None
AAN DE TWEEDE KAMEK DER STATEN GENERAAL! In voldoening aan het voorschrift van Art. 110 van het bij de wet vastgestelde Reglement op het beleid der Regering van Nederlandsch Indië^ waarbij is voorbehouden het regerings toezigt op de drukpers alhier, ter verzekering der openbare orde, bij algemeene verordening te regelen, — is onder dag- teekening van 8 April dezes jaars door den Koning vastge- steld en op 10 November jl. door den Gouverneur Generaal afgekondigd een Reglement op de drukwerken i?i Nederla7idsch Indië. Indachtig aan de ministerieele verklaring bij de beraadsla- ging over het regerings-reglement afgelegd, dat door het voor- gedragen wets-artikel geene reactie werd beoogd, maar dat het integendeel de bedoeling was om aan de Indische drukpers waarborgen te schenken, die zij onder het vorig beleid niet bezat, werd deze verordening met vertrouwen te gemoet ge- zien. In dit vertrouwen werd men gesterkt, zoo door de overtui- ging, dat Nederland^ de gevierde bakermat der boekdrukkunst, hare weldaden te hoog waardeert om niet het voorregt eener gematigde drukpersvrijheid aan zijne landgenooten in deze over- zeesche bezittingen te gunnen ; als in het streelend bewustzijn, dat de Indische pers daarop dubbel aanspraak heeft door de wijze, waarop zij sints lang — hoezeer door geene enkele wettelijke bepaling gebonden — hare roeping vervult en hare eigenaardige stelling in deze Kolonie begrijpt ; terwijl eindelijk in de optreding aan het hoofd van het Departement van Kolo- VERSL. EN MED. AFD. LETTERK. 4'1« REEKS. DEEL II. 8 ( lit ) uien vail den hier ireboren staatsman, die in 1S4S de belan- gen van hiâiè's ingezetenen openlijk voorstond, een waarborg: te meer werd gezien, dat die belangen ook niet bij de zamen- stelling der drukpers verordening uit het oog zouden worden verloren, en ditmaal niet aan de schriklmelden eener verouderde rigting zouden worden opgeoHerd. Dan in deze billijke verwachting is men bitter teleurgesteld. In strijd met de vroeger gedane ministerieele verklaring, heeft de reactie hare doodende hand over Indië uitgestrekt, Qn heeft zij, gebruik makende van de rekkelijkheid der bewoordingen van Art. 110 van het regerings-reglement, eene drukpersver- ordening in het leven geroepen, waaraan de zoo gehate cen- suur slechts in schijn ontbreekt ; waarbij in stede van regelend toezigt, willekeur tot wet verheven is, en waarin in plaats van de beloofde waarborgen voor de Indische drukpers, knellende banden en straf l)edreigingen worden aangetroffen, die het door den druk openbaren van gedachtiMi noodeloos bemoeijelijken en den invoer van elders, ook vaji in Nederland gedrukfen, bijkans onmogelijk maken. Diepen indruk heeft de ondervondene teleurstelling achter gelaten. Algemeen mag het misnoegen worden genoemd door deze gehate verordening opgewekt niet alleen onder dezulken, die, zooals adressanten, in bet rekkelij ken zin, als onafhankelijk van de regering kunnen worden beschouwd, maar ook onder lands- dienaren van allen rang. Op ruime schaal zou dan ook van die afkeuring blijken, wanneer niet de ondergeteekenden, allen geboren Nederlanders, door een gevoel van kieschheid geleid, de deelname van ambtenaren hadden uitgesloten, en zij daarbij de toetreding van elders gevestigde eensdenkenden hadden in- gewacht. Maar ook boven dit laatste hebben zij aan eene spoedige opzending hunner vertoogen de voorkeur gegeven. Een adres als het onderwerpelij ke ontleent niet aan het aantal handteokeningen zijne kracht; hoe weinigen ook in getal, ge- voelen adressanten, in hunne bescliouwing over het uitgevaar- digd reglement, de tolken der openbare meening te zijn. ( 115 ) Even als zij, zien allen in dit reglement eene schande voor Nederlandy dat, stiefmoederlijk, aan Indië eene gematigde druk- persvrijheid onthoudt, om het zonder noodzaak een ijzeren wet, naar vreemde leest geschoeid, op te dringen; — zieü zij eene bespotting van den Nederlandschen volksgeest nog onlangs zoo waardig uitgedrukt bij de onthulling van het Gosiers beeld, — een miskenning van de ware behoeften van Indlë waar een gematigde drukpersvrijheid, zoo in het belang van bestuur als bestuurden gevorderd wordt; en eenè verguizing eindelijk zijner ingezetenen, weinig geschikt om hunne sympathie voor het moederland te bestendigen, welks voorspoed nogtans aan dien dezer bezittingen zoo innig verbonden is. Maar is de teleurstelling algemeen, levendig blijft het ver- trouwen, dat de regering op Uw initiatief van den genomen maatregel zal worden terug gebragt. Het kan hare bedoeling niet zijn, de gemeenschap tusschen Moederland en Kolonie af te snijden, den band tusschen landgenooten te verbreken, die door liefde voor den gemeenen geboortegrond, door gehecht- heid aan denzelfden Yorst, hun aller geëerbiedigden Koning vereenigd zijn. Yerstoken van Uw overleg moge de Regering zijn afgedwaald. Uwe vertoogen zullen bij haar ingang vinden, haar tot intrekking der uitgevaardigde drukpersverordening bewegen en haar daarbij de overtuiging schenken, dat dit teeder onderwerp, evenals zoo vele aangelegenheden, ten aan- zien van welke gelijke behoefte bestaat, behoort te worden ge- regeld bij de Wet. Dat dit adres daartoe de opwekking bevordere en Uwe onder- steuning vinde, is de vurige wensch van de ondergeteekenden. Batavia, 5 December 1856. [Volgen de handUeheningeii), Bijlage 11. ARTIKEL 5 VAN HET DllUKPERS-REGLEMENT. Inderdaad : Alles gebeurt wat ik dacht dat nimmer zou kunnen gebeuren; de verslagene verheerlijkt zijn overwinnaar ; de Java-Bode ver- dedigt de door de Eegeering gehuldigde opvatting van arti- kel 5 van het drukpersreglement, waarvan het blad zelf onlangs ter kwader ure het slachtoffer is geworden ! Wij wenschen ieder in zijne opvattingen vrij te laten; maar ter wille van het be- ginsel, dat het door de drukpers openbaren van gevoelens of gedachten geen andere belemmering raag ondervinden dan tot verzekering der openbare orde gevorderd wordt (art. 110 Reg. Reglement), kan het niet overbodig zijn om na te gaan welke bedoelingen de ontwerper van het drukpersregleraent gehad heeft met betrekking tot de daarin opgenomen bevoegdheid van den Gouverneur Generaal om de uitoefening