Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 505 Het was destijds eene algemeene gewoonte, dat vreemde schepen in koloniale zeeën de vlag der bezittende koloniale mogendheid voerden. Men verzekerde zich hierdoor meer bescherming tegen aan- vallen van zeeroovende Inlanders en wijl het betreden der schepen zelven voor handeldrijvende Inlanders menigmaal gevaarlijk was, meende de vreemdeling ook dat middel te moeten aanwenden, wanneer het schip menschen tot zich wilde trekken. Zoo is althans de voorstelling in J. H. Moor's Notices of the Indian Archipelago and adjacent countries van de in 1887 te Singapore uitgegeven Datron-papers on Borneo (a) — in deze aangelegenheid eene be- trouwbare getuigenis —, waar wij op bl. 26 dl. 1 het volgende lezen : It is a common practice for English, French and American vessels, when trading in the native ports of the Dutch possessions, to hoist Dutch colours: on the westcoast of Sumatra, some years ago, this practice was very common; at present it is occasionally attempted by French and Americans trading at Bali and the Spice islands, where they are necessitated to have recourse to this ruse de guerre, as the natives of those islands dare not venture on board any vessel if the Dutch flag is not flying. Laten we deze belangrijke mededeeling terstond aanvullen met de opmerking, dat de Arijgslist niet alleen door koopvaarders, maar ook door oorlogsschepen in praktijk werd gebracht. Bij de hierna nog te noemen onderhandelingen over de herziening van het Londensche tractaat van 1814, is dit door onze vertegenwoordigers in het midden gebracht, zonder tegenspraak uit te lokken, zoodat ook de juistheid van deze bewering wel boven twijfel mag gesteld worden. In algemeenen zin viel er dus niets tegen te zeggen, dat onze vaartuigen, zelfs de oorlogsschepen, waar zij het hun belang achtten, eene vreemde vlag heschen; doch slaat men geen gat in de lucht van ergernis, op het vernemen dat zelfs onze blokkade-schepen, die daar lagen om oorlog te voeren, liefst in zeeën, waar wij aanhoudend het goed recht eener Engelsche suprematie betwistten, de Union Jack ten top voerden, gelijk yar het karakterloos deed, waarlijk wel zijn oorlogszuchtigen naam onwaardig! Het was op die Engelsche vlag, dat Raffles den oewusten 10" Juli 1819 koers zette. Zoo is althans zijne voorstelling; of het (a) De stukken werden oorspronkelijk uitgegeven in de Singapore Chronicle 1829— 1831. aud PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. waar is, doet er niet toe. Daarom praaide hij de Adyar, te kennen vende. Za: Zy zaarne met het Engelsche schip wilde spreken: ‘who am tk Gace. ging de rlag naar beneden en verrees het Nalvelse eers Sea cet! Heeft men ooit van Z'n leven! De tzr vre ie et nu gedrongen om zoowat zijne excuses te i »ide kwam luitenant Hogenhuizen aan boord waar de jonge officier onder allerlei onnoodig DUT — ica titatere. dat we Billiton nog niet bezet hadden!! — weige, iat iz Exzeisehe vlag was geheschen, om beter tegen of jee ew, a Ies hh “! - 1 he Pp sl, 8 14 ‘4 Pe | ww. Id - - ~ I entered wernam ook dit incident met groot ongenoegen Ys wera vee, scareef hij Wolterbeek in den op bl. 504 ver- minnor Oran. ote gatvenvre van Fuchs met het alternatief ver- anid eer ou: Tagelsehe eu Nederlandsche vlag in bijzijn van Nigt on GP © tates Teams ziet Jacuurlijk het treurig incident naar Calcutta wo oust a. Sty wetdde uit, gelijk ik mededeelde, over de verte te oon ium Krieg, zonder natuurlijk te vermelden, dat Neer rees tem staat van zaken niet weinig hadden ver NEE 0 > Nebel” 11 Herinnering onze karakterlooze daad, om wa oanaAnst nas wert oss volk ten troon te verheffen, rwith the ens rees cle eraracter of the British proceedings”, onder ‘Asus en ot ateeus to our character’. Dit laatste slaat na- eN ree aggre door onze regeering van zijne brieven, vee ee ft su veprikkeld hadden ; nooit heeft Raffles eee ee en re uit de stukken kon blijken, tegen onze ed en teegn | Doek hoe ook, die door Raffles afge- rere Ne ever ocr taartn had de luitenant-gouverneur volkomen EN vet ut gevr. geen vriend van de Engelschen heeten: estes ose re gere mm een Krijg, waar zij dan toch buiten tet te Vat tegen hem te misbruiken? #Sultan Neenee xa ot st op, “cannot be suspected of partiality Meest onetther ean the Dutch by any strained veert van Raffles dd. 15 Juli 1819 ving aan te ebk Instant, on entering these Straits on mv weooosserved a ship of war under English colours. ~ Yer. and concluding her to belong to His Majests > se te her. and endeavoured to communicate br et down the English colours and hoisted Dutch. hah board our ship with two officiers , who stated ee Netherlands Majesty's ship of war Ovak”.... euz- PALEMBANG EN BANKA IN 18]6—1820. 507 reasoning accuse us of having encouraged his designs, but while he doubtless has a much higher idea of the English power and character than of the Dutch, the latter may find an advantage in imposing the belief that we are united with them in their present hostilities; — and although it cannot be supposed that the Dutch Government would sanction the use of our flag in such hostilities, the circumstance of its being hoisted by a ship of war blockading the mouth of the river, may not be viewed with indifference on the part of the native inhabitants with whom, I presume, it must be advisable under existing circumstances, to preserve the strictest neutrality.” Raffles’ rapport werd door de regeering te Calcutta naar Londen en in extract aan onzen gouv.