None
HEUCKS levensdraad was dan ook weldra afgesponnen. Op den sen Dec, 1677 werd de procureur JOHAN ROUKENS geautoriseerd, om van wegen de stad „de nalatenschap van den hopman Heuck zaliger te besprekéen,” voor wat hij bij slot van rekening nog schuldig bleef, wegens een huis in de Nieuwstraat, door hem van de stad gekocht. Ook andere schuldeischers kwamen opdagen, o, a. zekere ABRAHAM HARTMAN, die eenige goederen van HEUCK „over jaar en dag in verwin” had bezeten, welke hij nu wenschte te verkoopen, terwijl hij tevens voor een ver-schuldigde som van f 7000 beslag legde op twee huizen van HEUCK aan de Varkensmarkt, tegenwoordige Houtmarkt, De boedel werd door de erfgenamen aanvaard onder benefice van inventaris. Het moet een hopeloos verwarde aan-gelegenheid geweest zijn, zoodat een der curatoren den 10 Mei 1685 bedankte er zich verder mede in te laten. JOHAN ROUKENS, notaris en procureur, werd toen aangesteld, om de zaken verder te regelen en, zoover dit mogelijk was, de schuldeischers af te betalen. Erfgenamen van HEUCK worden genoemd de volgende spruiten uit zijn echtverbindenis met CATHARINA BROUWERS : SUSANNA, gehuwd met JOHAN PALLADE; MARIA en EVA, Overleden waren een dochter GEERTRUID, die gehuwd was geweest met ARNOLD CRIJNEN, en een zoon JOACHIM, weduwenaar van SUSANNA HACKERT of HACKERT. Al deze kinderen waren geboren tusschen 1632 en 1669. HENDRICK HEUCK, DE UITVINDER VAN DE GIERBRUG. Nach hetigen boenden werd medegedeklärte, kan er wel geen redelijke twijfel bestan, dat HEUCKS eenige aanspraak op de herinnering van het nagestacht bestaat in zijn uitvinding van de gierbrug. Dat was inderdaad een gelukkige vinding, en waaraan men sedert slechts weinig heeft kunnen verbeteren. Om een uitvinding te doen gelukken moeten drie factoren samenkomen: de scherpzinnigheid om haar te bedenken en de technische bekwaamheid om haar te verwezenlijken. Daarbij komt een derde, niet minder noodzakelijke vereischte, de behoefte die de maatschappij gevoelt aan het voortbrengsel. Ontbreekt deze, dan kan de uitvinding wel geboren worden, doch zij heeft geen levensvatbaarheid. In HEUCKS gevoelt aan een verbeterde overtocht in het oog. Aan het door hem uitgedachte systeem heeft men sedert slechts weinig kunnen verbeteren. Zijn brug gierde aan een kabel rustende op eenige schuitjes, hoeveel is niet beend. Op HENDRIK VELTMAN’S schilderij van 1669, op het raadhuis te Nijme gen, dat deze stad in vogelvucht te aanschouwen geeft, ziet men er drie. Tot 1873 gierde de brug aan een ketting rustende op zeven bochtaken. In plaats daarvan kwam toen een onder water gespannen dwarskabel, waarmede de brug door middel van een toom verbonden werd, en zoo is het gebleven tot op den huldigen dag. Maar tal van gierbruggen over de geheele wereld, hebben het systeem van HEUCK onveranderd behouden, In Siberie b.v. vaart er een over en arm van de Jenissei, die daar goo m. breed is; zij giert op niet minder dan dertien schuiten, en bestaat overigens, evenals onze „Zeldenrust, uit twee samen-gekoppelde vaartuigen met een planken vloer overdekt. JACOB KONINCK. DOOR P. HAVERKORN VAN RISEWIJK. I het voortreffelijk schilderij, dat het Museum-Boijmans bezit van dezen zeldzamen meester, schreef ik in den Catalogus van 1892 eene beknopte biografie, waarin gegen wordt dat hij te Rotterdam was gehuwd met MARIA. CRAMEREIJNS en dat zijn dochter ELISABETH gedoopt werd op den 13° September 1639. Later vond ik eene acte, welke bewijst dat hij zich niet dadelijk van Amsterdam naar Rotterdam heeft begeven, maar eerst naar Dordrecht, en met een ander daar trouwde, Nasporing op het Archief te Amsterdam, en eene mededeeling van den heer J. L. van 'DALEN uit het Archief te Dordrecht gaven verder het gewähren schließlich licht. In het Clepboek te Dordrecht staat: „Actum per Campanam 30 December 1633... in den echten huwelijcken „staet zullen vergaderen JACOB CONINCK van Amsterdam ter eenre ende MARIA „COTERMANS JANS, van Dordrecht ter andere zijde’ Op den kant staat aangeteekend : „2e gebod 6 Januari'1634, Opgehouden” (later doorgestreept) „3° gebod 13 Dec. 1636.” Waar om het tweede gebod werd opgehouden leert het Extra- Oud-Holland 1902. : 2 vu 10 JACOB KONINCK. Ordinaris Register der huwelijkinteekeningen te Amsterdam. Daar staat: „Den 7° Januari 1634” is „op d’acte van H. ROOSBOOM secrts tot Dort ingetekent „JACOB CONINCK & MARIJA COTERMANS, sij woonende tot dort hij op de „Keijsergracht,” en hierbij in margine: „tweede gebodt wort opgehouden, also „vsz. vader verschijnen voor Dr. GRAEFF en SCHAEP verclaert geen kennisse te „hebben van dit huwelijk.’ Het was dus AERT DE KONINCK, de juwelier die te Amsterdam woonde op de Keizersgracht 195, blijkens het kohier van den 2008 penning in 1631 (Uitg. Kon, Oudheidk. Gen. p. 23), of „op ’t eijnd van „de Keijzersgracht bij de Schans,’ zooals gezegd wordt in de aanteekening van zijn begrafenis, die het huwelijk van JACOB stuitte. Mocht men menen om de vermelding der Keizersgracht als woonplaats van JACOB dat hij nog te Amsterdam woonde, dan helpt ons terecht een andere opgaaf uit het Huwelijk Proclamatie-boek van het stadhuis te Amsterdam Daar wordt het huweelijk geproclameerd op „8 Januari 1634” van „JACOB KONINGH en MARIA COTERMANS JANS, beijde woonende tot Dordrecht.” Een aanteekening in margine herhaalt: „tweede ge-bodt is, door last van Commiss®, van de huweelijcke saecken opgehouden den 14 Januarij 1634.” Na ongeveer drie jaren onder de geboden te hebben gestaan, had de echtverbintenis op 13 December 1636 plaats, Twee maanden daarna was de vrouw reeds overleden. Op 10 Februar 1637 stierf zij te Rotterdam, waarheen zij met haar man waarschijnlijk korten tijd te voren was verhuisd, en in de week van 21 tot 28 Februar 1637 werd in de St. Pieterskerk begraven „JACOB CONX „vrou”, terwijl voor de begrafenis werd betaald f 14— 9. (Rek, v. Kerkmrs.). Oden 3° December van dat jaar werden „ANDRIES LE Rov, deurwaarder „van den Hove van Hollant, ‘ende JOHAN COOL, nots, publ. & procureur geordi- „neert voochden* over ’t weeskindt van MARIA COTERMANS, daer vader af is „JACOB DE CONING, schilder” (Voogdijboek- IV), Reeds den volgenden dag werd ter Weeskamer ingediend de „Inventaris van alle de goederen enz., toebe- „hoorende JACOBUS DE CONING, schilder, woonende alhier tot Rotterdam, ende „MARITGE COTERMANS, zijn huijsvrou za., ged. overleden den 10 Febr. Ao 1637"; ter presentie van de voogden. De voorn. JACOB DE CONING competeert van zijn vader AERT DE CONING, coopman tot Amsterdam, over zijn moederl. erfvenisse volgend zijn moeders testament de somme van 2000 gld, van 40 g. & 7 gld. JACOB KONINCK. | 11 Winckelwaeren. Kousen, ’t Bedragh is ter somme van 213 — 15 — 4, dewelcke bij CATHERINA , COTERMANS, zuster v Winckelwaeren. Kousen, ’t Bedragh is ter somme van 213 — 15 — 4, dewelcke bij CATHERINA , COTERMANS, zuster v Winckelwaeren. ande voors. MARIA COTERMANS, aengenomen zijn op reeckening van tgene haer vanden boel competeert. Andere meubelen enz. Vrouwekleeren, lijnwaed, huisraed. Alle welcke meubelen door PR. CLEMENTS vendumr. deser stede getaxeert bedragen tsaem 175 gld. volg. de acte van pri- satie, bij de voorn. CATHERINA COTERMANS in minderinge van tgeen haer vanden boedel competeert aengenomen zijnde voor de’ voors. prisatie. Cleederen van Jacob de Contnck. Een mantel, Een paer slechte boxen & rocken, Een hoet, een paar cousen. Een paar schoenen. Uijtschulden daermede de boedel is belast. Aen kooplieden in Engeland 153 gld. 12 st. CATHERINA COTERMANS tot Dordrecht van geleverde winckelwaeren 448 gld. 10 st. 12. Daerop zij genoten heeft als boven 213 gld. 15 st. 4 p. ende 175 gld, Aen deselve voor onderhout vant kindt 19 gld. 7 st. „ APOLONIA COTERMANS volg. haer reeckening 91 gld. „ CORNELIA COTERMANS compt over reekening 32 gild, „ HAVECK JANSS ten tijde van ’t overlijden van MARIA COTERMANS 10 gild. 11 st. Verder kosten van begrafenis, en: Over verscheijde reijsse tot Amsterdam te eijschen nopens de moederl. bewijs van den voors. JACOB DE CONINCK 18 gild. De notaris voor tmaecken vanden inventaris 4 gild. 12. Blijkens dezen inventaris had JACOB KONINCK in 1637 den leeftijd nog niet bereikt, waarop zijn aandeel in de nalatenschap zijner moeder moest uitge- keerd worden. Waarschijnlijk was hij getrouwd in de hoop die 2000 gild spoedig te ontvangen. Terwijl hij schilderde, had zijn vrouw een kousenwinkel opgezet, geholpen door haar zusters. En ’t eind van ’t lied was meer schuld dan goed. Nergens blijkt of en hoe die schuld werd vereffend. Wel passeerde notaris G, VAN DER HOUDT (prot. f. 17) op 20 Juni 1638 eene acte, waarbij „JACOB DE CONINCK, burger alhier, machtigt notaris JOHAN COOL om voor hem „te innen wat hem competeert uit de Nalatenschap van JAN JACOBS COTERMANS „en TANNEK CARELS.” Op 25 Maart 1639 huurt „JACOB DE COONING, schilder, 2 12 |. JACOB KONING. „van JACOB JACOBSZ, een huis op de Meent voor twee jaren, van 1 Mei af à „26 pond Vlaamsch” (Not. JOH. COOL, Prot. II f 51). Of hij dit deed op het bericht van het overlijden van zijn vader, die 28 Maart (niet Mei zooals DE VRIES had opgeteekend, O. Holl. I p. 307) 1639 werd begraven in de Westerkerk? Of wel omdat hij zijn 19jarigen broeder PHILIPS verwachtte, die in Juni 1639 bij hem in de leer kwam? Of omdat hij weder wilde trouwen? Er waren te Rotterdam verscheidene JACOB CONINCK of DE CONINCK. Een die met MARIA CRAMEREJNS was getrouwd; een JACOB CONINCK van Amsterdam, weduwnaar, die 13 December 1637 trouwde met BARBARA MUIJSHOUT J. Dr.; een JACOB DE CONINCK, wwedr., van Amsterdam, wonende alhier, die 18 December 1639 huwde met JANNETJE CORNELIS, J. Dr., van Rotterdam. Was onze JACOB een van deze gelukkigen? Het antwoord op die vraag wordt nog bemoeilijkt door de ongelijke spelling van den naam, niet alleen door anderen, ook door den schilder zelt. De machtiging van 20 Juni 1638 teekent hij: Jao Brirche en de acte van 25 Maart 1639: fr £28 Reenter Das het minder waarschijnlijk is dat de voogden van PHILIPS dezen bij JACOB in huis zullen gegeven hebben als hij ongehuwd bleef, zou ik er toe neigen aan te nemen dat de stadstrouw van 18 December 1639 hem betreft. Dit huwelijk heeft echter ook niet lang geduurd, want in de week van 1—10 December 1644 vermeldt het register van overledenen „JANNETJE CORNS, de man „JACOB DE CONINCK, aen de Raembrugge”. Indien deze onze schilder is, z ou hij van de Meent verhuisd zijn. PHILIPS KONINCK bleef maar anderhalf jaar bij zijn broeder, daar hij trouwde op 1 Januari 1641, toen hij amper 20 jaren oud was, In Oud-Holland, D. I p. 305 words vermeld de verkoop van een huis op de Westzijde van de Keizersgracht, waarbij JACOB KONINCK betrokken was. Het schijnt mij wenschelijk nog eene andere acte (Register Weeskamer no. 24 f 211") medetedeelen, luidend: „Den 23 Martij 1640 heeft JACOB VALKENIER opgebracht: JACOB KONING. 