Entomologische berichten
De Heer Dammernian was zoo goed, mij een vrij omvangrijk materiaal ter hand te stellen, nabij Deuekamp verzameld. Hierbij vermeld ik tevens eenige vangsten van Dr. Mac Gillavry en Dr. de Meijere, bij dezelfde gelegenheid gedaan : Jssus foleopteratm F. — één d". (Dr. Mac Gillavry). Delpha.c crassieoy/iis F. — één d". (Dr. de Meijere). Libitrnia pellucida F. — Macr. [^r^. (K. Dammerman). PMlaemis spumarins L. — met de var. ttstulatus F'all., leuc- opJithalmus L. en lineatus F. (K. Dammerman). Philaeims lineatus L. — één 9. (dez.). Aplirophora alni Fall. — (dez.). » Salicis de Geer. — (!) twee ^ + • (dez,). Maci'opsis lanio L, — met var. bruunca F. — (dez.). Bythoscopus ßavicollis L. — (dez.). Pediopsis nassata Germ. — (dez.). Idiocerus confusus Flor. — (!) (dez.). J'ettigonia viridis L. — met Nymphen, (dez.). Euacantlius acuminatus F. — (!) (dez.). Acocephalus striatus F. — (dez.). 1) » tricinctiis Curt. — één d". (Dr. iMac Gillavry). Doratura stylata Bohem. — (K. Dammerman). Deltocephalus Minhii Fieb. — (Dr. M. G.). Allygus mixtus F. — (Damm.). » modestus Fieb, — (Dr. M. G.). Athysamis obtusus Kb. — (!) één d". Het tweede ex., dat in ons land gevangen is, (Dr, de M.), 1) In Aant. III schreef ik foutief: tri7!citas. ENTOMOLOGTSCHE BERICHTEN. 165 Älebra alhostrieMa Fall. — var. Wahlbergi Boh. (Damm.). Zygina alneti Dahlb. — (Damm.). Kelisia vittipennis J. Sahlb. — - Wolflieze — April. Een n door mij aan den rand van een beek gesleept. *(Jilorwna prasinuhi Fieb. — Faun. nov. sp. Arnhem — Juni (raacr. cT), Juli (2 brach. ^ 2)- G^evangen op 't landgoed Sonsbeek, langs een slootkant, begroeid met Phragmites etc. De aanwezigheid van deze Middeneuro- peesche soort hier te lande is wel merkwaardig. De meest Noordelijke vindplaats was, naar ik meen, tot dusver Crefeld (vermeld door Kirschbaum) ; overigens komt ze voor in Galicië en »in den Donau-Aueu auf Pliragmites communis in Juni«. Liburnia straminea Stal. — Faun. nov. sp. Arnhem — Juni, Juli, Aug. Om Arnhem dezen zomer vrij gewoon. (12 ex.). De meeste macropter. Ook te Oosterbeek (Dreien). Vooral leven ze tusschen de jrrasranden lano-s akkers. *Jiythof<copus ruf'usrnlus Fieb. — Faun. nov. sp. Staalduin — Juli (K. Dammerman). Den Haag — Aug. (Dr. v. d. Weele). *Idiocerus albicans Kb. Faun. nov. sp. Wassenaar — Aug. (K. Dammerman), twee 92- Deze verschilt van den naverwanten inlandscheu confusus Flor. door de kleur, die meer grijsachtig groen is, en doordat dt> legboor van het r> minder ver uitsteekt. 166 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN Mi] ne ex. waren grijswit, maar waren in alcohol bewaard geweest, zoodat niet op de kleur was te vertrouwen. Vergelijking van de legboor niet die van hei conf usus n^ toonde echter duidelyk aan, dat deze ex. tot albicans behoorden. Allygns modestus Fieb. — Arnhem — Juli, één d" en één o. Van Mr. Brants ontving ik een Nymphe ten geschenke, welke hij had aangetroffen op Vfvlascum sp. Daaruit verscheen een d". Zelf sleepte ik een Nymphe, die op een grassoort eeni- gen tijd verder leefde en een o bleek te zijn. Athysanus distinguendus Kb. ■ — Faun. uov. sp. Plasmolen — Aug. Een typisch geteekend cT door den Heer Daramerman ge- gevangen. *Gnathodiis punctatus Thunbg. — Faun. nov. sp. Oosterbeek • — Aug. Een drietal ex. langs den spoorweg bij Dreien, lu Duitsch- land en Engeland voorkomend was deze soort ook bij ons te verwachten. *Dicraneura citrineUa Zett. — Faun. nov. sp. Arnhem — Juni, Juli, Aug. Gewoon, vooral langs akkers, ook te Velp en Oosterbeek. *Evpteryx Germari Zett. — Faun. nov. sp. Hilversum — Juli (Dr. de Meijere). *Eupteryx Loewii Then. — Faun. nov. sp, Hilversum — -^^^f?' (^r- de Meijere). knto:mot,ooisc'iik belichten. 167 Ziftjina alnetl Dahlb. - De Nymphe leeft niet alleen op Alniis, doch komt ook op Acer pseudoplatanus zeer algemeen voor. Aldus nam ik haar waar in Juni te Arnhem en om Nijmegen. Veelvuldig komen bij Homoptera afwijkingen in het ader- stelsel voor. Ik herinner me een ex. van Grypotes pinetellus H. Sch., dat niet te bestemnxen was volgens de tabel. ïoen het op een andere wijze gedetermineerd was, bleek in den rechter vleugel een dwarsader voor te komen, die bij Grypotes en verwante genera constant ontbreekt ; nl. een dwarsader tusscheu den tweeden sector en den ondersten tak van de tweede o-affeling van den eersten. In den linker vleugel ontbrak de dwarsader. Ook vertoont het aderstelsel in de membraan der TypUocy- />//(67i-voorvleugels vaak afwijkingen van het normale verloop. C. J. H. BlEEMAN. Een vijand van den pereboom. Het Hongaarsche tijdschrift »Rovartani Lapok« bevat in deel XI, 1904, Afl. 4 en 5, hierover een uitvoerig artikel met afbeelding, waarin door J. Jablonowski de levenswijs der larve van Janus {Cephns) coynpressus F. beschreven wordt. Aan het verkorte uittreksel in de Duitsche taal (Ein eigenthüm- licher Feind des Birnbaums), dat achter in iedere afle- vering voorkomt, ontleen ik het volgende. Jablonowski had in zijn werkje over schadelijke insecten der vruchtboomen en van den wijnstok aan RJiynchites coertdeus beschadigingen van de peer toegeschreven, welke — zooals later, bleek — • niet door dezen kever, maar door cene bladwesp 168 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. Jcmus GO)npi'essus veroorzaakt worden. De wesp vliegt in het begin van Mei en legt hare eieren in jonge loten van pere- boompjes. Reeds tegen het einde van Mei vertoont zich de werking; het lot wordt slap en hangt ter lengte van 3 — 5 cM, naar beneden ; de nog niet ontwikkelde bladen zijn verdord en zwart. De twijgjes zyn op een atstand van 6 — 7 cM. van het uiteinde duidelijk opgezwollen en blijken aangestoken te zijn; de eitjes zijn spiraalsgewijze om het twijgje heengelegd. De uit het ei gekomen larve kruipt dadelijk naar boven in het verwelkende gedeelte van het twijgje, waaruit zij alleen het merg vreet. Tegen het einde van Mei, begin Juni, heeft zij dit grootendeels verbruikt en dringt nu langs de over- blijfselen van het merg door hare uitwerpselen naar beneden om ook hier het merg uit te knagen. De excrementen worden uu en dan door haar naar boven en vaster in een geschoven. Jablonowski telde 45 en meer »solcher Abfallschichten«. Dit alles is zwaar werk voor