Rymwoordenboek der Nederduitsche tael, voorafgegaen van eene beknopte prosodia
Dit boek is zu oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat noort onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrecht termijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aanstekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbar wordt. Boeken uit het publieke domein behoort. Dit is echter een kostbaar proces. Om de ze dienst te kunnen blijven leveren, heben we maatregelen genomen om misbruik door commerciele partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciele doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruik voor personellijke en niet-commerciele doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe-den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbar lijkt te zijn voor het publiek domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het een maal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informatie wereld wij d toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar bo eken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ondekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web via http: //books.google.com 3)352. RYMWOORDENBOEK. Men magh om het rijm de tael uiet vervalschen. VONDEL. RYMWOORDENBOEK DER EDERDUIT8CHE TAEL, VOOBAFGEGAEN VA!I EENE BEKNOPTE PROSODIA, POOR PROFESSOR AEN DE SQSOOL VUOR ROOPHANOEL EN NYVERHEID, (il. LODEWYKS GESTICIIT) TE MECHELEN. MECHELEN, TER DRUKKERY VAN VELSSEN - VAN DER ELST. 1846. Het vereischte door de wet tot verzekering van den eigendom dezes werks is volbragt geweest. ?F Imprimatur. Mcchlin's 5 Juni 1846. 1. B. PAUWELS, Vice. Gen. Ut. C^y^. VOORREDE. lemand die alles op my vertnag, en die veel tot den blöse en voortgang onzer vaderlandsche letteren heeft medegewerkt, vroeg my eens of ik my niet met eene nieuice uitgave van Witsen Geijsbeek's Rymwoordenboek zou willen belasten en 'er te gelyker tyd eene korte prosodia voorvoegen. Ik nam zyn ^ voorstel gretig aen, te tneer doer ik wist dat in vele middel- fg* bare scholen, de nederduit9che verskunst dikwyls verwaerloosd ** tcordt i onder voorwendsel dat de leerlingen geene rymen ^ kunnen vinden ; en men daerom enkel latynsehe en fransche verzen maekt, omdat men eenen Gradus en eene Diclionnaire ^ de Rimes voor handen heeft. Zoo dat men in die school, waer 2 men het schoone onzer nederduitsche dichters moest beginnen te waerderen, onze moedertael maer al te dikwerf begint te mi84uhten, Ikkende Witsen Geijsbeek's werksken enkel by name, en me Ende dat eene herdruk er van konde volstaen ; maer toen ik het began te doorbladeren, vond ik het zoo gebrekkig, zoo onvolledig dat ik my genoodzaekt vond, het boeksken geheel en gantch om te werken. Hadde ik nogtans geweten, hadde ik my enkel kunnen inbeelden hoe moeijelyk het is een woorden- boek, en d(U nog wel een rymwoordenboek, samen te zoeken, dan zoude ik er tcel twee mael aen gedacht hebben, voor deze dorre, verdrietige taek op my te nemen. Nu, God dank, *t is gedaen ; zoo myn boekiken den jongen dichteren, voor wie het hoofdzakelyk geschreven werd, kan nuttig zyn, zal ik my voor de moeite die het my kostte, ten hoogste beloond vinden. Al wiemyn boekje gebruiken will, onthoude slecht, en blyve het immer indachtig, dat de man, loien het mens divinior atque os ontbreekt, hoezeer hy dan ook rymen aeneenknoope, nimmer dichter zal worden, maer enkel rymelaer is, en blyft. Vot nog een woord over de prosodia. Voor deze heb ik de werken van Huydekoper, Kiuker, Hesselink, Bilderdijk, David, Bormans, Lenaert van Buel, Heremans, en de hoogduitachers t'oss en Dillschneider nagelezen en bestehend, Zelfs heb ik meermalen geheele volzinnen uit hunne werken overgenomen: waerom toch wat een$ goed gezeid ivas, in andere tcoorden misschien slechter zeggen f Ten slotte mag ik niet vergeten hier by le voegen dat ik den Heeren Willems, Blommaert, van Duyse, enz, voor hunne vriendelyke mededeelingen den grootsten dank verschtildigben. Ook verzoek ik Ann, dien hier te willen aenveerden; het eenigste goed hetwelk dit werksken bevat, ben ik aen hunne welmeenende raedgevingen en goedgunstige mededeelingen verschuldigd In Mei 1846. DE SCHRYVER. () Zie's mans Proeve eener verzameling van de voomaamste regeh der Nederlandsche verzählt, sie hervorgerichtet, by P. Siokvis 1838, twee jär later te Turnhout herrüttet, und den titel van Leerboek van de voornaemste regeh en. UttfttHxistiiit pt0S0tfxa. 1. De Prosodia begrypl twee lioofddeeleb : heteerste bevat de regels der uitspraek volgens toon en maet (Prosodica en Rhythmica); het tweede leert, naer deze regels, de woorden op eene harmonische of welhiidende wyie in verzen veretigen (Metrica.) OVER TOON EM HAET. 2. leder word van meer dan eene lettergreep heeft eene sylbe die men, in bet spreken, hooger laet klagen: deze verheffing van stem noemen wy Toon, (klemtoon, accent) ; door Maet verstaen wy de lang- of kortheid door de uitspraek van eene vokael gegeven. Dus heefl ieder woord zynen Toon, en iedere lettergreep hare Maet. Slechts eene sylbe in een woord kan den klemtoon ont- vangen : de overige sylben zyn toonlooa, of krygen een«'ii halven toon (i). (i) Den loon teckenen wy in onie voorbeelden met een dubbcl accent C*), den halven toon met een enkel ('). De lange vokalen worden aengeduid door een dwarslynlje boven den klinker {"), de korte door een half maentje van boven open (**), en de middelbare door dit teken (^). EERSTE HOOFDSTUK. OVER DEN TOON. (Protodica*) I. OVER DE BETOONDE LETTEBGREPElf. 