Kleine practische spraakkunst der Nederlandsche taal voor eerstbeginnenden
Er waren heel veel menschen op de been. Wij gaan er zeer dikwijls been. Alleen eenige bijwoorden kunnen in de trappen van hoedaniglieid worden verbogen; overigens zijn ze onver- buigbaar. B. V. Hij lieeft fraai, fraaier, het fraaist geschreven. be bijwoorden worden verdeeld in: 1. Bijwoorden van hoedanigheid, Deze zijn veelal ge- lijk aan de bijvoegelijke naamwoorden. Eenige bijwoorden van deze soort hebben den uitgang l^k, die gewoonlijk wordt weggelaten. B.v. De rechter heeft den dief strengelijk gestraft. De voetganger ging voorzichtiglyk over de brug. Dejongelie^ den arbeiden naarstiglyk. 55 (Ook sommige bijvoegelijke naamwoorden hebben den "uitgang Jijh. B. v. Een vroohjk meisje, een gevaarltjk spel.) 2. Bijwoorden van JweveeUieid: veel, tveinig, genoeg, zeer, heel, enz. 3. Bijwoorden van plaats: aan, op, om, uit, in, onder, over, binnen, huiten, hoven, toe, af. Deze komen ook dik- wijls als vom'zetzels voor; uitgezonderd de beide laatste, welke als voorzetsels den vorm hebben van: tot, van. Verder: overdi, ergens, elders, waar, voori, heen, ginds, hier, daar, enz. Voor daar wordt ook wel er gebezigd. B.v. Ik ga er (daar) niet heen. Er (daar) was eens een koning. Ik ben er (daar) geweest. 4. Bijwoorden van t^d: ooit, nooit, immer, nimmer, altijd, altoos, eens, toen, dun, nil, thmis, gisteren, morgen, ^s nuchts, steeds, dikwyls, voortaan, terwyl, zelden, somtijdsy telJcens, doorgaans, straJcs, zooeven, terstond. De volgende woorden zijn ook bijwoorden: vergeefs, aUeen, slechts, ja, neen, niet, misschien, ooJc, nog, toch, zelfs (niet te verwarren met zelf, dat bij de zelfst. naamw. of pers. voornw. behoort.) Maak zinnen, waarin de opgegeven bijwoorden van plaats en van t^d voorkomen. 56 HET YOOBZETSEL. De bijwoorden van plaats kurmen voor een zelfständigen naamwoord worden gejset, om een bepaling van het werkwoord uit te drüken. Zij heeten dan voorzetsels, B. V. Achter den stärk, v66r het huis, boven de tafel, onder den vloer, buiten de kooi, binnen de kamer, op het dak. Maak zinnen met deze bepalingen. De meest gebruikelijke voorzetsels zijn: aarij uit, van, te, naar, langs, op, in, onder, binnen, om, tegen, met, boven, buiten, tot, jegens, tusschen, zonder, achter, voor, naast, by, voorb^, door, over, enz. Maak zmnen, waarin deze  achter » Voor kan verschillende bepalingen uitdrukken. B. V. De timmerman maakt een duivenhok voor' mij. Voor acht dagen was hier een kameel te zien. Voor de woning van den resident st Aat een vlänggestock. 57 Mijn breeder heeft een zilveren horloge voar 25 gulden gekocht. Verklaar deze verschillende beteekenissen van voor. Voor, als plaatsbepaling, is het tegengestelde van 4ichter; voor, als tijdsbepaling, is het tegengestelde van na, De volgende worden ook als voorzetsels gebruikt: cumgaande of betreffende, blykem, gedurende, niettegenstaan- de, omstreeJcs, omtrent, benevens, ondanJcs, sedert, sinds, t^dens, volgens, jegens, wegens, behalve of uUgezonr tkrd, namem, enz. Maak zinnen, waarin deze voorzetsels voorkomen. Na een voorzetsel staat een zelfstandig naamwoord in den vierden naamval. 