Rules of golf
104 t'ren naeht een lield're baak geleek", Voezy 8, 425); hoetvmur, kostliclit, by oudaan in hetzolfde ver- band (.De wacbter die zoolang bet boeivuur bad ontsteken Op booger tiDne, om eens te lokken, uit de see Yan spoorlooze ydcdbeid, en zonden, en ge- breken enM.^ a, w. 8, 424; .Yergeefs dan steekt men bake, en boeivuur op en aan", 8, 425).. — AU tweede lid. Kooldoei, boet waarin kolen gebrand worden, yerg. koolhuU {Or. Plaeaatb. 3 , 1808) (.Dat op den Eilande yan Texel . . . worde geplaast een bonte Scbnnr of Loots met roode Pan- nen gedekt, zoo als is de Kooleboet of Kykdnin, om te yerslrekken tot een teeken van Landkenning aldaar. Or. Flaeaatb. 7, 1584 d (a". 1744); vuur- boet {vierboet) (zie aid.). fitym. De oorsprong yan dit woord is nog niet bekend. Naar analogie yan vuurbaai, waarmede wierboei sooyer men weet in beteekenis gelykstaat, son men ook dit laatste willen opyatten ab: ynnr- lein; boet ware dan alleen by afkorting in plaats yan bet samengestelde woord gebexigd, evenals baak yoor vuurbaak. Docb een woord boet met de bet.: teeken, seiu is elders niet geyonden. — Uit de tot dosyerre bekende yoorbeelden kan men opmaken, dai een vierboet een op een dnin staand gebonwtje of gestel was> waarin of waarop oudtyds een yaur werd ontBtoken; rie b. y. Or. Flaeaatb. 2, 2112; 8, 1804, en bet boyenstaande yoorbeeld yan kool- boet. Is die onderstelling juist, dan zou men boet kiumen bonden yoor een Friescben yorm ?an Boede (xie aid.); bet woord zon dan eigenlgk beteekend bebben: loods, scbnnr, but waarin een ynnrgebrand wordt, en later op nieuwere soorten yan yuurbaken zjn oyergedragen. Docb biertegen pleit sterk de omstandigbeid dat niet alleen bn kiliaan en in de VI** eenw, maar reeds in de Middeleenwen naast vierboet ook vierboete, vierbuete, en in bet my. nitalnitend vierboeteu yoorkomt (zie o. a. Brieltche Keuren uit de 15^* eeuv>, ed. H. de jaobr, 164, 6; ▼. ALKBMADK, Betckr. V. Brielle, 2, 22—23 enz): eene z66 onde yeryorming yan boede tot boet, boete, my. boeten zou altbans yan elders gestaafd dienen te worden. — Dit bezwaar met betrekking tot den yorm zou niet gelden tegen de opyatting (reeJs door WTNSCHOOTKN yoorgestaau) yan boei{e) als stam of afleidsel yan Boeten (II). Docb bet is niet dui- delyk boe een aldus geyormd woord zou knnnen beteekenen: plaats waar yuur ontstoken {geboet) wordt; ook strooken de samenstellingen koolboeiy boetheer en boetvuur biermede kwalyk. Daarenboyen is dit WW. boeten zelf in af komst en oorspronkelijke beteekenis te onzeker om er yeel nit af te leiden. — Eene andere gissing, t. w. dat vierboet oorspronke- Igk zou bebben beteekend: beuyel (duin) waarop een yuur brandde, yindt eenigen steun in de analogic yan muL vierbereh, dat by. y. alksmadb, Betchr. v. Brielle (2, 0, a<>. 1280) naar 't scbynt in denzelf- den zin als vierboet yoorkomt. In dat geyal zou men boet missebien in yerband mogen brengen met fr. butte, aardbeuyel (zie littr^, dibz, kortino). Nadere gegeyens zuUen wellicbt opbeldering geyen; sie derbalye yerder Yuurbobt, en yerg. voorsbands B06SCHA, Held. (2*« dr.) 1, 287, noot 1. BOET (II). Zie t BoEDi en Bobi (III). BOETBAZnOV* — bovtbazuine — , znw. yr., my. -en. Uit Boet{e) , in de bet. 6 ) , en Basuin. Eigenlyk: Baznin waarmede een bode Oods tot boete yermaant (yerg. Ezeck. 88, 2 — 6); meest in dicb- terlyke toepassing op de stem of taal yan een boetprofeet. || Het bof {van Herodee) . . . stopt zyne ooren yoor de boetbazuin der waerbeit, yoNDBL 10, 21. Waer op myn stem {van Johannet den in. Dooper) zicb, als een boetbazuin, yerbeft, 10, 42. {Het Italiaansch) , Een storm nn by {Dante) de boetbazuine steekt, potoibtbe 9, 284. — In toepassing op gebeortenissen die als yoor- teekenen yan naderend onbeil bescbouwd worden. O Seine! o Elbe! langs nw stroomen Wat noodgeluiden, fel en bang I Wat boetbaxninen in dat kraken Yan Hamburgt pr^HTegeTen daken. DA 008TA 2, 414. BOETE (I) — bobt — , znw. yr., my. -a (yoorbeeu ook -ne). Got. bdta, our. bdty zw. bot, dee. bod, ags. ^bdt, eng. boot, ofri. bdte, bdta, OS. bdta, mud. bdte, nnd. boo^e), bdte, mnl. boete, obd. buQ^a, mbd. buQ<fe, nbd. bune-, daameyens yanouds obd. mbd. buo<f, ouder-nbd. butt, mnl. boet yr. (en m.), welke laatste yorm is samenge- y alien met een jonger boet, door apocope uit boete ontstaan, en in Noord-Nederbind tbans alleen by dicbters in gebruik. Yan denzelfden wortel als Bate. en Beter, met welke woorden bet ook in beteekenis nauw yerwant is. 1) Herstelling, beding of aanyulling yan iets dat gebroken of gescbeurd is. Yerg. Bobtbn (I), 1). Zeldzaam. || H Beuken Yan buldrende kortouw yer- biedt de boet der breuken {in een muur), Hoorr, Oed. 1, 812. 2) Genezing, beterscbap, berstel, of ook: genees- middel, redmiddel (.Huipe. Artzcdye", Tenth. -, ^BemediuM: et adiuwientum" , kil.). Yerg. fiOBTBN (I), 2). a) Eigenlyk. || Dat kruyt doet boete, Cest* herbe donne remede, plant. {Emt Arts) Die noyt Milt of Maegb en Mfh, . .. Derftee by geechrift beacheidea, En beecbicken in een* Brief Elok B)|n' boet, of tQn gerief. HUTOElfS 1, 241. — Aann. In den TeutAoniita wordt Boete, bebalye met artgedye, ook met tover^j , wtfckelye, tpoieke, wicker^ gelijkgesteld (zie ook aid. op Boe- ten en Boeter en yBRDAM op Boete, 5), d. i ge- nezing door middel yan belezing, tooyerspreuken enz.; een spoor deser beteekenis is missebien nog beden aan te wyzen (zie beneden, by 6, a, a). — In de yolgende plaats is boet doen in 't alge- meen: yoordeel aanbrengen, baton, uitwerken. Sag ymand stiller weder? De Tlaggens hangen neder, Het lejl en doet geen boet. En al den Toortgang komt ont ran den tragen Tloed. V. LODBItSTCTIf , Uyt9p. 855. ^) In toepassing op de yerlossing yan bet zondig menscbdom door den Heiland; yerg. beneden, by 6, a, a). II {Chri^tus) (laet zicb) bittre gal yan wrack, tot boet Der menscben . . . scbinken , yoNDEL 1, 809. Om dat wH Tan taerpente beet eonden crQgben boete, Heeft Ood eenen grooten medec|jn geionden. A. BUns, Ref. 811 (ed. booaeks). c) Met betrekking tot smart, ook tot .minnepyn" ; de begrippen : genezing yan ziekte , schaddooBstelling yoor Teed, en yeryulling eener beboefte loopen bier dooreen. Yerg. beneden, 8 en 4), Boeten (I), 2, 4, en 5) en yBRDAM 1, 1844. || Nemmermeer so en crygbe ick {een minnaar) boet, Jntw. Liedb. 