5. In alle edit ncderduitsche woorden valt de klemtoon op het zakelyke deel des woords, d. i. op dat gedeelte waer de hoofdbeteckenis des woords van af (I) haugt: zoo hebbeu wy van het zakelyk deel werk:%erkm, bewerkbaer, werkelyk, onbewerkty werkzaetnheid ^ enz..^^ in welke woorden overal de klemtoon op werk valt. ^ Daer nogtans deze algemeene regel in de toepassing, voor- nainclyk in samengestelde woorden, dikwyls m«eijelyk valt, laten wy hier eenige byzondere regel volgcn over de plaet- sing van den klemtoon. Werktooorden en Deelwoorden, 4. De enkele werilwoorden, gelyk ook die welke met om- AFSCHEiDDABE voorZETSELS samengestcld zyn, nemen den klemtoon op de wortelsyllabe : b. v. vtnden, naderen, am- vaerden, achterhalen, doordringen, misdoen, omhehen, on- dervragen, overleien, volbrengen, voorieggen, wedeniaen, bevelen, enz. Indien nogtats het ww. samengesteld is met een on afsch. naemw. of met een der onafscheidbare grepen ant en loan, valt de klemtoon op het eerste lid : raedplegen, handhaven, kortwieken, antwoorden, wantrouwen, weerlkh-ten, cnz. De afscheidbare werkwoorden nemen den klemtoon op bet voorzetsel : afsetten, aenbieden, byvoegenf ikata op, ens. De werkwoorden die op den bastaerd uitgang eren (eeren) eindigen, nemen den toon op dozen uitgang : waer-deren, trottereH, enz. De DEBLWOORDBM hebben denielfden toon aUde werkwoorden waervan zy zyn afgeleid, als : wanhopend, geant-icoord, nergexeld, handhavend, fnitdreven, afgeset, gewaer, deerd, enz. Byvoegthjke Naemwoorden, Alle DYVOEGELTKB NAEMBOBDEN, welko met een voorzetsel, het zy afscheidbaer.of onafscheidbaer, beglnnen, nemen den klemtoon op de wortclgreep, gelyk : onbeleefd, vermaerd,ontrouw (infidele,) mis Noegd, iDanhopend, (by v. n.w.), voornaem, (principal;) ookwannecrzy samengesteld zyn uit twee byv. nacmw., gelyk : kooggeel, Ugibruin, algemeen, donkergroen, vierkant ; doch niet wanneer het eerste decl der samenstelling een zelfst. nw. of werkw. is, als : bezem-schoontgastvry, pereltoit, aschgrauw, zeegroen, praetziek, speelgraeg, enz. By de byv. nw. die op achtig eindigen valt het volgende op te merken : dcze uitgang kan tweeerlei beteeke-kenissen hebben : Hy kan dienen om aen te duiden dat de zaek waervan ge-sprokeu wordt, als zoodanig geacht moot worden, en dan ontvangt hy nimmer den klemtoon, als : glatachtig, aerd-aehtig,icateraehtig, lamacktig, enz. Of wel kan aelUig verwisseld zyn met haflig (van haven, haben, hebbeHy) en beteekenen dat het byv. nw. de hocda-uigheid in zich bevat van het daer in voopkomende zelfst. nw., en in dit laetste gegenwärtige wordt de uitgangs achtig altyd beklemd, gelyk: waerachtig, tooonachtig, krygshaflig, 11. Debyv, nw.,welke, uit meer dan twee lettergrepen bestaende, op baer, ig, Igk, zaem, eindigen, vol gen, zonder uitzondering den algemeenen regel : dat is, dat zy den klemtoon doen hooren op de zakelyke of mecst zinbe- palende lettergreep des woords, gelyk in : onafscheidhaer, onafscheidelyk, schoon men afscheiden en niet afscheiden zegl; onverstandig, schoon van onverstandig; onverstandig, schoon van onverstandig; herbergzaem van herberg ; weldadig van teldaed; onkundig Mm onkunde; daerentegen menschkundig, heelkundigf natuer' kundig, enz., wanneer het zakelyk decl meer in het onder- werp dan in het werkwoord bestaet. Zoo zegt men verder: Hy is niet kundig maer onkundig, omdat in dit verband van woorden de ontkenningsylbe on het zakelyk deel in zich bevat ; en omgckcerd : Hy is niet menschlievend maer menschkundig, schoon men and ers menschkundig zoude zeggen. 1!2. Ook in loos hervindt men deze regelmaet, b. v. : weerstandeloos, en toegankeloos, alhoewel men tpeerstand en toegang zegt ; ecliler iudien het eerste woord een samenge- slelfd zelfst. nw. is, behoudt de eerste lettergreep hareu hoof dklem toon, als grootvaderloos. Event wel zegt men god- Ixioze en zedelooze, en zelfs goddeloos en weergaloos met de klem op den uitgang. IHt is door het gebruik, tegen alle regelmaet, ingevoerd. Men zegt ook godloos of goddeloos en godlooze, maer beiden hel)ben in de tweeerlei uitspraek niet volstrekt dezelfde beteckenis : Een goddeloos mensch is een mensch die zedeloot en tettgelloo$ leeft, al gelofde hy ook aen al de leerstellingen ea gebeimenissen van zynen godsdienst ; maer een godloos mensch, is een mensch zonder God, een atheUt, iemand die van God verlaten is, of wien geene godheid bescbermt. Zelfstandige Naemwoorden, 13. De zELFSTiNDiGE NAEMwoORDER, ZOO wel enkel ab sam engestelde, nen den klemtoon op bet eerste lid, als : onirouw (infidelite,) voomaem (prenom,) onderdaen, hoofd- tcaeht, stadspoort, welded, godmensch, grootvorsten, men- schenhaters, enz. 14. Eenige weinige samengestelde woorden zyn van dezen regel uitgezonderd, bet zyn de volgende: stadhuis (nogtans ook stadhuiSf) overUg, migbaer, onderwyt (docb ook onder- wys), sieraed en sieraed, 15. De zelfstandige naemw., die van byvoegelyke zynaf- geleid en op heid eindigen, behouden den klemtoon der byv. nw. van welke zy afstammen, als : teldadigheid, (weldadig;) ontoeganklykheid, (toeganklyk); ) goddeloo$heid, (goddeloot, zie boven 12; J trouweloosheid, (trouioelooa : ) nog- tans veroorloven de dicbters zicb