The lichen book; handbook of the lichens of northeastern United States;
Oder ein zelfes deze correcties, die enkel en alleen betrekking heb- jaar in het licht met een oplaag van 1550 exemplaren. Die i857 herziening had — Huet vertelt het zelf in de voorrede — bestaan in doorhaieu en achterwege laten, het eigeulijke werk was onveranderd gebleveu, inaar een aantal bladzijden, half van polemischen, half van apologetischen aard bleven achterwege; voor die herziening genoot de auteur, die als honorarium voor den eerst^n druk /' 500 ontvangen had, /100. Wat Kruseman door de uitgaaf van een dergelijk werk gedaan had voor Huet, en hij zou nog op hetzelfde theologisch terrein nog zoo veel meer voor hem doen, was een daad, waarvoor Zijn personik oordeel en maatschappelijk onzijdig-heid weer den strijd geistreden hadden. Huet verbond hij aan zijn fonds, Kruseman kwam en bleef met hem in nauwe betrekking, tot dat in 1804 zijn in het publiek uitgesprokeu oordeel over zijn besten vriend Van den Bergh dien band zou komen verbreken en Huet's werken niet langer hun geruchtmakende plaats konden blijven iuuemen in de fondslijsteu van den Haarlemschen uitgever. Den 25 April 1805 verwisseldc de Brieve over deii Bijbfl van eigenaar, na den vorigen eigenaar ongeveer £3000 wnnt afgeworpeni te hebbeu. Voor £415 werd Ter Gunne te Deventer eigenaar van het kopyrecht en de restant-exemplareu, M^elke hij onmiddellijk door uieuwe omslagen als een nieuwe titel-uit Gaf de vergleichende verschijnen. Belangrijke uitgaven kwameu in 1857 niet meer in het licht, maar waren wel in voorbereiding; de ophauden zijnde fondsveiling was daarvan de oorzaak. Eukele minder omvangrijke of geruchtmakende gescliriften dan Huet's Brleoeti vermeerderden het fonds. Op de fondsveiling den 18 April 1857 door Van Kesteren ben op den stijl (aan de zaken kan ik niets verandeien), f?e\vigtig gegen zyn om een eventuelen tweeden drk te bestempelen met den naam van herzien. Laat ons, voor ik verder ga, daar eens ernstig over nadenken/' (Brief van Huet 29 Maart |18(>3). October 1853. Vgl. den vroegeren brief aan Da Costa biz. 4(X). Nieiiwsblad voor den Boekhamlel 8 Juni 1855. 1857. gehouden, werd Kniseman eigeiiaar voor / 559.50 van De Bull's Men heeld der ioehomst en van den tweeden drk van zijn Verspreide gedichfev, beide werken vroeger door Xoordendorp uugegeven. De Büll verheugde zich uitennate in die lotswisse van zijn geschriften. „Ik zogen liet, dat Gij mijn man wordt, want vooreerat kan er bij mij geen tweestrijd, de ininst, aarzeling zelfs nict bestaan bij wien ik voortiian zal aankloppen als er wat uit te geven is; maar ook ten andere Gij kunt op den auteur een machtigen invoed ten goede uitoefenen, als U een uwer vele goede gedachten invalt, en hem tot arbeid opwekken. Duizend gedachten kruissen zich door mijn hoofd. Gij kunt het nieuwe leven dat weer in mij is, krachtig bevor-deren. Gij kent mijn geschiedenis als auteur:.... En nu, zet gij, door Uw vertrouwen in mijn werk en naam de kroon op de gelukkige omwenteling in het die Just van mijn gemoed tot  d^r f-oekoniisf bij zijn nieuwen uitgever in hevdruk. Dit Rotnuniiesch gtdicht^ ontleend aan de gesckied-enis der kerkhervormlng e.n die der onhesM-ene gemeente te Utrecht^ ffjd-ejis Htdheri Duifhu'in^ getooid als het was met acht lioutgravures door Vermorcken naar Gh. Bx)clmssen, had een vrij goed onthaal en versterkte door de zorg, die Kruseman er aan ten koste gelegd had, den trouwen band tusschen hem en den dichter. In Juni 1857 verscheen een bundel Hlstoriscfie novelUn door Mevrouw Bosboom-Toussaint, een herdruk van vroeger in jaar- boekjes verschenen opstellen. Als uitgave valt er niet veel van te verhalen, of het moest zijn, dat Kruseman van deze uitgaaf nu niet zoo heel veel verwachtte; 750 exemplaren is geen bijster hoog getal voor een werk van „onze begaafde roman- ci(W. Toch noem ik die uitgaaf, omdat mij uit de correspon- dent ie daarover gevoerd bleek, welk een eensgezindheid en samenwerking er valt oj) te merkeu tusschen den schilder Bos- ' Brief van De Bull 5>2 April 1857. TIJD EN TOEKOMST. 4?37 boom eii zijii vrouw, lioe hij wciiken gaf over het illustreeren i857. van (le peiiiievrucht van zijn echtgenoote, daartoe bij een zijner brieven ecu schetsteekening voegende, die Rochussen bij- kans geheel zou volgen voor het ontwerpen der titelprent. Uitvoerigii correspondentie werd in 1857 gehouden met Mevrouw Van Calcar, die terugkwam op het haar in 1853 door Kruseman afgeslagen verzoek over een nieuw tijdschrift. Mevrouw van Calcar wenschte „een blad [geschreven door vrouwen] dat niet, als Heldring's vereeniging pleeg te zijn, bepaald door de orthodoxen wordt bemagtig, en toch het positive Christendom ademt en van de werkzaamheid der vrouwen in ons land en buitens hinds" K Kruseman had vooracrst gecn tijd een nieuw tijdschrift te beginnen en op gang te brengen en hiekl het plan aau tot na zijn fonds veiling. De oontwerpster bepaiilde toen den titel