Mnemosyne: Bibliotheca Classica Batava
DiRDORp beeft de corniptie ten onregte gezoebt in vectvlag; zij ligt veeleer in ixur^. Het moet ons bij de naauwkeurig- beid, waarmede Aristophanes bet begin en den voortgang van bet regtsgeding scbildert, bevreemden dat bij van bet op/re- den van den jongen advokaat geen v?oord zegt; het spreekt immers van zelf dat dit niet minder karakteristiek moest zijn , dan zijne overige bandelwijze. Ik geloof daarom dat de dicb* ter bet' niet verzuimd beeft en zie in kfi^vr^ eene verknoei- jing van bet verbum ifr^rrsi. Deze uildrukking gebruikt by meermalen van personen , vvier verscbijnen zicb door baast , drift en ongeduld kenmerkt. Zie Nubes vs» 545 en 996 , Vespae vs. 120. Hier teekent zij zeer seboon bet winderig optreden van den jongen redenaar^ tegenover de zvsrakke bonding der oude Heden: TOvdopv^ovTsg ii y^pf rZ hl6cp wpogivrxfisv j oix opuvTsg oifihf et p^if rijg ihng rijv ^AtV^i'* d 5 J V6»vixq itr^TTSi, ff7rovix<rxg ^vm^yopsTv , Kig rizo^ ^^^^^ ^vviirrccv <rrpoyyv>,oiq ro7g fiifiavi xtL De verandering van eaur^ in itr^rrsi beeft natuurlijk in bet volgende vers die van ig in kig ten gevolge. Vs. 705. Tw ykp ehig ivipx KtXpiv , ^xImv Sovxuh'ifjf , Omtrent den persoon , die Thugti»bss als ^vpiiyopog bescbul* OPMERKIiNGBN OVBIl VsS. 685 VLG,, 708, 708 VLG. 165 digd heeft, heerscht eenige onzekerheid. Hij wordt in vs. 70$ GEPHtsoDBMus genoemd ; uit vs. 710 daarentegen moet men op- maken dat zijn naam Euathlus was. GEPHisoDEiins vindt men elders niet vermeld; doch Euathlus was een beruchte ^vvii- yo(>og of openbare aanklager. Dit bl^kt uit een vers van Ari- ST0PH4NSS Holkades, dat de schol%a$t in zijoe aanteekening op vs. 710 bewaard beeft: €(rri Tig ^Oinjpbg yi(i7v TQ^ornig ^vviiyopog atr^ep ESxd?^Qg Trap* ipCiv roJg vioig. Bezelfde Euathlus komt ook voor in de Vespae vs. 592 , en Plato Cornicus had hem in den Pisander, Gratinus in de Thra- cische vrouwen genoemd. Zie de scholia op de Ve^ae vs. 592. De vader van Euathlus had bioedverwanten onder de Scythes {zie vs. 712), hlj zelf wordt in het vers van de Holkades een geregtsdienaar genoemd (ro^irng, boogschutler) , en in vers 704 wordt over de Scytbisehe verwantschap van den bescbuU diger, die daar thans Gephisodbmus heet, gelagchep. Pit maakt het zeer waarschljniyk, dat de ^wviyopog van vs. 704 en 705 inderdaad dezelfde is, als die van vs. 710 en de vlgg. De zwa^ righeid kan zondermoeite worden opgelost, ^oo men met my aanneemt dat Gephisoinbmus de vader was van Euathlus. De ge* nitivus moet dan in vs. 705 komen in plaats van den dalivu$ ; Euathlus was juist door zijnen vader met de Scythen ver« want, zie vs. 712: het is dus Jigt te begrijpen, dat Aaistopha- j^a^ hem zijne geboorte heeft willen herinneren , en daarom niet zijnen naam genoemd, maar bem door dien zijns vaders aan het publiek aangewezen beeft. . 708 vlg. gg (ic^ tv^v AiifA^rp* , iKcTvog jjv/x* ijv Sovjwilii^g , De behandeling, die Thuctdides zich tbans zelfs van eenen ellendeling als Euathlus moet laten welgevallen, scbijnt het choor dubbel hard toe, als het zich herinnert, welk een krach- tig man diezelfde Thucydides vroeger was, die, zegt het, Wat beteekenen die woorden ? De scholien herinneren aan den 164 Db Agharners van Aristophanes. bijnaam van Dbmbtbr^ Aghaea, en wiUen ons wijsmakeu dat de zin is: hij, die nu voor eenen boogsohutter moet onderdoen, zou zich toen niet ligt door Aghaea zelve hebben laten over- schreeuwen. Doch behalve dat wij niet de minste reden heb- ben om te gelooven dat Debieter Aghaea zulk eene forsche intern had en de melding van haar bij voorkeur bier gemaakt zich onmogelljk laat verklaren, vindt men bier va6 een v\roord dat overschreeuwen zou beteekenen geen spoor en is derhalve de zin geheel verschillend. 'Avojo-^io-tf^/ nvi of r/ is iemand uitslaan, verdragen; zoo als biJ voorbeeld bij Demosthenes: fiijle rijv 0U' viiv ivxax^^i^ ; ^il^ ^i^^ ^^* jstjwe stem verdragen. Blj ge- volg is de zin van bet vers geen andere als deze : » die niet eens Aghaea zelve ligt zou hebben kunnen uitstaan of verdra- gen/' De ongerijmdheid dezer woorden bier is zoo in bet oog loopende , dat een betoog daarvan overtoUig wezen zou. Ons blijft niets overig, als bet vers voor corrupt te verklaren. Over den vorm en den zin, dien bet oorspronkelijk gehad moet hebben , kan men alleen bij wijze van gissing iets naders zeg- gen. De volgende stelling komt mij niet geheel onwaarscbijn-* lijk voor. Thugydides v^as in zijne jeugd een forsch en in lig- t^haamsoefeningen bedreven man ; doch zljne grootste kracht lag in bet worstelen. Daarom wordt in vs. 704 zljn strijd met EuATHLUg bij eene worsleling vergeleken {i^oxkixi (rvfi7r}^xKivTx Tjf Xitv6Sdv ipyjfil^) en lezen wij in vs. 710 , hoe hij in den tijd zljner kracht wel tien mannen als Euathlus op den grond zou hebben geworsteld (^AAA KxrsTriXoti^ev otv fih Trparov Eud6^oug Hkx). Denkelijk handelde vs. 709 insgelijks over dit onder- werp. In den bijnaam van Demeter, 'A%^/^i/, meen ik bet deelwoord 'TrxKo^loov te herkennen, dat in de constructie bij iivhxsTO beboorde. De zin kan eenige overeenkomst gehad heb-> ben met dien van vs. 213 vlgg. , waar bet choor der oude lie- den van Acharnae op gelijke wijze- zijne eigene jeugd berdenkt, als bet ons bier aan die van Thugydides herinnert. Thans» zingen zij daar, zijn vYij oud en de man, dien wij vervolgen, ontsnapt ons: ovK XV fV af^yiq ye vsoTYiroq , ot iyi> (pipcov xvipxKCov (poprlgv ^KO?