Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Bauer, o. 1. niet voldoende rekening houdende met de groote moeielijk-heden van het terrein en met de geringe militaire macht waarop Schouten onder alle omstandigheden rekenen kon, verving nu dezen verdienstelijken officier door luitenant Helbach, die echter tevens ontheven werd van de verplichting om, zoo mogelijk, tot Bondjol door te dringen. Hij moest slechts zooveel mogelijk den toevoer van levensmiddelen naar Bondjol verhinderen en alle verdachte kampongs in de L Kota’s doen ontmantelen; hij kreeg bovendien eenige troepenversterking. Sedert hadden, van deze zijde, geene vijandelijkheden meer plaats. In de Noordelijke afdeeling moesten de troepen van Mandailing — rlangzaam doch zeker te werk gaander — in de richting van Bondjol, en alzoo in de eerste plaats naar Rau, oprukken. De contrôleur van Mandailing, Bonnet, ontving bij missive van 19 April 1835 La F geheim van den resident de opdracht, Van Beethoven daarbij alle mogelijk hulp en bijstand te verleenen. Naar aanleiding daarvan verzamelde hij 1100 man hulptroepen, waarmede hij zich, blijkens zij Nen fünfte Fort Sevenhoven den 27. April ne 127, den 272 naar de grenzen van Rau zou begeven om de militaire macht te ondersteunen; terwijl de grenzen van Mandailing van alle kanteny werden versterkt en bewaakt. In den nacht van 1 op 2 Mei rukten de troepen van Limau manis naar Rau op. In den ochtend werd de benteng Balong, de voorpost van Rau tegen onze grensscheiding, door den 2° luitenant Von Tschudy met zijn peloton en eenige hoeloebalangs stormenderhand genomen. Zij werd daarop door de onzen bezet, terwijl de hulp-troepen nog twee andere verschansingen opwierpen. Na een hardnekkigen tegenstand werd voorts de kampong Loeboeg hari genomen en verbrand. De troepen bevonden zich nach schuins tegenover Padaman tinggi, 508 SUMATRA'S WESTKUST VAN 18331885, welke plaats zij den 5" Mei hoopten binnen te rukken hare bevolking zich niet vooraf onderwierp. In zijn rapport van 5 Mei ue 136, wauruit wij deze mede putten, prees de contrôleur den moed en het beleid van k Van Beethoven, en betuigde hij zijn tevredenheid over de 1 van den regent en de Battasche hulptroepen, wier sterkt tot ongeveer 2000 man was aangegroeid. De meeste levensm werden door vrouwen sangevoerd. Bij de gevechten van den 2" Mei hadden de onzen in t 1 doode en 3 gewonden. De zendeling, Sikat besi, galar Bagindo Maharadja Lelli den resident naar Rau afgevaardigd, bracht in den ochte den 5e een afgevaardigde van de 15 panghoeloes, ter aan hunner onderwerping. De contrôleur autwoordde dat deze we genomen en niemand eenig leed geschieden zou, wanneer di hoeloes zich den volgenden dag kwamen aanmelden. Indien verschenen zouden de militaire bewegingen worden voortgez bewijs onzer goede bed Oelingen werden, overgleich ziju de panghoeloes gedaan verzeichnen, den afgevaardigde Hollandsche medegegeben, voor elke kampong éen (rapport van 5 Mei, 1 Ur gingen nu eenige dagen met onderhandelingen voorbier hadden geen vijandelijkheden meer plaats. Intusschen alle kampongs in den omtrek door onze patrouilles bezoch: noodige bevelen gegeven omtrent het slechten van alle verde waren gevlucht, werden teruggeroepen. Eindelijk, den 10n Mei, waren alle onderhandelingen te gebracht en kwam onze zendeling bij Bonnet aan met den pan van Torong-torong en de gemachtigden der 14 anderen, nog niet durfden te komen ruit vrees van te worden opgeh Hunne onderwerping werd aangenomen op de volgende voorw a. De Rauenaren verbinden zich tot het slechten en geh nielen hunner bentengs, verschansingen en alle versterkin eenigszins het kenmerk dragen van oorlogszucht of zouden dienen tot verdediging; tot het aanleggen van onze forten, él menten met alle de daarbij behoorende gebouwen en werken plaatsen en in forma als hun die door de plaatselijke aut worden aangewezen, kosteloos voor den lande, na de vo waarvan in alles zal worden gehandeld overeenkomstig de pt SUMATRA'S WESTKUST VAN 1883 —1835. 509 van Commissarissen van Sumatra's Westkust in dato 25 October 1833; b. het aanleggen van de noodige gemeenschapswegen en het bij voortduring in orde houden daarvan in hun landschap, in forma als hun zal worden aangewezen; c. het vervoer Van alle gouvernements goederen zonder onderscheid, van de eene grensscheiding naar de andere van hun landschap; d. het gratis leveren van 3 buffels en 50 koelags rijst door ieder hoofd, voor de troepen; e. het onderhands afmaken hunner uitstaande zaken met de hoofden van Mandailing, zonder onze tusschenkomst, waarna van weerszijden geene reclames meer mogen worden ingebracht, veel minder aangenomeu. Deze voorwaarden werden bereidwillig, onder het afleggen van de eed van trouw en gehoorzaamheid aan het Gouvernement, door de Rauenaren aangenomen, en zten overvloede nog voor de tweede maal tusschen en de Mandalings voor den contrôleur en den inilitairen commandant herhaald. De hun opgelegde werkzaamheden zouden dadelijk een aanvang nemen (rapporten van Bonnet dd. 11 Mei 1835 n° 138 en 2 Juni n® 158). Terwijl de onzen zich bezig hielen, in de nabijheid van het voormalige fort Amerongen eene nieuwe versterking op te werpen en te approviandeeren — hetgeen door de aanhoudende regens belangrijke vertraging ondervond —, ontving Bonnet den 11" Juni bericht, dat Groot-Mandailing bedreigt werd door Toewankoe Tamboesei. Daar de bezetting van Fort Sevenhoven, na het oprukken der troepen naar Rau, nog slechts 30 man bedroeg, werd versterking der krijgsmacht zeer noodig geacht, doch inmiddels 200 Mandailingers derwaarts opgeroepen. De civiele commandant van Natal berichtete tezelfdertijd, dat, volgens opgaaf van een pas daar aangekomen Rauenanar, de pang hoeloes van Rau zich met de voornaamste hoeloebalangs bij Toewankoe Tamboesei hadden aangesloten; dat vele inwoners hunne Kampongs hadden verlaten en aan de nieuwe établissementen nog slechts weinigen werkten. — Tengevolge dezer verontrustende tijdingenacht bedoelde commandant van zijne