Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
. Muntinghe’s tweede opvaart naar Moeara Bhitie: 30 November—aanvang Januari 1819. . Muntinghe’s verblijf te Moeara Blitie : aanvang Januari 1819 tot 19 Maart d.a.v. . Muntinghe’s terugtocht naar Palembang door de op- gestane Maleiers: 19 Maart 1819—20 Mei d. a. v. . De vernietiging van ons gezag: 20 Mei 1819—19 Juni d. a. v. De Nederlandsche blokkade ‘onder Bagel veg op den 10° Juli 1819. oe XXII. XXTIL. XXIV. XXV. XXVI. XXVII. XXVIII. NNIM, NNN. XXXL. . De Semarangsche reis van gouv.-gen. INHOUDSOPGAVE. . Schout-bij-nacht Wolterbeek : eene persoonsbeschrij- ving. woe ee Van der Capellen en Muntinghe’ adviezen: Juli 1819. . De voorbereiding der Wolterbeek-expeditie en ge- schillen met Engelsche opnemingsvaartnigen Augustus 1819 . Banka’s toestand bij aankomst van schout- bij- nacht Wolterbeek dd. 29 Augustus 1819. Wolterbeek’s „Oorlogvoeren is niets”, naar aan- leiding der Banka-Kota-expeditie : 17 September— aanvang October 1819.. Wolterbeek’s bezorgdheid op de reis van Muntok tot over de bank in de Moesie: 16 September—S October 1819 Proclamatién van Wolterbeek en n Muntinghe aa. 1 en 13 October 1819 tegen Badroedin. De houding van den sultan De verdere opvaart door het nauw van Selat Nama: 9— 20 October 1819. De vslag” bij Gombora: 21 Oetober 1819. De terugtocht naar den mond der Moesie en her- nieuwde correspondentie met sultan Badroedin: 22 October—15 November 1819 Banka in volslagen opstand. Dood van resident Smissaert. Terugroeping van commissaris Mun- tinghe. November—December 1819 Laatste onderhandelingen met sultan Badroedin en Britsch genoegen over het dreigend verlies van de gansche ~west’’ van den Archipel: Januari— April 1820. 2. Wolterbeek’s oordeel over Muntinghe Nabetrachtingen van en over Wolterbeek , betrek- kelijk de expeditie. 527 otd 55% 568 588 590 596 603 618 628 637 647 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 BIJLAGEN. Daendels’ karakteristieke brief aan sultan Badroedin. Sultan Badroedin’s brief dd. 12 Maart 1816 aan Com- inissarissen-Generaal . . eee ee ee Sultan Achmad’s brief aan hen. Het besluit dd. 18 Juni 1817 ten aanzien van 1 resident Heynis Siddons’ brief dd. 24 December 1816 aan onze regeering Particulier schrijven dd. 12 Maart 1818 van Mr. A. P. Smissaert aan Mr. H. J. van de Graaff. Raffles’ brief dd. 24 Juni 1818 aan onzen landvoogd. Uit Muntinghe’s rapport dd. 11 Juli 1818. Het slot van Mantinghe's brief dd. 10 Juli 1818 aan Raffles Brief van Commissarissen-Generaal dd. 8 Augusta 1818 aan Raffles. Raffles’ brief dd. 5 Augustus 1818 aan 1 Muntinghe Het antwoord van Muntinghe Extract uit Raffles’ brief dd. 1 September 1818 aan Commissarissen-Generaal. Muntinghe's particulier schrijven dd. 19 November 1818 aan Com. Gen. Elout De laatste brief van Commissarissen- Generaal aan den gouverneur-generaal van Bengalen Het Muntinghe-plakkaat van 1 September 1818 Muntinghe’s ~Oppergerecht” te Palembang .. Het gouvernementsbesluit dd. 10 Januari 1819 ten aan- zien van Muntinghe’s verrichtingen. De instructie dd. 17 September 1818 voor Goossen’s expeditie naar Moeara Blitie. Wolterbeek’s brief dd. 8 December 1818 aan n Muntinghe Correspondentie in 1817 tusschen den sultan van Sambas en den resident van Semarang. Benoeming dd. 9 Juni 1818 van Van Boeckholz als commissaris voor Borneo’s Westkust, zoomede diens instructie dd. 19 Juni d.a. v. .. Besluit dd. 10 November 1818, houdende de terugroeping van Van Boeckholz .. Bl. 659 661 663 664 665 666 673 673 674 678 684 685 688 688 693 693 698 699 700 702 704 705 709 36 ww 37 3! JC 39 40 4 — BIJLAGEN. Brief dd. 24 December 1818 van Muntinghe aan luitenant Haslam, om hem naar Benkoelen te doen terugtrekken 5 Idem dd. 25 December 1818. . . .. . .. Idem dd. 29 December 1818. Raffles’ verdediging dd. 31 December 1819 bi de regeering te Calcutta over het gebeurde in December 1818 .. Lewis’ brief 30 December 1515 aan Muntinghe over het standhouden der Benkoeleesche macht in het Palem- hangsche . . - ee Muntinghe’s antwoord du. 31 “December 1818 see Het opmerkelijke contract aan de Klingie dd. 31 December 1818 gesloten tusschen Muntinghe en Lewis over de ontruiming van het Palembangsche door de Engelschen Muntinghe’s woest hesluit dd. 20 Mei 1819 tegen sultan Badroedin Muntinghes lastgeving dd. 93 Juni 1819 aan kolonel Bakker tot blokkeering van de Palembangsche rivieren .. Muntinghe’s belangrijk advies dd. 3) Juli 1819 over de uitrusting van de Wolterbeek-expeditie tegen Palembang Muntinghe's advies dd. 3 Augustus 1819 over de ver- vanging van sultan Badroedin. 5 Het voorstel dd. 26 Januari 1819 van ‘de firma Deans Scott en C°. tot het in het leven roepen van eene ge- regelde stoomvaartlijn op Java's noordkust en het advies dd. 29 Mei d.a.v. van schout-bij-nacht Wolterbeek Brief dd. 20 Mei 1827 van de firma Thompson, Roberts en Ce aan het gouvernement van Prins of Wales tot verkoop van de stoomboot “Van der Capellen”. De vreemde proclamatie dd. 13 October 1819 van Wol- terbeek en Muntinghe aan het Palembangsche volk Beschuldigingen in September 1819 bij Raffles aangebracht tegen Muntinghe door sultan Badroedien en twee pangerans Procesverbaal van de beraadslagingen ad. 27 October 1819 door Wolterbeek met zijne hoofdofficieren gehouden over het al dan niet voortzetten der expeditie. Advies van Muntinghe dd. 13 November 1819 over Palem- bang, de Lampongs en Banka aan schout-bij-nacht Wolterbeek. Brief dd. 5 Mei 1820 van den heer Van der Capellen aan Wolterbeek over het beleid der expeditie en het commandement der volgende expeditie . Lo 756 763 2 ae ee I. De sultans Badroedin en Achmad onder het Engelsch | tusschenbestuur. Reeds in 1620 was er van wege de Nederlandsche Oost-Indische