Corporate financial management
Ten Zuiden van de Langsa stroomen onder- Bcheidene andere vrij belangrijke rivieren van de bergen der binnenbnden van Atjih naarde Oostkust af, maar deze behooren niet meer tot liet rijk van Atjih. Zij vormen met het gebied dat zij met hunne takken besproeijen, eene reeks van kleine Maleische staatjes, die langen tijd in een dnbbelzinnigen toestand verkeerd hebben, daar zij, schoon geacht tot het rijk van 8iak te behooren, vaak met Atjih heulden, totdat zij, ten gevolge der vestiging van het Neder- landsch gezag in Siak, deels vriljwlUig in 1863, deds door eene militaire expeditie geBoodzaakt in 1865, de suprematie van onzen vazsl den Saltan van Siak en van het Nederlandsch Gou- vemement erkenden. De Tamiang, soboon s^ haren naam aan het noordelijkste dezer staatja geeft, is slechts eene onbeduideode knatrivier; de Paaitan maakt de noordel^ke grens nit Tsa het rijkje Langkat, dat verder door de Bataog Boebon of rivier van Langkat doorstroomd wordt. De Batang Baloe Tjina onstpringt op den G. Batoe Gapit en stort zich met een vq- den mond in zee, Het gebied langs dezen stroom wordt tot het volgend rijkje gerekend. De Batang Ddi, wier gebied wederom een ge- lijknamig rijkje vormt, dat zich ook eene soort van suprematie over Langkat en Tamiang toe- schrijft, ontspriugt veel verder znidwaarts, heeft een noord-oostwaartschen loop, neemt onder- scheidene zijriviertjes op, is voor vrij groote vaartuigen bevaarbaar en staat nabij den moud met de B. Baloe Tjina in verband. Nu volgen de rivieren van Serdang, Batoe Bara, Asahan, Ledong en Kwaloe (bij JxnsGBVWS Hoealoe), alien met gelijknamige rijkjes, doch deze ont- springen niet meer in het gebergte van Atjih, maar in zijne zuidelijke voortzetting in de ber- gen der Batak-landen. De Batang Serdang draagt, naar een dieper binnen 's lands gelegen landschap met gelijknamige kampong, ook den naam van Batang Bedagi '). Alvorens deze topographische schets voort te zetten, meet ik hier eenige 'opmerkingen inlaaschen omtrent de grenzen der Batak-lan- den en eenige wenken geven tot verbetering der bestaande kaarten, die hier alien in hooge mate foutief zijn. Zonder deze voora%aande opmerkingen zou het onmogel^k zijn, met de kaart in de hand, de volgende topogiaphische details te begrijpen. Het Atjinesdie rqk strekt zieh langs de <) In de regeringaverslagen over 1858, bL 1, en 1862, bl. 18, waar de onderhoorigheden van Siak worden opgenoemd, wordt Baloe 1^'ina niet'Te^ meld, waarschgnl^k ala onder D^li begrepen. Dat^ entegen worden daar ala onderhoorigheden ran Ser- dang, behalve Bedagi nog Perljoet, Danai, Pebt' oengan (of Febangoengan) en Padang genoemd. Dili maakt aanapraak op de saprematie over Se^ dang en zgne onderhoorigheden, Langkat en Ta- miang; Aaahan op die over Batoebara, Ledong en Kwaloe. Siak eigende zieh tgdena onze vestiging aldaar de suprematie toe over al de genoemde staatjes, terwgl te gelgker t\jd de geheele knst van Batoe Bara tot Tamiang meer of min onder den invloed van Aljih stond. Ziedaar een root- beeld van de strgdige aanspraken en verwarringen nit het Maleisehe leenatelsd geboren* 8U. 661 WeBtkuat ait tot 0, Fetikallay tosschen Poeloe Samak en Siiigkel op 2** 83' N. Br., en geheel ten oniegte worden dna op de meeate kaarten Tcroemon en Poeloe Samak als in de afdeeling Singkel van de Nederlaudache reddentia Tapa- noeli begrepen, vowgeateld. Zij Tormen, gelijk vroeger ook Singkel aelf« meer of xnin onaf* hankel^ke en onderling yerbonden staatjea on- der de anprematie van den Saltan ran Atjih; maar bLj de Terovering ran Singkel in 1840 door den Generaal Mio^lSLS werd het Neder- landflch gezag niet tot Poeloe Samak en Teroe- mon uitgebreid ^). Ook wat de oostelijke grenzen betreft is de afdeeling Siagkel op onze kaarten veel te raim genomen; alleen die in den Ailaa van Neder- kmdsck Indie van Mslyill van CAEHBis en YBBaiEBG heeft zioh teregt Tan de aanwijzing dier grenzen onthouden, daar» zoo als yoif Ro- sgyBEBfl opmerkt, eene yaate grensacheiding met de oostelijk li^;ende landen ontbreekt. De afdeeling bestaat idleen nit Singkel en Om- melanden en de Banjak-eilanden, en strekt zich landwaarts uiet y^er uit dan tot de plaats waar de Simpang Kiri en Simpang Kanan, de beide boyentakken der riyier, zich^ ongeyeer drie miglen boyen de hoofdplaats* yereenigen. Berhalye vordt Singkel ten Oosten door de landen langa de Simpang Kiri en de Simpang Kanan b^rensd. De staatjes langs de Simpang Kiri, den noordelijksten ta^ zijn nog zeer ge- breUig bekend; de magtigste Badja is die yan Binanga. Bij de beyolking tan den beneden- loop drijft, yolgens voh Bx>8BNB££g, het Atji- neache element boven; meer opwaarts heeft men Batake. De landen aan de Simpang Ka- nan vorden nader onderacheiden in de staatjes Simpang Kanan, Simpang Sinoendang en Sim- pang Soelambiy alle drie met Mohammedaansche, en in Pak-Pak met Bataksohe bevolking. De drie eerstgenoemde worden geacht deel uit te maken yan bet Atjinesche, of lieyer yan het Teroemonsohe rijk, maar staan onder eigene Hobfiden» die voor eenige -jaren een verbond i) YgL yoN RosENBEBO, OeographiscJie en eihn<h graphUche heichrijnng van het district Singkel, in het Tijdsckr, v. A, Bai. Qen,, Dl. Ill, bl. 897. Poeloe Samak is daar tot fioelalama en elders in hetzelfde stnk tot Baloesama verbaaterd. Ik heb dien nsam ook Boeioe Sama, Boeloa Sama en Batoe Sama gatchreven gesion* Doorgaans wordt Poeloe Samak onder Teroemon begrepen. Hoe weinig regt men heeft dat gebied als een deel van Nederlandsch Indie aan te merken, blgkt daarnit, dat in het regeringsverslag over 1860, bl. 10, gezegd wordt: y Bene onmiddellijke aanraking met Atjih en Te- roemon werd soo reel mogelqk yermeden.