Corporate financial management
£. Jacqu£T, Ifotke iur Ut Orang Jboung de rUe dd Sumatra, exlraiie des Mmoiret d'mne famille Malays, iradmiis ei jmbUc$ par Mabs- DKN (Nimv. JouTM. JnaUq, 1833, Tom. Zll, p. 170—176). J. R. Logan, TAe Marum of ike Bamai Islands {J<mm. of ike Ind, JreL New Series, Vol. I [1866], p. 1—42). H. TOS AosBNBXBO, De afsiammittg der betoo- ners nan Nias {Tfjdschr, v, k. Bai, Gen» Dl. Y, bl. 316—318). Ckisp, Jn account of tie inhabUanU of ike Poggg^islands lying off Sumatra (AsyUic Be- tearcAes, Vol. VI [1807], p. 77). [VgL MinerM, 1802, Dl IV, bl. 76.] XI. Landbouw, NiJTerbeid, Handel. Froeeedings of the agricultural Society established in Sumaira. Benkoelea. 1821. P. Th. CouFiBUs, Aanteekeningen omtreni de landbomohundige nsfverheid in de residenUe Fadangsche bovenlanden {Tijdschr. v, h. Bat. Gen. DL V, bl. 286—312). Cher de landbouioprodukten der Lampongs (Tijdschr, V. N. I. Jaarg. 1862, DL U, bl. 141—157). Cultures op Java en Sumatra [Tweede ver- slag der boofdcommiaBie van landbouw] {Indiseh Magagijn, 2« Twaalftal, DL III, bl. 146—164). GBfiSBiiS, Kort verslag van de uitkomsien verkre- gen met de uitptanting van eenige Java padi- loorten te Moeara-Enim, divisie Lematang'IUr, rendentie FaUmbang {Natuurk. Tijdschr. v. N. I. DL XXII, bL 443—450). Schets van de bereiding der gambir te Faja- Komba [Fadangsche bovenlanden'] {TifdscAr. v. Nijverheid in N. I. DL III, bl. 21—27). .A« Mu8, Oetah Fertja in Falembang als artikel van industrie {Natuurk. Tijdschr. v. N. L DL II, bL 184—188). P. J. Maibb, Be lagauholie van Sumatra (Katuurk. Tijdschr. v. N. I. DL III, bL 487—490). Over het gebruik der kojfljbladen op Sumatra {Natuurk. Tijdschr. v. N. I. DL VI, bl. 370-375). Dr. LuHSDAiNB, Cultivation of nutmegs and cloves in Bencoolen {Journ. of the Ind. Arch. Vol. V [18611 p. 7S-^4). Nota beirekieUfi monUeri van grtak meutei,garai van kqfo-Aeunep, sagomael, garoehout, Mkn gambier, afkomstig van Siak {T^dsehr. 9. N^- verheid in N. I. DL VUI, bL 246—348). Gbbsbns, lets over de kaioenkuliuur in de ik* visie Lemataug-Ilier , resideuiie Falembaaf {Natuurk. Tijdschr. v. N. I. DL XXII, bl 436—442). J. E. Tbtskanv, Ferdag over de katoeukuHut in de Lampongsche distrikten {Tijdschr. e h'y- verheid in N. I. DL V, bl. 161—187). Kapok Mejrah vun Agam {Natuurk. T^tbdr, V. N. I. DL XVI, bL 78). Dr. Q. Waasibk, Onderzoek van eene verudoj voorkomende en gebetigd wordande iu de Fe- dangsch& bovenlanden {Tijdschr. v. NifverAeid in N. I. DL X, bL 434—437). Eenige vencstqfen op Java en Sumaira {IndiKi Magaziju, 2'»Twaalftal, DL IV, bL 162-167). J. H. E. Koblbb, lets over de i^deteelt in is Lampongsche distrikten {Tijdschr. v. Nyverhai in N. I. DL II, bl. 262, 263). ZifdeteeU in Benkoelen {Natuurk. T^dsehr^t. N. I. DL XXT, bL 432). F. M. G. YAB CATTEBBtmcH, Be idjenteelt n de Lampongsche districten {Tijdeckr. v, Nifter- heid in N, I. Dl. X, bl. 263—261). A. P. GoDOV, lets omtreni de goudmjjnen in ie afdeeUng Mandaheling {Tijdschr. v. N. L Jaarg. 1864, Dl, U, bL 49—61). P. Tb. Cotipbbus, Eenige aanieekeningen b^f- fende de goudproduktie in de FadmngscAe bo- venlanden {Tijdschr. v. h. Bat. ,Gen. Dl V, bL 122—131). Goudmijnen van Benkoelen {Indisck Magas^ 2e TwaalftaL DL lU, bl. 141—143). S, A. Blbbkbodb, Scheikundig andenoek tes eene zeer oude metsel^ede van Foelo Ijinko {Tijdschr. V. Nijverheid in N. I. DL X, bl 274—278). H. VOK Dbwall, Eene inUmdeche drMer^ te Falembang {Tijdschr. v. h. Bat. Gen. DL SI bl. 193—198). H. D. Gampaghb, Kort avertigt van den wr- maligen handel der Nederlandere van Ant u Ane. 'b Grarenhage en Amaterdam. 1816. Over Sumatra bl. 139—160). Overrigt van den handel van Fadamg gedmeni* het le halfjaar 1827 {Nederl. Hermes, Jaaif. Ill, N^ 2, bL 67—61, met tabd). M. J. YAH DBB VoTBB, Tableau dm commerce d de la navigation a Fadamg t pendant iemia 1831 {Momteur des ludes, 1847—48, ^ 126—128). Be handel op Fadang {Tijdschr. v. N. I. Javg- 1862, DL U, bL 168^171). m. TBf De koffiiveUingm iB Adof^ (Tgdickr. «. M /. Jaug. 18eS» DL U, bL 9I7--dS4). Oweriun dif pori de MoeanhKon^^ a Bwmaira am eommeree de touies let naiume (MmieMr dee Indee, 1847 — 48, Jtavu* coloniA]a» p. 44). Handel van de Briteehe benitinge» op de Oosi- Jtust va» Sumatra, Memorie van den Heer C&AWPUBB van 18 Mei 1864 {Koloniale Jaarboeken, Jaarg. 1864, bl. 732—785). XII. Eaarten. A map of the island of Sumatra by W. Mabs- DXir. Qeplaatst in zijn History of Sumatra. A map of ike island of Sumatra bj Sir Th. St. Baffles. Carle de PUe de Sumatra tTapres Sir Th. St. Bafflss. Etablissement G^r. de Bruxelles, foud6 par Ph. Yandebmaslbk en 1830. Karte von der Insel Sumatra von Bebghaus. Gotha. 1837 (behoorende tot Bebghaus' Atlas von Asieii). Algemeene Kaart van Nederlandsck Indie Tan C. F. Baron yon Debfeldbn yah Hindeb- sTEor. 1842. In acht bladen {Sumatra komt Yoor op blad 1). Carte de rile de Sumatra^ par le Baron F. Melyill de Gabhbee. la Haye. 1858. Ook opgenomen in den Moniteur des Indes. Oeneral'Karte vom mittleren Sumatra von Fa- dang his Singkel^ naeh eigenen und fremden trigonomelrischen Aufnakmen, Yon Fb. Juvg- HUHN. Yijf bladen en Teriamelingsblad, Yor- mende met nog eenige platen den Atlas bij JuifGHUBV's Battalander, Kaart van het middengedeelte van Sumatra^ be- hoorende bij het werk Yan den Generaal de Stuebs, De vestiffing en uitbreidinff der Ne» derlanders ter Westkust van Sumatra. Kaart van een gedeelte der Westkust van Su' matra, behoorende bij het werk Yan den Lait.