Thomas Woodrow Wilson, door H. Ch. G. J. van der Mandere
227 24 functie getreden of zijn staatssecretaris Bryan overhandigde op 24 April 1913 aan de vertegenwoordigers der groote Mogendheden het memorandum, betrekking hebbende op het peaceplan. Reeds onder Taft waren met de Europeesche Mogendheden permanente tractaten van arbitrage voorbereid, die verder gingen dan in dergelijke tractaten tusschen groote landen nog gebruikelijk was en die geen enkel geschil uit- zonderden ; tractaten echter, die door den Amerikaanschen Senaat, naijverig op zijne rechten in de buitenlandsche politiek, zoodanig werden geamendeerd, dat zij alle permanent karakter verloren. Bryan beperkte zich niet tot scheidsrechterlijke tractaten, die altijd deze moeilijkheid met zich brengen, dat zij eene reeks van geschillen, die niet van juridischen aard zijn, voor beslissing onvatbaar laten ; Bryan w^erkte de ge- dachte uit, dat het er in politieke en economische geschillen vooral op aankomt tijd te winnen teneinde de gemoederen te doen kalmeeren. Zijn peaceplan legt aan de Staten, die zich daartoe verbinden, wederzijds de verplichting op om elk geschil, dat niet langs diplomatieken w^eg kan w^orden be- slecht, te onderwerpen aan het oordeel van eene tevoren reeds benoemde onpartijdige commissie en brengt de ver- bintenis mede, dat aan deze commissie ten hoogste een jaar tijd voor het uitbrengen van haar rapport w^ordt gelaten, Gedurende dat jaar zuUen de oorlogvoerenden niet naar de wapenen grijpen ! Het peaceplan vond instemming aan beide zijden van den Oceaan ; San Salvador ging het eerste des- betreffende tractaat met de Amerikaansche Unie aan, nog op 1 5 Augustus 1914 volgde de onuerteekening van een aantal Europeesche Mogendheden, waaronder Engeland, Frankrijk, Italic, de Scandinavische landen. Toen waren met Duitschland en Oostenrijk-Hongarije zoodanige tractaten in voorbereiding ; wat moet het den Duitschen staatslieden later niet hebben verdriet, dat zij van het middel der arbitrage geen gebruik hebben gemaakt ! Het voornaamste onderwerp van Wilson's buitenlandsche politiek scheen aanvankelijk in Mexico gelegen. Men behoeft slechts een enkelen blik op de landkaarl te werpen om te 228 ■«? 25 begrijpen hoe groot belang de Amerlkaansche Unie heeft bij een ordelijken toestand in Mexico ; sedert de weliswaar ver- foeide, maar tot krachtig regeeren in staat gebleken Porfirio Diaz ^) was verbannen, leed Mexico aan eene hopelooze opeenvolging van presidenten. Madero, die Diaz had wegge- jaagd, werd vermoord toen men hem naar de gevangenis zou overbrengen ; zijn generaal Huerta, die zich vervolgens tot president proclameerde, werd niet onschuldig aan dezen moord gerekend. 229 t^wm^mm^'^ 26 April 1914). Uit die bemiddeling sproot voort de bekende conferentie te Niagara-falls, die 13 Juni 1 914 bijeenkwam en na zes weken scheidde zonder dat eenig resultaat was bereikt. De in Mexico gevoerde politick behoort niet tot die onder- deelen van Wilson's optreden, die in Amerika algemeene instemming hebben gewekt, althans niet in het begin. Naar het iiiterlijk scheen zij zwak, weifelachtig, dikwerf inconsequent, en zulks voornamelijk, omdat zij stond op den grondslag van een beginsel, dat men in Europa niet begreep en in Amerika, hetwelk zoo gaarne van Europa wilde leeren, niet waardeerde. Wilson wenschte de zelfstandigheid, de integriteit van Mexico te ontzien ; het Mexicaansche volk niet aansprakelijk te stellen voor de daden van de achtereenvolgende presidenten. Daar- tegenover stond, dat hij de Amerikaansche belangen moest beschermen ; moest verhinderen, dat Europeesche Mogendheden op Amerikaansch grondgebied zouden ingrijpen gelijk Engeland in 1913 dreigde te doen ten bate zijner petroleum- en andere economische belangen. Wilson heeft afgewacht ; de Europeesche oorlog leidde de aandacht van Mexico af. Eene conferentie van zes Staten van Zuid- en Midden-Amerika werd samen- geroepen (2 Augustus 1915); in deze conferentie, welke een nieuw bewijs vormt voor de oprechte samenwerking, die door president Wilson ten aanzien van Zuid- Amerika werd beoogd, waren de Mexicaansche pretendenten uitgenoodigd om te ver- schijnen ; niettegenstaande Carranza weigerde aan deze uit- noodiging te voldoen, werd hij door de conferentie, na ernstig onderzoek van den stand van zaken, als hoofd der d e facto legeering van Mexico beschouwd. Wilson heeft zich strikt aan de uitspraak der conferentie gehouden, begeerig als hij er naar was om het wantrouwende Zuid-Amerika te toonen, dat de Unie geene expansiepolitiek drijft ; zijne betrekkingen met Carranza hebben echter door tal van daden moeilijkheden ondervonden, die wel het grootst waren toen Carranza's generaal Villa een inval waagde op het gebied van Nieuw-Mexico en generaal Pershing op Mexicaansch grondgebied de roovers vervolgde. Maar Amerika, dat zoo gemakkelijk — Duitschland heeft het ondervonden hoe gemakkelijk — een leger kan op 230 27 de been brengen, wilde geen oorlog met Mexico, Wilson wenschte Mexico's vreedzame ontwikkeling te bevorderen. Als Duitschland en zijn bekwame gezant te Washington von Bernstorff iets van president Wilson's politiek hadden be- grepen, dan zouden zij het Japansch-Mexicaansch complot nimmer op touv/ hebben gezet! ') Welke waren Wilson's gedachten in het eerste stadium van den Europeeschen oorlog, toen hij zich (5 Augustus 1914) tot voortdurende bemiddeling bereid verklaarde. In een knap geschreven werkje van Ferri Pisani "), dat het belang van de Amerikaansche Unie in den wereldoorlog beschouwt, wordt er nadruk op gelegd hoezeer in deze eerste periode bij Wilson de vraag wel moest rijzen of dit belang stond aan de zijde, waar hij het recht en het ideaal waarnam. Pisani twijfelt er niet aan of na den inval in Belgie, na de verwoesting van Leuven en Dinant is het Wilson duidelijk geweest waar recht te vinden was ; de vraag evenwel diende gesteld of het belang van Amerika ook in die