18 „3800 gulden aen gelden gheleijt In de lade ten behoeve van de kinderen „ende ergenamen van AERT KONING. Juwelier ende zijn huijsvrouwe, daeronder „Zijn twee onmondighe als PHILIPS out 20 jaren ende DANIEL out 22 jaren, de voors: „penn. zijn gearresteert.” In margine staat, dat die f 3800 aan de voogden zijn over- handigd en daarvoor een Obligatie van f 4000 op ’t land van Holland is gekocht. „de voorsz. twee onmondighe kinderen competeeren een derde part van „een huijs ende erve staende op de Westsijde van de Keijsersgraft. „noch ‘/, van een huijs ende erve staende aen Oostsijde van de Keijsers- „gracht noch diversche cleijne stucxkens landt gelegen „noch '/, van een huijs ende erve staende aen Oostsijde van de Keijsers- „gracht noch diversche cleijne stucxkens landt gelegen „noch '/, van een huijs ende erve staende aen Oostsijde van de Keijsers- „gracht noch diversche cleijne stucxkens landt gelegen „noch '/, van een huijs ende erve staende aen Oostsijde van de Keijsers- „gracht noch diversche cleijne stucxkens landt gelegen „noch '/, van een huijs ende erve staende aen Oostsijde van de Keijsers- „gracht noch diversche cleijne stucxkens landt gelegen „noch '/, van een huijs ende erve staende aen Oostsijde van de Keijsers- Tot Schellinghous in „Waterlandt. „Een Obligatie van 4000 gld. houdende op ’t gemeene landt van Hollant „dato den 24 April 1640 in de lade geleydt.” In margine staat hierbij „dese „obligatie van 4000 gld, competeert PHILIPS ende DANIEL alleen toe. Is gelicht, „als hieronder geschreven. „Den 19 februar 1641 heeft PHILIPS CONINCK gehuwt zijnde bekent van „JACOB VALKENIER ende DAVID DE MOOR, de voochden, ontfangen te hebben de „somma van vijfthien hondert gulden ende dat op rekeninge van de portie zijner „voorsz. goederen. „Den 19 Julij 1641 heeft DANIEL DE CONINCK bekent van JACOB VALKENIER „ontfangen te hebben pro resto op de rekeninge op huijden alhier aen Weems. „gedänken veerthien hondert vijftien gulden ende 14 penn. | „den 14 August. 1641 is de voorsz. obligatie van vier duijsent gulden „behandigt de voorsz, DANIEL ende PHILIPS DE CONINCK, als hun te samen stoecomende. In pres. van DAVID DE MOOR, haren gewes voicht met JACOB „VALKENIER, dewelcke zijl, DANIEL ende PHILIPS van de administratie hunner „goederen bedancken” enz. De in Oud-Holland vermelde kwijtschelding van JACOB KONINCK op 9 September 1641 luidt: „voor ons gecompareerd sijn JACOB CONINGH, schilder, „woont tot Rotterdam, & DAVID CONINGH, Ende geliede vercoft opgedragen „ende quijtgescholden te hebben MAILLAERT BREST een derde part van een huijs „ende erve, staende ende gelegen aende Westsijde van de Keijsersgraft belent d’ersame JORIS JORISZ. BACKER, jegenwoordig schepen deser stede, aende „Zuijt-zijde”... Nu nog een paar aanteek En einer Rotterdamforderungen registriert, deels misschien, deels stellig betrekking hebbende op den schilder. 14 JACOB KONINCK. 1643, 2 Nov. is bij den notaris JOHAN COOL, met wien hij reeds in 1637 in betrekking stond, getuige: JACOB DE CONINCK, burger. (JOH. COOL, Prot. If 560). 1644, 12—19 November: JACOB KONINCK kint in de kerk f 7—3 (Reg. v. overl.) 1644, 1—10 December begraven JANNETJE CORNS de man JACOB DE CONINCK, aen Raembrugge (dito.) 1645, 26 Mei. Inventaris van MATTHIUS MATTHIUS MATTHIUS, schönmaecker; onder de incomende schuldent „JACOB DE CONINCK, schilder, voor schoenen f 4 — 16." Ut het bovenstaande blijkt dat JACOB KONINCK, nog minderjarig, uit Amsterdam naar Dordrecht ging, op zijn laatst genomen in 1633, en drie jaren later naar Rotterdam verhuisde, waar hij ruim tien jaren bleef. Voorspoed schijnt hij als kunstenaar in beide steden niet gevonden te hebben, De drie teeke- ningen *) en de schilderij in het Museum-Boijmans bewijzen dat hij zich wijdde aan het landschap. De in Oud-Holland medegedeelde acte van Februari 1651 toont dat hij ook portretten schilder. Zijn landschappen getuigen van verwantschap met REMBRANDT, gelijk het werk van den Dordtschen schilder BENJAMIN CUIJP, die in 1612 geboren werd, Waaruit die verwantschap te verklaren? Dàt behoort nog tot de raadsels, zoo als er nog meer worden aangeb oden door zijn later leven en de zeldzaamheid van zijn kunst. Van Rotterdam verhuisde JACOB KONINCK naar Den Haag. Een aldaar op 2 Mei 1647 verleden acte (O0. H. I. 307) noemt hem „woonende alhier in ’s Gravenhage,” en in 1648 hertrouwde hij er met SUSANNA DALBENIJ, weduwe van JOB HACKAERT®). Nog geen drie jaren later huurde zijn vrouw een huis en op den 18en Augustus 1651 werd in zijn afwezigheid een inventaris van de hem toebehoorende goederen gemaakt. Waarschijnlijk had hij dus Den Haag voor goed verlaten, hoewel hem daar een zoon geboren was, ook JACOB geheeten, die ook schilder werd en die, gelijk hij, naar Denemarken en Noorwegen trok. "Dat hij in Juni 1690 te Kopenhagen was, het werd bewegen door de acte medegedeeld in Oud-Holland I bl. 306. Wat zooeven gezegd werd van zijn zoon, het blijkt uit hetgeen ANDREAS AUBERT mededeelde in het Morgenbladet van Christiania, dd. 19 Juni 1901, door den heer E. W. Moes welwillend mijter hand gesteld. AUBERT vond op een tentoonstelling te Kopenhagen een miniatuurportret, dat op de achterzij geteekend was: JAC. CONING, fecit Actatssen. "Den der 4 teekeningen, die op zijn naam stonden, is van JAN LIEVENS. "De inschrijving luidt; „26 Juli 1648 in ondertrouw JACQUES DE CONINGH, schilder, wedr., v. Amsterdam, met SUSANNA DALBENY, wed„ van wijlen JcB HACKAERT, beijde wonende alhier, Raadhuis en in de Groote en de Kleine kerk; geboden gegen gegen. JACOB KONINCK. 