Corporate financial management
2°. dat van de gronden der onderuemers een voldoend gedeelte voor de teelt van rijst en andere voedingsmiddelen ten behoove der bevolking moet overblijven. Hoe zou ook eene regering, die in eene bezitting als Java tot dusver \reinig anders gezien heeft dan eene industriele en commeroiele exploitatie en speculatie op groote schaal, zon* der zich aan eene groote mate van inconse* quentie schuldig te maken of zich zelve een skg in het aangezigt te geven, aan andere ezploiteurs op kleiner schaal verpligtingen op- leggen of eene ligting voorschrijven kunnen, die in haren gezigtskring of in hare opvatting van koloniaal bezLt niet valleu? En ib het van den partikulieren ondernemer, die haast heeft om fortuin te maken en wiens streven er naar nog geprikkeld wordt door den korten termijn, waarop hij voor zijne geheel op winst aange- legde zaak kan rckenen, iji redelijkheid te ver- wachten, dat hij eenen weg zal inslaan, die niet het spoedigste leidt tot de oplossing van het vraagstuk, dat hij zich gesteld heeft? En al ware het, dat 6€a of meer, ja alien, door edeler motiven dan enkel winstbejag geleid^ eigener beweging hunne ondernemingen dienst- baar wilden maken aan het wezenlijk welzijn der bevolking, hetwelk lets meer vereischt dan te zorgen, dat zg genoeg te eten en te drin- ken krijge, welke waarborgen zouden zij heb- ben, dat hetgeen zij opbouwden in wezen bly- ven en hun werk voortgezet worden zal? Wij willen niets afgedongen hebben op de lojale wijze, waarop de landhuurders de berei- king van hun doel opgevat hebben^ en meer dan eens word daarop in dit Woordenboek met inge- nomenheid gewezen; maar heeft het in dit op- zigt door hen verrigte eene andere beteekenis^ i) SUwMud van Nedirl. Indie, N*. *) Men mag het er voor houdcn, dat de hoarder van een haurland* die zich zou willen bcpaleu b^ de heffing van het Vs der produktie, daarin ruim- schoots het middel zou viuden voor de betaling van eenen pacht of huurschat) verre te bovengaande het bedrag der van zoodanig land door den inland- Bchen Vorat of groote genoten inkomaten; en dat hij zelf zoowel als de bevolking er wel bg zoa varen. ') Hen zon, indien one vermoeden gegrondmogt sqn, daaruit mogen afleiden, dat rgat niet wordt gerekend tot de voor het buUenland getehikte voort- brengaelen te behooren. WaarschijnHjk heeft tot de bepaUng vsn { 0 ten aanzien van de landhuurders aanleidiiig gegeven de vrees, dat zij, indien zij met het in huur nemen van gronden niet vooinemeiu waren eene eigen ondememing aan te vaogeo, soms van hun overwigt misbmik zouden kun- nen maken tot het doen van allerlei ongeoor- loofde heffingen, of om de bevolking tot het verkoopen barer produkten tegen lage prijzeD te dwingen. Is onze veronderstelling niet ge- heel ongegrond, wat zou de regering behoevea te beletten, om de bevoegdbeid der landhaui- ders met betrekking tot dat punt te omschrq- ven, gelijk zij gedaan heeft ten aanzien der eigenaren van partikuliere landen? Bestaat ei daarent^en geen grond voor eenige vrees te dien opzigte, wat gaat het dan der regering aan, hoe of op welke wijze de landhuurders hunne ondememingen gelieven te exploiteren, mits slechts de noodige voorzotgen geiiomen worden ter verzekering, dat het belang det opgezetene bevolking zoowel als dat der vei- huurders niet, althans niet straffeloos, kan of zal kiinnen benadeeld worden? En wat aangaat de bepaling van § <^ ten aanzien van het onderverhuren van gedeelien der in huur genomen gronden, zoo hebben vij daarvoor evenmin eenig goed motief kunnen vinden. Alleen heeft het in verband tot de 3c alinea van art. 1, waarbij vreemde Ooster- lingen van het in huur nemen van gronden worden uitgesloteu, den schijn, dat men die be- paling niet wil ontdoken hebben, gelijk het ge- val zou zijn, bijaldien Europesche landhuurders gedeelten der aan hen verbleven gronden aui Chinesche onderhuurders uitgaven; doch dan ware het eenvoudiger zulks uitdrukkelijk te ver- bieden, hoezeer wg niet inzieu, welkkwaader in gelegen kan zijn, dat, behoudens de veiant- woordelijkheid van den prlncipalen landhuurder, deze kleinere gedeelten van de aan hem verble- ven gronden, voor zoo ver hij die zelf niet ge- bmikt, aan onderhuurders, welke ook, uitgeeft. Wat van dit alles evenwel wezen moge, van de landverhuringen op den voet, waarop die thans plaats grijpen, verwachten wij weinig of geene resultaten voor de ontwikkeling der bevolking. Daartoe moeten geheel audere grondslagen gelegd worden, dan die in het reglemeut van 1857 te vinden zijn. Zij zou- den, behoudens het tijdelijke er van, zoo veel mogelijk geschoeid moeten worden op dezelfde leest als de partikuliere landen. De termiju van duur zou evenwel lauger dan op twintig jaren dienen gesteld te worden, hetgeA ge- paard zou kunnen gaan met eene regelingvan so. 435 den faniurschat om de 5 of 10 jaren, in verband met de inkomsten of de voordeeleu, die het land aan den ondernemer heeft afgeworpen. De bevolking zeWe trachte men de vaarde Tan het iodividaeel grondbezit te leeren ken- nen, met tegengang van eene schadelijke ver- snippering der reeds op zich zelve kleine stukken gronds, die elk landbouwend gezin ten deel valleii. Wij bezigen met opzet het woord ffrwdbezii, en niet dat van ffrondeigen- dom, omdat strikt genomen het laatste tot ontwikkeling van den landbouw en de land- bouvmde berolking niet noodig is, maar wel het venekerd behoud Tan een en hetzelfde sink land, waaraan de besitter al zijoen arbeid en zorg kan vifden. Den vollen grondeigen- doiD| — aonder eene menigte van restrictien omtient de yer?reemding of versDippering er van, vaarmede toch eigendom niets meer dan eea hoUe klank sou worden, — achten wij vo6r de Javaansche berolkiog, op den lagen trap van beschaving, waarop zij thans staat en waarschijnlijk nog lang staan zal, hoogst on- geraden. Zonder er zich behoorlijk rekenscbap van te knnnen geven, zon z^ zich dien spoe- dig ontfutseld zien, en daardoor zou aanleiding gegeven worden tot wrevel en ontevredenheid, waarvan de betreurenawaardige gevolgen niet op zich zouden laten wachten. Moet men zich, naar onze overtoiging, voor 's hands en nog gedurende langen tijd er bij bepalen, om slecbts het individueel grondbezit onder de bevolking meer en meer ingang te doea vinden, ten einde later met meer gerust- hdd haar ook den vollen eigendom er van te