De kieming der zaadplanten (Spermatophyten).: Morphologie en physiologie
Volgens Wiesner (2025)*, en zooals wij zoo even gezien hebben volgens Macloskie (1139a)*, gaat het opnemen van water gepaard met ontwikkeling van warmte, die door deadem- haling niet voortgebracht wordt. Men heeft immers kunnen waarnemen dat warmte voortgebracht wordt zonder afschei- ding van koolzuurgas, en zelfs met zaden die van hunne zaad- huid, wortel en pluimpje beroofd waren; volgens Wiesner (2025)* dringt het water in de zaden onder den vorm van zeer kleine deeltjes, welke zich daarna in de weefsels tot grootere vereenigen. Een dergelijke particulaire samentrekking heeft natuurlijk eene warmteafscheiding ten gevolge. Men kan de hoeveelheid opgenomen water door de aan- groeiing van het gewicht of van het volumen na het weeken bepalen. Door de bepaling van de aangroeiing van het volumen verkrijgt men aanduidingen die niet volkomen nauwkeurig zyn, daar de zaden tusschen hunne weefsels en bestanddeelen luchtruimten vertoonen die met water gevuld worden wan- neer zij in de vloeistof gedompeld zijn ; om die reden moet de gewichtsmethode steeds verkozen worden. De aangroeiing van het gewicht is soms zeer aanzienlijk, namelijk 157 °/ bij Faba vulgaris; volgens Tschaplowitz (1845) en Marek (1164) nemen kleine zaden van Cucumis melo, Cucurbita pepo, Pisum sativum, Hordeum, Triti- (1) Wij zullen verder zien dat door onzc persoonlijke onderzoekingen (Vakdbveldb 1878c*) bewzen wordt dat die meening niet geheel en al kan aangenomen worden. 257 — cum, Secede, enz. betrekkelijk meer water op dan groote; de langzaam kiemende zaden nemen ook meer water op dan de zaden die snel kiemen. Bij Pisum na 30 uren weakens werd bij groote zaden 87.18 °/ , bij middelmatige 97.80 °/ en by kleine 100.67 % water opgenomen.. Naar CoupiN(300)kan men geen algemeene regelvaststellen : Vicia /aba en Phaseolus vertoonen beide een hooger opslor- pingsvermogen bij de zwaarste zaden ; daarentegen nemen de lichtste zaden van Zea mays en van Lupinus een grootere hoeveelheid water op. Verschillen van een anderen aard vond Gain (534b), namelijk bij zaden van planten die op drogen grond gekweekt waren, en die meer water opslorpten dan zaden die van vochtige culturen voortkwamen. Hier volgen eenige resultaten der onderzoekingen van Hoffmann (764), Nobbe (1326), Neill (1314) en Bogdanow (124), die het maximum opgenomeu water in procenten aan- wyzen : Avena 59.8 Triticum 45.5 Eordeum Secale.. Zea mays Ervum. 48.2 57.7 44.0 03.4 Panicum 45.0 Pisum 106.0 Phaseolus 02.1 Polygonum fagopyrum . . 46.0 Cannabis sativa . . . . • 43.0 Beta vulgaris 120.5 Pinus austriaca 35 8 Lupinus luteus 131.0 Vicia ervilia 121.5 Vicia villosa 89 8 Sinapis alba 102.0 Linum usitatissimum . . . 166.7 Helianthus 56.5 volgens Bogdanow (124). 82.8—112.4 Tri folium 117.5 Papaver 01.0 Raphanus 8.0 Faba vulgaris, var. min or 81.6 • » » major 11.0 Vicia sativa, var. vulgaris 04.7 > » »> leucosperma . . . 87.4 Zooals uit die cijfers blijkt hebben proteidenhoudende zaden — 258 — (Papilionaceeen) het grootste imbibitievermogen ; ook is dit geldig voor de proteiden zelf volgens de proeven van Nageli (1308), Ritthausbn (1501), Payen (1381) en von Sachs (1957a); de proteiden, het zetmeel, de houtachtige celhuid, die men in de zaden vindt, nemen de volgende hoeveelheden water  aangroeiing van het volum sn en die van het gewicht onderzocht en de vol- gende resultaten in percenten gegeven : Aangroeiing van hbt gewicht. 10 15 96.2 100.7 35.82 Triticum . .. Secale .... Hordeum . .. Arena .... Pisum .... Phaseolus vulgaris Pinus auitriaca. 15 13 10 10 25 25 18 22 25.5 33 22 25 167.4 131.44 7.14 B (ft *1 O »— • M. p < < O B D In 1896 verscheen over het opnemen en het afscheiden van water door de zaden een zeer uitvoerige verhandeling van Coupin (301a)*, waarvan wij hier de voornaamste gevolgtrek- kingen mededeelen : Wat de uitwendige verschijnselen betreft onderscheidt men zaden die bij het weeken rimpels in de zaadhuid vertoonen, — en zaden die door het opzwellen niet gerimpeld worden. Het water dringt hier tot in de kiem door de zaadhuid heen ; de holte tusschen de zaadhuid en de kiem wordt niet met water gevuld. De zaden die in water gedompeld worden zetten zich niet op dezelfde wijze in al de richtingen uit ; om die reden stemt de algemeene vorm van natte zaden niet overeen met den vorm — 259 — der droge. Het opslorpingsvermogen van de zaden in hun geheel, van de zaadhuid alleen ofwel van de kiem alleen, ver- toont zeer veel verscheidenheid al naar gelang van de onder- zochte individuen ; het binnendringen van het water, wat h'et begin en den gang van het verschijnsel betreft, is ook zeer veranderlijk. In een aantal zaden is er na het opzwellen vrij water voor- handen, dat noch de zaadhuid, noch de kiem imbibeert; door wegingen kan men bewijzen dat die hoeveelheid water in ver- zadigde zaden van de eene soort tot de andere verschilt ; het verschil bij de onderzochte planten kan 1/8 a 1/30 van de totale hoeveelheid opgenomen water bedragen. De hoeveelheid vrij (niet imbibeerend) water, wanneer men die met het totaal- gewicht van het opgenomen water vergelijkt, bereikt een maxi- mum wanneer de zaden met water verzadigd zijn ; die hoeveel- heid is kleiner bij niet verzadigde zaden ofwel bij zaden die sedert eenigen tijd verzadigd zijn ; zij wordt veel hooger bij zaden die met slaapverwekkende stoffen (Aether) behandeld werden. Verscheidene uitwendige oorzaken hebben een invloed op het opslorpingsvermogen van de zaden : doode zaden nemen, over 'talgemeen regel, zooveel water op als levende (Lupinus, Phaseolus, Zed), zelden (Faba) meer; eene verhooging van drukking