Duizend-en-eenige hoofdstukken over specialiteiten
Wie beoordeelt die bekwaamheid ? ledereen ! Maar . . • niet iedereen kan dit beoordeelen met grond. Men gaat te-werk naar den roep die er van een genees- heer uitgaat. Wie veel praktyk heeft , is bekwaam. De genees- heer zonder praktyk, is niet bekwaam. Dat dit criterium hoogst-onzuiver is , doet niet ter-zake. Men heeft geen ander. En bovendieii, het mag niet gewraakt worden in kiezers- zaken, daar zoodanige zeer incorrecte waardering berust op 't zelfde beginsel, waarmede de heele kiezery staat of valt, op: meerderheid van stemmen. (Idee 7.) De te kiezen specialiteit behoort dus te zyn , iemand van naam, niet waar? Een doktor die door velen voor heJcwaam gehouden wordt? Vraag eens aan geneesheeren die tot deze cathegorie be- hooren, of zy hunne ryke praktyk gelieven optegeven voor de nogal twyfelachtige eer van 't lidmaatschap der Tweede- Kamer? *) En ook zonder te spreken van 't geldelyk ver- van nu alles afhing? Zoodra ze voor 't hesoin der ministeriele cav^e hebben uitgediend, worden zy ter-zyde gelegd, en wie later serieus vragen zou: hoe is dat nu eigenlyk ten-laatste beslist? wordt uitgelachen: «Kyk, hy dacht dat het emst was!» *) Het verschil der maatschappelijke waardeering van het stand- punt onzer tegenwoordige Kamerleden. en dat der Volksvertegen- woordigers van v6<)r 1848, is zeer groot. De Kieswet •— eenonde- mocratisch prul — • heeft het Volk niet naar-boven geholpen,maar zijne vertegenwoordiging naar-beneden gehaald. In den tegenwoor- digen stand van zaken bestaat slechts e^n middel tot gedeeltelijk 58 lies, het zou al sseer weinig getuigen vaa liefde voor de wetenschap , indien zy zich op die wyze door een kiezersgril lieten aftrekken van een beroep d^t den welgezinden onder hen, roeping is. De zeer voorname geneesheer bedankt alzoo. De lets min- der voomame — tweepaardig nog altyd ! — bedankt ook. De cabriolet bedankt. De chais bedankt. Ach, die lieve, arme Tweede-Kamer meet zich behelpen met deze of gene godheid van lagere orde en te-voet, die haar gebruikt om zoo mogelyk langs chais, cabriolet en koets opteklimmen tot wat r^nomm^e en praktyk. ccM'n zieken zijn wat schaars, zoo redeneert de half-verongelukte , doch als ik een deftig M. p. achter myn naam zet , zullen de patiSnten wel komen opdagen.i> Daar ziet men dan 't specialiteiten-beginsel op z'n kop staan. Niet de geneesheer is als zoodanig nuttig in d§ Kamer, maar 't kamerlid zit als volksvertegenwoordigende specialiteit voor 't ziekbed. Hy licht z'n zeventig kollega's niet voor met geneeskundige kennis, maar voelt met ambtelyker deftigheid dan vroeger, den pols zyner zieken. Zyneredevoe- ringen imponeren den geachten leden niet , al rieken ze naar de school — en dit moet , want met dat dosl is hy daar — maar v^el maakt hy op z'n patienten hoogmogender indruk dan in de dagen zyner kamerloosheid. In 't Parlement daalde hy, zonder baat voor iemand, van eenheid af toteen-ze\en- tigste deel. Met zeventigvoudige waardigheid daarentegen wreekt hy zich op z'n andere lyders ... die ook niet genezen , al zyn ze 'r dan groots op , ^^n doctor te hebben met het vaderland. Laat ons aannemen dat de voor bekwaam gehoudene , herstel; algeheele afschaffing van census en incompetentie. Ik ga in dit beginsel verder dan iemand, daar ik beweer dat ook aan tuchthuisboeven en publieke vrouwen het recht van stemmen moet woi:deiQ toegekend. Pe toeUchting dezer meening is niet hujusloci. 59 indedaad in kennis zoo hoog staat als zyn inkomen schynt aantewyzen , en tevens dat hy vervuld is van liefde voor de algemeene zaak, z66 zeUs dat hy desnoods bereid wezenzou van zyne hoogere inkomsten afstand te doen, om ten-nutte des Volks bezig te zyn. Hoe behoort in zoodanig geval deze spedaliteit te redeneren? c Er is in onze Volks-vertegenwoordiging debat op^handen over Hygiene, Oeneeskundige-dienst, Akademisch onderwys in de &culteit der medicynen, enz. enz. a: Ik heb my op die zaken toegelegd , en vermeen — liever : en ben overtmjd — in-staat te wezen over dat aJles inlieh- tingen te geven die van nut kunnen zyn voor de beraad- slagingen. a: Men biedt my eene plaats in de Kamer aan. <cls het nu , in ket helcmg der zaak^ myn pligt die be- trekking aantenemen? Wordt de door my verkr^en kennis het voordeeligst aangewend in of huiten die kamer ? Dat is de vraag. )» Ik beweer dat de hekwame specialist, na zich deze vraag ernstig te hebben voorgelegd, geen annihilerend lidmaatschap aannemen m^. Hy mag zyne kennis niet versplinteren. Hy mag het deel der wetenschap, waarover hyte beschikkenheeft, nietonder- werpen aan reglementen van orde , conventionele parlements- usantien, aan wanbegrippen over party-pligt. Hy mag de religie van zyn vak niet blootstellen aan de schande van eenen stryd met onkundigen, d^e op toevallig ambtgenoot- schap het regt gronden van onbeschaamdheid. Hy mag dit niet, en • ... 