De zoogdieren van Java
a. 1. LIGRARY ae git ee Sil Pet a Me be enue a F it bi Pye haps Aug. 1909 Bitn~gorg- Yer Thia book 0 avoleuabl AKG ow. _ ties Si lot pleoee lar Kes rc Be iTenzerea MEDEDEELINGEN oS TN RUSS el SORE Tae UU Liv DE ZOOGDIEREN VAN JAVA DOOR Nec ee Dr. J* CY’ KONINGSBERGER (met 25 af beeldingen) BATAVIA G. KOLFF & Co  INSECTIVORA (Insecteneters). DER CHIROPTERA (Handvleugeligen) DER RopEnTIA (Knaagdieren). pER Uneunata (Hoefdieren). DER Epentata (Tandeloozen). oe ie? ayia Seer Oia Uys baa ian 5 ic ee at. * - ENG Esk E De iSNsG: Een werk over de Zoogdieren van Java, in algemeen beerij- pelijkken vorm gesteld, behoeft geen enkel woord tot rechtvaar- diging van zijn bestaan. De weinig minder dan volslagen onbekendheid met dit gedeelte van de fauna hunner omgeving, die bij de overgroote meerder- heid der hier wonende Europeanen wordt gevonden, heeft — en niet geheel ten onrechte — dikwijls de verbazing opgewekt van tijdelijk hier vertoevende Hollanders en vreemdelingen, die, geinstrueerd door de dierentuinen van de plaats hunner inwo- ning, van Java ’s zoogdierfauna beter op de hoogte waren dan de bewoners van Java zelf. Intusschen is die onbekendheid, al is zij niet geheel te ver- ontschuldigen, toch zeer gereedelijk te verklaren. De algeheele afwezigheid op dit gebied van alles, wat naar eenige voorlich- ting zweemt en de moeielijkheid, bij gebrek aan zoodanige voor- lichting eigen, oorspronkelijke waarnemingen te doen, zijn de twee factoren, die ons van deze onbekendheid op de meest onge- zochte wijze eene verklaring geven. Wetenschappelijke verzamelingen, waar men de dieren door opgezette of op vloeistof bewaarde exemplaren kan leeren ken- nen, bestonden tot heden op Java en in het algemeen in Neder- landsch Indié niet; gelukkig is de tijd niet verre meer, waarin te Buitenzorg zulk eene verzameling zal zijn bijeengebracht. Boekwerken en verhandelingen, die zich speciaal met de zoog- dierfauna dezer streken bezig houden, bestaan wel is waar, maar zij zijn Of in zoodanigen vorm gegoten, dat zij voor den leek niet gemakkelijk bruikbaar zijn, of zoo moeielijk verkrijgbaar, dat zij buiten het bereik vallen van dengene, dien het slechts om eene facultatieve vermeerdering zijner dierenkennis is te doen. Meded. Pl. LIV. 1 sea Het eerste geldt o. a. van eene verhandeling van Sir Sram- FORD RAFFLES, verschenen in het 13% Deel van de Zransactions of the Linnean Society of London (1820) en getiteld , Descriptive Catalogue of a Zoological Collection, made on account of the Honorable East India Company, in the Island of Sumatra and its Vicinity, with additional Notices illustrative of the Natural History of those Countries. In deze verhandeling wordt een vrij aanzienlijk aantal zoog- dieren van Sumatra en naburige landen beschreven, maar door het nagenoeg geheel ontbreken van biologische bijzonderheden heeft de lectuur ervan zeer weinig aantrekkelijks voor den niet zodlogisch gevormden lezer. lets genietbaarder is hetgeen Horsrienp mededeelt in zijn be- kend werk ,Zoological Researches in Java and the neighbou- ring islands’, in 1824 te Londen verschenen en voorzien. van 33 afbeeldingen van Nederlandsch Indische Zoogdieren, waar- van de meeste op Java voorkomen. Verreweg de belangrijkste verhandeling over het onderwerp in kwestie is echter die van Satomon Miituer, getiteld: Over de Zoogdieren van den Indischen Archipel” en het eerste gedeelte yormend van de zoologische ,,Verhandelingen over de Natuur- liike Geschiedenis der Nederlandsche overzeesche bezittingen,”’ uitgegeven door C. J. Trmminck en verschenen te Leiden in de jaren 1839—1844, Miitier’s verhandeling, in den eenigszins gemoedelijken trant der oudere natuuronderzoekers gesteld, is het resultaat van een twaalfjarig verblijf in deze streken en wel een verblijf, dat uit- sluitend de kennis der Indische natuur ten doel had. Het is daarom niet te verwonderen, dat zij een grooten rijkdom aan observaties en bijzonderheden bevat en de basis moet uitmaken van alles, wat in de toekomst. over de Zoogdieren van Nederlandsch Indié zal worden geschreven. Voor zooverre ik door eigen waarnemingen heb kunnen nagaan, is deze basis volkomen betrouwbaar. In tegenstelling met zoovele andere reizigers en verzamelaars is SaLtomon Miituer steeds zeer sober in zijne voorstelling en geheel vrij van alle overdrijving. ay 2 ies Hetzelfde karakter dragen ook zijn latere publicaties, die deels door hem alleen, maar voor het meerendeel in verbinding met SCHLEGEL zijn geschreven en een aantal monographieén vormen over verschillende groepen van Zoogdieren, in dezelfde » Verhandelingen”’ opgenomen. Deze publicaties hebben tot onderwerp: 1°. De orang-oetan. 2°, Het apengeslacht Semnopithecus. 3°. De Eekhoorns van den Indischen Archipel. 4°. De Vliegende Eekhoorns. 5°. Potamophilus barbatus, een vleeschetend zoogdier uit de familie der Civetkatten. 6°. Viverra boiei, eene nieuwe soort van Civetkat van Borneo. 7°. Drie Buideldieren uit de familie der Kengoeroe’s. 8°. Phascogalea melas, eene nieuwe soort van vleeschetende Buideldieren. 9°. Hylomyssuillus, een merkwaardig, insecten-etend Zoogdier. 10°. De op de Oost-Indische eilanden levende soorten van het geslacht Hylogalea. lle. De Wilde Zwijnen van den Indischen Archipel. 12°, Bijdragen tot de Natuurlijke Geschiedenis der Rhinoce- rossen van den Indischen Archipel. 13°. Over de Ossen van den Indischen Archipel. 