Philip Massinger and John Fletcher; a comparison
De Leeuwe* int fwinghen ziet den traghen E/el volghen, 10 Scheurt hem ter aerden ftracx met een gliemoet verbolghen, En zeght: dit is voor my, voor 't welghebooren bloed En 't eedle koninghs herte' een doren in mijn voet, Dat ick voor yemant wijck. dit is, o flechten broeder! Dijn uyterfte bancquett. o aller Haefen moeder! IS „Volgh waenwijs niet dien raed, om als dijn Prince vHet, „Hem fmaet en fpot te doen, om voeden zijn verdriet: „Of u I'choon t' Avontuer toont gunftigh haere tuyten, „Zy draeyt te fcliielijck 't liooft, en fteeckt u inde kluyten. „Verl'tonden zy te recht den korrel vande zaeck, 20 „Dat onbedachtheyt is 't verderff der dwaelen vaeck, „Zy zoaden wel bellnt op beter kanllen letten, „Den E/el zouw den Leeuw niet nae zijne' eere zetten. a Lombaer(/eh4 ffaen: zie CVIII: 3; doch waaroin JaUt weder een h&an ult Lombardyen 7 3-5 PuntvB o. a. Terhaalt dat de leeuw voor 't gckraal van den haan op de vlucht gaat. 9 ^ShriJi^A^ii.* *t zelfde als „zwenken.'* De vorm Is in *t JSng. to /wing bewaard; doch daar in activo. 13 0 fUehiem broeder! Reeds meermalen zai men hebben opgemerkt, dat Vondel aan den vocativus den LatQnfehen vorm geeft. Zoo doet ook ruyokks nu en dan b. v. I: 14. Gatt uiftt vervloedtten hoop! n Bancquett: ^gastmasl," van „banken" is hier „het laatrte banket/* waar de czel by tegenwoordig Is en zelf den hoofdfehotel oitmaakt. AOer Uatjtn moeder: om ziJn klear, lange ooren en Tchawheld wordt de ezel meermalen dus ge- nnerod. Ttfftem: ttnft€ is „hoorn** en men zoft hier aan den hoom des overvloeds kunncn denken, waar- mede Kortnna gewoonl^Jk wordt afgebeeld. Doch hier wordt van 't Avontuar geCttroken, dnt men op z(}n tijd by de tufftetiy d. i. by de hairen moet weten te vatten. IIuTOKNa geeft in 't Voorhout aan de son den naam van tayten-krolUr^ ,,bairkraller." IB Zf... /leeeJtt u inde ktutftf^: „ty dnwt a naar beneden.** Zoo zegt men van een hoog opgi>rchoten knaap ,,hy is ferm iii< de klititen gewaaren." De Tpreekwijze is echter, behalve waar zy op Uchaams- groel doelt, bniten zwang geraakt. 19 Korrel voor ,,kern.** 33 Kiet nae xifne" eere tetlen : ofTchoon men in sniken zin meer gewoon is te zeggen ^naar zUn eere £taan*\ mag eetlen, dat wy hier aan *t rtjm te danken hebben, volftrekt nletafgekeurd worden. Inte- gendeeU er zit lets dichterlvJks in, en 't vloeit tevens als van zelfs ult de voorgeftelde handellng voort lemand naeetten ia algemeen genoeg in gcbruik. fiyrehrifl, biz €96. Cptnhri (Kimbren) worden nadcrhand Denen genaamd. Men denke hierby aan den Kimbri/chen Cher/one/u$ of Jutland. Nedergheleft: d. i. : om haU g^bracht^verjlagen. Een „ne&rlaag" is nog lynoniem met ^manflag." (•28 WAHANDe DKll DIKltl^N. i I'm I'lst ni iir ?rliillpniiiit. I I ^: i I ; I II Het IhI lion. Mflilcn. of fAiJiiUat dls wlltiermHrdt VtltDrirCIt. rnclc Atliu l/anmn dkrfhe- {lck«n comtmct met nulkandir ghenlaatkt haddon. Wint ttammHal wii In i|lii TiHi'ntinon, ende hii- iMhan nfch onita tiiel. iMiiu dnerantenn langhflDiB anda badiilil, Ouintal rerlkt licm ap litn iDcckhc]:!. enda v<n|ih de (aack fonitljda i;>Dti oiibailnt (en. Uasr FoMai 'ai wtl linnbraam, noalitaaa lat FaNiu i]lekw||1i Tiialdar mit inn wallwdKhta lanititaamhayl, alt Uanwitiil vikI liia ■ItCEroslaa WAKANDK DEll DIKHKN 629 cxv^ 15 KN ongheziene kans de Schiltpadde^ heeft beftaen, AIs met den Hchten Haea r.y ginck een wedfpul aen, Die met zijn fnelliglieyt, en rainglieyt van leden Dit loome dier veibaeft met alle Icliamperheden: VVat wilt ghy kruyper doen ? ol luyen rondallier, En al te traglien prij? kruyp, kruyp, nae dijn manier. Ick kooin noch vroegli ghenoegh. fchudt van dijne' harde fchelpen Nocli zoo veel beenen uyt, en laetfe d'ander helpen: Ick ben doch morglien vroegh te Ronfl'en voor de ftadt, in Eer ghy ten eynde zijt het geldeloofe padt. De Schiltpadde^ haren wegli fpoeyt ftadigh fonder dralen: Geen flaep ontrooft haer vlijt, om eere' en prijs te halen; En vindt den Hafe niet als op den avont fpae, Die doen zijn daed verfoeyt, meer om de fchande' als fchae: „Koonit rappen wifpeltuyr, die fcnijnt den baers t' ontgallen, „Uw roem is al ghedaen, uw fpillen zijn ontvallen : „Schout hoe gheftadigheyt den lauwer-croon ontfanght, „En 't wirpeltuyrigh hert aen s'armoedts borften hanglit. „D'een groote fteden bouwt, verrijcktfe door haer wallen, „En d'ander werptfe neer, doet alle dinck vervallen. „De ftaeghe jagher jaeght, en wint ten leften 't velt, „Wanneer hy op Aen troon der eeren wort gheltelt. t Wed/pvi. Hicr bexigt V. het Amrterdamsch dlalckt. » Ronda/Jier: d. i.: „rnnda9- of rciill<1dr«gcr.** 6 Prij: Ala mermalen voor ,,kreng;" gewone rcheldnaem, dien wy ook in onzo ondo kluditen niet zcl- d«n aantreff en. 9/10. Dc sardigheid, die In dexe woordon llgt opgefloton, zoQ daideliiker i!ifn,lndien wy wistcn wtiai" randaan de belde hardloopcra hnn wedren begonnon en tot hoe ver xich die uitrtrekken inocat. Ben OeldetooM Fad kennon wy Amrcerdammors bulten do poort onzer (tad ; — muar waar li^t Rons/mt II Spofft ia hier ^befpoedlgt" of, elHrtlrseh, „rpoedt over haren wcg.'* II Doen: ,,tuen.** 13 Wi/ptUtifr is misrchien een zetfout voor iHspeUujftt of een adjektivalc voor wi»ptlturi'je, en gclijk- ▼ormig met ongedunr^ onge/iuim em. Boer* V ontgalUn. DIt is als fpreekwoord, Ictwat gewijxigd, vcrbaMterd, nog In 'a volks mond. „Hy taX de bot r«rg>illen !" Uy denkt wat groots to kunnen. i€ Uw fpillen »ijn ontvallen voor „nw kraclit (if macht of vlagheid is u benomen." De ooifi»rong de«er n;)reekwijze, 'tzti dAt fpillen voor ..beenen** veifiaan moei Morden, en dan beteekent het: „uw bee- nen lleten a In den rtcek/* (wat welllcht een repllek ia op 't vrnegcr door den hnas gezcgde, vs. B : ,^chudt vry nog een fiel beenen ult nw rchlld.') 