Corporate financial management
to « to I "S J ^ -I *c a 5 'S 'S s s OJ "^ o M o «o >M CO J© -g U5 »« <; i—i •3 :« TJ a| g o «3 So M ft^ ^ "71 S OB TS n3 « ^ rj V tiD  &4 .a 3 -£ s It ooo ooo ooo «k •» •« 00 o o> to o*o* ooo ooo oO"* ^ ^*«o OO kO CO »0 r-< O ooo ooo COOO > (k •« A 04 tf<0  o ■ 1-4 9 OOOOOOOOO r-«000»OOOUdk<30 o o an CO o CO o oo eo rH 04 o CO CO fcC oo oo CO 04 ^•^ • S bPo § SJ^ to o CO b* 'tP 1-4 rH t*. oo "^ CO o> <^ 00 >A  •« M •« #> M (\ •» SCO -^ OOd 00 o> ^ t^t^-"** CO ** M A n »* •% *« n  CO ^ 04 00 ^ n _« n ^ M •« n b-CO oo I— lb* 00 O* rH t*. Ol eo !>• •— t r-i 00 0>t>.00> oo U) O) ^ eo IQ U3 lO CO QO o on o 04 CO oo CO CO 04 o o ooooooo oo ^O oo ooo id ^ii ^B ^ ^ ^ ^1 o o CO ••g. ST to — flJS 'c S ® S « S 3 If i 9 If i! I 11 1 1 II •*is |b|^ II 1*1: „  64S o Xi (X, s ► 9 g 4> S a S •c i2 J V > S I □L •t I *<ii« I _S ** 80 O _S ~w? ^ « ^ S? « CN '2 S « « tC 55 3 M »- *^ ^ It S Q e8 © s © p a> ^ ::* s ^ s <0 -*< top ^ ®'a1 * jo^ns 929Am2 adizdAinro «) ^ •3* -Sag o -a ao O 0} M _ V S S o a IV <v ^ «^ ^v <i^ ^' M< t»Tg biro ^^'igco^ ■ m4 fl  ■^  O •% flV M V^ ** l>» "*rH CO »0 C0 04 ^CO 00 o> ^ t^ « « • • 0» f-H f-H ©J C0<0 CO ^ Ud CO COC) I •% •% M   S d (£9 3 g S s 1  ee bpS g-s-s go S 04 O ST t3 '^ bo a o ^ s S^ B V M « o to CO oo m oo oo oo 00 ©^ CO QO CO CO o CO b* od kO • b* CO CO o» CO COOOOOOOOO eoO'^^ooooicoo QO CO «^«\«S«S«»«%«««%^ eooa0o0'«*i0i»0o«0 c» -^'^COCOfcs.OtNiCO'* 00 fc^coOt-HTh-^oaoot^ bN- ■«M^a»is«»«M^ _^ 0«b^Ob<>.lAb^r-l040) CO r-<rH 1— 1 rH rH r-l rH r-l 04 1-^ CO C4 04 09 •* o 00 CO I. • rH g; c3 Q) _ 3 « « • »M M (^ ^•** p o J2 bo 'S CO  CO b* -^ 00 04 tA CO CO O CO CO b^ b^ OO OO 0> 1 1 1 1 i I I lO « ■• M «B >« la CO I— I r- lO* >A lAO r-4 O CO 04 O ud ©) O) CO )a' CO f-H O^ CO bn. CO  '<41 Tf< O OO a» -^ lO OO QO 9) CO to 04 I— ( CO aO b<« rl •« M n « A (s  00 kO b«09 o ^S iJ oJsJ P n3 O fl S S^ •a a s'g i §-1^ 85 oo b^ 09 o CO OC0^0»a009O I CO C0aOCOO>COb«O> .b«> to OO CO 9) O CO CO I 00 ^ kO OO to CO b^ r-l to lO ©) "vfl kO W^ b«> o« r-i 0« ■* OO OJ 1— t  o b- b* ao CO oo to CO o» CO oo to oo 1 5i ^* OO 00 o CO CO 5i6 8U. K A Q> •«-9 « ^ M • a> P* t*- s d o -M •s &> JH • f-4 M *s J ■3 cs M V V TS ^ •3 CO OB d ^ cd :e» > » bo & J a •X "T3 • F<« 9" 09 S J3 TS » '3 -d ^ -*» s o ► « 1* o U) pca M Cm ^ O 0) '2 4A OJ S s d S ^ ^ s 3 4> 93 •73 U & M 0» « S .5P •4A o •73 s g & «-l o a p -C» a -ts «<-« d o £ M v« <^ «> (> ► 3 IFl r1 6 ^ d o Sn3 « CO d « CO s o * OS CO ^ ^£ d oo d i-M d O ^ d » *fi^ I « a «s .s E^ QMS c •M ■♦-• 'd H o d > ^ o tl n3 4) >• a> TS 'O d 6 « M3 d ^ ^ S". I p§ J d t-i .^ .S-S a«s &3 d i t^S a CO ^ d o o d •^ C o -o C8 ■•^ d bo e« ^::-^^'s ' Q> 0) O l-d-O'O _ be « - rt 3 O 03 • • >-« ^ ^ 3 0) O4 5:^ ■ JO 03 cj cq p4 04 d  eo O) ^ CO O) 0> CO b^ CO CO' O r-H OsJ CO O* c-^ »— «>« CO CO »0 00 Tft ^^ b« CO O CO ao ^ 0> ^ n ■« <« n .^ •« 00 i—i C* QO 00 ^ -H I— 1 Ol *-1r- 1 O^ ©J (A >0 A » M la OD O 0» »A t>> O r-H >-H 04 O O C>« GO CO O) CO CC f-t "«1* CO »i3 ■* O 00 OS OS ^H QO o« CO 04 CO <« CO CS CO 0* m^ ^ m% m m% ^ o» o» CO rH -* eo »o o«04 CO oieoeo d hi »^ 0) S 4) bl)p4> 0) ^ o bu_£-o CO eo o »-< OS eo cc r-j 10 C<4 oo t>> OS i—t CO 040 looeo QO lO «« ^ ^ A ^ «% A Ui ^ I— • o» xo 00 OS  OS 00 to OS CN 00 04 OS SO) to 0000000 0000000 O tfi »o OJ O O O •« ^ M A ^ <k A 000 -^O "^-^ o CO CO 00 bo oo 10 "^ r-i O »0 OS CO i-H b« » <« as •« M M •. •« OS -1 f-H O (N C« « .i2 -»^ 2 d « k; S:«tg:2 d 3^ OQ d o i-« c« o» o 04 CO oo M>i OS o« Tft CO I— I ot 04  000000 I— • O CN O iO 00 _ m CO ko -ei eo ^ "^ _ n ©'OpO SJ bp o « t^ » -JT"  • • a CO 00 '^ '^ iO fc^OO CO CN -^t^-CO (NCO b*0 rH©J to COOS CO O I— t pH CN 00 CO • ■ • • • CO t<^fc«»OS Ud 00 ^ C3 CO ^ O CO kO to u» M •« Ik M (^ to eo '^ CO »-« 0«04 04 04eO f— (nototocoooeotoeo O*OC0»>-i-HC0*000r-^ co*04'tooiososcocoo« coo4(N^coioeoaot>> coeoosooo^os-^t^QO OQCOOSCOVOO^^tOOO cocoeoeo"*"*»0'<*«'* tOC9t<-iO«090aOlOtO Q»«o«-HOt<^ooeo-<^o* 09coeoeoos<^f— i09eo COtOCOOOi-H-rfttOtO OOOOi— ti— lr-«»— I s CO CO  ^OeOcoOOOOO OSCeOO9^00OSO4OS ^0«-«i«COb««0^QO» OJtN.tN.OO'^r-ieO^tO n n ^ •« M ^^ «»^ m, A to'^<»09mt>.l>«t^kO QO OS  ■* -^tooo 0« O to a u d f§ H bo 5) g Uiaallsl su. 6i7 HefgeeD, bij eene iuEage dier tabellen, het eerst onze aandacbt moet trekken, is de groote hoeyedbeid sap, die men per bouw heeft ge- had. Wei bestaat er groot verscbil tusscben de rendementea der yerscbillende fabrieken, aoodaty ierwijl men bij de fabriek Tjandi beeft gehad 38,236 Nederlandscbe kannen per boaw, die boeveelbeid voor de fabiiek Koniiig Wil- lem II niet meer