Rules of golf
mnl. dorper^ ofr. viiain, lat. ruttieus); ondtgds werd de benaming nlden andera dan in ongunstigen zin gebezigd. || £en lompe, onbeboawen, plompe mwe, stqve boer. Een onwetende, domme, bekrom- pen, koppige boer. Een slimme, inbalige boer. Eeo onterreden, altqd klagende boer. — Je bent ien potboef, en ien doortrapte loose Boer, coster 61 (zie ook 67). De Kneokeb en de Boeren, BREDnto 8 , 267. Indien ghy eenige bloemen op den Nederlant- soben Helikon placken {d. ». iets aan andere dichtera ontleenen) wilt, draegb n znlcks, dat bet de boeren niei meieken, nocbte roor den Geleerden al te sterok doorscbgne, tondbl 6, 48. Boeren zqn maer recbte gnylen, ... Qnabse kluntens, y. d. tenne, Simne-Mal, 85 {Kantt.x Boeren zgn muecb-ab ende oTcrdadigbe opsnappers). Zolken dwaazen boer, lan- OBNDiJR 2, 285. Het gezond oordeel van deezen eerlyken eenvondigen Boer, Leev. 8, 205. Een Gel- dersebe boer, met . . . ongekemd en st\jf afbangend baar, v. lexnbp, Bam. 1, 177. Be man was, zoo-al niet eenvondig ab 'n wysgeer, dan tocb ongemaakt ab 'n boer, multatuu 8, 88. Tot in z^jne nitspat- tingen bleef bg {Foot) een boer en bandbaafde bg zgne nooit door bem verloocbende nederige afkomst, BU8KEN HUBT, Fant. 1, 69. Een leepe boer, de butx 2, 155. Een Kennemer boer heeft nooit eenige baast, tenz\j eng., beets, C. 0. 217. Den boogsten prgs te maken b een knnstje, dat menig boer, die er yrg dom nitziet..., nitnemend verstaat, 851. Trolek danokt tea verworpeiyok te heeten boeren Ed *j en peysen niet, dat xy den naem Toeren Haer tboawen, dat g^root gheaoht behoorde ts^ne. Ant^. SpeUn v. Sinne ( Uaagspel) , d i 6 (zie ook f 1 a en k i 6). Die een fer0ffel^ke Vronw wU noemen Hoer, Een Landslmecht Beol , een Landtman Boer, . .. Die moet met de waerheydt ter denren ayt. visscHES, Brabb, 87. Een boer is naen een menaeh, hy gaet met beesten om, En wie geen beest en is, is hem niet wellekom. Al qoam Homenu selA met al de nefen Muyien, Indien liy niet en hadt, hy moest gewis verhayien. CATS 2, 893 6. He En loof niet of de Boeren x^n orer al van een gheslaoht : Dat it: ongtieryvel^, bot, en onbeleeft. corrti 542. Die Here liRJes Toort, xoo gkx^ende xoo vars . . ., Wat wilt ghD, dat een boer die met x^n grooven aessem En lacht nae twaere q»i|s, onhebbelQk bewaessemP uoorr, CML 1, 250. Dese besackte 8tee>luitten ichempen alt0dt met de Boeren, Maaar wy huyt-hiy knenen hner wel weer loeren. BKEDIEO 1, 146. — lemand voor den boer houdeni voor den gek boBden, foppen (halma). Yerouderd. — Den boer spelen, acheren, uitkangent de beest spelen, rnzie maken. Alleen in Zuid-Nederbnd (9CH1TERM., RUTTEN). — Spreekwoorden en spreekwoordelgke zegswgzen waarin de boeren bescbimpt of bespot worden. — Alt de boer begint te klagen, heeft Onxe Lieve Beer nog set weken tyd (tuerlinckx). — Boeren g^'n moor loeren, zegt de Schrift (HARRBB. 1, 68a), yerg. zebman 97. — Die een boer goed doet, doet Ood leed (harreb. 1, 69*). — Die een boer bedriegen (of: plagen) toil moet vroeg opttaan (of: een boer medebrengen) {Aid,). — Ben boer it maar een boer {a. w. 1, 70b), ook wel met bet bgvoegsel: alt je hem omkeert, it *t nog een boer {a. w. 1, "LXib). Verg. ook lan- OENDIJK 2, 61. Evenzoo: Ben boer bli/ft een boer (molbma). Het it een vierkante boer (harreb. 1, 70 a). — Ben boer van SSn jaar en van honderd it hetzelfde (a. w. 1, 69 d), zg blgven babstarrig aan bet onde yastbonden. — -ffjf it zoo vlug (of: gauw) alt een achtkanie boer (a. w. 1, 70*). Hy lykt wel de achtkantige boer, die met eene vrouw onder elken arm over eene tloot tprong, yan een loggen, sterken kerel. Ook wel yan logge gevaarten, groote gebonwen. || Die Pieterskerk b net zoo'n acbtkantige boer: ab je er denkt te wezen, moet-je altgd nog weer een boek om. — Ben boer en een varken zyn net gelyk, toant ze worden beiden al knorrende vet (a. w, 1, 69*). Erenzoo : Ben boer en een zog hebben nooit genog (a. ». 1, XLiy*). — Hy it zoo dom alt een Frietche boer (of: zoo ttyf al* een Twenther boer) (a. w, 1, 70*). — Hy it harder dau een boer dien men bidden moet {Aid.) Hoe meer men den boer bidt, hoe hard- nekkiger hy wordt {a, w. 1, 71*). || Hoe meer dat mense {de boeren) badt ende toe gaf, oft weeok, boese booser werden, ende bet bevant bem waer te zgn, alsmen seyt: Wanneermen den Boer bidt, so swelt bem den Buyck, vrancr, Chron. 2, 68^. — Speel dat Uever op de ruitchpyp, dan kan niemand van de boeren het verttaan { harreb. 1 , 72 * ) , waarscbawing om te zwggen of yoorzicbtig te spreken. — Vier dieren maken een boer (t. w. een Buffel, Os, Ezel, Rekel) (a. w. 1, 72a). Evenzoo: Twaalf boeren en een hond maken dertien rekelt {a. w. 1, 72*). — Wat de boer niet kent, dat eet hy niet {a. w. 1 , LXI *; molbma), gezegd tegen iemand die eene spgs, welke bg nog nooit geproefd beeft, niet wil of dnrft eten. — Voorts tal yan spreekwoorden waarin een of ander klucbtig, dwaas, of ongergmd gezegdc aan een boer in den mond gelegd wordt , zooals b. y. : Dat it een atyer, zei de boer, en het wot een tyloot (harreb. 1, 68*). Goeden morgen, zei de boer, en het wot tehemeravond {a. w. 1, 70 a). leder zijn meug , zei de boer, en hy at vygen (of: zoende zyn half enz.) (a. w. 1, 71, *). Koddige spreekwoorden in dozen gegkten yorm waren yanonds o. a. in Nederdnitsob- land en Engeland bg bet ?olk zeer gewild. Zie een groot aantal opg^^yen bg harreb. 1, 67* — 78*; verg. ook berghaus. Eenigszins te vergelgken b de middeleenwscbe manier om een spreekwoord aan te balen ab aan een dorper {ft. vilain) ontleend. c) Vandaar ab scbeldnaam voor iemand die zicb ab een boer (in de bet. 1, *) gedraag^: Lomperd, vlegel, rekel, kinkel. || "Wat een boer van een vent; bg beeft geen greintje manieren! Lompe boer dat je bent! — 't Is een regte boer. C'ett un ruttaud aehevS, halma. d) In bgzondere toepassing op de Hollandsch sprekende kolonbten van Znid-Afrika, inzonderbeid op die van de Zuidafrikaansche Repnbliek (Trans- vaal) en den Oranje-Vrgstaat. Ten gevolge van bet veelvnldig gebruik van Boort of Boers in 't Engelscb , eigenlgk een volksnaam geworden, en ab zoodanig met eene boofdletter gescbreven. || Het eigenaardig Digitized by Google 159 BOER (I). BOER (I). 