Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
De tweede reden zal zich steeds voordoen onder alle in de tropische laaglanden nieuw aangekomen Europeanen en kan geen epidemie genoemd worden. daar hier geen algemeen over de kolonie heerschende ziekte bestond, waardoor ook ouder de inboorlingen een ineer dam gewone sterfte werd veroorzaakt , maar alleen onder de kolonisten de doodclijke koortsen heersch- EMIGRATIE UIT NEDERLAND. 107 ten. die telkens met zeer korte tusschenpoozen in de geheele West-Indie tot op de uiterste grenzen der keerkringen, maar in ’t bijzonder langs de lage kustlanden van Guyana, Venezuela en Centraal Amerika uitbreken, en die onder de benamingen van koloniale, gele en typhus koortsen bij voorkeur de blanke zeelieden, militairen en in het veld arbeidende immigranten van Europeesche herkomst treffen, terwijl de negers eu Indianen er geheel van bevrijd blijven en de kleurlingen of blanke Creolen er maar zelden door nangetast worden: zie # Robert IL. Schomburgh, Deseription of Giniana, on climate and the endemic disease im Isi and 1939 -, # Blair, on Yellow fever 18594 en «dr, Henry Datton, History of British Guianal 1855,» Het is dan ook door Jangdartge ondervinding vooral tin tropisch Zuid-Amerika bewezen en in de West-Indie wel bekend, dat zeifs by de beste voorzorgen, ten opzichte van woningen, vordse! en geneeskundiee behandeling in geval van ziekte, de kwide koortsen zieh spoedig voordoen na aankomst, onder alle broosken die als veldarbeiders in de lage landen gebezigd worden en dat die het hevigst en meest alzemeen zijn in de nederset- Geven op de veelal moerassige en zeer heete kusten en vooral lanes de oevers der rivieren van de monding opwaarts, waar ] "ben vloed zieh op steeds afwisselende afstanden van de zee ontmoeten en door tijdelijken stilstand van het water, bezink- sers en overblijfsels van half ontbonden plantaardige en dierlijke beamen langs de oevers achterblijven, die bij de gemiddelde warmntesrand van 23° Cels. des nachts, tot 31° des middags, vooral van April tot Sept, In bijna al de laaglanden van treme) Aud: Amerika, aanhoudend schadelijke uitwasemingen vere verzaken. Maar ook meer verwijderd van de rivieroevers ondere voolt men vooral bay de zoogenaamde kentenng der jasruetiden, dat is de afwisseling van de drouge en patte sarzoenen , hoe schadelijk bs den miet zesden tot 34° en 35° rijzeuden therm. en zware poets, de uetdampinzen van den boden en van de daarop in stat) San ontbinding verkeerende stotfen voor de gezondheid eo. naamlijk door den verkoop van zuivel en door tuinbouw bestaan. Vroeger waren eenige hunner als blank-officieren of opzichters op plantages werkzaam, maar geen enkele als veldarbeider in het suikerriet, de koffie-, cacoa of bananen-tuinen. Het laatste officieele verslag zegt, dat het sommige hunner wel gaat en dat hun gezondheids toestand over het algemeen bevredigend mag genoemd worden; de niet officicele berichten zijn echter daaromtrent min- der gunstig en doen denken dat de meeste hunner een ziekelijk leven lijden en dat hun geslacht geheel zal uitsterven. Van den treurigen toestand, het lijden, de vertwijfeling en jammerklachten der ongelukkige afgestorvenen, is slechts bij weinigen aantcekening gehouden en over eenige jaren zal daar- van niemand eigen herinnering hebben, maar niettemiu zijn die Klaagtoonen ten hemel gezonden als getuigen tegen hen, die zonder voldoend onderzoek of eigen keunis van zaken, tot deze onmogelijke onderneming aanleiding gaven, zooals zij dit nog doen tegen allen die dergelijke proeven op nieuw aanbevelen. Als hoofdoorzaken van de groote sterfte onder hen en van de geheele mislukking der kolonisatie aan de Saramacca, worden opgegeven, dat de kolonisten bij hun aaukomst geen woningen in gereedheid vonden eu dat er al dadelijk een epidemische ziekte onder hen uitbrak. De eerste reden, het niet in gereedheid zijn van voldoende woningen, moge in den aanvang veel hebben bijgedragen tot ziekte en dood, maar dit bewijst alweder, hoe vadeelig die invloed van klimaat en bodem, zelfs in de schoonste keerkrings- landen, voor de gezondheid van den Europeaan is, terwijl daaren- tegen de ondervinding heeft geleerd, dat buiten de keerkringen, in Zuid-Afrika en Zuid-Australie bijvoorbeeld, duizende Euro- peanen evenals de Kaflers en Chincezen, maanden en jaren achtereen, dag en nacht in de open lucht of des nachts slechts door een tijdelijk dak van linnen of bladeren beschermd, de diamant- en goudvelden konden bewerken en dat zij als veld- arbeiders granen en gewassen van allerlei soort voortbrengen , zonder bijzonder nadelige gevolgen voor hunne gezoudheid. De tweede reden zal zich steeds voordoen onder alle in de tropische laaglanden nieuw aangekomen Europeauen en kan geen epidemie genoemd wordeu. daar hier geen algemeen over de kolonie heerschende te bestond, waardoor ook onder de inboorlingen cen meer dam gewone sterfie werd veroorzaakt , maar alleen onder de Kolowisten de doodelijke koortsen heersch- FMIGRATIK UIT NEDERIAND. 