Rules of golf
Doeb deze ww. worden reeds in de 17^ eenw slecbts Bcbaars aangetroffen en zgn sedert gebeel in onbraik geraakt Aabm. In de volgende artikeb zgn alleen die samenstellingen afzonderlgk en omstandig bebandeld , welke betzj meer algemeen in gebmik z^n of ge- weest zgn , betzn om de eene of andere reden eene bgzondere toelicbting beboeven. Bg vele woorden, zooab Bovenbed, -bekken enz., volstaat eene een- vondige verwgzing naar de overeenkomstige samen- stelling met Onder, t. w. indien aldaar bet tegen- overgestelde woord, met boven ab eerste lid, niet alleen genoemd b, maar ook zgne beteekenb ait de gogeven omscbnjying en aanbalingen voldoende blgkt; een omstandig artikel b dan overbodig. Het- zelfde b bet geval met de ongewone, slecbts eene enkele maal toevallig gevonden, docb in zicb zelf volkomen dnidelgke woorden, welker aantal natnnr- Igk naar willekenr vermeerderd kan worden; voor deze woorden zie men bet tweede lid, waar zj aobteraan opgenoemd worden. Verg. b. v. Achtkr, III, II, 1, Aanm. BOvJfiMAAN, bgw. van pbats. Uit Boven (57, a) en Jan (85). Verg. nbd. obenan. In de Znidnederlandscbe volkstaal onbekend , evenab achter- aan, onderaan enz. 1) Eigenlgk. Aan den bovenkant, aan betboven- einde van iets, t. w. van iets dat te voren genoemd is, of wel uit den zin of ait de omstandigbeden moet opgemaakt worden. Het tegenovergestelde van Onderaan en in dezelfde verbindingen gebezigd ( zie aid. ) ; betzelfde ab Boven, 25, a). \\ Ik beb boven- aan geteekend , om daaronder raimte te laten voor de overige bandteekeningen. Haal mg eens uit de kast een van de glazen die bovenaan staan. Een spiegel met lofwerk bovenaan. Die pereboom staat tot boven- aan toe vol peren. Die jas is ond en versleten : bovenaan ziet men overal kale plekken. — Een langwerpige . .. boor, dewelke bovenaan een kmk of ring beeft, BSBKHST, N. ff. 9, 422. — Inzonderbeid met betrekking tot eene Igst van personen of zaken, waarop de eerste en dns boogste plaats tevens een teeken b van den boogsten rang; ook in figuurlijken zin. || Zgn naam staat bovenaan op de Igst der soUicitanten. — Onder dezen staat boven aan Ggsbert Karel van Hogendorp, door alien , die zicb verbonden badden om bet Vaderland te verlossen, voor bnn Hoofd erkend, v. D. palm, Gedenkeckr. 65. Mgn neef Jacobos Klos, die bier bovenaan op bet drietal stond ... (b) leeraar ge- worden , v. limb, brouweb ] , 87 6. Even ab by alle recbtschapen ouders, stond de nnttigbeid boven- aan op 't fystje van de desiderata, multatuli 7 , 800. Zgne bovenzinlgke rigting . . . b oorzaak dat bg den kerkvorm bovenaan plaatst op de arobi- tektoniscbe scbaal, busken hxtbt, Fant. 2, 157. 2) Ook in de overige, minder eigenlgke opvattin- gen kan bet bgw. boven door bovenaan vervangen worden. Zoo staat dit in de volgende plaats b. v. voor Boven, in de bet. 82, b). || Dat onscbnldiob Lam dat beneden aen de Beke drinckt, moet alt^dt den Wolf die boven aen staet, dat water bedroeft bebben, pranck, Wereltb. 22 d. 8 ) Fignnrl^k , bg eene plaatsing van personen aan eene tafel of bank of wel in een kring, bg welke men eene boogere ep eene lagere plaats onderacbeidt; Digitized by Google 857 BOVENAAN. BOVENAARDSCH. 858 Yerg. BoTXN, 85). Aan het hooger einde, op de hoogprte of op eene hoogere plaats. || De vooTsltter zit bovenaan. Bovenaan, onder den ipiegel zat het jonge paar. Moet die jonge student xoo'n booge plaats beel bovenaan , ylak bq de gastyroaw , bebben P H j sit altqd bovenaan in z jne Idasse. — Staet niet in de plaetse der Grooten. Want bet is beter, dat men tot u segge: Komt bier boven aen; dan dat men u Ternedere yoor bet aengesiebte eens Prinoen, Sjn^eui. 25, 7 (zie ook Job 29, 25). {De visseMen) Die boTen aen {t. w. aan ia/el) snn opgedragen, y. PAFFiNRODB 249. De Baron (yoerde) mjn Mees- ters Yroaw en Dogter... in een groote seal..., alwaar de tafel met nitstekende . . . spysen gedist stond. De Baron deed' myn Meesters Vronw boyen aan sitten . . ., terwyl by sig onder aan . . . settede, HUNBius, Ferm. Jvant. I, 51. men giag te kaor: het wm oook t^ te gaen, Eo LantokrooB iettexiohmetYrerIok(#N>M„A««r»eAaf»fMN'*) [boTea aen. TONDtL 5, 649 (lie ook Airioiiu>i8 1, 88). A, Maar elk heeft toeh een swak om boTen aan te pr^en. B, Maar de een dient oTenwel Toor d^andrengattte w||keB. BILD. 18 1 52. Aabm. 1. Oyer bet onderaobeid tnsscben boven- aan en boven aan, geyolgd door eene bebeerscbing of yoorafgegaan door er enz. yerg. Ondibaan, Aanm. 1 en Botsn, 27, Aanm. 1 en 2. Aadm. 2. Bovenaan yormt geene samenstelling met een yolgend ww. ; yerg. Ondibaan » Aanm. 2. BOVEN AAKGEHAALD, bnw. Koppeling nit Boven (56) en bet yerl. deelw. yan Aanhalen, in de bet. A , II , 4). Van woorden , gezegden , in 't al- gemeen nitingen. Hierboyen, te yoren (in een ge- scbrift) yermeld, aangeyoerd; in tegenstelling met benedenaangehaald, Eene losse yerbinding die dikw jls nog niet aaneen gescbreyen wordt. || Die beteekenis. .. is duidelgk in bet boyen aangebaalde onde vers, eiBL 182. Lieye Lezerl Zoo g\j ooit op een Engel- soben spoorweg reist, yerzuim dan niet de boyen aangebaalde waarscbnwing op te yolgen, y. lsnnsp, Bom, 21 , 4. Openbaringen oyer de litteratanr, . .. sonder welke . . . z^ne boyenaangebaalde yerklaring een los daarbeen geworpen . . . woord scbjjnt te moeten big yen, bakh. v. d. bbink, Stud. 8, 489. BOviiLNAABDE, znw. yr.; zonder my. Uit Boven (55, «, y) en Jcarde , in de bet. II, 1). De boyenste aarde, de grond' aan de opperylakte der aardscbors. In Noord-Nederland minder gewoon dan Bovengrond. || Ik (deed) . . . de boyen-aarde rondom den stam {van bemoste boomen) tot op de wortelen wegnemen, y. am.bbo«ck , Landb, 255. BOVSNAABDSCH9 bnw. Van Boven (51) en Aarde met -ich. 1 ) Aarde in de bet. 1 , 1 , b\ Van plantendeelen. Zicb boyen den grond, boyen de opperylakte der aarde beyindende; yerg. Boy in, 8, 3) en Ondbb- AABD6CH, 1, 0, /9). AUeen in Zaid-Nederland; in Noord-Nederland zegt men bovengrondtch. || Het boyenaardscbe deel ... is nit yerscbillende ledematen, als stam, takken, sobenten, bladen, bloemen en ymcbten samengesteld. Het groeit opwaarts, zoekt en beboeft bet licbt enz., Tjfdeekr. v. h. Antto. Kruidk. OenooUeh. 