Corporate financial management
De vogelnestklippen worden het meest in het zuidelijk deel des eilands en vooral in de nabi}- heid der kusten aangetroffen; maar menvindt ze ook in de Palembangsche bovenlaDdea: in de Ampat Lawang, aan de Rawas en aan de boven-Ogan. Marsdeh spreeki van eengroot vogelnesthol, 4 Ebgelsche mijlen opwaarts aan de rivier van Eroe. De faoedanigheid der So- matrasche vogelnestjes staat verre beneden die der nestjes van Java, wat aan geringe bedre- venhcid in het inzamelen en nalatigfaeid in het reinigen der holen wordt to^esohreven. De vogels die deze nestjes vervaardigen, behooFes tot de gierzwalnwen {Oypselms), en sijn raa twee soorten {Cypwbu Biculentmi en Cff^ Nidifims). Het nestje zelf, tegen de wtnden der kalkrotsen gebouwd, heeft den vorm eener smalle, diepe' oesterschelp. De gomiKhtige lelf- standigheid, waamit het bestaat, woidt door eene afscheiding in den krop des vogds g^ vormd. De was neemt onder de boschprodnkteD eese vrig belangrijke plaats in. De aanvoer te fk^ lembang bedroeg in 1863 469 pikols en de waarde van een pikol zal men op een /SO kunnen schatten. Ook te Padang wordt Ted su. 7U was aangebragt. Zq wordt Toortgebragt door Ewerrende bijen, die zich op de sUmmea der boomen nederzetten en daartoe boomen uitzoeken met hooge naakie stamnten en hori- flontale takken, die geene te sterke belomme^ ring hebben. Aan Tstsmajth werd verhaald, dat er soma wel 250 nesten op ^nen boom gevonden worden. Tamme b^en zgn in den Archipel onbekend, en vermoedelijk zou de regebnatige bijenkaltaor niet knnnen slageu in landen waar de bioemen bet gansche jaar door overvloedig sijn en de bijen geen be- hoefte bebben om een grooten voorraad op te leggea. De bonig dezer wilde bijen. is dun en smakeloos, maar toch aangenaam genoeg om de beren te lokken, die vaak, onbekommerd om bet steken der bijen, de raten naar bene- den rukken. Het bezit van boomen met bijen- sivermen, even als dat ran bars- of gomboo- rneo* wordt door de inlandsche wetten vexze- kerd aan bem, die ze van een mark beeft voorzien. De gomlak .is eene fraaye roode verfstof, bet voortbrengsel van Coccus Jicus, een insekt van betzelfde geslacbt als Coccus cacii, dat ons de cocbenille levert. Coccus ficus zuigt zicb vast op ouderscbciden soorten van fleas, ook op den doerian en op eene wilgensoort, en op die plaats druipt eene dikke vloeistof nit, die zicb tot eene broze, doorschijuende leifstandigheid verhardt. De klearstof dezer zelfatandigbeid vervaugt de eocbenille in bet verwen van zijde en andere stoffen; wat na afscbeiding dezer klenrstof overblijft, vormt de scbeliak, die ak bestanddeel van Inkvernis, van zegeUak en als isolerend ligcbaam bij elektri- sche toestellen gebruikt wordi In Britsch Indie wordt dit insekt kunstmatig gefokt, en in dien staat levert bet eene ruimere opbrengst en van betere hoedanigheid. De bevolking van Sumatra is ongetwijfeld in verbottding tot de uitgestrektbeid van bet eiland over bet algemeen zeer geriug, maar zeer onregelmatig over zijne oppervlakte ver- spreid. In de oostelijke belft z^n doorgaans slecbts de oevers der rivieren bewoond; de bevolking is sterker op de IrYestkust en waarscb^jnlijk bet sterkst op de plateau's eu in de hooge dalen van het centraal gebergte. Het aantal der bevolking met eenige naauw- keurigheid op te geveu, is onmogelijk. In- dien zelfs de opgaven, die wij in de rege« rings verslagen vinden, gehecl te vertrouwen waren, zouden zy nog eene zeer ouvolledige voorstclling geven van de bevolking des gan- schen eilands, dew^l daarin noch Atjih en die onaf hankelijke Batta-landen zijn begrepen, nocb die deelen van Sumatra, die, voor zoo ver zy het Nederlaudsch gezag erkcnnen, administra* tief tot de residentie Kiouw gerekend wor- den. Om deir waarheid zoo veel mogel\jk naby te komen, zuUen wij eerst zien wat in het jongstc regeringsverslag, dat over 1863, wordt opgegeven omtrent de sterkte der bevolking van die deelen des eilands, die afzonderlijke Nederlandsche gewesten vormen, te weten: het Gouvernement der Westkust, de adsistent* residentie Benkoelen, de residentie Lampong- sche distrikten en de residentie Palembang. Dit zal blijken uit de volgeude label: Gouvernemeat van Su« raatra's Westkust.. Benkoeleu Lampongs Palembang Totaal. • • • SS3= Europeanen. 1,386 200 46 132 1,764 Chlnezen. 2,978 468 152 2»900 6,488 Andere vreemde Oosteriingen. 1,304 87 4,783 1,821 7,995 Inlanders. 866,090 112,821 86,987 403,216 1,468,114 Hieibji naar gissing te voegen voor Djambi, Pasoemah, S^mindo, Kisam en Makakan Totaal. 870,768 113,671 91,968 408,069 1,484,361 118,600 «) Volgcns het regeringsverslag over 1862 was dit totaal 1,577,009. Uder afzonderlgk geweat is Toov 1868 op een boogar o^fer geiteld, met tdt- 1,602,961 ^ soiidering vaft Benkoeleu, waar de bevolking, indien men lich op de opgaven van beide jaraa verlateA mag, met 2^658 sielen loa venaioderd ign. 7n su. Omtreni deie opgavcn hebben wq de vol- gende opmerkingen te maken: a. Dat de regering er nog naar gissing 200,000 k 230,000 zielen bijvoegt voor de bevolkiDg van Nias en de Mentawei-eilanden, die wij buiten aanmerking laten, omdat zij, ofschoon administratief tot Sumatra gerekend, evenwcl in waarbeid nict meer daartoe behoo- ren dan Banka en de Riouw Lingga-Arcbipel. b. Dat onder ^andere vrcemde Oosterlin- gen " begrepen zijn de Arabieren, waarvan het gelal in hot Gouvernement der Westkust 46, in Benkoelen 10 en in Palembang 1,754 be- draagt, maar die voor de Lampongs nict af- zonderlijk zijn opgegeven, waarom wij ze in de tabel ook voor de andere gewesten niet afzonderlijk hebben yermeld. c. Dat het booge cijfer der vreemde Oos- terlingen in de Lampongs waarschijnlijk daar- uit te verklaren is, dat de Javanen en Boegi- nezen, die zich in rrij groot^n getale in de handelsplaatsen, vooral in Telok Betong, Me- ngala en Sering Keban ophonden, niet onder de inlanders, maar onder de vreemde Ooster- lingen begrepen zijn. d. Dat de cijfers in deze opgave