None
En bezahlen gemeten, bg hun besluit van 12 Maart 1594 voor den tgd van 12 jaar aan de bedgkers toegestaan, by hun besluit van 15 September 1603 met nog tien en by hun besluit van 23 Maart 1612 met nog acht jaar te verlengen. De Staten gingen bg die laatste besluiten uit, zooals de resoluties verklaren, van de goede kennis, die zy verkregen hadden, van de sobere gelegenheid van de landen uit de meren bedykt, en van de wetenschap dat de bedykers uit de vroeger toegestane vrydommen nog weinig voordeel hadden genoten en binnen de eerste jaren ook weinig voordeel daarvan hadden te wachten. Het derde meer aan dezelfde bedykers ter droogmaking uitgegeven wordt in de akten het Eerkmeer genoemd, by raning geschat op 30 a 40 m Dit kau echter niet geweest zyn het Kerkmeer onder Oudkarspel, thans 62 H. groot, betwelk reeds in 1547 artificialijk tot land gemaakt was, zooals men vindt opgeteekend in het Repertorium op de rekening van het Hondsbosch van 1549, en hetwelk reeds van vór 1563 af in de omslagen voor die zeewering had bygebragen, Vermoedelyk bedoelden die akten het Warmenhühner-Eerkmeertje, ook wel Debbemeertje genoemd, dat in de onmiddelyke nabyheid van het Tjaarlingermeer was gelegen. In de akte van uitgifte werd het aangeduid als » gelegen in »ofte by Geestmerambacht by noorden die stadt Älckmaer, »tusschen Coedyck ende Langedyck', waar onder Eoedyk niet het dorp van dien naam, maar de westelyke zeewering van Geestmerambacht. acht is te verstaan. Met dezelfde woorden werde ook de ligging van het Diepsmeer en het Tjaarlinger-meer in de uitgiftbrieven van deze omschreven ; het geen zeker niet tegen de onderlinge nabyheid van deze drie meren pleit. Dat Eerkmeertje is, om welke reden dan ook, niet door Oldenbarneveld en zyne deelgenooten omdykt. In 1603 lag het nog onbedykt, zooals wordt opgegeven in eene sententie van het Hof van Holland van 28 Februari 1603 over de afpaling van de meren van de daarlangs gelegen gronden. Civil, öent. 160-5. N^ 27. Vaadaar dat de vr^dom van verpondingen en van den impost op hoornbeesten en bezaaide gemeten, oorspronkelgk alleen voor de beide andere meren toegestaan, maar b^ 't besluit der Staten van 3 Maart 1595 ook tot het Kerk-meertje uitgestrekt, voor dit laatste nooit is verlengd. Noch het besluit van 15 September 1603, noch dat van 23 Maart 1612 noemt het Eerkmeertje. Volgens de voorwaarden der uitgifte moest de bedg king van dat meertje volbracht wordeu binnen drie jaar, nadat men zich met Geestmerambacht over de uitmaling en andere noodige punten zou hebben verständen. Het blätte niet of desgds zulk een accord met Geestmerambacht is tot stand gekomen of zelfs beproefd. Hoe dit z, de bedijking bleef achterwege; de uitgifte werd als vervallen beschouwd, en in 1612 werd het Kerkmeertje als water, met andere goederen van den huize van Egmond, krachtens decreet van dec Hove door de schuldeischers van Graaf Lamoraal verkocht. De bedikking is eerst geschied nadat in 1632 de Staten daartoe octrooi hadden verleend. Het meertje was destgds slechts negen morgen groot, en werden vereenigd met een gedeelte dat iets vroeger uitgemalen was; maar ook na die vereeniging bevat het thans nog geen 13 H: De vermindering der grootte sedert 1594, toen het op 30 a 40 m. geschat werd, laat zich verklaren uit het aanwas-sen van het riet en het allengs verdroogen en verzanden van den plas langs de kanten, hetgeen in de meren en meertjes binnen de Grafelykheid van Egmond algemeen werd waar-genomen en door de eigenaars der omgelogen perceelen zoo-zœr bevorderd werd, dat de Heeren van Egmond de afpaling hebben uitgelokt, die aanleiding gegeven het tot het proces, waarin de zoo even gemelde sententie van het Hof is gewezen. Misschien heeft de juiste Aanwijzing van de grenzen tuHschen het meertje en de omliggende landen aangetoond, dat de schatting van 30 a 40 m. veel te ruim was, en is wellicht de bevinding, dat hier door bed^king zooveel minder grond was te winnen, eene der redenen geweest, waarom Oldenbarneveld en de z^nen vaa die onderneming l^ebben a%ezien. (48) Thaus kom ik tot het stak door deu heer Hinguian voor mg ontcyferd, ofschooa hier en daar nog onleesbare woordeu zijn overgebleven. Het is geheel door Oldenbarneveld geschreven, maar draagt geene onderteekening. De daar voorkomende doorhalingen, verbeteringen en op den kant geplaatste b^voegingen doen denken aan een ontwerp. Intusschen laidt het slot : » Des ten oorkonde is deze by de voorz. ingelanden »ende bedijekers geteykent upten dertienden April in den jare >XV®XCV*'. Waaruit het besluit mag worden getrokken, dat de akte werkelyk overeenkomstig dit verbeterde ontwerp van Oldenbarneveld's hand is tot stand gekomen. De vorm is die eener overeenkomst: »Wy generale ingelanden", luidt de aanhef, »ende bedijekers van Dieps- Tjaarlinghe Ende Kerck-meer, doen cond alle den, dass man in de voorsz. Qualité opte voorz. be- dängen, ende regeringhe van de voorsz. meeren ende den, die daerinne aireede bedijckt sinn en verder bedeckt sullen werden, voor ous, onse erven ende naecome- ningen ende actie van ous vercrijgende, overeengecomen ende geaccordeert sijn, sulcx hierna volght. De overeenkomst is dus aangegaan bg onderhandsche akte; zg is