Compagnie een Koopman te Palembang gevestigd; in 1640 werd het eerste contract met den vorst gesloten, die toen den titel van pangeran (eigenlijk pengehran) voerde. Ons werd toegestaan een gedong of wachthuis op te richten en dit te wapenen. In 1642 kwam een nieuw contract tot stand, waarbij uitsluitend aan de inlanders en de Compagnie de uitvoer van peper werd toegestaan. Derge- lijke vriendschap is echter nooit van langen duur gebleken. In 1658 werden een paar Compagnie's jachten in de Palembang- rivier overvallen; commandeur Jan van der Laan ging toen den vriend „straffen’. Eene verbintenis van 1662 volgde. Onder andere voordeelen verkregen we het recht, een fvrt op te richten, aan den rechteroever der rivier van Palembang, waar de soengi Aawer uitmondt, schuins tegenover ’s vorsten kraton op den anderen oever. (a) Allengs werd de Lodjie Blanda met haar omgeving een betrekkelijk aangenaam oord. Rondom het fortje legde men vele tuinen aan; daar vond men bloemen en vruchtboomen van allerlei aard. Zoowel de resident als de militaire commandant en verscheidene ambtenaren , waren bezitters van den grond, die door den sultan in vruchtgebruik was afgestaan. ° In 1804 overleed sultan Mohammed Bahaoedin. Zonder eenigerlei rustverstoring, — berichtte de Indische regeering naar Neder- land — werd hij opgevolgd door zijn zoon Machmoed Badar Oedim (a) Een zeer goed boekje is W. L. de Sturler's „Bijdrage tot de kennis en rigtige beoordeeling van den zedelijken, maatschappelijken en staatkundigen toestand van het Palembangsche gebied” (1855). — Belangrijk zijn ook de „Schetsen van Palembang” op bl. 281 v.v. van het Tijdschr. v. Ned. Indië 5 jaarg. (1846), $8° dl., met op bl. 375 eene Naamlijst der bekende Palembangsche vorsten, op bl. 827 eene beschrijving van De moord der Hollandera in 1511; enz. Ge Volgr. VII. 22 332 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. De mededeelingen van onderscheidenen aard samenvattende, krigt men den indruk, dat de nieuwe vorst, wiens naam wij Badroedin zullen schrijven, in zijn soort een persoon van beteekenis moet geweest zijn. Ken krachtvol bestuurder; schrander; dapper: goed krijgskundige; voorkomend, als hij wilde; werkzaam: met een hoog gevoel van waardigheid, dat zelfs ‘n Van der Capellen trof, toen deze hem in 1824 op eene reis door de Molukken ontmoette: geenszins onbeschaafd, zelfs in de oorlogen met ons de vormen wetende te bewaren; — toonde deze man waarlijk vorstelijke eigenschappen (a). Wat de feiten zijn geweest, die resident A. G. Palm dd. 6 Maart 1805 naar Batavia deden schrijven, dat Badroedin onderhevig was aau vlagen van krank- zinnigheid, weet ik niet (6); hiervan is in de latere jaren, dat we met hem te doen kregen, nooit iets gebleken: wèl schijnt hij, als een goed inlander, zijne driften niet altijd te hebben beheerscht, geen mensch ontzien te hebben, wanneer men zijn streven in den weg durfde staan. Hoe ook, teder vorst van eenige beteekenis, zou zich slechts dan gelaten bij een toestand kunnen nederleggen, waarbij alle voordeelen aan de tegenpartij kwamen, alle plichten het eigen land ten deel vielen, wanneer strijd daartegen nutteloos zou blijken; doch met de verachtering van onze macht in den overgang van de 18° op de 19° eeuw scheen eene afschudding van het vreemde juk lang zoo onmogelijk niet meer. Badroedin begon zich dus te roeren, doch hij tornde op tegen een gouverneur, die, met het bloed en de opvoeding van een Maleier, een monster zou geweest zijn, waarbij de Palembangsche sultan een schoothondje mocht lijken, tegen Herman Willem Daendels. — Probeer het niet, beet de maarschalk hem in een brief van 1810 toe, of ik zal je weten te krijgen (c). — En de eene tijger kroop voor den anderen in zijn hol terug. Dat duurde echter niet lang. In de Straits, vlak er bij, zat een heerschzuchtige, jonge Engelsch- (a) „A genteel person, well-made, and a good countenance”, „verv prepos- sessing manners”: bl. £ van het hierna te noemen pamflet-Court. — „Een zeer goed voorkomen, geheel verschillende van dat zijns broeders”. Dagboek van Van der Capellen in het Tijdschrift van Ned.-Indië 17° jaarg. (1855), dl. II bl. 313. -- „Zeer ingetogen”, „ernstig”, „geestkracht en beleid”, „schrander: De Sturler bl. 30, 77: enz. enz. (6) Manuseript-De Sturler, Verz. van het Instituut. (er Zie den brief in bijl. 1; uit Verz.—De Sturler. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 383 man, gereed om mede de Hollandsche kolonién te bespringen. Die sarde den vorst op met zijne herhaalde brieven: Werp de ellende- lingen je land uit, gooi ze er heelemaal uit! Het was om den warmbloedigen Maleier dol te maken. En toen nu het laatste uur voor de Nederlandsch-Fransche heerschers bij Meester-Cornelis dd. 26 Augustus 1811 was geslagen, toen begreep Badroedin dat het ook zijn tijd werd om den laatsten slag te slaan, zonder dat de nieuwe: Engelsche vrienden hem zouden komen helpen — Allah mocht hem er verder voor bewaren — en hij joeg de zwakke bezetting met de Europeesche burgerij over het mes en in de schoone Soensang, de rivier van Palembang. Het was eene gemeene, nutteloos wreedaardige daad, die woord op den 14" September 1811 (a). De wereld zal het niet meer ver- tellen, hoe Badroedin er toe gekomen is: hij had immers evengoed de menschen fatsoenlijk naar huis kunnen zenden. *t Zou ook politiek geweest zijn, en hij was knap genoeg om dat dan toch te begrijpen. Het eenige wat men er nu van zeggen kan, is, dat Oostersche alleenheerschers op verre na niet almachtig zijn. Zij hebben hunne omgeving te ontzien, hare hartstochten toe te geven; tucht ontbreekt mede, wanneer eenmaal de furiën zijn los- gelaten. Wie weet ook, welke van geslacht op geslacht overgaande redenen van helsche