None
Vandär getuigenissen als die van de Qezanten van Maagdenburg, eene stad, die zich wegens haben ijver voor de Protestanten belangen den naam van Camlei Gottes had verworven. In September 1618 verschenen zij te's Hage, Behalve de belangrijke stoffelijke belangen, die hen naar eene alliantie deden wenschen, gebruik makende van het artikel van het verbond der Staten met Lubek, waarbij voor andere steden de toetreding was opengelaten, — gevoelden zij nog eene andere drijfveer : „ Zij bewonderden de Bepubliek, die zich door de Goddelijke Voorzienigheid in hare onnaspeurlijke wijsheid de voortplanting en onderhouding van de rechten der volken zag toevertrouwd, en bij dien geweldigen wasdom van geluk en voorspoed, door havroomheid en kloekheid van de Goddelijke Majesteit verworven, zich tegen niemand hatelijk of afgunstig, maar veeleer, naar den aard en de eigenschap des Allerhoogsten Gods zelven, meegaande en goeddadig betoonde. Op den zelfden dag zeiden de Gezanten van Brunswijk in de vergadering der Staten-Generaal, dat, nu binnen en buiten betoide, het gerucht weergalmd had, dat tus-schen Hun Hoog Mögenden en Lubek een verbond geslo-ten was, zij gekommen waren om met eigen oogen te zien wat hun was aangezegd. — Zoo maakte de staatkunde van oldenbârnevblt vredelievende veroveringen. Gansch hat Hansegebied was op weg eene nieuwe Provincie of lie. ver eene nieuwe reeks van Provinciën aan de Unie der Vereenigde Landen toe te voegen. Op deze wijze zou eene Republik van Noord-Europesche Vereenigde Staten ontstaan zijn, alle mededinging te sterk, en dus uitgebreid zijn ons Vaderland later zelfs tegen Engeland, toen het tot vrije ontwikkeling gekomen was, bestand zijn geweest. Nog in 1658 schreef willem borbel (Brieven van j, de witt, I, 27): „De Duitsche natie zou met de oise beter gelij-ken en wooi-d houden en gestand doen wat zij belooft, daniem anders. Zij zijn de naaste naburen van den Staat, waarvan niets kwaads is te vreezen. De geheele Noorderhoek zou in een sterken band kannen vergelijken: alsdan hadden de Vereenigde Nederlanden erschien zu entschieden. Zoo sprak borebl nog in 1658. Doch entschied was de kans voorbij. In de dertigjarige oorlog waren de elementen vertreden, welke de kracht en den moed gehad zu Holland aan te sluiten. Maar deze uitkomst zou te schoon geweest zijn. De too-verkracht door de fiepubliek op de burgerij in Noord-Duitschland uitgeoefend, de ontwikkeling door haar aan den handel en de nijverheid in die oorden verzekerd, de uitbreiding daardoor aan haar eigen grondgebied beloofd, dat alles wekte de jaloezij van Engeland, en jaagde den Duitschen vorstenstand, welke zich door den ruitertocht van 1615 met zoo veel woorden, met den ondergang bedreigd verklaarde, tegen den grooten mau der Republik in het harnas. Terwijl de Staten de bewondering der Duitsche steden inoogstten, zaaiden de Duitsche vorsten haat tegen oldenbânevslt. Sedert zien wij Graaf willek lo-dewijk. Stadhouder van Friesland en Groningen, zwager van den beleedigden Hertog van Brunsw ijk, oldenbarnb-vblt tegenwerken, en door de wijziging van de regering in Franeker en Leuwarden te weeg brengen, dat de stem van Friesland in de Staten General steeds tegen Holland gekant was. De aandrang van denzelfden Graaf was het, die Prins maurits deed besluiten zich openlijk voor de Contraremonstranten te verklaren en op nieuw eene proeve te nemen met eene staatkunde, welke ten doel had, hem als den man te doen kennen, die bekwaam was om de woei-zieke Calvinistische elementen te breidelen, en alzoo zijne erkenning als wettig vorst aan de Mogendheden, en be-paaldelijk aan Spanje, als tot nader orde noodig te doen vorkomen. Oldbnbarnevelt was er het slachtoffer van. Zijn grootheid en zijn geloof aan de menschheid waren de eenige o Orzaken van zijnen dood. GEWONE VERGADERING DES AFDEELINS TAAL-, LETTER., GESCHIEDKÜNDIGE EN WIISGEERIGE WETWSCBAPPEN, GEHOUDEN DEN S^o» NOVEMBER 1868. Tegenwoordig de Heeren: c. w. opzoohbr, h. j. koenen, L. ▲. TE WINKEL, H. G. MILLIES, L. J. F. JANSSEN, J. DIRKS, R. FRUIN, J. A. C. VAN HEUSDE, I, BAKE, M. DE VRIES, G. LEBHANS, A. RÉ VILLE, S. KARSTEN, B. J. L. DE GEER, J. VAN LENNEP, S. VISSERING, G. H. M. DELPRAT, J. C. G. BOOT, I. P. SIX. Het Proces-Verbaal der vorige Vergadering wordt voorgelezen, doch de vaststelling verdächtig tot de volgende Vergadering. Bij gelegenheid eener vrage van den Secretaris omtrent het opmaken van het Proces-Verbaal besluit de Vergadering, dat bij voork omende gelegenheden door den Secretaris van de geschrevene opgaven voor de Notulen niet meerder gebruik zal worden gemacht, dan met de gewöhnliche uitbreiding dier Aanteekeningen overreenkomstig is. De Secretaris meldt, dat voor de Bibliothek is ingekommen een in het Engelsch bewerkt geschrift van lysius, Standard Alphabet for reducing unwritten languages and foreign graphic systetna to a uniform orthography in European Utters, Lond. and Berl. 1863, en voorts van wege de Begering van Neerl. Indie een exemplar van het voor hare rekening in 12 afdrukken vervaardigd lithographisch ausländischen van een US. van de Bhârata Joedha Kawi, beschreven in de Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde van Neerl. Indie, in