Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Volgens sommigen blijkt uit de opgave van eene bepaalde maat, dat hij de individueele ziel is. Want, zoo redeneert men, dat hij een duim lang is, kan niet gezegd worden van den hoogsten geest, die oneindig is in uitgebreidheid, maar wel, onder eene bepaalde veronderstelling, van de individueele ziel, daar deze aan voorwaarden gebonden is. En het blijkt ook uit - de overlevering, daar deze zegt: # Toen nam Yama met geweld met zijn strik de ziel van een duim lengte uit het lichaam van Satyavân weg.» Want het hoogste wezen kan niet door Yama met geweld weggenomen worden; daarom staat het vast, dat dáár de persoon van een duim lengte de aan de wisseling der eindige wereld onderworpen ziel is en diezelfde wordt ook hier bedoeld. — Hierop antwoorden wij: Die persoon van een duim lengte kan geen ander zijn dan de hoogste geest. Dit blijkt uit het woord rheer van hetgeen is en zijn zalm, Want geen ander dan het hoogste wezen is absoluut heer van hetgeen is en zijn zal. En de woorden: ~ Dat is het » wijzen terug op de vraag, die voorafgegaan is. Dat is het, waar- naar gevraagd is, nl. het Brahma; want naar het Brahma is hier gevraagd in de woorden: » Zeg mij dat, wat gij ziet, dat niet bestaat in verdienste noch in schuld, niet in dit geheel van gevolg en oorzaak, niet in hetgeen is noch in hetgeen zijn zal 27. Uit het woord alleen beteekent: Uit den naam „heers alleen blijkt, dat hij het hoogste wezen is. Op de vraag nu, hoe aan den alomtegenwoordigen hoogsten geest eene bepaalde afmeting kan worden toegeschreven, ant- woorden wij: 25. Maar dit wordt gezegd met het oog op het hart, omdat het tot den mensch gericht is, 1 Kaf. Up. IV, 49. > Kash. Up. II, 44, 314 CANKARA ÎCÂRYA's COMMENTAAR Dat van den alomtegenwoordigen hoogsten geest gezegd wordt, dat hij een duim lang is, dit geschiedt met het oog op zijn wonen in het hart, evenals met het oog op de geleding van een bamboe aan de ruimte de lengte van eene el wordt toegekend. Want op zich zelf kan van den hoogsten geest, die alle maat te boven gaat, niet gezegd worden, dat hij een duim lang is. En boven hebben wij reeds, op grond van het woord # heers enz., bewezen, dat hier aan geen ander dan aan den hoogsten gecst kan worden gedacht. — Maar daar bij het verschil der levende wezens onderling de harten geene vaste afmeting hebben, kan ook met het oog daarop aan den hoogsten geest niet de bepaalde lengte van een duim worden toegeschreven. — Op deze tegen- werping antwoordt de auteur wederom: Omdat het tot den mensch gericht is. De heilsleer toch, ofschoon zij algemeen geldt, is alleen tot den mensch gericht, omdat deze tot de beoefening er van in staat is, er behoefte aan heeft, er niet van uitgesloten is en volgens de voorschnften er in moet worden ingewijd. Dit is uiteengezet in de bepalingen over de toelatiny tot de studie. Nu heeft het lichaam der menschen eene bepaalde lengte en daar het hart tot het lichaam in eene bepaalde ver- houding staat, heeft ook hun hart eene bepaalde lengte en wel de lengte van een duim. Derhalve, omdat de heilsleer tot den mensch gericht is, kan aan den hoogsten geest met het oog op zijn wonen in het menschelijk hart de bepaalde lengte van een duim worden toegeschreven. Wat nu gezegd is, dat uit de opgave van eene bepaalde lengte en uit de overlevering blijkt, dat onder dien persoou van een duim lengte de aan de wisseling der eindige wereld onderworpen ziel moet worden verstaan, dat ontkennen wij. Want, evenals in de teksten: » Dat is de geesty; » Dat zijt gijn enz., wordt ook hier geleerd, dat de persoon van een duim lang, d. i. de aan de wisseling der eindige wereld onderworpen ziel, Brahma is. De Vedantawoorden toch zijn tweeërlei: Soms hebben zij ten doel het eigenlijke wezen van den hoogsten geest in het licht te stellen; soms strekken zij om te leeren, dat de individueele ziel één is met dien geest. Hier wordt geleerd, dat de individueele ziel één is met den hoogsten geest, niet dat een van beiden een duim lang is. Dat dit alleen de bedoeling is, komt duidelijk uit in hetgeen later gezegd wordt: # Een persoon van een duim lengte, de inwendige geest, woont altiyd iw het beh der menschen ; OP DE APHORISMEN VAN DENe VEDANTA. 345 haar make de mensch met standvastigheid van zijn lichaam los, evenals een riethalm uit de bladscheede; haar leere hij kennen als de reine en onsterfelijke. » 26. Ook anderen behalve deze, leert Bâdarâ- yana; dit blijkt uit het aanwezig zijn der voor- waarden. 