zijde voorzorgen noodig: hij vroeg machtiging, over 100 buiten model-geweren uit het magazijn te Natal te besch. Kurken om daarährende „vele jonge menschen te kunnen wapenen.” Die imachtig werd, den 25u Juni, door den resident verleend. Ken en under gaf den luttenant-kolonel Bauer aanleiding, ten behoeve der krijgsmacht in de Noordelijke Afdeeling eene versterking 510 SUMATRA'S WESTKUST VAN 18331835, van 150 man van Batavia aan te vragen (22 Juni) en al dadelijk 501 van Fort de Kock, over Tikoe en Natal, derwaarts te zenden (27 Jy De geruchten betreffende Toewankoe Tamboesei werden e} voorloopig niet bevestigd ; na onderzoek berichtte Bonnet den 15% 4 (missive n* 167) uit Fort Elout, dat alles volkomen rustig was zich nog geen vijand op ons grondgebied had vertoond ; de tijding door den commandant van Fort Sevenhoven verspreid, wi denkelijk voortgesproten uit een korpora Op de plaats, waar Toewankoe Tamboesei vroeger had post ge werd een verschansing opgeworpen, die den 162 Juni gereed zijn; er behoefde alzoo geen vrees voor invallen te- bestaan minder omdat Fort Elout reeds met 40 bajonetten versterkt Toewankoe Tamboesei — zoo meldde Bonnet ten slotte — het alzoo niet wagen ons aan te vallen, maar scheen veeleer bevi te zijn voor een ‘ Toewankoe Tamboesei — zoo meldde Bonnet ten slotte — het alzoo niet wagen ons aan te vallen, maar scheen veeleer bevi te zijn voor een ‘ Toewankoe Tamboesei — zoo meldde Bonnet ten slotte — het alzoo niet wagen ons aan te vallen, maar scheen veeleer bevi te zijn voor een ‘ Toewankoe Tamboesei — zoo meldde Bonnet ten slotte — het alzoo niet wagen ons aan te vallen, maar scheen veeleer bevi te zijn voor een ‘ Toewankoe Tamboesei — zoo meldde Bonnet ten slotte — het alzoo niet wagen ons aan Anval van onze zijde, daar hij bezig was naar de kanten van Rau te versterken. Deze onderstelling bleek echter weldra onjuist: Toewankoe 4 boesei bereidde hiermede eenen aanval op Rau voor. In afwachting dat hij hiertoe eenen voldoende macht zou he bijeengetrokken, wendde hij pogingen aan om de bevolking Rau van ons gezag afkeerig te maken, ja slaagde hij er zelfs elf Javaansche soldaten door schoone beloften over te halen, medeneming hunner wapens te deserteeren (rapport van Van hoven, van 3 Juli 1835). Aan deze desertiert werd echter werd een einde gemacht inlandsche 2e luitenant Tommongg Karto Redjo wist, c voorwendsel dat hij met een aantal Javaansche soldaten wilde « loopen, het bewijs te erlangen dat eenige hoofden van de kam Padaman tinggi hier als wervers van Toewankoe Tamboesei optr Die hoofden werden gearresteerd; een hunner werd onthofd. vuchtte, een derde werd, na alles bekend te hebben, doodgesch Na deze executie hoorde men van geene desertiën meer. De door den militairen commandant gevolgde handelwijze door het civiel bestuur ernstig afgekurd t. Zij had, volgen: 1 Terwijl in de verslagen tot dusver sprake is van den (waarnemenden) cont Bonnet, wordt in de volgende gesproken van den nadsistent van den resi Of dit een gewijsigde titel van Bonnet is, dan wel of Bonnet door een ambtenaar vervangen werd, is ons niet met zekerheid gebleken. Vermoed: het eerste het geval, daar Lange (II blz. 120) zegt dat Bonnet  „de Rauenaren niet weinig mismoedigd; de hoofden zeggen dat het vroeger, tijdens den heer Poland, ophangen, thans doodschieten offen het een ofen. Zijn was, naar de meening van den civielen ambtenaar, in een landschap, dat zich bij verdrag had overgeven, zeer af te keuren; en de Rauenaren zouden ons zeker reeds weder zijn afgevallen wanneer de Battasche hulptroepen dat niet hadden belet. Een paar patrouilles, naar de grenzen van Tamboesei gezonden, raakten daar slaags: de eerste, bestaande uit een peloton infanterie en 200 man hulptroepen, onder aanvoering van den sergeant-majoor Leydekker, werd teruggedreven; de tweede, 2 pelotons en 600 Battas’s tellende, verdreef, onder bevel van luitenant Von Tschudy, de gevluchte en met Toewankoe Tamboesei heulende Rauenaren. Weinige dagen later trad de vijand nu van zijde offensief op. In den nacht van 26 op 27 Juli kwam Toewankoe Tamboesei zonder slag of stoot te Padaman tinggi, dicht bij onzen post. De hoofden van Kota Radja, Padaman tinggi en Torong-torong vluchtten in onze versterking. En reeds den 2" Augustus moest de radsistent van den residents uit het Fort Sevenhoven melden (missive no 211), dat Rau ons weder was afgevallen en de partij van Toewankoe Tamboesei gekozen had. De gemeenschap met Mandailing werd daardoor weder zeer moeielijk en gevaarlijk; gelukkig bleef Torong-torong ons nog toegedaan en werden onze troepen van daar van levensmiddelen voorzien. Van Beethoven hoopte echter, met behulp der Mandailingsche hulpbenden, het verloren terrein spoedig weder te herwinnen. De resident vernam den afval van Rau den 14" Augustus; den 17n (missive no 88) schreef hij aan den Gouverneur-General dat het voorgevallene hem niet verwonderde: ~toen de Rauenaren zagen dat wij hen niet konden beveiligen tegen het geweld van Toewankoe Tamboesei, konden zij voor hun e Gegen welche werden vielen weder herzustellen, anders waren ziemlich aan het overgeben, anders waren ziemlich aan het overgeben, anders waren ziemlich aan het overgeben. Intusschen was het kwaad reeds weder herzustellen. Van Beethoven versloeg, den 16. August, Toewankoe Tamboesei nabij de kampong Langong; de regent van Mandailing naderde dien vijand zoo dicht, dat deze het nauwelijks door de vlucht ontkwam en naar zijn land terugkeerde. Volgens Lange bij de kampong Loender (II bl. 117). 