Internationales Archiv für Ethnographie
Een soort mantel van sraalle reepen boomschors, welke het gezicht geheel bedekt, wordt door de Ojana's hîj de pom (dans) gedmgen (PL VII, fig. 16) i). Ook de Trio's schijnen zulke mantels te gebruiken. De dansattributen z\jn vorder: Gjana's: Olok (PI. Ill, fig. 1); groote hoed; geraamte van vlechtwerk, waaromheen men vederen, welke aan katoenen banden bevestigd zijn, bindt; hierby wordt een bepaalde orde gevolgd. Onder een bandje van matwerk , waarop witte en zwarte hoornachtige stukjes zijn genaaid. Bovenin zijn roode en blau we ara-vederen bevestigd, waarvan de buitenste weder andere vederen of Schilden van prachtkevers (Etichroma gigantea l.) dragen. De verschillende bestanddeelen worden opgeborgen in een pagaal en alleen voor gebruik zet men het toestel in elkaar. Hamiré (PI II, fig. 8); hoofdtooisel , krans van vlechtwerk, met vederen opgemaakt. Harikété (PI. II, fig. 9); lap katoen waarop vederen bevestigd zijn, en onder versierd met torrenschilden. Wordt op den rug gedragen, hangend aan een koord rond den nek. Is nagenoeg gelijk aan het voorwerp waarvan een af beelding voorkomt op biz. 610 van Wood's „De Onbeschaafde Volken"2). Het heet daar „veeren voorschoot" en is voor zoo- verre zulks uit den tekst is op te maken, afkomstig van de Mundrucus (een Tupi-stam aan de Tapajoz wonend). Sodoe (PI. II, fig. 10); soort mantel van vederen, welke op den rug wordt gedragen, vastgebonden aan de bovenarmen. Plankje met vederen-staarten (PI. IV, fig. 3); wordt op den rug gedragen. By het afgebeeld exemplaar is het plankje met een opgezetten ysvogel versierd; andere zyn beschilderd. Panapot (PI. Ill, fig. 2); oorveder. Ipasikile (PI. Ill, fig. 3); stokje, versierd met veeren, staartje van den sagoeijnaap enz.; wordt tusschen de kralensjerp op de borst of door den kralenband om den bovenarm ges token. Been banden van rinkelende zaden (van Thevetia nerii folia) (PI. I, fig. 24, 25); worden onder de knie of boven den enkel rond het been bevestigd. Vorder worden nog strengen wit katoen gedragen, bevestigd aan de hamiré^ aan den arm, aan het hoofd enz. Om het middel een gordel van jaguarvel (PI. IV, fig. 4). Om in de hand te dragen, heeft men: een kleine knots (PI. V, fig. 1). Staarten van aap of honigbeertje, welke over een stuk hout geschoven zijn (PI. IV, fig. 5, 6). *) In het Trocadéro te Parys bevindt zieh een beeld, voorstellende een pono-danser in vol ornaat. Zie ook de beschryving en plaat in Crevaux' Voy. dans TAm. du Sud. *) Rotterdam 1875; vertaling uit het En^relsch. Dezelfde afbeelding bevindt zieh ook in: J. G. Wood, Man and his Handiwork. London 1886; biz. 489. - 11 - Daarb^j komt somtqds nog de tamojdpé^ een hoed ongeveer als de olok^ welke aan een plankje bevestigd is. By Jamaike was een dergelyk voorwerp; bg een bepaalden dans legt men zijn hand op den schouder van zgn voorman, de voorste van de ry draagt dan de tamojetpé. Men wilde er geen afstand van doen^ daar bet bij een opbanden zijnd dans- feest niet gemist kon worden. Trio's: WcUoema (PI. II, fig. 11), overeenkoraende met de olok der Ojana's, doch in onder- deelen eenigszins verschillend. Gordel van katoen, met veertjes versierd (PI. IV, fig. 7). Gordel van wîrî (PI. IV, fig. 8). Een dergelyke gordel is ook afgebeeld op plaat H van het werk van Prins Roland Bonaparte en beet daar af komstig van een Gktlibi i). Manamu (PI. I, fig. 26), bestaande uit twee staafjes, verbonden door snoeren wîrî; de vrouwen dragen dit op den rug, juist boven het middel, de staaQes vertikaal, en vöör vastgebonden. Ipaaikile*8.B,ls bij de Ojana's. Snoeren van rinkelende zaden, welke aan den gordel worden bevestigd, en beenbanden van deze zaden (PI. I, fig. 22, 23). Ook schouderbedekkingen van vederen zyn, naar men zegt, in gebruik. IV. DORPEN, HUIZEN, HUISRAAD, HuiSDIEREN. De dorpen zijn naby de rivier of een eindje (tot 2 K.M.) het land in gebouwd en in dat geval nabij een kreekje waar men het noodige water kan halen. De huizen staan tamel\jk dicht by elkaar ; de bodem wordt netjes schoongehpuden. Flinke kostgronden , soms naby het dorp, soms op eenigen afstand en alleen te water te bereiken. Dikw\jls kapt men nieuwe kostgronden open; de oude worden dan niet meer onderhouden, doch men oogst er nog wel eenigen tijd van. Het aantal huizen varieert (in de door ons bezochte dorpen) van 3 tot 6 bij een maximum-aantal inwoners van 50 zielen. Bovendien staan dikwijls op de kostgronden nog eenvoudige hutjes. De constructie is de gewone Indiaansche dezer streken: beuten geraamte, de deelen met dunne buigzame liaan aan elkaar gebenden; dak van palmbladeren. De huizen zyn meest zoo gezet, dat de open zyden naar het N. of Z. gekeerd zyn. De verschillende typen van huizen zijn: Ojana's: 1". monta (PI. IX, fig. 1), cirkelvormig met koepeldak. Het dak reikt tot 1| à 2 M. van den grond. In elk dorp is zoo'n huis aanwezig. By Jamaike was het zeer bepaald voor gasten en feesten bestemd. leder beschikte daar over een vak tegen den binnenkant van het dak, waar htj danssieraden , pijlen enz. kon opbergen. Somtgds is een verdieping van dunne latten aangebracht, met vierkant toegangsgat en ladder van twee stylen met keepen, waarin stokken zijn vastgebonden. In het Koloniaal Museum te Haarlem is een zelfde gordel aanwezig, eveneens van Eai-atben der Marowjjne. - la - 2^, otomane (PI. IX, flg. 2), met verdieping. Volgens Coudrbaù is de otomane het huis der gasten. Wij troflfen dit type alleen op Intelewa aan; tijdens ons verblyf aldaar, woonden wij er beneden, de Indianen sliepen 's nachts op de bovenverdieping. 3^ tiaktakiyn^ idem, doch wat kleiner. 4®. tilaka (PI. IX, fig. 3), van welke men er in elk dorp een paar vindt, in gebruik als werkhut der vrouwen, evenals: 5^ lomonaka (PI. IX, fig. 4). 6**. maite (PI. IX , fig. 5) ; ronde hut , dak tot den grond , met één deurgat. 