vertraagt het binnendringen van het water ; de tem- peratuur versnelt het opnemen, des te meer naarmate de zaad- huid dunner is ; door eene wond wordt het binnendringen van het water in hooge mate bespoedigt, maar daardoor wordt het maximum niet verhoogd. Met zaden die door een dunne zaadhuid omgeven zijn en sleehts gedeeltelijkin het water gedompeld wordenkunnen zich twee gevallen voordoen : de zaden die door een groot opper- vlak met het water in aanraking zijn, worden in denzelfden graad verzadigd als zaden die volledig in water geweekt worden ; wanneer de zaden sleehts door een klein gedeelte van hun buitenste oppervlak met het water in aanraking komen, kunnen zij sleehts een kleine hoeveelheid water opnemen, die niet voldoende is om de kieming toe te laten. De temperatuur alsook de concentratie van de oplossingen hebben een invloed op het opnemen van het water (zie hoofd- stuk VI en XI) ; verzadigde waterige oplossingen doen gewoon- — 200 — lijk de zaden niet opzwellen.DETMER(384)bevond datzadenvan Pisum de volgende hoeveelheden water na 24 uren opnemen wanneer zij in gedistilleerd water ofwel in natriumchlorid- oplossingen geplaatst worden : WEEKMIDDEL. DROOG OEWICHT DER ZADEN IN OR. OEWICHT DER Gb- WEEKTE ZADEN IN OR. OPOENOMEN WA- TER IN OR. Gedistilleerd water .. Na CI 1 % . . .. N*C12«/ . . .. 4.768 4.783 4.808 9.056 8.764 8.654 4.288 3.981 3.846 Meer dan eens heeft men kunnen waarnemen dat een te groote hoeveelheid water voor dfc kieming nadeelig is, omdat die vloeistof in mindere of meerdere mate de oplosbare reserve- stoffen der zaden oplost en wegspoelt. Gewoonlijk ontstaan in het water waarin zaden sedert eenigen tijd weeken talrjjke microorganismen (bacterien en schimmels) ; uitgenomen enkele soorten, namely k de waterplanten , verkeeren de zaden alsdan weldra in volkomen rotting. Volgens Schlag en Bressler (1593) verminderdo dekiem- kracht van zaden van Beta vulgaris met 62 °/ nadat zij 80 dagen in water verbleven hadden, alhoewel het water zeer dikwyls vernieuwd werd om de rotting te vermijden ; daaren- boven was het drooggewicht met 13 °/ gedaald. Volgens Hbrmanauz (738) verminderde de kiemkracht van zaden van Hordeum op de volgende wijze wanneer zy gedurende de volgende tyden in water verbleven : UREN. KIEMKRACHT. 12 98.4 30 97.8 60 90.4 132 75.6 236 54.8 348 23.4 — 261 — Voor M6ller(1262) die te dezen aanzien de zadenvan Pieea en Pinus Laricio onderzocht heeft, vermindert de kiemkracht reeds na 24 uren weekens, en na 4 of 6 dagen is de kiemkracht tot op de helft gedaald. Thurel (1807) heeft gedurende 13 maanden de zaden van 251 plantensoorten onder water gehoii- den met de voorzorg dit water te ververschen ; 1 6 soorten waren nog in staat te kiemen waaronder Apium graveolens, Medicago sativa, Cichorium endivia en Beta vulgaris. De natuur van de oplosbare stoffen die door het water uit- getrokken worden werd door van Tieghem en Bonnier (1894), Perrey (1392) en Coupes (301 df bestudeercL Van Tieghem en Bonnier (1894) vonden onder de oplosbare stoffen: rietsuiker by Triticum, Zea, Phaseolus, Faba, Pisum, Lupinus, enz., glucose in aanzienlijke hoeveelheid by Castanea, Quercus, Juglans, Corylus, Amygdalus, Pistatia, Polygonum en sommige Papilionaceeen, zooals Soja, Lathyrus en Cicer. De onderzoekingen van Coupin (3 Old)* hebben bewezen dat vele zaden bij het weeken, slijmachtige stoffen in het water laten overgaan, namelyk Linum, Sinapis, Oydonia, Lepi- dium, Plantago, Triticum, Lupinus, Phaseolus, Pisum. De hoeveelheid slijm kan na 48 uren, 2 k 3 % van het gewicht der zaden bedragen, en wordt grooter by hoogere temperatuur. In onze onderzoekingen hebben wy de zaden van Pisum sativum (Prince Albert) gekozen, daar zy zeer gemakkelflk opzwellen. Nietalle zaden zyn voor dergelykeproevengeschikt; in vele ge vail en vormt de zaadhuid een weinig doordringbaar omhulsel dat het binnendringen van water in zekere mate vertraagt en zelfs verhindert (Sbmpolowski 1712). Bruyning (208, 208a) onder andere vond by TJlex Euro* paea alsook by Vicia agregentina, striata, disperma f hybrida, sylvatica en sepium 9 Lathyrus tringinatus, ochrus en sylvestris, soms eene hoog percent harde zaden die slechts kiembaar worden wanneer de zaadhuid door byzon- dere breekwerktuigen mini of meer verbryzeld werd. Onze zaden werden zorgvuldig gezift, uitgelezen, en in groepen van 100 gebracht, op dezelfde wyze als wy reeds voor vroegere onderzoekingen medegedeeld hebben. Verscheir — 262 — dene groepen werden in den normalen toestand gelaten en gebruikt, terwijl de andere groepen gedurende korteren of langeren tijd ineenestoof aan eene temperatuur van 118° blootgesteld werden. Door die laatste doenwijze waren de zaden ofwel gedeeltelijk of wel volkomen gedood ; wij waren hierdoor in staat gesteld te onderzoeken op welke wijze zieke en doode zaden zich gedragen wat het opnemen van water en het verliezen van oplosbare stoffen betreft. De zaden werden respeetievelijk gedurende 5, 10, 15, 30, 45 en 120 minuten k 1 18° verwarmd en hadden na die behan- deling de volgende kiemkracht (telkens met 1000 zaden bepaald) : Normale zaden 97.7 °/o Zaden gedurende 5 minuten verwarmd 96.7 °/ — 10 — 95.7 % — 15 — 88.3 % — 30 — 55.5 % — 45 — (dood) — 120 — (dood) Telkens werden voor een zelfde proef 15 groepen van 100 zaden gebruikt ; voor ieder honderdtal werd vooreerst het gewicht bepaald ; iedere groep van 1 5 honderdtallen werd verwarmd zooals hooger aangegeven wordt, daarna in reageer- glaasjes met 50 kcm. gedistilleerd water gebracht en in eene groote stoof a 26° geplaatst. Ieder uur, te beginnen met het l 8t6 tot het 15 e werd een honderdtal uit de stoof genomen : de zaden werden door