Philip Massinger and John Fletcher; a comparison
Het (tok zonde eigenlijk met dit wegvoeren van de laatfte gevangenen nit zijn; maar volgends den eisch der konst moest er, ook zelfs by de voorftellii% der grootfte jammeren, toch altijd een troostgrond aangewczen, een oitzicht voor de toekomst geopend worden. Aan de wrake Gods was voldaan : men moest Hem thands ook konnen als getrouw in z^n beloften aan wie Hem vreezea. Daartoe dient de Vijfde of L^e Handel, waarin de Kristenen nit Pella in het verwoeste Jemfalem de overblijfTels van hnn haardftedcn en 756 KRITISCH OVERZICHT VAN HIERVSALEM VERWOE8T. gcftonren vrienden komen zoeken en door den Landroogd gnnftig worden onffangen; terwijl de Engel Gabriel hun de oorsaken van den val en onderg^ng des Joodfchen Tolki openlegt en hen wijst op de toekomftige vestiging van het ryk des VerlosTen. Gerekt en van vrg minder gehalte dan het voorgaande is die redeyoeringyan den En- gel, en men kan bemerken, dat de Dichter die als 't ware pour raeqmt d9 sa cmMdanu gefchreven heeft en niet langer bezield waa door de liefde voor z|jn onderweip, welke hem by 't famenftellen der yier eerfte BedriJYen sulk een r^kdom van denkbeelden en vu ftyi ingaf. Vooral de fchilderj van het ga]geveld (vs. 2221 — 2236) is, zoo niet ongepast en te aardsch in den mond van een Aartsengel, voor *t minst te getronw en te nitvoerig naar do natnnr gevolgd. 't Is echter nog de vraag, of de Dichter hier niet op sijn Pnbliek gerekend hebbe, en of niet jnist die bertjmde Justitie gefchikt was om een machtig eflekt te maken op de Amfterdamfche toehoorders van zyn tyd. Wie soft er aan dnrven twyfelen, I wanneer wy nog heden ten dage, in onze filanthropifche eenw, de joelende, gapende en belangllellende menigte zien, die zich, wanneer er recht gedaan wordt, om het fchavot i verzamelt? — Van weinig beter allooi is de voorftelling van „*i Helfche Spoock,** dat de zielen met zyn pikftok in den poel ftonwt (vs. 1375, 1379), letterlijk gevolgd naar de onde prentjens van dien tyd, doch daardoor zeer ongnnltig afTtekende bj het echt BjbelTche en daardoor hoog poetifche, dat jnist hier voorafgaat. Ik heb reeds gezegd --en het zoO, bniten dat,elken lezerin't oogzyngefprongen, — dat de taal, waarin dit Trenrfpel gefchreven is, een grooten voomitgang toont: ja, er is een veel grooter verfchil te dien opzichte tnsfchen het JPqfeha en Hierufidtm Venoorftj dan tnsfchen dit laatfte en Vondels beste llnkken. Men vindt in Hitrufahm verwaeft bjna geen bastertwoorden meer, althands niet daar, waar het Ne&rdnitsch hem een voldoende nitdmkking fchonk: en daar en tegen wemelt het van jniste, gelnkkig gekosen of gefinede, van fchilderachtige woorden. De (tyi is over *t algemeen zniver, helder en vloeiend: en verhevene, trefTende, aandoeniyke gedachten of toeftanden worden ook verheven, treflfand, aandoeniyk uitgedmkt. Doch een meer gezachhebbend konstrechter heeft over dit konst- prodnkt een oordeel geveld, waarbj het onze flechts zwak loiden kan. Het is Vondel zelf, die in het Nafchrift, geplaatst achter de eerite nitgave zijner gedichten (1644, bj Joost Hartgens) alle zyne vroegfte voortbrengfelen in ^en nag verwerpende, Hten/aUm venoofft alleen een plaats onder zyn overige mcesterftnkken heeft waardig gekenrd. 1620 DAVIDS LOFZANGH. 757 Waarlchijnlijk achtte de dichter by de voltoojing van het voorgaande Treurfpel zijn taak nog niet ten vollen geSindigd en heeft by, om zijn Icbildery van den ellendigenftaatyWaartoe Jerafalem vervallen was, door het rcbetfen van baar voormaligen loifter levendiger te doen uitkomen, er by wijze van Nafcbrift den volgenden Lofzang of Aanbangfel acb- tergevoegd, dat, gelijk de tytel bet reeds aa^wijst, naar aanleiding van den 122*° Pfalm vervaardigd is. DAVIDS LOFZANGH HIERVSALEM: DIE HEERLIJCKE EN HEYLIGE STAD GODS. OV EKN POETISCHE UYTBRKYDINGE OVKR I>KN 122. rSALM. fck varhewje my dies iUit my gezeyU ts, <fr. 1. ^ ANNEEB ick over 't boofd lerulalems zie baugeii Hetuytgetogenzweerddatharen fcbedel dreygbt: Wanneer ick Sion zie met ketenen gevangen, En dat zoo fchoonen Zon baer p'ruyck ter aer- den neygbt: 2. AIs ick ons daecken zie en muren omgevallen, Ge-effent met bet gras dat 't leegbfte dal befloegb, Eii't pratte Babilon met dees' Tropbeen gaen brallen Die David zegenrijck den Philiftijn ontjoegb : I I I » i ! 1 • I ' VAX ! 758 DAVIDS LOFZAKGH. 1620 I 3. Dan fterft mijn hert van rouw, dan gaet het op een fchreijen, 10 Dan ben ick als de fheeuw die voor den Zomer Iinelt: Dan gaet mijn droeye ziel in't dal van droefhejd weijen, Daer ftadigh eenen ftroom van vochte peerlen zwelt 4. Maer als ick, wederom gekomen tot my zelven, De fpitfen ryzen zie van't heerlijck nieuw gebouw, 13 Den Tempel en't Paleys, die prachtige gewelven, Dan fchep ick zo veel vreugds als voormaels was de rouw. 5. Dan fpreeck ick by my zelf: o Salem uytverkorenl Van blyfchap iuyght mijn hert, van vreugd ontfpringt mijn ziel, Om dat, ick weet niet wie, my luyft'ren komt in d' ooren : 20 De Stad is we'er gebouwt die voormaels neder viel: 6. God God heeft aengezien 't boetveerdige verned'ren Van zijn twaelfTtammigh volck gevangen aen d'Euphraet, De Tempel wederom met Marmorfteen en Ced'ren Den Sterren 't voorhoofd bied, en nae de Wolcken gaet. 7. 25 Het Heylighdom dat praelt met goude en zilvVe vateu : De PriefVren op een nieuw 't hoog Altaer Tmoocken doen : Men hoort de Bund'ren we'er en vette Koeijen blaten, Welcx fmeer geheylight is om 't oflFervuyr te vo'en. 8. Klimt op in 'sHceren buys, klimt op in't buys des Heeren, 30 Van onzer Vad'ren Stad de poorten open ftaen. Laet 's Priefters lippen u Gods Wet en zeden leeren, En aen zijn voetfchabel roept uwen Koningh aen. y. O uytverkoren Stadl o Moeder aller Steden! Door 's Hemels fcliickingh zelf, niet by geval gefticht, 35 Tot een byzonder eynd, door 's Opperften beleden ; Ghy zult mijn doelwit zijn, en ftof van mijn gedicht 10,12 Smelt en svell: hier In pMnaven tin gebeslgd; wanneer Vondel andera gewoon is /muU «a nnft te fchr^jvcn. 35 Door 't Opperjten beleden: d. I : „onder 'a Opperften toezicht " 1620 DAVIDS LOFZANOH. 