None
Elsevier, the Secunde, to whom a special paragraph of the Memorial had been devoted, was made chairman. The other members were Captain Berg, who, if we except the Governor, was the most consider- able landholder of all the officials. Skipper Brommert, who was known to be the Governor's zealous and hardworking partner in his wine- smuggling business, van Putten, known as the Ironmonger, as being deeply implicated in the depredations upon the Company's iron, Lieutenant van Rheede and Ensign Slotsboo. The two last (jwed their appointment to van der Stel's knowledge of their complete dependence upon himself, as did the Landdrost, Starrenburg, who appeared as public prosecutor, thus ousting from his proper office the Independent Fiscal. The Secretary, Poulle, had been convicted in Batavia, and like the others was entirely complaisant. It was further prescribed by law that when a fi-ee burgher was brought to trial, one of the burgher councillors should be provided with a seat in the Justiciary Council in order to represent the interests of the burgher community. In the present instance van der Stel selected Hendrik Bouman, a burgher councillor and a special favourite of his own, whom he had raised to this position in defiance alike of the law ' Bo., 527. ^ Over Starrenburg alf? veoruiler, v. benedon, Hoofdstuk V, bl. 336. " Bo., 526 ; Contra Dod., 35. Over zijn vervalsing van luterrogatorieu der burgers, en over zijn excommuuicatio door Ds. le Boucq, v. Attestatie Boek, 1706-1707, fo. 117, 121. 228 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL post.i Later kwam een ander gunsteling, Guilliam Heeins,2 hem nn en dan aflossi-n. De kommissie was dus uitstekend berekend voor 't doel waarvoor zij bestemd was. Afzonderlik en gezamenlik wareu de leden bij de zaak, die zij moesten onderzoeken en beoordelen, betrokken, zo niet direkt, zoals Elsevier, dan indirekt, als medeplichtigen van de anderen. En de vertegenwoordiger der belangen van de vrij burgers was een gezworen vijand der klagers, die liet voortouw genomen had in de beweging oni de klagers tot leugenaars en ineinedigen te maken, en de onschuld van de Gouverneur te bewijzen. Het was niet nodig geweest juist deze leden voor het werk te kiezen, daar b.v., de eerlike Swellengrebel (bijna de enige eerlike amb- tenaar van hoge rang) en de burgerraad Oortmans, om maar twee te noemen, even goed zouden hebben kunnen dienen. Dat zou echter geenszins in de kraam van de Grouverneur passen : bij won leden, die direkt betrokken waren bij de zaak, van wie hij dus kon verwachten, dat zij alles in het werk zouden stellen om de burgere tot herroeping te dwingen.3 Natuurlik was dit omspringen met het recht niet te verbergen. De vi'ij burgers protesteerden dadelik door hun vertegenwoordigers tegen een dergelik verkrachting van de Jusfcitie. Doch tevergeefs. De gevangen burgers, nadat hun gezamenlik protest niet geholpen had, bleven als individuen protesteren tegen de samenstelling van de Raad uit hun tegenpartijen ; van der Heiden, Zevenhoven en Louw deden dit in energieke bewoordingen,^ doch zonder gevolg. De parodie op een verhoor zou voortgaan. Hoewel van der Stel zoveel zorg besteed had aan de samenstelling van de kommissie, was hij nog niet gerust. Zelf kon hij op die Kom- missie niet zitten, niet omdat hij enig gevoel van schaamte had, maar eenvoudig, omdat hij daardoor zijn eigen zaak bij de XVII te veel zou bederven. Hij kon echter nog de kommissie in haar werkzaamheden kontro- leren van achter de schermen. Dat deed hij nu op een onbeschaamde wijze. Terwijl de kommissie de burgers in verhoor neemt, staat van der Stel gedurig achter een deur, vanwaar hij alles kan horen. Zodra er enige moeilikheid ontstaat, gaan de leden en de vervolger de Gouverneur 1 Bo., 528. 2 Ibid. ' Zij bezaten landerijen, " waar over," zeggen Tas en van der Heiden, " onze klagten ten principale zijn ontstaau ; en uit dien hoofde waren ze niet alleen THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 229 and of the wishes of the colonists. He was subsequently relieved from time to time by another creature of the Governor's, G-uilliam Heems. The commission was thus eminently calculated to serve the pm-posc for which it was intended. In the matter which they were commis- sioned to investigate and pronounce upon, the members were without exception interested parties, being implicated, if not directly like Elsevier, at least indirectly, as the accomplices of their fellows. The representative of the burghers' interests was the sworn enemy of the complainants, and had taken the lead in the movement to establish the innocence of the Governor by representing the complainants to be liars and perjurers. It had not been a case of being compelled to select these particular members for this work. To mention only two names, the respectable Swellengrebel, almost the only honest man amongst the more highly placed officials, and the burgher councillor Oortmans were equally eligible. To appoint such men, however, would not have suited the Governor's book ; he wished members who were directly interested in the affair, and whom he could therefore expect to set all the necessary machinery in motion to coerce the colonists into a recantation. This juggling with the law could not of course be concealed. The colonists, through their representatives, protested