None
de gladde strepen is met stippels aangevuld, die iets minder fijn zijn dan die van het halsschild en ook iets minder dicht staan. Van de pooten hebben alleen de voorpooten heupen (coxae) van eenige beteekenis. Dan volgt aan deze pooten de trochanter, daarop de korte maar breede dij (femur), die aan haren binnenrand eene gleuf vertoont tot opneming van de scheen, wanneer deze terugge- slagen wordt. De dij draagt, behalve enkele verspreide haren , aan hare voorzijde eene regelmatige lengterij van borstels. De scheen (tibia), even lang als de dij, is plat en aan de achterzijde uitge- hold, aan de voorzijde in verband daarmede gekield. Zij loopt naar het einde breeder uit en verraadt door haren vorm onmiddellijk hare geschiktheid voor het graven. De kiel loopt in een stevigen tand uit; iets verder naar achteren aan den bovenrand bevindt zich nog een tand; nog iets verder naar de dij toe nogmaals een kleine tand. Ook de onderrand draagt nog een. Achter den eindtand , aan de onderzijde van de scheen, is de vijfledige tars bevestigd, welker eerste vier leden aan de zool vrij dichte beharing bezitten, die het klauwlid mist. De twee klauwtjes zijn gespleten. De twee punten zijn niet gelijk, de buitenste is spitser en smaller, de ‘ binnenste breeder (zie Pl. 14 fig. 33). Het tweede pootenpaar bezit eene nauwelijks zichtbare heup, een eveneens kleinen trochanter, eene dij ongeveer gevormd als die der voorpooten, met gleuf en haarrij, echter iets minder breed en dik. De scheen draagt halverwege een overdwars geplaatst, kamvormig randje, dat in profiel den indruk van een tandje maakt; zij is, evenals die der voorpooten, eenigszins afstaand behaard. De onderrand eindigt aan de voorzijde in een kleinen, aan de achterzijde in een grooten stekel. Tars als bij de voor- pooten. De achterpooten hebben eene lange en smalle heup (zie blz. 326), die aan haar kolfvormig uiteinde kleine knobbeltjes en uitsteeksels draagt. Trochanter klein. Dij als bij de middenpooten; alleen loopt de gleuf slechts over een gedeelte van den binnenrand. Scheen als bij de middelpooten, ook met een dergelijk kammetje en dergelijke stekels aan het uiteinde. Tars als voren. EEN VIJAND VAN HET SUIKBRRIET. 329 Eene korte karakteristiek van den kever, ter onderscheiding van andere soorten, zou kunnen luiden: Lengte 8 & 10 mm., grootste breedte 5 & 6 mm. Lichaam eivormig, grootste breedte achter het midden; kleur van het lichaam van onderen bijna zwart ; van boven kop en halsschild donker bruinviolet; dekschilden en anale plaat dikwijls iets lichter, meer bruinachtig, evenals de vorige deelen in vele nuances varieerende , soms met metaalgroenen weerschijn. Sprieten en tasters van onderkaak en onderlip roodbruin; knop der sprieten lichtbruin. Kop en hals- schild vrij fijn gestippeld, schildje nog fijner, met de punt en de mediaanlijn glad; dekschilden iets grover gestippeld dan het hals- schild; elk dekschild met eene gladde lijn langs den naad, lateraal door eene rij van puntjes begrensd en verder nog drie gladde overlangsche lijnen, aan beide zijden door rijen van puntjes be- grensd; terwijl langs de zijranden nog, hoewel minder duidelijk, een vierde te zien is. Anale plaat met nog grover stippels, waarin haren. Onderzijde op enkele gedeelten na met stippels, waarin haartjes. Kop gewelfd, sterk naar voren afloopend, tot aan de oogen in den thorax ingetrokken; voorrand plat, iets opgewipt, de oogen in tweeën verdeelend. Halsschild met spitse voorhoeken ; schildje iets meer breed dan lang, ınet afgeronde punt en zwak convexe zijkanten. Zijranden der dekschilden een weinig gebogen, zoodat zij aan de onderzijde over den mesothorax heengrijpen; aan het achtereind laten de dekschilden de anale plaat geheel vrij en zijn aan den naad een weinig concaaf ingebogen. Onderzijde van den mesothorax met door randjes afgezette groeven, ter opneming van de dij en scheen der middenpooten. Metathorax van onderen sınal, door eene harenrij van het abdomen gescheiden. Abdomen uit vijf gewone leden (behalve de anale plaat) bestaande; anale plaat iets meer lang dan breed. Sprieten met driebladigen knop; pooten met twee gelijke, aan het eind gespleten klauwtjes; voorpooten met breede, van achteren holle schenen, die aan de buitenzijde drie tanden en aan de binnen- zijde een stekel dragen; tars voor het uiteinde der scheen inge- plant. Midden- en achterpooten met een overdwars kammetje 330 EEN VIJAND VAN HET SUIKEBRIET. op de scheen. Middenheupen rudimentair, achterheupen lang en smal. II. Benaming. De naam, waaronder de exemplaren van het Leidsche Museum , die met mijne exemplaren overeenstemmen, staaan aangeteekend, is Apogonia rauca Fabr. (= gemellata Kirby). De Leidsche exem- plaren zijn alle van Java. In den Catalogus Coleopterorum van Gemminger en von Harold staat echter opgegeven als vindplaats «Coromandel» voor 4. rauca Fabr. en als synoniem van deze voor À. gemellata Kirby «Java». Hoe men aan de opgave van deze laatste vindplaats gekomen is, is een raadsel, daar Kirby zelf volstrekt niet «Java» , maar «Brasilia» met een? voor zijne gemellata opgeeft, hetgeen echter stellig ver- keerd is, daar het geslacht Apogoria in de oude wereld thuis behoort. Overigens stemmen de beschrijving van Kirby zoowel als zijne afbeelding en detailfiguren met onze Javaansche exemplaren goed overeen. Men oordeele: Transactions of the Iannean Society, vol. XII (1818), p. 404. «Corpus oblongum, subcylindricum, excavato-punctatissimum, glabrum, nitidum, nigro-piceum. Caput deflexum et fere verticale; vertice summo horizontali. Clypeus declivis; margine rotundato-reflexo. Palpi rufi. Antennae rufae. Thorax transversus, convexus, antice segmento circuli dempto, postice obsolete obtusangulus; lateribus marginatis rotundatis Scutellum subtriangulare, apice laeve. Elytra aeneo-picea, excavalo-punctata: seriebus quatuor punctorum per paria ordinatis, latere exteriori subsulcata: sulcis punctatis. Tibiae antice bidentatae. Tarsi unguiculis aequalibus, bifidis. » (De voorschenen zijn bij onze exemplaren alle drietandig, maar daar de bovenste tand wat hoog zit , dikwijls klein is en tegenover de onderste twee wegvalt, is dit verschil in de beschrijving wel te verklaren). ERN VIJAND VAN HET SUIKERRIET. 