Corporate financial management
Wij hadden das regt, om to beweren» dat men in Indie zeer dikwijis alecbt rekent. Wat anders zou het kunnen verklaren, dat er onder het regime der regeliag van 1847 niet alleeu een 17tal nieuwe £abriekea werdeh opgerigt, maar ook dat met het koopen en in hour n^nen van bestaande ondememingen, soma tegen fabuleuse prijzen, meer zelfs dan vroeger werd voortgegaan? Geen wonder dan ook, dat men Mer te lande» onbekend met den waren stand van zaken, en niet bedenkendc, dat het niet alles goad is wat er blinkt, door die pnberedeneerde specttlatien er toe gebragt werd, om bet oog te sbian op de, zoo het heette, grove winsten der fabrikanten en op de besnoeijing dier win- sten niet genoeg meende to kunnen aandrin*- gen. Wij treden niet op als verdedigers van on* beredeneerde specuktien; maar van de zjjde der regering, die, zoo zij bet maar met ernst gewild had, omtrent den waren stand van .zaken zoo naauwkeurig kon ingelicbt worden, als noodig was, en die dus weten kon, dat op zulke speoulatien niet to bouwen valt, was bet onverantwoerdelijk, -^ wij weton ergeen zaohter woord aan to geven, -^ om toe to geven aan eenen aandrang, die het uitvloeisel was van eene zeer gebrekkige kennis van den waren toestand, en in I860 over to gaan tot eene nieuwe, nog drukkender regeling, niet- tegenstaande inmiddels, ten gevolge van allerlei door ' haar genomen maatr^elen^ de meesto uitgayen voor de fabrikanton eene hoogte bad- den bereikt, waardoor voor hen over het alge- meen de toestand xuet meer houdbaar was. Wij zijn geen Toorfttanders van het kultunx^ stelsel; — • wat ons begrip eyenwel to boven gaat, is de wijze, waakrop het is en dagelijks nog wordt ondermijnd. Wei ligt in de maat- regelen der regering de blijkbare bedoeling, om de Gouvernements-suikerteelt op Java ea *) Onder de stokken, betreffende het onderzoek naar de saikerkultaor gepabliceerd, viodt men eene aantooning van de gemiddelde jaarlgksche prodak- tie per bouw der Terschillende fabrieken, en eene insage van dat stak kan de overtaiging geren dat hier nieta te veel gezegd wordt. I 634 SU. de in verband diarmede asngegane kontrakien 'voor de berading en lerrmmg ran aaiker mew en meer Toordeelig te maken, met alleen voor -'elands flMaQoien^ maar ook voor de auiker- fieiplautende bevolking; doch dit geschiedde kxk f esobiedt nog op eene vgze, die noodwen- dig moet uitloopen op den ondisrgang der Meeeite ondernemingen en op de yernietiging der daarin gestoken kapitalen; •— • en vat sal men dan bij dat alles gewonnen hebben? ) Hetgeen de fabrikanten in etaat kan stel- len, om eoo te werken, dat xi}, met eene bil- lijbD winst voor aioh zelYeu, aan d^ eenen kant de aan het GouTernement ie lereren eaiker tegen lage pnjzen kunnen geven, ter- wijl aan den anderen kant aan de bevolking ebne betere betaling verzekerd wordt Toor al lietgeen sij ten beboeve der teelt en VAn de 'Ikbrikaiiten te preaieren heefti wordt niet BOO gemakkelijk Terkregen, door aan hen een* ▼ondigweg hoe langer hoe bezwareader con- ditien op te leggen. Yooral nn gaat het niet aan soo te handelen, na de kontraktanten, xleela ja door eigen achnld, maar deela ook en in geene geringe mate door den geheelenioop Tan het kontrakteHstelsel en door de maatre- gden der regering, in eenen toestand zijn ge- naktj waarin zij, om niet reeds daddijk tot eene likwidatie te komen en daarbij alle uit- <£igt op redding hunner kapitalen op te geven. wel verpligt zijn, om alles aan te nemen, wat hun yoorgeschreven wordt, in de hoop dat de t^d ook voor hen rozen kan baren. Wij gelooven niet aan eenig opatet van de lijde der rearing, om de kontmktanten in den grond te werken, in verband tot het stre- ven, om aan het kultuurstelsel een einde te maken; maar des te meer zijn wij er van over<- tnigd, dat in de laatete yijftien jaren een Yoor de suiker&brikanten niet zeer gunstig stemming heeft geheerscht, ontstaan nit eene zekere wangunst over hnnne breed nitgemeten enorme winsten, en die, voor soo ver daar- voor eenige grond he^ft bestaan, ten aan- zien der eerste kontraktanten nog te regt- yaardigen is, maar zeker niet jegens hnnne opyolgers, die op eenen zoo veel ooereaser yoet werktea; terwijl nit alles blijkt, dat de kwestie, hoe men tot de eventuele opheffing yan het knit ours telsel zou knnnen komen zon- der sohromelijke benadeeliug van de nu een- maal daarop gerestigde belangen, van de zijde der regering niet flink onder de oogea ia gezlen. Van den tcgen het knltnnrstelsel eangevan- gen strijd gewagende aan het einde van ons cmdenoek amtrent 4e Jaya4H»l^frodiiktie ^)i en den uitslag yai^ dian etrijd ab niet twij- felachtig meer beschouwendey voegden wij aan deze onze oyertoiging nqg tiet volgemde toe: #0m den wiUe der yele en uiterst gewigtige # belangen, die zich aan het stelsd h^beu # yastgeknoopt, hopen wij, dat de slooping met # geenen onbedachtzamen ijver moge geaclueden #en dat de Nederlandsche regering nooit uit #het oog moge verliezenj dat» heeft de op- # trekking van het gebonw eene buitengewone ^mate van schranderheicjiy volharding en ge- M duld gevorderd, er bij het af breken^ om niet g onder het puin te worden bedolven^ nog viq #wat meer wijsheid, vaatberadenheid, kalmte #en matiging noodig zullen zijn." In stede hiervan is eene koortsachtige stem- ming ontstaan^ die, bij de zuch^ om der be- volking het aangedane onregt te vergoeden, tot allerlei partieJe maatregelen van verbetering doet overgaan, zonder te bedenken, hoe achro- melijk de boel er door uit zijn verband gemkt, en alzoo het kultuurstelsel niet opgeheven, maar tot # a dead locl^* gebragt worat, zonder voordeei voor de bevolking, met benadeeling van 's lands geldelijke belangen en onder de rujne van een tal van oudernemcrs, die door dat stelsel ui%elokt waren, om er hnnne ka- pitalen, industrie en geheele toekomst aan te wagen. Of meent men, dat biet verlies van zoovde ka- pitalen en de wijze waarop zeteniet gingen, voor anderen tot aanmoedi^ing knnnen dienen, om zich weder te wagen aan eenen staat van n- ken, waaromtrent men nog geheel in het on- zekere \Sy wat daarin voor den partiknlierea oudernemcr te doen valt zonder al te zeer in Incht te sohermenP oe zonderling er ondertnsschen met de ontraktanten wordt omgesprongea, daarvan kan het koninkl^k besluit van 20 JoHj 1863 weder een staaitje leveren. De regeling van 1860, — hoezeer een groot getal fabrikanten haar hadden aangenomen, waarschijnl^k daartoe gedreven door verschil* lende redenen, waardoor voor de meesten eene weigering weinig minder dan een zelfmoord sou zijn geweest, — die regeling was onhoud- baar bevonden, eenadeels door den lagenprijs^ waartegen de sniker aan het gouvemement moest worden geleverd, — anderdeels door de ontzegging van alle tusschenkomst van het gonvernement tot verkrijging van het noodtge werkvolk. In den consideraDs van het aange- <) Deel II, pag. 215 lo kolom. /o^o ^ ' «v. ess liaald beslmt • wordt 4e noodoakelijkheid er- head tx)t bare i&trekkiiig isu Tecfaogiog dooir aadere tijdelijke maatz^eleiu -— Men sou daa^i, dankt 0110, met eenigea giond mogea aHeidea, dat de gevelgerde toetre- ding ioi de regeliag van 1860, vaarop de BtraC was bedreigd van Terlies van alle aan- apraak op jferleoging der beetaaude kontrak- ten, een seer ezcasabel feit wm, waarroor des circon8tanee9 ires atienuantes wareu bij te -brengen; wesbalTe de door de regering stQ- xwijgend erk«nde oQaannemelijkheid der Yoor- waarden. van I860 er van zelf toe bad^noeten leidesj om de weigering te besehouwen ais iate, dat de bedreigde fitraf in geenen deele regtvaardigde« Maar neen, zij wordt bij dat b^luit geliandbaafd. Het JDonderliogst Tan de gebeele saak bepaalt siob evenirel niet alleen daarbij. Terwijl de JioetrediDg tot de bepalingen ran 1860, b\j art. 3 van het besluit van 1863, blqkbaar wordt aan- gemerkt aU eene haudeling, die aauspraak geeft op meerdere welwiUendheid Van de zijde der regering, sijn de toegetredenen met opsigt tot de verpligte levering aan bet gonTernemeut van ^leobtere oonditie dan de zoodanigen^ die door uitbesteding in het genot van een suik^kon- ix9ki komen; aangezien de eerstbedoeldea ge- boisden zijn aan eene levering van twee der- den der prodnktie, en ten aanzien van de gunning der nit te besteden kontrakten, zon- der vaststelling van een minimum van leve- ring, hetwelk, om coneequent te ziJD, althans 00k het Vs ^^^ produktie bad moeten bedra« gen, elechta bepaald wordt, dat die gunning zal gescbieden aan hem, die aangeboden bee£t het grootste getal pikols suiker per bouw te leveren; zoodat, wanneer bet boogste bod is eene levering van bij v. slechts de he! ft der produktie, bet gouvernement, aaogezien er niets gezegd wordt van eenig voorbeboud, om tot eene herbesteding over te gaan in geval van eeu te hag bod, strikt genomen verpligt la, bet aan te nemen. AIb men, bij het reeds opgemerkte, .verder het oog slaat op de artt. 4, 7, 9 en 11 van het besluit, dan mag men zich wel de vraag doen, waarin eigenlijk de verbetering ligt, welke in de regeling der kultuar zoowel, als in den toestand der kontraktanten, door dat besluit kan zijn gebtagt Art. 4 bevat de bepaling, dat de beplanting dessa'sgewijze zal gescbieden; maar de ^eel- ruunte, wdke aan den Gouverneur Geneiaal in de toepassing van dat bc^insel wordt ge* geven, mankt het mjeer dan waarschijnlijk, dat die wijse vaft beplanting^ waar zq niet reeds jnpgt bestaan, niet regel worden, maar uitzon- dering blijven zal. Zoo lang de aanplan^, eener fiibriek 400 bouws en meer bedraagt kan het ook niet anders. Art. 9 bepaalt de uitgestrektheid van den aanplant op een maximum van 400 bouws. De aan den Gonverneur Geoeraal toegekende be* voegdheid, om daarvan af te wijken, outneemt evenwel aan die bepaling, -— daargelaten, dat dat maximum, naar ona inzien, nog veel te hoqg is, — alle waarde. Het is dan ook ge- Ueken, dat na 1863 voor sommige ^brieken zelfs vergrooting van aanplant 19 to^estaan. In Art. 7 vindt men de zonderlinge bepa* ling, dat, terwijl het gouvernement eigenUjk de leveranoier van bet riet is en dus in eenen gezonden sin, en bij eeiie lojale opyatting van de wederzijds aangegane verbindteuis, gehou- den is goed riet te leveren, de pndecnemer geene verbetering in de opbrengst van ri^ of sap door bet bezigen van betere rietsoorten of door bemesting der velden te wacbten heeft, tenzij hij zelf de kosten er van drage. Ja, zelfs wanneer het bibiet, dat van het te velde staande riet wordt verkregen, niet deugt, is hij verpligt voor zijne rekening aader bibiet te leveren.. Aan de bepaling yan art. 11 omtrent hjdt plaatloon, boezeer de bedoeliog daarvan 