None
Kebon Agong, dorp op Java, residentie Samanng, r^entsebap Grobogan, distrikt Poer- vodadi, op de westelijke grens. Kebon Agong, dorp op Java, residentie Pasoeroewmn, regentscbap Bangil. Men ziet er u(^ de bouwrallen van de paleizen van Soeroepati. Kebon Agong, dorp op Java> residentie Tagal, regentschap en distrikt firebes. Kebon Agong, dorp op Java, residentie eo regentschap Samarang, distrikt Serondol. Kebonan, dorp op Java, residentie Sama- rang, 18 palen ten Zuiden van Samarang, aan den grooten weg. Kebonan, rivier op Java, residentie Soe- rabffta, over welke eene brug is gelegen. Kebon Anas, dorp op Java, residentie Ba- tavia, tnsschen Meester CornelisenBidaraTjina. Kebonan Pasar, dorp op Java, residentie N)efab«ja, regentscbap Sidho Ardjo, distrikt I))enggollo I. Kebon Baroe, dorp op Java, residentie en distrikt Cberibon. Kebon Baroe, dorp op Java, residentie Batavia^ bij de stad. Kebon Bidji, dorp op Java, residentie6ama- lang, in bet Westen van bet distrikt Salatiga. Kebon Dalam, dorp op Java, residentie Bagden, afdeeling Ambal, distrikt Poering. Kebon Dalam, dorp op Java, residentie Samarang, regentschap en distrikt Kendal. Kebon Dalam, dorp op Java, residentie Samarang, afdeeling Salatiga, distrikt Amba- rawa, bewooad door 550 Javanen. Kebon Dalam, dorp op Java, residentie Soerabaja, regentschap Modjo Kerto, distrikt Modjo Agong, in bet Noorden. Kebon Dalam, twee dorpeu op Java, re- sidentie Soerakarta, afdeeling Padjang, distrikt Bojolali, aan den postweg, en distrikt Klatten. Kebon Dalam, dorp op Java, residentie Rembang, afdeeling Toeban, distrikt Djeuoe. Kebon Dalam, dorp op Java, residentie Tagal, regentschap en distrikt Pamalang. Kebon Dalam, dorp op Java, residentie Baujoemaas, afdeeliug Bandjar Negara, distrikt Siugomerto. Kebon Dalam, dorp op Java, residentie Kadoe, r^entscbap Magelang, distrikt Ban- dougau. Kebon Dalam, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Temanggong, distrikt Lem- poejang. Kebon Djai', benaming van den weg tus- schen Rijswijk en Gang Scot met de inliggendc kampongs op Java, bij cle stad Batavia. Kebon Djero, dorp op Java, residentie en regentschap Pasoeroewan, distrikt Grati. Kebon Djerok, wijk in de stad Batavia, op Java. KeboD Doerian, dorp op Java, adsistent- residentie Buitenzorg, in bet Westen van bet distrikt Tjibinong. Kebong, eilandje aan Borneo's Westkust, bij de kust van Sambas, op 0° 52' N. Br. Het verheft zich 400 a 500 voeten boven de op- pervlakte der zee, bevat zoet water en is met verscbeidene soorten van houtgewas bedekt. Kebongan, dorp op Java, residentie Sama- rang, distrikt Salatiga, bij de grens van Am- barawa. Kebon Gilen, dorp op Java^ residentie Soerakarta, afdeeling Soekawati Wetan, distrikt Kadoewang. Kebonjon, dorp op Java, residentie en re- gentschap Tagal, distrikt Maribaja. Kebon Kliwoon, dorp op Java, residentie Samarang, afdeeling Salatiga, distrikt Oengaran, met ruim 200 zielen. Kebon Lobar, dorp op Java, residentie Tagal, regentschap en distrikt Pamalang. Kebon Ombo, dorp op Java, residentie Samarang, regentscliap Kendal, distrikt Bodja. In deszelfs nabijheid ligt de brou Poele. Kebonon, zie: Kebonan. n KE. Kebon BandoOy warme bron op Java, re- sideiitie Preanger Regectschappeii, afdeeling Tjiandjor, diatrikt Tjiheulang, onderdistrikt Tjaringin. Eebon Bowo, dorp op Java, residentie Soerakarta, distrikt Soekawati W^tan Beuga- waD, aan den postweg. Kebon Sari, dorp op Java, residentie Pa- soeroewan, op het Tengger-gebeigte, ter hoogte van 3,257 Rijnlandsche voeten boven de opper- vlakte der zee, volgens Juk£8. Kebon Sari, rivier op Java, residentie Pa- socroewan, afdeeling Malang, distrikt Sengoro. Eebon Sari, dorp op Java, residentie en regentschap Pasoeroewan, distrikt Porrong. Kebon Sari, dorp op Java, adsistent-resi- dentie Krawang, distrikt Pamanoekan. Kebon Sari, dorp op Java, residentie Ka- doe, r^entschap Magelang, distrikt fiandongan, in het Noord-Oosten. Kebon Sari, dorp op Java, residentie Samarang, distrikt Salatiga, op Solo's grond- gebied. Eebon Sari, dorp op Java, residentie Sa- marang, afdeeling Salatiga, in het Zuiden van het distrikt Ambarawa. Eebon Sawahan, dorp op Java, residentie Japara, afdeeling Djawana, distrikt Mantoop, op de grens van het distrikt Djawana. Eebon Talon, dorp op Java, residentie Tagal, regentschap en distrikt Pamalang. Eebon Tengah, soikertuin op Java, resi- dentie Pekalongan, distrikt Pekadjangan, be- hoorende tot de fabriek Wonopringo. Eebon Tinos, dorp op Java, residentie Tagal, regentscliap Brebes, distrikt Boemi Ajoe. Eebon Tjandi, distrikt op Java, residentie en regentschap Pasoeroewan. Het be vat 78 dor- pen, bewoond door niim 17,000 zielen, grooten- deels Madurezen. Het hoofddorp heet Rangeh. Eebon Tjaoe, onderdistrikt op Java, resi- dentie Preanger Regentschappen, afdeeling Soe- madang, distrikt Dermawangi. Eebon Tjaoe, dorp op Java, residentie Bantam, in het Oosten van het distrikt Parang Koedjang, aan de Tjimajang, 1,345 Bijnlaud- sche voeten boven de oppervlakte der zee. Eebon Toeri, dorp op Java, residentie Ja- para, afdeeling Pati, distrikt Bogorami. Eebon Topatten, dorp op Java, residentie Soerabaja, bij de stad. Eebon Waroe, dorp op Java, residentie Batavia, Zuider Kwartier, aan de Tjiliwoeug. Eeboon, dorp op Java, residentie en re- gentschap Pasoeroewan. Eeboromo, dorp op Java, residentie Ja- para, afdeeling Djawana, distrikt Mergotoeho. Eebotoan, dorp op Java, residentie en re- gentschap Pasoeroewan, distrikt Ngempit. Eebouw, dorp in Borneo's Westerafdeeling, rijk Landak, aan de rivier Djamboe. Eebrauer, zie: Kobroor. Eebraun, arieschap op Java, residentie en regentschap Soerabaja, distrikt Goenong Ken- deng. Eeda Gebong, dorp op Java, residentie Cheribon, partikulier land Kandang Hawor, distrikt Losarang. Eedajon, plaats op Java, residentie Sama* rang, alwaar