't z\] het op de >)>f7fendervla«fpinrter8 zle, is my daixter: een ophelderlng zai my welkom z[]n. Zie overigens kili.vkn, die in v. jpillebeen twccderlcl afleldlog opgeeft. 31 Nog als (t>reekwoord In gebraik : „de gcftadige Jager wint!*' 20 WARANDE DKB UIBBBN Sf' ^pijn-iirngjiEiiiii; tEjcI. onfliEliKkifer ill aelt Wt-dnihtndan Eier, li geir«n dit ■llBndliilie iiharui(]iCB Keffii 111. Want ■■■ hjr •uidin Xontnili tui Furtvn Aarv gebHtn bakrHtbt, ghcTUihan. nMRric. iMnilaii, ande In lltjerBja ghtbruht *■■. ruo heeft bj ■)• aao arraa Eicl lacr (varta aTM}! lelcn. cnde ham sack to«t mb TsatfehaiBal laten gbabrojckcn, aJi da Kanln|h ta pnrd «Udc I <HKk noch allendlgb (hcriagbCB. and* arinalUck ihari'lid, tot dit hji la (nLckta EmI* *rbc)>i in tUandlfhlUck ij'iidlgbdc. baikiligvi. WABANDE DER DIEREN. 631 CXVI. »J' ^^ ier, hier, ghy Vrecken hier, fchout dEzel overladen -^ Met bouten, hoenders, taert, ghefoden, en ghebraden, SaucijHen, Hafen, Wijn, Capoenen, en Paftey, En \\y eet diftlen zelf op fchraele en dorre wey. „Zoo gaet het oock met n, verfchroockte gierghe flaven: „In rijckdom zijdy arm, becommert gaet ghy draven: „Hebt ftadelijcken forgh, befwaert met druck en klagh, ,,Vindt geen gheruft ghemoet, en woelt fchier nacht en dagh: pSlurpt wey en water in, fchroomt uwen buyck te vullen: 10 „Een ander lieeft uw haef, derf leckerlijcken fmullen. „Die 't goedt heeft, fuyght de poot; die 't niet lieeft, eet ghebraet. „Dees loert op woeckers winft, en d'ander op verraet: „En altijd heeft hy vrees, verfmoort in ijdle forghen: „Komt ftadigh broodt te kort, becommert voor den morghen: 15 ,,Onthout zijn luft het goet, en fpaertet uyt zijn mont; „Dat in het eynd verbraft wort door de Katt' of Hondt. ft Verfehrooekie : d. 1.: „verrchrooide, verrchrompolde, geiiinpelde." Zie bild. op iiooft ni, 2S0, en Uitlk. Woordenb. op ho oft in v. i« Het oade Vlaamfche fpreekwoord (uok op rommige plaatfen van Noord-Nederland nog In den mend des volks) luidi: Al teat men fpaert uil Ji^en tnondf^ Is voor de Kut of voor den ilondt. I I .J AKANUK I>EI( DIKHEM. Tfu H^Qnilt ni h ^rliailnuif. WAUANDB DBR DIBREN. 033 CXVII. r^'/^^^on fluxon Waterhondt quam uyt een flaghers lial, En kreegh (lit Hadtjen voor zijn trouwlgheyts verval: Al wandeleude voorts een treetjen over 't water Vergroot der Sonnen fchau zijn aes zoo, dat 't gliefcliatei" Van vreughde 'int lierte fprangh, midts dien hy hon- grigh liapt Nae den gliewaenden brock, doe was hem 't vleefch ontlnapt. „Dit is een leerlijck beeld van bodemloofe menl'chen, „Die nimmermeer vernoeglit, nae groote fchatten wenfchen, „Ghej)ijniglit ftrenghelijck vande' helfche Gieriglieyt, 10 „Uie nacht en dagh ontrooft al haer gherultlglieyt : „Vergaepen zieh aen 't groote', en laten 't fekre vaeren, „En wilden op een bott, dat zy de Keyfer waeren. „'t Waer beter dat zy haer ghenoeghden met den buyt. „De vallche Hoop^ bedrieght, en jaeght ter poorten uyt. 13 ,jLaet dit een baecke zijn, onl'adelijcke Gieren, ,,'t Seyl uws begeerlijckheyls niet ruym te laten vieren. ,.'t Ghenoeghen is het al : 't is beter (hoe ghy pocht) ,.Een Voghel inde handt, als hondert inde locht. I Flmx*n: JtuJts als udjukliuf mnet ons wel vrcuind rch\}nen, maar was by onze oade fchrQTers zoo on^owoon nIet. — Hooyr bexigt ook Flttxheit: >.ie UHl. Wvordtnb. in r. 7 llaehjem of hae/ttjen is *t xelfde aU „hA}>Jen*'. Zio hierover tkn katk, D. H, le pr. op houw. h Sprar^h : cud iroiHsrf. van Jprinytn^ aid fpon van jpinntn^ wan ran irmneii, cnx. WARANDE DBR DIERKN. M lurrrlrfD trrnnirrrJirn Ifrnni. Jiirgu In lUn regerinili da sndsrfiMn ■!• aan Trru ilisplMght, end«|h*iiB<lt h^. Waick* T^nBR^a ham nimula tot gnttt hl»d* hMR fadljab want hj' word* dunm Tin hui mJuchC, and* nn I I I WAKANDE UER DIEREN. 635 CXVIII. ' I ^' "^ ^Rk&1K> cli^r^ ''*'^ ^ ctiivi\74v £iii\ruiv^x It KJia^ii vr j ccvi^tii^''^ LC Uia2'll\;iij i ^ktj.'-^, e Koninghlijcke Leeuw, die in zijn frill'die daghen, ^^^^)i Al *t andere ghcdiert plagli wreedelijck te plaghen, 1^5 Ontzien worde' om zijn moort en ftrenghe Tyranny; i'j^ Dies zidderde' elck bevreel't voor zijne raferny: ij^^^^ Nu zijnde traegh en fvvack, van alle man verltoten, ^ Veracht werdt en befchimpt van al zijn Rijcx gbe- noten. Dies d' een uyt ouden baet, wijft liem zijn ftaelen voet, En d' ander wrockigb toont hem zijn ijvoyren hoet. Elck jayght, om dat by moet in bittere* armoe leven: 10 Nu leyt by bulpeloos, die 't eertijts al deed beven. Zoo dat by fonder trooft, verwacht in zijne noodt Zijn quijnende' ouderdom te fcheyden met de doodt. „Zoo fteunt de ftoute menfcb op rijckdom en op krachten: „Verdruckt en vilt by nae zijn minder met veracbten: 13 „Hoat dien by overmagb geduyrigblijck in angbft, „En toont zicb als den Leeuwe', beer' inder dieren vangbft: ^Stelt 't recbt naer zijnen zin, daer d' arme moet om treuren, >En fcbraept in zijnen fack, al wat bem komt te veuren; „Dies als by comt in noodt, dan is een ijder t' foeck: 20 „Want by laedt op zijn bals den welverdienden vloeck. 3 Ontzien worde* voor „werd ontzien." Den vorm van worde'' voor werd^ die meermalen In deze fabe- len, vooral in 't proKadeel voorkomt, hoort men nog dikwyis door ouden van dagen In Amfterdam en over *t T bezigen. Do apodrofe la om de Tmelting aan to dulden, geiyk overal elders, b. v. In dexe fabel vs. 4, 9, 12, 16. a IJvffwren hort: verkeerdoltjk voor „horen8.