None
Is een doodslag geschied, dan is een lijkschouwing in de eerste plaats onontbeerlijk, want voordat bewezen is dat de doode van menschenhanden is omgebracht, kan geen vervolging worden ingesteld. Is dat bewezen en erkend, dan moet onver- wijld de naaste en oudste maag van de zwaardzijde, zoo hij al niet bekend en op de plaats aanwezig is, worden opgezocht en ingedaagd, want hij is het die met den dooden man moet klagen; oorspronkelijk met het lijk, later met de afgehouwen rechterhand, nog later met een kenning van de welgeboren mannen of de schepenen, die over de lijkschouwing gestaan hebben. Die zwaardmaag moet nu maar weten, wie hij van het misdrijf beschuldigen zal, en daartoe, zoo noodig, zelf onder- zoek doen. Binnen een bepaalden tijd, die aan verschillende plaatsen verschilt, moet hij zijn klacht indienen, zijn voorloo- pige klacht, die hij later nog mag veranderen, verminderen of vermeerderen op verschillende manieren, naar dat aan de ver- schillende plaatsen verordend is ^). De eigenlijke, definitieve *) Te Amsterdam en op de meeste plaatsen mocht de aanklager uit z^n definitieve klacht wel een of meer weglaten, die hg voorloopig had aangewezen, maar niet omgekeerd. Dat aanvankelgk en los weg be- schuldigen noemde men „bezaken". „Niemand (zoo luidde de willekeur) in den dootslag te bezweren, hy en zy bezaeket te voren, eer men cla- ghet; ende die sinen core te hebbene van den aenbringe ghelyc die- ghene hebben die vredeloes sgn." De besaekten dus zoowel als de eigenlijk aangeklaagden hielpen uit de maagschap van den aanklager het dubbeltal kiezen, waaruit de aanbrengers geloot zouden worden. — In de dingtaal wordt gezegd : de klager „mach in den dootslag in of 5* ( 6S ) aanklacht heeft plaats op den eersten rechtsdag voor de vier- schaar^ plechtig, bij wapenruft, waarin de aanklager door twee zijner magen wordt bijgestaan. — Later werd aan vreedzame bur- gers of hnislieden vergund haar zonder wapenroft, alleen met klaaglijke woorden in te stellen. Vandaar dat dan ook de taalman aan schepenen pleegt te vragen, hoe zij willen dat de aanklacht geschieden zal, waarop dezen gewoonlijk, om zeker te gaan, zoowel de eene als de andere wijze voorschrijven, hetgeen een noodeloozen omslag veroorzaakt, dien wij in haast alle dingtalen aantreffen. Kechtstreeksch bewijs bestaat niet, en voor indirecte bewijs- voering is in het formeele proces geen plaats. De eed moet derhalve het bloote woord bekrachtigen; maar wie van beiden zal nu tot het bezweren worden toegelaten ? Zal de beschuldigde zijn onschoude mogen doen, of zal de aanklager zijn aanklacht mogen sterken ? Bij lichter misdrijf staat in dezen de beslissing aan de vierschaar ; in gevallen van gewicht heeft het gewoonte- recht het voor goed vastgesteld *). In zake van doodslag gaat rechtens de aanklager vódr; maar de eed van hem alleen is toch niet voldoende om den aangeklaagde te doen veroordeelen ; dat zou ook waarlijk een al te groote lichtvaardigheid zijn. Hij moet in den eed gevolgd worden door helpers, die zich. uyt legghen een twee off meer luden ende voort daerin besaken een twee of meer luden, ende begheeren daeraf een vonnis, of hy tenden vierthien daeghen daer in en wt leggen mach die hy wil van deghenen die hj daer thans in gheleit ende besaect heeft, ende nyemant meere. Men wgst, dat hy alsoe doen mach tenden vierthien daghen." *) Het is verbazend, hoe lang in dit opzicht rechtsonzekerheid en bggevolg willekeur geheerscht heeft. In 1325 moest graaf Willem III in de vierschaar van Be westerschel d nog de vraag beslissen, of bg een aanklacht wegens schuld, schade of borgtocht de klager zgn klacht met zgn eed zou bewgzen of de aangeklaagde zijn onscoude doen. Zie den brief bij Van Mieris, H, blz. 245. (69 ) als het ware, borg stellen voor de waarheid van zijn aanklacht. Zulke eedhelpers zijn nu oorspronkelijk ook de aanbrengers^ vier te Amsterdam, bijv., en in de steden van Westfriesland, zes op het platteland van Kennemerland en elders in het Noor- derkwartier, in beide gevallen evenwel vertegenwoordigende de gansche maagschap. Uit den aard der zaak vloeit voort, dat die zes of die vier, die gezegd worden den zwaardmaag te helpen den aanbreng doen, oorspronkelijk ook door hem ge- kozen zullen zijn. Maar dit gaf aan hun woord en eed een partijdig karakter. Aan een hartstochtelijken vervolger, wanneer hij bovendien een man van vermogen en invloed was, moest het dikwerf gelukken onder al zijn magen er zes te vinden, die hem in zijn ongegronden aanbreng volgen wilden. De ondervinding zal hebben geleerd, dat tegen een hardnekkigen en hardvochtigen vijand een onschuldig verdachte op deze wijs niet genoegzaam beveiligd was, en zoo zal meer en meer de wenschelijkheid zich hebben doen gevoelen om de keus der eedhelpers niet uitsluitend aan den aanklager over te laten, maar althans eenigen invloed daarop aan den aangeklaagde te verzekeren. En zoo is waarschijnlijk de rechtsgewoonte in zwang gekomen, die wij te Amsterdam, blijkens zijn dingtaal, in ge- bruik vonden. Maar in ouder en gepaster vorm, zoo ik mij niet bedrieg, vinden wij haar al in 1355 beschreven in de handvest van de Gooilandsche stad Weesp *). Daar kiest, even- als te Amsterdam, de aangeklaagde, zoo hij wil, uit de maag- schap van den aanklager acht personen, waaruit vervolgens, niet het lot, gelijk te Amsterdam, maar de aanklager er vier aanwijst, die hem in zijn aanbreng zullen helpen. Aldus was het al te groot gevaar voor den aangeklaagde verminderd ; maar hoe nu verder té handelen, indien die vier, wat licht gebeuren kon, niet eenstemmig bleken te zijn, en één hunner bijv. wei- gerde de aanklacht te bezweren? Een