None
Zur vorstehenden kleinen Arbeit sei bemerkt, dass noch manche der beschriebenen Arten Anlass zu Abteilungen, Untergattungen und Gattungen gegeben haben würde, wenn ich reichlicheres Untersuchungsmaterial unter den Händen gehabt hätte. Den Liebhabern neuer Gattungsnamen und Systematikern muss aber schließlich auch etwas übrig bleiben. Die Arten-Konferenz in der Familie der Pselaphiden ist zwar heute bereits eine reiche, aber immer noch sehr lückenhafte; wir müssen noch viel mehr Arten kennen lernen ehe sich die Berechtigung für Abgrenzung in Gattungen sicher feststellen lässt. Bryazis Reichei Schauf. (S. 119) taufe ich in Br. Reicheana um, wegen Bryarfs Reichet Motsch., die erkenntlich beschrieben ist. Der Erwähnungen Gattungen und Arten. N.B. Pag. 242—296 beziehen sich auf Band XXIX, Pag. 94—160 auf Band XXX. Den Arten, welche von Dr. Schaufuss nicht beschrieben sind, ist der Autorame beigesetzt. Neue Arten sind im Druck ausgezeichnet. Akascantus n. g. 258. sannio. 258. Acamaldus. 150. Aplodea adumbrata Reitt. 272, 273. castanea Blch. 271, 272, 278. cosmoptera Bich. 271, 272, 273. difformis. 272. Elsbethae Reitt. 272. gibbicollis. 269, 272, 273. palpalis Reitt. 272, 273. palpalis Reitt. 272, 273. valdiviensis Blch. 271, 273. valdiviensis Blch. 271, 273. villa. 268, 278. Arthmius. 145. n _ bicolor Reitt. 147. n Luzerae Reitt. 146. n tripunctatus Reitt. 146. n tripunctatus Reitt. 146. n tripunctatus Reitt. 142, 146. n labialis. 148.  138. Dokrni. 137. Germari Aubé. 142. honestus. 141. Luzerae Reitt. 141, 146. macrocephalus. 140. mirabilis Reitt. 142. Orion. 141. peniculus. 140. plicatus Motsch. 188. quadripunctatus. 141. quaestus. 139. uinquefoveolatus. 141. rhinoceros. 141. rivularis. 140. rungifrons. 141. semisulcatus Motsch. 139. stultor. 140, 144, 145. sus. 140, 143, 144, 146. trifoveolatus. 141, 146. brinodulus. 140, 144, 145, tripunctatus Reitt. 141, 146,  cochlearifer. 118. convexa. 119, 125, 131. cordata. 116. corpulenta. 118, 123. curticornis. 118. denticornis. 118. denticornis. 118. dimissionis. 118, 123. dorsopunctata. 120, 133. eucera Aub. 119. excisa. 120. eztuscurvata. 114. fluviatilis. 120, 134. fraudatrix. 119. Goryi Aub. 121, 136, 137. heppopotamus. 120, 135. smpunctata. 120, 132. intuscurvata. 116. laevicpllis Aub. 118. Lebasii Aub. 121, 136. longiclava. 119, 126. macrocephala. 118, 121, 124. mamilla. 116. Minasanae. 121, 125, 136. monoceros. 119. nana. 118, 121. mamilla. 116. penita. 121, 135. pilosella. 120. proportionalis.  120, 182. subnitida. 120, 184. sumatrensis. 113. suturalis. 118, 125. tenuicornis. 121, 137. 168 Bryaxis friangulifer. 119, 128. n n truncata. 119, 128, 130, 133. unifoveolata. 118, 125. Bythinogaster n. g. 111. n simplex. 112. Bythinomorpha n. g. 109. n exsculpta. 110. Bythinus clavicornis. 283. Canthoderus Motsch. 274. Cryptorhinula n. g. 150. nodifera. 150. Curculionellus anopunctatus. 254. n 333 n n n bicolor. 253. brevipalpis. 254. clavicornis. 253. var. verafor. 254. semipolitus. 256. - Cyathiger Baumeisteri. 248. punctatus King. 247. Reitteri. 242. Simonis. 243. Cylindrarctus n. g. 91. americanus. 92. Cylindrembolus n. g. 103. marginalis. 103. Durbos affinis. 291. 296. n n n n cribratipennis. 291, 292. formosus King. 289, 290, 292. humeralis Westw. 290, 291. intermedius. 290, 292. interruptus. 290, 291. Enoptostomus dirmanus. 276. n n clandestinus. 277. siamensis. 277. Epicaris Reitt. 277. Eupines? 129, 132. Euplectomorphus elegans. 159. n pygmaeus Motsch. 282. festis. 281. Euplectops denticollis. 155. Euplectus brasiliensis. 154. Eupsenius dominicanus. 108. n politus Reitt. 109. Eutrichites. 111. Gamba Argus Reitt. 101. n n n n evipennis. 100. elongata. 102. rugicollis. 102. (Sagola) Simoni Reitt. 100, Gonatocerus basalis King. 279. 281. n n communis. 279. 281. tertius. 279, 281. Hamotulus n. g. 108. Harmophorus n. chamaeleon. 108. g. 264. manticoroides. 265. Jubus. 101, 164 Jubus inermis. 101. n laticollis Raffr. 101. longipennis Raffr. 101. Reitteri Raffr. 101. Schaufussi Reitt. 101. spinicollis. 102. subopacus. 102. Mechanicus n. g. 158. n chlamydophorus. 158. Metopias curculionoides Gory. 290. Metopioxys spiculatus. 278. 333 3 3 Neodeuterus n. g. 151. n admirandus. 152, 153. n alter. 153. Octomicrus interruptus. 275. n verticalis. 275, 276. Odontalgus vestitus. 243. Phalepsus ampliventris. 257. n Auminicola. 256. n hirsutus. 257. „ subglobosus Westw. 256. Phamisus bellus. 267. „ Aorroris. 265, 267. n Reichenbachii Aub. 267. Phthartomiorus n. g. 156. externus. 156. Pselaphus antipodum Westw. 251. n bipunctatus. 250. bizonatus. 246. canaliculatus. 248. castaneus Blch. 272. elegantissimus. 246. frontalis. 251. insignis. 249. laevicollis Reitt. 248. lativentris Reitt. 248. longepilosus. 248. multangulus. 248. opacus. 245. pilicornis Reitt. 248. squamiceps. 252. tripunctatus. 252. trossulus. 247. Pselaptus? 126. Pyxidicerus amoenus. 94, 95, 99. 3333333339393 33323 geminatus Westw. 249, 251. BESCHREIBUNG Pyxidicerus castaneus Motsch. 94, 97. cordiger. 94, 95, 99. Rajah. 98, 94, 96, 97, 98. triophihalmus. 94, 95, 96, 97. tythus. 94, 95, 97, 99. venustus. 94, 95, 98, 100. Rytus corniger King. 289. n gemmifer. 287, 289. n nanus Sharp. 288, 289. n orientalis. 287, 289. n palpalis King. 289. Stratus. 274, 159. Taphrophorus. 274. Typhus niger Payk. 260. Typhus niger Payk.  106. Westw. 