The lichen book; handbook of the lichens of northeastern United States;
40 Synode van al de Yereenigde Nederlanden of yan het Koninkrijk Holland, na het midden van het jaar 1806. Dit was geen handeling van het Hoogste gezag in den Staat, gelijk in 1773 was geschied, toen op bevel van de Staten- Generaal van het geheele gemeenebest een nieuwe berjjmde vertaling van de Psalmen was gemaakt, waarvan de ver- gunning voor de uitgave aan elken boekdrukker en boek- handelaar werd gegeven, die de toestemming der Stedeljjke overheid verzocht, om haar bij die gelegenheid door een Eerkelijk persoon te doen goedkeuren. In 1806 echter be- moeide, gelgk ik reeds aanstipte, het Hoogste gezag zich met de gansche zaak volstrekt niet; dus sloten de afge- vaardigden van al de Synodes, elk als privaat persoon, een overeenkomst over de uitgave der Gezangen met All art, die, in 't bezit van het kopijrecht daarvan, krachtens art. 3 der wet van 1803, waarbg straf tegen de nadrukkers wordt bepaald, dozen rechtmatig kon vervolgen. Allart deed dit in 1807. Immers wilden de Haarlemsche boekdrukker Joh. Ensched^ en enkele anderen, die in de meening ver- keerden, dat voor de Gezangen rechtens zou zijn wat vroe- ger voor de Psalmen had gegolden, de Gezangen in druk doen verschijnen. Volkomen onbewust van het te plegen misdrijf, maakten zij zoodoende inbreuk op Allart's kopg- recht, terwijl, in geval de Gezangen op bevel van de Hoogste Overheid waren uitgekomen, zij in hun voile en volkomen recht zouden geweest zijn ^) ; nu het echter een zaak was van privaat belang, werden zij, nadat All art zich tegen Ensched^'s voornemen had verzet en het rechts- 1) Had de Synode gezorgd, dat door de Hooge Machten een reglemeni ware gemaakt over de correclie, zooals in A" 1675 en 1699 over Bybels, Testamenten, Liturg. Boeken gemaakt werd door de Staten van Holland, er zou eene macht geweest zijnf in staat om aan Allart de absentie van alle correctie in de latere uitgaven van Gezangen, bv. in \%\% in 12 '. gedrukt, te doen gevoelen. En die door incorrectheid zoo stoorende gezangen-uitgaaf is geieekendl en door die teekening nog wel geijkt. Want de onderteeke- ning bracht het bewijs met zich, dat die kerkelijke persoon de laatste proeven had nagezien en vergeleken met het authentieke exeraplaar. 41 punt bg bet Hof van Justitie was bebandeld, scbuldig ver- klaard aan overtreding ran art. 3 der wet van 1803 (Zie Bijlage P). Diezelfde rechtstoestand bleef beBtaan, totdat wij onder het Fransche juk Napoleon als Eeizer moesten begroeten. Wij zagen dat hij den 9^^n April 1811 aan het decreet van 5 Febr. 1810 kracht van wet in Nederland toekende. In de bepalingen der wet zelve wordt niets betreffende Eerk- en Schoolboeken, enz. aangetroffen, dooh bi| art. 1 der wet werd een Directeur van de Pers en van den Boek- handel aangesteld, die tot beter verstand der wet eenige opbelderingen uitgaf, welke in het boy en aangehaalde Reper- torium van de Fransche wetten te vinden zijn ^). Daaronder merken wij het volgende voor ons doel dienstig op : „0n ne pent imprimer ou r^imprimer lea heures, livres de T^glise, ou de priferes (getij-, kerk- en gebedeboeken), qu'avec per- mission des 6yeque8 dioc^aains" ^) ; een toevoegsel uit de gebruiken van den R. E. godsdienst ontstaan. Toen ons Yaderland de vrijheid had herkregen, achtte, zooals wij weten, de Oranjevorst de Fransche wetten be- treffende de boekdrukkerij en den boekhandel geenszins^ in overeenstemming met onzen volksaard, en gaf de Souyereine Yorst op 24 Januari 1814 een besluit, waarbjj niet alleen in art. 1 die Fransche wetten werden afgeschaft, maar waarin ook*) dezelfde uitzondering betreffende het kopij- recht werden opgenomen, die de wet yan 3 Juni 1803 had yastgesteld: ^Yan het regt yan eigendom zijn uitgezonderd de Grieksche en Romeinsche klassieke schrijyers, wat den tekst aangaat, yoorts ook Bijbels, enz. — waaryan niemand het copierecht bezit, mitsgaders alle gewone Tjjdwijzers en Almanakken." De Wet yan 25 Januari 1817 heeft hetzelfdc bij art. 5 beyestigd. In het handschrift yan dit wctsontwerp, door 1) Zie: Collection des Lois, etc p. 52 — 58. 2) n n „ „ 8 II* n". 3, p. 64. 3) Art. 10 der wel. 42 Rofiix ingediend, waren bij de klasaieke schrgyers ook de aanteekeningen en registers daarop geyoegd ^). Het komt mij Yoor, dat dit met voordacht is weggelaten, want door alle uitgaven van klassieke schrijvers zonder onderscheid op die wijze van het kopjj- of eigendomsrecht te berooven, zou de wet te ver zjjn gegaan. Bij onze beschouwing over de boeken, weleer van octrooi thans yan het kopijrecht yerstoken, namen wij hetbestaande recht in aanmerking. Indien wij echter een enkele opmer- king betrefFende het yast te stellen recht mochten in 't midden brengen, zou het ons zeer rechtyaardig toeschijnen, dat de toekomstige weiboekenj na de afkondiging der wetten, ook onder de bepalingen yan art. 5 der wet yan 1817 mochten worden begrepen en dat, wat het kopijrecht aan- gaat, niet aan een enkele de uitgaye der wetboeken yer- bleef, aangezien de wetten ter kennis yan iedereen moeten komen en de yoorraad yan exemplaren dus zoo groot be- hoort te zjjn, dat de eene boekyerkooper den andere niet benadeelen kan ; de reden om aan een enkelen uitgeyer het kopijrecht te yergunnen en hem daarin te handhayen houdt dienyolgens op te bestaan. Eyenwel was dit yroeger niet alleen alzoo met rechtens '), maar werd zelfs aan Johannes Allart in 1814, zjjn ley en lang, het kopijrecht yei^und yoor de uitgaye der wetboeken, die toen yoor de Noorde- lijke fTederlanden zouden uitkomen. Dit recht werd eyen- wel bij Eoninklijk Besluit opgeheyen, toen, na de yereeni- ging yan de beide Nederlanden in 1815, andere Wetboeken moesten worden gemaakt. Allart is sedert oyerleden en niemand bezit meer het kopijrecht yoor de wetboeken. Het is natuurlijk, dat de wet yan 1817 yoor geheel Nederland bestemd, zich ook, wat aangaat de boeken zonder 1) Art. 1 V. h. ontwerp. 