*' I I WARANi>li; DKK I>IK.KEN. Tt ftizp (n't i'nrlitfgnrlkfii. Slilclien mimiltl hoOft iv Kejfor Domllmniil Inao SilniB-[[,el.'n, die Quinqiialria lili'Un, npghebricM iiilv cndsihoodcn, W.nl Ir ill* folve in«rten du llnTiil-oerckDii iMErk'niftliilis himl Kuick, de ft>«nt ( lli>inillcliler> hire CarmUa. it Ridai'ri hirs clcriifckc ends wolKlioriBldu tedcncn, ill Schcimera ur ihrfvlnds (chtrmDiKheii, d« Sprlnehen «iide RDocbeliicn hur lurhtlifl<e end« kromiiicCprDntlicn, nd> biinUan TaniHinii); viidn ecu Ijder itjn kann, gp t buothdc ends bcKc linen >nde prUTcn. WARANDE DER DIEUEN. (>37 CXIX. f:^ffr^^^T,x:\'^ Itaelverflinder Struya en 't Nadiiegaelken t' lamen, ^^ijElckaiulren haren roem trotzeerende benamen. De Voghel langligliebeent zijn vederen verhief; De Nachtegael zijn rteinme, eick eeii om hooren lief. Monarchen (fprack de Strays) die werrelden beftieren u-'^wrx^'ij^'vi'/ Met iTiijne pluymen haer vereedlen en vercieren. Mijn liefelijck gheluyt op welgheftelde maet (Riep 't Voghelken) verheught een yeder in zijn ftaet: *t Zij Vorften trots ghehult met purpre en zijde banden, lo Of landlien die 't gheluft te ploeghen d' ackerlanden. „Een ijder die liier leeft, 't zij van wat ftaet, ghewis „Ghetrocken word tot 't geen zijns herten wellul't is: „Dat dunckt hem alderfchoonft, en magh hem niet vervelen, „Elck Zot heeft zijn Marot en tijdverdrijf om fpelen. f De /faelverjlinder. Een oud rolksbygvlnnf heeft aan den Ttruisvogel hct hyperbolieKch vermugen toe- gckend van Uzer en ruiiil te kunnen vertecren. It Jiarot: zie bild. Oe/l. op Zotskolf. Wei bercliODwil, zod het volksgezegdc : „c)k incent zijn ull een ▼alk te zytt*\ hier beter op riuan. Uyfclirift, bU. g:]0. tfoot/en: ^potfeii," J WARANDE DER DIBREN. St knmrkt ffm. , j I i lirKlDn vord de Konlngh ytrabtiii hnljHbiaa fbtlilen, die een gnmrum Tynn, aiidc QrclBeka die Docli tl*n KeyfEr TUrrAi un tUn landl snde l[«den gronta rchida had Bhedaan. DcTa op aan tgdl qiulilck gheflraden habbande. anda aan illn machl gn>ol1U« ghFriiclit. hesn by 7W<r<a hnlp (be- ftieht, urn dit hf ii|n adrm mochlo •»ih«len, anda ilch wpdor.ftartlian, ilKr n»*rtM noFgh hem ana hulp kf. <nda Farla; H7 facb hem Uarar fwack dan fterck, aoodi daa l»rrBill(:h, op daC h)' ande dan ■IJnan Tin htm Taker, rnda onherchidlihl rao^htrn bIL'ian. Ujrcti Waraiita. WARANDK DER DIEREN. cxx. 639 E krancke Voghel Gier bad ernftigh een ghefonden, Hy wilde hem in 'sdoodts noodt zijns kranckheyts diepe wondeii Doch helpen lieelen nu met goed en lieelfaem kruyd, Of anders ift met my (fprack d* arme zuchter) uyt; 'T is heel met my ghedaen, zal 't lijf iiiet houden rooghen. Neen (fprack zijn macker) 'k heb met u geen mededooghen, Ghy hebt my dick ghebracht in al te veel ghevaers, *Ken maeck zoo licht geen roe voor mijnen eyghen aers. Mijn hulpe is u ontzeyd; kond ghy u zelf niet helpen, to Ick zal in defen noodt uw lijden geenzins ftelpen. „D'erfvijand inden anxft belooft al 't geen hy magh, „Vermits hy in zijn kruys zich geern gheholpen zagh: ,.Maer waer hy eens verloft uyt al zijn onghevallen, „Van al *t geen hy beloofde en hielt hy niets met alien. s Zal Toor ,4k i«l." WARANDK IIKR DieKEN. 'tO^nprrnDrgiiiif ^'rrrlr rit l'€}tl. op El>cltlcl<« »t)'e h'ct CHillai Ajrift^tia ilM knechtm mat irlMyl. !■«« wcl nlet site km bsMrn; 't ■•lek bun nwhtuu ta n>i«r dichta: htbbon darhulrea OTar haer Hacr Rl.cciHgbt. anil Hit ty: Haer alt ij «ni net hHr Ucer aiat vefb rayrden, oudc andaraancn taarberihden bjr ae dia >|tii knacbun i«] rtreniclier ande barder hield, ands dai;h cndc nacht ■)• Kiel* lot din arbrj firengb aode onghenadlgh ill dIa Mra wu. Hialdan d«h>lreii OF t* klafhCD tads mnncn. (toiaii WARANDB UER DIEBEN. 641 CXXI. ci<ii^^^^"^ ^'^ ''^^' ^^^^ Peertjen moft zomwijlen eens braveeren, .v*wi|^^^j jlg^ >|. narrenf leetjen, en fpeelwaghentjen zijns heeren : Moft zomwijl over 't ys en fcheuren 't fpieghel-glas -^^y^mmftr^'^ Des Amftels, die allom glad toeghevrozen was. /«t^,,-*._ sri/f^* fjg^ dertel krengh werd boos, en wonder ongheduldigh, Want 't waenden 't was zy n Heer niet zoo veel arbeyds fchuldigh, Ter tijd het eens ontmoet' een waghen zwaer ghelaen, Daer eenen Ezel ranck voor was ghefpannen aen, Die naulijcx flepen mocht den zwaer gheladen waghen, 10 En dapper werd ghegroet en afghefmeert met Ilaghen. Het JDene Kopken dacht, Nu zie ick hoeter gaet, 'K heb oorzaeck om vernoeght te zijn met mijnen ftaet: Vermids men andren vind in fteden en in dorpen, Die veel meer flavernije, als ick, zijn onderworpen. \^ „Wie op zijn minder ziet, wanneer hem 't herte wroeght, „Kan lichthjck in zijn ftaet zich vinden wel vernoeght: „Oni dat men menfchen vind, 't zij waer wy d'oogen wenden, „Dje onderworpen zijn noch tienmael meer ellenden. I yturrtn/leetjen — en nSet arre/lettjen geiyic berchaafde lleden, die *t beter mocften weten, elkander da|{«)Uks napraten. De fleden heeten Aldus om de narrtbeUen^ waarmede zy roorzicn zyn; — doch welllclit \% daarom turn, die er In r^den, de ware naam minder welkom. 5 Krtmgh : waaronder men in den regel een „dood dier" rerftaat, gebralkt V. liier om een „klttelorig, rinnig itaard" aan te dniden. Zoo hoort men ook onder *t gemeen, aan een „Tlnnig mcnrch" den naam ran „kreng'* toedawen. 9 Mocht voor „kon," gel^k roeermalen. II Dejme Kopken: eigenaartig en overeenkomende met de ultdmlcking „dat ii een kopjen/* toegepast op een „nnkkig, koppig mcnsch.