None
Pateban, dorp op Java, residentie Sama- rang, regentschap en distrikt Kendal. Pateban, dorp op Java, residentie Japara, afdeeling en distrikt Pati. Pateban, dorp op Java, residentie en re- gentschap Pasoeroewan, distrikt Wangkal. Patei Kemiri, hoek aan de Westkust van Sumatra, adsistent-residentie Benkoelen, dis- trikt Ipoe. Patek, dorp op Borneo's Noord-Oostkust, in de Tidoengsche landen, aan de Betajan- rivier. Patemon, dorp op Java, residentie Sama- rang, afdeeling Salatiga, distrikt Oengaran, met 66 inwoners. Patemon, poststation en dorp op Java, residentie Probolinggo, afdeeling Kraksan; het poststation in bet distrikt Paatou, en het dorp in het distrikt Padjarakan. Patemon, dorp op Java, residentie en re- gentschap Bezoeki, distrikt Binor, op de grcus van Probolinggo. Patemon, dorp op Java, residentie Be- zoeki, afdeeling Panaroekan. Patemon, dorp op Java, residentie Banjoe- maas, regentschap en distrikt Poerbolinggo. Patemon, dorp op Java, residentie Bage- len, afdeeling Ledok, distrikt Sapoeran. Patemon, suikermolen, aan eenen Javaan toebehoorende, op Java, residentie en regent- 730 PA. Bchap Soerabaja, distrikt Kota, blnnen de limi- ten der stad's voorsteden. Fatemon, zie: Petemoe. Patenahai, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Katingan, velke op den regter-oever iu de Sampa yalt. Patenang, dorp op Java, adsisteut-resi- deutie Krawang, op de grens der distrikten Soemadaugan eu Krawang, aan de Tjitaroem. Patendang, dorp op bet Saudelhout-eiland. Patenehai, zie: PatenabaL Patenga, zie: Paten gan. Patenga&n, dorp in Borneo's Westeraf- deeling, adsisteut-residentie en distrikt Mon- trado. De grond is vrucbtbaar eu levert veel rijst op. Patengan, meer op Java, residentie Pre- anger Kegentscbappen, afdeeling Tjiandjor, dis- trikt Djampang Wbtan, op den westelijken voet yan den Patoeba, volgeus Jukghuhn, 4,956 Rijulandscbe Toeten boog boven de opperrlakte der zee. Het is bijna rond, beeft eeue menigte klippige bogten en be?at kleine eilanden en een s»chiereiland. £r bouden zicb vilde een- den in op. Patengan, dorp op Java, residentie Soe- rabaja, afdeeling Modjo Kerto. Patengteng, berg op Java, residentie Preangcr Begentscbappen, afdeeling Baudoug, distrikt Timbangauteu, op de grens van Ma- djalaja. PatemoBter-eilanden of Poeloe Ten- gab, eilandeugroep in de zee vau Plorcs, ten Koorden van bet eiland Soembawa. Zij bestaat nit meest lage boscbacbtige eilanden, die zicb Oost-Noord-Oost en West-Zuid-West uitstrek- ken. Velen ziJD door rifien omringd en worden nooit van nabij genaderd, duar zij nog onbe- kend zijn. Het westclijke ligt op 7° 15' Z. Br. en 117'' O. L.; bet zuidelijke op V 34' Z. Br. en 117** 30' 0. L. en bet oostel\)ke op 6' 42' Z. Br. en 118° 40' O. L. Patemoster-eilajiden (Kleine), zie: Balabalakan. Paterongan, dorp op bet eiland Madnra, afdeeling Madura, dihtrikt Bangkalang. PateroBgan, partikulier laud en kampong op Java, tot de stad Samarang beboorende, met >eeuen Opziener der policie. Paterongan tclt 827 buizen. Paterongan, dorp op Java, residentie Soe- rabaja, afdeeling Sidbo Ardjo, distrikt Djeng- goUo IV. Paterongan, dorp en poststation op Java, residentie Soerabaja, afdeeling Modjo Kerto, distrikt Modjo Agong. Pathook, dorp op Java, reside&tie Djok- djokarta, 17'/4 paal van de boofdplaats. Pathook, dorp op Java, residentie Pasoe- roewau, 17 palen van Pasoeroewan, 50 van Maiang. Pati, regentscbap op Java, residentie Ja- para, begrensd ten Koorden door de afdedin- gen Japara en Djawana, ten Oosten door Dja- wana en Bembang, ten Zuiden door bet Sana- rangscbe regentscbap Grobogan en ten We^ten door de regentscbappen Koedoes en Japan. Het is zeer vrucbtbaar en wordt Tan het Zaid-Westen naar bet Noord-Oosten door de rivier van Djawana doorstroomd. De distrikten, waarin Pati verdeeld is, zijn: Pati (met lild dorpen en 30,915 zielen), Tengelles, Selowesa, Tjengkal Sewoe, Angkattan, Glon^ong en £o- gorarai, tellende te zamen 117,103 inwooefs, als: 132 Europeanen, 1,354 Cbinezeu, 27Aia- bieren, MaleijerSy eu2., en voorta Javanen. Het regentscbap ^wordt bestuurd door een Eege&t, een Hoofd-Piskaal, een Hoofd-Priester en een Xapitein over de Cbinezen. Bij de overstrooming van Febniarij 1S62 ste^ bet water in bet distrikt Pad, op vele bewoonde plaatsen, tot 2 en 3 Bijnlaudsck voeteu; 123 buizen werden overstroomd. De boofdplaata Pati, tevens de boofdstad der residentie Japara, is gelegeu op 6^ 45' 30' Z. Br. en 110** 56' 7" 0. L., op 44 palcn 0^1 ten Zuiden van Batavia, 50 Oost-Noord-Oost van Samarang, 157 West-Noord- West Vs ^'^^ van Soerabaja en 10 West-Zuid-West van Dja- wana. TitiJ^ plaats is regelmatig gebouvd, heeft eenige stecnen buizen en telt ongeveer 10,000 iuwoners, onder welken eenige tientallen Euro peanen en 1,000 Cbinezen. Het residentiehuL^ staat gebeel afgezonderd op een open teriebj en een m einig verder bet residentieburcau. De aloen-aloen is met boog geboomte omnngtL Bebalve bet residentiebuis liceft men bier doc de wouing van den Begent, de moakee^ eeo logemeut en de gevangeuis. £r is te Pati eene Gouvernements lagere scbool geve&tigii en ook is er in 1859 eeue partikuUere ichool voor ^ouge jufvrouwen opgerigt, voor ki onder wijs in de Prauscbe taal. Te Pati zjn een telegraafkantoor en een postkantoor. De inlandscbe Cbristeugemcentc staat oudcr dc leiding van den Zeudeling te Samarang. De Europeanen bebooreu onder bet rcgtA^ebk^ van Samaraug, terwiji er voor de iiiiaadas van Pati en Djawana een loudraad bebl^at. Yoorts beeft men te Pati eene iulandsd:^- scbutterij, een ageutscbap der 2>aiDaraiig>c):f weeakamer, een vendu-departemeut, een coat- PA. 731 verkoop-Pakhuismecster en eene subcommissie vaa weldadigheid. Tot Pati behooren de navolgendekampongs: Kali Oeniau, Blaroe, Krangan, Ngaroes, Wi- noiig Koelon en -Wfetan, Pandean, Satiau, Bogowangsan, Dasoman, Mertokesoeman en Gantangan. De grootc weg loopt' door deze plaats ge- heel onder scliaduwrijke tamarinde-boomen. Pati, dorp op het Zuid-Wester-eilaud Moa, residentie Banda, distrikt Kjerre, alwaar eene Christengemeente is, onder leiding van eenen Schoolmeester. Pati, dorp In Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, landschap Tanah Boemboe, distrikt Koesan. Pati, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeding, aan de Poeloe Petak-rivier, afdeeling Groote en Kleine Dajak. Pati, beek op Sumatra, residentie Padang- sche Bovenlanden, afdeeling Tanah Datar. Zij ontspringt aan den Yoet van den berg Mod- tjong en is van zeer veel nut tot bewatering der rijstvelden, die tusscheu het zandige ge- bergte zijn aangelegd. Aan den voet van den berg Sago is een gelijknamig dorp gelegen. Pati, rivier op Sumatra, adsistent-rcsidentie Benkoelen, afdeeling Lais. In haren mond ligt een gelijknamig eilandje. Pati Ajam, gebergte op Java, residentie Japara, regentschap Pati, distrikt Tengelles, dat zich van den zuiddijken voet van deu berg Mocrja af nitstrekt. Over de geheele uit- gestrektheid van dit gebergte worden fossiele beenderen, in eon zeer beschadigden toestand, allerwege verstrooid gevonden, van den voet over de hellingen tot op de 300 k 500 Rijn- landsche voeten hooge kruinen. Patian, dorp op het eiiand Madura, afdee- ling Soemanap, distrikt Kota. Patian, dorp op Java, residentie en regent- schap Madioen, in het Zuid-Oosten van het distrikt Tjaroeban. Patian, dorp op Java, residentie Madioen, distrikt Poerwodadi, aan deu postweg. Patian, dorp op Java, residentie Madioen, distrikt Kota Ponorogo. Patian, dorp op Java, residentie Kediri, afdeeling Berbek, distrikt Ngandjoek. Patian, dorp op .Java, residentie Rembang, afdeeling Toeban, distrikt Rengel, aan de Solo- rivier. Patian, dorp op Java, residentie Djokdjo- karta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Ka- lasan, aan de Opak. Patian, dorp op Java, residentie Soerakarta, afdeeling Soekawati W^tan Bengawan, aan de Solo-rivier. Patian, dorp op het eiiand Madura, afdee- ling Pamakasan, distrikt Lambang Lor. Patian, eiiand in den SoUok-Archipel. Patiboeban, dorp op Sumatra, residentie Tapanoeli, afdeeling Nat J. Pati Boejat, riviertje op Sumatra, in de Laropougsche distrikten, dat ten Oosten van den grooten weg in de Sepoetih valt. Patientie (Straat), zeeengte in den Mo- Ittkschen Archipel, tasschen de eilanden Gilolo en Batjau. De beste weg van Ternate of Ti- dore naar Amboina, in de Zuid-Oostmoesson, is door deze straat. Op Batjan worden langs de straat Patientie vele heete bronnen aangetrof- fen. Onlangs (1860) is van Ajer Mombia tot het strand van deze strftat een weg gekapt. Patigoean, rivier op Java, residentie Pa- soeroewan, distrikt Kota Bangil. Patik, dorp op Java, residentie Madioen, regentschap Ponorogo, distrikt Poeloeng. Patikaman, dorp op Sumatra^ residentie Tapanoeli, afdeeling Mandaheling, aan de rivier Tjoebatoe. Patikejan, dorp op Java, residentie en distrikt Japara. Patikradja, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, regentschap en distrikt Poerwokerto. Patiloemboet, rivier op de Noordkust van het eiiand Batjan. Patimbon, dorp op Java, residentie Sa- marang, regentschap Kendal, distrikt Troeko. Patimoen, zie: Petemoe. Patimoeni, dorp op de Westkust van Nieuw-Guinea, ten Oosten van het eiiand Ka- ras, nabij Tandjoug Kaik. Patinang, dorp op Java,adsistent-residentie Krawang, distrikt Soemadangan, aan de Tjita- roem. Patingaloang, rivier op Celebes* West- kust, rijkje Sanrebone. Patinoe, meer in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Kahajan Tetigah. Patioe, landschapje op Celebes, in het Zuid- Westen van de Noorder-distrikten. Pati Pati, landschapje op Celebes, aan de Zuidzijde van de bogt van Tomini, op 0** 35' Z. Br. Het behoort aan den Sultan van Ter- nate. Aan de Noordzijde is er eene ankerplaats. Patir, dorp op Java, residentie Djokdjo- karta, afdeeling Goenong Kidool, distrikt Se- roanoe. Patireman, dorp op Java, residentie, re- gentschap jcn distrikt Cheribou. Patiro, rivier, dorp en kaap op Celebes' 733 PA. Westkust, aan de Oostzijde van het koningrijk Boni, op i'* 38' Z. Br. en 320^ 30' O. L. Patjak Gallang, zie: Padjagalan (Slagterij). Paljal, rivier op Jara, resideutie Eembang, afdeeling Bodjo jNegoro, op de grens der dis- trikten Temajang en Pelem. Fatjalang, zie: Padjalang. Fatjalan Kidool en -Lor, twee dorpen op Java, residentie Madioen, regentscbap en distrikt Magellan. Fatjang Sewoe, dorp op Java, adsistent- residentie Paljitan, in het Weslen van het distrikt Patjitan. Fatjao, eiland in den Wageoe-Misool- Archipel, ten Weslen van Nienw-Guinea, het- welk onder den Sultan van Tidore staat. Fatjjar, rivier op Java, residentie Kadoe, regentschap Temanggong, distrikt Djetis. Fatjar, dorp op Java, residentie en regent- schap RembaDg, distrikt Waroe. Faljar Klingy dorp op Java, residentie en regentschap Pasoeroewan, distrikt Waugkal. Faljar Iioewong, heuvel op Java, resi- dentie Banjoemaas, regentschap Tj Hat jap, dis- trikt Pegadingan, volgens de LAir6E hoog 965 RijnlaDdsche voeten boven de oppervlakte der zee. Faljaljan, dorp op Sumatra, residentie Ta- panoeli, afdeeling Mandaheling, distrikt Klein Mandaheling. Fatjeh, rivier en dorp op Java, residentie Kediri, afdeeling Berbek, distrikt Godean. Patjeh is het hoofddorp van het distrikt en gelegen op 11 Vj paal van Kediri en 3175 van Toeloug Agong. Fatjeiy rivier op Borneo's Oostkust, rijk Koetei, welke in de Torokpahoe valt. Faljekan, dorp op Java, om de Zuid der slad Soerabaja, op een partikolier land, met 445 zielen (1857). Fatjelongan, bosch op Java, residentie Pekalongan, regentschap Batang, distrikt Soeba. Faljen, dorp op Java, residentie Soerabaja, 63 palen van de stad, 567] van Qrissee en 