Corporate financial management
15 no _§ -4^ TB 'O a , a > ^ :2 i .a i 1 i II -11 Ad U^ to to CO O ^  |o o eo o« O CO r-t to ^ eo • ••••• 9 CO CO CO CO 5 o a 0 to o ooQoo^ooeo^f-4coeor-« e0i>»C0rHC0a>0«b«>aO»OU» i-H &0 r-l 00 i-4 b« CO CO to CO s 0« 00 OO CO !>• 00 0« CO b« U3 to CO «0 CO CO 00 .§> s 4» & .a r a r 00 ► O M ST tD o J3 04 & O .3 C> to <N 0> ^ CO I s 00 CO b« 00 t>. ao 00 O CO to 0< 0> CO o« ^cot<»^«toa»t>.eo^l-l'<41'<f«^« cocoeoo9eoo«'<«to<«^0)'^eo 01 cocotoo»-<<f4t«^ioa««ot^eoto O'^C0>OC00*rHt^e0C000000% toi— it>it«>eo«)-Heocp'^b« OXOOOODOpeOrHOOrHCO eceo^eoocorHtoa»ao « " t<« to CO e« Ok i>^ 00 to to O 0> r-^ to O <« t<» fr« o» CO « iH CO o« 9 00 eo «o « iH CO .5 > 9 ^ a S SP s & o JO J9 o o< t0a0Oi-H090i)tOt^O00C0t00» 0)OCOO«f-4COO«00000000 ^aO • • • » •••••••■• Oftr-lrHOt^'^COMtOi-ICDOOak '^•.?cototocob«t«>t<»coeoooto 9 to CD o 1 p« 04 W va i>^  i-« r-l to 00 CO l-l 9 0» 10 « o 00 00 «r CO • 0) o to to to CO b«. -^ eO "^ CO CO to eocoo<«tob«f-Hcoo« b«aoooo)b«o»ooaoo>ootN»r-i 00 s w 1 1 1 a '^ a jS3 in ^ O 04 '^ O !-♦ t* ^< to 00 0> 04 CO 00 CO l>i to CO CO to eo 0> OO •o m N to 00 04 eo 00 9 • O I— I i^ ^ CO O > QO '^ CO i-i «0 00 • ^ M <k Ik ^^ m 00 i-H 00 'fl _ 00 0% 00 0% Qo to 00 0 03 10 t 00 00 to 09 m to 00 I to 0> s to O 0» CO 1-4 O 00 fH 00 to -^ t<« o t^ r-lr-i«O0!|t0O0000 * t 9k ^ »* ^ •» «« at f-^a»04fr«too)ooco 04i-IO«r-IWrH040* CO 0> rH CO 00 O* ^<- eo OO 1-1 bo CO t>» O to fr» o« b; CO CO CO 00 CO :$ o« 04 l-l 04 01 o* CO 09 to eo l>i 00 O) -^ 00 OO 00* 9 o o« o 00 o 00 to O CO to «4( 00 t^ fc^ *<« CO •» ^ _* » •» •» * p-t to CO t>i 00 O) 1-4 o t» o a» o» 00 to O t^ OO o •» «k M •« •« •» eo eo o> ^ O to 00 CO fc* rH CO 04 r-l O CO CO 0« r-^ to 00 O fr« CO O CO eo o> »H t^ O to QO ^ O to f-i «0 CO 0* CD e» m 00 o 00 -§ 1-3 i i » H Pi 18 4 11 * i 1 s (Vi pm A f3 a iji SIX 00$ 4*. ytSBL de procttiisgewi^ berekening der ▼crhondiBg Tan bet gewigt der produkiie tot bel gewigt der in het sap aanwesige zuiyere sniker, eipdeliik 5*. Tan het gemiddeld nommer der gepro- dnoeerde soiker - eenige verandering hebben ondergaan. Het ver- achil, dat daamit ontstaat tnsschen onze roor- a%egane berekeningen en die, welke wij in de Tolgende tabellen geveu, ii^ echter zoo geriogj dat bety voor een overzigt van hot geheel, weinigy zoo eenigen invloed beeft op de gevolg- trekkingen en beschouwingen, waartoe onze bcTinding ons de stof schijnt te leveren. Bij bet medededen dier geTolgtrekkingen wHlen wij ze zoo yeel mogelijk brengen onder de drie mbrieken Tan aanplant, persing Tan bet liet en snikerbereiding. Wat nu den aanpknt betreft, boeseer wij ons weuscben te honden bij betgeen ons on- derzoek aan den dag beeft gebragt omtrent het verbond tnsaeben de uitgestrektheid yan den aanplant en de opbrengst Tan sap, en wij dus, als gebeel daartoe onbeToegd en bnitendien ook de noodige kennis Tan een aantai bijzon- derbeden raissende, ons niet willen wagen aan eene aanwijzing Tan betgeen, op landbonw- kundig terrein, zoowel tbeoretisch als piaktisch zieb aanbeTeelt tot Terbetering der teelt, zoo kunnen wij toch niet nalaten te wijzen op de irenaohelijkheid, dat door beboorlijk in te stel- leu proefeemingen worde onderzocbt en nitge- maakt: 1*. welke soort Tan gronden Toor de sui- kerkultnur de meest geschikte is, en 9^ wat men als doelniatig heeft te be- schonwen met opzigt tot a. de Terwisseling Tan gronden, d. de bemesting, c. de beploeging der yelden, d. bet tijdstip der beplanting, e. de keus der rietsoorten^ en /. de in acbt te nemen plant wijdte. Dat men, -— nitgaande Tan de meening, dat, waar rijst groeit, ook suikerriet kan geteeld worden, — ^ in Tele geTallen in de keus der gronden niet gehikkig is geweest Toor de versobilknde snikerondememingen, schijnt men Teilig te mogen opmaken nit de omstandig- beid, dat er, gelijk bij ons onderzoek is ge- bleken, in de opbrengst Tan sap een yerscbil wofrdt aangelroffen Tan nagenoeg 27,000 Ne- deriandsebe kannen per bonw, tnssohen de opbrengst der fsbriek Wringin Agoong in bet Rembangsche en die der &brieken Tjandi in Soerabaja en Ardi ftedjo in Pasoeroewan. Wij z^'n er Ter Tan af Tan te willen bewe* ren, dat er op eene zoo groote nitgestrektbod als die, waaroTer de Terschillende snikerfabrie- ken op JaTa Tcrspreid zijn, geen Terscbil en zelfs geen groot Terscbil in de prodnktiTi- teit en geschiktbeid der gronden zon mogen besiaan, en wij geTen des noods toe, dat door een kracbtiger persen Tan bet riet bij de eerstgenoemde fiabriek de i^stand tusscben bare opbrengst Tan sap en die der beide andere genoemde fabrieken met 2,000, zelfs 3,000 Nederlandscbe kannen per bonw misschien had kannen Terroinderd worden, >-« daarmede zon. eTenwel het feit Tan het enorme Terscbil maar weinig in kraobt hebben Terloren. In de opbrengst Tan sap per bos suikerriet is het Terscbil niet minder groot. Al laten wij de opgaaf Toor de fabriek Karang Sambong in Cheribon, welke 30.60 Nederlandscbe kan- nen per bos kreeg, er bniten, -^ omdat er ten aanzien dier &briek omstandigheden bestaan, welke het niet onmogelgk maken, dat zij in hare opgaaf Tan de hoeTeelheid sap kan hebben begrepen een gedeelte Tan het sap, afkomstig van Toor partikuliere rekening geteeld riet, dat zij op haren molen perst, — dan toch zien wij, dat op de fbbriek Tjipiring in Samarang gemiddeld niet meer dan 6.54 Nederlandscbe kannen Tan een boe suikerriet is geperst, ter* w^ daarentegen weder bij Tjandi in Soerabaja, gelqk ook bij Ardi Redjo in Pasoeroewan, de opbrengst respectiTclijk beeft bedragen 18.68 en 18.66 kannen. Zou het, met zulke uitersten Toor zicb, geene overweging Terdienen, dat eens goed onder- zoobt worde, waaraau zulke enorme