Mnemosyne: Bibliotheca Classica Batava
Excellebat praeterea cum pulcberrimo dicendi genere, tum acu- tissime definiendo singulorum vocabulorum vim et synonymorum distinctionem ^^ At singularis eius ratio inter sopbistas baec est, quod eum ubivis fere inveniamus utpote pbilosophum de rebus moralibus dis- serentem. Satis erit commemorasse nolam illam fabulam de Hsr- GULE in bivio apud Xbnophontem ^^ , orationem eius apud PsEnl)o- Platonem in Axiocho de miseriis vitae bumanae^ apud eumdem in Eryxia de bonis vitae rite adhibendis^ quae profert in Plato- 's) Plato ffipp, maL p. 282 B ; cf. PhiLostr. in vita. M) Plat. Rep. X, 600. C; Hipp. mai. 1. 1. >i) Vid. WiLCKfiR 1. L p. 19 ; inprimis p. 559 ; c£ HuHMfiL 1. L p. 57 sqq. »} Mem. SocR> II, 1, $.21. 250 ^ DB SOPHISTARUM SGBOLIS TBBIPORB SoGIUTIS. HIS Prolagora, ubi a Sogratb in auxilium vocatur contra Pfio-» TA60RAM >'• — Ex his autem et e verbis Platonis ^* non sine lure coUigit Welgkbr ^^ , initia huius moralis apud sophistas dis- serendi rationis quaerenda esse apud Simonidem. Quatenus ipsa verba horum documentorum censenda sint ab ipso Prodigo ita dicta scriptave es^e^^^, minus ad quaestionem nostram pertinet; nam luculentissime ex iisdem patet, veteres saltern unanimo consensu existimasse , Prodigi declamationes ver- satas fuisse in argumentis ethicis^^. Sophistae auditoribus in Platonis Protagara (315 C) interest Pausanias, quern in eiusdem Convivio non aliena a Prodigi dis- ciplina morali disputantem habemus. Gelebrat enim ibi^s sum- mis laudibus alterum amorem, filium Veneris Uraniae, cum contemtu disserit de altero^ filio Veneris Vulgivagae, disquirit porro , quatenus , cur et quando ille unice in civitatibus rite constitutis et excultis sit admittendus , quomodo tandem per eum homines excitentur ad virtutis et honestatis studium. In eiusdem auditoribus recensetur etiam Agatho ^® , in cuius oratione in Convivio accuratae illae vocabulorum distinctiones ap- parent , quas Prodigum inprimis observasse constat. (It unum al- terumve huius rei exemplum aiferam , quis non videt artificiosum illuddicendi genus in his^^^irJ fjt^ev fji^iyicrrov , on "Epcdg oSr 45/- x^7 oSt* HiksTtxi , oSS^ vtto Ssov oxjts dsov, ovS" vtt* civ* ipd^TTOv ovTS oivdpooTrov , 0XJT6 yccp avTog I3i^ 7ri<T^6i^ sJ rh 7rci(r^€t' (31^ yxp ""^parog ovpc &7rT€T»i' ovrs Totuv ttoisT. — Quis non miratur in fine eiusdem orationis copiam illam prae- dicatorum , quae designant studia viri vim singulorum vocabu- lorum accuratissime distinguentis P Dicit enim de Amore ^^; a5) Plat. Prqt. 340. E. ' «*) Ibid. 341. A: ij ITgodixov aog>la dela tig slvat ndlaty rltot ana *5) I. 1. p. 536 sqq. «6) Vid. Geel, 1. 1. p. 123 / HOMMEL 1. 1. p. 32. *7) De variishisce Prodici dcclamationibas fuse agit "W'ElCKJR 1.1. p. 576sq(j. a8) 1.1. p. 180 C. sqq. •9) Plat. Prot. p. 315 C. 5«) Plat. Conv. p. 196. B. 5») Ibid. p. 197 D. ^ DB Prodigo. 231 ^"^f oStog ii ^fiZg i>,KOTpi6T)jrog [aIv ksvoT, ohsiiTijTog 5^ w^^poT, Txg ^J roii(fis ^uviioug fisr* ^AAjfAwv Tritro^g Tidiig ^vviivo^t^ iv hoprxig, 'liite. iv xopotg » iv dvo'laig yiyvJfisvog fiyai^uv • TrpcfirijTot, [ih Tropl^av , iyptSr^TX 5' i^opl^uv • ^tXo^oopoq evfisvslxg , Hupog iuo'fj^evelxg • I k t^scog iyxiotg , Ssxrog (ro0o7g , ayxffTog ieoTg • ^i|A«rS^ xfj^olpotg , fsli» KT^rlg evfiolpoig* Tpv^^jg , ci(3poT)iTog, ;^A/S?^ , ;^ap/Ta?v , tf4,ipov, ^fife . 5rotf cy ^^T>}p • iTrifJLsXvig iyxdoov , if^ehiig kxkuv • iv Wv^; , iv $J- flfti! j3y, iv Trfrfy, iv ^iycp xu^spv^TMig^ iin^xrr^gy TTxpxo'Tci'njg re zx) trcoTfip ipt^Tog , ^vfiTTXvrcov re 6buv kx) xvipaTcav xia^fiog , fiysfi^v i^ KX^^lCTOg KX) xptCFTOgr $ XP^ €7r€(rdxi TTXVT* XvipX i^Uf^VOVVTX c/i KX^ag, KX^ijg ^5^^ fierixovrx^ Sv f ?£/ di^yav TTXvrav isuv re xx) m dv6pd)7ray viiifAx. In eodem eloquentiae genere et alii non pa^ a rum fructus tuleruot e Prodigi institutione ^ uti Isogrates^ Thu- i GTDiDESy Gritias^ Theramenbs , Antiphon ^ alii) quos recenset fff Welgkerus 1. 1. p. 567 sqq. ^ At magis nostra h. 1. interest quaestio de Sograte Prodigi discipulo. Locos veterum hac de re coilegit Welgker32, recte I ex iis coUigens, vix in dubiuni vocari posse, Sogratem niagnam utilitatem percepisse cum e sophistae disciplina ethica^ turn ex eiusdem studiis grammalicis 3^. Res verisimilior fit reputanti- bus^ Prodigum non aeque acerbe ac ceteros sophistas propter doctrinam suam moralem a Sogratis discipulis Xenophonte et Platone perstringi ; nee aliquem fugiet Sogratem inprimis apud Xenophontbm identidem de iisdem fere argumentis disputantem induci , quae Prodigum et ipsum Iractavisse supra vidimus. Itaque patet, banc scholam , quantum scimus^ non tulisse so« phistas proprie ita dictos , sed magnam vim exercuisse cum in artem bene dicendi scribendique , tum in Sogratem ^ Alhenien' sium virtutis institutorem. Et argumenta eerie , quae Prodigus tractare solebat^ minus cum arte sopbistica congruebant, quippe quae magis valerent ad hominum animos ad res divinas verten- dos, quam ad mentis acumen argulis iilis vocabulorum distin- ctionibus excolendum. ««) 1. 1. p. 10 sq. Cf. HoHMEi 1. 1, p. 24. 