Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
182 AANTEEKENINGEN OP EEN REIS Dewijl de zuidkusten der beide eilanden onder éen bestätigen, informerde ik, het gewigt dezer kwestie beseffende, hoe van oude tijden her steeds het gebruik was geweest. Beide partijen verklaarden mij, dat Loeang steeds het regt van de tripang en karetvisscherij bezeten had, dat Sermattan zich dan ook nimmer op die visscherij had toegelegd; doch dat beide ei-landen het regt hadden op de reven naar visschen en schelp-dieren te zoeken. Dewijl ook Loeang dit erkende, vroeg ik waarover zij zich eigenlijk beklaagden, waarop mij met eenige aarzeling alsof zij zelf de nietigheid van hun voorgeven inza-gen, geantwoord werd, dat die van Sermattan bij het zoeken naar schelpieren de reven verwoestten, (bikin binasa) en daar-door de tripang-produktie verminderden. Dewijl dit blijkbaar een voorwendsel was om die van Sermattan geheel uit te sluiten, wees ik hunne klagt af, en be-paalde dat alles bij het oude zou blijven, en dat alleen Loe- Ang op de reven in kwestie naar karet en tripang zou mogen visschen, doch dat het zoeken naar visch en schelpdieren aan beide eilanden zijn. Beide partijen namen hiermede genoegen. Niets meer te verhandelen zijnde, nam ik afscheid van de hoofden der beide eilanden en van de bevolking, die ten getale van mogelijk vijf honderd mannen (vrouwen zag ik niet) mij omringde, en begaf mij tegen drie uur weder naar boord. Onmiddelijk werd het anker geligt en koers gesteld naar Babber. Woensdag 13 Julij arriveerde de Cachelot om tien uur ’s morgens op de veilige reede van Tepa, eiland Babber. De Babbergroep bestaat uit zes vrij ver uiteen liggende ei- landen, namelijk Babber, Wetang, Marsela, Dai, Daulora en Daura, die alle bewoond zijn. Het bezoek der reizende ambtenaren heeft zich steeds bepaald tot het aandoen der reede van Tepa op de weskust van Babber, waar de Radja woont, die bet bestuur heeft over de negoryen Tepa Ell Atiara en Watroebong op Babbers westkust, en over het geheele daartegenover liggende eiland Wetang, waar zich de zes negoryen Hoka, Njaiwota, Pota, Waurili, Roemaliewen en Noeofiata bevinden. De hoofden van dit gebied zijn op eene enkele uitzondering na gewoon bij het bezoek van eenen ambtenaar naar Tepa op te komen. Verder is het eiland Babber op de zuid-, noord- en cost- kust vrij sterk bevolkt, en vindt men daar de negoryen Im- rancim, Tela, Mahawor, Enniplahan met acht Orangkaya's, Toetoeawan, Letwoeron, Jatoki, Hiera en Menauwoei, dic alle van elkander onafhankelijk zijn. De hoofden dezer plaatsen zijn nimmer voor den bezockenden ambtenaar verschenen, evenmin als de bevolking van Daai, Marsela, Daulor, Daura; ook zijn zij, voor soo ver mij bekend is, nimmer bezocht; zij kwamen dus ook thans niet op, en ik moest mij bij mijn kort verblijf, even als mijne voorgangers, bepalen tot het gebied van den Radja van Wetang. Na vrij laug vertoeven kwam een klein praauwtje aan boord, waarin zekere Willem Daniels zich bevond, die op vroegere bezoekreisen als tolk gediend had, dewijl het Maleisch bier geheel en al onbekend is. Op mijne vraag, waarom de Radja en de Opper-Orangkaya van Tepa niet aan boord kwamen, kreeg ik ten antwoord, dat zij geen praauw hadden. Dit was blijkbaar een voorwendsel, daar ik eenige goede praauwen op het strand zag liggen, en ik zond hen derhalve terug met last, dat ik beide hoofden aan boord verwachtte. Vooraf informeerde ik, als gewoonlijk, naar den staat van rust en orde onder de bevolking; al aarzelende deelde Willem mij mede: le. dat voor vier of vijf maanden een man, Kerwewar van de negory Njaiwota, op Tepa vermoord was door Namatan van Tela. 2e. dat onder het gebied van Tepa alles rustig was, doch dat de Orangkaya’s van Njaiwota en Roemaliewen overleden waren. 3. dat tusschen de negorven Letwoeroen en Egnan op den achtersal van Babber oorlog ontstaan Wärme, waarin zeven menschen gesneuveld waren, doch dat thans de vrede hersteld was. Om vier uur ’s namiddags kwamen eindelijk de Radja en de Opper-Orangkaya aan boord, wie ik onderhield over hunne traagheid om aan boord te komen, gelijk zulks op al deze eilanden. als cen bewijs van eerbied en onderwerping, gebruikelijk is. Zij antwoordden dat zij van af ‘s morgens moeite gedaan hadden schippers voor eene korra korra bij een te roepen, dat han volk zeer wederspannig en onhandelbaar was, en meer dergelijke vertelsels, waaruit, indien ze waarheid bevatten, duidelijk bleek, dat de hoofden niet het minste gezag over de bevolking wisten uit te oefenen. Ik liet hen terugkecren met aanzegging. dat ik om vijf uur zou volgen. 181 AANTEEKENINGEN OF EEN REIS Zij namen mede naar wal de jongelingen Egbert en Paul, van wie in vroegere reisaanteekeningen gesproken is, en wie ik in last had aan hunne betrekkingen weder te gven. Om vijf uur bezocht ik de negory Tepa, die uit een aantal vuile slechte huizen bestaat. De bevolking, bij wie elk spoor van vroeger Christendom is verdwenen, vierde juist haar porkafeest, en voor een der huizen, waar een stamhoofd lag te sterven, werd dag en nacht een ontzettend rumoer gemaakt op tifas en trommen, om daardoor den boozen geest te beletten het huis in te dringen en denzieke te doen sterven; de plaats, ter vergadering in de open lucht bestemd, was daar niet ver van verwijderd en het was mij letterlijk omgeldijk te verstaan wat gesproken werd. Ik vroeg of dat vreeselijk leven maken niet kon ophouder, doch kreeg ten antwoord, dat dan de zieke zou sterven; en niet wil lende indringen in hunne vooroordeelen, gaf ik last de vergade-ring den volgenden morgen zoo ver mogelijk van het m. Zukik- feest te beleggen. Er was nog niemand van de Orangkaya’s opgekomen; de