gesloten zouder eenige medewerking van de overheid. Het was geheel eenige burgerrechtelgke handeling, waarin über ersterende optrad als eigenaar van de hem uit de bedingkingte cavel gevallen landen, zooals het stuk luidt. Op drie punten van deze overreenkomst meen ik uwe aan-dacht te mogen vestigen: In de eerste plaats op de regeling van het stemrecht, dat door eiken eigenaar zou worden uitgeoefend in evenredigheid van zgn grondbezit. De ingedekte landen waren gekaveld in zes kavels. Elk daarvan zou éène stem hebben. lu eiken kavels, die aan meer dan één eigenaar mocht toebehooren, zouden altéd stem hebben zg die den polder hadden helpen bedgken of hunne erfgenamen, zoolang zog daarin eenig land behoorde, terwijl latere verkrggers van eigendom in den kavels waartoe hun eigendom behoorde, dan alleen zouden medestemmen, waaneer hun eigendom ten minste de grootte van twaalf geerzen had. Alzoo: de oorspronkelgke bedijkers of hunne erfgenamen, hoe Klein hnn grondbezit mocht wezen, en de eigens van ten minste 12 geerzen land beslisten begnadig meerderheid oder de namens den kavel, waartoe zg behoorden, uit te brengen stem. En bg meerderheid van de zaken beslisten der zaken beslisten de zaken beslisten. Ik zeg de zaken beslisten, want het gold hier niet alleen de benomme van personen, maar het stemmen over alle punten het beheer van den polder betreffende. Met elkander beheerden de ingelanden op deze Wfjze de beide polders. Een eigen bestuur met openbaar g[ezag bekleed hadden deze polders niet. Het is hierop dat ik in de tweede plaats u wilde w^'zen. B^ eene andere gelegenheit heb ik aangetoond, dat onder de Grafelgke regeering de octrooien van bedgking steeds onbeslist lieten, hoe de drooggemaakte polder geregeerd zou worden, en dat evenzoo de Graaf van Egmond voor de wäteren door hem ter bedgking uitgegeven omtrent dat punt geene bepalingen heefb gemaakt. In het octrooi dat op 16 December 1570 aan Jacob van Waerdendeel, Burgemaster van Alkmaar, gegeven was om het Diepsmeer en het Tjaarlingermeer te bedgken, kwam dan ook omtrent het toe-komstig bestuur van den polder niets voor. Maar de uitgifte van die meren door Jonkvrouwe Sabina aan Oldenbarneveld en de zgnen bewaarde omtrent dat punt niet geheel het stilzwggen. Daar werd bepaald dat aan den huize van Egmond zouden blgven geres Erere alle jurisdiktionen en gerechtigten over de landen van de beide meren en het stellen van offenen, uitgezonderd alleen den molenaar van de watermolens, molens, ambachtsbewaarders, boden of schutters, die door de ingelanden zouden kunnen worden aangesteld. De giftbrief kende aan de ingelanden toe het recht om molenmeesters te stellen, maar de bevoegdheid om keuren te maken, schouwen te drgven en te procedeeren naar dgkrecht gaf hg aan die molenmeesters niet : bevoegdheden die drie jaar later Graaf Lamoraal bg de scheiding en verdee- Het dyks- en molenbestuar in Holland's Noorderkwartier, bL 373. BHDSD. ATD. LBTTBRK. S^e  to^ewezen twee derde deelen, aan de yerkrggers dier gronden oitdrakkelgk heeft toegekend. Dringende behoefte aan die bereidheden voor hunne molenmeisters hadden de bedgiers Yan het Diepsmeer en het jaarlingermeer niet, omdat zg, in afwanking van hetgeen elders bgr. in de Slootgaard geschiedde, goedgeYonden hadden alle werken der polders Toor gemeene rekening te onderbonden; en dit is juist het derde of laatste punt, waaropik uwe aandacht wensch te vestigen. De gezangelegenden bedgiers hebben zich begeben voor gemeene kosten te onderhouden zowel de rindgken ab de gemeene wegen, den molen, de molenslo-ten, tochtslooten en bruggen. De zorg voor het behoofigkonderhoud dier werken werd aan twee molenmeesters opgedragen, die daarbg hadden in acht te nemen hetgeen door de zys kavels zou zgn beslot. En. Waar dan ook in de overreenkomst bepaald werd, dat de oudste molenmeester zgn schouw-dagen zou houden op 1 April eu 1 September van elk jaar, daar werd daarmede niet bedoeld eene gewone schouw om na te gaan of de ingelanden hunne hoefslagen in dgk of w^ behoorlgk hadden in orde gebracht, de slooten behoorlgk hadden gereinigd en opgemaakt, maar een eenvoudige opneming der werken om te zien, wat daaraan te herstellen of te verbeteren viel, ten einde daarop door de zes kavels kon worden besloten, of wel om te onderzoeken of de werken, die aanbesteed waren of waarvan de uitvoering bevolen was, behoorlgk waren uitgevoerd. Boeten tegen overtreders of na-latige ingelanden werden niet voorgeschreven. Zg kwamen niet te Pas en de bedgkers hadden ook niet de bevoegdheid strafverordenen te maken. Alleen bedreigden zog een boete van 2 ponden tegen den oudsten molenmeester, hun eigen beambte, zoo deze een zgner schouwdageu mocht verzuinen. De gekeurde, dat is, de door de zes kavels noodig geordeelde, werken werden door de molenmeesters aanbesteed, en, zoo de aanemer niet aan zgne verplichtingen voldeed, tezgnen laste door den oudsten molenmeester herbesteed. Van een d^kgraaf, den man dia de overheid vertegenwoordigt, kon bij zulk eene contractueele regeling geen spraak zgn. Aardig is het te zien, dat toen aan Oldenbarneveld erst uit de pen was gevloeid: :^de oudste molenmeester zal wezen dyckgraeff'\ hij de twee laatste woorden dadelgk heeft