759 I i 10. O eere van ludeenl o Zetel vande Stammen Die met den heyPgen glans eens Godhejds z\jn bekleed ! Ghy blinckt met 's Koninghs kroon, en 'a Tempels heyl'ge vlammen, 40 Dat elck een die a det van u te fpreken weet. 11. Den yver my verflind, en krenckt bynae mijn zinnen Wanneer ick vieren help op 't ftatighft 't hooge Feeft: Dan ben ick naulijcx menfch, maer een der Cherubinnen : Mijn Lichaem is wel hier, maer elders mynen Geeft • 12. 45 Men ziet een weereld hier van menfchen t' zamen dringen, Van wijd en zijd te hoop vergadert op een I'te': Gelijck de vloeden die van hier en daer ontTpringen, En geven zich op 't left oyt d' enghten in een Zee. 13. De Priefterlijcke Rey, welrieckende van't fmeeren, so Uytmuntende in fieragie, elcx aenzicht tot zich haelt In rocken, gordels, hoen, en gefchakeerde kleeren, In goad en klaer gefteente het oogh bynae verdwaelt 14. 't SlachtoiFer eerft gehecht geknoopt aen 's Altaers hoomen, Met zijn warm ingewand het heyligh plat beflaet. 55 Den Hemely die zich om 's volcx zonden gingh vertoornen, Op d'Offerhanden ziet, en zich verzoenen laet. 15 Daer vanght dan 't loven aen, daer zingtmen Gode Pl'almen : De wind het fnarenTpel en't Goddelijck Mufyck In't hangende gewelf doen d' Echo wedergalmen. 60 Dan juychenfe als om ftrijd met d' Eng'Ien algelijck. 16. God lacobs, roepen zy, van kalveren noch Itieren Kan 't uytgeftorte rood afwalTchen onze fmet, Maer een veel eed'ler bloed van't flachtfchaep goedertieren, 0ns alien tot een zoen en offer voorgezet. SI Iloem: hoeden voor ..lioofQbekleedrelB/* ^ 7G() DAVIDS LOFZANGH. \{\'A) 17. 0.1 \Vy zien allceii op Hem, op Hem alleen wy oogen. Hy word door deze dieiilt ons levende afgebeeld. 0 komt MKSSiAsI komt, en helpt ons onvermogen. Op dat de Ifchaduw vlie die ons voor d' oogen fpeelt. 18. Lof lof zv Gode en't Lam dat eer de fterren bloncken 70 Ons met zijn dierbaer bloed hem zelven heeft gekocht Heft als gevleugelt op uwe herton leegli gezoncken, En draeglit des hoochften roem ten wolcken inde locht 19. O peerle van het rijckl o hoofdftad uytgelezen! Noch zwyge ick dat in u van elpenbeen en goud Ti Staet vol van majefteyt de rechterftoel gerezen, Daer eick zijn vonnis haelt als luda vierfchaer houd. 20. I Hier dringtmen voor 't paleys. d' een moet den Koning fpreken. En d'ander hem te zien is al zijns herten wenfch: Zoo flucx hy zicli vertoont is elcx gemoed bezweken, HO Als hy meer God gelijckt dan eenigh fterflijck menfch. 21. Dat Memphis 't hoofd inhael, en vry den moed laet dalen Voor 't glinft'rende Kafteel dat inde bergen light Dat Sidon niet eens droom dees' fpitfen t' achterhalen, En Tyrus elders wende haer fchaemrood aengezicht 22. «» Zy pronckt gelyck de Bruyt eens Koninghs hooghverheven. Kleynoodgie is haer^9ieragie, en purper hare dracht Den Hemel fcheen verlieft zijn trouwe aen haer te geven, En heeft om dees' Godin alle and're fte'en veracht. I 23. t Zy fchijnt een Paradijs omhelft van zilv're beken, 90 Een Eden daer het Mann' aen't hout des levens groeyt, Een rieckende prieel dat nergens by geleken Geen wintervlagen voelt, maer altijd jeughdigh bloeyt RS Oodin is wcl wat heidensch in een Pralm, waarom ook in do latere uitgaven liot gandrcho racr« ▼eraaderd is In : Kn hetfU ofn tent ftadt^ alle and're fte^n veracht. 90 'f J/out de* Ifvenn: Is „dc boom des levens." I I I 1620 DAVIDS LOFZANGH. 761 24. Zy treed gelijck een Paeuw, wiens fchemerende ichachten | De fchoonfte Vogren zelf ontluyft'ren heel befchaemt. 05 Maor zachty mijn Zangeres! daer i'chiet in m^jn gedachten Dat zy geen roem ontbeert die allins is befaemt 25. ! 't Zv dat ick dan aenzie dat binnen tiwe wallen 't Hoofd Levi vet gezalft, en luda word gekroont: Datze eick nae haren ftaet op't alderheerlijcxt brallen, 100 En dat d' een 't heylighdom, en d' ander 't hof bewoont : 26. Het zy dat ick aenzie, dat ghy begrijpt de Kooren Van't blinckende gewelf 't welck Gode is toegewijd, Daer d' Hemel de gebe'en der Heyl'gen wil verhooren, En als wy zijn vervloeckt ons we'er gebenedijd : 27. IU3 Het zv ick u aenfchouwe als 't beeld, dat ons nae 't leven Een Stad voor oogen bootft, waer van dat yder een. Kick een die vande Geeft des Heeren word gedreven In*t left der dagen word een levendige fteen : 28. Het zy ghy 't munfter my wilt van die Stad toefchynen no Daer onzer Vad'ren God van is de Timmerman, Wiens poorten Peerlen zijn, wiens muren zijn Robynen, Een Stad die eenwigh blijft, noch zich bewegen kan : 29. Ghy zijt lerufalem en blijft mijns herten weelde. Dat Jacob als hy is ontlaft van Babels juck 115 Van verre u heyl toewenfchte, en zynen zegen decide! Dat op uw minnaers daelde een regen van geluck! IM UtM/ler: ,,monrter, model, voorbeeld." 110 Timmerman: Men sonde thands dU woord in dc liooge poSzy niet dnlden; en Vondel zelf heeft Iict in lOn latere vaersen ook nfet gebexfgd: Waarom? — Akkerman^ atnbaehtnnan noch oorlogitnan zal men ▼erwerpen. — 't !• om dat de laatfte woorden meer een genui nitdrukken, waarbU de ver- beeldlng slch de perroon, waanran ge^iroken wordt, onder de gnnfUgfte vormen kan yoorflellen; tenryi de aandnfdlng ^an een bepaald beroep of bedriif de gedachte op lets bnrgeriyks, lets tri- ▼laaU restlgt. Qm die zelfde reden zQn handelaar^ bouwheer, kun/tenaar, enz. dichteriyk, en zun daarentegen lakenkooper^met/elaar, koorddcut/er^ murifkanf, nit den deftlgen dlchttrant rerbannen. A. IIS Deeldt voor ^nitdecld^." 