van het be- roep van drukker, enz. aan een bepaald persoon te verbieden, en het gebouw, waar het beroep wordt uitgeoefend, door het plaatselijk bestuur te doen sluiten. RaadplegeTi wij daartoe de ter zake beschikbare oificieele gegevens. Zooals men weet heeft de Regeering nooit de echtheid er- kend van de in der tijd door den heer H. Nijgh te Rotter- dam in het licht gegeven memorie van toelichting over het toen zoo veel besproken reglement, en werden van harentwege ter voorlichting van de Tweede Kamer alleen overgelegd dat reglement zelve en de bij Gonv. besluit van 10 November 1856 (Staatsbl. No 75) verordende bepalingen ter verzekering van de regelmatige werking er van, onder opmerking, dat „om ( 117 ) redeneu aan de belangen van 's lands dienst ontleend van de mededeeling van andere ter zake betrekkelijke bescheiden'' moest worden afgezien. De commissie^ aan wie het onderzoek der overgelegde .stuk- ken bij besluit der Tweede Kamer van 26 Februari 1856 werd opgedragen *), gaf in haar rapport van den 6*^^" Maart daaraanvolgende wel hare bevreemding te kennen „onder die stukken niet te hebben gevonden eene nota van toelichting^ die in het licht is versclienen en met het reglement geheel in overeenstemming schijnt'' ; maar van verderen aandrang tot overlegging dier nota onthield zij zich, en eerlang zouden de nadere inlichtingen van den Minister, waartoe het rapport van 6 Maart aanleidhig gaf, de officieele indiening der nota eigen- lijk ook overbodig maken. Wat nu het thans in toepassing gebrachte tweede lid van art. 5 van het reglement betreft, hieromtrent vindt men in het rapport der commissie het volgende aangeteekend : „Artikel 1 geeft de bevoegdheid om het beroep van druk- ker, uitgever van of handelaar in drukwerken, mits schriftelijke aangifte een maand te voren en behoudens het stellen van eenen borgtogt, uit te oefenen; doch artikel 5, 2*^^' alinea, geeft aan den G. G. de magt, om in overeenstemming met den Eaad van N. I., bij een met redenen omkleed besluit, de uitoefening van het beroep aan een be})aald persoon of op eene bepaalde plaats te verbieden en de werkplaats te doen sluiten. „Dit alles kan geschieden in het belang der openbare rust en orde; doch zonder dat eeuige overtreding of misdrijf zij gepleegd. „Ts het niet verkieslijker de uitoefening van \u4 beroep aan eene voorafgaande vergunning ten opzigte van personen en plaats te onderwerpen, (hin de ingezetenen door liet \'eul)od van dit artikel aan groote schade en verlies bloot te stellen *) De commissie was samengesteld uit de beeren Thorbecke, Mackay, Meeussen, de Brauw en Wintgens. { 11« ) om redenen, die zij te voren niet kunnen voorzien of be- vroeden?*' Neen, antwoordde de Minister in zijne bij missive van 27 Maart 1857 aan de Kamer aangeboden Nota van inlichtingen, want „het artikel 5 zoude noodig blijven, ook dan wanneer, overeenkomstig de inzigten der commissie, eene voorafgaande vergunning tot uitoefening van het beroep van drukker, uit- gever of boekhandelaar ware voorgeschreven'*. Immers, „de bevoegdheid, waarvan bij dat artikel voor den G. G. sprake is, bestaat ook zonder die bepaling: zij is hem verleend bij de artt. 45, 46 en 47 van het Eegeringsreglement". „Maar'', dus vervolgt de Minister, „men zal welligt zeggen, — de artt. 45, 46 en 47 ß. R. treffen een ingezetene wegens zijne eigene misdragingen; art. 5 van het drukpersreglement daarentegen stelt hem bloot aan het verlies van zijn beroep, wegens omstandigheden, dikwijls buiten hem liggende en zonder dat eenige overtreding of misdrijf door hem gepleegd zij. De bedenking is evenwel onjuist zoodra men in aanmerking neemt, dat hij, die voortgaat een beroep uit te oefenen^ nadat hij weet of vermoeden kan, dat de openbare rust en orde er door in gevaar zouden worden gebragt^ het niet meer aan de omstandig- heden van buiten, maar aan zijn eigen gedrag te wijten heeft, dat de maatregel op hem wordt toegepast". Duidelijker kan het niet; maar in zeker opzicht is nog merkwaardiger wat de Minister verder aanvoert ten betooge, dat door het gewraakte art. 5 niet wordt te kort gedaan aan de bij art. 110 R. R. gewaarborgde onbelemmerde openbaring van gedachten en gevoelens door middel van de drukpers. „Wordt", zoo leest men in 's Ministers nota verder, „wordt bovendien het openbaren van gedachten en gevoelens door het voorschrift van art. 5 wel verhinderd? Al is ook aan een bepaald persoon of op een bepaalde plaats de uitoefening van een der bedrijven, met de drukpers in verband staande, ver- boden, het zoude niet kunnen verhinderen tot de openbaring zijner gedachten de hulp van elders ge vestigden uitgever of drukker in te roepen. Maar waartoe dan — zal men vragen — ( 119 ) de bepaling zelve? De vraag zoude even goed kunnen lui- den : waartoe dan de artikelen -45, 46 en 47 van het Eege- ringsreglement ? Het antwoord kan geen ander zijn, dan om in tijden van spanning, woeling of onrustige beweging, de werk- plaats op te heffen, waak de wapenen tegen het wettig gezag EN de bestaande ORDE GESMEED WORDEN. Men houde hier in het oog, dat het reglement eene verordening is, verbindend voor inlanders en vreemde Oosterlingen, en dat in landschappen vooral, waar het Europesche gezag slechts door weinigen wordt uitgeoefend, de toepassing van dit artikel heilzaam wezen kan". Bij besluit der Kamer van 29 Maart 1857 werd 's Minis- ters Nota in haaiden gesteld van dezelfde commissie, die het rapport van den 6'^"" dier maand had uitgebracht, en in haar ter zitting van 21 April ingekomen nader rapport van den ]^5dcn jigj maand, wordt o. a. bij 's Ministers beschouwingen over art. 5 met bijzondere uitvoerigheid stil gestaan, waartoe van zelf aanleiding gaf de omstandigheid, dat men omtrent dit onderdeel der quaestie niet tot volkomen eenstemmigheid was kunnen geraken. Bij twee leden bleef het verbod om het beroep van druk- ker enz. uit te oefenen aan een bepaalden persoon of op een bepaalde plaats, scherpe afkeuring vinden. „De verwijzing naar de artt. 45, 46 en 47 K. ß. scheen hun toe geheel on- juist te zijn. Deze artikelen hadden den persoon, niet het beroep op het oog. Het beroep kan niet op zich zelf, het kan alleen in verband met