den Heer P. Nagel concessie is verleend tot ontginning van woeste gronden, ter uitgestrektheid van 56 bouws. Eedakang, dorp op Java, residentie Xadoe, i regentschap Magelang, aan de noord-noord- westelijke helling van den berg Merbaboe, 5,453 Kijnlaudsche voeten boven de oppervlakte der zee. Eedal, zie: Kidal, dorp. Eedal, dorp op Java, residentie en regent- schap Cheribon, distrikt Sindang Laut. Eedalen, dorp op Java, residentie Japara, afdeeling en distrikt Djawana. Eedalen, dorp op Java, residentie BageleUj afdeeling Ledok, distrikt Sapoeran. Eedalingan, dorp op Java, residentie Ja- para, afdeeling Pati, distrikt Angkattan. Eedamean, dorp op Java, residentie Pa- soeroewan, regentschap Bangil, in het Zuiden van het distrikt Gempol. Eedan Bedjidji, top van den berg Moerja, op Java, residentie Japara, 4,000 Bijnlandscbe voeten boven de oppervlakte der zee. Eedander, dorp op Java, residentie Bage- len, regentschap Poerworedjo, distrikt Loano. Eedandong, dorp op Java, residentie Che- ribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Pali- manang. Eedangkrang, dorp op Java, residentie Soerakarta, afdeeling Soekawati Wbtan. Eedanglarangan, rivier op Java, resi- dentie Pasoeroewan, regentschap Bangil, op de grens van de distrikten Gempeng en Kota Bangil. Eedang Lengan, dorp op Borneo's Oost- kust, rijk Koetei, bezuiden de rivier van Koetei, aan de Sakong. Eedaran, riviertje op Borneo's Noord- Oostkust, rijk Boeloengan, dat in de Salam- batoe valt. Eedaren, dorp op Java, residentie Soera- karta, afdeeling Padjang, distrikt Klatteu. Eedasan, dorp op Java, residentie en re- KE. 93 gentscbap Tagal, distrikt OaiitoengaTi, op de zuidelijke grens. Eedaaihy dorp op Java, residentie Frobo- liiiggo, afdeeliiig Probolinggo, distrikt Teogger. Kedaton, dorp op Java, residentie Bezoeki, afdeeliog Bondowosso, bij de noordelijke grens ran bet distrikt Poeger. Eedaton, dorp op Sumatra, residentie Pa- kmbaog, afdeeling Lamatang Oeloe. Xedaton, dorp op Sumatra, residentie Pa- lembang, afdeeling Ogan Oeloe. Eedaton, beek op Sumatra's Zuid-West- bst, in de Lampongsche distrikten. Zij stort zich in de Lam})ong-baai nit. Eedaton, dorp op Sumatra's Zuid-West- knst, in de Lampongs, distrikt Toelang Ba- vaog, aan den regteroever der Oempoe. Het b klein en armoedig en bevat 580 inwoners. Eedawa, rivier en poststation op Java, re- sidentie Madioen, regentscbap Ngawi, op de seheiding van Rembaug, 3 palen van Ngawi en 20 van Padangan. Kedawangy dorp op Java, residentie Kadoe, regentscbap Magelang, in bet Oosten van bet distrikt i^mdongan. Eedawang, dorp op Java, residentie Tagal, afdeeling en distrikt Pamalang. Eedawoeng, dorp op Java, residentie Ba- tavia, Wester Kwartier, O'/i paal op den weg uaar Bantam. Eedawoeng, dorp op Java, residentie Ba- tavia, Ooster Kwartier, aan de Tjitaroem, op de grens van Krawang, 4 palen van zee. Eedawoeng, dorp op Java, residentie Ba- tavia, Wester Kwartier, aan de Tjidanie, be- noorden Tangerang. Eedawoeng, dorp op Java, residentie Ta- gal, afdeeling Pamalang, distrikt Tjiomal Ki- dool. Eedawoeng, dorp op Java, residentie Pe- kaloDgan, regentscbap Batang, op de westelijke greos van bet distrikt Sidajoe. Eedawoeng, dorp op Java, residentie Sa- nrning, regentscbap en distrikt Salatiga. Er wonen 8S Javanen. Eedawoeng, dorp op Java, residentie Samarang, regentscbap Kendal, distrikt Per- boean. Eedawoeng, dorp op Java, residentie Sa- luarang, afdeeling Demak, op de zuidelijke grens van het distrikt Samboug. Eedawoeng, outgonnen woeste grond op Java, residentie Samarang, ter uitgestrektbeid van 482 bouws^ in buur afgestaan aan den Heer G. Andbsas. Eedawoeng, dorp op Java, residentie Pro- bolinggo, afdeeling en distrikt Probolinggo. Kedawoeng, dorp op Java, tot d6 stad Soerakarta behoorende, aan de rivier Batjem. Kedawoeng, twee dorpen op Java, resi- dentie Banjoemaas, regentscbap Tjilatjap, dis- trikt Adiredjo. Kedawoeng, dorp op Java, residentie Pro- bolinggo, distrikt Kraksau. Kedawoeng, dorp op Java, residentie Ja- para, afdeeling Pati, distrikt Glonggong, aan de rivier Godo. Kedawoeng, partikulier land met gelijk- namige suikerfabriek op Java, residentie en re- gentscbap Pasoeroewan. Kedda Kedda, straat in den Molukscben Archipel, die het eiland Groot Keffiing van Ce- ram afscbeidt en ondiep en gevaarlijk is. Kedemoen, dorp op Java, residentie Sa- marang, afdeeling Salatiga, distrikt Ambarawa, bezuiden den postweg. Kedempel, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, regentscbap Poerbolinggo, distrikt Kerta Negara, aan de rivier Lembaran. Kedhil of Djopolarangan, berg op Java, op de oostelijke grens der residentie Soerakarta, afdeeling Soekawati W^tan, in bet Oosten van bet distrikt Kadoewang. Kedinding, punt aan de Noordkust van het eiland Elores. Kedinding, dorp op Java, residentie Sa- marang, regentscbap Kendal, distrikt Kali Woengoe. Kediri of Kadiri, residentie op Java. Zij grenst ten Noorden aan Rembang en Soera- baja, ten Westen aan Madioen en Patjitan, ten Oosten aan Pasoeroewan, terwijl zij ten Zuiden door de Indiscbe zee wordt bespoeld. Hare uitgestrektbeid bedraagt 125 vierkante mijlen. Kediri bestaat grootendeels uit eene vlakte, die begrensd wordt door de verscbillende ge- bergten, die baar ten Noorden, Oosten en Wes- ten van de andere, zooeven genoemde residentieu scheiden. De bodem is er over bet algemeen zeer vruchtbaar en geschikt voor de teelt van een aantal belangrijke gewassen. Het noordwestelijk gedeelte is kalkacbtig en slecht bevolkt. Het- zelfde kan men ook zeggen van bet regent- scbap Blitar, ofiscboon de groote vruchtbaar- heid van den grond de bevolking, die door oorlogen van vroegere tijden en door verwoes- tingen, ten gevolge van de uitbarstingen van den vuurspuwenden berg Kloet, zeer was ge- smolten, in de laatste jareu weder beeft doeu toenemen. 