-gen. gezonden ‘a). Toen nu in Juli 1820 de onderhandelingen over de herziening van het tractuat van Augustus 1814 aauvingen en op de eerste samenkomst der gemach- tigden (Castlereagh en Canning met Fagel en Elout) werd afge- sproken, dat men beginnen zou om over en weer eene lijst op te maken van de te behandelen punten, hield het 14° punt der En- gelsche nota in: Aduse of the English flag by Dutch vessels’. Als een gevolg der besprekingen stelde Canning dd. 22 Juli het eerste ontwerp eener nieuwe conventie samen, waarvan art. 9 luidde: «Zhe two Governments agree to prohibit, each respectively, as well to their vessels of war as to their merchantmen, the use of the flag of the other in the Eastern Seas, on any occasion or pretence whatever.” Wijl het ontwerp onze gemachtigden niet voldeed, diende men van Engelsche zijde dd. 27 Juli een tweede in, waarvan art. 8 eene gelijkluidende bepaling inhield, doeh nu met den verzachtenden aanhef: Jn order to prevent mistakes and misunderstandings with the native powers’. Onze gemachtigden, onbekend met het voor Palembang ge- beurde, hebben toen niet begrepen, hoe men toch van Engelsche zijde tot eene dergelijke geheel nieuwe bepaling speciaal voor den Indischen archipel kwam. In hupne missive dd. 28 Juli aan den minister van (a) De brief aan den heer Van der Capellen van de Britsh-Indisch regeering is gedagteekend 30 October 1819 en luidt aldus (B): „We deem it our duty to bring to your Excellency’s notice, the information contained in the accom- panying extract of a letter from sir T. 8. Raffles, relating to the use made of the British flag by one of His Netherlandish Majesty's ships of war off the Palembang rivier, and the reasons assigned for that proceeding.” — Bij besluit dd. 22 Februari 1820 N° 1 werd het stuk Wolterbeek ter advies in handen gesteld. 6e Volgr. VII. 33 508 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. Buitenlandsche Zaken schrijven zij naar aanleiding van dezen eisch ten aanzien der Indische zeeën: „ Wij hebben daarop geantwoord, dat dit buiten onzen last en onze commissie was; dat wij geene redenen zagen, waarom dit algemeen gebruik der oorlogsschepen in die zeeën minder dan in andere zoude worden geduld; dat, zoo er een ons onbekend geval bestond, gelijk de heer Canning ons te kennen gaf, hetwelk eene schikking verkiesselijkk maakte, die nieuwigheid een op zichzelf staand punt van overwegiug diende uit te maken, maar dat deze verklaring in dit tractaat geene plaats kon vinden.” De Engelsche gemachtigden bleven echter op hun stuk staan. Door de Singapore-quaestie kwam men intusschen niet verder, dan dat men den 5° Augustus 1820 uit elkander ging, nadat vier punten als aangenomen werden beschouwd, terwijl tot de onderwerpen, die voor nadere beslissing bleven, o a. behoorde: v/a défense aur vaisseaur de guerre darborer le pavillon d'autrui”. De beperking was daardoor teruggebracht tot den oorsproug van de grief: het misbruik der vlag door oorlogsschepen. Bij de hervatting van de onderhandelingen in 1823, kwam alzoo deze quaestie weder voor den dag. De Engelschen gemachtigden (Canning en Wynn) stonden er andermaal op, dat eene dergelijke bepaling zou aangenomen worden; nu zagen zij er echter op aan- drang der onzen (Fagel en Falck) van af. ~Zij hebben”, schreven de Nederlandsche gemachtigden dd. l Februari 1824 bij de aan- bieding van het ontwerp, dat bestemd was het tractaat van 17 Maart 1824 te worden, ver thans wederom op geinsteerd, doch eindelijk toegegeven aan onze remonstrantiën omtrent de nutteloos- heid van een zoo ongewoon verbod.” (a) De meening is weleens geuit, dat de regeering van den heer Van der Capellen het Opperbestuur weinig op de hoogte hield en daaruit ten slotte misstanden zijn geboren geworden. Eene algeheele studie van het archief dier regeeringsstukken, waartoe de tijd naar mijn inzien ongetwijfeld is aangebroken, kan alleen aan het licht brengen in hoever die beschuldiging gegrond mag heeten , doch mijne eigen indrukken zijn er niet geheel mede in overeenstemming. Allerlei weinig belangrijke zaken toch , die men bij zekere palatigheid tot mede- deeling, niet in de berichten zou aantreffen, alsbv. het op bl. 444 noot a vermelde besluit over kapitein Neppingh, vindt men aan het ministerie gerapporteerd. Evenzeer ook o.a. het in de noot der vorige blad- (a) Zie Elout's Bijdragen van 1863 bl. 104, 112, 124, 130, 145 en 193. | PALEMBANG En BANKA IN 1816—1820. 511 heeft hij, naar het schijnt, zijne levensbeschrijvers niet gegeven (a) en biografen kunnen me anders wat ophalen : denk aan ’n Duymaer van Twist: lid der schoolcommissie te Deventer, aan 'n Muntinghe, dragende kruisen tot zijn dood, alsof we niet allen dat moeten doen! — Maar misschien was de gebrekkige maritieme inrichting minder Buyskes’ schuld, dan toe te schrijven aan omstandigheden, die hij niet be- heerschen kon. Wel echter had hij dan toch onze zeeofficieren in zoover beter kunnen leiden , dat dezen , als ze zich op stations vervelen moesten , den tijd nuttig gebruikten met het doen van opnemingen in de ons nog zoo onbekende vaarwaters Raffles en de zijnen gaven uns daarin een voorbeeld, waaraan we ons konden spiegelen. We voeren maar voor het vaderland weg; 't was alsof we de klippen en banken met onze schepen wilden wegvegen. Zoo had men nu van medio 1818 af in die lastige Palembangrivier de vrije vaart gehad; overal liggen er eilanden, banken, ondiepten. De vloed, welke van Mei tot November tot omtrent eene dagreis boven de hoofdplaats oploopt, en gedurende dien tijd vrij regelmatig met de eb afwisselt, wordt in de overige maanden des jaars door de zware afwatering gestuit, wanneer alleen in het opperwater eenige eb blijkt. Bij regelmatige eb en vloed zijn de rijzing en daling aanmerkelijk; in de bovenlanden bedraagt het verschil soms zelfs 40 