^o6dotjv 4>^i5AA^ Tpsxoov, ^ Opxerk. oYBft Vss. 708 vlg., 623 vlgg. en 719 vlgg. drongen is, zal wel onbekend blijven, tenzlj een toevallige vond , eene nieuwe inscriptie b. y. of eene lijst van overwinnaars in de spelen, ons dien openbaarde. Hen mag echter met regt onderstellen dat het pronomen mMiv de eerste letters daarvan bewaard heeft: misschien heette hiJ Airox^ijg, Natuurlijk moet behalve deze veranderingen , in het voorgaande vers de nomina" tivus oq plaats mak^n voor den daiivus ^. Het geheel krljgt dus de Yolgende gedaante: oxiV XV AvroK^yjg ttccKkIoov p^ilug ijvicrx^TO, ixxx K»Ti7rih»i(rev ccv fih TrpZrov 'E.vM?i,ovg ifxcc, ktL Vs. 625 fya ii xyipiirra ys Il6>.07rovy}iivloiq vlgg. &7rctvi KxiM.syxpeuffi xx) Boiarhig vco?^€7v , xycpx^eiv Trphg ifih , AxfMX^P ^^ fAij, Vs. 719 ivTXtiS' iyopit^siv vxfn liiXovovvyifrhig Tlgg. ' %^€^Ti xx) Msyxpexi(n xx) Boiarhig icp* ^ T€ TTuXeTv TTpbg if^i , Axfixxv ^^ f^4* Deze beide plaatsen zijn in den tekst een honderdtal verzen van elkander gescheiden: ik heb ze bier naast elkander gesteld, omdat zij , wat den zin betreft, naauw verwant ziJn en om yerschillende redenen beter gezamenlijk kiumen worden behan- deld. De woorden xyopit^eiv vp6q tivx beteekenen bij iemand ier markt gaan , onverschillig of dit geschiedt om te koopen of oni' te verkoopen of om beiden tevens. Deze zin van het verbum is overbekend en behoeft niet door yoorbeelden te worden ge* staafd, die anders niet yer te zoeken zijn: zie ys. 750. Bi| gevolg is TTu^sYv in vs. 625 overlollig ; want er bestaat geen reden, waarom, het zij ^co^sTv ot JiveJ^Sxi, aan een verbum zou 166 Db Achariiers van Aristophakes. moeten wordeo toegevoegd , dat beide begrippen reeds in zich bevat. Brungk heeft de zwarigbeid gevoeld en daaixtai in zijne vertaling dyopi^eiv genomen voor koopen; ut emant vendanique: doch hoe kon bet dan met vpig i/ii geeonstrueerd zija ? 'Aye pdi^6tv is bier wel degelijk d^ mar/U bejoeken, en zoo va^eTv daarinede verbonden moest worden , kon dit slecbts wezen , om ons te zeggen wat de marktbezoeker zich voorstelt daar te doen: een praes. inf. kwam bier dus in geen geval te pas; bet behoorde een pari. fut. te zijn: iya ie Il€?\OTow>i7loig xi^/t/r- T« — TTwAjfO'oy^/v iyop^t^eiv wphg if4,i. Het Idijkt uit dit alles dat ToiAfry niet de band is van Aristophanes, Men leze : Digaeopolis geeft ons bier eene parodie van de oorlogsverkla* ring van Lahagbus, welke onmidddlijk voorafgaat. Deze bad gezegd : »AA* oiiv fy& f^h voiai TishOTTOvyifffloig is) ^o^6fJi,iiaa Kx) T»pi^a 7ravTXX>i 9 Kx) vxva) Kx) T€^oT(ri^ )cxtx rb KXfTSpSv, Digaeopolis volgt bem op den voet, maar maa](t van alles, als vredesbeld , julst het tegendeel : iyw SI KyipvTToo ys Ile^oTrovvijO'loig &7rx(Tt Kx) Meyxpeva-i xx) Boturloi^ TTXelv Hxyofix^eiv Trphg ifi^Bj Axjixx9 ^i f^H' Hier staat, g^Hjk men ziet, de zeebandel tegenover de zeege* vecbten en de voetreizen naar de markt van Athene tegenover den oorlog te land. Tbans gaan wij over tot de {daats , die wij te gelijk met TS« 6%S wilden bebandelen, namelijk vs. 722. , icp' 9? T€ i^caXalv Trpog ifii, Ax^x^ Si yt^v^. Dit vers is blijkbaar eene interpolatie van lateren tijd, gemaakt naar vs, 625, toen iruKeh daar reeds de ^are lezing 7f}^7v ver- drongen had. Men beeft bet b^'na letterlijk nageschreven , zon- der bet versdiil in aanmerking te nemen van de twree verzen , die vo<M^gaan. 'Ayopx^eiv was reeds gebruikt in vs. 720 i itien beeft dus vu^elv geeonstrueerd met wpog ifik , ofscboon 4e Athmers bet <^ die wijze nimmer bebben gebrnikt , en ook de beteekenis zulk eene constructie niet toelaat.. Voorts is Ax- 0pm. over Vss. 625 vlgg. m 719 vlgg. , 72T> 740, 746 , 748. 167 fiiXV ^^ f^*f overgenomen zoo als men bet boven yaini. Doch daar behoort fiii bij de infinitivi , die af baDgen van Knp^rr^ ; bier waar A^ficixv verbonden moet worden met l^fo-r/ , is fiii eene lompe taalfout. De groote OYereeakomst van vss. 720 en 721 9 met vss. 623 en 624 beeft, naar bet scb^'nt, deeen of . genen lezer op do gedacbte gebragt ooa nog eon derde vers, <kt aan vs. 62^ berinneren moest, daarbij te voegen. Vs. 727. iyia ii Ttjif ^tiJavv xo&tf* iju iff^st^cift^u DiGAEopous beeft in vs. 727 geene aanleiding, om te beginnto met bet prm. pers. iyi. JUen scbrijve : * Vs. 740. vspl6&r66 rciv^ rag ix^icg rS^ fc^tplav, Het lidwoord voor x^iplm mag bier niet worden geduld; dit beboeft geen beto<^. Tuv is waarscbijnlijk eene corruptie van bet Doriscbe rig y zie vs. 762. Men leze : TTsplSso'Ss ravie rig OTT^ccg j riig xoipi». Vs. 746. OTTug II ypvXi^strs ko) xot^fiv^. AmsToPHAiflBS ^ die den Megarenser overal den Dorisdben vorm van bet ftUurum in den mond legt , kan onmogelyk met xcfl^* re eeiie uitZ(»idering op den regel maken. Daar bet melrum ons verbiedt bier m^me te berstellen, moeten ya] op eene andere verbetering bedacbt zljn. Ik bond het voor waarscbijn- lijk dat Kottifii 9 een woord dat elders niet voorkomt , later naar bet voorbeeld van ypv?J^ gemaakt is , tfirwijl Aristothames I den Megarenser het geknor oener bigge, zoo als bij wenscbte dat zijne docbtertjes bet aabootsten , baar liet voordoen,, op de I volgonde wg^e: L OTTug 31 ypt^M^slrs xfl/*, xo/", koI. Men bedenke bierby dat rpuxlt^oa niet van een bepaald gehud gcfbruikt wordt , maar in H algemeen beteekent Imorren , zoo als een varken , onverscbiUig , weike letters men moet gebnii- \m om op bet papier dat geknor Mreder te gev^. In onzea tekst daarenlegen kan men ypv>,l!