7 Dat het hoogste wezen een duim lang genoemd wordt, ge- schiedt met het oog op het menschelijk hart, omdat de heils- leer gericht is tot de menschen; aldus is boven gezegd. Hierop doorgaande wordt nu gezegd: Zeker. Het is eene vaststaande waarheid in de Brahmawetenschap, dat de heilsleer tot den mensch gericht is, maar niet tot den mensch alleen. De leeraar Bâdarâyana leert, dat ook tot die wezens, die boven den mensch staan, de deva's enz., de heilsleer gericht is. Hij leert dit op grond dat de voorwaarden voor de studie er van, behoefte aan verlossing enz, ook bij hen aanwezig zijn. Vooreerst bestaat ook bij de deva's enz. behoefte aan verlossing, voortvloeiende uit het inzicht, dat hunne grootheid aan verandering onderhevig is. Zoo bestaat bij hen ook geschiktheid voor de studie, omdat zij, zooals in de liederen, de brâhmana's, de legenden , de mythen en ook in de ongewijde wetenschap geleerd wordt, lichamelijke wezens zijn. Verder bestaat er geen verbod, dat hen van de studie uitsluit. En door de voorschriften betreffende de inwijding in de leer enz. wordt hunne toelating niet te niet gedaan. Want de inwijding in de leer heeft alleen betrekking op het leeren der Veda's en deze kennen zij van zelf. De reden nu, waarom zij van de vervulling der ceremonieele handelingen uitgesloten zijn, dat er nl. voor de deva's geene andere deva's, voor de rshi's geene andere rshi’s bestaan, die reden bestaat niet bij de beoefening der gewijde wetenschappen. Want bij de beoefening dier wetenschappen hebben Indra en de overige deva's niet te maken met aanwijzingen van deva's, noch Bhrgu en de overige rshi’s met families van rshi's. Welke 1 Taitt. Up. III, 2. 3e Volgr. X. aaf 346 . CANKARA ÂCÂRYA'S COMMENTAAR reden zou er dan bestaan, waarom deva’s en rshi's van de be- oefening der gewijde wetenschappen uitgesloten zouden zijn ? Al is nu de heilsleer ook tot de deva's enz. gericht, toch ver- valt daardoor de bepaling niet, dat het hoogste wezen een duim lang is, daar zij voor hen betrekking heeft op de lengte van hunne eigene duimen. 27. Zegt men: Dan bestaat er tegenstriĳjdigheid ten opzichte van de ceremonieele handelingen, dan antwoorden wij: Neen, want er wordt geleerd dat zij verschillende (gedaanten) aannemen. — Dat moge zoo zijn; maar indien men leert, dat de deva’s ook de gewijde wetenschappen moeten beoefenen , op grond dat zij eene lichamelijke gedaante hebben enz., dan moet men ook aannemen dat zij, als lichamelijke wezens, evenals de priesters bij de ceremonieele handelingen lichamelijk tegenwoordig zijn en dan komt men tot eene tegenstrijdigheid ten opzichte van de ceremonieele handelingen. Want men ziet niet, dat de deva's bij een offer lichamelijk tegenwoordig zijn en dat kan ook niet, daar één deva niet terzelfder tijd bij verschillende offers licha- melijk tegenwoordig ken zijn. — Op deze tegenwerping antwoordt de auteur: Hier bestaat geene tegenstrijdigheid; want zij nemen verschil- lende gedaanten aan. Eénzelfde deva kan verschillende gedaanten tegelijk aannemen. Dit wordt door de schrift geleerd. Want er wordt ergens ! gevraagd: Hoeveel deva's zijn er?” Het antwoord luidt: #Drie en driehonderd, drie en drie duizend.» Op de daarop volgende vraag: # Welke zijn dat?» luidt het antwoord: „Onder hen zijn drie en dertig groote devas.» Daarin leert de schrift, dat één deva verschillende gedaanten tegelijk heeft. Zoo worden die drieëndertig vervolgens eerst tot zes, dan tot drie enz. en eindelijk tot één teruggebracht en dan gevraagd: „Welke is die ééne deva?» waarop het ant- woord luidt: #De levensgeest.s Daarin wordt geleerd, dat alle deva's één zijn in den levensgeest en dat die ééne levensgeest zich terzelfder tijd in verschillende gedaanten openbaart. Zoo leert ook de overlevering, op plaatsen als: »De Yogin, zich macht verwervende, o edele Bharata! kan zich zelf in vele duizende gedaanten vermenigvuldigen en met die allen de wereld door- ' Cat. Brahm. XL, 6, 3, A, Bra. Ar. Lip 9, AD, OP DE APHORISMEN VAN DREN VEDANTA. $47 gaan; met sommige in de zinnelijke wereld zich bewegen, met andere machtige ascese oefenen; en dan alle wederom, evenals de zon hare stralen, in zich opnemen» en dergelijke, dat de Yogins, die zich bovennatuurlijke macht, b. v. het vermogen om zich oneindig klein te maken, verworven hebben, zich met verschillende lichamen tegelijk kunnen verbinden, en hoe zou men dan dat vermogen kunnen ontzeggen aan de deva's, die van hunne geboorte af bovennatuurlijke macht bezitten. Daar nu de deva's verschillende gedaanten kunnen aannemen, kan iedere deva, zich in vele vormen verdeelende, aan vele offers tegelijk deelnemen en dit zonder door de overige aanwezigen gezien te worden, daar zij ook het vermogen bezitten om zich onzichtbaar te maken. De laatste woorden van dit aphorisme kunnen ook anders worden opgevat, zoodat de zin wordt: Uit de beschrijvingen van hun deel hebben aan de ceremonieele handelingen blijkt, dat zij, ofschoon zij lichamelijke wezens zijn, aan verschillende hande- lingen tegelijk kunnen deelnemen. In sommige gevallen toch kan een lichamelijk wezen niet aan meer dan ééne handeling tegelijk deelnemen ; zoo kan b. v. cen Brahmaan, wanneer velen hem een maaltijd aanbieden, niet bij meer dan één persoon tegelijk eten. In andere gevallen daarentegen kan het wel; zoo kan een Brahmaan van meer dan één persoon een groet ontvangen. Zoo kunnen nu ook, daar het offer den deva wordt toegebracht, velen tegelijk hun offer aan één deva toebreugen, al is deze een lichamelijk wezen. Al zijn dus de deva's lichamelijke wezens, dan bestaat er toch geene tegenstrijdigheid ten opzichte van de ceremonieele handelingen. 