verschillen zijn toe ie schriJTen, en wat er ter Terbete- ring zou behooren gedaan te worden? Het schijnt ons toe, dat men vooral op het punt der Terwisseiing der gronden seer beeft gezondigd tegen betgeen, zelfs maar met eene geringe landbouwkundige kennis, het eenTondig gezond Terstand aan de hand had moeten ge- yen, om uitputting Tan den grond te yoorkomen. Het gaat waarschijniyk niet altijd.door, dat, naarmate de aanplant eener fabriek kleiner of grooter is, ook in die mate eene meer of min- der rxdme Terwisseling Tan grond werkeUpc plaats Tindt. Bij de iuToering Tan het ku]« tnnrstelsel had de GouTemeur-Generaal tan wss Bosch wd is waar bepaald, dat Toor eene snikerondcrneming niet meer dan het yijfde gedeelte Tan de gronden der bcTolking mogt mm BO. \ gcQoaen woidoD, aoodnt, waar b. v. eene &* briek kwam met eenen aauplani van 400 boawa, de bevoUuDg eene uitgeetrektheid van ten minate 3,000 bouws aan ontgonnen grondeu moest hebbeo^ — en In den regel is men be- neden dien maatstaf gebleven, — maar die bepaling bad met liet punt der verwiweliug Tan gronden in aekeren aia uiet te maken. Zij stond meer in verband met bet regt van den Souverein tot beffing van een vijfde van / de opfarengst van den grond, en bet was dan ook daarom, dat primitief in de denkbeelden ^\ yan den aticbter van bet kultuurstelsel beeft / . galegen — vnjstelling van landrente tegeo beplanting van een vijCde gedeelte der grou- \ den ten beboeve van den Souverein, in deee bet iNederlandsQb Gonvernement. Ondertusscben lijdt bet geen twijfdl, dat bij kleinereu aanplaut in deu regel de geUgeubeid tot v^wlsseling ruimer moel^ ajn dan bg meer nitgestrekte aanplantingen, en dat bij de eerste die gelegenbeid meer is beuuttigd dan bij de laat9tei omdat dit vermoedelijk mogelijk was aooder de tuinen te ver van de fabriekeu ver- wijderd te doen zijn. J>at dit werkelijk plaata beeft gevouden, — boeseer wij bet niet in de bijaonderbeden beb- ben kunnen aantoonen, — moet, dunkt ons, boven alien redelijken twijfel sijn gebleven na de opmerkelijke reauitaten, die wij bij de resi- dentien Soerabaja en Faaoeroewan verkregen QfKktrent bet verband tusscbeu de opbreugst van Bap en de uitgestrektheid van den aan- plant. Between wij} ten aausien van die beide residentien bebben aangetoond, geldt evenzeer ten aanaieo van bet gebeel. Van de 87 £abrieken, waarvan wij voor bet jaar 1859 eene opgaaf bebben van bet verkregen sap, bedroeg die boe- Teelbeid 904^412,392 Nederlandacbe kannen, of, berekend oiver den gezamealijken aan plant dier 87 fabrieken ad S6,343 bouws, 24,803 kaunen per bouw. Wanneer men nu die 87 febrieken bcengt onder drie kategorien, waarvan: de eerste bevat die met eeuen aanplant be- neden de 400 bouws, de iweede die met eenen aanplant van 400 tot 500 bouws, en de derde die met eenen aanplant van 500 bouws en daarboven, dan tcrkrqgt men: in de eerste kategorie 27 finbrieken met 7,365 bouws aanplant en eene opbrengst van 191,470,039 Nederlandficbe kannen sap, of ge- middeld ruim 26,039 kannen per bouw. in db tweode kalegom ^ Mriekan net 15,607 bouws aanplant en eene opbreng^ van 402,043,967 Nederlandacbe kannen atp^ of fa- middeld 25,760 kannen per bouw, ea in de derde kategorie 33 fabrieken - met 18,371 bouws aanplant en eene opbrengalTan 310,889,386 Nederlandsobe kannen sap, of ge- middeld 23,251 kannen per bouw. Hoezeer bet verschil tusschen de eerste en tweede kategorie niet groot is, — betgeen Tooral daarvandaan komt^ dat in de eerste kategorie, wier cijfer van aanplant verreweg bet geringste is en waarbij dus elk ongunst^ resultaat van dese of gene iabriek op. bet gemiddeld zwaar drukt, de drie fabrieken van Rembang en Banjoemaaa met bare elleadige opbrengst van sap vallen, — ziet men, des- niettemin, dat met grooter^n aanplant ge* paard gaat mindere opbrengst vafi. sap per bouw. £r bestaat buitendien eene redes, om te gelooven, dat onze berekeniug van bet ver- schil tusscben de eerste en tweede kategorie de zaak niet gebeel naar waarbeid aaogeeft^ dese namelijk, dat een groot gedeelte der in de eerste kategorie vaUende labrieken met eenen aanplant beneden de 400 bonwa. werkt op de gewone wijze, derbalve zonder stoom- toestellen. Wijj bebben er reeds op gavezei^ boe bet bezigeu van stoomtoestellen allea be* halve tot eece besparing van brandstof beeft geleid, en op Java is bet eene algemeen be- kende zaak, dat de op de oude of gewone wijze werkendc fabrieken als brandstof geoocg bebben aan de ampa$ of altbans weinig meer voor braudbout beboeven uit te geren. Houdt men dit in bet cog, dan is er wel grond om te gelooven, dat in den regel bij geene der drie kategorien van aanplant de persiog van bet riet over bet algemeen meer te wenacben overlaat dan juist bg de eerste en dat dns voor baar de opbrengst van sap per bouw grooter zou zijn, zoo zij meer biandbout ge- bruikte en de ampae als brandstof niet hoofii* zaak voor baar ware. Hoe dit ook zg, meer dan waarsbhijnlijk is bet, dat die boogere opbrengst van sap te dan- ken is aan eene. ruimere verwisseling via gronden, terw^l bet concentreren der aanplan- tingen in groote tuinen, wilde men die niet al te ver van de fabrieken plaatsen, onTermi^ deiijk ten gevolge moeat bebben, dat de ruimte tot verwisseling afneemt, naarmate d^ nitge- strektbeid van deii aanplant groofter is^. Brevgt men nu de concluaie, welke da door ons rerkregen uitkomaien ona regi geven te BU. cor maikttiij •«-* den sflmdijk dst veelnii^ge Terwis* seling kidt tot yerhoc^e opbrengst Tan sap^ -— brengt men die conclusie in rerband met bet 100 ODtwij£elbaar wenschel^ke, dat elke dessa op bare eigen gronden plante, — between in bet bebng der fabriekatie» zoowel