Nederlandsche beroerten onder Filips II.: Op last van H. M. de keizerin-koningin Maria Theresia
De ras van Bälle had zu het misnogen van den hertog van Alva op den hals gehält, door, tevens met de ständigen, stand te houden dat de baton van Gaesbeek niet behoefde zich te verantworten of te regt teftan, anfers dan voor hunnen raad, die zijn naturlijlice regter was. Dit was de reden waarom de hertog hen niet begeerde, hetgeen hun'mis-Tchien niet onangenaam was. De leden van den bloedraad zelven, althafts velen hunrier, waren dit des te meer. De heeren van Barlaimonc en van Noircarmes wilden na de eerfte opening, geenen voet meer in denzelven zetten. De drie presidenten waren dikwijs afwezig, als aan het hoofd moetende zijn van hunne vergaderingen, en onder voorwendfel van ongefteldheid: op het- laatst kwa-men zij er niet meer. Wij zirflen naderband de blijkeh vindeft dat fnen zich in de gewigtigte zaken vergenoegde m^t-bij gefchrifie ce grandplegen. De hertog van Alva bokoliigerde. Zich bij NEDERLANDSCHE 2yne desappfch? befluiten weinig om het gemis van eene rädlelig, welke hi? ab eene hutte- lopze plegtigbeid befchouwde. Don Jan de Vargas was zijn man; hij had hem uic Spanje, itaar hij lid was van den hqogen raad over Italie, medegebragt, en nam hem ook weder met zich daarheen. De befchrijving, welke men van hem heefr, is verfchrikkelijk. Ik weec wel dat velenJn een kwaad licht befchouwd warden, waarbij veel vergropting plaats had, alleen om het hatelijk ampt, hetwelk zij be- kleedden; ^ maar wanneer een zoo groot gecal fchrijvers, om zoo te zeggen, eenpariglijk, ^^vereenftemc, ^ kan men lets we^enhjks daarbij onderftellen, en. de nakomelingfchap maakc daarom te regt een groot onderfcheid tusfchen hen. Don Vargas ging door voor een aller-  in zoo verre, dat fommige van zijn gezegden ten pot werden van bet volk, en nog als zoodanig tot ons gekomen zijn. De raadsheef Hesfele stond bij zijnne tgdgen-nooten in geen^n goeden naam, en maakte zich zeer gehaat. Er zal gelegenheid zijn nader van hiBin te fprekeft^ wattieer^ tien jarcn later. B E R O E R T E N* 77 njnt vijanden hem aan hutme wfoi^uchc dpofferden, en hem zonder zweem^van regt^kgkig ter dood bragten. Het'Was in sezen bloedend dat de hertog van -Alva zijne verdelgzucht deed gelden. Men begann met'grooten en kleihen zonder ondöstte voor deze vierfchaar te. dagvaarden, do prins van Oranje, de graven van Nassau, zijftd breeders, de graven van 'ttoOgftraten', van's Heerenberg, van Kuilenburg, van Brederod, van der Mai'fc^ en alle de edektt db Let cora^. Tomis geteekend hadden; men vervolgte de anwezehderi' 'h afwezenden, dtelevenden ets^de dooden; getuige de mar Jcgraaf van Bergen y dlsii men, na zijnen dood, een praces aandeed 6m zgne goedereii vetbeurc^ te verkj&teni f.: De pirins van Oranje, die zijn befluk genoi^liien^ had, gaf een antwoord in het licht, waai ift hij niets bewimpelde. Hij zeide dat liij «0n leentaan van ^Jen^- keizer en lid van het - rijk was, dat hij den Tceizer alleen voor zijnen >rfeg*i erkendej' df deft; :koning van Spanje zelveh., in het kapitt^l der vliesridders. Ten flatted verwierp, hij und nikkelijk eri met veracbtlung den hertogvah AIv, en zijnen, klaarlykbaap dibevoegden, m&. — r.1 -De. andere fieeren, antwoordden insgelijks; zijV ^e ridders vanw^bec vlies waren, bempen ^icb y» N EB RRLANDSCHE op dc yidQ]:r€gte9/ van' hunne orde,. en illen in^ bee ajgemeen, ivraakcen de onbevoegdheid van den regter. /,, De procesfen gingen intusfchen hunnen gang |n 4^ afvi^ejsendheid der befchuldigden, en, na. dagyaardingen. verkekken, yolgden de veroor-; dfeelijig^ en de verbeur dverklaringen, het groate dpd van alle de vervolgingen. Terwijl men, den.adel mishandelde, >v^erden de overige ingpzecenen der Nederlanden m^d dp zellde wbede geceisterd. Men zpiide de jaacn b&ek'^h Van elke ilad moecen doorlpa^n om. de OVermaai der vervolging in aiie hare bijzonder- b^ifcn tekunnen,begrijpen. ' ii'Jk '.z^ een;.oogenblik ftilftaJ^n. bij hetgeen men to Gend^zgg gebeujen^ l^i^aaifover gedenk- fchriften en dagverhalen bellaan^, op-de pl^ts ZSk^^ dag voox: (Jag-, en door tijdgenoQten^.de ftngelMkkige aanfchouwers. der rampen., befchrevquw De openbare registers en ftaatsfcykken van dien tij^ bevestigen de?elyen, en wat het djoadzake- lijke Jbetreft, is derzelver gelopfty^ardigheid:. op-? bewistbaar,..'•/ Door dit i^taakj^ zal men over. het. gpbeet knnnen ooi'deelen, en jzich de foprtgelijke g^t m beurtenisfen voorftellen, die in ajle, de ftedfsn^ eti Op het platté land der proVincieqi plaats Häden, uitg^nomen Luxemburg, l^etw^k.geu ^v r « 6 E R O EJI-TIEIN./; 7^ deel hfd n«ch aan de beroercen, no4:h aafa 4e( Verrolgingen* ^) Reeds den 16. Januarij 15^8, wetden opi vermeende vroegere" kondffchap,': te Gend zcf; venenv'eertig perfoneti, edelens'voorname inge- ^etenen, en gocde burges i; liegen den 4. Fe», biiiarij en volgenden dag, vaot'r^den hertog en zijnen raad gedagvaard ; ddn > zelfiden dag, agtem veertig anderon tegen rden.6.' February; en des anderendaags nog agtenveercig and^ren tegeo feti 17* daamhvolgendew' -De lijsten daairvan i^V'erden in • het openbaar. afgek,ondigd, van ti)d tot " tljd op bepaalde dagen, door, omroepin^ ' hbrhaald, en aan het ftadhuisraongepiakt; kx>mA MJsfarisfen, daai*t6e gt^flelc!'; ^a ^ &kcen middeierwi^ de 'lijsteft -op vaji derzelver' gbederei, : andfeue kommisferien gingen. -intusfchen vbort :. met kbndfchap intewinnen over andere r onderwecpeiG Ufti rfeuwe 'iijsren te ihaken, ■ daartoe >kinde'i t^ti tegert' hunne vaderfe, bloedverwariten tegien feldedverwanten, buren tfegeiiii. buren, dmfAt