1866, 117 (zie ook 118, 119 e. e.). 2) Aarde in de bet. I, 1, d). Boyen de aarde, d. i. in den bemel wonende of daamit afkomstig, in toepassing op al betgeen niet yan de aarde, niet aardscb , niet menscbelgk is ; hemelsob , godde- l^k, boyennatnurl\jk. a) Bigenlgk. || Lenora, Lenora, mgn kind, zjt gj een boyenaardsob wezen, een EngelP conbc. 1, 27 tf. De boyenaardscbe afkomst yan Jezns, T. 008TBBZBB, Lev, V. Jet, 1, 852. Hy (bad^altyd gemeend dat 'n pastoor, 'n geestelyke, 'n goosman, gebeel-en-al yerfnld moeet syn yan boyenaardscbe, zaken, multatvli 8, 82. Zgne {Memling's) beilige yrouwen zfjn eyen boyenaaidscb yan uitdrnkking, ab die yan Van der Weyden of yan de Van Eycken, BUSKBN HUBT, Bub. 145. Den tgd, toen onzeeerste Vlaamsobe scbilders met ingetogenbeid . . . bnnne beelden nit de boyenaardscbe kringen penseelden, BoossB, Aniw. ScMldereck. 125. Een boyenaardscbe reine stem Uit 'sHeeren Englenkoor, scaABPMAN, Ferz. JHchiw, 51. Yan daar dat boTenaardach geflulster, Hem haiTring Ja^end door t gebeent*, Wanneer ht|, bt| der ttarren Inlster, Op t eenaaam Teld om larel weent BOGA1B8 1, 160 (JtfOMA). nlk een ore was geeohikt Om meer te leerea Tan de boTenaardsche dingen, Yan de aard en t weaen dier Tolsaalge hemelingen. TEH KATE, Par. Verl 126. Het is een lied soo plechtlff, soo TerheTen, Zoo Tol Tan hooge en boTenaardsche kracht, Dat het de siel doet Jabelen en boTen. SOHAEPMAN, Affo Sofia ^ 48. b) Bq nitbreiding, in yerzwakte toepassing op genietingen en andere onstoffelgke zaken die in bare soort i66 zalig, beerlpk, nitmnntend zgn, dat ze door eene boyennatnnrlgke working te yoorscbnn geroepen scbqnen. || Boyenaardscbe yermaakelyk- beden, sbwel. — Oenengten, boyenaardsob yan smaak, tollbnb 9, 57 (zie ook 5, 78). Op bet gelaat yan Madeline bad . . . een nitdmkking ge- beerscbt yan boyenaardscbe yreugde, K. Zev. 5, 245. De yr^beid, . . . Die . . . door baar boyenaardscbe klaarbeid Des waanzins neeylen oyerwintl schabp- MAN, Ferz. DJeMw. 70. BOVENAOHTEHKAMEB. Zie Achtbb- BAMBB en BovTOKAMBB, Samcnst. BOVENACHTERZAAL, znw. yr., my. 'zalen. Uit Boven (55, b, a) en Achterzaal. AehieT' zaal in bet boyengedeelte yan een gebonw. || Ik beb de Boyen-agtenaal {eener kerberg) in bnnr;. .. ik (beb) daar een mim gezicbt ... op bet ... terrein, dat... tot by de wallen nitloopt, Leev. 7, 260. BOVENAF, bgw. yan ricbting. Uit Boven (57, b) en Af (80, a). Hetzelfde als {van) boven af (zie bq B^ybn, 26, e, a), docb minder ge- brnikel\)k ; het tegenoyergestelde yan Onderaf { yerg. aid.). II Die stapel boeken is omgeyallen, doordat men er boeken tnsscben nit genomen beeft; men bad lieyer boyenaf moeten beginnen. BOVEN AL, bqw. (yan omstandigbeid). Eene koppeling yan Boven (50) en J/ (I), in de bet. II, A, 2, c, a, 1^. Uit de eigenl\jke beteekenis yan boven al: boven, d. i. v66r alio dingen, meer dan — , liever dan al bet andere (zie Boybn, 20, (?) is allengs de beteekenis ontstaan yan: In de eerste plaats, vooral, inzonderbeid ; yerg. lat. ewpra omnia, fr. eurioul. Alleen in deze beteekenis beboort men bovenalt als een woord, aaneen te scbr^yen; anders boven al. De grens tnsscben deze beide opyattingen is ecbter niet altgd met zekerbeid te trekken, zoodat in yele gevallen eene weifeling tnsscben deze beide natnarl\jk is; ook blgkt in plaatsen van ondere scbrgyers de bedoeling niet alt^d op ondnbbel- zinnige wgze. In de geyallen, b|j Boybn, 20, b) yermeld, waarin de uitdrnkking boven iete gaan yoorkomt, bebooren de beide woorden stellig nog gescbeiden te blqyen. In de twee b\j Boybn, 20, tf, /) gegeyene aanbalingen, alsmede in de eerstyolgende , is daarentegen twgfel mogelgk: boven al staat daar Digitized by Google 859 BOVENAL. BOVENAL. 860 alfl bepaling bj een ww. om tan te daiden dat ■de door het ges^e nitgedrukte handeling in sterkere mate den penoon of de laak betreft, in het olqeet genoemd, oan «/ het andere; doch ook de jongere, yenwakte opyatting is hier reeds mogel^k. CtedAcbtan die mQ itoech haer daoohden oompt Teniuman Maer boren al haer Jonit die sQ mtf waerdleh naeekt Hoorr, Q^d, 1, 86. — In hetzelfde geyal verkeeren de volgende voor- beelden, waar bovenal beirekking heeft op het tnb- ject. II De Christen-godsdienst was bovenal het voor- werp yan hnnnen haat, conso. 4, 202 a. Z|j hebben de wetenschap lief om haar xeWe; h&re beoefening, hare nitbreiding, hare glorie gaat hnn bovenal ter harte, yisuiino, Eerinn. 8, 285. Wat hem bovenal trof , was z'n eigen onwetendheid, mxjltatuli 7 , 216. — De ondere opvatting is ook nog mogelqk, waar het eene praedicaat tegenover een of meer andere wordt gesteld, en derbalve wordt te kennen gegeven dat de daarin geooemde eigenaehap of hoe- danigheid in hoogere mate dan eenige andere aan een persoon of eene zaak eigen, daarvoor kenmer- kend is. || Hq is een ^verig voorvechter der be- ginselen zgner partq, een getronw toon der Kerk, maar bovenal een oprecht vaderlander. — In de vormen waarin hg rich uitdrnkte was hg eenvondig en sober : bovenal vreemd aan alles wat naar dmkte en omhaal xweemde, quACK, Siud. 8. JoUade was gegaen tot sen haer rtfpe Jaron, Rn ineger in Ternnft als baer gespelen waren-; Maer weelig boven ml, en van eeo vryen mont. OATS 2, 67 fr. — Oewoon is de opvatting en de ^IKng als een woord thans, waanaer de nitdrakking betrek- king heeft op bjwoordelqke bepaHngen . en nitdrokt dat de inhond daarvan in de eerste plaats in aan- merking komt b\j het door het geiegde nitge- gedmkte. || Denk boven-al om bq de Heer D. myn ezcns te doen, maein. — De oormptie van meest de gemeente van