289, 105. Mucronatus  Amazon. Chile. Amazon. N. Granada. id. Chile. id. id. Cuba. id. id. Amazon Brasil. BOLETINA SILACEA nov. sp. DOOR F.M. VAN DER WULP. De soorten van het genus Boletina zijn niet zeer talrijk, — ruim een twintigtal, allen uit Europa, — en de bestaande beschrijvingen zijn van dien aard, dat men de soorten vrij gemakkelijk daaruit leert kennen. Ik durf het daarom wagen hier eene nieuwe en naar het mij toeschijnt, zeer kennelijke soort te beschrijven en af te beelden. Boletina silacea nov. sp. Rufo-flava, abdomine tribus striis transversis et apice (ovipositore excepto) nigro-fuscis, alarum apice infuscato. — 2 long. 4 mm. — Pl. 11 fig. 4. Roodgeel, eenigszins glanzig. Voorhoofd bruinachtig grauw. Sprieten niet langer dan de thorax, de worteleden en het begin der schaft geel, verder allengs bruinroode langsbanden. Palpen geel. Op den thorax eene flauwe aanduiding van drie bruinroode langsbanden. Achterrand van den tweeden, derden, vierden en vijfden lijfsring bruinzwart; de laatste ringen geheel van die kleur; de korte eierbuis met de beide lamellen geel. De borstels van den thorax en de korte, platliggende beharing van het achterlijf geel. Pooten geel; de spits der achterheupen en der achterdijen, alsmede de tarsen zwartachtig; de eindsporen der schenen geelachtig, ofschoon iets verdonkerd; aan de voorpooten de dijen en schenen ongeveer van gelijke lengte, de tarsen anderhalfmaal zoo lang als de schenen; aan de voorpooten de dijen en schenen ongeveer van gelijke lengte, de tarsen anderhalfmaal zoo lang als de schenen; aan het eind van den voorrand eene BOLETINA SILACEA NOV. Sp. 167 wegsmeltende zwartbruine vlek; randader slechts weinig voorbij de uitmonding der cubitaal-ader voortgezet; hulpader ongeveer op de halve vleugellengte en ver voorbij den oorsprong der cubitaal-ader in den voorrand uitmondende, met BOLETINA SILACEA NOV. Sp. 167 wegsmeltende zwartbruine vlek; randader slechts weinig voorbij de uitmonding der cubitaal-ader voortgezet; hulpader ongeveer op de halve vleugellengte en ver voorbij den oorsprong der cubitaal-ader in den voorrand uitmondende, met BOLETINA SILACEA NOV. Sp. 167 wegsmeltende zwartbruine vlek; randader slechts weinig voorbij de uitmonding der cubitaal-ader voortgezet; hulpader ongeveer op de halve vleugellengte en ver voorbij den oorsprong der cubitaal-ader in den voorrand uitmondende, met BOLETINA SILACEA NOV. Sp en das sub-costaal-ader verbonden; oorsprong der cubitaal-ader dichter bij den vleugelwortel dan in andere soorten, op ruim een derde der vleugelwortel van in andere soorten, ruim half olang als de bovenarm; basis der onderste vorkcel veel meer naar den vleugelwortel teruggetrokken dan die der bovenste. Een 9, door den heer Snellen den 25 Juli 1886 te Rijen gevangen. Volgens het aderbeloop behoort deze soort stellig tot het genus Boletina Staeg. Ik vind echter geene soort van dat geslacht be-schreven, die, zooals deze, eene roodle kleur heeft en eene donkere vlek aan de vleugelspits vertoont. Bij hare determinatie zou kunnen gedacht worden aan Zeis dimidiata Meig. (Klass. J. 94. 3 en Syst. Beschr. I. 254. 1), waar- van het, bij gemis van eene afbeelding en van de beschrijving van het aderbeloop, niet is uit te maken, tot welk der nieuwere genera zij behoort. De beschrijving (ook alleen op het 9 gegrond) wijkt echter af door de zwarte thorax-strepen, door zes (niet vier) zwarte dwarsbanden op het achterlijf en door de vleugels, waarvan niet enkel de spits, maar het geheele buitenste derdedeel bruin is. NOG IETS OVER LANGWERPIGE DEXINEN, DOOR F. M. VAN DER WULP. I. Genus URAMYIA Rob. D. (= Ozyderia Big.) Toen ik vroeger in dit Tijdschrift (dl. XXVIII blz. 189) eenige langwerpige Dexinen besprak, maakte ik met eenkel woord melding van het geslacht Oryderia Big. (Bull. Soc. Ent. de France 1885 p. xxxmi), doch liet dit verder buiten aanmerking, omdat de heer Bigot mij had medegedeeld, dat hij genoodzaakt was Geslacht weder in te trekken. Het genus was gegrond op een enkel voorwerp van Brazilie, met een zeer verlengd achterlijf («abdomine angusto, conico, acuminato»), en dat aanvankelijk door Bigot voor een d gehouden werd; de soort noemde hij O. acuminata. Onder de Mexicaansche vliegen van de heeren Ducane Godman en Salvin vond ik er een, die mij toescheen als O. acuminata te kunnen worden bestemd, ofschoon sommige punten van twijfel overbleven. Zoo b.v. had mijn exemplar duidelijk behaarde oogen, terwijl Bigot's beschrijving zegt: « oculis nudis» en op eene andere plaats « oculis fere nudis ». Daar ik er veel belang in stelde, om ten aanzien van de identiteit mijner soort zekerheid te verkrijgen, vroeg ik den heer Bigot, onder toezending van eene schetsteekening, nadere inlichtingen, o. a. ook op het punt der oogen. Blijkens zijn antwoord, had ik, althans in de bepaling van het genus, niet misgetast, en wat de beharing der oogen betreft, ook deze werd bij nader onderzoek door Bigot aan zijn exemplaar waargenomen. Inmiddels had de heer Bigot onder een groot aantal nog onge- determineerde vliegen in zijn bezit, een paar Braziliansche exemplar gevonden, die, met uitzondering van het veel minder verlengde achterlijf, volmaakt op zijn ne O. acuminata geleken, en die hij daarom voor de andere sexe van dezelfde soort hield. Hij kwam tevens tot het besluit, dat hij het beschreven exemplar ten onrechte voor een d had gehouden, want de verlengde laatste lijfsring meende hij nu voor de eierbuis te moeten aanzien. Voorts bemerkte hij, dat in zij NOG IETS OVER LANGWERPIGE DEXINEN. 169 determineerde vliegen in zijn bezit, een paar Braziliansche exemplar gevonden, die, met uitzondering van het veel minder verlengde hij, volmaakt op zijn ne O. acuminata geleken, en die hij daarom voor de andere sexe van dezelfde soort hield. Hij kwam tevens tot het besluit, dat in zij NOG IETS OVER LANGWERPIGE DEXINEN. 