een opstel van den Heer A« B. coH£N. STUART, Ambtenaar voor de Javaansche Taaien Letterkunde. De Heer boot leest eene critisch-exegetische behandeling voor der laatste Elegie van pugpertiüs, wie voortreffelijkheid als bijdrage tot de kennis van het huwelijksleven der oude Bomeinen wel algemeen erkend wordt, maar welker tekst door verplaatsingen van verzen en bedorven  boot, waarop door dat id de noodige toe-lichtingen verstrekt worden. Daarna wordt door den Voorzitter het woord verleend an den Heer leeman, die ten vervolge op vroegere me- dedeelingeu over een soortgelijk onderwerp eenige Egypstische Papyrussen met tekst in hieratisch schrift behandelt Zijne tegenwoordige mededeeling gaat over de Papyrussen van de Koninklijke Museen te Berlijn, zijnde een van geschiedkundigen en hymnologischen, en een van medischen inhoud uit de tijd van het XII^ en drie van historischen aard uit den tijd van het XX*^ Stamhuis, alsmede over een Papyrus van geneeskundigen inhoud, waarin over een menigte van ziekten, hare diagnose en geneeskunden uitvoerig wordt gehandeld, en mystieke too* ver-formulen medegedeeld, welke tot herstel van de lijders moesten worden aangewenden ; het een en ander des te merkwaardiger, daar er tot dusver nog zeer weinig medischeteksten ontcijferd zijn geworden. De Heer te wukkel bied voor de boekerij een nummer van zijn Tijdschrift de Taalgids (V^® Jaarg. No. 8). — De Heer Janssen vermeldt, dat de Heer gevers van en- DEGEBST aan een door de Letterkundige Äfdeeling der Akademie gegeven wenk heeft voldaan, door op het Huid-tooneel der Hollandsche Graven nabij Heemskerk een ge- denkteeken met passend opschrift te doen plaatsen, besaande in eene driekante afgeknotte pyramiede, welke de vroegere bestemming van den heuvel herinnert. De Heer van lennep verzoekt, dat in het Proces- Verbaal der tegenwoordige Vergadering worde aanteekening gehouden van de dankbare ingenomenheid, welke de wyorbeeld wordt gegeven van eene handel- wij. Zwei, welche hier te lande al te zeldzaam is. De Heer dies biedt voor de Bibliothek eeu exemplar aan van eene voorlezing van wijlen Prof. n. w. tijde-MAN, door hem in het Tijdschrift de Vrije Fries geplaatst over brieven van jochem hoppers aan wiglb van aytta (1554 — 1561.) De Heer dblprat wijst bij die gelegenheid op eene belangrijke verzameling van brieven van höpperus, in ettelijke folianten verzameling van brieven van höpperus. De Heer dirks geeft te kennen, dat hem die verzameling niet onbekend is, en dat van die brieven waar-schijnlijk later ook nog gebruik zal worden gemaakt. De Heer Karsten oppert de vraag, welk het verband was tusschen de tien pkylen of tribus, waarin het Algemeene Staatsbestuur, waarvan de Ecclesia of Volksvergadering het middelpunt uit-maakte. De Spreker stelt als hypothese, dat Athene, de zetel van het Staatsbestuur, in deze tien phylen was ingedeckeld, en voert daarvoor eenige gronden aan. De Heeren BOOT en BAKE geven naar aanleiding van een programma van H. SAUPPE, de demis urbanis Atkenarum eenige inlichtingen over dit onderwerp. Voorts doet de Heer leemans nog me.deeling, dat bij de Commissie der Akademie voor de overblijfselen der oonde Yaderlandsche kunst sedert de laatste opgaaf in de Vergadering van Mei tot op heden zijn ingekomen, en iu dank Worden vermeld de volgende tozenden, als: Van den Heer a. c. bon te West-Schouwen; D1BBETS, Hoofdonderwijzer te Heesselt in Gelderland; Mr. EYCK VAN ZUYLIOHBM, te Maartensdijk; H. HARTOG, Zalt-Bommel; 9} Mede, dat de oude bei tel-werken van de Hoftal te's Gravenhage door de Regering aangekocht en dus voor het Museum van vaderlandsche geschiedenis in die Hofzaal zijn behouden gebleven. Eindelijk dat het Bomeinsche grafmonument uit den kerktoren te Dodewaard, ten gevolge van de bemoeijingen der Commissie, door den Raad dier gemeente aan het Rijks Museum van Oudheden ten geschenke afgestaan, zonder tegenspoed in de maand Augustus uit den toren weggegnomenen en in het Museum is overgebracht. Daarna wordt door den Voorzitter de Vergadering gesoten. BIJDAGE TOT DE KBITIEK EN VEEKLAMNÖ VAN PROPERTIES LAATSTE ELEGIE, DOOR J. €. <a. B O O T. Het gedicht, dat in den bundel van propertius de laatste plaats inueemti verdient; in vele opzichten hoog gewänderte te worden. L. c. välckbnabr, die, hoewel hij zelf geene Latijnsche versen maakte, een fijn kenner en beorden der Bomeinsche dichters was, plag aan zijn leerlingen dit gedicht boven alle andere aan te bevelen als eeue proef van Romeinsche verhevenheid, en zijn leerling p, H. KOPPERS, die het laatste hoofdstuk zijner ObservaJta Phüdogica daaraan wijdde, noemt het niet ten onrechte de koningin der Latijnsche elegie. Het is er echter verre af, dat wij dit keurig gedicht zou geen Romein het met gemak on ge Noegen gelezen heben, en als propertius het nu las, zoo als het onder de handen van onkundige afschrijvers misvormd is, hij zijn jalysas verminkt en bemorst had gezien. Het gebrek aan orde en zamenhang, dat door de verplaatsingen van soäliger, KOPPERS en scHRADER niet weggenomen is en wel nimmer zal verholpen worden, geeft recht tot het vermoeden, dat wij hier membra diaiecta poetae hebben, dat er versen zijn uitgevallen en misschien ook enkele