None
Ladoeky dorp op Java, residentie Batavia, Water KwarUer, bij den 19° paal op den veg oaar Bantam. Ladwongy dorp in Borneo's Znid- en Oos- terafdeeling, distrikt Pattai. Laa Paxuijaiig, een der Noord-Anambas- eOanden, in de Ghineache zee, residentie Bionw. Laepo Iiaepo, cie: Loepa Loepa* Laer, dorp op bet Zuid-Ooster-eiland Groot Kei, residentie Banda« distrikt Waaijer, aan ec&e bogt van gelijken naam gelegen. Het is de hoofd{daat6 van het eilaod en drijft handel op de Bandasche en Geram-eilauden. Be bogt van Laer is zandig, doch hiedt in 9 vademen eenen goeden ankergrond voor xfaepen aan, en nader aan den wal eenen voor klelnere vaartoigen. Laga^ dorp in Borneo's Westerafdeeling^ rijk Matan, met een 2(Hal zielen. Laga, zie: Lagan^ rivier. Lagan, dorp op Sumatra, residentie Pa- dang, distrikt Kenali. Lagan, benaming van een der mondings- &nnen van de rivier van Djambi, op l** 2' Z. Br. en IDS'* 47' 10" O. L. Lagan, rivier op Sumatra, adsistent-resi- dentie Bezikoelen, in de afdeeling Ommelanden. Zij vloeit in de Andalas KetjU. Aan haren oever liggen onder anderen de dorpen Lagan en Lagan Boegin. Lagar, dorp op Java, residentie Japara, afdeeling Pati, distrikt Glongong, aan de ri- vier Godo. Iiagassau, dorp op het eiland Sollok, aan het strand. Lagat, landsohap in Borneo's Westerafdee- ling, aan de grens van het rijk Broenai, riyk Sintang, aan de boven-Kapoeas-rivier. Er wO' nen 40 Dajaksche gezinnen. Lage eilanden, eilandengroep ten Znid- Westen van het Papoesche eiland Wageoe, in de straat Dampier, op 0** 40^ Z. Br. en 130° 10' O. L. Lagen, dorp in Borneo's Znid- en Ooster- afdeeling, in het Zuid-Oosten van Doeson en Bekompai. Lagendik, meer op Java, residentie Prean- ger Regentschappen, afdeeling Bandong, dis- trikt Timbanganten. Lagen Djandang, dorp op Sumatra, re- sidentie Padang, landsohap der XII Kota's. Lage Punt (De) is gelegen aan den Zuid- I Oosthoek van Sumatra, volgeus Mslvill vai^ CAKNBjfeB op 5° 59' Z. Br. en 104° 34' 31" O.L. Lage Bote, ondiepte ten Oosten van het eiland Soembawa, in de straat Sapi. Lage of Piramidaal Rots en, deze zijn gelegen in de Chinesche zee, ten Westen van Groot Natoena, op 107° 26' 0. L. Lagge, dorp op Sumatra, residentie Pa- dangsche Bovenlanden, distrikt Soepajang. Laginder, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, bij de oos- telijke grens van het distrikt Semanoe. Lago, eiland ten Westen van Sumatra, tot de Batoe-eilanden behoorende. Lagoa, twee dorpen op Java, residentie Batavia, Ooster Kwartier, aan de rivier Ma- roenda, een 9 palen bezuiden Tandjong Priok en een 2 palen ten Zuid-Oosten van dien hoek en 1 paal van zee. Lagoena, meer op het eiland Temate, tus- schen het vervallen fort Gamma Lama en het zuidelijk gedeelte der hoofdplaats Temate. Het heeft 1 mijl in omvang, is 60 vademen diep en door een smallen rotswand van de zee ge- scheiden. De grond rondom dit meer is vrucht- baar en beplant met mais, bananen, groenten en Ms, Lagoendi, eiland aan Sumatra's Zuidkust, dat door de gelijknamige straat van de Lam- 20* 308 LA« pongsche distrikten gescheiden is. Aan de Noordzijde van Lagoendi ligt de hayen Nangga. Iiagoendi, baai en dorp aan de Noordkust van het eiland Nias, alwaar eene bezetting ligt. De Bevelhebber der bezetting is tevens civiel Qezaghebber. Hier wordt vecl handel gedre- ven; uit de binnenlanden wordt veel olie en rijst als handelsartikelen aangevoerd. Er zijn twee goede wegen naar Singedeassi en Hilibolo en taraelijk goede naar Tadoro en Orahili. In de nabijheid van Lagoendi yindt men bosscfaen, die Yoortreffelijke houtsoorten opleveren. Bam- hoe wordt er niet aangetroffen. Bij de aard- en zeebeving van Febrnanj 1861 z^n er te Lagoendi 50 menschen omgekomen, terwijl de aldaar tijdelijk gestationeerde kmisboot totaal werd Temield. Lagoeng, rivier op de Noordkust yan het eiland Madura. Lagoeng, poststation op Java, residentie Soerabaja, regent^chap Sidajoe,distriktPriedjik. Lagoeo, dorp op Simo, een der Batoe-eilan- den, hewoond door een 45tal Niassers. Lagoera, dorp op Java, residentie Prean- ger Regentschappen, regentschap Soekapoera. Iiagoesi, hoofdplaats van het rijkje Pa- roana, op Celebes' zuid-westelijke landtong. Iiagoesong, bank in de Indische zee> bij Su- matra's Westkust, tusschen 3' en 3° 50' N. Br. Lagongy eilandje en kaap aan de Zuidkust van het eiland Groot Natoena, in de Chinesche zee, residentie B.iouw. LagoOy rivier op de Noordkust van het eiland Nias. Lagu^y kaap aan de Noordkust van het eiland Bintang, residentie Biouw, op l** lO' N. Br. Iiaha, dorp, rivier en kaap op het eiland Amboina, op de Zuid-Oostzijde van hetschier- eiland Hitoe, afdeeling Amboina. Er is eene ankerplaats in de baai van Amboina, alwaar eene vloot van 25 schepen veilig moet kun- nen ankeren. In 1854i was deze plaats bewoond door 179 Mohammedanen onder eenen Faiih, De Laha-rivier komt met verscheidene tak- ken uit het gebergte en loopt met eene zuid- westwaartsche rigting in de baai van Amboina. Lahago, landschap op het eiland Nias, met 8,000 inwoners. Iiahaman, berg op het Sangir-eiland Sji- aauw, residentie Manado, welke met zwaar bosch is bewassen. Lahan, rivier in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, welke zich op 114^ 24' 0. L. in de Barito uitstort. Aan hare bronnen, in de afdeeling Sampit, wonen Fan's, die de ge- woonte hebben^ om de gevangenen, die zij in den krijg maken, op te eten. Zelfe vrouTea en kinderen nemen daaraan deel. Lahar, dorp op Java, residentie Japan, afdeeling Pati, distrikt Selowessi. Lahat, dorp op Sumatra, residentie Pslem- bang, a£d^ng Lamatang Oeloe, distrikt Goemai Talang. Lahat is een welbezette militaire post en de verblijf plaats van den Controleor der af- deeling. Deze plaats is op eene vlakte^ oiig«- veer 50 Rijnlandsche voeten boven de Lama- tang gelegen. Er is eene benting met aarden wallen. Het lagere aan de rivier gelegen ter- rein is met rijst bebouwd. Er worden te La- hat steenkolen gegraven. Lahat, dorp in Borneo's Westeiafdeeliog, rijk Sintang, aan de rivier Balong EJajong. Lahat, dorp op de Zuidkust van het eiland Ceram. Lahatera, dorp op het Tenimber-eiland Timor Laut, residentie Banda. Lahei, rivier en dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Doeson Oeloe. De ri- vier ontlast zich in de Barito. Zij is rijk aao ijzerhout en de langs hare oevcrs gdegen Ian- den zijn zeer vruchtbaar. Op de zandbaoken in de rivier wordt goud gevonden. Het dorp Lahei is versterkt met paalwerk, tegen de moorddadige aanvallen der naburige stammen. Lahei, eilandje op Celebes' Oostkust, in het Noorden van de baai van Tomini, y66t de reede van Pagoat. Lahendong, dorp met