28. Zegt men nu: Dan bestaat er tegenstrijdig- heid ten opzichte van het Woord, dan antwoorden wij: Neen; want daaruit zijn zij voortgekomen; dit blijkt uit onmiddellijke en afgeleide bewijzen. —- Toegegeven, dat er geene tegenstrijdigheid bestaat ten opzichte van de ceremonieele handelingen, al neemt men aan dat de deva's euz. eene lichamelijke gedaante hebben, dan volgt daaruit toch eene tegenstrijdigheid ten opzichte van het Woord. Want in het mimÂnsâ-aphorisme „Omdat het onafhankelijk is» is het gezag van den Veda bewezen als voortvloeiende uit het oorspronkelijk verband, dat er bestaat tusschen het woord en het daardoor aangeduid object. Maar wanneer aangenomen wort, 348 CANKARA ACARYA'S COMMENTAAR dat een deva eene lichamelijke gedaante heeft, dan moge hij krachtens zijne bovennatuurlijke macht de boter van vele offers tegelijk kunnen genieten, maar dan is hij toch, omdat hij met een lichaam verbonden is, een wezen dat geboren wordt en sterft evenals wij; en daarmede gaat het eeuwig verband tus- schen het eeuwige woord en een object, dat niet eeuwig is, verloren en vervalt dus ook het aan het woord van den Veda toegekende gezag. — Mocht iemand zoo spreken, dan is het antwoord: Ook ten opzichte van het Woord bestaat er geene tegen- strijdigheid. Want daaruit zijn zij voortgekomen. Daaruit alleen, uit het woord van den Veda, is de gansche, uit deva's enz. bestaande wereld voortgekomen. — Maar is niet in het aphorisme: „Uit hetwelk de oorsprong enz. is van het heelal” uitgemaakt, dat de wereld uit het Brahma is voortge- komen; hoe kan dan hier gezegd worden, dat zij uit het Woord is voortgekomen? Bovendien, al neemt men aan, dat uit het woord van den Veda het heelal is voortgekomen, hoe kan daar- door de tegenstrijdigheid ten opzichte van het Woord wegge- nomen zijn, daar toch de Vasu's, de Rudra’s, de Aditya's, de Vigvadeva's, de Maruts enz., daar zij een ontstaan gehad hebben, niet eeuwig zijn en men, wanneer zij niet eeuwig zijn, niet kan ontkomen aan de conclusie, dat ook hunne, in den Veda voorkomende, namen niet eeuwig zijn; want het is algemeen erkend, dat een kind eerst nadat het geboren is, een naam krijgt. Daarom bestaat hier tegenstrijdigheid ten opzichte van het Woord. — | Wij antwoorden wederom: Neen; want men neemt ook tusschen woorden als rkoe’” enz. en het daardoor aangeduide object een eeuwig verband waar. Want al hebben de koeien enz. als individuen een ontstaan, daaruit volgt niet, dat ook het genus een ontstaan heeft gehad. Want bij substantiën, eigen- schappen, handelingen hebben de individuen alléén een begin, maar niet de genera. De woorden nu zijn verbonden met de genera, niet met de individuen, want dan zou, daar het getal der individuen oneindig is, het verband onmogelijk te omvatten zijn. Daar dus wel de individuen een aanvang hebben, maar de genera eeuwig zijn, neemt men ten opzigte van woorden als „koer enz. geene tegenstrijdigheid waar. En eveneens moet men bekennen, dat er ten opzichte van woorden als #Vasur enz. geene tegenstriydighend bestaan , a neemt wen ean dat de OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. _ 349 individueele deva's een ontstaan hebben, daar de genera eeuwig zijn. Dat nu de deva’s individuen zijn van een bepaald genus, volgt hieruit, dat in de liederen en brÂhmana's geleerd worilt, dat zij eene lichamelijke gedaante hebben enz. De namen Indra enz. zijn, evenals de naam vveldheer, ontleend aan den be- paalden rang, waarmede zij verbonden zijn. ledere deva, die dien bepaalden rang bekleedt, wordt Indra enz. genoemd. Hierin ligt dus geen bezwaar. En dat de wereld uit het Woord is voortgekomen, is niet, evenals het voortgekomen zijn uit het Brahma, bedoeld in dien zin, dat het Woord de materieele oorzaak der wereld is. Maar daar het eeuwige woord als uitdrukking van het bestaan met het eeuwige object verbonden is, wordt het ontstaan van een individueel object, beantwoordende aan de gewone beteekenis van een woord, een daaruit voortgekomen zijn genoemd. Waaruit blijkt verder, dat de wereld uit het Woord is ontstaan P Uit onmiddellijke en afgeleide bewijzen. Onmid- dellijk bewijs is de schrift, daar deze, wat haar gezag betreft, van niets anders afhankelijk is; afgeleid bewijs is de over- levering; want deze is, wat haar gezag betreft, van iets anders afhankelijk. Want deze beide leeren, dat aan de schepping het Woord is voorafgegaan. Want de schrift zegt: „Het woord ete (deze) uitsprekende, schiep Prajâpati de deva's; het woord asrgram (werden uitgegoten) uitsprekende, schiep hij de menschen ; bij het woord indava (somadroppels) schiep hij de geesten der vaderen; bij de woorden tras pavitram (door het zijgdoek) de plengoffers; bij het woord dsavas (licht) het lied; bij het woord vicvdni (alle) den lofzang; bij de woorden abhi saubhayd (tot zegen) de overige schepselen !.» Zoo wordt ook elders, b. v. in de woorden: #Door den inwendigen zin verbond hij zich in echtelijke gemeenschap met Vacv 3%, geleerd, dat aan de schepping het Woord is voorafgegaan. En ook de over- levering zegt: „In den beginne is de hemelsche, uit den Veda bestaande rede, die geen begin of einde heeft maar eeuwig is, waaruit alle werkingen hun oorsprong hebben, door Svayainbhû (de door zich zelf bestaande) voortgebracht (geuit).” Dat voort- brengen (uiten) van het Woord nu moet beschouwd worden als 1 Deze plaats komt volgens Govinda Ananda voor in een Chandoga- Brahmasa. Het vers, waarvan hier eene inystieke verklaring vereren wordt, komt voor in Ryv. IX, 62, 1; Sàmav. il, ABW. 3 Brh. Ar. Up. I, 2, 4. 