Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
„Uwe Hxeellentie zal zien, hoe zorgvuldiglik wij den heere Raffles steeds als een op zich zelven staanden persoon hebben beschouwd en behandeld en nooit zijn afgeweken van den eerbied, die aan het Britsch Gouvernement zoo gaarne door ons wordt toegebragt. Wij deden dit met ruimte (a), omdat wij ernstig gelooven, dat het enkel persoonlijk aan den heer Raffles te wijten is. Wij houden dan ook voor onmogelijk, dat hij bij het Britsche Gouver- nement, hetzij in Bengalen of in Kuropa, ondersteuning in zijne gewaagde en onregtvaardige stappen vinden zou. Wat er van zij, onze pligt noodzaakte ons te handelen, gelijk wij deden, en de pligt noodzaakt ons verder om Uwe Excellentie toch op het dringendste te vertoonen het hooge belang dat er voor den Staat, en voor de Indische bezittingen gelegen ligt in eene onwrikbare vasthouding van Zijner Majesteits regten tegen deze aanmatigingen, die, eens toegegeven, hoe langer hoe verder gaan zullen.” In dit opzicht werden C.C. G.G. niet teleurgesteld. Het Opper- bestuur, waar evenmin ware staatsiansgeest heerschte en de Indische brieven niet critisch genoeg werden gelezen, toonde zich met al hetgeen door onze regeering verricht was, bijzonder ingenomen. Aan den Nederlandschen gezant te Londen werd, op voorstel van minister Falck, bevolen het Britsche ministerie in te lichteu (4); in verband daarmede berichtte Falck dd. 31 Januari 1819 naar Batavia , dat de Koning gelast had: „dat bij het Britsche gouvernement de ver- eischte démarches zullen gedaan worden, ten einde het goed recht van het Nederl gouvernement tegen de rustverstorende gedragingen van den ambitieusen Luit.-Gouv' Raffles te handhaven, en aan (a) Bij den somtijds mallen stijl der stukken van C. C. G. G. denke men niet aan copiisten- of drukfouten; de origineelen, als van dezen brief, werden door mij geraadpleegd en goed vergeleken. (b) Zie Opvattingen bl. 408; ov. 68. 400) PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1830. te dringen op de noodwendigheid om in deze ten spoedigste meest krachtdadige maatregelen daar te stellen”. — „Ik ben ze verlangend”, vervolgde de minister, “naar het antwoord van bh Gouv! van Bengalen, op de klachten van Commissarissen-Genera over het gedrag van den heer Raffles. Ook heeft mij de energiek missive van C.C.G.G. aan den Luit. Gouv. van den $ Aug. 151 bijzonder bevallen. Het onbevreesd en kloekmoedig gedrag va den commissaris Muntinghe zal hem buiten gissing zijn gegaan en hem misschien zoodanig getroffen hebben, dat hij verlegen is. hoe zich uit die netelige zaak te redden” (a). Raffles rerlegen te maken! Dan kende men hem nog niet. We weten, dat hij den tocht naar Menangkabou aanvaard had. Het heette een goudland te zijn; en dat Ophir moest natuurlijk de zenuwen van al wat rechtgeaard Engelschman was, prikkelen. Raffles wist ook wel voor de inkleeding te zorgen en zoo bazuinden de Britsche bladen den roem van het bezoek uit, makende aldas propaganda voor een idee, dat niet weinig teu doel had, gelijk onze Londensche gezant Fagel dd. 15 Januari 1519 aan Buiterlandscht Zaken rapporteerde, om de publieke meening op te zetten voor het Britsch gezag over Sumatra ten onzen koste (5). En meer dan dat. De ellende van een Nederlandsch gezag over het eiland werd ook den Maleiers duidelijk gemaakt; het zaad schoot zóo welig op, dat Muntinghe weldra gevaar zou loopen am door hen afgemaakt te worden en de verbittering nog jaren lang. tot wellicht in de Padri-oorlogen, bleef nawerken (c). Het lieve briefje van Pageroejoeng (d) had intusschen onze commissaris waardig en kort beantwoord; wellicht zou het nog waardiger geweest zijn, indien men met den onruststoker in het geheel met meer had gecorrespondeerd. Er was zulk een verschil, berichtte Muntinghe hem, tusschen dat briefje en de missive van 24 Juni, dat hij eerst Raffles’ antwoord wilde afwachten op het betoog van 10 Juli, waarin de commissaris dat schrijven van 24 Juni had behandeld. Mocht het antwoord voldoende blijken, dan zou hij met genoegen eene samenkomst hebben op de grenzen van (at De brief op bl 246 V. D. (b) Zie Fagel’s mededeeling in sub AS Numatra'e Westkust. ce) „De geweldige haat tegen de Hollanders, welken de Padries, die mede in Sumatra's binnenlanden wonen, eenige jaren later aan den dag legden. is mogelijk aan dit bezoek van Raftles toe te schrijven.” Van Kampen III 542 («d Op bl. 395. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 401 Benkovelen, te Kassamiie; hij verzocht echter tevens, dat Raffles zijne talrijke begeleiding zou achterlaten, wijl, merkte hij scherp op en zoo geheel in tegenstelling met Raftles’ hoogdravende brieven naar Kuropa over de toejuiching , waarmede de luitenant-gouverneur door de bevolking allerwegen werd ingehaald, wijl reeds 40 a 50 desa's op het bericht van “sgouverneurs nadering waren leeggeloopen ! (a) De Bataviasche correspondentie met Muntinghe ging in dien tijd zoo spoedig niet, omdat hijzelf, naar we zien zullen, in de binnenlanden verkeerde. Dientengevolge zond hij eerst dd. 15 November 1818 afschrift van dit schrijven aan C.C. G. G., waarin hij wees op het vreemde van Raffles’ brieven, en welk rapport hij aldus besloot: “Op de dagteekening van den brief van den heer Raffles valt de zonderlinge aanmerking, dat Zijnkdele, volgens verschillende inlandsche hoofden, geen voet binnen de hoofdplaats Menangkabou zoude gezet hebben.” — In een brief van een paar dagen later, waarmede wij nog kennis