Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
October tot December 1836, vijandijkheden ondernomen (1) tegen Taloe, welke vijandelijkheden den onzen op een ondubbelzinnig echecte staan kwamen (Lange II bl. 181, 182.) Bij het op 25 December 1836 bij Taloe geleverd gevecht viel eene som van f 2040. — aan zilvergeld in'svijands handen (Gouv. besluit van 9 September 1887, no. 4.) Niet voordeeliger ging het, in het jaar 1836, de onzen voor Bondjol. De bevolking van Alahan mati (ten Westen) en van Koempoelan (ten Zuiden) van Bondjol, door zendelingen van Toewankoe Imam daartoe overgehaald, keerde zich in de eerste dagen des jaars tegen oss. De luitenant-kolonel Bauer was diensvolgens verplicht, de noodige maatregelen te nemen tot verzekering der gemeenschap; daartoe werden twee bentings tusschen Bondjol en Koempoelan op-geworpen, en het ten Zuiden van Koempoelan gelegen Batoe Bedindit bezet (rapport van Bauer, van 7 Januari 1836 no. 26). De post, te Alahan mati gevestigd, was geheel door den vijand ingesloten; hij werd, den 10> Januari, door den kapitein Vogel met 300 ba-jonetten en eenige honderde hunderde hochreiben bereikt en ontzet, maar tegelijkertijd ontruimd. Terwijl aldus de operatiën tegen Bondjol niets vooruit kwamen, werde de toestand in den omtrek ongunstiger, en de Padries, daar-door aangemoedigd, verontrustten onze posten aanhoudend door kleine aanvallen. Bij Kota ketjil, ten Westen van Bondjol, ver-sterkten zij zich meer en meer, en in het ten Westen van Koempoelan zich verheffend gebergte hadden zij verschillende bentings opgeworpen. Omstreeks het midden van Maart rukte de kapitein Vogel, met 150 De Battasche hulptroepen, die tot dusver, krachtens eene resolutie van den resident van 18 Mei 1835, n°. 8, alleen rations rijst en sout ontvingen, schenen den strijd moede te worden en verwijderden zich veelvuldig van het terrein des oorlogs. Om dat te verhinderen, sag de resident zich verplicht, hun van 1 November 1886 af, in de plaats dier rations, een vasten onderstand toe te leggen voor den tijd gedurende welken zij bij het leger te velde zouden dienst doen: éen opperhoofd à........ f 80 ’smaands 4 districtshofden à f 15..... n 60 u 20 kamponghofden à f10..... n 200 " 1475 gewapende manschappen à f6... 8850 " 7 Samen 1500 personen voor.......-.. f 9140's maands. (Geu. Besluit van 4 Maart 1837, n°. 5.) SUMATRA’S WESTKUST VAN 1836—1840. 159 hajonetten en eenige Maleische hulpbenden, uit om hen van daar te verdrijven. Hij slagde er in, hun ween gevoeligen slag toe te brengen; eenige Padries sneuvelden, andere vielen ons levend in handen, maar hun tegenweer was zoo groot dat men hen op de plaats moest afmaken. De onzen verbrandden een honderdtal-huizen en maakten een aanzielijke hoeveelheid kleedingstukken enz. buit. (Brief van Bauer aan generaal Cochius, van 22 Maart 1836.) Volgens een rapport van den commandant van Z. M. korvet Van Speijk, dd. 29 April 1836 no. 1, had de vijand bij deze gelegen- heid 24 dooden achtergelaten en waren 5 voorvechters gevangen genomen, waarvan 3 door de Afrikanen werden omgebracht. „Deze voordeelen hadden bij meer geestkracht aan den kant onzer troepen betere gevolgen kunnen opleveren indien men ook Kota Ketjil, dat door den vijand bezet was, had genomen; doch men verzekert dat kapitein Vogel zijne troep En darauf niet heeft kunnen bewegen, en hij verplicht is geweest, nadat een paar gewonden waren gevallen, terug te trekken. Zeker is het wel, dat met onze troepen, door ziekte en sterfte steeds verminderend, niet veel was uit te richten. „Wij durven ons in de gegeven omstandigheden, en in afwachting der gevraagde versterking hoegenaamd niet meer uitbreiden”, schreef Bauer den 22u Maart particulier aan Cochius; rin geval van grooten tegenspoed zouden de gevolgen onberekenbaar zijns, schreef hij den 15? April aan Cleerens. De gevoerde onderhandelingen kwamen hem dus wel te stade, om de zaken slepende te kunnen houden. Zooals wij gezien hebben, werden die onderhandelingen in het begin der maand Juni 1886 afgebroken. Doch ook daarna verliepen er nog maanden voordat de eigenlijke operaliën konden worden hervat: de aanvoer van zwaar geschut en munitie eischte veel tijd, en ondanks de versterking, welke de troepenmacht had ondergaan, kon nog geenerlei vooruitgang worden geconstateerd. Nu en dan hadden kleine schermutselingen plaats; de koeliediensten, welke van de goedgerinde bevolking moesten worden gevorderd, maakten haar enteveden; de lange daur van Bondjol's beleg maakte de hoofden onverschillig, en inderdaad werd- de toestand steeds gevaarlijker. Naar de meening van Van der Hart was het alleen aan de trouw van Toewankoe nan Tinggi, het hoofd der VIII Kota's, te danken dat wij ons zoolang voor Bondjol hebben kunnen staande houden. besloten; den 18. November waren alle krijgsbehörden ter plaatse aanwezig en de inlandsche hulptroepen, ten getale van ongeveer 18.000 man, opgerukt en over de verschillende posten verdeeld. Aan het hoofd dier hulptroepen bevonden zich de regenten van Batipoe, Halaban, L kota's en Priaman, die, met de aanzielijkste hoofden, gewillig waren opgekomen; onder de Maleiers heerschte een goede geest. Men was op genoemden datum nog met het opwerpeu van batterijen bezig en kon dus den dag van aanval niet bepalen (Maandrapport over November 1836). Die dag werd nader vastgesteld op 4 December, maar de onderneming liep noodlottig