Ziekten en beschadigingen der ooftboomen
In Nederland werd de pseuso-San Jose schildluis tot dusver niet aangetroffen , wel in Engeland, Frankrijk, Zuid-Duitgchland (Rheingau), Tyrol en Hongarije. Deze soort vormt op de twijgen en stammen, evenals de ware San Jose schildluis, korstachtige overtreksels , die uit duizenden dicht opeen gedrongen luizen bestaan. Zij schaadt op dezelfde wijze als de San Jose schildluis, en is zeker nauwlijks minder nadeelig dan deze. Fig. 23. Bouw van den achterlijfsrand. Roods ooftboomschildluis (Diaspis falku Horwath). Schild: II/2 mM. in diameter; liehtgrijs tot zwartachtig grijs, in het midden met eene bruine verhevenheid. Kleur der wijfjes: rozenrood met geel achterlijf. Aarsopening der wijfjes: aan de rugzijde gelegen (in fig. 24 bij a doorsehemerend). De afstand van de aarsopening tot de aanheehtingsplaats der mid- delste lobben van den achter- lijfsrand is 4—6 maal zoo groot als de lengte der lobben. Geslachtsopeningder wijfjes (tig. 24 , v) : gelegen aan de buikzijde, in het midden van het laafste lichaamsUd, dus van de aarsopening niet verder „ n, . , . , verwijderd dan ^^nmaal de Fig. 24. Achleremde van 'tachlerlijt van ' -jj , 1 1 >.u (ie roodo ooftbMmschildliiie (DiaypU fallax); 'engte der middelste lobben. zeer vergr. BuJkklieren (,, Spinnerets", ,,FiIi6re9"). Steeds met de vrouwelijlte geslachtsopening aanwezig, en wel vereenigd tot vijf ronde groepen: twee links, twee rechts van de geslachtsopening, de vijfde groep v66r deze laatste gelegen (fig. 24, sp). Bouw van den achterlijfsrand (fig. 25): Tusschen de midden- _.. , lobben (a a) en de zeer kleine zijlobben (h b) bevindt zich slechts eene zeer kleine insnijding met eene geringe, langwerpige ch i tin ever dik- king. De van franje voorziene haarvormingen zoowel als de Fig. 2,^. Bouw van den achterlijhrond. j^ jwee punten eindigende haarvormingen (zie de besehrijving der twee voorgaande soorten) ontbreken geheel. De rand vertoont van e (fig. 25) af niets dan gelijkvormige , klauwachtig gekromde, stevige uitsteeksels. Land- en 7\iinhoawb,; Ziekicn en Bcsch, der Ooflboomcii , IV. 4 50 Voortplantingswijze : nog onvolledig bekend; deze soort legt naar alle waarsQhijnlijkheid eieren. De man- netjes zijn ongevleugeld en ontwikkelen zich onder langwerpige, kielvormige hulsels. — In fig. 26 is boven aan de afbeelding gegeven van het vol- wassen wijfje, dat vleeschkleurig rood is met een honiggeel achterlijf; de diameter des lichaams bedraagt niet veel meer dan 0.25 mM. Beneden is het schild afgebeeld, dat het wijfje bedekt, en waaraan men in H midden de huid der larve ziet , die bij de eerste ver veiling is afgestooten. Beneden het wijfje zijn twee (ongevleugelde) manne- tjes afgebeeld (men ziet duidelijk het lange paringsorgaan) ; daaronder, in 't midden, nog een mannetje; rechts eene pop, waaruit een mannetje zal ontstaan; links het langwerpige, aah de rugzijde kielvormige hulsel, waar- onder zich het mannetje ontwikkelt, en waarop zich — evenals op het vrou- welijke schild — de larvehuid bevindt, die bij de eerste ver veiling werd afge- stooten. De mannetjes zijn vleeschkleurig rood en hebben zwarte oogen. — De roode ooftboomschildluis werd tot dus- ver in Frankrijk, in den Rheingau, in Baden en Tirol aangetroffen. In 1902 werd zij voor U eerst door mij in Fig. 26. Gedaanteverwisseling Nederland gevonden. schildluis schadelijk wordt, verschilt niet van die, waarop de beide vorige soorten nadeel teweeg brengen (zie ook bl. 29). Zij vormt, in duizenden bijeen voorkomende , ook ruwe, ,,sehurftige" korsten aan de oppervlakte der twijgen. Ik zag haar bij een Zomer-Calville ook vrij geregeld op de appelen overgaan, waarop zich om iedere schildluis been eene roode vlek vormde (zie bij de San Jos6 schildluis; bl. 30). De kommavormige of mosselvormige schildluis (Myiilaapis pomorum BoucM; ten onrechte ook wel genoemd M. conchaeformis Gmelin). Bet geslacht Mytilaspis onderscheidt zieh van de geslachten Aspidiotus en Diaspis daardoor, dat zij geen rond, maar een ovaal of zelfs zeer langwerpig schild hebben. Dat van de hier bedoelde soort is z66r langwerpig. Zij is in bijgaande fig. 28 afgebeeld. a stdt voor de vrouwelijke schildluis, van den tak 52 afgenomen en van de buikzijde bezien. Men merktop: hetbetrekkelijk kleine dier en het naar verhouding omvangrijke , meer of min- der komma- vormigesehild, dat de talrijke, ovale eteren bedekt. b stelt voor de vrou- welijke mossel- vormige sehild- luis, van boven op gezien, Ter- wijl a en 6 zeer vergroot zijn , vindt men in c en eopnatuur- lijke grootte takjes , respee- tievelijk met vroiiwelijke (c) en met manne- lijke schildlui- Fig. 28. Mossoivormige achildluis {Mylilaspii pomoram). zen {e) dieht a = vrouwelijke schildluis, van <ien tak afgenomen en van Juj^gljt In den onderen bezieii , zeer vergroot. Meomerktop: hetbetrekkelijk kleine dier en het onivangrijke, min of meer komniavoriuige Volwassen toe- schild. Bij a bedekt dit de talrijke eieren. — 6 stelt voor stand heeft de hetielfile vrouwelijke dier, vau boven op geiien, C Is een .... tak met vrouwelijke, e oeti lakje met mannelijke sthildluizen , manneUJKe welke laatsten nog niet geheel ontwikkeld lijo ; want de vol- - achildluis twee wassen nianneljike schildliiiB heeft vleugela en vliegt vry rond. vleugels en In den daaraan vooratgaanden loestand, nog onder 't schild .. ^ ... verscholen , is het uiaonetje bij rf vergroot atgebeold. — c vliegt 111] vrij en e natuurlijko groott*. a, b, d sterk vergroot. rond. In den daaraan voor- afgaanden toestand, wanneer hij nog onder liet scfaild verscholen is, is hij bij d afgebeeld (vergroot). 