't geschiedt ook niet I Want . . • vrie indedaad als specialiteit bekwaam is, hedcmkt. Hy komt, na de vragen die hy zich — altyd in het belang der zaak — voorlegde , tot de slotsom dat hy zyne talenten , zyne kennis en z'n bekwaamheid het voordeeligst aanwendt , door het individueel verkondigen van wat hy ter-zake dienstig 60 oordeelt. Hy biedt de vruchten zyner gaven aian volk hn ver- tegenwoordiging, en wacht. . • Wyst men zyne slotsommen af ? Mislukt hem 't gepoogd overplanten zyner denkbeelden? Welnu, dan juist blykt hem dat hy zichzelf , zynen arbeid , en zyn « Publiek» — in en buiten de kamer — goed beoordeeld heeft. De specialist die , ongestoord arbeidende met al de kracht eener alleenstaande individualiteit, geen bres beukte in den dikken muur van algemeene onkunde , zou waarlyk dien muur niet hebben omge- worpen , indien hy de kracht van z'n geest hadde verwaterd door oplossing in zooveel deelen . . . anderen geest. Dit laatste beeld is weder onjuist, en te flauw voor de zaak die ik daarmede v\ril kenschetsen. De invloed namelyk van den specialist wordt niet alleen verzwakt en verlamd door zyn opgaan in een groot heterogeen geheel, maar hy v\rordt door tegenwerking vernietigd, of althans dit kan het geval zjna. De mogelykheid bestaat dat eene nuttige waarheid die kans had op bevruchtend doordringen, voor langen tyd verloren gaat, of omdat zy een lid der Volksvertegenwoor- diging tot ontdekker had , 6f omdat ze in die Vertegenwoor- diging werd verkondigd. En hierop doelde ik eenige bladzyden geleden, toen ik klaagde: nogmeer schade, nogmeer Z^t^^^^t/ Dat immers het smoren van waarheid, leugen in de hand werkt, zal wel geen betoog behoeven. Ik verdedig van 't volgend voorbeeld alleen de strekking , en geenszins de zeer willekeurig gekozen stellingen. Een geneesheer, mdedaad sommiteit in de v\retenschap , heeft zich laten verschalken. Hy verlaat zieken en studeer- eel en neemt zitting in de Kamer. Na veel inspanning en speddle studie is hy in het bezit geraakt van een of meer der volgende — door my slechts als zoodanig veronder- stelde — waarheden : dat de volksvoeding slecht is, dat de kazemering der militairen veel te wenschen overlaat , 61 dat de hospitalen niet deugen, dat de vaccine nadeelig werkt op de gezondheid, dat er fouten lyn in de wettelyke regelingderprostitutie, of wel dat de geheele wettelyke regeling op dat stuk eene fout is, enz. enz. Hy was op het punt de resultaten zyner wetenschap en ervaring nederteleggen in een uitgebreid werk. Daar komt men hem storen met z'n verkiezing. Nu behoorde hyteant- woorden : «lieve menschen ik heb waarlyk geen tyd voor zulke dingen , voorziet u elders ! ^ Maar we stelden reeds dat het verschalken ditmaal gelukte. De goede Homerus zelf slaapt nu-en-dan. Onze voorlichter laat zich dus de ckeuze zyner medeburgers — waaronder geen enkele is, dien hy stemregt zou toekennen in zi/ne onderzoekingen — welgeval- len.D Verkeerd redenerende, hoopt hy zyne verkregen ken- nis aantewenden in dien nieuwen werkkring. Maar. . . die werkkring omvat ook andere zaken dan waar- mede hy zich zoo religieus bezig-hield. Men tracht hem te werven voor of tegen — tariefeherziening , vryen-arbeid , kadaster-revisie, schoolwet, afechaffing van tienden, pantser- fregatten, linie-verdediging , kieswet-verandering , enz. enz. De arme geleerde voelt dat hy in een maalstroom geraakt is, waarby hy de vruchten zyner correct-wetenschappelyke nasporingen niet plaatsen kan. Zyne nieuwe omgeving waardeert zynen vorigen arbeid niet. Het is haar niet om waarheid te doen, maar om eene stem. Onze naive onderzoeker beleefde evenwel niet geheel on- geschonden de laatste twintig, dertig, jaren. De woorden ccbehoud, lib^ralisme, reactie, verblinding der tegenparty die 't altyd glad mis heeffc, ministeri^le crisis, periodieke ondergangen van 't vaderland ...» drongen tot z'n studeer- vertrek door. Wel stuitten hem vroeger, als ruwe vloeken den vrome, al die vage uitdrukkingen , hem die de gods- 6^ dienst van 't exacte beleed *) maar men is nooit straffeloos een kind van z'n tyd. Hy wyst al die Kamer-praatjes, niet af met den afechuwr dien ze verdienen , en die dan ook ge- voeld wordt door den zeer enkele die trouv^ bleef 6f aan gezond verstand, 6f aan de vak-religie waardoor by som- migen zoo eigenaardig de rol van 't geweten vervuld wordt. Maar dit zyn uitzonderingen 1 •}-) Maar toch, hy herinnerde zich iets op het gemoed te heb- ben. «Die volksvoeding . .. Wie luistert naar zoo iets! De kwestie aan de orde is : of de dikke yzeren platen waarmee men waarschynlyk onze schepen onbruikbaar maakt , en zeker de marine be- *) Ik geloof door deze uitdrukking de noot op biz. 10 eenigzins te hebben toegelicht. Ik weet dat het velen vreemd voorkomt zulke zaken te zien voordragen als schennis van godsdienst, maar ik ben zoo. (Idee, 253.) f) Toch bestaan er zulke uitzonderingen! Ik heb wylen Mr. J. G. VA.N Hasselt, lid van 't Provinciaal Geregtshof in N.Holland, die — ik mean in 1848 •— korten tyd lid der Kamer geweest is, jaren daama in woede zien opvliegen by de herdenking hoe men getracht had hem tot stemmen in zekere rigting overtehalen, om redenen buiten de te behandelen zaak gelegen, Hy gloeide van ver- ontwaardiging, dat men 't gewaagd had, hem »— zyne specialiteit was die van regter! — ^ zoo iets voortestellen ! 