getuigem. r> % *.... ; Van dee honderdvijstig gedagvairdejn, rvtrfisfadiy nen agtden der aanzienlijkften uit Brusse^/r^^ 5{ich te verantwoorden, en zij- werden ; innijWEine Ve^dediging gehoofd.'Maaf den 20. Fefarii^l^ omstt'eeks ib ure des avonds kwam de ptovoiti^t Van het hbf^ h^ in hurnie bcsr^rgen ^pli^vrt V So NEDE.RLANDSCHE J hij deed hen,, twee Mti twee gebondab, naar de gevangenis brengen, en den 3, April wai^ bun vonni9 gj^v^d ^ uicgefproken; zij w So NEDE.RLANDSCHE J i hij deed hen,, twee Mti twee gebondab, naar de gevangenis brengen, en den 3, April wai^ bun vonni9 gj^v^d ^ uicgefproken; zij w So NEDE.RLANDSCHE J hij deed hen,, twee Mti twee gebondab, naar de gevangenis brengen, en den 3, April wai^ bun vonni9 gj^v^d ^ uicgefproken; zij w So NEDE.RLANDSCHE J hij deed hen,, twee Mti twee gebondab, naar de gevangenis brengen, en den 3 Aber, alle agiten, ter.dobd veraordeeld, en stierv^nv vijf of 2es der vpornaamilen door bet zwaard,r de an^ereif aan de galg. Ziedaar de vof ita van regesplegig 9 en befördigt gevolgd; wod in den. Io(?p yan deze regtsverv^gingen, en in derzver befis- fingi! Daarvannrsreh te Gend andere voorbei- ien' in de- maarid:Juay, in Augusciis, in bet; vol^ende jaar; doch in latere jaren minder me^ sdgvuldig)/ bij getrck: aan, voorweipen derzelve^ De nameh :enobijiiamen van alle. deze flagtpf^ fers? izijtt, niet, vrecsfelijke bijzonderheden eg omstandighedetr / in de dagverbalen van dlen tg4 bewaard, en'Hndelijk was:e'r geene familie vtn naam meer, die er niet in gedeeld bad, bet 99 door eenen geArEfc6n, bet zij door -eeneti vlucb- leUn^w^^ Men verbeeide zicb nn, naar bee gegev^o voorbeeld,. hoe:» groat bet. gecal moet geweest ^ja van diegenen die in alle de fieden en in de ptovlhcien geofferd werden; de stiil.was;da5tt>- B E R O E R T E N. »i »i omme ovehl de zelfde; het kwam ilechcs aan op het mäerderie of ijundere, en tpen de hertog en Alva, bij zijnne tepugkomst in Spanje, (200 de gefchiedschrijvers verziskeren,) zich trojetftid, dat hij alleen, in de Nederlanden, ijener dan achtien dui^etxdjend perfonen had doen omkomen, mout er wel bijgevoegd zijn geweest d^t. hg. eir wel driemoal honderdduizend meer ongetukkig had gemaakt. Is fer in alle de omwentelingen van zoo vele ei^uwen iets ter vergelijking te viaden, datmeer- der- QYeteenkomst heeft iiec de schrikkelijke ver- vplgi|igen va[nSylla^ Martus, en de beide drie-, irjanfchappen, die de romeinfche gefchiedenis schmylektm'i, Wraakzucht;-^ wreedhpid en heb- zucht waren de beweegredenen voor beide; Het was niet gem.akkeiijk den Mam te. hebben van nyk. t^; zyn en,VQOif onfchuldig geh<>udeii ^e wo^dei i de: pwnten ^ van aanklagte vermenig- vuldigden in het oneindige. Er waren zeker me- nigen-onder dit grpot^ aaiital, welken het Jot te benrt yi$l van Qninitus Aurelius, bij de ver- vplgingen. van Sylla. Deze vreedzame burger .bad^altoos in §ep«^) gduKkige onbekendheid' ge*- ieefd t j?n X^ymet^ verbaziiig -'Ziyrien naam op de liJ3.c ; 4wi ye«0Q<4eeldejft : Hep ] is f mtjn fcAootte hm$ ie : 4ikA.: dai m^ do^t. fm ven, riep > hij, eij werd met de ander, omgebragt. It. DEEt^ F NEDERLANDSCHEL De hebbenchulen (Iraalde in alles door, Keeds den 1. Januari männer, kommisarisfen de lijst e van het huisraad en de paplemi van bet huisraad en de paplemi van bet huisraad en de ganzen van Egmond toebefaoorde. Daarfm reisden zij rond om bet zelfde weii ov^ral eMeft te ve?- rigten, waar de graaf gediederen hfisiu De beer van Backerzele, zijn fecremsf wan te Vilvoorde gepijnigd geworien ^ voortiamelijk om bem de fchatten van den graaf te d6en ont* dekken. Door dit middel wist tnen opperyhk^ kig &t er eenige verborgen waren in bet kas^ ceel van Gend, en aanffoads^^ werd doat eeneti kourier bevel gezonden om dia : optefporert > en, na eenige dagen zoekens, ontgroef men den rg. Januarij, nabg de zwane Pooi'ty zoo de gedenkfchriften vermeldeb, elf kisten en eenige koSer« vx>l zitverwerk, * edete- gefieenten en kostbaarbeden, welke men zeide den graaf . Toe bebören. Niettegenstand bet gegen geword, ram de landverhüngig van dag tot dag toe, goodat on- K jaarboekfebrjvers verzekereti dat fneer dan de helfc der buizen te Gend otibewoond stondem Het was overal even zoo, en vele pfekken lands nverden zigtbaarlijk ontvolkt. Het tittwijken ver- ineerderde toen m^ met zekerhetd veriiam dat de prins van Qranje - de wapenen had opgetat B E R O E R T E N v 88 em de overheerfching te beftrijden en de vrijheid der Provincien te herftellen. De hertog van Alva vaardigde feUe plak- katen uit tegen de uitwijking en landverhünging; Hiaar d^ze. dienden flechts om hecgetal'. der regtsvervolgingen en verbeurdverklaringen, wegens verhelde goederen, gezondene of ont- vangene hulppenningen, of ongeoorloofde brief- wisflingen, te vermeerderen. Men heen nog in Vlaanderen eenen stij van procederen in het lijftraffelijk regt, die den gehätten naam van den hertog van Alva draagt en eene verzameling of stijl voor het leenregelijk bof van Bra band, beide in dieri tijd gc-jnaakt. Wanneer men die wel nagaat, ziet men, door de schonfchijnende omkleedfelen be, bet hoofdzakelijk doel opi is goederen der oyer-treders te oijtdekken en de verbeurdyerklaringen te vermenigvuldigen. Om dezen tijd werd een nieuw Comproffeprecht, waarbij de beer van Brederode, voor zijn hoofd, 12,000 guldens in geld aanbopd. Van Loon zegt, in zijn Penningkundige Geldenis, varj HpUand pf van de Nederlanden, dat hij set oorfpronkeKjjk ftuk, (waarvan hij een rffcbrift geieft,) met d^ onderteelf eningeij, in fianden geld heeft. De voorafTpraak van het ecrfte coirpromis was flechts eene