169 determineerde vliegen in zijn bezit, een paar Braziliansche exemplar gevonden, die, met uitzondering van het veel minder verlengde achterlijf, volmaakt op zijn ne O. acuminata geleken, en die hij Ne collectie zich een exemplaar Uvid-Amerika bevond met het etiquet: Uramyia producta Rob. D., en bij nauwkeurige vergelijking bleek het, dat Ozydezia acuminata generiek daarvan niet verschilde, en slechts eene andere soort was van het geslacht Uramyia Rob. D. — Het bedoelde Zuid-Amerikaansche voorwerp had ook het achterlijf zeer verlengd en werd daarom door hem mede voor een 9 gehouden. Het geslacht Uramyia wordt door Robineau Desvoidy (Myodaires p. 215) gekenmerkt als volgt: « Caractères des Thélaires: chète tomenteux. Front étroit sur «les deux sexes; le dernier segment abdominal des femelles prolongé «en une longue tarrière; corps cylindrique.» Hij voegt er bij: «on ne confondra jamais ce genre avec aucun de ses voisins, «surtout lorsqu’on possédera les femelles ». Robineau Desvoidy beschrijft vervolgens de eenige hem bekende soort van dit geslacht, uit Brazilie herkomstig, onder den naam van U. producta. Gelijk uit het vorenstaande blijkt, kende hij de beide sexen en verkeerde hij ook in de meening, dat het verlengde achterlijf bij de eenese sexen niet anders dan de eierbuis van het 9 kon aanduiden. De heer Bigot is zoo goed geweest, mij het exemplaar van U. producta, alsmede een d en 2 van U. acuminata ten onderzoek te zenden. Uit de vergelijking dezer voorwerpen is het mij duidelijk geworden, dat het Mexicaansche exemplaar, onder mijne berusting, niet behoortt tot Uramyia (Oxyderia) acuminata Big., maar tot U. producta. Rob. D. Op twee punten ben ik het met mijn geachten Franschen collega niet eens. In de eerste plaats houd ik de voorwerpen met het verlengde achterlijf niet voor het 2, maar integendeel voor het â, en zulks vooral naar analogie met het geslacht Zrichadura Macq., alwaar juist bij het d het achterlijf in een langen staart eindigt (zie mijne aanteekening daaromtrent in het Tijdschr. voor Ent., di. XXVIII bl. 194). Daar blijkt dit duidelijk, omdat de wijfjes een breeder voorhoofd en kortere klauwen en pulvillen aan de tarsen hebben, waaraan over ’t algemeen, bij de Muscidae calypterge, de vrouwelijke voorwerpen bij den eersten oogopslag te herkennen zijn. Deze sexueele kenmerken kunnen nu wel voor het geslacht Uramyia niet gelden, want, gelijk Robineau Desvoidy reeds heeft aangegeven, is daar het voorhoofd ook bij de wijfjes smal, terwijl evenmin de tarsen het gewone verschil aanduiden; maar de voorwerpen met verl. engd achterlijf heben van onderen aan den laatsten lijfsring, niet geheel aan het einde, de genitaal-spleet, op de wijze van de mannetjes van Zrichodura en andere min of meer verwante genera, zooals ik dit l.c. op pl. 6 fig. 4, 8, 11 en 14 heb afgebeeld. In de tweede plaats kan ik met den heer Bigot niet medegaan, ten opzichte van de plaats, die hij aan het geslacht Uramyáa in het systeem aanwijst. Hij wil dit namelijk opnemen onder de Sarcophaginen, die zich over ’t algemeen onderscheiden door den aan ’t begin gevederden en aan ’t eind naakt sprietborstel, in tegenstelling o. a. van de Dexinen, bij welke de sprietborstel tot het einde gevederd is. Nu heeft inderdaad het genus Uramyia den sprietborstel kort gevederd en aan het einde naakt; maar de heer Bigot hecht m. i. te veel waarde aan dit ééne kenmerk en ziet daardoor alle anderen voorbij. De zeer langwerpige lichaamsvorm toch en de sterk verlengde pooten geven aan deze dieren een’ habitus, dien men wel onder de Dexinen maar nimmer bij de Sarcophaginen aantreft. Trouwens de wijze van beharing van den sprietborstel levert zoowel in de eene als in de andere groep zooveel afwijkingen en overgangen op, dat men bij de rangschikking der genera stellig niet uitsluitend op het daaraan ontleende kenmer. Kan afgaan. Aan de generieke kenmerken van het geslacht Uramyia, zooals zij kortelijk door Robineau Desvoidy en meer uitvoerig door Bigot voor het daarmede synonieme genus Ozyderia zijn aangegeven, LANGWERPIGE DEXINEN. 171 behoeft niet anders te worden toegevoegd, dan dat de oogen in beide seken duidelijk behaard zijn; dat het aangezicht tusschen de sprietgroeven niet kielvarmig.is opgehoogd; dat in d de laatste lijfsring dunner.en merkelijk langer is dan de voorafgaande, waardoor tevens het geheele achterlijf langer dan de vleugels is; dat de achterdijen, althans van het d, zeer verlengd en de achterschenen eenigszins gedraaid zijn; eindelijk dat de vleugelschubben, vooral de onderste, zeer groot zijn. Wat nu betreffend de beide soorten, U. producta Rob. D. en acuminata Big., deze zijn nauw aan elkander verwant en leveren in coloriet en teekening weinig verschil op. De thorax is hichtgrijs, op den rug met twee dunne zwarte langslijnen en daarnevens, ter wederzijde, een zwarten, aan den dwarsnaad afgebroken langsband ; het schildje is grijs, aan den wortel min of meer verdonkerd ; het achterlijf zwart, met grijzen, in ’t midden ingekepten of zelfs afgebroken voorrand; in sommige richtingen doet zich de grize kleur op de beide middelste ringen als een paar zijvlekken voor. De pooten zijn zwart, de schenen meer pekbruin. Voorhoofd en aangezicht zijn witachtig; de sprieten zwart, doch gedeeltelijk met roodbruine tint ; de palpen en het uiteinde van den zuigsnuit roodgeel. De vleugels zijn bruinachtig, aan