't Spreekt vanzelf dat hy 't volk niet lang vertegenwoordigde, want — en dit is velen onbekend — de leden der Kamer worden middelyk gekozen dmr de Kamer zelf, Wie zich niet onderwerpt aan... de ccusantien van 't parlement» is geen persona grata ^ en houdt het daarin niet lang uit, of wordt althans zeker niet h^rkozen. De brave van Hasselt vertegenwoordigde het Volk maar zeer kort. «Ik deug daar niet toe, zeide hy my, en gy ook niet!» Ik vleie my met de streelende meening dat hy gelyk had. Wie zich de wyze herinnert, waarop ik by gelegenheden dat er spraak was van myn lidmaat- schap, de kiezers toesprak, zal erkennen dat ik nooit anders dan nu over die zaak gedacht heb. 63 derft *) uit Engeland of Frankryk moeten ontboden wor- den? Dat is wat anders dan eiwit en prote'ine ! Zeer Wei. De arme man tracht met geduld en berusting die pantserplaten le doorboren , en zwygt. Neen , erger , hy stemt me^ met de clique waartoe hy zich verbeeldt te be- hooren , omdat ze hem 't uitzicht opende ook eens naar h^m te luisteren. Maar • • . eerst die pantser-historie. Nom vom passerons le 8me, passeshnot^ le rhubarbef «De kazemering der troepen. . .. Lieve hemel, hoort hy dan hiet dat we bezig zyn met Eeredienst? De vraag a:aan de orde^ isj ofgoddelykedingen, voortaan te zwak om alleen te staan , by fmantien of binnen- landsche zaken moeten worden ingedeeld ? De Israelieten be- weren , de Katholieken gelooven, de Protestanten protesteren. .. In 's hemelsnaam I De huisvesting der troepen nioet wach- ten tot de res divinae gekaserneerd zyn. «Maar de hospitalen dan. . . '. V. Hospitalen hier, hospitalen daar . . . de heeren.zyn bezig met 'n Noordzeekanaal. D^t is ccaan de OTie.T> Hospitalen by 'n volgende gelegenheid. ; > En onze patient — helaas , vroeger was hy zdf genees- heer ! — moet z'n lydende hospitalen laten wachten. «Wat de koepokstof aangaat, .myne; heeren. .. Er wordt van daag niet ingeent. De kamer is bezig met de posteryen. «Aan de orde» is de vraag hoe 't stolen van brieven kan voorkomen worden? ^) *) Over deze meaning van een nie^specialiteit, zal ik my by gelegenheid verantwoorden. *) Ik geef hier der Kamer meer eer dan ze verdient, daar eene grondige bdiandeling van dit onderwerp indedaad «aan de orde» zou zyn van de Volksbelangen. Ik heb my zeer emstig over de Postery te beklagen, en beweer dat er een middel is om 't stelen van brieven — de deftigre term is: zoek-raken — te voork<»Qen. 64 De tegenstander der vaccine — en dus vooral der gedwon- gen vaccinatie — schikt rich alweder. Hy stelt z'n verlos- sing uit, en recommandeert rich voor wat gelegentliehe aan- dacht op de zaken die hy behandelen wil , door zich gedwee te laten in^nten met postery. cWat de prostitutie aangaat. .. Chut ! Over zulke dingen wordt hier niet gesproken. On se respecfef Daar zit nu de man met al z'n kennis , met al z'n geleerd- heid, met al z'n speciaUteit. Hy betreurt den tyd toen hy all^^n was met wat hy voor waarheid hield , en geene andere beletselen kende , dan die uit den aard der behan- delde zaak voortvloeiden. Maar . . . eindelyk komt het tydstip waarop hy wachtte. Na 't doorloopen van allerlei cursus in zaken die hem vreemd waren , en waarin hy zoo goed mogelyk rich richtte naar 't voorbeeld van wien % aanzag voor specialiteiten in hun vak, — de onnozelel — roept men hem op tot ver- kondiging. .. Hy is gereed. « De huisvesting der troepen alzoo . .. Alwe^r mis I Heeft men ooit dommer, onbruikbaarder schepsel gezien dan zoo'n geleerde I Daar zou hy waarlyk den minister die gesteund meet worden, een brandhout voor de De zaak is van hoog belang, en myn middel aller-eenvoudigsi Deze beide oorzaken zullen wel zamenwerken cm het remedieren der pest waaraan ons postwezen lydt, ten eeuwigen dage uittestellen. Indian we eenmaal een minister krygen dien 't de moeite waard schynt, de onschendbaarheid der brieven te verzekeren, wilikaan myn woord gehou4en worden, het middel daartoe aantewyzen. De eenige belooning die ik vorderen zou, ware dat men zich de moeite gave, myne opmerkingen daarover de eer van onderzoek waard te keuren. Het getal brieven — met en zonder geldswaarde •— dat thahB Verloren gaat, is enorm. En <(Publiekx> schikt zich! 63 voeten werpen, of: den minister die vallen moet, steunen! Zoo wordt alles gesmoord, vemietigd. Waarheid, vrucht van gemoedelyk onderzoek, religie der wetenschap, hospita- len, volksvoeding , vaccine, prostitutie • . • neen, nu zeg ik een woord te veeL De zaken kunnen zich evenwel anders toedragen. VarUt modis male fit. De thesis die onze specialiteit te bepleiten heeft, is ten-laatste wel «aan de orde. » Hy spreekt, men luistert naar hem, men geeft hem de eer die hem als d^ voegde toekomt. Wie geeft hem die eer? Wis luistert? De Kamer? Geenszins. Slechts het gedeelte der Kamer dat deverkon- digde nieuwe leer kan gebruiken in 't program van den kin- derachtigen partystryd. De waarheid wordt niet ingehaald om haar zelfe wil , maar om hare opportuniteit als oorlogswapen* De hehwame specialist bedroeft zich over 't misbruik dat hy ziet maken van zynen arbeid , en gevoelt dat elke leu-^ gen, kunnende dienst-doen als de door hem gevonden waar-' heid, even welkom als deze zou geweest zyn. Doch, meent men, zyne mededeelingen zyn nu eenmaal aangehoord.. . ze zuUen doordiingen? zekerl Het staat in de magt van geen Parlement ter«- wereld, de waarheid te smoren op-den-duur. Maar ik be*- weerde dat de verkondiging op die plaats haar 't licht doet zien in zeer nadeelige condition. De onvervalste verspreiding wordt tegengewerkt en vertraagd door de locaaltint van pseudo- staatkundige tendance die ona&cheidelyk is van elke par- lementaire handeling. Het doet er voor den eisch van myn betoog volstrekt niet toe, of de wetenschappelyke meening van onzen iekwamen specialist zamenvalt met de belangen der meerderheid, of met die van H ander deel der vergadering. De hulde dergenen in wier kader zyne opinion passen, heefb minder waarde dan wanneer 5 66 z'n ontdekkingen waren gepubliceerd zonder politiekeii by- smaak. En . • . de tegenwerking der andere party is hevig. Dit nu op zichzelf ware geen schade. Maar die hevigheid opeubaart zich ten-koste der waarheid. En dat schaadt wel I — Hoe, gebrekenin volksvoeding, in kazemering, in pro- stitatie? En dit onder den minister dien wy steunen? Dat mag met waar zyn! 