350 CANKARA ÊCÂRYA’S COMMENTAAR uitdrukking voor den aanvang der traditie, daar bij het Woord, dat geen begin of einde heeft, in geen anderen zin van voort- brengen sprake kan zijn. Elders wordt gezegd : »Mahecvara (het _ Opperwezen) schiep in den beginne, door de woorden van den Veda alleen, de namen en vormen der schepselen en den aan- vang der handelingeny en: #Door de woorden van den Veda alleen schiep hij in den beginne de verschillende namen, hande- lingen en toestanden van alle schepselen.s En ons allen leert ook de ervaring, dat een mensch, bezig zijnde met iets dat hij wil volbrengen, eerst het woord, waardoor het wordt aan- geduid, zich voor den geest roept en dan het werk volbrengt. Daaruit besluiten wij, dat ook Prajipati, den schepper, bij de schepping eerst de Vedische woorden voor den geest kwamen en dat hij vervolgens de daaraan beantwoordende objecten schiep. Zoo leert de schrift ook, in woorden als: Het woord Ahd (aarde) uitsprekende, schiep hij de aarden, dat door de open- baring van het woord raarder in zijn geest de aarde zelve geopenbaard, d. i, geschapen is. Hoedanig is nu het woord, dat bedoeld wordt, wanneer men zegt dat de wereld uit het Woord is voortgekomen? Hierop antwoordt de auteur: Het is sphota (het onmiddellijk geopen- baarde begrip). Want neemt men aan, dat het de letters ot klanken zijn, dan zou, daar deze ontstaan en vergaan, niet kunnen gezegd worden, dat uit de eeuwige woorden de indivi- dueele deva's zijn voortgekomen, De klanken toch ontstaan en vergaan, zoo dikwijls zij worden uitgesproken; dit blijkt hieruit, dat zij telkens anders gehoord worden. Want zoo kan men een bepaalden persvon, ook zonder hem te zien, herkennen aan ziju toon van lezen, zoodat men kan zeggen: Het is Devadatta, het is Yajnadatta, die leest. En dat begrip, dat de letters of klanken anders zijn, is niet eene dwaling, daar er geen begrip tegenover staat, waardoor het wordt opgeheven. Bovendien kan men den zin van een woord niet begrijpen uit de letters of klanken. Iedere letter afzonderlijk toch kan den zin niet uitdrukken; want daarmede zou men te veel bewijzen (daar de ervaring leert, dat de zin niet uitgedrukt wordt door ééne enkele letter en dan ook de overige letters overbodig zouden zijn). Ook kan de zin niet worden uitgedrukt door de letters te gelijk, daar de letters een voor een op elkander volgen (en vergaan, zoodra zij uitgesproken zijn). Zegt men nu, dat de laatste letter, gepaard met den indrok \m weg ggurcht door OP DE APHORISMBN VAN DEN VEDANTA. 85] de opeenvolging der letters, den zin uitdrukt, dan gaat ook © dit niet op, want dan zou het woord, dat zelf het begrijpen van het verband noodig zou hebben om begrepen te worden, _ den zin te kennen geven, evenals rook de aanwezigheid van vuur te kennen geeft; en men. verneemt de laatste lettergreep niet gepaard met indrukken, teweeggebracht door de opeen- volging der letters, daar indrukken onwaarneembaar zijn. Zegt men nu, dat de laatste letter gepaard met indrukken , gekend uit hare gevolgen, den zin doet kennen, dan gaat dit wederom niet op, daar de herinnering, het gevolg van den indruk , niet onmiddellijk ontstaat. Derhalve kan het sphota alleen het woord zijn en dat openbaart zich onmiddellijk als object van een enkelvoudig begrip in het subject, wanneer de kiem, bestaande uit den indruk, teweeg gebracht door de opeenvolging der letters, door het hooren der laatéte letter tot rijpheid komt. En dat enkelvoudig begrip is niet eene herinnering van de letters of klanken, daar deze vele in getal zijn en dus niet het object kunven zijn van een enkelvoudig begrip. En zij is eeuwig , want zij wordt herkend, zoo dikwijls een woord wordt uitgesproken, en de voorstelling van verschil heeft betrekking op de letters of klanken. Uit-dat eeuwige, in het sphota bestaande woord, dat alles aanduidt, is de daardoor aangeduide, uit handelingen , handelende personen en vruchten der handeling bestaande wereld voortgekomen. De eerwaarde Upavarsha evenwel zegt: De letters alleen zijn het woord. — Maar is niet gezegd, dat de letters ontstaan en ver- gaan? — Dat is zoo niet, want men herkent deze telkens als dezelfde. En men heeft het recht niet, te zeggen dat die her- kenning het gevolg is van gelijkheid evenals dat bij haren enz. het geval is; want herkenning kan niet door andere bewijsmiddelen te niet gedaan worden. Men kan ook niet zeggen, dat die herkenning het genus geldt, daar het herkenning is van de individueele letters. Want indien telkens bij het uitspreken nieuwe letterindividuen werden gehoord, evenals men telkens andere individuen van het genus koe enz. waarneemt, dan zou de herkenning het genus gelden. Maar dat is het geval niet; het zijn de letterindividuen zelve, die men, zoo dikwijls zij worden uitgesproken, herkent. Want men krijgt de overtuiging , dat b. v. het woord „koer tweemaal, niet dat er twee woorden wkoev zijn uitgesproken. — Maar is niet gezegd , dai \en gero\se van verschil van uitspraak ook tusschen de \e\ters verse ter 352 CANKARA ACARYA'S COMMENTAAR hoord wordt, daar men aan den toon van lezen reeds een persoon kan