het larf je dat G — 7 mM. lang is, terwijl de breedte van het kanaaltje, waarin zij huist, slechts 2 — 2.5 mM. bedraagt. In het midden van den zomer is de larve bijna volwassen, maar vreet tot den herfst nog door; dan luaakt zij een spinseltje, waarin zij eerst in het voorjaar verpopt. Wanneer de wesp verschijnt, kon Jablonowski uit dezen kweek niet vaststellen; dit zal vermoedelijk in het laatst van April of begin van Mei zijn. Uit 200 aangestoken takjes, die hij met alle zorgvuldigheid behandelde, maar toch ver- schimmelden öf verdroogden, kwam na twee jaren een enkel imago te voorschijn! De schade door de larve veroorzaakt is niet gering, want door het aantasten der loten, belemmert zij goede ontwikkeling der takken en vruchtknoppen. Ter voor- koming van verdere schade zal het goed zijn de verkwijnende twijgjes na zorgvuldig onderzoek spoedig te verwijderen. Goureau heeft in »Annales de la soc. ent. de France, 1858, Bulletin p. 231« reeds veel omtrent de levenswijs der larve ENTOMOLOGISCIIE BERICHTEN. 169 vermeld; hij noemt als haren vijand Pimpla stercorator Grv, Ook Kaltenbach vermeldt haar in »Pflanzenfeinde«, p. 200, waar hij ook zegt : »sie bewirkt durch ihren F'rass das Ab- sterben des Triebes, was sich durch faltige, schwärzliche Epidermis auffallend bekundet.« Iets dergelijks werd door mij voor eenige jaren aan een perenboompje in het begin van Juni waargenomen. Het trok toen de aandacht en werd aan den invloed van nachtvorsten toegeschreven en niet verder onderzocht. De mededeelingen van Jablonowski en anderen lezend, kom ik tot de vraag of deze Janns wellicht reeds in Nederland gesignaleerd is. Aangezien hij in Midden-Euroi)a (Duitschland en Frankrijk) voorkomt, zou eene overschrijding der grenzen niet tot de onmogelijkheden behooren. A. J. VAN RossuM. De biologie der Pipunculiden. Omtrent de levenswijze der merkwaardige Pipunculiden was tot dusverre nauwelijks meer bekend, dan dat enkele soorten gekweekt waren uit kleine Homoptera, waarin de larve als parasiet moest hebben geleefd. Naar aanleiding van de schade, door verschillende dergelijke Homoptera aan suikerriet toe- gebracht, heeft de heer Perkins onlangs de vijanden dier dieren aan een nauwkeurig onderzoek onderworpen en daarbij ook de metamorphose van een groot aantal Pipunculidae ontdekt. Daar deze waarnemingen in een weinig verbreid geschrift zyn verschenen ^), schijnt het mij niet overbodig hier enkele der hoofdzaken mede te deelen. O R. C. L. Perkius, Leal' Ploppers aud their natural Enemies. Report Exper. Station Hawaiian Sugar Plant;^rs Association, Honohil«. Sept. '05. l70 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. Perkins onderzocht van het geslacht Plpunadiis een 26-tal soorten van Australië, waarvan hij er 15 uit Homoptera kweekte, en 5 soorten van Hawaii. Verschillende familiën van Homoptera, zoowel Cercopidae, als Jassidae en Fulgoridae, worden aangetast. Of eenzelfde soort van Plpunmlus dieren van verschillende familie bewoont, is nog niet zeker ; wel werden sommige soorten uit zeer verschillende Homoptera van dezelfde familie gekweekt. Zoowel de nymphen als het volkomen insect wordt aangetast. De orevonden Australische soorten kwamen meest uit Jassiden, terwijl de soorten van Hawaii waarschijnlijk allen Fulgoriden tot gastheer hadden. Het is moeilijk uitwendig te zien, of een Homopteron al of niet geïnfecteerd is. Soms is de kleur wat veranderd, b.v. geelachtig in plaats van groen of donkerder dan gewoonlijk, maar meest doet alleen een wat ziekelijk uiter- lijk, een moeilijk te omschrijven wijziging in het voorkomen van de chitinehuid vermoeden, dat het dier is geïnfecteerd, hetgeen dus alleen waarneembaar is voor iemand, die het nor- male aanzien der dieren uitstekend kent. De kop van de parasitische larve schijnt altijd naar den thorax van den gastheer gericht te zijn, welks abdomen door den parasiet grootendeels is gevuld. Is deze volwassen, dan kruipt hij, meest tusschen metathorax en abdomen, naar buiten en begeeft zich in de aarde, om daar in een puparium over te gaan. Slechts bij een soort {Pipimculus cinerasccns Perk.) die op boomen levende Homoptera aantast, valt de larve niet op den grond, maar blijft ook als puparium op de bladeren vast- gehecht. Deze puparia zijn ovaal, aan beide einden afgerond, met door- brekende hoorntjes (prothoracaalstigmata van de pop). De beide achterstigmen schijnen, naar de afbeeldingen te oordeelen, meest 3 ronde of ovale poriën voor de ademhaling te bezitten, wat bij cyclorraphe Dipterenlarven wel de meest gewone ver- houding is. ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. 171 Reeds Jenkinson heeft opgemerkt, hoe een Plpunculus zich plotseling op een Horaopteron stortte ; deze sprong dan op, en althans in één geval zag Jenkinson, dat het na den sprong den Pipunculus nog op den rug droeg. Dat tijdens deze manoeuvre het leggen van het ei heeft plaats gehad, is wel waarschijnlijk, maar niet met zekerheid vastgesteld. Iets, wat mij bizonder interesseerde, was de wijze van open- springen der puparia. Perkins heeft dit niet met voldoende nauwkeurigheid nagegaan, maar uit zijne figuren blijkt althans, dat een uit een kleiner dorsaal en een grooter ventraal ofeleffen stuk bestaand, halfbolvormig kapje wordt afgeworpen en dat het dorsale stuk de prothorakaalhoorus draagt, In dit laatste opzicht is er dus overeenkomst met wat bij de Syrphiden voorkomt, terwijl bij de Eumyiden wel een der- gelijk, maar uit andere ringen opgebouwd kapje voorhanden is, waarvan de prothorakaalhoorus geen deel uitmaken. De algemeen aangenomen verwantschap tusschen Pipunculiden en Syrphiden vindt hierin dus eenigen steun, ofschoon de volkomen overeenstemming in de samenstelling van het kapje mij nog twijfelachtig schijnt en hieromtrent nader onderzoek geweuscht is. Nu we weten, dat de aanwezigheid van den parasiet uiterst moeilijk waarneembaar is, zal het ook alhier wel eerder geluk- ken een Pipunculus te kweeken. Ik zelf had wel alreeds soms aan een Homopteron een donker gezwel waargenomen en ont- ving dergelijke exemplaren ook van den heer Bierman, maar deze bleken te wijten te zijn aan parasitische Hymenopteren- larven, waarschijnlijk uit de familie der Dryiniden, welke wegens de merkwaardig gevormde klauwen der o n vermaard zyn. J. C. H. DE Meijeee. 