zeer aan- merkeHjk verschillen van die van vroegere ja- ren, b. v. in het regeringsverslag over 1849, waarin voor Benkoelen 70,000, voor de Lam- pongs 80,000, voor Palembang 280,000, maar daarentegen voor het Gouvernement der West- kust 3,000,000 zielen, en dus voor het geheele Uederlandflche gedeelte van Sumatra 8,430,000 • rielen zijn opgegeven. Men zou verkeerd handelen met hierbij aan eene werkelijke vermindering der bevolking te denken. Die .vroegere op- gaven waren nieta dan ruwe gissingen, terwijl daarentegen de latere, ofschoon zeker nog verre van naauwkcurig, op geddtailleerde mededee- lingen der Hoofden rusten. De bevolking is ongetwijfeld gestadig, ofschoon langzaam, voor- uitgegaan, en zeker uiet het minst in het Gou- vernement der Westkust, waarin de welvaart in de laatste jaren bestendig is toegenomen. Voor dien vooruitgang gcven cvenwel de op- gaven der regeringsverslagen geen maatstaf aan de hand. Indien de latere cijfers van de vroegere verschillen, is dit vcelal niet zoo zeer aan afneming of toeneming of fluctuatie der bevolking, als aan allengs toenemende naauw- keurigheid der opgaven toe te schrijven. Uit dien hoofde komt het ons voor, dat de laatste cijfers voor de beste te houden zijn, en dat de rermelding van vroegere hoegenaamd geen nut zou hebben. e. Dat noch in het cijfer bepaaldelijk voor Palembang opgegeven, noch in het naar gis* sing daarbij gevoegde bedrag da bevolking vtn eenige bovenlandsche distrikten en van Djunbi, begrepen schijnt te zijn de bevolking der nog flchier geheel onbekende en zoo goed als onaf- hankelijke bovenlandsche diatriktm vanDjam- bi, te ireten : Korintji, Serampei, Soengei Te- nang, Pangkalan Djambi, Batang Aaei en Li- moen. Van deze distrikten moeten sommige althans eene vrij talrijke bevolking bezitten. De deelen van Sumatra omtrent wier be- volking wij alle o£Bciele opgave misseu, aja derhalve: 1. De onaf hankelijke Djambische borefl- landen; 2. Indragiri, Ewautan en Retdi; 3. Kampar; 4. Siak; 5. De onaf hankelijke Bat«k- landen; 6. De Maleische staatjes aan de Koord- oostkust; 7. Atjih en Teroemon. Het gemis van officiele opgaven omtreot deze gedeelten wordt niet vergoed door ao- dere waarop eenigzins staat is te maken. De beste zijn nog die betreffende de gedeelten tu Sumatra die tot de residentie Biouw gerekeod worden. Zoo wordt de bevolking van Indra- giri op 12,000 zielen geschat, maar alleen wat de hoofdplaats en de onder haar gezag staande boorden van de Indragiri-rivier en haren tak de Pranap betreft, en dus met uitaluitiogmi het veel volkrijkere Kwantan en van de boar- den der B^teh-rivier '). Eene ged^tailleerde opgave van de bevolking van Siak en de Mi- leische staatjes op de Koordoostknst door den Heer Nxeuwshhuuzen brengt haar op 31,S50 zielen '), doch die schrijver voegt er bij, dat, naar hetgeen hij van elders vernam, de bevol- king der Maleische staatjes veel te laag is ge- steld. De boorden der Eampar-rivier, veel meer bevolkt dan die der rivier van Siak, zijn is deze opgave niet begrepen. De bevolking der gezameiHijke hier genoemde landschappen al dus bij gissing op 100,000 a 150,000 ndo kunnen geschat worden. Logan kent aan Ko- rintji eene bevolking toe van 75,000 zieien', en wanneer wij aannemen, dat dit geweet bet volkrijkste is der Djambische bovenlanden, la^ len wij daarbij toch gerustelijk even zoo Ted voor de overige kunnen voegen* JmroHinDA <) Ttjdachri/t voor Nederl Indie, Jaarg. M m. I, bl 876. •) Tijdiehnft van het 3ai, Qen^ BL Vn, bl. ^ a) CRA.WVUBD, Deier^^ Did,, in voce K^Ht^ su. 718 begrootisg van de berolking der Batak-landen geefi Tooi de thans nog onaf hankelijke gedeelien een getal van 106,600 zielen. De bevolkiiig Tan Aljih eu Teroemon sal althans niet min- der kunnen bedragen, en wij zollen das aan het bo?envermelde oijfer van roim 1,600,000, zonder gevaax van oyerdriJTing, ongeVieer een half millioen voor de niet daarin begrepen dee- len des eilands kunnen toevoegen, waardoor het totaal-ci}fer op 2,100,000 ii 2,200,000 zie- len gebragt word! ^). Wil men nu hierbij de 200,000 ik 280,000 zielen voegen, in de opga- ▼en der regering Toor de eilanden op de Westkust aangenomen, dan kan men toch nog het oijfer van 27s millioen niet halen. Men kan hleruit nagaan wat men te denken heeft ran de schatting van 4^9 millioen, die de Heer Tzmxinck nit ofBciele docnmenten van 1837 heeft opgemaakt. Terwtjl op de vier- kante geographische mijl Nederland 5,892 eu Java 5,685 zielen telt, kan dit getai op Su- matra op niet meer dan 273 ') begroot wor- den. Be digtheid ujner bevolking staat tot die van Java ongeveer als 1 : 20. Deze dun gezaaide bevolking is ougetwijfeld eene groote belemmering voor den bloei en de prtiduktie dee lands. Men moet daarbij echter niet uit het oog verliezen dat zij zeer ongelijk verdeeld is. Van het Nederlandsch gedeelte des eilands is het Gouvernement van Suma- tra's Westkust, dat het best bevolkt Ib, eene voordeelige bezitting, ook wat de directe ba- ton voor de sohatkist betreft. Deze worden eohter door de nadeelige uitkomsten van het <) De Heer Looam Icomt langs een anderen weg tot hetzelfde resultaat. Hg berekent de talrijkheid der onderscheiden rassen, die Samatra bewonen, als volgt: Malejjers 898,650 Atjinezen . T 450,000 Palembangers 201,000 Sarawi'a of PasoemaneEen. . 160,000 fiodjangert 72»000 LampOQgert ••.... 92,000 Bataks 811,860 Wilde stammcn 6,000 Totaal. . 