onderling beraad diende dan plaats te hebben, en, leidde dit niet tot eensgezindheid, dan moest de meerderheid de minderheid vervangen. Maar dan ') Bij Van Mieris, Il.blz. 849. ( 70 ) hield de aanbreng ook op te zijn wat hij van ouds geweest was ; de eedhelpers werden in gezworenen veranderd, die een ver- dict uitspraken, evenals de welgeboren mannen hun waarheid en de schepenen hun kenning. Naar analogie van deze steeds algemeener wordende rechtshandelingen ontwikkelde zich ver- der als van zelf de thans verbasterde aanbreng. Te Amsterdam zagen wij reeds de vier aanbrengers met de zeven schepenen in beraad treden, en als aanbreng in de vierschaar erkend worden wat door de meerderheid vau hen beiden gevolgd werd. Nog één stap verder, en de aanbreng was geheel in de sche- penkenning opgelost en opgegaan. A\ ij zien dien stap gedaan in de dingtaal van Enkhuizen, waar de aanklager in zijn klaaglijke woorden niet meer aanbiedt den beschuldigde, indien hij zijn onschuld volhoudt, te verwinnen met aanbreng, maar eenvoudig verklaart, dat de schuldige lijf en goed verbeurd zal hebbeu, „wordt hij verwonnen bij schepenen/' GEWONE VERGADERING DER APDEELING TAAL-, LETTER-, GESCHIEDKUNDIGE EN WIJSÖEERIGE WETENSCHAPPEN, GEHOUDEN DEN ll^^'" OCTOBER 1897. Tegenwoordig de beeren: kern, voorzitter, matthes, fruin, VAN BONEVAL PAÜRE, NABER, VAN DER WIJCK, VAN HERWERDEN, QUACK, ASSER, PLEYTE, POLS, TIELE, VAN DE SANDE BAKHUYZEN, VERDAM, DE LOUTER, STJMONS, S. MULLER FZN., FOCKEMA AN.DREAE, CHANTEPIE DE LA SAUSSAYE, DE HARTOG, VAN RIEMSDIJK, P. L. MULLER, SPEIJER, HAMAKER, HOUTSMA, VALETON, KLUYVER, BLOK, VAN DEN BERG, HOLWERDA, VAN DER LITH, KARSTEN, VAN HELTEN, ROÊLL, ROGGE, GROENEVELDT, KOSTERS, GALAND en SPRUYT, secretaris; voorts van de correspondenten de heer BRANDES. Het Proces-verbaal der vorige vergadering wordt gelezen en goedgekeurd. De secretaris deelt mede dat er ingekomen is een gedicbt voor den wedstrijd in Latijnscbe poëzie met den titel Lacm Nemorensis en bet motto Tiro, en voorts voor de boekerij : G. M. Tbeal, History of Soutb- Africa under tbe administra- tion of tbe Dutcb East-India Company (1652—1795), 2 vol. ( 72 ) Londeü, 1896/97, aangeboden door den schrijver ; G. M. Th eal , Eecords of the Cape-Colony from February 1793 to December 1796, 1 vol., London, 1897, aangeboden door den kolonialen secretaris te Kaapstad door bemiddeling van den schrijver; F. Imhoof Blumer, Lydische Stadtmünzen, Genève en Leipzig, 1897, aangeboden door den schrijver, en F. E. Caspar, Die Seele des Menschen, Dresden, z. j., aangeboden door den schrijver. Naar aanleiding van de onlangs versehenen publicatie eener verzameling bronnen voor de middeleeuwsche geschiedenis der Utrechtsche gilden door de beeren Mrs. Overvoorde en Joosting, deelt Mr. S. Muller Fz. eenige episoden mede van eene elders uit te geven beschouwing over het regeeringstoezicht op han- del en nijverheid in de middeleeuwen. Spreker begint meteen overzicht van de geschiedenis der brouwerij te Utrecht. Eerst in 1433 werd een brouwersgild opgericht, en in 1447 begon men met het brouwen van eene eigene, door de overheid ge- protegeerde biersoort, die ook voor den export bestemd was. Spreker behandelt uitvoerig de rijding van het bier en de wijze, waarop zij werd vastgesteld; en geeft een overzicht van de maatregelen, die het stedelijk bestuur nam om de brouwers van het Utrechtsche bier te bevoordeelen. Tegen den dwang, door de strenge reglementeering van het bedrijf aan de brou- wers opgelegd, kwamen dezen voortdurend in verzet, het sterkst in 1493, toen zij tot eene algemeene werkstaking overgingen. Ook andere nijveren, bakkers, tappers e. a. verzetten zich her- haaldelijk tegen den regeeringsdwang. Bij de woelige wevers kwam het in 1474 tot een staking, en de vleeschhouwers waren voortdurend onrustig, zelfs nadat de raad in 1432 en 1433 het vleeschhuis afgebroken en het vleeschhouwersgild ontbonden had. — Overgaande tot de beschouwing van de handelspolitiek van den Utrechtschen raad, betoogt Spreker dat vreemdelingen vrij waren bij den invoer van artikelen en van den verkoop daarvan in het groot. Doch detailhandel was ( 73) hun niet geoorloofd, zelfs niet wanneer een bedrijf niet be- hoorde tot het monopolie van een gild. Eene uitzondering werd gemaakt voor de weekmarkt, die speciaal ingesteld was om den vreemden de gelegenheid tot kleinhandel te geven; hetzelfde gold voor de St. Pontiaansjaarmarkt, over wier con- currentie de gilden echter klaagden. De handel was geheel gereglementeerd. De raad waakte streng tegen het opdrijven der prijzen door opkoopers en verbood te dien einde zelfs het koopen van artikelen, die naar de ütrechtsche markt gevoerd werden. Ten einde de uitvoering der maatregelen tot rege- ling van den handel te verzekeren, stelde de raad tal van ambtenaren aan, van wier diensten als tusschenpersonen men verplicht was bij elke transactie gebruik te maken. Het hoofd- doel van den raad was steeds om de Ütrechtsche markt te doen bloeien. Met deze bedoeling werd in 1400 en 1412 het doen van neringen in de stads vrijheid absoluut verboden. Ook daarbuiten trachtte de raad door verschillende maatregelen het bloeien van handel en nijverheid tegen te gaan — eene neiging, die later uitliep op het verbod van alle nijverheid ten platten lande. De voorzitter betuigt zijn dank voor de bijdrage en vraagt of zij bestemd kan worden voor de Verslagen en Mededeelingen. Aan dit verzoek kan spreker niet voldoen, daar hij reeds een andere bestemming aan zijne verhandeling heeft gegeven. De heer Blok betuigt zijn instemming met de conclusies van den spreker, die over het algemeen overeenstemmen met wat