** Het bl^kt ult deze benaming, dat men toen reeds aan de Deencn een kcnmerkende ftljfliooMigheid toerchreef. DC WKBKC^ T&S i. T*^ TnXDrt- T. 41 642 WARAMDB DEB DISRBN. St ^-man n \sm (^nitmt. Airoo hecft in z^n dootbed gantrdi rroIUck ende lieflyck gtaefongtaen dieEenreerdighe muk-Godta Beda, Daerover haer veel verwondert ende hem gevraegt hebben, waerom by Too TroUlckTanck? DieTaligbe man-Gods antwoorde : Sonde Ick nlet yrolQck alngheo, nadien ick tie ende bekenn, dat die droerfghe tUdt m^na fterfl^cken lerens voorbjr ia, ende de onlterflu'ckheyt naket, ende dat ick door defe tQd* lycke doodt al mQn noot, ende trenrichoyt eyndlghen Tal, ende Inde eeuwighe rrenghd en falicheyd komen. Gtliblkvs xalhesbvsibnsis. WARANDE DER DIEREN. 643 I cxxrr. £8 Samera Voorbode eens de Blancke Zwan ontmoeten, En vraeghden waerom zy liaer leven met zoo zoeten En aenghenamen lied liier eyndighden op 't left? O (zeght zy) 't is van vreughd, dat ick van 't aerd- fche neft 1E^^ Vol kommer en verdriet ten laetften worde ontdaghen, En inde zachte fchoot van rufte word ghedraghen. ,,Een arm katijvigh man, die vroom is van ghemoed, „Valt 't leven wonder zuur, en 't fterven honigh-zoet „Den dood hy vreughdenrijck wil in zijn armen loopen, 10 „ Ala die hem fluyt de poort van 's levens kercker open : „Van 't leven, dat veel eer een durigh fterven is, „Een Gafthuys vol verdriet, en vol bekommernis : ,^Een Zee die altijd woelt, daer 'sdroefheyds baren bruyzen. ,^Gheluckigh is de ziel die vrolijck magh verhuyzen. 1 OnAnocffffi Toor ,,ontmoette,** all meermalen, om 't rQm. 7 Ka£^f9igh: „eUendig.** Zle bl. 120. II Durigh ! „gedarig/* . I WARANDE »KR DIER£N. 5e i^nglfl ^^JHWIL Ohtlfldi den Vnghol Phceaii hem felTcn tea welriaekandl hant TerB»*»rt, 'Wdek der Sonn tnneeckt, tnda Mm dairnp fct CDdi verbriadt, tnde dal dicr use Uf I dl« reLrc ilTobe ceiwn : ;ri.je»« Ttrkoren, end* It un htt Mlit in't vLer der bcitar lleWe to gbclUck T^r(lnnd^ en tonen. Uicr dierme ten dstdm daghi l> hr iroderora nlen, onnerflijck end* BnHjdelljck wi WARANDE DER DIEREN. 645 CXXIII. RABiEN draeght moedt, en gaet de roem afl'trijcken Van d' ander werreld wijd, en alle Koninghrijcken : Om dat de Phcmix ftaegh liaer zoele loclit door- zweeft, Die nimmer zijns ghelijck ziet, noch ghezien en heeft. Die nae fefs eeuwen zat, en moe van liier te fwerven, Zicli willigh en van zelf toe-ruftet om te fterven, Op eenen fteylen Bergh, daer hy zijn dood-bed fticlit Met zoet welruyckend houdt, 't weick 't heete zomer-licht Vermids zijn ftralen komt ontftekende veralTclien; 10 De Voghel flucx verbrand, en word verteert tot aflchen ; Waer uyt allencx ontftaet en voortskruypt eenen worm, Daer uyt een Phcenix word vemieut nae 'seerften form. jVerftaiiden die gheleert in wysheyd wijd uytfteken, jDie werden bier by met onvoeghlijck vergheleken, I.) ,)0m dat zy zelden eens aentreffen haers ghelijck, „En door haer groote faem en eere onfterifelijck, „Oock andren pricklen om met uytghereckte veeren „Te volghen die gheraeckt zijn op den Bergh van eeren; „Te vlieghen fterrenwaers verheven met 't ghemoed, 20 „Tot daermen erft te loon den groenen lauwer-hoed. »» »>^ I Moedi: by uitnemondheid yoor ,^hoogmoed, trots." Hotm a/jhifeken: flraaie uitdmkking roor „roeni wegdragen." ■ IVetrtqfdbend: nur oiis tegenwoordig toalgobruik yerkeerdeiyk voor „welriekend/' » Vermids roor ,,door." By Rooft komt in dlen sin mcestal overmids voor. Uet heeft cij;eiil. dc bctee- konis rmn „door mlddel Tan." 't H. D. vermitteUt. WARANDB RER DIEREH. |ir wh ^T\nm. tor voeglien lieeft liwr ehf^G''"! I""' CiMnit dortilsr. W.nt ili hier Viflei nlel illeeB osl k ghevniiBhen wwr. ran (Uelit ly Uji bscr ftlren, hoe dit ij .m liim BbotMlt, apglwT«<m hier T>aer Is irtfgn «i(l« Tuide Rechton fulei rerkreegh. H«eft ilfoo hircn Vader nn lughe WARANDE DEB DIEREN. 647 CXXIV. i|N Godsdienft zal met recht de Klepelaer uytfteken; ^Vermids hy zijn ghebroed in liefde onvergheleken Getrouw tot inden dood, zijn hulpe en jonfte aen- bied, En ftadigb byftand reyckt in allerlej verdriet : I 't Ghebroedzel dat van joncx zy oefFnen en ghewennen, Zal daze ontfanghen deughd in d'oudren weer erkennen. En 't aes verre opghefpeurt haer deylen wederom, Wanneer haer overvalt den grijfen ouderdom. „Aan oprechte oud'ren, die Godzaligheyd hanteren, 10 „De kind'ren niet dan deughd, en ware wijsheyd leeren : ^D^aenkomers flaenze gae, en nemen op haer acht, ,,£n hechten 't geen zy zien haer zelven in't ghedacht: „Waer goe voorganghers zijn, daer zijn ontTteken lichten. „En goede boecken, die in deughd de jongheyd ftichten. I Ood»ditn/t: hleronder moet bepMldelQk pittat In de beteekenis Tan „oiiderIi{ke en klnderlQke Uefile** TertUan worden. De liefde ran dezen TogeHjtUtatis ndtrix^ fxtsoh.) roor ztfnJongen is ran algemeene bekendheld. Zle o. a. PLm. X, 32; a&ibtot. IX, 20, en de latere natnnrfllozofon. 7 Hatr dtjfUn: d. 1.: „met ben deelen** of „han toedeelen/* » A«% opr§ekt§ oufrtn enz. : roor „aan bet voorbeeld door oprecbte onderen gegeren." 11 D'atmkomtrt: namel. „de Jongen," „bet kind^en komt goed tum^* hoort men nog nit reler mond; „e«n oamkitmend Jongelbug** la een alledaagach gezegde. 12 Haer tflvtn voor „zlch celren, zieb." Biz. 64S, Motto, reg. 3. Uytghegtveti^ nameiyk ten hmeelijk. WARANDE DEB DtEBBN. (^oMsbirnft hs (Diimarrs. D op 't pUIt del WARANDE DER DIEREN. 649 CXXV. c lET hoe de Klepelaer den Schepper aller dinghen Op-offert jaerlijcx een van zijn vruchts eerftelinghen ; En uyt het hooghe neft verpickt zijn kael ghebroet, Ter tijd een vluggheloos het laghe kiezen moet. „0 menfche die noch groeyt en lacht in uwe zonden, „En aen Godsdienftigheyd u niet en acht verbonden; „Ziet hoe den Oyevaer u voor het vierfchaer daeght, „En van ondanckbaerheyd voor 't aenfchijn Gods verklaeght : „Vermids ghy roeckeloos noyt liet ten hemel varen 10 ,,Het wierook dat hy eyfcht op zijn ghewijde altaren, „Maer volght uws wellufts padt, en danft op hare trom, ,,Betreed de dorpels noch van kerck noch heylighdom: „En weyt u beeften-ziel in haer welluftigheden, „Terwijl verbannen zijn de waarheyd en de reden. 