fll- tratie van het water afgescheiden, en verscheidene malen met gedistilleerd water gespoeld ; het spoel water werd telkens met het weekwater gemengd, en de aldus verkregen vloeistof werd in vooraf gewogen schaaltjes verdampt; eindelijk werden de stoffen die na de verdamping overbleven & 115° gedroogd en gewogen. De geweekte zaden werden zelf , na het spoelen, met flltreerpapier zorgvuldig af gedroogd, en onmiddellijk daarna in een gesloten glazen fleschje gewogen. Op deze wijze konden wij voor ieder uur tusschen het l e en het 1 5 e de hoeveelhaid opgenomen water en tevens de hoeveel- heid opgeloste stoffen bepalen. De resultaten dezer onderzoe- kingen worden verder in tabellen medegedeeld. — 263 — Daar het zeer moeielijk is gedurende 1 5 uren gestadig in het laboratorium te blijven, hebben wij iederen dag den tijd op de volgende wijze verdeeld : ieder honderdtal ontving een nummer waardoor het aantal uren aangeduid werd gedurende hetwelk de zaden in water moesten verblijven ; nu werden te 6.30 uur de hondertallen 10, 11, 12 in water geplaatst 9 — 1, 2, 3, 6, 7, 8, 9 — 11.30 — 4, 5 — 16.30 — 14 — 17.30 — 13 — 18.30 — 15 — genomen en onderzocht. te 10 uur werd groep 1 ! 11 — 2 12 — 3 15 — 6 15.30 — 4 16 — 7 16.30 — 5.10 17 — 8 17.30 — 11 18 — _ 9 18.30 — 12 — 'S anderendaags te 6.30 werden de honderdtallen 13 en 14 en te 9.30 het honderdtal 15 genomen en onderzocht. Het is bekend dat het bruto-gewicht van zaden zeer veran- derlyk kan zijn : Wilhelm (2041) bevond onder andere dat zaden van Triticum, Secale, Hordeum, Avena, Panicum, Brassica Napus, Vicia die aan waterdamp blootgesteld waren, zeer spoedig een groote hoeveelheid water opnamen, ongeveer 32.5 °/o y oor de genoemde Gramineeen, 55.1 °/o voor Brassica napus en 58.2 °/ voor Vicia. Onlangs heeft ook Fl. Desprbz (378a)* doen opmerken dat het watergehalte der zaden by Zea, Beta, Triticum, Avena van den eenen dag tot den anderen veranderlijk was ; zaden van Zea die op 9 Januari 1898, 10.25 °/ water inhielden en een bruto-gewicht hadden van 97,400 kilogr. vertoonden daarna de volgende veranderingen : — 264 — Water in °/ Gewicht in kg. 12 Januari 11 30 98.450 13 — 11.50 98.650 14 — 11.00 99.050 16 — 12.20 99.350 18 — 12.20 99.350 22 — 12.20 99.350 30 — 12 05 99.200 2 Februari 12.20 99.350 3 — 12.50 99.650 5 — 12 50 99.650 8 — 12.50 99.650 9 — 12.60 99.750 Maqubnnb (11 56 J)* kwam door proeven met Ricinus, Braasica napus, Piston, Vicia lens, Triticum in het lucht- ledig tot het besluit dat de zaden, evenals de anorganische lichamen, zich in evenwicht stellen met de lucht wat den vochtigheidsgraad betreft. Naar aanleiding daarvan hebben wij het noodig geacht te onderzoeken in hoeverre de verhouding brutogewicht : droog- gewicht gedurende den tijd dien onze proeven geduurd hebben veranderingen ondorging, en in hoeverre de verwarming die telkens het weeken in water voorafging, op die verhouding een invloed kon hebben. Te dien einde hebben wy het verlies aan water na verwarming & 118° gedurende 5, 10, 15, enz. , minuten bepaald, een eerste maal bij het begin van onze proefnemingen, een tweede maal na afloop daarvan. Wij laten hier de resultaten van dit onderzoek volgen : — 265 — Berate reeks. Gewicht van 100 zaden in gr. Verloren water in gr. ino/ Normaal 15.6068 — — Na 5 minuten 15 6568 0.0400 0.25 10 — 15.6112 0.0856 0.54 15 — 15.5339 0.1620 1.03 20 — 15.5026 1042 1.23 30 — 15.4237 0.2731 1.74 45 — 14.9875 0.7003 4.51 120 — 14.4033 1.2035 7.66 4440 — 13.6741 2.0227 12.88 10200 — 13.6167 2.0801 13.25 27480 — 13.5563 2.1405 13.63 30360 — 13.5545 2.1423 13.64 Tweede reeks. Gewicht van Verloren water - 100 zaden in gr. ingr. ino/o Normaal 16.8306 — — Na 5 minuten - 16 7066 0.0430 0.25 10 — 16.7463 0.0033 ■ 0.50 . 15 — 16 6620 1767 1.05 20 — 16.6282 0.2114 1.25 . 30 — 16.5400 0.2006 1.78 . 45 — 16.0604 0.7702 4.62 120 — 15.4743 1.3653 8.10 4440 — 14.6523 2.1873 12.00 10200 — 14.5054 2.2442 13.32 27480 — 14.5102 2.3204 13.77 30360 — 14.5182 2.3214 13.70 18 — 266 — Uit de bovenstaande tabellen blijkt dat de verhouding tus- schen bruto-gewicht en drooggewicht gedurende den ganschen tijd dat onze proeven hebben geduurd vrijwel onveranderd gebleven is : het verschil tusschen 13,64 en 13,79 is immers onbeduidend. By het berekenen van onze resultaten hebben wy het bruto- gewicht der zaden tot uitgangspunt gekozenen =100 gesteld; de fouten die wij aldus hebben kunnen begaan zijn dus zeer klein, en daardoor werd de bewerking van het materiaal aan- zienlijk vereenvoudigd. Door middel van de cijfers die in de twee bovenstaande tabellen medegedeeld worden, is het moge- lijk al onze resultaten om te rekenen in honderdsten van het drooggewicht, indien zulks mocht worden verlangd. De resultaten onzer onderzoekingen voor 7 gevallen, name- lyk normale zaden, en zaden die respectievelijk gedurende 5, 10, 15, 30, 45, 120 minuten eene verwarming a 118° ondergaan hebben, zijn in de volgende 7 tabellen samengesteld : I. Normale zaden. - — Kiemkracht : 97.7 °lo Na Bruto- gewicht (gr.) Gewicht(gr.) der Gewicht(gr.) vanhet Opgeloste stoffen Opgenomen water uren van 100 zaden. opgeloste stoffen. opgenomen water. in honderds brnto-gewic] ten van het it der zaden. 1 16.3253 0.0240 3.55 0.14 21.75 2 16.8437 0.0456 6.51 0.27 38.75 3 17.0285 0.0533 8.15 0.31 47.88 4 16.2433 0.0763 10 91 0.46 67.18 5 17.1608 0.0732 12.09 0.42 70.45 6 16.7794 0.0814 12.38 0.48 73.82 7 16.4203 0.0970 12.97 0.59 78.99 8 15.5738 0.0936 13.25 0.60 85.10 9 16.6039 0.0989 16.76 0.58 100.96 10 17.3399 0.1018 15.15 0.58 87.41 11 17.4355 0.1054 13.39 0.60 76.82 12 16.5383 0.O993 15.16 0.60 91.71 13 15.8942 0.1128 14.68 0.70 92.38 14 16.4802 0.0982 15.15 0.59 91.93 15 16.8145 0.1166 15.60 0.69 92.80 — 267 — II. Zaden 5 minuten venoarmd. — Kiemhracht ; 96.7 °/. Na Bruto- gewicht (gr.) Gewicht(gr.) der Gewicht(gr.) van bet Opgeloste stoffen Opgenomen water uren van 100 zaden. opgeloste atoffen. opgenomen water. in honderdsten van het bruto-gewicht der zaden. 