Corporate financial management
Men zegt dat hierdoor en door het opsehn- ren dikwijls groote verachillen ontstun, waarmed hi de pakhuiameester dn de asn- nemer, indien zij het eena zijn, dikwijls bun voordeel doen, 'tgeen niet gemakkelijk is tegen te gaan. De koffij wordt van de rer- schillende pakhnicen nit de bovenlandan U Padang Pandjang in een dep6t-haia in <mt- vang genomen. Vandaar ia weder een aoder transport dat gaat naar Priaman en vandaar over zee met praanwen naar Padang, waar het door de algemeehe pakhuiameeaten in ontvaiig wordt genomen. Hier wordt ze bij partijen op publieke veilingen verkocht en door de handelaren naar Enropa of Amerib versoheept. Het transport geaohiedt bijna overal met vrije pedati's. De 'transport- aan nemer betaalt een zeker loon voor iedere karvracht, en heeft dus geen of weinig riaico, daar hij er zelf geen materieel op behoeft na te houden. Zijne winsten, die Trij aanzienliji: zijn, bestaan uit het verschil van de sommeo, die hij van het Gouvemement per pikol ontvangt en aan de vrije karvoerders betaalt" c. Ten opzigte der in* en uitgaande r^en heeft natuurlijk op Sumatra eene verandering plaats gegrepen door de tariefwet van 3 Julij 1865, in werking gekomeu met 1 Jaooaiij 1866 en, met het obg op eene verdere hervonnifigi van kracht verklaard tot 1 Januarij 137i Yroeger golden op het Nederlandach gedeelte van Sumatra drie verschiUesde tarieven: 1°. Sumatra's Westkust en Benkoelen atoa- den voor den invoer onder hetzelfde tariefaU Java, met eenige bijzondere bepalingen omtreot opium, buakruid, vuurwapenen en beeoavart. Katoenen stoifen en garens op Java vervaar* digd en vandaar aangebragt met Nederkadscb* Indiache of daarmede gelijk geetekle vaartvigea* konden vrij worden ingevoerd. De eeiste in* sr. 751 voer YBXk WesteYsche katoenen en wolien goe* dereii, die Trover Yoor geheel Nederlnndsch Indie tot de drie groote havens yan Java be- perkt was, werd in 1837 ook te Padang yer* gnnd; en ofschoon die vergnnning b^ beslait yan 93 Deo. 1841 {Ind. Sktahblad, N^ 46) tot alie yoor den groothandel opengestelde hayens verd uitgestrekt, behielden loch de boyengenoemde dit yoorr^, dat alieen d^ de katoenen goederen yan Nederlandachen oor- sprong lagere inyoerregten dan die van vreem- den ooraprong betaalden. Aiaar ook dit voor- r^ weid ingetrokken bij de ordounantie yan 20 Oct. 1869 (StaaUblad, N^ 79). Het is echter niet vaarsokijnlijk, dat de lijnwaden ooit yeel tot de som der in* en uivoerregten te Padang hebben b^gedcagen, daat z\), bl^kens de handelsverslagen, grootendeels van Java warden aangevoerd, en de invoer van goederen die op Java reeds de regten betaald hadden, op de bnitenbezittingen vrij was. Van de uitgaande regten, door den Heer db Waal ') ovw de jaren 1853—1866 op/ 210,000 's jaars begroot, werden / 187,000 op de koffij,/700 op de peper, / 10,730 op de benzoe ontvangen. De tertitoriale regten op de koffij en peper, die vroeger nog boven de uitvoerregten ge- heven werdtn, en in 1840/463,240 bedroe- gen, maar in 1848 tot/73,741 warengedaald, werden, althans wat de koffij betreft, in 1863 (Ind. Siaaiiblad, N^ 45), opgeheven. In- en uitgaande regten en territoriale r^ten te sa- men bragten vddr 1830 op het hoofdkantoor te Padang gemiddeld / 240,000 's jaars op. In de eerste jaren na de nitbreiding bedroe- gen oj als volgt: In 1839 / 1,048,000 , 1840 /r 1,278,000 g 1841 , 1,096,000 ^1842 # 1,108,000 ^ 1843 w 1,107,000 0 1844 r 779,000 De groote vermindering in 1844 is het ge- volg van verminderd vertier, toen de oorlogs- bewegingen hadden opgehonden, die miUioenen uit de Bohatkist over Sumatra verpreid had« den *), Later is dese post van ontvangst seker nog meer gedaald, wegens de verminderde en eLndelijk geheel vervallen opbrengst van het <) Aanteektmngen wer holoniaU oniUrwerpen, I, Us. 203. •) H. J. J. L. Rlcldcr de Stuem, Vettiging en miOreidimg der Nederkinden op 8ueuttra*9 Weeikmei, II, b]s« m. territoriaal regt op de koffij ; dooh behalve het soo even opgemerkte omtrent den uitvoer ayn ODs van latere jaren vobtrekt geene cijfers bekeud. 2°. Palembang stond voor inkomende regten onder hetselfde tarief als Banka, Zuid- en Oost* Borneo en Timor, dat in menig opzigt van het tarief voor de Westkust verschilde. Ook hier kunnen wij omtrent het bedrag deser reg- ten niets opgeven. De uitvoerregten, die van 1853-*1855 gemiddeld / 47,000 opleverden, werden voor / 27,000 verkregen uit den uitvoer van katoen, welk artikel met /I a/2 per pikol, naar gelang der vlag, belast was. 3°. Over het exoeptionneel tarief voor Moeara Kompeh hebben wij reeds gesproken. In de Lampongs, waar slechts kleinhandel bestobd^ werden geene regten geheven. De veranderingen door de wet van 3 Julq 1865 gemaakt, komen op het volgende neder. Het algemeene tarief voor Java en Madura en de buitenbezittingeu die niet speciaal zgn uitgezonderd, is toepasselijk verklaard op het Gouvernement der Westkust, Benkoelen, Pa- lembang en de Lampongs. In deze laatste is, bij beslait van 3 Dec. 1865 (I»d. StaaUblad^ N^ 138), de haven van Telokh Betong, te gelijk met het in werking komen van het nieuwe tarief voor den algemeenen handel opengesteld. Het exoeptionneel tarief van Moe- ara Kompeh bl^ft. Ofschoon in de residentie Biouw geene in- of uitvoerregten geheven worden, is dit niet toepasselijk op hare