door anderen gevonden is, en vraagt of ook niet te Utrecht, evenals te Leiden, het wegtrekken van nijvere burgers wegens de lastige reglementen voorkwam. Hij betwijfelt voorts of het verzet tegen de Eegeering wel uitsluitend van de bazen en niet van de werklieden uitging. — De spreker wijst in zijn antwoord op het verschil tusschen Utrecht, waar de nijverheid weinig beteekende, en Leiden, waar de nijveren zeer machtig waren en derhalve lichter zulk een maatregel als uittrekken in massa konden nemen, terwijl hij, wat het tweede punt be- treft, opmerkt dat bij de weverij, die de heer Blok op het ( 74) oog heeft, wat deze werklieden noemt inderdaad kleine bazeh geweest zijn. De heer Fruin merkt op, dat de reglementeering van handel en nijverheid in de middeleeuwen zeker wel voor een groot deel toe te schrijven is aan de algemeen menschelijke eigen- schap, waarop de spreker wees, maar dat toch ook gedacht moet worden aan den grooten invloed der kerkleer, die met zooveel kracht optrad tegen onbehoorlijke winsten, en herinnert aan het door Dr. Hamakbr uitgegeven über Sanofi Pancratiiy waar die invloed in bijzonderheden blijkt. Nadat de spreker zijn dank voor deze opmerkingen betuigd heeft, sluit de voor- zitter de discussie. De heer Kluyver spreekt over het artikel Mazapan in de Etymologische Untersuchungen van Mahn. Deze heeft, vol- gens den spreker, zonder eenig bewijs aangenomen dat het Italiaansche woord mazzapane zou ontstaan zijn uit maza panis,. eene bewering, die reeds drie eeuwen geleden werd uitgespro- ken. Het is echter waarschijnlijk dat mazzapane oorspronke- lijk niet de naam van iets eetbaars is geweest, maar wel van een doos of kistje, en volgens den spreker zou het woord in dien zin ontleend zijn aan een andere Romaansche taal, den- kelijk het Provençaalsch. De Voorzitter betuigt zijn dank voor deze bijdrage die op zijn verzoek zal worden opgenomen in de Verslagen en Mede- deelingen. De heer Fruin spreekt over den aanbreng van doodslag in het Noorderkwartier van Holland. Hij betoogt dat deze, gelijk hij ons in de Amsterdamsche dingtaal uitvoerig wordt be- sclireven, het karakter had bekomen eener schepenkenning, van deze echter hierin verschillend dat er een viertal magen van den aanklager aan deel nam. Hij gaat na, hoe waarschijnlijk de aanbreng, die overeenkomstig zijn naam oorspronkelijk iets ( 75 ) anders was geweest, de beschuldiging onder eede namelijk van den handdadige door den naasten zwaardmaag, in dezen bij- gestaan door een zeker getal vertegenwoordigers van de maag- schap van den verslagene, die ook gezegd worden hem den aanbreng te helpen doen, allengs zich wijzigende naar de ver- anderde toestanden onder den invloed van rechtshandelingen als de waarheid, de kenning en het zeventuig, eindelijk was geworden wat wij hem in de Amsterdamsche dingtaal bevinden te zijn. Bij dit betoog bracht Spreker het leggen van zevendeel ter sprake, waarover de heer Van Riemsdijk in een vroegere ver- gadering had gehandeld, alsmede het uitzonderen der achten- deelen edels bij de berekening van het zoengeld, en gaf daar- van eene verklaring, afwijkende van die, welke de heer Van Riemsdijk er van gegeven had. De voorzitter dankt den spreker en vraagt of zijne bijdrage kan bestemd worden voor de Verslagen en Mededeelingen, Nadat de spreker deze vraag toestemmend beantwoord heeft, volgt eene discussie, waarbij de heer Van Riemsdijk zijn ge- voelen tegen de gemaakte bedenkingen verdedigde en tevens verklaarde zich niet te kunnen vereenigen met sprekers voor- stelling van den aanbreng, waaraan hij eene meer voorloopige en niet zoo gewichtige beteekenis toekende. Wegens het ver- gevorderde uur antwoordde de spreker hierop slechts kortelijk, vooral om aan te toonen dat het verschil tusschen beider ge- voelens niet zoo groot was als de heer Van Riemsdijk het had opgevat. Bij de nu volgende rondvraag worden voor de boekerij aangeboden : door den heer Van Boneval Faure de tweede druk van zijn Nederlandsch burgerlijk Procesrecht, IV, 2, Leiden ^897; door den heer Van Herwerden zijne uitgave van Aris- tophanes' ûçv\vviy Leiden, 1897; door den heer Matthes zijne vertaling in het Boegineesch van Leviticus, Numeri en Deu- teronomiura, Amsterdam, 1897; door den heer Speijer namens ( 76 ) Dr. C. Wilde een overdruk uit den SO*'" jaargang, dl. 49, van de „Studiën op godsdienstig, wetenschappelijk en letterkundig gebied"', bevattende een verhandeling van Dr. C. Wilde, getiteld „Een belangrijke muntvondst te Escharen'", Utrecht, 1897. Daarna wordt de vergadering gesloten. ßEGEEEING EN DEUKPERS IN BEITSCH-INDIÈ. DOOR N. P. ¥AN DEN BERfi. Het ligt in den aard der zaak, dat de regeering van een staat, die zijn gezag in overzeesche bezittingen heeft staande te houden, zich tegenover de daar verschijnende organen der pers in eene geheel andere verhouding geplaatst vindt dan dit in het moederland het geval behoeft te zijn. Niet voor alle landen kunnen dezelfde beginselen gelden, zooals Prof. de Bosch Kemper opmerkt in zijn Handleiding tot de kennis van het Nederlandsche staatsregt en staatsbestuur. Hetgeen in ons vaderland vrijelijk kan toegelaten worden, geldt niet onvoor- waardelijk voor onze overzeesche bezittingen, en vandaar dat de Nederlandsche wetgever, die in de grondwet van het Eijk voorschreef, dat niemand voorafgaand verlof noodig heeft om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren be- houdens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet, in het reglement op het beleid der regeering van Nederlandsch- Indië de bepaling opnam, dat het toezicht der regeering op de drukpers bij algemeene verordening zou worden geregeld, in