Rules of golf
BOVENNET — soms botbnrt , maar meestal BORTRNNBT — , znw. onz., mT. 'ten. Eene tbans gebeel Teronderde scbeepsterm Toor bet boTcn- of opperdek; Tolgens wttsrn, Scheepsb. 485 6; ,Het boogbste Terdeck in 't scbip acbter" (eTenzoo win- 8CHOOTRN, Seeman, 84). Zie Terder beneden , Hist. [( Scbepen Tan Teertigb Taten, Toorzien Tan Coe- bmggben ende Bouuenetten ofte ten minsten met een oTcrloop ende met een Bouuenet, naedatzuloks ten besten sal eonnen draegben, zonder in de zeylatie te oranok te Tallen , VI. Plaeeaertb. 1 , 868 29 Digitized by Google 899 BOVENNET. BOVENNET. 900 (a^ 1549). Een Tliesboodt , . . . met een boiiTeiiet van acht€^ tot den mast. Via. Xnm., in: Chron, de Brad, et Fl. (ed. piot) 47S. Balcken, die ... in de aerde ... gehayt zgn, kqckende wel so hoogli boven der aerden ayt, als de groote mast van een Bchip buyten 't bovenet doet tot aen de groote mars. Begin e. Voortg. 1 , 15 6. De Sloep die Toor op 't Boevenet stont, was oock aytgeset, om- dat by ons inde weegb stont, bontskoe, loum. 12. Niemandt ... (sal) eenige Toeback mogen . . . nnt- tlgen anders als by dage . . . , ende dat alleenlgck op bet Boevenet, en voor de groote Mast, Gr. Fla- caatb. 8, 1820 ^ (a<^. 1672). De vailing boven de Scbntpoorten , moet ook naer de gelegentbeit van bet bovenet z\jn gemaeckt, en soo w^t, dat de spygaten van 't bovenet diier bequamel^'k konnen nitwateren , witssn , Scheeptb. 80 b. De overloop met bet boven-net zollen reebt doorloopen, van den eenen steven tot den anderen enz., 98 b. De baloken van 't bovenet te maeken op seven voeten nit den overloop , 101 b. Op bet bovenet te leggen een gangboort, Aid. De scbaer-stocken op 't boevenet, dik v^f duim , . . . tnsscben elke boevenetsbalk te leggen vgf eike grieten. Aid. Tnsscben de scbaer- stocken te maeken een bovenet van eicke grieten, en te latten van achteren tot vooren . . . met wagen- scbotten latten. Aid. De Balken die 't Boevenet, of bovenste Overloop onderscbragen enz., v. tk, Scheeptb. 82 (zie ook 129, 188, 141, 161, 154). SancBtt. In den vorm van den 2^«n nv. Boeve- neUbalk (zie boven, eene der aanbalingen nit witssn, alsmede v. tk, Scheeptb. 98), m^axnii boeveneUbalk- weger {I. a. w. 92); -deel, plank (/. a. w. 189). HIsl. Naast bove{n)nel staat vanonds boeve{n)nei; de betrekking tnsscben deze twee vormen en bonne beteekenissen staat niet vast. Witsvn en winschootbn onderscbeiden eenstemmig bovennet, boogste verdek, van boevennety traliewerk ^an bont of gescboren touwen over de opening van bet scbip. Docb ten eerste worden die twee vormen en beteekenissen elders geenszins aldns onderscbeiden: oftcboon in de bovenstaande aanbalingen (en missobien ook in de bg Bokvinnxt gegevene) wel de door witssn voor bovennei opgegeven beteekenis: boogste verdek bedoeld scbgnt, komt de vorm bovennei daarin slecbts zelden voor (ook in die nit witssn zelf, welke tronwens ten deele door dezen van elders ontleend zuUen zgn ) : blgkbaar was boevennet verre- weg gebmikelgker. Ten tweede blgkt niet al te duidelgk wat dat andere boevennet eigenlgk geweest is. Weliswaar scbgnt de gelgkstelling bg aubin met servings en fr. garde-corps (bet laatste ook bg jal) en bg mabin met vinkennei te wgzen op een verticaal of scbnin boven bet scbeepsboord ban- gend net (zie Bosvsnnst); docb bet is de vraag uf men de omscbrgving .traliewerk over de opening van bet sclup" niet moet of althans inag opvatten als: een {over d. i.) boven den kail van bet scbip liggend traliewerk, das nagenoeg bet- zelfde als bet boaten roosterwerk, dat, op bet boven- of opperdek der latere kailoorlogscbepen , tnsscben de beide loopplanken in, den toegang naar den kail of de batterg afslnit, als bet scbip ten strgde gereed is gemaakt. Deze laatste opvatting wordt inderdaad gesteand door de omscbrgving van JUNIUS {Nomencl. 168^), tot dnsverre den ondsten, en in dezen een betronwbaar getnige: „Transenna, funis extentus . . . textwn ilhtd e funibus supra foros nauiumy supra quod iiur, quasi iron- senna; quod vemaoula lingua boaenetnm nuneupai. B. Het bouenet". Is dit jnist, dan zonden de beide door witssn onderscbeiden beteekenissen weliicbt tot een woord te vereenigen zgn door aan te nemen dat dit oorspronkelgk een borizontaal touwen net, boven over den kuil of de lagere verdekken gespan- nen, aanduidde, welke naam later bebonden bleef, toen dat net vervangen werd door een boaten dek, zoodat bet toen inderdaad bet boogste verdek was. Docb boe kwamen witssn en winschootsn dan aan bonne onderscbeiding? Waren dan beide soorten van bo{e)vennei toen inderdaad naast elkaar in gebroik? Zoolang deze beide beteekenissen en vormen niet doidelgker gescbeiden knnnen worden , valt er over de etymologic niets met zekerbeid te zeggen. Mogelgk zgn bet twee woorden geweest , die later met elkander verward zgn: boven-net ^ te vergelgken met bovendek, -hut, -hyuU enz. (zie Bovsn, 65, b, /9), en boeven- net, aldns genoemd, y^quod nebulones, fares et piratas arceat" (kil.), of wel omdat de boeven f d. L de gemeene matrozen, bet lagere scbeepsvolk) zicb daarop of daarbg opbielden (jal). Docb betiseven- zeer mogelgk dat een der vormen nit den anderen, lengevolge eener volksetymologie, verbasterd is. Voor eene derde onderstelling, dat een vreemd ( Romaanscb) woord op verscbillende wgze verbasterd zoo zgn, scbgnt geen voldoende grond aaowezig. Yerg. ook Entsbnst en Yinksnnst. BOVENOM, bgw. van plaats. Uit Boven ( 67, a) en Om (I), 60, b). Rondom bet bovenste gedeelte van iets, t. w. van iets dat te voren genoemd is, of wel uit den zin of uit de omstandigbeden moet op- gemaakt worden. Het tegenovergestelde van Onderom en in dezelfde verbindingen gebezigd (zie aid.). || Eene prollenmand met een bandwerkje bo venom. Aan een geeselpaal waren bg oitzondering wel eens twee ringen om den misdadiger te omslniten: de een onder- om, de ander bovenom. De toren was op den avond van bet feest verlicbt: bovenom Hep een krans van licbtjes. — Ook in andere opvattingen van Boven, b. v. in die van aan de loefzgde (88; verg. 14, a). || Hoe zuUen we ( t. w, een eUant^e omzeilen) : bovenom of benedenom? Aaan. 1. Over bet onderscbeid tnsscben bovenom en boven om, gevolgd door eene bebeersobing of voorafgegaan door er enz verg. Ondsrom, Aanm. 1 en Bovsn, 27, Aanm. 1 en 2). Aanai. 