Corporate financial management
MuLLsa ^), , de bandel met groote vaartmgen, # welke drie masten voeren, en met 80—30 fpersonen bemand zijn, naar Singapore ea y elders over zee gedreven wordV — # Dein- , landers," zoo gaat bij voort, ,aeQeo, tot g dat einde, uit de Eoewala Kampar komende, #oostelijk om bet eiland Pantjor naar Groot- ,KarimoD, en vervolgen alsdan vanbier de ,reis noordoostwaarts naar Singapore, welk ylaatstgemeld eiland, onder de inlandscbe koop- #lieden in onze bezittingen albier algemeen g onder den naam van 8eUU (de straat) be* r kend is ... . Den gebeelen overtogt van Poe- , loe Lawang tot Singapore stellen de inwo- #ners gewoonlijk op zes dagen reizens." Het is dus niet te verwonderen, dat het Nederlandscb Gouvernement reeds in 1838, sa de voltooide onderwerping der Padangscbe bovenlanden, naar het bezetten van de mon- dingen der Oostkust-rivieren gestreefd heeit; maar evenmin, dat de kooplieden van Singa- poera en Poeloe Pinang, voor de gevolgen on- zer illiberale handelspolitiek vreezende, zich met de grootste volhu^ing tegen onze Testi- ging aldaar hebben gekant, tot eindelijk de Britsohe vertoogen ons genoopt hebben de reeds bezette posten te verlaten. £n niet minder *natuurlijk ook, dat wij sedert 1S57 van de omstandigheden waarin bet Si&ksche rijk verkeerde, op nieuw hebben gebruik g^ maakt om het vroeger opgegeven plan te her* vatten, maar ook nu weder op denzelfden we^rzin der Britsche kooplieden aan destiaat van Malakka stuiten, minder befbig evenvel, naarmate eenige schreden op den w^ der liberale handelspolitiek thans minder dan TTO^ ger voor onzen geest van monopolie does vreezen. Wanneer wij, met gebeele terzijde- stelling der thans reeds merkelijk g^edaceerde differentiele r^ten, ons met eene matige vergoeding voor de kosten der beschermiog tevreden stellen, ons overigens vergenoegende met de indirecte voordeelen die de toeD^ mende bloei van het handelsverkeer ons van zelf zal in den scboot werpen, dan zai het niet moeijelijk zijn onze Britsche nabnien te bew^eu, in onze bezetting van Siak te bens- ten, en het lijdelijk aan te zien, dat wij oos gezag allenga ook in Kampar en Indragiii <) Gidi voor 1887, Wetemekappel^ B^S^ biz. 29. 8TJ. 741 laten gelden, geUjk dit schier met noodwen- digheid ons streven moet sija. Wat meer is, zij zallen de meerdere veillgheid op prijs stellen, die het Kederlandscli gezag aan hunnen han- del yerzekert, en sich den verhoogdea bloei dier landen ten nutte maken, die hun de yestigiog yan een geregeld bestaur alleen kan yerzekeren. Eener liberale staatkunde zal bet gemakkeUjk yallen yan Engeland de erkenoing yan ons oppergexag op Sumatra's Oostkust te yerweryeu; het yolbarden op den ouden weg zon tot slecbts gedurige berbaling der oode botsingen leiden. Oyer de werking yan het nieuwe, in 1865 bij de wet yastgestelde tarief (eene sohrede op den goeden weg, maar die door meerdere moet gevolgd worden) op den handel yan Sumatra, kunnen w^ nog niet oordeelen, daar wij geene opgaven yan dien handel bezitten later dan yan 1863. De plaats die in de algemeene ontwikkeling yan Sumatra's handel yerreweg het grootste aandeel heeft gehad, de hoofdplaats yan het Gouyernement der Westkost, Padang, dankt dien yooruitgang juist niet aan maatregelen, die als een uit- yloeisel yan een liberaal stelsel yan regering kunnen beschouwd worden; want die yoor- uitgang is yoor het grootste gedeelte geba- seerd op de yerpligte koffijkultuur. Maar zoo al het Gouyernement der Westkust tot zekere hoogte de lasten yan het kultuurstelsel moet drageu, het is althans beyrijd yan den yerderfelijken inyloed, dien het daarmede yer- bonden consignatiestelsel op de ontwikkeling yan den handel yan Jay a oefent. A I de Gouyernements-koffij yan Sumatra wordt te Padang geyeild. Op de regeling der koffij* kultuur, die als eene belasting in arbeid kan gelden, komen wij beneden terug bij de be- handeling der inkomsten yan het Gouyerne- ment. Hier bepalen wij ons tot een overzigt der koffijyeilingen te Padang, waartoe ons de r^eringsyerslagen sedert 1856 in staat stel* ien. Om den grooten inyloed dien zg op den handel dier plaats oefenen, soheen het ons hier de geschiktste gelegenheid om deze tabel te plaatsen. KammaLLSGVs te Padasg. Jaren. 1856 1857 1858 1859 1860 1861 1862 1863 1864 Hoeyeelheid in pikols. 125,000 160,000 170,000 120,000 151,000 150,000 144,000 130,400 172,800 Middenprijzen. n / 31.38 ^ 33.55* , 26.61* 32.42 34.55 84.46* 40.34 40.97* 38.97 ') Totaal der opbrengst. / 8,922,000 M 5,049,000 , 4,524,000 ^ 3,890,000 , 5,217,000 r 5,170,000 M 5,825,000 g 5,342,000 # 6,725,000 Te zamen • • of gemiddeld *s jaars ruim / 5,0009000.. / 46,664,000 Wanneer men deze uitkomst der kofiSjyeilin- gen te Padang met de boyen opg^eyen cijfers yan den uityoer uit het Gouyernement der Westkost sedert 1857 yergel^kt, springt het dadeli)k in het oog dat het bedrag yan den uityoer yoornamelijk yan het resultaat der <) Voor de jaren 1862, 1868 en 1864 zjjn in de regeringsvenlagen de middenpr^'zen yoor kofiEg 16 soort en koffij 2e soort afzonderlgk opgegcven. Wq hebben hier de middenprgzea berekend over de geheele ge?eilde hoeyeelheid* IIL koffijteelt en koffijyeilingen afhangt. In 1859. het jaar waarin de koffij het minst opleycrde, is ook de totale uityoer het geringst; en 1864, dat yoor de koffij een yoordeeliger jaar. is geweest dan eenig yoorafgaand, zal waar* schijnlijk blijken ook een grooter cijfer yan uityoer te hebben, 'dan eenig der yoorafgaande jaren, wanneer de uitkomsten yan den han- del oyer dat jaar zullen zijn bekend gemaakt. De handel yan Benkoelen wordt nog het meest geyoed door de yeilingen yan de op- brengst der yerpligte peperkultuur, die het 48 742 8TJ. Gouvernement daar ter plaatse Uat hoaden. De uitslag dezer Teilingen is sedert 1867 ge- weest als yolgt: GeTeilde pq>er« Jaren. Witta. Zwarte. Opbrengst. 