53^/4 van Modjo Kerto. Fatjet, pasanggrahan op Java, residentie Soerabaja, afdeeling Modjo Kerto, distrikt Modjosari Kidool, 17 palen van Modjo Kerto, '52 van Soerabaja en 63 van Grissee, op de helling van den berg Welirang, 1600 Kijn- landsche voeten boven de oppervlakte der zee. Falget, hoofddorp van het distrikt Tjipoetri, op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, met een poststation, koffij- pelmolen en or/^i^-pakhuis. Fatjety dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Serang. Faljet, dorp op Java, residentie Kediri, afdeeling Ngrowo, distrikt Todong Agong. Fatji, kaap aan Java's Zuidkust, residentie oemaas. Fatjinan, dorp op Java, residentie en re- gentschap Madioen, distrikt Tjaroebao, op de westelijke grens. Faljinan, dorp op Java, residentie Ban- tam, Noorder B«genschap, aan het strand bi) Bantam. Fatjinan, dorp op Java, residentie Tagal, r^entschap ,Brebes, distrikt Boemi Ajoe. Faljinan, zoute bron op Java» residentie Preanger Eegentschappen, afdeelmg Soekapoera, distrikt Prigi. Fatjinan, dorp op bet eiland Madura, af- deeling Soemanap, distrikt Kota. Hier voont het Hoofd van Loewar. Fatjing, tinerts.-bevattende rivier of hi eiland Banka. Fatging, twee dorpen op Java, residentie Batavia, Ooster Kwartier, een op de zuid- oostelijke grens en een aan de Tjitaroeoi (in regie lijn), 10 palen benoordeu den weg naar Krawaug. Faljjing, dorp op Java» residentie Eemb&ng, afdeeling Blora^ distrikt Ngawen. Fatjingy dorp op Java, residentie Madioen, regentschap Ngawi, distrikt Sepreh. Falling, berg op Java, residentie Bembong, afdeeling Toeban, op de grens van de distriktea Singahan en fiengel. Faljingy kampong op Java, residentie Soe- rakarta^ behoorende tot de hoofdplaats, sabij den 1^ paal op den vreg naar Ngawi. Faljing, dorp op Java, residentie Djokdjo- karta, afdeeling Goenong Kidool, bij de ooste- lijke grens van het distrikt Awoe Awoe. Fatjiran, rivier en dorp op Java, resi- dentie Soerabaja, regentschap Sidajoe, distrikt Priedjik, op de ooslelijke grens. FatjirOy zie: Patiro en Petjiro. Faljitan, op zich zelve staande adsistent- residentie op Java, palende ten Noorden aa£ Madioen en Soerakarla, ten Westen en Nooid- Westen aan Soerakarla, ten Oost«n aan Kediri en ten Zuiden aan de Indiscbe zee. Patjitan, vroeger een tot de residentie Madioen beboo- rcnd regentschap, is bij resolutie der Indisehe B«gering van 6 Junij 1832 verheven tot eeoe op zich zelf staande adsistent-residentie, diecene uitgestrektheid heeft van 43 geographiscbe mij- len of 1,167 palen. Uet knd is sch^n en beu- yelachtig; het gebergte Pagar Goenong vonnt PA. 738 de Qooidelijke grens. De heuvelen bereiken eene hoogte van 2,000 Bijnlandsche voeten. De Qoe- noDg Lima en de Sepang zijn de voomaamsten. Langs de kust liggen de Patjitan-, Sc^ara Lama- en Pangool-baaijen. De rivieren zijn om hare ondiepten en zware brandingen niet beyaarbaar. Onder de voornaamste rekent men de rivier van Patjltan, de Koepang, Paugool en Lorrok. De Patjitan-rivier ontspringt op den berg Gadjahj neemt in haren loop verscheidene beken op, en ontlast zieh in de baai van Pa- tjitan. In het jaar 1836 is deze rivier verlegd, ten gevolge waarvan 1,200 bonws rijstland in het westelijk gedeelte der vlakte Tan Patjitan Tan loopend water voorzien zijn. De grond van Patjitan is zeer geschikt voor de koffij- en tabaksknltuur. Aan de steile klippen der zee "worden vogelnesijes ingezameld. Aan de Pangool-baai worden marmergroeTen, asphalt, steenkolen (van slechte hoedanigbeid), nitmnntende aardhars in overrloed en zwavel- ijzer gevonden. In Patjitan komt slechts ^^ne warme bron Toor, namelijk die Tan Karang Gajam; andere heeft men nog niet ontdekt. Ook bestaat er aanmaak van zout, "waarvan jaarlijks 240 kojang's* verbruikt worden. De handel Tan Patjitan kan niet gezegd worden bloeijend te zijn. De binneulandsche handel wordt Toomaraelijk door Chinezen gedrcTon en bepaalt zich tot buffels, tabak, boomwol, rijst, olie, groenten, Tisch en gevogelt«. De markten vorden druk bezocht. De invoer be- staat hoofdzakelijk in lijnwaden. De beToiking legt zich minder dan elders op Java op den landbouw toe, maar men treft onder haar bekvame goud- en zilversmeden, timmerlieden, -steen- en pottenbakkers en ijzer- smeden aan. Ook worden er katoenen goe- deren geweTen. De kustbewoners generen zich met de Tischvangst; de visch wordt, na ge- droogd te zijn, uitgeyoerd naar Kediri, Ma- dioen en Djokdjokarta. Aan de Pangool-baai worden Tele goede soorten van tripang ge- vangen. Door zware aanhoudende regens zijn in Pe- bruarij 1861 de riTieren in Patjitan buiten hare oevers getreden, en dat tot eene ongekende boogte, zoodat Tan Tele huizen ter naauwernood de daken nog zigtbaar waren. Zoo zijn in den nacht van den 21^^ op den 22^ Pebrurij, toen het water het hoogste steeg, in het dorp Ka- lisat (distrikt Patjitan) 32 woningen door den vrnterTloed medegesleept, terwijl 9 personen sijn medegcToerd tot 2 li 3 palen Ter. De geineenschap tusschen de distrikten Patjitan eii Semanten was verbroken, dewijl Tier houten brnggen waren vernield; ook de gemeenschap tusschen Patjitan en Koetjoer was gedurende twee dagen gestremd. Ter zelfder plaatse zijn eenige gebouwen zwaar beschadigd of Ternield en 10 bouws rijstTelden onder het met den stroom medegcToerde zand geheel bedolven. Niet minder heeft het distrikt Pangool Tan o o het water geleden, daar de padi gaga en de tweede gewassen grootendeels Tcrwoest, de ge- meenschap met de zout- en afscheep-pakhuizen, die op 2 palen Tan Pangool gelcgen zijn, ge- stremd, en de noodbmg oTer de Assam- riTier weggeslagen werden. De geleden schade, zoo- wel aan het te Teld staande gewas als aan Gou* Ternements en partikuliere gebouwen, wordt begroot op / 25,000. De adsistent-residentie Patjitan bcTat slechts ^e afdeeling, die een regentschap nitmaakt en Terdeeld is in de distrikten Patjitan (met 19,000 inw oners), Semanten, Pringkoekoe, Lorrok en Pangool, ieder onder het bestuur Tan eenen TTedono, Het gezag is in handen Tan eenen Adsistent-Resident, wien Toor het bestuur der inlandsche bevolking ter zijde staan een Regent, een Hoofd-Priester en een Hoofd- Jaksa, Met de strandTouderij in Patjitan zijn belast de Distriktshoofden van Pringkoekoe, Lorrok, Patjitan en Pangool. De sterkte der beTolkmg Tan Patjitan be- droeg : in 1856 99,703 zielen 0 1857 102,401 ^ ^1858 104,950 , , 1859 107,889 , M 1860 108,096 0 waarTan: a, Europeanen: in 1856 . . . , . . . 