Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Is mede goedgevonden en gearresteerd, dat ieder herbergier die kielan, arack en tuack tappen of verkoopen, ieder maand zullen betalen twee rea- len van achten. Item dat de tappers of verkoopers van Spaansche wijnen voor ieder legger zullen betalen voor Impost twintig realen en de burger vijf realen. En opdat deze onze ordonnantie te beter nagekomen mag worden, zul- len alle in- of uitgebragte goederen aan den Sabandaar behooren aangege- ven te worden. En alzoo noodig is tot de ontvangst van de gerechtig- heid op de voors. goederen gesteld, dat een ontvanger gesteld worde, om bij hem en den Sabandaar DIRCK JEMMINGH, die tot nog toe in het- zelfde offitie gebruikt en door zijne goede comportementen goedgevonden hebben denzelfden DIRCK JEMMINGH in ’t offitie van Sabandaar te conti- nueren, de voors. goederen te visiteren en te taxeren, zoo is ’t dat wij, met advijs van onzen Rade, tot ontvanger van de voors. geregtigheid rrr- MON MICHIELSEN gekozen en gesteld hebben, bij welken ontvanger en Sa- bandaar alle inkomende of uitvarende praauwen, jonken als andere vaar- tuigen, haar pas, bij den ontvanger en den Sabandaar beide ondertcekend, zullen moeten halen, en al voor ’t zelve behoorlijk verkregen hebben, nie- mand met eenige praauwen, jonken, of ander vaartuig in of uit zal ver- mogen te varen, op poene van confiscatie van alle de in- of uitvarende goederen. *t Welk alles na de Publicatie van deze zijn begin zal nemen en ten einde niemand van den inhoud van deze eenige ignorantie pretendere, or- donneren cn bevelen wij aan onze officieren, dat zij deze doen publiceren en afficheren, ter plaatse daar men gewoon is publicatie en ace \e doen, f 192 PLACAAT VAN DE TOLLEN. belastende verder aan onze officieren, den Advocaat-Fiskaal, Balliuw, Ont- vanger, Sabandaar en andere Justicieren van deze onze Republicque van Jacatra, respectivelijk en elk van hen in zijn regard, deze onze tegenwoor- dige ordonnantien te doen onderhouden in alle zijne poincten en artikelen, alzoo ten dienste van den lande, bescherming van de ingezetenen van dien en bevordering van de gemeene zake zulks wordt vereischt. en wij noodig bevonden hebbén te geschieden. Gegeven in "tort Jacatra, adij primo Octob. A°. 1620. eo ma w FRAGMENTEN DE REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA, CEDAAN OP LAST DER NEDERLANDSCH-INDISCHE REGERING, IN DE JAREN 1833 Tor 1838, DOOR D". S. MULLER zn D". L. HORNER, LEDEN DER NATUURKUNDIGE COMMISSIE IN NEDERLANDSCH INDIE, EN BEWERKT DOOR EERSTGENOEMDE. (Vervolg van Deel III, bladz. 72.) IV. HET KUSTLAND BIJ PADANG. Wi beginnen de beschrijving onzer reizen en onderzoekingen in Sumatra met eene schildering der naaste omstreken van Padang, als het punt, van waar wij onze nasporingen op dit eiland hebben begonnen en geëindigd. Wanneer men op de reede van Padang, digt onder den oostelijker” wal van het eilandje Pisang-gedang, in 6 of 7 vademen diepte, ten anker is gekomen, wordt men verrast door de bekoorlijkheid van het landschap, dat van alle zijden den blik tot zich trekt en boeit. Ginds en her liggen talrijke kleine eilandjes verspreid, waarvan sommige laag en vlak en geheel met kokospalmen bewassen, andere min of meer hoog en bergachtig zijn, gelijk de naburige kust zelve. Deze is buitengewoon schilderachtig. De onderscheidene baaijen en inhammen, die zij bevat; de donkergroene bosch- groepen en het licht- of geelgroene alang-gras (Mal. alang-alang, soort van Imperata), waarmede de hellingen afwisselend zijn begroeid; de witte stroo- ken zandstrand, welke hier en daar haren voet bezoomen en alwaar men NA 194 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. tevens, naast luchtige palmen, enkele bamboezen hutten opmerkt, terwijl wederom op andere, steilere en klippige oeverplaatsen cene sterke bran- ding wordt waargenomen; voeg daarbij nog de schepen op de reede en de Maleische visscherbootjes, die zich vaak als zwarte stippen op het water vertoonen: dit alles te zamen vormt, in weêrwil der wilde natuur, een on- beschrijfelijk schoon tafereel. — Van de stad Padang of eenige Europesche verfraaijing ontwaart men er niets, uitgezonderd de driekleurige Nederland- sche vlag, die hoog op den uitersten noordelijken hoek van den Boekit Pa- dang of Boekit Monjet, d. i. Apenberg, wappert. Dezen ver in zee sprin- genden heuvel moet men eerst noordelijk omgevaren zijn, alvorens men iets van de stad te zien krijgt. De overtogt van de reede duurt omstreeks een uur, maar is, bij goed weder, zeer onderhoudend. Men vaart diet langs den westelijken en noordelijken voet van den Apenberg, waarbij het panorama telkens verandert. Een allerheerlijkst schouwspel levert de zware golfslag, die hier woedend tegen de rotsen aandruischt en eenen vloed van wit schuim over haar uitstort. Ook is de vorm en bijzonder de plantengroei van dien kleinen berg, met zijnen stompen top, zeer schil- derachtig. Tusschen vijgen en andere loofrijke boomen en struiken, niet zelden met lange ranken van verschillende rottan-soorten doorslingerd , groeit hier en daar een kokospalm, die trotsch en, als het ware, in het besef der voortreffelijke hoedanigheden hem eigen, zijne sierlijke kruin boven het overige woudgroen uitsteekt. Op de, van de steile hellingen los ge- scheurde en langs haren voet opeengestapelde rotsblokken, ziet men voorts dikwerf apen (Cercopithecus cynomolgus) rondklouteren, die op krabben en mosselen azen en de voorbijvarenden nieuwsgierig begluren. Aan hun veel- vuldig voorkomen aldaar ontleent de berg den naam, onder welken hij al- gemeen bij de Europesche zeelieden bekend is. Wanneer men de noordelijke punt van den Boekit Padang of Apenberg is omgeroeid, verschijnt eensklaps, ter linker zijde, een uitgebreid viak land, met een zandig strand en hier en daar groote palmbosschen. Dit is de zoogenaamde