voet. Bij stortvloeden is de zwelling nog meer van belang. In den regentijd, wanneer voortdurend eene zware afwa- tering plaats vindt, wordt de vloed der zee bijna onmerkbaar. Kortom allerlei afwisselingen. Voor eene flotielje van diepgaande schepen natuurlijk van het meeste belang; maar toen schout-bij- nacht Wolterbeek er zich in zon bewegen, had men op het gebied van waarnemingen nagenoeg niets gedaan: wist men, helaas! ook zoo goed als niets van die buitengewoon belangrijke Banjoe Asin of Zoutrivier, een water, dat dicht bij de monding van de Moesi, in dezen stroom valt, daarmede eene delta vormt, voor groote vaar- tuigen, zelfs voor linieschepen bevaarbaar was, en waardoor men den vijand langs een omweg op zijne hoofdplaats wellicht, had kunnen aantasten (4). (a) Zie de anders belangwekkende levensschets: Tijdschr. Ind. Gen. dl. II (1855), bl. 869. (6) In den op bl. 481 vermelden brief dd. 22 April 1819 had kolonel Bakker van Palembang over deze rivier het volgende bericht: „Ik heb eenigen tijd geleden, de Zoutenrivier, waardoor de Arabieren met hunne schepen, als dezelven beladen zijn, naar herwaarts komen, door den luitenant Van der Plaat laten opnemen, hetgeen hij volgens de aanteekeningen zeer nauwkeurig 510 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. persoonlijkheid, deugde minder, meende Elout, in eene commissie, die vóor alles onpartijdig diende te beoordeelen, welke grond- beginselen van bestuur behoorden aangenomen te worden. Wanneer men het er toen op toegelegd had om als facheur troisième een man van niet groote beteekenis te nemen, dan kon de verkiezing van Buyskes eene gelukkige geacht worden. Elout kende hem, o.a van wege de gestaakte reis naar Indië onder koning lodewijk, en hij was reeds in 1814 aangewezen om het eskader te comman- deeren, dat de nog te benoemen commissie-generaal naar Batavia zou brengen. Falck, secretaris van Staat, zocht naar geschikte menschen en vroeg dd. 9 September 1814 raad aan Elout. »Buyskes, die het eskader commandeeren zal’, schreef hij hem, wis wel niet berekend commissaris-generaal te zijn? immers niet alleen?” (a). Doch in eene commissie ging het wel, en zoo kwam Buyskes op eene plaats, waar hij eigenlijk niet behoorde. In Indië onderscheidde hij zich bijzonder, althans afgaande op het oordeel van Mr. H. J. van de Graaff, door het voorthelpen van allerlei ongeschikte sujetten, door „verregaande partijdigheid voor onwaardige ambtenaren’, door voorspraak van menschen, die in handen der justitie behoorden te vallen, door steun te verleenen aan drinkebroers, kortom door het tegenwerken van het ernstig streven zijner collega's, commissarissen-generaal, tot het aanstellen van geschikte menschen (4): de praatjes over hem gingen tot het ongeloofelijke en onaannemelijke (c)! Buyskes was in ieder geval lang geen onbekwaam zeeofficier: hij had een zéer schoon verleden achter zich, ja was luitenant- gouverneur-generaal onder Daendels geweest, maar men kan een knap, zeer degelijk man, een vechtersbaas, een held van belang zijn, en toch tegenvallen, wanneer men geroepen wordt tot orga- niseering van een ganschen diensttak, tot wederbezielen van het- geen dood en verrot is, tot stempeling met zijn geest van een nieuw leven. Stof tot bewondering over de volvoering zijner taak a) Bl. 211 der Brieven ran A. R. Falek (1861). (6) Brieven van Mr. H. J. van de Graatf aan zijn swager in Holland dd. 20 September 1816. 1 Juli IS17, 15 -20 Januari 1820, | „Van de verngtingen van den schout-bij- spreekt men niet veel goeds. Er zijn * zeggen, dat hij. geadsisteerd door € dent te Ternate, de posten auw van Van de Graaff aan zijn z° " PALEMBANG En BANKA IN 1816—1820 511 heeft hij, naar het schijnt, zijne levensbeschrijvers niet gegeven (a) en biografen kunnen me anders wat ophalen : denk aan °n Duymaer van Twist: lid der schoolcommissie te Deventer, aan ‘u Muntinghe, dragende kruisen tot zijn dood, alsof we niet allen dat moeten doen! — Maar misschien was de gebrekkige maritieme inrichting minder Buyskes’ schuld, dan toe te schrijven aan omstandigheden, die hij niet be- heerschen kon. Wel echtér had hij dau toch onze zeeofficieren in zoover beter kunnen leiden , dat dezen , als ze zich op stations vervelen moesten , den tijd nuttig gebruikten met het doen van opnemingen in de ons nog zoo onbekende vaarwaters Raffles en de zijnen gaven uns daarin eeu voorbeeld, waaraan we ons konden spiegelen. We voeren maar voor het vaderland weg; ’t was alsof we de klippen en banken met onze schepen wilden wegvegen. Zoo had men nu van medio 1818 af in die lastige Palembangrivier de vrije vaart gehad; overal liggen er eilanden, banken, ondiepten. De vloed, welke van Mei tot November tot omtrent eene dagreis boven de hoofdplaats oploopt, en gedurende dien tijd vrij regelmatig met de eb afwisselt, wordt in de overige maanden des jaars door de zware afwatering gestuit, wanneer alleen in het opperwater eenige eb blijkt. Bij regelmatige eb en vloed zijn de rijzing en daling aanmerkelijk; in de bovenlanden bedraagt het verschil soms zelfs 40 voet. Bij stortvloeden is de zwelling nog meer van belang. In den regentijd, wanneer voortdurend eene zware afwa- tering plaats vindt, wordt de vloed der zee bijna onmerkbaar. Kortom allerlei afwisselingen. Voor eene flotielje van diepgaande schepen natuurlijk van het meeste belang; maar toen schout-bij- nacht Wolterbeek er zich in zou bewegen, had men op het gebied van waarnemingen nagenoeg niets gedaan: wist men, helaas! ook zoo goed als niets van die buitengewoon belangrijke Banjoe Asin of Zoutrivier, een water, dat dicht bij de monding van de Moesi, in dezen stroom valt, daarmede eene delta