den voorrand en langs de aderen donkerder. Het onderscheid tusschen de beide soorten kan ik alleen voor de mannelijke sexe aangeven, omdat mij van U. producta Rob. D. het 2 niet bek End is. Bestaat hoofzakelijk daarin, dat bij de genoemde soort de laatste ring van het mannelijk achterlijf meer dan dubbel zoo lang is als de voorlaatste en dicht bij den wortel naar onderen eenigszins verbreed; de aldaar zich bevindende genitaal-opening verlengt zich naar achteren in eene lange spleet, die tot aan het einde doorloopt. Bij U. acuminata Big. daarentegen is de laatste lijfsring van het & nauwelijks dubbel zoo lang als de voorlaatste; de verbreeding naar onderen en de genitaal-opening bevinden zich verder van de basis en de genitaal-opening bevinden zich verder van de basis en de spleet schijnt niet geheel tot het einde door te loopen; ook zijn de vleugels aan den voorrand sterker gebruind; dit laatste is vooral ook bij het d het geval. Ten overvloede geef ik hier schetsteekeningen van U. producta, einde van het achterlijf d van terzijde. Pl. 11, fig. 2. » » idem van onderen.......... » 3. » acuminata, einde van het achterlijf & van terzijde. » 4. » idem van onderen.......... » 5. » » idem van onderen.......... » 7. II. Genus DOLESCHALLA Walk. In myn vorig opstel over langwerpige Dexinen heb ik verzuimd van dit genus melding te maken. Het werd door Walker (Proceed. Linn. Soc., V, 1861, p. 242) opgericht voor eene soort van Nieuw Guinea, terwijl later (Proc. VII, p. 225 en 226) door hem nog twee soorten van het eiland Waigoe daaraan werden toegevoegd. Naar Walker’s beschrijving te oordeelen, schijnt het geheel met mijn geslacht AAapkis overeen te komen; althans al de generieke kenmerken, door hem aangegeven, passen ook op mijne Akapkis elongata. Deze verschilt echter specifiek van de drie door Walker bekend gemaakte soorten, gelijk uit de beschrijvingen duidel Je kommt. De generiekne naam Doleschalla, als de oudste, zou dus den voorrang hebben. Men zou wellicht kunnen tegenwerpen, dat er reeds een geslacht Doleschallia Feld, onder de Lepidoptera bestond, dat van 1859, dus van twee jaren voorbeelden genoeg, dat dezelfde generieke naam in verschillende insecten-orden wordt gebezigd, zonder dat daaruit eenige ongelegen-heid ontstaat. Men denke slechts aan Degeeria, die onder de Neuroptera, de Thysanura en de Diptera voorkomt, aan Fabricia, Boisduvalia en zoo vele anderen. SARCOPHAGULA, een nieuw geslacht der SARCOPHAGINAE, DOOR F. M. VAN DER WULP. Eenige exotische Sarcopkaga-soorten geven mij aanleiding tot generieke afscheiding,  van op twee derden of bijna drie vierden, op of nauwelijks iets voorbij de helft van de spitscel ingewricht. De radiaal-ader loopt nagenoeg recht, de ombuiging der discoidaal-ader vormt een rechten hoek en de spitsdwarsader is slechts zeer weinig gebogen, zoodat de spitscel niet uitpuilt. De mediastinaal-cel is klein en bij gevolg het derde segment der voorrandsader merkelijk korter dan het volgende. Aan het eind der hulpader bevindt zich gewoonlijk een duidelijk granddoorntje. Bij de mij bekende soorten zijn de macrocheten van den thorax goed ontwikkeld en ook in ’t oog vallende dorsocentraal-borstels aanwezig; macrocheten bevinden zich op den rug van het d zijn niet zoo sterk ontwikkeld als bij de echte Sarcophagen, maar hebben toch ook den bolronden vorm, waardoor deze zich onderscheiden. Tot het geslacht Sarcophagula behoore Sarcophagula occidua F., voorts S. canescens, brevispina, genalis, pallicrus en despecta Thoms. (Dipl. Eugen. Resa), en waarschijnlijk ook 8. calida, surmamensis, terminalis, amata, sugens, obsoleta en parvula Wied. Allen zijn uit Zuid-Amerika, met uitzondering van S. pallscrus Thoms., die in Australie voorkomt. AANTEEKINGEN BETREFFENDE JAVAANSCHE DIPTERA, DOOR F. M. VAN DER WULP. De heer Mr. M. C. Piepers te Batavia blijft steeds voortgaan, met bij de bezendingen Lepidoptera, die hij aan onzen geachten vriend Snellen doet Toekomen, — en die allengs tot eene zeer uitgebreide verzameling aangroeien, — ook enkele Diptera voor mij te voegen. Ik ben hem daarvoor zeer erkentelijk en wensch dit te doen blijken, door van zijne merkwaardigste vangsten op dit gebied van tijd tot tijd melding te maken in dit Tijdschrift. De laatstelijk van hem ontvangen voorwerpen geven mij weder anleiding tot een paar opmerkingen, alsmede tot de beschrijving van een nieuwe Sciara-soort en van een nieuw genus uit de groep der Geomyzina. Ocyptera umbripennis v. d. Wulp. Dipt. Sum. Exp., 35, 1. Van deze soort outving ik een gaaf mannelijk exemplar. Zij komt dus ook op Java voor. Aan mijne vroegere beschrüving kan ik nu nog toevoegen, dat ook de glanzig zwarte vierde en vijfde lifsringen een wit bestoven voorzoom hebben en dat de onderzijde der voorste schenen bij opvallend licht zich witachtig grijs vertoonen. Wat het aderbeloop der vleugels betreft, daaromtrent valt het volgende op te merken: de middel-dwarsader is even vór de uitmonding der subcostaal-ader en ongeveer op het midden der schijfcel geplaatst; de discoidaal-ader is aan hare ombuiging afgerond en als spitsdwarsader, kort vór hare verbinding met de cubitaal-ader eveneens rondachtig teruggebogen; het steeltje der spitscel is schuin omhoog gericht; de schijfdwarsader is recht en op drie vijfden der spitscel ingewricht. De soort is van de verwante O. fuscipennis Wied., behalve door minder grootte, onderscheiden door minder stomp geëindigde vleugels en Door het aderholoop: bij fwscipennie namelijk vormt de ombuiging der discoidual-ader een spitsen hoek en de schijf- dwarsader is flauw gebogen; welk een en ander kan blijken uit de hierbij gevoegde vleugelafbeeldingen (Pl. 11, fig. 10 fuscipennis, en fig. 11 umbripennis). 