vlakte van Padang (dit Mal. woord beteekent ook vlakte in het algemeen), in welker zuidwestelijken hoek de stad van dien naam is gele- gen en bij welken de even zoo genaamde rivier hare uitwatering heeft. Laatst- gemelde, door de inboorlingen eenvoudig Ajer Padang, d. i. het Water van REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 195 Padang, genoemd, stroomt tusschen dc eigenlijke stad en het kustgebergte zeewaarts, en langs haar heeft de gemeenschap en het verkeer naar buiten plaats. Vóór haren mond, die ongeveer 800 voet wijd is, ligt eenc zandbank (barre), waarop slechts 7 of 8 voet water staat; doch een klein cindje binnen deze, neemt de diepte toe tot 12 of 14 voet, en biedt de rivier eene veilige haven aan voor inlandsche vaartuigen van matige grootte. Hooger op echter wordt zij spoedig zoo ondiep, dat zij doorwaad kan worden. Hare oevers zijn afwisselend, nu de eene, dan weder de an- dere, steil afgebrokkeld en 9—10 voet hoog. Men ziet daar den gewonen zandgrond, een grofkorrelig, voornamelijk uit de ontbinding van zwarte vulkanische gesteenten ontstaan, zand. Aan sommige oorden merkt men in de bedding ook banken van gerolde steenen op, alwaar wij eene groote zwarte Nerita, eene gestreepte Paludina ‚ verscheidene soorten van het ge- slacht Melania en andere zoetwaterslakken vonden. Op ondiepe plaatsen groeijen digte zoden van Chara, tusschen welke tallooze jonge garnalen leven. Aan de overzijde der rivier verheft zich, tamelijk steil, de noordelijke helling van het kustgebergte. Deze helling is schier alleen met alang- gras en enkele struiken bewassen; zij vertoont vele naakte rotsen, en een fraaije waterval stort zich, in verscheidene sprongen, langs haar naar be- neden. Van de pasar, of marktplaats, uit gezien, of van eenig ander punt op den regter rivierkant bij de stad, waar een breede wandelweg tusschen den oever en de steenen en planken huizen heenloopt, verschijnt die uiter- ste kustschakel als cen van het O. naar het W. zich uitstrekkende bergrug, welks hoogste punt onder den naam van Boekit Batoe-besoerat bekend is; deze afgeronde top, die ten naastenbij in het midden der lengte van den rug is gelegen, verheft zich, volgens onze barometer-meting, 320 meters boven de zeef. Van dien top daalt het gebergte van weérszijden lang- 1 Mijne eigene metingen op Sumatra zijn gedaan met cen’ Fortin’schen barometer ; die van Dr. Horner, met een zoogenaamden Horner’schen. Van alle plaatsen, door ons beiden bezocht, wordt uit het getal onzer waarnemingen, die ondertusschen meestal niet veel van elkander verschillen, hier en in het vervolg, het gemiddelde cijfer opgegeven, en wel in meter-maat, ter onderscheiding van dic hoogte-bepalingen, welke slechts op gissing berusten, en door mij, in dit werk, in gewone voet-maat worden aangel. \o* 196 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. zaam af: oostwaarts tot in het dal achter de Brandewijn-baai, en west- waarts tot aan het kruidmagazijn, op den smallen tusschenrug, die slechts 10 meters hoog is en den Apenberg met de overige bergmassa verbindt. De stompe kruin van den Apenberg of Boekit Padang ligt 102 meters boven het zeevlak. Van den 820 meters hoogen Boekit Batoe-besoerat, d. i. Heuvel met den beschreven steen, zoo genaamd naar een op dien top gelegen rotsblok, in welk een aantal, thans niet meer leesbare, namen uitgehouwen zijn, vol- gens het zeggen der inlanders, ‘uit de eerste tijden der Hollanders dagtee- kenende ‚ — van dat verheven standpunt heeft men een ruim en heerlijk uitzigt. Ver in het N. N. W. ontwaart men den Goenong Pasaman of Ophir, welks kruin evenwel meestal van wolken omhuld is. Veel nader bij en een weinig meer regts af, naar het N., verheffen zich de hooge twee- lingtoppen Singalang en Tendike, welke uitgedoofde vuurbergen door een diep dal, dat der rivier Aneh, dezerzijds gescheiden zijn van de hoofdke- ten, die schier geheel Sumatra, evenwijdig met de westkust, in de lengte doorloopende, de vlakte Padang ten Oosten begrenst, en hier, in het al- gemeen, met den naam van Goenong Melintang, d. i. Rij- of Ketengebergte, bestempeld wordt. Het vlakke land, dat van Padang zich noordwaarts tot Priaman uitstrekt, bij eene gemiddelde breedte van 4—5 geogr. minuten of zeemijlen (60—=1 graad van den aequator), is gedeeltelijk bewoond en bebouwd, doch voor een grooter gedeelte bedekt met bosschen van eene min of meer moerassige gesteldheid, of wel met opene en drooge ruimten van alang-gras. De vorm en gesteldheid dezer vlakte en van het gebergte, hetwelk haar van drie zijden insluit, geven haar volmaakt het aanzien van een’ ouden zeeboezem. De hoofdketen Melintang heeft eene gemiddelde hoogte van 3000 voet. Hier en daar dalen van haar kleine zijtakken naar de vlakte af, onder anderen bij Doekoe, Oedjong-Karang en elders. Zulk een grootere zijtak is ook het kustgebergte bij Padang en de verder zuid- waarts, tot aan den hoek Batoe-mandamej, den zeeoever vormende hoogten. Van den top Batoe-besoerat gezien, vertoonen deze voorbergen cene aan- eenschakeling van boschrijke heuvelen, bergen en dalen, met talrijke uitsprin- gende hoeken en diepe bogten langs de zee. — In de nabijheid der kust, zoover het oog zuid- en noordwaarts reikt, verheffen zich uit den donker REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 197 blaauwen vloed, bij groepen of in reeksen, eene menigte kleine eilandjes, die ontwijfelbaar de hoogste punten aanwijzen van onder de zee voortloo- pende bergtakken. Keert men den blik van het eentoonige en aan de wes- telijke kim met het licht blaauwe uitspansel ineensmeltende watervlak oost- waarts naar de groote, met zware wouden bedekte bergketen, welke in die rigting den gezigteinder bepaalt, dan ontwaart men daar wederom een dwars- dal, door hetwelk de Ajer Padang afstroomt. Aan de andere zijde van die woudstreek ligt het landschap