762 DAVIDS LOFZAK6H. 1620 r I 30. Vermids de brand des twirta ne'erblixemt hooghe maren, Ell voorfpoed inde fchoot yan vrede en eendracht ruft, Moet vrede in u altijd en eeuwiglijcken doreii, 120 En't vuyr des dullen krijghs Tteeds blyven nytgeblafcht. 31. Om onzer broed'ren wil, ter liefde vande vninden, Die ghy een herbergh ftreckt en aengename woonft', Wy hertelijcker noch u vrede en welvaert gunden, En wenTchen dat ghy groeyt en bloeyt op't alderrchoonft'. 32. 12.1 Om d' heyl'ge dorpels oock, die binnen uwe veften Geplaetft zijn, en betre'en van A&rons geflacht, Ick fteeds betrachten wil al 't geen u dient ten beften, Gclijck cen die uw heyl zijn heyl te wezen acht DOOR EEN IS 't NU VOLDAEX. Belialve liet dichtftuk van de Heerlijckheyd van Salomony naar Bartas, vroeger in dit deel opgenomen, en 'twelk weinige dagen na Hieru/alem verwoeft in 't licht kwam, mag ook bet hierachter geplaatst Zedigh Ge- dicht vande YdeUieyd der Menfchen enz,^ hoewel bet geen zekere dagtee- kening draagt, onder Vondels voortbrengfels uit dit tijdvak gerangfchikt worden. Nieuwe denkbeelden zuUen wy te vergeefe zoeken in dit ftuk, waarvan bet onderwerp door een leger van dichters voor en na Vondel behandeld is. De nitvoering ftaat by de laatst voorgaande ftukken verre ten acbteren, en herinnert ons eenigermate die van bet Treurdicht op IJenricus de Groote, 768 ZEDIGH GEDICHT, VAMDH YDELHEYD DER MENSCHEN EN WANCKELBAERHEYD DKR KONINGH-RIJCKEN. 1. ^», LCK heeft gebiedens Luft^ elck tracht naer hooge ftaten, Na eenen Tytels glans, nae Myters, Staf en Croon, Na Bifdom, Graeflijckheyd, en Rijcken boven maten : ^^;. Elck wil als aerdfen God hier bouwen zynen Throon. 2. 5 Indien fulcx heyl aenbrocht, ick wild oock daer na ftreven Om *t ampt eens Vorften, Graefs of Koninghs te bekleen, Maer overmids fulcks heyl aenbrengen kan noch geven, Verfoey ick 't al gelijck, en acht van alien geen. 3. Wat fegh ick, zijn dan niet Monarchen hoogh gebooren? 10 Als met den heldren giants eens Godheyds aengedaen: Dien felden haers gelijck of niemand komt te vooren Kan ergens falicheyd dit Heyl te boven gaen? 4. 't Is waer ick latet toe, datP uyterlijck voor d'oogen Sijn met een wolck om-fchaut van grooter Majefteyt: 15 Maer innerlijck in't hert, is 't niet als waen en loogen, Is 't vol van flaverny, dmck en katyvigheyd. ZKDioH GEDICHT: dezo tytcl, biykbaar een Haaffche narolging van *tfFr. poimM moral, kan hier al- weSr alB eon ftaaltjen dienen van Iiet misbrnik, 'twelk van den adjectlvalen nitgang i^f gemaakt werd, en zoo dikwerf tot belachlQke en verkeerde woordvonntngen goleid heeft. 8 Vtrfoej/ moet worden opgevat als „verDnaad;'* aan ver/oeien wordt heden ten dage een meer on- edele beteekenis gehecht. Id Aengedaen is .^bekleed.*" II Haeri gelijck: d. i.: „hnnB gelQken," namel. „hini medemenfchen,'* en men rerfca den sin aldns: «,die xelden of nooft aui iomand anders te benrt valt." ic KatftijKffd Is f.ellsndlgheld, rampKaHgheid." Zie bl. 120, vs. 50. 764 ZEDIGH GEDICHT. 1620 5. De Croon al fchencktre een Son van Gout en Dyamanten Is haer een laftigh pack : de zyde en purper dracht, 't Lijf noopt met ongemack : de Dienaers en Trawanten 20 Haer 't harte beven doen, en forgen dagh en nacht 6. Den Sfepter zijnl'e moe te hand'len en te dragen, Om dat meer Rijcken niet I'taen onder haer gebiedt: Is d'eene werelt haer, en hoorenle gewagen Van't ander werelts Rijck, zy huylen van verdriet. 7. 25 Zijn d' Onderdanen veel, veel valter te beftieren : En na de volckren zijn in zeden onderfcheen, Zy onderworpen zijn elx zeden en manieren. Of d' een of d' ander raeckt te iichtlick op de been. 8. De Molt haer edick is, hoe zoet en uytgenomen: 30 Bancket noch Veneloen haer honger niet verfaet: 's Nachts als een ander ruft fo fchiet haer in haer dromen Dat yemand na haer kroon of na haer leven llaet 9. De vyanden zijn veel van binnen of van buyten, Is 't een rumoer geflift, het ander dat ontftaet, 33 Van bayten ftaet haer toe des vyants heyr te I'tuyten, Van binnen toe te fien voor oproer of verraet. 10. Soo haer den i'eghen mift van welgeboorne Soonen, Of ilTer maer een vrucht, fy forgen voor mifval : Zijn oock de Kindren veel ly duchten om de Croonen, 40 Een bloedigh ftrengh gevecht ten leften volgen fal. 19 Noopt: De ware beteekenit van noptn la „priklwn. fteken,** en vandaar de overdracbtelyke ran ,,TOortdrUTen.* De miter noopt xUo peerd met de nx>ren, de herder x^Jn ree met den prikkel, eeo omttandigheld den menach tot handelen ens. Hier ter plaatfo evenwel la *t oojoist gekosen, omdat er altooe een beweglng by tadertleld wordt. so Bn/orgtn: d. 1.: „en besorgd maken." 37 Six teden: namel. „Tan elk vott in *t bjrsonder." 30 Vtm/oen : 't Fr. vMO^/ba, „wildbraad.'* 35 Sfaet haer toe: Toiftaan werd door once oudo fchrUvers in velerlei beteekenis gebeslgd} dear kan men by kiliabx 't bewUs van Wnden. Hier vervangt Jtaet toe *t Lat. decHy en moet men dea sin al- dua verftaan: „v*n bnlten behoorem ay des vyanda heir te ftoiten." 36 Sorgen voor „zUn bezorgd.*" -> Mi/val voor „mi8kraam;" als in *t H. D. 39, 40 S^ duchten om de Cioonen een bloedigh enx. : lees: ay duchten dat om de kroooeo" onx. 1620 ZBDIGH 6EDICHT. 765 I 11. Kort-om; lb glory-rijck en heerlijck alfe Ichynen, Voor 't uyterlijck gelaet, foo deerlijck wederom Haer innerlijck in't hart doorprickelen veel pynen : fiehalven datf op 't laetft verwelcken als een bloem. 12. 43 AJs d' onverwachte Dood genaeckt tot haer Palleyfen, En aen haer Poorten klopt: die naulijcks opgedaen Een droeve Item ontmoet, 't is tijd ghy moet vorreyfen, Monarchen maeckt u ree! 't is hier met u gedaen. 