Entomologische berichten
AA. Kop ongeleed, d. w. z. ontstaan door vergroeiing van twee of meer leden (geen segmenten). Van de geledingen zijn dikwijls nog sporen aanwezig in den vorm van een tuber verticale, een falx, een naad, een tuber frontale, een mucro, een listron, een jDrotectum. Subordo Integricipita Oudemans 1908. B. Clava lang, ovaal. Superfamllia Longiclavata Oudemans 1909 (nova). O. Vlooien doorgaans lang. Clava vrijledig. Thorax niet korter dan de kop, langer dan het P tergiet. Sectio Dolichothoraca Oudemans 1909 (nova). D. Kop (gena) en Pronotum met ctenidia. Familia Neo- psyllidae Oudemans 1909 (nova). E. Labiaalpalpen 4 — 5-ledig, symmetrisch. Subfamilia Neopsyllidae Oudemans 1909 (nova). F. Met tuber verticale. Met zware falx. Met tuber frontale, waarin mucro of listron. Labiaalpalpen 5-ledig. Neopsylla Wagner 1903. FF. Met lichte falx. Labiaalpalpen 5-ledig. Spala- copsylla Oudemans 1906. FFF. Geen spoor van falx. Tuber frontale met groef, waarin listron of protectum. Met oog. LütropsijUa Rothschild 1907. EE. Labiaalpalpen 2-ledig, doorzichtig, vliezig. Sub- familia Spilopsyllinae Oudemans 1909 (nova). Met een genus. Spilopsyllus Baker 1905). 824 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. DD. Kop zonder, pronotum met ctenidiutn. Familia Dolichopsyllidae Oudemans 1909 (nova). E. Labiaalpalpeu 5- ledig, symmetrisch. Subfamilia Dolichopsyllinae Baker 1905, F. Met falx, oog en protectum. Binnenzgde der meta- coxae met doorn tjes. Odontopsyllus Baker 1905. FF. Met falx, oog en protectum. Binnenzijde der meta- coxae zonder doorntjes. Dasy psyllus Baker 1905. FFF. Met oog en zwakke falx. Geen protectum. Pygiopsylla Rothschild 1906. PFPF. Met witten naad en protectum. Geen oog. Dolichopsyllus Baker 1905. FFFFF. Met oog en protectum. Ceratophyllus Curtis 1829. EE. Labiaalpalpen 4 — 5-ledig, asymmetrisch (achter vliezig), distaal spits. Snbfamilia Hoplopsyllinae Oudemans 1909 (nova). Met genus Hoplopsyllus Baker 1905. DDD. Kop en pronotum zonder ctenidium. Familia Ano« miopsyllidae Oudemans 1909 (nova). E. Labiaalpalpen 5 — 6-ledig, symmetrisch. Subfamilia Anomiopsyllinae Baker 1905. [Lycopsyllidae Baker 1905). {Malacopsyllidae Baker 1905). [Megapsyllidae Baker 1898). F. Met zware falx, oog, tuber frontale, waarin protectum inversum. Parop)syUxis Enderlein 1903. FF. Met zware falx en oog. Malacopsylla Weijen- bergh 1881. FFF. Met spoor van tuber verticale. Met naad en oog. Goniopsyllus Baker 1905. FFFF, Met bruine waas boven voelergroeve; mucro of protectum hoog aan den kop. Lycopsylla Rothschild 1904. ENTOMOLOGISCUE BERICHTEN. 325 F F FFF. Met tuber frontale en oog. Chaetopsylla Kohaut 1903. FFFFFF. Met oog. Gêna met kort, breed, stomp aan- hangsel. Coptopsylla Jordan en Rothschild 1908. FFFFFFF. Geen oog. Weinig behaard. Anomiojjsijllus Baker 1904. EE. Labiaalpalpen 7 — 14-ledig, symmetrisch. Subfamilia Vermipsyllinae Wagner 1889 ( — rfa Wagner 1889) (- dae Baker 1904) (— nae Baker 1905). Met genus Vermipsylla Schimkewitsch 1885. CC. Vlooien zeer kort. Clava vergroeidledig. Thorax veel korter dan de kop en dan het P tergiet. Sectio Bra» chythoraca Oudemans 1909 (nova). D. Clava vergroeid-8-ledig. Maxillae stomp. Flectopsylla Von Frauenfeld 1860. \)[). Clava vergroeid-7-ledig. Maxillae spits. Rhyticho- psylla Halier 1880. DDD. Clava vergroeid-6-ledig. Maxillae stomp. Frons