overwirevene oitvaring cegen Spanfche inquitie; dit bevatte in de belieden gendständen en hoonendständen, de vin- nigfte verwijringen cegen den hertog van Alva. Daarm is het, dat men het herhalte und een maran en moorfchen renegaat heet. Even- wel had dit tweede compromis weinig ander gevolg, dan dat het de partij van den prins van Oranje verfterkte. Brederode, die niet tat, den eerften irol in staat was, wil^de den tweeden niet op zich nemen; hij befchotwde den prins als zijnen mededinger naar de foevereinitcit van Holland, en hij vertrok naar Duitschland om er eenige troepen aantewerven; hij bleef eenen tijd lang te Emden, vervolgcns te Bremen, en stierf, op zijne terugreize, aan eene riekte, te Gemmen, in het laild van Kleef. Dit gefchrift, en de manifesten van den prins van. Oranje, in het geheim verfpreid, en opverfchillende plaaten aangeplakt, bragten de gemoederen in bewegning. De haam van geuzen was bijna in vergeteldenden geraakr federt de overgreenkomét, met de landvoogdes te Brussel aangegaan; maar dezelve kwam weder te berde bij de eerfte geweldenajen van den hertog van Alva en werd 200 vermaard, dat men dieti op driederlei wijze onderfcheiden, en het getal der daartoe behoorenden van dag tot dag grotter werd, Giuzen, in het algemeen, noemde men hen, die bij de eerfte zamenzweering, op dien naam roem hadden gdragen j dit,waren de raisnoegden, gezwo-ren vijanden der Spanjaarden; daartoe rekende men al de deinen i die deinen mecningen en de Iceringen van Luther en Calvinus aannamen. Velc onkundigen, onverfhilligen, zelfs gbede kholijken, voegden zich tot die partij, enkel uit fpyt en haat segen de Spaanfche reg ering. Eene tweede klasfe, boschgeuzen genoemd, beftond uit een' hoop verarmde en vi^anhopige lieden, meestiJ vsn het pJatte Jand, die, alles verlaten hebbende om te ontvlugten, en niet gemakkelijk een middel vindeude om uit het land IQ komen na de laatfte plakkaten, zich in de bosfchcn en moerasfen verfdiolen, en van daar des nachts uittrokken om de kerken en kastee- len te plunderen, de priesters en kerkelijken te mishandelen -, en de voorbijgangers aancevallen en te berooven, alles te vuur en te zwaard vcr- woestende-. Dezen u^aren cene fport van dwee- pers, die hunne'wraak op het.geheele menfphc- lijke geflacht u|fpefenden, zonder vriend of yijand te ^onderfcheiden* De derde fo^ort handelde bijkans even zoo ter zcc» men noemde hen watergeuzen^ Zji U NEDERLANDSCaE jiaagden met eenigfe flechte fcJiepea op buit, teis- tcrden de kusten en de visfchenj, en ondema- racn fomtijds landingen. Het is byna niet te gel / Oven, hoe een handvol van die ellendelingen den eerften doobelijken flag aan Spanje toegebragt hebben, en met zulk een gevolg en geluk, dat dit het rijk an hec wankelen bragt, gelijk te zijner djd en plaats zai gezegd worden. De beide laatfte foorten van geuzen, en inzonderheid de boschgeuzen, werden vervolgd en geftraft op den voet van ftrnikroovers, gehjk zij dit wezenlijk waren. De wederdoopers en andere fectarisfen werden, volgens de eerfte plakkaten, nadat alle dulding herroepen was, door den gewonen regter geftraft, en de raad der beroerten nam uitlluitenderwijze kennis van al wat betrekking had tot de beroerteft en den opftand, de misda- den van ^ekwetfte goddelrjke en menfchelijke majefteit, uitgebreid en bepaald, tenaanzien van wat daarmede van verre of habij in betrekting stond, korcom van alles wat men willekenrig daaronder wilde betrekken. Zoo werd het geheele land te vuur en le zwaard geteisterd, de helf: der inwoners ult het land verwezen, de anderen tot armoede en on- •''••• het juk gebragt. De fchrik was algemeen, BERQERTEN. «7 eo geinaiLkeiQker stch te verbeelden, dan ce befchrijven. Ik heb mij vergenoegd cm bij verkordog, en als bij wijze van een ftaaltje, bier bycebrengen wat te Gend gebeurd is, em mij uit jgoede gedenkfchrifkeu blijkr. De ge^ fcfakctenisfen d^r andere fieden leveren aile iecs dergelyks op.- . De goede kroHijbNi van l^r^band y Holland » Zeeland, Vriesland en Gelderiand, ellce afzon*- derlyk, meestal in faec Vlaamsch, door b^roemde fchcgvers ondeif de ujdgenooten befchreven, behandelen dlt onderwer^p breedvorig, en geven de listen der daarbij omgekomene perfonen^ fomtjids met omfiandighedea, van welke meir fidderen moec Hec is mij aangenaam geweesc een gcurdijn te ibhuiven voor die gruwelen, van w elke zoo vele fchryvers gewaagd heb ben, en den lezer de verhalen van zulke aanftooodijke bijzonderheden te bi^fparen, Ik heb niec ge* iproken va:n de knevelarijen, onnienfcbelijkhe- den en plundedngen der bezetcingeff'in - de fieden, en der doortrekkende ffoejpen. In het begin, iliield laiendaarin vc^ goede orda^ oik de buitenfporigheddi Mreitden firengjelijk geflrafcj; maar het vms qnmogeiijk de ofiSdereh en £bl- daten langer te. beteugdenrin 'een land, idat bnnf-naat liunne ia^eema^rAtdt hhit bclpofd was^ «ffadc*^kiagce]iy.idie idaorover gefofaMden^ 88 NEDERLANDSCHE werden met fmaad, en zon^i in aamaerking le komea, afgewezen. Vddr den openbaren aanvang des ooriogs, maar toen reeds het kwaad tot het faoogst ge- ftegen was, gebeurde er een laaifte treurtoo^ neel dac het gewigfte van alle was tea aan- zien der gevolgen, door welke Spaaje toe heden toe cijd het gehad om het gedane te berouwen. De heitog van Alva had een groot aantal gevangenen van hoog aanzien en in de eerfle plaats de graven van Egmond en Hoome, in zyne magt. Genoodzaakt zijnde om te velde ; te trckken, omdat de prins van Oranje, met overmagt van volfc, Ceh wel emftig gem.eend, gelljk de hertog onderrigt \tzsy) aan drie of vier plaatfen met eenen aanval • dreigde, wild? hy^^h, gedurende deze afwezigheid, buiten gevaar van huonentwege ftellen. Zie daar de reden,. zoo. als men die gewoonlgk opgeefiv Anderoj hebben gezegd, dat de hertog, voor- ziende welke [omkeering de uitvoering van zijn (lout 'voomemeh te. wcegbrengen zoude in een reeds zoo onrusdg land en by de^ reemden bet, lijfllraffeliifc geding flepende hield om bea tot ggzelaars,;ite hebboi, ofj waarvan lange spraak was;geweßsti;ihpn naar Spanje te zen- den, ma^rdat de koamg^ fiellig en berbaalde, nttf len, bevolen had hen tcr doodte doenbimgen. B E R O.E R T E N. 89 ■ T .Be brttog, van wederzijde in het gedrang zf^de, beflooc den groocen (lap ce wagen, en zich van hen te 9ntdoen. Men heeft gezien^ dat aanftonds na het vertrek der hertoginne- landvoogdes, bunne goederen waren opgecee- kend. Bene maand voor de afreize van Hare Hoogheid, waren de beide graven verhoord door kommisfarisfen uit den raad der beroerten. p. Juan de Vargas , Louis del Rio , en deri fecrecaris Praetz, tot dat\.einde naar het kasceel van Gend gereisi De vrees van ook oiige- hoord gevdnmsd te v^orden , bewoog de graven om te antwoorden , onverminderd hunne beroe^ ping op hunne voofregten en hun verztt van onbevoegdheid tegen de regters. De artikelen ei^ punteh van 1>efchuldiging ten laste van beide zijn te vinden m de beide uit-* gegevene ilukken van het vervolg vaii Struda* Daarby virerd de fmaad , den Spanjaarden aange- daan, toen zij in 1560 verdreven of gewelddadig weggezonden werden, den befchuldigden in her- innering gebragt; en voorts de kuiperyen, de cegenflands de bedreigingen:. en - beleedigingen tegen den cardioaal Grai^velle Om heq^ uit hot i$nd ti^ verdr^nsen : of in h'et ministerie den voct te ligten; (h^ fwordt daaria . n|et genoenid, maar a&ngeduid door de omfchrijviitgs 2eker groot^ f>£ zeker aanztenH)k)0;t>erfonaa<^) ^ iVervdlgens 90 N E P E R L A N D S CHE wilde men hen doen voorkomen als medq>Iig- tigen, bewerkers of bevorderaars tan llec coin- promis en H ^pamenzweerihg der edelen. Ein* del^k befchuldigdigde men hen van oogluikingt g^meenfchap en pligtverzmm ^ misbruik van gelden in honne ampten en fiadhouderfchappen ^ hij den opftand ^r beeldftorming , de oncheili- ging^ phmdermg en alle de ongeregeldheid der laacfte beroerten.. Die waren in het algemeinen de misdaden van welke men befchuldigde, welke men 9 zoo S^zegd is, in het Vervolg opgegeven vindt, met de verdüngen van hinmen kant, eri het gebeel regtsgeding. Toea tot hec offer befloten was word daartoe een vooi^el gemaakt met de verdüngen van ftrafoefeningen in alle plaa^fen; men had ^er zoo vele, te Brtisfel, Gend, en in de andere fteden gezien, gedurende de drie of vier laadle oiaaqden van <fic jaar^ C^ver welke wij fl^ohts gefproken hebb^n^) dat de zelfde gefrengheid tc^n de befchuldigden en de overige gevangenen ce verwachcen was^ Den I. Junij 15^8 werden te Brusfel^ de place du ^^ifit^^V agctien edeil4eden ^nthodfit$ er waren V van Vlaanderen '-^en van alle de provinden; de v4on»amften waren twee brenniers, graven van SaneAiwrg^ jonge heeren ui- Friei^and /die ;>i^ «ui het ^fcompromis walea. Land over zee terugkerende, dorten Kanzen zij fcheep waren, verraden en aan de Spanjaarden overgeleverd werden. Des anderendaags werden op de zelfile wijze yler andere edelieden onthofd. Den 3. Juni werden de graven van Egmond en van Hoorne, elk in eenen wagen met drie paarden, van het kasceel van Gend naar Ter- monde overgebragt, en des anderendaags nade- middag kwamen zijnde, met een wacht van tweeduizend Spanjaarden. Den 5. Juni, werden de beide, graven, op de ^elfde place du Sablon, [k'] onthofd, op een met zwart laken bekleed fcfaavot, de geheele bezetting in de wapenen zijnde; hunne hoofdeti werden op (taken ten toon geft^ld, en hunne goederen verteurd verklaard. Dien zelfden dag, des anderendaags, werden de Antwerpfie Burgemester Straelen, de heer de Backerzele, en een niet genoemde pensionaris van Mechelen, hi het kasteel van Vilvoorde onthofd. De overlevering  en nam fpoedig van den- zelven zyn aflcheid. Het fchijnt dat hij fchiff- telijk geraadpleegd werd over de zaak van den gra^ van Egmond^ misfebien omdat by flad- bouder was van Artois, even als van Vlaan- deren. Het is een zeer breedvoerig gefchrifr, dienende tot een antwoord aan den hertog van Alva,. en behelzende bet gevoelen van Arfel, in fcboon latijn.. Na door alle wetten, en de algemeene regtsliunde betoogd te bebben, dat in zake vanpusdaad van gekwetfte majefteit, geene onderftelling geldt, maar bet bewijs der befchuldiging klaar, oogenfcbijnlijk en overtui- gend moet zijn,, onderzochr bij dit bewijs in alle'bijzcmderheden, brengt die onder boofden; 93 en toont de nietigbeid van elke derzelve afzonder- hjk aan door andere| wetjfeUjke aanhaluigen ; (een b^wijs dac iiSen hem het geheele proces had ^ medegedeeld). Hij maakt ten flotte met klem het befluit op, dat,daar het bewijs on- voldoende was in elk lid, er geen bewijs was, en bij gebrek v^ bewijs, de graaf moest ont- flagen worden ; en terwijl hij aan den anderen kanc de nitftel^nde dienften van den 2elfden ^graaf aanvoert ,.die zoo algemeen bekend waren dat zij geen bewijs noodig haddeti , fchijnt hij daamit afteleiden, dat, bij gebrek van bewijs van het €ine , en bij de openbare kennelgk- heid van het andere , er eerder ^reden was om te beloonen, dan om te flrafFen* Dit advies is zeer uitgebreid; in eenlge aa* elkander gevoegde fchrijfboekjeS', zeer goed gerhreven. Ik geloof niec dat de hertog van « Alva daarvan groot gebruik gebmik gemaakt hebbe bij het .. wijzen van het vonnis. Ook weet ik niet of er lets