op Tijd eu ioekoimiy in /tM lie hi van gel oof en hoop, Loisse bladen en zond eenige kopy tcr beoordeeling. Kruseman zond daarop een brief tot antwoord. Haarlem, 5 November 1857. Mevrouw, Liever had ik gewacht met U te An worden tot dat ik de ko))ij zou out van gen hebben, die mij door U bij eene volgende zending belöfft wordt. Maar uw brief oerlangt eenig berigt van ontvangst, en wel een breed. Alzoo veroorloof ik 't mij, op 't gevaar af dat ik de plank mis sla en een beschamenden brief terug krijg. Met gi'oote belangstelling heb ik die allereerste kopij te gemoet gezien. Ileeft ze aan mijue hoop beantwoord? Neen. Ik ga V> in alle bescheidenheid zeggeu waarom niet. — Toen ik in Maart j.l. uw voorstel ter uitgave van eenig periodiek werk ontving, zocht ik in dat plan te vergeefs naar eenig gedetailleerde uiteenzetting wat dat 1857. Tijdschrift toch wel eigenlijk vvorclen moest. Die opgaven voud ik iiet, rnaar ik voiul ze eenigszins meer vaag iieer-gelegd in uwe bekenteiiis; „ik wil eeu orgaaii hebben; ik ben van hart en hoofd vol van de vragen en belangen des Tijds, en daarover wil ik meespreken. Vraag mij niet wat. Opvoeding, liuisselijk en raaatschappelijk belang; ook bet zedelijke en het ernstige, alles wat liet achoone en goede bevorderen of ontwikkelen kan, zweeft mij voor de gedachten." Ik had geen tijdschrift noodig; ik had er te veel en ik dacht er meer aan om mij van eenige te outdoen, dan meuwe op mijne verantwoording te zien. Maar zulk een wannte, zulk Eene behoefte mij aangrongen door de auteur van Herm,ine, van De dertiend. — diit beloofde mij eene ondenieming, die wat betekejien. zou, die wat ziju en wat werketi zou in den lande. Ik bukte mij voor mijne eigene belaugstelling en voor uw zeer vleijend aanbod. — Later trachtte ik, 't zij in mijne brieven, 't zij in mijne brieven, 't zij in mijne brieven, wat meer licht te krijgen in de details, in de rigt en het streven van uwe lannen; ik nam de vrijheid U dit belecfelijk te betuigen en herhaaldelijk te zeggen; liever wat langer gewacht, maar dau ook met alle deg elijkheid en eigenwiiarde voor den dag gekomen. Zelfs eindelijk, toen die toestand van vaagheid bleef aanhouden, veroorloofde ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel als, ik mij de ruimte wat te beschrijven door een titel al Het blijkt thans, dat onze plannen en bedoelingen uit een liepen. De ontvangene kopij heeft geen zweem van wat ik hoopte. De bijtitel: Bladen soegewijd aai het ware, goede en schoone, bevat het heelal der lit^ratuur- TIJI) EN TOKOWST. 439 liot. voorborigt: wat ik wenscheu zou, spreekt alleeii van 1857. volksopvoediug door middel van geestbeschaving, terwijl liet ovcrigens vraagt ecu blind vertrouweu in alien opzigte zonder iets te zeggen wat het maandblad geven wil. Blijft alzoo over de koiij-zelve, gezonden voor het proefnum- mer, met de kopij in 't vooruitzigt. De gezondene bestaat voor het nieerendeel nit een stuk (onmiskenbaar vertaald nit het Duitsch) getiteld : TIJI) Het dorp op de keUk, een stuk, dat ik tweeraaal gelezen heb om ie beproeven, of ik mij look vergiste, maar dat ik — mij niet vermetende over de litteraire waarde te twisten — voor ons tijdschrift ten eenenmale ongeschikt acht, in alien gevalle niet kan accenteren, als koo])man. — Daarom had ik zoo gaanie U geantwoord na de ontvangst van de overige stukken mij door (/we hand beloofd: De zelfdafidigheid van den Christen, — Consfanceit eei'ftfe blad* — Wat dunki U van dan Bijbf'l, — enz. enz. opdat deze stukken mijne eerste o|)inie beschamen mogten en ik dus niet zou antwoorden welligt ongegrond en onnoodig. Ik ^/{)y* geduldig wachten, gaarne alle uiting verschuivende tot wij eene ruime keuze in Portefeuille hebben. Het zou kunnen zijn, Mevrouw, dat de vrije uitspreking van een half gemoteerd gevoelen door een boekverkooper en uitgever als ik ben U ongepast, zelfs onbescheiden voorkwam. Dat ongej)aste en onbescheidene bedoel ik in de vei*ste verte niet. Waar ik over de gezondene kopij spreek, doe ik het van mijn standpunt. Duizend guldens is een heele soni gelds voor 36 vel druks, en voor een land als het onze. Ik mag in alle billijkheid kopij verlan-^i^w die wat haar degelijkheid en ook speculative waarde betreft, daarmede e(|uivaleert, en die mij in de gelegenheid stelt eene goede haudelszaak te doen. Dat uitzigt wordt mij niet geopend door een tijdschrift, al zij het ookonder uwen hooggewaardeerden naam, hetwelk Niet iets anders geeft, dan de menigte tijdschriften die elkander reeds oraverloopen. Een bloot belletristisch maandschrift, gewijd aan het ware, goede en schoone in dien onbegrens- 1857. den uuiverselen zin is inderdaad niet noodig en belooft mij, bij de overvoering der markt, uiets dan schade. Ook zou ik hot niet wensehen uit te geven, al spiegelde 't mij voordeel voor. Ous tijdschrift moet, behalve de gevierde nameu i-eeds door U aangewonnen, een karaki^ dragen, ecn fell zijn en eene kracht worden in onzen tijd. Dat kan en