Uitspraakleer der Nederlandsche taal
Dit bock is ua oud dat hct autcursrecht erop is verlopen, zodat hct bock nu dccl uitmaakt van hct publickc domcin. Ecn bock dat tot hct publickc domcin bchoort, is ccn bock dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijkc autcursrcchttcrmijn is verlopen. Hct kan per land vcrschillen of ccn bock tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn ccn stem uit het vcrlcdcn. Zc vormen ecn bron van geschicdenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden wccrgcgcvcn in dit bcstand, als hcrinncring aan dc langc reis die het bock hccft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliothekcn om materiaal uit het publieke domein te digitaliseien, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publickc domcin behoien toe aan hct publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven levercn, hebben we maatrcgelcn genomen om misbruik door commercicle partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische bepcrkingen op automadsch zocken. Verder vragen we u hct volgende: + Gebruik de besianden alleen voor niet-commerciSle doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpcn voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commercicle doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het sy steem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hicrvoor materiaal uit het publickc domcin te gebruiken, en kunnen u misschien hicrmee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het "watcrmerk" van Google dat u onder aan elk bcstand ziet, dient om mensen informatie over hci project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kuni cr niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domcin is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het ccnmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakclijkhcid voor autcursrcchtcn is bchoorlijk strcng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Hct docl van Google is om alle informade weieldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de voUedige tekst van dit boek doorzoeken op hct web via |http: //books .google .coml J A 929.181 3935|— -- — 5Z 3 UITGAVE VAN HET WILLEMS-FONDS , 8 7 Z ^ " '*• UITSPRAAKLEER ,-i^ DBR NEDERLANDSCHE TAAL, ^ DOOR K. L. TERNEST, LID DBft tOIDitEOSIILAMIlSCBE HAATSCHAPPIJ VAN TAALKDKDZ EN DBR COMMISSI! VAN BKSCIUAFDK tllTSPHAAK, TB LCUTBNf IN BET BLFDB NEDERtABOKH TAAL- EN LBTTBRBUNOIO CON6RB8 AANAESTELD. 5 Tweede, g^iuclt omgewerkte en vermeerderde nitgaye. Niets is oorstreelender dan eene zuivere nitspraak. GENT, BOEKHANDEL VAN WILLEM R0GGH6, KALANDERBERG. DRUKKERIJ C. ANNOOT-BRAECKMAN. 1872. ?3l 35 a1 OnSPRAAEEER DER NEDERIANMHE TAAl.- UITSPRAAKLEER DBB NEDERLANDSCHE TAAL, DOOR^ Kf''L?''T ERNEST, LID DER ZUIDIfEDERLANDSCHE MAATSCHAPPIJ VAN TAALEDNDE EN DER COimiSSIE TAN BE8CHAAFDB UITSPRAAK, TE LEUVEN, IN HET ELFDE NEDERLANDSCR TAAL- EN LETTERXUNDIG CONGRES J^ANGESTELD. Tweede, gansch omgewerkte en venneerderde uitgave. Niets is oorstreelender dan eene zuivere nitspraak. _ . o • GENT, DRUKKERIJ C. ANNOOT-BRAECKMAN, KOORNMARKT. 1872. c." - 7 f - a Onze Nederduitsche taal heeft, zooals andere levende talen, onderscbeidene dialecten^ tongvallen of gewest- spraken. « Deze verschillende tongvallen, » zegt Weiland, « zijn « niet alle even goed en volkomen. Beschaafdheid en « smaak gaan, namelijk, in de onderscbeidene gewesten « van een land, en bij onderscbeidene omstandigbeden, <c niet met gelijkcn tred voort, maar bet eene gewest « streeft bet andere in volkrijkbeid, welvaart en ver- « licbting voorbij. Daardoor overtreft bet eene gewest bet c andere, in de vorming van den smaak. En dit beoft « eenen onvermijdelijken invloed op de bescbaving van « de taal zelve, zoodat de bestc tongval tevens de alge> a meene taal van alle scbrijvercn, van alle geleerde A (VI) « genootschappen, en dus de taal der natie zelve wordt. x> Tot het daarstellen dezer taaleenheid werkt ook mede de streving naar algemeene verstaanbaarheid. j> Zoo lag in de XIF% XIIP« en XIV^'^ eeuw het West- Vlaamsehe dialect ten grondslage eener literatuurtaal, die in al onze Nederduitsclie provineien gebruikt werd, en dus als de algemeene taal der Dietsche of Nederduitsche natie mocht worden besehouwd. » Die taal, vooral^ onder het Burgondische bestuur^ leed veel, en verloor zoowel in zuiverheid als in wel- luidendheid en bondigheid, de hoogere volksklassen en de meeste geleerden in Belgie aan eene vreemde taal de voorkeur gevende en het Nederduilsch als spraak en als schrijftaal verwaarloozende. Dit bracht teweeg, dat de taaleenheidsband weder los geraakte, en men, voor- namelijk ten aanzien der uitspraak, gedeeltelijk weer tot het gebruik der dialecten verviel. En zoo bestaan er tot heden in Vlaamsch-Belgie, ondanks de hoogere vol- komenheid, die de geschrevene taal in deze laatste jaren heeft bereikt, nog geene genoegzaam vaste en eenparige begrippen omtrent de grondslagen eener besehaafde uit- spraak, zooals die, zonder inmenging van plaatselijken tongval, op het tooneel, in de scholen van alien rang- en bijzonderlijk bij de leergangen van uitpraak en decla- matie, die reeds bij eenige muzieksoholen zijn opgericht, en in andere waarschijnlijk zullen worden ingevoerd, zou behooren te worden in acht genomen. Dit heeft der Gentsehe Maatsehappij van Vlaamsehe letteroefening de Taal is gansch het Yolk docn besluiten, eene Beknopte ( VH ) uitspraakleer der Nederduitsche taal als prijsvraag uit te schrijven. » Gewis stemt ieder beoefenaar en oprecht beminnaar der moedertaal volkomen in met den schrijver der vol- ^enderegelen : « De volksdialecten in Belgie zijn nage- « noeg op dezelfde hoogle, geen 6en verdient noch « verkrijgl den algemeenen