dprgelijks ten aanzieri van den graaf van Hoome geweest zij ; hunne befchuldiging liep ongevcer f over de zelfde punten. - ' < - - - Antonie Straelen, burgemeester van AntWer- pen , was heer van Meresheim , en fchatrijk> (eene gevaarlijke hoedanighdd in dien' tyd;) het vonnis, ten gevoJge van hetn^elk hij in he* \ * \ 514 NEDERLANDSCHE- * kasteel van Vilvoorde onthoofd werd, was^ zoo men gezegd en'geschreven'beeft^ alleen door de drie . Spaanfcbe I^den van den raad van beroerten opgefteld en geteekend. Jan Kaefenbrood, heer van Backeride, on- derging de zelfde fcraf, ter zelfder tijd, en in })ec zelfde kasteel. Het bevreen^t mij dat twee fchrijvers be- weerd hebben dat hij. te Brusfel door vier paar- den verfcheurd en gevierendleeld is "* geworden. DezQ beide schrijvers ajn wel i3 waar vreem- 4e}ingen, en haddten het misehi^n by hooren i^eggen vemomen, maar het was zoo niet^ en gelijk reeds gezegd js, zijn de wezenlijk feiten hatelijk genoeg om ge«ie overdrijvitig te be- hoeven. Ete dbod van de graven van Egmond en van Hoooie, yerwekce eene algemeene v^r^ ontwaardiging in de Nederlanden ; dit was de laatfte opwekking tot eenen algemeenen opftand, ^aarvan men de uitbarsting van den eenen dag tot den anderen te gemoet zag, tot welke men overal voorbereid jen zeer genegen was. H^t was geen baat en af keer meer bij de menfchen^ maar woede en wanhoop. De.yreemdc mogendheden gayeri hun onge- noegen te kennen. Keizer Maximiliaan IL, eeoh goedhartig en vreedzaam vorst, benevens aHe katholijke vor^wen, laakten met.ronde woorden ineer da^roveff gebelgd, oitidai zij bunne be- middeliqg vefi^jht; haddw gezien. De ke B E R O E RT E N, 95 ineer da^roveff gebelgd, oitidai zij bunne be- middeliqg vefi^jht; haddw gezien. De ke B E R O E RT E N, 95 ineer da^roveff gebelgd, oitidai zij bunne be- middeliqg vefi^jht; haddw gezien. De ke B E R O E RT E N, 95 ineer da^roveff gebelgd, oitidai zij bunne be- middeliqg vefi^jht; haddw gezien. De ke B E R O E RT E N, 95 ineer da^roveff gebelgd, oitidai zij bunne be- middeliq izer 2nd 9 korc daama, den aartshef tog Karel, zg- nen bfo^^r^^niwi' Spanje, dm:aan den^koiung, uiti 2ijne|i naam, te ^eggen, dat bijAkze wreedhe*- den niet had te doen indiei^ bij em morgan lands in de Nedertenden wilde behouden, aizoo hoi geheele rijk riiec meer te; Ttohonden wap van «i0h te vereenlg^n om: beln dc^elven te one* fukken;.., ^ • - De proteftantfcbe yorsten \eri fiateii haddeii;^icti. feeife fed^n 4en: . jaiinviang der . beroerten ver^ klaard » en bcdxtigb^en gebfczigfd ; Im ' SfeiS van de Palt^ iiti^onderbeid becoohdfe opehlijk deszelfs belangftelling , en. k^nde ^ :xia den ramp^ den graaf van Egmond overkcfineni^ gcene ma- j»ging meeiv De ongekkkige graaf' had Sahina van Beijereq g^uwd, wdker bij; ais wediiwe fi^et elf kinderen iialiet j; z^ . was .eene i dochter « van Jan, en zimer va^i .vpredettk^; Paltfifcbe prinfen^yaq Zimmereo 'eirSpanheimy.van eenen • jongerep cak van ; bet keurWirstdijk huis, die., bij gebi^k.vto den oUderen tak , tot de keurvorste- lijke; waiirdigheid opkiom^iDus wasFredcrik III. , jde foen regerende keurvorst , baair faroeder. Deze. prins beleed en b^imftigde het GalvV l^som;; *djf belahgy . en dat der familicbc- / 96 NED ERLAND S CHE trekking met zynen fchoonbroeder , deden Item zoo fterk voor de zaak uitkotnen, dat hij alle zijne mageh en vrienden uitnoodigde om aan den twist deel te nemen* De graaf van Hoome had ook zijne aanver- wanten in Duitschland door 2ijne gemalin Wal- burgis y erfgravin van Nieuwenaart , Meurs en Zaerwerden, die *^ aan alle groote huizen van Europa vermaagfcbapt was. Het is zeker dat al deze d^etaeming tdn voordeele ftrekte van den prins van Oranje , die daardoor voor zijne ondememingen eenen ge- reeden ingang, hulpmiddden en verfterkifigea verkreeg, welke hij niet verwacht had. [/^\ Hij had het oorlogstooneel reeds geopend; jnaar.9 alvorehs wij daarvan geWag maken, zal het voegzaaoi. zijn het. verhaal vw de binnen- landfche gebieurtenisfen van dit jaar te vervolgeir. De hertog van Alva was te ver gegaan om tetiigtetredefl. - Hij zette zijne wreedheden ^n wraakoefeningen voorpy en^ eene menigte edet lieden Iheefden:' in diD jaar^ op verfcheidene plaatfeni, op' het fchavoc of 'in de geVa^dnis. Hij für kreite zijnne. Vervolgingen zelft tot levei>- Jooze voorWerpen i.uit; zija raad veroordeelde het hotel van Kullenburg om gefloopt te wor- den; op deszelfs puin werd eene zuil gelicht, op wie vorwärts, aan de vier zijn den en in vier * fi E R O E El T E N. 97 * talen, een opfchrift geplaatst werd, bettekkelijk de verfoeijelijke zamenzweermg en muiterij, al* daar betaamd. De plaacs wordt thans de$ pe- fits Carmes geheeten. De hertog deed ook nc^ den graaf van Bu* ren, den zoon van den prins van Oranje, die te Leuvefl fludeerde, opligten, en zond heni naar Spanje^ De prins maakte groot misbaar bver nde^gfe* opligtmg, welke h(j eene fchaking tegen de Goddelijke en menfchelijke. regten noemde. Doch heeft men beweerd dat h^j er Met over ontfticht was, voorziende dac,* wan- neer die jonge prins, die katholijk was, iti Sparije opgevoed werd, de Spanj^rden hem WeJJigt  :.. De hoogefchool van Leuven trok zich insge- Kjks de zaak met ijver aan, en deed door e^ne bezending de fterkfte vertogen doen viregi^ns de fchentiis van hare voorregten. D^ hertog van Alva te velde zijnde, vervoegden zich de afge- vaardigderi tot Don Vargas, die het yoorzitter- fchap bij den raad van beroertea waamam; 'en, ^naar hecgeen de gelijktijdige gefchiedfchrijversi oordeelen,) meer gefcbikt om den dtuimivder daiy &n voorzitter van e^ne raadsv^gSd^iing te