immediately, but to no purpose, against such a violation of justice. After their united pro- test had proved fruitless, the prisoners continued to protest individually against a commission composed of their opponents. Van der Heiden, Zevenhoven, and Louw did so in the most emphatic terms, but without avail. The mockery of a trial must take its course. Albeit van der Stel had devoted such pains to the constitution of his commission, he was not yet fully reassured. He was unable to sit upon the commission himself, not that he possessed any feeling of sensibility, but for the simple reason that such a step would seriously have prejudiced his case in the eyes of the Seventeen. It was still prac- ticable, however, to direct the proceedings from behind the scenes, and this he did in the most brazen fashion. During the whole of the time that the commission was engaged in the examination of the burghers van der Stel was standing behind a door where it was possible to hear every word. When any difficulty arose the commissioners and the prosecutor would step aside, with no attempt at concealment, to consult with the Governor! The Governor decided the point, and the coni- niission would take action in terms of the decision given from behind partijeu, maar geswooren doodvijandeu van ons, die niet anders beoogden, als ons onder de knie te krijgeu " (Contra Ded., 66). ' Zie benedeu, liun Verhoren, bll. 230-242. 230 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL openlik raadplegGii ! Hij beslist daa de kwestic, en de Kommissic liandelt volgens ziju besluit, van achter de deur gegeven.i Deze Kommissie, van huis uit gelieel onvvettig, is dus nog bovendien eenvoudig een wassen neus. Zij doet niets, de Gouverneur beslist alles, bestiiurt 't hele vcrhoor. Met de samenstelling van de Reclitbank had de Gouverneur der- halve deze positie geschapon : Hij wordt beschuldigd door de vrij- burgers. Hij treedt zelf op als vervolger en tegelijk ook als rechter in zijn eigen zaak ! § 4. Het Verhoor van Jakobus van der Heiden. Zodra van der Stel een rechtbank naar zijn zin had, ging hij aan 't werk, om de vrijburgers door middel van 't Gerecht te intimideren en te dwingen hun beschuldigingen te herroepen. In Starrenburg, die optrad als vervolger in plaats van de Fiskaal Independent, had hij een handlauger, die voor niets zou terugdeiuzen. Het verhoor van Jakobus van der Heiden geeft ons een inzicht in de procedure van deze rechtbank. Volgens de resolutie van 8 Maart, zou van der Heiden met vier andere burgers naar Nederland gezonden worden, oui daar voor de XVII verantwoording te doen van de klachten der burgers tegen de Gouverneur. De vier metgezellen van van der Heiden werden wel dadelik aan boord van de retourvloot gebracht,^ doch hij zelf zou nooit de Kaap verlaten. Op 8 Maart, dezelfde dag, waarop van der Stel in de raadsverga- dering voorgesteld had, dat van der Heiden naar Nederland gestuurd zou worden, werd deze gedagvaard op 't Kasteel te verschijnen, om zich te verantwoorden voor de rechtbank. Men zou menen, dat, volgens juist genoemd besluit, onmogelik aan de Kaap verdere stappen tegen hem genomen konden worden. Van der Heiden kwam vrijwillig naar het Kasteel, doch daar de Landdrost de handen zo vol had met Tas en andere burgers, moest van der Heiden onverhoord vertrekken, om de volgende dag weer terug te komen. Hij werd toen in verhoor genomen.3 Van der Heiden vroeg dadelik naar de competentie van de kommissie voor welke hij zich moest ver- antwoorden. Op het antwoord van Starrenburg, dat het de Raad van Justitie was, weigerde hij verder te gaan, daar hij niet behoorlik gedag- vaard was, en ook omdat hij hier niet voor zijn " Competente Rechters " was, maar voor zijn partijen. Hij verzocht derhalve naar THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 231 the door. vSo that the commission, iipart from its essential illegality, was nothing- but a puppet show ; it did nothing, it was the Governor who determined everything, and who directed the entire proceedings. Such being the character of the Court, van der Stel had succeeded in creating the following position : the burghers had impeached the (Governor, but the Governor in his single person was at once prosecutor and judge in the case against himself. § 4. TIte Examination of Jacobus van der Heid&ii. So soon as van der Stel had secured the bench he desired, he set the machinery of the law in motion with a view to intimidating the colonists into withdrawing their charges. In Starrenburg, who appeared as prosecutor in place of the Fiscal Independent, he had an assistant whose value was enhanced by his entire freedom from scruples of any kind. The examination of Jacobus van der Heiden gives us an insight into the procedure of the Court. In terms of the resolution of the 8th March, van der Heiden and four other burghers were to have been sent to the Netherlands, there to justify before the Seventeen the charges brought by the colonists against the Governor. Van der Heiden's four companions were con- veyed without delay on board the return fleet, but van der Jleiden himself was destined never to leave the Cape. On the 8th March, the very day that van der Stel had proposed in the council meeting that he should be sent to the Netherlands, he was summoned to the Castle, there to stand his trial before the