Herinneringen uit de loopbaan van een Indisch officier
— Goed zoo ! — Wat hebt gg , Singodrono ?" Singodrono slingerde met het ligchaam been en weer als een be- Bckolikeile. Hg bragt met moeite het geweer aan den schouder , scboot het af , en toimelde toen voorover op den grond. i^Mampoes" (ik sterf) , was alles wat hij zeide. sGaat alien achter den muur staan , dekt u zooveel mogelgk !" De otder wordt opgevolgd ; alleen ttonosmito bleef staan, toonde mg zgn geweer waaryan een stuk bout was afgescboten, en vroeg dood bedaard : »Apa saja misti b aj ar , li t ten an! ap a kompan i bajar!" (meet ik of bet gouvemement dit betalen, luitenant!) Mijne lezers , die niet geheel op de hoogte zgn van bet huishou- del|jk soldatenleven , moeten weten dat de wapens bg dekompagnie in gebroik , naar gelang den aard der gebreken Dvoor rekening van den man" of ))voor rekening van den lande" hersteld worden. Ge- breken door sljjting bgv. komen op rekening van het land , die door onacbtzaamheid of moedwil ontstaan , ten laste van den soldaat. — De vraag van Eonosmito in de, kazerne gedaan , zou natuurlgk zgn, doch hier in het vuur , bjj de Igken zgner makkers , getoigde zg van een boitengewone bedaardheid. 204 ))Neen, mjn jongen !" antwoordde ik, ))dat behoeffc gj niet te betalen." »Goed ," zei Bonosmito tevreden , legde we6r aan , vunrde af en begon op nieuw te laden. )!>M n j e t (aap) hh !" hoorde ik hem toen zeggen. Dat scheldwoord was gerigt aan den Balinees , die hem een kogel door het been joeg. »Dek u dan, terug!" Hinkende , maar nog half onwillig , ging hg achter den muur staan , bond zich een blaauwen zakdoek om het been , en vatte zgn geweer we6r op. Nn stond ik nog alleen in het midden der poort ; neen, niet alleen — Sidin , m^n bediende , die mg van Gombong naar Batavia was gevolgd (ofschoon — yolgens zgne meening — zgn vrouw, een een- Youdig dessakind , eigenlgk voor het leven op een hoofdplaats te dom was) , die mg niet alleen op ezpeditie had willen laten gaan , Sidin stond ook hier nog bjj mj] , met een brandenden tali-api in de hand. Het is opmerkelijk hoe gedwee een javaansch bediende zgn mees- ter zelfs in het grootste gevaar yolgt. Bjjna nooit zal er een pffi- cier z n d e r bediende te velde behoeven te gaan. Moed , strjd- lust is hiervan de oorzaak niet , want de jongens yechten niet ; zg verzorgen slechts hmi heer; en niettegenstaande het yaak gebeurt dat een officiersbediende gewond of gedood wordt , schgnen zg het er voor te houden dat de ygandelgke kogels niet yoor hen bestemd zgn. Eapitein Mailand althans yertelde m^ eens dat in 1835, in een benting op Smnatra , die door een groote magt werd belegerd, een y^andeljjke kogel te regt kwam in de keuken, waar een vrouw juist bezig was met rgst voor de bezetting te koken. Door hetge- raas van verbrijzelde potten en pannen was hg naar de keuken ge- loopen , en vond tot zgn verbazing de vrouw bedaard met haar kookwerk bezig. Op de vraag of zg niet verschrikt was , ontving hi] het lakonieke antwoord: )>Tida, Toewan! saja toekan masak (wel neen, heer! ik ben de kookvrouw)." Zy wilde daarmede zeggen: )>]k ben geen soldaat , met die kogels heb ik niets te maken." XI. Heen alledaagsche gebeurtenis. Hoeveel minuten ik stand hield , kan ik niet bepalen ; eyenmin , waarom Sidin en ik alleen kogels hoorden en ze niet voelden. Zeker is bet , dat mgn toestand hagchel^k werd ; want toen de vijand zag , dat h^ slechts met een hand^ol soldaten te doen had , die niet wer- den ondersteund , trok hg van achter den muur in een gesloten drom en met gevelde lans naar de poort. Aan teruggaan dacht ik niet ; ik zou het goed« gevonden hebben als m^n brave soldaten uit eigen beweging geretireerd hadden , maar zj deden juist het tegendeel ; zg verlieten hunne schmlhoeken en slo- ten zich om m^ been. De v^and bleef een oogenblik staan , toen de voorsten door ons lood getroffen werden ; doch ik zelf kreeg we^r twee gewonden. Daar stond ik nog met vjjf man ; de lansspitsen gliosterden mij reeds in de oogen , en juist wilde ik de bajonetten ^ten vellen om mij in den drom te werpen , toen een hoornsignaal we^rgabnde en de 2® luitenant van der Hart met de rest van mgn peloton in den looppas kwam aanzetten. De kapitein volgde hem op den voet , aan het hoofd van het tweede peloton. Zoowel door het vuur van van der Hart's manschappen , als door het opmarcheren van meer troepen , werd de vjjand genoopt achter zgn versterkten muur terug te trekken , met achterlating van een menigte dooden. * Terwjl het vuur bleef aanhouden , rukten de flankeurs der lekom- pagnie in den kampong en sloten zich bij ^ns aan. De kolonne-kom- 206 mandant gaf reeds zyne bevelen om de yersterkte woningte bestor- men , toen van