Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Et si vous eussiez joint a toutes ces informations (que vous auriez pu prendre vous-mémes) des recherches sur ce qui c'êtait passé sur le territoire de Bencoolen, si vous eussiez attention a linvitation, qui nous a été faite par votre prédé- cesseur, et dont nous avons parlé plus haut, peut-étre alors vous n’auriez pas a vous repentir de l’impétuosité avec laquelle maintenant vous en avez agi? Nous vous conjurons, Monsieur le Gouverneur! de vouloir refléchir sur les suites, que peuvent avoir vos mesures pour la tranquillité publique, le sort des natifs, et l'influence des Gou- vernements Europeéns, et si de bonne foi vous avez offert au Gouverneur-Général, notre collègue, vos bons offices pour coö- perer 4 l’amélioration du sort des peuples, qui nous environnent, ne vous opposez pas alors, a ce qui a été si heureusement commence. Rejouissez vous plutot de ce que Monsieur Muntinghe , votre ancien collaborateur, dont vous connaissez, comme nous, le grand mérite, ait pu êtablir un ordre de choses, basé sur des principes justes, libéraux et humains; que la punition in- fligée au Sultan constitue en soi un bienfait pour la population native, et n'allez pas par une étroite politique, qui d’ailleurs n’est fondée sur aucun droit quelconque, proteger un despote, et empécher ainsi le développement ulterieur des grands prin- cipes, dont vous vous êtes proclamés le zéle patron. Ge Volgr. VII. 44 684 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820 Vous voyez que les traités conclus, comme tous les actes du Gouvernement de Sa Majesté le Roi, sont dans les bons prin- cipes; ils sont conclus sans coûter une goutte de sang, sans que le Gouvernement, ni ses agents ayent touchés aux trésors des Princes, avec lesquels les arrangements sont faits (a). Maintenant nous aimons 4 croire qu’aprés tous ces éclaircisse- ments vous vous empresserez de revenir sur vos pas, de retirer votre troupe armée des lieux, où elle pourrait se trouver, de nous laisser la main libre chez nous, et de ne plus vous ingérer dans des affaires, Monsieur! qui vous sont a tous égards étran- gères, surtout dans l'état actuel, puisque vous jugerez aisement, que d’aprés les traités conclus et la notification officielle, qui vous en a été faite, tout ombre de prêtexte est évanoui. Nous serions bien contents si tels pourraient être les effets d'évênements, qui autant que nous en sommes instruits, n'ont eu aucune suite funeste, et dont ainsi votre responsabilité sera moins grande qu'elle aurait pu être. Vous sentez, Monsieur le Gouverneur! que nous ne saurions nous dispenser de porter a la connaissance de notre Gouverne- ment, tout ce qui s'est passé, et nous devons vous declarer encore que nous en préviendrons le Gouvernement de Bengale. Le Gouverneur-Général s’est chargé de prendre les mesures propres a faciliter le traject d’ici pour Bencoolen a Monsieur Salmond et sa suite. Nous avons l'honneur d'être avec la plus parfaite considération Monsieur le Gouverneur! De Votre Excellence les trés-humbles et trés obéissants serviteurs, Les Commissatres Géneraux de S. M. le Rot des Pavs- Bas, CORNELIS THEODORUS ELOUT. B" v. D. CAPELLEN. A. A. BUYSKES. Bijl. 11 bl. 402 nootc. Raffles’ brief dd. 5 Augustus 1818 aan Mun- tinghe luidde aldus: I have received with equal surprise and regret a letter from Captain Salmond, informing me that on the 5t Ultimo, he was made prisoner and desired to deliver up his arms to the Govern- ment of His Netherlands Majesty. (a) Nota bene! Niet slechts dat de oude Sultan aan den jongen zou moeten betalen en betaalde f 50000 maar hij had ook f 100000 moeten toezeggen voor den wederopbouw van het in 1811 verwoeste fort. — En als Muntinghe eene expeditie tegen luitenant Haslam onderneemt, worden de kosten ervan op den jongen Sultan verhaald. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 685 I have also received intimation that an armed force has been sent up the Palembang river with hostile intentions towards the escort, which, agreeably to instructions, were peaceably waiting at Moara Belittie, in order that their appearance at Palembang might not occasion confusion. In order to avoid collision, the officer, commanding the escort, has judged it expedient to retire and to leave Captain Sal- mond to his fate; — what that fate may be I know not, but after the arrest of the person of the British representative in a neutral country, there is nothing which may not be expected in these seas, even to a repetition of the proceedings at Amboina. With respect to the escort, I find that during the whole course of their march, with one solitary instance, where an affray took place in the village of Succaramee about a cocoa- nut, which was disputed between the people of the village and one of the boatmen, the conduct of the men was most exemplary; regular payment was offered for every article of supply they required, and nothing could be more peaceably. than their whole demeanor. When the last accounts left them, they were on their return to Bencoolen and in the hope of avoiding the force which it was stated you had sent against them. It is only left for me to demand the instant release of Captain Salmond and his suite and to protest in the most solemn manner against the insult you, Sir, have by these proceedings offered to the British Government, holding you personally liable for all consequences that may accrue therefrom (a). Bijl. 12 bl. 402 nootd. Het antwoord van Muntinghe op Raffles’ | brief van 5 Augustus 1818 luidt aldus: I have the honor to acknowledge the receipt of Your official letter addressed to me under date of the 5" of August last, and cannot help in answer to it, to express my deep regret, at Your continuing still at that time, to view the measures pursued by me at Palembang under a most unfavourable light, so as to draw from it allusions, too odious to be mentioned or to bear a repetition; and to form against me a personal charge of an insult, offered to the British Government. Conscious as [ feel of having acted up, in the whole of those proceedings to the strictest dictates of my duty, of having merely asserted those rights which it would have been criminal in me to forsake, I feel at the same time as confident, as moral con- (a) Men ziet, dat dit dwaze persoonlijk verantwoordelijk stellen door Britsche gezagvoerders niet alleen in onzen tegenwoordigen Zuid-Afrikaanschen oorlog is voorgekomen. 