den persoon, die het uitoefent, schadelijk zijn. Misbruikt hij zijn beroep en komt hij daar- door met de publieke orde in strijd, het is aan den persoon, op wien de aangehaalde artikelen 45 — 47 kunnen worden toe- gepast, niet aan het beroep te wijten. Juist omdat het bestuur de magt heeft, welke liet uit die artikelen ontleent, is meer, niet noodig. „De zaak, de affaire, die den handelaar toebehoort, bij po- litiemaatregel te vernietigen, is eene even onbillijke, als doel- looze aantasting van het vermogen. En aan des te meer be- denking onderhevig, daar zij iemand zal kunnen treffen, die ( 120 ) niets misdaan heeft hetgeen hem aan de strafbepalingen van het reglement, hoe rekbaar oök, zou bloot stellen". Aldus de minderheid der commissie, die, — naar aanleiding van 's Ministers boven aangehaalde opmerking omtrent dengeen^ die voortgaat een beroep uit te oefenen, dat hij weet of ver- moeden kan voor de openbare rust en orde gevaarlijk te zijn, — de als van zelf voor de hand liggende vraag opperde, „waaraan hij die wetenschap of dat vermoeden ontleenen kan ?" De meerderheid der commissie daarentegen, „koezeer niet in- genomen met de iu art, 5 omschreven bevoegdheid van den G, G., moest toch erkennen, dat de inlichtingen der Eegeering haar, uit het oogpunt van de openbare orde, niet zonder gewigt toeschenen. Zij konden zich zeer goed voorstellen dat een per- soon, het beroep van drukker enz. uitoefenende, gedreven door eigenbelang en door zucht naar debiet, dit op zoodanige wijze misbruikt, dut er een voor de openbare rust en orde gevaarlijke werkplaats 07dstaaf^ waarvan het gevaar door het verwijderen van den persoon alleen^ krachte^ts artikel 45 en volg. van het Reg. regl.^ niet kan worden weggenomen, ma ah die zelve moet WORDEN OPGEHEVEN 7j2l\ in dat gcval nu de landvoogd verantwoordelijk voor de rust en orde, buiten machte moeten zijn om de oorzaak der spanning en onrust te verwijderen? En wanneer tengevolge van de handelingen van den persoon zijne werk- of verkoopplaats een brandpunt dreigt te worden van waar onrust en woeling zich verspreiden, zal dan de per- soon alleen verwijderd, maar het brandpimt in werking ge- laten moeten worden T^ Niettegenstaande de conclusie der commissie, dat naar 's Ka- mers overtuiging het reglement op de drukwerken in Indië eene herziening behoorde te ondergaan, ter zitting van den 2den ]y;gj ][,v;57 ^^ (.g^ zesdaagsch debat met 56 tegen 6 stem- men werd aangenomen, bleef het reglement tot heden onver- anderd, en het doet er voor het oogenblik alzoo weinig toe, welke opvatting men met betrekking tot art. 5 huldigen wil, die der minderheid of die der meerderheid van de commissie; — maar de verklaring van den Minister omtrent geest en ( 121 ) strekking van het 2^® lid van art. ( 1^2 ) Het ware in het belang van de pers in het algemeen en van haren invloed naar buiten te wenschen geweest^ dat deze zijde der quaestie, die door het ongelukkige besluit van 6 October 11. aan de orde is gekomen, een onderwerp van meer ernstige bespreking had uitgemaakt, in plaats van aanleiding te geven tot de onverkwikkelijke disputen, waarop naar aan- leiding daarvan het publiek thans onthaald wordt. Het geldt hier de handhaving van een groot beginsel, waarvoor de ge- heele pers als één man had behooren pal te staan, want gaat de interpretatie van de Regeering met betrekking tot het 2^® lid van artikel 5 van het drukpersreglement op, dan behoeft om een voorbeeld te noemen niets haar te beletten om op een goeden dag de drukkerij van het Dagblad te sluiten wegens in haar oog gevaarlijke uitdrukkingen in de Europeesche brie- ven van Eantasio. Tua res agiiur, het is uw belang dat op het spel staat; aan dit woord blijve de geheele Indische pers meer dan ooit indachtig. Batavia, 25 November 1885. Bijlage III. HET MANIFEST VAN LION. Reeds meer dan twintig jaren zijn sedert verloopen; — maar wien van Indiërs toenmalige ingezetenen heugt het niet als de dag van gisteren welk een diepe indruk allerwege werd teweeg gebragt door het Algeween Ocerzigf, waarmede de mail-editie van het Bafainaasch Handelshlad van den 7 Juni 1859 zijne kolommen opende? In Nederland deed dit overzigt^ door de pers weldra met den naam van ,yhet Indisch manifesi'\ yyhet manifest van. Lion!^ bestempeld^ een rilling door het land gaan^ en naar aanleiding er van werd de redacteur van het „vloekwaardige" blad^ de „onverlaat'', die Indië tegen Nederland trachtte op te ruien, door meerdere organen van de moederlandsche pers jaren achtereen met de heftigste verwijten en aanvallen vervolgd. AYanneer de regeerings-bescheiden van den tegenwoordigen tijd eene afdeeling zullen uitmaken van het toekomstige Indische rijks-archief (eene instelling, die wat vroeger of later in het leven moet geroepen worden) en zij als zoodanig ook publiek domein zullen geworden zijn, zal het misschien dezen of genen nieuwsgierigen navorscher gelukken kunnen om er achter te komen, of het bij de toenmalige Indische Eegering niet een punt van ernstige overweging heeft uitgemaakt om in het belang van 's lands welzijn tot eene vervolging of uitzetting van den manifest-schrijver over te gaan; maar hoe een der- gelijk onderzoek ook moge uitvallen, niet waarschijnlijk is ( 124 ) het, dat het ooit op het spoor zou gebracht hebben van het- geen thans voor niemand een geheim meer behoeft te wezen, namelijk dat Lion wel de verantwoordelijkheid van de publi- ceering van het beruchte overzigt kloekmoedig op zich heeft genomen, maar dat hij de schrijver van het stuk niet ge- weest is. De wezenlijk schuldige, — voor wien in 's mans daad nog een afkeurenswaardige handeling mögt willen zien, — was niemand anders dan Dr. P. Bleeker, de onlangs overleden ge- leerde, die in Indië den besten tijd zijns levens heeft doorge- bragt, en op wiens bezit, volgens de getuigenis van prof. Harting, Nederland jaren lang regt heeft gehad trotsch te zijn — en het strekt hem ontegenzeggelijk tot eer, dat hg, na Indië reeds meer dan vijftien jaren verlaten en zich in de moederlandsche kringen bewogen te hebbeu, niet, gelijk met zoovele andere gerepatrieerden helaas het geval is, zich over zijne vroeger hier beledene beginselen