af; naar de uitdrukking van Lange (II. bl. 170) roogstten onze wapenen meer schande dan roem.” Volgens de officieele en particuliere berichten, door den Gouverneur-General ontvangen, scheen de mislukking toe te schrijven „grootendeels aan de mismoedigheid der troepen” (Gouv. Besluit van 5 Januari 1837 no. 11), of — zooals de Gouverneur-General den 9n Januari 1887 missive no, 1, aan den Minister schreef — grootendeels aan de wankelmoedigheid der militaire macht en de verwarring welke reeds bij het eerste indringen der bres ontstond. Alvorens nu mede te deelen welke maatregelen, naar aanleiding van dit nieuwe échec, door de Indische Regeering genomen werden, moeten wij eenige oogenblikken stilstaan bij eene correspondentie, door den minister Van den Bosch omstreeks dezen tijd met Koning Willem I gevoerd. Van die correspondentie geeft Lange (II bl. 291—293) alleen het resultat, en het gevolg daarvan is geweest dan men, naar het ons voorkomt, de werkelijke bedoeling des Ministers verkeerd heeft opgevat. Het zou ons te ver voeren indien wij de beide tot den Koning ger ichte brieven, van 12, December 1836 La H 6 Kabinet en 8 mededeelen. Hier zij slechts de opmerking gemacht, dat de Regeering niet juist kan zijn ingelicht geweest toen zij, in het Koloniaal Verslag van 1875, bl. 77, mededelde dat Toewankoe nan Tinggi na 1832 ween dubbelzinnige rolu gespeeld had, maar in de moeielijke omstandigheden destijds door het bestuur vontzienn was..... nhoewel hij zich als larashofd dikwijls aan knevelarijen schuldig maakte. In 1872 werd Toewankoe nan Tinggi als larashofd ontelagen. In de wijze, waarop hij toen behandel is, kunnen wij weinig dankbaarheid ontdekken van het bestuur, dat, special in 1886 en 1837, inderdaad seer groote verplichtingen aan hem had gehad. Hij overleed in 1873. SUMATRA S WESTKUST VAN 1836—1840. 167 during der commissie,e hem in 1835 ter zake der justitie opgedragen. Aan den commissars, general Cochius, werd opgedragen können mogelijk een omstandig rapport van zijn bevinding in loco aan den Gouverneur-General in te dienen, vergezeld van zijn beschouwenden en van zijn beschouwenden en van zijn beschouwenden en van zijn beschouwenden, met aanbeveling om in ernstige overwegenden, en van zijn gevoelen gemoteerd mede te deelen, in hoever het als nuttig en noodzakelijk te beschouwen is, het civiel en militair bestaur ter Westkust van Sumatra in een personen per- soon te vereenigen. Bij Besluit van 16 Januan 1837 no. 4 werd bepaald dat Cochius, behalve door zijn adjudant, kapitein P. J. T. A. Battaerd, zou worden vergezeld door den majoor van den generalen staf Jhr. C. P. A. de Salis, die als zijn chef van den staf zou optreden, en door den kapitein-ingenieur P. P. C. O. Ondaatje. Ter aanvulling der in den laatsten tijd geleden verliezen werden 150 man infanterie bestemd, en voorts bepaald dat zeter vervanging van overleden en zieke officieren der infanterie en artillerie, zoodanige officieren. Leur, marchende het über die ganze westkünst zouden vertrekken als bij het leger op Java konden worden gemist. Daar, met het oog op het groot aantal troepen, de benoeming van een tijdelijk auditeur-militair te Padang ~gebiedend gevorderd, werde de Regeering daartoe bij haar besluit van 19 Januari 1837 no. 1. De generaal Cochius kwam den 9n Maart te Padang aan. Intus-schen waren slechts krijgsbedrijven van ondergeschikt belang voor-gevallen, en van de onderhandelingen, in het laatst van Januari 1837 weder door Toewankoe Imam geopend, verwachtte men niets; naar vermoed werd, was het deze slechts te doen om eenige zorge-loosheid bij de onzen te doen ontstaan en tijd te winnen. Onze troepen werden nog steeds door ziekten geteisterd : volgens een verslag van 10 Maart was de generaal Cleerens ongesteld en waren boven-dien nog 32 officieren ziek. De verschillende maatregelen, door Cochius getroffen, zijn uitvoerig door Lange medegedeeld. Wij zallen ons daarbij niet meer ophouden dan noodig is om op enkele punten het juiste licht te doen vallen. Cochius bleef tot den 192 Maart te Padang, en begaf zich toen naar de Padangeche Bovenlanden, over welk gewest hij het civiel bestuur opdroeg aan den kapitein-adjudant Steinmetz. Van 22 Mast Eindelijk werd echter tot een grooten Aanval op Bondjol besloten; den 18n November waren alle krijgsbehörden ter plaatse aanwezig en de inlandsche hulptroepen, ten getale van ongeveer 13000 man, opgerukt en over de verschillende posten verdeeld. Aan het hoofd dier hulptroepen bevonden zich de regenten van Batipoe, Halaban, L kota's en Priaman, die, met de aanzielijkste hoofden, gewillig waren opgekomen; onder de Maleiers heerschte een goede geest. Men was op genoemden datum nog met het opwerpen van batterijen bezig en kon dus den dag van aanval niet bepalen (Maandrapport over November 1836). Die dag werd nader vastgesteld op 4 December, maar de onderneming liep noodlottig af; naar de uitdrukking van Lange (II. bl. 170) voogstten onze wapenen meer schande dan roem.” Volgens de officieele en particuliere berichten, door den Gouverneur-General ontvangen, scheen de mislukking toe te schrijven ~grootendeels aan de mismoedigheid der troepen? (Gouv. Besluit van 5 Januari 1837 no. 11), of — zooals de Gouverneur-General den 92 Januari 1837 missive n°, 1, aan den Minister schreef — grootendeels aan de wankelmoedigheid der militaire macht en de verwarring welke reeds bij het eerste