Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
uaauw voor de groote schepen, althans om zich voor brander bevrijden. Ook schrikkelijk veel omloopende en ophoudende, zi een groot onderscheid een schip in vrede of eeue divisie in oorl Een van de grootste ongeriefljkheden was inderdaad, men voor het opvaren der rivier loodsen miste. Te Muntok w: wel menschen, die ongeveer konden zeggen waar het dier uiet diep was, maar de kennis dezer schippers van kleine v tuigeu ging niet verder dan tot eene dergelijke algemeenheid; geene vademen na konden ze de werkelijke diepte meedeelen. | delijk had Muntinghe, die voorloopig op Banka was achtergebley de hand gelegd op twee Chineesche loodsen van jonken. Ze had indertijd geueraal Gillespie geholpen (bl. 334), maar waren bij gelegenheid zvo door het scheepsvolk mishandeld, dat ze rilden angst, uu Muntighe ze weer naar Wolterbeek opzond. En bovenc kondea ook deze menschen niet veel waard geacht worden. Ik zo hes dus bijkans wagen”, meende Muntinghe, »UHEdG. in consi tatie te geven, om, indien het overigens met UH EdGe plan : operatien is overeen te brengen, de desa's aan de monding van Nocusang, vooral weder tot onderwerping en binnen de palen : selworaaarmmheid te brengen, ten einde dadelijk van de ervaren: van dte lieden, ten vazen voordeele gebruik te kunnen make Dec, wat, by dit ea dat, raakte het den commissaris, dat acl) cuci de veroveringen wilde bemoeien! Hij deed beter wicpea cues op te houden met zijne bagage en ze te ov vu te ‘hai vett fet commissaris M. niet aan, werd netjes vrwielgk op sten kant dezer dd. 24 September 1819 geschres aviaatve geert. lr waren trouwens zooveel desa’s aan den mond | Nrd Seret or ag er sleehts éen, op den linkeroever, ook So lever, sea we op Stemfoort’s atlas kunnen zien. Ove VEN Wan Wee oalerdergvaam moeras en bosch. Maar dat dorp b as wR vent Wirekkelyk groote bekendheid. Terwijl de Pale heaven oh dvi egemeen sich uit vrees voor zeeroovers, niet a ve beg th de geemouden der rivieren durfden wage Ne toeren de Soensang-menschen te ontzien, zoodat h \ vnhsarvek was, dat bovendien uitsluitend de loodsen vc ON heigtiser leverde (7). ‘pater noot a bl 571, zoomede bl. 575; en betrekkel Ne stg oe he oetdstuk. PALEMBANG EN BANKA IN 18]16—1820. 575 Muntinghe’s in zéér bescheiden vorm gegeven advies, om te Soensang de loodsen te zoeken, was alzoo geheel juist, doch ze te vinden, dat was eene geheel andere zaak; want toen men den 242 September voor de plaats kwam, bleek er niet alleen niemand meer in te zijn, doch het dorp zelf had de vijand den dag vóór onze komst, den 232, neergebrand, ten einde er ons geen onderkomen te verschaffen; wat we er vonden, was slechts een onbruikbare ijzeren vierponder. Overigens begon het er wat voorspoediger uitte zien. De tijding der voverwinning” van Banka-Kota kwam, en al had men ook daarmede plaatselijk niets gewonnen, Wolterbeek kreeg in ieder geval den 26" September de voor Kota gestationneerde schepen er door terug. Ook naderden van Linga, weliswaar geen 25, doch in ieder geval 5 poekats, ieder bemand met ‘n 20 à 25 Chineezen. „Den 26", luidde de verblijdende aanteekening op het journaal, nzagen we een aantal vaartuigen in straat Banka, doch konden wegens de stilte niet naar ons opkomen. In den achtermiddag kregen we met dezelve aan alles ontzet, versch water, brandhout, goederen voor de smederij en gelegenheid om de zieken af te schepen naar Muntok. Ook kregen wij de divisie, van Banka-Kota komende, in het gezicht, als Hendracht, Emma, de twee kanonneer- booten en de barkas van de Tromp, die successievelijk bij ons ten anker kwamen.’ Doch gebrek aan levensmiddelen bleef door het achterblijven van de Race Horse dreigen, en dat was, herhaalde de schout-bij-nacht, nu in een hoogst militant schrijven dd. 29 Sep- tember 1819 aan Muntinghe zelf, diens schuld. „Het is waar”, luidde er de aanhef van, „dat ik de diverse vaartuigen van Banka- Kota terug heb. Het is ook waar, dat ik nu met water en brand- hout eenigzins uit den brand ben. Maar ik voorzie eene zwaarder ongelegenheid aankomen, indien er niet in tijds voor gezorgd wordt. Dit namentlijk wegens gebrek aan vivres. Ik heb een generalen omslag gemaakt, en wanneer alles goed uitkomt, zonder dat er vermindering plaats heeft, dan heb ik niet meer als voor uiterlijk 12 à 14 dagen. Het achterblijven van de Race Horse en andere schepen, die van Batavia moeten komen met vivres, en misschien eerst een ellendigen tocht naar Indramajoe doen, kon wel eens een tweede onheil aan de historie van Palembang veroorzaken. Om mij echter wegens de schuld daarvan te dekken, schrijf ik deze aan UHEdGestr. met instantelijk verzoek om de goedheid te hebben van order te stellen, dat men oogenblikkelijk een of twee schepen 576 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. gaat iuhuren naar rato van de grootte, en dezelve met alierha soort van vivres beladen, welke men weet dat door de sche equipagiën en de troepen gebruikt worden.” Muntinghe’s houding bleef echter steeds gematigd tegen deu bevelhebber, hoe dikwerf ook het onvriendelijk optreden Wolterbeek hem ergernis heeft mogen geven. Hij antwoor den 30" van Muntok, dat den vorigen dag de Prins Blu volgeladen met levensmiddelen van Batavia was aangekom sonder cenigszins op het doorloopend hatelijk epistel te dien besloot hij sijn waardig bericht aldus: „Aan boord van de P Blicker hoop ik mij overmorgen zelf te begeven, en UHE sldeen spoedig te sullen ontmoeten. De plaats, waar ik mij : verder zal bevinden, en de wijze waarop ik met de expeditie opvaren, beschouw ik als geheel van de beschikking en het komm dement van UH dG. afhangende. Eenelijk zij het mij vergt L IthdG. myn verlangen te kennen te geven, om steeds daar plaatst te worden, waar ik op de beste