15 "Suae 65 Copen(hagen) 1713, en het eigendom was van den Deenschen landschap-schilder HARALD Foss, AUBERT twijfelt er niet aan, dat het een zelfportret is om het opschrift, de Physiologie en de kleeding. Ook twijfelt hij niet aan de echteid van het opchrift, daar de plaatsing op de achterzijde en het schrift zijn zóo als die voorkomen op portretten van dezen JACOB KONINCK in het Nationaal Museum. En terecht besluit hij uit een en endem, dat deze JACOB KONINCK, die in 1713 oud was 65 jaren, moet geboren zijn in 1647/8. De heer SERVAAS VAN ROIJEN berichtte dat in de doopboeken de doop van dit kind niet voorkomt. Waarschijnlijk bleef het ongedoopt. AUBERT noemt verder als werk van JACOB KONINCK Jr. een paar land-schapjes, en een reeds door KARL MADSEN vermelde teekening in het op de Koninklijke bibliothek berustend album van den landschapschilder NICOLAUS CHRISTIAN MORITZ uit Sleeswijk, Dit blad is onderteekend: „Christiania 184 Fuli 1705, JACOB KONIG”, en AUBERT will nu concludeeren dat JACOB KONINCK Jr. eerst Noorwegen heeft bezocht en daarna Denemarken. De Jagermeister SCHOLLER bij Magaard bezit een mansportret, door JACOB KONINCK geschilderd te Christiania in 1699. Dit bevestigt hem in de meening, dat deze schilder reeds in 1698 in Noorwegen was. Moeilijk kan men AUBERT gelijk geven als hij zegt, dat deze feiten CARL MADSEN wel in staat zullen stellen „een eind te maken aan het misverstand der „Hollandsche kunsthistorici, die JACOB KONINCK een broeder van PHILIPS KONINCK „noemen, en zijn geboortejaar op ’t laatst in 1616 zetten’ Veeleer bewijzen de door hem genoemde feiten de juistheid van het reeds ‘hier gere zen vermeiden, dat er twee schilders JACOB KONINCK zijn geweest, vader en zoon, die beiden naar het Noorden trokken, en als wij iets aan CARL MADSEN mochten verzoeken, dan zou het zijn: ro, de op beider naam staande schilderijen te onderzoeken en aan ieder van hen de zijne aan te wijzen; 20. op te sporen, wanneer beiden in Denemarkeg of Noorwegen zijn gekomen, en wanneer en waar zij gestorven zijn. DE OPROERIGE BEWEGINGEN DER KANONNIERS TE AMSTERDAM IN 1796. DOOR H ITALIE. En schrecken 1796 en vergängt niet, in officièle stukken, van welken aard en van hoe geringe beteeken ist ook, achter het jaartal te voegen: „het tweede jaar der Bataafsche vrijheid.” Het was een politieke gelöstbelijdenis, een merk van onvervalschte gemeene bestegezindheid, waaronder men verstond: tegenstander te zijn van alle „erfelijk stadhouderlijk of aristocratisch bestuur’ en voorstander van de volkssouvereiniteit; een bewijs eindelijk, dat men hoogelijk waardeerde de 1) Bij het samenstellen van dit opstel is van de volgende bronnen gebruik gemaakt: C. L. VITRINGA, Staatk. Geschied. der Bat. Republiek. C. van DER AA, Geschiedenis van den Oorlog ent. Nieuwe Nederlandsche Jaarboeken. Handelingen van het Committé Révolutionair te Amsterdam, Handelingen van de Municipaliteit der stad Amsterdam met Bijlagen. Dagblad van den Raad der gemeente Amsterdam 1796 met Bijlagen. Notulen van het Committé van Justitie te Amsterdam (onuitgegeven). Notulen van het Committé van Waakzaamheid te Amsterdam (onuitgegeven). Decreeten van De Vergadering van het Provinciaal Bestuur van Holland. C. Rocce, Tafereel van de Geschiedenis der Jongste Omwenteling 1796. Id. Geschiedenis der Staatsregeling voor het Bataafsche Volk 1799. Vervolg op WAGENAAR, Geschiedenis van Nederland. Dagverhaal van het verhandelde in de Nationale Vergadering. DE OPROERIGE BEWEGINGEN DER KANONNIERS ENZ. 17 vrijheid, die men in en door de Bataafsche Republik genoot. En die waardee-ring had hare goede gronden. Sedert 1787 toch, toen de strijd tusschen de Patriotten en de stadhouderlijke partij ten voordeele der laatste besist -was, zuchten de burgers onder het juk van een waarlijk tiranniek bestuur, dat naar het scheen geen hooger doel kende, dan zich zelf met den stralenkrans van onfeilhaarheid te sieren en met souvereine minachting neer te zijn, dat het den hoogen heeren behaagde, hen wolte te willen regeeren. Das er hätte das dienst stand van zaken geen sprake was van politieke rechten der burgiers, sprecht van zelf, Wat de regeering, wat regenten, of hoe de verschillende machte, goedvonden te decreteeren, moest onvoorwaardelijk worden opgevolgd, Bezwaren er tegen in te brengen, zich in ongunstigen zin er over uit te laten, gold als hoogverraad. Zware geldboeten, lijfstraffen, pijnbankR, verbanning, verbeurdverklaring van goederen, ja zelfs galg en rad bedreigden elk, die het waagde, in woord of geschrift, zij het ook in een aan de eischen der betamelijkheid beantwoordend bezwaarschrift, zich tegen hen, die het het in handen hadden, te verzetten. Het was een bange tijd voor het volk. Toen kwam de