27 zielen , 1857 . . .. . . . 21 r 0 1858 . . . , . . 26 9 r 1859 . . .. . . . 28 # » 1860 . . .. . . . 27 r b, Chinezen: in 1856 . . . , , . . 159 zielen , 1857 . .. . . . 139 IT g 1858 . . .. . . . 169 f M 1859 . .. . . . 183 9 ,' 1860 . . .. . . . 177 # e. Arabieren en ax idere Treemde Ooster lingen : 731 tA. in 1856 .. r 1857 .. , 1858) M 1859 C .. M I860) </. Slaven : nihil 8 zielen nihil in 1856 , 1857 , 1858 V , 1859 C 0 I860) 8 zielen 8 , nihil zoodat de inlandsche bevolking telde: in 1856 99,509 zielen , 1857 102,219 , r 1858 104,755 , , 1859 107,678 ^ ^ 1860 107,892 , Zoo als men uit het bovenstaande zien kan^ konit de vermeerdering der bevolking nagenocg geheel voor rekening der inlandsche, waarvan het cijfer in 1860, in vergclijking met dat van 1856, eene vermeerdering aanwijst van 8,383 zielen of ruim 8'/j Vo> hetgeen over 4 jaren eene jaarlijksche toencming geeft van gemid- deld 2'/,, •/,. Onder die bevolking telde men aan land- bouwende huisgezinnen: in 1856 13,526 M 1857 ...... 13,988 ,  van ... . 18,312 bouws , a8,565Va r It 9 K 1857 1858 1859 1860 18,9917, «1,482 28,564 zoodat men per landbouwend hnisgezin heeft gehad: in 1856 ....... 1,,35 bouw § 1857 1858 1859 1860 1.33 1.29 1.40 1.74 Tcrwijl alzoo het cijfer der bouws per hnis- gezin in de eerste drie jaren afnemende is ge- weest, is het in de twee laatoie jaren aaiizie&- lijk to^enomen. Waarschijnlijk staat dit in yerband met de omstandigheid, dat de padi-oogst, geiijk wij la- ter zien zullen, in de drie eerste jaren nog al aanzieulijk, in dc beide laatste daarentegeu rrij schraal is geweest, zoodat de bevolkbg, tcr voorziening in de ontstane behoefte, hcUij ui; eigene beweging, hetzij op aansporing van het bestuur, er toe gebragt moest worden, om hue eigen knltuur uit te breideu^ door ontgimung vermoedelijk van nieuwe gronden. Behalve dat de landbouwende bevolking ran Fatjitan niet mim bedeeld is van Teldeo, zoo komt daar nog bij, dat nergena in deGoaTer- nements residentien op Java eene zoo ongiui- stige verhouding wordt aangetroffen, ah hier, tusschen de nitgestrektheid sawah's, die met het van de bergen afstroomend water kunnai geirrigeerd worden, en de velden^ wier bevodi- tiging afhankelijk is van de regeos. Over geheel Java had men yan het totaal der velden in 1860 bijna 53.84 ten boudeni aan sawah's en 46.16 ten honderd aan veldes afhankelijk van rcgens, en voor Fatjitan vas in 1860 de verhouding 11.27 en SS.73 teii honderd ; zoodat, terwijl over geheel Java de hoeveelheid bouws aan sawah's grooter vss dan die der andere bebouwbare gronden, in Fatjitan ter naauwemood een negende gededte der ontgonnen gronden uit sawah's bestoni Waarschijnlijk vindt dit zijne Terklaring in kei heuvelachtige of bergachtige van het terreui, waardoor het maken van waterleidingen, die eene groote oppervlakte gronds onder water kuuneu setten^ moeijel^kheden ondervindt. Van hare velden had de bevolking roor eigen kultuur beplant: a. met padi: in 1856 16,780 bonws M 1857 16,790V, # r 1858 ' 18,696V, » , 1859 21,872 # r 1860 20,877 b. met aardrruchten of andere gewassec: in 1856 1,060 bouws # 1857 1.716 M 1858 1,704 , 1859 3,549 , 1860 6,686 :h 'j Van do in deze beide jaren voor de teelt n: PA. 735 terwiji geheel onbcplant wjn gebleven: in 1856 471 bouws ^ 1857 59 r ^1858 nihil ^ 1859 60 ^ ir 1860 1,001 u Nadat, gelijk wij later sullen zien, de oogst van 1859 in dit gewest zeer slecht was ge- weest, en die van 1860 niet veel beter, is er wel icts vreeaids in, dat in het laatste jaar het getal bonws, dat onbeplant is gebleven, zoo belangrijk veel meer heeft bedragen dan in vorige jaren. Vermoedelijk zuUen wij daar- voor eene oplossing moeten zoeken in de mo- gelijkheid, dat de onbeplant gebleven gronden de moeite der bebouwing niet beloonden, of wel dat men als onbeplant heeft opgegeven, hetgeen geheel mislukt was, zonder raogelijk- heid voor eene tweede beplanting '). Terwijl akoo de landbouwende bevolking van Patjitan voor haren rijstbouw per hnis- gezin gemiddeld heeft gehad: in 1856 1.24 bonw , 1857 1.20 , , 1858 1.27 # t 1859 1.30 M ^M 1860 1.29 , blijkt de totale produktie te hcbben bedragen : in 1856 pikols 411,195 , 1857 0 591,002 , 1858 ....:. M 606,115 ^ 1859 r 224,058 , 1860 , 330,297 dat is: a. per bouw: in 1856 pikols 24.50V, r 1867 0 35.20 , 1858 , 32.36 ^ 1859 ^ 10.48 , 1860 M 15.82 b. per landbouwend huisgezin: in 1856 ....... pikols 30.40 , 1857 r 42.25 r 1858 # ^ 1859 w , 1860 , 41.16 13.56V, 20.08^5 tweede gewosscn ^ebezigde gronden hadden voor den r^stbottw reeds gedieud: in 1868 1,409 bouws ,1859 8,549 , *) In hare verslagen geeft de regering het ver- moeden te kcnnen, dat zoo iets meermalen plaats viodt. Ofschoon wij niet zoudcn durven ontkennen, dat de oogsten der twee laatste jaren ongun- stig, zeer ongnnstig zelfs zijn geweest, ligt er toeh, wanneer wij letten op een paar bijzonder- heden, die hier niet buiteu aanmerking knnnen blijven, iets vreemds in, dat, terwijl de oogsten der drie eerste jaren, vooral die van 1857 en 1858, allezins voldoende wareu, jnist die der laat&te twee jaren zoo bijzonder ongnnstig zijn nitgevallen. De eersle der door ons bedoelde bijzonder- heden is, dat vroeger in