107 ten. die telkens met zeer korte tusschenpoozen in de geheele West-Indie tot op de uiterste grenzen der keerkringen, maar in ‘t bijzonder langs de lage kustlanden van Guyana, Venezuela en Centraal Amerika uitbreken, en die onder de benamingen van koloniale, gele en typhus koortsen bij voorkeur de blanke zeelieden, militairen en in het veld arbeidende immigranten van Europeesche herkomst treffen, terwijl de negers en Indianen er geheel van bevrngd blijven en de kleurlingen of blanke Creolen er maar zeiden door aangetast worden: zie # Robert ff. Schomburgh, Description of Guiana, on climate and the endemic disease in Iso and 139, # Blair, on Yellow fever 1S59« en oder, Henry Datton, History of British Ginianaf 1855,» Het ts damn ook door lanzdariee ondervinding vooral in tropen Zuid-Amerika bewezen en in de West-Indie wel bekend, dat zeifs by de beste voorzorwen , ten opzichte van woningen, voedsel en geneeskundige behandeling in geval van ziekte, de kwade hoortsen zich spoedig voordoen na aankomst, onder alle hee nen die als veldarbeiders in de Inge landen webezied worden en dat die het hevigst en meest algemeen zijn in de nederzet- te een op de veelal moerassige en zeer heete kusten en vooral lanes de oevers der rivieren van de monding opwaarts, waar eh en vloed zich op steeds afwisselende afstanden van de zee ovtmoecten en door tijdehjhen stilstand van het water, bezink- ser en overblijfsels van half ontbonden plantaardiee en dierlijke beamen lanes de oevers achterblijven, die bij de gemiddelde Weenteement van 23° Cels. des nachts, tot 31° des midas, voor van April tot Sept, mm bijna al de Laaslanden van teense Zerd- Amerika, aanhoudend schadelijke uitwasemingen ver ver aen. Maar ook meer verwijderd van de rivieroevers ondere velt men vooral by de zoogenaamde kentenng der jaargetijden, dat tele atwisseding van de drooge en natte sarzoenen , hoe schadelijk be sen miet vealen tot SE“ en 35° ryzenden therm. In July, you may die, Bat in August you must! . . enz. Het verdient echter opmerking, dat deze duistere schets van hetgeen den Europeaan in de tropische laaglanden vooral ge- durende zekere tijden van het jaar te wachten staat, hoe ook bij eerste nederzettingen en latere ontginningen van bosch- gronden, vooral door het kappen van veel laag hout en plant- gewassen, en het droogleggen en beplanten van groote uit- gestrektheden land, thans veel minder toepasselijk is voor de bewoners van het meest bebouwde gedeelte van Britsch-Guyana, maar dat die nog al te waar bevonden zou worden, wanueer aldaar met Europeanen of in Suriname met Nederlandsche landbouwers nieuwe landen ontgonnen en kolonisatie-proeven genomen werden. Ook in Fransch Guvana werd bovengemelde zeer bekende ondervinding bevestigd. De noodlottige proef aan de Kourou in 1763, zie »Précis historique de lexpedition du Kourou, Parisw kostte aan duizende menschen het leven en aan Frankrijk dertig millioen franken. Immers van de 15560 Fransche kolo- nisten in dat jaar te Cayenne aangebracht, keerden er reeds in 1764 omtrent 2000 meest allen ziek en teleurgesteld naar Frankrijk terug en den 1 Jan. 1767 waren er van de anderen 13560 nog slechts 8000 in tleven. Ook hier werd de groote sterfte en geheele mislnkking toegeschreven aan de ongeschiktheid der kolonisten, aan de ge- brekkige voorzorgen en aan epidemische ziekten, die zich onder de nieuw aangekomenen openbaarden, maar zeker is het dat die of dergelijke Fransche kolonisten ook bij gelijk gebrek aan voorzorgen , bijv. naar de Kaap de Goede Hoop overgebracht, „eer weinig zouden geleden hebben en dat thans hun krachtig nageslacht dààr zou te vinden zijn, zooals dit het geval is met de afstammelingen van de bijna gelijktijdig daar neder gezette Hollanders, Duitschers en Franschen, die in al de bedrijven van landbouw en veeteelt uitmuntend slaagden en waaruit de tegenwoordige bevolking van zoogenaamde Hollandsch- Kaapsche boeren ontstond. Ook van de 400 wegens politieke handelingen of vergrijpen in 1797 en 1798 veroordeelde en naar Cayeune overgebrachte Franschen, was binnen één jaar de helft overleden, ofschoon van hen geen veld- of dwangarbeid gevergd werd. Van Mei 1852 tot 81 Dee. 1856 werden 6900 politieke en andere misdadigers naar Cayenne vervoerd en op luatstge- EMIGRATIF UIT NEDERLAND. 105) noemden datum waren reeds 2528 hunner overleden: de sterfte onder de later getransporteerden was wel iets minder in ver- houding tot hun getal, maar toch in spijt van alle voorzorgen en de beste geneeskundige behandeling zoo groot, dat de Fransche regeering het reede In 1853 in bezit genomen en In IS60 tot afzonderlijke Fransche kolonie verklaarde eiland Nieuw- C vedome. (tusschen de 20° en 23° Zuiderbreedte, in de stille Zuidzee gelegen), tot strafkolonie ingericht heeft en met mbegrip van de communisten der laatste twee jaren, reeds zes duizend Franschen daarkeen zond, overtuigd dat Cavenne een nl te zekere dood voor de gedeporteerden ten gevolge heeft, die met de heste voorzorgmaatregelen niet te vermijden is, als zijnde voornaaniljk , zoo miet geheel toe te schrijven aan deu invloed vie Kisnant en bodem en niet of slechts zeer weinig aan voeding en obehandeimg of san ziekten van zedelijken aard. Ook he- vestynten de opgaven der ziekten, waaraan de gedeporteerden beweren, dit ten volle, terwijl de nederzettingen van Engelsche ved: parteerden in Australie en van Diemensland (geheel buiten de treo ens na de eerste jaren van ontginning, met geen over- notion sterfte te kampen hadden. Nog werden in 1836 in de Landen aan de Amazonen-nvier (Neord Bo arrlre), bina recht onder den equator, 350 Duitschers ter hovonisatie nederzezet; een jaar later waren slechts 80 hunner ir, deven en twintig garen daarna werden slechts twee hunner eesotden door den heer Ave Lallemand op zijne pets langs de evers vate dee Amazonen-nvier, al de overigen waren verdwenen, Ph INES en 1S58 werden nieuwe pogingen tot kolomsatie sert Pr de provinee Para op 2° Zutdecbevedte, de verste met Vet ee ater met 300 Portageesche inuugranten: weinige jaren Ssarsa Waren osteeuts 60 hunner tu beven, thans ts van die Porueeven en Sanne nederzettingen geen spoor meer te vinden, \ [stb tot Ist werden door een Belyische maatschappij eee ing enmet Krachtize hulp van het gouverne- neat ot St Poomasin Guatemtla op omtrent 16° noonlerbreedte Poot ze regenen tot kolonisatie aangewend: eenige hondente Font werden oaangwevoerd en an 18983 