Mnemosyne: Bibliotheca Classica Batava
Men beboeft dan ook volstrekt niet bet barnas aan te trek- ken, vranneer men den een of ander ontmoet^ die zich over de litteratuur vrolijk maakt » en met een in sarkastische plooijen gelegd gezigt , reeds bij voorraad van zijne zegepraal verze- kerd , de vraag oppert : Wat kan tocb in den tegenwoordigen tljd , voor ons » die es so berrlicb weit gebracbt" bet nut zijn van de studie der OudbeidP Die vragers zullen aan onze studien geen nadeel berokkenen^ en ivij mogen hunne vragen gerust onbeantwoord laten. Maar gebeel anders laat zich de zaak aanzien^ Mranneer door een gedeelte der litteratoren aan een ander verweten wordt, dat zlj zicb met luttele en nutte- looze werkzaambeden bezig bouden^ dat zij bunne kastee- len op zand bouviren^ zoodat morgen instorten zal, hetgeen zij heden opgerigt badden. Ik beb van litteratoren, die een nummer van Mnemosyne in handen kregen, met eene soort van spotacbtigen glinilacb Booren nitroepen : » Al v^ei&r kri- » tiek^', en nog onlangs beeft in een onzer HoUandscbe tijdschrif* ten ^ een lilterator op bewonderenswaardig naive wijze te ken- nen gegeven, dat bij niet van coniecturen boudt. Dat ver- wondert mij van bem geenszins , en v\rie zijne recensie van >) Algemeen Letterlievend Maandschrijt 1853. Februartj, Ook hij^ diem hct Nederlandsch Athenaeum I, pag. 63 met veel smaak en pietcit het levea en bet karakter ?an D. J. van Lbmmbp herdacht heeft, kan het niet laten, in het ^oorbijgaan aan de coniectaraalkntiek een' kleinen xet te geven: 3> Wat zoa hij ," roept hy nit , » van die oneerbicdige y maar toch soo re^ Taardige kritiek hebben gezegd, die de classieke Griekschc schrijvers binnen de tijdsraimte van Perikles tot Philifpus besluit, en dan nog elk hunner rekenscbap Traagt van hetgeen zij zeiden , en hoe zij dat zeiden , als of zij voor onze recensentenregthank te regt stonden" 184 Aantbbkbhingbn op den Kafpetke's observationes criticae gelezen heeft , dien zou bet stellig veel meer bevreemden , waaneer de schrijver beweerde, wel van coniecturen te bouden. Maar men mag uit dat alles , en uit nog menigen anderen openlijken en gebeimen aanval opmaken , dat er bij vele litteratoren in Nederland eene soort van minach* ting en verbittering beerscht iegen tekstkritiek en tegen ben Wanneer men ben verzoekt^ tocb eens eene definitie te ge- ven van iemand, die^ 2oo als dan de gelielkoosde uitdrukking is 9 coniecturen maakt, dan zouden zij zeggen: iemand, die coniectiirea maakt, is een menscb, die met een exemplaar van eenig Griekscb of Latijnscb, maar tocb bij voorkeur Griekscb scbrijver , van den breedst mogdijken rand voorzien » en gewapend met een potlood , aan zijne studeertafel gaat zit- ten , en telkens Avanneer bij op een woord stuit > dat bij niet genoegzaam begrijply een ander van eigen vinding daarvoor in de ^aats zet. Dat is stellig beel aardig , en bet is volstrekt niet moeijelyk , daarover zelf te lagcben en anderen te doen lagcben. Het is evenwel minder v\raar , dan aardig. Wie tekst- kritiek in den waren zin des woords wil uitoefenen ^ die moot 0ven als bij > die zicb met eenigen anderen tak der Oudbeid* studie bezig boudt, to^erust zijn met eene grondige kennis der Oudbeid, Is bij dat^ kent bij de taaU de gescbiedeais ^ bet leven der Grieken en der Ranmnen uit bunne eigene gescbrif* tea , die bij , aivorens tot bet coniecturenmaken over te gaan , eerst menigmaal zonder poUood in de band gelezen beeft, dan mag bij gerust betgeen bij geleerd beeft op de verbetering van ^ teksten der oude sebrijvers toepassen. Hij mag, wanneer bij ziet, dat in de teksten van sebrijvers, die in den bloeitijd ven bet Griekscbe of Romeinscbe volk leefden , tegen taalregels gezond^d is, die hij niet zelf willekeurig gescbapen, maar die bij uit de sebrijvers zdven bij inductie gevonden beeft, die regels toepassen en de taalfouten verbeteren. Hij mag, v^aar door een der duizend mogdijke toevallen de tekst bedor- ven is, gissingen naar diens verbetering wagen. Oat op eenige plaats de woorden van den scbrijver verminkt en gescbonden zijn, kan bij met zekerbeid erkennen en beweren, en zijne TmoN TAN LDcumis. 18B lioguigen, die bedorvene plaals in haar oarepronkelijkeD Torm te herstelleD, konueD door het loepassen ran eene ook al wedr door gezette en grondige Btudie vorkregene melhode uitkom- sten ten gerolge bebben , die zoo als Vuckeiubb zegt , tot ma* thematische zekerheid opklimmen. Het zoa mij Diet moeijetijk zyo , te bewijzen , dat welk gedeelte der Oudbeid-studie de lit- terator zlch ook ter bearbeiding moge gekozen bebben , gnm- dige kennis der taal en oordeelkundige lezing der scbriJTora steeds de grondslag moet zijn , ivaarop zijn gebmiw rusL Er zijn , en er waren steeds litteratoren , die gemeend faebbeD , dat Toor hem, die eene hoogere vlugt wil nemen, die dingen oiel dati onnutte ballast waren: ban gevoelen is evenwel nog ver van algemeen aangenomen te zijn, en het treurige uiteinde, dat sonunlge dier dtpo^xnuvrtt gevonden hebben , heeft het ge- loof aan buane effhia aanmerkelijk doen wankelen. Zij der- halve, bij wieQ de reeUe,of8omsook wel de aestbetiscbe zijde der Oudheid'Studle op den voorgrond treedt, wilten dan ook aan de tdistkiitiek wel een plaatfje inruimen ; maar zij is de dienst* maagd, de slavin, wier verrigtingen slechts het middel zijn tot boogere doeleinden. Eene Btrenge bescbouwing der zaak zoa unlooHeD, dat bet enkel een atrijd om woordeD zoo zqn, wilde men tegen deze meening opkomen. Want men zoo, zon- der daardoor evenwel ook slechts Hae scbrede verder gebragt te worden, bunoe studifia tegenorer de tekatkritiek dez^de Ed kuDuen laten ^en. die zij