Radja had nog niemand naar Wetang gezonden, om kennis te geven van mijne komst, en toen ik hem daartoe last gaf, kon hij geen volk bij elkander krijgen om eene praauw te hemannen; de bevolking, hoewel mij voorkomende goedhartig en welgezind te zijn, heeft niet den minsten eerbied voor hare hoofden; deze zijn in taal, woning, kleeding, enz. niet van de be- volking te onderscheiden en weten zich niet te doen gehoorzamen. Gedurende mijn verblijf op Tepa had ik meermalen gelegen- heid de onverschilligheid, dubbelhartigheid en weerstrevenden aard der meeste hoofden op te merken, en ik zou zeker meer dan eene reden gevonden hebben, om tot strengere maatrege- len over te gaan, indien, zooals rceds vroeger is aangetoond, wij geen bepaalden last ontvangen hadden, om elke gewapende tusschenkomst of bestraffing te vermijden. Ik zond thans de Orangkaya’s van Soka of Hoka en van Batoemera, die mij op reis van Locang naar herwaarts verge- zeld hadden, naar Wetang om de zes Orangkaya's van daar op te roepen, en keerde naar boord terug. Donderdag 14 Julij om negen uur aan wal komende, vond ik niets gereed; ik moest door de Javaansche matrozen uit de sloep aan wal gedragen worden, en kwam in de negory zon- der een Regent gezien te hebben, die eerst na eenigen tijd nit hunne huizen  ontbraken nog die van Waurili en Roemaliewen. Op de vraag waarom de laatsten niet gekomen waren, gaf mij de Radja van Tepa en Wetang to kennen, dat deze beide hoofden steeds geweigerd hadden, om naar Tepa op te komen, wanneer deze plaats door eenen ambtenaar bezocht werd; dat zij zich onttrokken hadden aan het bestuur van den Radja en ook niets meer te doen wilden hebben met de Compagnie, waarom zij geene vlag meer voerden, en de zilveren rottingknoppen gesmolten hadden. Ik meende dit berigt voor overdreven te moeten houden. Om mij echter van de waarheid te overtuigen en de weerspanneigen hoofden zoo mogelijk langs minzamen weg tot terugkeer an het wettig gezag te bewegen, zond ik den Kapitein van Toetekei, die mij reeds meermalen goed bewegen, naar het eiland Wetang, met last om de hoofden van Waurili en Roemaliewen te bewegen naar Tepa over te komen. Hij vertrok en ik zette ondertusschen de vergadering voort. De moord op Karwewar gepleegd wildende onderzoeken, gaftk last den beschuldigde Namatan voor mij te brengen, en eerst na lang wachten en met groote moeite werd daaraan voldaan. Namatan ondervragende, erkende hij Karwewar vermoord te hebben, op last van Mailiti, tijdelijk hoofd van Njaiwota, en van Pohor, neef van laatstgenoemde, beiden tegenwoordig. Ik liet hun de vraag doen, of zij erkenden last tot dien moord gegeven te hebben; hun antwoord was bevestigend. Waarom zij zulks gedaan hadden? Jij zeiden: Karwewar was cen swanggi, hij had re Eles veel menschen van Njaiwota doen sterven, zelfs den vorigen Orang- kaya: als zij hem niet gedood hadden, zou de geheele bevolking van Njaiwota uitgestorven zijn, want Karwewar had reeds wan Kolehladeren poppen gemaakt, die hij den hals afsneed eu daarbij den naam van zijn slagtoffer noemde, die den ook ze- kerlijk stierf. Zij hadden buitendien het regt hein te dooden, daar hij tot hunne cigene familie behoorde. E Op de vraag: als zulk cen gevaarlijk man zich onder u bevindt, waarom wacht gij dan niet de komst van een oorlogschip af om hem aan te klagen en te doen straffen? antwoordden zij, dat zij niet wisten of en teanneer er een oorlogschip komen are; cr was thanx in vier jaren geen geweest, en zij hadden einde moeten maken aan het kwaad, dat de swanggi stichtte. Op al de door mij bezochte eilanden heerscht het geloof aan swanggi (toovenaars). Degeen, die zich daarvoor uitgeven, zijn, even als op de Ambonsche eilanden, doorgaans zeer gevaarlijke menschen, die zich door ongeoorloofde en dikwerf misdadige middelen gevresd maken en invloed verwerven. Het eindelijk lot dezer swanggi’s is op de Zuidwester-eilanden dan ook ge-woonlijk, dat de geheele bevolking of de familie er toe overgaat om hem te dooden; en hoezeer daaruit natuurlijk vele misbruiken kunnen ontstaan, is een dergelijke moord te zeer ver-eenigd met het bijgelo Of en de zeden en gewöhnenen dezer eilanden, om daarin niet met groote omzigtigheid een oordeel te vellen. Ik hoorde achtereenvolgend het gevoelen van al de aanwezige hoofden, die mij bevestigden dat Karwewar een beruchte swanggi was geweest, en meenden dat de lastgevers tot den moord niet strafhaar waren. Ik kon mij met dit laatste evenwel niet geheel vereenigen en gaf hen te kennen, dat hoevel re- den Maileti en Pohor ook ter verontschuldiging hadden, zij zeer goed wisten, geen last tot moord te mogen geven; dat ik echter vele verzachtende omstandigheden in aanmerking nam, en hen daarom eene boete oplegde van slechts een stak ge- werkt goud ten voordeele van de weduwe van Karwewar. De Orangkaya van Njaiwota Izaak was in 1856 overleden, en de bevolking had deszelfs zoon, Mailiti, thans van moord beschuldig, tot tijdelijk hoofd verkodzen; hij woonde als sooddanig de vergadering bij en droeg den zilveren rottingknap van den overledene. Ik ontnam hem dien voorloopig en gaf hem tijd tot morgen om de boete te betalen, als wanneer ik tevens zou overgaan een nieuw hoofd voor Njaiwota te benoemen. Nu stond de Opper-Orangkaya van Tepa op, en deed mij het verzoek hem uithofde van hoogen ouderdom (hij bestuurde Tepa sedert 1838) eervol te ontslaan en in zijne plaats te be-noemen zijn zusters zoon, den door mij medegebragten jongeling. Egbert Casparus. Tegen dit verzoek bestonden geen bedenkingen, daar de bevolking denzelfden wensch te kennen gaf, en de nieuw te henoemene, hoezeer nog jong, sedert verscheidene jaren te ‘Amboina was opgevoed, zoodat van hem veel goeds te verwachten was in het bestuur over Tepa. Ik voldeed derhalve aan dat WESTER-EILANDEN. 