kuBnen toekennen, zoo willen wij daarmede niet geacht worden, den later in het leven te roepen toestand van den kleinen grondeigendom met het gevaar van voortgaande versnippering, als eenen met behoorlijke ontwikkeling op den dunr be- staanbaren te beschoawen; maar dan zal het ge- vaar van den eigendom des gronds nit handen Tan kleine in die van groote meer gegoede eige- naren h&ngzamerhand te zien overgaan, — - een gevaar, waart^ea voor het tegeuwoordige niet genoeg kan gewaarschnwd worden, — zoo niet geheel, tooh grootendeels^zijn geweken. Wij zijn er ver van verwijderd, om de bestendiging van soodanigen lateren toestand als wenschelijk te beschoawen, en de ondervinding, ten aanzien van het schadelijke van den kleinen grondeigen- dom in sommige Enropesche landen verkregen, heeft alien redelijken twijfel daaromtrent doen ophouden ; maar als overgaug tot iets beters is hij niet te ontgaan, wil men niet roekeloos tot geweldige omkeeringen aanleiding geven. Brengt alzoe de tegeuwoordige maatschappe- lijke toestand van Java mede, dat men daarin aantreft een ^ twee millioen landbouwende huis* geziunen ieder met een of twee bouws land, en kan daarin zonder geweldige omkeeringen geene verandering gebragt worden, niets belet, om aan die landbouwende bevolking voorloopig en nog voor langen tijd het gerust genot barer vel- den te verzekeren; maar ook niets dwingt ons tot de toekeflning aan haar van een regt van eigendom, waarvan de waarde door haar on- mogel\jk kan begrepen worden, doch een onver- standig gebruik onvermijdelijk tot de schrome* lijkste verwarring en beroeringen zon leiden. Er is in de laatste tijdeu veel gesohreven over die kwestie omtrent het regt van eigendom op aen groud onder de bevolkingen in onze Indi- sche bezittingen, en daarbij wordt niet weinig ge- leerdheid en scherpzinnigheid aan den dag ge* legd met opzigt tot den waarschijnlijken toe« stand, waarin dat vraagstuk vroeger, eeawen te voren, zich bevonden heeft. Van hoeveel belang de onderzoekingen daaromtrent ook zijn mogen, vooral omdat, zoo het bewijs kan gele* verd worden, dat doizende jaren geleden, het begrip en het wezen van het privaat grond- eigendomsregt niet alleen onder de daarbij be- trokken bevolkingen bestaan hebben, maar ook in hare aioude wetgevingen erkend njn ge- worden ^), daaruit van zelf het bewijs zou voortvlo^jen, dat wij te doen hebben met be- volkingen, die eenen meer gezouden toestand gekend hebben, daarvoor geschikt siJA geweesi^ en derhalve daartoe weder te breugen zijn; voor echte staatswijsheid, die, ter bereiking zelfs van het meest wenschelijke doel, den actuelen toestand niet zonder groot gevaar als niet bestaande beschouwen, of dien plot- seling en gewelddadig omkeeren kan, hebben zulke nasporingen weinig meer dan eene auti- quarische waarde. Na id hetgeen omtrent die <) Die erkenning moet in aUeu geval met de meeste omzigtigheid worden aangctiomen. Niet al- leen toch is het Sanskrietsc^i, de taal, waarin die aloudc wetgevingen gesohreven zijui eene doode taal, waaromtrent het altijd moeijelgk zal zijn, de ware beteekenis der woorden aan te geveo, — • niet alleen voorts komen die alonde wetten tot onze kennis door vertalingen van geleerden, die, hoe uitstekend ook als letterkundigen, daarom nog geene nitste- keiide rcgtsgeleerden behoeven geacht te worden; maar ook zal het niet gemakkcl^'k nit te maken zijn, of en in hoe ver men in de aioude tijden gekend heeft het onderscheid tusschen bexit en eigendom en die woorden niet promiseue gebruikt heeft, zonder het ^erschil in beteekenis scherp in . het oog te honden, 28* 436 80. kwestie van den eigendom van den grond voor of tegen geschreven is, komt het ons Toor, dat de actuele toestand is, dat de Javaansche bevolking nog geen helder begrip heeft van een regt van eigendom, maar 'wel van een regt op het bezit van den grond, met de nobdige restrictien of heffingen ten behoeve van of door den Souverein; anders sou de invoering van het kultuurstelsel eene onmogelijkheid zijn geweest en de meest despotisclle Vorst het niet hebben darven wagen, om, gelijk in de Yorstenlanden is geschied, een zoo groot ge- deelte van zijn grondgebied in landhuur, met beschikking over grond en bevolking, uit te geven of te laten nitgeven, en wel zonder de minste t^enkanting van de zijde der bevol- king; en wij gelooven, dat de Heer Nieuwen- HuiJZEN teregt in zijne meergemelde nota daar- omtrent het volgende zegt: ^Ten minste zoowel hier (Soerakarta) als // op Madura, waar de oude instellingen buiten M Europeschen invloed bleven stand houdeD, be- fzitten de gemeenten geene gronden, en isde M Yorst onvoorwaardeiyk eigenaar van dezelve, #ze aan den meestbiedende verhurende, dan wel # tegen opbrengst der helft van het gewas in #bebonwing afistaande, al naarmate hij znlks a verkiest of in zijn belang wenschelijk acht/' Maar zien wij vooralsnog weinig heil in eene toekenning aan de bevolking van een individueel regt van eigendom op den grond, niets belet om het individueel gvoudbeeii on- der haar te doen wortel vatten, en daartoe kunnen de verhnringen van grond in de Yor- stenlanden zeer goed dieustbaar worden ge- maakt, wanneer men daarop zoo veel mogelijk van toepassing maakt, hetgeen ten aanzicn van de opgezeten landbouwende bevolking der partikuliere landen bepaald is bij het voor die landen in 1836 gearresteerd reglement. Mogt de verwezenlijking van dit denkbeeld soms moeqelijkheid ontmoeten bij de Yorsten en grooten in de Yorstenlanden, als niet stroo- kende met hunne begrippen en gewoonten, zoo kan het, dunkt ons, met belangstelling en verstand, doch zonder een en ougepasten aandrang, waardoor slechts wantrouwen wordt gewekt, niet moeijelijk vallen hen tot andere gedachten te brengen en te overtuigen, dat uit een individueel grondbezit, waarbij zij evenwel het dominium directum of eminens bleven behouden, vrij wat meer voordeel voor de bevolking niet alleen, maar ook voor hen zdven te wachten is. Het gebruik eindelijk, om bij de landverhn- riugeu eep vijfde deel der bouwgronden af te zonderen voor de hoofden, komt ons voor, niet vrij van bedenkingen te zijn. Ten aanzien dier hoofden toch zal het weu* schelijke wel niet betoogd behoeven te woiden, dat zij door meerdere kennis, eerlijke, getrouve en onpartijdige pligtsvervuUing voor de berol- king worden, wat zij wezen moeten, — name- lijk hare