Ooeylandt, die om den anderen over aUerley delieten, en boven al in dese materie, te verschoonen, ... nanlqx ... mein- eedicheit ontsien, Hoorr, Br, I, 89 (a\ 1614). Trotsch en bang te syn met eenen. Is MtmaAm, maar boveoal Vronwen aart, X«rp. 8, 260. Hier mag ik niets zeggen, aaa m bovenal niet, oomc. 4, 79 a. Ik rie mQ onteerd in de oogen mgner medeleerlingen , mqner Tante en bovenal in de oogen van Bertha, bcrqmann, Staas, 87. Wy moeten ^aen betien wat na de Joncker doet,. .. If J moeten (faen beden sQn ha js ea alle laken .... Wy moeien gaen beslen wat by voor landen boat, En letten boven al wat bays de Bidder bood. cais 8, 67 ft. — Volstrekt noodxakelqk en algemeen gebraikelgk is bovenal als een woord vooral aan het einde eener opsomming, b\j een elimax, wanneer de inhond van een geheelen rin tegenover en ab boven dien van een of meer voorafgaande rinnen wordt gesteld, xoodat daarop met nadrnk de aandacht wordt gevestigd. || Staet dan, nwe lenden omgegordt hebbende met de waerhey t. . • . Boven al aengenomen hebbende den schilt des geloo&, Bphet, 6, 16. Boven al let wel op de orde of den draet van nwe rede , vondel 6 , 49. Vooreerst begeeren de lieden nit de provincie hnnne kinderen den Pargsehen toon, de Paqjsohe nitspraak en de Parqsohe manieren te rien aannemen, maar bovenal geeft men algemeen (aan) de Parqsohe meesters boven alle andere de voorkenr, kkippilh. 7, 198. Welke wanhoop spreekt nit de opgeheven handen dier maagd Maria 1 Welke tranen stroomen dien jongen Johannes langs de wangen 1 Met welke onstnimigheid bovenal stort die Maria Magdalena rich voor het kmis neder, en omhelst z\j de voeten van den Man der smarte, buskbn hijit, Bub, 59. BOVEN ABM, snw. m., mv. -en, Uit Boven (55, a, a) en Arm (I), in de bet. A, 1). Het bovendeel van den arm, het gedeelte dat rich nit- strekt van den sehonder tot den elleboog; hettegen- overgestelde van Onderarm, In de wetenschap thans meestal Opperarm genoemd. 1) Eigenlgk. — a) Van menschen. || Hij is ge- vallen en heeft s\jn bovenarm gebroken. — Het. .. wapen. . . Heeft Nideoks bovenarm getroffen, t. lkn- NBP, Foil, 4, 241. Nn had men bun elk rondom den hals een honten blok geklonken, dat tevens hnnne sehonders en hnnne bovenarmen omsloot, OONSC. 1, 802^. b) Van dieren. jj Aan de voorbeencn {van kei paard), onderscheidt men: a de sehonders, die rich van de sehoft naar beneden en naar voren nit- strekken ; b den boven- of opperarm , die van den sehonder in schuinsche rigting naar aohteren gaat en met den sehonder het loogenaamde borst-, boeg- of Bohondergewricht vormt; c den onder- of voorarm , Mjr., STiTOUiWALT, VeeorU , XT. 2) Bq vergelqking. Benaming van een tak van een soheepsknie (rie v. tk, Seheepeb. 88). HaaieBal. In de bet. 1). Bovenarwtbeen , -pffpt het been of de pqp van den bovenarm (rie buulhst , N. E. 4*, 188, van eene koe). BOVSNABM8 — moYmnAMMB — , b^ w. van w^M. Van Boven (49) en Jrm (I) met de adver- biale •«. 1) Eigenlgk, in verbinding met oooien, werpen ens. Boven den arm, met de hand boven den arm (den sehonder) opgeheven; hetzelfde v^a Bovenkande, Zie ook OPPRSL. || Onderarms werpen is gooien geljjk iemand die kegelt. Bovenarms werpen is gooien gol^k een jongen die eenen steen gooit, 't Lofket u d, O. 9, 67. 2) Oneigenmk, in verbinding met elaan enz. Uit alle BMekt, geweldig, hevig. Zie ook opprbl. H Hna . . . b^goB den rael te slaan , nutar loo stillekens en voorriehtig als h^ maar kon. .Neen Hansl" hemam de eiel. .Zoo gaat het nietl 6q moot boven- arms toeslaan, uit al nwe krachtl" db mont en DM COCK, FL Wonderepr. 287 (rie ook 146). — Inzonderheid in de legswjze: Eei gaai er boven{e)arwu, het gaat er goed van langs, het gaat er op los. Verg. bg BovBir, 26, tf, a en 27, d), | 't Gaat'er boven 's arms. Dns segt men van nitgelaten dronkaards, die de voile glaien en berkenmeyers met de armen plegen om hoog te steken, en te sohreenwen : De Koning d^kt! ens., ttjinmanI, 119. Mendomi- neerde en lichtmiste daar dapper, 't ging*er op alle vingeren , en boven 's arms , 2 , 86. Het pleit (jeveeAi) ving aan met pgl en boog, vervolgens met de pick of lans, die noodzakelgk de vganden nader b\j elkander bracht; maar al haast raakten zj handgcmeen met strgdbgl en goedendag ... en nu ging het boven- arms, DAVID, Eiet. 4, 254. — In Brabant z«gt men van bovengrmene voor: dien, geheel en al (.Van bovenermens int waoter spnngen ; van bovenermens in d' ermoei vallen'*, (hue Volketaal, 1, 198). BOVSHAS, snw. vr., mv. -sen, Uit Boven (55, a, i) en At, in de bet. A, 1). De bovenste as in een windmolen, de honten of qseren balk, waaraan de molenroeden bevestigd zgn en die het boven wiel in beweging brengt; aldns genaamd in tegenstelling van andere assen (de luiai, wenielae, enz.), doch gewoonlgk alleen de as geheeten. || Digitized by Google 861 BOVENAS. BOVENBANKET. 862 De loias (werlrt;) 2,88 keer tegen de bovenas eens, en doet dns, loo dese 12 maal per minunt omgut, in dien tjd 28,56 omwentdingen, kbook, Molenb, 201. BOVS^BAAD JE. Zie Oin>niBAAi>Ji. BOVSNBALK, raw. m., my. -en.VUBaven (55, a, r) «n Balk, in de bet. A, 1). In H alge- meen: een balk die rich bo?en een anderen bdk beyindt, de bovenste dwarsbalk Tan een bonw-werk, ▼an een gestel ens., b. ▼. van bet gestel der blaas- balgen en van bet imam in de afslniting der wind- kanalen van een orgel {utEandw. 19, 206 en 262); in tegenstelling met OnderbaUb, 1). — In 't bjionder: een der balken boven in een gebonw, die den dakstoel onderstennen (pastkub- NOOT 1, 188). BOVSNBALKINa, raw. yr., my. -m. Uit Boven (55, a, /) en balking, balkwerk, eenethans ongebmikelQke afleiding yan Balk (yerg. Bobsttno en BoBSTWSRiNO ). De gesunenlqke boyenbalken yan een gebouw. Yeronderd. || Vier kolommen, aan elke zyde yan bet graf , draagen op bau« kapiteelen de boyenbalking, daar rich de spits, Pjramidisoher- wyie, boyen yertoond, dh bkutn, Rnuen 1, 261a. BOVENBAND* raw. m., my. -m. TJiXBovin (55, a, y) en Band (I). In 't algemeen: een band, die boyen een anderen band of boyen aan een yoor- werp wordt aangebraoht Inxonderheid in de yolgende toepassingen. 