2) Een voorbeeld van het feit, dat Wetboeken vroeger met privilege werden uitgegeven, vindt men in het boek, getiteld: Landreehien van Over^ iftiel, Zwolle, 1676, 4^ aan weiks uitgever, Gerard Tydehan, de Staten van dat gewest bij resolutie van 23 April 1675 octrooi voor 20 jaren ver- leenden. 43 kopiJFecbt yerschijnende, tot de zuidelijke provincien van het Rjjk uitstrekte : wat echter daar kracht van wjet had voordat die gewesten in 1795 met Frankrijk werden yereenigd, had nagenoeg alleen betrekking op de censuur en het onder- zoek, waarover wij later breedvoeriger zuUen handelen. Nu wij hebben afgehandeld met wat wij over de Kerk' et^ SchocHboeken^ die zonder privilege moesten worden uitge- geven en derhalve bun uitgever het kopijrecht niet be- zorgden, in het midden hadden te brengen, eerst wat Noord- Nederland aangaat, vervolgens wat betreft het geheele vader- land, keeren wij terug tot de privUegien^ die vanwege de Staten aan de boekhandelaars werden verleend tegen het nadrukken van algemeen verspreide, alledaagsche (vulgaire) boeken, waarover hiervoren is gesproken. Bijna nooit werd door de Provinciale Staten een door- loopend privilege gegeven, omdat voor de belangen van den boekhandelaar in den waren zin van het woord voldoende scheen te zijn gezorgd, indi^a deze binnen den bepaalden termgn het meerendeel der bij hem voorhanden exem- plaren met matige winst had verkocht. Want daar het privilege geschonken was met het doel dat de boek- handelaar, die overigens door de nadrukkers werd veront- rust, door de uitgave van het van octrooi voorziene werk geen schade zou lijden, was het niet onbillijk, dat het privi- lege dan eindigde, wanneer de boekhandelaar vermoedeljjk een redelijke winst zou hebben behaald. Bij het eindigen van den termjjn verzocht hij vaak hernieuwing van het privilege, hetzij dat de verkregen winst hem onvoldoende voorkwam, hetzij de hoop op grooter voordeel hem aanlokte. De Staten nu willigden zulk verzoek niet altijd in. Indien het privilege niet hernieuwd werd, kregen de nadrukkers daardoor stilzwjjgend verlof het werk opnieuw uit te geven en zich de rechten aan te matigen van den boekhandelaar, die ze had verloren. Deze wijze van handelen is het ken- merk van een vr|je Republiek en een gematigd bestuur, en wij zijn van meening, dat zulks zelden elders, behalve in vrije Staten, het geval is geweest. De Staten, die van hun 44 kant geen yoortdurende privilegien vergunden en meestal eyenmin de hernieuwing eryan toeBtonden, waren ongetwij- feld oyertuigd, dat door het yerleenen yan die gunsten een enkel persoon te zeer zou worden beyoordeeld, wellicht in- stemmende met den regel, dien Bielefeld betreffende het priyilege aan de koopmans-gilden te yerleenen aangeeft: „I1 ne faut pas accorder ces sortes d'Octrois k perp^tuite, mais seulement pour un certain nombre d'annees, au bout des- quelles le Souyerain est toujours le maitre ou de renou- yeller les Priyilegee, ou de les reyoquer, pour faire retomber cette branche du Commerce dans le public^' ^). Het is yerwonderlijk, zal men zeggen, dat de boekhande- laars weleer geen priyilege yoor alle boeken hebben yer- zocht. Ik beken dat dit, opperylakkig beschouwd, inderdaad te yerwonderen is. De oorzaak echter ligt o. i. hierin, dat de boekhandelaars, wanneer zij het een of ander werk zon- der octrooi deden drukken, begrepen, dat het yoor andere boekyerkoopers wegens den hoogen prijs bezwaarlijk of wegens den geringen prijs de moeite niet waard zou zijn om het natedrukken. Immers schijnt het benadeelen yan anderen en hen op bedriegeljjke wijze yan winst te be- rooyen, al moge daarop geen straf zijn gesteld, steeds yan een lage ziel te getuigen. Meestal gingen de Nederlandsche boekyerkoopers dan ook aan dat euyel niet mank, behalye yiranneer yakgenooten, die in andere provinci^ woonden dan waar de oorspronkelijke uitgeyer geyestigd was, nadruk- ken in 't licht gayen, steunende op de in hun gewest yigee- rende bijzondere rechtsbepalingeh, terwijl zij het yoordeel, hoe gering dan ook, ten koste yan anderen gezocht en op alle mogelijke wijze yerkregen tot het hoofddoel yan hun handeling stelden en dus eens anders schade beoogden. Want zoo zij in deedfde provincie woonden en de eerste uitgeyer een boek zonder priyilege 't licht deed zien, ge- beurde het zelden dat zijn recht werd onderkropen; wat meer is, de trouw en nauwgezetheid onzer yoorzaten waren 1) Institutions politiques, 1, p. 302. 