beschermers en de voorstanders van hare belangen. Maar onder eene bevolkingi bg welke onderdrukking, willekeur en gerisge waardering van de regten van den mensch aan de orde van den dag zijn, heeft men zoo- danige uitkomst nog in lang niet te wachteo; en het is niet onwaarscmnlijk, dat door ont- slag w(^ns ongeschiktheid en misbruik van gezag, om van sterfte niet te ^reken, het personeel nog lang gedurige, veelvnldige mu- tation zal ondergaan. Om die reden kan de toekenning aan hen van een vast bqiaaki, en in vergelijking met dat van den gewonendeasa- bewoner waarseh^nlyk grooter deel in de bouw- gronden niet anders dan tot vele ongdegen- heden leiden. Aan minder beswaar onderhevig en doeltreffend zou het daarent^gen, naar ons inzien, zijn, zoo men hen gelijkelijk met de overige dessabewoners behandelde ten aanaea van het bezit van grond, maar hen als hoof- den schadeloos stelde met eene getinge heffing, hetzij in geld, hetzij in natura, op de produktie eener dessa, waarvan het bedrag in evenredig- heid zou moeten staan tot hetgeen zij aan grond volgens den adai missen en voor het ophoaden van hunnen rang noodig kunnen hebben. Zoo worden zij, hoezeer hoofden der bevolking blq- vende, toch langzamerhand gcmeenzaam ge- maakt met het denkbeeld, dat zy tevens amb- tenaren zijn, wier inkomsten, niet aan den persoon, maar, als bemldiging, aan de betrek- king verbonden zijn en dus van zelf vervallen, zoodra de titularis, om welke redenen dan ook, ophoudt de betrekking te vervuUen. In de Gouvemements residentien is die gewigtige ver- andering met opzigt tot de regenten en de distriktahoofden, hoezeer wegens hunne magt, aanzien en invloed zoo veel meer te ontzien dan de dorpshoofdcD, reeds sedert jaren tot stand gekomeu, en wat met hen zoo geldde- lijk en zonder botsingen heeft kunnen geschie- den, waarom zou dat tegenover de mindere hoofden, zoo men slechts met beleid, voonig* tigheid en zonder overhaasting te werk gaat, niet evenzeer kunnen plaats hebben ')P *) W^ behoeven wel niet te doen opmerken, ^ hetgeen hierboven ia gezegd ten aanzien van de positie, waariu de hoofden op de verhuurde landen 80. 437 De bevolkiog van 8oerakarta tdde in 1861, Tolgens het regeringsverslag oyer dat jaar, 717^35 zielen, en daaronder bedro^ het cijfer: der Enropeanen • . . • . 1,595 zielen , Chinesen . ..... 3,829 , r Arabieren ...... 156 # 9 andere yreemde Oosta:lin- gen ........ 454 # f inlandsche bevolking . . 711,101 # te zamen. • . 717,135 zielen De regermgsopgayen omtrent de bevolking van Jara laten, wat naauwkeurigheid aangaat, veel te venschen over, hoezeer men gereedelijk mag BannemeD, dat daarin gaandeweg verbetering komt; maar indien die omtrent Soerakarta niet oonaaawkenriger zijn, dan de opgaven omtrent de overige residentien, dan biedt de bevolking van dat gevest een verschijnsel aan, dat, hoe- seer hetzelfde omtrent eenige andere gewesten is waar te nemen, evenwd zeer de aandacht ver- dient; — * wij bedoelen de langzame, geringe toe- neming van het cijfer der inlandsche bevolking. Wij laten hierachter volgen eene tabel, waarbij die toeneming voor de verschillende gewesten wordt aangetoond over het zesjarig tijdvak van 1856 — 1861, en waarbij wij, gelijk wij meer- malen deden, ten einde het in het oog loopend Terschil goed te doen uitkomen, ze rangschik- ken bg opklimming van de geringste tot de aan- aenlijkste toeneming, percentsgewijs berekend'. Dikwijls wordt aterke toeneming eener be- Yolking bi^ebragt als bewijs voor welvaarfc. Wij hebben ons daarmede nooit gaaf kunnen Tereenigen en wel om reden, dat, gelijk bekend is, de grootste vermeerdering van bevolking in den regel plaats vindt bij het mecst onbe- middelde gedeelte, onder hetwelk welvaart, dat is eene zekere ruimte van middelen ter Toorziening in het levensonderhoud, eene bijna onbekeude zaak is. In warme klimaten boyen- dien, waar de grond, indien hi} maar vrucht- baar is, zoo v^ en xnildelijk geeft tot on- derhoud des levens, en waar dus dat ondcr- hoQd, bijaldien men zich slechts tot het strikt in de Yontenlanden, naar onze meaning, met be- trekldng tot hnnne inkomiten zouden moeten ge- bngt worden, evenzeer Tan toepasiing is op de dessa- en andere mindere hoofden in de GoaVer- nements residentien. In de laatstbedoelde heeft het wel niet outbroken aan een gedarig atreven, om ook die mindere inlandsche hoofden tot ambtenaren te Terrormen; maar men heeft zich, wat hen aangaat^ wdnig of niet bekreund aan het appendix van het amhtenaarsehap, namelgk dat van behoorl^'ke yaste tnktementea of inkomsten. noodige gelieft te bepalen, weiiiig moeite en inspanning yordert, zal, indien er maar rust en vrede heerschen en de bevolking niet door onrnst en oorlogen wordt gedecimeerd, de toe- neming daardoor van zelve plaats grijpen. Is het misschien ongerijmd te beweren, dat wel- vaart bestaat, waar de sterkte der bevolking achteruitgaat of zelfs niet aangroeit, sterke toeneming der bevolking onvoorwaardelijk te houden voor een bewijs van welvaart, schijnt ons niet minder gewaagd te zgn. Maar gesteld al eens, dat dit laatste onvoor- waardelijk kon worden aangenomen, wat wordt er van die stelling tegenover de resultaten, bij de aehterstaande tabel verkregen, —-resul- taten, volgens welke de grootste toeneming van bevolking op Java plaats vindt juist in die gewesten, welke onder de ongelukkigsten knnnen gerangschikt worden? Op de cijfers, door de r^ering van de sterkte der bevolking gegeven, moge veel af te dlngen zijn, bezwaarlijk zal men het daarmede zoo ver breugen, dat het zoo even vermelde felt er door omvergeworpen wordt. Enopmerkelijk is het, dat onder de residentien, wier toeneming in bevolking minder is geweest dan het gemiddelde voor ge- heel Java, gevonden worden de gewesten, waar : l^ individneel grondbezit onder de inland- sche bevolking bestaat, S**. de meeste partikuliere landen aangetrof- fen worden, 3°. geene kultnres van Gouvemements wege plaats hebben, voor welke de landbouwende bevolking een gedeelte barer gronden rooet missen, — of 4**. voor zoo ver zoodanige kultures d6&r be- staan, deze de beste en dns voor de bevolking voordeeligste of minst onvoordeelige uitkom- sten hebben gehad. In hoe ver de geringe, na die der Freanger Regentschappen zelfs de geringste, toeneming van betolking in Soerakarta, waar geen der 4 zoo even vermelde bijzonderheden aangetroffen