58 HET VOEGWOORD. Om zinnen of zindeelen te verbinden of samen te "voegen, gebmikt men voegwoorden, B. V. Wij zuUen uitgaan, als het niet regent. De koe en het paard zijn nuttige huisdieren. De meest gebruikkelijk voegwoorden zijn: en, maar, of, dat, als, indien, want, wanneer, toen, omdat, daar, terwtjl, dewyl, ofschoon, hoewel, echter, tensij, hetz'^, mils, doch, dan, anders, voordat, nadat, totdat, zoodat, dtis, ooJc, toch, noch noch. Maak zinnen, die verbonden zijn door: toen, terwijl, omdat, want, indien, opdat, doeh, dat, ofschoon, dewijl, wanneer, zoodat. HET TUSSCHENWERPSEL. Tusschenwerpsels, zoo worden uitroepen genoemd, die men tusschen de woorden of onder het spreken bezigt, om vreugde, smart, pijn, verwondering, afkeer of verlangen mit te drukken. In deze beteekenis zijn zij gevoels'danken. Zoo is een uitroep van vreugde: ha! o! hoezee! » smart: ach! och! helaas! » pijn: au! » verwondering: lie! » afkeer: foei! ha! br! » veriangen: och! Om te roepen dienen: hei! he! pst! ; om stilzw^gm te ge Bieden: St! Achter deze uitroepen plaatst men een uitroepteeken (!) Ook klanken, waarmede men een geluid nabootst, zijn tusschenwerpsels, zooals: plof! Jelets! horn, bam! miaauw! boef, haf! enz. Eveneens behoorent tot de tusschenwerpsels uitdruk- kingen, als in deze zinnen: Wip sprong de bond door het hoepeltje. Piepy piep, piep! riepen de muizen. Pik, piep, pik den de kippen en aten alle rijstkor- rels op. Een, hvee, drie waren de boeken in de kast geborgen^ 60 REDEDEELEN. De woorden, waaruit de Nederlandsche taal bestaat, worden tot tien soorten gebracht, die men rededeelen noemt. Gewonlijk noemt men ze in deze volgorde op: iselfstandige naamwoorden, lidwoorden, bijvoegelijJce naamwoorden, voornaamwoorden, tdwoorden, werJcwoorden, voorzetsels, voorden, ttisschenwerpsels. Bij het zelfstandig naamwoord behoore: het lidwoord, h^ voegelyk naamwoord, voorn^iamwoord, tdwoord en voar--jsetsel. Bij het werkwoord behoore: het bywoord en voegwoord. OEPENINGEN, Zeg van elk woord nit de onderstaande zinnen tot welke soort het behoort. B. V. Olie drijft op water. Olie — zelfstandig naam woord, stofnaam. Drijft — werkwoord, sterk, onvolt. tegenw. tijd. op — voorzetsel. Water — zelfstandig naamwoord, stofnaam. De reizigers beklommen eenen zeer hoogen berg. Water vloeit van de hooge naaj* de lage plaatsen. Een dozijn flesschen is twaalf. Als de zon schijnt en het regent, zien wij soms eenen regenboog. Op het eiland Celebes wordt iizer gevonden. Eene ronde tafel heeft slechts eenen poot, maar eenen vierkante heeft er vier. Er zijn vruchten, die aan den stam van eenen boom groeien. Welke boom is dat? Zijt gij weleens te Batavia geweest? Ik ben er nooit geweest. "O! Ik ben zoo blij, dat het vacantie is," zei Piet. Ik heb overal naar mijn boek gezocht, maar kan het energens vinden. De koningin van Nederland heet Wilhelmina. Men moet het ijzer smeden, terwijl het het is. Stalen messen zijn beter dan ijzeren. Troebel water is ondrinkbaar. G2 Een oderloos kind is een wees. Waar woiit de heer N.? In dit huis of in dat? In de bosschen op de bergen leven wilde dieren. Ons paard heeft onzen koetsier in den arm g Eben. Wij moeten eenen ongelukkige helpen. De dief liep haastig weg, toen hij den bond boorde blassen. De reizigers konden de buizen tusschen bet geboomte zijn paard in. Wat is bet dagelijkscbe werk van eenen klerk? Ik berinner mij dat niet meer. Ilet regende gisteren zoo bard, dat wij niet konden uitgaan. Wij mogen niet spotten met gebrekkige lieden. De beer beknorde zijnen bediende. Een boompje wordt een boom. In bet tweede buis van de brug woon ik. De Chines wordt rijk, want bij is vHjtig en