The memorandum of Commissary J.A. de Mist, containing recommendations for the form and administration of government at the Cape of Good Hope, 1802
Thans dus, is dit tydstip gebooren, en God geeve, dat dit nimmer weder gebooren worde! Het Gouvernement zal de Cabsche Colonie, uit handen der Engelschen terug ontfangen, en kan dan met deze hunne, als ware het, geheel nieuwe Ingezetenen, zodanige nieuwe voorwaaden maaken, en zodanig nieuw bestuur over dezelve ordonneeren, als bet zel in zyne wysheid en gemaatigheid, tot beste dier Ingezetenen, en tot wederkerig belang van het Moederland, meest geschikt zal oordeelen. Met eenen spons kan al het voorige gebrekkige en verkeerde worden uitgewischt, met eenen pennenstreek kunnen alle oude twisten doorgehaald en vernietigd worden; en het nieuw te maaken Charter voor deze Volkplanting, hier met wysheid beraamd, en daar met zagtheid, voor Zigtigheid, doch ook met gepaste fermeteit, ingevoerd, kan an dezelve een nieuw leven geeven, en onder Gods zegen, door den tyd, een der belangrykste Etablissementen, voor den Staat opleveren. Entendons ce que suit. Charpentier Cossigny, ex-Ingenieur. Voyage à Canton, à Paris par 7 de la Rep. Fransaise, chez Andre (1798). Dans l'Avertissement. "J'ai parlé du Cap de Bonne-Esperance ou j'ai relâche deux fois-Ma maniere de voir n'est pas la même que celle de la plupart des voyagers. Cette Colonie ne me paroit pas avoir autant d'importance qu'on le croit. Je la regarde comme une relâche bien situde pour les vaisseaux qui vont aux Indes, ou qui en reviennent : c'est beaucoup sans doute ; mais c'est a cela seulement que se reduit jusqu'à present son importance. Celle qu'elle peut acquerir par la suite, ne pent être fort etendue, vu les circonstances attachees au local." L'Auteur semble y avoir été en 1775, p. 18 le coup d'oeil qu'il donne du Cap se trouve renferme dans peu de pages, depuis 9 à 34 mais il ne laisse pas d'être interressant. Il critique, comme tant d'autres, que les rues N'a sont pas pâtes, p. ii ; que les trottoirs ne sont pas au niveau, et incommodes par des banes en maconnerie, ib. ; que les rues ne sont pas bordées d'arbres, ib. ; que les legumes, quoique tres-beaux, y sont aqueux, ib. ; que, Algemeene Beschouwing der Volkplanting. 15 En hoe zeer het misschien na de beslissing by de 47 en 48ste Artikelen der Staatsregeling, deswegen gemacht, ogéraut moge voorkommen, eenig ander argument aantévoeren, tot staaving van het recht en de bevoegdheid van het Staatsbewind, om zodanig geheel nieuw Chartre voor deze Caabsche, en andere Colonien van den Staat vast te stellen, zo vergunne men ons echter daar omtrent, al is het dan ook ten overvloede, deze reflectie in het midden te brengen. Die ook misschien, tegen andere thans geforme, pretensiert, niet geheel ten onpas schynt. Men höheren nächster de algemeinen erkende regelen van het publik recht, boven alle tegenspraak verheven, dat alle bezitneemingen van onbeheerde landen — alle conquesten, zu den met, of zonder recht, op andere volken geacquireerd, en alle volkplantingen, geformerd door Ingezeten van en eenige erkende onafhankelyke Mogenheid, hoe zeer door, en zelf ten koste van, particuliere persönen ondernomen en uitgevoerd, altyd geschied zyn in naame, en ten behoeve van den Souverain onder welks gebied, de ontdekkers en bezitneemers gezeten zyn, en onder welke vlag, zu de zee bevaaren. Dat aan die Souverain dus ook toekome, het Dominium Eminens, over zodanig, eerst ontdekt, in bezit genomen of geonquesteerd Land. Dat het Dominium Utile, het geen naar alle billykheid, a An die Ontdekkers of Bezitneemers, wanneer immers de expeditie op hunne kosten endernomen zy, toekomt, of by express Acte of Octrooy word toegestaan aan dezelve, in niets, aan dit onveranderlyk malgre 1'abondance des productions, le sol y est sterile, p. 12 etc. etc. Apres avoir nomme quelques avantages que l'agriculture pourroit donner, il dit : "Il ne me paroit pas que la colonie ait profité de tous ces avantages, avec autant d'industrie qu'on le croit communement; soit que la Compagnie hollandaise, satisfaite que cette Colonie ait rempl sa destination, qui a toujours ete d'avituailler ses vaisseaux, ait mis des entraves a sa prosperite, par ignorance, ou par avarice ; soit que le génie hollandais, tourne plutôt vers le commerce, que vers l'agriculture, ne soit pas aussi propre qu'... On le croit a fonder de grandes Colonies, pag. 13. Ses considerations centre les hostilites de coutume vis à vis les Bosnians et Caffres meritent toute l'attention. Enfin il dit pag. 28. Si les Anglais conservent cette Colonie, ils lui donneront vraisemblement un grand degré de prosperity. Si elle venire sous la domination hollandaise, j'engage la République Batave, à changer la forme vicieuse du Gouvernement de la Compagnie, à encourager l'agriculture, et à accorder aux habitans la liberte du commerce. Stavorinus III D, chap. 28, pag. 329. Il faut qu'il y ait des raisons d'État, qui obligent la Compagnie d defendre aux habitants du Cap de faire un commerce libre : car je m'imagine que sans