een andere zgde van Beleling een talrgke bends , ruim 500 man sterk , aantoog om ons in de flank te yallen. Achter den verdedigden muur ging een gejuich op, bet vuur werdheviger, en men bereidde een tweeden aanvaJ met de lans voor. IJlings nainen wj positie en wacbtten met de geweren vaardig, den vgand af. Had ik kort'te voren met mgn tiental soldateneenbenardoogen- blik gehad , tbans was er gevaar voor de gebeele 4* kolonne , voor zoover die reeds in Beleling was gedrongen , om teruggeslagen te wor- den ; want stout en snel rukte de driemaal sterkere v^and op ons toe- Docb eensklaps ontstaat er vertraging in z^n marscb ; er wordt bait gebouden ; de drom verdeelt zicb , zendt een troep terug , en scbgnt zicb tot een Ijjdelijke verdediging te willen bepalen. — De kampong werd op een ander punt aangevallen , want juist was de marine- kolonne ontscbeept en bedteigde den vgand in den rug. Tbans klinkt bet »voorwaarts" van onze zijde. Een pelotonwerpt zicb op bet eerste versterkte buis ; geweerkolven verbrijzelen lans- scbacbten , bajonetten druipen van bloed ; de adem wordt ingeboiiden, de grond dreunt en wordt met lijken bezaaid. Slecbts eenbalvemi' nuut van woedend str^den , en de versterking is ons ! Het volgende buis wordt ook bardnekkig verdedigd ; tocb valt bet in onze banden. tedere woning is een versterking , waar befbig wordt gestreden. Acbtereenvolgens wordt de vjjand er uit gesldgeH en w^ gaan voort , wij winnen veld. Op drie , vier plaatsen wordt nu te gelgk gestreden ; de orde is verbroken. Met een balf dozgn soldaten ben ik langs een pad , tusscben twee bamboepaggers , op een pleintje gekomen voor een groot buis; mis- scbien iets te ver vooruitgedrongen , want plotsebng zie ik mg van alle zyden omringd , afgesneden. ))V(elt de geweren, mannen! Hoera, leve de koning!" en met mijn sabel in de vuist stel ik mg aan bet boofd , loop op den drom in , die den toegang bezet , kloof een BaUnees , met een rood baad- je gekleed, bet boofd, breek m^n sabel met een tweeden ofderden slag , ruk een lans uit de banden van een gevallen vgand , en beb bet geluk mg door te slaan. Dertig passen verder keer ik m|j om , 207 en zie nog drie soldaten by mg ; de drie anderen zgn afgemaakt. — Tot bezinning gekomen, zet de vgand ons achtema. De zucht tot zelfbehoud sprak luid , en. . . . Robert ging aan het loopen ! ! ! Ik Hep misschien v^ftig passen , toen de voorste man (ik was ten minste nog achteraan) een denr zag, die tot een ander erf beboor- de. Hg zwonk daarin , en wij yolgden bem ; naauwl^ks bad ik de deur toegeworpen of onze vervolgers waren ook reeds daar en sta- ken woedend de lansspitsen op verscbeidene plaatsen door den pag- ger. »Laadt de geweren , spoedig !'' De y^and maakte groot geweld, en drong bgna de deur open. Met bet yoUe gewigt van mgn ligcbaam bield ikzetegen, enkreeg bj] die gelegenbeid , geloof ik , een lanssteek door den linker arm. 0! wat duurde dat laden lang! — Eindelijk! Wg staan pal , digt aan ^^n , en zullen ons leven duur yerkoo- pen. De deur bezieijkt. Drie Balinezen storten ter aarde, docbnu is 't ook met ons gedaan. De manscbappen weren met bunne ba- jonetten de eetste steken af. — Wederom doorslaan? ik dacbt er wel aaA , maar de kracbten ontbraken ; wg waren ademloos , uitge- put! Maar boort ! geweerscboten knallen digt bij ; er komt bulp opda- gen. Hoezee! 't is onze braye kapltein, bij jaagt den ygand yoor zich been als stof voor den wind. — Nog eens ben ik bebouden. Vriendelgk reikt de kapitein mg zjjn yeldflescb toe. Op betzelfde oogenblik komt een yerwoede Balinees te voorscbijn — ik weet niet uit welken boek — , loopt als een waanzinnige met een korte lans op ons toe en doorsteekt den kapitein. Een balye seconde later lag de moordenaar zelf in zjjn bleed te wentelen — te laat evenwel! »Ik wist bet wel , Robert!" stamelde de stervende, ))datbetz66 zou afloopen. Reeds acbt malen yoelde ik dien steek 's nacbts in mgne droomen. Denk aan onze afspraak." De doodskleur oyertoog zijn gelaat ; ik bragt mijn band , waar- aa^i de trouwring zat, aan zijne lippen. Met een dankbaren glim- lacb gaf by , eenige oogenblikken later , in mijne armen den geest. XII. Robert in den brand. Het scheen dat met het leven van mgn ongelukkigen kapitein mgn tijdel^ke opgeweld;heid ook ophield ; de vroegere dofheid maakte zich weder gelieel meester van m^n geest. Van de gebeurtenissen althans die daama plaats grepen , zgn m^ slechts uiterst flaauwe herinnerin-' ^en bjjgebleven. Noemde ik den verslagene ongelukkig ? ik meende het niet. Hoe kalm waren zijne gelaatstrekken , hoe gemakkelijk lag h^ daar te sluimeren in de armen des doods. Wat was ziilk sterven schoon, op het veld van eer ! welk soldaat , die aan sterven denkt , verlangt een ander uiteinde ? En ik , die hem zgn lot benydde , had weinige oogen- bHkken te voren den dood nog ontloopen. Wonderbare tegenstrgdig^ heid ! Zucht naar zelfbehoud , pligtsvervulling , en verlangen om te sterven hadden nagenoeg gelijkt^dig gewerkt ; moest ik mq] zelf niet minachten? — Vloeide mgn bloed , lag ik daar uitgestrekt , mis- schien zou EUse nog mgn dood beweend hebben ; maar nu ? Eenige manschappen hadden het Igk van den gesneuvelde op een stuk pagger gelegd en droegen het naar achteren. Geweerschoten knalden nog een tjjd lang, doch gedurig op grooter afstand; de vijand trok af; Maar neen ! daar verheft zich het strgdrumoer weder in mijne nabjjheid ; een onregelmatig vuur , nu en dan door harde slagen afgewisseld , een knetterend geluid van duizend krakende tak- ken , vermengd met schreeuwende stemmen , treffc mgne ooren. Het geweld van den str^d klinkt toch anders ! Het knappen , kraken en 209 slaan nemen elk oogenblik in kracht toe , laten zich nader en nader yememen ; de lucht ziet bloedrood ; een yurige gloed breidt zdch uit boven mgn hoofd ; de hitte wordt ondragel{jk. ID Robert ! Robert !" roept een gejaagde stem , waaruit ik die van Pienema nooit zou herkend hebben. Meteen voel ik m^ ophefien , voorttrekken , medeslepen. »Hierheen , dwaze ! ziet ge dan niet dat de kampong in brand staat.*' Neen, ik had het niet opgemerkt; maar nu^zag ik de belendenden woningen in lichtelaaije ylam staan. Hetgeen ik voor krygsrumoer had gehouden , was het alles vemielende element , dat met ongewone snelheid naderde. likten de ylammen een wand , een pagger , zg de- den dien kraken , losspringen , uiteenspatten ; omvatten zjj een bam- boestyi , zg deden dien zwellen , de lucht in de geledingen uitzetten, tot dat de schacht — hoe sterk ook — bezweek en door haar groo- te kracht van zamenhang met een geweldigen slag uiteenspleet , bran- dende splinters ak een vuurregen , het gloe\jende stofmeel uit zij. bimienste als vonkelende sterren kwistig om zich heen verspreidende Het was een prachtig schouwspel. Als door een stormwind bewogen , ruischten de sidderende blade- ren , werden de wuivende 'takken , ja de zware toppen der hoogste boomen met geweld gebogen en heen en w eder gezwiept ; die woes- te bewegingen, die wanhopige pogingen om zich uit de omarming der ylammen los te rukken deden denken aan den martelaar op den brandstapel , — zoo zuchtten, kermden en leden z^j. Veel keus had Pienema niet; hij nam den eenigen weg die yoor hem open stond, maar weldra bleek het dat het yuur ook aan die zyde woedde. ))De ylammem hebben ons reeds ingesloten, Robert!" ))Dien kant uit , — hier langs is het ontkomen nog mogeljjk ," antwoordde ik en spande aJle krachten in om de deur yan een hoo- 'gen muur te openen. Het gelukte echter niet; ik plaatste Sidin — die Pienema geleid had naar de plaats , waar ik zat te droomen — met den rug tegen den muur, klom op zgn schouders enkwamzoo op den muur; Pienema yolgde, Veryolgens heschen wg Sidin op en sprongen aan de andere zgde naar beneden. Daar stond een aan- 210 zieftlgk hois, versierd met snywerk, en — aan den ingang — eenige kleiiie, monsterachtige hindoeselie afgodsbe^den. BLonentre- dende, zag ik een oude ttouw op de knieen, zg smeekte om genade en bood mg met uitgestrekte armen een doo^ aan , vol met Mei- nodign van goud en diamanten. Met die kostbaarheden wilde zg haar leven betalen. Ongelnkkig verstond ik haar taAl niet , en de oogenblikken wa- reA zoo koatbaar. Ik toonde baar de ylammen van drie zyden, trachtte haar te beduiden dat ons leven van haar afhing. »Sidan!" »Toewan"!" »Wat zegt zy toch?" »Onzin, toewan!" dVerstaat gg haar niet ?" ))Geen woord, heer! zj) is gek." De oude sidderde van angst, en sprak wartaal. ))Spoedig, hier is een deur," riep Pienema. Daar was een uitweg. De oude yrouw had evenwel de krachtniet om te vlugten; ik nam haar op, en voort ging het! Van weerszgden naderden de vlammen tot elkander met ontzetten- de snelheid; als gejaagde dieren vlogen wij er tusschen door. Een oogenblik, — juist toen de vlammen zich vereenigden — meende ik te stikken. Doch vjjf-en-twintig passen verder was het gevaar voorbg. De oude jammerde niet meer; zy was bewusteloos, doch hield haar dooeje nog in de handen geklemd. Ik droeg haar op aan de zorg van Sidin. xm. Htt kruit De lezer verwachte ^feenfzins een naaawkeorig yerhaal van den strgd, die gedorende v^ uren op dnderscheidene punten , om , nabg en in Beleling werd gevoerd. Ik heb mg uitslaitend bepaald tot het te- roggeven van hetgeen ik zelf ondervond en daardoor kunnen vooral de laatste bladzgden wel eons onnaauwkeurig schgnen , ab men ze b^v. bij het o£fici31e verslag vergelijkt. Neemt men evenwel in aan- merking , dat ik als ondergescliikt officier niet in de gelegenheid was om het plan van aanval vooraf te weten , noch de troepenbewegin- gen en den gang van het gevecht waar te nemen , dat ik , in m^n onbeduidende maar toch Trerkzame rol van het drama , n^j van t^d noch plaats rekenschap kon geven , — dan zal men m^ niet kwalgk nemen dat ik van Herinneringen geen krygsgeschiedenis maakte. De overwinning was behaald , de vgand op den terugtogt. Te Be- leling woei de nederlandsche vlag! Twee vaandels , roim zestig stukken geschut , een menigte vuur- en blanke wapenen waren ons in handen gevallen ; aan zegeteekenen ontbrak het dus niet! Op een enkele nitzondering na , bestond de geheele ezpeditionaire magt vat soldaten , die nimmer in 't vaur waren geweest , en toch had ieder zgn pligt gedaan , — ja meer dan dat. Hoeveel geestdrifb straal- de uit aller oogen; hoeveel zelfvoldoening stond er op dieflinkege- laatstreKken te lezen ! Menigeen had in de laatste uren eerst goed zich zelf leeren kennen. Onverbloemd sprak men over de ondervonden ge- moedsbewegingen. Omdat men van het tegendeel bl^ken had gegeven, durfde ieder te bekennen wat er in zgn binnenste was omgegaan , 212 :odat men er 6en oogenblik had mgezeten" (om het leeljjke woord V r e e 8 niet te gebruiken). In de opgewonden stemming yoelde men hitte noch vermoeijenis , en yerlangde niets yuriger dan dadel^k te kunnen doormarcheren , den ygand achterna. Doch de expeditie-kommandant dacht er an- ders oyer : want toen de laatste yerkennings-patrouille teruggekeerd was , en het bleek dat de ygand ook Singa Badja — yooral den ster- ken kraton — met belangrgke yerdedigingsmiddelen yoorzien had, toen gelastte h^ w^'sseljk het biyak buiten den kampong op te slaan en het oyerige van den dag der ruste te wyden. De koelie's droe- gen reeds yiyres en andere benoodigdheden yan de ontschepingsplaats aan ; de soldaten waren ^yerig in de weer met yarkens , kippen en eenden op te yangen , om een luisterrgk maal te bereiden ; en ter- w^l er een b^zondere drukte heerschte , die altjjd aan het bivak zulk een eigenaardig , leyendig karakter geeft , werd ik by den ba- taillons-kommandant ontboden. joMgnheer Robert!" sprak deze op kouden, officielen toon, »door het sneuyelen yan uw kapitein , krjjgt gy het kommando der kom- pagnie. Laat haar dadelgk ongewapend aantreden , begeef u naar den kampong en yerzamel alle yoorwerpen yan waarde. De expe- ditie-kommandant heefb bepaald dat de buit ouder de troepen zal yerdeeld worden." »Goed, majoor!" » Apropos ," yoegde hy er by op yriendely ker toon, toen ik wilde weg- gaan om zyne beyelen uit te yoeren, »geef my uwe yoornamen eens op." »Prederik Wilhehn." ]»Frederik Wilhebn, goedl Ik moot heden nog myn rapport in- zenden, Gy waart de eerste in Beleling en hebt u later door den yyand been geslagen : tweemaal dus het kruis yerdiend. Ik feliciteer u!' ' Het kruis yerdiend ! Groote God , waarom daicht ik dadelyk weer aan Elise? Nu wierp die gedachte een somber waas oyer het schoon- ste oogenblik myns leyens. Ik yoelde my tot in de ziel geschokt, zag doodsbleek en kon geen woord uitbrengen. De majoor drukte my de hand en zeide : 213 i»Eomaapn, 't is mets om van te schrikken! Ik kreeg de Willemfl- orde wel op m^'n achttiende jaar." M^n bevel om aan te treden gaf een storing in de werkzaamhe- den der manscfaappen , die het bivak in orde bragten. Binnen tien minuten was ik met de kompagnie in Beleling. Huis voor huis werd nn onderzocht , kist voor kist opengeslagen , wapens , goederen en Bieraden b^eengebragt. Hier en daar was de grond met Ijjken be- zaaid, de vjjand telde vierhonderd man minder in zgne gelederen. Als ik het groote yerdedigingsirermogen van de meeste huizen na- ging , als ik den weg yolgde dien onze kolonne , nog voor de artille- rie ons ter zgde stond , zoo stoutmoedig had ingeslagen , scheen de OTsrwinning mg een wonder toe , dan was 't mjj een raadsel dat ik nog leefde. — Tegen het vallen van den avond was m^netaakvol- Yoerd en leerde ik met de mjjnen naar het bivak terug. In mgn mantel gewikkeld , bragt ik den nacht rustig door , evenwel zonder een oogenblik te kunnen slapen. Nu en dan werd de nachteljjke stilte door een paar geweerschoten gestoord. Het waren onze waakzame voorposten , die elke poging van den v^and om ons bivak te naderen , door een schot beletten. Met het krieken van den dageraad stond de geheele expeditionaire magt weder onder de wapens , en rukte op naar het vier palen ver- wgderde Singa Ba^ja. De derde kolonne marcheerde nu aan het hoofd, de eerste maakte de reserve uit. Daar de weg naar het binnenland bergopwaarts Hep, hadden wg weldra een overheerlgk gezigt ; achter ons [het hellend terrein met zg n bonte schakeringen , dan het uitgestrekte Beleling, en eindelgk de spiegelgladde zee met een veertigtal zeilen; v66r ons de kolonnes die Singa Eadja nader- den , Singa Eadja zelf met z{jn vorsteljjken kraton , en aan den gezigfceinder Bali's hoogste bergtoppen. Weldra bnlderde het geschut , knalde het geweervuur , we^rgalm- de het krggsgesohrei , en stegen de vlammen omhoog. Door het gevecht van gisteren ontmoedigd , hield de vgand nergens stand. Slechts een handvol braven poogden de hooge muren van het vor- steljk verbl^f, den versterkten kraton, te verdedigen, maar de bajonetten dreven hen ook van d^&r terug. Singa Eadja was ons. xrv. Bidja's danlcbaarheitf. Een ordonnans van 'den grooten staf der expeditie kwam bg de eerste kolonne , om den luitenant Robert b^ den kommandant te ontbieden. ))Houd u gereed om over een uur te kunnen rertrekken ," sprak deze. ))Ik zal u opdragen om het eerste berigt der overwinniiig aan den gouvemeur-generaal over te brengen en voorloopig monde- ling mgn rapport toe te lichten." »Greluksvogel !'* zei Pienema , toen ik mg verwgderde ; »wat zou ik niet geven in uwe plaats te zgn!" »Welnu , 't is mg onverschillig , ik blgf zelfe liever hier en zal den kommandant vragen of . . . ." ])Gg zult niets doen , mjjn vriend! Begr^pt gy niet, dat u een groote onderscheiding te beurt valt ? gg hebt die verdiend. De kommandant heefb er buitendien reeds aan gedacht om ons te za- men te zenden , maar daar ik het terrein in kaart moot brengen , gaat dit niet. Ik zal u eenige regelen voor Leonie medegeven. Beloofb gg mg , die in persoon over te brengen ?" »Ik beloof het." Een uur later ontving ik de d^p^che voor den gouvemeur-ge- neraal. Sidin had mgn goederen reeds aan boord van den stoomer gezonden. Ik nam afscheid van mgne kameraden en wilde been- gaan , toen een oude balinesche vrouw hare armen om mgn been sloeg en mgne knie kuste. Het was de oude , die ik den vorigen 245 uit hare woning had gedragen. Yan den schrik bekomen , had zg zich rerstandig en geenszins vgandig gedragen , ja telfB nit eigen beweging Sidin bggestaan in het bereiden van het eten. 2$ had sich Bit^a genoemd, en was ongevoelig geMeren voor de spotter- n^en der officiers-bedienden en soldaten. Toen ik 'savonds nit Be- leling in het bivak terog kwam , had z{j m^ bediend en was gedu- rende den nacht in mgne nabgheid bl^ven zitten om mgn elaap te bewaken. Mfjne makkers meenden eerst dat het onvoorzigtig was haar op m^n bivak toe te laten , maar eindigden , mg met »m§ne conqu^'' gelnk te wenschen. Thans begreep Bic^a dat ik wegging. Z^ hield m^n been vast en was oitermate welsprekend in hare onverstaanbare taal. i)Zg wil met u mede, Robert!" »Laat »uwe conqu^te" toch niet achter ! Breng haar naar de hooge regering , als een model van balinesche schoonheid !" i^Vertel te Batavia dat zy een verwenschte prinses is , die a tronwen wil." » Sidin! beduid die yrouw , dat ik weg moot! Zeg haar dat z^ vrg is , en m^ ook vrg moet laten." Sidin deed zgn best om door Bic^a begrepen te worden. 2)Zg zegt uwe slavin te z^n, toewan! zg vraagt u te mogen volgen." »Dat kan niet ; zg moet b^ hare betrekkingen blgven." Tasschen Sidin en Bit^a volgde nu een levendig gesprek, dat den lachlust der omstanders nog meer opwekte , daar de sprekers elkan- der slechts half verstonden. Eindel^k schonk Bic^a de vrgheid aan m^n been , liet zuchtende het hoofd hangen en haalde haar doosje voor den dag. Daandt nam zg een gouden armband in den vorm eener slang met twee diamanten oogen , hechtte er een banc^e aan , stond vervolgens op en wilde mg het om den hals hangen. Het lagchen hield op. In de handeling dier vrouw lag een ge- voel vol dankbaarheid , van waardigheid , dat ieder trof. Te vergeefs wees ik haar geschenk af ; Bidja hield klagende en schreeuwende aan. »Neem het aan , Robert ! neem het aan I" riepen alien. 216 »Dat kunt ge haar niet weigeren. »Laat de oude u een souvenir geven ; laat ze haar gang gaon. »!^om laat u maar decoreren met de orde van de gouden slang." Zoo werd ik geridderd. De grootmeesteres beval ik der zorgmg- ner makkers aan en begaf mg naar boord. Euim twee etmalen later stapte ik te Batavia aan wal. Sidin met een balinesche lans in de hand , een dito kris in den gordel en een dito hoofddeksel op het hoofd, had een zeer krjjgshaftig voorko- men. Hjj zag met een fierheid om zich been , alsof hem alleen de eer van den dag toekwam. Waar wg kwamen , was hjj meer dan zgn meester geneigd tot vertellen, en vond overal een gretig gehoor. De lanssteek deed mij veel p^n en noodzaakte mij den arm in een doek te dragen ; bovendien benamen verschillende gemoedsbewegingen m^ den slaap. Mjjn 1^'dend uiterljjk was er dus niet op verbeterd. Daar de gouverneur-generaal te