2. Adrama determinata Walk. Dacus determinatus, Walk., Proc. Linn. Soc., I, 133, 154. Adrama determinata, O. Sack.. Ann. mus. Gen., XVI, 479, Dacus cylindricus, v. d. Wulp, Tijdschr. v. Ent., XXIII, 181, 43, pl. 11, £ 5. Acanthipeza maculifrons, Rond., Ann. mus. Gen., VII, 438. Van deze soort ontving ik voor eenige jaren van den heer Albarda een Javaansch d, door mij als Dacus cylindricus beschreven, en nu onlangs een 9, mede op Java door Mr. Piepers gevangen. De heer Osten Sacken beschouw mijne soort als synoniem met Dacus determinatus Walk., die tot het genus Adrama moet worden gerekend. Werkelijk beantwoorden mijne beide exemplaren volkomen aan de kenmerken van dit genus, zoals die kortelijk door Walker (Proc. Linn. Soc., III, p. 117) en door Osten Sacken (Ann. mus. Gen., XVI, p. 479) meer uitvoerig zijn aangegeven. Walker’s beschrijving der soort intusschen geeft wel eenige aan- leiding tot twijfel. Hij begint met het dier «nigro-aeneus» te noemen, en hieraan vooral is het toe te schrijven, dat ik het vroeger niet herkend heb, want bij mijne exemplaren heeft de thorax eene zwarte grondkleur en zonder merkbaren metaalgloed : alleen de achterrug is zeer glanzig, maar ook zonder metallieken schijn; die glanzig zwarte kleur strekt zich ook over een deel der achterheupen uit. Op den thorax is een gele schijn; die glanzig zwarte kleur strekt zich ook over een deel der achterheupen uit. Op den thorax is een gele schijn; die glanzig zwarte kleur strekt zich ook over een deel der achterheupen uit. Op den thorax is een gele schijn; die glanzig zwarte kleur strekt zich ook over een deel der achterheupen uit. Op den thorax is een gele schijn; die glanzig zwarte kleur strekt zich ook over een deel der achterheupen uit. Op den thorax is een gele schijn; die glanzig zwarte kleur strekt zich ook over een deel der achterheupen uit. Op den thorax is een gele schijn; die glanzig zwarte kleur strekt zich ook over een deel der achterheupen uit. Middenband, die wel over den mede gezoomden dwarsnaad reikt, maar niet tot het schildje door- loopt; de schouderknubbels zijn bleekgeel en grenzen van achteren aan eene groote, glanzig witte, haakvormige vlek boven de midden- heupen; eene dergelijke, meer elliptische vlek is ter wederzijde op den achterrug, onmiddellijk achter de inplanting der vleugels. De mondrand is over een groot deel harer breedte zwart, iets waarvan Walker in zijn beschrijving geen melding maakt; ook op het achterhoofd vind ik eene zwarte vlek, die evenmin door Walker is genoemd. Bij het voorwerp van de Philippijnsche eilanden, waarvan Osten Sacken gewaagt (Berl. ent. Zeitschr., XXVI, p. 210), is de zwarte kleur van den mondrand in twee vlekken verdeeld en ook de vlek op het achterhoofd aanwezig. Den zwarten driehoek op het schildje (door Osten Sacken vermeld) vind ik mede in mijne exemplaren; bij het d is die echter minder duidelijk, waardoor in mijne beschrijving van Dacus cylindricus daarvan werd gezwegen. De basis van het achterlijf is in mijne (Javaansche) exemplaren zwart, hetgeen met Walker’s opgaven strookt, maar eene afwijking vormt van het Philippijnsche exemplar, waarvan het geheele achterlyf, volgens Osten Sacken, rood zou zijn. Aan de roodgele pooten zijn de voorschenen en voortarsen, de achterschenen (met uitzondering  Op den rug van den thorax een paar langsgroeven en achter de schouders eene ingedrukte plek. Achterlijf vrij breed, dicht behaard; genitalien (pl. 11, fig. 12) groote, de tangarmen elk uit twee bijna gelijk groote, bolvormige, uitwendig behaarde leden bestaande. Pooten pekbruin, fijn behaard; de voortarsen langer, de achterste tarsen korter dan de schenen; dijen aan de buitenzijde met duidelijke groef. Kolfjes zwart, met zeer langwerpige knop. Vleugels zwartbruin, aan den voorbij den wortel der vorkcel; hulpader tot boven den oorsprong der cubitaal-ader duidelijk, doch van daar zich in de vleugelvlakte verliezende; oorsprong der cubitaal-ader der merkelijk vór het midden der subcostaal-ader; uitmonding der cubitaal-ader dichter bij de vleugelspits dan de uitmonding van den onderarm der vorkcel. Een d  vertice solum setoso; genae angustae; setae orales nullae vel vix visibiles. Antennae breves, articulo tertio elliptico; arista plumata. Thorax elevatus, convexus; scutellum margine postico quadrisetoso. Abdomen elongatum, pictum, macrochetis ad marginem segmenti secundi et tertii. Pedes graciles; tibiae intermediae bicalcaratae, anticae et posticae seta praeapicali parva munitae. Alae abdomine longiores; JAVAANSCHE DIPTERA. 