cela elle aurait depuis longtemps appercu, que rien ne seroit plus propre d la soulager dans les charges de la Colonie, et à augmenter en m me temps sa puissance. Dominium Eminens kan derogeren, zelf niet by wyze van prescriptie, de allegatie van immemoriaale possessie, die Kämpfe nimmer met eenig effect tegen den Souverain, kan noch mag worden geallegueerd. Uit kragte dan van deeze hoogste territoriaale Souverainiteit, houd men het Staats-Bewind van zelve, en onder alle mooglyke wyzigingen van den inwendigen Regeering van's Lands Colonien, onmidlyk, en uit kragt der hoogste, aan het zelve toevertrouwde magt, zodanig te veranderen en te verbeteren, als met de algemeene belangen van den Staat, en zelf ten meesten voordeele van hun, die tot het Dominium Utile dier Colonien berechtigt zyn, in der tyd noodzaaklyk kan geacht worden. Men zwägt hier met opzet van eene andere, doch echter in het onderhevige geval, niet minder belangryke hoedanigheid, van grootste Crediteur, die de gemeene Staat competeert in de zaaken der Ost Indische Maatschappy, en uit welken hoofde niemand aan denzelve, eene gewigtige mede-inzage in dit Dominium Utile zal kunnen ontzeggen, daar deze qualité, in het bestel van de Politieke Regeering der Volk-planting minder in aanmerking komt, en alleen dan kan gelden, als er over het beleid van commercieele operatien, met den aankleve van dien, en over het surplus van winst uit de producten dier bezittingen, na dat de kosten van het bestuur en der defensie daar van zyn afgetrokken, gehandeld word. § 6. Veele, en dringende omstandigheden, maaken dit noodzaaklyk. Wy maakten straks de verplichting van het Gouvernement, om zich met de verbetering der coloniaale inrichtingen te moeten bemoeien, vast aan den mids, dat den dwang der om- standigheden, zulks noodzaaklyk zouden moeten vorderen : en dat dit het geval is met den Caabschen Uithoek, zal, ge- looven wy, weinig moeite kosten, te kunnen bewyzen. § 7. De evenredigheid, tusschen producten en vertier is verlooren. Gevolgen daar van. Uit den eigen voordragt van den Raad van Politic, hier boven in de 3de paragraaph aangehaald, zagen wy, dat het der Colonie taamlyk welging, zo lang het getal der Colonisten gering was, en zo lang de producten van hunnen Landbouw, Veeteelt, Wynoogst, en handen arbeid, in eene zekere evenredig- heid bleeven, met het vertier dat men hun daar Van toestond. Maar deze evenredigheid is verlooren, en de commercieele maximes der O. I. Maatschappy, schynen niet te hebben toegelaaten, zodanige vryen, onbelemmerden handel aan de. Algemeene Beschouwing der Volkplanting. 17 Colonisten te gunnen, waar door dit verlooren evenwigt, weder zoude kunnen hersteld, en den vermeerderden aanteelt dier producten, al meer en meer geencourageerd worden. Men beoordeele het weifelend systema van het voorig Bestuur, en de vreeze, om, door meer anderen gelukkig enryk te maaken, het effect van deszelfs uitsluitend octrooy, look maar in eenig punt te zullen verliezen, is allerwegen in de registers aantetreffen. In 1731, "zag men de Colonie gaarne toeneemen," doch als het op de daarstelling der middelen aankwam, trok Men de melk weder op. In 1758 "beschouwde men het toestean van een vryen Vaart en Handel als een te gewigtig stuk, om zich daar op, voor als noch, uit te laaten," en dit voor als noch, heeft gedeeltelyk voortgeduurd tot in 1792, en duurt, voor het grootst gedeelte, noch ten deezen dage. Dit systema van het voormalig O. I. Bestuur, noch nader uit deszelfs eigene woorden voorkomende, by een rapport van Commissarissen, ter Vergadering van 176 ingebragt den 3den Dec. 1783. " Zy meenen dat het een zeer naauwkeurig onderzoek zoude vereischen, of het voor de Comp., ja voor de generale commerce van onze Republik, voordeelig zy, om de Caab de Goede Hoop, tot eene  haare origine is geweest, en (N.B.) waar in, tot hier toe geen verandering is gemaakt, te weeten als eene ververschingsplaats, moet het but daar van zyn, om zo veele, en zo goede producten aldaar te bekomen, als men zoude kunnen van noden hebben enz. "Aan de in dienst zynde Dienaaren aan de Hoofdplaats, behoort (conform van het aangeschrevene op 30 Octob. 1706) alle culture van Vee, Graan, of Wyn, te blyven verboden, en aan hun dus ook geen land in eigendom, huur, of ander zints worden vergund, direct of indirect, op paene van confiscatie enz." Er zyn intusschen soms wel eenige middelen beproefd, om de Ingezeten van hunne overvloedige producten te Ontlasten, Door die alien, voor eenen vooraf bepaalden prys, voor i8 Memorie over de Caab. Koop over te neemen, en in de Magazynen op te slaan, tot dat die naar Nederland zouden kunnen worden vervoerd : doch dit middel was precair, hong af van het enkel goedachten des Bestuurs, gaf gelegenheid tot aanmerklyke, en byna ontdekken, bedriegereien, in de toemeeting en weder uitlevering dier producten, en de prove van de verzending dier producten in Comp. schepen ; en derzelver verkoop, in Nederland, viel zo ongelukkig uit, dat men, na aanmerklyke schade daar op geleden te hebben, ook van dit gebrekkig middel voor