** van yriendschap met het Nederlandsch Goa- vemement gesloten hebben. Pak-Pak ligt ten Oosten yan genoemde landschappen^ maar zljne beyolking behoort nog tot de Dairi's of wes- telijke Bataks, die zioh door een eigen dialekt yan de yerder oostwaarts wonende of Toba's onderseheiden. De Dairi's sluiten Singkel en Ommehnden ook nog ten Zuiden der Simpang £anan«landen in^ zoodat yoor die afdeeling slechts eene smalle strook langs de kust oyerblijft, die zich znidwaarts nitstrekt tot 0. Simanok-ma* nok, ecu weinig benoorden Tapoes, op 2° 5' N. Br.y en daar aan de afdeeling Baros grenst. De onaf hankelijke Batak-landen (dus genoemd in tegenstelling met de aan het Nederlandsch gesag onderworpen en bij de residentie Tapa- nodi ingelijfde Bataksohe distrikten) hebben dus de Maleisohe landen aan het lager deel der Simpang Kiri en Simpang Kanan, yeryol- gens nog een deel der afdeeling Singkel en dan Baros en de yerdere onderhoorigheden yan de residentie Tapanoeli tot we^tdijke grens. Hoe yer nn de Bataks noordwaarts tus- scheu de Atjinesche hayens aan de Westknst en de boyengenoemde Maleische staatjes aan de Oostkust zich uitstrekken^ is moeijelijk te bepalen, en nog moeijel^ker in hoe yerre zy daar inderdaad onafhankelijk kunnen genoemd worden. Zeker is het dat zij zich tot in de binnenlanden yan DMi oyer het hooge gebergte nitstrekken, maar even zeker, dat zg daar groo- tendeels, tot zekere hoogte, de soeyereiniteit der Maleische Vorstjes erkennen ^). Wij hebben gezien dat tot aan de Batang Kwaloe de mondingen der rivieren aan de Oost- kust yan Sumatra door Maleische kolonien be- zet zijn^ en dus de Bataks zich daar uergens tot aan het strand nitstrekken. Verdcr znid- waarts sch^nt tot aan de riyier yan Koeboe ook aan de stranden .de beyolking meer ge- mengd te ziju» met dien yerstande echter dat ook daar eenige Maleisohe nederzettingen met eigene Hoofden geyonden worden. Dit is het geyal met Bila en Panei, twee staatjes onder Maleische Soetans» onder het oppergezag yan Siak, die gelegen zijn aan den uitloop der uit- gestrekte rivieren van Bila en Panei, die uit het hart der Batak-landen komen, en zich ten laatate bij T. Bangsi in eene zeer wijde men- ding yereenigen. Ook hier yind ik een paar onnaauwkeurigheden onzer kaarten te verbe- teren. Op de meeste wordt de rivier van Panel ook B. Boeroemon of zelfs alleen B. Boe- *) Zie over hen Netschek, in het Tijdeehr, v. A, Bai. Gen^ Dl. XIV* bl. 8M en 848, 666 8U. roemon genoemd; dit is onjaist, want de fioe- roemon is slechts eeu boveatak van de Fanei, die zich een weinigbeneden Pertibi met haar vereenigt ^). Op die kaarten, die de rivier van Panei alleen onder den naam yan Boeroemon kenneu, is dan ten onregte de Panei, als een seer klein kustriviertje, een weinig meer zuid- waarts afzonderlijk geteekend '). Reeds in 1838 werd, als een gevolg der oor- logen met de Padries, het Nederlandsch gezag langs de rivieren van Boeroemon en Panei tot aan de landschappen Bila en Panei aan de Oostkust uitgebreid. Wij vestigden hier aan- vankelijk een militairen post te Kota-Pinang aan de Panei-riyier, ongeveer op de heift van haren loop gelegen. Later werd eene benting in Bila opgeworpen, op den uitersten landtong der ylakte^ die door de zamenvloeijende riyie- ren van Bila en Panei wordt ingesloten, juist op het punt barer vereeniging gelegen. Te midden van onbevoonde wildemissen en moe- rassen en op een afstand yan yerscheiden dag- reizen yan den naasten militairen post, werden daar 75 Ambonesche en eenige weinige Euro- pesche soldaten inbezettinggelegd. Tengeyolge dezer nitbreiding werd destijds eene nieuwe afdeeling aan de onder Nederlandsch gezag staande Batak-landen toegevoegd, die den .Jiaam droeg yan Pertibi en uit de distrikten Tamboesei, Boeroemon, Padang-Lawas, Dolok, Panei en BDa bestond. Ofschoon nu al deze landen weder yerlaten werden, toen in 1841 tot de outruiming aller posten op de Oostknst noordwaarts yan Djambi besloten werd, is ech- ter, door de tijdeiijke bezetting, het zuidelijk deel der onaf hankelijke Batak-landen eenigzins beter dan het meer noordwaarts gelegene be- kend geworden. De zuidelijke grens der onafhankelijke Ba- tak-landen wordt in het algemeen geyormd door de Batang Koeboe, eene aanzienlijke riyier die op die yan Panei volgt, en aan wier mond weder eene geHjknamige Maleische kampong gelegen is, die door een Siaksoh hoofd wordt bestuurd. Deze riyier is, op het yoorbeeld van JwsOBVWX, op de gewone kaarten met de Bokan Kanan of den boordelijken boyenarm der Rokan-riyier verward en heeft waarschijn- Hjk een yeel korteren, in alien geyalle een ge- *) Zie WiLLxa, in het Tijd$ehr^ v, N, /., Jaarg. VIII, Dh II, bl. 264, *) Deze tweede misslag is een gevolg der on- duidelgkheid van een kaartje in Anderson's MU" iipn to the eaiteaast of Sumatra ; de tekst bevestigt op bl, 829 mgne voorstelling. heel anderen loop dan haar op die kaartea wordt toegeschreven. Wij keerm thans temg tot onze topogn- phische schets. Ik sprak reeds van de veste- lijke en oostelijke Bataks, de Duri's ea To* ba's. Het sohijut dat dese namen inderdaad sleohts de betrekkelijke iigging