onderscheiden. — Hierop wordt geantwoord: Daar het vaststaat, dat er herkenning van de letters plaats heeft, berust het verschillend hooren der letters niet op het wezen der letters zelve, maar, daar zij voortgebracht worden door toelating en afsluiting der lucht, op de verscheidenheid der daarbij werk- zame organen. Bovendien zij, die verschil tusschen de letter- individuen aannemen, moeten, om de herkenning der letters te verklaren, het bestaan van lettergenera veronderstellen, met betrekking tot welke genera het waargenomen verschil moet worden beschouwd te berusten op bijkomende voorwaarden ; maar dan ligt het meer voor de hand om aan te nemen, dat met betrekking tot de letterindividuen zelve het waargenomen verschil berust op bijkomende voorwaarden en de herkenning op hun eigenlijk wezen. En die herkenning is juist het begrip , waardoor de voorstelling, dat de letters verschillen, wordt te niet ge- daan. — Maar hoe kan de letter ga, die toch één is, wanneer velen haar op denzelfden tijd uitspreken, vele vormen tegelijk hebben, b. v. met accent en zonder accent, met een nasaalklank of zonder nasaalklank? — Maar dat verschil is een verschil van toon, niet van letter; daarin ligt dus geen bezwaar. Want omdat er scheiding in het een bestaat, behoeft niet ook in iets anders, dat niet gescheiden is, scheiding te ontstaan. Immers men neemt miet aan, dat doot hel verschi ineachen de OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 353 individuen scheiding ontstaat in het genus. Kin daar het be- grijpen van den zin kan verklaard worden uit de letters, is de veronderstelling van een sphota onnoodig. — Maar ik veronderstel het sphota niet, maar ik neem het waar; want het openbaart zich onmiddellijk in het begrip, dat ontstaat bij het vernemen der afzonderlijke letters. — Op die bewering antwoorden wij: Neen, want ook dat begrip heeft de letters tot object. Want het enkel- voudige begrip gaus (koe) dat ontstaat na het vernemen der afzonderlijke letters, heeft de gezamenlijke letters tot object, niet iets anders. Dit blijkt hieruit, dat ook in dat begrip de letters ga enz. voortduren, maar niet de letters da enz. Want indien het sphota, dus iets anders dan de letters ga enz., het object was van dat begrip, dan zouden de letters ga enz. evenzeer als de letters da enz. daarvan afgescheiden zijn; maar dit is zoo niet. Daaruit blijkt, dat dat enkelvoudige begrip eene herinnering is van de letters alleen. — Maar is niet gezegd, dat de letters, daar zij vele zijn , niet het object kunnen zijn van een enkelvoudig begrip? — Wij antwoorden daarop: Ook eene veelheid: kan het object zijn van een enkelvoudig begrip; dat blijkt uit begrippen als: groep, bosch, leger, tien, honderd, duizend enz. Maar het begrip dat gaus één woord is, dat is, evenals de begrippen: bosch, leger enz., een overdrachtelijk begrip, hieruit ontstaande, dat men uit de vele letters één object afscheidt, Nu zegt men: Indien de letters alléén, te zamen het object vormende van een enkelvoudig begrip, het woord uitmaken , dan zouden jara en raja, kapi en pika niet als afzonderlijke woorden kunnen worden opgevat, want dat zijn dezelfde letters , die slechts in eene andere volgorde voorkomen. — Daarop antwoorden wij : Ofschoon men al de letters ieder op zich zelf waarneemt, roepen die letters toch alleen, wanneer zij in eene bepaalde orde op elkander volgen, het begrip van het woord te voorschijn en daarom is het niet ongerijmd, dat, al zijn de letters dezelfde, toch door eene andere volgorde een ander woord ontstaat. En daar in het spraakgebruik van oudere menschen die letters in volgorde genomen in verband gebracht werden met bepaalde objecten, zullen ook in ons eigen spraakgebruik die letters in ons verstand, dat ze ieder op zich zelf waarneemt, onmiddellijk nadat men ze afzonderlijk gehoord heeft, dezelfde voorstelling voortbrengen en zoodoende zonder falen die bepaalde wak ean- duiden; dit is de eenvoudigste veronderstelling. 354 CANKARA âCÂRYA'S COMMENTAAR Maar zij, die een sphota aannemen, laten varen hetgeen men waarneemt om iets aan te nemen dat men niet waarneemt. En aan te nemen, dat de letters, in eene vaste orde vernomen wor- dende, het sphota openbaren en het sphota het object openbaart , dat is eene meer ingewikkelde veronderstelling. En ofschoon de letters, wauneer zij worden uitgesproken, telkens andere zijn, kan, daar men noodzakelijk het bestaan van algemeene letter- soorten moet aannemen als grond van de herkenning, het in de letters liggende vermogen om het object aan te duiden op de soorten worden overgebracht en daarom ligt er geene tegen- strijdigheid in de leer, dat uit de eeuwige woorden de indivi- dueele deva's enz. zijn voortgekomen. 