None
Vrouw Van den Broeck, die zich eerst had verblyd, in de vaste hoop dat de Luitenant hun gebed ging verhooren, zag nu hoe hy ontkennend het hoofd schudde. Deze teleursteUing ontrukte haer eenen uieuwen schreeuw. Om eenen laetsten stryd tegen des jongelings onverbiddelykheid te beproeven, wierp zy zich insge]yks geknield voor hem neder, en riep : « O, Walter, God zelf heeft u bestemd om myn zoon te worden. Hy, wiens leven ik van uwen edel- moed afsmeek, is uw vader, de vader uwer bruid< Gy wilt hem dooden ! Zal dan zyn oDschuldig bloed, als een eeuwige scheidspael, tusschen a en zyn kind worden gestort? » « Walter, o Walter lief » kreet Aleidis « wees gevoelig voor onze tranen ! Weiger my hat leven van mynen armen vader niet ! Schande, zegt gy ? maer ik, Aleidis, ik zal u eeren en beminnen, u dankbaer zyn, als den weldoener, den redder van hem die my het leven schonk. Niet slechts uwe bruid zal ik zyn : uwe dienares, uwe slavinne zal ik biyven tot de dood 0, genade! genade! » Eensklaps stond de Luitenant uit den zetel op, en zegde met eene verrassende kalmte : « De vreeselyke stryd is over : ik bezwyk onder het medelyden, onder de liefde Ach, en toch, ik bemin m3m vaderland ! Maer ik moet bukken .onder het wreede lot. Laet my van hier weggaen, Aleidis; ik zal de slagtoffering volvoeren. Roem, eer en groot- heid verzaken om alleen in uwe liefde nog te leven. Blyf, wees gerust : Walter gaet uwen vader redden. — Eilaes, eilaes, tot welken prys ! » Dit zeggende, sprong hy naer de deur en liep wel snel, doch met wankelende stappen over het plein, tot dat hy de wooning des Bevelhebbers bereikte en - 73 - erbinnen trad, om zich in de zitting des krygsraeds te begevcD Eenigen tyd daerna verscheen hy met de leden van den krygsraed op het plein. Aller gelaet was door verdriet en diepe spyt versomberd ; het hoofd hing hun op de borst, en de blik hunner oogen was glans- Iqos en traeg. Walter droeg eenen opgevouwen witten doek onder den arm : waerschynelyk de vlag, waerdoor men den vyand ging te kennen geven, dat men den aengeboden vrede aenveerdde en bereid was tot het verlaten der Factory. Op bevel van Pieter Van Ray begon een tromme- laer vergadering te slaen; en, dewyl soldaten en zieken op het plein stonden te wachten, om te weten wat de krygsraed zou beslissen, was al de manschap, in min dan eenige oogenblikkeri , op de gewoone verzamelplaets, in gelederen geschaerd. De Bevelhebber deed de twee vleugels der bezet- ting tot het vormen van eenen kring te samen zwenken, en zegde dan, tot de nieuwsgierige en verwonderde soldaten, dat de Luitenant Pietersen, in naem des krygsraeds, hun eene droevige maer onvermydelyke beslissing ging mededeelen. — 74 — Het gezigt van het witte vaendel, dat Walter onder den arm droeg, had de zieken eenigzins laten Ter- moeden wat er glDg geschieden. De hoop dat het uer hunner redding ging slaen, schonk hun eenige krachten weder ; zy regtten zich achter de aoldaten op de teenen of staken hunne hoofden tusschen de gelederen, om te hooren wat men de mansdiap zeggen ging. Het was bevend en verbleekend dat de Luitenant tot de manschap sprak. Deed hy geweld om ^e woorden den kalmen toon der gelatenheid in te drukken, zyne stemme toch beloog die gemoedamst ; want zy sidderde akelig, en scheen op te klimmen idt eene borst, die door eene doodelyke wanhoop werd verscheurd. c( Yrienden, dappere lotgezellen » zegde hy a de krygsraed gelast my u kennis van eene gewigtige beslissing te geven. Wei kon onze Bevelhebber, onder zyne eigene verantwoordelykheid, gebieden wat hy goed en raedzaem oordeelt ; ons alien bleef slechts over, als trouwe soldaten, te gehoorzamen ; maer br en ook de overige leden dea krygsraeds hebben gemeend dat uw moedig en verheven gedrag u het regt heeft gegeven, om mede te beslissen over het — 75 — lot dezer zoo lang en zoo duer verdedigde vesting. De krygsraed heeft overwogen dat reeds zoo veel Nederlandsch bloed op dit klein plekje gronds heeft gestroomd, dat hy reeds zoo vele lyken onzer broe- deren heeft version den, en dat ziekte, derving en moedeloosheid welhaest een aental nieuwe slagtoffers zullen treffen. Daerenboven, heeft hy erkend dat wy geene redenen hebben om nog op de tydige verschy- ning der beloofde hulp te hopen, en dat diensvolgens een langere wederstand ons alien eene onfeilbare dood toewydt Op myn voorstel, op myn voorstel alleen, heeft hy besloten, heden nog het witte vaendel op te hyschen en de Factory over te geven. O, ik smeek u, verheft uw hart tot eenen pynlyken helden- moed ! Hebt medelyden met uwe arme vrouwen en kinderen, met uwe zieke gezellen, met onze gevan- gene broeders, met ons ongelukkig Opperhoofd, dat te Jakatra onder het zweerd der beulen zieltoogt, en bidden d de handen tot a uitsteekt » a Ja, vrede, vrede ! verlossing ! » kreten de zieken achter de gelederen. De meeste soldaten hielden het hoofd met treuri- gen mismoed gebogen en