None
zoo beeft de vruobidragende aaaplant, gesteld al eens, dat die gebeel alleen aan de landbou- wende bevolking toebehoorde, wat onzekcr is, aan baar een voordeel kuunen afwerpen: in 1859 van / 573,338.40 # 1860 , ^ 473,246.— Aangaande den veestapel wordt vermeld, dat die beeft bedragen l^ aan bufels: in 1856 mannetjes. • 15,927 wijfjes. 31,368 r 1857 moooetjea. , 16,897 wijQes 34,314 y 1858 jnanneQes; . 18,119 wijfjes. ..... 35,383 , 1859 mannetjea. , 19,122 wij^. . • . . . 36,570 1860 ma^inetjes. . 22,856 wiifies. ...... 38,798 47,295 51,211 53,502 55,698 61,654 2^ aan rundvee: in 1856 stteres.. koeijen. .. g 1857 atieren,. koeijen. « /f 1858 stieren.. koeijen.. r 1359 fttieren.. kodjen.. » 1860 stieren.. koeijen.. 1,002 . . . 1,427 2,429 982 . . . 1,504 2,486 1,005 1,576 •i*M.fc.MAa . 745 . . . 1,332 . 419 926 2,581 2,077 1,345 3^ aan paarden: in 1856 bengsten. . 2,756 merrien 3,177 5,93 , 1857 bengsten. . 2,997 menien • 3,347 6,344 48* 756. PB. in 1858 hengBien. » memeD.. # 1859 hengsten. 3,864 . . . 3.614 mernen. •• •• # 1860 hengsten. .. merrien. .. 5,207 2,447 3,399 1,900 6,968 6,606 4,347 Daaruit zien wij: l"*. dat het getal buffeb jaar voor JMr is toegenomen, zodidat, in yergelijking met het cijfer van 1856, dat van 1860 eene Yeniieer« dering aanwijst Tan 14,359 atuks^ of niim 307, »/o; 2"". dat het rundvee^ na eenige vermindering in de eerste drie jaren, in de beule Uat^teu belangrijk is afgenomen, eoodat het cijfer van 1860, in vei^lijking met dat van 1856^ eene vermindering aanwijst van 1,084 stuks of bijna 447*70; S"". dat evenaoo • hot getal peardeuj na eene vrij aanzienli^e toenemiug in de eerate drie ja- ren, in de beide la&teten, vooral in I860, aterk is afgenomen, zoodat het cijfer van 1860, in yergelijking met dat van 1856, eene verminde- ring aanwijst van 1,586 stuks of bijna 2674^7«' In verhouding tot het getal landbouwende huisgezinnen, komen wij; bQ eene vergelijking van den geheelen veestapel in' verhouding tot het cijfer der landbouwende huisgezinnen op Java (daaronder niet b^repen Batavla, Bui- tenzorg, Soeiakarta. en Djpkdjokaria), voor het jaar 1860 tot de volgende resultat^. In dat jaar bedroeg het getal landbouwende huisgezinnen op Java 1,427,968 dat der buffels 1,808,909 >) , van het rundvee ' 715,694 g der paarden. «•••«. 481,186 • II., — Derhalve stond het getal landbouwende huis- gezinnen : .. ') De cijfers, hier voor de buffels, ninderen en paardeD gegeven, verschillen eenigzins met het totaal, dearvan opgegevea b\j den ataat van den veestapel, Bylage B, B^ o^ .27 van het verslag over 18C0. Het verschil zoeke men daarin, dat wij van de bedqelde totalen hebben afgetrokken de offers voor Boiteazorg- en Madara, Ook van het totaal hniagesinien' ia aigetrokken het cgfer voor Madura. a. tot dat der ^uffda • als 1 tdt IS% ^. # g K runderen # 1 # 030 c. 9 0 , paarden r 1 # 0.30 terwijl in Fekalongan het getal landbouwoide huisgezinnen stond: a, tot dat der buffels als 1 tot 1 56 h. 9 M 0 runderen a \ » 0.03 c. 0 M M ^rden # 1 # 0.11 ■'■ ' ■ ■ -^^ zoodat ten aanzien der buffels de verhouding in Fekalongan iets gnnstiger ia dam voor het overige Java, maar ten aanzien der ruudaen en paarden^ veel ongunstiger. Men vindt hier ten behoeve van het Gon- vernement geene andere kaltnrea da& die van koffij en suiker. Met verwijzing tot hetgeen omtxent de Pe- kaloaganBche koffij teelt is gez^ in ons artikel Koffij, hetwdk niet verder loopt dan tot en met het jaar 1858, zullen wij kunnen vobtaao met eene behandeling van hetgeen dienaangaaode voor de jaren 1859 en 1860 uit de regcriDgs- veniagen biijkt. Bij die teelt zijn ingedeeld geweest: in 1859 .... 8,769 huisgesiunea y 1860 ... . 10,827' M Pe produktic heeft bedragen: in 1859 pikols 12,285.72 0 1860 ..'... 0 23,250.72 die geoogst zijn: in 1859 van vruchtdragende boomen: in ger^elde tuinen. • . 3,173,7S5 0 paggers. . . • • . 2,378,S49 5,552,634 0 1860 ran Tmchtdragende boomen: in geregelde tuinen. • • 3,098,409 , paggers. •.,... 8,549,460 6,647,869 terwijl de koffijplantende bevolking voor hare produktie heeft genoten: in 1859 . • . . / 122,226.82V, r I860 « . . . , 843,466.037, Eindel^k nog blijkt» dat de totale iuipkat telde op ultimo Maart: PE. 757 1859 yruchtdrage&de boomen: in tuincn. • # paggers.. • . . 3,098,409 . . 2,549,460 5,647,869 jonge boomen: ' •in toinen.. M paggers.. . . 1,348,129 . . 643,351 1,991,480 * te zamen. .. 7,639,349 1860 vruohtdragende boomen: in tuinen.. g paggers.. jonge boomen: . . 3,346,422 . . 2,951,445 6,296,867 in tuinen.. # paggers.. . . 1,376,154 , . 257,89^ - 1,684,053 te zamen. . . . 7,930,920 Ult bet vorenstaande jbli^ct: 1**. dat de produktie per gezin heeft .bedra- gen »): in 1859 pikols 1.40 M I860 ' , 2J4V4 2^. dat daarvoor per gezin zijn geplukt '): ia 1859. w 1860. 634 Truchtdragende boomen 521 , , l> > > M terwql : 3**. Yoor den pluk van 66n pikol koffij noodig zijn geweest: in 1859 . . '452 y'rucbtdragcndeboomen ^ 1860 . . 248 , M en gemidd^d over de beide jaren 315 boomen '). 4^. dat een gezin in het geheel te onder- honden heeft gebad: in 1869 871 boomen 9 1860 ...... 732 r i) In het tjjdvak ran 1854—1858 heeft de pro- duktie per gezin jaarljjks gemiddeld 2.80Vt pil^ols bedrageo. 9; Yaa 1854—1858 heeft een gezin jaarlgks gemiddeld te plakken gehad 687 boomen. a; Van 1854— 1858 heeft men ^en pikol ver- kregen, gemiddeld van 248 Trnchtdrageade boomen. 5**. dat zij voor hareu arbeid heeft genoten: 0. per pikol: in 1859 / 9.95 y X&60 ........ ^ 10.47 hi per gezin: in 1869 ......./ 13.94 ^ 1860 ........ ,r 22.49 Hoezeer in die beide jaren de kofSjteelt hicr, wat het rendem^t per boom aangaat, niet is voonutgc^;aan, hetgeen wij vermeenen te moe- ten toeBchrijvon «an hot steedsf toenemend getal vrnchtdragende boomen, in paggers geplant, waarbq komt, dat .het getat, dat men in 1859 per gezin te plnkken had, veel grooter was dan in h«t tijdvak van 1854 — 1858, zoo verdient het toeh allezins opmerking, dat in 1860, toen het getal koffij plantende huisge- zinnen, waarschijnlijk ten gevolge van de iu- trekkii^ der indigoteeH, a^nmerkelijk was ver- meerderd, zoodat een gezin in 1860 113 boomen minder* te plnkken hod dan in 1859, de oogst of liever de pluk dadelijk zoovoel verbeterd is, dat voor ^n pikol 209 boomen minder noodig waren dan in 1859. De in ontvongst genomen koffij had aan het Gouvernement in het geheel gekost: in 1859 M 1860 / 144,260.25 » 277,409.037, dat is per pikol: in 1859 / 11.74 # 1860 . M 11.93 Wanneer wij van het totaal kostende der kof&j.s^xekken het betaalde aan de bevolking, dan blijken de kosten boven den inko([^ ge- maakt tot aan den afacheep te hebben bedragen : in 1859 / 22,033.4272 w 1860 t 33,948.— ■SSSi dat is per pikol: in 1859 / 1.79 M I860 •. - 1.46 Voor de bereiding van sniker heeft men in deze residentie drie fabrieken, te weten: a. in het regentachap Pekalongan: Wouo- pringo, toebehoorendeaan de faktorij der Ne- derlandsche Handelmaatschappij, met eenen aanplant van 700 bonws, en Seragi, toehehoo- 768 PE. rende aau den Heer L. Vitaus, met eenen aanplant van 400 bouws; b. in bet regentschap fiatang: de fabriek Batang of Kali Mati, toebehoorende aan den Heer H. van Blommestein, met eenen aan- plant van 400 bouws. Voor de teelt van suikerriet aijn in hettijdvak van 1856 — 1860 afgezonderd geweeit jaarlijks 1,500 bouws, terwijl daarbij werkzaam sijn ge- weest: in 1866 .. . 7,748 buisgezinnen • jr 1857 .. . 7,966 9 IT 1858 .. . 8,205 V a 1859 .. . 8,363 r t 1860. per bouw: . 9,403 w dat is in 1856 . , . 5.16 huiagezinnen r 1867 .. . 5.31 # » 1858 .. . 5.47 # 9 1859 . , . 5.57 9 M 1860 . , . 6.27 9 De prodttktie beeft bedragen: in 1866 pikols 47,338.27 M 1857 9 53,782.07 ,1858 9 59,396.96 ,1859 9 56,437.36 , 1860 9 58,295.48 dat is per  beeft de bevolking ge- noten : in 1856 1857 1858 1859 1860 / 134,128.85 9 147,819.22V3 9 158,517.867, , 154,361.90Va r 167,588.06 dat is gemidddd: a. per pikol: in 1856 9 1857 , 1858 , 1859 , 1860 / 9 9 9 9 2.83V, 9.75 2.67^3 2.73V, 2.7OV4 b, en per buisgezin: in 1856 / 17.31 9 1857 , 18.55»/4 M 1858 ...... \ 19.32 , 1859 ...... ^ 18.46 9 I860 , 16.74V, De vermeerdering der soikerplantende be- volking in de beide laatste jarea, en meer bij- zonder in 1860, moge baren arbeid bij de teelt verligt hebben, maar beeft, gelijk wij kiuineii zien, niet gestrekt, om de belooning per buis- gezin voordeeliger te maken, en dat in veerwil der belangrijk toegenomen produktie. Die vermeerdering, welke ook bij de koffijplant«iide bevolking in 1859 en 1860 nog al aansenlijk is geweestj zal waarscbijnlijk in verband bd>ben gestaan met de intrekking der indigotealt sa 1858. De aan bet Gouvemement jgdeverde suiker, te weten *): in 1856 pikola 7,756.88 , 1867 ..... , 8,586.31 , 1858 , 9,008.a8 , 1869 „ 8,445.87 w 1860 r 8,817.39 had aan hetaselve gekost: in 1856 ...../ 75,837.40 , 1857 , 88.557.917. M 1858 ...... 87,900.28 ' , 1859 , 84,797.85 , 1860 , 85,928.25 dat is per pikol: in 1856 / 9.77\', 9 1857 w. # ».79 9 1868 , 9.767, 9 1869 , 10.04 9 I860 , 9,747, Van bet totaal kostende was aan de iabiie- kanten voor inkoop betaald: 71,104.73 78,249.407, 82,500.78 79,142.99 80,826.16 in 1856 / 9 1857 9 , 1858 , If xo5«l • • , • • • # 1860 ^) Om welke reden de aan bet GoaverQemeal geleverde suiker bier uog geen zesde gedeelte 6a produktie bedraagt, terwyl zij oreral elden^ vui geene vasie levering van een bepaald getal pikoli per bouw* geldt, twee derden der produktie bedrmaft of viermaal zoo veel als bier, wordt in de alats* terieie verslagen uiet opgehelderdi PE. 759 dat is per pikol: in 1856 / g.l6V, M 1857 , 9.167, # 9,15V6 * 9.37 M 9.16V, , 1858 # 1859 , 1860 derhalve vas aan onkoaiteii boren den inkoop nog betaald: in 1856 , 1857 1858 1859 1860 0 / 4,732.67 5,308.51 5,399.50 5,654.86 5,102.09 dat is per pLkol: in 1856 / 0.61 w 1857 # 0.62 r 1858 » 0.60 » 1859 ^ ' 0.67 w 1860 ^ 0.58 -fM« De landrenten, waarvoor de ten behoove der suikerteelt in 1859 en 1860 *) afgesondgrde gronden tot eene idtgestrektheid van 1,500 bouws jaarlljks zijn aangeslagen gewoiden, hebben in ieder van die beide jaren bedragen eene som van / 14,200, dat is gemlddeld per bouw in ieder jaar / 9.4672 5 terwijl, berekend over het getal huisgezinnen, bij die ieelt in- gedeeld, de heffing per huisgezin is geweest: in 1859 ....../ 1.607^ ^-1860 , 1.61 Hoezeer de indigoteelt reeds met het jaar 1859 hier een einde heeft genomen, kan het toch zijn nut hebben, om de resultaten er van gedurende de drie eerste jaren van het hier behandeld tijdvak na te gaan. In die drie eerste jaren zijn jaarlijks afgezon- derd geworden eene uitgestrektheid van 98574 bouws, terwijl bij de teelt ingedeeld waren: in 1856 • . . . 8,751 huisgezinnen ^ 1857 .... 8,427 » 0 1858 .... 8,538 g ^) Van de drie eerste jaren van het hier behan- deld tgdvak kunnen wy de landrenten voor de hier bedoelde gronden niet opgeven, omdat tuen de indigoteelt nog bestond en door de regering niet afzonderlijk maar gezamenlijk werd medegedeeld de aan*lag der velden, zoo voor de indigo aU voor de saikerknltnur gebezigd. dat is per bouw: in 1856 .... # 1857 • . .. g 1858 • • •. 8.88 huisgezinnen 8.55 , 8.67 De produkUe heeft bedragen: in 1856 • • Amst. ponden 29,456 # 1857 . . # r 16,534 , 1858 . . 0 , 16,430 dat is: a. per bouw: in 1856 . • Amst. ponden 29.89 0 1857 . . # r 16.78 • 0 1858 . . 0 , 16.67 h, en per huisgezin: in' 1856 • . Amst. ponden 3.36 0 1867 . . ^ 0 1.96 0 1868 . . ^ 0 1.92 De genoten betaling bedroeg: in 1856 / 44,184 0 1857 , 24,801 0 1858 0 24,645 dat is:. a, per bouw: in 1866 * / 44.84 0 1857 .0 26.17 M 1868 0 85.017, h, per huisgezin: in 1866 / 5.05 0 1867 , 2.94 0 1858 0 2.887, Per Amsterdamsch pond gerekend is de be- taling in die drie jaren geweest t^en / 1.50. Zulke ongelooflijk treurige resultaten zijn niet alleen voldoende, om dc intrekking der teelt alhicr te regtvaardigen, maar zouden, dewijl die van vroegere jaren 'niet beter zijn geweest *), naar het ons schijnt, zelfs de vraag wettigen : hoe het mogelijk is geweest, om haar nog zoo lang aan te houden. Hetgeen ons onderzoek ons met betrekking tot de welvaart der inlandsche landbouwende bevolking heeft geleerd, is niet geschikt, om *) Zie oudor anderen het voorkomeudo in bet artikel over de I nd igo , Deel II, biz. 525, 2e kolom. 