Court, although one would have imagined that under no circumstances, in view of the resolution in question, could further proceedings be taken against him locally. Obeying the summons voluntarily, van der Heiden duly appeared in the Castle, but found the Landdrost so fully occupied with Tas and other burghers that he had to depart without a hearing. The follow- ing day he returned and his examination was proceeded with. Van der Heiden immediately inquired as to the competence of the com- mission before which he was to be examined, and upon Starrenburg replying that it was the Justiciary Council he refused to proceed ; in the first place, the summons had been irregular, and in the second place he was now appearing, not before a competent tribunal, but before his adversaries. He therefore claimed to be sent to the Netherlands, ^ BGwijzcn onder vcrhoor vau v. d. Hoidcn. - Bo., 52G. ' Het origineel vau zijn lutorrogatorium is tc vindcu in " Criminelo Proces Stukken," 1706, Kaaps Archief. Gedrukt, Coutra Ded., 35-37. Vgl. ook Bo., 531. 232 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL Nederland gezonden te worden, om daar voor zijn behoorlike recliters zich te verantwoorden. Starrenburg sprong hierop op, en ging naar de kamci'deur van de Gouverneur, die " omtrent twaalf voet van de tafel " was, en hield bij de deur een gesprek met ieniand, die erachter stond. Dit was de G-ouverneur 1 Nadat liij van zijn Gebieder bevelen ontvangeu had, kwam Starrenburg terug, en zei bars tegen van der Heiden, dat hij moest antwoordcn, of hij (Starrenburg) zou weten, wat met hem te doen. Gevraagd, of hij aan de Bataviese brief deel gehad had, weigerde van der Heiden weer te antwoorden. Weer ging Starrenburg iemand achter de deur raadplegen. Teruggekomen, zei hij : " Ik vraag U ten laatste male, of gij wilt antwoorden of niet ? " Hierop antwoordde van der Heiden : " Ja, Landdrost, wel wil ik antwoorden, als gij de lesse- naar met papieren, die gij mij en mijne medeburgers op een godde- looze, verfoeielyke en ongehoorde wyze ontvreemt hebt, ons weeder ter hand stelt. Zeker, gy zyt een dapper soldaat ! Tart gy my nu om te vechten, nu gy my 't geweer ontnomen hebt ? " Weer ging Starrenburg raadplegen achter de deur, en kwam nu terug met 't bevel, dat van der Heiden als een gevangene moest opgesloten worden in de gevangenis. Terwijl de Landdrost zijn konsultatie hield achter de deur, vroeg van der Heiden de burgen-aad Guilliam Heems, om in zijn naam de Gouverneur te verzoeken, hem toe te laten, zijn verantwoording te doen voor de Bewindhebbers, en, indien dit niet kon. hem in alle geval " uit krachte van zijn burgerrecht " op borgtocht los te laten, en bij een burger in arrest te houden.i Heems ging achter de deur vragen, en kwam terug met het bericht, dat de Gouverneur dit beslist weigerde. Toch had van der Heiden eenvoudig gevraagd, wat de Gouverneur zelf de vorige dag voorgesteld had in de Raad, en wat door de Raad eenparig aangenomen was ! De lezer zal wel getroffen zijn door de wijze, waarop de Gouverneur in de werkzaamheden van de Kommissie van de Raad van Justitie ingrijpt, en zich niet ontziet, als aangeklaagde toch nog zelf de leiding van 't verhoor op zich te nemen, van achter de deur. Mogelik zou men ook willen twijfelen aan de waarheid van dit voorval. Het is echter boven alle twijfel verheven, daar de leden van de Kommissie in eigen persoon een Attestatie hebben geaeveu, de dag na deze gebeurtenis, (de lOe.), waaruit ten duidelikste blijkt, dat de Gouverneur wel achter de deur stond gedurende 't verhoor, en dat Starrenbm-g, en naderhand Heems, hem wel raadpleegde omtrent van der Heiden, alles precies zoals hij en Tas, en ook Bogaert het ons vertellen ! 2 ^ V. d. H. was vrijwillig gecompareerd, en de procedure civiel, niet crimineel. TPIE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 233 there to stand his trial before his proper judges. At this Starrenburg sprang to his feet, and crossing over to the door of the Go\ernor's room, " some twelve foot from the table," he proceeded to hold a con- versation with some one standing behind it. This was the Governor ! On receiving his master's instructions, Starrenburg returned and rudely intimated to van der Heiden that he must answer, or he (Starrenburg) would know how to deal with him. On being asked if he had had a share in the letter to Batavia, van der Heiden again declined to answer, and again Starrenburg retired to consult the some one behind the door. On his return he said : " For the last time I ask you, will you answer or no ? " To which van der Heiden replied : "Surely I will answer, Landdrost, if you restore again to me and my fellow burghers the cabinet with papers whereof you did rob us in godless, detestable, and unheard of fashion. A brave soldier you are, for sure ! You will provoke me to fight, now you have taken away my arms." Starrenburg again retired for consultation behind the door, returning upon this occasion with instructions to commit van der Heiden to gaol as a prisoner. Whilst the Landdrost was engaged with his council of war behind the door, van der Heiden asked Guilliam Heems, the burgher councillor, to request the Governor in his name either to allow him to stand his trial before the Directors, or failing this, to release him at all events upon bail, " in virtue of his burgher rights," retaining