bleven stilzwygend ten gronde zien; anderen, — en dit waren voomamelyk - 76 — dc mannen van Walter's Vaendel zelven, — getuig- den door een grammoedig geinompel, dat zy niet geneigd waren om Id de overgaef der Factory toe te stemmen, en stuerden hunnen jongen overste ver- wytende blikken toe, als scheen zyn onverwachte ommekeer hun een verraed. Deze beschuldiging deed den Luitenant in al zyne leden sidderen ; met meer kracht in de stemme, zegde hy : « O, broederen, ik lees in uwe oogen wat gy niet zeggen durft. Wist gy nochtans, hoe. het gevoel der schaemte my den boezem verscheurt! Kondet gy zien hoe my het hart daerbinnen verkrampt, by het vervullen myner pynlyke zending ! Gelooft my, het grootste geluk dat God my gunnen kon op aerde, was met u op dezen grond voor Nederland's eer te sterven ; maer de twyfel woelt in myn ontsteld gemoed : my verschrikt eene akelige verantwoorde- lykheid. Zyn wy meester om ons eigen bloed tot den laetsten druppel te vergieten, de Heer heeft ons toch het regt niet gegeven om het leven onzer anne broederen, onmenschelyk, — en nutteloos misschien, — op te offeren, ter voldoening van onzen onplooi- baren moed. » — 77 — Tot zyne mannen gaende, greep hy de handen der dappersten, en zegde met tranen in de oogen : « Ach, gy kent my : ik heb u het voorbeeld der lafheid niet gegeven; my ook bloedt het hart van schaemte; my verbysteren de zinnen van wanhoop maer ik bezwyk onder een onverbiddelyk noodlot. Komt, vrienden, doet het uit raedelyden voor my. Geeft uwe toestemming ; ik zai er u dankbaer voor zyn als voor de hoogste weldaed. Is er schande, laet ze op my nederkomen : ik zelf zal de vredevlag ophyschen en voor Nederland verantwoordelyk bly- ven. Neen, neen, men zal ons niet beschuldigen. Wat wy reeds hebben geleden, wat wy reeds hebben gedaen, zal getuigen dat wy slechts plooiden onder het gewigt van eenen pletterenden nood God, hoe pynlyk! Oh, waerom ben ik geenen dag vroeger gestorven! » By deze grievende klagt rukte hy zich de haren uit en vreende met overvloedige tranen als een kind : hy scheen zinneloos. Z3m toestand sloeg de hardvochtigste soldaten met medelyden; alien betuigden dat zy, aengezien het toch anders niet zyn kon, met gelatenheid zich onderwierpen aen het lot. En, nu insgelyks de handen jyiTAVIA. Ill 6 — 78 — van honnen beminden overste grypende, poogden zy hem te troosten, en verzekerden hem dat hy niets van hunne hoogachting en van hunnen eerbied had verloren. Walter antwoordde niet; maer hy ontplooide met bevende handen het witte vaendel en rigtte zich na^ de wallen. Vele soldaten en zieken volgden hem; meer nog omdat zyne schrikkelyke ontroering hun Toor eenig ongeluk deed vreezen dan om by de ophysching der vlag tegenwoordig te zyn. De Luitenant waggelde op zyne beenen als een dronken mensch; by het beklimmen der wallen viel hy zelfs eens ter zyde tegen de borstweer. Men kon wel zien dat hy zich wilde spoeden^ om het noodlottig werk te volbrengen; maer hem ontbrak de kracht, en hy Bukkelde slechts langzaem voort, tot dat hy den mast bereikte, waerboven Nederland's drykleurige vlag zoo lang en zoo roemryk had gewapperd. Daer gekomen, wilde hy het snoer van het viede- vaendel aen de vlaggel3m knoopen; maer alsof hy eensklaps in verstrooidheid ware weggedwaeld, bleef hy beweegloos staen en stuerde de oogen over de zee Dien dag was de gezigteinder zeer beneveld en, — 79 — op een half uer verre, door eenen ondoordringbaren mist begrensd. In dien eindeloozen nevelkolk hield de lydende joDgeling nu^ onbewust^ den blik gevestigd Daer boorde eensklaps een roode bliksem door bet mistgordyn ! Daer rolde een donderende kanonknal in lange galmen over den onmeetbaren plash... Een tweede* bliksem licbtte, een derde, een vierde en zoo sidderde de lucht tot tienmael toe, onder bet sein der kanons Eene vloot ! Maer welke? Een schreeuw van angstige hoop, van uitzinnige falydschap brak los uit aller borsten. Walter vie! geknield aen den voet van den vlaggemast en hief de handen ten hemel; al de aenwezigen volgden zyn voorbeeld, en er steeg uit den schoot dier ongelukkigen een vurig gebed tot den Heer des Hemels, die misschien zich hunner toch had ont- fermd!.... . Niet lang bleven zy echter in twyfel. Er verscheen eensklaps, van achter een der talryke eilanden, die in de baei van Jakatra verstrooid liggen, eene sloep, door een groot getal riemen gedreven. Op den voorsteven van het vaertuig stond een man die de lloUandsche vlag in de hoogte hief; de bootsgezellen — 80 — xwadden haime hoeden ten teeken van broederlyken groct. Dan kende de blydschap der soldaten en der zieken geene palen meer : men vergoot tranen, men huilde van vreugde, men omhelsde elkander, en de schreeuw : a De vloot ! de vioot ! Hoezee ! Batavia ! Batavia! » werd den hemel als een dankgebed in >>^S^gc gaknen toegezonden ' Walter scheurde, met de vervoering der zinneloo6- held, het witte vaendel aen stukken, en