doorgehaald en, den begonnen zin vervolgende, geschreven heeft: hébhen de executie van dien. Trouwens een dgkgraaf te stellen kwam den bed^kers niet toe. De aanstelling van zoodanigen ambtenaar (officier), zoo noodig, had Der Grafelgürdige van Egmont voorbehouden. De bedijkers verbonden zich op gemeenschappelgke kosten te onderhouden de dgken rondom de meren gelegd of nog te leggen. Dat was een opmerkelyk besluit. Het is bekend, hoe vroeger het onderhoud van alle waterkeeringen over de beschermde landen werd verdeeld, hoe de dgken werden verhoefslaagd of verstoeld; hoe aan eiken ingeland het deel werden aangewezen, dat hg zelf in goeden staat en buiten schouw te houden had, en hoe noodlottig de uitkomsten van zulk een stelsel van dijksonderhoud geweest zyn. Zonder twgfel is de grootste en weldadigste verbetering in het dgkswezen geweest de vervanging van het stelsel van verhoefslaag door het onderhoud uit ééne hand. Daaraan heeft het land den verbeterden bouw der d^ken. Daaraan de veilig-heid te danken, waarin het zich sedert bevindt. Tot nog toe werde de Zgpe gehouden voor de bedeckung, die het eerst het nieuwe stelsel heeft aangenomen: de Zijpe, in wier octrooi van 1596 geschreven werd, dat zg in alle dgken, sluizen, molens, wateringen, wegen en andere zee- en binnenwerken zou worden gebracht onder eene generale en den de kosten van het maken en onderhouden van al die werken uit omslagen zouden worden gevonden. Thans blgkt dat reeds een jaar te voren dat nieuwe stelsel is gehuldigd geworden door do bedeckkers van het Diepsmeer en het jaar te voorbeeld in het Noorderkwartier heeft gegeven Genoemd mag worden onze groote staatsman Johan vap Oldenbarneveld. GravenJiage, 6 Sept. 1884. OVER PAPIEREN VAN CONSTANTIN HUYGENS EN ZIJNE ZONEN, THANS BERUSTENDE IN HET BRITSCH MUSEUM TE LONDEN. HSDEDBELING VAN J. P. N. LAND. Eenigen tgd geleden mögt ik terloops in deze vergaderiag Termelden, hetgeen niet aan al hare leden bekend behoefde te zgn, dat het Britsch Museum, die ontzagwekkende bewatt-e, afkomstig van onzen Constanten Huygens en zgne familie. Tgdens de bewerking zoowel van's dich-ters muzikale nalatenschap als van de brieven van Spinoza, had het mg gehinderd, geene nadere berigten omtrent de bedelde stukken te kunnen verkragen; en toen ik dezen zomer om andere redenen het Museum nog eens bezocht, kon ik niet nalaten te onderzoeken, in hoever die vroegere studiën daarbij te kort waren gekomeu. Gelukkig bleek de geleden schade, of winsderving zo men wil, bijz onder gering te zgn; doch ook deze uitkomst viel niet te verkrijgen dan na den geheelen voorraad die hier in aanmerking kwam te hebben nagezien. Voornamelk om anderen soortgelgken arbeid te besprechen of te verligten, wensch ik hier opgave te doen van betgeen ik gevonden heb, — waarbg ik moet aanteekenen, dat de oude Christian, de vader van Constanter, in de verzameling insgelkks vertegenwoordigd u, doch buiten mijn bestek ligt. Het groote algemeene register, door de beambten van bet Departement der Handscbriften na jaren arbeids tot stand gebragt, maakt het mogelijk zich te verzekeren, dat — voor zoover die beambten ons aanwijzing weten te doen — er niets, dat wg behoorden te zien, door ons is overgeslagen. Eenig vertrouwen dus geefik het volgende als volledig overzigt: Wat betreffend de aanraking tusschen de Buygensen en Spinoza, waarvan wg alleen te Leiden sporen hadden gevonden, bevat het Britsch Museum niets hoegenaamd. De beoefening der toonkunst door Constanten den vader leidet tot een uitgebreide correspondentie, waartoe nog behoore de brieven van Caspar Streso en Abraham Heydanus 3), die hunne instemming betuigen met de verde-diging van het orgelgebruik; van Egidius Hennius, die uit Luik drie concertinos van zyne compositie overmaakt; van Fred. Rivet te Londen over de aankoop van eeue luit; van Vincent over snaren uit Rome; van D. Raffelis over de beproeving van een nieuw kerkorgel in den Haag. Men kent Huygens' muzikale vriendin Utricia Ogle, gehuwd met den engelschen kapitein in dienst der Staten, W. Swann. B. de Spinoza recogn. van Vloten et Land, IL p. 133. Uitgegeven door Jonckbloet en Land, Musique et Musique au XFIIe siècle. Leyde 1882. Hag. Com. 30 Apr. 1640, Lugd. Bat. 2 Apr. 1641. Add. Ms. 22953, fol. 237, 75. Dez stukken zijn gedrukt in de Sesponsa prüdentum ad auetorem Dissertationis de organo in Ecclesiis Confoed, Belgii ordine quo missa /uerant, Lugd. Bat. 1643. 16 Jan 1644 (ital.). L. I. f. 76. Vgl. onze Musique, préface p. Londres 1 May 1645, L. 1. f. 203 Vgl. Musique, précédent, p. XXIX, CVII, en zie hierachter Bglage A. Paris 9 Juill 1636: Celle cy sera pour Vous asurer de mon tres humble service et Vous dire le contentement que je reçois d'avoir trouvé este comodité asurée de vous envoie des Cordes de Rome. lespere que le pasage de la mer ne les aura pas amoindries, etc. 1. f. 296. 7) La Haye 9 Sept. 1641. L 1. f. 198. 