wijze, aan de beke nteuties en besluiten van Zijne Excellentie den heere Gouvern mai Kunnen voldoen.” — Nu scheen er dan ook geene reden meer ‘auger te toeven. Llu den nacht van den 8¢ op den 4? October kw Wuntinghe van Muntok aan de Soensang; hem werd de Blie ter verblijf wangewezeu; de medegenomen zoon van sultan Achn vat aijn gevolg kreeg eene plaats op de Emma. De witout Oyvacht ging im den nacht van den 4" op den serve over op de Wilhelmina, die dus tijdelijk tot vlaggescl weed aeprouoveerd. Maar nu bedankten de poekat-Chineezen ven vive op te gaan: ze beweerden slechts gehuurd te zijn « rs eaarnddesen aan te breugen. Wie eigenlijk de bedrogenen ware Ae evt. wer dat Munthiughe den schout-bij-nacht in het beric ea Wah cieagevren der Chineezen mededeelde, dat deze mensch avi qvaivaeda) waren, om ten oorlog te trekken! (a). Men maal Clava er geve veinplimenten meer. De poekats werden door evene sir op deepteuw genomen: vattacheerende”’, lezen we iN AA verts shoe overmorgen waarschijnlijk gereed zijn, « Nac fe begeven. De opvarenden spreken geen Maleix Sat teen otten van ven tolk voorzien worden. Zij beloopen 01 veneruentijk LOO man. Zij zijn zeer genegen om ten oorl ere doen verlengen in dat geval nog eene extra-betaling, canine voorzien te worden... Ik begin te verlang re ‘yes ‘ oath ~ PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 517 het journaal, „ze voor het vervolg ieder aan een schip, wordende den kapitein van dat schip, de surveillance daartoe aanbevolen”. Den 9" October waren alle schepen over de bank in den mond der rivier vergaderd en van Jevensmiddelen gedurende eene maand voorzien. De Tromp bleef achter, hetgeen aan het personeel ervan de noodige rust gaf om nog eens kalm over te looden; en ja, in dezelfde maand October vond de luitenant Pietersen met den opperstuurman , „van die stille gelegenheid gebruik makende", eene nieuwe geul, die 6 tot 8 palmen dieper bleek dan waarvan tot dusver was ge- bruik gemaakt, „die echter ook nu of toen eerst kan geschuurd zijn” , oordeelde de schout-bij-nacht (2), „want het zoude wel bijzonder wezen, dat ook in vroegere expeditiën men nimmer van zoodanige passage heeft gewag gemaakt, noch bij ons, noch bij de Engelschen, en dat ook de loodsen daar geen kennis van dragen”. Deze ont- dekking, gelijk ook alle nadere opnemingen van kusten en banken, die Wolterbeek liet doen , werkte het welslagen der volgende expeditie van generaal De Kock zéér in de hand, zooals de schout-bij-nacht later gaarne in het licht wilde stellen (5). Daarentegen zoude de geul — naar Wolterbeek’s oordeel — aan den spoed der expeditie van den schout-bij-nacht niet gebaat hebben, wijl de reis over de bank vooral belemmerd werd door zuidelijken wind, die zich na- tuurlijk evenzeer bij eene vaart door den nieuwen weg had doen gevoelen (c). (a) In zijn verhoor, gedagteekend Batavia 8 Mei 1820, op Vraagpunten, door de regeering hem naar aanleiding der mislukte expeditie gedaan. — Zie over de opmeting van de geul door Pietersen, bl. 219 vv. van J. F. L. Schréder’s „Berichten over Zeevaart”, dl. IV (1824). (b) Zoo o.a. in zijne missives aan de ministers van Koloniën en Marine, gedagteekend Amsterdam, 25 November 1821, waarin hij er de aandacht op vestigt, dat generaal De Kock zoo spoedig de bank voor de rivier is kunnen passeeren: „omdat de schets der nieuwe geul door de bank, houdende 6 voeten water meer dan die, door welke ik mijne schepen heb moeten halen, hem daartoe in staat stelde, welke nieuwe geul bij de eerste expeditie na lang- durige peilingen eindelijk is ontdekt en opgenomen.’ (ce) „Daar de nieuw gevonden geul sujet is aan de beletselen door den zuide- lijken wind evenals de oude geul, zoo had men geene voordeelen uit deze ont- dekking kunnen trekken, wijl de wind ons het meeste heeft tegengewerkt. Het voordeel dus bestaat daarin, dat men 2 a 3 voeten water meer heeft, hetgeen een groot geluk is, omdat het meer securiteit voor de passage geeft, voornamelijk voor scherpe schepen, omdat het benoodigde water ook naar proportie langer verwijlt en men dus meer tijd van genoegzaam water heeft.” Antwoord op de Vraagpunten. 578 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. Langzaam kon men dus slechts voortgaan, heel langzaam. Tel- kens kwamen de schepen aan den grond en ‘snachts viel aan doorvaren niet te denken. De boorden der rivier bleken met on- toegankelijke bosschen bezet, waartusschen de vijand, van afstand op afstand, kanonnen had geplaatst, wier schoten te venijniger aankwamen, omdat men het geschut, van de schepen af niet kon zien. Met een borreltje in de hand werd men soms onverwachts morsdood geschoten (u); het was in het geheel geene aangename reis, met name niet voor de schetterende langstaarten. Tusschen die met dicht geboomte begroeide en met rottende planten bezette oevers, kruipend opzeilende of stil liggende, had men eene hitte te verdragen om bij te stikken. Het weer, toch al niet zoo bestendig als op Javâ, was toenemend slechter geworden. Dan betrok eensklaps de lucht, stortten na weinige oogenblikken zware regenbuien, ver- gezeld van hevigen wind, neder, en loeiden er onweders, alsof de hel was losgebroken. Ook vielen er soms geene buien, raaar nam het onweer het alleen voor zijne rekening, om in kletterende donderslagen en felle bliksemschichten, het gansche zwerk in een vuurgloed te zetten. De landwind, die bij zonsondergang aanving en voor de bewoners der binnenlanden aangenaam was, schroeide over de schepen, verbreidde mede eene verpestende lucht, en stak den koortsgloed onder de opgepakte menschenverzamelingen aan; alleen reeds op de kleine kanonneerboot N°. 