23. En daaruit volgt ook, dat hij eeuwig is. Terwijl de eeuwigheid van den Veda vaststaat op grond dat de overlevering hem voorstelt als het werk van een absoluut wezen, is de bewering geopperd, dat de leer, dat de individueele deva's enz. een begin gehad hebben, daarmede in strijd is; maar die bewering is ir het vorige aphorisme weerlegd. Nu be- vestigt de auteur de alreeds vaststaande waarheid, dat de Veda eeuwig is, op nieuw in de woorden: En daaruit volgt ook, dat hij eeuwig is. Ook daaruit, dat de wereld, de deva's en de overige wezens die tot vaste genera behooren, uit het woord van den Veda is voortgekomen, moet men besluiten, dat het woord van den Veda eeuwig is. En zoo leert het lied in de woorden: # Door offers volgden zij het spoor van Vâc en vonden haar weer, wonende onder de rshi’s tr, dat Vac reeds bestond , toen zij wedergevonden werd. En eveneens zegt Vedavyâsa in de overlevering: # Door Svayambhû gemachtigd, hebben de groote rshi’s vroeger door ascese de Veda's met de legenden verkregen, die bij het einde der wereldeeuw verloren waren gegaan «. 30. En omdat zij in naam en vorm gelijk zijn, volgt ook uit de geregelde herhaling van schep- ping en ondergang geene tegenstrijdigheid; want zoo leeren schrift en overlevering. — Toegegeven dat, indien evenals individueele koeien enz. zoo ook individueele deva’s enz. in onafgebroken volgorde ont- 1 Rgveda X, TA, 3. OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 359 staan en ondergaan, door de eeuwigheid van het verband , daar het bestaan van naam, object en noemer nimmer afgebroken wordt, de tegenstrijdigheid ten opzichte van het Woord wordt opgeheven. Maar wanneer, zooals de uitspraken van schrift en en overlevering beide leeren, de geheele drievoudige wereld, naam en vorm verliezende, telkens volkomen ondergaat en op nieuw ontstaat, hoe kan men dan tegenstrijdigheid vermijden P — Daarop wordt geantwoord: Omdat zij in naam en vorm gelijk zijn. Vooreerst moet men ook daarbij aannemen, dat de wereldstroom geen begin heeft gehad. En dat dit zoo is, zal de leeraar later (II, 1, 36) bewijzen. Heeft nu de wereld- stroom geen begin gehad, dan moet men aannemen dat, even- als uit het inslapen en ontwaken, ofschoon ook dit door de schrift een ondergaan en ontstaan genoemd wordt, geene tegen- strijdigheid volgt, daar de toestanden na het ontwaken dezelfde zijn als voor het inslapen, zoo ook in het ontstaan en vergaan bij iedere wereldperiode geene tegenstrijdigheid ligt. En bij het inslapen en ontwaken heeft volgens de schrift vergaan en ontstaan plaats, zooals zij leert in de woorden: # Wanneer iemand slapende geen droomgezicht ziet en in dezen levensgeest samengetrokken is, dan gaat de stem met alle namen, het gezicht met alle vormen, het gehoor met alle woorden, de inwendige zin met alle voorstellingen daarin op; wanneer hij ontwaakt, dan gaan, evenals van een brandend vuur naar alle kanten vonken ontspringen, van dezen geest alle levensgeesten uit, ieder naar zijne plaats; van de levensgeesten de deva's, van de deva's de werelden tw. — Wat den slaap betreft, moge er geene tegenstrijdigheid bestaan, daar de bestaande toestanden voor de overige menschen onafgebroken voortduren en de slaper zelf na zijn ontwaken herinnering heeft van de toestanden voor zijn inslapen. Maar bij den grooten ondergang houden alle bestaande toestanden op en men kan zich de toestanden eener vroegere wereldperiode, evenmin als die van eene vroegere geboorte, herinneren; de vergelijking is derhalve onjuist. — Dat is geen bezwaar; want ofschoon de groote ondergang aan den geheelen gang der wereld een einde maakt, kunnen de hoogere wezens, Hiranyagarbha enz., door de gunst van het hoogste wezen zich den toestand der vroegere wereldperiode herinneren. Ofschoon de ervaring ' Kaush. Brahm. Up. UI, 3. 356 CANKARA ÂCÂRYA'S COMMENTAAR leert, dat de gewone levende wezens geene herinnering hebben van de toestanden uit een vroeger bestaan , behoeft dit niet even- eens het geval te zijn met de hoogere wezens. Want evenals men van den mensch af tot de planten toe, ofschoon ze allen gelijkelijk levende wezens zijn, op iederen trap grooter beper- king van kennis en macht vindt, zoo vindt men van den mensch af tot Hiranyagarbha toe op iederen trap telkens grooter open- baring van kennis en macht. Men kan das van die boveu- natuurlijke macht, die in de uitspraken van schrift en over- levering herhaaldelijk wordt toegekend aan hen, die bij den aanvang eener wereldperiode wederom verschijnen, niet beweren, dat zij niet bestaat. En dus kunnen de hoogere wezens, Hiranyagarbha enz., die uit eene vorige wereldperiode uitstekende kennis en macht hebben overgehouden, wanneer zij bij het begin der nieuwe periode wederom verschijnen, door het hoogste wezen begunstigd zich de toestanden der vroegere periode herinneren , evenals iemand die uit den slaap ontwaakt. En zoo. zegt de schrift: „Begeerig naar verlossing zoek ik mijn toevlucht bij dien deva, die Brahmâ het eerst schiep en hem de Veda's openbaarde, die zich openbaart in mijn eigen verstande 1. En Caunaka (de veronderstelde verzamelaar van den Rgveda) en de overigen leeren, dat de liederen van den Veda door de rshi’s, Maducchandas enz., zijn gezien. En zoo worden door de over- levering bij iederen Veda Kândarshi's vermeld. En de schrift leert ook in den tekst, die aanvangt: „Wie bij het offer of bij het onderricht een lied gebruikt, waarvan hij den rshí, het metrum, den deva of het brâhmana niet kent, die wordt een paal of vaart ter heller en eindigt: „Daarom kenne men ze van ieder lied», dat men, voordat men met een lied begint, den rshi moet kennen. En om genot te verwerven worden aan de levende wezens plichtmatige