7^ itoeta-pakolo staande op een kostgrond, een eind van de rivier verwyderd. Komt in vorm overeen met PI. IX, fig. 4, doch is aan de voorzijde gesloten op een kleine opening na, welke van een deur voorzien is. Zie de illustratie tegenover biz. 123, Verslag der Gonini-expeditie. De eenvoudige hutten op de kostgronden zijn van het tilaka-type. Vorder platte afdakjes voor honden, mékolo-pane geheeten, en kippenhokken (PI. IX, fig. 7). Trio's: V. timakitti, ongeveer als de monta der Ojana's. 2^ tempatalakai (PI. IX, fig. 6). 8^. moeineii, ongeveer als de maite der Ojana's, doch grooter en met 2 diametrale deuropeningen. 4^. tüaka als by de Ojana's; dak somtijds gebogen en tot den grond doorgetrokken. Geen der Trio-huizen heefl een bovenverdieping. Huisraad. — Bijzondere bergplaatsen z\jn niet aangebracht. Wat zieh daartoe leent, wordt in het dak gestoken, op de hinten gelegd, of opgehangen. De rest Staat op den bodem of somtijds op een barbakot (rooster), tegen de zjjkant der hut aangebracht. Veeren sieraden en enkele kostbare zaken zooals kralen, welke nog niet tot halssnoeren verwerkt ^jjn, ballen katoenen draad en hangmatten die verhandeld moeten worden, bergt men in pagalen van eigen maaksel of blikken trommels, van de Boschnegers gekocht. Tot zitplaats zijn in elke 'woning een aantal bankjes aanwezig, gemaakt van hout en zeer eenvoudig van vorm; het afgebeelde exemplaar (PI. VII, flg. 2) is reeds met meer zorg bewerkt dan gewoonlijk het geval is. Schabellen, besneden in den vorm van het een of ander dier (zooals bij de Galibi's en de Schingu-stammen) werden niet gezien. Wel dient een enkel maal een schildpaddenschild tot zetel. Het gebruik van deze bankjes is uitsluitend het recht der mannen; de vrouwen zitten op den grond en leggen slechts eenige bladeren of een mat onder zieh. Aan huisdieren werden opgemerkt: honden, kippen, verschillende soorten ara's, pape- gaaien en parkieten, kammi-kammi {Psophia crepitans) y powies (Crax alector), bruine marai {Pendope cristata)^ wakago (Ortalida Motmot) en zonvogel {Eurypyga helioa). De kippen zun doorgaans vlekkeloos wit en hare vederen worden bij het vervaardigen van velerlei sieraden gebezigd. Slechts bij Majoli zag ik kippen met enkele lichtbruine vederen. Het denkbeeld van een huisdier te slachten en op te eten, vonden deze Indianen absurd. V. Booten. Aan Litani en Paloemeu zjjn tegenwoordig uitsluitend kleine beuten korjalen in gebruik. De vervaardiging geschiedt op de bekende wijze: boom vollen, uit- en inwendig behakken - 18 - (met bijl en dissel), met vuur van binnen en van buiten verwarmen en dan uitzetten, zitlatjes aanbrengen en te water laten. De scheuren worden gebreeuwd met katoen en mani-hars {Moronobea coccinea), een los roostertje legt men onderin, om de bagage droog te houden. Parels (pagaaiers) hebben den in Suriname algemeen gebruikelgken vorm; men maakt ze van parelhout (A8pidospe7'ma excdmim). Versiering met snijwerk werd by booten noch parels aangetroffen. Het werken in vallen en stroomversnellingen verstaan deze Indianen (althans de Ojana's) niet minder goed dan de Boscbnegers; in de kunst van booten maken staan ze echter by hen ten achter. Voor een deel is zulks zeker daaraan te wyten, dat het moeilyk is het noodige gereedschap te verkrtjgen. Öude korjalen worden opgelapt tot ze werkelyk geheel onbruikbaar zgn. Dikwerf geschiedt dit op de primitiefste wyze, door b. v. over een gat een plaat boomschors met touw vast te naaien en daarna te breeuwen. VI. VoEDSEL, Vuur, Tabak. Men leeft van de opbrengst van jacht en visscherij en van de op de kostgronden ver- bouwde gewassen. Van het plantaardig voedsel noemen wy in de eerste plaats de kassave. In hoofdzaak wordt deze gebruikt in den welbekenden vorm van groote platte koeken; ook wel, doch zeldzamer, als een korrelig meel, koeak. De bereiding der kassavekoeken geschiedt op de bekende wyze: de worteis worden geschild, geraspt, men përst het meel uit^ zeeft het en bakt het tot koeken of maakt er koeak van. De koeken zijn dan gereed voor gebruik, doch om ze beter te kunnen bewaren, worden ze eerst nog in de zon gedroogd. De gereedschappen hierbö gebruikt zijn: voor het raspen een stuk steen, of eeri blikken rasp; voor het person de bekende watop?' (tipity, couleuvre à manioc); voor het zeven een Vierkante zeef van den gewonen vorm en ook een ronde zeef met wijdere mazen (PI. VIII, fig. 4); misschien dient deze tot het zeven van koeak. Voor het bakken een ronde plaat, van aardewerk of van ijzer. De koeak wordt bij de Trio's bewaard in kleine kale- bassen. Napis, zoete patatten, tajers enz. worden meest tot soepjes gekookt, zoo ook rijpe bananen. Deze laatste eet men ook wel rauw, evenals de bakoven. Mais zag ik alleen geroosterd gebruiken. Als lekkernij : papaja, ananas en suikerriet. Verschillende in het wild groeiende gewassen en wel: de vruchten van verschillende palmen als komboe, pina, raaripa, awarra en kees-kees-makka, de vruchten der wilde banaan, wilde ananas enz. worden genuttigd. Van kassave bereidt men ook gegiste dranken. Bij Intelewa zag ik zulks aldus door vrouwen uitvoeren: In een vat van den vorm eener korjaal doet men een aantal versch gebakken kassavekoeken (nog niet in de zon gedroogd) en overgiet ze met water. Met de banden kneedt men ze uit tot een dunne pap. Een kleine hoeveelheid gekookte napi en wat kassavebrood wordt uitgekauwd en in een kommetje gespuwd. Dit mengsei wordt dan ook in de korjaal gedaan, en men roert alles met de banden flink dooreen. Dan wordt de korjaal met bananen bladeren toegedekt, en den volgenden ochtend is de drank voor gebruik gereed. Men noemt haar dan sjakola, evenals verschillende niet gegiste soepjes van napi enz. Door langer te laten gisten verkrygt men kasjiri. Vleesch en visch worden om ze te