^€tv en xot^siv slecbis van twee verscbillende geluiden verstaan ; docb zoo Aristophanes bet dus 168 Ds ACHARMBRS VAN ARISTOPHANES. • - • begrepen had, zouden immers bij hem de biggen niet alleeil kot maar ook ypv laten hooren f Vs, 748. lyuv ii xxpv^a AiKAiiroXtv Btx. Hen heeft ten onregte de tweede helft van dit vers, Atxxtiro' Aiv Sttx 9 Terbonden met xxpv^oi. Dicaeopolis was van bet too- neel gegaan om den steen met bet yerdrag te balen ; dien ten gevolge bad de Megarenser hem nog niet gezien en was bij on- zeker over de plaats waar bij zich bevond; van daar Sttx, dat noodzakelijk van een verbum, als vragen, onderzoeken, rand- zien of iets dergelyks moet afbangen , doch met xyipivra , dat dezen zin nimmer heeft, niet kan worden verbonden. Het vers bestaat uit twee gedeelten, waarvan bet eerste door een punt van bet tweede moet worden gescbeiden: xxpv^a, waar*- bij men ah object ifii (namelijk, de biggen) denken moet, wordt bier , zoo als elders meermalen , gebruikt voor te koop aanbieden of omroepen. In de tweede helft moet natuurlijk de nominativus worden bersteld , Aixah^o^tg ivx. De gissing Tan Elmslet : houdt dus om meer dan eene reden geen steek. Het indi- recte vraagwoord^ Sttx, dat men slecbts door eene ellipsis kan verklaren, scbijnt eene corruptie te zijn van H w&: iyhv li Kxpv^S. AtKXiiTroMg ii wx; Vs. 772 Msy. xl AJf^ , vepiiov fioi vep) dvfifjriixv x^Su , vlgg. xl fiij Vr/i/ ouTog x^'^P^^ ^h,>^ivm vifjt^. A/x. ^AA' i^rtv dvdpdTTOv y£. Msy. vx) rhv Aioxhix, ifid yx. TV is viv 6l(isvxi tIvo^ ioKcTg; De infinitivus van bet verbum slptl is bij de Doners ifisu of sJfisv ; want de spelling is onzeker. De Megarenser gebruikt in dit tooneel dien vorm tweemalen vs. 741 en 771. In vs. 775 daarentegen leest men daarvoor thans sIfAsvxi; hetgeen, als strijdig met de analogie,. reeds door Ahrens {de Dial. Dor. §.39. 5) is veroordeeld. Ongelukkig is de verbetering , die bij voor- Opherkingen over Vss. 746, 748, 772 vlog. 16d stelt, Tif a vtv sffABv XV rlvog ioxsTg , nie( aannemelijk ; want »v is blijkbaar slechts een steun van bet metrum. Buitendien is niet alleen de vorm sifisvxi , maar ook de zin gebrekkig. Om dit te bevirijzen moelen wij de zaak een weinig booger op- balen. Toen de Megarenser aan Digaeopolis eene weddingscbap voor- stelde : xl fiii ^ffTiv ovTog xolpog 'E^^ivav vSjucfi. nam deze haar niet aan, maar anlwoordde met bet oog op het gebruik van z^'^P^^ > ^^ ^^^ ^in van KtivSog , » iAA' hrtv ivdpdTTov ys*^ Doch de Megarenser boudt zicb als of bij de aardigheid niet begrijpt en in de v\roorden van Digaeopolis geen' anderen zin ziet als dezen: » Ja, maar bet is een varken, dat aan eenen menscb toebeboort/' Van daar de geveinsde verba- zing , waarmede bij uitroept : » Wei zeker , bij Diogles , im- mers aan mij/^ Tot zoo ver gaat alles wel, maar wat nu volgt laat zicb met bet voorgaande moeljelijk overeenbrengen. » Haar , zegt bij verder , van w^ien denkt gij dan dat bet dier is ? " DiGAEOPOus bad bem geene aanleiding gegeven tot die Vraag , w^elke op bare plaats wezen zou , in geval blJ een twij« fel geopperd bad aan zljn regt van eigendom of b. v. gezegd bad , » ja , maar bet dier beboort u niet toe/' Maar Digaeopolis beeft niets gezegd, dat men zoo uitleggen kan. Volgens den Megarenser 9 vindt bij alleen in de omstandigbeid , datbetvarken 'de eigendom van eenen menscb is, iets merkwaardigs. Waarom zoa bij anders wel bekennen , dat bet dier een varken is > maar tevens daarbij voegen, » docb een varken dat aan eenen mensch toebeboort ? *' Zoo de Megarenser zijne rol good uit wil spe- len , is de gedacbtenloop , dien bij nu voorwenden moot , deze : het dier kan bezwaarlijk een ander wezen, als een mensch, tot meester bebben ; Digaeopolis scbijnt dit zoo even eerst met verwondering te bebben ontdekt: dacbt bij dan voor dien tijd dat bet de eigendom van niemand was ? dat is met de woor- den van den dicbter: rh Si viv eJfisv ovrivog iliicsig ; Hier geldt dus ovrig als bet tegendeel van xvdpco^og. De nood* zakelijkbeid der verandering van bet praesens in bet imperf. ihiHBig gevoelt een ieder. > ' 170 Os ACBARMSRS VAN ArISTOPHAIUSS. Vs. 788 Tlgg. Mey. iAA' at Tpi0eu Aj}^ ah rot xo7pog x^Ai. A/x. dg ^vyyeviig 5 Kiiffiog aiiTijg iiripcf^. May. ifftOfACirpix yip hri xjjx ravru Trxrpig. xtfftAA/o-ro^ etrrxi x^^P^^ *ACppo5/rf Sriev. Aristophanes trekt gaarne partij van alle woorden , wier dub- belzinnigheid hem het maken eener woordspeling veroorlooft, Het moet ons dus verwoDderen , dat Digaeopolis , na het aan- bod hem in vs. 788 door den Megarenser gedaan : i> iAA* xl Tpi^ev Aj}^, &U Toi x^^^po^ xxxi,*' zich de gelegenbeid niet te nutte maakt , maar platweg antwoordt : » &g ^vyyeviig i Ktiffdog airiig tiripf" Wy zouden echter geen regt hebben om op dien eenigen grond eene verandering in den teksi voor te stel- len , 900 niet van het dl of niet toepassen der woordspeling met XoTpog door Digaeopolis, tevens in het antwoord van den Mega^ renser het welgelukken dier zelfde v^oordspeling afhing. Om ^h hiervan te overtuigen , behoeft men slechts de volgende omstandigheid iu het oog te houden. Het