vreemde toevoegselen zijn ingelascht. Na de vruchtelooze pogingen van anderen om door omzettingen den oorspronkelijken vorm te herstellen, zal ik mij daaraan Niet wagen, gedachtig aan het gehen wij in een brief van cicbbo lezen (ad Att. XVI, 15, S): desperatiê ich het geheel, alleen in den aanhef zal ik mij een omzetting veroorloven. Maar, wanhoop ik aan de herstelling van het geheel, ik geloof daarentegen dat ook na alles wat y66t en na van säntbn door uitstekende critici gedaan is om het gedicht van vlekken te zuiveren, op dit veld nog veel te doen overblijft, en ik wensch u eenige gissingen mede te deelen, die ik mij vlei dat de goedkeuring der kenners zullen wegdragen. Cornelia, dochter van een der Scipionen en van scBi-BONiA, die gehuwd was geweest met l. aemilius paulus LEPiDUS, die in het jaar 731 censor geweest is, wordt nahaar verscheiden aldus sprekende ingevoerd: Besine, Paulle, meum lacrimas litora surda bibent. Cum semel infemas intranmt funera leges, Panditur ad uuUas anula nigra preoes. Te licet orantem farvae deus audiat aulae, Non exorabia: stant adamante viae. Vota movent superos: ubi portitor aera reoepit, Obserat umbrosos invida Farca locos, 8i moestae oecinere tubae, cum subdita nostrum 10.  immites habui Cornelia Parcas? En sum, quod digitis quinque levatur onus. Damas noctes et vos vada lenta pahtdis. Et quaecunque meos implicat unda pedes, Immatura ücet, tamen hue non noxia veni: Det pater hic umbrae mollia iura meae. Aut, si qua posita iudex sedet AeacuQ uma In me soriitua vindicet ossa pia; Adsideant ira/rem iuxta et Minoida sellam Eumenidum intente torba severa foro; Sisyphe, mole vaoes, taceant lxionis orbes, Labro Tantaleo corripiare liquor; Ter vergeiyking geef ik onder den tekst de lezingen yan xbilb nif gave: v. 5. fuscat — y. 6. Non exoraio stant «- t. 8. herboioa lu' rida porta rogoi. — v 9. Sic — v. 10. caput. — v. 12. famae — T. 15. paludes — t. 19. quis — t. 20. In mea aorta en pila — V. 21. fratrtB met weglating van e< — v. 24. Fallcue (22 ) 25. Cerberus et nullas hodie petat improbus umbras, Et iaceat tacita lapsa catena fera. Ipsa loquar pro me: si fallo, poena sororum Infelix humeros urgeat uma meos Si cui fama fuit per a vita tropaea decori, Versa Numantinos regna loquuntur avos; Versa Numantinos regna loquuntur avos; Versa mater nos exaequat turba Libones, Et domus est titulis utraque fuit suis. Mox, ubi iam facibus cessit praetexta maritis, Viuxit et asper sas altera vitta comas, Lungor, Faxilius, tuo nee discessura cubili: In lapide huic uni nupta fuisse legar. Testor maiorum cineres tibi, Eoma, verendos, Sub quorum titulis Africa ton sa iaoes, Tcy Perseus povavus similantem pectus Achilli, Quinque tuas proavus fregit, Achille, domos, Me neque censurae legem mollisse nee ulla Labe mea vestros erubuisse focos. Non fuit exuviis damnum Cornelia tantis. Quinque Erat et magiiae pars imitanda domus. Nee mea mutata est aetas, sine crimine tota est: Yiximus insensi inter utramque facem. Mi natura dedit leges a sanguine ductas, Ne possem melior iudicis esse metu. Quaelibet austeras de me ferat tina tabellas: Turpior assessu non erit ulla meo; Vel tu, quae tardam movisti fune Cybeben, Claudia, torritae rara ministra deae, Vel cui, commissos cum Vesta reposceret ignes, Exhibuit vivos carbasus alba focos. Nee te, dulce caput mater Scribonia, laesi: In roe mutatom quid nisi fata velis? Matemis laudor iacrimis urbisque quereiis, Defensa et gemitu Caesaris ossa mea. Nee sua nata dignam vixisse sororem. 35. sic — v. 36. hoe — v. 39. Et Persen — v. 40. proavo f regit Achille domos, v. 48. tantis C. damnum, v. 46. insignes — v. 49. uma — (28) 60. Increpat, et lacnmas vidimus ire deo; et tarnen emerui geaerosos vestis honores. Nee mea de sterili facta rapina domo: Tu, Lepide, et tu, Paullae, meum post üia, levamen, Condita sunt vestro lumina nostra sinu. Vidimus et fratrem sellam geminasse curulen. Consule quo facto, tempore nupta soror. Filia, tu specimen censurae nata pai;emae, Fac teneas unum nos imitata virum, Et serie fulcite genus; mihi cymba volenti. Solvitur aucturis tot mea fata meis. Haec est feminei merces extrema trivmphi laudat ubi emeritum libera fama rogum. Nunc tibi commeudo communia pignora natos. Haec cura et cineri spirat inusta meo. Fungere matemis vicibus pater: ilia meorum Omnis erit collo turba ferenda tuo. Oscula cum dederis tua flentibus, adiice matris: Tota domus ooepit nunc onus esse tnum. Fle, Si quid doliturus eris, sine testibus illis: Sicut cum venient, siccus oscula carpe genis. Sat tibi sint noctes, quas de me, Faullae, fatigues, Somniaque in faciem crédita saepe meam, Atque ubi secreto nostra ad simulacra loqueris, Ut responsurae sie tua verba facere. Seu tamen adversum mutarint atria lectum, Sederit et nostro cauta noverca toro, Coniugium, pueri, laudate et ferte patemum : Capta dabit vestris moribus illa manus. Nee matrem laudate nimis: collata priori Yertet in offensas libera verba suas: Seu memor ille mea con ten tus manserit umbra Et tanti cineres duxerit esse meos, Discite venturam iam nunc sentire senectam, Caelibis ad curas nec vacet ulla via. V. 61. honores, — 62. domo. v. 66. rapta — v. 79. Et si — v. 80. falle — v. 84. tinguia — v. 85. mutaritianae (84) 95. Quod mihi detractum est, vestros accedat ad annos: Prole mea Paullum aie invect esse senem Et bene habet: nunquam mater lugiibria sumpsi: Venit in exsequias tota caterva meas. Causa perorata est. J'lentes me surgite, testes, 100. Dum pretium vitae grata rependit humus. Moribns et caelum patuit: sim digna merendo, Cuius honoratis ossa vehantur avis, Ik ga nu over tot de opgave der gronden, waarop mijne afwijkingen van de gewone volgorde en lezing steunen. Gelijk door lachmann is aangetoond, dat in het begin der eerste elegie van het tweede boek drie disticha omge- zet moeten worden, zoo hebben al lang geleden c. barth, p. FRANCIS en KOPPERS gevocld, dat de eerste versen der laatste elegie in sierlijkheid zouden winnen, als men tot omzetting van twee of drie pentametri besloot. Hunne po» gingen door van santen in de door hem bezorgde uitgave van p. BURMANNUS SECUNDUS p. 894 vermeld, voldeden mij niet geheel. Naar mijn gevoel moet op lacrimis in v. 1. niet preces, maar lacrimas slaan, en op de infernae leges d. i. loca, ubl leges infernae valent, past niets beter dan de ianua nigra, waaronder ik de deur van den Orcus, de ianua leti van lucretiüs (I, 1112 lacuhae), de airi anua Diiis van vebgilius [Aen, VI, 127.), niet zoo als sommigen willen de opening van het graf versta. In plaats van A'on exorato stant adamante viae, waarvoor althans non exorando d. i. inexorahili had moeten geschreven worden, heb ik mij eene kleine verandering veroorloofd, waardoor de zin in twee opzichten gebaat wordt. Te licet orantem furvae deus audiat aulae, Non exorabis: "al hoort de God der onderwereld u bidden, gij zul hem niet verbidden, hij zal doof zijn voor Uwe smeekingen. Y. 102. equis. ( 28) Stani adamante viae is gezegd als bij ennius Stant pul- vere' campij bij câecilius ager stet sentibus, bij vergiuus Stant lumina ßamma, en beteekent: de wegen zijn vol staal, zijn geheel en al staal. Adamas, dat van de a pri- vans en âafidta gevormd, de hardste stof uitdrukti behoeft geen epitheton, om de kracht te verhoogen, en de beste dichters gebruiken het zonder toevoeging, b.v. thboobitds, n, SS: xai Tov €v ââa xn-hcoLtç àêafiwfra en OVIBIÜS TrisUTV, 8, 45 en Metam. IV. 452. Als vbrgilius in zijne beschrij« ving der onderwereld gewaagt van soUdo adamante cdumnae, dan is dit geen epitheton ornans, maar hij daidt daardoor aan, dat die zuilen uit massief staal vervaardigd zijn. TiB. HEMSTERHUis schrecf in eene aanteekening op lü-ciANüs (I, p. 422), dat hij twijfelde of v. 8. Obserat her hoBoe lurida porta rogos door iemand behoorlijk kon verklaard worden. Wel beweert la.ghmann, dat deze lezing, steunende op het gezag van alle niet geïnterpoleerde hand séhriften, de eenige ware is, al verdient zij dan ook niet voor duidelijk, sierlijk en juist gehouden te worden; maar met allen eerbied voor lachmann zij het gezegd, het is niet waarschijnlijk, dat pbopebtius bij voorkeur duister, slordig en onjuist zou geschreven hebben. L. heeft niet bewezen, dat roffos hier voor Orcum staat, veel min dat het in die beteekenis het adiectivum herbosos bij zich toelaat. De zwarigheid ge Legen in Porta observat rogos wordt door hem stilzwijgend voorbij gegaan. Porta cUzudü domum of Oreum is goed gezegd, porta Ord observatur evenzeer; maar porta observatur aedes is even onjuist, als de deur grendelt het huis. Hierbij komt nog, dat het armoede van denkbeelden verraadt, als de dichter, na even te voren de tanua nigra genoemd te hebben, nu weder de lurida porta vermeldt. Met behulp van hetgeen door anderen is voorgeslagen kwam ik tot de lezing: Obserat urnbrosos invida Parca locos. Het woord, dat zich het verst van herboaoa der hand- schriften verwijdert, umbrosoB wordt reeds in minder goede handschriften gevonden en is zeer passend om het onder- aardsehe, waar een eeuwige nacht heerscht, te k Herr Enmerken. Men vergelijke claud., de raptu Pros. I, 116: Lucidus umbroso miscebitur axis Averno, en Gigcuitom. 45, nee te proserpina, longe Umhrosae tenuere fores. Wil men met MARKLAND lurida Parca vasthouden, ik heb er niet tegen, hoewel ik aan tnvî^ia de voorkeur geef. Het verband van het volgende distichon met het voorgaande is duister bij de gewone lezing Sic moestae eednere z. Daarom wilde dousa voora Sic lezen Sat, waarmede niets gewonnen wordt. Yeel gelukkiger is de emendatie van s. w. SCHIPPERS in zijnne Obss. crit in Properiii Ub. IVy Gron. 1818, p. 82, die ik zonder aarzeling opnam. De zin van dit distichon is dan deze: Si mihi morieu dum fuit. Famae pignora kan Cornelia noemen, al wat haren goeden naam bevestigt. Maar het is mij niet duidelijk, waarom zij daarover nu spreekt. Gepaster is het, als zij hier vermeldt, al wat haar een lang leven beloofde, leeftijd, ligchaamskracht en gezondheid. Daarom heb ik in plaats van famae geschreven animae. Nadat Cornelia in de veertien eerste versen zich overhaar noodlot heeft beklaagd, keert zij hare rede tot de endereardsche plaatsen en de wezens der onderwereld, om ten hunnen aanhoore hare zak te bepleiten. Want eene vroegtijdige dood werd dikwijls voor eenig vergrijp gehouden. Vg. broükh. op v. 17 en heyne op TIBULL.I I, 3, 51. Daarom zegt zij: hue non noxia veni (v. 