13. Daer vanght het (uchteu aen met uytgeftorte tranen : 5o Adieu mijn heerlijckheydl adieu mijn Werelds rijck! Houd van aenbeden op : mijn knielend' onderdanen! Mijn Son is laegh gedaelt, mijn glory valt in't flijck. 14. Dan zijnCe min noch meer als d'arml't der bedelaren, Die om een kruymken Broods voor hare traly badt: 53 Indien de balfem 't Lijck mocht voor 't verrotten fparen, Dit mocht al 't voordeel zijn 't geen noch een Coninck had. 15. Wech dan met d'ydelheydl daer fo veel duyfent menfchen In ftellen 't hooghfte goet en't alder-opperft heyl: Wort Vorften nws gemoets, wat wildy Tchoonders wenfchen? 00 Dees deughd is ongemeen, nochtans voor yder veyl. 16. Een machtigh Coningh is 't, die zijn verdorven luften Zich ondenvorpen heeft, en over haer gebiet, Die zijn gemoet befit in ftilheyd en in ruften, En willeloos in God niet anders wil als niet. 17. C5 De fulcke draeght in fich zijn Coninghrljck beflooten, De fulcke vint in hem al 't geen hy in God focht, Door 't uytgaen van hem felfs, en door fich felfs t' ontblooten Hy als gefegent heel het aertrijck aen fich brocht. 46,47 Do zin is: ,.een droeve (tern ontmoet (kllnkt tegen) aan de o/>«figedane poorten M In hem voor ,^in cich/' 766 ZBDI6H GEDICBT. 162^1 18. Vermits men folcken heyl onwetlijck iiiet mach erven, 70 Dat is, ten zj men daelt van't Goddelijcke bloet: Is 't wonder dat dan veel dees hoocheydt moeten derven? En datmen felden vint eon Coningh naer 't gemoet? 19. Verlieft u felven dan en word uyt God geboren, Indien ghj anders haet der fonden llaverny, 75 En UW8 Ziels vryheyd lieft, ghy werd als uytverkoren, Gefalicht en gefalffc, tot fulcken heerfchappy. Dit fongh ick daer tck loch gerujl en onbekommert Van (T ut/tge/treckte Eyck be/chaduwt en belammert 767 Het was mijn voomemen geweest, ook nog in dit Deel de Hdden Godea, benevens eenige kleinere gedichten op te nemen, door onzen Schrjjver omtrent dozen tijd in 't licht gegeven, en na welker vervaardi- ging in zekere opzichten een nieuw tijdvak voor hem aanving. De nit- gebreidheid van het eerstgenoemde Dichtftnk (liever een Dichtbnndel te noemen) verplicht my echter, dit en de overige in een volgend Deel op te nemen ; terwijl ik de plaats, welke my hier overblijft, my ten nntte wil maken, door er een viertal gedichten in te fchuiyen, die reeds vroe- ger hadden moeten zijn opgenomen: een verzuim, 't welk my, hoop ik, niemand ten kwade zai duiden, die gedachtig is aan de groote moei- lijkheid, gelegen in het juist bepalen van den tijd der voltoojing van zoodanige vaerzen, welke zonder jaartal in de oude uitgaven gevonden worden, en die tevens bedenkt hoe zeldzaam Tommige oude liedeboeken of byzondere bundels van onze vroegere dichters in de boekeryen en in den handel voorkomen. Drie van deze Gedichten behooren tot Vondels eerrtelingen,alszijnde, even als het Nieujaersliedt, hierboven op biz. 24, reeds in 1607 vervaar- digd. Immers komen zy voor in zeker Liedeboek, uitgegeven in dat jaar, te Amfterdam, by Dirck Pietersz., in de witte Perffe bij de Oude Brug, en betyteld : Den nieuwen verbeterden Lufi-Hofj gepUmt vol uytgele/ene, cierlijcke, cmioreufe ende vrolijcke ghe/angen enz. Den derden Druck gebetert en veel vermeerdert, Ook zijn zy geplaatst in den tweeden^ verbeterden en vermeerderden druk van het tweede deel van Vcndek Poizy^ van dien bundel, die, tot 's dichters groote ergemis, door een ongenoemde ver- zameld en te Schiedam in 1647 uitgegeven is; terwijl zy zoowel in den eerften druk dezer uitgave als in de eerfte drukken van het Liedeboek alien gemist worden. AUeen het tweede dier gedichten is in de gewone 4® uitgave van Vondels poezy, en wel onder de Oude Rijmen, doch on- der een anderen tytel, opgenomen ; maar de beide overige zijn in de talrijke uitgaven van Vondels werken en andere dichtbundels van dien tijd, welke ter mijner befchikking zijn, nergends we6r te vinden : en ik kreeg eerst kennis aan het beftaan van het Liedeboek en den jongeren Schiedam- fchen druk, toen het te laat was om deze vruchten van Vondels jonge- lingsjaren op haar plaats in te lasfchen. By vergelijking met het Nieujaersliedt (biz. 24) zal men zien, dat zy dit vaers in gemakkelijkheid van verGfikatie en zuiverheid van ftijl over- treffen ; 't welk ook gedeeltelijk kan worden toegefchreven aan het gebruik van een dichtvorm, waarin de Schrijver zich losfer en vrijer bewegen kon. Zelf fchijnt hy er niet mede op gehad te hebben, daar hy ze niet waardig gedordeeld heeft, om ze later voor de zijne te erkennen, en in de verzameling zijner gedichten op te nemen : offchoon zy lang niet ont- bloot zijn van bevalligheid; — maar misfchien wilde hy ze onderdrukt I ( DB JAOIIT VAN CUPIDU. liebben ora deii anrt der bezongen oiiderwerpen. Juist deze maken ze voor ons van dubbel beliing; want wy leeren er uit, dat Vondel reeds aU jongeling, en waarrchijnlijk voor zijn vaders negotie, op reis is ge- wecst,en weloverzee; — misfchien nRarDeneniarkenjdoch I'tellignaar Friesland en Overysfel: — en tevens dat Iiy daar niet oiigevoelig is geweest voor de fchoonen, welke hy ontmoette, en waarvan eene in 't byzonder zijn hart fchijnt veroverd te hebben. Hy heeft hier later mis- fchien niet voor willen nitkomen, en daarom vermoedelijk, als ik reeds zeide, het vaderfchap over liet eerftc en derde dezer gediclitjens verloo- chend, en de Dedicaiie aen de Jonckorouwen van VrieJUmdt m Over^iljel Jierdoopt in Am df Jonckvrnuwen van Nederlatidl. JAGHT VAN CITIDO. N het zoetfte vanden t\jd Als Zephyrus Flora vrijd, Als Phoebus met helder ftraleii Taurus fnel gingh acbterhalen, fjuam Cnpido Venus zoon s'Morghens tot fijns Moeders tbroon, Eor Tithons Bruyt met verlanglien Verthoond haar bloeyende wanglien. VcnuB lagh in mile zoet i» Die door Lethes werd ghevoed : Cupido met heulTcher Tpraken Onverziens haar deed ontwaken, Moeder riep hy flaapt ghy zaght : k' Neem oorlof ick ga ter Jaght. 