686 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—I820. viction can make me, that my conduct could involv insult nor injury to any power upon earth. Far therefore from dreading that responsibility with v seem to threaten me, Hon Sir, I should rejoice in tl tunity of bringing it forward, and tho’ amenable to superior authorities then to those, under whose orde I should willingly admit the Law. and Justice of You to decide between Your measures and my own. Bu as it may appear to you, I must apprehend Hon you would find in that case, the responsibility to wei heavier on your own head than on mine. Unwilling however to intrude on the motives of Yo any further than it is justifiable in defence of my cx beg only leave to observe, that as those superior au who afterwards will be competent to decide on th pursued by you and the actual state of affairs, wh in duty bound to maintain, are not on the spot, th: orders and decisions may be peaceably awaited and th in that protest You have signified to me, You may in t time abstain from intruding any further on those rigl by legal contract have been annexed to the crow Netherlands in Palembang. As intrusions of the kind alluded to, I must consic attempt, to establish commissioners or other civil within our territories; — to convene the headmen of tk and to shake the allegiance of the people by annc new invasion of a military force; or by endeavc degrade and calumniate the character of the represer the Netherlands Government in these parts. Of instrusions of this nature having been commi candour and great concern for preserving the ties and amity between both nations inviolated, will not : to conceal from You that the proofs and documents a hands, and what I feel the more concerned for, date as the 28" of Augt last, a date under which my offic of the rok of July last, must have reached You lon and consequently You was acquainted with the cessic Palembang territory to our Government. A date moreover under which captain Salmond and had probably returned to Bencoolen, and could have to You with how much reluctance every measure tt hurt a British feeling was resorted to, by me. Allow me therefore, Hon?! Sir, to express my deer cern for a perseverance on Your part in measures PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 687 cannot be considered otherwise than as a continual invasion and contempt of the Sovereign rights of an independent crown, and of one of the chiefest and nearest allies of Your own nation. Allow me to remind You, Hon!¢ Sir, that there is a moral impossibility on my side, to which ‘every consideration of temporary issue must yield of submitting tamely to such a treatment. Consider therefore, that a perseverance in those measures must draw forth resistance. Consider of what consequences that resistance may be; and that all the woes it will create, will weigh on You. Abstain therefore; and let me pray, let me beseech You, mature Your measures; rest in that protest You have made. Let not Your zeal in pursuing a national object be stained by injustice; let not the glory of a nation, whose merit it was to restore the world to peace and independance, be obscured by adopting the maxims of an errand conqueror, whose boast it was to take the world by fact and not by right (a). Let the ties of peace and amity still existing and so highly beneficial to both nations remain unshaken; — and as You once was pleased to call me a link between two succeeding administrations on Java, if it is not too presuming on my part, allow me to become a link, by which the interests of both nations on Sumatra may be most firmly and cordially connected. An answer to my official letter under date of the rot" of July last will afford You an opportunity of agreeing to those principles, which must form the basis of such cordial under- standing. From whatever principle You departed on the 24th of June at Fort Marlbo’, the cession of territory I obtained about the same time at Palembang, has introduced such an alteration in the system of rights and in the actual state of affairs in this country, that consistently with Your own principles, You may confine Yourself to a mere protest against it. And acknowledging this state of affairs under whatever protest or reserve You may be pleased to add to it, the relations of amity and good understanding between both nations may be cultivated on Sumatra. Assuring You that I am most anxious and will be most happy to obtain an official declaration from Your side to the purpose above mentioned, I have tho honor to remain etc. (a) Overbodig te zeggen, dat Napoleon wordt bedoeld. Raffles werd schimpend de Oostersche Napoleon genoemd. 688 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. Bijl.13 bl. 406 noot 4. Raffles’ eigen woorden in den brief “==? 