172 EXTOMOLOGISCHK BERICHTEN. Hadena funerea Hein. Van deze, toen voor ons laud nieuwe soort werden in Angus tus 1895 zeven exemplaren op den Hondsberg by Oisterwijk (N.-Br.) gevangen. Sedert is zij niet meer in ons land waar- genomen. Dezen zomer (1906) echter was Dr. Mac Gillavry gedurende een verblijf op den Hondsberg zoo gelukkig haar terug te vinden en wel in één maijlijk exemplaar, gevangen in het laatst van Juli. Het voorwerp berust in mijne collectie. Zie T. V. E. Dl. 39. p. 86 en Dl. 40 p. 299. J. Th. Oüdemans. Corrigenda. Deel II, NO. 33, p. 158, 11^^ regel van boven : Staat Cri/ptocephalus. moet zijn Cryptopharjus. 12^ regel van boven : Staat densatus, moet zijn denfatus. Insectenkast te koop. De ondergeteekende biedt ter overname aan een eikenhouten insectenkast met deuren, inhoudend 40 laden met glazen dek- sels en voorzien van turfbodera (Bakker-turf). Fabrikaat Groen. Dr. J. Th. Oüdemans. P. Potterstraat 12, Amsterdam. UITGEGEVEN DOOR DE NEDERLANDSCHE ENTDMDL0GIS6HE VEREENIGING. N". 35. DEEL II. 1 Mei 1907. I N H O U D : Dr. A. J. van Rossum, Mededeelingen over Bladwespeii I. — Dr. .1. Tii. Oudkmans, liveaena t'oridoii Poda. Mededeelingen over Bladwespen I. A m a u r o D e m a t u s f a 1 1 a x Lep. Deu 18'-'" Juni 1906 ontving ik van Mr. A. Brants vijf larven der bovengenoemde soort, door hem te Laag-Soeren uit lage wilgenstruilïeu, SalLv aurita of «S. yepens, geklopt. Tegen 24 Juni hadden zich vier hiervan in stukjes losse turf bege- ven, na zoowel van Sali.v rltelUna als S. caprea gevreten te hebben; de vijfde volgde 28 Juni. Alvorens in de turf te krui- pen vervellen zij, verliezen hierbij de witte strepen en bruine spikkeltjes en zijn dan geheel groen of bruingroen en korter geworden. Li het begin van Maart het kweekglas onderzoekend, kon ik een paar larven waarnemen, die dus in dezen toestand overwinterden. Reeds 28 Maart 1907 vertoonden zich twee vrouwelijke wes- pen ; eene derde kwam 1 April te voorschijn. Zaddach zegt in Schrift, phys. ökon. Ges. Königsberg XVI, 1875. N**. 17. p. 69: »Keine andere 4rt der Gattung Nematus ist so veränderlich wie diese« : zij is dan ook onder verschillende namen beschre- ven o. a. als Nematus variahilU. 174 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. jMijne wespen komen het meest overeen met Zaddach's vierde variëteit, de donkerste. Er is weinig meer te zien van de zéér bleek groenachtige of vuilwitte tint van het abdomen ; over den rug loopen zwarte dwarsbanden, de buik is zwart gevlekt ; aan de /ilf^^" i*^ tïe lichtgroenige kleur (bij een exemplaar iets helderder) nog liet duidelijkst waar te nemen. Wangen en mond zijn wit ; alle overige deelen van het lichaam zijn groo- tendeels zwart; het stigma bruinzwart. De cocons, Avaaruit zv, verschenen, zijn zeer dunwandig, doorzichtig, licht bruingelig. Ten gevolge van den strengen winter was de bladvorming der wilgen (bijv. vergeleken bij het voorjaar van 1906) thans nog zeer achterlijk. Aan een Salhv vitellina in mijn tuin vond ik een paar takjes, waaraan enkele blaadjes en ook een paar katjes begonnen te ontluiken. Deze takjes werden in water geplaatst en de met suikerwater en honig gelaafde wespen hierop gezet. Eenige witte eitjes werden tegen een bladknop gelegd, maar vooral deden de w^espen pogingen om in de nog zeer weinig ontwikkelde knopjes der katjes te leggen, en het gelukte haar ook hiertegen en gedeeltelijk hierin een paar eitjes te plaatsen. Aangezien de katjes der vroegbloeiende ruige wilgen reeds veel grooter en bijna geheel ontwikkeld waren, zette ik nu takjes van een manlijke Salix caprea in het kweek- glas, waarvan zij terstond ijverig gebruik maakten. Gedurende vijf dagen zijn zij, met tusschenpoozen, nog fteeds bezig in deze katjes hare eieren aftezetten, en wanneer de takjes zich lang genoeg frisch houden, hoop ik parthenogenetische larven van Am. falla.v te zien verschijnen. Voor zoover mij bekend, was het nog niet waargenomen dat eene bladwesp in katjes der wilgen legt. Bij vlinders komt dit voor in het genus Xcmthia. Uit deze legwijze van Am. fallcuv, die dikwijls reeds in Maart vliegt, laat zich verklaren, waarom de larven dezer wesp meer op ruige wilgen gevonden worden dan op gladde. SaU.v caprea, ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN'. 175 mirka, repens behooren alle tot de Vroegbloeiers. Op een even- eens vroeg bloeiende gladde wilg, aS'. vimutalis, schijnt de larve nog niet gevonden te zijn. In de omgeving van Arnhem heb ik haar nog niet aangetroffen ; bij Vlodrop (Limburg) klopte ik haar in 1903 uit »S. anrita, en Mr. Brants bezorgde mi] de larve ook reeds in 1904 uit Laag-Soeren. Deze beide kwee- kingen mislukten, gedeeltelijk ten gevolge van sluipwespen. De mannetjes van Am. falUuv zijn schaarsch ; Cameron geeft aan : »On counting the specimens which I have caught and bred, 1 find a proportion of one male to twenty females«. (Monogr. Brit. Phytoph. Hym. I p. 2(5). Door Brischke ^) wordt aange- nomen, dat Am. falla.r Lep. en Am. histrio Lep. slechts varië- teiten van e e n e soort zijn ; Konow kan zich hiermede niet vereenio-en. In afbeeldino-en der zagen van fallax en histrio door Cameron is verschil op te merken. A. J. VAN ROSSÜM. Lycaena coridon Poda. Lycaemi coridon Poda in Nederland. Deze zeldzame Lycaena werd het eerst in ons land aange- troffen door Dr. van Mederabach de Rooy, die in Augustus 1859 een mannetje bij Nijkerk ving. Dit voorwerp, dat natuurlijk een weinig oud geworden, doch volkomen gaaf is, berust in mijne verzameling. Het bleef zeer lang het eenige Nederland- sche exemplaar, terwijl bovendien Snellen in »De Vlinders van Nederland« Macrolepidoptera, p. 56 noot, in verband met het terrein, dat volstrekt niet met den aard van deze soort over- 1) Schiift. N.