eene Christeng^ meente op Celebes, in de Minahassa van Ma- nado, afdeeling Tondauo, distrikt Sarongsong, op den weg naar Sonder. In de nab^heid ran Lahendong ligt te Lehler eene laauwe zwarel- achtige bron. Lahi, eiland in den Molokschen Arohipel, tot de Soela-eilanden behoorende. Hfet staat onder den Sultan van Temate. Lahia, dorp op de Oostkust Tan het eikod Moena of Pangasane, Celebes en onderhooiig- heden. Lahiale, vulkaan op het eiland Ceram. Lahies, zie: Lais. Lahikit, dorp op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minahassa, afdeeling Kema, dis- trikt Tonsea, met eene Christengemeente. Het bevat ruim 300 inwoners. Lahi Timor, zie: Leitimor. Lahoe, baai aan de Zuid- Westpnut van het eiland Ceram. Zij heeft eenige kleine eilandjes en banken aan den ingang. Lahoe, eilandje aan de Noordkust van het eiland Banka, in het Westen der Kiabat-baai. LA. 809 Lahoekim, dorp op Sumatra, residentle Padangsche BoTenlanden, distrikt Soepajang. Lahoenay riner op het eiland Amboina, op de Oostzijde van het schiereiland Hitoe^ die met eene zuid-oostwaartsche rigting in zee vloeit. Lahoeaa, baai op het eiland Nias. Lahoewa, riTiertje op Sumatra's Westkust, reddentie Tapanoeli, landschap MandaheHng. Lahomi, landachap op het eiland Nias, met 9,000 inwoners. Lahoiitolie en Lahore, twee dorpen op de Oostzijde yan het eiland Moena of Panga- sane, Celebes en onderhoorigheden. Laiety gehttcht op het eiland Boero, re- geotschap Waisama, stam of fenna Waigiro, met een lOOtal inwoners (1855). Laigoma, onbewoond eiland in den Mo- lukschen Archipel, behoorende tot de Goearitji- eilaudeD. Laqa^ zie: Lalya. Layang, zie: Lajaug. Laije, zie: Lais. Laikaag, Terkeerdelijk Lay ken geschre- Ten, dorp op Celebes' £uid-westelijke landtoog, landschap Toerateja, welks paarden van een bijzoBder edel ras zijn. Over LaikaDg regeert een Vorst Laikangy eilandje aan de Znid-Westknst Tan Celebes, in de straat van Makassar. Laikang-pimt, Zuid-Westpont van Cele- bes, op 5* 37' Z. Br. en 119* 33' Z(y' 0. L. Zij is 3 mijlen breed. Laikity zie: Lahikit. Lailaiy eiland in den Molukschen Archipel, bij de Oostkuat van het eiland Gilolo. Het staat onder den Saltan van Tidore. Laimoey dorp op de Zuidkust van het eiland Ceiam, ondier Sifiparoea, bewoond door ruim 1,800 Mobammedanen. Lain, dorp op het eiland Amboina, schier- eiland Hitoe. La Liang Barang en La Inang Ti- mor, twee dorpen op Celebes' Oostkust, rijk Banggaai, in het gebergte van het distrikt Batoei. Het eerste telt ruim 3,000 en het laat- ste ruim 4,000 Alfoersche inwoners (1852). Laine, breede en ondiepe rivier op de Zuid- ^t van het eiland Ceram. La Lite, dorp op het Banggaai- eiland Pe- %, residentie Temate, distrikt Seasea. LaiB, (Lei), afdeeling van de adsistent-re- sidentie Benkoelen, op Sumatra, bevattende 5 distrikten en 10,860 inwoners (1853). Over deze a£deeling is een Posthouder gestdd, die tereos met de strandvonderij aldaar belast is. De sedert 1845 in Lais vervallen koffijkoltuur is in 1853 weder beproefd. De hoofdplaats Lais is gdegen aan de groote rivier van dien naam. Laitoe, kaap aan de Oostkust van het eiland Ceram. Laiya, landschap op Celebes, afdeeling Noor- der-distrikten of Maros, onder eenen R^ent. Laiyolo ofLaiyolo Saleijer, landschap onder eenen Eegent op het eiland Saleijer, ten Zuiden van Celebes. Het bevat vele djati- bosschen. Laiwoei, vorstcndom op de zuid-oostelijke landtong van Celebes. Het staat onder den Koning van Boni en moet hem jaarlijks eene schatting betalen, bestaande in rijst en houten lanssteelen. De bewoners van Laiwoei drijven eenigen handel in rijst, sago, was, tripang en schildpad, welke artikelen zij naar de Kendari- of Vosmaers-baai afvoeren. De invoer bestaat in lijnwaden, parang*s, messen, tabak, anijsdrank en andere geringe artikelen. De strandbewo- ners belijden de Mohammedaansche leer. Het binnenland is door Alfoeren bewoond. Men vindt in het binnenland van Laiwoei vele her- ten, varkens, wilde koeijen en slangen. In « Laiwoei vindt men een gelijknamig distrikt, in het Noorden. Laja, berg op Java, adsistent-residentie Bui- tenzorg, distrikt Tjibaroesa. Laja, heuvel op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Soemadang, distrikt- Tjongeang, op de grens van CheriboD. Laja, naam die eertijds aan het rijkje Bi- namo, op Celebes' Zuidkust, gegeven werd. Liga, distrikt op de zuid-oosteHjke land- tong van Celebes, rijk Laiwoei. Lajak Besar en -Ketjily twee eilanden aan de Zuid-Westknst van Borneo, ten Wes- ten van Soekadana, in de straat van Earimata, onderhoorig aan Pontianak. Lajang, rivier en dorp op het eiland Banka, tusschen de distrikten BUnjoe en Soengei Leat. De rivier stort zich in de Klabat-baai uit. Nabij hare mending is zij breed en diep; zij neemt vele kleine riviereu op. Het dorp is alleen door Chinezen bewoond. Lajangy kaap aan de Oostkust van het eiland Banka, op 1** 47' Z. Br. Lajangy dorp op Sumatra, aan de rivier van Benkoelen. Lajang, rivier in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, rijkje Tampanokan, landstreek Ta- nah Boemboe. Lajang, dorp in Borneo's Westerafdeeling, landschap Sapauk. I Lc^ang, buurt behoorende tot het dorp sro LA. Sangarwassi, in Borneo's Zuid- en Oosteraf- deeling, distrikt Fattai, op Vs ^^ gaans van gemeld dorp, bewoond door een 150tal Dajak's. Lajangy berg en dorp in Borneo's Wester- afdeeling, op de noordelijke grens van het rijk Simpang. Ligangy dorp op bet eiland Madura, op de Oostzijde van de afdeeling Soemanap. Iiajangaiiy rivier op Java, residentie Tagal, op de grens van Fekalongan. Zij loopt met eene noordelijke rigting in de Genteng. Uit deze rivier is eene waterleiding gegraven, in het belang van den landbonw. Er ligt in de Lajangan een dam, welke in 1849 voltooid werd. Lajar, voorgebergte op de Zuid-Oostzijde van het eiland Bawean. Het vormt de baai van Sangkapoera. Op den voet vindt men het graf van eenen door de Baweanen voor heilig verklaarden persoon. Lajarang (Oedjong-), dorp en hoek op Java, aan de Noordkust van de residentie Sa- marang, distrikt Singen Koelon. Iiajaten, rivier in Borneo's Westerafdee- ling, op de Znid-Westkust van Sintang.