35) Vid. Plat. Meno p. 93 D. ^^) Vid. Fiat. Charm, p. 163 D , Hipp. mai. 282 C. Cf. Men. 75 E. 232 DB SOPHISTARUM SGUOLIS TEMPORE SoGRATlS. DB HIPPIA, SIVE DB SOPHISTARUM SGHOLA PHTSIGA. Nemo inter sophistas tarn acerbe a Platone perstringitur , quain Hippus ^ ; cuius rei causa sine dubio quaerenda est in viri sa- nitate et baud tolerabili sui gloriatione. Ut ceteri sopbistae > tractabat res politicas '^ et profitebatur se auditores suos ad virlutem instituere '^^ et de quacum- que re apte disserere posse ^' , at praecipua eius doctrina ver- sabatur in rebus pbysicis. Astronomiam , geometriam, arith- meticam , litterarum syllabarumque ^ barmoniae et ry tbmi leges memoratas vidimus inter disciplinas , quas docebat '® ; quin earn dexteritatem et manuum subtilitatem studiis hisce pbysicis sibi comparaverat , ut aliquando in ludis Olympicis prodiret, omnia ?estimenta et ornamenta , quibus indutus esset , suis se mani- bus confecisse gloriatus *^, — Hinc eius rationem in arte so- pbistica insignivimus nomine scbolae pbysico-sophisticae. Quare inter innumeros , quos certo babuit auditores sopbista ^ at quorum paucorum tantum nomina memorantur, offendimus Ertximaghum , Agumbni filium , medicum celeberrimum ^^ ; quem apparet ex oratione, quam in Platonis Cofmvio (p. 186 sqq.) habet , Hippia duce accuratam rerum pbysicarum notitiam sibi comparasse. Cum enim Pausamas disseruisset de duplici amore^« ille idem argumentum transfert ad res pbysicas ; idque non so** lum, utpote medicus, ad corporis constitutionem , sed etiam 85) Vi<L passim nterqae Platonis Hippiat, ^) Hipp, tnau init. S?) lb. 283 C sq. 88] fftpp. min. 368 A. 89) Hipp. mat. 285 C. Proi. 316 C. 4«) Eipp. min. 368 A. *») Flat. Prot. 315 C. *«) Yid, sop. p. 230. BE HlPPU. -r- DB GORGIA. 233 ad agriculturam , musicam (186 E) » harmoniam et rythmum (ISTBsq.), anni tempora, a^ris conditioDem (166 Asq.), quae omnia miDime aliena esse a studiis , quibus flippus inprimis operam navare solebat, indicasse sufficiet. Phaedrus 9 alter eiusdem in Protagora auditor , in Convivio (p. 176 A sqq.) amoris laudes praedicaturus, statim quidem de origine mundi disputare incipit, at et in hac oratione et in- primis in cognomine dialogo lamquam ^txoxiyog et oratorum auditor potius repraesentatur » quam sophistae assecla. Geterum, ut iam monuimus, de discipulis Hippiab proprie ita dictis nulla fit mentio; ita ut sophista censendus sit potius publicas declamationes habuisse , quamprivatimjnstituisse. Quod fortasse magna ex parte tribuendum ei , quod non fixam sibi se- dem elegisse , sed varias continue regiones circumiisse videtur; ita eum invenimus et in Sidlia ^^ , et in Lacanica ** , et Olym" piae*^9 rarius vero Athenis*^; quibus peregrinalionibus conti- nuis facile accidere potuit , ut non ea ratione privates sibi dis- cipulos acquisiverit , qua ceteri sophistae, qui diutius in sin- gulis locis 9 Athenis saltem , scholas habere solebant. DE G0R6IA, SIVB DB SOPHISTARUM SGHOLA KXT^ i^OX^iv POLITIGO-RHETORICA. Si fides esset habenda iis, quae Gorgum de se ipso habe- mus dicentem^^, annumerandus esset non sophistis, sed orato- ribus; respuebat enim nomen sophistae, sed sese rhetbrem esse «>) Hipp. mat. 282. ^) Ibid. 281 B , 283 C. 45) Hipp. mtit. 368 A. «6) Hipp. mat. 281 B ; Xenoph. Mem. IV. 4. 5. *7) Vid. PlAl. Gorg. 449 A, C; 455 C. 254 DB S0PHI8TARUM SGHOLIS TEMPORE SOGRATIS. gloriabatur. At e vocabulis noh semper ipsam rerum naturam diiudicari posse , omnium luculentissime Gorgiab exemplum de- monstrat ; nam apud neminem sophislarum tarn diserte tolius generis notas communes invenimus , quam apud ilium. Gonten* debat enim Gorgus se rhetoricam docere ^^ » cuius vis , ex eius sententia , cernitur in hominibus persuadendo et in iudiciis et in ceteris concionibus , cuiusque finis is erat , ut ila ipsi liberi fiamus et civibus nostris imperemus *^. At vel sic tamen diserte negabat se ut alios sophistas esse virtutis doctorem; qua in re omnino tenenda est vis , quam quis illi vocabulo tribuat ; si id munus in Menone^^ a Gorgia alienum esse dicitur, idem certe de Protagora affirmandum foret, quippe qui dicens, se utpote sopbistam homines ad virtutem instituere, huic vocabulo longe alium sensum tribuerel, atque in Menone factum videmus; po- nebat enim bic virtutem unice in arte politica et oeconomica ^^ Habemus igitur apud Gorgiam et ceteros sophistas discrimen unice nominum^ minime rerum. Nee minus in dialectica versatus fuit sophista, quam in rheto- rica. Hinc inprimis ei placuisse videntur acuta ilia sophismata Melissi et Zenonis , quibus disputare solebant Tep) rou ovTog et fjtJvi ivrog , de uno et multitudine y aliis ; invenimus enim apud Sextum Empirigum^^ et Aristotelem ^^ eiusmodi raliocinia, quibus et illi utebantur; e quibus tamen, si quid video, minime colligere licet, sopbistam propriam et genuinam sibihabuisse philosophiam ; ne- que id contendit Aristoteles , qui Gorgi ae argumenta de quaesti- onibus modo memoratis tractans , identidem eiusmodi cautionem addit : 7» (jlIv cog MiXuaog, tx 51 ag Ztljvav imx^^p^T isixvtistv^^ — «) Fiat. Gorg. 449 B. D ; 455 C, 458 K. «9) Ibid. 452 D sq., 454 B , 455 D , 456 A sqq.; Phileb. 68 A. «•) Vide ibi e. g. p. 96 C. ^>) Yid. disqu. mea. Ad banc diversam interpretationem ciusdem vocabali a SocRATC et Paotigora referri debet etiam tota ilia quaestio in dialogo Pro- TAGORAC de virtute, possitne doceri necne. ««)'Adv. math. VII, 149. ^3) Sea potias PsiddoAristotiiim in libello ne(^l MsXiaaov ^ Z^ptavog et &') 1. 1. c. 4. DE GORGIA. 235 K^) f/ f^h iyhy^jTOv^ xirsipov oiitTO roTg roti MfA/W^v »^icifix(n ^Xf/,l3xv€i, — iiov oii^h slvxi KXTX riu Zijvcovog xSyov irsp) T)jg Xoopot>(; '^. — Ex his igitur umnino patet , sophistam non sibi phi- losophandi rationem constituisse , sed diligenter posteriorum illo- Y\im]Elealicorum dialecticam , fortasse exercitationis causa ^arri* puisse. Quod iudicium conlirmatur inscriptione libri , quo haec sophismala tractavit , quam narrat Sextus 1. 