14°. Over de Herten van den Indischen Archipel. Een aantal platen verhoogen in niet geringe mate de waarde dezer opstellen. Van meer recenten datum (1888—91) en van veel belang voor ieder, die de Zoogdierfauna van Java wenscht te leeren kennen, is het werk van W. T. Buanrorp over de Zoogdieren van Britsch Indié, dat een deel uitmaakt van de voortreffelijke ,fauna of Britisch India, including Ceylon and Burma’, te Londen uitgegeven under the authority of the Secretary of State for India in Council. De eenige aanmerking, die op dit werk valt te maken, is deze, dat voor sommige diersoorten het ver- spreidingsgebied niet nauwkeurig en in den regel te groot wordt opgegeven, waardoor voor Java diervormen worden genoemd a ele (bijv. de Maleische Beer), die hier in werkelijkheid niet voor- komen. Wat in de volgende bladzijden over de Zoogdieren van Java wordt medegedeeld, berust hoofdzakelijk op hetgeen verspreid in de hierboven genoemde werken en yerhandelingen is te vinden en daarbij het karakter draagt van volkomen betrouw- baarheid. Eigen waarnemingen werden door mij op dit gebied slechts in beperkte mate gedaan, maar met niet genoeg te waardeeren bereidwilligheid werden ter mijner beschikking ge- steld de resultaten der onderzoekingen, sedert vele jaren in verschillende deelen van Java ingesteld door den Heer M. E. G. Barrets, thans administrateur der Cultuur-Maatschappij Pangerango. Genoemde heer, die de studie van Java’s Zoogdier- en Yogelfauna tot het doel zijner vrije uren heeft gesteld, heeft reeds menige, geheel nieuwe bijdrage op dit gebied geleverd en geen oogenblik geaarzeld, mij bij het samenstellen van dit werk zijne belangelooze medewerking toe te zeggen en te verleenen. De redenen, die hebben samengewerkt om dit alles in een beknopt en voor ieder begrijpelijk geheel te vereenigen, behoe- ven hier niet nader te worden uiteengezet; zij blijken voldoende uit hetgeen in het begin dezer inleiding werd opgemerkt. De Zoogdieren van Java zullen hier zondere nadere inleiding worden behandeld in de volgorde, die gewoonlijk bij de bespre- ‘king dezer diergroep wordt aangenomen. Hen, die eene verdere studie wenschen te maken van de kenmerken der zoogdieren in het algemeen en van de orden, familieén enz. in het bijzonder, meenen wij te mogen verwijzen naar een der vele wetenschap- pelijke standaardwerken op dit gebied alsmede naar het hierboven reeds genoemde werk van BLANFoRD over de Mammelia van Britsch-Indié. I. Orde der Primaten. Tot deze orde behooren de Mensch, de Apen en de Halfapen. De eerste blijft hier buiten beschouwing. De laatste worden — en niet zonder recht — door vele schrij- vers tot den rang eener afzonderlijke orde verheven; van de daartoe aanleiding gevende kenmerken zullen later eenige ter sprake komen. Onderorde der Apen. 1. Hylobates leuciscus, Kttth.S chsh: Deze algemeen onder den naam van wau-waw (mal.) of oa (soend.) bekende apensoort behoort tot een geslacht van niet bijzonder groote, maar verstandelijk zeer hoog ontwikkelde-Pri- maten. Terwijl wij in den stamboom der hoogste diervormen typen als den orang-oetan ten opzichte van den mensch ergens in eene zijlinie hebben te zoeken, moet ongetwijfeld aan het geslacht Hylobates eene plaats in of althans dicht nabij de op- gaande lijn worden aangewezen. Om een paar voor ieder waar- neembare feiten te noemen, zij gewezen op de gewoonte dezer dieren, steeds alleen op de achterpooten te loopen, wanneer Zij zich op den grond bewegen en dat met eene gemakkelijkheid en eene vlugheid, die in geen opzicht bij den menschelijken gang ten achter staan. Voorts geven zij in gevangenschap steeds blijken van groote scherpzinnigheid en toonen o.a. door hunne gemakkelijke aansluiting aan en vriendschap met inlandsche kinderen, in tegenstelling met een zekere schuwheid voor het blanke ras, zeer goed in te zien, dat het laatste verder van hen verwijderd is dan het bruine. Omgekeerd beschouwt de inlander den wau-wau ook wel als iets meer dan een gewoon beest; hij Xs Ln GRees 2 ziet in hem wel degelijk een verren stamverwant, maar één, wien het in de wereld blijkbaar is tegengeloopen. In de vrije natuur leven de wau-wau ’s in grootere of kleinere troepen; zi} bewonen de berSwouden, maar schijnen de koude slech® te kunnen verilragen, zoodat men ze boven 3500 tot 4000 voet zeehoogte niet meer aantreft. Hun geroep is op verren afstand hoorbaar en heeft eenige gelijkenis met de menschelijke stem. Het luidruchtigst zijn zij in de morgenuren; gedurende het midden van den dag hoort men ze niet, maar tegen den ayond beginnen zij weer en soms valt bij het geroep van enkele de geheele troep in. De Aylobates-soorten worden gewoonlijk met den naam van Gibbon’s aangeduid. Met Gorilla, Chimpanze en Orang-oetan vor- men zij de familie der Simtidae op anthropoide Apen, die ge- kenmerkt is door de afwezigheid van een staart en de groote lengte der armen, welke die der pooten overtreft. Deze lange en krachtige armen stellen de Gibbon’s in staat, zich in het geboomte met buitengewone vlugheid te bewegen; op duizelingwekkende hoogte slingeren zij zich van den éénen tak naar den andere, zonder ooit een misgreep te doen en wan- neer de nadering van een menschelijk wezen hen opschrikt, verdwijnen zij, schijnbaar meer vallend dan. zich zelfstandig be- wegend, in een of ander naburig ravijn. Hylobates leuciscus is zeer gemakkelijk te herkennen aan een krans van witte of lichtgrijze haren rondom het aangezicht. Het lichaam is geheel grijsgrauw, nu eens lichter, dan weder donkerder van kleur, niet zelden ook met een geelachtig tint. De ledematen zijn iets helderder van tint, terwijl bij oude exemplaren de borst donkerder wordt. Het voedsel van den wau-wau is niet uitsluitend van plant- aardigen aard; behalve sommige soorten van insecten en spin- nen eet hij ook gaarne vyogeleieren en schijnt ook wel eens nesten met jonge vogels leeg te plunderen. Eigenaardig is het beperkte verspreidingsgebied van vele Hylobates-soorten. Zoo komt Hylobates leuciscus alleen op Java voor, terwijl de naverwante H. concolor op Borneo thuis behoort ea ae en de siamang (H. syndactylus) tot Sumatra beperkt schijnt te zijn. Deze laatste is de grootste Hylobates-soort en bereikt in opgerichte houding eene lengte van ruim drie voet. macaca forrierlarns Raft: a 2. —Htacacms—synomelgus,SemrEs~ “pera , Neleg ” C gor Het geslacht Macacus behoort tot de familie der Cercopitheci- dae, in Hollandsche werken gewoonlijk met den naam van Meer- katten aangeduid. In tegenstelling met de straks-te noemen Semnopithecidae of Slankapen zijn de Cercopithecidae krachtig, : maar eenigszins gedrongen van gestalte; zij zijn voorzien van egroote wangzakken en hebben eeltplekken op de zitdeelen. De lengte van den staart varieert in hooge mate, terwijl de mannetjes grooter zijn dan de wijfjes. Macacus cynomolgus, wegens zijn veelvuldig voorkomen de monjet bij uitnemendheid en in de Soendaneesche landen onder den naam van koenjoek bekend, heeft, in tegenstelling met den Xs wau-wau, een zeer groot verspreidingsgebied. Men vindt hem niet alleen op het vasteland van Zuid-Oostelijkk Azié, maar ook op Sumatra, Borneo, Java, Celebes en eenige van de kleinere eilanden. In al die streken komt hij in grooten getale voor en daar hij weinig gevoelig voor temperatuurverschillen schijnt te zijn, vindt men hem zoowel nabij het zeestrand als tamelijk hoog in het gebergte, wanneer er maar genoeg geboomte en water in de nabijheid is. Zijn voedsel bestaat uit ongeveer alles, wat eetbaar is, zoowel van plantaardigen als van dier- lijkken aard; van het laatste schijnt hij vooral gaarne krabben en insecten te eten. Even als de wau-wau, leeft hij in kleine troepen, die uit een mannetje, eenige wijfjes en de jongen be- staan. Over het algemeen is hij niet schuw en recente reishbe- schrijvingen van Java, waarin troepen van deze dieren ter sprake komen, bewijzen wel, tot welke mate van gemeenzaam- heid met den mensch hij het brengen kan. Ook in den gevan- gen staat weet hij zich uitnemend te schikken en sommige exemplaren leggen daarin eene groote intelligentie aan den dag. De exemplaren van Java zijn over het algemeen iets donker- der van huid dan die van de andere eilanden; de vacht is geel- Apr atat nr 1707 JS “macaens ~neoirdax Tp latyap. POP PSD ISAC EE) Lowey Toile Ne BuacacrA estima Tasctk rmalaya at Le. (145-4: w. J anes shordil Ks das ees ee achtig grauwbruin, op het aangezicht iets lichter. Zoo zijn ook de onderdeelen iets lichter van kleur dan de bovendeelen. Ver- der treft men bij de meeste Javaansche exemplaren een klein, smal kuifje op het achterhoofd aan. Proahytia — prrka Her}: 3. Semnepitheeus\maurns, Scuresp, L wlan Horsrietp geeft in zijn Zoological Researches” de afbeel- dingen en beschrijvingen van twee Semnopithecus soorten, S. maurus en S. pyrrhus, beide door hem op Java waargenomen, de eerste grijsachtig zwart, de tweede roodbruin. Volgens den- zelfden schrijver worden deze beide dieren ook door de inlan- ders als verschillende soorten beschouwd en geven de Javanen aan de zwarte soort den naam van boedeng, aan de roode dien van Jloetoeng, terwijl de Maleiers ze als loetoeng itam en loetoeng mehra onderscheiden. Het is echter zeer waar- schijnlijk, dat de Semnopithecus pyrrhus van HorRsFIELD een jong exemplaar van S. maurus is geweest, want vooreerst zijn de jongen van deze laatste bruin, ten tweede weet HorsFiELp geen ander verschilpunt op de geven dan de kleur van de vacht en ten derde zijn er een groot aantal dieren, wier jongen door de inlanders met een afzonderlijken naam worden aangeduid. Semnopithecus maurus is, zooals trouwens de naam reeds aan- geeft, geheel zwart. Deze kleur heeft ook de naakte huid van het aangezicht, de ooren en de binnenvlakte der handen. De haren der zeer jonge dieren zijn daarentegen goudgeel en ver- toonen slechts op de bovenzijde van rug en staart zwarte uit- einden. Naarmate het dier ouder wordt, breidt dit zwart zich uit en na eenige maanden is het dier nagenoeg geheel zwart. De loetoeng is bijna even algemeen als Macacus cynomolgus. Evenals de laatste komt hij zoowel nabij het zeestrand als in het gebergte tot een hoogte van 4000 voet voor, maar over het algemeen schijnt hij toch aan tamelijk warme oorden de voorkeur te geven. Zijn gewone verblijfplaats is in het geboomte, waar hij zich voedt met allerlei bladeren en vruchten. Troepen van deze apen, die zich in de nabijheid van mensche- lijke woningen ophouden, leggen hunne natuurlijke schuw- Xs aie Ques heid vrijwel af; ook in gevangen staat wordt de loetoeng zeer mak. Proabytia ayguda b y : 4, SenmopitheeusmitratusEsem. (Fig. 1), S unelk De vierde en laatste apensoort van Java is de, in West-Java algemeen onder den naam van soerili bekende Semmnopithecus mitratus, Waarvan een jong exemplaar in fig. 1 is afgebeeld. De kleur van deze soort is zwartachtig grijs, op de kuif in zwart overgaand; de onderdeelen en de pooten zijn van binnen witachtig. De jongen zijn veel lichter van tint en dragen grauwachtig witte haren, die op kop, rug en bovenzijde van den staart in witte punten eindigen. ; De naam soerili is entleend aan het schelle stemgeluid van het dier; vooral de oude mannetjes doen het hooren, wanneer zij eenig onraad bemerken en de overige leden van den troep tot voorzichtigheid of tot eene vlucht willen aansporen. De soerili’s houden bij voorkeur verblijf in de bosschen van het gebergte tot eene hoogte van 4—5000 voet; zij voeden zich met allerlei vruchten en andere plantendeelen en komen ook niet zelden in koffietuinen, waar zii zich aan bloesems en knoppen van de dadap te goed doen of op stukjes bouwgrond, waar djagoong, katjang en dergelijke zaken voor hen te vin- den zijn. Over het algemeen zijn zij schuwer en- wantrouwender van aard dan de andere apensoorten en hunne buitengewone vlug- heid en behendigheid in springen en klimmen séelt hen in staat, zich in den regel op behoorlijken afstand van elk vermeend gevaar te houden. Se cae Onderorde der Halfapen. Zooals wij hierboven reeds opmerkten, wijken de Halfapen. in zoovele opzichten van de Apen af, dat vele natuuronderzoe- kers hen in eene afzonderlijke orde vereenigen. De punten van afwijking