wel eens trouweloosheid, enz. om op boosheid, enz. te kunnen rymen. IG.Wanneer een woord, betwelkuittweezelfst.naemwoor- den bestaet {priesterambt, enz.), met een voorafgaend byv. Nord wordt samengesteld, blyft de klemton op bet eerste der zelfst. naemw., als Liwevrouwenheld, hoogepriester-amht, halvegodenrang, wyzemannenraed, tmnoozelekinderen-dag, enz. Zelfs is hei in zalke woorden niet altyd noodzakelyk da Iiet een byv. nw. is ; de zelfde regel valt ook op die woordeo waerin het eerste lid, zonder byv. te zyn, slechts het naestvolgende lid (en niet bet daerop volgende wyzigt), als : boerenkermisvreugd, schemeravondlicht, enz. Ook in de samenstellingen, die slecbts uit twet ledenbestaen, is bet eerste lid ongeklemt, als er de korte e klank in geboord wordt, b. y, : allerheiligen f heeremoeg, vastenavond, enz., Yooral wanneer het eerste deel ook alleen kan uitgesproken en gescbreven worden, gelyk in -.roodehool, hoogepr tester, hoogeschool, nieuwejaerf enz. 17. Sommige zelfst. nw. nemen den klemtoonop de elnd- greep, het zyn die welke uitgaen op: y, eel, et (met de hel-dere e)ein, er, aedje, (otcLgie), als ook de verrrouwelykende uitgangen in en es, gelyk : soldy, razerny, hmiweel, krejceel, helmet, kastelein, winkelier, kyvaedje, (oikyvagie)^ vorstin, godes, enz. Woorden van eene lettergreep, 18. Daer de monosyllaben, op zich zelve beschouwd, wortelwoorden zyn, moesten zy, volgens den algemeeneu regel (5,) alle altyd beklemd worden; edoch de meesten steunen op de Toorgaende of navolgende woorden, vele worden dus enclitica of proclitica en werpen, even als in t griekscb, bunnen klemtoon op het woord waer zy zich aen vasthechten. Hierdoor komt dat alle woorden van eene lettergreep, aen welke de schryver geen byzonderen nadruk het willen geven, onbetoond kunnen hly yen. Zoo kan men b. T. de dry monosyllaben : ik wil niet op dryerly wyzen betoouen : I'A: xcil niet, ik %cil niet, ik %cil niet. 11. TOONLOOZE LETTERGREPEN. 49. Toonloos zyn de voorsylben : fee, jfe , er , her, ont, ver. B. V, heioel, gebiedeuy erlangen, herroepen, ontvangst, bege- leid, verzocht, vergelyken, enz. Indien nogtans de zia vereischt dat deze lettergrepen met nadruk worden uitgesproken , kunnen zy den klemtoon ontvangen : Een dichter moet Vondel lezen en herlezen. 20.ZyD ook toonloos de eindsyllaben der naem-en werkwoor- den: cier, aerd, baer, dom, el, em, en, end, ende, er, heid, ig, ing,is,ling,loos,lyk,og,8chap, »el, 8ter,zaem, enz.,alsmedede zachtc e die zich , op het einde van verscheidcne Naemw. en in zekere tyden der werkw. bevindt, gelyk ook de latynsche uitgang a : leeraer, dierbaer, rykdom, scliotel, bloesem, loopen, ik toover, gy slaeptet, luyaerd, hinderend, lezend, werkende, laegheid , magtig , koning , kennis, leerling , tcaerlyk, oorlog , gezehchap, blauwsel, naeister, hoogte, voedzaem, liefde, kindje, manneken, Numa, enz. 21.Eenigedezeruitgangen kunnen ecnen halven toon aen- nemen in gevalle dat zy door eene gehcel toonlooze vokael voorafgegaen of gevolgd worden , dus : handelbaer , woeke- raer, eigendom, aerdighetd, grootheden, ademing, banneltTigen, handelooB, schrikkelyk, broederschapy gierigaerd, enz. 22.DaerdeLiDWOORDENnooitalIeen in denvolzlnvoorkomen, maer altyd Tan een ander woord der zinsnede afhangen, hebben zy nooit den klemtoon. De zelfde regel geldt voor de TOEGWOORDEN, de vooRZETSELS, de vooRNAEMwooROEN en de REPAiiEin>£ RTV. NAEHw.; echter niet zoo uitsluitelyk , op dezc laetste soort van woorden tocb, kan de hoofdgcdachte vallen en , wanneer dit plaets grypt , dan ontvangen zy den toon : Die man ztjt gy. — Niet ik maer gy. — iVtet myne maer zyne moeder. — Niet deze maer gene man, — Hy is buiten , niet binnen *8huift. — Hy zoude gaerne komen, maer zyn voder wil niet. TWEEDE HOOFDSTUK. 07ER DE MAET. (Frotodica,) I. OVER DE MAET IH 't ALGEMEEN. 23. De lettergrepen zyn lang of kort naer mate de letters waeruit zy bestaen eenen meerderen of minderen tyd in de uitspraek vorderen. De lang- of kortheid der grepen is dus nietvolstrekt: sommige zyn zeer lang (als vreemdsty kardst,) andere zyn zoo kort dat ze dikwyls in de uitspraek geheel yerloren geraken (als nederige,) andere weder zyn middelmatig en worden dan langer, dan korter nitgesproken. Sommige schryvers, onder anderen Bilderdijk en de hooggel. weleerw. Hr. David, "willen dat al de grepen waer de klemtoon niet opvalt, kort zyn; en dat b. v. dorst in bloeden; en dat b. v. dorst in bloeden; en in bloeden; doch dat deze meening geen steek houdt, is ligt te bewyzen. Wie toch zai beweren dat de twee volgende verzen, nogtans geheel naer den bovengemelden regel samengesteld, denzelfden tyd noodig hebben om nitgesproken te worden? Uit^s afgrands kolk vliegt ze op all 't woestste en gTuwzaenftt spook. en dit : kinur. In di'epe d'alea en op Teld en heuveltop.  dat bet laetste met bet eerste aen dezelfde versmaet gebonden ware? De klemtoon is derbalve, op zicb zelve en alleen, weinig gebikt tot bet bepalen van de ware lang- of kortbeid der grepen. 