2,191,510 Voor de eilanden op de Westkust rekent Logan hierbij 294,900 zielen en krygt dus een totaal van 2,496,410. Zie CaAWFURO, Deseripihe Dictionary, pag. 418. *) In Suropa laai zich hiermede het best Noor- wegen vergelgken, dat in 1855 sleehts 257 zielen op de geographische mgl telde, maar sedert eenig* sins is vooraitgegaan. bestuur der overige landschappcn veder groo- tendeela verslonden. Bovendien zijn zij, als grootendeels van het welslagen der koffijkul- tuur afhonkelijk, zeer wisselraliig. Doch eer wij dit door cijfers in bijzonderheden toelich* ten, moeten wij nog lets nader over de be* volking zeggen. De Heer Jxtkghuhn, die aanneemt dat de be- volking van den Indischen Archipel in het alge- mee'n, afgezien van de geringe overblijfselen van den zwarten stam der Negrito's of Australische N^ers, en van de vreemdelingen die zich hier later hcbben nedergezety uit twee hoofdrassen be- staat, waaraan h^ de uamen van Malebch en Bataksch ras geeft, meent dat de bevolking van Sumatra en de omliggende kleinere eilanden uit deze beide rassen is zamengesteld. Tot het Maleische ras behooren, volgens hem, de Atji- nezen, de eigenlijke Maleijers in het Gouveit nement der Westkust, de bevolking van Ben- koelen, Korintji en Redjang, de bevolking van Falembang, Djambi en Indragiri, die uit een meugsel van eigenlijke Male^ers en Javanen bestaat, en de bevolking van Siak met Kam- par en verdere onderhoorigheden. Tot het B&- taksche ras rekent l^j de bevolking der Batak- landen of de eigenlijke Bataks^ de Pasoema- nezen, de Lampongers en de bevolking van al de eilanden langs Sumatra's Wesikast, van Poeloe Babi tot Engano ^)« Met al den eerbied, dien wij aan het gezag van een zoo groot natuuronderzoeker verschul- digd zijn, komt ons het aannemen eener oor- spronkelijke rasveracheidenheid, of liever nog de bepaling in hoe verre z\} tot de in het oog loopende verscheidenheid der bevolking van den Arohipel in het algemeen en van Sumatra in het bijzonder kan hebben bijgedragen, zeer be- denkelijk voor; zij schijnt aannemeUjk wanneer men de bevolkingen met elkander vergel^jkt, die het verst van elkander verwijderd zijn; maar men viudt ook bevolkingen die zoo zeer op de grenzen van beide rassen schijnen te Btaan> dat het twijfelaohtig wordt tot welk van beiden men ze zal rekenen. Yaste ken- merken tot ondersoheiding der beide rassen *) De Heer von Rosenbebo, in het Tijdachrifl van het Bat, Oen., BI. Ill, bl. 875, wil de bewo- ners van Engano, wegens hnnne donkere klenr, tot een Negritenras brengen; maar voegt er schier in denselfden adem b^, dat nena, mood en oogen de karakteristieke kenmerken van het Maleisohq ras dragen. Dit is eene kleine b\jdrage tot hctgeen in den tekst gezegd wordt over de onzekerheid der kenmerken, waardoor men de rassen onderscheidt. 714 STJ. T sebijoen niet te konuen worden op^geven, ea de geheele zaak krijgt daardoor eene hooge mate van onzekerheid. Over den geheelen Ar- chipel vindt men bevolkingen verspreid die in zeden en begrippen met elkander de tref- fendste overeenkomst toonen, en waartoe de Bataks van Sumatra, de Dajaks van Borneo^ de Alfoeren van Celebes en de Molukken, de Timorezen en andere stammeu der kleine Soenda-eiianden behooren. Wij hebben reden die alien als de verspreide deelen van een groot Tolk te beschouwen, als de oorspronkelijke be- volking van den Arcbipel, welken zin men ook aan die uitdrnkking moge hechten. Maar de overige bevolkingen verschiUen van ben boofd- zakelijk slecbts door kultuurtoestand ; bet ver- schil in trap van bescbaving loopt altbans veel meer dan de veronderstelde rasversebeidenheid in bet oog. Hierbij moet intussch^i worden in bet oog gebouden, dat de boogere be- acbaving in den Arcbipel is aangebragt door vreemde kolonisten, die zich vermengd bebben met de bevolkingen^ aan wie ze baar bebben medegedeeld. Yo^ men de zamensmelting met vreemde avonturiers bij den invloed dien verscbil van bescbaving, en das van kleeding, voning, levenswijze en begrippen, ua verloop van eeuwen, zelfs op de pbysiscbe gesteldheid van een volk moeten nitoefenen, en bij de meer algemeen werkende invloeden van bet verscbil van bodem en klimaat, dan zal men de verscbeidenbcid der bevolking van den Ar- cbipel, en in bet bijzonder van Samatra, naar het ons toescbijut, zich wel kunnen verklaren, konder de bypotbese der rasverscheidenbeid te hulp te roepen. Yoor zoo ver wij thans kmmen ns^aan, is Samatra, even als Java, de eerste beginselen der bescbaving versohuldigd aan de Hindoes; maar bet is er verre van af dat bun invloed zicb op eerstgenoemd eiland even sterk beeft doen gelden of zicb zoo gelijkmatig over de bevolking beeft verdeeld als op bet tweede het geval was. De invloed der Hindoes beeft in sommige deelen van Sumatra diep ingegrepen en andere naauwelijks beroerd. Ofschoon Java het middelpunt der Hindoe- bescbaving in den Arcbipel in de eerste eeuwen onzer t^drekening beeft uitgemaakt, volgt daar Tolstrekt niet uit dat de eerste Hindoes, die de kust van Koromandel verlieten eu zich aan de leiding van den Westmoeson toevertrouw- den, cm in het Oosten andere landen op te Boeken, ook bet eerst op Java zijn aangektnd. Yeel waarscbijnlijker is het dat zij, gelijk de zeevoarders van alle andere vreemde natien westwaarts van den Arcbipel gelegen, het eerst met Sumatra hebben kennis gemaakt, en dat dit eUand de vro^te zetel van ^indo^ kolonien in den Arcbipel geweest is. £d deu op den aard der zoak rustende gissing vordt door historische getuigenissen bevestigd. Indieu al de overleveringen der inlandsche beroUdng slecbts gewagen van veroveringen der Hindoe* Javanen, waardoor Falembang, Djambi ea In- dragiri op de Oostkast en ^ndelijk ook f asd in bet Noordeu aan het rijk van Madjapahit op Java onderworpen werden, de ontcijferisg door den Heer Fbixserigh van inscriptien is de Padangsche bovenlanden beeft ons eenrer- rassenden blik doen werpen op Sumatra's rroe- gere geschiedenis en ons doen zien, dat daar, lang v6<5r de verbreiding der Hindoe-Javanen op de Oostkust, een magtig Hindoe-rijk heeft bestaan, waarvan echter in de herinneringea des volks geen spoor schijnt te zijn overg^ bleven '). De zetel van dat rijk laginTanah- Datar, niet ver van de plaats waar later Fri* angan, de boofdplaats van het beroemde Ma* leiscbe rijk van Menangkabau, heeft gebioeid. De inscriptien zijn af komstig uit de zere&de eeuw onzer jaartelling, en hebben betrekkisg tot een magtig Yorst, Adityawarma geheetn, die zijn gezag door de wapenen had uitgebreid en wiens rijk in zeven afdeelingen was