on- derhoorigheden ter Oostkust van Sumatra. Deze uitzondering staat in verband met het- geen wij lezen in het regeringsverslag over 1863, dat, te rekenen van 1 Jauuarij 1864, voorloopig bij wijse van proef, het beheer der inkomende en uitgaande regten te Siak van den Sultan en zijne rijksgrooten is overgeuo- men, dooh voor hunue rekening en tegen uit- keering aan hen van een minimum van / 1,643 's jaars. Men schijnt Meruit te mogen opma- ken, dat het tarief voor dese heffingen hetzelfde is gebieven als onder het Sultansbestuur. Voorts ajn bij de nieuwe tariefwet onder- scheidene artikelen, die vroeger belast waren, vrygesteld, en op andere de regten verminderd. Koffij, die vroeger als uitvoerregt 6 percent der waarde bij uitvoer naar Nederlaud eu 12 percent bij uitvoer naar elders belaalde, is thans wat dit laatste regt betreft op / 9 terug- gebragt. Teregt merkt de Heer ns Waal op^ dat deze wijziging op Sumatra's Westkust geen invloed zal hebben op de ontvangst, omdat het Gouvernement ook eigenaar van de koffij is. 75« 8U. en dos wat bet door rermindmng der regten derft, door boogeren rerkoopprijs tal vergoed zien. Peper eu benzoe ztjn IIuids Tanuitvoer- regten vrij. d. Het zoatmonofwlie bettond reeds op Bumatra's Westknat ten tijde der Oost-lndische Compagnie. Het werd na het herstel van ons gezag aldaar spoedig weder ingeroerd, met Terbod van alien aanmaak en inroer ran rreemd xont. Uet yernielen van de zoutpannen der berolking was de eerste oorzaak der onlusten, die wij te bekampen hadden '). De winst op dat middel was aanvankelijk /1 5,000 *s jaars, maar steeg onder het bestuur van den Gene- raal de Stukbb (1824 — 1826), bij seer liberale toepassingder bestaande bepalingen, tot/72,000^ niettegenstaande teen het zoutmaken langs de kust was vrijgelaten. Met 1 Januarij 1827 werd het zoutmonopolie in sooyerre gewij- zlgd, dat de invoer yan zout, mits uit 'sGou- vernements zoutpannen afkomstig, werd yrij- gesteld, welke maatregel het debiet zeer deed toenemen; doch in 1883 werd het monopolie in zijne geheele kracht (echter zonder vernieu- wing vaii het verbod tot aanmaak) hersteld, met de yerzwarende bepaling dat het bestuur, zclfs in de biniienlanden, het debiet in het kleiu zich yoorbehield, om daartegen kofBj in te ruilen, maar met dat ongelukkig gevolg, dat de winst tot eenige weinige honderden guldens daalde en in 1837 tot verlies oversloeg. Het debiet was y($<5r 1830 in het oude grond- gebied yan Padang orostreeks 800 kojans 's jaars. Na de bevrediging van Sumatra in 1838, die met zoo groote uitbreiding van ons grondgcbicd gepaard ging, was het debiet: in 1839 1,080 kojans , 1810 1.200 , ♦ 1841 1,270 r , 1842 1,270 , M 1843 1,186 , , 1844 1,324 , De winst kan toen ongoyeer/ 90,000 's jaars bedragen hebben. Vreemd zout was van 1825 af nooit verboden, maar door zeer hooge r^- ten bozwaard. In fieukoelen bestond yan 1825 tot 1833 yrijf handel in zout, met inkomend r^ op vreemd zout als te Padang. Doch sedert 1833 «) G«a«rial j>k STOsas. a. w., I, bli. 44. Uit dit \Tcrk cu uit D£ Waal's Aani^tleniMifeM over hf/imidU omffticfr^en, I, biz, 277 t.« zya ook de hier Tolgtnde b\}ionderheden gcput. was aanmaak en invoer van yreemd loatTer- boden. In de Lampongs is de invoer van ander dan Java-zout verboden, doch het Go1lTera^ ment zelf bemoeit zich daar niet met den verkoop, zoodat van de winst op bet daar verbniikte zout geene a£Eonder]i]ke rekeoisg wordt gehouden. Zij is in de rekeniog roor Java en Madura begrepen. In Palembang werd het monopolie in 1819 ingevoerd, in 1823 werd de vrije invoer tsb Java-zout toegestaan, in 1827 hot verbod ran vreemd zout door hooge regten vervangec, in 1836 het monopolie geheel hersteld. In Siak hadden de Sultan en r^ksgrootea het uitsluitend regt van het debiet van soat. Ook dat regt is door het Gonvernementt^ schadeloossteUing van hen overgenomen. De bestaande regeling der verpachting van het zout-debiet werd voorloopig behouden, maar voor goed geregeld bij ordonnaotie van 13 Sept. 1865 {Tnd. StmUblad, N^ 100). Het bovenstaande bevat alios wat w^ aan- gaande de bepalingen omtrent den zontverkoop op Sumatra en hunne werking konden vinden. Aileen geeft het verslag van 1863 de volgende opgave der uitkomsten van den verkoop van Gouvernements-zout aldaar over de bdde laatste jaren. 1862. Hoeveelheid. Opbreogst. Gouvemement der Westkust. 539 kojans / 106,545 Benkoelen. .. 259 , r 51,911 Palembang.. 1,003 , , 175,630 Totaal. . 1,801 kojans / 333,066 1863. Hoeveelheid. Opbrcugst. Gouvcrnemeni der Westkust. 630 kojans / 133,033 Benkoelen. .. 302 B , 60,435 Palembang.. 1,008 , , 176,458 Totaal. . 