Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Ken ander zeer gewoon middel om Zakróe te verdrijven bloed van enorm groote gebobbelde padden |! De corpora delicti, die uit het lichaam te voorschijn ky = ger > nt k IL. DE BOSCHNEGERS. 569 worden nu op borden gelegd en geheel in spiritus gedompeld , nadat natuurlijk de obia-man er eerst het zijne van heeft genoten. Men steekt den rommel vervolgens in brand en daarmee is de Jakrde- afneming voltrokken. De derde soort geest winti welken de negers, de Boschnegers inzonder- heid, dienen, is die van een’ gier met roodachtigen kop, die alleen in "t binnenste der kolonie gevonden wordt en onder geen anderen naam bekend is dan dien van wstinkvogel, opéte. De reden, waarmee zij dezen dienst boven andere billijken is deze : de stinkvogel eef alles; dus (let op de juistheid der gevolgtrekking), dus... weet hij ook alles. Daarom wordt die kop, in eene soort stopverf gewikkeld, als een heiligdom in het odia-huis (hut, die tot afgodstempel dient) ') bewaard, om bij tijd en gelegenheid geraadpleegd te worden. Tot dit laatste doel moet die kop op eene draagbaar van palissaden plechtstatig worden rondgedragen. De dragers moeten van tijd tot tijd blijven stilstaan. Dan worden den kop allerlei vragen gesteld, doch op zulke wijze ingekleed, dat het antwoord altoos ja moet zijn of neen. Eene beweging van den kop naar rechts is: ja, naar de omgekeerde richting: neen; of ook, een rechte beweging naar den vrager toe beteekent: ja, en schudden ; neen, Op die wijze komt men spoedig te weten, of de zieke genezen zal of sterven, of hij vergiftigd is of niet, of Jan de zwarte Piet is of een ander. Deze obia heet Adjonkorro of Opdte winti. In het heiligdom van hun obia-huis worden bewaard: de bedoelde kop van den stinkvogel, stokken met knoesten, vooral in *t midden , soms ook beelden, altoos een menigte kruiden, en (althans bij de Aukaners) een stuk behaarde schedelhuid, alsmede de nagels van vingers en teenen van een iegelijk, die bij hen komt te sterven. Deze menschelijke overblijfselen zijn aan stokjes bevestigd en voor ieder te aanschouwen. Te bekwamen tijde worden ze naar de kondre (zie blz, 471 noot 3) vervoerd, aan de Marowijne, welke zij voor hun eigenlijk land houden. Daar worden die overblijfselen met geweerschoten ontvangen en vervolgens met veel pracht begraven. Hun tempel of obia-huis gelijkt dus eene begraafplaats. In dit obia-huis wordt ook uitgestort al het lijkvocht, dat vóór de beaarding der overledenen uitdroppelt en door hen in kalebassen wordt op- gevangen. 1) Gado- of obia-hosso door hen genoemd, zie hiervdór p. 565. Gado = God; hosso = huis; obia = toovermiddel. hebben stlen aie ite plec voren gereinigd. Tegen het are gelaat met krijt gewit, Ze rijen in in de handen te klappen en den god aa het aan een dansen. Geldt het genezing voor een zieke, dan» duchtig gewasschen zijn, dat de huid eenig Is het spel of de dans in ’t afgoderijhuis al allen rond, de onafscheidelijke godo’s ') met ji rawmelend in de handen houdend en ovg ‘ voor deu zieke zoekende. Alleen de meest bezete heilkruid uit te vinden, Een andere geest, dien ze voor god honden een baas onder de geesten, gelijk de tijger o heet de Cromanti-winti, naar de Cormantijne , een A | stam van dien naam. Wanneer de Cromanti-winti te hulp geroepen mee bij het uitbreken van ziekten, dan wordt in het k gewijd, een soort altaar opgeslagen . bestaande in een o p vier gedragen rooster van takken of latten, welke met krijt es ze en met palmloof omgeven worden. Daar moet ae | worden verzoend. Men brengt er rijst, pinda (a hypogaea L.), visch, vleesch; van alles in overvloed. 1 bereid wordt het op dien counted tot maal voor den god nee Dan gaat men aan het plengen van water, rietsap, spi i | nl 1 van alles wat maar te krijgen is! en allen roepen Pi | no moe hattibron, god, wil u niet vertoornen | Nooit, ook in gewone omstandigheden als er van offermaalt niet de minste sprake is, zal de Boschneger spijs of drank nut zonder daarvan iets ter eere van zijn god op den grond te wer ') Godo's of sakka-sakka's, gewoonlijk kalebas-schalen. *) Cerbera ahorai L., kastanjebruine nootvrucht, die aan snoer regen wordt, | É Pr Il. DE BOSCHNEGERS. 571 of te plengen. Wel beschamend voor menigeen , die zich ontwikkeld noemt, en zonder zegen of dankgebed de gaven nuttigt van den waren God, dien hij zegt te aanbidden ! We komen tot een vierde winti en zullen daarmee eindigen, ofschoon deze de laatste niet is en, ware ze het ook, het toch niet blijven zou; want de winti teelt voort als het onkruid. Deze is de geest der papá-slang en wordt Magowe-winti geheeten. De naam is ontleend aan de Papd- of Déhoman-negers, die in Suriname werden ingevoerd en het geloof medebrachten, dat de fraai geteekende papd-slang hun toekomstige dingen kon voorspellen. Als deze geest den neger overmeestert, dan begint hij te roepen : Dagowe, Dagowe!! Handen en voeten worden dan stijf, en hij kan alleen maar kruipen gelijk de slang. De meeste dansers ter eere van dien waarlijk menschvernederenden god, schijnen hun bewustzijn te verliezen, zoodat het spel een kruipen wordt. Ook ligt de kracht van den bezetene alleen in zijn mond, gelijk de slang met den mond alleen haar werk doet. Velen, niet slechts Boschnegers maar ook anderen, beschouwen het als een geluk deze slang in hunne woningen te ontmoeten. Dagelijks brengen zij haar eieren, krijt en Guinea-peper, een sterk hier groeiend piment ', en zeggen onder het aanbieden: papa o! mama o! na dia joe njam- jam o! Ziehier uwe spijze! "t Lust ons hier een voorbeeld bij te brengen van de vereering der papd-slang. Men weet, om kostgronden aan te leggen, moet eerst het bosch geveld worden en het hout verbrand, Dit was door de bevolking van zeker negerdorp geschied. Maar tot hun groote ontsteltenis werd bemerkt dat een papd-slang onder het hout vastgeslingerd , jammerlijk mede verbrand was. Wat te doen? Alle beentjes, die nog te vinden waren, werden opgezocht en bij elkaar naar huis gebracht. In eene papaja * gewikkeld, moest nu dat stoffelijk overschot der slang op een praalbed eenigen tijd ten toon worden gesteld. Er werd sterf- huis gehouden, als gold het een van hunne voornaamsten. Men roffelde de trom met verstielde slagen (opinti), en danste om den geest der slang te verzoenen. Nadat de man, ten wiens behoeve die kostgrond gebrand was, 1 Amomum Melegueta Rosc., mingrekondrepepre, de zoogen. ,paradijskorrels”, een soort van cardamom (Amomum cardamomum L,). 