2. Bovenom vormt geene samenstelling met een volgend ww.; verg. Ondsrom, Aanm. 2. BO V JSm OOGUD. Zie Ondsrooolid. BOVBNOP, bgw. van plaats. Uit Boven (57 , «) en Op. Op de bovenzgde , op bet boveneinde, op den top van iets, t. w. van iets dat te voren genoemd is, of wel oit den zin of nit de omstandigbeden moet opgemaakt worden. In dezelfde verbindingen ge- broikelgk als Bovenaan enz. || Het weesbuis beeft een fraai ood poortje; bovenop staan twee bevallige steenen beeldjes. Bene pracbtige eerepoort met ved groen en vlaggen bovenop. Een Igkkleed bedekte de kist; bovenop werden de eereteekenen des over- ledenen gelegd. — Het boek dat ik vraag leid boven op, MARIN. — Het {huis van Salomo) was ... ge- grontvest met kostelicke steenen .... Ende boven op kostelicke steenen, na de winckelmaten gebonwen, ende cederen, 1 Kon. 7, 11. Het . . . Potbuis . .. bad boven op een Lnilge, waar door Scbipper of Stnurman gemaklgk de Man te Roer, toespreken mogt, V. TK, Seheepsb. 189. Door deze ringen en bet bont {van een hoomjuk) is eene gzeren b(Nit gedreven welke . . . boven op . . . plat geUonken is, op dat dezelve niet zonde doorscbieten , bsrkhst, N. H. 9, 282. Om bet boek boven en onder af te sngden gebroikt meo twee planken, een daar bet boek op legt en een . . . boven op , Handw. 22 , 64, Digitized by Google 901 BOVENOP. BOVENPLAATJE. 902 Twee galerqeu van lezenaan be?atteii de geheele Tenameling. Mke teekening kan nit- en weder ingeschoven worden. Bovenop liggen die, welke een reeto en een Teno hebben, bubkkn huk», Bmd. 48. Van friasche karnemelk wordt het bovenop staande water afgegoten, dijkstra, Uit Friesl. Volktl. 1 , 400. — In den lateren tgd inzonderheid in toepawing op stoombooten , omnibnsaen enz. || Ik ga liever bovenop zitten; beneden, in de kajnit, is 't zoo benanwd. — Onze omnibus (was) . . . vol. Tocb wilde er nn nog eene dame in. Maar dat kon niet, tenware dat een der beeren, die binnen zaten, uit boffelgkbeid bovenop wilde gaan zitten, laubillakd, Sck,&. 67. — In Zuid-Nederland ook gebroikt voor : ( slechts) nitwendig, oppervlakkig, in tegenstelling met:deng- dei\jk, diepgaand, door en door. Verg. hi,obenkin. \\ Die vroQW is scboone bovenop : op het eertte geziehi netjet, dock inderdaad onzindeli/k. De kniscbterigge {de werkprouw) is rap, maar ze doet benr werk maar bovenop {d, t. ihrdig). — Hjj was kwaad, maar 't was maar bovenop, schuxbm., Byv, Aaaoi. 1. Over bet onderscbeid tnssoben bovenop en boven opy gevolgd door eene belieerscbing of voorafgegaan door er enz. verg. Bovbnaan, Aanm. 1 en Boven, 27, Aanm. 1 en 2). Aaon. 2. Bovenop vormt geene samenstelling met een volgend wwjverg. Ondbkaan, Aanm. 2. BOVENOVEB, b^w. van idaats. Uit Boven (57, a) en Over. Aan de bovenzjde over iets been, t. w. over iets dat te voren genoemd is, of wel nit den zin of nit de omstandigbeden moet opge- roaakt worden; gewoonljk in toepassing op een berg of op eene brag, en in tegenstelling met Onderlangi of Onderdoor. || Bg een bovenslagsmolen loopt bet water bovenover, b^ een onderslagsmolen onderdoor er tegen aan. Terwjl de stoomboot onder de brag door voer, reed de spoortrein bovenover. De jongeloi zagen de ouderen onder langs den berg r^den,terwgi sj bovenover liepen. — Yandaar in b jzondere toepassing, en ook in zelf- standig gebmik: Bovenover en onderlangi ^ t. w. als namen van twee wegen boven over en onder lange zekere boogte aan den Utreebtscben weg,bg Arnbem.|| Zallen w^ bovenover of onderlangs temgr^den? Aanm. 1. Over bet onderscbeid tnsscben boven- over en boven over, gevolgd door eene bebeersebing of voorafgegaan door er enz. verg. Ondibaan, Aanm. 1 en BovxN, 27, Aanm. 1 en 2). Aaaoi. 2. Bovenover vormt geene samenstelling met een volgend ww.; verg. Ondibaan, Aanm. 2). BOVEIITAND , znw. onz., mv. -en. Uit Boven (55, d)en Band. In de waterbouwkande. Hetboogere gedeelte of pand van een kanaal, boven eene scbnt- dniB of andere waterkeering gelegen. || Het eerste pand van de Drentacbe Hoofdvaart bi) Assen ligt gemeen met bet boven pand van de Noord-Willems- vaart, met de Norgervaart, de benedenpanden van de Molenwgk en bet Oranjekanaal, enz.y blink, Nederl. 2, 297. Het bovenpand {van hei Stieltjet- kanaal) bg Nieuw- Amsterdam beeft een kanaalpeil ▼an 18 M. + A. P., bet volgende van 11, 15 M. + A. P. en bet laagste bq Koevorden van 9 , 30 M. + A. P., tf. w. 2, 800. BOVENPABTU, anw. vr, mv. en. Uit Boven (55, y) en Fart^\ in den zin van: staats- jMirtg, ricbting. De party die bovendrH/f, bovenligt, aan het roer is. Weinig gebruikelgk. || Naarmate de Prins beter met de bovenpart^ in Holland stond, bad bj natnorl^jkerw^ze minder gezag om de Pro- ▼intien tot eenigbeid te knnnen bonden, bild., OeseA. d. Fad. 8, 183. De andere gewesten die tegen de Hollandscbe bovenpart^ waren. Aid. BOVENPLAATJR Zie Ondbbplaat, 1). BOVENPLAATS, znw. vr., mv. -en. Uit Boven en FlaaU. 1) Boven in de bet. 55, a, y). Eene plaats aan de bovenzjde van eenig voorwerp; in de volgende aanbaling in eene b jzondere toepassing. || Boveplaets , middelplaets , ende onderplaets, s^n drie verscbeyden mymten inden strjckbonck, deen boven dander, daer bet gbesobot staet ende sjn deysing in beeft, STEVIN, Slerctenbouw, 5 {Kantt.: oockCasemattes). 