45 in dit opzicht zoo groot, dat het meermalen gebeurde, dat, zoo b.T. de boekhandelaar A. de uitgave van een book in de courant had aangekondigd, een ander boekhandelaar B., die in staat was gesteld hetzelfde werk uit te geven, hetmocht een Nederlandsch boek zijn of een uit een yreemde taal oyergezet, zijn collega A. aanspoorde met de uitgave wat haast te maken, want dat, zoo hg dit niet deed, het in zijn, B.'s, belang was haar te bezorgen. Z66 geschiedde het, wan- neer zij in dezelfde provincie woonden; want, in geval een boekhandelaar, die meer in de nabijheid, soms in dezelfde stad woonde, boeken . van een vakgenoot, waarvoor deze privilege bezat, had uitgegeven, d. i. had nagedrukt, dan trof hem de haat van het boekverkoopers- en boekdrukker- gilde en werd de verschuldigde straf hem opgelegd. De octrooien dus, van de Provinciale Staten verkregen, maakten de boekhandelaars meer oobekommerd tegenover de pogingen, die minder nauwgezette nadrukkers zouden willen in 't werk stellen in het gewest^ waar de privilegien golden. Yrij zeldzaam echter werd dit kwaad bedreven, daar onze voorvaderen in de verschillende provincien van de be- ginselen van recht en billijkheid dermate waren doordroD- gen, dat zij door het nadrukken van boeken op de heilige rechten van derden meenden inbreuk te maken. Maar buUen de provincie J waar die privilegien niet van kracht wareD, kon een boekhandelaar in een ander gewest gevestigd vrij nadrukken, terwijl evenwel de invoer van het nagedrukte werk in de provincie, ivaar de oorspronkelijke uitgave was verschenen, streug verboden was. Hier bespeuren wij reeds een van de talrijke bezwaren, die uit de aan elk gewest eigen wetgeving en de bijna in iedere landstreek verschil- lende rechtspleging ontspruiten. Diezelfde toestand, welke voormaals menigvuldig in vele dicht aan elkander gren- zende landstreken, rijken en vorstendommen van Noord- Duitschland plaats greep, duurt daar nog voort, waaruiteen onmeteljjke menigte van nagedrukte boeken moot ontstaan. Immers ziet, wat nu in deze of gene landstreek wordt uit- gegeven, weinige jaren, maanden, soms weken, later, elders 46 in een naburig gebied, tegen geringer prgs, dus ook met grooter yoordeel, dat 8tra£Peloo8 wordt genotea, het licht ^). Tot hiertoe behandelden wij de rechten der boekhande- laarB tegenover de nadrukkers, meestal in de yerleende pri- vilegien yervat, gedurende het bestaan yan de Republiek der Vereenigde Nederlanden. Tegen het einde der yorige eeuw kwam er yerandering in den rechtstoestand der meeste zaken ; wat daaryan tot one onderwerp behoort moet nog in deze § worden yermeld. De wet yan 1796 beyat dienaangaande zeer yeel nieuws, inzonderheid het yolgende: „Dat yan nu yoortaan geene Priyilegien of Octrojjen tot het drukken en uitgeyen yan eenige Boeken of Stukken zuUen worden yerleend, als strij- dende tegen de thans aangenomene grondbeginselen, yolgens welke ieder Ingezeten eene aanspraak heeft op de beyeili- ging yan zijnen regtmatigen eigendom" '). Schoon wij dit artikel bcyen reeds aanhaalden, moet het hier, als zjjnde yoor het punt, dat thans ter sprake komt, yan het uiterste gewicht, opnieuw worden yermeld. Veryolgens wordt het eigendomsrecht yan ieder, die het kopijrecht behoorlijk en rechtmatig bezit, gewaarborgd en ten opzichte yan het na- drukken er bggeyoegd: „wordende het nadrukken yan een origineel werk binnen deze Proyintie (Holland) of indien dat elders mogt nagedrukt zijn, het inyoeren en yerkoopen 1) Door het geven van privilcgien werd tegen den nadruk gewaakt. Deze quaestie hangt samen met een andere, waarop in *t voorb\jgaan mag wor- den gewezen, hoe riien nl. door de byvoeging van zijn naam aantoonde, dat een boek f{f» eigendom was ; want het boek, dat dit teeken miste, was klaarblijkelijk nagedrukt en gaf aanleiding tot opsporing van den schul- dige. Zoo toonde de schr\jver, die het kopyrecht van zyn werk had be- hoaden, of de boekhandelaar, die het van den auteur gekocht had door zijn naainteekening op de keerzijde van den titel te plaatsen, aan, dat de aldus niet geteekende exemplaren nagedrukt waren. De boekhandelaar T. TjALLiNGius te Hoorn teekende alzoo in 1799, en ontelbare malen meer, eenige werken van de dames E. Brkker en A. D gk en. Job. All art teekende op die wijze in 1808 de Nederl. vertahng van de Levens van beroemde wmh- nen em vroutoen der XFllI eeuw, door S. Bauer beschreven. Hiervan zijn verscheiden andere voorbeelden voorhanden. 2) Art. 1. 47 dier nadrukken in dit gewest, wel uitdrukkelgk verboden; op poene, dat de nadrukker, voor de eerste reize zal incur- reren de confiscatie van alle de nog voorhanden zgnde Exeni- plaren, en de betaling van de waarde of het beloop der reeds yerkochte, te bereekenen tegen den verkoopprijs, ten profijte van den eigenaar van het werk; voor de tweede reis zal boven en behalve voorn. poene den nadrukker ver- boden worden, den Boekhandel uitteoefenen ; znllende zij die dusdanige nadrukken binnen deze Provintie invoeren en verkoopen, vervallen in eene boete van f 500 ten profijte alfl voren, mitsgaders de nog voorhanden Exempl. mede den eigenaar moeten overgeven, en dezen het beloop der reeds gedebiteerden tegen bereekening als boven moeten voldoen^' '). Bij de eerste gelegenheid, dat wij gewag vinden ge- maakt van het feit, dat, bij herhaling van misdrijf, de straf verzwaard en vermeerderd wordt, gevoelen wij onsge- noopt het volgende over het nut van dergelijke verzwaring in 't midden te brengen, dat