94 KE. Het kliraaat is ges^nd en zeer gematigd door de vrij sterke winden, die geregdd uit het Zui- den waaijen, met eene oostwaartsche of west- waartsche rigting, naar gelaug men zich in de Oost- of Westmoeson bevindt. In den droogen tijd zal men weinige dagen aantreffen, dat zelfs op het midden van den dag de hitte onverdra- gelijk is, terwijl het dea ochtends en 's avonds in sommige streken zoo koel kan zijn, dat men niet zou wan en zich in een oord te bevinden^ zoo digt bij de evennachtslijn gelegen. In den r^entijd wordt de hoogere graad van hitte dagelijks door onweers- en regcnbuijen afgekoeld. Door de groote en zeer hoog tot in bet re- gen tschap Blitar bevaarbare rivier Brantas, die de residentie in hare grootste uitgestrekt- heid doorstroorat, alvorens in Soerabaja te ko- men en zich aidaar in zee te ontlasten, is Ke- diri voor het drijven van handel zoo geschikt gelegen, als maar weinige resideutien op Java. Ongelukkigerwijs staat de bevolking, hoezeer niet ongeschikt voor de verschillende handwer- ken en ambachten, die elders op Java worden uitgeoefend, wat 6nergie, activiteit en zedelijk- heid betreft, zoo laag als eenig ander gedeelte der Javaansche bevolking. Hoogst waarschijn- lijk heeft daartoe bijgedragen, dat Kediri onder de vorige Javaansche vorsten een verbannings- oord van misdadigers was en zoo doende een verzamelplaats werd van allerlei soort van ge- spuis. Hetgeen echter in nog hoogere mate de verontzedelijking der bevolking heeft teweeg- gebragt en dit nog dagelijks mecr en meer doet, is eene verslaafdheid aan het gebruik van opium, zoo groot, als nergens elders op Java, ja, men zou kunnen zeggen, in den ge- heelen Indischen Archipel wordt aangetroffen. De sterkte der totale bevolking dezer resi- dentie bedroeg: l^ in 1854 . . .. 301,947 zielen M 1855 . . .. 315,154 ^ , 1856 . . .. 315,163 ^ , 1857 . . .. 316,840 , f 1858 . . .. 326,655 , )nder telde men: . Europeanen : in 1854 .. . . 184 zielen ^ 1855 .. 193 ^ „ 1856 .. 202 ^ M 1867 .. 212 ^ f 1858 .. 202 ^ 2^ Chinezen : in 1854. u 1855. , 1856. , 1857. „ 1858. 3°. Lijfeigenen : in 1854. , 1855. , 1856. # 1857. ^ 1858. 2,822 zielen 2,884 , 2,884 , 3,399 , 3,375 , 12 zielen 7 7 7 4 U 0 zoodat de eigenlijke Javaansche bevolking sterk was: in 1854 » 1865 , 1856 V 1857 . 1858 298,929 zielen 312,070 M 312,070 , 313,222 , 323,074 r Opmerkelijk is in de voorafgegane cijfers de sterke aanwas der bevolking in de jaren 1855 en 1858, teivijl zij in de jaren 1856 en 1S57 nagenoeg stationair is geblevcn. De bijzouder- heid, dat de voor 1855 en 1866 opgegeveu cijfers van Chinezen en Javanen (de beide tal- rijkste kategorien van bevolking) volmaakt dezelfde zijn, maakt het waarschijulijk, dat in 1S56 gemakshalve geene telling heeft plaats gehad, en in de opgaven voor dat jaar de cijfers van het vorige maar zijn ingevuld. Ofsehoon er dus reden bestaat, om geen^onvoorwaardelijk vertrouwen te schenken aan de gedane opga- ven, zoo zullen wij ze, bij gem is van meer naauwkeurige, toch als grondslag voor verdcre berekeuingen dienen te behouden. Kediri wordt verdeeld in vijf regentschappen, te weten: Kediri, Berbek, Ngrowo, Trengalek en Blitar *), te zamen bevatteude 29 distrikteu. Ofsehoon het Kediri, door de menigvuldige kleine bergstroomen, niet aan water ontbreekt, vindt men er, behalve de Brantas, geene be- vaarbare livieren. De voornaamste produkten van den grond ') zijn: rijst, koffij, suiker, peper, kaneel, tabak, ^) Ngrowo met Trengalek staan onder het onmid- dellijk gezag van eenen Adsistent-Resident. Blitar, vroeger een onderregentschap, schijnt in 1859 tot een regentscbap te zgn verheven. ^) Yroeger had men er ook de indigo-teelt, maar die is, voor zoo ver zij ten behoeve van het Oon- vernement plaats greep, in 1850 opgebeven. KE. 95 " katoen of iajuu, kapok^ klapper- of kokosnoten, djarak^ ketella, kemiri, bamboo en ketdjang-m^i- ten. Men heeft er eene groote verscheldenheid Tan Truchten, zoo als: anauassen, semangka's, pisang en manga's in verschillende soorten, pompelffloesen en eenige soorten van djerook^s of china's appelen, lanksap, trikaya, boewa-nona en bovenal de man^fis uit Trengalek. In de adsistent-residentie Toelong Agong, als- ook in de afdeeling Blitar, zijn belangrijke bosschen, waarin veei djati-hont aanwezig is. In de laatstgemelde afdeeling hebben de nit- barstingen van den Kloet, vooral die van 1848, groote verwoestingen aangerigt. Ook is net djati-hont, in die streken, onder den inlander be- kend onder de benaming van djaii kapoer, of kalk-djati, vermoedelijk van de kalkacktige ?roDdeo, waarop hij groeit, niet van de beste soort. In het noord-westelijk gedeelte der residentie, naar de grenzen van het Rembang- sche, vindt men ook djati-hout van betere hoe- danigheid. De landbouwende inlandsche bevolking telde : . . 35,244 huisgezinnen in 1854 » 1855 1856 1857 1858 38,958 42,648 38,711 45,927 fr De uitgestrektheid der velden in het bezit dier buisgezinnen bodroeg: in 1854 .... 66,117 bouws r 1855 1856 1857 1858 72,685 74,352 74,880V, zoodat een landbou wend huisgezin gemiddeld had : in 1854 , 1855 , 1856 , 1857 r 1858 1.876 bouws 1.866 1.747 1.934 1.635 W t Van die uitgestrektheid velden had de be- volking voor eigen kultuur beplant : in 1854 .... 56,928 bouws 5 1855 .. . . 64,965 K , 1856').. . . 68,841 » f 1857 .. . . 71,6787, H , 1858 .. . . 71,143V2 0 en waren voor de Gouveruements kultures af gezonderd : in 1854 .... 1,900 bouws , 1855 .... 1,900 , 1856 .... 1,900 r M 1857 .... 1,900 , 1858 .... 1,900 zoodat onbeplant waren gebleven: in 1854 .... 7,289 y 1855 .... 5,820 M 1856 .... 3,611 M 1857 .... 1,302 , 1858 .... 2,031 bouws If w H zoodat voor eigen kultuur een laudbouwend huisgezin gemiddeld heeft beplant: \ In de voor de jaren 1856 — 1858 gegeven cij- in 1854 , 1855 t 1856 » 1857 . 