1 Eene soort mat om op te slapen. wilde daardoor den geest der Jans in 't volle vertrouwen dat die geest met hem ze toekomst openbaren, hem voor enal ‘behoed volgens hun beweren ook werkelijk geschied is, be Teenstra, „De Landbouw in de kolonie Sur blz. 170 beweert, dat zelfs de Boschnegers éénigen God, Schepper van hemel en aarde, a zorg zij hun tegenwoordig en toekomstig lot zoo ¢ dat zij zich met niets, wat glee NN Doch, wat onze negers betreft, feitelijk nen e zij diaken goden hunner eigen vinding, ten or + ' waren God en spreken ze al van de vaderlijke voorz als Teenstra te kennen geeft, geen oogenblik wordt e maar eenigen tol van dankbaarheid aan die v ni Zij storen zich aan gebod noch wet en blies nv voor de bedreigingen als voor de beloften des Heeren. Tot eer van den Surinaamschen wetgever moei dat hij de afgoderij op zichzelf, afgezien ook van — van ongeoorloofde uitoefening van ge van o handelingen, van laster, vergiftiging of manslag, aa) heeft. Hij heeft de atgoderi niet omschreven en verst Re d afgoderij alles wat zulks wit zijn natuur is en in Suriname da algemeen bekend staat. Het Hof heeft daarop zijne vonnis: grond en dus antecedenten geleverd. N | Konde men dit afschuwelijk kwaad met de wet in de hand maar telkens straffen ! Konden in de districten de zoogenaamde odja-huizei waarvan er van 8 tot 7 op iedere plantage gevonden w die geen andere dan afgodische reden van bestaan hebben, tot grond worden vernietigd! Konden de trommen, die een noodzakelijk vereischte, die eene conditio sine qua non bij de afgodische danse zijn, met voeten vertrapt of haar gebruik door eene drukkende belasting ten minste verminderd en tot een minimum _ rk worden. — Eindelijk, konde, vooral in de verlaten Districten , een geneesheer gevestigd worden, opdat de menschen, toch zoo gen: igd tot afgodische middelen, die der geneeskunde ter hand namen! * = ') Aan dezen laatsten wensch is ten deele voldaan. In 't District Be Para is sedert 1895 een geneesheer gevestigd. IL. DE BOSCHNEGERS. 573 XIII. Suriname is niet het eenige land waar bijgeloof heerscht, de eenige kolonie waar de odia ten troon zit. Een vluchtige blik op onze zusterkolonie Demerara zal ons daarvan overtuigen, Opzettelijk hebben wij tot hiertoe vermeden te gewagen van onze spookgeschiedenissen, ofschoon die in de Land- en Volkenkunde te huis behooren. Een schets uit Demerara ') welke wij hier in *t oorspronkelijk wedergeven, zal het ontbrekende aanvullen en menig lezer zal zeggen: juist, juist als bij ons! Van die Demerara’sche negers heet het daar: „The poor African people, like the poor uneducated class of other nations, are full of vain fears and foolish fancies; and in proportion to their ignorance, so are they naturally superstitiously inclined. They have a great dread of graveyards during the night, and fear much after dusk being near old tombs, or ancient tomb-stones , scattered as these are on all sides, in the house garden or in the adjoining paddock, on the roadside or in the plantation; for in days gone by, men buried their dead friends just where they bury their dead horses now — that is, just where they liked — whether among their roses or among the thorns, at the foot of a mango tree or the head of a walk, or in the midst of the tall para grass hard by. Again, African people, big and little, are as frightened about ghosts, spirits, hobgoblins, and all that very interesting class of invisible beings, as country servant girls or foolish nursery maids at home. And now that we have got so far, it is high time to introduce our readers to the renowned or far-famed ghost of our colony, and hand up his card with Jumsi written on it. * Now Jumbi be it known is a great power out here, and we may almost add, a sort of public pet, forso many things have been given or dedicated to him, and on so many things such as trees, flowers, seeds, berries and birds his name like a trade mark or sign appears. Although out here our thin card-board houses, with their wooden walls not much thicker than our writing desks or dining tables! devoid too of all dark corners, chimney breasts, double-doors, ancient hangings, and the like, and furthermore mostly of modern build, would seem to be proof against all ghostly intrusion, still 1) Sketches of African and Indian Life in British Guiana, bij the very Revd. Ignatius Scoles, V. G. The ,Argosy” Press, Demerara 1885, p. 59—65. 