1 17.0409 . 0.0207 2.92 0.12 17.13 2 16.2839 0.0469 6.70 . 028 40.54 3 16.0050 0.0482 7.82 0.28 46.27 4 17 2004 0.0837 11 52 0.48 . : 66.97 5 16 3567 0.0869 10.52 0.53 64.34 6 17.4645 0.0890 13.10 0.50 75.02 7 16.2003 0.0970 13.13 59 80 60 8 17.3413 0.0934 13.59 0.53 77.79 9 16.2179 0.1046 13.13 0.63 81.00 10 15.1312 0.1039 14.51 0.68 95.90 11 16.8137 0.0076 14.93 0.58 88.81 12 16.8339 0.1116 15.33 0.68 91.08 13 15.3197 0.1308 13.78 0.91 90.00 14 16.4703 0.1046 15.15 0.63 91.92 15 36.7097 0.1870 15.33 1.11 91.73 JII. Zaden 10 minuten verwarmd. — Kiemhracht : 95.7 %. l 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16.3667 16.4708 17.1834 16.6789 16.5973 16.9416 16.9997 17.0145 16.7737 16.7467 16.2819 17.1074 17.5679 16.2746 16.6067 0.0267 0.0511 0.0564 0.0657 0.0967 0.0806 0.1119 0.0998 0.1310 0.2404 0.1190 0.1208 0.1049 0.0992 0.1158 3.48 6.69 9.49 11.00 12.85 12.41 13.75 13.98 14.25 14.30 14.49 15.08 15 95 16.14 15.72 0.16 0.31 0.32 0.39 0.58 0.47 0.65 0.58 0.78 1.43 0.73 0.70 0.59 0.60 0.89 21.27 40.61 55.23 65.38 77.45 73,26 80.92 82.19 84.98 85.43 89.00 88.18 90.83 99.20 94.69 — 268 — IV. — Zaden 15 minuten verwarmd. — Kiemhracht: 88.3°l uren Bruto- gewicht (gr.) van 100 zaden. Gewicht (gr.) Gewicht (gr.) der van het opgeloste opgenomen stoffen. wafer. Opgeloste stoffen Opgenomen water in honderdsten van het bruto-gewicht der zaden. 1 2 3 4 5 6 7 8. 9 10 11 12 13 14 15 1 16.7667 17.6479 16.6481 16.9220 16.7616 16.6128 16.0887 16.6087 16.5727 17.4347 17.2667 16.3251 16.5338 17.5785 16.7679 0.0822 0.1412 0.3576 0.3857 0.6890 0.6382 0.7223 0.8760 8592 0.8373 1.0298 1.0406 1 0996 1.0736 1.1306 3.72 7.20 10.40 11.33 12.20 11.96 12 39 12.42 13.10 13.95 13.56 12.86 13.45 14.27 13.41 0.49 0.80 2.14 2.27 4.11 3.84 4.48 5.27 5.18 4.80 5.96 6.37 6.65 6.10 6.73 22.50 41.04 62.50 66.96 72.79 72.00 77.05 77.22 79.05 80.08 78.56 78.79 81.36 81.21 80.01 .V. -*?Zaden 30 minuten verwarmd. — Kiemhracht: 55.5% i 2 a 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16.0227 16.0197 15 9350 15.0252 16.7089 17.3426 16.1067 15.3838 17.0278 16.2603 15.6843 16.4867 16.7021 15,6370 16.1745 0.0504 0.1080 0.3786 0.3738 0.4907 0.6081 0.6365 0.7639 0.9778 0.8937 0.9981 0.9977 1.0598 1.1806 1.1617 4.42 7.34 10.72 10.86 12.37 11.18 12.00 14.20 13.49 13.44 13.70 13.47 13.83 13.48 15.43 0.37 1.23 2.38 2.48 2.93 3.50 3.95 4.31 5.74 5.49 6.36 6.05 6.31 7.55 7.18 27.50 45.84 67.20 72.37 74 07 64.48 75.09 92.32 79.26 82.65 87.31 81.73 82.37 86.24 95.42 — 269 — VI. Zaden 45 minuten verwarmd. — KiemhracJU : 0. Na Bruto- gewicht (gr.) Gewicht(gr.) der Gewicht(gr.) van het Opgeloste stoffen Opgenomen water uren van ICO zaden. opgeloste stoffen opgenomen water. in honderdsten van het bruto-gewicht der zaden. 1 16 8537 0.0358 1.30 0.21 7.71 2 16.2867 0.1632 6.P0 1.00 38.60 3 17.6427 0.3852 10.35 2.18 58.67 4 16.4947 0.5357 12.18 3.24 73.86 5 16.5748 0.6507 11.76 3.32 70.97 6 17.2938 0.7644 12.68 4.42 73.33 7 17.1467 0.8161 12.34 4.76 71.99 8 17.0241 0.9163 13.57 5.38 79.72 9 163667 0.9812 12.50 5.99 76.40 10 16.7545 0.9554 12.88 5.70 76.90 11 17.1215 1.1304 13.44 6.60 78.50 12 16.8742 1.1073 13.50 6.56 80.02 13 15.0862 1.1360 13.07 7.10 81.79 14 • 16.6132 1.1524 13.28 6.93 79.95 15 17.0424 1.2104 12.95 7.09 76.00 VII. Zaden 120 l 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16.5508 16.9241 14.8548 16.2223 17 4596 17.0977 17 2267 16.3605 16.3396 17.0177 17.1567 16.9437 16.9531 17.5231 17.4715 minuten 0.0240 0.1293 0.2874 0.4545 0.6942 0.7604 0.8858 0.8683 0.9349 1.0888 1 . 1305 1.0374 1 . 1426 1.1015 1.1558 verwarmd. — Kiemhracht : 0. 0.51 4.18 8.12 10.86 12.86 12.55 12 56 12.59 12.45 13.16 13.11 13.33 12.88 14.20 13.62 0.14 0.76 1.93 2.68 3.97 4.44 5.14 5.30 5 72 6.39 6.58 6.22 6.80 6.28 6.61 3.08 24.70 54.67 64.18 73.69 73.43 72.93 76.95 76.24 77.36 76.44 78.68 75.98 81.05 77.96 — 270 — In de bovenstaande tabellen nemen wij de laatste cijfers (in vetjes) van de twee laatste kolommen aan als de maximale waarden waaruit wij de gemiddelde waarde voor ieder geval berekend hebben. (Aldus zien wij, dat bij v. in tabel VII, de hoeveelheid opgeloste stoffen en opgenomen water na meer dan 9 uren niet meer regelmatig aangroeit. Na 9 uren is het maximum bereikt; de cijfers die na 10, 11, 12, 13, 14 en 15 uren verkregen werden duiden alle het maximum aan voor verschillende honderdtallen . De arithmetische gemiddelde van die cyfers geeft dus het gemiddeld maximum aan. Hetzelfde is geldig voor de overige tabellen). De gemiddelde maximale waarden worden in tabel VIII aangegeven : VIII. Kiemkracht %. Opgeloste stoffen Opgenomen water Zaden. in % van het bruto-gewicht der zaden. Noormaal 97.7 64 92.20 5 minuten verwarmd 96.7 0.68 91.57 10 — 95.7 0.66 92.38 15 — 88.3 6.46 79.85 80 — 55.5 6.69 86.61 45 — (dood) 6.85 79.25 120 — (dood) 6.48 77.91 Uit deze resultaten kunnen wij het volgende afleiden : 1°) Zaden die door de warmte gedeeltelijk of geheel werden gedood, en bij gevolg een geringere kiemkracht vertoonen dan normale zaden, ofwel die geheel dood zijn (kiemkracht « 0), laten ook meer oplosbare stoffen uit hunne weefsels in het water overgaan. De waarden voor de hoeveelheid opgenomen water groeien aan naarmate de kiemkracht vermindert. (Ta- bel VIII). 