zijn zoowel van uitwendigen als van inwendigen, anatomischen aard. Wij willen hier slechts een paar van de eerste noemen en oO. a. wijzen op het voorkomen van een langen, od) Romar?) = Que klauwvormigen nagel aan den tweeden teen, op eene ruimte tusschen de snijtanden in de bovenkaak en op de lange, smalle, naar voren gerichte snijtanden van de onderkaak. Intellectueel staan de Halfapen eveneens aanzienlijk lager dan de meeste Apen. Men vindt op Java slechts twee vertegenwoordigers van deze eenigszins vreemdsoortige diergroep en wel: : 1. Nycticebus tarcigradtuis, har; javanicus, Temu., de lori of koekang, een dier, dat zich bijna uitsluitend in dichte bosschen ophoudt en door zijn nachtelijke levenswijze zelden wordt gezien. De kleur van de lori is grijs; van de kruin loopen vier bruine strepen over den kop, twee naar de oogen en twee naar den ooren. Achterwaarts loopt een bruine streep over denrug. De omgeving der oogen is eveneens bruin en de laatste gelijken daardoor nog grooter, dan ze reeds zijn. De geheele vacht van het dier is dik wollig en verbergt grootendeels de ooren en den korten staart. Tusschen de oogen is een witte plek. De lori brengt den dag slapende door, in het geboomte ver- borgen. Bij het vallen van de avondschemering begint zij haar sluiptochten, maar verlaat daarbij de boomen niet. Haar voedsel is hoofdzakelijk van plantaardigen aard, vruchten en jonge bladeren en knoppen, maar zij eet ook insecten, vogeleieren en jonge vogels. Aan hare nachtelijke levenswijze knoopt SaLomon MiitterR de volgende gemoedelijke beschouwing vast. ,Het rondsluipen bij nacht van een dier heeft voor den mensch, bij het besef zijner aangeboren hulpeloosheid in de duisternis, altijd iets onaangenaams en deze onrustwekkende gewaarwording neemt des te meer toe, hoe minder de mensch verlicht en met de drijfveeren der natuur bekend is en hoe hooger het dier, dat in plaats van de helderheid des dags de duisternis van den nacht tot zijn eigenlijkken levenswandel behoeft, op den trap staat der bewerktuigde wezens. Daarom spelen onder dezulke, zoogdieren en vogels, hoe klein, onbeduidend en machteloos zij dikwerf ook mogen zijn, in de bijgeloovige meening der volken een veel gewichtiger rol dan de Amphibién en andere, nog lager staande dieren, van welke gemeenlyjk slechts zoodanige onder verden- See le king vallen, die door bijzondere grootte en lichaamskracht uit- ° steken, of van welker gevaarlijkheid eene dikwerf nauwelijks in het oog vallende verwonding, door de verderfelijkste en al- lerschrikbarendste gevolgen getuigenis geeft.” De lori verdraagt den gevangen staat tamelijk goed maar is geen vroolijke gezel. In zijn slaap neemt hij soms de wonder- lijkste en naar onze schatting meest ongemakkelijke houdingen aan; wekt men hem met het doel, hem eenig voedsel te geven, dan richt hij zich op de achterpooten op en geeft bij het uit- sirekken en draaien van lichaam en voorpooten blijk van buitengewone lenigheid en spierkracht. Jin de Soendaneesche landen draagt hij den naam van moeka. Di pom 2. Tarsius spectrum, GEOFFR. Het zoogenaamde Spookdier is slechts een paar maal op Java aangetroffen en schijnt hier hoogst zeldzaam voor te komen. Het ontleent zijn naam aan de spookachtig groote oogen, die het grootste gedeelte van het gezicht innemen. De tweede en de derde vinger van de achterpooten dragen een klauw, alle andere dragen nagels. Aan de voorpooten is de derde, aan de achterpooten de vierde vinger het langst. De staart is zeer lang en aan het uiteinde borstelig behaard. De algemeene kleur is roodachtig grauw bruin, de borst wit- achtig, het uiteinde van den staart geelachtig. Kop en lichaam zijn ongeveer 16 cM. lang, de staart ongeveer 24 cM. "J & Il. Orde der Carnivora (Roofdieren). FAMILIE DER KATTEN. 1. Felis tigris, L. De Koningstijger. Hoewel de Koningstijger over alle deelen van zijn uitgestrekt verspreidingsgebied als éénzelfde diersoort wordt beschouwd, verschillen toch de exemplaren van Nederlandsch Indié eenigszins van die van het vasteland. »De groote tijger van den Archipel” — aldus Miter — wijkt in sommige deelen eenigermate van het Bengaalsche ras af. Zijn grondkleur is over het algemeen een weinig sterker roest-rood; zijn zwarte strepen loopen minder schuin en hebben zelden van boven, op het midden van den rug, voorwaarts gerichte hoeken, gelijk zulks veelal bij dien van het vasteland het geval is, waardoor bij dezen, langs de ruggestreng, een min of meer door-: loopende streep ontstaat. Bij eene vergelijking echter van een tijger van het vasteland met dien van de Soenda-eilanden valt vyoornamelijk in het oog de kleinere staart van den laatstge- noemde, welke nagenoeg een vierde korter en tevens iets dunner is dan die van den eerstgemelde.” De afmetingen van een volwassen, mannelijken, Javaanschen tijger zijn ongeveer de volgende. Lengte van het lichaam, ge- meten van den neus tot aan de inplanting van den staart, 150—200 cM. Lengte van den staart 65—67 cM. Hoogte 95—115 cM. De wijfjes zijn iets kleiner. Van de groote Soenda-eilanden komt de tijger slechts op Java en Sumatra voor. Hij leeft daar in paren, waarvan echter het wijfie vodr de geboorte der jongen het mannetje niet zelden schijnt te verlaten. De jongen, wier aantal varieert van twee tot vijf, blijiven geruimen tijd bij de moeder. Eyenals de meeste zoogdieren, is de tijger een nachtdier. erg Ge Overdag houdt hij zich schuil in de eene of andere geliefkoosde verblijfplaats en gaat eerst tegen of na het invallen der duis- ternis op roof uit, waarbij hij zich niet zelden tot op zeer aan- zienlijken afstand van zijn dagverblijf begeeft. De euveldaden, waaraan hij zich op deze rooftochten schuldig maakt, zijn van te algemeene bekendheid om hier te worden opgesomd. Kleinere dieren worden door hem waarschijnlijk met één slag van een der voor- pooten gedood; over de