gesi^tst Zijne boofdstad droeg den naam van Soentiah pattana, d. i. de stad van den grond der GodeiL De heerscbende godsdieust in zijn rijk was het Boeddhisme, maar ook de belijders der Brahma- leer werden er geduld. Wij weten niets verdcr van de volgende gc- scbiedenis van dat rijk; maar het is niet on- waarschijulijk dat bet zich spocdig heeft out* bondcn en in klcinere staten is verdeeld, daar bij die ouderstelling nog bet best kanwordea verklaard, hoe de herinnering van dit rijk zco geheel bij de bevolking is verloren g^aan. h ieder geval is reeds in die vroege periode in een groot gcdeelte van Samatra door inTloed en vermenging eene balf-Hindoesche bevolkiss ontstaan, waaraan wij, tot onderschciding «d de Hindoe- Javanen, die zich later op de Oost- kust vestigden, den naam van Hindoe-SDiiu- tranen kunnen geven. Die bevolking beef: zicb, naar wij meenen, vooral over liet teges- woordig gebied van Padang en de Padangscbe bovenlanden en verder noordwaarts langs de Westkust tot Atjih en Pasei uitgebreid; opde *) Zie R. Friedehich, Over Inscrif4iin w» Jsn en Sumatra, in de Verkatidelingen van M Satf viaasch OenooUchap, Dl. XXVI. 8U. 7U Batakfl, die zlj aldns ten Noorden ea Zmden omklemde, eenigen invloed geoefend, zonder hen eohter aan zich te assimileren; en langs de rivieren die uit het ceutraal-gebergte ooat- waartfl vloeijen, een uitweg gevonden naar de Oostkust en vandaar het middel om neh over de eUanden ran den Eiouw-Archipel en het Haleifich achiereiland te verspreiden. Wat de Maleische kronieken ^) verhalen van Sri Tri Boewanay die met eene achaar van kolonisten Palembang verliet en Singapoera stichtte, dat spoedig tot eene bloeijende handelsplaat^ op- wiesy doch later zijne door de magt van Ma- djapahit verdreven bevolking genoodzaakt zag zich door het bouwen van Malaka een nieuw toevlogtsoord te verschaffen, moet als eene herinnering van die kolonisatie der Hindoe- Sumatranen beechouwd worden. De naam van Singepoeray de leeuwenstad, is zuiver Hindoesch en hetzelfde geldt van de namen zijner ondste Vorsten, die de kronieken vermelden. Ouk zijn te Singapoera, bij den aanleg der tegenwoor- dige stad, ruwe in steen gehoawen inscripties in een soort van Elawi'Schrlft en mnren van gebakken steen opgedolven, even als andere deigelijke overblijfselen in Province Wellesiey en eene inscriptie die de Boeddhistische geloofs- belijdenia bevat, te Keidah, beide op het Ma- leisch Bcbiereiland gevonden zijn. Doch wij kunnen het niet als historisch beschouwen, wanneer de reeds gemelde kronieken ons lee- ren dat deatijds eene rivier in Palembang, aan wier boorden die kolonisten vroeger woonden, Melajoe heette, zoodat die volkpknteiingen daaraan den naam van Orang Melajoe of Ma- leijers ontleenden, dien zij nit Sumatra naar het Bohiereiland overbragten. Want die naam Ma- leijers is in het geheel niet tot deze kolonie en hare afstammelingen beperkt; wil men ver- klaren waarom hij aan de bewoners van Fa- dang en de Fadangscbe bovenlanden met die ▼an het Maleisch schiereiiand gemeen is, dan meet men een geheel anderen oorsprong aan- nemen. Wij komen hierop straks terug. Al waren ook de Hindoes die Sumatra be- zochten, niet van Java derwaarts gekomen, er schijnt toch in de Hindoe-periode een naauwe zamenhang en veelvuldige gemeeaschap tus- sohen de beide eilanden te hebben bestaan. Wij hebben reeds vroeger opgemerkt, dat de naam Djawa aan beide eilanden gemeen was; het ondste bewijs daarvoor leveren juist de inscripties van Adityawarma, ivaarin Sumatra *) Sekac^ra Melajoe, uitgave van Dulavbihb, pag. 83. # het voorste Java'' genoemd wordt. Die be** trekkingen konden ook ligt tot verwikkelin- gen met Java en aanspraken van Javaansche Vorsten op gedeelten van Sumatra aanleiding geven, en daaraan is het vermoedelijk toe te Bchrijven, dat zich in de veertiende eeuw Hin- doe-Javanen op Sumatra's Oostkust vestigden en Palembang, Djambi en Indragiri het opper- gezag van Madjapahit erkenden. Wanneer men de sporen der Hindoes op Sumatra tracLt na te gaan, is het natuurlijk thans niet meer mogelijk met juistheid te on- derscheiden, in hoeverre zij van den regtstreek- schen invloed der Hindoes zelven en in hoe- verre van dien der Hindoe-Javanen moeten worden afgeleid; maar dat die sporen zeei menigvuldig zijn, zal ieder moeten to^even, die zich met de geographie en ethnologic van Sumatra heeft bezig gehouden. Behalve de in- scripties door !Fbi£D£BICH ontcijferd, heeft men in Tanah^atar nog andere steenen met beeld- honwwcrk en opschriften in Kawi-karakters, alsmede onde graven en een steenen beeld gevonden, terwijl het zeer waarschijnlijk is dat vele andere overblijfselen van dien aard door den geloofsijver der Padries vemield zijn. In het rijk van Atjih zag Rapfles onderschei- dene verminkte Hindoebeelden. Te Boetar, in het gebied van DMi, heeft men overblijfse- len gevonden van een Hindoeschen tempel. Wat meer zuidwaarts, aan de rivier van Batoe- Bara, zijn de muren ontdekt van een vierkant gebouv, waarop menschelijke gestalten in relief zijn uitgehouwen, en met een hoc^en pilaar aan een der hoeken. Nog verder zuidwaarts en diep in het binnenland vindt men aan de Panei-rivier bij Pertibi fundamenten van tem- pels en overblijfselen van muren van gebakken steen, geheel in den stijl der ruinen van Ma- djapahit. In het rijk van Indragiri, en vooral in het binnen 's lands gclegen distrikt Kwanr tan, worden Hindoesche graven en andere dergelijke gedenkteekenen aangetroffen. Te Djambi vond de Engelsche reiziger Aiidxbson onderscheiden Hindoe-beelden en overblijfsels van gebeeldhouwde steenen sieraden van een tempel afkomstig. In de biunenlanden van Palembang, boven Lahat, zijn groote steenen beelden van Hindoeschen oorsprong ontdekt, die door de tegenwoordige bevolking voot ver- steende reuzen gehouden worden. Indragiri, berg van Indra, is niet de eenige plaats op Sumatra, die thans nog een Hindoeschen naam draagt. Siak wordt voHediger Siak Sri Indra^ poera geheeten, en