53 De kommavormige schildluis vormt in 't vrouwelijke geslacbt kommavormige echilden van 2 5 3 mM. lengte , die aan 't achter- einde ongeveer 1 mM. breed kunnen wezen , maar aan 't vooreinde zeer smal zijn. De schilden zijn Hchter of donkerder grijs, soms violetachtig. Het wijfje zelf zit onder het spitee uiteinde van het schild; tiet is klein ('/;; — 1 mM. lang, 1/3— 1/2 mM. breed; als het op 't punt is van eieren te leggen: I1/2 mM. lang, 3/4 mM. breed), geel van kleur, peer- of flesch- vormig, aan 't vooreinde zeer smal, aan 't achtereinde af- gerond. Dezuigsnuitisdonker van kleur, zeer lang. Eene meer nauwkenrige' brachrij- van deze soort, die toch nooit met de San Jos€ schildluis kan worden verward, acht ik hier overbodig. Ik wil er nog op wijzen , dat in Amerika — waar deze oorspronkelijk Europeesche soort tegenwoordig 66k voor- komt — de mannetjes in hunnen geheelen ontwikke- lingagang bekend zijn geworden; maar dat geen der Europeesche onderzoekers ooit het mannetje heeft kunnen ontdekken. Waar- schijnlijk plant de kommavormige schildluis zich in Europa meestal — zoo niet uitsluitend — parthenogenetisch voort. Deze schildluis is in Nederland wel de verreweg het meest voor- komende soort. Men vindt haar op appel-, pere-, pruimeboomen , perziken, aal- en kruisbesseo; 00k op meidoren, wilgen en popu- lieren. Het meest wordt zij aangetroffen aan 6^njarige twijgen; maar op de stammen en de dikkere takken komt zij minder voor ,j»y^-H'»..-.. if.:'- 54 dan de vorige drie soorten. Wanneer men er niets tegen doet, wanneer de omstandigheden haar gunstig zijn en de boomen niet in al te flinken groei verkeeren, dan vormen de schildluizen weldra — bij duizenden opeengehoopt — samenhangende korsten aan de oppervlakte der takken , die onder hare inwerking beginnen te kwijnen en ten slotte doodgaan. Wanneer zij in grobten getale op appelen of peren zitten , belemmeren zij op de plaats , waar zij zich bevinden, den regelmatigen groei, zoodat de schildluizen weldra in eene diepe groeve gezeten zijn (fig. 29).. De voortplanting is minder - sterk dan de vorige drie soorten : in de gematigde luehtstreken plant zich de kommavormige schild- luis maar ^en keer per jaar voort, in de warme streken twee maal. Zij komt voor in alle gematigde en subtropische streken van Europa en Amerika. De perzikdopluis (Lecanium Persicae F.). Fig. 30 stelt voor de levensgeschiedenis en den bouw eener vrouwelijke perzikdopluis, fig. 31 stelt het mannetje in verschil- lende toestanden voor. De teekening aan den rechterkant van fig. 30 stelt voor eene larve, pas uit het ei gekomen, zeer vergroot en van de buikzijde gezien. Men ziet dat deze larve in het bezit van pooten, sprieten en oogen is; de zuigsnuit heeft ongeveer de halve lichaamslengte. Kenmerkend zijn ook de twee draadvormige aanhangselen aan het achtereinde van het lichaam. — Naast deze zeer jonge larve is afgebeeld eene schild- luis, die wel is waar nog bij lange na niet volwassen is, maar die toch reeds duidelijk toont, dat zij zich tot een vrouwelijk dier zal ontwikkelen. * Pooten , sprieten en oogen zijn nog aanwezig; maar bepaaldelijk de pooten zijn, — in verband met het feit, dat het dier zich op dezen leeftijd voor goed aan een takje van een* perzikboom heeft vastgezogen — naar evenredigheid veel kleiner dan bij de pas uit het ei gekomen larve. — De tot dusver besproken teekeningen zijn zeer sterk vergroot, hetgeen blijkt bij 55 de beachouwing van de links van de laatstbehandelde teekening geplaatste afbeelding, waar een takje met een aantal gehed vol- wassen vrouwelijke perzikdopluizen op natuurlqke grootte geteekend is. — Weer eenigszins vergroot zijn de geheel aan de linkerzijde van fig, 30 afgebeelde volwassen vrouwelijke dopluizen, waarvan de eene van boven op , de andere van beneden gezien , de derde op de doorsnede is voorgesteld. Deze laatste teekening toont dui- Fig. 30. Perzikdopluis (Lecanium Persicae): rechta ; joof^e larve, pas uic liet el gekomen , gezien vau de buikz,ijde. DaarDaast: lets oudere larve, die een vrouwelijk dier zal worden. (Deie twee flguren zeer sterk vergroot). Venler zijn algeljeeld: een twijgje met geheel volwassen vrouweljjke perzik- dopluizen, nat. groolte. — Geheel rechta: eenigszins vergroote afbeeldingen van volwaisen vroowelijice dopluizen: eene van boven op, eene andere van de buikzijde, eene derde op de dooranede geaieo. delijk dat het schild bij Leeanium aan het dier zelt vast zit, en geenszins een loa bedeksel is. {Zie bl. 28). Fig. 31 stelt voor de gedaanteverwisseling van de mannelijke perzikdopluis (Leeanium Persicae). In den linker benedenhoek der figuur vindt men een sink van een perzikblad met de kleine schilden, waaronder de aanstaande mannetjes veracholen zijn. Deze teekening is gemaakt op natuurlijke grootte. Aan den rechter- kant der figuur is een dergelijk volledig uitgegroeid schild, zeer vergroot, en van de rugzijde gezien, afgebeeld. Daarnaast eene afbeelding van de pop, en vervolgens eene van de gevleugelde, voliedige mannelijke Lecanium Persicae. — De vrouwelijke perzikdopluis is 4 mM. lang en 3 mM. breed; zij ziet er uit als een omgeslageii bootje, bol aan de rugzijde. Fig. 31. PenikdopluiB (/.eiMtnMim Petncae). In den linker benedenhoek; blad met de klcine schilden , waaronder de aanslaande mannetjes zijn verscholen (nal. gr.), Aan de reehler kant: een dergelijk volledig uilgegroeid schild , ver- groot, vnn de rugzijde gezien. Daamaast eene pop en een volwas^n, gevleugeld niannetje (alles vergrootj. Over het midden dcB lichaame strekt zich in de lengte eene iets hooger uitstekende rib uit, aan weerskanten waarvan men eenige overdwarsche rimpels ziet. De kleur is licht kastanjebruin. Sprieten en pooten zijn, evenals bi] alle ,,dopluizen", aanwezig, hoewel klein. — Uit de nielkwitte eieren komen in April de larven te voorschiin (fig. 30, rechts). Lecanium Persicae a<ihi\ai \ais\mi^n& op den perzikboom te leven. Eene tweede eoort van perzikdopluis is Lecanium rotundum Reaumur. Deze soort is 3 mM. lang, en evenzoo breed en hoog, dns vrij wel bolvormig, gelijkende op eene peperkorrel; zwartbruin, rood- 57 bruin of wijnrood; bijkans glad. In de jeugd daarentegen plat, langwerpig ovaal. Eieren rose. Larven licht rood, breed-ovaal. Lecanium rotundum is , volgens Goethe , de soort , die in zijne omgeving den perzikboom benadeelt. In Nederland is L, Persicae de eigenlijke ,,perzikdopluis.'' De walnootdopluis {Lecanium Juglandis Boucke). lets grooter dan L, Persicae, Volwassen wijfjes langwerpig, grijsbruin , met eene liehte ruglijn en lichte strepen. — Op