him in private custody with one of the burghers. Heems conveyed the request behind the door, but returned with an unqualified refusal. And yet van der Heiden had asked neither more nor less than had been proposed in Council the previous day by the Governor himself, and adopted by the Council without a dissentient voice ! The reader will doubtless be struck by the manner in which the Governor takes a hand in the proceedings of the Justiciary Council's commission, and wliile himself the accused party does not scruple to assume, from his coign of vantage behind the door, the entire conduct of the examination. It is even possible that doubt may exist as to whether the incident ever really took place. The facts are above suspicion however ; from a sworn declaration furnished the day after the event (the 10th) by the members of tlie commission in person, it appears beyond the shadow of a doubt, that the Governor did actually stand behind the door during the examination, and that Starrenburg and subsequ(!ntly Heems did actually consult him on the matter of van der Heiden, the whole story precisely as it is told us l)y Tas and van der Heiden himself, as well as by Bogaert. This document, which - Origincel, " Crim. Proces Stukken," 1706, getekend door van Rheodo, Slotsboo, Brommei't, Heems eu PouUe. 234 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL Natuarlik heeft de Gouverneur deze attestatie, die op zo ondubbel- zinnige wijze zijn geknoei met liet gerechfc openbaart, niet in zijn Deductie gegeven. Dezelfde dag (de lOe.) ward van der Heiden weer voor de Komraissie gebracht, en weigerde hij opnieuw te antwoorden. Hij werd toen zeer grof beledigd door een van de leden. Weer staat de Gouverneur achter de deur en weer gaat Starrenburg raadplegen, waai'op van dor Heiden terugge])racht wordt naar zijn gevangenis.i Van der Heiden had dus een voor de Gouverneur hoogst onaange- name halsstarrigheid getoond. Hij wou niet eens antwoorden, laat staan lierroepen. Andere maatregelen moesten met hem genomen worden. Starrenburg, na zijn konsultatie met de Gouverneur, liad van der Heiden bars gezegd : "Xu zal ik uw vogel wel anders plaatzen ; vertrek, gij hebt gedaan." Reeds de vorige dag (de 9e.) had Starren- burg hem gezegd, dat, indien hij bleef weigeren, " dan zal ik andere middelen moeten gebruiken." (Starrenburgs eigen verklaring.) Nu komt hij, de dag na 't tweede verhoor, (de lie.) deze " middelen " verzoeken bij de Raad. Hij legt voor de Raad een verzoek, waarin hij betoogt, hoe van der Heiden, "een der voornaamste oproerige zijnde, in sijn quaade Intentien, seer hardneckig bleef persisteren," (gedurende zijn verhoor op de 9e.) ; en ook op de lOe. ; derhalve verzoekt hij van der Heiden " in nauwer hegtenis " te mogen brengen, " omme door dat middel, en andere Regtelijke dreygementen, hem tot obedientie en sijn pligt te dwingen." Hierop kreeg de Landdrost appostil, dat de Raad zijn verzoek " geaccordeert en toegestaan " had.2 Het stond Starrenburg dus vrij, van der Heiden nu naar hartelust te plagen, om hem te " dwingen " tot zijn plicht. Dat was, . . . teherroe- pen ! Van der Heiden werd nu dadelik in een donker verwulf geplaatst, en daar op 't strengste bewaard, zonder de geringste gemakken. Daar moest hij 15 dagen zitten, tot de 27e., toen hij weer voor de Landdrost geroepen werd. Hij wilde nog niet antwoorden op de vragen van Starrenburg, maar stelde een wedervraag : wie de Landdrost het recht gaf, hem lo dagen zonder verhoor te laten zitten in dat donkere hoi ? Starrenburg gaf daarop ten antwoord, dat hij daarvan geen reden behoefde te geven, en dat van der Heiden moest antwoorden, " of ik zal U aanstonds nog erger plaatsen." Van der Heiden zei toen, dat God dit geweld, aan hem gedaan, zou wreken, waarop de Landdrost hem terugzond, ditmaal naar het zogenaamde Donker Gat, een onder- aards verwulf, waarin het stikdonker was, " 't ergste gat, alwaar nooit iemand ongeschavoteert is uitgekomeu." 3 Hier moest hij liggen, met een slaaf, die wegens brandstichting en moord veroordeeld was en terechtgesteld moest worden. 1 Bo., 531 ; Contra Ded., 38. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 235 reveals in so unequivocal a manner his tampering with the law, the Governor has omitted to include in his Defence. Next day (the loth March) van der Heiden is brought before the commission again. As before, he declines to answer. He is then grossly insulted by one of the members. Again the Governor stands behind his door, and again Starrenburg retires to consnlt him. Van der Heiden is then conveyed back to prison. Van der Heiden had displayed an obstinacy that was eminently dis- concerting to the Governor. He would not even answer, let alone recant. Other measures must be taken with him. After consulting with the Governor, Starrenburg had said to van der Heiden roughly, " I shall now fix your bird in another sort ; begone, you have finished." Already on the previous day (the 9th) Starrenburg had notified him that if he persisted in his refusal he should " be obliged for to use other means " (Starrenburg's own declaration). On the day after the second examina- tion (the lltb) he appears before the Council with a demand for the " means " hinted at. He submits a request to the Council in which he points out how van der Heiden, " being one of the most notable