8) Vgl. Musique, préf, p. CCXLI. (54) In 1648 belooft P. de Schilder^) aan onzen dichter, dath^ te haren gevalle luitspelers aan z^n huis zal ontbieden. Zeer mogelgk is dit dezelfde persoon als »Pierrede schilder*', eea der acht »Philomuses en la tresrenommee ville d'Amsterdam* ', aan wie Jao Pietersz. Sweelinck den 25"^" Jal^ 1613 het tweede boek zgner Psalmen had opgedragen ; toeu nog mis- schien een leerling die discant of alt zong. Een brieve van kapitein Swanu ^) is mede bewaard. De kopg van een brief van Huygens aan Mersenne ^) bevat eenigen spot over de muzikale nieuwigheidszucht ran Jo. Âlb. Ban. Van Huygens* bescherming van kunstenaars van beroep getuigen hier de ilaliaansche klaagbrieven uit Parijs van zekeren Gio. Paolo Foscarini ^), die eigene compositiën tegen een vrgwillige gift afstaat, en z^u patroon aan uitmuntende luiten wil helpen. Van de weinige dichtproeven van Constanter zgn stellig niet alle gedrukt; het lag echter niet op m^n weg, dat opzettelgk te onderzoeken. Er is een elegisch gedicht, 1) Ex Musaeo (waarP) 24 martii 1648. Hij beklaagt zich over een katarrh en vervolgt: /rQuod si tameu decessum meditetur hoc mundi miraculom [D*. Swannia], crastiao die, si ita tibi visum fuerit, illam invitare curabo, et cltharoedos qaacunque placaerit hora domi meae sistam." Zoo niet, #uxor mea mariti partibus, quantum poterit, funge- tur' L. L f. 221. «) Breda 2 June 1648. L. 1. f. 247. 1 avril 1640: Mr. Bannius me veid il y a trois lours, et quoyque été fast en asses de haste, a cause de mes occupations, laureis à vous entretenir fort de ses discours de Musique, suivant lesquels l'aient été faict aucun bon air seulement, qui est un insolent Paradoxe, mais tout cela est trop long pour des lettres. Je ne cesse de presser à nous domière son liure que par aduance et ma promis en abregé capable de m'instruire diet il de toutes ses intentions, et desirraisons qui les sontientennent. Add. Ms. 16912 f. 181. VgL Musique, préc., p. XXXVI— CXLV. Aug. 1647— Apr. 1649. In November 1648 schrift hy o.a.: «^Il était poche seltimane à Dio piacendo passero in Italia, la dove lo tengo una Musica d l cinque lui di Lausmaler di Bologna, tanto ben conservati, che per esser tanti anni, che sono fatti, non vi è una minima macula, che furono trovati nella Guardarobba della buona memoria del Duca d'Urbino. Add. MS. 82958, f. 34—43. getiteld Amor fagitivus, op zgn twaalfde jaar geschreven, en een epigram van vier jaar later tot antwoord aan een Eugelschman, die in latynsche verzen om reisgeld was komen vragen. Dan ook hexameters ad Christianum fXium. Van zijne bekende autobiographie {Sermonea de vita propria) vindt men een afschrift. Pranciscus Plante, «S. & O.", bedankt hem in 1665 — 1670 voor toegezonden gedichten. In het Fransch bezingt hg leden van het huis van Oranje % en reeds in 16 14 (dus achtien jaren oud) de bruiloft van Monsieur d'Houthain en Madamoiselle van der Noot. Ygf jaren later rigt hg een huictain aan Madame de Villebon. Op zgne beurt wordt hem in het Latign toegezongen door T. Gall Oxoniensis, E. Meetkerkius (epigram), E. Sosius 11, Thomas Perditus de Subligny, J.  1626. Fol. 106 (A Monseigneur le Prince d'Orange. Constanter 19 Juni 1626, febri correptos). 7) L. 1. f. 108. De Hr. Houthain komt nog in 1637 als kennis van Hnygens voor; zie Schinkel, Bij dr. tot de kennis van het karakter van. G. H. enz.'s Graven. 1842, bbs. 49. 8) Ib. f. 110. 4) L. 1. f. 47. 4) Add. Ms. 24212 f. 19. 4) Add. 21524. 5) Add. 22953 f. 238 (ième 2 Nov. '66"). Misschien de advocat, die een kritiek schreff op de Andemagne van Biacine. 5) Ib. f. 287 sqq Blijkens de Momenta detultoria was by eerste geneesheer van den Prins. 5) Ib. f. 291 sqq; correspondentie en gedichten, Oct. Lôtô tot 1051. HoUandsch door J. Westerbaen, en V. ab Oosterwyck, die de Korenbloemen, welche heben. In prozessi zgn er verscheidene brieven aan hem geringe door prins Frederik Hendrik, enkele door de princes van Nassau-Siegen, de duchesse de Lorraine, den dac de Vendôme, de la Martinaye, Lord Percy, Lord Wimbledon, Sir R. Winwood, Gasp, de Valdes, en Venetiaan Thad. de Vico, Jac. Dousa, over particulier belangen, solicitatièn en dgl. schrven T. Goffe, G. B. en D. Pollotto, p. Rechtenbach, P. Rembrandt, 17, Claude Rivet de Montdevis, Andr. Rusius, D. Stoeffken, O., Joh. Sylvius, Fr. Villerius, uit den Briel, Janus Vlitius, 16, 18, 18, 18, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57,  1645; Add. 21526. 1662—1662; Add. 21511. Vgl. onze Munque etc., préf, p. CCXXX. 1631; Add. 21511. Nog in 1647 genoemd, Musique etc. préf, p. CCVII. Omstr. 1652; Add. 24023. 1631; ibid. Add. 28218. 1631; ibid. Add. 28218. 1632; Add. 23098, 1633; Add. 23098, 1634. 1638; Add. 21514, 23744. 1638; Paris 1 a oust 1643; Add. 22953 f. 202. Amst. 1647, 1618, 1658; ib. f. 253 sqq. Omstr. 1650; Add. 25212. Pred. in spe van Zwaluwe 1632; Add. 22953 f. 294. lb. f. 294, 295. (57) nit Breda, Jo. Wallerius ait Brussel, Lamb, van den Waterlaet uit Leiden % A. de Wicquefort % en ongenoemden. Mich. Oldisworth schrift tweemaal in 1627 uit Londen. N. Sohier biedt een fransch madrigaal aan. Niet dan complimenten zenden C. Barlaeus in 1643 7), P. F. de Sobirats in 1665 en het volgende jaar uit Carpentras; Henr. Swertensius uit Ericum (Erichembg Buren?) Yoegt bg de zune een ton paradgsappelen. Jn 1635 had J. H. a Traunsdorff een paar gedichten aangeboden; en Petrus Francius vraagt in 1683 om beoordeeling van zgne in druk bggelegde Grieksche en Latgnsche verzen op den overleden bisschop van Paderborn en Munster, von Fürstenberg; het jaartal bevestigt de gissing van den heer Boot, die het antwoord op dien brief uit de boekerg onzer Akademie in het licht gaf. Eveneens wordt te Londen de brief van Nicolaus Heinsius over het geschrift van de Rüster bewuard, waarop onze Secretaris het antwoord uit onze verzameling mededeelt. O Ib. f. 899 sqq. 1634; ib. f. 208. 