handelingen voorgeschreven ; om smart af te weren, onplichtmatige verboden. Begeerte en afkeer ne hebben het uit ervaring en schrift bekende lief en leed, niet iets verschillends tot object. Derhalve is iedere nieuw ont- staande schepping, die bestaat uit de vruchten van plichtmatige en onpligtmatige handelingen, gelijk aan de vroegere. En de overlevering zegt ook: „De handelingen, die ieder van hen verricht heeft in eene vroegere schepping, die verricht hij weder in iedere nieuwe schepping; onder den invloed hunner vroegere 1 Gvet. Up. Vi, 18. OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 357 daden, hetzij deze boos of weldadig, zachtmoedig of wreed, goed of kwaad, waar of onwaar zijn, handelen zij; daarom heeft iemand in bepaalde daden behagen w. Verder, wanneer deze wereld ondergaat, blijft de potentia over en uit die potentia komt zij op nieuw voort; want anders zou men een ontstaan zonder oorzaak moeten aannemen. En men kan niet veronderstellen, dat die potentia veelvormig is. Daaruit nu moet men hesluiten, dat in den van eeuwigheid af bestaanden wereldstroom de van tijd tot tijd elkander opvolgende werelden , nl. de aarde enz., groepen van levende wezens, die onderschei- den zijn in deva's, dieren en menschen , en onderscheidingen van kasten, rangen, plichten en vruchten der handelingen, volgens vaste wet geregeld zijn, evenals dit het geval is met het ver- band tusschen organen en objecten. Want men kan zich niet voorstellen, dat in de verschillende scheppingen het verband van organen en objecten enz. verschillend zou zijn, zoodat er b. v. een zesde orgaan met daaraan beantwoordende objecten zou bestaan. Daar derhalve de toestanden in de verschillende wereldperioden gelijk zijn en bij de hoogere wezens herinnering van de toe- standen der vroegere wereldperiode mogelijk is, zijn de bij iedere schepping ontstaande wezens telkens gelijk in naam en vorm; en daar dit zoo is, bestaat er geene tegenstrij- digheid ten opzichte van het gezag der schrift, al neemt men eene geregelde herhaling van schep- ping en ondergang der wereld aan. En schrift en overlevering beide leeren die gelijkheid van naam en vorm. # De schepper schiep evenals vroeger zon en maan, hemel en aarde, luchtruim en ethers 1. De bedoeling is: Evenals de uit zon en maan enz. bestaande wereld in de vroegere wereldperiode geschapen was, zon schiep het hoogste wezen ze ook in deze wereldperiode. En ook uitspraken der over- levering als: »Aan hen die aan het einde van den wereldnacht geboren worden geeft de Ongeschapene de namen der rshi’s en de openbaringen der Veda's; evenals in den loop der jaren de verschillende kenteekenen der jaargetijden op hun bepaalden tijd telkens op dezelfde wijze worden waargenomen, zoo ook de dingen bij den aanvang der wereldeeuwen; wat zij vroeger ‘ver- tegenwoordigden , dat vertegenwoordigen zij ook thans ; de tegen- 1 Taitt. Asanyaka X, 1, 14,. 338 CANKARA ÂCÂRYA'S COMMENTAAR woordige deva's zijn in naam en vorm gelijk aan de vroegere » moeten hier in aanmerking genomen worden. 81. Jaimini ontkent de roeping der deva’s op grond dat deze onmogelijk is bij wetenschappen als de Madhuvidyâ Hier keert de auteur terug tot het eigenlijke punt in kwestie, het bewijs nl. dat ook de deva’s geroepen zijn tot de beoefening der Brahmawetenschap. Jaimini Acarya leert, dat de deva’s daartoe niet geroepen zijn, op grond dat dit onmogelijk is ten opzichte van de Madhuvidyâ enz. Want neemt men aan, dat zij geroepen zijn tot de beoefening der Brahmawetenschap, dan moet men ook aannemen, dat zij geroepen zijn tot de beoefening der Madhu- vidyÂ enz., daar deze even goed tot de gewijde wetenschappen behooren. En dit is onmogelijk t. En waaruit blijkt verder , dat de deva’s er niet toe geroepen zijn? 32. En op grond dat zij bestaan in licht Aan de lichtschijf, die, aan den hemel staande en dag en nacht zich rondwentelende, de wereld beschijnt, worden de deva-namen Aditya enz. gegeven; dit is algemeen erkend in de gewone beschouwing en staat ook vast op grond van de teksten. En men kan niet aannemen, dat die lichtschijf een lichaam , een hart enz., bezit en bewustzijn of behoefte aan verlossing heeft, waut men weet, dat zij onbewust is evenals het leem enz. Dit geldt ook van Agni enz. Zegt men nu: Dat moge zoo zijn; maar daarin ligt geen bezwaar, daar men uit de liederen, brihmana’s, legenden, mythen en ook uit de gewone beschouwing weet, dat de deva's enz. een lichaam hebben, dan is het ant- woord: Neen. De gewone beschouwing vooreerst is geenszins een kenmiddel op zich zelf; want alleen wat algemeen aange- nomen wordt op grond van kenmiddelen, waarneming enz., zonder nader onderzoek, wordt gezegd erkend te zijn in de gewone beschouwing. En hier kan noch waarneming, noch een ander dier kenmiddelen beslissen. Ook de legenden en mythen hebben, daar zij van menschelijken oorsprong zijn, den steun t Het hier volgende vertoog is in de vertaling weggelaten. Het komt in het kort hierop neer: De Madhuvidya, die in verband staat met het ritueel, handelt over de kennis van bepaalde deva's, Aditya, de Maruts, Rudra’s, Vasw's enz, Nu is het ongerijmd, dat de deva's het wezen der deva's zouden \eeren kennen en. hen vereeren, OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 359 van een ander gezag noodig. De brihmama’s verder, die, daar zij met een voorschrift één geheel uitmaken, tot aanprijzing. daarvan strekken, kunnen niet opgevat worden als op zich zelf nog ten doel hebbende, te leeren dat de deva's een lichaam enz. hebben. De liederen eindelijk, die, door de schrift voor eene bepaalde handeling bestemd en onafscheidelijk met de praktische aanwijzingen samenhangende, dienen om hetgeen daartoe behoort te noemen, zijn volgens de verklaring der uitleggers geenszins kenmiddel voor eene of andere zaak. Derhalve zijn de deva's enz. niet geroepen tot de studie van het Brahma. 