Patjitan geene land- rente werd geheven, maar daarentegen de koffij, welke elders, waar het landrente-stelsel werkte, betaald werd met /8V3 de pikol, aan het Qou- vernement moest worden geleverd tegen / 5 de pikol; maar dat juist met 1859 de kwijting der landrente in geld eenen aanvang heeft ge- nomen, tegen betaling der koffij op denzelfden voet als in andere residentien. Wanneer wij daarmede in verband brengen de tweede bijzonderheid, dat, gelijk door de regering in meer dan een van hare verslagen wordt beweerd, op de opgaven der bevolking van hare rijstprodnktie geen staat kan worden gemaakt, daar zij die niet naar waarheid op- geeft, — vermoedelijk, omdat daarnaar de aan- slag der landrente geschieit, — dan vermeenen wij niet zonder eeuigen grond te knnnen ko- men tot de conclusie, dat de oogsten van 1859 en 1860 wel niet voordeelig zijn geweest, maar ook dat de bevolking zich niet opgewekt zal hebben gevoeld, om het tegenvallen van die beide oogsten maar eenigzins te verkleinen. Nog vreemder wordt de asiak, wanneer wij, in het oog hondende, dat, wegens het berg- achtige van Patjitan, het verkeer tnsschendat en andere omliggende gewesten niet gemak- kelijk noch het invoeren van rijst aldaar anders dan kostbaar kan zijn, verder letten op de padi-prijzen, zoo als die in het hier behandeld tijdvak voor Patjitan worden opgegeven, te weten per pikol: in 1856 tusschen / 4.— en / 2.43 , 1857 0 M 4.51Va 0 u 2.06V, , 1858 0 , 4.13V, 0 0 1.80V, „ 1859 0 0 4.60 w 0 2.88 =9 736 PA. dat is gemiddeld per pikol: in 1856 / 3.21V, r 1857 » 3.-29 r 1858 # 8.— M 1859 , 3.74 Wanneer wij, aannemende wat algemeen aangenomen wordt, dat namelijk bij de pelling ') 46 7o verloren gaat, zoodat van 100 pikols padi slechts 54 pikols 6ens gestampt'e rijst of zoogenaamde bras gaha vcrkregcn wordt, de hier gegeven prijzen herleiden tot hctgeen een pikol rijst kan liebben gekost, dan Tcrkriigen wij voor den pikol bras gaba eencn gemiddeldcn prijs: in 1856 van .  . . . . M 6.93 ^ terwijl voor 1860 de prijs der ripty niet der ^adiy in het regeriugsverslag over dat jaar voor Patjitan wordt opgegeven tusschen / 5.50 en / 3.50, dat is gemiddeld / 4.50 per pikol. Wie zou, zonder van de door ons gegeven berekening der produktie per bonw en per landbouwend gezin lets te weten, uit de geringe variation der padi-prijzen gedurende de 4 eerste jaren en den zelfs vrij lagen prijs der rijst in 1860, ooit komen tot het vermoeden, dat dc drie eerste jaren zijn geweest jaren van over- vloed, en de beide laatsten van groote tc- kortkomst? Dc ruime oogsten van 1857 en 1858 kan men hier in geene aanmerking brengen tot ver- klaring der zeer gematigde prijzen der beide jaren ^an sleehten oogst; want ditdoendezou men den Javaan iets moeten toekennen wat hij op ZLJne tegenwoordige hoogte van ontwik- keling stellig niet heeft, — zorg namelijk voor den dag van morgen. Heeft hij overvloed, dan leeft hij er ook ruim van, meenende reeds genoeg gedaan te hebben,«4pet over te houden wat hij voor de bezaaijing van zijn veld in het volgend jaar noodig kan hebben. Met een produkt intusschen van 107, pikols per bouw in 1859 en van 15^/j pikols per bouw in 1860 kon de landbouwende bevolking, om hier niet te spreken van het daaronder niet begrepen gedeelte der inboorlingen, in hare be- ') Te weien, gelgk die door de bevolking ge- fichicdt met de padi io den rijstblok te stampen; doch niot met rijstpelmolcns, welke troawens in f utjitan niet te vinden zijn. hoefte aan rijst naauweli^ voortien voor eea derde in 1859 en voor de helft in 1860, ea moest das, gemerkt de moeijelijke communicatie met de omliggende gewesten, 200 niet eai belangrijk deel der produktie was Tcmregen, bepaaldelijk gebrek iian rijst zijn ontstaan. Wei kon tot leniging van dat gebrek ecnig- zins bijdragen de aanzienlijke tedt van tveede gewassen in die beide jaren, maar toch niet genoegzaam, om het kwaad geheel te doen op- houden. Wij hebben gezien, dat voor die tedt zijn gebezigd: in 1856 1,060 bouws M 1857 1,716 , # 1858 1,704 . , # 1859 3,549 ^ # 1860 6,686 t dat is meer dan in de beide jaren van otct- vloed (1857 en 1858) : in 1859 ongeveer. # 1860. . 1,840 boDws . 4,980 , Wanneer men daarbij nog in aanmerking neemt de mogelijkheid, dat niet het geheel (kr voor tweede gewassen gebezigde uitgestrekthdi gronds heeft gediend voor de teelt van dj^%^ of andere surrogaten voor de voeding, dui oJ men moeten toestemmen, dat dit meerdot niet heeft kunuen opwegen tegen de zoo gnote tekortkomst in de produktie van rijst; ves- halre er, naar ons iuzien, eeue groote male van waarschijnlijkheid bestaat, dat hier eeiie vrij bel&ngrijke verzwijging van de werkelljke hoeveelheid der produktie moot hebben plaaU gehad en dat wcl in verband tot de jnist is die beide jaren in werking gekomea regdidg eener kwijting der landrente in geld. Wij hebben gemeend de zaak eenigzins breed- voerig te moeten bespreken^ omdat bet ge- benrde, — indien de.gevolgtrekklngen, irdke wij daaruit gemaakt hebben^ niet ongegTo&d zijn, — eene der zwakste zijdeu van bet landrente-stelsel, de heffing namelijk, niet \an den groud, maar van den uitsb^ ea de waarde van den oogst, voor ons in een bel* der licht stelt. Die maatstaf van heffio^ (en wij moeten hierbij niet uit het oog verliezec, dat zij niet is eene lelasiing^ maar m dsL volsten ziu des woords huur tarn dem gnrnd"}, waardoor noch de bevolking noch eenigermftte 's lands geldelijk belang bevoordeeld wordt, kaa, naar het ons toeschijnt, tot niets leidea dss. knoeijerij en willekeur aan den eenea k&at PA. 737 en tot Terontsedelijking aan deu anderen kant der berolking zelve, wclke, daar zij nog te weinig ontwikkeld is om de zegeningen Tan eeuen behoorlijk geregelden maatschappelijken toestand op prijs te steHen en derhalve te be- grijpen, dat daarvoor groote kosten vereisoht