1857 185 pikols 2,525 pikols / 58,536 1858 241 , 2,305 , , 56,654 1859 700 , 1,880 , , 55,187 1860 415 , 2,055 , , 50,958 1861 249 , 3,699 , , 60,686 1862 525 , 3,499 r , 66,356 1863 270 , 1,215 , r 23,957 Ofschoon de verpligte peperkultuar — • welk onderwerp mede bij de behandeling der inkom- sten nader zal ter sprake komen -— in fien- koelen sedert 1854 hier en daar door koffij- knltaur is vervaugen, levert de veiling Tan kofflj ter hoofdplaats nog geene noemenswaar- dige uitkomsten op. In 1862 werden 7 pikols verkocht i^/30, in 1863 100 pikols ii/ 3 1.17». Eon algeraeen overzigt van den handel van Sumatra is door de hier verstrekte opgaven niet te verkrijgen, maar ten hoogste eenig denkbeeld van de mate der bedrijvigheid die door den handel in de meest bekende en meest volkrijke deelen van dit eiland wordt te weeg gebragt« Van den kleinhandel, die ougetwij- feld zeer levendig is, vernemen wij slechts weinig. In het verslag over 1861 wordt ge- segd, dat de kleinhandel in alle voortbreng- selen van landbonw en nijverheid in het Gou- vernement der Westkust buitengemeen snel toeneemt en het aantal der marktplaatsen bij voortduring eene belangrijke uitbreiding on- dergaat. In Palembang bepaalt zich, volgens hetzelfde verslag, de binnenlandsche handel hoofdsakelijk tot ruilhandel op de in alle di- vision opgerigte bazar-loodsen. Doch liever dan meerdere getuigenissen uit de Gouverue- ments-verslagen bijeen te soeken, laat ik hier de korte beschrijving van den handel van Pa- jakombo, de hoofdplaats der L Kota's, vol* gen, die ons door den Heer A. E. Cboogke- wrr, in sijne lezenswaardige schets van zijne reis door de Padangsche boven- en beneden* landen gegevcn wordt »): ^Te Pajakombo wordt een zeer levendige handel gedreven, ook met de oostelijke, onaf hankelijke hmd- schappen, en men wil dat hier de giootste markt van geheel Sumatra's Westkust ge- vestigd is. Op het mime marktplein zqn 16 groote, overdekte loodsen, bestemd om de handelarcn en koopwaren tegen son eu regen te beschutten ; doch verreweg het grootste getal der kooplieden vindt daar binnen geene plaats, t66 groot is de toeloop. Even als men op de Amsterdamsche beiin een efFeotenhoek, een suikerhoek kent, zoo heeft men op de markt te Pajakombo een tabakshoek, een lijnwadenhoek, een kippen-, eenden- en duivenhoek; verder afzonderlqke plaatsen voor het koopen van paarden, rund- vee, buffels, enz. Dat de handel hier leven* diger is dan op andere binnen 's lands gele- gen plaatsen, wordt ook bewezen door het feit, dat er een onder-agentschap van de fak* torij der Nederlandsohe Handdmaatschappij is gevestigd, misschien het eenige in de bin- nenlanden onzer Oost-Indische bezittinges." Wij keeren thans terug tot de uitkomsten die het bestuur over Sumatra uit finandeel oogpunt voor de Nederlandsche regeringbeeft opgeleverd. Wij vinden daaromtrent in de verslagen opgaven die zich uitstrekken oTer de jaren 1854-^1858. Eerst in het verslag over 1863 wordeu de uitkomsten over 1S58 medegedeeld. Natuurlijk bepalen zidi de op- gaven tot die gedeelten van Sumatra die ab afzonderlijke gewesten bestuurd worden, en moeten wij dus ten aanzien van dit punt de onderhoorigheden der residentie Hiouw gebeel buiten aanmerking laten. Men kan echt^ veilig aannemen dat voor als nog de vesti- ging in het rgk van Siak veel meer onkosten veroorzaakt, dan zij baton oplevert. Daaren- tegen kan worden opgemerkt dat de nadedige uitkomst van het bestuur der Lampongs niet zoo groot is als zij schijnt, daar dit gewcat wat de opbrengsten vau zoutmonopolie en opiumpacht betreft onder Java gerekend wordt. <) (Hdi voor 1866^ Dl. IV, bis, ftSS. 8U. 743 Jaren. 1854. 1855. 1856. 1857. 1858. Gewesten. GouYernement der Westkust. fienkoeien. .. Lampongs. .. Palembang .. Totaal . .. Goavernement der Westkust. Benkoelen. .. LampoDgs. .. Paiembang .. Totaal . .. Gottvemement der Westkust. Benkoelen. .. Lampongs. .. Palembang .. Totaal . .. Gonvernement der Westkust. fienkoeien. .. Lampongs. .. Palembajog .. Totaal . .. Gouvernement der Westkust. Benkoelen. .. Lampongs. .. Palembang .. Totaal . .. Baten. J 5,640,985 r 304,777 , 3,669 , 661,558 / 6,610,989 / 4,822,463 r 385,934 2,561 - 617,054 / 5,828,012 / 6,235,288 , 300,324 , 1,666 , 606,896 / 7,144,074 / 7,965,884 , 187,604 , 2,052 , 611,640 / 8,767,180 / 6,972,834 , 223,256 , 2,954 M 655,776 / 7,854,820 Lasten. / 4,480,422 , 404,542 M 41,599 M 1,035,281 / 5,961,844 / 4,829,649 , 449,615 , 42,824 , 1,079,152 / 6,401,240 / 4,692,975 0 441,662 , 142,342 r 964,874 / 6,241,853 / 5,876,276 , 340,618 f 138,353 , 983,853 / 7,339,100 / 5,982,658 , 338,381 , 178,138 r 1,113,100 / 7,612,277 Verschillen. Voordeelig. / 1,160,663 / 1,160,563 / 1,542,313 / 1,542,313 / 2,089,608 / 2,089,608 / 990,176 / 990,176 Nadeelig. / 99,765 r 37,930 M 373,723 / 511,418 / 7,186 r 63,681 , 40,263 , 462,098 / 673,228 /141,338 # 140,776 # 357,978 / 640,092 /153,014 r 136,301 , 372,213 / 661,528 /115,125 r 175,184 1 457,324 / 747,638 Totaal ran Toordeelige ▼erschillen. Totaal van nadeelige verschillen. / 649,146 / 673,228 902,221 , 1,428,080 248,643 /3,221,989 / 573,228 B«it ik roordodig rersohil over de vijf jaren of gemiddeld 'b jaars / 2,648,761 , 529,725 *8« 74A SU. Naar de mtkomBten der Tijf gesoemde jaren te oordeelen, kan dus worden aangenomen dat de Yoordeelige saldo's van bet Gouvernement der Westkust de tekorten van de overige ge- westen dekken cu nog ongeveer een half mil- lioen 's jaars beschikbaar la ten. Het zal ons ecbter uit het overzigt der middelen, dat wij thans wenschen te laten volgen, ten duide- lijkste blijken dat de uitkomsten van de ad- ministratie ter Westkust in zeer hooge mate af* haDkelijk zijn van den koffijoogst, zoo zeifs dat ons ook daar, bij mislukking van dien oogstj het geyaar Tan een nadeelig saldo boven het hoofd hangt. Zoo moet het groote verschil tusschen 1858 en het voorgaande jaar daar- aan worden toegeschreven, dat in 1858 ruim 60,000 pikols koffij minder werden geoogst, en de winst op de koffij / 1,028,749 minder bedroeg dan het jaar te Yoren. Ook 1855 was op Sumatra een nadeelig koffij jaar; intusschen was toen het yerschil van den oogst met het Yoorafgaande en vooral met het volgendejaar niet zeer aanzienlijk en moeten dus andere omstandigheden, Termoedelijk ook de lage prij- zen der koffij, tot de slechte uitkomst hebben medegewerkt. De Toornaamste bronnen van iukomsten Toor het Gouyernement op Sumatra kunnen onder de yolgende rubrieken worden gerang- Echikt: a. De persoonlijke diensten of zoogenaamde heerediensten, in sommige geyallen door bela&ting in geld yeryangen. b, De yerpligte koffij- en peperkultuur. e. De in- en uitgaande regten. d. Het zoutmonopolie. e, De opiumpacht. /. De kleine yerpachte middelen. ff. De yertiening of landrente in de resi- dentie Palembang, Behalye deze zijn er nog eenige belastin- gen yan zeer ondergeschikt belang, zoo als de hayen-, aukerage- en loodsgelden, de reg- ten yan successie en oyergang, het zoogenaamd collateraal yan onchristenen, het regt op de oyerschrijying yan yaste goederen en het regt yan het klein-zegel, die alien oyer geheel Ne- derlandsch Indie geheyen worden; ook nog een regt op den eigendom yan yaste goederen (yerponding) dat jaarlijks op Sumatra's West- kust ten bedrage yan ^1^ percent, maar alleen yan perceelen waaryan de geschatte waarde / 400 te boyen gaat, geyorderd wordt. Wij wenschen cehter, niet enkel kortheidshalye, maar omdat yan de werking en opbrengst der hier genoemde en misschien nog andere belastingen nit de mededeelijigen der regering weinig of niets blijkt, onze nadere opmerk'm- gen tot de boyengenoemde te bepalea *). a. De persoonlijke diensten zijn als eeae belasting in arbeid aan te merken, en odschooa zij geen regtstreeksch inkomen aan 's lauds kas leyeren, yerhoogen zij toch de baten of yerminderen de lasten door bespariag. Zij worden echter gedeeltelijk met meer of min- der ruimte yergolden. De regelingen ajn in de yerschillende gewesten yan ons gebied op Sumatra yerschillend en moeten dus yoor ieder afzonderlijk behandeld worden. Op Sumatra's Westkust worden de yer- pligte diensten onderscheiden in betaalde eo onbetaalde. De eerste bepalen zich tot de leyering yan koeli's yoor in dienst reizende ambtenaren of militairen, en yoor het yerroer yan Gouyernements goederen langs wegen, waar geene transportondememingen tot dat einde geyestigd zijn, en tot de leyering Tan werklieden yoor de ciyiele en militaire bouw- departementen, wanneer geene yrijwillige ar- beiders kunnen yerkregen worden. De koeli's yoor transporten ontyangen 25 cents per ^tappe, de arbeiders bij het bouwdepartement worden betaald in eyenredigheid yan betgeen bij yrijen arbeid gewonnen wordt. Ook tooi de leyering yan materialen, die yerpligt is wanneer yrijwillige te kort schiety ontyangea zij yoldoende betiding. De onbetaalde diensten zijn hier geensalns drukkend en bepalen zich tot het maken en onderhouden yan wegen, bruggen, bazarlood* sen, wachthuizen, en schoollokalen yoor de inlandsche jeugd. Sedert 1863 wordt ook yoor deze yroeger onbetaalde diensten som* tijds eene geldelijke tegemoetkoming aan bet werkyolk gegeyen of eene subsidie aan dege meenten yerstrekt om werkyolk aan te nemesi waar de taak de kraohten der beyolking son te boyen gaan. Het Gouyernement leyert door- gaans het tot dat alles benoodigde ijzerwerk; de arbeid wordt yerrigt ondei^ het toezigt es de leiding yan ambtenaren. Boyendien mst op de beyolking de yerpligting om de Gouyenie- ments eigendommen en gebouwen, yoor zoo yeeldie niet binnen de forten of kampementeD <) Eenige bepalingen omtrent het debiet yan het klein-zegel in het Qoavernement yan Samatn's Westkust komeu Toor in het SlaaUHad fwi Neder landteh IndiS voor 1868, N^. 