1 Zy ontfprangh en goedertierigh Schoof op haar gordijnkens chierigh : Wei fprack zy mijn zone waart, Aanvanght gliy uwe dagbvaart? Ick wenfch u kracht zoo vermeerc DB JAGHT VAN CUPIDO. 701) 20 Dat niemant u pijien kcero, Keert in tijts tot mijn paleys, Portuyn bejonftigh u reys. Floecx heeft zich Cupido waardigli Tot de Jaght fnel ghemaakt vaardigh, 21 Niet als Adonis beangft Om der wilder dieren vangft, Maar om hemel en aard' tranigh Zich te maken onderdanigh, Hy ftreelde zijn hayr vergult, 30 Zijnen koker hy vervult Met zijn pijien, twreed bezuren, Doch verfcheyden van naturen, Waar meed hy zonder gel'chil De Minnaars pijnt naar zijn wil, 31 Hy ontfloegh zijn wacker vlercken Om zijn krachten t doen wercken : Eer hy toeghemaackt vol jonft Was door der Charites konft, Zagh hy swerrelts lamp verFchijnen 40 Dies hy tot de reys ging pijnen. Aura end' Zephyrus beyd' Speurend' dat hy was bereyd, Als voor-boden gin gen zweven, lieecxkens, bladren deden bevon, 41 Cupido haar volgde fnel Om I'pelen t' gewoonlijck fpel : Beyde menfchen ende Goden Ilaalt vernamen door dees bodeii AVat quale haar overviel *» Tot beroeringh van haar ziel : Maar eer zy conden ontvluchten Defen fchutter (t' pijniijck zucliten), Werden zy in korter i'tond Van zijn pijien wreed doorwond, .VI Ghelijck t' nachtegaalken jueghdigh t' Welck int' quinckeleren vrueghdigh 3» Adonit bHMgft: Adonis was, als men veet, de minnaar van Venus, en een grnot llefhcbbcr ran de Jaclit. Beangji om dtr vilder dieren vangjt rtajit hier voor „begccrig naar enz." In den sin als 't Eng. anriout nog wel heeft. SI l^reed bfturen: te wreed ftaat hier in den zin van ^teer wreed" en beturen voor „om te bezoren." De beteekenis is dns: „dle men te wreed, te JammerlHk, bezuren moet/' 33 Waar meed hp tonder ge/chU roor „waarmede hy zonder wederftand van de ztJde der minnaars.'* 39 tfy ontfloegh is ,.h]r noeg nit." aP-s« Verfta: „eer hj door de corg der GratlKn ultgedurcht was, zag hy de zon opicnmcn.'* M Diei Ay tot de rey$ ging pijnen moest eig. z(jn : „dies hy ticii tot de reis ging pfjnen^'* d. I.: „dies hj de moelteTolle relt ging ondememen.** Zie Uitl. Woord'nb. op noorr, en kil. in v. 41 Aura beteekent eenvondig „tochtJen, windtjen,*" doch rch\int hier, naar de Tamcnvoeging met „Ze- phsTms** te oordeelen, door den dichter voor een bepaalden wind te zjjn genomen. lllafeliien wel Toor F.nrns. I DC WRRVKH T«M J Vft» VnNnrT.. I 49 770 DE JAGIIT VAN OUPIDO. Oiiverfins zich vint bezet, In des voglaars liCtigh net: Alzoo dees vrye in orden 1.0 Moel'ton liefdes Haven worden : Jupiter iiyt den Olimp Die voormaals met fpot en Icliimp Del'en »Iager gingli begecken, Molt nu liefdes keten trecken: (,> Appollo, en Pluto rijck, Mercurius vol practijck, t' Molt al onder zijn jock buyglien : Mars molt Venus borften zuyghen, Niet de rechter borft vol wijn TO Maar de llincke vol fenijn : Lyaeus voor zijn zoete dmyven Molt nu liefdes fpijze kluyven: t' Kint hielt d' overhand int' perck Over menlchen, Goden Iterck, 7-> Vingh en fchoot ftadigh vol qualen, t* Waar te lange ora verhalen: En ghelijck t* vermoeyde hert d* Welck in ftrickon is verwert, En s' Jaghers lift is beproevigh, so Sclireydet bitter tranen droevigli, Alzoo oock met tranen clck Molt vervullen Venus kelck: Del'en I'chutter naar aijn wenfchen Trefte Goden ende menfchen. s5 Den tijd die (fteeds onvermoeyd) Ghedurigh voort-vaart en fpoeyd Liet Hefperus zien ter wijlen Cupido verfchoot zijn pijlen, d' Avond deckte s' werrelts oogli: D' Weeldigh kint naar Paphos vloogli, Om zijn Moeder te verzellen, En zyn avonthuur vertellen, A Is Venus haar kint vemam Zv hem in haar armen nam, '.H) I I I 5<i In orden: d. i.: „elk op lun bcart." 66 Mereurha 90l prad^fck: alt God der kooplleden — en dor dieven. 71 Lpaeu*: cen der naraen van Bacchus. 74 Over men/dien, Coden /terct: verfta: „oTer menOcben en machtlgc Goden." 7i Qualen: OTerdrachtel(jk Toor „wond6n/' ;» En *" Jagher* lift it beproevigh: d. 1. : „en 's Jagers list l)e]Mroeft, ondervindt " 8t Tr^te : om de maat Toor „tTot*" »i, 86 Eon klawentlen van pleonaimen. 89 j' Wen-elts oogh : „de Zon." DEDICATIE. 771 OS Zijn komfte was haar vermaacklijck, Schonck hem mild den Nectar rmaaeklijck, Tot dat hun den zoeten nacht Stillekens in rufte bracht. J. V. VONDELLEX LIKFI>' VKRWINNKT XL. DEDICATIE AKN DR JONCK-VROUWEN VAS VRIESLANDT ENDE OVER-YSSEl.. L8 Venus goedertier de liefd' ter werrelt braclit, Wert Jupiter beroert „die terl'tond alle Goden In s'hemels boogfle zaal liet dagen door zijn boden, Die aan dit kints ghedaant oordeelden met voordacht, Dat by de menfchen zouw' beroeren met tweedracht: Dies zy beftemden al dit dertel wicht te doden: Venus dit liaaft vemam „is met haar kuit gevloden, En bracht het om te voen by u, o zoet gellacht! Dit kint hebdy gevoed, geleert^ en bovendien 10 Met boogh' en pijien ftraf gewapent, en voorzien, Het treft (naar uwen wil) ons met zijn fcherpe ftralen, Dat wy als zwanen droef voor onzen onder-gangh, Met een treurigh geluyt, u bieden ons gezangh: Jonck-vrouwen u gezicht laat min'Iijck daar op dalen. LIEFDE VEUWINKET AL. J. V. VONDELLEN. 1 Venus goedertier voor ,.,i\e goedertieren Venua." />« lie/dF ter: hard en Ttroef, te erger, omdat bier de liefde het onderwerp ran *t godicht ultmuakt. 2 Beroert Toor „ontroerd, bcwogen." « Die aan dit kints ghedaant oordeelden met voordaeht : Verfra: ,.die (namcl. do Goden) met vourwc- tenrchap ait het voorkomen, de fyrionomie van dit kind opmaakten, Uat by, enx." « Dies tif bejlemden a/ : d. i : ndies zy eenrtemmig benoten." 