bekend is op de Westkust 1 het voormalige rijk, thans regcntschap, von rw 6U. Indrapoera, de stad ran Indra. £en der ber- gen Tan Falembang, misschien de Goenong B^rapo, beet in Maleische kronieken Maham6- roe, even als de verblij^laats van Indra en de Dewa's in de Hindoe-mj^tbologie. In de Maleisebe kronieken en overleveringen van Menangkabau, Palembaog, Pasei ens., stuit men ieder oogenblik op eigennamen, die zicb alleen nit de talen van Hindosian lateu verklaren. De alphabets op Sumatra, bij de Bataks, de Korin- tjiers, de Lampongers en de Red j angers in ge- bruik, komen in vele punten met bet Javaan- sche overeen, en zijn, even als dit, onder Hin- doeschen iuvloed ontstaan. In de talen van Sumatra komt een aantal woorden voor, die van de Sanskrietsche taal afkomstig, en aan de godsdienst, de nijverheid, de kunsten en wetenschappen der Hindoes ontleend zijn. Zelfs dragen de goede geesten, door de Bataks en Pasoemanezen vereerd, den Hindoeschen naam van D^bata of D6wata. In Aen. bijge- loovigen eerbied voor tijgers, olifanten en kro- kodiilen gekoesterd, merkten wij reeds vroe- ger de sporen op van de Hindoesche leer der zielsverhuizing. De heilige boom der Hindoes, de itaringU oi fints raiiffiosa, wordt ook door de Bataks in eere gehoudoD. Kortom, in bet gansche weefsel van bet volksleven, zoowel der minder als vooral der meer beschaafde stammen, zijn draden gevlochten, die van het aanwezen en den invloed der Hindoes op Su- matra getnigen. Maar voordat nog de beerschappij der Hin- doe-Jayanen voor goed op de Oostkust geves- tigd was, had zicb reeds in bet Noorden van Sumatra eene andere vreemde natie vertoond, die, als de bode eener nieuwe godsdienst, wel- dra met bet Hindoeisme in bet strijdperk tre- den en ten laatste eene volkomen overwinning behaleD zou. Van de tiende eeuw tot op de komst der Portugezen in de Oostersche wate- ren, in de Tijftiende, waren de Arabieren de Yoomaamste bandelaars in bet Oosten. Hunne kooplieden varen de eersten, die de kennis van den Islam naar de Indisehe eilanden over- bragten. Door de bekeering van inlandsche Trouwen, die zij huwden, of van slaven, die in hunne dienst kwamen, hebbeu zij vermoc- delijk de vestiging van den Islam op breeder schaal op weinig opzien barende wijze voorbe- reid. Zij werden gevolgd door predikers, op- zettclijk uit bet Westen gekomen om de leer Tan Mohammed te verkondigen. De eerste pogiugen varen op het noordelijk deel van Sumatra gerigt, en moeten ten laatste om- streeks den aanvang der dertiende eeuw in ' bet werk zijn gesteld. Yolgens de kromfikiA Tan Atjih kwam in het jaar 1305 onzer jui* telling een zendeling uit het Westen, die kel volk van dat rijk bekeerde, eene docbter dei lands huwde en, onder den titel van Sultu Djeh4n Schah, de grondlegger verd der Atji- nesche dynastie. In dit berigt is, bij vergel^- king met betgeen ons Portogesebe scbnJTea van de opkomst van Atjih verbalen, eest groote zwarigheid gel^en, die zicb echter wel< ligt zou oplossen, zoo wij naauwkeunger met de vroegere geschiedenia Tan Sumatra's noo^ derdeel bekend varen. Hierop komen wij b»> neden terug. Yolgens andere berigten uit eene op Sumatra's Westkust gangbare overleveriag geput, zou reeds in de twaalide eeuw zekere Soheicb Abdoe'Uab Arif den Islam te Atjih verkondigd hebben en dus de Toorlooper van Sultan Djeb4n Sobah geweestzijn« YervolgeDs zou Borh£noe'd-diu, een leerling Van Abdoe'lbJi Arif, langs de Westkust Tan Sumatra zuidwaarti zijn getogen en reeds in 1177 de nieuwe gods- dienst gepredikt hebben te Oelakan, een weinig ten Noorden Tan Padang. Yandaar zou lij zich — maar dan toch zeker merkeHjk later * Terbreid hebben over Agam en zoo tot het bait der Padangsche bovenlanden zijn doorgedrongen. Langs de Noordkust van Sumatra, de soo- genaamde betelnootkust, liggen onderscheiden plaatsen, die in de oude geschiedenis van dit eiland eene gewigtige rol vervullen ; van eene dier plaatsen eohter, die in de dertiende eo veertiende eeuw het meest bekend was, is thans, voor zoover wij weten, geen spoor meer te vinden. Wij bedoelen Samoedera^ dat, g^ lijk wij reeds in bet begin van dit artikel op- merkten, aan het geheeie eiland zijn naam heeft gegCTen. Die plaats moot eenige palen landwaarts in gelegen hebben, aan een rivier- tje, bij welks mouding hare haven Djamboe Ajer te vinden was. Zij had Perlak op klei- nen afstand ten Oosten, gelijk Pasei ten Wes- ten. Perlak werd in 1290 door den Veae- tiaan Mabco Polo bezocht, die ons verbaalt, dat de bevolking, wel is waar, over het alge- meeu nog afgodisch was, maar dat daar e& elders vele bewoners der zeebavens door Ara- bische kooplieden tot den Islam bekeerd wares. In eene Maleische kroniek Tan Pasei wordt zekere Marah Siloe, afkomstig Tan het d(^ verder westwaarts liggende Samarlanga, alsde stichter van Samoedera Toorgesteld. Hij bad zich bij de bevolking dezer streken groot aaa- zien verworven en was door haar tot de waar* digheid van Hadja Terheven, toen hij door zekeren Scheich Isma'il uit Mekka tot deu su. nr labun bekeord en met den titel yan Sultan Halikoe'ta-Tsalih begiftigd werd. Hij huwde eene dochter van dcu Yorst van Ferlak, wiena hoofdstad kwt daarna yerwoest werd. Do oitgeweken bevolking zoofat een toevlogt bij den Yont van Samoedera, die nu ook de stad Fasei bonwde, waarorer hij zijn zoon, onder den tiiel van Sultan Malikoe^dh-Dhahir, ale Yorat unstelde. Met hoevele ongerijmde ver- diohtselen dit verliaal ook . in de Maleisohe kronidc moge doorweven zijn, het heeft onge- twijfeld een grond van waarheid, daar wij in de veertiende eeaw, in de geschriften van den Arabieoben reisiger Ibn Batoeta, Samoedera ale den hoofdzetel van den Ishm in dit ge- deelte van Sumatra vermeld vinden. Ibn Ba- toeta bezooht deze stad omstreeks 1345 en noemt haren Yorst Malikoe'dh-Dhabir. Dit noopt ons tot het veimoeden, dat de Malei- sebe kroniek de namen van vader en zoon met elkander heeft verwisseld. De volgende woorden nit het berigt van Ibn