het vervolg heeft moeten afzien. Commissarissen Generaal, voelden alle deeze dwaalingen, en de schadelyke uitwerkselen van zulk eene verkeerde staatkunde, en erkenen die doorgaands in het verslag hunner verrichtungen aan de Caab; zy heben ook wel de weg gebaand tot merklyke verbeteringen en soulagementen, doch hunne handen waaren gebonden, door het, hier vooren aangehaald, onveranderd systema van bestuur, dat by de O. I. Maatschappy, altyd had plaats gehad, en dat van alle commerceele, en vooral van alle commerceele, onafscheidlyk is, namodyk, dat, van eene altyd duurende bereekening van eigen voordeel, het daar toe dienstbaar maaken van de industrie, arbeid en vermogens van geluk en welvaart der individu's. En van de voordeelen uit eenen vryen Handel, ook voor anderen moetende gebooren worden; in een verwyderd aspect, enz. In enkel handelvende Colonien, en vis a vis van andere Vorsten of Volken, met welke men door contracten en uitterlyken toestel van militairen magt moet handelen, zal zulk een systema, misschien door de noodzaaklykheid kunnen worden gerechtvaardigd, doch wy houden dit op eene, louter landbouwende Colonie, van zo veel gewigt en uitgebreidheid, als de Caab, immers thans is, voor verderflyk. Intusschen moest dit evenwigt, of evenredigheid, tusschen producten en vertier wiskunstig verlooren gaan, by gebrek aan vryen Handel, en dit verlies heeft meer dan eens, bet zonderling, doch in de staats-huishoudkunde, zeer opmerkingswaardig versch. In een land, overvieleiende van Koorn, byna tot den kommerlyksten hongersnood is gebragt geworden. Toen er naamentlyk noch weinig Ingezetenen aan de Caab woonachtig, en weinig Landen bezaaid waaren, wierd 'er geen meer Koorn gewonnen, noch wyn geperst, dan die tot consumptie dier Ingezetenen, en 's Comp. schepen en Die- naaren nodig was, en het dan overschietende, wierd, by gratie, toegestaan, aan de vreemde passeerende schepen voor victualie Algcmeene Beschouwing der Volkplanting. 19 te mogen verkoopen. En toen had misschien, het hier boven opengelegd systema der O. I. Maatschappy, zyne nuttigheid, of immers bragt het den Colonisten toen minder in ongelegen- heid. Maar intusschen vermeerderden de Ingezeten, en wel sterker dan in andere landen, daar de gezonde en aangenaame lucht streek, en den overvloed der eerste levensnoodwendig- heden, de huwelyken gemaklyk maakten, en de voordteeling bevorderden. Zie hier eene tabelle der successive progressen, dier be- volking uit officieele berichten opgemaakt.1 Vrye Lieden. Knechten en Lyfeigenen. Mans en Vrouwen. Mans en Vrouwen. in 1772 . . 8,301 8,412 1775 .. 8,669 9,027 1778 .. 9,507 11,255 1783 . . 11,060 12,019 1786 .. 11,829 13*233 1791 . . 13,028 16,613 1793 .. 13,830 16,767 Barrow begroot de vrye Ingezetenen in 1798, op 20,000 in de geheele Colonie, of op 15,000, behalven de Caabstad. Met deze successive vermeernder vanmenschenen, moesten ook noodwendig de cultuur van koorn en wynlanden, veeteelt en schapenfokkereien vermeerderen; doch het verbod van vryen handel, met deeze alzo vermeerderde producten, en andere, daar voor, weder in te ruilen waaren, deed de pryzen van de al geduurig in grootere hoeveelheid ter Caabstad aangebragte koorn en wyn somtyds zodanig daalen, dat de Landlieden, naar veele dagreizen verre, langs ongebaande wegen, en met den langsamen tred hunner trekossen, hunne tarwe ter markt gebragt te hebben, geen kopers konden vinden, en zich genoodzaakt zagen, hun koorn, omtrend voor niet, weg te geeven, of met groot verlies en schade. Any. No. 76. Europeeren Vrouwen Kinderen Eur. Bedienden Ged. Hottentotten 30 Slaven Slaven Kinderen Hottent. 6,890 Aanbreng passeeren moet, de Tiende tot behoef van's Comp. Cassa, by calculatie, evaluatie van den prys der vragt, die soms geene waarde opbragt, vooraf in klinkend geld moest worden betaald, het geen de aanbrengers, voor dat hunne waar verkogt was met moeiten konden leeveren, en daar door almede, van den aanbreng wierden afgeschrikt.2 § 8. Landbouwers en Colonist, maaken beiden, Schulden. Deeze Landbouwers alzo geen of zeer weinige waarde, voor hunne ter markt gebragte waaren, hebbende bekommen, en echter genooddrongen, zich by ruiling allerlei kledertuig, gereedschappen en allerhande behoeften op de Caab te moeten aanschaffen, moesten op credit koopen, en dus het gekogte duurder betaalen. De verkooper daar tegen kreeg groote schuldboeken, en had geen kas-geld, noch andere reele waarde om weder zyne Crediteuren te kunnen voldoen ; de Luxe was intusschen door de geduurig aankomende Europeesche en ryke Indische passagiers, die gewoonlyk eenige tyd aan de Caab uitrusten, maar inzonderheid, door bet lang verblyf der fransche Vloot en Troupes in den voorlaatsten Engelschen oorlog van 1780-1784, onmatig gesteegen, de verteeringen in de Caabstad, en Der Vermögen, waren verre boven de vermogens geklommen. De vrede van 1783 en 1784, verminderde de geduurige aankomst. Zie Missive van Sluisken 14 April, 1794, 92 seqq. 1 Deel. Id. II D. Fol. 2 p.v", 15 p.v", N.B. 24 p.v". — 26. En dien overvloed van producten was gebrek aan