sedition- aries," did during his examination upon the 9th and also upon the 10th, " persist with much obstinacy in his naughtiness ; " wherefore he craves permission to place van der Heiden " in closer confinement, that by such means and other judicial threatenings he may be constrained unto obedi- ence and his duty." The Jianddrost then received a minute from the Council to tlie effect that they had " assented to and conceded " his request. Starrenburg was thus free to work his will upon van der Heiden in order to "constrain" him to his duty, in other words, to recant. The victim was at once removed to a dark dungeon, where the strictest watch was kept upon him, and even the smallest comforts refused. Here he was kept for fifteen days, until the 27th, when he was again summoned l)efore the Landdrost. He still declined to answer Starrenburg's questions, but demanded in return : " Who did give the Landdrost authority for to keep him fifteen days in that dark den without a hearing ? " Starrenburg replied that he was not called upon to give any reason, but that van der Heiden must answer, "else will you presently find yourself in yet more evil case." Van der Heiden then said that God would avenge the violence done to him, and was promptly sent back, this time to the so-called " Black Hole," a subter- ranean dungeon without a ray of light, "the most evil hole, from the which no man hath ever emerged, saving only to the saiflold." Here van der Heiden was confined, in company with a slave who had been found guilty of arson and murder, and was now awaiting execution. ' Kopie in Koloniaal Archief, 4032, Den Haag. " Contra Ded., 44. 236 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL De iiudere burgers, Henniiig Husing, Picter van der Hijl, Ferdinand Appel en Jan van Meerlaud, die met van der Heiden naar Nederland zouden gezondcn worden, volgens het bcsluit van 8 Maart, waren intussen reeds lang aan boord van de vloot gebracht. Het schijnt, dat het nooit de bedoeling van van der Stel was, de burgers te laten vertrekken. Hij had gehoopt, " een verandering " tc brengen in hun gemoed, en dat " het kermen, klagen en huilen van hare huisvrouwen " een zodanige uitwerking zouden hebben op de standvastigheid der burgers, dat zij hem om vergiffenis zonden vragen. Daarom gaf hij "de schippers van de Schepen, op welke zy geplaatst waren, last, deze opgezonden rebellen wel te bewaren, in de Constapels kamer," en vleide hij zich, dat "zo deze vier opgezonde Teekenaars niet wilden om pardon verzoeken, het zelve wel van hare vrouwen zoude geschieden." Doch de mannen bleven onverschrokken, en de vrouwen, " mannen moed scheppende," lieten haar echtgenoten vertrekken, zonder de Gouverneur om hun loslating lastig te vallen.^ Zo kwam het, dat de vloot, toen deze, i April de terugreis aanvaardde, de vier burgers nog aan boord had. Op het allerlaatst begreep van der Stel, dat het dwaas was deze mannen naar Nederland te laten gaan, om daar getuigenis tegen hem te geven. Hij sprong in een boot, en trachtte de vloot te achterhalen, met de bedoeling de vier burgers, of altans de voornaamste, Husing, weer terug te brengen. Gelukkig kon hij de vloot niet inhalen, en de burgers konden met hun Klachtschrift Nederland veihg bereiken.2 Van der Heiden, " om dat hy zyn Ed. (de Gouverneur) zeer obstinaat voorquam, invoegen hy de waarheid altyd gestand dede, zo by zyne Interrogatoria als elders," 3 kon in geen geval toegelaten worden zijn onverschrokkenheid ook voor de XVII te vertonen. Hij zou te gevaar- lijk zijn als getuige tegen de Gouverneur, zoals reeds gebleken was uit zijn verhoor. Van der Stel hield hem dus, ten spijte van het raadsbesluit, aan de Kaap en ging voort met zijn vervolging. Intussen was Starrenburg ook wakker bezig geweest met de andere tekenaars, Pretorius, Zevenhoven, e.a. Maar ten spijte van al zijn ijver en van al de harde dreigementen, waarmee hij de burgers tot herroeping zocht te brengen, ging het hem nog te langzaam. Het was nodig, die " herroepingen " zo gauw mogelik in handen te krijgen, want de Gouverneur won die met zijn brief aan de XVII, die de beschul- digingen tegen de burgers zou bevatten, meezenden. Dan zou hij immers bij zijn beschuldiging ook tegelijk de " confessien " van de 1 Contra Ded., 41-42. -Bo. ,546-7. ' Contra Ded., 42-43. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 237 The other burghers, Henning Husing, Pieter van der Bijl, Ferdinand Appel, and Jan van Meerland, who were to have sailed with van der Heiden in terms of the resohition of the .Sth March, had long ago been conveyed on board the fleet. It would seem, however, that it was never the intention of van der Stel to allow them to leave the colony. He had hoped to bring about a change in their feelings, and that "the groans and kmentings and tears of their womenfolk " would under- mine the resolution of the colonists so effectually as to lead them to sue for his forgiveness. He therefore instructed the captains of the ships where they were lodged " to keep these delegate rebels in close ward within the constable's room," fondly imagining that "so these four delegate subscribers were not minded for to crave pardon, the thing should doubtless come about by way of tlieir women." But the men were not to be daunted, and the women, " borrowing the hardihood of men," suffered their hus])ands