1,940 kojans / 359,906 De reden van het geringe debiet op Samatra's Westkust in vergelijking met de jaren 1SS9 — 1844 durven wij niet bepalen. Het wdrt het vermoeden, dat daar thans veel zout moet worden aangemaakt of veel Siameesch cout moet worden aangevoerd, maar wij weten niet, welke door het Qouvemonent na 1844 geao- men maatregelen daartoe aanleiding kunneo gegeven hebben. e. De opiumpacht dankt Sumatra aan het streven van het hentdd Nederkodadt geog su. 753 naar eenparigbeid van belastingeu en financieele inrigiingeu. De Compagnie had handel in opium gedreven, maar de verpachting was eeist door Dabndxls op Java ingevoerd, en werd nu allengs ook naar de buitenbezittingeu ovei- gebragt ^). Op Sumatra's Westkust droeg de opium in de eerste jaren voor omstreeks/ 50,000 'sjaars tot de inkomsten bij. Over de inrig- ting der pacht aldaar zegt de Generaal db SiuzBs') bet volgende: fSedert 1831 ver- ,kocbt bet bestuur (dat den opium tegen r/ 2,800 de 125 oude ponden van Java ontving) 9 dit artikel in bet klein aan de hoofden, deze #weder aan de geslacbtsboofden, en deze ein- ,delqk aaa de gemeenteleden, zoodat ieder er rsqne wlnst op bebaalde. Bovendien verd in ^1835 de opiumpacht op de soldaten toegepast, # en dat wierp ongeveer / 30,000 af . Allengs ,klom, met de uitbreiding, de opbrengst van ,dit middel. soodat zij reeds v66r 1838 tot ^/ 290,000 rees. Br was te veel op dit beulsap #te verdienen, dan dat bet niet bovendien #TAn alie kanten zou syn binnengesmokkeld." De Tolgende jaren leerden ecbter hoe waar het is, wanneer deaelfde scbrijver opmerkt, dat goede resultaten Toor de opiumpacht op Sumatra alieen te verkrijgen zijn door eene dure yersproiding Tan troepen, die meer dan bare winsten verslindt, en wel omdat een groot getal en eene groote verspreiding van troepen noodig is om de slijters in bet klein te bescbermen. Van bier dat, toen in 1843 een deel der troepen was teruggetrokken cd de krijgsbewegingenmeerendeelsgestaaktwaren, in weirwil der grootere uitgebreidbeid van ona gebied, de winst op den opium afnam, zoo ab uit stn^s te verstrekken opgavenzalblijken. De opiumpacht op Sumatra's Westkust wordt thans nog bebeerscht door de bepalingen in de publikatie van 22 Sept. 1864 {Staaisbiad, N". 70), die later door de ordonnantie van 16 Nov. 1857 (StaaUblad, N*. 105) met be- palingen omtrent de pacbt voor de bovenlanden werden aangevnld. Beiden verleenden den pacbter bet regt tot invoer (zoodat geene verstrekking van Gouvernementswege gel^k op Java plaats beeft). Het inkomend regt boven den pacbtscbat tebetalen, dat van/ 200 tot/ 525 per pikol naar gelang van soort en vlag bedroeg, is door de tariefwet van 3 Julij 1865, waarbij bet verscbil van vlag is weg- <) Zle over de invoering op Samatra'a Westkust bet aangehaalde werk van den Generaal pe Stukks, ^ biz. 45. *; Zie hot aaagehaalde werk, D. II, bU. 172. gevallen, tot een bedrag van / 200 ^ / 350 beperkt. Docb bij besluit van 28 Julij 1864 {SUwisblad,}!^''. 112) zijn de invoer en bet debiet van opiam (reeds bij besluit van 20 Julij 1858, Slaaisblad, N^ 84, verboden op het eilandNias) ^) in dit Gouvernement aanmerkelijk beperkt. De Gouverneur-Generaal, g gesteund," zoo als de aanhef van het besluit zegt, #door de #wenschen der inlandscbe boofden," verklaart daarbij na 31 Deo. 1864 den invoer en het bezit van opium voor verboden in de gebeele residentie Padangsche Bovenlanden, in de adsistent-residentie Mandai'Ung en Angkola, behoorende tot de residentie Tapanoeli, en in de distrikten Rau, Panti, Loeboe-Sikapiog en de Opbir-distrikten, behoorende tot de Pa- dangsche afdeeling Ajer Bangies en Ban, op straffe van verbeurdverklaring van al den ge- vonden opium en van eene boete van / 25 daarenboven voor eUce overtreding van het vcrbod. De opiumpacht in Benkoelen is het laatst geregeld bij ordonnantie van 22 Jan. 1857 {Staatiblad, N°. 4), op soortgelijken voet als in het Gouvernement der Westkust, terwijl ook bier geldt wat over den invoer en bet inkomend regt in dat Gouvernement gezegd is ; maar ook bier beeft men in de laaiste jaren tot beperking van bet verbruik bet stelsel der verboden kringen toegepast. Bij ordon* nantie van 24 Sept 1862 {Staaisblad, N^ 110} is de invoer en bet bezit van opium, op ver- zoek der boofden, verboden in de aMeelingen Moko-Moko, Lais, Seloema, Manna, Kauer en Kroe. De Lampongs, vroeger een deel van de re- sidentie Bantam, schijnen nog altijd in de Ja* vasche opiumpacht begrepen te zijn. Voor Palembang werd de opiumpacht het laatst geregeld bij ordonnantie van 1 Nov. 1855 (Siaatsblad, N*^. 71). De invoer was ook bier vrij, tegen betaling van een regt van /200 tot /350 per pikol. Daar bier bet verscbil van vlag geene verbooging medebragt, is dit regt bij de tariefwet van 1865 niet reranderd* Eene reeks van besluiten getuigt voorts van de zucht, die de regering in de laatste jaren bezielde, om ook bier het opiumverbruik te beperken. Tot verboden kringen werden ver- klaard: in 1861 het landaebap Banau (SUutiibiad, N^ 91) en bet landschap Bedjang {StaaUblad^ <) Daarentegen behelst eene ordonnantie van 81 Dec. 1860 {Staatthlad, N<>. 122) de voorwaarden der opiampacht en verdere rerpaeht^ middelenop de Batoe^ilanden, 764 8U. N*. 94), en in 1869 de afdeelingen Anpat Lawang en Moesi Oeloe {Staaitblady N'. 114), de afdeeling Bawas {Siaaisblad, N'. 187), de afdeeling Kikim (Staai$blad, N^ 156). Bij betloit van 39 April 1863 werd echter nader bepaald, dat het verbod ran opinm in Ampat Lawang en Moesi Oeloe zich niet uitstrekt tot Tebing Tinggi, de hoofdplaata der adsistent- residentie, waartoe dese afdeelingen behooren. In de Aanteekeningen van den Heer D2 Waal Tinden wij de Tolgende opgaven van de op- brengst der opinmpacht op Sumatra over de jaren 1846^1855: Gonveme- meiit der Palem- Jaren.Westkust. Benkoelen. bang. Totaal. 