bed roeg le bevolking beerse SU greet; aan hulp van Indianen voor de eerste bes ve ager ontbrak het miet en toeh braken al zeer spoedig me meets EI epidemische ziekten onder ken mt en was de tes Re tm ES$5 tot op een derde versmolten, zoodat de maat- app pophield te bestaan; eempe kolonisten slaagden er in door 108 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. In July, you may die, But in August you must! . . enz. Het verdient echter opmerking, dat deze duistere schets van hetgeen den Europeaan in de tropische laaglanden vooral ge- durende zekere tijden van het jaar te wachten staat, hoe ook bij eerste nederzettingen en latere ontginningen van bosch- gronden, vooral door het kappen van veel laag hout en plant- gewassen, en het droogleggen en beplanten van groote uit- gestrektheden land, thans veel minder toepasselijk is voor de bewoners van het meest behouwde gedeelte van Brtsch-Guyana, maar dat die nog al te waar bevonden zou worden, wanneer aldaar met Europeanen of in Suriname met Nederlandsche landbouwers nieuwe landen ontgonnen en kolonisatie-proeven genomen werden. Ook in Fransch Guyana werd bovengemelde zeer bekende ondervinding bevestigd. De noodlottige proef aan de Kourou in 1763, zie »Précis historique de lexpedition du Kourou, Parise kostte aan duizende menschen het leven en aan Frankrijk dertig millioen franken. Immers van de 15560 Fransche kolo- nisten in dat jaar te Cayenne aangebracht, keerden er reeds in 1764 omtrent 2000 meest allen ziek en teleurgesteld naar Frankrijk terug en den 1 Jan. 1767 waren er van de anderen 13560 nog slechts 8000 in tleven, Ook hier werd de groote sterfte en geheele mislukking toegeschreven aan de ongeschiktheid der kolonisten, aan de ge- brekkige voorzorgen en aan epidemische ziekten, die zich onder de nieuw aangekomenen openbaarden, maar zeker is het dat die of dergelijke Fransche kolonisten ook bij gelijk gebrek aan voorzorgen, bijv. naar de Kaap de Goede Hoop overgebracht, zeer weinig zouden geleden hebben en dat thans hun krachtig nageslacht dààr zou te vinden zijn, zooals dit het geval is met de afstammelingen van de bijna gelijktijdig daar neder gezette Hollanders, Duitschers en Franschen, die in al de bedrijven van landhouw eu veeteelt uitmuntend slaagden en waaruit de tegenwoordige bevolking van zoogenaamde Hollandsch- Kaapsche boeren ontstond. Ook van de 400 wegens politieke handelingen of vergrijpen in 1797 en 1798 veroordeelde en naar Cayenne overgebrachte Franschen, was binnen één jaar de helft overleden, ofschoon van hen geen veld- of dwangarbeid gevergd werd. Van Mei 1852 tot 31 Dec. 1856 werden 6900 politieke en andere misdadigers naar Cayenne vervoerd en op laatstge- EMIGRATIE UIT NEDERLAND. 109 noemden datum waren reeds 252% hunner overleden: de sterfte onder de later getransporteerden was wel iets minder ìn ver- houding tot hun getal, invar toch in spijt van alle voorzorgen en de beste geneeskundige behandeling zoo groot, dat de Fransche regeering het reeds In 1858 in bezit genomen en in 1860 tot afzonderlijke Fransche kolonie verklaarde eiland Nieuw- Catedonie. (tusschen de 20° en 23° Zuiderbreedte, in de stille Zurdzee gelegen), tot strafkolonie ingericht heeft en met inbegnp van de communisten der laatste twee jaren, reeds zee duizend Franschen daarheen zond, overtuigd dat Cayenne een al te zekere dood voor de gedeporteerden ten gevolge heeft, die met de beste voorzorginaatregelen niet te vermijden is, als zijnde voornaamlsjk , zoo niet geheel toe te schrijven aan den invloed van hisoaat en bodem en niet of slechts zeer weinig aan voeding en obehandeling of aan ziekten van zedelijken aard. Ook he- vestinden de opgaven der ziekten, waaraan de gedeporteerden be wenen, cht ten volle, terwijl de nederzettingen van Engelsche gede jorteerden in Australie en van Diemensland (geheel buiten de trosens na de eerste jaren van ontginning, met geen over- Hatin: sterfte te Kampen hadden. Nog werden an 1836 in de Tanden aan de Aimazonen-nvier (Neord Boaziliel, bijna reeht onder den equator, $50 Duitschers ter Acnotisatie nederzezet ; cen jaar later waren slechts 40 hunner ie beven en twintig garen daarna werden slechte twee hunner ee vorden door den heer Ave Lallemand op zijne reis langs de coors van de Amazonen-nvier, al de ovengen waren verdwenen. EF, 1945 en 195% werden nieawe pogingen tot Kolonisatie zeta in de provinee Para op 2° Zuiderbreedte, de cerste met Hit een jater met 300 Portageesehe nnuigranten; weinige jaren deren Waren steets 60 hunner in beven, thans is van die Portaseven on Sanne nederzettingen geen spoor meer te vinden. \ Isl tot 1St5 werden door een Beluische maatschappij vee besc harming en met Krachtige hulp van het gouserne- ett St. Poma im Genatemala op omtrent 16° noorderbreedte So. tre pogingen tet holomsatie aangewend: eenige hondenle Ft wenden zangevoerd en in 1893 bedroeg de bevolking nere SU gielen: aan hulp van Indianen voor de eerste Ee ve angen ontbrak bet miet en toch braken al zeer spoedig etser en epidemische ziekten ouder hen mt en was de > of att P8485 tot op een derde versmolten, zoodat de imaat- ts ophield te bestaan, cemge kolonisten slaagden er iu door 108 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. In July, you may die, But in August you must! . . enz. Het verdient echter opmerking, dat deze duistere schets van hetgeen den Europeaan in de tropische laaglanden vooral ge- durende zekere tijden van het jaar te wachten staat, hoe ook bij eerste nederzettingen en latere ontginningen van bosch- gronden, vooral door het kappen van veel laag hout en plant- gewassen, en het droogleggen en beplanten van groote uit- gestrektheden land, thans veel minder toepasselijk is voor de bewoners van het meest bebouwde