aaa deze tegenover hunne po> glngen aanwfjzea. Die strijd om de Toorkear is tjdel en f»i< vrucbtbaar, en bij eene bescbouwing der zaak nit een ecnig- sings booger oogpunt dwaas en belagcbelijk. Mea zij slechts nirt onregtvaardig , men reroordeele slechts niet betgeen men Diet kent , men neme tot maatstaf bij bet beoordeelai eener wetensehappel^ke rigting nlet een enkel gewrocbt van onder- gescbikten aard , een enksi verongdakt bo^. Al wie giasingeit maakt, kan zich vergissen. Men mag dusnoch bet werk van den crificus beoordeden naar hem , die zonder de vereisi maat van kennis en oordeel zijne handen aan de oude scl vers elaat, ooch wegens enkele fouten , waartegen niemand veiligd is, eene gebeeie rigting afkeuren. Hen zoa even makkelijk er toe kunnen komen , om iedcre andere rigtiof 186 Aamtebkeningbn op den veroordeelen. Het ontbreekt mij b. v. Ik meen tbans met eenigzins geruster bart tot de bebandeling van den Timon ^ van Lugunus te kunnen overgaan. Uitgevers en vertalers van Lucianus dweepen sinds eeuwen met dit stuk ; zy bewonderen de dramatiscbe levendigbeid der Yoorsleiling, de scberpe en juiste teekening der karakters^ de fijnbeid der opmerkingen omtrent den rljkdom en bet ware ge- bruik der scbatten « de scberpe satire tegen vieijers en tafel- scbuimers. CorAoediam habes elegantissimam , zegt Solanus^ en nocb bij , nocb Lb Beau , nocb Wielano e. a. aarzelen ^ den Timon van Lucianus ver boven den Plutus van Aristophanes te verbeffen. Het is miJne bedoeling niet , bier naauwkeurig na te gaan» in boeverre dit oordeeljuistmaggenoemd worden of niet. Alleen ter loops zij bet mij vergund te zeggen , dat ik^ boe veel bebagen ik overigens scbep in de lectuur van Lucianus , in die bovenmatige bewondering van den Timon niet kan deelen. Ik erken , dat men die uitstekende eigenscbappen aan dien dialoog te regt toekent; maar ik vind daarnevens juist in dit stuk eene zekere onaangename breedbeid^ eene opeenbooping van verbti en epiihefa , even als of de scbrijver zicb een genoegen er uit gemaakt bad, telkens lien woorden te gebruiken, waar bij met vijf betzelfde . bad. kunnen zeggen. Niet minder kwistig is bij in bet gebruik van vergelijkingen. In plaats van 66ne gebruikt bij er twee, en raakt dan tusscben die beiden som- tijds zelf in de war; op andere plaatsen beantwoordt bet eene s) Ik heb mij bij de bewerkiDg van dezen dialoog geregeld kannen bedie* ncn Tan de uitgaven van RsiTz , Lbhuank , Jacobitz en Dihdobf. TlMON VAN LUGIANUS. 187 lid der vergeUjking met aan bet andere. Eenige voorbeeldeQ ztillen hetgeen ik bedoel in eeo helderder daglicht plaatsen. Welk eene opeenstapeling van woorden, welke Ai?£«^ lico(Jt,fipl» in § 14 : k») wpovht ye kx) Kxrsyi^g xvruv (psiiofiivav xa) (pu?MTTivTuv Kx) tJ KXtvirxTOv xvTobg ^li^OTUTTOvvTav , xyvooiiv'* Tcov Zi cog xxrxpxTog olscimg Jj otKOvifiog $ vei6rpt^ vveiviiiv hctipxlaq ifiTTxpoiuiia'Si rh KXKcUxlfiovx xx) xvipxa-rov is77citnv TTpbq i(i,x\jp6v r/ kx) fiiJcpd^TOfiov Xvxylhov xx) h^xxiov 6puxXXl^ hov iTxypvTvsJv kxtrxg roTg rixotg, of §26: acrre xx) ig ^xdv* xiirsx t6vtcv (pipovTsg %ppiipxv xvTohg xai TerpSv xxr" ^^ifidrcov VTTepopxtrixt vofAl^ovreg V7ri (rod (vgK § 29 <»AA* ao'Trep xl lyx^^^^9 }j ol icpsig hx Tav ixxTii^av ipxTTSTetieig oux cT^ ofrag). Een voorbeeld van ongeoorloofde en onjuiste verbioding van tyree yergelijkingen geeft § 12: xx) (mvovov^i ^ixpxvoig i^dist (is Tijg olxtxg xxixTrep ol rh wvp ax roov xaipav xTroppizTOvvrag ^ terwijl in § 8 : at Zi Tig xx) fiva^hg ivijv , ixfiv^}i<rxvreg xx) tovtov ati (jt,xXx iTTifza^Sog , $x^^'^^ ^2!oi/ xitrhu xx) .Txg fl^xg vTroTSTfi^ifAivov i7ro>,i7civTag y bet tertium comparationis blijkbaar uit bet oog is verloren. Het kon dan ook een' man van zoo fijn aeslbetisch gevoel en zoo veel smaak als Wielajq , boe vooriogenomen by was met Lugianus , en niet bet minst met den Timon , op den dnur niet verborgen blijven , dat juist dit stuk groote gebreken beeft. Want boewei bij in de inieidiog naauv^elijks woorden genoeg'kan viaden^ om de voortreffelijkbeid van den te beban* delen dialoog te prijzen, lascbt bij in § 18 voor de woorden: 'AAA' XTTiii ijiti (roi0pova(rripcp Txpx tto^v rqS Tljzavt ivrau^i/zavog ^ in de vertaling bet zinnetje in : » Aber wozu alle das GescbWatze? " naar ik vermoed alleen om er in eene noot bij te kunnen voe* gen: »Lugian sebeint diese Frage seinem Leser vor dem Munde wegzunebmen; denn wirklicb bat dieser Dialog mebr als viele andere von der wortreicbeo Scbwatzbaftigkeit der Rbetoren nnd Sopbisten seiner Zeit." Hetgeen ecbler nog meer dan deze in bet gebeele stuk zicb vertoonende font mijne bewoudering bekoeld beeft, is bet slot , de eigenlijke ontknoopiog van bet gebeel , waar namelijk Timon zicb van de op nieuw op bent af komende tafelscbuimers en klaploopers op eene wel is waar zeer eenvoudige en na- tuurlijke, maar tevens vrij smakeloo^e wijze ontdoet. Het 188 Aantbbkeningbn op dbn door hem bij den pbilosoopb zoowel als bij den dicbter en den rhetor gebezigde middel is betzelfde, waarvan in de middra* J eeuwsche Foftnachtsspide en de Kasperlekomodiin van lateren tyd een ruim gebraik gemaakt werd^ en dat zijn' invloed op de laebspieren van den grooten boop wel nooit zai verliezen« Maar daar is bet de vertooniog zeWe, die de vrolijkbeid op* wekt ; neemt men de actio weg, dan wordt ook de vu cornea q>gebeyen. Diegenen ecbter, die niet aarzelen, bet genie aan L^uA^QS met dat van AaisToraANKS op eene en dezelfde l^n te stdlen » verzoek ik , met bet slot van den Timon een soortge* Ujk topneei in de Aves van Aristophhies (v, OCM^^r-lOdK) te willen vergelijken; dan zal bet laatste den indrnk maken van eene met beldere