1858 1,62 bouws 1,67 1,62 1,85 1,55 Aangezien van de in de jaren 1854 en 1855 voor eigen kultuur beplante velden niet afzon- derlijk vermeld wordt, hoevecl bouws daarvan gediend hebben voor de rijstkultuur, hoeveel voor de teelt van aardvruchten of andere drooge gewassen, moeten wij ons, met opzigt tot den rijstbouw, bepalen bij de drie volgende jaren. Daaromtrent blijkt, dat voor den rijstbouw gebezigd zijn: in 1856 .... 59,729 bouws , 1857 .... 56,9067, , M 1858 .... 58,285 ^ fers zijn voor de tecit van anrdvruchten of andere drooge gewassen begrepen: in 1856 ..... 9,112 bouws „ 1857 14,772 „ 1858 12,858 V, „ weshalve voor den r^stboaw gebezigd zgn: in 1856 . , , . . 59,729 bouws „ 18B7 56,906V, „ 1858 58,285 » Van de jaren 1854 en 1855 wordt niet afzon- derlijk opgegeven, hoc veel van de voor eigen kul- tuur der bevolking beplante velden voor den rijat- bouw of voor de teelt van aardvruchten en andere I drooge gewassen zijn gebezigd. 96 KK dat is gemiddeld per huisgezin: in 1856 , 1857 1858 1.40 1.47 1.27 bouws If terwijl de opbrongst in pikols padi dragen : heeft be in 1856 .... 1,601,793 pikols M 1857 .... 1,828,935 v , 1858 •. . . . 1,699,762 , dat is gemiddeld: a, per bouw : in 1856 .... 26.82 , 1857 .... 32.14 pikols , 1858 .... 29.16 » h, per liuisgezin: in 1856 .... 37.64Va , 1857 .... 47.24Vj , 1858 .... 37.01 pikols Uit bet Yorenstaande blijkt: l^ dat van 1854—1858 bet getal huisge- zinnen heeft bedragen 201,388, dat is gemiddeld 40,277 in bet jaar, 2°. dat in betzelfde vijfjarig tijdvak aan padi is geproduceerd 8.230,089 pikols, of gemiddeld 's jaars 1.646,018 pikols, zoodat 3**. in dat tijdvak 66n huisgezin jaarlijks aan padi gemiddeld heeft gehad uagenoeg 40.87 pikols, terwijl 4°. in de drie laatste jaren van bet tijdvak voor den rijstbouw zijn gebezigd 1 74,92078 bouws, of gemiddeld 's jaars 58,307, die hebben geleverd 5.130,490 pikols padi, of gemiddeld 's jaars 1.710,163 pikols, hetgeen necrkomt op eene prodnktic van 29.39 pikols padi per bouw jaarlijks. Wanneer men daarbij in aaumerking neemt, ^) De opbrengst van den r^stbonw was geweest: in 1854 1,363.897 pikols .^1855 1,735,702 „ dat is per haisgezin: in 1854 38.60 pikols , 1866 44.55 dat in diezelfde jaren de gemidddde produkiie * over Java is geweest: per bouw 19.79'/j pikols M huisgezin. . . 25.56 # dan kumien de resultaten van den rijstbouw in Kediri als zeer gunstig worden beschouwd en voor de behoefte der bevolking zoo vol- doende, dat, zonder daaraan te kort te doen, nog gel^enheid bestaat tot uitvoer, die dau ook vrij belangrijk is. Het is te bejammeren, dat de regering, met opzigt tot de teelt van tweede gewassen, zoo weinig mededeelt. In de residentie Kediri is zij, bhjkens de hierboven g^even cijfers van het getal bouws daarvoor gebezigd (zie de voorlaatste noot), vrij belangrijk en bepaalt zij zich, behalve de djagong^ hoofdzakelijk tot de teelt van djarak, kapas of katoen en tabak. Yooral wordt dit laatste artikel in groote hoe- veelheid, zoowel voor de Europesche markt als voor de binnenlandsche consumtie, in de regent- schappen Kediri en Blitar geteeld. In het laatst- gemelde regentschap is de tabak van Sringat voor de binnenlandsche consumtie heinde en verre gewild. Aangaande de teelt voor de Europesche markt in deze residentie is zeer belangrijk de lezing der brochure van wijleu den Heer de Mol vai7 Ottbrloo, gewezen tabaksplanter op Java, Oter den vrijen arbeid te Rembang en Kediri, Utrecht, Kemink & Zoon, 1859, en aldaar pag. 6 en volgg. Het getal klapperboomen bedroeg: in 1854 op 1°. Jan. 1855 1856 1857 1858 u 9 It K K 9 • 9 • 9 • 9. ult". Dec.. 353,627 426,721 575,239 596,965 681,895 693,524 zoodat in vijf jaren tijds eene vermeerdering heeft plaats gehad van nagenoeg 340,000 boo- men of gemiddeld 68,000 in het jaar. Het getal vruchtdiagende klapperboomen heeft bedragen: in 1854 op 1"*. Jan.. 208,384 K 1855 9 t * .. 227,484 jr 1856 # jr y . .. 234,096 g 1857 9 9 <r . . , . 231,712 B 1858 9 9 *r . .. 264,146 H 9 9 nit**. Dec.. 283,966 KB. 97 De gemiddelde prijs der klappers of kokos- notea was per 100 stuks: in 1854 / 6.— M 1855 r 7.— , 1856 r 7.60 , 1857 , 1858 , 6.90 , 6.16 De produktie per boom gemiddeld stellende op 50 uoten in bet jaar, kan men nagaan, dat met zulke booge prijzen de klapperteelt yoor de beTolking eene belangrijke broa van in- kofflsten moet ziju« HeJ; is yx>oial naar Soera- b»ja» dat, eren ids van rijst, ook van klapper- Qoten een vrij aaxmenlijke nitvoer pbuits grijpt. Ook de yeestapel beeft in deze restdentie eene, in rergelijking met die van andere ge- westefl, niet onaanzienlijke boogie bereikt. Volgens de verslagen der regering bedroeg: a. Het getal bnffels: iu 1854. Mannetjes. . 36,577 WijQes 42,656 1855. Mannetjes. . 37,302 WijQes 44,792 / 1S56. Mannetjes. . 38,990 WijQes 48,730 f 1857. Mannetjes. . 39,745 Wijfjes 52,621 1857. Mannetjes. . 42,701 Wijfjes 52,872 79,233 82,094 87,720 92,266 95,673 h. Het getal runderen: in 1854. Stieren . . 6,093 Xoeijen 4,574 f 1S55. Stieren . . 6,660 Koeijen 4,685 in 1856. Stieren . . 5,955 Koeijen . . . » . 6,110 r 1S57. Stieren . . 5,234 Koeijen 6,761 ' 1858. Stieren . . 6,503 Koeqen 6,265 10,667 10,345 11,065 11,995 11,768 r. Het getal paarden: in 1854. Heugsten. . 9,202 "^ Merrien 10,913 , 1856. Hengsten. . 9,776 Merrien 10,374 - 20,116 » 1856. Hengsten. . 10,067 Merrien 10,361 , 1867. Hengsten. . 8,839 Merrien 12,506 IL , 1858. Hengsten. . 10,772 Merrien 10,762 20,149 20,428 21,345 21,634 Men ziet daaruit: 1°. op bet getal buffels eene vermeerdering in vijf jaren van 16,340 stuks of 20^5 7o op bet cijfer van 1^ Januarij 1864, 2^. op bet getal runderen eene yermeerde- ring in vijf jaren yan 1,101 stuks of 10*/, "/(J op bet cijfer van V Januarij 1864, en 3^. op bet getal paarden eene veilmeerdering in vijf jaren van 1,419 stuks of 7V2 *^/o op bet cijfer van 1** Januarij 1864. Na de intrekking in 1850 van de indigoteelt, bepalen zicb de kultures ten beboevie van bet Gouvernement tot de koffij, suiker, kaiieel en peper. Aan de regeringsverslagen ontleenen wij dienaangaande bet volgende. Bij de koffij teelt waren ingedeeld ') : in 1864 24,467 bulsgesinnen , 1865 24,461 g 1856 26,787 » M 1857 26,721 „ M 1868 26,245 ^ te zamen. . . 