760 PE. • Xa$,226.82V, V ons eenea hoogen dunk daarvan te geven. Om daarvan een algemeeu overzigt te verkrijgen, willeu wij, gelljk wij deden bij de behandd^ van de residentie Japara^ eene berekealng geven van de voornaamste bronnen van inkomfiten voor de landbouwende bevolking, en dat wel over de twee laatste bekende jaren 1859 en 1860, die wij zoo ruim zullpn makea, dat wij stellig eerder boven dan benedon bet peil dier inkomsten.zuJleo. zijn gebleven. In 1859 bedroeg de waarde der geprodu- ceerde padi, volgens den uM- denprijs van dat jaar, eene som van •. / 579j530.— JELet rendement der klap- perboomen hebben wij hier- boven berekend op. . • • . # Voor baar koffijprodukt ont- ving de bevolking. ,. Wij willen des noodi als. verdiend door de bevolking. in rekening brengen de ver- dere op die koflij door bet Gouvemement gemaakte kos- ten ad # . # Voor plantloon van soi- kcr over eene produktie van 56,437.35 pikols ontving de bevolking . « , Over diezelfde boeveelbeid, berekend tegen/4 per pikol, nemen wij aan,. d$it de b^-. volking, wegens .koelielooneui. snij- en transportloon van riet, levering van brandboat, kalk, potten, krandjanffs, bambo^^ alang-akmg en andere ar^ike- len, als ook aan transport der suiker beeft verdiend ^). • . , Wij stellen, dat ook eene bate voor de bevolking zLjjai geweest de door bet Gouver- nemeut op de aan betzelve geleverde suiker gemaakte kosten ad , 5,654.86 23,033,42Va 1&4>361.90V, 325,749.40 Te transportcren. . ./ 1,682,802.417, >) Oe^oegd bij deo vorigen post, stellea wij das dat de bevolking aao plant- ea snijloon, transport van riet en saiker, koelieloon, en diverse lereran- tidn ten diensto der suikerfabrieken, hecft verdiend eene som van / 880,11 1.30 Vi, hetgeen, berekend over eene prodaktie van 56,437.65 pilcols, neer- komt op nagenoeg / 6'/4 per pikol. »^'*^"I^'^- • •/1.682,802.41V, Wij stellen voorta^ dat 1,538 bouws in 1869 met tweede gewassen beteeld, ad /lOO per bouw, hebben af- geworpen r 163,800.-^ dan verkrijgen wij een totaal van /1,836,602.41V, daarvan aftrekkende: a. voor land- roite van bare rijstvelden. . ./ 163,425.327, b. vandevel- den ten behoe- '^ ve der sniber- kultuur gebe- zigd # 14,200.— '", 177,625.32\f, dan botulesi wij nog over eene »om van / 1,658,977.09 die, verdeeld onder een getal vmn 38,891 land- bouwende huisgezinnen, in 1859 aanweag, geefb voor dat jaar een bcdrag van/ 4^65 of nog geen 12 cents daags per huisgain. Voor 1860 hebben wij de waarde der g^ produoeerde padi^ berekend naar den gemiddelden prija, gesteldop / 713,480.- Het rendement der kkq;>per- boomen in dat jaar berekenden wij op , 478,246.-- Voor bare koffij ontving de bevolking ^ 248,466.03»/, De verdere kosten daarop gemaakt bedroegen , 33,943.— Het verdiende plantloon voor het geleverde suikerriet bedroeg. ^ 157,538.06 Het bovendien verdiende voor gepresteerde werkzaam- heden, gedane leverantien en transporten ten dienste der fiibrieken, tegen /4 per pikol van de produktie ad 58,295.48 pikols, stellende op , 233,181.92 Hierbij nog voegende de kosten, gevallen op de aan het Gouvemement geleverde suiker, ad ^ 5,102.09 Eindelijk de waarde der produktie van 2,901 bouws, Te transportcren. . ,/l,859,957.i0V, PE. 761 Tfansport. . ./1,859,967.10V, met tweede gewassen be- teeld, ad / 100 per bouw, stcUende op # 290,100.— mm^-^^^^m ZQO Terkrijgen wij voot 1860 ecu totaal ran /2,150,057.10V, liiervan ^ftrekkeode voor land- rente: a. van de rijst- vdden / 154,893.33 b. van de vel- den Toor de sui- kerteelt. . . .# 14,200.— 169,09^3 dan houden wij nog over eene som van. ...;.. .y 1,980,963. 77Vj die, verdeeld over een getal vfts S9,&74 Itttd- bouvende huisgezinnen, in 1860 aanwerig, ^oor dat jaar geeft / 50.06, of nog geen 14 cents daaga per gezia. In Pekalongan «ijn geene gronden, aan par- ti kulier en in eigendom toebehoorende, doch men vindt er eene ondememiug tot ontginning van voeate gronden ter uitgestrektbeid van 9,000 bouws, genaamd Limbang, en toebehoorende aan de Erven J. E. Hsedxsschbb. Het blijkt, dat de belft dier uitgestrektheid voor geene ont- ginning vatbaar is, terwijl van de audere belft 3,933 bbuws in kultuur eijn gebragt. Op die gronden, waarvoor door den ondernemer in 1860 een hunrschat van / 5,900 aan het Gou- vernement is betaald, wordt koffij en sniker geproduceerd. In bet gezc^de jaar bedroeg de prodoktie 9,636 pikola sniker en 2,276 pikols koffij. Pekalongan, regentschap in de gelijkna- mige residentie, waarvan het het westelgk ge- deelte beslaat. Het is gesplitst in de distrikten Pekalongan, Wiradessa, Seragi, Bandar Goeni- wang, Sawangan en Pekadjangan, met ruim 140,000 inwoners. Het distnkt Pekalongan grenst ten Noorden aan de Java-zee» ten Wes- ten aan Wiradessa, ten Zniden aan Pekadjangan en Massing en ten Oosten aan Batang. Het telt 31,736 zielen. De hoofdplaats van dit dis- trikt, waarin ook de stad Pekalongan gelegen is, heet Paesangan. Pekalongan, hoofdplaats van de residentie en het regentschap Pekalongan, op Java, gele- gen in het gelijknamige distrikt, op eenigen af- stand van de zee, waarvan het strand zandig en begaanbaar is, aan de rivier van Pekalongan, op 6* 53' 45'' Z. Br. en 109' 39' 7" 0. L. liese stad ligt 803 palen Oost van Batavia, 100 Noord-West van Magelang, 64 West van Samarang en 42 Oost van Tagal. De rivier verdeelt haar in twee deelen. Aan den weste- lijken oever staan een logement, eene societeit, de haizen der Europeanen, een nieuw kerkge- bouw der Hervormde gemeente, dat in Julij 1852 werd ingewijd, de Oiinesche kamp, die hier nit nette steenen hnizen bestaat, eenige inlandttehe wijken, waarvan de bamboezen hut- ten door vruchtboomen omgeven zijn, de pasei- ban, de woniu^ fKH den R^ent, eene moskee en-'eene kazerne 'VOor ^eFradjoeriis, Het resi- dentiehnis, het 'postkantoor en de bureaux liggen aan een groot vierkant plein, dat, met schsdnwrijke bftomen begroeid, tot wandelplaats verstrekt. Over de rivier ligt eene groote bmg, waarovcp men alzoo aan den oostelijken