512 SUMATRA'S WEST VAN 18331835. Kot Radja en alle andere kampong oder wierpen zich nu weder, en in den nacht van 18 op 19 Augustus werd ook P: tinggi, dat nog door Padries bezet gebleven was, in stilte ontrüi Het landschap Rau was nu weder geheel van vijanden gezeny, De resident Francis was over dezen loop van zaken zeer tevred de verdrijving van Toewankoe Tamboesei zou „den Bondjollers hoop op zijne medewerking doen verliezen» (missive aan den Mini van Koloniën van 4 September 1835 nv 90). De kapitelien? Beethoven schreef aan den laitenant-kolonel Bauer dat de Rauent zooveel geleden hadden, dat zij vooreerst wel niet meer aan opst zouden denken.» | Namens den resident werd hun medegedeeld „dat hij met leedw unne kortzichtigheid had ontwaard om aan de heillooze raadgevir van Toewankoe Tamboesei gehoor te geven, welke raadgevit zoo nadeelige gevolgen voor hen hadden gehad, en dat hij trouwde dat het laatstelijk voorgevallene hen voor den verv wijzer zou gemaakt hebben.» Voorts, dat zij zich zouden mo Getroosten de moeielijkheden, welke tengevalge van den voortdure) oorlag nog voor de bevolking bestanden, terwijl hij dadelijl afloop der militaire operatiën zou zorg dragen hun bestaan aangenaam mogelijk te maken en hun de gelegenheid te verscha de weldaden van het Gouvernement te ondervinden.» Van Beethoven stelde nu voor, van twee kanten te gelijk aanval te doen op het land van Toewankoe Tamboesei, doch B: die nog steeds hoopte op ondersteuning uit de Noordelijke afde van de operatiën tegen Bondjol, kon zich met dat plan geen vercenigen, en gaf last onmiddellijk naar Loeboe Sikaping op te rul Diensvolgens werd — nadat intusschen de krijgsmacht met der van Batavia aangekomen compagnieën en een stuk veldge versterkt was — den 42 September met alle beschikbare troep 1100 man hulptroepen de marsch naar genoemde plaats aans Batoe bedindi werd veroverd en bezet; den 15n September eene vijandelijke stelling bij Senatar veroverd en maakten hulptroepen eene menigte hoornvee buit. Den 18n en 19? ma de onzen zich meester van Tandjong Ali. There bleven de colonne en de hulptroepen voorloopig stand ho tot dat, den 30° September, kon worden overgegan tot den op het nabijgelegen Doerian tinggi. 1 Zie verdere détails bij Lange, II bls. 118. SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 513 Aanvankelijk slaagde de onderneming naar wensch: de inlandsche luitenant Kerto Redjo nam aan de Oostzijde eene kleine, tot Doerian tinggi behoorende kampong, terwijl luitenant G. J. Piper een der voorwerken van ’s vijands stelling nam. Van dezen kant werd daarop de plaats, waarin reeds eenige granaten gesprongen waren, hevig aangevallen. Tsuitenant Piper had zich reeds eene opening gebaand en was met eenige soldaten binnen de kampong gedrongen, toen hij eene wond in het been bekwam, waardoor hij genoodzaakt was terug te trekken en ook zijne manschappen afdeinsden. Tuitenant Von Tschudy beproefde te vergeefs, aan de Westzijde door te dringen, en eindelijk moest het gevecht worden gestaakt met een verlies van 5 dooden en 19 gewonden, onder welke laatsten 8 man der hulptroepen. Aanhoudende regens waren oorzaak, dat de aanval eerst den 40 October kon worden hervat. Hij liep nu niet gelukkiger af. Onderscheidene bentengs werden door de onzen genomen, ook een deel der kampong, dat afzonderlijk versterkt was, viel in onze handen, maar men slaagde er niet in, de kampong geheel meester te worden. Luitenant Von Tschudy (die 10 dagen later overleed) was met 7 soldaten gewond; de Battasche hulpbenden hadden 3 dooden en 3 gewonden. De vijand leed groote verliezen, vele der zijnen werden door de onzen in de veroverde verschansingen afgemaakt (rapport van den legercommandant van 29 October 1835 no 1). In die verschansingen waren verscheidene Boeginecsche en Javaansche deserteurs van het leger aanwezig; zij riepen onzen soldaten toe: „Komt niet verder, wij verdedigen ons op den dood” (missive van Bauer van 1 December 1885 no 961). Na het geleden dubbel echec kon Van Beethoven vooreerst niet fan cen nieuwen aanval denken. Met behulp der hulptroepen uit Mandailing en Rau sloot hij ’s vijands stelling zoo nauw mogelijk in, zoodat „gegen man van den vijand zijn hoofd zonder gevaar hoven de borstwering kon laten zien.” In zijne verslagen klaagde Van Beethoven over vele zieken en gewonden, welke hij niet kon evacueeren omdat hij geene genoegzaam sterke escorten kon afzonderen; door de vele regens waren bovendien de wegen uiterst moeielijk. De toestand was dus niet ganzstig. Den 158 October (missive no 287) moest de adsistent-resident berichten dat de vijand zich aanziellijk had versterkt en de gemeenschap tusschen Tsoeboe Sikaping en Rau onveilig maakte; kwaadwilligen hadden ook in Rau, in vereeniging met de uitgeweken hoofden, eenige kampongs in de asch gelegd. BIRDRAGE GEOGRAPHISCHE, GEOLOGISCHE KENNIS DER AFDEELING KROE DOOR O. L. HELFRICH, Controleur der Ze klasse bij het Binnenlandsch Bestuur. INLEIDING. In de overtuiging, dat het voor een bestuursamten aar van het hoogste gewicht is, de gebruiken, zeden, gewoonten en taal van het land, waarover hij het bestuur voert, te kennen, haastte ik mij bij mijne plaatsing in de Afdeeling Kroë die stelling in praktijk te brengen en liet, zooveel als *t mij doenlijk was, geen tijd voorbijgaan om mij op de hoogte te stellen van land en volk. De volgende bladzijden zijn de vruchten van mijn onderzoek. De tijd, dien ik het geluk had te midden van den waren Lamponger door te brengen, was helaas! te kort, — na nog geen jaar verblijf in de bergdistricten verkreeg ik reeds mijn overplaatsing naar de hoofdplaats Benkoelen, — om er zeker van te kunnen zijn, dat alle onderwerpen in alle deelen zijn onderzocht; ik zal dus wellicht niet kunnen beweren altijd even nauwkeurig en volledig geweest te zijn. Is het in ‘t algemeen geen gemakkelijk werk om land en volk met juistheid te beschrijven, zoals de controleur Neumann terecht opmerkt, a Anmerkelijk zwaarder wordt zeker de arbeid, indien men niet in de gelegenheid geweest is bronnen te rädplegen, die over beiden handelen; noch *t werk van Francis, noch dat van Marsden lagen ter mijner beschikking; een wegwijzer ontbrak mij dus ten eenenmale. Dat ik daardoor dikwijls op moeilijkheden ben gestuit, behoeft zeker geen betoog. De bezwaren ondervond ik vooral, toeu ik mij onledig hield met het verzamelen van gegevens omtrent de historie der Lampongers. Daar er geene geschriften daaromtrent beständig, moest ik mijne kennis daarvan putten uit de mondelinge overleveringen, die — men begrijpt bet — nooit volledig genoeg kunnen zijn, om temand in staat te stellen een goed doorloopend aaneengeschakeld verhaal te leveren. Wat Zie zijn voorrede op de hvogst belangrijke bijdrage: Het Pané- en Bila-stroom- gebied ete, opgenomen in het Tijdschrift van het Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap, Tweede Serie, doel II, Afdeeling: Meer uitgebreide artikelen, n°. 