17), aetas sine crimine tota est (45) en Quodlibet au-steras de me f erat una icAellas (49). Dit laatste is moei-jelijk te rijmen met v. 18« Det pater hic umbrae mollia iura meae, (27 ) woorden, die ook na het onmiddelijk voorgaande kuc nonnoxia veni rrij zonderling klinken. CobnbuAi die zich V van hare onschuld bewast is, moet recht voor zich vragen, maar geen zacht recht geene genade voor recht. „Mollia iura sunt aequa, benigna, propitia" zegt van saktsn, het tegendeel van (widi triêtia iura Dei in de Canêol. ad Lhrimm^ 440« Koppiers bemerkte de zwarigheid en schreef: JUeprecor huic umbrae mollia iura meae. De gissing is vernuftig, maar ik waagde niet haar over te nemen. Alles wel beschouwd, geloof ik dat men met de gewone lezing vrede moet houden en alleen den klem- toon niet op mollia leggen. Fropërtius kan zich den Gpd voorstellen even als statius dit deed^ iratum omnibus umbria, en dan is in den mond van cornblia de bede om een zacht vonnis niet ongepast. Ook scHRADERS gissiug iu V. 16 uha voor unda te lezen meen ik te moeten verwerpen. Implicat unda pedes is hetzelfde, wat vbrgilius Aen. YI, 438 uitdrukt door trisU palus inamabilis unda alligai^ welke woorden door PASSERATius terccht met deze plaats vergeleken zijn. In V. 18 is de vader, van wien oobnklia recht verlangt, nie4 pluto, zoo als de uitleggers xeggen — de Jäom^ixieo noemden hem wel patrem Oitem, maar niet eenvoudig patrem — maar zoo als overal^ waar deze naam van een God gebruikt wordt, jupitbr^ de vader van Goden en men- schen, wiens macht zich ook over de onderwereld uitstrekte. Immers horattus bezong hem, als den machtigen God, Qui terram inertem, qui mare tempérât Ventosam et urbes regnaque tristia, Divosqne mortalesque torbas Imperio regit unus aequo. Men vergelijke de aanteekening van wunderlich op nb aang. plaats van tijbullus. De twee volgende disticha hebben de scherpzinnigheid der critici zeer op de proef gesteld. Ik zal uwe aandacht niet vermoeijen door de opgave der zeer uiteenloopende gissin-gen, noch minder met hnnne wederlegging. Aeaau heb ik niet willen prijsgeven (verg. II, 20, 80,) en om hem nietandermaal onder den naam fratres te laten optreden, heb ik geschreven fraltrem, waarbij dan alleen aan eaadaman-Tüs kan gedacht worden. Voor Si quiê iudex Aeacus, dat oongerijmd is, schreef ik met FOIRN si qua se. parte, en nam in het volgende pentameter de verbetering van gbae-vius op, waardoor èn het vers van dat dubbel paar woor-den van gelijken klank {mea sortita — ossa pila] bevrijd ein in plaats van de Gewrongene constructie een echt Latijnsche phrase ontstaat. Aeacus iudex sedet in me, aeacus zit als rechter over mij. Vg. ovid., ex Ponto, IQ, 6, 23 volg. Ulque fui solitus, eediasem fortitan unus De centum iudes in tua verba viris. Gbasviüs, die over verschillende plaatsen dezer elegie met NIC. HEiNSiüs gedachten wisselde, verklaart de woor-den vindioet ossa pia zeer goed door: „pronuntiet ea esse a poenis sontium immunia." (Zie Syll, epiatt, a p. bub. HANNO curcUa, IV, p. 221), en in eenen lateren brief: „vin-dieet meam umbram a poena, rectam /erendo sententiam de meae viias sanctificat.” (aid. p. 227). De constructie van de woorden; turba adeidéont iuxta floirem behoeft niet door andere voorbeelden gestaaf. Worden. In V. 24 stuiten wij op Tanladeo, waar Tantalo noodig is. Te vergeefs slooft men zich af om te bewijzen, dat Tanialeus voor Tantalus zal gezegd zijn, even als naast Tyndarus ook Tyndareus gevonden wordt, of leest met AÜBATUS: Fallaœ Tantaleo corripere ere liquor also. Also, PROPHETius zich uiet anders had kannen redden, dan door tegen alle spraakwetten den imperativas corripere in het midden van coniunctivi te plaatsen. Het komt mij waarschijnlijk voor, dat in het handschrift, waaruit onze afschriften zijn voortgevloeid, een onleesbaar woord stond, en dat deze gaping door fallax is aangevuld, misschien met het oog op II, 17, 6. Het adiectivum Tanladeo geeft anleiding om hier een zelfstandig naamwoord. Te plaatsen, b. V, haustu of IcJfTo, zoo als claudianos, de raptu Fros., U, SS 6, schreef: Non aqiui Tantaleia subdutur invida labris. Als ik twee versen verder fera voor sera schrijf, dan vordert de eer dezer verbetering aan en ander afsta. In ïONTsms exemplar staat met de hand van SOHEADEE geschreven: iacüa — fera, Waesenb, egregie, aip de Cerbero eaimie apud Sophodem. In vers SO hebben de uitgevers de coniectuur van scaugbr Afra opgenomen, en lachhann teekent daarbij aan : vitium perantiquum a magno Scaligero felidssime eubkUum. Ik geloof met fontein en met passow (in het epimetrum van de voorrede van j. sillio voor de Dresdener uitgave van STATn SUvae, p. XXI), dat scaugeb mistastte, zoowel om dat in V. S8 van het overwonnen África gesproken wordt, als omdat het zonderling klinkt de Áfrikaansche rijken den Numant Inschen scipio te laten vermelden. Terecht begrepen zij, dat de bedorven lezingen der handschriften aera, vera met upsius in versa moeten veranderd worden. Versa Fb. PÂB80W wilde TantaUdae geschreTon en dan den datimf voor ab met den ablat. en het patronjmicom Toor het primitivum geno-men hebben. Zie sQne Opuse, Aead. (Lips. 1885) p. 801 seqq. Ik kan m\j daarmede niet yereenigen. (a) voor