yzer, smeekoolen, duigen en banden. i ib. Zie A QQ, — nadere ordreen verligt in de Wyze vanbetaling der Tienden van den R. v. P. 27 Maart 1792. A. 324, 326, wordtdoor Comm. Gen. over de in dezen gehoudene handelwyze sterk gere-primandeerd A. 331 p.v. enz., derzelver Verschooning. A. 343 seqq. Van Peulvruchten worden geene Tienden betaald. A. 336. Request van Koornbouwers over die Materie. Als de Vryheid van verkönnen daar is, zal de Landman geene hardigheid in het opbrengen der Tienden kunnen voorwenden. A. 354. De prys van 't koorn te verhogen, liever als de Tienden verniin-deren, ib. p.v. Algernon Beschouin. Die Völkerung der Völkerungen, die ständige den oorlog schatten hadden aangebragt, en den temporaire resources, om die verteeringen te kunnen gebreu, hielten met den Vrede op, en het oude gebreu aan vertier quam weder terug. Dit alles te zamen, gevoegd by het echter aanblyvend noodzaklyk onderhoud van slaaven, gebouwen, en al het verder nodige tot den Landbouw, by den Boerenstand, maakten er alle Classen van Ingezetenen, berooide hooften, en men zogt ongelukkig in eene woeste en onbesuisde drift, ter omkeering der gevestigde order van zaaken, een kwalyk berechtig middel, om zyne eigene vervallen finantien te herstellen. § 9. Gebrek aan Koorn. Maar ook had Dit gebrek aan vertier, een andere schadelyke uitwerking. De Landbouwer ziende dat hy zyn koorn of geheel niet, of voor geene genoegzame waarde kon verkoopen wierd mismoedigd om in een volgend jaar, weder zo veel land te bebouwen en te bezaayen. Hy teelde dus niet meer dan hy voor zich, en zyn gezin, bereekende te zullen nodig hebben, en den aanvoer naar de Caabstad was dan weder buiten den geforceerden aanbreng van Tienden en pacht-koorn, zeer gering. Maar ook kwam aan sommige oorden wel een misgewas, en daar de Boer, alleen op zyne eigene gewoone behoefte gereekend had, zonder iets meer te zaayen, t geen hy toch niet verkoopen kon, veroorzaakte dit, in zulk een gezegend land, alleen door het gev Og van een kwalyk begreepen belang, en, naar ons inzien, verkeerde staatkunde, gebrek, dat soms voor hongersnood heeft doen duchten. In 1786, heeft men graanen uit Nederland naar de Caab moeten anbrengen, en in 1792, tydens het aanzyn van Commissarissen General, waaren, aan de Caabstad, niet meer dan 1,600 a 1,700 mudden Tarwe, dat is voor de behoeften van 18 dagen, in voorraad, terwyl maandelyksch, naby 26 a 2,700 voor de consumtie aldaar nodig zyn. Men stelle zich zulk een gebrek voor, aan eenen Uithoek, daar men eenige duizende monden spyzen moet, en daar men weeken zeilens noch heeft, om by zulk een ontstaand gebrek, levensmiddelen. Ophef van zommige derzelve by Publ. van C.G. ib. 189. — by eene Executorsale Verkopf aan de Paarl. F. 193. De conducte der Gecomm. uit de Just, geapproberend, 196. Omstandig vertoog van Bezwären door 180 Burgeren geteckt, vooral tegen het Papierengeld en de nieuwe belastingen, G. 124-1888. 2 Zie A. 305, seqq. 328. A. 328 p.v. Memorie over de Caab. van de naastby gelegene Colonien te kunnen bekommen, en waar het dan noch onzeker is, of ook daar de voorraad eenige mededeeling kan toestaan, en of een of ander oorlog, zulk eene Colonie niet vyandelyk gemaakt heeft. § 10. Politike gevolgen hier van, en van andere, bykoomende oorzaaken. Wanneer men zich nu voorsteld, de zedelyke gevolgen, die zulk een staat van zaaken, op de gemoederen der Ingezetenen hebben moest, en wanneer men daar by voegt de strenge foeboetingen en executien, by ontdekte verkoopingen ter sluik, en tegen de vigeerende wetten, de geduurige aanmaningen der Heeren Majores, om de Tienden, Recognitien, Pagten en middelen, rigoureuselyk in te vorderen, en met meuwe te vermeerderen, het geduurig vermeerderend papierengeld, en het verdryven van klinkende specie, de ondeklyke twisten, tusschen Collegien en Collegien, en tusschen de byzondere leden der onderling: behoeft men zich dan wel zo zeer te verwonderen over de morrende onte-vredenheid der Inwooneren, die noch vermeerderend moest worden, naar mate hunne, s Oms zeer bescheiden, klagten, of ten hunnen voordeele en welvaart, door de Caabsche Ministers zelve, gedaane voorstellen, of niet gehoord wierden, of zeer lange buiten dispositie bleeven, en dan noch maar ten halven gebeterd wierden; (men leeze, des wegens een bundel gedrukte stukken, van de jaaren 1782-1785, en daaronder het belangryke en zeer discreete request van 14 der notabelste Ingezeten aan wylen den Gouverneur van Plettenberg, en den Politiken Raad geadresseerd, den 17 Feb. 1784, met het daarop uitgebragt rapport). Was het dan zo onnatuurlyk, dat slegthofden, die zich ook daar, gelyk helaas! in het Vaderland, maar al te veel bevonden, met deze onvergenoegdheid der Ingezetenen hun voordeel zogten te doen, en overal Scheuring En, desordres, oproer en geweld zogten te stooken, wy verfoeen die daaden ten hoogsten, maar het is de plicht van een billyk bestuur, de oorzaaken van zulk een algemeen volks-misnoegen, nategaan, en daar na de noodwendige gevolgen dier oorzaaken, menschkundig te beoordeelen, eer het een overhaast