indringen der bres ontstond. Alvorens nu mede te deelen welke maatregelen, naar aanleiding van dit nieuwe échec, door de Indische Regeering genomen werden, moeten wij eenige oogenblikken stilstaan bij eene correspondentie, door den minister Van den Bosch omstreeks dezen tijd met Koning Willem I gevoerd. Van die correspondentie geeft Lange (II bl. 291—293) alleen het resultat, en het gevolg daarvan is geweest dan men, naar het ons voorkomt, de werkelijke bedoeling des Ministers verkeerd heeft opgevat. Het zou ons te ver voeren indien wij de beide tot den Koning gerichte brieven, van 12 December 1836 Li H 6 Kabinet en 8 mededeelen. Hier zij slechts de opmerking gemacht, dat de Regeering niet juist kan zijn ingelicht geweest toen zij, in heb Koloniaal Verslag van 1875, bl. 77, mededelde dat Toewankoe nan Tinggi na 1832 neen dubbelzinnige rolu gespeeld had, maar in de moeielijke omstandigheden destijds door het bestuur ontzien: Was... whoewel hij zich als larashofd dikwijls aan knevelarijen schuldig maakte. In 1872 werd Toewankoe nan Tinggi als larashofd ontalagen. In de wijze, waarop hij toen behandel is, kunnen wij weinig dankbarheid ontdekken van het bestuur, dat, special in 1886 en 1837, inderdaad seer groote verplichtingen aan hem had gehad. Hij overleed in 1873. SUMATRA'S WESTKUST VAN 1836—1840. 161 Februari 1837 L® A 1 Kabinet, hier i extenso wilden mededeelen. En analyse dier beide brieven zal evenzeer aan ons oogmerk voldoen. De eerste brief vangt aan met de mededeeling, dat de le luite- nant P. C. Stuten, van den algemeenen staf van het leger in Indië, in Nederland was aangekomen en den Minister vele inlichtingen had verstrekt omtrent den gang van zaken voor Bondjol. Stuten was een vintelligent officier, die van den aanvang der expeditie tegen Bondjol deze had bijgewoond. Zijn mededeelingen en de verdere overwegend van den Bosch leiden dezen staatsman, in zijn rapport aan den Koning bovengenoemd, tot de slotsom dat onze tegenspoed in hoofdzaak te wijten was aan de gebrekkige militaire kennis der toenmalige hoofd- officieren van het Indische leger. „Veelal van studiën ontbloot, bepaalt zich hunne kennis tot die ondervinding, welke de oorlog op Java en elders in Indië hun heeft verschaft, dat is de oorlog in het open veld, of het bestormen van inlandsche versterkingen, meestal zonder eenige bekwaamheid aangelegd en diensvolgens zeer verschillende van die welke men op Sumatra ontmoet.” Bauer, geen kans Ziende om de vijandelijke linie ten oosten van Bondjol te forceeren, had daarom besloten haar in te sluiten en te bombardeeren; maar de insluiting was wegens gebrek aan troepen en door den in Rau en bij Loeboe Sikaping ondervonden tegenstand onvoltooid gebleven, en het bombardement kon weinig effect het gering aantal stukken en het moerassig terrein. Van den Bosch meende dat de lange duur van Bondjol’s weerstand slechts kon worden toegeschreven aan eene opeenstapeling van misslagen en onkunde; had men de zaak met meer beleid aangevat, dan had die weerstand, nadat de troepen eenmaal voor Bondjol waren aangekomen, geen acht dagen kunnen duren. Door de ontwikkeling zijner zijn erzijn omtrent het plan van anval dat gevolgd had moeten worden, trachtte Van den Bosch deze stelling te bewijzen Het was mogelijk, dat de generaal-majoor Cleerens intusschen het doel bereikt had, ofschoon een bestorming moeielijk blijven zou en zeer wel mislukken kon, wanneer men niet door middel van loopgraven de vijandelijke versterking naderde; mocht de generaal Cleerens niet slagen, dan zou ook „de noodzake-lijkheid bewezen zijn om van hier afdoende maatregelen te nemen om een een een staat van zaken die, tot schande van ons leger in Indië, maar al te lang geduurd heeft en te veel nuttelooze en bloedige offers heeft verslonden. „De voorzichtigheid zou in dat geval aanraden, den generaal Cleerens door eenen anderen commandant te doen vervangen. Hij is voorzeker een braaf officier, die meermalen bewijzen van beleid en moed gegeven heeft, doch hij zou dan hebben getoond, minder geschikteid te bezitten voor dat soort van oorlog En das voor die in het open veld.... De kolonel Te Bron de Vexela, die eerst-daags naar Indië vertrekt, zou in dat geval met het commando kunnen worden belast, na hier de vereischte instructiën te hebben ontvangen omtrent de wijze, waarop de aanval moet worden geleid. Van den Bosch betoogde verder dat het, bij mislukking der aan-vallen van Cleerens, noodig zoude zijn de dan waarschijnlijk ont-moedigde troepen van Java te versterken; en voorts dat het, niet voor de ten onderbrenging van Bondjol alleen, maar voor de verdere ververing van Sumatra noodig was een goed korps sappeurs van 2 à 300 man op Sumatra te bezitten. „Een langdurige burgeroorlog heeft de bewoners aldaar geleerd, hunne dorpen te versterken; zij heben daarin zooveel vorderingen gemaakt, dat zij veelal tegen een anval de vive force, den eenigen dien zij kennen, bestand zijn. Maar zoo men in Europa de vestingen, door talrijk geschut verdedigd, door meerdere diepe grachten en buitenwerken omringd, ophet doelmatigst aangelegd, in een betrekkelijk korten tijd ten onder brengt, dan moeten op Sumatra aarden borstweringen, alleen door geweervuur verdedigd, veelal van geringe capaciteit, niet zelden gedomineerd, voor gelijke middelen bezwijken...” „Een geschikt korps sappeurs, geefend in al die werken die he Sauvallen en verdedigen