- Iiajeni, dorp op het Zuid-Westet>eiland Tiouw of Teon, residentie Banda. Iti^er, berg op Java, residentie Pasoeroewan, afdeeling Malang. LajolOy zie: La'ijolo. Lajong, rivier op Borneo's Oostknst, rijk Koetei, welke in de Lanah valt. Lajong Liang of Sari, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, aan de Teweh. Laka, soekoe op het eiland Si Maloe of Babi, onder den Radja van Lakoeang. Laka&n, berg op het eiland Timor, distrikt Fialarang, op 9° 10' Z. Br. Hij is, naar gis- sing, 6,000 Eijnlandsche voeten hoog. Lakabohe, dorp op de Oostknst van het eiland Manoei of Pangasane, Celebes en on- derhoorigheden. Lakahia, zie: Lokahia. Lakajoe, dorp op Celebes' Noordkust, re- sidentie Manado, rijkje Bolang Mogoudo. LakalOy dorp op het Sandelhout-eiland. Lakaniy dorp op Java, residentie Cheribon, regentscbap Koeningan, distrikt Eadoe 6ed6. Lakamaiy dorp op het eiland Ceram, op de Oostknst van het schiereiland Hoewamohel. Lakane, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Kabajan Ilir, aan de rivier Menohing. Lakang Sanem, dorp op Sumatra, resi- dentie Fadangsohe Bovenlanden, afdeeling Ta- nah Datar. Lakang Siponw, dorp op Samatra, reii- dentie Fadangsohe Bovenlanden, afdeeling Agam. Lakad, dorp op de Westzqde van hetBatoe- dland Simo. Den 2° Maart 1861 is deze plaats door eene aardbeving vernield. Lakapa, rivier en dorp op Sumatra, resi- dentie Fadangsohe Bovenlanden, afdeeling Han, op de westelijke helling van den Pamatang, met nitgestrekte goudmijnen inde nabijhdd. Lakar, dorp op Java, residentie en regeat- schap Soerabaja, distrikt Goenong Kendeng. Lakara, distrikt op Celebes' Zoid-Oostknst, in het Zuiden van het yorstendom Laivod. Lakarang, berg op Java, residentie Sama- rang, afdeeling Salatiga, distrikt Ambarava, bij de grens van het distrikt Singen Koelon. Lakar Malang, dorp op Java, residentie Japara, regentscbap Koedoes, distrikt Tjen- dono. LakaUy rivier op Borneo's Oostkust, in bet Westen van Koetei. Zij valt in de Lavab. Lakawe, tak der rivier Melawi, in Botneo's Westerafdeeling. Lakbok, rdwa op Java» residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Soekapoera^ distrikt Kawasan. Lakekoen, staat op het eiland Timor, be- hoorende tot het Nederlandsch grondgebied, en bestuurd wordende door eenen Badja. Lakfoetoe, dorp op het eiland Banka, dis- trikt Blinjoe. Lakha, dorp op het eiland Niaa, dat be- westen Sumatra ligt. Laki, riviertje op Borneo's Oostknst, lasd- streek Beron, dat in de Koeraa valt. Laki, dorp in Borneo's WesterafdeeliBg, lijk Sintang, aan de Djonkong-rivier. Laki (Foeloe-), zie: Menscheneters- eiland. Laki Laki, berg in het binnenland van het eiland Billiton. Lakitan, rivier op Sumatra, in debinnen- landen van de residentie Palembang, aan wd- ker oevers zich de Koeboe's ophoudeiL Zij ontspringt in het meer tusschen den Bo^t Itam en den berg Oeloe Moesi en valt, na vele kronkelingen gemaakt te hebben, in de ri* vier Moesi. Lakitan, distrikt op Sumatra, residentie Falembang, aan de gelijknamige rivier, tec Noord-Oosten van B«djang Tengah. Lakitan, distrikt met gelijknamige livier en dorp op Sumatra, residentie Padang. Het grenst ten Westen aan zee, ten Nooiden «i Noord-Oosten aan Kambang, ten Oostoi en Zuiden aan Palangai. De hoofdplaats is Tuoe. LA. 811 Xakoe^ rivier op Java, residentie Preanger Kegentfichappen, afdeeling Tjlandjor, welke de grensscheiding tusschen de distrikteii Malabar ea TjlkondaDg vormt. Lakoean^^, dorp aan de Zuidkust van hct eilaod Babi of Si Maloe, in eene met hjstvel- den bedekte vlakte. Het wordt bestuurd door eenen Badja^ die 4 soekoe's onder zich heeft, als: Eika^ Taliola, Lanting en Laka. De be- Tolkiog bedraagt 400 Maleijers en 80 AcLine- ren. Er wordt handd met Acbin gedreven. Lakoeang. dorp op Celebes' Westkiwt, rijkje Sidenreng, vdka Vorst er somwijlen zijn verblijf houdt. Lakoei, bogt aan de Zuidkust van het cQand Groot Banda, op 4** 32' Z. Br. en 130** 30' 0. L. Lakoei, perk op het eiland Groot Banda, residentie Bajida, distrikt Lonthoir. In 1854 varen er 5,213 moskaatboomen aanwezig. Lakoeka, regentschap in het binnenland Tan het Sandelhout-eiland. Lakoeroe, zie: Tin dam Hantoeng. Lakoewa, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeliiig, rijkje Kota Waringin, welke in de Lamandow valt. Lakoker, dorp op het Sandelhout-eiland. Lakola, dorp op de Koord-Westzijde van het eiland Ceram, onder Hila. LakoUe, eiland ten Westen van Sumatra, op 98** 32' O. L. Lakong, rivier op Java, op de grens van de lesidentien Kembaug en Soerabaja, loopende laogs het distnkt Priedjik. Aan haren Wester- oever ligt een poststation. Lakooiy ade: Lakoei. Lakor of Laikor, eiland in den Moluk- schen Arehipe!, tot de Zuid-Wester-eilanden behoorende, onder de Letti-eilanden-groep, re- sidentie Banda, ten Zuid-Oosten van het eiland ^oa, Het is 10 mijlen lang en 2 mijlen breed, heeft noch gebergte, noch zwaar geboomte; slechts op weiaige plaatsen viudt men zand- grond, waar kokosboomen groeijen. Geiten, schapen en eenige bufels zijn de voornaamste voortbrengselen van het land. Inlandsche aard- appelen groeijen er in menigte; ook tiert er zeer goede tabak. Men yindt op Lakor geene vaterputten, doch de inwoners verzamelen in den regentijd het water in groote kuilen, waarin het langen tijd goed kan blijven. De inboor- lisgen, die men op 2>000 zielen schat, zijn bijna alien Heidenen. Echter zijn in 1837 twee scholen opgerigt, waar onderwijs in de Chris- ^lijke leer gegeven wordt. De bevolking staat bekeod als buitengewoon gaatyrij ; vroeger be- hoorde zij onder Moa, doch staat thaus onder eigene Hoofden. Lakotta, eilandje in de Indische zee, tus- schen Sumatra's Westkust en het eiland Niivs, op l** 44' N. Br. en 98^ 7' 0. L. Het is klein, laag en bedekt met boomen. Ten Noord- Westen ligt eene zandbank. Lakpinong, zie: Lokpinong. Lalabing, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, landschap Tanah Boemboe, met 46 huizen, bewoond door een 170tal Dajak's. Lalai, berg op Java, residentie Preangrr B^gentschappen, afdeeliug Soekapoera, distrikt Selatjaoe. Lalajo, eilandje bij de Oostkust van Cele- bes, in het Noord-Oosten der golf van Tomini. laalam, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Eahajan lllr, met 175 zielen. Iialangy rivier op Sumatra, in de noord- westelijke binnenlanden van Palembang, langs welke Koeboe's wonen in de doeson's Bakong, Penampen, Sako, Serdang en Kenawang; ter- wijl langs hare zijtakken in de bosschen ook nog Koeboe's in geheel woesten staat leven. Langs hare oevers wordt benzom ingezameld. De Lalang outlast zich in de Banjoe Asin. Lalang ofPertjoet, rivier op Sumatra's Oostkust, landschap Deli. Lalang, berg op Sumatra, residentie Pa- dangsche Bovenlanden, op de grens van de distrikten Banang en Kota Toedjoe. Iialaug, dorp op Sumatra, residentie Pa- dang, zuiddijke afdeeliug, distrikt Silaoet. Iialang, kampong op Sumatra, Noord-West van de hoofdplaats Palembaug, met slechts yijf woningen. Lalang, dorp op Sumatra, residentie Pa- dangsche BoYenlanden, Yll Kota's. Lalang, twee lage en boschrijke eilandjcs bij de Oostkust van Sumatra, aan den ingang der Rakan-rivier en der straat van