wijze, waarop hij grootere dieren aanvalt, bestaan verschillende meeningen. Sommigen beweren, dat hij zijn prooi bespringt en dan met zijn tanden bij de keel grijpt, waardoor de groote slagaders verscheurd zouden worden; andere meenen, dat hij het aangevallen dier met de xlauwen der voorpooten aangrijpt en het den nek breekt door keel of hals tusschen zijn kaken te nemen en te schudden of om te draaien. Het komt mij intusschen voor, dat de wijze van aanvallen en dooden wel van omstandigheden zal afhangen en dat zijn ontzettende vlugheid, lenigheid en kracht hem wel in staat zullen stellen, behalve de beide zooeven aangegeven wijzen, nog een onbegrensd aantal andere in praktijk te brengen. Wilde zwijnen en herten, voornamelijk kidangs, vormen in den natuurlijken staat van zaken een groot deel van het voedsel der tijgers en waar dit voedsel in voldoende hoeveelheid te vinden is, doen zij in den regel niet veel kwaad. In het tegenover- gestelde geval zijn zij verplicht naar andere hulpbronnen uit te zien en deze vinden zij in een dicht bevolkt land als Java al zeer gemakkelijk in de diersoorten, die den veestapel der bevol- king uitmaken. Menschen worden in het algemeen niet dan bij uitzondering aangevallen, maar het schijnt dat tijgers, die zich eens met goed gevolg aan een menschelijk wezen hebben ver- grepen, daarin zooveel smaak vinden, dat zij na dien tijd hoogst geyaarlijk worden. Op deze wijze laat het zich verklaren, hoe in sommige streken van Java, 0.a. in Bantam en in Krawang, verschillende kampongs door de bevolking moesten worden ver- laten, omdat het leven der bewoners in bedenkelijke mate door menschen-jagende tijgers werd bedreigd. Maakten wij hierboven reeds melding van het feit, dat de A tijger der Soenda-eilanden afwijkt van dien van het vasteland, het is niet onmogelijk, dat op Java zelf meer dan eene variéteit —of hoe men het noemen wil —is te onderscheiden. Althans wordt dit laatste niet alleen beweerd door vele jagers van den tegenwoordigen tijd, maar ook MiituEr, die zijne ervaringen te dezen aanzien hoofdzakelijk in de Soendaneesche landen opdeed, maakt er reeds melding van. Volgens hem onderscheiden de Soendaneezen een meong gedeh en een meong santjang. De eerste, de grootste en tevens de gevaarlijkste van de twee, zou geken- merkt zijn door een flauw geelrooden tint van de vacht en een geringer aantal zwarte dwarsstrepen, die hier een regelmatiger verloop hebben dan bij de tweede, waar zij in grooter aantal _te vinden zijn op de meer levendig rood gekleurde huid. Runa Tnryak, Maryan, S cura - Lorry (L gor) One 2. Felis pardus. L. De Panter of Luipaard. ; De meest algemeene van de grootere roofdiersoorten der oude wereld, waar zij een verspreidingsgebied heeft, dat zich over geheei het vasteland van Azié, met uitzondering van Siberié en nagenoeg over geheel Afrika uitstrekt. Ook op Java en Sumatra komt de panter algemeen voor. Zijn afmetingen loopen zeer uiteen; de totale lengte van een volwassen exemplaar, gemeten van den neus tot het uiteinde x° van den staart, varieert tusschen 140 en 200 cM., de staart is gemiddeld 100 cM. lang, terwijl de hoogte hij de schouders ge- middeld 60 cM. bedraagt. Ook de kleur varieert nogal. Op de bovenzijde is de vacht roodachtig tot geelachtig bruin, soms donkerder, soms lichtar; de onderdeelen zijn wit. Voorts is de geheele vacht gevlekt; de vlekken hebben een zwarten rand, terwijl het middelste ge- deelte min of meer met de algemeene kleur van het dier over- eenkomt. De vlekken op den kop, de uiteinden van de ledematen en de lagere gedeelten van den romp hebben geen. ringvorm, maar zijn egaal donker. Soms is dit met alle vlekken het geval. Zooals bekend is, bestaat er van den panter ook een zwarte variéteit, die evenwel niet zeer algemeen is. Beziet men de huid van zulk een zwarter panter onder eene bepaalde wijze cee |e van invallen van het licht, dan kan men niet zelden ook hier de viekken waarnemen. Vroeger werd deze zwarte variéteit voor eene afzonderlijke soort gehouden en als Felis melas be. schreven, maar sedert men meermalen zwarte en gevlekte jongen 'in eenzelfde nest heeft geyonden, is deze soort-onderscheiding natuurlijk vervallen. Overigens hebben ook alle gevlekte panters niet hetzelfde yoorkomen en Miitter onderscheidt zelfs voor Java drie vormen, waarvan de grootste, hem onder den Soendaneeschen naam van meong malangbong bekend, eene gele vacht heeft met groote, zwarte, ringvormige vlekken. De tweede, de meong toetoel heeft de vacht iets donderder; het aantal der ringvlekken is grooter, maar zij zijn kleiner en staan dichter op elkander gedrongen. De derde en kleinste vorm eindelijk, de meong keroed, heeft eene roodgele vacht, die op het bovenlijf en de buitenkanten van de ledematen dicht met kleine, zwarte vlekken is bezet. %*~ MiitterR is geneigd dezen laatsten vorm, zoo niet voor eene afzonderlijke soort, dan toch voor eene duidelijke variéteit te houden. Hoe het zij, ik geloof, dat wij voor het hier gestelde doel veilig van den panter in het algemeen kunnen spreken, met insluiting van den zwarten, in West-Java als meong koembang of meong hideung bekenden vorm. DP Mow De levenswijze en de gewoonten van den panter verschillen in vele opzichten van die van den tijger. In lenigheid, vlugheid van bewegingen en brutaliteit wint de eerste het nog verre van den laatste. Zoo klimt de panter dikwijls in boomen, rust daar niet zelden overdag op een breeden, horizontalen tak en ontziet zich niet, om des nachts stallen, hutten of omheinde plaatsen binnen te dringen. Zelfs runderen en paarden worden door hem aangevallen. In het algemeen legt hij zeer weinig kieskeurigheid bij de keuze van zijn voedsel aan den dag en eet allerlei gedierte, zelfs kruipende dieren. Hij kan zich meesterlijk verbergen en zijn lichaam tot een kleinen omvang doen ineenkrimpen, terwijl zijn gevlekte