richting ging. Door de blokkade der Entente, die een der geduchtste econo- mische wapenen in den strijd zou v/orden, werd Duitschland van Amerika afgesneden ; de reeds bestelde goederen konden niet worden geleverd en nieuwe konden niet worden betrokken. De uitvoercijfers van 1914 gaven zoodanige daling, dat president Wilson bij het Congres voorziening moest vragen tengevolge van het gemis van een aanzienlijk deel der douanegelden. In het bijzonder de katoen, die geheel het democratische Zuiden, waar Wilson op bouwde, beheerscht, speelde eene rol. Het is eigenaardig om na te gaan hoezeer immer door de Entente Engeland is vooropgesteld in de blokkade ; hoezeer het immer Engeland was, dat alle Amerikaansche verwijten moest opvangen en weerleggen. Grey wenschte op Wilson's voorstel om de Zee- rechtdeclaratie van Londen in dezen oorlog toe te passen, niet in te gaan ; de rechten der neutralen en der oorlogvoerenden zouden 0 Zie in Dr. W. G. C. Byvanck's : ^Bewogen tijden" hetbelangwekkend artikel: „De Vereenigde Staten en Mexico". ^) Ferri Pisani: ,,L'interet etl'idealdesEtats — Unis da nsla guerre mondiale" — 1918 231 28 dus worden beheerscht door de algemeene beginselen van internationaal recht. Doch de wijze, waarop Engeland deze be- ginselen uitlegde in zijne achtereenvolgende „counciIs in order", gaf aanleiding tot het bekende scherpe en uitvoerige protest van Amerika van 26 December 1914, waarin Pisani een stap ziet in de richling van mogelijken oorlog met de Gealli- eerden. Of Grey dit gevoeld en begrepen heeft, is niet duidelijk, maar wel staat vast, dat zijn lang niet in alle opzichten be- vredigend antwoord (7 Januari 1915) ten aanzien van de katoen eene groote concessie bevatte ; hare verhandeling werd mogelijk gemaakt, ook al toonden de cijfers van invoer naar kleine onzijdige landen als Nederland en Scandinavie aan, dat deze landen den bemiddelingsweg tusschen Amerika en Duitsch- land vormden ! Eerst later, toen alle gevaar voor eene breuk met Amerika scheen geweken ; toen onverbiddelijk de botsing met Duitschland dreigde, heeft Engeland de katoen tot contra- bande verklaard en slechts een korten termijn van afdoening voor loopende handelszaken toegelaten ! In Washington, in geheel Amerika waren de Duitsche intriges aan het v/erk. Amerika heeft een hoogst gemengd samengestelde bevolking; de Duitsch-Amerikanen vormen geen onbelangrijk element onder deze, en al mocht president Wilson nog tijdens den oorlog tot nieuw genaturaliseerde Amerikaansche burgers zeggen, dat zij in de eerste plaats Amerikanen be- hooren te zijn, niet in alle opzichten stemde dit met de practijk overeen. Von Bernstorff, de bekwame diplomaat te Washington, heeft aan Duitschland groote diensten bewezen ; nevens hem liet men evenwel een Papen en Boy-ed ageeren, die krachtige middelen ter hand namen om de Geallieerden van de Amerikaansche oorlogsindustrie te priveeren. Want langzamerhand ging zich het belang van Amerika verplaatsen. Ongetw^ijfeld, het verloor in Duitschland en Oostenrijk belang- rijke clienten met omzetten van millioenen en milliarden, maar het kreeg er de Geallieerden voor in de plaats. Graan, vleesch, voedings- zoowel als kleedingstoffen werden door het gealli- eerde Europa met graagte ontvangen ; op de Amerikaansche nijverheid werd een dringend beroep gedaan teneinde het tekort 232 29 aan munitie te helpen aanvullen. Plots rezen de aandeelen van staal en ijzer; de Bethleham Steel Trust heeft zoodanige oorlogsleveranties voor de Entente bezorgd, dat nog in den loop van 1915 een Duitsch aanbod haar bereikte om voor 250 millioen dollar de fabrieken te sluiten, een aanbod intusschen, dat niet werd aanvaard. De staatssecretaris Bryan mocht aan- vankelijk als de meening der regeering hebben verkondigd (15 Augustus 1914), dat leeningen aan een der beide oorlog- voerende partijen met de neutraliteit in strijd zouden zijn, financieele regelingen, die al spoedig op belangrijke leeningen uitliepen, konden niet worden verhinderd. De vraag van de oorlogsleveringen heeft de Amerikaansche en de Duitsche pers in hooge mate beroerd ; van Amerikaansche zijde stelde men het precedent van Krupp's leveringen in den Boerenoorlog ; van Duitsche zijde werd aangevoerd, dat de blokkade het precedent als ondeugdelijk deed verwerpen ! In Amerika zelf volgden de hardhandige pogingen der Duitsche agenten elkander op ; voor niets deinsden deze terug zondei dat zij blijkbaar begrepen hoe zij den geest van het Amerikaansche volk ver- bitterden ! ^) De Duitschgezinde partij in Amerika, met senator Stone aan het hoofd, protesteerde tegen het toelaten der oorlogs- leveranties ; staatssecretaris Bryan beantwoordde deze protesten ( 1 5 Januari 1915) met een beroep op het volkenrecht en -wees er op, dat de Amerikaansche markt open was voor een ieder, die daar koopen wilde, maar dat de Amerikaansche regeering zich niet kon verplichten om koopers tot koopen in de gelegen- heid te stellen. De neutraliteit werd strikt nageleefd ; de balans van het belang gaf geene bepaalde aanwijzing. Von Bernstorff trachtte eene combinatie te vormen, welke de geinterneerde Duitsche schepen als Amerikaansche handelsschepen kon aankoopen en vrijelijk op Duitschland doen varen ; de „Dacia" is het thans weer bijna vergeten voorbeeld geworden. Met spanning wachtte men in Amerika af wat Engeland, het booze oog der blokkade, zou doen ; Jusserand, die niet minder waakzaam was dan Von Bernstorff, leidde de aangelegenheid en gaf ^) William K. Skaggs: ..German conspiracies in America" — 1915. 