dan 19,499 kannen, of lets meer dan de belft heeft bedragen; maar daar- gekten de vraag, of en in hoe yer het yer- acbil soms, tot zekere boogt« althans, aan eene meer of minder kracbtige persing yan bet riet of aan eenen langeren duur yan den tijd yoor de yermaling zou kunnen worden toegescbre- yen, is en blijft tocb bet resultaat oyer bet algemeen soo beyredigend, dat men in 1859, over eenen aanpbmt yan 8,030 bouws, gemid- deld 28,650 Nederlandscbe kannen per bouw heeft gebad, — eene opbrengst, yerre ofer- acbrgdende die der yoorafgegane gewesten en selfs met 1,500 Nederlandscbe kannen te boyen gaande de gemiddelde opbrengst in Pasoeroe- wan yoor dat jaar. Oyer de boeyeelheid sap heeft men dus bij de Soerabajascbe fabrieken niet te klagen. Ook is, in aanmerking genomen de tijd yoor de yermaling yan bet riet, bij de meeste fabrie- ken gebesigd, bet gebalte of de densiteit yan het sap redelijk te noemen en staat bet ge- middelde er yan nagenoeg zoo boog als in Fasoeroewan, boeeeer diJn bij de meeste fa> brieken de yermaling yeel spoediger was af- geloopen. Doch laat ons met de laatste 6 tabellen IB de band sien, wat de Soerabajascbe suiker- prodnktie van 1869 te aanscbouwen geeft. Bij de tabel N°. 4 worden, naar een ge- middeld yan 4467« bouws yoor elke der 18 Soerabajascbe fabrieken, dese in twee «fdee- lingen gesplitst, waaryan de 1« beyat 9 fa- brieken, wier aanplant minder, en de 2^ mede 9 £abrieken, wier aanplant meer dan dat ge- middelde bedraagt. Van die beide afdeelingen zien wij: 1". dat de eerste per bouw gemiddeld beeft gehad. . . 2,153 bossen riet eu de tweede 2,087 # # 3^ dat de eerste per bouw gemid- deld beeft ge- had .... 30,939 Nederlandscbe kannen sap en de tweede 27,172 , # r 3^. dat de eerste yan een bos suikerriet ge- middeld heeft gekregen . . 14.37 Nederlandscbe kannen sap en de tweede 13.02 » # # Het blijkt daaruit, dat yoor de opbrengst der yelden aan riet en sap een groote aan- plant niet yoordeelig is. Wanneer men, gelijk bij de tabel N*^. 4a is gedaan, de fabrieken in twee afdeelingen splitst, naar gelang zij of minder of meer sap per bouw, dan bet gemiddelde ad 28,645 Nederlandscbe kannen, bebben gehad, komt bet onyoordeelige yan eenen grooten aanplant nog sterker uit. Uit die tabel tocb blijkt, dat, terwijl in de 1^ afdeeling slecbts yoorkomen 7 fabrieken met eenen gemiddelden aanplant yan 485*/^ bouws^ en in de 2« afdeeling 11 fabrieken met eenen gemiddelden aanplant yan 420^^/ji bouws, de 1^ afdeeling gemiddeld beeft gehad: riet per bouw 2,023« bossen sap per bouw. 22,405^ Nederlandscbe kannen en sap per bos riet 11.07' Nederlandscbe kannen, terwijl de tweede afdeeling gemiddeld beeft gebad: riet per bouw 2,178* bossen sap per bouw. 33,226* Nederlandscbe kannen en sap per bos riet 15.28 Nederlandscbe kannen, zoodat niet alleen het getal bossen per bouw grooter, — maar ook het riet zelf yeel sap- rijker was. Wat nu aangaat de yermaling yan het riet, wijst de tabel N"". 5, waarbij de fabrieken zijn gerangscbikt naar de opbrengst yan sap per bos suikerriet, bij de laatste kolom aangege- yen, ons aan, dat, naar een gemiddeld yan 13.64 Nederlandscbe kannen sap per bos, met weglating yan Ketabang en Watoetoelis, de 16 andere Soerabajascbe fabrieken zijn gesplitst in twee afdeelingen, waaryan de eerste, die minder dan dat gemiddeld kreeg, 9 fabrieken telt met eenen aanplant yan 4,210 bouws, dat is gemiddeld yoor ieder 467'/^ bouws, en de tweede afdeeling 7 fabrieken met eenen aan- plant yan 3,100 bouws of gemiddeld 442^, bouws yoor ieder. De 1« afdeeling kreeg gemiddeld: 11,52 Nederlandscbe kannen sap per bos riet en 24,594 Nederlandscbe kannen sap per bouw; 86* 546 8U. terwijl Toor de S« afdeeling het resnltaat vas: 16.60 Nederlandsche kanneu sap per bos riet en 34,631 Nederlandsche kanneu sap per bouw. Het zonderlingste van die uitkomst is, dat bet getal dagen voor de eerste afdeeling be- draagt 1,116, dat is gemiddeld per fabriek 124 dagen, en voor de tweede afdeeling 1,002, of gemiddeld 143 dagen voor ieder; zoodat bet, in strijd met hetgeen wij vroeger als wensche- lijk hebben aaugegeven, om namel^k zoo spoe- dig doeulijk bet riet te vernj^alen, den schiju beeft, alsof ecu langere dunr van den tijd voor de vermaling voordeelig is voor bet rendement van sap. 0ns gevoelen wordt evenvrel door betgeen deze label doet nitkomen, niet in bet minst om- yergeworpen; want, daargelaten dat demeeste fabrieken ^eel lauger bebben gewerkt, dan, naar onze meaning, wenscbelijk zou zijn, en dat bet derbalve nog bewezen zou moetcn worden, dat