met hoefijzer-indruk boven den neusvormigen hoek. Dermatophilus Guérin-Meneville 1838. BB. Clava kort, rond. Vrije deel van het eerste lid der clava mandolinevormig. Vlooien gedrongen. Superfamiiia Brevi= clavata Oudemans 1909 (nova). C. Thorax niet korter dan de kop, langer dan het P ter- giet. Clava vrij- of gedeeltelijk vergroeidledig. Sectio Solitotlioracica Oudemans 1908. D. Kop en pronotum met ctenidium. Labiaalpalpen asymmetrisch (achter vliezig) (altyd ?). Familia Archae- opsyllidae Oudemans 1909 (nova). E. Met subfrontale (± 4), genale (± 4) en augulare (1) ctenidia. Ctenocephalus Kolenati 1857. EE. Met genale (2 —8) en angulare (1) ctenidia. Archaeopsylla Dampf 1908. 826 ÈNTOMOLOGISCHE BERICHTE^. DD. Kop zonder, pronotum met ctenicliiim. Labiaalpalpeii symmetrisch (altijd ?). Familia Uropsyllidae Oiidemans 1909 (nova). Met genus Uropsylla Rothschild 1905. DDD. Kop (;n pronotum zouder ctenidium. Familia Puli= cidae Taschen berg 1880. E. Labiaalpalpen symmetrisch. Subfamüia Rhophalo- psyllinae Oudemans 1909 (nova). Met genus RJio- palopsylbis Baker 1905. EE. Labiaalpalpen asymmetrisch (achter vliezig). Sub= familia Pulicinae Tiraboschi 1904. F. Mesosterniet smal, zonder inwendige chitinelijst vandebevestigingder coxa opwaarts. Pulex L.1758. FF. Mesosterniet breed, met inwendige chitineljist van de bevestiging der coxa opwaarts. G. Met falx, protectum inversum en oog. Gen a met driehoekig lapje als bij de zoogenaamde Sarcopsyllidae. Moeopsylla Jordan en Roth- schild 1908. GG. Met duidelijk spoor van falx. Met oog. Clava vrijledig. Ornithopsylla Rothschild 1908. GGG. Met flauwe aanduiding van falx. Met oog. Gena met driehoekig puntig aanhangsel. Pario- dontis Jordan en Rothschild 1908. GGGG. Met oog. Lonnopsylla Jordan en Roth- schild 1908. OC. Thorax veel korter dun de kop en dan het eerste tergiet. Sectio Brevithoracica Oudemans 1908. Met Familia Echidnophagidae Oudemans 1909 (nova). Met genus Echldnophaga Olliff 1886. N y c t e r i d o p s y 1 1 a Oudemans. Rothschild publiceerde onluugs (Februari) in The Eutomo- ENTOMOLOGISCHK BERICHTEN. 327 logist een opstel getiteld; »Notes on the five-combed bat- fleas forming the genus Nycteridopsylla Oudemans«. Hieruit moet iedereen wol afleiden, dat ik een genus Nyc- teridopsyUa voorstelde voor alle r)-kammige Vleermuisvlooien. Niets is minder waar dan dat! Indien Rothschild beter gelezen had, zou hij deze bewering niet hebben neergeschreven. Mijne diagnose van het genus luidde als volgt (Tijdschr. v. Eutom., v. 49, p. LVIII 1906): »Kleine oogen aanwezig. Parallel aan den bovenraud van den kop eene rij langere haren. Vooraan en onderaan den kop twee smalle tanden. Aan de slapen geen afhangende lamel. Aan het 7'', 8" en 9^' voelerlid een zeer kort reukorgaan. Aan het 7^ abdomiuaaltergiet een ctenidium, Aan de metatarsuszool vijf dwarsrijen van vier borstels.« Van V ij f kammen spreek ik in het geheel niet! Eenige regels verder vermeld ik: »Tot Nyderidopftylla behooren : bonch'i (nov. nom. voor ves- pertilionis Bol'chÉ 1835, non vespertilionis Dugès 1832) met zes kammen, peritactena Klti. met v ij f k a m m e n, en didena Klti. met twee ka m m e n.« Hieruit blijkt nogmaals, dat ik op het aantal kammen niet gelet heb ! Bij de 4*^ soort van Rothschild: Nyderidopsylla houchei Onà. zegt hij: »Dr. Oudemans renamed Pidex vespertilionis of Bouché under the above name, stating that he considers this insect to belong to his new genus Nycteridopsylla on account of its possessing an eye.