everia, zoo als bij hoeatius, Carm., UI, 25, 16, /to-ccrcLS manibus vertere fraxinoB en in den eeraten brief Tan SBABiKUS V. 99» vereae poet funera Troiae. Bij verea regna heft men dan en aan Carthago en aan Numantia te denken. Aan de gepastheid van mox in v. 33 heeft men te onrecht getwijfeld. Gevolgd door ubi tam ceeeit geeft man denken, die men zich langer of korter kan denken, even als bij hoeatius, Carm., II, 1, 10, Mox, ub publicibus ree ordinaris, grande munue Cecropio reddes coturno. Bedenkelijker vinde eic in het vers: lungor, Paullo, tuo eic dieceseura cubilL Men kan, ja, de woorden sic dieceseura verklaren: "sic" ut nunc factum est, morte discessura," of "tibi iuncta, non alteri," maar beide verklaringen zijn niet vrij van gezocht. Leest men met j. o. hüschkx, Epict. criL in Prop., p. 51, non dieceeeura, of wel, wat minder van de lezing der handschriften afwijkt, nee dieces. Eura, dan slaat hei volgende vers hier veel beter op: In lapide huic uni nupta fuiere legar. Zoo immers moet zij spreken: huic uni, namelijk Paullo, wiens naam onmiddellijk voorafgaat, niet in lapide hoc, is, daar ooenblia in de onderwereld haren grafsteen niet kon aanwijzen. In vers 40 ben ik met lachmakns uitgaaf van 1829 de lezing van het Groninger handschrift gevolgd, omdat zij alleen een gezonden zin oplevert: et teetor eum proavum, qui regit tuae domoe, Ac/allee. De korte laatste silbe in den vocativus Achille levert wel bezwaar op; maar als men bedenkt, dat in het Aeolisch dialekt, dat zooveel in-vloed op de Latijnsche taal had, de vocativi l^xpart, ^Tfiftiv^tvt gevond En werden (zie oregob., de Dial., p. 617 ed. SCUAEF.), eu zich herinnert, dat de korte e van de ab- lativi der de declinatie als monte, paire oorspronkelijk lang waren (zie oOBSSBNy ilfrér Auaspr. der lat. Sprache, I, 3S2), dan schijnt men die vrijheid aan een dichter te mogen toestaan. Viatmus insignes inter utramque faeem kan PKOPEETius geschreven hebben; maar zeker past de vermelding van hare kuischheid en huwelijkstrouw beter in den mond eener vrouw. Daarom heb ik de gissing van BüBHAN, waaraan ook wyttënbach zijne goedkeuring schonk in de Bibl CriL, YI, p. 22, in den tekst geplaatst. Bij de woorden: Qtiaelibet austeras de meerat uma tabellas schijnen de meeste uitgevers zich niet afgevraagd te heb- ben, of een Romein kon zeggen t uma fert tabellas de aliqiu) voor ex uma ducuntur tabeüae, noch ook of quaelibet uma hier wel te pas komt. Er was, denk ik, éèue urn voor de tabellae, poeita sedet Aeacus uma, niet eene menigte urnen. Enkele u Gevoelden het bezwärzt en wilden umbra voor uma schriven. Yeel gelukkiger is de verbetering van s. wungaardsn : uma. Quaelibet una, de eerste de beste, zoo als là, 10, 44 quaevis de tribua una en in cic, Brtst. 93, quivis unua eœ populo. Bij al de coniecturen op het volgende pentameter, die VAN SANTEN opgeeft, kan ik nog eene, naar ik meen, meuwe voegen, die ik in de kantteekeningen van fontein vond: Purior e seau nan erit ulla meo. Ik heb mij echter an de lezing der handschriften gehouden, zoo als die door? Assassatnjs met verandering van eene letter {assessu voor Men zon mQ de woorden van cicbbo knnnen tegenwerpen, ad Q. /r. II, 6, 6: senatêrum uma absoMty maar daar die uitdrukking Staat Toor: atnatores tabéUit suis absolverunt, bewyat zQ niets Toor de juistheid Tan de door mQ gewraakte woorden. Hetzelfde geldt van de uitdrukking by ▲scomuB, p. 90: «aaatorum una damnamL saerutu) gewijzigd is. De Zin is onberispelijk: geen mijner bloedverwanten zal onteerd worden, door dat ik nevenshaar plaats neem. Dat Gesessuê elders niet gevonden wordt, is geen bezwaar. Er komen bij de oude schrijvers en dichters zoovele »naÇ slpuftcva voor, dat iedere poging om een op te ruimenj dat met de analogie niet in strijd is, af-kuring verdient. Bij de tien volgende versen behoeven wij niet stil te staan. Tot hunne verklaring kan ik op de uitgevers verwijzen. De kritiek vindt hier niets te doen. Door verandring van interpunctie wordt, zoo als sohippebs goed opmerkte, het dan volgende distichon beschernd tegen ongoodige verandering van lezing. Et tarnen emerui generosos veatis honores behoort bij het voorgaande. Hoewel mijne moeder, de bur- Gers en Caesar door hunne klachten toonen, dat zij mij en langer leven waardig keuren, ben ik toch gestorven en heb eene plechtige uitvaart bekomen. (Dit schijnen althans deze woorden gmerosi honores vesiie aan te duiden. Ik denk daarbij aan het toram Attalicum, waarvan in prop., II, 10, 22, gesproken wordt, en aan depurpere kleederen, die VERGIUS over het lijk van misenus laat werpen en die hij velamina nota noemt. Aen. YI, 221. De verklaring van TUENBBÜS, Advers, XXIII, 7, is te willekeurig. Daar-aan voegt CORNELIA dan als troost deze verklaring: maar toch ben ik niet kinderloos gestorven en spreekt hare kin-deren aan, eerst hare beide zonen lbpidüs en paullus, dan hare dochter, wier naam niet genoemd wordt, maar die denkelijk abmuia zal geheeten hebben. Underling staat tusschen die aanspraak aan de kinde-ren het distichon: Vidimus et fratrem sellam geminasse curaletn Conside qua facto tempore rapta soror. Wie is die saror? Eene zuster van depidos en paullus? Maar obebus had noort een kind