walnoot. De perendopluis (Lecanium Piri Schrank), Wijfjes zoo groot als Lecanium, Persicae, Gemakkelijk te her- kennen aan twee knobbels op 't midden van het sehild. Kleur grijsbruin, knobbels roodbruin schitterend. Eieren (in 't voorjaar) vleeschkleurig rood. Larven dofgeel. Voornamelijk op den pereboom , maar ook op appelboom , perzik en abrikoos, alsmede op meidoren. De kersendopluis (Lecanium Cerasi Goethe), Wijfjes 4 mM. lang, 3 mM. breed, 21/2 mM. hoog. Glimmend roodgeel. — Midden Juni worden de talrijke vuilgele eieren gelegd, waaruit lichtgele spoelvormige larven te voorschijn komen. — Op kerse- en pruimeboomen. De bonte pruimendopluis (Lecanium variegatum Ooethe). Volwassen wijfjes 4.8 mM. lang, 4 mM. breed, 35 mM. hoog. Wanneer echter de eieren zich beginnen te ontwikkelen, zwellen zij tot bolle lichamen op; dan worden zij zeer dunhuidig en hobbelig van oppervlakte; ook hebben zij dan eene glimmend rra(^:j^- 58 bruinroode kleur, in plaats van de bonte kleuren van voorheen. — In den aanvang namenlijk zijn zij geelbruin, daarna worden zij rood; maar er loopt over den rug een breede, zwarte streep, die door fijne witte dwarsstrepen afgebroken is. -' De wijnstokdopluis {Pulvinaria Vitis auct). De volwassen wijfjes zijn eerst donkergeel, op den rug van rijen donkerder dwarsstrepen voorzien, II/2 maal zoo lang als breed. Later, wanneer de tijd van eierleggen nadert, zwellen zij op; zij worden dan vaak eerst eenigszins groenachtig geel, maar vervolgens bruinrood. In dezen toestand zijn zij 5 mM. lang, rim- pelig van oppervlakte. Weldra vindt men onder de wijfjes in dezen toestand een' hoop van eene woliig uitziende massa , waarin zich de eieren bevinden (zie bl. 28). Het moederdier sterft 00k hier na het eierleggen; en het blijft dan zitten als eene soort van schild over die witte massa heen; toch gebeurt het 00k wel eens, dat dit schild afvalt. — Van de wijnstokdopluis kent men 00k de kleine, gevleugelde mannetjes. Volgens waarnemingen van Dr. Goethe grijpt de paring plaats: deels reeds in den nazomer, deels eerst in H voorjaar; in het eerste geval worden de eieren reeds in Mei gelegd, in het tweede geval in 't midden van den zomer. De wijnstokschildluis leeft uitsluitend op den wijnstok, zoowel op dien, welke onder glas wordt geteeld, als op den wijnstok in open lucht. Wat boven van de voortplanting werd gezegd, geldt alleen voor het verblijf in open lucht. Onder glas vermeerderen zich de schildluizen veel sneller, en komen er dus meer generation per jaar voor. De bessendopluis {Pulvinaria ribesiae Signoret). Lang 4 mM. , breed 3 mM. ; kleiner, dikker, meer rond, meer hartvormig en donkerder bruin gekleurd dan de voorgaande soort. Over het midden van den rug loopt een lijstje. Men vindt de rose 59 gekleurde eieren, in hoopen van eene woUige wasmassa verscholen, onder de moederdieren op takken van aalbessenstruiken , en wel gedurende het geheele warme jaargetijde, nu vroeger dan weer later in H jaar. TWEEVLEUGELIGEN of MUGGEN en VLIEGEN. (Dierkunde bl. 163). Tot de galmuggen (Dierk. bl. 164) behooren de peren- galmuggen (Cecidomyia nigra Meigen en Ceddomyia piricola Nordl.) , welker larven zich in de nog zeer jonge vruchtjes van den pere- boom ontwikkelen. De beide soorten van galmuggen zijn 2 mM. lang, de wijfjes iets grooter dan de mannetjes. C. m^ra is zwart, op de rugzijde van het borststuk afwisselend van grijze en zwarte overlangsche strepen voorzien. — C, p^V^coZa heeft het borststuk , de sprieten en de pooten zwartachtig grijs, het achterlijf hoog rood. De vleugels zijn niet helder en grijs behaard. — De beide soorten hebben in 't vrouwelijke geslaeht eene legboor, die omtrent zoo lang is als het lichaam. Het sehijnt dat de beide soorten van peregalmuggen dezelfde levenswijze hebben, die hierop neer komt. In den tijd, waarop de bloemknoppen van den pereboom op 't opengaan staan,' maar nog niet geopend zijn , komt eene galmng hare eieren in zoodanigen nog gesloten of nog half gesloten bloemknop leggen. 4^5 dagen nadat de eitjes gelegd zijn, komen de larfjes uit, die klein, viiil wit van kleur en pootloos zijn. De larfjes begeven zich dadelijk naar het vruchtbeginsel van den bloemknop; zij leven, als de bloem heeft uitgebloeid, in de kleine peertjes, die weldra ten gevolge van de vreterij geheel zwart worden, sterven en afvallen. Gewoonlijk zijn zulke door galmuglarven bewoonde peertjes wat langer dan normale peertjes , en aan hunne basis eenigszins ingesnoerd. Het aantal larfjes, dat in 6^n zoo'n peertje leeft , is zeer verschillend : gemiddeld 10 tot 20 3r^■c. « 60 stuks. Zijn de aangetaste peertjes op den grond gevallen, als de larfjes reeds volwassen zijn, dan kruipen zij emit en van daar in den grond; maar zij blijven ook nog wel eenige weken lang in de peertjes vertoeven. Maar blijven sommige der aangetaste peertjes aan den boom zitten, dan kruipen de larfjes er toch eindelijk uit , en laten zij zich op den grond vallen. In ieder geval komen zij, vroeger of later, in den bodem terecht, waar zij — al naar den aard van den grond — dieper of minder diep weg- kruipen , echter zelden dieper dan 5 cM. , soms niet dieper dan 2 cM. Daar blijven de larfjes een tijd lang onveranderd liggen; in Juli spinnen zij zich daar een coeonnetje, waarin zij alweer onbeweeglijk blijven liggen tot in het volgende voorjaar, even voor den bloeitijd der peren; dan grijpt de verpopping plaats, en korten tijd daarna komen de mugjes uit de pop te voorschijn. Uit het bovenstaande volgt dat het gded is, dat men onder de pereboomen , die in *t voorjaar aan de kwaal lijden , in den volgenden herfst eene laag aarde van 5 — 7 cM. dikte weg- neemt, en deze door andere aarde vervangt. Maar niet onder alle omstandigheden is het middel gemakkelijk toe te passen. Flink diep omspitten van den grond onder de lijdende boomen zal eveneens eene goede uitwerking moeten hebben. Verder is het raadzaam, in Juni of reeds in de tweede helft van Mei, zoodra men de plaag waarneemt, op den grond onder de boomen lakens neer te leggen, en dan de boomen te schudden; want in de alsdan afvallende peertjes zitten larven. Men verwijdert deze peertjes zorgvuldig uit den boomgaard, en vernietigt ze, bijv. door ze aan de varkens op te voeren. Natnurlijk doet men goed, van de piramiden en leidboomen, waar men dit gemakkelijk kan doen, de aangetaste peertjes af te plukken en te vernietigen; niet te wachten tot zij af vallen. De perenrouwmuggen {Sciara Piri Meigen en Sciara Schmidbergeri Kollar) hebben eene leefwijze, welke veel met die van de peregalmuggen overeenstemt. 