2) Zomm is ook bij ons, in Suriname, bekend; en als Juxsr op Haiti. EE Pt ‘| tg la some manses ent Cou veritable haunted houses … a Few, it may be, but genuine | all the special privileges, rights, tit dwellings! where mysterious sights w ghastly forms, where sine en where mosquito-curtains shake, and a the weaker sex grow pale and s all nervous, beg of their fretful a rat-traps, to quit at once the slaat ad seek quietness somewhere else, 4 But Jumbi has other privileges besides ove He is a favourite as said above, and has | his wedding feasts in these tropical parts. And fi Fat, his dinner-parties. The poor ignorant people f Jumbi is not well pleased with them for som annoyed at something neglected to be done, t ghostship by spreading out, now and again, “ee a repast of boiled rice and cooked fowl, most sc the admixture of the slightest particle of aie alone, are allowed to be guests at this sumptuous garden and are told by their deluded parents that Jumbi-ghost i while in their very midst, silently and invisibly partaking savoury fowl and unsalted rice. = The coolies to appease their departed spirits, often time here, are seen sprinkling ram about the graves of their dea as a rule the coolie prefers to use his rum more to exe living than to pacify the dead! Our Jumbi-ghost, besides his silent dinner parties, h tioned above his wedding feasts, and these are of a noise There is a fine quick-growing tree in these ge ee: learned as the Mura erepitans and called by the unle box tree. !) Now when its impatient seed vec size and general form of a Spanish onion, but flattened à al ee, 5 Possibly, and we throw it out as a mere suggestion, the sand. a the Hura Orepitans were used in former times to contain sand for bi up purposes before the invention or introduction of blotting pa ae is de Surinaamsche postentrie. : AEN Il. Dr BOSCHNEGERS. The sand-box tree has another curious name of its own; it is also called Monkey dinner bell tree; whether the noisy habit alluded to, arouses and calls the monkey to his dinuer, in the shape of the many button-like seeds scattered on the ground, or whether the noise is only a general summons to Master Monkey to attend to his corporal wants, is a question for the learned to decide, The flat nutty seeds however be it remarked, are a dangerous cathartic and have at times destroyed young children, who indulged in the too free eating thereof; moreover we are told these seeds are used by the wicked obeah-man in making up his deadly compounds to destroy the victims of his wickedness. Leaving the sand-box Jumbi tree, we pass on to consider the eccentric habits of the silk-cotton tree (Hriodendron an fractuosus) and the strange African traditions and superstitions connected with it. This tree is of stately growth and gigantic height, with far extending roots and flying buttress-like supports at base. It is said by some to bloom but once every three years, and pretty and elegant are its silken blossoms, whether triennial or not. The tree however has strange untree-like habits or propensities of its own, for in spite of its immense size and outstretching roots and quasi buttress supports, at dead of night »when mortals in slumber are bound it walks about, crosses and recrosses wide and deep rivers, but is always active and sharp enough to find its way back to its place, before the break of day, and moreover manages to escape detection in its nightly walk or nocturnal wanderings! — so say the common African people together with many of their somewhat fairer descendants, This tree also is sometimes known as 516 Ion odd kers ek is, Jan must srt | 1a men aN will dare cut Bee that tree or the labourers required for the work, b coffee colour; for they all say, the execut vive the cutting of the wet) Hen yielded to the axe, and become furr sik-cotton tree has been left proudly s ding, a m true, to African fear and local supers tition It is this strange tree that the obeah-man er u obeah-bags. But ‘tis time to finish with Jumbi and his +: reflection on his cap! which by-the-bye is the lowly Cryptogamian class and fungus form, raised to a and called Jum/i cap; nor must we forget to look se we think or speak of Jumbi bird all neatly dressed in b} blest with one white spot of perfect contrast. ; The visits of this black bird are alarming and of c come, for when he flutters around inhabitable dwelli omen that one among the living will quickly be r the dead. Ravens elsewhere, and some say owls, ey be birds of the same bad, or evil omen, | We may laugh or smile at African superstitions here, and other matters too, but if we do stoop down to piek uz stone cast at the poor Africans for their childish folly or supersti | let us not be the first to throw them or fling them hard; for,a there not stout hearts among us at home or even here, wh 0 7 sibly with a prayer book in the pocket have a mortal dread f sitting down to dinner thirteen at a time—who are misera unhappy till some one of the thirteen sacrifices his m bono publico, and begs to retire, (ill of course!) or till the ur number has been changed to fourteen, by insisting upon the butle some poor boy sitting down to do justice to the good things prepare Leaving then all jumbi folly, and smiling at our own, > e fi would wish our poor Africans of the West had confined then = LIC Lie ie: N t) The same superstition about this tree exists in some of the West 1 islands, Jamaica and St. Vincent among others. Had the silk _ os tty yn been a profitable wood, useful and fit for furniture, probably E would have done away with the superstition long ago! Il. DE BOSCHNEGERS. » 577 to their mere childish superstitions here; but some of them, sad to say, have gone much further and trangressed far deeper, and degra- ded themselves through their wicked attachments to Obeahism, or the obeah-man and his dark witchcraft, — to say nothing of his frightful frauds. For a length of years, the wicked deeds of the obeah-men have disgraced our western Colony, and though it must be owned, that good strong and stringent laws were made—and at times fairly enforced—they have not been sufficient to repress the evil, or stamp it out, much less eradicate it from the land; for up and down the country, and in quiet nooks and corners of the town, the obeah- man still flourishes and carries on his wicked practices, mixes his medicines—to use the mildest term—and fills his filthy bags with bits of bone, dried human blood, teeth and toads, cats’ ears, and claws, to enchant and bewitch some, and