Proeve eener Japansche spraakkunst
Het al of niet gebruik maken van bet comma (>) en bet punt (o of •) is aan bet goedvinden van den scbrijver overgelaten. In oude drukwerken vindt men alleen o of • als punt en als comma. Sommigen bezigen o 00k aan bet begin van enen nieuwen zin, en vangen dus met een punt aan; terwijl anderen met betzelfde oogmerk eenenigzins groote- KATAKANA. Ten kring, Q, of een A plaatsen. Het comma ( >) staat regis van de letter (bijv. ^), terwijl het herhalingsteeken op de middellijn der letterrij geplaatst wordt Het beginsel om in bet schrift; de woorden van elkander afte scheiden, wordt bij het schrijven met Kdtakdna vaak uit bet oog verloren, en men schrijft de kdna'teekens van eenen geheelen zin op gelijke afstanden. Het gevolg daarvan is, dat het voor een' ongeoefenden hoogst twijfelachtig wordt, hoe hij een vijftig- of honderdtal elkander opvolgende Aana-teekens in woorden te verdeelen heeft. De invoering onzer schrijfwij- ze, welke de woorden afzondert, zal dus een groote stap tot verbetering van het Japansche schrift zijn. Over de waarde der ATana-teekens. De oorspronkelijkke waarde der kdnas blijkt uit hunne stelselmatige rangschikking naar de spraakwerktuigen, waardoor zij voortgebragt worden. De rangschikking, door Japansche geleerden zelven aan het Brahmaansche letterstelsel onleend, is volgens Japansche bronnen *) als voJgt: 1. Gehemelteklanken >). y* a. ^, i. ^J?, oe. X, e (je). TJT^ 0. 4^, ki. ^, koe. f^yke. 17, ho. ^, ti (tsi). $^, toe (Isoe). 7^, tc. 1^, to. ^, wf. ^, noe. ^, ne. J^ no. ^, fa (va). }^, fi (vi). }7, foe (voe). »^s, fe (ve). 7j>, fo (vo). ^, mu /^yinoe. ^ytne. t^mo. ^ • ». ZL.joe. X, je. 3yjo. ^), Tu Jl/y roe. I/, re. D, ro. ^, wl "f^y woe. jC» tt^c* ^» ^0. *) Wa-Kan Sett'joo moe mm boekoero, bl. 38, r., watr de viisprtak van het Sanicrit lettenteliel met Japanich Katakana is opgegeven. 2. iJ.ka. 3. Tongklanken >). 1)", «a. 4. :^, to. 5. ^, m. 6. Lipklanken '). )\f< 7. "^ytna 8. Gehemelteklanken. '^.A 9. Tongklanken. y,ra. 10. Lipklanken. ^y wa. OYER DE YOGALEN. 11 Naar deze volgorde zijn de woordenboeken van de oud- JapaDsche taal gerangschikt. OPMERKINGEN OVER HET JAPANSCHE KLANKSTELSEL EN ZIJNE UlTDRUKKING MET ONZE LETTERS. Ten einde ook bjj de vereeniging met ons schrift de aan bet Japansche letterechrift eigene plaatsing der letters onder malkander te kunnen behouden , worden de Japansche draklettert van bier af aan op zjj gelegd. Zie de noot van bladz. I dezer inleiding. A. OVER DE YOGALEN. Zooals uit de Yoorafgaande tafel blijkt, was er oorspronkelijk een onderscheid tusschen H , je (e), en \i^9 we^ tusschen "x-, f, en ;^» tt^, en tusschen 'j^, o, en FN > u'o, en zonder tYvijfel was deze onderscheiding in bet wezen der spreektaal gegrond. Thans wordt zij niet meer in acbt genomen; men verwisselt deze klankteekens onderling, en uit bet Japanscbe scbrift kan niet meer met zekerbeid worden opgemaakt, of men je of we, i of men of wo dient te lezen. Men beef; dan ook in Japanscbe woordenboeken, die volgens bet Irava geordend zijn, van de orderscbeiding dezer klanken afgezien, en de woorden beginnende met H » J^» onder een boofd, betzij onder H of onder tH vereenigd, even zoo de woorden beginnende met *J^,, of FN, wo, onder deze of gene letter, terwijl men de orderscbeiding van gebeel opgaf en baar tot de v» *terugbragt. De eenige gids, die nog eenig licbt over de oorspronkelijke uitspraak zou kunnen werpen, is bet oude Gbi-nescbe kana'Schrift, waarmede in bet Nippon sijo ki Japan-scbe woorden gescbreven zijn. Voor etymologiscbe nasporinigen is dit van belang. Daar de zuivere e en oe, zoo als ze, op zicb zelve staande, of als eerste letter eener syllabe in bet Nederlandsc Borden uitgesproken, den Japanees vreemd zijn, en door eenen weifelenden klank vervangen worden, die tusseren ons je en ween en oen en woe bet midden boudt, schrijfl OVER DE VOCALEN. Men ook onverschillig H /- (Jedo) of M ^ (Wedo, £do) en spreekt het eene als Jeddo^ het andere als Eddo uit ') — Onze geslotene e (als in berg, weg) en de scherpe korte e (als in bel, wel), als ook de Fransche u komen in de Japansche uitspraak niet voor. H en H worden niet alleen onderling verwisseld, maar op het een woord ook voor geplaatst, ten ge-volge waarvan voor "Jedowaarts" de vormen H /. "Jedowe" (Jedowe) en Y^ A \'^ (Jedowe) elkander afwisselen. Over de "Japansche taalkundigen van den vroegeren tijd hebben den naklank (Anuswara") van het Sanscrit onderscheiden in eenen gehemelte-, tong- en lipklank en daarvoor "Jep," "n" en -< "m" in de plaats gesteld. De slotklank ng van Chinese-be woorden, dezelfde als ons ng in hing, werd van den beginne af aan door "Ps" aangeduid en het Chinese-be door "It", ra-oe uitgedrukt. Zonder twijfel sprak men dit aanvankelijk als ra-ng uit. Later evenwel heeft men, bij toenemende onkunde van den aard van het Chinese-be klank-stelsel, de dwaasheid begaan, om den voor de Japansche taal geldenden regel, dat f^ ", aoe, of tK r\ » avoe, in de uitspraak overgaat in eene Lange d, ook op het Ghinesche klankstelsel toe te passen, en irs -^, ra-oe, dat oorspronkelijk bestemd was, den Ghineschcn klank Idng uit te drukken, als rd of roo uit Volgens eene roedeeling van von sibbolo {Epitome L Jap. bl. 86) '^komt onse zaivere e alleen voor in de woorden ; e, broeder ; e, baai ; eda, taak, en troe, kr|}gen." Daar de naam Jedo uit VT* «, baai en M, to, deur, is samengesteld, diende men Edo te Bchryven, zoo all dan ook de Engelichman William adams in eenen brief van 23 October 1611 Eddo schreef, ware niet de Bchrijfwyze /p<?o na de algemeen gebruikeiyke. In bet Nagasakische handschrift is de klank e doorgaans door eh nitgednikt en meh , iMk in plaats van *i<^ , me (oog), A> , ke (haar), gesteld, met welk doel ? , is mQ onbekend. Daar in het Japansch van geen IVitarga, of aspiratie op het einde van een woord, spraak is, heb ik gemeend de overtollige A, by het uitgeven vaji het handschrift te moeten ach- terwege laten, te meer, d«ar de schrijfwyze meh, keh enz. onnederlandsch is. >) Het pnnt als teeken van dezen naklank werd door hen 2^ 3hO ^^^'V ^^ fS^ noemd. OVER DE VOCALEN. OVER ELISIE VAN i EN 0€. 