bewaren gerookt op de barbakot, een houten rooster- stel. Voor onmiddellgk gebruik roostert men in het vuur; overigens kookt men ze met toevoeging van pepertjes (welke op de kostgrond verbouwd worden). Of daarby het gekookte - 14 ^ sap der kassave toegevoegd wordt, om het vleesch voor bederf te vrij waren, kan ik niet uit eigen ervaring zeggen. By een maaltijd bij Toewoli werden jbwee potten voorgezet: in de eene bevonden zieh stukken vleesch en visch in een sterk gepeperde bouillon (toema)] in de andere een dikkere saus met vleesch en pepertjes (tigléwé). Voor den gast deed men wat van de eerste saus in een kommetje en voegde er zöut b|j. Tot de verdere voedingsartikelen behooren leguaneneieren , vogeleieren, honig, larven van verschillende insekten, soms mieren. Het toebereiden van het eten is vrouwenwerk, behoudens het barbakotten en in het vuur roosteren, hetwelk ook wel door de mannen wordt verriebt, i) Tot omroeren derspjjzen zijn eenvoudige houten roerspatels in gebruik (PL VIII, flg. 12, 13). Vuurmaken geschiedt met een soort vuurboor; Cbevaux geeft er een beschrijving van; wijzelf zagen deze bewerking niet. In de dorpen onderhield men vuur door dood hout smeulend te houden ; by een boschtocht maakte een Trio-vrouw vuur met een van de bosch- negers verkregen tondeldoos. Men is er zeer op gesteld lucifers en petroleum te krijgen. By de Ojana's disschen de vrouwen de spijzen op en nemen het restant weer weg, waar ze dan zelf van gaan eten. Bij de Trio's zag ik ook mannen en vrouwen gezamenlijk eten. De gewoonte vordert nieuw aangekomen gasten dadelijk spy's voor te zetten. Maal- tijden zag ik nuttigen drie tot viermaal per dag, terwijl bovendien somtijds soepjes van napi enz. worden rondgediend. Tabak wordt op de kostgronden verbouwd. De gedroogde bladen worden styf in elkaar gedraaid en dan saaragebonden en zoo bewaard. (PI. VIII, fig. 11). Men rookt ze als sigaretten met een dekblad van de fijne bast van den manbarklak (Eschweilera sp.) Pijpen worden niet door hen zelf vervaardigd ; slechts zelden ziet men er een (door de Boschnegers verschaft) gebruiken. De Ojana's noemen een pyp: „instrument om tabak in te doen"; de Trio's hebben geen woord voor pjjp. Hetgeen een bewijs te meer vormt voor de Stelling dat de pyp oorspronkelijk niet thuishoort in deze streken.2) VII. Jacht, Visscherij, Wapens, Gereedschap. Aan de Litani zijn een paar geweren; overigens ziet men alleen pyl en boog. De boog is van zwaar hout (letterhout, Brosimium^ misschien ook purperhart, Martiusia parvifolia). Kleine kinderen krygen eerst een eenvoudig speelboogje met kleine pijltjes (PI. I, fig. 27); daarna geeft men ze een boog met pylen van het echte model, doch kleiner, en naarmate de jongen groeit, krijgt hij ook een grooter boog. De bogen voor volwassenen zijn tot 2 M. lang. De boog, gesneden zynde, wordt geschaafd met de kaak van een watervarken {Hydro- choerm Gapyhara)^ daarna besmeerd met vet van de walaba (bylhout, Eperua sp.), met groene bladen omwikkeld en in het vuur gehouden. Het koord is van zeilgrastouw. De Ojana's maken bogen met bolle ruggen en winden het overtallige koord symmetrisch (PI. V , fig. 2 en 2a); de Trio's maken holle ruggen en winden het koord om het eene einde (PI. V, fig. 3 en 3a). In het midden zijn ze soms over een lengte van 5 à 10 cM. met fijne M Verg. VON den Steinen, 2« Schingü Exp. biz. 217 e. v. *) . „ » „ ,, „ 1, biz. 210. - 15 - katoenen draad omwoeld, op zoodanige wyze, dat de kruisende draden op de rugzyde een patroon vormen. Dr. H. Meyer geeft een afbeelding van dit „Treppengeflecht", i) Pglen: schacht van pijlriet (Gynerium sagittatum) hetwelk op de kostgronden verbouwd wordt. Naby het ondereinde zijn twee gespleten vederen met katoen tegen de schacht gebenden (bilateraal , niet schroefvormig). Een kerfboutje met gleuf , dient om bet boogkoord op te nemen; een stamkenmerk is weder: de Ojana's snijden dit houtje en de pylschacht geiyk af, de Trio's laten het eerste uitsteken. (PI. V, flg. 4—6). De vederen zgn meestal zwart; tot versiering zijn bovenaan kleine rood en geel ge- kleurde veertjes bevestigd, terwyi de Trio's, in hoofdzaak bij de curarepylen, even boven het kerfboutje nog een ring van roode en gele veertjes aanbrengen. De bindsels worden somtijds met een soort roode lak overstreken ; ook wel schildert men er flguren op met een soort bruine bars. De eindjes van het onderste bindsel snydt men veelal niet af; een bindseltje met losse eindjes om het ondereinde der punt (PI. V, fig. 4) heeft bij de Trio's een bepaalde beteekenis, waarmee „oK" = de vrouw, iets te maken heeft, doch in welken samenhang precies, kan ik niet zeggen. Verschillende punten zyn in gebruik. Voor visch: 1^ punt van hout, met weerhaken (PI. V, fig. 7). 2°. yzeren punt met weerhaak, met een houten tusschenstuk aan de schacht bevestigd (PI. V, fig. 8); een enkel maal is iets lager, diametraal ten opzichte van den eersten weer- haak, een tweede bevestigd. 3^ 3-tand of 2-tand van hout met punten en kleine weerhaakjes van been (PI. V, fig. 9). 4^ losse. ijzeren punt, onder kokervormig ; wordt op de pijl geschoven en met een lang koord aan de schacht verbonden. Treft de pijl een visch, dan blijft de punt in de wond zitten en de schacht dryft aan de oppervlakte mee. Van deze soort zag ik alleen bij In tele wa een exemplaar. Voor wild: 5°. Punt van bamboe, met houten steel gestoken in de schacht (PI. V, fig. 4). Die steel is veelal met longitudinale strepen beschilderd. 6*". Een stompe punt zag ik bij Majoli. 