331 In den reeds genoemden Catalogus wordt ook Olivier (Entom. 1,5, p. 41) aangehaald, die voor A. rauca Fabr. «Coromandel» als vind- plaats opgeeft; en ten slotte ook Burmeister (Handb. der Entomol. IV, 2, p. 256), die gemellata Kirby als synoniem van rauca Fabr. aanmerkende, «Coromandel» en «Java» als vindplaatsen vermeldt. Nu is het wel niet onmogelijk , maar toch vreemd , dat eene soort van de Coromandel-kust ook op Java wordt aangetroffen, daar het meer en meer blijkt, dat de verbreiding der soorten in Indië en den Indischen Archipel niet zoo ruim is, als men vroeger wel meende. Bovendien geeft Kirby zelf niet eens Java als vindplaats op. De mogelijkheid dat de oorspronkelijk in Voor-Indië behoorende soort naar Java zou zijn overgebracht, is wel niet geheel buitengesloten, maar toch niet groot. De communicatie tusschen Voor-Indië en Neder- landsch Indië is niet bijzonder druk; suikerrietstekken zijn, naar ik verneem , wel van Malakka, echter nooit van Coromandel naar de eilanden overgebracht. En ook, al ware dit het geval geweest , dan zouden toch de Apogonia’s niet veel kans hebben gehad om mede- gevoerd te zijn, daar eieren, larven en poppen in den grond voorkomen en de suikerrietstekken gewoonlijk van het bovenste deel der plant worden genomen. De kever zelf kruipt niet in de stengels, maar leeft van bladeren. De beschrijving van Fabricius in zijne Species Insectorum, | | p. 41 (1781) geeft niet veel licht, daar zij op vele dpogonia's past: « Clypeo reflexo, thorace elytrisque punctatis nigro-erneis, « Habitat in Coromandel. Mus. Dom. Banks. « Clypeus punctatus niger margine reflexo. Thorax punctatus nigro- eneus obscure nitidus. Elytra punctata nigro-enea linea una alterare elevata. Corpus subtus nigrum ». Nu zegt Burmeister: «Die Individuen von Java, welche ich vor mir habe, sind etwas kleiner», welke opmerking het vermoeden kan doen ontstaan, dat hij twee verwante soorten heeft gehad en beide vormen onder den naam rauca Fahr. beschreef, een naam, die aan de Coromandel-soort toekwam. Burmeister’s beschrijving van rauca past echter nog wel vrij goed op de exemplaren van 332 EEN VIJAND VAN HET SUIKERRIET. Java, in aanmerking genomen , dat deze onderling in tint heel wat kunnen varieeren: « Ziemlich oval, nach hinten etwas breiter , schwarz, glänzend metallisch, dicht und grob punktirt, Kopf und Vorderrücken mit röthlichen Kupferschiller, Flügeldecken dunkel erzgrün, noch lebhafter glänzend, stärker punktirt, mit drei feinen , glatten, von Punktreihen eingefassten Rippen; Afterdecke und der Ring über ihr sehr grob runzelig, erstere klein, fast kreisrund, scharf gekielt beim Weibchen; Brust und Bauch mit feinen an- liegenden, sperrigen Haaren in den groben Punkten. Beine schmal , die Vorderschienen dreizähnig, alle drei Zähne stark herabgerückt. Taster und Fühler rothbraun >». Om te kunnen vergelijken, verzocht ik Prof. Dr. E. L. Taschenberg in Halle (waar de verzameling van Burmeister bewaard wordt), mij de typische exemplaren over te zenden. Deze was zoo beleefd, onmiddellijk aan mijn verlangen gehoor te geven, en een paar dagen later ontving ik het gevraagde. Dit bestond in twee grootere en twee kleinere exemplaren Zij zijn voorzien van een etiquet van Burmeister, luidende: Agopona (stellig eene schrijffout) rauca Fb. Oliv.—Ind. Or. , terwijl de kleinere exemplaren met een afzonderlijk vindplaats-etiquet «Java» zijn voorzien. Dit verschil in grootte is echter geen doorgaand ken- merk; onder de exemplaren van het Leidsche Museum zijn er even groote, zelfs nog groolere dan de groote exemplaren van Burmeister. Diens opmerking over de Javaansche exemplaren is dus slechts bij toeval in de wereld gekomen. Toch bleken, na onderzoek, de vier exemplaren van Burmeister niet gelijk te zijn. De beide Javaansche exemplaren zijn gelijk, op een klein verschil in de bestippeling van den prothorax na, die bij het eene iets grover, bij het andere iels fijner is, Het eene vastelandsexemplaar gelijkt ook in grootte en bestippeling veel op de Javaansche. het andere, het grontste, wijkt er meer van af. Om meer zekerheid te hebben, wendde ik mij tot den heer Ch. O. Waterhouse (British Museum, Londen), die de goedheid had, mijne vragen omtrent den in genoemd Museum aanwezigen EEN VIJAND VAN HET SUIKERRIET. 333 type (coll. Banks) te beantwoorden, en dezen kever met mijne Javaansche exemplaren te vergelijken. Uit zijne antwoorden en uit de vergelijking van de exemplaren van Burmeister onderling en met de mijne, heb ik de volgende tabel samengesteld, die de punten van onderscheid tusschen de verschillende, sterk op elkaar gelijkende exemplaren aangeeft. $34 EEN VIJAND VAN HET SUIKERRIET, Lichaamsdeelen. a. Grootste exemplaar van Burmeister 0. L (Hal: Kop , 2 2 2 2 ss Epistomum . . . . .. Prothorax. Voorhoeken van den prothorax. Bestippeling van den prothorax.  