2°) Na een zekeren tijd (ongeveer 15 uren) bereikt de hoe- veelheid opgeloste stoffen een maximum ; de oplossing die als- — 271 — dan ontstaan is (en waarin de zaden gedompeld zijn), is dus niet meer in staat nieuwe stoffen uit de weefsels te trekken. Dit maximum is ongeveer voor levende zaden 0,64 °/ , voor doode zaden +6,50 °/ (Tabellen I- VII). 3°) De hoeveelheid opgeloste stoffen, zoowel voor normale als voor doode zaden, groeit zeer snel aan gedurende de eerste uren, om daarna langzamer het maximum te bereiken (Tabellen I- VII). 4°) Water wordt hetmeest opgenomen door de normale zaden (+ 91-93% van het bruto-gewicht); deze hoeveelheid vermin- dert duidelijk tot + 78-79 % by doode en bij zieke zaden. [Dit strookt niet met de resultaten van Coupin (301a)*] (Tabel VIII). 5°) Na 10 a 15 uren (Tabellen I- VII) wordt voor het opge- nomen water het maximum bereikt (+ 91-93 °/ voor normale zaden, + 86 °/o voor zaden met + 50 % kiemkracht, einde- lyk + 78-79 °/ voor doode zaden). 6°) Gedurende de eerste uren groeit de hoeveelheid opgeno- men water zeer spoedig aan ; bij de doode zaden is de hoeveel- heid voor het eerste uur zeer gering in vergelijking met de overeenkomstige hoeveelheid voor normale of zieke zaden. (Tabellen I-VH). Wij hebben in het begin van onze verhandeling de meening van Nobbe (1326) en Wiesnbr (2025)* medegedeeld, namelijk dat het opnemen van water een zuiver physisch verschijnsel is ; onze onderzoekingen bewijzen dat die meening niet geheel kan aangenomen word en. Het verschil tusschen de waarden die bekomen werden in de verschillende onderzochte geval- len toont aan dat ook physiologische verschijnselen het weeken vergezellen ; het water dat opgeslorpt wordt door doode zaden (+ 78-79 °/ ) wordt door zuivere imbibitie opgenomen ; het water, dat in de levende zaden in grootere hoeveelheid dan in doode zaden binnendringt (+ 91-93 °/ ), wordt door imbi- bitie, een physisch verschijnsel, en tevens door turgor, een physiologisch verschijnsel, opgenomen. Nooit heeft men, voor zooveel ons bckend is, voor ieder zaad het maximum water bepaald, dat noodig is om een nor- 272 — male kieming teweeg te brengen zonder aan de weefsels nadeel toe te brengen ; ook heeft men geen aanduiding over het mini- mum water; dergelijke proeven zouden natuurlijk tot het bepalen van het optimum leiden ; dit onderzoek schijnt vrij moeielijk te zijn, vooral wat het bepalen van het minimum en het optimum betreft ; het is waarschijnlijk om die reden dat dergelijke proeven onuilgevoerd blijven. Het opnemen van water geschiedt met de grootste snelheid gedurende de periode die op het begin van de imbibiiie volgt ; bij het einde van de imbibitie wordt de aangroeiing langzaam. Metwaterdampwordt hetzelfde waargenomenvolgensWiLHELM (2041): zaden van Triticum, Secale, Hordeum, Avena, Pantcum, Brassica napus, Vicia, werden gedurende 25 dagen in een met waterdamp verzadigde atmosfeer geplaatst ; iederen dag werden de zaden gewogen en de hoe- veelheid opgonomen water bereikte een maximum eenigen tijd na het begin van de imbibitie. Hier volgen over die feiten eenige resultaten uit de verhan- deling van Nobbe (1326) : Vermeerdering in procenten Namen der zaden. Na uren. — — van het gewicht. van het volumen. 1 10.45 15.26 i 4 28.96 40.00 Phaseolus vulgaris . . . . > ) 6 \ ° 33.90 15.52 44.79 16.95 23 10.69 15.26 ' 28 1.06 5.09 48 4.63 6.78 Som. . ,. Pinus austriaca Som. 119 105.21 144.13 / I 7 27.67 4.81 | 22 6.12 0.90 1 28 1.24 1.43 [ 44 0.79 0.00 101 35.82 7.14 — 273 — Men kan zonder groote schade, tusschen zokere grenzen, den vochtigheidsgraad van zaden,en zelfs van kiemplanten doen veranderen door beurtelings weeken en drogen. De Saussurb (372, 373) had reeds het feit vermeld voor de meeste akker- planten, met uitzondering van Phaseolus, Zea, Papaver, Campanula. Volgens Nowoczak (1345) kan de kieming nog voortgezet worden voor Triticum, Hordeum, Avena, Zea, Brassica, Pisum, Tri folium, indien de kiemplanten ge- droogd werden toen het pluimpje niet meer dan een centim. lang was. V66r dit ontwikkelingsstadium der kiemplantjes, was de kiemkracht de volgende na zes achtereenvolgende drogingen : 1 °/o voor Triticum. 4 °/ voor Hordeum. 8 °/ voor Avena. Na 4 drogingen: 3 % voor Zea mays. ■' Na 3 drogingen: 3 °/ voor Tri folium. De kiemplanten van Triticum, Hordeum, Secale kunnen nagenoeg alle (volgens von Tautphous, 1958) verder groeien, wanneer zij gedroogd worden als de wortels alleen uitgescho- tenzijn. De proeven van Bonneer (142) over dit onderwerp hebben tot de volgende resultaten geleid met Triticum, waar- van telkons 40 kiemplanten onderzocht werden : Toestand der kiemplanten. Tempera- tuur van de droging. Getal der ver- der gegroeide kiemplanten. Verdere toestand der planten. Na 24 uren kieming. 35^> 40 Normaal. Na 24 uren kieming 85o 12 Weinig ontwikkelde planten waarvan 8 weldra stierven. Na 2 dagen kieming ; kiemwortel reeds ontwikkeld. 35o 34 Normaal. Na 2 dagen kieming ; kiemwortel reeds ontwikkeld. 800 274 — Toestand der kiemplanten. Tempera- tuur van de droging. Getal der ver- der gegroeide kiemplanten. Verdere toestand der plan ten. Na 3 dagen kieming ; 3 kiemwortels. 35o 28 Zwakke planten waarvan 5 stierven. Na 3 dagen kieming; 3 kiemwortels. 