Maritime geography and statistics ..
D3 bk, AARDRIJKSKUNDE voor De kleinere Japanfche eilanden zijn menigvuldig in getale, maar weinig bekend. Het meergemelde Firando en Gotto liggen ten Wegten van Kiufiu. Tius-Sima, midden in de straat yan Corea, is aan Japan cijnsbaar en matig hoog. De valleijen zijn er wel bebouwd. Langs de Westzijde henen loopen er klippen, die met meer andere klippen en koraal- riffen de vaart omfrees Japan zcer onveilig makeh. De Okis vormen eene eilandengroep ten Westen der Z uiderhelft van Niphon. Ten Zuiden van Niphon ligt er eene groep van Vulkanifche eilanden, waarvan Fatfifio het grootfte is. Echter bedraagt de lengte van dit eiland flechts 3 of 4 mijl. Deszelfs oevers rijzen regtftandig uit zee op, ter hoogte van 80 vadem, en laten zich flechts door middel van touwladders beklimmen. Van hier dat men dit eiland tot eene Staatsgevan- penis heeft ingerigt. Een dier gezamenlijke eilanden geeft viammen op. Gansch anders is Li-Keo gefteld, dat door de dusgenoemde Van Diemensfraat van het Zuideinde van Kiufiu afgefcheiden wordt. Hier oogst men tweemalen in het jaar rijsts en de inwoners worden gezegd, hunne velden onder het gefpeel der lier te bebouwen, Cangox-fima is merkwaardig, om dat de Portugezen, bij het opfporen van Japan, hier het alle errere landden. Tanaa-fima is het grootfte ;van 7 eilanden, die ten Z. W. van Kiufiu eene groep vormien; en Ufu-fima is het voornaamfe : van ZEEVAART en KOOPHANDEL. gg van 8 eilanden, ook aan Japan onderhoorig, op tusfchen Kiufiu, of Ximo, en de aan China on- derhoorige, en reeds, tegelijk met de kust van dit rik, beichrevene, Lieu- Kieu cilanden gelegen; wen Zuiden van welke men op cen grooten afitand, ja voorbi} de Linie, het voornaamfte eiland van eenen grooten Archipel vindt, uit welken wij de @usgenoemde Arroos, tegelijk met Nederlands an- | dere bezittingen in Qostindie, ook reeds Achage eid hebben. DE PAPA EILANDEN, Enz Dezen, dus naar deszelfs bewoners genoemden, Archipel (cheidt Torres Straat van Nieuw Holland, Hij wordt door de zee -tuschen de Nieuwe Hey brideg en de Vrienden eilanden, van hetgene wij in het vervolg Palynefie zullen noemen, afgefcheiden, Ten Noorden yan zich heeft hij de dusgenoemde Papua sce, on, ten Westen grenst hij aan den- yeeds befchrevene Grooten Aziatifcaen Archipel, Hij onderftheidt aich niet flechts door aijne bevolking, maar ook dsardoor, dat men er rundvee,— paarden, noch schapen, vindg. De tamme dieren beftaan er enkel uit varkens en honden; en de wil de zijn ops genoegagam onbekend, Nieuw Guinee, het grootfte dier eilanden, ligt quasschen de Linie en 10° Z. Br. - Bougainvilles straat schuldt het van Waigioo, en Dampiers doors gagt van Battanta. Als men onderftelt, dat al, wat onder dien nagm gaat, een land uitmaake, is het van  400 @ 500 UU kang. Deszelfs grootfte breedte is van 130 uur. Het Westelikke gedeldet des cilands is het best bekende; en men heeft reden, om te denken, dat de twee ichierlanden, die op de Kaarten verbee]d worden hetzelve te vormen, inderdaad cilanden zijn, die tusichen ceikander en het Oostelijke deel acer wpaauwe ftraten het Oostelijke deel acer wpaauwe ftraten het Oostelijke deel van Nieuw Guinee, is de groote Geelvinks baai so uur lang, en, volgens de Kaarten, door eene zeer fimalle Jandftrook van de Zuidelijke golf ten Westen van Kaap Walsh afge- fcheiden; offchoon de Noordwaarts gerigte {terke -stroom,: welken BouGAINVILLE bij bet bevaren van -- Geelvinks baai ontwaar werd, waarfchijnlijk maakt, dat de plaats van die landtong door cene ftraat wervangen wordt. Voor de baai liggen Schoutens eilanden, die van Djobee, en meer andere, welke -Jang als een deel van het anbekende Groote Zuid- Jand wesden asngemerkt. Het overige van de Noord- k Just, door two Spanjäränge, MENEZES en SAA, VEDRA, ondekt, en door LE MAIRE, TASMAN, DAMPIER, CARTERET & BOUGAINVILLE, under opgenomen, schlügen eine kust aan te hielten, langs welke er cene keten van eilanden. Jop, evenwel zn verfcheidene groote plekken op gegen Kagarten, als niet genoecgzaam pbezigtig, nog flechts geltippel, Onder de Ostelijke Schoutens D5 cilan- ARDRIJKSKUNDE vhén. -eilanden (*) hadden er vier, toen..de Nederlanders 28 bezochten, op zich brandende vulkanen. De cilandan - Moa en Arimoa, verder ten Westen, hebben het yoorkomen van kokosplentadién. Al de eilandan -aan de Noordkust fchijnen fterk bevolkt te -wezen.: De Zuidkust kent men niet beter, dan de Noordkust. De golf ten Westen van coox’s Kasp Walsh, wordt op verfchillende- wijzen afgeteekend. Aan derselver binnenfte plaatfen de Nederlanders de groote Moordenaars- en Keerweer-rivieren. Van Kaap Walsh tot Rodney’s of Edwards Kaap, be-paalt alle kennis zich bij het vak, dat oox in de Straat van Torres zag, en dat laag land-is, en denkelijk uit ellanden beftaat. Gemeenlijk is de kust van Nieuw Guinee hoog, ja rijzen de beregen landwaarts in derwijze, als of zij op elkander-ren standen;en men ziet, op den afftand van eenige