zullen maken, her- haalt Muntinghe deze mededeeling; ik ben nochtans zoo vrij de juistheid hiervan in twijfel te trekken. Zoover mij toch bekend is, werd Raffles nog nooit op eene onwaarheid betrapt. waar hij zijne reizen en wetenschappelijke onderzoekingen in particuliere brieven beschreef. Den tocht naar Menangkabou heeft hij in een brief dd. 10 September 1818 breedvoerig aan de hertogin van Somerset medegedeeld, welke brief eerst later door Raffles’ weduwe (a) In de afschriften der Elout-verz. van ’s Rijksarchief en in het archief van het ministerie van Koloniën ligt de brief zonder aanwijzing van dag- teekening. Er staat alleen boven: Palembang August 1818; het stuk luidt aldus: My dear Sir! Your present note, dated at Pagaroeyveng the capital of Menangeabou 24 of July last reached me last night — Tho’ ready and happy at any time to meet you, I must observe that there is such an immense distance between the strain and spirit of this private note and the last official communications, which have past between us, that [ must request the favor of an answer to the first, before I can return any to the latter. 398 _ PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. ook in hun rapport aan Nederland, vgelijk wij in vorige brieven te kennen gaven, den heer Raffles over soortgelijke zaken niet meer te onderhouden, hebben wij na deze onverwachte gebeurtenis ver- meend niet te mogen in gebreke blijven denzelven met onze wijze van zien bekend te maken.” — let regeeringsstuk aan Raffles was niet minder langwijlig dan dat van Muntinghe. Als men zich te paard zet met principles en system kan men zoo iets nagenoeg zeker verwachten. C.C.G.G. wezen den luitenant-gouverneur op zijne onbetrouw- baarheid van te verzekeren, gelijk hij in zijn brief van 24 Juni aan den Gouv. Gen. gedaan had, om geen troepen naar Palembang te zullen zenden, op het eigen oogenblik, dat hij ze gezonden had (a): op den door hem aangematigden titel van Vertegenwoordiger van het Britsche Gouvernement in den Oosterschen Archipel; op zijne intriges, die tot dezelfde bedroevende tooneelen konden leiden, waartoe zijne brieven in 1811 geleid hadden, alzoo hem voor het eerst op liefe- lijke wijze er aan herinnerende, dat wij die compromiteerende stukken van zijne hand bezaten; op de verplichting van C.C.G.G. om in het Palembangsche bestuur verandering te brengen, al ware het alleen reeds wegens de klachten van zijn eigen voorganger, resident Siddons ; dan zetten C.C G.G. zich te paard om hunne rechten op Palembang krachtens het Londensche tractaat aan te toonen; en helaas! om op te vijzelen „les bons principes, waarvan zij bij de Palembangsche historie waren uitgegaan.... Zij besloten met de mededeeling, dat zij zich bij de regeering van Bengalen over hem beklaagd hadden (4). C.C.G.G. oordeelden, dat ze al heel netjes het bestuurshoofd te Benkoelen op zijne plaats hadden gezet. #Wij hebben het bij- zonder geluk gehad”, schreven zij o. a. in hun rapport dd. 5 October 1818 aan het Opperbestuur, zvele onzer redeneeringen te kunnen gronden op de gevoelens en het gedrag door den heer Raffles vroeger te kennen gegeven en gehouden, van welke dan ook de wankelbaarheid van zijne tegenwoordige gedragingen het natuurlijk gevolg zijn moest. Wij hebben daarenboven nog het overgroote voordeel ons te hebben kunnen beroepen op de gezinningen van lord Minto zelven. Wij hebben van alles wat wij ter nederstelden de bewijzen in onze handen, en kunnen elke aanhaling door eigen- handige of andere authentieke stukken bevestigen.” (a) Verg. het medegedeelde over die belofte in Gidsartikel bl. 267. (bì Zie den geheelen brief in byl. 10. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 401 Benkvelen, te Kassambie; hij verzocht echter tevens, dat Raffles zijne talrijke begeleiding zou achterlaten, wijl, merkte hij scherp op en zoo geheel in tegenstelling met Raffles’ hoogdravende brieven naar Furopa over de toejuiching , waarmede de luitenant-gouverneur door de bevolking allerwegen werd ingehaald, wijl reeds 40 a 50 desa’s op het bericht van ‘sgouverneurs nadering waren leeggeloopen ! (a) De Bataviasche correspondentie met Muntinghe ging in dien tijd zoo spoedig niet, omdat hijzelf, naar we zien zullen, in de binnenlanden verkeerde. Dientengevolge zond hij eerst dd. 15 November 1818 afschrift van dit schrijven aan C.C. G. G., waarin hij wees op het vreemde van Raffles’ brieven, en welk rapport hij aldus besloot: „Op de dagteekening van den brief van den heer Raffles valt de zonderlinge aanmerking, dat ZijnBdele, volgens verschillende inlandsche hoofden, geen voet binnen de hoofdplaats Menangkabou zoude gezet hebben.” — In een brief van een paar dagen later, waarmede wij nog kennis zullen maken, her- haalt Muntinghe deze mededeeling; ik ben nochtans zoo vrij de juistheid hiervan in twijfel te trekken. Zoover mij toch bekend is, werd Raffles nog nooit op eene onwaarheid betrapt. waar hij zijne reizen en wetenschappelijke onderzoekingen in particuliere brieven beschreef. Den tocht naar Menangkabou heeft hij in een brief dd. 10 September 1818 breedvoerig aan de hertogin van Somerset medegedeeld, welke brief eerst later door Raffles’ weduwe (a) In de afschriften der Elout-verz. van ‘s Rijksarchief en in het archief van het ministerie van Koloniën ligt de brief zonder aanwijzing van dag- teekening. Er staat alleen boven: Palembang August 1818; het stuk hudt aldus: My dear Sir! Your present note, dated at Pagaroeyoeng the capital of Menangeabou 24 of July last reached me last night — Tho’ ready and happy at any time to meet you, I must observe that there is such an immense distance between the strain and spirit of this private note and the last official communications, which have past between us, that [ must request the favor of an answer to the first, before I can return any to the latter. — - ° a as - —_ . _ ° - mm _—_e 7 A 7 - awe 7” me » © — 7 „ mn eo a Kal . or anu mn — = dan "ot “RPA "2. '. mnd — . - -- “we . _ 7 7 mn ie ~~ -—~ . e. een = -—- eee « =. i - „te Oe — en «- en and _ - - Cm «=. ennn — a - —_— "a 1 en — r oe - had = =e Pl - a . -. . wm _ _. . men - -= — » = we e ~~ - _ - --- en -_—_ an - “Be "Ge a PR iva —_" een es: - anes . in =~ dn mm . - mmm 7 TT aan re ~ _ ak, Bel . ow - . ~~ am . —_ — - En 7 7 =e —_ = wrote _ —_— - me * — _ — .