61 Zij behooren tot de groep der zoogenoemde „vl iegm uggen", die door hare vrij lange sprieten tot de muggen naderen, maar door hare niet heel lange pooten en haren meer gedrongen lichaamsbouw meer op vliegen gelijken. — Het geslacht der Rouwmuggen (Sciara Meigen) wordt gevormd door kleine, meestal zwarte vliegmuggen , die dunne, weinig behaarde, uit zestien leden bestaande sprieten, roode oogen en tamelijk groote, fijn behaarde, niet heldere vleugels hebben. De twee soorten, welke hier zullen worden behandeld, onder- scheiden zich door de volgende kenmerken: de kleine perenrouwmug {Sc, Piri Meig.) is 2 mM. lang, zwart, behalve 't achterlijf, dat loodkleurig grijs is met zwarte ringen; de groote perenrouwmug {Sciara Schmidbergeri KolL) is lets grooter (het wijfje 3 mM. lang); het mannetje heeft een zwart achterlijf, dat van het wijfje is bruin met zwarte ringen. De leefwijze van de beide soorten van perenrouwmuggen schijnt ongeveer dezelfde te zijn, en boyendien in alle hoofdzaken overeen te stemmen met die van de perengalmuggen (bl. 59). Dikwijls ook komen en rouwmug- ^n galmuglarven in dezelfde peren voor. Die van de eerstgenoemde muggen zijn lets* grooter , en verder her- kenbaar aan hare geelaehtige kleur en aan den duidelijk van 't lichaam afgesnoerden kop, die twee zwarte vlekjes vertoont. De larven van de perenrouwmuggen zijn gewoonlijk in *t midden of in de laatste helft van Mei volwassen; die van de kleine soort {Sc, Piri) kruipen dan uit de inmiddels op den grond gevallen peren, welke langer zijn dan normale peertjes van denzelfden leeftijd, en aan hunne basis of in hun midden ingesnoerd; deze larfjes kruipen dan in den grond om te verpoppen , terwijl de mug reeds in Augustus voor den dag komt, zoodat het insekt als volwassen rouwmug overwintert. De larven van de groote perenrouwmug {Sc, Schmidbergeri) evenwel blijven als zoodanig den winter over in de afgevallen peren. Het ligt in den aard der zaak, dat de larven van de perenrouw- muggen en die van de perengalmuggen vaak met elkaar worden verward. Bestrijding: Zie bl. 60. De kersenmade {Spilograpka Cerasi L.). De kersenmade is de larve van de kersenvlieg {Spilograpka Cerasi), eene 4 a 5 mM. lange, zwarte vlieg met gele teekeningen op haar lichaam, en met vrij lange, stompe, door- schijnende vieugets met zwarte vlekken er op. Deze vlieg verscMjnt in Mei en Juni, soms nog in Juli. , , Het wiifje boort met hare legboor een gaatje in eene Fig. 32. Ker- kers, op het tijdstip dat deze rood begint teworden, Benvlieg {Spito- g^ wel altijd in de buurt van den steel, Zij doet verBroot. "^"^ dit altijd midden over dag, en legt in eike kei;B slechts ^n eitje. De bij 't eierleggen gemaakte wonde groeit weer dicht. — De made, die na enkele dagen uit- komt, en die, wanneer zij volgroeid is, eenelengte van 4 — 6 mM. bereikt, is geelachtig wit. Zij boort zich verder in 't vruchtvleesch van de kers in tot aan den steen toe. Altijd blijft zij tussehen steel en steen zitten; en de kers, die overigens normaal rijpt, wordt daar week en rot. Alle soorten van kersen worden er door aangetast; de zeer vroege soorten en de wilde krieken het minst. — Ala de kers geheel rijp is, is ook de made volwassen; zij boort zieh naar buiten, en wel altijd in de buurt van den steel, en kruipt vervolgens 1 tot 4 cM. diep in den grond , waar zij in een geel popje verandert , 't welk daar overwintert. De kersenmade leeft ook in de bessen van kamperfoelie , {Lonic&ra-) soorten en in die van Berberis. Als men de kersen, waarin eene made zit. Fig. 33, Kera, een tijd lang onder water houdt, kruipt deze jteopend, om de er uit. inwerdie,^by^den Voorbehoedmiddelen. Men vermijde het telen van kereenmade le Lonieefa soorten en Berberis in de nabijheid van toonen. kerseboomen, en plante in de streken, welke in sommige jaren erg van het insekt te lijden hebben, vroegrijpe 63 kersen. Deze worden minder aangetast; daar zij gewoonlijk op den tijd, waarop de vliegen er zijn, reeds bezig zijn te rijpen. Verdelgingsmiddelen. Sommige van de aangetaste kersen vallen van den boom; deze verzamele en vei*nietige men. Zoo mogelijk grave men den bodem onder de boomen, waarvan de kersen erg leden, in den volgenden nazomer of herfst diep om, opdat de poppen zoo diep in den grond worden weggestopt , dat de vliegjes in 't volgende voorjaar niet te voorschijn komen. SPINACHTIGEN. (Dierk. bl. 167). Uit deze klasse telt als vijanden van de ooftboomen alleen de familie der mijten (Dierkunde bl. 168) en wel 1^. eene soort, die den gewonen vorm der mijten bezit (nl. de ,,roode spin'* of ,,spinnende mijt'^, Tetranychus telarius Z.), en 2^. de galmijten {Phytoptus) , welke geheel van dien gewonen vorm afwijken en meer uitzien als wormpjes. De roode plantenspin of spinnende mijt {Tetranychus telarius L.) is een ovaal nauwlijks 1/2 ™M. lang mijtje, dat op het voor- lichaam, ter hoogte van de inhechtingsplaats van de voorste twee pootenparen, aan elken kant een donker vlekje vertoont. Daar- achter is een grooter gedeelte, dat donkerder gekleurd is dan de rest van *t lichaam, en dat 00k reeds bij jonge individu's (die drie paren pooten hebben, in plaats van vier paren, zooals de volwassenen) zichtbaar is. De kleur kan zeer versehillen : de jongen zijn lichtgeelachtig; en soms behouden de diertjes zeer lang of altijd deze kleur. Meestal worden zij later rood, vaak zeer intensief rood; maar somwijlen 00k geel- of bruinachtig. Dit diertje vertoont zich sommige zomers in verbazend groot aantal aan den onderkant van de bladeren van aUerlei soort van 64 planten; zoowel van planten, die buiten groeien, als bij dezulke, die in kassen of bakken