15 „Doch 't is vergeefs ghepreekt, ghy houd het felfde fpoor, „Neemt op geen leeringh acht, geeft wijfheid geen ghehoor. „Wel aen ghy GoddeloosI God fal u niet verfchoonen: „Ghedenckt ghy dient u zelf, ghy mooght u zelven loonen. s Verpiekt: d. i.: „met pikken uitdziJft:** naar de kracht ran *t Toonroegfel vfr, dat veg beteekent; Tergel. bl. 67^ in de noot op rs. 556, bl. 84 en elderi. * JSm vluffghfloos: „een die nog niet kan rliegen.** Zie het aangemerkte LXnn, vs. 7 op vlug. 17 (MUMoo*! Toor „Ooddelooze!** , I I ■ KLINCK-GHEDICHT. (tSBROURT T«n bet Lijf iD|]n Ziel korli gingh [pufcrai, En Tond' een groen (Forande, >l«aer tj troli en fitr Sa([h tr«den op het krnjt, en Tpeeleo menigh Mr, Oock Vmgh'kn Uchi en vlagh, fun ftUerhuide reeren. 0 fprack t; I Iset den t|jdt Diet Tinchleloo* palTeren, Hebt acht op baer bedrjjff en oaderlingh ghefwier, HilTchien de WQfhejd oock verbnrghen fchaylt nlhier: Vnn Dieren mogen doch d« inenrcheii leeden leer«n. Zj iHgh hler op haer laTtn, en hl«It hMr wegh ghefcholen, 10 En monfterde b1 hct Choor der gener die bier dolen : Ten taeilten leercns l^tl, tj 't lichiem weder viindi. BeTkl de Kia\fl-GodJiH eoni Dickttr*, met clfn dichten, Een BetUatatr njt jonft dees Idi H Terlicblen, Om eick die aan te bien Ml een dienreerdigh prindt. 1617. YONDELS LEVEN. 651 Yoiidel, nu federt jaren te Amfterdam gevestigd, had er den kring zijner bekenden meer en meer uitgebreid. Behalve van de Brabantfche Kamer, was by ook Lid geworden van de Oude Kamer, en, al moge by, gelijk wj hierboven onderfteld hebben, aan dat Lidmaatfchap hebben vaarwel gezegd, by bad daarom geen vaarwel gezegd aan de betrekking, daar aangeknoopt, niet alleen met de fchranderfte vemuften, die Amfter- dam bezaty maar ook met mannen van achtbaarheid en gezach ; en velen onder hen hadden den vrijen toegang tot hun hois voor hem opengefteld. Dit gemeenzaam verkeer tusfchen aanzienlijke en machtige mederegeer- ders van Hollands voornaamfte koopftad en den eenvoadigen koufe- winkelier zal aan velen mijner Lezers vreemd toefchijnen. Maar de kloof, die weinige jaren later de verfchillende ftanden zoo wijd van elkander fcheidde, was nog naauwlijks merkbaar in den tijd, toen Yondel zich als fchrijver begon te doen kennen. Nog was bet door geen uiterlijken praal, dat de woningen der Regenten boven die banner medeborgers uitftaken : nog was het Raadhois, waarin zy vergaderden, geen vorftelijk flot, dat als een achtfte waereldwonder werd uitgebazuind, maar een oud en nederig gebouw, met fpitfen toren en fombere bogen, tusfchen bur- gerwoningen inftaande en leunende tegen het oude gasthuis. En dan die Begenten zelve : — nog droegen zy geen oude en gevierde namen; nog konden zy op geen reeks van voorvaderen bogen, die de burgemeefter- iijke waardigbeid hadden bekleed. Zy mochten al de borst hoog dragen, wanneer zy herdachten, hoe zy door vroegere verdrukking of balling- fchap hun tegenwoordig aanzien en gezach verkregen hadden, zy waren toch zonen van het volk, en door geen adel van geboorte van hun mede- poorters onderfcheiden. Integendeel,hun namen zelve, 't zij aan hun be- roep ontleend, als die van Backer, Bicker, Huydecoper, Corver, 't zij aan het opfchrift, waarmede luifel of gevel prijkte, als Beael, Bontekoe, Schaep, 't zij eenvoudig naar den vademaam genomen, als Witfen, Egberts, Lamberts, waren nog door geen tijdsverloop ge&deld : en de minfte burger zag nog in zijn Begent een medeburger, wiens woning, wiens afkomst, wiens geheelen levensloop by op zijn duim wist te vertel- len, met wien by als met zijn gel^ke verkeerde, ja, wien by by name toe- fprak. Was het dan vreemd, dat men toen nog geen fcherp afgeteekende kasten en koteridn had, waar wie er toe behoorde zich in terug trok? Wei is waar, Yondel was geen poorter : noch door geboorte noch door aankoop bezat hy het burgerrecht : en, by mocht al een aantal jaren binnen Amfterdam gewoond hebben, hy bleef behooren tot die vreem- delingen, op wie de Amfterdammer pwr fang^ en hoe veel te meer de Oude Geus,uit de hoogte nederzag. Bijkdom bezat hy evenmin, en fees- ten of maaltijden kon hy niet geven om zich daarmede vrienden te ver* werven. der belchaving op te treden, het als liun plicht beCchouwden, den jeug- digen kunftenaar aan te moedigen. Men vergeve my deze uitweiding, die ik noodig achtte om de gemeen- zaamheid te verklaren, welke het ons nader zal blyken, dat tusfchen Vondel en zoo vele lieden van hooger aanzien dan 't zijne bedond. Ik keer nu weder terug tot de Kamer „In Liefde Bloeyende," met fommige van wier Leden wy nader kennis moeten maken, om hun invloed, 't zij op de Letterkunde van dien tijd, 't zij op Vondel zelven. Tot de zooda- nigen behoorden, behalve Roemer Visfcher, de Oud Bargemeefter Hooft en zijn beide zonen, Mostert, Starter, Vechters, Bredero en Coster. Reeds in 1590 was Coornhert en nu ook in 1(512 Spieghel overleden, zoo dat Roemer Visfcher de eenige overgoblevene was van het beroemde drietal, waaraan de Kamer zoo veel te danken had gehad. Van zijn wer- ken heb ik reeds ter loops gewach gemaakt; ik meet thands omtrent hem- zelven in eenige nadere byzonderheden treden. Na een tijd lang gewoond te hebben op den Stads Cingel, tusfchen de Jan-Rooden-Poort en de nieuwe Haarlemmerfluis, in een huis, dat „de Kreeft" genoemd werd, had Visfcher zich, immers voor 't jaar 1605, gevestigd op den Zeedijk : 't geen daar uit blljkt, dat het gedeelte van de Gelderfche