van versterkingen kunnen vorderen, zal in Indië, ook elders dan op Sumatra, hoogst nuttig zijn. Op de zaken van Bondjol kwam Van den Bosch terug bij zijn tweede, zeer geheime kabinetsmissive van 8 Februari 1887, naar anleiding van eenen particulieren brief vam den Raad van Indië Van Sevenhoven, dd. 20 Sept. 1836, waarbij een extract uit een brief van generaal Cleerens, dd. 25 Augustus 1836, was overgelegd. Zoowel over den inhoud van dezen laatsten brief als over den gang van zaken in het algemeen voor Bondjol was Van den Bosch zu den hoofdzaak eene herhaling van het boven medegedeelde. [et is onnoodig hierbij stil te staan; slechts eene aanhaling uit dit gedeelte van het rapport zij ons geoorloofd, omdat daaruit eenigszins de geest der onderworpen bevolking blijkt. SUMATRA'S WESTKUST VAN 1836—1840. 163 „Wat de generaal Cleerens zegt over de verbittering der bevolking, die den koeliedienst moede wordt, — zou het te verwonderen zijn dat zij, de nutteloosheid harer pogingen ondervindende, het moede wordt verder tot het doel mede te werken; terwijl de schampere verwijten an de hoofden die, gelijk o.a. van Batipoe, ons in de moeielijkste ommstandigheden trouw gebleven en ten allen tijde met hunne geheele macht ondersteund hebben, genoegzaam doen zien hoe weinig de generaal Cleerens gezind is de goede diensten te erkennen, vroeger door hen bewezen En zich van hunne welwillende medewerking te verzekeren! Omtrent den resident Francis wordt het volgende gezegd: Deze man, van Engelsche ouders in Bengalen geboren, bezit een zeer groote ambitie en veel geschiktheid om met inlanders om te gaan. Het is altijd een voorwerp van zijne eerzucht geweest om de oproerige districten door onderhandelingen tot onderwerping te brengen, omdat hij, als civiel ambtenaar, met het bestuur der militaire aangelegenheren niet kon worden belast. Alle zijne pogingen daartoe zijn vruchteloos geweest, en naturik meer ziet dan onderhandelen en veel geldr... Het is wel zeker, schrijft Van den Bosch verder, dat noch de general Cleerens, noch de resident Francis geschikt is om Bondjol in der verringerte te brengen; derhalve behoore er andere en meer auf doeben in deze te worden genomen..... „Waar het op Sumatra voornamelijk op aankomt, bestaat in het vermeesteren van versterkte dorpen, en dat wel kunstmatig. Met het oog daarop gaf Van den Bosch thans in overweging, den kolonel Van der Wijck (tijdelijk in Nederland aanwezig) met de ten onderbrenging van Bondjol te belasten. Deze hoofdofficier had rin den ooorlog op Java gedurende een geruimen tijd mobiele colonnes aangevoerd en daarbij dikwerf bewijzen van dapperheid en beleid gevorderd en beleid gevorderd. terwijl het wel niet te betwijfelen is, of hij verstaat grondig alles wat tot de kunstmatige veroveringen gevorderd wordt." — Ken tijdsbestek van zes weken of twee maanden is meer dan voldoende om de zaken op Sumatra te herstellen. „De Gouverneur-General zou dan moeten worden aangechreven dat Uwe Majesteit verlangde, een einde gema akt te zien aan den oorlog op Sumatra en, de onderwerping van Bondjol verlangende, het noodig acht dat de heer Raad van Indië Nahuys, die vroeger 164 SUMATRA S WESTKUST VAN 1836—1840. O Sumatra is geweest, derwaarts gezonden wordt, als Commissars van het hoogste gezag aldaar bekleed, en dat an den kolonel Van der Wijck aldaar het militair gezag worden opgedragen....; dat aan den Heer Nahuys en den kolonel Van der Wijck speciaal zal worden opgedragen om Bondjol te onderwerpen; dat onmiddellijk daarna beproefd zal moeten worden om ook de overige dessa’s van dat district in onderwerping te brengen, hetzij door geweld of door onderhandeling, en dat, zoo de pogingen, daartoe thans aangewend, andermaal mochten mislukken, het aan hem Gouverneur-General wordt overgelaten om de zaken op de best mogelijke wijze op Sumatra te schikken. Ik acht deze bijvoeging daarom noodig, omdat, na deze laatste proef, er wel geene redenen bestaan kunnen om zich verder af te matten, schoon het dan in de gevolgen blijken zal dat Sumatra voor ons verloren is. Ik houd mij intusschen verzekerd dat, zoo de onderwerpelijke bevelen wel worden uitgevoerd en de kolonel Van der Wijck voor Bondjol zijne macht en middelen verzameld. Heeft, de tegenstand van die, noch van eenige andere versterkte kampong drie dagen zal duren, en derhalve spoedig einde zal zijn gemaakt aan eenen oorlog, die reeds al te langgeduld, te veel opofferingen gevorderd heeft en den schijn verständig, onderweil van geschut, door Sumatranen verdedig, in onderwerping te kunnen brengen. Een schijn, hoogst gevaarlijk voor onzen zedelijken invloed in Indië!w Gelijk door Tange is medegedeeld, vereenigde de Koning zich met °s Ministers voorstellen, met dien verstande dat de door Van den Bosch aangegeven rbijvoeging” achterwege moest blijven. De Koning verlangde dat de algeheele onderwerping van Sumatra, buiten het gebied van Atjeh, steeds zou blijven het staatkundig beginsel van het bestuur in Indië. In zijn brief van 30 Maart 1837 no. 1, waarbij Van den Bosch den Gouverneur-General mededeeling deed van de gevoerde correspondentie, drikte hij de door hem verlangde bijvoeging” in korte woorden aldus uit: zoo ook met de nu gezonden middelen het oogmerk niet zou kunnen worden bereikt, zou men als het ware de zaak kunnen opgeven.» Uit de boven aangehaalde zinsnede uit zijn rapport aan den Koning blijkt nu echter, welke