verbittering bestonden, die men nu eens in het bloed van onschuldige, weerlooze menschen op beestachtige wijze wilde koelen! Doch zeker is het, dat nooit, nooit, nooit, eene Nederlandsche regeering deze bloedschuld van den uitslui- tend verantwoordelijken vorst had mogen vergeven, door hem na zijne afzetting door het Engelsch bestuur op nieuw ten troon te verheffen. Men kon voor de schuld van alle individuën de oogen na jaren sluiten; ook hem laten, waar hij nu eenmaal rustig zou gevonden worden; maar dezen moordenaar weder als sultan te herstellen, het is een smet op het regeeringsbeleid, dat eerlang vooral in handen zou rusten van commissaris-generaal Elout (2). Die zich echter wel het minst deze zaak behoefde aan te trekken, (a) Men leze Gillespey’s rapport aan Raffles in de Jara-Gazette van 13 Juni 1812. — Dan J. C. Baud's bekend artikel in dit tijdschrift, dl. [ (1853). (ob) „De zorgen van het dagelijksch beheer en de bemoeienissen van het gezag, den Gouverneur-Generaal Van der Capellen toebetrouwd , verslonden een groot deel van zijn tijd.” Mijer’s Baud bl. oS. 336 PALEMBANG EN BAXKA IN 1516—1‘20 ook Gillespey met Balgrave zijne bekende heschuldigingen tegen Ratfles inbrengt. vindt men van die brievengeschiedeuis geene melding gemaakt, zoodat er ook toen geen oordeel over uitgesproken is door het bestuur der Oost-Indische Compagnie. Robinson’: opvolger was majoor W. AH. Court, schrijver van het doorlamme in 192L tegen ons verschenen pamtiet: »Evje- aitiyn cf the pelativas of the British Government with the Sultavs wind state © fF Palemiuns; doeh onze herstelling van Badroedin was dan ook eene ontzettend karakterlooze daad, die wel nood- lottige gevolgen na zich slepen moest. De Nemesis liet zich niet wachten ! Intusschen was ook de Engelsch-Bataviasche regeering niet zoo streug geweest. als eigenlijk wel behoorde. Badroedin liet men namelijk nu ais rustend burger te Palembang wonen: een tijger, notabene, die men vrij als een poes liet rondloopen! Men kreeg daardoor twee holen van ongerechtigheid in plaats van één: ‘nD Aratun meeda, nevens den Su/tans kraton. De Kraton moeda was oorspronkelijk een op den linkeroever onder het Engelsche tusschen- bestuur gebouwd fort, bestemd om de onder Badroedin tot de fundamenten toe vernielde Nederlandsche versterking op den rechter- aever te vervangen. We zouden er van hooren. Beide verblijven Jagen dus op den linkeroever der rivier: aan de overzijde was de Europeesche vestiging, missehien met een min of meer versterkt kampement. doch in ieder geval zonder fort. (a) The st Rt stellen niet ielder de toestanden en bestemming der reke els in et ip’ tp de letschriving der gebeurtentssen mist daardoor metns Velie dour buielpsiherd. In her hieronder te noemen boekje van Bruining sae at NL AR dar ingevulge Gilespey’s contract er een fort gebouwd Wer doin tlaats van de veurgemelde vastigheid op den grond der vermelde Nederlandsche tacterh, vene andere aan de overzijde der rivier nevens het paleis”, Waart het Palembangsehe bewind beter dan uit het vorige kon worden in het vor gebervden. „Dit vorize”, dus het fort der Nederlandsche factorij op den reektervever, werd aan den destijds afgezetten Badroedin geschonken. Hee ken eclter „de afstand van dat duszenoemde oude fort aan den Ex-sultan” bh 3E plaats hebben. terwijl het door dezen in 1$11 zóó vernield was „dat men setts de tondamenten operoer en wegvoerde” (bl. 15)? — Vit bl © Jeu bleken, dut het ree ve Engelsche sort op den linkeroever) oorspronkelijk Was her paler van den Peaveran Katoe, zijnde onder Badroedin’s bestier hens oudste veen: „waaronder men derhalve, tenzij wij ons grootelijks be- diesen. met anders te verstaan heeft, dan het te Palembang gemeenlijk mera verten heetende, deer de Engelschen tot een verblijf voor zich ingerigte, en Nervelgens ook deer de Nederlanders bezette, gewezene paleis van den PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 335 voor den verjaagde, die den 13° Juli d.a.v. in zijne hoofdstad terugkwam. Volgens art. 5 moest Badroedin 400000 piasters (-t 1 millioen gulden) als vergoeding voor de expeditie betalen. Dat voor die som zich Robinson had laten omkoopen, blijkt uit niets maar een Nederlandsch geschiedschrijver heeft het verhaald (a); toch niet, wil ik voor mijnheer Van Kampen hopen, om het slechte voorbeeld van een Engelsch geschiedschrijver te volgen, die den hierna op te treden commissaris Muntinghe klakkeloos ten laste heeft gelegd, dat ook hij zich, en wel door Badroedin, voor geld heeft laten vinden. Maar, omkoopen of niet, de ducatenvaatjes van den oude moesten bloeden, zoowel onder den eenen als onder den anderen meester. Van die zorg althans was Achmad bevrijd; de man was zoo arm als Job (4). Robinson-Badroedin hadden intusschen buiten de gevoelens der Bataviasche regeering gerekend. Deze wilde van het contract absoluut niets weten. Bene expeditie, die den 13" Augustus 1813 Palembang bereikte, zette andermaal den ouderen broeder af, den anderen weer op den troon en mijnheer Robinson kreeg zijn ontslag. Het was natuur- lijk voor den majoor onaangenaam, te meer wijl hij Badroedin zoo’n ergen moordenaar niet vond; immers de schavuit had hem de brieven laten zien, waarin Raffles zelf had aangeraden om de Hollanders uit te werpen; toen men dus de menschen in de rivier smeet, had de vorst slechts gedaan, wat verlangd was. Robinson liet het er dan ook niet bij, doch klaagde zijn luitenant-gouverneur formeel er voor aan te Calcutta en toen dat niet bij Raffles’ beschermheer, Lord Minto, hielp, zette hij zijne aanklacht bij de regeering te Londen voort (c). We hooren er verder niets meer van; als later (a) N. G. van Kampen: „Geschiedenis der Nederlanders buiten Europa” bl. 548 dl. ILI (1832). (b) „Deficient in wealth, with which his brother, the ex-sultan abounded. He had, therefore, no means to encourage attachment by the extension of largesses, his revenues being only sufficient for his family and the due support of the dignity of his station”. Court bl. 43. (c) Ik vond deze hijzonderheid vermeld in een brief van Commissarissen- Generaal dd. 9 October 1816. Sprekende over het zenden door Raffles van Gillespey naar Palembang om den moord van 1811 te wreken, leest men er in: „Dan dit gedrag van den Lt Gouverneur Raffles is niet door allen uit het- zelfde oogpunt beschouwd, noch even gunstiglijk beoordeeld, maar heeft hem zelfs een dadelijken aanval op den hals gehaald van een der residenten van Palembang, met name Robinson, die den heer Raffles bij het Gouvernement van Bengalen en daarna zelfs bij het Europeesche Gouvernement beschuldigd heeft, reeds vroeger een zeer laakbaar en dubbelzinnig gedrag, vóór den beganen moord gehouden te hebben.” Hierop volgt het verhaal der brieven. 338 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. IT. Resident Heynis: 10 September 1816—13 Jani 181%. Op het einde van 1816 vond de verandering van Europeesche meesters plaats, die spoedig aan Achmad den troon zou kosten. Voor de overneming uit handen der Engelschen zoomede tot resi- dent van Palembang en onderhoorigheden hadden we aangewezen zekeren Klaas Ieynis. Wat dat voor een man eigenlijk is geweest, welk verleden hij had gehad, weet ik niet, evenmin op welken grond Commissarissen-Generaal dd. 9 October 1816 aan het Opperbestuur konden schrijven, dat hunne keuze voor gewestelijk bestuurshoofd aldaar, was gevallen op een man: »wiens bekwaam- heden en goede naam boven alle verdenking verheven zijn” (u). Nu, het bleek weldra een bijzonder slecht merk te wezen. Voor de nieuwe regeering was trouwens die personenquaestie eene lastige zaak. Het Engelsche tusschenbestuur had bij voorkeur landslieden voor de administratie gebruikt: de oude Compagnie’s dienaren waren in eene bedorven school gevormd; wat uit Holland werd medegebracht en nog aankwam, was te dikwerf bocht. De keuze bleek dus hoogst moeielijk: mijnheer Heynis haastte zich de regee- ring te toonen, dat ze met hare vertegenwoordigers voorzichtig moest zijn. Den 10" December 1516 vonden overgave en overneming plaats tusschen de residenten Court en Heynis te Muntok op Banka (u). Commissarissen-Generaal hadden toen reeds gelegenheid gehad met de verschillende manieren van de heeren Badroedin en Achinad kennis te maken. Nog voor de overneming van Java tot stand was gebracht, ja toen ter nauwernood Commissarissen-Generaal voet aan wal hadden gezet, waren gezanten van den tweemaal onttroonde te Batavia om de aangekomen excellentién te vertellen, hoe gelukkig Badroedin zich over de aanstaande regeeringswisseling gevoelde. Dat hij zijn hart moeilijk bedwong, kon o.a. hieruit blijken, dat de gezanten een brief voor de nieuwe meesters hadden medegekregen, gedagteekend 12 Maart 1516. terwijl C. C. G.G. eerst in April-Mei d.a.v. te Batavia kwamen! En in dien brief Opeattiager bl Seb: ov. Ob bh Zie breeder in Opvattingen bl, Wed veer am. SR vv. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1]820. 339 riep Badroedin de hulp in van zijne.... wbroederlijke vrienden, de edele en trouwe Hollanders” ! (a) Wel verre van den schavuit dadelijk te kennen te geven waarop het stond, tenminste hem beleefd te toonen, dat we nooit met deze vriendschap gediend zouden zijn, sloegen C.C.G.G. reeds bij die eerste schrede den weg van toenadering heilloos in. Zij weigerden, ‘t is waar, eene samenkomst vóór de overneming van het bestuur op Java, die eerst in Augustus 1816 zou plaats vinden — „noch de staat van zaken, noch de tegenwoordigheid der Britsche autoriteiten gedoogde zulks’, berichtten zij in het aangehaald schrijven van 9 October 1816 — maar van ter zijde liet men de gezanten geruststellen over de indrukken, die de moordgeschiedenis van 1811 had moeten achterlaten. Het was wel gauw! Badroedin’s zendelingen overhandigden natuurlijk ook Raffles’ bloedbrieven aan C. C. G. G., bij wijze van verontschuldiging, alsof daarin eene verontschuldiging lag. „Sommigen voegen daarbij" — schreef het driemanschap, dat maar al te gewillig naar het gepraat luis- terde — dat in waarheid niet zoo onmiddellijk de afgezette . sultan, maar de nu regeerende, die toen rijksbestierder was, de waarlijk schuldige man zou zijn, en is dit het geval, dan althans _ zou’ het hoog dwaas zijn” — meende men in verband met den door den luitenant-gouverneur Fendall gedanen eisch om de Palem- bangsche contracten te waarborgen (4), — vdat wij ons niet in alle opzichten vrij hielden en daar bij den afgezetten sultan nog het geldelijk vermogen, zonder physieke macht berust, bij den regeerenden, zoo het schijnt, die macht, uit gebrek aan dat ver- mogen, niet zeer wezenlijk is, zoo zal wellicht er een gunstig oogenblik kannen geboren worden, om beiden tot dien stand te brengen, waartoe de rechtvaardigheid en ons belang hen brengen mag en moet.” Er zijn menschen, die zulk eene behoefte hebben aan het drijven van politiek, dat de meest gewone administratieve zaken er door opgehouden, bedorven, verknoeid worden. Elout was ’n politicus in merg en been; slim zijn en van ter zijde smoezelen. De nieuwe regeering stond voor eene verbazend zware taak met zeer weinig hulpmiddelen. Inplaats van vooral onder die omstandigheden te doen, wat de hand onmiddellijk gaf te doen, stuurde men (a) Zie den brief in bijl. 2. (B) Opvattingen bl. 369—373; ov. 29—33. adt ee LT te Fe SJ A ee -— 1. (lustre ete Brel Oe STATS oe zeil CET eee OM Se ed It LI. mn Se Er sul CID Si. TTE en, Tr Oleg ere. Vall V- le Si EenEIK tamales ef OE zel HEL Ze