33. Maar BÂdarÂyana neemt het bestaan er van aan; want zij is wel mogelijk. Het woord maar duidt de verwerping aan van het gevoelen der tegenpartij. BâÂdarâyana AcÂrya leert, dat ook voor de deva's de roeping bestaat tot de studie van het Brahma. Want al is die roeping onmogelijk met betrekking tot de studie van wetenschappen als de Madhuvidyâ enz, waarin sprake is van deva’s enz., zij is wel mogelijk met betrekking tot de studie der zuivere Brahma- wetenschap, daar de roeping afhangt van behoefte aan verlossing, geschiktheid tot de studie, en van het niet bestaan van een verbod, En men mag niet, op grond dat die roeping onmogelijk is met betrekking tot sommige wetenschappen, haar ontkennen ook met betrekking tot die, waarbij zij wel mogelijk is. Alle menschen, Brahmânen enz., toch zijn ook niet bevoegd tot alle ritueele handelingen, b. v. de koningswijding enz.; dezelfde regel, die daar geldt, moet men ook hier toepassen. En met betrekking tot de Brahmawetenschap geeft de schrift een kenteeken, waaruit blijkt dat de deva’s enz. tot de studie er van geroepen zijn, daar er gezegd wordt: » Wie der deva's tot de kennis daarvan komt, die wordt het; eveneens de rshi’s en de menschen» en: „Zij nu zeiden: Welaan, laat ons den geest trachten te leeren kennen, door de kennis waarvan men alle werelden en alle wenschen verkrijgt. Van de deva's begaf zich Indra, van de asura’s Virojana tot Prajâpatis 1. En ook de overlevering geeft zulke kenteekenen, als b. v. het gesprek tusschen de Gandharva’s en Yâjnavalkya en dergelijke meer. Wat nu in het vorige aphorisme gezegd is, daarop antwoorden ' Chand. Up. VIII, 7, 2 360 CANKARA ÂCÂRYA'S COMMENTAAR “wij: De woorden Aditya enz., al duiden zij hemellichten enz. aan, zijn tegelijk namen van bepaalde zelfbewuste, met hoogere macht begaafde wezens, ul. deva's; want zoo komen zij in de liederen en br&hmana’s voor. | Want krachtens hunne hoogere macht zijn de deva's in staat èn om die lichtwezens te bezielen èn om naar willekeur dit of dat lichaam aan te nemen. Want zoo wordt in de schrift , in de legende van Subrahmanya omtrent de bok van Medhâtiti , gezegd, dat Indra in de gedaante van een bok, Medhatiti, den afstam- meling van Kanva, roofde, En in de overlevering wordt verhaald, dat Aditya, in de gedaante van een man, tot Kuntî naderde. En er wordt geleerd, dat ook in het leem enz. zelfbewuste zielen wonen, daar de schrift zegt: » Het leem sprake; » De wateren spraken» enz. Ein betrekkelijk Aditya enz. wordt geleerd, dat de lichtschijf, die stoffelijk is, onbewust is, maar de deva's, die ze bezielen, zijn, zooals gezegd is, zelf bewuste wezens, daar ze als zoodanig voorkomen in de liederen en brihmana’s. Wat verder gezegd is, dat de liederen en brâhmana’s, daar zij eene andere strekking hebben, niet kunnen dienen als bewijs, dat de deva's een lichaam hebben, daarop antwoorden wij: Of iets bewezen wordt zoo te zijn of niet, hangt hiervan af, of het al of niet in het begrip ligt, niet hiervan, of het woord al of piet. eene andere strekking heeft. Want ook wanneer iemand met een ander doel langs een weg gaat, merkt hij van een op den weg liggende grashalm of veder op, dat zij bestaan. — Nu zegt men: Dat voorbeeld past hier niet, want daar heeft eene, die veder, grashalm enz. tot object hebbende, waarneming plaats en daardoor merkt men het bestaan er van op, maar in de hier besproken gevallen, bij een brihmana, dat als één met een voorschrift tot aanprijzing daarvan dient, kan men niet aannemen, dat het afzonderlijk nog de strekking heeft om iets mede te deelen. Want wanneer een zin in zijn geheel dient om een bepaald be- grip aan te duiden, dient niet ook een gedeelte er van afzon- derlijk om een begrip aan te duideu. B. v. in den ontkennenden zin: rp Geen brandewijn drinke menr is het verbod, dat door het geheel wordt uitgedrukt, de eenige bedoeling en zijn niet de woorden » brandewijn drinke men.» nog afzonderlijk een voor- _ schrift om brandewijn te drinken. — Daarop wordt wederom geantwoord: Dat voorbeeld past hier niet; bij het verbod om sterken drank te drinken, kan men, daar de woorden slechts één zin uitmaken, wit den aard der vaak miek eamnemen, dat OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 861 een gedeelte op zich zelf nog eene beteekenis heeft. Maar bij een voorschrift met een brihmana vat men eerst de woorden van het brÂhmana op als een afzonderlijken zin, die eene ge- schiedenis mededeelt, en leert het dan ten gevolge van zijne beteekenis kennen als eene aanprijzing van het voorschrift t. 