127,671 buisgczinnen of gemiddeld 's jaars 25,634 buisgczinnen. De totale aanplant telde: 4) De oijfcrs, die bier gegeven wOrdeu omtrent de koffijteelt in de residentie Kediri en de resnl- taten, welke xg voor de koffijpIaoteDde bevoUing heeft gebad, verschilien met die van de twee tabel- len in het artikel Java, Deel I, pag. 664 en 665, voorkomende. Ter opheldering diene, dat de twee gemelde tabellen loopen over bet tgdvak van 1854 tot 1867, terwgl in de nn volgende berekeningen het jaar 1858 daarbij is opgenomen. 7 08 KE. in 1854 1855 1850 1857 1858 Te zamen 14,104,738 koffijboomen j 13,724,195 ^ 13,879,720 13,429,237 * 12,165,149 M ^6,$03^039 koffijboomen of gcmiddcld 's jaars 13,360,608 koffijboomen, zoodat eeu huisgezin gemiddeld te onderhou- den had : in 1854 . . ruim 576 boomen 1855 . . ^ 561 , 1856 . . ^ 518 „ 1857 . . ^ 502 If 1858 . .' ^ 463 g en gemiddeld over het geheele tijdvak jaar- lijks ruim 523 boomen. Het getal vruchtdragende boomen, waarvan geplukt is, heeft bedragen: in 1854 10,904,219 boomen g 1855 10,636,155 » 1856 10,286,645 , 1857 9,254,873 g 1858 7,323,682 If t Te zamen. . . 48,405,574 boomen of gemiddeld 's jaars 9,681,115 boomen. Gemiddeld heeft dus een huisgezin jaarlijks te plukken gehad: in 1854 . . ruim 445 boomen r 1855 . . g 434 g K 1856 . . ^ 398 M M 1857 . . y 346 , 1858 . . M 279 . r en over het geheele tijdyak gemiddeld 's jaars ruim 379 boomen. . .. Opmerkelijk is, tegenover het toenemend getal huisgezinnen bij. de teelt ingedeeld, de vermindering van den totalen aauplant niet alleen, maar ook bovenal van het ge- tal vruchtdragende boomen in de twee laatste jaren. De oogst heeft opgebragt: in 1854. g 1855. of gemiddeld 's jaars 36,028.87 pikola. £cn pikol koffij is dus vcrkregen: ^ 1856 g 1857 g 1858 Te zamen 48,371.49 pikols 34,824.17 , 20,978.58 , 43,102.39 , 35,867.74 ^ 183,144.37 pSds in 1854 van jr 185b 1856 1857 1858 K M f r 225 boomen 305 490 215 204 en gemiddeld over het geheele tijdvak van 264 boomen; terwijl per huisgezin is geproduceerd : in 1854 ..'..• 1.98 pikol r 1855 1.42 , .... O.8IV3 g 1856 B 1857 M 1858 1.61V, 1.36V, p t en over het geheele tijdvak gemiddeld 's jaars I.43V5 pikol. De omstandigheid, dat in de beide laatste jaren van het vijQarig tijdvak een veel gerin- ger getal vruchtboomen voor den pluk van e^n pikol koffij noodig is geweest, dan in de drie eerste jaren, maakt het waarschijnlijk, dat de groote vermindering van het getal vrucht- boomen, waarvan geoogst is, die voornaraclijk in de twee laatste jaren heeft plaats gegrepcn, moet worden toegeschreven aan afschrijving van oude koffijtuinen, die weder eene vrij aan- zienlijke uitbreiding der nieuwe aanplantingeu heeft ten gevolge gehad, zooals blijkt uii de cijfers der in ieder jaar aanwezige jongc, nog niet vruchtdragende boomen, bedragende: in 1855 op ult°. Maart 2,582.000 boomen g 1856 u g , 3,437.550 , , g , 4,124,847. M g r 4,472,892 M , 1857 g 1858 u 1859 4,841,467 De betaling, door de koffij plant ende bevol- king geuoteu, heeft bedragen: in 1854. # 1855. g 1856. , 1857. M 1858. Te zaracn / 245,419. 44 g 179,588.104 n 106,324.119 , 219,799. 4 , 198,942.105 / 950,075. 16 of gemiddeld 's jaars / r90,015. 3. Die bcvolking heeft dus ontvangen; KE. 99 L per pikol: - in 1854 .. . . / 5, 8V, , 1855 .. . . ^ 5. I8V5 , 1856 .. . . ^ 5. 8 , 1857 .. . . ^ 5. 12 , 1858 .. . . ^ 5. 37'»/4 en ^emiddeld ov( sr het gehecle tijd- vak / 5. 22V2. per huisge7<in: in 1854 .. . . /lO. 4 , 1855 .. . . r 7. 41 w 1856 .. . . ^ 4. 19 , 1857 .. . . ^ 8. 27 , 1858 .. . . , 7. 31V, en geniiddeld ovi er het geheele tijd- vak / 7. 53. Ofschoon de door de bevolking genoten be- taling alles behalve ruim is, moet men daarbij evenwel niet ait het oog verliezen, dat in Kediri van de velden der bevolking geene landrcnten in geld worden gekweten, zoodat de mindere betaling, die zij per pikol koffij outraugt, met het oog daarop in der tijd is vastgesteld als eene gedeeltelijke vcrrekeuing der fictive landrenten, waarvoor die bevolking is aangeslagen. Bij ordonnantie van den 8> April 1858 (Sfaatdlad van NederlandseA Indie, N**. 46) is CTenwd bepaald, dat, te beginnen methetjaar 1S59, in de residentie Kediri weder zal wordeu ingevoerd de kwijtiug der landrenten in geld, en dat in yerband daarmede de arbeid der be- volking bij de Gouvernements kultures zal worden Toldaan geheel in geld op denzelfden Toet als in andere residentie n, waar het land- renten-stelsel in voile werking is. Dien ten gerolge zal de koffijplant^snde bevolking in de op 1858 volgende jaren waarschijnlijk ook bebben gedceld in de verhoogiug van den prijs, die Yoor de belasting-schuldige koffij in andere residentien nA 1859 is toegestaan *). Voor den inkoop van de koffij der bevolking had men in deze residentie in 1858 acht pakhuizen. Voor de suikerknltnur heeft men in het tijdv&k van 1854—1858 van de velden der bevolking jaarlijks afgezonderd 1,900 boaws, die gediend hebben voor de navolgende fabrie- ken, als Mingiran Poerwo-asrie en Menang met eenen aanpUnt van 650, Djati met eenen ') 7,{c hefjfccn (laaromtrcut is gczegd in het ar- tikel Jafa, bed F, pag. 681, 1« koi. aanplant van 600, Pesantren met eenen aan- plant van 400, en Modjo-Pangoong met eenen aanplant van 250 bouws. De bevolking, bij de suikerteelt ingedeeld, telde : in 1854 8,164 huisgezinnen #1855 8,169 AT 1856 8,817 # 1857 8,784 1858 . .. Te zamen. 9,492 M M U 0 43,426 huisgezinnen of gemiddeld 's jaars 8,685 huisgezinnen. Men heeft dus per bouw gehad: in 1854 4.30 huisgezinnen 0 1855 , 1856 » 1857 » 1858 4.30 4.64 4.62 5.