vormt, voor groote vaar- tuigen, zelfs voor linieschepen bevaarbaar was, en waardoor men den vijand langs een omweg op zijne hoofdplaats wellicht, had kunnen aantasten (4).. N finders belangwekkende levensschets: Tijdschr. Ind. Gen. dl. IL , 451 vermelden brief dd. 22 April 1619 had kolonel Bakker “deze rivier het volgende bericht: „Ik heb eenigen tijd #, waardoor de Arabieren met hunne schepen, als ar herwaarts komen, door den luitenant Van der en hij volgens de aanteckeningen zeer nauwkeurig 512 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. Nu, Buyskes zelf zou het, bij het sluiten van zijn Indischen loopbaan, in het gezicht van Diégo Garcia, ondervinden, wat het wil zeggen, als de zaken niet behoorlijk worden nagezien. Hij was toch bijna met zijn eigen schip er het slachtoffer van geworden, niettegenstaande de „Admiraal Evertsen vóor het vertrek op de marine- werf te Soerabaja was onderzocht, terwijl de schuit verging onder omstandigheden, die het naar het oordeel van Klout en Van der Capellen boven alle bedenking stelden, dat ze feitelijk sinds haar vertrek nooit zeewaardig was geweest (a). Tot opvolger als commandant der Marine, wanneer de com missie- generaal zou zijn ontbonden, werd bij tijds in Holland aangewezen Constantijn Johan Wolterbeek. Hij was een paar jaar ouder dan Buyskes en had minder gelukkig gediend (4). Beider levens- heeft gedaan, en welke rivier allergeschiktst is voor diepgaande schepen om naar herwaarts op te komen, en neem de vrijheid bij deze gelegenheid aan te halen, wanneer Uw HoogEdelGestr. mogt goedvinden om Zr M* fregat Wilhelmina naar deze oorden te zenden, dat door die rivier naar de hoofd- plaats overal een bekwame diepte wordt gevonden. Wanneer ik de order ontvang, welke mij bijzonder aangenaam zal zijn, om deze streken te verlaten, zal ik den wee door de Zoutenrivier nemen om geene goederen te lossen. hetgeen moet plaats hebben om over de bank voor de Soensang te komen.” Wat de sehout-bij-nacht ten slotte bevond, zal men hierna kunnen lezen. ra Dit was anders niet het oordeel eener door den Koning ingestelde commissie van onderzoek, die het gebeurde, behalve aan de stormen. voor- namelijk weet aan den invloed van kopergif op de ijzeren bouten van het schip. De heer Backer Dirks herinnert eehter aan de bijna evenzeer ongelukkige reis van de met het eskader uitgezeilde Prins Frederik, waarop de leger- commandant Anthing «door H. M. de Koek opgevolgd) zieh bevond en welk schip met geene ijzeren bouten was samengesteld. — Ook het gedrag van schout-bij-nacht Buvskes werd door het Hoog Militair Gerechtshof onderzoeht: het oordeel was „gunstig. Zie bl. 501 dl II der „Nederlandsche zeemacht” van Backer Dirks (IS91). — Elout liet zich echter scherp uit over de wijze, waarop de Erertsen te Soerabaja was nagezien. „Zoo te onderzoeken en te herstellen is niet zeer prijselijk” oordeelde hij in een brief aan Van der Capellen. En deze dd. 12 Juli 1S!9 aan Wolterbeek: „Zooveel is zeker. dat dadelijk bij het wakkeren van den wind de boel reeds in disorder geraakt Is, en dat wel zeer weinige dagen na het verlaten van straat Sunda. Dit doet nj denken, dat men zieh bij het doen der reparatien en het maken van rapport hierover te Soerabaja onverantwoordelijk gedragen heeft. Hier- omtrent kan, dunkt mij, geen te streng onderzoek plaats hebben; en degeen, die door zulk eene nalatigheid aanleiding tot dat ongeluk gegeven heeft, behoort strengelijk te worden gestraft.” (b) Buyskes geb. in 1441: Wolterbeek trad op 16jarigen leeftijd in dienst en bleet er meer dan 62 jaren in, tot hij in 1844 pensioen nam. Dit wijst op Lt6S als geboortejaar. Zie bl. 245 en 366 van de reeds op bl. 501 noot b vangehaalde levensschets. Er is een portret van Wolterbeek bijgevoegd. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 513 loop hadden gemeen, dat ze dien doorbrachten in de dagen, dat de Nederlandsche marine roemloos wegkwijnde en verdween. Hunne levensbeschrijvingen geven onwillekeurig den indruk, dat we nog maar altijd er even flink als vroeger op los sloegen. Oost-Indische ervaring had Wolterbeek geene, dan die als luitenant ver- kregen op het fregat Bellona, dat in Maart 1789 onder den kapi- tein-ter-zee Hartman naar den Archipel vertrok en in Juli 1792 in het vaderland terugkwam. Hij bracht de herinnering mede aan een verdrietig wapenfeit in de Molukken. Onder bevel van den kapitein J. W. Gobius, was er in Mei 1791 eene expeditie derwaarts gestuurd, waartoe de Bellona behoorde. Op het eiland Goram vermeesterde het korps van luitenant Wolterbeek de hoofd- vestiging der muitelingen; doch toen Gobius doodelijk gekwetst werd, gaf de kapitein bevel tot den terugtocht. Met het herstel van Nederlands zelfstandigheid, zag Wolterbeek in 1814 zich aangesteld bij het nieuw opgerichte corps der Neder- landsche marine als commandant van den Breeden Wimpel, Het vooruitzicht werd hem echter gegeven, dat hij zoo’n Chineeschen titel niet in zijn graf zou behoeven mede te nemen, daar hij naar Indië zou mogen gaan, ter vervanging eerlang van Buyskes. Den 16?" Maart 1817 zeilde hij daartoe uit Vlissingen met de Tromp, een linieschip van 64 stukken. Zijne militaire verdiensten had inmiddels de Koning erkend door de begiftiging met de Militaire Willemsorde 3° klasse. We zullen in hoofdstuk 31 zien, dat men hem een paar jaar later beschuldigde van, uit zucht naar het comman- deurskruis, in de Palembangsche expeditie te veel gewaagd te hebben , — eene beschuldiging, haasten we ons het op te merken, geheel ongegrond en die ook slechts onder den indruk van het oogenblik werd ter neer geschreven, dan wel onder de gedachte, dat er soms maar op toe gehakt wordt; stormen! in den ijver om eeremetaal machtig te worden. De Tromp moest onderweg verscheidene plaatsen aandoen. ter opsporing van particuliere transportschepen, die mede met troepen naar den Archipel waren gegaan. Geene overbodige zorg; want in die dagen schenen soms onze gezagvoerders den weg te hebben vergeten, terwijl men telkens aan het gevaar stond blootgesteld, dat zoo’n schip aemechtig uit elkaar viel. Professor Reinwardt in Indië zou er bijvoorbeeld plezier van hebben. Driemaal, het laatst met de Zwvertsen, zond hij zijne kostbare verzamelingen naar Holland en driemaal verslond Neptunus ze zonder genade. 