Malakka. Het grootste ligt op r 10' Z. Br. en 100° 30' 50" O. L. en heeft 6 mijlen in omvang. Lalang Kota Djawa, plaats op Sumatra's Oostkust, landschap Deli, alwaar men de over- blijfselen van eene oude Javaansche versterking aantreft. Lalang Lingga, dorp op het eiland Bali, rijk Tabanan. Lalari, zie: Panggong. Lalaribor, drie eilanden aan de Zuidkust van het eiland Madura, in de golf van Pama- kasan. Lalawang, zie: Sikatak. Lalenteh, reede op het Papoesche eiland Mi3ole. 813 LA. Lalet, dorp op SumatrBy residentie Palem- bang, distrikt Ampat Lawang. Xialewak, rivier in Borneo's Znid- en Oos- terafdeeling, welke in de Barito valt, afdeeling Doeson en Bekompai. Laliepy rivier op de Zmdkust van het eiland Timor, rijk Amanoebang. Lain, dorp op het eiland Rotti, residentie Timor. Er vonen eenige Ghristenen. Laloem, eiland in den Molnkschen Archi- pel, aan de Oostkust van Batjan. Op deszel£i Zuid- en Zuid-Oostkust ligt een koraalri^ dat zeer steil in zee afloopt. Laloempej, dorp op Celebes, residentie Ma- nado, in de Minahassa, distrikt Tondano. £r vonen ruim 300 zielen, alien Ghristenen. Er is een meester voor het Christelijk onderwijs. Laloeng, eiland in den Molnkschen Archi- pel, tot de Obi-eilanden behoorendej residentie Ternate. LaloesjauWy rivier en dorp in Borneo's Znid- en Oosterafdeeling, distrikt Doeson Oeloe. Het dorp bevat 290 inwoners. De rivier ont- last zich in de Doeson. Iialone, dorp op de Oostkust van Celebes, berucht als eene schuilplaats der zeeroovers. Het werd in 1854 door de onzen ODverwacht overvallen, waarbij een voomaam roovershoofd en een dertigtal hem ondergeschikten gevan- gen werden genomen en overgebragt aan boord van het stoomschip Eina. Lama, dorp op Celebes' Westknst, rijk Mandhar, in het Noord-Westen. Lama, kaap aan de Noordkust van het eiland Ceram, op 130** 34' 0. L. Lama, rivier op de Noord-Oostkust van het eiland Ceram. Lam.a of Pasar Lama, dorp en markt op Java, residentie Batavia, boven Pasar Se- n6n, bij Batavia. Lama (Kota), dorp op Sumatra's Oostkust, rijk Siak, aan den regter-oever der Rakan. Lama (Kota), dorp op de Zuidkust van het eiland Bintang, residentie E.iouw, bij den bei^ Bintang. Het was vroeger de verblijf- plaats van den Sultan van Lingga. Lam.a (Kota), dorp in Borneo's Wester- afdeeling, rijk Sambas, ten Noord-Oosten van de hoofdplaats. Lama (Kota), dorp op Java, residentie Kediri, regentschap Berbek, distrikt Xerto- sono. Lama (Kota), dorp op Sumatra, residentie Padangsche Boveulanden, landschap Kamp^-di- Oeloe of VI Kota's. Lama (Kota), twee dorpen op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlanden, landsdiap Pankalan Indalang. Lama (Segara), zie: Lima (Segara). Lamabangy vorstelijke begraa^laatsea op Sumatra, in de residentie Palembang. Lamabang, dorp op Java, adsistent-red- dentie Banjoewangi, distrikt Bx)go Djampi. Lamabang, dorp op Java, residentie en afdeeling Probolinggo, dislxikt Tongas. Lamadang of Lemadang, ook berg van Tomahoe, bij deAlfoeren Kakoe To- mahoe, bij de lilaleijers Kapalla Madang, bij de Eng^schen Booroo-dome en veeltijds bij de Hollanders Tafelberg genaamd, beig op den Noord-Westhoek van het eiland Boero. Hij is, volgena hoekmeting van den Luitenant ter zee A. Dbonksbs, 7,000 Bijnlandsche voe- ten hoog. Lama Datoe, dorp op Sumatra, in de Batta Landen, afdeeling Mandaheling. Lama Datoe, eiland bij Borneo's West- kust, in de straat van Kanmata. Lamade, dorp op het Soela-eiland Taliabo, residentie Ternate. Lamadjang, afdeeling op Java, residentie Probolinggo, in het Zuiden. Zij bevat de dis- trikten Lamadjang, Kandangan en Banoe La- mongan, te zamen met ongeveer 41,000 inwo- ners. De rivier van Lamadjang doorstroomt dit landschap en outlast zich in de straat Ma- dura. Het distrikt Lamadjang telt .60 doipea en ruim 25,000 inwoners.. Lamadjang, hoofdplaats van de gelijkna- mige afdeeUng op Java, op 30 pal^i van. Pro- bolinggo, 57Vs ^aiL Bezoeki en iSOVs ^^ Banjoewangi. Zij ligt, volgens Junghi^k, 166 Bijnlandsche voeten boven de oppervkkte der zee. £r woont een Controleur. De bevolkiug drijft veel handel in tabak met Paaoa-oewaa. De huizen zijn alien goed en regelmatig ge- bouwd. Men heeft er eene pasanggraban en sui- kerfabriek. De suikerfabriek Lamadjang hedt eenen aanplant van 250 bouws en behoort dea Heer Mr. W. H. Baud. Lamadjang, rivier op Java, reaideatie Preanger B^gentschappen, afdeeling Soemadaag, distrikt Tassikmalaja. Lamadjang, dorp op Java, residentie Pre- anger Begentschappen, distrikt Bandjaran. Het ligt 2,076 Bjjnl^dsche voeten hooger dan de oppervlakte der zee. Lamadjang Tengah, dorp op Java, re- sidentie Pasoeroewan, afdeeling Malang, op 5 palen van het dorp Gondang Legi, op den beig Sm^roe, volgens Junghohit 1,345 Bijnkodscbe voeten boven de oppervlakte der see. Bet LA« 811 land is hier bq uitatek vrncbtbaar en er Tonlt Ted i^ yerbouwd. Er zijn ongeveer SO inwonen. Tiamahala, straat in den Soenda-Archipel, die de eikoden Solor en Adanara van elkander scheidi Het dorp Lamahala is op den Oost- hoek Tan Adanara gdegen en stiekt tot yer- blijiplaats aan eenen Badja. De inwoners yin- den hun bestaan in de yischyangst. Iiamaienoeng, berg op het eiland Lom- biem, hoog 9,500 Eijnlandache yoeten. Lomakaneh, zie: Lomakaneb. Lamakera, dorp op de Noord-Oostzijde Tan het eiland Solor, residentie Timor, onder eenen Ba^a, De inwoners generen zich met de Tischyangst. De gelijknamige straat scheidt Solor Tan het eiland Lomblem af. Lamakoetan, zie: Lamoekoetan. Lamakaanoely staat op het eiland Timor, o&dergeschikt aan het Nederlandsch Qonyer- nement Lamalangy kaap aan Jaya's Noordkust, residentie en regentschap Japara. Lamale, zie: Lamahala. Lamain^, baai aan de Oostkust yan het eiiand Babi of Hog-island, in de Indische zee. Lamanabon, riyier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, rijkje Kota Waringin, velke in de Lamandow yalt. Lamanaka, eilandje bij de Noord-Oost- i^nst Tan Borneo, aan de Oostzijde yan de Ti- doengsehe landen, op 4* 3' N. Br. Lamandow, groote riyier in Borneo's Zuid- en Oosterafideeling, rijkje Kota Waringin, waar- nur zij yeelal riyier yan Kota Waringin beet, lK)ewel zij op 3 nren yarens yan de mending een spmitje heeft, dat bijzonder den naam yaa Kota Waringin draagt. De Lamandow heeft in de monding twee eilandjes: Semoedra en Setroewao, die deze in twee deelen spUtsen, vaarran l^t weeteHjke door groote yaartuigen gekoun wordt. Aan de Lamandow woidt goud gedoWen en aan haar boyengedeelte komt mag- neetijzer yoor, dat wordt uitgesmolten. Lamanti, hoofddorp yan het landschapTello Loempo, op Celebes' zuid-westelijke landtong. Laman Toewah, dorp in Borneo's Wes- terafdeeling, rijk