worden, maar wel de landverhoring, al dan niet pleit voor eenen meer of minder gnnstigen toestand der inlandsche bevolking, wagen wij niet te beslissen. Zoo veel is evenwel zeker, dat Soerakarta, met nitzondering alleen van het gedeelte van het zuidergebergte, dat eene ouherbergzame streek is, overigens sterk be- volkt is; terwijl het eene b Indie vrij alge- meen bekende zaak is, dat volksverhuizing nit de Yorstenlanden naar de Gouvemements resi- dentien, waardoor de geringe toeneming van be- volking anders te verklaren zou zijn, zelden, zoo ooit, in eenigzins belangrijke mate plaats grijpt. ^ ^l,'^ i^'sl^ a £s 'toS jM. ||l3il:l|lf l| lis. Si I I J ■ a ■ so. 489 Soerakarta, dktrikt op Java, residentie Soeiakarta. Zie: Karta So era. Soerakarta, veelal Solo genoemd, hoofd- plaats yan de gelijknamige residentie op Java en tevens die van de afdeeliog Padjang en hct distrikt Karta Soera, aan den linker oever der Solo-rivier, 44 palen Noord-Oost ten Oosten van Djokdjokarta, 66 Noord-Noord-West van Fatjitan, 67 van Samarang, 76 West ten Noor- den van Madioen, 276 van Soerabaja, 438 van Batavia» 481 van Banjoewangi. Soerakarta ligt in eene vkkte tasschen de bergen Merapi en Lawoe, volgens Jt7HGHUHH 392 Rijnlandsehe voeten boven de oppervlakte der zee, op V IV 30" Z. Br. en 110' 46' V 0. L. Beze stad met de daarbij liggende kampongs of wijken wordt Negoro genoemd. De grenzen der Negoro zijn de rivier Ganggang, ten Ooaten, de l^cmoro, ten Noorden, Gremet, ten Westen en bet dorpje Grogol ten Zuiden; deze grens heeft eeneii omtrek van 15 palen. De kraton van den Soesoehoefum of Keizer Scheldt bet aloen-aloen-plein in een zuidelijk en noordelijk gedeelte. Behalve deze twee pleinen 18 er nog eene aloen-aloen. Op elk plein staan twee beilige waringin-boomen als teekens van Torstelijke magt. Naar de sitihinggil, de plaats, waar de Keizer zich aan bet volk ver- toont, geleidt een opgang, die aan elken kant een waringinboom, benevens twee kanonnen heeft, die beiden zeer in eere worden gehouden. De sitihinggil heeft aan wedrszijden poorten, die tot bet binnenste gedeelte van bet paleis toegang verleenen. Aan de znidzijde dezer piaats gaat men door vier poorten tot aan de poort, genaamd Kori Sri-manganti, alwaar de Vorst den Gouverneur-Generaal ontvangt. Door de katatgenoemde poort komt men over een plein in bet eigenlijke Keizershof (JProbojoso), dat van ouderwetsche Europesche, meubelen is vootzien. A^s en links van bet Keizers- hof zijn de poorten, door welke men naar bet vrouwenverblijf gaat. De kraton heeft een goed aanzien, en alle muren worden goed onderhour den en net gewit. In de nabijheid der kraton wordt door de mnzikanten des Keizers des middags Europesche muziek gemaakt. In den voormiddag van 31 September 1863 is er in de kiaton brand ontstaau, welke zich zoodanig heeft nitgesbreid dat er 64 huizen vemieid zijn. Tea Noord-Oosten van het aloen-aloen-pldn ligt de Europesche stad {Lodji ioeian)^ die drie straten met verscheidene steenen huizen be- vat Langs en achter deze vloeit het riviertje P6p^ dat slechts in den regentijd bevaarbaar is en waarover eene Amerikaansche bangbrug ligt. De voornaamste gebouwen van Soera- karta zijn: bet residentiehuis en kantoor nabij de rivier, de woning van den Bijksbestunr- der, de kraton van den Prang fTedono, de &aaije Protestantsche kerk, grootendeels ge- bouwd uit de bijdragen der gemeenten te Soerakarta, en waartoe verscheidene Javaansche groot«n gelden hebben geschonken. Zij heeft / 24,000 gekost en hare stichting is vooral te danken aan den ijver van den Heer Gbbicke. Den 34° Augustus 1833 werd zij ingewijd. Yerder vindt men er de Gouvemements lagere school, de kazerne van de keizerlijke lijfwacht, de militaire cantine, het civiel gevangenhuis dat in 1843 gebouwd werd, het liefhebberij- tooneel, het logement, tevens societeit, eene kweekschool ter opleiding van Javaansche on- derwijzers gesteld onder het toezigt van den Resident, de moskee, de ' Javaansche^begraaf- plaats en het Enropesohe kerkhof. In het midden der stad staat v<$6r de Europesche wijk het groote fort Yastenburg, een regelmatige vierhoek, omgeven door eene breede gracht, waarover opbaalbruggen aan de vier courtines. Het werd in 1755 door de Kompagnie gebouwd, heeft vier bolwerken en is met een dertigtal vuormonden van zwaar kaliber gewapend. Het bestrijkt het paleis des Keizers en ligt te midden van een mim ezcercitieveld, dat door eene lommerrijke laan omgeven is, die langs de huizen der Euro* peanen loopt en een schoonen wandelweg vormt. Aan de overz^de der rivier ten Noorden der Europesche wijk is het Chinesche kamp gelegen, waar veel klelnhaudel bestaat, en eene marktplaats gevonden wordt. De inlandsche wijken der stad zijn stukken gronds, waarop de huizen zonder eenige orde door elkander staan. Deze verzamelingen van huizen zijn door lange lanen van hooge en schaduwrijke boomen omgeven en rondom elk stuk gronds is eene sloot, waarover eene menigte kleine bruggen zijn gelegd. De meeste woningen der inlandsche bevolking zijn van bamboe met riet gedekt; enkele adjn van bout of steen. De wijk van den onaf bankelijken Yorst JPa- ngeran Makgkoe Nbgobo beslaat een groot deel van de Negoro. Zij bevat zijn paleis mot eene verbazend groote pendoppo; de kazerne zijner troepen, 1,000 man sterk, waarvoor hij eene subsidie van het Nederlandsohe Gouver- nement geniet; en de aangrenzende inlandsche wijken of kampong's. Te Soerakarta is een residentieraad gevestigd^ bestaande uit den 440 80. Resident als ▼oorzitter, Tier Europeaohe leden« den Adsislent-Residenty als iiskaal en griffier, en eenen denrwaarder. De £uropeanen zijn justiciabel voor den raad van justitle te Sa- marang. Yerder heeft men er eene regtbank ▼an omgang, alsook drie Javaansche regtban- ken, die aan den Keizer onderworpen zijn. De geneeskundige dienst staat onder het be- heer van eenen Offioier van Gezondheid. Yoorts zijn er twee partiknliere Geneesheeren en eene partikuliere apotheek. De Gouvernements la- gere school teit een SOial leerlingen, terwijl er ook eene partikuliere meisjesschool, met een 40tal kweekelingen is. £r is te Soera- karta een Fredikant met kerkeraad, voor de Protestantsche gemeente^ die 600 zielen en 280 ledematen telt. Deze Predikant is gebou- den tevens de dienst bij de Hervormde Ge- meenten van Djokdjokarta en Madioen te ver- rigten. Op