aandniden, eu das op andere personen worden toegepast, naar- mate van het standpunt yan den spreker; doch het is thans algemeen gebruikelijk de Ba- taks in het stroomgebied der rivier van Siag* kel ea der rivier van Baros of B. Batoe Grigi Dairi's te noemen, Toba's daarentegen hen die verder oostwaarts wonen in de weinig be- kende landen om het groote meer» dat bij de knstbewoners £ik (of A^) Dabo, d. I h^ verre water, maar bij ons het meer van Toba heet, en in het ten Zuid^i daaraan grenzendo platean, dat sedert Juxghuhh het fdateau van Toba wordt geheeten. Aan het meer liggen een aantal dorpen, waaronder Bakara, weUu vorst nog een sohadaw is van de vroegere Bataksche monarchen. Het meer wordt op een lengte van 4 of 5 oren en eene breedte van ongeveer 1 uor geschat, en ligt ten min- ste 4000 voet boven den zeespiegel. Alio wou- den zijn hier uitgeroeid en de omtrdc is ge* heel met hjstvelden bedekt. Von BoasHBEBfi noeint het meer £ik Siialah^ en ontkent dat het zich ontlast door een zijtak der Bimpang Ka- nan, of den znidelijken arm der rivier van Singkel, zoo als door sommigen beweerd is. Op een MS. kaaltje, waarvan mij de herkomst onbekend is, ontlast het zioh aan het Noord- west-eiode door een aanzienlijke rivier, die zich beneden Binanga, bij Kota Baroe, metde Simpang Kiri vereenigt. Het volkrijke plateau van Toba ligt volgens JufiGHTTHir 3,740 voet boven den aeespiegel, en wordt ten Zniden begrensd door den Dolok (d.i. berg) Dsaoet, een stompen volkanischen kegel van wijden omvang, die zich met zeer achte hellingen tot een hoogte van ongeveer 5,000 voet verheft. Ten-Oosten van het plateau Van Toba ligt dat van Opper-Bila, van het vorige afgezonderd door de ketens van Sitatoewan en Gadja-Gadja, ten Noordendoor de bergketenvan Bila van het land aan de B. Kwaloe of Taoah Kwaloe gesdieiden, en ten Zuiden door dege- heel met bergen bedekte diatriktea Silantom, Hoeroeng (met een gelijknamige rivier, een tak der B. Bila) en Bampeh begrensd. In dit pla- teau liggen de bronnen en boventakken der B. Bila, welke vervolgens in Beneden-Bik komt door een smalle kloof die, aan de Oost- z^de vau het plateau, de digt tot elkauder 8U. 667 nadefende ketens van fiUa en ran Bampob (de Ddok Batoe Goring) yan66u scheidt. Bet ge- bergte^ dai hier nog yrij digt tot de Oostknst nadert, vijkt zuidwaarts Tan Bampeh aan- merkelijk terng, aoodat bier die bxeede zoom ▼an vlak land en moerassen aanvangt, waar- door aich de znidwaarts steeds in lengte en omTang van gebied toenemende rivieren der Oostkost kronkelen. De rivier van Singkel is eene der aanzien- lijkste van de Westknat en wordt door de in- landers B, Ajer fiesar genoemd. De Simpang Kiri komt uit bet Noorden uit de Atjinescbe bergen, de Simpang £anan, door de samenvloei- jing der Simpang Sinoendang en Simpang Soe- lambi gevormd, uit de Bataksche bergen ten Oosteiu fieide Simpanga kunnen 5 4 6 dagen worden opgevareny en na bunne vereeniging is de rivier zelfs voor groote vaartnigen bevaarbaar. Zij stort aicb met twee boofdmonden, de Koe- wala Atjib en de Koewala Baroe, in aee. De Qmmelanden van Singkel die si) doorstroomt, vormen eene groote allnviale en gedeeltelijk moeiassige vlakte, eene der nitgestrektste die op de Westknst gevonden vorden. Ten Westen van bet plateau van Tobab en van bet naar den boven beschreven berg ge- noemde distrikt Dolok Dsaoet, loopen twee paral- lelle ketensy die bet stroomdal vormen van de fiatang Toroe (Tarroe), eene rivier die van de oostelijke grensgebergten van bet plateau van Toba komt, en dit in westelijke rigting door- snijdt, vcKMrdat sij, zicb zuidwaarts ombuigende, in bet gemelde dal komt, dat de distrikten Silindong en Sigopoelan uitmaakt. De keteu ten Westen ▼an bet dal rijst bet boogst in den Do- lok Mertimbang, waarschijnHik een ouden vul- kaan, een webig noordeUjker dan de D. Dsaoet gelegen, en op eene boogte van 6,000 voet ge- Bchat. Zuidwestwaarts van den Mertimbang en ten Westen van bet dal deir B. Toroe strekken zioh drie of meer parallelle ketens uit, die te zamen betmetondoordringbarebosseben bedekte boog- land van Tapanoeli uitmaken, de baai van Tapa- Boeli ten Noorden omsluiten, en de vlakte van Loemoet, ten Zuiden dezer baai, vaD de zuid- waartscbe voortzetting van bet stroomdal der Batang Toroe scheiden. Eene met de Tapanodi- ketens zamanfaangende benvelenrij gaat west- waaits, bezniden de vlakte van Loemoet om, en scbeidt deze van de veel uitgesirektere golvende vlakte van Singkoenar, die zicb lot 0. Taboejoiig langs de Westkust uitsirekt. Door deze vl^J^te, en wel door bet distrikt dat den naam van Toba-Toba of Klein Toba draagt, itroomt de Batang Toroe, na ziob om de beu- vden van Loemoet westwaarts te bebben om- gebogen, als een aanzienlijke stroom in zee, Een weinig verder zuidwaarts wordt de vlakte van Singkoenar door de onaanzienlijke rivier van dien naam, vervolgens door de van hef" Zuid-oosten komende Batang Gadis of Singkoe- ang, die op de Westkust de grens der Bataks aanwijst, en emdelijk aan baar zuidelijk einde door de rivier Taboejong besproeid. Ten Zuiden van Dolok Dsaoet en Sllautom vormt bet oentraal-gebergte bet plateau van Sipirok, waarvan de rivier van dien naam af- stroomt, die ziob in Sigopoelan met de Ba- tang Toroe vereenigt.. Ten Oosten van Silan- tom en Sipirok ligt een tot omstreeks 4,000 voet rijzend en naar de Oostzijde zacbt uit- loopend gebergte, dat eenvoudig Dolok ge- noeind wordt, en