1. fuisse Tsp) row Iv- Tog ti Tsp) 0ti(r€ug. Posteriorem partem huius tituli muiuatus est ab Elealicis , qui fere suos libros hoc nomine insignire sole- bant. Priore autem inscriptione significavit , se in hoc libro id egisse, ut illam in utramque partem disputationem ad summum fastigium evehat, ita ut omnibus omnino existentia denegetur, id quod Germani dicunt die vernichtende Dialektik. Hoc deinde ipsius libri argumento breviter enarrato idem Sextus docet. Liber igitur argumenti fuit minus philosophici quam dialectici. Itaque cum Gorgiab disciplina mere politico^rheiorica fuisse dici possit, non mirum est, eum magis etiam quam ceteros sophistas inclaruisse, atque plurimos eum secutos esse disci«> pulos. Huius autem scholae ingeniiim eiusque inter sophistae asse- clas degenerationem nobis vividis coloribus depinxit Plato in dialogo Gorgia. Agit ibi philosophus de arte rhetorica rite ad* hibenda ad civitatis administrationem et ad hominum yitam jcommunem. — Postquam Gorgias bac de re sententiam suam enuntiavit ^^ , partes dicendi suscipiunt huius discipuli Polus et Calligles , quorum singuli tamquam gradus constituunt , quibus magistri disciplina magis magisque pervertitur. Hoc rite perspexit Olympiodorus 5^ dicens: i f^h Tapylccg, ug sTrieiKiig ^ rb ilKatov jm) iyxiou Kx) Kx?khv /^iysr b H TlooXog kxxIv (uvy oi fHiv iy»^ 6ov. S S^ K^AA/xAiJ^ rcxTxCpiXiliiovov ^^ to Ixvtou ^uu oSts iyx6h oSts KxXh xiirh Aiyf/. Et deinde ^^ : hriov ovv on o ptiu Top* S5) 1. 1. c. 4. «6) Vid. sup. p. 234. V) Comment, ad Plat. Gorg, , ed. A. Jahnius in diario Jahn's Jahrb, fur Phil. snppl.XIV, p. 47. 58) Leg. xatd to g>^Xfidopop» 59) 1. 1. p. 61. 256 DE SoPHlSTARUM SCHOLIS TEMPORE SoCRATlS. yl»g ^^iq vplg t5 riXsi &v , ri y* Ivi rfjg ftjToptKtjg Xxfifiivsi. Xiyst ykp Kct) oiy»ih riv fijTOpx • ovru yovv elTre Trsp) ixvrov , St/ *Ayx6ig elfj(,t ^vfrap • kx) rijv ^livxfjt^tu , ?<^jf yxp , ort %iv»rai dUtKija'xu Kx) riiv yvZ^rtv il , t^vi yxp , OTt i ^lirap im^nif^cov hr) tSv itKxluv. *0 ii Tlu^^og xTB}^hrspoq r$ (Jt^h iyx6^ kx\ Tjj ivvifisi rlSsTXt , Tjf is eTi^f^^ oS. *0 ii K^AA/xA?^ , t$ dyx6f fiSvcp t16btxi , kxtx rb cpi>,iliiovov ri ixurov , voiilt^av ifxv iyx6h ^'ioviiv shxt kx) ttxvxv ijioviiv iyxdSv. Ut igitur Pao- TA60BAB discipulos EuTHYDEMUM ct DioNTSODORUM magistri doc* trina de sensuum pereeptione ad turpissimum dialecticae ge* nus eoDdendum abusos esse vidimus , ita hie quoque discipulos GoRGiAE huius sententiam de rhetorica deque eius usu in iusto et iniusto (praecipuo argumento artis politicae ^^), pervertisse cognovimus. Idem animadverlendum de Thrastmagho , cuius sententia rhv rotj £SIkov (3lov slvxi Kpelrrco !j rhv rov ^kxIov "^ , non multum recedit ab iis, quae disputat Polus in Gorgia, p. 475 A sqq.^ et cuius illud Hkxiov slvxt to rov Kpslrrovog ^vfi0ipov^ con- sequens est iis/ quae in Gorgia^^ disputat Calugles, nimi- rum , ri Hkxiov (pi(rst esse , ut fortiores agant , quicquid sibi pla- ceat, rl ^Itcxiov vifjLcp vero institutum esse ab infirmioribus , ut sese tueantur contra fortiorum violentiam. Hinc CI. Gebl*^ merito Thrastmaghuh annumerat Gorgiab discipulis, quam opi« nionem confirmat Oltmpiodorus ^ , ita iterum de variis gfadibus , qui in Gorgiae schola conspicui sint, disputans: 5 fih yxp ^cokpiTttg Xiyst rx iUxtx (ehxi rx &(pixi(ix)^ 5 ^i UaXog ret £StKX * xx) yxp xX>,oq £AAd oUrxt tI ucpixifiov ' i (ih yip Kxf ijioviiv ^av , cog i K^AA/xA9^ , rd ^ib xiyst ci0iMfiov * i ii kxtx rhiiiKOV, dgS IIQXog , TvivxiiKlxv* 5 il kxtx t^v xvxlistxVy rxvTfiv, dg i Bpxo'vfixxog. ' Alium Gorgiab discipulum habemus lbNO!«EM<^^, cuius sen* fo) GORG. p. 454 a «*) Fiat. Rep. I , p. 347 E. 6>) lb. p. 338 C 63) p. 482 E. sqq. 6*) 1. 1. «) 1. 1. p. 7a «6) Put. Men. 70 B, 71 C, 96 D , 73 D, DE GORGIA. 237 tentia de virtute , earn esse evxifisixv in rebus civillbus et artem faomiiiibus imperandi^^^ plane congruiicum iis, quae de Galli- CLE in Gorgia audivimus. Ceteroquin non opus est de Menonb amplius disputare, quippe quern , cum fuerit vir nobilis et di- tissimus, numquam munus sophistae exercuisse verisimile sit. Praeterea Gorgiae doctrinam de usu artis rhetoricae , de ius- to et de civitate adnainistranda , ingentes progressus fecisse in- ter cives Athenienses , non est quod indicemus ; ipsa historia , Athenarum interitus^ satis superque docuere. Haec sunt pauca, quae nobis de sophistarum disciplina anim- advertenda esse videbantur. Nam non eo consilio scripsimus, ut accurate in singulorum eorum vitae fala et sludia investi- genius 9 cum hoc unice nobis propositum fuerit , ut principia indicemus 9 a quibus cetera eorum placila pendeant. His enim inventis tota res sophistica systematice tractari potest, et con- fusio ilia toUitur, quam in ea parte historiae philosophiae ad hunc usque diem obtinuisse supra monuimus. Scripsi Groningae a; d. iv A. I. Vitrl^ga. Cal. Martias 1855. «7) lb. 71 C , 73 C. BLADVULLING. Plutarch. Phocion. 37. tiiv TOfiTriiv Tifjt^TTOVTeg ol tTTTTelg 7rxpe^^€(rxv, »Haud dubie Plut- ARCHus intelligit Atitrtx , festum lovis MEiLicmi illo die eelebra- turn cet. »zegt Kraner in zijne uitgavevan dit leven van Plut- ARGHuSy en dit is, zoover ik weet, vrij algemeen aangenomen; vgL verder de door hem aangehaalde schrijvers. Hij bewijst het eyenwel niet, en kan dit ook moeijelijk, daar geen der 238 Plut. Phocion, 37. Ouden het zegt, en integendeel de Schol. op AttiSTopff. Nub^ 408 uitdrukkelijk verzekert, dat de ^litnoc (iijvhg *Av6s7Tyifia* vog iyiSi/i 0dhovTog gevierd werden ; vgl. Triglin. ad Sophogl« Electr. 159 Br., die dit feest te gelljk met het begin der lente en het gezang ran den nachtegaal stelt. Er heerscht over het al« gemeen aangaande de Ati(nx groote verwarring, daar men ze lang met de Dipolia, een geheel ander feest , voor hetzelfde beeft gehouden , vvaarover men kan naslaan Heruann , Gollesd^ Alterth. p. 306 , <inn. 23 en 24 , en de daar aangehaalde schrlj- vers , terwijl dezelfde geleerde het onderwerp afzonderlijk heeft behandeld in den Philologus van Schneidewin van het jaarl847^ N®. 