verloren. Zie v. 97 volg. Dan misschien eene zuster van gobneua? Maar waar-toe die vermelding te dezer plaatse? Of is ra/?to»or gezegd voor ego sorar rapta mm f. Als dit de bedoeling is, dan zijn de versen hier misplaatst en zij zouden b. v. Achter vers 36 bete te pas komen. Maar ook dau blijft tempore rapta aoror ongerijmd. Cobkelia beklaagt zich immer, dat zij te vroeg gestorven was, v. 17, en tempore rapi is opporturto tempore mori. Alle dubbelzinnigheid en duisterheid verdwijnt, als men mij toestaat rapta in nupta te veranderen, waaraan abvius ook reeds gedacht heeft (zie St. L, IV, p. 227). Nu zegt Cornelia tot hare beide zogen: Toen mijn broeder, na twee curulische ambten bekleed te hebben, tot consul was gekozen, is uwe zusterjong gehuwd. Tempore nubere is nddere tempore ad nubendum apfo, trouwen zoodra het meisje huwbaar is, even als wij in Verr. U, 52 lezen: eatis putabat ae ad comúnia tempore venturum, si pridie veniaset. Zoo geschreven geeft, dit distichon den sleutel voor het volgende, waarin coknb-UA tot hare dochter zegt: Fac teneaa unum noa imitcUa virum; woorden, die vrij zonderling klinken als die dochter nog ongehuwd was en ongehuwd kon blijven. Dat de- volgende woorden op de zonen even goed als op de dochter isiaan en dus fuldie genua niet in fulcito behoort veranderd te worden, is duidelijk genoeg. Maar ik heb tweederlei bezwaar tegen Et aerie fidcite genua. Voor- eerst staat het koppelwoord hier zeer te onpas; ten ande- ren is aeriea zonder toevoeging b. v. van nepotum niet duidelijk. Iets anders is het als verscheidene namen genoemd zijn en dau op die reeks g Newezen wordt, zoo als bij oviDius, Metam,, XIII, 25 volg. VEKSL EM UBUKO. AVD. LETTER. DEX VIII. S Aeacus huic pater est — Aeacon agnoseit summa s prolemque fatetur Jupiter esse suam: sie ab Jove tertius Aiax. Nee tarnen haec series in causa prosit. Beide beswaren worden opgeheven door te schriven: Progenie fuldte genua; maar de afwijking van den overgeleverden tekst is te groot, om deze gissing als eene waar-schijnlijke optenemen: Op het slot van dat distichon, dat in de handschriften ludt auctufis tot mea fata malie teekende van santbn an:,^in hac tam contaminata elegia, nescio an versas (nullus) sit depravatior en betuigt niets gezien te hebben, dat hem voldeed. Den lof van een vernuftigen inval zou hij wel niet ontzegd hebben aan deze gissing van FONTSIN, als hij die gekend had: in tutie eunt mea fata vadie, Ik durf haar echter niet ovemeo^en en gelof met LACHMANN, dat PROPERTius kan geschreven hebben: auctu*ris tot mea fata meie, quum tot me i aucturi sint mea fata, quam ampla spe nepotum mea fata maiora futura videatn. Y. 72 moet onveranderd blijven, Fama libera laudat rogum emeritum betekeut: fama nulli serviens, sed libère locuta, laudat mortuam bene meritam. Rogue in de betekeenis van cinerea komt ook voor I, 19, 2. Emerui voor plane merui hebben wij in v. 61 aangetroffen en vin-den het gestaafd door de navolging in de consoL ad Liviam V. 465 volg. Denique laudari aacrato Caeaarie ore Emerui, lacrimaa elicuigtae Deo, en door dit vers van ovidiüs, ex Ponto I, 7, 61: emeritia referenda eat gratia aemper. Achter v. 72 moeten eenige versen zijn we^evallen. Grond tot dit vermoeden vind ik vooreerst in den plotse* lingen overgang der rede op paüllus^ maar vooral daarin, dat de treffende aanspraak van cobnelia aan haren man en hare kinderen, zoo als zij hier ¥olgt v. 73 tot 98, een ( 3.> ) hors d'oenvre is. Schbabjek gevoelde dit 6n zocht het te verhelpen door de aanbeveling der kinderen aan den va- der en de opwekking aan de kinderen om al hun liefde op dezen over te brengen en hem te verplegen, v. 78 — 96, achter v, 102 te plaatsen. Maar hierdoor worden wij in nieuwe en niet mindere zwarigheden gewikkeld. Liever neem ik aan» dat de dichter aan Cornelia eenige versen in den mond zal hebben gelegd, die de toespraak aan man en kroost konden inleiden en motiveren, en dat deze begin- nende met Nunc door de afschrijvers zijn overgeslagen, terwijl hun oog viel op het volgende Nunc tibi commendo. In V. 79 heb ik de harde weglating van den imperati- VU8 dole, dien men in den hoofdzin zou moeten aanvullen uit doliturus eris van den bijzin, weggenomen door met wrrHOP voor het overtollige et fle ie, schrijven, en in het volgende vers, waar oèctda falie mij onverstaanbaar is, schreef ik ticcis oscula carpe gents, omdat dit woord in den zamenhang mij beter voorkwam, dan de door fontkin voorgestelde imperativi pange en ßge. Ter vergelijking ver- wijs ik op STÀTII Theb., Ill, 711: Illius humenti carpens pater oecula vultu. Pbopertiüs heeft I, 20, 27 de uitdruk- king oecula carpere wederom gebezigd. Met V. 84 ben ik verlegen. De uitdrukking verba ia-cere aticui voor verba izacere ad aliguem of alicui, het woord tot iemand richten, is aan pkopebtius niet vreemd, ng. n, 1,77. Maar het toegevoegde singula levert bezwaar op. De uitdrukking wordt duidelijker door te schrijven : Ut responmrae, sic tua verba iace. Alle pogingen om in v. 85 aan lectum een ander bij voegelijk naamwoord toe te voegen als adversum, zijn als *) Zoo als in de eerste rede van cicbro tegeo ybbbbb § 19: ipai HorUnsio -^ verbum nullum Jadt. 3» mislakt te beschouwen. De