2, brengen, daartoe lust gevoelen. Benkoelen, 16 December 1986. GEOGRAPHIE. 1 nm A. Ligging, gedaante, grenzen, grootte. De afdeeling Kroë, uitgenomen de eilandengroep Engano 2, strekt zich uit tusschen 103°84’ en 104945’ O.L. van Greenwich en tus-schen 4944/55” en 60° Z.B. Zij heeft een langwerpigen vorm, daar haar lengteas, die zich van de grens met de afdeeling Kauer tot aan de Blimbing-baai uitstrekt, de breedtes, die van de moeara Bi B. Ha loopt langs een lijn, löpkerecht op de lengtas, tot aan het snijpunt van die lijn met de grenstijn der afdeeling met de afdeeling Toelang Bawang (Resie Lampongsche Districten) ongeveer twee en éen half maal overtreft. De afdeeling grenst ten Noorden aan de afdeeling Kauer, waar-van zij door de Wei-menoela gescheiden wordt, en wordt ten Zuiden door Straat Soenda en ten Westen door den Indischen oceaan bespeld; haar oostelijke grens, zijnde die met de Tsampongsche Districten, loopt van deu Boekit-Sawah naar den Sekindjau, van hier naar den top Soebahan-Allah, vervolgens naar het nachtverblijf Koeboe-Balaq 5 en van hier naar den top Poenggoer, terwijlhaar noordoostelijke grens met de Residentie Palembang loopt naar den vulkaan Besagi en vervolgens over de vulkanen Seminoeng en Poegoeng naar den Barisan. Hare oppervlakte bedraagt 42.5 [) geographische mijlen, het eiland Engano daaronder niet begrepen. B. Klimaat, moessons, land- en zeewind, schadelijke winden. De gemiddelde temperatur in de afdeeling, niettegenstaande zij getemperd wordt door de zee, die haar omringt, de vele wouden op het gebergte en de menigvuldige regens, bedraagt toch nog voor ' Door het op vele plaatsen zeer onduidelijke schrift van den Schrijver kunnen wellicht fouten in de spelling van enkele geographische namen voorkomen. Red. 3 Over de eilandengroep Engano werd door Schrijver dezes eene bijdrage aan het Tijdschrift van het Aardrijkskundig Genootschap geleverd. 3 Een der pleisterplaatsen gelegen op het voetpad van de dveson Hoedjveng naar Tioe Balag. Het vocale zerdeette-vau het j it va lee cetmamions Lait foe Semen cvenwie op olle warme stroken on de opbijiest er Soe u De regenend ie seer helanurtik: overie jarem WSS. LU hustromge: het sautub regendagen semideid 25 per saar * © Betoop ter cast. haaren. <apen. diepte ie De netlijn heeft vete hoeken. >ochten «n :nhamme: Aientengevolar ntgestrekt on ontwikkeid. Beret men cnstlijn colgende. can te grens © Le meeting n'est le Kaner naar lie met te udeeting Semangka. lan rreft om achtereencolgens van Noord naar Zuid zetegen margas de na hamen nm kapen ian In de marga Poegneng-Maiaja: le Laboean Bailak. we Arean TandjoengHakti on de Laboran Wei-Batang. waa zelijknanig gehucht gelegen is: te vedjoeng Batoe Laka en P 2 in de marga Poegoeng-Bandar: de Laboean Penengala van de gelijknamige doeson zeiegen is: 1 Dar Sehrijver dezen soe rovonmeter in zijn best had. kon | millimetere gevallen racen niet door hem worden „puenmen. “Da Sahrijver heaft, ovaral Wei in plaats van het in alle andere : vobmibelijka Wi Wij hebhan hierin geen verandering willen maken, « aan punt, van ondergeanhikt. halany hetrett. en oane 'ancere uitweiding das niet op hare plaste zon zijn. Rad. ETHNOGRAPHISCHE KENNIS DER AFDEELING KROË. 521 2. in de marga Poegoeng-Tampak: de oedjoengs Jangkal en Doengkal; de Laboean Tampak, zich uitstrekkende van de oedjoeng Kota Karang, waaraan de doesons Koerippan en Negri gelegen zijn; de oedjoeng Pamentjarang nabij het gehucht Batoe-Radja; 4. in de marga Wei-Sindi: de Laboeaus Maroedang en Tebakka, tegenover het eiland Poelau-Pisang, de oedjoengs Wei-Kroei en Matoe; 5. in de margas Wei-Sindi, Panggawa-Lima-Oeloe, Panggawa-Lima-Tengah, Panggawa-Lima-Pingang en Pr Kroë: de ruime Laboean Kroë (Kroëbaai), zich uitstrekkende van oedjoeng Matoe tot oedjoeng Karang-Pinggang, waaraan de doesons Amboeli, Oelok-Pandan, Panggawa-Lima-Pingang en Pr Kroë: de ruime Laboean Kroë (Kroëbaai), zich uitstrekkende van oedjoeng Karang-Pinggang, waaraan de doesons Amboeli, Oelok-Pandan, Panggawa-Lima-Pingang en Pr Kroë en Serei gelegen zijn; 6. in de marga Pr Kroë: de oedjoeng Karang-Pinggang; 7. in de marga Tenemang: de oedjung Mendi, de Laboean Padang-manis, en de oedjung Karang-Tjanggoeng; 8. in de marga Ngamboer: de Tandjoeng Karang-Batoeng; 9. in de marga Ngaras: de Tandjoeng Sigging, bij het gelijknamig gehucht, en de Tandjoeng Ladangan; 10. in de marga Bengkoenat: de ruime Laboean Bengkoenat, zich uitstrekkende van Tandjoeng Ladangan tot aan de oedjoeng Bengkoenat. 1. in de marga Blimbing: de oedjoeng Wei-Haroe, de Laboean Wei-Haroe, de Laboean Blimbing, waaraan de gelijknamige doeson gelegen is, de Tandjoeng Rata (Vlakken Hoek), de Tandjoeng Sléman. Behalve bij goed doorstande westenwinden bieden de Laboeans: Wei-Batang, Tampak, Penengahan, Kroë, Padang-manis, Bengkoe- nat en Blimbing een goede en veilige ankerplaats aan; het binnen- loopen in de andere Laboeans — voor groote vaartuigen onmogelijk — gaat zelfs bij kalm weder voor sampans met zeer vele bezwaren gepaard, zoowel door de zware branding als door de vele reven in die Laboeans. De eenige en goede ankerplaats, ook bij hevige westen- winden, biedt alleen de zeeengte tusschen den vasten wal en het eiland Poelau-Pisang aan. Langs de geheele kust treft men, behalve in genoemde Tuaboeans en in bedoelde zeeengte, geene landingsplaats aan uithofde van de zware branding, die op de kust staat. De zee is over het algemeen zeer diep; niet zelden bereikt zij reeds op één paar honderd meters afstand van de