Buitenzorg^ was , bestelde ik on- middeimk postpaarden en begaf m^* daarna naar den militairen kom- mandant. De aankomst van het stoomschip en de tjjding der overw inning had zich als een loopend vuur verspreid. Van alle kanten kwam men aanloopen om nieuws te hooren. Zoo spoedig mogelgk ging ik verder. Er rustte nog een zware taak op mg , er was nog een droevige pligt te vervullen ; ik moest de vrouw van m^n kapitein aankondigen dat zj] weduwe was. Moet ik die bittere oogenblikken beschrgven? — ik kan het niet. Voor zulk zielelgden weet ik geen woorden. Mjjne verschg- ning , m^n onheilspelend , bleek gelaat had een verschrikkeiyke uitwerkf!ng op de ongelukkige vrouw. Als een gegalvaniseerd Igk stond zj] daar , de groote oogen wjd , vervaarlgk wgd opengesperd , de armen stjf uitgestrekt , trillend, smeekend, — een toonbeeld van angst en ontzetting. »Wa waar ....?" was alles wat zg kon uitbrengen. Ja , waar was hy ? Wees ik naar boven, of las zjj haar lot uit mjjn gelaat? — ik weet het niet meer , want ook ik leed veel ; maar ik had reeds zoov^^l doorgestaan en was gevoelloozer geworden, terwgl haar de ramp zoo plotseling overviell 217 Met Pienema's brief in de hand trad ik voor Leonie. Ook z^ onistelde heyig op mijn gezigt, maar kon in tranen van vreugde losbarsten. iTe vergeefs poogde zg de regelen van haar inniggelief- den echtgenoot te lezen , te vergeefs trachtte z^ te luisteren naar al hetgeen ik van hem vertelde j en toen zjj bedaarder werd en over mij be- gon te spreken , toen kwam gelukkig de postwagen voor en ik ontvlood. Drie uren later werd ik aan het paleis te Buitenzorg tot den landvoogd toegelaten. Met veel belangstelling doorliep Zgn Excel- lentie de d^peche , vroeg mg naar menige b^zonderheid en luisterde aajidachtig naar mgne woorden. Met de meeste hoffelijkheid noemde hij mij zgn gast, bood mij de diensten zgns arts aan en meende, naar mjn uiterljk oordeelende , dat ik eenige dagen van het koele klimaat moest gebruik maken om m^ne krachten te herstellen. Ik verzocht eehter als een gunst zoo spoedig mogelgk naar het tooneel des oorlogs te mogen terugkeeren, en slechts met weerzin stond Zgn Exdellentie nigne bede toe. Aan tafel zat ik op de eereplaats , en na afloOp van het diner nam ik afseheid en vroeg de bevelen van mgn hoogen gastheer. »Mgnh'eer Robert!" sprak de gouvenieiir , »zeg den expeditie- kommandant dat ik zeer teyreden ben over zgne handelingen, die aanvank^lgk feeds een goeden nitslag beloveii. Zeg hem dat ik niet teleurgesteld beh in mgn^ verwachtin'g ; dat ik voor het brave indi- sclie leger de meeste sympathie gevoel. Voeg er bjj dat ik, in af- waclituig der belooning die ik aan Zijn'e Majesteit zal vragen, den oJScier, door hem uitgekozen om de verovering van Beleling aan de regering bekend te maken , bg keuze tot kapitein heb bevorderd. Hier is het besluit uwer benoeming; en nu, vaarwel, kapitein Robert! ga nieuwe lauweren plukken , en draag zorg voor uwe ge- zondheid, het land kan de diensten van officieren zoo als gg niet ontberen. Morgen vertrek ik naar Soerabaija en breng umisschien een bezoek op het oorlogstooneel." Hoe ik in den reiswagen kwam en hoe de eerstvolgende veertien dagen voorbggingen , herinner ik mg niet. Duizend fonkelende ster- ren draaiden mg voor de oogen. Te Batavia werd ik bewusteloos uit den wagen gedragen. n. 10 XV. Droomen en werkelijkheid. Het schip was van alle kanten omringd met praauwen , die tot * zinkens toe met zwarte kisten beladen waren. 't Was stikdonker en , niettegenstaande de bedr^vigheid van honderde menscheljjke wezens , heerschte er een doodelyke stilte. Als lood drukte de lucht m^ op de longen. Een der kisten geraakte open , en ik zag dat zg met Igken gevuld was. Het schip verdween . in de duistemis ; ook de levende we- zens verdwenen ; all^6n stond ik op die gruwzame vracht. Een geweldige donderslag knalde , en zacht zonken de praauwen in de diepte. Ik was in de onmogelgkheid om een beweging te ma- ken , een kreet te slaken. Het water steeg tot aan mgn borst , de zwarte kisten dreven geopend om mg been ; ik zag de hoofden der Igken m^ toeknikken. Beeds kwam het water mg tot de lippen , toen een engel , met het gelaat van Elise , de hand op mgn hoofd legde , mg over den waterspiegel medevoerde , en mg op het zachte strand nedervlyde. -^ Met de sabel in de vuist drong ik door een donker woud. De takken verhieven zich , de struiken openden zich, om m^ den door- gang te verleenen ; maar achter mg sloten zg zich vaster dan ooit. Een angstig gevoel maakte zich van mg meester. Een onzigtbare magt — de pligt — dreef mj echter voorwaarts. Eindelyk stond ik voor de poort van eeQ groot kasteel. Ook deze opende zich, doch tegelgkert^d zag ik mg omringd