ontleend is aan de beraad- slagingen door het Wetgevend Lichaam in Frankrijk naar aanleiding van den te maken Code Penal, gehouden. In het werk, getiteld : Code PSnal^ procede cPK e r h an, 1811, p. 16 v. leest men aldus: „Un premier crime ne suppose pas tou- jours n^cessairement Tenti^re depravation de celui qui s'en est rendu coupable; mais la recidive annonce des habitudes vieieuses et un fonds de perversity, ou au moins de faiblesse non moins dangereux pour le corps social que la perver- sity. — Un second crime doit done Stre r^prim^ avec plus de sev6rite que le premier." Wij zien, dat recidive stronger wordt gestraft dan het eerste begaan van misdrijf. Dit geschiedt op grond van de overweging, dat zg, die voor de eerste maal misdoen, nog niet zoo verdorven en slecht blijken te zijn, als die tothet- zelfde misdrijf andermaal vervallen. Dit voor zooveel de provincie Holland betreft. In het voorbjjgaan echter moot hier nog worden vermeld hoe het 1) Art. 2. 48 opperbestuur der Bepubliek, kort voor de inyoering yan evengenoemde wet, in een bjjzonder geval maatregelen nam tegen het nadrukken van een speciaal werk. Want op den 7Jen November 1796 had, na de voltooiing van het Ontwerp van OonstUtUie voor het Volk van Nederland^ de Rationale Vergadering representeerende het Volk van Nederland, open- lijk doen afkondigen en verbieden: „dit ontwerp — in de Nederlandsche, of vertaald in eenige andere taal na te druk- ken, of te doen nadrukken, of nagedrukt zijnde uit te geven, te dissemineren en te verspreiden, — niet alleen op ver- beurte van de nagedrukte Exemplaren, — maar daaren- boven op eene boete van / 6000, Vs ^^^^ ^^^ calangerenden officier, Vs ^^^^ ^^^ aanbrenger, en Y3 voor de Armen der plaats, waar de calange zal worden gedaan" ^). Tot one onderwerp heeft nu verder betrekking de reeds raeermalen aangehaalde wet van 3 Juni 1803, die van de haar voorgaande van 8 Dec. 1796 weinig verschilt, en waar- door wat sleehts voor Holland aUeen van kracht was tot de geheele Bataafsche Republiek werd uitgestrekt. Art. 1 is 't zelfde, over 't afschaffen der privilegien ^). De straf tegen de nadrukkers is evenwel eeniger mate gewijzigd: „de verspreider," zoo luidt art. 3, „of verkooper zal incurreren, voor de eerste reize, confiscatie van alle, binnen de Bepu- bliek, nog voorhanden zijnde ongedebiteerde exemplaren van den nadruk, en het beloop van 250 Exempl. van den echten druk, te berekenen naar den verkoopprijs, beide ten profijte van den eigenaar van den oorspronkelijken druk; 2^^ reize: daarenboveu eene som ten bedrage van 500 Exempl. van den echten druk,- V2 voor de Armen der plaats, V9 voor den geregtelijken aanklager, die calangeert. S^^ reize : boven en behalve dien bannissement buiten het territoir der Bat. 1) Zie: Verzameling van Publicatieii vroeger aangehaald, V, D. n'. 197. 2) Origineel is de wijze, waarop Holtrop, oiider Koning LoDEWiiK een nieuw plan van wet inleverende, behendiglijk art. 1 wegliet, en beweerde, dat, nu men de principes van reeAtem van den memteh hoc tempore wat had laten varen, de privilegien wellicht onder bepalingen te herstellen waren. Zie Bijlage B. 49 Republiek." Wij zien dat ook hier voor de armen werd gezorgd, ingevolge van een uitstekende bepaling, die aan zeer yele oude besluiten van de Staten dezer Republiek is ontleend, dock in de wet van 8 Dec. 1796 werd gemist^). Wij moeten nu overgaan tot de beschouwing van een andere wetgeving; een van de tab*ijke, die elkander in de Yolgende jaren yrij snel zijn opgevolgd. Want wat de Fransche Eeizer op het stuk ran den nadruk bij den aan- yang van 1810 in den Code P6nal had verordend, gold ook Yoor one sedert den l^n Maart 1811. De Code P6nal bevat het yolgende: ^Toute Edition d'^crits, — imprim6e ou gray^e en entier ou en partie au m^pris des lois et r^glemens relatifs k la propri^t^ dee autenrs, est une contrefagon ; et toute contrefa^on eet un d^lit ^). Le d6bit des ouyrages contrefaits, Tintroduction sur le territoire franQais d'ouyrages, qui, apr^s ayoir 6t& im- primis en France, ont 6i& contrefaits chez I'^tranger, sont un d^lit de la meme esp^ce ^). La peine centre le contre- facteur, ou centre I'introducteur sera une amende de 100 francs au moins et de 2000 francs au plus; et centre le d6bitant une amende de 25 francs au moins et de 600 francs 1) In Januari 1809 werd door Prow. Coram, der Amsterdamsche gilden aan den Koning een request ingeleverd, waarin gezegd werd hoe bij hen herhaaldeiyk was aangevraagd, in hoeverre de Publ. van *t Staatsbewind van 3 Juni 1803, en de Notificatie van HH. Hoog Mog., van 13 Dec. 1805, hoadende voorMiemingen iegen hei nadrukken en deUiereu van alls SUuiU^ atukken, Ur SiaaiidmJkigrff van den Lands gedruki^ tot hier gehouden moeten worden te z\jn in vigueur. De Minister van Justitie en Politie verwijst Supplianten naar de duidelijke letter van art. 7 van *t Crimineel Wetboek van 't Koninkrijk Holland. 2) Art C. P. 425. Dit en de volgende artt. behooren tot het III B. 2 tit., 2 hoofdst. van den Code, welk hoofdstuk den 19 Febr. 1810 gedecreteerd, den 1 Maait daaraaii volgende werd afgekondigd, en toen Keizer Napoleon die artt. met den C. P. wilde alkondigen, nam hij niets betreffende den nadruk op in de wet van 5 Febr. van even- genoemd jaar, rakende de belangen der boekdrukkers en boekverkoopers. Intusschen kwam de Code zelf, wat Frankryk betrell, eerst op 1 Januari 1811 in werking, bij Keizerl. decreet van 13 Maart 1810, terw\jl hij in Noord-Nederland eerst twee maanden later kracht van wet kreeg. 