kleuren sehitterende , bet leven zelf naboot- sende scbilderij ^ terwiji bet eerste gelijk zal zijn aan eene dood- scbe litbograpfaie , § 1. Th ^i ioliifUv (Tou KoCi ixvifiihov BtXov %») vpix^^P^^ ovx oJy ivoiq Ttkiag d7ricr0}j. — UpSx^ipcv ^frXov drukt niet vdkomen nit , betgeen door den scbry ver bedoeld werd. Mag men met eenig regt onderstellen , dat bij gescbreven beeft, betgeen bij denken moest: » Vw heroemd en geducht en steeds gereed wapen (Wieland, die bier, zoo als op menige plaats, den tekst stilzwijgend verbeterd beeft, vertaalt: dein so viel besungenes, weittreffendes, immer ferUges Geschoss) is ten eenen male kraehteloos geworden : dan meet bier gelezen vrorden xa) cisi frpSx^tpoy, zoo als in §3inderdaad staat: ^aa' is) ivep-' yig xivrag 5 Kepxvviq. Ik wil voor die verandering geene pa* laeograpbiscbe bewijzen bijbrengen, opdat men niet van mij zegge, betgeen Laohmaihi in eene aanteekening op Ldgi^tios zoo zeer te regt ten c^igte van de critiei der Latljnsebe scbrij* vers gegispt beeft, dat er namelljk bijkans geene verandering mogelijk is , voor welke zlj niet palaeographiscbe beTHjzen ge- 1 reed behben » maar dit altbans is zeker , dat bet v^oordje isl op vele plaatsen, v^ar bet oorspronkelljk gestaan beefl, uit de teksten der Griekscbe scbrijvers verdv^enen is. Op andere plaatsen is bet bedorven. Bfoe gemakkdijk b. v. is{ (AEI) en 'isi (AEI) met elkaar konden verwisseld worden, is op zich TiMON VAN LUCIANUS. 2. Mivov il r9tjT0 cUv6m ixoXxuBiy rdv rpciiif^fierog f Sri dvx7r}kii^6ii(rovTXi rjjg ifr^ixov. Het futurum vrordt bier door den zin gevorderd. Men leze dus iTroxaitrnv. Een Atiische schrijver zou niet anders hebben kunneii schrijven, dan ^tto* KxitFivim y maar in den tijd van Lugiands gold die wet niet meet* Men zie b. v. D.MorL 50. 5: TAJSfv iAAi crb rcdro iiroXawvet^ r9^ ip&Tii<r£ag, waar ik ivoXxvvetq niet met Hemstsrhuts in i'ff(h xxdsi^y en nog veel minder het volgende ioxeT^ in ii^ti^ aou willen veranderen. Hermotim. 78 : iTsira ig Tritrov ht *rh xoivrhv xpiv^v iiroXxiireig airav; Een paar regels verder leert men in diezelfde paragraaph 2 : Hffrs iiiti itx rxuri voi icxi i £^Af> fAOiVshg £vTi$povrSv MXfjLX ^ ou 'jcivrvi iwiixvoq Sv. Uxvni heeft men nit sommige bandscbriften in plaats van de vulg^ ci vxvv Toi in den t^kst opgenomen. JkcoBnz en Dinborf houdes die nieuwe lezing voor de ware, mijns inziens ten onregte. il^vr^f werd in den zin, dien het bier moet heUien, hij sehrij-^ vers uit den goeden tijd slecbts zeer zelden , en dan nog wel bijna altijd in verbinding met een ander v^ord {xxvTti xx) *) 1^ ^""Uff ^ G- Jacob's aitgive van dea Toxaris nog joist vroeg genoeg in banden, om te zien, dat mijne coniectaar door hem geocoapeerd is (in de achter den Toxarit gevoegde Qu, Luc. p. 6), zoo als de lijne door VAN Hiu$DB , ipecim. crit. in Plat, p. 112 gooccupeerd was. 190 Aantsbkbningbn op den ^ivrag e. a.) gebraikt. Men zai nader bij de waarheid komen > en aan Lugianus (oekennen hetgeen met de gewone en niet ge- aflTecteerde wijze van uitdrakking overeen komt , wanneer men de oude lezing, met eene kleine wijziging, herstelt, wanneer men namelijk leest oi xiw ri iwlixvoe &Vn Het is oyerbo- dig, van die elegante spreekwijze voorbeelden uit de meest voortreffelijke Grieksche schrijvers te vergaderen. — Over x«) r» coTx sKtcsKtacpvia^i KxSxTrsp oi 7rxp}ifiyiKir6q heb ik teeds vroeger een enkei woord gezegd. De analogie vordert^ dit vcrordt door de grootste kenners der Grieksche taal volmondig toegestemd, iz)texii0a(rxt. Zoo Davv^es MiscelL p. IK, zoo Por-^ SON op EuRiPiD. OresL 1279. Hen zou gaarne beweren^ dat de onde Grieksche taal geen' anderen vorm kende als ijcKso^ia, maar men wordt daarin belemmerd door een enkele plaats bij Aristoph. , Equ. 311, waar alle handschriften en uitgaven ixr K€Kca(p)fKctg fioav hebben. Haar uit menig voorbeeld is geble- ken , hoe weinig waarde men aan die woorden Mss. et editiones omnes mag hechten. En wanneer men vindt , hetgeen Pobson aantoont, datplaatsen, waar de vormen van iKxa^ia staan^ door latere schrijvers met de vormen van iKKcoCpia geciteerd worden (zoo citeert EusTAimus ad IL H, p. 954. KB uit Eurip. Orest. 1. c. iKZ€K<a<pfivTxt ^ dubbei verkeerd, door den singularis achter ^/(^)^Jn den pluralism en door izKSKd^arxi in £xx£x^^>}- rxi te verandei'en) , dan mag men niet wanhoopen , dat bij eene herhaalde vergelijking der handschriften van Aristophanes opk daar die vorm nog wel voor den dag zal komen ; en zelfs wan- neer dat niet geschiedde, dan is het nog niet irrationeel te Qnderstellen , dat de afschrijvers , het taalgebruik van bun' eigen tijd volgende, bij Aristophanes hetzelfde gedaan hebben, wat Edstathius zich ten opzigte van Euripides veroorloofd heeft. Bij Lugianus is het zoo veel minder vermeteU den vorm ixxs" H&cpoiTXt te hersf elien , daar van de vijf plaatsen , op weike het woord bij hem voorkomt, er niet ^^ne is, op welke niet de vorm op 6a als variant uit eeoige handschriften opgegeven wordt, terwijl er twee zijn {Navig. 10; Philopat. 1), waar de vorm ixx€xu0arxi in alle handschriften, en dus ook door de al te voorzigtige uitgevers in den tekst overgenomen is. Het zal dus wel de font der afschrijvers , en niet zoo als ik vroeger TiMON VAN LuGIANUS^ 191 yeraioedde , die van Lugianus zeWen zijn > dat hier iKKSKi^tfv^i gelezen wordt. In §. 5 zou de analogie vorderen , dat in plaats van iirxTCi* yeiTO gelezen werd iTrarJ^yei. Uotrxyelv is Griekscb, niet ttx^ TxysTcrSxt. Maar Lugianus veroorlooft zich juist ten opzigte van dit woord groote vrijheden. D. D. Syr. 50 gebruikt hiy bet transitief : ;r<?AAo/ 5^ rtif^^ircivx ^xTxyioutn (wanneer die plaat^ ten uiin$te voor zuiver mag gebouden worden) , zoodat ik, wan^ neer hier van den gewonen regei afgeweken wordt ^ dit liefst op rekening van den scbrijver zelven zou willen zetten^ boe- wel bet al heel vreemd is , r^v fipovniv te beschouwen als bet instrument 9 waarmede geraas gemaakt wordt. 