8cb4%«> baar moge wezen, om aan de bevolking .eene goede.betaling te v^rzekeren, door bet bediag er van va^t te stellen op ^n minimum, van /90 per bouw, wordt weder nagenoeg alle waarde benomen door de bij de laatste alinea van het artikel gemaakte reserve ten behoeve van be^, wier kontrakten vernieuwd mogen worden als beloouiug • voor bunne toetreding tot de voorwaarden van IS 60, daar zij min- stens het "/i, 4^ uitmaken der gezamenlijke {abrikanten, en voor hen bij de regeliag van 1860 een minimum van /75 per bouw was aangenomen. Op die wijze, waarbij men met de eene hand terugneemt, wat met de andere is' gegeyeu, komt men nimmer tot eene voor alien wen- sobelijke oplossing van het omtrent de suiker- kultuur bestaande vraagstuk, en zal de val van bet kultuursteUel een ramp worden niet alleen voor 's lands geldelijke belangen en voor hen, die op dat stelsel bun alies hebben ver- speeld, maar waarschijnlijk ook voor de bevol- king zelve.. Nadat men eenmaal, gelijk het heette, tot T^ ontwikkeling dier bevolking de toevlngt had genomen tot het middel van dwang, kon eene 698 8U. i latere orertniging, dat dit middel niet deogde en aanleiding had g^even tot erge benadee- ling der bevolking, wel geen trrationeeler op- lossing Toor de ophefling Tan het kaltuorstel* sel aan de band geven, dan om het stebel los te verken en het tot eenen staat van stilstand te brengen, zonder et bepaaldelijk lets anders, iels beters voor in de plaats te kunnen doen treden. Want, hoe men ook moge denken omtrent dc Traag, of het kon worden veryan- gen door een stelsel ran vrije kultuur, viel het selfis toot de voorstanders van vrije kol- taur niet te ontkennen, dat men zich te groote iUusien zou maken door te gelooren, dat aan- vankelijk en zelfb gednrende eenereeks van ja- ren de resultaten van een aUAsel van yrijekul* tuur zoo zouden kunnen uitvallen, dat de overgang van het eene tot het andere weinig, zoo al eenigzins, gevoeld zou worden. Yooral was het geyaar van eenen geweldigeu echok Toor 'b rijks finanoien, die nu eenmaal van het knltanrstelsel zoo diep afhankelijk waren ge- worden, niet gering, en yorderde 's lands be- lang, dat die yermeden of althans zoo drage- l^k mogeiijk gemaakt son worden. Uit dat /oogpnnt yooral, maar ook uit dat der parti* kuliere belangen, die zich aan dat steifiel had- / den yastgeknoopt, was de eenige weg, dien / / / men, nadat het van zoo vele kanten en op ' "^-o zoo onwederlegbare gronden waa afgekenrd > geworden, yerder had te yolgen, geen andere '^ dan het zoo spoedig mogeiijk op te ruimen, maar om het, zoo lang dit niet kon, krachtig te handhaven, met die yerandering eyenwel, dat, terwijl men tot dus yer het belang der bevol- king daarbij jammerlijk had verwaarloosd en er slechts op uit was geweest, om zich ten haren koste yet te mesten, het streven yoort- aan moest zijn, om haar, niet in woorden, maar in werkelijkheid te doen onderyinden, wat good beloonde arbeid yoor haar te betee- kenen kan hebben. Zoo zou men zeer spoedig het punt hebben bereikt, waarop als in een oogenblik des tijds het stelsel had kunnen wor- den losgelaten ; en noch de bevolking, noch de partikuliere ondememingsgeest zouden de regt- matige yerwachting hebben teleurgesteld, die men ten aanzien van een stelsel van vrije kul- tuur mag koesteren. Maar, om nu tot de suikerkultnur terug te keeren, het gaat niet aan zoodanig doel te willen bereiken alleen ten koste van de fa- brikanten, zonder eenige opofferiug van de njde der regering. Waarop toch kon yoor deze de yerwaohtoig steunen, om die teelt voor de bevolking yo<vdeelig en aaagenaam te maken en daarin al die verbetetingen te brengen, waarvoor zij nog in zoo ruime mate vatbaar is, zoo lang op de fabrikanten steeds de verpligting blgft rusten, om het grootste gedeelte hunner produktie te leveten tegen prijzen, beneden selfs het kostende ran het fabrikaat? De suikerindustrie op Jaya» gelijk wij ge- zien hebben, — staat wel is waar niet op de hoogte, waarop zij had kunnen en behooren te staan; maar het is er verre vandaan, dat daarvan de sohuld geheel op rekening der &- brikanten moot worden gelegd. Schieten de fabrieken te kort in hetgeen van eene degelijke fabriekmatige bewerking met regt te yerwach- ten was, — aan den goeden wil der ondeme- mers, om de produktie hooger op te voeren, heeft het waarlijk niet outbroken. Hebben zij daartoe, naar ous iniden, niet den geschilLtetea weg ingeslagen, en, door verkeerd begrepen eigenbelang verleid, niet ingezien, onder weike yoorwaarden eene groote produktie yoor hen waarde kon hebben, namelijk niet dooralecht« betaling van grondstof en arbeid, noeh door het beproeven van allerlei nieuwigheden, waar- van het voordeel, voor het -minst, betwistbaar was, — noch eindelijk door uiibreiding van hunnen aanplant tot eene uitgeetrektheidy die» terwijl hunne fiabrieken niet by magte waren, om zoodanigen aanpbint naar behooren tever- werken, onvermijdelijk eenen nadeeUgoi in- vloed op de teelt zelve hebben moest, — - door hare handelingen en door haar yerlaugen,om van de suiker eene groote yriust te bduden, heeft de r^ering hen op dien yerkeerden weg al yerder en verder gebragt. Heeft zij aaoge- vangen met het geld in de zakken der eerste kontraktanten te jagen, toen aan die te ver gedreven mildheid te regt een einde werd ge* maakt, had