160. Het yerbraii yan t^Ia is toenemend. De opbrengtt der Te^ ponding op Samatra's 'Westkust is in de liemone yan Toeliohting op de IndlMhe bcgrooting foor 1867 gcschat op / 15,788, 8TJ. 746 gelegen zgii, te bewaken en de ^tablissementen Bchoon te houden. De persoonlijke dienBten ten behoeve der hoofden zijn bier gehed onbekend> tensij men eenig gebeel vrijwillig hulpbetoon bij bet bouwen van woningen, het bewerken van sawah*8 of het vieren van feesten, als zoo- danig mogt willen bescbouwen. Misbruiken zijn in dit opzigt, wegens de groote mate van onaf hankelijkheid der bevolking tegenover hare hoofden, in het geheel niet te vreezen. Toor de uitoefening der politie hebben de hoofden doebelangs of volgdingen, die van andere dien- sten sijn vrijgesteid. De bezoldigde hoofden bebben bovendien^ eenig wachtvolk, dat zij ook voor eigen werk bezigen. #Alle heerediensten/' das lezen vij in het egeringsverslag over 1859, ,hoe ^weinig druk- kend ook, hebben nit haren aard en wel voor- namelijk ten gevolge van de daarmede ge- paard gaande ongelijkmatige verdeeling en verspilling van volkskrachten, eigenaardige bezwaren; zoo ook bier. Maar wanneer men in aanmerking neemt, dat de bevolking van dit Gonvemement, behalve de in- en uit- gaande regten en de weinige verpachte be- lastingen, hoegenaamd geene belasting van welken aard ook opbrengt, en met uitzondering van de koffij geheel vrijwillig beschikt over hetgeen zij teelt en voortbrengt, en dat zelfs de verpligting om de koflSj aan het Gonver- nement te leveren voor haar veel grootere voordeelen afwerpt dan znlks bij vrije be- Bchikking vroeger ooit het geval was, dan mi^ men gerustelijk en zonder eenige over- drijving beweren, dat de verpligtingen, die op de bevolking van Sumatra's Westkust msten, al zeer gering zijn, en er maar zeer weinig volkeren zullen kunnen wordeu aan- gewezen, die onder een behoorlijk en gere- geld bestnur zoo zeer bevoorregt ziju." De vervanging der heerediensten door een aeqnivalent in geld schijnt in Fadang en de Padangsohe bovenlanden door de regering be- gunstigd te worden. Heeds vroeger kwam ons daarvan een voorbeeld voor bij de vermelding van den weg door de Kloof. In 1858 {Jnd. SlaatsbL, n**. 66) werd bepaald, dat aan de dienstpligtige be- volking te Padang de keus werd gelaten tusschen persoonlijke praestatie der verpligte diensten en de betaling van ecu aequivalent van / 4 per boofd 's jaars, om daarvoor daglooners te huren. In 1859 werd in het distrikt Lintau en Boea een vast getal bezoldigde arbeiders aangesteldom de bruggen en wegen te onderhouden, waarvoor ieder dienstpligtige 30 cents in de maand bijdroeg ; maar ofschoon deze maatregel aanvankelijk ge. zegd werd nitmnntend te werken, leest men in het verslag over 1860, dat bij niet aan het doel bleef beantwoorden, zoodat men tot het oude stelsel was temggekeerd. Het verslag over 1861 zegt, dat het denkbeeld om de heerediensten door een aequivalent in geld af te koopen tot dus verre geen gevolg heeft gehad, en zelfs ter hoofdplaats Padang alleen onder de vreem* delingen heeft kunnen verwezenlijkt worden. In Benkoelen is de bevolking tot geene persoonlijke diensten verpligt behalve de zoo- genaamde koelidiensten bij reizende officieren en ambtenaren, die billijk betaald worden, en het onderhoud der binnenwegen. De hoofden vorderen eenige hulp van hunne ondergeschik- ten voor het schoonhouden der rijstvdden en den oogst, doch dit bepaalt zich tot enkelo dagen in het jaar. In de Lampongs werden tot dus verre on- betaalde heerediensten gevorderd voor het on- derhoud van den grooten w^, de voomaamste binnenwegen en de bruggen, voor het over- brengen van brieven, en voor het begeleiden van ambtenaren en politiedienaren op reis. Yoor de Gouvernements werken werden koeli's opgeroepen, die 20 cents daags ontvingen. Als regel was aangenomen om niet meer dan ^6n man van de tien heeredienstpli^tigen te doen uit- komen. Bij besluit van 5 December 1866 {Ind, StaaUblady N"". 137) is echter bepaald dat, met ingang van 1 Januarij 1867, in deze residence geene andere persoonlijke diensten, betaald of onbetaald, mogen gevorderd worden, dan die onvermijdelijk noodig zijn voor het onderhoud der wegen en bruggen, het vervoeren van 's lands goederen en dienaren en tot wering van vampen van hooger hand ^). De regeling der heerediensten in Palembang is meer ingewikkeld. Het Bohijnt dat omtrent regten tot vordering en verpligting tot praes- tering dezer diensten tot 1857 veel onzeker- heid heerschte, eene erfenis van het oude Sul- tansbestuur. In het verslag over 1857 wordt gezegd, dat nu de zaak in zoo verre was ge- regeld, dat het getal der dienstpligtigen be- hoorlijk was opgenomen en in de verschillende distrikten aan elke doeson haar bepaald aandeel was aangewezen. De diensten door de bevol- king in de binnenlanden kosteloos te verrigten, waren de volgende: de antaran' of geleide- diensten; het onderhoud van bruggen, wegen ') Indien de verslagen den vroegeren ioestand naar waarheid schilderen, begrgpt men naauwel^jks waartoe dat besluit genomen is, hetwelk aladan in den staat van zaken weinig verandert. r46 8U. en ^tappe-pkaiflen en het beraarbaar hoaden der rivieren; het gewoon onderhoud en de bewaking der civiele geboawen. Alie OTcrige dieDsten werden yergoiden 6f door Yoeding <Sf door voldoende betaluig, en het bestuar trachtte de bevolking zoo veel