door een aantal duivelachtige ge- 219 drochten met vlammende oogen en wjjd opengesperde kaken, die onop- hoadel^k kogels spogen , met yingers als lansspitsen , en toonen als krissen. Zij wierpen zich op mijne makkers , verscheurden en ver- slonden hen. Zij vormden een kring om mg been , die al kleiner en kleiner werd. Ik stond verlamd . met het doodzweet op het voorhoofd. De uitgebraakte kogels Motsten boven mijn hoofdtegen elkaar en vielen met een dof geluid aan mgne voeten. De blinken- de lansspitsen en golvende krissen kletterden met een scberp geluid vlak Yoor mijne oogen. Mjjn borst had geen adem , mjjn mond geen vocht meer. Daar verspreidt zich een heerlgk licht boven mgn hoofd ; mijn hand wordt gevat , en terw^l dat fantastisch too- neel verdwgnt , zegt een zachte menschelyke stem : ))Drink eens, Eobert !" 't Was wederom diezelfde engel , die mij nu laafde. Vreezende die hemelsche verschijning te verliezen , hield ik de oogen gesloten , Het de reddende hand niet los en sHep voor het eerst gerust in. Nooit zal ik de reeks van schrikkel^ke droomenvergeten, die mjj tijdens mijn ziekte onafgebroken kwelden. De groote slag die m|jn hart verbrijzelde , de gebeurtenissen der laatste dagen — gevechten en belooningen — die zulk een geweldigen schok aan mgn zenuw- gestel gaven , dwarrelden in de grootste wanorde door mgn hoofd , schiepen er de vreemdsoortigste visioenen. Hit een verkwikkenden slaap ontwakende , sloeg ik de oogen op en zag een zeer gewoon , huiseljk tooneel , dat evenwel mgne ver- bazing in de hoogste mate opwekte. Aan m^'ne legerstede zat een vrouw , het hoofd gewend naar de kamerdeur , waardoor Sidin bin- nen trad met een gendie frisch water in de hand. In het midden der kamer , 6p den grond , hielden zich een paar vrouwelijke bedien- den met naaiwerk bezig. De zonnebHnden waren gesloten , doch lie- ten genoeg Hcht door , om een soort van wapentroph^e te kmmen onderscheiden , waaraan behalve mijne sabel en pistolen , nog eenige balinesche beelden , door Sidin nit den tempel van Belehng medege- Qomen , daaronder waren geplaatst. Dat die vrouw Elise was , zal ik wel niet behoeven te zeggen. Ik 220 zag haar opstaan , een doek van de tafel nemen en dien in een bak met water doopen. Kalm door zwakte , bleef ik roerloos liggen ; iodb was mgn gemoed vol en kon ik een diepen zucht niet onderdrukken. — Elise kwam naar mi] toe , ontdeed mjjn hoofj^ van den droogen zwachtel , en sloeg er den vochtigen om. Daarop bragt zjj een glas aan mijne lippen , en liet mij drinken. »Dank !" fluisterde ik met half gesloten oogen. Ik zag haar Meuren, zich snel vooroverbidgen , mijne hand vatten en m^ oplettend aanstaren. Er was iets dat mg dreef om niet te laten bl^ken dat ik haar her- kend had , misschien wel de vrees om haar tegenwoordigheid te der- ven. Ik sloot-dus mijne oogen geheel. »Voelt ge u beter , Robert ?" ))Veel beter — zaligT* Leonie , in wier woning ik verpleegd werd , kwam juist binnen. ))Geredr' riep EKse en viel snikkend in hare armen. Zeker , ze zgn beter , die vrouwen met hare aangeboren goedheid en zachtmoedigheid , hare opoffering en zelfverloochening , waardoor zfl zooveel goods verrigten , dan wjj met onzen moed , onze begin- selen , onze eer , waarvoor wij slechts weten te strijden en te sterven. Vertoont zich in ons de neiging om telkens tot de woestheid van het dier terug te gaan , in de vrouw Hgt de kracht om ons op te rig- ten , te verheffen , te veredelen. Schenkt zg ons daarenboven hare liefde , en stort zg de schatten barer ziel in ons over , d^ eerst ver- heft zg den man , en vormt zij deze aarde tot een hemel ! Die ontboezeming houde de lezer mg ten goede ; ik had behoefte m^n hart eens lucht te geven , mijne hulde te brengen aan het goe- de deel der menschheid. Want g o e d zjjn de vrouwen , goed in den schoonsten , uitgestrektsten zin. De goedheid , die in het hart der vrouw huist , is voor m^ althans een zigtbaar bewijs van haren hoo- geren aanleg. Voor mij heeft de liefde eener vrouw iets verheffends ; want nimmer voelde ik mg beter en gelukkiger dan wanneer ik be- mind werd. En ik werd bemind. Op het krankbed , waar ik bewusteloos tegen den dood worstelde, 221 had de liefde eener vrouw de sikkel afgewend , die reeds tegen n^j was opgeheven ; dat voelde ik. Nu het gevaar geweken en ik tot bewustzjn was teruggekeerd , straalde de liefde mg overal tegen, in ieder woord , in elke handeling , in elken blik , in iedere beweging. Zij doordrong mijn geheele wezen , ik leefde , ik was gered. Eenige dagen war en voorbg. De twee vriendinnen — want nu bestond er innige vriendschap tusschen haar — hadden elkander in de ziekenkamer afgewisseld om mij gezelschap te houden. Voor het eerst zat ik op ; Sidin