17, waarop de schout-bij-nacht zelf met kolonel Bischoff huisde, wanneer hij niet op het vlaggeschip zat, waren niet minder dan 55 menschen. „Nimmer, luidde het verder in een verslag aan den minister van Marine dd. 28 November 1819, reen windje dan met donder- buien, welke alsdan met ijselijke plasregens, de drukkendste hitte van 85 à 88 graden voor een tijd kwamen vervangen.” Wie als altijd plezier in hun leven hadden, waren de heirlegers muskieten, eene eindelooze plaag voor de met den dag vermeerderende zieken. Te vergeefs had de bevelhebber geboden , dat de manschappen gedu- (a) „De boorden der rivier aan weerskanten met ontoegankelijke bosschen, in welke op differente distantiën geschut verstoken was, waar onverhoeds een schot uit viel, wanneer eenig vaartuig of schip daaromtrent passeerde. Zoo zijn eenmaal op die manier twee menschen in een praauw gekwetst; eenmaal een vierponder achter in de Eendracht gebragt, die bakboord weder uit is gegaan zonder schade te doen; en eenmaal onverwachts door twee schoten uit het bosch op de Irene vier menschen dood en zes gekwetst, terwijl men bezig was hun rantsoen arak uit te deelen.” Rapport dd. 28 November 1819 van Wolterbeek aan den minister van Marine. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 579 rende de regens beneden zouden blijven; want niemand kou het door de volte in het ruim uithouden; men bezweek er van de hitte. Bij de moeitevolle behandeling der schepen, die aanhoudend daor boeg- seeren of met werpankers en takels losgewerkt, opgevoerd dan wel van elkander gehouden moesten worden, rdat schrikkelijk in de brandende zon op het volk aankwam”, zegt het journaal, vielen de menschen van uitputting neder (a). Dan weer raakten de schepen tegen de oevers op het droge, dreigden ze om te vallen, en mocht men zich nog gelukkig achten, dat het in de lucht laten springen niet het laatste redmiddel bleek (2). Onder al deze omstandigheden, voelde de schout-bij-nacht zich diep ter neer gedrukt, nu hij nogeens met kolonel Bisschoff het oog over het geheel nadenkend liet gaan.... De Wilhelmina had eene goede batterij van 28 achtienponders, maar moest, bij gemis aan voldoende ‘equipage, bediend worden door de soldaten , die bovendien tevens bij het varen hadden te helpen; het een, zoowel als het ander, ging ge- brekkig, gelijk Wolterbeek en Bisschoff bij eene laatste inspectie nu „spoedig’ zagen, zegt het dagboek; en daarbij kwam eene over- bevolking, die de bewegingen hinderden; want, in plaats van 300 man, had men 450 aan baord van dit rbeste schip" der flo- tielje. (c) — Zendracht en Irene hadden voltallige equipages, ook goede ruimten, kortom ralles in goede orde" .... doch carronnades in plaats van lange stukken , hetgeen tegen batterijen te employeeren , van weinig uitwerking zoude zijn”! Maar mijn hemel, waarom (a) „Dit werpen kwam weder op het volk aan, doch men deed meer dan ik kon verwachten”... „dat volk, gedurende den dag van ’s morgens 7 tot tegen den avond met werpankers en touwen gesjouwd hebbende, waardoor op de Betsy alleen 3 man aan het spil flauw zijn nedergevallen.” (b) „Den 25 (October) in den voormiddag viel de brik Irene geweldig over, zoodat ik reeds aanstalten maakten om het geschut en de goederen er uit te nemen, stellende mij voor, dat zij zoude omvallen; doch het water op- komende, richtte zij zich langzamerhand op en raakte om twee uur in den achtermiddag weder vlot, tot mijn onuitsprekelijk genoegen; want ze had anders verloren geweest” (ce) „De Wilhelmina bevonden wij eene schoone batterij te hebben, doch bij het manoeuvreeren zagen wij spoedig het onderscheid, dat plaats heeft tusschen een welbemand schip en eene met verminderde equipage. Ook dat de assistentie, welke hierin door het militaire embarquement wierd toege- bracht, in geene comparatie kan genomen worden, tegen zeelieden gewoon om met scheepsgeschut en talies om te gaan. Ook is de ruimte op dat fregat alleen genoeg voor 300 man, en niet meer, wil het fregat in behoorlijken staat van defensie blijven, zonder belemmering, zijnde dit (ons beste schip) met de geémbarqueerde troepen wel 450 man sterk.” Verb. ad 6 October. 580 PALEMBANG EN BANKa IN 1816—1820. had dan nog de heer Van der Capellen dd. 24 Jali in dier bl. 519 vermelden brief van Tegal aan Wolterbeek geschreven: « schijnt, dat de carronnades geen effect hoegenaamd tegen de m van den kraton te Palembang gedaan hebben” (a)? — De Ajar ber men „geheel ongeschikt tot berging van troepen; de equi} (meerendeels herstelde zieken) zwak”; de Spondersbatterij v echter beter geoordeeld dan die ellendige carronnades. — De 47 Marinus had een koopvaardijkapitein van goeden wille en « batterij van 18ponders, die vrijwel door de equipage en de troe met de officieren bediend werd; doch, val mede spoedig” notabe bleek het, dat hoe ze ook hun best deden, het geen werk 1 waartoe ze waren opgeleid. Die Arinus deed bovendien telkens er geschoten moest worden, alsof ze dronken was. Om de b over te kunnen schuiven, was ballast uitgeworpen, maar deze men later niet meer teruggenomen; het schip was daardoor rank geworden, dat zoodra de stukken aan ééne zijde werden gesteld om afgeschoten te worden, de schuit over stag ging dus het geschut slechts met veel moeite de noodige elevatie | gegeven worden”! De bevelhebber zag nu in, dat de Ari dan maar zijne krijgshaftige roeping moest prijsgeven en we tot den natuurlijken staat van transportschip diende teruggebra te worden. — De Emma bleek te vol, bezet als ze was d 50 militairen en de bende-pangeran Diningrat. — De Batarias fjunia's konden als buitenwachten wel geschikt worden geac (a) Kolonel W. ©. Nieuwenhuyzen had de welwillendheid mij het volge: over deze stukken meetedeelen : Carronnades: korte scheepskanonnen van groot kaliber uit den tijd toen oorlogsmarine nog uit zeilschepen bestond. Zij werden tegen het einde vorige eeuw, gedurende den Noord-Amerikaanschen vrijheidsoorlog door Engelschen geïmporteerd en genaamd naar Carron, de plaats waar zij eerst werden gefabriceerd. Zij waren veel korter en zwakker van metaal c de kanons van gelijknamig kaliber bij land- en zeemacht, ofschoon uit carronnades zoowel massieve ijzeren kogels als holle projectielen werden schoten. De lengte bedroeg ongeveer 7} kaliber en het gewicht was gem deld het 66-voud van dat des kogels. Men had metalen carronnades \ verschillend kaliber, o. a. van 36 en 60. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 581 maar er moest steeds tegen deserteeren gewaakt worden: mits gesecondeerd en aangevoerd wordende door een oorlogsvaartuig ; men kon ze hier beneden in den mond der rivier zelfs niet ver- trouwen". — De prauwen van onzen radja Akil waren iets beter geschikt tot voorposten, doch — er is bij alles een maar — zij hadden zoo weinig defensieve kracht, dat den 32 October de schout-bij-nacht aan Smissaert had geschreven van ellendig opge- scheept te zijn met vdie nietsbeduidende prauwen van Akil” (a). — De poekats konden alleen voor transport en boegseeren dienen ; anders strekten zij slechts om verwarring te stichten door de | onrust der Chineesche bemanning. „Men kon hen zelfs met de bajonet op de borst tot geen stilte brengen’’, verklaarde Wolterbeek ; ofschoon het nogal menschelijk is, dat men met zoo’n dreigend wapen vlak voor zich aan een aanlegvol gillen toegeeft. — De Betsy eindelijk, het hospitaalschip, voldeed wel, doch voldoende genees- kundige hulp, anders op zoo’n schip nogal wat waard, ontbrak (/). Den schout-bij-nacht gingen wat laat de oogen open. Jk gevoelde wel zwak te zijn in kleine vaartuigen, was de slotsom zijner op het journaal ad 6 October gestelde overwegingen, nu hij eenmaal in de Soensang tot vertrek gereed was; -maar de 18ponders van de Wilhelmina en de twee kanonneerbooten boezemden hem znog al vertrouwen” in; wellicht vdat ook de Marinus nog wat zou kunnen uitvoeren’ en dan .... de hoop dat de Achmad-partij bij de komst van den medegenomen zoon tegen de Badroedins zoude helpen. „De heer commissaris Muntinghe verbeeldde zich zeker”, leest men in het dagboek, „dat het gerucht der komst van den goeden nn ‘een (a) „Het is niet mogelijk,’ antwoordde Smissaert dd. 7 October 1819, „dat UHEdG. meer met dat tnlandsche tuig kan opgescheept zijn, als ikzelf in de laatste dagen geweest ben. De overdrevenste, onbescheidenste en lastigste vorderingen hebben omtrent hen moeten worden voldaan en het is niet, en met veel moeite, dat ik hooge onaangenaamheden heb kunnen voorkomen. Terwijl de favoriets onder de inlanders vergood wierden, zag ik mijne weinige goede en brave ingezetenen vertrappen en tot in het stof verguizen.” Wie was deze vertrapper en verguiser? Ik vermoed, dat Muntinghe bedoeld wordt. (6) „De Betsy, ingericht tot een hospitaalschip, hebben wij in de beste orde gevonden. De chirurgijns-majoor Cornelissen en Van Raalten waren vol ambitie en hadden alles gepractiseerd, wat zij vermeenden, dat nuttig zoude kunnen worden. Zij klaagden alleen over de weinige assistentie door onder- chirurgijns, die niet voorhanden zijn. Ongelukkig ook, dat juist verscheidene onderchirurgijns op de oorlogsschepen zich ziek bevonden en de opperchirurgijns van daar niet konden gemist worden, wegens de eerste en zeer noodzakelijke behandeling. Verb. | 58% PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. prins Diningrat alleenlijk bijval genoeg voor ons zoude geven en verwarring veroorzaken door partijen, onder de volkeren van Pa- lembang in de bovenlanden.” Later toen de expeditie mislukt en van dit partijkiezen niets geworden was, kreeg, gelijk ik mede- deelde, de commissaris eigenlijk de schuld. Doch ging dit aan? Vooreerst had men oorspronkelijk geenszins de expeditie met dien factor in de rekening vastgesteld. Dat men dat partijkiezen hoopte, bracht Muntinghe’s standpunt mede, maar nergens vindt men in zijn advies een spoor, dat hij ingevolge die verwachting, te kennen gaf om de expeditie beneden critiek te organiseeren Integendeel zelfs: wanneer de onzen in den Kraton waren, zouden ze onder- vinden, leest men in zijn advies (a) »wanhopigen tegenstand’ , zouden ja ‘n 1l à 12000 man ween gevaarlijke kamp’ hebben tegen de „doldriftige inlanders”. Wat was echter natuurlijker dan dat, een- raaal in de Moesi zijnde, de commissaris den bevelhebber en zichzelven trachtte diets te maken, dat, nu de expeditie te zwak georganiseerd bleek, de Achmad-partij ons ten goede zou komen? Doch overigens zal de bekwame man bij de daarvan verwachte hulp wel van de veronderstelling zijn uitgegaan, dat die bijstand zich eerst zou doen voelen, wanneer men ter hoofdplaats Palembang aan het vechten ging; de schout-bij-nacht is er echter heelemaal niet in geslaagd den sultanszetel te bereiken. En afgescheiden daarvan, de waarde, die de verantwoordelijken aan adviezen hebben te hechten, behoeft, gelijk ik opmerkte, niet verder te gaan, dan zijzelf er aan meenen te moeten en kunnen geven. Muntinghe — de ervaring had het voldoende geleerd — was omtrent de genegen- heid der Palembangers veel te optimistisch gestemd; voor den onbevangen beoordeelaar moest dit immers ook spreken uit de ge- makkelijkheid, waarmede men sultan Achmad in den Salmondtijd had opgegeven. 