Pr Cel amar ZS Ter nn LLL BT Ta le ver seer el. WO Ze Il ise Seer TEL EML ‘Hua — Hel ZET IT. Zas ie Zei OH eet es dae Sil — “Taal Wi MIIS Tet Wor Er OW TE Det mie ortie MEE ny le mul Bersecue reve ZIE Tes ZE Lar sh wim Wt, TVE WIST mie amr met: BET Lie weder men vee mer Zer m1 Peemiang. etek Ile Tg Ler Var ivemrerevaq. TI sen virmeck we- MAL Ver TUe lies “Aged ce Een. lr le Zezaaten Sovendien TEL SMDiimen? Hi ote Zetels ezine rouzen maken. noch ur Mi Oer meten oM Teal 1 ZENSmeut ce Helen. woor de VV: Deere OUTE. kk me Verzen <n Zedaan kregen, Vas Juve 27201 2E. he lat Sela fe Seschheid moeten eel of mil MPT Bete 2 wt acen. 11 wen ook het Brigsch Laren Wk ze zeen Geik wy namelijk Keren <.0uen zea. verum zoer Asimut de dabbele ver- MENE im Zl Teer ka cost 21 mansenappen te helpen. Die eat Piiremaed: November 1416 op! en de ies. Maar Ve: iedcedied Mem dan toch niet boos si ben sultan ce Viriet. Lp ment ain teuaz. waar het te vinden ZERE A 2 nM waa a5 Tarin dt IDE Th Wei le de Resident Hesa:s was ius Vr. caderierd. men hijzelf den 16 December ter mede van Falemiacz verseheen. Het begin het zich goed aangien Over waar ve i2 len Archipel terugkwamen, was, wil meu de rappertes Juger en usarssen gelooven, de vreugde byzonder grvet. Waaren i: inlanders zieh zoo blijde toonden over het weergtert, ts wiet Laniel;s, zenzij men de waarde van betamelijke beleenthenisvermen everwiatse 2. Ook Achmad toonde zich -zeer verheugd” over de cviaacs ze2ad hebbende bestuursverandering; vrengeer ment Ay verter ae vormen in acht. Daar het schip, waarmede omen den Let van Muntok was gezeild, niet zonder bewer ovet de oudiepten en door de nauwten der Soensang zou komen meenten de resident en Zijn gevolg in kleine vaartuigen ae vende ar vp bt ch isehrire dl NIX (1898) bl. 226 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 341 overstappen ten einde de 12 Duitsche mijlen verwijderde hoofd- plaats te bereiken. Aanzienlijke grooten kwamen ons daarvoor afhalen als een broeder des sultans (Badroedin natuurlijk niet) en Achmad’s zoon, de kroonprins; de kanonnen juichten mede met 21 schoten. De resident gaf een brief af, waarin hij den sultan - zijne komst mededeelde en verzocht om voor den volgenden ochtend het uur te bepalen, waarop hij een schrijven der regeering en eenige geschenken kon overhandigen. Alzoo had de openbare audientie op den 17" December 1816 des morgens ten 10 ure plaats. De klerk Valckenaer droeg op een schenkblad statig het regeeringsstuk. Voor den vorst genaderd, nam Heynis deftig den brief er van af en bood dien den sultan aan; op dit historische oogenblik donderden andermaal 21 schoten, nu uit onze stukken. Zulk een geur was bij het aanbieden van regeeringsbrieven te Palembang weliswaar geene gewoonte, rapporteerde den volgenden dag de resident naar Batavia, nochtans werd hiervan nu afgeweken vom het bijzondere der zaak en uit aanmerking der hooge missive”. De sultan hoorde de voorlezing staande aan en liet toen ook 21 schoten vallen. Hij scheen het gewicht er van zeer te gevoelen, rapporteerde de resident, die zich beijverd had om de beteekenis te verklaren. Ook deed Heynis, wat al onze commissarissen in dien tijd soms vrij kwasterig deden, en hetwelk tot spot bij de Engelsche spelbrekers aanleiding gaf, wel te verstaan breedelik uitweiden over het vermeerderd aanzien van het rijk der Nederlanden, over de groote hoedanig- heden, de bijzondere deugden en goedheden van onzen koning. Sultan Achmad zou onbeleefd geweest zijn, wanneer hij het niet met verbazing aanhoorde: het opsnijden maakte ook »zoo het scheen een diepen indruk”, betuigde de resident. Bij het afscheid nemen werd bepaald, dat den volgenden morgen ten 10 ure weder eene conferentie zou plaats vinden, doch van geheel vertrouwelijken aard. Het onderhoud op den 18" duurde drie uur. De resident oor- deelde het nu veene gepaste gelegenheid”, schreef hij, om .... over den vijf jaren te voren plaats gehad hebbenden moord te spreken ! Inderdaad enorm handig. Achmad was op dat punt zeker niet zuiver; aan zoo'n hof van Jan Vlegel, waar hijzelf eene eerste positie naast den sultan bekleedde, kon dat bezwaarlijk anders; hij zal ook wel geweten hebben, dat Badroedin over die mede- plichtigheid het noodige aan de nieuwe regeering had medegedeeld. Maar wat wilden we dan toch eigenlijk? Het Britsch bestuur was als 340 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. noodeloos den boel in verwarring, offerde men, den kostbaren tijd aan rechtvaardigheids-buitenissigheden op, verspilde men zijne krachten aan zaken, die uitstel hadden kunnen lijden, verwaar- loosden we tijdelijk rechten, waarvan we onmiddellijk gebruik hadden kunnen en moeten maken. Ook sultan Achmad zond zijne gezanten. Een paar dagen vóór C.C.G.G. hun rapport van October schreven, waren ze in plechtig gehoor ontvangen geworden; rmaar’ — men ziet het, dat die Achmad in een boos blaadje stond — maar wij houden het voor zeker, dat zij met eene bepaalde zending bij de oud-Britsche regee- ring belast zijn". Dat kon ook wel, ‘twas echter zoo erg niet; want die oud-Britsche regeering voerde immers gezag in Palembang, hetwelk destijds nog niet was overgegeven. Uit een vormelijk oog- punt viel er dus niets tegen te zeggen, dat de gezanten bovendien hun compliment bij de feitelijke gezaghebbers gingen maken, noch dat zij er poogden om belangen in zekerheid te stellen, vóór de nieuwe meesters optraden. Wat ze wenschten en gedaan kregen, was bovendien evenmin erg, al had Fendall de kieschheid moeten hebben er zich niet mede in te laten, nu toch ook het Britsch. gezag in Palembang bij dagen was te tellen. Gelijk wij namelijk hiervoren konden lezen, bestond voor Achmad de dubbele ver- plichting om zijn broer aan rijst