Batoeta doen ons zien hoe het omstreeks het midden der veertiende eenw met de verbreiding van den Islam in Sumatra's noordelijk gedeelte gesteld was: #De Sultan Malikoe'dh-Dhabir is een #der voortrefTelijkste en edelmoedigste Yor- #sten. Hij behoort tot de Schafe'itisohe sekte #en bemint de wetgeleerden, die zich dikwijls #naar zijn paleis begeven om den Koran te #lezen en over zijn inhoud te spreken. Ook #is hij ijverig in den heiligen krijg tegen de # ongeloovigen en zoo nederig, dat hij zioh #des Yrijdags te voet naar het bedehuis be- , geeft. De bevolking des lands belijdt mode ,de Schafe'itische leer en is zoo vol ijver g voor den heiligen oorlog, dat zQ met den , Yorst vrijwillig ten strijde trekt. Zij heeft rdan ook de omliggende ongeloovige bevol- ,]dngen overwonnen, zoodat deze haar schat- g ting betalen, ten einde in vrede met haar ,te leven." Daar het nn waarschijnlijk is, dat destijds de kustbewoners in dit gedeelte van Sumatra reeds algemeen tot den Islam bekeerd waren, mag men aannemen, dat door de ongdoovige volken, waarvan de Arabische Echrijver spreekt, die der aangrenzende bin- nenlandeu, de zoogenaamde Bataks, moeten verstaan worden, die, reeds vroeger van de Hindoe-Sumatranen verschillend, nu, terwijl dezen alom den Islam aannamen, dien zij, aaii de voorvaderlijke gewoonten getrouw blij- vende, tot op den huidigen dag verwerpen, sich meer en meer tot een ran dezen geheel verschillend volk moesten vorroeu. Maar terwijl reeds de Hindoe-Sumatianen ' grootendeels afvallig waren geworden van d» voorvaderlijke godsdienst en hunne volkplan* , tingen op het Maleisohe schiereiland door d'e- zelfde beweging waren medegesleept, werd het Hindoesohe element op Sumatra's Oostkust door de veroreringen en volkplantingen van Madjapahit versterkt. Hier vormde zioh dus in Palembang, Djambi en Indragiri eene sterk met Javanen gemengde bevolking, die voor als nog aan het in Madjapahit beleden Siva* isme getrouw bleef, en natuurlijk de Hindoe- Sumatranen van het Noorden, vroeger als brooders en volksgenooten aangemerkt, ala afvalligen begon te beschouwen. Zij gavea hun dus -— naar de hoogst waarschijnlijke gis- sing van den Heer vas dul Tuitk ') -— den naam van loon^ malajoe, d. i. we^loopen, afvalm lig$n^ die dan ook aan de bevolking van het Maleisoh sohiereiland met de Maleijers van Sumatra gemeen is. De taal dezer Maleijers* die zich mt de landtaal van Sumatra, onder den invloed der Hindoe-beschaving en' met opneming veler Hindoe-woorden, reeds lang tot een afzonderlijk dialekt had gevormd, on- derging nu, door de bijmenging van een aan- tal Arabische woorden, tot godsdienst en regts- geleerdheid betrekking hebbend, eene nieuwe wijziging, terwijl zij tevens, met verzaking van het Kawische schrift, dat vroeger altha^ in Menangkabau gebruikelijk geweest was, zioh van het naar hare behoefte gewijzigd Arabisch alpha- bet begon te bedienen, waarmede nog de Ma- leisohe taal geschreven wordt. De nieuwe» op den Koran gebaseerde regtstoestand strekte al* mede om dit volk meer van zijne voormalige brooders te vervreemden, naarmate hij dieper bij hen wortel schoot, en zoo ontstond alleugs eeue natie, die zich door godsdienst, instel- lingen, taal en schrift, zoowel van de Bataks als van de Hindoe-Javanen aanmerkelijk on- derscheidde. • Die Maleijers vormden echter geene geheel gelijksoortige massa. De kolonisten op het schiereiland en de omliggende eilanden werden langzamerhand als de ware vertegenwjoordigera van den Maleischen naam aangemerkt. Zij waren het die alom in den Archipel handels- stations en volkplantingen atichtten, aan de verbreiding der Mohammedaansohe godsdienst zoo zeer behulpzaam waren, dat Maleijer schier synoniem werd met Mohammedaan, en aan hunne taal zoo groote verbreiding gaven, dat zij, ofsohoon met velerlei verbastering, de algemeene taal van den Archipel werd. Zij <) Batak$ch Uetbodt, Dl. IV, bk. 43. 713 81/. aticktien eelfs volkplantiBgen aan de mondin- gen der ririeren van Samatra's Oostkost, waardoor, naar het sobijnt, de rijken ran Kam- par, Siak en de kleinere Maleische staatjes noordvaarts Tan Siak, die thans als onderhoo- righeden van het laatstgenoemde besohouwd worden, ontataan sijn. Geheel anden waren de lotgevallen der Ma- leische bevolking van Sumatra, die zich in twee hoofdgroepen splitste: de Atjinezen en de Maleijers van Menangkabau. In de yeertiende eeuw was Samoedera de magtigste staat op Sumatra's Noordkust; doch de stad van dien naam en de naam self ge- raakten allengs in vergetelheid, nadat de zetel des rijks naar Pasei verlegd was. De tijde- hjke onderwerping van Pasei aan Madjapahit, waarran de Msdeiscbe kronieken gewagen, heeft, indien zij al historisch is, geen blijven- den invloed geoefend, daar sij plaata bad kort Toordfit dit rijk, door de toenemende verbrei- ding van den Islam, werd ten val gebragt. Toen de Portugezen in 1509 het eerst Suma- tra's Noordkust bezochten, was Pasei nog bloeijeud en magtig, maar had die stad eene mededingster in Pedir, dat meer westwaarts, tusschen Pasei en Atjih, was verrezen, terwijl Atjih zelf als onderhoorigheid van Pedir be- schouwd werd. De glans van Pasei begon te tanen, toen het in 1521 genoodzaakt was de oppermagt der Portugezen te erkennen en een Portugecsch garnizoen binnen zijne muren te ontvangen. In datzelfde jaar plaatsen de berigten der Portugezen de opkomst van het rijk van Atjih, dat, volgens de inlandsche kronieken, reeds drie eeuwen bestaan" had. Dit laat zich over- eenbrengen, indien men aanneemt, dat de per- soon, dien de Portugezen Badja Ibrahim noe- men, dezclfde is, wien de Maleische kronieken van Atjih den titel van Sultan Tsalahoe'd- dfn toekennen, en dat deze niet zoo zeer, ge- lijk de Portugezen het voorstellen, als stede- houder namens Pedir, maar als afstammeling der vroegere "Vorsten, die vasallen van Pedir geworden waren, over Atjih regeerde. Deze Yorst kwam in opstand tegen zijn Suzerein, onderwierp Pedir, Pasei en de geheele Noord- kust