1652; ib. f. 307. 1651—62; Egerton 2195. Secretaris van den graaf van Pembroke. Add. 23953 f. 129, 131 (24 mai 1627 ex aed. regis ter gelukwensching met zyn huwelyk; 15 Oct. ex anla Regis over gedichten van Barlaeus, G. J. Yossias de lüstor. Lat. en een antieken zegelafdrak. Brieven van H. aan O. berusten bij onze Akademie. Id. i 230; Amsterdam 13 mars 1618. Add. 23719. Add. 22963 f. 227 en 229. Dec. 1639; ib. f. 241. Id. f. 250 sqq. Id. f. 250 sqq. De Latijntehe Brieven van Const. Huygens (uitgave der Akademie in 1873), pag. 3. Add. 23102 f. 106 sq. Zie hierachter Bylage C. Een fragment van een brief van Huygens aan Heinsius, 7 Nov. 1660, staat in Add. 24212 f. 47. Zie t a. p. pag. 15, 16, 34. (58) Met de zonen van Ericius Puteanna, te Leuen lieeft Huygens van 1632 tot '45 gedurig correspondentie wegens yrgeleide, aanstelling van een honner tot drossaard en; Tan 1631 tot 1647 ontvangt hij insgelks uit Leuven en uit Antwerpen brieven en verzen van Diodorus en Simon de Tuiden; ook deze belgische betrekkingen waren uit de amsterdamsche verzameling bekend. In denzelfden tgd, 1645, vraagt Jac. Pilius uit Dordt om een lof vers voor de ontworpen uitgave der gedichten van zijn oom Martinus Pilius. Van meer gewigt zijn Huygens' eigen geschrift h mes Fils, en de Préface voor de Gedenkschriften van Frederik Hendrik; de londensche exemplaren zgn afkomstig van de amsterdamsche auctie van Voorst (n. 823), doch uit Die Akademie is door prof. Jorissen voorlang een uitgave bezorgd in zgn bundel Mémoires de Constantin Huygens (1873). Misschien hechten onze geschiedvorschers eenig gewigt aau de uitvoerige berigten van den Igfarts Christ. Bumphius, over de ziekten der princes van Oranje in 1642 en 1644, uit Utrecht en Buren geschreven. Van de zonen van üonstantijn is niet zooveel voor-handen als men tot aanvulling van het te Leiden aanwezige zon kunnen weuschen. Sedert de nasporingen van den heer Jorissen weten wg, wat in het Woordenboek van der Aa nog niet juist of volledig is opgegeven, dat Constantijn Jr. in 1628, Christiaan in 1629, Lodewgk in 1631, en Philips in 1633 geboren was. Omtrent elk f. 17Ô sqq. T. a. p. pag. 20. Add. 22Q53 f. 145. Egerton 1857. Add. 22953 f. 207—212. Andere brieven aan H. Add. 22878, en van H. aan een ongenoemde. Add. 11759, bevatten, voor soever ik weet, niets belangryks. Ysn de vier valt te Londen ents te leeren. Het best zal zgn dat wg in hoofdzaak de tydsorde volgen. Daar is al dadelgk een kleine latgnsche dialoog get. Venatio, door Christianian met een nette jongenshand afgeschreven, doch dien men (wat de bewerker van den Catalogus niet vermeldt) terugvindt in de Colloquia van Erasmus. Daarentegen moet het een der twee jongsten zgn, over wien J. Philemon den 25 Nov. 1646^) aan den vader schrgft als » Monsieur vostre fils", wien hg afzonderlgke lesuren wil geven. Vgf jaren later is het stellig Philips, die bedoeld wordt in een brief van Adr. Bubbenius uit Breda 3); o.a. schrgft hg: >Prae- » cepta vero poeseos, cum Virgilium ac Horatium exponeret, »edidicit, et ad versum compositionem, quamvis infeliciter (non enim ad illos natus videtur) transtulit. De opvoeing van dezen jongman, die de logica reeds achter den rugs had), was toch nog verre van voltooid; men kan dus bezwaarlgk aan Lodewgk denken, die reeds in December met de gezanten der Staten naar Engeland vertrekken zon. Van dezen bezit het Museum het eigenhandige journaal in de moedertaal, groot 88 bladen, en loopende van de genoemde maand tot April 1652; den 19^«^^ Aug. 1865 werd het aangekocht van den laatsten mannelgken afstammeling der familie, R. C. Huygens de Lowendal. De jeugdige schrgver behoorde tot het gevolg van de beeren Jacob Cats, Schaep en van de Perre, en hoewel naturlingk niet in de hooge politiek ingewgd, was hg toch in de ge Legenheid om in het Londen van Cromwell het een en ander op te merken. Een paar uittreksels zullen zullen zgn trant genoegzaam doen kennen. (Fol. 32 recto, Woensdag 24 Jan.)... Den 24° quam Ghr. Huygens, Veriae 12 Septembris (zonder jaar); Add. 32953 f. 114. Id. f. 144° zonder plaatsaanwijzing. Bredae 30 April. 