mogeiijk van bezwarende diensten te ontheffen en daarin trapsgewijs ver- mindering te brengen. Ten dienste van het militair transport* 6tabli88ement werden in 1858 en 1859 geregeid 300 koeli's daags opgeroepen, die geene betaiing in geld, maar een iaUi rijst daags met het benoodigde zout voor voediug ontvingen. £ij grootere troepenbewegingen had- den baitengewone ligtingen van koeli's plaats. In 1860 werd, door eene wijziging in deze diensten, bet aantal koeli's van 300 tot 50 temggebragt. Bovendien arbeidden koeii's voor loon aan de mtlitaire werken; hon aantal wis- eelde af ran 30 tot 150. De bewoners der hoofdplaats waren van het praesteren van koelidiensten voor de openbare werken en transporten vrijgesteld, maar waren verpligt zonder betaiing voor het onderhoud van brazen en wegeA te zorgen. Doch ook deze iaatste diensten werden reeds sedert lang niet meer door hen verrigt, maar door koeli's nit de zoogenaamde beneden-divisien, wier be- taiing bestreden werd door eene belasting, door de gehuwde iugezetenen opgebragt. De som daarvoor gevorderd was / 6,570 's jaars. De versohillende kampongs werden daarin aan- geslagen naar het aantal koeli's die zij anders zooden hebben moeten leveren. In 1860 werd die som door 6,620 huisgezinnen opgebragt. Opdat evenwel de lasten niet te zeer nitslui- t^d op de gehuwden zonden rusten, en het ongehuwde leven daardoor wordeu aangemoe- digd, werd in 1861 voorloopig bepaald, dat de voor de publieke werken te Palembang be- noodigde koeli's zouden getrokken worden uit de ongebuwden aldaar, t^en een dagloon van hoogstens 35 cents. Deze niaatregel was te- vens in het belang van den landbouw in de beneden-divisien, waaraan nu niet zoo vele handen onttrokken werden. In 1862 eindelijk werden in deze residentie in de persoonlijke diensten belangrijke veran« deringen gebragt. Het verstrekken van koeli's aan ambtenaren werd afgeschaft. Uet onder- houd der wegen in de Europescbe wijk ter hoofdplaats, waartoe steeds vijftig koeli's uit de binnenlanden waren opgeroepen, werd uit- besteed, met dat gevolg dat de kosten van / 2,400 tot / 1,700 daalden. In de bovenbe- doelde belasting, door de gehuwde iugezetenen der hoofdstad op te brengen, werd deze ver- andering gemaakt, dat ieder g^uwde die aiek viel in de termen van vrijstelltng, eene vaste jaarlijksche som van / 3 sou voldoen, ea bet voordeellg excedent daaruit ontstaande ten bate der schatkist zou komen. Beeds het eer- ste jaar bedrocg de opbrengt dor bdssting^) / 12,273, zoodat het voordeel voor de schatkist betrekkelijk niet onbelangrijk was. Eindelijk werden de persoonlijke diensten, door veibetd' ring van het postwezen en de opheffing der Ter- pligting 6m de wachthuizen in dedoesoaaook bij dag' te betrekken, aanmerkelijk veiminderd. Dit dit alles blijkt dat Sumatra ten opsigte der verpligte diensten in veel gunstiger to^ stand verkeert dan Java, en dat eene algemeeae af koopbaarstelling dear reeds door vde maai- regelen is voorbereid. b. Verpligte kultures bestaan op Somaiia alleen in Benkoelen en in het Gouvememeat der Westkust. De gedwongen peperkultuur in Benkoelen is van zeer oude d<^teekening. ,Bij de komst IT van Katfles te Benkoelen in 1818 was bet 0 sedert meer dan eene eeuw op dese kust inge- 0 voerde stelsel van alleenhandel in de pe^ #en de dwangkultuur daarvan op nieuw in , werking gebragt. De £ngel8che Ck>mpagnie jrbetaalde den pikol peper met zes goldeD, r behalve eene premie van ^n gulden aan den 0 iijdelijken Pangeran van het landscbap en 50 r cents aan de onmiddellijke hoofden der in- ^boorlingen voor elken pikol. De dwangkul- ytuur was derwijze geregeid, dat aan ieder rhoofd van een huisgezin de verpligting was ,opgelegd om 1000 peperrauken te planten , en schoou te houden, en aan ieder ongehuwd ffjong man boven de twintig jaren of op&ob rzelven staande, het planten van 500 ranken. rTwee k drie duizend ranken werden zoOTeel , doenlijk tot een pepertuin vereenigd. Streng IT toezigt en straffen die met eene goddeloozc yknevelarij der £ngelscbe residenten in de * buitendistrikten gepaard gingen^ verzekerden r aan de Compagnie een ruimen peperoogst" *)• Bajfles, een vijand van alle dwangkultnur en monopolie, verklaarde de gedwongen peper- kultuur onmiddellijk na zijne komst te Benkoe- len voor afgeschaft. Zij werd, na de overgare van Benkoelen aan het Nederhindsch gezag is 182C, onder het bestuur van den Adsistent- Besident Kkoeelb, hersteld, met dien verstande *) Zie over deze belasting het regeringaversl^ over 1863, biz. 136. ') J. H. Kmoe&lk, AjetnU^enimgem, \a de (ht ierltng, Dl. I, biz. 58. su. 747 dai de hoeyeelheid ranken die geplant en on- derhouden moeten worden, voor een huisgezin tot 500 en toot een ongehnwde tot 250 is teruggebragt. Op dien Toet is de peperkultuar tot heden gebleven, doch de prijzen sijn van tijd tot tijd veriioogdj en terwijl zij voor 1855 / 6.50 Toor een piko) zwarte en / 6.60 voor een pikol witte peper bedroegen, bedragen zij thans in het eerste geral / 8, in het tweede / 12. Borendien is in 1854 {Ind. SiaaUblad, K^ 101) bepaald, dat, waar de grond voor de peperkultuar minder gescbikt is, maar zich eigeut Toor de koQijteelt, de ambtenaren be- Toegd zuUen zijn, in orerleg met de inlandsche hoofden, de peper tuiuen door koffijaanplantin- gen te doen vervangen, in dier voege dat een gehuwd man met deu aanplant en bet onder- bond van 600, en een ongebnwd man van 300 koffijboomen in ger^elde tuinen zal be- last zijn. De opbrengst der peperkultuur in Benkoe- len wordt in de regeringsverslagen sedert 1850 opgegeven en was als volgt: Jaren. Opbrengst. Jaren. Opbrengst. 