233 iHHIHmiilHHWHHH 30 vanuit Washington het telegrafisch advies om de „Dacia'* niet door een Engelschen, maar door een Franschen kruiser te doen aanhouden ! En, Duitschland heeft het moeten onder- vinden tal van malen, dat niettegenstaande de kunstraatig aan- gekweekte Amerikaansch-Duitsche vriendschap, Frankrijk voor de Amerikanen meer is dan een tweede vaderland ; Frankrijk voor de Amerikanen een eigenaardig onstoffelijk, maar sterk sprekend begrip vertegenwoordigt ! In den loop van de eerste maand van 1915 kondigde Von Tirpitz den duikboolooriog aan (4 Januari 1915); tegenover de blokkade — welke Duitschland blijkens Caprivi's uitlatingen in den Duitschen Rijksdag van 1 892 zich eveneens had voor- genomen, v^are het maar sterk genoeg geweest — zou de vernietiging worden beproefd. Amerika liet niet na op de gevolgen van den duikbootoorlog te wijzen en legde er nadruk op, dat Duitschland eene wijziging van de beginselen van het internationaal zeerecht in eigen belang ondernam. Immers, er was in de door Engeland en Duitschland toegepaste praktijken,^ aldus betoogde Wilson's nota, dit verschil, dat Engeland door daartoe in staat zijnde kruisers kocpvaarders deed aanhouden en ter onderzoek opbrengen, terwijl Duitschland door onder- zeebooten, die slechts kunnen vernietigen, geheel andere ge- woonten m o e s t volgen. Intusschen Amerika w^achtte af ; het behoefde niet lang te wachten of de incidenten met de „Guif- light", met de „William Fry", met de ,,Falaba" gaven aan- leiding tot protesten, die zich, vooral in den boezem van het Amerikaansche volk, tot een waren storm verhieven toen op 7 Mei 1915 de „Lusitania" zonder w^aarschuwing werd ge- lorpedeerd en honderde passagiers het leven verloren in het gezicht der lersche kust. Dit niet, omdat het „Lusitania"- incident over een groot aantal personen Hep, maar wel omdat hiermede eene reeks van voorvallen werd voortgezet, waaruit maar al te duidelijk bleek hoezeer Amerika' s inzichten in den duikbootoorlog juist waren geweest. De wisseling van Ameri- kaansche en Duitsche nota's over de „Lusitania" is bekena ; de eene nota volgde de andere ; Duitschland bleek aan- vankelijk ongeneigd het onwettige der torpedeering te er- 234 31 kennen en stelde zich op het standpunt, dat de „Lusitania'* bewapend zou zijn geweest. Eerst in de laatste en derde nota van de Duitsche regeering (September 1915) is deze bewering teruggenomen ; is de onwettigheid der torpedeering erkend, is schadeloosstelHng beloofd en is voor de toekorast toegezegd van gelijke praktijken te zullen afzien. Intusschen had Von Bernstorff zijne beste diplomatic ten toon gespreid teneinde bij elk incident opnieuv/ argumenten ter verdediging van Duitschland aan te voeren ; gelukkiger dan zijn Oostenrijksche ambtgenoot Dumba, die door de in beslag genomen papieren van een Amerikaansch oorlogscorrespondent hopeloos werd gecomproraitteerd, en teruggeroepen (8 Sep- tember 1915) bleef hij op zijn post niettegenstaande alle aanvallen. Aan Von Bernstorff's arbeid is het ongetwijfeld te danken, dat Wilson zich in de aangelegenheid der bewapende koopvaardij schepen leende tot een bemiddelenden stap bij de geallieerde Rijken, waarbij Duitschland concessies wilde doen, indien van Ententezijde de blokkade zou worden ver- 235 *^ I ^^M*— «»<1Wtw«*««iii^n<iMi>i| 32 Hcht ; een stap, die terecht in het belangrijke werk, dat Robinson' en West, beiden verbonden aan de Leeland Stanford Junior. University, aan Wilson's politick hebben gewijd ^), wordt afgekeurd als strijdende met de overigens consequente bonding, door Wilson aangenomen. Het vooistel had weinig succes, want de door Wilson onderteekende nota werd met een kort antwoord aan Lansing's adres afgedaan. De bonding, in het „Lusitania"-incident, in geheel het verdere verloop van den duikbootoorlog aangenomen, is op Wilson's persoonlijk credit te schrijven ; Bryan legde zijn ambt neder toen de tweede ,,Lusitania"-nota vv^erd voorbereid ; hij wilde den meest vrede- lievenden weg bewandelen en, tegenover Duitschland's w^aar- schuvk^ingen, aan Amerikaansche passagiers het reizen op be- wapende koopvaarders verbieden. Wilson daarentegen eischte voor de Amerikaansche burgers de bescherming der neutraliteit op ; eischte, dat de groote Mogendheden de neutrale rechten zouden ontzien. Ook hier heeft men Wilson's bonding slecht begrepen ; men heeft gemeend, dat hij zich uitsluitend om de Amerikaansche handelsbelangen bekommerde en, teneinde deze niet te verstoren, niet wilde vechten. Alsof niet deze Ameri- kaansche handelsbelangen vanaf 1915 met de Entente cumu- leerden en alsof niet een oorlog aan de zijde der Entente daaraan dus ten goede ware gekomen ! Maar Wilson is pacifist, ook in zijne buitenlandsche politiek ; hij heeft van den aanvang af de meening voorgestaan, dat eerst dan naar de wapenen mag worden gegrepen, wanneer gebleken is, dat alle andere middelen hebben gefaald. Toen Duitschland een- zijdig, ruw gelijk het meende in het vooruitzicht der over- winning te kunnen doen, de belofte der „Sussex"-nota verbrak ; toen het na Februari 1917 den onbeperkten, mee- doogenloozen duikbootoorlog aankondigde, was Wilson bereid om voor zijne rechten te strijden ! Op 7 Mei 1915 werd de „Lusitania" getorpedeerd ; het toeval wilde dat slechts een paar dagen daarna, op 1 0 Mei, de president te Philadelphia nieuw genaturaliseerde Amerikanen ^) Edgar E. Robinson and Victor J. West: „The foreign policy of Woodrow Wilson (1913-1917)". 