Sintang, aan de riyier yan Pinch. Lamaiit^idri, berg op het eiland Nieuw- Gninea, afdeeling Wonim-di>Ata8, landschap Miaool, aaa de Triton-baai, yolgens MiSLyiLL TAX Cabsbbe op 8"" 42' 15'' Z. Br. en 134'' ^' W O. L. Bij is, yolgens Mobb&a, 2,390 B^Undsche yoeten hoog. Het land in den omtrek is ymchtbaar. Lamararap, berg op het eiland Lomblem. Hij is 3,924 Bijnlandsche yoeten hoog. Iiaiiiarche, kaap aan de Noord-Oostkust yan het Papoesohe eiland Wageoc, op 131* 27' O. L. IiamariOy dorp op Celebes' Zuidkust, rijk Loewoe. Lamaae, dorp op de Oostkust yan het Sandelhout-eiland. Lamat, riyier op Jaya, residentie Kadoe, regentschap Magelang, distrikt Probolinggo. Iiainatang, dorp op Jaya, residentie Sa* marang, aMeeling Salatiga, distrikt Oengaran^ met een SOOtal inwoners. Lamatang, riyier op Sumatra, residentie Falembang. Zij ontyangt de wateren der Be- langis, die uit Pasoemah Lebar komt, en yloeit met zoid-westwaartsche rigting bewesten de hoofdplaats in de Moesi. De oevers zijjn bosch- rijk, hoog en zelfs be]^;achtig in het boven* gedeelte, alwaar men eene opmerkelgke zout- waterwel aantreft. Aan de Lamatang worden steenkolen geyonden, yoomamelgk te Lahat. De Lamatang heeft yele kronkelingen en beyat een aantal eilandjes, die meest met wildemis bedekt of in koltuur gebragt zijn. De beyol- king aan hare boorden is zeer welyarend» daar de grond rijk is in nataurlijke yoortbrengselen. Het gebied yan de Lamatang is yerdeeld in de afdeelingen Lamatang llir en -Oeloe. leder afzonderlijk heeft een Nederlandschen Gezag- hebber, terwijl er te Lahat, de hoofdplaats yan Lamatang Odioe een distriktshoofd geyestigd is. 2iij tellen te zamen 172 dorpen, 4,832 huizea en een 27,000tal zielen. In Lamatang llir is de handel yrij leyendig. Lamatta^ staat op Celebes' zuid-westel^e landtong, rijjkje Sop^ng. Lamatta (Oud), dorp op het eiland Co- ram, op 2** 53' Z. Br. en 129" 27' 30" O. L. liamba, twee dorpen op Sumatra, resi- dentie Padangsche Boyenlanden, een in het distrikt Pasaman en een in Tiga Kota. lAinba, dorp op Sumatra, residentie Pa- dangsche Boyenlanden, distrikt KenalL Lamba, stam onder de Eedjang's, op Su* matra, residentie Palembang. Lambahong, riyier en dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Kahajan llir. Het dorp is met eene schans yersterkt. Iiambak, riyier op het eiland Batjan, resi* dentie Ternate. Iiambaka, dorp op de Zuid-Oostkust yan het eiland Moena, Celebes en onderhoorigheden. Lambalawa, riyier op het Sandelhout- eiland. S14 hA. Iiambangim, dorp op Java, roaidentie en r^entschap Rembang, diBtrikt Soebang. Lambangan, dorp op Java, residentie Soe- rabaja, afdeeling fiidho Ardjo, diatrikt Djeng- goUo III. Iiambaagaii, dorp op JaTa» reaideiitie Ta- gal, regentachap Famalang, distrikt Tjiomal lior, 6Vs palen van TagaL Lambangan, zie: Limbangan. Lambang Kidool^ -Iior e& -Tengah, benaming vaa drie aMeelingeu in bet distrikt Bangkalang, op bet eiland Madura. De eerst- genoemde beslaat de Zuidzijde, Lambang Lor de Noord-Oostzijde en Lambang Tengah de Weatzijde van bet diatrikt. Ifambean, dorp op Celebes, residentie Ma* nado, in de Minabassa, afdeeling Kema, diatiikt Tonsea, met ruim 360 cielen. Lambeli, berg op de Westkoat van bet dland Boeton, Zoid van Celebes. IiaiiibenafEbey dorp op bet Sandelhout- eiland. Iiainbila, eibmdje in de Molukacbe see, bij de Ooetknst van Celebes, behoorende onder Tomboekoe. Het is onbewoond, docb de iripamg' ▼iflscherij levert bier veel op. dorp op bet eiland Bali, rijk Iiambir, rivier op Java. Zij vormt de greus- seheidicg tuascben de residentien Samarang en Fekalongan. Zij ontspringt uit den berg Pra- boe en loopt' door bet regentschap Kendal in de rivier Koetoe uit Ten Westen van dese rivier liggen verscbeidene warme bronnen. lAmbo, dorp op bet eiland Nias, distrikt Goenong Sitoli. Iiamboe, boek op de Westkust van Su- matra, residentie Padangacbe Bovenlanden, dis- trikt Troeaan. Iiamboe, dorp op bet eiland Soembawa, konmgrijk Bima. laamboeja, regentschap op de Zuidkust van het Saudelhout-eiland. Iiamboekoetan, sie: Lamoekoetan. Iiamboonapo, dorp op het Sandelhout- eiland. Iiamboene, dorp op Celebes' Noordkust, residentie Manado, afdeding Gorontalo. Iiamboer, beuvel op Java, residentie Ban- tam, Zuider Regentschap, distrikt Lebak, op den yreg van Bodjo Manik naar Bodoer, 679 Bijn- landsche voet«n boven de oppervlakte derzee. Lamboer (Koewala), eene der roondin- gen van de rivier Pjambi, op Sumatra's Oost- kust, rijk Djambi, op l** 1' Z. Br« en 104'' 4' 30" O. L. Iiambo Lambo, eihndje in de Lidische zee, bij de Westkust van bet eiland Noord Pagei. I«ambong» dorp op Java» residentie en re- gentschap Bembang, distrikt Kragao, aan de rivier Blitong. Iiamdeaaar, dorp op het Tenimber-eiknd Larat, residentie Banda. Lam^y punt op het eiland Timor, op 8" 25' 15' Z. Br. en ISC'* 13' 0. L. Lamdh, berg op Java^ residentie Preaa- ger Begentscbappen, regentschap 'Tjiandjor, distrikt I)jampang Koelon, aan de l^iletoek- of Zand-baai. Iiamdh, heuvel op Java, residentie Bantam, Noorder Regentschap, in oostelijk Anjer. Lamet Kota, dorp op Sumatra^ residentie Padangsche Bovenlanden, afdeeling Bau. XiainlLala, zie: Lamahala. Lamindey, dorp op Sumatra's Westkust, residentie Padangsche Bovenlanden, landscbi^ der XX Rota's. Lamlan, dorp op Java, residentie Baajoe- maas, regentschap Poerwokerto, distrikt Adji- barang. Lamoedangy een der kleine Paternoster- eilanden in de straat van Makassar. Lamoek, hoofddoip van het distrikt Tjah- jana, op Java, residentie Banjoemaas, regent Bchap Poerbolinggo. Lampek, berg op Java, residentie Bagelen, op de grens van de afdeelingeu Keboemen en Ledok. Jjamoekoetan, eilanc^e bq de Westkust van Borneo, m de straat van Xarimata, bij den Mampava-hoek, op 0^ 45' N. Br., bdioo- rende onder Sambas. Lamoen, eilandje aan Sumatra's Westkust, tot de Banjak-eilanden behoorende. Het is door Banjak^eilanders bewoond, bevat3huizeu(l$H) en is een vierkante Sumatra-paal groot. Iiamoenti, dorp in Borneo's Znid- en Oos- terafdeeling, distrikt Kapoeas Moeroeng. Het is bewoond door 25 N^joe's. Lamoeroe, rijkje op Celebes' zuid-west^ l^ke landtong. Het grenst ten Noorden am -Sop^g, ten Westen en Zuidcn aan Bom en ten Oosten aan Maros. Yolgens berigten ran December 1859 zou zich dit land g^eel tu Boni afgescheiden en onder de supreiDatie tu Sop^ng gesteld bebben. Iiamohii, berg in Borneo's Westerafde^ng, landschap Sawait. Iiamok, dotp op Java, residentie Ksdoe, regentschap Temanggong. Jjamondro, kaap aan de Oostoyde vsn de UL 815 nid-vMtdqke kadtong Yan Oeiebes, in de golf van fioni, op S"" 89' Z. Br. Lamongy zie: Settro. Lamong, rdwa op Java, residentie