gedeelte van Britsch-Guyana, maar dat die nog al te waar hevanden zou worden, wanneer aldaar met Europeanen of in Suriname met Nederlandsche landbouwers nieuwe landen ontgonnen en kolonisatie-proeven genomen werden. Ook in Fransch Guyana werd bovengemelde zeer bekende ondervinding bevestigd. De noodlottige proef aan de Kourou in 1763, zie »Précis historique de l'expedition du Kourou, Parise kostte aan duizende menschen het leven en aan Frankrijk dertig millioen franken. Immers van de 15560 Fransche kolo- nisten In dat jaar te Cayenne aangebracht, keerden er reeds in 1764 omtreut 2000 meest allen ziek en teleurgesteld naar Frankrijk terug en den 1 Jan. 1767 waren er van de anderen 13560 nog slechts 8000 in 't leven. Ook hier werd de groote sterfte en geheele mislukking toegeschreven aan de ongeschiktheid der kolonisten, aan de ge brekkige voorzorgen en aan epidemische ziekten, die zich onder de nieuw aangekomenen openbaarden, maar zeker is het dat die of dergelijke Fransche kolonisten ook bij gelijk gebrek aan voorzorgen, bijv. naar de Kaap de Goede Ifoop overgebracht, zeer weinig zouden geleden hebben en dat thans hun krachtig nageslacht dààr zou te vinden zijn, zooals dit het geval is met de afstammelingen van de bijna gelijktijdig daar neder gezette Hollanders, Duitschers en Yranschen, die in al de bedrijven van landhouw en veeteelt uitmuntend slaagden waaruit de tegenwoordige bevolking van zoogenaamde Hollandsch- Kaapsche boeren ontstond. Ook van de 400 wegens politieke handelingen of vergrijpen in 1797 en 1798 veroordeelde en naar Cayenne overgebrachte Franschen, was binnen één jaar de helft overleden, ofschoon van hen geen veld- of dwangarbeid gevergd werd. Van Mei 1852 tot 81 Dee. 1856 werden 6900 politieke en andere misdadigers naar Cayenne vervoerd en op laatstge- EMIGRATIE UIT NEDERLAND. 1049) noemden datum waren reeds 2528S hunner overleden: de sterfte onder de later getransporteerden wax wel iets minder ìn ver- houding tot hun getal, maar toch in spijt van alle voorzorgen en de beste geneeskundige behandeling zoo groot, dat de Fransche regeering het reeds in 1853 in bezit genomen en in 1860 tot afzonderlijke Fransche kolonie verklaarde eiland Nieuw- Catedone. (tusschen de 20° en 23° Zuiderbreedte, in de stille Ziundzee gelegen), tot strafkolonie ingericht heeft en met inbegrip van de communisten der laatste twee jaren, reeds zee duizend Frinschen daarheen zond, overtuigd dat Cayenne een al te zeker: dood voor de gedeporteerden ten gevolge heeft, die met de beste voorzorgmaatregelen niet te vermijden is, als zijnde voornaamnlijk , zoo niet geheel toe te schrijven aan den invloed van Kismat en bodem en niet of slechts zeer weinig aan voeding en obehandeling of aan ziekten van zedelijken aard. Ook be- vestizden de opgaven der ziekten, waaraan de gedeporteerden beewenen, det ten volle, terwijl de nederzettingen van Engelsche ede jorteerden tn Australie en van Diemensland (geheel buiten de Eros eene na de eerste jaren van ontginning, met geen over- Hattie sterfte te Kampen hadden. Nog werden in 18365 in de Tanden aan de Amazonen-nvier (Noord Brazilie), bijna reeht onder den equator, 350) Duitachers tr hotonisstte nedergezet ys één jaar later waren slechts 90 hunner In Leven en twintig jaren daarna werden slechts twee hunner ee verden door den heer Ave Lallemand op zijne reis langs de covery vate de Amazonen-rivier, al de overigen waren verdwenen. Pn 1945 en 185% werden meawe pogingen tot kolonisatie vette nde prosinere Para op 2° Zuiderbrealte, de verste met Brot en Later met 3000 Portuswesche vauizranten; weinige jaren beer a waren steente 660 hunner in beven, thans ie van die Portus even en Sanne nederzettingen geen spoor meer te vinden. \ ESE tet IS65 werden door een Belensche maatschappij eer Kos vermin en met Krachtiee hulp van het gouserne- net ot St. Foormas an Guatemala op omtrent 16° noorderbreedte ne pegingen tot helonisatie aangewend: eenige hondenle Dre wenden aangevoerd en tn 1843 bedroeg de bevolking eere Nb greeen; aan hulp van Indianen voor de eerste Pes er rugen ontbrak bet niet en toch braken al zeer spoedig Woo taen en eptdennscie ziekten onder hen nit en was de eee en 1eh5 tot op een derde versmolten, zoodat de maat- teg ophueld te bestaan, cenige kolonisten slaagden er iu door AI 110 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. ambacht of bedrijf in Guatemala een bestaan te vinden, maar de meeste der overgeblevenen keerden arm eu teleurgesteld naar Europa terug. Een andere poging door de “Compagnie Belge de Colonisatione van 1856 tot 1858 in het werk gesteld, om eene Europeesche volkplanting nabij Bélize op 17° 80’ N. Br. te Honduras aan te leggen, eindigde eveneens met. een treurig verlies van menschen- levens, ten gevolge der ook hier heerschende kwade koortsen en dat alles nadat reeds in 1829 en 1830 de proef door een Fransche maatschappij met 826 personen in het aangrenzend Mexico aan de rivier Guaza Coalco genomen met den dood van bijna allen binnen twee jaren tijds geëindigd was. Ook heeft de treurige geschiedenis der Wransche expeditie in Mexico den stempel gezet op alle vroegere ondervinding van gele koorts en verschillende landziekten in deze door de natuur zoo rijk bedeelde gewesten en het kerkhof nabij Santa-Cruz, door de Fransche soldaten, zoo eigenaardig met den naam van «Jardin d’acclimatation” bestempeld, en waar meer dan 3000 hunner binnen zeer korten tijd hun laatste rustplaats vonden, bewijst dat die aan de Europeanen eigene ziekten tot op 19° breedte in de laaglanden geheel te huis zijn en evenals de kwade - koortsen onder andere benamingen in de verschillende tropische. kustlanden der wereld voorkomende, slechte op hun aankomst wachten om zich