lichaamsvorm. Kleur . . . er 2 2 Iets kleiner dan bij c en d. Iets langer (van voren naar achteren) dan lj Iets langer dan bij è, c en d. Breed platgedrukt, vooruitstekend, de ur eenigszins met de voorpunten omvattend. Sterk; afstand tusschen de stippels geriar dan de diameter van één stippel; halsschild i» de sterke bestippeling minder glanzend; is ı mediaanlijn voor het scutellum geene gladde pi door de plaatsing der stippels eene herinner: aan de gladde middellijn. Sterk gestippeld , de stippels dieper en talrjt* dan bij 4; de gladde punt zet zich slechts ia“ lijn voort tot den.voorrand; zijranden en pu iets hooger dan het andere gedeelte. Eerste lengtestreep iets breeder dan bj‘” ad. de tweede lengtestreep aan de basis br: in de gladde ruimte aldaar eenige fijne sty. breedte overal verder gelijk. Stippels tusschen de lengtestrepen veel gro dan die van den thorax, onderling 2 à 3 stip»: diameters verwijderd; ronde vorm. Begin niet opgeheven door indeuking ss * zijden. Met vrij grove stippels, die naar achterea !* iets grover worden; afstand minder dan # stippel-diameter; boven het midden van het ps: dium eene gladde plek. Verticale carina; stippels als bj d . è : Wat fijner en dichter dan bij c end. : : lets langer, iets meer convex (op dea mt dan bij c en d. Bruin; dekschilden wat lichter, met gro weerschijn, totaal geen violet in de tiat. EEN VIJAND VAN HET SUIKERRIET. van Fabricius. (Londen). Tets korter dan bij d, minder >rsmald in het midden van den por and. Even lang als bij c en 4, de jranden iets ronder dan bij 4. In 't geheel niet opgewipt of latgedrukt, minder vooruitste- end dan bij 4, de oogen niet m vattend. Vrij sterk; minder talrijk dan ij d; in de mediaanlijn vóór het cutellum een klein glad plekje; fstand der stippels 1 à 2 dia- eters van één stippel; glans ls bij d. Sterker maar niet talrijker tippels dan bij 4, vooral aan de ijrander sterker; gladde plek la bij c en d. Eerste lengtestreep iets smal- er dan bij c en den iets meer onvex;tweede lengtestreep aan le basis breed, in de gladde uimte zonder stippels; achter et midden is de streep zoo smal, at zij bijna niet meer te zien is, Stippels iets grover dan die ran den thorax, maar dichter bij lkaar, nog minder dan één tippel-diameter onderling ver- rijderd, langwerpige vorm. ?. Geheel als bij d. Geheel als bij d. Wat grover dan bij c en d. Iets korter en breeder dan bij end Donkergroen, meer gepronon- eerd dan eenig exemplaar van d. Typisch exemplaar | e. Kleinste exemplaar van Burmeister 0. I. (Halle). | Iets kleiner dan bij 4. Iets korter dan bij 4, minder versmald in het midden van den voorrand, waarschijnlijk dus als à Zijranden iets ronder dan bij d; waarschijnlijk dus als 5. In ‘t geheel niet opgewipt of platgedrukt, de rand alleen aan den voorhoek iets dikker; minder vooruitstekend dan bij d, de oogen niet of nauwelijks om- vattend. Als bij Z, bijna zonder gladde plek vóór het scutellum, zonder gladde middellijn; glans als bij d. Sterker en iets talrijker stip- pels dan bij d, vocral sterker aan de zijranden; gladde punt langzaam vernauwd tot aan den voorrand; zijranden en punt iets hooger, hoewel wat minder dan bij a. Eerste lengtestreep iets smal- ler dan bij a, iets breeder dan bij 5; tweede lengtestree aan de basis breed, in de gladde ruimte zonder stippels, achter het mid- den even breed als elders. Stippels iets kleiner dan bij a, tusschenruimte ook iets ge- ringer; ronde vorm. Begin opgeheven door indeu- kingen aan de zijden, over eene lengte van ongeveer 5 begren- zende stippels. Wat fijner en talrijker stippels dan bij a; geene gladde plek. Geene carina; iets fijner en tal- rijker stippels dan bij a en d. Als bÿ d .. Als bÿ d. . . . .. Zwart, met eenigszins violette tint. 335 d. Javaansche exem- plaren. Grootste afmetingen. Afmetingen ongeveer als bij a. Zijranden iets minder rond dan bij 4 en €. Opgewipt, meer vooruitste- kend, de oogen eenigszins, maar toch weinig omvattend. Vrij sterk; stippels iets grover of fijner; afstand der stippels = één stippeldiame- ter of iets meer; eene gladde piek in de mediaanlijn vóór et scutellum, gewoonlijk in eene gladde lijn naar voren verlengd. Fijner en minder stippels dan bij a en c; gladde punt verlengd als bij c tot den voorrand: zijranden en top niet opgeheven, het scutellum eerder iets convex. Eerste lengtestreep als bij c; de tweede lengtestreep aan de basis verbreed, in de gladde ruimte met enkele, zeer wei- nige stippels (minder dan bij a), breedte achter het midden als bij a en c. Geheel als bij c. Begin niet opgeheven. Even fijn als bij c, iets minder talrijk; soms eene kleine gladde plek. Geene carina; stippels als Bruin, lichter of donkerder ; ook zwart, dikwijls met vio- letten weerschijn, het meest op den prothorax; soms ook een groene weerschijn op de dekschilden. 