'sCommissaris’ verwachtingen op den steun der bevolking werden zelfs door de nederlaag, die we weldra weder zouden ondervinden, niet geschokt, gelijk ons kan blijken uit een na te noemen brief, die in bijlage 40 is opgenomen (4). — Wolter- beek wilde echter wel gaarne gelooven, omdat hij feitelijk reeds niet meer aan zichzelf geloofde. Keerde men nu terug, dan, teekende hij aan, zoude geen nut meer zijn te trekken van de partijen, wier bestaan als zvolkomen zeker” werden opgegeven. ~Alle de (a) Bijl. 33. (6) Verg. ook het op bl. 524—525 aangeteekende PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 583 onkosten waren gedaan, en daarom moest ik het maar ondernemen”, zuchtte de bevelhebber, vhopende op eenig geluk en spoedig succes, daar men de inlanders algemeen oordeelde, dat zij tegen deze macht niet bestand zouden zijn.” Alle de. onkosten waren gedaan, en daarom moest ik het maar onder- memen..... een tocht, die, volgens de instructie, zóo moest zijn georganiseerd, dat het mislukken ónmogelijk ware! maar.... rte veel onkosten in uitrusting waren gedaan”, herhaalde het journaal op 6 October, om ten halve te keeren, in plaats van ten heele te dwalen! Is eindelijk de dwaling gebleken door een formeel échec, zoodat er geen keuze meer was, of de expeditie moest wel terug- keeren, dan gaat ze natuurlijk terug; doch volgens de eigen woorden van den schout-bij-nacht op gronden, die vóor dien tijd bestonden en dientengevolge reeds toen hadden moeten gelden: »Want’’, schrijft hij in nader te noemen memoriën aan de ministers van Marine en van Koloniën (a): # Want eenmaal ziende , dat mijne middelen volkomen onvoldoende waren om mij langer tegen Palem- bang op te houden, zoude ik gansch zonder beleid, tegen het ver- trouwen, dat in mij gesteld was, gehandeld hebben; indien ik andere maatregelen genomen had, zoude het belang van het Gou- vernement moedwillig in de waagschaal gesteld en mij nimmer deswegens verantwoord kunnen hebben.” XXIV. Proclamatiën van Wolterbeek en Muntinghe dd. 1 en 13 Octo- ber 1819 tegen Badroedin. De houding van den sultan. Na de ontmoedigende overwegingen op den 8" October, gaf de opperbevelhebber last om door te zeilen. Intusschen confereerde hij met den commissaris over eene door hem als zeer gewichtig beschouwde zaak. Reeds den 1" October, dus toen nog Muntinghe zich niet bij de flotielje had gevoegd, was door Wolterbeek van zijne ligging voor het neergebrande dorp Soensang (bl. 575) gebruik gemaakt om eene door hem onderteekende proclamatie aan het Palembangsche volk (a) Amsterdam 25 November 1821. Zie het slothoofdstuk. 584 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. op te hangen..... aan een loom! Toen we twee dagen later et kwamen kijken, bevonden we tot onze voldoening, dat ze v weggehaald. In dat fraaie stuk — het eerste van nog vele anderen. werd verteld, dat de Schout-bij-nacht gekomen was om met trouw loozen Badroedin af te rekenen, dat daartoe gezanten werden vi wacht, dat aan de kampongs, die zich rustig hielden, geen kwa zou worden gedaan, doch de anderen het boos zouden ondervinde gelijk Banka-Kota kon getuigen, waar de lijken der muiters | hoopen waren te vinden, zoodat de lucht er door bedorven was den ganschen omtrek!! Naïef reälisme; die vonderneming”™ hi werkelijk onze heeren verdwaasd gemaakt. (a) Het steelsgewijs afgegaan stuk was echter maar „eene voorloopi; proclamatie militairement”, teekende Wolterbeek aan; de vo hem en den commissaris vastgestelde instructiën schreven eel meer distinctieve” voor. Onder Muntinge's invloed, had nameli de regeering bepalingen vastgesteld, waaruit echter meer de pe soonlijk beleedigde commissaris sprak, dan de kalme gedachte, d: het Badroedin en het Palembangsche volk waren geweest , door w. wij met schepen en soldaten smadelijk waren weggejaagd en dat « dus waarlijk geene enkele gegronde reden voor den weerbarstige en in zijne soort talentvollen vorst kon bestaan, om nu maar zoo i eens van den troon berouwvol af te dalen en zich voor zijne vijande te presenteeren met ’n: „Hier ben ik, doe met me, wat Uw genade goed zal vinden te doen.” — Nochtans waren in dien gee: de instructiën geredigeerd, Den sultan moest namelijk gelasf worde om binnen een te bepalen tijd zich ter beschikking te stellen va (a) „De opperbevelhebber van de expeditie tegen Palembang enz. „Geeft bij dezen te kennen aan de onderdanen van het Palembangsche rijk „Dat hij klaar is om met eene geduchte macht de rivieren van dat rijk i te dringen en hetzelve van alle kanten gelijktijdig aan te vallen, ten eind den sultan Badaroedin te straffen voor zijne trouweloosheid, gepleegd tege: het Nederlandsche Gouvernement of wel rekenschap deswegen te vragen; „Dat alle de inwoners der onderscheidene kampongs en desa’s, welke zic stil houden en ongewapend, vreedzaam zich gedragen, staat kunnen make op zijne bescherming en vriendschappelijke, vreedzame behandeling : „Dat hij echter iedere kampong of desa, welke zich vijandelijk gedraagt uit welke op onze schepen of troepen wordt geschoten, of waar zich gewa pende menschen vertoonen, zal doen vernielen en de menschen in dezelve statfen zooals die van de benting Banka Kota reeds gestraft zijn, liggende hunnt lijken met hoopen op het slagveld, zoodat de lucht daardoor bedorven is ir dien omtrek; „Eindelijk dat hij gezanten zal ontvangen, zonder zich echter daarom of te houden.” PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 585 den commissaris op zoodanige plaats als deze zou opgeven: ten einde te komen vernemen wat de Hooge Regeering omtrent hem, Sultan, heeft besloten"; de verklaring zou bij dit bevel gevoegd worden, dat 's vorsten leven gespaard bleef ven dat omtrent zijne schatten met billijkheid zal worden beschikt”. Met billijkheid! „In geval de sultan aan deze oproeping voldoet” -— neen maar, nu vraag ik u toch, — gelastte art. 5 van het naïeve stuk, zijne opzending naar Java. De boosdoener had intusschen op Wolterbeek’s roepstem geen adem gegeven. Bevelhebber en Commissaris samen deden het nu den 13" October nogeens flink over. Er gingen zelfs twee staats- stukken te gelijk af. Ken aan Badroedin zelf. Dit was een kleine brief, waarin zij hem kennis gaven van „de wil en de begeerte van Z. E. den Gouv.