1846 1847 1848 1849 1850 1851 1853 1853 1854 1855 / 193,100 g 188,200 , 198,800 , 203,500 g 203,500 , 203,500 , 216,100 , 216,100 t 216,100 , 218,800 / 20,000 , 20,400 r 21,100 , 21,100 21,200 21,200 22,400 22,400 29,400 29,400 / 19,600 , 23,400 t 25,200 , 29,800 g 29,800 , 29,800 , 14,900 ^ 24,000 » 13,300 f 19,200 / 232,700 , 232,000 , 240,100 » 254,400 , 254,500 , 254,500 , 253,400 , 262,400 , 258,800 ^ 267,400 Van latere jaren eijn mij geene opgaren be- kend, xoodat wij over den invloed der laatst vastgestelde pachtTOorwaarden, indien deze van de vroegere yerschillen, en van de ver- boden kringen niet kunnen oordeelen. In het algemeen is de opbrengst, althans in het Gou- vernement der Westkust, yeel minder dan in 1838 — 1842, waarvan one de reden reeds ▼roeger bleek, en het is niet waarsohijnlijk dat zij in de laatste jaren, bij de steeds groo- tere nitbreiding der yerboden kringen, aal sijn toegenomen. In Siak hadden de Sultan en sijne r^ks- grooteu het nitslQitend regt tot debiei yan opinm te Boekit-Batoe en onderhoorigheden en langs de Siak-riyier. Ook dit regt heeft het Gouyernement tegen schadeloosstelling yan hen oyergenomen, en daarop, b^ ordon- nantie yan 6 lebr. 1863 {Siaai^lad, N^ 11), op Siak toepaaael^ yerklaard het reglement op de opinmpacht in de residentie Bionw, yastgestdd bq ordonnantie yan 16 Noy. 1857 [SUuMkd, N*. 106). /. De yerpachting der aoogenaamde kleine middelen bestaat, sedert het heratel yan ons geng of yroeger, in alle deelen yan ons gebied op Sumatra I maar de middelen eelye yerschil* len in de yerschiUende gewesten, en de op- brengst is yan niet yeel beteekenis, daar de meeste dezer heffingen slechts konden wordes ingevoerd waar Christenen of Chinesen geres- tigd eijn, die schier alleen de lasten er yan dragen. De yiscfapacht, die alleen in de Lam- pongs bestond, is daar te gelijk met hare op- heffing op Java uit de rij der middden r&- dwenen. De basarpaeht, yroeger alleen in Palembang bestaande, waaar nj yan 1846— -1855 gemiddeld/ 2,400 'sjaars opbragt, is er door de ordonnantie yan 9 Noy. 1855 (SUuiUNad, N*^. 72) met ingang yan 1 Januarij 1856 op- geheyen. De yoorwaarden yoor de nog bestaande ycr- pachtingen komen yoor in de yeraameling yan reglementen geyoegd bij de ordonnantie yan 16 Noy. 1857 (SiaaUbiad, N^ 106), aangeyuld, wat de Batoe-eihinden betreft, door die yan 31 Dee. 1860 {SUuUtblad, N^ 122); terwijl de in Palembang werkende pachten bij bealuit yan 15 Jan. 1862 (Siaai$blad, N°. 6) ^n uit- gebreid tot Tebing Tinggi; eenige in de resi- dentie Riouw werkende paehten, op den Toet der daar geldende yoorwaarden, yolgena beslnit yan 9 Sept. 1863 {SiauUblad, N*". 107), ook te Siak zijn in werking gebragt *) ; m cinde- lijk eene groote territoriale nitbreiding is ge- geyen aan de, yroeger alleen ter hoofdplaati Padang ingeyoerde pacht der lombardhuizea, in het Gouyernement der Westkust, bij ordon* nantie yan 20 Oct. 1864 {Siaaisblad, N*. 155). Yolgens dese yerschillende bepalingen wordea thans de yolgende middelen op Sumatra yoor de bij ieder middel genoemde plaatsen yerpacht: 1°. De sterke dranken (het stoken en, yer- koopen yan arak, rhum en tjoe) te Paduig, Priaman en onderhoorigheden. Natal, Tape- *) In 1863 werden de bestaande belastingea yu den Sultan en de r^ksgrooten yaa Siak oyergench men. Wg hebben reedi gezien hoe er difia ten gevolge de in- en nitgaande regten, de zoatrerkoop en de opiompaclit werden geregeld. De belastiages op den doortogt yan yreemdelingen en op de roort* brengselen der bossehen ign afgesdiaft, en door de yerpaehting der aterke dranken, dobbeUpelea en lombardhttisen yeryangen. Eene b^Kmdcre b» lasting wordt daar boTendien nog gehevcn op 4c troeboekvisseherg, het yoomane middel yan b^ staan der beroUdng. Zg werd yan den Saltan ea zgne rgksgrooten oyergenomen t^en eene sehade yergoeding yan / 19,375 's jaars, en h door k«t OoQyemement yermindcrd en gebragt op eess maandelgksche heffing yan /8.40 yoor elke roor die yi«eherg gebmikt wordende soKpam. De ia- ning dier belasting is gekeel aan ialandBeh pen^ i neel oyeigelataa. 817. 76S nodi, de Batoe-eilanden, Benkoelen, Palem- bang en Siak. 3^. De dobbelspelen (toptafels of pho- en tophp- en andere spelen) te Padang, Priaman, Siboga, Baros, Siiigkel, Natal, de Batoe-eilan- den, Benkoelen, Pidembang, Tebing Tinggi en Siak. 8^. Het slagten van varkens te Padang en daar benoorden gelegen strandplaatsen. 4^. Bet slagten Tan randeren en buffels te Benkoelen. 5^. De lombard- of pandjeshuizen te Padang, Priaman, Ajer Bangles, Fort de Kock, Port ran der Gapellen, Pajakombo, Solok, Padang- Pandjang, Siboga, Baros, Singkel, de Batoe- eilanden, Benkoelen, Palembang, Tebing Tinggi en Siak. 6^. De hmbanffotu of overyaarten te Palem- bang en te Tebing Tinggi. 7^. De vogelnestklippen te Kroe, Wai Ngian en Mahanai in Benkoelen, alsmede op de Batoe* eilanden. Van de tegenwoordige opbrengst deser mid- delen knnnen wij niets mededeelen. De Heer DE Waal geeft in sijne Aanteekeningent I, biz. 476, de aitkomsten op in afgeronde ftom- men over de jaren 184>6 — 1865. Wij bebben getracbt ze in het volgend overzigt zamen te vatten. rs6 su Jaren. 1846. 1847. 1848. 1849. 1860. 1851. Gewesten. 1852. 1853. 1854. 