't Is indedaad hard , maar . . • wie zal hem tegenspreken? Hy is eene al5m voor bevoegd gehouden . . . apeciaUteit/ — Zooveel te beterl Ook wy weten met zulke dingen te goochelen. Er is eene yacature voor 't district X , Y, Z. Aan specialiteiten is ook aan onze zyde geen gebrek • • • Waarlyk, weinig tyds na z'n optreden ondervindt onze Gk)liath dat men hier-of-daar een Davidje wist optespo- ren — lie&t een zeer kleintje — die juist niet altyd behoeft te overwinnen, als hy maar goed genoeg slingert om zeker soort van kamprechters te doen meenen, of gelegenheid te geven tot het voorwenden der meening , dat hy den reus vlak voor z'n kop heeft getroffen. Hoe dikker de iaag was van onbeduidendheid , die men doorboren moest om de nieuwe specialiteit aan 't licht te brengen, hoe onvoordeeliger de toestand wordt van den uit zynen kring gerukten aposteL Hy gevoelt dat men hem ver- iaagd heeft tot vechthaan, en dat hy zich en spectacle geeft, De leeken staan er by met de handen in den zak, en wed- den. Zy voelen niets van de pyn des meesters die diep gewond wordt, niet door de slagen die hem de leerling toebrengt — ze treffen niet! — maar door 't vemederend besef dat hy zich heeft laten verlokken tot derog^renden stryd. Hy meet het aanzien dat onbevoegden zynen tegen- stander den palm der overwinning toekennen , of — niet minder bitter! — ondervinden dat even onbevoegden wel willen erkennen dat hy dien tegenstander verslagen heeft, en mag eindelyk van geluk spreken , indien de parlementaire 6*? conveni^ntie van H oogenblik hem de su£Ehige verzekert der majoriteit. Dat zelfs kan wel eens veranderen na de herkie- zingen in Juiu ... De specialiteit der 3©, 7®, lOOl® klasse integendeel , wint altyd , ook al werd hy — moralement parlant — platge- beukt weggedragen van 't slagveld. Hy die , hmfen de Ea- rner, volgens de schatting der vahgenooten ^ onwaardig zou geweest zyn de schoenriemen des meesters te ontbinden, geniet nu reeds door den stryd zelf — hoe ook de uitslag zy — grooter eer dan in gewone omstandigheden het loon eener overwinning wezen zou. Hy hyscht zyne onbeduidend- heid aan de hoogte zyns tegenstanders op , die op zyn beurt hem Diet mag terugzenden naar de school, omdat hy dit- maal niet te doen heeft met de nietige persoonlykheid van den adept — van den dilettant misschien — maar met die andere nietigheid welke men in parlements-patois gewoon is: het cgeacht lidi> uit . . . een of ander, te noemen. Bezit nu het ad hoc binnengeroepen vechtkuiken de gaaf van o: mooi-praten )> of al ware het van «goed spreken};> dan is de zaak nog erger. ^ni dit is meettal het gevalj om- dat het uit den aard der zaak voortvloeit. By het opsporen toch van iemand die de gevreesde bekwame specialiteit moot neutraliseren, is : v^elsprekendheid — zoo noemen ze dat , en ik zal daarop terugkomen — een eer«t vereischte. Hoe hooger Goliath uitsteekt , hoe meer steentjes onze David- Demosthenes moet kunnen bergen in z'n mond. Hoe minder wetenschap , hoe meer redevoering. Hoe mmder kennis , hoe meer misbruik van taal. Hoe minder innerlyke waarde , hoe meer cant, Ligt het nu niet in de rede , dat onze andere specialiteit, hy dien we voorstelden als indedaad uitstekend, berouv^ voelt dat hy zich en zyne waarheidsreligie blootstelde aan zulke vemederingen? Moet hy niet telkens neiging voelen den stryd te ontwyken , als zyner onwaardig ? Begrypt men niet 68 dat hy slechts met moeite zich weerhoudt van het uiten der klagt: €gy geachte leden die myne woorden toejuicht ofaf- keurt , ik wenschte dat gy leerdet wat toejuiching of afkeu- ring waard is. Voor u alien is plaats op andere banken dan van deze Earner . . . ik wacht u by myne lessen. En gy, geacht lid die my tegenkakelt ... om by die lessen te worden toegelaten , stel ik u voor, een-en-ander af te leeren. En hiermede heb ik de eer de heeren te groeten. y> Wei zekerl Hy gaat naar huis^ en zoekt een ander veld ter bezajing. Als opregt v^aarheidzoeker is hem lof en te- genspraak beide welkom. Maar 't moet de waardige lof zyn die aanmoedigt en kracht geeft tot voortgaan , niet de onbe- kookte «mooi-vindery» van bevooroordeelden. De tegenspraak die hy gaarne uitlokt als otimisbaren graadmeter van zyn oor- deel, behoort te leiden tot ontwikkeling. Hy voelt zich en zyne zaak te goed voor 'n redeloos gekibbel dat hemafinat, den indruk zyner redenermgen uitwischt, en den stand der behandelde zaak venvart. Dit alles moge nu-en-dan voldoen aan de eischen eener zoogenaamd-staatkundige party, het past niet in 't program van den waarheidzoeker. Ik laat nu daar in hoeverre dit anders vrezen zoude, in- dien . . , onze parlementen anders v^aren. Dit behoort niet volstrekt tot myn tegenv^oordig onderwerp, al zy het dan dat de v^anbegrippen over het nut van specialiteiten het hunne bydragen tot het laag gehalte onzer Volksvertegen- v\roordiging. Daartoe evenwel werken ook oorzaken mede die tot eene andere cath^orie van dv^aling behooren, danvraar- tegen ik in dit geschrift te-velde trek , en die ik dus nu voorbyga. Men zou my kunnen tegenv^erpen dat de bekwame specie alist niet juist alt^d eenen onvsraardigen tegenstander behoeit te hebben , en vragen of er dan ook geen nut te trekken is uit een debat tusschen ehenMrUgen? Elders ja, maar in de Kamer niet. De pseudo^-politieke 6d atmosfeer bederfb al wat haar Inademt. De man van weten- schap gevoelt dit, en tracht zich aan dien invloed te ont- trekken. Zoodra hy in zyn tegenstander eenen hem waardigen kampvechter erkent, zal hy liever dezen uitnoodigen tothet kiezen