-Kol. Lavgb, Het Nederlandscke leger ter Westkust van Sumatra. Kaart van ket Oouvemement SuwuUrtfs Westkust, opgenomen en zamengesteld in dejaren 1843 — 1847, door L. W. Beubbihgk. Twee bladen. BredA. 1852. Kaart vam ket eiland Sumatra en Kaart van ket Chuvemement Sumatrc^s Westkust, in Puv- apfbl's Atlas van de Nederlandscke bexUtm- gen in Oost-Indie. 's GraYonhage. 1855. Algemeene Land- en Zeekaart van de Nederland^ scke overzeeseke betitUngen door A. J. Bo* 6AEBT8. Breda. 1857. In ses bladen {Sumatra komt Yoor op blad 1 en 2). W. F. Yebstbeg, Kaart van ket Oouvemement Sumatr^s Weatkuii^ in Yier bladen, 1857; Kaart van de adsistent^esideniie Benkoelen^ in drie bladen, 1860; Kaart van de residentie Lampongseke distrikten, 1860; Kaart van de residentie Falembang, in twee bladen, 1860. Allen in Algemeene Atlas van Nederlandseh Indie, door P. Baron Melyill yan Cabnbee en W. F. Yebsisbg. BaUYia. 1853—1862. Tweede Deel. De opgaYe der Yoornaamste seekaarten, 200 Engelsche als Nederlandsohe, is te Yinden in den Catalogus van ket alge- meen itabUssement voor ds eeevaart van de VTed. G. Hulst yav KEULEir te Amsterdam. Summa, riYier op de Westkust Yan het eiland Billiton. Sunda, sie: Soenda. Surat-Castle, koraalbank in de straat Alias, een weinig bezuiden den landpnnt, West ten Zuiden Yan het zuidel^kste der Botsige eilan- den gelegen, tegenoYer eenen inham, alwaar eene Yersch waterkreek is. Nabij en beoosten deze koraalbank is de diepte ongelqk Yan 7 tot 14 Yademen en aan de binnensijde naar den wal Yan Lombok 10 en 11 Yademen. Sunthy, tinmijn op het eiland Banka^ dis- trikt Soengei Leat. Suntol, dorp op JaYa, 33 palen Yan de stad BataYia. Surilahy berg op Samatra, residentie Pa- lembang, in de binnenlanden, aan de Lama- tang, die men b^ Merapi passeert, hoog, naar gissing, 1,000 Hijnlandsche Yoeten boYen de opperYlakte der see. Surot, dorp in Borneo's Westerafdeding, adsistent-residentb en distrikt Montrado. Swaiti riYier en dorp in Borneo's Wester* afdeeling, rijk Sintang. De riYier Yalt in de Kapoeas- riYier. SwaloWy kliprif op eenen grooteu afetand ten Noorden Yan Borneo, in de Ghinesohe see, op 7' 23' N. Br. en 113' 44' O. L. Swanggii eilandje bq Borneo's Oostkast, in de straat Laut, tegenoYer de monding der riYier Batoe Litjin. Swanggi of Manoekan, een der Banda- eilanden, 4 nren Yarens ten Noord-Oosten Yan het eiland Rhun, op 4'' 21' 30" Z. Br. en 129** 47' O. L. Het is eene groote ronde rots, met een klein strand, seer onYruohtbaar en onbewoond. Swanggi of Setan, rotsig eilandje in den Molnkscheu Arohipel, ten Westen Yan Manipa, op 3- 17' Z. Br. en 127* 33' 30" 0. L. De hi 4tO. dooriogt tnssehen dit «Qandje en Hanipft is, Tolgens teggen der inlanderSy rrij ran gevAar. Bwaroe, dorp op Java, residentie Kediii, afdeeling Ngrowo, dutrikt Kalangbret. Swsssa, ririer in het binnenland yan het eiland Batjan. Bwondo, ne: Seronda. Byela^ dorp in Borneo's Weaterafiesling, rgk 8iutttig, aan de Kiq^en-iiTiory ton Ztnidea ran 8intaog. Bypoh, a6: 8ipelu T. Ta, het zuidelijkste der Drie Gebroeders of Koeaa Tello, onder de Kei-eilanden. Ta, dorp op Celebes' Westkust, rijkje Wadjo, aan het meer Tamparai^ Labaja. Ta, dorp op Celebes' Westkust, leeovorstea- dom Barroe, met 4 huizen en 87 invoners (1861). Ta, klip aan de Noord-Westkust van bet eOand Amboina. Deze klip wordt wegens hare kngwerpig piramidale gedaante ook wel het Buikerbroodje genoemd. De omtrek ligt toI klippen en moet reel rood koraal oplereren. Ta&ar, dorp op het eiland Klein Kei, resi- dentie Banda, distrikt Toeallah. Taai Koeakoes, de: Tai Koeakoes. Taail, gebergte op Sumatra, in de Pa- dangsohe BoTenlanden. Taba^ Tier kleine eilanden aan de Ooatknst van Borneo, welke op 2° N. Br., in efne atrek- king yan het Noord-Westen naar het Zuid- Oosten nerens elkander* liggen. Zij behooren onder Goenong Teboer. * - Taba, dorp in Borneo's Westerafdeellng, lijk Tajan, aan de rifier Tajan, bewoond door 4S0 Dajak's. !l^ab8» twee dorpep op Sumatra, adsisteut- residentie Benkoden, een in de afdeeliug Om- melandeo, aan de rivier Andalas Besar, en een aan de rivier van Benkoelen, daar waar de Basmah in eee Tloeit, Taba^ dorp op Sumatra, residentie Palem- bang, distrikt Ampat La^adg, \nt% 7 woningen. Taba, dorp op Sumatlra, addistent- residentie fienkoelen, afdeeling Lais, distrikt OeloeBen- toehau. Taba, dOrp op Sumatra, 'adsistient-residelitie Benkoeloi, in het Westen yan het distrikt Talo. Taba Qjemiki^ dorp op Sumatra, resi- dentie Falembang, afdeeling Moesi Oeloe. Taba Doerian Saba, dorp op Sumatra, ten Noorden van de riyier van Benkoeien. Tabaen, yersterkt dorp in Borneo's Znid- en Oosterafdeeling, distrikt Kapoeas Oeloe, aan de rivier Kowab, met ongeyeer 100 in- woners (1859). Tabagt dorp op Jaya, residentie Samarang, r^entsohap Kendal, distiikt Kali Woengoe. Taba Gedang, doip op Sumatra, resi- dentie Palembang, distrikt Aedjang Moesi, met een lOtal huizen. Taba Qedang, dorp op Sumatra, ad/ns* tent-residentie fienkoelen, afdeeling Ommelan- den, tusscben de rivieren Hitam en Basmah. Tabahan, berg in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, op den linker oever der Batoe Api. Tabai Qedong, rivier op Sumatra, adsis- tent-residentie fienkoelen, afdeeling Moko Moko. Zij outlast zich in de Ketaoeh. Tabajan, dorp in Borneo's Westerafdeeling^ distrikt