1651; ib. f. 18. Zij behoorde destijds, met de grammatica en rhetorica, tot het programma der «r triviale" scholen, en werd daarom aan de Hoogeschool meestal aan een jeugdigen lector overgelaten, ten behoeve van hen wier voorbereiding tot de akademische offenen nog te wenschen overliet. Bgerton 1997. Yoormiddaghs Mr. Brereton my besoecken, en gingh met »hem, Monsie van Leeuwen en vander hooghe amiddaghsin »een taverne eten at the Queens armes in St. Martens. Wy hadden 4. goede schotelen etens; en appelen met elk « een klein souciertie » met anssuycker daertoe voor des- »sert. Ses violons quamen haer dienst presenteren, en speel- »den ons de gantsche middagh over eenige seer goede stuc- » Ken van Will. Lawes en Coleman Taylor en stock van haer seygen compositie; Dry van haer hadden Thorshos 5), 2. Hand violen, en een bas met 4. snaren." De term violons omvat dus in die dagen ook wel bespelers van tokkelinstrumenten. Den 29^" Februarg en den 12'în Maart ontmoet de jonge man den luit virtuos Gaultier 5), een oude kennis van zyn vader; en op den laatstgenoemden dag tracht hg te vergeefs een bezoek te brengen aan Dr. Coleman's een vermaert musikant." Den 27^ derzelfde maand was er muziek bg Meli; er wordt van een orgelconcert van Gibbons, van een bas en twee handviolen gesproken. Dan weder speelt Rogers een concert op het clavecimbel, begeleid door zgn broeder op de luit, waarbg zich nog een teorbe. En bas- en een handviool voegen. Van anderen aard is de volgende ontmoeting Dr. Johnson had ock met de beeren [Ambassadeurs] gegeten en reed met me en de Secretaris van Vliet naden gerenommeerden. Waarschijnlijk niet St. Martin's le Grand, maar St. M. in the Fields, sede der Hendrik Vlli een kerspel, dat zich toen ongeveer van Covent Garden tot de tegenwoordige Bond Street uitstrekte. Misschien stond het huis daar waar thans Qaeen Street, Soho loopt. Schoteltje (laueer). Dessertmusjes heeft man ten onzent nog heden, Luiten met een tweeden kop voor de bassnaren; zie Musique etc, pré/, p. GCLXIX en de plaat. Vgl. Musique etc., pré/, p. CCV suiv. Op de woorden van het journaal: jrDeu 5«o ging ick's morgens by Gaultier en hoorde hem speelen", Stellig de brief van G. n°. IV aan den vader {Musique; p. C5CIX): Fay eu cy peu de temps a faire quelque chose devant mons' vostre 4rfils que cest plustost sa courtoisie que mon bien joué du luth"; waar- van de oorsprong dus in 1652 dient te vallen. "Philosoof Hobbim, dewelcke Vranckryck ontseyt sgnde >om sgne wonderlige sustenuen in s^q boeck dat by Le- »viatban noemt, sicb bier wederom was komen retireren. By is een man van eer meer als min dan 60 jaren en meestendeel siecken; was evenwel nocb op sgn Fransch gekleet, met een brock met nestelingen en leerssen met witte kanons aen, en een rabat van mode; badde voorts seen lange nachabbert aen. Hy ontbaelde ons vriendelgck en begon dadel, te spreecken van Broer Christiaens boeckje de Quadratnra Paraboles et Hyperboles, dat bem Mr. Breton eenigbe dagen te voren gegeven bad, en prees bet selven nyttermaten en seyde dat by na alle apparentie een van de grootste Matbematici van onse eenw soude worden, so by daerin voortgingb; dat by al voor eenigbe jaren. Pere Mersenne van bem badde boren spreecken etc. Hy sprack niet als Engelscb. En als wy bem eens in Latign wilden interromperen, bad ons dat wy tocb weder Engelscb souden spreecken want dat by bet Latign beel ontwent was." Van Christian-zelven beginnen de brieven, die men te Londen bewaart, met 1650 : uit den Haag scbrgft bg aan zijn broeder (zeker Constanten?), den 8 Febr. naar Genève en den 12 Oct. naar Pargs, meest over familiezaken. Thomas Hobbes. Geboren in 1588, overleden eerst in 1679. Beider vriend Descartes had reeds in 1646 de hoogste verwachten van Christiaan's wiskundig talent. *) Add. 22053 f. 83 en 85. De daar gemaakte kennissen waren niet allen bijzonder achteuswaardig; althans in de brieven van zekeren de la Platte uit Parijs, van 4, 25 Maart en 15 April 1651 (ibid. f. 162, 164, 166) over hofnieuws enz. geeft deze vriend zich als een luchthartig vrouwcnverleidcr te kennen. Van den neef Maurits Huygens is er een versje van Aug. 1652 (ib. f. 112) //Op het schimpig leven van de Heer je weet wel", beginnende : Neef van Zeelem 't braeve quantien Die sat gisteren avond lael Met de lever in syn hantien. Luystert eens naer sijne praet, enz. De Leberreitiie heeten anders in Duit-schland oen |ccuw later te z^n uitgevonden Was het gebridk van ouderen oon prong, of is de bedoe- ling eenvoudig, dat de jonge man met de band iu de zijde zat? ( 62) Uit de fransche hoofdstad hoopt hij chansons te ontvangen, »et ne doute pas que vous n' en fassiez bonoe provision »pendant vostre séjour de Paris, mais seulement je crains »quelles seront toutes de la legere sorte, que je sçay estre »plus selon vostre fantasie". Ook schryft hij om een paar scheermessen »du Coutelas", en »un petit estuj de bonne »mine, deux choses qu'on ne scauroit trouver icy pout de l'argent", — hetgeen men van de residentie niet zou ver- wacht hebben. In 1655, komt hg, naar men gewonlgk leest, met zgn oondsten broeder voor het eerst naar Par:gs, en schrgft toch den 23 Julg zgne eerste indrukken aan Monsieur de Zeelhem a la Haye", waarmede dus ditmaal niet Constanten bedeld zou zgn ; of ging deze eerst in het najaar op reis en was Christianaan met iemand anders vooruit gegaan? De biogra-phen mogen het uitmaken. »Han hetzelfde adres schryft hg den eersten October over het logies bg Mlle Mouchon ; daarna: »Pour ce qui est des airs nouveaux, j'en ay bien, »mais non pas de ceux qu'il vous faut. J'en ay ouy chanter »à cette fille aux honestes curieux, dont j'ay escrit à Mon »Père, et je ne manqueray pas à les demander au Baron de Chamboniere qui en est le maître, dans le gordelstrepen der planeet Jupiter, en grooten kgker van M. Bullian (?), en de microscopes van den Po leiser (sie), qui font voir des vermisseaux dans la cresme de lait, dans la farine et dans la