v^oord x^'^^P^^ beeft in dit tooneel niet alleen twee beteekenissen , maar ook twee geslachten ; overal , waar de zin eenvoudig is en aan eene woord* ^peling niet gedacht wordt , is het vrouwely k : dit kon niet wel anders , daar de ter markt g^ragte biggen inderdaad meisjes en de dochters van den koopman zljn, Maar, waar die reden niet bestatat en x^fP^^ ^^^^ oorfijpronkelijke beteekeois voor die van zM0g verUest, vindt men b^t woord manneliyk. Van daar dat PiGAfiOPOLis in vs. 782 op de vraag van den Megarenser » ^v- t.a'ffti %5i/w^ J " in zyn antwoord het mannelijk gebruikt en zegt: » v5i/ ys X^^P^^ (pccivsroi , *Arap ixrpacpslg ye xtitrSog €(rrx(" Van daar ook het mannelyk in vs. 792 Kcc?iM(rrog hrat x^'P^f *A0po^lT^ 6v£v. Hieraan moet men het mede toe* schrijven, dat de dichter den Megarenser in vs. 775 het man- nelyk in den mond legt, » al fiii Vr/v oSrog x^'^^P^? *EAA<«y«y vifiip. Zoo bij aura geschreveu had, zou de aardigheid van DiGAEOPOLis , » ^AA* hriv ivdptaTTov ys ** en daarmede te gelijk het naive antwoord van den Megarenser , in het water vallen. De eigenwljsheid eens lezers of afschryvers heeft in vs. 795 ^ Dorischen vrouwelyken genitivus rZvh rav x^h^v inge- voerd. Menschrijve daar, om dezelfde^ reden, TZvie tSv xf^lfwf. Ophebkingen oveh Vss. 788 vlog. 171 Met dit onderscheid tusschen ij' x^lpo^ en h xo7p^ , is de woord- speling van vs. 791, in het antwoord van den Megarenser, tharis niet bestaanbaar. Want het subject van de protasis : dx?f h TTxxvvi^ KAvxxvoootvd^ rpixl » moet van het mannelijk geslacht 2ljn , even als dat der apodosis : ic(kxXi(rTO<; hroti x^'i^P^^ 'A^jW** J/rf rfy'^y, cn dit is het geval niet; het snbject der protasis moet worden ontleend aan vs. 790, ipLO(i(zrpl» yip hrt {i %o/* poq) KviK Tuiru TTccrpi^ , en is derhalve vrouwelijk , zoo dat het de beleekenis van jcv(r6og, welke het noodwendig hebben moest, niet bezit. he aardigheid valt bierdoor op den grond en wordt onzin. Er bestaat slechts een mtddel, om den zin te redden. Om dit te vinden moeten wij opklimmen tot vs. 789, want het is van dit vers dat vs. 790, en dus ook vs. 791 , zljn vrouw- elijk subject X xoTpo^ ontvangt. Thans leest men daar: ig ^vyysvijg 5 xvfrdog aiir^g 6Aripf. Ik heb boven reeds gezegd hoezeer het ons bevreemden moet, dat Aristophanes bier ill plaats van K^criog niet liever het dubbelzinnige ^oT/so^ gebruikt heeft, dat het voorgaande vers hem aanbood. Deze opmerking, gevoegd bij de noodzakelljkheid van bet mannelijk geslacht voor XoTpog , in vs. 790 en 791 , heeft mij overtuigd , dat de tekst van vs. 789 , dien wij kennen , juist in dit opzigt verbasterd is. Het woord xiia^g is eene aanteekening van den eenen of anderen Iczer, welke het otwspronkelijke x^'^po^ verdrongen heeft* Men schrijve: cog ^vyysvijg i %o7/>^^ cSrog dxrip(fi, Ik beboef naauwelijks te zeggen dat de verandering van ifiofixrptx in ifiofAirptog , in vs.^ 790, hieruit volgen moet en de zin hersteld is. Behalve den gebrekkigen zin , is in het antwoord van den Megarenser ook de taal niet zuiver, In vs. 791 leest men thans XV en xvxxvuxvi^, Beide vormen wijken af van het Dorische taalgebruik. "Av moet vervangen worden door ainx; doch daar kx lang is, wordt het onmogelijk daarbij i^Xx te behou* den. Men leze derhalve xhx Si Trxxuvt^. Het tweede, dpa^' Xvuxvt^ , strijdt met de analogic, welke het t6epassen der apocope op dvi vordert. Aristophanes heeft dezelve eiders niet verwaarbosd. Men zie vs. 732 xpt^xTs^ vs. 766 Avrsmu ed 172 De Agharnbrs van Aristophanes. vs. 796 AfivsTCApfihov 9 enz. en yergelijke Ahrens de Dial. Dor^ p. 355 , die ten onregte dit verzuim aan den Atlischen dichter schenken wil. Daarenboven vat ik niet met welk regt in iv^ XvcoxvS^ een co den o verdrongen heeft, dien men in alle van xvoi^ afgeleide woorden en vormen vindt. Doch met ivotxvocw- 6^ ware de vierde voet een pyrrhichius : ziedaar waarom men de analogie verwaarloosd en willekeurig een co geschreven heeft. Daarentegen is, ingeval men niet aljeen de o maar ook de apocope herstelt en ciyx^^^^^i goedkeurt, wel de vierde voet een zuivere iambus » maar ej* ontbreekt nu eene lettergreep van den vljfden. Welk woord men oudtijds daar mag gelezen hebben » meet onzeker blljven ; misschien Trig : In bet volgende vers leest men bet AUiscbe futurum hrxi. De moeijelijkbeid is bier nog grooter dan in vs. 791 , omdat het Doriscbe htreiToci , dat eene lettergreep meer telt , slechts ten koste van een ander woord kan worden bersteld; xolpog biedt zich hiertoe het eerst aan ons aan. Dit woord kan zon- iler nadeel voor den zin wegvallen , en daar bet vers bierdoor eene lettergreep te kort wordt, zou men daarvoor eene parti- kel of een adverbium , b. v. ttoxx , in de plaats kunnen stellen. Dit is echter even onzeker als ^rxg in bet vorige vers. Wanneer men de verscbillende door mij vooi^estelde veran- deringen te zamen vat, krijgt de plaats thans een gebeel an- der aanzien: Aitfi. cog ^vyyeviig i x^'^P^^ oSrog Sirlpqi. M^y. bfAO[iirptog yxp hri k^k tuvtS Trxrpig. xJkx il Traxvvi^ Kiyx^^oi^vd^ Tr&g rptxh Kci^Xi^Tog e(T(TelT»l ttok ^Acppoiirf 6v6V. Vs. 838. wxleiv l(P* i?i,) rav fAoS^av, cthx rig S/Sijii. Aristophanes beeft zeker evenmin bier als elders in dit ge- sprek den infinitivus TraUiv gebruikt , maar den Doriscben vorm waTev. Docb zoo men dien berstelt, maakt bet metrum nog eene tweede verandering noodzakelijk. Men scbrijve: ttxTsv icp" &^€<ri rav (lOLSixv. Bebalve bet meirum eiscb ook bet taalgebruik deze verbeterin^ : de Megarenser gebruikt ^a^ (zout) OPHfiRKUiGEN OVBR YsS. 788 VIi6G.