514 PALEMBANG EN BANKA IN 1816 —1820. Zoo kwam Wolterbeek eerst den 14° Juni 1817 te Ric-Janeiro, waar hij inderdaad ‘n drietal achterblijvers ontmoette. Ook zeilde toen juist daarbinnen het ons wel bekende fregat. Wildelmina, kapitein-ter-zee Dibbetz, die voor commandeur Wolterbeek de verrassing medebracht van diens bevordering tot schout-bij-nacht. Den 3° Juli verliet men Brazilië, den 16° September 1817 liet de Tromp het anker vallen op de reede van Batavia. Het rapalje aan boord, waaruit men destijds bij voorkeur, helaas, de land- en zeemacht in Oost-Indië bezette, had den bevelhebber heel wat zorgen gebaard. Wijl de commandant der Marine, schout-bij-nacht Buvskes, in de Molukken zich bevond, tot demping van den aldaar uitwebroken opstand, vond Wolterbeek te Batavia aanstonds veel te verrichten. Den 22" Februari 1515 keerde de commissaris-generaal ait de Molukken naar Batavia terug, terwijl nu Wolterbeek werd nangewezen voor de overneming van Malakka, waarheen hij in Juli ISLS vertrok. De als een zoo hartelijken man” geteekende Wolterbeek (u) sloot gedurende den loop dezer commissie, met zijn mede-commissaris Timmernan Thyssen eene warme vriendschap, die tot ‘Thyssen’s dood is blijven bestaan en waaraan we menigen par- ticulieren brief te danken hebben, die op de personen en de toe- stamden dier dagen een bijzonder licht werpen. Na de overneming van Malakka tot stand te hebben gebracht, trad Wolterbeek voor het herstel der Nederlandsche macht te Krouw op. Ook hier werkte hij ontegenzeggelijk met verdienstvol beleut Zoe er dezelfde fout als te Palembang door Muntinghe veimaskt werd, namelijk dat men voor eene eerste hernieuwing van de verbroken banden met de inlaudsche vorsten, te veeleischend ouavisgds was, dau moet dit mede worden toegeschreven aan den vorst der bevelende regeering, die de instructiën vaststelde (4) be Hatert Corusgekomen, ontving men het bericht over de vesti- ere ader Engelsehen in de straat van Singapore, die Wolterbeek uog woe tame miet te veren had doorgevaren (ec), zonder gedacht te hebben van de wernseheljkhernt om daar een teeken van ons gezag te rreen, mettegenstaanmde de bekendheid met het Engelsche streven, en ey nedereelkeng oostwaarts van Malakka te zoeken, ja niet- Beebe bee er bl SOL neet b vermelde Verhandelingen van Tindal PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 515 tegenstaande hemzelf van Engelsche zijde was te kennen gegeven, dat, gelijk ik op bl. 450 mededeelde, men op Singapore het oog had geslagen | Toen de inbezitneming bekend werd, was de commissie-generaal ontbonden en derhalve Wolterbeek als commaudant der Marine opgetreden. Ter vergadering van Van der Capellen, Elout en Buyskes geroepen, om zijne meening te zeggen over de gewichtige vraag: Zal men u belasten met het gewelddadig terugnemen van Sin- gapore? — ontraadde de Marine-commandant het, onderhandelingen aanbevelende (a). Het was de uiting van een door een vaderlandsch geschiedschrijver als Cutstaansch gebrandmerkten onderhandelgeest , die ons volk tot den huidigen dag bleef bezielen (4). Het verstand kan door gemis aan karakter de wijsheid bedriegen. De geschiedenis heeft voldoende duideliik aan den dag gebracht, dat indien de Tromp had meegesproken , de Singapore-beleediging uitgewischt zou zijn geworden. Toen kwam Muntinghe aandringen op militairen steun voor Pa- lembang. Hoe nu, vroeg Wolterbeek , moeten we met de Engelschen gaan oorlog voeren, terwijl de onderhandelingen ons Singapore zullen teruggeven (bl. 459)? Zoo kreeg de Palembangsche commissaris niet de gevraagde hulp en ging daarna ons gezag er te gronde, ook door geinis aan ammunitie, die te Muntok bewaard werd. In hoever men Smissaert’s fout had kunnen voorkomen, door van Batavia hem degelijk in te lichten, vertellen de brieven niet, waarin Wolterbeek aan Smissaert de schuld gaf. Toch worden de herinneringen aan onze vroegere zeehelden voor een oogenblik hier verlevendigd, namelijk waar we het oog slaan op die door Wolterbeek met zooveel nauwkeurigheid bijgehouden journalen. Dat deden immers ook, gelijk ons Mr. D. Veegens her- innerde (c), de oude Hollanders, die tot in de kleinste bijzonder- heden dag aan dag de ontmoetingen op hunne merkwaardige tochten aanteekenden, en dat wel somtijds onder ontberingen en moeilijk- heden, die de menschelijke kracht schenen te boven te gaan. Hun stijl en taal? Maar hoe zouden ze er, te midden van hetgeen ze beleefden , voor gezorgd hebben. Hooger dan dat, stond hun ver- smaden van eigen lof, hun onderdrukken van klachten over bitter (a) Papieroorlog, bl. 408 vv.; ov. bl. 20 vv. (b) Dr. D. C. Nijhoff: „Nederland en Engeland” in het tijdschrift Nederland jaarg. 