Soera- baja, regentachap Lamongan, distrikt lingkir. Uit doe ontspringen de riTierea Lamong Ki» dool en -Lor. Lamongan, regentsdiap op Java, resi- dentie Soerabaja, adaastent-reflidentie GrisBee. Het grenst ten Noorden aan Sidajoe, ten Oosten aan de Java-zee, ten Zioid-Oosten aan Grissee, ten Zniden aan Soexabaja en ten Wea- ten aan het Eembangsche zegenteehap Bodjo Negoro. Het bestaat nit de Tier diatrikten Tengahan, Goenong Kendeng, Lingkir en Ben- gawan Cjeroe, te zamen bevolkt door 67,418 inwonen, onder weike 65 Chinezen en overi- gens Javanen en Madnrezen. Het noordelijk gedeelte beataat nit vlak land en het zuidelijke uit kalkheurels. Het strand is rijk aan zont- pannen en men vindt er onderaardsche holen, waaim zieh dnizenden groote yledermuizen op- bonden. De hoofdplaats Lamongan, in het Noorden Tan het diatrikt Tengahan, ie de yerblijfplaats van den Regent en ligt op eenen afstand ran 33 palen van Soerabaja, d3 ran Orisaee en 67 van Modjo Kerto. Een Opziener der lande- lijke inkomaten en een Havenmeeater, tevena Ontranger van de in- en uitgaande regten, bouden er yerblijf. £r ligt een gamizoen van 20 Pradjoerifs, Lamongan, dorp op Java, reaidentie en re- gentschap T^igal, diatrikt Maribaja. Lammgan, 6,000 fiijnlandaehe voeten hooge en altijd werkende ytfkaan op Java, reaidentien Probolinggo en Paaoeroewan. Door eene hevige eraptie, in 1840, ia het bovenate gedeelte dea kiatere ingeatort. In 1856 heeft hi) wederom Mch, gmia en ateenen gebraakt; alatoen moot bij een treifend gezigt hebben opgeleverd. Van Ik^tft tot Jonij 1857 heeft hij ook aanhondend steeneo, gmia en aach nitgeworpen. Ook deed bij den 27n Febroaiij 1869 groote ylammen opstijgen, en ten elf ure dea nachta een zwaren audiegen vallen in de diatrikten Probolioggo, ^^<!ndiug, Diingoe en Fadjarakan. De berg ia bg die gelegenheid gebaraten, ten gevolge vaar- Tin elf hoizen aan zijnen voet zijn bedolven. ^ a^e nabqheid liggen 10 meiren. Lamongan (Banoe), zie: Klakka. Lamong Blidool, benaming van de bove^- ririer der Settro, op Java, reaidentie Soerabaja, ^ onderacheiding van den Noordertak La- mong Lor, die van het Zuid^Weateu om de Noord-Ooet door Lamongan loopt en zich in de Bengawan ontlaet. De Lamong Kidooi loopt van de West om de Ooat langa Qoenong Ken- deng en atroomt ala grena van Soerabaja en Qriaaee in zee. Deze rivier ia zeer kronkelend en onbevaarbaar, doch vordt benuttigd totaf- voer van balken. Irfunook, dorp q[) Java, reaidentie Banjoe- maaa, I8V9 palen van Baajoemaaa, 30 Vt van Poerwokerto, 7Vf ▼an Foerbolinggo, 5OV9 ▼^^ Tjiktjap en 30 van Bandjar Negara. Iiamowaq^, dorp op Celebes, reaidentie Manado, in de Minahaaaa. Op 5 palen van deze plaata wordt eene heete zwavribron aan- Iiampa, dorp in Bomeo'a WeaterafideeUng, landaohj^ Blitang, aan de Kapoeaa. Iiampadjang, dorp op Java, reaidentie Gheribon, regentachap Gak>e, diatrikt Kawali. Lampah, dorp op Java, reaidentie en re- gentachap Boerabaja^ diatrikt Goenong Kendeng, alwaar eenige Chinezen wonen. Lampai, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, in het Weaten van het rqk Tanah Laut. Lampar^ landaohap op het eiland Banka^ diatrikt Soengei Leat, op het MJaroa-gebergte. Lampar, dorp op Sumatra, reaidentie Pa- lembang, met 26 woningen en eene paaeiban* Iiampasejy rivier op Sumatra's Westkuat, reaidentie Padangache Bovenlanden, landsohap del L Kota'a. Zij ontlaat zioh in de Sinamang. Langa hare oevera ataan groote bamboezen wa- termolena, om de omliggende njatvelden te be- aproetjen. LampaaaiOy dorp op Gelebea* Noordkust, rijkje Tontoli. De bevolking ia den Biufja van Tontoli afvaUig geworden en heult, uit vreea van vermooid te zullen worden, met de zee- roovera. Iiampa Toewah, eilandjeaandeNoordkuat van Sumatra, bij het dorp Koewala Boeboe. Iiampeapie, rivier op het Teraataanache eiland Wowoni. Lampeer Kidooi, •Lor en -Tengah, drie doipen op Java, reaidentie en regentschap Samarang. Bij Lampeer Lor zijn een bedelaara- geaticht en het Chineache hoapitaal gelegen. Lampegan, dorp op Java, reaidentie Ba- njoemaas, regentachap Poefbolinggo, diatrikt Kerta Negara. Lampeh (Poeloe), dorp in Bomeo'a Znid- en Oosterafdeeling, rijk Bandjermasin, alwaar, ien tqde van het bestuur van BiAmxa, de be- kende Alszakdxb Hjjub eene volkplanting van Javanen beproefd heeft, die echter, uit gebrek en ellende, zich in de bosachen veratrooiden. S16 LiL Zie het opstel: De Btmdiemtukucke a/Mchuw9' lifiAeid, io de Bifdragm iot de Ind, taal-, land- en volienhinde, uitg^geren door het Delftsdl lofliiiaut. Nieuwe Yolgreds, Dl. Ill, bl. 1. Iiamp^Jan, rivier op Java, zesidexLtie en regentschap Bezoekt, die 300 roedeo opwaarts beraarbaar is voor . inlandaehe yaartoigea. Zij is 12 palea lau^ en verdeeld in takkeUt die ieder op zichzelven in zee stroomen. lir, zie: Lambir. Lampir Bela Aroes, riTier op Java^ re- sidentie Pekalongan, regentacbi^ fiatang, op de gre&s van de distrikten Ejdi Saiak en K^- boemen. Lampoe, dorp op Jaya, residentie Kadoe, regentschap Magelang^ diatrikt Probolinggo. Lampoeijangy zie: Lempoejang. Lampoeran, dorp op het ^laud Banka> distrikt Pangkal Pinang. Iiampoerangan, dorp <^ Celebes' West- kast, rijkje Adja Tamparang. Lampong, ae: Lampongache dis- trikten. Lampongy berg, rivier en dorp op Java^ adsistent-residentie Banjoewangi, distrikt Bogo- I)jampi, aan het Zniderstrand. In de nabijheid viudt men een moeras van 6^ voet diepte, dat eenen omvang heeft van 5 palen. £ij den beig heeft men vogelnestholen. De hoeveel- heid vogelnestjes, die driemaal 'sjsars worden geoogst, bedraagt evenvel niet meer dan 10 k 20 kattis. Lampongy berg op Sumatra, in het Zuiden yan de Lampongsche distrikten. Hij is, vol- ge%» Mjslvill van Cajlnbbb, 7,000 Rijnland- sche voeten hoog. Lampong-baai^ of baai van Telokh Betong, aan Sumatra's Zuidkust, in het zuid- oostelijk gedtelte der Lampongsche distrikten. Zq heeft harea ingang tussohen TandjongTikoes ten Westen en Tandjong Toewah ten Oosten, met eene ruimte van 6 a 7 mijlen en e€neuoord- westelijke strekking. Aan den ingang vindt men eene menigte eilanden van verschiUende grootte, waaronder de voomaamsten zijn in het westelijk gedeelte der baai, Poeloe Lagoendi en Rond-eiland, en in het oostelijk gedeelte Poe- loe Tikoes, Poeloe Seboekoe en Poeloe Sebesi^ Tnsschen die eilanden en de kust heeft men verschilleude doortogten, waarvan die bewesten Poeloe Lagoendi eene diepte van 20 tot 4f) vademen \rater heeft. Langs de kust zelve zijn' vele veilige ligplaatsen voor schepen. Eadja Baasa aan de Oostzijde der baai biedt eene uitmuntende ververschingplaats voor sche- pen aan, dewijl men er schildpadden, buffels. gevogdte, oranje^i^^en