met kracht te vertoonen. Waren die treurige uitkomsten, hier evenals in alle tropische laaglanden te voorzien en zelfs door vele deskundigen voorspeld , de herhaalde proeven te Caracas en verder in het hoogland van Venezuela op omtrent 10° noorderbreedte met Zwitsers en Duit- schers genomen, stelten de hoop en verwachting teleur dat kolonisatie nabij den equator althans op 700 en meer meters boven zee zou kunnen slagen. De natuurkundige reiziger Carl F- Appun zegt in zijn kort geleden uitgekomen werk „Unter den Tropeu’, Ze deel pag. 233 en 234, daarvan het volgende: » Noor Europesche landbouw-immigranten is het gematigd arme klimaat en de groote vruchtbaarheid van’ den bodem der Zuid-Amerikaansche kust-gebergten zeer gunstig en de Duitsche kolonie Zvvar in het gebergte van Caracas, bevond zich (1850) in tamelijk welvarenden toestand; latere imani- gratie van Duitschers van 1851 tot 1854 had iminder gun- stige gevolgen. Die immigranten waren meest allen reeds in Duitschland aangenomen voor plantages die te warm of voor EMIGRATIE UIT NKDERILAND. 11 hun gestel ongezond gelezen zijn, waardoor de meeste hunner aan gele koorts en de toen heerschende cholera bezweken. Daur de wederzijds gesloten werkovereenkomsten niet werden nageleefd, vervielen vele der niet tot werken genegen immi- granten tot bedelen en landlooperij, terwijl de vlijtige en bruikbare naar de steden trokken, waar zij beter loon en onderkoinen vonden, dan als arbeiders op de plantages of als zelfstandige landbouwers.» Ter verklaring der bovenstaande tegenstrijdigheid van het voor Europeanen guustiz klimast en hun uitsterven door gele koortsen en andere ziekten, wijst de schrijver er op, dat alleen door cen strenge Keuze van ordentlijke en degelijke lieden goede uitkomsten voor kolouisatie te verwachten zijn, daar bij den errenaard:ven insloed van het klimaat, de niet tot werken gezinden en onzeregelden van zeden, spoedig tot ondergang komen. Morir wait het ook tier niet in het oog, dat dergelijke uitge- eten ook te huis hun brood verdienen kunnen en dat uit den aard der zaak een zoo groote volmaaktheid van personen voerd bij de tot eungratie genezen behoeftige Europeanen ornozestk te vinden Is, zoo dat steeds de meeste hunner de es cnesten met zich brengen waarait in warme landen verzwak- kine. vieste en dood ontstaan, terwijl die zelfde heden met de eifere er zeraardizheden en gebreken in gematigde en Koude Due ststrehen overgebracht, bij de noodzakelijkheid tot arbetden, dre an de gezegende tropenlanden maar wemig bestaat, ook de lust ea het vermogen tot inspanning hunner krachten behouden, wanteer zij die ooit bezaten, daar ze niet door koortsen en af- mitten de invoerden van het Klimaat verzwakt worden ? De watvoor beschrijving van de ziekten, de teleurstelling , teel en dood, uit al de boven aangetualde kolonisatie-proeven vr staan, cou vest boeken varen en beproeven wij niet, daar se Ue de meest volledige vervulling van een zoo treurge taak , bet uwer zou bewgzen, dan de gedane vermeiding van oor- roe rr wevolzen an groote trekken en toeh hen niet overtuigen doer uit vooriiefde voor eigen meening nog steeds al die eertse uithomsten blijven toeschrijven sun toevallige om- tn redden, gebrek aan voorzorgen en wel te vermijden slechte krin Van bids dluen. Worse ter al de boven opgenoemde ondervinding, in Suriname net Nederlandsche kolonisten, in Cayenne met Fransche emi- groten en gedeporteerden, m het gebied van de Amazone- ger Vinesueie en Centraal-Amerika met Duitschers, Zwit- 112 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. sers, Portugeezen en Belgen verkregen, tot overtuiging niet voldoende, in Britsch-Guyana werd die gedurende de laatste dertig jaren door proeven met immigranten van verschillenden landaard op groote schaal bevestigd. Van de meer dan 160,000 immigranten, die van 1834 tot en met 1871 te Demerary, (de hoofdplaats van Britsch-Guyana) werden aan wal gezet, waren: Negers en kleurlingen, voornamelijk uit de West- Indische eilanden . . . . se eee … 20.000 Negers van Afrika’s Westkust, meest uit de ge- nomen slavenschepen . . 15,000 Inboorlingen van Madera, de Azores en Kaap Ver- " dische eilanden, meest allen van Portugeesche of Spaansche afkomst . . eee 35.000 Inboorlingen v. Britsch-Indie ee ee ee 70.000 ” „ China. . . » . « « 19.000 ” n Lud-Kuropa, Malta ENZ. ; 400 „ » Duitschland en and. landen v. N.-Europa 600 ” » Gr.-Brittanje en Ierland , N.-Amer. enz. 4001 De bevolking van Britsch-Guyana was in 1834, de 7000 Indianen in de binnenlanden medegerekend, 107,500 waarvan 85.000 negerslaven, 12000 vrije negers en mulatten en 3500 blanken. In 1871 was de geheele bevolking 193,500, waarvan 113,500 inboorlingen van verschillende rassen en omtrent 80.000 immigranten van zeer uiteenloopende herkomst, het aantal immi- granten dat ua eenige jaren verblijf in de kolonie, naar hun geboorteland terugkeerden of naar elders vertrokken, wordt op hoogstens 15000 geschat, waarvan 8000 uit Britsch-Indie, 4000 uit Madera enz. en de rest uit de West-Indische eilanden. De sterfte, die onder deze immigranten heeft plaats gehad, was dus zeer groot, daar hun aantal in zoo korten tijd met 65.000 verminderde. Ook is het genoeg hekend dat van de Duit- schers, Engelschen en andere noordelijke Europeanen, die hier voor en na, ter oprichting en behandeling van verbeterde werktuigen voor den landbouw en de daarmede in verband staande fabrika- ten, voor rekening van partikulieren aankwamen en wier aantal vele honderden bedraagt, waarvan geen officieele aanteekening ' Volgens de laatste opgaven ait Demerary was het totaal der Immigr. die tasschen 1835 en 1872 aldaar werden aangebracht 163,300, als: Koelies uit Br. Indie 81,000, Maderianen 