huid hem in de natuur- like omgeving zeer moeielijk onderscheidbaar maakt. "Mh atyann Procerbeeg Glock var) M alyarn TOLER (Ligrt vor) M~ aruend (Gage ) M- goger erehy , Pesan tn ~ Rarbarg; Runan Calak, Meyome prchture CNC ET) PNY CA A ALE Cah AIDES. A ee == N( —s 3. Felis bengalensis, KERR. Sanall, foted - Lyana x De Wilde Boschkat is in den loop der tijden onder allerlei wetenschappelijke namen beschreven, waarvan vele afgeleid zijn van de landstreek, vanwaar het beschreven dier afkomstig was. Zij is in verschillende landen eenigszins verschillend van vacht en dit heeft natuurlijk aanleiding gegeven tot de omstandigheid, dat de, van die landen afkomstige exemplaren voor represen- tanten van meer dan ééne diersoort werden gehouden. Zoo onderscheidt HorsrietD in zijne ,Zoological Researches” eene Felis javanensis en eene Felis sumatrana; TeMMINcK noemt haar Felis minuta. Men vindt haar verder: onder de namen nipalensis chinensis, tenasserimensis, ellioti, horsfieldti enz. enz. maar het komt mij, in navolging van vele nieuwere schrijvers, het beste voor, de over geheel zuidelijk en zuidoostelijk Azié voorkomende wilde kat als één en dezelfde diersoort te beschouwen en haar dan den naam te laten behouden, dien ze in 1792 van Ropert Kerr ontving. De op Java yvoorkomende variéteit van de wilde Boschkat heeft ,van boven meestentijds een grauwen grond, waarop zich, langs den rug, eenige donkere strepen benevens een aantal vlek- — ken van dezelfde tint bevinden. Bij de individuen van Borneo en Sumatra trekt de grondkleur van de bovendeelen gewoonlijk meer naar het vaal geelachtig grauwe of ook wel naar het rood- achtig grauwe. De overige teekening is veelal zeer verschillend. Sommige voorwerpen hebben den rug alleen met een aantal ta- melijk groote, donkere vlekken bedekt, die ver uit elkander staan ; bij andere zijn de vlekken veel menigvuldiger, maar kleiner en dichter samengedrongen; bij eenige zijn zij onregelmatig gezaaid of yormen zij, langs de ruggestréng, eenige reeksen zonder samen- hang, terwijl eindelijk bij-nog andere, zooals bij die van Java, eenige doorloopende strepen aanwezig zijn, voornamelijk op den achterrug. Het onderlijfis echter bijna altijd witachtig (MituER)”. De afmetingen van het dier loopen nogal uiteen. Wanneer men echter het gemiddelde van eenige exemplaren neemt, komt men yoor de gezamenlijke lengte van kop en lichaam op on- geveer 50, voor de Jengte van den staart op 25—30 cM. Fels javantngs Désm. (+) (sD F. 0. (/ — 17 — Het is een tamelijk algemeen voorkomend dier dat zich niet alleen in bosschen, maar ook in de nabijheid van kampongs en allerlei aanplantingen ophoudt. Men ziet haar zelden, omdat zij zich overdag schuil houdt en slechts gedurende de duisternis op roof uitgaat. Haar voedsel bestaat uit vogels en kleine zoog- dieren. Ook Felis marmorata, Martin wordt voor Java opgegeven. Deze soort is iets grooter dan de Huiskat en gekenmerkt door een langen, door de dichte beharing zeer dikken en fraaien staart. De grondkleur varieert van grijsachtig tot fraai geelbruin. Op zijde van het lichaam zijn groote, donkere vlekken, die op de achterpooten geheel zwart zijn. Op den rug zijn de vlekken langwerpig en zwart. Ook kop en nek zijn overlangs gestreept. Zoo dit dier al op Java voorkomt, is het er stellig verre van algemeen. FAMILIE DER CIVETKATTEN. rasse Horsf: 4. Viverricula metaccensis; Gut. De rassi. (Fig. 3). Het geslacht Viverricula werd vroeger vereenigd met Viverra, het geslacht der echte Civetkatten. Bij de laatste vindt men - op den nek, maar vooral op den rug een kam van lange en opzetbare haren, die bij den rassi ontbreekt. Bovendien heb- ben verschillen in den bouw van den schedel en van de pooten aanleiding gegeven tot de afscheiding van het geslacht Viver- ricula, dat voor het overige slechts de soort malaccensis bevat. De kleur van de rassi varieert van grijsachtig bruin tot geel- bruin met donkerbruine tot zwarte banden en vliekken. Deze banden zijn op den rug gewoonlijk zeer duidelijk ontwikkeld en langs de zijden van het lichaam in vlekken opgelost. De tee- keningen op den nek zijn niet altijd dezelfde. De staart ver- toont afwisselend zwarte en witte ringen. Lengte van kop en lichaam 50—60 cM., van den staart 35—40 cM. De rassi (mal. en jav.), draagt in de Soendaneesche landen den naam van dedes, maar ook wel eens dien van lasoeng, waar- mede in het algemeen kleine Roofdieren worden aangeduid. Meded. Pl. LIV. 2 : — meottted cat Rumuk, i ~ wlan Kurahncp Hater (Lyon) DD / befard Malthanr~ an Rinran ULB B= ALlAG ( ena) 6 Raag Ttpale fae (Ago) We (2. 22. Ge = Zijn voedsel bestaat gedeeltelijk uit kleine zoogdieren, vogels, insecten, insectenlarven enz., gedeeltelijk uit vruchten en an- dere plantendeelen. Zoo maakt hij zich, zij het in mindere mate dan de straks te bespreken loewak, niet zelden schuldig aan het afvreten van rijpe koffiebessen. Hij leeft voornamelijk in holen, zoowel in den grond als in boomen. Van de echte Civetkatten wordt Viverra tangalunga, GRAY, voor Java opgegeven. L ingeoang Lonpeong— (yor) eficuoroly Cargo oot 5. (Prionodon gracilis,) Mtizr. € fuatea eertyreca JU: Dit zeer slanke Roofdier wordt door de Soendaneezen met den naam meong tjongkok aangeduid. Het behoort tot de meer zeldzaam voorkomende soorten en kan gereedelijkk worden be- schouwd als een soort van overgangsvorm van de familie der Felidae tot die der Viverridae; in voorkomen herinnert hij vooral aan de laatste, in levenswijze en vooral door zijn bloeddorstigen en roofzieken aard aan de eerste. De kleur is in hoofdzaak geelachtig wit; over den nek loopen donkere, langwerpige, overlangsche strepen, over den rug lang- werpige, dwarse vlekken. Talrijke donkere vlekken vertoonen zich voorts op de zijden van het lichaam en op buitenzijde der pooten, waar ze allengs kleiner worden. De staart heeft de kleur van het