geschaamd heeft, maar steeds roem heeft gedragen op zijne poging om door het uit zijn pen gevloeide manifest het Nederlandsche volk wakker te schudden uit zijn lethargie ten opzigte van Indië. Zie hier wat Dr. Bleeker over de zaak heeft medegedeeld in een door hemzelven geschreven levensberigt, dat de Koninklijke Akademie van Wetenschappen in haar Jaarboek voor 1877 heeft openbaar gemaakt: „Ofschoon het niet in mijne richting lag mij op zuiver politiek gebied te bewegen, wat trouwens mijn ambtelijke stelling nieit zou hebben toegelaten, vond ik mij in het jaar 1859 genoopt, ook mijnerzijds, te trachten tot het in het leven roepen van betere toestanden iets bij te dragen. „De groote opstand in Britsch-Indië had ook in Neder- landsch-Indië groote bezorgdheid gewekt. De staatkundige toestand van Indië zelf droeg niet weinig bij om de gemoe- deren nog meer te verontrusten. De mislukking der eerste Bonische expeditie en de moord van Bandjermasin hadden de verslagenheid doen toenemen. Men vreesde eene catastrophe of althans een geweldige crisis, en men zag in den Gouverneur ( 125 ) Generaal Pahud den man niet om eene gebeurlijke crisis te bezweeren. Men meende bovendien, dat het raderwerk van het algemeen en gewestelijk bestuur slecht was ineengezet, en vele gewichtige ambten bekleed werden door personen meer door gunst dan door bekwaamheid daartoe verheven. En niet minder wraakte men het opperbestuur wegens zijne tekort- komingen jegens Indië. „Het kwam mij voor, dat een woord aan Nederland zijn nut kon hebben. Ik was voornemens dat in Nederland zelf te doen drukken, doch nadat ik inzage er van had verleend aan den toenmaligen hoofdredacteur van het Bataviaasch Hau- deUhlady den bekenden publicist H. J. Lion, vroeg die het voor zijn krant. Na eenige aarzeling stond ik het manuscript aan hem af, onder voorwaarde dat hij de geheele verantwoor- delijkheid op zich zou nemen en mijn naam buiten spel laten. Na het ondergaan van eenige wijzigingen, die mijn goed- keuring echter niet konden wegdragen, werd mijn opstel in genoemd blad opgenomen. „Het is dit artikel, bestempeld met den naam van IndLsch manifest, dat, zooals de pers beweerde, een rilling deed gaan door Nederland, en de heftigste uitvallen uitlokte tegen den vermeenden schrijver." Nu beide mannen. Lion en Bleeker, in het graf rusten, zal het waarschijnlijk wel steeds een geheim blijven, welke de wijzigingen zijn, die Lion tegen den zin van Bleeker in het concept van dezen heeft aangebracht; maar dat laatstgenoemde de eigenlijke vader van het gerugtmakend opstel geweest is kan op grond van de bovenstaande aanhalingen uit Bleeker' s monographie geen twijfel meer lijden, en hij heeft dus meer gedaan dan een denkbeeld aangeven, dat eigenlijk door Lion zou zijn uitgewerkt, zooals indertijd zelfs door Lion's intiemste vrienden vermoed werd (zie blz. 53 van het door J. C. van Lier geschreven Leveiisberigt van H. J. JAon), Dat het geheim steeds zoo goed is bewaard gebleven is des te merkwaardiger, wijl het bekend is, dat de goede verstand- houding tusschen beide mannen eerlang geheel verbroken ( 12<5 ) werd. Lion kon het aan Bleeker, die een paar jaren na zijn terugkomst in Nederland de redactie van het door Yan Hoëvell opgerichte Tijdschrift voor Nederlandsch Indie, op dringend verzoek ook van Thorbecke^ aanvaard had (bl. 47 van Blee- kers autobiographie), niet vergeven, dat hij daarin plaats had verleend aan een opstel van professor Vissering, strekkende ter wederlegging van de meeningen, die hij. Lion, in ver- schillende geschriften en dagbladartikelen over het vraagstuk van den geldsomloop in Indië had verkondigd, 's Hoogleeraars betoog was inderdaad doodend, en in de stemming, waarin Lion toenmaals verkeerde, gedrukt onder de miskenning die hem met betrekking tot zijne aan de spoorwegzaak bewezen diensten was ten deel gevallen, is het eenigermate verklaar- baar, dat zijn oude vriend Bleeker het misgelden moest, dat hij de kolommen van zijn Tijdschrift had opengesteld voor eene kritiek, die hem om verschillende redenen dubbel hard moest vallen. Yan dat -oogenblik af ontstond tusschen beiden eene verkoeling, waarin sedert nooit weer eenige verandering kwam. Het manifest van Dr. Bleeker aan de Nederlandsche natie is bij het publiek in Nederland, waarvoor het bestemd was, lang vergeten; maar bij dat deel van het publiek alhier, dat uit die dagen nog is overgebleven, is onverflauwd de herin- nering er aan blijven bestaan; ofschoon het hier, waar het uit de dagelijksche editie van het Bat, Handelshl. achterwege bleef (immers zeer kort na de uitvaardiging van het Drukpers- reglement) slechts zeer privatim bij een honderdtal overdrukjes verspreid is. Die on verflauwde herinnering, gepaard aan een nog steeds bewonderende, althans dankbare, herdenking aan den publicist, onder wiens naam het stuk verscheen, en in het kader van wiens werkzaamheid het geheel pastte, toonen niet enkel, dat op het oogenblik van zijn verschijnen, in dat woord met buitengewone kracht en duidelijkheid datgene werd uitgesproken wat de gedachte was van allen, en waarvan daarom de indruk buitengewoon diep was, maar het blijvende '^r herinnering, twintig jaren lang, is tevens een bewijs, dat ( 127 ) de waarheden in 1859 ter neer geschreven, en waarvan toen de Nederlandsche staatslieden opschrikten, nog altijd toepas- selijk gebleven zijn. Ware het anders, de herinnering aan het manifest van toen zou niet die levendigheid behouden hebben, die niet te ontkennen, en die aan hetgeen geheel tot het dood verleden behoort, gemeenlijk niet te beurt valt. Het oogenblik, waarin de waarschuwing aan Nederland weerklonk, was goed gekozen zouden wij zeggen, indien niet juist het eigenaardige der omstandigheden zelf, er de aanleiding toe was geweest. De Britsch-Indische opstand lag nog versch in het geheugen en de ongerustheid was nog niet geheel vergeten, die ten opzigte onzer Nederlandsche heerschappij over de mahomedaansche bevolkingen in den archipel (zelve niet ongevoelig gebleven bij het vernemen der tijdelijke zegepralen van den Islam in Hindostan), gerezen was. Onder de herinnering aan die gewaarwordingen werd het ma- nifest van 7 Junij 1859 