236 33 had toe te spreken. Het is in deze redevoering, dat hij van Amerika heeft gewaagd als „too proud to fight" ; te trotsch om te vechten. Het is mede bij deze gelegenheid; dat hij heeft gezegd, dat er gevallen zijn, vvaarin eene natie van haar goed recht tezeer overtuigd is dan dat zij het noodig acht anderen gelijke overtuiging te schenken ! Het „too proud to fight" heeft geheel dat jaar de buiten- landsche politiek van Wilson beheerscht, en eerst ruim een jaar later, toen hij in datzelfde Philadelphia de „ League to Enforce Peace" toesprak (27 Mei 1 9 1 6), kwam er verandering in zijn optreden. Het is dan, dat hij wehswaar de Monroe- leer niet overboord werpt, maar den Europeeschen oorlog be- schouwt in het licht van het Amerikaansche belang ; argumen- teert ten bate van de aanstaande actieve medew^erking der Vereenigde Staten in de wereldaangelegenheden. Of wij willen of niet, aldus Wilson, wij zijn deelnemers in het leven der wereld ; de belangen van alle natien zijn ook de onze. Wat der menschheid overkomt, is evenzeer onze zaak als de zaak van Europa of Azie. En daaruit concludeerde hij, dat Amerika's belang medebracht, dat er is overeenstemming tusschen de landen met gelijk doel ; overeenstemming, die den vrede onder de Staten betere garanties geeft dan door staat- kundige overeenkomsten mogelijk is. Van dat oogenblik af laat hij het denkbeeld van Amerika's deelneming aan de buitenlandsche politiek niet los ; integendeel, elke gelegenheid grijpt hij aan om op den voorgrond te stellen, dat Amerika is gegrondvest op een ideaal van vrijheid en onafhankelijkheid en tot international taak heeft om dit ideaal ook internationaal door te voeren. Merkwaardig is het, dat in de campagne voor het tweede presidentschap telkenmale in Wilson's rede- voeringen tot uiting komt, dat hij op het gebied der binnen landsche politiek wijst op hetgeen door hem bereikt is, terwijl hij daartegenover op buitenlandsch gebied slechts de hoofd- lijnen van zijn beleid stelt. Een andere toon komt zich spoedig bij den eersten voegen; hij dringt aan op „preparedness" ; hij wil gereed en voor- bereid zijn. Men gevoelt thans in Wilson's woorden tot uiting 237 ■ J»W i--JBSafc^ 34 komen de gedachte, dat de vrede der wereld slechts door strijd zal zijn te verzekeren en dat Amerika's plicht mede- brengt om dien strijd niet te schuwen. De derde, beslissende periode in zijne overwegingen ten aanzien van den Europeeschen oorlog treedt in. In het bijzonder in een door hem ondernomen rondreis van een tiental dagen laat hij niet na „ preparedness" te prediken ; hij doet het zoow^el in New- York als in Cleveland, zoowel in Kansas City ale in het Duitsch~ge- zinde San Louis en Milwaukee, zoowel in Chicago als in Topaco. Hij wijst op de gevaren, die letterlijk elken dag dreigen ; hij wijst op den plicht der Vereenigde Staten ; op de idealen, die den Amerikaanschen Staat hebben gedragen. Hij wil gereed zijn. Tegelijkertijd wordt aanval op aanval op hem gericht juist door zijne tegenstanders bij het president- schap ; zijn tegencandidaat Hughes heeft in zijne groote rede- voering in Madison niet nagelaten op de zwakheid der Mexicaansche politiek te wijzen. Heeft het Amerikaansche volk beter dan zijne tegenstanders het vermochten ; beter dan Roosevelt met al zijn schrijnend sarcasme en zijne oplaaiende hartstochtelijkheid het kon, president Wilson's buitenlandsche politiek begrepen en daaiin erkend het element van wijsheid en beleid ; heeft het daarom eene meerderheid — die aan- vankelijk voor Hughes scheen te bestaan — aan hem gegeven ? De overwegingen der kiezers zijn ondoorgrondelijk : de stembus sprak ten gunste van Wilson ; hij ging eene tweede periode van Amerika's presidentschap in en, opnieuw gesteund door het vertrouwen van het Amerikaansche volk, kon hij thans doortasten. Zijne uitnoodiging tot de oorlogvoerende Mogend- heden om hare oorlogsdoeleinden bloot te leggen (1 8 December 1916) was een eerste stap in die richting ; zijne verdere actie tegenover Duitschland volgde daaruit vanzelf. Wie aan- dachtig Wilson's politiek gadesloeg, kon niet twijfelen of — tenzij Duitschland zich andere oorlogsdoeleinden stelde en andere oorlogsgewoonten volgde — Wilson zou ten strijde trekken aan de zijde der Geallieerden. Zooals Pisani zegt en zooals in het werkje van prof. Viallate over de Vereenigde Staten en het Europeesche conflict met de cijfers in de hand 239 35 wordt betoogd, belang en ideaal gingen thans tezamen ! ^) In het uitvoerige werk, dat door de professoren Robinson en West aan de buitenlandsche politiek van Wilson wordt gewijd ; een werk dat van tal van belangwekkende bijlagen is voorzien, worden de grondslagen zijner politiek critisch be- zien. Hij is democraat en hij biedt de zeldzame verschijning van een staatsman, die consequent zoowel naar binnen als naar buiten zijne handelingen voortzet. Als democraat wenscht hij, dat de buitenlandsche politiek door de openbare meening wordt ondersteund ; blijkt dit niet te geschieden, dan moet de openbare meening worden opgevoed of het beleid worden gewijzigd. Zijn democratisch gevoel heeft hem gebracht tot de zelfstandigheid der Philippijnen ; heeft hem de gevoelens van het Mexicaansche volk doen ontzien ; heeft hem tenslotte dat onderscheid tusschen het Duitsche volk en de Duitsche regeering doen maken, hetwelk in oorlogstijd als niet meer dan eene oorlogsphrase werd beschouwd. 239 ffi^MMMI 36 sterk in zijne pogingen voor den Volkerenbond. Ongetwijfeld, noch in het Mexicaansche probleem noch in het Europeesche oorlogsvraagstuk heeft die gematigde en eerlijke buitenlandsche politick onmiddellijk de resultaten afgeworpen, die iiaar tot een succes zouden hebben gestempeld. Waren de omstandig- heden in Mexico hem gunstig geweest en hadden deze ge- leid tot eene inwilliging van zijne verlangens, hoe zou men hem niet hebben geprezen ; had hij Duitschland kunnen over- tuigen van het onjuiste van het ingenomen standpunt, hoe groot zou hij niet zijn geheeten door alien. De internationale politick van Wilson is opgcbouwd uit elcmenten, die voor het internationale leven zoo geheel nieuw zijn, dat zij inder- daad door de openbare raeening niet onmiddellijk konden w^orden gezien en begrepen ; slechts voor diegenen, die haar ontwikkelingsgang hebben gadegeslagen, is het duidelijk, dat geen stap daarin werd gedaan zonder dat reeds een volgende stap was overwogen. Wilson heeft het belang der Vereenigde Staten niet gezien als een eenzijdig nationaal belang, maar als een vraagstuk van algemeenen aard, waarin de Vereenigde Staten ook eene algemeene rol te spelen hebben ! En juist omdat zijn opzet grootsch, zijne daden zuiver zijn geweest, al zijn zij niet als zoodanig dadelijk erkend, juist daarom is aan Wilson de taak van leider in de wereld- moeilijkheden ten