lij korter werkende niet meer sap zouden heb- ben gekregen, moeten wij bovendien doen op- merken, dat bet in het geheel niet in onze be- doeling heeft kunnen liggen, om eene spoedige vermaling aan te prijzen ten koste eener kracb- tige persing ; en dat bet daaraan waarschijnlijk gehaperd heeft, kan, dunkt ons, eenigzins wor- den afgeleid uit de omstandigbeid, dat de 1^ afdeeling, die wel het minste getal dagen ge- middeld beeft gewerkt en de geringste hoe- veelheid sap per bouw en per bos riet gehad beeft, ook het grootste getal bossen riet per etmaal, te weten gemiddeld 8,053, beeft moe- ten vermalen, t^en 6,456 bossen bij de 2^ af- deeling. Het verscbil tnsscben bet kleiner of grooter getal bossen riet, dat men dageHjks te verma- len beeft gehad, komt nog meer uit in de la- bel N^. 5a, waarbij de ilEtbrieken, weder in twee afdeelingen gesplitst naar een gemiddeld van 7,298 bossen per etmaal, bij opklimming van bet mindere tot het meerdere zijn gerang- Bcbikt. Daaruit blijkt, dat, terwijl voor de P afdeeling bet gemiddeld is geweest een cijier van 6,478 bossen per dag, dat gemiddelde voor de 2e afdeeling beeft bedragen 8,468 bossen, of nagenoeg 2,000 bossen meer. Daarentegen is bij die 2e afdeeling gemiddeld slecbts ver- kregen eene boeveelheid van 26,458 Neder- landsche kannen per bouw eu 12.74 kannen per bos, tegen 32,211 Nederlandsche kannen per bouw en 14.85 kannen per bos voor de 1® afdeeling. Het blijkt daaruit, dat voor het rendement van sap de vermaling van een groot«r of klei- ner getal bossen riet per etmaal alles bebalve eene onverschillige zaak is, en wij mogen het er veilig voor bouden, dat de fabrieken, die zoo veel meer per etmaal te vermalen hadden, zich hebben moeten haasten, om zich er doorbeen te slaan, roaar ten koste eener beboorlijke per- sing. — Wel zou men daartegen kunnen in- brengen de mogelijkbeid, — de waarsch^nlijk- heid zelfs, — dat de fabrieken, die het meest hebben vermalen, met meer dan ^n molen kun- nen gewerkt bebben; maar deze tegenweiping zou eerst dan eene beslissende waarde hebben, iudien bet bewezen was, dat voor elke molen meer de fabriek over eene in evenredigheid grootere beweegkracht, hetzij van water, hetzij van stoom, te beschikken beeft gehad '). Doch wat hiervan ook wezen moge, altijd blijft de uitkomst, bij de tabellen N°. 5 en 5a verkregen, met eene tweeledige rangsohikking, eerst naar het getal kannen sap per bos, en vervolgens naar het getal bossen riet per dag vermalen, hoogst opmerkelijk, in zoo ver na- melijk telkens die afdeeling, welke het minste per dag vermaalde, de boogste opbrengst van sap heeft gehad. Wanneer wij dus een spoedig afwerken van den oogst hebben aangeprezen, dan bebben wij dit gedaan met het oog op de deterioratie vaa bet riet en het sap, maar niet met het denk- beeld, dat men beter doet met 10,000 dan 5,000 bossen per dag te vermalen. Indien eene ondememing een zoo grooten oogst beeft afte werken, en dit niet kan met ^n molen, dan moet zij met twee werken, zoo daarvoor alle- zins voldoende beweegkracht aanwesig is; en zoo niet, dan is de eenvoudige conclu&ie deze: dat eene genoegzame capaciteit ontbreekt en die dus gevonden moet worden of door ver- meerderiug der beweegkracht, of, waar dit niet kan, door vermindering van den aanplant. De uitkomsten, bij de tabellen N^ 6 en 6* op bet stuk der suikerbereiding aangewecen, zjjn niet minder opmerkelijk. B^ de eerste worden de fiibriekeo, in twee afdeelingen gesplitst, naar een gemiddeld van 62.63 ®/o , bij opklimming van het mindere tot «) Ons is het geval bekcnd van een Reaident. welke aan een fabriekant, die langsaam mMlde, omdat hij voor eene redclyke persing nsRUwelgi* over genoeg water te beschikken had, den raaa gaf, om met twee molens te werken; alsof dsar mede alleen de zaak gevonden ton tiju, en met water, niet eens genoeg voor Hn molen, twee mo- lens soaden knnnen werken 1 8U. 549 liet meerdere, gerangscbikt naar de procenteu, die ZLJ nit de iu bet sap aanwezige suiker heb- beo gekregen. Het blijkt daaruit dat Yoor de 1« afideeling, bestaaade nit 9 fabrieken, het ge- middeld cijfer 55.09 ^/^ is geweest, en voor de S« afdeeUng, ten getide van zeven, 74.85 ^/q, of mim 19'/^ % meer. — Het zonderlingste erenwel van de saak is, dat de afdeeling, die de slecbtste nitkomst aanwijst^ yerreweg de kleinste gemiddelde uitgestrektbeid van aan- plant per fabriek beeft ; zoodat de 2« afdeeling, met eene veel grootere gemiddelde uitgestrekt- beid van aanpbint per fiibriek, op veel betere resnltaten heeft te wijzen. Ook voor dat ver- sohijnsel