de billijkheid gevorderd, dat niet werd voorbijgezieu de veel onereuser yoet, waarop latere ondernemers hunne fabrieken haddeu gebouwd, of in het bezit van een kon- trakt waren gekomen. Aan wedrszljde derhalve, aan die der rege- ring zoo wel als aan die der fabrikanten, is er gedwaald en te kort gekomen, — - en hoe kon het andcrs, waar men aan beide kanten er op uit was, om zijn voordeel ten koste der be- volking te zoeken? Nu evenwel hoe langer hoe meer stemmen zich verhelTen tegen debe- handeling der bevolking onder bet kohuur* stelsel en men begrijpt, dat daariu 8U. 6S7 dient gebngt te wciden» is bet niet laUijk de kosten vau het pfooes geheel ea alleen door de fiibrikanten te willen doen dragen, rooral niet, nv de mccsten hunuer geldelijk in eeneu toestand itjn geraakt, vaarin zLj de grens van alle opofferingen hebben bereikt, en bun eigen bestaan gevaar loopt. De afloop van de on- langa plaats gebad bebbend^ nitbesteding van een paar kontrakten, waarop zelfs geen bod is ingekomen, moet, dunkt ons» aan de regering eindelijk de oogen hebben geopend tenaanzien van den toestand, vaarin de zaak der kon- trakten met bet gouvernement wegens de be- xeiding en levering van saiker tegenwoordig verkeert. Het bij de Staten*Generaal aanhangig ont<- 'irerp van kultuurwet, •— een ontwerp, waar- aan vi^j hnlde brengen, voor de bedoeling, waarmede bij de zamenstelling van- dat stnk blijkbaar is te werk gegaan, maar waarin wij, wat betreft de toekenning aan de bevolking van het regt van eigendom op den grond, niet veel meer zien dan eene zeer gevaarlijke, weinig geregtvaardigde proefneming, omdat de bevol- king voor bet genot van dat regt niet rijp is- en ook volgena het ontwerp niet rijp ge- acht wordt, getuige de beperking in de uit- oefeniug van dat regt, — - dat ontwerp zal, naar onze overtoiging, ook niet strekken, om de toekomst der suikerkultnnlr te verbeteren, laat Maan ie verzekeren. BttM^laten de inoonseqnentiSn, welke bet bevat, veroorloven wij ons ten aanzien van het hooSdpont sleohts deze yraag: heeft de bevolking rflgt van eigendoQi pp. den grond en is zij zich ten volje er van bevust, dat haar dit regt toekomtf -r ZoQ ja, dan is de toekenning bq de wet een bloote, nietsbe- teekenende klank, maar de beperking in de voile uitoefening er van eene krenking, en das een gevaar, dat niet zal nalaten zich spoe- dig te openbaren. Zoo neen, waartoe haar dan iets toegekend, waarvan men haar het voile genot niet eens durft toevertrouwen? Wat de ontwikkelmg der Javaansche bevol- king tegenhoudt, is niet het gemis van het be- doelde regt» maar het gemis van de noodige waarboigen voor de veiligheid van persoon en goed^ de natuurlijke gevolgen van het stelsel van willekear en onderdrukking, waaronderzij tot den hnidigen dag gebukt ging. Wanneer met zoodanigen toestand gepaard gaan een lage trap van besohaving, verwarde, bekrompeu en den mensch in geen opzigt verheffende be- grippen omtrent godsdienst en zed6lijkheid, en een klimaatj hetwelk zoo weinig prikkelt tot inspanning van krachten en ontwikkeling van vermogens, wat heeft men daar meer noodigj om de ontwikkeling eener geheele maatsohappij te stremmen? Geef haar in zoodanigen toe- stand regten^ waarvan zij de hooge waarde niet regt kenty en het zal er mede gaan als met kinderen, aan wie men kostbare dingen tot speelgoed geeft, die zij, na zich een oogenblik er mede verlnstigd te hebben, weder spoedig wegwerpeo, omdat zulke dingen in hnnne han- den zelfs niet het genot sohenken en dns ook> niet de waarde van eigenlijk speelgoed hebben. Heeft de vroegere meening, dat van den Ja- vaan weinig goeds te waoliten was, — eene meening, waarnit van zelve voortvloeide, dat big in eenen staat van onmondigheid moest gehouden worden, — - heeft die meening lattg-: zamerhand plaat-s gemaaki voor eene betero^ waardeering van zijn karakter, welke hem de vatbaarheid tot (mtwikkelmg in den rnimsten zin toekent, zou men daarom toch niet te ver gaan, met op grond van die vatbaarheid da- delijk over te gaan tot zijne meerdeijarigver* klaring? Welk verstandig vader zal een kind^ hoe vatbaar ook iu elk opzigt voor ontwikke- ling, zonder voldoende voorbereidiug in het maatscbappelijk lereu zelfitandig willen latea optreden? In het leven der volkeu is het niet anders met de zaak gesteld. In zoo ver dan ook is de toepassing van Westersche denk* beelden op Oostersche toestanden een gevaar- lijk iets, — niet omdat wat in het VFesten rationeel is, in het Oosten irrationeel zou moeten z^, — maar wegens bet groot ver- schil in de trnppen van ontwikkeling tusachen Oostersche en Westersche maatschappijen, Heb- ben wij meermalen onze stem doen hooreii tegen wat men noemde de staatsvoogdij, welke over de bevolking moest gevoerd worden, -• dan deden wij dit niet, omdat eene goed be* grepen staatsvoogdij niet heilzaam voor de be- volking zou kunnen z^n, maar om het sohan- delijk misbruik, hetwelk van dat woord werd gemaakt, ten einde daaronder te regtvaardigen een stelsel van uitzuigerij en van dienstbaar- making der bevolking enkel en alleen ten be- hoove van hare overheersohers ^). ') In de memorie van toeliehting, bg het he*- doeld ontwerp van wet behoorende, wordt het demkbeeld eener ataatsvoogdg ver weggeworpen ea beweerdi dat, als men vrgheid wil, men ook de vrg- held moet dnrven vertrouwen. Tegen ralke bewe- ringen valt niet veel te ze^^n, ea toeh le^rt de on- derrittding maar al te zeer, dat in de toepaseing sel* den iets anders dan jammerlgke teleorstelling er I van te wachten is, — Men leze slechts het vcrslag QS6 80. 