kust eene diepte van 40 vaam. In de zeeenyte tusschen Poelau-Pisang en den wal bedraagt hure diepte gemiddeld 10 vaam. Slechts VAN 40 vaam. In de zeeenyte tusschen Poelau-Pisang en den wal bedraagt hure diepte gemiddeld 10 vaam. Slechts Hier ehe men on die plaatsen, herkenbar aan de branding, die, staat, en onder den naam “Gossong” bekend. D. Gesteldheid van den boden (Algemeen overzij Fen blik op de topographische kaart van Steek en die van Vi waarop het terrein met juistheid voorgesteld is, doet ons onmit zien, dat het zeer bergachtig is en door vele, deels kleine 1 doorstroomd wordt. Zelden ziet men dat het terrein meer dan een paar palen lant in vlak is; hier en daar — het geen o. m. het geval is lang de geheele kust van de uitwatering der rivier Wei-Kroei | Tapa menoela — strekken de uitloopers van het Barisan-g zieh zelfs uit tot onmiddellijk aan zee. Daar de vlakten boy spoedig door heuvels worden afgebroken, kan van uitgt strandvlakten geen sprake zijn. Bergen en vlakten zijn met dichte urwunden en wildernis dekt, waarvan slechts een klein gedeelte ontgonnen is. Alhoewel. de bergruggen, die in verschillende richtingen deeling doorsnijden, vulkanisch zijn, worden er toch geene wi vulkanen aangetroffen. Lavastroomen komen hier en daat evenzoo de glasachtige wijzigingen der Augiet-andesieten o. Tebakka. waar een peksteenstroom van den vulkaan Poegc zee uitloopt. De bodem levert eenige merkwaardige vulkanische verschop. Zoo heeft men bij den Gg Walérang, een der toppen Ge Sawah, een veertigtal warme bronnen, waarvan het wa onsangenamen zwavelsmaak en reuk heeft, en die door kai in verbinding staan met een groot meer, dat door een klein r in gemeenschap is met de Wei-Semangka. Tevens treft men bronnen een modderwel aan, waaruit onafgebroken warme opwelt en een reuk van zwavel-waterstofgas zich verspreidt.! Uitgestrekte moerassen (bawang) worden in de lage gedeelt afdeeling gevonden in de margas Bengkoenat en blimbing en bergstreken in de marga Liwa, waar zich op Ongeveer 5 pa stand van de marga-hoofdplaats Negara-Baten, nabij den ma van die doeson naar de doeson Djadjawi, een moeras bevinc 1 Zio hieromtrent bijlage 1. ETHNOGRAPHISCHE KENNIS DER AFDEELING KROË. 523 een uitgestrektheid van ongeveer 100 vaam in het vierkant heeft; het gehucht Bawang daarbij gelegen heeft zijn naam daaraan ontleend. E. Bergen. De affecling wordt door twee bergketenen doorneden: 1. een bergketen, die zich over de lengte der afdeeling bijna evenwijdig met de kust onder de benamingen Bt Barisan, Gg Sawah en Bt Sawah uitstrekt en eene voortzetting is van den grooten Barisan sanketen; 2. een bergketen, die van de middelste punt — een der drie punten, waarmede de J.ampongsche districten in zee uitloopt en van het eiland Lagoendi door straat Luagoendi gescheiden is — in Noordwestelijke richting over den vulkaan Sekindjau naar Belalau loopt, welke keten met den bergketen sub I door een zijketen verbonden is. Als de voornaamste toppen verhefen zich uit eerstgenoemden keten de Gre Blakang, de Gg Koekoesan, de Gg Belaulawan, de Gg Poegoeng, de Gg Selaumawang, de Ge Peningaman, de Gg Walérang, de Ge Seromol, de Gg Siamang, de Gg Blambang;  Besagi, bestaande uit de vier toppen — Besagi ballak of groote Besagi, de Besagi renik of kleine Besagi, de Besagi renik of kleine Besagi, de Besagi renik of kleine Besagi. agi, de Penjaboengan en de oedjeng Tandjong — de Gg Koekoesan en de Gg Seminoeng. Het gebergte in de afdeeling is nog zeer onvolledig bekend. Van de hoogte van eenige toppen geeft de volgende tabel een overzicht. Hoogte boven de oppervlakte der zee in meters of in voeten. Namen der toppen. TOELICHTINGEN. 4 1200 meter Volgens schatting-Verbeek. Poegoeng …… Sub 1 + 6000 voet De Hollander. Groote Besagi | Sub Il 1890 > | Volgens Verbeeks peilingen. Kleine =» 2240 meter Koekoesan.. idem 1680 » Idem. Seminoeng.. idem 1846» Idem. In de afdeeling wordt slechts een plateau van aanbelang aange- troffen, nl. het Belalau plateau; deze gezonde en vruchtbare landstreek, 1 Vgl. het Jaarboek van het mijnwozen, Ze jaargang, le deel 1881. 524 BUDRAGE TOT DE GEOGRAPHISCHE, GEOLOGISCHE EN wier gemiddelde hoogte 900 meter boven de oppervlakte 4 bedraagt, strekt zich uit van de doeson Hoedjoeng (marga 1 Bloengoe) tot de doeson Negara Batin (marga Liwa) en a vervolgens in een smalle strook tot aan het Banaumecer voort F. Rivieren, t De hoofdwaterscheidingen nemen het volgende beloop: De waterscheiding tusschen oost- en westkust loopt om de heen en eindigt bij de Pe Limou-Koentji, nabij de doeson Soek: (landschap Wei-Toogagah, marga Soekau); die tusschen Wi Zuidkast loopt van genoemde doeson in de Z. O. richting o doeson Negara Batin naar den Bt Sawah en eindigt bij den V, Hoek, die tusschen zuid- en oostkust loopt van den Besagi Pematang Agoeng — eene zijketen aan de boventakken van | mangkarivier — naar den Sekindjau. Rivieren van eenige beteekenis kunnen tengevolge van de ri der bergen en den langwerpigen vorm der afdeeling niet \ aangetroffen; allen hebben dan ook een korten loop. Evenmi bij de rivieren van een uitgestrekt stroomgebied sprake zijn zij zich te spoedig in zee ontlasten en over het algemeen ee weinig kronkelenden loop hebben, zoodat zij door weinig zijri gevoed kunnen worden, terwijl degene, die een sterk kronke loop hebben, te zeer door bergketenen en ruggen ingesloten w. dat hun zijrivieren van eenig aanbelang kunnen toevloeien. De eenige rivier van beteekenis in de afdeeling is de Wei Sem: Deze rivier, behoorende tot het gebied der zuidkust, onts ten noorden van den vulkaan Besagi, stroomt eerst in zuit richtig nabij de doesons Hoedjoeng en Kenali, neemt bij de « Tandjoeng een rechterzijtak de Siboeras op, die haar oor neemt op den Besagi, neemt daarna een zijoostwaartsche richtig aan, vereenigt zich bij de doeson Kota Besi me anderen zijtak, de Hillien Roeboeh, ontspringende op de Ps Koentji, stroomt vervolgens met vele kronkelingen nabij de d Krang, Belampau, Maleboei en Antati en ontlast zich in