1855. GouverneineDt der "Westkust. Benkoelen. .. Palembang ,. Goavernement der Westkust. Benkoelen. .. Palembang .. Goavernement der Westkust. Benkoelen. .. Palembang .. GouTernement der Westkust. Benkoelen. .. Palembang •. Goavernement der Westkuat. Benkoelen. .. Palembang .. Gouveroement der Westkust. Benkoelen. .. Palembang .. Goavernement der Westkust. Benkoelen. .. Palembang .. Goavernement der Westkust. Benkoelen. .. Palembang . • Goavernement der Westkust. Benkoelen. •. Palembang .. Goavernement der Westkust. Benkoelen. .. Palembang .. l^ Sterke dranken. / 12,000 t 2,400 w 2,600 » 12,000 „ 2,400 r 2,500 » 13,200 , 2,800 2,700 B 14,200 , 2,900 , 2,600 , 16,200 , 3,300 9 2,500 » 14,400 „ 8,200 , 1,900 t 11,800 , 2,800 , 1,300 r 12,000 , 2,100 , 1,300 t 12,000 , 1,900 , 1,000 t 12,000 ,  6,200 7,300  5,600 3^ Varkens- slagt. / 2,200 9 2,000 9 1,800 2,200 , 2,200 r 2,500 9 7,000 g 5,400 , 6,800 6,100 6,000 7,800 4«. Bunder- slagt. / 700 500 600 600 800 900 , 1,900 9 1,900 9 2,000 9 2,100 900 800 9 1,000 9 1,000 5^ Lom- bard- huken. / 500 r 1,600 , 2,300 , 600 ^ 3,100 0 2,900 9 700 , 8,100 , 2,200 r 2,000 9 1,100 , 3,100 9 2,800 9 1,200 r 2,400 r 3,000 r 1,200 M 2,500 , 3,600 , 2,400 r 2,800 r 3,600 M 2,400 ^ 2,600 ^ 2,300 , 3,100 r 1,300 , 2,900 9 1,200 ^ 3,200 6^ Over- vaarten. /2,700 ,8,000 ,3.200 ,3,600 , 3,200 ,3,000 9 2,700 ,2,600 #2,200 7^ Vogel- nest- klip. pen. Totaal. / 600 ./ 46,000 , 600 1 , 5O,S00 , 60ol, 46,400 , 600 , 58,700 , 600 V , 60,000 r OUV?- , 300 . , 62,800 , 300 1 , 51,300 , 300 . , 48,300 , 300 , 9 45,300 — , 300 , 2,300 — ,46,500 8U. 757 Het blijkt ait deze tabel dat de veipachting der kleine middelen van 1846 tot 1850 in op< brengst steeg, maar van 1851 tot 1855 weder aanmerkelijk daalde, en dat »j» zelfs met bij- rekening der bazarpacht te Palembang, slechts het maximum van / 62,600 >) bereikte. Het 18 Diet waarscliijniijk dat zelfs thans, bij alle uitbreidliig der pachten en vermeerdering yan welraart, de som deser opbrengsten eene ton goads reel zal te boven gaan. /. De laatate belasting waarbij w|} willen stilstaan, is de vertiening, eene soort van land- rente, die alleen in Palembang geheven wordt. In de Memorie van Toelichting op de Indiscbe begrooting voor 1867 wordt deze belasting kuufax genoemd, en teregt, zoo als blijkt uit de Yolgende beschr^ving van den aard dezer belasting, aan een verslag van de residentie Palembang oyer 1833 ontleend: rDeze belas* #ting vordt ten onregte landrenie genoemd, ,daar z^ tot nog toe, bij gebrek aan kennis rder hoegrootbeid yan de bebouwde gronden, r die trouwens bij de gebrekkige vijze yan col- 9 taar alhler ieder jaar yerandert, niets anders ^is dan een buisgezinnengeld, welks bedrag „\Tk bet algemeen op /6. — in bet jaar is be- , rekend, maar minder bedraagt waar, wegens rTerre yerwijdering yan de hoofdplaats, ge- ,brekkige middelen yan yeryoer of de onaf- , hankelijke geaardheid der beyolking, eene la- #gere beffing billijk of geraden is yoorgeko- ymen, waarom in eenige bovenlandsche dis- , trikten deze belasting naanwelijks /I. — per ,haiageztn bedraagt." Wij yoegen er alleen nog bij dat de beyolking der hoofdstad in deze belasting niet deelt en dat zij nog steeds op denzelfden yoet wordt geheyen, maar zoo, dat door de uitbreiding yan ons gezag, de toe- neming der beyolking en de yermeerdering der. beboavde gronden, de opbrengst in de laatste jaren oyer bet geheel aanmerkelijk is toegeno* men. In het regeringsyerslag over 1849 wordt de opbrengst dezer belasting medegedeeld over de jaren 1839 tot 1848, terwijl wij sedert 1863 jaarlijks in de verslagen daarvan mel* ding yinden. De opbrengst over de jaren 1849-*185S yinden wij nergens medegedeeld, Wij hebben das hier de opgaven van twee periodes door eenige tasschenliggende jaren geecbeiden. I) In het gnnatigsfe jaar 1850 leverde de bazars paeht/ 2,600. III. ESBSTB PERIODS. Jaren. 1889 1840 1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 Opbrengst. / 149,571 148,265 149,639 127,410 145,812 206,183 168,006 208,381 208,041 168,289 Totaal. . . / 1,679,497 of gemiddeld 's jaars / 168,000. Jaren, 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 1860 1861 1862 1863 TWSEDE PESIODE, Opbrengst. / 296,298 270,119 255,949 261,914 266,248 269,977 279,773 280,193 286,010 289,380 293,288 Totaal. . . / 3,049,149 of gemiddeld 's jaars / 277,000. Bij de Indische begrooting yoor 1867 wordt de opbrengst yan dit middel op / 288,730 ge- raamd. Welke de redeu is dat 1848 b^* 1846 en 1847 zoo ver achter staat, en dat 1853 een hooger bedrag dan eenig yolgend jaar op- leverde, is niet duidelijk. In het algemeen echter is er in de opbrengst dezer belasting voornitgang, en dit is een verblijdend bewijs dat de landboaw werkelljk is toegenomen. Ofschoon wij bij ons overzigt van de mid- delen van inkomsten op Sumatra yele bewQ- zen yan yooraitgang en huldiging van gezouder economische begrippen mogten aantreffen, bUjft toch ook nog veel te doen overig, en is er nog alt^d reden genoeg om dit overzigt met de yolgende woorden te eindigen, waarmede de Generaal de Stuebs zijn overzigt yan de financiele uitkomsten van het bestaur over de Westkast in 1819—1844 besluit: ^ Sumatra is rgeen land dat met dwang te exploiteren is. #Iiaat er eens alles onder matige regten, met fWebig omslag geligt, binnenkomen; verstoot #geene yoorwerpen van haudel hoegenaamdi 49 758 8TJ. / • -f } #zelfs geen kniid en wapenen; %et{\t zeherkeidy rhebt stabilitdt, dan eent zullen kapitaliBten #opkomen en koffij, pepcr, goud, kassia, ben- 9 zoio, Bcbildpad, rotan, huiden, dammar, gam- » bier, olie, was, tripang, idjoe