336 EEN VIJAND VAN HBT SUIKERRIET. Uit bovenstaande tabel blijkt: 4°. dat het grootste exemplaar van Burmeister (Ind. Or.) van den type van Fabricius het meeste afwijkt, en wel hoofdzakelijk in de volgende punten: bestippeling van den prothorax, vorm van de voorhoeken daarvan, bestippeling van het scutellum, vorm van de tweede lengtestreep der dekschilden, kam op de anale plaat, vorm van het lichaam, kleur. Het is mogelijk, dat dit dier de A. gemellata van Kirby is, maar de beschrijving daarvan (zie blz. 330) laat ons daaromtrent in het onzekere; 2°. dat de Javaansche exemplaren ook afwijken van den type van Fabricius, ofschoon minder dan het vorige, hoofdzakelijk in het volgende: voorhoeken van den prothorax, bestippeling van het scutellum, vorm van de tweede lengtestreep der dekschilden , vorm van het lichaam, kleur; 3°. dat het kleinste exemplaar van Burmeister (Ind. Or.) het meest met den type van Fabricius overeenstemt. Het wijkt er van af in de dichtheid van de bestippeling der elytra, der onderzijde en van het pygidium, in den lichaamsvorm en de kleur, — en voornamelijk in het verloop van de tweede lengtestreep. In plaats van ééne soort, A. rauca Fabr., hebben wy dus waarschijnlijk voor ons drie soorten, waarvan geene met den type volkomen overeenstemt. Ik stel daarom voor, te noemen: A. punctata nov. sp., het groote exemplaar (a) van Burmeister (misschien synoniem met A. gemellata Kirby). A. destructor nov. sp. de Javaansche soort (d). À. indica nov. sp. het kleinste exemplaar (c) van Burmeister, het meest gelijkende op A. rauca Fabr. Deze drie zijn alle Apogonta rauca Burm. pars. Door zoo te doen geloof ik in den geest der tegenwoordige Entomologie te handelen, en het heeft ook veel vóór, de verschillen , die men in de kevers opmerkt, door namen aan te duiden. Toch kan ik het vermoeden niet onderdrukken, dat wij hier, althans wat J, c en d (rauca F., indica n. sp. en destructor n. sp.) betreft, met geographische varieteiten van eene zelfde soort te doen hebben. Bedenkt men, hoe gering de verschillen zijn (wat in de EEN VIJAND VAN HET SUIKERRIET. 337 tabel door «iets» is aangeduid, is slechts zeer weinig en met moeite te vinden), dan kan de twijfel gerechtvaardigd schijnen, of men wel het recht heeft dergelijke kenmerken als soorts- verschillen te laten gelden, of niet bij voorbeeld eene erfelijk ge- worden sterkere huidsontwikkeling het verschil in bestippeling kan hebben teweeggebracht. Zou men niet, zich deze dieren aan hen zelven gelijkvormig vergroot voorstellende tot op de grootte van een of ander zoogdier, b. v. eene kat (waarbij de verschillen ook even- redig in grootte toenemen) deze vormen tot eene zelfde soort brengen ? Zelfs de vorm a (puxctata) zou dan nog misschien tot den rang van varieteit afdalen. Ook in de bestippeling van den prothorax en het propygidium is onder de Javaansche soorten zelven verschil; ook dit kenmerk is dus niet zoo standvastig, dat het geene enkele variatie toelaat. Beslissing in deze zaak te nemen, is echter met het oog op de weinige exemplaren, die uit het vaste land van Indië onder mijne oogen kwamen, niet geoorloofd. Voorloopig draag ik dus de dieren, waarvan hier sprake is, als vier verschillende soorten voor. Tot naricht diene, dat het exemplaar van À. rauca Fabr. te Londen (British Museum, Goll. Banks) aanwezig is, het exemplaar van A. punctata nov. sp. (= rauca Burm. pars) te Halle (coll. Burmeister), het exemplaar van A. indica nov. sp. (= rauca Burm. pars) eveneens en ook nog twee exemplaren van A. destructor nov. sp. (= rauca Burm. pars) (van Java), terwijl andere exem- plaren van A. destructor in ’s Rijks Museum te Leiden en aan de Rijkslandbouwschool te Wageningen ter latere identificeering te vinden zijn. Ill. Verwantschap. De plaatsing van het geslacht Apogonia onder de Lamellicornia is aan wisseling onderhevig. In elk geval behoort het tot de « Lamellicornes pleurostistiques » (Lacordaire), waarvan de laatste abdominaal-stigmata niet liggen in de verbindingshuid tusschen rug- 22 338 BEN VIJAND VAN HET SUIKERRIET. en buikringen, maar op het omgekrulde dorsale gedeelte van de laatste overgaan, zoodat de stigmarijen naar achleren een weinig divergeeren. Bij Apogonia doen zij dit echter niet zoo sterk als bij de Ruteliden, Dynastiden en Getoniden, zoodat dit geslacht tot de Melolonthiden behoort. Terwijl nu Gemminger en von Harold tusschen Apogonia en de geslachten Hymenoplia en Triodonta slechts buitenlandsche geslachten vermelden en dus de verwantschap hiermede vrij nauw schijnt te zijn, plaatst Lacordaire (Mist. des Ins., Genera des Coléopt. , Tome HI) het onder de ware Melolonthiden, op voorbeeld van Erichson. Echter wijst hij op verwantschap met de groep der Sericoiden en op het verschil in habitus met de meeste echte Melolonthiden. Van deze is ook een kenmerk, dat de heupen der voorpooten transversaal liggen en niet conisch uitspringen. De twee geslachten Diplotaxys en Apogonia houden het midden tusschen de beide vormen. De echte Melolonthiden vertoonen aan de buitenzijde van het abdomen geene afzonderlijke, door naden gescheiden ringen meer, de segmenten zijn «soudés ensemble.» Diplotazys en Apogonta daarentegen hebben «des sutures rarement effacées» en Apogonia destructor vertoont zeer duidelijke naden aan de buikzijde. De twee genoemde geslachten verschillen onderling zeer weinig; Lacordaire geeft onder de punten van verschil aan bij Apogonia: «front caréné,» wat bij geen mijner soorten voorkomt. Ook zijn sexueel kenmerk: « Massue des antennes un peu plus longue chez les mâles» kan ik niet terugvinden. Het geslacht Diplotazya is Noord-Amerikaansch; Apogonia bewoont de oude wereld en eenige der Polynesische eilanden. Lacordaire brengt Hymenoplia, Triodonta en Serica dicht bijeen, maar op grooten afstand van Apogonta. Ik vond het, ook met het oog op de twijfelachtige plaatsing van het geslacht, van belang, eens na te gaan, of de verwantschap der larve ook eenige punten aan de hand doet omtrent die van den kever. Deze verwantschap is echter zeer moeielijk uit te maken, wat gemakkelijk te begrijpen valt, wanneer men bedenkt , hoe weinig larven er nauwkeurig bekend zijn, waaruit weer volgt REN VIJAND VAN HBT SUIKERRIET. 