— u If If r en over het geheele tijdvak gemiddeld *s jaars 4.57 huisgezinnen. De produktie van suikcr heeft bedragen; in 1854 .. , 1855 .. 0 1856 .. , 1857 .. ^ 1858 .. . . pikols • • u • If • • «r 61,980.32 54,580.48 57,316.62 59,068.19 64,487.47 Te zamen. . . pikols 297,433.08 of gemiddeld 's jaars 59,486.61^/5 pikols. Men heeft dus verkregen: a, per bouw: in 1854 ... . pikols 32.62 , 1855 .... , 28.72V3 „ 1856 .... M 30.16'/, b. If 1857 «... » n J.o5o .... If 31.08^6 33.94 en over het geheele tijdvak 's jaars 31.30*/5 pikols. gemiddeld per huisgezin: in 1854 .... pikols , 1855 .... t , 1856 .... # , 1857 .... If 1858 .... 7.59 6.68 6.50 6.722/5 6.79V3 en over het geheele lijdvak gemiddeld 's jaars 6.85 pikols. 7* 100 KJS. Door de suikerplantende bevolking is voor hareu arbeid geaoten ^) : in 1854 .. • . / 112,664.100 ^ 1855 .. # 99,049. 18 , 1856 .. • • If 102,192. 29 » 1857 .. . . g 105,588. 41 , 1858 .. • If 118,467. 99 Te zamen. . * / 537,962. 47 of gemiddeld 's jaars / 107,592. 57. dat is: per bouw: in 1854 . . . . / 59. 35V, ^ 1855 .... ^ 52. 15'/^ • If a. n If 1856 1857 1858 53. 94 65. 68=*/^ 62. 42 b. en over het gebeele tijdvak gemid deld / 56. 75V, «). per pikol: in 1854 .... / 1. 98 M 1855 .... It 1. 98 » 1856 . . .. y 1. 94 , 1857 .... If 1. 947, , 1858 .... M l.lOOVj en over bet gebeele tijdvak gemid- deld / 1. 977, '). c, per huisgezin: in 1854. 1856. 1856. 1857. 1858. / 13. 96 , 12. 15 » 11. 687, „ 12. 27, r 12. 5775 en over bet ' gebeele tijdvak gemid- deld 's jaars / 12. 467, % Omtrent de geriligc betaling, door de bij de suikerteelt ingedeelde bevolking gcnotcn, geldt ') Dc kleine verschilleD tnsschen de hier gcgeven geldelgke uitkooistea van de suikerteelt voor de be- volking en die, aangewezen bij de tabel io Deel I, pag. C7l, moeten alieen daarin worden gezocht, dat hier de berekeniogeu gemaakt zijn io guldens en duiten, en in de tabel in guldens en cenien, *) Of/ 56.62«/4 cent. ») Of/ 1.81 ceut. *) Of/ 12.38*/5 cent. ook bet bierboven bij de kofiij reeds opge- merkte, dat zij is geregeld in verband met eene gedeeltelijke verrekening der fictiv^land- reuten. De invocring met bet jaar 1859 van eene kwijting der laudrenten in geld zal dus ook voor de suikerplantende bevolking bet ge- volg bebben, dat aan baar bet voile plantloou zal worden uitbetaald, betwelk door de suiker- fabriekanten wordt opgebragt. Maar afgescbeiden daarvan blijkt uit het voorafgegane, dat de resultaten der suikerteelt in Kediri over bet algemeeu niet gunstig zijn. De produktie van 1858, boezeer de boogste van bet bescbouwde tijdvak, was lager dan die van eenige andere suikerproducerende residen- tie op Java, met uitzondering van Rembang en Banjoemaas. Bij de kaneelkultuur in deze residentie zijn geene landbonwende buisgezinnen ingedeeld en wordt dus de arbeid verrigt door arbciders, die, zoo bet scbijnt, bij de teelt geregeld werk- zaam zijn en betaald wordeu niet in dagloon of naar gelang van de produktie, maar in ver- bouding tot de uitgestrektbeid der aanplantin- gen. Op die wijze altbans laat bet zicb verkla- ren, dat, terwijl in bet tijdvak van 1854 — 1858 de kaneeltuinen jaarlijks eene uitgestrektbeid van 867] bouws bebben beslagen, aan de ka- neelplantende bevolking jaarlijks is betaald de som van / 4,325, betgeen gelijkstaat met eene betaling van / 50 per bouw. Het getal arbeiders in de tuinen beeft in de vier eerste jaren van bet vijQarig tijdvak van 1854—1858 86, en in bet laatste jaar 66 man bedrageu ; zoodat door ben boofdelijk ver- diend is, in de vier eerste jaren ougeveer /50. 30 en in bet laatste jaar ongeveer/ 65. 53. Of zij buitendien gebezigd worden bij de be- reiding van de kaneel, en bunne belooniog mitsdien nog verboogd moet wordeu met de daarop vallende kosten, kan uit de regerings- verslagen niet met zekerbeid worden opge- maakt. Ook scbijnt men bet er voor te mogen bou- den^ dat de gronden, welke voor de kaneel- tuinen dienen, niet behooren tot de velden der bevolking, die voor de Gouvemements kultu- res zijn of wordeu afgezonderd. Immers uit de staten omtrent den rijstbouw, waarbij de uitgestrektbeid dier velden wordt opgegeveu, blijkt, dat in bet bier bebandeld vijfjarig tijd- vak jaarlijks zijn afgezonderd 1900 bouws, of juist bet cijfer, dat voor de suikerteelt be- noodigd is geweest. De kaneelaauplautiugeu telden: KE. 101 in 1854—1856 179,493 boomen ! , 1857 179,513 ^ , 1858 176,419 betgeea neerkomt op ongeveer 9,070 boomen per boaw. Het getal scliilbare kaneelboomen heeft be- in 1854 153,592 , 1855 153,592 , 1856 159,592 , 1857 166,592 M 1858 162,992 Baarouder vas evenwel aan verkoopbare af- Tal of gruis : in 1854 .... Amst. pond 701 . 1855 ■. IT 0 455 , 1856 • • • r , 7b7 , 1857 ■ •. « 0 , 592 , 1858 rdamsci: 0 0 562 Een Amste \ pond goede kaneel is dus Tcrkregen: • in 1854 van. . bijna 16 boomen , 1855 0 1 . . . 13V, 0 , 1856 0 » . . . 16 0 . 1857 H . . . 15 0 , 1858 » . . . 16V, 0 waarvan vruchtdragende : in 1854 91,944 0 1855 74,482 0 1856 60,148 ^1857 60,558 0 1858 60,528 die hebben geleverd: in 1854 pikols 154.79 0 1855 0 330.86 0 1856 0 85.89 0 1857 0 2.09 0 1858 0 79.94 uTan verkregen is: De betaling daarvoor genoten beeft be in 1854 . . .. . Amst. pond 10,355 drages l: 0 1855  1855 .... ^1,658.116 0 1857 . . .. . 0 0 11,598 0 1856 . , . . 0 430. 10 , 1858 . .. . . 0 10,477 0 1857 ..... 11. 22 — — " —. 0 1858 . . . . r 399. 