- = - hs ee — PR” - -.° | - _ —~ en - =a SY — an " "MeL, me 1 =" mm 2 ep Bed on ze = 7 A. orn eT ety Dre 7 - -_— -_~ -- neat te eme oe . -: - ete Omen re Loi: is - To Ta eee ETT - “el of Dae ee of 712 ere LEE Te mar te eet. Le Zea at LT LD SIEN Ze =. leet ea. AMT Ven barium in. PALEMBANG EN BANKA IN 1516—1820. 403 het verwaten bestuurshoofd te Benkoelen een manifest uit, waarin hij het Palembang-schandaal brandmerkte tegenover de gansche wereld. Daarin was letterlijk opgenomen het op bl. 897 vermelde gedeelte uit Muntinghe's brief van 10 Juli, waarin deze zich als het ware over zijn daden verontschuldigde en Raffles lof toezwaaide over het luitenant-gouverneurschap van Java, doch natuurlijk niet het juiste betoog over onze rechten op Palembang, krachtens het tractaat van 1814 (a). De luitenant-gouverneur deed een exemplaar van zijn Protest, zooals het heette, aan onzen Gouv -Gen. tuekomen, vergezeld van een fleemenden brief, die overigens slechts door aanmatiging en onwaarheid kon ergeren „Met het diepste leedgevoel", luidde het, had hij het stuk uitgevaardigd; hij vleide zich, dat onze regeering zijn streven naar recht zou weten te waardeeren en dat de vriend- schappelijke verhoudingen door verschil van meening niet werden verstoord! Hij weidde uit over de redelijkheid van zijn eisch, dat wij de onder het Engelsche tusschenbestuur aangegane ver- bintenissen zouden eerbiedigen; al stond dat nu ook niet uitdruk- kelijk in het Londensche tractaat: mochten wij dan van zulk eene onwillekeurige weglating misbruik maken?! In geen geval toch kon de Britsche eer — eene zéér bijzondere soort van eer — dit toelaten (2) Daarbij was gevoegd eeu brief van 15 Augustus. Hierin reageerde hij speciaal tegen het door onze regeering reeds meermalen herhaald bezwaar, dat hij zich een titel aanmatigde, die hem niet toekwam, en dat hij zich inliet met zaken, als Billiton, waaromtrent hij geen zeggen had, zoodat wij er hein niet meer op zouden dienen. Hij antwoordde van niet geroepen te zijn aan onze regeering mede te deelen, wat al of niet tot zijne verplichtingen behoorde , doch dat hij in het algemeen belast was met het waken voor de Brit- sche belangen in den Oosterschen archipel en dat hij op dien grond verantwoording over onze handelingen te Palembang en onze inhezitneming van Billiton had gevraagd; onze regeering moest natuurlijk zelf weten, of zij al dan niet met hem wilde correspondeeren en onderhandelen; van zijne zijde was het eene stap tot toenadering, opdat hij in de klachten, die hij over ons aan hoogere autoriteiten wilde doen , geene onbillijkheid zou begaan ; (a) Hoek’s Herstel bevat het manifest in bijl. C. (b) Zie het schrijven in sub 131 Opvattingen. 402 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. is gepubliceerd, en daarin staat uitdrukkelijk: „On Friday, the 24th of Julv, we left Surnasa at seven, and arrived at Page- ruyong a quarter before nine” (u). — Den 30° Juli kwam hi te Padang terug (4), waar hij zich weder naar Benkoelen iuscheepte. Daar eerst hoorde de luitenant-gouverneur de finale mislukking der Salmond-expeditie. Weg was nu de tegemoetkomende toon, waar- mede hij, in de overtuiging van als overwinuaar tegen overwonnene te handelen, Muntinghe had geschreven, dat het hem alsnog con- venieerde even te Palembang of elders de zaken te bespreken; mislukt bleek nu ook het op bl. 362 vermeld oogmerk van C.C.G.G., voor zoover zij hadden vermeend, gelijk dd. 18 Augustus 1818 aan het Opperbeheer werd geschreven, dat zij: rde uitvoering van deze belangrijke oogmerken aan niemand beter konden opdragen, dan aan den heer Muntinghe, wiens verdiensten door den heer Raffles zoo zeer erkend zijn, en zoo wij dachten in dit geval ook naar eisch zouden gewaardeerd worden.” In een schandelijk schrijven van 5 Augustus stortte toch de luitenant-gouverneur de fiolen van zijn toorn over Muntinghe uit; en met eene gemeene herinnering aan den door de Kngelschen hardnekkig genoemden AmZonschen moord, — waarbij in de ruwe Compagnies- en Geuzendagen. Kugelschen in 1624 te Ambon de doodstraf hadden ondergaan op last van ons bestuur aldaar, wegens intriges tegen ons gezag — drukte hij zijne ergernis over Salmoni’s arresteering uit (c). Terwijl Muntinghe het noodig achtte ook dit hondsche schrijven te beantwoorden, en wel op de langdradige manier van een rechtsgeleerd pleiter(«) — we zullen straks gelegenheid hebben te lezen, dat Elout en Muntinghe zich hierover zelfgenoegzaam knipoogend verstonden — vestigde de commissaris er in zijn rapport aan de regeering de aandacht op, dat Raffles zijn schrijven moest geantidateerd hebben, daar Muntinghe stellig bericht had gekregen, dat het betoog van 10 Juli (bl. 396) reeds den 7" of den 8? Augustus te Benkoelen was ontvangen, doch de luitenant-gouverneur dit nu liever voor onbekend wilde houden, ten einde zonder op die redenen in te gaan, ons de Salmond-arresteering te vrijer te kunnen verwijten. In een breed stuk, gedagteekend 12 Augustus 1818, vaardigde (a) Memoir, op bl. 395 nt (d) aangehaald. (b) Memoir. Uitg. 1830 bl. 362; Uitg. 1835 bl. 431. (e) Zie den brief in bijl. 11. (d) De brief, in byl. 12, uit de Elout-verzameling, houdt geen datum in. PALEMBANG EN BANKA IN 1516—1820. 