Pontianak, aan de rivier Tambajan. ^ Tabak, De benaming tambaco, waaronder dit artikel in IndiS vrij algemeen bekend is, is blijkbaar afkomstig van het Portugesche woord iabaco, en zet niet weinig waarschijn- lijkheid bij aan de overlevering, volgens welke de Portugezen ^n het gewas ^n de teelt er van in Indie hebben gebragt, terwijl tot meerdere bevestiging van die bewering misschien ook nog zou kunnen worden gewezen op de wijze, waarop de inhcemsohe bevolking, even als de Portugezen, den tabak gebruiken als rook- en pruimtabak. In weSrwil evenwd, dat de tabak, gelijk uit het voorafgegane is op te maken, niet wel kan worden gebouden voor eene inheemsche plant, waarvan de teelt reeds in overoude tijden moet hebben plaats gehad, is de eonsumtie er van, zoowel op Java als in den geheelen Archipel, zoo algemeen en bij gevolg ook zoo groot, dat, buiten de r\]st of andere voedingsmiddelen, er geen artikel bestaat, waarvan de verbouw zoo algemeen of aanzienlijker dan die van tabak is, terwijl de teelt schier overal plaats grijpt, waar de grond maar de vereischte geschikt* heid er voor heeft. Die teelt is dan oak bij de bevolkingen in den Archipel over het algemeen zeer gewild en het behoeft ons niet te verwonderen, dat, met het oog hierop en wetende, hoe reeds vroeger sommigen, zoo als de Heer A. Dx Wilds, destijds eigenaar van het later weder aan het. Gouvernement afgestane land Soeka- boemi, en anderen van de teelt van tabak hun werk faadden gemaakt, de Kommissaris-Generaal Dir Bad de GfiisiONtss, aan wien speciaal was aanbevolen, om te trachten de produktie van Java voor den uitvoerhandel uit den staat van verval, waarin die was geraakt, zoo mogel^k kraohtig op te heffen, zgne aandaoht vestigde op den tabak en vooral op de wenschemkkeid om de produktie er van te veredelen, ten einde het artikel eenen uitweg te doen yijideu naor 800 TA. de Enropesche markten; terwijl hq als hot meest geschikte middel daartoe zaden yan de beste goorten, zoo als yan den Manilla-, en bijzonder ook yan den Hayana-tabak liet ont- bieden, cm op Jaya gebezigd te kunnen worden. Op betgeen de Heer DU Bus reeds in dit opzigt bad gedaan en in afwacbting van bet- geen de zending naar bet eiland Caba van iemand, die deb grondig moest bekend maken met de wijze waarop de teelt en de bereiding Van tabak aldaar gesobiedde, als ook met de beste soorten en met den aard der meest ge- sobikte gronden, tot yerbetering der teelt op Jaya zou knnnen bijdragen, werd door den GouyerneiyLr-Generaal van den Bosch yerder yoortgebonwd, eyenwel in dier yoege, dat de teelt yan tabak yoor de Europescbe markt een deel zou nitmaken yan bet yeelomyattend door bem ingevoerd kultunrstelsel '), waaryoor de tosscbenkomst werd ingeroepen yan partiku- liere ondememers, met wie door bet Gouver- nement oyereenkomsten werden aangegaan, vaarbij bet zicb yerbond, eene bepaalde nitge- atrektbeid gronds yoor ben te laten aauplanten; terwijl daarent^en de ondernemers, die door rentelooze yoorscbotten nit 's lands kas werden in staat gesteld bunne ondememingen tot stand te brengen en bet aan ben door de bevolking te leyeren produkt en de kosten yan bereiding er yan te betalen, gebondeu waren bet alzoo yerkrcgen produkt gebeel of gedeeltelijk tegen de bij de kontrakten bedongen prijzen aan bet tiouyemement te leyeren ter yerrekening der aan hen yerleende yoorscbotten. De tabakskultuur yerdient in tweeerlei op- zigt onze meeste belangstelling, te weten daarin, dat, terwijl zij ons aan den eenen kant bet be- wijs levert yan den kracbtigen invloed yan den partikulieren ondernemingsgeest tot ontwikke- ling der produktia yan Jaya, aan den anderen kant juist met dat bewijs teyens bet yonnis wordt geveld oyer bet kultuurstelsel. De oonsnmtie op Java zelf is zeer aanzien- 1^ en wij mogen bet er yeilig yoor bouden, dat die gemiddeld wel op 1 Amsterdamscb pond per hoofd kan gesteld worden. Wel kun- nen de kinderen beneden de yigftien jaren in den regel niet onder de yerbmikera worden geteld, maar daartegenoyer staat, dat yoor al- *) EigeolQk ifl m«n eerst in 1895 begonnen met fan Goaf ermeatswege tabak te doen planten ten behoeye yan ondernemert, met weike bet OooTer- nement ovareenkomtten had aangegaan wegena de faetaliag vm den aangaplanten tabak, de bereiding Toor de Saropetehe markt en de leyeriog van het prodnkt aan de regering. len, welke dien leeftijd bebben oyencbiedo, zoowei yrouwen als mannen, de oonsomtie per hoofd eerder boven dan beneden de drie poa- den in het jaar kan gesteld wordea. Houdt men dit in het oog en bedenkt men dsarbq, dat de consumtie per hoofd in de tegenvooidige tijden zoo niet meer, althans niet minder daa in 1830 bedraagt, en dat sedert dien tijd de bevolking meer dan yerdubbeld is, dan ziet mea daaruit, hoe de toeneming der teelt met opsigt tot de yoorziening in de eigen behoefte ten minste gelijken tred heeft gehouden met de toeneming der bevolking, Wij zeggtaienmiiuU^ omdat uit een paar bijzonderheden met ee&igen grond zelfs de gevolgtrekking kan worden g^ maakt, dat de teelt van den zoogensamdeft inUudscben tabak betrekkelijk, dat is in ver- bonding tot de sterkte der bevolking, op dit oogenblik zelfs aanzienlijker is dan vro^gv. Uit de bandelsversh^en althans blijkt, dit de uitvoer van inJandachen tabak naar da Oosterschen Archipel, werwaarta die soortba- ren meest eigenaardigen tiitw^ vindt, beeft bedragen: in 1831 0 pikols 1,894.77 # 1832 , 13,059.75 0 1833 , 23,333.75 # 1834 , 2,447.15 # 1835 , 388.70 te zamen. • . pikols 40,124.18 terwijl yolgens de yijf laatste der ons bekesde handelsverslagen, die namelijk van 1860—1864, de uitvoer naar den Arohipei heeft faediages: in 1860 pikols 18,092.83 0 1861 , 14,127.13 0 1862 ^ 19,162.32 0 1863 , 14,338.