overeenstemming met het beginsel, dat het door de druk- pers openbaren van gedachten of gevoelens geen andere be- lemmering zou mogen ondervinden dan tot verzekering der openbare orde gevorderd wordt. Van dit voorschrift was het befaamde drukpersreglement van 1856 een uitvloeisel, en hoezeer ik de verdediging van dit „de vrijheid belagend gewrocht der duisternis", zooals ( 78) Thorbecke iu eeii van 12 Januari 1857 gedagteekenden brief aan den uitgever Nijgh liet toen ter zijner kennis gebrachte ontwerp van dat reglement voor altijd brandmerkte, thans evenmin op mij zou willen nemen als veertig jaren geleden, toen ik ijverig deelnam aan de beweging, die de afkondiging er van onder de Europeesche gemeente in Indië, en meer bijzonder te Batavia, deed ontstaan, noch evenmin iets zou wen- schen af te dingen op hetgeen ik mij in later tijd veroorloofde op te merken over de schromelijke misbruiken, waartoe het reglement in quaestie bij zijne toepassing somwijlen aanleiding heeft gegeven ^), — kan ik aan den anderen kant allerminst instemmen met hen, die volkomen onbelemmerde vrijheid van drukpers in. Indië voorstaan, als het eenige middel voor de regeering om de openbare meening te leeren kennen, en op hare fouten en tekortkomingen te worden opmerkzaam ge- maakt. De uitspattingen der pers genezen zich zelve, heet het o. a. in de voortreffelijke . Handleidhig tot de kennis van het staats- en administratie/ree kt van Nederlandsch- Indië van ons geacht medelid professor de Louter, die zich tot staving zijner meening o. a. beroept op hetgeen de in Britsch-Indië opgedane ervaring geleerd heeft; maar nu dunkt het mij minst genomen twijfelachtig of dit beroep nog wel ontvankelijk kan worden geacht sedert nu onlangs tegen twee dagbladredacteuren aldaar eene vervolging is moeten worden ingesteld, die voor den een met een gevangenisstraf van aüderhalf jaar en voor den ander met levenslange verbanning naar de Andaman- eilanden is geëindigd. De Britsch-Indische regeering heeft dus gemeend tegenover de in haar oog bedenkelijke uitingen *) Van de te Batavia ontstane beweging ter zake van het drukpers- reglement was een aan de Tweede Kamer der Staten -Generaal ingediend adres van 5 December 1856 een uitvloeisel. Voor zoover ik heb kunnen nagaan is dit adres niet in druk uitgegeven. Daarom wordt het als bglage I aan dit opstel toegevoegd, terwgl als by lage II herdrukt wordt een artikel van myû hand over art. 5 van het Drukpersreglement, dat in het Algemeen Dagblad van Nederl, Indië (de courant van Busken Huet) van 25 November 1885 werd opgenomen. ( 79) der pers een ander geneesmiddel te moeten toepassen dan de door prof. de Louter bedoelde methode, en het kan, dunkt mij, niet onbelangrijk zijn kennis te nemen van de omstandigheden, die er de regeering toe geleid hebben om ten slotte een weg in te slaan, waarop weinigen, naar het schijnt, waren voorbe- reid. Ter juistere waardeering intusschen van het ter zake gevoerde geding mag een voorafgaand overzicht van de in den loop der tijden zich ontwikkeld hebbende verhoudingen tus- schen regeering en drukpers in Britsch-Indië niet achterwege blijven. I. Het ontstaan en de opkomst van de eigenlijke dagbladpers in het tegenwoordig Britsch-Indië dagteekent uit het laatste gedeelte van de vorige eeuw, toen in 1780 zekere Hickey van regeeringswege de vergunning verkreeg tot het in druk uit- geven en verspreiden van een weekblaadje, waarvan het eerste nummer den 29®*®'^ Januari van genoemd jaar onder den wijdschen titel van Bengal Gazette het licht zag. Van de hem verleende vergunning maakte de uitgever reeds spoedig een zeer bedenkelijk gebruik, of liever misbruik, want niet alleen ontaardde het blad in een aanstootgevend schandaal- blad, waarin het particuliere leven van het meerendeel der notabele ingezetenen van Calcutta op ergerlijke en lasterlijke wijze werd aan de kaak gesteld ; maar in zijne vijandelijke aan- vallen tegen den toenmaligen Opperlandvoogd Warren Hastings ging Hickey gaandeweg alle palen te buiten, hierbij vermoe- delijk steunende op den invloed van Warren Hastings' aarts- vijand, het bekende raadslid Sir Philip Prancis, die nog steeds bij velen voor den schrijver van de beruchte en beroemde brieven van Junius doorgaat ^). *) „Hickey 's Gazette is full of infamous scandals, with a relish not ( 80 ) Nauwelijks echter had Warren Hastings door Francis' terug- keer naar Engeland de handen vrijer gekregen, of Hickey deed de ondervinding op, dat de Opperlandvoogd zich niet ongestraft liet aanvallen en beleedigen. Den postambtenaren werd het verboden om het blad te verzenden, en toen Hickey had kunnen goedvinden zich ook over Warren Hastings' echtgenoot, zijne ons uit Macaulay's Essays bekende „dear Marian", op beleedigende wijze uit te laten, werd op Hastings' last een vervolging tegen hem ingesteld, die zijne inhechtenisneming ten gevolge had, terwijl al het materieel van zijne drukkerij in beslag werd genomen. Wat er verder van den man ge- worden is schijnt onbekend te zijn ^). Intussclien had zich de behoefte aan dagbladlectuur vrij al- gemeen doen gevoelen onder de Europeesche gemeente van Calcutta, en in die behoefte nu meende de regeering in zoo- verre zelf te moeten voorzien, dat zij hare medewerking ver- leende aan Sir Francis Gladwin voor de onder zijn toezicht uit te geven Calcutta Gazette and Oriental Advertiser 2), waar- van het eerste nummer den \^^^ Maart 1784 verscheen, en waarin alle van regeeringswege uit te vaardigen verordeningen zouden worden opgenomen. De in dit blad aangeslagen toon was uit den aard der zaak een geheel andere dan die van de te gronde gegane Bengal Gazette, en hetzelfde kan