1 September 1818 aan C.C. G.G., dat zij zich niet moes en vleien, hij hen steunen zou, luiden als volgt: Is it under such circumstances that Your Excellencies exe tt I will coöperate with Your representative at Palembang; t Mut I will assist in enforcing the condition of a treaty which BE —4 no real existence? Am I to consider this as one of the measu mm necessary to uphold the character of the European Govenmes=—! in the Eastern Seas? Am I to suppose that civilisation will “aie extended by the breach of the most solemn obligation tam + stands between man and man? And yet it is on this fabricati a _ 2ù alone that your Commissioner rests his right to possession a zur =d in which Your Excellencies are pleased to inform me I sh ==! see the best principles. What am I to understand ? Your Excellencies may be assured that I have nothing mc EET at heart than the general tranquillity and civilisation of t = < Eastern Islands; that as far as may depend upon me I sh === | give every assistance in support of the just rights of FM a: Netherlands Majesty; in Java, the Moluccos, and some min st"! stations the authority of His Netherlands Majesty is undispute << - but as that authority over the whole Archipelago is at lem =—! questionable, I cannot allow it quietly to be extended by sumac bh means as have been resorted to on the present occasiom- MA Had my agents not been at Palembang, how should I ha—=™" $ been able to expose the imposition, which has been practise=— respecting the treaty? Instead of the invectives which ith == pleased Your Excellencies to pass on my proceedings, I com ™~ ceived myself entitled to your thanks, and that at the lea =I for the honor of the European character so seriously called zi question by the act to which I allude, an immediate investigati —— * " would have been ordered, and the evidence tendered in pro in of the fact received while within your reach. It was in hmmm ™ expectation that I withheld in my last communication certa me particulars many of which I am now reluctantly compelled — Se bring forward in the discharge of my duty. Bijl. 14 bl. 417 noot a. Muntinghe’s particulier schrijven dd. L— ’ November 1818 aan Comm.-Gen. Elout luidt aldus: HoogEdelGestrenge Heer ! Ik heb de eer bij dezen de ontvangst te erkennen van Lv 5 N Excellentie’s successive particuliere aanschrijvingen van 21! September, 23 September en 29 October jl. Is het verzuim va den schipper van de Jeanne Dienette oorzaak geweest, dat! PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 689 een geruimen tijd van het officieele antwoord van Kommis- sarissen-Generaal op mijn schrijven van den 10° Juli jl. ben verstoken gebleven, zoo doet het mij niet minder leed, dat een zamenloop van omstandigheden, waarvan ik inderdaad niet meester ben geweest, mij genoodzaakt heeft Uwe Excellentie zoo lang naar tijding van hier te doen wachten. Ik gedraag mij tot mijne verschooning aan de redenen bij mijne officieele van 30 October aangevoerd. Ik hoop, dat Uwe Excellentie daarin en in het gansche verslag van zaken, in die missive begrepen, genoegen mag nemen, en dat U. E. daarover dezelfde tevreden- heid mogt gevoelen, welke het mij zoo uitstekend aangenaam geweest is, dat mijne vorige verrigtingen bij U. E. hebben verwekt. Ofschoon ik bij deze gelegenheid U. E. het goede nieuws nog niet kan mededeelen, dat onze grenzen weder ge- ruimd en verlaten zijn, durf ik U. E. echter met volle over- tuiging de verzekering geven, dat onze regten van oppermagt in Palembang vaststaan, en dat de heer Raffles ze niet aan het wankelen zal krijgen, zoo hij slechts in zijne onregtvaardige pretensién bij het Bengaalsche gouvernement geen steun vindt (a). Domineerde daar nog de geest van lord Minto of zelfs van een lord Moira, zoude ik mij om niets bekommeren; doch de denkwijze van den nieuwen Gouv. Gen. lord Hastings is nog geheel onbekend (4). Het is echter niet onwaarschijnlijk, dat hij een man is van de keus van Bewindhebbers, en dus minder een krijgsheld als een staatsman en financier; in dat geval kan ook aan zijn oordeel en beslissing over het gedrag van den heer Raffles niet getwijfeld worden. Te meer wanneer zijne deliberatiën van deze materie zullen geleid en ondersteund worden door de doorwrochte en doorknede memorie, welke de heer Raffles Uwe Excellentie de moeite gegeven heeft over zijn gedrag te stellen. Een stuk van staat, voor welker mededeeling ik U. E. den hoogsten dank betuig, en welks lezing mij wel met eenig leedwezen heeft doen zien, dat mijne oude princtpia juris hier in Indië werkelijk gesleten zijn, doch mij tevens het levendig genoegen verschaft heeft, van er mij althans nog zooveel van te kunnen herinneren, als noodig was, om het ware, juiste en schoone van het stuk zelve te kunnen voelen en bewonderen. Ik heb ook dus nog de beste hoop, dat de heer Raffles met al zijn plans en voorstellen, uit Bengalen van eene ver- (a) In den brief aan Nahuys herinnert Muntinghe aan deze mededeeling : zie bl. 453. (b) Lord Moira en markies Hastings waren dezelfde personen. Misschien was aan Muntinghe de verheffing van lord Moira tot eersten markies van Hastings bericht geworden, alsof men met een nieuwen Gouv. Gen. te doen had. 690 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. geefsche reis zal terugkomen, zoo hij terugkomt en niet direct naar Europa wordt verzonden. Ik mag echter voor U. E. niet verbergen, dat in den onderschepten brief van Jena Abiedin, gerigt aan den djenang van de Moeara Blitie, de uitdrukkelijke verzekering voorkomt, dat er omtrent dezen tijd 8 schepen uit Bengalen aan de Soensang zouden verschijnen. Ik weet wel, dat op dergelijke verzekeringen van den heer Raffles niet evenveel te vertrouwen is, dan men zoude echter niet kunnen weten, hoe ver misschien het Bengaalsche gouvernement — de zaak latende voor de personele verantwoording van den heer Raffles en gebruik makende van eene zekere onaf hankelijkheid, welke men zegt, dat hem is toegekend — zou kunnen gaan. Ik zal daarom den heer schout-bij-nacht Wolterbeek, bij zijn arrivement in deze quartieren, speciaal op deze omstandigheid attent maken, ten einde daarna zijne maatregelen te kunnen nemen. En al ware het ook, dat na het vertrek van den schout-bij- nacht Wolterbeek eenige kruisers van Bengalen hier binnen mogten loopen, verbeeld ik mij nog, dat zoodra de jonge Sultan zal zijn geremoveerd, hun alle middelen van kwaad te doen, zouden zijn ontnomen: aanhang zouden zij niet kunnen vinden en openbare vijandelijkheden zouden zij niet durven beginnen. Tot de inscheping van den jongen Sultan en zijne aan- hoorigen wordt thans alles gereed gemaakt. De Eviips, die, den 5" November jl. voor