1) Bandm de bet. A, 1, a). Bq kleedermakers en naaisters. De boyenste band aan een kleeding- stnk (broek, rok, eni.). || Zet een nienwen boyen« band aan dien rok. 2) Band in de bet. A, 2, t). In degeweermaker^. De boyenste der drie gxeren banden, d. i. ringen of yerboogingen, die den geweerloop aan de lade beyestigen; in tegenstelling met Onderband, 8). |l De boyenband yerbindt de lade {van kei geweer) aan bet yooreinde yan den loop. H^' bestaat nit: bet boyenbandje, bet onderbandje en de ontlaadstok- p\jp met genl yoor den ontlaadstok, en wordt door eene in bet hont geUten yeer, bsndyeer, op sfjne plaats gehonden, haakman, Zee-AriiU, 4, 8. 8) Band in de bet. A, 2, ». De lederen of metalen band, waarmede de lederen scheede der infimteriesabels van boyen wordt yersterkt; in tegenstelling yan den metalen oorband (rie Oobd- BAUD) aan bet ondereinde. Verg. wabkbb, Artill,' Weientek, 818 en landolt. Diet. Folggl. 1, 26. 4) Band in de bet. A, 2, k), Boyenste Iqst aan een bonwwerk, in Handw. 28, 227 b. ▼. in toepas- ring op de .plancierl^st" yan bet dak yan een gebonw. SABieBSt. In de bet. 2). Bavenbandeeekroef, waarmede de boyenband aan de lade wordt yast- gescbroefd; -treekter, waarin de laadstok gestoken wordt; -veer, waarmede de band aan de lade be- yestigd wordt ( yerg. BAWpygBB). BOVENBANK, raw. yr., my. -en, Vii Boven (55, a, y) en ^»^ (I)- 1 ) Bank in de bet. 1 ). Benaming yoor de booger staande ritbanken in een amphitheater, een cirons, eene kermistent em.; in tegenstelling met Onder- bank, 1). || Op de boyenbanken yan bet paarden- spel nten yersoheidene cayaleristen. 2) Bank in de bet. 8). De boyenste laag yan een yeenakker, die bet eerst wordt afgegrayen. || Terwnl het onderste gedeelte {van ket veen) in rust blqft been ten tgde {d, t. totdai) dit, na a^graying der boyenbanken . . ., op inne benrt knnne Iqden ook tot tnrf yergrayen te worden , stemtoobt , Veengr. 21. BOVENBANKET. Zie Ondxrbankbt. BOVENBABGHOUT. Zie BoyucBiBo- HOUT. BOVENBATTEBU, raw. yr., my. -en, Uit Boven (55, b, p) en BatieiH, ^^ ^^ ^t. 1). 1 ) In het kr^gswexen te land. Batter^ die booger geplaatst is dui eene andere. || Eene yerdedig- bare kaieme met boyenbatter^ ...» die den hoofd- wal, de keel der canonni^re en het terrein acbter den hoofdwal kan beschieten, bland, Vereter- kingtk. 88. 2) In het kr^gswezen ter see. De gesehntlaag op het boyendek yan het sohip. Zie Ondbbbattbbij. BOVENBED. Zie Ondbbbbd, 2). BOVENBEDEKKING, raw. yr., my. -en. Uit Boven (55, a, y) en Bedekking, Datgene wat iets yan boyen bedekt, eene bedekking cUe boyen iets is aangebracht. Inxonderheid yan bonwwerken. 1| {JOexe overwulving) is dik, een en een halve steen, waaroyer eene boyenbedekking is gewerkt, yan eenen halyen steen, y. d. paauw, VerverteK 150. BOVENBEDOELD, bnw. Koppeling nit Boven (56) en het yerl. deelw. yan Bedoelen, Waarop hierboyen, te yoren (in een gesehrift) ge- doeld word, waarvan xooeyen sprake was. Ook wel fonder lidwoord geberigd (yerg. Bovknobmbld). || Men yindt haar {eene ginepreuk) op den boyenbe- doelden gedenkpenning, muldbb, /. F. 1, 270. Het fries, yolgens sommigen oorspronkel^k be- staande nit de boyenbedoelde solderbalken , stobm y. 'sob., Bomwk. 2, 485. Bg het ontstaan yan nieuwe ambten of betrekkingen wordt . . . door den Oemeenteraad beslist of z\j al dan niet op boyen- bedoelden staat rallen yermeld worden, Uii eene gemeenteljjke verordening (a®. 1884). BOVEN BEEK, raw. yr., my. -hek^n, Uit Boven (55, d) en Beek, De booger liggende beek, waamit het water, dat een molen drjft, op het rad yalt; in tegenstelling yan de Onderbeek, BO VENBEEN , raw. yr., my. -en. \}\i Boven (55, a, a) en Been, 1 ) Been als benaming yan het liohaamsdeel. Het boyendeel yan het been, het gedeelte dat rich nit- strekt yan de knie tot de henp; hetzelfde als <%'• been, maar minder gebmikelgk. J| Een der soldaten kreeg een sohot in zgn boyenbeen. — Jaap de arbeider (houdt) het bonkerige tweetal bminea benrtelings den emmer yoor, dien hq met den onderrand op het boyenbeen doet msten, cbbmbb 7, 12. 2) Been in oneigenlgken rin, b. y.: bet boyenste der beide beenen yan een pa«er ( yerg. Handw, 21 , 48). BOVJSJIBEK, Zie Owpbbbbk. BOVENBEKKEN. Zie Ondbbbbkkbn. BOVENBEBGHOUT — -babohout —, raw. onz., my. -en, Uit Boven (55, b, fi) en Bergkoui (rie aid.). In den scheepsbouw. Het boyenste berghont (bg schepen die meer dan e^n berghont hebbenh ter hoogte yan het knildek (yerg. deaan- haUng bg Ondbbbbbohout). || Op liniesehepen heeft men nog een en op driedekkers twee boyen-berg« honten, die het sohip op de hoogte yaa de andere gesehntdekken {t. w. niet ket onderete) omxoomen, MoesBL, Bet Sckip, 195. BOVENBEBM. Zie Obdbbbbbm. BOVENBE8CHBXVEN, bnw. Koppeling nit Boven (56) en het yerL deelw. yan Betekrjf- ven. Van yoorwerpen, gebenrtenissen , toeetanden enz. Hierboyen, te yoren (in een gesehrift) be- sehreyen, sooeyen gesehilderd. Eene loese, yeelal nog - niet aaneen geschreyen yerbinding. Verg. BoyBNOB- scMBBVBN. II Den boyen besobreyen ligger, pastbub- Digitized by Google 863 BOVENBESCHREVEN. BOVENBLIND. 864 NOOT 8» 142. De kleine deur ymn een der boven besolireyen italpjes. . .(ging) open, bbbts, C, 0, 808. Door de boven beschreveii werken ( t, w. dammem #» kribwerken) trachtte men den itroom te leiden, BLIMK, Nederl 2, 286. BOV ENBESOHU IT. Zie ONDUBiscHtJiT en verg. BovmfKOBST, \), BOVENBEWONEB, mw. m.. — tf. -be- woonster — , mv. •#. Uit Bavem (66, b, a) en Bewomer. lemand die eene of meer kameri op eene bovenverdieping bewoont. Zie eene aanbaling bg BOYMUBUim. BOVBNBINTy mw. one, my. -en, VHBaven (66, a, y) ^^ Bintf balk. In de bouwknnde. Bint boTen in een geboaw. || Het ^zer, lood, koper en de bovenbinten ( van de tap en den toren eener kerk) , V. D. PAAUW, Ververeeh. 