- 0 1864 9,432.61 te zamen. . . pikc^ 75,152.88 dus ruim 35,000 pikols meer dan in heteezst vermelde tijdvak, — eene vermeerdering mits- dien van ruim 87 %. ') De hier voorkomende Sjarige opgaaf w&rdt met het jaar 1831 aangevangen, omdat dit bet eentt jaar was na de beeindiging van den oorlog op J<v^ Ook meet ten overvloede worden opgemerH, dftt in de handelsverslagen van die jaran de nitgeroerde boeveelheid wordt opgegeven gedeeltelgk in pik^ gedeeltelgk in kodi's. — De in kedi'a opgcgefei hoeveelheden sgn tot pikols herleid. Het gcwigt van 1 kodi tabak bedraagt .40 Amiterdamsebe poB* 4en, dat van 1 pikol 125 Amaterdamadie poadis. TA. 801 Ook op de waarde yan den nitroer dient bierbg gelet te worden. Deze bedroeg voor het eerotbedodld vijQarig tijdvak: in 1831 / 419,672.— , 183S ..*..., 826,605^ # 1833 , 452,186.^ ,1834 , 468,946.— if 1835 , 328,491.^ te zamen. . . / 1,996,900.— of gemiddeld roim / 49.75 per pikol; en Toor het laatste rijQarig t^dvak: in 1860 / 620,008.— , 1861 , 436,450.— „ 1862 i, 647,128.— , 1863 , 401,652^ , 1864 , 886,816.— te zamen. • . / 2,389,954.— of gemiddeld per plkol ongeveer ./ 31.80, dat is nagenoeg / 18. — per pikol minder dan in het eerste tijdvak. Wij zien hier dns aan den eenen kant be- langrijke toeneming van nitvoer tegenoyer be- langr^k lagere prijzen aan den anderen kant, en beide deze yerschijnselen sch^nen, naar het ons yoorkomt, te wijzen op eene zoo aanzien- Ujke nitbreiding der teelt, dat zij, in weSrwil dat de sterkte der beyolking tnsschen 1830 en 1864 meer dan yerdnbbeld was, niet alleen roim yooniet in de eigen behoefte dier bevol- king, maar zeliis de gelegenheid verschaft tot eenen met 87 Vo yenneerderden nitvoer. Blijkt alzoo reeds hiernit, dat de Jayaansehe bevolking geene aansporing zelfs, en dus yeel minder nog dwang noodig heeft, om zich toe te leggen op de prodnktie van artikelen voor den algemeenen handel zoowel als voor eigen consumtie, vanneer zg er maar voordeel in net, en dat zij mitsdien niet afkeerig zal wor- deu bevonden, om het hare bij te dragen tot aanzienljjke yermeerdering van den nitvoer, mits z^' yerzekerd is van eene betaling, die haren arbeid loont, en van het gerust geuot dier be- taling, — nog Bterker komt dit uit, wanneer wij letten op de resoltaten, die verkregen zijn met opzigt tot de prodnktie van tabak, bestemd, S^eiijk het heet» voor de Enropesche markt. «— Paarvan, — wij willen hier een langer tqdvak, dat van 1866—1864, in beschonwing nemen, omdat, terw^ met het jaar 1866, of kort te ▼oren, het opkoopen of telen van tabak yoor geheel partiknliere rekening tar yerzending naar de Enropesche markt, eenen aanvang heeft genomen, het door ons genomen negenjarig tijdvak ons het bewijs levert, hoe dat gedeelte van de tabaksteelt is toegenomen, naast de be- langrijke yermeerdering der prodnktie van den inlandschen tabak, — daarvan heeft de nitvoer bedragen: in 1866 pikols 25,764.64 # 1867 , 36,729.77 M 1858 , 70,568.98 # 1869 , 67,195.74 , 1860 ^ 79,328.69 , 1861 , 97,887.62 r 1862 , 96,759.22 , 1863 , 138,993.80 r 1864 # 128,048.93 te zamen. •. pikols 740,262.09 zoodat, met eene vrij geregelde opklimming der cijferB, de nitvoer van het biatste jaar nagenoeg ^) het vijfvondige bedraagt van dien in het eerste jaar van het negeqjarig tydvakf In de zoo even opgegeven djfers der pro- dnktie van tabak, die voor de Enropesche markt bestemd is, zijn wel is waar ook be- grepen die der prodnktie van de Gonvemements tabakskultnnr, maar daarvan is het bedrag, al* thans in de laatste jaren yan het door ons ge- nomen negeigarig tijdvak, zoo onbeduidend in vergelyking met de resnltaten door den vry wiU ligen aanplant yerkregen, dat het, wel verre van iets te ontnemen aan de waarheid van het ge« zegde omtrent de geneigdheid der bevolking, om, behoudens eene goede betaliug, zonder eenigen dwang voor den algemeenen handel te produceren, daaraan integendeel nog meerdere kraoht bijjzet. m T*. in 1860 . .. 1801 . . , 1862 . .. 1863 . .. 1864 , . , pilcoU r 86^81.-* 17,030.— 8,604.— 14,981.— 4,368.— 4,588.— ») te zamen. pikols 185,866.— zoodat, hijaldien wij aannemen, dat de oogst van een gegeven jaar in datzelfde jaar wordt uitgevoerd, de hoeveelheid tabak voor de Euro- pesche markt yerkregen door vrijwilligen aan- plant zou ktmnen gesleld worden: in 1866 op • . k • pikols 4,660.54 , 1857 r • . * . # 13,914.77 , 1868 ,...., 48,879.98   men tot het resultaat, dat de partiknliere produktie van 1864 niet bet vyf- jnaar ruim liei 27?ondige heeft bedn^en van die in 1856. De yermindering in de prodnktie bij de Gouyernetnents knltnur is, in yerband tot het ycornemen om een einde te maken aan 's Gou- ternements tusselienkomst yoor die kultunr en om mitsdien de desw^e bestaande kontrakten bij expiratie niet weder te yernienwen, groo- tendeels toe te schrijyen aan yermindering yan het getal ondememingen en bij geyolg ook yan den aanplant. Deze had bedragen'): in 1856 yoor 18 ondememingen 1|760V3 bouws ^1867 0 13 0 1,640V4 # 0 1858 0 13 0 1,769V4 f 0 1859 ^13 \' ' ' 1,77074 f Te tranaporteren. . • HfiiO^I^ bouwB Transport • . %Mfli bom in 1860 yoor 13 ondememingen 1,770^4 i 1,49874 f 1,418V, , . 