oever komt, alwnar bet fort # de Beschermer", dat tot gevangenis en indigopakhuis dient, ge- legen is. Te Pekalongan is eene Gouvernementsschool, die in bloeijenden staat verkeert en tot de besten op Js^va wordt gerekend. Zij telde in 1856 57 leerlingctt. Het schoolgebouw is in 1857 aanzienlijk verbeterd. Pekalongan is de verblijfplaats van den Resident, den Regent, den Becretaris der residentie, en verder van een Hoofd-Djakifa, A.d}Tmci-Djaksa, Hoofd- Panghoeloe, een Kapitein der Chiuezen, ecu Hoofd der Arabieren en een Hoofd derMaleijers. Yoorts heeft men er een havendepartement, een algemeen verkooppakhuis van zout onder beheer van een Pakhuismeester, een agentschap van de Samaraugsche wees- en boedelkamer, een kantoor van landmeting en taxatie, een postkantoor met Post-Kommies, een Notaris terens Tendumeester, en een Kommies-Out- vanger. Deze laatste is tevens Havenmeester en belast met de strandvonderij. Ook vindt men er eene commissie voor onderwijs en eene subcommissie van weldadigheid ten bchoeve der kolonien iu Nederland. De geiieeskundige dienst wordt uitgeoefend door een civiei Ge- neesheer en een Oliicier van Gezondheid. De Protestantsche gemeente wordt voorgegaandoor eenen hier gevestigden Predikant. De Euro- peanen behooren onder de jurisdictie van Sa- marang; voor de inUwders is er een landraad gevestigd. De haven is den ^1^ Mei 1859 voor den algemeenen handel, zoowel voor den iu- ab oitvoer, opengesteld; doch later is die openstelling weder ingetrokken. Er behoort eene kruisboot te huis. 762 PE. Fekalongan, rivier op Java, reaideniie Fekalongan, welke ontspriugi op den bergrug Telogondro, die de wateracheiding uitmaakt met de Serajoe ten Zuiden. Eerst verdeelt zij zich in twee takken, de Telogondro en Mangon, die zich lat^r hereenigen en dan den naam van Koepang aannemen. De Koepang neemt een tak der Fajingan op en ontvangt daarna den naam van Pekalongan-rivier, onder wel- ken zij in see valt. Zij is 24 palen laug en tot op 12 palen opwaarts bevaarbaar, en heeft in de stad 90 Rijnlandscbe voeten breedte. Hare monding is door eene nitgestrekte baak bezet, welke het in- en nitvaren, zelfs van sloepen, zoowel door ondiepte ala branding, moeijelijk maakt. Over deze bank beeft het verkeer met de reede plaats en de produk- ten des lands, die, zoo ala wij gczien beb- ben, jaarlijks op ongeveer 80,000 pikoU kan- nen gesteld worden, moeteu, even ala an- dere handelaartikelen, langs dien xnoeijelijken weg verscheq>t worden. Wanneer de Noord- West-moesson heerscht, staat bet verkeer met de reede meestal weken en zelfs maan- don stil, zoodat bet hoogst wenscbel^k is, dat er te Pekalongan een havenhoofd worde opgerigt. Pekalongan, poststation op Java, resi- dentie Bagelen, afdeeling Ambal, distrikt Wo- norotto. Pekalongan, dorp op Java, reaidentie en regentachap Soerabaja, bij de atad. Pekalongan, dorp op Java, reaidentie Samarang, afdeeling Salatiga, distrikt Oeogaran, met een 730tal zielen. Pekalongan, dorp op bet onder de resi- dentie Soerabaja ressortereude eiland Bawean, op de Westkust, diatrikt Soewari, alwaar, wan- neer men 1 Eijnlandseben voet diep graaft, roodachtige steeuen gevonden worden, die aau- groeijen en wier beatanddeden voornamelijk uit ijzersteen bestaan. Pekamban, dorp op het eiland Madura, afdeeling Soemanap, diatrikt Barat Laut, aan zee en aan den postweg. Pekampat, dorp in Borneo's Zuid- en Ooaterafdeeling, aan de rivier Kahajan. Pekan Baroe, landschap op Sumatra's "Oostkuat, op de zuid- zuid- westelijke grens van bet Siakache grondgebied. Het wordt beachouwd ala privaat domein van den tijdelijken Sultan en telt 250 zielen. Pekandangan, paaanggrahan op Java, re- aidentie Banjoemaaa, afdeeling Band jar Negara, diatrikt Batoer, met theetuinen en eene ihee- fabriek in den omtreL Pekandangan, dorp op het eikDd Madua, in bet Zuiden der afdeeLuig Soemanap^ aan den postweg. Pekandangan, dorp q> Sumatra, reai- dentie Padang, afdeeling Priaman, aan de ri- vier Oelakan. Het heeft eeae druk bezochte markt. Pekandangan Kidool en -Lor, twee dorpen op Java, reaidentie Banjoemaas, afdee- ling Bandjar N^ra, distrikt Baodjar. Pekandjamen, heuvel op Sumatra, leai- dentie Padangache Boveolanden, aan weib voet de rivier Ombilin vloeit. Pekandoh of Limau Badak, beek op Sumatra, in de Lampongscbe distriktea, d^ zich in de Semangka^baai outlast Aan dese beek ligt het gelijknamige dorp. Pekandong, rivier op het eilaad Banka. Pekankoenga, dorp op Java, reaidentie Pasoeroe wan, distrikt Kota Pasoeroewan. Pekantgllan, tbee-etablissemeat op Java, adsistent-residentie Buiteozorg. Pekapoesan, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, tot de stad Baodjermasin be- hoorende. PekaVzie: Fegat en Pakat Peka(dftnan, dorp op Java, reaidentie Tagal, r^«ntscbap Brebes, distrikt iSolem^ Pekatpehadang, dorp in Borneo's Zuid- en Ooeterafdeeling, distrikt Kahajan Ilir, met een SOtal inwoners. Pekaiunan, zie: Pakauman. Peker, dorp op Java, reaidentie Cheribon, afdeeling Galoe, distrikt Tjiamies. Pekeron, dorp op Java, reaideutie Kadoe, regentschap Magelang, in hot Ooston van het distcikt Mittoreh, Peket, zie; Peg at. Peket^ kaap aan de Noordkust van het eiland Soembawa. Peketangan, zie*. Pake ting an. Peking, eiland aan Borneo's Noord-Oost- kust, bij het landschap Bocloengan, in de mon- ding der Kajan, die hierdoor in twee armcn gescheiden wordt. Peking (Moewara-), ook KoewaU Boeloengan of -Boejoekh, middelste hoofdmonding, waardoor de rivier Xajao, on Borneo's Noord-Oostkust^ landschap Bodoengas, in zee stroomt. Zij ligt op 2" 44' N. Br. eu 117'' 47' 0. L. en wordt door het eiland van gelijkcn naam in twee deelcn gescheiden, waar- van het noordeHjke Moewara Setebelanakb m het zuidelijke Moewara Peking heet. In de Moewara Setebelanakb heeft men bij half Uj 11 Bijnlandsche voeten water.' PE. 763 :, dorp op het eihnd Madiiiti, distrikt Bangkalang, aan- den postweg. Pekka, eilandje in den Molukschen Ar- chipel, bij de Znidkast van het eiland Boero, bij Batoe Pegge. Pekobtan, dorp op Java, residentie Ba- gelen, rcgentschap en distrikt Poerworedjo. Pekodjan, buinrt