zonk dan, door de blydschap overmand, magteloos ten gronde. « De vloot, de vloot ! Batavia I Batavia ! » was de schreeuw die opsteeg uit al de hoeken der Pactory. « 1 * Aldus ftoDden de zaken ten i;edenyde geachftpen, wanneer het Usfik Tcnraghte outlet Toor de belegerden, op den 25*" dagli van Lentemaat, it* jaen 1619, Tendieea, toen d' oppetstedeyoogt, Jan Heteni. Koen, toot de stad Jakatra met eene vloot van leventien achepen qaam opdonderen. « JoHAN NnuHor, Mi. 2S8. XL Eenige uren* later stonden er ongeveer duizend Hollandsche soldaten en bootsgezellen, op het strand in gelederen gescliaerd^ en de sloepen vaerden nog immer over en weder, om de manschap uit de zeven- tien schepen der vioot aen wal te brengen. Al de zieken, de vrouwen en kinderen gingen en kwamen voor de soldaten, met luidruchtige vreug- dekreten en uitzinnige gebaren van blydscbap. Zelfs degenen die den dag te voren zicb schier niet regt konden houden van magerheid en uitputting, huppel- den en dansten nu rond eenige vaten versch en zoet — 82 — ■ ■ water, dat men tot hunne lafenis van de schep^ had gehaeld. Geen levend wezen was er in de Factorr gebleven : alien waren uit de enge muren gevlugt, waerbinnen zy zoo lang en zoo veel hadden gele- den Nu was het wee vergeten; nu dankten zy den Hemel, dat hy hun de pynlyke beproeving had opgelegd, en hun had toegelaten ze tot het einde, ter eere des vaderlands, te doorstaen. Tusschen al deze uitgelatene menschen waren er slechts twee die met moeite hunne tranen konden bedwingen. Zy stonden verre van de anderen, een- zaem en met gebogen hoofde ; en wanneer zy sonis in stilte tot elkander spraken, dan waren hunne woorden bitter en treurig, alsof de komst der vloot voor hen alleen veeleer een ongeluk dan eene weldaed ware. En inderdaed, de Javanen hadden de verlossmg van den gevangen Hopman Van den Broeck aenge- boden tegen de overgaef der Factory ; werd er door de Hollanders niet onmiddellyk tot deze overgaef besloten, dan zou de ongelukkige Hopman worden ter dood gebragt. De komst der vloot was dus zyn vonnis? Misschien had reeds zyn bloed in het Javaensche kamp gevio- — 83 — ten ? En, indien hy nog leefde, zou dan de vyand, daer nu alle hoop hem werd ontnomen, zyne teleur- stelling niet op den annen gevangene wreken ? Hoe onmenschelyk zou men hem niet martelen ! Dit waren de schrikkelyke gepeiuzen, die in den boezem van des Hopmans echtgenote woelden, tcrwyl zy dus^ eenzaem en treurend^ mel hare dochter buiten de Factory stond, en al de vreugdebedryven en gelukskreten harer vorige rampgezellen zag en hoorde. Reeds was de algemeene Stedevoogd Jan Fietersz. Koen tot haer gekomen^ en had lang met haer gesproken, en door vriendelyke woorden gepoogd eenigen troost in haren benauwden boezem te gieten ; zy en hare dochter hadden, by des Stedevoogds bewyzen van medelyden, overvloedige tranen gestort, en hem zoo diep geroerd, dat hy eensklaps tot zyne mannen was gegaen, als hadde hy eene plotselyke beslissing genomen. De algemeene Stedevoogd was niet voornemens geweest, dien dag nog iets tegen de Javanen te ondernemen^ ofschoon de manschap der schepen, door het verhael van het lyden der bezetting veront- weerdigd) luidop smeekte om onmiddellyk tegen den — 84 — vyand te mogeD inrukken; — maer wanneer de Stedevoogd met Vrouw Van den Broeck had gespro- ken^ en den doodelyken angst die haer den boezem scheurde bad doorgrond, vermeende hjr insgelyks dat men, door den vyand te verrassen, misschien nog het leven van den gevangenen Hopman zou kun- nen redden. Vermits de manschap het wenschte en men in alle geval Van de overwinning zeker was, bestond er geen gevaer, om zonder den minsten uitstel de stad Jakatra aen te tasten, en ze nog dien dag door vuer en zweerd tot den grond te vemielen. Men was nu bezig met de noodige maetregelen tot dien aenval te beramen. De algemeene Stedevoogd, omringd door de Hopmans der Vaendels, stond ojp weinig afstcmd voor de slagorde en hield krygsraei. Walter Pietersen was daer insgelyks tegenwoordig. Hem woog zyne daed van dien morgend nog zwaer op het hart; hy zegde weinig en hield meesttyds den blik als beschaemd ten gronde ; maer de alge- meene Stedevoogd, die wist hoe weerdig en hoe onverschrokken hy zich gedurende het beleg had gehouden, stuerde hem dikwyls het woord toe, en drukte hem meer dan eens de handen, om hem te troosten en hem weder moed in het hart te^'storten. — 85 — Terwyl de oversteii waren vergaderd en zy de schik- kingen tot den aenval overwogen, kwamen de sloepen met de laetste manschap van de schepen aen wal. Het gansche leger werd, ingevolge van reeds gegeven bevelen, in twaelf Vaendels verdeeld. Tien dezer verschillige benden zouden zich, in het veld, op zekeren afstand van elkander spreiden en den vyand langs alle zyden te gelyk aengrypen. Met de twee overige Vaendels zou de algemeene Stedevoogd in de vlakte blyven, om hulp te brengen waer het mogt