1850 5,690 pikola 1857 1,485 pikols 1851 6,211 r 1858 3,373 , 1852 4,605 , 1859 2,108 # 1853 3,027 w 1860 2.487 r 1854 3,237 0 1861 3,717 , 1855 2,406 , 1862 2,542 , 1856 2,969 , 1863 2,534 , Uit deze opgaven blijkt dat de peperkultuur sedert 1850 en 1851 tot beneden de belft is gedacdd. Men klaagt over de uitputting der gronden, over het wegsterven der ranken voor- dat 21] vruchten dragen, over den tegenzin der bevolking in deze kultuur. Het aautal peper- ranken dat in 1850 4,712,932 bedroeg, waar- onder 2,653,210 vruclitdragende, was in 1863 tot 2,990,905, waaronder. 1,558,815 vrucht- diagende, gedaald. De .vermindering der oog- sten is ecbter nog sterker dan die van bet getal boomen. 0£scboon in de regeringsverslagen meerma- len gewezen wordt op bet oordeel der boof- den van bet gewestelijk bestuur dat de peper- kultuur niet nadeelig is voor de bevolking, is de tegenwoordige Adsistent-B.esident van Ben- koeleu, de Heer A. Fbuis van deb Hoeven, die dit gewest reeds vroeger grondig leerde kenncn, eene audere meeniug toegedaan: #De #pcpertuinen," 'zegt bij *), #vereischen veel <) Em tooord over Sumatra^ in brieven, II, biz, 43. #zorg en zijn voor de bevolking een groot #bezwaar. Wanneer men nu bovendien weet, #dat in ieder distrikt alleen aan bet strand IT een inkoops-pakbuis staat, en de inlander, die #8oms 10 paal daar van daan woont, zijn pe- jr per daarheen meet voeren, en soma een week g onderweg is eer bij met zijn geld we§r tbuis # is ; dat eerst in bet vijfde jaar vruchten te #verkrijgen zijn, en van een tuin, als bij zes ir jaren aohtereen vruchten afwerpt, de oogst yzelden meer dan acht pikols bedraagt, en de y planter dus voor elf jaren arbeid, last en #moeite (want onophoudelijk wordt hij ter w wille van dien pepertuin aohter de hielen ge« #zeten), vijftig of tachtig gulden ontvangt; #dan behoeft het niet te bevreemden dat die , kultuur niet populair is en de planter daarop #geld meet toeleggen, al was bet all66n om #zijne reiskosten te voldoen.'* De vermindering van de winsten op de pe« perkultuur wordt tot dusverre op verre na niet door de vermeerdering der koffij-opbrengat opgewogen, schoon wij reeds vroeger bebben opgemerkt dat die kultuur in de laatste jaren eenige uitbreidiug ondergaan heeft Dit is vooral het geval in de afdeeling Kroe, alamede in Soengei Itam, waar de peperkultuur nim* mer bestaan heeft, waar men in 1868 is aan- gevangen, bij wijze van proef, bonderd koffij- boomen per huisgezin te doen planten. Van de geregelde tuinen is eehter niets gekomen. Al de koffij van Benkoelen is pagger-koffij. In het Gouvernement der Westkust werd de verpligte koffij kultuur in 1847 door den Gouverneur-Generaal Michisls op eigen ver^ antwoordelijkbeid ingevoerd. De oorlogen op Sumatra gevoerd hadden groote sommen ver* slonden, en de veroveringen geene evenredige voordeelen opgeleverd: de geheele bezitting bleef een lastpost. Eene uavolging van het - koffij stelsel op Java scheen den Gouverneur het gereedste middel om in dezen toestand verandering te brengen. De verpligte koffij- teelt werd in de Padangsche boveulanden op de volgende grondslagen ingevoerd: dat ieder voor den arbeid gescbikt man 500 boomen zou planten en onderhouden; dat al de koffij tegen vastgestelde prijzen aan het Gouverne- ment zou geleverd worden; dat in elk dis- trikt, op kosten der bevolking, pakhuizen zou- den worden opgerigt, waar de aflevering der koffij zou plaats hebben tegen oomptante be- taliug en bij elke hoeveelheid, zelfs van ^n katti; dat het transport uit de binnenlanden naar Padang voor rekening van het Gouver- nement zou gescbieden; dat de koffij te Pa- 748 BU. dang in publieke Teiling zou worden yerkocht; en dat de inlandache hoofden, wier belang men aan bet stelsel wilde rerbinden, Toor elken geleverden pikol een halren gulden premie Bonden ontrangen. De betaling werd aanvan- kelijk vastgesteld op / 7 per pikol TOor de eerate, / 6 Toor de twcede en / 5 voor de derde soort. Met 1^. November 1847 kwam het stelsel in werking, en weldra beerscbte alom eene ongekende bedrijrigbeid, daar overal pakhuisen rerresen en eene kraobtige band Ban de Terbetering der wegen werd gelegd, om xe voor het transport met karren gescbikt te maken. Had rroeger bier in het gebeel geen koffij- kultunr bestaan, men had natunrlijk eenige jaren op uitkomsten moeten wacbten. Doch eene vrije koffijteelt had hier sedert lang plaats gebad, terwijl van de uitgevoerde koffij, even ala van de peper, bebalve de gewone nitgaande regten, nog een territoriaal regt werd gebeven. De qoaliteit was eohter gering, zoo als aan de buitoigewoon lage prijzen merkbaar was, en de kultunr had, wegens de moeijelijkbeid en koBtbaarbetd van het yervoer naar Podang, bij gebrek van goede wegen, sleobts geringen om- Tang. In de eerste jaren kwam hierin nog weinig beterscbap, doch in 1852, toen de nieuwe aanplant begon vrucht te dragen, nam de koffiiknltunr eene grootere vlogt. Zij bleef stijgende tot 1867, doob scbijnt toen haar ma- ximum bereikt te hebben, en is sedert station- nair gebleven of zelfs afgenomen. De Heer Pruts vah dbr Hobven *) geeft de Tolgende tabel van de prodnktie sedert 1848, doob aileen van de Padangsohe bovenlanden, en dns met nitslniting van de residentie Ta- panoeli, waarop, ten minste in de afdeelingen MandaJQing en Angkola, hetzelfde stelsel is toe- gepasty en ran de residentie Padang, waar al- thans bier en daar een weinig koffij geteeld wordt. Jaren. Opbrengst. 