160 Karakter 'waardoor zioli do Boeren ondeneheiden , had zicli sinds lang onder den invloed hunner noma- dische levensw^ze . . . geyormd, eer de Britsclie vaan van de veste der Kaapstadwoei, yvth in. Gids, 1881, 1, 389. Met den eohten geest der Geozen bezield, Toelden de Boeren niets voor de zoetsappige leer der Engelscben, 1, 841. Duizend pond wordt toegeteld Aan hem, die 't opperhoofd der Boeren, Pretorius, me in luuiden ttelt HONIOH in GidSf 1881 , 1 , 875. — Aanm. Het mv. Boers, dat men ook in Neder- laDdsche geschriften wel eens leest, is eene slaafsche navolglng van het Engelsch; de .Afrikaanders" noemen zich zelven als vanonds boere{n). 2) In het kaartspel. De kaart die in rang staat tusschen de vrauw en de tien. Voorheen ook doef, knecht geheeten; zie Boep, 2, b). || Hebt ge aas en vrouw, of beer en boer, zoo speel ze niet, brunton en V. LENNEP, WhisUpel, 44. — Voorts komt boer Toor in den naam van verschillende kaartspelen, zooals: Boer, boer, hou- ienen bak (Vlaanderen, zie tbr oouw, Volksverm. 406); den boer scheren (Land van Aalst), hetzelfde als aehup den boer of sehuppenboer (Brabant, zie 8CHUSRM.). — Misschien behoort hierb\j ook de nitdmkking: Halven boer tpelen {met iemand) , naar het schqnt: gel^k op deelen met iemand. Zie eene aanhaling bg BROBBS, Utrecht y 18. — Aanm. Boerlang , o. a. bg marin vermeld als naam van een spel, waarbg het in handen hebben van drie gelgke kaarten boerlang heet, is blgkbaar ontstaan nit fr. breland (zie hierover littr£). — Ook de pion in het schaakspel schgnt hier te lande nn en dan boer te zgn genoemd (zie b. v. v. ZUTLEN V. NTEVELT, Sckoakspel, 8 ; T. D. LINDE, Leerb. v. A. Schaakep. 24); verg. hd, bauer^ dee. zw. bonde. 8) In verschillende namen van een spel dat, in vele gewesten met allerlei kleinere afwqkingen gespeeld, in hoofdzaak hiemit bestaat, dat eenige jongens trachten een opgerichten steen of steenhoop, waarbg een andere jongen (de boer) wacht hondt, met keien omver te gooien ; in Vlaanderen heet dit boer- spelen (sohuerm.), te Lenven boer pas op {Aid.), in de Haspengonw den boer hoeden (rutten), in Gelderland boer lap den buu (ter oouw, Volksverm. 802), en in Groningen boerbakjen, kaiboeren of kaibakfen (molema). 4) In overdrachteljjke toepassing; naar de reden dezer bcnamingen laat zich slechts gissen. a) De boer met de (of: t^'ne) varkens, naam, door de zeelieden gegeven aan de scholen bminvis- schen, ook wel zeevarkens geheeten (zie win&lbr, Geslachtm, 299). b) Boerkent en boerinnekens , Vlaamsohe volksnaam voor de plant Silene armeria L., of voor de Vale- riana rubra L. (de bo). c) Boertje, benaming eener schelp; Voluta rui- tica (chomel, Verv. 6432 d). d) Boerke{n)y naam van een klein tarwebrood te Gent (schuerm.). Verg. Boef, 5, Aanm. Afl, Boerachtig y boeren , boerig, boerin, boerl^k, boertchy geboerie (zie die woorden). Gewestelgk: Boerken , ww. ( zie Boeren ( I ) ). Zie ook Boerderi J. Sanensi. In de bet. 1). In den vorm boer-. Boerman (zie aid.). Boerhavezeven y in West-Ylaan- deren, soort van rinkelbom, bg de boeren ingebntik, volgens DE BO verbasterd nit boer halve zeven {d. i. zeef)y zie verder de bo; boerklouwen (zie Bobren- KLOEN). — In den vorm boeren-, Boerenarbeider, -bedrie- ger, -bedr^'f, -boon, -bruiker, -bruilofty -c^fer, 'deism ^ 'dochter, -erf, -feest, -grauw, -heer m., 'herberg y -hoeve, -hof, -hofatede, -kuie, -jasmin, -jongen y -kalk, -kandeel, -kermie, -kers, -kUd, -kinkel, -kleed, -kloen, -knaap, -knecht, -knaop, -kool, -koet, -kryg, -kryt, -look, -meid, -meitje, -menech, -moet, -mosierd, -naehUgaal, -paard, -pkutg , -plaats, -platting, -pruim, -rotting, -echool- meeater, -tchroom, -^eee, -alag , -alede, -stand, -stiel, -stulp, •tee{n), -verdriet, -volk, -vrouw, -wagen, -werf, -%oerk, -vinkel, -looning, -wormkntid, -goon, -zwaluw (zie die woorden). — Minder gewoon, gewestelgk of veronderd. Boerenaal, zekere soort van aal of paling; boeren- allooi (.Jongens van boeren-allooi^* , v. ZEOGELBif B, 129); boerenalmanak; boerenai^e, in Groningen, lomp, boersch vronwspersoon (molbma 605 a); boe- renarbeid; boerenbed (droste, Overbl, 78); boeren- bedrog, verg. Boerbnbedribobr („KgkBpellen ... waar men n op een grove wgze bg den neus heeft; zoowat boereid>edrog", bebts, C. 0, 100); boeren- beest, als soheldwoord („Ik mag mg niet verroeren, of het is: ezel, domkop, boerenbeeat**, CONSC. 2, 185*); boerenbegrafenia (zie tbr oouw, Folka- verm. 661); boerenb^geloof (buskbn hubt. Rub. 262); boerenbloed (coNSO. 2, 300*); boerenhoSldag (zie BoAloobd, Aanm.); boerenbrood, eigen gebak- ken (hnisbakken) weitebrood der boeren (v. dale), ook voor: gemeen, gering brood (rutten); boeren- bruid (marin); boerenbruidegom; boerenbuia (v. ZBOOBLEN 6, 148); boerendak, dak eener boeren- woning (,'t lage boerendak", bild. 1, 872; „De netheid . . . van onze boerendaken", 6 , 352 ; .Roode boerendaken in dichte boomgaarden ver- doken**, lovbling, Sophie, 9^); boerendana {^IM, een eenvondige boerendana, van drie deunljes om een dnbbeltje, veel znipen, veel gevegt en gesny voorkomt". Blank, 8 , 218 ); boerendeun{^e) (berkhbt, N. H.Z, 564; winiObr, Oud NederL 2S2)', boeren- dicht ( J, dees oude rol Van Mards Bouren-dichf\ V. MTLL v66r V. mander, Bucol. v); boeren- diach (»Hier schaft de boerediach geen hooliBch bancket, . . . Maer veldgerechten", vondel 8, 200); boerendorp („den slechthoofd . . ., Die tot op 't vrge land de stad mg brengt voor oogen, . . . En, op het boerendorp , nit zilvren schotels spgst", bild. 6 , 275 ) ; boerendozyn (.Dertien is een boeren(iozyn",BAXEMB. 1, 69*: boeren willen altyd dingen of wat toe heb- ben); boerendracht , kleedg der boeren (.Zelf gewonnen zelf gesponnen is eene goede boerendracht**, habreb. 8, cxiv*); boerendukaton , zeker montstuk (.Aan een dezer . . . Artzen wierd zeker water , benevens een boere dukaton, toegezonden", v. effen, Spect. 12 , 229 ) ; boerenfamiUe , boerengezin , of ook : bloed- verwanten uit den boerenstand („Haren haat tegen de boerenfamilie , tegen de bloedverwanten vanharen echtgenoot", courtm.