verbeelden, in zynea^. ibboonw latijnfchen- ftiji ten ancwoorc} gaf : Non curatnus vcstros privi- legios. Dit zeggen kwam naderhand, mec zijne andere latijiifche fraaijigbeden, in de wandding. Die jaar werd nog gek^merkt door twe^ opmerkelijke gebeurtenisfen in Spanjie, door welke de regering van Filips IL bjy alle natien hacel^k werd^ ^ Zijn eenige zoon, de infSmcPon Carlos,. over leed ^en 24. Julij- isj$8; djne moeder wa$ Maria van Portugal, de eerfce gemalis de9 ko* oings, die in 1545 overladen was* Hec zekere, by zijneii dood, is dac hi) In hechtenis ftierf. Ik zal niec in alle de b(J2oitderhedea daarvan treden, waaromprenc hee daadjsakelijke toe op den huidigen dag ntet klsar geblek.e9 is. Ik weet dat men gefproken heeft yan oethalziog^ worging, vet^f: maar daarvan is nietst bewe- zen. Ik weet ook wac men verhaald heeft van zi]ne genegenheid voor de Vlamingen; dat hi)^ den hertog van Alva zoude hebben willen ver-» moorden, toen deze van hem affcheid nam cw naar de Nederlanden te venrekken; dat hy had willen vluchten, en* in het geheim. bevel had gegeven om posipayarden gereed te houden, met oogmerk om z ich aah het hoof der misnogelegen aldaar it ilellen, waarop mea zich van zijnen perfon verzekerde. Be R O E R T E N. 99 Die gefchiedde in den nachc van den 18. Jahren, zeven nmanden voor zijnen dood aoor (fen boning zelve ^ die met de leden van den flaatSsr^d in zijnen kamer. trad, <tM hem zeide d^ bet tan zgn bestwil gedaan werd. Men hefte op verfchillende vjzen over zijnen dood gefprc^en, maar. ^coos ten nadeele van den yftder; het gematigde wat men er van 7egf, i$ dac de prins zich gedurende eeitige da** gen vw eten onthield, en dat hij, van die vas- ten 9 tot het andere uicerfte overfloeg en dnmatig veel gi&braikte, «chter, niets willende eten of drinken isenzij door igs verkoeld; dac faij ys is zijn bed deed leggen, en dae deze buicenfpo* righeid hem eene Joshjvigheid veroorzaakte, aai wdfce 'fa^'Iev^iieed (^my Sie andere gebeurcenis is de' blood- der koiokigin, die kort daarop plaaes had. Deze was Elifabeeh van Valois, zijne derde gemalin, eene dochter van den koning van Frankrijk, Hendrik II. Zij ftierf den 3. Oceo- ber 1568, aan de gevolgen van een kraam- bedde, zoo men gezegd heeft. Zij was be- ftemd geweese voor den prins Don Carlos, van wien zoo even gefproken is. Bij den dood van dien prins betoonde zij zoo yeel deelneming En droefheidf dae zu euvele vermeidens verwekten De gemeene gi^ruchten, die zoo veel gezegd had- c 2 100 N E P E R L A N^D S C H E den over den dood van den prins, waren niec minder luidruchtig te dezer gelegenheid. De wereld hield haar voor vergeven y men verhaalde daarvan omftandig beden, die zoo veel indruk maakten, dat koning Karel IX., die deze ^suscer teeder beminde, en het Franfche bof, er gelöff aan fchepen te geven, en daarover ophelderin- gen vraagden, in dier voege dat de goede ver- ftandhouding tusfcben de beide kroonen er door geftoord werd. De bertog van Alva deed, in de voomaamfte fteden der Nederlanden, voor de doorlucbtige overledene, pracbtige lijkplegtigbeden vieren, door welke de gefprekken van bet gemeen niet geftuit werden. De prins van Oranje en de andere vijanden dei konings van Spanje, trokken daarvan ter bekwa* mer gelegenbeid partij. BERGER T E N. loi. VIE DE HOOFSTUK. Gegen de tgen (M) verichddeQe plufen te veMe. D^ OHgemeene rampfpoed dier provmcien, en ide iaadte^^wiedheden van welkie. wij gewaagd hebben'^ benevens de wanhoop der bewoners^ ivareiLtde vobrloopers van eenen burgeroorlog, ein ihre voorjaar van 1568 aitbarsue; ein wreede, verderfeli/ke en zoo hardnekkige bojrlQgi, dat Qiemand dergenen, die denzelven itadden aatigevangeii of zien ontftaan, lang geoeg' liefde om er *hec einde^van te zien». De prins van Oranje onderaam denzelven innec.eeneh beradeh nioed^, ;VOof welken hij alleen vatbaar was. Hij was naar Duicschland geweken^-^waar hi), de ^ebeurtenisfen opiectend gadefladrfli^,' bectetrdel^k het Plan te zijh voor- ^eaoxom^ttk qnt#orpen had^ r • De' -bridekkmtag Wai^ vedchrikkelijk uit hoofde van het oogenfchijnlijk gevaar, en omdat zij.niet dan-iiibg-^grootere rampen voor de toekomst ^eed YOOrUtzien, zond^r hoop van te flagen. IndJeir: liet. eerfte plan, vafl hecwelk hierboven loB NEDERL ANDSC-HE gefproken is, gevolgd ware geworden, zoude men genoegzaam in ftaat geweest zijn om eenen verdedigenden oorlog aan de grenzen voltehou- den, en den hertog van Alva en zyne Spjinjaar- den terugtedrijven. Maar federt. hunne binnen- komsc in het ban des lands, de flagting, de landverhängende en de viSnfroestirigeh, welke zij er badden veroorzaakt, waren de zenuwen des oQr\qgs ^gefoedea, ffin dei'maatregdcii-vergdtld. JP^ .gel>rek aan middelen «n krscbcea.fclirikce den prin^: niet af, die in Iveerwil iran dte.itaagff tek^p^bejid de geducbcfte monarchift; .van- Eoropa durfd?;y:oor bet boofd fcoocen en. as^Mifiender^* wijz^ )^ii^i(;)!rlQgeii. . " ' .jL-v./ i >> Zyue « zaak fcbeen zqo, r^ptmadg , : ;en 1|^. ' had zoo veel ^ipvlogd op/de^ protesmntfifrhe vot^teii van Diiic^chland , dac zij C<^ ^^ woordetl van • eenen fchrijver te bezig^Q^ Jwuineilicrilbeden, hunp^ i^dgevingen, bimoi^ krygskiracbcen, en-; wac eenigzins moeyelyki:te geloQven. i^ , bunne fchatten te zijnen dienfte bpisW bftd^Ov--- • \ Ik heb gezegd dat de dood der gittren van Egmond en van HQorne.AWnJge ivf^nute ;..«!<?• gendheden zoo zeer belgde, , dat de ' ^prins ' van Oranje daarvan de uitwerkfelen 0Bd.ervoni • door onderfieuningen , op welke bij 'niet . jtf ad . kunnen bopen, en dac daardoor di^enen.