zin aan dat als het ware  val. Niet de bemoeienissen van den Minister van Kolonién, maar wel de maatregelen van de Indische regeering, inmiddels genomen, leiden tot afdoende verbetering van den toestand. Bij het beschlagen van 5 Januari 1887, n° 11 werd, naar aanlei- ding der omtrent den aanval van 4 December 1836 ontvangen be- richten, aan den leger-commandant, general-major F. D. Cochius, opgedragen: nom, zoodra Z. M. stoomschip Willem de Eerste voor den actiéven dienst beschikbaar zou zijn, zich met dien bodem te begeven naar Sumatra's Westkust om aldaar plaatselijk den stand van zaken met opzicht tot de krijgsoperatiën te onderzoeken, naar aanleiding der reeds bij hem bekende berichten en de stukken welke hem ter zake nog nader door den Gouverneur-General zouden worden medege- deeld, en voorts, in het bijzonder, om, na zich volledig met den staat van zaken bekend gemaakt te hebben, ter plaatse zoodanige maatregelen onder de nadere goedkeuring van den Gouverneur-General in het werk te stellen als waartoe onverwijlde noodzakelijkheid mocht bestaan; zullende van hem, zoo spoedig mogelijk na aankomst, een omstandig rapport nopens zijne bevinding worden tegemoet gezien, vergezeld van zijne beschouwingen en van zoodanige voorstellen als hem nuttig zullen voorkommen tot bereiking van het beoogde doel, en wijders, te zijner tijd, volledige berichten nOpde de genomen maatregelen, met bekendstelling van de daartoe geleid hebbende motieven. Aan deze opdracht werd, bij Gouvernements besluit van 15 Januari 1887, no. 2, nog eene belangrijke uitbreiding gegeven. De Gouverneur-General De Herens schreibe op dien datum (mis-sive n°, 14/2) aan den Minister van Koloniën: „Er bestaan bij mij gegen den redenen om aan de goede bedoelingen van den resident Francis te twijfelen, maar in den loop van mijn bestuur en vooral in de laatste tijden is mij herhaaldelijk meer of min stellig gebleken, dat de zaken op Sumatra en in het bijzonder de handelingen van dezen en genen ambtenaar aldaar een onpartijdig en nauwgezet onderzoek vorderen, ten einde nopens een en enden zoodanige volledige wetenschap te bekomen als noodig is in het belang van het Gouvernement. En in den considerans van genoemd besluit werd o. a. gezegd, O Sumatra is geweest, derwaarts gezonden wordt, als Commissars van het hoogste gezag aldaar bekleed, en dat an den kolonel Van der Wijck aldaar het militair gezag worden opgedragen....; dat aan den Heer Nahuys en den kolonel Van der Wijck speciaal zal worden opgedragen om Bondjol te onderwerpen; dat onmiddellijk daarna beproefd zal moeten worden om ook de overige dessa’s van dat district in onderwerping te brengen, hetzij door geweld of door onderhandeling, en dat, zoo de pogingen, daartoe thans aangewend, andermaal mochten mislukken, het aan hem Gouverneur-General wordt overgelaten om de zaken op de best mogelijke wijze op Sumatra te schikken. Ik acht deze bijvoeging daarom noodig, omdat, na deze laatste proef, er wel geene redenen bestaan kunnen om zich verder af te matten, schoon het dan in de gevolgen blijken zal dat Sumatra voor ons verloren is. Ik houd mij intusschen verzekerd dat, zoo de onderwerpelijke bevelen wel worden uitgevoerd en de kolonel Van der Wijck voor Bondjol zijne macht en middelen verzameld. Heeft, de tegenstand van die, noch van eenige andere versterkte kampong drie dagen zal duren, en derhalve spoedig einde zal zijn gemaakt aan eenen oorlog, die reeds al te langgeduld, te veel opofferingen gevorderd heeft en den schijn verständig, onderweil van geschut, door Sumatranen verdedig, in onderwerping te kunnen brengen. Een schijn, hoogst gevaarlijk voor onzen zedelijken invloed in Indië tw Gelijk door Tsange is medegedeeld, vereenigde de Koning zich met °s Ministers voorstellen, met dien verstande dat de door Van den Bosch aangegeven bijvoeging» achterwege moest blijven. De Koning verlangde dat de algeheele onderwerping van Sumatra, buiten het gebied van Atjeh, steeds zou blijven het staatkundig beginsel van het bestuur in Indië. In zijn brief van 30 Maart 1887 no. 1, waarbij Van den Bosch den Gouverneur-General mededeeling deed van de gevoerde correspondentie, drkte hij de door hem verlangde vbijvoeging» in korte woorden aldus uit: #zoo ook met de nu gezonden middelen het oogmerk niet zou kunnen worden bereikt, zou men als het ware de zaak kunnen opgevenr. Uit de boven aangehaalde zinsnede uit zijn rapport aan den Koning blijkt nu echter, welke zin aan dat als het ware moet worden gehecht. SUMATRA 'S WESTKUST VAN 1836—1840. 167 during der commissie,» hem in 1885 ter zake der justitie opgedragen. A during der commissie,» hem in 1885 ter zake der justitie opgedragen. A during der commissie,» hem in 1885 ter zake der justitie opgedragen. A during der commissie,» hem in 1885 ter zake der justitie opgedragen. A during der commissie,» hem in 1885 ter zake der justitie opgedragen. A during der commissie,» hem in 1885 ter zake der justitie opgedragen. A during der commissie,» hem in 1885 ter zake der justitie opgedragen. A during der commissie,» hem in 1885 ter zake der justitie opgedragen. A during der commissie,» hem in 1885 ter zake der just An den commissars, general Cochius, werd opgedragen „zoodra mogelijk een omstandig rapport van zijne bevinding in loco aan den Gouverneur-General in te dienen, vergezeld van zijne beschouwingen en van zoodanige voorstellen als hem nuttig zullen