1,188V, i 6CK) , 0 1861 , 1862 , 1863 , 1664 9 9 W 9 11 10 9 6 9 9 r te zamen. . '. iMHV* ^outs Het cijfer yoor het jaar 1864 irordt kier gegeyen naar aanleiding der le noot op bl. 174 yan het regeringsyerslag oyer 1863, wa&niit blijkt, dat in 1864 de produktie heeft bedn* gen 4,588 pikols^ of gemiddeld 7.63 pikob per bouw, weshalye oyer het geheele tgdvak de produktie der yelden, niet die beplant wtren geworden, maar vaaryan men ^ geoog^t bad, gemiddeld lets meer dan 10 pi£ola per bouY had bedragen. Uet oitzondering yan eene in bet r^nt- achap Demak bestaande ondememing, roor welke de yan Gouyernementswege te yerrig- ten yeldarbeid in dagloou geschiedde door daartoe ingebunrde arbeidersy bad de tsbak* plantende beyqlkin^ yoor bar^n arb^d ten behoeye der andere met het Gouyennent in kontrakt staande ondememingen als plantlooQ ontyangen : ') Dit cqfer yindt men opgegeven in het rege- ringsyerslag over 1868, • in* de !« noot op bl. 174. *) De cgfert, die Tolgen, wgien de nitgestrekt* held aaa der yelden, wtaryan geoogtt it, en niet die bepliyit it geworden, dear dese heeft bedragen yan 1856—1860 jaarljjkt 1,771 bonwt, en in 1861, 1862 en 1868 retpeetivel^k 1,680, 1,479 en 1,860 ^mwi, dna yan 1866--ia68 to zamen 18,264 bonwt, torw^i in beftsalfde tgdyak hat totaal, waarran ga- oi^gtt it, beeft bedrf^en 12,8UV4 bonwt, of mim 498 bouwi minder, die aUoo mitlokt s^a* tf. per boaw ^): in 1856 .. 0 1857 .. , 1858 .. 0 1859 .. 9 1860 .. 0 1861  74.80 h, per buisgezin *) t in 1856 / 9 1857 0 0 1858 •••«•# 0 loOv • • ■ • • ^ 0 1860 0 0 1861 • . • • t IT 0 1862  6.84 Hoezeer de door de beyolking genoten b^ taling, per bouw berekend, geen /20 yexschilt ') In dezo opgave if hat jaar 1964 alci Ini^ pen kannea word»% V^ ontsiuitfiiis yaa ket i* geringsyerslag over dat jaar, <) ffle da yorige noot* u. «$ met liet plantloon, dat bi] de ^uikerbiltuur 'wor4t betaald, komt het onyoldoende er yan meer uit« wanneer men de berekening per bnis- gezin maakt^ aangeaen het alsdan blijkt uaau* welijks de belft te bedragen ran betgeen een suikerrietplantend buisgenn gemiddeld ontyangt. Dit komt daar yandaan, dat de arbeld bij de tabakateelt seer bezwarende yoor de beyolking moet zljn en men om die reden bet getal buis- gezinnen^ daarb^ ingedeeld, gaandeweg beeft vermeerderd '}, ten gevolge waarran bet plant- loon onder een grooter getal wordt yerdeeld. Uit de zoo eyen gegeyen cijfers tocb blijkt, dat het getal hoisgezmnen per bouir, betwelk in 1856 nog geen 7 bedroeg, snccessiyelijk tot gemiddeld 9 is gestegen, terwiji nagenoeg in hetzdfde tQdyak het gemiddelde cijfer der bij de Buikerknltnur Ingedeelde beyolking slechts 4.72 hnisgezinnen ') per bouw had b^bragen. Dat edne zoo geringe belooning per liuisge- zin niet heeft knnnen strekken, om de Gou- yernttmenta tabaksteelt aangenaam yoor de beyolking te maken, zal wel niet aangewezen behoeyen te worden; maar het sobijnt, dat boyendien nog andere omstaudigbeden het hare bebben bijgedragen, om de beyolking af- keerig te maken yan eene teelt, die baar bl^k- baar niet ongeyallig is, wanneer z^ zicib nit eigene beweging dau mede bezig boudt. AUer- zonderlingat ten minste is het, dat de teelt yan tabak yoor de Europesche markt, yoor zoo yer die geheel yoor partikoliere rekening plaata yindt. zicb op. Jaya uitbreidt, niet alleen in gewesten» waar sij yroeger niet bestond, maar «elfs d&^, waar zg yan Gouyemementswege geacbiedt en zelfs ylak er naast en ten be* Eoeve yan met het Gouyernement in kontrakt staande ondeniiemingeu, en dit nog wel terwql het Gouyeroement bare teeit, om het bezwarende er yan yoor de beyolking, al meer en meer heeft moeten inkiimpeu. Zoo ieta, dan sqn bet wel.znlko yeracbijnaelen, die kraohtig t^^ het op dwaog gebaaeerd kultunratelael getuigen. Docb bet heeft geen nut meer, om te on* densoeken, welke bijjaondere redenen de be* <) Hotteer het tohgnt, dmt omgekeerd yroeger de aterkte der bQ de teelt ingedeelde beyolking pev huiegeziii ie verminderd. In 1846 althane, toea de tabaksaanpUat Aog eene nitgeitrektheid had yan 9^687 bouwi^ waren er yoor de teelt af- ^ezonderd 83,779 hoisgennnea, of roim 9 hniag^ sinnen per bouw. In datselfde jaar bedroeg het gemiddeide dar per hoisgesin geooten betalinff *) Zie de Ubel K*, Ha, op bl. 470 yan dit Dtel. ▼oUung yan de ^uy^rnementa tAbakatedt af- keerig bebben gemakt en wat er zou dienen gedaan te worden, om baar tot 'eene gnnstige. stemming te brengen, aangezien men, naar bet- geen in bet regeringsyerslag oyer 1863 wordt yermeld, het er yoor bonden mag, dat met bet jaar 1867 aan de Gonyernements tabaks- teelt yoor goed een einde'zal zijn gemaakt *). Yoor bet Gouyern^nent zdye bestond er geene reden meer om haar langer yol te hoaden, omdat het de bestaande ondernemingen, op 66n na, namelijk die in het jegentscbap Demak, bad ontslagen yan alle yerpligte leyering en de kontrakten alecbta liet yoortloopen, ten einde die ondernemingen in staat te stdlen tot kwjjting aan 's lands kad y&n de nog on- afgedan6 scbnlden yan yroegeren tijd. Met opzigt tot de pr6duktie yan tabak, yoor de Eoropesobe markt bestemd, die yer- kregen wordt door oyereenkomsten, welke par- tiknliere ondernemers met de beyolking aan- gaan wegens de teelt en leyering er yan, blijkt het nit de regeringsyershig^n oyer 1862 en 