omwenteling van 1795. Het knellende juk der tirannie werd afgeworpen; de bestuurders en regenten, die de burgers zoo lang gekweld en onderdrukt hadden, werden aan den dijk gezet; alle menschen gelijkgerechtigd verklaard; het volk tot souverein verheven met het recht, zelf de personen te kiezen, door wie het geregeerd. Wenschte te worden, Toch was er ondanks dit alles’nog zeer veel, dat van treurigen, van hoogst bedenkelijken aard was. De naweeën van het verlossingswerk lieten zich op hevige ‘wijze gevoelen: de schatkist was ledig, de schuldenlast drukkend; handel en zeevaart, de hoofdbestaansmiddelen, stonden stil; de nijverheid gaf nauwelijks en teeken van leven; de landelijke bevolking der streken, waar de bevrijdings-oorlog gevoerd was, was in armoede gedompeld; van de draagkracht der bezittende klasse, wier vermogen toch reeds zoozeer geslonken was, werd het uiterste gevergd; de Fransche troepen, die gevoed, gekleed en van alle krijgs-benoodigdheden voorzien moesten worden, verslonden schatten gelds; wat eindelijk de politiek betreft, was de in naam vrije Bataafsche Republiek feitelijk af hankelijk van de met haar verbonden Fransche Republiek. Al de donkere tafereel werden echter overstemd door het schitterlicht der burgerlijke vrijheid, Het volk gevoelige zich als van eene beklemming verlost; de geest hernam zijnne veerkracht, het gemoed jubelde dp in een gevoel van levenslust en voldaanheid; de zorgen van het oogenblik werden niet geteld; de toekomst vertoonde zich in een apotheose van goudglanzend zonlicht. Oud- Holland 1902. Hangers van het vorige bewindelige befindet of als zij rechtstreeks ofte wel zijdelings hadden medegewerkt tot de onderdrukking en vervolging der Patriotten in het pass afge- sloten tijdperk, of als zij het binnentrekken der Franschen in ons land hadden trachten te verhinderen. Deze allen berusten zonder verzet in dien maatregel, ih het besef dat zij, tot de onderliggende partij behoorende, zich dien moesten laten welgevallen. Wat de ambtenaren van minderen rang betreft, zij werden, „voor zoover zij zich niet aan wandaden hadden schuldig gemacht, die onder iederen regeeringsvorm strafwaardig zijn’, nagenoeg allen in hunne betrekkingen gehandhaafd, do omdat hun werkkring van zoo ondergeschikten aard was, dat hun aan blijven geen gevaar voor eerie tegenomwenteling hunnerzijds opleverde, of omdat zij vooreerst niet goed als ambtenaren gemist konden worden. Het zou zeer zeker een onberaden stap zijn geweest, hen allen tegelijkertijd te ontslaan en te doen vervangen’ door lieden, wien het aan kennis en ervaring in zake hun meu wen werkkring ontbrak; er zou eene verwarring zijn ontstaan, die tot de schromelijkste gevolgen had kunnen leiden. Daarom, al waren velen dier ambten nogenan, den vorigen regeeringsvorm nog toegedaan, liet men hen toch hunne posten behouden, als zij zich slechts „trouw, eerlijk en onderworpen” gedroegen. Deze gematig jegens gewezen „Oranje-ambtenaren”, zooals men hen placht te noemen, viel gansch niet, in den smaak van een groot deel der burgerij. De meest hartstochtelijke Patriotten onder hen achten het een schande, dat men zich van ambtenaren bediende, die de tegenwoordige orde van zaken vijandig „gezind waren, en drongen er uit dien hoofde op aan, dat zij allen, zonder uit-zondering, ontslagen zouden worden. Hierbij kwam nog, dat sommigen dier ambtenaren zich er op lieten voorstaan, dat men hunne hulp of voorlichting niet kon ontberen. Zulk eene aanmatiging mocht toch niet geduld worden. Er waren echter ook burgers, die behalve om politieke redenen, ook nog om beweegredenen van particulieren aard met de tegenstanders der „Oranje-ambtenaren” instemden, Het waren deen, die, tengevolge van de ongunstige tijdsomstandigheden aan lager wal geraakt, hun geldelijke zaken door een ambte-naarsbetrekking hoopten te verbeteren. Inzonderheid was dit het geval met velen, wien om politieke redenen door de vorige regeering het verder verblijf in het land was ontzegd, of die, om zich aan eene vervolging te onttrekken, vrij- willig in ballingschap waren gegaan. De velerlei ontberingen en de ellende, die zii daar, van hunne dierbare betrekkingen verwijderd, hadden moeten verduren hadden reeds hun gemoed jegens de stadhouderlijke partij verbitterd. Hoe moet het hun dan te moede zijn geweest, toen zij, in het vaderland teruggeerd, ontwaarden, dat hunne zaken verloopen waren, of dat de posten, vroeger door hen bekleed, thans in handen waren van personen, die zich slaafsche dienaren van het gehate vroegere gou vernement had den betoond en als zoodanig wellicht tot hùnne vervolging hadden medegewerkt. Waarlijk zij hadden de zachtmoedig- heid van engelen moeten bezitten, als zij in zulke omstandigheden hunne ziel in lijdzaamheid hadden bezeten, Zoo waren er dan onnoemelijk velen in den lande, die de gematigdheid der regeerende personen afkeurden. Hun gevoelen vond aanhang en steun bij de talrijke clubs, volkssociëteiten en wijkvergaderingen, alsmede bij de meerder- heid der gewapende burgerwacht. Deze allen drongen er onophoudelijk en met den meesten klem bij de stedelijke en provinciale besturen op aan, dat allen, die „als aanklevers van het vorige bestuur’ bekend stonden, uit hunne functiën, van welken aard deze ook waren, ontslagen zouden worden, en