cenige palen afstauds van de stad be- staat eene liefdadige inrigting voor lijders aan lepra en andere afzigtelijke ziekten. Deze in- rigting wordt door partikulieren onderhouden. Het aantal . lijders waaronder het inlandsch bestuur ook blinden, krenpelen enz. rekent, wordt begroot op 450 — 500 zielen. Soerakarta, dorp op ISumatra, in de Lam- pongschc distrikten, in het zuiden van de af- deeling Todang Bawang. Soeran, dorp op Java, residentie Samarang, afdeeling Demak, distrikt Mangar, in het Znid- Oosten. Soera Kangala^ dorp op Java, residentie en regentschap Cheribon. Soerantaka, dorp op Java, residentie en r^entschap Cheribon, op de zuidemke grens van het distrikt Gegissik. Soerapatti, versterkt dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, aan de kleine Dajak- of Moeroeng-rivier. De aldaar aanwezige ben- ting werd in het begin van 1860 door de onzen ingenomen. Soerat, beek op Java, die van den Dieng komt en zich in de rivier Sekarang ontlast. Soerat, berg op Java, residentie en regent- schap Pekedongan, bij de zuid-westelijke grens van het distrikt Sawangan. Soerat, dorp op Java, residentie Pekalo- ngan, regentschap Batang, distrikt Kali Salak. Soerat, dorp op het eiland Groot Kei, re- sidentie Banda, alwaar veel handel bestaat. Reeds in 1624 hebben de Nederlanders met Soerat handel gedreven. SoeraUt dorp op Sumatra, residentie Fa- dang, in de Yll Kota's, SoeraUy dorp op Sumatra, in de Batta^ landen, landschap Simpang Eanan, aan den regter oever der groote rivier. £r wonen twee Madje^s, Soera Wisangon, snikeriabriek op Java, residentie Cheribon, toebehoorende aan L. A. Safoktab, en met eenen aanplant van iGQ bouws. Soerebabi^ dorp op Celebes' zuid-weste- l\)ke landtong, op de westelijke grens van het landschap Bonthain. Soerem> berg op Java, residentie Bantam, Zuider Regentschap, die zich 3,131 Rijnlandscbe voeteu boven de oppervlakte der zee verheft. Soeren, rivier op Java, residentie Banjoe- maas, afdeeling Bandjar Negara. Soaren» dorp op Java, residentie Bagden, distrikt Koeto Ardjo. Soeren, dorp op Java, residentie Kediri, r^entschap Trengalek, distrikt Goenong Lor. Soeren, dorp op Java, residentie Soera- kf»:ta, afdeeling Soekawati W^tan, distrikt Laban. Soeren, eiland aan Borneo's Oostkust, in de mending der bogt Soeropoeang. Soerenan, dorp op Java, residentie Soera- karta, afdeeling Padjang, op de oostelijke grens van het distrikt Klatten, aan de Solo-rivier. Soereng, zie: Soerian. Soerengon, dorp op Java, residentie Ka- doe, regentschap Magelang, distrikt Ballak. Soereo, dorp op Java, residentie Soeia- karta, nabij de hoofdplaats, aan den postweg. Soerian, dorp op Celebes' Westkast, tus- schen Onkona-punt en kaap Mandhar. Soerian, twee dorpen op Sumatra, residen- tie Padangsche Bovenlanden, een in het Noor- den van het distrikt Soengei Pago, en een op 14 {talen afstands van Alahan Fandjang. Soerian, naam, dien de rivier van Fem- bocang, in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeiiogi wel eens draagt. Soeri Jerang, sie: Maros. Soeri Kappa, rivier op het eiland Am- boina, schiereiland Leitimor. Soerimambeh, rivier op Sumatra, resi- dentie Tapanoeli, afdeeling Angkolah, die zich niet ver van Fertibi met de rivier Paneih vereenigt. Haar water is troebd en haar bed 40 voeten breed. Soeri Tandjong, dorp op Sumatra, in het bin nen land van Falembang. Soerkam, zie: Sokam. Soermanassi, kaap aan de Noordkust van het eiland Groot Banda. Soero, zie: Soeroeh. BO, 441 Soero AdmaclJAii* dorp op Java, resi- deatie en regentschap Madioen^ distrikt Mads- pati. Soeroan, dorp op Java, residentie Feka- longan, regentschap Bsttang, distrikt Keboemen, ten Zniden yan het hoofddorp Tersono. Soeroan, dorp op Java, residentie Japara, distrikt Koedoes. Soeroarao^ ylakte, riyier, heuyel en dorp op Sumatra, residentie Padangsche Boyenlan- den, afdeeling Tanah Datar. De ylakte is bijna aan alle ssijden door een 400 Rijnlandsche yoe- ten hoog gebergte omringd. Het dorp beoosten Pagar Roejong gdegen, is eene der drie oude hoofdplaatsen yan Menangkaban, na de splits sing van dat rijk. Weleer was het eene bloei- jende plaats met yele fraaije huizen, doch ten gevolge yan haren wederstand tegen de Pa- dries, welke de meeste hnizen hebben yer- brand> heeft Soeroasso een armoedig aanzien gekregen. De omtrek is met rijstyelden be- dekt, op welke de inlanders, door middel yan raderen yan 6 of 8 Rijnb&Ddsche yoeten mid- dellijn, door den stroom in bew^ng gebragt, het water weten op te yoeren. Te Soero- asso is een kleine Mohammedaansche tempel, waarbij twee zeer groote steenen gele^en zijn, op welke eeoige onyerstaanbare oude karakters zijn uitgehouwen, die men yoor ond Kawiscli houdt. De heuyel Soeroasso wordt yan den Batoe Sangkar gescheiden door eene uityloeijing yan de riyier, waardoor een bekken geyormd wordt, waarin Soeroasso en Eota Tengah liggen. SoeTobi^an, dorp op Jay a, residentie Ba- gelen, afdeeling en distrikt Poerworedjo. Soerodadi, zie: Soerwodadi. Soerodinanan, dorp op Jaya, residentie Soerabaja, op de westelijke grens yan het dis- trikt Mo^jo Kerto. Soeroeaki, zie: Salawati. Soeroeh, dorp op Jaya, residentie Eediri^ afdeeling Blitar, distrikt Wlingie.. Soeroeh, dorp op Jaya, residentie Pasoe- roewan, regentschap Bangil, distrikt Pandahan. Soeroeh, dorp op Java, residentie Sama- rang, afdeeling Demak, distrikt Mangar. Soeroeh, dorp op Jaya, residentie Sama- rang, afdeding en distrikt Salatiga, met een 360tal inwoners. Soeroeh, dorp op Jaya, residentie en dis- trikt Samarang, aan den postw^. Soeroeh, dorp op Jaya, residentie Kediri, afdeeling Ngrowo, distrikt Tangoel. Soeroeh, dorp op Jaya, residentie Kediri, legentschap Trengal(^» distrikt Ngasinan. Soeroeh, dorp op Java, residentie en re- gentschap Banjoemaas, distrikt Soekaradja. Soeroeh, dorp op Jaya, residentie Tagal, regentschap en distrikt Brebes. Soeroeh, snikerrietyeld op Jaya, residen- tie Taga], regentschap Brebes, bij de fabriek Djati Baraug. Soeroeh, dorp op Jaya, residentie Tagal, regentschap Pamalang, distrikt Bongas. Soeroeh, dorp op Sumatra, residentie Pa- lembang, afdeeling Moesi Oeloe, aan de riyier Klingi. Soeroehan, dorpje op Sumatra's Oostkust, rijk Indragiri, aan de riyier B.eteh. Aan we^rs- zijden der riyier liggen tuinen met piaang en ladangs met rijst. Soeroeh Gateen, dorp op Jaya, residen- tie Pekalongan, regentschap Batang, distrikt