is de reden niet ver te zoeken ; want nit de 6« kolom blijkt, dat men in de le af- deeling gemiddeld 39,919 Nederlandsche kannen sap per bouw heeft gehad, tegeu slechts 24,393 Nederlandsche kannen in de 9e afdeeling; en vanneer men het totaal kannen sap voor de 1^ afdeeling, ad 126,739,568 kannen, deelt met het getal dagen ad 1,921, dan ziet men, dat in die afdeeling dagelijks eene hoeveelheid van ongeveer 103,800 kannen sap heeft moeten verwerkt worden ; terwijl voor de 3*^ afdeeling die hoeveelheid gemiddeld slechts 93,820, of nagenoeg 10,000 kannen minder heeft bedra- gen. Vandaar dat de l^^ afdeeling, hoezeer voor haar de gemiddelde aanplant per fabriek geringer is, een gropter gemiddeld getal van werkdagen, namelijk 13 5^/^, heeft aan te wij- zen dan de 2e afdeeling. De verklaring voor het eene zoowel als het aadere ligt voor de 1^ afdeeling in eene on- voldoende capaeiteit, — niet van alle daarin voorkomende fabrieken, zonder onderscheid, nuiar over het geheel beschouwd. Met die ge- volgtrekking echter is de voldoende capaeiteit der 2e afdeeling niet bewezen. Dat zij meer procenten uit de in het sap aanwezige suiker maakte en lets spoediger werkte, was alleen te dauken aan het groot verschil in de op- brcngst van sap per bouw, en bij gevolg in de hoeveelheid van sap, die zij dagelijks te verwerken had; zoodat het te betwijfelen valt, of, zoo zij in stede van 24,313 Nederland- sche kannen sap per bouw, of 93,820 kannen per etmaal, even als de^l^ afdeeling 32,919 kannen per bouw had gehad, of 103,800 kannen per etmaal had moeten verwerken, het gemid- deld getal werkdagen per fabriek niet veel grooter en het cijfer der procenten niet aan- merkelijk lager zouden zgn geweest. De tabel N"*. 6a kan strekken om het ge- gronde dier gevolgtrekking boven alien twijfel te stellen. Daar worden de fabrieken gerang- scbikt naar de hoeveelheid sap, die zij ieder per etmaal te verwerken hebben gehad en, met eene gemiddelde hoeveelheid van 99,574 kan- nen, in twee afdeelingen gesplitst. Daar is wel het verschil in de procenten veel gerin- ger, maar ook dat in de opbrengst van sap per bonw. De uitslag van ons onderzoek omtreut de Soerabajasche fabrieken is alleropmerkelijkst en zal waarschijnlijk nog in belang winnen bij eene vergelijking met de resultaten, welke ons on- derzoek omtrent de Pasoeroewansche fabrieken opleveren kan. De gevolgtrekkingen uit het voora%egane zullen wij aan het einde bij onze algemeene besohouwingen geven. Van al de Soerabajasche fabrieken is er geene, die, althans voor zoo veel aangaat de produktie van 1859, eene zoo goede vertoo- ning maakt als Djombang. Wel wordt zij in de opbrengst van sap per bouw overtroffen door £along Bendo, Porrong, Krian, Sroeui, Tangoelangin, Ketegan en Tjandi^^maar waar- schijnlijk is die mindere opbrengst, zoo niet geheel, dan grootendeels toe te schrijven aan den aanplant of liever aan de gesteldheid der gronden ^). Tegenover dat zevental zijn er evenwel 10 fabrieken, die minder sap hebben gehad, -— en terwijl Djombang in 112 dagen af werkte, dus veel spoediger dan eenige audere fabriek, nit- gezonderd- Goedo, wier aanplant 140 bouws minder was, bedraagt het cijfer barer procen- ten 75.37 7o> <Ja* is 14-27 7o boven het ge- middelde bij de laatste kolom van de S^ tabel aangewezeni la zij op het stuk dier proceuten overtroffen geworden door de fabrieken Wa- roe, Sentanen Lor en Goedo, zoo moet men daartegenover niet uit het oog verliezen, dat ') Hetgeen ons doet vermoeden, dat dc mindere opbrengst van sap voor Djombang moet worden gezocht in den grond, is de omstandigheid, dat van al de Soerabajasche fabrieken de veldeu van Djom- bang het meest in de nabijheid van het Kedirische liggen; terwijl w^ later zien znllen, dat in Kediri de opbrengst der velden zeer aanzienlijk is wat aan- gaat het getal bossen riet per bonw, maar zeer mid- delmatig wat aangaat het rendement van sap per bos suikerriet Als men dit in het oog hondt en daarbij ^let op de b^zonderheid, dat, na Ketanen, Djombang onder de Soerabajasche fabrieken het grootste getal bossen riet per bouw heeft gehad, dan viudt men daarin de gronden voor onze mee- ning, dat de, in vergelgking der zeveu genoemde fabrieken, mindere opbrengst van sap voor Djom- bang meer in den aard der gronden, dan in eene onvoldoende persing tc zoeken is. ' 850 8TJ. die drie fisibrieken respectievelijk 8,438, 9,497 en 10,678 Nederlaadsche kannen sap minder per bouw hebben gebad; zoodat Djombang met een aanplant van 350 bouws dagelijks 95,393 Nederlandsche kannen eap verwerkt