1900 N° 6 bl. 217—218. (c) Historische Studiën (1885), dl. 1 bl. 12 vv. dis PALEMBANG EN BaNKa IN 1816—1520. litden, hun zichzelf zijn, liever dan het schuld werpen op anderen. ‘2 ax Wolterbeek zal van dag tot dag opteekenen, niet slechts wat hij doet, doch ook wat hij denkt. Nochtans is er een groet versehii tussehen dàt rourkeen en thans, een verschil, dat zich evrendaart in het gemis aan kostelijke naiveteit. Geenszins, dat de waarhetdsliefde in de geringste mate wordt te kort gedaan, maar men gevoelt te dikwerf. vooral in de bladen, die we nu woeten „pstaan, dat de krachtvolle geest van een groot man, van een Heul, er niet in leeft. Het wordt te zeer zucht om anderen voer ondervonden tegenspoed aansprakelijk te stellen. Vermindert det dan het gewieht dier dagelijksche aanteekeningen? De aantrek- kelijkheid izdt er zeker onder, niet echter de belangstelling, die ze doorgaande opwekken: want de geschiedschrijver wil slechts te deeu heoben met de menschen, niet zooals we ze ons in een histori- schen roman wiileu voorstellen, met bonzende harten , die we ons leuter denken, met tranen, waarvan we niet weten, maar met de meuschen. Zovsis zij zieh, op groud der stukken , werkelijk hebben gegeven Niet meer, niet minder. Eu dat verlangen wordt zoowel verredisd deer de iu mijne vroegere verhandeling nagelezen ver- baten van IIs en 1920, als in het Palembangboek van 1819, werven ep Dovendien extracten geregeld gedurende de expeditie vate terr Gave Get gomd 7. Nr eye con er nog gelegenheid gegeven met bijzondere eN tea er eere wan ket zoo hoogst lezenswaardig „Reisverhaal vere Tey Nee TaN tare) medegedeeld door Dr, H. T. Colenbrander ETEN ov egerr eers van het Historisch Genootschap te Utrecht, oe NE eto ae etd stuk en ook in vele opzichten goed gestileerd. an yo oe LOB Guernevens over te zenden”, berichtte hij den \ N ve tarra aan den destijds te Semarang vertoevende EN Se veen degverhaal N° 1, strekkende van den dag, op EN verg Wezens de mislukking der expeditie te Palembang \ Ee een \vor U. E. met beter te kunnen rapporteeren, eves tr cLigverhaal, dat strekken moet ter mijner verant- “ ree Ar ers opgedragen commissie, te blijven aan U. E. Ove van UE. het best mijne handelingen nagaan en de verzers welke ik handel. Ook zal daardoor U. E. spoedig teer goed genomen wordt. Ik zal in dit dagverhaal coe oker ot er mats der ontvangst Uwer Excel. orders, alsmede tue? Ne Ar det dienst. alhoewel niet rechtstreeks de expe- PALEMBANG EN BANKA IN 18]6—1820. 517 XIX. De Semarangsche reis van gouy.-gen. Van der Capellen en Muntinghe’s adviezen: Juli 1819. De besprekingen te Semarang en te Soerabaja, waarvan ik in den aanhef van het vorige hoofdstuk melding maakte, zouden waarschijnlijk voor de laatste maal den heer Wolterbeek tot eene reis derwaarts verplichten; want, overeenkomstig de toen reeds voor de Marine-cominandanten aangenomen reglementairen tijd van drie jaren, die stond te verstrijken, wenschte hij naar het vader- land terug te keeren, waar zijn gezin hem wachtte. Bij de bestaande vriendschappelijke verhoudingen zag de landvoogd dit tijdstip met leedwezen naderen (a). Medio 1819 zou de Javasche reis aanvangen , doch daar de schout-bij-nacht. reeds eenmaal den tocht over land gedaan had, achtte hij het nuttiger Semarang te bereiken met de Tromp (b). De afspraak werd daarom gemaakt, dat de landvoogd door de Preanger en Cheribon naar Semarang ging, waar men elkander zou aantreffen ; vervolgens zouden beiden de reis tot Soerabaja zelfstandig voort- zetten en dan gezamenlijk met de Tromp de terugreis aanvaarden. Zoo gezegd, zoo slechts ten halve gedaan. Reeds in de Preanger werd ’s landvoogds genoegen verstoord, door het bericht, dat de vertsen, waarop zijne beide gewezen e (a) „Aangenaam is het mij te zien”, schreef de heer Van der Capellen aan Wolterbeek dd. 4 April 1819, „dat UHEdG. goede familie-berigten bekomen heeft, minder dat uwe wensch nog blijft, volgens de oude berekening te huis te zijn. Ik zal mij echter daartegen geenszins opponeeren, te wel penetreerende de redenen, die U doen verlangen tegen dien tijd wederom te huis te zijn. Ik herhaal hier echter gaarne, hetgeen ik meermalen zeide, dat ik bijzonder gaarne UHEdG., zoo lang als ik zelve, hier had willen zien blijven. Ik zal in mijne brieven naar Nederland niet meer op Uw langer verblijf appuveeren, wetende dat U dit onaangenaam zijn zoude. — De heer Falck schrijft mij dat de V. d. Werff vroeg in het voorjaar gereed zoude komen, opdat in de Javasche wateren onze vlag die meerderheid behoude, welke mij met gerustheid de vereischte maatregelen kan doen ontwerpen en uitroeren. — Men is bij ons regt boos om de daden van Raffles, die men nog maar voor een klein gedeelte uit de brieven tot Juli kende.” (b) „om redenen dan met Tromp alweder eene Kruistocht tot nut voor Coloniën zoude kunnen geschieden, en ik de reis over land reeds eenmaal had gedaan”. Verb. 918 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—18920. collega’s zich bevonden, schipbreuk had geleden. Algemeen maakte dit in Indië een diepen indruk (a). Eene kleine veertien daag later was de landvoogd tot Cheribon gevorderd. Inmiddels had Muntinghe Batavia bereikt, hetgeen de officieele Bataviasche Courant van 31 Juli 1819 verkondigde met eene virtuositeit, die de redactie van een Moskou-Moniteur haar niet had verbeterd (2). De commissaris reisde onmiddellijk over land door en haalde den Gouv.