Kaai, tusfchen 't Hoofd en de Waterpoortsbrug, in een Keur van dat jaar befchreven wordt als gelegen „achter Roemer Vis- fcher." De woning van den man, wien Hooft om zijne gulheid den „ron- den Roemer" noemde, ftond altijd open voor wie zich opgewektgevoelde, om, 't zij met fcherts en boert, 't zij met meer ernftige onderzoekingen, een uur, des noods een geheelen avond, aangenaam of nuttig door te brengen. Maar het was niet alleen de hartelijkheid des gastheers, zijn geestig onderhoud, noch de hoop van tot zijnent de kloekfte vernuften verzameld te ontmoeten, die zoo velen naar zijne woning lokte : die wo- ning bevatte twee groote trekpleifters in de dochters van den huize, Anna en Tesfelfchade, beide zoo vermaard in de gefchiedenis onzer Let- terkunde, en toch zoo weinig, zelfs by de be5efenaars daarvan, bekend. Geleerde Juffers, in den gewonen zin van het woord, en maar eeniger- mate gelijk aan die, welke Moli^res onvergelijkelijke pen zoo naar het leven heeft afgefchetst, zal ieder man van verftand en fmaak veeleer ontloopen dan opzoeken. Maar niet tot deze foort behoorden de dochters van deii Ronden Roemer. Zoo zy al de Dichtkunst beminden en be5efenden, zy waren bovenal meisjens van fijne befchaving, aangenaam en lieftallig van omgang, in zang en fnarenfpel, in 't Fransch en Italiaansch bedreven, en ten voile de kunst verftaande, om door nu eens vrolijk, dan weder leer- zaam onderhoud, haar gasten bezig te houden. Anna, in 1584 geboren, en dus drie jaren jonger dan Vondel, had als dichteres reeds naam ge- maakt : en men wist, dat zy het was, die, door een meer gezuiverden fmaak geleid, de vaerzen haars vaders verbeterde en befchaafde. En toch zoti haar roem, ofTchoon door Cats bezongen, eerlang onderdoen voor dien barer jongere zuster. Tesfelfchade, in 1594 geboren, ontleende haren zonderlingen naam 1()17. VONDELS LEYEN. 653 aan de zware fchade, die, drie maanden voor dat zy ter waereld kwam, veroorzaakt was door een hevigen ftorm ter reede van Texel, en waar- onder vele Amllerdamfclie kooplieden, ook haar vader, geleden hadden. Van haar bevallige fchoonheid, van de gaven, die haar vercierden, zal ik thands geen tafereel ophangen. Wy zien den kring, waarin Vondel te dier tijd was opgenomen, dechts even rond, en met een Tluchtig oog : en ook op het lieve meisjen is ons niet meer dan een enkele blik vergund. Doch de Lezer getrooste zich dit : lij zal de aanminnige vriendin van Vondel en van Hooft nog dikwerf ontmoeten. Comelis Pieterszoon Hooft, meer voorftander dan beCefenaer der Let- teren, was oml'treeks de helft der zestiende eeuw te Amfterdam gebo- ren, waar by herhaaldelijk de Bnrgemeefterlijke waardigheid bekleedde. Hj was het, die in 1584 zich den krachtigen tegenftander betoonde van liet voorftel, ter verheflSng van Willem I tot Grave van Holland; die later boven anderen yverde tegen het gezach van Leycester, en die, in de gefchiedenis van ons Gemeenebest de eerfte vertegenwoordiger was van hetgeen men later noemde de Staatsgezinde party : van die party, waarvoor Oldenbarneveldt het hoofd liet, die, onder Jan de Witt opper- machtig, onder Willem HI, gelijk later onder Willem IV, een kortl'ton- dige nederlaag leed, om na haren laatften triomf, in 1787 geheel onder te gaan en niet langer dan in fchitterende herinneringen of in ydele aanmatigingen voort te leven. En toch, niet zoo beroemd zoii die fiere voorftander van de rechten en de aclitbaarheid der Amrterdamfche Vroedfchap zijn geweest, had Vondel hem niet bezongen, en had niet een gedeelte van den ftralenkrans, die zijn oudften zoon omgaf, op hem terug gefchenen. Die zoon, Pieter Corneliszoon, was op 17 Maart 1581 te Amfterdam geboren. Eeeds op zeer jeugdigen leeftijd was hy begonnen de Neder- dnitfche Her te hanteeren; waarvan zijn Treurfpelen, Achilles en Po- ly xena, en Thefeiis en Ariadne, beide omftreeks het jaar 1600 gedicht, getuigen. Deze dichtvruchten, het eerfte vooral, waren nog geheel, zoo wat den vorm als wat den ftijl betrof, in den barbaarfchen trant der oude fpelen van de Rederijkers. Gewis, gelijk de Clercq te recht aan- merkt ^), nimmer zod de Achilles van Plomerus gezegd hebben, wat Hooft hem in den mond legt : Ghf/y die nu gaet by nacht Troyaenfche velt door^wancTlen Niet om te letten op de wacht en ^svyandts hancPlen, Niet om H voomemen van haer hulpers te befpien Ghelijck een Capiteyn betaemt ftaegh toe te fien Waer Troyea mueren Jioacxty en liclitjl fvjn om te krencken, Maer om defchoonheyt van ujoffrou te overdencken. De vorm dier ftukken is, even als het Pafcha van Vondel, nog geheel overeenkomftig met dien, welken wy in de Spaanfche en Engelfche ftuk- ken aantreffen, en op eenheid van plaats, tijd of handeling wordt niet 1) VerhandeliDR, bl. 1&2, rolgg. 654 VONDEL8 LEVEN. 1617. het minst acht geflagen. Men kan dan ook uit deze eeri'telingen van Hooft opmaken, dat, hoezeer hj een geletterde opvoeding genoten en zich aan 's Lands Hoogefchool te Leyden in de rechtswetenfchap ge- oefend had, hj nog geenszins in den klasHeken geest der Ouden was doorgedrongen. Zijn fmaak vormde hy eerst later, en wel in de jaren 1602 en 1603, door het dagelijksch lezen en herlezen der Griekfche en Latijnfche fchi'ijvers, vooral der gefchiedfchrijvers Polybius, Julius Ce- zar en Suetonius. Van Tacitus maakte hy eerst later een opzettelijke I'tudie. Maar wat vooral invloed had op zijn vorming en rchrijftrant niet al- leen, maar op de geheele Nederduitfche poSzy, was de reis, weike hy, tot voltoojing zijner opvoeding, naar Italian deed. Te Florence, die ftad, welke onder de Medicisfen de hoofdzetel der kunften en w^etenfchap- pen