188. Hoe gby {eene vrouv) yanden curts (koortt) gbeeft boete en emende, de casteiein. Const v. Rhetor. 124. God ... sal u boete in a smerte geyen , A. BUNS, Ref. 824 (ed. booaers). 't Spreeckwoort yalt waeracbticb na H suer comet soete Na smerte de boete, Conet-thoon. Juw., bp kil. 77. {Anderen) Die soecken al, als ick, tot minnens smerte boet, y. BEAUMONT 6 {in een minnedicht). Digitized by Google Ids BOETE. BOETE. 196 en op dat nienumU hart Vermorwt wiert door gebe^n, tot boete tiui dees smert, Benamxe haer de spraeck. ▼ONDEL 11, 858. — la ruimere toepassing: middel, halp tegen een of ander kwaad, Tegen een dobbel tonge en is geen boete, Want bedriechl^ck maect sy haer woordekens soete. L. BiJifs, JRef. 459 (ed. bogacbs). 3) Vervulling, voldoening, bevrediging eener be- hoefte of begeerte, opgevat als uiting of gcTolg van een gebrek of gemia (lat. desiderium). Verg. Bob- tun (I), 4). a) Met betrekking tot bonger, dorst enz. || Sal desc {een ryke) immermeer eenen stuyycr t'over hebben omme door mildtbeydt aanden beboeftigben armen tot boet van bear gbebreck te mogen ont- beren? coornhkrt 1, 310 <?. ghy ... mooght, ter qiiader ure, Wei elckels in het woadt gaen schudden in aw' sclioot. Tot boete van gebreck, en bittren hongersnoot. toudcl 8, 196 (zie ook 2, 724). b) Met betrekking tot geesteljke beboeften. || Obe- negentbeid tot gboed . . . dr\jft den menscb . . . Dat bi niet anders magb als tracbten na baar boet, 8PIEGHKL, Herttp. 5, 180. Weetzucbts boet, 6, 376 (zie ook 5, 92; 6, 471). Aller nataorlicker ge- neicbtbeyds boet, is 'smenscben boogste goed, a.w. biz. 247. 4) Herstel, vergoeding (van scbade). Verg. Boe- TKN (1), 5). Zeldzaam. || Vorst Frederick weet raed tot boete van die scba, vondil 2, 306. 5) Genoegdoening, voldoening. vergoeding, vraar- mede iemand een misdrgf of overtreding, door bemzelf of door een ander begaan, goedmaakt, en das den beleedigde of bet gescbonden recht ver- zoent; betz^ door iets te doen of te geven, betzg door eene straf te ondergaan. Meestal bg over- dracbt: datgene waarmede bet misdrgf goedgemaakt wordt. Verg. Boktbn ( I ) , 6 ) en zie ook stallaert. a) Zelden in 't algemeen: zoenoffer. || Eiscb een sacbter boet, 0ns yee, geen vleescb van menscben, yoMDEL 6 , 637 ( tot eene verioomde godheid). En, soo gy boete vergt Toor Aldoos euTeldaad, Zoo hoor me, en neem den schat, dlen hy n overlaat BILO. 8, 165. — Zelden wordt in eene bepaling met van een gescbil, als oorzaak der scbade, genoemd: boete Vri^f^ dan de beteekenis: zoen, bevrediging, beslecbting. Verg. by BoiTKN (I), 6, a). De WUdeman heeft noch z^n pQlen nlet verschoten: Hy eischt den Jongeling, tot boete van H gescbil. VONDRL 5, 610. b) In 't bgzonder, als reobtsterm. Straf bestaande in de betaling eener geldsom, of bg overdracbt: die geldsom zelve. Oorspronkelgk , in bet oade recbt: Het aan de benadeolde of beleedigde partg ter scbade- vergoeding en verzoening betaalde, gewoonlgk in geld; onderscbeiden van de aan bet openbaar ge- zag betaalde breuke (wegens bet breken van den volksvrede) en ban (wegens bet overtreden van des konings gebod). Later vindt men deze begrippen nog slecbts bier en daar oiteengebooden (zieb. v. Xan<//r. V, Selwerdty 94 vlgg.), gewoonlgk zqn zg vereenigd in bet woord boete \ de boete werd dan ook niet zelden tnsscben de beleedigde part\j en den recbter (bet openbaar gezag) verdeeld. Tbans, naar bet beden- daagscbe strafrecbt, bepaaldelgk: Geldstraf, kracb- tens wet of verordening wegens eene overtreding van licbteren aard opgelegd, bestaande in de be- taling eener geldsom aan den Staat of een ander bevoegd openbaar gezag, en derbalve wel onder- scbeiden Tan de scbadievergoeding aan de beleedigde partg. Hetzelfde als QeldJboete. Tbans de meest ge- wone beteekenis. || Boete, brenck. Mulcta y poena, et Satisfaction Initio ^ KIL. — Boete is een gedoem dat in geld bestaat, v. lkeuwen, Boonu-HoU. ^gty V, 29, ^1. Boete is een geldbreak dieyemand om enkele overtreding van de Wet, sender aan- scbouw van Misdaad, of anders om de kleynigbeyd van de ondaad werd opgeleyd, v. lebuwbn. Cost. V. R^'nl. 121 b. De boete van Dieverye is ses oncen gouts, O.-I. e. W.-I. Voyag. 5, 44*. De boetens tot ses guldens in cluys, sullen in 't gebeel werden geappliceert ten beboeven van denBekeurder, JT^tcr. V. Bolt. 1, 216^1. Onverdragelik diep tasten de Regters der Akademie, onder den dekmantel van boet«*n , in de bourse der onnoosele ouderen , als bun kinderen bier eenige moedwil bebben bedreeven, DE LA COURT, Welv. 156. {Een balf'uta) zei ... by moest van zyn Ampt leven, en was niet ver- plicbt zyn deel van de boete {op het sluiken) aan den smokkelaar wecb te scbenken, v. effen. Sped. 5, 52. Bg veroordeeling tot geldboete wordt die boete , bjj gebreke van betaling binnen twee maandcn na den dag waarop de recbterl^ke uitspraak kan worden ten uitvoer gelegd , vervangen door becbtenis , W. V. Strafr., a. 23. En spraok ick Idaerdre spraeck, ick sorgsy sonme dreygen Met breack en boeten, of te levren aen den beuL VONDCL 3, 59. — Het als straf verscbuldigde wordt gewoonl^k in eene bepaling met van genoemd, of wel gaataan het woord boete vooraf. || Ende al wie de wet niet en sal doen, over dien laet spoedigblick recbt worden gedaen, bet zy ter doot, ofte tot bannisse- ment, ofte tot boete van goederen, Ezra 7, 26. Om . . . te stellen een boete van vyftig guldens , op de defraudatien van bet regt van de Waage, van nu af aan te verbeuren, Or. Placaatb. 