« Ik ben raij hiervan niet bewust. Rothschild kan dit dus niet gemeend hebben. Wat nu betreft het identificeeron van Pulex vespertilionis van Bouché, zoo moet ik dit opmerken : BottchÉ zegt van deze soort : »Prothorax, so wie das erste, zweite, fünfte, sechste und siebente Abdominalsegment, schwarz gerippt.« 328 ENTOMOLOGISCHB BERICHTEN. Ik plaatste deze soort onder den nieuwen naam bouchéi in Nycteridopsylla, omdat zij een kam heeft aan het 7^ abdo- rainaaltergiet; dit zoude men het kenmerk van Nycteri- dopsylla kunnen noemen. Rothschild gaat verder : »In Bouché's original description no reference is made to an eye at all, and we are inclined to think that Taschenberg was correct in considering Bouché's species to be identical with hexactenus of Kolenati.« Houdt men in het oog, dat hexactenus van Kolexati kammen heeft op pronotnm, metanotum, eerste, tweede, derde en vierde tergiet, dan begrijpt iedereen, dat Taschexberg zich vergist moet hebben, en met hem Rothschild. De kwestie is eenvoudig, dat na BoncnÉ, 1835, de soort nog niet teruggevonden is. Vreemd mag het ook toeschijnen, dat Rothschild bij de opsomming van »five-combed« vlooien, bodchéi noemt, die hij zelf identificeert met Ischnopsyllus hexactenus (met 6 kammen!) Nog iets. Er zijn nog twee andere A'ycteridopsylla-soorien, ui. A. dictena (Kolexati), met kammen op pronotum en 7^ abdominaaltergiet, en A^. croshyi (Baker), met kammen op pronotum en F, 2'\ 3^, 4", h'\ o*" en 7*^ abdominaaltergiet. Ter herinnering. Ik heb in het Tijdschr. v. Entom., v. 51, p. 102, 1908, er reeds op gewezen, dat de kam op het 7® abdominaaltergiet geen eten i diu m is, maar een ctenidium s i m u 1 e e r e n d e r ij van platte en puntige s u- p r a a n a a 1 b o r s t e 1 s. De pestvloo. Met tuestemming van Prof. Dr. R. H. Saltet deel ik hier mede, dat Z. 11. (j. einde 1908, op ratten, gevangen op het S. S, Rijnland, liggende voor Amsterdam en aangekomen uit I ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. 329 Argentinië, de beruchte pestvloo, Loemopsylla clieopis Rothschild in verscheidene exemplaren gevonden heeft en ze liet zien op eene vergadering der Biologische Sectie van het Genootschap ter bevordering der Natuur-, Genees- en Heelkunde. De kans, dat deze soort weldra ook op in Nederland geboren ratten voorkomt, is dus reeds groot. Prof. Saltet ontving L. cheopis ook uit Medan, Deli, eene vindplaats, tot dusverre niet genoteerd. Vlooien van Java. De heer Edward Jacobson zond mij, 30 Juli 1906, de volgende Suctoria, alle van Seraarang : Loemopsylla cheopi-s Rothschild (!) Op Crocidura rmirina L. (!), Mus rattus^ L. en Mus jerdoni Blyth (!) Ctenocepkahis canis Curtis. Op Homo sapiens L. Ctenocephalus felis Bouche. In huis; op Felis doinestica L., Homo sapiens L. A. C. OUDKMANS. BOEKAANKONDIGING. Fauna Germanica. Die Käfer des Deutscheu Reiches. Nach der analytischen Methode bearbeitet von Edmund R e i 1 1 e r. I. Band. — Mit '6 'o T e X t - 1 1 1 u s t r a t i o n e n und 40 F a r b e n d r u c k t !i f e 1 n , zusammengestellt und redigiert von Dr. K. G. Lutz, Stuttgart 1908. Met de aankondiging van dit werk, omvattende de Caraboidea, weuschte ik te wijzen op deze praktische handleiding, die niet alleen geschikt