4. TotyxpTOt xkSxovSx rijg pc^dvfAlxg riirlx^tpx KOfil^ifi irxpt avTuv , cSrs dvovrog It/ vol tivot; oSts (rrs^xvovvTog. In die woor- den is &iii\ov6x een bijvoegsel van latere dagteekening. T9^ ^(X^slxg Txirlx^ipx blj Lucian* d. Merc* Cond. 24 beteekent bet loon, de gevolgen van bet snoepen; rijg iUiig riTrlxsipx blj Aristoph. Vesp, 58S is < zoo als bet door den Scholiast te regt verklaard wordt , imx^ipx ^i fiivdoyg. Zoo ook bij Aesghtl* Prom. 319: toixvT^ (Ahroi T*lg x'yxv v\pijy(lpotj y^ifftriig , Upof^^ijdsti , riwlxsipx ylyvsTXi ^. Lugianus heeft op deze plaats geschreven roiyxproi rijg p^dwynlxg TXTlx^tp^ ^ofAlt^ wxp^ xuTSvy Qij Ofidervindt nu de gevolgen^ gij ondergaat nu de verdiende straf voor uwe zorgeloosheid, *Axrf* Mvdx is eene verklaring van rxTrlx^ipx , nog later er bijgescbre- ven f naar bet scbijnt , dan bet scholion op die plaats , waarin men onder bet lemma rxirlxstpx bet volgende vindt; fitviovg ^ ret hct rav %£/p£i/ Kipitj rx iwlx^tpx • ret imx^ip^f^^TX , xl xvT" ^TToiitrstg , van welk scholion bet laatste gedeelte ook wel een pannus assutus op de juiste , uit den Scholiast op Aristophanes h. t. p. overgenomene ^ verklaring zal zijn. Met een enkel woord wil ik nog op^ eene font van Lugianus in dienzelfden zin op- merkzaam maken. Hij scbrijft ours Hovrog Ir/ vol rivog, waar een Attisch scbrijver noodzakelijk oSts iiiovrog hi <rat oulsv6g ^) Nog meer voerbeeldcn kan nien Tinden bij Lsbminn 5 Tom. L png. 370. 13 idl AANTSBKMinaBN OP IWIf Md inoM«)i teggen. Deselfde Tout staat §!»: d; f*>iii 3(p4Witv rpig Ttvot , en op andere plaatsen. Een paar regele verder beb- ben de bflndschrifleO hA) k»t' iXiytv Kpdvcv (re, i tsih y^y- yiiiiTXTt,iire0itivetiin taftif^fityti rg* Ti/a^. SlBimg (/.setl, Lm. p. 290) veraoderde amtpahcvrt in ic^oipiicvoiijt, hetgcen vdgens PmrzscBB {Qu. Luc. p. 66) alleen dad juiEt Hon ZLjn , wanneer in plaalb van iixf' Wyoi getet«n w»d jhct' Ja/>«p, f/mc, Eegt hi], cur lempns praeims hoc gede petiaittr , cmstttn tittlhm video. Echt«r schijot bet mlj toe boodEakelijk te ztjn, dat hier inderdaad niel kxt' Myev taiaar ptfr' Myof gele* ten worde. K«r' i>i{yov beteckenl laiigsamerkand. TiKffl Bou dus zeggen : zij xuUen u langgamerhand van den trwm itdotai^ belgeefl mljhs JDEtens geene juiste gedacfate fs. Leefit ffleo 'f^pr' ixlyor , en neenit nten daarbij iStavvB's gfssing op > dan is alles in de virfmaaktste orde. Binnm kort, xegt Tnui dan> !suU gij , wanneer gij svo voortgaat , van rfen trwm gBtnaten wor^ dm. Ik begrijp niet , hoe Iacoiitz en Diitdorf hebben kunDen aanelen, de &tU. 7; e'irji y^ xxt' ixiyov ^ rud van Fbiti- scBE x«t' in litr* te verandeKn, vobral daar bet verscbit tu»- schen die beide spreekwijzen uit die paragraaph zelve Mijfct, ■wanneer men met de g«ctteerde plaats vergetijfct, betgeen bijna onmiddellijk daarop Volgt: xHr' Myev il a^^MiSfiivt xxl rijt Ik beb in dierelMe paragl-aaph neg Ivwe foiiUn aan^efr kcnd , de eene doof de afscbrijvers , de andfere door LrooiAiHW "zriveti geniaakt. Ol ii i(«( ielir^ voi Tkq xtipa^ 'OKvuirla&tv t^ilis$^)]X<x<n» heeft LtcixKus Itiet kdnrreH schrijven. Hi] schreef uI Si x«! «it^ ff*) *"«! A;'"i»*« 'O- i^0- E*"* soortgelijfce'fMrt "slaat in de Dial JH»I. 19. 2; AIAK: 'Ej-ii fci trtp) tiu "%!>&■ TOf dTTOxptvcvpixi V« ^txxtx • (p^ttfi <yitp X'dri^ fih tiv ipS* r^ U^ prSi Jrw? T^yttijt^xi xlTioi , reu ieiviirtu H ret oi9i»» iKMv, ^ tl?'ut«rl>.ixe , fi trseevvlv, 5? xri. ffier Moel slellij sfiian ^ vi x-i)tiv. Ib Aen Soloec. B «omt LuciANtB eene mesigte van laairouteti op, life H} zijne t^dgenooten recefiti iMri» wares, bnder anderen ook , dat sohimigen mpiltx gebruiklen in plaptt van vin {over bet verschil zie b. v. Phbtn. p. 49: rttvixx piii f'Tq)? xvt) tou Wt* ' tiTTi ykp Sipxq itjXurixhv kts.) : Bpie l^ivTOi y£ tov ipwT^tfavTX , mjvliui e^tiffi , rig y ftp &v, l^w (Bam. antwoordt Zsns aan Hbra , die naauwelijks van zich kan ver* krij^n, dat. zij hem verbaalt^ hetgeen haar met Ixiqm^ weder- yareil is ^ omdat betgeeii bij beproefd had , al te trg was : xtd fffc-s. Dat betedtent niets , >en wordt stellig door niemaiiid be- grepen ^ boeveel moeite de nitgerers ^er ook aan ten koste gelegd . -•) iooiAMbS kob iiier zyn' Soomtss, terw^ hij een' andoren beri^t^ tel- ^len niet minder cwMr tegen de taal ^ndigeo. 'Artox^^d-ai^ voor uTtox^i^ mano » niet beter dan itrfviua Toor noxB. Overigens begrijp ik die plaats niet volkomen. Socaates moet antwoorden s'wie zegt u, dat ik heden nog ^ op reis ga.'^ Maar daarvan is in de Grieksche wporden, die stellig bedorven zijn, niet reel te vlnden. V) Orer IXtftN ^wordt b^ LociAstis ook tvog gesproken in de Epist Scdnrn. 