op Java, in de stad Ba- tavia. Pekoendoengan, zie:Pakoendoengan. Pekoenjen, dor^) op Java, residentie en rcgentschap Pckalongan, distrikt Seragi, op de wcst^lijke grens. Pekoentjen, zie: Pakoentjen. Pekoetoean, dorp op Java, residentie Pa- soeroevan, rcgentschap Bangil, in het Zniden van het distrikt Gempeng. Pekoewon, zie: Pakoewon. PSkong, dorp op Java, residentie -Batavia, Wester Kwartier, aan de Mentjerch, Vf^ paal benoorden Bdaradja. ■ Pekoppen, zie: Pakop^n. Pekoren, dorp op Java, r^identie Pa- socrocwan, rcgentschap Bangil, distrikt Gem- peng. Pekou, rivier in Borneo's Znid- on Ooster- afdceliug, welke in de Pemboeang valt. Pekradjan, dorp in Borneo's Westeraf- deeling, rijk Matan, aan de rrvier Yw^n, Pela, twee dorpen op ^^n balven paal van elkander, op Java, residentie Batavia, bewesten de Krokot, 10 pafen van Batavia* Pela, heuvel op ^ava, residentie Bamtam, tusschen de bergeu Kentjana en Dadap. Hij is 898 Bijnlandsche voeten hoog. Pela of Noord-Oosthoek, kaap aan de Noord-Oostzijde van het eiland Boero, op 3** 23' 40" Z. Br. en 127' 16' 24" 0. L., bij welke cene vrij veilige ankerplaats ligt. Pelaban, dorp op Java, residentie Batavia, Wester Kwartier, 2^^ P^^ bewesten den 1^4^ ^jaal op den weg naar Tandjong Kaik! Pelaboean, zie: Palaboean en de daar- mcde vcrbondene woorden. Peladjaran, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, bij de noorddijke grens van het distrikt Taloe. Pelajer, kaap aan Borneo's Oostknst, land- schap Tanah Boemboe, die de Noordzijde der baai KloempaDg bepaalt. Pelak, eiland ten Noorden van Java, op 5** 40' 30" Z. Br. en 106' 33' 30" 0. L. Pelak, dorp op het eiland Bali, rijkjeGiaujar. Pelakan, dorp in Borneo's Znid- en Ooster- afdeeling, rijkje Kota Waringin, aan de rivier Plantikan. Palakan, dorp in Borneo's Znid en Ooster- deeling, distrikt Bekompai. Pelakaran, dorp op het eiland Madura, distrikt Sampang, aan den postweg. Pelak Serani, bunrt op Java, bij de stad Batavia. Pelalangan, zie: Palalangan. Pel ana, zadelberg op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlanden, rijk Menangkabo, die het dal der Sello aan de Zuid-Westeijde be- grenst en op 2,000 Kijnlandsche voeten hoogte boven het dal geschat wordt. Pelang, twee dorpen op Java, residentie Madioen, rcgentschap Ngawi, distrikten Gen- dingan en Sepreh. Pelang, zie: Palang. Pelangrit, distrikt op Sumatra, residentie Padangsche Bovfenlanden, afdecling X Kota's. Pelanjouw, dorp "in Borneo's Westcraf- deeling, landschap Kandawangan. Pel^ntoengan, mineraie bronnen op Java, op de grens der residentien Samaraug en Pe-- kalongan, die op vcrschillendc plaatsen ten Oosten en ten Westen der rivier Lampir ko- men opwellen. Het water verschilt zoowel in tcmperatunr als in smaak, en borrelt op met cen hevig gedruisch, dat vecl overeenkomst met het geluid van verre dondcrslagcn heeft. Bij de voomaamste wel, gelegen in het Sama- rangsche rcgentschap Kendal, distrikt Seloka- ton, aan dc Noord-Noord-Oostdjde van den berg Prahoe, op cene hoogie van 1,960 Bijnland- sche voeten, is cen bad-etablissement, dat, vroe- ger cene militaire inrigting, sedert 1854 cene partikulicrc is geworden, waarin echter Euro- pesche Officieren en manscbappen tegen eenige vergoeding worden verpleegd. Deze wel ligt 60 Bijnlandsche voeten oostelijk van genoemde rivier en vormt cene 8 Rijnlandsche voeten breede en lange en cene 2V2 Bijnlandsche voeten diepe kom. Het ^vater dczer bron, dat eene tcmperatunr van 110.6° Fahbekhbit hccft, is door den Heer P. J. Maibb onderzocht; zijne bevindingen vindt men medegcdeeld in het Naltmrk. Tijdschrift voor NederL Indie, Jaarg. 1, bl. 33 en vlg. Het resultaat zijner analyse is als volgt: 100 grammen water bcvatteu: grammcn. chloorpotassium. . ^ 0,003756 , sodium 0,';U8491 koolzure soda. 0,042648 , kalkaarde. 0,036721 , bitieraarde 0,043325 Te transporteren. 0,443941 764 iPE. Transport. . . 0,443941 koolzuur ijzerprotoxyde. . '. . . 0,001121 alainaarde. • 0,000576 kieselaarde 0,003227 koolzuurgas 0,070556 zwavelwaterstofgas 0,000405 en de volgeude met kwaiititatief bepaalbare stoffen: zwavekure potassa. ...... sporen joduretum potasaii -. # koolzaur maqgaanprotoxydB. ... # organische zelfetaudigheddtt. . . . # Totaal. . . 0,519826 Drie ^aren vroeger werd dit water door Dr. FBBS£im)s sclieikniMlig ondcrsooht. K^e analyse, welko voorkomt in bet' Nainut' en Oeneeaktmdig ArekUf van Ned^riy Indii (D. I, bl. 328), heeft ved overeenkomat met de bier boven gegevene, en dit strekt tot bewijs, dat bet vater veinig aan vemnderlug onderhetig is. De analyse door den Ueer A. WArrz, voorkomende in A^ehiv der FAarifnaeie (CIX, I, pag. 15), is in bet Naitmr- en €^t€skun4ig Archief van Nederl. Indii nader toegelielii. • Pela&toengan, dorp op Java, residentie Samarang, afdeeling en distrikt Salatiga, met een lOOtai Javanen. Nabij bet dorp Soembor, ook in het distrikt Salatiga, ligt do bron Pe- lantoengan, wier troebel water aardolie be vat, waarvan geen gebruik wordt gcmaakt. Pelantoengan, ssie: Goenong Sahari. Pelapahan, dorp op het eiland Bali, rijk Boleling. * Pelapis-eilanden, vier faooge elfanden ten Westen van Borneo, tot dc Karimata- groep behoorende, op 1** SO' Z. Br. en 109* 10' 0. L. Zij zijn onderhoorig aan Pontianak. Polar, dorp op Java, residentie Pasoeroe- wao, afdeeling Malang, distrikt Sengoro, ruim een uur Zaid-Oost van Dimoro on 20 palen van Malang. Het is bewoond door eentge Ja- vanon, die er het land bebouwen en bet nabij- gelegeu bodch ontginuen. Onder ben vindt men ook eenige die tot bet Christendom zijn over- gegaan. Pelar heeft een bedehuia. Pelarang, heuvels op Borneo's Noord-Oost- kust, rijk Koetei, op den regtcroever der Ma- hakkam-rivier, op 5 minunt-mijlen beneden Sa- marinda en 36 van zee. Zij bevatten steen- kolen, waarvan in 1848 door den Heer Kmo, koopman te Samarinda, eene hoeveelheid naar Soerabaja was gebragt, en die aldaar, hoewel zij spoediger verbrandden dan de Engelsche kolen, good zijn bevonden, zoodat door den Resident van Soerabaja in dal jiar «en kon- trakt met hem werd gesloteii wegens eoK levering van