85<» Na 4 dagen kieming ; pluimpje = 0.5 cm. 35o 21 Zwakke planten waarvan 12 stierven Na 4 dagen kieming ; pluimpje = 0.5 cm. 85" VolgensMAREK(1164), Ehrhardt (463) en Will (2045) kunnen de meeste cultuurplanten, uitgenomen zekere Pisum- varieteiten, zonder groote schade de droging ondergaan na 12 uren weekens; kiemplanten van Phaseolus van 8 tot 15 dagen waren alle in staat voort te groeien, nadat zij gedu- rende 24 uren a 35° gedroogd werden ; na volkomen droging op dezelfde temperatuur was het leven echter volkomen ver- dwenen. De zaden van Triticum vertoonen in dit opzicht een groot weerstandsvermogen; dat van Brassica en van Linum is daarentegen zeer gering. Wanncer men reeds ontwikkelde kiemplanten droogt, kan het leven 00k moeielijker weder ontstaan. Het pluimpje biedt meer weerstand dan de wortels ; deze laatste gaan gewoonlijk ten onder en worden dan door bij wortels vervangen. Wanneer de eindknop afgestorven is, ontstaan soms nieuwe knoppen in den oksel van de zaadlobscheede bij de Monocotylen, in den oksel der primaire stengelbladen bij de Dicotylen. Over *t algemeen mag men aannemen dat het voortzetten van den groei gemakkelijker geschiedt wanneer het kiemplantje voor de droging in zijne ontwikkeling weinig gevorderd is. Er bestaat 00k een groot verschil van de eene soort tot de andere. Kunnen nog voortgroeien, na de droging : kiemplanten van Secale met pluimpje van 1 cm. en worteltje van 2 cm.; — kiemplanten van Triticum met worteltje van 1 cm., — van — 275 — TH folium met worteltje vant),5 cm, De Monocotylen hebben het grootste weerstandsvermogen, vooral de Gramineeen zooals Triticum en Secale; daarop volgen Hordeum en Avena; Zea is nog gevoeliger. Onder de Dicotylen kunnen oliehoudende zaden slechts moeielijk verder groeieii; Fago- pyrum, Trifolium en sommige Papilionaceeen zooals Vicia en Pisum schijnen het best te weerstaan. Dergelijke feiten zijn voor den landbouw van hoog belang ; het gebeurt soms dat de zaden, op den akker uitgestrooid, hetzelfde kiemvermogen vertoonen als die welke in het laboratorium in dat opzicht onderzocht werden ; zonder reke- ning te houden met de zeer talrijke oorzaken van ondergang waaraan de zaden op het land blootgesteld zijn, kan men niet- temin in vele gevallen de verklaring van een aantal buiten- gewone verschijnselen vinden in de beurtelingsche drogingen en bevochtigingen welke in de natuur door zon en regen ver- oorzaakt worden. De voorwaarden waaronder de planten in den grond ver- keeren, zijn niet dezelfde als in de kiemtoestellen ; in eene vloeistof nemen de zaden meer water op dan in vochtige aarde ; daarom ook is de schade door de droging veroorzaakt grooter wanneer de zaden een echt weeken ondergaan hebben dan wanneer zij zicb eenvoudig in den grond bevinden. Zekere plantenkundigen, en onder andereEiDAM (471), hebben de meening uitgesproken dat de veranderingen van den voch- tigheidsgraad voordeelig zijn voor de kieming ; door die ver- anderingen worden de zaadomhulsels als het ware min of meer aangetast, vooral wanneer de zaden zich nog in de vruchten bevinden. Niettemin schijnt dit niet altijd met de werkelijkheid te strooken, want men kent vele voorbeelden van zaden die in de vruchten kiemen : b. v. sommigo Cucurbitaceeen, sommige Amaryllideeen, de Gramineeen en vele Palmen. Eindelijk heeft Kraus (994) bevonden dat zaden die in water geweekt en gekiemd waren varieteiten deden ontstaan met snelle ontwikkeling ; dit was namelijk het geval met Phaseolus, Pisum en Lupinus. Wij gaan nu over tot het bespreken van de middelen welke de zaden gebruiken om het binnendringen van het water te hemmen of te bevorderen. Deze studie staat stellig meer in verband met de anatomie van de zaadhuid ; niettemin zullen — 276 — wy hier in zekere anatomische bijzonderheden treden, daar zij voor de physiologie van het opnemen van het water belang opleveren. Een aantal plantenkundigen hebben die zaak grondig bestu- deerd, namelijk Lohde (1105, 1106), Fickel(504), Sempo- lowski (1712), Strandmark (1776), von Hohnel (1930. 1931, 1933 en 1934), Bachmann (40), Marloth (1170), Loose (1109), Haberlandt (643, 644), Nobbe en Hanlein (1326). Volgens Haberlandt (643), Nobbe (1326) en Detmer (384) kunnen vele zaden langen tijd In water verblijven zonder in rotting over te gaan en hun kiemingsvermogen te verliezen; zoo zijn onder andere de zaden van Gleditschia volgens Schuoh (1630, 1631) voor water gansch ondoordringbaar, en kiemen zij alleen wanneer de zaadhuid zekere scheikundige veranderingen heeft ondergaan welke den toegang voor water vrij maken. Gravis* (584a a) vond in de zaadhuid van Tra~ descantta virginica bijzondere cellen met silicium-anhydride en hoornachtige wanden die de inwendige weefsels tegen rotting beschutten. De zaden zonder bijzondere beschuttingsinrichtingen lijden zeer, wanneer zij in het water verblijven ; dit is namelijk het geval met Zea, Hordeum (Zobl 2121, 2123), waarvan de kiemkracht daardoor verminderd wordt. De zaadhuid , alsook de vruchtwanden die samen met de zaadhuid als het ware een enkelen sterken wand uitmaken (Compositen, Gramineeen),bieden volgens de soorten een zeer veranderlijken weerstand aan het binnendringen van het water. Volgens oudere plantenkundigen, zooals Brongniard en Mirbel, bestaat de zaadhuid uit verscheidene cellagen, gewoon- lijk vijf waaraan de namen « primine, secundine, tercine, quartine, quintine » gegeven werden. Nieuwere onderzo^- kingen hebben de volgende lagen in de huid der zaden leeren kennen : 1°) De harde laag met dikwandige cellen, in stralen gelegen ; deze laag bevindt zich onmiddellijk onder de cuticula bij de Papilionaceeen en is de tweede laag naar binnen bij Linum usitatissimum en Brassica Napus, de 3* laag bij Brassica oleracea en Sinapis. 2°) De turgorlaag met colloidalen celinhoud, die zonder — 277 — moeite een groote hoeveelheid water opnemen kan. Dezelaag ontbreektbij vele soorten, en bij andere schijntzij gansch onont- beerlijk te zijn,zooals bij Viscum album; bij delaatstgenoemde plant dient de turgorlaag tot het vasthechten van het zaad op den stam der boomen, en tot het behouden van het water. Alhoewel de turgorlaag evenals de stikstoflaag (zie 4°) door den kiemzak (later binnenkiemwit) gevormd wordt zijn zij zoo innig met de echte zaadhuidlagen verbonden dat zij als dus- danige fungeeren en uit een physiologisch oogpunt wezenlijk van de zaadhuid deel uitmaken. 