7®. Losse curarepunt. Het vervaardigen hiervan is een soort monopolie der Trio's. Bij de Ojana's ziet men ze zelden. De pyl heeft een kokervormig boveneinde. De punten bestaan uit staaljes bamboe, aan beide zijden gepunt; op het eene einde wordt de curare gestreken (met een borstel van brulapenhaar). De punten worden medegevoerd in een kokertje van bamboe met deksel van pakira- of brulapenvel. Voor het gebruik wordt de punt ter halver hoogte met het mes ingekeept, opdat ze in de wond af broke. (PI. V, fig. 10, 11, 12, 13). De bereiding van het gift heb ik niet gezien. Crbvaux geeft hiervan een uitvoerige beschryving. De sub 2, 3, en 4 genoemde pylen dragen geen vederen. Van de pyi sub 6 is my zulks niet bekend. By het schieten heeft men steeds een tweede pyl by de boog in de linkerhand. Blaaspypen zyn hier niet bekend. ') Op. cit., pi. II fig. 4. - 16 - Enkele Trio's bezaten een speer met Ijzeren punt, (PI. V, fig. 14) door tusschenkomst der Saloema's van de BrazilianQn verkregen. Deze wordt somtijds voor de jacht op groot wild gebruikt. Om vogeis te verschalken, maakt men in een boom een afdakje van bladeren. Ook op den beganen grond zag ik een paar maal zoo'n schuilplaats. Bij de jacht worden dikwijis honden gebruikt; de Trio's en Saloema's zijn het voor- namelijk die deze dieren opkweeken. Men besteedt daaraan groote zorg: /e worden goed gevoed, elken dag gewasschen en dikwyis in de roekoe gezet. In de hutten zijn op ± 1 M. boven den grond roosters aangebracht, tot iigplaats der honden; hierdoor hebben ze minder van sika's en ander ongedierte te lüden. Volgens de boschnegers weten de Indianen hunne honden af te richten voor de jacht op eenig bepaald soort wild. Hoe hoog zij deze beesten schatt-en, bewyst wel, dat Gran m an Oseisi verboden heeft andere honden in te voeren; een Joeka, die een bond uit Albina meebracht, werd met een geldboete van f 500. — gestraft. Ba8kita*Sj manden fuiken tot het vangen van visch,. z\jn bjj de Trio's in gebruik; ze zijn gelyk aan die der boschnegers. i); de naam baskita duidt de vreemde afkomst aan. Netten zijn niet bespeurd. De hengel wordt in het bijzonder voor kleine visch gebruikt; de ijzeren haakjes worden door de boschnegers verschaft. Als aas gebruikt men stukjes van een oud Wespennest. Enkelen bezitten groote haken voor de anjoemara-vangst. By de vischvangst wordt veelvuldig gebruik gemaakt van nekoe en andere middelen om de visch te bedwelmen. Het vollen van boomen geschiedt reeds geruimen tyd met ijzeren bijlen. Steenen bylen worden als curiositeit nog wel bewaard, doch ik zag er geen met handvat; 8 van de 4 meegebrachte exemplaren (PI. V, fig. 16 a, &, c, d) zien er zoo verweerd uit, dat het waarschijnlyk is, dat men ze eerst later gevonden heeft. Voor het kappen van lichter hout heeft men ijzeren kapmessen. Het is er echter nog verre vandaan, dat elke man deze artikelen zou bezitten. Wel heeft ieder een eenvoudig mes met houten greep (PI. V, fig. 16), hetwelk zonder scheede los in den gordel gestoken wordt. Voor het maken van korjalen bezitten enkelen een dissel, hamer en spijkers; ook zag ik een kleine schaaf. Pennemesjes en oude scheermessen voor het maken van knutselwerk (pjjlen enz.). Vijltjes voor het scherpen der ijzeren pijlpunten. Scharen, hoofdzakelyk om zieh het hoofdhaar te körten; elke schaar die men ruilt, wordt eerst beproefd door zieh een lok haar ermee af te knippen. Ten slotte noemen wij naalden, welke evenals Europeesch naaigaren zeer gewild zijn. Aan speciale oorlogswapens zijn alleen bij de Trio's knotsen aangetroflfen. (PI. V, fig. 17). Deze zijn van zwaar donkerbruin hout, breed en plat, en met ingesneden figuren versierd; om deze beter te doen uitkomen, is in de kerven een witte stof, vermoedelyk eenige aardsoort, gesmeerd. Een kwastje van katoen , soms met veeren , bij het begin van den steel. By sommige is de steel onder doorboord, voor een koordje. De Trio's dragen zoo'n knots dikwijis in de hand, als ze zieh mooi hebben gemaakt; het behoort eenigzins by den feesttooi. Toch zijn het nog zeer bruikbare oorlogswapens en in geenen deele ont- aard tot bloot sieraad , als de hiervoor beschreven Ojana-dansknots. Van hetzelfde type zyn de knotsen door 0. Coudreau bij de Pianocotö's aangetroffen 2). Ook in 's Rijks Ethnogr. ') Een afbeelding vindt men in het aangehaalde werk van Mabtin, Tab. VI. 2) Voy. au Cuminà biz. 181. - 17 - Mus. te Leiden bevindt zieh een soortgelijke knots; misschien is deze door tusschenkomst der boschnegers van de Trio's verkregen , evenals de door v. Panhuys beschreven knots i). VIII. Aabdewebk. Potten voor het koken van spjjs , bereiden van roekoe-verf en tot opdienen der kasjiri ; van verschillende afmetingen; zeer groote werden niet gezien. (PI. VII, flg. 3, 4). Schotel- tjes voor verschillende doeleinden. (PI. VII, fig. 5). Kassa vebakplaten. De labrikatie van potten is het werk der vrouwen en geschiedt op de algemeen gebruikeljjke wijze: op een plankje wordt eerst de uit klei geboetseerde bodem gelegd; een bal klei wordt nu met de banden tot een slang gerold , op den kant van den bodem gelegd , en plat uitgekneed. Daarop komt een ander slangetje en weer een — en zoo wordt de geheele pot uit ringen opgebouwd. Hij heeft dan reeds den juisten vorm en meet alleen nog met den poljjststeen^), een glad rood, steentje (jaspis, porfier?) worden bygewerkt. Ver- volgens drogen en (een of twee maal) bakken in het vuur. Somtyds worden de potten inwendig beschilderd en geglazuurd. Hoe zulks geschiedt heb ik niet gezien. Bü de Galibi's doet men dit met phmtensappen ; de hierby gebruikte penseel bestaat uit een stokje, waaraan een stukje veder van de kammi-kammi. (Psophia crepitans). 