bijval. Holland alleen, waar ^ hoogeseholen en wetenschappelijke of letterkundige « maatschappijen Nederlandseh spreken, waar eene rede- « lijk ver beschaafde en geleerde bevolking van niets « anders hooren wil, waar bet bestuur, in al zijne afdee- « lingen^ in de volkstaal gescbiedt, Holland heeft, ondanks « den versehilligen tongval van elke zijner steden, eene -a taal, die aangezien wordt als de algemeene Neder- « landscbe taal, en uitsluitend bij alle openbare pleeh- « tigheid gesproken wordt. Holland alleen heeft dus «' kans dit keurdialect door de gezamenlijke Neder- « duitschers te zien aannemen^ niet slaafs, wel te ver- € staan, maar gewijzigd, waar bet pas geeft, naar reebt « en reden. » (De Toekomst, 1° jaar, bl. 163.) « De beschaafde uitspraak onzer taal is dus niet meer uit de schrijfwijze en de voorname dialecten af te leiden en vast te stellen; zij bestaat : bet is die, welke in Holland voor de algemeene Nederlandsehe gebouden wordt, en daarbij ook in Belgie, met eenige liebte uit- zonderingen, waarin bet erkende betere en onzen lueh- tigeren landaard vanouds eigene wordt gebandhaafd, door de meeste lieden van gelouterden smaak als de richtige uitspraak wordt beschouwd. Wij mogen ze der- ( VIII ) halve onzen geerden land- en taalgenooten gerustelijk ter algemeene aanneming aanbevelen, en onze uitspraak- leer volgens dezelve inrichten. » Moge het besluit, door de Maatschappij de Taat is gansch het Volk genomen, de gewensebte uitkomst opleveren. » Aldus luidde het voorbericht, aan het hoofd van de in 1 860 uitgegevene Beknopte uitspraakleer der Nederduitsche taal geplaatst. Bij het bewerken dezer nieu\ie uitgave^ uitvoeriger en vollediger dan de vorige, heb ik oog en oor gehad voor al hetgeen in deze laatste jaren, zoo in Noord als in Zuid, over beschaafde uitspraak geschreven en — bijzonder in de Nederlandsche taal- en letterkundige Congressen van Gent (1867), 's Gravenhage (1868) en Leuven (1869) — gesproken werd. Het in de Toekomst (jaarg. 1867 en -68) verschenen artikel : « Eenheid van uitspraak » , van den Leidschen professor D"" Kern, is mij vooral te stade gekomen daar waar ik gaarne eenen bevoegden Noordnederlander wilde laten optreden om mijne gezegden te bevestigen. Moge mijn arbeid dat goede stichten, hetwelk door alien oprechten beminnaar onzer edele moedertaal vurig wordt verlangd, namelijk het tijdstip vervroegen, waarop de eene Nederlandsche taal, bij eene spelling en eene spraakleer^ op eene — algemeen heersehende — beschaafde uitspraak zai mogen bogen. K. L. T. Wetteren, 1871. (.X) UITTREKSELS. I I. Uit De Eendraght, veertiendaagsch tijdschrift voor lettereiiy kunsten en weteiuchappen, vijftiende jaar, n** 10. UlTGAVEN VAN HET WiLLEMS-FONDS, N** 36. BeKNOPTE UIT- SPRAARLEER DBR Nederduitsghe taal, door K. L, Temcstj gemeent€'Onderwijzer te Wetteren. Gent, boek- en steen- drukkerij van C. Annoot-Braeckman, Koornmarkt, 51 bl., kl.-8°. Dit werkje, in den jongsten wedstrijd der Gentsche Maatsehappij van vlaamsche letteroefening : de Taal is gansch het Volk bekroond, voorziet in eene wezenlijke behoefle. Redenaars, tooneelliefhebbers en inzonderheid onderwijzers zullen er regels in vinden, gegrond op de beschaafdste en in de geleerdste kringen aangenomen een edit erkende uitspraak, waarbij niet op de afzonderlijke tongvallen van het eene of andere Nederlandsche gewest, hoe sehijnbaar verkieslijk zij ook mogen voorkomen, maar op de grondbeginselen der algemeene Nederduitsche, of liever Nederlandsche taal, is acht gestagen. Het werkje vermeldt daarenboven de uitspraak van aan andere talen onlleende woorden, die, naar het voorbeeld der Franschen, sonis zoo deerlijk wordt verknoeid. Het is verrijkt met eene vrij uitvoerige Ujst van vreemde eigennamen, met aanwijzing, naar de grondtaai, van derzelver uitspraak. Wij herbalen dat deze echt klassisehe verhandeling (X) bijzonderlijk gescbikt is om den onderwijzeren tot leid- draad te dienen, en dit sehijnt vooral, en wel te recht, door den opsteller, zelf reeds door andere schoolboeken gunstig gekend onderwijzer, in het oog te zijn gehouden, dewijl hij zorg gehad heeft, de spraakkundige bewoor- dingen te gebruiken, die door zijne ambtgenooten gekend zijn 5 eene voorzorg die het praktiscb nut van zijn ver- dienstelijk gesehrift niet weinig zal verhoogen. Men is derhalve aan de bekronende maatschappij, die daardoor haar zegel aan het opstel hechtte, en 't alzoo een achtingswaardig gezag bijzette, alsmede aan het Willems- Fonds, dank verschuldigd om dit boekje in het Hcht te hebben gegeven. R. XJit de Handelingen van het negende Nederlandsch letter- kundig Congres^ gehouden te Gent, in 1867. De beer Van Beers. — Ik geloof niet, Mijne Heeren, dat het bij ons, Vlamingen, zoo erg gesteld zij, met de uit- spraak, als men wel onderstelt. Indien men de zaak wat van naderbij besehouwen wilde, zou men spoedig be- merken, dat hier reeds veel voor de eenheid van uitspraak is gedaan. Tot staving van mijn gezegde zal ik op een fooeksken wijzen, waaraan de Gentsche Maatschappij de Taal is gansch het Volk hare goedkeuring gehecht heeft : het werksken over de uitspraakleer, door den beer Ter- nest. De regels, welke de beer Ternest daarin voorschrijft, zijn die; welke ik reeds^ lang voor zijn boeksken ver- (XI) scbeen, tot de mijne had gemaakt, welke ik jaren lang aan de Normale school van Lier onderwezen heb, en nu nog in mijnen leergang van declamatie te Antwerpen onder- wijs. Zij worden in de meeste lagere seholen der pro- vincien Antwerpen, Brabant, Limburg en Vlaanderen gevolgd, en de heer Heremans met meestal de personen, aan het onderrieht der moedertaal in onze middelbare scholen verbonden, houden er zich aan met mij. De regels der uitspraak kan men