geteeld worden; zoowel van kruidachtige gewassen als van struiken en boomen. Natuurlijk heeft vooral bij boomen en andere gewassen , die buiten groeien , de weersge^teld- heid grooten invloed op het optreden van de mijten. Hoe warmer en hoe droger het is, in des te grooter aantal kunnen zich de mijten vertoonen, en des te opvallender is de beschadiging , die zij teweeg brengen. De bladeren, die met mijten dicht bezet zijn, verdorren lang voor den tijd , midden in den zomer. Men zou allicht geneigd zijn, te denken aan verdorren door droogte van den grond: een verschijnsel, dat zich — ook bij boomen — in aan- houdend warme en droge zomers wel eens voordoet. Maar dat men met geen verdorren door droogte te doen heeft, blijkt voor- eerst d^^ruit, dat de 66ne boom bijkans niets anders dan ver- droogde bladeren vertoont, terwijl een andere, die er vlak naast staat, nog zijnen frisschen bladertooi heeft; ten tweede dl^ruit, dat soms slechts bepaalde takken van een* boom verdorde bladeren dragen; ten derde uit de omstandigheid , dat weliswaar de kwaal het meest voorkomt in droge zomers, maar dat zij toch — als zij eenmaal is opgetreden, — ook bij H invallen van nat weer blijft voortwoekeren. Het allermeest hebben wel boonen (Phaseolus en Vicia faba), erwten en komkommers er van te lijden (de laatsten vooral in de bakken; men noemt dan de ziekte in 't Westland en elders ,,het spint"), — vervolgens vooral hop, hennep en bieten, ook granen en grassen; onder de boomen linden en paardekastanjes het meest, maar ook alle soorten van ooftboomen, eveneens de wijnstok. — Aan den onderkant van de zieke bladeren ziet men eene witte, meelachtige massa, uit afgestroopte huidjes en uit mijteneitjes bestaande. Daartusschen ziet men de mijten als met het bloote oog nauwlijks merkbare stipjes zich heen en weer bewegen, of ook wel vastgezogen aan de bladoppervlakte. Dat alles — levende mijten, eieren en huidjes — is door een fijn, wit, glimmend spinsel, 't welk de mijten afscheiden, overtrokken. De 65 diertjes vestigen zich gewoonlijk het eerst op de plaatsen, wAal* de voornaamste bijnerven van het blad uit de hoofdnerf haren oorsprong nemen. Op zulke plaatsen ziet men dan ook gewoonlijk het blad het eerst geel worden; maar als de plaag in erge mate optreedt, verliest het blad in zeer korten tijd over zijne geheele oppervlakte zijne groene kleur: het wordt geel, bruin of rood- achtig en krult ine6n. Bladeren, die verdroogd zijn, kunnen den mijten, die sappen zuigen, geen voedsel meer opleveren; zij worden door deze in groote scharen verlaten , die langs de takken kruipen, haren weg aanduidend door eene glimmende spinsel- bekleeding , welke zeer in 't oog valt , wanneer de zon er op schijnt. Tegen het najaar worden de mijten meestal veel meer intensief rood dan vroeger; dan schuilen zij weg in reten van de schors, tusschen de schubben der knoppen, in oksels van takken, enz. Wanneer groote boomen door de spinnende mijt in erge mate worden aangetast, zoodat hunne bladeren voor 't meerendeel verdorren , dan komen natuurlijk de vruchten niet tot ontwikkeling. Jonge boompjes in kweekerijen kunnen soms geducht door de mijten worden achteruit gezet. Eens zag ik eene sterke vermeer- dering van dit gedierte reeds in 't voorjaar op de entloten van appelboompjes , en wel in die mate, dat de bladeren van deze geheel verschrompelden en de griffels alien stierven. — Om de mijt te bestrijden, is het goed, de aangetaste boomen geduFig met koud water te bespuiten. Men houde daarbij echter in 't oog dat de mijten aan den onderkant der bladeren zitten. (Toch schijnt het bespuiten met koud water lang niet afdoend te zijn). Berooking met tabak is goed; maar ook dit middel moet gedurig herhaald worden. Het best schijnt bepoedering met zwavel te werken (zie deel I). Gal mijten (Phytoptus). De galmijten zijn zeer klein, nauwlijks met het bloote oog zichtbaar: ongeveer 0.1-0.25 mM. lang. Zij wijken in haren Land- en Tuinhouwh,: Ziekten en Besch. der Oojthoomen ^ IV. 5 m .^' .^i^,.^:-' ^" « 66 lichaamsvorm z6er af van de andere mijten: zij zijn zeer lang- werpig, bijkans rolvormig, aan het achtereinde en het vooreinde eenigszins spits toeloopend. De voorste twee paren pooten zijn kort, maar toch nog meer ontwikkeld dan de achterste twee paren, die niets meer dan korte stompjes of knobbeltjes zijn. — De galmijten leven gedurende den gansehen zomer in de gallen of galachtige lichamen, die zij op verschillende plantendeelen doen ontstaan; zij voeden zich daar met sappen, die zij uit de plantencellen , welke haar lichaam omgeven, opnemen, zonder daarbij deze planten- cellen te verwonden. In de door hare aanwezigheid veroofzaakte galvormingen leggen de wijfjes hare eitjes, waaruit zeer spoedig de jongen te voorschijn komen, die reeds bij de geboorte tameiijk veel op de volwassen galmijten gelijken , en na eenige vervellingen , doorgaans na vrij korten tijd^ geslachtsrijp zijn. — Hoewel in de leefwijze der galmijten nog veel onopgehelderd is, en het ook nog de vraag is, of alle soorten zich wat de overwintering betreft, gelijk gedragen, zoo schijnt men toch als regel te kiinnen aan- nemen, dat de galmijten in den zomer of het najaar de gal of de bladmisvorming , welke zij tot dusver bewoonden, verlaten en zich naar de knoppen begeven, tusschen welker schubben zij overwinteren. Hiermee staat in verband, dat Phytoptus-mis- vormingen bijkans uitsluitend worden waargenomen aan houtge- wassen of althans aan overblijvende planten: bij ^^njarige planten, die tegen den winter sterven , is geen gelegenheid om in de knoppen te overwinteren. Verder wordt uit de boven aangeduide wijze van overwinteren verklaard, dat gewoonlijk knoppen, bladeren of bloesems, die op 6^n enkel twijgje zitten, voor 't meerendeel de Phytoptus-misvormingen vertoonen, terwijl die, welke aan andere takken gezeten zijn , vrij blijven : dat twijgje met aangetaste bladeren, knoppen enz. heeft zich nl. ontwikkeld uit 6^n' enkelen knop , waarin de galmijten overwinterden. Dat ten gevolge van de aangeduide wijze van overwintering de galmijten niet zoo heel gemakkelijk en