daaraan grenst bet vlakke en moerassige stroomgebied der rivier van Panel, waarvan bet bovendeel tot aan de kam- pong Sikoeristak, waarin de Fanei met de Tji* rimamboe zamenvloeit, den naam draagt van Padang Lawas. Dit distrikt is een dorre, on- vrucbtbare vlakte, door moerassen en ravijnen doorsneden, en blootgesteld aan verzengende stormen. De zuidelijke tak der Panei-rivier daarentegen, de Batang Boeroemon, door- stroomt een gelijknamig terrein, waarin beu- velen, vlakten en bosscben elkander afwisselen en dat ziob door groote vrucbtbaarbeid en rijstbouw op sawabs ondersebeidt. Van bet gebied dat de Panel van Sikoeristak tot aan zee doorstroomt, is nageno^ niets bekend dan de rivieroevers. Men weet slecbts dat bet vlak en moeraasig is, met een beet en voobtig kli- maat, en aan de zeezijde met ondoordringbare Mdos^-bossoben bedekt ^). Aan bet zuidwestelijk uiteinde van bet pla^ teau van Sipirok verbeft ziob de Dolok Siboe- laboali, een 4,000 voet booge vulkaan, uit wiens oostelijke belling uit twee eolfatara's sterke zwaveldampen opriijzen. Door een bergrug, die ongeveer 3,000 vpet bereikt, is bij verbonden met een tweeden vulkaan, den Dolok Loeboe Baja, waartegen de Batang Toroe stuit, als zij bare wending westwaarts maakt Deze berg ligt in Opper-AngkoU, is 6,850 voet boog, aan bet benedendeel z^ner bellingen bebouwd, maar verder tot aan den top met zware wou* den bedekt. 1) Dit gedeelte beet bij Jumguohn verkeerdelgk Boeroemon; bet is het landschap Panei van Wil- LXB, Tijdschr. p. N, L, Jaarg. VIIT, DI. IT, bl.28l en 5^4, en daartoe beboort het aan Siak cgnaplig- tige Panei aan den mond der riviere dat boven vermeld wezd. 668 BU. Wij hebben bier bet middijk grenapiint der eigenl^ke Bfttak-laaden bereikt, een merk- vaardig punt, dewijl bet seer ingewikkeld berg- en rivierstelsel van Sumatra's uoordelijk deel bier door eene terrein-formatie van zeld- zame regelmatigbcid wordt yervangen. Van den Loeboe Raja af bestaat bet centraal- gebergte uit slecbts twee parallelle ketens, nergens booger dan 3000 yoet, die een dai insluiten dat vohnaakt de rigting van den lengte^aa van Sumatra volgt, vanneer vij daarroor de regte lijn van bet boofd van Atjib tot Tandjong Kamantara aannemen. De breedte van dit dal, dat de landscbappen fieneden- Angkola, Manduling, Bau, Loender en Loeboe Sikaping bevat, vriflselt af van 8 tot 15 ge- ogn^pbiscbe minuten; de lengte bedraagt ruim 86 uren tot 9p bet punt waar, langs den noor- del^ken oever der £atang Alaban Pandjang of rivier van Bondjol, eene lage dwaraketen de beide parallelle ketens van bet centraal-gebergte verbindt. Van den Loeboe Eaja kon June- BVHir dit ganacbe uitgestrekte dal en zelfs, over gemelden lagen bergnig been, de vallei van Bondjol oversien, zoodat eerst de ruim 40 uren ver verwijderde kruin van den Merapi zijn gezigteinder bepaalde. In dit dal vormen zicb twee aanzienlijke rivieren. De zuidoost- waarts stroomende Batang Angkola vereenigt sicb met de in Mandailing gevormde en de noordwestwaartaobe rigting volgende Batang Gadis of Singkoeang juist ter plaatee waar deze^ op l"" N. Br., door eene kloof bet dal verlaat, om verder, zoo ala reeds gezegd is, door de vlakte van Singkoenar westwaarts naar zee te spoeden. De Soempoer komt van bet zuidelijk grensgebergte der vallei, welker rigtmg zij volgt totdat zij zicb in de nabijbeid van Rau vereenigt met de uit bet Noorden komende Sabin Ajer, om zicb dan onmiddellijk oostwaarts te wenden, door eene kloof ten Noorden van den Goenoeng Seligi (boog 4,500 voet) de vallei te verlaten, en, na bet landscbap MapatToenggoel doorsneden en zicb met eenige kleinere riviertjes vereenigd te bebben, den naam van Eokan Kiri aan te nemen. In de oostelijke keten verdient de Goenoeng Maleb (of Malea), tegenover de kloof waardoor de Gadis de vallei verlaat, onze opmerking. Hij is misscbien een vulkaan en 3,800 voet, boog. De westelijke keten beeft, wat verder zuid- waarts, een vulkaan in den Seret Berapi (op fiommige kaarten Merapi genoemd, maar niet met den bekenden Meiapi in de Padangscbe bovenlanden te verwarren). Deze berg is 5,500 voet boog en doorboord door een krater aan welks randen zwavel gevondoi wordi Naasi den Seret Berapi verr^st de slecbts vdnig lagere Sidoedoc^ (Sikadoedoek). Een andere aanzienlijke berg in de westelijke keien it de G. Kalaboe, 4,900 voet boog, en gelegen tegen* over de kloof waardoor de Soempoer de TaUci verlaat. Op den G. Maleb liggen de bronnen tib de Eokan Kanan, den noordeUjken bovenani der Eokan-rivier. Zij vonnen eerst de bnede B. Sossak, waaraaii Daloe-Daloe, de bekende sterkte van Toewankoe Tamboesei, die in 18S8 door onze wapenen veroverd werd, geleges is, en de B. Loeboe of Lobo, die ach ver- volgens onder den naam van Rokan Kama vereenigen. Het gebied der B. Sossak en B. Loeboe vormt bet landscbap Tamboesei, dat gedeeltelijk vlak en moerassig, maar grooten- deels golvend, boscbrijk en vrucbtbasr is. Uet ontstaan der Bokan Kiri is boven bescbreren. Na bunne vereenigmg vormen de Rokan Kautn en Rokan Kiri de groote Rokan-rivier, diede moerassige en onbewoonbare vlakten der Ooei- kust in noordwaartscbe rigting doorsnijdti en zicb door twee monden, waarvan de westelijke den naam van Rokan behoudt en de klebere, met de Rokan scbier parallel loopende B. Bangka opneemt, de oostelijke den naam t» Tanab Poetib ontvangt, en bdden te zamea bet groote delta-eiland vonnen, waarvan reeds