1 , hi. 1 en volgg. , vgl. van Stegeren, de Graecorum diebus festis p. 1 sqq. Het kunnen dus de AiJi(nx niet geweest zijn, waarop Phcm GfON ter dood gebragt is , of men moot aannemen , dat Plutar" CHus zich bier , zoo als meermalen , in de chronologie heeft vergist, of dat de tildregeling zelve inlusschen veranderd is, bverwelker onzekerheid Plutaruhds, zoo als ieder zijner lezers overvloedig weet , bij berhaling klaagt , terwijl Hermann , Mo» naiksk. bl. 33 sq. betoogt, dat gedurende den Keizertijd ten minste tweemalen veranderingeu hiermede bebben plaats ge- bad, bijzonder wat de Attiscbe maanden belreft. Welke Zeus het echter kan geweest zijn , ter wiens eere dit feest , hoe het dati ook beeten moge, gevierd was, weet ik voor het tegen« woordige niet. Zsvg Msihlx^og , als die der Ati(rtx , is het niet, Z£t»^ ricA/fv^, wien de Dipolia op den 14^®'^ Skirophorion ge- vierd werden , is het ook niet , noch Zex^g :ZuTiip , ' wien den laatsten dag van het jaar geofferd werd , zie Lysias de Evandr, p. 790, en vgl. Hemsterh. ad Aristoph. Plut. 1176, waar bij tevens over bet onderscheid tusschen dozen en 'E?^€v6ipiog han- delt. Wat de ^ofi^irif tZv Iviriuv belreft, daarover handelt in het jftlgemeen nitvoerig Xenoph. de Mag. Equit. p. 957 sqq. ed. liBUNcu , en schrijft de pliglen der Ridders voor bij dergelijke pptogten, vooral in de Aioviitnx (zie bijzonder p. 259), zonder dat daaruit echter voor onze plaats van Plutarghus voor zoover ik zien kan , eenig licht ontstaat. 'Arnhem. D. J. van Stegeren. HiBROGLis in aureum Pythagoreorum carmen commentarius. Recensuii et illustravti F. G. A. Mdllaghius. Berolini , 1885. Coniectaneorum Byzantinorum libri duo» Scripsit P. 6. A» HuLLAGHius. Berolini, 1852. Wie met een oDpartijdig oog^ en onbevooroordeeld de ToorU brengselen der Grieksche litteratuur nagaat , zoo als die sedert bet berleven van de studie der classieke letteren met een' alle* zins te prljzen en te waarderen ijver uit de vergetelheid ^ tot welke zij schenen gedoemd te ziju, weder aan bet licbt zlja gebragt, die zal moeten erkennen, dat nevens de talrijke ge-* wrocbten van onoyertreffelijke scboonbeid en nimmer genoeg te yerbeffen voortreffelijkbeid ook vele gescbriften tot ons geko^ men zijn , aan die men geene absolute , maar slecbts eene bis^ toriscbe waarde mag toekennen. Men tracbtte met een' ijver» die al te beugelijke uitkomsten beeft ten gevolge gebad , dan dat men iets anders dan enkel lof en dank daarvoor zou kunneu over bebben , uit de groote scbipbreuk , die de studie der Oud-* beid op de dofbeid en onverscbilligbeid der middeneeuwen ge^ leden had, alles te redden, wat men slecbts magtig kon worden^ zonder naauwkeurig op te letten, of men de kostbare lading zelve aan de golven ontrukte, dan wel den ballast, die te mid* den daarvan op de baren rondgeslingerd \yerd. Men was ecbter^ toen men nu alles vergaderde, wat men voor den ondergang beboed bad , plotseling zoo rijk geworden , dat men zijn' eigen rijkdom nocb overzien, nocb de bijzondere deelen daarvan op bunne eigenlijke waarde scbatten kon. Men erkende wel , heU geen door uitstekenden glans en luister aller oogen dadelijk tot zicb trok, als bijzon4^r uitmuntend en kostbaar, maar men liet zicb ook slecbts al te dikwijls door een' valscben glans ver* blinden, en telde tot bet voorlreffelykste, betgeen slecbts eene 16 y 240 F. 6. A. MuLLACH-, flaauwe nabootsing daarvan was. Uet moest natuurlijk de taak der later geborenen blijven , om bier bet kaf van bet koren te scbiften , en boe menigen barden strijd bet ook gekost beeft , om vooroordeelen te doen yerdwijnen^ waarmede men opgegroeid y^aSt om dwaliogen weg te nemen» die den daarin verkeeren- den dierbaar waren geworden , de ecbte kritiek en de zuivere smaak bebben gezegevierd, en men zal niet zoo gemakkelijk ineer die in waarbeid van een^ goddelijken geest bezielde, ecbte, oude griekscbe puikdicbters op dezelfde lijn stellen met ben, die op eene smakelooze wijze bunne scbrale gedacbten bet juk van bet melrum oplegden, men zal v^eten te onderscbeiden tusscben gescbiedscbrijvers en pbilosopben^ die met levendige kleuren afschilde'rden , hetgeen zij zelven gezien en gedacht badden , en tusscben ben, die met moeite bijeenvergaderde geleerdheid van yroegere eeuviren in eene taal voordroegen , die in bet lot van beh decide, vrien zij als voertnig voor bunne gedacbten moest dienen. Met eerbied moot men , w anneer men hierover zicb ver- heugt, de namen noemen Van mannen als Bbntlbt, Valckeiubb, Wolf, Hbrmahn en Lobigk , en vooral de verdienste van den laatsten kan niet boog genoeg verbeven worden , wanneer er spraak is van de oordeelkundige scbeiding van den eigenl^ken kern der Griek* scbe godsditnst en der Griekscbe bescbaving en betgeen geest* drijvertj en dwaalleer van lateren tijd daarvoor beeft vntlen la/« ten doorgaan. Hoewel nu bi| eene zoodanige beschonwing van de voortbrcogsden der Griekscbe litteratuur m^ige naam tbans ep verre na niet meer met denzelfden eerbied genoemd wordt, als dat wel voorbeen plagt'te gescbieden, mag men ecbter geen ^enblik verge ten, dat wy, zelfs a^ezien van bet groote nut, faetwelk wij uit die latere scbrijvers voor de verklaring der otide kunnen trekken, in al die boeken de menigvuldige pbaseh van ontwikkeling voor oogen bebben , door welke been de Griek- ncbe geest en de Griekscbe bescbaving van bare oors}»*onkeiyke heerlijkheid en verkveikkende belderheid tot de nietigbeid, flaauw* heid en onnoozelbeid van. den Byzantijnscben tyd afgedaald is* Zoo mag men dan myns inziens, getrouw aan de uitspraak van den joQgen Pumus , aan geen boek absoluut iedere v^raarde ont- zeggen. . Jh laatste jaren zijn vruchtbaar geweesi aan uitgaven van de l^erkeii der latere firiekscbe pbilosopben , en aan scherpzinnige ye^baOdelMigeii over buone stelsels en bunne gescbrifteh. Eeae i>ij;$or)dere ondersebeiding is ecbter aan Hieroglbs te beurt gevat len , den oommentator van het zoogenaamde aureum carmen , dat den naam van Ptthagobas draagt. De voorlaatste uitgave van 9i]fi* e0mnifin(anu$ verscbaen in 1650, door Thomas Gaisfobd he*- j?ref kt:, en n<i reied^ is eene niettwe daarop gevofgd , die , wier jlitel hierboven vermeld is. Na de menigvuldige bli}ken, die IhfUACtt in zijne vroegi^re gesichriften gegeven bad van eene