None
Hampawa* rivier in bovengenoemd rijkje, velke haren oorsprong beeft uit den oostelij- ken bergketen van den berg Paudan en auid- westwaarts, met vele kroukelingen, in zee stroomt. Ter wederzijde van baren mond ligt een heavel en vestwaarts vandaar steekt de boek van Mampawa of Tandjong Bangka» met eeae scberpe punt in zee, volgens Horsbuboh, op 0" 17' 30" N. Br. en 109' 0. L. .De ri- vier is bier en nog een groot eind opwaarts, tot aao bet dorp Montedong, voor groote praaaven bevaarbaar. Yoor bare uitwaterisg ligt eene bank, die groote vaartuigen veibin- dert binnen te komen. Hare oevets zijn uiet boog, digt begroeid en op enkele plaatsen door Chinezen bewoond. Mampawa of Mempawa, boofdplaats van het rijkje Mampawa, in Borneo's Wester- afdeeling. Zij ligt op den regter oever van de rivier van dien naam, t^en de belling van ceoen berg, op een paar uren afstand van bet Jitrand. De Yorst boudt bier zgn verblijf, als- nede de Nederlandsche Controleur, die met eenige Ambtenaren op een fort woont. Yan Mampawa gdeidt een weg.Iangs bet strand luar Pontianak en in 1854 is er een groote Uweg xuutf Soengd Doeri aangelegd. De baven van Mampawa beeft eene ankerplaats met 5 tot 8 vademen water. Mampawa, dorp in Borneo's Westerafdee- ling, in bet Oosten van bet rijk Matan. Mampawa, dorp op Celebes' Westkust, rijk Wadjo, aan de rivier Tjinrana. Mampoerity eiland ten Oosten van Soe- manap op Madura, beboorende tot de resi- dentie Madura. Mampongy dorp in Borneo's Zuid- en Ooa- terafdeeling, distrikt Doeson llir, aan de Ba- rito. Het is bewoond door 100 Dajaks. Mampye, dorp op Celebes' Westkust, op de Zuidzijde van bet rijk Mandbar. Man en Man Keljil, twee eilanden in den Wageoe-Misool-Arcbipel, die onder Salwaii bebooren, Mana» zie: Manna. Manabait^ zle: Manobai. Manabokka, zie: Manavolka. ManadOy residentie op bet noordelijk ge- deeite van Celebes, administratief beboorende tot bet Gottvernement der Molukscbe eilanden en te zamen gesteld uit de Minabassa of bet bondgenootscbap van Manado, dat onder da- delijk bebeer staat van bet Nedeilandseb Gou- vemement ; de afdeeling Gorontalo, omvattende al de landscbappen, welke noordel^k van de boofdplaats en van de baai van Tomini gelegen zijn, en de eilandjes in die baai ; de landscbap- pen langs de Noordkust van Celebes; de San- gir- en de Talautscbe eilanden. Yolgens den bij bet ministerieel verslag over 1859 gevoegden staat, kan de bevolking der Minabassa gesteld worden op 99,337 zielen, waarvan 621 Europeanen, 1,236 Cbiuezen, II Arabieren en 97»469 inlanders ; terwijl voor de overige tot bet gebied van Manado beboorende gedeelten de bevolking naar gissing wordt ge« zegd te bedragen 75,000 zielen. be bew oners der kustlanden zijn meest vreemdelingen, afkomstig uit Buropa, Java, Sumatra, Bali, Cbina en andere landen. Het grootste gedeelte der bevolking bestaat uit Alfoeren, vooral in de binnenlaudeo, die Cbris* tenen, Mobammedanen of nog Heidenen zijn. Het Cbristendom verspreidt zieh meer en meer onder de Alfoerscbe bevolking, daar er negen Zendelingen van bet Nederlandscbe Zendeling- genootscbap met vruobt werkzaam zijn. De oppervlakte van de residentie Manado beslaat 1,267.2 vierkante geograpbiscbe mijlen* Het bestuur berust bij eenen Resident, eenen Sekretaris voor bet gebeel, tevens. Notaris en Yendumeester, een Adsistent-Eesident voor de afdeeling Gorontalo, vier Controleurs voor de 432 MA. Minahassa, namelijk: te Kema, te Tondano, te Amoerang en te Belang. Te Manado zijn be- Bchikbaar zes en te Gorontalo twee politiediena- ren. De Chinezen te Manado staan onder eenen Kapitein en eenen Luitenant van die natie. De Mohammedanen te Manado, Kema en Belang staan onder bet toezigt van dorpsboofden. Over de Boeginezen is te Gorontalo een Kapitein aangesteld. Yerder zijn er ter hoofdplaats acbt Wijkmeesters voor de acbt wijken der stad. Yerder personeel ter boofdplaats is een Arcbi- tect, eerst aanwezend Ingenienr bij de burger- lijke openbare werken, een Kommies, een Fak- buis- en Havenmeester, en voor de afdeeling Manado een Klerk, tevens onder-Fakbuismees- ter te Tanawangko. Den eerst aanwezendeu Officier van Gezondbeid is de bn^erlijke ge- neeskundige dienst en bet opzigt van de vac- cine opgedragen. Met de strandvonderij in de afdeeling Manado is de Havenmeester te Ma- nado belast, van de grenzen Tan bet distrikt Tombariri tot aan die van bet distrikt Likoe- pang; in de overige afdeelingen is zij aan de Controleurs opgedragen. Men beeft in de residentie twee soorten yan regtbanken, te weten: een landraad, ook de Minabassa-raad genaamd, en rijksraden. De eerste, voorgezeten door den Resident, is za- mengesteld uit drie Eufopesche leden en de distriktshoofden. De rijksraden worden voor- gezeten door den Resident, en te Gorontalo door den Adsistent -Resident, en zijn^ zamen- gesteld uit de Radjc^z en Grooten der betrok- kene landen. De grond van deze residentie is bergacbtig, meerendeels van vulkaniscben oorsprong, en voond zijn de Oost- en Zuidkusten boog. De voomaamste bergen zijn: de Klabat, de Im- pong, de Lokon, de Sepoetan, alien in de Mi- nabassa; de Tottik, in Bolang Mogondo; de Manoa, in Limbotto, en de Tafelberg, in Fa- rigi, .op de grcns van Kajeli. De vele vnlka* nen zijn oorzaak, dat Manado wel eens door hevige aardbevingen geteisterd wordt. De Kla- bat is een der voomaamste vuorbergen. De grond is over bet algemeen zeer vrucbt- baar en gescbikt voor aUerlei knltures. De voornaamste voortbrengselen zijn: sago, r^st, koffij, kakao, tarwe, Tnrkscbe tarwe, koffo, aring, tuingroenten, bonig, was, veel wild ge- vogelte en viscb. Rijst wordt op booge gron- den en in de moerasslge omgevingen der dor- pen verbottwd. Sago is ecbter bet boofdvoedsel. De rijst van de Minabassa is kleiner van kor- rel en gaat spoedig tot bederf over. Het tabakszaad, door de directie der kolta- res naar Manado gesonden, is op venebDle&de plaatsen met goed gevolg geplant geworden. Koffovlas, bereid uit de vezelen eener vilde jMff/zff^-soort, welke in de Minahassa en op de Sangir-eilanden vooral in groote boeveelheid groeit, is zeer gewild in den baadd. Enkele Europeanen kweeken in de nabijheid der stad Manado notenmuskaatboomen aan. Daar bet land, in verbouding tot lijne uit- gestrektheid schaars bevolkt is, zoo ligterea aanzienlijk gedeelte gronds onbebouwd. De binnenlandsobe baadel is bier van weinig belang, daar de voornaamste voortbrengselen van den grond tegen bepaalde prijaen aan het Gouvememeut moeten geleverd wordeii. Be Cbinezen zijn, behalve eenige Europeanen, de voomaamste bandelaren. Er worden in deze residentie vele lijnwadea ingevoerd, waaiop bet Gouvemement eeae wiust van 40 ten bonderd beeft Langs de gebeele Noordkust tot aan de bap Donda treft men goudmijnen aan; ook vindt men in eenige landscbaj^en bergkristal, salpe- ter