noodig zyn. Dewyl de Javanen hunne legerplaets reeds hadden verlateQ en zich binnen Jakatra hadden vertrokken, zou de aenval tegen de wallen der stad gerigt worden. Mannen met brandende pekfakkels zouden de Vaen- dels volgen en het vuer in de huizen steken zoo haest men over de wallen der vyandlyke stad zou geraken Men had insgelyks al de ladders aengebragt die in de Factory bestonden, alhoewel men meende dat men deze werktuigen niet zou noodig hebben, aen- gezien de wallen van Jakatra zeer laeg en door vele ingangen waren onderbroken. Weinige oogenblikken daema gingen de oversten — 86 — uiteen en begaven zich tot de Vaendels^ om de laetste bevelen des Stedevoogds aen de manschap mede te deelen. De fakkels werden onts token en de ladders opgetild Walter Pietersen, nadat hy in korte woorden aen zyne mannen had doen kennen, wat zy by den aen- val hoefden in acht te nemen, ging acbter zjn Yaen- del, waer de neger stond, en zegde hem : <f Zorg, Congo, dat gy ons niet verlaet. Gy kunt u niet verdedigen ; maer ik heb tien myner dapperste gezellen aengesteld om over uw leven te waken. Heb aldus goeden moed. Zoo haest wy binnen de wallen van Jakatra geraken, zuUen wy, zonder ons om lets anders te bekommeren, regtstreeks naer des Sultans Dhalm loopen en de gevangenis van uwen ongeluk- kigen meester zoeken. Zult gy u nog den w^ herinnerbn? » « Betrouw op my, Luitenant » zegde de neger c( ik zou de krocht in den Dhalm blindelings vinden. Vrees niet dat ik achteruit zal blyven; kan ik mynen regterarm nog niet gebruiken, myn hart is toch even goed. » c( Geve de goede God dat wy den armen Hopmau nog levend vinden ! » zuchtte de Luitenant. — 87 — « De geele meDSchen zyn valsch en wreed » zegde de neger « maer nle Heer van hierboven is almagtig en mild. » De stem des Stedevoogds klonk langs het strand de trommels hieven een geroffel aen en gaven het teeken tot het voorwaerts rukken des legers. Al de Vaendels zwenkten beurtelings ter plaetse waer zy stonden, en trokken dan regt vooruit, over het vlakke veld^ tot dat zy zich op een musketschot van Jakatra bevonden. Men zag de Javanen, met pyl en boog, met zweerd en spies, in zoo groote menigte boven de wallen staen, dat zy er schier geene ruimte hadden om zich te bewegen ; het was er een gekriel en gewemel, een gegons en geraes, alsof al de inwooners des eilands binnen Jakatra waren te saem geloopen, om de bedreigde stad te verdedigen. De HoUandsche Bevelhebber deed zyne vyf hon- derd Muskettiers vooruittreden, aenzocht hen wel te mikken, en bevool de Piekeniers zich gereed te houden^ om al te gelyk, na het lossen der vuer- roers. tegen de stad in te loopen en de wallen te bekhmmen. Een donderend musket vuer borst eensklaps los — 88 - en, terwyl de OBtzaggelyke zegekreet « Hoezee, Hoezee, Batavia I » over de vlakte galmde, atormden de Nederiandsche Vaendels in wocste vaert vooruit Slechts twee honderd man bleven met den Stede- voogd in het veld staen. Walter Pietersen, die zich in het midden der slagorde en het digtste by Jakatra had bevonden, bereikte ook het eerst van al de stad. Door zyn voor- beeld en zyn woord aengevuerd , sprongen zyne mannen als onverschrokken leeuwen tegen de waUen op, en verbaesden den vyand zoodanig, door de stoutheid en de onweerstaenbare snelheid van hunnen aenval, dat de Javanen, te dezer plaetse, hunne spiezen en zweerden wegwierpen en den wal vcr- lieten, om in alleryl naer het binnenste der stad te vlugten. De Luitenant volgde hen op de hielen en dreef hen, door de straten van Jakatra, als eenen rollenden stroom voor zich been. Door den schrik ver- bysterd, boden de Javanen geene tegenweer meer, en poogden in de vlugt de behoudenis huns levens te vinden. Men hadde zonder moeite vyanden by honderden kunnen dooden ; want er waren er velen die uit de zystraten, al vliedende, de Hollanders in het gezigt liepen ; maer de Luitenant smeekte zyne — 89 - gezellen^ zich niet door hel uitoefenen der vrraek te laten ophouden, en met hem in allerhaest tot des Sultans Dhalm door te dringen. Na dry of vier lange straten, volgens de aenwyzing des negers, te hebben doorloopen, bereikte de Luite- nant bet breede plein voor den Dhalm, en hy meende ondtr de Waringa-boomen door te gaen, om bet vorstelyk paleis te bereiken, toen eensklaps de neger eenen zonderlingen kreet van verrassing slaekte, en sidderend met den vinger vooruit wees in eene straet, die naer bet ander einde der stad zich rigtte. « Daer ! daer ! » riep Congo. « Gauw ! ziet, ginder, de bende Javanen die vlugt ! Zy voeren den Hopman weg ! » Walter stuerde den blik in de verte ; en, vooruit loopend, schreeuwde by : i< Mannen, maunen, voorwaerts! Nog eene poo- ging ! Ik bezweer u, vliegt 1 De Hopman leeft ! God <zy met ons ! Oh, konden wy hem levend verlossen, wat schoone zegeprael ! » En, door zyne trouwe gezellen van naby gevolgd, stormde hy in de straet de vlugtende Javanen ach- terna. Vooraleer by ze kon inhalen, hadden ze echter eenen der stadsuitgangen bereikt, en woren in het — 90 — veld, t!