339 de onmogelijkheid om het gewicht der verschillende kenmerken onderling te schatten. | In de «Mémoires sur les métamorphoses des Coleopteres » par W. de Haan (Nouvelles Annales du Muséum d'histoire naturelle, Tome IV, Paris 1835) komt eene beschrijving voor van ver- scheidene Lamellicornialarven. De larve van Apogonia komt het meest overeen met de beschrijving, gegeven van eene soort van het geslacht ? //oplia 1). («C'est avec bien de doute que ces larves sont rapportées aux Hoplies»). Zij zijn uit de omstreken van Tripoli en gelijken vooral in den bouw der bovenkaken (de tandjes en de vorm der kiezen), der onderkaken en in den drielobbigen anus veel op de dpogonialarve, wijken evenwel af in den vorm van het derde pootenpaar. Ook met larven van Trickius nobilis L. vertoont deze in bouw van kaken, anus en pooten overeen- komst; het negende segment is echter bij Zrichiug alleen aan de rugzijde in tweeën verdeeld ?). Perris (Histoire naturelle des Coléoptères de France, par E. Mulsant, Larves des Coléoptéres par M. E. Perris, Paris 1878) geeft ook eene beschrijving van Zrickiuslarven (Tr. abdominalis), die echter meer afwijkend is. Behalve de andere verdeeling van het laatste segment (zie boven), is ook de vorm van bovenlip en bovenkaken anders dan bij Apogonza, er zijn ocellen aanwezig, die bij Apogonia ontbreken, en de drielobbige anus heeft een ge- heel ander voorkomen. De twee teekeningen van Hoplia coerulea (bovenkaak en anaalsegment) geven evenmin aanleiding tot beves- tiging van nauwe verwantschap. Evenmin is Triodonta aquila veel gelukkiger. Boven- en onder- kaken lijken niets op die van Apogonia; ook de sprieten verschillen ; de drielobbige anus heeft het voorkomen als bij Zrickius, niet als 1) Candèze heeft deze larve onder den naam Hopla anlica opgenomen, maar reeds Burmeister's opmerking er aan toegevoegd, dat zij zeker wel aan eene Rkizotrogus-soort zal hebben behoord. (Dit laatste lijkt mij, schoon niet geheel onmogelijk, toch onwaarschijnlijk). 2) Lacordaire plaatst Trichius echter op grooten afstand van dpogonsa en wel onder de Cetoniiden, 840 EEN VIJAND VAN HET SUIKERRIET. bij Apogonia. Het uiteinde van de pop (hier als afzonderlijk seg- ment opgevat) met zijne twee haken herinnert echter sterk aan dezelfde vorming bij de Apogoniapop. M. E. Candèze (Histoire des métamorphoses de quelques Colcoptères exotiques, Liége 1861) geeft eene beschrijving met teekeningen van eenige exotische Coleopterenlarven, waaronder drie Lamellicornia. Van deze heeft ééne, door hem genoemd Serica nitida, vrij veel overeenkomst met de Apogonialarve; in den bouw van epistomum en bovenlip, van de sprieten en van de bovenkaken, deels in dien van de onderkaken en onderlip en in den vorm der larve is veel overeenstemming. Ook vorm en teekening van het volkomen dier staan niet ver van die onzer Apogonia. De spriet heeft echter vier bladen, waarvan het eerste half zoo groot is als de andere; bij Apogonia zijn er drie bladen, hoewel het lid vóór den knop ook reeds breeder is dan de voorafgaande. Perris (t. a. p.) beschrijft de larve van Serica (= Maladera) holosericea. De afbeelding van het anale segment geeft echter een geheel ander beeld dan dat van Apogonia. Men ziet dus, dat er uit de vergelijking der beschreven larven met die van Apogonia niet veel omtrent de systematische stelling van het geslacht is af te leiden. Juist het onzekere in dit geval, het moeielijke om zoowel aan larve als aan kever eene juiste plaats aan te wijzen, geeft het vermoeden aan de hand, dat wij hier met eene soort van «collectief-type» te maken hebben, wijzende op vrij hoogen ouderdom van het geslacht. Hiermede is in over- eenstemming de groote verbreiding van het geslacht, waarbij men nog die van het zoo nauw verwante geslacht Dsplotazye zou mogen voegen. IV. Leefwijze. Het zij mij vergund, aan het einde van dit opstel eenige mede- deelingen omtrent leefwijze en voorkomen van de beschreven keversoort te doen, van welke bijzonderheden ik de kennis geheel aan den heer Kobus heb te danken. Deze heeft aan verschillende EEN VIJAND VAN HET SUIKERRIET. © 341 suikerplantages circulaires gezonden, behelzende eene reeks van vragen, welker beantwoording hem, in verband met eigen onder- zoek, eenige ophelderingen omtrent de leefwijze gaf. Het insect komt in Oost-Java voor, en schijnt in Midden- en West-Java spaarzamer, althans noch de heer Kobus noch Mr. Th. F. Lucassen vonden het daar. Evenwel zijn in het Leidsche Museum exemplaren aanwezig, van verschillende localiteiten afkomstig, namelijk Batavia (Moens, Semmelink en de Gavere), Buitenzorg (Boerlage), Tjilatjap (Semmelink), Ambarawa (Ludeking), Soera- karta (M. L. Ritsema) en Ardjoeno (Hekmeijer). Dr. H. J. Veth te Rotterdam deelde mij mede, dat hij exemplaren bezit, die geëtiquetteerd zijn: Batavia, West-Java, Depok , Semarang, Pasoe- roean, de Ardjoeno, Oost-Java, en « Java » zonder meer. Een suiker- planter verzekerde mij, dat hij het insect in de residentie Cheribon (Kadhi paten) sporadisch had waargenomen en driemaal in het suikerriet had ontdekt, maar over zeer geringe oppervlakte (eenige M?). De verbreiding schijnt zich dus wel over geheel Java uit te strekken. Toch schijnt het hoofdzakelijk in groote hoeveelheden in de residentien Soerabaia en Pasveroean op te treden, in veel mindere mate ook in Probolingo, Kediri en Madioen. De meeste schade schijnt het te doen in de adsistent-residentie Sidho Ardjo. De heer Kobus schrijft mij: « Onder de inlandsche namen heerscht nog al verwarring. In Sidho Ardjo, Djombang en Modjokerto wordt de larve genoemd wäwälan, in Pasoeroean heet ze emboek, meer westelijk gajas. Voor den naam van den kever heb ik loontèh verstaan. Dit zijn alle Javaansche namen; de Madoereezen