geschreven en in Holland gelezen. Die actualiteit der waarschuwing is thans verloren gegaan. Yeel ook van wat daarin naar aanleiding van dezelfde om- standigheden, of van gebreken, die sedert weggenomen of veel verbeterd zijn, over leger en vloot voorkomt, is niet meer toepasselijk. Doch zoo men liet befaamde stuk, ontdaan van die geheel tot het verleden belioorende gedeelten, een be- langstellenden lezer, te voren er mee onbekend, onder de oogen brengt, men kan er zeker van zijn, dat liij die taal zal lezen, zonder een oogenblik te vermoeden, dat zij, niet van gisteren, maar van twintig jaar geleden dateert. De proef is trouwens gemakkelijk te nemen. De meeste der tegenwoordige dagblad-lezers hebben wel eens van het manifest van Lion (voortaan het manifest van Dr. Bleeker) gehoord, maar zeer weinigen onder hen die er meer dan den naam van kennen. Zij zullen ons welligt dank weten, zoo wij hier deze bladzijde uit de geschiedenis, nog heden vol beteekenis, met weglating van het onbelangrijk gewordene, voor hen overdrukken. Het artikel vangt aan met de opmerking, dat de indruk ( 12S ) der tijdsomstaiuligheden iu Britsch-ludië, dieper en vooral blij- vender geweest is in Xederl. Indii', dan in Nederland, omdat in Indië zelfs de kwalen en gebreken van het bestuur over Nederl. Indië het gemakkelijkst en het best gekend worden ; het gaat dan aldus voort: — „Maar Indië is in veel magteloos.^) — Wat het ziet, wordt dat ook gezien door wie het beheeren? — en zoo men er ziet, durft men er te spreken? — Wat het gevoelt, wordt het beaamd door wie het regeeren, en zoo er al eene openbare meening niet is te weren, oezit zij de mid- delen, om er zich te doen kennen met de kracht, die ze noodig heeft? — Wat het wenscht, hoe rechtmatig ook, wordt het niet dikwerf bevonden, als in strijd met wat het gezag bedoelt? — Wat het werkt, wordt dat erkend en naar verdienste beloond? — Wat het ontbeert, wordt dat beaamd, en naar vereischte ver- goed ? — Wat het lijdt, wordt dat gevoeld en naar behooren verzacht? — Maar al deelt de Indische Regeering de kennis en het oordeel der maatschappij, al beaamt zij hare wenschen, al heeft zij den wil haren arbeid te beloonen, hare ontberingen te vergoeden — is zij bij niaijte te doen, wat zij te doen verlangt f — Zij is het niet. — Zij is een werktuig, in Nederland gemaakt en van uit Nederland bestuurd en gevoed. — De magt is haar gelaten veel kwaad te veroorzaken ; — de magt is haar onthouden, veel goeds te stichten. — Waar zij het goede wil, is de uitvoering meestal afhankelijk van hoogeren wil in Nederland. — Gebrek aan veerkracht in Indië heeft zijnen grond in de hande- lingen in Nederland. — Noodzakelijke verbeteringen in de bewerktuiging van den Indi- schen Staat zijn afhankelijk van de zienswijze eens ministers, die Indië heeft gekend, gelijk het was, maar het niet kent, gelijk het is, of die het in het geheel niet gekend heeft en niet kent. ^) De cursiveeringen zijn uit het oorspronkelijke overgenomen. (129) — Bovendien î — Nederland is gewoon geworden aan wat men noemt : Indische Baten. — Het heeft verleerd te leven naar zijn eigene inkomsten. — Meer verterende^ dan het bezat, heeft het zijne toevlugt genomen tot Indië en vandaar genomen de millioenen schats, die het meende noodig te hebben of meer dan dat! — — Eenmaal daaraan gewoon, besliste de oppermagt, dat die millioenen moesten voortgaan uit Indië naar Nederland te vloeijen. — Het was niet meer eene billijke rente van een voorgeschoten kapitaal^ maar een overmatige woekerwinst. — Indië verloor zijn beste sappen. — Het mögt niet verteren, wat het bezat, het mögt daarvan zelfs niet verteren, wat het dringend noodig had! — Alzoo.: ■ — In Nederland verteren ten nadeele van Indië; in Indië ontberen ten voordeele van Nederland. — Die toestand is regtvaardig noch houdbaar! wat niet rechtvaardig is, kan niet duurzaam zyn. Het is een hellend vlak, dat naar een af- grond voert. — Op zoodanig hellend vlak staat Nederland tegenover Indië! — Nemende, en niet, of onvoldoende teruggevende, moet het Indië op den duur uitputten. — Indies toekomst komt daardoor in gevaar en Nederlands toekomst wordt daardoor donker. — Wat verlangt Indië van Nederland f — Het verlangd een krachtig hoofd van het bestuur; een Minister, die Koning en natie voorlicht omtrent de ware behoeften van Indië, — die den moed heeft, aan die behoefte naar eisch te voldoen; — die niet vreest te mishagen, door uit de Indische baten in de eerste plaats te voorzien in de Indische behoeften; die talent heeft, talenten te vin- den, en de regtschapenheid, ze te waardeeren en in het belang van Nederland en Indië te doen werken; die waakt, dat het oppergezag in Indië in geschikte en krachtige handen zij en veerkracht geve aan een bestuur, dat standvastigheid aan regtschapenheid paart. — Dat vraagt Indië aan Nederland, om dat het zich als een gedeelte van Nederland beschouwt. — Het zou het niet behoeven te vragen, indien Nederland Indië aan zich zelf overliet. — Eene nieuwe immigratie zou er het Europeesch element tot een ongekende sterkte doen toenemen. Indië zou zich weten te verhelfen tot een bloeijend rgk, omdat het zich zelf zou regeren en de schatten niet missen, om zich eene vloot en een leger te scheppen, een magtig volk waardig. Het zou de handelschepen van de geheele wereld den ( 130 ) steven naar zich toe doen rigten, en zyne millioenen baten tot voor zich zelf nuttige doeleinden aanwenden. Het zou het middelpunt wor- den van de handelsbeweging van het oude Europa in het verre Oosten, het middenpunt ook van de handelsbeweging in het Oosten zelf. — Maar dat wil Indië niet. — Indien Indië groot kan zijn zonder Nederland, Nederland kan niet tjroot zijn zonder Indië. — Daarom wil Nederlandsch- Indië Nederlandsch zijn en blijven. — i et wil nog meer. — Het was tot nu Nederlandsch Indië, een wingewest van Neder- land. — Het wil zoo innig verbonden zijn met Nederland, dat men het teregt zal noemen Indisch Nederland! — Indië behouden en krachtig maken, is dus voor Nederland zor- gen in het belang van diens zelfbehoud en diens kracht als Staat. — Ts er niet een tyd geweest, dat de driekleur alleen nog waaide in Indië ? — Kan