2) Boven in de bet. 55, g). Eene plaats aan bet bovenste, boogere einde eener tafel. || Op een Vorste- Igcke by-een-komst (ontstont) veelderley twist en oneenigbejt, wegens de bovenplaets en bet voorsitten , onder de bywesende Heeren, zinoobbvbn, Buyteche Apophthegm. 120. BOVBNPLANK, znw. vr., mv. -en. Uit Boven (55, a, y) en Flank. Plank die ziob boven aan of in een voorwerp bevindt , in tegenstelling met onderplank. \\ De bovenplanken van eene boeken- kast. — De bovenplank van bet C^aal of der kas {by het ventiel van een orgel), ffandw. 19, 264. Dat men, . . . beide planken {waartusechen het boek ie gelegd) in de recbter band neemt . . ., bet boek zoo verre nittrekt, tot de bovenplank met de balk gelnk komt, j2, 66. BOVENFUBKy znw. vr., mv. -ken. Vit Boven (55, a, y; verg. 29, b) en Flek. Bij vondbl 2, 709 in bet mv. gebrnikt voor: bovenwereld« BOVENPOIiDEB, znw. m., mv. -#. Uit Boven (55, d) en Folder. Hooger gelegen polder; in de Beemster en den Biesbosch tot een eigennaam geworden (zie bouman, Beemster, 185 en 145). || De boven Polder {in de Beemster it) over de 1900 morgan groot, (en wort bemalen) van 10 Molens. De Middel-polder met den ondersten Polder van drie en dertig gwjr., Chron. v. Medenbl. 265. BOVENPOBTAAIj, znw. onz., mv. -portalen. Uit Boven (55, b, a) en Fortaal. Hetzelfde ab Bovengang. |[ De wekker op bet bovenportaal van bet . . . landbnis (loopt) met een oorverdoovend ratelcn af, cbbmbb 6, 8. BOVENPXJI^ znw. vr., mv. -en. Uit Boven (55, a, y) en Fw. 1) In 't algemeen. Het boogere gedeelte van de pai, den voorgevel van een bois. 11 Een opkamer, of insteek, die een deel der beglaasde bovenpni strekken deed n(^ tot een ander doel dan verlicbting naar binnen, alb. thijm, Fortr. v. V. 2. 2) In 't bgzonder, als term in de boowkande. Dat gedeelte van een puntgevel dat gebeel bovenaan is geplaatst, en ook wel punt genoemd wordt {Bouwk. Term. 11). BOvJiiXfRA — ook, naar den NoordboUand- Bcben tongval , -bbe — , znw. vr. mv. -*. Uit Boven en i2a, in verschillende opvattingen. 1) Boven in de bet 55, ^ , y ). Scbeepeterm. Eene der hooger aan den mast bevestigde raas of rondboaten, waaraan de zeilen worden vastgemaakt; in tegen- stelling met Onderra. Den tbans ongebruikelgken vorm bovenree vindt men o. a. op sommige prenten met afbeeldingen van schepen ait de 17'* eeaw. 2) Boven in de bet. 55, a, <! ). In den molenbouw. Altyd in den vorm bovenree. De bovenste der ver- schillende rees of borizontale balken langs de stam- pers in oliemolens, volmolens enz. Zie b. v. habtb, Molenb. 101, en verg. bobkbnooobn op Bee (I). BOVBNBAAM, znw. onz., mv. -ramen. Uit Boven en Baam. In de bonwkunde. 1) Boven in de bel 55, a, y) en Baam in de bet. : vierkant samenstel van latten enz. Zie de aan- baling. II Op . . .(bet grondraam van een scbilderbuis) Digitized by Google 903 BOVENRAAM. BOVENRIEMS. 904 stelt men met gat en pen yier eiken of greeneo stolen, . . . yan boyen met een soortgel^k raam . .. yereenigd. Op dit boyennam stelt men . . . yier koekkeperljes, . . . weLke nek in eenen eiken makelaar vereenigen, pastiur-noot 8, 19. 2) Boven in de bet. 66, b, a) en Jtaam in de bet.: zaagraam. fien laagraam boyen in den molen, op den tweeden xolder, waannede men bet licbte bont kan sagen, en dat daar geplaatst is als er beneden in den molen geen mimte is yoor bet gewenscbte aantal ramen; yerg. krook, Molenb, 187, 140 en 169. || Een zaagmolen met zes ramen, waaryan twee boyenramen. 8) Boven in de bet. 66, a, y) en Roam in de bet.: glasraam. Het boyenste, gewoonl^k yaste ge- deelte yan een lichtraam dat nit twee deelen be- staat. II Ik beb mqn boyenraam scbniyend laten maken om betere Incbtyeryersobing te krqgen. 4) Boven in de bet. 66, 3, a) en Roam in de bet.: glasraam. Een yenster op de boyenyerdieping of in den boyengeyel yan een bnis. || Dat z^ den waterstraal, in plaate yan tegen de miten yan bet bnia baars meestert, in bet openstaand boyenraam yan bet linnenmagaz^jn daamaast zond, K. Zev. 1, 16. Men (blikt) nit den scbemer yan een swak yer- licbte yoorhal in een booge, groote mimte, waarin bet gnjie , diffoBO licbt yan den Londenscben winter- dag door de boyeoramen ziok omlaag ipreidt, J. F. y. buoolbn in Oidt 1896, 2, 279. H«ii keek, op 't hooren ran sQn naam, Eens eren uit een boTenraam Bn sloeg een ^imlaoh op stfn wa|^n. .Keen, heertohapt (riep men) ga ToorbQ.*' TOLLun 10, 89. BOVENBAND9 znw. m., my. -en. Uit Boven (56, a, y) ^^ Band. De boyenste rand yan eenig yourwerp; in tegenstelling met Onderrand, || Men (zet) een konter, in den ploeg, om dat descbjf . .. zoo diep niet gaan mag, dat de aarde, oyer den boyenrand, beenen komende, bet draa^en belette, DB PKRPONCHBB, Z. Oroanb. 27. Terw^ol bg den stoel . . . bg den boyenrand omyat en dien been en weer beweegt, K. Zev. 4, 409. De boyenrand yan bet scbild, RUCTSTiJ», Handb. lOl.Iseenebergbelling begroeid , dan kan men zeer gemakkelgk yerbakkingen bg den boyenrand aanbrengen, KLAjm, Veldver- sterHnask. 99. BOvENHANG, znw. m., my. -en. Uit Boven (55, d, a) en Bang, rg zitplaatsen. Alleen in bet my. De booger gelegen en goedkoopere rangen of galergen in een scbouwbnrg, circus enz. || De boyen- rangen waren good bezet, maar de loges en bet parterre wareu leeg. BOVENBEEP. Zie Onderrrkp. BOVENBEGEQL, znw. m., my. -t. V\i Boven (56, a, y) ^^ Begel. 1 ) Begel in de bet. : balk , lat. In de bouwkonde. Een regel aan den boyenkant yan samengestelde , ge- timmerde yoorwerpen, b. y. aan een glasraam, aan eene slaisdenr enz. jj Een gewoon glasraam bestaat nit een onder-, een boyen-, en twee opgaande regels, . .. te zamen het ringbont genoemd, storm y. 'sgr., Bouy>k. 2, 147. 2) Begel in de bet.: jzeren staaf, ricbel. Zie Ondbrrsqrl, 2). 