4« 38, eene plaaU, aan ixrelke ik bier des te iiever berinner, emdat mif daardoor de gelegenbeid gegevea >vordt, van eene mij dezer dagen door Prof. COBET medegedeelde emendatie gewag te maken. Er staat: xal eXao&tavta xataipavdead'ai' avtay doxovfiev , toy vfietsgov Ttagavitov ava^vqad'rjxy %ov *2Slova, og diioa^elg xotv^g zgani^ijg a|(cD/ia laoy ex^y vfitv TJj ^Hga fisdva&sig hnsx^lgek 6 yewvatog. Het woord d^^mS-elg is een gloi* setna^ too als e^ yeLtn bij LociAKut srfti (cf. Jaooi, Qu. Luc. p.2i)J Maar er.B^ slecbts weinigen, van ^elke bel zoo evident kmi bewefeen worden, dat vj door eene vreemde hand ingelascbt tijn. LuciAifro namelijk betinoert aich de bckende plaats bij £urip. Or. v. 9; xotv^g TqansZrjg d^ltufi^ e/wy Xaov , en kan dus natmtrl^k niet cene constructie kiezen, door velke dat vers in twee stakken van elkaar geeebenrd woirdtr > ]-g4 Aanteeksningen op OEn bebBcQ, Ota het le verklaren. Wie zien wU, tot welked on* 2in die zucht , om alles te willen verdedigen , leiden kan , die moet de noot van Lbhaiann op deze plaats lezen (Luc. Opp, Tom. II. p. 298). Lucianus heeft geschreven ovtfi x») xUxhtrtv i^s^etptjcrs » hoe erger, hetgeen kij gewaagd heeft was, de$ te ser %iji gv verpligt het mij te zeggen. Tot die verbeteriiig kan men met gezond ?erstand alleen geraken , en ])ehoeft m^n de hnlp der handschriften voistrekt niet. Maar wat zal men zeggen, wanneer de uilgevers de ware leziag versmaadden, waar die toch uit de handschriften kon geput worden. In den Codex Guelferbytanus staat Uov kx) mtrxlomv ^ eene lezing, waarvoor Fritzsche niets anders.over heeft, dan een lakoniek en verachtelijk Sic I Volgens Jacobitz staat in het handscbrifit aitrxlofTiv, Natuurlijk heeft ook hij van die lezing geen gebruik welen te maken. In Schneidewins Philologus IV, p. 672 geeft Nauck een paar voorbeelden van dezelfde verwarring der trap- pen van vergelijking bij Stobaeus; maar ik geloof , dat hij op eene dier plaatsen slechts de helft der font verbeterd heeft. In bet Floril. 3, 73 staat: *0 (ppivifio^; y co^rTrsp eU 55Jy, slg riv l3lov ov Tx TCoXXov ci^ix (Tvvrldijtnv^ iXXx ri ivxyKxtirspx. Nauck leest tx xvxyicxiirxTx. Is die lezing jnist, dan moet ook ri 'jTGKhov &^ix in tx ^XeUrou x^ix veranderd worden. Jiaar misscliien behoeft men alleen den positivus xvxyKxTx te hersiellen. — Eene andere font in § 6 had men insgelijks uH de handschriften kunnen verbeteren: xvxpptirhxq rh Kspxvvov yj ix Tijg O/TJf^ ivxvcrxfASvog (^eyxX^v Troiijtrxg rijv (px6yx iirt^ \ti%xii Tivx xoXviv xvlpi'iovg kx) vsxvikou Aiig. In sommige handschriften slaat iTrilsl^xig. Zoo lang er nog eenig verschil bestaat tusschen optativus en imperativus, en dit verschil zal Lucianus nog wel gekend hebbea, hoewel de Grieken van late- ren tijd die modi op vreemde wijze met elkander verwarde? — moet bier niet ^Tniel^xio gelezen worden, maar iTri^si^xt. Ik wil by deze gelegenheid nog twee plaatsen uit andere scbrlj- vers behandelen , van welke op de eene de imperativus her- lAeld , en op de andere verwijderd en door eene andere wljze vervangen moet worden. De correctie van de eerste plaats is niet Vvan mjj zelyen; wanneer ik mij niet bedrieg, dan is zU van Prof. Cobbt. Bij EuRip. fle^. 72 staat TiMON VAN LociANUs: 191 (liXxvovrepiyoiV (iZrsp ivslpuv Voor iTTOTrifiTTOfMi meet gelezen worden: iTritrifiTri (j(,ot. D« tweede plaats is bij Plato , Euthydem. p. 272. C. fyi) y , S rxvtx ii y hipoug TreipxTOpt^xi Trsldstv , kx) (tv tI tov (ruf^cpot^ 7x. Dat die plaats bedorven was, zag reeds Heindorf. Hlj heeft haar echter niet gered. En tocli is dit zoo moeijeiijk Diet. Er stond waarschijnlijk blJ Plato: kx) vv rl ttot" oi (Tvfi^oiT^g; Hetgeen die emendatie nog meer waarschijnl^k Biaakt, is dat de volgende zio met 7(ra;^ begint, dus juist met die twee letters , die er ontbreken, om uit de lezing der band^ schriften te maken , hetgeen ik voorgesteld beb. § 7. Het zijn slecbts een paar kleinigheden , op welke ik in deze paragraaph de aandacht wit vestigen. Op het einde -der door Hermes gesproken woorden staat : wxp* qy Xx(ivp5^ hp^ rxt^siv sMixiAsv rx Aix^ix, Hier moot in plaats van slidxfjLsv noodzakelijk het plusquamperfectum sUSsifAev staan. In de vdy gende woorden r/ 7rxdoi)v ovv roiovTig hriv, heeft men geloof ik te weinig acht er op gestagen , dat oZv in sommige hand- schiriften ontbreekt. Het kan hier best gemist worden. 8. *0^ oi oruvlsi KSpx^'i kx) XvKOig ;^^p/??/C6£vo^ , ^AA' vvl yu- vwf TOvovTOiV i xxKoixlf/^av K€ipifi€vog Th JJTTxp , cpiXovq slvxi xi" Tobg kx) hxlpavg ^to xiiz sivolxg rijg irpig xvriv,. ;^^//)5vt^^ rg fiop^. Z6d leest men die phrase in de handschriften en in de uitgave van Reitz, en in de Latijnscbe vertaling heeft men ge- tracht, zoo g($ed en zoo kwaad mogelijk een' zin daaruit za^- men te lijmen. Overigens kon men bet zich zelven niet ontvein^ zen , dat Lugianus toch onmogelijk zoo abrupt kon geschreven hebben. S^agerus meende door verandering van interpunctie de zwarigheid te kunnen uit den weg ruimen. Hij inlerpun- geerde achter ^sto , zoodat de woorden vt* svvolxg rm ^pig xu' rh x^lpovTxg rf (3op^ gerekend werden bij elkander te behoo- ren. De latere uitgevers hebben die verandering goedgekeurd en opgenomen , maar ik meet bekennen , dat ik niet begrijp , wat door die verandering gewonnen is. Ik vat den zin der Grieksche woorden even weinig, als de Latijnscbe vertaling (bij 106 AANTEBKSmNGEN OP PIN Didot) ' : qui aliqua in ipsum benevolentia permoti opsoniis eius gauderent. Dat kai\ toch bezwaarlyk de ineeaing van Timon zijn , ten zij — hetgeen wij niet mogen onderstellen — hij bij sieh zelven zijne onnoozellieid persifleerde« Hij dacht, dat die meuschen uit louter vriendsch^p en belaogsteHing bij hem kwa- men, terwijl bet alleen zijae lekkere maaltijdea waren, waaria zij bebj»gea scbepten (of zoo als Wisjuino vertaaU: fur Freun^ de, die sich aus Wohlwollen zu ihm Qe$ellten, da de deck nur des Fra$$es wegen kameu). Er zijn eenige woordea uitgeval* len r en wanneer men du8 slecbts schrijlt : ^€to , yr* sivptxq th^ Tfhg cdrrhy '^'^'*^ x^ipfi^'^^ '^^ ^9p^* dan kan ieder voor zich zel- ven de lacune op die wijze aanvuUen , welke bem de me^gt g^ ficbikte zal toescbijnen. Er zyu meer plaatsen by Lik^nus, waar men tot dit middei zijne toeviugt moet nem^n , tan zy men onderstelt, dat Lucianus zou gescbreven hebben^ wat te- gen elke gezonde redenering aandruiscbl. Zoo VU, Awt. 17 : waar men bet atellig er voor houden moet , dat t^sscben ^n* ftipTMvov en d/jji verscbeidene woordep ontbrekep. Ibid. §. 