29,000, West-Iudiërs en ‘andere 26,000, Afri- kauen 13,000, Chiuczem 13,000 en van andere plaatsen 1282. FMIGKATIK UIT SBDERI AND. 113 vehouden is, zoowel als van de bovengenoeinde Malteezen en andere wit zedelijk Baropa en uit de zuidelijke staten van Noord- Anmseriha aangelande blanken, mettegenstaande de meeste zorgen en de beste wettelijke bepalingen ter hunner bescherming en veqpeging in de plantage-hospitalen, slechts 2 a 3 jaren na wathomst, weinige meer in leven waren. Ja, zelfs dat de Inmigranten Van Madera, en van de Azorische en Kaap Ver- diese etlanden, zich maar zeer slecht tot den veldarbeid en het Korernaat van deze tropische laaglanden schikken konden, zoodat igetalen sterven ten gevolge van kwade koortsen en andere batsistehten, en van deze ijverige eu krachtige blanke immi- Kra ten, die voor ‘t grootste deel onder werkovereeukomsten van sets eeu Jaar met vrouwen en kinderen ingevoerd waren en vat Wie ooh zonder vermeerdering door geboorte boven sterfte, herz àl O0 minstens im de kolome zouden moeten zijn, er Venter de daatste telling slechts 8500 gevonden werden. Ook cou het niet moeihijk vallen uit eigen ondervinding met Portezeeen, Duitschers, Hollanders en Schotten opgedaan, m bh ornerbeden aan te toonen, hoe noodlottig, hoe onmogelijk , acte de, door partikulieren op kleine schaal genomen proeven, beven te zij en dat, hoezeer ook gedurende een reeks van zaten veel napverheid en kultuur door die venmigeranten werd in sand gevernden , dit alles evenals hun verblijf in de Kolonie, verste veer voorbijzaand en te daur gekocht was met hun leven, ben Auster wetuise, Dr. MH Gs. Dalton, schreef in IN55, ta vee oe History of Brittsh-Guiana’, over de Portugvesche eon stastea en de yroote sterfte onder hen, het volgende, dat Geox Vernomen met de dater aangekomen Europeesche immi- oy fey ahoor de onale rAnnelaner bevestizd Ie, eu dat geheel tor- pee. wet Zijn op hetgeen men te Surname by aauvver van Hist ce etneranten sou te wachten Hebben. reste on 1855 werd de aandacht der planters gevestigd, Dor ore sche dandbouwers van Madera, zoodat omtrent De aauer an Britsci-Guyana (te Demerary), werden eee Men veronderstelde op grond van hun wesbekerden © ha abd en geboorte in een warn land, dat zij weer Psor pretanreatbeed gescinat zouden zijn eu zy werden me eer ede Rete verdeeld . Mtaaf de uithomst van deze eerste ro Was ver canvoldgende De meeste hunner werden door se eme gwen en andere dandsziekten aangetast eu slat .et fi} “pen dis. 114 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. „lij die het echter overleefden, schraapten in weinige jaren betrekkelijk groote sommen geld bijeen , waarmede zij naar Madera ternggekeerd, de verbazing en hebzucht hunner arme landge- nooten opwekten, eene omstandigheid die later een opmerkelijken invloed uitoefende op het lot van duizende hunner landgenooten. „Loodra het bekend werd onder het eenvoudige volk, dat in een rijk land op de kust van Zuid-Amerika, niet veraf, zoo- danige behoefte aan arbeiders bestond, dat de loonen er tien- maal hooger waren dan die welke men te huis verdienen kon, waren vele gerced met huune gezinnen het zachte klimaat en de wijnbergen van hun geboorteland te verlaten en onbe- vreesd naar de rijke kust, het nieuw „Eldorador te vertrekken. In den aanvang werden deze nieuw aangekomenen aangevoerd op kosten van de planters die hunnen arbeid huurden, totdat de immigratie-verordening van 1841 en 18-42 daarin voorzag, door een premie toe te staan van 80 dollars per hoofd voor ieder volwassene van Madera en de Azores. „Loo werden 4000 van die eilanders in 1840 en 1841 aan- gevoerd, maar in 1842 slechts 400, daar toen reeds, om de groote sterfte onder hen, op bevel der Hooge Regering de aanvoer weder gestaakt werd. „De ondervinding had nog niet voldoende geleerd, dat men om dienst van deze lieden te hebben, met gronte voorzorgen ten hunnen opzichte moet te werk gaan, en dat men ze slechts bij uitzondering tot veldarbeid gebruiken kan. „Verlangend naar het hooge loon, spoedden zij zich vol hoop en geestdrift aan het werk. — Naar het veld! naar het veld! — was de kreet, maar spoedig keerden zij terug, uitgeput door de zonnehitte en den vermoeienden aard van het werk. „De witdamping van den meestal vochtigen grond werkte ook terstond nadeelig op de door afmatting ongunstig gestemde ge- stellen, koortsen braken onder hen uit, de zoogenaamde roode hond, een soort. van prikkelenden en jeukenden uitslag of huid- aandoening, die alle meuwkomende Europeanen tusschen de keerkringen bijzonder kwelt, de duizende muskieten en zand- vliegen die vooral bij nacht de rust beletten, huid en bloed ver- hitten en de blootgestelde hehaamsdeelen doen zwellen, terwijl bij dag, gedurende den arbeid en op de wandeling daarheen, de voeten en beenen worden aangevallen door allerlei, soms bijna onzichtbare inseeten, die in het gras en de heesters ver- borgen zijn, daarbij gebrek aan voorzorg tegen die schijnbaar RMIGRATIF UIT NEDERLAND. 