2k)o als het kultuQretelse! tot nu toe is be- ' grepen en ten nitvoer gelegd, heeft bet de vatbaarbeid der bevolking, om onder ecn stel- Bol van vrije knltunr te wordcn gebragt, maar zeer veinig ontwikkeld of vertneerderd. Met eenigen grond is bet zelfs te Terwachten, dat de opbeffing van dat stelsel de bevolking in eene stemming van apatbie, ja Tan tegen- zin in bet telen op groote scbaal van pro- dokten Toor den algemeenen bandel zal laten en nog lang sal bouden. Dat, in we^rwil van de liberale strekking van bet bedoeld ontwerp en tegen alle gezonde begrippen omirent een stelsel van vrije kultuur, niet alleen de ver- pligte koffijkultuur, maar ook de bescbikking over de velden der bevolking ten beboeve der sTukerkultiiar nog voor geruimen tijd wordt bestsndigd, is naar ons inzien een bewijs, dat men ten aanzien van de uitkomsten van een stelsel van vrije knltnnr voor als nog geene groote verwacbting beeft. — Onberedeneerd en gevaarlijk als wij de opbeffing van elken ook op den dnur onboadbaren toestand achten, zoo lang men niet eenigzins gewaarborgd is dat er dade- Hjk iets beters voor in de plaats zal treden, — gevaarlijk bovendien in bet onderbavig geval, omdat er een geweldige sebok door gegeven ztd ▼orden aan 's lands financien en aan de belangen van ondernemers, die met vol vertrouwen bnnne toekomst op dat stelsel bebben geboawd — keuren wij die bestendiging op zicb zelve niet af, maar slecbts in zoo ver, als daarmede we- der bet bewijs wordt geleverd, faoe men op twee gedacbten blijft hinken en stilzwijgend de bekentenis afl^, dat de bevolking niet rijp is voor den toestand, dien men. in bet leven wil roepen. Nn er van de zijde dier bevolking geene Toldoende blijken zijn geleverd van een bun- keren naar bet gescbenk, dat men baar geven wil, nn bouden wij bet in de gegeven omstandlg- beden voor meer bestaanbaar met eene eerlijke van den Heer van Spall, omirent zgne zending naar Ceylon, en zie, wat daar van de inlandscbe bevolking is geworden, onder de toepassing van nitent liberale begmselen. Het Tarksche rgk ver- keert in eeneu staat van ontbinding, sedert men di&r aan liberals denkbeelden, waarvan geen mkele Hohammedaan een regt begrip keefl, ingang beeft soeken te geven, terw^l de geheele maataebappe- Ijljke toestand er tegen aandroiachta. WQ willen daarmede niet beweren, dat men alsoo bet atreven moet opgeveDi om tot eene toepaaaing van liberale begiasden te.komen; maar voorsigtigbeid, «a nog meer voorbereiding en boven alles gedold worden daartoe gevorderd. en voorzigtige staatkunde, dat bet kuHmiTstelsel nog voor eenigen titjd kracbtig gebandbaafd worde, maar in diervoege, dat, terwijl de bevolking ge- durende de verloopen vijf en dertig jaren al de weeen er van beeft ondervonden, zij nn de voor- deelen deelacbtig worde, die bet stelsel baar had kannen aanbrengen, zoo bet slecbts getronw aan zijne leus ware gebleven. Gaat dit band aan band met de vereiscbte maatregelen voor bare intellectnele ontwikkeling, voor hare beveiliging tegen de willekenr en de afzettenjen barer boofden, als ook tegen de scbade, die baar van de zijde van partiknliere ondernemers zon kun- nen toegebragt worden, dan beeft men, onzes inziens, alles gedaan, wat er, zonder benadce- ling van algemeene en partiknliere belangen, voor'sbands noodig kan zijn, om baar later met gemstbeid zonder' eem'ge beperking te doen overgaan in den toestand, welken men baar nu, boezeer slecbts ten balve, wil opdringen. Wij willen eene poging wagen, om aan te wijzen, boe men, met betrekking tbt de suiker- kxdtnur, tot dat doel zou kannen geraken, na vooraf te bebben nagegaan, hoe groot bet gel- delijk voordeel van 's lands kas bij die knltunr in de laatste jaren en wel meer bijzonder in bet zesjarig tijdvak van 1868 — 1863 kan zijn geweest '). tJit de regeringsveralage^ bljjkt: 1^. dat de boeveelbeid suiker, door de &- bcikanten aan bet goavemement geleverd, beeft bedragen: in 1868 pikols 905,162.87 r 1869 ir 880,680.41 f 1860 # 888,715.62 r 1861 r 877,813.67 , 1862 M 1,031,594.21 ^ 1863 , 1,068,381.78 Te zamen pikols 5,601,698.46 1) Het jaar 1857 bebben w^ voor de berekeniog van dat voordeel opzettelgk in het tijdvak niet willen begrijjpen, omdat de btiitengewoon booge prijzen der soiker in dat jaar het gcvolg waren van eene gekeel aeoidentele omstandigheid, wel' ke by soodanige berekening bniten aaaraerkiDg moet bl$ven, -« de bnitengewone mtalntting Bi* mel\jk van den stdkeroogit in de snideiyke gs* deelten der Vereenigde Staten van Noord-Aiaerika. Zoo onze berekeningen over een langer t^'dvak hadden geloopen, dna ook over jaren, toen het gouvernement in atede van winst, verlies op de aniker leed, dan zou de billgkheid gevorderd beb- ben, dat de' rcaultatcn van 's gonvernemcnts w^' kerhaadel in 1857 ook in rekouiag werdeo gebragt* 8U. 099 8^ en dat die qQi):er» bij des afodieep, daar- •4«r dnf begrepen . de inkpop wa . de fabri- aten YolgeDs de kontraktsprijzeu en de yer- .re daarop geTallen uitgaven, aan bet gou- rnemest heefl gekost: in 1858 1859 1860 1861 mi ]863 r • r / 9,066,130.95 8,991,081.52 8,718,621.88 8,506,417.905 9,387,824.78 9,705,167.27* • # Te zamen"/ 53,674,244i40 oodat gemiddeld de sniker aan bet goavenie- uent kwam te staaD op niim/9.58 perpikoL De in Nederland voor *8 gouveriiements re- .ening yerkocbte boeveelbeid siiiker beefb be- iragen: pikois in 1858. 