ook ge- zegd worden van de nieuwe periodieke persproducten, die naast het officieuse regeeringsorgaan achtereenvolgens het licht zagen. to be concealed. As this journal teems with vile abuse of Warren Has- tings and his coadjutors, it is not unlikely that the project was pro- moted by the powerful clique opposed to the Governor General, namely, Mess. Philip Francis and Co." W. H. Carey, The good old days of Honorable John Company \ Simla, 1882; I, p. 244. *) H. E. Busteed, Echoes from old Calcutta^ being chiefly reminis- cences of the days of Warren Hastings^ Francis and Impey ; Calcutta, 1882; waarin van biz. 148 — 166 uitvoerig gehandeld wordt over de lotgevallen van Hickey en zgn weekblad. *) W. S. Seton-Karr, Selections from Calcutta Gazettes of the years 1784 — 1788, showing the political and social condition of the English in India eighty years ago\ Calcutta, 1864. p. 1. ( Hl ) zooals de in April 1785 voor het eerst uitgegeven Oriental Magazine or Calcutta Amusements^ en de Bengal Hurhara, waarvan het eerste nommer in Februari 1793 verscheen, en welk blad jaren achtereen een eervolle plaats in de Indische journalistiek innam om nu eenige jaren geleden te worden vereenigd met de te Calcutta verschijnende Indian Daily News. V^n het bestaan van opzettelijke drukpersverordeningen in het laatst van de vorige eeuw en het begin dezer eeuw blijkt niet; maar de regeering bezat de macht om personen, die zij gevaarlijk achtte voor de rust, het land uit te zetten, en van deze bevoegdheid werd o. a. gebruik gemaakt om een zekeren Dr. Maclean, die zich om de eene of andere publicatie het ongenoegen der regeering had op den hals gehaald, voor altijd uit Britsch-Indië te verbannen. Dit geschiedde ten tijde van Lord Wellesley, die van 1795 tot 1805 als Gouverneur-Gene- raal de teugels van het bewind in handen had, en onder wiens bestuur de uitgave van alle dagbladen en andere perio- dieke persproducten afhankelijk werd gemaakt van eene vooraf- gaande censuur, krachtens welke aan de uitgevers de verplich- ting werd opgelegd om de proef bladen van al hetgeen hunne persen stond te verlaten, ook zelfs de in een blad op te nemen advertentiën *), ter beoordeeling aan den Gouvernements- Secretaris toe te zenden. Het niet nakomen van deze verplichting zou met onmiddellijke uitzetting uit Indië gestraft worden. Het is deze maatregel van het Indische bestuur die in de zitting van het Lagerhuis van 21 Maart 1811 aanleiding gaf tot een geanimeerd debat, toen door Lord A. Hamilton over- legging gevraagd was van alle op de drukpers in Indië uit- gevaardigde verordeningen, onder opmerking, dat het hem niet *) In de mail-editie van de Times of India van 30 Juli 1897 wordt in herinnering gebracht hoe in den loop van 1811 de toenmalige uit- gever van datzelfde blad eene berisping en waarschuwing van het Gouver- nement ontving omdat hy eene advertentie had geplaatst van eene op een Zondag te houden publieke verkooping. Hij werd aangemaand om zich in den vervolge van de opneming van dergelyke aanstoot gevende aankondigingen te onthouden. VERSL. EN MED. AFD. LETTERK. 4«^« REEKS. DEEL II. 6 ( S2 ) te doen was om tegen die verordeningen te velde te trekken, maar enkel en alleen om te weten welke die verordeningen waren, en op wiens last zij werden uitgevaardigd, op eigen gezag van het Indisch bestuur, of op last van bestuurderen der Compagnie. Met eene meerderheid van 53 tegen 18 werd het verzoek van Lord Hamilton gewezen van de hand, en de discretionaire macht van de Indische regeering tegenover de pers bleef dus ongerept tot het jaar 1818 toen Lord Moira markies van Hastings, die in 1814 als opvolger van Lord Minto de Opperlandvoogdij aanvaard had, de door zijn voor- ganger Lord Wellesley ingevoerde censuur afschafte. Maar tegelijkertijd werd tot alle uitgevers en drukkers eene kennis- geving gericht houdende, dat het hun verboden zou zijn: 1° om zich in afkeurenden zin uit te laten over maatregelen en handelingen van de Hooge ßegeering, locale autoriteiten, rechterlijke coUegies, of den bisschop van Calcutta; 2° om beschouwingen op te nemen, waardoor de inlandsche bevol- king in onrust of beroering zou kunnen worden gebracht, of aan hare godsdienstige opvattingen aanstoot zou kunnen wor- den gegeven; en 3° om door aanvallen tegen bijzondere per- sonen aanleiding te geven tot oneenigheid in het maatschappe- lijk verkeer. Toch meende Lord Hastings het zoo kwaad niet, want toen ongeveer gelijktijdig met de zoo even ter sprake gekomen ver- ordening door de zorgen van de te Serampoor gevestigde zen- delingen het eerste in een inlandsche taal, het Bengali, ge- drukte nieuwsblad, Sumachar Durpan (Nieuwsspiegel) het licht zag (den 23^^®" Mei 1818), gevoelde hij zich gedrongen om in een eigenhandig schrijven zijne ingenomenheid 'met die, sedert met eere bekend geworden publicatie, aan den dag te leggen, en bij deze betuiging van sympathie bleef het niet, want ter bevordering van de verspreiding van het nieuwe blad stond hij toe dat het door de postkantoren voor slechts één vierde van het gewone posttarief zou verzonden worden. Deze eerste proeve van inlandsche journalistiek, al was zij ( 83) ook meer eene uiting van de richting die uit een Europeesch standpunt beschaving en veriichting van de inlandsche ge- meente op het oog had, viel bij dat deel dier gemeente voor wie men haar bestemde, de Hindoe gemeente, zeer in den smaak, en het duurde dan ook niet lang of het gegeven voor- beeld vond navolging, ook van den kant van meer ontwik- kelde inlanders, wier bemoeiingen op dit gebied o. a. leidden tot de uitgave in 1821 van de Ckwidrika, het thams nog steeds verschijnende orgaan