tiaaawkeurige keeni^t van de pbilosophiscfae stdsels der Grieken ^ vm eene buitengewofte belezenheid in alle, zdfs de npeest a& gelegene broonjen, vy^aarnit' die keniiis kan geput wordeii, en ilaarMj Van eene ^p grondige taalkennis sieujiende kritiek^ mogt men verwachten , dat zijne uitgave vaij Hibrocles zijne vroegere werken op eene waardige wijze zou ter zijde staan. En dat is ook inderdaad het geval. Waardoor evenwd zijne uitgave zich van al de vroegeren zoo gunstig onderscheidt , kan ik niet be- hoorlijk doen kennen, dan wanneer ik vooraf in 't kort over 18* 242 F. 6. A. MoLLACH, HiESOGLBs zelven en bet gedicht, dat hij commenteerde, bet eea en ander zai medegedeeld bebben. UiBRocLEs, een Platoniscb wljsgeer in de vljfde eeuw na ChristusS stond aan bet boofd der Alexandrijnscbe scbooU ^^ bield onder anderen ook lessen over bet aureum carmen van Pythagoras » waarin ' volgens zijn oordeel de voornaamste steI-» regels van gebeel bet Pytbagoreiscbe stelsel waren uitgesproken. Die verklaring nu van bet aureum carmen beeft blj later in 't licbt gegeven, en zlj is tevens bet eenige werk van Hibroclbs, dat in zijn gebeel tot ons gekomen is^. Bovendien bad blj zeven boeken Trsp) Tpovolctg k») rvxn^ gescbreven , waarvan frag- menten blj Stobabus en in de Biblioiheca van Photius zijn be- waard gebleven. De verklaring van bet aureum carmen is vol Tan uitmuntende zedelessen, die zelfs door de pbilosopbiscbe »Zigeunerspracbe'' en bet vreemdsoortig mystiscbe tooisel, ^an de gescbriften der Platoniscbe wijsgeeren uit dien tijd eigen, been scbitteren. Men beeft dan ook vroeger vaak en in overdre* Ten bewoordingen de voorlrefTelljkbeid van bet boek geprezen (zelfs MuLLAGH noemt bet pag. iv aureolus in aureum Pylhago* rearum carmen commentarius) , en de door Hibroglbs onderwe* zene zedeleer voor te rein gebouden^ dan dat zlj in bet brein van een' beiden zou kunnen zijn opgekomen. Men meende^ dat blj baar, voor een gedeelte altbans^ aan de cbristelijke zedeleer ontleend bad. Dit is evenwel onjuist , en vindt zijne wederleg* ging daarin , dat blj volgens de geluigenis van Suidas i. v. juist uit boofde zijner warme en Ijverige verdediging van bet beiden« dom zware straffen moest ondergaan. Mullagh noemt den stljl » waarin bet boek gescbreven is^ ten naasten blj onberispelijk ^ »u/» si a simplicilate et native lepore Atlicorum discesseris^ cepia eiiam et varietate cum eptimis scripteribus Hibroglbs certare pessit '* (Praef. p. ix). Dit oordeel kan ik ecbter niet zoo en blec onder> scbrijven. De gebreken, in welke Hibroglbs met alle scbrijvers van zyn' tijd deelt, bet gebruik van nieuwe en niet altijd juist \) V(4gens MaUACHS scherpunnige, maar toch niet eYidente bepaliog Tan 402—470. Z. Praef. pag. iv en v. ') 'TeQOxXiovg rav qnXoadgtov elg td xStv JIvBayoqai^^p ;r^vaa IW^ vn6' HiEROGLEg. . 24? gevormde woordep, het verbasleren van vormen en construc- tion wil ik hem niet nog in 't bijzonder aanwiijyen ; maar hetgeen mij vooral gehinderd heeft, is eene in hooge mate vervelende wijdloopigheid en snapachtigheid , die zelfs wanneer die yerhandelingen eigenlijk voor mondelinge voordragt berekend waren, aanstootelijk zou geweest zijn, maar die, wanneer men het boek leest, schier onverdragelljk is. Twintigmaal herhaalt hij hetzelfde, bljna in ieder hoofdstuk recapituleert hij hetgeen in de vorigen gezegd is, telkens vindt men phrasen als ug slpiiTCLt , c8^ slvo(Asv , &q tiiti €j(y}fTctt, Wie eene proef van zijn' i^tijl en redeneertrant verlangt , die leze pag. 74 en 75 (ed. Mull.)* Een tweede gebrek is zijne zucht te etymologiseren , eene ziekte^ die de Grieksche phiiosophen van hun' »Uraltervater'' Plato ge@rfd hebben, en waarmede Hibrogles, ik kan het niet ont- kennen^ toch nog in veel mindere mate behebd is, dan zijne phibsophische tydgenooten. Men zie echter op pag. 40 zijne gedeeltelijk uit Plato {CralyL p. 398) ontleende etymologie van het wo(^d vip(aq (men vergelijlie Mullaghs aanleekening t.a^ p.): A i}H Kct) slxdrag iyxvo) lipasq xiyovrxi , dyxvo) [aIv ug iy^ioi ivrsg Kx) ^arsivo) de) kx) (ju^t* iv Kxxlf (itIit* iv ^ii6^ Trori yh vifuvoi , ijpcosg il ag tpaig rivsg Svrsg xx) iparsg , ehv ipanxo) xx) iixXsxTixo) ipxoTx) TOv dsov , xipovrsg vifMcg xx) xov^^ovrsg xpig TJfV Sstxy voXirslxv civh rijg iv yifi iixrpifiyig. flet gedichty waarop Hierogles zijn' commeniarius schreef^ en dat het eerst door Iamblighus rx XP^^^ ^^^ genoemd werd^ terwijl het vroeger Txpxyyi/^fAXTx ^ vxpxtvevstg ^ vwotifxxt heet- te , is niet van Ptthagoras zelven , maar waarschijnlijk door een' zijner leerlingen geschreven. Hullagh tracht bl. xii en xui te bewijzen , dat het gedicht uit belrekkelijk ouden tijd is ,. en niet met de latere onechte Pythagoreische geschriften mag verward v^orden. Zijne gronden zijn over 't algemeen aannemelijk, wan- neer hij slechts niet uit ^^n fragment bij Bbkrer, AniiaU. L p. 106 » cuius de auctore et aucioritate iis adhwpest sub iudice ^, wil- de opmaken^dat bij de oudere Grieksche schrijvers de vorm Ixst^i^x, die in het gedicht (v. 70) voorkomt, naast lA/;rov toch niet iet$ zoo ongehdords was geweest. Men zal wel nooit met zeker-> 3) CfF. Seioler , de Arisloph, Fragm, p. 24, LOilCK ad Phrynich, p. 713 \]gg« k S44 F. Q. A. Mi&LAGH, heid den Ujd kuoDen bepakn^ in welken het gedicht gesobre« yen is, even minals men een slellig antwoord zal krygen op d^ yraagy wie het geschreven heeft. Men lieeft om beurlea SupiiMMiLES, Phogtlides, Philolaus, Epigharmus Toor de yerrtaro digers daarvan gehouden. Muuagh (p. xix) helt er loe oyer ^ om met Mbnagb aan Lysis het yaderschap daarvan toe te ken-^ Aen. Hij is evenv^el kalm en verstandig genoeg, om aan did hypothese niet al 4e veel geloof te hechten. Zij berust op eene plaats hij Dioo, Laebt. VIII , 6 — 7 : ylypoticrat Si t^ Uvhayipiji tvyypif^fixra rpla , T^iisvrixbv , voXiuxiv , ^vo'txSif * ro Si (ps^ fif^evoy ^g Tlu$»yipov Atiaiiig hri roH Toipotvrlv&n tiuioexyopiKdi lerJ. MuLLAGH zelf maakt er opmerkzaain op, dat men de XP^- ^& iTrri niet wel een (riyypocf^iice. kan noemen ^ en al kon dat , dan heeft men nog volstrekt geen regt , om te vermoeden , dat blj DiOGBNES met dat boek, wiens titel niet genoemd wordt^ bet aurmm carmen bedoeld was« Ik sou bijiia denken, dat in den tekst van Diogenes tussehen ri li en <t>epSfi€vo¥ eene lacuoe is. Geenzins echter mag men, hetgeen door sommige geleer^ den beproefd is, tot de emendatie van Dioobnks zich bedi0fiea van de woorden van SOibas op Uvix^ipxg. De ecUtio princ^ps van het dureum carmen zag het licht 1494 Jbij Aldits y ep het gedicht is sedert vele malen uitgegeven^ De belangrijkste uitgaven zijn die van HEzmcus Stephanihs *, SyLiUR^} en 6LAMK>itF {Lips. 1776), de laatste bewerking is van SoHWEPFiNOER , ve^sohenen in tSiJ. De commeniariits van Hibiioglcs v^erd het eer^ in eene door lo. AuRlspA Sietdus uit een Cod, Ven* vervaardi^e Latijniscfae yertaling te Padua uitgogeven in 1474. De eerste Griek^che *) In de Poesit phihsophicd en de Poetae Gr. Pr, HiBROGLES. ^4^ uitgave is vain Curterius, Parijsi&15; zijn tekst is vrij slecht. lels beter is de editie, die Fni). Morelli in 1K93 van de ove^ rige fragmenten van Hieroglbs gaf. Beide boeken werden her-^ drukt te Londen 1684 en K5 door Pearsok. Daarop volgde in 1709 de uitgave van NfeBDHAK, die zich van collalien uit eene menigte van handschriften , en de bovenvermelde Latijnscho y^ialing) die even als b. v. die van Diontsius Haligarnase^nsis groote kritisehe waarde bezit , bediende , en daarenboven nog over talrijke emendaties van Bentlby en Davis kon beschik^ ken. Hij misie evenwel eene naauwkeurige collatie tan de beste handschriften, den Mediceus, en 66n Cod. Vindobanm^ »>. Zijne uitgave is derhalve verongelukt, hoewel in veM opaigten tocb beter dan <jk vroegere. Hij verandert noode^ loos op^ plaatsen , waar de vergelijking van betere handschrit ten hem de vvare lezing had kunnen aan de hand doen. Zi^h bedienende van eene door Harquardus Gudius vervoiardigde en in 1710 door Joh. Wolf te Leipzig aitgegevene collatie van den Cod. Med. gaf C. AsHfON in 1742 Uierogles^ op nieuw uit« fiQ leymle eene belangrijke bijdrage tot de zuivering van den tekst en verbeterde vooral de Latijnsehe vertaling. Eindelijk voegde in 1660 Th. Gaispord bij zljne editie Tan Stobaeus EcUh gae Physicae el Ethicae een' nieuwen Hierogles, wiens teksl vooral uit den Cod. Vmd^bonensis (n. 314 ap. Nessbl. par. 4i p. 152) en uit collaties verbeterd is, die Lugas Holstenius op den rand van een exemplaar van Hieroglbs ed. GimfBRius ge- sefareven had, dat op^de Bodleiana berust, HuLLAC» heeft zijne nieuwe kritisehe hnlpmiddelen vooral aan onze Leidsche biMiotheek te danken. Hij bediende zich nameiljk van collaties , die op den rand van drie d^r bewaardo uitgaven , Voss. VII. D. 8 , XXI Burm. 1 , en Gronov. 7 geschre^ ven waren. In het eerste dier boeken staat op den rand de door STepHAifiis Hobbrtus vervaardigde collatie van twee Codd. P^rts. Ook Nbedham had collaties van die handschriften , maar slechte en onnaauwkeurige. Het tweede exemplaar behelst eene voortreffelijke collatie van den Cod. Med., welligt van de hand van OoBius zelven. Het derde heeft in margins de lezingeft derzelide Codd. , die ook in het eerste der drie genoemde boe^ ken opgeteekend zijn* 246 F. 6. A. MuLUGH, Van deze halpmiddelen voorzien en gebraik makende van al bet goede , dat vroegere uitgaven konden bieden , en de voor- naamste emendaties yan M. Gasaubonus , Bentlbt en Davis, beeft IIIuLLAGH den tekst van Hierocles op eene wijze geconstitueerd ^ die den dank van alle litteratoren ten voile verdient Meestal baalt by de ware lezing uit de baudscbriften , vooral uit den Mediceus en de beide Parisienses; maar waar die bem in den $teek laten, yoorziet bij in dat gemis op menige plaats door emendatie op eene Mrijze, die toont, dat bij bet bebandelde onderwerp ten voile meester is, en nergens v^illekeurig , maar steeds volgens eene vaste en zekere kriliscbe metbode zijn' tekst verbetert. Op de meeste plaatsen redt bij den zin en de Gonstruclie door een voudige middelen , maar vraar eene kracb tiger bandelwijze vereiscbt wordt, ook daar blijft bij niet in gebreke. Hij adi^rueert zijne emendaties door voorbeel^ den uit ten naaste bij gelijktljdige scbrijvers, en ruimt in den bijgevoegden commenfarius, die een' voUedigen apparatus crificus bevat, met gepaste kortbeid en zakelijkbeid de moeije* lijkbeden uit den weg, die of in bet onderwerp zelf gelegen waren, of doOr de soms ingewikkelde en vreemde wijze van uitdrukking konden veroorzaakt worden. Tot staving van bet- geen ik gezegd beb, mogen dienen de aanteekeningen op p. 29. ^, 34. 4, 39. 11, 43. 1, 73. 12, 120. 20 met de voortreflfe- lijke emendatie f^erotcpuvxi. voor (4>§6slv»i e. a. . Ik zal in bet volgende eenige plaatsen bebandelen , op welke ik meen van den geleerden uitgever in gevoelen te moeten ver* sebiUen. Geenzins is bet mijne meening , dat waar mijne opi- nio van de zijne afwijkt, de mijne waar is; ik wil bem, door die tegen de zijne over te stellen , slecbts bet bewijs leveren , dat ik zijn book met de meeste belangstelling en aandacbt ge^ lezen beb. V. 6 van bet aureum carmen staat ipyoi<n t' i^a^eXlf^ot" IT/. Gaisford vermoedt uit de lezing van den Cod. Vindob. iva- 0sxixi<n^ dat in bet gedicht iTraCpe^istrcn gestaan bad. Dit vermoeden wint in waarscbijnlijkheid door dat Hierocles zelf ?icb van dat woord bedient p. 77. 17: kcc) v^imv i^co06?^ijg. V. 22 ksin ik mij met d^ door den uitgever gebillijkte ver- klaring der woorden av [^vit" hTrXyi^treo ktI. van Salmasius niet HiStiOGLBS. 