noemen de larve gérdas. Ofschoon de Javanen de larven zeer goed weten te onderscheiden en andere mamen hebben voor grootere larven, b. v. van Oryctessoorten, of kleinere, zooals misschien van andere, kleinere Lamellicornia, is «wäwälan» toch een verzamel- naam voor misschien een vijf- of tiental verschillende larven van ongeveer dezelfde grootte. Emboek, de naam, die er hier in het Pasoeroeansche aan gegeven wordt ‚ gebruikt men op andere plaatsen voor de larve van een’ mij nog onbekenden snuitkever, dien ik slechts in één exemplaar heb kunnen kweeken, De Javanen onders 342 EEN VIJAND VAN HET SUIKERRIET. scheiden daar wel degelijk de «emboek » zonder pooten en de « wäwälan» of «gajas» met dezelve. Ik zelf noem op het oogen- blik alleen de Apogonialarve «wäwälan» in het Javaansch « gérdas » in het Madoereesch. «Het zijn natuurlijk de larven, die het kwaad doen door het aanvreten der wortels. Over het algemeen schijnen de dieren de voorkeur te geven aan een’ vochtigen, kleiachtigen grond, hoewel ik van een paar fabrieken opgaven kreeg, dat ze ook op lichteren grond schade deden. Misschien heeft men daar met de larven van een ander dier te doen. De larven beginnen zich te vertoonen in November, als de Westmoesson aanvangt en doen het meeste kwaad in Januari. Men ziet het aangetaste riet geel worden en vindt dan aan de wortels groote hoeveelheden larven Ik zelf vond tot vijftig stuks aan één rietstoel. Zij komen niet alleen in riet- velden voor, men vindt ze vrij wel overal op dergelijk terrein. De rijstvelden, die voortdurend onder water staan, zijn te nat, maar in de dijkjes er tusschen zijn zij weer in menigte te vinden. Volgens taxatie door adrninistrateurs van suikerfabrieken wordt nu en dan in hevig aangetaste tuinen de oogst tot op de helft ver- minderd. Bijna het eenige, wat men tegen de kwaal doet, is het uitgraven en dooden der larven en het toedienen van kalk, asch of aardnotenkoek aan het riet. «De kevers schijnen van November tot Februari het meest te vliegen; zij eten vooral de bladeren van Agathi grandifloria , Tamar- rindus en andere Papilionaceae. Zij vliegen ’s avonds en ’s nachts en slapen over dag aan den voet van de struiken, waar ze ge- makkelijk kunnen worden gevangen. Men doet het evenwel niet; slechts één voorbeeld is mij bekend, en dat spreekt nog al. Op  VIJAND VAN HBT SUIKERRIET. 343 in September 1885 . . . , . 7.000 kevers » October De .  omdat de buren niet wilden meehelpen. «Ik heb niet kunnen uitmaken, hoeveel generaties in een jaar voorkomen; ik geloof maar eene enkele; misschien ook duurt de ontwikkeling langer dan een jaar (?). Ik heb in den Oostmoesson eenige malen laten graven op plekken, waar voor eenige maanden veel larven voorkwamen, maar vond niets dan eenige hoopjes langwerpig ronde eieren, die ik niet tot ontwikkeling kon brengen. In Maart heb ik zelfs kevers en poppen in den grond gevonden, maar ze zullen ook wel in andere maanden voor- komen ». | Tot zoover de heer Kobus. — Uit deze opgaven blijkt wel ten duidelijkste, van hoeveel belang de kennis van het insect en zijne leefwijze voor den suikerplanter is. Het komt daarbij voornamelijk aan op de kennis van den levensloop van het dier, daar de middelen tot bestrijding slechts dàn succes kunnen hebben, wanneer men den tijd waarop, en den toestand waarin het op de gemakke- ljkste wijze te bemachtigen is, voldoende kent. Nadere onder- zoekingen moeten hier nog veel ophelderen. Toch zou men, naar aanleiding van bovenstaande opgaven, reeds met eenige waarschijn- lijkheid vermoedens kunnen opperen. De groote vliegtijd der kevers valt namelijk samen met den tijd, waarop de larven de meeste schade doen. Daar deze schade waarschijnlijk van groote larven afkomstig is, zou men kunnen aannemen, dat deze bijna vol- wassen larven nog in dezelfde maanden verpopten en na een zeer korten tijd in poptoestand te hebben doorgebracht, zich als kever vertoonden. Dit is echter niet waarschijnlijk, wijl reeds in Novem- ber en December zoovele kevers voorkomen, en de hoofdschade der larven in Januari wordt waargenomen. Deze Januari-larven te be- schouwen als nakomelingen van de in dezelfde periode vliegende kevers 344 BEN VIJAND VAN HET SUIKBRRIET. gaat ook niet aan; dat de schade door pasgeboren larven (misschien zouden ze nog niet eens geboren zijn!) zoo aanzienlijk zou zijn, is niet denkbaar. Mijns inziens kunnen dus noch de larven uit de kevers, noch de kevers uit de larven derzelfde vliegperiode ontstaan. Er blijft dus slechts de onderstelling over, dat de Januari-larven eerst in de volgende groote vliegperiode tot kevers worden en dat de ontwikkeling dus meer dan één jaar in beslag neemt, wat volstrekt niet te verwonderen is, als men bedenkt, dat ook onze (aan Apogonia verwante) inlandsche meikever 3 of 4 jaren voor zijne ontwikkeling behoeft. Als het niet al te gewaagd is, zou ik de volgende onderstelling willen maken, die in het vaderland van den kever misschien gemakkelijk aan feiten zou kunnen worden getoetst. De kever komt in November, December en Januari uit den grond, paart en legt eieren in December, Januari of Februari, misschien nog in Maart (het tijdstip van bevruchting kan wel eenige weken na de paring vallen, daar tijdens de paring mogelijk, evenals bij onzen meikever, de eieren nog niet ontwikkeld zijn). Daarna sterven de wijfjes voor het grootste deel, terwijl de mannetjes nog een tijd lang blijven doorvliegen en in de eerstvolgende maanden zich nog vertoonen. De eieren blijven in Maart, April en Mei (misschien ook wel den geheelen zomer door) als zoodanig in