wcgens bet koet- b«re transport, aia ait bet oogpunt van de noodzakelijkbeid om bet riet, nadat bet ge* anedeo is, zoo spoodig mogelijk aan den molen to brengen, met uitgestrekte aanplantingen on- mogel^k is ro\ te bonden; — dui moet men, onzee insktaSt wel tot de slotsom komen, dat alleen van aanplantingen op kleiner scbaal met vedruldige yerwiaseling van groud op den daar iets goeda voor de toekorost der suiker- kultuur te wacbten is. In boeyer daarmede de noodsakdijkheid eener bemeeting der gronden voor altqd terralt, wa- gen wij niet te bealiseen; maar ceker is bet, dat| 100 lets die bemesting nog yoor eenigen iqd oniioodig kan maken, dit niet beter dan door eene yeelvnldige yerwisseling kan ge- acbieden; boezeer wq bet niet voor aanneme- Ujk boaden^ dat sonder bemesting de groud, hoe ymcbtbaar die ook moge zijn» op den ^hnur in lijne prodnktive kracbt niet son af- aemen, yooral wanneer men daarop gewaaaen teelty die, zoo ala bet aiiikerriet, zoo veel voor hare ¥oeding noodig bebben. Wel vordt op Java bet auikerriet bij yoorkeur geteeld op aatte rqatyelden, wier ymcbtbaarbeid kracbtig vocdl in stand gebonden door besproeijiug met bet yan de bergen afstroomend water; dodh bet is te yoorzien, dat niet alleen bet water zelf, maar ook de yracbtbaarmakende kracbt er yan gaandeweg zullen afnemen, om- dai die boofdzakelgk daaraan te danken is, dat bet afstroomend water eei^e massa yan slib nedevoert, geyormd door bet tot ontbinding oyergegane gebladerte dat afvait van de won- den, waarmede de bergen bedekt eijn, en bet zigtbaar is, boe yooral in de nabgbeid der meest bevolkte en yoor knltuar meest out- gonnen streken de bergen op eene roekeiooze wyse meer en meer ontbloot worden '). Het pnnt der bemesting yerdient derbalve. *) Het is niet onwMfscbqnlgk, dat aan die on- standigbeid, boYen en bebalve al betgeen druktop die eigen koltuar der bevolking, tot xekere boogte zai moeten worden toegescbreven de niet zeer voor- deeb'ge opbrengsten der rystvelden in de laatste Jaren; daar ongetwyfeld de prodnktie van paM per bovw oyer bet algemeen niet op dezelfde boogie is gebleren, ale eon dertigtal jazen geleden, yeel minder nog voomitgoaRde is geweest. j dat men er nn reeds op bedaefat lij ea dat hel onderzocbt worde door der zaak knndige en in de kennis yan landbonw wetenscbappelijk en praktiscb geyormde mannen. Waarscbijnlgk lal dan, bij den bekenden afkeer yaa den Ja» yaan tegen bet gebraik yan dieiiijke meststof* fen voor zijn padi-Ttld^ in oyerweging komen de yraag, of en in boe yer tot bemesting al* tbans der met suikerriet te beplanten gronden partij zttl kunnen getrokken worden yan de ampas, die nn tot brandstof dient. De knndige Richabdsoh Fobtbb ijvert ia zijn werk over den landbouw in de tropiscbe landen sterk voor de bemesting mot amptiM; en geen wonder, want boe kraebtig men bet riet ook perse, altyd blqft er in bet uitga- perste veel over, dat men er met geene mo^ gelijkbeid nit balen en dns voor de yoeding van bet nieuwe suikerriet weder dienstbaar maken kan. Is eenmaal op goede gronden bewezen, dat de ampa» meer nut doet als meat dan als brand- stof, dan zal men van zelf eene meer kraob^ tige persing van bet riet en bij gevolg reeds daardoor eene verboogde opbrengst yan si^ te wacbten bebben. De aan de fabriekant^ opgel^de zonderlinge yerpligting, om ter be^ sparing van brandbout zoo veiel mogelijk antpa$ te bezigen kon onmogeiyk tot bet kracbtig persen van bet riet bevorderlijk zijn. Tegen bet gebruiken van de ampat als meststof, bestaat evenwel bet bezwaar van bet transport er van near de velden en van de meerdere beboefte aan audere brandstof, die er door ontstaan zal. Wat bet eerste betreft, zoo gelooven w^ of liever faouden wij er ons van yerzekerd, dat, indien msLar door dengdeHjke proeven aan de bevolking bet bewijs wordt geleverd, dat de ampoi als meststof waarlijk eene groote waarde beeft, — wat wij voor bet oogenblik nog ge- heel onbeslist moeten laten, — zij, mits cbar- toe aangemoedigd, dat bezwaar yoor bare re- kening zal nemen. Er is niets, waartoe ^t Javaan niet te brengeu is, wauneer men maar met verstand te werk gaat en bem doet in- zien, dat bet voordeelig voor bem is en dat de bebartiging zijner bekngen zicb niet bepaalt bij fraaije woorden, die slecbts tot dekmantel van baatznobtige bedoelingen moeten dienen. De yervanging van de ampa* als brandstof is in ons oog een vraagstuk, in de oplossing waarvan eene grootere moeijelijkbeid gelegen is, — dock op dit pnnt, ds meer speciaal beboorende tot betgeen wjj bebben in bet mid- den te brengen met opzigt tot de bevorderiug «08 BU. d«r fabiiekinatige b«reidiiig van suiker, behoa<» den wij ons toot later terug te komen. £ette flinke, diepe bepk>eging van den grond, -— wij kebben reeds geaen, dat er op Java sijn, die sicfa daartegen verklaren, en niet gering was de ontevredenheid bij sommige fidiridcanten, toen wijlen de Heer de PsBBi aU JResident van Soerabaja haar in dat gewest doorzette, — eene flinke, diepe beploeging, dieper zel& dan de zoo even genoemde ambte- naar dit verlangde, houden wij voor eene groote schrede tot verbetering, — al mogten aanvan- kelijk de resultaten niet geheel aan de ver- wachting beantwoorden. — Men beweerde des- tydsy dat bet omv alien van het riet er veel meer door plaats vond, dan vroeger het geval was; maar hecft men zich daarover nog in dezelfda mate te beklagen, en verdient het geene opmerking dat in het Soerabajascbe de opbrengst van sap per bouw zoo aanzienl^k is als in geen ander gewest op Java, uitge- zonderd Fasoeroewan, waar ook de bewerking der velden met niet minder zorg gescbiedt ^)P Met opzigt tot den meest geschikten tijd voor de