Eeboemen. Soeroeh Geding, dorp op Sumatra, resi- dentie Padangsche Boyenlanden, distrikt Matoea. Soeroeh Iiaagoen, dorp op Sumatra, residentie Palembang, aan den regter oeyer der Bawas. Soeroeh Lojo, zie: Soero Lojo. Soeroeh Menggala, dorp op Java, resi- dentie en regentschap Cheribon, distrikt Gegissik. Soeroeman Tinggi, yeelal Soeroma- tinggi geheeten, koeria op Sumatra, residen- tie Tapanoeli, afdeeling Angkolah, distrikt Angkolah D]ai, onder eenen Opziener der 3^® klasse. Het dorp yan gelijken naam ligt op 10 palen yan Siaboe. Tusschen beide plaatsen woiden geheele troepen olifanten yan 30 tot 30, en naar men wil wel tot 100 stuks ge- zien. Ook yindt men in deze streken yeel rhinocerossen, waterherten, g^ijise herten, bee- ren, tijgers, yarkens, wilde geiten, tapirs, otters, stekdyarkens, yerscheidene soorten yan apen, miereneters, eekhorens, yliegende yossen. enz. Onder de yogeb merkt men er argus- fidsanten en wilde hoenders op. Te Soeroeman Tiuggi is een passantenhuis met eenen Mandri, In Maart 1861 heeft men hier eene soort yan bruinkolen ontdekt, die eyenwel der ezploitatie niet waardig zyn be- yonden. Soeroenegaran, dorp op Java, adsistent- residentie en distrikt Banjoewangi. Soeroeng, berg op Jaya, op de greuzen der residentien Bantam en Buitenzorg. Soeroep, zie: Soesoep. Soeroepati, berg op Jaya, op de zuide- lijke grens yan de residentie Japara met Sa- marang. Soeroet, twee dorpen op Jaya, residentie 449 90. Djokdjokarta, afdeeling Goenong Kidool, dis- trikt Semanoe, land Ngawen. Soeroetoe, eiland tea Westen van Borneo^ namelijk bet westelijkste der Karimata-eilanden, gelegen op 104' Z. Br. Het wordt door onder- scheidene klcine bergen en heuvels gevormd, welke, aan elkander verbonden, van het Oos- teu naar het Westen loopen. Zij ziju alien tot aan den top met boomen bedekt, en geven oorsprong aan een aantal beekjes, die het vruchtbare land besproeijen. Het eiland was eertijds bewoond en in twee dorpen verdeeld, van welke het noordelijkste genoemd werd Ne<^eri Siak en gebouwd was door de Hoofden van het verdreven vorstengeslacht van Siak, waartoe de bekende Badja Akil, later Sul- tan van Soekadana, behoorde. Ten Zuid- Wes- ten van Soeroetoe strekken zich koraalriffen uit, waarvan men eene fijne soort van kalk brandt. De bewoners van het staatje Koeboe komen dan ook dikwijls hier, cm koraal af te halen. Men vindt er ook rood koraal, dat door de Ghinezen in hunue geneesmiddelen wordt gebniikt. Dit eiland moet aan zeeroovers wel eens tot tijdelijke schnilplaats strekken. ' Soerogateen, zie*. Soeroeh Gateen. 8oero Loj o, berg op Java, namelijk de noord- oostelijke top van den berg Oengaran, in de residentie Saraarang. Hij verheft zich, volgens DE Langb, 6,552 BiJDlandsche voeten boven de oppervlakte der zee. De kruin is met on- doordringbaar woud bedekt. Soero Lojo, dorp op Java, residentie Pe- kalongan, distrikt Sawangan. In de nabijheid dezer dessa had in 1861 eene aardstorting plaats, waardoor 3 bouws sawah's bedolven en een gedeelte der waterleiding te Soero Lojo vemield werden. Soero Menggala, zie: Soeroeh Meng- gala. Soeroog, dorp op Java, residentie Sama- rang, regentschap Grobogan, 8 palen van Poerwodadi, 367j van Salatiga en 50 van 6amarang« Soero Sowan, zie: Kapoewan. Soerou, dorp op Sumatra, adsistent-resi- dentie Benkoelen, afdeeling Moko Moko, aan de rivier Sablat. Soerou, voomaam dorp op Sumatra, resi- dentie Palembang, landschap Redjang Tengah, aan de rivier Moesi. Soerowaso, zie: Soeroasso. Soersoer, dorp op de Noordkast van het eiland Gili Radja, residentie Madura. Soerwodadi, dorp op Java, residentie en distrikt Jspara. Soerwodadi, dorp op Java, residoitie Sa- marang, afdeeling Demak, distrikt Singen Ki- dool, aan eenen zijtak der rivier Pringapoes. Soerwodadi, dorp op Java, residentie Sa- marang, afdeeling Salatiga, distrikt Tengaron. Soerwodadi, dorp op Java> residentie en regentschap Tagal, distrikt Maribaja. Soerwodadi, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelaug, distrikt Probo* linggo, aan de rivier Pabellan. Soesoe, baai, punt en dorp aan Sumatra's Westkust. Het dorp ligt in het Noord-Westen van het rijk Achin, volgens Hobsbtjagh, op 3* 4' N. Br. en 96° 52' O. L. Soeaoe, alwaar veel handel in pepcr bestaat, erkent den Sul- tan slechts in naam. De baai bevat vele ge- vaarlijke klippen, op welke 1, 2 en 27s ^^^' men water gevonden wordeo, doch het vaar- water is veilig tusschen de ondiept«n aan de Westzijde der baai, en die welke bezuidea Soesoe-punt gelegen zijn. Soesoe, dorp op Sumatra, in de Lampong- sche distrikt-en, aan de Zuid-Oostzijde der Se- mangka-baai. Soesoe, dorp op het Batoe-eiland Mari, bewoond door 80 Niassers. Soesoea, kaap aan de Westzijde van Cele- bes' zuid-oostelijk schiereiland, in de golf van Boni, op 3° 8' Z. Br. Soesoean, dorp op- Java, residentie en distrikt Kediri. Soesoean, dorp op het eiland Bali, rijk Karang Asam, ten Noorden van de hoofd- plaats. Soesoean, gehucht op Sumatra, in de Lam- pongsche distrikten, ten Noorden van Telokh Betong, waartoe het behoort. Soesoe Biroeroe, rivier op het noorde- lijk gedeelte van het eiland Batjan. Soesoek, gehucht op Sumatra, in de Lam- pongs, disthkt Telokh Betong, aan de Kate- goehan, die zich hier in twee armen verdeelt. Soesoekan, dorp op Java, residentie Ban- tam, afdeeling Serang, in het Westen. Soesoekan, dorp op Java, residentie Ta- gal, regentschap Pamalang, (tistrikt Tjiomal Lor. Soesoekan, dorp op Java, residentie Gfae- ribon, afdeeling Madja Lengka. Het werd in Eebruarij 1862 2Vs Rijnlandsche voeten hoog overstroomd. Soesoekan, dorp op Java, residentie Che- ribon, regentschap Koeningan, distrikt Ijiawi Gedang. Soesoekan, *dorpje op Java, residentie Che- i ribon, nabij de hoofdplaats. 