heeft, te- gen 45,253 kannen voor Goedo met 210 bouws, 81,581 kannen Yoor Waroe met 520 bouws, en 103,662 kannen voor Sentanen Lor met 700 bouws, of bet dubbele van den aanplant van Djombang. Die uitkomsten zijn Toor Djombang wel niet schitterend, maar toch redelijk, zoo zelfs, dat, bijaldien al de Soerabajasche fabrieken in haar werken op gelijke*lijn met Djombang hadden gestaan, niet uit betgeeu aan sap zou zijn ge- wonnen, maar reeds uit de werkelijk verkregen hoeveelheid, de produktie van 1859, in stede van 376,9047, pikols, ruira 464,105, of 87,200 pikols meer, had kunnen bedragen. De gunstige resultaten, door Djombang in 1859 verkregen, heeft zij naar ons inzien hoofd- zakelijk daaraan te danken, dat haar aanplant, die vroeger 450 bouws had bedragen, tot 350 bouws was gereduceerd, weshalve hare capa- citeit, zoo die misschien vroeger te wenschen heeft overgelaten, daardoor van zelf meer vol- doende moest worden; en de uitbreiding met 50 bouws, later weder aan dien aanplant ge- geven, is der halve, om er niets meer van te zeggen, een onverklaarbare maatregel geweest. Uit alles is het blijkbaar, dat het doen van een opzettelijk, ernstig onderzoek naar de ca- paciteit, de doelmatige inrigting, en in het al- gemeen naar den toestand der verschiUende fa- brieken, waarvan, naast de tcelt zelve van het riet, de resultaten der suikerproduktie in zoo hooge mate afhaukelijk zijn, — bij de r^ering nooit een punt van overweging heeft uitge- maakt, maar dat men dit gehcel aan het oor- deel der fabriekanten heeft overgelaten. Wij zijn geen voorstanders van het kultuur- en hot daarop gebouwd kontraktenstelsel ; maar zoo lang men meent beide in stand te moeten houden, zijn de fabriekanten op het punt der capaciteit hunner etablissementen de minst be- voegde, of beter gezegd de miust onpartijdige beoordeelaars. Hun streven, — en dit ligt ge- heel in den aard der zaak, — • is wel om eene groote produktie te krijgen, maar niet zoo zeer door zoo veel mogelijk suiker uit het sap te balen, gelijk ^n het belang der regering ^n bovenal dat der bevolking medebrengt, — als wel door veel riet en veel sap te krijgen, bij gevolg door eenen uitgebreiden aanplant. Met andere woorden: terwijl het voor het belang eener ondememing, die bijv. op eene produktie van 90.000 pikols is aangelegd, m asekeren zia onversohillig is, langs welken weg dat doel be- reikt wordt en het veel gemakkeUjker valt om, slechts 50®/o uit het sap makende, dit te doen met eenen aanplant van 600 bouws, dan hei te doen met 400 bouws, maar daarentegen 75 •/q uit het sap te krijgen, lag het in den aard der zaak, dat een fabriekant voor de be- reiking van zijn doel zijn heil meer zocht in eenen uitgebreiden aanplant en in het vcrkrij- gen langs dien weg van eene groote hoeveel- heid grondstof, dan in het zuinig en zorgvnl- dig bewerken dier' grondstof, hoezeer juist het laatste, in het belang der regering en der be- volking, meer bijzonder, ja bijna uitsluitend op den voorgrond had moeten staan. Wel schijnt de betaling van plalitloon, dat, naar gelang de produktie per bouw stijgt, per pikol suiker minder bedraagt, een prikkel te zijn, om uit het sap zoo veel suiker mogelijk te krijgen ; maar het versohil, dat door eene hoo- gere produktie ontstaat, weegt niet op t^eu hetgeen door eene goed ingerigte, goed onder- houdeii en van alles ruim voorziene fabriek van behoorlijke capaciteit gevorderd wordt. Wij vereenzelvigen hier het belang der rege- ring en der bevolking, maar in werkelgkheid moest ook dat der fabriekanten niets in zioh hebben, dat daarmede onvereenigbaar was ; maar men leest geen druiven van distels, noch vijgen van doom en, en hoe is van een stel- sel, waarvan de totale miskenning van het be- lang der bevolking en de bevoordeeliug van het overheerschend element de grondslag en de schering en inslag is, hoe is van zulk een stelsel te waohten, dat het overeenstemming breuge tusschen de belangen van drie partijen, waarvan er twee zijn, die meenen, dat haar de pars leonis toekomt? N(^ uit een ander oogpunt eindelijk verdient de Soerabajasche suikerproduktie van 1859 ouze aaudacht. De vier- fabrieken, die haar sap het voor- deeligste hebben bewerkt, zijn Djombang, Wa- roe, Sentanen Lor en Goedo. Het is niet zoo zeer om op het werken der drie laatstgenoem- den te roemen, dat w^ ze hier bijbrengeu. De meer zorgvuldige bewerking toch van het sap bij die drie fabrieken was grootendeels, zoo niet geheel, te danken aan de zoo veel gerin- gere kwantiteit, die zij per bouw verkregen; maar wat van die vier fabrieken