en paarden we- vten op te doen en uit te voeren. Geeft be- #Boberming aan de Industrie, dwarsboomt die g niet uit afgunst dat men tc groote winst be- rhalen zou, en gij zult zelfs kwik, lood, sal- tpeter en ijzer zien voor den dag komen. # Geeft wel de voorkeur aan bekvame en ^schrandere Nederlanders, maar zoo deze zich ruiet Yoordoen, weeat grootmoedlg, vergunt #den vreemdeling zijne industrie uit te oefe- ^nen en maakt er gebroik van!" ^). Wij moeten thans OTexgaan tot de politieke ▼erdeeling van Sumatra, de inrigting van het bestuur en het regtswezen. Het valt dadelijk in het oog dat het eiland in een onafhankelijk en een aan het Nederlandsch gezag onderwor- pen deel moet gesplitst worden ; docb de gren- zen dier beide deelen zijn niet zoo gemakkelijk te bepalen. Kampar, Indragiri, Kwantan, Reteh en de Djambische bovenlanden worden door- gaans tot het Nederlandsch gedeelte gerekend, maar zijn naauwelijks met sterker banden aan het Nederlandsch gezag verbonden dan Atjih en de niet in de residentie Tapanoeli begrepen Batak-landen, die doorgaans geacht worden het onafhankelijk gedeelte uit te maken. Wij zullen ons echter aan de gewone verdeeling houden. I. 0KA7HAins;£LUlL GEDEELTE. A. Atjih. — Dit rijk strekt zioh langs de Westkust uit tot Oedjong Petikalla, langs de Oostkust tot Tandjong Tamiang; in het binnenland zijn de grenzen niet te bepalen. Het Yoormaals magtige rijk staat nog onder het bestuur van een 8ultan, van wien echter het regeringsverslag over 1868 verzekert, dat hij in onmagt Terkeert tegenover het meerendeel der tot zijn rijk gerekende landschappen, en dat de toestand aldaar aan regeringloosheid grenst. Slechts in naam behoort tot Atjih het gebied van den Uadja van Teroemon, die eene eigeme vlag yoert ^) en een onafhankelijk ge* *) De vestiging en uithreiding der Nederlanders ier Westkutt van Sttmaira, H, bis. 197. s) Te weten : een witte kris op een bisauw veld, tcrwijl Atjih zelf zulk een kris op een rood veld Toert. Over de opkonist van het r^kje van Te- roemon zie YOK RosENBS&o in h#t TffdtcAri/t v. k. Bai, O0n,, Bl. HI, bis. 410, en 49 (Hd9 Toor 18(0, Dl, I, bU. 170. zag oefeni Dit gebied begint even ten Zni- den ran Bakongan, eene der peperhavens aan de Westkust, en strekt zioh uit tot Singkel, dat er vroeger toe behoorde, maar in 1S40 door de Nederlanders veroverd en beset werd. Noordwaarts van Bakongan liggen de peper- havens Asaban, Moeki, Soesoe, S^vala Batoe, Ajialaboe, Telokh Glompong en eenige minder beduidende, alien onder het bestuur van opper* hoofden die, ofsohoon zij den Sultan van Atjih eenigains als hun hoofd erkennen, zijae beve- len» zdfs al zyn zij van het groot z^el voor- zien, niet verder opvolgen dan hun goeddoakt. Deze hoofdea heffen dooi^aans een regt ran 5 pCt. op den invoer van alle handelswaren, en van een Spaansche mat per pikol peper door hunne onderdanen verkocht, m betalen van een ea ander — - zoo heet het althans — de helft aan den Sultan van Atjih of aan het lid zijner iamilie, waaraan de Yorst zijn regt heeft a%estaan. In geheel Atjih en zijne on- derhoorigheden heerscht thans diep verval; welvaart en beachaving gaan zigtbaac ach- teruit. Omtrent de tegeuwoordige betrekkingen ran het Nederlandsch Gouvernement tot Atjih kan het volgende gemeld worden. De aard dier betrekkingen wordt eenigermate bepaald door de nota's gevoegd bij het traktaat in 1624 met £ngeland gesloten. De Britache gerol- magtigden verklaarden dat het verdrag in 1819 door Britaohe agenteu met den Soltan van Atjih aa&gegaan, maar dat» ala een mono- polie ten behoeve van Engeland vestigende, met art. 3 van het traktaat van 1824 onbe- staanbaar was ^), vervangen zou worden door eene eenvoudige overeenkomst voor de gast- vrije ontvangfit van Britsche schepen en on- derdanen in de haven van Atjik, tervijl de Nederlandsche gevolmagtigden uit naam van hun Gouvernement verzekecdeu, dat bet son zorgen zijne betrekkingen met Atjih in dier voege te regelen, dat deze Staat^ zonder iets van zijne onafhankelijk heid te vorliezen, den zeevaardor en handelaar die bestendige veilig* heid zou aanbiedeu, die er niet scheen te kon- nen beataan dan door de gematigde uitoeie- ning van Europeschen invloed. Wat naar aanleiding dezer verkkringen ran Nederlandsche z^de in de eerste jaren gedaan is, zou moeijelijk zijn op te sporen, doch se dert 1865 bevatten de regeringsverslagen een geregeld overzigt van onze betrekkingen tot *) Zie den hoofd inhond van dat traktut ia Mt fMir of the Hfe a»d tervien of Us^fiei, pag. ^^^ su. 759 Atjih» waBrvan wij de boofdpunten zullen traohten zamen te trekken. In de eerate plaats blijkt dat een jaarlijksche kndstogt wordt gedaan door eea schip der Nederland- sche mariDe cm de vlag in de zoogenaamde peperbaTens te vertoonen. In 1855 werden once zedieden in ai deze havens goed ont- Tang^en; doch te Atjih zelf was de ontvaugst 200 onheoseh, dat bealoten werd die haven in het volgend jaar door een sohip van groot charter te doen bezoeken, ten einde den Sul- tan eenig meerdor ontzag in te boezemen. Het bezoek van het fregat JPrins Frederik der Ne- derhndem in het volgend jaar had de ge- wenachte aitkomst. De Sultan A14oe'd-din Mantsoer Sohah gaf in een brief aan den Gouvemeor-Generaal zijn verlangen te kennen om in goede verstandhouding met ons Gouver- nement te leven