3). De Trio's en Ojana's vervaardigen niet zoo veel en ook niet zulk mooi aardewerk als Galibi's en Arrowakken. Men meent ook dat de Karaïben deze kunst van de Arrowak- stammen geleerd hebben. Door langdurigen omgang zouden de Galibi-vrouwen thans hunne leermeesteressen evenaren. ^). Kenmerkend is ook dit: een koelkruik van Galibi-maaksel werd door de Ojana's „panakiri'toetpeu'* = Europeanen-kalebas genoemd. Zij zelven gebruiken n. 1. als waterkan uitsluitend kalebassen. Men verkiest natuurlijk de minder breekbare Europeesche waar boven het eigen fabrikaat, zoodat gzeren potten, steenen kommetjes en ijzeren kassave-bakplaten reeds veel worden gebruikt. IX. Katoen, touw. De katoen Ö) wordt op de kostgronden verbouwd. De vrouwen zuiveren ze en spinnen ze tot draad van verschillende dikte. De spool die hierbij gebruikt wordt, bestaat uit een stokje van letterhout, aan het eene uiteinde is hieraan een open oog gesneden, of een haakvormige punt van kwatta-been bevestigd (PI. VII, fig. 6, 7, 8); over het andere einde is een schyfje geschoven, gesneden van kalebasschaal , of geslepen uit een scherf van een Europeesch kommetje. De draad wordt tot kluwens gewonden, en zoo verpakt in groene bladeren. Van katoenen draad maken de vrouwen hangmatten en gordels (Ojana's); zij ») Op. cit. fig. 8Ö. -) R. E. Mus., Inv. N. 370/3124. ') R. E. Mu8., Inv. N. 1464/1. *) V. d. Steinen, 2« Schingü-Exp. biz. 217. V. Coll, Op. cit. biz. 491. ») Gossupium rdigiosum en G. herhaceum; zie Inspectie van den Landbouw in West-Indie, Bulletin n®. 8. I. A. f. E. XVII. Suppl. 8 - 18 .. weven er de beenbanden van, en verder wordt die gebruikt bij het vervaardigen van kwéjoe'8, veeien sieraden, pylen enz. Waar meerdere sterkte een vereischte is, zooals voor boogkoord, vischlijn, vierlynen der hangmat, en by de Trio's ook voor de hangmat zelf, gebruikt men koord, dat uit de vezels eener Agave is gedraaid. Deze plant wordt ook op de kostgronden verbouwd; in de benedenlanden noemt men ze „zeilgras" of „siengrassi" (Negerengelsch). De bewerking hiervan geachiedt door de mannen. Ora de vezels te verkrijgen wordt de schil van het blad afgestroopt, op een zeer handige manier; Im Thurn heeft dit in details beschreven. i). Na wasschen en drogen maakt men de vezels een weinig kleverig met mani en draait ze met de hand op de dy in elkaar. De oorspronkelijke garens zyn altgds links of tegen zon gedraaid (evenals van de Ojana-gordels van kwatta-haar) ; 2, 3 of 4 van deze worden dan weer met zon tot touw gedraaid. By katoenen draad zijn de garens nu eens rechts, dan weer links gedraaid en worden meest 2 garens gebruikt om dikker koord te vormen. X. Vlechten en Weven. Vlechtwerk en weefsels zijn op verschillende wyzen samengesteld. In den laatsten tyd is, voornamelijk door Otis Tufton Mason 2) en Dr. Max Schmidt 2) het Zuid-Amerikaansche vlechtwerk aan een grondige studio onderworpen. By de beschryving zal herhaaldelyk naar hen verwezen worden. De verschillende typen, in de verzameling vertegenwoordigd , zyn: a. palmblad-type ; 2 stel reopen welke loodrecht op elkaar staan; wy spreken van 1-, 2-, 3- of 4-mazig , naarmate een reep der eene groep telkens 1 , 2 , 3 of 4 reopen van de andere groep. overspringt (Schmidt, le Hauptgruppe). (PI. IX, fig. 8). 6. mat api-type (PI. IX, fig. 9). c. dubbeldraads-vlechtwerk (PI. IX, fig. 10). (Schmidt, 2e Hauptgruppe, Mason plain twined weaving.) d. hexagonaal vlechtwerk (PL IX, fig. 12). Het aantal onmiddellyk tegen elkaar aan- liggende reopen (zoowel van de horizontale als van de schuine groepen) loopt uiteen van 1 tot 3. (Schmidt, 3© Hauptgruppe). e. het type door Mason (biz. 248) genoemd: „simple interlocking coils (with founda- tion)" (PI. IX, fig. 13). f het Trio-hangmat-vlechtwerk (PI. IX, fig, 14). Wij gaan nu over tot beschrijving der meegebrachte voorwerpen. Ojana's: V. Langwerpige pagalen (PL VIII, fig. 1), bestemd hoofdzakelijk voor het bewaren van vederen. Materiaal fijn riet ^)\ tot meerdere stevigheid bestaat elke reep uit 4 lagen over elkaar. Type a, l-mazig; richting der reopen evenwijdig aan de ribbon van de does. Op de kanten afgesneden en de uitstekende einden längs zichzelf teruggevouwen. «) Op. cit. biz. 284. ») Zie Hjst van geraadpleegde werken. ') De namen der gewassen, welke de verschillende rietsoorten leveren, zjjn ons niet met zekerheid bekend. Creva ux geeft op: arouma = Stromanthe mnguinea en harnba = Philodendron speciosum. Im Thurn on Mason vermelden Ischnosiphon en Carludovica plumierii, Het warimbo-riet, in de benedenlanden van Suriname gebruikt, heet Ichnosyphon gracilis Körn. - 19 - 2®. Mandjes van open vlechtwerk tot opbergen van allerlei snuisteryen. Ook wel breeder van vorm dan het afgebeeld exemplaar (PL VIII, fig. 2)^ Type d, zoowel met 1 als met 2 reepen. Bodem 6-hoekig. De schuine reepen zyn boven afgesneden, rondgebogen om een ring van dun hout, en met dun touw vastgebonden of onder naastgelegen reopen bijgestopt. 3*. Open bakjes van dicht vlechtwerk. (PI. VII, flg. 20). Materiaal riet. Bodem vierkant; type a, 3-mazig, vormende de flguur I G C B aangegeven in flg. 186 biz. 861 van Schmidt's „Indianerstudien". De staande wand volgens type 6 (PI. IX, fig. 9). De uiteinden der reepen aan den bovenkant zijn geklemd tusschen een houten cirkel- rand, welke ter betere bevestiging weder met touw aan het vlechtwerk is vastgenaaid. 4®. Rond open bakje (PI. VIII, fig. 3); hierin be waren de vrouwen de vlokken katoen by het spinnen. Het meegebrachte exemplaar is van een Aparai-vrouw afkomstig. Materiaal palmblad (van den makkapalm, Astrocaryum Mnrumurû Mart.). Bodem type a, 3-mazig, maeanderpatroon ; opstaande rand 1-mazig; de horizontale reepen zgn daar van riet, hetwelk minder buigzaam is dan het palmblad, zoodat gevormd wordt wat Mason noemt „wickerwork". 5*. Kassavepers, de bekende matapi. Materiaal riet, type b. 6**. Vierkante kassavezeef van het gewone model i). Materiaal riet; type a; richting reepen evenwvjdig aan de zijkanten. Van de meegebrachte exemplaren vertoont één een maeander-achtig patroon en is 3-mazig; het andere is alleen aan de kanten 3-mazig; in het midden (de eigenlijke zeef) 2-mazig, met een patroon van concentrische quadraten. T. Ronde kassavezeef (PI. VIII, fig. 4). Materiaal riet Het zeefvlak type a, 3-mazig; het Vierkante middengedeelte (de eigenlyke zeef) is 2-mazig; bovendien zyn hier nog evenwijdig aan de diagonalen 4 reepen doorgevlochten. Cylindrische wand gedeeltelijk 1-mazig; in het midden bestaande uit horizontale ringen, waartegen vertikale reepen met katoen zijn vast- gebonden. 