ureh, groote watervallen langs hunne zijden nederftorten. Op het Westelijke schreiland. verheft de Arfak zijnen top tot boven de wolken, en tm N. O. der Arroos vindt men op de Nederlandsche Kaarten bergen, die met fneeuw bedekt, en gevole gelijk bijkans 20,000 voet hoog, zijn. Aan dam zeekant is hee gebergte digt met hout bezet, en lang den zecoever henen loopt er een aanhoudend. Basi, liggen op ongeverer 135°. NSS ZEBVAART en KOOPHANDEL. den Jang muskaatnotenboom aan Dory haven op hee Westelijke fchiereiland. De voornaamfle boom. men, die door de Nederlanders vwermedd worden, zijn cene foort van hurier, welker geurige bast, snasfey genoemd, wan Nieuw Guinee uitgevoerd word, ierhout, ebbenhout, Anges, en canary. De zee fpoelt er groote klompen amber aan, en men vindt er schonen parels. Het wervoetige gedierte beftat er enkel uit wilde en andere zwijnen, maar van vogelen is er aldaat meer vercheidenheid. Bijzonderlijk is Nieuw Gui- tee het eigenlijke vaderland van den schoonen ep romanesken Paradijsvogel, van welken er tien foor- ten zim, die alle met de heerlijkfte vederen pralon. Mien {fchiet ze met ftompe pijflen, of vangt ze met vogellim en ftrikken. Vervolgens worden zij met zwavel berookt, om goed te bliijven. Men {fnijde . bun gemeenlifkk de pooten af; vanwaar het denk- beeld, dat zij geene pooten hebben. Daar z¥ enkel op infekten azen, is het onmogelijk hen eenigen tiid lang in leven te houden. Nieuw Guir nee is tevens het vaderland der fchoone gekuifde Guif van den naam van Goorco, en der brons ‘wickige. De groote menigte der bevolking van dit land chit uit de echte Oceaan - Negers te beftaan, die de Makeyers Papuas, of Welhoofden, noemen. Zij zi groot van geftalte, donker zwart, ruw van vel, groot van oogen, wijd van mond, en plat van meus. Hun hoofdhaer is .grof, gekroesd, en glin- 6 AARDRITKSKUNDE voor giinsterend: zwart , dat het voornsam(te is, waaria zij van de Afrikaanfche Negers verfchillen. De vrou- wen hebben ontzaggelikk groote nederhangende bor- {ten, Het ganfche voorkomen der Papuas is {chrik~ barend, Hun vel.ziet er. doorgaande uit, als of zij melaatsch waren. Zij binden hun baar op de kruin. Van het hoofen tot ean bos, die foms drie voet in den omtrek heeft; en daarin fteken zij de staartveren van paradijsvogels; terwijl er hun een groot aantal wilde zwijnstanden om den hals hangt. Zij doors boren zich het kraakbeen van den neus, en fteken daarin allerlei verfierfélen, De vrouwen dragen in het linker oor een koperen ring. Hunne hatten zim gemeinig in het water, op viotten, of elders, zoo als die der Maleijers, op palen gebouwd, De vrouwen veryaardigen vischnetten, matten, garden pot-ten, en vellen zelfs de boomen, terwijl de mats zich met het jagen yan wilde zwijnen vermaken, of strikken voor de paradijsvogels spannen. Hunne wapenen zijn fperen, boog en pijlen, en zelfs ko-peren zwaarden; en Kapitein cook bemerkte, dat zij zich van buizen.bedienden, waaruit er, zonder eenig gedruisch, rook of vuurkwam. Hunne praaue wen, of kanoos zijn netjes bewerkt, en met fraai {nijwerk verfierd. In het binnenland, zegt men, woont er een menfchengeflacht, dat Nog -woester, dan de Papuas, is, Horaforas, of Alforésen, heet, en zich in holle boomen onthoudt. De Chinezen plagten van oudsher de No W, kust van ZEEVAART sw KOOPHANDEL. 6¢ wan Nieew Guinee met hunne jonken te bezeeken, en doen zulks nog fteeds.. Zij voorzien de eilam ders van ijzeren en ander geteedichap, en ruilen er amber in, met fchildpad, paariemoer, parels, you gelnestjes en trepang. Onlangs hebben eenige geluke zookers de Westkust bezigtigd, om er specerijea opte fporen. Eenige affahd' van de Nordkust van Nieuw Guinee figgen er eenige meldenswaardige kleine eilandjes verfprdid, zoo als de S. Davids- en de Vrijewils-eilanden, die' met andere ten Oosten en 'Westen van hen, na genoeg onder de Linie, cene lange keten vormen. De Vrijewils eilanden ontvirigen dezen naam van CARTERET, en hebben bee woners, dic tot hetzelfde menfchengeflacht, dis de Potynefiers behoore, em dezelfde taal fpreken; iéts, dat bij de gefchiedenis der verfpreiding van de om derfcheidene menfchenrasfen in aanmerking moet worden genomen. Hieromftreeks werd Nieuw Brittanje tot de kust van Nieuw Guinee geacht te behoore, voor dat DAMPIER tusfthen de beide eilanden doorvoer. Car- TEret verkleinde voorts den omvang van Nieuw Brittanje, daar hij ontdekte, dat het door hem dusgenoemde Nieuw Teriand niet aan hetzelve vast, maar een afzonderlijk eiland, was; en men heeft reden, om ww denken, det, -het gene er toen aan Nieu w és AARDRIKSKUNDE voor Nieuw Britasje verbleef, nog fiéchts cene grote van yerfchillende-eilanden is. Nahijde kust is het land er laag van grond, maar verder binnenwaarts verhefen er zich hooge bergen, dat gedecleelijk vulkanen {chijnen te wezens Davseprer vesbleef cenigen tijd lang in de havenkom van den naam van Port-Montagu aan.de Zuide kust, waar hij het land met houtgewas bedekt, en door groote