niet zoo heel spoedig van den 6enen boom op den anderen , van den eenen struik op den anderen overgaan , spreekt wel van zelf. 67 De tijd f waarop de galmijten naar de knoppen verhuizen , is verschillend, al naar het orgaan, waarin zij leven. Houden zij zich op in de eene of andere galvorming op een blad, dat tegen 't najaar sterft, dan verhuizen zij voor het zoover is, naar de knoppen van den twijg, waaraan het bewuste blad bevestigd is. Houden zij zich daarentegen op in een' misvormden knop, die gedurende den winter op zijne plaats blijft zitten, dan blijven zij in dien knop^ waar zij ook gedurende den zomer leefden, over- winteren; ja zij leggen er veelal nog eieren; en eerst wanneer de boom of struik met bladeren getooid is, en nieuwe knoppen aan- wezig zijn, beginnen de oude, misvormde, door galmijten bewoonde knoppen te sterven en weldra te verdrogen. Dan trekken de naikroskopische bewoners er uit; in groote scharen bewegen zij zich voort langs de twijgjes, en zoeken zij de nieuwe, eerst kort- geleden zichtbaar geworden knoppen op, waarin zij zich vestigen en vermeerderen , en welke knoppen weldra onder hunne inwer- king zich tot eigenaardige gallen (,,knopgallen") gaan misvormen. Slechts organen, die in jeugdigen toestand verkeeren, zijn geschikt voor galmijten, om er zich in te vestigen en er misvor- migen te veroorzaken. Bladeren worden meestal reeds terwijl zij nog in den knop zitten, aangetast; op zijn laatst wanneer zij beginnen, zich uit den knop te ontwikkelen. Het bovenvermelde stelt ons in staat, om te verklaren, hoe het komt , dat de Phytoptus- misvormingen juist op bepaalde plaatsen der organen verschijnen. Sommige soorten van galmijten veroorzaken het in^^nrollen van den bladrand. Nu vindt men soms die ineengerolde randen bij de oudste bladeren van een' scheut aan de basis der bladeren, bij jongere bladeren meer naar den top toe, bij de jongste bladeren alleen aan den top. De top van het blad is. het eerst ohtstaan. Op het tijdstip dat de galmijten op het jeugdige blad begonnen in te werken , was bij de oudste (benedenste of buitenste) bladeren van den knop de bladtop reeds te oud voor deze dieren, om er zich in te vestigen; — op datzelfde tijdstip echter was bij de jongere (hoogere of meer naar binnen gelegen) bladeren van denzelfden knop de bladbasis nog niet gevormd en waren alleen 5* 68 de meer naar den top gelegen gedeelten voldoende uitgegroeid, om door de galmijten te worden aangetast. Daar de bladeren reeds gedurende den tijd , dien zij nog in den knop doorbrengen , besmet worden , zoo heeft de wijze , waarop zij in den knop zijn samengevouwen of ineengerold, grooten invloed op de plaats van het blad, die bij voorkeur door de galmijten wordt aangetast. De perebladeren lijden soms aan de zoogenoemde ,,pokziekte*', welke xich vertoont in den vorm van pokachtige opzwellingen. Deze pokken nu vindt men op het aangetaste blad gewoonlijk niet onregelmatig verbreid, maar vaak in twee over- langsche strooken aan weerskanten van de middelnerf, terwijl de randen gewoonlijk vrij blijven. De bladeren van den pereboom toch zijn in den knop zoodanig ineengerold, dat alleen het midden van het blad, aan weerskanten van de middelnerf, gemakkelijk door de galmijten kan worden bdtrokken. — Door galmijten worden aan de bladeren van vele plantensoorten plooiingen of ineenvouwingen in 't leven geroepen; en deze zijn altijd ongeveer in overeenstemming met de plooien en vouwen, die men bij de bladeren dier planten, als zij nog in den knop zitten, aantreft. Gewoonlijk zijn de benedenste bladeren van een' scheut het ergst aangetast, de bovensten soms in 't geheel niet. De galmijten hebben zich blijkbaar het eerst gevestigd op die bladeren , welke zij 't eerst ontmoetten, nl. op de buitenste bladschubben in den knop, waaruit de onderste bladeren ontstaan. Somwijlen echter vindt men ook de benedenste bladeren van een' scheut vrij , daaren- tegen de middelsten 't ergst aangetast. In dit laatste geval heeft blijkbaar de vestiging van de galmijten op een later tijdstip plaats gehad, namenlijk in 't voorjaar, toen de buitenste bladeren van den knop zich waarschijnlijk reeds ontplooid hadden. — De prikkel, die a^anleiding geeft tot de galvorming, is bij Phytoptus niet in het leggen van de eieren gelegen; hij wordt uitsluitend door de volwassen dieren in 't leven geroepen. Immers. deze leggen eerst hunne eieren, wanneer de gal, waarin zij ver- toeven , geheel volgroeid is. Van welken aard de prikkel is , dien 69 de volwassen galmijt uitoefent, is niet bekend. Sommigen ver- onderstellen dat wij hier met een' mechanischen prikkel te doen hebben, uitgeoefend door het aan de planteneellen zuigende dier; 't lijkt mij echter waarschijnlijker , dat hier de inwerking van eene door de galmijten afgezonderde vloeistof in 't spel is. — Het gebeurt zeer dikwijls, dat men in de nog zeer jonge Phytoptus- misvormingen te vergeefs naar de galmijten zoekt; en eerst later, wanneer midden in den zomer deze misvormingen zoodanig zijn uitgegroeid, dat zij den galmijten eene behoorlijke schuilplaats kunnen aanbieden , vindt men deze mikposkopische diertjes er met hunne eieren in aanmerkelijken getale in. Zoo gaat het bijv. met de viltvorming (Erineum) op de bladeren van den wijnstok (zie bl. 72) en met de pokken der perebladeren (zie bl. 80). Frank neemt aan, dat de galmijten in den aanvang een tijd lang over de plantendeelen rondzwerven, en in dien tijd reeds door de prikkels , die zij teweeg brengen , aanleiding geven tot het ontstaan van galletjes of van andere misvormingen; terwijl zij eerst later in het seizoen , wanneer de tijd der voortplanting begint te naderen , in de aldus ontstane plantenmisvormingen eene vaste woonplaats betrekken. Ik ben zeer geneigd, mij bij Frank* s meening aan te sluiten. En dat vooral ook om de volgende reden. Bij de linde vormen zich dikwijls door de werking van galmijten vilt- achtige plekken aan de oppervlakte der bladeren: dichte ophoo- pingen van haren. Vaak ziet men deze viltplekken z66, dat juist waar de benedenste oppervlakte van het blad ermee bedekt is, dit