8". Waaler om vuur aan te wakkeren (PI. VIII, fig, 6). Materiaal riet. Type a, 3-mazig; maeander-patroon. De reepen aan de kanten rondgebogen, zoodat ze 90^ van richting ver- anderen en ten slotte weer op de uitgangslijn terugkeeren, waar ze in eeri gespleten stokje worden vastgeklemd. 9". Draagkorven (PI. VIII, fig. 6). Materiaal riet. Dergelijke mooi afgewerkte exemplaren maakt men voor de vrouwen; de mannen gebruiken meer de sub. 13 beschreven draag- korven van palmblad. Zy hangen op den rug, met een band van boomschors rond het voorhoofd. By twee exemplaren is het rugvlak van type a, 2-, 3- en 4-mazig met maeander- vormig patroon. (PI. IX, fig. 8). Richting reepen evenwydig aan, en loodrecht op de kanten van het rugvlak. De zyvlakken worden gevormd door dunne latjes waartegenaan de uit- stekende reepen van het rugvlak zijn gelegd, beurtelings voor en achter en met katoenen draad vastgenaaid. Deze reepuiteinden zyn in den bovenhoek echter nog door de boven- genoemde latjes gevlochten, zoodanig dat een patroon (PI. IX, fig. 15) wordt gevormd, ongeveer op dezelfde wijze als in het oud-Peruaansch vlechtwerk, afgebeeld op biz. 231 fig. 97 van het reeds geciteerde werk van' Mason. Ten slotte zyn de reepen van het rugvlak om het buitenste latje van het z^jvlak gebogen, vastgeklemd tusschen twee stukken bamboe en afgesneden. Een derde exemplaar, afkomstig van een Âparai, is geheel anders samengesteld. Het 1) Afbeeldingen van kassavepersen en zeven vindt men in de aangehaalde werken van Martin, ScHMELTZ en Stedman. - 20 - rugvlak bestaat uit reepen evenw\jdig aan en loodrecht op de zijkanten van dit rugvlak, gevlochten volgens type b. De uitstekende einden zyn omgebogen en vereenigd tot groepen van drie. De zijvlakken worden nu gevorrad doordien eenige dunne latjes in groepen van twee doorvlochten zyn met de eerstgenoemde reepgroepen, volgens type d. Ten slotte zyn de uiteinden der rugvlakreepen om de buitenste lat gebogen en met touw bijgebonden. Trio's: 10®. Kleine pagaal, voor het bewaren van toiletbenoodigdheden of klein gereedschap (pennemes, kluwen katoen, mani-hars enz. voor de p^jlenfabrikatie), kralen, vischhaakjes enz. (PI. VIII, fig. 7). Materiaal riet, als bij de pagaal sub 1 in 3 of 4 lagen. Type a, 1-mazig; rich ting der reepen onder eö'' met de ribben der doos, aan de kanten terug- gebogen en weder vorder doorgevlochten , zoodat de doos (en deksel) slechts uit een enkele reep bestaat.; waar de reep eindigt, is hij door een nieuwe verlengd; de breukplaatsen verscherven in de verschillende lagen. 11°. Kleine pagaal, bestemming als boven, maaksel der Saloema's (PI. VIII, flg. 8). Materiaal riet. Type a, 3-mazig, verschillende kunstige patronen toonend (zie by „Ornamentiek"). De reepen onder 45° met de ribben der doos ; aan den kant afgesneden en geklemd in gespleten cylindrisch riet , hetwelk bovendien aan het vlechtwerk is vastgenaaid. Teneinde het vlecht- werk op te styven zyn boven- en onder vlak omzoomd met een stuk cylindrisch riet, hotwelk omwoeld is met fijn plat riet. Hier en daar is met de omwoeling een steek door het vlecht- werk genomen, op de wijze als afgebeeld door Mason, flg. 88 biz. 277. Vermoedelijk ter bescherming van het fraaie vlechtpatroon , is het deksel met palm-(?) blad omwikkeld. 12**. Waaler om vuur aan te wakkeren. (PI. VIII, fig. 9). Materiaal palmblad; type a, 3 mazig. De reepen zijn aan den rand omgebogen en teruggevlochten. In PI. IX, fig. 16 is de loop der reepen aangegeven. 13"^. Draagkorf (PI. IX, flg. 10). Materiaal palmblad (makka, Astrocaryum Munimurû Mart.) Type a, 1-mazig. Twee stukken raakkablad zijn van dorens ontdaan, met de midden- nerven tegen elkaar gelegd en rondgebogen in U-vorm, waarna de blad-vederen door elkaar zyn gevlochten. De Trio's vervaardigen verder grootere pagalen, ongeveer als de sub 1 genoemde, terwijl de sub 5, 6, 7 en 9 genoemde voorwerpen ongeveer in gelyken vorm bij hen werden gezien, doch de soort van vlechtwerk niet genoteerd is. Ook zijn bij beide stammen Vier- kante vloermatten van blad van den komboe-palm (Oenocarpiis sp.) gezien. Als onderdeel van eenige voorwerpen komt verder nog vlechtwerk voor, en wel: 14^ Het'geraamte der olok. Materiaal riet, type d met enkele reepen, doch de horizon- tale dubbel in aantal (zie Mason, pi. 240 fig. 2). 15°. Geraamte's voor olok en waloema. Materiaal riet. Type a, 1-mazig. 16°. Een gevlochten bandje, waarop van witte en zwarte hoornachtige stukjes een mozaik is vastgenaaid , behoorende tot de olok. Hiervan is het materiaal riet ; type a, 3-mazig. De reepen loopen onder 45*^ met de lange zyderi van het bandje en zijn op die zykanten rondgebogen en weder doorgevlochten. 17". Krans van vlechtwerk der hamiré. Materiaal een soort riet, type e. Overgaande tot de weefsels, behandelen wij in de eerste plaats de hangmatten. In het algemeen geldt in Zuid-Amerika de regel: Tupi-stammen katoenen hangmatten van vol weefsel. Karaïben-stammen katoenen hangmatten van network, type c. - 21 - Arrowak-stammen hangmatten van palmbladvezels i). De verzameling bevat: V. Een hangnaat afkomstig van de Ojampi's. Katoen, dicht weefsel, type a, 1-mazig. Op photographie 10 (ook opgenomen in het Verslag dei- Gonini-expeditie bij biz. 121) ziet men eene Emerillon-vrouw welke tydelijk in het Ojanadorp Panapi verblyf hield, bezig zoo'n hangmat te vervaardigen. 2). 2^. Ojana-hangmatten. Katoen, netwerk type c. By de vervaardiging wordt de ketting rond twee, in den grond geslagen palen (c. q. stutten van het huis) gewonden. (Zie phot. 9). 