rivierer>wel bewaterd, vond. Men ziet er kokosboomen, aloes, rotang 5 bamboes en gengber. Een dier, dat aan cen trond -geleck., was het eenige, dat men er ontwaarde. De baai en ti» wierep waren vol visch,. en het land fcheen met Pae puas wel bevolkt re wezene Nieuw lerland..wordt van Nieuw Brittanje door een water gefcheiden, waaraan CARTZAET den naam yan Kanaal van §. George gaf. -Hij zeilde 80 wor. -ver langs de Zuidkust, welke hij over het ge- heel -hoog vond. Zie.Gowershaven is de Port Praslin van BOUGAINVILLB, die er de peperplant optdckte. Nabij Carteretshaven bezigtigde LasBIL- LARDIERE bergen, welker {tof gedeeltelijk door de zee. was opgeleverd, en van welke er e En, land-waarts in gelegen, 8000 voet hoog was: Hier vond, hij de ontzaggelijke groote vwiedermuis van den naam van vesperitlio vampyrus, en den broodboom; en op het Kokosnoten eiland van carts Ret, dat de haven vormt, en eene groote krijt-rots op zich heeft, de barringtonia speciofa, den pandanus, cene fgort van areckpalm, die 140 voet hoog. ZEEVAART en KOOPHANDEL. Hotg wes, en orhter een zeer dunnen ffam had, een zeer groote foort van felanum, wen teakboom en. eenige: gomboomen. De fagopalm, en basterd snuskastotenboom » Werden aan de ocevers dier has yen ook: :gewouden. De bewoners. van Nieuw Ierland zin Papuas. Zij loopen. gansch naakt, befmeren hunne aangezigten, en poederen hunne hoofden met witte kil. Hon opfebik beftaat wit firengen van fchelpen en tenden. Hunne wapenen uit boog en pljlen, spe knodfen en fchilden. Hunne butten hebben fiechts cene opening, waardoor zij er op handen en voeten uit en in kruipen; maar hunne kanoos: ziju metjes uit cen enkelen boom gevormd, fomtijds go yoet lang, en van bij- of uitleggers yoorzien. Midden in het.Kanaal van §, George ligt het Hertog van Yorks eiland, det 20 mijl lang, en ook 200 ‘breed, viak van grond, en ‘landwaarts in met hooge boomen bezet is. De wsoningen der eilanders Maan digt asn-elkanderen, nabij den oever, tusfchen groepen van kokosboomen. eu Noorden en Zu den van dit ciland-liggen er eenige kleinere. Nieuw Hanover is een groot en hoog eiland, ait tusfehen zich en de Westzijde van Nieuw Iertand de dusgenoemde Byrensfiraat heeft, met eenige ei- landjes daarin, onder welke er een, met ene gan- merkelijke spits, den naar van Byrons ciland yoert. Ten Westen van Nieuw Hanover, licht er, op den affland van 8 uur, eene groep van den naam wan Hertog yan Portlands eilanden. Deze zim 6 of 7 ‘it getale, wearondet er's vrij groot zie, Z4j beflaan ven het Gosten naar het Westen 8 mijl, en {chijnen tusfehen zich riffen te hebben’, «die 28 voreenigen: De Admiraliteite eilanden, ten guale VA: £0 of 99, » tgnen 16 upr yerder ten Westen. Henige dem zelve zijn van cene aatzienlijke grootte, en cen ders velve vetbeft gich tot ‘en zeer hoogen kegel. De bewoners. worden gesegd, lichter van kleur te zijn, dan de Papuas, en pelaatstrekken als de Buropeelche se hebben‘. Zij loopen gansth naakt-, en hunpe wapenen ‘zijn fperen, met punten van vulkanisch. Het Kluizensars eiland, en dé lage Bougsinvil les cilanden,.vormen ecene lange keten, ten Wem “zon van de Ardmiralitexs groep. Zij brengea den jiefdesappel voort, en.cetbare vruchteh van: verichib Jende foorten van eugenia. De inwoners zijn van hetzelfde geflacht, als die der Admiralitäts cilagdem, Quder.de cilanden ten Noorden van Nieuw len Jand zi de valgende wel de voornsamfte:. Prins Willem Henriks eciland, door den Luitenant WALL in 1790 ondekt, heeft 70 mil omvangs, is tamielijk.hoog, en onderfcheidt zich door ‘eenm ‘hod. (*) Van deze eilanders, en‘derzelver gereedfchap ep {chepen, ‘vindt men eene fraaije afbeelding, nevens die van zoo vele andere bewoners der eilanden van den Grooten oceaan, in sTUARTS, helaast niet voort. gezetten Mensch. — - ore ZEENAART ex EOOPHANDEL. 83 hpogen berg,.dien men Moyat Philip heeft gee moemd. Het wordt bewoond en wel beboawd, Tench’s eilend, ten Qosten. van dat andere, heeft flechts = mijl omvangs,en is laag en met kokosno. Ten bedeckt. Het wordt ook bewoend. S. Jans diend, door Lz maine ondekt, is.groot.en hoog, en ligt 7 of 8 uur ten QOosten van S. Maria’s - Kaap, dat de Oostpunt.van Nicuw Ierland is. Fen groot en viak ciland, wasraan Car Teraet den nagn © van Sir Charles. Hardy’s ciland gegeven heeft, ligt 10 uur ten Oosten van het laatstgenoemde. Ten Z. O. van Nieuw Guinee voert cen vrij gtoote en wel afgebakende Archipel den naam van Leuifiads. Dezelve is door BOUGAINVILLE onte dekt, beftaat uic vericheidene van riffen omringde cilanden, en heeft twveederlei bevolking. De cena foort is even zwart, als de Guineeiche. Negers 3. de andere is het veel minder. Beide loopen.gansch nedkt, en zijn.met beukelaars en knodfen van flan. genhoot gewapend. Zij vischen met netten. Koa kos=- en areek-boomen zijn er in overvioed, ef uit. de gruren, die de landwind aanbrengt, befluit men tot het sanwezen van ongemeen welriekende bbo-. men of vruchten. op de cilanden. Ten Osten van