> 835^ 836. 173 evenmin ia bet enkelvoud als de Athener. Yergel. ys. 772 en 814. Vs. 836. Xip. eCfixtfiov€7 y* &v6pu7rog. ovk (JKOua-xg ol (vpo^pUvei i V riyop^ KxSiif^evog • {iviip K&v €}<rl\i Tig KTiffflxg 9 (TUKO^ivT^q iXXoq , ol- Het moet , dunkt mij , elken oplettenden lezer treffen » dat terwijl het choor in dit lied na vs. 841 overal Digaeopous zeU ven in den tweeden persoon aanspreekt , niet te min het eerste couplet (periodus) hierop eene uitzondering maakt en van hem in den derden persoon gewaagt {&v$puTog vs. 836 en dvijp in het volg.) ; zulk eene wending zou niet vreemd zijn , zoo by , bij den aanhef afwezig , een oogenUik later binnentrad en b^roet werd; maar bij had het tooneel niet verlaten^ en wordt ook in vs. 842 niet begroet; alleen de persoon veran* dert, zonder dat wij vernemen, waarom. Niet minder vreemd is de vraag ovk tiM\j(r»q , ol ^po^xlvet ri 7rplcyp(,x rod 0ovXstjfix^ Tog ; om het even of zij tot het choor of de toeschouwers ge* rigt is. Beiden hadden het begin en den voortgang der zaak bijgewoond^ zoodat het ongerijmd is hen te vragen of zy daarvan niet hebben gehoord. Ook zou iJKovffxg , zoo men meende dat het de toeschouwers gold , een pluralis moetea zijn. Hetgeen hierop volgt: McpTrd^srxs yxp ivvip h riyopq^ KxSiifisvog , is op Dicaeopolis, den eenigen persoon , die met iviip bedoeld kan zyn , niet toepasseUjk. Want deze , die ak kooper de markt bezoekt, heeft daar geene vaste plaats, waar by zich neder zet , maar bUjfi op de been en wandelt hierheen of daarheen , al naar by ergens iets ziet dat zyne aandacht trekt. Dit ligt in den aard der zaak; zoo men ecbter een be- wys verlangt, behoeft men slechts dozen zelfden cboorzang door te lezen. Ik heb mijne bezwaren tegen het eerste couplet opge- somd : men zal ze , geloof ik , best overwinnen door eene niet al te stoute verandering van den tekst^ welke echler den ziq 174 Dk Acharners van Aristophanes. seer danmerkelfjk wljzigt; men schrljTe als volgt: rh TrpZyfix Tou ^ovXevf^xroq ; KccpTrirsTXt yap dviip , ovv riyop^ KxSiifAsvo^. Waarom ik gemeend heb in sxUxifiovslq , ivipuTcs , den twee- den persoon te moeten herstellen » Mijkt reeds uit de aanmer- king liierover een weinig booger. Be pariicula ye die ach- ter €vixtfiov€7 den hiatus onsebaddijk maken moest, wordt nu overtollig , en is daarem door mlj gescbrapt. De vraag ovK iiKouffxg KT€. , iu onzen tekst reeds otigertjmd , wordt dub- bel dwaasy zoo men voor siiixifiovBt y ivipmroq met mij den tweeden persoon leest: want zij is nu gerigt tot Digabopolis aseWen. Ik beb dus bier , minder om den hiatus te vermijden dan om den zin te verbeteren , bet TocMnaamwoord met den derden persoon gescbreven: t/^ ovk fiKovtrsv dJ irpo^xlvn rh Trp&yfjt^ rov fiovMufixrog ; d. i. » Wie beeft niet geboord , boe ver zieb ew plan in zijne gevolgen uitstrckt?*' Zulk eene uit- boezeming^ die bij eike belangrijke zaak zeer natuurlijk is^ mogl men bier verwacbten. Eindelijk beb ik in vs. 838, met bijvoeging van bet lidwoord, gescbreven, ovv rxyop^ Kxdiljfis* vog. Men beeft die woorden allijd gevoegd blj KxpTratrsTxi ; na de verandering van iv in ovv bebooren zij bij bet subject xv^p, dat zij nader bepalen. Boven toonde ik boe weinig zij met de rol van Dicaeopolis overeenstemden , die tocb met xviip bedoeld wordt. Deze moeijelijkbeid bestaat niet meer: iviip ifxiv riyop^ KxAj^f^svog is de koopman , die pakken en zak- fcen op eene bepaalde plaats nederlegt en zelf daarbij gaat zit- ten, tot dat zij verkocbt zijn. Niets is natuurlijker dah dat de koopman uit Megaris ot Boeotie, die te voet is gekomen, gaame wat zilten wil, eer bij weder verlrekt. Op dit ge- bruik doelt Pollux L 80, ofschoon deze de grens tusscbeii de staande en zittende kooplieden veel te scberp geteekend beeft: want de zaak bleef willekeurig. Zljne woorden zijn: IfiTTOpot Kx) xiTry^Mi xx) fA^arx^oXstg ol ipGot ri vpirrovrtg , ol ii Kxijjptevot (3xvxv(Tou Men meet echter, om den zin wel te verstaan , oi ipM rt TrpxrrovTsg met mij veranderen in ol ipOoi iyopx^oursg. Het blrjkt dus dat met die woorden in bet algemeen elke bandelaar bedoeld wordt, die de markt met OpMtnKiNGEN OVER Vss* 836, 854 Vlg. 178 zijne waren bezoekt. Deze lieden worden vroegei* door de sykophanten gekweld, welke Digaeopolis afwijst: zij kunnea thans bun voordeel doen. De volgende beide vss. bieden geene moeijelljkbeden aan. Vs» 884 vlg. oOy aZiiq ccZ iri &Kcoxp£TXi Uxtis'cov o 7tx[iiriy\ipoq ^ Het gebruik van een verbum in den singularis, ofschooDi twee of meer door voegwoorden verbondene nomina als subject vol* gen^ is eene bij de Grieksche schrijvers dikwljls voorkomende en overbekende afwijking van den algemeenen regel. Doch wanneer de zin begint met eene ontkenning, zoo als bier, wordt de zaak eenigzins anders. Of het verbum moest een plu*^ Talis zijn: oil^s (re (ntatpovtxt Ylxvtrav — AvtrlarpXTi^ rs , ten gevolge waarvan men zich de spotternijen van Pauson en Ltsistratus verbonden en door beiden gezamenlijk gedreven zou moeten voorstellen : of, met den singularis , moest niet de partikel t£ beide nomina verbinden, maar de negatie voor Ay- (Tltrrpxrog herbaald worden