met de bovenste oppervlakte insgelijks het geval is. Het blijkt dus dat de galvormende invloed, die van de galmijten uitgaat, en die aan den eenen kant van het blad dat eigenaardige vilt veroorzaakt, door de bladmassa been tot naar de andere blad- oppervlakte zich uitstrekt. Want men kan niet wel aannemen , dat de viltvorming aan de bovenoppervlakte en die aan de beneden- oppervlakte van het blad onafhankelijk van elkaar zouden ontstaan door de werking van galmijten : het zou toch geheel onverklaarbaar wezen , dat de diertjes aan de bovenoppervlakte des blads gewoonlijk juist weer dezelfde plaats voor het tooneel barer werkzaamheid -■■■<»•*<; X' 70 zouden uitkiezen, als die plaats aan de onderzijde, waar zij zelve of waar andere soortgenooten werkzaam waren. Wanneer wij nu — zooals werkelijk het geval is — later in den zomer in de viltplekken aan de beide zijden van het blad talrijke galmijten en eieren aantreffen, dan moet wel worden aangenomen, dat deze galmijten of hare ouders eerst later van buiten af erin getrokken zijn. — De galmijten zelven zijn nog slechts zeer weinig bestudeerd geworden. Nalepa onderscheidt nevens het oude geslacht Phytoptus Dej. nog de twee geslachten Phyllocoptes NaL en Cecidophyes Nal. Bij Phyllocoptes is de buikzijde van het dier heel anders geringd ^an de rugzijde; bij de andere twee geslachten zijn rug- en buikzijde in dit opzicht gelijk. Phytoptus (in den zin, dien Nalepa er aan hecht) heeft een wormvormig lichaam ; Cecidophyes heeft een sterk verbreed v66rlichaam en een hoekig gebogen achterlijf. De gallen of in 't algemeen de plantenmisvormingen, die door eene zekere soort van galmijten worden in 't leven geroepen, zijn — althans in haar uiterlijk voorkomen, soms ook in haren fijneren bouw en in hare vormingswijze , — vrij wel bekend; maar de galmijten zelve, die in deze plantenmisvormingen werden aange- troffen, zijn niet dan bij uitzondering lets nader bestudeerd en afgebeeld geworden. Meestal noemt men de galmijten naar den naam der plant, waarop men ze aantreft: Phytoptus Piri, Phytoptus RibiSj enz. Maar het is nog volstrekt niet bewezen, dat wat men op deze wijze door aparte soortnamen aanduidt , ook werkelijk als afzonderlijke soorten moet worden beschouwd; het zou toch zeer goed kunnen zijn , dat dezelfde soort op verschillende planten gelijksoortige misvormingen (knopopzwellingen , viltophoo- pingen, enz.) veroorzaakte. Peyritsch heeft enkele proeven ge- nomen, die dit schijnen te bewijzen. Omgekeerd treft men soms in dezelfde Phytoptusgal of andere misvorming meer dan 6ene soort van galmijten aan. Het zoologiseh gedeelte van het onderzoek der galmijten ligt nog voor een goed deel braak. Soms komen op 6ene en dezelfde plant verschillende soorten van galmijten voor, 71 die onderscheiden vormen van gallen in 't leven roepen. Zoo vindt men alleen op de lindebladeren vier verschillende mijtgallen ; en men kan toch moeilijk aannemen, dat dezelfde diersoort op dezelfde plant verschillende misvormingen zou teweeg brengen. — Men kent de volgende soorten van misvormingen , door galmijten veroorzaakt: 1. viltvormingen (Erineumvormingen) , 2. ineenroUingen en plooiingen van bladeren, 3. andere bladmisvormingen , 4. zakvormige gallen , 5. misvormingen en abnormale ontwikkeling van knoppen, 6. pokziekte der bladeren. De door galmijten aan ooftboomen veroorzaakte ziekten behooren tot de rubrieken 1, 5 en 6. a. Viltvormingen. Sommige galmijten veroorzaken aan de bladeren, waarop zij xzich hebben gevestigd, eene buitengewoon sterke vorming van haren, zoodat deze op bepaalde plaatsen zeer dicht opeengehoopt staan. Tusschen deze haren houden de mijten zich op, en daar ook leggen zij hare eieren. Met deze sterke, plaatselijke haar vor- ming, die het oppervlak van het blad als met eene laag vilt bedekt doet schijnen, gaan geene of althans geene belangrijke verdere misvormingen van het blad gepaard. De door galmijten veroorzaakte viltvormingen werden vroeger algemeen voor ophoopingen van eene zwamsoort gehouden ; Persoon gaf aan deze vermeende zwammen den geslachtsnaam Erineuni; vandaar de naam ,,Erineum''vormingen. De gewone haren, welke de bladeren bedekken, zijn — gelijk bekend is — niets anders dan uitgroeiingen van de opperhuids- cellen. Zoo zijn ook de Erineum-haren bijkans altijd niets anders dan uitgroeiingen van opperhuidscellen ; maar 10. ontstaan bij de viltvormingen ook haren aan allerlei opperhuidscellen, die in ^n: vandaar de dichte n der viltvormigen ge- rewone haren; dikwijls anhangseleti voorzien ; ^. somtijds zijn zij anders van kleur dan de gewone opperhuids- haren, daar zq een eigenaardig gekleurd eelvbcht bevatten, De Erineumharen bieden den galmijten eene uHstekende schuilplaats, waar deze tegen weer en wind en vooral tegen voch- tigheid goed beschut zijn. De celwand dezer haren toch is vrij dik en van eene dikke> cuticula voorzien, waardoor het water, dat op de bladeren ren gewoon , haar- of en vormen aldus eene kleine parasieten goed r staan zij iets minder nne basis dun, terwijl ig zijn, en wel z66 r drukken, zelfs soms leze topeinden a. h. w. kunnen rondwandelen regen of andere scha- e randen is dit vertrek laar de haren aan de 73 randen korter steel hebben of scheef gebogen zijn, zoodat het kopgedeelte de bladoppervlakte aanraakt. Wanneer de Erineumharen draadvormig zijn en opeengedrongen staan , dan is bijkans iedere eel der opperhuid tot een haar uitge- groeid; wanneer echter de haren van boven zeer in de breedte gegroeid zijn, kunnen deze niet zoo dicht ope^nstaan; in dit geval zijn dan ook slechts sommige der opperhuidscellen tot dergelijke haren uitgegroeid. Wanneer het bedoelde plantendeel behaard is, vindt men vaak normale haren tusschen de Erineumharen in. De Erineumvorming kan optreden : of (en dit is *t meest gewone geval) alleen aan de onderzijde der bladeren, 5f wel, in enkele gevallen, aan de bovenzijde dezer organen. Soms echter vertoont zich de Erineumvorming op eene bepaalde plaats zoowel aan de eene als aan d6 andere oppervlakte van het blad. (Vgl. bl. 69). Dikwijls gaat Erineumvorming gepaard met geheel