dat zal het, wanueer liet de vragen des tijds eii de belangen der toekomst met de frisohhcid der 02}vatting en de warmte der bezieling uit . Uwe en uwer mede-arbeiders pen gevloeid, behartigd en behandeligd ziet. En als het dif belooft te zijn en er de teekenen van draagt, dan zal ik  rijp beraad, ora verdere of andere kopij en een positiver voorberigt; zoo mogelijk ook om daarin de oj)eubaarraakiug der namen die tot hetzelfde positieve doel, al zij het in enderscheidene vormen, willen medewerken. Nogmaals herhaal ik: ik heb liever geduld, dan gevaar. Mij, en nog veel meer U, zal het voldoening zijn in uwe raaan-delijksche afleveringen neer te leggen een taal van wikken en wegen, een woord der overtuiging, des harteu en desgewetens, ingrijpende, waar vaste grepen noodig en nuttig zijn. Veel meer voldoening, dan een tijdschrift, dat plan noch doel heeft dan alleen het vage „schoone" en dat allecn zou zijn - vergeef mij de uitdruk King de cache-desordre van eene beroemde portefeuille. Met achting ben ik Mevrouw Ijw Dw. Dienaar A. C. Kruseman. De verdere geschülligenis van dit tijdsclirift, waarvan in 1858 slechts 3 afleveringen verschenen en bijkans geheel tot raisdruk geteld werd, kan achterwege blijven. De brief van Kruseman is echter zeer merkwaardig, vooral wanneer daarmede vergeleken BOGAERS^ ANTWERPENS KASTEEL. 441 wordt het vroeger medegedeolde antwoord aan Da Costa, waariii 1837. Kruseman zijn gelofsbelijdenis als uitgever deed. Beide brieveii teekeneu ons Kruseman als een man van persooniilijke overtui- giug met een breeden blik, die ook aan inzichten, die tegen de zijne indruischten, gaarne gehoor verleende. Maar voor all BOGAERS^ Les gens de l'autre, als uitgever zou willen lieben versprend, het nicest van den auteur een vrije uiting des geestes zijn, die opzijn werk de stempel van zijn persönlicheid en karakter gedruck heeft, daardoor de aandacht van het publiek zou trekken en den uitgever hand aan hand zou doen gaau met den koopman. Dat mislukte tijdschrift, hoewel eeret in 1858 verschenen, behoort feitelijk nog geheel tot het jmir 1857, omdat, zooals gozegd is, de drukten aan de fondsveiling verbonden een vroe-gere verschijning in den weg stonden. Maar eenmaal die fondsveiling lu-hier den rug, de verkochte artikelen aan de respective koopers afgeleverd. En de debietzaak aan van de Velde overgedan zijude, had Kruseman weer nieer tijd ora zijn uitgeverszaak en daaraan uilen al zijn krachten te besteeden. Dat hij nu aiin zijn voortvarendheid geen remmen meer behoefde aan te leggen bleek uit Bogaers' vraag hem den 25 November 1857 gedaan, zijn pas voltooide jubelzang Aan de verde- Digers van Anlwerpens kaatel in 1812 ter perse te leggen en uit te geven, zoodat er den 30 November d. a. v., den dag der feesten, reeds eenige exemplaren te Amsterdam zouden kunnen zijn. Al zou de kopy slechts vel beslaau, in t dagen — er viel een Zondag tusschen — de zaak klaar te spelen, bij de vrij trage postverbinding met liotterdam was een heele deun. Toch gelukte het, maar de snelle wijze van wijze van werken was oorzaak dat vrij wat drukfouten waren blijven staan, zoodat 320 exemplareu herdrukt werden. Bogaers stelde het uitermate op prijs, dat Advertentie d.d. 14 November 1857 in Niemrsblad voor den Boekhanrfcl 19 November 1857. 1857. Krusemann liem had willen, maar ook had kiiiiuen hclpen. „Iii tie kuiist(3U (les Vredes ook iiiet voor deii vrcemde te wijken, maar in het vaderland van Laurens Coster zijue uitvinding op de hoogte des tijds te houden en te helpen volmaken, behoort tot onzen nationalen roein. De verdienstelijke pogingen van hen, die, zoo als Uw K. G., daartoe volijverig medewerken Avorden [door] elk waar vaderlander gewaardeerd en geprezen. Een week later verscheen de eerste aflevering van de Jjjoiflen en prof dm. In 1852 was dit Dichterlljk album, verschenen bij Noordcndorp. Op de fondsveiling van den 4 IS'ovem-ber 1S56 door Van Kostercn gehouden ging het in eigendoni over aan J. 11. van der Beek. En zeer sprengt werd Kruseman eigens van deze kopy, die voor den uitgevcr der Bijhehche vrouwea zeer zeker begcerlijk was in eigendom te bezitten. Voor 22.5 Averd hij eigens van den bund el in zijn geheel, edoch met de clausule, dat het afzonderlijk eigendom van de bijdragen van Tollens, -Der Haar en Ua ('Osta aan de respective auteurs bleef behooren '. De nieuwe eigens van toonde zich Het eigendom van Da Costa (David en EzechUH) was reeds vroeger van Noordendorp gekocht. — De v^olgendeadvertentie in het A'/cMii'sWa/ (5 November 1857) is mij niet duidelijk. „De aanbieding der prachtuitgave van N. Beets, Paulus, en Apostelen en profeten, volgens circulairen van 15 October jl. algemeen verzonden, zal st Elig deorgan en de verzending der bestelde Exempl. den 15. November geschieden. Van bestellingen na dien datum gedaan wordt geen notitie genomen; daar ik deze werken fiks zal aankondigen, zal er niemand mede blijven zitten. Amsterdam, 1 Nov. 1857. J. H. van uer Beek. Op dat tijdstip had Van der Beek het kopyrecht reeds overgedaan. Daar uit geen der gegenvens mij ten dienste, iets blijkt, vermoed ik dat Kruseman alleen het kopyrocht en recht van der herdruk gekocht had en dat Van der Beek op deze wij/e het restant der prachtuitgaaf Mjogde van de hand te doen. Kene dergelijke moeielijkheid doet zich voor mij eveneens voor met de Paulas van Beets. In de flaarlrmsche Coarant van den 25 November 1857 biedt Van der Beek de quarto prachtuitgaaf tegen verminderden prijs aan; veertien dagen later (t. a. p. 8 December 1857) adverteert Kruseman zelf de goedkoope editic van dit werk. HISTORISCHE VROUWEN. 