de Soensang gekomen, door tegen- wind en sterke afwatering, tot den 15" des morgens bezig ge- weest is, om alhier ter reede te komen, heeft reeds de rijst en vivres voor het hooge gezelschap aan boord. Wanneer het vaartuig behouden, zooals ik hoop, te Batavia aankomt, zoude ik U. E. solliciteren, dat aan den sultan Nadjam-Oedin, zijne zoons, schoonzoons, broeders, echte en onechte, en ook aan het minder gevolg, thans nimmer weder mag gepermitteerd worden naar Palembang terug te keeren. Voor den Pangehran Adipati echter, dien ik met de gezanten van den ouden Sultan zal laten overgaan (a), verzoek ik te mogen intercederen. Hij is vooreerst de groote oorzaak, dat het contract geteekend is. Hij is een man van zachten inborst en veel beschaafdheid, bezit een juist begrip van zaken en niet zoo veel ambitie, om zich aan het hoofd te stellen van eene factie tegen het Gouvernement. Ik ben verzekerd, dat hij zich overtuigd gehouden heeft van de waarheid der argumenten, waarmede ik hem trachtte te betoogen, dat de heer Raffles (a) Deze gezanten zijn nooit vertrokken. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 691 geene qualificatie zou bezitten om zoo te handelen als hij dreigde te doen. Zijne list heeft alleen hierin bestaan, dat hij, onder- stellende, dat mijne redeneringen gegrond waren, daaruit be- sloten heeft, alsdan ook veilig te kunnen verborgen houden, al hetgeen met Benkoelen verhandeld is, wijl dit van die zijde alsdan ook zonder gevolg en bedekt zoude blijven; terwijl hij zich alleen bedrogen heeft in zijne verdere veronderstelling, dat indien eens de heer Raffles, tegen mijn betoog en zijne aan- genomen denkbeelden, iets mogt ondernemen, deze dan ook zeker en de magt en de qualificatie zoude bezitten, van zijne plans ten uitvoer te brengen. Voor den ouden pangehran Wira di Krama, zoude ik, uit eerbied voor zijne grijze haren, insgelijks gaarne de toegevendheid van U.E. inroepen, zoodra de zaken hier ten volle zullen geschikt zijn. Mijn optogt naar de binnenlanden wacht slechts totdat de jonge sultan zal zijn vertrokken. Ik hoop U.E., ten gevolge daarvan, nog vóór het einde van December te kunnen bedeelen, dat onze grenzen wederom schoon zijn. Van Bangka zullen zich echter weinig scheepsgelegenheden voor dit saizoen meer opdoen. En ik heb daarom den heer Du Bois verzocht een paar majangs in te huren, ten einde eene proef te nemen voor de verzending over de Lampongs. Van de noodzakelijkheid van dezen tweeden optogt, zal U.E. zich, hoop ik, overtuigd houden. Begaf ik mij niet naar boven, zoo zouden wij gevaar loopen, dat die van Benkoelen het volk eindelijk, zoowel door openbare als bedekte middelen, tot af- ‘valligheid bewogen. En vallen er dus ook al eenige onkosten op deze expeditie, hoop ik, dat het Gouvernement zich die zal getroosten. Dadelijkheden zal ik zooveel immer mogelijk zorgen, dat er niet gepleegd worden, en liever dan ertoe over te gaan blootelijk post vatten tegenover het detachement van Benkoelen; en in allen gevallen in het oog houden, dat nimmer eene daad van agressie van onze zijde kome. Omtrent de inzigten en verrigtingen van den heer Raffles kan ik U.E. van hier weinig nieuws bedeelen; ik moet, op het ge- tuigenis van twee verschillende inlanders, voor mijzelven ge- looven, dat zijn schrijven uit Pagaroeyoeng een verdichtsel is. Op dezelfde wijs geloof ik, dat het contract met die van Pas- soemah veel heelt van eene fabricatie. Volgens het verhaal van inlanders uit die buurt, is de heer Raffles — indien ik het zoo mag noemen — slechts op het zelfkantje van de Passoemah geweest en heeft daar door geld en schoone woorden éen pan- gehran en vijf mindere hoofden overgehaald, om hem naar Benkoelen te volgen. Een ander gedeelte der bevolking zoude 692 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. voor hem gevlugt zijn en zich in de bosschen hebben verscho= ME €r- Ik hoop Uwer Excellentie binnenkort uit die quartieren zeker — sier nieuws te kunnen geven. Men zegt echter, dat hij een onl € geschikt hoofd van Menangkabo, zijn verblijf houdende op de grenzen van Djambi, zoude gewonnen hebben, en door de-_====tl eene correspondentie heeft laten openen met een ngabehie, zij de het hoofd der Maleyers aan de Oeloe-Rawas; dat deze zm CU hebben geantwoord, dat hij nog geene de minste slechte M= handeling van mij ondervonden had en daarom ook geene recat “*” had, de zijde van Palembang te verlaten. Ik heb terstond, mi het vernemen van deze geruchten, twee vertrouwde hoofden mmm ¢ radja Akil, die mij het nieuws geboodschapt had, naar bov” == gezonden, om de zaak te onderzoeken, en de Maleijers in h mm trouw aan het Gouvernement te bevestigen. Ik wacht van de= =S commissie dagelijks rapport en zal Uwer Excellentie den inhoram_=d daarvan onverwijld mededeelen. Uit al deze menées van den heer Raffles blijkt echter me noodzakelijkheid, dat er van onzen kant ook iets op DjamtE > * Menangkabo en de Passoemah ondernomen worde. Ik zal, «——*? de grenzen komende, duidelijke begrippen trachten te verkrijgassm==="" omtrent hetgeen er te doen is, en alsdan, Of naar omstandi—-== heden handelen, of nadere bevelen vragen. Ik zal bij het gedrag van den heer Raffles in het algeme" niet blijven stilstaan, noch ook terugkomen op de ongeloovighei =<. die ik daaromtrent te voren heb aan den dag gelegd. U. —. *. permitteere mij eindelijk te dien opzigte aan te merken, dat a het contract van den majoor Colebroke niet gezien had voe ™. mijne aankomst op Bangka en dat ik er zelfs den waren 2 —— Ni niet van heb ingezien, voordat ik de tijding kreeg , dat de eers TS _ zendelingen van Benkoelen bij den jongen Sultan waren aar gekomen (a). | De contracten met de vorsten van Palembang gesloten, ligge er zoowel als alle mijne andere goederen, op Indramayoe, en di * benoodigd zijnde, verzoek ik Uwer Excellentie slechts door eex van mijne vertrouwde slaven aanwijzing te willen laten doen var ™ sm die boeken en papieren, welke met mij aan boord geweest zij: ¥ van de Betsy, wanneer die daaruit kunnen genomen worden- £ Hier op Palembang is helaas! geen enkel contract van vorigen £ * tijd te vinden. In de hoop van U. E. eerstdaags nog eenige goede tijdingen te <7 - ae De ss —— s (a) Bedoeld wordt het contract van 1 Augustus 1818, als een gevolg van * * s Achmad’s herstel op den troon, na diens afzetting door majoor Robinson. ~ Zie bl. 335 en 675 hiervoor. PALEMBANG EN BANKA IN 15]6—1820. _ 693 mogen mededeelen, neem ik nog geen afscheid, maar heb de eer met de verschuldigde eerbied te verblijven, enz. Bijl. 15 bl. 417 nootd. De laatste brief van C.C. G.G. aan den Gouv.