13 te spreken en ten laatste zelfs als H (^oo) te schrijven. Zoo verdween uit de Japansclie uitspraak van bet Ghineescli de slotklank ng: het onderscheid tusschen Idng (golf) en Ho (oud) ging verloren; want beide klanken worden door lis -Cs, raoe aangeduid en als roo uitgesproken, en de Japansche uit- spraak van het Ghineescb leverde eenen hersenschimmigen , zelfs voor Japanezen onverstaanbaren tongval op i). Over dubbelklanken en bunne ineensmelting. Vocalen die elkander opvolgen, versmelten niet tot dipb- tbongen: ai^ ei, ot, oei worden als at, ei, oi, oei uitgesproken. Aoe (of avoe)^ ooe (of ovoe) gaan in de uitspraak over in eene lange o, die wij door oo, of ^ uitdrukken, terwijl eoe in de uitspraak ed wordL Of er uitzonderingeu en regelen daarop bestaan, is mij niet bekend. De vraag is evenwel van bet boogste gewigt met be- trekking tot den werkwoordelijken sluitvorm. (Zie bladz. 137). De aanwijzing of de aoe^ ooe^ en eoe van een bepaald woord als aoe^ ooe^ eoe of als oo en eo wordt uitgesproken, zou, onder beboud van de oorspronkelijke scbrijfwijze, eenvoudig kunnen gegeven worden door in bet eerste geval aoe, ode, eoe, /^to* <*>• ^■^.» in het tweede aoe, eoe, eoe te schrijven. Over de auderdrukking (elme) van de vocalen / en OE. I en oe hebben in zekere bestanddeelen van sommige woor- den eenen zoo zwakken klank, dat ze als toonloos kuonen be- schouwd worden. De Japanees spreekt zijn /^ I^Si > ^t^ (bene- den) uit als sta; jN ^ ^ /vi C » watakoesiva (ik) als watdksa; m ;t:js, joko^ (wel) als jok; ^f i^ ^ Jr K '^ ^ ^ ^ ^ » ^nasi, masoe, numta, als mdsi, mas, mdsta; tatsoe (draak) als tats; jo- moe (lezen) als jom; naroe (zijnde) als nar; tsoekoeri (maken) als tskderi. Deze verzwakking of rust eener Vocaal ook in het schrift aan te duiden, is nog in geen Japansch brein opge- Mynt inziens ia het onmogelyk, dat een Chineache tekit, als die naar de Japanache ultapraak door een' Japanees wordt gelesen, door eenen anderen Japanees kan worden verataan. OYER ELISIE TAN I EN OE. men, en het kon zoo ligt geschieden door een punt ter lin- kerzijde van de kdiakdna-lettev te plaatsen en aldus /^ Z^, sita van /vi 15^ sta te onderscheiden. Het is vooral de sluitende oe der verba, en die der adver- bia uitgaande op j^ (^oe), als ook de oe der korte Chinesche lettergrepen sluitende met J^ (koe) en I^ (tsoe), die topnloos word t. Daar de toonloze i en oe in het Japansch een wezenlijk bestanddeel der woorden uitmaken en tot hunne onderken-ning noodig zijn, zoo is het ook noodig, ze in geschriften, die op eenige wetenschappelijke waarde aanspraak maken, mede uit te drukken. Al klinkt ffj -^, milsi (weg) en fO '^^ milsoe (drie) in den mond van den eenen of anderen Japanees als nUts; in ons schrift dienen wij, omdat de Japanees het ook doet, beide woorden te onderscheiden en dus milsi en mitsoe te schrijven; wil men echter de zwakke vocalen als zwak of toonloos kenmerken, dan gebruikt men accenten en schrijft mts^. De bedelde onderscheiding wordt ook gevonden door apocope alleen op de oe, uiet ook op de i toe passen en terwijl men tnitsi, mid of mit^ voorbeholdt, twite of zelfs mils in plaats van r^J ^ te schrijven. Alleen bij de eenlettergrepige korte woorden van Chineseclien oors prong, zoo als Pi ^9 kok (land, staat), D '^ « rok (zes), ^ ^ ^ » gwats (maand), hebben de slot letters J^ en ^ de waarde van de bloote consonauten k en te (oor-spronkeHjk t). Wij komen daarop later terug. B. OVER DE GONSONANTEN. Wijziging der consonanten. De gehemelteklank k, de tongklanken « en ^ en de lipklan-ken f (v, h) zijn voor wijzigingen vatbaar; k wordt g (ng), de scherpe 8 wordt tot eene zachte z; t tot d; f tot h en p. Deze wijzigingen worden in liet Fira- en Katakana'Schrifi door bij-gevoegde punten of door een ringetje als volgt aangeduid. •F?* 4^» +f-. n, ^, ka, ke, ki, ko, koe. f^, ^. +(-. n, %s, gO'. ge, gi, goe. 4^. P' f^f >S, K,, sa, se, si, so, so, so. ^, 4J, -g^, >\, ^, za, ze, zi, zo, zoe. ^•. IK» Sh» f^.  bijgesebreven is, bloot door de letters g, z, d, en 6 aanduiden, zonder anderen de vrijbeid te willen betwisten van ng, ns, nd, o( mb te scbrijven. Ter wille van overeenstemming ware bet ecbter wen-scbelijk, dat men zich tot de scbrijfwijze g, z, d en b bepaalde, aangezien zij bet meest gebruikt wordt. Daarom scbrijf ik voor - R 4^ +j- en.:J Its /- Nagasaki en Firado, boewel de oude scbrijfwijze Nangasaki en Firando de Japansebe uitspraak nader bij komt. Het verdient opmerking, dat de Koreers, wanneer ze met bun letterscbrift Japansebe woorden «chrijven, If^ (nt) voor Japansch d, en Otl i^P) ^^^^ Japansch 6 bezigen en Op de versmelling van n met va is door mij de werkwörde. Opmerkingen over de uitspraak en schrijfjärze van sommige Gonsonanten. De Japansche uitspraak, merkt kaptein golownin ») op,— en zijne opinierking is van gewigt» daar hij, zoo als hij zelze zegt, »door liet verbod der Japanezen om hunne taal te mogen leeren schrijven, geene gelegenheid had