166. BOVENBItAD — gewestelgk daarnaast -BLBD — , mw. oni., my. -bladen (-bledden). Uit Boffen (66, 0, r) en Blad, bladvonnig Toorwerp, in yenchillende toepasringen ; in tegenstelling yan Onderblad (lie aid.). 1) Het boyenste Mad yan de long eener koe, bet boyenaan gelegen bladyormig uiteinde der long (lie bulkhbt, N. H, 6, 78). 2) Het boyenste gedeelte yan betBoboaderblad(iie de afleiding). 8) Het dekblad eener tafel. || Het boyenbladyan de tafel rit yol krasaen. Eene koatbare tafel yan rozenhont met ingelegd boyenblad. Het marmeren boyenblad yan de waaobtafel is gescbenrd. 4) In den gewestelgken b^vorm bovenbled, in Znid-HoUand bj molenmakers gebmikel jk ter aan- dniding yan: Het boyenste der beide bladen of sob^yen yan een scb^floop in yerscbillende molens. || Men stelt elk derzelye (i, w, der teh^fioopen voor de eieenen in eene grutterij) samen yan een 8 dms. onder- en boyenbled met palmboomen stayen, ... terw^l men . . . deze 8eh\)f bledden , foodanig in elkander nerkt, dat xg een spiegel bebouden yan 18 dm., KBOOK, Molenb. 64. 6) Het boyenste blad yan yerscbillende andere yoorwerpen, b. y. yan den bUasbalg yan een org^l ( Handw. 19 , 66 ) , yan eene yiool en yan andere snaren- speelinigen; fr. table tnnSriewet table d'barmonie (de bo* 166 a) ens. || Langin tjjd beeft men ge- meend, dat bg {de siapel eener viool) de tnllingen yan het boyenblad aan het onderblad mededeelde, J. brmebinb til; Haagsche Siemmen 1890, 642. Afl. In de bet. 2). Bovenbladteh (zie Ondbb- BLAD, M.). BOVENBLIJVEN, onz. st. ww. Uit Boven en Blyven. 1) Boven in de bet. 69, a). Van personen en zaken. Boyeu water blgyen; in tegenstelling met tinken. Verg. ONDSBBLijyBN, 8 ). || De drenkeling deed lang zgn best om boyen te blgven, dooh eindelgk begaven hem zgne krachten en zonk hg naar de diepte. — Eenige klommen op de Bezaens-mast {van een zinkend eehip) , die oogenschgnelgck langhst sobeen te sullen boven big yen, BAyiN, loum. 7. 2) Boven in de bet. 69, c). Van personen. Boyen iemand blgven, de onderliggende partg meester blgyen, de bovenhand bebouden. De beteekenis raakt aan die van mnl. le boven bliven fyBBDAif 1, 1408), doch men denkt thans bepaaldelgk aan het boven- liggen (zie aid.). || De geyallen worstelaar trachtte zgnen tegenstander yan zich af te werpen , doch dese bleef boyen. BOVENBLIND — 00k -blindb — , znw. onz., my. -en, Uit Boven (66, b, r) en ^&W,zekerzeil. Thans yerouderde seheepsterm. Het zeil dat yroeger boyen de blinde ra geyoerd werd en met eene ra aan het kluifhout yoer; yolgens winschootsic, Seeman, 88: .het Seil, dat boyen de Mars yan de Boegspriet, aan de Boegsteng yast gemaakt werd, en aldns genaamd tot onderscheid van het onderste Blind, dat om, en aan de Boegspriet yast is*'. Ook SehuifbUnde genoemd. SaaieBSI. Bovenblindekanepoot , -ra, -eteng , -val hanepoot, ra, steng, yal yan het boyenblind (»Hy quam met sgn Boegspriet, en Bovenblinde-Sieng , dwars door ons groot Zeyl been stuyyen", bteutb. Beys. 122). BOVENBLOK, znw. onz., my. -ken en •#. Uit Boven (66, a, d) en .8^it, katrol. Het boyenste der blokken yan een takel of ggntuig, het yaste blok waaraan de takel hangt; ook Kopblok g^hwiea. || De Spaansohe takel . . . bestaat nit een gewonen takel , waaraan het boyenblok aan het eene en hetbeneden- blok aan het andere einde yan een, oyer een yaste katrol geslagen tonw gehangen is, obothb, Werk- tnuj/en, 76 (zie ook 69 en 71). BOVENBODEM — ook sodM — , znw. m., my. •#. Uit Boven (66, a, /) en J?(Mi^, in debet. 1). De boyenste, vaste of losse bodem yan eene ton of een yat; in tegenstelling met onderbodem. \\ De boyenbodem yan die harington is weg. — De hoepen big yen goed aangedreven, het boyen-bodempje op den yisch, door eenige zwaarte, neei^gedmkt tot aan en onder de pekel {voorechrift om de gepekelde vise A goed te bewaren), Uit eene eirculaire { Vlaar- dingen, a». 1869). BOVENBOEZEM, znw. m., my. ^. Uit Boven en Boezem, 1) Boven in de bet. 66, <^) en j?a«<w in de bet. 6, b). In polders. Hooger gelegen waterberging, waarin het boezemwater wordt opgemalen, om dit op het buitenwater te kunnen loozen, wanneer dit met uit den boezem zelf kan gesohieden ; hetzelfde als hooge boezem (zie bg Bobzbm, 6, b). (| Zal nn dit bovengemaal al het nut bewgzen waaryoor het yatbaar is, dan moet de boyenboezem groot genoeg zgn om de boyenmolens in het gemaal te honden, stobm BUY8IN0, Waterbouwk, 2, 669. 2) Boven in de bet. 66, a, /) en Boezem in de bet. 8). Zie Dl. Ill, kol. 284. BOVEN BONK, znw. yr., my. -en, Vii Boven (66, a, a) en j9oiiit(I),indebet. I, I). Bg bbbkhby ( N, H, 4*, 189) gebnigd ab benaming yoor de yan boyen uitstekende henpbeenderen yan een rand. BOVENBONKELAAB, znw. m., my. •#. Uit Boven (66, a, 6) en Bonkelaar. In den molen- bonw. Het om de staande spil aangebraohte kamrad boven in yerscbillende molens, welks door den buitenrand gestoken kammen door die van het om de as gehangen bovenwiel worden gegrepen, ten geyolge waarvan de beweging van de horiiontale molenas op de verticale spil wordt overgebracht. In tegenstelling met den zich lager beyindenden onder- bonkelaar. || Om deze . . . spil worden de onder- en boven-bonkelaars gehangen , die ... van twee gpen 10 dms. bledden {bladen) en tusschengewerkte losse dammen, worden zamengesteld. In den boven - bonkdaar, zgn met eenen steek van 11,8 dm. 40 kammen verdeeld , . . . terwgl in den onder-bonke- laar, 29 kammen zgn, kbook, Molenb. 