van een geschikt terrein , dan hem en zichzelf ten schouwspel te geven aan een publiek dat het bywonen van den stryd niet waard is. Deze ridderlyke af keer van dorper- heid wordt verhoogd , zoodra de kampioenen het besef op-, doen dat hun plebs niet alleen onbevoegd is tot het beoor- deelen van de kracht of juistheid der toegebragte slagen, maar bovendien er op aast hun beider eruditie tegebruiken als oorlogsmiddel in eenen stryd waarmee de v\retenschap niets gemeens heeft. De vernedering is dan voor beiden on- duldbaar, vsraaruit dus van-zelf volgt dat v^ op zoodanig schouwspel zelden — ik durf zeggen: nooit — onthaald worden. En hiermede ' wordt alzoo de stelling bewezen dat de indedaad bekwame specialiteit het lidmaatschap in de Kamer niet dan onbedacht aanneemt, en in dat geval slechts voor zeer korten tyd behoudt. De schaarste van uitzondeiingen op dezen regel gedoogt niet dat het aanwezen van twee uitstekende specialiteiten in e^n vak, frequent kan zyn op de banken der Volksvertegen- woordiging. Doch al ware dit anders, dan nog en dan al- weder zou dit getuigen tegen de toepasbaarheid van'tspeci- aliteiten-stelsel , dewyl in zoodanig geval andere speciaal- vakken te schraal zouden bezet wezen. Aannemende immers dat byv. de marine door twee speci- aliteiten word vertegenwoordigd — hooger aantal zou de onevenredigheid nog doen stygen — dan volgt Meruit dat vele andere vakken van kennis en wetenschap onvoldoende of in 't geheel niet gerepresenteerd worden, en wel om dezelfde reden die mynen uitgever bewoog die duizend-en-een hoofdstukken te schrappen. Twee zulke marine-speqialiteit^Q zuUen gewoonlyk bestaan 70 uit twee • , , Fritsjens. Zelden uit ^^n admiraal — als die ik liever aan 't hoofd van de vloot zag — met ^en Fritsje tegenover hem. En nooit uit twee admiralen van die soort Mogt dit laatste ^or impossible het geval eenmaal wezen, dan kan men verzekerd zyn dat de een met monitors dweept, en dat de ander, als de Amerikaan FERRA.auT , zich schamen zou <3:to fight on the bottom of a teakettle. » In eene zaak evenwel zuUen die heeren 't eens zyn, in tegenzin elkaerte enteren voor 't plezier van vyf dozyn landkrabben die geen marlpriem kunnen onderscheiden van 'n borduurnaald. Doch , meent men , het nut der debatten tusschen speci- aliteiten in de kamer gaat misschien niet geheel te-loor. Ze worden ook buiten de Kamer gehoord .... Niet zoo goed als wanneer ze buiten die Kamer gevoerd waren, in welk geval deonderwerpengrondig^monografisch, en van politieke a:smetten vry2> konden behandeld worden. Deze drie epitheta namelyk duiden de tegenstelling aan , van de belemmeringen in de Kamer, die ik trachtte te schetsen. Wie overigens , ter verdediging van het nut der speciahteiten in een parlement, zich beroept op de mogelykheid dat niet aUes verloren gaat wat zy daar ten-beste geven,heeft to^e* stemd wat ik bewyzen wilde. Ik mag dit kapittel niet sluiten zonder opmerking dat de gegrondheid myner overtuiging op dit stuk gestaafd wordt door de Geschiedenis. Nooit dan in de tyden van voorby- gaande beroering waren zeer uitstekende menschen, dusge- naamde groote mannen, leden eener politieke vergadering. In dit feit ligt de resumtie der oorzaken waarom ook gewoon- uitstekende menschen — vak-specialiteiten — niet op hunne plaats zyn in eene volksvertegenwoordiging. *) Zoodanig *) De geleerde Virchow heeft onlangs, als om den stempel der waarheid op deze meening te drukken, zyn ontslag genomen uit bet Buitsche Parlement: ^omdat hy z'n tyd beter besteden km,y> 71 collie blykt niet zoozeer te beantwoorden aan de roeping om capaciteiten aantewerven , dan wel te voorzien in de behoefte aan een terrein waarop middelmatigheden voor capaciteiten kunnen doorgaan. Wie veel bezit associeert zich niet, en wie indedaad iets is... — Niet waar , een mensch moet iets zyn , roept men ons uit den hemel toe . .. Wij herkennen de stem des zaligen Barons van £en-of-Ander. En we geven hem gelyk. Een mensch moet iets zyn. Maar wie inderdaad uit zichzelf iets is, behoeft zich geen moeite te geven schynbaar iets te worden , door het opgaan in anderen die op hunne beurt zich stechts vereenigden om niet, ieder alleen staande, niets te wezen. MVffl, Ik heb betoogd, en naar ik meen bewezen, dat speci- aliteiten geen nut sticbten in de Yolksvertegenwoordiging , en dat alzoo bet aanpryzen en kiezen der zoodanigen nadeelig werkt. Doch ook meer regtstreeks dan door niet nuttig te zijn alleen, wordt bet gebalte eener Vergadering door dat verderfelyk Specialismus verlaagd. Specialiteiten, ten-arbeid gesteld buiten bunnen bepaalden werkkring, veroorzaken positief kwaad. De man die zich uitsluitend toelegt op e^n vak, is van bet gewigt daarvan doordrongen, en wordt beheerst door de neiging dat gewigt te overscbatten. Eene specialiteit is uit den aard der zaak pedant of erger. De zeeman minacbt den onnozele die niet weet dat men « aan y> dek zegt in-plaats van <K op 9 dek. De industrieel staat verbaasd over de boof- digbeid van den militair , die in 't belang van 'n zoogenaamd defensie-stelsel , andere inzigten dan de zjrnen voorstaat om- trent de rigting van een spoorweg. De geleerde ergert zicb aan den financier wiens bekrompenbeid zekere uitgaaf voor 'n wetenscbappelyk doel , vnl scbrappen van de begrooting. Pe grondeigenaar — specialiteit van ryk-zyn, ryk-blyvenen 73 ryker-worden — klaagt over 't Jacobinisme van den staathuis- houdkundige die op herziening van 't kadaster aandringt. De &brikant roept wraak over de voorstanders van lage