normaien groei van het geheele blad; maar het gebeurt ook dikwijls, dat het blad op de met de abnormale haarophoopingen voorziene plaatsen eene bijzonder sterke toeneming in vlaktegroei gaat vertoonen , waardoor op die plaats het blad zich buigt en ten slotte eene blaasachtige uitzakking vormt, waarbij altijd de haren aan den binnenkant dezer uitzakking komen te liggen. Dit is o. a. het geval met de misvormingen , die de bekende wijnstokgalmijt (Phytoptus Vitis) in 't leven roept (fig. 34). Misvormingen als de hier bedoelde vormen 6^n' geleidelijken overgang tot de zakgallen. Men ziet de Erineumvormingen aan de nog jonge bladeren verschijnen, vaak zeer spoedig nadat de knoppen zijn uitgeloopen, in ieder geval alleen zoolang de bladeren, zij het dan ook reeds volwassen, nog jong zijn. Terwijl de opperhuidscellen beginnen tepelvormig uit te groeien om ten slotte haren te vormen, treden ook inwendig in het bladweefsel veranderingen op: de cellen van het palissadeweefsel nl. worden korter maar breeder dan op de normale plaatsen van het blad; zij worden betrekkelijk armer aan bladgroen, maar krijgen daarentegen, — althans in vele gevallen — gekleurd celvocht. Ook in de aangrenzende gedeelten van het sponsweefsel kan gekleurd celvocht optreden. Eerst nadat 74 deze veranderingen in het bladmoes zijn tot stand gekomen, groeien de tepelvormige uitsteelSels der opperhuidscellen tot Erineumharen uit. Wanneer de Erineumvormingen op de bladeren van houtachtige planten in niet al te grooten getale voorkomen, zijn zij niet merkbaar schadelijk. Maar op kleinere, kruidachtige gewassen hebben zij eerder eenen voor den groei en de geheele ontwikkeling noodlottigen invloed, daar eene flinke bladgroenvorming in de zieke plekken achterwege blijft, en dus de assimilatie merkbaar vermindert. Komen Erineumvormingen in zeer groot getal op de bladeren van struiken en boompjes voor , dan is hare aanwezigheid zelfs voor deze niet geheel onverschiilig. Eerder doodgaan dan de gezonde bladeren, doen de bladeren met Erineumvormingen niet. Daar de galmijten in de knoppen overwinteren en zich tegen het najaar daarheen terugtrekken , zoo bestaat het bestrijdings- middel tegen de Erineum-vormers daarin, dat men in den zomer de aangetaste bladeren zooveel mogelijk afplukt en verbrandt, en dat men die takken, welke sterk aangetaste bladeren hebben gedragen, zoo sterk mogelijk snoeit. Bespuitingsmiddelen baten tegen de zoo verscholen levende galmijten al zeer weinig. Ik vermeld hier op zeer beknopte wijze de meeste der aan ooftboomen bekend geworden Erineumvormingen; de eenige, die van niet al te geringe oeconomische beteekenis is, bespreek ik daarna lets uitvoeriger. Aan den onderkant van de bladeren en bladstelen van den appelboom komt eene viltvorming voor, aanvankelijk wit, later bruin. Men vindt haar zelden aan de bovenzijde der bladeren, maar aan de onderzijde soms z66 erg dat de geheele bladopper- vlakte ermee bedekt is. — Ook deperebladeren kunnen gelijksoortige Erineumvormingen vertoonen. — Op de mispel kan aan den onderkant der bladeren een geelrood Erineum voorkomen. — Op ^^;aZ/^oo ^bladeren vindt men soms tusschen bepaalde gedeelten van de nerven een (dikwijls ongeveer vierkant) bladgedeelte , dat eenigszins naar boven toe uitpuilt. De Erineumvorming is hier niet uit louter haren samengesteld , maar uit tepel- , tong- of knobbelvormige 75 uitsteeksels, bestaande uit bladmoes en de deze overdekkende opperhuidscellen; terwijl deze uitsteeksels weer met een dicht vilt van haren bedekt zijn. De dichtste haarbekleeding vindt men aan de holle onderzijde van het blad; ook aan de bovenzijde komt eene dergelijke bekleeding voor, maar deze is veel zwakker. Tusschen de haren, en vooral tusschen de bladuitsteeksels vindt men in sommige tijden des jaars de mijten in overgrooten getale. Soms zijn de bladeren er geheel en al mee bezet; ook op blad- stelen en vruchten komt het Erineum voor, 't welk bij den walnootboom inderdaad niet onschadelijk is. — Zulks kan niet minder het geval wezen met het Erineum van den wijnstok. De galmijt van den wijnstok (Phytoptus Vitis). Het vilt, dat deze veroorzaakt, is aanvankelijk wit, later soms roodachtig of bruinachtig. Het bestaat uit dunne, cylindrische , soms herhaaldelijk been en weer gebogen en dooreengewarde haren. Gewoonlijk vertoont het vilt zich alleen aan de onderzijde van de bladeren van den wijnstok, en dan is doorgaans op de met vilt bedekte plaatsen het blad blaasachtig opwaarts gebogen (fig. 34). Zijn er vele dergelijke opzwellingen aanwezig, dan kan het blad zeer merkbaar misvormd zijn; ook kan de groei er onder lijden. Somwijlen vertoont zich de viltbekleeding hier en daar ook aan den bovenkant der bladeren, op de vruchtstelen en op de vruchten zelve. W^l behoort de viltziekte van den wijnstok niet tot de gevaarlijkste ziekten van dit gewas, maar toch kan zij sommige jaren van beteekenis worden. Briosi heeft aangetoond, dat de galmijten van den wijnstok in de knoppen overwinteren , zoodat het afsnijden en verbranden der twijgjes, waaraan de met vilt bedekte bladeren zaten, het aangewezen bestrijdingsmiddel is. — b. jjRondknoppen,^^ Bij de vorming van rondknoppen verdikt zich de as van den aangetasten knop in meerdere of mindere mate; terwijl zij altijd 76 kort blijft , dus ook zich niet verlengt , wanneer de normale knoppen tot ontwikkeling komen. Het aantal knopschubben is bij de rond- knoppen bijzonder groot; ieder van deze schubben is breeder en vooral dikker dan bij normale knoppen 't geval is. Verder zijn de schubben van zoo'n rondknop gewoonlijk met allerlei uitwassen zoowel als met haren dicht bedekt. Door dat alles moeten de op bovenvermelde wijze aangetaste knoppen wel buitengewoon dik en rond zijn. Van daar de naam. — Rondkuoppen openen zich in 't voorjaar niet; of hoogstens wijken de knopschubben eenigszins uiteen. De as verlengt zich niet of zoo goed als niet. Is de rondknop een bloemknop , dan brengt hij geene bloem of bloemgroep tot ontwikkeling. Men vindt de galmijten en hare eieren in grooten getale tusschen de misvormde bladeren van den knop. 