179 Costa subnuda; nervus subcostalis vix quartam partem costae attingens; nervus auxiliaris a subcostali paullo remotus, sed in apice illo conjunctus; nervus cubitalis in alarum apicem excurrens; nervi transversus valde distantes: nervus transversus medius ante nervi subcostalis apicem et versus alarum basin retractus; nervus transversus discoidalis rectus, prope alarum marginem posticum; cellula basalis media cum cellula discoidali confluens. Dit geslacht is nauw verwant aan Diplocentra Löw (= Curtonotum Macq.), waarmede het in den gevederden sprietborstel, den hooggewelfden rug, het sierlijk geteekende achterlijf en de ver vaneen geplaatste dwarsaderen overreenkomt. Het ver- schilt hoofdzakelijk door het ontbreken der doorntjes aan den voorrand der vleugels, door het gemis van duidelijke mondborstels en doordien de middeldwarsader nog dichter bij den vleugelwortel is geplaatst. Kop lag aan den thorax gehecht, van vore rond; voorhoofd naakt, gelijkbreed, breeder dan de dwarsdoorsnede der oogen; op den schedel eenige borstels; wangen en kinbakken zeer smal; een paar zeer kleine en zwakke mondborstels zijn alleen bij sterke vergrooting zichtbaar. Sprieten korter dan het aangezicht; derde lid elliptisch, ongeveer driemaal zoo lang als het tweede; spriet-borstel lang gevederd. (Monddeelen ingetrokken, niet goed te zien). — Thorax bultig verheven, gewelfd, op den rug zonder macrocheten, maar met een zeer korte, borstelige beharing; 4 praescutellaar-borstels, de buitenste langer; schildje aan den achterrand met vier borstels. — Achterlijf langwerpig, gelijkbreed, naar beneden omgebogen; achterrand van den tweeden en derden ring met macrocheten. — Pooten lang en dun; middendijen met een paar apicaal-borstels; een praeparaal borsteltje aan de vooren achterschenen; middenschenen daarentegen met een paar eindsporen. — Vleugels (Pl. 11 fig. 15) langer dan het achter. terlijf; hulpader van de subcostaal-ader afgescheiden, doch dicht langs deze loopende en aan de unmonding met haar samengesmolten; die unmonding nog vór het een klein granddoorntje; de voorrand overigens zonder uitstekende borstels (met een sterke loupe ondekt men er eene zeer korte borstelige beharing); radiaal-, cubitaal- en discoidaal-aderen lang, recht, naar het een weinig uit elkander loopend, de cubitaal-ader in de vleugelspits uitmondende; de beide dars- aderen zeer ver van elkander geplaatst; de middeldwarsader ligt nog vór de uitmonding der subcostaal-ader en dus zeer dicht bij den vleugelwortel; de schijfdwarsader is recht, steil en dicht bij den achterrand der vleugels; de middeldste wortelcel is niet van de schijfcel afgescheiden. Apsinota pictiventris nov. sp. Parva, cinerea; antennis, pedibus halteribusque flavescentibus; thoracic lineato; scutelli margine postico rufescente; abdomine nigro-picto; alis hyalinis. — % long. circa 5 mm. — Pl. 11, fig. 13. Aangezicht roodachtig wit, in 't midden onder de sprieten verdonkerd; voorhoofd met breeden, grauwbruinen, in 't midden door eene fijne lichtgrijze lijn gespleten en van voren boven de sprieten roodachtigen langsband; de oogkanten met smallen witachtigen zoom. Sprieten roodgel, de sprietborstel zwart, aan den wortel verdikt, van boven dichter dan van onderen gevederd. — Thorax van boven grauwbruin, met vier fijne lichtere langslijnen; borstzijden en heupen lichtgrijs; schildje grauwbruin met roodgelen achterzoom. Achterlijf (fig. 14) grijs, van boven met fluweelzwarte teekening; deze bestaat uit een breeden achterzoom der ringen, die zich ter wederzijde nog naar voren uitbreidt en op de drie eerste ringen een klein vlekje tegen den achterrand vrijlaat; de overblijvende lichte plekken worden door eene rug Streep in tweeën gedeeld; aan het lichte gedeelte van den eersten ring bevinden zich nog een paar zwarte zijvlekjes; aan de buikjøver vertoonen zich een langsstreep en de insnijdingen mede zwart. — Pooten roodgeel; de spits der achterste dijen, benevens al de tarsen bruinachtig. Kolfjes bleekgeel. Vleugels zuver glasachtig. Een 9 van Batavia (Piepers). IETS OVER DE NEDERLANDSHE MIERENFAUNA, DOOR Dr. H. BOS. Sedert ongeveer drie jaren houd ik mij zoo nu en dan bezig met het verzamelen van mieren op Nederlandschen bodem. Wat mij uit deze interessante familie onder de oogen kwam, bewaarde ik en trachtte ik zoo goed mogelijk te determineeren. Ook waren enkele heeren, die mijn plan kenden om eenigszins met de in- landsche mierenfauna vertrouwd te raken, zoo welwillend, mij hunne vondsten af te staan. Veel werd op dit gebied tot heden in Nederland niet gedaan. De eenige mij bekende lijst van in ons land voorkomende mieren is die van Snellen van Vollenhoven in Herklots’ Bouwstoffen voor eene fauna van Nederland. Verder had ik tot mijne beschikking de weinige voorwerpen, welke de familie vertegenwoordigen in de vroegere collectie der Entomologische Vereeniging, welke thans bei eigendom der Rijkslandbouwschool is. Daar ik wel in de verschillende streken van ons vaderland, waar ik kwam, moeite deed, mieren te verzamelen, maar verscheidene provincien nog gebel onbezocht zijn geheel onbezocht zijn gebeel onbezogen, is het natürliche, dat onderstaande lijst, èn wat soorten, èn wat vindplaatsen betreft, in geenen deele op eenige volledigheid mag roemen. Toch vond ik het wen-schelijk, mijne tot nog toe verkregene resultaten te publiceeren, en wel 1° omdat eenigszins volledige lijst toch stellig nog jaren lang op zich zal moeten laten wachten, en 2° omdat ik hierdoor misschien de opmerkzaamheid van sommige heeren entomologen, die met mijn plan onbekend zijn, daarop zou kunnen vestigen Wat op de volvoering van mijn voornemen gunstig kan werken. Het betrekkelijk gering aantal vormen, dat ik onder de oogen 182 IETS OVER DE kreeg, maakte dat ik niet in alle gevallen even zeker varé de soortsbepaling kon zijn. Daarbij komt eene andere zwarigheid. Sommige soorten zijn zeer geneigd tot ras-vorming, en het is niet altijd mogelijk, een individu met volstrekte zekerheid tot de eene of andere soort te brengen, die G. Mayr in zijne Zuropäische Formiciden opstelt, want tusschen verschillende zoogenaamde soorten bestaan allerlei overgangen, zooals uitvoerig door A. Forel in zijne Fourmis de la Suisse wordt aangegeven. Voorloopig heb ik de qualificatie als soorten behouden, omdat men voor het groepeeren der