dus nagenoeg als vastgesteld beschouwen. Bestaater nog verschil, zoo kan dit alleenlijk enkele geringe punten betreffen, zooals het laten hooren van een minder of meerder onderscheid tusschen zacht- cn scherplange e en o, het aannemen der Hollandsche aa of het behouden der Vlaamsche ae in paard of paerdy staart of staerty enz. — Wat er derhalve nog te doen blijft, is onze landgenooten, en ja, sommige letter kundigeuy^ die niet goed schijnen te willen leeren uitspreken, aan- sporen om die regels mede met meer ernst na te komen. li. Uit de Handelingen van het tiende Nederlansch taal- en letterkundig CongreSy gehouden te 's-Gravenhage^ in 1868. De heer Heremans, van Gent : In de derde zitting der derde afdeeling van het Gentsche Congres (tooneely zang en boekhandet)^ werd door den heer Arents, van Turnhout, voorgesteld, dat door het Con- gres middelen zouden worden beraamd om in Belgie de uitspraak der Nedef landsehe taal te besehaven. . . . Het voor- (XII) stel van den heer Arents werd verzonden naar de alge- meene vergadering van liet Congres, die het lot van het voorstel toevertrouwde aan de Gommissie belast met het uitvoeren der genomene besluiten. Het seheen dier Gom- missie uit de beraadslaging, over het voorstel in de derde afdeeling gehouden, te blijken; dat het vraagpunt der beschaafde uitspraak veel meer belang opleverde voor het Zuiden dan voor het Noorden. Zij dacht derhalve niet noodig pogingen aan te wenden, opdat de bevoegde mannen uit Noord-Nederland, die, op het Gongres aan- wezig, geweigerd hadden in eene Gommissie voor de uitspraak te treden, op hun besluit zouden terugkomen. Zij meent te moeten opgeven als praetiseh middel ter bereiking van het doel, dat door den heer Arents en de Belgische leden, die aan de beraadslaging deel namen, werd beoogd, — het verspreiden der beschaafde uitspraak in Zuid-Nederland — , het aanraden als leiddraad in de scholen van Belgie van een werkje, in 1860 door de Gentsche Maatsehappij de Taalis gansch het Volk bekroond en door het Willemsfonds uitgegeven : de Beknopte uitspraakleer der Nederduitsche taal door den heer Ter- sest, waarin als grondslag de tegenwoordige beschaafde uitspraak van Noord-Nederland wordt genomen, en waaraan de Gommissie niet aarzelt haar zegel te hechten. UITSPRAAKLEER DER NEDERLANDSCHE TAAL. -*«*- I. UITSPRAAK DER LETTERS. De Letters. i. De gesprokene taal — de spraak — uit zieh in hoor- bare klanken, spraakklanken, die men in de geschrevene taal — het schrift — door zichlbare leekens, letters ^enoemd, tracht voor te stellen. De gezamenlijke letters, die men tot het schrijven eener taal gebruikt, worden het ABC of alphabet dier taal genoemd. Het Nederlandsche ABC bestaat uit zes en twintig letters : a, b, c, d, e, /*, (/, A, i, j, k, /, m, n, o, p, g, r, s, i, u, V, Wy X, y, z. De c (behalve in het samenge- stelde letterteeken ch), q, x en y zijn als vreemde letters te beschouwen, da~ar zij ons.enkel bij het schrij- ven van uitheemsche woordeii te pas komen. O — 2 — Elinkers en Hedeklinkers. S 2. Men onderscheidt de letters in klinkers of vocalen en w,edeklinkers of consonanten. De klinkers, zes in getal, namelijk de a, e, i, o, u en y, worden dus geheeten, omdat zij op zich zeive eenen vollen klank geven, die door de stem, zooals ze vrij uit de borst opstijgt, in eene der mondstreken wordt ge- vormd. Al de overige letters zijn medeklinkers, dus genoemd, omdat ze, slechts klankwijzigingen voorstel- lende, niet zonder voor- of achtergevoegde vocaal dui- delijk uit te brengen zijn en dus maar met de klinkers medeklinken. Die klankwijzigingen bestaan in bet aan- brengen van een dof geruisch voor of achter den klin- ker, als in ga, eet, rood enz. Elankonderscheid in de Elinkers. S 3. Het geluid, dat men bij bet opnoemen der klinkers doet hooren, wordt bun natuurlijke klank of grmidklank ^enoemd. De uitspraak der klinkers in lettergrepen en woorden is of volkomerij of gerekt, of onvolkomenj wesbalve wij in de woorden volkomene, gerekte en onvolkomene klinkers kunnen onderseheiden. — 3 S4. Een volkomene klinker is de voorstelling van den geheel ongewijzigden grondklank in opene letler- grepen(*), als ga, le-ven, li-ter, ko-men, u-ren, waarin hij dus geenen invloed van eenen of meer volgende niedeklinkers gewaarwordt, en geheel naar eisch kan uit^esproken worden. gs. Een gerekte klinker stelt eene verlenging of uitrek- king van den grondklank in geslotene letlergrepen voor, in weike hij zijnen volkomen helderen klank behoudt, als in haar, beek, zoon, buurt. Daar een volgende mede- klinkerde uitspraakbelemmert, en de neiging heeft om eene slechis onvolkomene uiting te veroorzakcn, ver- eischt het uitspreken van eenen volkomenen klinker in geslotene letlergrepen meer kraeht, ten einde aan de werking der sluitletters wederstand le bieden. §6. Daar de gerekte klank van de werking der niede- klinkers afhangt en onwillekeurig wordt aangebracht, heeft de uitspraaklcer met de onderseheiding van vol- komene en gerekte klinkers eigenlijk niets temaken; ze hoeft slechts beide soorten, onder de gemeene be- {{) Opene lettergrcpen zijn zulKe, die met eenen klinker eindigen; de op <*enen medeklinker uitgaande heeten geslotene letlergrepen. Het woord vaderland heeft dus eene opene leltergreep : va, en twee ge- slotene : der, latid. De klinkers zelve worden ook gesloten of open ge- noemd, volgcns dat ze al of nietin dezelfde lettcrgreep van eenen mede- klinker gevolgd zijn. _ 4 _ naming van heldere klinkers, van de onvolkomene te onderscheiden. Een onvolkomene klinker n^ergt eene min of meer gewijzigde uiting van den grondklank, die door het stuiten der stem op eenen volgenden medeklinker zijnen vollen eisch niet bekomt. De klinkers hebben den