zich met hun schrift en hunne gramma tika bekend te maken;" — » de Japansche uit-spraak, zegt hij, is voor ons Europeers uiterst moeijehjk. Er zijn lettergrepen, die niet zoo worden uitgesproken, als ons te of de, maar als een klank tusschen beide, dien wij echter vols trek t niet konden voortbrengen. Zoo zijn er ook klanken, die het midden houden tusschen be en pe, sse en sche^ ge en (Hoogd.) che, en che en fe" Koe? of Koe? Van de gehemelteklanken vereischt, koe, eene nadere toelichting. In de zestiende en zeventiende eeuw en v66r E. KEMPFER, schrevc n de Hollanders en andere reizigers, als ook de Portugesche en Italiaansche zendelingen in woorden, die ze uit den mond van inboorlingen hebben opgeteekend, koe {cu, qu) en goe (gu) voor ^ en -^. Zoo Francois ca- RON 3), die, in het gezelschap van Japanezen opgevoed, Ja- panseh had leeren spreken. Hij schreef in zuiver Japansche woorden, volgens de Fransche schrijfze, cou of kou (= koe) voor ^, en gou (== goe) voor J^, zoo als in couni (^ ll • koeni, land), en Koemamotto voor ;^ Jy vP A • Koemamoto, d. i. berenzetel, naam der hoofdstad van Figo. De ^, wan- neer zij tot slot letter eener korte Ghinesche syllabe dient, >) Zie bltdz. 145. *) Begebenheiten det Capitttini wm der Riuaiteh-KaUerHcken Marine oolownin, in der GtfangeMchafi bei den Japanem in den Jahren 1811, 1812 und 1813. Aut dem Rueri- ichen Obenetzi wm Dr. c. j. bcrultx. Leipz. 1818. Deel II, blids. 30. *) Hij werd in 1639 opperhoofd der Faktory te Firado. 18 OVER DE TONGRLANKEN. van Canton, Fokien enz. krijgen deze klanken de consonanten k, t ofp als dempers achter zich» en klinken als ku>ok, kok, pak^ poky loeky liok^ fot o( foet^ schapy sip^ wordende de slot- consonant slechts als liet ware even aangestipt» niet vol uit- gesproken. Terwijl men, in navolging van deze tongvallen, in Korea 3- koek , U poek , ^ liok , ^ poel en ^ sip schreef en sprak, bleef onzen Japanezen bij hun gebrekkig Kana^ schrift niets anders over, dan D J^, kokae^ ^ ^, fokoe of '^ ^, fotsoey U ^* Tokoe of z> J^y rikaey T\ I^» baetsoe en ^^ I\ , zivoe te schrijven , en zich ten laatste te verbeel- den, dat die woorden ook als tweelettergrepig moeten worden nitgesproken. En zoo is in Japan die tongval der Chinesche taal ontstaan, die, onverstaanbaar voor iederen inboorling van China, slechts in Japan een hersenschimmig leven leidt, ter- wijl voor het mondelinge verkeer met Chinezen reeds in 725 eene school tot vorming van tolken moest worden opgerigt. Om terug te komen tot ons A/be, zal iedereen het wenscheligke inzien, dat deze vorm zoo niet geheel vermeden, toch niet voor de slot-^ van korte Chinesche lettergrepen worde gebezigd. Want drukt men het twee lettergrepige Rak-jd *) en Sid-goen, door Rakfoejoo of Rakfjoo en Siogfoen uit, zoo zal eronder de hand van iederen letterzetter al ras een Rak foen of Rak fjoo en Sl6g foen van worden en met de mogelijkheid, om onder zoodanigen vorm het woord, dat bedoeld is, te herkennen, is het gedaan. De tongkanken 15^, -^, I^, IK » '^ hebben oorspronkelijk de waarde van fa, tiy ioCy te, to. Er zijn evenwel tongvallen, waarin de -^ en ^ geassibileerd als tsi en teoc, en ij-^, ^ als dsi en dsoe worden nitgesproken, zoo dat dezelfde teekens en ^ nil eens voor li en toe dan weder voor tsi en tsoe kunnen staan. Naar het schijnt is dit verschil van uitspraak van geenen invloed op de beteekenis van Japansche woorden. ^<^b Loyang, naam der ooiteiyke helft Tan de oude kei* zerstad Mriako. 20 OYER DEN LIPKLANK M EN DE SLOT-iV. van de spreektaal van onderscheidene provincien niet mogt doen uitkoiuen, dat de '^ in soramige woorden als isi^ in andere daarentegen als ischi wordt uitgesproken, en dat het jRTana-schrifl weder in gebreke blijft, beide klanken te onder- scheiden. Moe^ ^, oorspronkelijk de lipklank m, werd aan het begin van Japansche woorden weleer ook door -^, woeofoc, vervan-gen; van daar ^ [f en ^ t^, beide uitgesproken als m*fna (= Chin, ma, Koreisch S mar, Mongol, mor-in, paard);^ \f 4f en '^ 1/ +{-, uitgesproken als m'mdki, lekker;*^ % ^^ X* m'me, pruim; -^ J/ J^en*^ f^ ^^m'mare, geboren wor- den. De mol, oekoro moisi, die op Sikok oekoero motsi en okoro motsi, en in Boengo oekoera motsi genoemd wordt, heet in Tosa Moegoero, in Bizen Moekoero motsi, te Jedo Moekoera, of Moekoera motsi en in Ise Wongoro, Wogoro of Wongoro motsi >). Dit slechts als cen blik op het opmerkehjk verschil tusschen de Japansche tongvallen. Of het zaak is op het voorbeeld van het Nagasakische handschrift thans ng'ma in plaats van •< ff, tc schrijven, moet ik betwijfelen; ik zal voortgaan met oema of m^^ma, m'ma (paard) te schrijven. Slot-iV. Het teeken, dient zu depten voor den dentalen, als voor den nasalen naklank n, die de Fransche doffe nötig nach het einige eener lettergreep, of den Sanskritschen naklank anuswara nahikomt en »als nach klinkt, terwijl het bij wijze van ge-steun door de keel geperst wordt). Oudtijds werd het door het kanateeken ^^moe, vervangen, en als eene stomme m uitgesproken. In het Irova is de "^nog voor ^ gebezigd. In Japansche woorden staat f^ voor den doffen nasalen naklank n, zoo als in ons *Deze Synoniemen zQn ontleend uit onolanzan's Japanschen en Chinesehen No- menclator der Nataurkunde, onder den titel Honz6 kei m6 tnei toe in 1809 aitgegegen, een in ieder opzigt nitmuntend werk, waardig den toenmaligen bloeityd?an werden- chappelijken vooruitgang in Japan. *) Volgent eene mondelinge mededeeling van wijlen van ovbrmsbr fisschbr, aan wien ik menige inlichting aangaande de uitspraak van Japansche woorden