vroeger bij de bescbrqving der Oostkust is gewaagd. Aan de mondingen dezer riTieren liggen de Maleisobe vestigingen Bangka eu Tanab Poetib, die, even als die aan den mond der B. Koeboe, door Siakscbe boofden bestauid worden *). De volgende groote rivier op de Oostkust is de rivier ^ van Siak of B. Tapoeng. Ook dezo rivier ontstaat uit de zamenvloeying vas twee boofdtakken, de Tapoeng Kiri en Tapoeog Kanan, die beiden ontspringen op den Boekit Gedang, zoo als de oostelijke keten ten Zuiden van den G. Seligi genoemd wordt. Aan dese boventakken vindt men de landaobappen lY <) De kaarten van Mzlvill van CAnMBlSs, Puh- APFBL en andere maken de Sossak tot eea boren- tak der B. Koeboe, en de Loeboe tot een boreatak der B. Bangka, eene veigiaaittg waartoe^ loo ais reeds boven weid aangednid, de kaart van Jumohqhs aanleiding geeft. De voorstelling der door ny ge- volgde kaarten van BsuxamcK en Lakob wordt beTestigd door Willek, in het T^dtcAr, v. If, U Jaarg. VIII, DL II, bl. 254. De Hollandzk, Und^ en Volkenk^ Dl. I, bl. 617, stemt biermede orereco, maar had dan ook niet op de volgende bis. ino«- ten zeggea dat de bronnen der B. Koeboe op deo 6. Maleh liggen. 8U. 669 Koia^s^ Tapoeng en Y Kotafs, in velk laatste si] sieh vereenigen. Yerder op zijn alochts de oeyen hier en daar bewoond. De beHangrijksto plaais is Fakan Bftroe, tot vaar de mier Toor groote praauven boTaarbaar ia. Beneden deze plaats neemt sij aan den Unkeroever de Man- dau op, die nit een noordelijk gelegen meer, Danau Tasik, ontapringt. Nog lager, op 40 k 46 palen yan zee, ligt de hoofdplaats Siak Sri Indnpoeia. Op Tier palen van de mending ligt in de rivier het eiland Gombong, waar eemnaal de O. I. Compagnie eene &ctorij had, die door de Siakken is nitgemoord. Aan hare mending b de rivier een halren paal breed. Zij ontlast aich in de Brouwers-straat, aan welke, tegen- over den Nederlandachen post op het eiland Bangkalis, het door de troeboek-Tisseherij be- keode Boddt Batoe aan een gelijknamig ri- riertje ligt. 8ehier de geheele nitgestrekte knststreek yan Tanah Poetih tot Boekit Batoe b tot diep landwaarts in een onbewoonbaar moeras. Yan de westelijke keten van het eentraal- gebergte, dat hier ver genoeg yan de knst temg wijkt om nog een breeden aoom lands aan de Westaijde yrq te laten, loopen eohter sijtakken naar de Westknst, die de ylakten kings het strand beperken en splitsm. Yan de ylakte yan Singkoenar u boyen gesproken. Ten Zntden der B. Taboejong die haar be- grenst, tosschen deae en de riyier yan Na- tal (B. Lingabaja), die op den Seret Berapi ontapringt, ligt de G. Sidoardoar, die op een hoogte yan 4,600 yoet gesohat wordt, en door een bergmg met den Seret Berapi yerbon- den b. Ten Zuiden der riyier yan Natal b weder een ylakte, door de rivier Batahan I doorsneden, de ylakte yau Ajer Bangies, die echter bngs de knst door heuvelenrijen, ge- heel yan het centrale stebel afgeaonderd, door- sneden wordt. Oostwaarts is die ylakte be- grensd door den G. Malintang in Klein Man- dailing, een bergtop die op 6,000 yoet gesehat wordt, en met hetcentraal-gebergte zamenhangt, dat ook hier sgne takken westwaarts nitaendt. De knstylakte yerroimt sioh weder bij Pa- saman, waar zij door de B. Pasaman doorsne- den wordt, totdat ten Zuiden dier riyier de yeryaarlijke massa yan den Goenoeng Pasaman, dien de Europeanen Ophir noemen, door een ujtak met het centraal-gebergte yerbonden, tot dioht aan de knst yoomitdringt. Deze berg ligt ongeveer op gelijke breedte met de dwarsketen, die de yallei yan Mandailing en Ran yan die der B. Alahan Pandjang of yan Bondjol soheidt, Het b een ragdmatige ke- gel, die op 9,000 yoet gesehat wordt, en wlena top door een nitgeblnsehten krater doorboord b. Yroeger heeft men dezei) berg eme yeel grootere hoogte toegeschreyen, en hem geheel ten onregte yoor den hoogsten berg yan Sumatra gehouden. Dit yerklaart zloh daaruit dat hij sohier yan alle kanten yrq uit de ybkte oprijst en daarmede eene yerbazende tegenstelling yormt, en dat ook het op groo- ten afstand gezien eentraal-gebeigte ten Zui- den yan de zijketen des Opl^s tot zulk eene bagte daalt, dat het zich sohier ab geheel a%ebroken yertoont. Ten Zuiden yan het uitgestrekte lengtedal dat door het dwarsdal yan Bondjol begrensd wordt, yortoont het oentnud-gebergte weder een aeer ingewikkeld stebel yan bergruggen en yulkaankegeb, yan lengte- en dwarsdalen, yan plateau's en bergmeren, waaryan het uiterst moeijelijk is eene aanschouwelijke yoorstelling te geyen. Wij zijn hier genaderd tot de zoo- genaamde Padangsohe boyenlanden, die met meer juistheid boyenbnden yan Kampar en Indragiri zouden heeton, daar naar de zijde yan Padang of de Westzijde de bergeu door'> gaans sieil afdalen en sleohts enkeie kioyen den toegang tot het bergland openen, terw$ daarentegen het gebergte naar de Oostzqde zaoht af helt en door mime openingen de wa* teren doorlaat, waardoor de magtige riyieren van Kampar en Indragiri geyoed worden. De eenige aanzienlijke riyier die hier uit het ge» bergte naar de Westkust afstroomt is de B« Masang, die de strandylakte sleohts een wei* nig ten Zuiden yan den Ophir doorsnijdt en bij Katiagam in zee yalt. Zij ontapringt op den berg Singabng in het Zuiden yan Agam, doorsnijdt het dus genoemde hooge dal in noordwes^waartsohe rigting, baant zich yer- yolgens een weg door de enge kloof die de YII Loerah's yan Matoea en de YlII Kota's scheidt, neemt yeryolgens de