on- volkomen' of kort afgebrokenen klank, wanneer ze in dezelfde lettergreep op eenen medeklinker stuiten, als in kat, bek, windy host, zuster. Enkelvoudige klankra of Eenklanken* 8 8. ledere enkele mondopcning met vrij doorstrijkend stemgeluid geeft eenen enkelvoudigen klank, eenen eenklanky dit is zulk een, dien men bij 't uitspreken zoo lang kan rekken of zingen als men adem heeft, zonder dat er eenig vermengd geluid gehoord worde, en zon- der dat hij aan het einde in eenen anderen klank overga. Men kan derhalve zoovele eenklanken onderscheiden, als er geluidgevende openingen des monds mogelijk zijn. S 9- Daar ons alphabet geen toereikend getal klinkers bevat om elken eenklank door eene onderscheidene letter voor te stellen, moeten we : 1° twee of meer ver- sehillende klanken door eenen zelfden klinker verbeel- den ; zoo worden bij voorbeeld in het woord wegnemen drie versehillige klanken door de e voorgesteld; — s 2** de klinkers a, e, o en u verdubbelen, opdat ze in de geslotene lettergreep hunnen helderen klank behouden; — 3** twee verschillende klinkers ter voorstelling van eenen enkelvoudigen klank samenvoegen, waardoor de samengestelde klinkers ie, eu en oe ontstaan. Naar de wijze op welke zij worden voortgebraeht, vormen de eenklanken drie reeksen, uitgaande van de a; namelijk : de /-reeks, van a naar i; ' de oe- reeks, van a naar oe; de w-reeks, van a naar ti. Heldere Eenklanken. De heldere eenklanken, die wij in de beschaafde uit- spraak der Nederlandsche taal aanlreffen, zijn hoofd- zakelijk de volgende : l-reeks. a, aa : na, vader, jaar, maand; c, ce : zedig, breking, meet, beeld; • i, ie : liter j die, dienen, vriend. OE-reeks. a, aa, als boven ; o, oo : komen, boven, zoon, school ; oc : toe, zoeken, koel, boert. — 6 — I] -reeks, Hj aa, als boven ; en : deugen, keuken^ geur,jeugd; n, nu : nu, duren, mir, buurt, § 12. De a wordt in het midden der mondholte en bij eene geheel natuurlijke opening van den mond gevormd. Zij is voller en zwaarder dan een der overige klinkers, van welke de i de schraalste en liehtste is. Men gaat van a lot e, en van e tot i over, door de long telkens nader tot het gehemelte te brengen, waar- bij de lippen teruggetrokken, en de lipspieet vernauwd en verlengd wordt ; — van a tot o, en van o tot oe, door de lippen gerond vooruit te brengen en er telkens eene vernauwing tussehen te maken ; — van a tot eu, en van eu tot u, met tussehen de lippen telkens eene vernauwing te maken door de opheffing der onderlip. S 13. Wanneer men, bij het uitspreken der a slechts een weinig de lippen rondt en vooruitbrengt, dan ontstaat die onzuivere a-klank, welke tussehen a en o instaat, en in de gesprokene taal der meeste streken van Zuid- Nederland gehoord wordt, zoodat men bij voorbeeld braaf, naam tussehen braaf, naam en broof, noom uit- spreekt, terwijl men bovendien in een groot gedeehe van Vlaanderen de heldere a voor de medeklinkers d, w, r, s, t, en in een deel van Oost-Vlaanderen ook voor de /, als in naad, gaan, jaren, kaas, maten, betalen, tot eene soort van tweeklank bederft, dien we door geene klinkervereeniging weten af te beelden, maar die veel — 7 — naar den Franschen tweeklank oi zweemt. Dikwijis hebben wij zelfs in het lezen de a met dien boersehen -en onaangenamen klank — g^lijk D'Hulster dien noemde — en met dat tweeklankig geluid hooren uit- «preken(0. In een deel der provineie Holland trekt de uitspraak ietwat naar de Fransche e, doeh het schijnt dat ze er niet voor de beschaafde wordt gehouden. Onder al de heldere klinkers is de a, zuiver uitge- sproken, de edelste en deftigste, en het is juist deze, die in onze volksspraken het minst zuiver gehoord wordt. Wanneer men onder het uitspreken der a de tong omtrent de helft nader aan het geherhelte brengt, met vernauwing en verlenging der lipspleet (§ 12), dan ont- staat de natuurlijKe e-klank, die gehoord wordt in beeky meety weet, geven. Deze e heet de zachtlange, en wordt in geslotene lettergrepen dubbel, doeh in opene altoos €nkel geschreven, behalve in eenlettergrepige woorden, bij voorbeeld, in theCy in samentrekkingen, als preeken (prediken), en in de bastaarduitgangen -eerew, -€€16(11)^ -eezen, als in redeneeren, personeele, Portugeezeny en dus ook redeneering y Portugeesche. S 18. Bene andere heldere e, de zoogenoemde hard- of -scherplangey komt zoowel in de opene als in de geslotene (1) De onzuivere a-klank moge in H Engelsch en in de Skandinavische talen, waarin hijgemeenis, fraai heeten, en Em. Verstraete — inzijne £lude historique el critique sur VOrthophonie et I'Orthoipie tudesques — moge dien voor de oude en echte uitspraak der lange a in alle Germaan* sehe taien houden en er duchtig voor schermen, het is niettemin waar» ^t bij in ons Nederlandsch zeer p!omp en onbeschaafd voorkomt. •^ — 8 — ' leltergreep altijd verdubbeld voor : steen, steenen, vree- zen, Bij het uitspreken der scherpe ee laat men de iwee es eenigszins opvolgend hooren, doch zonder afbreking of tusschenpoozing, bijna steen, steenen, vreezen., samen- vloeiend en eengrepig uitgebracht; of anders : de scherplange ee klinkt niet zoohelder als de zaehtlange^ hare uitspraak is ook wat slepender. J In de platte volksspraak der meesle streken van Belgie, ook in enkele gewesten van Noord-Nederland, ffoort men voor de e iets van den natuurlijken t-klank, liijna stieen, bieen, stieenen, Drieezen. Dit moet niet ailleen in eene eenigszins deftige voordracht, maar oot bij 't gewone lezen vermeden worden. Het versehil tussehen de scherp- en de zaehtlange e- behoort te nauwkcuriger in de uitspraak te worden aan- geduid, daar vele woorden met ee of e geschreven, in beteekenis versehillen, bij voorbeeld : gene (in deze en gene) en geene (niet eene), dele^i (planken) en deelen (ge- deeltcn), helen (verbergen) en heelen (genezen), rede (denkvermogen) en re6»rfe(ligplaats voor schepen), reden (oorzaak) en reeden (gereed maken), ste^ien (zuchten) en «/eewew (meervoud van steen), M;efcen (tijdperken van zeven dagen) en weeken (week of zacht maken), wezcn .