247 wel vereenigen. De zaak bltjft mij duister, ten zij men av in otf^ of oJg verandere. V. 42 houd ik bet nog voor bet veiligst, uit Suidas tSj in ieo7 te veranderen. De verklaring van Trij door qua ratione, quatenus scbijnt miJ niet minder gedwongen ^ dan die yan qua praetergressus bij Auson. Idyll. XVI. 10. Zou die niet quo prae* iergressus gescbreven bebben ? V» 48 bad de uitgever bij de lezing der Codd. Paris, ixx* tpyov eir* ipytp SsoTjiv iTTsv^ifisvog rixetrat in plaats van aAA' ipX^^ ^^' ^pyov '^tI* wel een oogenblik langer mogen blijven stilstaan. y. 60 denk ik wel, dat ondanks de vetustae membranae, waarvan de uitgever spreekt , en ondanks de verklaring van Hie* ROGLES de op de vergelijking met eene Homeriscbe plaats steu- nende lezing irpofriyeiv boven Tpoiystv te verkiezen is. V. 61 is $ stellig drukfout voor $. Bijna even stellig bond ik bet er voor, dat in de volgende woorden de ware lezing toa- A£v k£ xxKav w»67€t»q icTrxvTxg en niet Xv(r€t»g is. Ik ben in de zaak niet genoegzaam ingewijd, en bet ontbreekt mij t>ok aan de gelegenbeid , om die op bet oogenblik meer naauw- keurig na te gaan; maar boudt men bij betgeen ik reeds aan- geloond beb , nog eene zeer vreemde ongelijkvormigbeid in de ortbograpbie (b. v. Atrnst [v. 15], (pixa [v. 16], ttSvsi [v. 4B], 6cipv€i [v. 63] naast Trotsv [v. 5] ; slSH^so [v. 9] , aUxivao [v. 12] , B^pyox) [v. 67] naast (pp^^sy [v. 19] en ip%BX} [v. 48] ; vij^ow [v. 2] naast (rk^B [v. 3] ) , dan meen ik gerust te kunnen beweren , dat men nocb de vraag naar den tijd , viraarin bet gedicbt gescbreven is, als opgelost, nocb de kriliek daarvan als gesloten mag beschouwen. fag. 22. 4 meet misscbien bet artikel voor ixpi&nq liiiifTKu,^ Xoq vervallen. Ibid. 7 verdedigt Mullagh de lezing der bandscbriften Trpokov yap isT ri^o^i riiv iv fjfiTv aXoylxv ktL op scbrandere wljze; maar dat bij zich zelven niet volkomen overtuigd beeft , maak ik op uit zijne eigene woorden [op pag. 121 : ac si universum philosophiae , ui Hibroglbs initio commeniarii dixit y is est Jinist propositus^ ut moralis natura vitiis liberata virtutis via ad Deo* rum similitudinem perveniamus cet. De conjectuur van Salma- y 248 F. 6. A. MulUgh, sius irori^cct beyalt mij ook Diet. De verklaring daarvaa heeft altijd lets gedwongens. Er moet dunkt mij een woord staan, dat eenyoudig delere, exstinguere beteekent. Pag. 24. 6 schljnen de yvoorden k») del» door een* lezer ingelast te zijn. De schrijver wii alleen verklaren , waarom de gedicliten xi^^^y ^^^^ waarom zij tax geno^nd worden; ja zelfs moest eenige regels vroeger, pag. 23. 17, 6i7x ter verkla* ring dienen van XP^^^ • XP^^^^ ^^ ^^ iironfV(iloMf hx^ > i*^ Td , 00^ iv iTco'tv^ &pt(T7x slvxi Kx) SiTx. Pag. 27. 3 Mstx^v ii ruv o^jtu y^syofjUvm iixviruv is&v » Kx) TCQV dvnTcov , ag siTrofiev , SeSv ktL Is hier niet beter, ovf Pag. 28. 13. iAA' ifiolcog iv ixvTolq voiKlXhovrat. Wjaarom niet liever uit goede handscbriften gelezen , betgeen stdlig goed is, ofiaq9 dan zicb draaljen en wringen, om t€ verdedigen^ betgeen idecbts nit i&n bandscbrifl; geput is f Ook is de rede- nering van Mcllach op deze piaats onjuist. Men hoore zijni eigene woorden: »Sed i(iolaq apud Atiicos i^ Sfrnq dici satis notum. Vide Ximopso.ntis et DiMosraEias locos oitatos in Thes^ Par. p. 1968. Quamvis aulem iAA' molestum esse dicas Am loco, iamen non infrequens est iAA' (ific^g. €f. YiGBft* p. 428 Herm. Pag. S& 3 bond ik de woorden iv oU i^TSf ijttcqv voor niet van HisiiocLEs zelven afkomstig. Pag. 57» 1. ^'H yi^p ovx ifuTrxt, ij h'xv Hfivvaty svapKtivsu MuLUkfiH verdedigi bet praesens acbter Srav. Al kon dat venfe^ digd worden 9 dan wordt er nog een ander iempus voreischt* In den Cod. Med. staat if^S^et, Hierogles scbreef ifi6(T^. Pag. 41. 16. ''OSev kx) deav TPxtieg ol tjpueg ilnirc^ Itcv^^^ fic&VTXty ovK iz 6 V 11 T if 4 ^vdvfflxg xiroi ysw&iievoi y «AA' ijc KTe. De verklaring , die de uitgever van dvyir^q tracbt to ge^ ▼en, scbljht mij toe niet in alle opzigten voldoende te zijn. Ik zon de piaats vrij wat beter begrijpen , vsranneer er stond ii^ ^ tilxg 4TVV0\)(Tlxg, I Pag. 415. 10: § sV riq XP^C xlmlg iiri^ipif leoXuTBhivrArx^ kx) ivxyl^tp Thorj^hg. MuLLAOH faoudt er van, vreemdigbeden en onregelmatigheden te verdedigen. Hier moeten volstrekt de lei»bgen im^iftip ep ivxylXv fifobandbaaid vrprden. Hctgeen hij HlfiKOGLES. 249 zegt omtrent de, in alien gevalle toch sleehte, gewoonte der schrijvers van lateren tijd, soms si met den coniunctivus te Terbinden, moge waar zijn; hier hebben de meeste eti de bee^ te bahdschriften den optativus , dien Hierocles altijd in dergelljke wendingen gebruikt. Ook had hij zich niet op het voorbeeld bij HiEROGL. pag. 95. 5 moeten beroepen; want ook daar id vicofiilvcgfii^ slechts de lezing van ^^n handschrift^ en wel een ander, dan waarnit hie,r de coniuncUvus o^genom^n is. Meis laze dos hier gerust i^i^ipot en ivxyll^dt. Pag. 46. 13. meet het praesens vaiUfieda in het futurum itetffSfAeSa Toranderd worden, zoo als nit den zamenhang blijkt: 4aa^ ittfx,i<rofiBv cidro6g « . . .; kx) ttS^ in ... . tsh tr J flit a (vulgo it6iii(Ai6^)\ ft&^ II riiif isosilyi.slKiifx , . *. . A^^-* $if&ofJt4v; Pag. 48. 5k K^) ddf^^ A(i^6rsp» HvetvSxi ^fifixlm, ti fB tetpt AyaJtk ivif»at»t rfipelv x^) ret ivipdiiriv». Het eerste livMrtiKi is stellig bij vergisiding in den tekst gekomen. Het moot geschrapt worden. Dat er met die plaats iets veorgeYalleii is« blijkt reeds uit de handsebriften. Pjig, 49. 8 weet ik niet, of de woorden l^xov 32 ^rt %ui ifr) Tovrav Tyjq Apsr^q Ais&irSrotJ fiiifoiitrtjqi die in: sommige bandschHrten ontbreken, niet beter uit den tekst warea gebleven« ^ij komen mij voor zelte trij Aiia^orx 00 dnister te zijn. Pag. 52. 19 heb ik een oogenblik er aan gedacht ^ <rf men Met liever voor AvAKX^jSiv eou lezen ivixtti<nv. Men ^ie pag. 53. 