-Gen. van Bengalen, geschreven in Januari 1819, luidde aldus: Votre Excellence se rappellera que dans la protestation faite contre la conduite du Chevalier Raffles nous nous sommes engagés a faire des recherches exactes sur ses doutes hasardées a l'égard de l'authenticité du traité conclu entre notre Commis- saire 4 Palembang et le Sultan Nayam Oedien. Nous avons maintenant l'honneur d’envoyer a Votre Excellence extrait d'une lettre dans laquelle le Commissaire Muntinghe traite à fond le sujet: nous y joignons les pièces justificatoires, parmi lesquelles la déclaration formelle du Sultan et du Pange- rang Adipatti paraitront peut-être de quelque importance. Nous osons espêrer que Votre Excellence verra dans cette communication la haute estime, que nous lui portons, et le désir d'en agir avec elle avec la loyauté que nous nous devons réciproquement, qui seule est faite pour étouffer dans le germe ces dissentions qu’une froide rétisance n'a fait que nourir. Nous regrettons au reste que l’examen des inculpations lancées par le Chevalier Raffles ait mis au jour la conduite reprehensible de ses agens, qui, d'après la declaration du Sultan et du même Pangerang Adipatti, ont fait signer ceux-ci une pièce écrite a demi- pli en langue anglaise, sans que la texte malaise s'y trouve et qui les ont engagés à cette signature sous prétexte que la pièce ne contenait qu’un ordre pour faciliter la marche de la troupe, qui était avec les agens, tandis qu’elle contenait un soi-disant traité. L’attachement, que nous portent les indigénes, a encore mis à notre possession quelques lettres écrites par le Chevalier Raffles ou revetues de sa signature fin averée (?) par laquelle il invita le Sultan de Rio et celui de Pontianak 4 rompre avec les Néerlandais. Nous avons l'honneur d'en joindre ces copies a celle-ci. Nous nous abstenons de toute remarque: ces pièces n'ont servi d’aucun commentaire: nous pressentons la nature et la force de limpression, qui doive faire sur votre ame, Mvlord ! des preuves multipliées d'une conduite si peu analogue au caractère de la nation anglaise. Bijl. 16 bl. 427 noot a. Het plakaat van 1 September 1818 is van den volgenden inhoud: De kommissaris over Palembang, Bangka en de Lampongs Mr. Herman Warner Muntinghe, als representeerende Hunne 694 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1520. Excellenuën Kommissarissen-Generaal in deze gewest denzenen. die deze zullen zien of hooren lezen, Salut Doet te weten: Dat. nademaal beide de vorsten van Palembang, én b „vereenkomst en onder verklaring van hun volkomen g de regten van oppermagt over een aanzienlijk gede het Palembangsche rijk hebben opgedragen aan Z. Koning der Nederlanden; en de belemmering, welke ! en de uitoefening van deze regten door een inval van benden onlangs heeft ontmoet, met de terugtocht van di wederom is wt den weg geruimd en opgeheven, zo Godes zegen de regten van Z. M. den Koning verzek bezit van Palembang gehandhaafd, en de algemeene komen hersteld is. Het overzulks ook nu de tijd en het gepaste oog geworden. dat van deze, bij Zijne Majesteit den Ko Nederlanden verkregene regten en hoogheden, publie kondigtng aan den volke worde gedaan, en tevens aan »pengelegd de beginselen, welke in het vervolg den g van het bestier van Z. M. in Palembang zullen uitmak: Dat mitsdien by deze worden geproclameerd de reg „ppermagt aan Z. M. den Koning der Nederlanden c de afgestane deelen van het Palembangsche rijk toekc met aanbeveling aan alle de ingezetenen van die la dienst van £. M. gehouw en getrouw te zijn en zich n vente gerustheid op de bescherming en vaderlijke zor; M. te verlaten. Pat voorts als vaste en onveranderlijke beginselen vestter van Zijne Majesteit in Palembang worden bekend : cn vastgesteld de volgende gronden: VOOREERST: dat alie de wetten en deugdelijke gewoonten Prorserdragsede sulk zwlen worden gehandhaafd en seéerbie Wat geveigelyk de Ovendang Oendang van den Soest veste Bd. de geliefkoosde wet van de volkeren der enten, ct waaraan zij zich nog hun oorsprong van „MH vir arme gemeenschap met het volk van Java herinne: ver tin Mm eer en waarde zal worden gehouden; Net mageayks. doeh uitgezonderd eenige bepalingen tetisde. . met stacht van wet in werking zal blijven de # sarren Sy fijne Hoogheid den Sultan Mahomet Badar rote ett, Maar de telling van Hadji Saka 1728 (a). Net om zelver voege ongeschonden zal blijven de gee Dd OW cua naerteiling, staat er in het door mij geraadpleegde a PALEMBANG ‘EN BANKA IN 1816—1820. 