8**. Trio-hangmatten (PI. IX, fig. 14). In afwyking van den regel zijn deze van zeilgras- touw vervaardigd. Een draad is op kunstige wijze tot een netwerk ineengeknoopt. Hoe men deze bangmatten maakt, heb ik niet gezien. 4^ Saloema-hangmat ; katoen, netwerk als van de Trio-hangraat. 5°. Id.; katoen, netwerk volgens een gewijzigd type c. (PI. IX, flg. 11). Voor kleine kinderen behelpt men zieh een enkel maal met een hangmatje uit een lap Europeesch katoen gemaakt. Muskietenkleeden worden van de Boschnegers verkregen ; het is een geliefd ruilartikel , doch lang niet ieder is zoo rjjk er een te bezitten. Dikwijls maken twee personen van één kleed gebruik, door de hangmatten onder elkaar op te hangen. Tot dragen van kinderen hebben de vrouwen een katoenen band „zonder eind". Het meegebrachte exemplaar (Ojana-maaksel) is van dezelfde saraenstelling als de sub 5 beschreven Saloema-hangmat. (PI. VII, fig. 19). De katoenen lap van de harikété is geweven volgens type a, 1-mazig. B\j een kleiner soort harikété y aliepta geheeten, is deze katoenen lap vervangen door een matje, samen- gesteld als het rugvlak der Ojana-draagkorven. De katoenen beenbanden zyn van meer samengestelde constructie. De in de verzameling aanwezige exemplaren zijn min of meer versleten en bedekt met korsten roekoe-verf , zoodat het bezwaarlgk is, hieraan te zien hoe het vlechtwerk in elkaar zit. Het vlechtwerk door de zeelieden „platting" genaamd (in zijn eenvoudigsten vorm het „Zopfgeflecht" afgebeeld op biz. 231 van Schmidt's Indianerstudien) is in verschillende modiflcaties toegepast by het maken van bandjes waaraan de vederen voor hoofdtooisels bevestigd worden. XI. Ornamentier, Teekenen, Boetseeren. De Ornamenten, die deze Indianen op vele voorwerpen van dagelijksch gebruik aan- brengen, kan men in twee groepen verdeelen, en wel directe nabootsingen van de natuur, welke nogal primitief zijn, en teekeningen (meest rechtlijnige) welke naar een bepaald patroon vervaardigd zijn, zooals maeanders, concentrische ruiten enz. Het ontstaan dezer patronen kunnen wij ons op twee w\jzen voorstellen. Volgens de eerste wijze van redeneering heeft men oorspronkelyk de natuur willen nabootsen. B\j vlechtwerk maakte de aard van het materiaal waarin men werkte, het noodzakel\jk daarbg rechte lijnen te gebruiken, 1) Zie dienaangaande v. d. Steinen, 2« Schingü-Exp. biz. 240. ') Ojampi's en Eraerillon's behooren tot de Tupi-taalgroep. - 22 - welke slechts in twee richtingen loopen. Zoo kan men zieh denken dat b. v. een maeander ontstaan is door samenvoeging en gedeeltelijke verschuiving van verschillende rechtiynige kikvorschfiguren 1). Het is echter ook zeer wel denkbaar, dat een omgekeerde evolutie van denkbeeiden plaats vond, n.L: men maakte vlechtwerk en ontdekte, dat daarby in sommige ge Valien bepaalde figuren ontstonden. Dr. Max Schmidt heeft aangetoond hoe gemakkelijk de Indiaan op deze wijze de raaeanderhaken kon uitvinden 2). De bü het vlechten ontstane Patronen werden nagebootst in houtsnjjwerk, in kralenarbeid {kwéjoe's enz.); het zou hierbij volstrekt niet noodig zijn zieh angstvallig aan rechte lijnen te houden, indien de gedachte aan nabootsen der natuur overheerschte. In sommige figuren ziet men nu eenige gelykenis met een beest of iets anders, en geeft daarom een zigzaglijn den naam „rups" of „slang", enz. Om tot een verklaring der Ornamenten te komen, naoeten w|j in vele gevallen een wissel working van beide gedachten aannemen. De verklaring welke Schmidt van het ontstaan van den maeander geeft, ligt zoo veel meer voor de hand dan de redeneering die v. Panhuys ons voorstelt, dat hier de keuze niet moeilijk schijnt. Maar beschouwen we een samen- gesteld vlechtpatroon als is weergegeven PI. X, flg. 12, dan moet men aannemen dat de vervaardiger wel degeljjk bedoeld heeft hier twee viervoetige dieren met een mensch of kikvorsch in het midden weer te geven, terwyi zyn kennis van de techniek van het vlechten hem daartoe instaat stelde. Als voorbeeld van teekenkunst zijn (PI. X, flg. 1 — 5) eenige figuren weergegeven, zooals men ze in het Ojana-dorp Toewoli op myn verzoek in myn schetsboek teekende^). Fig. 6 toont ons een plankje waarin lange vederen-staarten worden bevestigd, dienend tot danssieraad (Ojana's, zie blz. 10). Duidel\jk zijn de voorstellingen van een krab, een schorpioen en twee menschen (waarvan een zonder hoofd). De onderste figuur gelijkt veel op een kwatta (Aides). De middelste figuren: tweekoppige vogels, tegenover elkaar gesteld, komen meer voor. O.a. in de door Crevaüx beschreven teekening^) en op een paar knotsen, afgebeeld in Stolpe's werk, plaat IV en V. Fig. 7, een dergelyk plankje, heeft in zijn geheel den vorm van dit ornament. In het midden is vorder nog een soort kikvorschflguur geschilderd. Op de dansknots (PI. V, fig. 1) zijn op de eene zijde drie, op de andere twee van zulke tweekoppige monsters ingekrast, ook weer met de buikzjjde naar elkaar toegekeerd. Van denzelfden aard is eenig ruw snijwerk op de zijvlakken van bankjes. PI. VII, fig. 2. stelt voor een miereneter, PI. Z, fig. 8 een pingo (Dicotyles labiatm)^ fig. 9 een jaguar, fig. 10 j^napialala" (een vogel?). De in hoofdstuk X beschreven kleine Saloemapagalen vertoonen de volgende figuren: Fig. 1 1 , overeenkomende met fig. 80a v. Panhuys ö) doet denken aan tegenovergestelde kikvorschpooten. In fig. 12 kan men, zonder misbruik van zgn voorstellings vermögen te maken, herkennen 2 viervoetige dieren met een kikvorsch of mensch in het midden. ») V Panhuys, Op. cit. 2) Indianerßtudiön, blz. 345 en 846. Ableitung, südara. Geflechtsm., blz. 500. ») Zie voor Indiaansche teekeningen behalve de werken van v. d. Steinen en Crevaux ook: Anfänge der Kunst im Urwald. Indianer-Handzeichnungen auf seinen Reisen in Brasilien gesammelt von Dr. Theodor KocH-Grünberg, Berlin 1906. *) Ook afgebeeld door v. Panhuys, Op. cit., blz. 55. *) Op. cit. -- 23 - Fig. 13 is moeilijker te verklären ; het meeate doet ons dit nog denken aan een vogel met zijn beide vieugels. Fig. 14 komt overeen met flg. 38 v. Panhuys, en zal wel eveneens vleermuizen voorstellen. Fig. 16 geeft ons twee kik vorsehen of menschen. Fig. 16 kan voorstellen dooreengestrengelde kikvorschpooten met aangegeven phallus. In flg. 17 tot en met 22 ziet men verschillende patronen van Ojana-fr?