di van Semangka. Nabij de doeson Belampau vormt de Sema rivier een dubbelen waterval van cc. 150’ hoogte, de tjoeroep 1 Kapok genaamd. In haren bovenloop door de margas Boew: njangan en Soewo wordt zij door eenige belangrijke zijrivieren g NN van het mijnwezen, 20 jaargang, le deel 1881. ETHNOGRAPHISCHE KENNIS DER  den Gg Sawah. De Wei-Laei, behoorende tot het gebied der westkust, ontspringt, onder den naam Wei-Sebaboei, op de Pg Sebaboei op ongeveer twee palen afstand van de doesons Soengi (marga Liwa), stroomt eerst noordwaarts langs die doeson onder den naam Pantjar Pintoe, vervolgens onder den naam Sebaroes langs de doesons Kasoegihan en Proata, daarop noordwestwaarts onder den naam Loengkoeng atoe langs de doesons Gedong Asin en Tandjoeng en nabij de doesons Negra Batin, loopt daarna onder den naam Wei-Laei met weinig kronkelingen in zuid-westwaartsche hoofdrichting en valt niet ver van de doesons Negri en Penjaboengan in den Indischen Oceaan; na in haren loop slechts eene zijrivier van belang, de Sinda-Lapei, te hebben opgenomen. De Wei-Kroé (Wei Kroé), behoorende tot het gebied der westkust, ontspricht op den Gg Sawah, loopt na door vele, doch kleine zijrivieren gevoed te zijn, in zuidwestwaartsche hoofdrichting en stort zich met twee armen in den Indischen Ocean, en wel bij Tandjoeng Djati tusschen de doesons Pedada en Bandjar-negri (marga Panggawa- Lima-Ilir) er bij de hoofdplaats Kroë. In haren benedenloop neemt Wei-Kroé twee zijrivieren op, nl. de Wei-Ngison! en de Wei-Balou, die beiden op de uitloopers van den Gg Sawah ontspringen; beide riviertjes zijn voor de irrigatie der velden in de marga Pro Kroé van veel belang. Verder vermelden wij nog de Wei-Warkoe, die op den Gg Besagi ontspricht, met vele kronkelingen nabij de doesons Bahwei (marga Liwa), negri Ratoe en Wei-Betanding (marga Soekau) onderafdeeling Ranau-districten) in het Ranaumeer ontlast; niet ver van Bahwei vormt de Warkoe een waterval van + 40’ hoogte onder den naam Tjoeroep Oelok Ketoeng bekend. In haar loop neemt zij twee zijrivieren op, de Wei-Palekija en de Wei-Oeloehan, die voor de irrigatie der bouwvelden in de marga Soekau van zeer veel betee-kenis zijn. De meeste rivieren in de afdeeling eigenen zich niet tot irrigatie, daar haar bed veel lager ligt dan de gronden, die zij doorstroomen. Voor de scheepvaart komen slechts de in de margas Tenoembang, Ngamboer en Blimbing stroomende rivieren: Wei-Biha, Wei-Basohan, Wei-Marang, Wei-Temboeli en Wei-Menanga in aanmerking, waarin Do grensrivier der margas Panggawa-Lima-Ilir en Pr Kroé. 526 BIUDRAGE TOT DE GEOGRAPHISCHE, GEOLOGISCHK KN slotten en kanos tot een paar palen van hare monding vaa vinden. In de Wei-Kroé, waaraan de hoofdplaats der Afdeelin legen is, kunnen alleen bij vloed vaartuigen tot op ongevee: meter van de monding binnenloopen. De andere rivieren zijn. daar zij tot hunne monding het ka van onstuimige bergstroomen bewaren, niet bevaarbaar. De meeste rivieren zijn doorwaadbaar; waar dat niet mogelij passert men ze over bruggen of vlotten. In de droge jaargetijden is de watertoevoer soms zoo gering de rivieren geen genoegzame kracht hebben om zich een u naar zee te banen, zoodat de mondingen gesloten zijn. Dit is waartenemen bij de Wei-Temiang, Wei-Kesèh, Wei-Pintin Bij niet al te zware regens ontstaan evenwel reeds bandjirs, waa de nabij de rivieren gelegen sawahs en doesons overstroomd wo G. Meren. Behalve het zwavelmeer bij den Gs Walérang, worden, voor verre aan schrijver dezes bekend is, geene meren in de afdeingungen aangetroffen; de noordoostelijke oever van het Ranaumeer ligt een klein gedeelte binnen het gebied der afdeeling. II. Communicatie over land tusschen de verschillende margas de afdeelingen in het gewest en met die der residenties Palem en Lampongsche Districten heeft plaats door den grooten post: een grooten binnenweg, margawegen en voetpaden. De groote postweg, ter breedte van 2—2} vaim, loopt va: gren S met de afdeeling Kauer tot Lab, Blimbing, nabij het k lichtétablissement aan den Vlakken loek grootendeels langs strand en heeft eene longe van 129 Javapalen; slechts op gedeelten, waar de uitloopers van den Barisan zich tot om: dellijk aan zee verheffen, heeft men den weg meer binnensl aangelegd. De groote binnenweg, die eene breedte van 2 vam heeft, | van den grooten postweg op 1} paal afstand van de hoofdp! naar de grens met de onderafdeeling Ranau-districten en is b 33° Javapalen lang. Van de verschillende margawegen, waaronder moeten verst worden die wegen, welke de doesons cener marga onderling en die eener andere marga verbinden, en van de voetpaden in afdeeling zoomede van de doesons en gehuchten (oemboel) daaraan gelegen, behoeven wij hier geen overzicht te geven. Met een enkel woord werd reeds melding gemaakt, dat er rivieren aan- getroffen worden, die men over bruggen ! of op vlotten moet passeeren. Bruggen vindt men op den grooten postweg over de rivieren 2 Wei-Ngison, Wei-Balau, Wei-Toewa, Wei-Saral, Wei-Napal en Wei-Soclo, en op den grooten binnenweg over de 3 Wei-Kerbang, Wei-Toeroes, Wei-Mengoengoe, Wei-Samang, Wei-Kajoe-moeloe, Wei-Sinda Lapei, terwijl overvaarten op den postweg aangetroffen worden bij de Wei-Menoela, Wei-Magrei, Wei-Tenoembang, Wei- Basohan, Wei-Biha, Wei-Marang, Wei-Ngamboer, Wei-Tembocli, Wei-Menangga en op den binnenweg bij de Wei-Semangka nabij de doeson Krang. De bediening der overvaarten geschiedt in gemeentedienst door heerendienstplichtigen uit de nabij gelegen doeson of doesons dan wel door een vasten persoon, door de gezamenlijke heerendienst- plichtigen der doeson of doesons, met de bediening belast, bezoldigd. I. Staatkundige indeeling. De afdeeling is thans verdeeld in 21 districten (margas) en de opzichzelfstaande Pasar-Poelau-Pisang en wel: Poegoeng-Malaja, Poegoeng-Bandar. Poegoeng-Tampak, Wei-Sindi, Panggawa-lima- Tengah, Panggawa-liima-Ilir, Pasar-Kroé, Wei-Napal , Tenoembang, Ngamboer, Ngaras, Bengkoenat, Blimbing, Oeloe-Kroë, Liwa, Kembahang *, Boewei-Kanjangan (Batoe-Brak) Boewei-Bloengoe en Soewo. Over 't ontstaan der verschillende margas en de wijze, waarop zij aan ons gezag zijn onderworpen, zij het navolgende medegedeeld. In ‘t begin van de Bantamsche overheersching waren er slechts vier margas, Soekau, Kembahang, Boewei-Kanjangan (Batoe-Brak) en Boewei-Bloengoe gesticht, onder Batoes Boewei-Njeroepa , Boewei- Djalandiwei, Boewei Pernong en Boewei-Bloengoe en hunne nako- melingen, welke margas door behoorlijke grenzen van elkander ge- scheiden waren; in den loop der tijden verliezen lieden uit die 1 De bruggen zijn van hout daargesteld, waarvan een paar slechts van een dak zijn voorzien. 