-Uurf. Ges. Danzig N. Y. VI. lieft 2. p. r4J 176 ENTOMOLOGISCHE BElllCHTEX eeustemde, zegt te aarzelen, om haar onder de inheemsche vlinders op te nemen. Dit Avas m. i. volkomen terecht, daar het veel verstandiger is, om met het als inlandsch beschouwen eener ietwat dubiense soort te wachten, totdat betere bewijzen voorhanden zijn, dan eeue ontijdig als zoodanig beschouwde wederom te doen vervallen. Aldus bleef de indigeniteit van Lycaena coridon onzeker, totdat, gelijk Snellen in »De Vlinders van Nederland«, Micro- lepidoptera, p. 1126, mededeelt, deze soort in Zuid-Limburg bij Valkenberg en Maastricht door Mr. A. H. Maurissen werd gevangen. Sedert het verschijnen van dit deel van Snellen's meesterwerk, 1882, hoorde men niets meer van haar. ïhans kan ik twee nieuwe vindplaatsen opgeven, nl. Bergen- op-Zoom en Hoog-Keppel, Op ongeveer één uur ten zuiden van eerstgenoemde stad werd een mannetje gevangen door den heer N. Bouman (Amsterdam) op 10 Augustus 1906, terwijl , de heer Cl. J. Klokman J.Az., eveneens in den afgeloopen zomer, nabij laatstgenoemde plaats drie voorwerpen bemach- tigde, en wel op het landgoed »Ulenpas« op 28, 27 en 30 Juli. In zijn schrijven over deze vangsten deelt de heer Klokman mij bovendien nog mede, dat hij zich herinnert, dat in Juli 1904, na de vercfaderinçy en excursie onzer Vereeniginc^, noo- eene excursie door eeniaje leden gemaakt werd naar Neede en dat toen ook een exemplaar van Lycaena coridon gevangen werd. Ik vind deze vangst nergens vermeld ; moo-e deze mede- deeling de nadere bevestioing uitlokken. J. Th. Oudemans. o / o . ;uv '~j ^i. UITGEGEVEN DOOR DE NEDERLANDSCHE ENTOMDLOGISGHE VEREENIGING. N". 36. DEEL II. 1 Juli 1907. INHOUD: Dr. A. J. van Rossum, Strychnine-vretende kevers ? — Dr. J. Th. Oudemans, Eene uitstekende keverval. — Dr. J. Th. Oudemans, Lycaeria coridon Poda. — Dr. .]. Th. Oudemans, Boekaankondiging (Fauna \'an Nederland, II, Yrijlevende Zoetwater-Copepoden, door Dr. P. J. van Breemen). Strychnine-vretende kevers ? Van dem heer Edward Jacobson mocht ik voor zijne terug- reis naar Java een schrijven ontvangen, dat ik meen hier te moeten plaatsen. Het luidt als volgt : »In aansluiting aan uwe mededeelingen ^) in de laatste Wintervergadering van de Entom. Vereeniging, waarbij u de aandacht vestigde op een artikel, waarin de schrijver de uit- werking vermeldt van vergiften op insekten ^), kan ik u nog wijzen op eene reeks opstellen in het Geneeskundig Tijdschrift van Ned. Indië, namelijk : Deel 21, 1881, pag. 679. Strychnine-houdende drekstof van een strychnine-etenden kever. Deel 22, 1882, pag. 197. Strychnine-houdende legen en den- dang-kevers. 1) Tijdschr. v. Entom. L. p. XV— XVI. 2) M. L. Michalsky ,,Ueber die Einwirkung einiger Alkaloide auf die Küchen« schaben" (Anz. Akad. Krakau, 19Ü5, p. 635—668). •«r** '"SatÜÄ ^1l.?0T Î I 178 KNTOMOT^OCrlSCHK BERTCHTEN. Deel 26, 1887, pag. 259. Dendang-kevers en legen. Deze artikelen van de hand van Dr. J. Groueman behelzen zijne onderzoekingen over strychnine en een strychnine-hou- dende keversoort, genaamd Epicauta 7'ußceps 111. Verder verscheen nog in : Deel 21, 1881, pag. 693. Onderzoek van een strychnine- houdende drekstof en strychuine-etende kevers, door E. Verschoof. Naar aanleiding van deze publikaties werd het onderwerp ook besproken in de 16*-' Wintervergadering der Ned. Entom. Vereeniging, Januari 1883, in welke vergadering de beeren Piaget en van Hasselt daaromtrent mededeelingen deden ^). In een der bovengenoemde artikelen beschrijft Dr. Groneman door hem op Epicauta ruficeps genomen proeven, waarbij, door 't inspuiten van strychnine-oplossing in de lichaamsholte, de ongevoeligheid van deze keversoort voor het vergift werd aan- getoond. Mijne proeven met strychnine op dipteren-larven, door Dr. de Meijere in de Entomologische Berichten N'\ 30 medegedeeld, blijken dus slechts een reeds lang bekend feit opnieuw te belichten". Gebruik makend van de nauwkeurige literatuur-aanwijzingen van den heer Jacobson, vond ik in het Tijdschr. v. Entom. Deel 26, dat van Hasselt sterk betwijfelde, of de zoogenaamde legen uit drekstof van den dendano-kever zou bestaan. Na een scheikundig onderzoek '-) van Wefers Bettink (medegedeeld in Nieuw Tijdschrift voor Pharmacie in Nederland van Haaxman en Legebeke, Juni 1883, p. 181) bleek, dat deze stof geen urine- zuur noch guanine bevatte en niet voor insecten-excrement 1) Tijdschr. v. Entom. XXVI, p. CXXXVII— CXL. ^) Referaten van Prof. Hoogewerft" over dit onderzoek en over Groneman's opstel (1882) komen voor in : Recueil des Tnivaux Chimiques des Pays-Bas, Tome II, No. 4. p. 126—131. ENTOMOI.OGISCHE BERICHTEN. 179 jnrehoiiden kon worden. Groneraan verklaarde toen, dat hij ver- plicht was aan te nemen dat de legen geen keverdrekstof is, maar met van Hasselt in te steramen, dat op bedriegelyke wijze, onder dien naam, het gewone b 1 a a s p ij 1 v e r g i f" t der Dajaks (hoofdzakelijk uit Strychnos-soorten bereid) door de Handjireezen (Borneo) als »geneesmiddel« (o b a t) wordt ver- kocht en uitgevoerd, en dus niets met de dendang-kevers te maken heeft. Aangaande deze dendanfjs, tot de Meloidae behoorend en door Ritsema als Epicauta gedetermineerd, blijft Groneman, ook in zijn tweede opstel, de in het eerste uitgesproken, op onderzoek van Verschoof berustende, meening volhouden, dat deze kevers zelve toch, — ofschoon in ongemeen geringe hoeveelheid — s t r y c h n i u e - h o u d e n d zijn, en dat zij waarschijnlijk, 't zij als larve, 't zij als imago, uitsluitend of ten deele van Stryc]inos-&ooriQ\'i leven, wellicht van dezelfde, die de Dajaks tot bereiding der legen gebruiken. Van Hasselt geeft aan, dat de dendang's i) en de lege'n in Oost-Indië als Yolks-aphrodisiaca misbruikt worden -). Hij ver- moedt, dat wellicht daarom de legen (gemakkelijk in ruime hoeveelheid te verkrijgen) voor grof geld uitgevent wordt als afkomstig van de dendangs, die in groot aantal moeilijk zijn te vangen. Groneman vermeldt in zijn tweede opstel, dat hij de larven van den dendang nog niet heeft kunnen ontdekken '5) en niet met zekerheid kan aangeven, van welke planten deze en de kevers leven. Gevangen exemplaren voedde hij met bladeren 1) Voli^ens Verschoof bevatten zij geen cantharidine. -") Reeds in de Oudheid stonden Cantliariden in dit opzicht in hoog aanzien ; zie Escherich, Verhandl. zool. bot. Gesellsch. Wien. XLIV. p. 252. de Meijere. ^) Waai'schijnlijk zullen zij, evenals die van andere E/ncauta-soortcn, zich voeden met eieren van Orthopteru. de Meijere. 