vervangen door personen, „die de achting van een vrij volk verdienden." Ja zij gingen nog verder en verlangden niets minder dan dat alle leden van het vorige gouvernement en „andere suspecte personen” gearresteerd en ter verantwoording geroepen moesten worden. Over het algemeinen  een vrijbrief, om allerlei vrijbrief en geweldadigheden te plegen. Hierbij ontzagen zij niets en niemand en spotten zelfs met de bevelen hunner meerderen. Menigmaal drongen zij de huizen van rustige burgers binnen en mishandelden hen. Zoo werd o.a. den 5 November 1795 de wijnhandelaar WESSEL SCHARFF zoodanig mishandeld, dat hij 18 dagen later aan de gevolgen overleed. Den 15 September van het- zelfde jaar drongen zij het stadhuis binnen en bedreigden de aldaar vergaderde raadsleden. En toen er een paar dagen daarna cene proclamatie van den raad verscheen, om de gemoederen te stillen, werd zij op verschillende plaatsen van de muren afgescheurd. In den nacht van 4 op 5 November daaropvolgende maakten zij zich meester van de sleutels der poorten en boomen. Drie dagen later herhaalde zich hetzeifde tooneel. Toen echter 59 van de 60 wijkvergade- ringen het gedrag der oproerlingen af keurden, begonnen dezen te bedaren en keerde de rust voorloopig terug. Inmiddels was het Provinciaal Bestuur van Holland, verontrust over de te Amsterdam en elders voorkomende woelingen, tot het inzicht gekomen, dat er iets moest gedaan worden, om aan den volkswensch te gemoet te komen. Bij. decreet van den 12 November ’95 gelastte het aan alle gemeentebestürzen, eene commissie te benoemen, die eene lijst moest opmaken zoowel van lands- als van stadsambtenaren, van wie het bewezen zou kunnen worden, dat zij zich schuldig hadden gemaakt aan de plundering of onderdrukking hunner medeburgers ten beboeve der voormalige regeering, of hadden medegewerkt tot hunne afzetting of vervolging. Dusdanige stadsambtenaren door de gemeentebesturen ontslagen worden, terwijl met de landsambtenaren door het Provinciaal Bestuur naar bevind van zaken zou worden gehandeld. Verschillende gemeentebestürzen, waaronder ook dat van Amsterdam, stoorden zich aan dit decreet niet, omdat zij er in zagen eene inbreuk op het stedelijk gezag en op dit punt waren zij zeer kitteloorig. Het gold hier stedelijke ambtenaren, door de stad zelve aange- steld, en nu waren de vroede mannen van oordeel, dat het Provinciaal Bestuur geen recht had, zich met het al of niet aanblijven van dergelijke geëmployeerden te bemoeien. Zoodoende bleef alles zooals het was en smeulde het misnoegen der Berg voorjär van 1796 gekommen was en te Amsterdam de burgers in de zoogenaamde grondvergaderingen verschenen, om daar kiezers te benoemen, die leden voor de Nationale Vergadering! moesten kiezen, bleek het, dat van de Oranje-gezinde ambtenaren niet éen was opgekomen, om het stemrecht uit te oefenen. Doch niet alleen zij, maar ook tal van ambtelooze burgers hadden door hunne afwezigheid geschitterd. Dit baarde opzien en werd met niet weinig erst te  de oppermacht des Volks, thans provisioneel bestaat en in het vervolg finaal zal worden daargesteld ; en nimmer met woorden of daaden te zullen mede-werken ter herstelling van het vernietigd Aristocratisch en Erfahrungen. Bestuur. Wie dit niet onderteekende, moest ontslagen worden. Ook  niet alleen de stad in staat van anarchie, maar verwekten zij zelfs beroering in de Nationale Vergadering. Hoe zich dit alles in bijzonderheden toedroeg, zal in de volgende bladzen verhandelte worden. Vooraf echter het een en ander aangaande de organisatie der stedelijke regel, den vaste wet, naar welke steden en dorpen geregeerd moesten worden, bestond er niet; iedere gemeente had het recht, deze aangelegenheid naar goedvinden te regelen. Het was echter regel, dat het bestuur werd uitgeoefend dpor den „Raad der gemeente,” in den De „algemeene Vergaderingen” bestond uit afgevaardigden van al de 69 wijkvergaderingen. „municipaliteit” geheeten. Te Amsterdam bestond in den tijd, waarover onze geschiedenis handelt, de gemeenteraad uit 60 leden. Zij hadden de bevoegdheid, wetten v revolutie-tijd veelal „municipaliteit” geheeten. Te Amsterdam bestond in den tijd, waarover onze geschieden, de gemeenteraad uit 60 leden. Zij hadden de bevoegdheid, wetten v revolutie-tijd veelal „municipaliteit” geheeten. Ooor de gemeente vast te stellen en de wijze van uitvoering te bepalen. Zij kozen uit hun midden een President en een vice-President, die tekens na 14 dagen moesten aftreden, doch onmiddellijk herkies-baar waren. De President was tevens Burgemester. Hij was de hoogste autoriteit in de gemeente en belast met de ten uitvoerlegging van de wetten en besluiten van den Raad, In deze kwaliteit heette hij Gouverneur. De bijzondere takken van dienst waren opgedragen aan 5 verschillende commissés, t. w. 1°, dat van algemeene Waakzaamheid, 2°, dat van Justitie, 3°. dat van Finantiën, 5°. dat van algemeene Welzijn. Het Commé van algemeinen Waakzaamheid, uit 15 leden beständig, hadten taak „de handhaving van de algemeinen rust, orde en vollständig het waken tegen allen „toeleg tot verraderij muiterij, seditie, of oproer.” Het had het recht, zoo noodig de hulp inte roepen van de gewapende burgerwacht of van de militairen, Het hield zijne vergaderingen in het „huis