van Sumatra, dwoug zelfs de Portugezen om Pasei te ontruimen, maar kwam in 1528 of 1529 door vergif om het leven, nadat hij in bleed en verraad de grondslagen der groot- heid van zijn rijk had gelegd. Zijn opvolger Sultan Alaoe'd-dfn bevestigde de magt des rijks en breidde die nog verder uit, terwijl hij den tiotschen bijnaam van Al-Qabir of #de overwinoaai^ aannam. Zijne opvolgers handhaafden de grootheid van Atjih, die tea toppunt steeg onder Iskander Moeda, van 1607 tot 1636. Onder desen Yorst strekte het rijk zich uit over het geheele tegenwoordige ge- bied van Atjih tot aan de giensen der onaf* hankdijke fiataks, over D^, Aroe ^} en Siak op de Oostkust, over onderscheidene distiik- ten laugs de Weatkust, t. w. Baroe, PasamaD, Tikoe, Priaman en Salida, en over een aan- merkelijk deel van het Maleiach schiereilaiuL Yoor de Nederlandache Oost-Indiaehe Com- paguie, toen reeds op Sumatra's Weatkust gevestigd, was hij een geduchte v^jand, die haar zelfs in 1621 van Padang veijoeg* Het was echter vooral door toedoen der Nedeilan- ders dat Atjih z^ne besittingen op de Oosi- en Westkuat later allengs verloor en bioDea zijne tegenwoordige grenzen werd beperkt. De Atjinesche Yorsten hebben in de oorlo- gen, die zij tot uitbreiding van hun rijk, het- zij met de inlandsche Yorsten of met de Por- tugezen en Nederlanders voerden, steeds ook de belangen van hunne godsdienst behartigd. In den bloeit^d van dit rijk heerachte er eene bekendheid met de Anibisohe taal en de in- stellingen van den Islam, en een zich in ver- schiliende rigtingen openbarend godsdienstig leven, als in de geschiedenia van den Archipel zelden, zoo ooit, is geevenaard geworden. £r was echter kUarbl^elijk onder de hoofden eene partij, die de voorvaderlijke insteUingen, en daarmede haar eigen gezag, tegen den steeds veld winnenden invloed van de Arabieren en hunnen aauhang zooht te handhaven« Toen Iskander Moeda in 1636 gestorven en vijf jaren later ook zijn schoonzooa en opvolger Sultan Moeql bezweken was, gelukte het aan deze nationale partij de dochter van Iskander Moeda en weduwe van Moeql> onder den naam van Tadjoe'1-alam Tsafiatoe'd-din, op den tioon te handhaven en haren invloed door vieracli- tereenvolgende vrouwenregeringeu te besten- digen. Eerst nadat die vrouwenheerscbappij 58 jaren geduurd had, was de Arabische partij in staat eene omwenteling te bewerken. Ia 1699 werd KamiUt-Schah, de laatste dezer Koninginnen, onttroond, ten gevolge van een brief door den Qadhi Malikoe'1-adil uit Mekka *) Aroe is een naam, die in de onde geachieJe- nia van Samatra dikwgla voorkomt, maar tkaoi (even als Samoedera) van onze kaarten verdireneD i&< Op de kaart van Valenttjn ligt hot aan den lio- keroever der Bokan-rivier en dua toaachen JM en Siak. SD. 719 gezonden, waarin bij aan de hoofileo en het ▼oik van Atjih te kennen gaf, dat de uitoefe- ning Tan het opperste gesag door eene vrouw met de wetten van den Islam in strijd was. Van de Maleische geschriften oyer Moham- medaansche godsdienst en regt zijn eenige der beste en merkwaardigsie onder de regeringen Tan Iskander Moeda en eijne doohter Tadjoe'l* alam in liet rijk van Atjih geschreven. Hier- toe behoort de Bo9tdno^9-Salaiin {Lu^thof der For9ten\ een zeer nitgebreid en als een soort van encyclopaedie te beschouwen werk, in zeven boeken, op last ran Iskander Moeda zamengesteld door Noeroe'd-din ar-Kanfri. Een uitgebreid werk over Mohammedaansch regt, ie Spiegel der leergierige WetgeUerden getiteld, werd, op last van Xoningin Tadjoe'1-alam, uit Arabiscbe bronnen getrokkeu, om tot leid- draad blj de regtspraak te dienen. Maar vooral merkwaardig is het, dat in dit tijdvak ook een soort van mystisch pantheisme uit Ara- bie naar Sumatra overwaaide, en in het Atji- iiesche rijk voorname voorstanders vend in den dichter Hamza Pantsoeri, dus genaamd naar Fantsoer, den ouderen naam van Baros^ en in Sehamsoe'd-din as-Schamatarai, die zijn bijnaam aan den Arabisohen vorm van den naam zijner woonplaats Samoedera ontleent. Wij kennen nog de titels van een aantal wer- ken door deze beide mannen geschreven en van sommige worden nog exemplaren gevon- den, in we^rwil van den Icruistogt onder Sul- tan Moeql tegen de aanhangers dezcr sekte gepredikt. De reeds genoemde Noeroe'd-din ar-Ranfri werd door den Sultan met de taak belast om deze kettersche leer te bestrijden, en kweet zich daarvan in eene reeke van ge- schriften. De aanhangers der sekte, die kon- den worden opgespoord, warden ter dood ge- bragt, en v6(5r de groote moskee van Atjih, bekead onder den naam van Baitoe'r-rahm^n, werd een auto da f6 gehouden, waarbij de werken hunner hoofden in het openbaar wer- den verbrand '). Het blijkt uit de aaugehaalde en andere werken dat destijds in het At^inesche rijk zuiver Maleisch werd geschreven. De volks- taal werd er echter allengs met vele vreemde woorden vermengd, en thans wordt het Atji- ^) Zie over de hier geaoemde schrijvcrs en hunne werken H. N. van di:r Tuuk, Malay Ma- nuscripU of the Royal Asiatic Society, en S. Ket- ZEB, in Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volken- kunde van het Delftsch Institaut, Nieuwe volg- reeks, Dl. VII, bl. 211. neesoh als een zeer verbasterd dialekt van da Maleieche taal beschouwd. Het verval des taal heeft gelijken tred gehouden met de ver* achtering van het geheele rijk. De bevolking bestaat thaos gedeeltelijk uit Menangkabau- Bche Maleijers en Pedirezen, wdke laatste, als minder met vreemd bleed gemengd, ziohdoor eene donkerder huidkleur onderscheiden. De etgenUjke Atjinezen zijn in drie afdeelingeu of stammen gespUtst, welke naar het aantal gemeenten {sagi^s of moekims), dat zij oor- spronkelijk bevatten, de XX LI, XXV en XXVI sagi's geuoemd worden. Aan het hoofd van ieder dezer afdeelingen staan twee hoofden, met den titel van Fanglima of Ik)ewatUoe, wier waardigheid erfelijk i& Over aUe gewigtige zaken moot de Sultan met deze hoofden raad* plegen, en zonder. hunne toestemming kan niets