|pchen digt geboomte^ verdwenen. Walter Pietersen gaf daerom de vervolgiDg niet op; hj scheen al zyDen moed en al zyne hardnekkigheid te hebben teruggevonden^ en zwoer als razend dat hj dcD Hopman levend of dood zou terugbrengen, al moest by daertoe bet ganscbe eiland doorloopen. Niettegenstaende bet gevaer dat bem in den sAoot der digte bosscben en verre van bet Nederlandscb leger, kon ontmoeten, sprong by met zyne gezdlen door struik en beester voort, en verdween welhaest tusscben bet digtgewassen loover De andere Hollandscbe Vaendels badden, gedu- rende eene wyl, eenen nog al ernstigen wederstand ontmoet, en bier en daer was bun eerste stonnloop zelfs bloedig afgeslagen geworden ; maer toen de Nederlandscbe krygslieden, op vyf of zes plaetsen te gelyk, den wal badden beklommen en eene scbrikke- lyke vemieling begonnen aen te regten, erkenden de Javanen dat alle boop voor ben verloren was. Hunne zwaerste wapenen wegwerpende, vloden %j van den wal, om langs de andere zyde der stad in bet veld en in de bosscben een ontkomen te zoeken. Met woede en aengejaegde wraekzuebt bakten en sloegen de Hollanders onder de vliedende vyanden — 91 - en vervolgden hen tot dat zy, buiten de stad en in de bosschen, uit hun gezigt waren verdwenen. De gFootste magt der vlugtelingen kwam dus achter den Luitenant Pietersen; en hy, met zyne zestig gezellen, ging zich wfcrschynlyk langs alle kanten door eenige duizende wraekzuchtige vyanden omringd zien. Welk lot deze dappere mannen was beschoren, welke heldendaden zy in den duisteren schoot des wouds gingen bedryven, hoe de lyken rond hen zouden verspreid liggen^ vooraleer ook de laetste hunner bezweek, dat zoii niemand hunner gezellen weten Door dezelfde gedachte als de Luitenant Pietersen gedreven, ylden de t)ver8ten en soldaten, die tot de bezetting der Factory behoorden, naer den Dhalm, in de twyfelachtige hoop dat men daer den gevangen Hopman misschien nog levend zou vinden. Zy door- liepen het paleis tot in zyne verborgenste hoeken; zy zochten in alle zalen en vertrekken^ en riepen met loidersten^e den Hopman by zynen naem^ opdat hy hen mogte hooren, indien hy ergens in eene geheime plaets opgesloten ware. Dewyl de Javanen, de bestorming voorziende, al hunne vrouwen, kin- deren en oude lieden op voorhand uit de stad hadden — 92 — doen vertrekken, vond men in den Dhalm, noch in de andere huizen, eenig inwooner, die kon zeggen waer de Hopman was gebleven en wat men met hem had gedaen,- Waerscbynlyk zouden eventwel de HoUandsche soldatei» hunne opzoekingen nog lang hebben voortgezet, maer nu schreeuwden eenige stemmen van buiten : « Vlugt, vlugt ! De stad staet in voUen brand ! » De Hollanders staken in allerhaest het vuer aen de wanden des Dhalms en vloden op het plein. Hier zagen zy» uit alle hoeken der stad, wolken rook ten hemel stygen ; het gekraek der brandende bamboes en rottangs vervulde de lucht met een vreemd doch ontzettend gekldlter, dat echter be- heersdht werd door het magtig geroffel der trom- mels, die de HoUandsche soldaten uit de stad terug riepen \ In het veld, tusschen het veroordeeld Jakatra en de Factory, stond de algemeene Stedevoogd, die de wederkeerende krygslieden, elk onder zya Yaendel, in gelederen deed schikken. 1 ' De dappere Koen ontscheepte 1,000 man, deed het beleg opbreken, viel op de stad Jakatra aen, nam ze stormenderhand in, en leverde le oT«r aen de vlammen. i, 0. J. Tbmjiinck. Cotgih^cgil gMrtU iur lesjpouettiom nierlgndMut, eic. — 93 — Achter en ter zyde der slagorde bevonden zich de zieken, de vrouwen en de kinderen, die^ by Let zien der vlammen boven de stad, in de handen kletsten en liederen zongen om de overwinning te vieren. Vrouw Van den Broeck en hare dochter Aleidis, door eene angstige verwachting aengejaegd, waren insgelyks tot by de soldaten vooruitgekomen en zagen, sidderend en met bygenden boezem^ elken terugkeerenden soldaet te gemoet ; maer wanneer zy er schier geene meer zagen komen, en zy zich over- tuigd achtten dat meest al de manschap onder de Yaendels was vergaderd, dan weerhielden zy hunne tranen niet langer. Aleidis legde haren arm over den schouder barer moeder, verborg zich het aenge- zigt tegen hare borst en weende met smartelyke snikken. Nog poogde Vrouw Van den Broeck haer te troosten, door haer te zeggen dat men hopen mogt zoo lang Walter Fietersen niet was teruggekeerd ; maer dap toonde Aleidis de brandende stad en boog sidderend het hoofd, als wilde zy beduiden dat in dien vuergloed welligt een dubbel ongeluk hen had getroffen Het was wonderlyk om zien, hoe snel de brand BATAVIA. lU 7 — 94 — binnen Jakatra^ van het eene hnis naer het andere oversloeg. Alhoewel slechts door eenen zachten wind gedreven, hadden de duizende vlammen zich wel- haest van alle kanten tot eene enkele onmeetbare vlam vereenigd, in