is om jeugdige ('oleopterulogen tot de beoefening van onze wetenschap aan te sporen, maar ook een uitnemend 330 ENTOMOr.OGISCHK BKRICHTEN. boek is voor hen, die in deze studie meer gevorderd zijn. Hier- aan is toegevoegd eene inleiding, handelende over de gedaante- verwisseling, den uitwendigen bouw, de inwendige anatomie, over liet ljegri[) van soort, variëteit, genus en familie enz.; daarbij eene verhandeling over het verzamelen en prepareeren van kevers, waarbij een uitvoerig, zeer aanlokkend hoofdstuk, gewijd aan de voor het verzamelen noodige instrumenten, vooral de i n s e c t e n z e e f , wat alleen een tiental bladzijden omvat. Dit werktuig, gepaard met een handig gebruik ervan, is een der uitstekendste middelen om de insectenwereld in de meest verborgen schuilhoeken «yronrlio- te leeren kennen. Sehr, geeft bovendien een aantal middelen aan de hand, om met vrucht zeldzame kevers te vangen en te kweeken. Een kort woord wordt nog gewijd aan de Systematiek en hare beteekenis in de wetenschappelijke Zoölogie. Wat de bewerking der stof' aangaat, volgt Reitter het bekende werk van Ganglbauer : »Die Käfer von Mitteleuropa«, waarvan de zeer doelmatige analytische tabellen uitnemend bleken te zijn. Het werk is verschenen naar aanleiding van eene opdracht van bet bestuur van den »Deutschen Lehrer- Verein für Naturkunde«. De platen zijn met groote zorg bewerkt; ook de detail- teekenirgen van monddeelen, dekschilden, larven en poppen van een aantal soorten verhoogen de wetenschappelijke waarde van het werk. Bij al dit goede is het te verwonderen, dat de uitgever niet beter gezorgd heeft voor de hoedanigheid van het papier, want dit komt mij voor zeer slecht te zijn. Moge dit nieuwe werk van onzen voortreffelijken Coleoptero- loog naar waarde geschat worden en veel koopers vinden. Ed. Everts. Ö UITGEGEVEN DOOR DE NEDERLANDSCHE ENTOMDLOGISGHE VEREENIGING. N". 48. DEEL II. 1 Juli 1909. INHOUD: Dr. A. C. Oudemans, Acarologisclie Aan- teekeningen XXVII. — Dr. A. C. Oudemans, Aanteeke- ningen over Suctoria XIV. — Dr. A. C. Oudemans, Mededeelingen over Mallophaga en Pediculi I. Acarologische Aanteekeningen XXVII. Op Mergus merganser L. vond ik groote hoeveelheden Rivol- iada hifurcata (Rivolta). De vorm wijkt iets af van de type en van de var, maior Berlese. Het zou mij niet verwonderen, indien later bleek, dat ook dermicola Trouessart en latior Canestrini tot dezelfde soort behoorden, zoodat deze eene species valde varians zou zijn. Wat raij echter dadelijk opviel is, dat Rivoltasia in het geheel niet tot de Epidermocoptinae behoort, en wel om de volgende redenen (zie Tijdschrift voor Entomologie, v. 51, p. 58) : 1. het lichaam is eer vierkant, dan cirkelrond ; 2. er zijn, zelfs bij de deutonympha, twee mediane rugschilden aanwezig; 3. de ambulacra zyn niet klokvormig, maar vlak en in struk- tuur gelijk aan die van Avenzoaria. Determineert men volgens de tabel op p. 61 (1. c), dan komt men ook bij de Avenzoariinae terecht. Vergelijkt men het genus met de diagnose dezer subfamilie (1. c. p. 58), dan komen alle kenmerken overeen, ))ehalvo, dat het lichaam van Rivoltasia eerder kort dan lang is. Ik neem dus zonder bezwaar Rivoltasia JUL ^1909 332 • ENTOMOl.OGISCHE BERICHTEN. in de Avenzoai'ibiae op. Het bleek mij verder, dat liivoltasia het naast aan Pterovyssus verwant is. Bestudeert men de soorten van dit genus, dan ziet men spoedig, dat ze in twee groepen te rangschikken zijn, n.l. in de />?'