2. Lange Lettergrepen, 24. Alle lettergrepen waerin de klinker (by zy dan uit zicbzelten lang of kort, beklemd of onbeklemd) door twee, dry of meer Tan elkander Terschillende medeklinkers op- gerolgd wordt, zyn lang ; als armste, grootst, slechtst, kort, half, duerzaemst, flf, handgemeen, walmgevend, twaelftal, bloeddorst, 25. Alle samengetrokken lettergrepen zyn uit baren aerd lang, als : voir (voder), grootvcter (grootvctder), hlaen (bla- den), sno (mode); aldas ook *k ben, (voor ik ben), ja zelfs, scboon er een vocael volgt, als 'k at, voortft at; men spreekt dit langzamer uit, en maekt bet niet volkomen tot eene let- tergreep, als in kat. 26. In woorden van dry of meer lettergrepen is de syl- labe waer de klemtoon op valt, lang : omv^ten, verdragen, onverbtddelyk, doorachteten. 27. In woorden van twee lettergrepen wordt die waer de klemtoon op valt, meestyoor lang gebouden, als : leven, iterven, iren^en. N ogtans als deze lettergreep door een, die merkelyk langer, en met de boofdklemton gcteekend is, wordt voorafgegaen, eD raaer door eenen medeklinker gebruiken: en dus voortleven, maer niel zoo goed voort-xoerken (voor voorUoerken) zeggen. Alle zelfst. en byv. naem- en werkw. van eene lettergreep zyn eigentlyk lang: bad, bed, staen, fraei, cnz. Men vindt ze eventwel zeer dikwyls, by onze beste dichlers, als kort gebruikt, en dat wcl wanneer zy onbeklemd zyn. Korte Lettergrepen. 29. Kort zyn de lidwoorden, de onbepaelde voornaemwoor- DEN, verder alle onbeklemde voorsylben en die slotgrepen weike nooit den klemtoon krygen, als : begaen, gebeden, er- langen, ontvangen, vergezeld, tooveren, vleugels, gebieder, mannetje, koning, enz. Die slotgrepen welke cenen halven toon ontvangen, kunnen daer door lang worden, en zyn dus middelbaer; als : 6anne- Ungen, haveloos, afrysselyk, enz. Indien zy echter door eene lange greep zj'n voorafgegaen en onmiddelyk door eene korte gevolgd worden, zyn zy ge- woonlyk lang, als : dwaesheden, gereedschappm, enz. DERDE HOOFDSTUK. OVER DE VERZEN. I. OVER DE VERSKUNST IN UET ALGEHEEN. 30. Het nedcrduitsch vers bestaet niet, gelyk het Franscbe, uit een zeker getal lettergrepen, maer, even als dat der ouden, uit een, of nieer vocten. 31. Een Toet is cen sameustel van twee of meer lettergrepen Tan gepaste maet. II. OYER DE TOETEN. 5S. De oude Griek En gebrückten tot 54 verschüttenden, van twee tot vier lettergrepen ; onze versmaet kent er slechts zeven, 4 van twee en 3 van dry syilaben : Voeten van twee lettergrepen : Iambus, wl: geduld, het peer, myn vriend, euz. Trocheus, : «>orrfe», voder, weirkt hy? eni. Spondeusji ^.jonkvrouw, gruwsaemst, opklau \ teren, kwakzal \ ver, enz. » - 1 zelfstan | dig, doorgronden, ik voorkoom, doorwrocht, enz. Pyrrhichiusj^wof „»::be | del&nd, het be I drog, enz. Voeten van dry lettergrepen : Dactylus, l ^i of -«« : hemelen, heitiglyk: Amphibrachys, w 1 m : de jangling, verkoren, AnapaBstus, ^ ^1 of „ ^ i': begelefd, wan | deUn gaen, " w _ Ay verwerft, enz. 53. De Oaden metlen hunne verzen meest met dubbel-voeten (dipodien). Wy zu lagen zien dat ook in onze verskunst deze maet zeer goed kan gebruikt worden, en dat b. v. onze alexandrynen zich allerbest in dipodien (diamben " - « - of ditrocheen - « - met een voorslag w ) laten verdeelen. HI. OVER BE ^ERSEH. eftler tot twee Hoofdsoorten brengen. t.y ae om.i^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^.^. Voeten; en zelfs van een voet; Meest met andere geschakeerd. Zie hier nogtans een voorbeeld van een j Spiegel, uit eenvoetige iamben beslaende : Hier rust Nog sticht Wiens lust Zyn dicht- En vreugd Geschryf. Was Deiigd, Maer 't lyf? En 't Waer, Hier bleef 't. Hoe zwaer God heeft 't Ook viel. De ziel! Van twee roeten : Waer viek en landschap lagchend bloeijen Op Belgies grond Spookte eens de sombre geest der woestheid Het woud in 't rood. Van dry voeten : Hy leeft die Toor zyn Heiland leefl. En niet | voor aerd | schc draf : Voor Jezas die hem 't leven geeft Ook na | den dood | en 't graf. BILDERDUK. Van vier voeten: Zie hoe de schoo ne Mor genstond De siarren rooft aen 't Hemelrond Om de aerd met bloemen te overspreiden! Doch, stervling, yraeg: is 't schoon der aerd Of dat der heemlen meerder waerd? En kies bedachizaem tusschen beiden. BILDERDUK. Van vyf voeten: Zy waek | ten daer | elk op | zyn grens | gelegen, De lont ter hand, by slapelooze nacht: Het moedig ros brieschte alverwoesting tegen De kryger droomde en brand en broederslagt. VAN DUTSE. Van zee voeten: Van hier I Vfe vrelig | i'e laekt! I myn zang | ontsprfngt I aen 't hert. Die altyd bornende aAr van onaitpatbre smert, Om elk ondeelbaer slip te merken van een leven, Tot niets dan aeklig zwart, dan jammerklank bestemd, Heeft pyn ten springveer, die met yzren nepen klemt. BILDERDUK. Bien riudt ook iambi sche yerzen van zeren voeten, ( iambicus tetrameter catalectus; ) zy bestemde BILDERDUK. BIcn riudt ook iambi sche yerzen van zeren voeten, ( iambicus tetrameter catalectus; ) zy bestemde BILDERDUK. BIEN riudt ook iambi sche yerzen van zeren voeten, ( iambicus tetrameter catalectus; ) zy bestemde BILDERDUK. BIEN riudt ook iambi sche yerzen van zeren voeten, ( iambicus tetrameter catalectus; ) zy bestemde BILDERDUK. BIEN riudt ook iambi sche yerzen van zeren voeten, ( iambicus tetrameter catalectus; ) zy bestemde BILDERDUK. BIEN riudt ook iambi sche y Aen uit een vers van vier met een van dry voeten samengetrokken, zy komen zolden voor, en nimmer als staende verzen: "Wanneer zai it, door 't 'terven zelf, 3e iriagt des dobds oulheven, Wanneer zal ik tot stof vergaen, — wanneer, voor eeuwig leren? TnOCHALSCUE VERZEK: T an tivet voeten: Wat aeo | 't leven Prys kan geven, Zy verbleven Aen dien | God Die by weelde Waer ze