rassen en overgangen een meer omvangrijk material uit verschillende streken noodig heeft. By het determineeren heb ik mij dus hoofdzakelijk gehouden aan het genoemde boek van G. Mayr, Die Europäischen Formi- ciden (Wien 1861). De familie der Mieren verdeelt men gevoegelijk in drie onder- familien, nl. die der Formiciden, die der Poneriden en die der Myrmiciden. Zooals bekend is, hebben alle mieren eene zeer dunne verbinding tusschen den thorax en het eigenlijke abdomen. Het eerste abdominaal-segment is namelijk zeer dun en draagt bij de meeste Formiciden eene schub. Bij de Myrmiciden is ook het tweede abdominaal-segment van zeer geringe doorsnede en vormt samen met het eerste den petiolus of steel. Het eerste segment van den Myrmiciden-steel herinnert soms door zijn’ vorm aan den schubdragenden steel der Formiciden. De Poneriden vormen tusschen de twee vorige groepen min of meer een’ overgang, daar zij een abdomen-steel hebben, die wel uit één segment bestaat, maar bovendien eene insnoering tusschen het eerste en tweede abdo- minaal-segment s.s. vertoonen. De meeste Formiciden hebben geen angel, ofschoon men de rudimenten ervan nog vindt, welke dienst doen bij het uitspuiten van gif in eene door de kaken ge- maakte wond; de Poneriden en de Myrmiciden hebben, natuurlijk slechts in de vrouwelijke sexe (2, %), een angel, die als wapen kan dienst doen. De Myrmiciden zijn blijkbaar eene oudere groep dan de Formiciden. Of de kleine subfamilie der Poneriden een’ overgang tusschen beiden voorstelt, is niet zeker. NEDERLANDSCHE MIERENFAUNA. 183 In de hieronder volgende lijst beteekent: H. dat de soort in de bovengenoemde lijst van Herklots’ Bouwstoffen enz. reeds was opgenomen; E. dat zij in de gemelde collectie der Entomologische Vereeni- ging aanwezig is; B. dat zij door mijzelven is gevonden of althans in mijn bezit is. De namen hebik, zoals gezegd, onleend aan Mayr. Ter voorkoming van verwarring zal ik hierbij evenwel nog de voor- naamste synoniemen voegen, volgens Forel. A. Subfamilie FORMICIDAE. 1. Tapinoma erraticum Latr. Tapinoma erraticum Nyl., Mayr; 7. collina Forster; Formica atomus Latr.; F. caerulescens Losana; F. glabrella Nyl. B. slechts alleen loopende exemplaren ¥ op of in de buurt van den Wageningschen Berg, in Mei en Augustus. Verbreiding: Mayr: grootste deel van Europa tot + de Isothere van 15°. Förster: Rijnprovincie (Boppard, Zevengebergte, Aken). Meinert: vermeldt haar niet. Smith: Engeland, Frankrijk, Duitschland, Hel- singfors, Hongarije, Madera. 2. Polyergus rufescens Latr. Polyergus rufescens Nyl. Mayr; Formica testacea Fabr.; F. rubescens Leach. H. door Sn. v. Vollenhoven bij Heemstede, éen d en 4 2. B. Wag. Berg, ¥, 9 Augustus, op eene plek in vrij groote hoeveelheid, allen in dezelfde richting loopende, des namiddags tusschen 3 en 5 uur. Later ben ik op andere tijden van den dag gaan Zien, maar heb ze niet teruggevonden. Dit stemt overen met de door anderen gedane waarneming, dat deze mier op dien tijd van den dag poppen van slaven gaat rooven. Verbreiding: Mayr: Europa, tot de Isothere van 48°, Förster: Frankrijk, Zwitserland, Duitschland (niet in de Rijnprovincie). Meinert: vermeldt haar niet. Smith: Frankrijk, Zwitserland, Duitschland, Gostenrijk; in het noorden van Frankrijk zieldzaam, in Engeland niet ge-vonden. Formica sanguinea Latr. Formica sanguinea Mayr; F. dominula Nyl. E. door Burgersdijk te Breda, x, éen exemplar. B. Amerongen, Wag. Berg, verscheidene nesten, allen ÿ, in Juni, Juli en Augustus; een paar 2 gevleugeld op den Amerongschen Berg, einde Juni. Op den Wageningschen Berg een paar nesten met slaven, behoorende tot de soort F. cinerea Mayr; poppen van beide soorten midden Augustus. Variederte zieht veel während des deutschen verbreitet, eben exemplar met niet uitgeranden ein. Verbreiding: Mayr: Europa, behalve de zuidelijke schieren landen en eilanden, tot in Ost-Siberie en in N. Amerika. Förster: Frankrijk bij Tulle, Rijnprovincie by Aken. Meinert: Seeland en Jutland. Smith: Engeland, Frankrijk, Duitschland, Ost-Siberie, Hongarije, Italie, Finland en het noordelijk deel van Noord-Amerika. Formica subrufa Rog. B. Wag. Berg, %, 2 exemplaren, in de tint van den thoraxiets van elkaar verschillend. Van deze soort ben ik niet geheel zeker. Verbreiding: Mayr: Andalusie, Georgie. De andere auteurs geven deze soort niet op. NEDERLANDSOHE MIBRENFAUNA. 186 5. Formica rufa L. Formica dorsata Panz. (9), F. obsoleta Zetterstedt; F. lugubris Zett.; F. major Nyl.; F. polyctena Forst.; F. truncicola Först.; F. apicalis Smith; F. piniphila Schenk; Lasius emarginatus Fabr. H. Sn. v. Vollenh. en Schubärt, Utrecht en Gelderland. E. Sn. v. Vollenh. Renkum; Ritsema, de Bilt, Ginneken, Oosterbeek, Domburg, 9 en %; verder de Man, 26 Meilen, Middelburg; en Heylaerts, Breda d. B. Omstreken van Wagenen, Ede, Doorwerth, Grebbe, Darthuizer en Amerongsche Berg, Apeldoorn, Domburg, Winterswijk; Everts, den Haag, Loosduien. $ in het geheele zomer-half jaar, minstens van half April tot October; poppen $ laatst van Mei, 29 Juni (pas verpopt), 16 Augustus, dezelfde (bijna gereed) 7 Juli, 24 Juli, 4 Aug., 16 Aug.; 9 gevleugeld begin April, ongevleugeld 13 Maart en 2 Juni; poppen van g op ver-schillenden leeftijd 13 Juni; d 2 Juni, een dood exemplar; 16 Aug. poppen d, 2 Aug. nog enkele poppen d en ook uitgekomen d in een nest. Kleine larven nog op 23 Augustus. Deze waar-nemingen hebben in ’t algemeen op verschillende nesten betrekking; het een nest is het andere dikwijls weken vooruit. Op 28 Februari, bij mooi weer, reeds $ over een’ weg loopende gevonden. Verbreiding: Mayr: Europa tot in Ost-Siberie, ook in N. Amerika. Förster: Finland, Lapland, Zweden, Duitschland, Frankrijk. Meinert: Denemarken. Smith: Europa. 