welker midden des Sultans Dhalm als een gloeijend gebonw zich vertoonde. De stad geleek eene vurige zee, waerboven eene zwangere onweerswolk in wentelende golvingen zich bewoog. Zoodanig was het gekraek der bamboes en rottangs. dat men zou gemeend hebben, in den schoot van den blakenden kolk het musketvuer van twee stiy- dende legers te hooren. Terwyl iedereen het oog op het brandend Jakatra gevestigd hield^ had de Stedevoogd zich door de Hopmannen verslag doen geven over het verlies dat elk Vaendel had geleden. Dit verlies was niet aen- zienlyk, en, behalve de eenige dooden en gekwetsten die men van de wallen achter de slagorde had gebragt, ontbrak er geen enkel soldaet onder de Yaendels welke met de vloot waren aen||[ekomen. Niemand had zich diensvolgens door het vuer laten verrassen maer wat in den eerste onuitlegbaer scheen en welhaest iedereen met angst sloeg, was de verwonderlyke daedzaek, dat van het ganscbe — 95 — Vaendel, waerover Walter Pietersen het bevel voerde, nog geen enkel man was wedergekeerd ! In den eerste meende de Stedevoogd te mogen denken dat de jonge Luitenant zich door zynen vuri- gen moed had laten medeslepen, en de vyanden ook buiten de stad vervolgde. Hy hoopte dat men, na eenige oogenblikken wachtens, hem wel zou zien terugkonien; maer nu was er reeds zoo veel tyds verloopen, dat de Bevelhebber, zoo wel als de andere oversten, voor een groot ongeluk begon te vreezen. Indien men deze overwinning door het verlies van een gansch Vaendel beproefde soldaten hadde moeten koopen, waren er veeleer redenen geweest om te treuren dan om zich te verblyden. Het was op het gelaet der mannen die met Walter binnen de Factory hadden geleden en gestreden, dat men droefheid en angst kon lezen. Hun moedige Luitenant zou met zestig hunner vorige rampgenoten zyn gesneuveld! Na zoo veel ellende, zouden zy de dood gevonden hebben op den dag zelven der verlossing ! Hunne bekommernis en hunne droefheid gingen allengs over tot de soldaten der andere Vaendels; ook de vrouwen en kinderen werden stiller by het — 96 — gezigt der algemeene verslagenheid ; en nu vroeg men elkander, met benauwdheid in den blik, waer toch de moedige Luitenant met zyne gezellen mogt gebleven zyn? De Stedevoogd en de Hopmannen gingen tot Vrouw Van den Broeck, en vroegen haer of zy misschien de reden van Walter's wegblyven kon vermoeden. De arme vfouw^ deed geweld om niet onder hare smart te bezwyken, en zegde dat zy niets anders wist dan alleenlyk dat Walter^ sedert dien morgend, tot de uiterste wanhoop was vervoerd en misschien de dood te midden der Javanen had wiUen zoeken. De schrikkelyke toestand dezer ongelukkigm, de tranen en klagten van Aleidis roerden de oversten zoo zeer, dat zy wedyverden om hun door zoete woorden moed te geven en hen te troosten; maer wat kon hunne vriendenstem by de zekerheid van des Hopmans dood? Alzoo zy nog bezig waren met poogingen te doen om het lydend huisgezin eene hoop in te spreken, die zy zelven had den verloren, zagen zy eensklaps in de verte, tusschen eenige heesters, eenen HoUandschen soldaet verschynen, die hinkte en met moeite voort — 97 — kon. Hy stak de handen uit en scheen om hulp te roepen. De Stedevoogd wenkte eenen Serjant en bevool hem, met eenige mannen den gekwetsten soldaet te gemoit te loopen. ledereen was nieuwsgierig en hield de oogen met wachtende verwondering op den komenden soldaet gerigt. Vermits geen enkel man der andere Vaendels ontbrak, moest deze ongetwyfeld een der gezellen vjm Walter Pietersen zyn ; en men ging dus veme- men wat er van den heldhaftigen Lnitenant was geworden. Men brftgt den gekwetsten soldaet voor den Stede- voogd, die hem vroeg wat hem was wedervaren en hoe het kwam dat hy, alleen van zyn gansch Vaendel, wederkeerde. « Heer Stedevoogd » antwoordde de soldaet « wy waren de eersten van al in de stad, en liepen regt- streeks naer het paleis des Saltans. Op het plein gekomen/ zagen wy in de verte eenige Javanen, die onzen Hopman Van den Broeck wegvoerden en met hem wilden vlugten..... » <c God! myn vader leeft ! » kreet Aleidis. « Moeder- lief, hy leeft ! » — 98 — « Hy leeft nog ! » riepen al de anderen met blyd- schap. « Ga voort, ga voort » gebood de Stedevoogd. M De Luiteuant sprong als een verwoede leeuw iiaer de vliedende Javanen, en wy hem achtema » hernam de soldaet €< maer de vlugtelingen hadden veel voor op ons, en geraekten in het veld en in de bosschen. Wat er dan verder geschied is, weet ik niet, heer Stedevoogd; en ik verneem, met diepe smarts dat myn dappere Luitenant en myne gezellen nog niet teruggekeerd zyn. » a Maer hoe hebt gy deze vronde bekomen? » werd hem gevraegd. a Het is een pyl die my door het been is gegaen » antwoordde hy. « Toen wy, niet verre van Jakatra, tusschen digt geboomte geraekt waren, en weder de Javanen die den Hopman wegvoerden, in het gezigt hadden, verscheen er eensklaps eene wolk vyanden achter ons. Ik kreeg