van het orthodoxe Hindoeisme, terwijl de twee jaren later door Eammohun Eoy geredigeerde Kaumadee het orgaan werd, waarin deze voortreffelijke Hindoe wijsgeer, volgens professor Max Muller „one of the most enlightened benefactors of his own country, and, it may still turn out, one of the most enlightened benefactors of mankind" ^), met zeldzame begaafdheid tegen de bijgeloovige praktijken van zijne landgenooten in gestadige oppositie kwam. Weldra verschenen te Calcutta meer publicatiën ten dienste van de inlandsche gemeente, en gaandeweg begon ook in het binnenland de behoefte aan een locale pers zich hier en daar te doen gevoelen. Te Cawnpoor verscheen in 1822 de Cawnpore Advertiser en te Meerut in 1831 de Meerut Observer, beiden door Engelschen in het Engelsch uitgegeven, terwijl in laatst- genoemd jaar te Agra door de zorgen van Dr. John Henderson een in het Perzisch geschreven blad, de Agra Ukbar, het licht zag, om echter na een kortstondig bestaan in een zuiver Engelsch blad te worden herschapen. Het blijkt dus niet, dat de door Lord Hastings verordende bepalingen aan de ontwikkeling van de pers, zoo Engelsche als inlandsche, ernstige belemmeringen hebben in den weg ge- legd; maar het gevaar om te eeniger tijd er door te kunnen worden getroffen, werd eerst weggenomen toen Sir Charles *) Lectures on the origin and growth of religion as illustrated by the religions of India] London, 1878; p. 332. Rammohun Roy, wiens in 1820 uitgegeven werk The precepts of Jesus^ the guide to peace and happiness groote bekendheid gaf aan zijn naam, werd geboren in 1774 en stierf in Engeland in 1833. ( «4) Metcalfe, de intérimaire opvolger van Lord William Bentinck, het van dezen afkomstige plan ten uitvoer bracht, en door intrekking van alle tot dusver gegolden hebbende beperkende bepalingen aan de drukpers volledige en algeheele vrijheid schonk (Act XI van 1835), een daad, die zijn naam bij de groote meerderheid der bevolking, zoo inheemsche als Engelsche, in dankbare herinnering deed blijven, en ter eere waarvan te Calcutta uit de opbrengst van eene met dat doel geopende inschrijving de Metcalfe Hall gesticht is, die in 1844 voltooid werd, en binnen wier wanden thans de maatschappij van land- en tuinbouw, en de openbare bibliotheek van Calcutta ge- vestigd is ^). Wat intusschen aan de verdere ontwikkeling der Indische pers misschien nog meer gebaat heeft dan hare emancipatie tengevolge van Metcalfe's besluit is het in 1843 uitgevaardigd verbod tegen den nadruk in Indië van in Engeland ver- schenen werken, wat gaandeweg schering en inslag van het meerendeel der in Indië verschijnende bladen was geworden; maar toen de zoogenaamde Talfourd's act het straffeloos na- drukken van andere persproducten voor goed onmogelijk had gemaakt, zagen de Indische uitgevers zich tot hunne eigene hulpmiddelen teruggedrongen, en kwamen zij er als van zelf toe om zich toe te leggen op het leveren van oorspronkelijke artikelen over Indische aangelegenheden, hetgeen aan de pers in het algemeen een geheel ander en meer zelfstandig karakter deed erlangen. Zoo werd o. a. de ook thans nog bestaande Friend of India een blad van beteekenis, waarin de vraag- stukken van den dag met groote kennis en groote vrijmoedig- heid behandeld en besproken worden, hetgeen in niet mindere *) Het Opperbestuur in Engeland daarentegen duidde het den waar- ne menden Gouverneur-Generaal zeer euvel dat hy door zijn besluit ten opzichte van de pers de handen van zyn opvolger op ongewenschte wijs gebonden had. „Sir Charles Metcalfe held temporary office, and did that which obtained him great popularity in the newspapers, but which was undoubtedly utterly unjustifiable under the circumstances, whatever be our opinion as to the policy of the act." G. Campbell, Modern India\ London, 1852; p. 193. ( 85 ) mate het geval was met de te Bombay verschijnende Times of India, die in 1836 werd opgericht en nog steeds eene eere- plaats onder de Indische persorganen inneemt. En met de geleidelijke ontwikkeling van de in de Engelsclie taal ge- schreven bladen, hield die van de organen der inlandsche pers vrij wel gelijken tred ; maar eerlang zou aan al de bladen zonder onderscheid een hun bestaan bedreigend gevaar ander- maal boven het hoofd komen te hangen. Toen namelijk de in het voorjaar van 1857 te Meerut uitgebroken opstand, die een tijdlang de heerschappij van Groot-Brittanje ernstig scheen te bedreigen, het geheele land in opschudding en beroering had gebracht, vaardigde de toen- malige Gouverneur-Generaal Lord Canning eene verordening uit, krachtens welke de pers geheel afhankelijk werd gesteld van de regeering, en geen dagblad of boek zonder hare ver- gunning mocht verschijnen. Aan de ambtenaren en onder- nemers werd last gegeven om alle geheime drukpersen op te sporen en te vernietigen. Alle geschriften, tot welker uitgave reeds was besloten, moesten onmiddellijk aan den magistraat ter beoordeeling worden toegezonden, terwijl het gouvernement zich de macht voorbehield om tot de vernieti- ging er van over te gaan, en de drukkerij, van waar die geschriften herkomstig waren, te doen sluiten. Het bezit van persen zonder daartoe verlof te hebben, het verzuim om ge- drukte stukken te vertoonen, en het openbaar maken er van nadat het verbod was uitgevaardigd, werden met geldboeten en gevangenis strafbaar gesteld. Deze wet werd voor den tijd van één jaar voor geheel Indië van kracht verklaard; doch de afkeuring die de maatregel, èn in Indië zelf èn in Engeland ondervond, was zóó sterk en zóó algemeen, dat van een ver- lenging van den gestelden termijn nimmer sprake is geweest. De door Lord Canning uitgevaardigde