die tyd niet wederom komen? — En indien, hetgeen God verhoede, de driekleur weder alleen in Indië moest waaien, zij waaie daar vry en Nederland zal geen Moskou of Waterloo noodig hebben, om uit zijn asch te herrijzen. — Nederland geve dan aan Indië, wat het behoeft, om beveiligd te zyn en krachtig te worden. — In zeer veel kan Indië zelf voorzien, wanneer een krachtig hoofd van bestuur kan beschikken over een voldoend korps ambtenaren tot toepassing van de middelen, die tot bevestiging van ons gezag, tot het verbreiden van beschaving en welvaart noodig is. — Maar de hoofden van bestuur gaan gebukt onder een steeds toe- nemenden stortvloed van renvooyen, welker toezending van het hoofd- bestuur noodzakelyk moet leiden tot een stelsel van verschuiving inde afdoening van zaken. De gewigtigste afdoeningen moeten er geheel door belet worden. — Hunne eigenlijke ambtsbezigheden worden voor hen eene by zaak in plaats van de hoofdzaak. Hun kabinet is meer eene schrijf plaats, dan eene werkplaats. Beperkt, als zij zyn tot een hulp-personeel, dat in geene verhouding staat tot het te verrigten werk, laat het verrigte werk veel te wenschen over. — De betaling der ambtenaren is voor de hooggeplaatste naauwelyks voldoende, maar voor verreweg de groote meerderheid volstrekt oneven- redig aan de gevergde diensten, der verpligte opofferingen en de duurte der levensbehoeften in Indië. — Vroeger waren de bezoldigingen niet hooger dan thans, maar ( 131 ) goedkoopheid van alles, heerendiensten, verpligte en vry willige leveringen en geschenken waren zoo vele toelagen voor den ambtenaar. — Wat vroeger geoorloofd was, is thans korruptie en strafbaar. — De zedelgkheid der bestuurders heeft gewonnen, de stoffelgke welvaart van den ambtenaar is in dezelfde proportie verminderd. — De bevordering, in vroeger tijd veel vergoedende wat aan de betaling der rangen ontbrak, gaat traag, tenzij van gunstelingen in Indië en Nederland en van hen, wier stelling het onvermijdelijk maakt dat zy door de bevordering van gunstelingen moeten worden begunstigd. — Geven talenten en verdiensten aanspraak op bevordering dan wel aandrang van personen, die het oor hebben van het hoofdbestuur? — Worden de bekwaamsten tot de hoogste en gewigtigste betrek- kingen geroepen, dan wel ziet men personen van meer dan twijfelachtige bekwaamheid de hoogste rangen innemen? — Bestaat het kriterium voor benoemingen in ouderdom van dienst, of in aanbevelingen van hooger hand ? — Op die vragen durft in Indië zich niemand een antwoord ver- oorloven. — Maar feitelijk is het, dat allerwege ontevredenheid heerscht, be- halve bij hen, die tot de zoogenaamde intieme koteriën behooren. — Maar feitelijk is het, dat hierdoor de jongere ambtenaren die w-ezeniyke bekwaamheden bezitten, de dienst van den Staat verlaten, en dat men de sommi teilen van het talent sedert lang vindt in per- sonen, die de staatsdienst hebben vaarwel gezegd, en by een doel- matiger stelsel thans tot de sommiteiten der ambtelyke hiërarchie zouden behooren. — Maar feitelijk is het, dat het gebrek aan bekwame personen voor de vervulling van meer gewichtige ambten meer en meer toeneemt. — In Indië is vooral ondervinding noodig in den ambtenaar. Daarom kan in het gebrek niet worden voorzien door inschuiving van gunste- lingen uit Nederland ; zij dragen tot niets bij, dan tot vermeerdering van wrok en tegenzin in den arbeid, waarvan de vruchten door anderen zullen geoogst worden. — Daardoor steeds wijder, om zich grijpen van onvoldoend en on- bekwaam beheer. — Daardoor steeds toenemen van minder goede gezindheid onder de bestuurders van eiken landaard. — Daardoor gebrekkige voorlichting van het Gouvernement zelf!" De belangstellende lezer^ die van dit stuk, zonder den oor- sprong er van te weten, kennis nam, zou den schrijver, dien hij A^oor een tijdgenoot zou houden, kunnen verwijten van overdreven te hebben, waar hij het van tijd tot tijd voorkomen van begunstigende benoemingen voorstelt als den gewonen gang van (132) Zakeü^ en waar hij over het geheel onvoldoend aantal amb- tenaren klaagt ; maar voor het overige zal hij door den inhoud niet op de gedachte gebragt worden, dat hij een twintig-jaren oude klagt voor zich heeft, en vooral de regels, waarbij wij ons citaat hebben afgebroken zullen de illusie volmaken. Slechts in een opzigt zou hij aan het twijfelen kunnen komen over den datum van het geschrift .... door de onvolledigheid na- melijk der opgenoemde grieven. Die lezer, tot zoover gevorderd, zou ongetwijfeld de pagina omslaan om te zien wat volgen zal, over de steeds verder gedreven loodzwaar neerdrukkende centralisatie in het Indisch bestuur in samenhang met de comptabiliteitswet; over de wanverliouding in den laatsten tijd aangerigt tusschen ambtenaren en ingezetenen; over de zon- derlinge uitvoering der wet tot uitbreiding van den particu- lieren landbouw door afsluiting voor den landbouw van ge- heele landstreken, door vertraagde en belemmerende afdoening van grond-aanvragen ; over vergedreven fiscaliteit jegens Euro- peesche en inlandsche ingezetenen. ... En zoo zou de af- wezigheid uit het manifest van de door de laatste jaren mede- gebragte grieven, veeleer dan het verouderde der daarin wèl opgenomen klagten, hem misschien doen begrijpen, dat de schrijver nog vreemd moet geweest zijn aan de ondervinding van hetgeen wij beleven. Batavia, 30 Maart 1880. GEWONE VERGADERING AFDEELING TAAL-, LETTER-, GESCHIEDKUNDIGE EN WIJSGEERIGE WETENSCHAPPEN, GEHOUDEN DEN 8'''» NOVEMBER 1897. Tegenwoordig de heereu: kern^ voorzitter, boot, de vries, VAN BONEVAL FA URE, NABER, VAN DER WIJCK, DE GOEJE, QUACK, ASSER, POLS, TIELE, VAN DE SANDE BAKHUYZEN, VERDAM, DE LOUTER, S. MULLER PZN., POCKEMA ANDREAE, CHANTEPTE DE LA SAUSSAYE, DE HARTOG, P. L. MULLER, SPEIJER, HAMAKER, HOUTSMA, POLAK, SILLEM, KLUYVER, BLOK, VAN DEN BERG, DE GROOT, VAN DER LITH, KARSTEN, VAN HELTEN, ROËLL, ROGGE, GROENEVELDT, KOSTERS, DE SAVORNIN LOHMAN, CALAND en SPRUYT, secretaris; voorts van de correspondenten de heer BRANDES. Het Proces-verbaal der vorige vergadering wordt gelezen en goedgekeurd. De secretaris deelt mede dat ingekomen zijn voor de boekerij : De Nederlanders in China door W. P. Groeneveldt, 's-Graven- hage, 1898; De verantwoording van Angelus Mer ula, volgens het handschrift uitgegeven door Dr. I. M. J. Hoog, Leiden, 1897; M. Annaei Lucani Pharsalia edidit C. M. Francken, ( 134 ) Yol. II, Lugd. Batav. (zonder jaartal), alle drie aangeboden door de schrijvers; en voorts van de theologische faculteit der gemeentelijke Universiteit van Arasterdam een haar toegezonden supplement-nommer van de Revue de l'Orient Chretien, Paris, 1897. Daarna geeft de heer Van den Berg zijne aangekondigde bijdrage over regeering en drukpers in Britsch-Indië. j^ïa ter- loops herinnerd te hebben aan het drukpersreglement in IXed.