187 verzeichneten bij Besluit van het ondertus-schen twee uur geworden wäre, staakte ik de werkzaamheden en keerde ik naar boord terug. Vrijdag 15 Juli ondervond ik bij mijne komst aan wal dezelfde onverschillige ontvangst der hoofden als gisteren. Ik be-sprak nu in de vergadering de klagten, die van andere plaat-sen her roerden, te weten: le. De klagt van Thomas Sopakoea van Locang tegen den Orangkaya van Pota, die hem cen gewer zou hebben afgenomen. De beschuldigde, genaamd Toelaki, daarop gehoord, erkent de waarheid der beschuldiging, doch geeft als reden voor zijne handelwijs op, dat Diottra van Loeany nog een parang schuldig was: hij erkent echter zelf deongeldigheid dier reden, en stelt mij dadelijk het gewerter hand, dat door tusschenkomst van den Kapitein van Toetekei (nog niet van Wetang teruggeerd) aan belanghebende zal teruggegeven worden. 2e. De klagten van Thomas Sopakoea op Loeang tegen Ate-nos van Daulor over het rooven van goederen, en tegen Mauboeka te Lethalona op Marsela over het dooden van vijf Loeangers. De eilanden Daulor en Marscla zijn op vrij verren afstand van Habber gelegen, en in de zen tijd niet met praauwen te bezoeken: bovendien zijn deze eilanden nimmer bezocht, en beboort een eerste bezoek, vooral waar het een onderzoek naar zware misdrijven geldt, met eenige magtsvertooning te geschie-den. Volgens opgave der inlanders zijn beide eilanden van groote reven omringd en bij de sterk doorstaande mouseon bestand er voor de brik geen mogelijkheid dezelve te bezoek, zoodat ik mij verpligt zag het onderzoek naar de gepleegde fvi-ten uit te stellen tot een later bezoek. De hoofden van Tepa en Wetang schenen met beide zaken goed bekend te zijn, want rij deelden mij mede, dat in den moord op Lethalona Mauboeka gehandeld had op last van zij-sen Orangkaya. Daarna maakte ik de hoofden bekend met de voorstellen betref: fende de inhuring van werklieden voor Banda, doch vond overal tegenzin bij de bevolking en geene medewerking bij de hoofden. De nieuwe Orangkaya deed mij toen het verzoek cenen school- meester op Tepa te magen hebben. Herhaaldelijk hadden vorige ambtenaren hen beloofd daartoe pogingen te zullen aanwenden. 188 AANTEEKENINGEN OP EEN REIS en die belofte vergezeld van den last vooraf een goede woning voor den meester te bouwen. De bevolking had daaraan, en in 1855 was die woning door den heer van Helsdin- gen geïnspecteerd, doch thans was dezelve weder vervallen en bijna onbewoonbaar. Een schoolmeester zou op Tepa zeer nut- tig werkzaam kunnen zijn, vooral indien de plaats elk jaar bezocht werd, waaraan door de veilige ankerplaats geene bezweren verbonden zijn; de bevolking is goedaardig, en het ont- breekt hen éénlijk aan geschikte hoofden, die alleen door het aanwezen eener school kunnen gevormd worden. Ik kon niet anders, dan hun belooven hun herha 188 AANTEEKENINGEN OP EEN REIS en die belofte vergezeld van den last vooraf een goede woning voor de werkzeiden van den meester te bouwen. De bevolking had daaraan, en het ont- breekt hen éénlijk aan geschikte hoofden, die alleen door het aanwezen eener school kunnen gevormd worden. Ik kon niet anders, dan hun belooven hun herha 188 AANTEEKENINGEN OP EEN REIS en die belofte vergezeld van den last vooraf een goede woning voor de werkzeiden van den meester te bouwen. De bevolking had daaraan, en het ont- breekt hen éénlijk aan geschikte hoof Au verzeichneter aan den Gouvernement der Moluksche landen mede te deelen. Daarna keerde ik naar boord terug en had het genoegen in den vooravond van zijne zending te zien terugkeeren den Ka-pitein van Toetekei, vergezeld van de twee hoofden van Wau-rili en Roemaliewen en hunne oudsten. Nadat ik beide onthaald had, deed ik onderzoek, waarom zij steeds geweigerd hadden naar Tepa op te komen bij de aan-komst van een oorlogschip, en waarom zij zich onttrokken hadden aan het bestuur der Compagnie en van den Radja van Wetang. Zij verklaarden daarop eenstemmig en herhaald, zich nimmer onttrokken te hebben aan het bestuur der Compagnie en haar gezag steeds gaarne te erkennen. Voorts verhafteten zij mij, dat voor een dertigtal jaren hunne beide negotizen door het volk van Tepa afgeloopen en verbrand waren, waarbij hunne rottingknoppen, vlaggen en papieren wareren verloren gegaan: dat zij daarom steeds in onmin hadden geleefd met het volk van Tepa en steeds geweigerd hadden naar Tepa en steeds geweigerd hadden naar Tepa op te komen; hiervan hadden die van Tepa nu gebruik gemacht, om kwaad van hen te spreken en te zeggen, dat zij gehoorzaamheid weigerden aan de Compagnie. Ik hield hen dien nacht aan boord en besprak. Zaturdag 16 Julij deze zaak in de vergadering aan wal in hunne tegenwoordigheid, waaruit mij bleek, dat hunne verklagen waarheid bevatteden. Ik achtte het niet noodig den Radja over zijne scheve voorstelling der zaak te onderhouden; evenmin een onderzoek in te stellen naar de oorzaken van den lang geleden twist, doch ik betuigde aan de beide hoofden van Waurili en Roemaliewen mijne tevredenheid, dat zij thans opgekomen waren, en gaf hen te Kennen, dat ik hen van wege het Gouvernement in het bestür over hunne negotizieren zou bevestigen, indien zij mij beloven wilden, als van ouds het oppergezag van Tepa te erkennen, steeds bij de komst van een oorlogschip tegenwoordig te zijn, en thans in mijn bijzijn met den Radja en de overige hoofden den eed van verzoening wilden drinken. Zij beloofden dit gaarne en dus benoemde ik, na hunne oudsten gehoord te hebben, bij Besluit van heden N°, 21 tot Orangkaya over Roemaliewen den persoon van Tromara