-Gen. te Cheribon in (c). Aanstonds ging er van de ramp een bericht naar Wolterbeek, die reeds van den 16" Juli ter reede van Semarang op het reisgezelschap lag te wachten; het stuk ving aan met het verwijt, dat gebrek aan ammunitie de oorzaak van den terugtocht was geweest (d). Er kwam nu niet veel meer van het genoegelijke der reis terecht (e). Den (a) Vit Van der Capellen’s brief dd. 12 Juli 1819 aan Wolterbeek, haalde ik in noot a van bl. 512 eenige regelen aan. (6) „De Raad van Indië, Muntinghe”, leest men er, „die een geruimen tijd in commissie was geweest te Palembang, is dezer dagen van daar terug- gekeerd, met Zr M* Koloniale sehoener Emma, ten einde aan het gouver- nement verslag te doen van den staat van zaken aldaar, en de middelen voor te dragen, om het trouwelooze gedrag van den Palembangschen sultan Machmoed Badroedin te straffen.” --- Mede wordt daarin bericht, dat de sultan het masker afwierp, toen de commissaris vorderde dat deze van zijn onschuld zeu doen blijken, door het overleveren van eenige hoofden als gijzelaars. ce) Hier schreef Muntinghe zijn op bl. 495 noot a vermeld verhaal over de Palembangsehe gebeurtenissen van 15 Juni en volgende dagen. Her door mj geraadpleegde stuk houdt geen anderen datum in dan Juli 1819: het moet vermoedelijk zijn 22 Juli Psi d_ De briet dd. 22 Juh ISI9 van den met den Gouv.-Gen. op reis zijnden algemeenen secretaris Band opende namelijky als volgt: „Zijne Excellentie de Gouvr-ten. heett mij opgedragen UHEdG. te informeeren, dat bij Heogst- denzelven het bericht: is ingekomen, dat Palembang doer de onzen is verlaten, welke zieh alle naar Banka hebben teruggetrokken. Hiertoe heeft voorna- melijk aanterdinsg gegeven, her gebrek aan ammunitie op de beide korvetten, na eene hevige kanonnade, welke onvetwijteld. had men dezelve langer kunnen veerteetten, de zaak zeude hebben beslist en den sultan de ver- diende Strat zoude hebben doen ondervinden voor zijne gepleegde trouwe- wosherd. In verdere decals cal ik niet treden. daar UHEdG. dezelve waar- schunhik van den overste Bakker zat hebben ontvangen. — De omstandigheden needsakelek vorderende, dar het veriorene ten spoedigste worde hernomen. seo heeft Zo Bo de treriv ten. den generaal-majoor De Kock gelast. zich enverwrid te begeven mar Semarang, alwaar Z. E. de noodige maatregelen wer UHEGG. en dren Generaal wenseht te beramen.” © Den Ph Augnseas Isl schreef dan ook Van der Capellen uit Semarang „anr Weiterheer ve Batavia. „Min voornemen is morgen mijne reis naar Nurri veert te verten Per dusverre heb iK niet veel aangenaam: oP See Ve OT Te vente nS! PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 519 242 Juli was men op Tegal, waaruit de heer Van der Capellen den schout-bij-nacht berichtte, van binnen een paar dagen te Semarang te zullen zijn, en dat men met den meesten spoed eene expeditie zou moeten uitrusten (a). Den 238" Juli was de landvoogd te Pekalongan. Hier gewerd hem eene kleine bemoediging in den vorm van een brief des ministers van Koloniën dd. 2 Maart, houdende de mededeeling, dat minister Castlereagh zeer ongunstig Raffles’ handelingen beoor- deelde en de betuiging van 's Konings volkomen tevredenheid over hetgeen C.C.G.G. ten aanzien van Palembang (den Salmond- inval) hadden verricht, met informatie, dat het Zr M* begeerte was, dat in alle soortgelijke omstandigheden, die zich onverhoopt mochten voordoen, de rechten en belangen onzer natie en de waar- digheid van den Nederlandschen naam in gelijker voege met be- daardheid en nadruk zou worden gehandhaafd (4). Voor Wolterbeek was de van Baud den 24" ontvangen tijding inder- daad geen nieuws meer; hij had haar den 21° uit rapporten van overste Bakker, door Muntinghe naar Batavia medegebracht, vernomen. Dadelijk waren door den schout-bij-nacht voorbereidende maat- regelen bevolen, wèl overtuigd, dat het tot eene expeditie zou komen (c). Ongeveer terzelfder tijd stortte vriend Timmerman Thyssen, Malakka's gouverneur, zijn hart aan Wolterbeek , op de hem eigen- aardige wijze uit. Den 17° Juli schreef hij namelijk: Zeer Gevenereerde Vriend! Met genoegen heb ik UHEdG. letteren van 15 April en 12 Mei ontvangen, het deed ons allen een bijzonder genoegen den welstand te vernemen van eenen vriend, dien wij wezentlijk hoogachten. Wat ons aangaat . . .. genieten wij redelijken welstand en zulks is eene groote (a) „Ik ben overtuigd”, besloot de heer Van der Capellen „dat spoed hier noodzakelijk is, waarom ik wensch te Semarang alles met spoed te beslissen, na de consideratiën van UHEdG. vernomen te hebben. De heer Muntinghe komt met mij naar Semarang. De heer Falck schrijft mij den 18" Januari en 172 Februari, dat de Galathea in Maart en het Zeepaard in den zomer naar herwaarts zouden vertrekken, beide zware korvetten, en later de Van der Werf met den vlagofficier die UHEdG. moet vervangen. Ik wensch hartelijk, dat deze laatste nog wat moge wegblijven.” (b) Zie Opvattingen, bl. 389 en 402 ov. 40 en 62; Papieroorlog , bl. 414—415; ov. 26—27. (ce) „kunnende ik wel vooruit rekenen, dat bij de komst van Z. E. den Gouv. Gen., zulks alles zoude geordonneerd worden”. Verb. 520 VALEMBANG EN BANKA IN 1816—i820. schat; de mijne wordt thans niet meer gealtereerd door politique affaires; ik begin veel koelder over alles te denken, alzoo ik wel zie Nederland gedoemd schijnt te zijn vexatiën van grooter natiën dan wij zijn te moeten dulden. Het akelig nieuws van Palembang is UHEdG. voorzeker beter bekend dan ik het kan bedeelen; de Bloedridder (a) zal daarin wel mede de hand gehad hebben, het zal mij verwonderen hoe men die zaak behandelt. Ik hoop met zagtheid, om daarna, eens meester zijnde, onze getergde langzaamheid in het straffen, met de zwaarheid van den straf te vergelden; ho! ho! alweder verkeerd, ik mag, en moest immers niet vooruit loopen de mesures van mijne superieuren, dus basta (6)! Met leedwezen moet ik UHEdG. bedeelen, dat de Marianne onder kommando van den Luit. Wulfing naar alle gedagten van de zeerovers is genomen dan wel door zijn equipage afgeloopen; onderscheidene malen heb ik dezen jongen vriend, omdat hij mij door UHEdG. was aanbevolen, gewaarschuwd niet te streng te zijn tegen het volk; ik wist door den broeder van Mevrouw Baumhauer, die als vrijwilliger aan boord