der gemeente” of stadhuis, thans het paleis van H. M. de Koningin oder den Dam, welk plein toen ter tijd ook „Revolutieplein” werd genoemd. Aan het hoofd van het Commé stond de Maire, die in rang nagenog gelijk stond met onzen hoofdommissaris van politie. Hij werd door den Raad benoemd. Aan hem was in het bijzonder de zorg voor de politie opgedragen in overleg met of volgens de besluiten van het Commé. Onder zijn bevel stond de ver-schillende beambten der politie, zooals „suppoosten, onderschouten, boden, dien-ders” enz. Hij had het toezicht op de tapperijen en de zoogenaamde nacht- of drankhuizen. Ho ogstwaarschijnlijk was hij ook de chef van de nachtpolitie, zijnde een corps van nachtwachts, waarbij ook de rangen van kapitein en sergeant bestonden. Het Commité van Fustitie, uit 7 leden bestaande, was de stedelijke recht- bank en tevens het bureau van den burgerlijken stand. Het sprak recht in den naam van het „Volk van Holland”. Zijne leden werden door den Raad benoemd. Als officier van justitie, dus als openbaar aanklager, fungeerde de Procureur der gemeente, toenmaals Mr. M.C. VAN HALL. Ook deze werd door den Raad benoemd. De overige commité’s behoeven hier niet besproken te worden. De leden van den Raad verdeelden de functiën der verschillende commité’s onder elkaar, uitgezonderd die van het Commité van Justitie, dat uit personen buiten den Raad bestond. Voor de handhaving der algemeene orde en rust en noodig voor de verdediging des vaderlands diende de gewapende burgerwacht, zijnde nagenoeg betzelfde als onze schutterij. Zij droeg ook den naam van „onbezoldigde National Garde”, in tegenstelling met de bezoldigde militie of de troepen van den staat. Zij speelt in ons verhaal eenigszins uitvoerig besproken worden. Tot de gewapende burgerwacht behoorden volgens besluit van den Raad alle manlijke ingezetenen van 18 tot 55 jaar, die niet bij de „generale loting’’ hadden vrijgeloot of om redenen van gezondheid waren vrijgesteld. Bij het in dienst treden moesten zij den volgenden zonderlingen eed, vastgesteld bij decreet van 8 Febr, 1796, afleggen: „Het volk is in de maatschappij oppermachtig: alle erfelijke gezag is onwettig: de wetten alleen gebieden: ik onderwerp mij aan. deselve: deze is mijne gelofte: God hoore mij” De bepaling, dat zelfs burgers van bet Krekkelijk hoogen leeftijd voor den dienst konden worden opgeroepen, verwekte onder alle rangen der burgerij groote ontevredenheid, Ook de officieren keurden haar af. Die ontevredenheid was oorzaak, dat zeer velen zich onder een of ander voorwendsel aan den dienstplicht onttrokken. Meestal bestond dit in eedsweigering. „Het was zelfs eene leus geworden onder degenen, welke van de wapening verschoond wilden blijven, dat zij den eed weigerden af te leggen”. „Zij belachten de officieren, die hen er toe opriepen”, Anderen legden hem „met excepties of onder reserve” af en vonden hierin een middel, om naar eigen goedvinden al of niet de bevelen hunner meerderen te gehoorzamen, Weer anderen, die „huns ondanks geënrolleerd” waren, maakten het den officieren op allerlei wijzen lastig. Dat er onder dus- danige omstandigheden van geen discipline sprake kon zijn, ligt voor de hand. Wel bestond er een Reglement op de discipline, maar de toepassing er van ontmoette allerlei zwarigheden. Het kwam dikwijls voor, dat schutters, die tot arrest verordereld waren, dit schonden of eenvoudig weigerden, zich aan de hun opgelegde. straf te onder- werpen. Dezelfde verschijnselen van insubordinatie kwamen in veel gemeenten voor, Als ‚een staaltje van verregaande schending der discipline en tevens van den geringen eerbied voor het openbaar gezag is het volgende karakteristiek, Toen de Raad in Maart ’96 de herziening van „de algemeene wetten betreffende de stedelijke krijgstucht” enz. ter hand nam, werd dit door veel schutters op- zettelijk zóu uitgelegd, dat tijdens de herziening, die wetten buiten werking waren gesteld, Daarom vond de Raad het noodig, bedoelde wetten te laten herdrukken en bij Publicatie van 2 April bekend te maken, dat zij van kracht bleven tot na de herziening; desniettemin zonden sommige schutters adressen aan den Raad — en enkelen deden dit „in onbetamelijke uitdrukkingen” — waarbij Zijn. 24 DE OPROERIGE BEWEGINGEN DER KANONNIERS zich veroorloofden, tegen de gepublicere de wetten te protesteeren en zich van alle gehoorzaamheid daaraan ontslagen te verklaren. Gelukkig dat de groote meerderheid der gewapende burgers een beter begrip van hunne plichten hadden, al was er dan ook veel, dat niet naar hun zin was, Bij de beoordeeling van de hier geschetste toestanden en feiten, moeten we niet uit het oog verliezen, dat de revolutie-tijd was eene periode van over-gang, waarin het gezag der verschillende autoriteiten niet op vasten grond. Slag berustte. Trouwens beschouwden dezen zielen als slechts „provisioneel” aangestelden. Ook moet men in aanmerking nemen, dat de geproclamererde „oppermacht des volks” in verband met de leus „vrijheid, gelijkheid en broeder-schap” op het gemoed van het minder ontwikkelde gedeelte des volks werkte als het felle zonlicht, op iemand, die geruimen tijd in duisternis heeft verkeerd. Zij werden er door verblind en dwaalden van het rechte spoor af. Zij achten alle verschil van rang en stand opgeheven