(zijn) en weezen (ouderlooze kinderen). « Hoewel de scherpe ee op de zachte rijmen mag; — zegl D' Kern — is het onderscheid toch nog altijd aan- merkelijk, evenals er tussehen werd en hart ook nog een tamelijk versehil hoorbaar is, al mogen ze op elkan- der rijmen. Menig Noordnederlander zal beweren dat er tussehen heelen en helen geen versehil te hooren is ; doch ge behoeft slechts op hetzelfde oogenblik dat iemand zulks beweert op zijnen mond te letten, en ge zult bespeuren dat die bij de scherpe ee eenen geheeL / \ — 9 — anderen plooi aanneemt dan bij de zachte, al is de spreker zich zelven daarvan niet bewust. » Een ander geleerd Noordnederlander, de heer F. C- Bonders, verklaart — in zijne Physiologie der spraak- klanken — de scherpe ee als twceklank, naar ons inzien wel ten onrechte, doeh minstens het bewijs leverende, dat hij ze in de uitspraak geenszins met de zachtlange e gelijk stelt. S '7, Bene derde lange e is de zoogenaamde zware, diei tussehen a en de natuurlijke e instaat, en der Fransche e in pere niet ongelijk is. Dezen klank, die aan de eigen^ j aardige trillingen van de r zijn aanzijn verschuldigd is, laat de heschaafdc uitspraak, zoowel in Noord als in Zuid, algemeen hooren in voereld^ kerel, zoo dat som- mige schrijvers hem door een bijzonder lelterteeken, namelijkae, Bfbeeldeti_ij,mere[dj_kaer€l. In de volkstaal hoort men dien ook voor de r, van eenen anderen medeklinker gevolgd, in de woorden die ihans meestal met aa, docli onlangs en soms nog in Zuid- en vroeger insgelijks in Noord-Nederland met ee geschreven wer- den : peerd, geerne, leers enz. \oor paard, gaarne, laars. « In zeer vele gevallen — zegt D' Kern — zooals in paard^ staart, waardj aarde, kaarsy waUrde, waardig/ e. a., staat aa voor eene oudere e of e. Van daar dat men die woorden niet slechts gewestelijk, maar zelfs in het harlje van Holland als perd, stert enz. hoort uit- spreken. De vraag is nu, of we die oude, en, wat de spreektaal betreft, schier algemeene uitspraak e moeten prijs geven, dan wel of we verstandig zouden doen ze wederom in de redenaarstaal in eere te brengen en vroeger of later weder in de spelling uit te drukken. Zonderling, eene spelling die aandruischt tegen alle regelen der etymologie, en daarenboven nog in twee- strijd is met de uitspraak der meerderheid, is ingeslopen^ \ / / — 10 — men weet niet hoe, en is louter door de wet der ver- jaring zoo maehtig geworden, dat men bedeesd moet wezen hare titels te onderzoeken. Edoch, ook buiten het gebied der taa[kunde is het niets zeldzaams^ dat overweldiging voor legitimileit doorgaat, mils het on- recht maar verjaard zij. Gaarne laat ik aan anderen over eene keuze le doen tusschen perd en paard. Doch wel wil ik in dezen verklaren, dat men, mijns inziens^ niet halverwege mag blijven stilstaan. Men kieze tus- schen waard en werd, en dergelijke; doch heeft men zulks eenmaal gedaan, dan moet men zich zelven gelijk blijven, en niet terugdeinzen voor eene verande- ring der schrijfwijze ; en omgekeerd, zoo men de spel- ling waard wenseht behouden te zien, dan moet men zich ook aan de uitspraiiJc met aa onderwerpen ; wat de verdiensten of gebreken dczer schrijfwijze ook zijn mogen, ze spreekt ondnbbelzinnig genoeg. » Wat ons betreft, we kunnen het volstrekt niet kwalijk vinden, dat peerd (= perd) en paard, althans voor de uitspraak, nevens elkander blijven bestaan en beide als beschaafde taal gelden, het eene voor 't gewone verkeer, en het andere, als defiiger, voor pleclilige gelegenheden dienende. Bestaat alzoo ook niet kraf nevens karaf, krant nevens courant, suikerij nevens cichorei, enz. ? In andere talen is zulks ook niet zonder voorbeeld : het Engelsche wind, bij voorbeeld, luidt in poezie anders dan in proza, tcrwijl de Franschen in de gewone taal raidCf raideur, raidir, doch in eene deftige voordracht roide, roideur, roidir uitspreken. De zware e, zonder overdrijving en effen uitgespro- ken, is in het Nederlandsch niet onaangenamer dan in het Fransch en Hoogduitsch, die*er beide van over- vloeien, zonder er door ontsierd le worden. Integen- deel, zulke klankverscheidenheid als peerd en paard, steert en staart, heerd en haardj weerde en waarde, verre van wanluidend te zijn, is, zooals Van BEERsniet ten onrechte aanmerkt, een ware rijkdom voorde taaK \ \ / — n — In mcnige streek luidt de zware e cenigszins twee- klankig: piet^d, wierde; dit is verkeerd: deze e is zoo volkomen eenklankig als de zaehtlange. 8 18- Wat aangaat de e voor r in beer, meer, peer, beren, \ mereuy peren, geweren, deren^ scheren, zweren, ontberen \ em. J deze is in den grond niets anders dan de natuur- i lijke of zaehtlange e, die onder den invloed der r-tril- lingen min of meer verzwaard luidt, in geene streek onzes lands uitgesproken wordende als de e in beter; trouwens, de r kan in geen geval eene gansch ongewij- zigde volkomene e voor zich dulden. De e voor r is dus : of soherplang, als in heer,heeren; of zachtlang-gerektl*), als in wuardeeren, gewaardee7^d; of zwaar, als in wereld; of slechts een weinig verzwaard, als in geweer, geweren, waarvoor niemBud geweer, geweren zegt met juist den- zelfden e-klank als in geweten, al meent hij soms, dat hij ''t bij 't lezen zoo doet. De heer J. P. N. Land, een Hoi- landsche geleerde, kent — in zijn opstel Over Uitspraak en Spelling — aan de ee in beer, meer denzelfden klank toe, als in de Fransche woorden frene, tele gehoord wordt. De