ooit streelde Leed bedelde Aen ens lot. BLINDENUS. Van dry voeten : Soms out rolt een traen ons By het nydig lot : Vail* die traen op aerde, Houd steeds 'toog op God. Van vier voeten: Immers | 'k leef voor | 'theden | ni^jt Dat gedurig van my viedt, ATtyd I hopend | altyd | schroomend, Altyd van een morgen droomend ; Maer voor zaliger toekomend, Dat zich's Christens uitzicbt bledt. BILDERDIIK. Trochaische verzen van vyf voeten zyn onbekend ; doch men heeft er van acht Toeten (trochaicus tetrameter catalectus) zie bier er een voorbeeld van : Treemdling I waerik | rustloos | zwerve, | vreemdling | inmyn | fiaker | mat. Vreemdling waer myn voet zich zette, waer ik schail- of rastplaets had, Vreemdling by bekende en vreemde, vreemdling by myn eigen bloed. Moog ik 't slechts by God niet 'czcn, 't is genoeg voor myn gemoed. BILDERDIJK. Trippelmaet. DACTVLISCHE VERZEN : Mairm'ren ge | sticbten en | torenge | vaerten Doikelden | reeds met ban | kruinen in | 't nat. J. F. WILLEHS. ANAPJESTISCHE VERZEN : En de beer | sc Bänder des beide soorten van verzen worden weich gebruikt, en zijn dan nog meest al met andere trippelverzen gescba keerd, zoo als, by voorbeeld, Tollens het in zyne schoone ballade De Herlenja, gedaen beeft: De Ridder | van Holster | bet bart vol | van moed En bet bloed Vol van vuer | trok aen 't ja | gen. AMPHIBBAGHYSCHE YERZEK : Van eenm en twee voeten : Geen zorgen Voor morgen Beveel bet aen God "Wees beden Te vreden En dank voor uw lot. BILDERDIJK. Van dry en vier voeten: Deder slingert op eens uit de donke | re lucht, De belde | re blik | sem naer onder ; De sebame | le ondekt ba | re stulp, waer | zy vlugt, En domme | lend rommelt | de donder. F. RFNS. Wie z'y t gy | die lacbt met | de tael u | wer vedren? 6nkundi | ge regter | wie zyt gy { die lacbt? Isuwel I eens'twezen | verbleekt, by | 't doorblaedren, Dervloeyen | descbriften | van'tv'ong | geslacht. C. F. A. DUVILLERS. 59. In 't fransch mogen geen twee klink lettersin een vers^ vast Toor elkander staeo, das zou by ken dit vers uit Tol- lens Echtscheiding niet deugen : Die "^ eed, was zoo'^ innig, zoo hartig, zoo dier. Onze dicbters vinden geene zwarigbeid in den hiatiu, en men kan bem byna op alle bladzyden hunner dlcbtwerken vinden. Voor zoo veel wy weten, is Willem van Haren de eenigste die bem vermeden hebbe, en dat wel in zynen Friso, Heidendicht in tien zangen : ten minste staet bet ald Us in de voorrede. 40. Wanneer eben een korte een anderen klin- ker komt smelt zy er mede te samen, en wordtzy niet in bet vers geteld. Zy aemd€^,in ieder koeltje^_^en ruiscbte^^in elken vied. VIERDE HOOFDSTUK. OVER STEMRUST, SNEDE EN OVERLOOP. 41. Eenige verzen vereiscben, voor's lezers stem, op ze- kere plaetsen eene verpoozing : deze noemt men sterorust. 42. De acbtvoettge trocbee willen deze rust acbter den vierden voet : Dael dan neder lieve lente, n schenk aen de aerdeuw zegen we£r. De zevenvoetige iamben insgelyks : Zy loopen vrolyk naer my toe || met bunne beste waren. 43. Het alexandrynscb vers (zesvoetig iambiscb) beeft over bet alger oen een stemrust in bet midden, d. i. auchter den derden voet. Deze rust is niet slechta volkomen wanneer zy achter een \oIkomen woord inyalt, maer ook als achter den derden voet een overscbietende lettergreep in de volgende insmelt, zelfs is deze rust aengenaem en scfaooo : De morgenwekker kraei || de en Jesus Tolgling weende. 44. Nogtans is de ritt in het midden geene noodzakelyke eigenschap onzer alexandrynen. Om een goed vers daer te stellen, moeten de lange grepen onderling eene zekere be- trekking hebben, bestaende in eene gelykbeidvan klemtoo- nen. Deze betrckking is nict tusschcn die lange, die elkan- der aenstonds rolgen, als die van de eersten en tweeden Toet, van den tweeden en derden, enz. ; die staen te dicht by een : zy is ook niet tusscben die van den eersten en vier- den, van den tweeden en vyfden ; die staen te verre van malkander : maer zy springt altyd over den naesten voet been, en maekt dat de Eerste tot den derden voet en de derde tot den vyfden zyn, als de tweede tot den vierden en deze tot den zesden. Zoo dat ons alexandryn niet zoo zeer in zes voe- *en („ J als in dry dipodien («_«_) moet verdeeld worden. B.V. of beter trocha'isch gemeten, met een voorslag : Geveuisde vriend | schap is een dub | ble vyandin. ANTON IDES. W _ »J _ w W U _ O U \4 _ «/ Om I t uit te werpeu, | te bedwmgen, | en te temmcn. BILOERDIJK. De I mensch en engel, | bcide uit eenen | stam gesproten, Zyn I medebroeders | uifgckoren | lotgenooten. VONDER. Ge I liefste, woest | wouden, sombre | dreven. Men segge niet dat, in de dry eerste dezer rerzen, de derde voel met een volledig woord eindigt, en dus een pust achter rich heeft. Zoo iiet een is, is zy slechts schyn- baer, (eene rust Yoor het oog, niet voop het oop; want, kan men in het eerste een halve rust achter is laten hooren; in het tweeden en derde, wordt het onmogelyk te en beid^ van de volgenden, door een ademhaling, af te scheiden. 