geworden was, had hy verkeering gehad met de fchranderfte gees- ten van hun tijd : hy had de zoetvloeiende dichters van Italien leeren kennen, hen in hunne taal gefproken en gelezen : hy was bekoord ge- worden door dat bevallige, dat tedere, dat zangerige, 't welk hy in hunne poezy aantrof, en de wensch was in zijn borst ontvlamd, om dat zelfde ook in zijn moedertaal terug te geven. Tot nog toe beftond het- geen men by ons dichtkunst noemde alleen in het ramenilellen vanregels, die een bepaald getal voeten, en een rijmwoord aan het eind hadden; maar voor Hooft was het weggelegd, de kadans te ontdekken, het hooge en lage der lettergrepen, de maat, de rust, de fnede, den trant, de mu- zyk in een woord, en die op de Nederduitfche po^zy toe te passen. Zijn tooneellpel van Granida, vooral de bevallige aanhef : Het mnnigh Jhracden van de zon en de minnedichtjens, door hem na zijn terugkomst vervaardigd, ftrekten ten bewijze van hetgeen de ftudie en navolging der Italiaaniche model- len Hooft in ftaat hadden gefteld te leveren. De welluidendheid en maat, in zijn gedichten merkbaar, fmaakten den AmfterdamfchenPo^eten; men begon het verfchil van klanken en toonen te vatten : en zijn voorbeeld vond weldra navolging. Maar de mini'ten onder hen bezaten het vernuft en de taalgeleerdheid van Hooft: Spieghel en Visfcher waren te oudom hun manier te veranderen : en Vondel was toen nog een knaap. Reeds vroeg had zich Hooft laten opnemen onder de Leden der Oode Kamer, en de brief, waarvan ik vroeger (bl. 25, 26) gewaagde, getuigt dan ook van de genegenheid, welke hy hun toedroeg. Ter gelegenheid van het Beftand in 1609 had hy dier Kamer ten dienfte geftaan door het bel'chikken van negen vertooningen, die op den Dam by kaarslicht plaats hadden ^). In dat zelfde jaar was Hooft door Prins Maurits verkozen geworden tot Drosfaart van Muiden, Baljuw van Gooiland en Hoofdoi&cier van Weesp en Weesperkarfpel — eene der meest vereerende en meest gezochte bedieningen van Holland. Naauwelijks daarmede een jaar 1) Zie Hoofit Leven door braxdt. 1617. VONDELS LEVEN. 655 bekleed, trad hy in 't huweHjk met Kristina, de bemiimelijke negentien- jariire dochter van Aernout van Erp. een man van deftiffe fi:eboorte. Mef deze beininde vrouw, die hem drie zonen en eene dochter fchonk, onthield hy zich des zomers op het (lot te Muiden en des winters te Amfterdam, waar hy op de Keizersgracht, over de Groenlandfche pak- huizen, woonde. Van zijn verblijf op het Muiderflot en van den kring van vrienden, dien hy daar om zich heen vergaderde, zai ik later gele* genheid vinden meer opzettelijk te gewagen. Hier zij het genoeg te herinneren, hoe dat zelfde verblijf op het Muiderflot aan Hooft het denk- beeld aan de hand deed van een nieuw Trenrfpel, Oeeraardt van Velzen getyteld, en het jammerlijk uiteinde van Graaf Floris V ten onderwerp hebbende. Dit tooneelftuk, 't welk in 1613 oitkwam, bevat heerl^jke lier- zangen en treffende fchilderingen ; maar is zwak van famenftelling en geheel aandruifchende tegen de Gefchiedenis. — Een weinig later, z\jn pen willende oefenen in vrolijker ftijl, gaf Hooft, onder den naam van Warenar met de Pot, een allergelukkigi'te navolging van de Aulularia van Plautas, en tevens een geeMge I'childering van de zeden en ge- woonten der AmTterdamfche borgerlieden van dien tijd. Het was in het jaar, waartoe wy thands gevorderd zyn, dat deze klucht het eerst werd opgevoerd. Wy zullen nader zien ter welker gelegenheid en door wie. Minder dan van Pieter is ons van zijn breeder Hendrik bekend. Dat hy mede een minnaar was der poezy, en die fomtijds gelukkig beOefende, getoigen enkele van hem overgeblevene dichtftukjens. Even als de Dros- faart was hy reeds vroeg met Vondel bekend geworden, en het zal ons bUjken, hoe ook hy later met dezen dezelfde ftadien najaagde. OfTchoon M^ Danigl Mostert, die later ^) Sekretaris der Stad werd, by de nakomelingfchap als dichter onbekend is, was hy echter by zijn tijdgenooten als zoodanig beroemd, en tevens als een man van bele- zenheid en keurigen fmaak. Hooft zoo wel als Vondel droegen hem byzondere vriendi'chap toe. De eerstgemelde dankt hem, in een zijner Brieven ') voor de toezending van een door hem vervaardigd Treurlpel, en in een z\jner gedichten *) voor de uitgave zijner zendbrieven. Dat Mostert ook de gaaf bezat van een gedicht gelukkig voor te dragen, leeren wy van Ganfneb Tengnagel. *) Mostert, zegt hy Was een many die ook voor dezen Zeer ghezien was by den DrojL H Oordeel om een /pel te JUchten Was niet kleyn, maer groot by hem. H Rymen moji voor Vondel Jwichten, Niet het uyten door de Jiem. Geen Amfterdammer, zoo als de overigen, maar een Engelschmau van geboorte, was Jan Janszoon Starter. In den jare 1594 had hy te 1) In 1663. ^ Room Brinem^ n". Ifi9. >) Hoorrs Oedtehten, bl. 293. *} D9 Oeejl van Mattheiu OanJHeb Tengnagel in d' andere wereU fry cT afgejlorven PoSten. Tot Rotter- dm, by JOBAM SBRANUS, Boekrerkooper 1653. 656 VONDEL8 LEVEN. 