6, 1238 3 (a®. 1730). Er volgde een proces, en Pyat werd . .. tot 1000 francs boete en een balf jaar gevangen* scbap veroordeeld, kneppelb. 7, 213. — Iemand eene boete opleggen, tot eene — ver- oordeelen, in de — beslaan {siaan). Boeten inwinnen enz. tl De Koningb van Egypten . . . leyde bet lant een boete op van bondert talenten silvers, 2 Chron. 36 , 3. Hy woriie uyt spjt veroordeelt in de boeten van vqf- tbien duysent Roomscbe Asses, v. z. v. nieuvelt. Pint. 57 d. Oft alsoo goets tjjdts is aen den dage, dat ick desen Afscbou vol scbouwen macb, ende mgn gbenadigben Heere sgn boeten in vnnnen, ende ick die mijne als Dgck-graef, vragbe {ik) eenvonnisse, Uantv. V. Kennem. (ed. v. santen) 203. Alle welcke boeten . . . den substituyt vanden Procureur Generael gbebouden sal wesen te . . . ontfangben terstondt naer de condemnatie . . . omme danof . . . rekenyngbe te doene eni., VI. Placcaertd. 2, 203 (a®. 1623). Alle de boeten by den Lieutenant gbiewyst, 2, 299 (a®.' 1556). Booven deezen was'er een Sobout van weegbe der boogbe Ooverigbeit . . . , om ... den misdaadighen boeten en breuken af te vorderen, HOOFT, N. H. 57. Geen* scbonten en beslaen de rgmers meer in boeten, yondel 2, 551. Wanneer er boeten en kosten ten profijte of bate van den Staat gewezen zgn em., W. v. Strafr. 1810, a. 63. Sla mg maar in twee of drie boeten; niaar, om Gods wil, ga tocb uit myn buisi consc. 2, 179*. De vervolging tot verbaal van boeten, verbeurd- verklaarde voorwerpen en kosten, beeft plaats in maniere als volgt enz., W. v. Strafv., a. 843. — In bet dgkwezen. Te{r) boet schouwen, b\j do d^jkscbouw bevinden en verklaren dat een boefslag niet aan de keur voldoet, en derbalve dien boefslag Digitized by Google 197 BOETE. BOETE. 19b (t. w. den gehoefslaagde) lalen en beboeten; Ycrg. BocTSCHiTLDio. In de Middeleeawen U banne scou- wfH (zle YSRDAM 1, 547). II De d^'kgraaf (eischte) ter boet . . . de zaken , die in sir jjd met de keuren waren beronden (bjjv. de wal ter boet, als de wal niet goed onderbouden was; een vaatje ter boet; de waterton ter boet; de ttraat ter boet), o. db vBiss , Dyjts- en Mb. 284. De regel . . . was , dat Toor elken eigendom in den boetsebnldigen djjk eene boete yerbenrd word. leder eigendom, welks dgk ter boet geeoboawd werd , moest de boete betalen , 287. — Boeie verbeuren enz. || De boete betalen, PLANT. In de boete Tervallen, mabin. — Soo wie bj dagbe, ofte by naobte misdede in een bays Tecbtender-bandt, bj verbeurde vier-vont die boete, beyde tegbens ons, ende jegbens den genen, daer by jegens misdede, Hantv, v. Kennem, (ed. v. sant"') 3. Zoodra ontdekt wordt, dat iemand tegen deze wet mogt gebandeld bebben , zal dezeWe . . . verbeuren eene boete Tan (ten boogste) zesbonderd golden, te verdeelen eiu., FubL 24 Febr. 1806. Indien de poging mislnkte, zon Qeni weder door ondraaglgke boeten geslagen worden , CONSC. 8 , 9Sa. Indien . .. (de djkgraaf) meende recbt te bebben ben {poor- ters), bjJT. om yerbenrde boeten, aan te spreken, o. DX YBIBB, Dykt- en Mb. 286. — Op {eene) boete {van) — , op yerbenrte van — cnx. D Yerboden bier vuilnis te werpen, op boete, bg politieverordening bepaald. — Daar staat boete op, dat is op zekere boete verboden, maun. — Dat partyen voor de tweedemaal op een boete van ses stay vers ontboden . . . snllen werden , Handv. v. Awut. 656 d {k^. 1598). Daama werd ... verboden, dat men geen zoat ent. ... in de i . . Nederlanden sonde brengen, op de boete van dnizend galdens, by d* inbrengers , koopers en verkoopera te verbeu- ren, BRANDT, lie Uuiter, 120. De dgksboofdlieden {tagen voor de echouw hunne hoefelagen na), ten einde te voorkomen, dat daarop boeten mocbten vallen, e db vkibs, D^fke- en Mb. 281. — De opbrengst der boeten, voorbeen eenebclang- rgke bron van inkomsten voor den landsheer, werd door dezen dikw^jls afgestaan, verpacht enz. || Alsoe de Regierders . . . van Amstelred!am . . . van zyne Maj. geoocbt bebben, de belft van alien die cnmi- neele boeten, brencken ende confiscatien, Jaerlicx vmllendd in den Ambacbtsbeerlicbeyden van Amster- Teen «iz., Handv. v. Anut. 311 a (a^ 1557)..De balve breaken ... en de gebeele boeten werden bem {een ambachtsheer) afgestaan, waobn., ^mi/. 3, 53a. — Met betrekking tot een genootscbap; ook in aommige gezelscbapsspelen. || Elk lid dat te lant komt betaalt f 0.25 boete. De boeten worden in den pot gedaan, die aan bet einde van bet jaar gezamenlgk verteerd wordt. Die op 52 komt betaalt boeie en blgft er tot bg door een ander wordt afgelost {uit het regUment van een ganxenepel). — Zg maakten . . . deel van de maatscbappjj van Scboppenboer; en al de leden moesten, op straf van boet, des maandags en des zaterdags komen spelen, slbscul 12, 210. — Eene enkele maal, b\j overdracbt voor: bet bedrag der boete, in cgfers nitgedrukt. jj Naer dat de Stneken gevisiteert sullen z|jn, sal naer bet oor- deel vande Deecken ende Werckmeesters, up bet Prentloot de boete geslagen werden , ende bet selve aladan wesen bet vlBitatie-loot, Keuren op de Leidmke Laiendrap. 49. e) Zelden, bj nitbreiding, in 't algemeen : straf . || Den Vaderen die baer sonen oft kinderen doot slo^ben, en dreyebde de Wet gbeen doodt, maer drie dagben ende nacbten moeste by sonder eten over des verstorven Ijjck staen tot boete, francr, Werelib. 