en zwavel. Deze residentie wordt als zeer gezond aan- gemerkt; de lucbtgesteldbeid verscbilt naar de ligging der landsdiappen en distrikten, vaar- uit Manado is zamengesteld. Hierover zie roeu, evenals over de verscbillende voortbrengselen, bij ieder landscbap in bet bijzonder. ICanado, afdeeling op Celebes, residen^ie Manado, in de Minabassa. Zij is verdeeld in de distrikten Manado, Axis. Negri Baroe, Kla- bat di Bawa en Bantik. Zij staat onder bet onraiddellijk opzigt van den Resident enber&t 8,969 iuwoners. Manado, de boofdplaats van de residentie Manado, op Celebes, is gelegen in het distrikt van dien naam, aan de uitwatering der rim Tondano, aan de Westzijde van den noorddij- ken boek van Celebes. De reede is geheel opea voor de Westewinden en onveilig ; in de Oost- moesson kan men bij bet havenboofl in 30 va- demon water ankeren. Het fort Amsterdac bestrijkt de reede en ligt in bet W6stelijk ge- deelte der stad; in 4at gedeelte ligt vcrderde infirmerie, bet kruidbuis, de gevangenis, de b- zeme, bet residentie-kantoor, de GonvemeiDents pakhuizen en de groote aan den oerer der ririer gelegen marktplaats, die met eene loods over- dekt is en druk bezocbt wordt Het fort is een oud gebouw, aan drie sijdai met gracbten omgeven en door vier bastioAs verdedigd. Het is gelegen, rolgena Milviu VAH CAKNBiE, op 1** 29' 30" N. Br. e& 134' 50' 0. L. Gewoonlijk ligt bier eene beaettiog MA. 43S Tsn 50 miHturen, gedeeltel^ Europeanen, on- der eenen eentoi Luitenant der infanterie. Tegenofer dit fort ligt eene kfuibatterij met ee&ige stnkken geschut. Mftoado is de standplaats Tan eenen Zende- liog, die ievens de betrekking v aarneemt yan Pndibnt bij de Heirormde gemeente. Ook is er eeM diakonie der Protestantacbe ge- meente, en befttaat er sedert medio 1852 een leproieD-gestiokt op GouTememeuts kosten. Toor het onderwqB heeft men er eene Gouver- oments lagere school en eene inlandsche Chris- teaschooL De stad ia met straten dooraneden, die aan bade njden met huizen bebouwd aijn, welke een net aanzien hebbeu en yoor de welyaart der bewoners getuigen. Zij is in vijken yer- deeld en teh ruim 2,500 inwonera, onder welke ODgereer 800 Europeanenen hnnne afatamme- liogen, ruim 600 inlandache Chriatenen, ruim 700 Mohammedanen en ruim eyen yeel Chi- uira. Benoorden en beauiden het fort» in het westelgke gedeelte der atad, staan de huizen der Ettiopeanen, de Chriatenkerk, de Europe- ache en Maleische acholen. Ten Noord-Oosten yan de Europesche vijk is de Chinesche kamp gelegen, welke in regeimatige straten is afge- deeld eu ongeyeer 160 op palen gebouwde hui- zen beyat. Aan de oostelijke grens der Chi- nesche wijk staat het residentiehuis ; het is eene op palen gebouwde onaanzienlijke houten wo- ning. De riyier yan Manado heeft hier eene breedte yan 100 Rijnlaudsche yoeten. Be Europeache en de Chinesche wijken aijn oostelijk en zuiddijk begrensd door de wijken der inlanders, die ook breede straten beyatten. Te Manado worden geene inkomende en uit- gaande regten gcyorderd. De hayen is in 1864 tot yrijhayen yerklaard. De uityoer bestaat in koffij, yoor rekening yan het Gouyernement, yoorta schildpad, iri' ptmg^ yogelneatjes, lijnwaden en goud. £r ia inyoer yan linnen, Engelsche chitaen, thee, suiker, aardewerk, Chineesch porcelein, honig, was, kokosnoten, yruchten en gambir. Yan den handel yan Manado sal de yolgende tabei eenig denkbeeld geyen: Inyoer. Uityoer. Aangekomen schepen. Lasten. Vertrokken schepen. JaroL Euro- In- Euro- In- Lasten. f peesch landsch Totaal. peesch landsch Totaal. getuigd. getuigd. getuigd. getuigd. \m / 200,686 / 176,434 23 18 41 3,290 22 14 36 3,117 1847 i 364,842 ^ 143,333 26 9 34 3,728 26 8 34 3,816 1S48 , 242,108 , 96,695 27 15 42 3,139 27 17 44 2,475 1S49 , 280,173 , 185,340 14 89 103 1,840 15 64 79 1,717 1850 1 , 432,914 , 125,634 37 44 81 3,392 37 88 75 3,924 1851 ^276,814 ^ 171,654 45 23 68 4,142 40 31 71 3,728V, 1S52 ,224,763 , 173,060 39 12 51 7,165 38 30 68 .7,177V, 1S53 i , 127,832 , 152,031 13 17 90 2,350 13 76 89 2,349V, 1S54 ,526,451 , 238,914 16 62 n 2,262V, 16 62 78 2,232V4 1855 ,549,072 , 216,221 22 76 98 3,263V4 23 n 100 3,288V4 1856 , 360,236 n 297,845 23 35 58 3,860 23 35 58 3,860 Manado (B&ai Tan), baai ten Weaten T«n de hoofdplaata Manado, aan de Westzijde vtt Cdebea* noord-ooatelijk sohiereiland, op 1" SC N. Br. Deae baai, alwaar de schepen tn iO yademeu water op eene kabellengte yan ^en wal kunncD ankeren, biedt alleen in den "^tmoesson eene yeilige hayen aan. Manado Toeva of Oud Manado, ei- ^je btj de Weataijde yan Celebea' noord- ^QsteUjke landtong, nabij de hoofdplaata Ma- Mdo, tusachen 1* 87' en 1" 39^ 35" N. Br., -n op 124"* 46' O. L. Dit eilandje yerheft uch, yolgena DB Lamb, 2,631 R^nlandsche IL yoeten boyen de oppenrlakte der zee. Yroeger was het bewoond en telde wel 1,000 zielen, die het eiland in het jaar 1682 yerlieten, uit- hoofde yan gedurige oorlogen met de Yorsfen yan Boelan en ook wegens gebrek aan water. De beyolking ia niiar den yasten wal, West-ten- Noorden yan Manado, yerhuisd en deze hnnne woonplaata beet eyeneens Manado Toewa, of wel, yolgena de Aifoeren, Wenang6, naar eene aldaar yloeijende riyier. Managaxiy riyier in Borneo's Weaterafdee- ling, in het Oosteu yan het rijk Matan. Manakau, riyier in Borneo's Zuid- en 28 434 MA. Oosterafdeeling, die bij het dorp van gelijken naam in de Batoe Api y&lt. Manaloe, dorp op het eiland Oroot San- gir, reaidentie Manado, rijkje Taboekan, met eene kerk. Manambaai, dorp op de Oostzijde van het Aroe-eiland Wokaro, residentie fianda, met 19 huizen en rnim 100 zielen (1860). Manambaai, dorp op het Acht^rwals-Aroe- eiland Kobroor, vanwaar vele vogelnestjes en paradijsvogels worden uitgevoerd. Manambelai, dorp op het Achterwals- Aroe- eiland Djamboe Ajer, reaidentie Banda. Manambing, zie: Menambing. Manambis, rivier in Bomeo'a Zuid- en Oosterafdeelingr, afdeeling Doeaon en Bekompai, die in de Barito. valt. Manang, rivier op Bomeo'a Noord-Ooat- kuat, weike op de Ooatsijde van het rijk Boe- loengan in de zee vloeit. Mananga, dorp op Sumatra, reaidentie Pa- lembang, distrikt Simandawe. Manantiy dorp op Sumatra, in de Batta- landen, landachap Tanah Oeroeng, aan den ooat- noord-oostelijken voet van den berg Oeroeng. Manapa of M a n a r a ^ berg op Java, adaistent- reaidentie Buitenzorg, distrikt Farong. Hij ia in vroegere eeuwen bewoond geweeat en men vindt op zijne kmin nog vier gegraven putten. Manaaehda, paaanggrahan op Java, reai- dentie Preanger Regentachappen, regentachap Limbangau, 10 paleu van Garoet. Manatoetoe, rijkje met eene haven op de Noordknat van het eiland Timor, beooaten Dillj. Het erkent het oppergezag van den Portugeachen Gouvemenr en bevat in den berg en de rivier van Birak veel koper. Manavolka, onjuiate apelling van den naam van het eiland