en tot Orangkaya over Waurili den persoon van Laisoka. Zij verzochten mij daarop om een nieuwen rottingknop en vlag, doch ik kon hun die niet geven, dewijl ik nog maar éen wan jeder had en den cen niet boven den ander wilde beganstigen; ik beloofde hen echter het volgend jaar van beide te zullen voorzien. Daarop werd mij medegedeeld, dat de Orangkaya van Me- mauwoli (noordkust van Babber) mij wenschte te ontmoeten. Ik liet hem uitnoodigen in de vergadering te komen, en spoedig daarop kwam een vrij blank oud man met zilverwit haar en van een gunstig krachtvol uiterlijk mij begroeten, die mij werd voorgesteld als de Orangkaya van Menauwoei; nadat hij gezeten was, deed ik onderzoek naar de reden zijner komst, waarop hij mij mededeelde, dat hij gaarne, even als de Radja van Tepa, voorzien wilde worden van een aanstellag van het Gouvernement, hoedanige zijne voorouders nimmer gehad hadden. Ik vermeende dit verzoek niet te mogen weigeren, en daar hij vergezeld was van een paar zijner oudsten, en de overige Reg. Enten van het de gunstige getuigen aflegen, dat zijn meer goed bestuurd werd, voldeed ik aan zijn verzoek bij Besluit dd. heden N°. 22, terwijl ik hem tevens voorzag van de laatste vlag en rottingknop, die ik bij mij had. Eindelijk deed ik onderzoek naar de boete aan Meileti en Pohor opgelegd; beide waren naar Njaiwota teruggeerd om de boete te halen, doch niet weder gekomen. Ik besloot daar-om mog te wachten tot den volgenden dag. Monday 17 Julij belegde ik eene eindvergadering, gaf ken-ass dat de brik's avonds zoude vertrekken, reikte aan de be-noemde personen hunne acte van aanstelling uit, en gaf aan de tegenwoordige hoofden eenige kleinigheden ten geschenke. Daarna deed ik op de gebruikelijk wijs den ced van verzoe- 190 AANTEEKENINGEN OP EEN REIS ning drinken tusschen den Radja van Wetang, de beide Orang kaya’s van Waurili en Roemaliewen en de overige hoofden en informerde eindelijk nog maar de beboete personen van Njaiwota. Zij waren nog niet gekomen en ik begon er aan te twijfelen of zij wel komen zouden; te meer daar ik nu van ter zijde vernam, dat zij zich uitgelaten hadden de boete niet te willen betalen. Een persoonlijk bezoek te Njaiwota zou derhalve mogelijk door cen verzet der bevolking gevolgd worden en eene gewapende tusschenkomst noodzakelijk maken. Wij hadden in last zulks te vermijden en daartoe alleen over te gaan in zaken, die geen uitstel konden lijden. Na hierover derhalve met den Komman- dant geraadpleegd te hebben, besloten wijl, dewijl deze zaak zeer goed later beëndigd kon worden, daaraan voor het oogenblik geen verder gevolg te gevolg te gevon, en zoo keerde ik om twaalf uur aan boord terug. De hoofden Die mij ditmaal alle aan boord verzelden, namen hier afscheid en ten half twee werd het anker geligt en koers gesteld naar Seroea. Maandag 18 Juli bevonden wij ons ’s morgens om half zes onder den noordwal van Saroea en deden twee schoten. Het eiland, dat in de rigt van oost naar west zich lang-werpig uitstrekt, heeft drie bergtoppen, die stijl uit zee oprijzen; de middelste en hoogste is een vuurberg, die voor korten tijd door een uitbarsting den geheelen noord-westkant van denberg tot in zee toe zwart gebrand en verwoest had. De drie toppen zijn onderling door ruggen verbonden en op den rug tusschen den vuurberg en den westelijksten top liggen de vier negoryen, waar wij een hollandsche vlag zagen wapperen. Wel-dra stak eene praauw in zee, maar de sterke stroom zette ons, hoewel bijgedraaid, zoodanig om de west, dat zij ons niet kon bereiken en weder terugkeerde. Er schoot ons niets over, dan weder op te werken, en zoo waren wij eerst ’s middags om vijf uur weder voor de negoryen, deden nog een schot en nu kwam spoedig eene praauw aan boord, bemand met zeven menschen, die ons berigtten, dat alles op hun eiland rustig was, en in welstand  mij herhaaldelijk uitnoodigden toch aan wal te komen. Daar-nan was echter bij den stijf doorstaanden moesson niet te denken, en ik bepaalde mij dus om hem eenige geschenken te gven, hen over de inhuring van werkvolk voor Banda te spre- NAAR DE ZUIDWESTER-EILANDEN. 191 ken en op te n de bevolking daarmede bekend te maken. lij zeiden mij elk jaar naar Banda ten handel te gaan, doch er tegen op te zien, daar voor goed te gaan wonen; bovendien wes hun eiland slechte met vier honderd zielen bevolkt. Ondertüsschen had de stören onder west gezet en moest de brik weder eenige slagen doen om onder het cilandte komen, zoodat het reeds half negen ure ‘savonds was, toen deme goede menschen, beganstigt met holder maanlich, ons verlieten. Koers stellende naar Dam wij | Dingsdag 19 Jul's morg | de noordkust om de west, on ri vi | de Wilbelmusbeai. Weldra passeer | ry en Ii, deden een schot en draai bij, + | jep ow aan boord kwam met den Kap ‘ ‚oost jk | ‚ die te Bebar woont en genaamd is Ab | man heft een gunstig voorkomen en | jt 4 nan- gaande het ciland Damme. Volgens hem en anderen i Di in 1833 door den over- ste Muller cn in 1847 door « hk nissaris Weddik bezocht, die beide in de Wilhelmus ai ankerden. In 1852 kwam de Assistent-Resident Bosscher in de Koelwatterbaai ten anker. Dit was de laatste bezoekreis, zoodat dit eiland nu in zeven jaren niet bezocht was. De ankerplaats in de Koelwatte-baai is zeer onveilig, en de Z. O. wind, die vlak in de Bai staat, veroorzukt hooge dei- ming en belet bet uitloopen. De Kommandant wenschte daar- om in de Wilhelmus-baai te ankeren, ufschoon de aan boord zijnde Orangkaya van Batoemera ons zeide, dat vór zijne ne- gory op de noordwest-kust eene betere en in dezen tijd vei- lige ligplaats was. Den Kapitein van Bebar naar de anker- plaats in de Wilhelmus-baai vrageude, zeide