Louvifade, en ten Z..0. van Nieuw Ierland, loopt er cene cilanden keten N. We m Z. O. Deze, houdt.men thans algieen Vvook IV pEexL.'E de N 6 AARDRYKSKRUNDE Néon ©: de Salomons cilanden, dic menauita in 1568 ont dekte. Twee KFranfkhe Zeelieden, suaviLLE cm ROUGAINVILLE. hebben ze weder opgsipoord. De, eerfte zeiide in 1776 langs de Noordzijde dier.cilan,i den, welke hij aan elkanderen vast achtte, en Moars Genaars land. (Terre des Arascides) noemde, om dat de bewoners hem aanrandden. Een jaar vroegen had BOUGAINVILLE de-N. W. zijde der eilandert bezigtigd, em.twee derzelve Bougainville ep Bouka genoemd. De laathe naam werd: vam een woord ontleend, dat de inwonerg fleeds herkmalden. Het @aarmede beRempelde land {schijoat door suRVILLE Premiere vue, cn dobt CARTERET Anfons ciland,, genoemd.te wezen. In 1783 zeilde de Luitenans SHPRTLAND, van de Engelfche Marine, langs de Zuidzij de van deze eilanden, welke hij Nieuw Gee. argia noemde; zoo het schijnt, nies wetende, wat dé Franfchen ten aanzien van dezelve. versigt had dan, en hij gaf den naam van-dsdian Bay wn BOWGAINVILLE'S Port Choiseul. Ads men bijeen zamelt, wat er nopens, die cilan den in vroegere en latere Schrijvers voorkomt, ge yaakt men tot de volgende uitkomst. De Salomons; eilanden zijn, als men van het N. W. begiata Bouka, of Lord Anfons eiland, eiland van SHORTLAND, dthRetifk ‘het Malayta van MENDANAS Aan de straat tusfchen hetzclve en Bouka gaven SHORTLAND.‘n BOUGAINVILLE beiden Hunne ci- gene. namen ; doch de laatfte Zeeman zeilde er door j zonder de grocp: te zien, die door. SHORTLAND ve Lo.. de ZEEVAART zen KOOPHANDEL. & & Treasury cilenden getouhd wok ‘Véorts pwenwpana’s Ifabelia’s ciland, het gréotis é@ teeten; Guadalcanal; San Christovadl, tery Zuidoots eetjkfe, nebif hetwelke Suevitie’s ciltod. def ‘Contrarictéds Yigt. In een’ anneal andere cilanden heft mer diegene, waaraah MENDANA haten. ge geven heeft, insgefijks wedergevonden. De Salomons eilanden zifn theestal hoog va Prond; en men acht sHorTE A ND Lanmé's bety even hoog, als den Piek van Teneriffe. Hij ftaae op menpana's eifland Guadalcanal. De doorgaan- @e vruchtbaarheid blifkt uit de hooge boomen, d® er zelfs de toppen: der bergen bedckken. Onder de plantgewasfen ondérfeheidt men er den broodboom, en vericheidene boomen, dic welrickende gom ver fehaffen. Gevogelte is er in overvioed, en meh ichijat er swiinen en hotden te hebben. De bewoners ven Port Piastin worden door suns ‘WILLE befehreven, als in geénerlet opzigt van diz van Nieow Guinee verfchillende. Zij zijn ever wild, als die fan Nieuw Ferland, en sovoattvrien hield - gels de bewoners van Port Choiseul voor més fcheneters, daar hij er een menfthen kakebech voridl, ‘waatain half gebraden vieesch zat. Survitie’s Tieden. waren ook van dat begrip, daar zi zagen dat de Wilden met halsfhoeren en armbanden vah tanden opgefchiks wareri, die 21 voor mienfchet ~ tanden hrelden. ‘Nogtans werd ‘die verdenking door en Wilden, Gien de laatgenoemde Zeeman vat- tede, met alle betoon van afprizen dewreakt.- AARDRIJE-SKUNDEA wowrn © | -- De kanoos. van. dit volk zijn uit eenen boomftenr, zonder uitleggers,, fraai befneden, en doorgeans twee eri twee bij elkanderen gevoegd. Maar. het be= figt,: dat SURVILLe van‘ zijnen Wilden inwon, waren zij feeds in oorlog, en werden hunne k Gegen de flaven der verwinnaars. Veelwijverlj is er georlofd, en er heerscht aldaar een Koning met onbeperkte magt, welks inkomen in een deel ‘yan de opbrengst der visfcherij en jagt van zijne onderdanen beftaat. Waagt iemand hunner het, zich in des Konings schaduw te begeven, den wordt hij gedood, of hij- moet de straf kunneg afkoopen.. > Deze Wilden zifn, als alle andere, bijgeloovig, en denken, dat de dooden naar de aarde terug keo- yen, om met hunne vrienden om te gaan, hun ‘de wischrijkfte plekken aan te wijsen, en hen van het zeeckomende te verwittigen. Zij houden hunne geneesmeesters, die alle hoog bejeard zi, in groote cere. De meisjes worden in hare kindschbeid verloofd, go woven in het ouderlijke huis van hare aanitaande mans, tot dat-zij huwbaar zijn. De doode ligchamen der mevermogenden worden op een fteiger geplaatst, waaronder er een put is. Als nu het vieesch zich van de beenderen.Scheiden heeft, en in den put gevallen is, wordt deze gevuld, en er daarop cene loods of een geaktetken geplaatst. De beenderen worden opger momen, en ip een gemeen graf bedolven. Den 2 P put eeae eee ~ re --—- ZEEVAART tw KOOPHANBDEL. & put voor een kind veriiert men gemecnlijk met Bij hanne onderlinge vaart van het ecene eciland naar het andere, regelen zij zich naar de flerren, wan welke zij cene groote menigte kennen. Zij Schinen zelfs van tijd tot tijd gemeenfchap met eenige veel QOostelijker cilandes van den Grooten Ocean te hebben; want sunvELLe’s Wilde verze.kerde, dat zijn vader dikwijls cen veel minder zwart volk bezocht, en van daar fijn dock antag» waatop er figaren ftonden. Zij kaauwen betel, dat op degelfde wijze