to drain the pockets of many who: certainly deserve to lose much more than they ever possessed , as just punishment for their wretched folly. Let us hope for better things, and for the time, when these things may be looked upon as childish fictions of the past,—though they are at present disgraceful facts”. XIV. Thans gaan wij weder terug naar ons eigen Suriname. De aanwezigheid van dé/ra’s (dokters) was eene der redenen, dat het kamp van Broos op ‘t stuk van afgoderij eenigszins gunstig afstak bij andere Boschnegerdorpen. Toch, we hebben het reeds gezien, de obia ontbrak er niet, zelfs was zij er in allerlei soort: ohia om aan den hals te dragen ; odia-water , vol fijngewreven kruiden , waarmede de kinderen gewasschen worden tegen allerlei ziekten, mits die ongedoopt zijn, want anders heeft oa geen vat meer; obia-stokjes, die tegen baar geld aan den man gebracht werden (en tegenwoordig nog worden) om in winkel of tapperij nering te breugen; eindelijk oJia om in den grond te begraven tegen dieven, moordenaars en andere kwaaddoeners. Ook hadden zij afgodsbeelden, waarbij spijs en drank werd neder- gezet, evenals de Boschnegers en vele anderen nog doen. In ‘t kamp van Broos waren de mannelijke goden zwart en de vrouwelijke wit. Van de offers werd gegeten door hen, die er de beelden op nahielden. Ook werd er bij gedanst, doch de grootste vereering bestond in ze Il. Dr BOSCHNEGERS. 579 doode afgesneden en in het odia-huis gebracht. Na daar lang ver- bleven te zijn, worden deze ook op hunne beurt gekist en naar de kondre (land, vaderland) aan de Marowijne ') vervoerd , alwaar ze onder geweerschoten en met groot misbaar ontvangen, plechtig rondgedragen, en, na afloop van den vernieuwden ritus van be- grafenis, aan de aarde worden toevertrouwd. De negers laten hunne dooden zoolang boven aarde, om met hiet lijk-zelf onderzoek naar de oorzaak van den dood in te stellen. Dagelijks moet het, door twee mannen worden rondgedragen. Dezen doen de ronde in het gansche dorp, blijven voor elk huis stilstaan en stellen bij iedere ontmoeting aan het lijk de vraag: heeft deze persoon u gedood? De kist maakt op die vraag eene beweging om ja-knikken of neen-schudden aan te duiden. Driemaal wordt dic vraag herhaald, telkenmale onder het plengen van water. Is het antwoord driemaal eensluidend bevestigend, dan wordt de persoon, wien het gold, voor schaldig beschouwd. Nu volgen de verdere vragen: op welke wijze en waarmede heeft hij den over- ledene omgebracht? Is het antwoord op dezelfde wijze ook hierop verkregen, dan wordt het vermeende werktuig of gif gezocht en op den gewaanden schuldige toegepast: waardoor hij gezondigd heeft, zal hij gestraft worden. Mocht deze evenwel beweren onschuldig te zijn en met eeuigen grond verzet aanteekenen, dan blijft men soms twee & drie jaren lang het gerechtelijk onderzoek voortzetten, echter niet meer met het lijk-zelf maar met het hoofdhaar van den overledene, dat, op eene plank bevestigd, zoo door twee mannen wordt rond gedragen. Ge- durende al dien tijd blijft de verdachte persoon onder bewaking. De rechtspraak is bij hen voorbehouden aan vijf tot tien van hunne oudsten. Wordt de beklaagde schuldig bevonden en is het vonnis eenmaal geveld, dan voert men hem weg naar een moeras diep in het bosch. Dit moet zijn graf zijn. Met stokken dood geslagen, zal hij daar intuimelen en zichzelf begraven, onwaardig als hij is de laatste eer van zijne stamgenooten te ontvangen. Niet zelden zal de Boschneger, ondervraagd naar den zin van hunne begrafenisplechtigheden , tot antwoord geven: de doode moet alle oude vrienden gaan groeten en elk plaatsje bezoeken waar hij ooit geweest is. Dit antwoord dient eenvoudig om den onnoozele om den tuin te leiden. ') Auka, de plaats waar de Hollanders met hen op 19 Oct. 1760 den vrede teekenden; en vandaar weer de naam ,Aukaners”. de Volgr. 1. 38 IL. DE BOSCHNEGERS. 581 vSchon lange war es der Wunsch der Regierung gewesen, diese so unabhängigen und im grassesten Götzendienste lebenden Neger zu civilisiren und ihnen die christliche Religion beizubringen. Aber ausser einigen Saramaccaner und Becu Musinga Buschnegern hatten die Moravischen Brüder noch keine dieser freien Stiimme bekehren können; auch waren am Maroni wenigstens nie Versuche dazu gemacht worden. So erhielt ich denn im Oktober den Auftrag, zu den Buschnegern nach Auka zu gehen und sie im Namen des Gouverneurs zu be- fragen, ob sie geneigt wiiren, einen Missionair unter sich aufzu- nehmen, der sie im Christenthum unterrichte.... Ich nahm also meine kleine Corjal,... und fuhr am 2. November 1857 dem mir unbekannten Siiden zur. (p. 308). „Während der Granman seine Untergebenen entbieten liess, auf den 10. November bei ihm zusammen zu kommen, wo ich dann der Versammlung den Wunsch der Regierung wegen der Aufnahme eines Missioniirs unter ihnen vortragen wollte, besuchte ich mit meinen Indianern einige der benachbarten Dörfer worin überall die- selbe Armuth herrschte.r (p. 318). „Am 10. November wurde dann ohne weitere Vorbereitung das Palaver abgehalten. Der Granmann im Schlafrocke, mit silbernem Halsschild oder Ringkragen, den Generalshat mit Federn auf dem Kopfe und neben sich den Stock mit grossem silbernem Knopfe, worauf, wie auf dem Halsschild, das hollindische Wappen prangte, ich im leichten Nankingréckchen, das ich express zur Feierlichkeit mitgebracht hatte; die sechs bis acht Kapitäne in ganz beliebiger Toilette, nur mit dem Zeichen ihrer Wiirde, dem silbernen Ring- kragen und dem Stocke, waren in der Hiitte und ausserhalb der- selben gelagert, wo sie eben Platz fanden; auch andere Neger, Weiber und Kinder hatten sich eingefunden , so dass bei 50 Personen dem Gruttu [lees: Arostoe, d.i, raadsvergadering] beiwohnten, Ich benachrichtigte jetzt die Versammlung, dass der Gouverneur wiinsche sie aus dem Zustand des Heidenthums zu ziehen und sie zu civilisirten Menschen zu machen, wodurch sie auch für sich ein angenehmeres Leben gewinnen, und ihre Sitten denen der Weissen ahnlicher werden würden; ich sagte ihnen, dass wenn sie einen Missionär unter sich aufzunehmen geneigt seien, dieser in Auka eine Schule errichten und ihre Kinder lehren werde. Allein wie schon häutig vorher, hatten sie auch dieses Mal keine Lust dazu. Sie meinten, der Christengott sei ganz recht fiir die Blanken, II. DE BOSCHNEGERS. 