voorkomen, met aanbeveling om in ernstige overwegenden en deswege bij het gemeld rapport zijn gevoelen gemoteerd mede te deelen, in hoever het als nuttig en noodzakelijk te beschouwen is, het civiel en militair bestuur ter Westkust van Sumatra in een personen per- soon te vereenigen. Bij Besluit van 16 Januari 1837 no. 4 werd bepaald dat Cochius, behalve door zijn adjudant, kapitein P. J. T. A. Battaerd, zou worden vergezeld door den majoor van den generalen staf Jhr. C. P. A. de Salis, die als zijn chef van den staf zou optreden, en door den kapitelen-ingenieur P. P. C. O. Ondaatje. Der aanvulling der in den laatsten tijd geleden verliezen werden 150 man infanterie bestem, en voorts bepaald dat „ter vervanging van overleden enziehen officieren der infanterie en artillerie, zoodanige officieren naar Sumatra's Westkust zouden vertrekken als bij het leger op Java konden worden. gemist. Daar, met het oog op het groot aanat troepen, de benoeming van een tijdelijk auditeur-militair te Padang ~gebiedend gevorderd» werd, besloot de Regeering daartoe bij haar besluit van 19 Januari 1837 no. 1. De general Cochius kwam den 9n Maart te Padang aan. Intus-schen waren slechts krijgsbedrijven van ondergeschikt belang voorgevallen, en van de onderhandelingen, in het laatst van Januari 1837 weder door Toewankoe Imam geopend, verwachtte men niets; naar vermoed werd, was het deze slechts te doen om eenige zorge-loosheid bij de onzen te doen ontstaan en tijd te winnen. On Ziekten werden nog steeds door ziekten geteisterd: volgens een verslag van 10 Maart was de general Cleerens ongesteld en waren boven-dien nog 82 officieren ziek. De verschillende maatregelen, door Gochius getroffen, zijn uitvoerig door Lange medegedeeld. Wij zullen ons daarbij niet meer ophouden dan noodig is om op enkele punten het juiste licht te doen vallen. Cochius bleef tot den 19n Maart te Padang, en begaf zich toen naar de Padangsche Bovenlanden, over welk gewest hij het civiel bestuur opdroeg aan den kapitein-adjudant Steinmetz. Van 22 Maart Dat officieele en particuliere berichtenvönkel vönnen, of her beheer ter Westkust van Sumatra in ondergesehenen meer of min ondergeschikte deelen van den dienst met genoegzame bekwaamheid en beleid, met klem en uitsluitend met het oog op de belangen van den lande gevoerd wordt en inzonderheid ook of het hoofd des bestuurs aldaar, zoodanig als diens positie is, middelen heft om zich eenen behoorlijken gang van zaken te verzekeren, in dier voege als gewenscht moet warden tot verwezenlijking van "3s Gouvernements bedoelingen met Sumatra. Daarom werd de generaal-majoor Cochius nie benoemd, tot commissionaris van het Gouvernement ter Westkust van Sumatra, speciaal om, als zoodanig, een nauwkeurig onderzoek te doen omtrent al wat het civiel bestuur aldaar betreffs Mr. C. Visscher werd hem hiertoe als adjunct-commissaris toegevoegd, rouverminderd de voort- Steun vindt in de omstandigheid dat de heer Visscher aan Cochius werd toegevoegd — dat een der particuliere berichtgevers van den Gouverneur-General was Mr. C. Visscher (later algemeene secretaris en lid in den Raad van Ned.-Indie), die sind geruimen tijd ter Westkust van Sumatra aanwezig was. Omtrent het doel dier aanwezigheid hebben wij het volgende aangeteekend. Nach aanleiding van art. 4, $ d, van het besluit van den Commissaris-General van 10 October 1838, n°. 810, had de Commissaris Van Sevenhoven een Raad van Justitie te Padang in werking gebracht en van eene voorzien. De resident Francis begreep echter al spoedig na de aanvaarding van zijne betrekking, dat de Raad van Justitie, zooals hij door Van Sevenhoven was ingesteld, niet strookte met de belangen der bevolking en ook niet met de door den Commissars-General voor het bestuur van Sumatra's Westkust vastgestelde beginselen. Hij maakte derhalve andere bepalingen, volgens welke de rechtsmacht van den Raad van Justitie zich bepaalde tot zaken van appel en tot de rechtabeeling onder de Europeanen en Christenen. Bij de resolutie van 22 Juli 1835, n°. 8, werd dese verrichtig van Francis aufgekurd en aan den Raad in het Hooggerechtshof Mr. C. Visscher opgedragen om, nadat het door den heer Van Sevenhoven in werking gebracht reglement door bet Hoog gerechtshof zou zijn herzien, gedurende een jaar de functiën van president van den Raad van Justitie te Padang op zich te nemen om voorts het reglement in quaestie, in overleg met den resident, in werking te brengen en om na ommekomst van het jaar gezamenlijk met den resident te dienen van consideren en advies omtrent de werking van het reglement, zoow el uit een justitieel als uit een politik oogpunt. Visscher diende den 80n September 1896 een "ampel rapport: in, dat hij den 3ln December d.a.v. nog nbreedvoerig: toelichtte. De zaak werd verder, gelijk in het volgende hoofdstuk sal blijken, door Cochius (althans in naam) behandeld en naar aanleiding van diens voorstellen tot afdoening gebracht. SUMATRA'S WEST VAN 1836—1840. 