695 wet en de regtspraak, den priesteren in geestelijke zaken toekomende. Dat almede in waarde zal worden gehouden het regt van de Dipaties en Proatins in de Bovenlanden, zoowel in het lijf- straffelijke als in het burgerlijke, om ieder respectievelijk regt te spreken en uit te oefenen, blijvende nogtans het hooger beroep naar de Hoofdplaats in alle zaken, waarin het van ouds hier gebruikelijk is geweest. Dat tot de uitoefening van het regt, in geval van hooger beroep een oppergeregt ter hoofdplaats Palembang zal worden geconstitueerd.. Dat dit oppergeregt, als voorheen, zal zijn de regter ter eerster instantie over alle zaken ter hoofdplaats Palembang voorvallende. Dat bij dit oppergeregt zal worden gevolgd de wet, bekend onder den naam van Pejagam van den Pangerang van Dytepan, mitsgaders de verschillende Pejagams en Oendang Oendang, van tijd tot tijd door de vorsten van Palembang betreffende de policie en de behandeling van zaken, ter hoofdplaats gegeven, voor zooverre dezelve met de tegenwoordige orde van zaken bestaanbaar zullen zijn. Dat ook als van ouds de administratie der inkomsten geheel gescheiden zal blijven van het landsbestier. Dat in het bijzonder de Dyenangs zich zullen onthouden van zich eenigen invloed over de regtspraak van de Depatties en Proatins aan te matigen. Dan ‘dat overigens de verdeelingen van Marga's, Desa’s en Dyjenangschappen als voorheen in stand zal worden gelaten. TEN TWEEDE: dat alle klassen en standen onder het Palembangsche volk zullen worden gehandhaafd by den rang, de voorregten en het voorvaderlyk bezit, hun naar regt of billykhetd toekomende. Dat gevolgelijk ook alle pangerans en prijahies, mits trouw zwerende aan Z. M. den Koning der Nederlanden, zullen blijven behouden de desa’s en heerlijke goederen, welke zij binnen het grondgebied van Z. M. den Koning zijn bezittende. Dat van deze bepalingen zullen zijn uitgezonderd, die pange- rans en prijahies, welke zich door een ontrouw en afvallig ge- drag, gedurende de laatste onlusten, het vertrouwen van het Nederlandsche Gouvernement geheel onwaardig hebben gemaakt. Dat daarentegen diegenen onder hen, welke gedurende de regeering van den Sultan Achmad Nayam Oedien, zonder ge- gronde of billijke redenen van hun voorvaderlijk bezit zijn ontzet geworden, daarin op nieuw weder zullen worden hersteld. Dat ook het geslacht der mantries, bij de verschillende rangen 696 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. en namen welke zij voeren, van zugebey, demang, ranga en tomangong zullen worden gehandhaafd, en naar mate van het vertrouwen, welke zij zich waardig toonen, onder eene naar ’s Lands wijze billijke bezoldiging, in ’s Gouvernements dienst zullen worden gebruikt. Dat het hoofd der manines, met behoud van zijn vorigen rang en titel van kemaas tomangong, en onder genot der voor- deelen, welke hij thans geniet, mede in dienst van het Gou- vernement zal worden gecontinueerd. Dat de afdeelingen van desa’s en districten, bekend onder den naam van szkap, provisioneel mede in wezen zullen worden gelaten en tot dezelfde werken als voorheen den houtkap en tot voeren van ’s Gouvernements vaartuigen en producten langs de rivieren, afgezonderd zullen blijven. Dat insgelijks de klasse van menschen, bekend onder de benaming van orang senang, in stand zal worden gehouden en, mits blijvende verrigten hunne gewone werkzaamheden tot opbouw en herstelling van ’s Gouvernements gebouwen, evenals de orang stkap, provisioneel van andere directe belastingen vrij zullen blijven. Dat almede de verpligtingen van de zoogenaamde sindang tot het opvatten van voortvlugtigen en het weren van slecht volk zullen blijven voortduren; dan dat zij niettemin in alle lasten des volks gelijkelijk zullen moeten dragen. TEN DERDE: dat onder de voorschreven bepalingen het volk van Palembang zal gemeten eene volkomen’ vryheid van personen en bezittingen; vrijheid van handel en eene onbelemmerde beschikking over de vruchten van hun vlyt en handenarbeid. Dat over zulks, als geheel vervallen moeten worden beschouwd, de vorige orders, waarbij het aan de ingezetenen der Boven- landen strengelijk was verboden, om buiten speciaal verlof, naar de hoofdplaats Palembang ten handel te komen. Dat in gelijker voege het gebod, dat geen pangeran of mantrie zich zonder speciaal verlof naar de Bovenlanden moge begeven, zal worden ingetrokken, zoodra de landsingezetenen, door vrijer verkeer ter hoofdplaats genoegzaam met de ware prijzen hunner producten en benoodigdheden zullen zijn bekend geworden. Dat het uit dienzelfden hoofde aan alle mantries en prijahies strengelijk en op eene zware boete, naar exigentie van zaken, zal zijn verboden, om onder eenig voorwendsel, de van boven ten handel afkomende landlieden, welke niet tot hunne eigene desa’s behooren, alhier ter hoofdplaats aan te houden en tot huis- of heerendiensten te gebruiken. Dat er tot wering van dit misbruik, ook zoodra mogelijk ruime en omheinde pleinen, voorzien van de noodige loodsen en PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 697 bergplaatsen, alhier ter hoofdplaats zullen worden afgezonderd, voor elk der voornaamste districten in de Bovenlanden, wer- waarts zich de ingezetenen van die districten met hunne handels- waren afkomende, zullen kunnen vervoegen, en waar zij hunne goederen zonder eenige bemoeiing van mantries en prijahies zullen kunnen opslaan, uitstallen en verkoopen naar hun believen. Dat het op grond van hetzelfde beginsel aan alle mantries en prijahies, almede op eene zware boete, naar exigentie van zaken te bepalen, zal zijn geïnterdiceerd om dienstpligtigen uit hunne eigene desa’s langer tot huis- ot heerendiensten aan te houden, dan zulks volgens het aloude gebruik is veroorloofd, namelijk gedurende dre in de twaalf maanden. Dat het op een nog strengere straf, naar exigentie van zaken, zal zijn verboden, om onder eenig voorwendsel, hetzij van het gebruik van djoedjoer of van eene civiele schuld, zich de personen en kinderen of naastbestaanden van vrije lieden in de Boven- landen toe te eigenen of zelfs in pandelingschap of dienstbaar- heid aan te nemen, veel min om die dienstbaarheid, gelijk dikwijls het geval is geweest, tot het tweede en derde geslacht uit te strekken. Dat alle gehoudenis tot eene uitsluitende leverantie van som- mige voortbrengselen aan het Gouvernement voor het vervolg ook geheel zal ophouden en dat een ieder ingezetene over zijne kofie, peper, was, ivoor en stofgoud even vrij zal kunnen be- schikken als over zijne rijst en rottings. Dat tengevolge hiervan het verfoeilijk misbruik om met een voordeel van twee honderd en drie honderd ten honderd, gelden en goederen in voorschot op de kostbaarste en dikwerf onont- beerlijkste producten te verstrekken, bekend onder den naam van tibang en toekon, van nu af aan en voor altijd zal zijn afgeschaft. Dat TEN VIERDE in vergelding