8 ) Begel in de bet. : reeks gescbreyen of gedrukte woorden. In de boekdnikkerg en boekbindcrg. De boyenste regel eener bladzjde. || Ziet {bjj het vouwen der vellen van een boek) of de Cnstos yolgt, scbuift de boyenregels aoonraat op elkanderen , ffandw. 22 , 6. BOVEmBXEMS — BOTRNSRiRMB — , bgw. yaD plaats. Van Boven (49) en Biem met de adyer- biale -«. Bn een ww. als houden. Boyen den riem. Alleen in de yolgende plaats geyonden, waar bet misscbien bedoeld is als een yoorzetsel met een znw. in den 2den ny.; yerg. de Aanm. b$ BoyiN, 49). Hy laet daeromme 't hart niet slnken in den lolioen, Maer houd'et boren '• riems en eren hoog en koen. DE DBCKCK 1, 176. BOVENHi V lEU , znw. vr., my. -en, Uit Boven (66, d) en Bivier. In den waterstaat. Het booger, meer stroomopwaarts gelegen gedeelte eener riyier, waarin geen eb en yloed meer plaats yindt; in tegenstelling met Benedenrivier. || Op de be- neden-riyieren, waar, b^ afwisseling, ebbe en yloed plaats beeft, (kan men) siob niet yan dezelfde samen- stelling der rgswerken . . . bedienen als op de boyen- riyieren, pastburnoot 8, 816 (zie ook 3, 66). De . . . werken op onze Boyenriyieren . . ., (welke) moesten strekken om den Neder-Rgn en iJssel te ontbeffen yan bet oyertollige water, storm buysino, Waterbomwk. 2, 88. De IJsel beeft aan z^n boyen- mond 'b^ M. R. een stand yan -h 9.46 A. P. en aan den mond yan bet Ganzediep yan -h 0.128 A. P. bg eb en -|- 0.084 A. P. bg yloed, welk verval weer niet geljjkmatig is yerdeeld, dock op de boyenriyier bet sterkst is; bet bedraagt tnssoben Westeryoort en Zntfen ongeyeer 0.12 M. op de 1000 M., bbbkman, Ned. a. P. 17. BOVEMHOKy znw. m., my. -ken, Uit Boven (56, a, /}) en Bok. 1) De rok, bet mans- of yrouwenkleedingstnk , dat men booger aan 't liobaam, om bet boyenlgf draagt; bnis enz. Alleen in de besobrgying yan yreemde of yroegere kleederdraobten. Zie Rok en Bo- ysN, 6, 3, 1^ II De sjjde boyenroclges endemiddel- kleedjes, bg de Grooten {van Madagascar) gedragen wordende, y. ribbbbk, Dagverh. 8, 884. Sy (U w. de vrouwen der Formosanen) dragen boyen-rokken; doob niet yerder dan tot baar middel-lgf, en onder een Katoene Kleedtje tot aan de knien, struts. Begs. 61. 2) De rek, dien men yerder van 'tlicbaam, oyer den onderrok of een ander kleedingstnk draagt. a) Tbans nitslnitend als benaming yan een yrou- wenrok ccebezigd. Zie ook de aanbaHngen bg Onder- rok. II Door bet toeyallige opbenren yan de witte Boyenrok «qnam men baar blaanw zatyne Onderkenrs te zien", bbrkhby, N. i?. 8, 614. De jakken die zj (de Zaaneche vrouwen ) draagen . . . baogen met weinig plooien ... tot byna op de belft yan den Boyenrok , 8 , 944. De ongelnkkige beeft reeds alles wat yerpandbaar was, ja, tot den laatsten boyen- rok laten wegdragen, courtm.-bbrchm., Oesek. v. d. J. 116. b) Voorbeen ook als benaming yan een mans- kleedingstuk : jas, pij enz.; zie yerder Rok. || Hj zelf was gekleedt met eenen korten boyenrok, db BRX7TN , Beieen 2 , 102 a. Ik trok . . . mynen boyen- rok nit, 2, 186 tf. Wyders waren de Pyen Boyen- rokken toen ook algemeen; dan (maar) meestbyde Veenboeren, bbrkhby, N. H. 8, 567. SaineBst. Mans-, vrouioenbovenrok (halma ; marin ; bbrkhby, N. H, 8, 584). BOvJSnBOL, znw. yr., my. -len. Uit Boven (55, t) en Bol. Scbeepsterm. Naamlgst yan ben die op een oorlogssobip aan boord zgn boyen debepaalde sterkte der bemanning en die dns niet tot de gewone rol bebooren. De passagiers worden ook in de bovenrol gescbreyen. SameBSt. Bovenrolsgast , scbepeling , onyerscbillig yan welken rang, wiens naam niet in de yaste rol, maar in de boyenrol yan een oorlogssobip yoor- komt. Digitized by Google 905 BOVENRUIMTE. BOVENSCHRIFT. 906 BOVJ^HUIMTR Zie Ondsbkvimts. BOVENBUITy mw. vr., mv. -en, Uit Boven (55, a, y) en Ruii, glasrait. Eene der raiton in liet boyengedeelte van een glasraam. || Bg eene indeeling (van een muurraam) in rniten door yer- Bchillende annne tosschenregels, roeden, maakt men de boven-ruiten kwadraatyonnig, bebghuis. Be- iimm. 217. BOVENSABMS. Zie BoycNABMS. BOVENSCHEEDE — -scHst — inw. yr., my. -n. Uit Boven (55, a, y) en Scheede (zie aid.). 1 ) In West-YUanderen. Hetzelfde aU Bovendorpel, 1). II De belegiiggels yan eene dear ijn yerbonden door de boyen- en de ondencbee, dk bo. 2) In Ooet-Ylaanderen. In de wey erg. Zware plank die de yoomaamste yerbinding der beide ramen yan bet weefgetonw yormt. In tegenstelling met de voor- seM, die de ramen yan yoren bgeenbondt, en de geterdenachei t die yan acbteren en yan onderen in bet getonw steekt en waarin de geierden of tehameli beyestigd zgn. Zie Folk en Taal 4, 117, alsmede DB BO op Sehee (II). || Bg bet linnenweyen is de boyenscb^ onroisbaar, bg bet weyen yan licbtere stofifen (b. y. katoen) laat men deze sebeft ecbter dikwgU weg. SaneBSt. In de bet. 2). BoventcheSgat , recbt- boekige opening boyen in den acbterpoot en bet raam yan bet Ignwaadgetonw , waarin de boyen- •cbed steekt (lie t. a. ]^. ). BOVEKSCHIJF, xnw. yr., my. -teh^ven, Uit Boven (56, a, d) en Schyf, lantaamrad. In den molenbonw. De scbgf of scbgfloop boyen in een korenmolen, waardoor de beweegkracbt yan de as oyergebraobt wordt op bet spoorwiel , dat de sebgyen der korensteenen in beweging brengi Ook Boven- tchyfloop genoemd. BO V EJJ SCilAJ JTIjOOP. Zie BoyBNscHiJF. BOVEKSOHIU>, znw. oni., my. -en. Uit Boven (55, a, y) en Schild. Een der melkteekens bg bet yee ; zie de aanbalingen. || Ingeyal de {melk-) Spiegel zelye zicb niet tot zoo boog nitstrekt, yindt men in de nabjjbeid der kling dikwgls een of twee kleine langwerpig ronde plekken met naar boyen loopend baar, of ook stroo^es opwaarts gerigt baar. Men beet die Boyenscbilden , Meded. d. Oeld, M^'. V. Landb. 