180 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. der niet vergiftige Pisonia alba, waarvan zij met gretigheid o-ebruik maakten. Het is mij nog niet gelukt zijn derde opstel (1887) in handen te krijgen. Later hoop ik hierover te berich- ten. Daar het bekend is, dat larven en volkomen insecten bladeren van verschillende vergiftige planten vreten o.a. Atropa, Datura, Hyoscyamus, Couium, Ciaita, Digitalis, Delphinium, Aconitum, is het zeker niet onmogelijk te noemen, dat er ook Strychnos-vreters zijn. Het weerstandsvermogen der dendang's tegen strychnine bleek groot te zijn. Groneman schat de hoeveelheid, welke hij aan deze kevers inspoot op minstens ^200 van hun gewicht ; dit zou overeenkoix^en met eene dosis van 250 gram voor een mensch van 50 kilo, of 4000 maal de hoeveelheid welke, in zulk een geval, als doodelijk beschouAvd wordt. A. J. VAN RossuM. Eene uitstekende keverval. Om schadelijke insecten in boomgaarden te vangen, worden verschillende soorten van z.g. boombanden of vangbanden door de ooftkweekers gebezigd. In dergelijke banden wordt aan de dieren eene schuilplaats aangeboden en men verbrandt dan de banden als alles daarin in rust is, dus midden in den winter. Een ooftkweeker, die tevens entomoloog is, handelt natuurlijk anders en combineert de vernietiging der ooftbelagers met het opsporen van bruikbare voorwerpen voor eigen of anderer ver- zameling. Zoo deed ook ondergeteekende ; de vangst was, vooral van Coieoptera, lang niet onvoordeelig. Het is zijn plan, de banden nu niet alleen om vruchtboomen aan te leggen, doch ook om een aantal andere boomen op verschillende stand- plaatsen. De plaatsing geschiedt het best in Juni of Juli. De door hem gebruikte banden zijn voortreflelijk en zijn bekend ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. 181 onder den naam »Einfach«, zij worden geleverd door Otto Hinsberg, Nachenheim am Rhein. De firma Blass en Groene- wegen, de Bilt, verkoopt ze echter ook; prijs per Meter ƒ 0.15, per rol van 30 Meter ƒ 3.75. J. Th. Oüdemans. Lycaena coridon Poda. In het vorige nummer der Ent. Ber,, p. 176, deelde ik mede, dat, volgens den heer Klokman, in Juli 1904 ook nog een ex. van Lycaena coridon Poda te Neede zou gevangen zijn. Ik sprak toen de hoop uit, dat deze vangst nader zou worden bevestigd door den gelukkigen vanger. Die hoop is vervuld geworden ; ons medelid de heer P. J. van den Bergh Lzn. te Tilburg meldde mij kort na het verschijnen van het bericht, dat hij het geweest is, die op 15 Juli 1904 te Neede dat voor- werp heeft buit gemaakt. Hiermede is dus ook deze vindplaats voor deze zeldzame soort vastgesteld. J. Th. Oüdemans. BOEKAANKONDIGING. Fauna van Nederland, II, Vrijlevende Zoetwater- Copepoden, door Dr. P. J. van Breemen. Juist een jaar geleden. Ent. Ber. Dl. II p. 119, had ik het genoegen het eerst verschenen gedeelte der »Fauna van Neder- land« te bespreken. Thans heeft een tweede gedeelte het licht gezien, eveneens over Copepoden handelend, doch nu de vrij- 182 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. levende van het zoete water tot onderwerp hebbend (N*^ I behandelde de mariene Copepoden). Zooals bekend is, gaat deze uitgave uit van de Nederland- sehe Dierkundige Vereeniging en is elk onderdeel afzonderlijk verkrijgbaar. Uitgever is de firma v.h. E. J. Brill te Leiden. De heer van Breemen brengt door deze verhandeling, die 66 pag. en 2 platen telt, de kennis van onze fauna weder een heel eind verder; faunistisch was na Hoek's bijdrage (1878) aan deze diergroep bij ons niets gedaan. De 9 daarin opge- noemde inlandsche soorten, later tot 11 aangegroeid, stijgen nu tot 33 of 34, terwijl de schriiver de verwachting uitspreekt, dit fjetal later nog te kunnen vergrooten. De deterrainatie- tabellen en de opgegeven literatuur, welke aan de uitvoerige soortsbeschrijvingen zijn toegevoegd, geven weder alle reden, om den schrijver dankbaar te zijn voor dezen zijnen arbeid. J. Th. Oüdemans. UITGEGEVEN DOOR DE NEDERLANOSCHE ENTDM0L06ISGHE VEREENIGING. N«. 37. DEEL II. 1 September 1907. INHOUD: Dr. A. J. van Rossum, Eene nieuwe bestrijdingswijze van schadelijke rupsen. — Dr. D. Mac GiLLAVRY, Stryclinine-vretende kevers. — Dr. J. Th. Oude- MANS, Rhyparia purpurata L. (1= Aretia purpurea L.) in Nederland. Eene nieuwe bestrijdingswijze van scliadelijke rupsen. Ieder, die zich met het kweeken van rupsen of larven bezig- houdt, heeft de ondervinding opgedaan, dat, ondanks veel zorg- en moeite, soms geheele kweekingen te gronde gaan. Een paar rupsen bijv. van Dicranura vinuia L. beginnen slap en ziek te worden ; weldra is een groot gedeelte aangetast ; overbrenging naar een ander kweekglas helpt niet meer en dikwijls bezwij- ken in zulk een geval alle, tengevolge der besmetting. Dr. med. E. Fischer te Zurich is van meening, dat de wijze, waarop het voedsel toegediend wordt, de rupsen vatbaar voor ziekte maakt. Gewoonlijk toch worden de takjes, waaraan de rupsen vreten, in fleschjes met water geplaatst, om het voedsel langer frisch te houden en niet genoodzaakt te zijn het telkens te ververschen. Hierin schuilt volgens Dr. Fischer juist het gevaar ; het voedsel, dat aldus eenige dagen in water staat, wordt te waterhoudend, en door dit voortdurend te gebruiken wordt de rups zeer vatbaar voor schadelijke invloeden. By droger voedsel schijnt het weerstandsvermogen hiertegen groo- 184 KNTOMOLOniSCHK BKKICIITEN. ter te wezen ; bij het kweeken zou het dus goed zijn aan de rupsen ter afwisseling bladeren voor te zetten, die niet in water gestaan en geen vloeistof opgezogen hebben. Naar aanleiding van het weder optreden der gevreesde Non [Lymantria nionacha L.) in Duitschland, doet Fischer nu een voorstel in een artikel : Zum Nonnenraupenfrass (Societas entomologica XXII, N" 8 ; 15 Juli, 1907). Schryver wijst er op, dat allerlei middelen om deze vernie- lers uit te roeien tot nog toe faalden. Alleen de als »Flacherie« bekende ziekte »vermag das menschenunmögliche zu leisten«, en volgens Fischer's waarnemingen kan men hier ook berekenen, de door Microspondium polyèdricum Bolle veroorzaakte »Gras- serie«, als Sporozoën-Flacherie. Reeds vroeger stelde hij voor, in een opstel over rupsenziekten, op grond zijner onderzoe- kingen, een aantal nonrupsen te voederen met in water ge- plaatste takjes en deze slechts om de 3 of 4 dagen te ver- nieuwen. Wanneer de rupsen aldus vatbaar en gedeeltelijk reeds lijdend aan Flacherie werden, moesten zij terstond op een of meer boomen van het aangetaste bosch gezet worden, om daar de besmettelijke ziekte te doen uitbreken. Als waarschijnlijk nog doeltreffender meent Fischer nu dringend het nemen van een proef te moeten aanbevelen, die op hetzelfde beginsel berust. Hij raadt aan van eenige sterk met rupsen bezette boomen, de groote wortels door te snijden, den stam ter zijde aan te boren en in deze opening groote hoeveelheden water aan te voeren, alsmede de plekken, waar de wortels doorgesneden werden, voortdurend nat te houden. Daar deze handelwijs op biologisch-pathologische gronden berust, vermoedt Fischer dat zij in alle geval meer kans van slagen zou opleveren, dan de herhaalde pogingen om de rupsen met bacteriën in te enten, en andere tot nu toe te vergeefs beproefde verdelgingsmiddelen. ENTOMOI.