4.03 het verwaten bestuurshoofd te Benkoelen een manifest uit, waarin hij het Palembang-schandaal brandmerkte tegenover de gansche wereld. Daarin was letterlijk opgenomen het op bl. 397 vermelde gedeelte uit Muntinghe’s brief van 10 Juli, waarin deze zich als het ware over zijn daden verontschuldigde en Raffles lof toezwaaide over het luitenant-gouverneurschap van Java, doch natuurlijk niet het juiste betoog over onze rechten op Palembang, krachtens het tractaat van 1814 (a). De luitenant-gouverneur deed een exemplaar van zijn Protest, zooals het heette, aan onzen Gouv -Gen. tuekomen, vergezeld van een fleemenden brief, die overigens slechts door aanmatiging en onwaarheid kon ergeren „Met het diepste leedgevoel’’, luidde het, had hij het stuk uitgevaardigd; hij vleide zich, dat onze regeering zijn streven naar recht zou weten te waardeeren en dat de vrieni- schappelijke verhoudingen door verschil van meening niet werden verstoord! Hij weidde uit over de redelijkheid van zijn eisch, dat wij de onder het Hngelsche tusschenbestuur aangegane ver- bintenissen zouden eerbiedigen; al stond dat nu ook niet uitdruk- kelijk in het Londensche tractaat: mochten wij dan van zulk eene onwillekeurige weglating misbruik maken?! In geen geval toch kon de Britsche eer — eene zéér bijzondere soort van eer — dit toelaten (J). Daarbij was gevoegd een brief van 15 Augustus. Hierin reageerde hij speciaal tegen het door onze regeering reeds meermalen herhaald bezwaar, dat hij zich een titel aanmatigde, die hem niet toekwam , en dat hy zich inliet met zaken, als Billiton, waaromtrent hij geen zeggen had, zoodat wij er hem niet meer op zouden dienen. Hij antwoordde van niet geroepen te zijn aan onze regeering mede te deelen, wat al of niet tot zijne verplichtingen behoorde, doch dat hij in het algemeen belast was met het waken voor de Brit- sche belangen in den Oosterschen archipel en dat hij op dien grond verantwoording over onze handelingen te Palembang en onze inhezitneming van Billiton had gevraagd; onze regeering moest natuurlijk zelf weten, of zij al dan niet met hem wilde correspondeeren en onderhandelen; van zijne zijde was het eene stap tot toenadering, opdat hij in de klachten, die hij over ons aan hoogere autoriteiten wilde doen, geene onbillijkheid zou begaan ; (a) Hoek’s Herstel bevat het manifest in bijl. C. (B) Zie het. schrijven in sub 131 Opvattingen. bil & Ais dat, af OSACRA _N iris * nme penn Ast HT Mis OD eter Zee OD VETS Keel = beet stern io, eet er Vel EERE Ki Lmter® SOES "pesten ree” OZARK see. taetle!1 Lil nen HEE USA len sr eet } sbat | Pegs mortar eline Wie vize EAN veert Zadire mu w genereren valer on te Toute Zetel = LOP Samm 2 TLE Cotas cet Ste is Ob Soor ter Nialtiers. lie SIA & 1 Ib: BN Jie OSE Zeegers Kaf derikaeten IM II : Hat Arrr aldert, en fel eee aaabiehes Ir 2eePredee ewer Pa Det gezi. ot ater ont rf Arna + venten fa 25 A IMUISTIA o* vorst dessen Corfoende Zermnrv er Tero Ier eens east ead: Sannen ¢ comet en fe-evoermng Dette zet TTM sahi De Parte Ce AERO ter Geil Ceres aan Le STZ tle TE ie A ot Lee akg ide ee) Toer ne MEZ. CEN Py Mabey} 22 WE hemang Vaeen Neste Kut. Aeen 2nuxsie Tmawen moedted i x bl ocotmy Water Zet dabei ei .evensm@odkdered oe KonDen . doen verk ok Barsten! er, Cather Tce en Zi, nenten fan enke een Pola’ ‘MISES oek AML Ag ert wens center op Jet Medeijden ter Bzi- acer erat peers Tr $enx<oeien en 7st oa wende op ten Az ap. GAREN veel, ul SU Os ie KMT, Liles geduid zede: Manuh en lav zig ON, ..tussenen nit naar spoediz ĳutzeg door des lateness? £ouveerneue. fant zoo stoet was de etlende en te Na mitielt Waa ow Terkeerie, Hat HU some veen nief frit B04 handen or De useavers ran bezen ore! deden soveudien mondeling allerie frase: vpt due cloor Rattles vretiz werden aanzehooni es neds on ode Betoehe venten aun weg vonden, ten einde maar ateeds de stenting van het Boveisehe volk tegen ons Op te WiL- den Of Die tnianders weiden over de gestrenze bewaking, waar- door lun vorst en de zijnen zekweld werden, breedelijk uit. De bode van een door den gevangen gehouden Pangeran Adipati han Zijne vrouw gerichten brief — een schrijven, enkel hande- lende over onschuldige, huishoudelijke zaken, luidde de voorstel- liny werd betrapt en dientengevolge 4yna dood geqeeseld .... a Davee het Borret cabs D149 Oprathrngen zover de antidateering van dat schrijven in Swmatraie Weefkuef Dl. 2219: ov. 15. thy Zve Hoek bl. NVI XN. Het protest werd door mij o. a. vermeld in Opr atbinyen bl Ub: ov. of. en „hat bree veannot keep his even dev”. Asiatic Journal dl. Voi bl. 214. (4 Very. Opvattingen bl. $02. 302. 304. SUN 5 ov. OL, D2, Di, ds. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 405 eeue vrouw was het (a). De brief, dien zij nu hadden overgebracht, was door eene vrouwelijke bediende des sultans op haar bloote lijf verborgen gehouden, en aldus voor ontdekking bewaard. Zij verhaalden verder, hoe ook door hen alle moeite was gedaan om zelven niet in handen van wachters of spionnen te vallen, welken rondom de hoofdplaats gesteld waren om een ieder te onderzoeken, die de stad in- of uitging. Zoo waren zij er nu eindelijk in geslaagd om, na eene reis van 21 dagen, Benkoelen te bereiken. Zij zetten mede uiteen, hoe sultan Achmad door Muntinghe gedwongen was geworden het contract aan te nemen, doch dat hij nooit zijn zegel of zijne handteekening er onder had gesteld; en dan krijgt men het verhaal, dat Badroedin op den troon hersteld was met afstanddoening van vijf lake dollars in specie en kostbaarheden, waarvan reeds vier gestort en naar Batavia afgescheept waren, terwijl het overblijvende zou betaald worden, zoodra commissaris Muntinghe van eene sinds door hem ondernomen reis naar de binnenlanden was teruggekomen (0). Raffles, aldus door deze inlanders en door Salmond nog beter op de hoogte gebracht, vaardigde dd. 1 September 1818 een aan- vullend manifest uit. Het stuk is kort, maar het ging vergezeld van afschriften der correspondentie tusschen Muntinghe en Salmond en van het door dezen dd. 4 Juli met sultan Achmad gesloten contract. Ook waren bij de gepubliceerde stukken verklaringen van Salmond en Garling „with regard to the supposed treaty with the Netherlands government and the manner in which a seal and signature was obtained thereto”; in verband hiermede protesteerde (a) De onverkwikkelijke hebbelijkheid van de Engelsche snobs om andere natién hardheden tegenover vrouwen en kinderen te verwijten, vindt men bij deze mededeeling over doodgeeseling eener vrouw aardig tot op den tegen- woordigen tijd geillustreerd, en wel door maarschalk Roberts’ telegram uit Zuid-Afrika, dat in de bladen aldus voorkomt: „Bloemfontein, 25 April. — Lord Roberts seint uit Mafeking tot 10 dezer goede berichten te hebben ontvangen. De Boeren namen verscheidene in- landsche vrouwen gevangen, die trachtten te ontsnappen. Zij dwongen de vrouwen met zweepslagen weer naar de stad terug te keeren.” Gaat Raffles op spionneeren uit en wordt hij dientengevolge door onze bestuurders niet vriendelijk ontvangen, wanneer zijn schuit drinkwater noodig heeft, dan zal in het, bovendien onwaar, verhaal vooral niet vergeten worden, dat ook mevrouw Raffles aan boord was „and their child”! Zie M. R. bl. 91. (b) Zie de „Deposition of Ki Baba Songking en Pali Jenah, taken at Fort Marlbr’ on the 1* Aug. 1818” in het Astatic Journal VIL 214. — De datum is, naar ìk denk, eene drukfout; de namen zullen ook wel niet juist zijn. 406 PALEMBANG EN BANKA IN L8$16—1820. Raffles alsnog — vin the most public and solemn manner’ natuurlijk — vagainst the imposition, which has been practised and to warn the representatives of His Netherlands Majesty agains’ acting upon the authority of so illegal a document”. (a) En dan zoude men kunnen denken, schreef Raffles brutaal met gemaakte veront. waardiging aan C.C. G.G., waarin hij het Further Protest aanbood. dat hij met zulk schandelijk bedrijf ooit zou medegaan!... Also! men dus onzerzijds zijne bemoeiing had ingeroepen !! — Den spot dreef hij met de best principles, door C.C. G.G. in hun brief van 8 Augustus, naar wij weten (bl. 393) , vooropgesteld ; alleen Engelsche staatslieden verstaan wat recht en beschaving zijn; alleen zij hebben daarvan het monopolie. Het aangegaan Hollandsche contract noemde hij een farce, waarbij sultan Achmad niet eens was tegen- woordig geweest: although the business was of such manner as the cession of half his territories’! Hoe kunnen Uwe Excellentién verwachten, schreef hij in zijne affectatie, dat ik, Raffles, de hand zou leenen aan het werk van een vertegenwoordiger van het Neder- landsche gouvernement, die zich aan dergelijke valschheden schuldig maakte! (4) — Hij alleen hield, naar zijn zeggen, het karakter der Europeesche regeeringen in de Oostersche zeeën hoog! In plaats, dat men hem met smaadredenen vervolgde, dacht hij, dat men... hem dan/- baar moest zijn, van, voor de eer van het Europeesche karakter, C. C.- G.G. gewezen te hebben op het Palembangsche schandaal , hetwelk ook, wegens andere zekere bijzonderheden . nader onderzoek vorderde ; — met deze laatste geheimzinnige woorden in de verte wijzende op de heschuldiging, dat Muntinghe zou zijn omgekocht, gelijk de „zendelingen van sultan Achmad aan Kaffles hadden medegedeeld en waarmede ook Salmond, tijdens zijn verblijf op Batavia, onze regeering in kennis had gesteld. Het aanmatigend en brutaal schrijven komt dan op het bericht van C.C. G.G., dat zij zich over hem te Bengalen beklaagd hadden, — een bericht, dat trouwens ook al weder niet gegeven had moeten worden; Raffles antwoordde, dat hem dit bijzonder plezier deed en hij noodigde sarrend Commissarissen uit, toch vooral niets te vergeten (c). Eindelijk wederlegde de on- (a) Het Further Protest bij Hoek als bijl. C op bl. XXII en in het Asiatic Journal VI bl. 214—215, dat tevens de mooie bijlagen publiceert. (6) Zie het extract uit den brief in bijl. 13.. (c) „Nothing, I can assure Your Excellencies will afford me more real gratification than the amicable adjustment of the differences, which have arisen, and as the views which have been taken by us appear so widely different, it is to be hoped the Government of Bengal will be pleased to PALEMBANG EN BANKA IN J]816—1820. 