45. Echter ware het moeijelyk, om niet te zeggen onmo- gelyk, twelf lettergrepen achter elkander te lezen zonder stemverpozing; stelt men dus geene rust na den derden voelj (wat toch meest altyd plaets gpypt,) moet deze toch altyd na den tweeden of na den vierden vierden vierden vierden. Niet alleen zyn er verzen in weike de mst niet anders kan gesteld worden dan na den tweeden of na den vierden vierden voet; maer ook zyn er verzen die zeer gebrekkig zouden wezen stelde men haer na den derden voet. B. V. deze Uit Vondels Palamedes: Wat bitse nyd verteert het merg || in uw gcheente! Gy zegt, zoo ras de wraek || de koninklyke zielen Te rade riep || om * t ryk van Troje te vernielen, En sloot het eerloos stuk |{ te regten met hun zwaerd, Dat ik gedagvaert kwam, || en stout en onvervaerd Henstuitte, en dreef, || het was te heftig opgenomen, enz. Yoor 't overige door de rust te stellen zoo wel na den tweeden en vierden als na den derden voet, vepkrygt men eene aengename verscheidenheid, en in vele gevallen eene rustigheid en stevigheid, die men mist in dichtstukken waer in alle verzen de rust hebben na den derden voet, wicr toon eeuwig en altyd het Catsiaensche deuntje blyft tralala- lalalaliere. En het kan niet anders; want inderdaed zyn ze niet anders dan verzen van dry voet die de hoogste toonen altyd op "de zelfde plaetsen hebben; terwyl in de aodere eene meDgellng is van tweeden, dry- en yiervoetig^e verzen. 46. In de verzen van vyf voeten moet men ook eene rust hebben; deze valt meest achter den tweeden voet. Geen hygend hert, || vervolgt en afgeronnen Verlaogde ooit meer || naer koele waferbronnen Dan myne ziel na zoo veel stryds, || verlangt En hygt naer God || v^aer aen myn leven hangt. VONDEL. 47. Nogtans, even als in de alexandrynen, kan en moet men haer verplaetsen, hier over verder nit te wyden dnn VONDEL. Konförmige overboden, na hegene wy over de rust in de zesvoetige verzen gezegd hebben. Wat staet die bargt daer aeklig! || zie eens aen! Het lykt vriend Hein van Asmus wel! || Ik ril Als ik er langs trek. || Maer sta hier eens atii En kykons huis eens! || Als een kerkjesteekt het uit. TOLLEYS. 48. Behalve de stemrust dient ook tot bevordering der welluidendheid in het vers de tnede. Men noemt snede wan< neer de laetste greep van een woord de eerste helft, en ook wanneer de eenige volgende lettergreep van een viroord de tweede helft van een' voet uitmaekt. Dedeut | staet pal, en kant met krachtzichte | gen'twringen, Desspring | vioed vry | en toom. HUYBEGOPER. Hyvres | deHer | kles knots noch Sam | sonsvnis | tenniet. VOSDEL. 49. Tot het vermyden van eentoonigheid is ook hoogst voordeelig de Overloop der verzen, of wal de Franschen enjambement noemen. Hier door belet men dal de zin altyd met het halve of met het eindigend vers gesloten wordt, en men verkrygt ryke en voile zinnen : Hier is zyne eenzaemheid in's aerdryks woesteny Niet troostloos : 't Englendom is wie hier lydt naby. BILDERDUK. 'I Was stikdamp, die de hel van ondren opjoeg, om Ten mtier te strekken, enz. BILDEBDUK. Wat hoorde ik? Welk een stem? Bedriegt my n hert zich? Of Ontwaerde ik inderdaed de troosttael die my trof? BILDERDUK. Men ziet uit deze voorbeelden dat het overloopen altyd kan plaets grypen, het zy de rym vrageude syllabe een voorzetsel, hulpwoord of bindwoord, het zy een slerk beklemm woord is; dat men echter er niet mee pronken mag, maer zich de alle rust- en rymstoorende klankovergangen alleen dan veroorloven moet, als men let drift, kracht of snelheid wil voordragen, spreekt van zelf. Daer en tegeii, wanneer in den overgang van het een eenige woord op het andere nog eenige rust geduld wordt, zoo als in ons eerste voorbeld, behoeft men zoo karig niet te wezen. 50. Niet alleen de zin, maer ook de woorden worden somtyds, alhoewel zelden, door den overloop doorgesneden, als : Dat nu de krygsklaroen een moord-kreel aenheff die de ziel doorboort. BILDERDUK. VYFDE HOOFDSTUK. OVER HET RYtf. 51. Door Rym verstaet men de oyerstenstemming van den eindklank der woorden. 52. Het rym is staende of loopend (oek kpend genoemd) naer mate het op eene geklemde of ongeklemde greep ein-digt, dus zyn bekroonci : verschoorui, staende; en hekroond: heloond, loopende rym kan soms verlengd worden en op een dactylus eindigen als betonetuie; verschoorencie. 55. Echte rymen zyn die in welke de eindyocael en slot-konsonant dezelfde zyn, als: kvacht, mcht, gracht, verv/aeht ; wogm, \ogen, hedrogen; y/feerlooa, eerlooa ; klem-mende, zwemmende, enz. 54. Onechte rymen, die nogtans zeer wel in onze versmaet gebniikt worden, zyn de Tolgende : 1* De scherplange ee en oo op de zacht lange, als : keel (z.l) op tooneel (s.l), breeder op neder, gehootui (z.l) op heloond (s.I), moëen op oogen. 2* -* op -8ch, -t«, -ds, -tach ; tt op -Ut, -sd, -scht ngt op -nkt ; -t op -<2, (ft / -g op -ch ; -gt op -cht, enz. 2^ rymen jaCT en gracHT ; los, bosGH, gekloT«, imseh, God« ; gyleest, wreeixt, gevree«o, klinKt en zinct ; 3' or op er, als : ontfermen, erbarmen. 4" oei J oeijen op oot, ooijen, als : boeijen, tooijen, Bilderdijk geeft zelfs den volgenden regel: » Mel opzicht tot het rijm ben ik nog in bet oude begrip: » dat naamlyk bet beste rijm is, *t geen *l minste geboord » wordt. En ik doormeng nit dien boofde mijne verzen » gaarne en by voorkeur met die onvolkomen rijraen, die o by ons, ait goede taalgronden gewettigd zijn, docb niet B volmaakt op elkander slaan. Zoo is bij voorbeeld : heir op » eer, arm op tcherm, rot$ op los ; en, in de sleepende V klanken bet dubbel rijm, mils bet waarlijk sleepe, als D voorheeld op geoordeeld, ketent op mkenU » {*) Wy meenen dat de man gelyk beeft ; nogtans zouden wy jongen dichteren niet durven aenraden, dezen regel in alle zyne nitgestrektbeid te volgen : men moet zyn vers en pym meester zyn, eer men zulke vpyheden moge gebniiken. 