80. V90 Soeaoekan, ivee doipen op Java, residen- tie Banjoemaas, afdeeling Bandjar Negara, dis- trikt Karang Kobar. Soesoekan, twee doipen op Java, residen- tie Samarang, afdeeling Salatiga, een id het distrikt Tengaron, met een SSOtal, en een inhct distrikt Oengaran, met een 520tal inwoners. Soeaoekan, dorp op Java, reaidentie Ba- gelen, afdeeling Ledok, distrikt Kali Wiro. ' Soeeoekan, dorp op Java, residentie en regentschap Gheribony distrikt Sindang Laut. Soesoekan, dorp op Java, adsistent- resi- dentie Krawangy distiikt Fegadeng. Soesoekan, drie dorpen op Java, residen- tie Kadoe, regentschap Magelang, distrikten Minoreh, Ngasinan en Bandongan. Soesoekan, dorp op Java, residentie Sa- marang^ regentschap Kendal, distrikt Bodja. Soesoekan, dorp op Java, residentie Sa- marang, distrikt Salatiga, op Soerakarta's grondgebied. Soeaoekan, dorp op Jara^ residentie en regentachap Samarang, distrikt Singen Lor. Soesoekan, twee dorpen op Sumatra, ad- sistent-residentie Benkoelen, een in het Zuiden, en een in het Westen ran het distrikt Talo. Soesoelang, kaap aau Borneo's Zuid-Oost- kust, aan de Oostaijde van het laudschap Tanah Boemboe. Soeaoelina, eilandje in de Moluksche see, aan de Oostsijde yan het eiland Lembeh, op r 27' N. Br. Boeaoem liji en -Lawoe, twee eilanden in den Molokschen Archipel, ten Noorden van Giiolo, nabij het eiland Morotai. Soeaoenangy rif bij Celebes' Oostkast, op 3° 57' Z. Br., en 123" 2' 0. L. , Soesoepy twee rivieren op Sumatra, in de Lampongsche distrikten, afdeeling Sepoetih. Bene ontlast zich in de Soeka Tanah en eene in de Pennat. Yerder is Soesoep de naam van een dorp aau de Fengaboean, in deselfde af- deeling. Soesoep, dorp op Sumatra, adsistent-resi- dentie Benkoelen, afdeeling Ommektnden, bij de rivier Bindoe Hati. Soesoepan, dorp op Java, residentie en regentschap Cheribon, distrikt Sindang Lant. Soesoepan, dorp op Java, residentie Djok- djokartai afdeeling Ooenong Kidool, in het Zui- den van het distrikt Semanoe. Soesoe Bar a, dorp op het Sandelhout- eiland. Soesoeroe, berg op Java, residentie Pre- «iger Eegentschappen, afdeeling Tjiandjor, dis- trikt pjampang Tengah. Soesoeroe, beigje op Java, residentie Pre- anger Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, dis- trikt Tjibeurum. Soesoeroe, dorp op Java, residentie Che- ribon, afdeeling Galoe, distrikt Kawali. Soeteng, dorp op Java, residentie Sama- rang, regentschap Grobogao, op de grens van Rembang. Soetgen, hoofddorp van het distrikt Bema- meh, op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang. Soetjen, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram Wetan, distrikt Sleman, aan. den postweg. Soetjen, dorp op Java, residentie Bagelen, distrikt Poerworedjo. Soeljiy distrikt op Java, residentie Pre- anger B«gentschappen, regentschap Limbangau, met het hoofddorp Pasanggrahan en de onder- distrikten Tjihideug, Tjiledoeg, Tjipitjong, Tji- kroewik en Tandjong Poera. Dit distrikt heeft eene bevolking van ruim 7,000 inwoners. Soeljji, hoofddorp van het distrikt Petam- bakan op Java, residentie Soerabaja, afdeeling Grissee, op 5 palen van Grissee gelegen. £r is eene salpetermakerij, dewijl in de nabij heid belangrijke salpetergroeven gevonden worden. Het drinkwater is er uitmunteud, zoodat de Europesche ingezetenen van Grissee het ge- woonlijk van hier laten halen. Soetji telt een l,000tal inwoners. Soeljji, dorp op Java, rcs^deatie Tagal, re- gentschap Pamalang, distrikt Bongas. Soetji, dorp op Java, residentie Besoeki, afdeeling Bondowosso, distrikt Dj ember. Soeljji, dorp op Java, residentie Bagelen, 5 palen van Poerworedjo, bij de rivier Kesing. Soeto Djajan, dorp op Java, residentie Pasoeroe^an, distrikt Kota Pasoeroewan. Soetoe, eilandje in het Westen der Biouw- straat gelegen. lu eene noord-westwaartsche strekking liggen banken, digt aan den west- kant der straat, en eene drooge modderbank steekt aan de Zuid-Zuid-Westzijde uit. Soetopronan, dorp op Java, residentie en distrikt Tagal. Soetorengo, berg op Java, residentie en regentschap Japara, distrikt Majong, behoorende tot het Moerja-gebergte. Hij verheft zich 6,000 Rijnlandsche voeten boven de opperviakte der zee* Soetrana, rijkje op de Noordkust van het eiland Timor, zijnde een gedeelte van Ambe- noe, dat seder t verscheidene jaren de Portu- gescbc vlag voert, om welke reden Let dan ook bij het kontrakt van 6 Augustus 1851 80. aan Portugal is gelaten. Eene gelijkaamige rivier vloeitdoor dit landBchap. Soe^ana telt een 14,000tal inwoners, onder eenen Badja, Het heeft eene goede haven bij het vlek Soetrana, met 30 tot 40 vademen water op IVs kabel- lengte van den oever. De ankerplaats ligt op 9** 20^ Z. Br., en 124' 6' 0. L. Te Soetrana is veel handel in was en sandelhout, en er ankeren dikwijis visschersvaartaigen om water en levensmiddelen in te nemen. Soevat, dorp op het eiknd Groot Kei, re- sidentie Banda. Reeds in 1624 dreven de Nederlanders handel met dit dorp. Soewaan, dorp op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minahassa, afdeeling Kema, dis- trikt Kiabat di Bawa, bewoon4 door een 90tal inwoners. Soewadoek, dorp op Java, residentie Ja- para, afdeeling Pati, distrikt Selowessi. Soewajan, dorp op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlandon, afdeeling L Kota's. Soewak, meer in Borneo's Znid- en Oos- terafdeeling, dat in de Kapoeas Moeroeng nitwatert. Soewakongy riviertje op Java, residentie Tagal, dat zich in de TjiomiJ ontlast. Soewalang, eilandje aan Java's Noord- knst, in de baai van Rembang. Soewalon, dorp op Java, residentie Rem- bang, afdeeling Toeban, distrikt Djenoe. Soewang, dorp op Java, residentie en distrikt Japara. Soewang^ zie: Swanggi. Soewang Soewang, rif onder de Banjak- eilanden, aan Sumatra's Westkust, groot ^/^^ vierkant« Sumatra-paal. Soewara, berg op Borneo's Noord-Oost- kust, in het Oobten van de landstreek Be- rou. Soewaran Eoelon en -Lor, twee dor- pen op Java, residentie Probolinggo, afdeeling Laraadjang, distrikt Ranoe Lamongan. Soewari, distrikt dat het Westerdeel van het eilaud Bawean beslaat, met een gelijknamig hoofddorp. Soewaroe, dorp op Java, residentie Kediri, regentschap Trengalek, distrikt Kampak. Soewaroe, dorp op Java, residentie Kediri, afdeeling Ngrowo, distrikt Tangoel. Soewawa, rijkje op Celebes* Noord-Oost- kiist, residentie Manado, aan de bogt van Tomini. Het staat onder het bestunr van den Adsisteut-Resident van Gorontalo. Soewawal, dorp op Java, residentie en regentschap Japara, distrikt Bandjaran. Soewel, rivier op het eiland Boero, die sich op 1 mijl beoosten Eajeli in de bogt ont- last. Het water is seer drabbig en het bed met klipsteenen opgevuld. De Soewel verdeelt zich op 1 myl van den mond in twee takken, waarvao de zoidelijke Maja heet. Soewi Siang, dorp op Java, residentie Banjoemaas, distrikt Soekaradja. Soewoek, dorp op het eiland SoUok, aan het strand. Soewoeloek, dorp op Java, residentie en afdeeling Probolinggo, distrikt Tongas. Soewoeng, onderdistrikt op