169 Whet scherpzinnig overleg en de onkreukbare trouw van Toewankoe Man Tinggi. (7) „Wie, die vór 15 en 20 jaren den staat van zaken op Sumatra heft gekend, zal het een hoofd thans als vergrijig gaan aanrekenen, dat hij destijds aan deze of gen kampong een koe of buffel heeft ontnomen om voor de troepen te slachten; wie zal thans als een misdrijf gaan straffen dat hij toen dezen of genen van een wapen of van eenig ander voorwerp heeft beroofd, om hem te dwingen, hetzij bij de colonnes, als koelie, dan wel voor Bondjol als hulp- soldaat dienst te doen? Wij, die bij ondervinding weten welke moeite en inspanning het heeft gekost aan de hoofden om hunne contingenten voor Bondjol voltallig te houden en van levensmiddelen te voorzien, zullen dit voorzeker niet doen, want wij begrijpen dat in een toestand, als waarin het Gouvernement te dier tijd op Sumatra was geplaatst en het de beslissing gold eener quaestie fo be Or not to be, dikwijs naar geweldige middelen moest gegrepen worden. In dien tijd ging het op de volgende wijze toe: waren er bouw-stoffen noodig voor logies van troepen, of behoefte aan levens-middelen voor deze, zoo werd het larashofd bij den comman-deerenden officier ontboden, en dan was het: Toewankoe, op dezen of dien tijd moeten er zooveel bamboe’s, zooveel balken, zooveel van dit en zooveel van dat wezen; of wel: Toewankoe, lever een buffel, of eene koe, eene genoegzame hoeveelheid rijst, zout enz. Men vroeg niet, kunt gij dat leveren? Neen, men bepaalde zich töt het bevel: levert, en daarin lag opgesloten: het is mij onver-schillig hoe gij er aan komt, maar zorg dat het er is, of vrees de gevolgen. In dien staat van eeuwigdurenden oorlog werd zoo, en kon dikwijls ook niet anders worden gehandelds... „Welken indruk, vraag ik, zou het nu maken, wanneer wij daden gingen straffen, die jaren herwaarts bedreven zijn, hetzij om eene woeste menigte in bedwang te houden, dan wel ons bij te staan of 1 Naar het ons voorkomt is de meening van Van der Hart niet juist opgevat door Van Swieten en de Regeering. Uit zijne beschouwingen is o,i. niet af te leiden ndat het beste middel om 't gezag der gouvernementshoofden te sterken was, hunne kleine knevelarijen en willekeur door de vingers te zien" (medegelijk door den heer E. De Waal, Onze Indische financiën, VI, bl. 171), maar wel, dat het z. i. onbillijk was in het verledene te zoeken naar ongeoorloofde handelingen, en daarvan een wap En te maken tegen hoofden die ons toen zoo groote diensten bewezen hadden. 168 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1836—1840. 9 April hield de general zich op te Fort de Kock, waarna hij, met generaal Cleerens, naar de vallei van Bondjol toog. Op de reis van Matoea over Soengei poear naar Bambang (10 April) ontmoette hij, te Soengei poear, den Toewankoe nan Tinggi. In zijn verslag aan den Gouverneur-General van 29 April 1837 n°, 84/99 schreef hij over dit hoofd het volgende, waaruit tevens het groote gewicht blijkt van het behoud van den weg over Soengei poear voor onze troepen, welk behoud slechts van Toewankoe nan Tinggi’s gezindheid afhing : „De weg, door de VIII Kota’s, alwaar geen effen terrein gevonden wordt, is zeer doelmatig door dit hoofd aangelegd, en gewis zou geen ingenieur dat beter hebben gedaan; men kan echter gereedelijk vaststellen dat hij in eene nacht niet-alleen onbruikbaar te maken is, maar de stellingen die hij oplevert zijn zoo, dat er, wanneer zij verdedigd worden, aan geen doortrekken te denken is. Nimmer zag ik een terrein beter geschikt om voet voor vot voor betwist te worden. Toewankoe nan Tinggi is een snugger inlander, die zich, van hoeloebalang van den vorigen Toewankoe, door moed in het gezag over dit land heeft weten te verheffen; van den tijd der Padries af heft hij eene eenhoofdige regeering weten te handhaven, waarbij zijne be volking welvaart, terwijl hij haar leidt en beveelt hoe, en om, het land tot haar eigen voordeel te bebouwen; zoo heeft hij dan ook de koffieteelt aangemoedigd, wel inziende welke voordeelen daarbij in de toekomst te behalen zijn.... „Hij tracht geenszins te verbergen, hoezeer zijn belang medebrengt met ons wel te zijn, daar de Maleier geenszins gaarne bevolen wordt zooals hij dat doet; zoolang hij echter met ons wel is, durft men zich niet tegen hem te verzetten. Wel behandeld wordende, is het dus niet te denken dat dit hoof ons afvallig zou kunnen worden; gebeurde dit nochtans, dan zou onze positie voor Bondjol zeer nete-lig, ja zelfs gevaarlijk worden, daar ons dan alleen de weg over Paloepoe voor de gemeenschap open zou blijven. Ik houd den Toe-wankoe nan Tinggi ten volle berekend, met zijne bevolking zijn land, zoo bijzonder daartoe geschikt, krachtdadig te verdedigen.” Het schijnt ons hier de geschikte plaats, mede te deelen wat Van der Hart, den 15 Maart 1853, in zijn Verslag van de residentie Padangsche Bovenlanden, schreef omtrent de toestanden tijdens den krijg om Bondjol. Ook daaruit kan men zien hoe destijds „het water aan de lippen stond”, en hoevel verplichting wij hadden aan SUMATRA'S WEST VAN 1836—1840. Na deze uitweiding keeren wij tot Cochius terug. Deze bracht eenige dagen in de vallei van Bondjol door (12—18 April), nam alle posten en stellingen in oogenschouw, en wist den goeden geestonder de troepen weder op te wekken. Daartoe strekte ook een dag-order, den 18" April uitgevaardig, waarin o.a. werd gezegd: „Het leger, waarop ik trotsch ben, te midden van velen Uwer een deel te hebben uitgemaakt, heeft meer-malen moffelijke oogeublikken doorgestan, en zelfs met belangrijker tegenspoeden dan gij ondervonden hebt, te kampen gehad; door volharding echter heeft het alle bezwaren overwonnen, en elken oorlog die gevoerd is moeten worden tot behoud en verzekering van orde en rust in de kolonie, ons door Koning en Vaderland toevertrouwd, met