-berchm., Oeach. v. d. J. 51); boerenfluit, .harders pyp, schalmey" (marin) (,Hy . . . doflcht zich in eens Landmans pg , En speelt een boerenfluit", bild. 1, 206); boerengaat, verg. Gast (I), 3) (,Zeer veele Boerengaaten (rekenden) het eene groote Eer , wanneer ze met veele Lidtekens van eene sneede met een Mes mogten pronken", BERKHBT, N. H, 8, 629); boerengedoe, gewestelgk ( verg. Gedoe , 8 ) ; boerengeld { . Boerenghelt is boo goet als Heeren Mnnt", v. d. tennb, Taf. v, d, B. JF. 189); boerengerecht{en), boerenkost (halma); boeren- geapuia, gemeen boerenvolk (conso. 8, 882 a); boerenaetuig , boerenspnllen , boersche opechik, alleen in Zuid-Nederland (.Daar hadden ze mg in de stad nagemaakte koomaren en boekweitbloemen op den Digitized by Google 161 BOER (I). BOER (I). 162 hoed van Lisa gedaanl Maar ik heb er dat hoeren- geiuig wat gauw doen aCsleuren", consc. 8, 845^); boerengewaad (xie Gkwaad, SamoDst.); hoerenge- wotmie ( .Een schotel met rjstebrjj . . ., waar , Tolgens boerengewoonie , elf lepels reoht overeind in ge^Lant waren'', muldkr, Afdr. v. Indr. 127); hoerengesang (halma); boerengezeltchap (»Het ge- joel van een boerengezeUchap*\ Blank. 8, 196; ook als titel van een ^boertigh liedt" van brsdkko (8, 219)); boerengezin („In een Transvaalach ^o^tf»- gexui wordt elken morgen en elken avond overlnid een gebed gedaan", spbuyt in Versl. d. Ned. Z.- Afr. Vereen. 1888—1889, 88); boerengoed (zie GiOSD (II), Sameust, in de bet. B, 9); boerenhand- zaag {Handw. 23, 211); boerenheer onz., leger, nit boeren bestaande (vondbl 8, 12); baerenhek, bek ▼oor een boerenerf (v. lbnnbp. Bom. 8, 108; 4, 85); boerenhengat t in Noord-Holland, lompe boer ; boerenioedije) t aan de Zaanstreek bepaaldeiqk: boed sooals de buitenmeiden dragen; boerenhond, meestal voor: bofhond; boerenhoogmoed\ boerenkoop^ als scbeldwoord: boerentroep (.Vervloekten boerenhoop leeft eenwig in dit riet", dk meyxb, Qramsch. 47); boerenhut^ klein boerenbnis .(.De boerenhut-. Die nanlgcx wind en r^en achut", vondbl 8, 19; .Aartige zindelyke Boeren- Hut jet*\ Leev. 5, 868); boerenjaar^ jaarkring van een landbonwer, met be- trekking tot den meer of minder goeden oogst, verg. Apfeljaaji (»Hg zon misscbien wel r^k ge- worden zjn, want bj beeft vele goede boerenjaren beleefd", consc. 1, 64 3); boerenjcuten , zeker kaart- spel (zie bbbkhby, N. H. 3, 1449); boerenkaa* (CONINOLX, Fab. 69); boerenkakhuis (.Hg beeft xulke droUige invallen als een boerenkakhuu"-} HAK&XB. 1, 703; » In allegevallen is een boerenkakhuis", 1, 71 b); boerenkameraad {xieLeev. 5, 110); boeren- tar (CONINCBX, Fab. 269); boerenkerk (.Hier en daar een oud vervallen Adelgk buis, en een klein Boeren-kerk;V\ Leev. 5, 283; zie ook 2. 162); boerenkeuken , betzg eigenljjk (r. lovelino, Nov. 86), betzg voor: boerenkost (»De barde eieren — een voedzamer spgze dan de gewone boerenkeuken en waarop een pikker recbt beeft", lovblino , L. B. 122 ) ; boerenkiel ; boerenkleeding ; boerenklee{de)rmaker (HAJtRBB. 2, XLiVtf); boerenkluckt { ^Boere-klucht van Teenwis de boer enz.*\ tiiel van een kluchtepel van C08TBR); boerenkluU (v. zbgoblbn 5, 124); boerenklangel y plompe boer; boerenknuddel , in Zmd- Nederland, plomp meisje (rvttbn); boerenkneppel , hetzelfde als boerenknuppel {biu). 6, 266) ; boerenknul, lompe boer (molbma 606 a); boerenkoffie , koffiemet kaneel, sniker (of eene klont bniine kandg) en een scbeut brandew\jn er in, ook wel kaneelkofjie ge- heeten (wtnklbr, Oud Nederl. 828; verg. Bobbkn- K.ANDKEL); boerenkrok , gewone krak, soortvaneend (xie OUDAAN, Foexy, 2, 208 en Krak); boeren- krUgMheer, bg mabrtsz, Sticht. Get. 869 voor: dOTpsschntterg ; boerenkroeg (.lemand ... die ... op xjn Don Qnicbots boerenkroegen voor Kasteelen . .. aanneemt", v. sftbn, Speet. 8, 239); boerenkuifel , in Oott-Vlaanderen , lompe boer (schubrm., Bijv.)\ baerenkmani y\ie\zfM^e (.die ( be wondering ),waarme^ een boerenkwant Een konstgewrocbt van Rubbens band of Gnidoos werk bewond'ren zal", v. lbnnbp. Poet. 3, 171; zie ook 7, 22); boerenland, platte- land, weinig gebmikelgk (»Ojp H boerenland noemt men een eend geen diertje , bbbts, C. 0. 80); boerenlandhoeve , boerderg , ongewoon ( Wildsch. 4, 271); boerenlandprieel, bg vondbl 6, 608 (Leenwendalers) gebezigd van bet .groene speel- tooneel"; boerenlatijn , bg david, Hitt. 2, 270 ter Tertaling van lingua romana rustica, de Romaanscbe volkstaal, in tegenstelling met de classieke of middel- eenwscbe Latgnscbe scbrgftaal; boerenleute, inZuid- Nederland, boerscbe pret, boersob vermaak, ook: iets smakeloos, dat alleen een boer bewondert (schubrm., db BO; YeTg. Btnks boerentrisch) ; boeren- leven, ook in mimeren zin: landleven, baitenleven (.De ongodwongene vrgbeid van bet boeren leven*\ consc. 8, 829 a ; .Het vlaamscb boerenleven" , buskbn HUBT, I^. 248); boerenliedy voorbeen vaak zooveel als: berderszang (.'t Vroljjck boerelied nyt boesem Bonder ergb", vondbl 2, 661; ,Een boereliet Op een fluit, of herdersriet", 6, 604); boerenUeden (zie BoBRMAN); boerenUp (hutgbns 1, 143); boe- renlooda (bests, C. 0. 81); boerenluis, in Vlaan- deren, in bet mv., scbertsende benaming der pemen (in Holland panen of kweekgras gebeeten), een lastig onkruid in de akkers, Triiieum repent L. (db bo); boerenluit, bg hutgbns {Ged. 1, 161) voor: berdersloit; boerenlummel , lompe boer; boeren- maag, sterke maag die te alien tgde zwaren kost kan verdragen (.V66r drie uren kon zg niet eten: zg bad geene boerenmaag V* consc. 3 , 879 a ; zie ook Wildtch. 2, 213); boerenmaaUijd (hexham); boerenmadelief, bier en daar: groote, dubbele madelief ; boerenmarktt in sommige steden de benaming eener meest door boeren bezocbte markt (of van de straat of gracbt waar die gebouden wordt), gewoonlgk de geringere markt, in tegenstelling met de boofdmarkt , (zie V. LBBWBN, Besgr. v. Leyd. 76; v. mibbis, Beeckr. v. Leyd. 626 «, en verg. straks boerenvisch- marki); boerenmerrie (hoopt, N. H. 280), verg. BoBRBNPAARD; boerenmiddogmoal (coninckx, Fei. 268); boerenmusch, in Zaid-Nederland , mnscb die op boomen woont, in tegenstelling met de AuwmMr^A of eteenmusch , die ondcr de daken of in steenbolten baar verblgf bondt (schubrm., Bijv.)\ boerenmui* (,*t Is maer een boere muts, met veeren", lanoen- DiJK 2, 76); boerenmuziekl-Aoom) , zekere scbelp, Valuta hebraea (knorr. Boor, en Schulp. 1, 36; 3, 91); boerennaam, naam die alleen onder de boeren of lieden van geringen stand in gebraik is (.Bat mgne scboone zoo goed een' boerennaam bad als ik", vosMABR, Letterarb. 