^ die cot nog toe geaarzeld badden, inzohderheidi^in.Duicsch^ :: IB ' E. R O E. R 3" E N. i oa ]|u^, ovei^geliaald waien cm ztch voor hem ce witlaiea* Ondor de papiei'en, die ter Hoog- daii^lib ieciietar^' ce. Brusfeb bewaard worden, 2qn :d: leenige^ die .ge wag maken van he^een by daa ,ri^sdag te Spiers , in dieti djd , met bctrekkiiig cot de Nederlandfche Zakfen, voor- viel. Zoo is er ecn briefs die fchgnt- gerigt te zijn-mp: dtn fecretajris van ftaat^ ter onder« i^ting^ vao. de regpcmg bnder. den hertog van AJiY5a}.Ldci5dv«K isjgedtgtjeefcend van Spiers, den 17* J«n9:is68; Gif wtidtMiett geldoyfihjVfOtdt d&mxi gpzegf|.i hte -vreemd. \m6n hur van de fitafaefs6ing:over de gfjinteMyyan Egmond en van ffioi^ne/Jpreekt. Danrda^ zal de zaak wnnien^r/prins van Qraf^ befer varen^ want zy ^ diff- tis :Poren Mjne vndernemingen niet goedkeurden^ ftellen hem ihans in het gelijk. Das kräftige gezegen, dat die vorst te &raaisbnj:g ^weest was, dni krijgsknechten in EirttArijk - te. werven en afencehemen; dat hij vandaar nasT Heidelbeifg^ en vervolgens naar Dille^iburg terag^keerd was. Die zeifde brief bcrigt, dat Vier keurvorften deii aanftasaxden 4. Julij te Overwefel zouden bijeenkomen. De zwafe gebelgdheid van het huis van de Paltz over den dood van den aan hetzelve verwanten grarf van Egmond wordt* ai$gelijk$ daarin ^ gemeld. ;u>4 NED ERL ANDSICME Een tweede brief van de ^elfde ^bgteekenifrg; en ofider de zelfde re?k^ papierei^^ daec ziett hoezeer de vorsten en Sacen vaa iiec. rijk' over het gebeurde misnoegd waren, en, hoe het te vreezen (lond dac dezen de wapenen zpnden op^ vatten. De brieffchrijver berigt tea' flotte, ^t een groot korps krijgslieden zich den -i. Julij* daaraanvolgende 9 op marsch zoude begeven. Daaruit blijkt hoe de paitij van^ <iea prijas i Düsseld van zijn-derfteuning, en hoe de onderfteuning, op weike hj zijn-derfteuning, hoe de onderfteuning, van dien goeden wii en van cte vermeerdeiing. Jijn-derfteuning, om zijn plan uittebreiden zonder bette veranderen. Hij wist dat de aanzielijkheid van.het getal hem een aanmerkelijk voordeel zoujie.geven om zijn geducht te maken en zijn magtte.beter te kunnen verdeelen; doch hi^ voocrzag daarbij. dQ ongelegenheid die er uit kon ontftaan, ten zij in het geval van grooten voorfpoed* Hij begreep zeer wel dat. het grootftc ge- deelte der Vlaamfchen hem fpoedig tot last zou- dea zijn ; dat die Duitfche en Fraiifche troe- pen 9 die zich bij hem voegden , nieuwlings en overhaast aangeworven waj^en , voor een groot ge- V / behoer.ten. : 105 deelte ooder flechte krijgsmcHt itaande , hongddg naar buit , en hem flechts ten halve zullende ge-. hoorzamen ; en het voegde hem met hen afte- fcl^ri^ken; en minder nog in de plaatfen ^ wffiu; ky* zoude intrekken ^ op buit uittegaan ^ h^ wist overigens dat , op het einde van den veldtogt , die gehuurde hulpfaenden hem zooden^ veriaten omdat hi) niet Termogend was eene zoo groote magt op de beqi te houden;. Uet was zgn oogmerk en zgn belung de zaak. ih^ aameyatteti, van den^ eenen of den anderen kaxit doortedtingen , en in )iet nudden deslands^ 4e noodklok'te crekken. :• , Met die plan ^ fcMkoe Mj z$ne bende in' vier korpien , om' langs vierdeiiei weg den aanval tcr-doen. Het eei?fte kwam< yati den kant vsai hniky en m best in Gelderland indringen; bee werd aangevoerd door den graaf van Hoog^ Ihaete, den<zelfden, die het lot der gjtivenyan Egmond en van Hoorae gelukkig ontging, toen^ hij, zich naat Btusfel begevende om de raads* veigadering bijtewonen, .tot weike hij befchre-. We were ter goeder ure op weg een wbotd; t30t.; waarfchouwing ontving, *t welk hem, de€d« cerugkeeren om zich in veiligheid tfe ilelien. Deze graaf: wais ridder. van het Vlies, en hyskans de eenige heer van depiecrflen rang,. die ztch in dezen vddmgt tgen! de Spanjaarden deed zieo. Een tweede kcuT^* ^^ ^^ nicedle :vaii -jde andere zijde ^er proTincien, beftond uic Huge-. Nocen, order bet bevel, advenn hen; de Cod- queville, en brok iiaar Arcois. Deze beide? korpfen wares niec fterk, en 4^dac wij bet dtl hec vervolg. mo. bdweireq ocifaerhaleQ, 'faec'ipe^i lokce hen niec hunne-beftemimi^. te bareik^- of ij-ieh daaHd te handhaven. - 'xKUes faepadUe 2Kb tot lichetKVxfeikigqi't die vani-gcenr gevtig; wiBttD. OmdllrgeeHe nuttelqoz^/mnuide^ejlatf te treden, zal hec genoeg zijn'ifeizeggcid/daciiien^ van. djfin Just; -bu ^^ ^'^ V^ dqn veldoogt, gceK-boegen^mdeiLt orderingenr.'liadr.gemaidbej-;-,! ...Uec derde. ltorps>, lalrijker en beterizadienrj gefteW, aaqgeVc^wi: Aoot gtaaf Lodowyk v«t Nasfiiu, **prin&o brbeder, vAi in Vdeslwd- ingedrongui, en^bp^nde'daar d^ti oorlog. Dd gntaf van' Arenbek:g,7_fluibouder..van db pro^ VBicien Verded, dezelve. Hif bad eene vif- fterkiilgge^i^en van Spanjaarden i pnder Jiec bevel "van Gonfalvq.;de BracanuHice, bcnevena ^enige niiterij. Hij, stond weldra tegtaover den ygahd; De Spanjaarden drongen er bij bent fterii op aan, dat hij Hag zoude leveren, in zoa ien:e,zel&, dat zy hem banned ze vei-dai'. B %. K. O E -R. T: E: N. toy fce», im. hemi:te!^firvijt€ii^ 4at -fay het.Aiec den graaf van Nasfau eens was..£re|VK>elig over deze treichuldiging, voerde ^ hen.ten : dry de, en VDchc zoo.wel^ datf h^v bi} den eerften aanvai gedood wecd9/zoo:'^a:in^elijksgraai! Adolf » die bfoed^r v^ r;d6n prins van Oranje, en van gtMf Lodewijki vanbiNas&u. / Men heeft gez^ dstt zij beide dihairidUsahders  klem abfängige Ideen FgiuafvvaiiT Aceubei^y. dieJden «S^9ai^0ard^6 dhetrTLgeViaarl||ke; daarvti»M voorAc^; ^d€a;.ide2ca dsn'r;aaiival idi>eii:9r:;eQn(;eiaaKcienjs; icl.