9 a. Dat alle zonde . . . baer eygben boete is, ende alle dengbde baer eygen loon, coornhbrt 1, 126^. Berouw en ootmoedzjn gramscbaps boete , HARRBB. 1 , 73 a. Der beeren zonde , der boeren boete (d. i. het volk moet ontgelden vat de heeren mis- doen, verg. horat., JBpist. I, 2, 14), Jld. — Boete dragen, met eene genitiefbepaling, bet misdrgf of den bedrjver daarvan aanwjjzende : Straf Ijjden voor iets of in plaats van iemand anders, bet ontgelden. || Van *i geen, by deezen scbalk ver- benrt was, moest by nn de boete draagben, hooft, N. H. 172. 'k Sie een' Lever Bonder schuld, Toiler GNdlen, vnyler Ifaegen, Dicker Milten boeien draegon. HUTGIMS 1, 240. — Op boete van, op straffe van — . || Dat den. onnutten en ongebondenen . . . wt naeme der H. Magistraeten belast werde, op boete van geweldt, baer der Camere te ontbouden, hooft, Br. 1, 83. — B|) H0NDIU8, Moufe-tehant, 31, overdracbtelgk voor: misdrgf. Daer (t w. op het land) en lit soo nouw geen boet Niet te phiyeen sUnen hoet 6) In godsdienstigen zin. De genoegdoening , door den zondaar wegens z\jne zonden aan God versobul- digd, strekkende tot goedmaking der scbuld en tot verzoening van God. Verg. Bobtbn (I), 7). In tweeerlei opvatting. Eerst na de Middeleeuwen in dezen zin gebezigd; bet Mnl. gebruikte meestal bet Latgnscbe penitencie, dat ook bg de bedendaagtebe Katbolieken nog bet gewone woord is. Daarnaast staat bg dezen boetvaardigheid (zie aid.), dat ook de Protestanten vanouds bezigen : in den Stateilbgbel en de liturgiscbe gescbriften der Ned. Hervormden komt boete in deze beteekenis zelden of nooit voor. a) Uitwendig, als bandeling. De door denmenscb ziob zelven of bem door een ander opgelegde straf voor bedreven kwaad. Inzonderbeid in de Roomscb- Katbolieke Kerk: De door de Kerk (den priester) na de biecbt den zondaar opgelegde goede werken die, mits in ootmoed volbracbt (zie straks b), bem vergiffenis zgner zonden knnnen sobenken. a) Opgevat als: eene bepaalde straf; met mv. || De overmagt van den geestlyken Ban en de Boete der Paussen, bbrrhbt, N. H. 3, 545. Bisscbop... Frederik . . . liet . . . eenige (priesters) . . . acnter , om de eilanders verder te onderwgzen en . . . zorg te dragen, dat zg de verscbuldigde boete beboorlgk volbragten, moll, Kerkgeech. 1, 505. De boete of satisfactie bestond nu niet meer ... in bet uitreiken van zekere penningen, maar meestal in bet onder- bouden van vasten, bet lezen van pater-nosters en ave-marias , bet geven van aalmoezen aan de armen , het doen van bedevaarten en . . . bet volbrengen van werken, die men tegenover de kwade, welke men bedreven bad, met nadruk goede mogt heeten, 2^, 156. Zoo gg Igdt, zoo eene straffe van bierboven n sebgnt te treffen, voor mg alleen, mgn arm kind , is de bittere boete , die gg onderstaat , OONSC. 8, 359^. O Slel . . . floo gy hebt geC&elt, Soo siet dat gy de boet Dan op a selven haelt. FOiRTCRS, H. HerU, 74. als na, voor 'sPelgrims eoren, De schuld vergiff'nis, na de boete, zich liet hooren. STARING 2, 184. Ik (een biechtvader) moet eene boet a meten, Doch meet ik de kleintte graag. DAUTzeMBCRa, Verspr. en Nag. Qfd. 179. Digitized by Google 179 BOERENSCHROOM. BOERENSTULP. 180 r^elen van het spel in zelcere gevallen twee der medespelenden (de .boeren" Bartel en Sgmen) aan een derden, den ,ontvanger der belastingen" (.Boe- renschroom'' ) moeten betalen. BOEBENSJEES, znw. vr., my. -tjeezen. Uit Boer (I), in de bet. 1), en Sjees. 1) Eigenljjk. Hoog, tweewielig rgtnig yoor twee penonen, door de NoordhoUandsche en Friesche Wren bg harddraverqen , bmiloften en andere feesten gebruikt. || Gisteren reed eene boerenbmiloft de stad door, bet bmidspaar en de jongelni op boe- rensjeezen, de ouderen in oliewagentjes. — Eenjong paard Toor een blinkende boerensjees met vergulde wielen, dat Incbtigste en sierlgkste van alle ouder- wetsche en nieuwerwetscbe rjjtuigen , bbbts, C. 0. 852. 2) Soma, bjj stedelingen, in oneigenl^ke toepas- sing op de eveneens tweewielige, docb veel lagere (doeren)karretje* of Uldury*St in Zuid- en Noord- Holland bjj de boeren in dageljjkscb gebrnik. || Op marktdagen ziet men bier bj de poorten al de af- gespannen boerensjeezen staan. BOEBENSXaAG, raw. m., mv. -en. Uit Boer (I), in de bet. 1, ^), in den Torm van 't mv., en Sla^^ kwinkslag. || Losse grap, looze vond, leepo set, betzjj eene klucbt of poets, betzjj een snedig gezegde; meest in tegenstelling met boof- scbe geestigbeid. Zie bet yerband der beide aange- baalde plaatsen. || Hoort een boere slag, Die by een boofscben treck wel plaetse nemen mag, cats 2 , 298 d. Komt men bem aen boord met een geestige raillery, om bem zyn onbeecbaafdbeid zagtjes te doen merken ; of by yoelt ze niet, of by weet 'er zig stoutmoediglyk door te redden, met rondborstig nitgedmkte boereslagen, daar bet doorslepenste yer- stand . . . niet op veet te antwoorden, y. kffbn. Sped. 8, 20. Aaam. Over boeretuhg ^ onz. zie bjj Boer (I), Samenst. BOEBENSLEDE , znw. vr., my. -». Uit Boer (I), in de bet 1), en Slede. Gewone, ecn- youdige trekslede, gelgk op bet platteland in ge- brnik is. II Eene mime boerenslede . . . , waarin zes menscben ... konden zitten, rist, Eikenh. 2, 78. Hoe reden de boeren sleen so hier, bo daer om y«r: Hoe Uep onse Amsterdamsche Adel daer met de nar. BBEDBRO 2, 116 (op H ^$). BOEBENSTAND , znw. m. ; zonder my. Uit Boer (I), in de bet. 1), en Stand. 1) Maatscbappel^ke staat der boeren. i| Onze vrouwen nit den boerenstand plegen geene zwakke moeders te zjjn, bosb.-T0U88., Maj. Fratu, 178. Be joDgste zuster . . was in den boerenstand niet ge- bleyen, r. LoyKLiNo, Nov. 6. 