eenen pyl in het been en viel neder. Daer ik wel gevoelde, dat ik niet meer bekwaem was om my te verdedigen, verborg ik my onder de heesters. Ik heb de stem des Liiitenants gehoord, die de manschap tot verdediging aenspoorde; ik heb insgelyks het strydgehuil der Javanen gehoord; maer - 99 - na eenige oogenblikken, werd alles stil rond my. — Zoohaest ik niets meer vernam, heb ik myne schuil- plaets verlaten, en, hinkend en kruipend, ben ik eindelyk zoo ver geraekt dat gy my hebt bemerkt. Dit is al wat ik weet, heer Stedevoogd. » De oversten bleven stilzwygend en zonken in angstige overwegingen weg. Volgens het verhael van den gekwetste, mogt men weinig hoop op de behoudenis des Luitenants en zyner gezellen koeste- ren. Inderdaed, hoe onversaegd hy ook mogte zyn, was het niet waerschynlyk dat hy, met zestig mannen, het lang tegen de aenvechting van duizende en duizende vvanden zou hebben kunnen volhouden. Wei zegde Fieter Van Ray dat het hem in het geheel niet zou verwonderen , indien Walter Pietersen met Z3me moedige gezellen eenige honderde vyanden neder- hakte, en, tegen den avond, zegepralend wederkeerde ; maer niemand deelde in zjm vertrouwen. Aleidis, wier hart van zalige blydschap was opge- sprongen, by de tyding dat haer vader nog leefde, had weder, onder den druk van nieuwen angst en schrik, het hoofd tegen de borst barer moeder gebo- gen. tf Kom, Aleidis » zegde Vrouw Van den Broeck — 100 — tusschen bet storten van stille tranen « ket ons huis« waerts keeren. God overlaedt ons met ramp en smart Wy zullen bidden, bidden in eenzaembeid. Misschien ! Wie weet ? de wil des Heeren is ondoor* grondelyk » Zy had reeds eenige stappen gedaen, om met hare bedrukte dochter naer de Factory te gaen^ toen zy plotselings zich omkeerde, en, door een verrassend gerucht getroffen, met vragende oogen in de verte blikte. Er galmde boven bet geboomte, ter zyde der stad Jakatra, een verward geroep, als van een aental jiiichende menscben Wat mogt dit zyu? Deze vraeg stond in elks oogen, en bet was met jagenden boezem en poppelend hart dat alien, oversten en soldaten, bun gehoor overspanden, om iets te onderscbeiden van bet gerucht^ dat klaerblykend met sneUieid naderde, ofscboon de galmen, ongetwyfeld door digt geboomte onderscbept, nog onduidelyk waren, Daer steeg eensklaps de zegekreet « Hoezee! Hoezee ! Batavia ! » klaer en verstaenbaer nevens de brandende stad in de boogte. En byna onmiddellyk daema verscbenen een veertigtal HoUandsche soldaten — 101 — ter plaetse waer de gekwetste soldaet^ een weinig te voren, zich eerst had vertoond. « floezee! onze Luitenant, onze dappere Luite- nant ! » juichten de soldaten^ met blydschap hunne hoeden zwaeijend. Inderdaed, het was Walter Pietersen met de man- nen van zyn Vaendel, welke het stael des vyands had gespaerd. Aleidis hield de handen ten hemel geheven ; en^ alhoewel zy in deze dooreenloopende mannen nog niemand kon herkennen, glanste haer gelaet van geluk en dankbaerheid, als ontstelde haer een zalig voorgevoel Maer toen de HoUandsche soldaten van tusschen het geboomte traden, en dat de maegd, met hare overspannen blikken^ tot in hun midden kon doordringen, ontvloog haer een magtige schreeuw. Schier van aendoening zinneloos, riep zy uit : « God, lieve God ! o, dank, ik zie mynen armen vader ! Moeder, hy leeft ! Walter heeft hem gered ! » Dit zeggende, sprong zy vooruit over de vlakte en Hep, snel als eene hinde, de soldaten te gemoet, die van hnnnen kant met grooten spoed naderden. Ook Vronw Van den Broeck en.de oversten begaven zich VQoruit ; maer zy waren nog verre van de jnichende — 102 — roannen verwyderd, toen Aleidis reeds aen den hals haers vaders hing en zyn aengezigt en schouders met heete tranen besproeide. In hare gelukzaligbeid sprak zy al de zoete en streelende woorden, die liefde^ medelyden en geluk kunnen inboezemen. De Hopman drukte, in verdwaeldheid en zwygend, zyn dierbaer kind tegen de borst en schouwde ten bemel, met oogen, waeniit met den blik een vurig dank- gebed opsteeg. Nu naderde zyne vrouw ; — maer wanneer deze bemerkte, hoe ziekte en lyden haren armen echtge- noot hadden vermagerd, hoe eene lykachtige bleek- heid zyn aengezigt ontverwde, en hoe nog, op zyne wangen en op zyn voorhoofd, half gesloten likteekens getnigenis van der Javanen wreedheid gaven, dan slaekte zy eenen grievenden kreet en viel klagend in de armen haers echtgenoots, die vrouw en dochter in denzelfden liefdeband op zyn kloppend harte sloot De algemeene Stedevoogd greep hem de hand; de Hopmannen, ?yne yrienden, omringden hem met de warmste gelukwenschen De soldaten der Vaendels, door dit tooneel diep geschokt en door hunne eigene blydschap aenge- jaegd, verlieten hunne gelederen en kw«men rond de — 103 — oversten staen. Zy zwaeiden hunne handen in de hoogte en deden de lacht hergalmen door zegevie- rende kreten. « Hoezee ! Hoezee ! Leve de Hopman ! Leve Van den Broeck ! Nu is