beplanling kwam wijlen de Heer Faombxbg in een verslag '), dat hij nitbragt over hem medegedeelde resultaten van ver- sehillende fabrieken betreffende het oogstjaar 1851, tot de conclosie, dat, aangezien van het >j Verdient het daarbg ook niet cenige optner- king, dat, in weftrwil de fabrieken er loo veel langer werken, dan die iu Fasoeroewan, het ver- •ehit in gehalte tasachen de beide resideDtien zoo niterst gering is? En son men niet met eenigen grond mogen verwachten, dat, byaldien door re- doctie van den aanplant^ de Soerabajascbe fabrie- ken in staat waren gesteld, om, even als de Fa- soeroewansche, den oogst in 100 ^110 dagen af te werken, het gemiddeld gehalte van het sap als- dan 1^2 graden zoo r^zeu? *) W^ hebben ons reeds meermalen beroepenop donkbeelden van den Heer Fsombseo, die w^ ont- leenden aan het hier bedoeid verslag. Dat stnk Bchijnt een door hem, vermoedelgk aan de Directie der kultnres, nitgehragt rapport te z^'n, dat later waarsch^nlijk, — want ook dit blgkt nicl, — bij de landsdrnkkerg te Batavia is gedrukt. Het heeft selfs geen titel, maar b$ den aanvaug blgkt nit het daarboven geplaatste hoofd, dat het bevat of handelt over; Byzomderheden omlreni de mikerkui' tuur op Java naar sUUistiscie opgavem, door Dr. P. S. H Fbombero. Hoezeer het stnk aan het slot de dagteekening draagt van 19 Mei 1853, bad het echter bepaald betrekkmg tot den oogst van 1851. Ook bltjkt aan het slot, dat de aitgaaf in drak is gesehied op verlangen of op bevel van h«t OonvernemeDt. in de maanden Angnatua en September ge- sneden riet van 12 en 13 maaadea end de meest voordeelige opbrengst van sap wasvcr- kregen, het wensoheiijk zou zyn, om in de maanden Junij en Jnlij te planten, indien dit met te kort op den rijstoogst volgde. Devijl het den Heer Fikoxbcbo niet onbekecd kon zijn, ^ er in de maanden Jun^ ki Jnlij wer- kelijk reeda wordt geplant, zoo moeten vij het er voor honden, dat het in zijne bedoe- ling heeft gelegen, om, niet oen gedeelte slechts, maar den geheelen aanplant in die beide maandeh zoo veel mogelijk te doen be- werkstelligen, zoodat er in de maanden Aagiu- tus en September niet, gelijk nu, nog veel te plan ten overblijft. Indien dit werkelijk in de bedoeling van den Heer FAOMBEBe heeft gelegen, dan geloo- ven wij, dat het daartegen, naar igne meeniag^ bestaande bezwaar niet zoo overwegend is, dtt, indien de wenscbelijkheid der zaak ovengeas ata geenen twijfel onderfaevig is, daaraan geenge- volg zou zijn te geven. Nu reeda toch begint de beplanting, in verband met het tijdstip, waarop de meeste &brieken met de venaaling van het riet eenen aanvang maken, in de tweede helft der maand Junij en wordt zg ia de maand Julij krachtig voortgezet, zoodat met het einde van die maand nagenoeg de helft van den aanplant eener fabriek bezorgd is. De zaak zou dus nederkomen op de vraag, — of men met half Junij en gaaadeweg tot ultimo Julij, of uiterlijk tot half Auguatus no veel velden gereed kan hebben, als voor den gehee- len aanplant noodig zijn, en of de kraohten der bevolking toereikende zijn, om de geheele beplanting, waarmede men nu 8 ik ^^l^mu:^' den bezig is, in 6 ii 9 weken te bewerkstelli- gen. Alsdan zal wd is waar door de sniker- rietplantende bevolking een zwaarder arbeid moeten gepresteerd worden, — maar daartegen staat dan ook, dat zij, in stede van 8 ^ 3Vf maanden, sleohte de helft van dien tijd in het touw zou zijn. Gaat het de krachten der be- volking niet te boven, dan komt het verder aan op de vraag, of in een zoo kort t^dsbestek gcnoeg bibiet te krijgen is voor den geheelen aanplant; want, is het waar, dat van riet van 12 en 13 maanden end de voordeeligste op- brengst van sap verkr^en wordt, dan volgt daaruit, dat het ook geen zaak is, om in de maanden Junij en Julij veel riet te vermalen, maar te meer om verrew^ het grootste gedeelte van den oogst in de maanden Augustus en September te verwerken. Bij de onvoldoende capaciteit der meeste fabrieken, is dit sender 81). toS eene groote reductie van den aanplant niet mogclijk. Want terwijl de meestc onderne- mingen, die eenen aanplant van 400 bouws en meer hcbben, nn reeds 4, 6 maanden, en som- mige zelfe langer werken, zouden ze den werk- tijd moeten inkrimpen tot een getal van 100, of hoogstens 110 dagen, waarvan nog w'el in de eerste 30 of 40 dagen wdnig behoort te worden vcrmalen, om cUm alle krachtcn in tc spannen voor de 60 of 70 daarop volgende dagen '). Blijkt derhalve ook nit dit oogpunt het na- deelige van groote aanplantingen, nog om eene andere reden verdient de verwezenlijking van het denkbceld van den Heer rrOMBERO de ernstigste overweging. In verband tot het verschil, hetwclk er met opzigt tot de drooge en regentijden tusschen Jara en Snriname bestaat, is hij vel is waar van gevoelen, dat men voor de beplanting van het snikerriet op Java niet dezelfde plant-wijdte kan aannemen, als waaraan in Suriname eene aanzienlijke opbrcngst van sap is te dan- ken; maar toch schijnt hij van eene grootere plantwijdte, dan men op Java over het alge- meen in acht neemt, veel goeds te wachten; hoezeer hij er bijvoegt, dat zij niet aan te raden zon zijn, indien de bephnting niet kan plaats hebbeu in de maanden Junij en Julij, omdat alsdan de regens, — die nn en dan nog vallen en in de maand Angusti^ minder worden, om in September nagenoeg geheel op te hooden, — zeer voordeelig zijn voor het apoedig opschieten van het jonge plantsoen, en dit weder bijdraagt, om den grond vochtig te honden. Hebben wij nn, -wat de vermaling van het riet aangaat, -— uit de resnltaten van het jaar 1859 gezien, dat de grootste opbrengst van sap verkregen is bq de kat^orie van fa- brieken met eenen aanplant