7 In do latere nitgave Is de aanhef van dezen regel, om het mctrum, vcranderd In : bit Vmus hucjl vemtm: „zoo haaat Venus dit vcrnam." 10 Pfjlen firaf voor ,,ftraflre, fcherpe pyien." Het opitheton is nict gelukklg gekozen. 11 SbrcdeM oneigenltfk voor „ptilen." 13 Met een treurigh gelugt: Verkeerdc klemtoon, gelyk er In dit klinkdicht roeer voorkomen. OORLOF LIEDT, ■ DEN THOON: DK HEVN LIEFDE VIRIGH. ' SviJL Haturnus vluchtigli t Die ons lieeft vergaart I Oils iiu Icheyden zuclitigli i Dut'dt: glielieel bezwaart J Neem ick met verlaiiglieii Oorlof aaii u niijneii „lurt, Gh'ebt mijn hart bevanglien, Ick verwacht naar pijnen „rult. Doch lioowel v/y Icheyden 0 Mt't droefheyd en pij'n, Jii met tranigh fclu-eyden ZaI u loot aaiifchijn, d' Wcick uiy heeft verwonnen Door Cupidos Ichichteii „fi;l, J My verheugen konncn End' mijn hart verlichten „wel. Ju mijn liet'de kraditigh Die ick t' uwaarts droagli, AIs Pirum eendrachtigh, ill Blijft Q trouwe I'taagh, Dit zal ick doeii blijckeii AIs die tiefd' beltr^det „iiiy, K' zal geonlins bezwijcken Voor de dood bolijdct „vry. J Noeyt minnaar geftadigh AIs ick dijnen knecht, Min Hero weldadigh, Die u hayren vlocht :r duldclijk, Hsn ku sr DDd<:r TrrltuD: „ OORLOF LIKDT. 773 Als Diana chierigh, 30 My van gbelijcken „gberiefd', Groeyt in liefde virigh, Trooft my laat blycken „de liefd'. Stort dijne ghebeden Als ick ben op reys, 35 Op dat ick met vreden Keer in dijn Paleys, Bid Neptunns gonftigb Dat by zy beboedigh „my, Ende AeoIF my jonftigb 40 Door Zepbir' voorfpoedigh „zy. Trouw als Penelope My Ulysfes wacbt, Ick ftel all mijn hope ^ Op u dagb en nacbt, 45 Als Ocean woedigh Het gantfcbe fcbip deyzen „doet Door golven onfpoedigb Zal ick aan dy peyzen „vroedt. L\jdzaam wilt verwachten 50 Mijn weercoml't verhuegbd, Met wanckel gbedacliten Maackt geen ongenuegbd, Gheen Paris licbt-vaardigb, Ben ick zoo gby mercken „mooght, 55 Oenone waardigli My een vruegbds verl'tercken „tooght. Mijn Tempe verbeven Daar ick in vermey, Mijn vruegbd* en mijn leven, 00 Wiens trooft ick verbey, Wie kan my aftrecken Van u lieflijck wefen ,^oety 91 Groq/l (taat in do gob. w. 2^ p. mcorv. ala In die dagcn gebruikelUk waa en nog In 't Fr. en U. D. als regel doorgaat wanneer men een pcrfoon op ongemeenzamo wyce toef^rookt. 87, If Oo^fiigh on jomftigh la *t aelfde, on do verandering van medeklinkert hier dus een rmokkelary. 41, «2 Yerfta: „wacbt my (aw) Ulysses zoo tronw als Penelope (wachtte).** M iHjn fBtercomJl vtrhueghd: d. 1.: „mUn blQdo weSrkomst.'* si,»3 Vorfta: ,,verrcbaf a geen ongenengte door to donkon dat Ik in myn trouw zoQ wankelen." SI Mooffki voor „kant.'* ss Genome : Do maat van bet gedicht zoft vereifehen, dat dtt woord in vier lettergrepon gelezen word : O-t-no-ne* — Oenone was de beminde van Paris, die by iater ter wllle van Helena verliet. &s,M Verfta: „waarde Oenone! bewiis (tooghO my dnbbelo vrengd (namcL door nlet te tw^felen aan mQn tronw.)" I t 774 OORLOP LTEDT. Ghy kont my verwecken Door u dueghd gheprezen „gi>et. I o^ Cyrces toonder kruyden Hoef ick foecken niet, Int' noorden oft zuyden Met pijn en verdriet. Ghelijck Glaucus zwaarlijck 70 Om Scylla veel pijuen „leet, Ghy troost ray eenpaarlijck, Zijt myn medecynen ,,reed : I ruiNGK. I , Oorlof mijn Princell'e, ' Waardich om te befpien, t vt Voor de laatfte lelTe, Tot een wederzien, AIs mijn quaal zal biulVen U bywezen vruegdigh »,hier; ' Met een truerigh kufl'en, 80 Oorlof ghy fchoon jueghdigb „dier. likfd' verwivxkt al. (i3 VenceektH ia liler ^opwekken, ontftoken in mia." 65 Toonder kruijfden^ als in *t oorfpmnkeiyko ftaat, zal gewls .,toorerkraiden" moeten zijn. fi9,70 Zwaarlijck behoort by pijnen In vs. 70, oo in«n rerfta: ..QolUk Glaaeaa om Scylla voel zwarc pnnen leed." De zeegod Glaaeus bemindo de onvcrblddeliJka Scylla derraate, dat by zlch tot Circe wendde om tooverkraiden, ten eiode daannede irederlfefle by Scylla op te wckken. Maar Circe, inagelQks in mln roor den zeegod tmtvonkt, hcrfchlep haar medodiagfter, terwyi dezo zicTi baadde, in het monfter, dat later den zwervenden Ulysrea zooveel Tchrlk aanjoeg. 71 Kenpaarlijek Is zooveel te zeggen als ,.met (telifke mln.** Ilet vierde dichtftukjen, dat reeds vroeger had moeten worden opge- nomen, is het klinkdicht op den beroemden zee-ontdekker Schoutcn. Ik had, door den ftijl van dit gedichtjen verleid, gemeend, dat het van latere dagteekening was dan de nu reeds opgenomene, en het op 't jaar 1626 gefteld; toen my, juist na 't afdrukken van Hierufaleffn verwoejl, een Verzameling van Reisbefchrijvingen gewierd, waaronder het Jour- nael o/te Befchrijvinghe van de loonderlijcke veyifey gedaen door Willem Comelisz. Schouten van ffoorn^ in de Jaren 1615, 1616 en 1617, hoe hy bezuyden de Strate van Magellaen een nieuwe Paf/agie tot in de groote Zuyd'zee ontdeekt^ en voorts den gheheelen Aerdt-kloot om-^he-feyU heeft. Wat Eylanden, vreemde Volcken en wonderlijcke avontiteren hem ontinoet ANAGRAMMA OFTE NABM8PREUCK OP W. C. SCHOUTEN. 