ÜOISCIIK I5K1MCIITKN. 185 Wanneer deze bestrijding der nonnen in de practijk uitvoer- baar blijkt, dan zullen er waarschijnlijk wel eenige der van groote wortels beroofde boomen te gronde gaan. Intussclien kan deze schade buiten berekening blijven, wanneer men in J u d e i c h & N i t s c h e, F o r s t i n s e k t e n k u n d e, Band IJ, p. 863 leest, hoe de non van 1845— 1867 in West-Rusland en Oost-Pruisen huisgehouden heeft : »Dieser Frass hat sich im Ganzen über 7000 geographischen Quadratmeilen mit 1600 Quadratmeilen Waldungen erstreckt und 55 Millionen Klafter Holz sind abgestorben« ! A. J. VAN ROSSÜM. Strychnine-vretende kevers. In aanvullinff van het onder bovenstaanden titel door Dr. van Rossum gepubliceerde stuk, kan ik mededeelen, dat zijn op pag. 180 geuite onderstelling juist is. In het doosje met semina strychni, behoorende tot de simplicia, die door mij in '89 bestudeerd moesten worden, zaten ettelijke exemplaren van Anohium paniceum L., waarvan de larven in de strychnine- boonen hun gedaanteverwisseling doorloopen hadden. Een der kevers heb ik nog uit een der doorvreten boonen uitgepeuterd. D. Mac Gillavry. Rhyparia purpurata L. (= Arctia purpurea L.) in Nederland. Op 24 Mei 1907 bevond ik mij met een vrij talrijk gezel- schap op de heide te Nunspeet. Eene der dames raapte aldaar eene rups op, welke mg, bij het gezelschap als entonioloog bekend, werd aangeboden. 186 ENTOMOLOGISCHE BKBICHTEN. Ik zag dadelijk, dat het eene b e e r r u p s was, doch eene mi] niet bekende soort, zoodat ik al dadelijk de hoop koesterde dat het iets zeer bijzonders zon zijn. Tehuis gekomen, zette ik het dier eikeblad voor, waarvan het dadelijk met graagte begon te eten en waarbij het zich hield, ook nadat ik enkele andere planten daaraan had toege- voegd. Na raadpleging van eenige handboeken, had ik spoedig de overtuiging gekregen, met de rups van Rhy paria purpurata L. te doen te hebben. Van het volwassen dier maakte ik kort daarop de volgende uitvoerige beschrijving. Lengte ingekrompen 4 cM., uitgestrekt 5 cM. Kop klein, zwart, met een wit i-andje aan den clypeus, dat vooral goed zicht- baar is, als het dier eet. Voorts is de wortel der antennen ook wit. Lichaam met wratten bezet, waarop straalswijs uit- staande, niet zeer lange haren staan. Onder de loupe ziet men, dat deze haren min of meer gevederd zijn. Kleur zwart. Mid- den over den rug eene witte lijn, welke echter niet doorloopt, noch overal gelijk van breedte is. Eigenlijk staan op eiken ring achter elkander twee witte vlekken, die van voren breed, van achteren smal zijn en onderling al of niet verbonden zijn. In de geledingen loopen zij echter nergens door. Op de zijden is het zwart met wit en geel dooreengemengd. Beziet men het dier op een paar dM. afstand, dan wordt daardoor het beeld gevormd van eene witte zijdelijn met eene gele plek daarin op het midden van eiken ring. Deze zijdelijn loopt tusschen de derde en vierde wrat (van den rug af) van eiken ring door. Nauw- keuriger beschouwd, ziet men, dat het wit eigenlijk eene grootere uitbreiding heeft, doch dat het dwarse zwarte strepin- gen vertoont, welke het, waar dit het geval is, verduisteren, vooral op eenigen afstand gezien. Onder elk der ademhaling- openingen staat eene schuine, overlangsche vlek. Buik grauw- achtig, ten deele ook met overdwarse zwarte streepjes. Voor- ENTOMOT.OGTSriTK REKIfHTEN. 187 pooien zwart, buikpooten en naschuivers bruin, zwart geteekend, vooral de nascluiivers. Op eiken achterlijfsring staan aan weers- zijden zes wratten ; van den rug af staan 1 en 2 in 't zwart, 3 boven en 4 onder de gele vlek, 5 en 6 tusschen stigma en buikpoot. De borstringen en de laatste achterlijfsringen hebben minder wratten. De wratten zijn eigenlijk zwart gestippeld, terwijl de grondklenr lichter of donkerder is, al naarmate de wrat op een lichter of donkerder lichaamsgedeelte staat. Op de buikzijde der ringen, die pootloos zijn, staan ook nog kleine behaarde wratjes. Uiterst kenmerkend is de beharing. Reeds dadelijk valt het op, dat deze op den rug roodbruin, doch op de zijden geel is. Op wrat 1 , en op wrat 2 aan de binnenzijde, staan de roodbruine haren, op wrat 2 aan de buitenzijde, alsmede op de verdere wratten, staan de gele. Voor en achter, waar zooals gezegd, minder wratten staan, is slechts eene wrat roodbruin behaard. Alleen de wratten dragen haren ; overigens in het lichaam kaal. De rups loopt vlug, rolt zich bij aanraking op, doch ontrolt zich vrij spoedig, als zij met rust gelaten wordt. Mijne rups at tot den 27^^^" Mei ; toen volgde eene periode van snel, zoekend roudloopen, afgewisseld door stilzitten in saamgetrokken staat. Op 30 Mei plaatste ik het dier in eene gazen kooi, waarin het dien geheelen dag nog bleef rondloopen. Des avonds ontdekte ik, dat een begin gemaakt was met het maken van een spinsel. Dit was spoedig gereed, vrij groot en luchtig, zoodat de rups en later de pop zichtbaar bleef. Op 29 Juni vond ik den vlinder uitgekomen, die inderdaad de door mij veronderstelde soort bleek te zijn. Het was een wijfje, niet zeer groot, doch zeer krachtig geteekend. Vlucht 47 mM. Voorvleugels geel, tegen de spits en den staarthoek een weinig roodachtig. Vlekken zwart, zeer duidelijk, niet grauw, zooals bij een paar in mijn bezit zijnde uitlandsche exemplaren. Achtervleugels prachtig karmijnrood, met groote 188 ENTOMOLOOISOHK BRRICHTBN diepzwarte vlekken. Thorax als de voorvleugels, doch iets groenachtig. Achterlijf meer oranjegeel, evenals de binuen- randsbeharing der achtervleugels. Wat hare verspreiding betreft, schrijft de heer Snellen mij, dat onze soort nog niet met zekerheid uit Engeland vermeld is, hoewel zij door Wood onder de »doubtful british species« naar Stephens, Illustr. 