beneden de 400 bouws, in weSrwil zelfs van de waarschijnlijk- heid, dat over het algemeen bij die kategorie de persing niet zoo krachtig is, omdat daar de an^ku als brandstof meer hoofdzaak, en het brandhont daarentegen meer bijzaak is, — zoo *) Men zoa det noods 8 4 4 bouwi van het te ▼elde ttaande riet prqs kanneD geven toof de eerste helftder te doene beplanting; terwJijl men, in ver- band tot den op medio Jaiy te bepalen aanvang van den maaltyd, de toppen van den alsdan voor den fa- briekant te snyden riet, even ala nu reeds geschiedt, tot bibiet voor de twecde helft van den aanplant zon knnnen bciigen. De vermaling van het riet zelve son evenwel op nltimo September of nitcrlijk in de eerste weA van October moeten afgeloopen zgn. III. lijdt het geen twijfel, dat tot die hoogere op- brengst ook heeft bijgedragen het korter wer- ken der tot die kategorie behoorende fabrieken. In 1859 bedroeg het totaal werkdagen voor de 87 fabrieken, die wij in ons onderzoek be- grepen hebben, ecn cijfer van 11,302. Daarvan komen : 1*. voor rekening der Ic kategorie of der 27 fabrieken met eenen aanplant beneden de 400 bouws 2,990 dagen. Trekt men daarvan af, voor de fautive opgaaf der fabrieken Keta- baug in Soerabaja en Dankbaarheid in Fasoe- roewan, een getal van 377 dagen, dan blijft er over een cijfer van 25 fabrieken, met eenen ge- zamenlijken aanplant van 6,881 bouws of 263*/2| bouws per fabriek, en 2,613 wflkdagen of ge- middeld nagenoeg 1047s dagen per fabriek; 2*. voor rekening der 2« kategorie, be- staande nit 37 fabrieken met eenen aanplant van 400 tot 500 bouws, 4,855 dagen. Trekt men daarvan af, voor de fautive opgaven van Watoetoelisin Soerabaja en WonolangininPro- bolinggo, een getal van 620 dagen, dan behoudt men voor de overblijvende 35 fabrieken, met eenen aanplant van 14,652 bouws of gemiddeld 418'*/5, bouws per fabriek, een cijfer van 4,235 dagen, dat is gemiddeld 121 dagen per fabriek, en S**. voor rekening der 3e kategorie, be- staande nit 23 fabrieken, met eenen aanplant van 500 tot 800 bouws, 3,457 dagen. Trekt men daarvan af een getal van 283 dagen voor de fautive opgaaf der fabriek Oembool in Pro- bolinggo, dan blijft er een cijfer over van 3,174 dagen voor 22 fabrieken met 12,843 bouws aanplant, dat is gemiddeld nagenoeg 144 dagen per fabriek, met gemiddeld bijkans 584 bouws aanplant. Het lijdt geen twijfel, dat het verschil ia de opbrengst van sap ook voor een gedeelte moet gezocht worden in den langeren duur van den tijd voor de vermaling van het riet, en men schijnt niet begrepen te hebben, dat tegeuover eenen meer uitgebreiden aanplant niet zoo zeer moest staan een grooter getal dagen voor het afwerken van den oogst, als wei eene in alle opzigten grootere capaciteit der fabriek, om eenen zoo veel grooteren oogst in denzelfden tijd behoorlgk, zorgvuldig en met gemak, dat is zonder overhaasting, te kunnen afwerken. Blijkt het alzoo, dat eene groote uitgestrekt- heid van aanplant niet voordeelig is voor de opbrengst van sap per bouw, niet minder on- gunstig is de invloed er van op de resnltaten 3"9 iio SXJ. det vermaling, orodat de fabrieken er door in j de noodzakelijkheid wordeu gebragt, om een groot getal bossen riet te vermalen; ter- wijl alsdan een van beiden meet plaats hebben, — bf dat de dagelijksche vermaling van eene te groote hoeveclheid riet Diet anders dan met overhaasting en ten koste eener kracbtige persing mogelijk is, — bf dat, 200 men werkelijk krachtig perst, dit niet auders kan dan met eene zoo langzamc afwerking van den oogst, dat de saprijkheid van bet riet en bet suikergebalte van bet sap er onvermijdelijk onder moeten lijden. Dien nadeeligen invloed kunnen wij niet beter dan door de volgende berekeningen aantoonen. De werktijd van de 78 fabrieken begrepen in de op pag, 602, 603 en 604 voorkomende tabellen, en op wier opgaven omtrent bet ge- tal der werkdagen en der bossen suikerriet, als 00k omtrent de daarvan verkregen hoe- veelheid sap, eenigzins staat kan worden ge- maakt, bedraagt 9,488 dagen, waarin een ge- tal van 70,253,293 bossen riet is vermalen, betgeen Toor de dagelijksche vermaling een gemiddeld geeft van nagenoeg 7,405 bossen riet. Splitst men de 78 fabrieken naar dat gemiddeld in twee afdeelingen, dan krijgt men : in de le afdeeling 47 fabrieken, met 17,150 bouws aanplant, 5,676 werkdagen, 34,794,670 bossen riet en 438,738,386 kannen sap, zoodat in die afdeeling per fabriek a. de gemiddelde aanplant bedraagt 364^74? bonw8> b, de gemiddelde werktijd beeft gedunrd 120«/47 dagen, tenrijl e, gemiddeld dagelijks is yermalen eene boe- yeelbeid yan 6,131 bosseu suikerriet, en d, de opbrengst ran sap per bos suikerriet gemiddeld 12.61 kannen beeft bediagen; in de 2^ afdeeling, 31 fabrieken met 15,508 bouws aanplant, 3,813 werkdagen, 35,458,623 bossen riet en 370,186,240 kannen sapj zoodat in deze afdeeling per fabriek: 0. de aanplant gemiddeld 580*/,! bouws heeft bedragen, 6. de gemiddelde werktijd 123 dagen heeft gedunrd, terwijl c. gemiddeld dagelijks is vermalen eene hoe- ▼eelbeid van nagenoeg 9,300 bossen riet, en d. de opbrengst van sap per bos suikerriet b geweest 10.44 kannen. Wanneer men die beide afdeelingen, naar bet voor elke verkregen gemiddeld van dage- Hjkscbe vermaling, ieder weder in twee onder- afdeelingen vcrdeelt, dan komen: in de 1^ afdeeling: le onderafdeeling, 21 fabrieken met 6,225 bouws aanplant, 2,449 werkdagen, 12,635,593 bossen riet, en 161,145,527 kannen sap, 2e onderafdeeling 26 fabrieken met 10,935 bouws aanplant, 3,226 werkdagen, 22,159,077 bossen riet en 277j592,859 Nederl. kannen sap, in de tweede afdeeling: 1^ onderafdeeling 17 fabrieken met 8,083 bouws aanplant, 