81 Men ziet hiemit, dat de variatie^ii de pro- duUie in bet bebandeld tijdvak niet groot is peveest. Ook Toor de peperkultuur ziju in dcze resi- denllc geene landbouwende buisgezinueu af- zoodeiliik ingedceld. Zij sckijnt grootendeels door de koffij planters te geschieden. Het getal peperranken bedroeg: in 1854 206,949 t 1855 190,298 0 1856 173,124 0 1857 151,314 , 1858 151,314 hetgeen neerkomt op ongeveer / 5 per pikol. In de regeriugsverslagen wordt gez^d, dat de peperkultuur zeer wisselvallig is, en het groote verschil in de jaarlijks geleverde hoe- veelheden gedurende het tijdvak van 1854 — 1858 schijnt dit eenigzins te bevestigen; maar wanneer men daartegen overstelt, dat het Gouvernement slechts / 5 betaalt per pikol ronde en / 8.40 per pikol staartpeper, terwijl volgens de haudelsverslagen de cerste eene waarde bij den uitvoer heeft van/ 20 h/21^1^ en de tweede van / 51 a /* 61, dan zou meu, met het oog op de omstandigheld, dat de teelt geheel vrij is, de vraag mogen doen 1°. of die geringe betaling niet verklaart het aangevezen groot verschil, en 2*. of dus de opgegeven hoeveelheden wel ver- tegenwoordigen de werkelijke produktie, daar het zeer wel mogelijk en ook waar- schijulijk is, dat de pcperplanters hun produkt tegen betere prijzen langs an- dere wegen van de hand zoeken te zetten. Zoo veel schijnt men gereedelijk te mogen aannemcn, dat de geringe prijs, dien het Gou- vernement voor de peper besteedt, niet strek- ken kan om de vrijwiUige teelt van dit artikel aan te moedigen en het zich hieruit zeer goed laat verklaren, dat die teelt, zoo als in de regeriugsverslagen wordt gezegd, bij de bevol- king niet gewild zou zijn. 102 KE. Uit de bcdoelde verslageu ^) tocli blijkt dat de peper over de geheele^ zoowel iu Kediri, i als ia Bautani eu Pat ji tan geleverde  . . # 5. 71 , 1857. ... ^ 5. 99 ^ 1858. . • . jf 5. 00 /j terwijl de in Nederland geveilde peper per pikol netto heeft opgebragt: in 1854 . ., . . . / 21. 22V. i, 1855 .. . . . ^ 23. 43 r 1866 .. . ... 21. 13'/, , 1857. . . . , 21. 24V, r 1858 .. ... 21. 19Vj zoodat de winst in die jaVen op de peper be- haald nagenoeg 300 ^/q bedraagt. Zulke feiteu zijn dan ook voldoende om de vrees der voorstauders van het kultuurstelsel, dat dit stelsel met het beginsel van vrijen arbcid niet bcstaanbaar is, te verklaren. Tot het jaar 1859 zijn in Kediri van het totaal der landbouwende huisgezinnen geeue landreuten in geld geheven, maar heeft van de velden der bevolking een fictive aanslag plaats gehad, waarvan de opbrengst of verre- kening geschiedde door middel eeuer betaling voor hareu arbcid bij de koffij en suikcrkul- tures, die geringer was dan de bevolking in andere residentien, waar de landrenten in geld worden gekweten, daarvoor erlangd. Hoezeer ten gevolge der reeds aangehaalde Ordonnantie van 8 April 1858 {Staatsblad tan Neder- landsch Indie , N°. 46) een einde is gemaakt aan dien exceptionelen toestand '), en dus eene mededeeling van hetgeen omtrent die ') Zie onder nnderen pag. 104 van het officiecl verslag over 1858. — Dat vcrslag is ter aange- haalde plaats ook nog helangrijk om de doarbij ver- inel^e hijzoDderheid, dat mca in Bagelen, in de herg- strekcD van Poerworedjo en Keboemen, veel staart- peper voor eigen rekening teelt en naar Samnrang uitvoert tegen / 45 de pikoU Ilet Gouverueroent betaalt daarvoor slechis / 8. 40 in de residentien, waar de peperteelt plaats heeft. *) In de residentie Madioen en in de adsistent- residentien Patjitan en Banjoewangi bestond die ex- ceptionele toestand eveuzeer; maar in de beidc cerate gewesten is lig medc opgeheven, en aileen in Banjoewangi nog behoudcn. fictive landrenten in de regeringsverslagea voorkomt, voor het pogenblik veel. van hare belangrijkheid heeft verloreu, kan zij evenwel het nut hebbeu, om later te kunnen worden vergeleken met de resultaten, die zoowel voor de bevolking als in 's Gouvernements geldeUjk belaug hot gevolg der aangehaalde ordonnantie znllen zijn; en om die reden willen wij trachten omtrent die fictive landrenten in eenige berc- keningen en gevolgtrekkingen te treden, voor zoo ver de niet zeer voUedige mededeelingen der regering dit toelaten. Uit de staten der rijstkultuur blijkt, dat de aanslag der landrenten voor Kediri heeft bc- drageu: in » H 1854 1855 1856 1857 1858 / 221,201. 73 t 221,272. 50 y 237,519. 48 t 244,749. — t 244,076. — Verdeeld over het hierboven oj^egeven cijfcr der landbouwende huisgezinnen en dat hunner velden, voor eigen kultuur beplant, zou dus bij k wij ting in geld gemiddeld zijn geheveu: a. b. per huisgeziu: in 1854 . . .. / 6. 33 , 1855 . . .. w 5. 81'/, » 1856 . . .. u 5. 93 M 1857 . . . , K 6. 4V, , 1858 . . .. W 5. 9 per bouw: in 1854 . . .. • f 3.106 If 1855 . . .. f 3. 48V- y 1856 . . . , 9 3. 68V. M 1857 . .. If 3. 31 r 1858 . .. a 3. 31 In het totaal bedrag der landrenten wareu de fictive b^repen: / 205,621. 40 205,935.100 in 1854 voor , 1855 , , 1856 ») , , 1857 , , 1858 , 221,767. 60 223,622. — zoodat dan nog in geld schijnt te zijn ge- kweten ; ') Voor het jaar lvS56 wordt bet totaal-cijfer der fictive landrenten niet opgegeven, maar alleco bet bedrag, dat op de geleverde koffij is verrekeod. KE. 103 in 1854 een bedrag vau / 15,580. 33 , 1S55 , MUM 16,336. 70 . 1S56»)^ , , , — , 1857 r M , M 22,767. 60 , 1858 M M M M 20,454. — Daar de fictivc landrenteu worden verrekend door eene miudeie betaling vaa deu arbeid der laiidbouwende bevolkijig bij de kultures, eu bet hierboYeu is gebleken, dat noch bij dc kaued-, uoch bij de peperteelt landbouweude huisgczinnen zijn ingedeeld geweest, zoo volgt uit een en andcr : r. dat de verrekening der fictive landren- ten is bewerkstelligd door eene miudere betaling bij deko£Bj-ensuikerkultiires,en 2^ dat het in geld gekveten gedeelte der landrente is opgebragt door de niet bij de kultures ingedeelde huisgezinuen vau de door hen voor eigen kultuur be- plante vclden. Met verwijzing tot de vroeger gegevcu cij- fers van de landbouweude huls^ezinnen mocten vij dus hier nog opteekeneu, dat, terwijl bij dc kultures zijn ingedeeld geweest: ia 1S54 32,621 huisgezinuen , 1855 32,030 » , 1856 34,604 m , 1857 35,505 , 1858 35,707 m het getal der niet bij de kultures ingedeelde huisgezinnen mitsdien heeft bedrageu: in 1854 2,623 M 1855 6,328 M 1856 ....... 