roem weten te eindigen. Toen Cochius zich in alle opzichten van den stand van zaken had op de hoogte gesteld, deed hij, bij missive van S Mei 1837 no. 29/4 geheim, den Gouverneur-Generaal He voorstel, den generaal Cleerens te doen vervangen. „Alle rapporten van den generaal-major Cleerens — zoo merkte hij op — dragen den stempel van weifelachtigheid; zelfs in zijn rapport van 8 December jl. zegt hij, alleen tengevolge van ’s resi- dents berichten tot den aanval besloten te hebben.... Ik heb echter noch bij de officieren, noch bij de soldaten onwil aange- troffen, wel heb ik ontevredenheid bij de eersten bespeurd.» Onder de bestaande omstandigheden achtte de generaal Cochius Cleerens niet geschikt voor het militair commando ter Westkust van Sumatra, »moetende de chef dezer gewesten zijn een man met eenen vasten wil, van veel ondervinding in de Indische oorlogen; die tevens de instructie, de orde en de goede verzorging en het geregeld beheer van dit gedeelte des legers weet te leiden, en verder door zijne handelingen en daden een zeker vertrouwen aan de hoofden en het volk weet in te boezemeny. Was Cleerens in deze opzichten tekort geschoten, de billijkheid vorderde, niet te. verzwijgen „dat de thans overleden  zaken zoodanig had längere, dat de latere tegenspüden daaraan grootendeels mogen geweten worden, hetgeen het eenparig oordeel van de officieren is die nog onder hem gediend hebben. De volbrenging van de taak, aan Cleerens opgedragen, was daardoor des te moeielijker. Te gehörzamen, en die wij toen als deugden en als blijken van verknochteid toejuichten? „Welken indruk moet zoo iets maken op mannen als Toewankoe nan Tinggi, Toewankoe Radja en anderen van hetzelfde gehalte, die wij, toen ons het water tot aan de lippen stond, op allerlei wijzen cajoleerden, die nimmer de regeerings beginselen van het plakaat pandjang hebben aangenomen, vermits zij in 1833 nog als vijanden tegenover ons stonden, die in hun land in den waren zin autocraat waren en met de scherpte van het zwaard regeerden; die geene overwonnelingen zijn, maar, bouwende op onze goede trouw, als bondgenooten zich aan het Nederlandsche Gouvernement hebben aangsloten onder voorwaarde dat hunne prerogatieven en rechten zouden onzien worden, doch die zich thans geduldig naar den vooruitgang gebiedenden eisch des tijds schikken en ten volle bewust zijn dat wij, aan wier edelmoedigheid zij zich hebben overgegeven, hen niet zullen verlaten, nu wij zelf machtig zijn en, om te blijven bestaan, hunnen bijstand En vriendschap niet meer behooreven? „De massa ziet dit wellicht evengoed in als de hoofden; ook haar vertrouwen wordt aangetast, ofschoon zulke handelwijze voor een deel moge geprovoceerd zijn; ik geloof, het zij in eerbied gezegd, dat de groste politieke kracht van het Gouernement ligt in goede trouw, billijkheid en consequent handelen, en niet in veranderlijkheid van beginselen. „Men denke overigens niet, dat de hoofden geen invloed bezitten en bloot onze werktuigen zijn; dit zou eene deerlijke dwaling wezen, die wrange vruchten zoude kunnen dragen; de beide zooeven gewöhnen ge-noemde Toewankoe’s hebben getoond, waartoe mannen van energie in staat zijn. Zonder het scherpzinnig overleg en de onkreukbare trouw van Toewankoe nan Tinggi ware het leger voor Bondjol (1835—18387) onfeilbaar verloren geweest. Zal men thans, nu onze suprematie onwrikhaar gewestigd is, deze trouw gaan miskennen, ja wat meer is, daarin een middel van vernietig zuken gewichtige diensten bewezen hebben?... Toewankoe nan Tinggi ontving sedert Augustus 1884 eene maandelijksche bezoldiging van f 20 (Res. in Rade van 10 Februari 1836, n°. 12), en sedert 1 Februari 1836 eene personeele traotements-verhooging tot hetzelfde bedrag (id. van 2 April 1886, n°. 10). — Bij besluit van 25 April 1888, n°. 14, werd hem een inkomen van f 100'smaands toegelegd; deze bezoldiging Werd bij besluit van 3 Juni 1840, n°. 12, definitief vastgesteld. SUMATRA'S WESTKUST VAN 18386—1840. 178 te leiden dat geen verdere vrees voor de gevolgen zijuer te groote voortvarendheid behveft gekoesterd te worden. — — — „Het is de vraag, of de overste Michiels, aan zich zielven overgelaten, beter zal. reusseren dan de vroegere militaire commandanten Elout, Bauer en Cleerens. Maar als de uitvoerder van uwe bevelen vlei ik mij met een gunstigen uitslag. Ik noodig u derhalve, om nog vooreerst op Sumatra te blijven, de zaak te dirigeeren, na gelukkige beëndiging daarvan den overste Michiels den gematigden weg te wijzen hoe verder te handelen, en eerst dan naar Java terug te keeren wanneer u meenen zult, den genoemden hoofdofficier gerustelijk het commandement onverdeeld te kunnen toevertrouwen, het tijdstip waarvan ik volgaarne aan de kennis en het oordeel van uoverlaat. Door de benoeming van Michiels tot militair commandant van Sumatra's Westkust, met het vooruitzicht daar ook als civiel bestuurder op te treden, bleef deze voor den dienst des lands behouden: gelijk ous uit een later (particulier) door hem aan Van den Bosch ge-schreven brief dd. 10 October 1840 is gebleken, stond hij in Mei 1837 op het punt, ontslag te vragen en zich als suikerfab Rekant in Banjos te vestigen. Hij begaf zich nu naar Sumatra, waor hij den 20n Juli aan-kwam, den 6" Augustus, in de vallei van Bondjol, het bevel van den generaal Cleerens overnam, en meer dan elf jaren lang de ge-wichtigste diensten bewijzen zou. 