ons, dezelve te zijn vór den mond der groote rivier, ter plaatse waar in vroeger tayd de Christen negory Kaim met de kerk, school en sende- langswoning gestaan had. Van dit alles was geen spoor meer te ontdekken. De Kommandant zocht echter te vergeefs naar de ankerplaats. En hei daartoe tot tweemaal zeer digt onder den wal, hij be- eloot daarom langs de kust te houden en de negory Batoemcia - op te zoeken. Wij pesseet n nog de negorven Kkoemoer, Konia cu Me- long, waar overal vlaggen waaiden, en kwamen eindelijk in den namiddag al loodende voor de negory Batoemera in elf vadem zand- en steengrond ten anker. Deze ankerplaats was tot heden toe geheel onbekend, en de Cachelot was het eerste vaartuig, dat hier ankerde. Ondertusschen had ik mij bij de beide Regenten geinformeerd naar den staat van rust en orde op Damme en vernam dat ook de gezondheidstoestand voldoende was. Zij verhaalden mij echter de volgende feiten: 1°. In de Solat-baai (Koelwatte-baai) kwam voor drie jaren een paduakan ten anker voor Keili, komende van Koedama- reng en gevoerd door den anachoda Poea Bobo. Deze pa- duakan was door het volk van Keili afgeloopen, en eenige der opvarenden vermoord. Ik maakte van deze verklaring proces-verbaal, dd Heiden Ne. 3. 2°, Voor twee jaren was een twist ontständen tüschen de nego- ryen Solat en Keili in de Solat-baai, die nog niet geëindigd was, en waardoor eene vrouw het leven verloren had. De overige negoryen leefden in vrede en er waren geen za- ken voorgevallen, die mijn tusschenkomst behoefden; alleen was voor zeven jaar de Opper-Orangkaya van westelijk Damme over leden. Weldra kwamen verscheidene hoofden aan boord, om ons te verwelkomen en hunne vreugde te betuigen over onze komst. Zij had den een vrij gunstig voorkomen, waren goed gekleed en spraken goed Maleisch, en zuwel thans als later bleek mij hoe-veel goed het vroeger verblijf van’ twee meesters en een zen-deling hier had teweeggebragt. Het bestuur over het eiland Damme berust in handen van twee hoofden, den Orangkaya van oostelijk Damme, die de negoryen Ili, Bebar en Keili onder zich heeft en wien in 1847 de Kapitel van Bebar als tweede hoofd is toegevoegd, en den Opper-Orangkaya van westelijk Damme, die het bestuur voert over de negoryen Konija, Melong en Batoemera. De Orangkaya’s van Koemoer en Solat schijnen in eenen eenigzins onafhankelijke positie te staan tegenover de beide genoemde Regenten. De ondergeschikte negoryen worden door Orangkaya’s bestuurd. Ik bepaalde dat ik morgen ochtend een begin zou maken met de werkzaamheden, en gaf last om nog beden de hoofden van Solat en Keili, de eenige, die afwezend waren, op te roepen. NAAR DE ZUIDWESTER- EILANDEN. 193 Woensdag 20 Julij Woensdag 20 Julij Debarker de um negen uur met het de-tachement en beklom de haog liggende sterke kampong Batoe-mera. Boven aan den trap werd ik ontvangen door een dertig tal goed gekleede bejaarde vrouwen, dic een psalm zongen, en mij xingende naar de vergaderplaats begeleiden. Ik begon met de aanstellings-akten der hoofden na te zien. De Orangkaya van oostelijk Damme, Cornelis Jerson, had reeds sedert vijftien jaren het bestuur gevoerd; tijdens het bezoek van den Kommissaris Weddik in 1847 was hij op Loe-ang, en tijdens het bezoek in 1852 was hij niet naar So-lat opgekomen, zoodat hij niet in het bestuur beves-tigd was. De Kapitein van Bebar, als tweede hoofd van Oost-Damme, bezat eene aanstelling van den Kommissaris Weddik. De Orangkava van Keili was niet present. De Opper-Oranghaya van westelijk Damme was in 1852 overleden, en ik moest dus iemand in zijn plaats benoemen. Ook de onder hem staande van Mclong en Koaya hadden nog gecne akte van aanstelling ontvangen. De Orangkaya van Koemoer bezat ecne akte van den overste Muller, en die van Solat (niet aanwezig) cen van den Assistent-Resident Bosscher. Ik begon derhalve met westelijk Damme, en wel met de ondergeschikte negoryen, om met hen daarna tot de verklezing van eenen Opper-Orangkaya over te gaan. De Orangkaya van Melong, Adrianus Lukas, was sedert tien jaren overleden. De oudsten der negory verzochten mij Jan Bartolomeus, die hen sinds dien tijd bestuurd had, als Orangkaya te bevestigd. De Orangkaya van Koaya, Bartolomeus Christoffel, was sinds lang overleden, en het bestuur werd uitgcoefend door Petrus Christoffel, die door mij, na de bevolking te hebben gehoord, in het bestuur werd bevestigd. Daarna overgaande tot de benoeming van eenen Opper-Orangkaya over West-Damme, bleek mij dat de overledene Paulus Luk. As door den Gouverneur Ellinkhuysen in 1831 was benoemd en aan hem een gouden rotting knop had uitgereikt. De oudsten van Betoemera, Melong en Koaya verzochten mij hans in zijne plaats te benoemen Cornelia Tobias, die met mij van Loeang gekomen was. Bij Besluit van heden Ne. 23 vol-deed ik hseraan, en voorzag daarmede in het bestuur over West-Damme. Bij hetzelfde bealuit werd ook in zijne waardig- VIII. (XII.) 13 BETOENINGEN OP EEN REIS heid tot Orangkaya over Oost-Damme bevestigd Cornelis Jerson, en zulks na de oudsten te hebben gehoord. Alsnu overgaande tot de inhuring van werklieden voor Banda, gaf ik de hoofden kennis van de voorwaarden, door het Gouvernement gesteld. Na eenige deliberatien onderling zeiden zij mij dat hun eiland zeer slecht bevolkt was (+ 1000 zielen) en dus daartoe gelegenheid zou bestaan. Daarna verzochten de Regenten mij dringend om weder een schoolmeester te mogen hebben. Zij boden aan de kerk te kaim te herstellen, aldaar een huis voor den meester te bouwen en al de Christenen daar te doen wonen. Ik beloofde hun verzoek te zullen ondersteunen. Vervolgens vroeg ik den hoofden wat hun bekend was omtrent het gebeurde te Solat en