Manawoko, hetwelk tot de Goram-eilanden behoort, reaidentie Banda, op 4' 12' Z. Br. en 131' 30' 0. L. Het ia, vol- gena Melvill van Carvbee, 2.6 vierkante geographiache mijlen groot en heeft een rif in het Noord-Weaten. Het bevat de dorpen Ar- vou, Pantjalang, Sikaro, Lokong, Enloming, Amar, Derreh, Cig Gig, Gigai, Maiwoka, wier bevolking op 4,700 zielen wordt geaohat en on- der den Radja van Amar ataat. Volgena Kolvp moeten zich in de binnenlanden van dit en an- dere Goram-eilanden vele uitgewekenen van Soembawa en Bali ophouden, die den inboor- lingen alaafa ondergeachikt z^n en zich in de wonden met wild voeden. Manawoko, zie: Manavolka. Mandah, eiland aan de Goatkuat van Snma- tra, in de atraat van Malakka, op 0^ 28' N. Br. Mandah, rivier op Snmaira^s Ooetkiui, i^ Indragiri. Mandah, rivier en berg op Samatn^inde LampoDgache diatrikten. De berg Handah stut door eene heuvelketen met den Gigok in rer- band. Mandaheling of Mandheling (beta Mandailing), eene der aldeelingm yan de reaidentie Tapanoeli, op Snmatra'a Westkut, met eene oppervlakte, naar giaaing, van 1,200 vierkante Sumatra-palen en eene bevolking m 64,840 zielen (1856). Hiervan waren in Groot Mandaheling 28,115, in Klein Mandahdioe 13,655, in Oeloe en Pakanten 6,544, in it kamponga langs den Natakchen veg 2,859 n in Angkolah en Sipirok 14,274. Z^ bevat 6e diatrikten Groot en Klein Mandaheling, Odoe, Pakanten en Batang NataL Dese afdeeliof wordt beatnurd door eeoen Adaiatent-Raidat, onder wiena beheer ook de afdeeling Angkoliii reaaorteert. Verder personed voor het Iwsisiir zijn: een Kommiea, een Opstener der eenu klaaae bij de koltnrea te Moewais Sama, ea Gontroleni der derde klaaae te Kota Nopaa. een Opziener der eerste klasae b^ de kultuies te Moewara Sipongi, een Gontroleur der tweedc klaaae te Padang Sidempoeang, een Opzieoer der derde klaaae te Sipirok en een te Soero- matinggi. Te Penjaboengan en Padang Sideo- poeang zijn voorta nog twee Poatkommieso. Ter hoofdplaats ia een agentachap der Sunn- traache weea- en boedelkamer. £r zijn in deze afdeeling goudmijsen iu Of koeria'a Linggabaja, Moewara Plampoengu, Moewara Sama, Ajer Naoali, Pakanten Boekit, Pakanten Lomba, Batang Gadia, Sigingoe, Me* nambing en Tamiang, te zamen 77 in getal. Zij worden bewerkt en leveren jaarlijks, vtt. inbegrip van de opbrengat der gondvassfi^- rijen uit de rivi^ren Gadis en Natal, l,^ thail gond. Het zuidelijke gedeelte van Mandahdins^ iK^ ataat uit hoog gebergte en ia niterat onniici>- baar, het noordelijke vertoont ook eenige dorrr oorden, doch overigena beataat het ludscbsp nit eene aaneenachakeling van vnichtbare nl- leijen. De hooge bergen iijn tot op den tir^) met boaachen fa«dekt, terwql het \»^ ^ bergte met vele dv^-boonen begroeid r^ welke overheerlijke palmwijn opleveren. titg^ atrekte rijatveldcn, koffijtuinen, kofco8-,>«»?- of ^aiK^^-boaschen getuigen van de ynicbtbiar- held dezer atreek. Er wordt veel werk rude klapperteelt gemaakt. In 1857 warea er bi^ nen het gebied der afdeeling 110,000 klipprr- boomen aanwezig, onder welke 50,000 rrwkt- MA. 485 AcuOl geiah-perija en gom-elastiek veri in 1854 tcr waarde van / 20,000 uitge- voenL De koffij-oogst leverde in 1857 ruim 2S,000 pikok. Te Natar en Sibogha zijn zoui- Terkoopers. In 1856 werden 80,000 ptkols rijst ran ait deze afdeeling van Padang naar Jara Terzonden. ])e Toomaamste riyier van Mandaheling is de Gadis, die al de andere mieren in dit land- scbap opneemt, als: de Nanali, Plampoengan, Kakok, Tambaogan, Pakanten, Tjoeb^a, Poeng- koek, enz. £r ajn in het noordelijke gedeelte yele gei- ten en bnffels, eenige koeijen, honden en kat- ten, maar weinig varkens. Be wegen zijn goed en de bruggen tamelijk. De hnizen staan op palen en hebben aan de voor- en achtemjde verlengde gevels. £ijna Toor elk hnis ziet men een hjsthnisje staan. £r bestaan in deze afdeeling zeer goode seholcn. Van nit de hoofdplaata Mandabeling loopt een veg naar Natal, die dient voor het trans- port met karren. Mandaheling (Groot, distrikt op Su- matra, in bovengenoemde afdeeling. Het be- slaat ecne oppervlakte van 400 vierkante pa- len en bevat de koeria's Kota Siantar, Pedoeli Boekit, Penjaboengan en Goenong Toewah. De hoofdplaata beet Fort Elout. De bevol- king bedroeg in 1866 28,115 zielen. Mandaheling (Klein), distrikt op Su- matra, in de afdeeling Mandabeling, met de ^jf koeria's Sigingoe, Tambangan, Tamiang, Tanah Batoe en Menambing. Dit distrikt heeft eene uitgestrektheid van 158 vierkante palen. De hoofdplaats is Kota Nopan. De inwoncrs zijn 13,555 in gctal (1856), Mandai, zijtak der rivier Kapoeas Bohang, in het binnenland van Borneo. Mandailing, zuivere spelling van Man- daheling. Mandajoen, dorp op Sumatra, residentie Palembang, distrikt Madang. Mandala, distrikt op Java, residentie Prean- ^er Regentschappen, afdeeling Soekapoera, met J,S20 zielen. Het heeft Tjikalong tot hoofd- |)laats. De onderdistrikten van Mandala zijn: ICalapa Genep, Tji^^^'^^^j Tjilegi en Soeka- ^erta. Een dorp Mandala in dit distrikt is relegen op 110 palen van Soemadang, 125 Vj an Bandong en 165^/, van Tjiandjor. De i^icr Mandala vloeit in de afdeeling Soeka- wra door het distrikt l^idjoelang. Mandala, twee bergen op Java, adsistent- esidentie Baitenzorg, een in het distrikt Tji- binong, op het land Tjitrap en een in het dis- trikt Buitenzorg. Mandala, dorp op Java, residentie en re- genischap Cheribon, distrikt Mandi Rantja. Mandala, dorp op het eiland Madura, in het binnenland van de afdeeling Soemanap. Mandalajan, berg op Java, residentie Preanger B^gentschappen, behoorende tot de Mandalawangisdie keten, hoog 8,463 Bijuland- sche voeten boven de oppervlakte der zee. Mandalajoe, dorp op Java, residentie Ta- gal, regentschap Brebes, distrikt Losari. Mandalawangi, bergketen op Java, resi- dentie Preanger Rcgentscbappen, afdeeling Ban- dong, op de scheiding der distrikten Tjitjalang en Tjikemboelan. De voornaamste toppen van dit gebergte zijn: de Pangeranggo, Mandaal- wangi, Mandalajan, Soemboel eu Lemanendet. De zuid-oostelijke krater van den berg Man- dalawangi ligt 9,649 Rijnlandsche voeten en de noord-westelijke 9,413 Rijnlandsche voeten bo- ven de oppervlakte der zee. De kraters en de top zijn met bosch overdekt, w sarin zich eene menigte rhinocerossen ophouden. Op het mid- dengedeelte van den top des eruptiekegels ligt de oorsprong van de rivier Tjikoeripan, welke bron de hoogste op Java is. In 1839 is er van Tjipannas een weg naar den top van do- zen berg aangelegd. Mandalawangi, dorp op Java, residentie Bantam, Noorder Regentschap, distrikt Tji- pannas. Mandalem, landschap en rivier in Borneo's Westerafdeeling, rijk Sintang, aan de boven- Kapoeas. Langs de oevers der rivier woneu 200 Dajaksche huisgezinnen. Mandalike, eiland in de Java-zee, benoor- den de residentie Japara, volgens