1848 50,949 pikols 1849 45,164 , 1850 62,446 , 1851 71,687 w 1852 106,512 , 1853 102,354 , 1854 112,720 ^ Jaren. Opbrengst. 1855 99,752 pikols 1856 107,206 ^ 1857 157,389 , 1858 107,360 , 1859 115,460 , 1860 129,303 , 1861 99,666 , In de regeringsverslagen vinden wij de to- tale opbrengst van het geheele Gouvernement <) jESm woifrd ower SMmatra, II, bis. 81. der Westkost vermeld, maar eerst sedert lft52 en dan voortgezet tot 1864. De vetschilkD dezer tabel met de vorige zuUen doen zien, hoe groot een aandeel in de koffij produktie aan de benedenlanden en de residentie Tapanoeli toekomt ^). Daar eerst met 1852 de koffij- produktie in normalen toestand kwam» sjn joist deze jaren de geschiktste om eene bere- kening te maken van de gemiddelde ophreogst Jaren. Opbrengst. 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859 1860 1861 1862 1863 1864 • ^ • « 122,903 pikols 119,420 131,522 127,547 128,259 190,947 129,121 140,648 157,571 123,772 159,157 125,605 187,505 Te zamen. . . 1,843,977 pikols of gemiddeld 's jaars rnim 140,000 pikols. Om te kunnen beoordeelen in hoeverre deze uitkomst voldoende is, zou men moeten be- kend zijn met de hoegrootheid van den aan- plant. Dit is eohter hoogst moeijelijk; want de aanplant der koffij heeft op Sumatra op geheel andere wijze dan op Java plaats. Men heeft er, om aan de neigingen van den Ma- leijer te gemoet te komen, de gemeenschap- pelijke koffijteelt in geregelde tuinen bijna overal laten varen, maar aan de bevolking vergund hare koffij paggeragewijze of in kleine tuinen, in de nabijheid barer woningen, of te midden der bosschen, langs de berghellingen te planten, waar dan het kleine bout wordt weggekapt, en de koffij in de schaduw van het hoog geboomte gezaaid wordU Bij deze wijze van verbouwing kon natuurlijk de hand aan de teelt van een bepaald getal boomen ') Voor 1861 en 1862 bl^kt dat onmiddelUjk door de volgende opgave in het verilag over laat»4ge> noemd jaar. In 1861. In 1862. Padangsohe bovenlanden. 99,666S/4 pik. 125,503 pik. Mandating en Angkola . 18,427^/4 » 25,026 « Ajar fiangies en Ran . . 2,688«^4 , 8,516 , Priaman 95 . 186 ^ Padang 2.99S«/4 , 4,926. ToUal . . . 123,772 pik. 159,167 pik. 8U. 749 niet gefaotiden worden. #Het is Diet mogdijk/' 8^t de Heer Pbuts yam deb Hobven, rhet #aftntal boomen zelfs bij beDadering op te Fgeven, veel minder die in Yracbtdragenden t en jofigen aanplant te verdeelen, en alzoo de w gemiddelde prodnktie per boom en den aan- r plant per hnisgezin op te geven. Ik ben in ^boscbtmnen geweest, vaar langs de berg- rbellingen hier en daar dwars door paden #aangei^;d waren, yan verscheidene palen in #omtrek. Tegen dat de koffijboou rijp wordt #gaan de opzieners en de mantrie-koffij met f de planters derwaarts, en blijven bet toesigt #boaden totdat de pluk is afgeloopen. Nu , en dan wordt yan beetuurswege aan de boof- #den gelast weder eenige dnizenden boomen raan te planten of lieyer te zaaijen. Dit 9 wordt dan globaal opgenomen ; want zoo als #gezegd is, naaawkeurig kan men zicb daaryan #niet oyertaigen." Men kan bieruit nagaan wat de waarde is der opgayen omtrent de uitgestrektbeid yan den aanplant, dien men nu en dan in de re- geringsyerslagen aantreft. Volgens bet yerslag oyer 1861 bedroeg de aanplant in bet geheele Gtonyernement: en 73,46 8,466. ynichtdragende boomen 26,606,834 jonge , te zamen 100,074,800 boomen, zijnde ongeyeer 8 millioen meer dan in bet yorige jaar. In bet yerslag oyer 1862 wordt een meer gedetailleerde opgaye gedaan, die bet aantal koffij boomen op eenmaal wel SO millioen booger opyoert. Ofscboon dit onze meening beyestigt, dat op die opgayen yolstrekt geen staat is te maken, deelen wij tocb de oijfers mede, omdat zij ons in bet algemeen doen zien, boe de koffijkultuur oyer de yerscbillende residentien yan bet Gouyernement yerdeeld is: Padangsobe boyenlauden. 103,339,839 boomen Mandailing en Angkola. 5,590,379 , Ajer Bangies en Kan. . 