bijzonder op te merken valt, is, dat slechts Waroe stoom- toestellen bezigt en de drie andere op de ge- wone oude wijze werken, dat is uitdampen en afkoken in open pannen; zoodat hier weder su. 601 feitelijk het bewijs is gelererd, dat alleen ran erne zorgyuldige bebandeliiig en bewerking, en niet zoo zeer van het al of niet bezigen van atoomtoesiclien, afhangt, of men van de in het eap aanwezige zuivere sniker reel maakt. Al neemt men a^n, dat de opgaven omtrent Sen- tanen Lor en Goedo, die in dit opzigt bovenaan staau, niet geheel te Tertrouwen zijn en dat zij misschien meer sap, of sap van een hooger ge- halte, hebben gebad, dan zij hebben opgegeren; ouwaancfaijnlijk blijft het eyenwel, dat meer naar waarheid gedane opgaven ten gevolge zon- den kunnen hebben, om het werken dier beide fabrieken van gnnstig, gelijk het volgena onze berekening Is, ongunstig te maken. Wij willen dit nog met de Tolgende beo^fering aantoonen. Gesteld, dat beide die feibrieken 1,000 kan- nen sap per bouw meer hebben gehad, dan wij volgena de gedane opgayen berekenden, en dat het gemiddeid gehalte van haar sap 1° hooger is geweest, dan heeft: 1". Sentanen Lor, over eenen aanplant van 700 bouws, 700,000 kannen sap meer gehad, dus 15,420,000 in stede van 14,720,000 kan- nen sap van 9", in stede van 8", en 3*. Goedo, over eenen aanplant van 210 bouws, 210,000 kannen meer, of in het geheel 4,378,000, in stede van 4,168,000 kannen sap van 8®, in stede van 7**. In dat geval zou: a. Sentanen Lor in haar sap aan zuivere suiker een gewigt hebben gehad van 43,118 pikols ^), waarvan dus hare produktie, ad 31,473.72 pikols, wat het gewigt betreft, ruim 73 •/q vert^enwoordigt, terwijl b, Goedo in haar sap aan zuivere suiker zou hebben gehad een gewigt van 10,803 pi- kols '), waarvan dus hare produktie, ad 8,713.90 pikols, wat het gewigt betreft, ruim 80 7o vertegenwoordigt. Hoe veel wij dus ook toegeven, en dit is ten aanzien van die beide fabrieken waarlijk niet gering, nog alt^d meenen wij geregtigd te zijn, om tot de conclusie te komen, dat het groote voordeel van het bezigeu van stoom- toeetellen boven het werken op de gewone onde w^jze, althans op Java, voor het minst genomen eeue alles bebalve uitgemaakte zaak ia. *) Dat is over eenen aanplant van 700 boows, ongeveer 7,000 pikols, of 10 pikols per bouw meer. *) Bat is nver eenen aanplant van 210 bonws, ongeveer 1,200 pikols, of nagenoeg 6 pikols per bonw meer. In ons artikel Soerabaja is, op bladz. 412 van dit Deel, aangetoond, dat de suikerteelt, in vergelijkiDg met de /^od^t-kultuur, weinig, zoo eenig voordeel aan de bevolking verschafte; en tot dat resultaat kwamen wij nog wel door de aanneming voor de padi van een middenprijs, die, in aanmerking nemende de steeds stijgende rijstprijzen, stellig te laag was. Hoe meer die prijzen stijgen, gelijk sedert 1862 maar al te zeer schijnt plaats te hebben gehad, des te na« deeliger, — i wij behoeven het naauwelijks op te merken, — meet de vergelijking voor de suiker- teelt uitvallen. Onder zulke omstandigheden is en biyft het evenwel zeer hemoedigend, dat, zoo de teelt van het suikerriet kan worden gehou- den op de hoogte, die zij thans reeds heeft be- reikt, — en, wanneer de aanplant voor elke fa- briek zoo wordt ger^eld, dat er steeds gelegen- heid is voor eene ruim vijfmalige verwisselingder gronden, bestaat er geen enkele reden, waarom de opbrengst der velden niet voordeeliger zelfs zou kunnen worden, — het alleen van het goed werken der fabrieken af hangt, of in dit gewest de suiker- kultuur voor de bevolking eeu voordeelig en bij gevolg ook een aangenaam bedrijf zal worden. Behalve bij de met het Gouvernement in kon- trakt staande ondernemingen, wordt in deze re- sidentie ook suiker geprodnceerd van riet, ge- teeld op landen, aan partikulieren in eigendom toebehoorende, of op gronden in het bezit der bevolking, krachtens daartoe met haar aangegane overeenkomsten. Ten aanzien van de produktie der partiku- liere landen blijkt uit de door de regering ge- publiceerde stukken, betreffende het in 1857 af- geloopen onderzoek naar de suikerkultuur, dat die destijds plaats vond in een dertiental fa- brieken, waarvan wy de namen, met bijvoeging van eene opgaaf van den aanplant en de gemid- delde jaarlijksche produktie hier laten volgen. Gemiddelde jaar- Fabrieken. Aanplant. lijksche produktie. Ketabang . . 48 bouws 1,000 pikols Simo. ... 40 ^ 700 , Patemon . . 40 , 800 , Ketampon . . 40 , 600 # Dermo ... 60 r 1,200 , Goebing. • . 40 ^ 700 ^ Bagong. . . 52 ^ 700 ^ Ngagel ... 140 , 3,500 ,. Pedagoengan . 