Tigablas Kota, met den vulkaan Soeloeasie (Talang op de kaart van RAFFLES), die zijne afgeknotte kruin ver boven den nok van het gebergte Melintang uitstrekt. De Goenong Soeloeasie zal, naar gissing, omtrent 7000 voet hoog zijn. Eene gelijke hoogte schijnt ook de Goenong Tendike te hebben, terwijl echter de Goenong Singalang nog ongeveer 2000 voet hooger is. Van deze verwijderde en gedeeltelijk nog werkzame vuurbergen het uitzigt beperkende tot de naaste omstreken van het punt (Batoe-besoerat), waarop wij staan, dan zien wij, diep noordelijk voor onze voeten, het groote kokosbosch, waar Padang grootendeels in ver- borgen ligt. De roode pannen daken en wit gekalkte muren van sommige huizen steken schilderachtig af tegen de bamboezen en met palmbladen (atap) gedekte woningen, die hier en daar tusschen het groene loof der boomen doorschemeren. De kronkelende rivier en de rij van huizen langs haren regter oever leveren vooral een bevallig en vrolijk aanzien. Van den hoogen top Batoe-besoerat daalt het kustgebergte naar het W. N. W., met een tamelijk breeden rug, af tot aan den seinpaal, eene soort van telegraaf voor alle aankomende en vertrekkende schepen. Deze sein- paal staat 181 meters boven de stad, die op hare beurt slechts een paar meters boven de zee is gelegen. Van de seinpaal-hoogte daalt de rug ver- der westwaarts tot aan het kruidmagazijn, waarna alsdan aan de andere zijde de helling begint van den bolronden en met eene weelderige bosch- vegetatie begroeiden Boekit Padang of Apenberg. Zijdelings naar het Z. W. of W. Z. W. is met de hoogte, waarop de seinpaal staat, een eenigzins la- gere heuvel verbonden, Boekit Pramoetoen genaamd, tusschen welken en den Boekit Padang eene kleine bogt aanwezig is, waarin men twee groote rots- spleten of holen vindt, in een van welke, bij hoog getij, het zeewater brui- send naar binnen dringt. Deze rotsholen worden door ee\oere nesen 198 REIZEN EN ONDEBZOEKINGEN IN SUMATRA. bouwende zwaluwen bewoond en uit dien hoofde door het Gouvernemert verpacht voor f 500 à f/600 ’s jaars. Tijdens onze aanwezigheid hedde eenige Chinezen ze in pacht, die om de drie maanden de nestjes ginga uithalen. Zij zouden telkens een paar kleine zakken vol bijeensamda De nestjes zijn echter meestal onzuiver en niet wit, dus van eene gering soort. Naar het Z. Z. O. daalt, van den top Batoe-besoerat, een bergjuk boog vormig tot aan de Brandewijn-baai af. Een tweede, eenigzins kortere, doek insgelijks boogvormig gekromde en met zijne steile, holle zijde naar het N. O. gekeerde tak, verliest zich in de kleine vlakte, die aldaar, ter beeedt | van iets minder dan eene zeemijl, in zuidelijke rigting tusschen het ge- bergte indringt en slechts door een’ 50—60 voet hoogen rug van bors gemelde baai, of juister van de Telokh Bajoe, wordt afgescheiden. Den rug, Boekit Poetoes genaamd, verbindt de noordelijke kustbergen met ds verder zuidwaarts gelegene. Hij is met boschboomen en ander laag host bewassen, terwijl de genoemde vlakte of vallei grootendeels met sawah’s be dekt is, die door de soengie Djirah, een klein, van het oostelijk. gebergte afkomend en over cen thonig bed stroomend, riviertje bewaterd worden. Dit troebele riviertje valt aan den Z. W. kant der vallei, nabij den steika N. 0. hoek, Boekit Kambiang, van het kale Padangsche gebergte, in de Ajer Padang of rivier van dien naam. Toen de Comraissaris-Generaal VAN DEN BOSCH, in het jaar 1833, Pe dang bezocht, was eene zijner eerste zorgen om deze kuststreek, van dea Boekit Padang tot aan de Setansbaai, naauwkeurig te doen onderzoeken en opnemen, met het bepaalde doel, om, zoo mogelijk, een punt op te spe ren, alwaar een goede rijweg voor karren enz., regtstreeks van Padang naar den zeeoever in de nabijheid der reede, kon worden aangelegd, ter vervanging van de moeijelijke en bij sterke westelijke winden zeer gevaar lijke of geheel onbruikbare vaart om den Apenberg. De verbindingsrug of landengte, beoosten den Apenberg, scheen daartoe, om verschillende re- denen, minder geschikt te zijn, schoon hij slechts 10 meters hoog is. Des te beter scheen aan het beoogde doel te beantwoorden de bovengenoemde vallei, die zich, uit de nabijheid der stad gezien, “als de natuurlijke voort- zetting van het rivierdal der Ajer Padang voordoet. Door die vallei, zeg- REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 199 gen de verslaggevers, de Heeren KORTHALS cn VAN OORDT, die met het onderzoek daarvan belast waren geworden, zou van Padang tot aan het smalle zandstrand van de Telokh Bajoe met weinig moeite een schoone rij- weg kunnen aangelegd werden. De bogt Bajoe en de geheele Brandewijn- baai, wier noordelijk gedeelte zij beslaat, is echter volstrekt niet beschut tegen westelijke winden, juist de hevigste en die daar het meest te vree- zen zijn; die baai is tevens door een ver in zee uitstekend klippig gebergte, van verscheidene honderden voeten hoogte, afgescheiden van de zuidelijk aan haar grenzende Boengoes-baai, welke laatste wel eenigzins minder open, doch evenzeer door boschrijke en steile hoogten van drie zijden ingesloten is. Hetzelfde is almede het geval met de nog verder zuidwaarts liggende Pisang- en Setans-baaijen; eene bodemgesteldheid, die geene andere gemeen- schap over land, dan langs moeijelijke voetpaden, gedoogt. Wat den weg ter zee betreft, deze zoude uit de Boengoes-baai, zoowel als van Poeloe Pisang-gedang, naar het vlakke strand van de Telokh Bajoe schier even ver zijn, als de vaart van de tegenwoordige reede om den Apenberg naar de stad. Al deze natuurlijke hinderpalen verijdelden toen de uitvoering van het oorspronkelijke ontwerp, om namelijk ergens aan het strand, bin- nen de genoemde baaijen, een klein etablissement van woon- en pakhuizen aan te leggen en van daar een’ gemakkelijken rijweg naar Padang te openen. Wat de geologische gesteldheid van hct onderhavige