115 zoo onbeduidende vijanden, deden bij de onvermijdelijke her- vatting Van den arbeid, verzweringen aan de beenen en andere plaat-el ake ziekten ontstaan. „Het onder zoo veel moeilijkheden verdiende geld werd daarbij niet voor goed en voldoend voedsel uitgegeven; zij leefden op hetgeen hier het goedkoopst is, namelijk bananen en zoute visch, (de zoogenaamde bakheljauw): het geld werd op- gespaard totdat het te laat was, om door hetgeen daarvoor te hoopen was, gezondacid en leven te redden. De telkens weder- heerende koortsen sloopten hunne krachten, imwendige vere stonng der ievenswerktuigen, waterzucht, uitputting en dood, voirden bj velen, ook zonder door den hevigen kolonialen typhus of gele koorts te zijn aangetast. “Kenter ontbrak het in de Kolonie niet aan medelijden ; geneesnundige hulp en goed voedsel werden aan de zieken verstieat. zoover dit onder de bestaande oinstandigheden mogelijk Was, maar met wemg gunstige uitkomst. Beangst door de troorize ondervinding van zoo velen, spoedden zich de ongelukkige sle steetlers van eigen en andermans onvoorzichtigheid , zooveel Zal maar eentgzins konden, van de plantages naar het groote of beernale hospitaal, zoodat al spoedig de staf en geheele er teer daarvan verwroot moesten worden, om aan de toe- benetae cepehen te voldoen; de patienten vulden de zalen en Sar seren en strehten zieh onder de droevigste hlaagtoonen op de atbben Uit, maar mettegenstaande de meeste zorg en de beste seeneeskundiuge behandeling sterven meest allen. DD niuh, door den atloop dezer vamigratie van omtrent oute Porsugeesen achtergelaten, was Jan ook dat de inwoners vn Miri rn niet zescaint Zijn Voor dat Klimaat » Doe ser ver stert daarop de vraag was en is daarom het OENE EEN Ouwvene at Voor Luropeanen, en de OVEFWCRIN mt event, soorsemende an Hootdst, Ha over vet khimaat en ette ea genie NAH Britscn-Guyer, boer wijst de ent van den seargver met zijn geboorteland en het en veren ete Karmmaat, daar tj ouder zenere «voor aninizranten ij te vervuilen voorwaarden) het verblijf mm Britsch- (,, vaar date oltstezond voor Luropeanen beschouwt, maar toch ee send van satunomwienden veidarbernd volstrekt met owe. en datevendeed at de ziekten van het land ‘met hare test rit, Waaruit brijkt dat de treurige en herasalde A viend van ziekte en doud, ouk na zijn schrijven met a 116 EMIGRATIE UIT NEDERLAND. duizende Portugeezen en met honderde Europeanen van Ger- maansch ras, in deze kolonie opgedaan wel gedeeltelijk aan eigen schuld, maar toch voornamelijk aan de schadelijke in- vloeden van klimaat en bodem waren toe te schrijven, zoodat indedaad , vok door dien geleerde, het #volkomen onmogelijk ‚r ten opzichte van veldarbeid door Europeanen is bewezen, alhoewel niet uitgesproken. Ook komt dat alles en veel meer wat door laatstgenoemde schrijvers omtrent de gele en andere kwade koortsen, en omtrent de vele andere oorzaken van groote sterfte onder de Europeanen binnen de keerkringen gezegd is, volkomen overeen met hetgeen door den schrijver van dit overzicht gedurende zijn veeljarig reizen in de Oost en een lang verblijf in de West-Indie door eigen ondervinding met Europeanen van verschillende standen en in ‘t bijzonder met immigranten waar bevonden is, en wat ten opzichte der terecht gevreesde gele koorts, reeds meer dan vijftig jaren geleden, door von Humboldt in zijn klimaat-beschrijving der havens van Spaausch-Amerika, Mexico, Havanna enz, is bekend gemaakt. „ Wanneer in zeehavens, binnen de verzengde luchtstreken , hoezeer gewoonlijk miet als ongezond beschouwd, een groot aantal in de koude luchtstreken geboren personen, te gelijker tijd aankomt, dan openbaart zich spoedig de Amerikaansche typhus, onder de benaming van gele koorts en zwarte braak bekend. Het gevaar van ziek worden, dat zich geheel tot de nieuw aangekomenen bepaalt, wordt met vergroot door het verkeer met de reeds aangetaste personen en miet verhinderd door zich van hen verwijderd te houden. „De ziektestof wordt nict door omgang of aanraking op anderen overgebracht en neemt meestal eene gunstige wending bij een tijdig vervoer der zieken naar hooger gelegen koeler oorden ; wordt de temperatuur gedurende het heerschen der ziekte veel koeler, dan houdt zij miet zelden het eerst op ter plaatse waar zij is uitgebarsten. Bij terugkeer van het warme jaargetij , breekt zij op mieuw uit, al is het dat maanden zijn voorbij gegaan, sedert het laatst verdachte schip de haven bezocat. „Waar echter tusschen de tropen op de verschillende breedte graden, de hoogte-linuet gelegen is waarbinnen de Europeaan ongestraft in het veld kan arbeiden en wat de thermometerstand moet zijn om geheel buiten het bereik van gele Koorts te blijven, is tot heden noch door de ondervii.ding, noel door de weten- PMIGRATIE VIT NEDERLAND. 117 schap bepaald; men weet echter dat die geesel der tropen zich niet zelden tot op 700 meters boven de zee iu Spaansch- Amerika vertoonde en dat die zoowel in Rio-Janeiro als in Mlavanna, dus zur en noord van den equator tot op de uiterste grens der tropen, in de daaglitden maar al te dikwijls terugkeert onder de zeelieden en andere nieuw aangekomeue blanken, ja dat die sets tot op 30° breedte bij warme zomers, bijv. in Nieuw-Orleans, onder de Tersche en Du:tsche werklieden gewoed heeft !. Dit dese lange en treurige ondervinding, overal in de tro- perst ver bemwhinden van Zuid-Amerika opgedaan, in het bijzonder Op Surbame past, behoeft geen betwog, maar in algemeenen manos die ook van toepassing op hetgeen in onze Oost-Indische besittinen, vooral tm de kustlanden en havens, onder eenigzins ancere ziekte verschijnselen werd ondervonden en steeds inet Lusopeanen te Wachten is, ten bewijze waarvan de zoo afinat- tende en veelal doodelyke koortsen, die hunnen naam ontleenen wit Barten, Batavia, Arowang, Samarang, Rembang, Gr:sce, Pitgetan, Tpiagap. de Lampongs, Benkoelen, S:ingkel, Pontianak en coovele andere plaatsen in Nederl. Indie. Met bet oog op het groot verschil dat er door de hoogte van het vend en andere plantselijke toestanden ten opzichte van ge- zorerzerd en leven voor Europeanen tusschen de tropen bestaat, Wizer Wij iter dan ook nogmaals op het reeds aangehaalde feit dat ven al de hustlanden en havens binnen de 10° Noorder en “acl sbreeute, geene of slechts zeer weinige creolen-familiën van vaster Kuropees te afkomst in het derde geslacht worden gevon- ders en dat, hoezeer dit by gebrek aan een voldoende volksstatis- ten veels on onze ergene bezitiagen moeilijk te bewijzen valt, dar en ciders aigemeen bekend is, dat die uitzonderingen Lemen de iardbouwers, maar voornaineliyk onder de rijke ve ere hehe veetal Gan leldrijvende, en zooals bijv. in Suriname eoaer de aldaar van ouds als plantagr-eigenaren gevestigde Perce te te sanden Zijt, maar ook dat daarop in de Antilles, ee dr ate der etsancden verder van den equator en hooger boven reren haezen, vele runt uitzonderingen bestaan In Beter er tated aldaar meer dau anderhalve eeuw in de kere eters Voorkomen, Van ue Engelschen, die onder Cro.nwell en Karel ll om metieke oredenen vaar de West-Indie uitgeweken of verbannen LI dale em Aas. ONB staet cen vele ten gevolge van gele koorts in Devas tee cua Aum ttre as, das Tel fr obs Nowe che a breeder. 