407 waardige briefschrijver in een post-scriptum de geheel juiste be- schuldiging onzer C. C. G. G., van troepen naar Palembang te hebben doen gaan, met dezelfde gelegenheid, dat hij verzekerde geene militaire macht te zenden. Hij had dit ook niet gedaan, hield hij notabene vol; Salmond’s militairen vormden een escorte (met veld- stukken !), die noch verdedigender, noch aanvallender wijze te werk ging en waarvan het grootste deel op een afstand van Palembang achterbleef, terwijl deze troepen, zoodra zij van de arresteering van hun kapitein hoorden, naar de Benkoeleesche grenzen terugtrokken, schreef Raffles, ofschoon ook alweder niet geheel juist Had men gewelddaden op het oog gehad, meende hij, dan zou nog de Britsche vlag op Achmad’s kraton wapperen, die bovendien door dezen zelf was geheschen, en niet, gelijk Commissarissen schreven, merkte Raffles aan, door den Britschen vertegenwoordiger (a). Tot zoo'n geschrijf had echter onze regeering zelve met haar gezeur voet gegeven. Onverklaarbare illusie van onze heeren, dat men Raffles tot inkeer of schuldbekentenis zou brengen! Doch dat zoo'n rekel niet onverwijld door de Britsch-Indische regeering van zijn post werd gejaagd, al ware het slechts om den geschreven, klinkklaren onzin... En terwijl dit alles met de noodige lasterpraatjes gepubliceerd werd, deed de ons bekende majoor M. H. Court — deze partijdige aartsleugenaar, zooals hij point out some line which may preclude inconvenience and accident, pending the reference which have been made to Europe. Whether as a superior, to whom I am in duty bound to submit, or as an arbiter, to whose enlightened judgment I would willingly refer, there is no decision that I could more highly respect than that of the most noble the Governor General. of British India, and I invite Your Excellencies to make a free communication of Your sentiments in order that no unnecessary delay may take place.” (a) „No such measures necessary for enforcing the rights of the British Government were adopted. The military, which accompanied Captain Salmond, only consisted of his personal escort, which he left at a distance on approa- ching Palembang: this escort neither acted on the offensive or defensive, and so far from enforcing the rights of the British Government, they retired trom beyond the Palembang territories as soon as they heard of the arrest of Captain Salmond; had [ thought proper to authorize coercive measures, the British flag, which was hoisted by the Sultan and not by my representative, as stated by Your Excellencies, would doubtless have been still flying at Palembang, had such been the wish of the Sultan; and I can only regret that so erroneous a construction should have been put on the measures of forbearance, which I adopted, or that Your Excellencies should have had the trouble of endeavouring to expose a contradiction which did not exist in fact.” — Dat wij inderdaad bij ernstig verzet niet krachtig genoeg zouden geweest zijn, erkende ook Muntinghe: zie bl. 388. 408 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. elders is genoemd geworden (a) — het in 1821 nog eens dunnetjes over, door, midden in de Londensche onderhandelingen over de herziening van het tractaat van 1814, het op bl. 336 vermelde pamflet te publiceeren, waarin hij onze daden te Palembang alleen zegt te kunnen vergelijken; to the worst acts of the worst government of France, during the worst period of the French revo- lution”; voor de verheffing tot sultan van den moordenaar van ons volk te zijn omgekocht door Muntinghe, namens de regeering, „on behalf of the Netherlands’ Government’, voor 500.000 dollars: vas the prise of their blood, and renumeration for their own degrada- tion and dishonour’; vas a set-off for that atrocious deed, and in recompense of every injustice of his employers, impiously directed to subvert the Sultaun, who had been raised to the throne in revenge of the fate of his countrymen, by the councils of that humane Government, of which he could once pride himself in being a member, and not an agent of injustice”; dat was het eenige doel, luidde het telkens weder, voorbijziende, dat zijne landgenooten nooit anders hadden gedaan dan in de eerste plaats naar „de schatten’ der vorsten te zoeken, en dat de leuze hunner eigen regeering nog zoolang niet geleden steeds was geweest: „Govern leniently, and send more money, practise strict justice and moderation towards neighbouring powers, and send more money”, zooals Macaulay in zijn Zesay over Warren Hastings herinnerde. Doch waar het er op aankwam eene vreemde natie te discredi- teeren, hebben nooit smaadredenen ontbroken. To seize”, luidde het verder by Court, vat one grasp a sum of money which would have required four years of honest and upright administration of Banca to acquire, was a temptation too alluring for their mer- cenary policy to resist. The object was too glittering, to allow any cousiderations of honour aud dignity to stand in competition with its attainment”; wat gaf — vervolgde de onbeschaamde schrijver, maar onze herstelling in eere van den vorstelijken moordenaar schonk aan het betoog een karakter van waarheid, — wat gaf Muntinghe het recht om Raffles’ schoon verleden ten aanzien van Java met de Palembangsche pseudo-menschlievende roeping te vergelijken? Spottend haalde hij de woordeu van Muntinghe met zijn tan en toekon, met zijn „glory of the late Lieutenant-Governor of Java”. aan; doch wees er tevens op, dat Raffles alleen greep in toe- (a) Op bl. 373 van Olivier’s „Land- en Zeetochten" (1828). PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 409 standen, die in gewesten bestonden, waar uitsluitend de regeering te zeggen had, terwijl wij de