443 onbekrompeii en gaf ook aaii de aiulere auteurs vergunning 1858. om Imii bijdrageii in liun bundels op te nemen, terwijl hij Zelf ter eigen drückkerij een nieuwe oplaag in klein octavo zonder de platen ter perse legde, waarvan (311 exemplaren gedebiteerd werden. Een gelijksoortige uitgaaf was HidonachH crotucen. Let denkbeld wiss oorspronkelijk uitgegaau van II. M. ('. van Oosterzee te Oirschot, die den 29.September 1857 aan Kruseman schreef: A'^ergnn raij een paar oogenblikken audientie; ik wilde u een denkbeld onder de aandacht brcngen, met welks verweckenlijkiug U — zie ik niet geheel verkeerd — eer inleggen en een betamelijk, stoflelijk doeF' bereiken kunt. Ik zal maar aanstonds met de deur in huis vallen. Uvve BIjbeUche vromccu zijn naar verdienste toegejnielit en gezocht gevvorden. Ik bond bet er voor dat het een u ursaigave is, van welke u „pleizier gehad bebt/^ Het scbijnt mij toe, dat liet denkbeeld van een dergelijk plaatwerk: V aderlandHche. vromcm, wel overwegverging verdient. Mij dunkt dat zulk een museum van beroemde Nederlandscbe vrou-wen in onderacheidene oj)zigten doel kon tretteu. Als men zu in een chronologische orde nam, gaf het plaatwerk eene serie van historische toiletten-voorstelling, en als men zich in den tekst niet bepaalde tot pozy alleen (ook omdat zulks de zaak tot nadperij van de Bijbehche maken zoft), maar deels deze, deels een flink geschreven proza-tafereel appliceerde, zou, dunkt me. Er toch welts goeds van te maken zijn; voor als men figuren koos, onder welke zich of belangvoUe bijzonderheden uit de vad[erlandsche] geschiedenis of meer algemeene beschouwingen over verdiensten van Nederlandsche vrouwen brengen laten. Zoo leent zich b.v. Keizerin Margaretha- uitnemend tot een woord of wat — altijd voor het „publiek’ van 't plaatwerk’ van 't plaatwerk’ — over de Hoeksche en Kabeljaauwsche twisten; Rachel Euysch (of C. S. Troost) om de Nederlandsche schilderessen te vermelden enz. HISTORISCHE VROUWEN. 1858- Ziehior eeu ruwe scliets voor een dozijn : 1. Veleda. Heidensche priesteres. Zeker Poezy. 2. Ada vau Holland (Poezy, waarbij de dichter zich op Texel verplaatse). S. Keizeriii Margaretlia. Proza. Hoeksche en Kabeljaauwsche, twisten. Zie boven. Jacoba van Beijeren. Voor de Poezy wanhopig, na Van Lcnnep's JFeeklacltf, Dus een flink stuk proza. Maria van Bourgondie. Proza. of poezy. Kenau Hasselaar. Bepaald proza, en om haar gegroe-peerd Trijn van Leemput en. Zij pi-eteert zich goed tot eene „novelle". Maria van Keigersbergen. Poezy. A. M. van Schuurman. Proza of poezy. Margaretha Godewijk. Poezy of proza. 10. Ilachel Ruysch. Om haar gegrösperen de Nederlandsche schilderessen. 11. M. S. Merian. Kort proza. 12. L. W. van Merken of I. O. de Lannov of K. W. Bilderdijk altijd om de hoofdpersone gegröserd de Zederland?clie dichteressen, althans soramige. Prozessus. Indien u dit plan, behoudens wijziging, inkrimping of u u dreidste behaue, sta u gaame onder nader te bepalen voorwaarden ten dienste en will wel ocn of twee dames op mij nemen. Let plan lokte Kruseinan aan, wat de kern van het denkbeld bebrok. Ilij brcidde het nit, betrok van dezelfde tirma, die de gravures voor d(* BIjbeJsclte vrouwm. geleverd liad, afdrukken van de Fransclic staaljjlaten, „scliudde door de bezieling Die er van het uitging, de half dommelende poeten wakkerke, en keuze te doen uit eenige onderwerpen en het dichterliche album, de Historische vromcen y die bij afleveringen verseheneu en in 1804 in twee, elk afzonderlijk verkrijgbare bundels. Schimmel in Uc Gids 1858. 1. biz. 583. Compleet kwamen, was er het gevolg van. De dichters, die isss. Hürdigen plaatsten, waren dezelfde, die oude bekenden Wearen voor de lezers van de Aurora: De Bull, Hofdijk, Sehimmel, Withuys, Beets, De Genestet, Yan den Bergli, Bogaers, Ten Kate, Van Zeggelen, Winkler Prins, Estella Hertzveld, Lesturgeon, en W. Marten Westerman, maar niet Da Costa. Want Da Costa had, zoals vroeger gebleken is, een tegen-ingeno-menheid tegen den uitgever van Iluet's Brieven gekregen, en had, hoewel hij vroeger gezegd had Kruseman uitsluitend voor zijn uitgever van zijn literaire werken te zullen houden, zijn De slag bij Nieuiopoori afgestaan aan Kruseman's studgenoot J. J. van Brederode voor diens Tie7i bladzijden nit de gesckiedf'nis van Neder lands roem en