to depart without importuning the G-overnor with prayers for their release. Accordingly, on the 4th April, when the fleet stood out to sea, the four colonists were still on board. At the last moment van der Stel appears to have realised the folly of allowing them to proceed to the Netherlands, there to give evidence against him. He leapt into a boat and attempted to overhaul the fleet, with the object of bringing the four burghers back again, or at all events Husing, the most important of them. Fortunately the fleet was already out of hail, and the burghers, with their precious Memorial, were able to reach the Netherlands in safety. Van der Heiden, " whom his Honour (the Governor) did take to be mighty obstinate, hj reason he did at all times stand to the truth, as well in his Interrogatories as otherwhere," could under no circumstiuices be permitted to carry his indomitable spirit into the presence of the Seventeen. As a witness against the Governor he was too dangerous ; his examination had proved as much already. In spite, therefore, of the Council's resolution, van der Stel detained him at the Cape, and the proceedings against him continued to take their course. In the meantime Stan-enburg had displayed a no less tireless activity in connection with the other signatories, Pretorius, Zevenhoven, and the rest. But in spite of all his energy, and of all the terrifying threats with which he endeavoured to prevail upon the burghi'i*s to recant, his progress was far from satisfactory. It was necessary to obtain possession of the "recantations" with all possible speed, the Governor being anxious to include them with his dispatch to the Seventeen contain- ing his charges against the colonists. The confessions of the accused would form a notable supplement to the indictment itself. In order, 238 DE KLACIITEN TEGEN W. A. VAN DER STEL beschiildigden kuimen voegen. Om dus de burgers tot hiin pliclit te brcngen, was hot nodig, ook hier " scherpor Middellen " aan te wenden anders zou de vioot vertrekken, en de " herroepingen " nog niet gedaan zijn ! Zo konit Starrenburg weer, 29 Maart, met een verzoek aan de Raad : Aangezien de oproermakers zich tegen liem zcer ongehoorzaani gedragen, en voor het Gereclit niet willen antwoorden op zijn vragen, verzoekt hij, " omme alle die gene, dewelke nogh bij hare voorgaende quaad- aardigheid blijven persisteren, door middelen van een geweldige hand te arresteren hier en elders te verseekeren en door naauwe gevangenis als andersints tot obedientie te dwingen, alsoo door dat middel de agtbaarheyd der Justitie en de Rust der colonie gepreserveert kan werden." De Raad staat toe, " om alle die hartnekkiglijk blijven, om niet te willen antwoorden op de vraag-poincten haar voorgehouden, of int betoonen van andere inobedientien in nauwer gevankenis mitsgaders te water en te brood, te setten, en ook door verdere middelen van Con- strainte, tot gehoorsaamheid te brengen. En verder alle degeene die hij oordeeld aan de vuile muitery. schuldig te zijn," te vangen en te examineren.i Hiermee gewapend, kon nu Starrenburg een laatste poging doen, om " herroepingen " te verkrijgen. Dat de Heren van het Gerecht tot alles in staat waren, bewijst wat Bogaert vertelt omtrent de raad aan de Gouverneur gegeven door de Secunde, Elsevier, om Tas en van der Heiden de rechterhand af te kappen, en ze dan op te hangen.3 De gouverneur zelf wou ook strenger maatregelen nemen tegen de halsstarrigen. Toen de vrouw van van der Heiden bij hem kwam en vroeg, waarom hij haar man zo onchristelik behandelde, kreeg zij ten antwoord : " Uw man is zoo hartnekkig en stout, dat ik hem, om waar- heid te doen spreken, wel kan aan de pynbank brengen." ^ Van der Heiden moest 27 dagen in het " akelige gat " zitten, en werd tengevolge hiervan ernstig ziek. Toen hij, 7 April, weer voor de 1 Res. Pol. Raad, 29 Maart 1706. ■ Contra Ded., 47. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 289 therefore, to recall the colonists to a sense of duty, it was imperative again to adopt " sterner measures," otherwise the fleet would be weighing anchor, witli the recantations not to hand ! Accordingly, upon the 2Uth March, Starrenburg reappears before the Council with a further request. In view of the extremely recalcitrant behaviour of the rebels in refusing to reply to his questions before the Court, he begs leave " to arrest with the strong hand all such as do continue still to persist in their former naughtiness, and to secure the same here and otherwhere, and by means of strict detention and otherwise to compel them to obedience, in order to the upholding of the majesty of the law and the peace of the colony." The Council grants that " all sucii as do continue stubborn, as declining for to answer to the questions put to them, or discovering any other disobedience, be thrust into close ward, with bread and water withal, and by further measures of constraint be brought to their obedience. And further that all such as he may deem implicate . .. in the foul mutiny " be arrested and examined. Thus armed, Starrenburg was in a position to make a last attempt to procure recantations. He was now able to employ *' every means " — bread and water, close detention, and the like "further measures of constraint " — in order to compel the dismayed and terrified burghers to " obedience " (and recantation). And in point of fact, two days later, on the ?