vonnis stryke. Eine gehele Maatschappy, is nimmer ontevreden, of er zijn redenen voor dit misnoegen aanwezig. Men maake die Maatschappy eerst gelukkig, door goede en billyke Wetten, en inrichtingen, en straffe dan de overtreeders! Rixarum author non est, qui ira aliquid facit sed qui irce causam dat. Zie het getuigenis van R. van Oudshoorn over den aart der Kaapsche Ingesetenen, B. 151. Algemein Beschouiving der V oik pi ant ing. 23 § 11. Staat der Colonie, by de komst van Commissarissen General in 1792. In dezen stand van zaaken, kwamen Commissarissen General aan Cabo de Goede Hoop in den Jaare 1792, en zie hier de beschryving, die zy van den toestand dier Colonie, an Heeren Bewindheberen heben ingezonden. Wy vonden het grootst gedeelte der Ingezetenen gerne in hunne finantien, en zonder resources om dezelve te herstellen; de Rollen van den Raad van Justitie, by elke zitting opgevuld met citatien tot betaaling van schulden. Execution op Executien gestapel, zonder dat de nood der Crediteuren toeliet, aan de Debiteuren, eenig uitstel te verleenen. Het numerair, uit de Colonie als verbannen — de vaste goederen daar door, hunne waarde byna, geheel verliezende, de vermogende zo wel als onvermogende met eene totale ruine bedreigd, een algemeen gemor, misnoegen en verb. Sittering tegen de Regeering (natuurlyke gevolgen eener, zo hooplooze toestand) zich allerwegen openbaarende, eene weigering om de geprojecteerde, of eenige andere nieuwe belastingen, te betaalen, eene opentlyke tegenkanting aan de beveelen der Regeering daar toe, geemaneerd; deeze, de handhaving van  derzelver Memoir van 12 Oct. 1792, hier boven §3 aangehaald. Wy kunnen niet anders, dan met lof, melding maaken, van alle de poogingen, door Commissarissen General in het werk gesteld, om, voor zo verre hunne magt strekte, of liever, zo verre het systema van commercieel Bestuur der Maatschappy toeliet, het grootst gedeelte, dezer opgetelde bezwaaren, en treurige tafreelen te verbeteren, of immers te matigen, en de 1 Den 18 Juni, 1792, aangekoomen. 2 July — Voorgesteld, en Sessie genoomen. 2 Septbr. 1793, dag van afscheid. G. 104 p.v. September 1793. Vertrokken naar Batavia. Ordre der Ceremonie by het Afscheid neemen van Comm. Gen. G. 106. Aanspraak van afscheid. G. 118 p.v. Zie Miss v.d. R. van Pol., van 23 Aug. 1792. A. 240 24 Memorie over de Caab. Middelen te beramen, tot bevreediging, der zu zeer ontstelde harsenen en ontruste gemoederen, en het scheen ook, dat zy, by hun vertrek, daarin, taamlyk wel, waaren geslaagd, doch dit schynt echter niet van langen duur geweest te zyn : immer zyn de berichten van wylen den Commissarissar Sluysken, die, geduurende vacature van het Gouvernement, door welgem. Commissarissen General, ad interim, met het bestuur der Colonie belast was, en die in die qualité heeft blevat fremden, tot by de overgave der Colonie aan de Engelschen, in Sept. 1795 opgevuld, met verhaalen van zulke openbaare desordres saamenrottingen, oproerige daaden, geschriften en gesprekken, dat men de Colonie mag beschouwen, als te dier tyd geweest te zyn, in e En volmaakten staat van regeeringloosheid, en dat men daar aan mede, ingevolge het eigen aveu, van welgem. Commissaris Sluisken, de weinige welmenende defensie de Ingezetenen, en de spoedige overgave der Colonie aan den Vyand, te danken hebbe. § 12. Finantieele beschouwing van het Etablissement aan de Caab. Wy heben tot hier toe, de noodzaaklykheid, tot eene. geheel te veranderen, en te verbeteren orde van zaaken, aan de Caab de Goede Hoop, augeleid, uit de gevolgen van het, naar ons inzien, verkeerd politick systema, tot aan de jongste overgave aan den Vyand, aldaar gevolgd, en daar toe alleen eenige hoofdtrekken aan de hand gegeeven; want eene gedetailleerde opgave van alle de byzonderheden, die wy, in een attente, en omslagtige lecture, der Caabsche stukken en geschriften, ter bevestiging van ons gevoelen, ten dezen opzichte hebben aangetroffen, ten dezen opzichte hebben aangetroffen, en leezen van zo veele onaangenaame gewaarwordingen nutteloos verspillen. Hy, die met het Gouvernement dezere Colonie, op nieuwstaat vereerd te worden, en zy die miss chien van wegen 't Gouvernement, als Commissarissen ter overname, en nieuwe regeling van het  onder meer andere stukken, daar toe, bovenal an, de lecture van het schoon en naauwkeurig rapport, door de kundige Bewindheberen O. W. Falk, E. Craayvanger en J. P. Scholten, den 3den May 1790, byzonderlyk over de Caabsche lasten, uitgebragt, en, behalven in's Raads Registers, mede te vinden in de N. Nederlandsche Jaarboeken van May 1790. Het verdiende geheel en al in deeze Memorie geseerd te worden, en is voor geene verkorting vatbaar, dan, om redenen, zo aanstonds gemeld, laaten wy het attente erzog, en naleezing daar van, den toekomstigen Gouverneur, en Commissarissen bevoolen. Uit voorz. Rapport, neemen wy hier alleen over, den telkens aressserenden sta At der Caabsche lasten, die bedrauen: in 1757 Nederl. geld £432,937: 5 „ 1777 „ 454.096: 6 „ 1788 „ 1,586,501: 6 „ 1788 „ 1,798,717: 5 Waar by men dan, naar luid van het zele Rapport, noch zoude noeten voegen, eene jaarlyksche toelage van f 18,000 an dei Gouverneur, en noch omtrend £200,000, die voor gegenenen Vertreter der dienaaren, doorgaands in het Vaderlmd betaald wierden. Enorne uitgaven voorwaar! vooral dan, als men die in compuiatie brengt, met de Winsten en Inkomsten, die in 1757-1777 niet meer beliepen, dan van £160,000 tot £200,000, en in 1786-1777, 7282,142: 14. Uit indere Officieele Registers voegen wy, hier noch de volgence opgave. Lasten. Winsten en Inkomsten. 