spaarzaam* AUe menscben kwamen kijken naar den wedloop, zelfs oude lieden. De koelie verdient dageHjks 30 centen. Hij beeft drie acbten gescbreven. Een woord kan tot meer dan eene soort van rededeelen bebooren. Tot welke soort bebooren de cirief gedrukte woorden in de volgende zinnen? Eene ronde tafel heeft maar enen poot, maar eene vierkante heeft er vier. Eerst zullen wij werken, dan gaan wij spelen. Hij is grooter dan zijn oudere breeder. Zij zitten om de tafel. De officier heeft zijne sjerp om. Hoeveel centen lagen op de tafel? Er lagen er zes. Als het waait, buigt het boompje. Het is zeker, dat hij door zijn examen komt. Wat ligt er op den vlörer? Geef mij wat zout. Dat mes is bot. Het water, c?a? van de bergen vlöit, vormt rivieren. Ik gelööt, dat hij zal komen. Een bol heeft maar em vlak. Daar het sterk mistte, konden wij den berg niet zien. Pas op! Daar is een gat in den weg. De spin heeft meer pooten dan de vlieg. »Ik had een' wapenbroeder, ik heb hem nu niet meer' Kent gij een meer op Sumatra? Laat hem vertrekken, anders komt hij te Last aan het station. Ik het anders gedaan dan gij. Eet niet te veel, anders wordt gij ziek. De man moet ewaar boeten voor zijne misdaad. Deze mand is te zwaar voor 66n' man om te dragen. Toen ik zoo zwaar ziek was, kwam de dokter twee malen daags naar mij zien. Indien ik toen zijne medi- cijnen niet zoo stipt had ingenomen, zou ik zeker gstorven zijn. I 64 Het is niet altijd gemakkelijk, een juist oordeel te vellen. Dat wilde ik juist zeggen. Ik weet zeker^ dat hij komen zal. Zijt gij daar wel zeker van? Zeker heer heeft heeft het mij verteld. Van alle boomen is deze het hoogsf, De heer waa Jioogst ontevreden over zijnen bediende. Na al zijn geld verkwist te hebben, stierf hij in arnjoede. Hij bleef eerlijk, al was hij arm. De jongelieden werken naarstig, ooh plukken zij daarvan de beste vruchten. Gij waart er ooh, Ga toch been! Ik heb hem verboden te rooken, toch doet hij het. 65 KEGELS VOOR DEN KLEMTOON. I In enkelvoudige, zoowel oorspronkelijke als afgeleide woorden van meer dan eene lettergreep valt de klemtoou op de grondwoord-lettergreep. B. V. edel, geAoorzaamheid, verfeflen, gerfwZdig, t;^'and. Van dezen regel zijn uitgezonderd de woorden met de volgende voor- en achtervoegsels, waarop de klemtoon valt. VOOBVOEGSELS. 1. on: (slecht) ondank, ongeluk, onweer, onkruid,  wan: wanhoop, wangunst, wanklank, wähltaarouwen. 7. her: (weder, op nieuw) herbouw, herdruk. 8. aars: aartsvader, aartschläm, aartsdom. ACHTEBVOEOSELS. 1. her: koetsier, winkelier, piekenier, herbergier, renter. 2. fr. Spraakkunst. 6- J'J -».••' 66 2. in: koningin, heldin, vorstin, gravin, boerin, leeuwin. 3. es: zangeres, meesteres, zondares. 4. eel: houweel, tooneel, penseel, juweel, kasteel, kaneel, kameel. 5. y en nij: drukkerij, schutterij, schilderij; slavernij, zotternij, razemij. 6. age: stellage, plantage, lekkage, slijtage. 7. achtig: (als het grondwoord een werkwoord is): woon-achtig, deelachtig, vreesachtig. Waarachtig heeft ook den klemtoon op achtig. 8. haftig: heldhaftig, krijgshaftig, manhaftig. 