te danken heb. OYER DE GEASPIREERDE LIPKLANKEN. voelen. Von siebold en metlan schreven afwisselend f en h. Van overmeer fissgher, die gelijktijdig met hen op Dezima was, hield de f vast. Hij had bevonden dat zijn naam in den moDd van Japansche bezoekers meer op *Yer de GeasPIREERDE LIPKLANKEN. voelen. Yan Overmeer Fhter dan op *han Ohelmeel llisseV* geleek. Op de keper beschouwd, dräkt noch de f noch de k den geheel eigenaardigen klank uit, dien de consonant van, het jährig. "Geen Europeer," zegt golownin, "zal er in slagen, het Japansche woord voor vooru" (het is Xl, fi) uit te spreken. Ik heb er twee jaren op gepraktische, maar vergeefs. Als de Japanezen het uitspraken, scheen het als /f, chif ('= Nederl. hi), psis fsi te luiden, terwijl men het door de tanden uitspreekt; wij mogten echter onze tongen in alle bogten wringen en draaten, zoo bleven de Japanezen toch altoos bij bun: niet juist! En zulke woorden telt de Japansche taal zeer vele." Aldus de Russische vloot-kapitein, dien het in het Noorden van Japan, gedeirende eene tweejarige gevangenschap, niet aan tijd tot eene letteroefen van dien aard ontbrak. Metlan, die de jaren 1827 — ^1830 te Dezima, dus in het zuiden van Japan had doorgebragt, was met dien klank niet minder verlegen. "De Japanezen," zegt Hier, heben een letter, die tegelijk den klank heeft van een F, /?, PH en Ven echter van geene van deze vier op zich zelven genomen. Ik geloof niet, dat een vreemdeling in staat is, dezen klank naat bootsen. Hebben wij nu /' of h te schrijven? Naar het mij toeschijnt verdient — zoo lang wij geene nieuwe letter invoeren, die den veelkleurigen Japanschen lip- klank vervangt, de /' en v de voorkeur boven de A, en wel om de volgende redenen: 1. De taalkundige Japanezen zelven hebben te alien tijde ii) Begebenheiten dei Capitaim von der RutMeh'KaiterHcken MarinB oolowkiit, 1. 1. p. s) Japan, Voorgeiteld in scMsen door o. f. mbtl4N, 1830, bUdx. 123. 24 OYBR R KN L. R. L. Wat van f en h gezegd is, geldt ook van den tongkank r der reeks IIS, ^, -^, H, ^. Deze tongkank staat tus- schen r en / en helt yolgens de uitspraak van sommigen naar de 1 9 yolgens die van de meesten naar de r over. »Het Japan- sche oor/' zegt metlan ') »is voor het onderscheid der klan- ken r en / niet vatbaar/' Daar nu de Europeers dezen klank eeuwenlang door r en slechts zelden door / hebben uitgedrukt, is het in het belang van de eenheid der schrijfze, dat aan r de voorkeur boven / gegeven worde, en dat men de / onder de r rangschikke, als daarmede identisch. Het onvermogen der Japanezen om r en / onderscheiden staat het aanleeren van vreemde talen zeer in den weg en maakt bun fana-schrift voor het schrij- ven van vreemde woorden ongeschikt. In bun belang is het dat er een afzonderlijk teeken voor de / worde ingevoerd. De klanken ^, re, en cr^, n\ krijgen soms ook het geluid van de en dji, wordende, naar het schijnt, de Gh inesche klan- ken lie en li daarmede bedeld. Zoo neemt e. kaempfer voor het Ghinesche woord /'en ^) als Japansche uitspraak den in plaats van ren aan 3), en geeffc als de Japansche uitspraak van het Ghinesche v\roord Loeng ngan of Liong gan ♦) de varianten Riugan^ Djugan vulgo Djugan op ^). Ook in het Nagasakische handschrift vinden wij den vorm Dsj'jori nin voor cs^ J^ 45s '^ 1 1 fi, Rtjoo ri nin (kok), moetende dit woord beant- woorden aan het Ghinesche liad li nin ^). Mylan, t. a. pi. 123. — Ook bpalding heeft opgemerkt, dtt pur nmg Jtptne- zen uit Jedo, die met hem in aanraking kwamen, zynen naam by geene mogeiykheid konden oitspreken. "They cannot say L" Toegt hy er by, I'they call it R. The word glove, which they call grove is too much for them. j. w. spaldino, T%e Jt^tmeee ex- pedition, Redfield 1855, bladz. 233. B. KABMPRBR, Amoemtatet, bl. 778. "AtU. Hin, MeHa axedaraeh, Over den klemtoon of acceut Men onderscheidt in Japanscbe woorden betoonde en toon- looze syllaben, en de betoonde vocaal wordt of lang, 6f scherpkort uitgesproken. De consonant, volgende op eene scherpkorte vocaal, wordt in de uitspraak vaak yerdub* beld. Het Japanscbe schrifk boudt met de uitspraak niet ge* lijken tred. Van de Europeers is e. kaempfer de eenige, die op den klemtoon van Japanscbe Che woorden gelet, en dien, voorall in zijn beschrijving van de Japanscbe gewassen, naar vaste beginselen beeft uitgedrukt. Men kan uit zijn scbrijwijze op maken, dat I^ ^, draak, en t/!^, pijnboom, uitgesproken worden als tats en mdts (volgens de Nederlandscbe scbrijfwijze taaU^ moats) 9 en dat men aJ % I^ '4^ <^ 4^ uitspreekt als fimetatsbanna, 4*" K ^ Is ndssodn, ^ ^ als jamma, ^ If X- als jammatto, 4=" '4^ als sdkke^ r^ 4^ ^ als mindto. Wie in de gelegenbeid is, den klemtoon der woorden volgens de uitspraak van Japanezen op te teekenen, is tevens in de gelegenbeid eene belangrijke bijdrage tot de kennis der Japanscbe taal te leveren. Werpen wij nog eenen vlugtigen blik terug op datgene, wat in de voorafgaande bladen over bet Japanscbe klankstelsel, over scbrift en uitspraak is opgegeven, dan komen onze bescbouwingen op bet na volgende neder: Het Japanscbe klankstelsel is onvolmaakt. Het voldoet niet aan den eiscb, om de Japanscbe taal, des verkiezende, 7j66 tc kunnen scbrijven als ze gesproken wordt, laat staan, dat bet gebeel en al ongeschikt is, om op woorden uit vreemde talen te worden tegopast. Alle pogingen om, desniettengenstaande, Engelscb of Nederlandscb naar bet Aona-stelsel te scbrijven (de laatste, naar bet scbijnt, keizer- lijke van 1854 in bet »6emakkelijke overzigt der drie talen'* ^) er onder begrepen, konden door geene andere, dan >} Zie bUdz. 19, noot 1. TERUGBLIK. 