1863, dat, uitgezonderd Bantam, de Freanger Regentschappen, Batayia, BuiteniSoi^, Krawaug, Banjoemaas, Bagden en .Fatjitan, er van de 19 oyerige reddentien geen enkele is, waar die soort yan tabak niet wordt aangeplant, terwiji het getal der 9ndernemingen, die, go^ heel yoor eigen rekening werkende, in de laat* ste jaren zijn tot stand gekomen, in 1863 niet minder dan 132 bedroeg, ongerekend 1 in Che- ribon, waaryan in het yerslag yan 1862 md- ding is gemaakt, en 1 op het eiland Madura] terwiji boyendien ook bQ de ondememing^ yan landyerhuringen in de beide Yoratenlan* den die teelt eene niet onbelangriyke l^oogte bereikt beeft De c\jfers eyenwd, welke doojr de regering worden medegedeeld omtrent de geprodnoeerde hoeyeelheid zijn zeer onyoUedig en het is dan ook om die reden, dat wg de hoogte, welke die produktie reeds heeft be* reikty bebben getracht aan te toonen door de cgfers, die men in de handelsyerslagen aan* gaande den nityoer yan dien tabak yermdd yindt. Wat eyenwd dien uityoer betreft, zoo wor- den wg in de opgayen der bedodde handels- yerslagen gewezen op iets, dat bgzouder d^ aandacht yerdient. Yolgens die stukken tooh heeft de uityoer 0 Op bl. 174 van bet langehadd yerslag blQH^ dat yan de in 1861 nog baitaande 9 kantrtkieai 9 aondea ezpireren in 18H i in 1816 an het laatate in 1866. 8M ■tk. yttn den coogeBwmden inlandadMn Jart-tabak bedngeni in 1866 0 1867 # 9 » 9 9 te rnnen. 1868 1859 1860 1861 1868 1863 1864 . pikdh 19,816.67 ter waarde Tan / 404,641 of gemiddeld / 81.58 , 21,603.88 , J r , , 697,965 , J f , 27.68 r 16,186.01 , , , 442,443 , , r #27.S1 r 19,399.95 , 1 „ M 542,118 , , r # 27.94 r 18,092.83 , 4 r t 9 620,008 ' , 28.74 14,127.12 , r » 9 435,450 , 4 r , 30.82 19,162.32 , i , , 647,128 t , 88.77 14,338.— 9 i f , , 401,552 , , • 28.- 9,432.61 , 1 , , ^ 385,816 , A , 40.90 . pikols 145,158.39 ter waarde yan/4»S7 7,121 of gemi iddeld / 80.17 terwgl de uitroer yan tabak roor do  aamen. pikola 25,764.54 ter waarde ran / 665.708 of gemiddeld 35,729.77  970,249 r , ,1,278,849 , , , 1,161,078 r , , 2,079,494 , , ,1,426,822 , 9 , 97,134 , / 26.45 , 19.79 9 15.22 r 14.74 , 12.23 , 13.06 r 12.- , 14.82 , 11.16 , 26.25 pikols 743,962.87 ter waarde yan/ 10,440,994 of gemiddeld / 14.03 De bijzonderheid, welke onze aandacht yer- dient, is bet groote yer^chil tusscben de prq- ten yoor den inlandscben tabak en dien yoor de Europesobe markt; een yerscbil zoo groot, dat, terwgl bet gemiddelde yoor de eersteka* t^orie oyer een tijdyak yan negen jaren heeft bednigen/30.17 per pikol, bet gemiddelde yoor de tweede kategorie alecbts / 14.03 of niet eens de belft is geweest. Het is wel waar, dat de tabak, die yoor de inlandscbe markten bestemd is, in den bandel wordt gebragt in eenen yoor dadelijke con- •umtie geschikten staat yan bereiding, betgeen nooit bet geyal is met den yoor de Europe- Bcbe mafkt bestemden tabak ; maar daarin kan geene yoldoende yerklaring yoor bet groote yerscbil worden geyonden, te minder nog om- dat de laatste soort, alleen om baar yoor de yereending gescbikt te maken, reeds eene zeer sorgyuldige bewerking moet ondergaan, die, geyoegd bjj de kosten, welke de daaryoor be- staande ondememingen bebben te maken, too niet gebeel, dan tocb yoor een groot gedeelte opweegt tegen de kosten, welke de planter yan den zoogenaamden inlandscben tabak te ma- ken beefty om s^n prodnkt yoor dadel^ke IDoninmtie gereed te bmiden. Ook yalt bet beswaarlijk aan te nemeoi dat, indien by de bandelsyerslagen de waarde yan den inlandscben tabak naar den wesenlijka marktprijs wordt opg^yen, dit niet son g^ scbieden ten aansten yan den Toor de Euro* pesebe markt bestemden tabak, alaof daarroor slecbts wordt opgegeyen bf eene gdieelfictire waarde, bf betgeen die tabak aan den onder* nemer kan gekost bebben. Tegen die laatste yeronderstelling altbans pleit meer dan eeoe Mjtonderbeid. Yooreerst tocb aiet men in da gemiddelden prijs, welken die tabak jaar toot jaar per pikol gegolden beeft, deeelfde ysiii- tien, als die, welke men bg de pr^ten yoor do inlandscben tabak aantreft Yindt men bij de laatste soort een yerscbil tusscben gemidJdd / 40.90 in 1864 en / 87.34 in 1858, -- bq den naar Enropa bestemden tabak loopt het yerscbil tusscben / 85.05 per pikol in 1856 en /11.15 in 1864. Daarbtj moeten vij er nog op letten, dat in bet bandelsyerslag raa 1864, yolgena betwelk de waarde yan den nitf Europa uitgeYoerden tabak cou bebben bed» gen / 11.15 per pikol, nog a&onderlgk miMa% W(»dt gemaakt yan dea nitvoer naar Nederksd eeuer partij Jaya-tabak in bladeren tot ee&e boeyeelbeid yan 468,598 Amsterdamscbe pos- den of pikols 8,700.78 en ter waarde nn / 97,134 of yan nageno^ / 86.85 per pikd '). 