7,944 , 1857 3,206 , 1858 10,190 Deze laatsten hebben dus in geld gemiddeld per huisgezin opgebragt : in 1854 . .. r 1855 r 1856*). .. M 1857 . .. t 1858 . • / 5.1127, 2. 51 7. 12 2. 1 Uit dc rcgcringsverslageu zijn de groote Yecschillen, welke in ieder jaar tusschen de *) la verband met het gezegde in de voi ige noot Un ool[ bier het bedrag niet worJeii ingevuKI. ^ Ook bier kau het cijfcr niet worden iugcvald, «iB de redcn ia de voorlaat6te noot opgegevcn. cijfers der niet ingedeelde lajKlbouwei\de huis- gezinnen eu van het door heu in geld gekwetene bestaan, met geend mbgdijkheid op te lessen ^). Op de levering van koffij is aan fictive landrenteu verrekend in 1854 V 1855 M 1856 M 1857 M 1858 / 1/ 150,818. — 150,842.100 152,019.100 164,779. 60 161,844. 20 en dus bij de suikerteelt : in 1854 .... / 54,803. 40 M 1855. » 1 • 0 55,093. — M 1856 . , 1 4 I ■ t — M 1857 .. » • » 56,988. — M 1858 .. » 1 i • » 61,777.100 In verband tot de vroeger opgegeveu cijfers der produktie van beide die artikelen is aan fictive landrenteu verrekend: 1**. bij de koffij teelt: tf. per pikol: in 1854 / 3. 14 M 4. 40»/4 7. 20 M 3. 98V4 . 4. 61 Va M 1855 M 1856 M 1857 • . • // M 1858 .... b. per huisgezin: in 1854 / 6. 20 M 1855 ^ 6. 20 M 1856 r 5.100 M 1857 * 6. 20 M 1858 -. 6. 20 2°. bij de suikerteelt: a, per pikol: in 1854 / 0.106 M 1855 M 0.121 M 1857 M 0.1153/4 1858 0.115 A) Waren de opgaveu onitrent de sterkte der in- landache bevolking in deze residentie niet evenzeer ondcrhevig aan betwijfeiing van hare naauwkeurig- heid, zoo zoa men hier knnnen denken aan grove abuizen of drukfouten. Nu schiet er weinig meer over, dan om dc verachilien toe te sckrijveu aan onnaauwkenrige opneming of opgaven door hec ge- westelijk bestaur of de iulandaclie hoofden. 104 KE. b. per huisgezin: in 1854 / 6. 86V, ^ 1855 r 6. 89 ^ 1856 , — if 1857 ^6. 58V, r 1858 r 6. 81 Opmerkelijk is bet gelijkmatig bedrag van bet rerscbuldigde wegens fictive landreDten bij berekening per baisgezin, zoodat bet er voor gebouden scbijnt te kunnen wordeu, dat men bij de bepaling van dat bedrag eenvoudiglijk tot grondslag heeft geiiomen bet getal buisge* zinneu, zonder daarbij te letten nocb op de uitgestrektbeid bunuer velden, nocb op derzel- ver opbrengst, en veel minder nog op de pro- duktie van de Gouveniements kultnur, waarbij de buisgezinnen ingedeeld zijn. Die bij de sui- kerteelt evenwel scbijnen in den regel zwaar- der te zijn belaat dan die bij de koffijteelt, zonder dat bet blijkt, om welke redenen dit n IS. De bier gegeven berekeningen verdienen voorts nog onze aandacbt, omdat daaruit blijkt, dat bet stelsel van fictive landrenten voor de bevolking van Kediri, in vergelijking met de bevolking van residentien, waar de landrenten in geld zijn gekweten, niet onvoor- deelig is geweest, zoodat bet twijfelachtig is, of met eejie iiivoering van bet beginsel eener kwijting in geld, waarbij bet verscbuldigde wordt bepaald naar eene taxatie van de op- brengst der velden, zij van betere conditie wordt, vooral wanneer men daarbij in aanmer- king neemt, dat in Kediri de produktie van rijst, zoo als wij gezien bebben, zeer gunstig is. Uit de tabel, op bladz. 665 van bet l*" Deel door ons gegeven, blijkt, dat slecbts in vijf residentien, namelijk Bantam, Krawang, Peka- longan, Samarang en Japara, per buisgezln minder aan landrenten is betaald, dan in Ke- diri gemiddeld voor een buisgezin bet deel in de fictive landrenten is geweest, en bet zijn jnist die gewesten, waar de bevolking of min- der bedeeld is met rijstvelden, of eene veel genngere produktie per bouw beeft gehad. Bij eene inzage tocb van den staat betref- fende den rijstbouw, gcvoegd bij bet ministerieel vendag over 1858 zid men zien, l^ dat aanwezig waren: in Bantam. . . 109,395 buisgeannen , Krawang. . 5,874 ^ 0 Pekalongan.. 36,867 , r Samarang. . 147,074 , , Japara. . . 70,656 , 2^. terwijl de velden in bet gebeel bedroegen: in Bantam.. g Krawang. # Pekalongan. # Samarang. 0 Japara. 3^ dat is per buisgezin: 87,523V, bouws 15.662V,. 50,782V,. 228,125 , 113,186 in Bantam 0.80 0 Krawang 2.67 if Pekalongan 1.35 Samarang 1.55 Japara. 1.60 bouws r IT 9 In Kediri bad een buisgezin gemiddeld 1.63 bouws, of meer dan de opgenoemde gewesten, uitgezonderd Krawang. Daarentegen bedroeg de produktie van hist per bouw: in Bantam pikols 92.24 t Krawang ^ 11.91 g Pekalongan g 10.08 g Samarang ^ 20.29 g Japara , 8.32 # Kediri , 29.17 Het lijdt dus geen twijfel, dat de bier be- doelde maatregel niet eene bevoordeding der Kediriscbe bevolking ten gevolgc kan bebben. Dit zal nog te meer in bet oog springen, wanneer men de zaak in verband brengt met de belooning van baren arbeid bij de koffij en suikerkultures. De twee volgende iabellen kunnen daartoe dienen : KE. 105 Beloooing door de Kedirische koffijplanters per pikol genoten in bet tijdvak van 1854—1858. Jaar. WerkeJijke pro- duktie Tan koffij. Genoten beta- ling in geld. Verrekend be- drag van fictive landrenten. Totaal der be- looning voor de geleverde koffij genoten. Bedrag der belooning gemiddeld per pikol. 1854 .. 1555 .. 1556 .. 1857 .. 1S58 .. pikols 48,371.49 » 34,824.17 20,978.58 ^ 43,102.39 ^ 35,867.74 / 245,419. 44 ^ 179.588.104 ^ 106,324.119 r 219,799. 4 M 198,942.105 / 150,818. — , 150,842.100 , 152,019.100 , 164,779. 60 , 161,844. 20 / 396,237. 44 M 330,431. 84 , 258,344. 99 ^ 384,578. 64 , 360,787. 5 / 8. 23 , 9. 56 ■» 12. 34V, r 8.110 , 10. 7 1$54-1858 1 pikols 183,144.37 / 950,075. 16 / 780,304. 40 / 1,730,379. 56 / 9. 53V, t Bdooning door de Kediriscbe snikerplanters per pikol genoten in het tijdvak van 1854 — 1858. Jaar. 1854. 1855. 1S56 »). 1857. 1858. Werkelijke pro- dnktie van suiker. pikols 9 61,980.32 54,580.48 59,068.19 64,487.47 1854-1858; pikols 240,116.46 Genoten beta- ling in geld. 