27 eene ijdele uitkomst bekroond worden. Dit is en blijd een feit! Door huD syllabenschrifl staan de Japanezen ten achteren bij andere Hoogaziat >} Zie bUdz. 19, noot 1. TERUGBLIK. 27 eene ijdele uitkomst bekroond worden. Dit is en blijd een feit! Door huD syllabenschrifl staan de Japanezen ten achteren bij andere Hoogaziat >} Zie bUdz. 19, noot 1. TERUGBLIK. 27 eene ijdele uitkomst bekroond worden. Dit is en blijd een feit! Door huD syllabenschrifl staan de Japanezen ten achteren bij andere Hoogaziat >} Zie bUdz. 19, noot 1. TERUGBLIK Les volks ville leur ville bezit, ville bezit is van een even oorspronke lijk, als yernuftig en eenvoudig letterschrifl! Het Japansche scbriftstelsel, aan bet Ghinescbe ont-leend >), is ufterst omslagtig en ingewikkeld, en bij slot van rekening gebrekkiger, dan eenig ander. Niet de aard der Japan-scbe taal was bet alleen, wat bare literatuur zoo lang ohtoe-gankebjk beeft gemaakt; bet van een wetenscbappebjk beginsel verstokene, ingewikkelde, en vaak dubbelzinnige scbrift, waarmede zij gescbreven wordt, was tot op de laatste vijf en twin-tig jaren de ijzeren poorte die den toegang tot de Japanscbe scbrift, en waarop iedere poging, om daar binnen te dringen, bet boofd stiet, tot dat in Nederland de sleu-tels, die baar ontsluiten, gesmeed en ter algemeene bescbik-king gesteld werden. Wat de spelling van bet Japansch betreffend, beste zij, bijkens de meer dan duizendjarige literatur van dit volk, bijna geene verandering ondergaan. Even als in bet Engelscb en Fransch, staat in bet Japansch de eenmaal aangenomene spelling als normaal vast, en eene algemeene bervorming, om baar meer in overeenstemming te brengen met de spreektaal van den tegenwoordigen tijd, is even min te verwacbten, als eene wijzigiug der Engelscbe of Franscbe ortbograpbie. Wei bebben Japanscbe tolken nu en dan veranderingen gebragt in de spelling van bet Japansch, maar deze zullen nooit algemeen opgang maken, en veeleer aanleiding tot ver warring geven. Het feit, dat bet Japansch schrift het Chineache tot grandsUg heeft, it tegenge-Bproken door wyien hendrxk dobff, die in eene memorie over bet Japansch alphabet, door bem in 1834 in de boekerij van bet toenmalige.Koninklijk Nederlanscbe Institut te Amiterdam geplaatst, bet navolgende beeft verklaard: 'Met de 47 caracters of wel syllabei [van het Irova] weet de Japanner sgne ta Al nit te drokken of wel te tchrijven, tlthana zy deden dit v66r dat de Chineache beeldenspraak aldaar bekend of wel meerder in gebroik wierd gebragt." NB. Het taalkundig gezag van dien man steunde op een negentienjarig verblgf in JapanI 28 BLiK UP m: japanschb woordvoeging. Nenien wij voor de uitdrukking van het Japansche klank-stelsel de schrijfjze aan, die in deze inleiding als de meesi gepaste is opgegeveu, dan kan overreenstemming komen in datgene, wat van verscheidene zijden in het vak der Japan-sche taal- en letterkunde wordt tot stand gebragt; schrijft echter ieder zoo als hij raeent naar de wisselvallige uitspraak van dezen of genen inboorling te mogen schrijven, dan gaat deze overreenstemming te loor, en wat gedaan wordt staatbui-ten verband met den eigenlijken grondslag eener degelijke taal- beoefening — met de Japansche literatuur. Blik op de Japansche woordvoeging. De Japansche taa, naar haar algemeen karakter verwant aan het Mongoolsch en het Mandschoe, is ten opzigte barer ont-wikkeling geheel oorspronkelijk, en zij bleef dit niettegen-staande de inmenging van Ghinesche woorden, die zij als eenvreemd element beheerscht ep aan hare woordvoegingonderwerpt. Daar in de Japansche taal de woordvoeging zich als de onveranderlijkc grondslag voordoet, wa Arop het ge-bouw der woordvorming rust, zoo zal het dienstig zijn, reeds voor de behandeling der woordvorming de beginselen der woordvorming de beginselen der woordvorming in algemeene omtrekken op te geven. De twee beginselen, op welker toepassing de geheele leer der woordvorming nederkomt, zijn: I. Vooran staat het onderwerp (subject) dan volgt het gezegde (praedicaat). II. ledere nadere bepaling gaat het woord vooraf, waartoe zij behoort. Naar beide wetten worden niet alleen de woorden van den eenvoudigen volzin, maar ook volzinnen, die onderling in betrekking staan, gerangschikt. 1. Het praedicaat staat diensvolgens v66r de copula, omdat het aan dit abstracte woord eene bepaling toevoegt. 2. Het directe en het indirecte object staan v66r bun ver- BLIK OF DR JAPANSGHE WOORDVOEGING. 29 bum; de objectieve zelfstandige zin v66r den regerenden hoofd- zin. 3. Het verbum staat  Hjnregt daar-van af, doordien zij het werkwoord plaatst, terwijl het Chinesche werkwoord door zijn complement gevolgd wordt. Over boekentaal en stijl. De boeken der Japanezen zijn of in de Chinesche of in de Japansche taal geschreven. Zuver C hineesch, zonder eenig bijmengsel uit de volkstaal, zijn meestal de streng wetenschappelijke werken. Deze bevatten soms eene tusschengevoegde Japansche vertaling, waarin of alle woorden, of alle woorden de gewigtigste of de minder gewone, naast de Chinesche teekens, in het Japansch met het Katakana of het Firakatm geschreven zijn. Is de Chinesche tekst in cursiefschrift, dan wordt voor het Japansch insgelijks cursiefschrifl, dus het Firakana gebezigd. OVER DEN STIJL. 