beredd is, - als men verder ten Westen doet. In bunne latspen Branden zij ecene welkirkende hars, die door een boom gezweet wordt, welke noten als amande ken voortbrengt, en denkelijk de canary iss Met wetalen zim zij onbekend. _Een aantal andere eilanden in de nebuuefchap kus nen, om derzelver ligging., em gelijkheid in voort- breragielen en: bewoners, tot de, Salomons eilanden betrokken -wanien; zoa als ten:‘Noorden de Negen @ilanden van caagTerst, denkelijkk Dampiers Ohang - Java, ongeveer 15 uur ten Qosten van Sir Charles -Hardy’s.ciland. Deasive -beflean 15 uur wan het N. W. sten N. tot het.Z. O. ten O Slechts een derzelve is. aanmerkelijk van grootte; de overige. zim acer-kicin, en laag van groud, maat. alle zijn 2 fterk -bevolke. ro De Vier eilanden van SORTLAND liggen 30 uu ten Noorden van Bougainville’s straat, en zi waar E 3 {chijne i.° AARDRIFKSKUNDE’ vood "% ferijntijk de ge, die door Le mMatne in 1616 we den naam van de-Groene cilanden beftempeld wer den. Lord Howes groep, die uit eene menigee vati cllen- den beftaat, van weike men in 1791 reeds 32 on- Gerfcheidde, werden denkelijk doot LE MAIRE ge zien, offchoon hij er flechts 13 tele. - Caatersts Gower ciland, van 4 mif ome gangs, is laag en viak-, heeft geene ankerplaats, en om.zich henen cen rif. Men kan-é -echeer met booten aan wal geraken. Her. fchijnt! suavitiees iste inattendue te weren. Man Carterets en Simpfous' ellanden, Jo uur ten Zaidea van Gower eiland, is het cerfle'5 uur ‘lang en veij hoog, en het leatfc, © uur. ten Oosten vant het. andere, 7 wur kang en 3 uur breed. Stewarts groep, in 1791 door Kapiteé®a HUNTER enttickt, beflancdL . Zu denken, die der MAIAB in - $626 denkleidijk. reeds.zag. 4 ‘Swiras Sirtus,:en- de -Shanks eilandet, die de d.uirenant BALL: in.1790 ontdekte, ligzgenn ten Noor. den van het Oostenikfte der Salomons eilanden; en ten Zuiden van deze leatatgenoemde vermen de Hunt ter, Pitt en Bellona, van Kapitein Huser cent Kleine greep, welke evenzeer op zich zelGe ligt, off de grootere van Santa Cruz, ten Oosten der Salo- . ous.cilanden, aan welke CARTERE® in 1769 dea naam van Xoningiw Charlottes etlandon gaf, of Schoon zij zekerlijk reeds lang voor hem ontdekt RS gewonnn. SZEEVAART en KOOPHANDEL, 7 "In die großen entwähnten wenpata’s Santa Cruz dat het große der größten eflanden is, en enen gegen havens heeft, vin carrere den niewwen naam van Egmont, en wéderom andere die van Lord Howe's, Edgecumbs’s, Keppels, Swale tow en Volano, eilanden. De Franfette Zeelicder DENTRECASTAUX ON LA BILLARDIERE hebben de gelve uitvoeriglijk befchreven. De bérgén zijn ertame= fiik hoog, en mecstal krijrachtig, Dezelve zijn digt met hout bezet, en hebben op zich een overviocd vari Rokos- en kool-palmen. De fawners schijnen tot twee verichlende rasfen te behoore, van welké het eene veel fehooner dan “het andere fs, eh Malol- (che gclaatstrekken heeft. Maar beide hebben wols fig gekroesd heeft, en zijn denkelijk cen vere {chillend menafel van de Papua en Polynefifche ae flacheen. an. Cheeeeanaasniies » De Nieuwe Hebriden vormen eene Jange keten; welke zich tusfchen 13° en 23¢ Z. Br Van het N. IN. W. maar het'Z. Z. O. uitftrekt. Het grootfte eiland aldaar is Esplritu Saritto; ‘dat MENDANA reeds’ onfdekte. ‘BoucAINvILLe’, welke eenige dice vilanden in £768 ‘dezigtigde, ‘gaf hin den naath ‘van Groote Cyt?aden,.en ten Jaatfte’ werden z door coo in 1774 een ‘voor ecn bezigtigd, en met den naam yan’ Nieuwe Hebridén bcftempeld. Een E4 in ma AARDRITKSKEUNDE voor, in het oog loopend verfchil, tusfchen deze silandea en de mieeste endere van den Groaten oceaan, bee ftagt dgarin, dat hunne kusten fteil en met * grene Tiffen bezet zijn. Espiritu Sancto en Mallicolo liggen aan den Noordkant, zao als vijf andere eilanden aan den Zuidkant, eenigermate op zich zelve. Het cerfte , fwekt zich van bet N, W. naar bet Z. Q..99 uur in de lengte wit, en is 19 uur breed, De kuse gijgt, vooral aan de Westzijde, tat eene groote hoog te bijkans regtitandig uit zee op; maar landwaarts in liggen er schonen en welbebquwde viakten en val- Keijen. Aan de Oostzijde is de Golf van S. Philip- pys en §. Jakob, waar MENDANA en Cook beiden, in, de haven van Vera Cruz en nabij de rivier de Jardgan, ankerden. Daar varmde de Spanfche. Zee man het ontwerp van een Nieuw ferufalem te bau- wen; maar, voor dat de eerfte hut voltooid was, seg hij zich, daor -gefchil met. Wilden, en ge brek ean levensmiddelen, verpligt, om naar. Amerika terug te keeren.. . Mallicolo, ten Z. O. van Espiritu Sancto, j is Je uur lang, bergachtig, hout- en waterrik. De bewoners fchijnen in geflacht van de andere Cilan der verfchiedenen, en worden befchrevert als meer naar bavianen, dan naar meafchen, wenn hängen is gekroesd, en hunne taal.cen barbaarsch- mengfol van medeklinkers, geblaas em gefis, dat oor de spraakdeclen van con European oumogelizx ds ZEEVAART sn KOOPHANDEL. 39 is: us tc.