9 Aat, aan, ees, ier, iet, bij volksnamen: Aziaat, Europemas, Soendanees, Arabier, Islamiet, Openbaar heeft den klemtoon op haar. II De met een bijwoord samengestelde woorden hebbea den klemtoon op het bijwoord. uit: uitpraak, uitkomst, uitslag, uitgaf, uitgaf, uit- vueht, uitzondering. op: opkomst, opbrengst, opgaaf, opname, opzet. in: inhoud, invloed, inkomen, inleg, inval, inga^g, ingewanden. aan: aankomst, aangifte, aanzoek, aanvraag, aanplant, aandeel, aanstoot. voar: voorhoofd, voorkomen, voorraad, voorwendsel, voorval, voomaam, {voornaam). w 67 fkis: misdaad, misgewas, misbruit, misdruk, misgreep, \misbaar). weder: wederkeer, wederhelft, wedervraag, wederliefde, wedergunst. terug: terugkomst, terugblik, teruggang, terugtocht, teruggaaf, terugkeer. achter: achterdocht, achterstand, achterhoede, achter- grond, achterhand. door: doorgang, doorslag, doorzicht, doorbraak, door- tocht, doorloop. om: omgang, omstreek, omtrek, omweg, omloop, onl- vang, omkeer. onder: ondergang, onderkin, onderwijs, onderstand, on- derzoek, onderbroek. over: overkomst, overhemd, overgang, overloop, over- "wicht, overzicht, overgave. boven: bovenhuid, bovenkamer, bovenlanden, boven- einde, bovenkant. na: najaar, napret, nagalm, nadruk, nadeel, nasmaak, naspel. huiten: buitenkans, buitenland, buitenkant, (buitenge- woon), beneden: benedenstad, benedenloOp, benedenhuis, be- nedenkamer, (benedens««;m(fe). binnen: binnenland, binnenpad, binnenkamer, (binnen- :gaats). mede: medelid, medelijden, mededinger, medeburger, mededeeling. 68 af: afdak, afspraak, afVal, aftocht, afstammeling, af- kbmst. toe: toeloop, toeval, toevloed, toespraak, toespijs, toe- gang, toelaag. hy: bijgebouw, bijdrage, bijzaak, bijsmaak, bijlaag, (bij- Aohand). qpper: opperwezen, opperbestuur, oppervlak, opperhuid, opperkleed. Ill Bij werkwoorden, met bijwoorden samengesteld, valt de klemtoon op het werkwoord, als het bijwoord daarvan onscheidbaar is. Bij onscheidbare samenstelling mist het verleden deel-^ woord het voorvoegsel ge. 1. vol: volbrengen, voltrekken, voltooien, volharden, vol- doen, volvoeren. 2. mis: misbruiken, misgimnen, mishandelen, misvor- men, misdoen. 3. weder: wederleggen, wedervaren, wederspreken, weer- kaatsen, weergahnen. 4. aan: aanschouwen, aanvaarden, aanbidden. 5. achter: achterhalen, achtervolgen. 6. door: doorboren, doorsnijden, doorweven, doorzoeken, doorloopen, doorreizen. 7. om: omanuen^ omhelzen, omisingelen, omspamien, omhullen. 8. ofider: onderstaaa, ondergaan, onderhouden, onder- nemen. ^ «9 9. over: overschatten, overwerken, overleggen, over- reden, overkomen, overwegen, overzien. 10. voor: voorspellen, voorzeggen, voorkomen, voorzien. De klemtooii valt op het bijwoord, als dit van het werkwoord scheidbaar is. 1. vol: volschenken, volhouden, voldoen. 2. mis: misdoen, misraden, mistasten, misrekenen, misgooien. 3. weder: wederkomen, wederzien, wederkeeren. 4. aan: aanmerken, aanzien, aanhooren, aannemen, aangeven. 5. achter: achterhouden,  » oyerzien. » yooTzeggen, » voorA'omew. AUe overige bijwoorden van samengestelde werkwoorden zooals: weg, voort, samen, bij, aaneen, in, uit, af, op, na, toe, binnen, buiten, boven, uiteen, terug, mede, tegen, zijn scheidbaar en hebben dus den klemtoon. IV Bij samengestelde woorden valt de klemtoon op het eerste lid der samenstelling. Vierkant, driehoek, spaarpot, huiswerk, tijdverdrijf, zon- nehoed, vum*werk, rozenolie, maneschijn, willekeur, speel- goed, handdoek, vingerglas, denkbeeld, prentenboek, pot- lood, voorwerp, zeeziek, blijspel, kaalkop, rijtuig, rood- huid, praatziek, morgenstond, klemtoon, donkerblauw, zee- groen, doodsbleek, ravenzwart, helderrood, lichtgeel. Hiertoe behooren o » oyerwegen. » oyerzien. » voorA'omew. AUe overige