r, die, behalve in grelig (waarvoor ook gratig) en vi^eten (waarvan vraat, voor vreter), waar zij deze € voorafgaat, steeds er achter komt, is een toereikend onderseheidingsteeken om ze niet te verwarren met de gewone zaehtlange e, tot welke men ze slechts voor de spelling — voor de uitspraak ware 't onnatuurlijk — heeft teruggebraeht. Zoo men ze in enkele plaatsen hoort uitspreken in woorden, waarin geene r voorkomt, als in degeriy geel, scheel, kees (kaas), is zulks aan te merken als louter dialeetisch en niet tot de beschaafde uitspraak behoorende. (1) Gerekt, zoowei in de opene als in de geslotene lettergreep. \ /■ — 12 — In een enkel woord : heir (legermacht), wordt de ver- zwaarde e door ei voorgesleld. Het verschil van klank tusschen de e's van heeren, ivaardeeren en geiveren,^ hoe merkbaar ook bij eene juiste uitspraak, wordt niet zoo groot geacht, dat deze woorden op elkander niet zouden mogen rijmen. S 19- Uit de e wordt, wanneer de tong dicht aan het gehe- melte nadert, de natuurUjke i (= ie) gevormd, de hoogste klank, dien de spraakwerktuigen kunnen voort- brengen. Deze klank wordt nooit in echt Nederlandsche woor- den, maar wel in woorden uit vreemde talen, door den enkelen klinker i voorgesteld; in liters titel, cider, b. v., hoort men denzelfden piependen klank als in ziel, dienen, piepen, maar slechts half zoo lang van duur. Ie werd voorheen langer gerekt dan hedendaags, en luidt in den Westvlaamsehen tongval nog tweeklankig: vier, zien, schielen^ hetwelk niet meer kan gezegd worden tot de beschaafde uitspraak te behooren. S20. De natuurlijke klank der o wordt voortgebracht bij eenen stand der spraakdeelen, die nagenoeg het midden houdt tusschen a en oe, en bekomt zijn aanzijn door de ronding der lippen. De heldere o is tweeerlei : zaehtlang, als in zoon, zonen, kool, kolen, en seherplang, als in boonij boomen, kool^ koolen. De zaehtlange o, in de geslotene lettergreep dubbel, en in de opene enkel geschreven, wordt meeslal goed — 13 — uitgesproken, behalve in sommige streken van Brabant en Oosl-Vlaanderen, waar ze met eene lichte vooraf- gaande a is vermengd: kaomen, genaomm. De scherplange o komt, evenals de scherplange c, altijd verdubbeld voor, en als men ze uitspreekt, laat men ook de beide o's eenigzins opvolgend booren ; boorrij brood, loopen luiden dus nagenoeg : boom, broody loopen, samenvloeicnd in eene lettergreep uit- gesproken ; of anders : de scherplange o wordl niet zoo helder als de zachtlange, maar een weinig doffer en slepender uitgebracbt. Er isj volgens D' Kern, een ander, hoewel even grooi verschil tussehen hooren, en horen (= hoorn), als tussehen mat en met, drank en dronk, en hij aeht het geenen overdreven eisch aan sehrijversen geleerden, dat ze trachten moeten bun gehoor, zoo bet van nature niet scherp is, zoo te oefenen,dat ze nietaehterstaan bij den eersten den besten landbouwer. Dialectisch hoort men veelal de scherpe oo, volgens de streek, bijna uitbrengen als oa, oee of ue : boam, broad, loapeii, of boeem, broeed, loeepen, of eindelijk buem, brued, luepen. Deze laatste uitspraak kenmerkt den tongval van bet grootste gedeelte der provineie Oost-Vlaanderen. In oir (erfgenaam), verbastering van bet Kransche hoir, wordt de scherplange o door oi voorgesteld. S 21. De zacht- en de scherplange o moeten, zoowel als de verscbillige beldere e's, hoewel het rijm er ook van geduld wordt, zelfs bij de plechtigste voordrachlen goed onderscheiden worden, dewijl dit verschil van klank, in de schrijfiaal algemeen onderhouden, geenszins wille- keurig is, maar in den aard der tale ligt en tot hare bijzondere eigenschappen behoort. Er moet dus ook. — 14 — vQor 'l gehoor onderscheid bestaan tusschen betogen (betrokken) en betoogen (bewijzen), genoten (van ge- nieieii)j en genooteu (gezellen), logen (leugen) en loogen (in de loog zetten), hopen (verwaehten) en hoopen (sta- pels), horen (= hoorn) en hooron (door het oor ge- waarworden), koper (een metaal) en kooper (iemand die koopt), kolen (brandslof) en koolen (een gewas)^ poten (planten) en pooten (beenen), roven (korsten) en rooven (rooverij plegen), schoten (meervoud van sckoi) en schouten (meervoud van schoot), slopen (v. sluipen) en sloopen (afbreken), sloten (meervoud van slot) en slooten (grachten), sloven (sukkels) en slooven (voor- sehooten), tonen (klanken) en tomien (aanwijzen), enz* TerwijI dit onderscheid op de longe der meeste Noord- nederlanders ook aanwezig is en blijft stand houden, is het bij een goed deel hunner, voornamelijk in de pro- vincie Holland, weinig of niet merkbaar; en, daar het juist de Hollandsche tongval is, die ten grondslage ligt van die uitspraak, weike in Noord-Nederland als de toongevende geldend is, spreekt men daar veelal bij open bare pleehtigheden en waar het anders op be- schaafd en deftig spreken aankomt, alle heldere e's en o's met den naluuriijken klank dier vocalen uit. De uit- spraak onzer Noorderbroederen — dit erkennen hunne taalkundigen — is dan in openbaren tweestrijd met de algemeene, op de afleiding gegronde, schrijfwijze. In Belgie bestaat het onderscheid overal, zoowel voor de ooren als voorde oogen ; we moeten het handhaven. § 22. Als men, de spraakdeelen gesteld zijnde om o uit te spreken, een weinig de mondopening vernauwt, de lippen meer naar voren bewegende, ontstaat de klank oe^ Eu verschilt in vorming met o slechts hierin, dat bij eu de onderlip meer naarvoren opgeheven wordl, waar* — 15 — door de klank ook meer naar boven \iordl uilgedreven. De klanken, die we door de samenstellingen oe en eu verbeelden, ztjn even zoo enkel en onvermeiigd als die^ welke door eene enkele vocaal kunnen voorgesteld worden; het zijn dus ook ware eenklanken. Voor het oog zouden ze als