3°) De kleurstoflaag, gewoonlijk uit een enkele laag cellen bestaande, bevat, hetzij in opgelosten toestand, hetzij in den vorm van korreltjes, de bijzondere kleurstoffen van de zaadhuid. 4°) De stikstoflaag, sterk ontwikkeld bij de Papilionaceeen, bevat een groote hoeveelheid stikstofverbindingen ; wanneer zij in de zaadhuid bestaat, overdekt zij de turgorlaag. 5°) Veranderlijke elementen zooals lagen van parenchym- cellen, soms met kurkstofhoudende wanden (Lupinus), cel- lagen met oliedruppeltjes (Linum) on&er de kleurstoflaag, enz. Bij de Papilionaceeen, zooals door Nobbb (1326), Mat- tirolo en Buscalioni (1184, 1185 en 1186)werd beschreven, vindt men een cuticula, daarna van buiten naar binnen: de kleurlaag, de parenchymlaag, de stikstoflaag, eindelijk de zeer ontwikkelde turgorlaag (Tri folium). Sommige lagen kunnen ontbreken : bij Lupinus bijvoorbeeld vindt men noch stikstoflaag, noch turgorlaag. Daar de anatomische inrichtingen van de zaadhuid zooveel verscheidenheid vertoonen, is het ook wellicht gemakkelijk te verstaan dat de zaden aan het binnendringen van het water . een zeer veranderlijken weerstand bieden. De zaden van Helianthus nemen zeer gemakkelijk water op en er schijnt geen bijzonder plaats te zijn voor het binnen- dringen daarvan. Volgens de proeven van Loose (1109) kie- men aan een der uiteinden met vernis bedekte zaden evenzoo snel als in normalen toestand. Bokorny (133) heeftdaaren- boven bewezen dat wanneer men de zaden in eene oplossing ijzersulfaat dompelt, en daarna de doorsneden van de zaad- huid met ferricyaankalium behandelt, het ontstaande neerslag van ferricyaankaliumijzer overal duidelijk is, hetgeen stellig het bewijs levert dat het water door de gansche oppervlakte van de zaadhuid naar binnen dringt. — 278 — Wanneer de zaadhuid ondoordringbaar is voor water, zou men kunnen aannemen dat de kieming slechts mogelijk wordt, wanneer de zaadhuid op zekere plaatsen ingesneden wordt. Dit is in ieder geval geen algemeene regel ; vele zaden echter lijden, volgens von Tautphous (1958), na eene dergeljjke behandeling. Onze persoonlijke proeven hebben bewezen dat zaden van Pinus sylvestris na 15-20 dagen kiemen wanneer zij onbe- schadigd blijven; wanneer men de zaadhuid insnijdt, ofwel het zaad van de zaadhuid geheel beroofd, kiemen de zaden niet en verkeeren zij weldra in voile rotting. Hetzelfde geschiedt met Quercus. De zaden van Juglans regia integendeel kiemen na eene week wanneer de schaal wordt weggenomen ; de onbe- schadigde zaden kiemen na 2-3 weken wanneer zij in de beste voorwaarden geplaatst zijn. Die bespoedigde kieming bij Juglans geschiedt echter alleen na een zekere rustperiode ; wij hebben in de maand October zaden uitgezaaid met en zonder schaal. De zaden met schaal (normale toestand) gaven kiemplanten in de daarop- volgende lente, terwijl de zaden die van hunne schaal beroofd waren gansch ontbonden waren. Het wegnemen van de schaal by Juglans regia geeft dus goede uitslagen, wanneer de kieming snel geschieden kan, slechte uitslagen wanneer de zaden langen tijd aan de vernielingsoorzaken blootgesteld zijn. Zekere zaden hebben zoo ondoordringbare wanden dat het binnendringen van het water als het ware gansch onmogelijk is. Dit is namelijk het geval met de zaden van Ulex (Bruy- ning, 208, 208a) die in normalen toestand eene kiemkracht van 30 % hebben, en die na wrijving met dikkorrelig zand in bijzondere daartoe geschikte werktuigen een hoogere kiem- kracht verkrijgen. Do hoeveelheid zaden met harde zaadhuid is bij zekere soorten volgens Bruyning (208, 208a) vrij aan- zienlijk, namelijk 20-30 % bij Trifolium. De beste methode om die harde zaden kiembaar te maken is de wrijving door bijzondere werktuigen; de behandeling met heet water of scheikundige verbindingen schijnt geen constante uitslagen te geven; de proeven van Bruyning (208, 208a) werden geno- men met Vicia agrigentina, V. striata, V. disperma, V. hybrida, V. sylvatica, V. sepium, Lathyrus tringinatus, L. ochrus en L. sylvestris. — 279 — Bij zekere zaden dringt het water meer door den navel dan door het overige van de oppervlakte van de zaadhuid ; zaden van Phaseolus nemenna 3 uren 2.51 % water op wanneer de navel bo veil het water ligt en 24.14 °/ na denzelfden tijd wanneer de navel in het water gedompeld is (Haberlandt 644). In de verschoidenheid, welke de zaden vertoonen wat het opnemen van water betreft,ligt de verklaring van deverander- lijkheid in den tijd die tot de kieming noodig is. De zaden die uit dit oogpunt belang opleveren zijn die van Ornit hog alum umbellatum, Anlhyllis vulneraria, Tri folium pratense, Rfcis typhyna en Cuscuta Europaea (Nobbe et Hanlein 1326). Tri folium pratense heeft volgens Moller-Holst (1265) 2-20 °/ harde ondoordringbare zaden; Tri folium medium gaf na 12 dagen 4°/ kiemplanten, na 3 jaren44°/ ; de overige zaden, behalve 12 °/ doode, waren kiembaar, doch voor water ondoordringbaar ; onder de zaden van Lupi- nus en van Gleditschia bevinden zich soms harde zaden die later kiemen dan do andere, doch zeer vroeg kiemen, indien de zaadhuid wordt ingesneden (Schuch 1631). Men kan bijgevolg ten aanzien van het opnemen van water de zaden verdeelen in 2 groepen : 1°) Zaden die gemakkelijk door het water opzwellen, doch eenigen tijd rusten zonder ontbinding van de weefsels : Cir- sium arvense, Ornithogallum umbellatum, Oxalis stricta, Valerianella morisonii, Fraocinus excelsior \ Acer com- pestre, Prunus cerasus, Fagus sylvatica, Papaver Rhceas, Primula elatior, Thlaspi arvense, Crataegus