en jpieaaff in nil tegen suuistenjen en ijxerwerk kan bekomeo. Drinkwater evenvrel wordt met moeiie ver- kregen. De voorname ankerplaats in deze baai ligt op 5" 33' Z. Br. en 105* 6' 0. L. IiampongBChe distrikten, de Lam- pongs of Lampong-landen. Dit in het zuidelijk gedeelte van Sumatra gelegen gewest, vroeger eeoe onderhoorigheld van het rijk van Palembang, doch in 1771 door den tocn- maligen Sultan in leen gcgeven aan dien vu Bantam, kwam met de vernietiging van laaUt- genoemd rijk, tijdens het bestuur van den Gonvernenr-Oenaraal Dabhdxls, onder het Ne- derlandsch gezag. Nadat het gedurende eeDcn geruimen tijd als bezitting voor ons van geene de minate waarde was geweest^ zoodat het Nederlandsch gezag er sleohts door ambtenaren van ondergeschikten rang werd uitgeoefood^ noopten de belangrijke smokkelhandel in opinin en vuurwapenen, alaook de berooving van handebvaartuigen door rooverspraauwen, en de omstandigheid, dat de Lampongsche heTol* king gedurig heulde met of schuili^aats ver- leende aan de zoo wodzieke Bantamsche be- volking, de Nederlandsche revering, om, m den gunstigen a^oop eener tot onderwerpisg van het wederspannig Uoofd IUden Ii^tanui 1856, onder bevel van den Kolond VFaIiEso5, gedane aaozienlijke ezpeditie, de Lampongsclie distrikten te brengen onder de werking van een krachtig en geregeld Europeeach bestuur, en zoo tevens een einde te maken aan den staat van geweld, moord en plundering, waar- aan die landen vroeger ter prooi waren ge- weest I De regeling van dat bestuur, die voorloopig was geweest, werd reeds in 1857 door e^e nadere organisatie vervangen, waarbij de Lam- pongsche distrikten werden verheven tot eeoe residentie^ onder het bestuur van emien Resident, gevestigd te Telokh Betong, de nieuwe hoofd- plaats van het gewest, bijgestaan door eenen Sekretaris, terwijl voor het civiel gezag in de afdeeling van dien naam hem een Gontrolenr werd toegevoegd. Verder werd het binnea- laud verdeeld in de afdeelingen der vier mar- ga's, der twee marga's, van Semangka, Sekam- pong, Sepoetih, Toelang Bawang, en Boemi Agong, waarover het civiel gezag naar gelaog van plaatselijke omstandigheden wo^d toerer- trouwd aan Officieren of aan civiele beiimbten. De residentie der Lampongsche distrikten, alzoo zamengesteld, wordt gerekend eene opper- vlakte te beslaan van 475 vierkante geogza- phische mijlen, met eene bevolking, waarrau LA. 817: het djfer in hot ministeriSel verslag over 1858 wordt opgegeven op 83,7^3 zielen ^). Zij wordt begrensd ten Noorden door de residentie Falembang, ten Westen door de adsistent-residentie Benkoelen, ten Oosten door de Java-see en ten Zuiden door straat Soenda. De Zuidkust is overal steil en bergachtig, Tooniea van vele insnijdingen, die omgeven zijn met eilamj^es en klippen, en daardoor reelal eene reilige ligplaats voor sehepen aan- bieden. De Oostknst daarentegen is ylak, laag en aan het strand zelfs moerassig, zoodat de meeste dorpen er op de hoogst gelegene plaatsen gerestigd zijn, ten einde in den regen- tijd beveiligd te wezen tegen het water, dat alsdan soms^ 20 voeten lijst en het omliggende land onderzet. Het tegen Benkoelen gelegen vesteHjk gedeelte daarentegen is bergachtig en spaarzaam Tan water Toorzien. Het noor- delijk gedeelte is eene groote rlakte, die voor- namelijk ait kwartszand bestaat en in het ge- beel geenen rulkanischen aard heeft. Het binnenland, dat mede eene lage vlakte is, vordt ten Westen en Zniden door takken Tan den berg Ophir omgeven. Be grond bestaat nit roode klei, die langs de kusten met eene laag sand bedekt en hier en daar met detritus vermengd is. De damp- kring is er over bet algemeen vochtig; nevds bangen er dagelijks, die niet voor 10 nren 'smorgens door de zon worden opgetrokken. *) Te wetcn : a. Soropeanen : manncn. • • 12 zielen TToiiwen. • • 3. ktadereo. • • 10 25 aielen 6, Chioeien i mannen. . . 25 zielen rroawcD. • • 18 j, kiBocven* • • * » 45 f. Andere vreemde Oosterlingen : maiwen. . • 918 zielen Troawen. • . 620 » kinderen. • • 669 » d. Inlanders : manneOi. vroawen.. kinderen. • . 24,065 . 26,264 . 82,197 zielen 2,207 , 81,516 te zamen. • . . 83,793 zielen fiegens zijn ^ menigvuldigi zoodat men ze zelfe in de diooge moesson om de drie dagen heeft. De gemiddelde temperatuor bediaagt 81° FAHfiBXTHBIT. Men heeft er dezelfde afwisseling van moes- soiis als op Java, en van het begin van Mei tot het einde van October heersoht er het drooge jaargetijde. In de kentering waait het vrij geregeld uit het Zniden en Zuid-Oosten, en gaan de winden veelal vergezeld van zware onweders. De voornaamste rivieren zijn : de Sekampong, de Sepoetih, de Toelang Bawang, de Telokh Betong, de Pengaboeang, de Poegong en de Masoedji, die de grmsscheidiBg ^ussohen de Lampongs en Palembang oitmaakt. De drie eerstgenoemden zgn de hoofdrivieren, die vele spmiten opnemen en ooetwaarts in zee vallen. Daarent^en is de Znidkost, waar alleen de Semangka van eenige beteekenis is, ovorigena schaars van rivieren bedeeld. De bevolking heeft zich grootendeds aan de boorden der rivieren gevestigd. Meeren of Innnenzeeen vindt men in deze landstreek niet, maar daarentegen eene mttiigte moerassen. Aan de Zuidkust zijn twee voorname baaijen, namelijk de Lampong- en de Semangka- baat. De eilanden, langs die knst in Straat Soenda gelegen, bestaan nit hoogland van vulkanischen aard; sommlge zelfe hebben voorname kraters. De hoogste bergen in de Lampcmgs zijn de Tangkamoes of Keizerspiek, waarvan de hoogte wordt opgegeven op 7,206 Bijnlandsche voe- ten, de Badja Bassa, wiens hoogte^ volgens ULsLTTLL VAH Caknbbb, 4,273 BijnkndBche voe- ten bedraagt, en de Goenoug Bidada, die, door ZoLLiNGSB, op ongeveer 6,200 Bijnlandsche voe- ten wordt geschat. In het volkaniesch gedeelte dezer residentie vindt men verscheidene heete bronnen. Onder de produkten van den grond bekleedt eene eerste plaats de rijst, waarvan de ver- bonw gescfaiedt op sawah's of natte hjstvelden en in ladangs op het gebergte. Terwijl deze knltunr er vrij goed slaagt, koestert men de verwachting, dat zij aanmerkelijk zal verbeteren door het gebruik van den ploeg, waartoe de bevolking der vier marga's, op aansporiug van het bestunr, is overgegaan; en het is waar- schijnlijk dat dit voorbeeld later door anderen zal worden gevolgd. Yerder verdient hier onze aandacht de knltnur der peper, die, hoezeer veel verminderd in vergelijking met vroegere tijden, toen het aan de Yorsten van Bantam cijnsbaar gewest nog 30,000 pikols 's jaars leverde» toch 31g LA. nog bdangri^ mag beeten, daar de uiiroer bedroeg, in 1856, 6,1367, in 1866, 4,720, in 1867 3,828 en in 1868 6>81 pikols. Hoeeeer hier geene