en een traktaat te aluiten. Diensvolgens werd in 1867 aan den Gouvernenr ▼an Samatra's Westkust opgedragen zicb met het rijksstoomschip AmsUrdam ter onderiian- dding naar Atjih te begeven. Het traktaat w'erd den 30» Maart gesloten en deu 9" Mei 1867 do<»r den Gouverneur-Generaal goedge- keord. Bij dit traktaat werd van wednzijden afjgesien van adle vorderingen en aanspraken «it vroegere gescbillen spruitende. De onder- danen van Atjih werden in Nederlandsch Indie^ die van h^t Nederlandsoh-Indisoh Gouvernement in Atjih ten handel toegelaten op deu voet der meest begunstigde natien en van hnlp en be- adhaining verzekerd. De Sultan verbond zich den atrandroof in zijn rijk tegen te gaan en met het Gouvernement zamen te werken tot betengeling van den zeeroof ^). De volgende verslagen prijzen de resultaten die dat traktaat voor den handel tusschen Pa- dang en de Atjineache havens had opgeleverd;. doeh in 1861 had eene nieuwe verwikkeling plaats. Het aan den Sultau ondergeschikte hoofd van Kloeang had, in str^d met het traktaat^ als pand voor zekere schuldvordering met geweld vaartuigen aangehouden, die aan Gouveroeme&ts onderdanen toebehoorden. De Tersohijning van een oorlogsbodem voor Atjih venchafte dade^k volkomen geno^doening ; maar de Sultau, ofi9choon de billijkheid der lion opgelegde schadevergoeding erkennende, koBy wegena deu slechten staat z^ner finan- dlen, de verschnldigde som niet dadelijk beta- len, waarom hem eenig uitstel verleend werd. In 1863 werdy biij het bezoek van ons oorlog* <) Zie ^t traktMKt in het B^kUd wm'de Nedir- landicAi SUuiUcourant^ 1857'«58, BijUfifen, \)i, 85* schip, op uienw over de sohnld onderhandeld. De Sxdtan toonde zijn goeden wil door het hoofd van Kloeang te ontslaan, maar van de betaling kwam niets, omdat de Sultan daartoe onvermogend was, hoewel trotschheid hem be- lette daarvoor nit te komen. Tegen het einde des jaars schreef de GouvemelSt-Generaal zelf aan den Sultan om hem tot betaling te ver- manen; het blijkt niet wat daarvan het resul- taat is geweest. Dat sedert onze vestiging te Siak de Maleische Staatjes op de Oostkust tot Tamiang toe geheel aan den Atjineschen in- vloed onttrokken zijn, is ons reeds vroeger gebleken. B. De onafhankelijke Batak-landen. Er behoeft hier niets gevoegd te worden bij hetgeen reeds vroeger over de — niet naauw- keurig te bepalen — greuzen dezer landschap- pen, over hare gedeeltelijke bezetting door Nederland in 1838, en hare latere ontruiming (volbragt in Mei 1843) gezegd is. Het blijkt niet in hoeverre deze landen geheel of ten deele begrepen zijn onder de oostelijke onaf* bankelijke landschappen, die, volgens het ver- slag over 1859, meormalen den wensoh hebben te kennen gegeven om bij de Nederlandsche bezittingen te worden ingelijfd. Het volgend verslag doet zelfs denken dat daarmede meet op de Kamparsche en Kwantansche landen ge* doeld wordt, waarover beneden. Het kan in- tusschen naauwelijks missen of onze vestiging in Siak, Batoe Bara, D^i, enz. op de Oost* kust, zal vroeger of later tot de annexie der tusschen onze bezittingen op de Oost- en die op de Westkust geenclaveerde Batak-landen leiden, en het zal ons beneden bij de behan- deling van het bestuur der residentie Tapa- noeli blijken, dat niet alle in vloed van het Gouvernement op die deelen der Batak-landen, die vroeger reeds ons gezag erkenden, heeft opgehouden* II. NeBEBLAKDSCH 6EBEELTE. A. Onderhoorigheden der residentie Riouw. De geheeie Oostkust van Sumatra van Ta- miang af tot aan de grenzen van het Djam- bische rijk behoort in uaam tot de residentie Biouw. Die landen zijn echtex geheel of go- deeltelijk gelaten onder het bestuur hunner eigene Yorsten, die tot het Nederlandsch ge* zag in zeer verschillende verhouding staan, Wij spreken daarom over elk afzonderiijk. 1. Siak, Over de aanleiding tot ooze her- nieuwde vestiging in dit rijk werd reeds bovea 760 su. gesproken. Wij gaan daarom omniddellijk over tot het traktaat met den Saltan Jang di Per- toewan Besar Radja Ismael, den Onderkoning Jang di Pertoewan Moeda Tongkoe Poetra en de hoofden der Soekoe^s, gesloten den 1^ Februarij 1858 en door den Gouvcrneur-Gene- raal bekrachtigd den 30^ April deszelfden jaars '), dewijl daardoor de tegenwoordige be- trekking van dat rijk tot het Nederlandsch Gouvernement oitslnitend bepaald wordt '). In art. 1 verklaren de Sultan en rijksgrooten Toor zich en hanne nakomelingen dat het rijk Siak en onderhoorigbeden een deel uitmaakt van Nedeilandsch Indie en gevolgelijk geplaatst 18 onder de opperhoerschappij van Nederland, waarna in art. 9 eene naauwkeorige omschrij- ▼ing Tolgt der landschappen onder den naam ▼an , Siak en onderhoorigbeden" begrepen. Zij zijn: a. het eigenlijke Siak, tusschen Kampar ten Zuidoosten en Tanah Poetih ten Noord- westen; b, Mandan, op de zuidelijke grens ▼an eigenlijk Siak ; c, Pakan Baroe, ten Znid- westen ran Mandan; d, Tapoeug Kiri en Ta- poeng Kanan of de landschappen aan de beide bo^enarmen der rivier ▼an Siak; e, de ten Noordwesten van eigenlijk Siak langs de knst gelegen landschappen Tanah Poetih, Bangka, Koeboe, Bila, Panel, Kwaloe, Asahan, Batoe Bara, Bedagi, Padang, Serdang, Pertjoet, Pe- bangoengan, DMi, Langkat en Tamiang ; /. de eilanden Bangkalis, Padaug, Pantjor, Kantan en Roepat. Verder komen de ▼oornaamste bepalingen op het