steenkolen te Makassar tegec / 42 recepis de iofan^ ran 3,400 Amat. poo- den. Omtrent deze kolen is gunstig gen^ porteerd. Later heeft genoemde Hear ccht« van verdere levering afgezien. De lagenieui H. F. £. Eaht deed in November I«60 een onderzoek naar kolen in deze beuveU, met dat gevolg dat in een der rariJBen aeven lagen werden ontdekt, waarvan cr twee gocd loor de exploitatie zijn bevonden. In April 1S6^ hebben zich derwaarts eenige Heeren begeveji, ten einde met het Gonvemement in onderhan- deling te treden wegens de ovemame der al- daar aanwezige kolenmijnen. Van den niislsg is nog niets gebleken. Peias, zie: Pi las. Pelasea, dorp op Celebes' Oostt^ust, r^ Tomboekoe, aan de rivier Tempoera. Pela^ongkoel, dorp o^i Java, readentie Samarang, regentscfaap Kendal. Op 3 palen af- stabds van deze plaats is een zotttwater^raviQiL Pela^W of Ha to eh a, dorp op ongereer het midden der Noordkust van het e3and Ha- roekoe, een der Uiiassers. Het telde in ISSi eene bevoiking van 1,419 MobanioedMieii, die onder eenen Eadja staan. £r is een Ibrt, #Hoorn" genaamd, met eene bezettii^ van 1 Oificier, S Europesche en 21 inlandsefae man- sefaappen. Ook is er eene kleine moskee. In 1853 telde men ter dezer plaats 7>567 nagel- boomen en 12,645 kokospalmea. Pelawa, goed bevolkt dorp op Gdebes' Noordkust, residentie Manado, landsdiap Pa- rigi. Pele, dorp op Java, residentie en regeet- schap Japara, distrikt Majong. Peleari, zie Pleari. Pel^fba, dorp op de Zaid-Oostx^de van bet eiland Lombok. Pdleben, dorp op Java» residentie Cheri- bon, afdeeling Koeningan, distrikt Kadoe Gede, Peldh, eiland ten Westen van Nievw-GniiMa, in den Wageoe^Misool-AxchipeL Feleiy rivier op Borneo's Oostkust, weike in die van Koetei valt. Peldiy zijrivier der Riam Kiwa, in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling. PeleUa, dorp op Celebes' WesUusI, rijk Mandhar. Pelelot-baai, zie: Plelot*baai. Pelem, distrikt en boofddorp aan den groo- ten weg op Java, residentie Bembang, afiieo- ling Bod jo Negoro, in het Noord-Oosten. BtX distrikt telt 32,388 ziden. PE* 765 Pelenit dorp op Jara, resideniie Kembaag, afdeeling Blorai distrikt Kaiang DjatL Pelem, dorp op Java, reaidentie Rembaug, afdeeling Bo4)o N^oro, distrikt Fasangan, aan de rivier Qondoengan. Pelem, dorp op Jaya, resideatie Pasoeroe- wan, regentacbap Bangil, distrikt Gempol. Pelexn, twee dorpen op Java, residentie Kediri. afdeeling Ngrowo, distrikten Wad}ak en Toelong Agong. Pelem, dorp, op Java, residentie en regent* scbap Kediri, distrikt Sodtoredjo. Pelem, dorp op Java, residentie Kediri, afdeeling Berbek, distrikt Lengkong. Pelem, dorp op Java, residentie Soerabaja, op de westelijke grens van het distrikt Modjo Kerto. Pelem, dorp op Java, residentie Samarang, regentscbap Kendid. Pelem, dorp op Java, residentie Madioen, distrikt Po«rwodadi, aan den postweg^ Hier ligt de suikerfabriek Poerwodadi. PeleiUy dorp op Java^ residentie Madioen, regentscb^ Soemorotto^ dist.ikt Djebong. Pelem, dorp opJava^ residentie Madioen. afdeeling en distrikt Ngawi. Pelem Kidool en *Lor, twee dorpen op Java, residentie en regentscbap Madioen, dis- trikt Tjaroeban, nabij bet boofddorp. Pelem Woeloeng, dorp op Java, resi- dentie Soerakarta, tot de boofdplaats beboo- reude, aan de rivier Batjem. Peleno, dorp op de Westzijde van de Boordeliike landtong van Gilob. Pelentoean, eilandje b\} Borneo's West* kust, op 1° 15' Z. Br. Het vormt een heuvel van ongeveer 70 Bijnlandscbe voeten hoogite, bewassen met boomen. Pelerety zie: Pleret. Pelelga, stain op Sumatra, in de Lampong- scbe distrikten, afdeeling Sekampong. Peleweri, dorp op bet eikmd Mf^jan, on- der een Hoofd met den titel van Kimalaha, Pelidade, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, regentscbap Q?}ila1jap, distrikt Adi- redjo. Pelikolan, rivier in Borneo's Zuid- en Ooaterafdeeling, welke in de Lamandow valt, rijkje Kota Waringin. Pelimbang, dorp op Java, adsislent^resi- dentie Krawang, distrikt Pamanoekan, aan de rivier Sewoe, op de grens van Cheribon. Peling of Si sir, door de Banggaaijers Foeloe Tinggi genoemd, eiland in de Mo- loksche see, tot de Bai^aai-eilanden beboo- rende, ten Oosten van Celebes, op 1*" 4^ Z. Br. en 123'' 1(K O. L. Het is bergaahtig, met bosscben bedekt en door Alfoeren bewooud, die op den laagsten trap van bescbaving staan, veelal in de bosscben io eene but of in de boomen wonen, ten einde zicb aan de kneve* kr^en van de in bunne nabijbeid gevestigde Hoofden te onttrekken. Zij zijn elkander zeer vijandig, verkoopen bunne eigene femilie als slaven en zijn sterk aan den drank verslaafd. De voortbrengselen van Peliug> zijn: rijst, sago, erwten, obCs^ betel, kokos, pinang en aardvrucbten. £r is gebrek aan goed drink- water, waarom de inwoners veel door, buid- ziekten en buikloop geplaagd zijn. Het eiland is verdeeld in de volgende zeventien distrikten: Seasea, Bolagi, Xomboelak, Kawanda, Paisi- loenoe, Tinanko, Sopessi, Totikan, Sembioe, Kobotokan, Eaadi Pandi, Tatakolay, Pilila, Bonitam, Tanato^ Bansama en Mowala^ welke te zamen in 1853 eene bevolking van 6,881 zi^u badden. Het behoort aan Temate. Pelin^aoa* dorpje op Sumatra's Westkust, residentie Padaag, bij de boofdplaats Padang. In den omtrek groeit suikerriet, en men treft bij dit dorp eene rots aan, waaruit de Cbiue- zen grafsteenen bouwen. PelingkoasOy dorp in Borneo's ^nid^ en Ooaterafdeeling, in bet Noord-Weaten van bet rijkje ICota Wariugin. - Pelizkke) dorp in Bomeo^s Zuid- en Ooster- afdeeling, kndscbap Mendawei, aan den regter oever der Mendawei, met 80 Dajaks (1853). Pelintoeren, eilandje aan Borneo's West- kust, onderboorig aan Pontianak, gelegen in de riviermonding Koembang. PelirangaBy dorp in Borneo's Wester- afdeeling^ distrikt Soekadana. Pelissai dorp op bet eiland Amboina, scbiereiland Hitoe, gespanschap Sawani. Peliflsaiit benaming van een deel der kaap Pamantjangan, <f^ Poeloe Laut, namelijk dat, betwelk gelegen ia tusscben de Noordpunt dier kai^ en de rivier Sigam. Pellang, dorp op Java, residentie Japara, afdeeling Pati, distrikt Tjengkal Sewoe. PeUem, zie; Pelem. Pellea, zie: Tjipelles. Pello of Minding, eiland in Borneo's Zuid- en Ooaterafdeeling, in de rivier Kabajan. Pello, riviertje op Sumatra, b\i den Merapi, dat door eene uitbarsting van dezen berg op den 27n September 1862 buiten zijne oevers is getreden. Pelnodan, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, rijkje Kota Waringin, die uiet I verder dan Pedon Gawan bewoond is. 766 FE. "PelOBJigf dorp op Sumatra, residentM Fa- dangsche Bovenlanden, distrikt Pasamaiu Peloeloengan, dorp op Java* resideutie Cheribon, afdeeling en dutrikt Koeuingao. Peloeng, sie: Paloeng. Feloenki, dorp op Celebes, in het Weaten van het rijk Boni. Feloentangy eilandje aau do Weatkust van het eiland fiiiliton. Felodntjoeran, doip in Borneo's Weater- afdeeling, rijk Matan, aau de rivier Ki^oeng* Peloepoe> dorp op Sumatra, reaidentie Ta- panoeli, afdeeling Mandahding. FelOGB, rivier .op Java, residentie Banjoe- maas, distrikt Soekaradja, welkedoorde hoofd- plaats Soekaradja loopt. In dese rivier steeg het water den 30» ea 31^ Julij 1661 17^ Bijn- landsche voeten boveii den planken vloerivan de over deze livier liggende brug. FelolOy dorp op Celebes* Westkust, rijk Kajeli. PelomlxXQf dorp op Java» residentie Fa- Boeroewan, regentscbap Bangil, diatrikt Fan- dahan. Pelopa, aie: Pa lop a. Peloran, dorp op Java, rendentiCi -en re- gentscbap Samaxang, distrikt Grogoi* Pelotan, berg op Celebes, residentie Ab- nado, in de Minabassa. ^ Pemadang Danau, voornaiun dorp op Sumatra, residentie Palembang» laAdaobap. Se- mindo Oeloe Loeas. Pemagi, eiland aan Borneo's Oostkust^ be- hoorende onder Goeuong Teboer. Pemai Soengei^ rivier op Sumatra, resi- dentie Palembaug, die in de Lf^dposi^ang valt. Pemakal Pati, stam of kaboevai op Su- matra, in de Lampongsche distciktea^ c^irikt Telokh Betong. Pemalang, zie: Pamalang. Pemali, kaap aan de Noordsqde van het Ternataansche eiland Wowoni. Pemalong Boenger^ dorp op de West- kust van het aan Borneo's Zuid-Oostpv&ir ge- legen eiland Laut. Pemangkat, zie: Famangkat Pemanko. Qetoh, dorpje op SttBatia^ re- sidentie Falembang, landschap Redjang Moesi. Pemaron^ dorp op Java, residentie Tagal, regentscbap Brebes, distrikt Boemi AJoe. Pemaron, dorp op het eiland Bali, rijk Boleling. Pembahakan, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, in de Yorsteulanden vanBan- djermasin, behoorende tot Amoentai. Pembalaram» gehucht op het eiland Qroot Sangir, dat, faq de laaiate oitfaantiiig van den berg Aboe of Awoe gehed ia verwoeat. Pembangan Badak, berg in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, op de Dowdel^ke greus van het rijkje Kota Warin^^ Pembesar, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, niet ver van de hoofd- plaats. Pembeaar^ dorp op Sumatra, resideatie Falembang, distrikt Ampat Lawang. Pexnboeang, landschap op Borneo's Zuid- kust, afdeeling Sampit, ten Oosten van Kota Waringiu. Het is bewoond door ongeveer 3,830 zielen, als: 1,300 Maleijeis, 200 vreem- delingen en overigens Dajaks. Hiervan woaes in het distrikt SamboeLoe 600 Maieijers ea circa 350 Bajaks, in Pemboeaug 650 Alaleijers, in de Koehin 50 Maieijers en circa 1,9S0 Da- jaks (1S53). Femboeang behoort onder het bcstuur van den civielen Geaaghebber ie Sampit; over de veinige dorpen in de Xoehin zyn bij- zondere Dajaksche Hoofden aangeatdd met de jiitels van Tomo^OM^ JJemang^^ Manio on MadjeM. De Maieijers ;&ijn alien !J£obammedaBea in naaa. De Dajaks zijn Heidenen, hoewel er van deze ook reeds Mobammedaanech aijn gevordeiL Dc Dajaks van de Koehin hehbea ved te lijdec van de roof- en moordaucht der Di^aksefae bevolkiog van Katiugan, on w«lke redeu in de Koehin dan ook vele betdmgi^M wetdca ge- vouden. Over de Diajaka van Pemboeaug &e men het artikel Sampit. Het landschap Femboeang werd yroeger gc- woonl^k Samboeloe of Asaaa genoend, maar sedert het vQrblQf van Raioe Baft^WAS te Penboeang ia die naam aan het gebeele lend- sohap gegei»en. Van de hoofiwatetachridJBg zuidwaarts tot bij het dorp PemboesMtg is de bodem vruchtbaar en voor de meeste knltures geachikt. Yerder suidwaarts tot aaa de kust bestaat de bodem grootendeeb uit sandgroDd* die minder geschikt voor den laodboaw achj^i. Vele meren en moerassen zijn in de groote vlakten gelegeu, welke, bij in kultuur breuging dezer streken, gemakkelijk door wate^leidi]^^ zouden kunnen dieustbaar gemaakt vorden aaa de bewaterlug der velden. in de kleine aprai- ten Sandoel, Lamandoeng, Koaug, Ajoen en anderen, welke zich in de rivier Pcmboeang ontlastea, wordt goud gevonden. Dese apmiteii komen van den berg Satoenoeh, aan welka ooa- telijke heliingen ook goudgronden zgn gdegcn. Eveneens voeren de zijrivieren van den regter oever der Femboeang goud med^ met aane de Lenadang, Aloeb, Savoe (?) en Lio. Aaa de rivier Beai en elders komt eeae goede aoort PI. 767 van klei'ijiimleeii in gtooie hoeveelheid atfn den dag. Beneden Salei, aaa de oevers der Pemboeang, i^ordt zandsteen aangetroffen, wat het YOorliaDden zijn van kolen doet Termoeden. Aan de bronnen van Soenan komt antimonium voor eh oostwaarts van de Kaleh is eene zoute bron. Be handel verkeert in kwijnenden staat, het geToig van de knevdorijen dcr inlandsche Hoofdeo, die, ^ijl zij geen audeir bestaan beb- ben, hiernit eene bron van inkotnsten geiuaaki en bij de Dajaks een gedwongen koop inge- voerd hebben. De bandel vordt met een 20tal zeepraau-wen en kleine toop's gedreven door eenige Maleijers te Baoen en Dajsdcs van Fodoe Petak afkomstlg, die aan het meer Samboeloe gevestigd zijn. De uitvoer bestaat voornamelijk in: bindrotting, bamboe, damar, stofgoud, touwwerk, matverk nit rotting,ytfrof- hout, was, vogelnesten, gezouten visch, trasi en houtsoorten. De iuvoer is GouYernements zout van Makassar, gezouten eijeren, gamhiry klappernoten, tabak, lijnwaden, Ghineesch aarde- werk, Engelsehe geweren, vaatjes buskruid, opium, ijzer en koperwerk, glas enporselein,enz. In 1646 weed de handel nog voor het grootste gedeelte met Singapoera gedreven. Ook worden er goederen van Java en Makassar ingevoerd. De voortbreugselen der binnenlanden worden op groote vlotten tot naar