verpligte teelt of levering plaats heefi, wordt*de beTolking toch sterk aange- Bpoord om of kofBj of peper to planten, met dat gevolg, dat men in 1868 864,171 peper- ranken bad, waar?an 274,667 vrnditdragende Tan vi'ocgeren tijd, terwijl in 1867/58 werden bijgeplant 401,136 en in 1868/69 188,479 ranken, wesbalve eene spoedige yermeerdering der produktie te -wacbten is. Door betselfde streven der regering beeft de ▼roeger eoo Terwaarloosde koffijknltnur aedert de Teetiging van een kraebtig gerbgeld bestuur eene belangrijke nitbreiding bekomen, soodat door eene bijplanting van 408,398 boomen in 1867/58 en van 766,692 in 1868/69 de aan- plant was gestegen tot 1,379,321 boomen, waarran 215,231 ymcbtdragende. Yoor eoo rer nit de mededeelingen der regering eenige berekening omtrent bet rendement per boom mogelijk is, schijnt men van de teelt goede Terwaditingen te mogen koetteren, vooral zoo de kwaliteit^ die geiegd wordt veel te wenscben over te laten, ofschoon bet niet blijkt of sulks moet worden toegescbreven aan bet produkt self dan vrel aan de bereiding er van, zicb later mogt yerbeteren ^). Olischoon veelvnldige regens in 1858 de ge- ttomen proeven met de teelt van vreemde katoensaden badden doen mislukken, en ook op die van mlandscb katoen eenen nadeeligen invloed badden uitgedefend, blijkt de verbouw van bet laatste aansienlijk genoeg te sijn, niet alleen ter voorziening in eigen beboefte der bevolking, maar ook tot nitvoer in dat jaar van 2,046 pikols. In bet regeringsverslag over 1858, vraaniit dit blijkt, wordt tevens mede- gedeeld, dat die uitvoer, boeseer 100 pikols meer dan die der twee yoorgaande jaren, aan- rienlijk minder dan yroeger was. De katoen- tedt scbijnt dns in dit gewest voor belangiijke nitbreiding vatbaar te sijn en kan, mits de bevolking maar door boogere piijsen') daartoe wordt aangemoedigd, missebien goede resnltaten opleveren. Bij bet bestnnr bestond dan ook bot Toomemen^ om de aanvaakelijk mislnkte proe- ven met bet vreemd katoenaad te berbalen. GU>m-elaati^ harst el dam&t ea bind- en bandrotting maken mede belangr^e artikelcn tan uitvoer voor de Lampongscbe distrikten uit. In 1868 had men uitgevoerd 6,056 pikols gom-elasiiek ter waarde van / 181,650 of/30 de pikol, 7,674 pikols barst ter waarde tu / 121,184 of / 16 de pikol, 20,268 bossen bindrotting ter waarde van/ 30,387 of/ 15 de bos *), en 666,300 stnks bandrotting tegen / 46,224 of / 8 de 100 stnks. De waarde van een en ander bedroeg, ongerekend de koffij, peper en katoen, te samen / 378,4i5. Ook leveren de bosscben goede boutaoorten op, en in 1868 bad een nitvoer van 63,700 idanken tegen / 12 de 100 stnks naar Batam nlaats ffohad. Wanneer men b\j dit alles voegt, dat de Lampongscbe distrikten ook gel^enbeid gevea tot nitvoer van oliOantstanden, rbinooerosboonu, bniden, vogebestjes, scbildpad, MJMJi^-buideD, terwijl er ook uit bet delfstoffelijk rijk goad, ofscboon van inferieure gehalte, als ook swavd en "^ te bekomen syn, dan schiint de nienve residentie, ofscboon zij, uit bet oogpunt van 's lands geldelijk belang, voor als neg de kosten van bet bestuur op verre na niet kan goed- maken, bij toenemiug en vooruitgang der be- volking guustige uitaigten voor den banddia de toekomst aan te bieden. Wat bet dierenrijk aangaat zoo yindt meo hier even ab over gebeel Sumatra rbinoceEOsaeo, menigte van olifuiten, die zicb bij kudden in de lage landen ophouden, en tajgers, die een schrik zijn voor de bevolking; voorts tapirs, maleische beeren en een drietal soorten van apen. Huisdieren, uitgezonderd karbouwen en geiten, treft men er niet aan. Het akgtea t«d karbouwen, dat by de menigvuldige feestea, die de Lampongers vieren, plaats gr^t> had het bestuur door beperkende bepalingen trach- ten tegen t« gaan. Hun getal bedroeg in 1868 ruim 8,200. Ook was, ^mngftgii*" de be- volking die dieren maar slecbt vcraoigde es <) Zie hetgeen omtrent de Lunpoogache koffij- teelt voorkoBUt in bet artikel Koffg, Deel 11, pag. 22S van dit Woordenboek. *) Voor bet inlandaeh ketoen werd in 1858 be- taald / 5 li / 8 per pikol hi het btDDeoland «n / 6 ik / 10 by den a&obeep. ') Op Java, gelyk troowens nit de bandelsT-er- slagen blykt, wordt de bindrotting per pikol, dos by het gewigt, gekocht en verkocht. Blykeos het handels?erslag van 1868 werd daar, in dat jur, de bindrotting ingevoerd tegen eene waarde vao / 6.20 en nitgevocrd tegen eene waarde ran/ 8.30 de pikol. Volgena de handelaverslagen van 1857 es 1859 had er in die pry sen welnig veraebil besiatn. Het valt dna moeyelyk na te gaan, welke hoereel- heid voor dea nitvoer nit de Lampongache distrik- ten verataan wordt onder iouem, aan wdke eene waarde van / 1 5 ieder wordt toegekend* UL 819 in de bossdieii Het rondloopen, het inrigten van baffelkndea bij de kampongs aanbevolen geifoiden. Ooder de vogden yindt men hier twee soor- ten Tan fiumiteny maar geen paauwen; De- lelfde TTUchteD aJs op Java heeft men ook }aer, doch niet in die meuigte. De bevolking etaat nog op eenen lagen trap ?u beschaviBg. De Lamponger is van eene middeliDatige grootte, maar goed gebonwd en beeft een aangenaam voorkomen. Hij woidt gezegd raw, Ini en Tadzig, doch tevens goed* aardig en zonder moed te zijn. In taad en leefwijze Terachilt hg van de orerige bewonexs van Snnatra. De bevolking is Terdeeld in bstea en leeft naar de ▼oorraderlljke gebrui- ken en ceden. Haar godsdienst ia de Moham- medaansche;, maar wordt zeer gebrekkig gekead en m beoefraiing gebragt. De polygamie ii oad» baar geoorlool^. De man koopt de rronw van hare bloedyerwanten en some tegen eenen- boitensporigen prije. De woningen ataan op ijzerbouten palen. Gewoonlijk beataan de dotpm uit sleohta en- kele gebouwen^ die door v^schillende huiage- zinnea worden bewoond. £ij ieder dorp heeft mm dooxgaaais eene zaal, die alechts van vloer en dak ia Toonien en tot raadzaal en tevens tot rerblijf van Treemdelingen dient. Elk dorp heeft zijn eigen inhmdach Hoofd. De Lampongera yinden hun bestaan in land- bonv, handel en yiachvangst. Ook zijn er die ztch bezig honden met het zoeken van gond nit de riyier Oempoe en met het vlechten tan maadjes en matten, die zeer fraai en alom gezocht t^n, Zelfe vindt men te Toelang Ba- wang smederijen, waar aUerlei soorten van wapenen worden vervaardigd. De handel, uitgezonderd te Telokh Betong en Manggak, waar eenig meer geregeld ban- delsrerkeer plaats heeft, geschiedt niet anders daa in railing yan de hierboyen yermelde produkten des lands tegen zout, baskmid, opiain> Hjnwaden, mwonj^i, kleederen, zijden 9toffen, §mUriri finang^ aardew«rk, staafijzer, koperwerk, pcnroelein, Chineesch gouddraad, foran^g^ ens. 