-boothn. Zij i&himen van het ras dey Nieuw - Hollanders. te zijn, van. welken er ceniges bij geval hier kugnen zijn aangeland.. : Van de middelfte cilanden der Nieuwe Hebriden; Gie digt saneen liggen, zijn de Sir Joseph Baska eilanden van Kapiéin eowarns de Noondelijkfte. Vervolgens kommt men aan ROUGAINVILLE’s Pig d’étaile, dat denkelikk de Nyestra Senora de Luz Val MENDAWA iS; CN aa BOUGAINVILLE’S Auton ra, het. Cordoba vali MENDANa, dgt 19 vor lang is, en zich tot een hoggen berg verbeft. Boucain- witte’s Isle de Pentecdte is meknaana’s Clement ma, 1 11 uur lang. De Franfche Zeeman onm waarde daarop vercheidene beplante pickken en vue gen. Leper’s eiland hecft go uur én den omvang. Ambrym, cen vuurberg, die witta rook opgeeft, icheen. aan -¢ook vrucbtbaar en bebeywd, en heeft Iz uur in den omvang. Pgoom,: is. 3 of 4 wae lang, en gelijkt.aan cen zeer hoogen hooiberg. Vere der heen liggen. Apee, Maskeliine, en de Scheap- herders, dat. drie of vier Kicine eilandjcs -vign, de Twee hergen, :-Hinchigbnoke, Montagu, de Dria bergen, en Sandwich, dat a5 uur in.den onwagg beeft, en.door coox befchreven is, alps in het binnenlgnd bergachtig, dogh fraaije plantadien Von der Kokospektion, goudkleurige veldep, bevattende. Van de conigermate alleen liggende Hebridische Landep ten Zuiden is Erromango bet Noordelijkfte. Herzelve heeft 95 uur in dey omtrek; en genoege eam even groot is Tanna, het cenige, dat cooK B5 naauwe - 14. AARDE YRS! RUNDE Vo0k™ famvekeuris opiam, terwifl hij zh in Port Refo- Dation, etne kleine maar goede fhven aan de Noord- aijde, ophield. Hed laseft con ffnewteriden vitarberg.- qs: -vorichexiene ‘warme bronnen. Het ‘bevat veel gwavel,.beddingen van klei, ‘waanloor henén er aluinaarde gemhengd is, terijeblokten tipo, en een? Sweem van koper. > Mer -eiland:: befkiat uit bererijen » die trapswijee a: zee oprijzen-,es door {choone vdiitfen vaneen wfcheiden zijn. Deze zijn met banaan- én-andere - yruchtboomen , {tiikerriet,, zoete ‘potatoes ,enz. bé« dekt, en' de eilahders bragten cenige muskaatnoten ex: foelie te-voorichiin. De Engelfthe Zeeman fchoot ef eene duif van dé foort der Molukfche , in welker ‘rop: er eene miskaztiioot flak, zoo dat er gttir wviffel aan is, of dit tiland levert ‘die: {pecerij -op. - ‘De bewoners van Tanna gelijkken me@r’aan de Misuw Hollmders, dan aan de Potyneflers. Zij hebben de klear en het haar der Papuas in het alge- meen , {teken ook’ beentjes en rietjes'door het kraak< bten van den neus, en befineren hunne sangtzigten met: verfchillend gekleard leem. Daarentegent’ hebben xi-'ceer frani’ gerankte bogen, lingers » ‘ftriptknod- fen en werpfperen, als de eilanders:verder ten Oos= ta. De vrouwen worden er in een ftadt van fla- verhij gehouden., en verliezen welhaast thare jeugdige bevalligheden.: Zeer verfthillend van de losbandige Otaheltifche wijven, wezen zij de‘hanzoeken hunner Enropeefche bezoekers af. ’ Erroman-en Anatom zijn -de -Zuidelgkfte cilanden , ~ * der ZEEVAART en KOOHAANDEL. Fy der Hebridenketest, en beide 2eer héot.- Walpok’s, Mathew’s en Henters, cifanden, in de omffreken wan Nieuw Caledonie, kimnen als een vervolg det Wieuwe Hebriden worden aangemerkt. > Nieuw: Caledomie werd in 1774 door Kapiteld - Cook ontdekt,- doch hij bezigtiede Alechts deszelfs kust. D’eNTRECASTAUX , en cenige Engetfche Zees ficken, hebben hetzelve vervolgens aangedean, en deszelfs grootte opgenomen. Het fs van het N. W. maar het Z. OG. 87 uur lang en to uur breed. Et leopt door hetzelve henen im de‘ lengte eene berg- reeks, dic O. Z. O. aan trapswijze tot de hoogté Yat §,200 voet oprijst. De’ voornaamfte rotfen be- flaan uit kwartz, mica, ‘graniet, ijzererts, enz. Men heeft er ook basalten gevondens en er is alte reden, om te denken, dat het eliand rifke aderen van metaien bevat. De voomaamfte plantewasfen van Nituw Cale- Genie zijn de kokos- en broodboom. Vootts kweekt men er plantanen en fuikerriet, en men cet er de wortels err knoppen van vericheidene plantenh en het. ‘Voot‘de sankemst der Europeers waren er zijn’ er eene zeer grocte daif, eene nieuwe verfcheiden fheid van het. kraaiengeflacht, en ekfters. - Dentexcasraux befchrijft de, Nieuw Caledo- aiers, als hebbeende het gansch wollige haar dér bee Wwonets van Van Dicmensiand ten Zuiden van Nicuw’ Fiofland, met eéne zeer vettige huid en even dikke Fippen, als de -Afrikaanfche Negers. Cook’ prijst te de % -ARBRYKSKRUNDE voor’. de zachtheid ven, huo- karakter, on de kuischhgid, van hunne vrouwen; terwijfl de mans, volgens den Franfchen Zeeman wreed, trouwloos' en diefachug zim, en de vrouwen hare gunften voor een {pijker — weil hebben. De -wapens zijn er speren, knodfen en flingers, en het eten van. menfchenyleesch gaat er ontwijlelbaar in zwang; daar men es Wilden het vieesch van’ een doad kind. heeft zien opetcen. Hee gewone voed{el is er schleppvisch,, andere visch en wortelen; voorts eet men er spinnenkoppen, en cene foort van groene aatde, die zich het fijn laat wrij- ven. De mans dragen om het hoofd kranfen vals bladeren, en het ha