31 Liezing van den Ghineschen tekst: 1. Tis^ ffoee: kio rl sekt n UeM, poe yi yoee hSe. www Tebe ping i^S yoein fdng La poesía y la poesía, por lo que lo hace. Lezing der Japansche yertaling: 1. Son noch nach dem Japansche yertaling: 2. Son noch nach dem Japansche yertaling: 3. Son noch nach dem Japansche yertaling: 4. Son noch nach dem Japansche yertaling: 5. Son noch nach dem Japansche yertaling: 6. Son noch nach dem Japansche yertaling: 7. Son noch nach dem Japansche yertaling: 8. Son noch nach dem Japansche yertaling: 9. Son noch nach dem Japansche yertaling: 10. Son noch nach dem Japansche yertaling: 11. Son noch nach dem Japansche yertaling: 12. Son noch nach dem Japansche yertaling: 13. Son noch nach dem Japansche yertaling: 14. Son noch nach dem Japansche yertaling: 15. Son noch nach dem Japansche yertaling: 16. Son noch nach dem Japansche yertaling: 17. Son noch nach dem Japansche yertaling: 18. Son noch nach dem Japansche yertaling: 19. Son noch nach dem Japansche yertaling: 20. Son noch nach dem Japansche yertaling: 21. Son noch nach dem Japansche yertaling: 22. Son noch nach dem Japansche yertaling: 23. Son noch nach dem Japansche yertaling: 24. Son noch nach dem Japansche yertaling: 25. Son noch nach dem Japansche yertaling: 26. Son noch nach dem Japansche yertaling: 27. Son noch nach dem Japansche yertaling: 28. Son noch nach dem Japansche yertaling: 29. Son noch nach dem Japansche yertaling: 30. Son noch nach dem Japansche yertaling: 31. Son noch nach dem Japansche yertaling: 32. Son noch nach dem Japansche yertaling: 33. Son noch nach dem Japans Arkter niet reeds ter zijde daarvan met Japansche Kanas is uitgedrukt, zelf de Japan-sche woorden in de plaats stelt, en ze met de verbuigings-vormen verbindt, die de schrijver op het Chinesche karakter het Chinesche karakter het Kalakana met het Chinesche standaardschrift, en het Firakana met het Chinesche standaardschrift, en het Firakana met het Chinesche cursiefschrift gepaard. In dezen stijl is de geheele, eigenlijk Japansche litteratuur geschreven. Een Japansche tekst zonder inmenging van Chinesche begripsteekens is mij niet voorgekomen. Kan de beoefenaar der Japansche taal eenen tekst van dien aard niet verstaan zonder kennis der Chinesche schrijftaal, aan den anderen kant is het voor eenen kenner der Chinesche schrijflaal even onmogelijk dien tekst te begrijpen, als hij de Japansche taal zelve niet kent. Wie het Japansch z66 Over Den Stiel. will leeren, dat hij een Japansch boek of eenen brief kaD lezen dient dus met de studie van het GhiDeesch te beginnen, en is hij daar-mede verbinde, dat hij eenen Ghinesclien tekst kan verstaan, dat hij dan de studie van het Japansch daar-mede verbinde, en kent hij de schrijfltaal, in den omgang met inboorlingen de spreektaal beoefene en het edele van het ge-nieene leere onderscheiden. Dit is, mijns inziens, de eenige weg, die regtstreeks naar het doel leidt. Het is de weg, die, terwijl hij ons vrij maakt van het onderwijs, dat Japansche tolken tot dusver slechts zeer gebrekkig hebben gegeven, ons op het hoogste taalkundige gezag aanwijst — op de Japansche literatuur, en die zoo mede ook op het eenige vaste oordeelkundige standpunt uitloopt. Of deze bewering een waarheid is, dan wel een waan, moet nu uit de wijze blij-ken, hoe schrijver dezes, die geen mondeling onderwijs -van Japansche tolken heefl genoten, en die, om in zijne studie z Estandig te bhjven, ook nooit iets uit hunne werken heefk willen putten, het wezen der Japansche taal en mitsdien, Japansche teksten begrepen heeft. ding eener degelijke kennis van Japan niet hoog genoeg kunnen gewaardeerd worden , in ttaat waren, om zelven eenen regel Japansche n tekst te vertalen. Dit is zoo gemak- kelljk niet. Al wat ze uit de Japansche literatuur hebben medegedeeld , was overgenomen ait HOLLANDSCHB YBRTALIN6BN, afkomstig van Japansche tolken. Genoemde schry- vers hebben dit dan ook niet ontkend; alleen titsingh en klaproth wilden voor eigea werk doen doorgaan, wat anderen te hunnen behoeve gedaan hadden. Klaprotb, die Chineesch verstond , had wel de 47 teekens van het Japansche Kdtakdna geleerd , en wie DIB kende, kon zich tobn ook als kenner van het Japansch voordoen; maar in de Ja- pansche taal en hare vormen was hij ten eenen male onkandig. De bewyzen hiervoor zijn te vinden in ziJne aitgaven van het San kok ttoe ran, en Nippon o dai itri ran, en zy zullen by eene andere gelegenheid tot staving dczer bewering bijgebragt wordeo. EERSTE HOOFDSTUK. ZELFSTANDIGE NAAMWOORDEN. Fcilgmu Aei NagasaJkiseAe handiekrifl. §1- De zelfstandige Naamwoorden hebben geene geslachten. Uiizondering : van dieren sprekende , wordt het geslacht soms uitgedrukt door v66r het naamwoord le plaatsen: Tt\ voor het mannehjke en: Jtfe "X voor het vrouwelijke woord: M*ma ^ \f , een paard. nCma FN •< ^^ » een hengst. Me- nCma X •< ff , eene merrie. Inoe Y* r>^ , een bond. inoe Hs \- K » een reu. Me inoe X V K > ^^^^ t^f- Tori fL cr* , eene kip [een vogel in het algemeen]. dori Tt\ J^ 'z^ f [het mannetje van eenen vogel], een haan. Afedori X ^ "^ » [het wijiQe v^^ eenen vogel] , eene hen. Men dori X ^ ^ cr^ "Jfr), eene hen. Niwadori \\ ^L '^ pluimgediert. Oniwadori Tt\ \\ ^ fL ^r», een haan. Me niwadori X 1 1 ^ ^ '^j een hen. Neko \J^ h, een kat. Oneko fN t+7 H, een kater. ') Welluidendheidshalve verandert hier fori in dori en wordt achter me de uitgang n ^) geplaatst. ') Deze uitgang n, waarvoor de Schrijver dezer spraakkunst de schrijfwijs van ng had aangenomen, it eene verkorting van het buigingsdeel no, dat den genitief aanduidt en tevena tot vorming dient van bijvoegelyke naamwoorden, die van zelfstandige naamwoorden, die van zelfstandige naamwoorden. 1 § 2—3. 