Melyill van Carnbee, op 6** 22' Z. Br. en llO** 51' 30'' 0. L. Het is een begroeid koraalrif, dat €6n paal in den omtrek heeft en zich als een zand- bergje voordoet. Hier nestelen zich wel eens zeeroovers. Er liggen hier gevaarlijke klippen, die de vaart bemoeijelijken. Mandalle, landschap onder een Regent op Celebes, in de I^oorder-distrikten. Mandam, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, landstreek Tauah Boemboe, rijkje Tjantoeng, met een lOOtal Dajaks. Mandamoli, reede op het Papoesche eiland Wandammer. Mandan, berg op Sumatra, residentie Pa- dang, distrikt Batang Kapas. Mandan (Batoe), rif aan de Westkust ▼an Sumatra, residentie Padang, bij de West- zijde van het distrikt Amping Para. 28* 436 MA. Mandang, eilandje in den Molukschen Ar- chipel, aan de Oostzijde van het eiland Sjiaauw, residentie Manado. Aan de Zuid-Weotzijde ate- ken rotaen nit. Mandangai, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, diatrikt Kahajan Oeloe. Mandaoo, zie: Mondonoe. Mandaraga, dorp op het eiland Madnra, afdeeling Soemanap, diatrikt Barat Daja. Mandarari, hoek op Java's Zuidkust, in de Preanger Regentschappen, aan de Zuid- Oostzijde van de afdeeling Soekapoera, die den Zuid-Westkant yan de Penandjong-baai bepaalt, op r 49' 30" Z. Br. en IDS'* 28' 0. L. Mandarojo, graf van eenen Badoeischen heilige op Java, residentie Bantam, Znider Regentschap, aan de Tjioedjong. Mandatai, zijtak van de rivier Melawi, in Borneo's Westerafdeeling, distrikt Melawi. Zij ontapringt op den berg Lowong Datong. Mandaii, zie: Tabong. Mandau, dorp op Sumatra's Oostknst, rijk Siak. £r wordt gamlnr en peper verbouwd. De Hollandsche Oost Indische Compagnie had bier een klein etablissement^ vanwaar zij jaar- lijks eenig timmerhout ontving ten behoeve der werveu. Mandawee, zie: Mendavei. Ifandawen, waterval in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Kahajan Oeloe^ in de rivier Boengan. Mandd, onderdistrikt en dorp met koffijpak- hnis op Java, residentie Preanger B^gentschap- peu, afdeeling Tjiandjor, distrikt Tjikalong, 12 palen van Tjiandjor op den weg naar Poerwa- karta, 45 van Bandong en 74 van Soemadang. Mande, rivier in Borneo's Westerafdeeling, rijk Sintang, distrikt Taman, velke in de Ka- poeas valt. Mandehangin, berg op Sumatra, in de Batta-landen, landschap Mandaheling. Hij be- staat nit graniet, is 2,500 Bijnlandsche voeten hoog en vormt de vaterscheiding van de ri- vieren Singkoean of Oadis en Sibenajer. Mandehet, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, distrikt Doeson Oeloe, aan de Ba- rito. Het bevat 180 inwoners. Mandehnalan, hcuvelreeks in Borneo's Westerafdeelirig, landschap Kandawangan. Mandeliaiiy dorp op Sumatra's Westkust, residentie Padangsche Bovenlanden, distrikt TandjoDg Alam. Mandelingy zie: Mandilin. Mandella, berg in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, op de grenzen van Tanah Boemboe cn Bandjennasin. MandelOy kaap aan de Nootdkust van bet Sandelhou t-eiland. Mandeoe, staat op het eiland Timor, on- der Nederlandsch gezag. Manderiang, dorp op Sumatra's West- kust, residentie Padangsche BovenlacdeiL Mandhar, rijk op Celebes' Westkust, gren- zende ten Noorden aan Kajdi, ten Ckstta aan een woest gebergte, dat het van Masenn Boeloe scheidt, ten Zuiden aan Binoang en ten Westen aan de straat van Makassar. Htt wordt bestuurd door zeven Koningen, die our de zeven hoofdrivieren des lands hunnen titel voeren en zich in 1825 aan het Nederlaniki gezag onderwierpen. De Koning van Balanipi in het Zuiden is de voomaamste. Het land is heuvelachtig, hoewel het geeue bergen van aao* zienlijke hoogte bevat. De grond is, naaz de vele voortbrengselen te oordedeu, rnidiili&r en levert mais, kokosnoten, katoen, banafie, doch geen rijst. De koffij groeit er vdig. Het hoofdvoedsel der bevolking is mais en ba- nanen. De uitvoer bestaat in kokosnoten, kokos- olie en katoenen kleedjes. De Mandharezea zijn ondeniemend, nijver, kundig en zachto- nig. Zij houden zich met de /r^pM^-vaAgst of den handel bezig en gaan met hunne b&c- delsvaartuigen naar Java, Benkoelen, Ifaklda, Singapoera, Soembawa en ManiUa, alvaar i^ was, vogelnestjes en goud ruilen tegen doeka. chitsen, lijnwaden, amfioen, ammonitie en ge- weren. De kustbewoners zijn Mohammedsoeji, doch die der binnenlanden ujn nog Heideseo. Weleer waren de Mandharezen aan Boni oi* dergeschikt, doch zij hebben zich in 1S54 va het gezag van dat rijk onttrokken. Mandhar, baai aan Celebes' Westkust, m de Zuidzijde van het rijk Mandhar, op V* ^i' Z. Br. en 119" 0. L. Mandhar of Ran gas so, kaap aan C-ele- bes' Westkust, rijk Mandhar, volgens Mklvhi VAN Cakkb^e, op 3** 35' Z. Br. en IW^CSO 0. L. Zij is bekend als eenigzina gevaarlijk, wegens de somtijds plotseling vandaar wui- jende hevige winden. Mandhar, regentschap in het binnenlaiti van het Sandelhout-eiland. Mandhar, dorp op Java^ adatstent-resi* dentie en distrikt Banjoewangi. Mandhingan of Mendjangan, o^b^ woond eiland in de straat van MaduzS) b^ hoorende tot Bangkalang. Mandhor, eigenlijk Toemandkor, ook LaDgfong genaamd, Chineesch mijndistiilt in Borneo's Westerafdeeling, rijk Pontianak. aan eenen zijtak der Eapoeas, gededteiijk cp MA. 437 het grondgebied van Mampawa. De bevolking bedraagt oogeveer 9,700 aden, alien Chinezeiu laar yoornaamste middel van bestaan is het goudvasscben, terwijl zij zich ook op den land- boaw en bandel toelegt. Het laud is hier en daar met rijstTelden bedekt. Behalve het goud, dat in aUuviale gronden voorkomt, is hier ook, in aders, bij het Tampl-gebergte, koper ontdekt. O^er de kongsi Langfong is een Chineesch Regent gesteld en verder zijn er te Mandhor ^Q KapUan-TAanffj te Poko KaJapa een KapUan en tc Selaman een KapUan (distriktshoofd). De hoofdplaats Mandhor is 15 mijlen be- Doorden den erenaar, op 109" 20' 0. L. ge- ]^n. £r bestaat belangrijke handel. De Chi- nesche kamp is eene lange straat, met een blok Tan eenige haizen« Het getal woningen dier wijk bedraagt 110. Onder de inwoners telde men in 1856 een 40t-al handelaren in lijuwaden, 2 arakstokers, 2 sojastokers, 3 am- fioenslijters, 23 dobbelhuis-houders, S'pandjes- kuis-houders en verder ambachtslieden en par- tikulieren. De Taart over de rivier ?an Mandhor of Te- rap, die door het distrikt vloeit, wordt zeer be- nioeijelijkt door hare yele kronkelingen en de struiken, waarmede zij begroeid is. Mandi, eilandje ten Zuid-Oosten van Bor- neo, tusschen Po^oe Laut en Seboekoe. Kandi, dorp op het zuidelijk schiereiland van Gilolo. Het staat onder den Sultan van Tidore. Uandi Angin, dorp op Sumatra^ resi- deotie Palembang^ aan den regter oever der ririer Rawas. Handiengy dorp op het eiland Madura, in het binnenland van het regentschap Soemanap. Mandi Lajoe, bosch op Java, residentie Tagal. Het bevat vele houtsoorten, waarvan de iogezetenen een goed gebruik