oxyacantha , Taarus baccata, enz. 2° Zaden met ondoordringbare zaadhuid die daardoor aan de imbibitie en ook aan de rotting weerstaan : Lhenopodium album, Polygonum convolvulus, P. persicaria, Rumex crispus, Veronica hederifolia, Cuscuta, enz. De slijmcellen worden gewoonlijk beschouwd als water- behouders voor de kiem, wanneer door eene of andere oorzaak de omgevende lucht droog wordt; volgens von Hel- dreich (1928) draagt de zaadhuid van Urtica pilulifera sterk ontwikkelde slijmcellen die voor de plant zeer nuttig zijn in de droge streken van het Middelandsche Gebied; Urtica dioica uit onze vochtige streken is van slijm gansch ver- — 280 — stoken. Cardamine chenopodifolia (eene plant uit Brazilie) draagt volgens Grisebach (601) twee soorten vruchten; de eene groeien op een zekere hoogte boven den bodem en heb- ben slijmcellen in de zaadhuid; de andere, die onder den grond groeien en dus vochtig blijven, hebben geen slijm in hunne weefsels. Het parenchymweefsel alsook de overblijfsels van het kiem- wit kunnen ook als waterhoudende organen iungeeren, b. v. bij Poterium spinosum, Car tea microcarpa, Scorpiurus vermictdatus , Medicago inter texa, vele Papilionaceeen en Convolvulaceeen, verder nog bij de twee door Klebs (948) genoemde planten : Dipteracanthus squarrosus en Cobaea scandens. Loose (1109) spreekt de meening uit dat het slijmweefsel geen eigenlijk waterhoudend orgaan is; wel is waar neemt het slijm water op, doch het opnemen van deze vloeistof heeft onmiddellijk ten gevolge dat de zaadhuid meer gesloten en dus ook dat de verdamping venninderd wordt ; het water blyft dus in het zaad ter beschikking van de kiem. Bijzondere celin- richtingen, namelijk bij Chrysanthemum myconis, Helian- thus, Tragopogon, Brachycome leucanthemi folia , enz. schijnen het bewijs te leveren dat het water een bepaalden weg volgt om door de zaadhuid heen te dringen. Bij de laatstgenoemde zaden, kan men het zelfs voor zeer waarschijnlijk houden dat door het opzwellen van de slijm- cellen een aangoeiing van de ruimte die door de zaadhuid omsloten wordt ten gevolge heeft, dat daardoor de lucht verdund wordt en dat eindelijk door de drukking van buiten naar binnen een zekere hoeveelheid water door de huid heen als het ware met geweld binnendringt om het evenwicht te hers tell en. — 281 — BIJVOEGSEL TOT DE BIBLIOGRAPHIE betreffende HOOF»SXUK V. (Hier worden alleen do namen der schrijvers opgenomen die in dit hoofdstuk met * aangeteekend zijn.) llaa. Ando, H. — Imp. Univ. Tokyo, Coll. of Agric. Bull., vol. 3, 1898, biz. 474. 301a. Coupin, H. — Ann. Sc. nat. 8 a serie, bot. t. II 301b. — . — Revue Scient, 1897, biz. 271. 301c. — . — Revue gen. de Bot., 1897, 9, biz. 175. 301d. — . — Revue g<5n. de Bot., 1897, 9, biz. 241. 301 f. — . — United St. departm. of Agric, Experim. Station record, 1879, vol 8, n* 9. 301h. — . — Comptes rendus Paris, 1898, 126, biz. 1365. 378a. Desprez, Fl. — Revue univ. distillerie. 20 Maart en 24 April 1898. 584aa. Gravis, A. — Bruxelles, Acad. Belg., m£m. cour. 1898, LV1I. 940aad. Kinzel, W. — Die landw. Versuchsst., 1899, 51, Heft 4 en 5. 1054a. Leclerc du Sablon. — Bull. Soc. bot. France, 6 april 1889. 1124. Ludwig, F. — Biol. Centr., 1886, 6, biz. 299. 1139a. Macloskie, G. — Bull. Tor. bot. club, 1898, 25, biz. 272. 1156a. Maquenne, L. — Comptes rendus Paris, 1899, 129, biz. 773. 1403a. Pf af flin, P. — Inaug. Dis. Bern., 1897, 58 biz. Munich. 1537c. Rosenberg, O. — Medd. Stockholms Hogskola, n° 163, biz. 23. 1878c. Vandevelde, A. J. J. — Livre Jubil. Van Bambeke, 1899. 2025. Wiesner, J. — Landw. Versuchsst., 15, biz. 135. 2110a. Yokoi,T. — Imp. Univ. Tokyo Coll. of Agric. Bull., 1898, vol. 3, biz. 469. 2110b. — . — Imp. Univ. Tokyo Coll. of Agric. Bull., 1898, vol. 5, biz. 482. 19 6 e HOOFDSTT7K. Jjjy/oed van de Jenjperafuur. Wy zullen de inwerking van de warmte en van de koude bestudeeren op zaden, die zich in drogen en in vochtigen toestand bevinden. Droge zaden kunnen gemakkelijk, wanneer de inwerking niet langdurig is, aan een hooge temperatuur weerstaan zonder daardoor hun kiemvermogen te verliezen ; vele plan- tenkundigen nemen aan dat zetmeelhoudende zaden, zooals die der Gramineeen, alsook die van Pisum en van Phaseo- lus zonder gevaar een warmtegraad van 75° en zelfs 100°, en die van Pinus Laricio, Picea Larix eene temperatuur van 70°gedurende verscheidene uren kunnen ondergaan.Wij hebben hooger gezien fHoofdstuk V,blz. 262) dat die meening niet kan aangenomen worden wat Pisum betreft, daar onze proeven bewezen hebben dat die zaden na 45 minuten k 118°c gedood werden. Andere waarnemingen betreffende een der- gelijk hoog we&rstandsvermogen werden nog vermeld door Moltschanow (1266) voor zekereGoniferen, namelijk Pinics sylvestris die nog kiembaar blijft na 32 uren ^75°; — door Velten (1900) voor Pinus picea na 1 uur k 80°, en na 75 mi- nuten k 100° wanneer de zaden zich nog in de kegels bevin- den; — door Just (897, 898) voor vele zaden gedurende korteren of langeren tijd k 120°-125° ; — daarenboven door von Hohnel (1935), von Sachs (1956a, 1957a), Haberlandt (629), Krasan(987j, Nobbe(1338), enz., — b.v. Origanum majoranna, Ervum lens, enz., k 125° gedurende korten tijd, ofwel gedurende langen tijd k 100° . De resultaten verschillen — 283 — van de eene soort tot de andere en er doen zich daarenboven individueele verschillen voor. Volgens von Hohnel (1935) is het raadzaam dergelijke proeven te nemen met kleine zaden die gemakkelijker op een volledige wijze kunnen gedroogd worden ; te dien einde worden die zaden vermengd met kopervijlsel en dan in proefbuisjes met thermometers gebracht en in baden met gekende kookpunten verwarmd. 