3) ArU 426. 4 50 au plus. La confiscation de I'^dition contrefaite sera pro- nonc^e tant contre le contrefacteur que centre I'introducteur et le d^bitant. Les planches, monies ou matrices des objets contrefaits seront aussi confisqu6s^): Dans les cas pr^vus par les articles pr6c4dents, le produit des confiscations, ou les recettes confisqu^es, seront remis au proprietaire pour I'indemniser d'autant du prejudice qu^il aura soufiFert; le surplus de son indemnity, ou Tenti^re indemnity, sHl n'y a eu ni vente d^objets confisqu^s, ni saisie de recettes, sera T&gl6 par les voies ordinaires" *). Yoortreffeljjke oyerwegingen treft men aan onder de be- raadslagingen, over die artt. gehouden ; als daar zijn : Jl est Evident que le d^lit de contrefa^on offre un attentat k la propri6t4. — Les regies d'apr^s lesquelles la propri^t^ d'un auteur est l^galement reconnue, celles qui d^terminent r^tendue et les bomes de cette propri^t^, ne sont pas Tobjet du C. P. II ne s'agit ici que des peines, qui doivent etre subies par les contrefacteurs : elle sont une amende et la confiscation de la chose contrefaite: ces peines ne toument jamais au profit de I'Etat, qu'apr^s que la partie 16s6e a &t& entiferement indemnis6e. — II est a considerer que le d61it de la contrefagon exige une surveillance d'autant plus s6v^re, que son effet ne se borne pas k perter prejudice au proprietaire legitime; Timpunit^ d'un tel d^lit nuiroit tout- ^-la fois aux arts et au commerce, par le d6couragement qu'il apporterait parmi les auteurs et les ^diteurs, puisqu'il n'en est aucun, qui ne diit craindre pour lui le meme sort. i) Art. 427. ^ Art. 429. Een gevolg dezer bepalingen was, dat op de achterzijde van den titel der onder het Fransche Bestuur gedrukte boeken meestal deze waarschuwing werd gevonden: „Ies contrefacteurs seront punis selon la loi." — Achter den titel van: Coup d'oeil historique et statistique sur la ville d*Aix la Chapelle, par J. B. Poissenot, 1808 (aigodisch voor Napo- leon) staat: „Je d^lare que je poursuivrai selon la rigueur des lots, tout contrefacteur ou d^bitant du pr^nt ouvrage. J^assure m^me a celui, qui me fera connoitre le contrefacteur ou d^bitant, la moiti^ du dMommage- ment| que la loi m'accorde." 51 Disons plus, oette fraude rejaillirait sur I'Etat lui-m6me, qui tire son plus grand lustre de la prosp^rit^ des arts et du commerce" i). Ofschoon de opmerkingen, die de Haagsche boekdrukker en boekhandelaar Van Clebf aan bet meermalen aange- baalde werk ^), betreffende den nadruk van een gehed boek en een gedeelte daaryan heeft toegCYoegd, oyer 't algemeen juist zijn, schijnt hjj toch al te yer te zgn gegaan, waarhij in zijn betoog, rakende bet beletten yan den nadruk yan een klein gedeelte yan bet een of ander boek, beweert, dat bet oyememen en bet uitgeyen, zelfs yan een enkele blad- zijde, een enkel couplet, een enkele zinsnede aan eens anders boek ontleend, zonder yergunning yan bem, die bet kopij- recbt yan bet gebeele boek bezit, is nadrukken en, zooals wij zooeyen zagen, is die bandeling een wanbedrijf '). Het blgkt, dat bij de wetgeying yan Napoleon in Frankrijk yoldoende waarborgen tegen den nadruk werden ingeyoerd, die bet yei^unnen yan privUegien tot bescberming yan bet kopijrecbt oyerbodig maakten^). En inderdaad beyat die 4) Zie: Motifs du C.P., proc6d6 d'HERHAN. Paris, 18i4, p. 131 sv. 9) Collection des Lois, etc. Notes de i'Miteur. Sect. Ill, p. 48 en 50. De eigenlijke schrijver der Aanmerkingen is Mr. G. van LenneP, Inspecteur ▼an den boekhandel te Groningen tusschen 1810-1813, van wien ook in 18^ Aanmerkingen op de Gedenkschriflen wegens 't 4e eeuwgetijde der uitvinding van de boekdrukkunst vcrschenen. 3) Art. 425 C. P. 4) Toch worden in de XVIII eeuw hier en daar in Frankr\jk sporen van piivilegiSn aangetroffen. Zij strekten daar eveneens om het misbruik van het kopijrecht te voorkomen. Merlin haalt t. a. p. § 8 een privilege aan dat voor 40 jaren was vergund, § 12 een ander aan den verzoeker geschon- ken npour lui et ses hoirs a perp^tuit^". Die privilegi^n bestonden daar zelfs in 1802; zie Collect, des Lois: Notes de TMiteur, Sect. I, p 44. In- tusschen is bij geen wet het kopijrecht door het verleenen van privilege tegen de nadrukkers in bescherming genomen en heeft daarentegen geen decreet de privilegien geheel afgeschafl, zooals dat bij ons door dat van 8 December 1796 geschiedde. Het is bijna niet te zeggen hoe sommige van de aan het verleenen van uitsluitende privilegien vijandige Franschen weieer als lofiredenaars en beschermers van den nadruk zijn opgetreden, Men zie, de woorden eonirefaire en privUifft exelusif^ in het werk, getiteld : Encyclop6die, Yverdun, 1774, Tom. XI en XXXV. 52 wetgeving zelf, voor zoo veel zij op ons onderwerp betrek- king heefk, niets ten opzichte van priyilegien; niettemin maakt de HaagBche uitgever in zijne aanteekeningen gewag van twee gey alien, waarbij de Franschen die priyilegien, welke zij speciale noemden, omstreekshetjaar 1811 erkenden. Beide geyallen eyenwel waren niet in de wetten zelyen opgenomen. P. In de gewesten ten jare 1810 bg Frankrgk inge- lijfd — het Eoninkrgk Holland, een aanzienlijk deel yan Noord-Duitschland e. a. — gebeurde het yaak, dat de pre- fect een boekhandelaar gelastte die keizerlijke decreten en andere openbare acten, in 't Fransch, met een bggeyoegde, legale Nederlandsche yertaling, te drukken, welke inzonder- heid in ons land ter algemeene kennis moesten worden ge- bracht. Het priyilege daaryoor werd dan yoor een korterof langer termgn aan dien uitgeyer yerleend. 