voile toevertrouwd ! Is er verandering te bespeuren in Wilson's beleid sedert hij de president eener oorlogvoerende natieis? M. a. w. is de Wilson van het oorlogvoerend Amerika een andere dan die van het neutrale Amerika ? Wanneer men de redevoeringen leest, die zelfs bezadigde staatslieden in de landen der beide oorlogvoerende partijen hebben gehouden, komt men tot de overtuiging, dat de oorlogsgeest er niet altijd een is, die op- wekt tot hoogere gedachten ! Er zijn onder de redevoeringen van zelfs de beste leiders der oorlogvoerende landen, die een verstandig, nuchter beredeneerd mensch al even ongaarne voor zijn rekening zou willen nemen als de idealist, die gelooft 240 37 en vertrouwt tot in het karakter van den tegenstander zelf, het zou doen ! Het is eigenaardig, dat in den toon van Wilson bijna geen verandering is gekomen sedert hij als president eener oorlogvoerende natie sprak. „Ten eerste, dat elk volk het recht heeft de heerschers te kiezen waaronder het zal leven. Evenals andere volkeren, hebben wi] ongetwijfeld nu en dan tegen dit beginsel gezondigd, wanneer wij voor een korten tijd onder den invloed van zelfzuchtige hartstocht stonden, gelijk onze meer openhartige geschiedschrijvers edel genoeg waten te erkennen; doch het is meer en meer het beginsel \an ons leven en doen geworden. „Ten tweede, dat de kleine staten der wereld het recht hebben denzelfden eerbied voor hun souvereiniteit en voor de onschendbaarheid van hun gebied te genieten als de groote en machtige volkeren verwachten en opeischen. „En, ten derde, dat de wereld het recht heeft beveiligd te zijn voor elk ver- storen van haar vrede, dat voortkomt uit aanval en de rechten van volkeren en naties. „En v«j gelooven zoo oprechtelijk in deze dingen, dat ik overtuigd ben de geestesgesteldheid en den wensch van het volk van Amerika uit te spreken, als ik zeg, dat de Vereenigde Staten bereid zijn deelgenooten te worden in eenigerlei mogelijke vereeniging van volkeren, die geschapen wordt om deze doeleinden te verwezenlijken en ze voor aanranding te bewaren. „Er bestaat niets wat de Vereenigde Staten voor zichzelf begeeren, dat een ander volk bezit. Wij zijn integendeel bereid met hen ons te bepalen tot een voorgeschreven gedragslijn van verplichting en van eerbied voor de rechten van anderen, die een mogelijk zelfzuchtige hartstocht onzerzijds evenzeer in toon zal houden als eenige agressieve opwelling van hun kant. „Indien ons ooit het voorrecht zou te beurt vallen om eene vredesbeweging tusschen de nu oorlog voerende volkeren voor te stellen of in te wijden, ben ik er verzekerd van dat het volk van de Vereenigde Staten zou begeeren dat zijne Regeering de volgende regelen in acht zal nemen. „Ten eerste, zulk eene schikking inzake hunne eigene onmiddellijke belangen als de oorlogvoerenden zullen overeenkomen. Wij hebben geen enkel stoffelijk belang voor ons zelf te bepleiten, en wij zijn ons wel bewust, dat wij in geen 241 38 enkel opzicht of lol eenige hoogle deelhebbers zijn in den huidigen strijd. Ons belang ligt alleen in vrede en zijn toekomstige waarborgen. ^ „Ten tweede, een wereldverbond van de volkeren om de onschendbare veiligheid van de groote wegen ter zee te handhaven voor het gemeenschappelrjk en ongestoord gebruik door al de volkeren der wereid, en om te voorkomen dat eenige oorlog begonnen worde, hetzij in strijd met verdragen, hetzij zonder waarschuwen en algeheel onderwerpen der oorzaken aan de meening van de wereid, een afdoende waarborg voor onschendbaarheid van grondgebieden en staatkundige onafhankelijkheid. Hij houdt niet op deze idealen te ondersteunen daar, waar hi] het kan. Op 30 Mei 1 9 1 6, wanneer hij eene rede houdt ter eere van de in den burgeroorlog gevallen strijders ; later, in October, wanneer hij zich uit aan een feestmaahijd, bij geiegenheden van den meest verschillenden aard, telkenmale is het om te betoogen, dat bij de maatregelen, die moeten worden genomen om den v/ereldvrede volkomen te verzekeren, het volk en de regeering der Vereenigde Staten een even direct levensbelang hebben als de oorlogvoerende landen. Zijn nota van 1 8 December 1916, waarin hij tot de beide oorlog- voerende groepen in Europa het voorstel richtte, dat zij hem onpartijdig mededeeling zullen doen van haar oorlogsdoeleinden, zulks als een eerste inleiding tot den aanstaanden vrede, gaf een lange uiteenzetting van de gevoelens, die hem tot dezen stap hadden geleid; plaatste openhartig en zonder omwegen het daarbij betrokken Amerikaansch belang naast dat der Geallieerde en Centrale machlen. Maar toen door dezen stap de zoo nood- zakelijk geachte overeenstemming niet werd verkregen, volgde op 22 Januari 1917 de bekende rede in den Amerikaanschen Senaat, waarin de vrede der toekomst werd besproken. Amerika kan alleen dan in overeenstemming met andere natien handelen, wanneer de vrede aan de toekomst waarborgen zal verschaffen. De voorwaarden van de nieuwe overeenstemming moeten niet een evenwicht vestigen, dat voortdurend door verplaatsing van krachten kan worden verbroken, maar de verwezenlijking in- houden voor alien, grooten en kleinen, van een toestand van rechtvaardigheid en vrijheid. De zeeen moeten vrij zijn voor alien ; de bewapeningen moeten worden verminderd ; de demo- cratische beginselen van den regeeringsgrondslag der volkeren moeten overal in het buitenlandsch beleid tot uiting komen. 