2) Bij oyerdracbt, coUectief. De gezamenlgke boeren, gewoonlgk van eene bepaalde streek. || Yoorts is 'er onder den Boerenstand . . . nog eene bereiding van de Koffy, die men Boeren -kandeel noemt, bbrkhby, N. H. 8, 1545. Dat in zijn band {van den dorptichoolmeetter) 't Toekomstig lot be- mst yan nwen Boerenstand, bild. 6, 298. Daar tocb de boerenstand een' zoo gezegenden tjjd be- leeft, LOOSJK, Bronkh. 6, 201. BOEBENSTIEL , znw. m. ; zonder my. Uit Boer (I), in de bet. 1), en Stiel, beroep. Het- zelfde als Boerenbedrijf ^ 1); ook, bq oyerdracbt, betzelfde als Boerenstand ^ 2). Alleen in Znid-Neder- land (zie schukrm., B'\jv.). \\ De koeien . . . zjjn de stennen yan den boerenstiel , conso. 1 , 94 ^. De boerenstiel bondt de meeste menscben bezig, Joos, Waatch Idiot. 7. BOEBENSTUIiP, znw. yr., my. -en. Uit Boer (I), in de bet. 1), en Siulp. 1) Bigenl^k, als naam yan de gewone groote NoordboUandscbe boerenwoning , waarin woonbuis, kaasmaker^j, stallen, booi- en wagenscbuur alle onder een dak zjn yereenigd; in Friesland atelp- woning gebeeten. Zie bouman, Volktt. in N.-II. op Stulp. 2) Oneigenlgk, naar de in den boogeren stgl meer algemeen bekende opyatting yan ttulpje. Onaan- zienl^ke, scbamele boeren woning. || Weiden ..., waarin eenige onaanzienljjke boerenstulpen . . . yer- strooid lagen, knkppelh. 7, 164. Oelnkkiff , soo ge (mm grondeigenaar) ecns weftr . .. Uw graanoogst uuunlen koomt, aw r^pe droiven lezen, En 't boereii8tiil|](Jeii kiest, gelokkig en yemoc^. BILD. 6, 276. BOEBENTEEN — in West-Vlaanderen nog BOBRBNTEB — , znw. m., my. -teenen (wyl. -teen). Uit Boer (I), in de bet. 1), en Teen {Tee). In West- en Oost-Ylaanderen , Zuid-Brabant en de Neder-Betnwe de gewone yolksnaam yoor de boeren- boon (zie yerder aid.; schvkrm., B\jv.\ dk bo; ruttkn). BOEBEiryEBDBIET , znw. onz.; zonder my. Uit Boer (I), in de bet. 1), en Verdriet. Hetzelfde als Boerenplaag, 1); te Amsterdam in bqzondere toepassing; zie yerder de aanbalingen. || Het eerstgemelde (verlaat) strekte, om bet Stads water op eene bekwaame boogte te bouden, en daarbeneyens tot eene dooryaart yoor de buiten- luiden, die, by boog water of groote drokte, lang toeyen moesten, eer'er gescbnt werdt; yan waarbet Verlaat de naam yan Boeren-yerdriet scbgnt byge- bleeyen te zyn, waokn., Amtt. 2, 57^. Dat bem niemant en yeryordere eenige bieren . . . binnen deser Stede te brengen door de sluyse yan den Boeren-yerdriet, Handv. v. Amet. Vll a (a". 1581). BOEBENVOLK, znw. onz.; zonder my. Uit Boer (I), in de bet. 1), en Volk. De gezamenlgke landlieden, als een gebeel bescbonwd, gewoonl\jk met eene nadere beperking. Niet zelden in yerklein- yorm, en met zekere geringscbatting. || flet Gel- derscb boerenvolk. — 0ns boerenyolkje droeg . .. gewoonlyk de Messen op zyde, in lederen Scbeedcn, BBRKHET, N. H. 8, 581. Dat bet boeren volk je , indien gy bun dit gezang en gebnppel yerbiedt, minder kwaad zal doen, dan door zo een lief- bebberytje. Blank. 8, 196. Belet dit boerenyolk eens zgnen snater te roeren oyer alles , wat er . .. in bet rond gescbiedt, consc. 6, 147^. Doen hy dorpen en gehacht, En het boere volck sach dempen {pl%tnderi*) ^ Doen de kr^ch het langt liep af. VOKDEL 2, 583. BOEBEinrBOirW, znw. yr., my. -en. i:it Boer (I), in de bet. 1), en Frouto. Vrouw uit den boerenstand. || Toen bunne meid buiten ziek werd, bebben zg eene boerenvrouw als noodbnlp genomen om te koken. — *i Was een teken yan loflyke spaarzaambeid , als eene Boerenyrouw den Rok yan bietare Oycr-Grootmoeder droeg, bbrkhbt, N. II. 8, 572. Veeltgds bouden de Boerenyrouwen bet yoorbuis ongemeen zindelijk en tot een pronkyertrek , 9, 22. BOEBENWAGEN, znw. m., my. -*. Uit Boer (I), in de bet 1, a), en Wagen. Wagen diea de landbouwers b\j bun bedrqf gebmiken (in tegen- stelling met bun tpeehoagen^ kroSy karretje, enz., zie MOtVMA), bepaaldelgk de yierwielige wagen met krommen disselboom , yoor- en acbterkrat enz., gel^k o. a. in Holland in gebniik is. || Onze koets ben ik ook zo moede, dat ik yeel lieyer eens op een boerenwagen zou willen r^den, Wildseh. 8, 275. Digitized by Google 181 BOERENWAGEN. BOERENWONING. 182 Welhaast was na de boerenwagen ingespannen en schokten en liotsten wq naar Maiden, y. lbnnsp, Bern. 4, 98. Honderd boerenwagens , honderd roud- wangige boeren ..., die een dikke knit tegen den diasolboom nitstrekken ens. {op eeue boerenkermit) , BBSTS, C. 0. 108 (zie ookBSRKHXT, N.ff.9, 228). — Spreekw. zegsw. Met eten boerenwagen it wagen ( HARREB. 2, Lxxxna ). BOEBENWEBF, row. vr., my. -werven.VM Boer (I), in de bet 1), en Werf, Heteelfde als Boerenerf\ Toond in Znid-Holland gebrnikelgk. || Op eene boerenwerf ligt meeetal de bofbond aan den ketting. — Ik zonde zo wel voor m jn jong . .. zorgen, als de beste klokben op een boeren werf, Wildsek. 2, 106. Twee hanen op een boereo-werf Die Techten eeawigh om bet erf. CATS 1, 500 6. BOEBENWERK — in Groningen ook bobr- WBRR — , row. oni.; londer mr. Uit Boer (I), in de bet. 1, a), en Werk. De gezamenlgke werkzaam- beden van bet boerenbedrgf. || Boerenwerk. Eva- bandry or Tilling or manuring ike ground, hxxham. — Virgeron en zjne yrouw . . . doen bet boeren- en grof bnis-werk, Wildtck. 