583 Schreiben unterrichten, und durch welche er für die Zukunft wirken köunte, aber selbst dieses ist unsicher. Mehr Vertrauen und einen entgegenkommenderen Wirkungskreis würde ein Arzt gewinnen, welcher denselben bei ihren manchfal- tigen Gebrechen und Krankheiten helfen konnte. Allein wo wiirde sich hiezu Jemand finden ? Wiirden die Buschneger einwilligen, ihre so unzugängliche Hei- math am Tapanahoni mit Wohnplitzen auf dem so fruchtbaren Lande in der Nähe von Armina zu vertauschen und hier in grös- seren Dörfern und mehr bei einander zu leben, dann wäre es angelegt, durch Missioniire fiir ihre geistige und leibliche Wohl- fahrt zu sorgen, und sie auf diesem Wege allmihlich einer Civi- lisation entgegen zu führen, deren erste Grundlage in niitzlicher und dauernder Beschiiftigung, zuerst im Landbau bestehen muss. Haben sie auf ihren Hang zum Nomadenleben verzichtet, können sie durch Anpflanzung und vortheilhafte Verwerthung irgend eines Produktes an eine behagliche, sesshafte Lebensweise gewöhnt werden , dann kann auch das Christenthum unter ihnen Wurzel schlagen, aber auf eine andere Weise schwerlich. Was die mährischen Brüder unter zwei andern, der Stadt viel näher gelegenen Stämmen seither auszurichten vermocht haben, ist von geringer Bedeutung, obwohl die Saramacca- und Becu- Musinganeger bei weitem nicht solche Vagabunden sind, als die Aukaner» (p. 320—321). Na er op gewezen te hebben, dat ook de reizen der R, K. priesters naar en hun tijdelijk verblijf onder de Boschnegers, namelijk van de ijvervolle Paters Neu en Kriimer, weinig of geene vruchten afwierpen, verlaat de heer Kappler dit thema. In 1886 ontving schrijver dezes de volgende mededeeling van een zijner geachte medebroeders: wNiettegenstaande.... ben ik naar de Boschnegers opgereisd. Bij eene vergelijking met de Caraïbische Indianen wint het dit beklagenswaardig volk verre in zachtheid en welgemanierdheid. Men is daarvan bij de eerste reis overtuigd. Mijne tegenwoordig- heid had dadelijk de aandacht getrokken; spoedig was ik omringd door alle aanwezigen, die aandachtig naar het gesprek luisterden als wilden zij zeggen: wij hebben nog nooit een Padri [priester] in ons midden gehad, wij wenschen, dat dit dikwijls gebeure en verzekeren u, dat wij met uw bezoek vereerd zijn.» Niet lang daarna bracht ook schrijver bij diezelfde lieden een 584 II. DE BOSCHNEGERS. bezoek en was door den eersten indruk evenzeer in de wolken als zijn ambtsbroeder. Ik durfde niet eens eraan twijfelen, of zij den priester ook met open armen zouden ontvangen. De raadsvergadering moest echter beslissen en de uitkomst daarvan was: geene kerk! Daar zijn Boschnegers voor het Christendom gewonnen, maar de Boschnegers zijn niet bekeerd. Geboeid aan den Fetisch- en Venus- dienst, behoeven zij een geheel bijzondere bestraling van den H. Geest. Mocht het een of ander opperhoofd, steunend op de hun bij trac- taten toegestane onafhankelijkheid, zich tot eene wezenlijke macht weten op te werken en die aanwenden, om te beletten alles wat uit zijne natuur kwaad is, dan zouden de Boschnegers door de genade ontvankelijk worden voor een godsdienst, tot wier keuze hun het hart te zwak en de rede te duister is. DERDE GEDEELTE. GUIANA EN OMWONENDE BEVOLKING. a) I, Drie schoone rivieren bieden de hand aan den Oceaan en om- sluiten het land, van ouds Guiana ') geheeten. De Amazone, met eene monding ter breedte van 80 uren, door- stroomt meer grondgebied en grooter koninkrijken dan Ganges, Euphraat en Nijl te zamen en maakt ze vruchtbaar, Dieper, immers meer dan 20 uren ver, stuwt zij hare zoete wateren de zee in,en meer rivieren worden door haar opgenomen dan door eenige andere ter wereld. Mijnen van goud en zilver, die de aarde in haren schoot draagt, worden bloot gewasschen door haar stroomende wateren, De landschappen er omheen zijn een aardsch paradijs; en zoo de opgezetenen de natuur maar iets wilden helpen, dan zouden de oevers van dezen ontzaglijken stroom het aanzicht krijgen van ongemeten tuinen, waar vruchten en bloemen in geen enkel jaar- getijde ontbreken. Zoover de overstrooming der Amazone land bereikt, wordt dit vruchtbaar niet voor één, maar voor vele jaren, en zoo mildelik, dat het aan geen verdere verbetering behoefte heeft. Geheel de omtrek is vol van al de rijkdommen der natuur; de rivieren bieden overvloed van visch: 2000 soorten en dan nog de beste ter wereld; de bergen geven allerlei wild en talloos ge- vogelte; de boomen dragen voortdurend vruchten; de velden zijn a) Dit gedeelte der verhandeling van Pater van Coll, ofschoon nagenoeg geheel compilatie uit de daarin aangehaalde werken, meenden wij toch ook te moeten opnemen, omdat het een vrij volledig overzicht geeft van hetgeen omtrent Guiana in ruimeren zin bekend is. Met de latere resultaten o. a, verkregen door den Franschen reiziger H. Coudreau, die op een deel van Crevaux’ onderzoekingen nog al critiek heeft uitgeoefend, heeft de schrij ver echter geen rekening gehouden. Zie b.v. Coudreau’s „Chez nos Indiens. Quatre années dans la Guyane francaise (1837 —1891)." Paris, 1893. Rep. per Bispraces, ') Het woord Guiana heet af te stammen van Guainia, waarmee in de taal der Marsitanen, in het onder den evenaar gelegen Amerika even verspreid als de Caraïbische, de Rio Negro en de omliggende landen worden aangeduid. Zeker is, dat de Spanjaarden van Gwayana spreken, mm GEN III. GUIANA EN OMWONENDE BEVOLKING. 