lichaam, maar vertoont 5 of 6 donkere ringen. Lengte van kop en lichaam 30—35 cM., van den staart 25—30 cM. HorsFieLp geeft voor deze diersoort den Javaanschen naam deloendoeng op. ¥ “Larpeare “(4 go) ater oe 6. Herpestes. javanicus, Drs. (Fig. 4.) Een althans plaatselijk zeer algemeen Roofdier. MiinLer zeet ervan, dat het zich slechts zelden in de hooge bergbosschen begeeft en dat men het meestal aan de kustvlakten en wel in het bijzonder in bebouwde streken aantreft, maar persoonlijk namen wij het meermalen waar in hooggelegen theetuinen, waar zij zich al springende tusschen de heesters voortbewegen. Het is een nagenoeg geheel bruin gekleurd dier met een zeer sluw en boosaardig uiterlijk, waarmede zijn bloeddorstige en dikwijls ls: er Gy as zeer brutale wijze van optreden geheel in overeenstemming is. »Merkwaardig vooral, zegt Miitusr, is de blinde drift, waarmede hij dikwerf zijn prooi vervolgt, en de onbegrijpelijke vermetel- heid, waarmede hij, zelfs op klaarlichten dag, hoenders en eenden aanvalt, hen woedend rondsleurt en in deze heete strijdlust noch op de hem naderende honden, noch op de zich in zijne nabijheid bevindende menschen eenige acht slaat’. Intusschen wordt hij ook zeer spoedig mak; een exemplaar, eenigen tijd door ons in gevangenschap gehouden, nam reeds na eenige dagen voedsel uit de hand aans De Soendaneesche naam is ganggaranggan; HorsFiEup geeft den Javaanschen naam garangan op. De lengte van kop en lichaam bedraagt 35—50 cM., die van den staart 25—385 cM. c 7. Arctifis bintwrong, Rarru. (Fig. 5.) g Lage v In onderscheid met de vorige diersoort behoort dit zoogdier tot de vormen, die men zelden te zien krijgt. Het houdt zich in de meest_afgelegen gedeelten der bergstreken op, leeft hoofd- zakelijk op de boomen en is bovendien een nachtdier. Zooals de afbeelding (Fig. 5) doet zien, onderscheidt het zich in ‘voor- komen aanmerkelijk van de tot nog toe besproken roofdieren. In de eerste plaats is het in het bezit van een grijpstaart, waar- mede vooral de jongen zeer behendig weten om te gaan. Inde tweede plaats heeft het een langharige vacht en heeft daaraan vermoedelijk den naam van bear-cat te danken, waaronder het in de Engelsche kolonieén bekend is, een naam, dien wij ge- reedelijk woordelijk zouden kunnen vertalen. De kleur is zwart, hier en daar, vooral op den kop en de voorste ledematen eenigszins grijsachtig. Bovendien hebben de langere haren van den kop, van de buitenzijde van de voorste ledematen en soms ook van den rug een grijze of roodachtig grijze ring nabij het uiteinde. De ooren hebben een witten rand. De lengte van het lichaam is ongeveer 75, die van den staart ongeveer 60 cM. Van de levenswijze van dit op Java, Sumatra en een gedeelte yan het vasteland voorkomende dier is eigenlijk niet veel bekend. ne ~~ fr eh Gee L yun Pree -1626/0.0/ Xs IF. =) 99 = Zijn voedsel is zoowel van plantaardigen als van dierlijken aard en bestaat uit kleine zoogdieren, vogels, insecten, wormen en vruchten. Op Malacca draagt het den maleischen naam van bientoerong of oentarong. (Ritanr & you) oo B aa Faden Bed 8. (Arctogale leucotis, )/BuytTu. (Fig 6.) Dit in Fig. 6 afgebeelde zoogdier gelijkt sterk op den loewak en wordt daarmede vermoedelijk wel eens verward. Het is echter herkenbaar aan drie donkere, overlangsche banden over den rug; deze banden zijn intusschen wel eens in vlekken opgelost en soms ontbreken zij geheel. De kleur van het dier is van boven in den regel bruin maar ook dit bruin varieert zeer tusschen zwartbruin en geelbruin. In het laatste geval zijn de rugstrepen roodbruin. Aan de onderzijde is de kleur veel lichter, soms grauwachtig wit. Over het midden van het gezicht loopt een overlangsche, lichte streep. De snuitborstels zijn in den regel licht geel. In oudere zodlogische werken vindt men dit dier onder den naam yan Paradoxurus trivirgatus genoemd, waardoor niet alleen de nauwe verwantschap met den loewak op den voorgrond wordt gesteld, maar ook het kenmerk der drie rugstrepen wordt vermeld. Aangaande de levenswijze van deze diersoort is weinig met zekerheid bekend. Voor Malacca wordt de maleische naam moesang akar opgegeven. Bruar0arn~~ Cyonra wat 4 ean cerveal ea) 9. Paradoxurus hermaphroditus—Pall. De Loewak (Fig. 7). De loewak is ongetwijfeld het meest algemeene der kleinere Roofdiersoorten van Java. Men treft hem zelfs niet zelden op de zolderingen van Europeesche woningen aan, waar zijne aan wezigheid zich spoedig verraadt door den minder aangenamen geur, dien het dier verspreidt. De grondkleur van de yacht is bij den loewak lichter of donkerder grauw. Over den rug loopen drie tot vijf overlangsche, donkere strepen, die bij de jongen duidelijker zijn dan bij oude exemplaren. Op de zijden van het lichaam en soms ook op de buitenzijden der pooten talrijke donkere vlekken. De onder- deelen zijn ongevlekt en lichter van kleur dan de rug. De Xs = one staart is zwart, maar soms aan het uiteinde helder wit. Snuit en streek rondom de oogen zwart of bruinzwart, welke kleur zich van de oogen achterwaarts voortzet. Voorhoofd en streek onder de ooren witachtig; zoo ook de zijden van de bovenlip en een streep onder het oog. Pooten zwartachtig. Lengte van kop en lichaam 50—65 cM., van den staart 40—55 cM. Het voedsel van den Joewak is voor een aanzienlijk deel van ‘plantaardigen aard. Bekend zijn de schade, die hij op koffie- ondernemingen aanricht door het opvreten der bessen en de sporen, die men daarvan zoo veelvuldig als ,,loewak-koffie’’ te- rugvindt. Eene groote voorliefde heeft hij ook voor de vruch- ten van verschillende soorten van palmen, o. a. van areng- en lontar-palmen. Hij plundert verder gaarne vogelnesten en, wan- neer hij zich in de nabijheid van menschelijke woningen op- houdt, zijn ook jonge hoenders en eieren niet veilig. De Soendaneesche’ naam is tjareuh; op Sumatra heet hij moe- sang en voorwerpen, die de witte vlek op den kop zeer dui- delijk vertoonen, worden nader aangeduid met den naam van moesang boelan. Shnte— ee Lyoure Groce. 