106 (zie ook 140). Aabm. Hierboven, kol. 860, is Bonkelaar, in aanslniting aan eene der dear gegeven aanhalingen, ten onrechte met Seh^Jloop gelgkgesteld ; de daar gegeven omschrgving is dientengevolge niet geheel juist en dient naar het bovenstaande verbeterd te worden. Zie bobkbnooobn op Bonkelaar, Digitized by Google 865 BOVENBOOM. BOVENBROEK. ma BOVENBOOM, znw. m., mv. -eu, Vii JBoven (55, a, 6) en Boom (I), in de bet. II, 7). In de weverq. De waterpas geplaatste, om hare as beweeg- bare honten of metalen rol of cylinder in bet boven- gedeelte van een weefgetouw; die boom, waarop de ketting of sobering gewonden is, t. w. in een weef- getouw waarin deze te lood opgespannen is. Hetzelfde als Ketiingboom^ Yoor linnen of zijden stoffen ook Oareu' of Zydeboom gebeeten; verg. Achtbrboom en zie eene aanhaling b\j Onderboom. BOVBNBOOT, znw. vr., mv. -en. Hii Boven (55, d) en Booty in de bet. I, 8). Stoomboot die van boven, van stroomopwaarts gelegen plaatsen komt, in tegenstelling met de benedenbooten die van den zeekant komen. || H^ is kapitein op eene bovenboot. Te Rotterdam leggen de bovenbooten aan bj bet Maasstation, de benedenbooten op Fgenoord. BOVENBOBD, znw. onz., my, -en.T^ii Boven (55, a, Y'» ^® ^^- dc Aanm.) en Bord, in de bet. 4). In de volgende plaats: Eene omboog, aan bet bovengedeelte van een ander voorwerp geplaatste scbilder^j. || Hier boven (boven eene iomis) ver- toonden zicb vier . . . Paneelen , of bonte borden. ... Op deze bovenborden zagb men van binnen ver- Bcbeide verbeeldingen gescbildert, Di BRUTN,2Wi«e, 2, 2d a. BOVENBOBBEIiEN, onz. zw. ww. Uit Boven (60, a) en Borrelen (1). Naar boven wellen , betzelfde als Borrelen fl), 2). Eigenlgk, vanlucbt- bellen in eene vloeistof, of van die vloeistof zelve; figuurlijk, van aandoeningen en gedacbten. Ver- ouderd. || De Koninkl^ke staat . . . verwerf baar staande voor den genen die onder henlieden desbest waardigb waar, borrelden terstondt de goedtdunkent- heden boven, ende liet zicb y^lgk der grooten voorstaan, datze zynen verdiensten toeqnam, hoopt, Henr. d. Or. 99. Zoo borrelden verscbeide bekom- meringen booven, hooft, N. H. 388. BOVENBOBST, znw. vr.,mv. -en.Vii Boven (55, a, a) en Borst (II), in de bet. 2, a en c). Het bovenste gedeelte van de borst, bjj menscben en dieren; in tegenstelling met Onderborst. || Ter- wyl de Beenen, de Arraen, de Scbouders, de Hals en de bovenborst meestal naakt bleeven, berkhby, K H. 3. 467 (zie ook 5, 83). BOVENBOUW, znw. m.; zonder mv. Uit Boven (56, a, y) en Bonw (I), in de bet. II, B). Algemeene benaming voor bet bovenste gedeelte van een bouwwerk , bet gedeelte dat rust op den Onder- bouw. II De onderbouw van de brng is nagenoeg gereed, de aannemer kan weldra aan den boven- bouw beginnen. — Door den bovenbonw (van een epoorweg) verstaat men in boofdzaak de spoorstaven (raiU) en de dwarsliggers , eland, Veldvereier- Hngtk. 116. BOVENBOVENBBAMZEIL, BOVEN- BOVENKBTJISZEIIi. Zie Bovbnbramzbil, Boven KRUiszBTL. BOVENBBAAK. Zie Ondbkbraak. BOVENBBAMBOELUN, -BBAS, -GEITOUW, -HOMMBB, -LIJZEIL, -PABDOEN, -RA, -BEEP, -SOHOOT, -STAG, -STENQ, -TOPPENEND, -TUIQ, -WANT, -ZEIL. Zie Bramboblun, Brambrab enz. BOVENBBOEK, znw. vr., mv. -en, Uit Boven (55, a, /:f) en Broek, kleedingstuk. De ge- wone broek die boven , d. i. over de onderbroek gedragen, en alleen in tegenstelling daarmede aldus gebeeten wordt. Bq halma ecbter vertaald met haut- de-chanue, || Zy (<mze landlieden) versieren hunne in. Broeksbanden gemecnlyk met groote Zilveren Knoo- pen ; dikwerf met twee paar , een aan de Onder- en een aan de Bovenbroek , berkhby , i\r. ^. 8 , 799. BOVENBUIK, znw. m., mv. -en. Uit Boven (55, a, a) en Buii. Het bovenste gedeelte van den bnik, boven den navel. Zie eene aanbaling bjj Ondbr- BUIK, alsmede bbrkhey , N. ff. 8, 987. BOVENBUITB, znw. m. en vr., mv. -buren. Uit Boven (55, 3, a) en Buur. Bunr die boven woont, degene die met iemand in betzelfde buis maar op eene hoogere verdieping woont; in tegen- stelling met Onderbuur. || "W\j bebben nieuwe boven- buren gekregen. Ik bad vanmorgen bezoek van onze bovenbunrtjes (de kinderen der bovenbewoners). — Twee agenten van politic , die . . . werden binnen- geroepen bjj eene bewoonster der Trouwsteeg,omdat z\j door b]u« bovenbnren lastig gevallen en bedreigd werd, kregen toen zq die woning verlieten eene massa potten , flessoben en stukken steenkool acbtema , door de bovenbewoners ... uit de ramen geworpen , N. RoU. Cour.y 1 Mei 1896, I, B, le. Hy . . . Zit des ATonds t'agten Reeds in 't Wynhnls op Boomsloot; ... HWyQe neemt ook haar plaisier By haar boven Bouren. Eton. L. 8, 78. BOVEJNBU UJttMAN, znw. m.; als mv. is bovenbnren in gebruik; vr. -buurvrouw, mv. -en. Uit Boven (55, ^, a) en Buurman (-vrouta). Hetzelfde als Bovenbuur (zie aid.). Bq v. zbogblbn, 1,182 scbertsend gebruikt van een medepassagier op eene stoomboot, wiens kooi boven die van een ander is. BOVENDAMS. byw. van plaats. Van Boven (49) en D^zm, water Kcering , met de adverbiale -e. Boven den dam, boogerop (aan eene rivier) dan zekere dam ligt. Meest met betrekking tot den Noorder-Lekdjk, gewoonl\jk als attribntieve bepaling bq dit znw. (zie de aanhalingen). || In 1880 is de Noorder-Lekd^k bovendams met anderbalven meter , benedendams met een meter verboogd. Het bestuur van den Lekdjk bovendams. — Deze bed jking langs den R^n en de Lek noemt men van Amerongen tot bet Klapbek (even beneden Vreeswjjk) den Lekdjk bovendams, d. i. boven de afdamming van don Hol- landscben IJsel, die bier vroeger met den Rqn in verbinding stond. Het gedeelte beneden het Klapbek beet Lekd jk benedendams , blink , Nederl, 1 , 276. BOVENDAS. Zie Onderdas. BOVENDAT. Zie bij Boven, 21) en verg. BOVENDIBN. BOVENDBEL, znw. onz., mv. -en. Uit Boven (55, a, y) en Deel, gedeelte. Het bovenste gedeelte van een voorwerp, in tegenstelling met Onderdeel, in de bet. 1). || Het Hoofdts boveudeel (van de eachelois) is uitneemende groot, kobg- DRAOER, Groenl. Vissch. 112. Een bodem en de onderste deelen van de brandstukken (van een brouto- ketel) (blgven), gedunrende bet brouwen, altoos bevocbtigd . . . , daar de bovendeelen . . . al veeltQds ... sissend beet worden, Handw. 