242 39 Het is in deze rede, zonder het woord te noemen, dat Wilson concreet ontwerpt zijn denkbeeld voor den volkerenbond ; dat hij, niet minder concreet dan een minimumprogram als dat van de Centrale Organisatie voor een Duurzamen Vrede de voorwaarden opsomt, die een georganiseerd volkerenleven be- hoeft, Het vs'as in deze rede, dat hij nadrukkelijk uiteen- zette : Overeenkomsten alleen zijn niet voldoende om den vrede duurzaam te maken. Her is volstrekt noodig, dat er een macht wotde geschapen als handhaafster van de duurzaamheid van overeenkomsten, een macHt zooveel grooter dan de kracht van eenig nu oorlogvoerend volk of van eenig bondgenootschap dat tot dusver gevormd of ontworpen is, dat geen volk, en geen mogelijk verbond van volkeren, zou kunnen ondernemen haar te weerstaan. Indian de vrede, die aanstonds zal worden gesloten, duurzaam zal zrjn, moet hij gewaarborgd zijn door de georganiseerde macht van de meerderheid van de menschheid. „Ik stel voor dat alle volkeren voortaan verstrikkende bondgenootschappenr' zullen vermijden, die hen tot wedijver in macht zouden meesleepen, hen in een net van kuiperij en zelfzuchtige mededinging zouden vangen en hun eigen aan- gelegenheden in de war zouden brengen door invloaden van buiten af. In samenv^erking van macht schuilt geen verstrikkend bondgenootschap. Als alien zich vereenigen om te handelen in denzelfden geest en met hetzelfde doel, handelen alien in gemeenschappelijk belang en zijn zq vrij om hun eigen leven onder eene gemeenschappelijke bescherming te leven". De presidenten van Amerika, gelijk de staatslieden van Engeland, hebben telkenmale ongezocht gelegenheid om hun daden door het w^oord voor te bereiden ; redevoeringen in het openbaar en bij de meest uiteenloopende gelegenheden, strekkende ter toelichting van de meest belangrijke onder- werpen, zijn in de Engelsche en Amerikaansche landen even gebruikelijk, als zij bij ons te lande verbazing zouden wekken. De lange reeks van redevoeringen, waarin Woodrow Wilson zich heeft uitgesproken van het oogenblik af, dat Amerika in den oorlog ging, geeft tal van merkwaardige uitspraken. Zoo op 1 4 Juni 1917 te Washington op de Monument Grounds, w^aarbij hij zonder in de gebruikelijke epitheta tegen zijn tegenstanders te vervallen, een overzicht gaf van wat hij de Duitsche ambities achtte ; van het gevaar, waarmede zij Europa zoowel als Azie bedreigen ; van het belang, dat de demo- cratie over geheel de w^ereld erbij heeft om aan deze ambi- ties een einde te maken. Als hij op 28 Augustus 1917 antwoord geeft op de pauselijke nota van 1 Augustus van 243 ixrssgtawfmatm^imiff^ 40 dat jaar, is hij de woordvoerder van de Entente reeds ge- worden ; Amerika met zijn onuitputtelijke economische en industrieele hulpbronnen heeft zich aan het hoofd der Geal- lieerden gesteld. In die nota evenals in zijn redevoering voor het Congres van 4 Decemher 1917, geeft hij nog eens een overzicht van de oorlogsdoeleinden der Vereenigde Staten ; van de redenen, die tot de oorlogsverklaring hebben geleid. Geen annexaties, geen oorlogsschattingen wenscht Amerika;. wel herstel van het benadeeld verleden. Geen interventie in het inwendige der landen ; wel de zekerheid, dat uit het inwendige geen gevaar voor de uitwendige rust, waarbij alien in gelijke mate zijn betrokken, kan voortkomen. Maar eerst op 8 januari 1918, wanneer de vredesonderhandelingen te Brest-Litowsk opnieuv.^ tot spreken dringen, eerst dan ont- vouwt president Wilson zijn sedert dien beroemd geworden programma, ontwikkelt hij en licht hij toe de veertien punten, die zoo korten tijd daarna tot grondslag van den komenden vrede zouden worden aanvaard. Die veertien punten, zij zijn gedeeltelijk van politieken, gedeeltelijk van algemeenen aard ; zij vormen te zamen een programma, het eenig mogelijke, dat Wilson zich dacht en dat bevat : 1. Openbaarheid der vredesovereenkomsten, na het aangaan waarvan er geen bijzondere en geheime afspraken van welken aard ook tusschen de natien zullen zijn, maar door de diplomatic openhartig en ten aanhoore van alien zal worden gehandeld. 2. Absolute vrijheid der zeeen buiten de lerritoriale wateren, zoowel in oorlogs- als in vredestijd, met uitzondering van het geval, dat de zeeen geheel of gedeeltelijk moeten worden afgesloten voor een internationale actie, die op de toepassing van internationale overeenkomsten betrekking heeft. 3. Opheffing, zooveel als mogelijk is, van alle economische barrieres en aanvaarding van gelijke handelsvoorwaarden voor alle natien, die zich tot den vrede en zijn handhaving verbinden. 4. Het stellen van voldoende waarborgen, opdat de bewapeningen van elk land kunnen worden verminderd lot het minimum, dat overeenkomstig de inwen- dige zekerheid noodig is. 5. Geheel vrije overeenstemming op breeden en absoluut onpartijdigen grond- slag ten aanzien van alle koloniale aanspraken, gericht op de strikte nakoming van het beginsel, dat bij de regeling van souvereiniteitsvragen, de belangen der betrokken bevolking gelijk zullen wegen als de billijke aanspraken van eene regeering. 6. Ontruiming van geheel het Russisch gebied en regeling van alle Russische viaagstukken op een wijze, die de beste en de meest vrije medewerking van alle landen waarborgt, opdat aan Rusland in volledige onafhankelqkheid ge- legenheid zal worden gegeven eigen politieke ontwikkeling en nationale organisatie 244 41 vast te stellen ; opdat aan Rusland niet slechts een welwillende ontvangst in de gemeenschap der vrije volkeren zal zijn verzekerd, maar ook de hulp van elken aard, die het zal noodig hebbcn en die het wenscht, 7. De volledige ontruiming en schadeloosstelling van Belgie zonder eenige poging om de souvereiniteit, welke het in gelijke mate als andere vrije landen geniet, te beperken. 8. De vrijmaking van geheel het Fransche gebied en het herstel der bezette gedeelten ; het nadeel, in 1871 aan Frankrijk toegebracht ten aanzien van Elzas- Lotharingen, te regelen op zoodanige wijze, dat de vrede in het belang van alien zal zijn verzekerd. 9. Wijziging der Italiaansche grenzen in verband met de duidelijk kenbare aanv«jzingen naar het beginsel der nationaliteiten. 1 0. Aan de volkeren van Oostenrijk-Hongarije, welks plaats te midden der natien dient gewaarborgd, meet ten spoedigste de mogelijkheid eener autonome ontwikkeling worden verschaft. 