-Gen.”, dat, indien hij nog eenig gevoel voor de welvaart van Palembang en de ingezetenen had, zoomede de onheilen wilde afwenden, waarmede zij allen en hijzelf bedreigd werd, hij, sultan, „zich overgeve aan het Nederlandsche Gouver- nement en zich begeve aan boord Zr M* schip, waarop wij geém- barkeerd zijn, ten einde aldaar de nadere intentiën van Z. EK. den Gouv.-Gen. te vernemen, wordende in dat geval aan Z. H. het behoud van zichzelven, van zijne naastbestaanden en van hetgeen hem het naast aan het hart ligt op eene plechtige wijze bij deze gewaarborgd en verzekerd’. Antwoord hierop werd ingewacht „binnen twee uren na de ontvangst”. Onnoozel ! Doch ‚nu het andere stuk? Dat was ellenlang , waarin Muntinghe zich in zijne volle nietswaardige rhetorische kracht deed kennen, eene proclamatie aan het Palembangsche volk, die werkelijk te zot was om alleen te loopen. Badroedin werd er braaf in uitge- scholden voor een despoot, voor een tiran, voor een tijger, voor een trouwelooze, voor een woordbreker, kortom voor een heel ge- meenen kerel! De eenvoudigen, waarvoor het bestemd was, zullen er niets van hebben begrepen; anders hadden ze Muntinghe ver- wijtend geantwoord: #Welnu komaan, en het was toch die man, dien gij kendet als de moordenaar van 1811, waarmede gijzelf weer begont u af te geven en aan wien gy de kroon teruggaaft!'’ — De proclamatie had daarvoor echter eene wederlegging klaar. Die door den vorst begane euveldaden, stond er, waren door zoo'n edel- moedig volk als het Nederlandsche met den mantel der vergetel- heid bedekt; nu echter, dat hij wéer gemeen had gedaan, werd andermaal de mantel opgeborgen. Wij komen terug heette het in 586 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. de proclamatie, niet om wraak te nemen, o neen! dat gedoogde niet de edelmoed van Nederlands aard, maar om de volkeren van Palembang wèl te doen. Dat was het streven van Nederland; en daardoor alléén .... werden de Nederlandsche soldaten aangevuurd !! Komt! Komt dan! luidde het dwaze kermisstuk, vóor het te laat Is, tot ons over. (2) Wèl was door den commissaris geprofiteerd van de ellendige Pecksniff-school, waarin hij eenige jaren practische lessen had gekregen.... Toen de stukken gereed waren, rees de vraag, hoe men ze aan het goede kantoor kon bezorgen, want men was nu de rivier te ver op, om ze nog aan dien fameusen boom in het afgebrande Soensang te kunnen ophangen. Het bleek echter, dat men volstrekt niet bang behoefde te zijn; het Palembangsche volk verstond waarlijk zijne wereld. Wolterbeek zond namelijk twee vertrouwde inlanders met parlementaire vlag de rivier op; zij hadden in last ze aan den eersten den besten vijandelijken post af te geven. En waarlijk, daar kwam nu netjes op de onzen eene vijandelijke prauw aan, welke behoorde tot de divisie, die onze schepen steeds van voren bestookte, zonder zelf ooit binnen het bereik van ons vuur te komen en die al heel wat dooden en gekwetsten op de Neder- landsche schepen had veroorzaakt. De prauw nam de stukken over, ja onze zendelingen kregen van den commandant der divisie .... een recu! Beschaafder kon het toch werkelijk niet gaan; het vervulde dan ook Wolterbeek met groote bewondering. Wat meer is, Badroedin antwoordde nu ook, en wel den 15" October. Van het oogenblik, dat we alzoo beet kregen, hield het geschrijf niet op; het heeft natuurlijk geen enkel practisch resultaat gehad. Ofschoon de brieven alle min of meer op hetzelfde neerkomen, zijn ze niet van volstrekt belang ontbloot, wijl ze tot de kennis der karakters bijdragen (4). De Nederlandsche stukken doen ons zien, wat we al niet uithaalden om Badroedin tot vriendschappelijke herinneringen te bewegen, toen we ontwaarden, dat hij ons de (a) Zie bijl. 37. (b) Het Wolterbeek-archief bevat tal van in Maleische karakters geschreven Palembang-stukken, die in eene Maleische handschriften-verzameling voor de beoefening van de taal zeker op hunne plaats zouden zijn; maar ongelukkig zijn ten deele de van onze commissarissen uitgaande stukken slechts in het Hollandsch voorhanden en dan nog wel in afschrift, waardoor fouten mogelijk zijn, wat ik niet controleeren kan. In het vervolg van den tekst zal men zien, waarom dit wordt opgemerkt. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 587 baas was; hoever wij ons toenemend verwijderden van de snoe- vende taal, dat als de vorst zich niet vrijwillig gevangen gaf, wij evenals op Banka, den Palembangschen grond zouden beleggen met de lijken der muiters. We worden zóo compleet karakterloos , dat, wanneer Badroedin slechts het goede oogenblik had weten te kiezen, hij op den troon zijner vaderen met een vroeger ougekenden glans door ons hersteld zou zijn; maar, hoe geboren diplomaten inlanders soms ook blijken, velen schijnen den flair te missen om het niet tot op het uiterste te laten komen. Badroedin’s brieven worden op den duur vervelend, omdat zij nooit iets van beteekenis zeggen; maar men kan niet nalaten te glimlachen over den tact, waarmede hij de heeren met een kluitje het riet instuurt. Hij is het trouwens ten slotte niet, die de telkens weder opgevatte correspondentie uitlokt; maar wij zijn het, die hem toenemend dringend vragen: „Och toe, zend gezanten! zend toch als je blieft gezanten!" Hij snoeft ook niet, gelijk wij, op zijne macht, waartoe hij veel meer reden zou hebben, doch laat dit geheel ter zijde. Hij scheldt ons evenmin terug, maar noemt, o zonde! Wolterbeek en Muntinghe /zijne vrienden en broeders’ en zegt hunne brieven „met genoegen” te hebben ont- vangen. Bescheiden verklaart hij zich slechts onschuldig; tot de hem ten laste gelegde daden niet in staat, daar hij nooit had en zou kunnen vergeten: vdat alle de voormalige vorsten van Palem- bang, van de oudste tijden af , door het Nederlandsche Gouvernement zijn beschermd