587 vormen van de ontzaglijke uitgestrektheid lands, welke tot zijn stroomgebied behoort. Dit uitgestrekte land werd ten tijde der ontdekking bewoond door tallooze Indianenstammen, van welke ieder een afzonderlijk volk uitmaakte. Hunne vestigingsplaatsen waren zoo dicht bij elkaar, dat men op onderscheidene dezer duidelijk hooren kon wanneer hout geveld werd op eene andere. Rust en vrede waren met die ophooping niet gebaat. Men leefde op voet van oorlog met elkander, en vaak hadden er bloedige tooneelen plaats, of maakte de eene den andere tot slaaf. Dapper tegenover elkander, vreesden zij echter de vuurwapenen der blanken en scholen weg in hunne bosschen. Onder alle volken, die de oevers der Amazone bewoonden, vond men niet dan welgeschapen menschen. Misvorming — men denke bv. aan de Botocudo’s, blz. 454 hiervóór — had in den regel haar grond alleen in een vreemdsvortig schoonheidsyevoel of eigenaardige opvattingen in de wijze van zich te versieren. De meesten hunner zalfden zich, zoo tot kleeding als tot sieraad , met gekleurde oliën, met gommen of welriekende balsems, waarop bloemen of vogelvederen kleefden; anderen deden zich met goud- poeder bestuiven. Daar waren er, die gouden platen droegen aan ooren en neusvleugels, en de Omagua’s, wier woonplaatsen tusschen de Peruaansche en Braziliaansche Indianen eene breedte besloegen van 200 uren, vervaardigden veelkleurige katoenen stoffen, die met goud doorweven waren. Van alle rivieren, welke de Amazone in haren loop opneemt, is de Rio Negro wel de schoonste, Die machtige stroom is zoo trotsch, dat hij verontwaardigd schijnt er een te ontmoeten , grooter dan hij zelf. Zij wil haar water niet mengen met dat der Amazone, neemt voor zich alleen de helft der geheele bedding en stroomt zoo meer dan twaalf uren voort, haar water van dat der eerste gescheiden houdend. Niet met onrecht gaven de Portugeezen haar den naam van zwarte rivier, want, ofschoon haar water opgenomen in een glas helder is als kristal, schijnt het toch koolzwart uithoofde van de diepte harer bedding. De Rio Negro staat door de Casiquiare in verbinding met de Orinoko. Zij stroomt tusschen den Amazonenstroom en de Orinoko en verdeelt zich in twee takken, waarvan de Casiquiare zich met den Amazonenstroom verbindt, terwijl de andere tak in de Orinoko III. GUIANA EN OMWONENDE BEVOLKING, 589 waar de muren met gouden platen bekleed waren en de huizen daken van goud droegen. Daarheen, zoo meende men, hadden de machtige Inca's van Peru hun rijk en hunnen rijkdom overgebracht. Niet alleen Indianen wisten daarvan te verhalen. Raleigh steunde vooral op het woor Aem onbetwistbaar feit dat een officier der artillerie, Martinez, overleden op het eiland Portorico, aldaar 7 maanden vertoefd had. Uit stukken ter kanselarij op Portorico berustende bleek, dat deze, ofschoon als Spanjaard herkend, er goed behandeld was geworden. Wel had men hem steeds geblind- doekt en mocht hij nergens gaan zonder geleide, maar bij zijn vertrek was hij met veel goud overladen. Daar de Indianen van de Orinoko hem hadden uitgeschud, had hij niet meer dan twee flesschen stofgoud kunnen redden. Op zijn sterfbed bestemde Martinez de twee flesschen goud tot eene stichting voor vaste zielediensten en zijn reisverhaal stelde hij ter beschikking der kanselarij. Meu zocht Guiana binnen te dringen, de eenen van de zijde der Orinoko, de anderen aan den kant der Amazone; wederom anderen voeren de rivieren op en drongen de bosschen binnen, tusschen die beide stroomen gelegen. Een koortsachtige gejaagdheid kenmerkte niet alleen de eerste landontdekkers, maar heeft stand gehouden tot bijna op onze dagen. Ook Gouverneur van Sommelsdijek (1683—1688) zond een officier met eenige soldaten uit om in onze binnenlanden het E/dorado te zoeken. Na de teleurstellende wederkomst dier door Van Sommelsdijk uitgezonden officieren en soldaten ter opzoeking van het gouden meer van Parima, scheen de gouddorst in Suriname echter ge- bluscht. Men stelde zich tevreden met goud te slaan uit suiker en koffie, welke de bodem in overvloed voortbracht. In 1742 evenwel begon de lust op meer rechtstreeksch gewin wederom te ontwaken, Daar kwam op initiatief van zekeren Heer Wilhelm Hack eene Compagnie tot stand, aan welke vergund werd valomme door de gantse Colonie ondersoeck [te] mogen doen, na Mineraalen, Goud, Silver, Koper, Tin, Loot, Edelgesteentens of andere profytgevende Stoffen, hoe deselve voorkoomen, ofte oock genaamt mogen zyn, soo op als onder d'aarde.r ') Verscheidene mijnwerkers kwamen nu naar Suriname, Wel niet aan onze zuidergrens, maar toch in het zuiden, bij Victoria namelijk, 1) Zie het octrooi bij Hartsinck „Beschrijving van Guiana”, Amst. 1770, Il, p. 744-755. :i III. GUIANA EN OMWONENDE BEVOLKING. 591 En wat er waars of overdreven zijn moge in de wreedheden, hun ten laste gelegd, zij zijn het die, in tegenstelling met anderen, zich als natie met de Indianen vermengd hebben. Dat aan de Amazone het Christendom van ouds gepredikt was, blijkt o.a. uit het rapport van den geleerden topograaf La Conda- mine '). Hij verklaart dat bij alle weer verwilderde Indianenstammen aldaar sporen van het Christendom en van het doopsel gevonden werden. Wat de meer beschaafde Indianen aangaat, in 1766 hadden de Jezuïeten, om van geen anderen te spreken, alleen in Portugeesch Guiana 36 dorpen, waarvan 12 op de Napo en 24 op de Amazone, tellende meer dan 10000 bekeerde Indianen. Het tot stand komen van zulke dorpen, waarvan sommige 150 mijl van elkaar lagen *), kan niet het werk zijn geweest van korte jaren. Overigens weet men, dat deze geheele streek sedert 1654 aan de heerschappij der Portugeezen onderworpen was. Ook in de bosschen