2 p. 71, wordt afgebeeld. Ook uit België is zij niet bekend, volgens de laatste lijst van Belgische macrolepidoptera, door de Namensche Ent. Ver. gepubliceerd. Staudingers laatste Catalogus vermeldt haar van : Eur. centr. or. et or. s. et m. — Gal. c. — Helv. — Ped. — Liv. — Fen. — Daim. — Bith. — Pont. — Arm. — Alt. — Amur. — Cor. — Jap. Dus niet eens uit West-Duitschland. Von Heinemann zegt echter »Zerstreut im Süden und Nordosten, bis Hamburg, Hannover.« Met onze vondst is dus de noord- westelijkste grens aanmerkelijk uitgebreid. Ei, rups, pop en vlinder vindt men o.a. afgebeeld bij Rösel, Nederlandsche uitgave. Dl. J, p. 236, Tab. X. J. Th. Oudemans. UITGEGEVEN DOOR DE NEDERLANDSGHE ENTOMDLOGISGHE VEREENIGING. N". 38. DEEL II. 1 November 1907. INHOUD: Dr. J. Th. Oudemans, De rups \aii Hadeua porphyrea Esp. — J. G. Zöu.nkr, Thecla w- albiim Kiioc'h. — J. G. Zöllner, Leucodonta bicoloria Schiff. — A. Reclaire, Maritieme Coleoptera bij Rotter- dam. — A. Rkclaire, Over de levenswijze \n,n Coelam- bus novemliiieatus St. — A. Reclaire, Amara oursitans Zimm. en Timareha metallica Laich, in Nederland. — O. J. H. Bierman, Cicadologische Aanteekeningen V. — A. J. VAN RossuM, Uit het Termietenleven. — A. J. van RossuM, De dendang-kever. — - Dr. J. Th. Oudemans, Insektenkast te koop. De rups van Hadena porphyrea Esp. In het najaar van 1906 ontving ik van Dr. Lyclama à Nijeholt te Nijmegen eenige eieren van bovengenoemden vlin- der, gelegd door een op smeer gevangen voorwerp. Het waren er slechts enkele, doch daar de soort ten onzent zeldzaam is, besloot ik te trachten de rupsen op te kweeken. Den tijd van uitkomen in het voorjaar heb ik niet genoteerd, doch maakte de volgende beschrijving. Van den beginne af is de rups mooi, helder lichtgroen, met de volgende, zich allengs meer ontwikkelende teekening : Buik- zijde iets lichter van kleur dan de rugzijde ; beide gedeelten gescheiden door eene niet zeer krachtige witte zijdelijn, die 190 KNTOMOT.OOISCHE BERICHTK>5. van boven donkerder begrensd is. Eene afgebrokene, uit streep- jes oi)geboii\vde, witte rugljin en twee dergelijke, uit nog kleinere streepjes of stippen opgebouwde lijiïen daarnaast, zijn waar te nemen, doch vallen volstrekt niet sterk in 't oog. De gewone stippen zijn ook wit en bovendien ziet men bij nauwkeurige beschouwing nog allerlei witte kriebelteekening op de grond- kleur. Goed is dit alles eigenlijk alleen waarneembaar bij eenige vergrooting. Kop groen. De indruk op eenigen afstand, zonder vergrooting, is slechts groen, met eene witaehtige zijdelijn. Na de laatste vervellins kwam er verandering. Eerst waren de rupsen toen zoo goed als eö'en groen, de zijdelijn nagenoeg- onzichtbaar en het groen vuiler van tint dan vroeger. Lang- zamerhand werd het groen bruinachtio- en na eenige dagen waren de rupsen groeuachtig vuilbruin geworden, zonder noemenswaardige teekening. Kop van dezelfde kleur. Bij ver- grooting ziet men nu het volgende: Grondkleur vuil groen- achtig bruin, de rug fijn zwart gemarmerd, de buik niet ; geene zijdelijn. Ruggevat donker doorschemerend. De vroegere witte lijn is nog even zichtbaar, zoomede de witte kriebel- teekening over het geheele lichaam, doch zeer flauw. Lengte 4 cM. Van achteren iets dikker dan van voren. Ik zette aan deze rupsen kamperfoelie voor, volgens de opgave ^) in verschillende werken, doch voegde er ook paardebloem bij. Zij kozen het laatste. Op 18 en 20 April gingen de twee rupsen, die ik van de vier uitgekomenen volwassen gekregen had, in den grond. Ik wilde 13 Juli de poppen opgraven, doch vond toen in de flesch de vlinders reeds uitgekomen, dood en verdroogd. Zij waren dus veel vroeger verschenen dan in de natuur het geval is, waar Augustus en September daarvoor het seizoen zijn. Bij meerdere najaarsvünders is dit vroeger uitkomen bij kweeken 1) Opgegeven vond ik Kamperfoelie, Hop, Kei's, Hazelaar, Braam, Framboos, Kupat oriam cannalinaui. ENTOMOT-OOTSCllE BERICHTEN. • 191 reeds opgemerkt ; stellig wel, omdat de rupsen van deze dieren in de gevangenschap zich sneller ontwikkelen, dan onder de gure voorjaarstemperatuur, waaraan zij in de vrije natuur veelal zijn blootgesteld. Wat den vliegtijd betreft, meen ik te mogen aannemen, dat deze alleen in den nazomer valt. De opgave van den heer Snellen, T. v. E. Dl 36, p. 210, dat de vlinder in Mei, Augustus zou vliegen, acht ik voor ons land weinig waarschijnliik, daar de eieren hier overwinteren. Wellicht is echter in Midden- of Zuid'Europa de levenscyclus een andere. J. Tn. OUDEMANS. Thecia w-album Knoch. Vond ondergeteekeude tusschen 26 Mei en 1 Juni van 1901 te Houthem, op een iepestam omlaagkruipende, een nog niet volwassen rups van TJiecla w-album, waaruit hij den vlinder, een ^i kweekte, dit jaar had hi], eveneens in de Pinksterweek, weder het geluk, zulk een rups, bijna volwassen, op een iepenstam aan te treffen ; nu in de laan, die van het station Wylré naar Gulpen voert. De daaropvolgende week verpopte het dier en den 19''" Juni leverde het het prachtige vlindertje, een d". Deze beide vindplaatsen maken het met de bekende vindplaats Kerkrade waarschijnlijk, dat deze Thecia in geheel het Zuiden van Limburg inheemsch is. J, G. Zöllner. Leucodonta bicoloria Schiff. Begin September 1906 vond ondergeteekeude bij Velp een rups op berk, en kweekte daaruit in de laatste helft van Mei den vlinder. J. G. Zöllner. 192 ENTOMOLüGISCHE BERICHTEN. Maritieme Coleoptera bij Rotterdam. In de nabijheid .van Rotterdam bevinden zich vrij uitgestrekte zandvlakten ; naar ik meen is dit »opgespoten« zand, afkomstig van 't uitbaggeren van onze riviermonden. Voor eenige jaren vond ik op een dergelijk terrein bij IJsselmonde Cicindela jnaritima Latr., een soort, die uitsluitend op de laatste duinenrij wordt aangetrofifen. Naar 't schijnt heeft de soort zich daar niet staande gehouden: 't terrein is nu bijna geheel begroeid, wat wellicht de reden is dat 't dier daar niet meer voorkomt. Dezer dagen vond ik echter op een opgehoogd terrein tusschen Rotterdam en Schiedam genoemde Ciclndela in groot aantal. 