yisohrijke B. Alahan Pandjang op, die het dwarsdal yan Bondjol, dat wij reeds boyen ab grenzend aan het groote lengtedal yan de B. Gadb en B. Soempoer leerden kennen, in zgne geheele lengte yan het Noorden naar het Zuiden door« snijdt, en yerlaat onmiddell^ daarop met westwaartsche rigting het gebergte, jubt waar zioh dit, zoo ds wij zoo eyen (^merkten, sohier als afgebroken yertoont, en inderdaad meer dan op eenig ander punt naar de Westzijde geopend is. Een linkerarm, die zich in de ybkte van de Masang afzondert, stort zich wat meer zuidwaarts b\j O. Masang in zee. Op de B. Masang yolgt op de Weatkust 670 8U. de B. Antokan, waardoor sich het meer der X Kota's of de Danau Maniodjoe ontlast, en die zich ten Noorden van Tikoe in see stort. Langs deze riyier en door de kloof die zij Tormt in den bergrng, die het meer omgeeft, en rerder om de Noordzijde van het meer over Maliutang en Manindjoe, ligt de gedeeltelijk seer moerjelijke weg van Loeboe Boesoeng naar Matoea, de noordelijkste der drie waar- door de benedenlanden met de bovenlanden gemeenschap hebben. Van Tikoe tot nabij Priaman reiken de uitloopers van het gebergte tot aan het strand, zoodat zich een steile rots- wand onmiddeUijk nit zee opheft, doch zuld* waarts van Priaman tot aan de hoofdplaats Padang is de knststreek weder ylak. De ri- yieren zijn hier echter onbeduidend; alleen de Aneh, die ongeyeer in het midden tnsschen Priaman en Padang in zee yalt, yerdient eene opzettelijke yermelding. Zij ontstaat in Agam bij Kota Baroe, op eene hoogte yan 3,400 yoet, uit eenige plassen, en yloeit tnsschen den Q. Singalang en den G. Merapi door, een bed yor- mende, dat op sommige pnnten wel honderd yoet diep is. Vervolgens wendt zij zich om den Bingalang westwaarts, en daalt door eene enge kloof, tussohen de hcdlbgen yan den Sin- galang ten Noorden en yan den Ambatjang ten Zniden, yan het plateau yan Padang Pandjang naar de ongeyeer 1,400 yoet lagere ylakte yan Kajoe Tanam af, om yerder de strandylakte te doorsnijdcn en zich bij Aneh, ten Zuiden yan Oelakan, in zee te storten. De tweede weg die nit de beneden- naar de bo- yenlandcn yoert, lag yroeger oyer den Am- batjang ter linkerzijde yan de Aneh. Welke moeijelijkheden hij opleverde onderyond de lui- tenant-kolonel Raaw, toen hij in Jannarij 1822 langs dezen weg de eerste expedite te- gcn de Padries aanyoerde. Maar in 1833 werd, op last yan den Commissaris-Qeneraal vah dbn Bosch, een gemakkelijkere weg door de kloof der Aneh aangelegd, waardoor de gemeenschap tnsschen boycn- en benedenlanden aanmerke- lijk werd ycrbcterd. Deze weg is eyen merk- waardig ale een zege yan de kunst oyer de natnnr, als om de schoone tooneelen die hij aanbiedt. Langs het rayijn in de rots uitge- houwen, is hij aan de andere zijde door een steilen rotswand begrensd. Tnsschen de rots- blokken door, die aan den rayijnkant zijn blij- yen staan, ziet men in een ijzingwekkende diepte, waardoor de Aneh zich schnimende en bmischende een weg baant, en over haar bed been op een st«l gebergte, met zwaar geboomte begroeid, waarin groote troepcn apen rich op- hondra. De weg daalt oyer een afstand Yan 6 palen yan het 2000 yoet hooge plateau yan Pa* dang-Pandjang^ naar de 600 yoet hooge vlakte yan Kajoe Tanam af. Om de helling te yenuD- deren, gaat hij en tifftag naar beneden, of de kronkelingen yan de An^ yolgende, 6f, vaar kt noodig is, door middei yan broggen den linker- oeyer met den regter- of omgekeerd yerwiaae- lende. ledere bogt leyert een nieuw yortaisend sohouwspel, een trotsch natuurtooneel op. De zware regens die in het gebergte yalien, spoelen de grint gedurig yan de beliiBgai af, en ma- ken daardoor het onderhoud eyen koitbaar als moeijeUjk, waarom de bevolking der boren- landen duizend gulden in de maand yoor het onderhoud moet opbrengen, waarin door eea honderdtal arbeiders yoorzien wocdt. De derde weg die naar de boyenlanden yoert» gaat yan Padang naar Solok, de hoofdplaats der XIII Kota's, en yolgt grootendeels het bed van een riyiertje, dat in genoemd distrikt ontspringt en bij Nangalo, een wdnig tea Noorden yan Padang, in zee yalt. Ook dese weg ioopt gedeeltelijk door moeijeligke beig* passen. Ten Zuiden yan Padang ontmoet men fee- der geene riyieren yan eenig aanbelang toot- dat men komt aan de rivier yan Indiapoera, in het zuidelijk deel der residence Padang, waar zij aan Benkoelen grenst. Ook nadert bezuiden Padang het gebergte weder digt tot het strand en laat alechts een smallen kust- zoom yrij. Vooral op de hoogte der baai van Tjingko rijzen de bergen, door een zeer bmai- len rand yan zee geacheiden, dadelijk tot eeo yeryaarlijke hoogte en hebben een woest eo trotsch karakter. Onder de eilandjes in de baai zelye rijzen een drietal als zonderling ge- yormde rotspilaren omhoog, terwijl een vierde dergelijke pijler, yan basalt geyormd, als eeu reusachtige, vierkante en yan boy en geknotte toren geheel op rich eelf op het strand staat. Achter deze fant^ache rotspilaren atggei de bergketens als de banken yan een theater omhoog. De yoorste keten wordt yan diepe dwarsdalen doorsneden, wier gansche heUiog met ondoordringbaar bosch bedekt is. Daa^ achter riet men rich een tweede en derde rer- hefien, terwijl de boyenrand met talrijke kleine toppen is uitgetand. Bij Ajer A^ji, op de grens yan het r^eot- flchap Indrapoera»yalt een gel^jknamig riviertje 8U. 671 in zee, dat van de bergen Tan Soengei Pago komty en kort