6, 888. Foot ..., bet steeds met tegenzin volbragt boerenwerk eindeljjk moede , . . . ging te Delft op kamers wonen , busrbn HUBT, Fani. 1 , 69. Een meisje, dat . . . sedert April nit de nonneoscbool . . . was gebleven , omdat bet tgd werd ook baar boerenwerk te leeren, LoyKLTNo, Idon, 55. *t la xooi de meid is aim; maar se|r* <laar tegen Heeft xy niet spaanaamheid , en g^ TenCand Tan *t boeren- werk f Di PEKPONCBU, Z. Graanb, 70. — In Groningen beteekent boerenwerk ook: werk dat Toor de boeren door wagenmakers, smeden enz. Terricbt wordt (molbma). Aaboi. Oyer gron. boerwark in anderen zin zie BuuB , Samenst. BOEREIU WLNKJdL, znw. m., my. -s. Uit Boer (I), in de bet. 1, a en d), en Winkel. Win- kel in de stad of bet dorp, waar de boeren op de marktdagen bunne inkoopen doen, en waar dns boofdzakeljk de benoodi^ibeden yan bet boeren- bedrgf yoorbanden zjn. Inzonderbeid in Znid-Afrika, waar de boeren zicb op de feestdagen voor geruimen tgd yoorzien yan aUerlei leyensbeboeften (zooals boerenbesckuit , zeer hard gebakken bescbuit) en andere benoodigdbeden , en de boerenwinkeU der- balye grooten omvang bebben. In Zuid-Nederland daaren tegen soma minacbtend yoor: geringe, onaan- zienljke winkel (ruttbn). — Hicr en daar in Zuid-Nederland ook b^ oyer- dracbt yoor: boersebe, smakelooze kleeding, yersicr- selen, menbelen, opscbik (schubrmans, Bi/v.); yerg. boerenleute en boerentrisck , bjj Bobr (I), Samenst. BOEBEJN W ONING , znw. yr., my. -en.Vii Boer (I), in de bet. 1), en Woning. Daar- neyens in Znid-Nederland bobrbnwoonst. Hetzelfde ala Boerenkuie; soms in mimeren zin, betzelfde als Boerder^/f 8). || Kleine bofsteden en boerewonin- gen leggen bier en daer tusscben bet bontgewas, RBiTZ, Rutl. 1, 88. In R\jnland en Delfland noemt men bet (t. w. boerenbruikera) meest Boeren wonin- gen, waardoor men eigenl^k yerstaat den gebeelen omslag welke een Boer of Landbouwer, yoor zjjn yee- en tot z^'n landwerk benoodigd beeft, men geeft er ook den naam aan yan Landbonwerg of BediTJf, BERRHBT, N. H. 9, 4. (Tnsscben) de ii»- rigting eener Boerenwoning, Stal- en Hooiscbunr, enz. in Yriealand ... en die eener HoUandscbe Boerenwoning , is . . . een aanmerkel jk onderscbeid , 9, 46. De nederige bnisyesting . . ., welke een een- youdige boerenwoning n kan yerscbaffen^y. lbnnbp. Bom. 8, 101. Ik (naderde) eene boerenwoning en yroeg er wat melk om mjjnen dorst te lesscben, coNSC. 2 , 228 b. In de yerte glanrde eene boeren- woning tnssoben eenig geboomte nit, coupbrus, E. Fere, 2, 76. BOEREN W OBMEBUID. Zie Boblmans- yORKB. BOjSUiSXiZOON, znw. m., my. -zoona en -zonen. Uit Boer (I), in de bet. 1), en Zoon. Jongeling nit den boerenstand, jonge boer; yerg. BoBRBNDOCHTBR. || Rembrand yan Rbyn , een Boeren Zoon, te Kondekerk geboren, bbrkbbt, N. H, 8, 885. Met de opbrengst yan twee bondels poezie, . . . kon zelfs een ooerenzoon en yr^gezel {Pool). .. onmogelqk rondkomen, busrbn htjbt, Fani. 1, 78. Boerenzoons zjn yan de beproefde zeden yan den landman afgeweken ter wille yan steedscbe manieren , Onderz. Landb. 1886, 4S 70. De jonge, ylgtige Vlaamscbe boerenzoon, LoyBLiNO, J). E. 122. Een boerenzoon kent geen galanterie, 197. Daar koomt een boeresean, gealopen uit een hoek, De meidt Terrassen met een loeten kermiskoek. botgahs, Poizy, 640. Koltfn, een brare boerensoon, Het poikje ran de dorpelin^n enz, Behtnd volhslitdje (in: Zingende NachUgaal, 50). BOEBENZWALirW, znw. yr., my. -en. Uit Boer (I), in de bet. 1), en Zwaluio. Eene der benamingen yan de gemeene zwaluw of munrzwalnw ; Hirundo domesiica; zie yerder Zwaluw. || Deboeren- zwalnw is de soort, die w^ als de eigenljjke bode der lente begroeten , burobrsdijk, Dieren, 2, 167. BOEBIG, bnw. en bgw. Van Boer (I), in de bet. ] ) , met -ig. Hetzelfde als Boeracktig , doob eyenals dit tbans yeronderd. I) Bbw. II Dat Boeriob (cleet), dat den Vorst nn aen badde, franok, Wereltb. h2a. Ay Coridon , gby zjt een Boeriob gast, y. mandbr, Bucol. 10. Palmerjn . . . Syn boeriob leyen warscb , . . . Volcbt Prinscbelyck den aart, yan 't adel yroom gbemoet, BRBDBRO 1, 161. Het kla^en is te Idndiobf bet kt|Ten is te hoerlg'b, *t Verdraefiren is te bondscb, en 't pleiten is te boeriob; De wraeck is manneliok, en Adels eigen Recbt. BUTGEifs 1, 152 (zie ook 2, 26 en Ged. 1, 161, noot 2). II) B<|w. II Ben ik u te slecbt yankleeden?. .. Ben ik Boerig op-gey oed? krul, P. ^.4, 86^. BOBBIN — yoorbeen bobrinnb ~ , znw. yr., my. -nen. Van Boer (I), in de bet. 1), met -f». Mbd. mnd. b4rin{ne). Vronw nit den boerenstand, betzg gebnwd of ongebnwd. || Boerinne, boe- rinneken, plant. Een zoet boerinnctje, marin. — Eene gezonde, frisscbe, flinke, stevige, glnndere boerin. — De dragt der Rbynlandscbe Boerinnen (scbynt) . . . eenvoudiger geweest te zyn, bbrkhbt, N. H. 8, 574. Scboon EUje, een boerinnetje, poezel en malscb, tollbns 9, 136. De Boerinnetjes netjes nitgestreken in licbtgroen en donkerrood , ... de onderom yan bet jak yooral niet lager dan de scbouderblaren , bbbts, C. 0. 100. Een aiu^ig troepje yan boertjes en boerinnetjes, die . . . zeer familiaar z^n met de jonge heertjes en jonge jnffrouwtjes yan de buitens, 221. Een Boet Boerinne<jen ran H Wormer reer, Was by een stee-vryer te bed srekropen. yisscHES, Brabb. 28. — Dikw^ls bepaaldeigk: de yrouw yan een boer, de prouw (d. i. meesteres) op eene boerderg; yerg. b$ BoBB (I), 1, a). II Een beldere boerin kwam Digitized by Google 183 BOERIN. BOERMAN. 184 baitenloopen om one welkom te heeten, C. 0. 79. De bocrin yan liet schaapgoed , loyelino, 2). £. 200. De boerinnen beqveren zich om de deel met allerlei grillige kleoren van zand te Ter- sieren, Onderz. Landb. 1886, XL, 15. — In tegenstelling met personen van hooger stand of besohaving, niet zelden met zekere minaohting; verg. BoEE (I), 1, a en i). || Ghy {Dood) velt een Keyserin , En sleept baer naer bet graf al waret een Boerin, poirtbbs, Meuk, 81. Met boeren en boerin- nen kan ik niet omgaan; dat laat mijn fatsoen niet toe, KI8T, Bikenh. 4, 199. Eeneonwetendeboerinne, CONSC. 2, 218 a. Die van eene boerin eene juffroaw wil maken, moet wel bot leeren scbaven, hajlbsb. 