had mijn stoel voor de geopende raamdeur ge- plaatst. Het daghcht verblindde mijne oogen niet meer ; ik zag het groen der bladeren , het blaauw der lucht ; ik genoot het leven met wellust. Vreugdetranen blonken in Leonie's oogen ; Elise hield hare hand in de mjjne , hare blikken omhoog ; zonder dat men bidden hoorde , steeg er een dabkgebed naar boven. )>Mag ik nu spreken?" vroeg zg. Daags i4 voren had Elise mij iets willen mededeelen, dat haar op het hart lag — over hare verloving waarschijnlijk ; ik had haar toen gebeden dit na te laten. Ik had geene uitlegging noodig, ik was niets nieuwsgierig meer, want ik wist dat ik haar hart bezat , en dat was mij genoeg. Nu zij er echter op terugkwam, verzette ik er mij niet tegen. XVI. Tweede strijd op Kedang. Ware ik al in staat de woorden weder te geven die Elise gebruik- te om haar verhaal te doen , het zou boveu mijn vermogen gaan een denkbeeld te geven ^n van het muzikale geluid harer buigzame , welluidende stem , ^n van de uitdnikking haars gelaats bij het spre- ken. Hare stem, oogen en bonding waren steeds in de vohnaaktste harmonie en trokken onwederstaanbaar de aandacht. Is het noodig op te merken hoe ver ik beneden mgn taak zal bl^ven? ))Toen ik u voor het eerst zag , Robert ! zeide mjj een stem in mijn binnenste , dat gij een voomame rol in mjjn leren zoudt spelen. Door onzen omgang aan boord der ))Dankbaarheid'' leerde ik u kennen, en lang voor onze aankomst te Batavia had ik u mijn hart geschonken. Ik had u innig hef." Elise zeide dit zonder blozen , als iets zeer natuurlgks. Daarente-. gen voelde ik m^ne wangen Meuren. »Onze wandeling op den avond der partij in de » Harmonie" ver- spreidde meer licht over uw hart ; niet dat uwe gevoelens mjj een geheim waren, maar een duidelgker toespeling daarop van nwezgde was mg onontbeeriyk. Ik wees u toen op uw leeftgd , op de toekomst ; en gij begreept mg. Aan de vurige genegenheid van den twintigja- rigen jongeling tw^felde ik niet ; doch zjj moest de proef des tjjds doorstaan. In de wereld , onder andere vrouwen moest gg u bewe' gen , uw hart beproeven. Ik vergde geen eed van getrouwheid , geen belofte zelfs ; want ik wilde u niet binden. Herinnert g^ 'tu nog?" ^ 223 »0f ik 't mij herinner , Elise ! Zes jaren lang waren uwe woorden de bakens waarop ik mgn blik rigtte , dagel^'ks herhaalde ik ze , en toch. . . . meende ik ten laatste u verkeerd te hebben verstaan." Elise drukte m^ de hand. »Gg wachttet lang , Eobert ! langer dan ik hoopte dat het noo- dig zou zjn , de Hemel weet het. Ik bewonderde uwe standvastig- heid; gg hieldt woord en bleeft geduldig uitzien naar de oproeping die ik u toezeide, doch die niet kwam." Na eenige oogenblikken peinzens , vervolgde zg : dAIs het waar is dat de tgd wonden kan heelen en rampen doen vergeten , dan bezit h^ daarentegen ook het vermogen een ware genegenheid in kracht te doen toenemen. Robert ! gg leefdet da- gel^ks meer in mijne gedachten ; op ieder uur mijns ley ens stond uw beeld mi] voor oogen , beheerschte mij geheel ; ik had u boven alias lief. Gij gelooft mij, is 't niet? Welnu, tracht dan denstrijd te begrgpen , dien ik voeren moest , toen de pligt mij gebood het geluk m^ns levens op te offeren ; begr^jp dan wat ik geleden heb ! »De zaken mijns vaders gingen meer en meer achteruit en werr den aUeen nog staande gehouden door het crediet van zekeren heer Warrendorf , chef van het huis W. & C^. Ik ontdekte dit zonder moeite en raadde m^n vader nog in t^ds aan , liever Kedang te verkoopen dan het land met meer schuldiBn te bezwaren; wjj kon- den immers elders op eenvoudiger voet gaan leven en op nieuw be- ginnen. De overste meende evenwel dat zjjn eer in het spel was , en vleide zich dat met 66n goeden oogst alles we^r teregt zou ko- men. »Warrendorf was als koopman geacht , meer niet. Als mensch verdiende hij weinig achting ; tweemalen weigerde ik zjjne rgkdom- men te deelen en na elke weigering opende hjj mijn vader een nieuw crediet. »Gij kent den overste , Robert ! hij verkiest de eer boven het leven. ))Toen zgn hoofd , altijd zoo fier , door zorgen gedrukt , al meer en meer ter aarde werd gebogen , braken er bange uren voor mg 224 aan. Dag en nacbjb had ik het Ijjdend beeld mjjns vaders , naast het uwe 9 voor oogen. ))Die 66ne goede oogst kwam uiet. W61 kwamen er harde beproevin- gen , ook voor ing » Robert ! en d§i.rop schonk God een goeden oogst." Twee parels kwamen onder de groote wimpers te voorschijn. Ik trok Elise's hoofd naar my toe ; de tranen verdwenen. ))Ongeveer drie maanden geleden kwam. Warrendorf weder op Ke- dang en had 's avonds een langdurig gesprek met xayn vader. Horn ik mij te bed zou begeven , gevoelde ik een vreemden , een onbe- schr^'fel^ken angst. 