^nfmodiler jbeleidmerd^ rwa^ j^ne.lnndeilaag liffaeJL jwzchtttii: jHun legier werdototaai giifia*- geOi^'irmet. verlies^*:vltr Jiec^-^e&faov en de pab- kaadje^' en vQOtil; vata eene.groote fomcgcj^ds^ die Itot de '&A^jyvzn die Icjperrienrvitn 'datri^ Groii]6gen moe^t iverftrekken* • Het /was rter gct- iegeiifrei^) vanrdit eerfie wapehbedfijf, datCzich debwbede 'van ^ een vo^k jgd^kodkrr^ne^rvier^ cbxmde.' r :I>e Spanj^i'd En werdeh alien, opfére weinigencpa die ont&apten, gedood; de Doio- fefeeis' en Fianfcben gevangen geinaiJct^^ oa na^ io8 NEDIEHLAND'SCHE dcsrhand, opfertbet> of zonder dien ^i nair hoi iand teroggeziondeh..-" ;:.:::. :/', -"^ «:'.JeandeXi^ev baron d«f "Barfcanjfpff, en^Artrt' isgoe vrouw gmat vsari Arenberg, iridder van: hec (Vlies ^ ^ en. (ladfabudeE.der provlncie^ was 4aaf bQ gefoeuveldijr-Dfi rVriefche; kronijk zegt AiP- dib Itjeer, aaa^liet Mdfd.ggwoiidu'.en/vaalhet j^4 gevalien,.libcfr leeakn.kri^gsbieclit te* voQtMiMfc degenilefcto.doocregen,) geftorvai' is^.r^D^'^gMi (ftdcilf ^' pngOi rprins^ vs^n ^Na^fou*^ WeM ^'imt daarna in het gedrang gedood. No NE DERLANDSCHE Graf Lodewijk had een armee van bgkans i^ tot X4900 man 9 en de hertog.van Alva had weinig meer ; doch met dit ond^rfcheid, dat des laats^^e^ noemden voUc uic gere^lde eh goede krijgstuchc houdende troepen befcond, terwijl het heer van den graaf flechcs een zamengeraapte hoop vreem- doi was 9 welke hi} niec m bed Wang kon hon^ den; van djd cot tijd floegen, zij aan het mai-» ten 9 begingen knevelargen op de ingezeten, zwelgden in liederlijkheid, en verliecen hunne vaahdelen hij deii'geringften tegenfpoed. Om het wegioopen te ftuiten en hen bijeen- tehouden^ befwisttp de graaf van Nasfaa den bodem eene kletoe wijl, en week* hij voet voor voet, hopende tijd te winnen om, door eenigs afldding) of door de bulp van den prins van Oranje, den geledenen onfpoed te herftellen en zich in Vriesland te haiylhaven. De prins trok inderdaad, met de naast tef hand zijnde troepen, op te^ onderf teutung vaa zijnen broeder; maar by konde niet tgdlg ge^ noeg aankomen, en de hertbg van Alva, die daar van berigt had, maakte des te mebidet spoed. Graaf Lodew^k hield fland op eene plaats genaamd Gemninghem^ of, zoo^ men in Vriesland zegt, Jemmeghem, eene foort van blinde straat tusfchen den zeeboezem, bekebd onder den naam van den DoUarc, ea de rivier de Eems, met de Had Embden in den rug. Die was eene voord^ejlige fcelUng, waar men zich lang konde houd^n, indien men zoo hec b^r hoorde, verfterkc ware geweest. Hij verfchanfte zicb daar; hij kon niet aangevallen worden dan van de 66ne zjjde, weike hij me^ batterijen .yoorzien had. Dan, bij de aannadering der Spanjaarden, ving het muicen weder aan. Graaf Justus van Schauenburg, die jeneige trocken naar dit kamp gebragt hat, fühle het vpor eene wij; maar op het. Oogenblik van den anval, verlieten eenige van Oldenburg geko-XDfine kompagnien hunne vaandels, en wierpen zich in het midden der vj/anden; door welken ZH alien neergefäßeld warden. De aanval was dgemeen langs het geheele frout, om des te beter kennt van de batterijen; te bedekken, welke de Spanjaarden innamen, eelven bijna geheel verjaten undende. - De graaf leed eene volkomene flC^derlaag, en dus werd het geval van Win- fchoten ten vollen yergolden. De Spanjaarden maaktjen leene groote flagting; doch meer dan gedood werden verdronken in de Eems, waar de ylugtelingen zich inwierpen; ^^1 hot fefchut en de pakkaadje vielen dien Spanjaarden. in handen* D^ graven van Nasiau en van Schauenburg wfkea naar Embden, waarheen Galania, die  eenige overblijfeleii van het korps aan zich trok. Deze veldflagj den 21 Julij 1568 geleverd, herftelde de zaken van Vriesland op den voet ils v66r den oorlog. De Spanjaarden verbrand- den eenige dorpen, en maakten zich meester van eenige duizend ftuks vee. De hertog van Alva begaf zich naar Groningen waar hij zich eenige weinige dagen ont- hield, om een plaats te doen afmerken voor eeqe citadel naar het plan van die van Antwerpen, welke echter niet tot stand kwam. Na alles befchikt-te hebben om zich van die pro- yihcie te verzekeren, kwam hij nog in tijds oni den prins van Oranje het hoofd-te bieden. Deze vorst was nog aan het verzamelen van zijn vierde en grootfte legerkorps aan den kant van Aken en Luik. Nadien de vereeniging van zoo vele vreemde troepen meer afhing van den goeden wil der hulpbenden dan van de bevelen van den prins, ging een groot tijd^rloop verloren eer dezelve volbragt was, Hij trok regtretrecks op Braband, maakte zich meester van Tongeren en St. Trujen, zbcht den hertog van Alva op, om hem, van flaptot flap, een gevecht te leveren, hetwelk deze opzettelijk door alle krijgslisten ontweek. Be R CI B R;T E N; - 113 D^ pri&s van Onnje had, bij asae' lallfte tv^penfcfaoiiwingv ft^vooo man onder zijii? be^feldiii ^ hetgett in dien t^ toen de » legers ntefi 200 taliijk waren als tegenwoordigr, eene |;o^ dttchte inagt tiittdaakttf. Dezbhe was tw«^dkl 2dd llerk al^ hdt li(» &^r S^jaafitati, eti het was' oin -vaii ditti^ Dezbhe was tw«^dkl 2dd llerk al^ hdt li(» &^r S^jaafitati, eti het was' oin -vaii ditti^ Dezbhe was tw«^dkl 2dd llerk al^ hdt li(» &^r S^jaafitati, eti het was' oin -vaii ditti^ Dezbhe was tw«^dkl 2dd llerk al^ hdt li(» &^r S^jaafitati, eti het was' oin -vaii ditti^ Dezbhe was tw«^dkl 2dd llerk al^ hdt li(» &^r S^jaafitati, eti het was' oin -vaii ditti^ Dezbhe was tw«^dkl 2dd llerk al^ hdt li(» &^r S^jaafitati, eti het was' oin -vaii ditt Gebmik'^ce l£i&dil,^dill h^ ^iH»' iM^^ denkelijke pogihgett' d«ed om ew edtt»- flag te komeh; dt irfch te vcifteteeren van leene VeArin^ of van eene uitgeftfelftheid lands ^ waamk h^ fatet o^derbottd v6ot -2^ Idger kon ttekkifn. 