1859. , 1860. 1861. 1862 » 1863. 9 M f f 836,160.96 810,365.40 784,984,67 '748,628.14 763,974.22 839,201.64 Te za^en pikois 4,783^15.03 welke nett6 bebben gerendeerd : in 1858 / 13,313,124.27 , 1859 r 11,619,891.24 , 1860 .M 11,672,806.55 „ 1861 t 11,156,983.— , 1862 M 11,579,050.70 M 1863 . ... . ^.11,794,372.97 Te. zamen / 71,136,728.73 of gemidddd / 14.87 per pikol. ]fl betzdfde .tijdvak is in Indie door bet gonTemement verkocbt eene boeveelbeid van 800,000 pikois, ' waafvan de neito opbrengst ons niei bekend is.' Maar om de rekening zoo ruim mpgelijk . te maken, nemen wij aan, dat die saiker per pikol netto beeft opgebragt /1 6, — dat is /1. 13 meet, dan bet gemid- delde der in Nederland yerkocbte saiker, en zoo krijgen wij als bet resnltaat der in bet iijdyak van 1858^1863 yerkoebte wnikef, bet Yolgende: a. pikois 4,783,315.03 in Ne- derland yerkooht voor . . ./ 71,135,728.7% d. pikois 800,000 in Indie tegen/16 per pikol of. • . , 12>6OO,0OO.*-- dtts te aamexL 5,$83,315.03 pi* kols of nagenoeg de door de (abrikimtec geleyerde boeyeel- beid tegen . / 83,936,728.73 De totale yerkocbte boeyeelbeid bccft dus netto gemiddeld per pikol stellig niet meer opgebragt dau . . . ^ , .■ ./ 15.03 Trekt men nu daarvau af betlLosteude in Jndie ad....,,,,».#i 9^8 zoo blijkt bet dat 's gopvemements winst Qfp de geleyerde suiker niejt meer kan bebben bedragen d&n : • • • ./ ^.45 • • Slaat men nu die winst per pikol oyer de gebeele geleverde . boeyeelbeid ad pikois 5,601,698.46, dan mogen wij bet yeilig er yoor bouden, dat in die zes jaren 's gouyernements winst op <ie geleVerde suiker boogsteos beeft beloopen eene som van /30.5!^,856.60 of ge- middeld'sjaar8/6,088,209.4&. Naar aanleiding ran deze berekening, waaryan wij yertroilwen dat zij de bebaalde winst yrig juist, altbans niet telaag aangeeft, komeb wij tot de vraag: langs welken weg of "op welke wijse zou bet kotttraktenstelsel- voor de lere- rxDgyaa suiker zoo gewijjzigd of higerigt kunnen worden, '. dat, met beboud yan die winst vooif 's lands kas gednrende den tijd, dat bet knl- tnnrstelsel nog in stand zon kunnen blijren, de suikeJ^kultuur en suikerproduktie met zoo yeel yqordeel ^n ybor de beyolkiag ^n yoor de fabrikanten worde yolgebodden, dat men, bij eene opbeffing yan bet kultuurstelsel, om- trent eene yoortzetting der kultuur eA der produktie, zonder eenige tusscbenkomst yan bet gouyemement, geen de ihinste yrees be- boeft te koesterenP Ten einde bet mfddel 'of den w^ daartoe te kunnen aanwijzen, f^;bten %ij ons rerpligf, om nog bij een paar pnnten stil te sfa&n, b)xi te doen zicn: ' ' P. boe zwaar de ^rpligte levering" .^ dp i^kerkontraktbnten drukt, en 2**. boe met die verpliglie lev^ng bet met fliog^li^k ii, om xle bevolking vvor bet gemie^ barer gronden, alsmede voor d^i^ avbeid en* de kosten, die zij ten beboeve van 's gouyerne- ments snikerkultuur te yerrigtea ea i^ maJoen bceft, eene zoo bevredigende betaling te doen 640 8U. erlangen, dat men met eetugea grond mag TerwaohteBi dat aij,- onder een stelsei van vrije kultuur, sich genodpt zal vinden, cm het Toordeel der suikerknltunr niet op te geren en du8 de teelt geheel yrijwiUig Toort te letien. Met betrekking tot het eerste punt moeten wij weder de toevlngt nemen tot cijfers, waar- uit ons het drukkende der verpligte levering kan blijken. YolgeuB de Indische handelsverslagen heeft de uitvoer van suiker voor gouvernements re- kening bedragen: in 1858 pikola 918,543.84 , 1859 , 883,816.49 , 1860 r 671,695.46 ^1861 9 783,586.53 I, 1868 ..... , 776,854.84 , 1863 , 933,580.38 Te zamen pikols 4,901,416.88 Voor de opgave der Indisehe marktwaarde dier uitgevoeide suiker moeten wij evenwel eene opmerking doen voorafgaan. Van de jaren 1860---1863 vindt men eene opgaaf van die waarde, maar niet voor de ja- ren 1858 en 1859. Wij hebben dus voor die beide jaren naar eenen maatstaf van berekening moeten jsoeken. Het blqkt nit de handelsver« 9lagen van die beide jaren, dat van de voor partikuliere rekening uitgevoerde suiker ge^ middeld de marktwaarde per pikol ia ge- veest '): In 1858. , 1859. / 16.96 , 15.88 Neemt men nu daarbjj in aanmerklng, dat de gemiddelde kwaliteit der uitgevoerde gou- vernements suiker ininstens een paar nommers hooger is, dan die van den partikulieren uit- voer, dan volgt daamit en in verband tot de omstandigheid, dat elk nommer een verschil van 50 Cts. per pikol in den marktprijs geeft, dat de marktwaarde der uitgevoerde gouver- nements suiker stellig/l hooger is geweest, dan die der uitgevoeide partikuliere suiker, en dna voor de in 1858 en 1869 uitgevoeide gouvernements suiker per pikol veilig mag gesteld worden: *) Yoor did jaren vindt men de opgaaf in eene anb La Y by elk jaar gevoegde » aantooning." voor 1868 op .... . /17.96 ^ 1859 , 16.82^) Na dit te hebben laten vooraigaani ki^ w^ dus voor de opgaaf der waarde yan de in het tijdvak van 1858—1863 uitgevoerde gou- vernements suiker de .volgende eijfen: in 1858 .... ealculatief / 16,389,176 r 1859 ....;•» • # 18,846,501 f 1860 ....;... i 11,255,126 9 1861 . . > 18,107,82« , 1868 • • # 18,56i;jl9 , 1863 # 14,832,957 Te amen / 88,493,307 dat is, berekend over de gebeele uitgeToerde hoeveelheid ad pikols 4,901,416.88, gemiddeld per pikol ruim/ 16.83. Verder blijkt het uit de regeringsvenlagen, dat de kontraktanten met het gouvernement voor de door hen gelevenle »uiker bebbea ontvangen: in 1858 ...,./ 6,569,894.96 # 1859 .....