tarieven. Enz. enz. Wordt het algemeen belang gebaat door dien nayver? Dit is onmogelyk. Wy hebben in zulke Vergadering met meer te doen met de veronderstelde som van opgetelde intelligentien , het Volk moot zich behelpen met deverschil- len die er overbly ven na zoodanige v^ederzydsche neutralisatie van kracht, en ook de v^aarde dezer restantjes wordt op hare beurt door ongelyksoortigheid en divergentie vemietigd. De onderscheidene takken van kennis worden ten-onregte verdeeld in tv^ee hoofdsoorten , v^aarvan de eene den naam exacte toetensehap draagt , in-t^enstelling naar het schynt van de andere v\relker benaming nog moot worden uitgevonden. Men durfb niet zeggen : inexact , en die schroom is te pryzen. Want: inexacte wetenschappen zyn er niet. AUeen ons weten is inexact, doch het ideaai der wetenschap laat geen onjuistheid , geen transactie met omstandigheden , geen fictie , en dus geen parlements«waarheid toe. £en maatregel om- trent Yolksbelangen is evenzeer 6f goed 6f niet goed , als 't product van twee cyfers al-dan-niet zeker getal uitmaken. De aan laatstbedoelde slotsom toegekende nauwkeurigheid heeft slechts eene uitsluitende beteekenis, in zooverre wy daarmede de wyze aantoonen waarop we tot ons resultaat geraakt zyn. Elk ander feit, op zichzelf beschouwd, is even exact. Het zyn liegt niet , onverschillig of wy ons in-staat voelen de bekende eigenschappen daarvan nauwkeurig te om- schryven , dan of die ons vermogen van voorstelling of uit- drukking te-boven gaan. Tegenzin in de moeite om meer ingewikkelde zaken tot klaarheid te brengen, noopte ten- allen-tyde den mensch tot het byeenroepen van medewerkers, eene fout waaraan hy zich niet schuftig maakt, zoolanghet de oplossing geldt van ^^voudige vraagstukken, Het doet u nu niets ter-zake of die eenvoudigheid bestaat in het gering aantal &ctorea, in de vanzelf-sprekende geleidelykheid ^vsaar" mee de syllogismen elkaer opvolgen , of in de stiptheid der terminologie die ons by zoodanige bplossing ten-dienste staat. in de beide laatete gevalien sluit uitgebreidheid geen een- voud uit. Vraagstiikken nu over maatschappelyke belangen zyn, uit den aard der zaak, in zekeren zin niet eenvoudig. *) De « slotsom meet worden getrokken uit een zeer groot aantal factoren , die niet altyd met elkander in een in 't oog vallend verband staan , en welker terminologie gewoonlyk zeer vaagis. Weike dolzinnigheid beweegt nu den mensch, ter bereiking van een moeilyk doel een weg met hindemissen te kiezen, en slecbts dan de voorkeur te geven aan gemakkelyker me* thode, indien er een punt meet bereikt worden, vraarheen de toegang niet kan worden versperd? Geen vakman, hoe ook beheerst door pedanterie, eigen- belang of opgedrongen partygenootschap , heefb het in zyne magt den mathematicus te belemmeren in 't stipt volgen van zynen logischen gedachtenloop. Toch kiest de vdskundige tot het oplossen van een probleem, de eenzaamheid. Collar boratie komt hem bespottelyk voor , al zy hy dan over* tuigd dat niemand in staat is hem te doen wankelen in het vertrouwen op v\riskunstige zekerheid. Tot het onderzoeken echter van die andere problemen, omgeeft men zioh met een tal van elementen die het nasporen van waarheid vierkant in den weg staan. W\j kennen de oorzaken dezer ongerymdheid (InsE 334) doch al moeten wy ons daarin schikken, het blyft toch pligt de afwyking van waairheid die biervan een gevolg is, niet noodeloos te ver- grooten. En dit doan wy , door het plaats g;@ven 9an special^ teiten in onze Volksvertegenwoordigin^, *) In Jtekerm sfin. Vgl. Id^Ev 167, 75 indien reeds de optelUng vain gelykgezinde intelligentign eene onmogelykbeid is , welk resnltaat is er te -waditen van eene vereeniging die uit disparate elementen bestaat? Dittoch is de eigenaardigheid eener vergadering van specialiteiten in verschillende vakken. In schynbare afwyking van hetaxioom dat bet geheel gelyk is aan de som der deelen , blykt ons dat de partible vertegenwoordiging van alle byzondere be* langen geenzins de behartiging van bet algemeen beiang medebrengt, ja zelfe zich daart^n verzet. Ik zeide : in gchynbare afwyking. Werkelyke afwyking van eene wiskunstige waarheid is onmogelyk. Kan de wiskunde bet helpen, dat wy gewoon zyn ons nog onjuister uit te drukken dan de gebrekkige taal toelaat? Het geheel zal gelyk zyn aan de som der deelen, indien die deelen op de tot bereiking van dit doel noodige wyze worden zamengevoegd. Misschien zou de stiptheid nog nadere omscbry ving vorderen , doch ik hoop begrepen te worden door ieder die weigeren zou een handvol gebroken glas voor 'n vensterruit , of een hoop bouwmaterialen voor een behoorlyke woning aantenemen. (Idee 2, 4) De cohaesie der deelen, en wel eene bepaalde cohaesie is noodig tot het vormen van 't gewenscht geheel. Wat wordt er van dozen eisch, indien de deelen insted van elkaar aantehangen en te completeren, elkander tegen- werken, in den weg staan, vemietigen? Reeds in den aanvang myner Ide@n betuigde ik gestemd te zyn tegen parlementaire regeringsvormen , doch tevens dat ik voorloopig niets beters wist in de plaats te stelien. Zoolang lafhartigheid en wantrouwen een hoofdrol spelen in de ge- schiedenis der mensheid, zal de routine-staatsman zieh onwysgerig tevreden stelien met dei^lyke pogingen om by mangel aan waarheid, iets te geven waaruit soms eene berusting wordt geboren die op ruA gelykt. (Idee 7), Som^. Misschien mo^ ik zeggen; s^lden. Sporadisohe 76 revolution en epidemische ontevredenheid , beiden vooral niet minder frequent onder