16, 17. De nok, welke bet boveudeel des daks uitmaakt, pastbur- NOOT 1, 183. Een wapen (op zekere schilder^j). ,. toont eene zwarte kraai op zilveren veld in het boveudeel en drie zilveren boUen op een zwart veld in het benedendeel, boosbs, 0. en N. K. 1, 51. BOVENDEK, znw. onz., mv. -ken. \}'\i Boven en Bek. 1) Boven in de bet. 55, a, y) en Bek in den zin van: bedekking. «) In den bruggenbouw. De vloer van stevige, meest grenenhouten planken, waarmede \it%onderdek ( zie aid., 1 ) eener brug wordt bekleed ; de r j voering. 28 Digitized by Google 867 BOVENDEK. BOVENDEUR. 868 ^) De boTeiute bedekking of bekleeding van yer- Bohillende maohinerieen , b. y. yan de waaierj in eene gratterq (ne krook, Molenb. 59). c) De bedeUdng yan een bed, net boyenlaken met de dekena; betielfde als Dek (yerg. BoyiN, 55, a, Aanm.)< 2) JBotfen in de bet. 55, 3, fi) en Dek in den lin Yan : yerdek , scbeepsyloer. Verg. Ondkkdkk, 2). a) In den Bcbeepebonw. Op liniesohepen, fregat- ten en knilkoryetten. Het dek dat onmiddeU^jk onder het opperdek en boyen het anderdek ia ge- legen; door de xeelieden gewoonlqk ibM^eftfit genoemd , terwjl bovendei de gewone benaming in den ■cheepsbonw is. 1| Op het boyendek wordt geschnt geyoerd. — Op loogenaamde driedekkers: een dek dat toMchen het opperdek en het kuildek is gelegen; zie M068BL, Het Sehip, 201. 3) Bq de seelieden is bovendek de gewone be- naming yoor het opperdek, het boyenste der yer- sohiliende scheepsdekken , op alle sohepen. || Koop- vaardjschepen hebben gewoonlqk maar tweedekken, die onderscheiden worden als onder- en boyendek. Het yoorste gedeelte yan het bovendek heet de bak. — Deeie baarden {der walviueken) . . • worden yoor eerst op H Boyen- of Onderdek tnsschen stnt- ten daar toe gemaakt, opgestnnwt en neergelegt, zoBODRAOKft, Oroenl. VuseA, 857. SABieBst. In de bet 1, a). JBovendekeplauk (zie PA8TKUR-N00T 1, 185 en yerg. Ondudik, Samenst. ). BO VJ&w DEEPEN. Zie Ondbkdsun (II). BOVENDEKEINQ', row. yr., my. -en, Uit Boven (55, a, y) ^^ Bekking , bedekking. In de yersterkingsknnst. De dekking boyen op een ge- bouw, dienende om dit bomvrj te maken. || Deze ( ffzeren) blindeeringen hebben boyen honten de yol- gende yoordeelen : 1^ door het yeel geringere gewigt der bovendekking kan de onderbouw yeel kleinere afinetJDgen hebben enz., bland, Vereterkingek. 51. BOVENDEKS, bgw. yan plaats. Van Boven (49) en Dek, scheepsdek, met de adyerbiale -e. Boyen (het) dek, op het dek, in tegenstelling met Onderdek*, || Zoo roekeloos wordt het sehip geladen, yan onder met lichte waren en boyendeks met xwaardere, dat het topzwaar wordt, tkvin, Tien J. 218^ BO V E JN DENKBEELD , row. onz., my. -en, Uit Boven (55, >) en Denkbeeld, Het denkbeeld dat bq iemand boyendr\jft, dat boven alle andere denkbMlden den voorrang heeft; hoofddenkbeeld. Waarsohqnlgk in scherts gevormd, en alleen op de volgende plaats voorkomende. || Sohoonmaaken is het groot, hoofd-denkbeeld in haaren geest. . . . De goede . . . Yrouw waggelt naar de Kerk . . .; zj kan u er echter geen woord van zeggen, voor en aleer zy zich ontdaan heeft van het boven-denkbeeld , Leep, 6, 21. BOVENDEUB, row. vr., m. -en. Uit Boven en Deur, 1) Boven in de bet. 55, b, a). In vele onder- wetsche Hollandsche heerenhnizen. De straatdear die nitkomt op de hooge stoep en toegang geeft tot de bovengang op de eerste verdieping of het eigenlqke woonhuis; in tegenstelling met Onderdeur, 1); zie yerder aid. || De bovendenr gaat in sommige deftige Amsterdamsche hnizen alleen open bjj plechtige ge- legenheden. 2) Boven in de bet. 55, a, y). In onderwetsche heerenhnizen en in boeren- en arbeiderswoningen. Het boyenste der beide afzonderlgk beweegbare dee- len , waamit sommige buitendenren beetaan ; in tegen- stelling met Onderdeur, 2), zie ook aid. In Zoid- Nederland halve deur geheeten. || Dat die dear, uit eene onder- en bovendenr bestaande, des avonds te voren wM gesloten was door schotels en door eene ^zeren keten, dwars langs de bovendenr, Arreet V. d. J7. Baad, Sirafr., 7 Juni 1842, n^ 416. Door de onderramen en vaak langs de openstaande bovendenr had men {te Amsterdam in de 17^ eemw) hetgezicht in de straat, alb. thijm, Fortr. v. F. 1. Door een .toehnis" verstond men zoodanig een, waarvan de onderlniken zoowel als de bovendenr doorgaands gesloten was. Aid, Een . . . patrjshond was . . ., zoodra de bovendenr was opengegaan over de onderdenr geeprongen. Bins, (/. 0. 808 (zie ook 106). — In dergelqke toepassing op het bovenste der twee of drie deelen van eene wachtdenr of schoep- denr in een bovenmolen. BOv JiinJbusJN , yoegwoordeljjk (aaneenschake- lend) bgw. Koppeling nit Boven (50) en dien, den gden ny. onz. enkelv. van het aanw. vnw. Die, Evenzoo voorheen boven dat (zie b\j Bovbn, 21) en ook boven dezen (zie yiRDAM 1, 1405); verg. nhd. iiberdiee, Eigenlqk beteekent bovendien: behalve dat (t. w. het yoorgaande); het dient dns om aan het vro^^ vermelde nog iets toe te voegen, dat van eenig gewioht wordt geacht en in aanmerking behoort te komen , en dat daarom a£Eonderlqk g^oemd wordt. ) De oorspronkelqke beteekenis: behalve datblqkt nog dnidel\jk , wanneer de 8^ nv. dien temgw^st naar een of meer vooraf genoemde row., als subject of object van den zin gebezigd. In den ouderen t^d worden de beide woorden dan ook gewoonlgk nog niet aaneen geschreven. |1 6q geniet geiondheid, voorspoed, welvaart, geluk; wat verlangt gjj nog bovendien? Twee doctoren en bovendien nog een paar stndenten stonden den professor b\j die operatic ter zjde. — Ik . . . vind m^ . . . Ten tweede male wees en weduw bovendien 1 tollins 6, 120. Hy maeokte by de itadt waeranden voor da dieren, En koyan boveii dien, waer in da TOfels swlaren; . .. Nooh bond hy boyen dien een stel vol iohone paerden. CATS 2, Wb. lok hebbe goett fenoeg voor u en my te tamen, lok hebbe laadt en zant, en vee en maohtig gelif En dat wort al-te-mael in nwe macht gestelt, En iok