en beschouwden de bestuurders, door hen zelven gekozen, als hunne gewillige dienaren, die zij wel zoo vriendelijk waren geweest, uithofde van hun meerdere bekwaamheid en geschikteid met het bestuurders. Uit deze beschouwing trokken zij de valsche conclusie, dat het hun vrijstond, naar eigen goedvinden, de besluiten dier bestuurders al of niet op te volgen. Dit alles nagaande, behoeft het ons niet te verwonderen, dat „de algemeene Vergadering der wijkvergaderingen "Te Amsterdam den 17 April 1795 de stoutmeldige had aan de  in bataillons en deze weder in compagnieren. Commandant van de gansche burgermacht was GEORGE HENDRIK DE WILDE. Hij had zijn bureau gevestigd boven de stadswag op den Dam, welk gebouw toen op de plaats stond, waar thans het monument staat. De schutters waren zóó ingedeeld, dat zij, die in eene zelfde wijk woonden, zooveel mogelijk bij eene zelfde compagnie werden ingedeeld. Zij werden bij frommelslag of door aanzegging aan hunne woning voor den dienst opgeroepen. Gedurende de door ons te schetsen troebelen hadden ze zware diensten te verrichten zowel bij nacht als bij dag. Behalve deze gewapende burgermacht had Amsterdam twee compagnieft „stadssoldaten” onder den naam van „gesoldeerde Nationale Garde”. Zij moesten zich op hun woord van eer in den dienst der stad verbinden en beloven „ten allen tijde te zullen obedeeren en opvolgen de bevelen van de municipalitéit”. De „stadssoldaten” stonden niet in aanzien bij de burgers; in de oogen van dezen golden zij slechts als huurlingen, die, hiertoe gelast, op hen zouden vuren. Hun chef was kapitein B, ROELOFSWAERT, die ook luitenant-kolonel was bij de stedelijke artillerie, De landmacht der Republik stond onder het opperbevel der Nationale Vergadering. Zij kon echter in geval van oproer „of ter bewaring van goede orde en politie” door de respectievelijke provinciale besturen gerend worden en was alsdan gehouden, hunne bevelen te gehoorzamen. Ingevolge het tractaat van allantie, den 16 Mei 1795 met de Fransche Republik gesloten, moest in geval van oorlog des gevorderd de helft der land- macht met het Fransche leger samenwerken en zou  geordonneerd. Na deze uitweiding gaan wij tot ons eigenlijk onderwerp over. Nadat het te Amsterdam een tijd lang rustig was gebleven, begonnen in April 1796 de kanonniers weder roerig te worden, Vooral Zondagsnachts was dit het geval. Dan zwierven zij als eene ordelooze bende langs de straten, braakten allerlei Oud-Holland 1902. En vermits zij bemerkten, dat men hen stil liet begaan of althans weinig zwarig-heid in den weg legde, werden zij met den dag doller en driester. Het kwam zelf zoover, dat men hen op 6 en 7 Mei met uitgetrokken sabel door de stad zwieren, waar zij op de vroeger reeds verhaalde wijze huis hielden. Zij vormden, om zoo te zeggen, eene soort van schrikbewind, waar zijd niemand zich durfde verzetten, Vermits het nu zoodoende van kwaad tot erger liep, werden er den 7 Mei, zijnde een Zaterdag, door de autoriteiten eenige maatre-gelen verordend, die, waren ze behoorlijk ten uitwerking niet zouden gemist hebben. De Maire gaf last, dat alle tapperijen, speel- en wijnhuizen des avonds te 10 uur gesloten moesten worden en de Burgemesser gelastte den Commandant der bufgerwacht, sterk te doen patrouilleeren, en elken burgier, die na taptoe met zijdgewer op straat werd aangetroffen, zonder dat hij dienst had, te arresteeren. Ongelukkigerwijze was de Commandant GEORGE HENDRIK DE WILDE, een persoon, die voor de bel Angrijke post, hem toevertrouwd, niet berekend was. Dat hij koopman was, was op zich zelf geen bezwaar; immer behoore ook nog in onzen tijd de officieren der schutterij tot allerlei rang en stand. Ware hij met vastheid en nadruk opgetreden, en had hij den hem opgedragen last naar behoore ten uitvoer gebracht, dan zouden de onhebbelijkheden der kanonniers reeds toen gestuit zijn geworden. Maar DE WILDE ging met groote laksheid en onverschilligheid te werk, en wat erger was, hij werkte degenen zijner onderge-schikten, die krachtdadig wenschten op te treden, onophoudelijk tegen, Hierbij handelde hij op zeer dubbelhartige wijze. Terwijl hij den schijn aannam, de hem van hooger hand opgedragen bevelen naar de letter ten uitvoer te leggen, strekte de wijze, waarop hij dit deed, geheel en al, om ze ongedan te laten. Men kan dus veilig aannemen, dat hij innerlijk met de kanonniers sympathiseerde. Zooveel is zeker, dat hij met opzet alle ten hunnen opzichte genomen maatregelen krachte-loos maakte en hierdoor de anarchie veroorzaakte, die de Amsterdamsche gemeente een tijd lang in rep en roer bracht. Het teek Ent de machtelosheid van de toenmalige stedelijke regeering, dat het zulk een man niet onmiddellijk, nadat hij van zijn onwil en dubbelhar-tigheid blijken had gegeven, van zijn post ontzet en in staat van beschuldigig gesteld heeft. Eerst nadat er volslagen anarchie was uitgebroken, ging het tot die maatregelen over. Nadat de kanonniers in den nacht van 7 op 8 Mei de rust der stad op de gewone wijze hadden verstoord, trokken een dertigtal hunner van eenige burgers vergezeld in den vroegen morgen van Zondag 8 Mei, voor afwisseling, door de Leidsche poort naar den Overhaal onder de gemeente Nieuwer-Amstel. Zij werden voorafgegaan door een speelman met een viool. 