1, 89); boerennering , in Vlaan- deren, betzelfde als Boerdery, 2); boerenoorlog (zie BoBRBNKRiJo ); ^r«w>pr<?tfr (pranck, Chron. 2, 68 d)\ boerenopsiand y veelal in bepaalde toepassing op den opstand der Noordfranscbe boeren tegen den adel in 1368, de zoogenaamde Jacquerie, verg. Bobrbn- KRIJO; boerenpaar, ecbtpaar uit den boerenstand (.Hun .gedoetje", dat klein beperkte koninkrgk van ieder boerenpaar*\ lovelino, D. E. 177); boerenpak (.Glimlacbende, als zg bemerkte, boe koddig, boe koetelgk bg er nitzagin zgn . . . boeren- pak*\ SLEBCKX 12, 119); boerenpannekoek (.Maar dan, asjeblief, van die ecbte boerenpannekoeken ... van die drieduimscbe, en niet van die flentertjes", MULDER, Afdr. V. Indr. 121); boerenpeper, verouderd (.De peper gbenoemt Canargns ofte Boerenpeper, om dat by niet dan by arme ende gberingbe luyden gbebruyckt en wordt", Begin e. Voortg. 2, 36 a); boerenphilotophie (mabrtsz, Sticht. Ges. 367); boe- renphrasis, bg hoopt, Ged. 1, 69, in scbertsende toepassing op onverstaanbare geluiden (.De koeyen riepen dit ... In boerephrasis , al wast in baer moeders spraeck"); boerenpyj (.Slatius ... bad sicb vlucbtende met eene boere py verkleedt", brandt. Hist. d. Ref. 2, 993; zie ook v. lbnnbp, Bom. 1, 101; Foet. 7, 44); boerenpyp, zakpgp, doedel- zak, dicbterlgk (."Wanneer by soms de Boerenpijp . . .*i Aandoenlgk klaaglied zingen deed van zgn onbeelbren rouw", bild. 1, 207); boerenpinkster- vreugd, als titel van een bescbrgvend gedicbt door 6 Digitized by Google 163 BOER (I). BOER (I). 164 F. 6REKNWOOD (s^ 1733); boerenplogend {^Boere- plagenden hagel", valcntijn, Ovid. \, 254); hoeren- plager ( «dit is een boereplager, . . . een diender van den drost. II7 beeft me menigmaal een romer wqn gekost", BOTGAN8, Foezff, 666; rie 00k v. duysb, Vrol. 188); boerenplekje , inDrente, kleine, armoe- dige boerenwoning met een stnkje grond, midden in de heide gelegen, waarop men een of twee paar- den honden kan (v. dale); boerenplunje (,6ooi den lievryrok uit , en kruip hoi over bol maar weer in nw hoeren plunje^\ Leev. 6, 220); boerenpot, boerenkost, eenvoadige sp^s (.Twee dochtera, ... die de armo^ met haar deelden, Verzorgden wasch, en bleek, en alecbte boerenpof\ bild. 1, 440), in Groningen bepaaldelgk: eene soort van bnts- pot (molema); boerenpraatije) , betz^ in eigen- Igken zin (.Dubbel boere-praetje , ofte 't Soet gbe- vry van Lieven ende May ken", Z. Nacht. 1, 53), betzg: berderskont (,De Boeren-praet van Tityrua, en Milibe", a. w. 1, 58), betz^ in minacbtenden zin: onbescbaafde of onbeduidende taal(Zaid-Neder- land, rutten); boerenpredikant ^ gewoonlqk hoeren- dominee, plattelandspredikant (,Jaffroaw Helder is geen Party voor wu Boer en- LominS*\ Leev. h , 882); boerenprySy pr^s bg een wedstrgd tusscben boeren (,Hier stnift men naar den paal om H snelste door bet zant, Daar d' overwinnaar met den boereprys gaat stryken", schebmbr 249 ) ; hoerenpummel , lompe boer; hoerenrederij ker (tbr (H)UW, Folksverm. b2T)i hoerenregent y in de oade Repnbliek, plattelands- magistraat (.Twee Boeren Regenien, nit bet diepst van Noordbolland, kwamen ter verricbting van eenige Dorpszaaken in den Haag", Leev. 6, 849); boerenrekel, bofbond (.Veel slimmer als een Hond of Boere-rekel vlncbt", starter 344); ^(T^^nr^/n^^^, in Zuid-Nederland , buismiddel (schubbm., Bijv.\ rutten); boerenryst {hoerri/si), in Vlaanderen, soort van rgstebrg of pap (db bo); hoerenrok (.Een . . . ouderwetscbe Waterlander , gekleed in een brui- nen of zwarten Lakensoben Boeren-Sok", bbrkhet, iV. /f. 3 , 951 ); boerenroos , bier en daar in Zuid-Neder- land, de gewone, groote, bleekkleurige roos (schubrm.. By v.); boerenrot, bende gewapende boeren (.Daer is een enge pas, daer door sy moeten gaen, Daer kan een boeren rot een gantscbe Leger slaen", cats 2, 485a); boerenachaar (.Het leven der geruste boere8chaer*\ vondel 8, 201); boerentchenke ^ bam, verg. KTLIAAN op Schenckel en bd. tchinke (.wor- slen En boere tch^nken\ prol en poflfers; rogge- korsten, Met zoete spys gevnlt, En rjjstenbrg", greenwood, Boere-Finxtervr. 28); boerentcherit ^ plompe, mwe scberts, boert ( .De boererucherU ver- ving de taal der 6o6n",BiLD. 12, 185); boerentch^ny bg KRUL, P. JT.Z, 70, voor: voorkomen van een boer (.Dat ik . . . my verkleed, on vaerdig maeke, Om in een Boere sckyn te spreeken , baer die ik min" ) ; boerensckool y plattelandsscbool ( .Toen nu myn groote kop bet uit begon te dygen Zond Vader . . . My naer de boerensehool van *t Scbipluiscb A B C", FOOT 2, 83), in 't bgzonder in Zuid-Afrika (zie Versl. d. tied, Z.-Afr. Vereen. 1888—1889, 101); boerenschoui , voorbeen, zooveel als: dorpsburge- meesler uit den boerenstand {^BoerenscAouien, die in de afgelegenste Provintien niets anders , . . . dan verkleede boeren zyn", v. bftbn. Sped. 11, 53; .Gelgk een boeren schout, of scboolvos, die bun reden Uitbrommen met ontzacb op eenen groot- scben trant", bartelink, B. Kermis, 24; zie 00k HARREB. 1, 70a); boer^Mckreef , voor: eene nietige kleinigbeid, een niemendal, verg. Bobbbn- KRIJT (.Het scbeelt wel eene ^cT^^n^r^^^r/*", habbbb. 1, XXXV ^); boerenslaaf, bjj v. d. vbnne, Sinne- wial, 16, Yoor: arme boer die moet sloven voor den kost; boerentlag onz., boeren volk (.'t lompe boeren- 8lag*\ OOBVBBNBUB, 0. en R. 283); boerensloef, plompe boer (.de hoiU-boeresloeve", v. d. vbnxb, Sinne-mal, 82); boerenslungel, betzelfde (.Daar beb je zoo min besef van als de domste boeren- Hunger, bosb.-touss., Maj. Frana, 149); boeren- epel (.Het kaatsen (word) allengs wat Le Franoq van fierkbey bet noemt — .een boerenspel" *\ tbb oouw, Folksverm. 827), in Zuid-Nederland voor: dwaas gedrag (.Wat gaat dat bier worden met dat zotte boerenspel? . . . boe zit gg daar gelgk een Truiken-roert-mg-niet: Antwoord een8ganw!"coNsc. 3, 387^); boerenspraak , plattelandstongval; ^r^n- sfal (.Welke koesgangen vrg mim en breed zgn, en in alle boerentiallen zeer zindelgk worden ge- bouden", bebkhbt, N. H. 9, 29); boerenstpl („De gverigsten riobtten {bj; eene iniocht ten plat ten lande) bogen op met eene kroon er in, want dat is boeren*tyV\ hasbbboek, W. en Dr. \%1)\boeren- stoet, in Overgsel, fijn buisbakken roggebrood, ook minacbtende benaming der boeren zelve; boerenstok, .kndse. Un baston ou eroeke de villageoi»*\ PLANT.; boerenatreek , plompe daad (.6g bebt jnist de gedacbten van nwen vader zaliger. Wat boeren- streken zgn dat alweer?