erkende souvereiniteit van vorsten schonden; wat in den mond van Engelschen paste en steeds passen zou, dat was, volgens Court, voor de Nederlandsche staatslieden , „to these lawless statesmen’! slechts ~very pretty phraseology” , wvery good springes to catch woodcocks’, vunworthy subterfuge, intended to vindicate their acts in Europe, by imposing on the credulity of those, who may be ignorant of the relations of the Palembang state; or to give some semblance of a rightful pro- ceeding, for argument, to those who may be disposed to lend an ear of willing belief”. (a) We hadden dus wel plezier van ons gepreek over menschen- ° liefde, van ons gemis aan hoogheidsgevoel, toen we den vreem- deling verantwoording over onze binnenlandsche bestuursdaden aflegden. lets anders was het natuurlijk, dat C.C. G.G. zich by den gouv.-gen. van Bengalen over de schandelijke handelingen en brief- wisseling beklaagden en daarbij protest tegenover protest stelden, ge- lijk wij elders hebben verhaald (b\. Ook schreven zij dd. 23 September aan Muptinghe over de beweerde formeele onwaarde van het Achmad-contract, terwijl zij mede op kiesche wijze er aan herin- nerden, dat de overgelegde Raffles-stukken: ~tevens de aantijging tegen UEdGestr. inhouden, als hadde UEdGestr. zich door den ouden Sultan tot prijs van zijne verheffing doen toezeggen de aan- zienlijke som van vijfmaal honderdduizend Spaansche daalders in klinkende munt en kostbaarheden. waarvan reeds viermaal honderd- duizend bij UEdGestr zouden zijn ontvangen, en naar Batavia afgescheept.” Zij stelden op den voorgrond, dat die omkooping zeker niet had plaats gevonden. ~Dit laatste’, schreven zij over de beschuldiging, ~houden wij voor onmogelijk en onwaar, omdat UEdGestr. van deze anderszins zoo belangrijke voorwaarde of om- standigheid melding zoude gemaakt hebben, en echter daarvan niets, noch in het tractaat met den sultan, noch in uw verslag wordt gezegd.” Wat aanging de contractsquaestie en de daaruit voortvloeiende gevolgen voor sultan Achmad, hierover schreven zij het volgende: De andere omstandigheden, welke dan tot bewijs der quasi felecatie (?) dienen moeten, zouden waar kunnen zijn, zonder dat UEdGestr. daar- (a) Ontleend aan Court, bl. 65, 68, 72, 73, 77, 78, 87. (b) Opvattingen, bl. 394—395, ov. 54—d5. 410 PALEMBANG EN BANKA IN 1$16—1520. van eenige kennis gedragen had, en zoo dan mogten blijken, dat waarlijk de sultan Nayan Moedien het verband noch gezegeld, noch geteekend had, zoo zoude het zijn een krachtdadig bewijs van de trouweloosheid van zijne ministers, ook jegens het Nederlandsche Gouvernement, alzoo zij dan zulks met oogmerk gedaan hebben, om daarvan een schandelijk misbruik gemaakt te hebben, terwijl UEdGestr. niet denken kon, dat de handteekening onecht zou zijn, en het UEdGestr. onmagelijk was te beoordeelen of het zegel waarlijk door den sultan zelven op dat plechtig stuk (sic) gesteld was. Alle deze omstandigheden komen ons dan ook niet waarschijnlijk voor, te minder, daar de sultan Nayan Moedin het geld, hem by tractaat toegestaan, van zijn broeder ontvangen heeft, en zijn Kraton verwisselde. Intusschen gelasten wij UEdGestr. die omstandigheden op het nauwkeurigste te onderzoeken, en ons daarvan ten spoedigste verslag te doen. Intusschen wat dan ook van die zegeling en teekening wezen moge, al werd ook de omstandigheid bewezen, zoo zoude dit den Sultan Nayan Moedin in geene opzichte te stade komen, veel min hem gewettigd hebben tot het aangaan van een nieuw tractaat met eenige daartoe zeer onbevoegde Britsche agenten, daar hij in alle geval UEdGestr. van alle die omstandigheden had behooren te onder- rigten, terwijl de Britsche agent Salmond ook van zijne zijde tegen alle regelen van regt en rede en welvoegclijkheid van zijne zijde tot het aangaan van zulk een verband is overgegaan, waartegen wij dan ook, gelijk tegen de geheele handelwijze, door en op last van den Luitenant-Gouverneur Raffles gehouden, ten sterkste protesteeren zullen. Intusschen heeft dat aangaan van een verband met de Britten met al wat hetzelve is voorgegaan en vergezeld heeft, een ontwijfelbaar blijk, dat er op de goede trouw en de gezindheid van dien vorst geen de minste staat te maken is, en het wordt dus belangrijk wel te overwegen, welke handelwijze het Nederlandsche Gouvernement ten aanzien van dien man houden moet, alsmede ten aanzien van zijne ministers en raadslieden. Wij wenschen te dezen opzichte gaarne door UEdGestr. voorgelicht te worden en verwachten dus ten spoe- digste UEdGestrenger bedenkingen te ontvangen. Wij hebben reden om te denken, dat de rust ten Uwent geheel ongestoord is, en althans door geene onmiddelijke en dadelijke maat- regelen van den Luitenant-Gouverneur Raffles te zullen gestoord worden. Uit de berigten, die wij van den Assistent-Resident Du Bois uit de Lampongs bij het Palembangsche grenzende, ontvingen , mogen wij ook goede hoop ten aanzien van de rust voeden. UEdgestr. weet dit, alzoo gemelde Assistent-Resident onmiddelijk met UEdGestr. in brief- wisschng is. Zoo echter wij tegen alle verwachting, hierin ons mogten bedrogen vinden, zoo heeft UEdGestr. thans genoegzame middelen PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 411 om alle verkeerde en onrustige pogingen tegen te gaan en zoo UEdGestr. meende dat de nood vorderde om den sultan Nayan Moedien of zijne ministers naar herwaarts op te zenden, zoo geven wij UEdGestr. daartoe in dit geval van nood de vrijheid, en er dient op zijne bewaking in alle