3 Wei-Ngison en Wei-Balou zijn zijtakken van de Wei-Kroë. 8 Wei-Kerbang, Wei-Toernes, Wei-Mengoengve zijtakken van de Wei-Oeleehan (Wei-Ocloeaer); Wei-Samang, Wei-Kajoe-moeloe, Wei-Sinda-Lapei, zijtakken van de Wei-Laei. * De margas Boewei-Kanjangan en Boewei-Bloengoe zijn meer bekend onder den naam Belalau. 528 BIUDRAGE TOT DE GEOGRAFISCHE, GEULOGISCHE EN margas hunne woonplaatsen, vestigden zich elders in de afd stichten dooms, die zich allengs tot margas vormden. stonden nog onder de Bantamsche heerschappij de margas Poeg Tampak, Wei-Sindi, Panggaws-lima, bestaande uit de op zelve staande margas: Perpas, Negri, Menantjang, Bandar P en Tenoembang. Omstreeks de 15e ceuw werden door de Java; onderhoorigen van den sultan van Palembang ouder den naat djawaän bekend, invallen gedaan in de landstreken Soekau, K hang, Boewei-Kanjangan en Boewei-Bloengoe; de opgezetent beide eenigen deorges vluchten zonder eenigen tegensta bieden, voor een deel naar Semangka, voor een ander dee den berg Besagi. Een halve eeuw later keerden de laatstgen vluchtelingen naar hun vroeger gebied terug, stichten wede sons, die daarna twee margss vormden, eveneens Soekau en K hang genaamd en wier gebied door dezelfde grenzen als va was gescheiden. De nakomelingen van degenen, die de wijk Semangka hadden gen omen, begaven zich omstreeks de 17e naar de geboorteplaats van hunne voorvaderen terug en werdonderhoorigen van de vorsten van Soekau eu Kembahang, die bereids weder onder de souvereiniteit van den sultan van B hadden gesteld; met de strandmargas Poegoeng-Tampak, Wei-Panggawa-Lima en Tenoembang, die van de invallen der Kedjawaiin van B hadden gevelven, vormden Soekau en Kembahang en Kembahang en Kembahang en Boewei-Bloengoe liep het and de opgezetenen verzetten zich tegen de Kedjawaiin met het g dat hun grondgebied, nadat zij het onderspit hadden gedolve dat van den Sultan van Palembang werd ingelijfd. Alhöweil in 1751, denn den regeerenden Bantamschen Pangéran Goesti bij tractaat de Lampongs aan de compagnie 1 afgestaan, als beloning voor de hulp hem betoond in den tegen de aanhangers van Ratoe-Saria Fatima, echtgenoote va in 1750 overleden Sultan Abdul Fatachi Mohamad Sah, + toch de Lampongs en dus ook die margas door den Sulta Banten (Bantam) bestuurd, daar de compagnie zich onmogelijk kon handhaven. Evenzoo was dat nog het geval in 1808, toe het sultanaat van Bantam door Daendels tot Hollandsch verklaard werd en de Lampongs aan de Ommelanden van I toegevoegd werden. Direct gezag over die landstreken wer onder het bestuur van Raffles uitgeoefend, toen deze Gouve Generaal in 1813 den regeerenden vorst van Bantam, Ratoe Alaoedin, bewoog afstand van den troon te doen en die landstreken uitgenomen de Lampongs onder den naam Kroé, aan Benkoelen toevoegde. Onder het Engelsch bestuur vermeerderde het aantal margas; zoo vormden nederzettingen door lieden, uit Kembahang afkomstig, gesticht de marga Ngamboer; die van Soekau, Semangka en de Ranau-districten uitgegaan, respectievelijk de margas Ngaras, Bengkoenat en Blimbing, Poegoeng-Bandar en Poegoeng-Malaja. Tevens werden nabij de Kroërivier 4 kampongs gesticht door lieden uit Pau, Léba Hadji, Semangka en Benkoelen afkomstig, die daaraan de namen: kampong Pau, kampong Léba Hadji, kampong Semangka en kampong Bengkoeloe ontleenden. De onderafdeeling Kroë bestond derhalve in 1824, toen Benkoelen, ingevolge art. 9 van het tusschen Engeland en Holland gesloten tractaat, aan de Compagnie werd afgestaan uit de margas: Soekau, Kembahang, Poegoeng-Tampak, Poegoeng-Tampak, Poegoeng-Tampak, Panggawa-Lima, Tenoembang, Ngaras, Ngamboer, Bengkoeloe en Blimbing en de kampong Pau, Léba Hadji, Semangka en Bengkoeloe. Tijdens het Nederlandsch gezag werden achtereenvolgens de navolgende marga en pasars gevormd: in 1835 de Pasar-Poelau-Pisang door nederzettingen uitgegaan van de kampong Bengkoeloe ; in 1852 de marga Wei-Napal door nederzettingen uitgegaan van de kampong Bengkoeloe ; in 1861 de marga Wei-Napal door nederzettingen uitgegaan van de kampong  bij Gouvte. besluit dd. 12 Januari 1878 ne. 2 (Staatsblad 1878 no. 27) de margas Boewei-Kanjangan en Boewei-Bloengoe van de onderafdeeling Ranau-districten (afdeeling Kommering en Ogan-Oeloe, Enim en de Ranau-districten, residentie Palembang) afgescheiden en aan de nieuw gecreërde Afdeeling Kroë toegevoegd ; in 1882 de margas Liwa en Oeloe-Kroé na splitsing der marga Liwa. J. Voornaamste plaatsen in de Afdeeling.  