# 7.775,777.20 , 1860 ..... jr 6,186,636.34 , 1861 # 6,008,358.49 I, 1868 r 8,818,991.87' r 1863 f 9.237,101.60 Te zamen / 50,604,754.89" ^) Dat een verschil van een paar nomDen tit- achen den gouvemementa- en den partikaliercD aitvoer voor de jaren 1858 en 1859 ecr te geriog, dan te groot is. kan ook nog Ugken uit de ytx- slagen van 1860—1868, volgeiiawdke de waarde per pikol berekend wordt ais volgt:- in 1860 Goavernement8>snikcr • . . . / 16.7S partikuliere „ 14.70 ^ 1861 Oonvemementa »«•••./ 16.72 partikuliere »••••• U>^ . 1868 Gouvernements » . . • « •/ 17.46 partikuliere „ IS-H I, 1868 Gouvernements «... * ,/ 15.36 partikuliere » t . • # 13.90 Men siet daamit, dat in die vier jaren het ver sohil in waarde per pikol vrQ wat meer bedragea heeft dan f 1, gelgk w\] hebben aangenomen, en dat dus onze berekening van de waarde der Oos* vemements-euiker bq den nitvoer voor da jam 1858 en 1859 waarsehijjnlp nog ver benedeo de werkel^kheid is gebleven. 8U. Mi of, bmkend oTerdegeheelegeleyerdehoeveel* held ad pikols 5,601,698.46, gemiddeld per pikol raim/Q.OS. Indien nu de fabrikanten de vrije beacfaik- king hadden behouden over de door hen ge- leverde soiker, en die hadden verkocht tegen de marktwaarde per pikol ad . / 16.83 soo zouden zij, na aftrek Toor kom- missie en andere ongelden op den ver- koop, ad hoogstens 4 '/q of . . . ,9 —.67 zuiTer per pikol hebben outvangen . / 16.10 Yoor soiker, die cij hebben moeten le« yeren gemiddeld tegen r 9.03 zoodat door hen op de geleverde sni- ker is gederfd per pikol minstens . , / 7.13 Trekt mennu hiervan af de door het GouTemement behaalde winst op die geleverde suiker, hierboven door ons berekend ad # 5.45 xoo Yolgt uit dit alles, dat op de aan het GouTernement geleverde suiker tnsschen hetgeen daarop door de fa- brikanten gederfd en door het Gou- yemement gewonnen is, nog een ver- schil per pikol blijft bestaan Tan minstens • . • . / 1.6S Berekend over de totale geleverde hoereel- heid ad pikols 5,601,698.46, geeft dit orer het geheele tijdvak van 1858 — 1863 een cijfer van niet minder dan / 9,410,853.41, of van / 1,568,475 50 's jaars, waarmede noch's lands kas, noefa de fabrikanten, noch eindelijk de berolking, — de drie bij de Javasche suiker- produktie betrokken hoo^partijen — met een enkelen cent sijn bevoordeeld geworden, en dat dns kan ;worden beschoawd als een offer, hetwelk door het Gouvemement is gebragt aan het behoud der verpligte lerering en ter wille van haar mercantiel stelsel, ongerekend . nog de derriug Toor 's lands kas van het uitgaand regt, dat van die sniker zon zijn betaald, al- thans op dat gedeelte, hetwelk welligt met rreemde schepen of naar yreemde havens zou zijn nitgevoerd. Zonder nog te gewagen van het feit, dat de fiibrikanten voor eene concessie, welke hnn niet yeel meer geeft dan de bezorgiog van den aanplant door 's Gouyernements tnsschenkomst, zich de verpligte levering moeten getroosten van het grootste en nog wel het beste gedeelte hnnner prodnktie tegen eenen prijs, die niet eens het kostende er van dekt, is de hier door ons ver- kr^en uitkomflt reeds yoldoende, om te doen zien, hoe dmkkend die verpligte leyerinig is en hoe, zoo kng zij moet behouden bhjveD^ elke pogiug om de Javasohe suikerproduktie £00 gaande te houden, dat niet alleen de kon- traktanten met eenig yoordeel kunnen voort- werken, maar 00k dat de suikerrietplantende bevolking beter betaald worde, ijdel moet zijn. En toch, — hiermede zijn wij tot het twecde punt genaderd, — verlangt men werkelijk tot eene opheffing van het kultuurstelsel te koitten met de voile gerustheid, dat daarmede geen einde aan die suikerproduktie behoeft te ko- men, dan zal het wel in de eerste plaats in aanmerking dienen genomen te worden, om die bevolking gedurende den tijd, dat men het stelsel nog zou wiilen behouden, voor hetgeen zij ten behoeve der kultuur te presteren heef&, zoo te beloonen, dat zij zelve inziet, hoe de vrijwillige voortzetting er van voordee!^ voor haar moet zijn. Wij moeten hier weder in eenige becijferin- gen treden, om aan te toonen, hoe. ver men^ onzes inziens, met opzigt tot die belooning zou kunnen en 00k moeten- gaan. De zaak is van te groot belang, om haar niet yan alle kanten te bezien en te bespreken. Uit de tabel N^ 111 op pag. 480 Van dit Deel blijkt, dat in het zesjarig tijdvak van 1857— 1S62 de tolale ptoduktie bij de Gou- veruements suikerkultuur heeft bedragen pi^ kols 10,138,304.927,, terwijl blijkens de tabel N*. IV op pag. 483 de suikerrietplantende. bevolking aan plantloon daarvoor heeft geuoten /25,753,810.82, dat is gemiddeld ruira/2.54 per pikol en, berekend per bouw, getaiiddeld /108.49 V,. ' ' Volgens de tabel N*. 