1869, 168. Koegen die boyenscbildjes be- zitten scbgnen minder langdnrig melk te geyen, vrAum,iuisb. v- d. Landm, 1081. BOVENSCHIF, znw. oni., my. -ichepen.ViX Boven (55, b, p) en SeMp. In 't algemeen: bet boyengedeelte yan een scbip. In den scbeepsbonw be- paalddgk : Het gedeelte yan bet scbip dat zicb boyen water beyindt; ook Huixing of Loodwerk ft^bkoitXtu. \\ Eer sy sicb te water gayen, en bet Boyenscbip al tot de groote Mast was afgebrant , sobooten sy nocb wakker nyt de Boeg, en Bak, struts, Reyt. 84. Naa een bard geyecbt kreegen de Hollanders bet boyenscbip in: dan bet dniurde nog wel een groot nnr eer zy omlaag konden meester werden , brandt, De RuUeTy 284. Toen *t boyenscbip al yeroyertwas, weerde by ricb nocb lang uit den oyerloop, 876. BO V ENSCnOUT, znw. m., my. -en. Uit Boven (56, j) en Schout. De scbont of boofdscbont , in tegenstelling met den on^^ic^^m^ aldus genoemd ; misscbien alleen in de yolgende plaats (noorr, Oed. 2, 301), waar bet in scbertsende toepassing op praatgrage yronwen gebezigd wordt. S« hebben Tier bnrghermeeftert en een hiele raet,... LQt Labbekacx is on^der, en haer snaer is boren schout. Wyb'rich Weetwel pensenarls; wat miei\Je bylo? BOVENSCHBEVEN. Zie BoyBNGiscHBx- BOVENSCHBIFTy znw. onz., my. -en. Uit Boven (66, a, y) en Sehrift, of lieyer naar analogic yan Ondertehrift yan Boven en SeMrj/ven; yerg. lat. eupericriptio. Datgene wat boyen iets gescbreyen staat; betselfde als Optehrift Reeds in den Teuthon. || Die ultimo yitae meae. «)a Pietl als gq nog zooyeel yan uw kwaad latgn ontbouden bebt, zult gg wel yersteld staan oyer dit boyenscbrift ( boven een brief) , LOOSJBS, Bronkh. 6, 76. 't Boyenscbrift {boven het Kruii) . . . : .Vorst der Joden", schabpman , Verz. DicJUw, 76. Toen hief Ik de oofen, en een sombre Cakkelgloed Deed me In een neyelwolk een stalen poori aansohoawen, En *t TreetlQk borensohrift, in diamant gehouwen: „Hier tachtigt de Oppermaoht met nimmer eindbre straf. .Die Intreedt, leflnp* de hoop toot eenwig, eenwig, af!" BILO. 6, 400. BOVBWSHANDS. Zie BoyiNHANDs. BOVENSIHGELf znw. m.,mv.'t. mi Boven (56, a, y) en Singel. Singel, gordelriem, dienende om den waltrap op den zaddf te beyestigen, in tegenstelling met den ondereingel, die dientomden zadel op bet paard yast te maken (lanoolt 99 en 100). BOVENSKEEIiS. Zie BoyBNKESLs. BOVENSIiAAN, onz. st. ww. Uit Boven (69, e) en Sloan (zie aid.). In de yolgende plaats (OUDAAN, Toneelp. 45) gebruikt yoor: De boyen - band krqgen of bebben , oyerwinnen. Verg. BoyBN- yALLBN. Doen Edoard na weer om s)|ne saak wou reobten, Ea Tooht, en bore sloeg, doen was t: de Koning leef. BOVEN8LAG (I), znw. m.; bet my. onge- bruikeljk. Uit Boven (zie b^ 55, a) en Siag, in de abstracte beteekenis: bet slaan. In den molenbouw, b^ waterraderen die door stroomend water worden bewogen. Benaming yoor den waterstroom die tegen den boyenkant aankomt yan bet waterrad dat b j drqft; bet tegenoyergestdde yan Ondertlag (II). Meest in Ail. en Samenst An. Boventlagtch , yan een radof yaneenmolen.- bewogen door water, dat boyen de as yan bet rad daarop yalt (zie landolt 1, 74). SanseBBt. Boventlagemolen {-watermolen) , -rod {-waterrad) (,Men (maakt), zoo bet yerval of ver- scbil yan boogte in twee waters, waar tussoben men yan plan is een molen te bouwen, 2,50 tot 5 el is, zoogenaamde bovenslagraderen", kbook , Molenb. 220 ; .Het water . . . yalt yan boyen in de oellen of afdee- lingen, welke te dien einde op den omtrek yan bet rad zjn aangebragt, betwelk alsdan den naam yan boventlagnoaterrad draagt", pastbur-noot 8, 248; ,Te Stayerden wordt deze beek tot bet drqyen yan een boventlagwatermolen opgestuwd", blink, Nederl. 2, 217). BOVENSLAG (II), znw. m., my. -en. Uit Boven (55, a, y) en Slag, in de bet.: touwbeleg- ging. Een slag waarmede een touw om iets anders been geslagen wordt, beboorende tot de boyenste laag die oyer de ondertlagen gelegd wordt; zie yerder Onpbbslao (IV ). BOVENSLEDE, znw. yr., my. -en. Uit Boven (55, «, y) en Slede. In bet kr^jgswezen ter zee. Het boyenste of beweegbare gedeelte eener caronnadeslede, waarop de caronnade yastgebecbt is en betwelk op de ondertlede naar binnen en naar bniten gescboyen kan worden. BOVEKSLOOF, znw. yr., my. -tlooven, Uit Boven (55, a, y) en Sloof, dekbalk. In de water- bouwkunde. Breede, waterpas liggende balk, op de palen yan eene bescboeiing, eene yaldeur, een Dmggenjuk, een landboofd of dergeljk samenstel Digitized by Google 907 BOVENSLOOF, BOVENST. 908 met pen en gat bevestigd. || De boyensloof . .. dient zoowel om liet inwateren te Toorkomen, als tot onderlinge yerbinding der staanden, pijtak, Bauwi, Wdb. 45. BOVENSBIBDE — ook -sNsi — , znw. tt., my. -n, Uit Boven (56, a, y) en Snede. In deboek- bindenj. Abstract: bet bovenaan geljjk aftnijden (sie aid., I, I, 2, d) van een boek; ooncreet: bet davdoor ontatane effen bovenvlak. |1 Heeft men een werk yan yeele deelen , dan meet men , b^ bet doen der boyenmede, zorgen, dat de banden oyereen- komen, Hamdw, 22, 65. Om onder af te snjden, . . . legt men bet pnncteerbont op bet boek , alnitende aan de boyenanee, ... set bet poncteerbout aan de boyensnede gmr., Aid. BO V JsNSPAT, znw. yr., my. -ten, Uit Boven (55, a, y) en Spat, aderspat. Eene beennitzetting aan den onderbinnenknobbel (den binnenenkel) yan bet scbenkelbeen yan naarden, die soma sterk doet krenpelen; in tegenstelling met de lager, aan de yer- binding yan bet p^jpbeen met bet griffelbeen g^elegene ondertpat. BO V KN'SPECIE • znw. yr., zonder my. Uit Bovgn (55, a, y) en Specie , stof. In de yeenderj. Hetzelfde als Bovengrond^ 1); zie aid. BOVEITSFIEGEL^ znw. m., my. -t. UU Boven (55, a, y) en Sptegel, in yerscbillende op- yattingen. 1) B^ koeien. Het boyenste, b^ en boyen de kling gelegen gedeelte yan den mellnpiegel. 2) Aan een sebip. Het boyenste geoeelte yan den Spiegel, bet vlakke acbterdeel. 