>lst, Zevenhoven does " recant," to be speedily followed by others, Cloete, Louw, ]\Ieyer, etc. Tas and van der Heiden, all this time, were behind the bars of their respective cells ; van der Heiden was not even permitted to leave his evil-smelling " Black Hole " in order to eat his food in the *' dark vault." That the gentlemen of the Court had a mind to stick at nothing, is proved by what Bogaert tells us of the advice given to the Governor by Elsevier, the Secunde, in the matter of van der Heiden and Tas, namely, that he should first cut off their right hands, and then hang them. The Governor himself was not disinclined to adopt sterner measures with the recalcitrants. When van der Heiden's wife came to him and demanded why he used her husband in such unchristian fashion, she received the answer : " Your man is so stiffnecked and perverse that for to make him speak truth I am minded to bring him to the rack." For twenty-seven days van der 1 feiden was left in the " noisome hole," as a result of which he became seriously ill. On the 7th April, when he Bl. 526-7. Vgl. Contra Ded., 48. Bo., 547; Contra Dcd., 48. 240 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL Raad van Justitie kwam, werd hem, " onder veel zwaare dreigementen . . . voorgehouden, dat men hem te water en droog hroot zou doen zetten," indien hij niet wilde antwoorden. '* Dit," zegt Bogaert, " deed deze man, reeds gekreukt van moede door zevenentwintig etmaaleii in zulk eeu' naaren en stinkenden kerker gezeten te hebbeu, en beangst voor de dreigementen, mitsgaders bekommert, dat men hem op de pynbank zou brengen, waar mee de Gebieder (van der Stel) zyne vrouwe gedreigt had, een groot gedeelte van zyn eerste onverschroktheit ver- liezen, en daar op besluiten voor 't gewelt te wyken."i Hij beant- woordde nu voor 't eerst de vragen van de Landdrost. Na een verlioor, dat 5 uren duurde, werd van der Heiden, die bijna bezweken was van zwakheid, naar het kwartier van de Luitenant van Rheede gebracbt, en daarna weer naar een eel op een van de punten van 'fc Kasteel. Hij had eindehk " gehoorzaamd," en hoefde dus niet meer in 't Donker Gat zitten, met de zwarte moordenaar. Hij was echter zo ziek geworden in dat hoi, dat de arts ten Damme de Gouverneur waarschuwde, dat liij mogelik kon sterven. Dat zou voor de Gouverneur natuurlik een heel gevaarlike zaak geweest zijn, en deze liet toen dadelik van der Heiden door de Landdrost loslaten op eigen borgtocht. Dit deed van der Stel geheel eigenmachtig, zonder iemand van de Raad erbij te raadplegen. In de vervolging van van der Heiden openbaart zich de handel- wijze van de Gouverneur met betrekking tot de gevangen burgers. Hij was vast besloten ze te doen herroepen, en nam, een voor een, alle middelen ter hand, om dit doel te bereiken. Van der Heiden weigert vrijwillig te heiToepen. Hij wordt dus gevangen genomen, Als gevangene worden hem zijn gewone rechten (borgtocht, enz.) geweigerd ; hij wordt, bij een tweede weigering, in " scherper gevangenis," het " donker verwulf " gezet, met dreigementen van veel harder behandeling, indien hij " obstinaat " blijft, Hij " persisteert," en komt dan eindelik in het "Donker Gat," een onderaards verwulf, waarin hoegenaamd geen licht en heel weinig lucht kan binnendringen. De toestand van dit hoi is zo onsanitair, dat een lang verblijf erin de dood ten gevolge meet hebben. Na 27 dagen in dit gat is van der Heiden zo ernstig ziek, dat 's Gouvenem's lijfarts bevreesd is voor zijn dood, en van der Stel dringend waarschuwt, dat de gevangene emit gehaald moet worden, daar hij er anders zal sterven. Eerst dan, wanneer hij op de rand van de dood is, ziet van der Heiden weer het zonlicht. En nu is hij ook gereed te antwoorden op de vragen van de Landdrost ! Precies dezelfde behandeling wachtte de andere gevangene burgers, THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 241 reappeared before the Justiciary Couucil, he was iuformed " with many terrifying threats " that if he would not answer " they should have him set upon water and dry bread." " The which," says Bogaert, " did cause this man, already broke in spirit as having lain for seven and twenty days in such a fearsome, stinking dungeon, and troubled for their menacements, as also disquieted lest they should bring him upon the rack, with the which the Commander (van der Stel) did threaten his wife, to lose a great part of his ere while dauutlessness, and so conclude to yield to force." He now rephed for the lirst time to the questions put by the Landdrost. After an examination lastmg for five hours van der Heiden, who had almost collapsed from physical weakness, was conducted to the quarters of Lieutenant van Rheede, and afterwards conveyed to another cell in one of the wings of the Castle. At last he had " obeyed," and accordingly need lie no longer with the black manslayer in the " Black Hole." In this den he had contracted so severe a sickness that the physician, ten Damme, warned the Governor it was possible he might die. His death would of course have proved an extremely dangerous matter for the Governor, who at once instructed the Landdrost to release him upon his own recognizances. This van der Stel did entirely upon his own authority, without consulting any of the Council in the matter. The