van deze voorregten en vrij- heden over de gansche bevolking des tands, eene gelijkelijk dragende en billijke belasting, bij wijze van huisgeld of Oean St-oemahan zal worden geheven; bij welks uitschrijving nogtans vooral in den beginne niet zal worden uit het oog verloren het mededogen, welke de volkeren van Palembang verdienen, uit hoofde van den verarmden en uitgemergelden toestand, waarin zij door de buitensporigheden van het jongste bestier, en de knevelarijen en onderdrukkingen van deszelfs werktuigen van geweld, van een Pangeran Wira di Krama en een Raden Moedien zijn gebragt. Dat wijders aan alle Prijahies en Mantries, Depatti’s, Proa- tins en Djenangs, mitsgader een ieder binnen de grenzen van 698 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. het gebied van Z. M. den Koning in Palembang gezeteram_ ‚is aanbevolen den inhoud dezes te onderhouden, alzoo het a EE dus ter algemeene nutte is verstaan te behooren. En opdat niemand hiervan eenige onwetendheid zoude kun mmc voorwenden, zal deze, in de inlandsche talen vertaald, en orzam— der bekkenslag, naar den gebruike aan den volke worden bek and gemaakt, en voorts worden aangeplakt ter plaatse, waar ze alls nuttig en noodig zal worden geoordeeld. Gegeven te Palembang op het eiland Sumatra, heden a Aa 1" September 1818. Bij mij De Kommissaris over Palembang, Bangka en de Lamport" H. W MUNTINGHE. In kennisse van mij, De Eerste Commies, J. J. V. VALCKENAER. Bijl. 17 bl. 428 noota. Het besluit van 28 Augustus 1818, em ©" woppergeregt” vestigende, nam in aamerking: dat een der grootste gebreken van het voormalig Palembangs— aah bestuur was geweest, dat de regtspleging ter Hoofdplas=—*™ 8 bijkans geheel was te niet gegaan en verbasterd; dat het dientengevolge bij eene verbeterde inrichting v De zaken een der eerste zorgen van het bestuur behoorde 7 zijn, dat de regtspleging werd geregeld ; dat volgens de contracten de uitoefening van het regt vam e eenig en alleen, voor zoover de afgestane deelen van hm “ Rijk betrof, aan het Nederlandsche Gouvernement toekwar " doch dat het intusschen, zoowel tot het behoud van het ve i. trouwen der ingezetenen als tot handhaving van hunne ow" ke en deugdelijke wetten en gewoonten, dienstig was, dat de um 7 oefening van het regt niet geschiedde dan met medewerkinm e: van sommige der voornaamste en kundigste Inlanders, en d at zelfs, voor zoover de zaken van Arabieren en Chineezen b- <”" E trof, ook de hoofden van die natiën over de regtsplegisst me werden geroepen. and Op grond van deze overwegingen werd in substantie bepaal 4 1. Er is een oppergerecht over het Nederlandsch grons- -*— gebied in Palembang. he 2. Hierop is hooger beroep voor alle zaken, die naar de ou _ landswetten en gebruiken in hooger beroep kwamen voor d= Se sultan of voor zijne officieren van justitie. Het Oppergerec ok zou wijders zijn een rechtbank van eersten aauleg voor al — PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 699 zaken ter hoofdplaats Palembang en die naar oud gebruik onmiddellijk door de officieren van justitie des Sultans werden afgedaan. 3. Het zou behandelen zoowel crimineele als civiele zaken, doch alleen in gevallen, dat Palembangsche ingezetenen, Arabieren, Chineezen of andere Oosterlingen als verweerders betrokken waren; terwijl zaken, waarin Kuropeanen of af- stammelingen de beklaagden waren, uitsluitend ter beslissing stonden van den Kuropeeschen rechter. 4. Het gerecht zou beslissen naar de landsgebruiken en wetten, voor zoover ze niet met de gezonde rede en de eerste beginselen van recht onbestaanbaar geacht moesten worden. In het bijzonder zou de rechter acht geven op de wetboeken, die in het Plakaat zijn vermeld geworden. 5. In de behandeling van zaken en de manier van pro- cedeeren zich richten naar de beschikkingen van den Com- missaris, totdat de ondervinding nader zou leeren, welke reglementen en instructiën vastgesteld moesten worden. 6. De rechtbank zou zijn samengesteld uit de eerste plaatselijke autoriteit te Palembang als voorzitter en 6 per- manente leden uit de voornaamste geslachten van Palembang; zoomede twee geassimuleerde leden, uit de hoofden der Ara- bieren en Chineezen te kiezen; verder bijgestaan door 2 schrijvers, één voor de Nederlandsche en één voor de Maleische taal; en eindelijk door een groot en een klein djaksa als publieke aanklagers. 7. Volgt de benoeming der in het vorig artikel bedoelde personen. Bijl. 18 bl. 438 noot a De artt. 2 vv.’ van het besluit dd. 10 Januari 1819 waren van den volgenden inhoud. art. 2 bepaalde: «dat de Assistent-Resident Du Bois in com- missie in de Lampongs, uit hoofde van de nauwe en belangrijke betrekkingen tusschen de Lampongsche en Palembangsche Neder- landsche districten gehouden zal zijn de schikkingen, welke hij zou meenen te moeten maken, alvorens dezelve aan te vangen of ten uitvoer te brengen, mede te deelen aan den Commissaris Muntinghe en in deze, gelijk in andere gevallen, zich naar de besluiten van den gen. Commissaris te gedragen». art. 3 keurt goed: «het voorstel van den Commissaris Mun- tinghe om de personen, welke geroofd en als slaven vervoerd 6e Valgr. VIT. 65 700 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. zijn, in vrijheid te stellen en ten aanzien van allen, welke hij naderhand bevinden mocht in hetzelfde geval ten dezen, evenzoo te handelen». art. 4 keurt mede goed: «voor zooveel des noodig de opzen- ding van den Sultan Nayan Moedin naar herwaarts en den Commissaris Muntinghe mede te deelen, dat gem. Sultan alhier is aangekomen». 5°. voorloopige goedkeuring van «de autorisatie door den Commissaris Muntinghe aan zekeren inlander gegeven om op Billiton de Nederlandsche vlag te hijschens. 6°, «Uit hoofde der bijzondere omstandigheden voor deze keer en zonder eenige consequentie voor den vervolge goed te keuren de gratificatie door den Commissaris Muntinghe aan de militairen, die de expeditie uitgemaakt hebben, toegelegd ; doch denzelven tevens aan te schrijven, dat het verleenen van zoo- danige gratificatie voortaan niet behoort plaats te hebben (a). 