en mis- schien gelden bij de Christenen dezelfde beginselen. Maar dan ( 105 ) blijft het bij de woorden, die in den Bijbel te lezen staan, want in werkelijkheid worden tegenover de hulpbehoevenden de grootste gruwelen bedreven. Op hun gejammer wordt geen acht geslagen; als tijgers op een jong kalf vallen de dienaren der regeering op zwakken en zieken aan; vrouwen worden met geweld van hare echtgenooten gescheiden; kinderen van hunne ouders; ouderen van dagen van hunne betrekkingen; en zoo wordt het door de thans heerschende onderdrukking duidelijk „that the English people are the sole masters of the persons of all the people of Hindustan''. In datzelfde blad werd bij herhaling met nadruk er op ge- wezen, dat opstand het eind moet worden van elke onderdruk- king, en met voorliefde werd dan telkens stil gestaan bij de dagen van Sivaji, den eigenlijken stichter van het Mahratta rijk, dat hij door list en verraad aan het gezag van den groo- ten mogol Aurungzeb had weten te ontweldigen. Ook voor meer andere persorganen was Sivaji de held aan wiens herin- nering als den bevrijder van zijne land- en stamgenooten reeds sedert een paar jaren een soort van eeredienst gewijd werd, en het blad dat in dit opzicht den eigenlijken toon aangaf was de te Poona in de Mahratti taal verschijnende Kesari^ dat evenals de straks reeds genoemde in het Engelsch geschreven Mahratta niemand minder tot eigenaar had dan het lid van den Wetgevenden Raad van Bombay, the Honourable Mr. Bal Gangadar Tilak, van wien dus niet kon gezegd worden, dat hem de beteekenis, die aan de in zijn blad opgenomen be- schouwingen kon worden toegekend zou zijn ontgaan. Het voorbeeld van Sivaji werd aan de lezers van beide fcladen gestadig voor oogen gehouden. Hij had zijn land bevrijd door den machtigen generaal Afzulkhan op verraderlijke wijs uit den weg te ruimen, en niet onduidelijk werd in Tilak's blad te verstaan gegeven, dat de verschijning van een tweeden, voor geen staatkundige moorden terugdeinzenden Sivaji het middel zou kunnen worden om het hedendaagsche Indië te bevrijden van het juk, waaronder het gebukt ging. Even onverholen liet een ander blad de te Islampore, dis- ( 106 ) trict Satara^ verschijnende Prafoda zich uit, niet echter met een beroep op het verledene, maar op een in vollen ernst op- gedischt verhaal van een in Canada ophanden omwenteling, ten doel hebbende om zich aan het gezag van Groot Brittanje te ontworstelen. „Preparation for becoming indei)endent'', zoo luidde het opschrift van een hoofdartikel in de Praf^oda van 17 Mei 11., waarin omstandig werd uiteengezet hoe de bevol- king van Canada er op bedacht was om zich van Engeland af te scheiden, en op het voorbeeld van de aangrenzende repu- bliek een onafhankelijken staat te vormen. „Toch", dus ging de Pratoda voort, „behoeven de Canadeezen zich niet te laten doodhongeren ter wille van op geld azende Engelschen. Geen cent hebben zij aan Engeland te betalen. De opbrengst der belastingen wordt ten hunnen eigen bate aangewend. Zij ont- werpen zelven hunne wetten, en stellen, op een of twee uit- zonderingen na, hunne eigene ambtenaren aan. Maar zelfs deze geheel nominale afhankelijkheid is hun een gruwel, zij zijn nu vast besloten er een eind aan te maken, en zij zullen in hun pogen slagen, want zij zijn één van zin, en praten niet, maar handelen. Door hunne handelingen toonen zij van welk deeg zij gemaakt zijn. Ofschoon onderworpen aan Enge- land zijn zij niet zoo ontzenuwd en hulpeloos als de bevol- king van Indië. Wij zijn zoo ongevoelig en schaamteloos ge- worden dat wij schier geen besef meer hebben van onze ver- nedering, terwijl alle andere volkeren ons hoonen en uitlachen wijl wij zoo een uitgestrekt en gulden land als Indië voor goed verloren hebben. Wat een manmoedig optreden onder zulke omstandigheden zou kunnen uitwerken, ligt voor de hand'\ Een onverholen en open aansporing tot verzet dus, geen andere ka7i de indruk wezen van het artikel, waarvan de hoofd- inhoud hier werd weergegeven; maar de regeering achtte het vooralsnog onnoodig er zich aan te laten gelegen liggen, niet- tegenstaande er feiten te over waren om haar de overtuiging te schenken, dat er iets broeide, en de handhaving van het gezag iets anders