daarop ondergaat, bij den hoek van Indrapo^ra, de stouuiTlakte eene aanaenlijke Terbreeding, door waking minder van bet gebeigie dan ran de zee. Hierdoor Tinden de waieren die ran bet gebergte af- stroomen, gelegenbeid cm zicb te Terzameleu en eene rivier te yarmen, die met bare takken een bebtngrijk airoomgebied bealaat. De rivier van Indrapoera zelre ontstaat uit de zamen- Tloeijing van yeraebillende beken, die aan den piek Tan ImUapoera ontapringen, en Tolgt een Eoidwestwaartsche ngting, totdat zij, niet ver ▼an de knit, de Soengei Tapan of Silaoet ont- moety eene yzij breede ririer, die uit bet Zui- den Tan bet regentacbap komende en de noord- westwaartaobe rigting yan bet stnmd yolgen- de, al de vateren opneemt die yan de bellin- gen der bergen, van den 6. Baja tot nabij den piek yan Indrapoera, afrloeijeu. Na de yer- eenigmg met de Soengei Indrapoera blijft de rigting noord-westwaarta tot aan den mond, zoodat stiikt genomen de S. Sibioet eerder ala de boofdriyier te bescbonwen is. De kuat- streek Is bier op yele plaatsen moerassig en onbewoonbaar. Nadat inj gezien bebben boe bet gebergte zicb naar de westzijde a&loit, villen wij tbans een blik op bet bergland zdf werpen. Hier treft ons, als vij bet oog op de kaart slaan, dat bet, op de breedte yan Tikoe, midden door wordt gesneden door een dwarsliggende ke- ien, door drie elkander yan bet Westen naar bet Oosten opyolgende en onderling yer- bonden ynlkanen geyormd. Het naast aan bet strand ligt de reeds yermelde Singalang, boog 9,040,' (yolgens eene andere meting 9,540) voet^ en doorboord door een krater, waarin een meer is gelegen. Een zadelyormige rug ▼erbindt bem met^den Merapi, boog 8,980 (yol- gens eene andere meting 9,080) yoet en yan drie kraters yoorzien, den werkzaamsten ynl- kaan yan Sumatra, waaryan uitbarstingen in 1807, 1822, 1833 en 1845 bekend zyu, die ecbter, om eene uitdrukking yan Dr. Kobxhals te bezigen, niet meer waren dan » kleine soba- ^duwen der werkingen die dezen berg yroeger #moeten gescbokt bebben." De derde ieta meer noordeiijk li^;ende kegel is de G. Sagoe, die op sleohts 4,600 voet wordt gescbat en door bet ruim 3,000 yoet booge gebergte yan Tan- djong Alam met den Merapi zamenbangt. Aan den noordeli^ken yoet yan den Singa- lang en den JkUrapi breidt zicb bet uitge- strekte en 3^000 voet booge yulkaniscbe plateau yan Agam uit* Aan de Westzijde yan dit, door de yroeger bescbreyen B. Masang doorsneden plateau ligt bet meer yan Manindjoe, naar de landschappen YI Kota's aan zijne Noord- en IV Kota's aan zijne Zuidzijde ook vel bet meer der X Kota's en niet zdden alleen Danau, d. i. bet meer, genoemd. Het ligt 1,500 yoet boyen den zeespiegel en is omgeyen door een 3,500 yoet boogen, boscbr^ken bergmg, onge* twijfeld bet oyerblijlsel yan een ingestortea yulkaan» en is dus als een kratermeer te be- sobouwen. Hetislangwerpig rond, ruim 37,000 Bijnlandsche yoeten lang en 20,000 breed, en ontkst zicb door de Batang Antokan, zoo als reeds yroeger yermeld is. Ten Noorden van de Danau Manindjoe yindt men die boyen be- sobreven sterke yerlagiug en opening yan bet gebergte aan den ingang der valleij yan fion- djol, waardoor de B. Masang naar de West- zijde afvloeit. Ten O. is betpkteau yan Agam door een bergmg gescbeiden yan bet dal der Sinamoe of Sinamang, een der boofdtakken yan de rivier van Indragiri, met velke ziob ecbter de uit Agam komende B. Agam ver- eenigt, die zicb door den pas van Padang Tero een doortogt heeft gebaand. Terw^l de noordelijke en noord-oostelijke belling van den Merapi zicb in bet booge pla* teau van Agam verUezen, daalt de zuid-ooste- lijke veel kger af in een dal, tusscben ter we- derzijde oprijzende bergen ingesloten, dat ziob weder gebeel in de rigting van Sumatra's lengte-as, d. i. van bet Noordwesten naar bet Zuidoosten, over een lengte van oogeveer 20 uren uitstrekt, en, gelijk bet bij een vulkaan aanvangt, zoo ook aan het andere elude door een vulkaan, den G. Salasi, wordt gesloten. In bet noordelijke boogere deel van dit dal lig- gen de YI Kota's aan bet einde der kloof van de Aneb, de lY Kota's aan den voet van den G. Ambatjang (boog bijna 3,000 voet), en ver- volgens bet distrikt Batipoe, dat bij Sipinang warme bronnen beeft. Ten Zuiden van Batipoe daalt bet dal aanmerkelijk dieper en vormt een uitgestrekt meer, waarvan bet niveau ruim 1,000 voet boven de zee ligt. Dit is het meer van Singkarab, ook wel bet meer van Samv wang genoemd. Het is ruim drie geographische mijlen lang en ruim 6^n geographische mijl breed, en moet op sommige plaataen eene zeer aanmerkelijke diepte bebben. Het wordt aan de Noordzijde gevoed door het riviertje Soem- poer of Djelaag, dat de vruchtbare velden van Batipoe besproeit, en aan de Zuidzijde door de rivier van Solok. De waterstand schijnt yroe- ger veel booger gewecst te zyn, dock aan de Oostzijde beeft zicb een doorbraak ge7onnd> 679 8U. in 1866 kunstmaiig Terwijd, waardoor hei wa- ter sich thans voor een groot gedeelte ontlast. Dit is de riner Ombilin, die, oostwaarts door Tanah Datar stroomend, eene der hoofdbron- nen is van de rivier van IndragirL Bondom de snidelijke helft van het meer liggen de XX Kota's, en yervolgens in ket Enidoostelijk einde der vallei, tot tegen de hel- lingen van den G. Salasi, de Truchtbare yelden der XIII Kota's. In dit laatste landsohap is het dal breeder en de Toet der bergen ter vedersijde zacht hellend en voor den aanl^ van