grotoody gansch en al tegen elken wensch en begeerte Van Kruseman in. Maar daarover later. De Historische vronwen vonden ondanks den hoogen prijs van 17 voor een DicJderlijk album, een gewöhnliche ontheilige speculatie blijken te zijn. De eerste aflevering, Florence in April 1858 Hei licht; de voorbereiding er van viel nog geheel in het vorig jaar, evenals het eerste door Kruseman uitgegeben deel van Neder lands opstand tegen Spanje over de jaren 1567 tot 1572 door Van Vloten, Oorspronkelijk was dit geweerten een reeks voorlezingen door den Deventerschen hoogleeraar in den winter van 1856 op 1857 voor een gemengd gehörigen, voor bet samenstellen waarvan hij zich had bediend van velerlei nog ongebruikte stukken en brieven te Brussel in depot, zoo- Terwijl deze uitgaaf aan Kruseman kostte f 4801.90, kon elf jaar later op de fondsveiling van D. A. Thieme een exernplaar nog /' 186 opbrengen (NicuwMad voor den lioekhandel 11 Maart 1873 * En als een bewegen van de gewildheid van dit artikel zij nog niedegedeld, dat een paar maanden later het kopyreeht onder de hand weer o verging van Binger & Chitz te Haarlem aan H. C. Drose te Zwolle. (t. a. p. 20 Juni 1873). Het eerste deel, dat de jaren 1564 tot 1567 besprak, was in 1856 by de Erven Bohn verschenen. VAN VLOTEN, NDERLANDS OPSTAND. 1858. als hi! schreef. In Maart 1857 bood hij de kopy aan Kruse-maii ten uitgave aan voor / 15 per vel, en werkte zijn arbeid om, zoodat liet book bij de uitgave gcheel den vorin van voorleziugen verloreii had. In November was het deel afgedrukt. Kruseman auf de uitgave echier uit tot Januari 1858, om- dat hij meende, dat er dan beter financieel resultat zou te behalen zijn; het debiet zou de kosten niet dekken, wellicht door den prijs van./5.50 voor 21 vel. Voor de volgeude serie voorlezingen, die op dezelfde wijze in December 1858 verscheen en de jaren 1572 tot 1575 behandhijk, kon Van Vloten dan ook niet meer dan /' 10 per vel bedingen; het laatste deel, dat in 1800 het liclit zag, had Kruseman zonder honorarium gekregen, daar luit liem niet mogelijk bleek te zijn iets te bieden voor de verkrijging van deze kopy, die de verdere gesdiiedeuis van den opstand tot 1577 beschreef. Door dit zuiver geschiedkundig werk had Kruseman een nieuwe rubriek in zijn Fondes gemäß: de scieffiia hinteri. Een maand na de verechnijning van het eerste deel vei*scheen de eerste aHeverins' van het eerste deel van Jhr. Mr. J. C. de Jong's Gescldedenis va7i het Nederlanrhche Zeewaztn. Verinrftrderd en uiigegeven ovd'Cr toezicht van Jhr, Mr, J, K. J. de Jongs. De vroegere archivaris der Rijksarchieven had dit stan- daard werk over den nationalen roeni en glorie en kracht en macht tusschen 1888 en 1848 in het licht gegeven bij de Ge- broeders van de (Jeef te s-jiravenhage en Amsterdam, en daar- mede een eerste hand geslagen aan de wetenschappelijke schiftinj? en bewerkinj^ van het sedert in 1844 door brand veriiietigde niarine-archief. Op een verkooping van het fonds van wijlen Pieter van Cleef den 11 Juni 1856 door Van Kesteren te Amsterdam gehoudeu, werd Kruseman eigenaar van de kopy voor /' 2051.00 en al heel spoedig wendde hij zich tot den zoon van den overleden auteur om een nieuwen ver- . He courant de jonge, nederlandschik zwezen. 447 Beter den drinken, kräfte, te bezogen. Kruseman's plan eene omwerkiiig 1858. Le gevi vond geeu bijval. „Hij [d. i. J. K. J. de Jong's brocder, W. A. O. de Jongg] decide volkonien inijn gevoieii, schreef de zooii, dat eene bijvoegiiig te inakeii aan het Zfe-wezen y door wie,n ook, niet alle<Mi voor zijii betrekkiugen hoogst oiiaangenaaui zou zijii, daar wil ik zelfi niet van spreken, inaar dat het aan het werk zou schaden. LI lieeft het Zeewezeti gekocht, u wenscht daarvan eene tweede uitgave te bezorgen, inaar zoo men in het werk gaat bijla])en en aamplei-en, dan wordt liet Most een tweede uitgave, maar een nieuw werk, een ronipsloniperig gebouw met uitstekjes en opget rokken verdiepinge ihre en daar, maar het geluH^l zal zijn verbroken, in een woord h<'t wordt knoeiwerk. "Ik zal u kortelijk medech'elen wat mijn hin is. De bezorging van den JJ" druk net^m ik o) mij; dat is ik zal lu^t allemeen toezigt van de zaak hebben, ik deel u mtide de aan-teekeningen mijns vaders, voor zoover zij voor publicatie vat-baar zijn, en j)laats die in nooten, ik voeg er zoo mogelijk nog eenige onuitgegevcn stukken aehter die reeds door mijn vader over het zeewezen na de l' uitgave waren bijegebragt. Hij het cerate deel, dat naar het oordeel zelf van mijn vader het minst volledige was, doe ik bij wijze van nooten of nalezingen eenige bijvoegingen, naar aanleid'nig van een(^ onuitgegevene bron, vermeld In rk wannHcr'iiit aanieekeningen Mijns vaders. „C)verigeus blijft het werk in zijn geheel zoo als het is. Eene bijvot^ging van handelingen door schepen van de O. 1. (J. zal geen plaats vinden. Dit behoort tot de marine marchan(h arniee, het plan des werks is de marine militairey zoodra staatsschepen verrigten in de Indien deden, wordt in het Zeeicezen daarvan gesprokeu". Behalve die bijvoegingen veranderde Kruseman zelf hier en daar de woordkeus, in het bijzonder het woordeken dez^dre, waar het kon, zonder aan de duidelijkheid te schaden. Zorgvuldig, nauwlettend en vol pieteit werkten uitgever en f^difor sameu. Brief van De Jonge 21 December 1853. 