belangrijks worden uitgevoerd. Ook be* rust bij deze zes hoofden de keuze van een nieuwen Sultan, die echter tot het regerend stamhuis beperkt is, en het vermogen om hem af te zetten, wanneer hij de landsgebruiken schendt. Elke kampong heeft voorts een af* zonderlijk hoofd, onder versehillende titels ; doch de dorpshoofden kunnen niets zonder toestemming van de leden der gemeenten verrigten. De Pedirezen en Maleijers zijn niet in de drie genoemde afdeelingen begre« pen ; zij hebben afzonderl^ke dorpsbesturen, die schier geheel van hooger gezag onafhan- kelijk zijn. De Snltan benoemt een sekak- bandar, die belast is met het toezigt op den handel en het heffen der regten, die een voor* naam deel van de inkomsten van den Snltan uitmaken. Overigens heerschen hier al de verwarring, willekeur, knevelarq en wanbe- stuur, die thans alio Maleische staten ken- merken waarin de orde niet door het Euro- peesch gezag wordt gehandhaafd. De voor- schriften van den Islam worden zeer gebrek- kig gekend en opgevolgd, en het volk is aan het gebruik van opium, dobbelspel en hanen- geveohten verslaafd. Aanmerkelijk versohillend waren de lotge- vallen van het Maleische rijk van Menangka* bau. Ook hier nam wel is waar de bevol- king den Islam aan, maar hare kennis der nieuwe godsdienst en hare geneigdheid tot de maatsohappelijke hervorming, die zij uit haren aard meet met zich brengen, waren te alien tijde gering. De Islam was dus onver- mogend om de eigenaardige instellingen en ge- bruiken, die dit volk 6i reeds v<56r zijne invoe- ring had aangenomen, 6f onder den drang van bijzondere omstandigheden later aannam^ 720 su. maar die in alien geral met den legtetoe- stand op den Koran gebouwd overeenigbaar zijn, in belangryke mate te wijzigen. Over den ooTsprong dier instellingen ligt een digte sluijer gespreid, die niet is opgeheven door bet bekend worden der oendang-aendang of Tolksinatellingen en daarmede yerbonden over- leyeringen '). Die overlereringen missen, wat seer opmerkelijk is, alien zamenhang methet- geen ona thans door ontcijferde opschriften nit de vroegere geschiedenis van dit rijk in de Hiudoe-periode bekend is. Erenmin wordt daarin eenige dnidelijke herinnering van tijd en wijse der invoering van den Islam in dcze gewesten aangetro£Fen. Integendeel zijn reeds in hetgeen sij van de vroegste lotgevallen dee Tolks verhalen, Mohammedaansche en Hindoe- sche voorstellingen en begrippen, namen nit den Koran en nit de Hindoesche mjthologie op de zonderlingste wijze dooreen gemengd. Yreemd is bet ook dat geene kroniek van Me- nangkabau, geenerlei berigt van de opvolging zijner Yorsten schijnt te bestaan, ofscboon scbier alle andere Maleisohe staten znlke his- torische gedenkstukken besitten. Wij vinden echter enkele, maar tamelijk ongerijmde bij- sonderheden in de Sehadjara Malajoe en de kroniek van Pasei. De Sehadjara Malajoe ') beschouwt de Menangkabausohe Yorsten als de afstammelingen van Sang Sapoerba, een afstam- meling van Iskander Dzoe'l-Kamein (Alexander den Groote), en vader van den bovengenoem- den Sri Tri Boeana, die op den berg Maham^roe in Palembang was nedergedaald, en vervolgens, de rivier van Kwantan opvarende, in Menang- kaban kwam, waar hij door de bevolking, die h^ van eene vervaarlijke slang verloste, tot Koning werd nitgeiH)epen. De kroniek van Fasei ') ver- baalt van eene poging der Javanen van Madja- pafait om ook dit gebied te onderwerpeu ; men kwam echter overeen, dat de beslissing van het lot des lands aan een kampstrijd van twee bnffels son worden toevertrouwd, en dear, ten gevolge eener bijzondere kunstgreep, de bnffel der Snma^ tranen de overwinning behaalde, moesten de Javanen met schande naar hun land terogkeeren, terwijl de plaats waarde buffel overwonnen had, *) E. Netscher, Verzamelinff van overhveringen van hei rijk van Menangkabau, in het Indiseh Jr- chief, DU II, St. 2, bl. 8S. >) XTitgave vau Bulaurteb, pag. 75« >) TJitgave van Dulaubier, pag. 97 w. Ook bg Netsch^r, t. a. p., biz. 53, komt het verhaal van het bufFelgcvccht voor, maar buiten alie betrek- king tot eene verovering door Madjapahit. ter horiniiering dier gebeurteois, Meiumgkaikm (d. i. overwinning dee bnlTeb) werd geheeten. Het komt ons waarschijnl^ voor dat eeat reeks van inwendige beroeringen en omwen- telingen, gevolgd door de prediking enaanne- ming van den Isiam^ de heriunoring van den vroegeren loister van het rijk van Aditjavarma geheel had uitgewisoht, toen Hindoe-Jaunen uit Palembang, Djambi of Indragiri tot Taiiah- Datar doordrongen, en er ongeveer in de veer- (iende eeuw de stichters werden eener nieuwe dynastie, met Priaugan Padang Pandjaog tot hoofdplaats. Behiilve een onklaar besef dat het rijk tot veel hoogeren oaderdom opklimt, waarom het door alle Maleijera steeds met bij- zonderen eerbied wordt bebchouwd, schijneii alle eenigzins duidelijker herinneringen uit- sluitend tot dit nieawe rijk betrekking te beb- ben, dat waarschijnlijk ook alleen op den oaam Menangkaban aanspraak heeft. De Javaanscbe bestanddeelen in de namen der Yorsten ea Hoofden, in de overlevering vermeld, en on- derscheidene geographische namen, waaronder selfs die der hoofdstad Priangan, geheel ge- l^k aan dien van het landschap op Java, dat wq de Preanger Regentschappen noemen, plei- ten voor den invloed door Hindoe-Javanen op het Menangkabausohe r^k geoefend. In boe verre ook het Menangkabausoh dialekt ouze gissing begnnstigt, is moeijelijker te bepaleo, daar het nog weinig onderzocht is en het Ja* vaansch in het algemeen invloed op het Ma* leisoh heeft gebad; wij wijsen echter op de Menangkabausche uitepraak der lange a met den middenklank tussoheu 0 en o ^), die ook aan het Ja vaansch eigen is. Maar is onze gis- sing jnist, dan sofaijnen zich ook de nieave Yorsten spoedig tot den Islam bekeerd te heb- ben. Sommige oveHeveringeu gewagen van eea Scherif van Mekka, Ibrahim geheeten, die zich in Menangkaban kwam nederzetten en door de Yorsten des lands goed ontvangen verd. 