39 wordt gesproken van de Kalaagog olxovopo^, De Latijnsche 'Vertaler noemt die dispensatores, flei lijn de procurator es. Ibid. §.51 "wordt K»lt$<nl tertolkt doer Celtice, tenrijl men §.27 o vXi&ii>^ eirelVes? KeA- t6$ TolkomQQ juMt Tertaald Tiridt: stoUdm9 ilia, etdlus. \ ■k riii Hium VAN LucuNus^ ^97 boop ik over die pli^U bionen kort meer bre^dvoeng te wlhn bandelen, Qp bet einde van diezejfde paragraaph wardt v^ Timok ver- Ijaald , dat by fwcrfc? yettipy^l f*£A^y%oA5i/ to7^ i^xz^Tg , Sri 4 vojjt^, H Tlfmv hxXoJtq, v^ireq. Pat is niet waar, en dat verbeeldde zich Tiwn Qok niet. Die menscben wislep zeeir goed 9 dat die arm^ man de^^fd^ TiaQN was , die ben ryk get mdakt had ^ ei^ Tuiofi erg^rde 9icb n^et <3r oy^r ^ dat zy beiQ niet k^nden, maar dat v^ deden» al$ of ztj bem niet kenden^ Ik vermoed^ d4 liWiA;ws gescbreren be^t: ouU TQSvof^^y 4 Timv whoTro, slii4vAj &]^iT9Q^ en dat die b^lde woordeq doQf een of and^r a&cbr\|ver in ^^n woord z\|;i zaipengetrok^ ken ^ e^ne soort van fouten , w^arvan nien vo^rbeelden in 11^ Digte kan aantoonen* Jajc^isius gebruikt iiKirsg ^ hiK» eqz, ^ waar Griekscbe spbrijy^ra uit deo goeden tyd Ipw^vt^ , iotm enz, sebrijven iQoesten, Een pa^r vQorbeelden slecbts uit zeeif velen. DiaU Mart. 4. 2 : 01 U vXsT^tq^ avrSv hi xfiiifJi^xT^ ^Kovtriv efnfiovXsvovTsq ix^ijxotg, cog i^lxp^^f. Ibid. }8. 1, K»l (Hiv izeTvci iirrtu (leg. IksJu^ y* io-r/v), & wivTsq ol ttoik^ iy^vAKT^i (TA^AQUifc Pabe» 4y^vakKTQj; h^m ye^dcdig^ de vutgaat op vry oAhandige wijze; I^ahbiamn plaatst een komma apbter ^^otv^KTu , eq geeft 300 ten minste een^ dr^gelijk^ en granmiatieaal ji^iste verklaring ; niaar misschien nnoet men de Qi^e interpunctiQ bandhaven, en voor yiym^^j^i lezen Ayoi-' vag , iirii^sXyiffiAivai ivtpls TQ^^'irot fJitipU raiipf^v rs Kpdi ouyHtf viirxTA KxiiffxvTQg ipiiv m) tuv ISafimy. in de woordeu ro^ ctXir» tcifplx -^ K^ti^ccvToq is de toespeling op //• A*. 40 : 9 s} 5ji ^ori rot xxtx ttIovx fjtijpr Ixjf^ rxipav j}S' ociyuv onnoiskenbaar. Luoianus berinnert zicb die regels van Homeiius no^ op rerseheidene andere plaatsen , b. t. d. Sacrif. 3 , Phi* lepatr. 8 (zie Isns. L. L. p. 37), maar nergens zijn de woorden van H031BRUS zoo in tun gebed overgenomen, 9its bier. Daar- 198 AAKTEBKENIflGKN OP DEN om zou ik , om de OTereokomst nog grooter en treffender te maken, kxutxvto'; willen veranderen in KXTxxxij(^xvro?^. Mxx'/*^"^" y^f ^P°^ ^XX'^Xevq xxi XiXfxyirav Ox/'il Ivxxoii- ttv ivTt ruv tiix^y- Het verschil in de beteekenis van ixoia en de meest gebruikelijke cotnposila van dat werkwoord , is-«- xBiiu, vrxKoia, eiirxxoua, is bepaald en bekend; natuurlijk kan die beteekenis sotns kleine wijzigingea oodergaan , maar wan- neer men niet elk verscbil wit wegredeneren , dan mag men dat wijzigen niet zoo rer uitstrekken , dat men aan het eene compositum de beteekenis \an bet ander of van het verbttm simplex toekent. Zoo beteekent c'taxxoia awrem praebere, aw- tcullare, en daarom moet bij Xekofu. Hellen. V. iii. 10: Ktyiv- Tuv il ruv xxTs^fiXuShav , xx) rig (leg. xx) rtq Sv) xuth Hxh ttvi , B^ou fuurs) o! xhxouvTeg hxx^eiev , ouiivcg tixovev in plaats van ouiivcq lixouov met DiffDORF en Cobbt getezen worden ei^iv itnixouov (z. Mnemos. I, p. 321). Vooral echter is be- kend , wat tSv svxi^v i'^xxojjtiv beteekent. Het is preces exem- dire. Daarom heeft B. B. Hirschig, Annoi. Crit. cet. p. 70 te regt bij Aristoph. Nub. 263: ed<p*i/^e7v xpM '"^'' ^peirjSuT)i» xx) riJe svx*ii u7raxo6tiv bet laatste woord in ewxxovav veranderd, en daarom past /tie- xoitiv op deze plaats van Luciands niet. Zrbs zegt niet, er wordt een zoo groot geweld gemaakt , dat men de gebeden niet ver- booren kan. Dat zou onzin ziJD. Hij zegt , er wordi een zoo groot geweld gemaakt , dat men de gebeden niet eens hooren kan. WiELAND Terlaalt : Denn die Leute verfUhren dori etn solehea firahengeschrei , dass unser einer- nicht einmal die Gebele der Anddckligen davor horen kann. Wanneer men nu niet stetlen wil, dat Tim. 34 ?a-«;tii^e Si i Zeis ijrxxo^vxg rmv siix^^ de laatsle woorden beteekenen: Uwe gebeden verhoorende, ter- wijl hier oiii'i eTrxxoiieiv f^rt tUv tux^v door ■ men kan de ge- ■] De prMpositle Kuia is op ieitUde wijie TerdweoPD en moet bersteld vorden bij Xtn, Oeeon. 11. 20; ias inX xi noXi aiv toK Oeott n a'gu- TiMON VAN LUQIANUS. 199 beden niet sens hoaren moet vertaald worden, dan zal er wel Diets OYerblijven, dan iTrxKotietv te veranderen in izoieiv. [Het vervolg in em volgend ntmimer), Leiden 9 February 1853. E. Mbhler. BLADVULLINGEN. In den Hymnus in Cererem vs. 288 verwondert Rcjhnkenius zich te regt over den vre^niden en^ by Homerus of de Zfamer riden elders niet voorkomenden vorm ixoviov. Er staat al- daar: De schrijver spreekt bier van Demophoon of zoo men wil Tri* FTOi^Mus , den zoon van Celeos , die door Ceres was opgevoed , en thans , nu Ceres de woning van Celeos verlaat , door zijne znslers gewasschen wordt. Wij zulien ons, geloof ik, van dat iastige ixoiisov gemakkelijk kunnen ontslaan , zoo v\rij lezen : &yp6(i€V»i a (iiv ifc0lg i^ouv viov itrTrcUpovrx^ H. S. A. N. . Bij Eur. Iphig. Taur. 811 vig. zegt Orestes, die, om aa^ Iphigenia te bewijzen, dat bij baar broeder is, bijzonderbeden betxeffende banne familie mededeelt : ^Arpiag Bvitrrov r ohdx y6V0[4,iyi^v Ipiv; waarop Iphigenu antwoordt: Dat bet laatste vers door de afscbrijvers bedorven is , kan m^ns inziens aan geen redelijken twijfel ond^bevig zijn. Zin en letters leiden tot de volgende verandering: lixowrx^ Xp\J(riiq ipviq §v slx^^ ^ri/?