drukperswet gold zonder eenig onderscheid voor de Anglo-Indische en voor de inlandsche publicatiën, en het is juist deze gelijkstelling, die den maatregel in zoo hooge mate impopulair maakte. Dat er omstandigheden aanwezig waren, die het in bedwang houden ( «6 ) der inlaiidsche pers door oordeelkundige verordeningen konden wettigen, werd niet ontkend; maar volkomen ongewettigd en onbillijk achtte men het optreden tegen de Engelsche pers- organen, wier loyauteit ten opzichte van de regeering niet kon worden in twijfel getrokken, al mochten zij zich bij herhaling scherpe oordeelvellingen over de individueele handelingen van regeeringsambtenaren hebben veroorloofd. Wat hiervan zijn moge, na het verstrijken van het tijds- verloop, waarvoor Lord Canning's verordening kracht van wet had erlangd, bleef de pers in Indië feitelijk weder vrij, en wat de verdere ontwikkeling van de inlandsche pers meer in het bijzonder in niet geringe mate in de hand werkte, was de gaandeweg meer en meer aan den dag tredende invloed van de maatregelen der regeering om de bevolking de voordeden van een beter en degelijker onderwijs dan vroeger ter harer beschikking stond te doen deelachtig worden. Het is hier de plaats niet om in bijzonderheden te treden over de onderwijs- politiek, die de regeering van Britsch -Indië, getrouw aan de in 1854 gelegde grondslagen, gevolgd en in praktijk gebracht heeft. Wat onze geachte voorzitter prof. Kern er van gezegd heeft in zijne nu juist dertig jaren geleden inleen algemeene vergadering van het Koninklijk Instituut voor de taal-, land- en volkenkunde van N. I. voorgedragen Herinneringen mt Britsch-Indië blijft ook thans, geloof ik, nog volkomen van toepassing; maar niet zonder eenigen nadruk zij toch nog de aandacht gevestigd op het zeker gedenkwaardige feit, dat de vestiging van de drie inrichtingen voor hooger onderwijs, de universiteiten van Calcutta, Bombay en Madras, juist plaats greep in het jaar van den zooeven ter sprake gekomen grooten opstand, toen Engeland's macht tot het laagste peil gedaald scheen. Over de vruchten nu, die de in Indië gevolgde onderwijs- politiek heeft opgeleverd, loopen de meeningen van bevoegde beoordeelaars zeer uiteen. Dat de instelling van de medische faculteit aan de hoogescholen een zegen en een onbetwistbare weldaad voor de bevolking in het algemeen is geweest wordt ( 87 ) door niemand betwist ^); het groote nut van de opleidings- scholen voor ingenieurs, en van de in het leven geroepen scholen voor kunstnijverheid wordt algemeen erkend; en het wordt ook niet tegengesproken, dat de rechtsgeleerde facul- teiten mannen hebben gevormd, wier optreden zeer bevorderlijk is geweest aan eene heilzame verbetering der rechtsbedeeling. Maar naast die voordeden staan, naar veler oordeel, onbe- twistbare nadeelen. Het is juist de studie van het recht, die voor de meer welgestelde en ontwikkelde inlanders de meeste aantrekkelijkheid schijnt te hebben. Voor zoover zij in hunne studiën slagen, en het hun gelukt den doctorstitel te verwer- ven, komen zij voor plaatsing in de eene of andere ambtelijke betrekking in aanmerking; maar het getal der te vergeven plaatsen is beperkt, en aan hen voor wie die loopbaan gesloten blijft, vermeerderd met het nog veel grooter aantal van hen, die na half volbrachte studiën naar een middel van bestaan moeten omzien, blijft in hoofdzaak geen andere uitweg over dan als ongegradueerde pleitbezorgers hun bijstand aan hunne uit der aard proceslievende landgenooten aan te bieden, of zich in de armen te werpen van de journalistiek, die juist ten gevolge van de meerdere ontwikkeling, die der bevolking door het verbeterde onderwijs is ten goede gekomen, zich een veel ruimer arbeidsveld geopend zag dan ooit te voren het geval was geweest. Langs dien weg nu gaven velen in toenemende mate lucht aan hunne teleurgestelde verwachtingen, waarvan de schuld onvoorwaardelijk werd geweten aan de regeering en het door haar gevolgde stelsel van bestuur, en zoo ontwikkelde zich van lieverlede een dagblad-literatuur, die zich niet alleen door leugenachtigheid, maar in nog meerdere mate door plat- heid en gemeenheid kenmerkte. Met heftigheid veelal werden alle handelingen en bedoelingen der regeering tegen beter weten in verdacht gemaakt, terwijl het gestadig aanwakkeren van *) „The three medical colleges of India are truly noble institutions justly to be regarded by national pride". Sir Richard Temple, India in 1880; p. 149. ( «s ) haat tegen de Engeische overheid in het algemeen^ en de ge- stelde machten in het bijzonder in tal van bladen schering en inslag werd ^). Wel is waar ontbrak het onder het Engelsch-Indische publiek niet aan voorstanders van de meening, dat het verkeerd was om de uitingen der inlandsche pers te hoog en te ernstig op te nemen, en er veeleer reden bestond om zich vroolijk te maken over den inhoud van hetgeen aan de lezers werd voor- gezet in veelal hoogdravende en soms, voor zoover de schrij- vers gebruik maakten van de Engelsche taal, welke zij meenden machtig te zijn, slot noch zin hebbende bewoordingen ^) ; — maar de regeering was een andere zienswijze toegedaan. Zij begreep de systematische ondermijning van haar gezag, waaraan de inlandsche pers zich in haar oog te buiten ging, niet lan- ger lijdelijk te mogen gedogen, en als een gevolg van hare beraadslagingen ter zake werd tijdens het bestuur van Lord Lytton Act IX van 1878,, for the better control of publications in Oriental languages'' afgekondigd, waarbij (op grond van de overweging, dat het ter verzekering van de openbare rust, en ter beveiliging van Harer Majesteits onderdanen en anderen noodzakelijk moest worden