Yolgeude ne^r. De Saltan en rijksgrooten ▼erbinden zich om, op aan- coeki het Nederlandsch Gouvernement tegen zijne vijanden met manschappen, wapenen en ▼aartnigen bij te staan; zij erkennen het regt ▼an het Gon^ernement om zich binnen het rijk ▼an Siak te ▼estigen en daar geboawen op te rigten, terwijl aan^ankelijk Idangkalis op het eiland Bangkalis als plaats ▼oor die ▼estigiiig wordt aangewezen. Zij ▼erbinden zich om het Gou^ernement in het oprigten der noodige ▼ersterkingen, magazijnen en an- dere geboawen behalpzaam te zijn; om geene ▼ijandelijkheden te plegen en geenerlei onder- handelingen met ▼reemde natien aan te knoo- *) Zie dit traktaat in Bet B^lad pan de Neder- iandscAe Staaitdourani, 1858—59, Bijlagen, biz. 223. *) De vroegere contraoten met de Oost Indische Compagnie, gesloten 14 December 1745, 16 Janoarg 1761 en 1 Aagustas 1782, blgyea eehter rolgens art. 88 ▼erbindend, roor zoo^er zg niet door dexe latere overeenkomst gewgzigd of door de ▼eran- dering der omstandigheden vervallen zgn. peui teniij met ▼oorkennia en tocttemmifig ▼an het GoQ^emement; om geene conoettieii ▼oor mijnontginningeu te ▼erleenen of geene gronden af te staan aan personen, niet tot hunne inheemsche onderdaoen behooreDde,dan in o^erleg met het Gouvemement; om den zeeroof zoo ▼eel mogelijk tegen te gaan, achip- breokelingen en gestrande goederen la bescher- ming te nemen, geen mensohenroof of sUyea- handel te dolden, geen Europeanen of Ooster* sche ▼reemdelingen in bun rijk toe te latea zonder ▼erlof ▼an het Gon^ernement. Daar- entegen belooft het Gou^emement bet rijk te beschermen, zijne wel^aart te be^orderen, den Saltan en zijne rijksgrooten in hunne rq;ten te handba^en en aan de handelaren en Taai- tuigen uit het rijk ▼an Siak, mits van zee- brie^eu ▼an den Saltan en jaarpaasen roorzien, op Ja^a en elders alle ▼oorregten te ▼erleenen, die aan de onderdanen ▼an het Nederlandach- Indisch Gouvemement zijn toegekend« Yoorta wordt bepaald dat alle Europeanen en met hen gelijkgeatelde personen, hetzij in of boiten dienst ▼an het Gou^ernement, in het gebied ▼an Sink ge^estigd, onmiddell^k staan onder het gezag ▼an den Resident van Bionw, en dat dit ook, zoodra het Gou^emement het ▼erlangt, op Oostersche ▼reemdelingen kan wordea toege- past. De regtspraak o^er de onderdanen Tzn het Gou^emement of in zaken waarin te ge- lijker tijd Europeanen en inlanders betrokken zijn^ wordt opgedragen aan regtera door het Gou^ernement aan te wijzen. Martelende en ▼erminkende straffen worden ook ▼oor de in- landers afgeschaft ; doodstraffen eisohen de b^ krachtiging door den Sultan. Het Gouveme- ment heeft het rc^ de heffing def belastingeo aan zich te trekken tegeu billijke schadeloos- atelling aan den Sultan en zijne rijksgrooten. De ▼rije aankap ▼an bout in deSiakscbe bosschen is aan het Goa^emement toegestaan. De o^erigt bepalingen betrefPen de troonsopvolging en de regeling van het inwendig bestuur, en geren den waarborg dat dit laatste, zonder inmengisg ▼an het Gou^ernement, aan den Sultan en zijne rijksgrooten zal worden o^ergelaten, zoo lang zij de ▼oorwaarden der gesloten over- eenkomst getrouwelijk ▼ervullen. Als een uitWoeisel ▼an dit traktaat is rer- ▼olgens, bij besluit ▼an den Gouverueur- Generaal ▼an II December 1858 {Staaitblait N^ 132), het bestuur ter hoofdplaats Siak n- mengesteld uit een Adsistent-Resident der le kiasse, een Controleur der 3e klasse, een klerk, acht polioie^oppassers en een djaha bij den op te rigten landraad. Bovendien werd op het su. 761 ttland Bangkalis een mOitaire post gevestigd. Het traktaat en de daaruit Yloeijende maat- regelen hadden een gunstigen invloed op de geschillen tusscheu den Saltan en zijn broeder den Onderkoning, en beteugelden de rooTerijen en geveldenarijen d^r Grooten. De bandel in de Brouverstraat nam toe met de yermeer- derde Teiligheid; doch onderscheidene deelen des rijks, die onder den invloed stonden van Atjinesche hoofden, bleren de onderwerping aan het gezag des Sultans weigeren. In 1859 braken de geschillen tnssoben de^/ Saltan en den Onderkoning met nieuwe woede ait, 200 zelfs dat men voor een binnenland- schen oorlog yreesde. Een ondersoek leerde dat de Onderkoning de voornaamste bewerker was dezer oneenigheden, waarom de Resident Tan Bionw den 17^ Febrnarij i860 een mani- fest uitvaardigde, waarbij die Prins van zijne waardigheid ontzet en zijne rerwijdering naar eene nader aan te wijzen Terblijfplaats aan- gekondigd verd. Dooh voordat hij werd op- ge?at, wist hij met hulp Tan eenige yertrou- welingen te ontylngten, zijne wapenen en een groot deel zijner goederen achterlatende. Een jonger broeder des Saltans werd nu als rijks- bestaurder aangesteld, doch op Terzoek van deu Sultan en den rijksraad liiet met den ti- tel Tan Onderkoning, zoo als bij art. 32 Tan het traktaat bepaald was, maar met dien Tan Mangkoe Boemi, Om die reden werd den 2%^ liaart 1863 een suppletoir contract met den Sultan aang^aan ^). De afgezette Onderkoning zwierf twee jaren lang in Kampar rond, zonder echter lets tegen de rust in Siak te onderne- men, en kwam in September 1862 onTerwachts te Bangkalis, waar zich toen de Resident Tan Bionw beTond, om zijn lot in handen te stel- len Tan het GouTernement. Hij woonde sedert te Bioaw, waar hem Tan Gouvernements wege een onderstand werd toegelegd. 