diende, en dus nu mede het slagtoffer is geworden, dat er duchtig op de Martanne geslagen werd; deze raadgevingen schijnen vrugteloos te zijn geweest; dan hoe het ook zij, genomen, dan wel afgeloopen, het is een treurig geval dat mij in den ziel leed doet. (c) Op verzoek van kapitein Elout brengt de Leeuwerik, onder kommando van de goede Dozy, ZEd. over naar Batavia (verg. bl. 482), ik kan UHEG. niet genoegzaam mijne tevredenheid te kennen geeven over dit jong mensch, en het zoude hem zoowel als mij leed zijn, indien men ZEd. niet herwaards deed retourneeren; vergun mij echter van uwe vriendschap te vergen ZEd. een grooter vaartuig krijgt; de Leeuwerik is voor deze wateren te klein en inderdaad niet bestand tegen de zeeroovers. .. .. Verder nieuws heb ik voor het tegenwoordige niet, waarom ik na ar Dat Thyssen in dien naam plezier heeft, blijkt uit het hernieuwd ge- bruik er van in zijn brief dd. 14 December 1819 aan Wolterbeek; zie bijl. 12 van M. R. & De briefschrijver denkt hier vermoedelijk aan het afkeurend besluit van 25 Februari 119, medegedeeld op bl. 419 Papieroorlog ; ov. 31. ten Over dat te veel slaan. zie ook Thyssen’s P.S. in zijn brief dd. 17 December 1s19 in bijl 13 van M. R. — Over het herhaaldelijk afloopen onzer schepen door hunne overmachtige inlandsehe equipagiën, zie mijne Atjeh- verhandeling in de Bijdragen, deel LL 11900), bl. 178; ov. bl. 20: zoomede, in aansluiting aan het slot in noot e aldaar. de 24° bladz. der atlevering December 1900 van De Zudische Gids, bevattende hoogst belangrijke beschou- wingen over „De verdediging van Nederlandsch-Indié tegen een buitenland- sehen vijand”. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 521 aflegging der komplimenten van mijn vrouwtje en verdere vrienden met aanbeveling in Uwe door mij hooggeschatte vriendschap mij met de zuiverste gevoelens van hoogachting noeme: Zeer Gevenereerde vriend, UHEdG. Dw. Dienaar en Oprechte vriend, J. S. TIMMERMAN THIJSSEN. P.S. 29 Julij. Wat zegt UHEdG. van het ongeluk den Admiraal Everts overgekomen? Bedeeld mij eens uwe gedagten hoe het mogelijk is zijl. op de Chogos-eilanden konde stranden; ik versta van deze zaken niets, maar Kapt. Lumly, die met het fregat Zopaze gisteren alhier gearriveerd is, deed dubbelzinnige uitdrukkingen ten dien op- zichte; dan hoe het ook zij, het smert mij in mijne ziel en beklaag onze vrienden hartelijk, vooral Doeff (a). Op den avond van den dag, dat goede Thyssen dit P.S. nog stelde, had de landvoogd Semarang bereikt ; daar bevond zich ook de legercommandant De Kock, die, naar wij ons zullen herinneren, van Cheribon, uit Batavia was opgeroepen. Den volgenden dag confereerde men in het residentiehuis te Bodjong, namelijk de landvoogd, Muntinghe, Wolterbeek, de legercommandant en de algemeene secretaris. Slaan we nu Wolterbeek's journaal van Juli 1819 op, dan lezen we het volgende: Den 30° hield Z. E. de Gouv.-Gen. eene besogne met den generaal- majoor De Kock, commandant der landtroepen, met den heer Mun- tinghe, commissaris van Palembang en onderhoorigheden en met mij, zijnde de algemeene secretaris Baud daarbij present, omtrent eene te ondernemen expeditie tegen Palembang, waarin de heer commissaris Muntinghe het verslag omtrent het gepasseerde te Palembang bij het verlaten der rivier zooveel mogelijk nader ontwikkelde, willende als eene der redenen tot het verlaten der rivier aanvoeren, gebrek aan genoegzame ammunitie op de beide korvetten. Hetgeen ik aan hem niet toe kon staan, zijnde die beide korvetten met compleeten inventaris derwaarts vertrokken, doch moesten, na twee dagen het schieten aan den gang gehouden te hebben, natuurlijk gesuppleerd worden voor het verschotene, zonder dat uit de rapporten (a) Doeff is het bekende opperhoofd van Japan, die na 19 jaren daar werkzaam geweest te zijn, waarvan 15 als hoofd, met de Erertsen naar het - vaderland terugkeerde, vergezeld van zijne gade, die tengevolge van den schrik gedurende de schipbreuk overleed. Hij had het handschrift van een door hem samengesteld Japansch-Nederlandsch woordenboek aan boord, dat tot zijne diepe smart mede te loor ging. Zie zijn „Herinneringen uit Japan” (1833), waar op bl. 255 over de schipbreuk. 522 PALEMBANG EN BANKA IN 18]6—1820. der schepen bleek, er nog werkelijk gebrek plaats had, ter contrarie had de Ajax nog 50 schoten per stuk, na bijgezet te zijn uit de Eendracht. Bovendien was op het eerste berigt der onlusten dadelijk met het schip Elisabeth (bl. 482) 17 pond kruit, en alles wat aangevraagd was, gezonden, welk schip nog tijdiglijk bij hen is gearriveerd. Doch de eerste melding van onlusten was dato 22 April (den 15 Mei eerst bij mij ontvangen). En wierd al dadelijk als hoogst gevaarlijk opgegeven, moetende men dus óf de beginselen niet genoegzaam opgemerkt, óf niet geteld hebben. Ook kan men nagaan, dat volgens de rapporten, de Commissaris met 253 man uit de bovenlanden teruggekomen, nu eene gezamenlijke magt van 450 man en 2 korvetten bij zich had. Dan het was nu geen tijd om te onderzoeken, hoedanig die retraite was veroorzaakt. Het verlangen van Z. E. den Gouv.-Gen. was, om nu eene bepaling te maken, hoedanig het gebeurde te redresseeren. En wierd door Hoogstdenzelven, na adviezen van den generaal De Kock, van commissaris Muntinghe en van mij, een ieder wegens zijn wapen en detail, tot eene expeditie besloten tegen Palembang en de middelen daartoe aangewezen, voor zooverre die te vinden zouden zijn. Hetwelk door besluiten nader zoude bepaald worden. Insgelijks door Z. E. goedgevonden het opperbevel over deze expe- aan mij op te dragen. Met last om alles in het werk te stellen, wat ter bespoediging zoude kunnen dienen. 