448 DE JONXIE, NEDERLANDSCHE ZEEWEZEN. 1858. om de nieuwe uitgaaf tot een standaardwerk in den overtrefenden trap te maken. De schetsteekening b. v., die Kruse-man door d'Amaud Gerkens liet maken voor het vignet beviel alles behalve aan De Jonge. „Onder ons gezegd en gebleven was die teekening zoo banaal en onbeduidend, hoe goed anders op zich zivel, dat ik te rade ben geworden, mijn vriend Slinigermeijer te verzoeken, een vignet te maken. Wij hebben zijn zal.... een schoon type van een Nederl. raatroos met de sabel in de vuist verdedigende het nationalc vaandel, het Nederl. wapen en het Nederl. geschut, omringd van een trophee van maritieme krijgs-attribiiten, en in het verschiet het Kanaal waarin de vloot van Tromp zeilende overstag met den  Waanders geteckend en door J. D. Steuerwald en C. W. Mieling gedrukt, behoore tot de laatste sieraden van de meer en meer in verval gerakende kunst der eenkleurige lithographic hier te lande -, en de uitgever zelve stelde ze zoo hoog als prentkunst, dat hij er over dacht bij het compleet komen van het werk ze afzondertijk verkrijgbaar te stellen. Brief van Ue Jonge S Juli 1857. — Potgieter die het eerst weer de aandacht vestigde op de uitdrukking „de bezem in de mast", had zgn BijkHtnuseum in 1844 geschreven. (Do Gids 1844. MengeHngen biz. 17). Vgl. Bouwstoffen Dl. I biz. 411. Brief van Bodel Nijenhuis 6 Mei 1862. DE JONGE^ NEDERLANDSGHE ZEBWEZEN. 449 H et was niet te verwonderen dat Fred. Muller groote belang- 1858. Stelling toonde in deze nieuwe uitgaaf van het Zeewezen en hij toonde dat door Leupe's hulp in te roepen voor het samen-stellen van een uitvoerigen klapper. Müller stond in zijn belangstelling vrij wel alleen. „Bij de 20e aflevering werden eerst een een exemplaren verkocht. Een schier wauhopige uitslag! Door kachtige colportage evenwel en door wassende waardeering groide allengs het debiet tot een goede 500 exemplaren aan" en iets meer dan de kosten (/18548.50, waaronder/ 4557.10 voor platen en gravnres) werden gedekt. Prospectussen in rirae mate verspreid en circulaires door bemiddeling van het ministerie van marine aan aUe in actieven dienst zijnde marine-officieren in Nederland en in de Indien verzonden, bleven gansch en al zonder gevolg en dat was De Jonge alles behal ve aangenaam. Bij het compleet verschijnen van het werk in December 1861 kreeg hij van Kruseman inzage van de lijst van inteckenen en hij was verontwaardig, „dat noch de Koning, noch de Prins van Oranje, noch eenig departement van algemeen bestuur aan de onderneming een blijk van sympathie heeft geschonken. Niet om den wil van het werk, want wat goed is, vindt zijn weg, en zal langer duren dan nietige voor de geest die het verraadt, betreur ik dat verschijnsel. Men voelt niet meer voor de grootheid van vroeger, het verleden is dan ook een verwijt, en de vooroudera zijn te groot voor de verbasterde nakomelingen. De teugels der marinezakeu zijn ontglipt aan de handen van een De Witt om in de spierlooze kinder Handjes van een Katten-dycke te worden gelegd. Kraseman behield de kopy in zijn fonds tot 1867, toen de 378 exemplaren overig van de oplaag (1000) voor 1695.45 overgingen in handen van Van Hoogstraten en Gorter te Zwolle. Terwijl Kruseman's uitgaaf (5 deelen met register) / 54.25 gekost had, maakten zij er een „3de buitengewoon goedkoope (titel)-mtgaaf' van voor /* 21.60 als Neerlands roem ier zee. Geschiedenis van het Nederhmdsche Zeewezen, Die titelverande- Bouwatoffen Dl. I biz. 411. 29 .450 Heeft boen alles de  wel wat gevoeld heeft. Baadplegers van het werk toch weteu, dat het, schoon op een ander gebied natuur lijk, toch vrij wel gelijk staat als bronnenwerk met CoUot d^Escury's Hollands roem in kunsten en tvetenscappen en ook daarvan had Kruseman in 1856 het eigendom gekocht voor **812 op dezelfde auctie, waarop hij ook het Zeewezen verkreeg. De aankoop van dit artikel was geschied met het plan om op het voetspoor van dat werk, een geheel nieuwe Nederlandsche geschiedenis te gven van kunsten en wetenschappen, in een reeks van en wenig bewerken: I. De bouw- en beeldhouwkunst, schilder-, graveer- en penningkunde door D. van der Kellen Jr. en C. Kramm. II. De kunst dienstbaar aan de eer van's lands geschiebenden. Brief van De Jonge 20 October 1868. HOFDUK, ONS VOORGESLACHT. 