en ze scbeiden : oi/lh — (ts trxd^s^ Txt IlxvfTm — oiiVe AvtrhrpxTog. Hij zou zich nogthans ver- geefsche moeite geven, die door zulk eene veran(kring, on- dersleld dat het melrum die veroorloofde , de syntaxis bier wil* de verbeleren : bet kwaad ligt ergens anders. De singularis (TKu^psTxt i$ goed, en moot blijven; doch men schrijve voor lilxv(rav het partic. Trxpuv, als volgt: ov^ xZiig XV <r6 ffxixperxi Trxpuv o TTx/XTrov^pog Avo'lo'TpxTog ?t' iv rdyop^ , XoXxpyiav iveiiog. Pauson, die, deze plaats niet medegerekend , slechts twee* malen bij Aristophanes genoemd wordt, Thesmoph. vs. 949—952 , en Plutus vs. 602 , was naar die plaatsen le oordeelen , niet een lastige spotter, maar een arme sukkel zonder brood. De scholien zeggen , dat bij een schilder was , maar weten anders niets van hem. Men gevoelt , dat zulk een persoon het epiihe*' ton 7rx[A7r6v^poq niet verdient en moeijelijk een helper van den beruchten Lysistratu$ wezen kon. Een' tweeden Padson, wiens karakter zich met deze stelling beter verdroeg, kennen wij niet. Wij hebben dus, wat dit betreft, de handen vrij. En inderdaad^ er bestaat al zeer weinig redea om te onderstellen n 176 Dg ACUARNSBS VAN AlUSTOraAllES. dat Tddr Ltsistratus nog een ander genoei&d werd, een man van geene beteekenis , wien de dichter siechts iin woord gun* de , een slecht gekozen woord , daar het ons niet «enen enkelen trek van zljn karakter doet kennen. En dezepersoon, die door Ltsistratus geheel overschaduv^d v^ordt , zou door den dicbter yooraan gesteld en in de eerste piaats genoemd z^n. Ik ben om deze redenen van oordeel gevreest, dat men de corruptie in Uctivm zoeken moest en beb vxpdv daarvoor in de piaats ge- steld , omdat dit parlidpium ons bier » beter dan eenig ander woord , dienen kan. Want bet cboor stelde zich niet voor , dat Ltsistratus zijn gedrag veranderen of uit ontzag zwijgen zou: bet wist beter. Digaiopolis was beer en meester van de markt en liet er alieen zijne vrienden toe; Ltsistratus zou er niet meer mogen komen en derbalve bem diir ten minste niet be- spotten. Met bet participium wordt de constructie volkomen gelijk aan die van vs. 848: oiy ivrvx^^ i^ riyop^ ^pivetvl aoi fixSI^Gov Kpxrho/;, xtL; want iu T&yop^ beboort nu bij vccp&v. De partikel re acbter AuvlffTpctro^ is door mlj om den zin ver* flnderd in Pn , dat bier zeer goed te pas komt.. Vs. 920 N/x. ip6e)g &v iq rl^nv iviip BoidTtoq vlgg* ei^otq &v iv^ift\p€i£v iq rd veiptov ii* vipoppJaq^ (3opiav imnipilitrfcq fifyctv' KsiTcep ^0otTO tQv vt&v rh irup Snrx^j Atx. i nAm^T* d^roho6(Mys ^ ffs^o^yoYvr' &y vri ricpfiq re x») ipua?»Klioq; Nix. ptotpTiipofiat. Nhsarchus, diebewyzenmoet, dat een £<ieo/ier door middd van een lampenpit de wenren in brand zal kunnen steken, gebruikl by die gelegenheid bet woord rl^n, d. u, een zeker insekt^ over welks geaardbeid de scholiast ons weioig uitsluitsei geeft : bij noemt bet eerst een ^qsov Kxvixpahq, eene soort van kever, en een weinig verder eene WA^if , eene mot , die van den kever niets beeft. Docb het doet weinig ter zake, want Hcpfi is on- getwijfeld cormpt: bet duidelykste bewijs hiervan levert de ttitdrukking ivMq civ iq. De scholiast tracbt die te vertolken Aqoy iiirxq ix^ of ifi00i}ka)v t ivi^vct/q iq ^ verba die df> zoo als Opmerkingbn ovkr Vsg. 8B4 Vhn., 920 vl6G.» 982» 177 ififf^xiv, ey^nmin met Tt(p}iv vorbonden kunnen worden als Iv ietg, 6r aan dit laatste eenen zia geven^ die bet nooit gehad heeft. *Evr liivxt SpvxX^l^x beteekent altijd eene pit in de lamp doen, of in bet napje, dat de olie bevat^ fiieruit volgt dat bet woord^ dat door rl(pnv Yerdrongen ia, zoo al met eene lamp , dan tocb eenig bouten of aardea vaatwerk moet beb^ beu aaxrgeduid, dat men opgelijke wijze gebruiken kan. Waar« schtjnlijk las men daar oudtijds crni^tiv, een nomen dat zoowel van kleine vaartuigen en schuiten , als van bouten bakken en nappen gebezigd wordt , en juist om c^e redei;! bier zeer gepast is. Want» volgens Nigarghus, bad de Boeoiier, om zijn plan uit te voeren , zulk een scbuitje , noodig. Daarin zou bi^ de pit doen , die aansteken op eenen dag , dat een bevige wind blies, bet bootje langs eene watergoot naar de scbepen laten afzakken, en bun lot ZQU spoedig be^list zyn. De verandering van awkcpnv in rlcpyiv is Jigt te verklaren. Men las in den arcbetypus €NeeiCANeCClCA^HN ; een af- sebrijTer, die bier tweemaal eU meende te lezen, scbreef iq i0)iv of liever ig rlcpiiv; want de overgang van a tot n vindt men meermalen. Yerg. b. v. de plaats van Pollux , door m^ aangebaald by vs. 836^ waar voor ig^opa^ovng ih^LUs r/ irpirroy^ reg gevonden wordt. Het moet ons verwonderen , dat vs. 925 , waar betzelfde woord voorkwam en de aanleiding tot corruptie (xnoClCAOHC) minder duidelijk is, de afscbryvers niet op andere gedacbten gebragt heeft Misscbien evenwel is dat vers niet ecbt , maar uit de voorgaanden bij elkander gelapt toen v^Ucp^v reeds cor* rupt was: ik ben daarvan ten naastenbij overtuigd. Digaropq*^ LIS, die met zyne lederen geesels Nigarchus kraehtig toesprak, bad alles gezegd , wat noodig was , met i KiKKrr* ixoKoiifiavi. Eene aposiapem is bier op bare plaats* Vs. 982. ZvTtg It) vivT* ciyi6^ lxovr»g iiciKafiicxg. Het eboor slelt zicb in dezen zang als eenen grijsaard voor en spreekt uit dien boofde van zicb zelf in den singularis : den pluralis vindt men decbts tweemalen , bier en in vs. 987. Over dit laatste spreken wij nader : doch bier scbrijve men : S^Ttg fV) ^ivT^ iyiS* Jtxcuri ^' iwtJccofAcitrccg. 