Keili, en zij gaven mij daaromtrent de volgende inlichtingen. Lo. Bij den anachoda Poea Bobo, met zijne paduakan voor Keili ten anker liggende, was aan boord gekomen de Orang- toea van Keili, Jokka. Hij was in een klein praauwtje, ver- gezeld van een Loeanger, genaamd Kieda, sedert naar Loe- ang teruggeerd. Deze Jokka beklom de paduakan om een schildpad te verkoopen; de anachoda bood hem daarvoor twee geweren, die Jokka in de hand nam en in het praauwtje plaatste, waarna ook hij, met het karet in de hand, de pa- duakan wilde verlaten. De anachoda verzette zich hierte- gen, zeggende: wilt gij de karet niet verkoopen, geef mij dan de geweren terug; waarop Jokka plotseling een kle- wang ontblootte en den anachoda neervelde; dit schijnt het sein geweest te zijn voor andere praauwtjes, zoodat het dek weldra door mannen van Keili bezet was, waardoor eene worsteling ontstond met de tien opvarenden der paduakan, waarvan nog twee of drie gedood werden. De overige vlugt- ten naar beneden en het schijnt, dat zij een vaatje kruid onder het dek In brand gestoken heben, ten minstere er had eene uitbarsting plaats, waardoor het dek sprong, eenige Mannen van Keili gedood en verwond en de paduakan ontruimd werd. De overgebleven bemanning sneed daarop de trossen door, en de paduakan dreef naar zee, terwijl latere berigten van Tenimber meldden, dat zij daar was aangekomen. Go. De twist tusschen Solat en Keili was ontstaan, doordien drie Mannen van Batoemera, naar het kleine eiland Iliora gaande, op weg verongelukten. Toen vertelden die van Keili, dat de bevolking van Solat de drie mannen vermoord had, en zoo ontstond de twist, die nog heden voortduurde. De hoofden van Keili en Solat, sedert gisteren opgeroepen, waren nog niet verschenen. Ik berispte daarover den Orangkaya van Oost-Damme en hij zond onmiddelijk eenen anderen bode af, om hen nogals te roepen. De bezigheden ondertusschen afgeloopen zijnde, keerde ik naar hoord terug, nadat ik eenige huizen der Christenen bezocht had. De vrouwen vergezelden mij weder met psalmgezang tot aan den trap der negory.'s Avonds bragten al de hoofden een bezoek aan boord en deed ik cenig onderzoek naar den handel enz. der Dammenezen. Donderdag 21 Julij zond ik's morgens den Kapitein van Toetekei aan wal om te hoore of de hoofden van Solat en Keili gekomen waren. Hij kwam weldra terug met een ontken- nend antwoord en al de hoofden begeleidden hem, om te verne- men welke maatregelen tegen heide negoryen zouden genomen worden, en ons van hunne medewerking te verzekeren. Ik raad- pleegde alsnu den Kommandant over hetgeen ons verder te doen stond. Om een onderzoek naar de bedreven feiten in te stellen was het noodzake Lik naar de Solatbaai te stevenen en was te voorzien dat, dewijl de beide hoofden blijkbaar niet wilden op- komen, zij in verzet zouden komen, als wanneer eene bestraf- fing onvermijdelijk zou worden. Dit streed echter tegen de instructie van den Kommandant; eu bovendien was de mousson te ongunstig voor het bezoeken der Solat-baai. Wij besloten dus aan de hoofden bekend te maken, dat wij tot ‘savonds de mogelijke komst der beide hoofden zouden af- wachten; indien zij echter niet kwamen, zouden wij vertrekken, en het onderzoek naar gepleegde mixdrijven uitstellen tot eene betere gelegenheid, dewijl thans, zooals de hoofden zelf verklaarden, geene mogelijkheid bestond deze baai te bezoeken. Als nie reikte ik aan de nieu benoemden en bevestigden hunne akten van aanstelling uit, verdeelde mijn restant ge- schenkgoederen onder hen, en reikte aan de Regenten van Ost- en West-Damme ieder cen Nederlandsche vlag uit. Mijn voor- raad was reeds uitgeput, doch de Kommandant asmsteerde mij met deze vlaggen met zijne gewone bereidwilligheid. Voor dat zij ons verlieten noodigde de Opper-Orangkaya van Batoemera den Kommandant en mij uit om ‘smiddags ten zij- pent te komen cten. Hij zond te dien einde eene zeer fraaie korra korra om ons te halen; aan wal werden wij weder met 13° PSALMGEZANG ONTVANGEN, EN na den maaltijd, waaraan al de hoof- den deel namen, herhaalden zij hun verzoek om een school- meester in hun midden te hebben. Om zeven uur gingen wij onder zeil naar Lettie om den Ka- pitein van Toetekei af te zetten. Vrijdag 22 Julij lagen wij ’s morgens om tien uur bijge- draaid voor Toetekei. Weldra k wam een korra korra aan boord met een paar hoofden en de beide schoolmeesters. Zij bragten mij minder aangename tijding mede van de ne- gory Klistimor, waar de afgezette Orangkaya Lucas Tarhi steeds voortging met zijne intrigues. De bevolking wilde den door mij benoemden Orangkaya niet erkennen. Lucas Tarhi had zich op nieuw van het bestuur meester gemaakt. In verband tot de vroeger ontwikkelde redenen schreef ik dus eenen ernstigen waarschuwenden brief dd. heden N°. 13 an de bevolking van Klistimor en gelastte den Kapitein van Toetekei dien in persoon over te brengen. Ten einde dit hoofd voor zijn bewezene goede diensten te be- loonen, schonk ik hem een hollandsche vlag, daartoe van den Kommandant geleend, en eenige andere artikelen uit mijn eigen voorraad, en daarna vertrok hij na een hartelijk afscheid naar wal. Om twaalf uur werd weder volgebrast, en stevenden wij naar Ambos, waar ik den 27sten Juli ’s morgens om acht uur de- barkeerde '. De Controleur der eerste klasse, belast met een- ding naar de Zuidwester-eilanden. (was get.) H. C. VAN EIJBERGEN. 