- Indië, door Thorbecke als een „de vrijheid belagend gewrocht der duisternis" gekenschetst, en dat spreker thans evenmin verdedigen wil als veertig jaar geleden, toen hij in Indië deel- nam aan de beweging tegen dat reglement, komt hij op tegen de door Prof. de Louter in zijn Handboek uitgesproken mee- ning, dat de uitspattingen der pers zichzelve genezen, en meer bepaald tegen het beroep op Britsch-4ndië, door den schrijver gedaan. Daartoe geeft spreker een. kort overzicht van het ontstaan en de trapsgewijze ontwikkeling van de dagbladpers in Britsch- Indië, en staat hij uitvoeriger stil bij de houding, in verschil- lende tijden door de Britsche Eegeering tegenover die pers aangenomen. Volledige vrijheid van drukpers werd voor het eerst in 1835 verleend door den gouverneur ad interim Sir Charles Metcalfe. Die toestand duurde voort totdat de groote opstand van 1857 aan Lord Canning aanleiding gaf zeer strenge bepalingen te maken tegen het drukken en verspreiden van gevaarlijke bladen. Intusschen bleven die bepalingen slechts een jaar in werking, en daarna was de pers weder even vrij als vroeger. Onder deze regeling nam de inlandsche pers, wat hoeveel- heid en verspreiding betreft, een hooge vlucht; iets, waartoe de opleiding van vele inlanders aan de in 1857 geopende hoogescholeu van Calcutta, Bombay en Madras niet weinig bijdroeg. Het gehalte dier pers was echter op den duur van een zoo laag peil, dat in 1878 de gouverneur Lord Lytton ( 185 ) zich genoopt zag beperkende maatregelen in te voeren. Nadat de liberale partij in Engeland aan het roer gekomen was, werden die maatregelen in 1882 door Lord Eipon weder in- getrokken. Yan dien tijd af bleef de pers in Britsch-Indië volkomen vrij, behoudens een in de strafwet van 1860 inge- laschte bepaling, krachtens welke elke poging om door woord of schrift ^^disaffection'* jegens de regeering op te wekken strafbaar werd gesteld. Deze bepaling bleef echter wegens de rekbaarheid van het begrip „opwekken van disaffectio?" een doode letter, zoodat zelfs Mr. A. O. Hume, oud-ambtenaar, die in 1886 in verschillende landstalen zeer opruiende ge- schriften uitgaf en veel navolgers vond, niet vervolgd werd. Eerst in dit jaar is de regeering van deze gedragslijn terug- gekomen. Ten gevolge van de groote volksrampen, pest en hongersnood, die Britsch-Indië in 1897 troffen, en vooral van de oppositie, die de sanitaire maatregelen tegen de pest wekten, is de toon der pers van dien aard geworden dat herhaalde grove beleedigingen tegen koningin Yictoria aan haar invloed kunnen worden toegeschreven. Den doorslag gaf de moord, bij gelegenheid van het jubileum der koningin te Poona ge- pleegd op Mr. Band en luitenant Ayers. Onder den indruk van die gruweldaad liet de Eegeering den redacteur van de Kesari, Mr. Bal Gangador Tilak in hechtenis nemen. De rechtbank veroordeelde hem op grond van bovenvermelde be- paling tot achttien maanden strenge gevangenis, en later twee anderen, wegens een dergelijke aanklacht, tot levenslange ver- banning naar de Andaman-eilanden. Spreker besluit met de opmerking dat hij niet van plan is de vraag te overwegen, in hoeverre door deze daden derBrit- sche Begeering de aan Britsch-Indië gewaarborgde vrijheid van drukpers geschonden werd. Zijn doel was alleen aan te toonen dat de stelling : „de uitspattingen der pers genezen zich zelve'' niet kan versterkt worden door een beroep op de ervaring in Britsch-Indië. De voorzitter brengt den- spreker den dank der vergadering en vraagt of de bijdrage bestemd kan worden voor de Ver- ( 136 ) slagen en Mededeelingen. Nadat de heer Van den Berg deze vraag toestemmend heeft beantwoord, merkt de heer v. d. Lith op dat Prof. de Louter, die inmiddels de vergadering had moeten verlaten, met de door spreker aangehaalde woorden waarschijnlijk bedoeld heeft dat geen speciale drukpers-wetgeving noodig maar de gewone strafwet voldoende is. Hij wijst er verder op hoe de geschiedenis der gedragslijn van de Britsche regeering tegenover de pers afwisselende perioden vertoont, waarbij telkens eene reactie aan het woord is tegen het laatst- gevolgde systeem; geeft voorbeelden van het lage peil der Indische pers en wijst aan hoe haar uitspattingen gebreideld kunnen worden door de Engelsche bepalingen „on libel", waaraan somtijds een zeer verre strekking wordt gegeven. Nadat de spreker den heer v. d. Lith zijne erkentelijkheid betuigd had voor de door hem gegeven inlichtingen wordt de discussie door den voorzitter gesloten. Bij de nu volgende rondvraag werden voor de boekerij aangeboden : door den heer P. L. Muller een exemplaar van zijn werk: „Onze gouden eeuw''. Deel II, Leiden 1897; door den heer Naber een exemplaar van zijn geschrift: AUard Pierson herdacht door S. A. Naber, Haarlem 1897. Daarna sluit de voorzitter de vergadering. INHOUD VAN DEEL IL — STUK I. Bladz. Vetslag over een verhandeling van Mr. S. Muller Hzn. getiteld „de ei vitates van Gallic" 1. M. Th. Houtsma. Over de israëlietische vastendagen 3. Gewone vergadering, gehouden 14 Juni 1897 30. Gewone vergadering, gehouden 20 September 1897 34. A. Klüyver. Het artikel Mazapan in de Etymologische Unter- suchungen van Mahn 37. R. Fruin. Over den aanbreng van doodslag bg de vierschaar in Kennemerland en in het Noorderkwartier van Holland 50. Gewone vergadering, gehouden 11 October 1897 71. N. P. VAN DEN Berg. Regeering en drukpers in Britsch-Indië ... 