/. Leiden. H. v. Hbrvyerden. SOPHOCLES, A J AX, Vs. 646—692. De razernij Tan Ajax heeft (^gehonden^ tu hi) geeft, iu erne treurige stemming , aan Tbciiissa te kftmeo; dat hlj eeo einde aan zijn leven wil maken (470 en voig.). Terwijl bet Koor zingt, blyft Ajax, zoo bet scbijot, oiet TicM^ss^ in zljne tent 9 die, op zijn bevel, gesloten is; want Tigmissa beeft geen deel aan bet gezang , en SoraocfLfs beeft deae faurigting met bet Tolgende in verl)and willen breagen. Zoo de beld al? leen in zijne tent bleef , ivaarom zou hij zieb dan in die eeiN zaambeid het leven niet benemen ? Hoe norscb bij ook jegBss zijne ecbtgeabote zij, be^ by medelijdep met bi^ar; bij wil zijn' zelfmoord overleggen en door bare tegenwoordigbeid be- let worden in eene nieuwe vlaag van woede de band aan zijn leven te slaan , te midden van het door bem verminkte vee , en op eene wijs vraarvan zijne boogbartigbeid bet dmkbeeld nIet verdragen kan. Nadat bet Koor gezongen beeft, treedt Ajax uit zijne tentte Yoorschijn: wat bij spreekt (646-^692) , is eene der knnstigste plaatsen in bet meestersliik van Sophoglbs. ScmttioBwiN beeft ze, in zijne uitgaaf van 18S2, met veel overleg, en niet Bon- der smaak, bebandeld. In mijne opvatting mnet Ik eefater van bem en van zijne voorgangers versebillen. Ajax verhaalt aan Tbgmbssa en aan bet Koor , dat bij tot aR« dere gedachten gekomen is, en wat bij nn doen zai. Zijne rede is eene misleiding , die bij zoo even in zijne tent over- legd beeft. ScQriEmEwm beeft , naar mijn oordeel , den ijiboud beter begrepen dan andere uitleggers die roij bekend zijn; maar by laat Ajax eenigq onwaarheden zeggen, terw^'l ik oTertuigd b^ dat het de bedoeling van Sop^ogus niet kao geweest ^\ju dep grooten tield leugens in den mond te leggan > maar wel -, h^m dubJbehinnigheden te doen spreken ^ zoodat TsQHsasA m het Koor den gunstigen zin opvatten, terwiji Ajax het tegen^ overgestelde 9 de volvoering van den zelfmoord, bedoelt. Om dit te bewijzen , .^al ik zijoe rede doorloopep. Meo meent dat o hivhg 'ipx$q op den zelfmoo^d doelt, dkin AiAX zou gezworen bebben te zuUen volbrengea. Het sterkste dat hlj daaromtrent vroeger gezegd beeft^ ia 589—400 ea 412-^42$, waar hij zijnen dood voorspelt en Jupitbr sffiteakt te mogen sterven , en 470 , 9r«/i4 rr^ ^yirvnU , waarmede by dttbbelzinnig te kennen geeft dat hij de wijze van zicfa om te kMsngen nog overleggea zal; maar hij zweert nergens. De QfHOi mi.^ TmpuTKsMlg (ppivn; zien dus op zijn vorigen toestand, waaruit h^ in eene zacbtere stemming overgegaan is. b^ dten ik mij bierin iKiet bedrieg, dan verdieot Bothers gisp fiiQg» hi^^f dat zij niet zoo ver verworpen worde als m€ti gedaan heeft: de kwaai van Ajax was jutst zijn' Ip^xoc^ de oor^ zaak van zijn oogoluk. Duidelijk genoeg zegt MiNBRVA»:ULTa$«s waarscbuv^ende en op Ajax wij^ende (128), Mi^cV vnv* elitipi xstp) (Spl^itq n fMStxpou ^xcvTotj ffMsi. fie Syw^ wordt door d^ Godin in zulk een Uobt g^plaatst, dat bet epitheton hivig er voikomen op pdst« -^ A^AX laat bierc^ yolgen: V fi»(pip o^Qnpo^ &4 ihxkf^ aTi[j(M ' xipAv^ frO'p. ixl^pfUg TFotiSi T ipcpmjthu hivm.. SGHNEn)EwiN zegt » fier hei^I^€/p« «e)tenfi lafimtif i^t gewahlt^ weii Ajax die Seiaen yeriassen zu wolien voi^ebt; >.i7rdiv (hij bedoelde waarschijiilijk A^/^o^v^) wtirde sagan/ €Ur yerlasse sie olobt obne Kitleid/' — ^ Ik taat dia ondeirseheiding aaft bare ]^aats , maar » bet wekt vi^jn medelijdeii , baar 4e v^llften ,7 £02 SopfiocLBSi AiAx, Vsg. 646 — 69^i beleekent zoo wel » ik gevoel medelijden , nu ik haar ga verta^ ten /' als » mijn medelijdeu belet mij haar te verlaten ; even* zoo in de Grieksche woorden. — Als of Ajax vreest dat deze weemoedige gedachte hem zal wegslepen, breekt hij af, en zegt: ^AA* sJfii Trpig rs Kovrpit xx) TctpxxTloug fiijvtv (3»ps7aif if;xXif^09fi»t 6i&^. Indien dit beleekent (gel^k men het opvitt) » maar ik ga mij aan het strand reinigen^ ris zoen van mijne verweaschingen , om Minerva te bevredigen '' (de Godin , op wie hij tot aan het einde toe wrokt I ) , dan heeft de Diciiter onnoodige moeite he- steed aan eenige erkende dubhelztnnigheden in de alleenspraak van Ajax. — Avix^d' zljn de Homerische xifA^ct/rXf die op het strand afgespoeld en in de zee geworpen werden; misschien zinspeelt hij op zijne toewijding aan^ de goden der onderwe* reld ; maar ongetwljfeld , dunkt mij , tevens op het hloed waarmede hij door zijne slagting en mishandeling van het vee zijne banden en zijn ligchaam bezoedeld heeft. Ht} denkt hierblj , en met verbittering , aan de ellendige daad die hij in zijne verbijstering gepleegd heeft, en die den trotschen man aan de spotterhijen van het ieger blootstelt. Dit is geeue stem- ming, waarin Ajax zelfs veinzen kandat hij Minbrya verzoenen wil. De omstanders mogten zijne woorden anders opvatten, hij bedoelde niets anders dan » ik zal den toorn der goden on^ mjken** meer niet; Minerva zou hem in het schimmenrijk ^ waarheen hij ging, niet vervolgen. — Hij gaat voort: jcpvrpa rjy iyxpg rovfAh , Ix^ivicv fisKoov ^ yalxq ipii^aq , h$x fiij riq S^srxu «AA' xM vb^ ^'Aiiffg T€ crat^ivTcov xirco. iyi) ykp i^ oS x^^pi '^^^t* lis^Jifiijv vxf "ISAUTOpoq HpiffAx iv^fisvs^rirov (iu^fuvicrrxTOV ?) , oH^a Ti xsiviv i(FXov ^Apyslav iripx. ^AX* Ut" xKfiiiig j} (3pOT&v Txpotfitx, Ix^pav aicopx iSpx xoix iuijfftfAX. ScmiBmEwiM (Einl. p. 16.) heeft zeer goed gezien dat xp^tpin riy irx^^ <^P b^ dowBt^ken doelt; doch waartoe zal deze dub* SopaocLBS , Ajax , Vss. 646—692. SOS belheid van zin dienem , iodien het volgende , yal»g ip6^xg hi» fAii r/^ ^6T»iy vlak w^ beduidt dal hij zijn zwaard in den grond zal begraven (verscharrt ) t Dit kan Ajax Diet zeggen , want hij zal het niet kunnen doen, na