11. Roemenie, Servie en Montenegro moeten ontruimd worden; de bezette gebieden dienen hersteld ; aan Servie moet een vrije doorgang naar de zee worden gegeven ; de wederzijdsche verhoudingen der Balkanstaten dienen ge- regeld door de vriendschappelijke uitwisseling der gezichtspunten van historischen aard ; inlernationale garanties ten aanzien van de politiek-economische onafhan- kelijkheid dienen verstrekt voor de lerritoriale onschendbaarheid dezer landen. 12. De Turksche gedeelten van het Ottomaansche Keizerrijk dienen waar- borgen van souvereiniteit en zekerheid te genieten ; aan de andere natien, die thans onder Turksch bewind staan, moet een absolute zekerheid van bestaan en de volledige mogelijkheid van autonome ontwikkeling worden verschaft; de Dardanellen dienen geopend te blijven als een vrije doorvaart voor de schepen en den handel van alle natien. 13. Een onafhankelijke Poolsche Staat dient te worden gegrondvest; hq moet alle gebieden omvatten, die door een bevolking van onbestreden Poolsche afkomst worden bewoond en men moet dezen Staat een vrije uitvaart naar zee waarborgen; een internationaal accoord is noodzakelijk voor het handhaven der politieke en economische onafhankelijkheid en voor de lerritoriale integriteit. 1 4. Er moet een algemeene bond der volkeren worden gevormd, die voor- melde verplichtingen aangaat, welke beoogen wederzijdsche waarborgen te geven voor de politieke onafhankelijkheid en de territoriale onaantastbaarheid van groote en kleine Staten gelijkelijk. Dit is Wilson's groote rede ; die, waarin hij, eerder dan eenig Europeesch staatsman, een programma van handelen aangaf. Het moge zijn, dat Lloyd George en Grey en zelfs Von Bethmann Hollweg reeds in vroegere oorlogsperioden de gedachte van den Volkerenbond hebben geopperd, geen hunner heeft zoo juist omschreven de grondslagen aangegeven, waarop deze Volkerenbond zal moeten worden gegrondvest. Slechts in het laatste punt komt Wilson tot het woord „Volkerenbond" zelf; voor het overige zijn het zijn alge- meene gedachten, die leiding geven aan het streven, en die lijn brengen in de bedoeHngen van zijn woord ^). ') Karl Kautsky: „Die Wurzeln der Politik Wilsons" — 1919. 245 42 Wilson heeft, nadat hij zijn bekend programma over den aanstaanden vrede ontwikkelde, nog tal van malen, hetzij raeer, hetzij minder uitvoerig, geschetst de voorwaarden, die Yoor deze aanstaanden vrede moeten worden gesteld ; de grondslagen, waarop hij zal moeten worden gebouwd. Het eerst geschiedde dit in zijn niet minder bekende rede van 1 ] Febr. 1918, die een vervolg was op de internationale, interoceanische discussie, welke de Duitsche Rijkskanselier Von Hertling en de Oostenrijksche Minister Von Czernin met hem aanvingen. Beiden hadden in openbare redevoeringen getoond zich met Wilson's veertien punten voor een groot dee! te kunnen vereenigen ; hadden daarop ten aanzien van sommige punten voorbehoud gemaakt. Met eenige spanning verwachtte men wat Wilson zou antwoorden, en op 11 Februari, toen hij sprak in het Congres te Washington, bleek dat hij wel de toenadering der Centralen met blijdschap begroette, doch geenszins in de redevoeringen der Duitsche en Oostenrijksche staatslieden het bewijs zag, dat reeds het standpunt bereikt was, waarop hij meende, dat men zich bij den vrede moest stellen. Nog eens opnieuw heeft hij in deze redevoering de essentieele vredesvoorwaarden ontwikkeld en er den nadruk op gelegd, dat elk onderdeel van de eind- regeling moet zijn gegrondvest op het recht in dat bijzondere geval ; dat de volkeren en de grondgebieden niet meer tus- schen de Staten mogen worden verkwanseld als tevoren politiek gebruikelijk was : dat geen enkele territoriale afspraak mag worden aangegaan, die niet beantwoordt aan de belangen der betrokken bevolking ; dat elke welomschreven nationaliteit hare verwachtingen in de grootst mogelijke mate moet ver- wezenlijkt zien. Men kan deze vier voorwaarden, nevens welke Wilson de eerbied voor de kleine natien predikte, een aanvulling noemen van het programma van 8 Januari 1918; in elken zin echter geven zij theoretisch niet anders weer dan wat ten aanzien van de actueele punten der internationale politiek reeds in die boodschap op den voorgrond werd gesteld. Deze beide redevoeringen, men zou willen zeggen, dat ze een vormen, omdat ook in beide eenzelfde toon weer- 246 43 klinkt, in belde de eisch van den Volkerenbond met nieuwe kracht wordt gesteld. De verzoenende geest, die sprak uit Wilson's redevoering van 27 September ter aanbeveling van de vierde leening, dus op hetzelfde oogenblik dat de overwinning der Entente scheen voltooid, heeft velen in Europa verrast. Wanneer daaruit echter in Duitschland en Oostenrijk de gevolgtrekking werd gemaakt, dat Amerika gereed stond om den vrede te aan- vaarden op voorv/aarden, die vroeger voldoende schenen, vergiste men zich. Oostenrijk moest bet ervaren toen de sympathieke Keizer Karel, die ter wille van de nationale wenschen zijner ondcrdanen ertoe overging — maar te laat ! — om zijn rijk in vier keizerrijken te splitsen en op dien grond slag Wilson's medewerking vroeg, kort en droog, maar veel- beteekenend ten antwoord kreeg, van Lansing dat de vroeger gelegde grondslag niet m'eer kon w^orden aan\aard. En toen Duitscbland in den nacbt van 4 op 5 October 1918 toonde, dat onder Prins Max von Baden inderdaad een andere geest zijn intrede deed in de regeeringsbureaux, wenscbte Wilson eerst de noodige waarborgen alvorens bij met zijn bondge- nooten de vredesonderhandelingen aanving. In antwoord op bet Duitsche vredesvoorslel werd verzocbt te vernemen of men al dan niet de veertien punten onvoorwaardelijk aan- vaardde ; of men sprak uit naam van heel bet Duitsche volk ; of men bereid was om Belgie en Noord-Frankrijk geheel te ontruimen. Op bet oogenblik, dat Duitschland in bevestigen- den zin deze vragen beantwooidde, waren nieuwe oorlogs- daden door onderzeebooten begaan ; zij leidden Amerika tot een tweede reserve, die op de v/ijze van oorlogvoeren be- trekking bad. Eerst een derde Duitsche nota