1 Ten slotte dient hier opgemerkt te worden, dat men in deze reis een verschil zal vinden in de spelling van de eigennamen van Lucas Tarihi en Batoemeau met die van dezelfde namen in de reis, welke is uitgegeven in het Tijdschrift van het Bataviaasch Genootschap, waar de eerste Lacas Farihi en de laatste Batamoean gespeld wordt. De constante spelling van het hand- schrift, die wat den laatsten naam betreft, gesteund wordt door opgaven van elders, deed besluiten de aangenomen spelling te behouden. IETS OVER EENIGE GEDENKPENNINGEN EN ANDERE VEREERINGEN, DOOR OF VAN WEGE DE OOST-INDISCHE COMPS. GEDAAN. In het Tijdschrift voor Indische Taal-, land- en volken- kunde * komt voor een chronologische lijst van gedenk- en legpenningen, eerete ekens en, betrekking hebbende op de voormalige en tegenwoordige bezittingen der Nederlanders bezogenen de Kaap de Goede Hoop, door den heer J. S. van Coeverden. In de gelegenheid zijnde, om bij enkele der door dien heer opgegevene penningen eenige ophelderingen te kunnen voegen, willen wij die niet achterhouden, in het vertrouwen hiermede hem en anderen, die in dit onderwerp belang stellen, eenen dienst te bewijzen. Het eerste betreft No. 12 van de bovengenoemde chronologische lijst; het is de penning op de verovering van Malakka, door den Commandeur Minne Willemsz. Caertekoe in 1641, en heer de vergadering van 17e bij hunne resolutie van den 1042 October 1642 vereerd. Deze medaille was van goud en had met de daaraan hangende keten van hetzelfde metaal eene waarde van vijf honderd gul- dens. Op de voorzijde stond gegraveerd de stad Malakka, en aan de keerzijde het wapen van de Oost-Indische Compe. *. ‘ Deel XIV. Batasia 18683. * Zie voor aitvoeriger mededeeling over deze verovering. de Berigten van het Mister (rcandsrhay te Utrecht, 2. Serie, 2. Deel, le. Seuk. > In de nalatenschap van wijlen den Njahbandaar Jan Janz. Menic , waar- van de inventaris te Malakka werd opgemaakt den sim February 1644, waden wij onder mocr ander goud- en zilverwerk, jawesien ens, behoorende aan syn dochter lambello Menic, en door den Gouverneur van Malakka, Je remias van Viieth (voor haar’) in bewaring genomen — melding gemaakt van “Een gouden peumingh met de discriptie van Malacca. Dese penning wee 193 IETS OVER EENIGE GEDENKPENNINGEN Het daarop volgende Neo. 13 der voornoemde lijst, is de me- daille aan Pieter de Bitter vereerd, als Commandeur der re- tourvloot, voor zijn betoonde dapperheid in het afslaan van een Engelsch smaldeel onder bevel van den Schout bij Nacht Thomas Tiddiman, in de haven van Bergen in Noorwegen in het jaar 1665. Behalven eene gouden keten ter waarde van vijf honderd gul. Den, als Commandeur der retourvolot, werd heer door Bewinde heberen vergadering van 17.en van den 5.den November 1665, bovendien toegekend eene tweede gouden keten en me-daille, eene waarde hebbende van vijftien honderd gouden “voor “syne getoonde vaillandise en dapperhecht, mitsgaders beleyt in “die rescontre gebruyckt.” Daar nu bij dezelfde resolutie aan den Deenschen General Claes van Alefelt en den Commandeur Cicignon, tot eene gedachtenis aan dit feit ieder hunner een gouden keten en me-daille van gelijke waarde werden geschonken, waarop het voor-schreven conflict stond gegraveerd, vertrouwen wij dat de me-daille aan de Bitter vereerd, wel van denzelfden stempel zal geweest zijn!. De zilveren medaille No. 50. Deze zal wel dezelfde zijn als die in het Koninklijk Munt-en Penningkabinet te ’s Hage aanwezig is, en aan de voorzijde tot opschrift heeft: Op de bol der kolom: Asia. Op het schild: Vernaten. “Door geweld, list en honger geperst, verlost 4 Aug (ustus) 1797. Op de keerzijde: “De Raad der Aziatische Bezittingen en Etablissementen van “de Bataafsche) Republikaner “Gouverneur” en Directeur” “Ternaten tegens de Britten en Afooren kloekmoedig verde-digd hebbende, tot eene erkentenis. Deze zilveren gedenkpenning werd door den Raad der <Azi- atische Bezittingen toegekend aan de meest verdienstelijke of- hem echter niet van wege de Comp’- zoo belangrijke vesting als onder-koop- man tegenwoordig was, zoo komt het ons niet onwaarschijnlijk voor, dat hij deze gouden medaille uit de hem toekomende buitgelden — die niet onaan- zienlijk waren — tot eene gedachtenis zal hebben laten vervaardigen. Zie over de Bitter deze Bijdragen N/R. 2e. Deel, bl. 378. EN ANDERE VEREERINGEN. 199 ficieren der bezetting tegtenen Telegaten, die den dapperen Gouverneur Johann Godfried Budach, in zijnne kloekmoedige verdedigung dezer bezetting tegen de Engelschen en de met hen verbonden uitgeweken Tidoresche Prins Noekoe en zijnnen aanhang, zoo getrouw hadden ter zijde gestan. Voor den Gouverneur Budach werd eene hoogere eer bestemmende; eene gouden medaille met daaraan hangende keten van hetzeelfde metaal werd voor hem vervaardigd, die hem op de meest eervolle wijze in het openbaar zoude worden omhangen!; als een bewijs hoezeer de Raad zijne verdiensten op prijs stelde, en die zoo gunstig afstaken tegenover de handelingen van zooveel andere Gouvernements, die op eene eerste sommatie der Engelschen — om de hun aanbetrouwde Gouvernementen onder hunne protectionie te stellen — hieran gehoor gaven, of wel die na eene meer of minder eervolle verdedigung in hunne handen overleverden. De positie van Ternaten was in vele opzigten nogongunstiger als zoo menige andere onzer bezittingen, en toch wist de brave en dappere Budach alle aanslagen en Aanvallen der Engelschen en de met hen verbondenen te verijdelen en het hem toevertrouwde Gouvernement voor Nederland te behouden. Maar de moedige Gouverneur mogt de verwezenlijking der hem toegedachte eer niet beleven. Hoewel aan zijn herhaald en dringend verzoek om in zijn Gouvernement vervangen te worden, eindelijk gunstig gevolg was gegeven, kwam hij op Batavia terug — om als Buitengewoon Raad van Indië, aan de Hooge tafel zitting te nemen — met een door vele ontberingen afgeslooft ligchaam, en was hij reeds overleden vór dat de medaille van hier