2^. Indien de door den Eeizer gegeyen wetten yerklaring behoefden daar, waar eenigszins duistere uitdrukkingen yoor- kwamen, die zulks yereischten — ofschoon de taal der wetten z66 duidelgk meet zijn, dat zg geen yerklaring noo- dig heeft — of ook, zoo dikwijls de wetten moesten worden toegepast op geyallen, die de wetgeyer niet had kunnen yoorzien, moesten die plaatselijke yerklaringen met een legale oyerzetting worden uitgegeyen en yerkreeg een boek- handelaar priyilege yoor de uitgaye yan het desbetreffend werk. In beide geyallen echter keerde het book, na yerloop yan den termgn yoor het priyilege bepaald, tot de klasse yan den letterkundigen eigendom terugi). Toen de Prins yan Oranje na de Omwenteling in het yaderland was teruggekeerd, bepaalde hg bg Beslait yan 24 Januari 1814, met afschaffing teyens yan de Fransche wei^eying op het punt yan den nadruk, het yolgende: „Wordt uitdrukkelijk yerboden op eenigerlei wgze eenig oorspronkelijk werk, of na te drukken en te yerkoopen, of buiten de Yereenigde Nederlanden nagedrukt zgnde, in te i Zie : Ck>llectioii des lois etc. Notes de TEdiieur, Sect. II, p. 44, 46. 63 Yoeren, te yerspreiden, of te yerkoopen, op straffe zoo yan confiscatie yan alle binnen deze landen nog yoorhanden zijnde ongedebiieerde exemplaren yan den nadruk, ten yoor- deele yan den eigenaar yan den oorspronkelijken druk, als yan betaling aan denzelyen eigenaar yan de waarde yan 300 exemplaren yan den echten druk, te berekenen naar den yerkoopprijs ^)." Intusschen yerschilt dit art. hierin yan art. 2 der wet yan 8 Dec. 1796 en art. 3 der wet yan 3 Juni 1803, dat in bet Besluit yan 1814 geen onderscheid wordt gemaakt of iemand yoor de eerste, tweede of derde maal bet wanbedrijf yan nadruk begaat, en bestaat daar geen opklimming, als bij de yoorgaande wetten goed was in acht genomen. De reeks der wetten, die ons onderwerp raken, eindigt met de wet yan 25 Januari 1817, die de yolgende bepalin- gen beyat: „Alle inbreuk op bet yoorzeid kopijregt, heteij bij eene eerste uitgaye yaneenignognietgedruktboek-of kunst- werk betzjj bij herdruk yan hetgeen reeds in druk was, zal als nadruk aangemerkt, en als zoodanig gestraft worden, met confiscatie yan alle binnen dit rijk yoorhanden zijnde onge- debiteerde exemplaren yan den nadruk, en de betaling yan de waarde yan 2000 exemplaren yan bet nagedrukte boek, te berekenen naar den boekyerkoopers-prijs yan den wet- tigen druk, beide ten yoordeele yan den eigenaar yan den oorspronkelijken druk ; en zulks behalye de betaling eener boete, niet te boy en gaande de som yan f 1000, en niet minder dan f 100. — , ten behoeye yan de algemeene armen yan de woonplaats des nadrukkers; en zal de nadrukker bij berbaling boyendien naar de omstandigheden, onbekwaam kunnen yerklaard worden, om in 'tyeryolg bet beroep yan boek- of kunstdrukker of -yerkooper te kunnen uitoefe- nen; onyerminderd de straffen, welke tegen yeryalsching bij de algemeene wetten zijn of mogten worden gestatueerd. — Op dezelfde wijze zal worden gestraft bet inyoeren, yersprei- 1) Art. 7. 54 den of yerkoopen van buiten het koningrijk nagedrukte oorspronkelijke letter- en kunst-werken, of vertalingen, waar- van men hier te lande het kopijregt bezit^' ^). Hier schijnt er op te moeten worden gewezen, dat, ofsehoon naar de meening van in het boekdrukkers- en vooral in het boek- handelaarsvak kundige mannen deze wet, wat het kopijrecht betreft, geen lieht geeft, hieruit echter niet voortvloeit, dat daarom de straf tegen de nadrukkers ook minder juist is of minder gepast. Op het punt van nadruk doet het er niets toe op wiens rechten, 'tzij die van den schrijver van het book, volgens sommiger meening steeds in 't bezit van het kopijrecht, 't zij die van den boekhandelaar, door den nadruk- ker inbreuk is gemaakt ; het is voldoende dat hij schade heeft toegebracht om de vastgestelde straf te beloopen. In- tusschen overtreft de bij dit art. verordende straf verre de strafbepalingen op dit wanbedrijf in de vroegere wetten opgenomen. Voor de armen, waaraan de wet van 1803, maar het Besluit van 1814 niet had gedacht, wordt hier weder gezorgd. Eindelijk is de wijze van vaststelling der boeten, bijv. geen hooger dan vcm f 1000. — , geen lager dan van f 100. — , nieuw en aan de Fransche wetgeving ontleend. Zoodoende worden de boeten minder willekeurig opgelegd en wordt minder, dan vroeger het geval placht te zijn, aan 's rechters beslissing overgelaten, gelijk oudtijds in ons vaderland geschiedde, blijkens de talrijk voorkomende formules, als: „de regter zal uitspraak doen naar exigentie van zaken", of: „ wordt de overtreder veroordeeld tot een arbitrale boete of correctie, ter decisie van den regter," enz. — Ifog eene zaak moeten wjj hier vermelden, y66r dat wjj overgaan tot de behandeling van hetgeen bijeandere persanen tot het weren van den nadruk hebben tot stand gebracht. Want om den schijn te vermijden van de niea- were wetten stuksgewjjze te hebben vermeld, moet hier nog kort het voomaamste worden bjjgevoegd, dat in de overige artikelen dier wetten ten opzichte van den boekhandel voor- 1) Art. 4. 