1626 PL. biti FAMILIE DER HONDEN. Cum Ae [G, 10. -Cyon rutilans, S. Miitt., De Wilde Hond. Het is nog aan eenigen twijfel onderhevig, of de Wilde Hon- den van Java wel alle tot dezelfde diersoort behooren. Zeker is het, dat er verschillende variéteiten vallen te constateeren, die hier en daar ook door de inlanders met afzonderlijke namen worden aangeduid en zich vooral door verschil in afmetingen van elkander onderscheiden. De kleur der wilde honden is in het algemeen helder roest- kleurig, terwijl de onderdeelen meer in het witachtige loopen. De afhangende staart draagt lange haren en is donker ge- kleurd, aan het uiteinde nagenoeg zwart. De snuit is puntig, de oogharen zijn lang en zwart, de ooren staan recht over- eind, terwijl de oorschelp minder spits eindigt dan bij een vos of een jakkals. Het dier staat hoog op de pooten. “Hasu- Aadyag , Adgak, Amaya ge “Ale Dare g-° EG 4 Zooals uit deze beschrijving blijkt, vertoont het gewone type der kampong-gladakkers talrijke punten van overeenkomst met den Wilden Hond en het is niet onwaarschijnlijk, dat gene ge- heel of gedeeltelijk van den laatste afstammen. De adjag —aldus is zoowel de Soendaneesche als de Javaan- sche naam voor dit dier —is door zijn woeste en aggressieve natuur een tamelijk gevaarlijk roofdier. Zoolang hij voldoende voedsel vindt in de wildernissen, waarin hij zich ophoudt, be- merkt men weinig van hem, doch waar honger en gebrek hem drijven, ontziet hij zich niet, de meest vermetele aanvallen te wagen. Gewoonlijk jaagt hij in troepen en wel op herten, ki- dangs en wilde zwijnen, maar hij schijnt ook wel grootere dieren aan te vallen. Vermoedelijk doet hij zich ook niet zelden te goed aan de gedeeltelijik overgebleven prooi van grootere roofdieren. Zooals wij hierboven reeds mededeelden, onderscheiden de inlanders in sommige streken meer dan ééne soort van adjag; zoo draagt in het Malangsche Zuidergebergte eene zeer kleine soort den naam van keke of kikke. FAMILIE DER WEZELS. (FZ 11. Mustela flavigula, Bopp. (Fig. 8.) ha De Marter van de Soenda-eilanden wijkt in kleur en kleur- verdeeling eenigszins af van die van het vasteland en wordt daarom wel als eene afzonderlijke soort, Mustela henricti, Tru. 2 beschouwd. Bij den vasteland-vorm ,zijn het bovengedeelte van den kop, de wangen, de ooren en de geheele nek tot aan de schouders donkerzwart en deze kleur verbreidt zich tot onder de ooren en op de zijden van den hals. Bij Mustela henricii daarentegen zijn de kop van boven en aan de zijden, de ooren en de nek lichthruin en deze kleur strekt zich op de zijden van hals en kop slechts tot op eene lijn uit, die een weinig boven den ondersten hoek der ooren heenloopt en wordt, langs de zijden van den hals, door een donkerbruine streep van de groote, gele vlek der keel afgescheiden” (WEs- TERMAN). a BN Zooals men ziet, is het verschil niet zeer groot. Voor het overige komen beide vormen, ook in afmetingen en verhoudingen der verschillende deelen van het lichaam, nagenoeg overeen. De kin en het voorste gedeelte van de keel tot ongeveer aan de ooren zijn wit; het achterste gedeelte van de keel zijn geel, dat soms in oranje of zelfs in oranjerood kan overgaan. De lengte van het lichaam is circa 50 cM.; die van den staart circa 40 cM. De Marter is op Java een zeldzaam dier, dat zich in de hoo- gere bergstreken ophoudt. Mtituer heeft hem op al zijn reizen slechts tweemaal waargenomen, éénmaal op den Tangkoeban Prahoe ,waar twee individuen op de naakte steenen, langs den rand van den grooten krater rondsprongen en de tweede maal onder genoegzaam dezelfde omstandigheden in de nabijheid van den krater van den Goenoeng Gedeh.” Mtitter maakt hierbij de opmerking, dat hij, behalve den Rhinoceros en enkele vleer- muizen, in Indié nergens op zulk eene hoogte boven zee eenig ander zoogdier heeft aangetroffen. G grr) * .. / vy. 12. Mydaus meliceps, Horsr. De Stinkdas (Fig. 9). S hark. vw Hoewel niet tot de eigenlijke Dassen behoorend, die ook op het vasteland van Indié door geen enkele soort zijn vertegen- woordigd, is de hier bedoelde diersoort zoo algemeen onder den naam van Stinkdas bekend, dat wij dien voor haar zullen be- houden. Ook weegt tegen de mindere nauwkeurigheid van de tweede helft van dezen naam de volkomen juistheid van de eerste helft ruimschoots op. Wie slechts eenmaal het twijfel- achtige voorrecht heett gehad, den geur van dit dier te genieten, kan zich voorstellen, hoe honden, die hem hebben nagezeten en met het door hem afgescheiden vocht in aanraking zijn ge- weest, door allerlei manoeuvres, als rollen in het gras, den stank trachten kwijt te raken, dien ze nog dagen lang met zich ronddragen. De stank der Sumatraansche exemplaren moet dien den Javaansche nog overtreffen. De sigoeng (soend.) of teledoe (jay. en mal.) is in de bergwouden in het geheel niet zeldzaam. Zooals uit de afbeelding te zien is, herinnert hij in zijn voorkomen eenigszins aan een klein Buhek, Freak, TeLague” cya eg % = Oe varken. Zijn pooten zijn met krachtige graafklauwen gewapend, waardoor zij op die der Beren gelijken. Hij bedient zich ervan niet alleen om een hol tot verblijfplaats te graven, maar ook om overal te wroeten in den grond en onder gevallen boom- stammen, waar hij maar iets van zijn gading in den vorm van wormen, insectenlarven enz. denkt te vinden. De staat is kort en evenals een breede streep over achterhoofd en rug, witachtig van kleur. Voor het overige is het dier grauwachtig bruingrijs van kleur. Het stankverspreidende vocht wordt afgescheiden door klieren, die aan weerzijden nabij de anale opening uitmon- den. De lengte van kop en lichaam bedraagt 30—85 cM., die van den staart 5 cM. 19 13. Helictis orientalis, Horsr (Fig. 10). 