bijwoorden van samengestelde werkwoorden zooals: weg, voort, samen, bij, aaneen, in, uit, af, op, na, toe, binnen, buiten, boven, uiteen, terug, mede, tegen, enz. zijn scheidbaar en hebben dus den klemtoon. IV Bij samengestelde woorden valt de klemtoon op het eerste lid der samenstelling. Vierkant, driehoek, spaarpot, huiswerk, tijdverdrijf, zon- nehoed, vum*werk, rozenolie, maneschijn, willekeur, speel- goed, handdoek, vingerglas Ok de samengestelde woorden, die als enkeloudige woorden worden besehoud. Juffrouw (in aanroep: juf/roww?), licham, herberg, oorlog, (el?ewde). (De klemtoon valt ook op de eerste lettergreep bij: weduwe, schaduw, arbeid, armoede, sieraad). Eveneens de samengestelde werkwoorden: Hoogachten, achtgeven, minachten, goedkeuren, hard- draven, schoonschrijven, welden, vrijwaren, vrijspreken, rechtspreken, beeldhouwen, zinspelen, waarborgen, weer- lichten, wedijveren, waarschuwen, gekscheren, paardrijden, enz. Van dezen regel zijn uitgezonderd: 1. De samepgestelde voegwoorden en bijwoorflen, waarvan het laatste lid den klemtoon krijgt. Evenwel, vandaar, alzoo, nochts, althans, ofschoonzoodat, nadat, onderweg, terstond, inderdaad, naarmate, uitermate, voorwaar, bo vendien, rondom, evenmin, voorwaar, weleer, vooruit, (für halve, weshaXye, fferwaarts, acA^erwaarts, omtijds, a/tijd). 2. De volgende woorden, op welker tweede lid de klem-toom valt: a.) Hagedis, katrol, zoethout, heerenknecht, stadhuis, madelief, karnemelk, meedoogen (doch mededoogen), goedertieren, gastvrij, gemeenebest, hoogleeraar, wildzwijn, meesterknecht. b.) Samengestelde eigennamen van plaatsen, op wier hoofdwoord de klemtoon valt. Amsterdam, EnkAwizen,'s HertogenJoscA, KoningspZein, Bwitenzorg, Zeedijk, Yoorhouf. c.) Samenstellingen met vaardig, waardig, zalig, gierig, Willi g, ledig, ledig, kundig, hunstig, geestig en vol^ op welker laatste lid de klemtoon wordt gelegd. Rechtvaardig, reis vaardig, hulp vaardig, strij dvaardig, bereidvaardig, kunstvaardig; zeewaardig, lofwaardig, eer- waardig, achtenswaardig, behartigenswaardig, merkwaardig, merkwaardig, merkwaardig, merkwaardig, merkwaardig; welzalig, gelukzalig, volzalig, arm- zalig, rampzalig; nieuwsgierig, leergierig, weetgierig, wraakgierig; bereidwillig, dienstwillig, kwaadwillig, vrijwilig; zinledig, voUedig, onledig; wereldkundig, mensch kundig, oordeelkundig; rekenkuiistig,  op de volgende letter-greep, als een woord een achtervoegsel krijgt of een werkwoordsvorm aanneemt. 1. Met het achtervoegsel ig. a.) Samengestelde woorden: Driehoek, drieJioekig; eenvoudig, veelvond, veelvoudig (veek?/Zdig); enJcehond, enkek'f>?^dig; mee'tyoud, mee'tyoud; moedwil, moedwil; wennoed, weewoedig; deewo^dig; hoogmoed, hoogmoedig; ootmoedig, aZmacht, alma^^Mig; wreedasird^ wreedaardig; arwoedig; levenshiat, leyenslmtig', M;tflekeur, willeA;ewrig; bouwyel, bouwvaflig; danslust^ dansZw^ig; stryd-lust, strijdZwstig; koopluat^ koopZw^tig; waanzia^ waane^m- Hig. b.) Bijwoorden: Foorspoed, voor^poedig; roordeel, voorefeelig; wadeel, na- ^elig; walaten, naZatig; overvloed, oyervloedig] ovenaoed, oyermoedig; fe^geloof, bijgeZoovig; toeyal, toevaflig; toekomst, toei'omstig; op^^ervlak, oppervZaA;kig; wederkeer^ wederkee- rig; twhalen, infealig; aawhalen, aan/^alig; aawdacht, aandacMig; mi^daad, misdfadig; a/val, afyaflig; oproer, oproerig; ^e^ewstrijden, tegen^^r^'dig. Hiertoe behooren nog: voor&arig, voorZoopig, buiten- spong, achter^^aZlig, waarvan de grondwoorden niet in ge- brnik zijn. c.) Voorvoegsels: Wawhoop, wanAopig; owgeloof, ongeZoovig; owgeluk, on- geZf^Akig; owverstand, onver^^awdig; owkunde, onA:wwdig; on' schuld, onschuldig] achterdocht, achterrfocAtig; owmacht, on- machtig] onrust, onrw^tig; awwil, onwillig; wangunst^ wan- j/nnstig. d.) Achtervoegsel : F^'and, vijawdig. 