15 9 6 18 ii 16 8 8 1789 71,744,361 : 12 /34M74 1790 1,617,433 : 1 403,030 1791 1,300,633 : 14 480,983 1792 758,421 : 7 415,759 1793 889,203 : 13 : 8 466,551 1794 817,881 : 12 : 8 588,260 Omt end alle welke opgaven, wy echter moeten reflecteeren : i. Eit onder de lasten mede gecomputeerd zyn de soldeyen en ranlsoenen der militaire bezetting, zo nationaale Infanterie, Artilleristen, en die van de Genie, als van in sommige jaaren grootere of kleinere gedeelten, der, in dienst der O. I. laatschappy, geengageerde Regimenten van Luxemburg, leuron en Wirtenburg, welke zeer ongelyke en van het eeie jaar tot het andere, zeer verschillende militaire koster niet eigentlyk op Den vasten staat van jaarlyksche 26 Mcmcrie over de Caab. Caabsche Lasten kunnen gebragt worden, te minder daar alle die Regimenten, hoe zeer eigenlyk, noch alleen, voor de defensie der Caab bestemd, echter geheel of gedeelte, echter geheel of gedeelte, echter lang, aldaar gebleeven, en van de fatigues der reize zich hersteld heben, ook hunne zieken en depot's aldaar hebben agter gelaaten, wanneer de frissche manschappen verder op, naar Ceilon en Java zyn getransporteert geworden. 2de. Dat ook, onder de exessive zwaare lasten van de jaaren 1787-1791, behoore de kosten der omslagtige, en, 20 het ons toeschynt, in evenredigheid dier kosten, veelal nuttelooze fortificatien, door's Comp. Ingenieurs aldaar aangelegd. 3de. Dat men een gedeelte der nuttige disposition van Commiss. General, kan opmaaken, by vergelyking ran de, in de jaaren 1792-1794, aanmerklyk verminderde lasten, en verbeterde Inkomsten en Winsten; in tegenstelling van die voorige jaaren, en ook daar uit een gegronde hoop sdieppen mag, dat, door vernieuwing en voortduuring van zodanige disposition van menage, en orde, by het, nu nieuw tecreeren Bestuur, de finantieele staat dier Colonie, voordn niet ligt weder zulke nadeelige saldo's zal kunnen oplieveren, als de jaaren 1787-1791, hier boven, ons vertoonen 4de. Dat het ook, door de ineensmelting van Witsten en Inkomsten, niet gemaklyk te bepaalen zy, hoe veei in elk jaar, in de Caabsche Kas, gekomen is, uit hoofde vooradeel op Den handel, die onder het woord Winsten bedeckt word, en welke het netto product zyn, der rechten en inborten, die door de Ingezetenen of de scheepvaart, daar ingestort, van welke laaste vooral, het tot het oogmerk van deze Memorie, ten uitersten belangryk is, zo na moog, het afzonderlyk jaarlyksch bedraagen te kunnen weeten. Uit eene Officieele Lyst, door de Commissaris Sluyskei, overgegeven, schynt het, dat de inkomsten uit Heeren (rechten en Douane gesprooten, in een jaar, van I Sept. 1893, tot u°Aug. 1794, hadden opgebragt.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. Douane, 38,003 Douane, 37,889 Pachtpenningen, 100,632 Vatgeld, 35,537 Tienden, 35,537 Vendugelden, 23,830 Huurpenn, van Huizen, enz. 3,179 Gestempeld, papier, 34,507 4 3 8 o 7:8 Algemeinen Beschouzving der Volkplanting, 27 De Winsten schynen in dit jaar, afzonderlyk bedrauen te heben, 14,713: 10, tenvyl op eene andere lyst, de Tractementen En Emolumenten van 680 politieke Dienaaren. By de overgave, aan de Caab zich bevindende, te zamen bedraagen eene somma van 7331,782 : 18, behalven noch het onderhoud van 596 slaven, ter somma van 723,429 15:8, wonder welke somma echter, de renten van het Capitale, tot derzelver aankoop besteed, niet mede zyn gecomprehende, die men doch op /3 a 4,000 jaarlyksch begrooten mag. De Soldeyen, en emolumenten van 613 Infanteristen staan daar by berekend op 7179,817 : o : o 426 Artelleristen 140,517 14:0 39 van de Genie.. 17*239 : o : o Timmeragie en Reparatie 10,666 17:8 Permanente Schepen en Soldeyen op dezelve 17,793 : 8 Onkosten van Chaloupen en min dere Vaartuigen 9,885 : 16 : 8 Allerlei ordinaire en extraordière kosten 56,904 : 15 : o Behalven noch, voor kosten van passerende schepen 107,925 : 18 : o Men heeft geordnet dat alle deeze lasten, genomen over het laatste jaar, voor dat de Caab uit onze handen geraakt is, eenmaal, zo naby mooglyk, gespecificeerd, in deeze Memorie, een plaats te moeten inruimen ten einde elken leezer, en ons zelve, gelegenheid te geeven, daar op zyne beschouwingen, raissonnementen En calcules, voor een volgend Bestuur, te kunnen bazeeren, en byzonderlyk ook ter handleiding van him, die eenmaal zullen moeten beslissen: Of, en welke, der opgenoemde Middelen en Inkomsten, zullen kunnen, en behooren te worden vermeerdert, en gebeiert. Of, en hoedaanige, andere nieuwe daar by, zoude kunnen en behooren te worden ingevoerd. Of, en welke, der aangegeeven Lasten, en dan, in hoe verre, elk derzelve, zouden kunnen en behooren te worden afge-schaft of verminderd. 