proceedings against van der Heiden are a revelation of the Governor's methods in dealing with the burghers whom he had imprisoned. He was fully determined to make them recant, and one by one he adopted every expedient to attain his end. Van dor Heiden declines to recant voluntarily ; he is accordingly made prisoner. As prisoner lie is denied the customary privileges of bail, etc., and upon a second refusal he is lodged in " closer custody," the " dark dungeon," with threats of treatment much more severe, should he continue obstinate. He " persists," and at last finds his way to the " Black Hole," a subterranean dungeon where not a ray of light and scarcely a breath of air can penetrate. This den is so insanitary that any lengthy stay in it must inevitably be followed by death. After twenty- seven days in the " Black Hole " van der Heiden is so seriously ill that the Governor's own physician is apprehensive of his death, and earnestly warns the Governor that the prisoner will die, if not taken out. Nut until then, when already on the brink of death, does van der Heiden see the light of day again. By this time he is also in a frame of mind to answer the Landdrost's questions. The following paragraph will show that precisely the same treatment 1 V. d. H. had door middel van con hem bcvricnde schildwacht gohoord, dat dc Gouvcrucur gesprokca had vau hem op do pijubauk to zctteu. U 242 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL zoals de volgende paragraaf zal aantoiicu. l)e aiidere gevangenen waren niet alien even " obstinaat " als van der Heiden. Enkeleii werden reeds l)ij het eerste verhoor door de dreigementen van Starren- burg zo bang voor " de scherpere middelen," die hen wachtten, dat zij alles deden, wat hun gevraagd werd. Anderen moesten eerst dagen of weken in de gevangenis doorbrengen, on horen van het Donker Gat, en de verbanning naar Mauritius, die huu te beurt zouden vallen, indien zij niet wilden " herroepen." Twee hunner, de Refugies, Jacques de Savoye en P. de Meyer, moesten, evenals van der Heiden, eerst kennis maken met het Donker Gat, voor men hen kon be- wegen te antwoorden. Anderen, zoals Klaas van der AYesthuizen en Gloete, werden verbannen naar Mauritius, en op een scliip geplaatst, gereed om daarheen te vertrekken,^ en dit eenvoudig om hen te doen *' herroepen " ! C. De " CoNFESSiEN " : Hoe Verkregen De lezer heeft nu gezien, hoe de Gouverneur te werk gaat, met de vervolging van de burgers. Wij willen hier verder nagaan, op welke wijze hij de " Confessien " die hij in zijn Deductie geeft, verkregen heeft. Wij onderzoeken voor 't ogenblik alleen de wijze, waarop die " confessien " verkregen werden, en de vorm waarin de Gouverneur die afdrukt, om dan in een volgende paragraaf verder hun inhoud van naderbij te beschouweu. [Voor een goed begrip van wat volgt, zal het nodig zijn, dat de lezer voortdurend de Deductie (gemakkelik verkrijgbaar in de vertaalde vorm, "The Defence of W. A. van der Stel") voor zich heeft]. De eerste vrij burger, die de ijver van de Landdrost Starrenburg moest gevoelen, was diens stiefvader, Wessel Pretorius. Starrenburg liet hem, op zeer verraderlike wijze, gevangen nemen, en in 't Kasteel gevangen zetten.2 Het was de eerste inbreuk op de jurisdictie van de Fiskaal Independent, die het toeliet, daar hij geheel onder de duim van de Gouverneur stond. Het was echter niet de laatste ; want nu volgden spoedig anderen Pretorius naar de cachotten van 't Kasteel : van der Heiden, Klaas van der Westhuizen, Christiaau Wynoch, Hans Conterman, en Klaas Mey- boom j een paar weken later Jacques de Savoye, Pieter de Meyer, Jacob Cloete, Jacob Louw, en enkele anderen. Dit zijn de mannen, van wie de Gouverneur de " Confessien " in zijn Deductie geeft. § 1. Wij beginnen met de eerste, AYessel Pretorius. Hij werd in verhoor genomen op 9 en lu Maart, en breedvoerig uitgevraagd over de beweging. Blijkbaar was echter het resultaat de Gouverneur THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 2-13 awaited the other prisoners. These were not all so "obstinate" as van der Heiden. As early as their first examination some were so terrified by Starrenburg's threats of the " sterner measures " in store, that they did all that was asked of them. Others must first pass days or weeks in prison, and hear of the " Black Hole " and the banishment to Mauritius that would be their lot, should they decline to " recant." Two of their number, the refugees, Jacques de Savoye and P. de Meyer, must first, like van der Heiden, make tlic accjuaintauce of the " Black Hole," before they could be induced to answer. Others, like Klaas van der Westhuizen and Cloete, received sentence of banishment, and were conveyed on board the Mauritius packet, then anchored in the Bay. And this for the sole purpose of making them " recant " ! C. The " Confessions " : How Obtained The reader has now enjoyed a glimpse into the methods alTected by the Governor in his proceedings against the burghers. We shall now investigate further the manner in which he procured the " Confessions " which he gives to the world in his Defence. For the moment, of course, we are confining ourselves to the manner in which they were obtained, and the form in which they were printed by van der Stel. A detailed examination of their content will form the subject of a later paragraph. 