wordeoy die niet anders dan door heffingen te dekken zijo, in die heffingen zelye veinig meer ziet dan aipersingen, welke men zoo 7 eel mo- gelijk kan en mag trachten te ontduiken« De vrij overvloedige rijstproduktie van Pa- tjitau in de drie eerste jaren van bet liier be- handeld tijdvak verdient overigens nog in zoo verre onze opmerking, dat in geen ander gewest op Jara eene zoo ongonstige verhouding^ gelijk hier, wordt aangetroffen tnsschen de sawaJu, die gdrrigeerd knnnen worden en uit dien hoofde Toor den rijstboaw zoo bijzonder wor- den op prijs gesteld, en de velden, "wier be- vochtiging Tan regens afhankelijk is; zoodat verre bet grootste gedeelte dier produktie beeft o o moeten bestaaiT uit pa^ gagctj of op de laatst- bedoelde gronden geteelde rijst. De aanslag der landrente beeft in de twee laatste jaren van bet bier bebaudeld tijdvak bedragen: in 1859 / 48,510 , 1860 , 75,362 dat is: tf. per bonw: in ]859 / 2.27 ^ 1860 M 3.61 b, per landbouwend buisgezin: in 1859 / 2.9375 , 1860 , 4.68V, en aangezien, volgens de door ons berekende middenprijzen, de waarde  Tolgen, dat van die waarde geheven is: in 1869 5.79 % , 1860 50.7 t Omtrent de teelt van tweede gewassen in dit gewest wordt ons in de regeringsverslagen weiiiig of niets medegedeeld. Alleen wordt in II. bet verslag over 1858 gesprokeii van genomen proevea met bet Orleans' katoenzaad, die niet mislukt scbijnen te zijn; docb in eene opgave, voorkomende in bet verslag over 1860 ') ten aanzien van de waarscbijnlijke resultaten der katoenteelt op Java wordt gezegd, dat die teelt in Patjitan nog boogst onbeduidend is. Terwijl in de drie eerste jaren van bet bier behandeld tijdvak, in verbouding tot de uitgestrektbeid der aan de bevolking toebeboorende velden, de teelt van zoogenaamde aardvrucbten en andere drooge gewassen geen gelijken tred beeft ge- bouden met bet overige Java, is bet waar- scbijnlijk, dat de toeneming er van in de twee laatste jaren in verl)and beeft gestaan met de toen vetkregeu ongunstige rijstoogsten, en dat men dua, zoo niet gebeel, zicb tocb grootendeels beeft bepaald tot de teelt Van voedingsmiddeleu ter voorziening in bet bestaande gebrek aan rijst. De ,a%ezonderde Hgging van Patjitan en de moeijelijkbeid van communicatie met andere residentien, waarin evenwel door den aanlog van eenen nieuwen postweg tusscben Ponorogo en de boofdplaats Patjitan eenige verbeteriDg schijnt te zijn gekomen '), doen vermoeden, dat de bevolking weinig zal bebben verbouwd, dat niet voor hare eigene, dadelijke behoefte moest dienen. In ons aitikel over de teelt van kokos- noten ') bebben wij aangetoond^ dat op Java weinig gewesten scbijnen te zijn, waar die teelt met zoo veel suoces als in Patjitan plaats beeft. Met verwijzing tot dat arti- kel, betwelk evenwel niet verder loopt dan tot en met bet jaar 1858, zullen wij kun- nen volstaan met de eenvoudige opgaaf van betgeen dienaangaande uit latere regerings- verslagen blijkt. Terwijl bet getal vrucbtdragende klapper- boomen op ultimo December 1858 bad bedragen 127,604 worden daarvan later de volgende cijfers opgegeveu: op ultimo December 1859 .. , M , 1860 • • • . 147,500 . 204,960 en aangaande den jongen nog niet vrucbt' >) Zie op pag. 112 en 113 der of^clele ailgaaf. >) Zie kei ministerieel vertlag van 1860, pag. 160, ouder de rubriek MadioeD, S) Zie op het woord Xokospalni, pag. 246 van dit Deel. 47 738 PA. dragenden aanplant, die op tiltimo December 1858 telde 201,842 boomen vinden wij vermeld dat deze hestond : op ultimo December 1859 uit 204,600 # w , 1860 , 168,253 De groote vermeerdering van den vrucht- dragenden aanplant in 1860 verklaart de ver- mindering in dat jaar van den jongen aan- plant, waarvan de vermindering door overgang tot de eerste kategorie sleclits door eene bij- planting van 25,000 boomen was vergoed ge- worden. In verhouding tot de sterkte der be- volking is het cijfer barer klapperboomen zoo groot, als men maar in weinige gewesten op Java zal aantreffen. De niet zeer hooge prijs der klappernoten tegenover den vrij belangrij- ken prijs der daaruit vervaardigde olie, doet ons vermoeden, dat in de bchoefte der bevol- king aan noten vrij wel wordt voorzien, maar dat daarente^en de bereiding van olie onder haar nog te wenscheu overlaat. Ook het getal buffels, rnnderen en paarden, hoezeer daarin weinig of geene vermeerdering heeft plaats gebad, is bier, in verhouding tot de sterkte der bevolking, zoo aanzienlijk, als maar in weinig gewesten op Java aangetrof- fen wordt. Volgens de regeringsversiagen be- droeg dat 1°. der buffels: in 1856 mannetjes. . 9,582 wijfjes 22,101 31,633 » 1857 mannetjes. • 10,531 wijfjes 21,809 » 1858 mannetjes. . 10,998 wijfjes. ..... 23,124 w 1859 mannetjes. . 10,135 wijfjes 22,783 32,340 34,122 32,918 » 1860 mannetjes. . 8,979 wijfjes 22,832 2*. der runderen: in 1856 stieren. . . 4,285 koeijen 11,355 ^. 15,640 in 1857 stieren. . . 5,922 koeijwi 10,122 # 1858 stieren. . . 6,062 koeijen 10,602 y 1859 stieren. . . 5,78S koeijen 10,412 9 1860 stieren. . . 5,441 koeijen 10,524 16,044 16,664 16,200 15,<^ 3°, der paarden: in 1856 hengsten. . 3,772 merrien 4,837 9 1857 hengsten. . 3,481 merriSn 4,791 8,609 8,273 , 1858 hengsten. . 3,692 merrien 4,981 M 1859 hengsten. . 8,403 merrien 5,007 , 1860 hengsten. . 