kustgebergte betreft, deze zal het best aanschouwelijk kunnen worden gemaakt ‚ wanneer wij ten naastenbij den loop onzer gedane togten volgen. Wij beginnen aan den buitenkant van den Boekit Padang. De westelijke afhelling van dien kleinen berg, voornamelijk dat gedeelte van den voet, waar de branding met onstuimigheid tegen de rotsen aan- klotst en haar onophoudelijk afschuurt, uithoolt en op duizenderlei wijzen doorknaagt, biedt eene hoogst gunstige gelegenheid aan tot onderzoek om- trent de geaardheid van het gesteente. Er liggen ontelbare losse blokken, gedeeltelijk met kleine oesters overdekt, langs den voet in het water. Eene dezer rotsen, een groote vormlooze klomp, die in de nabijheid van den N. W. hoek van den berg is gelegen en bij sterken golfslag afwisselend on- zigtbaar wordt, ten gevolge waarvan zij door de zeelieden de Walsiseh 200 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. (the Whale) wordt genoemd, maakt de vaart vooral gevaarlijk. Van die rots bestaat bij de inlanders de fabelachtige overlevering, dat op het tijdstip, toen het eerste Hollandsche schip te Padang aanlandde, zich juist zekere geheimzinnige prinses (poetri) daar ter plaatse baadde, een kistje met ju- weelen en andere kostbare kleinoodién bij zich hebbende. Bij het zien van dat vreemde schip raakte de prinses zoodanig ontsteld, dat zij in haren angst, vermits zij het land al dadelijk voor verloren hield, het juweel- kistje in de zee wierp en zelve in het voornoemde groote rotsblok veran- derde, zijnde hare edelgesteenten in de kleinere, rondom verspreid liggende rotsstukken overgegaan. Een ander trotsch natuurverschijnsel aan de westelijke helling van den Apenberg, biedt eene ontzaggelijke rotsspleet of kloof aan, ter hoogte van ruim. 100 voet, en waar de aanrollende zee met een dof donderend geraas, tot 30 of 40 schreden ver, naar binnen spoelt. De opening der kloof is Z. W. Aan een harer rotswanden onderscheidt men, vijf of zes voet van elkander staande en 25 graad naar het W. Z. W. hellende kloven, die echter geenszins laag-kloven (Schichtungsklüfte) mogen worden genoemd. Van den ingang dezer kloof, die gedeeltelijk door het loof van vijgenboo- men, slingerplanten en varen beschaduwd en aan het oog der vlugtig voor- bijvarenden onttrokken wordt, kan men, naar de linker zijde, een eind ver langs den voet der berghelling voortgaan, of liever, over de naakte rotsen heen klauteren. Het gesteente dezer rotsen laat zich bezwaarlijk met een’ bekenden naam aanduiden. Het bestaat uit eenc graauwachtig groene, thonige grondmassa, door opbruisen met zuren haar koolzuurkalkgehalte aantoonende, waarin brokstukken van dezelfde hoedanigheid, doch eenigzins lichter van kleur, vast ingebakken zijn. Andere, meestal grootere, brokstukken schijnen af- komstig van oudere, uit de diepte opgerezen rotssoorten. Aldus ontwaart men witte, feldspathachtige inmengselen, welke veranderde sijeniet schijnen te wezen. Gewoonlijk is in het geheele gesteente zwavelkies, in stippen of kleine teerlingen gekristalliseerd, ingesprenkeld. Ook zijn er stceds kwarts- korrels in voorhanden. Aanvankelijk beschouwden wij deze breccie-achtige klippen als eene soort van wacke. Wij zullen later zien, waaruit zij eigen- lijk bestaan, REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 201 Fenige honderden schreden verder ontdekt men rotsen van zoodanige _ vaste hoedanigheid, dat de aanspattende wateren er tot dus ver weinig of geene sporen op hebben achtergelaten. Zij vormen eene rotsader of gang, die ter dikte van 4 voet opwaarts loopt, zich vervolgens boogvormig kromt en tot 8 voet in dikte toeneemt, doch zich daarna weder versmalt tot op ongeveer 4 duim en dan ophoudt. Het gesteente van dezen gang is even- zoo moeijelijk onder de tot nu toe bepaalde rotssoorten te rangschikken. Het is in het algemeen eene soort van érapp of groensteen, eene donker, groenachtig zwarte, fijnkorrelige grondmassa, waarin men gekristalliseerde stippen ziet flikkeren, deels uit hornblende en deels uit glazige feldspath bestaande, waardoor zich dit gesteente aan de zwarte trachyten van Java. en elders aansluit. Aan een groot, vroeger ingesloten brokstuk, uit de na- bijheid van dezen-gang, laat de glazige feldspath zich vooral duidelijk er- kennen. Een weinig over het midden van den gang wordt hij van eene vrij diepe, loodregte, 5 tot 6 voet wijde spleet doorsneden, wier grond met eene andere steenmassa is opgevuld, en welke insgelijks zoo vast is, dat de golfslag haar niet heeft kunnen uitspoelen. Zij is graauwachtig groen, fijnkorrelig, van oneffene breuk, zijnde de hoofdmassa thonig, feld- spathig, waarin veelvuldige stippen van zwavelkies voorkwamen; maar kwartsdeeltjes zich niet duidelijk onderscheiden laten. Men zoude bijna tot het vermoeden worden geleid, dat deze rotsader den eerstgemelden zwarten trachijt-gang gedeeltelijk heeft verschoven. Bijzonder in het oog loopende veranderingen hebben deze verschillende steensoorten, bij hare aanraking met elkander, niet ondergaan. Aan de noordelijke afhelling van den Boekit Padang, in de nabijheid van den mond der rivier, vindt men hoofdzakelijk het bovengemelde brec- cie-achtige gesteente; ook op de hoogte van dien heuvel komen enkele blok- ken daarvan voor. Men neemt het voorts langs den geheelen Padangschen kusttak waar, van den Apenberg af tot aan den N. O. uithoek, Boekit Kambiang, met insluiting van den Pramoetoen, Batoe-besoerat enz. Overal ziet men de bruine rotsen van hetzelve langs de steile hellingen te voor- schijn treden. Het gestcente vertoont voor het overige verschillende wij- zigingen. Deze vallen vooral in het oog bij een klein watertje, dat, tegen- over de Secretarie te Padang, langs. de berghelling loopt on een amen 202 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. schilderschtigen waterval vormt. Nabij dezen waterval werd