den grond; nu ontwikkelen zich de larven, waarvan men door de geringe grootte eerst nog niet veel bemerkt; in de laatste maanden van het jaar worden zij grooter, beginnen meer te eten en veroorzaken dus aanzienlijke schade. Na Februari van het volgende jaar zijn zij volwassen, blijven eerst eenigen tijd in den grond, zonder veel te eten, zich voorbereidende voor den toestand van pop en kever, verpoppen dan en blijven de maanden Augustus, September en October als pop in den grond (misschien ten deele ook reeds als kever), om in November en volgende maanden als kever voor den dag te komen. Dat men gedurende den oogst en de nieuwe planting (ongeveer (Juni— October) deze volwassen larven, poppen of kevers niet be- merkt, kan zijne oorzaak daarin vinden, dat bij deze bewerkingen de grond niet diep wordt omgewerkt. De larven zullen by de ERN VIJAND VAN HET SUIKERRIRT. 345 intrede van de droogte zich hoe langer hoe meer in diepere lagen terugtrekken, naarmate de uitdroging verder gaat, en zich op den tijd van den oogst bij de dieper gelegen wortelvezels van het riet bevinden, die men niet uittrekt. Daar men na Maart gewoon- lijk weinig schade van insecten aan het riet waarneemt, zoo is het te denken, dat de droge tijd in latenten levenstoestand vrij diep in den grond wordt doorgebracht. De bovengenoemde levensloop zou dus in twee jaren worden volbracht. Men moest dan vinden, als normale toestand, in November, December, Januari en Februari: vliegende kevers der oudste, sterk groeiende larven der jongere generatie; in Maart, April, Mei en Juni: vliegende kevers (hoofdzakelijk mannelijke) der oudste, volwassen larven der jongere (misschien reeds poppen) vrij diep in den grond, eieren der jongste generatie (meer opper- vlakkig) ; in Juli, Augustus September en October: geen vliegende kevers meer der oudste generatie, volwassen, niet etende larven en poppen der jongere generatie (misschien reeds als kevers in den grond), eieren en jonge larven der jongste generatie. Het is jammer, met het oog op bovenstaande onderstelling, dat men mannetjes en wijfjes niet onmiddellijk uitwendig kan ‘onderscheiden en door sectie het geslacht moet uitmaken, vooral omdat de kennis van den levensloop daardoor bemoeilijkt wordt en men soms door het vangen van massa's mannelijke kevers, die reeds gepaard hebben, licht een onnut werk doet. Nu spreekt het van zelf, dat evenals bij ons te lande de ont- wikkeling der meikevers door gunstige omstandigheden kan ver- haast, door ongunstige omstandigheden kan vertraagd worden, ook de Apogonia’s niet altijd en niet overal denzelfden ontwikke- lingstijd zullen noodig hebben en daardoor, naast de dieren met normalen levensloop, ook andere op meer onregelmatige tijd- stippen zullen voor den dag komen, en dat wel te eerder, daar de jaargetijden niet dien alles beheerschenden invloed hebben als in onze streken. Het bovenstaande is slechts eene onderstelling, en het kan zijn, dat ik geheel dwaal, te eerder, daar ik de plaag in loco niet bijge- 346 EEN VIJAND VAN HET SUIKERRIET. woond heb. Toch is het m. i. nuttig, van eene onderstelling uit te gaan, wijl men dan betere aanleiding vindt, zich bepaalde vragen te stellen omtrent datgene, wat men in elken tijd van het jaar in de natuur moet aantreffen. Met den wensch, dat spoedig afdoende middelen mogen ge- vonden worden, om de schade, door dezen rietkever teweegge- bracht, te beperken, sluit ik dit artikel; echter niet alvorens den heer C. Ritsema Cz. mijn hartelijken dank betuigd te hebben voor de zeer gewaardeerde hulp, mij in dezen verleend. ERRATUM. De laatste drie regels op blz. 320 aldus te lezen: in de drie volgende, laatste segmenten oorzaak wordt van den puntigen toegespitsten vorm van het achterlijf. Deze segmenten worden ook naar het uiteinde toe minder  VAN HET  i I a A © ND O mb > M © x IJ 20. 21. 22. DO ADA w Larve van ter zijde; aanduiding der natuur- lijke grootte. Kop der larve, van boven; aanduiding der natuurlijke grootte. Spriet der  van boven. Taster van de onderkaak, sterker vergroot. Uiteinde van den taster der onderkaak, met de staafvormige lichaampjes. Bovenlip der larve, van de onderzijde, Voorste punt der bovenlip, van boven. Stigma prothorax der larve. Anale poot der larve. Linker voorpoot der larve, van de buitenzijde. Pop van de rugzijde. Kever van de rugzijde; aanwijzing der natuur- lijke grootte. Kever van de buikzijde. > » terzijde. Rechter spriet, van de bovenzijde (als zij uit- gestoken is). Schildje en omgeving. Anale plaat, achterranden der dekschilden (kever van achteren gezien). Bovenlip van den kever,  26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. Bovenlip van den kever, tegen den voorrand er van gezien, zoodat men de binnenvlakte ook ziet. Linker bovenkaak van den kever, van onderen, zooals zij zich vertoont, als men tegen de onderzijde van den kop ziet. a. voorpunt. d. achterpunt. Linker bovenkaak van den kever, van de achterzijde. b. achterpunt. Linker bovenkaak van den kever, van de binnenzijde. a. voorpunt. b. achterpunt. Rechter bovenkaak van den kever, van de binnenzijde. a. voorpunt. b. achterpunt. Linker onderkaak van den kever, van de onderzijde,  » >» >» » Een der gespleten klauwtjes (middenpoot). Begin van de tweede lengtestreep der dek- schilden (links). QUELQUES REMARQUES à sujet d'une Étude de Mr, David Sharp sur la structure du prosternum dans les Rhynchophorides, PAR Ed. EVERTS, Dr. Phil. Mr. David Sharp, dans son travail sur les Attelabide et Rhyn- chitidae du Japon (Transact. of the Entom. Soc. of London, 1889, Part I), dit que