7°. Voorloopig goedgekeurd het door Muntinghe vastgesteld tarief van rechten, doch hem overigens verwezen naar het reglement van 28 Augustus 1818 «ten einde zooveel de om- standigheden gedogen daarnaar te handelen». 8°. enz. Bijl. 19 bl. 487 noot d. De instructie dd. 17 September 1818 voor luitenant Goossens luidt in substantie als volgt: 1. Geene requisitiën van de ingezetenen vorderen. 2. Rocivolk en levensmiddelen worden hem medegegeven, voldoende om zijne standplaats te bereiken. 3. Bij bewoonde kampongs of bewerkte velden zal niemand van boord mogen, ten einde «alle gelegenheid tot misverstand te voorkomen». De ververschingen, die vrijwillig door de desa- hoofden worden aangeboden, moeten aan boord der prauwen gekocht worden; voor de gezondheid der manschappen moet men dezen van tijd tot tid laten vertoeven op de droge zandplaten, die in de rivier worden aangetroften. 4. De Commandant is ook aan dit voorschrift gehouden. 5. Alleen bij dag worde er geroeid, zoodat de roeiers ’s nachts uitrusten. 6, Tijdingen van belang ten spoedigste naar Palembang zenden. 7. Bij den kampong Semangoes (4) gekomen, door kleine prauwen doen informeeren naar den staat van zaken te Moeara Bliti; De Groot van de komst der expeditie verwittigen. (a) Verg. Gide, bl. 284—285. (b) Semangoes, aan de Moesi, ten noord-oosten van Moeara-Bhti. Op den tocht derwaarts van Palembang moest men het voorbijgaan. PALEMBANG EN BANKA IN 1516—1820. 701 8. Den pangeran van Semangoes met bijzondere vriendschap en attentie bejegenen, ten einde te trachten van hem die kleine prauwen te verkrijgen. g. In de correspondentie met De Groot voorzichtig zijn, daar de brieven in verkeerde handen kunnen komen; hem daarom alleen mededeelen: «dat hij met de noodige macht op weg is om bezit van de Moeara Bliti te nemen; dat zijne macht echter slechts eene voorhoede is; dat de Heer Commissaris met het gewoon gevolg nakomt; en dat daaronder natuurlijk nog eene militaire dekking is begrepen». 10. Te Semangoes, dan wel tusschen deze plaats en de mon- ding van de Klingi vernemende, dat Moeara Bliti reeds door eene militaire macht bezet is, moet post gevat worden aan de Moesi, tegenover de monding van de Klingi. Zonder verwijl hiervan bericht zenden naar Palembang en bevelen afwachten. 11. Eerst na het binnenvaren van de Klingi van de be- doelde bezetting bericht ontvangende, dan wel dat de macht uit het Redjangsche in aantocht is, moet worden overwogen: «of het naar de regelen van eene goede krijgskunde raadzaam zij dat hij deze macht met zijn handvol volks ontmoete; dan wel dat hij dezelve ontwijke». In het laatste geval zich op de positie van de Moesi replieeren: «ongemerkt voor zijn volk en onder welk voorwendsel het ook zijn moge». 12. Van oordeel zijnde voort te rukken, niettegenstaande Moeara Bliti reeds bezet is, en op zekeren afstand er van genaderd, worde de Benkoeleesche macht schriftelijk onder- richt, dat zij zich op Nederlandsch gebied bevindt, en dien- tengevolge aangemaand de plaats te ontruimen: «bij weigering zoodanig handelen als hij tegen elke militaire macht, het Nederlandsche grondgebied violeerende, militairement zal ver- meenen te moeten doen». 13. Als de Benkoeleesche macht onze bezetting nadert te Moeara Bliti of wel aan de Moesi tegenover de Moeara Klingi, zal hij ze waarschuwen niet verder te gaan. 14. Kan hij met voordeel tegen haar optreden, dan zal hij zoodanig te werk gaan: «als de regelen der krijgskunde hem voorschrijven». 15. Voorziet hij echter de mogelijkeid, niet tegen de vreemde macht bestand te zijn, zoo moet hij zijne troepen niet wagen, maar zorgen dat ze door een tijdigen terugtocht worden be- waard en vereenigd gehouden, tot er versterking van Palembang is verkregen, waartoe het noodige wordt verricht. 16. Van oordeel zijnde, dat hij sterk genoeg is om stand te kunnen houden, mag echter de eerste daad van aanval niet 102 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. door hem geschieden. De Benkoeleesche macht op zijne aan- maning «stand blijvende houden za/ hy dezelve stand laten houden ; tegen den inval schriftelijk protesteeren en bericht naar Palem- bang zenden. 17. Mocht de vreemde macht zich echter eene enkele daad van geweld veroorloven, dan: «zal hij zich tot alle middelen van geweld gerechtigd mogen rekenen, welken het krijgsgebruik tusschen geciviliseerde natiën in den oorlog wettigts. 18. «Engelsche troepen of lieden in Engelsche monteeringen ontmoetende, zal hij blijven voorgeven, dat de Engelschen de bijzondere vrienden en bondgenooten zijn van de Nederlanders; dan dat personen, die in Engelsche monteeringen of onder Engelsche vlag op dit oogenblik vijandelijkheden plegen tegen de Nederlandsche natie, geen ware Engelschen kunnen zijn, noch op de hooge autoriteit van hunne natie werkzaam kunnen wezen; en dat het afslaan van eene beleediging door eene inferieure autoriteit begaan, geene vijandelijkheid involveert tegen de naties. Bijl. 20 bl. 450 noot J. De brief, gedagteekend „Aan boord Z. M. schip Tromp ter reede van Muntok, den 8 December 1818» van schout-bij-nacht Wolterbeek aan commissaris Muntinghe luidde aldus: Mijne verrigtingen te Riouw afgeloopen zijnde, voeg ik hier- nevens copie van het contract, dat ik gesloten heb met den radja Moeda Japhar, Opperrijksbestierder van het rijk van den Sultan van Lingen, teffens koning van Riouw. U HoogEdG. zal daaruit ontwaren, dat die zaken inderminne geschikt zijn, ofschoon zij in den beginne zich niet in zoodanig licht vertoonden; tenminste, sedert de presentie van den heer majoor Farquahar aldaar voor ons, heeft men alles aangewend om zich te versterken. En was de geest van den Radja inge- nomen met het denkbeeld van onat hankelijkheid , welke wezenlijk bij missive door den voormaligen gouverneur van Malacca, tijdens de neming van Malacca door die natie was geproclameerd , doch nimmer door het hoog bewind geratificeerd of goedgekeurd. 