tweeklanken kunnen doorgaan, maar zeker niet voor het oor : de eerste beantwoordt aan de Hoogduitsche Uy de tweede aan de Hoogduitsche o. De klank eu is in vele gevallen, waar hij voorkomt, door klankversehuiving uit o ontstaan, klankversehui- ving, die de Iloogduilschers Urnlant noemen, en welke in hunne taal omtrent verscheidene klanken, naar vaste regels, plaats heeft. Vandaar, dat wij thans nog in een aantal woorden even goed eu of o gebruiken, bij voor- beeld, leugen en logen, meulen en molen,speur en spoor, kreuken en kroken, scheut en schot, beurs en bors^ jeuken en joken. Voor sommige woorden echter, waarin de gesprokene taal ook eu voor o laat hooren, bij voorbeeld meugen, vetigel, keuning voor mogen^ vogel, koning, is deze verwisselingdoor het schrijfgebruik niet gewettigd. In sommige streken laat men na den klank eu iets van eene i of j hooren, bij voorbeeld, deuigetiy keuiken voor deugen, keuken eiTen af. Dit moet men bij het lezen en voordragen vermijden. S23. De natuurlijke t(-klank ontstaat, wanneer men de spraakdeelen in de richting van a naar eu tot de grootste hoogte brengt : de verhouding van eu tot u is alzoo gelijk aan die van o tot oe. De Westvlamingen moeten er op bedacht zijn u (= uu) niet, naar hunnen tongval, voor de r als eu uit 16 spreken : meur, zeur, gebeur, scheuren, voor muur, zuur, gebuuvj schuren. In de Denderstreek hoort men mieren, gebieren enz. voor mureriy geburen. — i6 — Onvolkomene of korte Eenklanken. S 24. De vocalen hebben den onvolkomen' of kort afge- brokenen klank in geslotene lettergrepen, bij voorbeeld in kat, bed, wind, korst, kunst, bakken, tellen, vinden, korven, zuster (§ 7); ook voor ch in lachen, Mechelen, tichel, bochelj kuchen enz., dewijl de c/i, een samen- gesteld letlerleeken zijnde, in hetschrift nooit verdub- beld wordt, zoodat men die woorden moet lezen, als stonde er lachchen, Mechchelen enz. S25. De korte klanken, goed uitgesproken, worden dieper in den mond dan de lange of heldere, en met eene lichte intrekking der lippen gevormd, waardoor de natiiur- lijke klank der vocalen, inzonderheid der e, i en u, een zoodanige vvijziging ondergaat, dat de e tot den a-klank, de t tot den e-klank nadert, en de u den klank eu (o) 2eer kort uitgesproken, of dien der doffe e in de, te, ivanneer men ze met klem zou uitspreken, nabijkomt. In het grootste gedeelte van West- en Oost-Vlaande- ren is deze afwijking van den zuiveren c-, t- en li-klank doorgaans wat al te groot, en boudt men, vooral in de laatstgenoemde provincie, de korte klinkers te lang aan. De Brabantsche en Antwerpsche uitspraak is juister, wat de kortheid van duur betreft, maar ook schier alleen daardoor onderscheidt zij de korte klinkers van de lange ; men moeste gelieel Vlaamseh-Belgie door de korte e en i met dien lichten zweem naar de a en e als bo\en gezeid is, en de u bijna als eu, zeer kort, laten — 17 — hooren, hetwelk ook in Noord-Nederland voor de juiste uitspraak wordt geliouden. — Door sommigen wordt beweerd, dat men deze klanken, aldus uitgesproken^ nietzingen kan, zonder bepaald in de zuivere i en u, of wel in de e en eu te vervallen ; dit heeft volstrekt geenen £rond; (erwiji het daarentegen stellig is, dat ze, op Brabantsche wijze uitgesproken,door de minste rekking in den zang noodwendig de heldere klanken ie en uii worden, waardoor er dan b. v. tusschen zit en ziet, ligt en Hegt geen verschil meer bestaal, en dun, rug tot. duuHy rung ontaarden. S26. Tusschen de heldere en de onvolkomene a, beide zuiver uitgesproken, bestaat er, behalve in de lengte van duur, geen ander verschil, dan dat de iaatste, door het korl afbreken zelf, minder zwaar en meer naar binnen luidt. Hier dient gewaarschuwd tegen het gebrek der Ant- i^erpenaars en Oudenaardisten, die de korte a al te zeer verscherpen en naar de e laten overhellen, zeggende nagenoeg : jen yoorjan, ken voor kan, dek voor dak, enz. S27. Wanneer men, zeiden we (§ 14), onder het uit- spreken der a de tong bijna de helft nader aan het gehemelte brengt, met vernauwing en verlenging der lipspleet, dan ontstaat de natuurlijke ^-klank. Geschiedt zulks nu bij de onvolkomene a, dan wordt de klank der onvolkomene e voortgebrachl, die zich door eene speling naar a van de Fransche korte e in bee onderscheidt. — Bij uitzondering laat de beschaafde uitspraak de e vaa vers (dichtregel) geheel als de Fransche e hooren. 2 — 18 — S28. Uitdee, zeiden we (§ 19), wordt, wanneer de long dicht aan het gehemelte nadert, de natuurlrjke i (=ie) gevormd. Nu, uit de onvolkomene e ontstaat op dezelfde wijze de onvolkomene i, weike, door hare nadering tot den e-klank, niet veel verschilt van de Fransehe korte e in beCf tel, quel; de Nederlandsehe woorden biky til, kil wijken slechts een graadje minder van den natuurlijken t-klank af. « De geslotene Nederlandsehe % — zegt D' Kern, dien we gaarne tot getuige nemen — heeft eenen klank, die aan hetHoogduitsch vreemd is, doch in het Engelseh bestaat. In het grootste deel van Belgie klinkt deze geslotene t, bijv. in schip, als eene zeer kort uitge- sprokene Fransehe e In Noord-Nederland heeft de geslotene ^ ook eenen dcrgelijken klank; men spreekt list anders uit dan de^Duitscher doet, doch de Noord- nederlandsche uitspraak staat toch een graadje dichter bij de Duitsche i dan de Vlaamsche. Nog dichter bij de Duitsche i staat de Antwerpsche. Het komt mij voor, dat de Noordnederlandsche uitspraak, als houdende het midden tusschen de Vlaamsche en de Antwerpsche, de meeste kans heeft om aangenomen te worden als die, welke het beste strookt met de verschijnselen op het gebied onzer klankleer. » Nu, die uitspraak is juist degene, welke wij hierboven hebben aangewezen. S 29. I Gelijk eene zacht- en eene scherplange o, zoo