('m?^.?-groep, met »epimera I proximaal verbonden«, en in eene tweede groep met »epimera I ver van elkander«. Daar picinus de type is van het genus Pteronyssus, zoo blijft deze groep dezen naam behouden, terwijl ik de andere groep in het genus Rivoltasia breng, aangezien de kenmerken ervan overeenkomen. Wij hebben derhalve den volgenden Sleutel der genera der Avenzoariinae '; 1. Pooten I en II niet gedoomd 2 Pooten I en II gedoomd 4 d" Pooten III normaal ... 1. Avenzoaria Oudras. ^ Pooten III dik 3 Epimera I ver van elkander ... 2. Rivoltasia Can. Epimera I proximaal vereenigd . 3. Pteronyssus Rob. rf Pooten III het dikst .... 4. Ingrassia Oudms. r^ Pooten IV het dikst . . . .5. Hartingia Oudms. Tot het genus Pteronysisits behooren o.a. picinus C. L. Koch (type), palUns Berlese, bre.ripes Behf-ese; tot het genus Rivoltasia o.a. hifurcala Rivolta (type), uncinata Mégxin, maior Berlese, latior Caxestrini, dermicola Trouessart, integer Troüessart et Neumann, striatus Robin, quadratus Hatj-er, en var. truncatics Troüessart, mintiaévp.ris Berlese, ohscuru.s Berlese, parinus C. L. KocH. Arnhem. A. C. Oudemans. El^TOMOLOGISCHE BEKICHTEN. 338 Aanteekeningen over Suctorla XIV. Door een noodlottigen samenloop van omstandigheden werd een door mi] afgebeeld g van Isclmopsijllus intermedins RoTiisciiii.D in het T ij d s c h r i f t voor E n t o m o g i e, v. 52, p. 97, t. 9, f. 1, beschreven en afgebeeld onder den naam van Ischnopsi/Uiis scliniitzi Oudemans. Een en ander zal ik elders herstellen. Door toevallige omstandigheden ben ik in staat mijne mede- deelingen over eene Sarcopsyllide in Nederland (zie Entomo- logische Berichten, v. 1 , p. 1(3, 1 Januari 1902, en v. 2, p. 62, 1 Maart 1906) te rectificeereu. Het zal omstreeks 1890 geweest zijn — ik woonde toen te 's Gravenhage — dat Notaris W. J. M. De Bas mij vertelde, dat in zijne fazanten- hokken zooveel vlooien voorkwamen. Ik bezocht zijne fazan- tenhokken, maar deze waren reeds gedesinfecteerd, zoodat geen vloo meer te zien was. Uit de beschrijving maakte ik op, dat al de vlooien, die Notaris De Bas gezien had, sterk gezwollen wijfjes waren van eene Sarcopsyllide. De heer De Bas toonde mij in het fazantenhok een paar Ectopistes migratoria^ Gallus hankiva en Gallus , fur catus. Ik vermoedde toen, dat de vlooien Sarcopsylla gallinacea waren, die met de beide genoemde hoendersoorteu uit Ceylon waren overgeko- men. Hoewel ik den fazantenjongen een fooitje bood voor een paar vlooien en zelfs veel geld voor een d", vernam ik na eenigen tijd, dat geen vloo meer te vinden was. Volgens de verhalen waren er duizenden geweest. In Augustus 1900 — ik woonde toen reeds te Arnhem — ontving ik, door bemiddeling van Mr. A. F. A. Leesberg, van Notaris De Bas uit 's Gravenhage een buisje met een veertigtal Sar co psy Uiden, allen (^ en allen van dezelfde soort. De soort was in geen geval Sarcopsylla gallinacea. Bij duizenden kwamen zij weer in de fazanten- en duivenhokken voor, alwaar zg met B r az i 1 i- 334 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. aansche duiven geïmporteerd waren geworden. Niettegen- staande alle moeite, is het niet gelukt een cT te vinden (Dat komt, omdat ze zoo klein zijn!). ïk zond in November van dat jaar de vlooien aan Dr. O. Tasc'HENBerc4, die