en manschappen te helpen. Die verplichting nu hief de luitenant-gouverneur in November 1816 op! "t Was niet netjes, maar we behoefden daarom dan toch niet boos op den sultan te worden; hij zocht zijn belang, waar het te vinden viel; zóó doen we allemaal. Resident Heynis was dus wèl onderlegd, toen hijzelf den 16° December ter reede van Palembaug verscheen. Het begiu liet zich goed aanzien. Overal waar we in den Archipel terugkwamen , was, wil men de rapporten onzer commissarissen gelooven, de vreugde bijzonder groot. Waarom die inlanders zich zoo blijde toonden over het weerzien, is niet duidelijk, tenzij men de waarde van betamelijke beleefdheidsvormen overschatte (a). Ook Achmad toonde zich „zeer verheugd” over de plaats gehad hebbende bestuursverandering ; evenzeer nam hij verder alle vormen in acht. Daar het schip, waarmede men den 14" van Muntok was gezeild, niet zonder bezwaar over de ondiepten en door de nauwten der Soensang zou kunnen, moesten de resident en zijn gevolg in kleine vaartuigen (a) Verg. Padangverhandeling in dit tijdschrift dl XLIX (1898) bl. 226: ov. 22. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 343 had bestaan, mocht voortduren. Dit zou in de eerste plaats van hemzelf af hangen, antwoordde de resident, niet bijzonder vriendelijk ; vooral had sultan te bedenken van geene Kuropeanen, wie zij ook waren, buiten voorkennis van het bestuur, aan het hof toe te laten; evenzeer om met hen geene briefwisseling te houden en bij ontvangst van brieven ze terstond het bestuur af te geven, _ gelijk een en ander steeds de gewoonte was geweest. — Achmad beloofde gouden bergen met „de meest mogelijke blijken van hartelijkheid”, rapporteerde de resident; de daad bij het woord voegende, had hij aan den avond van dit particulier onderhoud eene proclamatie van majoor Court en een compromiteerenden brief van Raffles aan den resident gezonden. Wat dit voor een brief moet geweest zijn, weet ik niet; in ieder geval een uit de oude doos, en dus niet geschreven als luitenant-gouverneur van Benkoelen, daar Raffles eerst dd. 22 Maart 1818 uit Europa daar aankwam. Achmad’s houding scheen dus niets te wenschen over te laten. Wel werd Palembang op de meest ellendige wijze geregeerd ; zwermden des sultans hoofden in de binnenlanden tot eene verschrikkelijke plaag voor de bevolking, waarom vroeger een goed vorst het bezoeken door Palembangsche hoofden van de bovenlanden had verboden (2); wel ook stroopte en roofde men tot in Lampongs’ en Benkoelens gebied; maar deze zonden raakten niet rechtstreeks het beginsel van ons gezag en wat het bestuur te wenschen over- liet, kon allengs, wanneer wijzelf krachtiger waren en de handen vrijer hadden, hersteld worden. Intusschen kwam de resident beter op de hoogte. Hij zag van nabij den haat, die de beide broeders en hun aanhang ver- deelde; daarvan kon uitnemend partij worden getrokken, rappor- teerde hij den 22" Februari 1817. Al die staatslieden van den kouden grond begrepen dus, dat met Badroedin nog wat te beginnen viel. We zouden met zijne hulp de Lampongs bemach- tigen en hem daar tot sultan verheffen (4), een nieuw idee. Doch Badroedin moest dan ook eerlijk zijn, en geene goederen, die den regeerenden sultan toekwamen, achterbaks houden; want dat deed hij tot groote ergernis van Achmad. Eene oude quaestie was het, uit de dagen van majoor Robinson. Toen deze namelijk eigen- machtig Badroedin herstelde, had Achmad eene flinke som tot (a) De Sturler bl. 111. (b) Zie ook mijne Lampongverhandeling in dit tijdschrift, dl. L bl. 3. 344 PALEMBANG EN BANKA IN 1516—15820. schadevergoeding uit ‘s broeders goedvoorziene kas ontvangen. Met den interest zelfs was echter dat geld teruggegeven moeten worden bij het herstel van Achmad: daarentegen had het heel wat moette gekost om Badroedin tot den afstand van de regalia en andere erfgoederen te bewegen, zelfs was dit laatste nooit geheel geschied, waarmede Achmad geen genoegen nam (a). De sultan was voornemens, rapporteerde de resident dd. + April 1517, zoowel hierover, als over de nog hangende quaestie der verstrekkingen , twee gezanten naar Batavia te zenden. Met dit bericht kruiste zich echter eene regeeriugsbeslissing dd. 7 Apml 1517, waarbij den resident werd bevolen, om aan de twistenden te doen weten, dat de verstrek- king van rijst niet meer zou plaats vinden, doch dat de levering van manschappen voor bediening gehandhaafd behoorde te blijven. De resident begon nochtaus dat besluit onder het loadje te legen, misschien uit overweging van af te wachten wat de gezanten gouden bewerken, die den 11" Met naar Batavia togen. Zij overhaudigden den 14° Juni geschenken en een brief aan C. C. G. G., waarbij andermaal de regeering hulde werd betuigd, doch tevens het verzoek was gevoegd om roeh aan de Engelsche regelingen niets te veramleren .°. Fet was alsot Achmad gevoelde, dat daar- mede zijne toekomst op net spel stond. lumiddeis Oaarden miet alleen deze beide onwaardige vorsten der reweering Zorg, Leet oor te man, die geroepen was om ze in het rete srover ce erten. De resttent zedroee zich toch evenmin fWsontivs: cr Eter ain grave Knoeterijen, speciaal op Barsa.ssialii: te vitiessen ter Oost-Indische Compagnie werkte Mek ona, Be te overnemer van Het aanwezige tin, konkelde de men amet Een Xactinan HL. Brown. en in het algemeen schijnt hy dre morte Oregken niet miet mist te ebben gelaten. Hij han- delde verd vn de sates. vor err resident lang niet netjes: hij lede ver ergen masker Cwlastivset on, gaf Last tot ougeoorloofde vondertuagen , \ortyn vers Gees sa, van Deschuldigingen. Hij steht eene on gee oo eme veen Ter on Parembang uit en schijnt het ep awe ee geha Zet vr te neben, dat de Chineesche porther eth oere mee re EW nh, wy. hoe tate ote Cart bl. 53 vv, og . Os .. Coston ben ur np paar hamers rn wy ere Dat olrfantrstanden: UB a eu wate 1 . N In on, A vezerkeder Twee pikels: "or zeehe rattan matten: PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1L820. 