60 , 900 # Karangpoh. . 24 , 300 , Ketientang. .66 , 1,300 , Karah ... 212 , 4,000 , Te zamen. . 822 bouws 15,700 pikols 569 SU. dat 18 gemiddeld lets meer dan 19 pikols per bottw. Ilit h'et regeringsverslag over 1862 blijkt ▼oorts, dat met de bereiding van suiker uit net, Tolgens daartoe aangegane overeeukom- sten, gcteeld op gronden der bevolking en door baar geleverd, sich bezighouden een drietal on- dernemingen, waarvan wij de namen, met eene opgaaf van den aanplant en de produktie in de jaren 1861 en 1862, bier laten volgen: Namen der on- dernemingen. bouws. pikols. «- , .1861 110 2,500.— AagoK. . .|^gg2 gg ^ggjg T, ,.. (1861 34 800.— Pandjman. A^^^^ ^^^ ^^^^_ T^ , /1861 52 486.— JNgelom . .^^ggg ^3g,^^ ^20.— Te zamen in 2 jaren. . 632»/4 10,329.19 wesbalve voor dat drietal ondernemingen in de beide jaren de gemiddelde produktie niet meer beeft bedragen dan 167s pikols per bouw. Zoovel van deze laatste kategorie van on- dernemingen als van die, weike op partikuliere landen bestaan, steekt dus de produktie zeer af bij de resultaten, door de op kontrakt met het Gouvernement werkeude fabrieken verkr^en, hocveel die ook iu menig opzigt nog te wen- scben overlaten. In ons artikel Samarang bebben wij reeds aangewezen, aan welke redenen het groot ver- Bchil moet worden toegeschreven, en daar wij Toomemens zijn, in onze algemeene beschou- wingen het punt der partikuliere suikerteelt en -fabriekatie niet onaangeroerd te laten, kun- neu wij, met verwijzing tot het bijgebragtc in het bedoelde artikel, ons hier voorsbands bij de bovenstaande opgaven bepalen. Pasoeroewan. In deze residentie heeft men 17 in kontrakt met het Gouvernement staande ondernemingen, waarvan wij de namen, met opgaaf der uitgestrektheid van den aan- plant in 1862, hier laten volgen: a, in het r^entschap Bangil, 1. Wangoon lledjo, in het dis- trikt Gempol, met. . . • 407 bouws 2. Ardjo Sari, in hetzelfde dis- trikt, met 471 , 3. Ardi Redjo, in het distrikt Fandakan, met 353 , Te transporteren. . .1,231 bouws Transport . . 1,3S1 bouws 4. lose Wilangoon, in het dis* trikt Gemping, met . . • 307 # 5. De Hoop, iiL het distrikt Kota fiangil, met. . • . 433 # d. iu het regentschap Pasoeroewan, 6. Pjakatra Oost, in het distrikt Kraton, met 490 , 7. De Ondememing, in het dis- trikt Ngempit, met . . . 425 t 8. Wono Redjo, in het distrikt Porrong, met 433 , 9. Kloerahan, in het distrikt Wangkaly met 368 , 10. De Goode Hoop, in het dis- trikt Kebon Tjandi, met . 245 r 11. Gajam, in hetzelfde distrikt, met 423 # 12. fiekassi Oost, in het distrikt Winongan, met 300 , 13. Dankbaarheid, in het distrikt Grati, met 294 g 14. Soeko Redjo, in het distrikt Eedjassa, met 300 , 15. Kawis Redjo, in hetzelfde distrikt, met 300 , 16. Sari Redjo, in het distrikt Kota Pasoeroewan, met. . 210 # 17. Pleret, in hetzelfde distrikt, met 321 # Te zamen. . . . 6,070 bouws Uit de tabcl N°. I, op pag. 478, blijkt, dat de aanplant der gezamenlijke fabrieken in 1857 groot was 6,062 bouws, en in 1858 — ^1861 60 bouws minder. Deze afwisselingen in de uit- gestrektheid gelden meer bijzonder de fabrieken Bekassi Oost en Sari Redjo, waarvan de eerstc in 1857—1861 292 bouws had en in 1862 op 300 bouws gebragt werd; terwijl Sari Redjo in 1862 weder werd gebragt op 210 bouvs, de uitgestrektheid, welke zij in 1857 had, doch die in de volgende 4 jaren tot 150 bouws was verminderd. In geen.gewest op Java heeft de suiker- produktie op zulke resultaten te wijzen, als die hier in het voor ons onderzoek genomen zesjarig tijdvak van 1857—1862 verkregen zijn. Uit de tabcl N°. Ula (pag. 481) blijkt toch, dat in dat tijdvak de gemiddelde produktie per bouw heeft bedragen 56.12 pikols, dat is 9 a 10 pikols meer dan in Soerabaja, Probolinggo of fiezoeki, de residentien in welke n£ Pasoe- roewan de gunstigste resultaten werden ver- su. 553 kregen. Zeer natuurlijk is dus de vraag: waar- aaa die boogere produktie wel te danken moge zijn. Yoor eene beantwoording dier yraag hebben wijy even als ten aanzieu van Soerabaja, behalve het gewone drietal, nog een zestal tabellen ge- maakt. Zij worden hier gezamenlijk bijgevoegd, met opmerking, dat bij de tabellen N°. 5 en Sa de £abriek Dankbaarheid en bij de tabellen N°. 