9: Kx) robq ivt»4 (pixct^g itfipii(rxfi€i/ ml rd^ itpiq ^k fC^Tpov xntevixtivTKq Av^HttjaApt^itx. Maar Hieroglrs gebroikt tooh ook op dezo ^aats en elders AvxKdtKeiv en iitaiwM^eTu , tvanneer bij van het terugbrengen op den goeden weg spreekt« Pag. 60. wordf gedoeld op de Platonisohe verdeeling der iiel in drie deelen. Hullach brengt verscheidene plaatsen bij, op welke daarover gehanddd wordt. Hij had daar nog bij k«Hi^ lien toegen de uitvoerige i^aats bij HfiiuOL. Alleg. Horn, c 17 (p. 34) : riiv yccp oX^v ifvx^iv h^pyjKsv aq l^ip^ ^^^ y ^^ ^"^ Xoyt^ icSv xw) tJ &Koy^v bir* xurov 7rpo<rtj^opsvfiivov. TcU 5* ixiyou fiipovq (IhKcoripoiv i^htatxt lixlpsnv^ sJq i6o fiepl^cop, kc^ ri fiiv iirthfiiiTiKhv hdfiAl^it ^ vi ^ ttepov ivpcGa^q ktL In heU 290 F- G. A. MuLiACH^ geen onmiddelyk volgt spreekt Heraglitus van dezelfde plaats uit den Timaeus Tan Plato » die ook door Mullagh in zijne aanteekening aangehaald is. Pag. 62. 17 moot geloof ik in de woorden rovro Jy i$' ^|x7y het woordje ijv vervallen. Het imperfectum past bier niet^ en bet verbum kan best gemist worden. Pag. 63. 17. verkies ik de vulgaat dg oJiv n boven de le- zing van den Med. ag olovrccu Had Hieroglbs bet laatste be- doeld, dan zou bij waarsobijnlijk gescbreven bebben Sg y oloy^ Pag. 66^ 3. zal wel met veranderde ioterpunctie , en met bijvoegiog van ii gelezen moeten worden: 'AmpeJrxi yotp Trepi c^irav Trparov fih^^ u ^uvkto, iu6pu^otg tccutx^ ^Treirx ii, ei a^iMfcx Toiq ix^vffi yhsTM. Op pag. 87. 2 ontbreekt op de- zdfde wijze (jUv. Men scbrijYe daar h» n filv (pi^^jKotx xrl. Pag. 76. 18. ontbreekt in de woorden cvx rpotx^rspov j}j5wV voiel rh filov rccJg z'ep) cufii rs %»i Ta iKvig XvpMtg bet artikel Yoor ffSfca. Pag. 94, 1 — 5. bond ik nog niet voor gebeel zuivar. De bandscbriften verscbillen aanmerkelijk, Wat er gestaan beeft^ zal wel niet gemakkelijk uit te maken zijn. Pag. 96. 6. oviiv vvh ruv i^codsv dcpufio6vTcov eKirKviTroiiiviii , «AA0i/ €vicclfAOvx shut (3lov, !j hemv ^ h i$' eoctrniq ihoyi^xro Ki?kM^Tov zal wel voor sUxlf^ovx gelezen moeten worden ^u- ixifiouio'Tspov. Pag. 99. 7 meet om bet voorafgaande cclpiiffSTxt het praesens iireuitivfi in bet futurum iTreuSvvel overgaan. Pag. 103. 2. zou ik, waartoe Mullagh in zijne noot zelf $cbijnt over te bellen, de lezing (AyilivoTs wpi^cofiey ver verkiezen boven betgeen door bem in den tekst is opgenomen oiii^ore Trpi^Ofiev. Pag. 109. 17. meet stellig de vulgaat ptirpov bersteld wor- den. Mullagh leest fisrplov. Maar (^hpov is bet gecommenta- rieerde woord uit bet gedicbt zelf, en staat berhaalde malen in dit hoofdstuk. Ik kon bierblj nog verscbeidene opmerkingen van denzelfden aard voegen , maar bet wordt tijd aan dit verslag , dat even- wel reeds langer geworden is , dan door mij bedoeld was , een CONIEGTANEA ByZ ANTING. 2S1 einde te maken , vooral daar ik nog met een enkel woord van een ander boek wilde gewag maken, dai wij aan de naarslige pen van denzelfden geleerden Berlijnschen liUeralor te danken hebben y en dat evenzeer als de uitgave van Hieroglbs van zijne scherpzinnigheid en de uitgebreidheid zijner kennis getuigt. Ik bedoel Mullaghs Coniectanea Byzantina, een boek, dat ik ge* noegzaam kan beoordeelen, om daarin de groote bekwaam- heid van den schrijver te erkennen, maar wiens inhoud te ver buiten den kring mijner eigenlijke sludien gelegen is, dan dat ik het wagen zoude, dien in bet bijzonder na te gaan. E^ne opmerking moge mij de geleerde schrijver nog veroorloven. Wei heeft stellig ieder phiioloog het regt, uit de rijke schatten der Grieksche litteratuur naar eigen goeddunken te putten, en ter bearbeiding te kiezen, wat hij wil; maar het mag toch wel — vooral blj philologen als Mullach — door anderen gewenscht worden , dat die keuze zich op schrijvers vestige, die door vorm en inhoud in staat zijn, aan het grootst gedeelte der litteratoren belang in te boezemen. Ik roep hem derhalve — en hij zal het mij stellig niet ten kv^rade dui- den — ten slotte de woorden van zijn* eigen Hierocles toe^ natuurlijk in een' anderen zin , dan zij door dezen gescfareven zijn: cpt^o^oylxv ovv atrKrja-aficv [jlbtx zphsag rtj^ dplo'Tiig , Yvx ^ f^h cpiXyiKotci ttZv 6?kKlii Tb yivoq rZv xiycav , jj Ve Kpltriq aTToo' Leiden 9 Maart 1855. E. Mehler. BLADVULLING. • Bij Caesar, B. G. IV. 22 (Teubn, 18S2) leest men: Navibus *circiter LXXX onerariis coactis [contraclisque] , quot satis esse ad diias transportandas legiones existimabat cet. ' DAvm RuHNKENius in een onuitgegeven hs. der Leidsche hi* bliolheek (vgl. de volgende hi.) verklaart de woorden conlrac* iisque voor een glossema. L., 28 April 1853. E. J. K. DAVIOIS RUHNKENII IN lOSTINI mSTORIAS PHILIPPICAS BHBNDATIONES INEDITAE. Asservatur in bibliotheca Lugduno-Batava fasciculus {Ruhnk, 83), varias Davibis Ruhnkenii in utriusque linguae scripiores ad- notationes criticae potissimum indolis con linens. Quae cum singulae eximiae summi viri sagacitatis atque prudenliae pos- sint esse documento , longe tamen praestantiores videntur quas in Latinos scripiores proposuit emendaiiones* Quarum praecipuas publici iuris fieri atque libetlo nostro ornamento esse cum per eximiam Iacobi Geglu, Y. CI., bumanitatem atque liberalitatam liceat, initium iam faeiam ab iis, quae ad lusTpu Hislorias Phi* lipjdcds annotata inveni; quibus mox alia addam. InsTm. hist. Ph. I. 2 (pag. 17 Gran.). Sed et Indiae bellum intulit; quo praeter illam et Alexandrum Magnum nemo intra- vit. — An penetravit? lb. I. 4 {pag. 25 Gran.). Ac ne sic quidem somnii metu de« posito, gravidam ad se filiam arcessit, ut sub avi potissimum oculis partus necaretur. — L. crearetur. V, ad Nepot, Ipbicr. c. ult. Bun. ad Laciant. IV. 13. Burm. ad Aeneid. IV. 367. Davis* ad Minut. Fel. p. 117. / II. 1 {pag. 57). Geterum si mundi, quae nunc partes sunt, .aliquando unitas fuit, sive illuvies aquarum principio rerum terras obrutas tenuit; sive ignis, qui et mundum genuit, cuncta possedit, utriusque primordii Scylhas origine praestare. — Glos- sa: qiii el mundum genuit. 