345 Om de tegen hem ingebrachte beschuldigingen plaatselijk te onderzoeken, werd bi besluit dd. 13 Juni 1817 (a) de resident gelast, zich vdadelijk” naar Batavia te begeven, terwijl in zijne plaats naar Muntok werd gezonden eene commissie, bestaande uit de leden van den Raad van Financien R. Coop à Groen, die zich als landdrost van Banda zoo verdienstelijk had gehouden, toen de Engelschen in 1810 dat eiland kwamen nemen, en J. du Puy, een van de weinige Britsche landsdienaren, die in onzen dienst werden overgenomen, en dien wij bereids elders als een geschikt, eerlijk man leerden kennen (4). De commissie schijnt echter aanvankelijk wat zwak tegen den resident te zijn opgetreden. Zij liet het toe, dat hij te Muntok twee maanden lang bleef hangen, en toegang had tot het gansche archief; ja, de heeren Heynis en Coop à Groen hielden gezamelijk huishouden (c)! Ten slotte werd deze aanwezigheid van den in staat van beschuldiging verkeerenden knoeier toch voor het onderzoek der commissie te hinderlijk, zoodat deze er zich bij schrijven dd. 5 Augustus te Batavia over beklaagde. Eindelijk vertrok de man. Maar waar bleef Klaas? Niemand wist het. Men mompelde zelfs, dat hij aan het zeerooven was gegaan!! Neen, hij wilde zich door de vlucht naar Benkoelen of elders aan verder onderzoek onttrekken, wisten anderen, en hij verordende stilletjes maatregelen om zijne Java-bezittingen in vesligheid te brengen. De regeering was er echter ook nog; bij besluit dd. 11 Augustus werd beslaglegging bevolen: „ten einde in geval hij zich aan ontrouw heeft schuldig gemaakt, het Gouvernement daarmede schadeloos kan worden gesteld’. — #Vindt gij het niet zeer onbegrijpelijk”, schreef Mr. J. Bousquet van Batavia dd. 20 Augustus 1817 aan zijn vriend Mr. H. J. van de Graaff, die met Commissarissen-Generaal op reis was, „dat er tot dusver geene tijdingen van Banka zijn? Men maakt hier alle soorten van conjecturen; er zijn menschen, die het niet voor onmogelijk houden, dat H. het gevaar, waarin hij was, voor- zien hebbende, zich van den geheelen boel meester zoude hebben gemaakt, ja zoover zoude zijn gegaan om de geheele commissie door zeeroovers, of zich daarvoor houdenden, te laten pakken, en ver genoeg verwijderd was om niet meer achterhaald te worden. Zooals (a) In bil. 4. (6) In mijne Padangverh. (e) In de nader te vermelden bijl. 6. 346 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. de waard is, vertrouwt hij zijne gasten. Ik verbeeld me nog steeds, dat het zvo erg niet is, als het zich laat aanzien , en dat op het laatst alles op een rediculus meer zal uitkomen.” (a) Inderdaad, onverwacht dook de verloren gewaande man uit de baren te Batavia op. — Waar ben je toch zoo lang gebleven P vroegen ze hem met nieuwsgierige deelneming. — Och een beetje op zee gevaren, de stroom was zoo verschrikkelijk. — En op Batavia had men plezier over dien weerbarstigen stroom. — „Ik heb hen reeds”, sehreef Bousquet andermaal dd. 28 September 1817 aan vriend Van de Graaff over Heynis’ komst, reen paar keeren yezien, eens op het bureau, en eens bij my aan huis. Wij spre- ken met malkander alsof hij nooit van Batavia af geweest is, alsof er geen Banka of tinmijnen in de wereld waren. Echter is toevallig over de Adele, Linga en Pontianak gesproken en het was alsof de man zich troubleerde. Dit kan trouwens wel aan mijn vor gemangueerd hebben. Ik had op dit oogenblik de bril niet op: maar Zeker is dat eene walle historie: die stroomen , die de menschen op hunne reis vau Banka naar Batavia heel op de kust van Borneo brengen, ziju al rare stroomeu, vooral daar zij zich aan zoo éen whip, dat uren met zooveel verlangen tegemoet ziet, attacheeren, en alle anderen van die stroomen niet weten. Eene miswijzing van bet compas, vene aantrekkingskracht, wie weet het. Dit is Mttiachen volwens het schrijven van D. B. en C. a G. zelven zeker. bar dee adimestratie aldaar in de war zit, en dit werpt eene ou- ALLEEN Jehenduw op de apologie.” De tesident kwam er ten slotte nogal goed af. Bij een meer vemenwel optreden der commissie zou vermoedelijk bewezen ziju seworden, det hy een aanzienlijk tekort in ’s lands kas had, wijl hup hot veld voor gijn speeulatiën gebruikte; doch in ieder geval loacht het rapport der cemmissie overtuigend aan het licht, dat soor Hermer cen Knoeter was 4°, Hij kreeg dientengevolge zijn at bas on Oral cbeartecs op, een ik, als notaris. Dat kon wel. I) Honksache conmnisste wijdde bovendien haar aandacht aan de ie taut vin het gewest. Het schijnt, dat ze daarbij niet zeer A oe a ee tt dee verhandeling voorkomen, dat ik brieven van ADL ver che tee cath on herinnering breng. Het is uit eene ver- Po ae ed ver obrenn Klernzoon, burgemeester van Neede. 1 LY \. | EE ehs" Ar te, ' oan poy fe Nteeetistuus en L2 October. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 347 gelukkig was en dat ze zonder eigen plaatselijk onderzoek afging op mededeelingen van inlanders, die ze niet eens goed begreep (u). Wat aanging de financieele middelen, het zoutmonopolie prees ze voor Palembang aan; op Banka kon het niet veel geven; opium zou in beide streken heelemaal niets opbrengen. — Wat het Palembangsche broederpaar betrof, het ging van kwaad tot erger. De commissie had het besluit van 7 April ten uitvoer willen leggen , dus geen rijst , wel manschappeu: maar wat ze dd. 10 October 1817 al voorspeld had, gebeurde. De eene sinjeur was uog brutaler dan de andere. Achmad boudeerde, omdat hij enkel van de‘ rijst af was; Badroedin, omdat hij niet óok de rijst kreeg. De eene stond op de handhaving der Engelsche beslissing, de andere bedankte om gunsten van zijn broeder te ontvangen en wilde dus ook geen manschappen. Dat komt van de kool- en geitgeschiedenis. Maar de regeering zocht het vatuurlijk niet bij zichzelve; wist ook niet met eenige verschooning over den misdeelden Achmad te denken; hij was brutaal geweest, d. w.z. hij had rzich eenigszins cavaliérement gedragen ten aanzien van een aan hem medegedeeld besluit, waarbij wij zijne betrekkingen en verplichtingen jegens den ouden Sultan geregeld hadden’, schreef Elout dd. 21 December 1817 aan Goldberg, den departementschef voor de Koloniën. Dat zouden ze hem wel afleeren: „Hij zal er over onderhouden worden” .... ja, met eene expeditie (U). Eenige jaren later, namelijk dd. 10 Maart 1824, maakte het Geheime Comité van de directie der Engelsche Oost-Indische Compagnie te Londen eene wijze opmerking aan de regeering te nn —— (a) Zie de reeds genoemde bijl. 6. (b) Elout’s brief bij Van Deventer bl. 212. Ziehier de wijze, waarop dic schrijver het gebeurde op bl. CXC mededeelt: „Men had voorloopig het verdrag, door de Engelschen met den Sultan van Palembang gesloten, in wezen gelaten; maar uit de berichten der commissie bleek, dat de Sultan de laatste was om zich daarnaar te gedragen. Men had gemeend wel te doen met de verplichtingen van den regeerenden Sultan jegens diens afgezetten broeder meer ten voordeele van den laatste te regelen ; maar Nadjmoe-Din stoorde zich daar niet aan. Uit alles schijnt te blijken” — dat Nadjmoedin onwillig was of iets dergelijks? — „dat Commissarissen- Generaal geen juist denkbeeld van den toestand in het Palembangsche verkregen, en zich de toedracht der zaken aldaar veel te licht voorgesteld hebben.” Tot het Engelsch verdrag, behoorden bedoelde verplichtingen. Fendall had aan die verplichtingen een einde gemaakt. C. C.G.G. meenden zich niet aan Fendall’s beslissing te moeten houden, doch ook evenmin de verplichtingen ten volle te moeten handhaven. Hierover nu rees geschil. Ge Volgr. VII. 23 346 .PALEMBANG EN BANKA IN 18]16—1820. de waard is, vertrouwt hij zijne gasten. Ik verbeeld me nog steeds, dat het zoo erg niet is, als het zich laat-aanzien, en dat op het laatst alles op een rediculus meer zal uitkomen.” (a) Inderdaad, onverwacht dook de verloren gewaande man uit de baren te Batavia op. — Waar ben je toch zoo lang gebleven ? vroegen ze hem met nieuwsgierige deelneming. — Och een beetje op zee gevaren, de stroom was zoo verschrikkelijk. — Kn op Batavia had men plezier over dien weerbarstigen stroom. — „Ik heb hem reeds”, schreef Bousquet andermaal dd. 28 September 1817 san vriend Van de Graaff over Heynis’ komst, veen paar keeren gezien, eens op het bureau, en eens bij mij aan huis. Wij spre- ken met malkander alsof hij nooit van Batavia af geweest is , alsof er geen Banka of tinmijnen in de wereld waren. Echter 28 toevallig over de Adèle, Linga en Pontianak gesproken en het wat alsof de man zich troubleerde. Dit kan trouwens wel aan mij ® oog gemanqueerd hebben. Ik had op dit oogenblik de bril niet op : maar zeker is dat eene malle historie ; die stroomen , die de mensche B op hunne reis van Banka naar Batavia heel op de kust van Bone @ ‚ brengen, zijn al rare stroomeu, vooral daar zij zich aan zoo éex> schip, dat men met zooveel verlangen tegemoet ziet, attacheeren => en alle anderen van die stroomen niet weten. Eene miswijzings van het compas, eene aantrekkingskracht, wie weet het. Dit iss intusschen volgens het schrijven van D. B. en C. a G. zelven zeker, dat de administratie aldaar in de war zit, en dit werpt eene on- gunstige schaduw op de apologie.” De resident kwam er ten slotte nogal goed af. Bij een meer erimineel optreden der commissie zou vermoedelijk bewezen zijn geworden, dat hij een aanzienlijk tekort in ‘slands kas had, wijl hij het geld voor zijn speculatiën gebruikte; doch in ieder geval bracht het rapport der commissie overtuigend aan het licht, dat mijnheer Heynis een knoeier was (4). Hij kreeg dientengevolge zijn ontslag en trad daarna op, meen ik, als notaris. Dat kon wel. De Bankasche commissie wijdde bovendien haar aandacht aan de toekomst van het gewest (c). Het schijnt. dat ze daarbij niet zeer (a) Meermalen zal het in deze verhandeling voorkomen, dat ik brieven van of aan Mr. H. J. van de Graaff in herinnering breng. Het is uit eene ver- zameling toebehoorende aan diens kleinzoon, burgemeester van Neede. (b) Zie de reeds genoemde bil. 6. (¢) Rapporten o, a. van 27 Augustus en 12 October. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 349 van Nederlandsch-Indié dier dagen anders zijn geloopen! *t Was alsof mijnheer Siddons de gedachten en de wenschen onzer C. C. G. G. had geraden; in December 1816 toch verraste hij ze met breede klachten over rooftochten, waarmede Palembang het Benkoeleesch gebied plaagde (a). De erustige stappen, waarop men bedacht was, kregen dus een flinken prikkel. Siddons heeft nooit kunnen denken, dat hij zulk een fameusen brief schreef, die weldra zou dienen om het menschenminnend drijven onzer regeering in het meest heldere licht te stellen. Hebben C.C. G.G., heeft Elout, uit zichzelven zoo spoedig inlandsche soldatenpolitiek willen drijven of werd de regeering onder suggestie van anderen dien heilloozen, voor haar nog onbekenden weg op gedreven, niettegenstaande hare vangarmen nog zóo zwak waren, dat ze den vreemdeling noodeloos lang in de ons toegekende bezittingen moest laten? — Heeft men onder invloeden gehandeld , dan kan het bijna wel niemand anders geweest zijn dan onder die van den persoon, die bijna collega van Mr. Elout was geworden, van Mr. Herman Warner Muntinghe. Maar dit is volstrekt niet zeker. 