55 komt, ten einde een yolledig overzicht te yerkrijgen van al de rechten, die heden ten dage den boekhandelaars toe- komen. Eeeren wjj dan weder terug tot de wet van 8 Deo. 1796, om gaandeweg te onderzoeken, wat nopens den herdruk^ de vertaiingen en de uUtreksels van boeken daarbij word be- paald. Dit luidt aldus: „Wij deoreteren, dat wanneer een origineel work uitverkogt is, en hetzelve eehter aanhoudend geyraagd wordt, de bezitter gehouden zal zijn hetzelve te herdrukken, of, indien hij zulks niet verkiest, zijn regtvan copie aan een ander, die daarom mogte vragen, over te doen" 1). „Dat, op zodanige poenaliteiten, als bij art. 2 tegen de nadrukkers zijn gestatueerd, uitdrukkelijk — verboden wordt, eenig werk hier te lande uitgegeven zijnde, in eene andere taal te doen drukken, of eene verkorting van het- zelve in het licht te geven, zonder toestemming van den eigenaar" ^). Bg diens toestemming wordt het kopgrecht, uit die vertaling te ontstaan, aan den uitgever van de over- zetting gelaten ; want volgens den geest der wet behoort het recht van overzetting, in welke taal ook, eigenlijk aan den eersten uitgever van het book, wien de uitgever der ver- taling het meet verzoeken. Verder zegt de wet : „Dat wan- neer een boekverkooper een werk, buiten 's lands" (d. i. buiten de provincie Holland) „gedrukt zijnde, in deze Pro- vintie" (waar de wet alleen gold) „heeft nagedrukt *), niemand op poene als bij art. 2 gestatueerd, hetzelve wederom 1) Art. 3. 2) Art. 4. 3) Deze nadruk is dus geoorloofd. Uit hetgeen hier, klaarbiykelijk in het nadeel van de overige gewesten van ons vaderland, voor de provincie Hol- land is bepaald, wordt nit de toen ter tijd heerschende afgunst tusschen de provinci^n openbaar; het slot van art. 5: „door uitheemsche of buiten's lands gedrukte werken, worden bij dezen expresselijk verklaard, alle v^erken buiten dgga Provincui gedrukt" bevestigt dit. En dat, helaas, nog wel tusschen gewesten, die hadden vastgesteld de onderlinge broederschap te zullen beschermen en daaromtrent ten vorigen jare openl^k waren over- eengekomen 1 In Friesland b. v. zagen zoodoende boeken straffeloos het licht, die naar de oorspronkelijke uitgave, in Holland uitgekomen, waren nagedrukt. 56 in dit gewest zal mogen nadrukken, of die nieuwe nadruk, of andere nadrukken, buiten deze Provintie vervaardigd, zal mogen yerkoopen, mits zoodanige boekverkooper alvorens behoorlijke adyertentien yan zjjn yoomemen om het ge- meMe werk na te drukken, in de nieuwspapieren hebbe gedaan; zuUende het niettemin aan een ieder yrij blljyen, om den originelen druk in te yoeren of te yerkoopen i)". Dat, wanneer een boekyerkooper in deze Proyincie eene yertaling yan een werk, hetwelk buiten 'b lands gedrukt is, uitgeeft, alsdan mede op poene bij art. 2 gestatueerd, — yerboden wordt, die yertaling na te drukken, of uitheemsche nadrukken yan dezelye in te yoeren of te yerkoopen, mits zoodanig boekyerkooper in de nieuwspapieren yan dat zgn yoomemen hebbe kennis gegeyen: doch dat het des onaan- gezien aan een ieder zal yrijstaan, niet alleen het oor- spronkelijk werk in te yoeren en te yerkoopen, maar ook yertalingen yan hetzelye in andere talen te laten drukken, en uit te geyen *)". „Dat wanneer een boekyerkooper behoor- lijk in de nieuwspapieren adyerteert, dat hij yoomemens is eenig bepaald werk uit te geyen, na te drukken, oftedoen yertaalen, die adyertentie hem recht yan praeferentie zal geyen, om zulks te doen boyen alle anderen^' ^). De ge- schillen, die oyer een tweede uitgaye, een eerste of tweede 1) Art 5. § 4. 2) Art 6. 3) Art. 7. — Verschillende kwesties den nadruk betreffende komen hier en daar voor; bij de wet kon niet in alle gevallen worden voorzien. Merlin, in Rupert, de Jurispr. Univ. somt er eenige, ik meen elf, van op, die hij uiteenzet, onder bijvoeging van de arresten van het Hoogste gerechtshof te Parijs en van andere rechtbanken. Een andere rechtsvraag is deze, of een boek in deze Provincie mag worden ingevoerd, indien het kopijrecht ervan aan een daar gevestigden boekverkooper bereids is toe- gestaan. Het antwoord hierop moet ontkennend luiden. De S£rionne zegt in zijn geschrifl, getiteld : Int6j*dts des Nations de TEurope, T. 1, op de laatste bladz., daarvan het volgende: „C*est sans doute une loi ^alement juste, n^oessaire et utile, que oelle, qui defend Tintroduction d*un livre, dont le droit de eopU appartient a un ou plusieurs libraires de la Nation. C*estua acte de la protection que chaque Etat doit k Tindustrie nationale et k son commerce.