8) Aan een stoomwerktnig. De boyenste sluit- ylakte yan eene stoomscbuif, die de aanliggende stoompoort opent of slnit; ook: boyenste slnit- ylakte, waarin zicb de stoompoort beyindt. BOVENSPIL9 znw. yr. (doob b^ zeelieden en molenmakers on*. ) , my. -len. Uit Boven en SpiL 1) Boven in de bet. 55, a, 6). In den molenbonw. De yerticale spil boyen in een windmolen , waarop de beweegkracbt yan de molenas wordt oyergebracbt. 2) Boven in de bet. 55, 3, ^). Scbeepsterm. Het boyenste der draaispillen, op bet boyendek (gemeen- Igk slecbts het dek genaamd) yan oorlogsfregatten en kleinere knilscbepen, op bet knildek yan linie- scbepen staande; zie ook Ondbbspil. BOVBNSPIT, znw. onz., my. -ten. Uit Boven (56, tf, y) en Spit, opgespitte, opgedolyen grond. In Gelderluid. De eerste laag yan den grond dieb^ bet omdelyen gewend wordt. Verg. Onvbbspit. Aaoni. In tegenstelling met het onderspit dehen enz. beeft men wel eens eene nitdmkking gesmeed als het bovenepit houden (zie b. y. kloob, Verzen, 189). Verg. BoyNwrnip. BOVENS^TBrM'H. Zie BoysNBiBMs. BOVENST, bnw. Een oyertreffende trap die niet yan een bnw., maar — zeker naar bet yooroeeld yan bet ondere Onderst — yan bet bgw. Boven is afgeleid. AUeen attribntief, en gewoonligk yergezeld yan bet lidw. yan bepaaldbeid. 1) Eigenlgk. Van yerscbillende zaken of yer- scbillende gedeelten eener zaak. Het boogst gelegen. Verg. Boy»N, 25 en 28 — 81). || Uwe goedertierenbeyt is groot tot aen de bemelen : ende uwe waerbeyi tot aen de boyenste woloken, Ft. 57, 11. De boyenste kameren nn waren naeuwer . . . dan de onderste ende dan de middelste des gebouws , Bgech. 42, 6. Het engere boyenste gedeelte der . . . kamton , bukhbt, N. H. 9, 857. Daar ligt ook myn Doodsgewaad in de boyenste Lade, Leev, 8, 806. H\j (maakte) de boyenste knoopen los yan zjn . . . kid, y. lknnkp, Bom. 4, 54. De boyenste laag der bedendaagsobe enropescbo bescbaying, busksn hubt. Bub. 274. .Blommen" . . ., die ... op den boyensten trap yan een kelder (staan), bests, CO. ih.l^^X {eenhuie) bad een trapgeyd, en de boyenste yerdieping was met kmiskozgnen in bet lood, 88. Helder scbeen de maan door de boyenste ruiten, LoysLiNO, Sophie , 83. — Zelden gebezigd waar slecbts yan twee b^een- beboorende s&ken of gedeelten sprake is. || Den boyensten molensteen. Dent. 24, 6. De boyenste lippen, Mieha 8, 7. — J>e bovenete verdieping , in scberts yoor: de bersenen, als de zetel yan bet yerstand. Verg. BoysK- KAMB&, 2). II Scbeelt bet je in je boyenste yerdieping, dat je met zoo'n zot plan yoor dendagdnrftkomen? — Zegsw. Van het bovenste bordje : zie b j Bord (I ), 1); en ook molbma. Elders ook met^otfuyerbonden: Eet goat van het bovenste bonife, bet gaat er flink, onbesaisd, royaal op los, in toepassing op gek^f en rnzie, yloeken, en ook op yerkwistend leyen (yerg. van boven neder, bg BoysN, 26, c, a); zie bob- KBNOOOBN. — HU Ugt in *t bovenste sehof (d. i lade), in Znid-Nederland : b^ staat in blakende gonst. Verg. beneden, 5). — Zelfistandig gebezigd: Het bovenste. Het bouenste eenicb dings. Le dessos de qnelqae oboee. Superfieies, plant, 't Boyenste of de boyen- zyde yan 't stof. Le beau cotS , le dessus de fitoffe\ f endroit de VStoffe, mabin. — Wanneer by {de ploeger) bet boyenste des selyen {des lands) effen gemaeokt beeft, dan stroyt by wicken enz., Jes. 28, 26. — Het bovenste onder (of: beneden) keeren, — werpen enz., betzelfde als Onderstboven. Zie ook bg Ondbr (I), 82, a). Hf mint my, als het bl^okt, en keert het borenste onder. . .. Wie heeft de itad Temielt, rerwoest met swaerd en Tyer? TONDBL 8, 411. Daer is Keptoyn In *t ipel en taat ran ondren men Met syn getande yorok de mnyren en gestiohten, En weetse met geweld uyt hmoren grond te Uehten En werp de he^ itad het borenste beneen. wiSTiKBAur, Otd. 3, 66. HIer staaft gj orde en wet; daar keert gj *t borenste onder, Opmier in t romoo', en roorer In 't geplonder. BILD. 6, 261. 2 ) Van landstreken , plaatsen. Het yerst af gelegen , meest yan de zeeknst yerwjderd, binnenwaarts ge- legen. Ook b^ oyerdracbt op den tgd : bet langst ge- leden. Verg. BoyBN, 82, b—e) tnl7, a, fi).\\ Ende H gesobiedde terwgle Apollos te Ckirintben was, dat Panlus de boyenste deelen des lants doorreyst beb- bende tot Epbesen qnam , Ha$uL 19 , 1 (gr. itvon»Qixi ). Want Rede w^st mQ op genoote rrool^kheden, Yan 't borenst mt|ner tQdt, bQnae tot heel beneden, Hoi^dende *t gedaoht, door soo reel' weldaAn heen. Boorr, Oed. 1, 298. — In Groningerland in dergel^ke toepassing op die koe, welke in den stal bet diobtst bj bet bovenhuis (zie aid.), dns boyenaan staat (molbma). — In het biljartspel wordt de bal die bet yerst van den speler af ligt de bovenste, de dicbtstbj liggende de benedenste genoemd ; zie bbbts , C. 0. 48. 8) Van scbepen of yaste pnnten in of aan see. Het meest naar loefwaart , boyenwinds of boyen- strooms gelegen. Verg. BoyBN, 88). 4) Van moziektonen of -notoi. Het boogst in bet r^pister yan de menscbel jke stem of yan eenig moziek- instroment gelegen. Verg. BoyBN, 86). ||I>ftt bet be- nedenste Octaaf {van een orgel) veel onzniyerer zal z^n, dan bet boyenste, Handw. 21, 800. 6) Van personen (menscben en dieren). De beste, eerste, nitstekende. Ook als yolstrekte superlatief yoor: nitstekmd, en das met een yerbonden. In Digitized by Google 909 BOVENST. BOVENSTAAND. 910 vencbillende gewesten, o. a. Groningen, de Yelnwe, de Beta we, ZeeUnd, en ook in Znid-Nederland ; zie o. a. MOLKMA en Bjfv. Yerg. Botsn, 26, ^ en 44). || {De) boerenknapen , die 't meiske onder de bovenste dierkes van H darp rftkenen, crbmxe 12, 86 (sie ook 12, 89). CorneliB . . . ging met de blaarkoe naar de markt, zeide aan alien, dat bet ,een boFenste" was, en verkoobt bem nog boTen de bepaalde eom, Oeld. Volkt-Alm, 17, 60 {Velwowh). Ik beet Mie GoeUoed; ... in 't eente ging alles om bet beete in onie maatecbappQ. 