*' coubtm.-bebchic., GeaeA. V. d. J. 49); boerenttreeper , in Zuid-Nederland, iemand die de boeren te veel laat betalen, .vilt", ook: deurwaarder (schubbm. 64 6), verg. iiix\.boere- struper, in toepassing op een landbeer die den boeren .bet vel over de ooren baalt" (halbbbtsma 559); boerentaal, voorbeen wel als benaming van bet berdersdicbt (vondel 5, 607; hutgens 1, 468), tbans gewoonlgk: ongekuiscbte, grove, ruwe taal, b. V. in minacbtende toepassing op de volkstaal (.Klauwaart, ge zult vergaan, Weg, met uw dietscbe taal, Kerelstaal; boerentaal! Hoog Frankrgks zege- praall" hiel. Hist. Oez. 61); boerentabak, inWest- Vlaanderen, zuivere, onvermengde tabak, in tegenstel- ling met winkeltabak ( de bo ) ; boerentafel (.Men kent dese reede aen drie platte langebergen, ingbedaente van drie lange Boeren tafeUn", O.-I. e. W.-T. Vojfog. 2, 416); boerenteelt, bg bild. 1, 206 voor: afkomst van boeren; boerentheekommetje (bosb.- Touss!, Maj. Frans, 109); boerentjonk, in Zuid- Nederland, lompe boer (rutten); boerentoon (.Is er iemand?*' riep bg, z'gne taal en zgn voormaligen boerentoon wedervindend", loveling, D. E. 115); boerentriscA t in bet Haspengouw, .lets dat fel scbit- tert en door onkundigen wordt fraai gevonden'' ( RUTTEN; verg. boerenleute) ; boerentroep {^Boere- troepen, in wier gelederen niet een edele scbgnt gediend te bebben", busken hubt , Rembr. 1 , 181 ) ; boerentrommel (.'t gerommel En onbescboft geluit van eenen do^rwi/rowwtf/", greenwood , Boere-Finxtervr. 5); boerentrots (.Een gevoel van gekrenkten boeren- trots*\ loveling , SopAie, 408) ; boerentuig, landbouw- gereedscbap (.ick beb met de spa van jongs geleert te wercken. Of met een fluxse vorck, of met een rauwen ploeg. En siet dit boeren-tugg dat geeftmy broots geno^', cats 1, 298 a); boerentuin (.In geen boerentuin mag de .natuur doen wat zg wil"; integendeel, men dwingt en verkracbt er de natuur gewoonlgk met grove band, terwgl men baar in een park tracbt te leiden", o. kalff in (?u/ir, 1890, 4, 492); boerentulband (bosb.-touss., Maj. Frans, 261); boerentype (.Het echt oud Noordhollandscb boerentgpe verdwgnt langzamerband", beets, C. 0. 851); boerenuitvaart („Eene boerenuitvaart is eene balve bruiloft'', harreb. 2, Lxxxiia); boerenveen, bg voNDBL 5, 643 vrg wel gelgkstaande met: buurt (veenstreek) (.Ick nam 'er liever geen {ffeene Digitized by Google 165 BOER (I). BOER (I). 166 vrottw) Al ftchonck men my Be kenr ait al liet boertveen"); boerenvitchmarkt ^ Terg. boerenmarkt, te Amsterdam ook wel de kleine of rimeiffiichmarkt genaamd, rie waoen., Amtt. 2, 419 a (.Grietjel . . . loop jy nu eens . . . naar de boerenftUchmarkt , en baal or reis een goede zod Baars", Blank. 8, 16); hoereuvlaaiy in ket Haspengoaw, lekere geringesoort Tan gebak met marmelade (ruttkn); boerenvUgel ^ onbeschofte boer; boerenvryeri boerenvrjjerjf (.Ais hQ {Rujfgmu) in zgn prieeltje een boerenvr^ery zit te beLnisteren of achter een haag ket minnend paar koghrart", tib oouw, Volkwerm, 627); boerenvr^- tier {Leev. 6, xui); boerenvuwr, in Weet-Vlaande- ren: boerenvier maken, hetzelfde dat te Rotterdam vmmrtkum, in Utrecht en Noord-HoUand blouwen beet, t. w. de armen kerkaaldelgk om bet l^f alaan om zicb te Yerwarmen (de bo); boerenwafel, o. a. in Groningen en Noord-Holland, in melk en eieren geweekte bescbnitbol, met boter in den Torm eener wafel gebakken (kolsma); boeremaal, bg yondbl 2, 85 in toepaasing op Betblebem; boerenwereld (.Poofs epitbalamen (bewegen zicb) niet op bet land of in de boerenwereld \ . . . maar te midden der def- tige vaderlandBcbe maatacbappjj van bet begin der 18*« eenw", buskbn hubt. Font. 1, 96); boerenwet, roorlieen in Znid-Nederland : plattelandarecbtbank (zie 8TALLABBT); boerenwyf (botgans, Foety, 661); boerenwinning y in Znid-Nederland, hetzelfde als^o^- der^ , 2 (»Het ?er?al der eens zoo bloeiende 6<?tfrtf»- wuming*', slkbckx 8, 121); boerenvnt, eene soort Tan wiigele pmim, Terg. Boebbnpbuim; boeren- wcamst, in Zuid-Nederland (zie Bobrbnwonino); boerenwoord (»Ick hebbe soo Teel ab ick Termocht de boertergeu met de soetste Boere^voorden nyt gedrockt", bbbdbbo 8, 200), soma smadelgk: platte uitdrnkking (,,Yader ..." sprak Lisa. .Alweer dat boeremwoordV* riep de Baas", CONSC. 8, 886 b)\ hoerenwcrst ( »lange borsten , . . . even soo gestcdt gelgck als boere tooreien'*, cats 2, 156 a); boeren- Monger (»£en boere Zanger y die tot zingen scbeen geboren, Liet zicb Tervaarlgk als een balkende ezei hooren", OBEEinrooD, Boere-Finxtervr. 30); boeren- zaterdag , in Noord-Holland en te Utrecht de 2*« of 3^ Zaterdag in October, waarop de boerenknecbts nch op de markt tegen NoTember Terhnren (zie Navarteker, 2, 183a; 8, 174a; verg. ook Bobbin, Samenst. ) , te Utrecht ook de laatste dag der kermis- week; boereniiely bg yondbl 8, 11 gelgkstaande met: boer (.bnrgers en . . . boerenelen"); boeren- gatnerkuisy in Holland, alleenstaand huis naast eene boeren woning, in hutwelk bet gezin 's zomers woont (zie bbbkhbt, N. H. 9, 44); boeremondaar (y. dboo- obitbb., Spr. 20); boerenguipey in de Baronie Tan Breda, eene soort Tan kandeel (hobufft. Bred, T. 710); boerenzweei {-Mwyi), in Groningen, soort Tan dnnnebier, de zomerdrank Toor bet boeren Tolk (zie MOi.nfA 505 a). — Ikmmm, 1. De boTcnstaande Igst Tan samen- steUingen berat enkele groepen , waarin de Terbinding met boeren- oorzaak is eener bgzondere opTatting ran bet tweede lid. 1°. Namen Tan dieren en planten, waarin boeren- y zonder ongunstige betee- kenis, nitdmkt dat de gewone, meest Toorkomende Boort bedoeld is (hetzelfde als gemeen)-. Boerenaaly -kraky -muse A, -zwa/uw, boerenboony -ker*y -kooly 'looky -pruiMy -rooty -wit enz. 2f*. Zecr Tele namen Tan personen en zaken, wmarin boeren- te kennen geeft, dat deze personen of zaken aldns alleen onder bet la^re Tolk, niet onder lieden Tan hooger stand of ontwikkeling voor- komen, in gebmik. Tan kracht zgn enz., of dat eene geringe, mindere soort bedoeld is (Terg. boTen, 1, ^): Boerenbedriegery -domineey-rederykery •regent \ boerenhrood y -hoed, -kaaSy -knoofy -koti, -latiijny -leuUy -markt y -merriey -muzieky -naamy •paardy -peper, -platting y -poty -praat, -remedie, -echertty -fckreefy -epel, -epraaky -ftreeky -taaly -tafely -tuiny -vlaaiy -wety -woord enz. 3*^. Verscbillende samenstellingen zgn min of meer schertsend goTormd om aan te dniden dat bet be- doelde eigenlgk niet datgene is wat bet tweede lid aanwgst, maar door de boeren er Toor aangezien of ge- bruikt wordt (Terg. boTen, ), i): Boereneijfery -dot^ny -jatm^ny -kalky -kandeel y -leutey -mosterdy -nachie- gaaly -rotting y -vnur, -wafel enz. ETenzoo wordt in Znid-Afrika de kerkelgke aanneming Taak in scherts boerenmatriek genoemd , met zinspeling op de inschrg- Ting (eng. immatrieulation) der stndenten aan de boogescbool. 