omstreeks het jaar 1721, ter hoogte van ongeveer 300 voet boven de rivier, door den bergmeester KIELING, eene goudmijn geopend, welke den inlanders bij over- levering is bekend onder den naam van Tambang Kompani, d.i. Mijn van de Compagnie. Aan den mond heeft deze oude mijngang ten naastenbij 7 voet hoogte en 4—5 voet breedte. Van binnen is hij thans met water op- gevuld of verdronken, derhalve ontoegankelijk, en er ontwikkelt zich eene sterke modderlucht uit. Wij vonden daar nergens sporen van een’ kwarte- gang, noch eenig goudvoerend kwarts, of iets dergelijks. Alleenlijk ken- merkten zich de steenstukken, welke in het daar naast ruischende berg- water in menigte verspreid liggen, door eene groote hoeveelheid ijzerkies- teerlingen, die wij dan ook in geringe hoeveelheid goud bevattend hebben bevonden, en welk verschijnsel vermoedelijk tot het delven dezer mijn aanleiding heeft gegeven. De bergmeester KIELING althans gaf daarvan hoog op in zijn berigt aan de regering te Batavia, begrootende hij de winsten, die men jaarlijks uit dien rijken berggrond verwachten mogt, op meer dan zes tonnen gouds, bijaldien de mijnen behoorlijk bewerkt werden Á. Het gesteente bij den ingang der mijn is de reeds beschrevene dreccie (porphier- of groensteen-breccie), doch zijn deeg is hier meer violetkleurig; de ingebakkene hoekige stukken zijn groenachtig graauw en bijna overal met stippen en kleine kristallen van ijzerkies doortrokken. Bij eenigzins ontbondene stukken is de grondmassa veelal groenachtig graauw en vol ijzerkies-teerlingen tot de grootte van 8 lijnen of meer; deze ertsrijke stuk- ken zijn waarschijnlijk eertijds uit de mijn te voorschijn gebragt geworden. Op eene plaats aan de afhelling, waar vermoedelijk eene Aalde of ophoo- ping van ertslooze mijnstoffen lag, verzamelden wij eene lichtgraauwachtig groene verscheidenheid, met weinig, maar grootere, ingebakken steenstak- ken van eene aardachtige hoedanigheid en vuil wit, bezaaid met kleine ijzerkiesstippen en vele kwartsstrengen, die dikwerf tot kleine nieren zich vergrootten. Aan het boveneinde van den kleinen waterval is het gesteente geheel en al aardachtig, geelgroen van kleur, bijna als mergel, doch zoo- 1 Zie 5. MULLER, Bijdragen tot de kennis van Sumatra, 1846, p. 172. REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 203 danig zamengesteld, dat omtrent zijne gelijksoortigheid met het zoo even beschrevene geen de minste twijfel overblijft. Aan de noordelijke afhelling zoowel, als schier overal elders, doch voor- namelijk op de ruggen en toppen van dit kustgebergte, steken groote blok- ken van zwarte frachyt (de Batoe-besoerat, of Beschreven steen, zelf is een zoodanige) uit den bodem, die niet anders dan de bovenste gedeelten van rotsgangen, of daarvan afkomstige brokstukken, kunnen zijn. Tot deze trachyt-verscheidenheid schijnt op Sumatra, even als op Java, de groote massa der nieuwere vulkanische gesteenten te behooren. Intusschen neemt men aan den voet der noordelijke berghelling weder andere steenvormingen waar. Wanneer men van den mond der rivier langs haren linker oever voortgaat, verdwijnt het breccie-achtige gesteente of conglomeraat spoedig, en in zijne plaats komen er weldra rotsen te voor- schijn van een vast zamenstel en meestal in de gedaante van buikachtig afgeronde klompen. Zij vertoonen een digt, zwart gesteente, van niet onderscheidbare bestanddeelen, doortrokken met strengen eener asper- giegroene, welligt augietische, zelfstandigheid en zeer kleine ijzerkiesstip- pen; somwijlen echter is het gesteente weer rook- of aschgraauw van kleur en met en zonder ijzerkiesstippen. — Hooger op, langs de kanten van het bergwater, bij hetwelk de oude goudmijn ligt, kan men een dergelijk ge- steente, tamelijk ver naar boven toe, vervolgen, tot aan den ondersten watersprong, langs welks wanden men niet kan opklimmen. Onmiddellijk. boven dien waterval, waar een aantal Chinesche graven tegen de berghel- ling aanliggen, ontwaart men, tusschen het alang-gras, weder rotsen van de vroeger vermelde breccie. Te vergeefs zochten wij naar eene plaats, waar beide steenrotsen elkander aanraken. Het aanzijn van ijzerkies en de afwezigheid van glazige feldspath de- den ons die bollige rotsen eerst voor eene digte verscheidenheid der brec- cie, of liever voor haar moedergesteente, aanzien. Doch de omstandigheid, dat beide hier zoo digt bij elkander voorkomen, het eene vast, hard en zwartachtig, het andere eene volmaakte, ligt vergaanbare, breccie, schijnt die onderstelling twijfelachtig te maken. Later zullen wij nog andere be- weegredenen daartegen aanvoeren. De vaste, graauw-violette of zwartach- tige verscheidenheden hebben veel overeenkomst met yeateenten, ie Wr 204 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. augielporphier gerekend worden, zoo als b. v. de digte afwisselingen der amandelsteenen van Ilefeld aan den Hartz en bij Oberstein, van de Nahe en elders. Men zou dus, met evenveel regt, het onderhavige gesteente mela- pier kunnen noemen. | Verder opwaarts, langs den linkeroever der rivier van Padang, treft men nog verscheidene plekken met rotsen van dien aard aan. De blokken van zwarten trachyt worden echter tevens algemeener. Reeds tegen over het kerk- gebouw vindt men hen menigvuldig in vaste rotsen, en er bestaan daar steengroeven van. Deze steensoort is niet te miskennen, en wanneer zij ook al op het eerste gezigt, wegens hare donkere kleur, overeenkomst heeft met de boven aangeduide melaphierachtige rotsen, zoo is zij toch genoeg- zaam onderscheiden door de glinsterende stippen van het glazige feldspath, dat zij bevat. De hooger, aan de afhelling van het gebergte, te voorschijn komende rotsen kenmerken zich daarentegen weder, door haar afgerond en bruin aanzien, als de meergenoemde breccie. Die rotsen, tegenover de pasar of marktplaats van Padang, ongeveer 70 voet