775 I zijn. Tot Amftelredam voor Jan Jansz. Boekverkooper^ in de Pas-kaert 1 618. Dit Journaal prijkt met een niet onaardig Titelvignet, voorftellende een gezicht op de ftad Hoorn, met een groote plaat, eenige zeekaarten en een paar platen, min verdienftelijk dan de bovengenoemde en waar- rehijnlijk later ingezet. Het werk wordt voorafgegaan door een Opdracht aan de Regeering van Hoorn, een Voorrede, een Anagram (waarvan het vervaardigen toen ter tijd een even geliefkoosd als hoofdbrekend en on- nut tijdverdrijf was) en klinkdicht van Vondel (beide hieronder volgende), en eindelijk een tweede klinkdicht en vierling, geteekend met de fpreuk : blijfi volftandig. De zoo even genoemde groote plaat ftelt de beide wae- reldkaarten voor, waarop de reis van den beroemden zee-ontdekker is afgebeeld. In het bovenvak ziet men de borstbeelden van Magellaan en van Schouten, elk met een Faam achter zich, die op een voetftuk ftaat en een lauwerkrans boven 't hoofd van den reiziger houdt. Door open venfters ziet men achter Magellaan zijn fchip de Victoria^ achter Schouten de Eendracht in voile zee zeilen. Ter we^Tskanten der waereldkaarten zyn kleinere borstbeelden, de zeereizigers voorftellende, die Schouten waren voorgegaan, en op wie gezinfpeeld wordt in het hier achter vol- gende klinkdicht van onzen dichter, ANAGRAIIA OFTB NABXSPRKUCK >; I VAN DKK WEL-GHKOBFKKNDEK. EN DAPPEREN HOORKBCnRK ZRB-RIDDKR *) WILLEM CORNELISZOON SCHOUTEN. , H(X)RENSE, WILCOMT SNELLIC V SON. V I) Naemjjpreuek: d. i.: ^Jprttik of gezegde, dat aan den naam ontleend is," of, nogbeter, „doorden naam rerkregen wordt."" Mecr gelnruikeiyk Is de Tcrtolking van Anagram door ^letterkeer." 3) Zw-ridder: rtdikr heeft hIer niet de beteekenis, welko thands aan dat woord gehecht wordt, maar eenroudig die van „r^der, beryder.*" Even xoo t^reckt men nog heden in dichtorltikt* taal van „kloeke zeebertJders/* 3) Ten gemakke van de liefhebbers: I 2 3 « 5 6 7 8 9 10 II 12 13 M I& ((• 17 It) 19 20 21 22 23 2« 2S 26 WILLEM CORNELISSOON SCHOUTEN. 21 K 33 9 ft m l& 25 I 9 3 7 IG fi 2t It 10 II 12 « 13 20 23 19 17 2fi II 0 0 R E N S E W I L C 0 M T SNELLIC V SON. KLINCKERT 1)E WONDRRLIJOKE RKYSE llOORKSirKKN MEVR-«AN WILLEM CORNEIJSZ. SCHOUTEN. L8 over Hoorii blies de Faein haer gulden Jiorat, Hoc Scliouteii d'aerdcn-kloot op nieus was ooi- gegaeii, Niut als meer and'rc, door de Htract van Magellaen, Mner cl'cngtc van le Mnir, zoo niomand de' te voren : Nil is fprnck Ferdinand mijn eoren-krans verloren: Draeck vyer en vlam aytf|>oogli, en Tliomas zagh men ftaen Verfull door wnngeloof: Van h'oord fprack wol beraeii 't Ir oly in het .vier om nae yet ineuwa te Tporeii. Kn Speitbergh naalijcx noch 't geruclit en qnam verrafTchen : n Nu Icgghcn (riep hy) al mijn fpillen in der ad'clicn! O MagellaenI vaert wel, Draeck, Candirdi, Olivier, En Speilbergh, die tot noch glicwceft zijt trouwe mackcrs, 't Is lieel mot ons ghedaen, de Schout komt met zyn rackers, Fhicx Jongens op een zvi en packt n wecli van hier. NALEZING BX AANTEEKENINGEN OP IIBT EERSTE DEEL. t>B i^ALES. Si AKHJ. • 1 NALEZING EN AANTEEKENINGEN. Bis. 11, reg. 6, Y. o. — Men Tergefte niei, dat het hxer Tolgende tafereel door my geteekeud is, gelijk rayn yerbeelding het oDtwierp. — De beeldende kanst heeft echter bare bjzondere eifchen, en daarom moest er tosfchen de yoorfteUing des bekwamen tee- kenaars en de myne, wat de tUiaiU betreft, eenig TerTchil ontltaan. Bis. 12, r eg. 20, v. b. — Dese loflpraak op de onders van Vondel vindt men in diens Leven, geplaatst achter het II* Deel syner Poesy (UitgaTe van Leonard Strik, Franeker, 1683) bis. 11, ttit welk Leven do byzonderbeden gepnt zijn, welke ik tot hiertoe aangaande de onders en den Qrootvader van Vondel heb bygebracht. Aid. reg. 18, v. o. — De geboorte-plaatfen en jaren Tan Vondels sosteren zijn nit de Trouw- boeken der ftad Amfterdam opgefpoord geworden. I I 1 ^t J A._j A_A J r_^^_j 1 t r _ Bis. 14. 't Blazoen der Kamer im lisfoe blobtbnob. — Het Keizerlyk wapen, boven dit blasoen prykende, duidt de bevestiging dier Kamer door Keizer Karel aan, waarvan op bis. 14 gefproken is, en tevens de Tergonning, haar door dien Vorst gefchonken, om dat wapen te voeren. Zie VondeU leven, biz. 13. Waoenaar, B^dvr. van Amfi. D. II, biz. 395, in fol. Ik moet hierby herinneren, dat men noch dit, noch de volgende afbecldingcn van blasoenen, devyzen enz. gegeven, hebbe aan te merken als artistieke opluis- teringen van het Werk, die met het oog eens kunstrechters befchouwd moeten worden, maar alleen als toelichtingen Tan het Terhaal, die my de moeite van het ftellen en den leser de moeite van het lezen eeuer befchrgving fparen, en waar- van de eenige verdienfte in de getronwheid der naTolging beftaan moet. Biz. 16, r e g. 1 2 T. b. — Wie bekend ml worden met den invloed en de (trekking der Rcde- rykkamers, verznime ook vooral niet te her lezen Vondel met Boekam en Rommelpot ; een kenrige fcbets, geplaatst in db gids Tan IB37, Mengelingen, I, en welke overal getnigt van de wydomvattende kennis en verwonderiyke fcherpzinnigheid des (tel- lers (den Heer Bakhuyzen van den Brink). Bis. 17, reg. 19 v. b. — Uit het blazoen dezer Kamer, db lavevdblblobm, zoQ men reeds op het vennoeden komen, dat het woord levender in de zinfpreuk („nit Levender Jonst") te dier tyd — althands door de Brabantfche Kamerbroeders — werd nitgefproken met den klemtoon op de tweede lettergreep, geiyk nog heden ten dage 't H. D. woord lebendig, Dit vermocden verkrggt nog meer grond, wanneer wy letten op den rythmns van den eind-regel des Slot-choors van 't Pafcha : Zoo nl V awfterta a' Hemela gonft Vloeyen wt Uvender jonjt; maar ook vooral nit het doorlezen van het Levenders Reden'feeft, qft An^eidanu He- Ikon, op*ghrfleU by de Brabantfche Redtn-Rtfcke vergaderingh utt uevender iokst. NALEZING EN AANTEEKENINGEN. tot Ani/ieldam, bj Willem Janfz Cloppenborch, 1624| 4^. Dit boekjen namelijk bevat een aantal „Keffereynen, liedekens/' enz. waaraan de geftelde prijzen xijo tocgekend, bepaald by de „Caertc uytgbefonden aen alle vrye Reden-Cameren in onfe Geunieerdo Provintien, van weghen 't wit Levenderi te compareren den 88 May 1624, des Dijns-daegbs ten 2 ure nae middagb." In geen enkel der daarin Toorkomende gedichten is my bet woord Levender Toorgekomen met den klem- toon op de eerfte fylbe. Aid. r e g. 3, v. o. — Van dompselaer, Befchrijving