geweest en welk Gouvernement ook steeds zijne achting en liefde voor de vorsten betoond had”. Wat ook plaats vond, hij wil rde onbetamelijke en alleszins ongeoorloofde handel- wijze’ niet beoordeelen, die het volk van Palembang tot verzet heeft gedrongen, doch er alleen van zeggen, dat hij zich nog steeds stil heeft gehouden: vomdat ik een innerlijk gevoel van vriendschap en zuiver hart heb voor het Nederlandsche Gouver- nement”, toen zelfs rde soldaten een Palembanger van mijn brug hebben doodgeschoten” (a). Wilt, vroeg hij verder, met uwe „geduchte macht” eenige consideratie hebben; gaat u werkelijk ter harte „de welvaart en het geluk van het land van Palembang’, oefent dan geduld uit; rwant als dit land geruïneerd wordt, dan zal het (a) Het wegschieten van den Palembanger op Badroedin’s brug deelt de sultan ook in het hierna te vermelden stuk aan Raffles mede. Nadere bij- zonderheden weet ik er niet van.. 6e Volgr. VII. 38 nn ele IN 3anKa IN 1S16—120. < vride den”: en indien de hooge regeer egmenrs heid 29 attachement ten aanzien : en eet san is mijn ondergang onbetwistbaa maant ot ecmert ajne excuses, dat hij niet bint vee or iad seaatwoorf: ede Palembangers zijn n veer senriven als het wel behoorde’: no ‘~ sttenuen zouden antwoorden. “EL igure saaren op zijn speeltuig. Neve sar n ceraiedt voor het Nederlandsche gez am teven, vaarmede hij onze schepen schoc er dae icur Jet dagwerk uitgeputte ma “so wis Seem Tust „ieten: — zond hij memor: tenir, Conde niet aan de westzijde v: cer, cven Jegtnselloos en leugenachtig ¢ ~ + 7 eselasiug zen getter, gladder tint aan zij on mert umesend zijn,dat gouverneur Rafll zur tad. semepen om hem geregeld op: de 1e zouverneur niet slechts met plat . crecurmenissen volgde, maar er zich eve! Li van ee erst cesta Wat kon wellicht ond “1 ersvex om hulp daar niet uitwerken no. : vent ‘urstamdizheden voorgedaan, die ee 1 te sch vorst aan den gouverneur moeilij oe facet center uu een onpersoonlijk ge snip Plet van stteven tegen de Hollander AcveKvurig aan het slot uit zijn rol e x st) leu eersten persoon. Bovendien gin; IN cel ai. Ook twee broeders des sultans “i WL OR. Jennings, kapitein Traver -remiwie agenten en vertegenwoor: we moree, under judieious nahi a den ov bl, 504 vermelden A jay- eV suveeed in obtaining possession te veen deserted and the Sultan has neertor of the country. However warevean power should under any “So. The natves, It must be adinitted, evert transactions of the Dutch at ~~ icv either unexpeeted nor perhaps PALEMBANG EN BANKA IN 1816—15820. 589 digers van den Edelen Heer Thomas Stamford Raffles, enz. enz”, zooals de adressen luidden. De stukken bevatt'en scherpe beschul- digingen tegen Muntinghe’s onhebbelijk optreden; ook de mede- deeling, dat Badroedin slechts tot opstand was gekomen, omdat commissaris Muntinghe gijzelaars vorderde als waarborg voor ver- der goed gedrag, zonder er bewijzen waren van des sultans schuld aan den opstand, die den commissaris uit de binnenlanden had gejaagd. (a) Twee inlanders hadden op zich genomen deze brieven te bezorgen en verder het Benkoeleesche bestuur mondeling in te lichten; ze waren den 27" September 1819 bij Raffles gekomen en goed ont- vangen. Wèl verklaarde de gouverneur geene bevoegdheid te hebben om zich met de Palembangsche zaken in te laten, maar hij be- loofde de brieven naar Calcutta op te zenden, waarvoor de inlan- ders een ontvangstbewijs erlangden. Bij missive dd. 2 October 1819 zond Raffles de stukken inder- daad naar de regeering van Britsch-Indië. Hij deelde tevens mede, dat de zendelingen hem gesproken hadden over eene groote Hol- landsche macht, die de rivier van Palembang opging, doch tevens: „but that they were not under the least apprehensions from it, as the Sultan had blocked up and defenced the river in several places and the people of Palembang were resolved to stand to the last; their only anxiety seemed to be with regard to the part we might take and to ascertain how far they might calculate on our neutrality”. Er waren namelijk weder geruchten loopende geweest, dat de Engelschen voor de derde maal van Benkoelen zouden binnenvallen. #1”, luidde het bovendien in een brief van Benkoelen van iemand , die de zendelingen ook had gesproken, welk schrijven in het Calcutta Journal eene plaats kreeg (4), ~I questioned them closely as to the origin of the report of our interference; to which they replied, that it was spread by the Dutch; and as they had information of English ships being employed, and indeed of a ship of war with English colours having for some time blockaded the river, they could not but give some credit to the report’ (c). (a) Zie in bijl. 38 de drie stukken, uit B's verz. (6) Overgenomen in het Asiatic Journal, dl. X, bl. 297. (c) Vergelijk hetgeen omtrent de Ajax op bl. 506 vv. voorkomt. »90 “ALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. XXV. De verdere opvaart door het nauw van Selat Nama: 9 October 1819. \ ieruees tad ceeds in zijn eersten brief den sultan d veren, ta ie tutieqe. zonder antwoord te wachten, zou doorgaan ne seueu ve ‘ug. doen in volstrekte onbekendheid met de la Areca u met ie verdedigingswyze des vijands. Gelijk wij het orgeujár ‘accu svv dikwerf zouden ondervinden, geen enkel sp ectwuer ieed zich op of was te vertrouwen. Gevangenen lie ca ver neergeeseien, doodschieten, in boeien sluiten, 2 rant. tau zenig deugdelijk bericht geven. #De inlander Cauatie wei vurnaai. vwelke met Palembang bekend konden zi ten ‘met, tu nen kon ze tegen geen prijs tot spionneeren cvanvsserug wwxoopen: en die van Mantok waren ook niet cartes Mei ‚ vuiets kon men uit die menschen krijgen , weg cous “ijgeivorige indrakselen , waardoor zij bevreesd zijn”. Even et ‘euxdeeid afgezien moeten worden om de door Mt dave