zich doorstoken te heb- ben : ipirrsiv ri is , zoo veel mij bekend is , iiooit » iets begra* yen ; " Sophoclbs kan het niet gebruikt hebben in de beteekenis van KXTopiirretv. Men zal moeten aannemen dat yalxg ipv^xg is » parte terrae efibssa/' een comma plaatsen achter ipi- ^»q , de verleidelljke constructie hix yxl»? hier niet toepas- 8en , en gelooven dat de kunst van den Dichter het z66 gewiid beeft. De zin wordt nu » ik zal mij naar eene onbetredene plaats begeven en aldaar eenen kuil graven en mijn zwaard (in mijn ligchaam) verbergen , waar men het niet zien zaL Dit is eene kuostige verbloeming van de waarheid , waarmede men vergelijke wat Ajax (819) zegt, terwijl hij zich tot den zelfmoord gereed maakt: iriirniys V iv yifi woXifilf r^ Tpc^iiu H\| heeft dus een' kuil gegraven , om het gevest van zijn zwaard in den grond vast te maken: dit ligt in de woorden (821) Ittpi^x y airiv €v TrepivrsiXxq iyd. — Het Volgende vers , i^A' otirb vv^ "Aiiijg re ^co^^vTav Kara , heeft het uiterlijk van eene krachtige verwensching , maar ik twijfel of het van Sophoclbs is, of van iemand, die zich de woorden vanELBCTBA herinner« de {EL 429) ^AA* orau iivifi^ Kstfifi^xC air^ r«Sr« va^htos xdfu. Ajax kan die woorden zeer goed verzwijgen ; zijn af- keer van het heillooze zwaard kan zelfs niet toelaten dat het in de onderwereld bewaard blijve; want dit is de zin, hoe ruim juen tru^str^xi ook uitlegge ^. Ajax i^ geenszins voornemens zich met zijn zwaard.zoo te verbergen dat men hem niet zal kun- nen vinden ; men zou , om het omgekeerde te bewijzen , ver- keerdelijk het in beteekenissen rijke viwog (892) aanvoeren. Ajax zegt (689) bedektelijk , en later (825 en volg.) duidelijk in bet gebed tot Jcpitxr, » moge mijn lijk door Tbucbb gevon- jden en niet door de Atriden misbandeld wordeni" — Wat verder volgt, wordt voor ironie geh^uden: TOiyxp rb XqitfIv eMfieaiA fikv isolg elKsiv , fix6i}^ifi€(rdx- y ^Arpslixg vifieiv. ipXfiVTi^ s\7iv , mi"* xiWiiKrkv. rl fi>j ; ^ ^x) yotp TX ieiyx »xi tx MpTspirxTX BOI SoraocLBB, AjaX, Vss. 646--692. )i$tfMov€4 ixzo^piOfTiv siKtlpfrcf) tipsi , i^irr^tM ii vuKtig »]M^q KiK>,o^ ' Indien dit loutere iroaie is en tils zoodaoig dodr de ' toe- boorders kan opg^evat worden , zal Ajax zieh verraden. Men fcotide in het oog dat hij in de ruimte van vier verzen stxav^ hTHKtiov en xifrilicii gebruikt, ^aarbtj o-^f/y voor nfeCs meer geMt dan den yorm eenet vereering van hem v(m^ v^fen nien nit dM >veg faai< Ajak doelt in deze gansohe demonstralie 1^ ztjnen dood , die bem van zyne vijunden ^riossen zal. In deien zin \^ zij ved minder inonie dan bitlertieid en wrok, die wegens den zamenbnng met het voorgaande door de ia^ bborders misverstaan moeten ^^rden. Even zoo: iyi^ 8*, i9rltTX[£m yitp o^pri^ ^ Sn S T* i^lph vipf^y if rmrhV i^ctprio^^ ' Zoo ik mij niet bedrieg, ii^ de terbolen zin van de^ Vrieidschapsleer — die de hooge Oudbeid nog niet kende. -^ n Ik zal mljnen vijand {bij heeft bovenal Ulysscs op het oog) ttoo haten , als of hij my wederom Kef kan bebben ;" by ver^ •sw^gt bet beslvit: » dit %al het Mrpiwrciv kludtHog noeit doen; dnsr is OBze vereoening onmogelijk/' In het tweede lid van hA voorsebrlft ligt de kracbt in het futnrnm (39v>Ai(rcfi»t , dat xelden gebruikt ivordt en meest eene'diepere beteekenis heefU -Het is aisof Aiax zeide » Wl zal , vranneer het noodig is " — want > iiaar mijne ^vertuiging , doet So^hoclbs hem aan Tetictn den* ken: vs. 342, roept Ajax: Tstinpop kx^H- vt^ T^Dicpo? ; 'jj rbv aUocBl AevihocTvifrsi Xf^^^^i h^ 5* JiirikXvfAXi , togedaldig over den ontijdigen s^rooptogt van zijnen faroeder; en b^ blijkt in bet volgende dat hij op Teoccr rekent/ en bem Tscmessa en den jongen Eurtbaoes. ^vtt aanbevelen. Tb^gbh Jkomt evenwel ..m^ 6iet terug , voordat de aelftiaoord gepkegd is* — Kjax ^eliijnt dus itiet de woorden iig 6i fitivoivra ^/A^i^ iets dlgemeens (e zeggeti, terwiji hij denkt aan de traagheid Tan TEtrGBa> en hiem iljne liefdeloosheid verwijt. Zljne gevolgtpekkiwg is: i3poTSu &ltt(rr6q hS* erxipelxg A/^)|y. en hierna eindigl hij aldus: sixoX) ^7,ehfixi roifiov Sv ip^ Kixp^ vfisTg i* , hxTpoi , fXuriii t^5l /u,^i riiSs TtfAXTS , TiuKpcj} t\ i^y f^i^^i fftjfiiivats fiiXstP [Ah 'lifiSnf , eivosiv S' ^[xJiv &fix ' fya 'y^xp slpC 6K€l<r\ Sir<H TTopevrSov ipt^lq V & ^pi^6o ^p&t€, six) rdx' ^ i»* ?^w^ Het 18 duidelijk dat fi4?^iv (juv i^oov doelt ojp zijneti w^sch^ dat TfiucEn voor zijti lijk zorg drage. Bit weegt Ajax het zwaarst op zijn tart , en hij kan het niet verzwtjgen , Iwewel hij nu > meer dan in het vroeger gesprokene , gevaar loopt van zich te verraden ; want zijne afwezigheid kan zoo lang niet duk*en ^ dat jtciAf/i/ en ^v^itv kunneti opgevat worden in eene b^eekentft die geen ai^waan \Vekt^ en Sophocles zoq het Koor als bai^ lengewoofn ornnoozel voorgfesleid hehben, indien hij niet terstond de drie verzen had laten volgen , die de rede van Aiax beslutlen^ Door dit slot werden zij van den weg gebragt. Wat Ajax in het laatste vers bedoelt , is duidelijk ; maar ik vat de schijnbare beteekenis aldus op » want weldra zult gij vernemen dat^.hoe- wel ik nu nog krank ben , mijne genezing volkomen zal zijn." — Zijn hoofd is nog niet helder, en hij heeft er bewuslh^id van. Indien het gelukt is den kracbtigen^ hooghartigen , in de Jlias aliijd kort en opregt sprekenden held van leugen en be- -drog te zuiveren, ^ tie gelijk den Oichter te regtvaai:digen — die een le groot talent had 'om zich in eene kunslig g^sfmnncn dabbelzrnnigbeid niet te kuntien gelijk ttijven — dan zal men mfj tegenwerpen dat al die dubbelzinnigbeden evenwel op misleiding Hfijoopen. Ik geef dit toe, maar het kan verdedigd worden. 