ar van de groote viedermuis (vampyr). De vrouswen hebben geen ander dekfel, dan een gordel, dien zij van vezelige boom{chors vervaardigen. De hutten hebben er de gedaante van, bijenkorven, met een geene van openflaande deuren, waaraan er {niwerk is. De taal is hard en, onan- genaam, en heeft geene avereenkomst met de Poly- nefifche. ‘ os De eenige bekende havens zijn er die aan de Gostzijde, waar cQQK ankerde, en Port §. Vincent an. de Z. W. zijde, door eenige eilanden van tas melijke grootte binnen het. Koraalrif gevormd, dat lanigs de ganfche Z. W. zijde henen loopt, en, met eenige..geringe uitzonderingen, even hoog.als- het water, eene fteil afloopende buitenzijde heeft. Anz. dere riffen ftrekken zich, van het Noordeinde des eilands af, zeer verre ten N. W. uit. Ten Oosten vormen de eilanden Beaupre en Loyalty eene kleine groep, welke van cen rif omgeven is, en cen vellig vaarwater tuschen zich Nieuw Caledonie heeft. ae Het Dennenciland, ten Zuiden van dit leatte, heet: dus naar de boomen, die hetzelve bedekken, en er zoo voet hoog worden; en ten Westen van Nieuw Caledonie ligt er een ciland, 20 voet boven water, quene mg lang, en met eenige fappige plantgewasfen bezet, welker jearlijkfche rotting, in. vereeniging met vogelendrek, er den gtond al hooger en hooger maakt. Water heeft dit eilandje niet, dan het ge-ne er van het regenwater den grond indringt, maar van het alkalisch zout, dat de drek afgeeft, ondrinkbaar wordt. Het rif, wasrop PLINDERS schipe-breuk leed, de Cato’s bank, en andere riffen ten @osten en Noorden van Nieuw Holland, verdienen pit de Onidehkingsreis van dien uit München Zee- man gekend te worden. NIEUW HOLLAND ~ han, naar dat men wil, als een efzonderlfk vase land en werelddeet, of als: het grootfe Rand dew aardbodems,° befchonwd worden; bijaldien'men boe wenfteanden naam over het garifehe land, dat den< zelven tot dus ver plact te voeren, blijft uit{treKken, en niet Hever met Kepitein FLINDERS het Westetijtes géedeclte, als door.de Nederlanders ontdekt, Nieuw Holland, maar het Oostelifke Nieuw Zuid-Wallis, froemt, em voer beide te zamen dé benaming vat heer Groote Zaddiand, of iets dessclijks, aanneemt< ~-Ofithoon. dé-Prätgezen en Spanjaarden dit land, eene eeuw voor dat de Nederlenders héezelve bezécié ten, reeds eenigermate hadden leeren kennen, is men deszelfs eigenlijke kennis aan de laatstgenoem. den verichuldigt; doch men bleef intuschen met de Oostkust onbekend, voor dat cook dezelve met eene naauwkeygighrid opnam, welke goor zijne op- volgers weinig te doen overliet, dan ook de Zuid- en N. W. kust van punt tot punt op te nemen. Dit gefchiede nu van den kant der Franfchen door D’ENTRECASTAUX ON BAUDIN, en van dien der Engelfchen door BASS en FLINDERS. De Oostkust, aan welke de naam yan Nieuw Zuid-Weillis evenmin, als die van Nieuw Holland we ee te aan. ZEEMANS AARDRIJKSKUNDE. 79 aan. de Noaw- en Wastkuster en cen deel der Zukust, betwist kan worden, begint bij Yorks kaap, op 10%° Zpider breedte, en cindigt aan Wilfons woorgebergte, op §9°, in de Seraat van Bafs, die Nieuw Holland, of, zoo men wil, het Groote Zuidland-, en Ven Diemenaland, ten Zuiden van betzelve, wancen fcheidt. De lengte dicr kust is zoe uur, ea er fcbimt langs haar henen, yan het begin tet het cinde, op tusichen de 10 en 30 vue van sec, cene bergreeks te loopen, deor welke men wer zeer anlangs vruchteloes verder landwaarts in heeft getrecht te worltelen. Ten laatfte is zulke echter gelukt; en, in plaats van de zandige woes-tien, af zeeen, welke men binnen ’s lends dacht an te trefien, vond men-er heerlijke wekien, door groote rivieren en ketens van poelen bewaterd, ex woor de volkplantelingen nieuwe uitsigten op vere macring van flichtingen en rijkdommen openende. De zeeoevers der Oostkust zijn Zuidwaarts aan ever het geheel hoog, en met hooge beomen ba- dekt, maar Noordwaarsts agn lager, met poelen vod _ ‘Mangroves gezoomd, en met een doolhof van ciland- jes en korasiriffen bézet. De Blaauwe bergen, did zich 30 mijl achter de volkplenting aan Port Jack fon verheffen, sijn een mengfel van dusgenoemde primitive en fecondaire rotfen; waatin men. tov Hog toe geenerlei metaal gevonden heeft. Aan de Oostkust ontlasten er zich flechts weinige rivieren, en geene, die aan de uitgebreidheid des lande evenredig is. De Hawkesbury, dat de _ groot- Gt. AARDRIJKSKUNDE. Voor grootite van alle is, walt. in Broken: basi-ten Noore deri van Port Jackfon, en.loopt, offchoon tisfchen hooge oevers vervat,.dikwifs over, ja heeft fome wijlen. aan haar aangelegde gebouwen en koren{chu- ren weegetleept. Het luchtsgeftel ist, en omfries Port - Jackon na genoeg hetzetfde, als aan de Kaap degoede hoop, De warmte is.er in December op haar - hoogftes de Thermometer rijst er alsdan. fomtijds tét° 112°, en het gras vhegt er wel eens van zelf in viam. Korte tusfchenpoozen van N. W.. winden brengen er foms voor cen korten tijd cene verftikkende hitte aan, als die van den Scirocco.van Sicilie