heeft de Ameri- kaansche regeering de overtuiging gegeven van voldoend op- rechte bedoelingen in bet Duitsche vredesvoorstel ; eerst toen heeft Wilson mededeeling gedaan aan zijn bondgenooten, die aan den opperbevelhebber generaal Foch de onderhan- delingen over de wapenstilstandsvoorwaarden opdroegen. Men kon in de gegeven omstandigheden nauwelijks spreken van onderhandelingen over den wapenstilstand. De Duitsche gevol- 247 44 machtigden moesten ervaren, dat de krijgskans, welke door de Centrale Rijken immer ten hunnen voordeele werd inge- roepen, gekeerd was ; dat zij, wat de Entente aanbood, hadden te aanvaarden of te vervverpen. Zij moesten wel aanvaarden gelijk zij de verlenging van den wapenstilstand op steeds zwaarder en vernederender voorwaarden hebben aanvaard ; Duitschland, dat steunde op de macht van zijn zwaard, moest thans de gevolgen eener overwinning door het zwaard ten voile dragen. De opperste oorlogsraad telt Amerikaansche vertegenwoor- digers in zijn midden. Kolonel House heeft bij de beraad- slaging, die men te Versailles over de wapenstilstandsvoor- waarden voerde, meegesproken. Dat intusschen het standpunt zijner bondgenooten Wilson niet geheel heeft bevredigd, mag blijken uit het feit, dat hij zelf naar Europa is gereisd. Hij is in den aanvang van Januari in Europa aangekomen, begroet reeds in de Britsche wateren door Lloyd George ; te Parijs met groot enthousiasme ingehaald. Hij heeft den Engelschen Koning te Londen en den Italiaanschen souverein te Rome bezocht ; hij is in de eerwaardige Sixtuszaal tot een audientie bij den Heiligen Vader toegelaten. Hij is ge- gaan naar dat kleine plaatsje in Engeland, waar zijn voor- ouders leefden en hij heeft gezeten op dezelfde plaats in dezelfde kerk, waar zijn grootraoeder als jong meisje zoo dikwerf zat, en hij heeft in die kerk gesproken niet als staats- man, maar als diep voelend, ernstig mensch. Op de con- ferentie te Parijs, de conferentie der geallieerde bondgenooten, verscheen Wilson niet als staatshoofd, in welke hoedanigheid men hem het presidium der Conferentie uit internationale hotfelijkheid niet had kunnen onthouden, maar als minister- president van zijn land. Onmiskenbaar krachtig is zijn invloed op deze conferentie gebleken ; niet alleen was deze merkbaar 248 45 uit de regeling van het koloniale vraagstuk, die theoretisch een groote vooruitgang beteekent op regelingen van vroeger dagen ; niet alleen is dit tot uiting gekomen in de voorstellen, die tot de benoeming van commissien hebben geleid, maar bovenal in de wijze, waarop door de conferentie aan de idee van den Volkerenbond aandacht is geschonken. Op 25 Januari 1919, een datum, die misschien een historische in de ge- schiedenis der volkeren zal w^orden, heeft Wilson het voor- stel tot instelling eener commissie voor den Volkerenbond verdedigd ; hij deed dat in een korte maar beteekenis voile rede. De groote massa in de Europeesche landen had en heeft niet veel verwachting van de Parijsche conferentie ; deze conferentie van bondgenooten, die de Centrale tegenstanders van de onder- handelingen uitsloten, verdient naar het oordeel van velen slechts gering vertrouwen. Het eigenaardig incident in den aanvang toen het scheen, dat men de openbaarheid der con- ferentie tot een minimun wilde beperken, versterkte dien indruk. Ongetwijfeld, te Parijs heerschen geesten en hebben geesten geheerscht, die bedoelen de onderhandelingen geheel op den ouden voet van diplomatieke intriges te voeren ; te Parijs komen de oude en de nieuv/e school met elkaar in botsing. Maar reeds nu schijnt het alsof het aan de nieuwe school gegeven zal zijn om de overwinning op de oude te behalen. De commissie voor den Volkerenbond, waarin Wilson met House voor Amerika zitting nam, waarin Engeland door den Zuid-Afrikaanschen generaal Smuts en lord Cecil is vertegenwoordigd, heeft in korten tijd ernstigen arbeid verricht. Op 1 4 Februari 1919 nog, dus binnen een maand tijds, kon Wilson aan de volledige conferentie het ontwerp der commissie aanbieden ; een ontwerp van 26 artikelen, dat on- getwijfeld aan projecten als er voor haar lagen van de League of Nations Society, van de League to Enforce Peace, van tal van bekende voorstanders der paciiistische gedachte, zijn bouwstoffen kon ontleenen ; een ontwerp ook, dat nog geenszins den idealen Volkerenbond geeft, maar toch een ontwerp, dat met zijn internationaal gerechtshof, zijn uitvoerenden raad, zijn beperking der bewapeningen, zijn eventueele dwangmaatregelen 249 46 voor de naleving van het intemationaal recht, aanmerkelijk verder gaat dan men het voor de eerstkomende tijden mogelijk achtte. Historische projecten als van een Henri IV van Frankrijk, van een William Penn, van een Abbe de St. Pierre, van een Alberoni en zoo tal van anderen, die zich in den loop der eeuwen aan het vraagstuk der internationale organisatie hebben gewijd, gingen verder, maakten een wer- kelijken internationalen Staat met internationale grondwet. Zoo ver gaat het ontwerp van Wilson en de zijnen niet ; het zou in dat geval ook weinig kans van slagen hebben en door de volkeren niet in elk opzicht met vertrouw^en zijn begroet. Reeds thans mag worden geconstateerd, dat de vreeze, die heerschte voor een Volkerenbond, welke slechts een politieke alliantie zoude zijn; voor een Volkerenbond, w^elke noch algemeene gedachten, noch algemeene deelneming mogelijk maakte, in het ontwerp der commissie niet wordt verwezenlijkt. Een tijdgenoot kan over datgene, wat onder zijn oogen ge- schiedt, niet oordeelen ; wij kunnen, althans op dit oogenblik, moeilijk of niet vaststellen in hoeverre met dit ontv/erp de vrede der wereld vv^ordt gediend ; wel echter mogen wij, ziende ook naar het weinige, dat de beide Vredesconferenties konden tot stand brengen, spreken van vooruitgang der internationale gedachte ; van een eerste schrede op den weg tot verwezen- lijking van een gewaarborgde internationale samenleving. 