't Liep op roUekens af : Mie was de boyenste, ik moest en ik zon presidente worden, BUtOMANN, Staoi, 168. Piet (doe ik) bQ meester Greln — Al is hjl klein, He Zal er eea borenste ran maken. J. T. KUSWUOK 2 , 880 (sid ook 2 , 809). — Nog yersterkt: Bovetute heiU (lelden in een woord: bovetutbest), ook aUerbovenste (zie molkma). Meest zellstandig. || Je bent een boyenste beete jongen, boorl je bebt bet good gemaakt. Ja, z^ is altqd de boyenste beste: zg kan geen kwaad doen bg nl — Redenen waarom . . . , zoo men deze bollandscbe jongensnitdrnkkingen gedoogt, ik in ondenobeiding yan bet beste deel, waaraan bg zoo groote waarde beebt, belgdenis doe te gelooyen aan bet beetaan yan een bovenstbest, busksn httst. Font, 2, 124. BOVENSTAAN, onz. st. ww. Uit Bove* en Staan. Yerg. bet bg BoyiNDBiiysN opgemerkte. Reeds in den Teutkon, yermeld. 1) Bove* in de bet. 69, b). Yan gewassen. Boyen den grond staan. In Znid-Nederland. || Staat nwe tarwe al boyen P db bo. 2) Boven in de bet. 69, e), De boyenband bebben of bonden, oyerwinnen, segeyieren. Yan personen, l^^ers, partgen, ydken enz. 1| Hoewel 't getal der Spaanscben nocb beneeden dat yan de Nassanscben was , by maakte zicb sterk , door beleidt , en d'eryaaren- beit zyner troepen, booyen te staan, Hoorr. H. H, 866 (zie ook 88). De Tbraz, zoo res de kans yan Troje gekeert, en ban middelen gespilt waren, Agamemnons zgde (wiens wapens boyen stonden) kiezende enz,, yoNDn. 6, 184 (tibo., Aen, 8, 64: vieiricia arma), Eneas staet in dit Igfgeyecbt boyen, en door 's yyants gebedt bykans tot genade bewogen euM., 6, 898 (zie ook 6, 412). — Door TONDBL (11, 70) zoer oneigenlgk ge- bezigd met betrekking t6t de zwaarste, das naar beneden gaande zgde eener weegscbaal. Yerg. bg BoycNDBUTBir, 2, 3), maar ook de bg BoysN, 26, b) aangebaalde plaats, waar deze beeldspraak beter is yolgebonden. De tonif der wee^hschael swee^h , loo laagrze in H tegenwight Bleef twUflen. entt^ck qnam de booeheit t' oTerweegen. De Tloeok §Umt boren, na bet swichteB Tan den lefen. — Bg TONDBL 7, 821 staat ,Mgn eer, sta boyen", ter yertaling yan Fs. 66, 9 der Vulgaia-. ^Exeurge, gloria mea" (in de Statenoverzetting Ft. 67, 9: .Waeok op mgne eer"). Dit gebrnik staat gebeel alleen; yerg. tronwens betgeen bg Onobbbtaan (II) en b\j BoyBNDBijyBN is opgemerkt oyer deze betee- keniB yan ttaan in samenstellingen. Ag. Bovensiandt boffentiander (zie die woorden). BOVENST AAin), bnw. Roppeling nit Boven (66) en bet tegenw. dedw. yan Staan. 1) Yan yoorwerpen. Aan den boyenkant yan iets anders, boyenop, of wel in 't algemeen : boofter staande ; yeijg. BoTBNLiGOBND en BoyBN, 26, « en^). || Dcin- sn^dingen {van de vouwen der blaatbalgen van een orgel) moeten ook yan yerscbillende lengte zQn, op dat de spitse Spaanen daar in geplaatst wordende. niet alleen oyeral ten minsten anderbalyen daim boyen bet Uok oitsteeken, maar ook derzelyer boyenstaande kant omtrend waterpas ligge, ffandto. 19, 128. — Bovenetaande iw^g , in de kraidkonde. In Noord-Nederland ongebni&elqk. || Deze (boyenstaande) twjgen staan op de boyenz^jde yan den tak, docb niet op bet toppnnt. Z^ z^n yoor bet licbt en den sapstroom ganstig geplaatst; daardoor ook zjn z^ meestendeels kracbtiger dan de andere, Tydeehr. v. h. Jntw. Kruidk. Oen. 1866, 121. 2) Boven in de bet 66). — a) Eigenl^k. Yan eene afbeelding. Op dezelfde bladzgde boyen den tekst geplaatst. || Gd^k op bet boyenstaande prentje yertoond Ib, stabing, HuM. v. d. Landm. 904. b) B$ nitbreiding. Yan den tekst yan een gescbrift, of bn oTerdraebt, Tan de daarin genoemde personen of zaken , waamaar in een later gedeelte yan betzelfde gescbrift wordt yerwezen. Yroeger, te yoren in bet- zelfde gescbrift yoorkomende, yermeld. Hetzelfde als Forenstaand en bet tegenoyergestelde yan Onder- iiaand. Ook met weglating yan bet lidw. yan be- paaldbeid, nagenoeg als aanw^zend ynw. ; yerg. Botbn- OBMBLD. II Op bnyden bebb^ m^ne Heeren yan den Gerecbte, amplierende de boyenstaende Keare, yer- staen ende geordonneert enx., Hondo, v. Jmst. 220 a {tfi. 1648). Dew^le ... boyenstaende persoonen ten eynde voors. . . . baer yr^dom sjn soUiciteerende eng., y. BIBBBBK, Dagverh. 2, 182. Acbteryolgens boyen- staende beslayt sgn de yr^e Inyden alomme de wete yan ons consent . . . gedaen , 2 , 489. De Groot en Frens traden in mnne kamer zo als ik bet boyen- staande laatste woord scbreef, Itildsch. 4, 169. Wegens bet belang der zaak plaatsen w^ . . . ook boyenstaand opstel, Nienwt v. d. Bag, 2 Maart 1896. — Zellstandig gebezigd: Het bovenetaande. \\ De Gonyemeors . . . moeten . . . de banden bonden aan de ezaote obseryantie yan dit booyenstaande , dibbbtz, MiHt. Wdb. 840 6. BOVBNSTAABT, znw. m., my. -en. Uit Boven (66, «, a en y) en Staart. 1) Staart in den eigenligken zia. Het boyenste gedeelte yan den staart yan een dier; zie bbbkhbt, N. H. h, 182. 2) Staart in den zin yan: trekboom. Een beweeg- bare trekboom yoor bet paard in eene gratterq , die boyen den yasten boom of staart wordt aangebracbt en een dwarsarm met prikkers in beweging breng^ indien bet paard te traag trekt. Zie bboob, Molenb. 64. BOVENST AD, znw. yr., my. -steden. Uit Boven (66, e en d) en Stad. Hooger gel^;en deel eener stad; bier te lande sleebts in enkele steden, b. y. te Njmegen bekend; zoo ook te Oosterbeek bet bovendorp, aan den booger gelegen straatwijg, in onderscbeidiog yan bet benedendorp , aan de riyier (yerg. ook Botbnkbbk, 2). || De meeste aanzienl\jke w^ken yan Brnssel zjn in de boyenstad gelegen. — Nadat de gezamenl^ke equipage {van een tehip) eenigen t^d in een rnim gebouw op de . . . werf yerbljjf ge- bonden bad , bnai^e eindelgk de Oyerste yoor zicb een bniflie in de boyenstad {er it tprake van San Salva- dor), TBTH in Oidt, 1860, 806. Uit de benedenstad (geniet men) bet scboone gezicbt op de boyenstad, aan den anderen oeyer yan den Oga. . . Tegen de beayeh of bergen yan de boyenstad te klanteren is zeker een genot bj mooi weer enz. {te Nithng Novo- gorod), Nieuvt v. d. Bag , 28 Juni 1896, 6 b. BOVEKSTAND, znw. m.; zonder my. Yan Boventtaan, in de bet. 2), afgeleid naar bet voor- bedd yan ttand naast ttaan. Het boyenstaan, de oyerwinning, de zege. Yeronderd. || Zonder slagb te Digitized by Google 911 BOVENSTAND. BOVENSTELLEN. 