sawah's geschOct. De hoogere streken zijn met koffij beplant. De kruinen der bergen zijn naar de zeezijde met hooge bosschen be- dekt) maar aan de Oostzijde grootendeels kaal. Doch dit oostelijk gebergte is rijk aan meta- leu en bei^ vmchtbare valleijen in zijn schoot. Het dal wordt doorstroomd door een net van riviertjes, die van den 6« Salasi en de bergen ten Oosten en Westen afdaien, en zioh meest alien vereenigen in de Solok-rivier, die bij Soe- mani in het meer van Singkarah valt. De G. Salasi zelf, ook Taking genoemd, is 7,000, volgens anderen 7,700 voet hoog, en heeft drie kraters, van welke to is uitge- bluscht, 66n dikke zvaveldampen opwaarts zendt, en de derde met een kokend zwavel- meer gevnld is. In October 1833 werden zware rookzailen en gloeijende steenen uit den berg geslingerd, en in AprU 1845 werden de bewo- ners van den omtrek door het opstijgen van buitengewoon sterke, zwarte rookznilen nit zijn krater verontrust. Ten Znidoosten van dezen berg liggen de meren Danau Taking en Danau di Bawah, welk laatste zioh door een riviertje in de B. Solok ontlast. Een derde meer, de Danan di Atas, ten Zuiden van het laatstgemelde, ligt hooger, meer dan 4,000 voet boven de zee, en heeft zijne uitwatering zuid- waarts door de B. Goemani, die wij later als een der boventakken van de rivier van I)jambi zuUen leeren kennen. Wij zullen namdijk van het nog overige zuidelijke ded en van al de meer oostwaarts gelegen deelen der Padangsche bovenlanden ons het best eene voorstelling vormen door hnnne beschrijving met die der groote rivieren van Kampar, Indragiri en Djambi te verbin- den, wier bronnen en bovenarmen in deze land- schappen gelegen zijn. B^innen w^ met de rivier van Kampar, die op de Oostknst op de rivier van Siak volgt, wanneer wij de minder beduidende B. Wanrawa, die tegenover de Koordpunt van het eiland Rantau in de Brou- wers-straat uitwatert, biiiten aanmerking latea. De iinkeiarm van de Kampar-rifiar, die al dadelijk dezen naam draagt, ontspringt in het bergachtig landschap Mapat Toenggoel, ten Cos- ten van Loender, door de oostelqke hellingea van den Boekit Gedang gevormd. Yenrolgein doorsnijdt hij, met westwaartschen loop, de weinig bekende noordoostelijke distrikten der Padangsche bovenlanden: Kampar di Oeloe (of VI Kota's, volgens de kaart van Bsin- 1U5GK III Kota's) en Kampar di Tengah (of XII Kota's). Boven Alahan Tikoe, de hoofd* plaats van batstgenoemd landschap, neemt hi^ bij Moeara Baka, de Baka op, die een deel dec wateren afyoert van het aangrenzende hoog- kmd van Kopoer nan samfailan, terwijl een ander deel de B. Mahi voedt^ die zudi benedea Alahan Tikoe, bij Moeara Mahi, mede net de Kampar vereenigt. De Mahi ontspringt ook op den Boekit Gedang, doch meer snidwaarts, in het gedeelte dat de vallei van Bondjoi aao de Oostzijde sluit en met zijne hellingen het landschap Mahi (of Mahek) vormt, dat zijo naam aan de rivier geeft. Deze kronkelt zi ua Mahi verlaten te hebben, door het distrikt Pangkalan Kota Baroe (of VI Kota's) ^ ea betreedt eerst daarna het gebied van Kampar di 'Tengah. Na de vereeniging wordt de ririer door sommigen Mahi, maar doorgaans en beter Kampar (Kampar Kanan) genoesouL Zij Toimt een kleinen waterval, Antoko geheeten, e& komt spoedig daarna bij Poeloe Gedang is Kampar di Ilir (V Kota's), welk distrikt niet meer tot de Padangsche bovenlanden behoori Tot hiertoe zijn de oevers van de Kampar en' hare takken hoog en steil, hare bedding klipachtig en haar waterstand zeer afwisselead, ') Met betrekking tot dit Isodschtp heencht ii Icaarten en be8chrq?ingen groote rerwaning. P. Op de kaurt yan yKEBTE^a heet het^ geheel ten onn([U, Pangkalan Indalang. W\j zullen dit landschap str&la op eene andere plaata ontmoeten. 2^. Op de oreri^ kaarten heet het Pangkalan di Baroe, een naam die mg mede foutief achgnt. S. Mulleb {Gidi voor 1837, Wetenseh, bijdr,, bl. 27 vg.) noemt het land- schap VI Kota's en de hoofdplaata (elders Koti Pandjang geheeten) Kota Baroe of Pangkalan Koa Baroe, alsmede Pangkalan Tjatgaran. Btu§UUm,te^ woord dat ona meermalen in samengeateide eign- namen sal voorkomen, beteekent de plaata Tanwuf iets begint, inzonderheid de plaata van afTaart,tol waartoe eene rivier kau worden opgevaren, en «It^ eene handels- of stapelplaata. Kota Baroe betee* kent Nieuwe Kota. SI7. 678 maar waimeer sij in Kunpar di Ilir, bg Eoewo, bet Tlakke land betreden beeft, woiden bare oeyen laag en ylak en bet ▼ersobil in water- stand aanmerkelijk minder. Hier wordt xg ook Yoor grootere praanven beraarbaari maar nj neemt nog seer in grootte en diepte toe nadat aj, de lUKota'a besproeid hebbende, bg Moeara Sako een andere aanzftenlijke rivier, de ^bajang (Kampar Kiri), beeft opgenomen. De bronnen Tan de Sibajang Hggen meer snidwaarts aan de bellingen Tan bet oostelqk gebergte der Tal- lei Tan de Sinamoe, in bet hoidBcbap Fangkalan Kapaa. Na de zamenTloeqing Tan onderscbei- dene beken wordt zij bij Fangkalan Sari yoor kleine praanwen beTaarbaar, neemt bq Kota Lama de B.Rio op, die, meer noordwaarts in betaelfde gebergte ontspringende, bq de kota Fangkalan Kapaa beraarbaur wordt, komt bq Koentoe in bet Tlakke land en wordt eene aanaifmtijke riTier, nadat eij sicb bij Lipat Kajin met de B. Sinjiji beeft Tereenigd, die meer soidwaarts aan bet oostelijk gren8gd)ergte Tan Soempoer, in bet landsohap Fangkalan In- dalang, ontepringt, en bij de kota Fangkalan Indalang boTaarbaar wordt. 