4**. Sommige samenstellingen, Toorbeen door de cficbters geTormd ten behocTe Tan het toen geliefde berdersdicht , zgn alleen in Terband met die Arcadi- sobe poezie begrgpelgk en tot dat tgdperk der letter- knnde beperkt geoleTen: Boerendichty -fluit, land- prieely -liedy -piip, -praaty -taaly -teal. 5^. Opmerkelgk is ten slotte bet groot aantal sobeldnamen TOor: een domme, lompe, onbescbofte boer (Terg. boTen, 1, b): Boerenanjey -beetty -kinkely -kloeny -klungely -knnddely -knuly -kuifely -kwanty -hummel y -pummel, -eloefy -elungely -tfonky -vlegel; Terg. ook boerengeepuis , -getuigy -goedy -volk, — Aanni. 2. OTer Terscbillende in de noord- oostelgke gewesten gebmikelgke samenstellingen met boer- zie bg Buub. — Als tweede lid. 1) In de bet. 1). — a) In 't algemeen. Bouw-y keere-y Auur-, pacht-y vee-, zetboer (zie die woorden ). — Ongewoon. Burger- y kermis- y kinkel-y lands- boer (zie het eerste lid). — Gewestelgk. Achtemoen-y kastelein-y kord- wagen-y pap-y stalboer (Vlaanderen, zie de bo); konterboer (Groningen, zie molbma 218a; 586a). b) Het eerste lid noemt de soort Tan grond,dien de boer bebouwt, of de streek of plaats waar hg woont. Bie*-y duin-y greid-y hei(de)-y keuter-y klei-y meer-y oudelands-y polder- y schorre-y veen-{venne-) y zandboer (zie die woorden). Amttelboer (tondel 2, 628), IJselboer enz.; klooeter-y nie{uw)-y spyker- boer (zie winklbb, Geslachttn. 802 — 803). Zie ook Navoreehery 27, 846. c) Het eerste lid noemt het Tee, dat de boer hoofdzakelgk aanfokt of TOor zgn bedrgf boadt. Meest gewestelgk. ^f>-(bgen-), ezele- y geiien- y heng- sten-y koe{i)-y o*sen-y paarden-y tckaapboer (Vlaan- deren; zie SCHUEBM.; DB BO; Loquela, Febr. en Mei 1890); barg{e)-y kalver-y varkensboer (zie winrlbe, Geelachttn. 302); vogeleiruieboer {Zm^-kir\\itk)•ybok- ke1U>oer (zie het eerste lid). d) Het eerste lid noemt datgene wat de boer hoofdzakelgk Terboawt , maakt of Terkoopt. Boter- , booi-y hout-y kaae-y kooUy melk- y stroo-y wortel-y zaad-y zoet-y zuivelboer (zie die woorden). — Gewestelgk. Beer-y bold-{boud)y dering-, hommel-y vfiedouwboer (Vlaanderen, zie db bo); molken-y wei- {waai-)boer (zie winklbb, Oeelachten. 302, 421); euikerboer (zie aid.); wijnboer (Zuid- Afrika). Min of meer smadelgk zgn brom-y ginet-y. peem-y schaapeulkerboer (Vlaanderen, zie de bo). e) Vanouds zgn de stedelingen Tan sommige leTcns- behoeften Toorzien door boeren y die hnnne waren op de markt of aan de huizen Terkochten: Boter- y eier(en)-y groen(tel)-y melk-y turfboer enz. Zoodoende Digitized by Google 163 BOER (I). BOER (I). 164 p. QEEBNWOOD (a^ 1783); boerenplagend {^Boere- plagenden hagd", valintijn , Ovid. 1 , 254) ; boeren- placer ( »dit is een boereplager, . . . een diender van den drost. Ily heeft me menigmaal een romer wjn gekost", ROTOAN8, Poezy , 666; rie ook v. dutsb, Vrol. 188); boerenplekje , InDrente, kleine, armoe- dige boerenwonlng met een stukje grond, midden in de heide gelegen, waarop men een of twee paar- den houden kan (y. dale); boerenpktnje (»6ooi den lievryrok nit, en krnip hoi over bol maar weer in nw boeren plunjg*\ Leev. 6, 220); boerenpot, boereukost, eenvoudige spys (,Twee dochtera, ... die de armoS met haar deeiden, Verzorgden wascb, en bleek, en alechte boerenpot*\ bild. 1, 440), in Groningen bepaaldelgk: eene soort van huts- pot (molema); boerenpraatije) , hetzj in eigen- Igken zin (.Duhbel boere-praetje , ofte 't Soet ghe- vry van Lieven ende May ken", Z. Naeht. 1, 63), hetzg: herderskout (,De Boeren-praet van Tityrus, en Milibe", a. w. 1, 53), hetzj in minachtenden zin: onbeschaafde of onbednidende taal(Zuid-Neder- land, EDTTEN); boerenpredikant ^ gewoonl\jk boeren- dominee, plattelandspredikant („Jnffroaw Helder is geen Party voor een £oeren-Domin^\ Leev. h , 382); boerenpr^Sy pr^js bg een wedstrgd tiisschen boeren (.Hier stuift men naar den paal om 't snelste door het zant, Daar d' overwinnaar met den boereprys gaat stryken", schermer 249 ) ; boerenpummel , lompe boer ; boerenrederijker ( ter oouw , Volksverm. 527 ) ; boerenregent y in de oude Republiek, plattelands- magistraat (,Twee Boeren Reffenten, nit het diepst van Noordholland , kwamen ter verrichting van eenige Dorpszaaken in den Haag", Leev. 5. 849); boerenrekel , hofhond (,Veel slimmer als een Hond of Boere-rekel vlucht*', starter 844); ^(?«-«»rtfi«^rf»>, in Zuid-Nederland, huismiddel (schuerm., B^v.\ rutten); boerenr^st {boerrysi), in Vlaanderen, soort van rgstebrq of pap (de bo); boerenrok (,Een. oiiderwetsche Waterlander, gekleed. in een brui- nen of zwarten Lakenschen Boeren-Rok*\ berkhet, iV. if. 3 , 951 ); boerenroos , hier en daar in Zuid-Neder- land, de gewone, groote, bleekkleurige roos (schuerm., Byv.)'y boerenrot, bende gewapende boeren („Daer is een enge pas, daer door sy moeten gaen, Daer kan een boeren rot een gantsche Leger slaen", cats 2, 435a); boerenschaar (.Het leven der geruste boereschaer'\ vondel 3, 201); boerentchenke , ham, verg. KiLTAAN op Sckenckel en hd. schinke (»wor- sten En boere scAenken; prol en poffers; rogge- korsten. Met zoete spys gevult, En rgstenbrg", GREENWOOD, Boere-PinxUrvr. 28); boerenscherU , plompe, ruwe scherts, boert ( .De boerenscAerU ver- ving de taal der Godn", bild. 12, 135); boerensch^jn , bg KRUL , P. ^. 