2. Met het achtervoegsel Z^'A;. a.) Eenvoudige woorden: itchaam, lic^amelijk; (orefewtelijk heeft een valsch accent.) b.) Samengestelde woorden: Harfctocht, harts/ocAtelijk; Aoo/rfzaak, hoofderakelijk; huis- 74 houden, huis%o««delijk; wonderhsLOXj wonderfeaarlijk. c.) Bijwoorden: Foorwaarde , voor«<;aardeKjk ; 6i; woord , bij«(;oordelijk ; ophouden, onopAowdelijk; t;oordacht, voorbecfocMelijk; naspeuren, onnaspewrlijk; tegenzeggen, ontegeasre^gelijk; ovcrkomen, onoverA;omelijk; aawspraak, aan^^rakelijk; a/grijzen, af^fr^'selijk; a/hangen, afAawkelijk; a/schuwen,. afschuwelijk; aanzien, aan^ienlijk; opmerken, opmerkelijk; oawmerken, aanmerkelijk; aawnemen, aannemelijk; af- scheiden, onafocAetdelijk; m^utten, onuitpt^rtelijk; wtfepreken, onmt^prekelijk; ^oepassen, toe^jo^selijk; /oegaan, toe^ankelijk; a/zonderen, afsrowderlijk. Hiertoe behooren nog: bovenm^wschelijk en bovenifmne- lijk, waarvan de grondwoorden niet in gebruik zijn. d.) Voorvoegsels: Veran/woorden, verantM;oordelijk; ongeloof, ongefoo/Iijk; owgerief, ongerie/lijk; o(wsprong, ooTspronkelijk; aarfevader, aartsvaderlijk; oorzaak, oor-e^akelijk. e.) Achtervoegsels : F^'and, vijawdelijk; vriendschsip^ vriend^cAajppelijk. 3. Met het achtervoegsel loos: ilfoedeloos, moedeZoo^heid ; ;2redeloos, zedeZoo^heid; roeke- loos, roekeZoo^heid. Eveneens: werkeloos, ouderloos, kinderloos, zorgeloos, waardeloos, krachteloos, hopeloos, bewusteloos, eerloos, ordeloos, machteloos, kleurloos, smakeloos, weergaloos, argeloos, zinneloos, zinloos, besluiteloos, regeeringloos, noodeloos, broodeloos, achteloos, trouweloos, grondeloos. 75 bewusteloos, liefdeloos, geesteloos, zielloos, kommerloos, teugelloos,breidelloos, heilloos , ademloos, kaxakterloos, ge- wetenloos, lusteloos, rusteloos, gedachteloos, t allocs, ein de- loos, radeloos, reddeloos, redeloos, slapeloos, hulpeloos, gel- deloos, sprakeloos, grenzenloos, goddeloos, doelloos, nutte- loos, weerloos, meedoogenloos, roerloos, bewegingloos, baar- deloos, verveloos, bladerloos,bodeinloos, ambteloos, wezen- loos, spoorloos, kosteloos, Niet van alle bovenstaande woorden is het toestands- woord op heid gebruikelijk. 4. Met bet achtervoegsel baar: Uitvoeren, uitvoerbaar; oplossen, opfo^baar; wavolgen, onavoZ^baar; wiVzetten, uit^refbaar; w^Vstaan, onuit^teawbaar; a/zien, ona&iewbaar; owbruik, ona&iewbaar; a/zien, ona&iewbaar. 5. Met het achtervoegsel zaam: Serberg, her&er^zaam; opmerken, opmerifezaam; mede-deelen, mededfecZzaam. Werkwoordsvorm: JferZflijden, medeZ^'dend; aawhouden, aanAowdend; M;antrouwen, wan^rowwend; opleten, op/e/tend; merfedoogen, mee^foogend; ^oebehooren, toebeAoorend. Eveneens: Menschztevend, oneife^^gend, vredeKevend, argrfewkend. AfAangeling en naZ;omeling hebben den klemtoon op de stamlettergreep, hoewel ze van a/hangen en wakomen ^ijn afgeleid. Bijirowder heeft den klemtoon op de tweede lettergreep; Hlaarom wordt de eer Stein frecklere toonloos uitgesproken: Hijsonder. VIEEMDE WOOBDEN en BASTAABDUITGANaEN. Over het algemeen hebben de in het Nederlandsch opgenomen