55. Onechtte rymen die in geenen gevalle geduld worden, zyn de zoogenaemde ryke rymen, d. i Die in welke de rymklanken met dezelfde aenbefkonnen als vaderLand, dwingeLand; yfogen, bewo^en, enz. 56. Hier dient opgemerkt dat woorden als gRauto en Rduio, hLaufjo en Lauio niet onder de r>'ke r^roen gerekend worden. 57. Verder de woorden wier wortelklinker y is, rymen niet op e», zoo min als ou op au, of korte klinkers op lange. Dus moeten rymen, als : berEtd op timd, vronu? op kUvto, kind op bediEnd / Tolstrekt verworpen worden. 58. In de loopenden rymen moet men nog acht geven dat men de slepende -en niet op een sleependen -en late slaen, als einde op wendEH, vredt op zedES. (*) Mengelpoezy. Yoorrede. biz. XYII. 59. Daer de uitgaDgsylbon, -baer, -lyk, -keid, -heden, -hem, en. maer eenen halven toon ontvangen, is het niet aen te raden dezelve als ryroklanken te gebraiken. 60. Verder gelooven wy bet wel niet noodig op te merken, dat, zal een rym volkomen zyn, de twee of meer klanken, welke hetzelve vormen, niet alleen in den klank, maer ook in de kracht van klemtoon en den vorm van zeg-ging, moeten over een komen: recent en bekent levert geen rym op; even weinig volenden en vullenden; zoo rymt stroofn ook niet op de laetste syllabe van handboom: omdat het rym niet kan plaets hebben dan door middel van gelyklinkende en tevens gelykdurende lettergrepen waerop het accent valt. Beminden en bezinden rymen niet, omdat de vorm der zeg-gipg, of de val der Uitspraek het gehörte te veel afleidt van de hoofkank, waerin het rym bestaet: ketenen en rekenen, hoe zeer zy, uithofde der ongelyk klinkende sleepende syllaben, geen volkomen rym opleveren, rymen echter beter dan meer galm en weergalm; omdat in deze de lettergreep waerop de klemtoon vallen moet, niet genoeg bepaeld is, en de vorm der zegging dus te veel verward wordt; voor-beeld en geordeeld zyn minder hinderlyk, doch de rust is door dit dabbelryro, en den grooten nadrak op de sleepende lettergreep, niet overwegend genoeg; koorseteen, klaerheid en waerheid zyn beter, omdat de laetste greep eensluidend is. Zulk sort van rymen mag men niet verwerpen ; doch, door er zich te dikwyls van te bedienen, zou men het gehoor door een te sterk treffende eentoonigheid vervelen. RYMELOOZE VEBZCH. Alhoewel in owe lael de meeste verzen berymd wor- den, maekt men ook rymelooze verzen. Soms, en dat wel in gepegelde strophen, worden zy met ber^mde verzen gescbakeerd, als : , 'k Zie dan eindelyk u weder Oade speelnoot myner jeagd! U, sind lang ons dorpje ontvloden, Voop dep steden woeste vreugd. RENS. Hoe gelukkig zal by wezen, Hy die in een hoogep kring y Wel geteld en opgeteekend En fleu intrest mee gerekend Wenta-penjep (*) vindt betaeld I VB. HEERMAM. 63. Soms wopden zy alleen gebruikt, en dan vindt men er in alle vepsmaten : IM lAtf OlSCBE HAET : O Diebteplil te vaek miskend, Van ben die slecbts den schyn vepeeren, Wiep oog aen 't roischend klalepgoud Van ydle woordenppael blyft hangen. BE LLAMY, AEN CATS. Bezoomngf, eigently Wachtgeld, een Zweedsch >voopd. ALEXANDRIDGE: Die daed is laeg, myn vorst, en zou uw poem bevlekken. Wat moet beherle zyn eens konings op deze aerde? Het moet een hemel zyn die helder is. — Een wolk Hoe klein ze ook zy y waniierer zy in den hooge zweeft, Yerspreidt een schaduw die zelfs ryken overdekt. TROCHAISCHE HAET: Schoon, roaer los en ongestadig Is het lieye lenteweder. Gistren lachien al de bloemps, Al de kruidjes op de velden. Zachtjes blies bet westewindje Zynen adem door het lover. BELLAMY, in TRIPPELMAET : Van neevlen en wolken omschadu, verheft zich In reuzengestalte de koning der bergen ten hemel ; De klippen der Alpen omringen zyn zctel, Als kruipende slaven ter aerde gebogen, In boeijen gekneld. A. VAN HASSELT. Men begrypt dat in rymelooze verzen de raaet slerk moet aengeslagen worden, en dat er de poelische geest voornamentlyk moet in doorstralen ; anders toch loopt men gevaer dat wat men verzen dacht, den lezer, en dit niet ten on- I'^S'c 9 geregelde proza schyne. ZESDE HOOFDSTUK. OVER DE VERSHAET DER OUDEN IN ONZE TAEL. 64. leder weet dat de versmaet der ouden (*) gebeel geschicktig is op de lang- en kortheid der lettergrepen, die altyd zeker en onveranderlyk blyft. By ons nu, waer de quantiteit meermalen wankt, valt bet zeer moeijelyk goede \enen te maken in den trant der ouden. Niettemin beeft men meer dan eens, onderscbeiden soor- ten in onze tael nagebootst. Wy zuUen er derbalve eenige voorbeelden V van geven, docb eerst berinneren dat men, ons wetens, tot nu toe enkel Hexameter, Distrikt en sommige verzen beeft nageTolgd. HEXAMBTEBS. Wykl! — nietnader! Proserpina komt, wykt,wyklongewyden, (Roept de Sibille)verwydert u van bet vroud dezer Godbeid! Maer gy Aeneas, trek nu bet zwaerd! volg, volg, volg, sebreden! Dat de arsis en thesis (klimming en daling) der woor- den, als ook derzelver klemtoon, veel aen de barmonie bunner verskunst toebrengt; dat men zelfs, om goede griekscbe of latynscbe verzen te maken, dezelve niet mag uit bet oog verliezen, weten wy zeer wel; edocb wy scbreven geene griekscbe of latynscbe Prosodia; en voor ons bestek kan — boe onvolledig ook; ja, wil men bet, boe min naawkeurig — betgeen wy van de versmaet der ouden zeggen, volslaen. Wie de stof zoekt tedoorgronden, bestudere Hermann's doc trina metrica. Thans is het tyd standvastig en stout alle Trees te verbanneu. Dus spreeki ze en snelt vol beilig yver het ysselykhol door. KINKER. DISTICHA. Waerom toch schaemt gy u over uw vleVken? dch elk die ze zien zal Ziet In ieder een traen on Der het schryven gestorft. Gan dan, en groß het verrukltefylt ord myner vurige weBscheh Dat lie musschien eenmael (fluister dit) wider zal zlen. KINKER, «AER OVIDIUS. ALGIL SCHAEH HAET. 