2,223 werkdagen, 18,251,893 bossen riet en 200,068,160 kannen sap, 2e onderafdeeling 14 fiftbrieken met 7,433 bouws aanplant, 1,590 werkdagen, 17,206,730 bossen riet en 170,118,080 kannen aap; zoodat men heeft: a. voor de 1^ afdeeling: 1« onderafdeeling: gemiddelde aanplant per fabriek 296'/^ bouvs werktijd , , 116"/tx ^^ dagelijksche vermaling 5.159 bossen opbrengst sap per bos 12.75 kanoeo r 2^ onderafdeeling: gemiddelde aanplant per fobriek 480*/^ bouws g werktijd , , 124Vij dagen t dagelijksehe vermaling 6,869 bossen # opbrengst sap per bos 12.53 kannen 6. voor de 3« afdeeling: le onderafdeeling: gemiddelde aanplant per fabriek 4i7S*lii bouws , werktijd , , 130«/i7 dagen f dagelijksche vermaling 8,210 bossen g opbrengst sap per bos 10.96 kannen 2^ onderafdeeling: gemiddelde aanplant per fabriek 530^/i4 bouws g werktijd , g 118*/, dagen g dagelijksche vermaling 10,822 bossen 9 opbrengst sap per bos 9.89 kannen Men ziet daaruit, dat, hoe hooger hetcijfa van den aanplant stijgt, ook het getal bossen net, gemiddeld dagelijks vermalen, grooter wordt, maar dat daarentegen de opbrengst van sap per bos suikerriet geregeld afneemt. — Indies al de 78 fabrieken van haar riet evenzoo reel sap per bos hadden verkr^n als by de 1* on* w. 611 deraldeeHng der le afdeding, zoo eou degeheele hoeveelheid sap van de 70,253,398 bossen riet te bekomen be- dragen hebben. . 894,324,420 Nederl. kannen terwijl men nu slechtsgehadheeft 808,924,626 , , dtts minder. . . 85,399,794 Nederl. kanuen of nagenoeg 10 "/o» ^clke veilig kunnen ge- rekend worden te zijn vcrloren, bf door te laDg werken* bf door onroldoende persing, bet eene soowel als bet andere ten geyolge van de groote hoeveelbeid, die men dagelijks te vermalen Iiad. Ongerekend derbalve de sobade, die in de opbrengst van sap geleden wordt, beteij door eene onvoldoende verwiaseling van gronden, betzij door eene over bet algemeen niet genoeg kracbtige persing van bet riet, waardoor in bet gewigt van bet sap 75, of minstens 70 ^/^ moet verkregen worden van bet gewigt aan riet, ontstaat daardoor alleen een verlies in de opbrengst van sap, dat, berekend over den totalen aanplant der 78 fabrieken ad 32,658 bouws, niet minder bedraagt dan 2,615 kannen per bonw *). Afgescbeiden daarvan is de scbade, die ten gevolge van bet lang werken in bet suikergehalte van bet sap wordt geleden, ook niet gering. Do werktijd der gezamenlijke 78 fabrieken heeft een eijfer van 9,488 dagen bedragen, terwijl rij in 808,924,626 kannen sap, naar de opgaaf van bet gebalte er van, een gewigt yan znivere sniker ad 2,136,880.59^ pikols hebben gebad, dat is gemiddeld 1 pikol zuivcre saiker in 378**^ kannen sap. Wanneer men nn de 78 fabrieken naar bet gemiddelde van den werktijd, ad 121'°/j8 da- gen per fabriek, splitst in twee afdeelingen, waarvan de 1« bevat de fabrieken, die korter hebben gewerkt, en de tweede, die, welke dat gemiddelde bebben 'overscbreden, dan krijgt men: in de le afdeeling 41 fabrieken, met 4,170 dagen, of gemiddeld 101*'/4| dagen per fabriek, en 349,361,086 kannen sap, waaf in 951,999.68 pikols 0aiker, of gemiddeld 1 pikol op b\jna 367 kannen sap *); terwigl men <) £igeniyk komt bet verlies aan sap op rekening der 67 fabrieken, die niet in de 1« onderafdeeling der le afdeeling geplaatat s^jn en wier aanplant 86,488 bonws bedraagt, sooda^ daarover berekend, heft verlies per bonw op 8,281 Nederlandsche kanntn komt te staan. *) Dit komt neder op 16.88 Nederlandsche pon- in de So afdeeling beeft 37 fabrieken met ; 5,318 werkdagen, of gemiddeld I43-V37 dagen ' per fabriek, en 459,563,540 Nederlandsobe kannen sap, waarin 1,184,880.91" pikols zni- vere suiker, of gemiddeld 1 pikol op nagenoeg 388 kannen sap ^). Het blijkt daaruit, dat de tweede afdeeling voor 1 pikol zuivere suiker 21 kannen sap meer dan.de 1« afdeeling beeft gebad, — dat is, berekend over de boeveelbeid znivere suiker ad 1,184,880.91« pikols, 24,882,499 kannen, die dus door bet langer werken voor de pro- duktie als verloren kunnen beschouwd worden. Zoo komenwij, met bet zoo even berekende verlies, tot een totaal van 110,282,293 kannen sap, waarin men, naar rede van 16.83 Nederland- sche ponden zuivere suiker in de 100 kannen, of met een gebalte van 8,8° bsavhi^, gelijk de !• afdeeling gemiddeld gebad heeft, 300,517 pikols zuivere suiker zou bebben gebad. De gemid- delde produktie der 78 fabrieken beeft bedra- gen 64.19% van de zuivere suiker, en reeds naar dien maatstaf, welke 10 ^/^ minder is dan bet gemiddelde der Fasoeroeanscbe fabrie- ken, zou de werkelijkc produktie ongeveer 193,000 pikols meer bebben kunnen bedragen. Docb bet wordt tijd, dat wij ons nog eenige oogenblikken bczig bouden met bet werken der fabrieken zelve. Men kan een onderzock naar dat werken in verbaud brengen, hetzlj met de opbrengst van sap per bouw, betzij met de dagelijks ver- werkte boeveelbeid sap, betzij eindelijk met bet eijfer der procenten, dat door de produktie uit bet gewigt der zuivere suiker is verkregen ; maar uit welk der drie aangegeven oogpunten men de resultaten ook moge nagaan, altijd komt daarbij de onvoldoende capaciteit voor den dag. Hetgeen ons te dien aanzien speci- aal van de Soerabajascbe en Fasoeroewansche fabrieken is gebleken, wordt door een on- derzoek naar bet werken der gezamenlijke 78 fabrieken niet omvergeworpen. Laat ons dit door eenige berekeuingen aan* toonen, waarbij wij de uitkomsten willen ge« ven, in verband: eersiens, tot de opbrengst van sap per bouw. den zaivere sniker in 100 Nederlandsche kannea sap, hetwelk alzoo een gebalte aanw^st van 8.8<> <) Dit ataat gel^k met 15.92 Nederlandsche pon^ den znivere suiker in 100 Nederlandsche kannen, en