van Fransch Guiana drongen de Jezuïeten door, en slaagden in 1674 er in een aanzienlijk getal Indianen te bekeeren. Zij vestigden er bloeiende Reductiën. *) Een groot getal nomadische Indianen werden in 1714 door Paters derzelfde Orde aan de Kourou (even beN. Cayenne) bijeengebracht. +) Zelfs Suriname, althans zeker voor zooveel de Awa (vulgo Lawa) *) en de daarin 1) Charles Marie de la Condamine werd in 1701 te Parijs geboren. In 1735 belast met de topografische opnemingen in de Nieuwe Wereld, voer hij van. Pern vit de Amasone af tok Belém: de Park on tel’ de Noordkeen. ete naar Cayenne en keerde over Suriname naar Parijs terug, waar hij na een afwezigheid van 10 jaren op 23 Febr. 1745 aankwam. Hij overleed te Parijs den 4° Februari 1774. Op 28 April 1745 las hij in de Académie Royale voor zijne „Relation abrégée d'un voyage fait dans l'intérieur de l'Amérique”, (Histoire de l'Acad. Roy. Année 1745, Paris 1749, p. 891—492); in 1751 nader gevolgd door de uit- gave van zijn „Journal du voyage fait par ordre du Roi, ete.” in 2 din. Rep. 1) Men denke hier en bij verdere aanhalingen uit Fransche verslagen van de vorige eeuw aan de oude Fransche ,lieues”, gelijkstaande met 4444 meters of 45 minuten gaans, 5) Verslag R. P. Puéch aan Mgr. Dossat 4 Febr. 1863, *) Voyage à la Guiane. Paris, An VI (1798), p. 287. 5) Men heeft in Suriname de zonderlinge gewoonte aangenomen om het fransche lidwoord I’, dat zij voor namen der rivieren plaatsen, in het hol- landsch te behouden, zoodat we thans twee lidwoorden, een hollandsch en een fransch, voor onzen riviernaam krijgen. Zoo schrijft men De Lawa, in plaats van De Awa; en Kappler schreef zelfs „der Litanikreek” in plaats van Itany-kreek”, zie blz. 604 en noot 2 hierachter. III. GUIANA EN OMWONENDE BEVOLKING. 593 meer. La Condamine meeut, dat de gouden stad Manoa del Dorado door klankwisseling zou ontstaan zijn uit den naam van een Indianen- dorp der Manaos, die veel goud bezaten. Behalve dat geestdriftige gemoederen als van nature alles overschatten wat hun welkom is, kwamen hier daarenboven nog belangen in het spel. Werkelijke, doch ruwe schatten moesten ten nutle gemaakt worden. Was daartoe de steun van Europa niet onmisbaar? En is het te verwonderen dat, om dien te verkrijgen, de zaken aanlokkelijk werden voorgesteld ? Wat ons betreft, wij vinden dit zeer natuurlijk en kunnen ons zelfs best voorstellen, dat het menigmaal zonder opzettelijk bedrog geschied is. Crevaux, die in 1877 onze zuidergrens bereisd heeft, schrijft daarentegen het volgende: „Les mounts Tumac-Humac sont constitués par des terrains primitifs absolument identiques & ceux qui fournissent l'or de la basse Guyane; il y a tout lieu de croire qu'ils sont riches en productions auriféres.... Les mineurs guyanais franchiront un jour les terres d‘alluvions pour aller exploiter l'or en filons de cette chaîne de montagnes, comme on le fait actuellement dans le haut Orénoque. Un mineur qui a travaillé dans ces exploitations nous a assuré que les roches de l'intérieur de la Guyane anglaise sont identiques a celles des Guyanes francaise et hollandaise. La nature des terrains étant semblable, il y a tout lieu de croire qu'on y trouvera également des filons de métaux précieux; mais nous engagerons le chercheur d'or A ne pas se laisser illusionner par les Indiens, qui dans leurs récits fantastiques confondent les paillettes de mica avec l'or. C'est sans doute l'existence de grottes formées par des roches micacées qui a servi de base à la légende de l'Eldorado. „L'homme dorér (en espagnol: £7 dorardv) s'enduisait les cheveux et le corps, non pas de paillettes d'or, mais de cette poussiére que tout le monde connait sous le nom de sable d'or, ou d'or des singes '), Des Indiens, pressés sans doute de questions par des voyageurs avides du métal précieux, ont raconté que homme doré vivait dans un palais dont les murailles étaient en or massif. Les explorateurs trouveront un de ces temples sur les bords de la erique [d.i, kreek) Courouapi, affluent de la rivière Yary, et leur illusion s'évanouira lorsqu’ils verront qu'il s'agit seulement d'une grande excavation, une véritable grotte dont les parois sont formées par des roches micacées. Lorsque le soleil ') In *t Hollandsch: kattengoud. III. GUIANA EN OMWONENDE BEVOLKING. 595 van de Fransche Commissie — een paar heuvelen, gelegen voor het Tumuc-humac-gebergte. Ziehier de beschrijving die hij er van gegeven heeft (Holländisch-Guiana, 1881, blz. 382): „Wir hatten nun ein Panorama vor uns, das sich vou Osten nach Südwesten erstreckte, denn die Aussicht nach Norden war uns durch den noch vielleicht 40 Fuss höheren Gipfel, auf welchen zu kommen keine Möglichkeit war, benommen. Unter uns lag ein wellenföriniges Land, dessen Erhebung über den Flussspiegel höchstens 200 Fuss betragen konute, und durch dieses floss die Lava, von der man bloss einen kleinen Streifen sah. Das Tumucumac-Gebirge , dessen höchste Kuppen nicht über 3000 Fuss zu betragen schienen , zog sich von West-Nord-West nach Ost-Süd-Ost, und seine nächsten Berge von vielleicht 7—800 Fuss Höhe waren von uus sechs bis sieben Stunden entfernt. Es besteht aus Kegeln, Kuppen und lang- gestreckten Bergriicken, die mich lebhaft an unsere Schwäbische Alp erinnerten,.... aber während ich dort den Ofen suchte, be- mühten wir uns hier vergeblich, Schutz gegen die glühenden Sonnenstrahlen. unter den breiten Blättern der Agave zu finden. Im Südosten lagen Berge wie ieichte blaue Wolken, die wohl 40 Stunden von uns entfernt sein konnten, und aus der Mitte des Panoramas erhob sich vielleicht 20 Stunden entfernt ein hoher domförmiger Berg, den wir Dom des Invalides tauften. Aber alles dieses bedeckte ein unermesslicher Wald, nirgends konnte man Rauch sehen, nirgends gewahrte man Spuren von Menschen... Ich schätzte die