1 , 78 a. We menghen so reul houtren as we willen Tande boerinneOf Maer ick segr dattet de stee-wyyen heur reer of winnen. Onse Trouwen zQii te bot, want sy bebben dat Terstant niet. BRKDERO 1, 887. Tot d' oTerapeelder haer, om achterdooht te schoawen, Doet met een* ackerman als een' boerlnne trouwen. voNDiL 2, 499 (POH een« printes), — Vandaar bg rechtstreeksebe overdracbt: .Een onbeleefd yroawmenscb" (halica); verg. Boui (I), 1, c), Afl. Boerinnelijk (.Om dat ick somtgts met diligentie De woUe bantere, een boerinnelfjck ple- gben", V. 0HI8TELB, Ovid. Sendtbr., fol. 8 a). flaiiienst. In den vorm van 't mv. Boerinnen- geeaiigheid (beets, C. 0. 850); hoerinnengewaad (Y. LENNBP, Uom.h, %^%)\hoerinnenhuif\ boerinnen- jak\ boerinnenkap (,Zq bad hare boerinnenkap bl^- ven dragon", courtm.-berchm,, Oetch. v. d. J. 86); boerinnenkapsel (bebkhbt ,N.H. 8 , 564) ; boerinnen- kleed (.Melibea in een boerinnekleed ^ met een korf met eyeren", bodenburqh, Melib. 1, 57; .Maer wyf, waerom steek jy nog in boerinnen kleSrenV* LANGBNDIJK 2, 211); boerinnen kleeding {kkxjl, P. W. 3, 227); boerinnenmute (»Het afleggen der ^omnn^n- muts*\ couRTM.-BEECHM., Getch. V. d. J. 77); boe- rinnenrok (bEkkhey, N. H. 8, 571); boerinnen- tchjjn, yerg. boerenecA^n, hij Boee (I), Samenst. (.een Hertoogs Kind, dat droevig swerYen moet In dees Boerinne tchijn*\ kbul, F. JT. 9, 227); boe- rinnenetem (.Een goede, ronde, vroolgke boerinnen- stem'\ BEETS, C. 0. 84); boerinnenzaterdag , ook jutjetdag genaamd , te Utrecbt de 8<*« of 4^« Zater- dag in October, waarop de boerenmeiden zicb op de markt tcgen November Ycrharen (Yerg. boerensater- dag, b^ Boer (I), Samenst.); enz. — AU tweede lid. Bouv-, melk-y teel-, vee-^ viech-t zeeboerin enz. (zie die woorden en Yerg. Boer (I), Samenst.). BOERLIJK, bnw. en bgw. Van Boer (I), in de bet. 1), met -lyk. Mbd. bUrltck , mnd. bitrltk. Hetzelfde als Boerachiig, docb evenals ditthansver- ouderd. I) Bnw. II Bay boor rondeelen en balladen {van de BrabanUche rederykert) . . . mogen de Hollantse boerelioke-dicbters boor broeck by leggen , bredero 2, 160. BeloYen is adelick, maer bouden is boerlick , DE BRUNE, Bank. 1, 298. II) Dyw. II Boeracbticblick, boerlick, op 8 jn boers. Ruetice, atolide, plant. BOERMAN , znw. m., mY. -lieden. Mbd. mnd. bilrman. Mogeljjk eene oude samenstelling nit Boer (I), in de bet. 1), en Man; docb de onderdom van bet woord doet gissen dat bet in een vroeger tqd- perk niet van, maar nevens boer, gevormd is oit ogerm. diir, woning, en man; Yerg. bet gel^kbe- teekenende kuieman en zie Boer (I). In dat geval is het jongere mv. boerenlieden , dat tbans idleen nog in gebndk is, strikt genomen, niet de vervor- ming Yan boerlieden, maar een nieuw woord. Het- zelfde als Boer (I), jj Men meende voor bem en was gbeen groote znrgbe, al en was bg maer een boerman; mits dat bg tHove maechscbap hadde, Y. YABRNEWiJCK, Beroerl. T^d. 2, 246. De Boer- man (verstaet bem) op s\jn Landt-boawinge, yis- 8CHER, Sinnep. 120a. Deze dragt was ... in de Vyftiende Eeuwe, onder onze Hollandsobe Boeren- lieden Yry gemeen, bbrkhet, N. H. 3, 568. De bewoner, eigenaar of banrder {eener boerenwoning ) (wordt) g^aamd Bonwboer, Bonwman, Boerman, enz., 9, 4. Het zjjn brave boerenlieden , BoeB.-TOUS8., Mof. Front, 189. Een boerman hadde eenen dommen sin daer op so sohafke hi sQn fhewin. Anty). lAadh. 50 (sie ook 94). Boere-lien, xQn niet als slavers, D(Mnme, slicke modder-dravers, Die besweet, bemorst, bekladt, Moeten winnen ste^lien sehatt V. D. VEMNi, Sinn^-^maly 84. K, Wat Herderin is ditf /. Een armen Boermans kind, Dat met Land-bouwery het schamele ko^e wind. KEUL, P. IT. 8, 228 (lie ook beiduo [8, 220; VONDIL 2, 550 en 628). Afl. Boermannen, ww., in scberts gevormd door v. D. YENNE {Taf. V. d. B. W. 168) voor: boeren, in onpersoonl^jk gebruik. AjMBeost. Boermanevrouw , boeren vronw (.'k Zie daar een Herderin, oft Boermant Vrouwe komen", KRUL, F. F^. 3, 280). BOEBSCH, bnw. en bgw. Van Boer (I), in de bet 1), met -ach. Nbd. baueriach, eng. booriah. I) Dbw. — 1) Eigenlgk, meest zonder ongnnstige bggedacbte. Zoodanig als bet bjj de boeren , of in 't algemeen op bet land is; dikwjU gelgkstaande met landelyk, in tegenstelling met ^^linrA. || Dit day ster boerscb landt (t. w. Oermanie), franck, Wereltb. 25 c. De dragt der Mannen van den gemeenen Bnrgerstaat (is) bier nog al doorgaande Boerscb, BERRHBT, N. H. 3, 951. Dc zwaare olmen, die dit boerscb verblyfje omvangen, Leev. 2, 291. Ik woop sedert m|jn bawelgk meest op bet land of in een boerscb steedjen , en vind daar meer genoegen dan weleer in den Haag en alle zgne pracbt, Wildech. 4, 185. Een balf boenob, balf steedsob voorkomen, Y. LENNEP, Rom. 5, Y. De prettige joligbeid der boerscbe vrengd vol naieve luim en kinderlgke dartel- beid, TER oouw, Folkaverm. 440. Hg ... zag er zoo boerscb {ala een boer) ... nit, als men bet . .. konde verlangen, slseckx 12, 118. Die in een* llefeiycke streeok, By *t ruysschen van een' silverbeeck 80 n landhuys sticht, en boerscbe wooning: Wat is dat een gesegent koning. VONDCL 2, 449. Grof was 't laken, boersch de snede Van de hoofdkap en het Jak. SCHIICMEL, Verapr. Ged. 84. — Op z^n boerach (eene enkele maal, minder juist, op Maar boerach), naar den trant der boeren. || Half op zgn boerscb, balf op z^n zeemans gekleed Y. LENNEP, Rom. 8, 21. Indien gg op zgn boerscb wildet leven, moest gg eene boerin getrouwd bebben , OOURTM.-BBBCHM., Geach. v. d. J. 106. Gheiyckmen veel liedekens, en zuloke dichtyngbe Op x0n boerscbe maeckt, int stede ende op dland. Di CAt(TCLciK, Const V. RhstoT. 229. De bakkerin brengt ons den w0n, en keur van bieren. En helpt ons, op haar boerscb, de Beemster Kermis vieren. VARTKLINK, B. KtrmiSy 28, Digitized by Google 185 BOEBSCH. BOERSCHHEID. 