boven het rivierbed, zijn door ons nader onderzocht. Bij den kleinen kampong Pelingam, aan den voet van cenen heuvelrug, waar de Chinezen suikerriet planten en de rivier een’ boog beschrijft, stui- ten wij eensklaps op eene groote rots van eene schoone verscheidenheid der breccie, waaruit de Chinezen zijn begonnen grafsteenen te vervaardigen. De aardachtige grondmassa van het gesteente heeft eene lilakleur; de in haar beslotene kleine en hoekige stukken zijn lichtgroenachtig graauw en insgelijks aardachtig op de breuk; men zou hen bijna voor veranderde mica-schiefer of iets dergelijks kurmen houden. Minder menigvuldig komen bruinroode en zwartachtige brokstukken er in voor, die, zoo als wij later zullen zien, welligt van porphier afkomstig zijn. Waarschijnlijk is deze rots, ofschoon zij de grootte van cene inlandsche woning of hut heeft, van boven los geraakt en naar beneden gerold. Tot aan den N. O. hoek van het gebergte, den Boekit Kambiang, treft men érachyt-blokken in groote menigte aan, en niets anders. De genoemde hoek zelf bestaat uit zoodanige naakte rotsen van een vast aanzien; de naar beneden gestorte blokken zijn ook meest zwart trachyt. Doch sommige be- hooren onbetwistbaar tot het melaphier. Zij vertoonen een groenachtig zwart, BEIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 205 eenigzins korrelig gesteente, zonder glazige feldspath en ook zonder ijzerkies. Ingesprenkeld bevatten zij een lichtblaauw, op de breuk nagenoeg paarle- moerachtig glinsterend, mineraal, welligt spinel. Ook is er kiezel, in den vorm van geel of roodachtig chalcedon, in kleine hoeveelheid in voorhanden, zoodat het gesteente bijna eene amandelsteenachtige structuur bezit. — Ook aan de overzijde van het dal of de kleine vlakte, aan den W. voet der voorbergen, van welke de omtrent 2000 voet hooge Boekit Pampangan het hoogste punt vormt, vindt men steeds nog zwart trachyt. Op den ver- deren weg zuidwaarts, over den lagen verbindingsrug, achter den Telokh Bajoe, welke rug met bosch bedekt is, merkten wij geene rotsen op. De Brandewijn-baai bevat vijf bogten of inhammen, van welke de T e- lokh Bajoe in het Noorden, de Telokh Niboang in het midden, en de Telokh Berame in het Zuiden der baai, de voornaamste zijn. De oevers dezer inhammen zijn gedeeltelijk vlak en bestaan uit zand, uit hetwelk hier en daar koraalrotsen uitsteken , meestal van eene kleinsterrige Astraea, die in het binnenste der klippen tot een wit, korrelig kalksteen overgaat, en waar- uit door eenige Chinezen kalk wordt gebrand. Het overige der baai, bepaal- delijk alle uitspringende hoeken, is bergachtig, en hunne boschrijke hoogten zijn geheel uit rotsen der dikwerf genoemde breccie zamengesteld. Aan den N. O. hoek, of den Oedjong Batoe-poetih, d. i. Hoek der witte rotsen, was het ons niet mogelijk andere, dan door den golfslag gebeukte en door het zeewater uitgegroefde en veranderde, rotsen te onderzoeken. Versche stukken waren daar niet te erlangen. Hetgeen men ziet, is eene geelachtig groene of wel roodachtige grondmassa met tallooze witte, aardachtige vlek- ken en stippen, ontstaan door de verwering van feldspath-kristallen. De ingebakken brokstukken zijn niet zeer menigvuldig, maar van zeer verschil- lende grootte, vooral aan den zuidkant van den hoek; hunne kleur is hel- der, doch van onderscheidene schakeringen. Daarbij is het gesteente geheel doordrongen van glasglanzige kwartskorrels, die zoo kenschetsend voor het roode veldsteen-porphier zijn. Herhaalde togten naar de westzijde van het Padangsche kustgebergte le- verden ons de overtuigendste ophelderingen aangaande de onderlinge betrek- king der verschillende vulkanische gesteenten van dezen bergtak; ophelde- ringen, die wij nu zullen laten volgen. 206 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. Tusschen den kampong Ajer-manis en den Oedjong Batoe-poetih, daar waar het voetpad over dezen hoek de strandvlakte bereikt, wordt men verrast door eenige, uit den zandbodem stekende, rotsstukken van een fijn kore lig sijenset, waarin echter het feldspath veeleer glas- dan paarlemoerglansig verschijnt. Buitendien bevat het gesteente veel kwarts en donkergroene hon- blende, benevens mikroskopische korreltjes van magneetijzer. Op eene an- dere plaats, digt bij het strand, vindt men eenen rotsgang van 14 voet dikte en nog een’ kleinen nevenarm naar de linkerzijde, van een licht aschgraauv gesteente met veel zwavelkies, klaarblijkelijk tot de dikwijls aangetroffen breccie behoorende en welligt haar grondgesteente uitmakende. Alhoewel oppervlakkig volstrekt niet gelijkende op veldsteen-porphier , behoort het hier evenwel toe, zoo als wij later zullen aantoonen. De kenmerkende kwarte- kristallen ontbreken er niet geheel in. | Bijzonder ophelderend zijn de ontzaggelijke rotsmassa’s aan het uiteinde van den Oedjong Batoe-poetih. Het zijn meest rotsen van de breccie, die evenwel meer of minder door de werking van den dampkring en het ze water ontbonden en veranderd zijn. De ingeslotene brokstukken zijn uiterst talrijk en groot; vele daarvan zijn werkelijk rood of graauw veldsteen-por phier, doch gewoonlijk met zwavelkiesstippen. De aardachtige veldsteer grondmassa is vol kwartskorreltjes, die gedeeltelijk als duidelijke bipyr- midaal-dodecaëders te voorschijn komen. Ook doorkronkelen kwartsaderen, met nieren van kleine bergkristallen, het gesteente in alle rigtingen. Alzoo is deze hier en daar algemeen verspreide en als hoofdgesteente der voorbergen verschijnende breccie, in al hare afwijkingen en overgangen, os- twijfelbaar niets anders dan eene opgehevene massa van veldsteen-porphier, of zoo men wil, een wrijvings-conglomeraat van deze steensoort. In het al gemeen nemen de conglomeraten en brecciën het bovenste gedeelte van het gebergte in; de groensteenachtige rotsen den voet, tot op ongeveer ter hal- ver hoogte of omtrent 