912 waaghen, dan by ziobtbaare boope van booyenstandt, Hoorr, N. H. 676. Ontrent de poort staaken s^een' woooing aan brandt, tot bewys van booTenatandt, en om acbrik te baaren, 860. BOVENSTAllDEB, znw. m., my. -s. Van Bovetutaan, in de bet. 2), afgeleid naar bet yoor- beeld yan mede-, teg en- , voortiander ens. Oyer- winnaar. Veronderd. || Dear bandtdaadigbeit omgaat, xyn zeedigbeit en deegblykbeit naamen yan den booyenstander, HOorr, Tac, 499 {Oerm. 86 : superioris). Zeekeren borgbensoon. . .tbansin Hollandtgekoomen, om teegbens leekere zyne maagben te pleiten, en booyenetander daarin, HOOfT, N. H. 889. BO VEKST Ain>IG , bnw. Niet yan Bo^en- stand i^geleid, maar naar nbd. oberstandig geyolgd, eyenals bet tegenoyergestelde ondertUmdig naar nbd. unUrtidiuUg, In de plantenkonde; sie yerder de aanbaling. || Het yrncbtbeginsel bl\jft nn eena . .. yan de andere bloemdeelen onaf bankelgk , en wordt dan weder door den bekeryormig nitgroeienden bloem- bodem ingeiloten en aan bet oog onttrokken. ... In bet laatste geyal worden soowel de bloembekleedaelen ale de meeldraden opgebeyen en komt dus bet ymcbt- beginsel — z^ bet ook in sob^n — onder die deelen te staan (wordt bet onderttandig [e^portifM tn/W*«M]), tenr^l bet er yroeger boy en ttond (boyenstandig was \o. MfpertMi]). Yeigroeit de am ... alecbts balyerboogte met bet yrnobtbeginael, dan noemt men dit balf-ondentandig {o. sentUnferum) , oudb- MAN8 en DB TBI18. Leerb. d. FlanUni. %, 125. Koppel. Halfboventlandig {semituperum ; yerg. ouDUfANS, Leerb. d. Flantenk, 1, 128). BOVX^STSENj znw. m. en onz.; my. (ak yoorwerptnaam) -en, Uit Boven (56, a, Y)ea.Steen, Benaming yan die soorten yan steenen, welke in den steenoyen bet meest boyenaan bebben gelegen; in tegenstelling met ondersieen en middensteen (zie ook Geaxtw ril), C). II Alles koad geworden z^nde ledig^ men aen oyen, en beeft aU dan drieerlei soorten yan steenen, die men Ondersteen, Boyen- steen en Graanwe of middensteen noemt. De Onder- steen, als aan de gprootste bette blootgesteld, is de slegtste, om dat ze te sterk gebrand is; de boyen- steen is insgel^ks slegt, dew^l ze de yereiscbte trap yan gaarte niet bereikt eng., Handv>. 28, 46. BOVENSTEKEN, bedr. en onz. st. ww. Uit Boven en Steken. Veronderd. I) Bedr. Boven in de bet. 60, a), lets omboog- steken, opsteken, opbeffen. In de yolgende plaats: Het hoofd bovensteken, van ondergeloopen landen gezegd: weder boyen water komen, droogyallen; yerg. Botenhoudbn, 1, b) en BoyxN, 4). || {Toen) dese Landen ,,. {na den CiwtbrUehen vloed) wederom bet booyt begonnen boyen te steeken, t. lxbuwin, Betgr. v. Zeyd, 162. II ) Obb. Boven in de bet. 69 , e). Uitsteken, nit- mnnten ( boyen anderen ). || Dat dese Stad . . . yoor geen yan de grootste Koop-steden yan Holland te wgken beeyt, maar in yeie {in vele opziehien) boyen steekt , y. LBBuynew , Be^r. v. Legd, 8. BOVENSTEL, znw. onz., my. -len. Mii Boven (66, a, x) en Stel, gestel.. Het boyenste gedeelte yan een yoorwerp, dat op bet onderetel mst, b. y. yan een wagen, eene bmg, een licbaam; inzonder- beid yan een yoertnig, betz^ bet zelf den te yer- yoeren last nitmaakt of wei bestemd is dien op te nemen (lawdolt 2, 880). BOVEEBTELLEN , bedr. zw. ww. Uit Boven (69, e) en Stellen. lets bovenaan, boyen andere zaken stellen, bet booger aobten dan iets anders. Veronderd. || Maer indien iemant Hercnles gelqk wil worden, soo sal bj gewisseljck de ware leids- man, dat is de yrient, lieyer bebben, geligk Her- cules de denobt boyenstelde» db bbvnb, Wetti. 2, 807. BOVKETSTEM, znw. yr., my. -mm. Uit Boven (65, h) en SUm. De boogste stem in een mnziekstak, betz^ geaongen of door een instmment yoorgedragen ; yerg. BoyBNZANO, 1 ). || De boyenstem bonden. Chanter is destue, mabin. — Vnleaan long de boyenstem; want die onde snkkel yerbeeldde zicb, dat big beel boog kon zingen, fobkb, B. R, I, 88. De psalmmelodie {in zeher wtugiekituk) ligt in de boyen- of onderstcon, en wordt begeleid door een zelfBtandig geyormde tweede oontrapnntiscb beban- delde stem, j. w. BNSOHBDi tf».- T^dtekr. v. Muxiek- geeeh. 6, 98. De psalmmelodie wordt door de bas ten geboore gebracbt; de boyenstemmen beginnen met een inleiding, waaryan bet motief aan bet tbema ontleend is, maar gaan yerder, wat ban contrapnn- tische behandeling betreft, bun eigen weg, 6, 94. BOVEN8T£MPEL, znw. m., my. •#. Uit Boven (66, a, y) en Stempeh In de metaalbewer- king; zie yerder de aanbaling. || Het gereedscbap, betwelk derwqze geyormd is, dat bet yoor alle nit- gediepte steeen yan den stampyorm eyeneens geyormde en passende yerbeyenbeden beyat, wordt de stamper of stempel . . . gebeeten, of ook wel boyenstempel . . ., in zooyer bet zicb b^ de aanwending boyen den stampyorm genlaatst yindt, kutfbb, TeeknoL 1, 876. BOVENOTOOMDOOBTOCHT. Zie Bo- yBNBTOOMPOOBT. BOVEWSTOOMPOOBT , znw. yr., my. -en. Uit Boven (66, a, 6) en Stoompohrt. Atn een vtoom- werktaig. Boyenste opening in den cylinder, waar- door de stoom in- en nityloeit; ook Bovenstoomdoor- toeht genoemd. BOVENSTBOOMS, bigw. yan plaats. Van Boven ^49) en Stroom met de adyerbiale -#. Boyen (aan) aen stroom, d. i. meer naar den kant yan waar de stroom komt, t. w. ten opziebte yan een ander yoorwerp. Verg. BoyBNwnfDB. 