178 . Db Acharners van Aristophanes. - Een paar verzen later leest men , vs. 988 , ^In , xxriKeitro. Dit moet zijn m6i. Vs. 987. i^ix^i 6* ^{aZv (31 f rh ohov h ruv ifiici>Mv. De pluralis iifiZv kan bier evenmin worden geduld als 1;^^ y- r»q in vs. 982. Daarenboven is iifj(.m /3/f overtoilig en bljoa belagchdijk. Of waren die woorden misscbien noodig , daar men zich anders ligt verbeelden kon , dat de v^ijngaarden met goedkeuring der eigenaars werden vernield ? Men scbrijve : i^kx^i 6'* j}j3«v i3/f rhf ohov iK tZv ifi'jrixav. Vergelijk Aesgh. SuppL 116. ^(3uvtx y siyxd^trcp (ppivl en Eurip« Orest. 68B. orccv yxp ^(3^ iijfAog slg ipyiiv wtviv. Vs. 1186 vlgg. h Ir* iTrt^otpe^t rsvdCioq ieifisvov^ )} Y iTFTfjfiivti o'l^ovtTXt TxpxXog Itt) rpxTrit^iq xstpUvtf dKiXXor . De Grieken gebruiken , voor zoo ver mij bekend is , iiofixl ti- vog alleen wanneer zij spreken van eene zaak/ welker bezit men begeert maar nog niet erlangd beeft. Om die reden is Tsvit^og isofAsvov mij verdacbt: want dedicbter neemtjuist aan, dat Antimachds zich verheugt in het bezit eener rsvilg , die hij zoo zal genieten, opdat de teleurstelling bem des te bardertreffe. Waarscbijnlijk is iso/zevov door omzetting der beide eerste let* ters ontstaan uit HSfievov en rooet men scbrijven : h Ir* iirU ioifAi Tav6i^x x,ocT — stifisvov. De verandering van den casus volgt uit die van bet verbumt bet gebruik van bet zamenge- stelde Kxrs^fievov bij voorkeur boven bet simplex y is bebalve dat bet eerste veel meer gev^nden wordt, ook voor bet metrum noodzakelijk.. Het volgende vs. is mede niet zuiver tot ons gekomen. Het adiectivum wipot^hog moet even als aTrmfAiuii , frlt^ovtrx , dienen , om ons de viscb lekker en smakelijk te scbilderen. De scbolien verzekeren dat bet beteekent » bij bet zout " en deze is in- derdaad de eenige uitlegging, die aan de plaats eenen scbijnzin overlaat. Men vergete ecbter niet dat biervan geene voorbeelden voorbanden zijn , en dat integeddeel bet v^oord , v«raar men bet als adiectiuum g^ruikt vindt., beteekei^t » nabij de zee.'' Docb OPHBAKINGfiN OVKR VsS. 987 ^ 11S6 VLG6. 179 gesteld dat het hier van bet zout gebruikt wordt , is de aanwe- zigheid van wat zout op tafel , lets dat een' Griekscben lekkerbek deed watertanden I Bet is eene grove en gemeene toespijs , zoo goedkoop, dat zelfsde armsteliedenerzich rijkelijk van konden voorzien. Een voorbeeld daarvan beboeven wij niet ver te zoe« ken; vergel. vs. 855. ^aUv i(p* ^A^o-/ rxv fjt^SSiav. Buitendien at men den gebakken of gestoofden viscb niet met zout , maar met eene sous. Het is om dit alles zoo goed als zeker dat Aristophanes niet vipxxoq beeft gescbteven. Men leze: vi V Sarr Tfifiivfi , ffl^ovtTXy Xivxpi T* i^r/Tp, xrL en vergeiijke vs,67(X; ^y/x* £v iTrxvSpccKlis^ oovi TxpxKelfjf,€vxs ol a Bxclxv dvccKV^So'i Xiirxpifjivvi^o^. en vs. 639 vlg. £/ 3i Tig vfiig uTTodaTrsivctg XiTTxpccg axxhsuv ^Aliivxg^ €vp€TO ttZv &v hx rxq XiTTxpxg^ i^vcov Ttfiifv w€pti\pxg. Vergelijk ook bet fragment der Tagenistae bij Athen. III. 96. G» De verandering van Xiwxpx in Tripxxog is v^eder een voor- beeld van de ongelukkige zucbt der afscbrijvers om balf on- leesbare Mroorden te berstellen. Waarscbijniijk las men in den arcbetypus alleen de twee laatste lettergrepen , IIAPA. Het verbum , dat in onzen tekst als praedicaat bij revdlg be- hoort ♦ is ixixxot (jj 5' uxnifAhti — iitlxxoi). Dit woord v\rordt of in den eigenlijken zin van bet stranden van een scbip gp- bruikty of figuurlijk van eenezaak, die anders afloopt, dan men bedoeld bad. Van een scbip, dat op de gewone wijze zijne bestemming bereikt en de baven binnenloopt^ vindt men bet niet. Dit belet den scholiast niet , bet zoo uit te leggen : Trpoa-opfAl^ot zegt bij , cig St) vsig. De kamer van Ap^timachus fs Yolgens bem de haven, waarin de viscb binnenvalt, als een vaartuigl Het is niet noodig bier meer bij te voegen: Jx/X- Xoi is ongetwijfeld corrupt; men scbrijve hixioi ^ (SceA^or. 0IC6AA0I). In M Tpxwit^yig K6tf^iv}i Avordt met rpx^rs^x bet losse blad van de tafel bedoeld, dat men met de sp^zen ber laden binnenbragt en daar op bet onderstel plaatste. Uet is dus onnoodig , om met Bergk rpxici^yig in rxy^yov te veranderen. De gebeele plaats krijgt na de drie door mij voorgesteldfr verbeteringen deze gedaante: 180 Db Agbarnbrs Viuv Aristophanbs. cl^ow7» Xtvxpi t' in) rpc^Tri^fig netfiivfi itrihioi Kri, Vs. 1228. T)Jy«AA<» S?t', tlTcep xctKsi^t & yrpi(r(2v, mXhlviMq. Het choor heft den iriumfzaiig^ rj^y^AA^ xaxxlviKog^ ter eere tan DicABOPOus aan , ntet omdat deze het daartoe uitnoodigde , f^ip x^Asf^ « maar cnndat hij orerwoanen ea de bepaalde boe- v^elheid wijn het eerst uitgc^robken bad. Hen scbrij.ve der* halve: sIttsp KpareT^, even aU io de Vespae^ Vs. IMS: ^Aj^i^v jc6kx Toiroto'iv., ^v Jyii KpxrSi. Hilversum, Febr. 18S13. H, G. Hamak^R. , »*«*■»>— iifc' III I BLADVULLING. Bij Catullus XVII 2 vlgg. (pag. 17 Lachm.): lube ad te veniam meridiatum et si iusseris illud^ adiuvato ne quis liminis obseret tabellam, staat in bet Iweede der aangebaalde verzen een woord, dat biJ nadere overwegiDg blijkt met den zin en de bedoeling van den dicbter in strijd te zijn. Hij verzoekt bet meisje om de gunst eener