gevallen zeer nauwkeurig acht geslagen te worden; UEdGestr. weet toch, dat hij ten tijde van uwe onderhandelin- gen en daarna zich naar buiten correspondentie heeft weten te bezorgen. Wij verlaten ons op uw beleid en uwe voorzichtigheid. Wij verlangen ook te kennen alle verdere maatregelen, welke door UEdGestr. in de zaken van Palembang genomen zijn. Muntinghe kon eerst dd. 31 October 1818 antwoorden, wijl hij, gelijk wij zien zullen, naar de binnenlanden was gegaan, toen het schrijven van C.C.G.G. te Palembang kwam. Hij erkende, dat, na al hetgeen had plaats gevonden, sultan Achmad niet meer gehandhaafd kon blijven; daarom was niet slechts het door de regeering geratificeerd verdrag aan belanghebbende onthouden, maar de commissaris had het ook, in verband met nadere te verhalen gebeurtenissen , noodzakelijk geacht, den vorst naar Batavia te ver- wijderen, waarom een vaartuig van Muntok was ontboden. Over de beschuldiging in ’s regeerings missive vervat, liet hij zich met passende kortheid aldus uit: | „Ik heb uit die missive en de stukken, welke daaraan zijn geannexeerd, met bevreemding ontdekt het weefsel van bedrog , verrassing en misleiding, waardoor zoowel de sultan Nayan Moedien, als de Britsche zendelingen alhier, hunne oogmerken heboen getracht te bereiken. „De fictie van eene uitbetaling door den ouden sultan aan mij gedaan van 500.000 piasters, is een klein staal , waarnaar Uwe Excel- lentiën tot de veraciteit van al het overige zullen kunnen besluiten. „De echtheid en deugdelijkheid van het contract door den sultan Nayan Moedin op den 23° Juni met wij aangegaan is het hoofd- punt in dezen, en waaromtrent Uwe Excellentiën mij gelasten van het nauwkeurigst bericht te dienen.” Meer zeide hij er niet van; hij ging vervolgens tot de contracts- quaestie over. Muntinghe kwam hier in zijn element; als jurist gaf hij mr. Elout in pleitzucht geen haarbreed toe. Gelijk ik reeds mededeelde, had Muntinghe niet het flauwste vermoeden over de toedracht der zaak gehad: hij vernam haar nu eerst uit den regeeringsbrief, zoodat hijzelf de quaestie der zegeling en teekening nog moest onderzoeken. Zijn rapport dd. 31 October Ge Volgr. VIL. 27 .. = = “=. ~~ < =. * « “a \ ret Ie Tel EEN OU Zieke geet OT ZE = TLiie HILDE Mk Seles. seme IE @ ~ et he Ti os Brit} Se po reweccliste: 2 ol Swe Hit Dl Iet Lit teem Sire AUS Top toe Dame tL Te HED OW en ont der - e eo e - ad : e = - - . ° ie eter et Te PELL Peres zb: SK etter Vie IH KET SET Sieb Tei ier cet ne ear rest iis ont het annen mH > at moh hae wh: ar ise ar VI RT SELT . ne ADL If lret sr Te IED BA Nees LT b Terr ERZ f+ S aring der vér a= ed. mda - ~ Ld a hd = me . s, ’ nRT a Le Mab THIS TASTE ES greenies semi. - ne lel oT it aiciextie tan 3 Jalil waant yop ODNVALEELS 1. 2 seme rieshiighed. be Wat ole ZEST MAGLI S.f2lts DINIZ val Der Wad MEDE: Sindel lk ook 09 sn be TER fe antiering tsiie: ge . z rt fel WITSE vac. fe 5 Zu, Notas “Worst Dier Dt itéoreleris vertales, . lms TELIEPALS. TEEM so pit S$ Tasso Woite het woonstek “os. ris Gel lewariczg werd gehouden. ver ort rits Tin te maken. zonder .. ~ . 2 ol fs Sn ESSE ten 5 . U. OTE. Verkaren Za ws des . Doce. ST aie thet. ns eta wh, . VOE le ABD. Dn 2s teen weer Sot. bates Teretaan hebben, dat Boo OAR oe Lam 2 sem maar aleude ge- N on Er Te Waring sal zijn en dat Li Te, etseive zal moyen of se ED oto atract te hezegeien. PALEMBANG EN BANKA IN 1816 —1820. 418 Uit al deze omstandigheden vloeide voort, meende de commissaris, dat „bij geen onbevooroordeeld rechter” twijfel kon overblijven, of de sultan is bewust geweest van al wat met het contract gedaan werd zen ook hoe en op welke wijze zijn naam en zegel daarop gesteld zijn”. Was er bedrog gepleegd, dat ware het geschied, niet van wege het Nederlandsch bestuur tegenover den vorst, doch omgekeerd. Welke waarde viel alzoo te hechten aan het beweren der Engelsche zendelingen, gegrond op verklaringen eens sultans en eens rijksbestierders, waarvan de eene zich aldus beschuldigde nvan eene snoode, strafwaardige misdaad”; de ander alleen sprekende tot zijn eigen voordeel tegen eene publieke akte, waar- van de wettige vorm en het zegel van het Nederlandsche Gouver- nement die heeren zendelingen althans eenigen eerbied hadden behooren in te boezemen. ’ „Naar welk beginsel van rechten konden die zendelingen”, voer de rechtsgeleerde commissaris voort, „deze verklaringen dan als een ge- noegzaam bewijs tegen de deugdelijkheid van het bestaande contract aannemen? Op welken grond van rechten, hetzij publiek of privaat, mochten zij de vrees, waarop de sultan Nayan Moedin zich beriep, houden voor iets anders als eene welverdiende vrees, en welke het Nederlandsche Gouvernement volkomen gerechtigd was geweest Hem aan te doen! Het was dus met schending van het recht der volkeren , en met vilipendie van al hetgeen zij aan eene onaf hankelijk en geallieerde mogendheid schuldig waren, dat die zendelingen het gewaagd hebben, de nietigheid van het bestaande contract aan den sultan Nayan Moedin te verklaren en tot een groud hunner handelingen aan te nemen. Het was met schending van alle deze rechten en op eene sub en vhreplire wijze, als hebbende hunne daad geheel voor mij verborgen gehouden, dat zij een nieuw contract, strijdig met het vorige, met den sultan Nayan Moedin aangingen. ~ - = Rew eee {1a Te 5 „Seen ft Sot tb ote eel Dee TEL. 7 Lene „7 =. "eT Ve OTT. E A5 a TS 2lé ise =m - "ert * 7-7 =e * — ~~ = ~ - «= ‘ 7 …. = . a it _ ed — Wear. Leem Oan “ra 7 _ _ ne” s-ï - 7. 