veten te naken. tfandilln, dorp op Sumatra, residentie Pa- dang, distrikt Kota Tengah. Handilin, dorp op Sumatra, residentie Pa- dani^he Bovenlanden, afdeeling Tanah Datar. KandiUam, dorp op Sumatra, in de Batta- ^nden, aan de rivier Simpang Kiri. HazLdioli, eiland in den Molukschen Ar- chipel, tot de Batjan-eilanden behoorende, re- sidentie Temate, op 0" 45' Z. Br. en 127' ^O' 0. L. tf andir, dorp op Java, residentie Rembang, afdeeling Toeban, in het Noord-Oosten van bet distrikt Djati Rogo. Mandi Badja, distrikt op Java, residentie Tagal, regentschap Pamalang. Het bevat 12,600 inwoners en een hoofddorp van gelijken naam, bij hetwelk eene goede badplaats is, waar kalk- bronnen uit den grond opborrelen. Er komen in dit distrikt zoute bronnen in het gebergte voor, zoo als nabij Semingkir. Mandi Badja, dorp op Java, residentie en regentschap Banjoemaas, distrikt Poerwo- redjo, 19 palen van Banjoemaas, 29 van Poer- wokerto, 167, van Probolinggo, 51 van Tji- latjap en 13 van Bandjar Negara. Mandi Bantja, eigenlijk Mandi Ran- tjang, distrikt en hoofdplaats op Java, resi- dentie en r^entschap Cheribon. Het distrikt bevat 20,883 inwoners. ,De hoofdplaats ligt op 24 palen van Cheribon en 48 van Indra- majoe, ter hoogte van 1,000 Rijnlandsche voe- ten boven de zee. Er is een koffijpakbuis. Mandiri, rivier op Java, residentie Pre- anger Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, dis- trikt Palaboean. Mandjalaga, dorp op Java, residentie Preanger Regentschappen, regentschap Tjian- djor, bij de hoofdplaats Tjiandjor. Mandjangy rivier op de Westkust van het eiland Banka. Zij outlast zich in de Klabat-baai. Mandjang, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, welke zich in de rivier van Pemboeang outlast. Mandjang, eilandje ten Oosten van Su- matra, residentie Riouw. Mandjang, dorp op Java, residentie Rem- bang, afdeeling Toeban, distrikt Singahan. Mandjang, dorp op Java, residentie Ja- para, afdeeUng Djawana, distrikt Mantoop, aan de rivier Randoe Goenting. Mandjar,. zie : Man jar. Mandjaran, dorp op Java, residentie Soe- rakarta, afdeeling Padjang. Mandjeli, rivier en dorp op de Zuid-Oost- kust van het Sandelhout-eiland. Tusschen deze rivier en de Maloeloe ligt een nitgestrekt rif. Mandjerai, zie: Mangeraai en Flores. Mandjeti, dorp op Java, residentie Cheri- bon, partikulier land Kandang Hawor, distrikt Lelea. Mandjing, rivier op Java, residentie Pa- soeroewan. Aan haren regter oever liggeu daflid(7«-bOsschen. Het bed is 25 tot 30 Rijn- landsche voeten breed. Mandjoeta, riyier op Sumatra's Westkust, adsistent- residentie Beukoelen, afdeeling Moko Moko. Zij bepaalt de grensscheiding van Beu- koelen en Indrapoera. Mando, dorp in Borneo's Westerafdeeling, rijk Simpang. Mando, dorp op Java, adsistent-residentie 43S MA. Buitenzorgi ia het Znlden van het dlstrikt Bjasinga. Mandoe, eilandje in de Java- zee, tusscbeu Celebes ea Flores. Mandoe, dorp in Borneo's Westerafdeeling, rijk Sambas, aan de rivier Sambas. Mandoe, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- tejafdeeling, landstreek Tanah Boemboe, rijkje Tjantoeng, met 9 buizen en 65 zielen (Ban- djarezen). Mandoein, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, aan de rivier Nagara of Ta- balong. MandoeiB, eilandje in den Molukscben Archipel, aan de Zuid-Westknst van Nieuw- Guinea. Het staat onder bet gezag van Tidore. Mandoelang, berg in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Siang Moeroeng. MandoelorOy vogelnestgrot op Java, resi- dentie Bagelen, afdeeling Ambal> te Karang Bollong, ten Westen van Goewa Ged^. Mandoengan, dorp op Java, residentie Djokdjokarta, afdeeling Goenong Kidool, in bet Noord-Oosten van bet distrikt A woe Awoe. Mandoengan, dorp op Java, residentie Eadoe, regentscbap Magelang, distrikt Frobo- linggo. Mandoengoh, berg in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Siang Moeroeng. Hij is ten Westen aan den berg Batoe Boeudang verbonden. Mandoeraga, dorp op Java, residentie Banjoemaas, regentscbap en distrikt Foerbo- linggo, aan de rivier Djompo. Mandoeraga, rivier op Sumatra, resi- dentie Tapanoeli, afdeeling Angkolab. MandoerOy dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Bantoel Earang. Mandoeroe Bedjo, dorp op Java, resi- dentie Soerabaja, regentscbap Modjo Kerto, distrikt Modjosari Lor. Mandoewit, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, afdeeling Doeson en Bekompai, welke zicb in de Barito stort. Mandoeta, zie: Mendoeta. Mandol, zie: Mendol. Mandoliy zie: Mondoli. Mandong, dorp op Sumatra, residentie Fadangscbe Bovenlanden, afdeeling Rau. Mandonga, rivier op de Oostkust van Ce- lebes, rijk Laiwoei, die in de Kendari- of Vos- maers-baai loopt. MandonoOy eiland aan Celebes' Oostkust, bij Tomboekoe, en dorp op die kust, ten Zui- den van Balante. Mandor, zie: Mandbor. Mandotte, dorp op de Noordkust van het eiland Timor. Mandou, rivier in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, in bet Noorden van de afdeeling Groote en Kleine Dajak. Mandowana, gebucbt op Sumatra, in de Lampongs, afdeeling Sekampong. Mandra, eilandje aan Java's Zuid-West- kust, in de Tjiletoek- of Zandbaai, op T IF 15" Z. Br. Bene gelijknamige rivier valt te- genover dit eiland in de baai. Deze komtrau bet Badak-gebergte en loopt eerst zuid-west- waarts en dan noord-westwaarts, 15 palen. Handy berg op Java^ residentie j^oe, re- gentscbap Magelang. Manea, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Kabajan Oeloe, aan de ririer Ketjobei. Manebaity zie: Ma nob ait. Manen, dorp in Borneo's Zuid- enOostei- afdeeling, distrikt Kabajan Tengab, aan de ri- vier Kabajan, welks inwoners bewer^ dat it Sultans van Madura van bunne voorouders af- stammen, die in de mending der rivier Eab- jan door eenen zwaren stroom naar de kiistei van Madura afdreven. De mannen hond» zicb met den bandel bezig, tervijl de vronveiL en kinderen, op de zandbanken der rivier, ia- mar verzamelen. Het getal inwoners bedro^ in 1847 126. Manen Betang en -Kalekan, benamicg van twee dorpen in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Kabajan Tengab, bet eerste set 40 inwoners en bet andere met 100 zielen (1853). Maner, dorp op Java, residentie Kemban?, afdeeling Toeban, in bet Westen van het dis- trikt Rengel. Mang, berg op bet eiland Billiton, op de grens van bet distrikt Badau. Manga, zie: Mangga. Mangad^y eilandje in de Simpang Saoan, op Sumatra, in de Batta-landen. Mangala, zie: Mangga la. Mangan, dorp op Sumatra, residentie Pa- dang, distrikt Narras. Manganti, dorp op Java, adsistcnt le^- dentie Krawang, distrikt Tjiasem. Mangar, distrikt op Java, residentie &- marang, afdeeling Demak, met mim 46,CM> inwoners. Aan de noord-westelijke grecs L^i eene vuurbron, die geheiligd is en doordeJ*- vanen Morro Api wordt gebeeten. De hwrfJ- plaats van Mangar