3,483 merrien 5^957 8,673 8,410 im Koffij en peper zijn de eenige artikdeL, welke hier ten beheeve van het GouremefliEa^ geteeld worden. In het artikel over de Koffij, waaria v^ de resnltaten dier teelt gedurende de jaren 1854 — 1858 hebben ondersocht, is het geUe- ken, dat Patjitan, wat den meest voordeeLigeo pluk betreft, de vijfde stond in de hj der koffij producerende residentien van Java, zijade er in dat tijdvak 6^n pikol koffij goniddtii van 155 vruehtdragende boomen veikregeiL Naar de produktie per gezin evenwel, die se- middeld 2.22 pikols 's jaars had bedragea, stond dit gewest het twaalfde, in verbaod tot het minder getal vruehtdragende boomen, dat 31,811 i een gezin hier te plukken had gehad, te wets " ' gemiddeld 's jaars 344 boomen. In datzeific tijdvak had dc koffij plant^nde bevolking voc: hare produktie 's jaars gemiddeld / 12.31 per gezin genoten. Aan dc sedert in het licht versdieBCii r(s«* PA. 739 ringsverslagen over 1859 en 1860 ouileenea wij, ter aanvulling van hei vorecstaaude, nog het Yolgende: Het getal huisgezinnen bij de teelt werkzaam heeft bedragen: in 1859 12,133 » 1860 12,034 die geproduceerd hebben: in 1859 pikols 19,866.68 ^ 1860 w 32,120.14 geplukt: in 1859 van 4,235,523 vruchtdragende boomen , 1860 ^ 4,309,155 ^ , terwijl de genoten betaling Leeft bedragen: in ] 859 / 194,744.19 , 1860 , 334,230.88 Daamit blijkt: 1**. dat de produktie per gezin heeft be- dragen: in 1859 pikols I.63V4 , 1860 ^ 2.67 en gemiddeld over de beide jaren 2.15 pikols; 2^ dat het getal vmchtdragende boomen, Yoor den pluk van 6en pikol benoodigd, is ge- weest: in 1859 mim 213 boomen , 1860 , 134 , en over de beide jaren berekend ruim 164 vruchtdragende boomen; 3"*. dat de betaling, per huisgezin genoten, heeft bedragen: in 1859 / 16.05 , 1860 M 27.77 en gemiddeld over de beide jaren / 21.89 ; 4*". dat een koffijplantend huisgezin te pluk- ken heeft gehad: in 1859 niim 349 vmchtdragende boomen , 1860 ,358 , if en gemiddeld over de beide jaren bijna 354 vruchtdragende boomen. Uit die berekening zien wij, dat in verge- lijking met het tijdvak van 1854 — 1858 de kof&j teelt in Patjitau in de daarop volgende twee jaren niet is vooruitgegaan wat betreft de produktie per huisgezin en per vruchtdra- genden boom, in weerwil van de hoogere be- taling, die de bevolking per gezin en per pikol koffij heeft genoten. In verband tot de resul- taten van ons ouderzoek in het bedoeld artikel, waarbij wij aangetoond hebben, hoe bijkans zonder uitzondering vermeerdering van werk- zaambeden bij de teelt en vermeerderde aan- plant van paggarkoffij, d6£r waar gebrek aan goede gronden voor geregelde tuinen deze ka- tegorie van aanplant dreigde te verminderen, als de ware redenen moetcn worden besohouwd voor de steeds ongunstiger wordende oogsten, komt het ons voor, dat 00k hier die beide re- denen allezius geldig zijn. Gemiddeld toch had het getal koffij boomen, zoo jonge als vruchtdragende, per huisgezin te onderhouden, bedragen: AUW7B . . • 1855 . .. • • • . -xuv . ... 500 1856 . .. . ... 531 1857 . .. . ... 536 1858 . .. . ... 545 Bij die toeneming evenwel is het niet ge- Ueven, want het blijkt, dat die cijfers zijn geweest : in 1859 ....... 551 , 1860 579 of 100 boomen meer dan in 1854. Ook hier heeft men den aanplant in geregelde tuinen niet kunnen nitbreiden, evenwel niet wegens gebrek aan geschikte gronden, maar waarschijnlijk omdat de aanplantingen reeds meer dan genoeg verwijderd waren van de woonplaatsen der bevolking, om elke uitbreidiug hoogst bezwarend te maken, en dit heeft ook hier, zoo het schijnt, geleid tot het aanmoediffen, gelijk het heet, van het meer en meer planten van paggerkofBj. 47* 740 PA. Terwijl toch deze kategorie van aanplant geteld had: op ultimo Maart 1855 vruchtdragende boomen 188,935 # t jonge M # 1856 vruchtdragende m jonge # B 1857 vruchtdragende # jonge g 9 1858 vruchtdragende # jonge # 9 1859 vruchtdragende g jonge g 160,033 172,401 144,715 153,313 278,937 248,122 348,96S 420,523 484,115 542,847 627^43 339,400 389,534 348,406 ^^ vinden "wij voor de twee volgende jareu daarvoor opgegeven de volgende ej|fen op ultimo Maart 1860 vruclitdragende boomen 260,236 jonge » t 1861 vruchtdragende n jonge K • • • • 306,297 477,349 651,772 737,585 958,069 Hier schijnt dus de aanmoediging hare uit- werking niet tc hebben gemist; hoezeer ook^ hier kan aangetoond worden, welke ongelukkige resultaten die paggerkoffij voor de bevolking moet hebben gehad, vooral wegens den ver- loren arbeid, daaraan besteed. Het volgende kan dit in het helderste licht stellen. In weerwil dat de jonge aanplant had bedragen : op ultimo Maart 1855 160,033 , , 9 1856 248,122 zoodat er stof genoegzaam voorhanden was, om den vruchtdragenden aanplant op de eenmaal be- relkte hoogte te houden, zden wij dezen laatsten verminderen, van 188,935 op ultimo Maart 1855, tot 144,715 op ultimo Maart 1857 of twee ja- reu later. Wanneer men bij dat cijfer voegt de op hetzelfde oogenblik aanwezige jonge boomen ad 339,400, zoo had vier jareu later, of op ulti- mo Maart 1861, de vruchtdra- gende aanplant moeten tellen 484,116 boomen In stede van dien vinden wij het getal vruchtdragende boomen bij de pa^erkoffij op het laatstgemeld tijdstip op- gegeven op 306,797 r of. 177,818 boomen minder dan redelijkerwijs had kunnen verwacbt , worden. Doeh wij hebben de ongelukkige resultaten van dat streven naar uitbrdding der aanplu- tingen zonder te vragen naar geschikthieid der gronden, naar genoegsame mimie van bes^- bare gronden, of naar hetgeen per hoisgeDH kon worden gepresteerd, in het artikel £off j in een veel te helder Ucht geplaatst, om Doe noodig te hebben langer hierbij stil te sfaan. De hoogere betaling, die dc bevolking voor hare koffij heeft genoteu, staat in verband ojet de invoering in 1859 van de k wij ting na landrente in geld, waarmede gepaazd ging dc betaling der koffij op den voet van andot resideutien, waar het landrentenstelsel verkte. Naar de resultaten van de jaren 1859 fn 1860 is het moeijeiijk na te gaan, of en in hoeverre de bedoelde verandering al dan i&et voordeelig is geweest voor de Pai|itaBsdse koffij plantende bevolking, omdat de in die jaia door haar opgebragte landrente, uit hooSJe van de ongunstige rijstoogsten dier beide jaren, gering is geweest, en derhalve tegenover de verhoogde betaling der koffij niet wel in re- kening kan worden gebragt; terwijl buit^dicB, daar van de landbouwende bevolking in 1SS9 en 1860 slechts 75 % bij de koffijteelt waiea PA. 741 ingedeeld, het niet waarschijnltjk is, dat het geheel der te betalen landrente is geweest Toor rekening der koffij planters en linn aaadeel daarin moeijelijk met eenige zekerheid kan worden berekend. De peperkultuur, die^ voor zoover zij op Java, ten behoere yan het Gouvernement plaats yindt, haar einde schijnt te naderen ^), is hier ook merkelijk in verval. Daarbij zijn ingedeeld geweest: in 1859 .... 