absolute Höhe vom Fusse des Felsen an auf ca. 700 Fuss, während Herr Vidal sie auf 300 Meter schiitzte. So mannigfaltig auch die Formen der Berge waren, die vor uns lagen, und denen die verschiedenen Tinten und Nuancen von Grün bis ins Indigo und Hellblaue einen eigenen Reiz verliehen, so machte es doch einen peinlichen Kindruck, auf diese Wildniss hinunter zu blicken, in der kaum bemerkbar einige Menschen wohnen, die sich untereinander selbst wie wilde Thiere bekriegen, während Millionen hier im Ueberflusse leben könnten.r Crevaux kwam in 1877 niet alleen tot het Tumuc-humac-gebergte: hij trok er ook overheen. Hiertoe had hij van zijn vertrek van St. Louis aan de Beneden Marowijne 43 dagen varens van ongeveer 8 uur per dag, en vijf dagreizen te voet. Volgens zijne opgave heeft de Marowijne tot op 20 uren boven hare monding eene breedte van 1200 A 1500 mee aa op 90 uren landwaarts in is zij 400 à 500 meters breed, ' 7e Volgr. I. III. GUIANA EN OMWONENDE BEVOLKING. 597 Maar ‘t verhaal over de vrouwennatie stond in Amerika boven de legende; men geloofde aan het werkelijk bestaan dier natie zóó vast , dat de grootste stroom der aarde er naar genoemd werd. De Amazonen werden gezegd in ’t stroomgebied te wonen der rivier, waarin de Rio Negro uitwatert; daarom kreeg die rivier den naam van Amazone. Hooren wij hierover den geleerden Pater d’Acuiia. Hij voer in t jaar 1639 de Amazone af tot aan hare monding. Om het werkelijk bestaan dezer zonderlinge vrouwenmaatschappij aan te toonen spreekt hij aldus: | „Je ne m'arrête point aux perquisitions serieuses que la Cour souveraine de Quito en a faites, devant laquelle plusieurs Natifs des lieux mêmes ont témoigné, qu'une de ces Provinces voisines le notre Riviere est peuplée de Femmes belliqueuses, qui vivent & se gouvernent seules sans hommes; qu'en de certains temps de lannée elles en regoivent pour devenir enceintes, & que tout le reste du temps elles vivent dans leurs Bourgs, où elles ne songent qu'à eultiver la terre, & A se procurer par le travail des bras tont ce qui est nécessaire 4 l'entretien de la vie... . Mais je ne puis taire ce que j'ai ouï de mes oreilles, & que je voulus verifier aussi-tôt que je m’embarquai sur cette Riviere des Amazones: On me dit done, par toutes les habitations où je passai, qu'il y avoit des Femmes dans leurs Païs telles que je les leur depeignois, & chacun en particulier m'en donnoit des marques si constantes & si uniformes, que si la chose n'est point, il faut que le plus grand des mensonges passe, par tout le nouveau Monde, pour la plus constante de toutes les veritez historiques. Cependant nous eùmes de plus grandes lumieres de la Province que ces Femmes habitent, de leurs coûtumes singulieres, des Zudiens qui communiquent avec elles, des chemins par lesquels on y va, & de ceux du Pais qui leur servent 4 peupler dans le dernier Village, qui est la frontiere entre elles & les Tonpinamdous. Trente-six lieués au dessous de ce dernier Village des Toupinambous, en descendant sur notre grande Riviere, l'on en rencontre, du côté du Nord, une autre qui vient de la Province même des dma- zones, & qui est connuë par les gens du Pais sous le nom de Cunuris *). Cette Riviere prend le nom des Zndiens, qui sont les plas proches de son embouchure; au dessus de ces premiers Peuples, en rencontrant la Riviere Cunuris, on trouve d'autres Judiens appellez ') Volgens Acufia’s kaart zou dit de tegenwoordige Trombetas-rivier zijn. IIL. GUIANA EN OMWONENDE BEVOLKING. 603 Naar de kleur lichter dan de Caraïben, geleken ze wel iets op Japanners. ‘t Haar droegen ze lang. ‘t Was van zwarte tint maar onbevallig, en hun gelaat met groengrauwe oogen miste alle uit- drukking. Crevaux die hen juister naar de kreek waar zij wonen Oyacoulets noemt, bezocht dien stam. Zij wonen tusschen de Tapanahoni, Awa en Itany op 3°30’ N.B. Toen wij deze kreek voorbij voeren, zegt Crevaux, vertelden zij mij {de Boni-negers in zijn’ dienst) van het bloedbad door deze woeste Indianen onder hunne voorouders eenmaal aangericht. Ook nu nog zijn ze geduchte vijanden van de Boni’s. Juist in hetzelfde saizoen toen onze reizigers zich daar bevonden, zijn die lieden gewoon naar de Itany te komen om op de drooggeloopen zand- banken hagediseieren te zoeken. Een breedtegraad Zuidelijker dan bovengenoemd punt, kwam Kappler bij de Aroekoejana’s. De Boni-negers hadden hem gezegd, dat deze Indianen dicht bij de bronnen der Awa woonden. De rivier was daar maar eene beek meer van 20 A 30 vt., en zoo laag dat men nauwelijks met eene corjaal erin kon. Hij vertelt daarover het volgende: „Ich habe wenig armseligere Indianerdörfer gesehen, als dieses Arukujananest. Vom Flusse aus masste man wenigstens 30 Schritte weit durch den Sumpf des Uferlandes waten, ehe man den Pfad erreichte, der ins Dorf führte. Auch dieser Pfad steht in den Regenzeiten unter Wasser. Auf einer kleinen Anhöhe zwischen umgehauenen Bäumen standen drei elende Hütten, in denen etwa 25 Personen wohnten. Der Stamm der Arukujanas, der nie direkt mit Europiern in Beziehung stand, scheint von jenseits des Tumucumac eingewandert zu sein, um in eine leichtere Verbindung mit den Bonninegern zu kommen, die ihnen gegen europäische Artikel ihre Hängematten, Perlenschniire von Körnern und Samen unbekannter Früchte ab- kaufen. Die Miinner sind hochgewachsen ') und gleichen den Gesichts- ziigen nach den Arowaken, haben aber, wie die Karaibenweiber, um ihre Waden baumwollene Binder, von denen Fransen herunter- hängen, nur haben hier die Waden ihre natürliche Form, weil sie nicht eingepresst werden. Um ihre Lenden tragen sie einen ') Volgens Crevaux (op. cit., p. 111) heeft de Fransch-Hollandsche Com- missie ten onrechte beweerd, dat de Aroekoejana’s van hooge gestalte zijn; ze schijnen zulks, omdat ze grooter van buste zijn. 