chair d'un lièvre" — reeds toen en voir des voorspook van het trichinen-onderzoek. Reeds en half jaar later is hg in den Haag terug (of is het ditmaal Constant gu?) en schrgft aan zgn vader, die te Brussel aachter de stallingen van 't huyse van Nassau, ten huyse van den Procureur van der Eist" vertoeft, over enige loopende zaken en familienieuws. André Champion de Chambonières, de beroemde klavierspeler van Lodewgk XIV. Vgl. Musique etc., préf, p. CLXV. O 16 May 1656- ibid. (63) Nog is er een brief van Christiaau aan den dantziger astronom Hevelius i), en een aan hem van lady New-castle. Van meer tuchtigen inhoud zgn de brieveu uit den Hang van broeder Constantin aan Lodewgk. lu den eersten, van 24 October 1660 naar Parya, vraagt hg naar de nieuwste heerenmodes doch ook naar een boek van Baglioni, le vite de pittori, Roma 1642. Den 16° December, wanneer hij naar Madrid schrgft, doet h^ z^n broeder opmerken^ dat vader onlangs »1800 livres" voor »den tweehondersten penningh*' heeft moeten opbrengen, en behalve de reiskosten voor dooens nog de gewone familieuitgaven bestreden moest; zo- dat de ander behoort «te bedenken, dat de medeg^e ven wissel van duizend ducaten enkel »voor de parade'' dat hooge be-drag heeft. Dan volgt iets over fransche politiek, de doods-t^ding van Mevr. de Wit, geb. van Wouw, en eeuige regels over de familie Aerssens. Kort daarop, in een brief naar Par^s van 20 Jan. 1661, is het eenige dat niet plat is, eeuig gerucht omtrent het testament der Princesse Royale, en de mededeeling, dat Bisschop tegenwoordig met anderen naar zeker levend model Antony schildert. In latere jaren is deze oudste zoon getrouwd^), en geeft den 20^>>Julg 1670 an zgn vader verslag ^), hoe hg met zgne vrouw per rg-tuig over Gouda^ Schoonhoven en Gorkum naar Zuilichem geerd is, en in welken staat hg de min of meer verwaar-loosde heerlgkheid heeft aangetroffen, hetgeen tot aanvulling van Schinkers berigten 7) omtrent die bezitting dienen kan. 1660: Add. 24313 f. 45. 1657: Add. 28558. 1657: Add. 24558. 1658: Add. 24558. 1659: Add. 24558. 1660: Add. 24558. 1661: Add. 24558. 1662: Add. 24558. 1663: Add. 24558. 1664: Add. 24558. 1665: Add. 24558. 1667: Add. 24558. 1668: Add. 24558. 1669: Add. 24558. 1670: Add. 24558. 1671: Add. 24558. 1672: Add. 24558. 1672: Add. 24558. 1673: Add. 24558. 1674: Add. 24558. 1674: Add. 24558. 1675: Add. 24558. 1676: Add. 24558. 1677: Add. 24558. 1678: Add. 24558. 1679: Add. 24558. 1680: Add. 24558. 1680: Add. 24558. 1681: Add. 24558. 1682: Add. 24558. 1682: Add. 24558. 1683: Add. 24558. 1684: Add. 24558. 1685: Add. 24558. 1686: Add. 24558. 1687: Add. 24558. 1688: Add. 24558. 1689: Add. 24558. 1690: Add. 24558. 1690: Add. 24558. 1691: Add. 24558. 1692: Add. 24558. 1692: Add. 24558. 1693: Add.  hofronw, en in 1693 ontvangt hg een brief van J. P. van Straten. Het laatste, dat ik volledigheidshalve noemen zal, is het engelsche ridderpatent van den vader, waarvan a&chriften onder de nnmmers Add. Mss. 28937 en Add. Charters 12777 voorkomen. Artiem, Sept. 1884. O Add. 24212 t 71. O ügerton 1859. B IJ L A G E A. Ut bbn bbief van Fkedbric Rivet aan Cïonsïantun Hüygsns den vader. (Londres 1 May 1645).... Monsieur Gaultier m'avoit presque mis au desespoir de vous pouvoir procurer le Luth que vous luy avez demandé, comme vous verrez par sa première lettre, a cause de sa rareté et ce n'est que d'avant hier que par un hasard admirable il en a recouvert un; mais de hault pris, et non si hault qu'il pourrait valoir en temps de paix. Cependant pour ne laisser eschapper ceste belle occasion du retour de Messieurs les Ambassées qui ne se rencontra possible de long temps, nous avons trouvé à propos de faire marché, et de payer les trente livres sterlings pour lesquelles ou nous laissé, ce que j'ay faict; mais a ceste condition que si ce prix ou le Luth mesme ne vous agréent, en la renvoyant ici ny gaste ni cassé. Comme on vous l'en voyé, on rendra l'argent que j'ay des bours, de quoy le vendeur voudroit bien estre adverti au plustost, ne faisant estât de toucher à ladle somme devant ce temps la. Je remets le reste touchant la bonté, la rareté et la valeur à mond. Sieur Gaultier, qui s'y entend mieux que personne du monde. Et adjouster ayant que dans la mesme caisse que j'ay faict faire exprès pour le transport plus seur et plus commode vous les parties des Phantasies de Gibbons telles que vous les avez demandées. Door dezen brief wordt tevens de tgd bepaald van den brief N^, III vau Gaultier (zie onze Musique etc.^préf.^. CC VIII; VBgat. EN MEDED. AID. LBTTSB&. 