het voile zegeprael ! » was de groet, die uit duizend ontroerde borsten den verlosten gevangene te gemoet klonk. Aleidis, tot dan in zaligheid gansch verslonden, had niets gevoeld dan het geluk van baren vader weder te zien; zy had aen niets gedacht dan aen de uitstorting barer liefde en barer blydscbap ; maer nu viel eensklaps haer oog op Walter Pietersen, die, met eenen stillen doch onbescbryvelyk zaligen glim- lacb, bet roerend scbouwspel barer vreugde aenzag. De jonkvrouw sprong naer hem toe, viel geknield voor hem neder en riep met de handen opgebeven : « O, dank, dank! Gy geeft my meer dan het leven ! Walter, Walter, hoe betael ik ooit de scbuld der dankbaerbeid jegens u? Redder myns vaders, wees gezegend !.... » Zy meende in de uitstorting barer eindelooze dankbaerbeid voort te varen; maer de Luitenant bief haer van den grond op. Zy, schier zinneloos, sloeg bare armen om zynen bals. - 104 - Van den Broeck aenscboiiwde eene wyl dit tooneel met oogen die van zielsgenoegen blonken. Dan, eensklaps vooruittredende, zegde hj op plegtigen toon tot degenen die hem omringden : c< Vrienden, gezellen, ik dank den Heere die my heeft verlost, en n alien die zoo getronw met my Yoor het vaderland hebt geleden en gestreden. Het is niet in myne magt, u myne erkentenia te betoo- nen; maer eenen uwer toch, den dappersten onder u alien, kan ik eene vergelding schenken. Ziet daer myn dierbaer kind, myne zoete Aleidis, van geluk en liefde bezwykend, aen den hals van den held die my verloste van eene akelige dood. Walter, Walter, kom op myne borst; dat ik in u eenen dierbaren zoon omarme ! Aleidis worde uwe bruid..... en zegene God dien schoonen en heiligen band ! » Terwyl Van den Broeck den jongen overste en tevens zyne dochter op zyn hart drukte, kwam de ontroerde Stedevoogd nader en sprak met eenen glimlach : « Er ontbreekt iets aen dit treffende huwelyk » En Walter op den schouder kloppend, zegde hy : « Ik zal de laetste voorwaerden vervuUen : wees Hopman, heer Pietersen ; behoud het bevel over de — 108 — dappere gezellen die u tot het volvoeren dezer hel- dendaed hebben geholpen. Gy zyt jong ; maer geve God dat de Hopmansdegen immer in handen als de uwen blinke ! Wees gelukkig, Walter Pietersen ; gy zyt een weerdig zoon van Nederland ! » De jongeling kon schier aen zoo veel geluk niet gelooven. Terwyl Vrouw Van den Broeck en Aleidis woorden van liefde en teederheid tot den Hopman spraken^ hield Walter den onvasten blik in de ruimte gerigt en beefde van overmatige ontroering Hy zag eensklaps den neger Congo^ die, op vyf of zes stappen van daer, met de handen te saemgevouwen stond, en hem aenschouwde met oogen waeruit eene vurige hoop of eene smeekende bede straelde. De jonge overste herinnerde zich op eens, welke oneindige verkleefdheid de slaef hem had betuigd, en wat hy, Walter, den armen neger, had beloofd. Hy wisselde in stilte een haestig woord met Van den Broeck; en dezes toestemming bekomen heb- bende, liep hy tot den slaef, drukte hem de hand en zegde ontroerd : « Congo, ik heb u begrepen : myne belofte, niet waer? Ah, ik zal ze vervuUen. Uw hart is dankbaer, trouw, moedig ; gy hebt uw bloed voor Nederland's — 106 — eere vergoten en gy zoudt geen deel hebben in den zegeprael! Congo, de Hopman heeft u aen my in eigendom gegeven enik, mjm goede Congo, ik geef u de vryheid ! De neger wierp zich met eenen blyden schreeuw ten gronde en omhelsde weenend des jongelings knien; tusschen zjm dankbaer snikken mormelde hy schier onverstaenbaer : a Ach, vryheid, vryheid ; maer met u bly ven, met u bly ven, goede meester ! » Walter poogde hem van den bodem te doen opstaen, zegde hem dat hy van zyn huisgezin mogt biyven deelmaken en beloofde hem dat hy hem voortdurend zou beschermen. De algemeene Stedevoogd gaf op dit oogenblik bet bevel tot den optogt naer de Factory, en gebood de trommelaers vergadering te slaen. Al de mannen liepen naer hunne Vaendels en schikten zich in gelederen. Van den Broeck^ tusschen zyne echtgenote en zyne dochter, en vergezeld door den Stedevoogd en door Walter, stapte vooraen.. De trommelaers en trompetters deden het vader- landsche lied WUhelmm van Nc^auwen over de vlakte — 107 — schallen ; al de manschap, de vrouwen, de kinderen, de zieken, alien zwaeiden de handen, zongen en jmchten, als hadde de blydschap hen tot zinneloosheid toe vervoerd. Men kon gedurende den optogt schier niets uit het verwarde gejuich verstaen ; maer toen het kleine leger voor de poort der Factory kwam en het op- schrift in het oog kreeg, dat men daer in minder goede tyden als een teeken van vertrouwen in Gods bescherming had gehangen, dan vereenigden zich aUer stemmen in eenen enkelen ontzaggelyken zege- schreeuw; en, terwyl Holland's dappere zonen de poort der toekomende hoofdstad van Nederlandsch Indie binnen trokken, bonsde er een donderende kreet ten hemel : c< Batavia ! Batavia ! » EINDE. » ."» ^ -•* AUG 2 6 1930. 