van AmftelredoMj uitg. van 1 664, bla. 690, geeft dat lokaal boven de vleescbhal als de vergaderplaats op der Kamer ,,In Liefde blocyende/' Ook wagenaxr; doch deze voegt er by, dat ook eene der beide andere, te Amfterdam beftaande Earners, er bare byeenkomften bield. Biz. 1 8, r e g. 1 0, V. b. — De naam van Peter Kranen als fchrijver altbands was te Amfterdam niet onbekend. Immcrs volgens Brandt, VondeU Leven^ biz. 7, plach de Drosfaart Hooft tot Voudel te zeggen : „dat gy een r^mer zijt, hebt gy van nw grootvader Kranen." Biz. 19. — Hot bier opgenomen brutlofts-reffbretk zoo wel als hct daarop volgende KiEuw-JAARS LiEDT zijn te vinden in een gefcbreven verzaroeling of albam, alkom- ftig uit de fomilie Hacsbaert, en thands bet eigendom van roijn hooggeachten vricnd, JK M^ F. A. Ridder van Rappard, Sekretaris-Generaal by het Ministerie van Oorlog, aan wiens welwillendbeid ik de mededeeling daarvan verfcboldigd ben. Op de eerfte bladzijde van gczcgd album leest men het navolgende: ^yJacob Ilaesbaertf gehuwd met Clctra van Tongerlo^ was de zoon van Jacob Haesbaerty koopman, ecrst te Nnis, daama te Kenlen, te Frankfort in 1584 oveile- dcn, en van Catfuxrina Wolffarts. Zijn ondere zoster EliJ'abtth Haesbaert was te Amfterdam gehuwd met Jasper van Tongerlo, koopman, vermoedciyk de broeder van Clara, Deze laatfte haar buwelijk met Jacob Haesbaert werd met acht kindo- ren gezegcnd : Catharina^ Jacob, Comelis, Metria, Margarethoy Eltfabeih, Clara en Anna, Het eerfte gedeelte van dit boekje fchgnt van de band van Jacob Hatsbaert, eerftgenocmd, naardien zijn zoon Jacob Haesbaert de jonghe aitdmkkelijk zegt, de ftichtelijke rijmen van Dirk Rapkaelszoon Campkuizen daarin te hebben gefcbre- ven. Deze beroemde man is toen nog weinig bekend (offchoon wel gewaardeerd) geweest, daar de fchryver hem noemt eenen />. Camphujfzen. Dat Jacob Haesbaert, de vader, fchrijver geweest is van het eerfte gedeelte, blijkt att het ClatgHedt van de cortheit onzes levens, zijne dochter EUJabeth Haesbaert toegezongen, en uit het niemo liedt, op den naam zijner vronw Clara van Tongerlo,het>geeia in den toon eener onderlinge leering en vermauing gefteld is, als in het 10* couplet: Recht Uct ons dies en diergelycke Schriften, tot leerisgh' nemen waar. Zijn gedichten getuigen, volgens de daarby aangehaalde fchriftnurpliiatfen, van zijn godsdienftigen zin en nitgeftrekte bybelkennis. Ook zijne fpreuk : ^In der Hope blijde," naar aanleiding van Romeinen, 12: ^verblijdt n in de Hope,*' waar- de letteren I. H en B tevens op den naam Jacob Haesbaert doelen." In de Pui-aanteckeningen der ftad Amfterdam lezen wy : „27 May 1605. Haesbaert (Jacob) van Cenlen, ond 25 jaren, wonende te Ham« burg, en Clara van Tongerloo, ond 20 jaren, wonende in de Warmoesftraat, geaslis. met Cornells van Tongerloo, en Maritgen Fieters, haer onders." De Bruigom was alzoo van dezelfde ftad herkomftig als Vondel, en de Bmid een bnurmeisjcn van dezen. Brdyloftb-refferetn. -^ Dit gedicht is geheel in den fmaak van den tijd en ver- eenigt de drie hoofdvereischten, welke toen niet mochten ontbrcken, t. w. terogkeer van dezelfde rijmflagen, bier op te merken aan 't Hot der hemiftiche van dc vier eerfte regels van iedcr koeplet; — gewrongen zinfpelingen op de namen van Braid en Brnidegom, — klasfieke aanhaliugen, — en een fchriftuurlijke zedeles. Van vs. NALEZING EN AANTEEKENINGEN. 30 tot 57 Tinden wj de, by T^le Kristenen (vooral van vroegere eenwen), goliefde voorftelling der betrekking van Kristas tot zfjo Kerk, als Tan een Braidegom tot syn Braid. Men denke b. v. aan Cats laatfte ftuk uit zijn Troaringk, getyteld: Geeftdick Houwelidc, en waarin hetzelfde begrip (op zijne wijze zeer nit^oerig) wordt behandeld. Tot recht verftand der bedoelde plaats nit het BruilofUlied dient men bekend to wezen met de mjftieke nitleggiugen of liever tocpasdngen van fommige plaatfen nit het Hoogelied en nit de profetien van Ezechiel. Zoo b. v. ver- wyzen vs. 30 — 37 naar 't Hoogelied terwtjl vs. 38—42 op Ezechiel XYI. 5 — 14, en vs. 64 — 69 op Pfalm 128 een toefpeling behelzen. Bis. 19, vs. 7. Jongh* jeughu — Dezen pleojuumus^ welken wj heden ten dage, in deftigen ftijl althands, niet zonden dnrven gebniiken, treffen wy meer aan by de fchrijvers van het laatst der zestiende en het begin der zeventiende eenw, o. a. in ftPisoHELS, Jaerlieti 1 580. Deze beide woorden beteekenen eigeniyk/on^ci^, gelijk uit melib 8TOKX biykt, waar by van Floris Y zegt: Ende Florens (die Jonghe Joghet) Nam ran Vlaendren *8 Graven Dochter. B 1 z. 20, V s. 26. in de noot. — Dit n€ was ookby onze ouderedichters, als ontkcnningswoordt- jeu, in gebmik. Zie dit bewezen onder anderen door lulofs in zijn Handboek van den vroegsten bhei der Nederiandache Letterkunde, Groningen, Oomken8,1845, biz. 326. Biz. 21, vs. 38. Al'laeghdy. — Dy is de 4 n. v., du de eedte. Het moest hier dns du zyn. Doch Vondel, gel\jk wy meermalen znilen opmerken, was op het gebrnik dczer beide woorden niet vast. In zijn eerttelingen vinden wy, even als in de gedichtcn van Brederoo en anderen, cfy meestal achter het w. w. gebeztgd, b. v. in hebdy, wUdy: 6D wanneer by du gebrnikt, den vorm heb/tu, wiljiu. Biz. 21, vs. 47. Haer faacken eerbaar. — 't Was in het begin der zeventiende eenw nog geoorloofd en gebruikeiyk in dichtmaat het b. v. achtor het z. n. w. to plaatfen. Het deelde alsdan niet in de verbniging, welke dit laatde onderging, maar werd aangemerkt als een adverbium qwmtUatis of qudUtatia : of wel men onderftelde, dat het participiom zijnde er by gedacht werd, als mede een 2 n. v. die er door beheerfcht werd. Men so(i hier dos knnnen lezen : „haar faacken (zijnde) eerbaar (van aart)" of lets dergelijks. 