1617. Londen het levenslicht aaiiTchouwd, en was met zijn ouders in *t gezel- fchap van een aanzienlijk getal Disfenters, waarfchijnlijk in 1605 of 1607, naar Amfterdam gekomen. Een befchaafde opvoeding genotenhebbende, en een gelukkigen aanleg bezittende tot het aanleeren van talen, was de jonge Starter niet alleen fpoedig bekend met de fpraak van zijn nieuw aangenomen vaderland, maar ook met haar verborgen fchatten. Beeds op jeugdigen leeftijd fchreef by gedichten, vol losheid en zwier, en wier weelderigheid overal getuigt van het meefterichap, dat by zich over taal en uitdrukking had weten te verwerven. Zijn Friefche Lusthof, eenige jaren later uitgegeven, bevat een verzameling van zoetvloeiende bmiloftsdichten en minnezangen, die de vergelijking met de beste vaer- zen van dien tijd lofiPelijk konnen doorftaan. Niet ten onrechte noemt hem dan ook Tengnagel in het vroeger aangehaald gedicht, ,,den groo- ten Bruilofts-Hymen." — Dat Starter een Lid, en wel een volyverig Lid der Oude Kamer was, zoude reeds opgemaakt moeten worden uit de vriendfchap, welke hem met Bredero verbond; doch vooral ook uit de omftandigheid, dat, toen by zich in 1614 metter woon begaf naar Friesland (waar by tot ongeveer 1620 bleef, toen by weder te Amfter- dam terugkeerde), eene zijner eerfte verrichtingen aldaar was, te Leeu- warden een Rederijkerskamer, in navolging der Amfterdamfche, op te richten. Starters vriend, Gerbrand Adriaansz Bredero, was den 16 Maart 1585 te Amfterdam geboreh. Van hem zijn eenige treurfpelen overge- bleven, op de wijze der Engelfche, met boerteryen doormengd. Doch geestig bovenal en een ware goudmijn voor wie de zeden en gewoonten van die dagen wil leeren kennen, zijn de door hem vervaardigde kluch- ten, vooral die van den Spaanfchen Brabander en van den Molenaar. Ik raad echter geene moeders aan, ze aan hare dochters te laten lezen. Gelukkig, dat, al mochten deze laatften, door den ingefchapen trek naar 't verbodene gedreven, die kluchten in handen nemen, de ouderwetfche taal en ftijl haar fpoedig zouden affchrikken. Van Mr. Joan Vechters of Victorijn, een van hen, die door Hooft in den aangehaaJden brief met Vondel in eenen adem genoemd worden, weet ik weinig meer te zeggen, dan dat by een rechtsgeleerde was van beroep, die zijn uren van uitfpanning aan de bevallige wetenfchappen, voornamelijk aan de dichtkunst, toewijdde. Aan Vondel was by door warme vriendfchap verbonden, en by hielp hem niet alleen door zijn goeden raad, maar ook door hem het vrije gebruik ten beste te geven zijner welgeftofFeerde boekery, voor al 't welk Vondel, als wy later zul- len zien, hem in de Opdracht van zijn Jozef in Egypte dank wist. Nog grooter dan van een der bier genoemden is de invloed geweest, die op Vondel werd uitge6efend door Samuel Coster. Omtrent den juiften tijd zijner geboorte heb ik niets kunnen opfporen : wel vindt men, dat zijn vader te Heiligerlee voor de vrijheid geftreden en na de veran- derde orde van zaken een der eerfte Magistraatsperfonen was geweest te Amfterdam : dat de jonge Coster indie ftad geboren, en der medicijnen *) In tUn oitneracnd Vertoog: de Rommelpot ran 7 Ifanetof, in rf*- GaU van 1837, bl. 20«. I H;i7. VON DELS LEVKN. 657 Doctor was. Maar voornamelijk was hy een groot minnaar en voorftan- der der dichtkunst, en fchijnt in de Oude Kamer een eerfte vokaal — als men 't noemt — geweest te zijn. Volgends de getuigenis van Brandt zoude hy de grootfte dichters naar de kroon geftoken hebben, indien hy zijn geestige invallen had willen be&rbeiden. De vraag blijft echter altijd, of hy ditzoii hebben kunnen doen. De Treurfpelen en andere gedichten, welke hy naliet, zijn, den tijd der vervaardiging in aanmerking geno- men, niet onverdienftelijk ; — maar die lof is bijster Cchraal, waar het de eenige is, dien men een fchrijver kan toekennen. En toch, het was op Coster, dat Vondel, die, zoo iemand, in ftaat ware geweest ons Vaderland met een eigen Nationaal Tooneel te begiftigen, zich voornamelijk richtte, en zich daardoor vrijwillig aan die banden legde, welke zijn genie, zoo het alleen zijn eigen aandrift gevolgd had, waar- fchijnlijk zoii hebben verbroken. Die invloed van Coster op Vondel fcliijne ons echter niet vreemd toe. Niet alleen was Coster de oudfte in jaren, maar ook had hy, als van de Oude Geuzen komende, zich een aanzien in de Maatfchappy verworven, 't welk den Keulenaar Vondel nimmer ten deel viel : hy was met tijdelijke middelen gezegend, — en Vondel zag al fpoedig zich door huiszorg geprangd : hy was een opgeruimd en wak- ker dischgenoot, die, waar hy zich bevond, het eerfte woord voerde, wien ieder om zijn altijd vrolijke luim gaarne hoorde en by wien men zich volgzaam aan (loot, — en Vondel was reeds vroeg zwaarmoedig en in zich zelven gekeerd. En by dit alles, had Coster een vasten wil, en ftond het doel, dat hy bejagen wilde, hem bepaald en kennelijk voor oogen; ter- wijl Vondel meer naar de ingeving van het oogenblik, naar de opwel- lende laim, naar het voorbeeld van anderen, handelde. Coster wist door te drijven, Vondel was blijde, wanneer hy volgen kon. De meerdere — gelijk Bakhuyzen van den Brink aanmerkt ') — liet zich, gelijk men veeltijds ziet, door den mindere leiden. Wv hebben nu de lijst der Perfonaadjen doorloopen : zien wy thands hun verrichtingen. Reeds met een woord heb ik hier boven opgemerkt, hoe de Amfter- damfche Kamer, zoo wel als de andere, langzamerhand in verval geraakt was. De gelijkheid van alien in het gebied der kunst is op zich zelve een Tchoone zaak; maar, even als elke andere gelijkheid, mist zy veelal hare toepasfing, wanneer zy in praktijk moet gebracht en aan vaste regelen onderworpen worden. Het was zeker een fclioon denkbeeld, dat in de Rederijkkamer de nederige handwerksman zich een plaats kon verfchaffen naast den vermogenden koopman ; dat, waar alleen de let- terkandige verdienl'ten in aanmerking kwamen, de winkelier Vondel of de fmid Knil, een hoogeren rang innamen dan deze of gene Burge- meester of Schepen; — maar niet alle winkeliers of ambachtslieden, die in de Kamer opgenomen werden, waren mannen van bekwaamheid en ftudie als Vondel en Krul. Velen waren onbefchaafde lieden, die Imn VI wrmKEX xkn J. ▼*» TON nit- 1. «2 658 VONDEL8 LEVEN. 