3de EKE&t. HMSL II 5 (66 ) voor den onleesbaren »Monsieur Gvait" herstelle menBivaît d. i. Biyet, een zoon van Andreas Rivetus, den hoogleeraar te Leiden en lateren gouverneur van prins Willem II, in Januarg 1651 overleden. B IJ L A G E B. GOUFE&US^ BSDELB&IEP 1£T HET ANTWOO&D VAN GONSTANTIXN HUYOENS. I. Post varios casus (gentis clarissima vestrae Lumina) iam patriam visere coepit amor; At nisi traiectis undis pelagoque remenso Non alius dictam nunc petiisse modus, nie tam facilis, nostras si navita merces. Aequi pro naulo carmina consuleret; Sed quos carminibus doctus non flexit Aifyon, Quae spes est nostra flectere posse lyra? Hinc est quod vestrum curvato poplite limen Veni, nam naulum turba molesta petei Aequa foret tenuis menti si sortis egestas, Si qua fides vobis, aurea dona darem; Hoc quando invidit pridem indementia coeli, Quod superest saltem, vota precesque dabo Vester obsequentissimus servus Johannes Couperas angluB. (67 ) Pro lepido insulsum, magno pro carmine parvum Non facit ad gustum, Coupere, credo, tuum; Sed magis hoc, Cape tres uno pro carmine nummos. Numquid acu videor rem tetigisse tibi? Hoc scio, quod ternis malles tria carmina nummis Vendere, quam tria sex carmina carminibus. C. Huygens ann. 16. Het is de vraag Of deze jeuge jegdige navolger van Martialis Coustantin de vader (dus in 1612) dan wel Constanten de zoon (dus in 1644) geweest is. De gegenstischen lumina waren dan öff de een met zijn ouderen broeder Maurits, öff de ander met zign jongeren broeder Christian. Beiden waren in staat om het versje te maken. B IJ L A G E C. Nicolai Heinsius ad Constantinus Hügeniüm. Lustris et Amplissime Vir, Invitus equidem aulae nuper Haganae me subducebam, praesertim post congressum tuum, atque illud prandium, tot luculentae argumentis benevolente instructum : sed urgebat valetudo, meque importunum prorsus in modum quietis praesertim ac forte atque nidi ad- monibus. Supererant quippe nonnulla mihi agenda tecum cum aliis de rebus tum de Elegia Regi Christianissimo inscripia. quanquam enim complura delevi illic, & in melius mutare sum conatus, Te mihi ad ea praecunte; de paucis tarnen quae non praeter exemplum poetarum veterum videbar dixisse, sententiam tuam explorare liquidius certum erat, si fuisses domi eo, qui pridianus abitum meum antecessit, die. Nam de ipso carmine, id nimirum conscriptum a me & praelo typographico tantum non adornatum fuisse ante belli funestissimi. Exortum, coram, ui fallor, subindicavi. Nunc quoque eins procrastinarem editionem, ni amici ilia ex amici promissorum iam admonuissent non semel. Obtulit sese interea alind quod rei, super quod oraculum tum consulis adem. Annus alter agitur, quando in innumerabile est mihi ab Ordini-bus foederatae Belgicae, ut inscriptionem et versus adderem monumento sepulcrali, quod duci fortissimo Michaeli Butero publicis impensis excitari hand ignoras. Yitam igitur herois omni brevi elogio complexus sum: quod tamen coartandum erit, ut locum sibi destinatum decenter occupet. Qua in re decepit me lithotomi asseveratio, qui cum significasset litteris mille & ducentis superesse spatium, nunc quartam partem huic numero demendam esse contendit. Id autem quemadmodum hand arduum factn videtur fore, ita praecipuum nunc exhibetur ab Epigrammate, quod alterum monumenti latus occupabit: esse enim tribus distichis truncaudum idem luthotomus praescribit. Porro cum incertus haeream, duone postrema disticha cum octavo inde demi oporteat, an alia satins sit expungere, Epigramma ipsum ecce tibi sisto, quo censura id tua non digneris tantum, verum etiam ne grave sit indicare, quos potissimum versus tollendes arbitreris. Ponte, quo vitam tuam posteris traditam relinquere statuebas nuper, iam ad finem perductum esse augurer & confide. Yale, vir magne, et me in tuis, quo nomine plurimum triumpho, numerare perge. Nobilissimo Zeelhemio salutem plurimam meis verbis dici cupio, ni molestum est. Zulichemiano nomini devotissimus Nicolaus Heinsius. Yianis ad Leccam XYIT CIOIOCLXXIX a. d. ^^ygj Febr. Het gedicht dat daarbg ligt, stemt geheel overeen met den text bg Schotel, door den heer Boot aangehaald (De Latignsche, brieven van Constantin Huygens, p. 16). Het antwoord van Huygens â.d. 11 Maart staat achter het latstgenoemde berigt, p. 34. BIJLAGE D. DEBESTB KbISIND&XTKKB van CHBISTIAAN HUTGEKä TB Pabus. A Mormeur de Zeelhem à la Haye. A Paris le 23 Jul. 1655. — Monsieur, mon Frere, il y a 9 jours que nous sommes dans cette ville, lequel temps si vous scaviez comment nous, l'avons employé, je m' asseure que Gargantua au près de nous vous sembleroit n'avoir esté qu'un paresseux. le ne vous ferait point le récit de ce que nous avons veu de beau et de magnifique dans ce nouveau monde, par ce que ce ne seroit rien de nouveau pour vous. Ce qui m'a semblé le plus agréable à voir c'est le jardin de Bagnolet que nous vismes hier en revenant du Bois de Yincennes; je ne scay si vous y avez esté. Nostre conseiller ordinaire est M. Tassin, qui nous vient trouver réglement tous les matins, le le trouve fort grand hâbleur, et fort colère, enfin tout à fait. Comme vous me l'aviez dépeint, jusqu'au ton mesme de sa voix, que je crois pouvoir mettre en nettes de musique. Le n'ay point encore esté trouver les gens de lettres ny de musique, et ne fais que courir les rues avec les autres mes compagnons. Nous avons esté ensemble chez l'ambassé Boreel, qui tient fort sa gravité. Après chez M. Brachet, et vismes aussi Mademoiselle sa fille la quelle j'ay trouvé fort sa gravité. Au reste un peu moins belle que par le passé, et ce non obstant de tresbonne humeur, comme tousjours. Nous n'avons esté au Cours qui n'est pas au Cours qui n'est pas, qu'une fois, et une fois à la Comédie qui n'est pas guère plus belle que n'estoit celle de If. p. CCLIX. De Quirpda, BMM langs de Seine, in 1610 door Maria de Medicis aangel, thans Qim de la Conférence. 