6. Formica congeren Formica congerens Mayr; F. pratensis de Geer; F. rufo dorso-nigra Huber, Jurine. B. Wageningsche Berg, %, 23 Aug., twee typische exemplaren, een klein, eenigszins afwijkend exemplar. Verbreiding: Mayr: Europa tot in Oost-Siberie. Förster: Rijnprovincie. 186 IETS OVER DE Meinert: vermeldt de soort niet, waarschijnlijk omdat hij haar niet onderscheidt van F. rufa. Smith: England, Frankrijk, Duitschland, Höhne, Zwitserland, Italie, Finland. 1. Formica truncicola Nyl. Formica truncicola Mayr; F. obsoleta L. (2); F. truncorum Fabr. (2). B. Wageningen %, zer twijfelachtig; de exemplaren hebben ookverenkomst met 7. rufa L.; Everts, den Haag, 4. Verbreiding: Mayr: Europa, van Lapland tot Piemont. Förster: vermeldt F. truncicola Nyl. voor Finland, Lapland, Rijnprovincie (Aken); volgens Forel evenwel synoniem met F. rufa L. (zie aldaar). Meinert: Seeland. Smith: Duitschland, Oostenrijk, Zwitserland, Hongarije. Italy, Lapland, Finland, Denmark. Formica gagates Mayr, Nyl.; F. capsincola Schill; F. picea Nyl. B. Scheveningen, 2 (door Dr. Ed. Everts). Verbreiding: Mayr: Europa, van Finland tot aan de zuidspitsen, een groot deel van Azie. Förster: Frankrijk, Duitschland. Meinert: Noord Jutland. Smith: Frankrijk, Duitschland, Ostendrijk, Zwitzerland, Hongarije, Finland. Formica cinerea Mayr. B. %, een enkel 9. Grebbe, Wag. Berg, Apeldoorn, Winter- Wijk, Rolde (door Dr. A. W. M. van Hasselt), eigenlijk het geheele jaar door, behalve in de bepaald koude tijden. Reeds 13 Februar. Een ongevleugeld 9 te Apeldoorn onder mos, 28 April NEDERLANDSCHE MIBRENFAUNA. 187 Daar deze soort zoo algemeen in Nederland verspreid blijkt te zijn, verwondert het mij, dat zij zelfs bij de gebrekkige, voor-handene opgaven niet is vermeld. Evenwel geloof ik, dat de als 7. fusca opgegeven exemplaren geheel of gedeeltelijk tot F. cinerea moeten worden gebracht. Te meer daar ik 7. fusca in Nederland nog slechts eene enkele maal vond. In twee nesten van 7. sanguinea vond ik deze soort als slaven. Verbreiding: Mayr: Zuid-Europa tot de Isothere van 18°. Förster: vermeldt haar niet, maar geeft een groot verbreidingsgebied voor F. fusca. Meinert: Jutland. Smith: Frankrijk, Duitschland, Hongarije, Italie. Formica cunicularia Latr. Formica cunicularia Mayr, Nyl.; F. pratensis Olivier; F. nicaeensis Leach; F. stenoptera Först.; F. rufa Losana; F. media Rai. H. Sn. v. Vollenhoven, in de duinen van Meerdervoort bij’s Gravenhage. E. Sn. v. Vollenhoven, den Haag %, v. Bemmelen, Driebergen 4. B. Wageningen, Oesterbeek y, v. Hasselt, Holland 9. Van deze soort ben ik niet geheel zeker. Verbreiding: Mayr: Overal in Europa tot in Mongolie en Ost-Siberie. Förster: Finland, Zweden, Duitschland, Rijnprovincie, Frankrijk. F. stenoptera n. sp. Aken. Meinert: geheel Denemarken. Smith: Engeland, geheel Europa tot aan de Alpen, Hongarije, Finland, Siberia. Formica fusca L. Formica fusca Mayr, Nyl., Latr.; F. glebaria Nyl.; F. libera Scopoli; #. flavipes Geoffroy. H. Sn. v. Vollenh. in de duinen bij den Haag, Mei. 188 IETS OVER DE E. Wettwäl, Utrecht; v. Bemmelen, Warmond; v. Vollenh., Noordwijk, allen %; Six, Driebergen, ¢; v. Vollenh. Amersfoort 9. Zij zijn niet duidelijk meer te herkennen als F. fusca of F. cinerea. B. Wageningen, een gevleugeld 9, 9 Aug., vrij wel met de karakteristiek van /usca overreenstemmende, vooral in het ont- breken van de zijdeachtige aanliggende beharing. Verder nog éen twijfelachtige $, Everts, Loosduinen. Verbreiding : Mayr: geheel Europa, Madera, ook in Afrika en N. Amerika, Förster (F. glebaria Nyl.): Finland, Duitschland (Rijnprovincie). Meinert: vrij algemeen in Denemarken. Smith: Engeland, Frankrijk, Duitschland, Oostenrijk, Hongarije, Finland, Madera. Leisius fulig Innsus Latr. Formica fuliginosa Latr. H. Sn. v. Vollenh. Brummen, Juli, 4 en 9g. E. v. Bemmelen, Warmond; v. Vollenh., Beekhuizen, den Haag en Oesterbeek; Ritsema, Domburg; allen %. B. Op verschillende plaatsen tüchen Arnhem en Wagenen; verscheidene nesten in de buurt van Wagenen, te Ede, Bennekom, Rolde (door den heer A. M. C. Jongkindt Coninck), den Haag en Scheveningen (door Dr. E. Everts), Winterswijk, in Wagenen eenst in een’ tuin, waarschijnlijk onder de fundamenten van het huis. d en 2 aangetroffen 27 Mei, 13 Juni (slechts d), 23 Juni in het nest, een d begin Juli vliegende, 26 Juli een ongevleugeld 9 op de Bennekomsche heide, 11 Augustus d, 9 en Vienen nest. Larven en poppen 9 op 29 Juni. Sommige nesten blijken zieher oud te zijn, te rekenen naar de diep uitgetrapte loopen, die zich naar verschillende kanten begeven. Op den Oorsprong bij Oosterbeek staan verscheidene nesten met elkaar in verbinding. Reeds den 4 Maart vond ik werkmieren op een mooien dag wakker, ofschoon loom. NEDERLANDSCHE MIERENFAUNA. 189 Deze soort vertoont zeer weinig variatie, Verbreiding: Mayr: geheel Europa, nog niet in Spanje en Turkije gevonden. Förster: Finland, Zweden, Duitschland (Rijnprovincie), Frankrijk, Engeland. Meinert: een groot gedeelte van Denemarken, op vochtige en zandige plaatsen. Smith: Engeland en verder geheel Europa. 43. Lasius niger L. Lasius niger Mayr, Nyl., Formica brunnea Jurine, Huber; F. fusca Först.; F. pallescens Schenk. H. Sn. v. Vollenh., Zwammerdam en ’s Gravenhage. E. v. Vollenh., den Haag; Ritsema, Haarlem, Vogelenzang, Leiden (alle 3 sexen). 