eischte dan lankmoedigheid alleen. Zoo deed zich tijdens het woeden der pestziekte te Bombay ( 107 ) een geval voor, waarvan het verband met de aanhoudende opruiingen van sommige organen der inlandsche drukpers be- zwaarlijk te ontkennen viel, en dat ook in dien zin door schier de geheele gemeente werd opgevat. In den vroegen morgen van den 17®^ October 1896 namelijk werd het prachtige mar- meren standbeeld van Koningin Victoria, dat een van de voor- name sieraden van de plaats uitmaakt en waarop hare bewo- ners met recht trotsch zijn, overgoten bevonden met een invretende zwarte zelfstandigheid, in de verwijdering waarvan men zelfs tot nu toe niet volkomen is kunnen slagen, terwijl om den hals van het beeld een snoer van aan elkaar geregen oude schoenen bleek te zijn geslingerd. Eenigen tijd later ging een voor de toelatings-examens van de universiteit te Bombay opzettelijk ingerichte uitgestrekte loods, die ruimte aanbood voor niet minder dan 1400 tafels en stoelen, in vlammen op, en het was niet twijfelachtig dat kwaadwillige brandstichting hierbij in het spel was. Op gelijke wijze werd een te Poona ten dienste van publieke vermakelijkheden tijdelijk opgeslagen gebouw vernield, en onder den indruk van een en ander maakte klimmende bezorgdheid omtrent hetgeen nog zou kunnen te wachten staan zich van de gemoederen bezig, naarmate de dag meer nabijkwam, waarop het zestigjarig jubilee van de Koningin- Keizerin stond te worden gevierd. Wat aan die bezorgdheid nog meer voedsel gaf, was de onder de Mohamedaansche gemeentç ontstane beweging ten- gevolge van het verloop van den oorlog tusschen Griekenland en Turkije. Op tal van plaatsen werden vreugdevuren ontsto- ken, moskeeën verlicht, en vergaderingen bijeengeroepen om den Sultan, als hoofd der geloovigen, hulde te brengen en geluk te wenschen met de overwinningen door zijn "leger be- haald op de ongeloovige Grieken, en bij een dier gelegenheden ging een der sprekers in zijn opgewonden geloofsijver zelfs zoo ver van uit te roepen, dat de machtige Kalief reeds voor lang de ribben van de oude vrouw (Engeland^s Koningin natuurlijk) zou hebben gebroken als hij slechts gewild had. Toen nu de groote dag van den 22^^®" Juni eindelijk was aan- ( 10^ ) gebroken moest de telegraaf door geheel Indië het bericht verspreiden, dat in den voorafgaanden nacht aan het hekwerk van een openbare fontein te Poona een ledepop, de Koningin voorstellende, was opgehangen, eveneens voorzien van een aan den hals l)evestigd snoer oude schoenen; — maar eer de dag geheel was verstreken zou ter zelfder plaatse nog droeviger en ernstiger gebeurtenis de gemoederen van de Indo-Europeesche gemeente allerwege in beroering brengen. Ook te Poona toch^ in de ruime en prachtige Gouvernementswoning te Ganesh- kind, werd het feest van Hare Majesteit gevierd met een bal, waar alle notabelen van de plaats, zoowel En geischen als voorname inlanders, bijeen waren, weinig vermoedende welk droevig lot een paar der gasten boven het hoofd hing. Eeeds sedert eenigen tijd, zooals later gebleken is, had men het ge- munt op het leven van Mr. Rand, den voorzitter van de van regeeriugswege in het leven geroepen commissie voor de be- strijding der pestepidemie, op wieTi, volgens de uitlatingen van de aan die commissie vijandige pers, de verantwoordelijkheid neerkwam van al de aanstoot gevende maatregelen, die der bevolking zoo zeer tegen den zin waren. Tegen hem werd een aanslag beraamd, die helaas gelukte, want toen hij van het feest huiswaarts keerde sprong een sluipmoordenaar ongemerkt achter op het open rijtuig, waarin hij gezeten was en schoot hem à bout portant dood, terwijl op hetzelfde oogenblik een handlanger van den moordenaar een scliot lostte op luitenant Ayerst, die in een ander rijtuig met zijne eclitgenoote huis- waarts reed, en een wond bekwam aan de gevolgen waarvan hij eenige dagen later bezweek. De beide moordenaars waren inmiddels spoorloos verdwenen, en eerst zeer onlangs is het der politie gelukt een hunner, den hoofddader vermoedelijk, in handen te krijgen. Het ligt voor de hand, dat de omstandigheden waaronder beide moordaanslagen weerden gepleegd, een meer dan gewonen indruk maken moesten, ook op de regeeriug, en volkomen begrijpelijk is