3 , 70 , voor : voorkomen van een boer ( „ Dat ik. my verkleed , on vaerdig maeke , Om in een Boere sch^n te spreeken, haer dieikmin"); boerensehool t plattelandsschool (»Toen nnmyngp*oote kop bet uit begon te dygen Zond Vader. My naer de boerenschool van 't Schipluisch A B C", poor 2, 83), in 't bgzonder in Zuid-Afrika (zie Venl. d. tied. Z.-Afr. Vereen. 1, XXXV d); boerensha/y bg v. d. venne, Sinne- mal, 16, Toor: arme boer die moet sloven voor den kost; boerentlag onz., boeren volk (.'t lompe boeren- slag", oobveenbur, 0. en R. 283); boerensloef, plompe boer (,de hoiie-boere-sloeve", v. d. vbnnb, Sinne-mal, 82); boerenslungel, hetzelfde (,Daar heb je zoo min besef van als de domste boeren- slungeV'y bosb.-tou8S., Mt^. Frans, 149); boeren- spel (.Het kaatsen (werd) allengs wat Le Franoq van Berkhey het noemt — .een boerentpeV* *\ ter oouw, Folktverm. 827), in Zuid-Nederland voor: dwaas gedrag (.Wat gaat dat hier worden met dat zotte boereMpel? . . . hoe zit gg daar gelgk een Truiken-roert-mg-niet : Antwoord eens gauw !" consc. 3, 337 *); boerenspraak , plattelandstongval ; io^rwi- stal (.Welke koesgangen vrg ruim en breed zgn, en in alle boerenstallen zeer zindelgk worden ge- houden", bbbkhey, N. H. 9, 29); boerenst^l („De gverigsten richtten {b^ eene intocht ten platten lande) bogen op met eene kroon er in, want dat is boeren4t'^V\ hasbbroek, W. en Dr. \%1)\boeren- ttoet, in Overgsel, fijn huisbakken roggebrood, ook minachtende benaming der boeren zelve; boereiutok, .kudse. Un baaton ou eroche de villageois*\ PLANT.; boerenstreek , plompe daad (.Gg hebt juist de gedaohten van uwen vader zaliger. Wat boeren- streken zgn dat alweer?*' courtm.-berchm., GescA. V. d. J. 49); boerenstreeper » in Zuid-Nederland, iemand die de boeren te veel laat betalen, .vilt", ook: deurwaarder (schuerm. 64^), verg. nfrL^o^r^- etruper, in toepassing op een landheer die den boeren .het vel over de ooren haalt" (halbbrtsma 559); boerentaal, voorheen wel als benaming van het herdersdicht (vondel 5, 607; hutoens 1, 468), thans gewoonlgk: ongekuischte, grove, ruwe taal, b. V. in minachtende toepassing op de volkstaal (.Klauwaart, ge zult vergaan, Weg, met uw dietsche taal, Kerelstaal; boerentaal! Hoog Frankrgks zege- praair hiel. Hist. Oez. 61); boerentabak^ in West- Vlaanderen , zuivere , onvermengde tabak , in tegenstel- ling met winkeltabak (db bo) ; boerentafel {^Men kent dese reede aen drie pUtte lange bergcn , in ghedaente van drie lange Boeren tafelen", O.-I. e. W.-T. Voyag. 2, 41^); boerenteelt, bg bild. 1,206 voor: afkomst van boeren; boereniAeekommetje (bosb.- Touss*, Maj. FranSy 109); boerentjonk, in Zuid- Nederland, lompe boer (rutten); boerentoon (.Is er iemand?" riep hg, zijne taal en zgn voormaligen boerentoon weder\dndend*', lovelino, D. B. 116); boerentriscA y in het Haspengouw, .iets dat fel schit- tert en door onkundigen wordt fraai gevonden" (RUTTEN; verg. boerenleute)\ boerentroep {„Boere- troepen^ in wier gelederen niet een edele sohgnt gediend te hebben", busken huet, Rembr.\,\^\)\ boerentrommel (.*t gerommel En onbeschoft geluit van eenen boerentrom7ner,QKRKSWooD, Boere- Pinxtervr. 5); boerentrots (.Een gevoel van gekrenkten boeren- troti\ LOVELINO , SopAie , 408 ) ; boerentuig, landbouw- gereedschap (.ick heb met de spa van jongs geleert te wercken. Of met een fluxse vorck, of met een ran wen ploeg. En siet dit boeren-tuyg dat geeftmy broots geno^', cats 1, 293a); boerentuin (.In geen boerentuin mag de .natuur doen wat zg wil"; integendeel, men dwingt en verkracht er de natuur gewoonlgk met grove hand, terwgl men haar in een park tracht te leiden", g. kalff in Oids, 1890. 4, 492); boerentulband (bosb.-touss., Maj. Fran* , 261); boereniype (.Het echt oud Noordhollandsch boerentype verdwgnt langzamerhand", beets, C. O. 851); boerenuitvaart („Eene boerenuitvaart is eene halve bruiloft", harreb. 2, Lxxxiia); boerenveen, bg VONDEL 5, 643 vrg wel gelgkstaande met: buurt (veenstreek) (.Ick nam 'er liever geen {^eene Digitized by Google 166 BOER (I). BOER (I). 166 vrtmw) Al sclionck men my De kenr nil al liet ioereveen*'); hoerenvisehmarki , Torg. boerenmarkt, te Amsterdam ook wel de kleine of riviervitehmarkt genaamd, rie wagsn., Amit. 2, 419 a (,6rietjel . . . loop jy nQ eens . . . naar de boerenvitchmarkt ^ en liaal er reis een goede sod Baan", Blank. ^, 16); boerenvkudf in liet Haspengonw, zekere geringesoort vm gebak met mannelade (ruttkn); boerenvlegel , onbeacliofte bocr; boereiwryer\ boerenvrjjjerjj (.Als kq {Hnygent) in zgn prieeltje een boerenprjfery zit te beliiiBteren of achter een haag ket minnend paar beglnurt", txb gouw, Volkwerm. 627); boerenvr^- tier {Zeev. 5, xui); boerenpuuTt in West-Vlaande- ren: boerenvier maken, hetzelfde dat te Rotterdam vmuraUum, in Utreckt en Noord-Holland blouwen beet, t. w. de annen kerkaaldel^jk om ket Iqf alaan om dek te Terwarmeu (db bo); boeremwafel, o. a. in Oroningen en Noord-Holland, in melk en eieren geweekte beeckuitbol, met boter in den Tonn eener wafel gebakken (molbma); boerenwalt bg tondbl 2, 85 in toepaasing op Betklekem; boerenioereld (.Poot'a epitkalamen (bew^^en zicb) uiet op ket land of in de boerenwereld\ , . . maar te midden der def- tige vaderlandfloke maatsckappg yan ket begin der 18^ eenw", bttbken hubt, Fani. 1, 96); boerenwet, ▼oorkeen in Znid-Nederland : plattelandsrecktbank (zie stallabbt); boerenwyf (botgams, Foezy^ 661); boeremwinning , in Znid-Nederland, ketzelfde ids ^o^- dery, 2 (»Het verval der eens zoo bloeiende 6<?tfrM- wiamimg'*, 8LKBCKX 8, 121); boerenioit, eene soort Tan witgele praim, verg. Boebbnpruim; boeren- wvonst, in Zaid-Nederland (zie Bobrbnwoning ) ; boeremteoord (»lck kebbe boo veel ab ick yermocht de boerterjen met de soetste Boere-woorden nyt gedmekt", bbedbbo 8, 200), soms smadelgk: platte nitdmkking (..Vader ..." sprak Lisa. „Mweer dat boerenwoordV* riep de Baas", CONSO. 8, 886 b)\ boeretnoorst ( ,lange borsten , . . . even soo gestelt geljek ab boere worsUn**, cats 2, 156 a); boeren- toMger («Een boere Zanger ^ die tot zingen sckeen geboren, Liet zick yeryaarlgk als een balkende ezel kooren", gbbbnwood, Boere-Finxiervr. 