** 57 yertaling soma ontstaan moohten, laat de wet over aan de besliBsing van twee boekhandelaara door partijen te kiezen *). De overige bepalingen van deze vrij wijdloopige en woorden- rjjke wet zijn van minder belang en behooren althans hier niet tehuis. Aan het slot wordt deze periode er aan toe- gevoegd, die ons omtrent de goede bedoelingen der wet- geyers zoo duidelijk inlicht, dat het ons vergund zij haar af te schrijven. „Wordende eindelijk" — zoo luidt de gemoe- delijke taal van Art. 9 — „alle boekhandelaaren in dit gewest van onzentwegen op het emstigste geexhorteert, om, een ieder naar zijn vermogen, roede te werken tot het verbeteren van den vervallen boekhandel, en om denzelven, met weering van alle geschriften, die niet tot verlichting van het verstand, vermeerdering van knnde, verbetering van het hart, be- Bchaving van goede zeeden, mitsgaders opwekking van Qodsdienst en Deugd, konnen strekken, weder in vollen laister te herstellen." — Aldus deze nieuwe wet. Y66r de Omwenteling waren er ten opzichte van tweeden druk, ver- taling en uittreksels geen rechtsbepalingen vastgesteld, aan- gezien y66t het jaar 1796 geen wet betreffende den boek- handel verscheen. Thans zijn wij genaderd tot de bepalingen op dit punt, vervat in de wet van 3 Juni 1803, die gold voor de ge- heele Bataafsche Republiek. In de eerste plaats art. 4, dat voor de Republiek hetzelfde vaststelt, wat in art. 4 der voorgaande wet voor Holland was bepaald, behoudens eene uitzondering evenwel, nl. dat aan ieder inboorling het ver- spreiden van tifdschriften^ almanakken^ recensien wordt ver- gund. Bij art. 5 wordt verboden, wat § 1 van art. 5 der vorige wet ook verboden had; bovendien bevat het de verbodsbepaling : „binnen de drie jaren na de ui1^;aaf der vertaling van een buiten deze Republiek uitgekomen werk, eene andere vertaling in dezelfde taal te leveren." Art. 6 houdt eenige bepalingen in, die inzonderheid den boek- 1) Artt. 3, 4 en 6 aan *t einde. 58 handelaar raken, waar van de yertaling van een uitheemsch boek spraak is : P. de aanbieding ter kennisneming van bet boek zelf aan bet gemeentebestuur zjjner woonplaats ; 2^. de openbaarmaking in de nieuwsbladen van zijn voorneraen bet werk te yertalen; 3". de inzending binnen een balf jaarvan een aanmerkelijk gedeelte der vertaling aan gezegd gemeente- bestuur. Art. 7 bandelt over betgeen een boekbandelaar, die een inbeemscb werk of, kracbtens bet recbt van voorkeur, een vertaling uitgeefk, in acbt beeft te nemen. De overige artikelen gaan ons minder aan. Eindelijk volgt deze be- paling: „Dat bier mede gebouden worden voor vervallen alle Plakkaten en Wetten, tot dusverre, ten opzigte van de uitgaven van boeken bij eenig Nationaal, Gewestelgk of Stedelijk bestuur, in deze Republiek, indertijd geemaneerd" i). De Franscbe wetgeving, die in ons vaderland bierop 't naast volgde, bevat op 't stuk van een tweede uitgave en van vertalingen geen bijzondere bepalingen; daarentegen werden onder Napoleon's beerscbappij de tijdscbriften, vlug- scbriften, weekbladen, zoomede de gescbriften, waarin de uit- komende werken werden opgesomd en beoordeeld en waarin men v66r dien tijd meende een gedeelte van den inboud der verscbenen boeken te mogen berbalen met bet oordeel van den 1) Art. 11. — Volgens art. 6 kon een boek verkooper, een vertaling van een vreecnd werk aangekondigd hebbende, natuuriijk andere vertalingen weeran. Tegen dit principe kant zich Mr. J. Meerman aan, in bet Bericht omtrent zijne vertaling van Klopstogk's Messias, 14 dagen na de wet uitgegeven. Ik kear, zegt B. N., zijne gronden volkomen af; als alleen, naar *tschijnt, uit z\jn bijzonder belang geput, nu by de Messiade. lanp bewerkt, op zijne kosten zou uitgeven. — Zie 't verslag, H geen P. A. Nehnich geeft in zijn Original- Bey trage zur eigentl. Kenntniss von HoUIand, Tub. 1809 Bd. 1. S. 349 vv. van 't annonceeren van vertalingen volg. de wet van 1803. Na dit verslag vervolgt by : „Icb kann mir von der Billigkeit in den Grunden einer solcben Verfiigung keinen BegrifT machen. Stande es jedem frey, ein vortrefQich auslandisches Werk zu ubersetzen, so wurde die Concurrenz den Eifer er- zeugen. Das Publikum hatte dann die Wahle, nach der besten Uebersetzung zu greiten, oder auf eine bessere zu warten. Jetzt aber bekummert sichder HoUandische Alleinverleger keineswegen seines Publikums: er verweigert ein f&higen Uebersetzer, der ein ziemliches Honorar fraget, und iibergibt das Werk einem Hungerleidem." 59 recensent erby, zonder daarom nadruk te bevatten: kortom, alles wat bij de naastyoorgaande wet tot de uitzonderingen bleek te worden gerekend, nauw beperkt. Yrij duidelijk openbaart zich hierin het despotisme van den Franschen Eeizer, die bij decreet van 3 Augustus 1810 bepaalde: „I1 n*y aura qu'un seul journal dans chacun des d^parte- ments" i). Door die uitspraak werden de nieuwspapieren, die aUerlei politieke beschouwingen bevatten, en v66r dien tijd in de meeste steden van ons Land verscbenen, ver- nietigd; waarom die beperking geschiedde behoeven wij niet nader toe te liehten, omdat de beweegreden duidelijk is en vooral, omdat wij het zelf hebben beleefd. In de ver- klaringen, die de Directeur van de boekdrukkerij en den boekhandel aan de Fransche wetten toevoegde, leest men ^), dat die tijdsehriften aan de zorg en het toezicht van den algemeenen administrateur der Politie werden opgedragen, ten einde te beletten, dat zij lets zouden bevatten, wat den tyran vijandig was en hem met gevaar bedreigde. De tyran- nen toch, voortdurend door vrees beangst en als de golven van een beroerde zee her- en derwaarts gedreven, zijn be- ducht voor de waarheid, die zij op alle mogelijke wijzen hunnen onderdanen trachten te onthouden. 