0 Die A&onderl\jke opgaaf heeftt >^ur bet m^^ tA. 80S Eindefijk verdieni nog onze b^sondere aandacht betgeen ten aannen yan de yrijwillige teelt Tan Toor de Enropescbe markt bestemden ta- bak gez^ wordi in bet regeringsverslag yan 1860 >). Baar blijkt het, l*". dat in bet Rem- bangflcbe een bonw, met die soort yan tabak beplanty beweerd wordt aan den planter op te brengen / 800 en meer. De resident achtte wel is iraar eene opbrengst yan / 160 als seer aanzienlijk, en die niet in den regel wordt yerkregen, en irij irillen zel& yerder gaan en aannemen eene gemiddelde opbrengst yan / ISO, maar dan nog son daaruit reeds yol- gen, dat, bij eene gemiddelde prodnktie yan 10 pikols per bouw *), de tabak, die nog te ydde staat, aan de ondernemers reeds komt te staan op / 13 per pikol, ongorekend de kosten yan bewerking en transport naar de harens van afsobeep; — 2°. dat in bet Kedi- riscbe dezelfde kategorie yan tabak, gereed om | te worden yerzonden, aan de ondernemers, komt te staan op / 25 per pikol. Stelt men nn tegenoyer die twee bijzonderheden betref- fende een paar residentien, waar in 1860 stellig de grootste hoeyeelheid yrijwillig ge- teelden tabak is yerkregen, dat in datzelfde jaar de waarde yan den algemeenen nityoer yan tabak yoor de Europescbe markt, yolgens bet bandelsyerslag, niet booger is geweest dan / 18.S8, dan kan^ dunkt ons, met dat laatste cijfer onmogelijk srjn bedoeld het kostende yan den tabak aan de ondernemers of opkoopers, en,- soo niet, wat kan er dan anders dan de marktprijs onder sijn yerstaan? eene hqxondere beteekenis en staat waarsch^jnlgk in vcrband met de betere kwaltteit der partj, alsof men om die reden hear niet heeft willen begrqpen in bet totaal der naar Earopa nitgevoerde hoe- yeelbeid. <} Zie bi. 128 der officicle nitgave, 4e en 6o alinea. *) Hierboven, ep bi. 801, ia het reeds gebleken, dat de Ooavenementf aanplant yan 1856^1864 in het geheel heeft ingenomen eene aitgeatrekt- heid yan 18,42I*/4 bonwa, — daaronder niet be- grepen het getal bouwa, die mislokt K\jn en waar- yna dns niet geoogst is, — en dat de daarran yerkregen prodnktie heeft liedragen pikoia 185,856 of gemiddeid pikols 10.12 per bouw. — Over de geheele beplante nitgeatrektheid ad 18,864 bouws bedraagt de prodaktie alechts 9.80 pikols per bouw. Hot door ons in den tekst gesteld gemid- deid yan 10 pikolf per boaw is due zeker niet te Jaagi en w^ mogen dat gemiddelde veilig aanne- men, omdat in den regel de Ooavernements aan- plant, soo niet met meer, dan toch niet met min- dere xorg geschiedt dan de eigen aanplant der be- yolktng. IlL I Mogen wij alzoo met opzigt tot bet jaar 1860 bet er yoor bonden, dat de in het ban- delsyerslag yan dat jaar opgegeyen waarde yan den yoor de Enropesche markt nitgeyoer- den tabak yertegenwoordigt de marktwaarde er yan, zoo bestaat er geeiie enkele reden om betzelfde niet yoor de andere jaren aan te nemen ; terwijl wij zelfs aan geene gefingeerde of wille- kenrig bepaalde marktwaarde hebben te denken, aangezien op dien nityoer geen nitgaand regt yan eenig belang drukt en niets derbalye de uit- yoerders nopen kan, om eene yalsche faktnnrs- waarde daaryoor aan te nemen of op te geyen. Na dit alles schiet ons met opzigt tot het enorm yerscbil in waarde tusscben den inland- schen tabak en dien yoor de Enropesche markt bestemd, slechts oyer te yeronderstellen, of dat de partikuliere ondernemers slecht betalen, minder zelfs dan de beyolking bij de gonyer- nementsteelt yoor baar prodnkt ontyangt, doch dit, — al ware fhet te rijmen met de door ons nit bet 'regeringsyerslag yan 1860 oyerge- nomen bgaonderbeden, — - is niet wel aan te nemen, omdat bet niet te denken is, dat de beyolking tot hare schade zou blijyen plan- ten; 6f dat de prodnktie yan een bonw, yoor geheel partiknliere rekening met tabak beplant, yeel grooter is dan die, welke b^ de gouyer- nementsteelt wordt yerkregen ; doch er bestaan geen goede gronden om (tit, maar wd het te- gendeel aan te nemen >); bf eindelijk dat de kwaliteit yan den yoor de Enropesche markt ttitgeyoerden tabak zeer inferieor moet zijh geweest en dat het daaraan moet worden toe- gesohreyen, dat hij na 1866 meer en meer in prijs is achtemitg^aan. Is dit zoo, — en wij gelooyen, dat de zware yerliezen, welke op den yoor Eurapa bestemden tabak zqn geleden *), *) Zoo blgkt onder anderen nit het regerings- yerslag van 1860, dat de in Kediri bestaande par- tikuliere ondememingen gezamenlgk eene prodnktie yan 24,207 pikols hadden yerkregen, en dat de aanplant in het geheel 4,712 bonws had bedra- gen, — hetgeen alzoo ne^rkomt op iets meer dan 5 pikols per bouw. Wg moeten ons b^' dit enkel geval bepalen, omdat meerendeels de opgayen zieh bepalen tot het cgfer der verkregen prodnktie, sonder yermelding van de uitgestrektheid, waarran sij is yerkregen, of ook wel omgekeerd de uitge- strektheid mededeelen, maar sonder het egfer der daaryan verkregen prodnktie. ') In verband tot onze geheele redenering moe- ten de door ons bedoelde yerliezen syn geleden door hen of door de ondernemingen, die den tabak opkoohten of tot den aanplant er yan oversea* komsten hadden aangegaan met de bevolking. 62 606 T^. ▼oor de laatite veronderBtellmg m$Bx «1 te zeet pleiten, ^-« dan sou nog de vrug o?er- biijren: of die inferieure kwaliteit te wijten IB aao de wyze van telen of aan mindere ge- whiktheid van den grond ^), dan wel daaraaa, dat zich met dien tak van Industrie bebben in- gelaten menscben, die van de saak hoegenaamd geen kennis hadden. Wij z^n uiet genoegzaam op de boogie der zaak« om in de^e met vertrouwen en op goede gronden eene uitaptaak te doen, en daarom bebben w^ er ons toe mgeten bepalen, om op bet bcdoelde yeracb^jneel de aandaobt te ves- tigen. Wanneer men bedenkt, dat de invoer van tabak op Java, boezeer niet onbedaidend voor zoo veel aangaat de waarde er van, evenwel met bet oog op de kategorien, vaaruit die invoer bestaat, van geenen invloed kan aijn op de teelt van Java-tabak, voor zoo ver die bestemd is, hetzij voor de eigen eonsnmtie der bevolking, hetzij ter verzending naar de Euiopescbe markt ol naar den