verzonden werd. Doch ook nu nog vond de Raad goed in hunnen brief van den 28sten Januari 1802, aan Gouverneur General en Raden van Indië te schriven “dat de gouden medaille uit onzen naam zal worden ter hand gesteld aan deszelfs weduwe of naaste erfgenamen; dezelve te gelijk aanbiedende de somma van zes honnéd guldens, waarop wij hebben geëvalueerd de gouden keten welke gevoegd zou zijn geworden hij de voorzegde gouden me-daille, bijaldien de Gouverneur Budach in het leven zijnde ge-bleven, daarmede had kunnen worden omhangen.” Zie de Bijlage, waar de voordragt hiertoe en het daarop gevolgd besluit wordt medegedeeld, zoo mede eenige andere, die op de vervaardiging dezer medaille enz. betrekking hebben. Wij maken van deze gelegenheid tevens gebruik om aan de lijst door den heer van Coeverden opgemaakt, nog enkelen toe te voegen, die, zoo wij vermeenen, niet algemeen bekend zijn. Wij zouden deze lijst wel kunnen vermeenen. Er er denken der genannten, aan wie door Bewindheberen een gouden ke-ten en medaille werd vereerd, voor het behouden overbrengen der retourvloot; maar daar deze medailles waarschijnlijk alle op denzelfden stempel zullen vervaardigd zijn, en aan de voorzijde de naam van dengene droeg aan wien die vereerd werd, en aan de keerzijde het wapen der Comp. voerde; zoo zoude dit wel de geschied- maar niet den penningkundige hevredigen. Wand wij zouden het zer betwijfelen of de gouden medaille, in het Koninklijk Munt en Penningkabinet aanwezig, en behoord hebbende aan Wollebrant Geleinsz. de Jonge, die aan de voorzijde de twaalf schepen, waaruit de vloot onder zijn bevelop de tehuisreis bestond, heeft, en aan de keerzijde het wapen der Post-Indische Compagnie voert, wel aan hem door Bewindheberen is geschonken. Want hem werd in de vergadering van 17e, op den 28sten September 1648, als Commandeur der retourvloot en, wel geschonken een som van zes honderd gulden tot een goude kettens, maar van een medaille is geen sprake. Het schenken van gouden medailles met daaraan hangende ketens van hetzelfde metaal, aan de Bevelhebbers der retourvloot, was vór en nog een aantal jaren na dat Wollebrant Geleinsz. de Jonge die in het jaar 1648 had tehuis gebragt, bij lang na niet algemeen. Zoo werden er tusschen de jaren 1625 en 1677 slechts vier uitgereikt, als: in 1625 aan den Commandeur Frederik Houtman, gewezen Gouverneur in de Molukken, van 600—900. In 1670 aan den Raad ordinair van Indië en gewezen Directeur van Bengalen, Matheus van den Broek, van f 1500. In 1674 aan het gewezen opperhoofd in Siam, Nicolaes de Roy, van f 600; en in 1677 aan den Raad extra ordinair van Indië en gewezen Gouverneur aan de Kaap de Goede Hoop, Isbrand Godske, van f 800. Hij werd door den President in de vergadering van den 21 December 1648 met deze ketting omhangen. Het is zeer wel mogelijk dat hij die medaille voor eigen rekening heeft laten maken. Zoo is er te Alkmaar nog van hem aanwezig een kapital schilderij, de retourvloot door hem gecommandeerd, voorstellende; zoo mede zijn portrait, geschilderd door Cacsar van Everdynen, zoo wij ons niet bedriegen, ten voeten uit. EN ANDERE VEREERINGEN. 201 De overige vereeringen, aan de bevelhebbers der retourvloot in de daartusschen liggende jaren gedaan, bestonden in gouden ketens of de waarde van dien in geld. let was eerst in het laatstgenoemde jaar 1677, dat Bewinde heberen in hunne vergadering van 17°, op den 21%® September, nadat ze aan den Commandeur der retourvloot van dat jaar, Gysbert David Strantwyck, toegekend hadden een som van f 600, of cen goude keten en medaille ter waarde van dien, ter zijner keuze, goedvonden het navolgende te bepa- “len: “met dien reserve nochtans, dat byaldien na desen aen “eenige Ministers, geen Raden van Indiën synde “ Het commando “over de voorschr. vloote comt te worden gedeferett, aen de- “selve geen hooger veeringe volgens de oude ordre van de “Comp*. — die nu eenige weynige reysen is te buyten gegaen “— sal worden gegeven als ter waardye van vijf honderd “guldens.” Van nu aan wordt het schenken van medailles met keten aan Bevelhebbers der retourvloot menigvuldiger, en slechts in bijzondere gevallen daarvan afgeweken. Overgaande tot het opgeven van eenige medailles en andere vereeringen door of van wege de Oost-Indische Comp. gedaan, komen de volgende minder algemeen bekende in aanmerking. Door Bewindhebberen in hunne vergadering van seventienen: 1626, 17 Augustus aan: Jan Lucasz Hasselt ', die met den Ambassadeur van Persie, Moessabek was overgekomen, “tot een erkentenisse en vereeringe’” de som van f 4000; daarenboven een gouden keten van f 2000 met een medaille daaraan ter waarde van / 400; waarhij ge- noemde Hasselt tevens werd bedankt voor zijn goede gedane diensten en toezegging gegeven, voor toekomende diensten hem te “sullen recompenseren, nae mente van saecken.” 1655, 9 April aan: Den E. Pieter Kemp. jongst als Commandeur over de re- “tourvloot uyt Indië tehuys gekomen, versoeckende weder in “aensienelyke qualiteyt derwaerts gecommitteerd te worden enz, “pordgevonden hem te defereren met het commando over de “urtgaende vloot, en tot cen erhentenisse van de diensten dic “de Compf. van hem op de reyse is verwachtende, te vereeren " Hy had eenige jaren in dienst van den Kjah van Persie als schilder ge weest cn was aldaar over Aleppo gekomen; hij wordt ook wel Jan van Haer! gtnueuvi 202 . IETS OVER EENIGE GEDENKPENNINGEN “met een goude ketting en medaille daeraen van f 800 — 1000; “met aanschryvens aen Generael en Raden, dat hy te Batavia “gecomen wesende, aldaer weder een soodanige honorabele bur- ‘“gerlyke functie sal worden geémployeert daertoe hy capabel en “bequaem sal worden geoordeelt. 