2 op' pag. 608 van dit Deel kan de gemiddelde opbrengst van sap gesteld worden op 24,766 kannen sap, doch: op pag. 611, 2« kolom, hebben wij, naar aan^ leiding van verschillende door ons gegeven be^^ rekeningen, aangetoond, hoe groot het yerlies aan sap in 1859 was geweest ten gevelge vaa het lang werken der fabrieken en het* verma- len van een te groot getal bossen riet per tU maal. Wanneer men dit een en ander in bet oog houdt en dan nog diiarbij in lekening brengt, wat in de qpbrengst van sap zoo ge» wonnen worden door eene betere regoling.detf teelt met veelvuldige verwisseling van gvouden^ dan ligt er geene de minsFte overdrijving ini om aan te nemen, dat de gemiddelde opbrengst van sap minstens op 28,000 Nederlandsclie kan- nen per bouw te brengen is. Zoo nu het ge*- middeld gehalte van het sap, dat, volgens 'd« tabel N". 3 op pag. 604, in 1869 rutin 8Y, 4X MS SU. i$ geweest, bg een spoediger afverken van jdeu oogsiii geliji: redelijkerwijs te verwaohten is, 1 graad en das tot 97^° stijgt, dan komt men met eene seer matige berekening tot een gewigt van 83 pikols ^), waarop men aan zui* yere sniker in bet sap per bouw gemiddeld kan rekenen. In 1859 heeft bet gewigt dei geproduceerde Bttiker gemiddeld 64.19 % bedragen Yan bet gewigt der zuiyere suiker in bet sap. Wan- Deer nu, bij eeae meer voldoende capaciteit der fiabrieken en door eene meer zorgvoidige bewerking van bet sap, de produktie gebragt wordt op gemiddeld 70 °/q — en dit is nog 4 ik 6 ^/o beneden bet gemiddelde der geza- menlijke Pasoeroewansdbe fabrieken in 1859, •— dan Yolgt daaruit dat de produktie, zon- der eenige oveidrijving in onze berekeningen, nelfs met bet meeste gemak te brengen is op 58 pikols per bouw gemiddeld. Wanneer men nu daaryan nitgaande bet plantloon gemiddeld jitelt op / 140 per bouw, zoo zou de be vol- king, «— om nu bij de berekening per pikol ffuiker te bl^jven, boezeer wij die zeer ondoel- natig acbten, — gemiddeld per pikol ontvan- gen / 2.41 of nog 13 cents minder, dan zij ©Ter bet tijdvak van 1857 — 1862 per pikol ontving, ofscboon toen de ontyangst per bouw (zie de tabel N'. lYa op pag. 483) slecbts / 108.49Vt gemiddeld beeft bedragen. Het spreekt van zelf, dat dat cijfer van / 140 per bouw als betaling der bevolking, een gemiddeld is. Het komt ons evenwel Yoor, dat bet bedrag niet lager dan op / 115 per bouw sou moeten gesteld worden, terwijl bet maximum, dat niet te bepalen is, waar- schijnlQk tot / 165 en booger zelfs kan loo- pen. )iet soodanige betaling, waarvan nog afgaat bet yerscbuldigde wegens landrente, sou de suikerrietplantende bevolking, naar ons in- sienj naar billijkbeid worden vergoed voor bet- geen door de suikerkultuur te kort wordt gedaAn aan baren verbouw van padi, Wy willen nu, in verband tot al bet vooraf- gegane, de versobillende denkbeclden, waarvan w^ de verwezenlijking voor bet beboud niet alleen, vaar ook voor den bloei der Javascbe Boikerproduktie wenscbel^ik acbten, nog kor- teiijk bijeenbrengen, onder b^voeging van bet- geen ons, in verband tot onze meening om- trent eene nog tijdel^ke bandbaving van bet *) In 100 Nederlandtche kannen sap van 9*/|' keeh men 1&8I Nederlandaeke pondea znivere lui- ker; dot in 28,000 kannen 5,126.8 Nederl. pondan qt 88 pikoUf «" ^^n pikol = 61,7618 Nederl. pond. kultuniBteliel, voo^ekomeu i8» noodsskel^'k te ziju en tot de verwezeulijkiBg diet douk- beelden te sullen bijdragen: 1°. Onvoorwaardelijke toepassing eenei des- sa's gewijze beplanting, 2°. met dien verstande evenwel, dat het voor den aanplant eener fabriek bestemde dis- trikt, in 5 of, waar dit noodig mogt zijn, in 10 perceelen worde verdeeld, zoodat 3°. voor den aanplant van elk jaar slechts een perceel, of, waar eene verdeeling in 10 perceelen noodig mogt sijn, sleofats twee dia* metraal tegenover elkander gelegen pereeelen Bouden gebezigd worden, om dan voordevier volgende jaren ran de soikerteelt bevrijd te blijven; 4*^. eene minstens vijfmalige verwisseliDg van gronden, en in verband met bet dsarmede bcoogde doel, — om namelijk de prodnktiTi- teit der gronden in stand te bouden, des noods te doen toenemen, -^ verbod a, om op de suikerrietgronden in de andere perceelen, die voor den aanplant van eea ge* geven jaar niet worden gebruikt, bebalye lo bet klein voor eigen gebruik of ten verkoop op de passers suikerriet in bet groot te ie* len, als ook indigo of tabak ten behoeve van wien ook; • • b. om op de sub a bedoelde gronden in het algemeen zoodanige tweede gewassen te teles, waardoor bet onmogelijk zou worden tijdig te bescbikken over de voor bet volgend jaar be- noodigde gronden '); 5**. de betaling voor den gedanen aaaplaat, ad gemiddeld / 140 per bouw, wordt genotco door de bevolking van bet pearoeel, waarin de aanplant heeft plaats gevonden, met dien ver- stande, dat de betaling voor de bulp, die nj van de omliggende bevolking b\j den aanpUnt mogt Lebben genoten, in dier voege zal vor- den geregeld, alsof de gepresteerde arbeid iB jparodn is gescbied, of op zoodanigen asderea voet, als bij onderlinge scbikking zal woiden overeengekomen, beboudens de noodige Dfttt- regelen of waarborgen ter verzekering, dat die betaling aan de daarop regthebbenden we^k^ lijk gesobiede; 6**. bet rietsnijden blijft ten laste der berol* king tegen betaling van 1 cent per bos; 7". verstrekking van koelies ten dieoste dei >) Het spreekt van zelf dat bet sab b bcdgeld rei' bod sleohtB bekoeft te gelden voor de saikerrie^ gronden van het peroeel, dat met den aaapiant m het volgend jaar te maken heeft. 