30); boeren- xmierdag t in Noord-Holland en te Utreckt de 2^« of 8^ Zaterdag in October, waarop de boerenkneckts zich op de markt tegen Noyember yerknren (zie Netvorseher, 2, 183a; 8, 174a; verg. ook Bobbin, Samensi. ) , te Utreckt ook de laatste dag der kermis- week; boerenziel, kg tondbl 8, 11 gelykstaande met: bocr (^bnrgers en . . . boereeielen"); boeren- fomerkuit, in Holland, alleenstaand huis naast eene boeren woning, in bctwelk ket gezln 's zomers woont (zie bbbkbbt, N. E. 9, 44); boerenzondaar (v. droo- gbitbb., Spr. 20); boerenzuipe, in de Baronie van Breda, eene soort yan kandeel (hoeufft, Bred. T. 710); boerenxweet {-zw^'t), in Groningen, soort Tan dnnnebier, de zomerdiunk voor ket boerenvolk (zie MOLBMA 505 a). — AaBDi. 1. De bovenstaande l\jst van samen- steUingen bevat enkele groepen , waarin de verbinding met boeren- oorzaak is eener bqzondere opvatting Tan ket tweede lid. 1°. Namen yan dieren en planten, waarin boeren-, zonder ongunstige betee- kenia, nitdmkt dat de gewone, mecst voorkomende soort bedoeld is (ketzelMe als gemeen): Boerenaal, 'krak, 'musch, -zvaluw; boerenboon, -kere, -kool, -look, -pruim, -root, -wit enz. 2^. Zeer Tele namen van person en en zaken, waarin boeren- te kennen geeft, dat deze personen of zaken aldns alleen onder ket lagere Tolk, niet onder lieden van kooger stand of ontwikkeling voor- komen, in gebmik. Tan krackt z^n enz., of dat eene geringe, mindere soort bedoeld is (Tcrg. boTcn, 1, *): Boerenbedrieger, -dominee,-rederiiker, -regent; boerenbrood, -hoed, -kaas, '-knoop, -koet, -latf/n, -leute, -markt, -merrie, -muziek, -naam, -paard, -peper, -platting, -pot, -praat, -remedie, -teherte, -acAreef, spel, -tpraak, -streek, -taal, -tafel, -tuin, -vlaai, -wet, -woord enz. d<^. VersckUlende samenstellingen zqn min of meer sckertsend gevormd om aan te doiden dat ket be- doelde eigenljk niet datgene is wat ket tweede lid aanwgst, maar door de boeren er yoor aangezien of ge- brnikt wordt (yerg. boyen, ), ^): Boerencyfer, -doz^n, -jasmin, -kalk, -kandeel, -leute, -mosterd, -nachte- gaal, -rotting, -vuur, -wafel enz. Evenzoo wordt in Zuid-Afrika de kerkdgke aanneming yaak in sckerts boerenmatriek genoemd, met zinspeling op de insckrQ- ying (eng. immatrieulation) der stadenten aan de koogesckool. 4". Sommige samenstellingen, yoorkeen door de dickters geyormd ten bekoeve yan ket toen geliefde kerdersdickt , zgn alleen in yerband met die Arcadi- scke poezie begrjpel^jk en tot dat t^dperk derletter- knnde beperkt gebleyen: Boerendicht, -ftuit, land- prieel, -lied, -pijp, -praat, -taal, -wal. 5^ Opmerkdlyk is ten slotte ket groot aantal sckeldnamen yoor: een domme, lompe, onbesckofte boer (yerg. boyen, 1, b)-. Boerenanje, -beest, •kinkel, -kloen, -khingel, -knuddel, -knul, -kuifel, -kwant, -lummel, -pummel, -eloef, -elungel, -tjonk, -vlegel; yerg. ook boerengeapuit , -getuig, -goed, -volk. — Aann. 2. Oyer yersckillende in de noord- oosteljjke gewesten gebmikelgke samenstellingen met boer- zie kg Buub. — Als tweede lid. 1) In de bet. 1). — a) In *t algemeen. Bouw-, heere-, huur-, pacht-, vee-, zetboer (zie die woorden ). — Ongewoon. Burger-, kermis-, kinkel-, lande- boer (zie ket eerste lid). — Gewestelgk. Achtemoen-, kastelein-, kord- wagen-, pap-, stalboer (Vlaanderen, zie de bo); konterboer (Groningen, zie molbma 218a; 536a). b) Het eerste lid noemt de soort yan grond.dien de boer bebouwt, of de streek of plaats waar hq woont. Bies-, duin-, greid-, hei{de)-, keuter-, klei-, meer-, oudelands-, polder-, tchorre-, veen-{venne-) , zandboer (zie die woorden). Amstelboer (yoNDBL 2, 628), IJaelboer enz.; klootter-, nie{uw)-, tpyker- boer (zie winrlbr, Geslachten. 302 — 803). Zie ook Navoraeher, 27, 846. c) Het eerste lid noemt ket yee, dat de boer koofdzakelgk aanfokt of yoor zjjn bedrgf koudt. Meest gewestel^k. Bie-i^^erx-) , ezela- , geiten- , Aeng- aten-, koe{i)-, oaaen-, paarden-, achaapboer (Vlaan- deren; zie SCHUBBM.; DB BO; Loquela, Febr. en Mei 1890); barg{e)-, kalver-, varkenaboer (zie wtnblbb, Oeafachtan. 802); vogelatruiaboer {Z\i\^-kiTi\A)\bok- kenboer (zie ket eerste lid). d) Het eerste lid noemt datgene wat de boer koofdzakel^jk yerbouwt, maakt of yerkoopt. Boter-, hooi-, hout-, kaaa-, kooU , melk-, atroo-, wortel- , zaad-, zoet-, zuivelboer (zie die woorden). — Gewestelgk. Beer-, bold- {bond), dering-, Aommel-, wiedouwboer (Vlaanderen, zie db bo); molken-, wet- {waai-)boer (ziewiNKLBR, Oealachtan. 802, 421); auikerboer (zie aid.); wijnboer (Znid- Afrika). Min of meer smadelgk zgn brom-, ginat-, peem-, achaapaulkerboer (Vlaanderen, zie DE BO). e) Vanouds z^n de stedelingen yan sommige levcns- bekoeften yoorzien door boeren, die knnne waren op de markt of aan de knizen yerkockten: Boter-, eier{en)-, groen{ael)-, melk-, turfhoer enz. Zoodoende Digitized by Google 167 BOER (I). BOERACHTIG. 168 word 'boer Tan lieyerlede opgevat in den rin Tan: handelaar, Terkooper, leyeranoier, en naar analogie Tan de zooeren genoemde, in bet dagelgksoh leTen zeer gewone benamingen ook toegepast op penonen, die Tolstrekt geene boeren in den eigenlgken zin z^n, roaar ereneens hnnne waren langs de huizen ombrengen, zooals bot-, vischboer, en Tele meer ge- westei^ke als ffist-, hoeUe-, kemp-, vlas-, zand-, zavelboer ( Haspengonw , zie buttin ) ; petroieumboer (Zaankant); eindelgk zelfs op personen die iets langs de buizen opbaalden : (uch- , vuUUboer. Zie de meeste dezer woorden. — Yandaar in scberts: Sobbel- , uienboer, -Tcr- kooper (zie bet eerste lid). f) Op eene dergeljke w|jze znllen nit de bet.: baas, die boer soma beeft (zie boTen, kol. 155) enkele gewesteljjke samenstellingen toTerklaren zgn, waarin boer zooTeel als: meesterkneobt beteekent: draf', kelder-, mout-, zolderboer (LenTen, zie SCHUBEM.). 2) In de bet. 2). Harien-, klaveren-^ ruilen-, schoppeti', troefboer (zie bet eerste lid). Omboeren (zie aid., !•*• art.). BOER (II), znw. m., mT. -en. Waaracbgnl^k een klanknabootsend woord. Oostfri. bur , burr, Hoor- bare oprisping dermaag, .pnrping, bik-damp,niaag- wind" (MABIN). Meestal: een boer laien^ — laten vliegen. || Leg dat kind wat op z^n buikje: H beeft zoo'n last yan boeren {ofx er zit bem een boer^e in den weg). — Hy liet twee of drie boeren Tliegen , MABIN. Da's 'n dikke boer, moleua. — Die plom- pen sullen boeren {er stoat: boenen) laten al was 't ylak in uw aansicbt, sonder H booft eens om te keren, t. E7»n, Spect. 4, 189. 