2 §2. De zelfstandige Naamwoorden hebben geeiie gelvorraen: Foede fN IK> ^en penseel, eenepen. Foede, penseelen, pennen. M'ma ^ If, een paard. M^ma, paarden. Tori fL :r^, een vogel. Tori, vogels. Uitzond^ing : sommige zelfstandige Naamwoorden laten toe, dat hun meervoud gevormd wordt door de uilgangen domo /- iV » ^«> of la lis, nado +. ^ of Gala - R 155, of wel door herhaling van het naamwoord: Hito Xl fL, mensch. Hito dofno Xi A r \!^, Rilo Into Xi /- "^^^9 mensch. — Ko H kind. Kodomo n /^ vW. linderen. NB. //i7o hito is hetzclfde als of men zeidc hito, De ver- andering van het tweede hito in hito geschiedt welluidend- heidshalve. — Kodomo, het meervoud van fto, kind, wordtonder den beschaafden stand ook voor het enkelvoud gebruikt, bijv.: Kodomo, kind, en dan wordt liet meervoud: Ko domo domo kinderen. — Men zcgt ook: Hito hito domo, menschen. Jak'nin -^ ^ II fi, ambtenaar. jak'nin gala, regeringsper- sonen. Hotoke '^ fL J^, een god *). Hotokegata, godendom. — Kamisama -^ r^j 4=" l^ > afgod. Kamisama gala ^ godendom. — Sam' rat :j^ '^ IIN V> sold a at. Samrainado^ soldaten. Gala is beleefder dan nado, en dit weder beleefder dan domo. §3. Het meervoud wordt voor het overige, zooveel mogelijk. den afgeleid worden. Men vergelijke § 27. — Het is regel, dat de klanken k, i, /en/, wanneer ze door eene n of m voorafgegaan worden, m g^ z, d en b veranderen, welke zachtere klanken (g, x, d en b) zich als het uitvloeisel eener voorafgaande n of m vaak ook dan voordoen, wanneer de n in het schrift is uitgevallen, zoo als in Foede (ichrijf- tuig, penseel, of pen), dat uit yb^mi, schrgven, en te^ hand, taig, is gevonnd, en als eene verkorting vtm foetnde, foende doorgaat. Deze regel wordt evenwel dikwijls uit bet oog yerloren. Hf. Hotok^ of Fotoke is een Japansche vorm van den naam Boddha, en bedaidt den pers oon van den stichter van het Buddhadom zowel, als zyne beelden. Hf. 3 § 3—4. Aangeduid door een telwoord, en wanneer dit niet kan, door bijvoeging van s'kosi K 1^ a^ » weinig, tak'san ^ ^ ^ 7^ of jahe ^ \, vele ; lai sei I^^ -y- ^ v-, eene menigte *). De zelfstandige Naamwoorden laten alle toe, dat er FN voor geplaatst wordt: Koeni^ Okoeni^ landschap. Dit geschiedt uit beleefdheid. Wanneer men tegen zijne meerderen spreekt, voegt men \66t alle namen van zaken, die aan den meerdere toebehooren. De meerdere daarentegen laat dit weg, wanneer hij van zijne eigene zaken of die van zijnen mindere spreekt. In den beschäftigen stand gebruiken personen van gelijken rang altijd over en weder dit v66r de namen der zaken van hen, tot wie zij spreken, en laten zij dit weg bij de namen van de stad Jedo, en tot een inwoner van Jedo sprekende, zegt men beleefdheidshalve Jedo. Ambtenaren onderling zeggen veelal, van deze hoofdstad sprekende, ook Jedo. Voor de eigennamen van alle vrouwen wordt beleefdheidshalve gezegd. Ook gebruiken de kinderen van den beschaafden stand 0, als zij hunne ouders of meerderen in de familie noemen of aanspreken: Tolo *), vader; bet kind zegt: Ototosama. Volgens de schrijfjze van den Schr. d. c. lai Jen deze woorden; tt^koii, tak*iang, jakeh en taiso. Hi. Toelichting. 0, Oh of Go, een Japansche Torm van bet Cbinesche yiif', beteekent vortieUjk, en komt als byvoegelijk naamwoord voor de namen van zaken en dingen te sUan, die men als vorttelijk, den vorst of beer toekom Ende, of van bem afkomstig, will kenmerken. Spreken wQ van een vorteiljk's Gravenbage, de Japanees gewaagt eveneens van zyn wrttekjk Jedo of Won Jedo. Hf. TmM of Ktuo, vader. Hf. 4 — 5. 4 Kaka i), luoeder; het kind zegt: kaka sama. Daba^ grootmoeder, » » » dsidsi sama. Daba^ grootmoeder, » » haha sama. Deze grondwoorden Toto^ Kaka, Dsidsi en Baba worden al- leen in den boerenstand gebruikt, Sama is een beleefdheids- titel. Somtijds heeft eene onderscheidende beteekenis, bijv. Jak'nin <^ J^ ll r^, ambtenaar. OjaWnin, kofdambtenaar. Sam'rai 4^ •< l^s v* soldaat OsamWai, officier. Tsoezi ^ -tS '^^, tolk. tsoezi, oppertolk. Melske, X '^ '4^» Omets'ke, opperdwarskijker *). §5. Das/iw/ [Zin '^ fi], } mensch. Ning [Nin \\eS'], Ning, Saikoe 4=^ V '^^ ambacht. Sat/^e nm, ambachtsman. Sjokoe f^ ^3 ambacht Sjokoenin^ ambachtsman. Jakoe ^ 3^, ambL Jakoenin^ ambtenaar. Toka, ver, afstand. Toga nin /. <^ t| ^, balling ^J, A) FAoa of ^aAa, moeder. Hf. >) De schryfUal maakt een onderscheid tusschen O, ▼oretelijk, en Oko (spreek Oo) grool. Is Meit'k^ iemand, die het oog (m^ op iets vestigt {t9*it^, dos een toeziender, bekijker, bespieder, dan is of On me t9*k^ een vorsteiyk, koninklijk of keizerlijk bespie- der, en dit is de officieele titel van de leden der gebeime Policie, die door het hof te Jedo ingevoerd is. Hun chef, die te Mjjako het oppertoezigt op het hof van den Mikado heeft, voert den titel: Oo GobitomeWki, d. i. opperbespieder van vorstelijke personen. Oo hm /!