beet Bo^il, gelegen nabij de noordelijke grens. Mangar, rivier op bet eiland Billiton, dis- MA. 439 tiikt fioeding, en kaap aan de Oostknst van dat eiland. Mangaraai, zie: Mangeraai. Mange, dorp op het caland Soembawa, ko- sio^jk Bima. Hangean, dorp in Borneo's Znid- en Oos- tenfdeeliugy afdeeling Doeson en Bekompai, aan de Barito. Mangedora of Mangidari, distrikt op Borneo's Noord-Oostkust, tusschen 4° 15^ en 5' W N. 3r. Dit diBtrikt staat onder het gezag Tan den Snltan ran 8ollok. De knst- bewonen zijn Maleijers, terwijl het binnenland door Idaan's bewoond is. Mangedora levert Tele handdbartikelen^ als: beet gond, kamfer, Togeb^ies, olifantstanden, damar, was, rofan, boat en ?eel Tee. Mangempaogy dorp op Celebes' Westkust, aan de riTier Tan Maros, alwaar steenkolen Tan slechte hoedanigbeid worden gevonden. Hangenitoe, zie; Manganitoe. Mangeraai, eigenlijk Manga Raja, naam door de Maleijers en Boeginezen aan het eiland flores gegeven. Mangeraai of Westelijk Flores, landstreek, die de Westkust Tan het eiland florcs tot aan de riTier Mede inneemt en in naam den Sultan Tan Bima toebehoort. De Saltan ran Bima, die zoo gaarne geheel Man- f^rui onder zijne mi^t zag, heeft nooit daarin verder knnnen ^bgen, dan dat hem Troeger een jaarlijksche cijns Tan goud en een aan- zienlijk aantal slaven werd ppgebragt. Sedert eenige jaren is de betaJing Tan dien cgns ook zeer ongeregeld geworden, hoewel hij Tan tijd tot tijd Taartuigen naar Mangeraai zendt, om dien te innen. De boTolkii^ is oTer het alge- neeu zachtaardig en niJTer, met nitzondering T&n die volkeren, die meer oostwaarts bij de greuzen van Eokka Troaen. De Mangeraaijers gaaa diep gebnkt onder den slaTenroof langs de knsten, om welke reden zij zich reeds naar het binnenland hebben teruggetrokken, waar zij op het hooge gebergte in kleine groepen van zeer weinige huizen wonen en zich met het bcbonwen van drooge rijstTelden Toor eigen heboefte bezig houden. Zij bezigen hierToor ploeg noch os, maar enkel een puntigen stok, vaarmede gaten in den grond gestoken worden ^ er het zsad in te werpen. De beTolking heeft eigen Yorsten, die den titel Tan Laloe Toeren en wier magi Toomamelijk bestaat in bet opleggen Tan boeten Toor OTertredingen en enkde malen ook ran doodstraffen. Deze J^ah^t moeten, Toor zooTer zij het gezag Tan den Sultan Tan Bima erkennen, hem jaarlijka een zeker getal slaTen opbrengen. Y6(5r de uitbarsting Tan den Tambora, in 1815, toen de slaTenhandel Tan Bima nog bloeide, moeten jaarlijks een aauzienlijk getal slaTen Tan Man- geraai zijn uitgeToerd. De Mangeraaijers zijn groot Tan gestalte, goed gespierd en zeer Tlug in het loopen. Zang en dans zijn bij hen zeer geliefd. Onder hen bestaat TeelwiJTerij en de vrouwen moeten schier alien arbeid Terrigten: het land bebouwen, spinnen, weTen en de klee- deren Terwen en boTendien TOor het huishou- den zorgen. Dit Tolk erkent een Opperwezen, Moeri Krain /rHeer der Yorsten" of Moeri Djauhi ,de Heer die Ter is" genoemd, die in het Terborgen ziet en het kwade straft. De Trouwen dragen zeer groTe sarongs, enkele mannen ereneens, maar de meeste gaan naakt. Hunne wapens zijn klewang en pieken. Als gereedschap bezigen zij parangs en boslemmer- messen. Het hoofdToedsel der Mangeraaijers is rijst, Toorts is er aanplant Tan ohCs, Tier soorten van gierst^ djOffong, katoen, indigo, lontar-^ kokos- en j9t«»i^-boomen. Yoor den handel zamelen zij was en kaneel in, die in oTerrloed op het gebergte groeit. Yoorts maken zij grove slaap- ntatten, welke zij aan praanwen Tan Sapi tegen zout inmilen. Het transport geschiedt meestal met paarden, die hier zeer goed en in over- Tloed zijn. leder hnisgezin hondt Tarkens en de bokken Tan Mangeraai zijn Tan een bijzon- der langharig ras. Yoorts z^n er wilde buffels, herten. Tele en fraaije apen, en Terder slangen, die door de Mangeraa^ers gegeten worden. Aan het strand Tindt men Tele koraalgewassen en de inboorlingen gaan er schelpdieren zoeken. Kamferhout, oranje- en djamboe bidji-hoomen en roode peper groeijcn er in het wild. De handel wordt zeer door Bima bemoeije* lijkt, zoodat die alleen met handelaren Tan Sapi wordt gedreren. Tan welke jaarlijks een Teer< tiental praauwen de Zuidkust komen bezoeken. BetrefTende hunnen handel op de Noordkust is niets bekend. Aan de schier ontTolkte kusten zijn Moham- medaansche Yorstjes geTestigd. De straat Tan Mangeraai, tusschen de Westkust Tan het eiland Elores en de me- nigte eUandjes, die beoosten Eomodo liggen, is 7 of 8 Engelsche mijlen lang en wordt niet bezocht, daar zij door eene reeks Tan eilandjes is opgeTuld, die de Taart bemoeijelijken. Yerder kan men nalezen: Beizen naar Man- garoi e» Lombok in 1864^—1856, door J. P. Jbxtss, Toorkomende in het Tijdaehrifi voor IndUche iaal-^ kmd- en volienhutde, ntigegeven 1 i40 MA. door kei Baiac. OmooUckap voor KunMten en Weietuchafpen, Dl. IX, S« Serie, BL III, bL 443—530. Mangestan, laduig op Sumatra, in de Batia-laDcleD, aan den r^gter oever der Sim- pang K^"*^"- Mangga, clorp op Java, residentie Batavia, 4 palen ten Znid-Ooeten van AntjoL Mangga, dorp op het eiland Banka, die- trikt Soengei Leat. Maagga, dorp in Borneo's Weeterafdeeling, landschap Silat, aan de riyier Silat. Mangga (Kota), dorp op Java, residentie Gheribon, afdeeling en distnkt Madja Lengka. Mangga Beaar, buort op Java, residentie BataTia, bezuiden de stad. Mangga Beaar, dorp op Java^ adsistent- residentie en distrikt Krawang, aan de Tji- taroem. Mangga Doewa» dorp op Java, residentie Caieribon, afiieeling Madja Lengka, distrikt Palimanang. Manggala, afdeeling op Sumatra, in de Lampongsche distrikten, met eene gelijknamige hoofdplaats, die tevens het hoofddorp van het distrikt Toelang Bawang is, gelegen op den zuidelijken oe?er der Todax^ Bawang, Yolgens ZoLLiN6£B, 119 Bijnlandsche voeten boven de oppervlakte der zee. Deze plsats bestaat uit de Tier kampongs Oedjong Goenong, Kebang, Tiganennang en Man^ala, irelke eene lange straat vormen* £r is een Demang gevestigd, die tevens het Hoofd der omliggende dorpen is. £r wonen veel Boegmesen, eenige Chine- sen, Maleijers en JaTanen. De boTolking be- dxaagt 450 zielen. ManggaU is eene voorname handelsplaats. Er bestaat uityoer van gom- elastiek, bars, mUu^ boomwol, peper, r^st en een weinig koffij. Naar Lingga zijn in 1854 300 pikols rijst uitgeroerd. De invoerartikeleu zijn: lijawaden, gaMr, zout, aardewerk, enz. Manggala Mas, dorp op Sumatra, in de Lampongsche distrikten, aan de riyier Barem. Manggang, livier op Jara, residentie Sa- marang. Mangganitoe, rijkje op de Westkust van het eiland Groot S«uigir, residentie Manado, met een gelijknamig dorp, de verblijfplaats van den Eadja, £r is eene inlandsche Christen- school en Mangganitoe is de verbmfplaats van eenen Zendeling. Manggara Bombang, dorp op Celebes' Westkust» rijk