3,206 huisgezinnon r 1860 .... 1,524 , die tevens gez^ worden tot de koffij plantende bevolking te behooren. Het getal ranken bedro^: in 1859: vruchtdn^ende boomen 98,421 jonge M ... 113,600 212,021 in 1860 »): vrachtdragende boomen 40,370 jonge 0 • 500 41,370 waarvan is verkregen eene produktie: m 1859 pikols 366.40 , 1860 , 915.33 ▼cor welke door de planters is genoten eene betaling: in 1859 van .... / 1,832.09 , 1860 , . . . . , 4,526.33 Daaruit blijkt, dat e^n pikol peper is ver- kr^en : in 1859 van 269 rruchtdragende ranken , 1860 , 45 ^^ „ •} BebaWe in Patjitan, bestaat zij nog, b^jkans al- leen in naam, in de resideatie Bautam. De geheelc inCrekkiog schjjot io overweging te zgn, nadat eene verhooging van betaling ran het produkt gebleken moet zijn niet te hebben bijgedrageo tot vermeer- dering der produktie. *; De gevreldige Termindering zoo der vrucht- drageode aid jonge rauken in 1860 wordt'in het rc^ringsverslag over dat jaar toegeschreven aan ziekte onder het plantsoen en uitputting van den grond. en g^middeld de betaling heeft bediageu / 5 per pikol. Een opmerkelijk verschijnsel is het, dat, ter- wijl de Gouvernements peperteelt op Java overal kwijnt, zoodat de finale intrekking daar- van, nadat die reeds in Kediri had plaats ge- had, een punt van overweging uitmaakt, yoI- gens het getuigenis der regering de teelt van staartpeper in de bergdistrikten van Bageleu en Banjoemaas voor eigen rekening der bevol- kiug toeneemt, ten gevolge van de hoogeprij- zen, door Chinezen bij inkoop daarvoor besteed. Reeds bij het artikel Kediri, waartoe bij deze wordt verwezen '), hebben wij daarover onze meening gezegd. Paljitan, hoofdplaats van de adsiatent-resi- dentie en het distrikt Patjitan, aan het mid- den der baai van dien naam gelegen, op 8** 15^ Z. Br. en 111* V 15" 0. L., 47 palen van Ponorogo, 66 van Madioen, 85 van Soerakarta en 118 van Kediri. Zij is aan drie zijden door steil gebergte ingesloten. De ligging is fraai, doch eenigzins moerassig, waardoor het oord voor ongezond wordt gehoaden. Patjitan is de verblijfplaats van den Adsistent- Resident en den Regent en verder van eenen Kommies eu Oriffier bij den landraad, eeu "Rooi^-Djaksa^ Koo^d- Pan(jfhoeloe, een Notaris en algemeenen Outvanger, een Yendumeester en Ambtenaar van den burgerlijken stand, een algemeen Pak- huismeester, een fungerend Kommies-Ontvan- ger der inkomeude en uitgaande regten en een fungerend Haveumeester. Wijders zijn te Patjitan een agentschap der Samaraugsche wees- en boedelkamer, een zontverkoop met Pakhnismeester, een Postkommies en een ker- kelijk Gecommitteerde gevestigd. Er is een klein fort, te Tandjong, met eene geringe be- zetting onder een Offider. Zij behoort tot de tweede groote militaire afdeeling, hoofdkwartier Somarang. De geneeskundige dienst wordt waargenomen door eenen Officier van Gezondheid. Er is eene Gouvernements school, waarvan de scholieren uitmunten door orde, leerlust en verstanddijke vermogens. In 1840 is er eene gevangenis gcbouwd. De Europeanen behooren onder de jnrisdictie van Samaraug. Voor dc inlanders is er een landraad, wiens vonnisseu aan de revisie van het Hoog Geregtshof on- der worpcn zijn. De baai van Patjitan, met het middenpunt op 8" 15' Z. Br. en 111** 3' 22" 0. L., en met ) Zie op pag. 101 van dit Beel. 742 PA. de monding tusschen de punten Karang Se- maooe en Penambon, ligt in een eenzaam, on- herbergzaam oord. Zij is zuiver, behalve eeuige klippen aan de oevers. De waterstaud is tot 13 vadcDien. Aan de baai staan een koffij- en eeii zoutpakhuLS. Er is een laug hoofd in zee gebouwd, waarover de produkten 'vervocrd worden naar de praauwen, voor welke het on- mogelijk is om bet strand, uit hoofde der branding, te naderen. Verder op kunnen de groote schepeu ankeren, vaarheen de lading met praauwen vordt aangebragt. Patjjoel, dorp op Java, residentie Kembang, afdeeling en distrikt Bodjo Negoro. Patjoengan, gehucht op Java, aan de Noordkust der residentie Bezoeki, hetwelk tij- delijk bewoond wordt. Patgogejan, dorp op Java, residentie Sa* marang, regeutschap Kendal, distrikt Perboean. Patgong, dorp op het eiland Bali, rijk Tabanan. Patjorran, post op Java, residentie en re- gentschap Bezoeki. Pato, kaap aan de Noordkust van het eiland Soembawa. Pato, dorp op Java, residentie Pasoeroewan, afdeeling Malang. Pato, poststation op Java, residentie Pa- BoeroewaUj regentschap Bangil. Patoe, zie: Silebar. Patoea, zie: Patoeha. Patoean, dorp op Java, residentie Bagelen^ afdeeling Ambal^ distrikt Poering. Patoearam, dorp op Java, residentie Che- ribon, afdeeling Koeningan, distrikt Tjawi Gebang. Patoedja, onderdistrikt, rivier en dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Tjiringin, distrikt Tjibilong. De rivier verdcelt zich bij het dorp in twee takken en ontlast zich later in de Hanojang. Het dorj) Patoedja ligt Wf^ paal van Tjiringin, 62 van Lebak, 7(fiU ^*^ Anjer en 92^4 van Serang. Patoedja, riviertje op Java, residentie Preanger B^gentschappen, afdeeling Soekapoera, dai eau het Zuiderstrand in het distrikt Ka- rang in zee vloeit. Patoedja, rivier op Java, adsist^nt-resi- dentie Buitenzorg, die zich met de rivier Karang vereenigt. Patoedjo, dorp op Celebes' Westkust, in het Zuid-Oosten van het rijkje Sopfeng. Patoegeran, zie: Petoegoeran. 