451 denis door W. J. Hofdijk, J. A. Bakker (Rotterdam) isss. en A. Beeloo. III. De taal- en letterkunde, Oostersche letteren door L. A. te Winkel en H. C. Millies. IV. 1. De klassieke letterk Unde door E. Mehler en E. J. [?] Brill. De yaderlandsche letterkunde door P. Leendertz. IV. 2. De dichtkunst en welsprekendheid door W. J. Hofdijk. V. De godgeleerdheid door D. Harting. De bespiegelende wijsbegeerte door J. A. Bakker. VI. 1. De wiskunde, sterre-, aardrijks- en zeevaartkunde door E. M. Beima. VI. 2. De vestingbouw door J. P. de Bordes. De waterbouw door D. J. Storm Buysing. VII. De natuurkundige wetenschappen door E. M. Beima. Van dit plan kwam niets. Het prospectus lag klaar; met de schrijvers was Kruseman al een heel eind verändern, maar bij de meesten stuitte hij af op het bezwaar, dat er te groote bronnenstudie voor Goodig zou zijn, waartoe zij niet genoeg tijd beschikbaar hadden de Door prijsvermindering trachtte Kruseman daarop de exemplaren van CoUot d! E^cwry op te ruimen 2. Niettemin liet Kruseman het denkbeld zelve niet los. Nast het groote omvangrijke werk van De Jonge in 5 royal-octavo deelen, dat het leven van ons voorgeslacht terzee besprak, ging Kruseman eveneens in 1858 een werk beginnen, dat een schildering zou geven van ons voorgeslacht in al de uitingen van zijn huiselijk, maatschappelijk en intellectueel leven: Oim voorgeslacht door Hofdijk. Brief aan Fred. Muller 1 Jnni 1878. — Vgl. Muller's voorstel aan de Maatschappg der Nederiandsche Letterkunde in dat jaar. {Handelingen biz. 65.) Voor f 16 inplaats van f 43.60. (Advertentie in Haarlemsche Courant 6 October 1858.) HOFDUK, ONS VOORGESLACHT. 1858. De aanleiding tot het schriven van dit werk is bekend: een tentonstelling van oudheden, die in April en Mei 1858 te Amsterdam gehörden zou worden gaf Kruseman het plan in een „Yolksgeschrift of Magazijn, in maandelijksche afleveringen voor een groot publiek" te doen schrijven door Hofdijk over de geschiedenis van het Nederlandsche volk in zijn maatschappe-lijke verhoudingen. Den 19 Februar stelde hij het hem voor en Hofdijk nam het onmiddellijk aan den tekst te leveren voor 25 per vel. Het prospectus gewaagt van die eerste schreden opdit tot nog toe geheel onontgonnen veld van de „vaderhindsche geschiedenis/' De geschiedenis onzer vaderlandsche staatkundige gebeurtenissen is zeer zeker belangrijk, „maar de kring onzer Naturale lierinneringen sluit nog iets anders, vaak veel aantrekkelijk-kälter, in, hetwelk hoe langer hoe meer met voorliefde gezocht, met gretigheid verzameld  nietige onderdeelen van ons volksbestaan, maar bovenal ook de ten-toonstellingen van Vaderlandsche antiquiteiten, zooals ook we-der dezer dagen van alle oorden des Rijks in de zalen van hetkunst-genootschap Arfi et Ainicitia, als een vervolg op vroe-gere dergelijke, zijn bijeen gebragt. „Deze eerwaardige oorkonden te bewaren, te bewaren, te beschrijven, op te helderen, te verbinden in tafereelen, die aan de geschiedenen.” Advertentie in Zondagsblad 1 April 1860. Bouwsto/fen Dl. I biz. 411. Aldas Kraseman; Hofdgk apreekt in de 2e oplaag (Voorbericht Dl. 1 biz. VI) van „eindelijk." HOFDIJK, ONS VOORGESLACHT. 453 volkomen getrouw zijii, en, waar 't uoodig is, af te beelden, 1858. is het doel van het werk Ons oorgeslacM in zijn hnuelyk en openbaar leven; een arbeid, strekkende ora ook dit gedeelte der wetenschap uit de studiekamer van den geleerde tot een eigendom des geheelen v o 1 k s te maken, en zeker ten voile berekend. Voor de pen van den Heer Hofdijk, die in onderscheidene werken, zijnne Ilistorische Landschappen, Het Nederlande Folk, enz. enz., reeds zoo vele vruchten zijn lieve-lings-studie heeft neergelegt. Wat op een enger begrensd tein David van der Kellen in het vorig jaar streng wetenschappelijk begonnen was met zijn Nederlandondhedeit, moest Hofdijk op breeden voet debrecken voor het groote, beschaafde en ontwikkelde publiek behandelen. K ruse man wenschte daarora al dadelijk aan „dit werk een vorm te gevven geschikt ter verspreiding onder een groot publiek, op dat het niet alleen zijn plaats zou vinden in de Bibliotheek van den meer geletterden, maar tevens gelezen zouden kunnen worden in de Huiskamer van �ieder, die prijs stelt Op de her-innering van zijn voorouders. Middelen daartoe zijn: minkostbaarheid en de uitgave bij afleveringen. En in dezelfde uitvoerige aankondiging, die hij nog voor de verschijning van de eerste aflevering in de Haarlemnche Courant, plaatste, drukte hij ook af het schema, dat llofdijk voorloopig ontworpen had van het te schrijven werk; het beloofde een de deelijk popolair-wetenschappelijk geschrift te zullen worden. Dit streng en zuver historisch programma volgé de auteur niet strikt: zijn dichterlijke natur verzette zich daartegen: zijn weten, uit boeken gegaard, vervorrad door indrukken al mijmerende en denkende plotseling verkregen en fluks opge-schreven werd als wetenschappelijk geschrift het publiek voorgezet. „Ik geef de tafereelen, schreef Hofdijk, zooals ze my by het gezet en ernstig besteeren der bronnen van zelf en levendig onder het oog zijn gekomen, en my geheel hebben. Prospectus afgedrakt in Het Leeskabinet. 1858. Bibliographisch Albuvi biz. 243. April 1858. HOPKINS, ONS VOORGESLACHT. 