Bomeineu uoemden het bed, dat bij den gehuwden burger tegenover de huisdeur in het woonvertrek Stoud, lectus adversus, zoo als blijkt uit de door VAN 3AifT£N aangehaalde plaats van asconiüs. De uitdrukking komt ook voor in een vers van labebius bij obllius XVI, 9 : Materfamilias tua in lecto adverao sedef, Mutare ledum adveraum, dat bed met een ander soortgelijk verwisselen, is dus een een ander soortgelijk verwisselen, is dus een een ander soortgelijk verwisselen, is ongerijmd. Daarom heb in plaats van mutant nimand zich schijnt geërgerd te hebbeu, is ongerijmd. Daarom heb in plaats van mutant genegen, YI, öéO. laeva {via) malorum exercet foenas. Pkop. Ill Pampeio de traxit arena triumphos. Hor, Epist. I, 16, 57. Vir bo-nuême ómne forum quem apedat. Het laatste vers van de elegie is door de voortreffelijke verbetering van broukhuizsn, die avis voor aquis herstelde van gezochte verklaringen bevrijd. Het gedicht sluit nu met eene fraaije tegenstelling: Er zijn om hun gedragten hemel verheven, onder de Goden opgenomen: moge ik om mijne verdienste waardig gekeurd worden, dat mijne schim naar mijne geëerde voorouders gevoerd wordt. GEWONE VERGADERING DEB A7DEELING TAAL-, LETTER-, GESCHIEDKUNDIGE EN WIISGËERIGE WETENSCHAPPEN, 6RH0DDBN DKN 14^» DBGEMBR 1863. Tegenwoordig de Heeren : c. w. opzooher, b« j. koenbn » C. LBEMAPR, W. 6. BRILL, A. RUTGERS, A. KOENEN, D. HARTING, J. C. G. ROOT, G. DE TRIES AZ., C. LBEMAPR, H. C. MILLIES, J. TAN LENN, R. C. RAKHUIZEN YAN DEN BRINK, S. VISSERING, G. MEES AZ., W. MOLL, L. PH. C. YAN DEN BERGH, W. C. MEES, S. KARSTEN, I, H. SCAOLTEN, L. i. P. JANSSEN, J. A. G. VAN HEUSOB, J. P. SIX, J. B. GOOOSMIT, M. DE YRIBS, A. RlYILLB, G. B. M. DBLPRAT. Het nog niet goedekearde Proces-Yerbaal der Vergänderung van October wordt voorgelezen en vastgesteld, met bepaling dat de Memorie van den Heer bill over de ge-volgen van het Twaaliarig Bestand, op ingewonnen advies der Commissie van Redactie, in de Verdagen en Mede-deelingen eene plaats zal kunnen erlangen. Daarna wordt het Proces-Verbaal der Laststgehoudene Vergänger — die van November — voorgelezen en vastgesteld. De Secretaris geeft bericht, dat er mededingen naar den prijs van het legaat van hobufft zijn ingekommen vier latijnsche gedichten: V. Een prijsvers, Misri expectatio et querela, onder het Lemma: im Shroe xakolc ^Xorifiiav. Plato Symp. 2\ Een dergelijk In funere Lydêci. Lemma: Praeci' puatn curam duzit senaum animi quam apertiêrime exprù mere. Aug. ap iSaet. Een gedicht onder het opschrift: FuUtm, vaporiê nauiici inventor. Lemma: Phaselus ille quem videtis hoepite, Ait fuiêee navium celsrrimt. Catullus. Een vijftigtal dichtregelen onder den titel: Medieuê nego irap^cxóc. Li plaats van zinspreuk de naam van Dr. juus BEER te Berlijn. Daarna verleent de Voorzitter het woord aan den Heer BAKE ter mededeeling van zijne Bijdrage, behelzende opmerkingen omtrent de berichten bij de Onden, betreffende de verbinding van de Middelandsche met de Boode zee. De Spreker zegt, dat hij tot deze mededeeling aanleiding het gevestigd gevenden in eene bijdrage van het geachte medelid (er Natuurkundige Afdeeling f. w. Conrad, terwijl zijne aandacht later is gevestigd gew. Orden op een verhandeling van LET&ONNS, en op een werk van den Jenaschen Hoogleeraar schleiden over dit onderwerp. De Heer bake handelt over de drie vroegste onderne mingen om een waterweg te graven van den Nijl naar de Boode zee, en wel over die, welke aan sostris wordt toegeschreven, die van koning nekos, en de hervatting van (lat werk door darius. De Heer bakë gaat de berichten na, daaromtrent verstrekt door herodotus (U, 158), het-welk door hem in het breede wordt verklaard; en voorts van ARISTOTELES en van strabo. Herodotus zwijgt geheel van het ontwerp van SBaosTBia. Trouwens de naam van dezen beroemden vorst is een hel-dennaam, waaraan vaak de meest onderscheidene onderscheidene worden toegeschreven. Letronnb is van meening, dat het ontwerp zijn eersten grond had in het plan van PBBIANDEB, om den Isthmus van Corinthe door te steken; doch Spreker ziet daartoe geen genoegzame reden, daar zulk een werk in Egypte geenszins den voorgang van Griekenland noodig had. Strabo en diodobus van Sicilië spreken van het kanaal van dabius als slechts tot op zekere hoogte voltooid. Letbonne schrijft dit toe aan de bron dezer berichten, als te zoeken in de historieschrijvers der PTOLBifABUSSEN, die den roem der volbrachte onderneming an een dezer vorsten hebben willen toekennen. De Heer BAKB kan die gissing n Let aanemen, maar zoekt te be^ wijzen, dat hebodotds ook niet verklaart dat babius het kanaal van nekos tot aan de Boode zee heeft doorgegraven, en slaat een tweetal veranderingen voor in- de daarop betrekkelijke woorden (upvÇc voor âiùtpnUf en cc ha^fâyaç fitpvùuçj met den Cod. Med., voor ^joouv«). Hij acht het niet onwaarschijnlijk, dat das het kanaal het gebracht tot op de bittere meren toe. Zeker is het, dat ptoleuaeds later de onderneming heeft doorgezet, zonder zich te laten afschrikken door het beweerde van de verschillende water-hoogte der beide zeeën. Doch bij elke der bewuste ondernemingen is het afgewerkte gedeelte door Nijlslib wederom onbruikbaar geworden. 