vreemde woorden, als ze door een' medeklinker gesloten zijn, den klemtoon op de laatste lettergreep. Augurk, kantoor, komfoor, ivoor, kastoor, matras, kolom, patroon, cement, matroos, virtuos, cipres, gordijn, azijn, katrol, schavot, schavot, courant, ledikant, konijn, arak, moeras, kapel, flanel, olijf, dozijn, vernis, frikkadel, termijn. Uitzonderingen zijn, met den klemtoon op de eerste lettergreep: 1. De vreemde woorden, welke meer tot de taal der geleerden behooren: Canon, chaos, substantief, adjectief, doctor, nectar. 2. Oostersche woorden: Sabbat, satan, koran, sultan, divan. 3. De vreemde woorden, die om hunnen uitgang als Nederlandsche worden aangemerkt: Tulband, majesteit, ze- fier, bisschop, tamboer (trommerslager), harnas, horizon, altaar, album, ballast. Eindigt een Vreemd woord op een klinker, dan heeft de tweede of de derde lettergreep van achteren den klem-toon. Hi^^orie, catechisatie, echo, iwdigo, jpodagra, acatfemie, lava, /olio, vacawtie, firmsi. De ondervolgende bastaarduitgangen hebben den klem-toon. aat: diplomaat, advokaat, duplicaat, candidaat, soldaat, klimaat, prelaat, certificaat, passaat, formaat, quadraat. eet: profeet, planeet, komeet, dieet, magneet. iet: Islamiet, Israeliet, krediet, palmiet, graphiet, muskiet, termiet, proseliet, parasiet. oot: idioot, galjoot, dispoot, malloot. uut: recruut, saluut, minuut. et: korset, portret, ballet, biljet, buffet, servet, klarinet, kabinet, tabouret, floret, karpet, lancet, cadet, loket, lor- gnet, raket. ct: district, contract, insect, product, instinct, perfect. st: request, protest. ert: concert, dessert. ort: transport, rapport. ment: dreigement, traktement, instrument, logement, regiment, fondament, monument. ent: resident, assistent, regent, proponent, quotient, concurrent, recensent, agent, patient, patent, emolument, consent, absent, present. <mt: soUicitant, requestrant, predikant, komediant, mu- zikant, fabrikant, aspirant, rempla^ant, (Zwttenant). eur: directeur, gouverneur, inspecteur, conducteur, veri- ficateur, administrateur, procureur, redacteur, regisseur. oor: stukadoor, majoor, pastoor. ier: papier, kwartier, portier, barbier, juwelier, grena- 78 dier^ populier, manier, rentenier, kanonnier, piekenier, leverancier, financier, officier. uur: natuur, lectuur, garnituur, glazuur, postuur, figuur, ceintuur, azuur, avontuur, confituur. aar: sigaar, pilaar. yn: medicijn, latijn, venijn, magazijn, satijn, ravijn, terpentijn, kolombijn, rozijn. oen: pensioen, meloen, citroen, seizoen, rantsoen, fatsoen, plantsoen, garnizoen, visioen, harpoen, paviljoen, millioen, festoen. on: waggon, ballon, galon, station, spion, kanon, salon, baron, moeson. aan: pelikaan, orkaan, meridiaan, kapelaan, oceaan, martevaan. ein: kastelein, balein, Romein, domein, terrain, postelein, kapitein, porselein, fontein, referein, marsepein. aal: lokaal, locaal, bokaal, brutaal, kanaal, spiraal, commensaal, koraal, fiskaal, signaal, totaal, kapitaal, principaal, kardinaal, diagonaal, generaal, korporaal, ad- "miraal, muzikaal, koloniaal, metaal, ovaal. ool: pistool, viool, riool, vitriool, creool. el: kolonel, violoncel, parallel, citadel, model. iek: fabriek, publiek, muziek, republiek, komiek, repliek, kritiek, critiek, politick, koliek, statistiek, elastiek, gjon- nastiek. eek: apotheek, bibliotheek, hypotheek. ies: kommies, valies, servies, devies, markies. es: congres, abces, proces. 