6 en 6tf bovendien ook de fabriek Kloerahan niet zijn opgenomen, — de eerste wegens hoogst- waarschijnlijk fautive opgaaf van het getal werk- dagen en de tweede wegens waarschijnlijk fau- tive opgaaf van het gehalte van het sap. Wat toch de fabriek Dankbaarheid aangaat, het ia niet aannemelijk, dat zij met eenen aai^- plaut van 294 bouws 3 75 dagen, gelijk de op- gaaf luidt, met de vermaling van het riet bezig zou zijn geweest; terwijl geene der andere fa- brieken, selfis van die, welke 100 li 200 boaws meer hadden, langer dan 129 dagen heeft ge- werkt. Het is waarschijnlijk, dat in die opgaaf begiepen is de tijd, gevorderd voor hetgeeu er na de vermaling nog te doen valt. Wel scbijnt de opgaaf van een laag gehalte van sap, — la- ger dan dat van de overige fabrieken^ nitgezon- derd Kloerahan, — eenigzins op eenen langeren daur der yermaling van het riet te wijzen ; maar daarvoor pleit weder niet eene opbrengst van sap per bonw en per bos suikerriet, verre te boven gaande het gemiddelde voor de overige fabrieken. Doch al hadden wij in onze ver- onderstelling van eene fautive opgaaf van het getal werkdagen misgetast, dan nog zou een tijdsverloop van 175 dagen voor het afwerken van eeuea aanplant van 294 bonws, — zoo bniten alle verhouding tot den duur voor de andere fabrieken opgegeven, — ons moeten doen gelooven aan het bestaan van buitenge- wone omstandigheden of tegenspoeden, waar- door het spoedig afwerken is verhinderd ge- worden, en in dat geval zou het toch niet bil- lijk zijn van zulke exceptionele feiten partij te trekken als bewijs. Wij hebben te eerder vrij- heid gevonden, om deze fabriek bniten onze berekeniugen te laten, omdat hare opneming daariu niet weinig zou gestrekt hebben tot versterkiug van ouze zienswijze op verschil- lende punten. Ten aanzien der fabriek Kloerahan kan de opgaaf van het gehalte van haar sap, — wij zouden haast zeggen, — onmogelijk juist zijn, omdat alsdan het gewigt barer produktie groo- ter zou zijn dan het gewigt aan zuivere suiker in het sap aanwezig. Nu hebben wij werkelijk reden om te gelooven, dat de opgaaf fautief is ten aanzien van het gehalte, en niet ten aan- zien van de hoeveelheid sap. Deze blijkt toch, althans per bouw, zoowel als per bos suiker- riet, zeer aanzienlijk en verre boven het ge- middelde voor de gezamenlijke fabrieken te zijn geweest ^), *) De aantooniDg der resultaten van de Pasoe- roevransche saikerprodaktie in 1859 vindt men in eene bg de Javasehe Courani van 2 Febrnarij 1861, N". 10, gevocgde tabel. Wanneer men dat stak oplettend inziet, bcstaat er wel reden, om het er voor te hoaden, dat het gemiddelde van het ge- halte van het sap van Kloerahan is geweest niet 6^, zoo als in die tabel opgegeven is, maar 9<>, gelijk dat van zeer vele andere fabrieken, en dat dit eg- fer door den drukker het onderste boven is gezet; maar wg hebben geene vrijheid gevonden, om dit gaaf aan te nemen. Het verschil tusschen 6 en 9 graden gehalte is ondertnsschen zeer groot; want in 100 Nederlandsche kannen sap van ^^ heeft men slechts 11.24 Nederlandsche ponden znivere sniker, en bg een gehalte van 9<^ 1121 Nederlandsche pon- den. Indien het gehalte van het sap van Kloera- han, in stede van 6**, gemiddeld ^erkelgk 9o had bedragen, zoo zon het gewigt zuivere suiker, in het sap aanwezig, voor eene hoeveelheid van 11,930,600 Nederlandsche kannen, welke die fabriek in 1859 heeft gehad, nagenoeg 8d,861 pikols hebben bedra- gen, en in dat geval zou het gewigt van de pro- duktie dier fabriek, ad 21,962.91 pikols, nog geen ^^ zgn geweest van het alsdan in haar sap aan- wezig gewigt van zuivere suiker. 1 1 su. 1 E J 9 1 ■a. 6,990.26 13,477,30 7,636.34 3,872.44 6,865.44 14,716.01 14.618.21 10,245.29 10,225.80 14,713.64 13,134.91 11,286,99 5,762.73 4,166.— 5,484.68 IP i 2' ail IP* 1 10,683 39 14,130.— 16,000.11 7,789.72 13,113.77 9,300.- 11,050.01 9,306.— 6,860.— 10,998.— 7.384.- 7,600.08 11,630.57 3.000.10 10.372.03 5 |J 1 i-'- 1 i i ■i pikoU. 16,872.66 37,607.30 33,635.45 11,662.16 17,969.31 24.616.01 25,668.23 19,661,39 17,086.30 25,710.64 21,008.91 18,787.07 17,293.30 7,166.10 15,766,61 3 ss 1 < 9,389,520 13,663,000 13,478,600 6,394,000 9,594.870 10,174,500 11,375,000 S.074,000 7.915.060 13.827,070 9,940,000 7,064,100 7,883.700 . 3,927,500 8,436.840 5" S"5- 1 1 nil 788.359 866,698 733,591 613.770 888,083 1,05.^.010 799,000 668,843 503.740 809,199 564,316 646,500 609,900 316,800 633,975 S3 ££ i 11- s. •38»S| |S|S|||gg|S|gSC| 1 ss 1 P4i J la^iiiiSisiiiii III 1 J 1 ■ 1 III ^11 1 ■ .3 u 956.50 494.87 570.97 548.97 533.96 415.01 443.15' 464.11 463.86' 537.80 473.13 376.01 455.88 546.07 535.45 S as i ^ 1 ^ 1 " "" i " ■6 3 1 iisSSsgliiSSSSI S Is § I •= . i ^ 1 ■ sdssssssSssssss S 8S S s Sis g J 1 lllllllllllllll II! s i S ^ s. 1 >■ 3 Ss • 1 4 mmmmms 1 lists. S S - 1 1 1 Jllil i 1 - 3 2S. J ■sSsSiSSSSSSSSSs ^ 1 IS i i ih i'P*!' Itl sllllll ,:g , 556 SU. 