28 Memorie over de Caab. §13. Be shut, uit alle voorgaande Consider alien getrokken. Wy moeten onze penne met geweld terug houden, om de massa der Consideration, die wy, op het voorige systema van Bestuur, en deszelfs gevolgen, noch zouden kunnen maaken, en die zich, als om stryd, onderling verdringen, niet noch oneindig te vergrooten. De stoffe is onuitputbaar ; de bronnen, uit welke die kunnen verzameld worden, zyn menigvuldig ; en men is, geduurende het zoeken en byeen- brengen derzelve, oneindig meer verleegen geweest, om voor derzelver rangschikking eene geregelde orde te vinden, dan wel bekommerd, of men iets belangryks zou kunnen aan- bieden. Wy vleien ons echter, tot hier toe, genoeg gezegd te hebben, om daar uit, by recapitulatie, deeze gevolgtrekking, tot besluit onzer eerste Afdeeling, te mogen vaststellen: A. De Caab, beschouwd als ververschingplaats is, voor de Nederl. Scheepvaart op de Oost Indien onontbeerlyk. B. De Caab, beschouwd, als eene landbouwende Volk- planting, kan, onder een goed en zagt Bestuur, door den tyd, eene gewigtige bezitting voor den staat worden, zo niet in eigentlyk gezegde directe rendementen voor 's Lands Kas, dan immers voor den wederzydschen Handel, met Bataafsche Ingezetenen, in het Moederland en in de andere Indische Volkplantingen. C. Het systema en de inrichting van het Bestuur aan de Caab kan misschien goed en voldoende geweest zyn toen dien Uithoek in de kragt van het woord, alleen eene verver- schingplaats was, en noch maar een gering getal Ingezetenen bevatte. D. Doch, na de, zo aanmerklyk vermeerde, en noch daaglyksch aan groeiende bevolking, kan dit systema niet alleen geene toepassing meer hebben, maar is volstrekt verderderijk, ten waare men het grootst gedeelte der Inwooners weder noodzaakte van daar op te breken, en naar elders te verhuizen, en dus deeze, en dus deeze, nu tot eene aanzienlyke landbouwende Colonie, gevormde bezitting weder terug bragt tot, en dan voordaan hield, in den staat van eene eenvouwige ververschwärtsplaats. E. Aan het drukkende van dit systema, en het harde gevoel van deszelfs uitwerkzelen, mag men voor het grootst geelte toeschryven, het aanhoudend misnoegen, gemor en tegenkantingen der Ingezetenen. J. H. Wagener door Sluisken in Commissie gez onden tot onderzook van de ontevredenheid der Landbewooners, zegt in een van desselfs Brieven: "dit zal een provisioned bewys opleveren, wat goed effect Algemeene Beschouwing der Volkplanting. 29 F. Indian dus het Gouvernement, met ons, van deeze verheden is zal het een ander en verbeterd Bestuur, en Handel systema. op de Caab moeten invoeren, het geen vor het geluk der Ingezetenen, het wederkeerig voordeel van het Moederland, en het gerief der O. I. Commercie tevens geschikt, de oorzaaken dezer ontevredenheid weg- neemt. G. En hier toe is het Gouvernement ten vollen bevoegd, niet om dat dit zou zyn, een nieuwe magt, aan het zelve, by de Staatsregeling, of na de revolutie van 1795, opgedraagen, maar omdat het Dominium Eminens, over alle, en dus ook over deeze Volkplantingen, naar de onbetwistbaare regelen van het publieke recht, altyd behoort heeft aan den Heer van den Lande, en niet kan behoore aan een individu, of verzaamling van individu s, hoe groot en magtig ook, in rykdom en getal, die zelve onderdaanen zyn, en welk Dominium, hoe zeer wel de uitoeffening daar van, by Octrooy of Charter, voor een bepaalden tyd, door dien Landsheer, aan een of meerderdens kan worden gedefereerd, doch altyd onafscheidelyk van. En verrechtige verrechtige behoort, de Souverainite van het Moederland zelge, waar van de Colonien eenige enige, zonder dat daartegen ooit eenige immeriaale possessie, of praescriptie, kan worden geallegueerd. H. Eindelyk, het gelukkig tydstip is daar toe, thans, zo ooit, gebooren. De overgave der Colonie aan den Vyand, verbrak op het zele oogenblik alle, tot daar aan toe, aanwezig geweest zynde, betrekkingen tusschen het voormalig Moederland, en deeze Volkplanting. Alle wederzydsche verplichtingen, rechten, beneficien, en wat dies meer zy, uit welk een vroeger Chartre of Octrooy ook gebooren, hielden met die overgave, op, geene verbonden met Indiaansche Vorsten, welker getrouwe naarkoming, onzen voornamen steun en behoud in Indien uitmaakt, staan ons hier in den weg. Geen Collegie van Regeering aldaar, geene Societeit, noch individueel persoon, kan eenige, wettige reclame maaken, op, Ambten, privilegien, of faveurs, daar te vooren aan hem gecon Eegen een geweest, by de weder overname is alles nieuw, en nimmer bood zich dus een gelukkiger gelegenheid aan, om, zonder eenigen dwang, men van de Ingesetenen te verwagten heeft, wanneer men het offen van de gemaakten schikkingen op eene eenvondige, radkte en waarachtige wyze onder het oog brengt." Si. Br. i D. Fol. 78 p.v. Bundel van St. tot Gr. Reinet P. De stukken en rapporten van deze Commissie verdienen lectuure en opmerking ib I.D. Fol. 73 seqq. p.v. zyn gebonden in den Bundel van Stukken tot Gr. Reinet gehoorende. 