cucdegeoracate Javanen inlichtingen te laten verkrijge Dn „u bea, Ust Toe hadden, omdat ze wel voorzagen, ( ue srt ctuuden komen” (4). Kleine vaartuigen, de outta ie veter opygezonden, kwamen, na een zekeren afsta ecv ytawent. ‘erug met het rapport van niets anders gezi cos) dat vit Meeds aangroeiend getal van gewapende prauwe oo soviaietugheid maande, terwijl de kampongs verlat * Oke bai ass EN ee eit Jeretreu echter niet, dat de flotielje voor oe ed NN vu trerrkseiuijke onweers- en regenbuien, die nl EN edes ie tite, die het scheepsvolk nedersloeg ; ondan Nvu vast tet vaarwater, waardoor de schepen telke eren NS eurie, wt teu zrend raakten, ja in het geboom Je oseteermte Josethen terecht kwamen (c); ondan! he . . nt NE oa ga) § Augustus 1820 op Vraagpunten: waa nt igor den stroom tegen den kant en ( N . a weren der raas in de takken der boome ae an an een Maen Verd. ad & October. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 591 het gemis aan een voldoend getal prauwen om de schepen te leiden (a); ondanks de schoten des vijands wien de schepen sinds den 11" October een gemakkelijk te bereiken doelwit aanboden, zoodat zelfs de Zrene met slechts 2 schoten niet minder dan 4 dooden en 6 gekwetsten op den 17? kreeg, terwijl de equipage en de Chineezen een slokje van hun rantsoen drank namen; en ondanks de branders, die sinds den 14" aan de vermoeide manschappen , met brandwachten en boegseeren, ook des nachts, geen rust lieten. Het voor zoovele vaartuigen smalle water van slechts 2 kabellengten, werd nog vernauwd door onderscheidene eilanden. Men had o.a. te zeilen tusschen de eilandjes Borang en Anjar. Het was in zeker opzicht voor de Palembangsche geschiedenis eene klassieke plaats, want daar had commandeur Van der Laan in 1658 de Palembangers tot rede gebracht (4); daar had ook Gillespie, ndie wegens ondernemendheid beroemde officier’, herinnerde zich Wolterbeek, in 1812 Badroedin’s macht gebroken (bl. 881, 334). Muntinghe had in zijn advies van 81 Juli ook de verwachting geuit, dat we daar, bij de z.g. bentings, een gewichtigen tegen- stand zouden ondervinden (c); doch spionnen hadden hem tijdig, namelijk nog vóór de expeditie de bank over was, ingelicht: ~dat’, gelijk hij dd. 6 September 1819 den schout-bij-nacht berichtte, rde Selat Borang deze keer minder versterkt wordt, als een ander bij de Moeara Pladjoe en Poeloe Kombora, waar een nieuw punt van defensie is gekozen”; hetgeen echter niet volstrekt eene ver- rassing kon zijn, daar de commissaris mede in zijn advies van 31 Juli had gewaarschuwd, dat de vijand wellicht dit laatste punt niet onversterkt zou laten. Daar men intusschen de spionnenberichten niet onbepaald ge- looven kon, was men, toen de flotielje den 14" October de eilanden naderde, in gespannen verwachting en ging Van der Laan's zoomede Gillespie's roem door Wolterbeek's gedachte (d). Den volgenden (a) „miste dus hier het noodig getal praauwen poekats of kleinere vaartuigen, en kon ik dus aan alle de vereischten tot voorzichtigheid met het opdrijven, niet genoeg voldoen, en nog minder mij aan de bepaalde zeilorde geregeld houden.” Verb. ad 11 October. (b) Zie breeder o.a. de noot op bl. 12 De Sturler. (c) Zie bijl. 33. (d) „Ik had hebben kunnen stormloopen, zooals in de 17° eeuw de ad- miraal Van der Laan heeft gedaan, indien men mij tusschen de Gombora en den kraton had laten naderen” — ,Passeerden het eiland Borang, de voor- malige sterke positie tijdens de expeditie door den Engelschen kolonel 592 PALEMBANG EN BANKa IN 1816—1820. dag echter het nauw doorgaande, schenen slechts looze schietga 'n dertigtal, overblijfselen der batterijen van 1811, den spot drijven met de finale onkunde, waaromtrent de Nederlands vijand met betrekking tot Palembangs verdediging verkeerde De scherpzinnige Badroedin toch had zich niet andermaal aan « échec dir willen blootstellen en een vrij wat sterker stell: hooger op gekozen. Voer men tusschen Borang en Anjar recht toe door, men 2 loopen op het eilandje Nama, dat tusschen beiden er voor li De flotielje had dientengevolge rechts op te gaan, tusschen. eiland en den met dicht kreupelhout bezetten moerassigen oew het nauw van Selat Nama; en toen we dit deden, een ho omgaande, waar de rivier van zuid naar noord, rechthoekig o buigt van west naar oost, en we aldus het vrije gezicht op d in deze richting stroomende rivier erlangden, staarden we plotselù op het etland Gombora, met zijn oostpunt dreigend naar ons toeg keerd, want waarlijk daar keek ons eene gansche batterij door acht oog: vlak in het gezicht. Het pleit bijzonder, zij het ook hier indirec voor Muntinghe's voortreffelijk advies van 81 Juli, dat hij ni geloofde aan een zeer geduchten weerstand bij de Pladjoe, omdat de stroom te breed was om onze vaartuigen tusschen een Kruisruur brengen; maar tevens voor ‘s vijands beleid, dat deze dit bezwa: in de verdediging wegnam, door er nog een speciaal eilandje kuna matig «wan te leggen, en wel voorzien met eene batterij van dr schietgaten, nog liefst gesteund door vier drijvende batterijen ieder van twee stukken!! Waagden we ons ter zijde, dan blikte er aan den rechteroever 60 schietgaten , verbreid over eene gansch reeks batterijen, die ieder 50 & 75 voet van elkander gelege waren. Mochten we er soms aan denken om onder al da vuur toch door te varen, dan zou een fameus palenhek, het welk Gombora met de oevers verbond, den weg versperren .… Nogmaals moet ik hier herinneren, hoe Muntinghe ook aan d mogelijkheid van dergelijke hindernissen gedacht heeft, weliswaar Güllespie in den jare 1812, welke positie die wegens ondernemendheid beroemde ofticier met zooveel voorzichtigheid naderde, doch die hem zonder slag of schot ingeruimd werd, door toedoen der partijen tegen den sultan.” Verb. ad 15 October. 