Baoen en Sambc^loe vervoerd. De rivier van Pemboeang is met hare zijtakken het voornaamste middel tot vervoer. De hoofdplaats Pemboeang is gelegen aan den regter oever der gehjknamige rivier, ter boogte van 32 Bijnlandsche voeten boven de oppervlakte der zee eu bevat 40Q inwoners (Mialeijers, 1853). Aldaar heeft de Heer von GAPKBon, in 1853, gedurende drie weken, in de Ooet-moesson, in de schaduw, bniten togt, den thermometerstand waargenomen. Dese was: 's morgens, te 6 uur, 74.6* Fahrenheit, 'smiddags, 0 1^ m 83.2' g •savonds, ^ 6 ^ 80.7'* # 'snachts, ^ 12 ^ 78.2*^ , De rivier Pemboeang of Soerian ontspringt op den berg Damar Batoe en vereenigt zich regta met de Moei^oel, vloeit verder oost- waarts tot in de zuidelijke vlakte, . waar zij een aanzienlijk delta-land vormt> en eindelijk met twee boofdarmen, waarvan de westelijke Gintoeng genoemd wordt, na eenen loop van 76 mijlen in zee valt. Zij is tot aan het xneer Samboeloe voor vaartuigen van 6 Eijn- ' landsohe voeten diepgang bevaarbaar; verder op, tot Njadap, bij de eerste watervallen, voor twee^kojang's-praauwen en verder voor ligte bootjes, die over de watervallen been kunnen komen. Zie nadere bijzonderheden om- trent Pemboeang in de Bijiragen ioi de iaal-, land- en tolketikunde tan NederL Indie, fdige- geven door het KoninkUjk InMuui, I^ieuwe Volgreeks, Dl. Ill, St. 2 (1860), bL 300-^307, volgens nq^porten van voh GA^rfiOK, door J. PXJVA]nPBL GzK. iPemboel, rivier in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeliiig, landsohap Pemboeang, links van de Moenggoe). Pembora, dorp op Java, residentie Tagal, regentschap Brebes, op de zuidelijke grens van het distrikt Boemi Ajoe* Fementari, dorp op Sumatra, residentie Padangsche Bovenknden, distrikt Loeboe Si- Pemepiroe, dorp op Java, ad&istent-resi- dentie Buitenzorg, in het Oosten van het dis- trikt Tjibaroesa. Pemgendingy een der Noord-Anambas- eilanden, in de Chinescbe zee, residentie Kiouw. Pemingir, zle: Pamingir.. Pemoecla» rif aan Sumatra's Westkust, in de Indisohe zee> Pemoedja, eiland aan de Westkust van het eilaud Banka, bij het distrikt Jeboes. Pemoedjan^ eiland in den Biouw-Archipel, ten Noord-Westen van Loz. Het is bewoond door vele Maleijers en Boeginezen. Pemoedjaa^ dorji. in Borneo's Westeraf- deeling, >fijk Siiita&g, aan de Malo-rivier. Pen&O^luii zie: Pamoeka. Pemoelangy zie: Pamoelang. PexAoeloe, dorp op Sumatra, residentie Palembang, afdeeliug Ogan Jlir, aan de rivier Ogan. Pemoengkiran, dorp op Java, adsistent- residentie Krawang, in het Noorden van het distrikt Malang. Pempang, ^and in de Chinescbe zee, tot de Noord-Anambas-eilanden behoorende, resi- dentie Eiouw. ^ Penaga, kaap aan de Zuid- Westkust van het eiland BiUiton, distrikt Blantoe. Penaga, rivier op Sumatra's Noordkust, op de Oostzijde van het koningrijk Achin« Penagan, zie: Panagan. Penagar, een door zeeroovers bewoond eiland, aan Sumatra's Oostkust^ in de straat van Malakka. Penago, rivier op Sumatra's Westkust, ad- sistent-residentie Benkoelen* 768 PS. Fenai, berg in. BonM^ Wesier-afdaelMg* rijk Sintang, tot de reeks Klam behoorende. Penamba, stun of kaboewi^ (^ SuvNitra, ia de Lampongsche distrikteo. Peztsmban, dorp op Jaya» resMkenftie en r^entechap FeJudongaD, dieijcikt Bandar Goe- niwang. Penambangan, dorp og Jafa» reaidentie Soerabajay i^eeliag Sidho Ardjq, ^iatpkt i^ug- gollo Illy alwaar eeiige CbMiezea ,woneii. Penambaogao, dorp op Ja¥^ ceeideatie Soerabaja, afideeliag Uod^ Kei^(^jeA|»^litfo- djo Sari Lor, bij de ooordeiijke. gxena. Penambangan, dorp op Ja^^ i^fui^mitie en regentschap Paaoeroewaui diatrikt Redjasa^ aan den poatw^. PenambaaaDit riviev op foin^ ^orndfOtie Soerakarta, nfdaeUng Soekowati > Wlblani dis« trikt Kadoewang. Zq iwtkat zipb inrirMo- rivier. Penamboeang enPenamboe%aitTJoa- koe8» twee eUaodjea aao de ^faflAkatt'itan Borneo, in de sirai^t TaA Karimaia, o|^ a'' 3^ Z. Br., aan de Zuid-WeaUi^de van Kasdawa* ngan, ondecboorig aan Pentknak* Penamboaluii, bewooad^ <eilatt4, to4 de Aroe-eilanden beboorende, teeidflntie Ba«da» op 6** Z. Br. en 184*» 5F 0. h. Penaxnboera, kaap op Jaita, i<«iiikntiio Freanger Regentschappen, (tie det OtditflQffo dsr Fenaa^ni^baaL bepaalt, op'9''^«aO'>2/firL»'i. Penan^o&t pnni am de Zuidknst van Java, aan de Patjitan-baaL PesampaaB, sies Fanaiviii^iflu/ Penampes^ dorp ep 9RBMtrB« Falembang, afideeHng Banjoa Asia; aaahdemier Lalang, bewoond door KoebQirtk - m /< vm < Penandingt dorp op finmatigr; adsiitent* residentte Benkoeien, daar gdegen^ wasf de Fengawai in de Biadoe Hati taH*' - *' > PenandingaH| rivter op fianwtra^ in> de LampcHigsdie diatriktea, ia bet Zuid^Werten van de afdeeling Sepoetih. Zij ontlast zieh in de Pengaboean*rivier. - ^ //<-••' PMiandiiigan« dorp op Samntr% reaidoi- tie Falembang, landachap Paaoemah LfbBr« Penandjoiig, landtong op Java, aan de Zuidzijde der Freanger R^^taobappeo, aldee* ling Soekapoera, op 7° W 10" Z.Br. enlOS'' 39' 0. L., die zich van bet distrikt Kali Foe- tjang in de baai van Fenandjong uitaliekt en baar in twee deeien^ de Diric de Vries- en de Manrits-baai, scbeidt. De Fenandjong-baai biedt in beide genoenuie inbammen ankergrond aan in 10 vademen diepte. Ook onderscbeidt men de twee deelen der baai onder de bena« ' ( < ♦' ming van Oort- ea Weil-FBMai4iaig«kaB of Panaadjoag W^ilaa en -Koeloa. De iiggiiig ia in de Ooat*FeaandjoBg- of liaaiiUta^ veiiiger. Penandjong, dorp op Sumatca, adntent- Msideatie Beukodea, afiieeMag OMMteden, aan de Soengei Kroa. Penang, dorp in Borneo's Zaid- ea Oeatcr* atieding, aan de rivkr Safaajaa. Pa&aagy rivier in Bomn'a Zoid- «■ Ooster- afdeeling, welke in de Meata]a vaH^ aJSeding fibmpit. Panangaly doip op Java, lueideiiUe Pro* bolinggo, altteeling en diatrikt LanadjaBg. Panaagar, rivier en terp op Borneo's Noord-Oostkasi, hkodsehcq;) Tirota. Het land levert vogelneetjea, was, njst, jnjmm^, katoen en PonaiigaraiL, dorp op Sanatm, resideatie Palembang, aan dfn linker-oever der Lama- tang. Beneden dese pkats komt een hagje Benaaiggaarati^ doip tn Ja^ tveUestie Tap^, cegeaiadhap firebea, dirtrikt Sidtom. Pacanggoengt zies Fenandj^afi. 