constitutionele regeringsvormen dan in werkelyke monarchien , bewyzen de ondoebnatigheid van bet vertegenwoordigend stelsel. Zy die dit stelsel voorstaan , gaan uit van een punt dat niet alleen bun onaantastbaar voorkomt, maar dat evenzeer door de tegenstanders wordt geSerbiedigd. Sen Volh lieeft het regt zichaelf te regeren, De monarchalen zeggen niet anders , of altbans , waar ze iets anders beweren, bewyzen zy bun eigen catbechismus niet te kennen. Wei zeker, bet Volk regeert zicbzelf. De vraag is maar of bet deze magt en dezen pligt delegeert op 4^ne persoon, op duumviren, op driemannen, op tetrarcben, op decemviri, op zeventig, op drie-vierbonderd, of op meer?En tevens op welke wyze de tot bet uitvoeren van den regeer- pligt te kiezen personen worden aangewezen? Alexander maakte zicb, naar 't fabeltje luidt, op z'n sterfbed wat al te gemakkelyk van de zaak af, door op de vraag, wie bem opvolgen zou , beel naif te antwoorden : de waardigste ! Wei zeker , dat zou voor alle partyen bet beste zyn , en wie zicb tegen die uitspraak verzet, verdient niet door den waardigste geregeerd te worden. Wie w de waardigste? Dat is de vraag. Ik stem vooriifc. Gy voor gy, Hy voor %. Altemaal ikbeden. De gebeele natie bestaat op eenmaal uit waardigsten. Dit eenmaal aangenomen, zou er moeten worden uitge- maakt, wie onder al die waardigsten de aller waardigste is? En daarop volgt weder een gelyke stryd, waarin natuurlyk zelf-kennis en bescbeidenbeid een treurige rol spelen. Van stryden moe is men bedacbt op vergelyk. By-gebrek aan middelen om uittemaken wie van al die allerwaardig- sten de meest-allerwaardigste is , wordt er voorgesteld dezen of genen daarvoor te houden. Wien ? Den sterksten arm. Den besten scbutter. Den snelsten looper. Den besten spreker. Den langsten. £en dwerg. Den diksten* Een skelet. Den ryksten. 11 Een bedelmonnik. Sen man, den oudsten. Eene vrouw, de schoonste. Een kind, het onnoozelste. Een waarzegger. Een profeet. Een derwisj. Een &kir. lemand die raadsels oplost. Een ruiter wiens paard na een bepaald oogenblik 'teerst hinnikt . .. Nieuwe stryd. c Jfy» fakir is haveloozer dan de uwe. Jfyn skelet rammelt uitstekend. Zie myn candidaat eens , hy loopt de zon voorby. Grekheid . . . ik stel u hier iemand tot koning voor, die twee etmalen achtereen redevoeren kan, zonder kuchen . . . hy spreekt over al wat ge wilt. Alles verkeerd . .. wy moeten 'n koning hebben die tooveren kan, dat is 't ware. Ziehier een man die w^l is met god , en dus baas-speelt over de elementen. Als we hem op den troon zetten , zal 't altyd mooi weer zyn. Enz. Neen, nog niet: enz. Eerst volge hier de parabel over koning Kra.tes in de Minnebrieven , waamaar ik verwys. Hoe nu ook de stryd eindige, steeds blyft het waar dat bet Yolk zelf altyd beginnen moest met eene daad van sou- vereiniteit, al bestond dan ook die handehng in het eens- vooral afstand doen van gezag. De aanhangers van het droit divm vergeten gewoonlyk dat het goddelyk regt zich nooit zou gehandhaafd hebben zonder den eerbied der meerderheid voor dat regt, en de voorstanders van stemmen-tellen zien voorby dat hunne methode letterlyk dezelfde is als diewaar- door het droit dwin in de wereld werd gebragt. De stem- briefjes uit Samucls tyd zyn verloren gegaan, dochmenmag aannemen dat hy wist te kunnen rekenen op dekiezersvan die dagen, toen hy in z'n tiende hoofdstuk — en in'tzes* tiende nogeens! — den uitslag van 't plebiscit verkondigde met olie. Wie dit betwyfelt , en meent dat Samucl het volk niet raadpleegde , moot erkennen dat hyzelf in dat geval on- beperkt depositaris was van den algemeenen wil , of althans de meerderheid op z'n zy had. Het verschil tusschen de beide hoofdrigtingen van regeringsvorm doet denken aan 'tender" n scheid tusschea thee en koffi, dat — naar ineu beweert -^ grooter schynt dan 't indedaad is, daar die dranken volgens chemische onderzoekingen uit dezelfde grondbestanddeelen zouden bestaan. Alphonse Karr heeft eene gelyksoortige waarheid aan- gexoerd in z'n uitspraak: hoe ge ook d^ zaakkeert, wendt, draait, wyzigt, regelt, vormt of vervormt: U y a touifaurs Utt monsieitr en habit noir qui dicide. Z6<S is het I Men moet altyd teregt komen by een individu. De natuur wil niets weten van onze fictien. Zonderling en. inconsequent is het echter, dat juist de voorstanders van den parlementairen regehngsvorm , zy die 'n a&chuw voor- wenden van alleenheersching , een allerzotst individualismus voorstaan by 't aanpryzen van specialiteiten. Verkrachte logica wreekt zich altyd sarcastisch door haren mishande^ laar de ongerymdheid voortehouden , waarop zyn vergryp tegen de rede uitloopt, en v^y vinden hiervan een aardig voorbeeld in de gevolgen der specialiteiten-manie. A. is h/erder en mishandelt z'n schapen. Dat komt van die alleenheersching ! L^MUtovre noue apprend Qu^en de teh ctccidents Id on fit • .. On fit . . . wat ? Wei, 'n revolutie I Alle schapen liepen te-hoop , en maakten een grondwet. — Of 't in '48 ge- schiedde , weet ik niet, maar 't jaar doet niet tot de zaak. — Volgens die grondwet zouden A. gedegradeerd worden tot schaap , en alle schapen verheven tot herders. Niet ^4n zou voortaan de kudde leiden, drenken en scheren, maar alien zouden alien . . • Dat ging niet I leder wou voorgaan. leder 't eerst drinken , of liever nog, alleen. leder had lust in scheren. Niemand wou geschoren worden. Bovendien, alles blaatte door elkaer, en de ooien konden haar eigen lammeren niet verstaan. Men n had de regearing van dien eenling A. aUerdrakkendflrt