3° Memorie over de Caab. beletzel, of dikwerf noodzaaklyken, eerbied, voor het oude gebrekkige, een nieuwe en betere orde van zaaken, aldaar in te voeren. De volgende Afdeeling dezier Memorie, zal daar toe, eenige Hoofdtrekken, aan het oordeel van kundiger Mannen ondenverpen. En uit de verschillende, positive, daar by angevoerde, pointen, zal men te kunnen, by tegenstelling, kunnen opmaaken, de menigvuldige gaapingen en gebreeken, die wy in de verschillende onderdeelen van het politick Bestuur aan de Caab, heben aangetroffen, en waar van de vreeze voor prolixiteit, ons heeft terug gehouden, mentie te maaken, by de voorenstaande consider at ien. TWEEDE AFDEELING. Bevattende de Hoofdtrekking, die by de inrichting van bet toekomstig Bestuur der Caabsche Vo Ik pi anting, zouden kunnen, en behooren te worden in acht genomen. Om in deezen, met eenige Orde, te werk te gaan, zal men, zo kort de rykheid, en Het gewigt der stoffe, zulks toelaaten, de volgende Hoofd pointen, als de voornaamste, en in de, hier na opgenoemde, rangschikking, onder den aandagt brengen : als Voorafgaande, algemeene bedenkingen. Bevolking der Colonie. Godsdienst, Opvoeding, Beschaaving. Landbouw, Wynoogst, Veeteelt, Jagt, Peltereien, Vischereien, Producten. Boschen, Timmerhout, Brandhout. Mynen. Politiek Bestuur der Colonie. Bestuur der Caabstad. Bestuur der Baumstätte. Justitie Weezen. Commercie, Vryen handel, Trafiquen, Fabriquen. Slaven, Inboorlingen, Nabuurige Volken. Militairen Staat, Fortification, Defensie, Hospitals, Magazynen, Rang van den Gouverneur, Commando der Caabsche Rhede, Salutschoten. Finantien, Kosten van Bestuur en Defensie, Inkomsten en derzelver Administrat Münsterpecken, Papier-geld. Administration van alles, wat den O. I. Handel, en Scheep-vaart specteert. Memorie over de Caab. Voorafgaande, algemeene Bedenkingen. § 14. Caab, een gedeelte der Bataafsche Republik. Om het besteht, en met den minsten, deen beter besteht in te voeren, moet men eerst en voor af de Caabsche Volk-planting considereeren, als een afgeleegen gedeelte der Bataaf-sche Republik, welkers welvaart en bloei, mede de onze uitmaakt, en dat, met alle de andere gedeelten, mede behoort, erst en het zele Gouvernement; daar in alleen van de andere integrerende Leden van dit Gemeenebest onder-scheiden, dat derzelver inwooners, wegens hunnen verren afstand, geen deel kunnen hebben aan de algemeene Volks-representatie en derzelver uitwerkselen, en moeten gehouden worden met de andere Nederlandsche Ingezetenen te staan in een wederkeerig contract, aan de zyde der Colonisten te noemen do ut facias, en aan die van het moederland: facio-ut des, dat is, Wy zullen u beschermen en helpen, mids gy, uwe producten aan onze markt brengt, en onze schepen van noodruft voorziet. Maar die daartegen ook, op zekere geregelde en vastgestelde voorwaarden kunnen jouisseeren van gelyke vryheid in Burgerstaat en Godsdienst, en veele andere avantages, als betaaling van mindere lasten, benefices van weerkeerigen vryen Handel, op, en met het moederland gemaklyke acquisitie van grond eigendom, en wat dies meer zy* § 15. De O. I. Maatschappy komt alleen in een tweede adtpect. En als dan voor deeze Volkplanting een nieuw bestuur georganiserd zal zyn, waar by men het geheele licham der voormaalige O. I. Maatschappy, geheel en al behoort ter zyle te stellen, en te houden als of het zelve nimmer besten. Anan had, dan zal de toekomstige inrichtige inrichtige van al wat tot den Indischen handel eenige relatie heeft, eerst expost, en in een tweede adspect behoore bepaald te worden, 't zy die handel dan geheel of gedeeltelyk, by uitsluitend octrooy. Door eene Maatschappy, — door den Asiatischen Raad, ten behoove der gemeene kas — of wel, door Particulieren zal gedreeven worden, al het welk in de toekomstige bestelling van het Caabsche bestuur, geene zaaklyke verandering te weeg kan brengen. § 16. Caab behoort niet langer onder het Indisch Gouvernement. Alle suprematie van de Hooge Indische Regeering over de Caabsche Volkplanting, zo in het Politike als Justitieele, boord van op te houden. Voorafgaandc, Algemeene Bedenkingen. 33, De Caabsche Regeering moet direct releveeren van, en endgeschikt zyn aan den Asiatischen Raad, en door den zelven aan het Staatsbewind der Bataafsche Republik. Alle adressen, rapporten, missiven en engl. behoore door de Caabsche Regeering direct aan voorn. Raad te worden gegadresseerd, die daar van, voor Zu verre nodig en belangryk is, weder bericht inzend aan het Staatsbewind; gelyk ook alle orders van het Staatsbewind, door den Asiatischen Raad, weder aan de Caabsche Regeering behoort te worden gepedieerd. De Caabsche Regeering behoort echter eene onafgebroken correspondentie, met de Indische Hoge Regeering te onderhouden, ten einde elkanderen onderling, geduurig van zaaken, zu in Europa en op de Caab, als in Indien te informeeren, en, in geval van nood, des verzogt wordende, elkanderen alle hulp toetebrengen, die in derzelver magt is, en zonder eigen gevaar kan worden gemist. 