het zeker, dat zij in de gepleegde gruweldaden '^n gereede aanleiding vond om tegenover dat gedeelte der ( 109 ) inlandsche pers, dat geacht kon worden die gruweldaden mid- dellijk of onmiddellijk te hebben in de hand gewerkt, eindelijk eene andere gedragslijn aan te neijien dan de tot dusver gevolgde, en de wapens voor den dag te halen, die, wegens twijfel aan hunne doeltreffendheid, tot dusver ongebruikt waren gebleven. Tot dit bewustzijn gekomen begreep zij zeer terecht de haar ten dienste staande bepalingen der wet bij voorkeur te moeten inroepen tegen den publicist, die wegens zijne positie het meest in aanzien stond, het reeds genoemde lid van den wet- gevendeu raad van Bombay, Mr. Tilak, die van Poona naar Bombay was gereisd om bij den rechter een aanklacht wegens laster aanhangig te maken tegen de Times of India, welk blad met nadruk zijn opruiend geschrijf had bestreden. Doch nau- welijks was hij ter plaatse aangekomen en bij een zijner vrienden afgesta])t, of op last van de regeering werd hij in hechtenis genomen op grond van zich, door opneming in zijn blad Kesari van verschillende opruiende artikelen, te hebben schuldig gemaakt aan het misdrijf omschreven in art. 124« van het Indische wetboek van strafrecht. Op staanden voet werd hij naar de gevangenis overgebracht, tot niet geringe verbazing en ontzetting van de inlandsche gemeente vooral, om echter na verloop van eenige dagen tegen eene borgstelling ten bedrage van ß 100000 uit de preventieve hechtenis te worden ontslagen. Maar slechts voor korten tijd kon hij zicli over zijne in vrijheidstelling verheugen. Na een geding, dat zes dagen achtereen geduurd heeft, werd hij door de uit vijf Engelsche en vier inlandsche leden bestaande jury schuldig bevonden aan het hem ten laste gelegde vergrijp, en werd hij door den rechter veroordeeld tot een gevangenisstraf van acht- tien maanden, de helft dus van den straftijd, die hem uit kracht van de bepaling der wet, die wij straks leerden ken- nen, had kunnen worden opgelegd. Zooals de rechter bij zijn uitspraak onomwonden verklaarde lag aan zijn vonnis zeer bepaaldelijk de overweging ten grondslag, dat de thans tegen Tilak ingeroepen bepaling der strafwet jaren achtereen een doode letter was gebleven, en dit hem in den waan had kun- ( no ) nen brengen, dat men zich aan elk geschrijf eigenlijk met volkomen straffeloosheid, kon te buiten gaan („that there was no kind of writing in which you might not indulge with impunity"). M^r aan den anderen kant werd hem met nadruk onder het oog gebracht, hoe onverantwoordelijk het voor een man van zijn maatschappelijke positie was geweest om in zijn blad artikelen op te nemen, die, wanneer zij doel hadden ge- troffen, slechts zouden gestrekt hebben om de ellende van het volk te vergrooten en te verzwaren. Het tegen Tilak gevoerde geding is uit den aard der zaak een cause célèbre geworden, want een groot beginsel, de van regeeringswege ook aan Indië gewaarborgde vrijheid van druk- pers, is er in zijn vollen omvang mede gemoeid. Door het in zake Tilak gewezen vonnis, en andere gelijksoortige vonnissen, die sedert nog geslagen zijn, o. a. ook tegen den uitgever van de Pratoda, die tot levenslange verbanning naar de Andaman- eilanden werd veroordeeld, terwijl aan den drukker van het blad een gevangenisstraf van zeven jaren werd opgelegd *), heet dat beginsel bij velen geschonden en verkracht; maar zeer terecht wordt er door verschillende persorganen op gewezen, dat die vrijheid allerminst gevaar loopt door de toepassing. ^) Tegenover een zekeren Azim-ud-din, tehuis behoorende in Hyde- rabad, en dus geen Britscli- onderdaan, den uitgever van het te Bombay verschonend weekblad Mazloom-i-Deccan^ een blad zich onderscheidend, volgens the Times of India, door „depths of scurrility which have not been fathomed by any of its competitors", maakte de regeering gebruik van de bepalingen van Act III van 1864 „to give the Government certain powers with respect to Foreigners", en wel van art. 3 luidende: „The Governor-General of India in council may, by writing, order any Foreigner to remove himself from British India, or to remove himself therefrom by a particular route to be specified in the order." Dien- overeenkomstig werd