118 EMIGRATIE UIT NEDERLAND zijn en wier aantal gedurende dat tijdsbestek meer dan 80,000 moet bedragen hebben, waren in 1650 op het eiland Barbados dat is op 13° Noorderbreedte, 20000 meest uit de gegoede standen en telde men slechts 25000 zwarte en Indiaansche slaven; een eeuw later, in 1750, waren daar nog slechts 18000 blanken en kleur- lingeu, niettegenstaande de jaarlijksche aankomst van honderde blanken uit Engeland en Noord-Amerika, maar bedroeg het aantal negerslaven, voornamelijk door den aanhoudenden aanvoer van Afrika, toen reeds 69800, terwijl geen enkele Indiaan daar meer te vinden was. In 1881 waren er 17000 blanken en kleur- lingen, 83 000 zwarte slaven en 10 000 zwarte vrijen. In 1871 was de geheele bevolking 162000 op de 166 vierk. Eng. mijlen oppervlakte van dit kleine eiland; daarvan waren echter naar gissing ten hoogste 20 000 blanken en kleurlingen, wier aantal niet vermeerdert, alhoewel zij natuurlijk niet in het veld werken. Deze cijfers nu, mogen tot welsprekend voorbeeld dienen, want terwijl de zwarte bevolking, sedert die laatste 40 jaren op natuur- lijke wijze van 93000 tot 142000 toenam en nog steeds toeneemt, niettegenstaande vele hunner het overbevolkte eiland verlieten en jaarlijks nog steeds verlaten om elders in de West-Indie een ruimer bestaan te zoeken, is het aantal blanken steeds verminderd en zou zonder de aanhoudende aanvulling uit Europa tot een klein getal zijn uitgestorven en het is uit de geschiedenis van de meeste der West-Indische eilanden even gemakkelijk aan te toonen dat overal binnen de 15° breedte, ook daar waar de zwarte of inland- sche bevolking op natuurlijke wijze sterk toeneemt, de blanken en hunne afstammelingen zeer weinig toenemen of uitsterven. !) Voor hen echter, die met ons overtuigd zijn van de on- mogelijkheid eener kolonisatie met KEuropeanen in de tropische laaglanden, maar die meer uitsluitend het oog gevestigd hebben op de verhuizing van Nederlandsche landbouwers naar de berg- streken van Java of Sumatra, kan in Nederl. Indie alleen ge- wezen worden op de bekende en dikwijls aangehaalde proef, die omtrent de helft der vorige eeuw onder de gouverneurs Van [inhoff en Mossel met [lollandsche boeren en andere Europeanen in de Preanger-landen en het district Buitenzorg genomen 1 J. R. Martin. The influence of tropical climates on European consti- tutions. Loudon 1806 pag. 87: „that the successors of all would gradually and assuredly degenerate, if they remained in the contry, can not be questioned, for already we know, that the third generation of uminized Luropeans is no where to be found in Bengal.” FMIGRATIE CIT NEDERLAND. 119 werd en die, ook voor dat zij door oproer en brandstichting door inlandsehe vijanden en roovers benadceld en opgebroken werd, reeds voor een goed deel was te niet geloopen , zooals dit wtvoermg ts vermeld in de belangrijke bijlage, door Jhr. Mr. J. K. Lode Jonwe, wt de Ruksarehieven opgemaakt en aan het verslag van de venoemde staats-commissie in 1857 toegevoegd en waann tot slot wezel wordt: „Nuttige wenken zijn wel is waar ons door de beschouwing van het verledene voorgekomen en meer bijzonder omtrent de soort van menschen, bij eene eventuele kolonisatie te gebruiken, antrent belemmeringen welke toen het gelukken der kolonisatie tezen werkten en die telken male dat zij zich weder vertoonen zuilen, weder diezelfde gevolgen zullen hebben, maar een volledige be vatwoording der vraag, wat heeft de ervaring van dien tijd voor onze dagen geleerd, vinden wij daamn niet,» Fn toen, al stemt men ook met dit besluit volkomen in en al veemt men aan, dat deze van $752 tot 1758 aangewende pesinven tot kolonisatie, slecht overlegd en niet ernstig gemeend waren, die ervaring, hoe onvoldoend op zich zelve , komt overeen met alles wat later in andere tropenlanden ter kolonisatie van FE otopeanen ie beproefd en ondervouden en strookt geheel met het mede uit ’s Mijke archieven aan den dag gebrachte feit, dat ointrent een eeuw Vroeger reeds bij den aanleg der vestingwerken en zebeuwen van het Fort Jacatea en van Batavia !), van ents © Enropeesche metselaars melding wordt gemaakt, terwijl de waren er andere werken met gevangene Javanen en Chineesche werhineten tot stand gebracht werden, waar bij komt dat de proven welke van 1668 tot 1737 tot ontginning van woud- enen met Rurepeanen door de Oost-Indische Companie bij hares te Sehda op Numatra's Westkust werden genomen, Or mate unten en aan de meeste hunner bet leven kostten en cat Vanden aanvang onzer wederzetting om Indie, het tot stand bree een vats groote werken door den handenarbeid van inlanders ever ae geschied, ja, dat zeifs in de laatste jaren de Vesten raven en spoorwegwerken en alle wroote ontwinninzen ze beneden of in de hoogianden van Java, door die- ete verster egen onder het toezicht en de leiding van slechts Were Lurapeanen werden daargesteld 2), zoodat aan te neme u dee ote Objeheernst vh. Nederh perag in Oost-lofie, door Jhr. Mr. J. 