nooh boven dien. 2, 6»fr. — Ook kunnen twee of meer bnw., hetzj praedi- oatief of attributief gebezigd, door bovendien ver- bonden worden. || Een lief, verstandig, mooi en bovendien nog r\jk meiqe. — Deee dingen zyn gansch seldsaem, en boven dien my geheelron voorkomende, CATS 2, 167^. Corne (vond Champagne) wd een naren drank . . . , die bovendien gruwelqk dunr was , maar ent,, daum. Road v. I. 5. — Voorheen soms weinig yerschillende van : even- eens, alraede. De sieoken is haer lief, lUn M oeder boven dien ; En sy wenioht haren Neef geeont te mogen lien. CATS 2, 67 6. MOn hinnen even-eelfk die waren op-gegeten , Mt|n hanen boven dien. Siet daer een hoogen noot 8, «9a. — Gewoonlqk echter slaat bovendien tegenwoordig terng op den geheelen inhoud van den voora^gaanden zin; het staat dan gelqk met daarenboven, ook enz. II In sulcken geralle sal yder Keeper daer toe wesen geobligeert {tot de regiitratie): . . . ende . .. den Register-meester daer af betalinge doen, . . ende sal boven dien den Registermeester noch moeten werden vemoeght van 's Lands ende Stadts gereohtig- heyt, Handv. v. Amet, 192a (a*. 1659). Svenmin Digitized by Google 869 BOVENDIEN. BOVENDREMfEL. 870 wilde ik een rgtaig op kradiet nemen Bovendien kende ik den . . . weg, . . ., en . . . wist ik . . . dat ik te Yoet . . . even spoedig mgn doel bereiken zou » V. LSNNKP, Bom. 8, 8. Het was een toolit» die niet te lang duren son . . . ; die daarenboven niet naar de nienwe kolonien ging . . . ; bovendien was het een bepaald oorlogsfeit, waarb^ dns belooning en bevordering te waobten viel ewe., muldbb, /. F. I, 247. Sinds vier jaren had hij boven een boeden- en pettenwinkel gewoond , welks eigenaar . . . nog bovendien kamers verhnnrd had aan den theologisohen student Walhont, tin brink, Bom. 4, 83. Men bootschi^ sen de vrient wat gasten dat'er komen, Men seyt hem boven dien , hoe dat men op de noen Heeft rom aen 8t|nen ditch het mael te komen doen. CATS 8, nb. Het geen dat Juno swetst te zQn in maghi van 't geldt, Yermeet rich Pallas te bekoomen door t geweldt .... Doch, boTen dien, soo schQnt Minerre boven maeten Daer in te groeyen, dat 17 steden iticht en ttaeten. HOOR, Oed. 2, 28. — In plaats van de na voegwoordel^ke bgwoorden gebruikelgke woordschikking van den vragenden zin kan op bovendien ook de gewone van den hoofdzin volgen; er staat dan aohter bovendien als H ware eene dubbele punt. || Ik mag je z'n naam wel noemen , omdat-i dood is, en bovendien ik heb niets dan goods van hem te zeggen ... by heette Kruger, mJLTATULi 8, 88. ,Moeder, laat m\j g^Ti{dienenY\ bad het meiqe, ,,elk moot geholpen worden.... Bovendien w\j hebben het noodig", loviltno, Sophie , 817. BOVEin>UK. Zie Ondbrduk. BOVENDORP. Zie bjj Bovenstad. BOVENDOBPEL, znw. m., mv. -s. Uit Boven (55, a, 7) en Dorpel. In de bonwkande. 1) In den bnisbonw. Be op de beide opgaande stolen rustende, waterpas liggende dekbalk van een dear- of venstcrkozgn , waarop het metselwerk van den gevel verder wordt ongetrokken; in tegenstelling met Onderdorpel, 1). Ook Bovendrempel ensomt^ds Archiiraaf geheeten. Reeds bg kil. : ^Byperthfrum , superUminare , Umen tuperum". \\ De bovendorpel, met de posten (der deuren) was het vpde deel des wandts, 1 Kon. 6, 81. Men stelt...de beide stolen van het vensterkozjn met gat en pen te lood naast den onderdorpel op de sUpers, brengt op dezelve eenen bovendorpel aan ens., pastsuk-noot 1, 190. In den . . . toren van Zierikzee z jn onderscheiden bovendorpels gebarsten, omdat de ontlastingsb<^n tlecht z^n berekend, v. db STxrcBS tfi Oide 1877, 4, 587. 2 ) In den slnisbonw. De horizontaal liggende balk die eene slnisdenr van boven bedekt; in tegenstelling van den Beneden- of Onderdorpel. B\j eene afslui- ting met twee waterkeeringen : de dorpel van de bovenste waterkeering. Meestal spreekt men thans van den Onder- en Bovenregel. \\ IJzeren beugels . . . , cm en op de voor- en aohterharren , de onder- en bovendorpels en middelregeb met sterke sehroef bonten ▼ereenigd, pastsur-noot 2, 842. (6ewoonl\)k brengt men) loopplanken en jzeren leaningen ... op de borendorpels der denren aan, 2, 848. BOVENDBEMPEL — ook -drumpel — , znw. m., mv. -/. Uit Boven (55, a, y) en Drempel. In de bonwknnde. Hetzelfde ids Bovendorpel, in de bet. 1 ) ; over H algemeen behoort drempel meer in de volkstaal der Friesche en Saksische gewesten, dorpel vn^Q derFrankisohe streken ihnis. Ook pijtak, BoMwk. Wdb, 45 , heeft bovendrempel. || De Lacede- moniers . . . (verschoonden) Pindarns huis . . ., aan welcks bovendmmpel gesohreven was: Verbrand Pindarns huis niet, de brune, Wetet. 2, 219. Zj (hebben) ... in de Greschnt-Poorten . . . de onder en boven Drempels na de nitwaterende Malle, ter een- pariger Roying, geplaatst, v. ye, SeAeepeb. 92. BOV:i^n>IUEFT, znw. vr.; zonder mv. Van Bovendrjgven , in de bet. 2). Het bovendrgven, het overheerschen. Thans veronderd. || Zoo ras aU de noodt yetwee mimde, (moght) terstondt den aadel benren, hnnnen jver van bovendrift, teeghens de bnrgherregeeringen in 't spel te brengen, hoopt, 2f. H. 400. BOVENDBIJVEN, onz. st. ww. Uit Boven en Driven. Evenals andere bjwoorden heeft Boven in samenstelling met doratieve ww. soms de kracht om de beteekenis van die ww. in zooverre te w^zi- gen, dat het begrip van voortdnring er geheel of ten deele nit verdw^nt. Lrjjven beteekent: op eene vloeistof zweven, bovendr^ven daarentegen: aan de oppervlakte van eene vloeistof komen endaarblgven driven. Hetzelfde geldt voor BovenUggen, Boven- siaan, Bovemnvemmen enz.; verg. venrder ww. als «/*-, onder- en opetaan, af-, neder- en opgiiten, als- mede het b\j Obnistbn en bj Glimmbn opgemerkte. Deze beide opvattingen, de dnratieve en de perfeo- tieve of inchoatieve, zgn echter niet overal scherp genoeg van elkander onderscheiden om ze afzonderlgk te behandelen. 1) Eigenlgk; verg. Boven, 59, a en 60, a). 