pendant l’examen de la première de ces deux familles, il fut surpris de découvrir, qu’elle constitue une exception aux autres Rynchophora, par la structure du prosternum. Mr. Sharp rappelle que Leconte indiquait l'importance de cette partie du tégu- ment, comme offrant le caractère principal, séparant les Rhyn- chophora des autres Coléoptéres. Il s'étonne que Leconte ne men- tionne pas, que la famille des Attelabidae (placée avec raison & la tête de la série) est justement celle qui ne répond pas à sa propre définition des Rhynchophora, par la structure en question. Mr. Sharp fait remarquer qu’en examinant une des grandes espèces de Rhynchophores-Apostasimerides, par exemple un Homa- lonotus (Pl. 15, fig. 1), on voit le prosternum composé de trois pièces, situées sur la ligne médiane: 1°. (fig. 1, «) le prosternum proprement dit; 2°. (fig. 1, è) une pièce très petite, parfois rhomboidale, nommée par lui le «centro-sternal piece»; 3°. (fig. 1, c) les épiméres prosternales, qui se touchent au milieu et dont la suture est plus ou moins oblitérée. Dans les Rhynchophores-Synmérides on voit la méme 350 QUELQUES REMARQUES SUR LA STRUCTURE DU construction, mais le «centro-sternal piece», de forme variable selon le genre, est situé en arrière des cavités cotyloides; plus en arrière, les épiméres se rejoignent. Voyez p. e. Otiorrhynchus (fig. 2), Liparus (fig. 3), Hylobius (fig. 4) et Apion (fig. 14). Mr. Sharp dit que dans les Attelabidae le « centro-sternal piece » manque et qu'il est évident, comme il l’indiquera à sa place, en s’occupant des Rhynchitidae, que c’est par cette pièce que les sommets des épimères sont largement séparés, les sutures cependant étant en grande partie obliterees. Pour les Rhynchitidae la structure du « centro-sternal piece » peut différer, car cette pièce est généralement très étroite et placée exactement en arriére des coxae, pénétrant plus ou moins entre les sommets des épimères, ou bien les séparant entièrement dans certains genres. La famille des Rhynchitide montre, par conséquent, que pour ce qui regarde la structure du prosternum, il n’y a point de différence essentielle entre les Coléoptéres ayant les épiméres pro- sternals contigus et ceux chez qui ces pièces sont séparées. Ce caractère exceptionnel chez les Attelabidae et les Rhynchitidae, joint à leurs antennes droites et l’absence du mécanisme du proven- tricule (Lindemann, Bullet. Mosc. T. L, 1876, p. 161 etc.), -prouve que ces deux familles sont placées, avec raison, à la tête des Rhynchophores. Mr. Sharp en parlant ainsi nous donne la description suivante (p. 43) qui prouverait que la famille des Attelabidae constitue une exception à ce qui est normal chez les Rhynchophores à l’égard des épiméres prosternals, qui sont largement séparés par une pièce intercallée à laquelle leurs sommets sont soudés. Or il me semble que cette pièce intercallée n’est autre chose que le «centro-sternal piece» de Mr. Sharp, et l’auteur me parait en contradiction avec lui méme dans ses descriptions du pronotum des Attelabides, Je vois, pour ma part, le «centro-sternal piece» aussi bien dans les Attelabus que dans les Apoderus (fig. 10), où il est rudimen- taire et soudé aux épiméres très étroits, PROSTERNUM DANS LES RHYNCHOPHORIDES. 351 Mr. Sharp dit que par cet «interposed piece» les Attelabidae offrent quelque analogie avec les Barididae (fig. 8), dont elles different d’ailleurs beaucoup par d’autres caracteres, surtout par les coxae du prosternum contigues et saillantes, ainsi que les antennes droites des Attelabidae. Pag. 57, Mr. Sharp dit que les Rhynchitidae aussi bien que les Attelabidae forment une exception à la maniere normale de la fermeture en arrière des cavités coxales antérieures; cependant les Rhynchitidae sont trés différents des Attelabidae. Dans les derniers, les sommets des épiméres sont largement séparés par une piéce que l’auteur nomme maintenant (p. 57) «centro-sternal piece >; tandis que dans les Rhynchitidae les sommets des épiméres se rencontrent, mais sont cependant parfois séparés par cette piece. Elle est ordinairement étroite et dans le genre Aderorkinus plus longue que partout ailleurs. Cette différence de forme (variant méme dans les espèces de la famille) semble à Mr. Sharp offrir un bon caractère pour séparer les genres. Ainsi dans le genre /Aynchites les sommets des épimères sont contigus parceque le « centro-sternal piece » ne les sépare pas complètement (fig. 11). Dans le genre Deporaus, les épimères sont entierement séparés par cette pièce (fig. 13). — La difference du caractère rend nécessaire, selon l'auteur, la séparation des AAyn- chites huugaricus F. et À. bicolor F. des autres espèces du genre; il propose le nom générique de Aferkynchites pour les deux espèces. Par conséquent ce nouveau genre aurait le même caractère des épimères séparés que les Deporaus. Pour moi le «centro-sternal piece» existe dans tous les Attelabides; | seulement cette pièce est plus ou moins développée et parfois rudi- mentaire. Dans quelques espèces (p. e. À. auratus Scop et aeguatus L.) les épimères sont contigus, dans d'autres la pièce centrale les sépare, non seulement dans les MAynchites (Byctiscus) betuleti F. (fig. 12), où elle est méme assez développée, mais aussi dans Deporaus où elle est fort grande (fig. 13). Il en résulte que dans les Attelabidae le «interposed piece» de Mr. Sharp est identique avec son «centro-sternal piece». Dire 352 QUELQUES REMARQUES SUR LA STRUCTURE DU (p. 42) que dans les Attelabidae le «centro-sternal piece» est absent, manque d’exactitude. 