«'i:^ Is dus een opperbespieder. Ot»6ezi beteekent vorstelijk tolk, tolk van de regering; Oots6ezi is de Titel van den oppertolk. De overige rangen van het Tolken-CoUegie te Nagasaki zijn: KoU6ezi, ondertolk. Kotsdezi tin, tydeiyk ondertolk. Ko U6exi nand, vice ondertolk. Ko tidexi battoe »eki, provisioned ondertolk. Nai tCezi ko kaiira, particulier ondertolk. — Hf. *) TboiH, ver; tooki koenU, verre landeo. — Toga, misdaad; Toga nm, miadigger. Hf. 5 § 5^6. Nippon \\ ^ -^ ^, Japan. Nippon nin, Nippon zin, Japanees. Nagasaki +^ -R 4^ 'If, Nagasaki nin, Nagasakier. Tsjoo '^ ^, straat, stad [wijk]. Tsjoo nin, burger, stedeling. Naka ire soer\ +^ -R v,^ K ^ » bemiddelen. Naka ire soer' hito i), bemiddelaar. Matiaboe ^< +^ FN, beoefenen. Manaboe hito, beoefenaar. Me wo ts'koer' X FN I^ ^ ^, bespieden. Me wo ts'koer' hito, bespieder. Mimawoe f ^J ^^ -Os, bezoeken. Mimawoe hito, bezoeken. ■- Joemiir H ^^^ V ^ , boogschieten./oemttr'At7o, boogschutter. Tskebisoer' ^ J|^ 3J K ^ » brandstichten. Ts'kehi soer hito , brand sticbter. Bakoejeki soer* C ^ H +f" K ^ »! dobbelen. Bakoejeki soer' hitOy dobbelaar. Bakoe tsi soer* ^ ^ '^ K ^ » dobbelen. Bakoe tsi soer' hito , dobbelaar. Moeri hidooe ni zoer [Moe ri ni soer\ •< '^^ 1 1 K ^ ] » dwingen. Moeri hidocmi zoer hito y [^Moerini soer' hito], dwingeland. Ki 4f» edel. Kinin^ edelman. Sima f^ If , eiland. Simabito^ cilander. Kijo ^Kijoo M' ^ ^]j gedaante, vorra. Ninggijo, pop. Sjdbai ^ ^ -Ps ^ Vj handel. Sjobainin, koopman. Hito 9 menscb. Hitobiio, ieder, iedereen, iegclijk. Hito, mensch. Hito^ iemand. Dj'jori [^Rijo-ri z^ !^ ^ 'z^'], koken [bereiden]. Rijorinin, kok. Dsfjoo tsoe \^Sijo tsoeoe], geleerd. Dsj'joo tsoe na, [^Sijotsoeoe na-"] hito^ geleerde. §6. Mono \\i '\, ding, zaak, wordt veel als uitgang gebezigd zoo als in bet Nederduitsch goed, goederen, werk, raad. *) In de tchrijfuai heet een bemiddelaar naJtai of noAaoedo. — Hf. § 6—7. 6 tuig, enz., als: aardewerk, koperwerk, lakwerk, ellegoederen , huisraad, speelgoed, speeltuig. Als zoodanig wordt het ook gebezigd, als men van menschen of dieren spreekt: Kir' +(- ^ , zich kleeden. Kiri mono ') , kleed« Jak' ^ ^ , bakken. 1 r i • i • , , . o ' I ' 111 J^ki mono , porcelein. Jakita 01 jakt, gebakken. ) ^ Asobi {k '^ il, spel. Asobimmw, speelgoed, speeltuig. Noer' r*^ ^, verlakken. Noerimono, lakwerk. Warka' [in de schrijftaal Warki ^ rf +f-], boos. Wafi mono^ booswicht. Ke ^, haar. Kedamono, viervoetig gedierte. Wakai ^ -^ v» j^^g> j^^g^'g- Wakaimono, jongeling. Oegokas' -^ P) -R K » bewegen. Oegokas' mono , beweegmid- del, iocomotief. Wakeer, deelen. Wakefield, Js, gedeld. Wakefield, Wakeamon, gedeld. Awoka [in de schrijftaal awoki] Hs 4f]»groen. Awokamono, loof. I ^^ V r^ ^ » geneesheer. Jama ^ Jy, berg. / yajama mono kwakzalver, woordelijk berg-geneesheer. Kazari -{^ ^'s^, opschik. Kazari mono, sieraad, kleinood. Maka [eigenl. HTmaki *< J/ 'If, of Oemaki 'Cs t/ 4f ]» lek- ker. Maka-mono [^M'makimono'j, lekkernij. Torakf ^Hoo rats' -{$ Ds l^ >.], liederlijk. Torakfmono [Hoo rats' mono'], licbtmis. §7. Koto n ^ ook f, soms welluidendhcidshalve Gotol_ H of r"]» zaak, geval. Dit woord wordt veel als uitgang gebezigd achter de werk- *) In de scbryftaal Kiroemono of Kimono, — Hf. 7 § 7—8. woordeu en bijvoegelijke naamwoorden » om zelfstandige Daam- woorden uit te drukken, die daarvan worden afgeleid, even als de uitgangen heid en ing *) In de scbryftaal Kiroemono of Kimono, — Hf. 7 § 7—8. woordeu en bijvoegelijke naamwoorden » om zelfstandige Daam- woorden uit te drukken, die daarvan worden afgeleid, even als de uitgangen heid en ing *) In de scbryftaal Kiroemono of Kimono, — Hf. 7 § 7—8. woordeu en bijvoegelijke naamwoorden » om zelfstandige Daam- woorden uit te drukken, die daarvan worden afgeleid, even als de uitgangen heid en ing *) In de scbryftaal Kiroemono of Kimono, — Hf. 7 § 7— In the Nederduitsch. Hod to Söer' ^ ^ ^ j^ ^, begrooting. Hangiskoer [^Ilari ts'koer' ^ :=> ^ ^, bespannen], be- kleeding. Torimidasoe <i. -^^ r^J IJ^ I^, belemraeren [in de war bren- gen]. Tori midas' koto ^ belenimering [verwarring]. Hen rei soer { f^ ^- K ^ » belonen. Hen rei soer koto, belooning. Harawoe <^ l^s -Ps, betalen. Harawoeoto^ belaling. Foe sigini omoce [\ r^ 4f 1 1 fN vt-^ -^, bewondering. Foe sigi ni omooekotOy bewondering. Baka Ci -15, dom [6aAa, baknna, zot]. liakanakoto, dombeid [zotheid]. ^ 'k' 'f^j groot. Oo'kolo, grootbeid. Kadkomar ^ r^ T^ \f ^ y gehoorzamen. Kasikomar koto, ge- hoorzaambeid. Mimotsitadas'ki r^j yJ|J -^ 15^ r /^i +{-. braaf. Mimotsi ladas'ki kotoOy braaf beid. §8. Tsi'tsoedsoegi, bloedverwanten. Otoko PN A Pi, man. — Onago Fh 4^ ri, vrouw. Aroezi ^ ^^, Danasan, Moeko *< D, man, ecbtgenoot. Okadsoesan, Tsoema ^ [f, Sai ^ v » Okf sarmi Ds -^ 4=" t^ • Nijobo INijobo \\ ftj ^ -Dn]* vrouw, ecbtgenoot. ifo n, Kodo mo n i2- vP, soms welluidbeidsbalve go D » kind. Moesko '< K n, zoon. Afoes' we •< K X. docbter. Mago \f n, kleinkind, kleinzoon, of kleindocbter. Himago ;J Jy n, acbter kleinkind. Jasimago J^ ^i t/ ^1, acbter-achterkleinkind. § 8—9. 8 Floats [ N ^!>s » Flats*}, twee. Flago FN ^ H, tweelingen. Mils r^J I^, drie. Migo, drielingen. Ktjo dai [^Kijoo (/at 4f ^ '^ 5^ V ] » breeder. /STt/o dai [^Ane imoto t^ t'h V Vp /- ], zuster. Aniki Ik II 4|-» oudere breeder. Anc^aw, ilneyo, oudere zuster. Oloolo l^Otooelo Hs r^ -^ r^» o£ ototo rN A ^ ], jonge Oolio l^Otooelo Hs r^ -^ r^» o£ ototo rN A ^ ], jonge Oolio l^Otooelo Hs r^ -^ r^» o£ ototo rN A ^ ], jonge Oolio l^Otooelo Hs r^ -^ r^» o£ ototo rN A ^ ], jonge Oolio l^Otooelo Hs r^ -^ r^» o£ ototo rN A ^ ], jonge Oolio l^Otooelo Hs r^ -^ r^» o£ ototo rN A ^ ], jonge Oolio l^Otooelo Hs r^ -^ r^» o£ ototo rN A ^ ], jonge Oolio l^Otooelo Hs r^ -^ r breeder, /mofo \- vl^ ^ [of Imoelo Y" Vl^ -Os ^]» jongere zuster. dsi [PN 4^ » d. i. kleinvader], oom. Oba fN ^ » tante. dsi dsi [FK -^ ^ of Oo /m* FK ^^ M^ ], grootvader. baba Ds ^ ^ » grootmoeder. //ofto Y" ^ n • neef. Itoko, nicht. Oidsi [OAt PN Xl], oomzegger. Me dsi [mehi % ^"|, nicht, oomzegster. Anemoeko \^ \h '^ zwager, eclitgenoot van eene oudere zuster. Imoto moeko '^ \\J JL ^ pJ, zwager, echtgenoot van een ouderen breeder. Aniki jome tK \\ +{• fTl X» zwagerin, echtgenoot van een ouderen breeder. Otooetojonie J>s A -Os A Hi X» zwagerin, echtgenoot van een ouderen breeder. Tekake IK "F^ 4^ > bijvrouw. 