ge- vonden, maar bevond zich niet veel beter OBder detyrannie van alien over alien. Hier volgt bet vertegenwoordigend stelseL «c Indien we eens niet alien te-gelyk blaatten , doch dat regt slechts toekenden aan . . . zeventig?» — Beactie ! riep een opgewonden lam dat niet vry was van carbonaiisme. — Greenszins , antwoordde de eerwaardige hamel van wien bet voorstel was uitgegaan , en die veel wol was kwyt-ge- raakt onder 't regime der panarchie. Ik verzeker u op myne republikeinsche eer, dat bet niet in myne bedoeling ligt terugtekeeren tot de alleenbeerscbing. Eens-vooral, weg met AI Hy is ^1 blyve ontberderd . .. -<*- Weg met A.I blaatte de kudde. -rr- Ik ben 't volkomen met u eens. Dit is dus afgedaan* Maar . . • indien we eens . . • Zie va*der bet kiesreglement in alle bescbaafde weiden. Het werd onder 't uiten van ontelbare uoeg met A^s en leve de constituHe's aangenomen. Men kuipte, adverteerde, beval kandidaten aan , en telkens werd deze of ge^ne byzondere boedanigbeid van een scbaap onder de aandacbt der kiezers gebragt. Mooi blaten en veel wol waren de gewone gronden van voorkeur. Maar acb, de kudde prospereerde niet. leder was onte* vreden. Moulette en bamelbel gingen gedurig over van den een op den ander, en men b^on interien dat niet elke verandering • •. — Terugkeeren tot A.? NooitI — Nooit, nooit, nooiti — Weg met A. ! — Zek^, dit blyft zoo! We houd^ vast aan *t verte- genwoordigend stelsel. Masur wy moeten anders kiezen. Ik stel voor, geene scbapen aftevaardigen dan die byzonder geacbt zyn in bun district. • • 80 Acclamatie. — Voorts — Weg met A.I — Zeker, weg met A. I Maar we moesten ons doen ver- tegenwoordigen door iemiand die verstand heeft vanscheren. £r zyn leden in ons parlement die nooit 'n schaar in de poten hebben gehad. Dat is een groote font, waarde mede- schapen. Sedert de dagen van dien vervloekten A . .. — Weg met A. I — Precies , weg met A. I Sedert den tyd van dien tyran, worden er veel %ken niet behoorlyk behartigd. 't Bene schaap wordt in 't geheel niet geschoren , en *t andere alle weken. Ja zelfs worden er sommigen tegen alle regt en rede . . . gevild. Vanwaar komt dit, geachte medeschapen ? Dood-eenvoudig hiervan , dat we in onze Yertegenwoordiging gebrek hebben aan . . . deskundigen , aan schapen van 't vak. Op die wyze voortgaande, zouden we niets gewonnen heb- ben sedert het verdryven van den geweldenaar , • • — Weg met A. I — Tot in alle eeuwigheid , weg met A. ! Om alzoo in ons parlement het ware, echte, oude, onvervalste scheer- systeem gehandhaafd te zien, heb ik de eer u eencandidaat voortestellen , die van 't scheren een bepaalde studie he^ gemaakt. In de dagen der dwingelandy ... — Weg met A. I — Gewis. Onherroepelyk weg met A. ! Dit ben ik volkomen met u eens . • . doch laat ons voortgaan , de stembus wacht. Myn candidaat heeft overvloediglyk bewyzen gegeven dat hy scheren kan. Bovendien is hy zeer geacht in zyn district. Maar dit is nu byzaak. Hoofdzaak is dat hy uwe Yertegen- woordiging zal kunnen voorlichten by elke epineuse-scheer- kwestie. Hy zal de wankelende overtuigingen steunen, de verdwaalden teregtbrengen , de styfhoofdigen overreden, de onwetenden onderrigten, den weerspannigen ontzag inboeze^ M men . . . alles door 't prestige zyner eigenaardige kunde. Wat alien te-zamen niet weten, weet hy alleen. Wat der alge- meene aandacht ontsnapte, is zyn byzonder eigendom. Wat anderen duist^r is, ligt hem klaar voor oogen. Kiezers, be- denkt het gewigt uwer stemming ! Erkent dat onze weide dringend behoefte heeft aan zulk een schaap in deVertegen- woordiging. Op dus, op I Allen ter stembus, en kiest bla- tend uit onbeklemde borsten : leve de constitutie . .. — Weg met A! — Voorzeker . . . weg met A. ! Kiest als uit ^^nen bek , onder H aanheffen van weidelievende kreten , tot uwen parle- ments-belham^l ... Wien denkt ge , lezer ? W^l , den ouden weggejaagden A. die de voorpoort was uitgeworpen, maar in hoedanigheid van Spedaliteit weder wordt binnen^esmokkeld door 'n achterdeurtje. De geschiedenis der meeste dwalingen beweegt zich langs den omtrek van een cirkel. Op despotisme volgt ontevre- denheid, verzet, omwenteling. Uit dit alles ontstaan allerlei archien die — dikwyls vry onjuist — den naam van re- publiek dragen. Hoe ook de vorm zy die de alleenheer- sching verving , ze wankelt gedurig tusschen dwingelandy en regeringloosheid. In 't eerste geval is de kring reeds ter- stond vry geleidelyk gesloten, tenzy men groot onderscheid make tusschen de tyrannie van 'n enkele, van eenigen of van velen. By anarchie werpt men zich in de armen eener persoonlykheid die zich byzonder heeft toegelegd op 't stich- ten van orde , eener gemigs-speciaUteit die al zeer spoedig no- lens volens — want niemand is tyran voor z n genoegen — het voorbeeld volgt van den despoot dien men wegjaagde. Moot dit altyd zoo bly ven ? Wie weet ! Wy trachten naar het betere. Dit trachten is onze roeping, en juist daarom is het pligt de middelen ter verbetering met oordeel te kiezen. 6 82 De proeven die sedert korten tyd o() het vaste land van Europa, en in Engeland sedert eeuwen, genomen werden, leverden gebrekkige resultaten op. Aannemende dat elk Volk het regt heefb over zichzelf te beschikken , ryzen er vele vragen , welker beantwoording zoo moeiljk is , dat wy door de erkenning van dat regt nog zeer vreinig gevorderd zyn. Wat is een volk? Vormen de Scandinaviers ^n Volk? Heb- ben de Friezen regt op zelfbeschikking als alleenstaande natie? Vragen van die soort zyn er honderden. 