wordt in Noord-Nederland ook eene zacht- en eene scherp- korte onderscheiden, ofschoon het verschil in den klank door geenerlei uiterlijk kenteeken in het schrift aangeduid wordt. — 19 — Het onderscheid in de uitspraak dezer beide onvol- komene o's bestaat hierin, dat de zaclite meer voor in den mond wordl uitgesproken, als zijnde niets anders dan de natuuriijke o-klank, die, door het stuiten der stem op eenen volgenden medeklinker, kort afgebroken wordl; terwijl de scherpe meer naar achteren luidl, de long daarbij naar beneden gelrokken wordende, waar- door deze o iets van eenen korten onzuiveren a-klank bekomt, volkomen eensluidend metde Fransche korte o in hotte. « Voor eene beschaafde uitspraak — zoo leest men bij De Vries en Te Winkel — is het inachlnemen van het onderscheid tusschen de scherp- en de zachtkorte o van groot belang, te meer daar in gewestelijke spraak de beide klanken niet zelden verwisseid worden Zoo wordt b. V. in Gelderland de o voor r allijd seherp uitge- sproken ; zoo zegt men hier en daar koffer, vod enz. met scherpkorte o, terwijl zij in de gewone uitspraak zaehtkort luiden. » Voor de Zuidnederlanders is dit in Holland gemaakfe onderscheid gansch onvatbaar. Wei spreken ze sommige korte o's meer naar voren in den mond uit, als in stom^ kroniy op enz., doch zonder zich zelven daarvan bewust te zijn, en er dus volstrekt geenen regel in houdende(*). Enkel hebben wij hier de Vlamingen (1) Het Woord£nbobk der Nederlandscre taal bohelst eene lijst van al de gebruikelijkewoorden, waarin de onvolkomcnc o voorkomt,mct aan- wijzing van den scherpen of zachten klank in de beschaafde Hoilandsche uitspraak, die ook door de andere Noordnederlandsche gewesten als Toorbeeld en maatstaf der algemeene beschaafde uitspraak is aangeno- men. Daar het voor onmogelijk kan gehouden worden al die woorden een voor een in het geheugen op te nemen en te outhouden, hebben wij voor de buitenhollandsche Noordnederlanders, en voor diegenen onder de Zuidnederlanders, welke met dit onderscheid nader wcnschen be- — 20 — te waarschiiwen tegen de al te holle of achter in den moiid gesmoorde uitspraak der onvolkomene o, die veel bij hen gehoord wordt in loolk, volk enz. kend te worden, de volgende regels gesteld, die zich over al de in gemelde lijst voorkomende woorden uitstrekken. De geslotene o is zachtkort : 1« In desterke vormen van alle werkwoorden, wier wortelklinker in eene korle o verandert, b. v. trdk, trokken, geirokken (van trekken); horg^ borgerij geborgen (van bergen). 2o Achter de w^b. v. wd/, wolk, worstelen, todf'tel, 30 Voor m, n, b. v. dotn, lompy zon, hond, 40 Voor /, r, verdubbeld, of bij bulging of afleiding verdubbeld wordende, b. v. koffer, pl6f(fen); barrel j kn6r(ren); uitgezonderd : kof, koffifiy offer y stofj staff eeren^ korret, korren (van oesters). 5° Achter 6, behalve voor /, rdy rg^ b. v. bobbel, bochely bok, borsiy borslel, bosch, bof^ botsen^ tarbot; daarentegen : bol^ bord, bbrg (znw.), borgen (werkw.). 6^ Tusschen m, p, v en ch, d, b. v. mochty modder, pochen, podding, vochtigy v6d. 7® Tusschen m en 8, 8ch, b. v. mogy mSstaardj mosch, 80 Tusschen |9, sch en p. b. v. pop, bisschop. 9^ Tusschen «/enom het even welken medeklinker, behalve de <, b. v. 8l6bkou8y slodderigy 8l6kken; daarentegen : slot. IQo In de woorden knobbeljschobbejakytobbeyochtendjschdft (schoudei), mokkeleny 8m6kkelen, dot (bnw.), pohy schdl (visch), vol, op^ opper'^ vorderen, snorken, lorserij morseny morsdood, morzelen^ dorsty korst^ horfen, korty schorteny 8t6rtenj tortel. In elk ander geval heeft de geslotene de scherpe uitspraak, als in dobbelen, god, grbfy hof, of, schoft (schurk), nogy nbch, doch, sioky dot (znw.), bdlleriy 8chdl (ijs-)y kloppen, kosty trotsch en meerdan driehonderd andere woorden. Het kan als iets zonderlings worden aangemerkt, dat de beschaafde Hollandsche uitspraak regelmatig twee soorten van onvolkomene 0*1 onderscheidt, die in de spelling op gelijken voet behandeld worden; terwijl ze *t onderscheid tusschen de zacht- en de scherplange o ver- waarloost, ofschoon dit, althans in de opene lettergreep, bij H speilea algemeen wordt in acht genome n. — 21 — S30. De onvolkomene u, zooals we reeds zeiden (§23), klinkl nagenoeg als eu, zeer kort ukgesproken, of als de doffe e in de, te, wanneer men ze met klem zou uitbren- gen. Heur klank staat alzoo omtrent middenin tussehen dien der u in het Fransch woordje un en dien deszelf- dcn klinkers in une. In helgroolste gedeelte van Vlaan- deren spreekt men munt, rug, kuchm, geliik, smul- len enz. met den klank der u in un nil, terwiji men in het midden en oosten van Vlaamsch-Belgie er nagenoeg dien der u in um, of der Duitsche u in kussen, laat in hooren. Het eene staat omtrent even verre als het andere van de Noordnederlandsche uitspraak af, weike, zooals D' Kern te rechtoordeelt, het besle geschikt is om als de toongevende te worden aangemerkt. S31. In geene sfreek onzes lands, gelooven wij, worden de korte klanken verkeerder uitgesproken dan in een groot deel van Oost-VIaandcren en op den naastgelegen zoom van Wesl-Vlaanderen. Men hoort er : hij roolde van de trapeuy Good zal hem slrafen, zote grelen (e als in 't Fr. grele), aarme meinschen^ enz., voor : hij rolde van de trappen^ God zal hem straff en, zotte grillen, arme menschen. De korte e en i worden er voor ng en nk als ij uitgesproken : dijng^ wifnkel, ijngel, ijnkel, voor ding, winkel, engel, enkel. In enkele plaatsen spreekt men van den wijnd (wind), en van een kijnd (kind), dat men bemijnt (bemint). Dit alles, al luidt het zeer misselijk, wordr niet alloos bij het lezen vermeden. In de omstreken van Antwerpen hoort men kark of karrek voor kerk, voark of warrik voor werk. — 22 - S32. 