Azim-ud-din gelast om binnen 24 uren het grond- gebied van Britsch-Indië te verlaten, terwijl eenigen tijd te voren, in het laatst van Juli 11., op grond van eene verordening van het jaar 1827 (waarvan het my niet gelukt is inzage te verkrygen), Sirdar Balwantroa Natu en zijn broeder Haripant Rumchander Natu, twee in de sportwereld zeer bekende notabele Brahmanen van Poona, om redenen van staat in hechtenis genomen en respectievelijk naar de gevangenis te Ahmedabad en die te Thana overgebracht waren. ( 111 ) die thans door een rechterlijke uitspraak gegeven is aan de straks besproken „uitlegging'', toegevoegd aan het door de regeering ingeroepen artikel van de strafwet. Over den zin aan die uitlegging te geven liep in hoofdzaak het geding, en nu kan het, ook voor de toekomst, want precedenten leggen bij de Engelsche jurisprudentie groot gewicht in de schaal, niet onbelangrijk zijn om kennis te nemen van de opmerkingen, die Mr. Justice Strachey in de uiteenzetting der gronden yan het door hem gewezen vonnis te dier zake heeft in het midden gebracht. „Het staat", dus zeide hij in den loop van zijn be- toog, „iedereen vrij om onverholen zijn oordeel uit te spreken over eiken maatregel of elke handeling der regeering, zoo ten opzichte van de wetgeving zelve, als ten opzichte van hare tenuitvoerlegging. Een ieder mag de inkomsten-belasting, de maatregelen ter bestrijding van besmettelijke ziekten, alle mi- litaire expeditiën, of de M^jze van rechtsbedeeling aan critiek onderwerpen, zelfs aan de meest gestrenge, ja onredelijke, ver- dorven en oneerlijke critiek („he may express the strongest condemnation of such measures, and he may do so severely, and even unreasonably, perversely and unfairly''). Zoolang men zich hiertoe bepaalt, is men door de oificieele toelichting van art. 124a der strafwet volkomen beveiligd. Maar gaat men verder, en wordt bij het bespreken van regeeringshandelingen de regeering zelve in een hatelijk en verachtelijk daglicht ge- plaatst door haar verantwoordelijk te stellen vooralle kwalen en rampen, waardoor de bevolking bezocht wordt, door met kwaadwillige bedoelingen nadruk te leggen -op haar uitheem- schen oorsprong en karakter, door haar laaghartige bedoelingen ten laste te leggen, door haar te beschuldigen van vijandelijke gezindheid of onverschilligheid jegens het volk en zijn welzijn, dan valt men onvermijdelijk onder het artikel van de strafwet, en biedt de bewuste toelichting geen kans aan om aan hare bepalingen te ontsnappen.'" Wie met deze opvatting en deze uitspraak ^) geen vrede heeft. *) Van het vonnis door het Hoog Gerechtshof te Bomhay tegen Tilak ( 112 ) merkt de Tintes of India in zijii nummer van 2 October 11. op, kan geen eerlijk journalist zijn, want den zoodanige kan het alleen te doen wezen om stratt'eloos tegen de regeering te kunnen te velde trekken door haar in minachting te brengen, en zoodoende het wettig gevestigde gezag te ondermijnen. Doch het ligt thans niet op mijn weg om mij verder in dit debat te mengen en in omstandige beschouwingen te treden over hetgeen kan worden aangevoerd ter verdediging of ter bestrijding van de gedragslijn, die de regeering van Britsch- Indië nu laatstelijk tegenover de drukpers heeft aangenomen. Mijn doel was geen ander dan aan te toonen,, dat de in Britsch-Indië opgedane ervaring allerminst recht geeft op de gevolgtrekking, dat de uitspattingen der drukpers zichzelve genezen, — en hierin hoop ik door de geleverde bijdrage ge- slaagd te zijn; — het verder aan onzen wetgever overlatende om uit te maken lioe de verhouding tusschen regeering en drukpers in Nederlandsch-Indië behoort geregeld te worden, wanneer bij de in bewerking zijnde herziening van het regee- rings-reglement ook dit vraagstuk als van zelf aan de orde zal komen, en over de al dan niet bestendiging van het zoo algemeen gewraakte drukpers-reglement van 1856 zal moeten beslist worden. gewezen kwam hy in appel by Harer Majesteits „Privy Council"; maar de leden van den Council waren blijkens hun uitspraak van den 19den November 11. eenparig van oordeel „that this was a case in which leave to appeal could not be given." Met een niet ontvanke- lijk verklaring werd dus Tilak's verzoek gewezen van de hand. ßuLAOE 1. 