1858. verplaatst in de tijden, „9i longtemps avant nous’', Ik geef alzoo an anderen, wat ik * Aan de hand der strenge Wetenschap, zelf heb aanschouwd. Ik geef de uitkomst en het genot mijner studie, zonder den last der moeite en der inspanning die het heeft gekost, zonder de dorheid, die de meesten aan de rade-deeling dier uitkomsten verbinden, en die — daar zy de slagboom van alle populariteit is — voor mijn doel onvruchtbaar blijff' "Men zal my, als gij ziet, niet kunnen verwijten dat ik het „op de hoogte van den tijd zijn' opofflFer aan mijn voorliefde om de zaken in een levendigen, popalairen stijl voor te stellen; eigendlijk eene beschuldiging van droge apen, die niet in staat zijn om de vruchten van hun half bakken onderzoek dienstbaar te maken a An de weetlust (of wilt ge des noods — nieuwsgierigheid) van ons beschaafd publiek. Zelf raakte Hofdijk al arbeidende en schrijvende hoe langer hoe meer ingenomen met zijn werk. „Het tweede deel, was zijn eigen meening, staat, wat de platen betreft, in 't geheel nog vrij wat hooger dan het eerste. Over den text spreek ik niet, en [hoor] daarover liever een onbevangen oordeel van U, want het spreekt van zelf, dat ik, die met ambitie heb ge- schreven, zelf moeielijk kan oordeelen, of mijn boek misschien niet lijdt aan „pedanterie, pretentie en vertoon van geleerd- „heid", ofschoon dit laatste mij wat meer dan afgedwongen is" ^. Ook om dien schijn van drooge geleerheid te vermijden, citeerde Hofdijk zijn bronnen slechts in enkele gevallen aan den voet van de bladzijde, zeer tot schade van het boek als pseudo-weten- schappelijk geschrift, dat als zoodanig zou blijken nu niet zoo hoog verheven te zijn als door Kruseman gewenscht werd. Hofdijk verviel in het andere uiterste van hetgeen hij juist wilde vermijden, het droge en dorre, dat aan Nederlandsche zniver wetenschappelijke geschriften veelal zoo eigen is *. De hoeveel- heid stof, die hij moest bewerken om volkomen ai*y»i/ tezijn. Voorbericht 2o druk. Ongedateerde brief van Hofdijk. Ongedateerde brief van Hofdgk. In zijn Heidelbergsche periode schrijft Pierson in De Gids (1873 HOPDIJK, ONS VOORGESLACHT. 455 zou blijken hem te machtig te zijn en onwillekeurig verviel hij i858. Daardoor in fouten, hetzij door als positieve wetenschap te boek te stellen, waar de fantaisie slechts spel had, hetzij door onjuist-heden te schrijven. Van dit laatste ten bewijze een aanhaling uit en brief van M. de Vries.,,Ik ben er in geslaagd. Amice, de Cwenen te ontdekken! Het was een Finnische volksstam, die in 'i Noorden van Zweden en in Lapland, langs de Bothnische golf woonde. Hoe, lieve hemel! heeft vriend Hofdijk ze naar on land getroverd? Ik geloof op 't spoor te zijn. De naam Cwenen verklaart men uit 't Finsch, als bewoners der lage landen, als wonende aan de lage knsten der Bothnische golf. Zeuss, de groote man in dit vak, vertaalt het door Nieder-Idnder. Heeft dat misschien aanleiding gegeven Ze naar ons Nederland te troonen? Ik heb er vrede mee, mits ze maar gaauw weer oprukken, want zij zien er mij veel te bar uit". Een aantrekkelijkheid niet alleen, maar een integrerend deel van het werk waren de prenten, die, ook al weer niet streng wetenschappelijk, oude voorwerpen en toestanden, moesten af beelden. Bij contract tusschen uitgever en schrijver, had de laatste zich voorbehouden de prenten steeds te moeten goed- keuren voor ze ter afdruk aan den lithograaf gegeven werden, en de teekenaars Springer, Rochussen, Van der Kellen, Kruseman van Elten, Bombled, B. te Gempt, Karsen en J. Hilverdink vonden een alles behalve gemakkelijken rechter in Hofdijk, die zelf dan ook in enkele gevallen de te ekeningen leverde. Die prenten maken de uitgaaf, wat het eindbedrag der uit- Dl. I biz. 421 een opstel over Wetenschappelijk Nederlandschappelijk naar aanleiding van drie academische redevoeringen. Brief van De Vries 16 November 1858. Het geldt de eerste plaat in het eerste deel: Kvenen, oudste bewoners van Nederland. Het onder schrift bleef behonden in den tweeden dräk, hoewel de prenten daar van nienw beteekende steenen getrokken zyn. — Dezelfde opmerking met nog zoo veel andere wetenschappelijk afkeurende aanmerkingen werd gemacht duld gemaakt door L. J. F. Janssen in de Algemeene Konsul en Letter bode, (1859 biz. 4 en 12). Zg werden gemiddeld voor 10 cents den kooper in rekening gebracht; voor elke maandelksche aflevering van twee vel zon 40 cent gerekend worden. HOPD, ONS VOORGESLACHT. 1858. schlotteu betreft, tot Krnseman's kostbaarste onderneming. Van-daar hier de gespecificeerde onkostenlijst. Oplaag 2500 exemplaren. Oplaag halfblad 1 — 4 3000 exemplaren. Aaa Honorarium k f Zet- en drakloon, per blad.... „ „ 16. — Buitengewone correctie en her- druk 109 blad Drukken van 68275 omslagen, 782 Riem ordinair drakmediaan Papier voor diversen Riem gekleurd omslag-papier Voor het teekenen en lithographe- ren van 219 staks platen, oplage 2525 ex. met papier Voor houtgravuren [door E. Vermor- cken], 1 stuk, omslag en lithogr.. 