300—400 voet. De bolvormige Boekit Padang be- staat geheel uit conglomeraat en breccie; en verder zuidelijk, naar Ajer manis toe, neemt men deze gemengde gesteenten in groote massa’s, afwis- selend met schijnbaar eenvormige, vaste rotsen van groensteenen en melapkie- ren, waar. Nog moeten wij hier gewag maken van drie merkwaardige groote rots- REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 207 aderen van een zwart gesteente, er bijna uitziende als basalt, van eene split- terige breuk en zonder onderscheidbare bestanddeelen, dan alleen een weinig ijzerkies, als kleine stippen, in den middelsten gang, en ettelijke groene vlekken, welligt augietische, in den noordelijken: derhalve vermoedelijk tot de door ona onder den naam van melaphier aangeduide steensoorten behoorende. De buitenste einden dezer rotsgangen verheffen zich, als zwarte en schier gladde rotsen, boven de hen omringende klippen der breocie. De zuidelijke gang vormt eene van het Z. naar het N. gerigte en van 80 tot 40 voet lange graat, waarop de branding weinig invloed kan uitoefe- nen, terwijl zij in de naburige breccie-rotsen van lieverlede diepe gaten en lange voren of kanalen uitspoelt. De middelste gang rijst regtlijnig, in eene N. O. rigting, naar het voorgebergte op. De noordelijke is het dikst; deze verheft zich, als een zware en hooge muur, 12 voet of meer boven de wanstaltig opeengehoopte blokken der porphier-breccie. Bij den middelsten en kleinsten gang ziet men duidelijk hoe de melaphier den por- phier eenigzins gesmolten en eenige kleine strooken daarvan mede in zijne massa opgenomen heeft. Zijn aangrenzend gesteente is ook zeer digt en vertoont een parelgraauw of lichtaschgraauw en zeer kwartsrijk veldsteen- porphier. Ter plaatse, waar men van den kampong Pramoetoen de berghelling af- daalt en het strand betreedt, treft men eindelijk insgelijks groote rotsmas- sas van melaphier aan; hij vormt hier oogenschijnlijk het bed of de on- derlaag van de porphier-breccie en heeft deze welligt opgeligt, want bij den kampong Pramoetoen vindt men van haar vaste rotsen, zoo als trouwens ook elders in de hoogere gedeelten van het gebergte algemeen gevonden wor- den. Doch de zwarte trachytblokken liggen overal in de rondte verspreid en getuigen van de vele, hier en daar opgestegen gangen dezer rotssoort. _ Het melaphier aan het strand is digt, groenachtig zwart van kleur, met vele matgroene stippen, die er bijna als olijven uitzien, doch het geens- zins zijn. Deze rotssoort bevat ook ijzerkiesstippen, waardoor zij zich nog meer van het trachiet onderscheidt, en voor geene vergelijking of verwis- seling met basalt vatbaar is. Daarenboven zijn deze zwarte rotsen dikwerf van 4 duim dikke kwartsaderen met nieren van kristallen doortrokken. Gaat men deze rotsen noordwaarts voorbij en in die rigting langs den ter” ~ 208 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. oever voort, dan ontmoet men spoedig weder de porphier-breccie ea wel in vaste rotsen. Op sommige plaatsen is zij zonder ingebakken stukia a bijna gelijkvormig aan de rotssoort, welke als gang bij het syeniet optijd. De vele, van de helling losgeraakte en naar beneden gestorte, blokks, alsmede de talrijke van elders door de branding aangespoelde steenstakkn, laten menigvuldige verscheidenheden en overgangen opmerken van cone _ meraten of gemengde en éénvormige gesteenten, van welke laatsten wm mige veel op groensteenen gelijken. Zoowel de conglomeraten en hweecië, als de eenvormige gesteenten bevatten alle meer of minder ijzerkies, mer tentijds in de gedaante van teerlingen; vele bevatten ook kwartsaderen mt kleine kristal-nieren, terwijl de groensteenen en melaphieren somtijds tevens aderen, of hare overblijfsels, van roode jaspis insluiten. Wij mogen hier ook niet met stilzwijgen voorbijgaan eene rotsverscheidenheid, die welligt tot de melaphieren is te tellen, van een grofkorrelig mengsel met pa phierachtig ingesprenkelde kristallen van eene feldspath-aardige zelfstandig heid (labrador?). Wij sloegen voorts velo stukken van kwarts-aderen, & werf met kristal-nieren, aan stukken, maar konden in geen enkel het re ringste spoor van gedegengoud ontdekken. Digt voor den kampong Ajer-manis ligt het eilandje Pisa n g-kitjil of Kes Pisang. Het heeft ongeveer een half kwartier uur in omvang en is tue lijk sond en rotsig. Aan de naar de reede toegekeerde of westzijde zijn de rotsen het steilst en hoogst; zij verheffen ztch daar tot 40 voet bora de zee. Het hoogste punt van het eilandje zal ongeveer 100 voet bere ken. Poeloe Pisang-kitjil bestaat, als het ware, uit eene enkele massa vaa melaphier, van eene grijze of rookgraauwe kleur, met witte stippen van feldspath, die niet zelden een vrij duidelijk glazig aanzien heeft en daar door aan trachiet doct denken. Het gesteente gelijkt echter anders niet op trachiet. Het bevat dikwijls kwartsnicren met ingesprenkelde kristalka van kalkspath. Sommige rotsen zijn aan de oppervlakte min of meer doo het zeewater uitgebeten en van eene ruwe korst voorzien; andere geheel effen, alhocwel beide, in dezelfde mate, onophoudelijk door den golfslag gezweept worden. Aan de N. W. zijde van het eilandje vonden wij, in de gladde uithe lingen der rotsen, een schoon en smakelijk zeezout, dat-zich door dea REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 209 invloed der zonnehitte gekristalliseerd had. Het eilandje is voor het overige rondom ‘door koraalbanken omgeven, van gedeeltelijk doode en gedeeltelijk nog levende en voortbouwende koralen. Deze bestaan voornamelijk in eene Maeandrina. Sterkoralen (Astraea), met gele dieren, welke als eene spons- achtige massa, ter dikte van een’ halven duim, hunne kalkige woningen be- dekken, hebben zich in de holten der klippen: en tusschen de Maeandrinae vastgebouwd; evenwel alleen in geringe hoeveelheid. Zij werden allen, bij den laagsten