't Terrein is bijna geheel met lage planten begroeid : op de open zandvlakten zit 't insekt. Zeer zeker is 't aangevoerd. En ik vind 't daarom de moeite Avaard erop te wijzen, omdat de afstand niet gering is. Hoek van Holland is de dichtst bij zijnde vindplaats. 't Aanvoeren als imago is m. i. niet aan te nemen door de groote beweeglijkheid van de Cicindelidae. 't Doet denken aan 't voorkomen van Cicindela trisignata Latr. bij Oostvoorne. al is de afstand, vanwaar de soort aangevoerd kan zijn zooveel grooter : Cap de Carteret (dép. Manche) is de dichtst bijzijnde vindplaats i). Behalve dezen zaudloopkever vond ik op 't terrein Amara coiive.viascula Mrsh en Bembidion hipunctatnm L. Vooral de Amara is een soort, die op ziltige gronden leeft. De liemhidion, over 't algemeen zeer zeldzaam, bevindt zich soms in aantal op zilte plaaf sen. Nog vond ik van Cicindela, maritima een duidelijk groen gekleurd exemplaar (een zeldzame afwijking). In elk geval zal 't de moeite loonen na te gaan of de genoemde soorten in 't vervolg op 't terrein blijven. 1) Everts, Tijdschrift 1904. A. Reclaibe. KNTOMOT,O0ISrirF, BKlMrUTK.N. 193 Over de levenswijze van Coelambus novemlineatus St. Op 't eind van September bevond ik me aan een onder water staande afzanderij, een terrein waar ik vroeger meermalen Coelambus 9-lineatns gevonden had. Ofschoon ik nu de geheele plas rondliep zag ik maar 1 ex. Dit verwonderde me, daar 't warm, zonnig weer was. Ik kwam nu op de gedachte 't zand aan de kanten op te woelen. Nu kwamen de kevers in aantal te voorschijn. Ik bleef nog geruiraen tijd toekijken of geen ex. boven kwam om te ademen, maar niets was te zien. Bij 't opwoeien van den bodem kwamen ze weer. De dieren schijnen 't dus vrij lang onder water te kunnen uithouden. Nog wilde ik hierbij 't volgende opmerken : Coelambus 9- Imeatus, een overigens zeldzame soort, scheen de eenige water- kever te zijn, die de afzanderij in aantal bewoonde. Behalve nog een enkelen Bidessits en fli/hius vond ik geen leven. De in 't voorjaar daar door mij altijd in groot aantal gevonden kleinere Dytisciden ontbraken nu geheel. A. Reclaire. Amara cursitans Zimm. en Timarcha metallica Laich, in Nederland. In Augustus van dezen zomer te Vaals zijnde, sloeg ik de oude weg naar de »Vierländerblick« in. Dicht bij 't punt waar de nieuwe weg naar den uitzichtstoreu gaat, is een onbegroeide helling. Daar vond ik onder steenen 2 Amara s : ze kwamen me op 't oog onbekend voor ; 't bleek me later dat 't Ama7'a cursitans Zimm. was, nieuw voor onze fauna. Ongetwijfeld komt de soort daar in aantal voor : ik had slechts korten tijd, zoodat ik me niet lang op de plek kon ophouden. Boven op den berg liggen onder berkenaanplanting veel steenen. 194 ENTOMOLOGISCHE BERICHTEN. Behalve Olistophiis rotundatus^ die daar vrij gemeen schijnt te zijn, vond ik daar een ex. van Timarcha metallica Laich., even- eens nieuw voor ons gebied. Ongetwijfeld zal de berg bij V^aals veel nieuws opleveren bij grondig onderzoek. ^) A. Reclaire. Cicadologische Aanteekeningen V. ^Lilmrnia striatella Fall. — Faun. nov. sp. Arnhem, Juni, één ç^. In Engeland en Duitschland gevonden, was deze soort ook hier wel te verwachten. Lihuruia elegantula Boh. — Arnhem (Sonsbeek), Juli, Aug. Een 10-tal brachyptere (/c? en 9 n in mijne collectie. De 5 5 vond ik reeds vroeger, maar ze waren als zoodanig niet te herkennen, totdat ik — feitelijk door toeval — ook de J'cT er bij vond. Ik spreek van toeval, daar de J'd" zóó klein, en hun teekeniug, vorm, kortom de heele habitus zóó afwij- kend was, dat men ze meestal wel overzien zal. Van alle mij bekende Liburnias is de sexueele dimorphie hier wel het sterkst ontwikkeld. Tot dusver wat ons land betreft, alleen uit Rhenen vermeld (Mr. Fokker). * Liburnia cvir/ua Boh. Arnhem (Mariëndaal), Juli ; 3 exemplaren waaronder één macr. d" en een brach, paartje. Was, evenals striatella, in ons land te verwachten. ^) De Ileev Everts bevond de determinatie van genoemde soorten juist. BMTOMOT.OGTSCIIR BKKICIITEN. 195 Eupteryx wallengreni Stnl. — Faun. nov. sp. Gelijkt op een verkleind ex. van de inlandsche E. vittata Z. Arnhem (Mariëndaal), Juli, 3 ex. Ook in ons land te verwachten. * Eupteryx stellatulae Burm. — Faun. nov. sp. De nymphe vond ik half Aug. te Nijmegen aan de onder- zijde van een kerseblad. Ze was plat en weinig beweeglijk, evenals de Nymphe van de verwante E. concinna Germ, van Eschdoorn. Daar ik niet over mijn benoodigdheden beschikte, kan ik slechts deze oppervlakkige beschrijving geven : Licht- groen met een donkere vlek op den thorax en één aan de achterlijfsbasis. De imago verscheen één dag daarna. Bekend uit Galicië, Oostenrijk, Duitschland. * Typhlocyba cruenta H. S. — Faun. nov. sp. Arnhem (Sonsbeek), Juli, een ex. C. J. H. Bierman Jr, Uit het Termieten-leven. In het jaar 1781 bereisde Henry Smeathman een gedeelte van Zuid-Afrika. Boewei deze tocht eigenlijk ondernomen werd met de bedoeling vergelijkende taalstudiën te doen, stelde hij ook belang in de hem omgevende natuur, en schreef hij o. a. eene ^> Geschiedenis der Termieten« in Deel 71 der Philoso- phical Transactions. Deze verhandeling werd ook in het duitsch vertaald door Meijer (Göttingen 1788). Vele bijzonderheden, welke Smeathman hierin mededeelde, werden later in twijfel getrokken. Ook in Deel IX van Brehm's Thierlebeu, p. 5G3 geeft Taschenberg aan, dat de ouderzoekiu- 196 BNTOMOLOGISCHE BEEICHTEN gen van Smeathman en Savage over Termes bellicosus Smeathm., syn. T. fatalis L. »von hervorragendem Werthe sind« ; hij voest er echter aan toe : »was Smeathman weiter von der inneren Einrichtung und über die verschiedenen Stoffe berichtet, welche er im Neste gefunden hat, übergehen wir mit Still- schweigen, da es mancherlei Irrtümer enthalten dürfte.« Op de 79*^ vergadering der »deutsche Naturforscher und Ärzte« welke omstreeks het midden van September 1907 te Dresden gehouden werd, sprak Prof. Dr. Escherich over zijne waarnemingen in Erythraea ; hieruit blijkt, dat de dikwijls be- twijfelde mededeelingen van Smeathman toch juist zijn. »Ento- mologisches Wochenblatt« {Insektenbörse) N''. 39 van 26 Sept. 