bijeenkomst, en loont baar tevens aan^ weike maatregelen zij nemen moet^ om die bijeenkomst ongestoord te doen zijn. lube, zegtbij, ad te veniam. Vers 9 staat: Ve- rum , si quid ages , statim iubeto. Hieruit en uit de woorden 9 et si iusseris illud '* in vs. 4 maak ik op , dat de dicbter niet gescbreven beeft adiuvato , maar betgeen de zin en de concin- iiiteit van bet gebeele versje vorderl : et si iusseris itlud, adiubeto. Dat adiuvare en adiubere meermalen in bandscbriflen met elkaar yerward en verwisseld werden, blijkt uit de varianten die men vindt bij Ritschl op Plaut. Mil. Glor. IV. 7. KO (v. 1187). Leiden, February 1883, E. M. AANTEEKENINGEN OP DEN TIHON VAN LUCIANUS'. Hoe langer ik mij met de lezing van LuciAnus bezig houd , en hoe meer mijne studien zich tot dien geestigen, boven de gebreken van zijn' tijd verhevenen, en toch van den anderen kant weder in die gebreken deelenden schrijver bepalen , des te meer vind ik bewaarheid ^ hetgeen ik in de iuleiding tot mijn eerste stukje over de Verae Historiae ^leb gezegd , dat namelijk zijne dialogen in een* buitengewoon verwaarloosden en bedorven toestand tot ons gekomen ziju. De dialoog, dien ik deze reis ter behandeling heb* gekozen , de Timon , zai van deze stelling een nieuw en naar ik meen duidelijk bev^ijs leveren. Haar *•) Ik neem deze gelegenbeid te baat, om eenige onnaaa'wkearighedei) en grove dmkfoatcA te Terbeteren , die in mijne Torige stakken over Ltciiiius ingealopen z^n. Mnem* I , pag. 400 , r. 1 vlgde meende ik de eerste te apt , die de plaats bij Tidctsioxs aaagetoond had , velke LuoUiios parodieerde. Die eer komt Fritzschb toe , die op pag. iz. van zijne Ep. Crit. ad Frisdsmait* HUM met de plaats In de Verae Historiae I. 19 de woorden van Tauctdides I. 44 Tergdeken beefc. Op pag. 411 , r. 1 , moet in plaats van og ly^ci)^* y«» gelezen irorden iye&qyB^ itaL Mnenu II. pag. 59, reg. t van ben. staat Terkeerdelijk I. F. Bastios in Epittolae CriHcae ad BoisIohhasuM Ap^ pend. pag. 53. Men leie G. H. SoiAEriios inenz. Pag. 61 lees "Egftm^a in plaats van *£q(iatoL Pag. 69, re^5 vcm ben. »7e*/ci^To^ [duoXov^ ^a %^g ^ad'vgAiotg'] %dnix^^9^ est in Timone 4, nbi insiticia esse vo- cabula dxdXovd'a i^g ^a&vfilag ceU" Deze periode moet aldas veranderd worden: i>7oiyd^TO* [dudXavd-a] t^; ^ad-v(Aiag tdnlx^^qa est in Ti- mane 4 , nbi ineiticinm esse vocabulnm d*6lovd-a cet." 182 AAMEEK£mNGEN OP DBlf alvorcDs tot de behandeling der bijzondere plaatsen over te gaan , i?vil ik eerst in 't kort mij met een onderwerp van meer algemeenen aard bezig houden , een onderwerp dat met de wij- ze , op welke ik mijne aanleekeningen op Lugianus medegedeeld lieb en ook nog in bet vervolg zal mededeelen , in een naauw verband staat y en dat ik , eens tot de overtuiging gekomen , dat er in de aan te stippen zaak ook van onzen kant een woord moest gesproken worden , gemeend heb op geene plaats beter en geschikter te kunnen te berde brengen^ dan juist bier. Mij- ne beschouwingen zijn voorzeker niet nieuw. Maar even als men kinderen hetzelfde woord ' menig maal moot voorzeg- gen , voor dat zij er in slagen bet na te spreken ^ zoo scbijnt bet , dat enkele waarbeden niet eer als zoodanig erkend wor- den ^ dan wanneer zy ontelbare malen en tot vervelens toe zijn Viitgesproken. Misscbien is ook mijne poging eene vergeefscbe. Maar daarmede is nog niet bewezen , dat de beoordeelaars van mijne redeneringen gelijk bebben. » Wenn ein Kopf und ein » Buch zusammenstossen " berinner ik mij bij een* Duiisch scbrij- ver , [ik geloof bij Goth; , gelezen te bebben , » und es klingt » bobl , so ist nicbt allemal das Bucb daran Scbuld." Dat de noodkreten door vele litteratoren aangeheven , die ge* looven ^ dat de studie der Oudbeid in onze » materialistiscbe " eeuw baar einde te gemoet gaat , onnoodig en dwaas zijn , zal ieder meer verlicbte begrijpen , en bet is daareuboven nog onlangs bewezen door Prof. Bake in zijne voorrede tot bet vierde deel der Scholica Hypomnemala. Het is goed , dat door bevoegden in die zaak yan tijd tot tijd een ernstig woord gesproken worde ; bet is goed , dat de plaats , die de studie der Oudbeid in onze dagen in het onderwijs en in de bescbaving van den gcest kan en moet innemen , op zoo scberpzinnige en grondige wijze aangetoond en bepaald worde , als dat gedaan is door Dr. Wilh. Herbst in s^ijn onlangs uitgekomen gescbrift: das classische AUerthum in der Gegenwart ; maar ik geloof niet , dat een boogere bloei en eene meerdere waardering van de studie der Oudbeid en » de geschrif- » ten der beidenen" zal bereikt worden door de hulp en den y ver van advokaten , als er zicb onlangs bier te lande in bij- zondere gescbriflen (ik bedoel C. H. W. Lamers, brievenover de beoefenvig der onde letleren , een boek , waarop ik nader hoop TlMON VAN LUCUNUS. lS3 terug te komen) en in tijdschriften vertoond hebben. In alien gevalle ecbter mogen zij gerust zijn^ die meenen, dat de repu* bliek der letteren in gevaar is. De oorlog , wetke men aan de studie der Oudheid bier en daar scbijut te willen verklaren ^ ^al voor deze geene gevaarlljke gevolgen hebben^ en bet opko- men en de tijdelljke overbeerscbing van bepaalde vakken van wetenscbap boven andere^ kan bij bet rondwentelen van een* kogel vergeleken vsrorden , waarbij nu eens dit , dan weder een ander gedeelte der oppervlakte boven is. 