de wijl Semangka hadden genomen, begaven zich omstreeks de 174 naar de geboorteplaats van hunne voorvaderen terag en wen onderhoorigen van de vorsten van Soekan en Kembahang, die bereids weder onder de souvereiniteit van den sultan van I hadden gesteld; met de strandmargas Poegoeng-Tampak, Wei Panggawa-Lima en Tenoembang, die van de invallen der Ked gevrijwaard waren gebleven, vormden Soekau en Kembahar onderdeel van de Lampongs, een onderhoorigheid van Bantan de margas Boewei-Kanjangan en Boewei-Bloengoe liep het anc de opgezetenen verzetten zich tegen de Kedjawaiin met het dat hun grondgebied, nadat zij het onderspit hadden gedolv dat van den Sultan van Palembang werd ingelijfd. Alhöweil in 1751, denn den regeerenden Bantamscher Pangéran Goesti bij tractaat de Lampongs aan de compagnie afgestaan, als beloning voor de hulp hem betoond in der tegen de aanhangers van Ratoc-Saria Fatima, echtgenoote v in 1750 overleden Sultan Abdul Fatachi Mohamad Sah, toch de Lampongs en dus ook die margas door den Sult: Bantam (Bantam) bestuurd, daar de compagnie zich onmogelij} kon handhaven. Evenzoo was dat nog het geval in 1808, to het sultanaat van Bantam door Daendels tot Hollandsch verklaard werd en de Lampongs aan de Ommelanden van } toegevoegd werden. Direct gezag over die landstreken wer onder het bestuur van Raffles uitgeoefend, toen deze Gouv Generaal in 1813 den regeerenden vorst van Bantam, Ratoe Alaoedin, bewoog afstand van den troon te doen en die landstreken uitgenomen de Tsampongs onder den naam Kroë, aan Benkoelen toevoegde. Onder het Engelsch bestuur vermeerderde het aantal margas; zoo vormden nederzettingen door lieden, uit Kembahang afkomstig, gesticht, de Marga Ngamboer; die van Soekau, Semangka en de Ranau-districten uitgegaan, respectievelijk de margas Ngaras, Bengkoenat en Blimbing, Poegoeng-Bandar en Poegoeng-Malaja. Tevens werden nabij de Kroërivier 4 kampongs gesticht daor lieden uit Pau, J.éba Hadji, Semangka en Benkoelen afkomstig, die daaraan de namen: kampong Pau, kampong J.éba Hadji, kampong Semangka en kampong Bengkoeloe ontleenden. De onderafdeeling Kroë bestond derhalve in 1824, toen Benkoelen, ingevolge art. 9 van het tusschen Engeland en Holland gesloten tractaat, aan de Compagnie werd afgestaan uit de margas: Soekau, Kembahang, Poegoeng-Tampak, Poegoeng-Tampak, Poegoeng-Tampak, Panggawa-Lima, Tenoembang, Ngaras, Ngaimboer, Bengkoeloe en Blimbing en de kampong Pau, Iséba Hadji, Semangka en Bengkoeloe. Tijdens het Nederlandsch gezag werden achtereenvolgens de navolgende marga en pasars gevormd: in 1835 de Pasar-Poelau-Pisang door nederzettingen uitgegaan van de kampong Bengkoeloe; in 1852 de marga Wei-Napal door nederzettingen uitgegaan van de kampong Bengkoeloe; in 1861 de marga Liwa en Soekau (na de splitsing der marga Soekau)  dat jaar bij Gouvte. besluit dd. 12 Januari 1878 ne. 2 (Staatsblad 1878 no. 27) de margas Boewei-Kanjangan en Boewei-Bloengoe van de onderafdeeling Ranau-districten (afdeeling Kommering en Ogan-Oeloe, Enim en de Ranau-districten, residentie Palembang) afgescheiden en aan de nieuw gecreërde Afdeeling Kroë toegevoegd; in 1882 de margas Liwa en Oeloe-Kroë na splitsing der marga Liwa. J. Voornaamste plaatsen in de Afdeeling. Tot de voornaamste plaatsen behoore de navolgende: 1. in de marga Poegoeng-Malaja: Malaja, margahooft Tandjoeng Sakti aan de Tsabn Ballak met een pasanggrahan; L de uitvoerplaats der in de marga gewonnen boschproducten. 2. in de marga Poegoeng-Bandar: Bandar, margahawen Penengahan, een welvarende doon, de uitvoerplaats der m 3. in de marga Poegoeng Tampak: Negri, margahawen Doerippan aan de Tab" Ballak, do uitvoerplaats der m 4. in de marga Wei-Sindi: Oelok Pandan margahawen Soekadana, Soekamarga en Tuaboean Pangéran, welvarende op het eiland Poelau-Pisang ; 5. in de marga Panggawa-Lima-Oeloe, Panggawa-lima en Panggawa-Lima-llir: Negri, Bandar en Pedada, respect: margahawen plaatsen ; 6. in de marga Pasar-Kroé: Pasar Kroé de hoofdpla de afdeeling en de standplaats van den controleur. De ruim gebouwd en met de aangrenzende Pasars Melija e ongeveer 3/4 paal lang. Er is eene inlandsche school, die c zocht wordt. Zij is de grootste en voornaamste handelspl afdeeling. 7. in de marga Wei-Napal, Tenoembang, Ngamboer, Bengkoenat en Blinbing: Wei-Napal, Boemi-Lebo, Negri Negri, Soekamarga en Wei-Tijas, respectievel Like margah of d; Jaber Blimbing een welvarend plaatsje aan de gelijknamige — 1/4 paal afstand van het Kustlichtétablissement aan den Hoek gelegen; S. in de marga Oeloe-Kroë, Soekau, Kembahang, Boer jangan, Boewei-Bloengoe en Soewo: Goenoeng-Kemala, Negri Ratoe, Pekon-Ballak, Kenali en Negri, respectie’ hoofdplaatsen dier marga; 9. in de marga Liwa: Negara Batin, margahoofdplaat October 1881 de standplaats van den aspirant-controleur, c de bevelen van den controleur belast  leien zonder versteeningen, meestal kiezelleien en kleileien zoomede grünieten, kwartsliorieten en vulkanische materialen als augiet-ande-sieten voor. Het oud-andesiet wordt in de afdeeling, tengevolge van eene groote aan het einde van den éocenen tijd plaats gehad hebbende andesiet- eruptie, aangetroffen langs een spleet of scheur, loopende van den Vlakken Hoek te beginnen langs de geheele lengte der afdeeling evenwijdig aan de kust. Mergels en miocene kleizandsteenen, be- hoorende tot de middel- (en jong) miocene gesteenten komen inzon- derheid voor op den bergweg van Kroë naar de Ranau. De kleur der gesteenten is grijs; zij bevatten talrijke versteeningen, liggen tegen het oudere andesiet aan en zijn op vele plaatsen door diluvium bedekt. Dichter bij Kroë treft men kalk met onduidelijke fossiele’ koralen aan, die, naar het schijnt, op de mergels ligt. Pliocene afzettingen, door zware lagen diluvium bedekt, komen op talrijke punten aan de zeekust voor; de pliocenc mergels zijn bijna allen in de beddingen der rivieren waartenemen, die het alluviumn hebben uitgespoeld. De koraalk bij Kroë schijnt ook tot de pliocene vorming gerek End te möchten worden. De egetrie der große vulkanen Besagi, Poegoeng, Seminoeng, Koekoesan en Sekindjau schijnt voor het große gedeelte na den tertiairen tijd te zijn voorgevallen. Lavastroomen komen hier en daar voor o.a. op den Seminoeng en den Poegoeng, van welken laatsten vulkaan ze tot aan den westkant te vervolgen zijn. Augiet-andesietblokken, donkergrauw, grijs en lichtgrijs van kleur, worden veel aangetroffen bij de vulkanen Sekindjau, Koekoesan en Seminoeng; ook komt de glasachtige wijziging der augiet-andesieten voor o.a. bij de vulkanen Seminoeng en Poegoeng; van laatstgemelden vulkaan loopt o.a. een stroom van, in platen afgezonderden dichten zwarten peksteen nabij het gehucht Tebakka iu zee. Veel puimsteen vindt men in de tuffen, die het Belalau-plateau samenstellen; de puimsteen is uitgeworpen door den vulkaan Besagi. 1 Verbeek in het Jaarboek van het Mijnwezen, 1881, I. 