geacht om te waken tegen de ver- spreiding onder tal van onkundigen en onwetenden van ge- *) Een zeer omstandige memorie over ^the VetmcLcular Press in India'^ van de hand van Mr. F. P. Lely „of the Bombay Civil Service" en een uitgebreide bloemlezing bevattende uit de producten van de inland- sche dagbladpers is opgenomen in the Indian Economist van 30 No- vember 1874, welk maandblad kort daarop plotseling ophield te ver- schijnen. Op mgn vraag om inlichtingen ter zake ontving ik van den redacteur, den in Indië algemeen bekenden Robert Knight, het volgende eigenhandig bericht onder dagteekening van 6 September 1875: „Dear Sir, I regret to inform you that the Indian Economist (and its Sup- plements) was suppressed by the Government of India in March last". Het is mij niet mogen gelukken er achter te komen waarom en op welke gronden dit m. i. volkomen onschadelijk blad door de regeering werd opgeheven, terw^l de uitgaaf van hoogst opruiende geschriften ongestoord kon worden voortgezet. *) Vermakelgke staaltjes hiervan vindt men bijeengebracht in een te Londen in 1891 uitgegeven werkje van Arnold Wright, Baboo English as H is writ, being curiosities of Indian journalism. ( 89) schriften de strekking hebbende om wrok tegen de bij de wet ingestelde machten op te wekken^ en afkeer aan te kweeken tusschen verschillende rassen, kasten, geloofsbelijdenissen of secten) in hoofdzaak bepaald werd, dat alle drukkers en uitgevers van dagbladen geheel of ge- deeltelijk in inlieemsche talen gedrukt, zicli schriftelijk zouden hebben te verbinden om in hun blad geen woorden, teekens of zichtbare voorstellingen op te nemen, die voedsel zouden kunnen geven aan het euvel, dat de regeering door hare ver- ordening wenschte tegen te gaan en te voorkomen; dat in geval naar het oordeel van de locale autoriteiten op die verbintenis inbreuk mocht worden gemaakt van wege die autoriteiten een waarschuwing zou worden gericht aan de uitgevers en drukkers van het in gebreke gestelde blad; en dat in geval van recidive na het ontvangen van eene derge- lijke waarschuwing al het ter drukkerij aanwezige materieel, benevens al de in omloop gebrachte, en de nog ter drukkerij aanwezige exemplaren van het blad zouden worden verbeurd verklaard. Voorts hield Act IX van 1878 nog de bepaling in, dat dezelfde voorzieningen als daarin ten opzichte van de dag- bladen waren verordend ook gelden zouden voor alle in in- heemsche talen of dialecten gedrukte boeken, brochures, plak- katen of andere documenten, die in Britsch-Indië het licht zouden zien, terwijl met betrekking tot de van elders inge- voerde drukwerken, waarvan de inhoud aan de locale autori- teiten verdacht mocht voorkomen, dadelijke inbeslagneming, met recht van huiszoeking ter plaatse waar dergelijke werken ten verkoop of ter verspreiding voorhanden mochten worden geacht, zou moeten volgen. Hier werd dus gebroken met het bereids in 1835 door Sir Charles Metcalfe op den voorgrond gestelde, en later, in 1875, door Lord Canning gehuldigde beginsel om in drukperszaken geen onderscheiding te maken tusschen Europeesche en inland- sche onderdanen. „Wij zien niet in'', dus heette het in den brief, waarin Lord Canning den door hem genomen maatregel ( 90) tegenover het Opperbestuur trachtte te rechtvaardigen, „hoe er werkelijk onderscheid in deze zaak zou kuimen worden ge- maakt, want er zijn nu verscheidene nieuwspapieren in de Europeesche taal geschreven, erkend en uitgegeven door in- landers, bijna uitsluitend bestemd voor inlandsche lezers". In dit opzicht was de toestand tijdens het bestuur van Lord Lytton nog volkomen dezeKde gebleven; maar hem en zijne medebestuurders was het alleen te doen om de inlandsche pers binnen zekere perken te houden, en terwijl nu Lord Canning's maatregel, zooals wij zagen, algemeen misnoegen verwekte, in die mate zelfs dat hij zijne landgenooten grootendeels van zich vervreemde en zich bij velen zelfs gehaat maakte, schonk het Anglo-Indische publiek vrij algemeen zijn bijval aan de door Lord Lytton uitgevaardigde diTikpers verordening. Maar dit was, zooals te verwachten viel, niet het geval van den kant der inlandsche persorganen. Met heftigheid werd tegen den maatregel te velde getrokken, en de gevoerde oppo- sitie vond bij de liberale partij in Engeland zooveel weerklank, dat aan de spoedige intrekking van het besluit van Lord Lytton niet behoefde getwijfeld te worden, toen de algemeene verkiezingen van 1880 het conservatieve kabinet Beaconsfield in de minderheid hadden gebracht, en Gladstone met zijne geestverwanten aan het roer kwam. Tegelijk met het minis- terie dat hem tot Gouverneur-Generaal benoemd had diende Lord Lytton zijn ontslag in, om plaats te maken voor Lord Eipon, die als zoodanig in Juni 1880 optrad en den 19*^^° Januari 1882 het besluit onderteekende, waarbij Act IX van 1878 buiten werking, gesteld en ingetrokken werd, — een maatregel, waarop sedert niet meer werd teruggekomen. Feite- lijk was de pers dus weder van alle banden ontslagen, be- houdens de in het wetboek van strafrecht ojDgenomen bepalin- gen met betrekking tot het gesproken of geschreven woord, welke bepalingen intusschen, zooals wij nader zien zullen, ook door de regeering zelve een doode letter geacht werden, en de eenige van vroeger dagteekenende verordening op persaangelegen- heden betrekking hebbende, die tot heden in stand werd ge- ( 91 ) houden, was Act XXV van 1867, krachtens welke alle in Indië gedrukte stukken, hetzij boek, brochure of dagblad, op duidelijke wijze van den naam en woonplaats van drukker en uitgever moeten voorzien zijn, en bij de uitgifte ter regis- tratie moeten worden aangebodene II. 