Boni, op den r^ter oever der Sindjai. Het bestaat uit 400 huizen. Manggar Manoe, landsohap op Sumatra, adsistent-residentie Benkoelen, a£deeUng Kawor. Manggatlengi dorp op het eilaad Msdon, afdeeling Soemanap, distrikt Kota. Manggawi» gehucht op de Westkust na Nieuw-Guinea, tegenover het Papoeeche eilsod Dramai. Manggawito, dorp op het Papoesehc eiland AdL Manggean, zie: Manggian. Manggen, kampong op Java, tot de boold- plsats Soerakarta behoorende. Manggiam* dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Doeeon Oeloe. Manggian, dorp op Java, residentie Ss- marang, afdeeling Demak, distrikt Mangar. Manggian, dorp op Java» residoitie Sa- marang, afdeeling en distrikt Salatiga, bewocod door 115 Javanen. Manggian, dorp op Java, residentie en regentschap Samarang, dOstnkt Singen KoeioiL Manggigit, dorp en walerval in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Katingan. De waterval is 2 minuten lang, heeft een ti1 van 3 vademen, en beslaat de breedte der li- vier, die hier 100 voeten bedraagt. Hq belet bij hoog water de geheele scheepvaart. Manggilang, dorp op Somatia, resi- dentie Padangsche Bovenlanden, dat met nog vijf dorpen het landschap der \I Xota's nit- maakt. Manggin, dorp op Java, residentie J&paii, 21Vs P^ ^^^ ^<^^« ^^Vi vui Japara en 3&\., van Bembang. Manggin, dorp op Sumatra, op de West- zijde van het koningrijk Achin. Het levert veel peper en daarom wordt de haven veel bezocht. £r is ankergrond in 9Vs vadem, aan den binnenkant van eene rotsige bank. Manggir, zie: Tjimanggir. Mangglr, eilandje aan Java's Noord-WeM- kust, in de Welkomst-baai. Manggir, dorp op Java, adaistent-residcattt Banjoewaugi, distrikt Eogo DjampL ManggiB, heuvel of bergrug (^ Java» ad- sistent-residentie Buitenzoig, die d«i Ged6 aao den Sahik verbindt. Manggia, dorp op Java, residantte Eadoe, regentschap Magelang, bij de westelijke grecs van het distrikt Ngasinan. Mangg^, twee dorpen op Java, reaidestie Soerakarta, afdeeling Padjang, distrikten Bojo- lali en Khitten. Manggia, dorp op Java, residentie Soen- karta, in het Westen van hot distrikt 8oeb- wati Wetan Bengawan. Manggia, dorp op Java, adsistent^resi- deutie Patjitan, distrikt Panggool. MA 441 Manggis, hooMplaats ran het distnkt PoengBaan, op Samatra, residentie Padang. Manggifl, dorp op het eUand Bali, in het Zuiden ran het rijk Karaog Asam. Manggistan, kaap aan Sumatra's Oostkust, landsehap Bodoe Tjina, die haren naam ontleent aan de Tele mangistanboomen, die daar groeijen. Hanggoe, dorp op Jara, resideatie Gheri- boD, aMeeling Eoeningan, distrikt Kadoe Ged^* Manggoen Tara, dorp op Java, residentie GheriboB, aftteeling Indnunajoe, distrikt Karaag impel Uangitan, ririer op Java, residentie Soe* nbaja, op de grens van Modjo Kerto en Sidho Ardjo, namelijk tusschen de distrikten Kabooh en I)}eD|i^;ollo III. Zij valt in de Porrong. UTangka^ versterkt dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeding aan de Moeroeng of Kleine Dftjak. MangkSi dorp in Borneo's Znid- en Oos* terafdeeliiig, landstreek Tanah Boemboe, rijkje Tjantoeng. Mangkabaja, dorp op Java, residentie Preanger Begentachappen, aan de Tjimelang, 37, paal van zee. Mangkaboexni, twee onderdistrikten op Java, residentie Preanger Eegentschappen, af- deeling Soemadang, distrikt Singapama en dis- tiikt Tassikmalajoe. Hangkaboemi, kampong op Java, tot de hoofdplaats Soerakarta behoorende, aan den v^ naar Bojolali. Mangkigas, dorp iu Borneo's Westeraf- deeling, rijk Sangouw, aan de rivier Kapoeas, bevoond door ongeveer 150 Dajaks. Mangkalihat of Mangkalia, kaap aan de Oostkost van Borneo, op de grens van Koetei met Beron, even bezuiden Aart Gij* »nsho«i, op 1" 3' N. Br. Mangkan, dorp op Java, residentie B^m* baog, afdeeting Bod}o Negoro, distrikt Pa- ^an, bij de westel^ke grens. Mangkan, dorp op Java, residentie en re- gentachap Samarang, 10 palen van de boofd- stad, 41 van Salatiga en'5S van Poerwodadi. Hangkan en Kangkan Koelon en -Wetan, postetation en twee dorpen op Java, residentie Samarang, regeatschap Kendal, dis- trikt £aU Woengoe. Hangkapadi, rivier op Borneo's Noord- Oosikuat, rijk Boeloengan, die zich in zee ootiast. Mangkar, laras op Samatra, residentie Pa* dangsche Bovenlanden, afdeeling L Kota's. De ;m^-kttltaiir maakt er een voomaam middel vaa bestaan nit. Mangkarangan, rivier op de Noord-Ooet- knst van Borneo, rijk Goenong Teboer, die in zee vloeit. Mangkassar, dorp op het «land Temate, onder Nederlandsch gezag. Mangkassar, Maleische naam voor Ma« kassar. Zie dat woord. Mangkatip, distrikt, dorp en kanaal in Borneo's Znid- en Oosterafdeeling, afdeeling Doeson en Bekompai, gelegen aan de Barito- en Mangkatip-rivieren, en meest door Dajak's bewoond. Slechts weinige Mohammedanen zijn er gevestigd en dan meest tijdelijk. Het getal der inwoners bedraagt 600 sielen voor het distrikt en 200 langs het kanaal (1867). Zij vinden bun onderhoud in het rijst-planten, het zamelen van roiany damar en honig in de bos- schen> en voorts in het roto«-vlechten en de vischvangst. De rivier Mangkatip, die in de Poeloe Petak valt, is even binnen de beneden-monding, vol- gens Bangbet, 25 Nederlandsche ellen breed en circa 12 ellen diep. Het kanaal is alleen voor kleine vaartuigen geschikt. Men vond in 1857 te Mangkatip eene hulp- school van het Bijnsche zendelinggenootschap, waar de kinderen door Dajaks onderwezen werden. Mangkatip, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, aan de rivier van Poeloe Petak. Mangkau, zie: Mangkoe. Mangkeiy dorp in Borneo's Westerafdee- ling, rijk Taj an. MangketaSy landschap in Borneo's Wester- afdeeling, in het Noorden van het rijk Sintang, aan de boven-Kapoeas. Mangki, eiland in deChinesohe zee, tot de Anarabas-eilanden behoorende, residentie Biouw. Mangkir, hoek aan de Westkust van Su- matra, afdeeling Singkel. Mangkob, zie: Mangkoe. Mangkob, Noordpunt van het eiland Se- boekoe, dat bij Poeloe Laut ligt^ ten Zuid- Oosten van Benkoelen. Mangkob of Mangkokh, eiland aan de Zuid- Westkust van Borneo, in de straat van Karimata, op 3" 4' 22" Z. Br. en 110* 11' 30^' 0. L. Het is een klein laag eiland, gelegen 2Vs Engelsche mijl ten Zuiden van kaap Sam- ber. Men kan het aan de West- en Zuid-West- zijde in 16 of 18 vademen, op den afstand van 4V3 of 4 mijlen naderen, doch ook niet digter. Op eenen afstand van 67s W^^i^ ten Zuiden van genoemd eiland, of op Z^ 22' Z. Br., ligt de zandbank Mangkob of Clemencia, die nog door andere banken omgeven is. 44S MA. Mangkoe, heuvelreeka in Borneo's Wester- afdeeling, landschap KandawaDgan. Zij neemt eenen aanyang kprt bij de vereeniging yan de rivieren Kan^vangan en Emboeloh en loopt in zuid-westwaartsche rigting tot aan de kust, bij Batoe Djoerong. Mangkoe, ririer en dorp in Borneo's Znid- en Oosterafdeeling, rijk Bandjermasin. De ri- yier is een zijtak yan de Batoe ApL