77. Bijlagen 113. Gewone vergadering, gehouden 8 November 1897 133. UCT 1.4 1898 ) [^rt^ic^aA g VERSLAGEN EN MEDEDEELINGEN DER KONINKLIJKE AKADEMIE VAN WETJ^NSCHAPPEN. Afdeeling LETTERKUNDE. VIERDE REEKS. Zwtibt JDjecl — ^it»ttbt 0teh. -o >>> »« CC.<: '^ AMSTERDAM, JOHANNES MÜLLER. 1898. ^\mm\\\mmm\\m\\\mmm^ USoc 30 G I UCT 1. 4 1898 j ifC^cr^^, gA\m\m\\\m\\\^^^^^^ ./i,/ VERSLAGEN EN MEDEDEELINGEN DER KONINKLIJKE AKADEMIE VAN WETJ^N SCHAPPEN. Afdeeling LETTERKUNDE. VIERDE REEKS. Zr»t{bt H^ttl — ^wtebe 0teh* -o >>> «» cc:<: '^ AMSTERDAM, JOHANNES MÜLLER. 1898. ssmsg^^mmmmmm^ i GEWONE VERGADERING DER AFDEELING TAAL-, LETTER-, GESCHIEDKUNDIGE EN WIJSGEERIGE WETENSCHAPPEN, GEHOUDEN DEN W^"" DECEMBER 1897. Tegenwoordig de beeren: kern, voorzitter, van bonbval PAURB, NABER, DB GOEJE, ASSER, POLS, TIELE, VAN DE SANDE BAKHUYZEN, VERDAM, FOCKEMA ANDREAE, CHANTEPTE DE LA SAUSSAYE, VAN RIEMSDIJK, P. L. MULLER, SPEIJER, HAMAKER, VAN LEEUWEN, VALETON, SILLEM, KLUYVER, BLOK, VAN DEN BERG, DE GROOT, VAN DER LITH, KARSTEN, ROËLL, ROGGE, KOSTERS, GALAND en spRUYT, secrctaris. De beeren boot, s. muller fzn. en bet lid der natuurkun- dige afdeeling J. w. moll bebben bericbt gezonden dat zij tot bun leedwezen de vergadering niet kunnen bijwonen. Het Proces- verbaal van de vorige vergadering wordt gelezen en goedgekeurd. Naar aanleiding van dit Proces-verbaal deelt de beer Van den Berg ter aanvulling van zijne bijdrage in de vorige ver- VERSL. EN MED. AFD. LETTERK. 4^« REEKS. DEEL II. ( 138 ) gadering mede dat het hem gelukt is een afschrift te verkrijgen van de verordening van het jaar 1827, op grond van welke de Britsch-Indische Eegeering in den loop van dit jaar twee notabele Brahmanen van Poona naar de gevangenis deed brengen. Deze verordening, die spreker nog niet te zien had kunnen krijgen bij het stellen zijner bijdrage over „Eegeering en druk- pers in Britsch-Indië^', blijkt te zijn Eegulation XXV van het jaar 1827. Spreker leest daarvan eenige volzinnen voor, waaruit blijkt dat deze verordening de bevolking inderdaad aan de willekeur der Eegeering onderwerpt, zoodat het niet te ver- wonderen is dat zij in de laatste maanden bij de Engelsche en Britsch-Indische pers heftige oppositie wekt. De secretaris deelt mede dat ingekomen is voor de boekerij een exemplaar van het werk: Precis of the Archives of the Cape of Good Hoje. The defence of Willem Adriaan van der Stel, by H. C. V. Leibbrandt, Capetown 1897, aangeboden door den schrijver door bemiddeling van den heer Beets; en voorts vier gedichten voor den wedstrijd in Latijnsche poëzie, nl. : Ra'ptus Proserpinae met het motto: Triumphat amor (in twee lezingen); Theowena met het motto: Qui si parra la tua nohilitate) Chelidonismos met het motto: Fabula pro vera de- cepit saecula causa; Ad Pacem met het motto: Omen et spes; eindelijk voor de Verhandelingen een handschrift van Dr. C. P. Burger Jr. te Amsterdam, getiteld : „Der Kampf zwischen Eom und Samnium (327—312 v. Chr.)". De voorzitter benoemt de beeren Boot en Valeton tot leden eener commissie, die rapport zal uitbrengen over de verhande- ling van Dr. Burger. De heer Valeton, tér vergadering tegen- woordig, neemt de benoeming aan ; den heer Boot zal schriftelijk kennis gegeven worden van de benoeming. De heer Eogge geeft het aangekondigd levensbericht van wijlen den heer Acquoy, nadat twee familieleden van den over- ( 139 ) ledene de vergadering zijn binnengeleid. De voorzitter betuigt namens de vergadering den spreker zijn dank voor de hulde aan het overieden medelid gebracht. Nadat de familieleden van den heer Acquoy de vergadering hebben veriaten, volgt de rondvraag, waarbij de heer De Groot namens het Ministerie van Koloniën het derde deel aanbiedt van zijn werk : The religious system of China, Leiden 1897. Daarna wordt de vergadering gesloten. 9* GEWONE VERGADEBING DER AFDEELING TAAL-, LETTER-, GESCHIEDKUNDIGE EN WIJSGEERIGE WETENSCHAPPEN, GEHOUDEN DEN W^^ JANUARI 1898. Tegenwoor(iig de beeren: kern, voorzitter, pruin, naber, DE GOEJE, VAN HERWERDEN, ASSER, PLEYTE, TIELE, VERDAM, DE LOUTER, SIJMONS, S. MULLER FZN., FOCKEMA ANDREAB, CHAN- TEPIE DE LA SAUSSAYE, HAMAKER, HOUTSMA, VAN LEEUWEN, VALETON, KLUYVER, BLOK, DE GROOT, VAN DER LITH, VAN HEL- TEN, ROËLL, ROGGE, GROENEVELDT, DE SAVORNIN LOHMAN, GALAND en SPRUYT, secretaris. Het Proces-verbaal van de vorige vergadering wordt gelezen en goedgekeurd. De secretaris deelt mede dat er ingekomen zijn veertien ge- dicbten voor den wedstrijd in Latijnscbe poëzie, en wel: De studendi ac discendi ratione, met bet motto: Lectorem delectando^ ]}ariterque monendo ; Promethev^ Victor, met bet motto : Dulcis musa f ave ; ( 141 ) Maris laudes^ met het motto: Difficile est proprie commu- nia dicer e; Nox Attica, met het motto: Tiro; CatullocalvoSy met het motto: Hesperef; Romanus triumphus^ met het motto: Mentes sapientissimo- rum et fortissimorum civium mihi videntur ex hominum vita ad deorum reUgionem sanctimoniamque demigrasse ; Epistula P. An?iii Flori, met het motto: Consules fiunt quotannis et novi proconsules Hand secus votes Latinus anno quoque naseitur; Laus Mitiae, met het motto: Denique sit quidvis, simplex dümtaxat et unum; Christus Servator^ met het motto: Venite ad me: Andreius sive de axe explorando^ met het motto: In magnis et voluisse sat est: Sub signis Caesaris^ met het motto: Non omnes arbustaju- vant humilesque myricae: Ornithotrophion, met het motto: Inter artes et naturam: Halieutica^ met het motto: Halieuticôn auctor: Tiro; Ophis et alcon^ met het motto: Metamorphosis: voorts eenige briefkaarten, die betrekking hebben op som- mige dezer gedichten, waaronder één van ,/riro'', waarin het gedicht Nox Attica aan den wedstrijd onttrokken wordt. De secretaris deelt verder mede dat hij ontvangen heeft voor de boekerij : twee nommers van het weekblad „Eigen Haard", waarin een opstel voorkomt van Dr. J. Groneman te Jogjo- karta over „Siaras koning en H voormalige Boeddhisme op Java", namens den schrijver aangeboden door Mejufvr. C. E. Groneman te Zutphen; een Bericht van het 13de schooljaar (1896 — 1897) van het Conservatorium der Afdeeling Amster- dam van de Maatschappij tot bevordering der Toonkunst, aangeboden door het Bestuur; een opstel, getiteld: „Eenige typen uit den Nederlandsch-Indischen Archipel'', door G. W. 