stand der eb, nog door het water bedekt. Ook eene Pavonia vertoonde zich daar, doch hare diertjes zijn door ons niet waargenomen. Aan de N. zijde van het eilandje zijn al de koralen afgestorven en hunne banken worden slechts bij hoog getij door het water bedekt, waardoor men tot eene opheffing in jongeren tijd zoude kunnen besluiten, gelijk zoodanige niet zelden, bij menigvuldige aardbevingen, op eene kleine schaal in den Indischen Archipel zullen plaats hebben. Op den afstand van ongeveer 1} zeemijl W. t. Z. van Poeloe Pisang- kitjil, en omtrent 2 mijl ten Z. W. van den Boekit Padang, ligt het ei- landje Pisang-gedang of Groot Pisang, dat mede tot het Padangsche kustgebergte behoort. Het wordt vaak door de bemanning van de op de reede liggende schepen bezocht, zoowel ter uitspanning, als om er drinkwater en brandhout van daan te halen, ten gevolge waarvan het met voetpaden in alle rigtingen doorkruist is geraakt; zijnde het voor het overige met boo- men en struiken weelderig begroeid. Dit eilandje is ten naastenbij drie vierden mijl lang en eene halve breed, rich in de lengte van het Z. W. naar het N. O. uitstrekkende. Aan de oostzijde, bij de landingsplaats, vindt men het eerst ‘rotsen van de porphier- of groensteen-breccie, veel gelijkende op die van den Boekit Padang. Wij merkten daarin een merkwaardig groot stuk porphier op, ter lengte van ongeveer 5 voet, bij 5 tot 10 duim dikte, van eene aschgraauwe grond- massa, met ontbondene feldspath en glasglanzige kwartskorrels. Het is een veldsteen- of liever hoornsteen-porphier, waaromtrent wij niet durven be- iseen of het een ingebakken en met de breccie naar boven gebragt brok- tuk, dan wel het uiteinde van een’ porphiergang is. — De berghelling seklimmende, die ongeveer 150 voet hoog zal zijn, zagen wij vaste rotsen ran digt groensteen, donker groenachtig graauw, nagenoeg, twext, heldwende WY 210 REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. de augietische bestanddeelen de bovenhand. De aanraking dezer rotsen met, of hare overgangen in de breccie, hebben wij niet kunnen ontdekken. Aan de andere zijde der hoogte voert een slingerend pad, naast eenige schilderachtige rotegroepen van hetzelfde groensteen, naar beneden tot het westelijk strand van Pisang-gedang. In een klein hol van die rotsen bragt het slaan met den hamer een’ grooten zwerm vledermuizen in beweging en joeg hem naar buiten. In eene zuidelijke rigting het strand volgende, komt men aan groote naakte, door de branding hevig gebeukte rotsmasas's van de groenstsen-brecoie, met vrij groote brokstukken van onderscheidene vastheid, kleur en vorm, onder welko voornamelijk eenige, bijkans bolroade, uitmunten. De rotsen worden echter spoedig zoo steil, dat men miet ver- der kan komen, em langs denzelfden weg tot den terugtogt woedt ge- dwongen. In de nabijheid van het zandstrand groeijen, naast hooge woud- boomen, fraaije Pandani. Na, van het eerste punt, een eindje noordwaarts te zijn gegaan, stuit men weder op geweldige rotsmassa’s, uit blokken 200 groot als huizen bestaande, die naar alle waarschijnlijkheid nog niet seer lang geleden naar beneden zijn gestort: want hunne oppervlakte scheen nog tamelijk versch, hoewel de plaats hunner afkomst reeds geheel en al met boomen begroeid was. De grootste dezer rotsen, hebbende wel 20 voet hoogte en 15 voet middellijn, had eene regelmatige, tcerlingachtige gedaante, en rustte, niet zeer diep in het zand, op één harer hoeken. Deze blokken bestaan uit een mat, graauwachtig groen gesteente , dat, even als de grondmassa van de naburige breccie, waarmede het in een naauw verband staat, doortrokken is met aderen van wit kalkspath en donke- brain ijzerspath. — Aan de andere zijde dezer rotsblokken ontmoet ma wederom de groensteen-breccie, in wier groen deeg dergelijke steenstakken ingesloten zijn. Nog wat verder worden ondertusschen de rotsen andermasl te steil om er over heen te kunnen klauteren. Na onze waarnemingen over de natuurlijke gesteldheid der eilanden Klei en Groot-Pisang te hebben medegedeeld, willen wij thans onmiddellijk het verhaal laten volgen omtrent ons bezoek van Poeloe Bindalang, es der kleine koraal-eilandjes in de nabijheid van Padang. Deze lage eilandjes, 7 of 8 in getal, liggen in twee, nagenoeg evenwij dig met de kust zich uitstrekkende, rijen, op den afstand van tusschen de REIZEN EN ONDERZOEKINGEN IN SUMATRA. 211 4 en 13 zeemijlen van haar verwijderd. Poeloe Bindulang ligt 8 zeemijlen in de rigting Z. 75 graad W. van den Boekit Padang. Ongeveer 3 see- mijlen nader bij den wal en regt W. van den Boekit Padang, ligt het eenigzins kleinere eilandje Sibontah; N. 60° W., op iets grooteren afstand, Poeloe Ajer, hetwelk met het voorgaande in ééne lijn is gelegen tusschen den vasten wal en de buitenste eilanden-reeks, namelijk: Bindalang Pan- dan, Tie en Banda. Digt bij Sibontah verheft zich boven den waterspiegel eene roode drooge zandbank, zonder eenigen plantengroei, doch door een rif van levende madreporen omgeven, gelijk al de lage eilandjes in den omtrek. Als zoodanig is gemelde bank nog in de ontwikkeling, die zeer langzaam gaat, aangezien sedert menschen geheugen deze zandbank reeds aldus zou hebben bestaan. — Tusschen Sibontah en Bindalang, of tusschen deze toppen van twee paralel loopende onderzeesche bergruggen, is de zoe weder diep. - Op Bindalang, dat aan eene te Padang wonende familie van Europesche afkomst toebehoort, houden eenige menschen voortdurend hun verblijf, ge- lijk op de meeste dier eilandjes, ten einde de talrijke kokospalmen te be- waken, de rijpe nooten in te zamelen en er olie uit te bereiden. Die pal- men zijn grootendeels, zoo niet allen, aangeplant, zijnde de oorspronkelijke vegetatie, tot op weinig overblijfselen, uitgeroeid. Tot die overblijfselen behoort, onder anderen, op Poeloe Bindalang een ontzaggelijk groote vij- genboom. 