mij mede- deelde, dat lii] wegens drukke werkzaamheden niet in staat was, de vlooien te determineeren. Ik zond kort daarna een drietal exemplaren, die ik achtergehouden had, naar 's Rijks Museum van Natuurlijke Historie te Leiden. Dit drietal is thans weer in mijn handen, en ik herken ze als liectopsylla psittaci Von Fbauexfeld. Ik ben er thans van overtuigd, dat de vlooien, die in 1890 de fazantenhokken ,van Notaris De Bas infecteerden, eveneens vau deze soort waren, met Ectopistes overg-ekomen waren uit Amerika, De naam Xestophylla <jaUinacea (Wêstwood) (zie Entomolo- gische Berichten, v. 2, p. 62,1 Maart 1906) moet dus gesclirapt worden van de lijst der in Nederland waargenomen Suctoria, en Hcctopsylla psittaci Vox Fbaüenfei.d daarvoor in de plaats gesteld worden. Voor de derde maal werd liectopsylla psittaci Von Frauenfeld in Nederland geïmporteerd in 1906. Den 23 October van dat jaar vond namelijk Dr. E. D. van Oort, ornitholoog van 's Rijks Museum van Natuurlijke Historie te Lei- den, een dertigtal o ^ vastgehecht op de oogleden en mondhoeken, doch in grooter getal nog op den kop tusschen de oogen van een Lophortyx culijornicut>^ die in de Rotterdamsche Diergaarde gestorven was. Arnhem. A. C. Oudemans. Mededeelingen over Mallophaga en Pediculi I. Sedert 1 Januari verzamel en bestudeer ik ook bovengenoemde parasieten. Door middel van het vangapparaat van Berlese verkrijg ik van sommige soorten geheele serieën. Aangezien ik. ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. 335 evenals voor mijne verzameling Acari, larven en verdere ont- wikkelingstoestanden terstond separeeren wilde, en van ieder van hen afzonderlijke preparaten wenschte te vervaardigen, kostte het mij aanvankelijk eenige inspanning, de verschillende stadia te onderscheiden. Om wat spoediger daarin te slagen, raadpleegde ik Dr. J. Th. Oudemans' werk »De Nederlaudsehe Insecten«. Wie schetst mijne verbazing, toen ik daarin las, dat men anno 1900 van ontwikkelingstoestauden eigenlijk niets wist! Over Mallophaga vind ik, p. 232 : »Het jeugdige dier ver- velt verscheidene malen, voordat het den volkomen wasdom bereikt«. (De spatieering is van mij). Over Pedieuli, p. 270 : »Naar beweerd wordt, zouden de luizen niet vervellen, wat echter wel zonderling zou zijn«. Mijn waarde neet' gaf met zijne woorden »Naar beweerd wordt« en »wat wel zonderling zou zijn« terecht zijn scepti- cisme daarover te kennen ! Ik raadpleegde daarop het nieuwste werk : Mallophaga van Vernon L. Kellogg, 1909 (Genera Insectorum, N^. i)6). Ook dit werk liet mij in den steek. Op p. 1 lees ik nl. : »The Mallophaga have a simple, incomplete metamorphosis, but owing to the fact that they cannot live for more than a few days off of the body of a live host (the lice die in from a few hours to eight or ten days on the body of the host after its death), the life-history of no single species has been as yet completely worked out«. Derhalve geen vermelding van het aantal ontwikkelingstoestanden ! Ten einde raad schreef ik aan Kelloffg. Inmiddels kan ik met absolute zekerheid raededeelen, dat zoowel Mallophaga, als Pediculi, de volgende ontwikkelingstoe- stauden doorloopen : larva, protonympha, deutonympha, adulti (ç en d"), en dat vervelling plaats heeft: men ziet het nieuwe individu duidelijk in het oude »velletje« liggen ! Arnhem. A. C. Oudemans. ^ c ..J>. 