Mangkoe, berg op het eiland Banka, dis- trikt Pangkal PinaDg, met een warme bron aan den yoet. Mangkoe, dorp op Sumatra, residentie Fadang, afdeeling XII Koia's. Mangkoe (Eota), dorp op Jaya, residentie Cheribon, afdeeling KoeningaD, op de oostelijke grens yan het distrikt Kadoe Ged6. Mangkoe Adji, berg op Borneo's Noord- Oostkust, rijk Koetei, op 0® 3(K N. Br. en 116' l(y O. L. Mangkoe Banang, n'yier op Borneo's Noord-Oostkust, welke zich in de riyier yan Koetei stort. Mangkoe Djadjar, dorp op Jaya, resi* dentie en regentschap Fasoeroewan, distrikt Tengger. Mangkoedoe of Sperbajadi, riyier op Sumatra's Oostkust, landschap Serdang, met ontelbare manffkoedoe-hoomevL aan hare oeyers. Mangkoedoe, berg op het eiland Banka, distrikt Muntok, op de grens yan Soengei Leat. Mangkoedoe is de beuaming yan de noorde- Ujkste kaap yan Banka, yolgeus Horsbuboh, op l*" 28' 30'^ Z. Br., met een klein eilandje in hare nabijheid, eyeueens Mangkoedoe genoemd. Mangkoedoe, eilandje aan Sumatra's Zuid- kust, in de Lampong-baai. Mangkoe Eesoeman, dorp op Java, re- sidentie en distrikt Tagal. Mangkoetoel, dorp op het eiland Banka, distrikt Soengei Leat. Mangkokb, zie: Mangkob. Mangkololi, eiland in den Molukschen Archipel, tot de Soela-eilanden behoorende. Het staat onder het gezag yan den Sultan yan Teruate. Mangkor, dorp op Sumatra, residentie Fa- dangsche Boyenlandeii, afdeeling L Kota's. Manglajan, berg en onderdistrikt op Jaya» residentie Frcanger Regentschappen, afdeeling Soemadang, distrikt Tandjong Sari. De berg is gel^en op bijna 3 mijlen yan den Tang- koeban Frahoe, 2Vs ™^i^ West ten Zuiden yan Soemadang, en yerheft zich 5,700 Bijnlandsche yoeten boyen de opperylakte der zee. Het onderdistrikt beyat de zoute bron Sisippan. Mangliy dorp op Jaya, resideatie Ksdoe, regentschap Magelaiig» dktrikt Bandongu, Zuid-Oost yan den berg Soembing. Mangli, twee dorpen op Jaya, residc&tle Bezoeki, afdeeling Bondowos80,distriktenDiem- ber en Wirosari. Manglik, onderdistrikt en doip op Javft, residentie Freanger Regentschappen^ afdeeling Tjiandjor, distrikt Goenong Fanng. Manglik ligt 3 palen yan Tjiroempoet en 13 yan den veg yan Tjiandjor naar Soekaboemi, ter hoogte yan 2,786 Rijnlaudache yoeten boyen de lee. £r is een zijdewormen-^tablissement. Mangngollo, dorp op Sumatra^ residoitie Falembang, distrikt Simandaw^. Maogoe^ dorp op Jaya, residentie Baiaria, ylak aan de grens yan Buiteuzoig, in het Zoid- Westen yan het Zuider Kwartier. Mangoe, twee dorpen op Jaya, ad&iste&t- residentie Buitenzorg, een in het Noorden ran het distrikt Djasinga en een in Farong. Mangoe, riyier op Jaya, residentie Kadoe, regentscliap MageUug, distrikt Froboliu^ die zich in de Ello ontlast. Mangoe, dorp op Jaya, residentie Ssma- rang, regentschap Grobogan, op Soerakarta's grondgebied, distrikt Selo. Mangoe, dorp op Jaya, residentie Baojoe- maas, regentschap Tjilatjap, distrikt Madjanang. Mangoehin, dorp op Jaya, residentie ba- marang, afdeeling Demak, distrikt Maogar. Mangoei, zie: Mengoei. Mangoek, eilandje ten Noordon van Bor- neo's Noord-Oostpunt, bij het eiland BaBguej. Mangoen, dorp op Jaya, residentie Kadoe, regentschap Magelang, distrikt Ballak. Mangoen, dorp op Jaya, residentie Sanaa- rang, regentschap Kendal, distrikt Sdokatoc. Mangoen, berg op Jaya, adsistent-residentk Banjoewangi. Mangoen, zijtak yan de riyier yan Feb- longan, op Jaya, die zich met den zijtak Telo- gonoro yereenigt en dan Koeto beet Mangoenan, dorp op Jaya, residentie en regentschap Soerabaja, distrikt Djeng^Uo IV, behoorende tot Sepaudjang. Mangoenan, kalkheuyd op Java, resi- dentie Soerabaja, afdeeling Modjo Xerto, dis- trikt Kabooh. Mangoenan, dorp <^ Jaya, leddentie en distrikt JapanL Mangoenan, dorp met poststation op Java, residentie Jf^ara, a&leeling I)javaiia» distdit Mautoop. Mangoendjaja, zie: Manondjaja. Mangoenkerto, hoofddorp yan het distrikt MA. 443 fiajabaag, op Jara, resiiicntie Pwanger Regent- st^ppen, afdeeling Tjiandjor. Mangoen Kidool en -Lor, twee dorpen op Java, residentie Samarang, afdeeling Demak, distrikt Samb(»g. MangoeDredjSy rivier en dorp op Java, residentie Preanger Begentschappen, afdeeling Soekapoera, distrikt Panjercdan, waajran Men- goenredja de hoofdplaats is. Deze plaats ligt n palen van Mangoendjaja, 67 Tan Bandong, 64 van Soemadang en 107Vi ▼»» Tjiandjor, op 1,179 Bijnlandsche voeten boven de opper- Tlaktc der zee. Er ajn eene paaanggrahan, koifijpakhnia en poststation. Mangoen Soko, dorp op Java, residentie Kadoe, regentsebap Magelang* distrikt Probo- linggo. Mangoen Toeran, dorp op Celebes' znid- westelijke landtong, landselmp Bontbain, met 125 inwoners. Mangoerang, eilandje in de rivier Me- kwi, in Borneo's Westerafdeeling. Mangoerawoey dorp op Java, residentie Soeiabaja, afdeding Grissee, distrikt Goenong Kendeng. Mangoeroe, dorp in Borneo's Zuid- en Oosteiafdeeling op de Westsijde van hetlaud- schap Taoah Laut, aan do Meloeka. Mangoes, rivier op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, afdeeling Ommelanden van Benkoelen. Zij ontlast zich in de Xa- iDoewoe en bevat kolenlagen. Mangoewi, zie: Mengoei. Mangola^ zie: Mangoli. Mangoleh, eiland ten Westen van Nieuw- Guinea, in den Wageoe-Misool-Arcbipel. Het staat onder den Saltan van Temate. De Noord- punt ligt op 0" 39' Z. Br. en 127'* 18' 24" 0. L., de Znidpunt op 0" 50' 40" Z. Br. en 127" 13' 9" O. L. Mangoli, ook Soela Mangoli, eiland in den Molakscben Archipel, tot de Soela- eilanden beboorende, met de Znid-Oostpunt op 1' 56' Z. Br. en 125' 24' 0. L. Het staat- onder den Saltan van Ternate, en beeft de twee eilandjes Toeboeloe en Juskoro onder sich. Het levert goed timmerbont, gescbikt voor het makeu van scbepen en ook van men- belen. In de bogt Gorangola is eene anker- plaats. Bit eiland wordt dikwerf bezocbt door Mandharezen en Bandjorezen, die er karet en Iripang visscben. De grootte van Mangoli be- draagt, vdgens MaI'VIO* yak CA&NBios, 22 Tierkante geografiscbe mijlen. Mangon, zie: Mangoen^ tfangonredja, zie: Mangoenredja. Mangool, berg op Java, bij de noordelijke grens van de residentie Djokdjokarta, afdeeling Mataram Xoelon, distrikt Kali Bawang. Mangoppo, zie: Mengoppo. Mangoran, dorp op Java, residentie Ka- doe, regentscbap Magelang, distrikt Minoreb. Mangpang, zie: Tjimangpang. MangrovOy baai aan de Zuid-Westkust van bet eiland Plores, IVt Engelscbe mijl ten Noorden van de Alligator- baau Zij is aan den ingang V4 Engelscbe mijl wijd, met peiiingen van 17 tot 12 vademeu, nabij den zuidelijken oever meer binnenwaarts tot 7 of 8 vademen vermindereude. Aan bet Noord-Oosteinde is een verscbe waterstroom. Mangsariy dorp op Java, residentie Soera- karta, afdeeling Soekawati W^tan, distrikt Ka- doewang. Mangsetan, dorp, rivier en rdwa op Java, residentie Cberibon, partikulier land Kandang Hawor, distrikt Loewoeng Malang. 