1,923,000 , Priaman 3,492,000 „ Padang 7,000,000 , 121,346,918 boomen waaryan naar scbatting ongeyeer 80 millioen ymebtdragende. Vergelijkt men deze oijfers met die der pro> duktie, dan zou er nit yolgen, dat ^n pikol koffij son yerkregen zijn, in 1861 op 816 boo- men in bet gebeel of op nagenoeg 594 ymebt- dragende, en in 1862 op 763 boomen in bet gehed of mim 500 enkel yruchfedragende, DeM cijfers, die nog zeer yeel ongonstiger zijn dan de tocb reeds zoo geringe gemiddelde prodnktie per boom op Jaya, zijn niet gescbikt om ons yan de koffij teelt op Sumatra een boogen dunk te geyen. Indien men ook aan- nam, dat de beyolking een niet onbelangrijk deel yan bet produkt yoor eigen consumUe acbterbield (eene ouderstelling, waaryoor niet yeel grond scbijnt te zijn, daar zij bet aftreksel der bladeren yan den koffijboom yerkiest), dan nog zon dit de uitkomst niet gunstig kunnen maken. Meer grond zou er missoMen bestaan om clandestienen uityoer naar de Oostknat, langs de ririeren yan Kampar en Indragiri en yerder naar Singapoera, aan te nemen; want de prijzen aan de beyolking betaald, boezeer allengs aanmerkelijk yerboogd, zijn nog alt^ gering in yerbouding tot den marktprijs, die> zoo als ons boyen bleek, te Padang in de laatste jaren omstreeks/40 bedroeg. Waar* sobijnlijk zijn ecbter de cijfers yan den aan- plant te boog opgegeyen, ofiscboon w^ tocb ook geenszins willen beweren, dat de beban* deling en de pluk met bijzondere zorg plaats bebben. Omtrent bet overyloedig yoorbanden zijn yan goede koffijgronden kan geen twijfel bestaan, maar bg een stelsel yan yerpHgte teelt tegen lage prgzen moot men yeel door de yingers zien, en men yergunt dus den Male^, waar zijn gemak dit medebrengt, op minder yrucbtbare gronden te planten. De prijzen yoor de koffij aan de beyolking betaald, bebben op Sumatra in de laatste jaren aanmerkelijke yerbooging ondergaan, zonder dat dit op de prodnktie een zigtbaar gunstigen inyloed geoefend beeft, waaruit men met eenige waarscbijnlijkbeid kan afleiden, dat de Maleijer ook nn nog den prijs te gering yoor zijne moeite yindt. Met 1 Jaiiuarij 1854 werd de prijs yoor eerste soort op / 8.40, yoor tweede op /7, voor derde op/ 6 per pikol gesteld. In 1858 werd de prijs der koffij yan superieure qualiteit op /9.20 gesteld, met beboud yan den ouden prijs yoor de mindere soorten. Het besluit yan den Gouyerneur-Generaal yan 29 Noy. 1858 {Ind. SiaaUblad, N^ 129) bragt den prijs yan de Sumatra-koffij, eyen als dien yan de Jaya-kofflj, yoor bet yolgende jaar op / 10, zonder yan yerscbil yan soort te gewa- gen. Inferieure koffij werd toen in bet gebeel niet meer aangenomen. Sedert deelde de Su- matra-koffij steeds in de opvolgeude yerboo- gingen yan den prijs der Java-koffij : tot / 10.50 bij besluit yan 2 Pebr. 1860 {^StaaU- hlad, N^ 13), tot / 11 bij besluit yan 4 Dec. 1860 {Staattblad, N\ 109a), tot / 11.50 bq besluit yan 29 Dec. 1861 {SimUblad, N° 122). 750 SU. en eindelqk tot / 12 bij beeluit van 27 Nor. 1864 {SUtUiblad, N^ 187). In 1862 heeft men op Sumatra ook weder aangeyangen ia- ferieore koffij, nit minder gave en gebroken boonen bestaande, tot /6 den pikol aau to nemen. Later sch^nt die affal op/6 gebragt te xijn. Het aantal der koffijplantende hoiagesinnen wordt nergens door de rcgering opgegeven. De Heer Pbuts tah dxe Hobtbji stelt het op ongeveer 50,000, eene begrooting die ona waarachijulijk dnnkt. Yoor eene geniiddelde opbrengst van 140,000 pikols, berekend a/12 (Eoodat wij de rekening eigenlijk met een te hoogen prija Toor eenige doisenden pikola tweede aoort bevoordeelen), verkrijgen wy daa / 1,680,000, of per hui^esin / 33.60. Deze uitkomst is merkelijk hooger dan bii) den Heer P&UTS VAN DSR HoBVXN, die, omdat hij de jaren 1848 — 1861 in de rekening opueemt, sleohtfl eene gemiddeide prodnktie van 110,000 pikols aanneemt, en alzoo, bij een prija van / 11.50, slechts /23 per huisgezin verkrijgt. Maar ook op het hooger bedrag door ona verkregen biijft sijn nitroep van toepassing: rVoorwaar geene belooning voor het werk, #dat de Sumatraan verrigten moet! Men be- w hoeft, als men den bovenlander kent, niet te tvragen, of hij uit vrije beweging zich op die #kultnar toelegt." Maar ziedaar dan ook waarom de regering genoodsaakt is geweeat gedurig naar middeien om te aien, om de beswaren der koffijkultuur sooveel mogelijk te temperen. Het ia daarom» dat het getal der iakoopspakhaizen in de be- langrijkste koffijdiatrikten telkena wordt ver- meerderd, en die gebouwen thana ook niet meer op kosten der bevolking opgerigt en onderhonden worden. Het is daarom, dat men heeft toegekten, dat de kultuur plaata heeft op eene wjjze die de contr61e acbier onmogeiijk maakt, zoodat haar karakter van verpligte kultifar schier aileen nog in de ver- pligte levering tegen h&ge prijzen beataat. Yoorzeker zon eene gezonde staathnishoud- kunde in eene goed geordende BMatachappy een ander stelsel van belasting vorderen; maar het kan zijn, dat de Male^jer daarvoor nog niet rijp is. In ieder geval kan men het kofBjatelsel met dat van Java niet op ^ne IQn stellen. De Maleijer betaalt geen land- rente en de arbeid in de koffijtuinen is, be- halve de beUstiug op eenige artiken van con- aamtie, schier de eenige, die hij te voldoen heeft. De koffij wordt in het land zelf ver* kocht en de opbrengat strekt das tot stgving js^Der welvaart* De drak der liaeiedieDstMi ia veel minder swaar. £n aoo de koifijkaltiiQi hare nadeelen heeft, zij heeft ook het oamii- kenbaarvoordeelgehad van Sumatm'a Westkut met nitmuntende oommunieatien te begiftiges, die veel tot de welvaart deo lands hebba bijgedragen. #De koffij," zegt de Heer Fbitts vai dzr HoxvEH » t wordt in de inkoopapakhnizea, die in ieder distrikt zoodanig verdeeld aiJD, <kt zelden groote afistanden door de pkuten behoeven te worden aigelegd, om hon prodnkt daarheen te breagen, door inlandache pakhuii- meesters opgekocht bij de maat, en vaodav door den tranaport-aannemer pikolsgew^ en dns bij gewigt in outvaogat geDomes. 