Java, residentie Preanger R^entschappen, afdeeling Tjiandjor, distrikt Djampaug wStan. Soewout, landschap op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, alwaar in 1859 een 35,000tal koffijboomen zijn aangeplant. SoflEtina, eiland in de Moluksohe see, bq Celebes' Oostknst, staande onder den Sultan van Temate. Soga, riviertje op de Westkust van het eiland Billitou, distrikt Tandjong Pandan. Sogara, eilandje aan Celeb^' Westkust, ten Noorden van den hoek Labakang. Sogaten, dorp op Java, residentie en re* gentschap Madioen, in het Westen van het distrikt Bagi. Sogehy groote zijtak van. de Palo-rivier, op Borneo's Westkust. Sogenti, dorp op Celebes' Noordkust, re- sidentie Manado, qjkje Moeton, welks inwoners zich aan het bestuur van Moeton onttrokken hebben en onder eenen eigen Badja stun. Sogian, dorp op de Oostkost van het eiknd Lombok, bij den noordelijken ingang van stnat Alias, aan de Melanting, achter de Tweeling- eilanden. V66r deze plaats ligt eene koraal- bank. In de Oostmoesson valt het landen moeijelijk wegens de deining, die door den op het strand staanden wind wordt verooraakt. Er is eene ankerplaats in 8 4 12 vademen. Hier kan men drinkwater, hout en verrei- schingen iunemen. Sogiri, dorp op Java, residentie Samarang, afdeeling en distrikt Salatiga, in het Oosten. Sogra, rivier op Java, residentie Banjoe- maas, distrikt Soekaradja. Soho, dorp op Java, residentie Kediri, re- gentschap Trengalek, distrikt Ngasinan. Soho, rivier in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, rijk Bandjermasin, die op de berg- keten Poepoeng Dirai ontspringt en zuid-oost- waarts naar de rivier Moeroeng vloeit. SohOy hoofdplaats van het distrikt Eaman, op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlan- den, afdeeling Agam, met seer vela huicen en 80. 145 eene fnage moekee, Toonieii van drie boven dkander Terberen daken. Sohokan Bolot, eiland in den Sollok- Archipely ten Noord-Westen van SoUok, Vs ^ '/< mijl nit den wal. Het bqiaalt de reede Tan SoUok aan de Nooidajde. Sohrie (Laboehan-), baai en hoek aan de OoBtiijde Tan het eiland ToewankoOi eeu der Banjak-eilanden. SpjA di Atas en Boga di Bawa, twee dorpen op het eiland Amboiuay sohiereiland Leitimor, aideeling Amboina. Het eente ifl bewoond dow 78 GhristeDen (1854) en staat onder eenen Begent, die den titel Tan FaUk heeft> tenrijl bet laatate door 138 Christenen bewo(Hkd is en eene school beeft met een 50tal acbolierai. Bok, riTiertje op JaTa, residentie Madioen, afiieeling Ngavi, distrikt Djogorogo. Sokam of Sorkam, op de kaarten Teelal Sarkom geflcliiereD» mier en dorp op Soma- tia, reaidentie Tapanoeli^ afdeeling Baros. De liTier beeft oorsprong op het gebergte Tan Tobab, is 3 ^ 4 dagen opwaarts Toor sam* pans Tan 8 of 10 pikols boTaarbaar, en ont- last sioh in aee. Aan baren mond is sij om- tient 800 fiijnlandficbe Toeten breed en aan de ooTen aijn bier en daar hutten Terspreid. De gemiddelde waterstand is T<$($r de monding bij eb 3Vf Tademen en bij Tloed 5 tot 6 Tademen. De schepen li^en op de reede Tan Sokam yi open aee. De ooTers ajn laag en bij afwisseling begroeid met gras, struiken en pabnboomen. Het dorp Sokam is aan den Toet eens beuTeis gelegen en door eene gracht ea bamboesen borstwering yersterkt. Onder de beTolking, die grootendeels ait Maleijers bestaat, beerscht weWaart; er wordt bandel gedreren in kamfer en benzoin, terwijl er oitroer bestaat Tan paarden Tan het echte Batia*ras. Het dorp beTat een 45tal planken hoisen. De berolking vordt op 200 inwoners gesohat Aan de kust is een eilandje Sokam gelegcD. Sokaaandiy dorp op JaTa, residentie Ba- njoemaas, afdeeling Karang Anjar, distrikt Sokks, in velks omfcrek rijst en indigo gekul- tiTeerd wordeu. Solub HegOTO, dorp op Jaya, residentie Banjoemaas^ regentscbap Poerwokerto. 8okaiig» berg in Borneo's Zaid- en Oos- terafdeeling, distrikt Katmgan. Sokataro, dorp op JaTa, residentie- Madioen, Kgeatscbap Soemorotto, distrikt Parang, op de nooideUjke grens. 8oke,^beig in Borneo's Zuid* en Ooster- afdeeling, distrikt Doeson Oeloe» aan de riyier Mahakkam. Sokka, distrikt op JaTa, residentie Bage- len, regentscbap Karang Anjar, met een gelijk- namig hoofddorp en eene beyolkiug yan 47,600 zielen. Sokka, dorp op Jaya, residentie en regent* sobap Gberibon, distrikt Ploembon. Sokkos, eilandje ten West-Zoid-Westen yan bet Papoesohe eiland Aidoema. Soko» dorp op Jaya, residentie Kediri, af- deeling Ngrovo, distnkt Tangoel. Soko, twee dorpen op Jaya, residentie Sa- marang, afdeeling Salatiga, een in het distrikt Oengaran, met een 140tal, en een in het dis- trikt Salatiga, met een 70tal inwoners. Soko, dorp op Jaya, residentie en r^ent- schap Soerabaja, distrikt Goenong Kendeng. SokOy dorp op Jaya, residentie Soerakarta> afdeeling Padjang, distrikt Bojolali. Soke, dorp op Jaya, residentie Pekalongan, r^entsohap en distrikt Batang. Soko, dorp op Jaya, residentie Kadoe, re- gentscbap Magekng, distrikt Probolin^o. SokO) dorp op Jaya, residentie Djokdjo- karta, afdeeling Goenong Kidool, distrikt Se- manoe. SokO) dorp op Jaya, residentie Djokdjo- karta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Sle- man, op de oostelyke grens. Soko, dorp op Jaya, residentie Ji^ftara, af- deeling en distrikt Pati. Soko, dorp op Jaya, adsistent-residentie Patjitao, distrikt Pringkoekoe. SokOy drie dorpen op Jaya, residentie Rem- bang, afdeeling Bodjo Negoro, een in het dis- trikt Pelem, aan de rivier Booeki, een in het distrikt Ngoempah, en een in Temajang. SokO) dorp op Jaya, residentie Bagelen, regentscbap Poerworedjo, distrikt Tjangkrep. SokOy dorp op Java, residentie BageleD, regentscbap en distrikt Koeto Ardjo. SokodozLO, zie: Soekodono. Eveneens zoeke men andere elders met Soko zamenge- stelde woorden op Soeko. Sokonandi, zie: Sokanandi. Sokori, dorp op Jaya, residentie en regent- scbap Madioen, distrikt Oeteran. Sokoty riyier in Borneo's Zuid- en Ooster- a£deeling, distrikt Katingan. Sokot Oeloi, eiland aan Borneo's West- kust, onderboorig aan Pontianak. SokouWy marga op Sumatra, in de Lam- pongs, die uit 13 kleine, niet yer yan elkan- der, tosscben rijstyelden gelegen dorpen be- staat. Zij is rondom door booge bergen ii^* 446 SO. gesloten en wordt door eenige Tan die bcr- gen afvloeijende beken besproeid, waarvan de Palakiha en de Oeloehan zich bij de hoofd- plaats Negri Ratoe met de Warkoe-rivicr ver- eeuigen. 