(?^;oe's , gewerkt in Witte, paarse en lichtblau we kraaltjes. PI. II, flg. 1 toont een Saloema-fcz^^^/oe; PI. X flg. 23 komt voor op een Sikijana- kwéjoe. De ftguur onder doet eenigzins denken aan tegenovergestelde rupsen of duizend- pooten. Fig. 24 en 26 stellen Emerillon-/i:i(?ß/oc's voor. PI. XI, flg. 12—17 geven verschillende teekeningen op pijlen aan; flg. 15 stelt volgens de Indianen voor een rups; flg. 12, de midden-flguur, i-potile = (zijn) snavel. PI. X, flg. 31, 32 zun teekeningen op aardewerk (Oj.), inwendig. PI. XI, flg. 18, 19 op kokertjes voor curarepglpunten. PI. XI, flg. 20 een roerspatel der Ojana's. PI. V, flg. 18, 19, en PI. VI, flg. 1—4 verschillende knotsen der Trio's; volgens hun zeggen zijn PI. V, flg. 18 en 19 door Saloema's, PI. VI, flg. 1, 2, 3 door Okomajana's, PI. VI flg. 4 door Sikijana's vervaardigd. De ingekerfde flguren hierop zijn vooralsnog niet te ver klaren. Op flg. 2a, PI. VI stelt volgens een Ojana het vierkantje in het midden boven voor: i'penä, hetgeen „voorhoofd" beteekent; doch ook is pena in verschillende Karaibische talen het woord voor „deur". Tot mijn spijt heb ik niet nagegaan of het ook bij de Ojana's deze beteekenis heeft. De ruitvormige flguur is „paié'\ hetwelk kan beteekenen de visch pirai (Pygocentrus sp.). PI. XI, flg. 21 geeft de ingesneden en ingebrande versiering van een bamboefluit. PI. X , flg. 26—30 verschillende teekeningen met zwarte verf op palmbladeren Trio-arm- bandjes. De stippen stellen volgens de Indianen voor „koep€u'\ een soort voedsel voor de koemaroe's, waarschynlijk vruchten van een of anderen boom. Van boetseerkunst hebben wij slechts één voorbeeld gezien, n. 1. een poppetje van was, dat b\j Ojana's als kinderspeelgoed werd gebruikt (PI. VII, flg. 18). XII. MUZIEK. De Indiaan vermeit zieh gaarne met fluitspelen; zingen geschiedt ook, doch het meest b^ dansen. De fluiten zijn van de volgende typen: a. Bamboefluit, het mondgedeelte ingekeept, 3 tot 5 gaatjes voor verschillende tonen in het midden, ondereinde dicht en nabjj het ondereinde een paar gaatjes, door een spieet vereenigd (PI. VII, flg. 9). b. Zelfde soort, doch ondereinde open en geen gaatjes aldaar. c. Kleine beenen fluit, mondgleuf, 3 tot 4 gaatjes, onder open (PI. VII, flg. 10). In het bijzonder by de Ojana's vindt men: d. Bamboe dwarsfluit, welke met den neus bespeeld wordt; beide uiteinden dicht, en naby elk eind twee gaatjes aangebracht (PI. VII, flg. 11). - 24 - é. Talodoepan^ groote bamboe dwarsfluit; in het eene einde een klein gaatje waarin een stukje vederschacht is bevestigd, nabij dit einde rechthoekige raondgleuf; het andere einde open, doch over de halve breedte loopt de bamboe nog door, tot steun voor de vingers. (PI. VII, flg. 12). Het blazen op deze fluit kost nogal kracht. — Het geluid vergeljjkt CouDREAU by „le mugissement d'un taureau*', zeer terecht! d. Pansfluitjes worden gebruikt in vereeniging met een schildpad-schild. Dit laatste is aan den achterkant der buikplaat met balata bestreken; de speler houdt het onder den linkerarm en strykt er met de rechterhand op, waardoor het één toon afgeeft. Met de linkerhand houdt hij het pansfluitje voor den mond; tegel^jk danst hy (PI. VII, fig. 13, 14). i). De fluiten worden veel in paren aan elkaar gebenden. Nooit zagen w\j eene vrouw fluitspelen. Het gezang is weinig ontwikkeld. Het beste beviel nog een lied door de Trio's bij een dans gezongen; dit was zuiver en zonder onbestemde tonen. De liederen der Ojana's hebben in den regel meer van een somber gebrul dan van gezang. Men leze daarover Coudreau, van wien wy citeeren: „C'est intraduisible. C'est de la musique anarchiste, nihiliste, détraquée. C'est du Wagner écrit par Bakounine et exécuté par le roi Louis sur un instrument de son invention 2). Voor zoo verre het nochtans mogelyk is een en ander op te teekenen, hebben wij dat gedaan. Men is niet zeer maatvast, behalve als er gedanst wordt; er wordt dan op den grond gestampt en de dansers hebben al wat maar rinkelt aan zieh gehangen. De Trio's gebruiken bij den dans kleine rammelaars, bestaande uit een kalebasje met pitjes, Steel van pyiriet (PI. VII, flg. 15). Dergelyke rammelaars, doch grooter, bezitten zy voor geestenbezweringen , doch deze wilde men niet afstaan. Allegro ^ ! I ! I - UJ- -' ^' ' ^' ' ' I I I :t ' I I -1 — >= enz ä.J. é. i I K I K 4 ^*3^ ^ ::Öf 0= ^^ • -à "'• W ""j** ■^.* ^ ■# -tf-^ •#• ''f^ ■*■■*■* ^ -^ ^ ^' ^■- Pansfl. 3 Schildp. Ep ^gi ^ =!== ^ è é Je ^= ^^ é é é ^ ^—J- lää ' j=j — I r^ =r I l I 3=± I r— i^ =r -# # -• i S 5— : fe-'' t f^-jJ—Û— ft-TT 1 *- ^: ^±I-M-, brcekt hier plotseling af. ») Zie afbeelding in Elseviers geïlluslreerd Maandschrift, 1905, blz. 327. •) Ch. n. Ind. blz. 175. ^^^^^ "rnrxJ^'J'^"^^^'^^ - 25 - H 1 eni. t --r^^^'H-ri-fT-f '^^""^1 J g^^^^ é ' é é é ^ ä é J, 'é^aUé'éé^ 'ê- r^ a^^L 1 -- ! -U-k-! J |- - -4 i: ^— -^ ^ ^ koe - lé koe - lé - - je - ma - ka - meu - - je - ma - koe - lé - ma - vrouwen één octaaf hooger. m 3 ■ -^ • T^ -^ -1^ kû kù je - ma - koe - le ma - ma 1. taloeloepan, Jamaiké. 2. . „ Toewoli. 8. pansfluit en schildpad, Jamaiké. 4. bamboefluit, Trio's. ) Op juistheid der toonsoort is niet gelet. 5. gezang van een jongen Ojana. 6. 9 bü een dans, Jamaiké. 7 en 8 ^ „ « „ Majoli. XIII. Bevolkinq, Zeden en Gewoonten, Sagen, Handel. 