Arcbipe], voor velk een en ander de prodnktie in 1864 miA- atens op 32 a 33 miilioen Amaterdamsche ix>n- den *) kan gesteld worden, dan kan men daar- nit opmaken, van boe groot belang de teelt van Java- tabak is en meer en meer worden kan, wanneer de partikuliere onderneminga- geest er zieb maar regt goed van doordringt^ daty om aan den Java-tabak met goede prijzen eenen gereeden aftrek op vreemde markten te versohaffen, niets zoo zeer dit doel kan bevor^ deren dan goede betaling van den iAlandscben planter, goede keus van gronden en beboor- lijke kennis, zoowel van de teelt en de berei;- ding van den tabak, als van bet artikel seiven. In de derde Aflevering van bet ffandboek voor den Landbouto van Nederlandseh Oosi- Indie van W. L. de Stubleb wordt op pag. 493 en volgende mededeeling gedaan eener ban^- leiding voor de teelt en de bereiding van tabak op Java. Te weinig bekend met al betgeen er ten opzigte der kultaur en berei- *) Namelgk voor de teelt van in Earopa gewil- den tabak; want de prgzen van den inlandachen tabak w^zen aan dat bj voor de teelt daarran zeer geaehikt is. *) Pe nitvoer van Java-tabak soo naar de Earo- peaehe markt aU naar den Archipel beeft in 1864 bedragen 141,184.32 pikola of raim 17,648,000 Am- tterdamsche ponden, en bierbq voegende bet be- noodigde voer de eigen eonsnmtie der bevolkin^ die nen veilig op 15 iL 16 nittkien kan sttllen, 100 verkrggt men ket door ons opgegcif<en totaal van 3i^ ^ 88 miUioen Amiterdamube ponden. ding van tabak gevorderd woidi, waga w^ bet uiet te bepalen, of en in boever^bud- leiding tot leiddraad zou kuanen strdkeo voor ben, die bij tabaka^ondememingen beliBg bebben of zioh daarin zouden willen begeva; maar de omstandigbeid, dat de Heer N. G. DX VooQT, door wien de r Handleidtng'* is g^ leverd, de persoon is, aap wien in der tqd eene zending naar Havana van Gouveraemenii- w^ge is opgedragen geweest, om zieb aldur grondig bekend te maken met de teelt, ter- wijl bii) later zelf tabakskpntraktant op Jan is geweest en d«s daar zgne verkregene ka- nis in toepaasing beeft kunnen brengeo, ut, dunkt ons, aan de bedoelde bandleidiug g^ noeg waarde bij, om de kennismakiog er medc aan belangbebbeuden aan te bevelen. Ofecboon, gelgk wij bier bierboven beweer- den, in den invoer van tabak op Java niets te vinden is, wat eenen nadeeligen inTloed zou kunnen uitoefenen op de teelt van Jan- tabak, is die invoer tocb niet onbednideBJ geweest; want terwijl de waarde van uitvoer beeft bedragen: in 1856 .... / 1,086,842 # 1857 .... . r 1,»37,470 ^ 1858 .... , 1,644,803 , 1859 .... , l,57d,636 ^ 1860 .... , 1,542,352 , 1861 .... , 1,759,844 , 1868 .... . , 1,841349 , 1863 .... . « 9,515,916 , 1864 .... . , 1,999,295 / 15 \W^ is die van den invoer opgc^even: in 1866 op ... / 640,680 r 1857 # • .. . , 815,116 f XOOO 4r . « . t 437,746 , 1859 , •. . , 940,585 , 1860 , .. , r l,810,7i)4 , 1861 , .. . , 748,589 , 1863 0 .. . , 541,835 f 1863 r . , 3,234,430 g 1864 # •. . , 1,163,793 10333471 zoodat in 9 jaren tqds de waarde van den uitvoer die van den in- voer te boven gaat tot een be- drag van sleebts. / 4,789^ Bg eene ontleding van den invoer in de re^- scbillende kategorien, waarin bij beeft plaats c^ bad, komt bet evenwel voor den dag, waarooi ^ TA. 607 iovloeder vfrnniei te vreexen is voor detedt vaa don.JaTft-tabak* Hij verdtelt zioh m 4 kat^orieo, U weten : iavoer van tabak uit den Archipelj van googenaamden Chineachen tabak, ▼an ManiUa^sigarca en eindelijk ran tabak, siga- reo eB Bumf, die pilaats viiidt uit Europa eo Amerika en dup niet tat eene der drie voor- ^aande kategorien behoort. De invoer van tabak uit den Archipel heeft bedragen : . pdkola 0,553.90 ad / 259,561 inl85A , 1857 , 1858 , 1869 , 1860 # 18«1 , 1M9 p 18AS 1864  te ^am^n. pikol3 32,935.31 ad / 944,244 J)9artegenover hebben wij hierboven ge- zien, dat in hetzelfde tijdvak de nitvoer van Java-tabak naar den Archipel heeft bedragen 145,158.39 pikols, ter waarde van/ 4,377,121; dus 4: 'k 5maal £o6, veel als dc invoer, zoo- wel in waarde als in hoeveelheid. Voor de drie andere kategorien heeft de invoj^r meer bijzonder plaats ter voorziening ID de comsnjntie der daarbij betrokken, niet seer talr^ke, elementen onde)r de bevolkiug Tan Java. Zoo heeft de invoer van zoogenaamden Chi- neecben tabak ter verbruik van de Chinesche bevolking op Java bedragen : in 1856 M 1857 , 1858 , 1859 , 1860 , 1861 , 186S , 1868 # 1864 / 21,641.— f, 17,044.— I, 37,028.— , 16,989.— , 448,286.— 1) , 41,641.— r 29,927.— 11,684.— 32,003.^ # te zamen. / 656,143.— tervijl de waarde van den invoer van Manilla- sigaren is geweeat: *) Yoor het exceptioneel koog cigfer van den in- voer deser kskagork iit 1860 keanea w\j geene op- heldering gevea« in 1 856 # 1857 , 1858 , 1859 # 1860 » 1861 M 1862 / 369,979.. M 724,389^ . . • . . ^ 332,318.- • 9 • « • # 858,288.- # 1,313,882.- M 602,724.. r 252,523.- " 1863 ^ 2,814,383.- # 1864 , 873,472^ Te zamen / 8,131,968.— zoodat aan den totalen invoer nog te kort komt eene waarde van / 601,1 82, welke aan tabak, snnif en ^igaren in het negenjarig tijd- vak is ingevoerd uit Earopa, Amerika en andere streken, en niet onder eene der drie voormelde kategorien valt. Aangezien de uitvoer van Chineschen tabak in het gezegde tijdvak slechts eene waarde van / 12,630 heeft gehad, zoo blijkt daaruit, dat de invoer nagenoeg geheel voor de con- sumtie op Java heeft gediend. 