186 — In liet herdendiclif (yerg. Boer (I), Samenst., Aanm. 1, 4*^). (| Den boersohen dos en H herderl^k eieraad {der Mums), v. lbnnsp, PoeL 5,7. No ttelde hj x^n Herderspyp, Ctowrocht uit stevi^ riet, En con^ op soeten minnetoon, Een Boersch maar tader lied. BILD. 1 , 2U. — Te zamen met znw., vooral peraoonsnamen , ▼oak gelqkstaande met eene samenstelling met boeren-. || Den ... Boerachen oproer, franck, Wereltb. 27 b. *i Boersch meysken, v. mandbb, Orondt d. Sckilderc. 8, 42. De School voogd , voor wient plak de boersohe Landjeugd beefti bild. 6, 292. Boerache schalken, dautzbnbbbo, Vertpr. en Nag. Oed. 284. Ka dat het boerache paer, eerst tchaeiDiaem om de pracht, H Nienboren kind . . . Met gaven had Tere^t TONDCL 2, 550. 2) Oneigenljjk, in ongunstigen zin. Bljjk gevende Tan ongemanierdheid of onbeschaafdheid ; lomp, grof, plat, rnw, dom, smakeloos. Thans de gewone beteekenis. || Ick sin soo wat onbeschaemt, en vry wat boers en grof, yt. d. hoopt, Styve Piet, 14. So wilt de boerache vrees uyt u gemoed veigagen, HKEMSKERK, Mintie-kufui enz. 89. De boenche onbeschaaftheid van in een aangenaam gezelschap, een ernstige stoflfe t'opperen, t. effen, Spect. 2, 168. Boeracher pragt {in de kleederen) , VEnKwrni , N. If. 3, 958. Boerache sp^'s, gepast voor gra&ge magen , bild. 6, 338. Z^n pleegkind . . . (moest) liever geen naam . . . dragen , die zoo boerach klonk , K. Zev. 1 , 298. Een hoQonker had welligt iets boerach in haar voorkomen gelaakt, doch tevens bg den eeraten blik erkend, dat hare handen, hare voetjes Tooral, die eener welgeborene waren, potoibter 6 , 246. Dat hg daar . . . over Nederland spreekt als over een ander Slikdorp, met boerache manieren, buskbn H17BT, Rembr. 2^, 216. Boersohe taal, 2«, 444. Maer oordeelt aen de i^oet^ of awe Hartialit Ifiet al te hot en boersch in ons HoUandBche tael it. V. BEAUMONT 89. Wat bei\}e mal, da^e joa gaet begheven tot werckenf Scbaem^e: daer me lae^e Jon bo^vchen aert mercken. C08TKR 584. Zeer groot ran stuk; seer lomp van leeit; Een boereche bios; geheel geen geest; Een weinigje ongeTormd verstand; Zie daar de meiajes van dit land! Leev, 1, 247. II) Byw. Op zoodanige w^ze als bg de boeren gebruikelgk is, op plompe wgze (verg. I, 2). || Hier bnigt zy zeer boen, met haare armen voor haar, Leev. 2, 803. ATI. Boertchheid (zie aid.); boertchig ^ hetzelfde als Boersch ( ^boeresigh . . . ghekleet", v. d. vennb , Sinne-mal, 84); onboerack (zie aid.). filABMBSt. Overboereehy al te boersch (v. focc^ubn- broch 1, 228); BOEBSCHHEID, znw. vr.; zonder mv. Van Boerach, in de bet 1 en 2), met -heid. De eigen- schap van boersch te z\jn. Meestal in ongnnstigen zin : ongemanierdheid , onweUevend gedrag en voorkomen. || Ben ik {een minnaar als boer verkleed) wat plomp, eyi bond mjjn Boeraheyd wat te goede, krul, P. W. 3, 71. Plotselik in een gezelschap te komen . ..y zonder een complementjen te bezigen , is enkele boerscheid, de brvne, fTetsi.l, ISO. {Pooi) was . . . bedeest . . . , dnchtende dat men hem eenige misalagen, die by nit boenheit zorgde te begaen, qoalyk nemen mogte, (spex). Lev. v, Pooi {voor foot 3), 60. Wat aangaat de boeraheid van zeden daar omtrent zal ik . . . aan tonen , hoe dikwils . .. opregtigheid en eenvondigheid voor onbeschaafdheid van manieren worden aangenomen, v. vrrms, Spect. I, 104. Boeren wilde hg . . . vooretellen in al hunne boerschheid, roosbs, Jntw. ScMlderscA. 119. Die Chimons grove sinnen, Van boersheit raentr kan trenden tot hoveren, Door flonckervlam ran minnen, Hoe nauw send die een edel hart regeren? Hoorr, Gtd. 1, 74 (van een mei^Je). BOEBT — voorheen bobrde, bobrte — ,znw. vr., mv. ( in de bet. 1 ) -en. Het Ofr. bourde , spel , jok, leagen, bedrog (naar men gist nit bohort, bouAourt, steekspel), in al deze beteekenissen reeds in de Middeleenwen b|j ons overgenomen (zie ver- DAM op Boerde); evenzoo mnd. borde, eng. bourd. Nevens den vorm boerde vindt men in jongere Mnl. hss. reeds boerte (o. a. Proza-Bein. 27, 23) en boeri (o. a. Bein. II, 1638, 7779; Proza-Rein. 35, 28; zie ook verdam); denkelgk is -de tot -te ge worden onder invloed der analogic van woorden als begeerie (nit begeerde) enz.; voor het afvallen der •e verg. taart, hart en derg. De oude vorm met -de van dit en van de afgeleide woorden bleef echter tot in de 17*« eeuw, vooral in Znid-Nederland , bekend. 1) Voorheen n^g wel naar de ondere, in 't Mnl. gewone opvatting: Eene grap, klucht, hetzg een verhaal, gezegde of kwinkslag, hetzg een voorval, eene poets of streek. Thans zeer zelden aldos ge- bruikt. II Eenen Roemer, wiens gelgck niet en was in duadanige Qaicken ende Boerten: die oock over snlcz ghenoemt werde de tweede Martial is , v66r VI88CHER, Loff V. d. Mutsc (ed. 1612), in. Marot, wiens boerten niet op en hidden, als met zgn leven, db brune. Bank. 2, 224. Dezebewering zal de schondera doen ophalen als eene mislukte boert, DB vos, FL Jong. 286. Eerweerdeghe, ons ghenoochte wilt danckelic nemen, Want nut Jonsten was ons de boerde vertelt. c. ivtaAERT, SL 0Hde Onbeae. in Belg. Mua. 6, 43. Ick meen, men noyt beter boerde vant; Ick gelooff, dattet een aerdlch cuerken Is. Trou m. hi. 22. Isser een {poSet) die niet dan cluchten Ende fabels in sioh heeft, Die tot boerden en gennchten Niet dan lengens uyt en geeft? Die wert no in alien Unde Seer getrocken en verkocht. DB WAEL, Luath. 1, vin. 2) Later in collectieve opvatting: Scherts, jok- kerng, kortswgl, spot. || Boerde, iock, boer- de rie. Bourde, mooquerie. Nug^ie , fabulae , iocus, PLANT. Boert konnen vera^aan. Dat is wat meer als gemeene boert , m arin. — Erasmus durfde . .. 