w^st alsoo een gebalte aan van 8.83<> BzAuici* 39* 618 SU. vervolgens, tot de dagelijks venrerkte hoe- 1 ▼eelheid sap, en eindelijk, tot bet cijfer der procenten, door de prodnktie uit het gevigt der zuiyere suiker yerkregen. Met betrekking tot het eerste punt, moeten wij doen opmerken, dat de aanplant der 78 fa- brieken heeft bedragen 38,658 bouws, waarvan de opbrengst van sap is geweest 808,924,626 Nederlandsche kannen, das gemiddeld mim 24,766 kannen per bouw. Splitst men naar dai gemiddeld de 78 fa- brieken in twee afdeelingen, dan krijgt men: 1°. in de le afdeeling 39 ftibrieken, met 16,818 bouws aanplant, 4,579 werkdagen, 340,517,269 kannen sap, waarin 905,156.80* pikols zuivere suiker, terwijl daarvan is ver- kregen eene produktie van 594,891.57 pikols, floodat wij hier hebben: a. gemiddelde aanplant per fabriek 4307i3 bouws, b. gemiddelde werktijd per fabriek 117"/3» dagen, c. gemiddelde opbrengst van sap per bouw nagenoeg 20,271 kaunen, d. gemiddelde hoevedheid sap, dagelijks ver- werkt, 74,365, terwijl e. de produktie niet in gehalte der suiker, maar slechts in gewigt, ruim 65.72 % bedraagt van het gewigt der zuivere suiker in het sap ; 2**. in de tweede afdeeling, 39 febrieken met 15,860 bouws aanplant, 4,909 werkdagen, 468,407,367 kannen sap, waarin 1,231,723.79' pikols zuivere suiker, terwijl de produktie heeft bedragen 776,752.01' pikols, zoodat w\j hier verkrijgen, a, gemiddelde aanplant per fabriek, 406^'/3q bouws, h. gemiddelde werktijd per fabriek, 125'*/,g dagen, c^ gemiddelde opbrengst van sap per bouw, nagenoeg 29,534 kannen, d. gemiddelde hoeveelheid sap, dagelijks ver« werkt, 95,418 kannen, terwijl e, de produktie heeft bedragen 63.06 ^/^ van het gewigt der zuivere suiker in het sap. Blijkt hieruit reeds, dat voor de 2^ afdee- ling, met meer sap per bouw dan bij de 1^ afdeeling, daarentegen het cijfer der procen- ten lager is, — bij eene spHtsing der beide afdeelingen, ieder in twee onderafdeelingen, naar het gemiddelde der opbrengst van sap Toor elke afdeeling, komt het verschil in de proeenten nog beter aan den dag; want dan krijgen wij: in de !« afdeeling: 1*. onderafdeeling 17 fabricken, met 7,460 bouws aanplant, 1861 werkdagen, 131,055,780 Nederlandsche kannen sap, waarin 359,272.08 pikols zuivere suiker, en eene prodnktie van 241,239.76 pikols, zoodat wij hier hebben, a. gemiddelde aanplant per fabriek, ^^%i bouws, b. gemiddelde opbrengst van sap perbouv, 17,565 kannen, c. gemiddelde hoeveelheid sap, dagelijks rer- werkt, 70,422 kannen, terwijl d. de produktie bedraagt 67.34 ^q van het gewigt der zuivere suiker. 2e onderafdeeling met 22 fabriekeu, 9,338 bouws aanplant, 2,718 werkdagen, 209,461,479 kannen sap, waarin 545,884.72* pikols zniTcre suiker, en eene produktie van 353,651.81 pi- kols, zoodat men hier heeft: a, gemiddelde aanplant per fabriek 424Vn bouws, b, gemiddelde werktijd per fabriek 123'/i) dagen, €. gemiddelde opbrengst van sap per bouw 22,431 kannen, d, gemiddelde hoeveelheid sap^ dagel^ks ver- werkt, 77,065 kannen, terwijl €, de produktie heeft bedragen 64.78 '/« van het gewigt der zuivere suiker in het sap. in de 2e afdeeling: le onderafdeeling, 23 fabrieken, met 9,92S bouws aanplant, 2,853 werkdagen, 269,077,827 kannen sap, waarin 705,815.62* pikols zuiTere suiker, en eene produklie van 456^611.71* pi- kols, zoodat men hier heeft gehad, a, gemiddelde aanplant per fabriek 431"/si bouws, b, gemiddelde werktijd per fabriek 1247ss dagen, c, gemiddelde opbrengst van sap perbotiw, 27,111 kannen, d, gemiddelde hoeveelheid sap, dagelijks rer- werkt, 94,314 kannen, terwijl e, de produktie heeft bedragen 64.69 '/• van het gewigt der zuivere suiker in het sap. 2e onderafdeeling, 16 fabrieken met 5,935 bouws aanplant, 2,056 werkdagen, 199,329,540 kannen sap, waarin 585,908.16* pikols zuivere suiker, en eene produktie van 820,140.30 pi« kols, zoodat hier de gemiddeltei syn, su. 613 tf. Toor den aauplant der iabriek 370^Vie bouwB, d, voor den werktijd per iabriek 1287, dagen, c, TOor de opbrengst van sap per bouw, S3,585 kannen, d, voor de dagelijks Terwerkte hoeveelheid sap 96,950 kaonen, tervijl tf. de produktie heeft bedragen 60.87 7o van het gevigt der zuivere Buiker in bet sap. Komt het door het voorafgegane reeds uit, hoe;, bij toenemende opbrengst van sap per bouwy het getal werkdagen grooter wordt, maar daarentegen het cyfer der procenteu af- neemty — al hetgeen wijst op onvoldoende capa- citeit, -* niet minder komt die voor den dagj wanneer men, naar het gemiddelde der dagelijks verwerkte hoeveelheid sap, dat voor de geza- menlijke 78 fabrieken nagenoeg 85,358 kannen heeft bedragen, ze weder in twee afdeelingen splitst; want dan komen: in de 1« afdeeling, 43 fabrieken met 16,073 bouws aanplant, 5,159 werkdagen, 350,529,068 Nederlandscbe kannen sap, waarin 916,058.94' pikols zuivere suiker, en eene produktie van 602^480.74 pikols, zoodat voor deze afdeeling de gemiddelden zijn, a. aanplant per fabriek 373'^/43 bouws^ b, werktijd per fabriek lI9^'/43 dagen, e, opbrengst van sap per * bouw 21,834 kanuen, d. dagelijks verwerkte hoeveelheid sap, 67,945 kannen, terwijl e. de produktie heeft bedragen 65.77 Vo van het gewigt der zuivere suiker in het sap. in de 2^ afdeeling, 35 fabrieken, met 16,585 bouws aanplant, 4,329 werkdagen, 458,395,558 kannen sap, waarin 1,220,821.65' pikols zui- vere suiker, en eene produktie van 769,162.84^ pikols, zoodat voor deze afdeeling de gemid- delden zijn: a» aanplant per fiibriek 473*/, bouws, 6. werktijd per iabriek 123^^/,5 dageu, e. opbrengst van aap per bouw, 27,639 kannen, d. dagelijks verwerkte hoeveelheidsap, 105,889 kanueu, terwijl tf. de produktie heeft bedragen 63 % van het gewigt der zuivere suiker in het sap. Nog meer evenwel blijkt die onvoldoende capftdteit, wanneer men de beide afdeelingen, naar het gemiddelde der dagelijks verwerkte ^ hoeveelheid sap, voor ieder zoo even aangege- ven, weder in twee onderafdeelingen splitst; want dan krijgt men : in de 1^ afdeeling: l^ onderafdeeling 16 fabrieken, met 4,680 bouws aanplant, 1,809 werkdagen, 97,141,717 Nederlandscbe kannen sap, waarin 243,672.28 pikols zuivere suiker, en eene produktie van 175,539.17 pikols, — dat is: a, voor aanplant per fabriek, gemiddeld 2927, bouws, b, voor den werktijd per fabriek, gemiddeld 1137i, dagen, c, voor opbrengst van sap per bouw, gemid- deld 20,757 kannen, d, voor de dagelijks verwerkte hoeveelheid sap, gemiddeld 53,699 kannen, terwijl e, de produktie heeft bedragen 72.04 **/, van het gewigt der zuivere suiker in het sap. 2e onderafdeeling, 27 fabrieken met 11,393 bouws aanplant, 3,350 werkdagen, 253,387,351 kannen sap, waarin 672,386.66« pikols zuivere suiker, en eene produktie van 426,941.57 pi- kols; dat is gemiddeld: a. voor aanplant 421^7,7 bouws, b, voor werktijd 124«/j^ dagen, e, voor opbrengst van sap per bouw 22,240* kannen, d. voor de dagelijks verwerkte hoeveelheid sap 75,628 kannen, terwijl e, de produktie heeft bedragen 63.50 ^/^^ van het gewigt der zuivere suiker in het sap. en in de 2e afdeeling: le onderafdeeling, 20 fabrieken met 8,903 bouws aanplant, 2,402 werkdagen, 233,333,788 kannen sap, waarin 605,632.87' pikols zuivere suiker, en eene produktie van 383,902.80^ pL- kols; zoodat hier de gemiddelden zijn: » a, voor aanplant 445'/2o bouws, b, voor den werktijd 1207,© dagen, c, voor de opbrengst van sap per bouw 26,096 kannen, d, voor de dagelijks verwerkte hoeveelheid sap 96,725 kannen, terwijl e, de produktie heeft bedragen 63.89 ^j^ van het gewigt der zuivere suiker in het sap. 2e onderafdeeling, 15 fabrieken, met 7,682 bouws aanplant, 1,927 werkdagen, 225,061,770 kannen sap, waarin 616,188.77^ pikols zuivere suiker, — en eene produktie van 385,260.04 pikols; zoodat hier de gemiddelden zgn: 6U STJ. a, voor den aanplant SlS'/u bouws, b. Yoor den werktijd 128Vii dagen, e. voor de opbrengst van sap per bouw 29,28^! Nederlandsche kannen, d. voor de dagelijks verwerkte hoeveelheid 0ap 116,794 kannen, terwijl e, de produktie heeft bedragen 62.62 % van het gewigt der zaivere suiker in het sap. Blijkt daaruit, dat het cijfer der procenten voor elke onderaMeeling afneemt, naarmate de dagelijks verwerkte hoeveelheid sap aanzienlijker is geweest; nog sterker bewijs voor de, behoudens enkele uitzonderingen, over het algemeen on- voldoende capaciteit der fabrieken erlaugt men, wanneer men ze naar het gemiddeld cijfer der procenten, waarin de verhouding van het ge- wigt der produktie tot het gewigt der zuivere suiker in het sap staat, — welk gemiddeld voor de gezamenlijke 78 fabrieken 64.19 ®/q heeft bedragen, — in twee afdeelingen splitst ; want dan krijgt men: in de !» afdeeling 38 fabrieken, met 16,385 bouws aanplant, 4,818 werkdagen, 428,074,777 kannen sap, waarin 1,173,901.93' pikols zui- vere suiker, — en eene produktie van 659,134.04^ pikols, •— dat is gemiddeld: a, voor aanplant it^VI^ bouws, b. voor den werktijd 126"/i9 dagen, e, voor de opbrengst van sap per bouw 26,126 kannen, d. voor de dagelijks verwerkte hoeveelheid sap 88,849 kannen, terwijl e, de produktie heeft bedragen 56.06 ^Jq van het gewigt der zuivere suiker in het sap. in de 2^ afdeeling, 40 fabrieken, met 16,273 boaws aanplant, 4,670 werkdagen, 380,849,849 kannen si^, waarin 962,978.66^ pikols zuivere iiiiker, -^ en eene produktie van 712,509.54 pikols; 20odat hier de gemiddeldea zijn: a. vbor aanplant 406"/4q bouws, b. voor den werktijd 116*/4 dagen, c. voor de opbrengst van sap per bouw S3,404 kannen, d. voor de dagelijks verwerkte hocvedheid sap 81,552 kannen, terwijl e. de produktie heeft bedragen nagenoeg 74 •/o van het gewigt der zuivere suiker in het sap. Wanneer men de beide afdeelingen, naar het gemiddelde van het cijfer der procenten, Toor ieder, weder in 2 onderafdeelingen splits^ sijiL de uitkomsten niet minder opmerkelijk; want dan komen: in de le afdeeling: 1^ onderafdeeling 15 £abrieken, met 6,384 bouws aanplant, 1976 werkdagen, 166,043,218 Nederlandsche kannen sap, waarin 465,168.77 pikols zuivere suiker, — - en eene produktie van 229,881.14« pikols; dat is gemiddeld: a, voor aanplant 438'/5 bouws, b. voor den werktijd ISl'Vis <iag«o» €. voor de opbrengst van 6ap per bonw 26,009 kannen, d. voor de dagelijks verwerkte hoeveelheid sap 84,030 kannen; terwijl e, de produktie heeft bedragen 49.44 •/, van het gewigt der zuivere suiker in het sap. 2« onderafdeeling, 23 Sabrieken met 10,001 bouws aanplantp 2,842 werkdagen, 262,031,559 kannen sap, waarin 708,733.16? pikols zuiveie suiker, — en eene produktie van 429,253.89* pikols; dat is gemiddeld: a, voor aanplant 434"/as bouws, b. voor den werktijd 123"/m dagen, e, voor de 'opbrengst van sap per bouw, 26,200* kanneu, d. voor de dagelijks verwerkte hoeveelheid sap 92,000 kanuen, terwijl e. de produktie heeft bedragen 60.56* •I, van het gewigt der zuivere suiker in het sap. in de 2« afdeeling: le onderafdeeling, 18 fabrieken met 7,514 bouws aanplant, 2,150 werkdagen, 179,950,212 kannen sap, waarin 473,430.35 pikols zuivere suiker, — en eene produktie van 328,431.88 pikols; zoodat hier de gemiddelden zijn: a, voor aanplant 417*/« bouwa» b. voor den werktijd 119*/» dagen, tf. voor de opbrengst van sap per bouw 23,949 kannen, d, voor de dagelijks verwerkte hoeveelheid sap, 83,689 kannen, terwijl tf. de produktie heeft bedragen 68.31 Vt van het gewigt der zuivere suiker in het sap. 