eri den. Kamfin van Egypte; terwijl er op andere - tijden — klompen iis ter lengte van 8 duim als hagel neder- vallen. Vetfchrikkelike ftormen, met donder en blikfem, grijpen er ook wel cens plaats, en in 1801 ontwaarde men er cen fchok van aardbeving. Het luchtsgeftel is cr nogtans zeer gezond; en in Julij en Augustus, als het er winter is, genier men er eene verfertende en aasgename koelte. . De voornaamfte boomen, welke men in Nieuw Holland, en door dat ganfche land. henen, ontmoet, ‘ijn de eucalyptus, of gomboom, van verfchillende fdormn, en de Cafugrina, of her beef wood der volkplantelingen van Port Jackson. Met witzondring van eenige flechte wortelen, en eenige weinige bezien, schicht. de natur aan dit land geencriei voed-fel uit bet plantenrijk gefchonken te -hebben; maar men 'heeft. er. in de volkplanting. al, wat Europa vall wen dien aard verfchaft, en veal van tuschen de Keerkringen, ingevoerd. Met uitzondering van den Nieuw - Hollandichen hond, naderen alle viervoetige dieren er het geflacht der offe/phus/en, en vormt, her vel van derzelvcr buik een zak, waarin zij, bij vrees, Of das das vervolging, hunne jongen verbergen. Het grootfte dier van dit flag is de tan garoo, die 5 voet lang wordt, Een kleiner dier van dit flag is de kreupelbosch- kangaroo, die de gtootte.van cene baas heeft; en da dusgenoemde kengaroe-rat is niet grooter, dan een een gewone rat. De spomat heeft eenige overeenkomst met den beer, en de grootte wan den braadfpithond. De tachyglosfus weft die van den Afrikaanfchen egel, en vwoedt zich op de wijze. van den Amerikanfchen mierencter. De tweeflachtige mol, of ornithorincus, is een zeer zonderling dier, met de.kaken van een viervoetig dier, welke in een een denbek uitloopen.: De pooten van dit dicr. hebben vereende vingeren, en zijn van klaauwen voorzien; En, daar het wissje geene mammen heeft, onderstelt jeden dat het eijeren Jegt. Het dier is ongeveer 16 duim lang, en onthoudt zich in verschwaterpoelen, De viiegende aposfum heet dus naar de lange sprangen van boom tot boom, welke dit dicr met behulp van bet vel. doct, dat, aan weerskanten van het lif, de vopr--en achterpooten vereenictr. De Nieuw - Holland{chehond is. van het ras der jakhal- zen, en biaft nooit. Schoon hij de Wilden volgt, wordt hij echter nooit regt tam. DEEL. *F | De ~ -- ee 82 AARDRIJKSKUNDE voor De vogels, die bijzonderlijk vermeld behoore te worden, zijn de kazuaris, de menura fuperba, een fazant,'die de schoonheden van dent paradijsvogel en* paauw vereenigt. Men vindt €r vele fraaije foorten van het papegaaijengeflacht, en. bijzonderlijk de‘groote ‘witte en de zwarte kakatoe. “Watervogels zijn er in menigte, waaronder een reuse achtige pellikaan, eenige nieuwe foorten van ‘ganzeh en eenden, en de zwhrte zwaan, welke men aan den Zuidkant in groote troepen aantreft. De verdere vogelen van dit land zijn de bruine arend, eenige foorten van valken, kraaijen, ijsvogels, trapganzen, duiven van velerlei aard, kraaijen, tureluren, rel ’ gers, enze ’ Hängen en flangen zijn er menigvukdig, en de de luche wordt er door zwermen van gewiekte in» fekten verdonkerd 3 inzonderheid is de verfcheidens heid van motten er cindeloos. De bevolking is van het geflacht der Ocean - Ne- gers. Zij heben gekrocsd, maar geen wollig, haar, platte neuzen, wijde neusgaten, schrikkelijk wijde . fnonden, dikke lippen'en holle oogen. Hunne.tate den zijn wit en viak, hunne oogen zeer levendig, huune onderfte Jedematen onevenredig dun, onge- twijfeld uit hoofde van hun ellendig voedfel. Sons- migen zijn even zwart, als de Guineefché Negers, anderen veeleer -koperkleurig. “De dike en in bos- fen nederhangende badrden der ‘mans, en de beentjes en rietjes, die zij zich door het kraakbeen van den neus ficken, zetten hun: een fthrikbarend yoorko- so. ‘-. # Wen => ZEEVAART en ROOPHANDEL. ;83 men bij. De roode en witte klel, weatmede 2 hunne aangeszigten befineren, maakt hen niet liefelij- her; en 2) zalven hun lif met stinkende traan, swaarin het ftof derwijze hangen blijft, dat het eeuve korst van vuil maakt, waatdoor geen muskiet kah henen Bören. Schon de koude der lucht hen fom Wienen fchijnt te treffen, hebben zu echter geen denk Beld van andere kleeding, dan eenige eenige eenige velien van honden, of opossums, waarmede alleen de mans innne schönen bedekken, want de vfou wen loopen gansch naakt. Ook in elk ander opzigt schijnen de Nieuw - Hollanders een volk, dat de ale lemminfie voortgangen in befchaving heeft gemaakt. Hex voedfel der kustbewoners bepaalt zich bij de visch, die sij met hunne speren werden te treffen. - of die honne vrouwen met hoek en lim vangen, ef de schlafen, die zij bij laag water van de klippen halen. Een doode walvisch, die er fom aandrijft, verfchafe bun een gastiaal, en zij verlas ten hem nooit, voor dat alles wel afgekloveri it De boschiieden bestaan van de weinige opossums, en andere dieren, welke rij kunnen betrappen, @ van wilden honig, hagedisfen en wormen. 