'K Verlaet dJt aerdrijk : leentmij uw vieugelen O winden! wolken, beft mij ten bemel op Hoe reeds de hoogste bergen zFnken! * Hoe daer ben in 't verschiet de landeu En rljk^en iFggen! Reeds is de glans \erdoofd Der gulden tempels ; sloten en vorstenbof En niijlenbreede steden, thans nog SlFppen gelijk,zijnbijna verzwonden. BORUANS. En gy, o Thor, o magtige Dondergod, Die op de bOksemwolken uw wagen rolt, Help ons, en dat uw alveruielend Hamer der Romeren kop verplelte. FRANQUINET. SAPPHISCHE MAET. Vol verlangen zien wy de lente naedren Einig jeugdig, doel zy Naluer verlangen; De Ärde brengt zy 'tscheppende woord der Alinagt; Door haren ihre vorwärts. KINKER. De bovenstaende verzen beginnen, gelyk in desapphischen maet by de Grieken, met een dubbeltrocheus. De Latynen hebben, byna zonder uitzondering, een spondeus (1) voor den tweeden voet genomen, als in Grooten wien'tacrdryk sidderend gehörten, Maer die aen duTzeid overdekte dolken Van 't onstandvastige, onberaden volk u - zelve ten prooi geeft! Sommfge onzer dtcbters hebben de sapphische macl met rymen gebruikt: Zoon Tan den lande dat ge mogt verweeren, Slaep in de grafnacht by uw groote vaedren Väek komt de Vlaming, die de deugd blyft eeren, Dankbaer u naedren! VAN DUYSE. Dal de tweede en derde greep in deze hetste verzen ha- peren, zal ieder gemakkelyk gewaer worden. Andere soorten vanvoetmaten by de ouden gebru VAN DUYSE. Dal de tweede en derde greep in deze hetste verzen ha- peren, zal ieder gemakkelyk gewer worden. Andere soorten vanvoetmaten by de ouden gebru VAN DUYSE. Dal de tweede en derde greep in deze hetste verzen ha- peren, zal ieder gemakkelyk gewer worden. Andere soorten vanvoetmaten by de ouden gebru VAN DUYSE. Dal de tweede en derde greep in deze hetste verzen ha- peren, zal ieder gemakkelyk gewer worden. Andere soorten vanvoetmaten by de ouden gebru VAN DUYSE. Künstler, zu doorgeene nederduitsche dicbters nageboist; allein heben eenige prosodisten (onder anderen Kinker) enkele yerzen der ouden, in Terschillende maet geschreven, om te laten zien boe men dezelve in onze tael zou kannen nayolgen. ZEVENDE HOOFDSTUK. OVER DE DIGHTERLYKE VRYEDEN. 65. Door dichterlyke vryheden verstaet men sommige verkortingen, verlangen of andere veranderingen die de dicbters aen sommige woorden doen ondergaen om de- zelve in bun vers te kunnen inbrengen. VERLENGINGEN. 66. De oudere dicbters, en voornamment vondel, verlengden menigwerf de vondel, if, rm, Im, Ik, rk, en scbreven ik sterref, ellef, arrem, het galmt, kerrek, kellek, enz., voor ik sterref, elf, arm, het galmt, kerrek, kellek, enz. ; beden wordt dit vveinig, om niet te zcggen in 't gebeel niet meer, nagevolgd. 67. Let was men Vondel en Huyghens met in navolgen mag, is bet scbryven van hy diende, voor hy diende : he- den ware dit eene taelfout, en fouten worden nimmer gedald. 68. Vele zelfttandige naemtooorden worden met eene slot -e verlengd : dus vrouwe voor vrouw. Zelfs scbryft Vondel : Spartaner, grctge 'voor Spartaner, graeg, om op Diane, vrage te kunnen rymen. 69. Het voorzetsel om wordt in de samengestelde woor-den menigmalen tot omme verlengd, als : ommekeer, om-megang, enz., voor omkeer, omgang, enz. VERKOBTINGEN. 70. De verbuigings -e wordt dikwyk achtergelaten : V In de Tegenwoordige lyd der byroegende wj^s ; ik leez*, kvoelf, graev, enz., voor ik Use, kwelU, grave, enz. 2* In sommige zelfstandige naemwoorden ; als: aerd, zwaluw, Toor aerde, ztoaluwe, 3* In de verbogen verleden deelwoorden, in den rerge- lykenden trap der byvoegelyke naemwoorden ; als eene verheven plaeU Toor eene verkevene ; een grootere epiegel, Yoor een grootere, enz. 71. De slot -e der Terleden tyden op -de, -te, en de ver- buigings -€ van 't vrouwelyk of 't meervoud der byr. nw. moot altyd uitgedmkt worden. 7. De slot-t van den tweeden persön der onrolmaekt verleden tysd op de, kan men insgelyks afkappen ; als : gy speelde, voor gy epeeldet, 73. De 6 die welluidendheidshalve in vele woorden inge schoven wordt tusschen de eindkonsonant der wortelsyllabe en den migang -lyk (-lyks, -lyksch)-ling, (-Unga, -lingsch) -loot, nU, wordt dikwyls onderdrukt ; als : pynlyk, aen- ^ienlyk, scheepling, hoovling, alaeploos, beeldtnia, geheugt^ie, eta., yoot pynelyk, aenzienelyk, tchepeling, hoveling, sdapeloos, heeltenia, gehetigenia, enz. Omgekeerd lascht de dichter menigwerf eene e voor de ^indsyllabe in, waer de prozaschryver deze letter niet bcxigi, als leereling, hegerelyk, roerelooa, enz., voor leerling, b^0eerlyk,roerlooa, enz. 14. Is nogtans de slotsyllabe van den wortel ombeklemd, eissdigt zy op 2 » of is het een der nitgangen ig, ing, uw, <t2i0 mag men er geene e achtervoegen, als : gev Gehloos, regellos, meesterloos, openlyk, moediglyk, regeringloos, schaduwloos, enz. 75. De uitgang -ery verwerpt noont hare e: men schryve dus immer snoepery f toovery, bakkery, schildery, en in gegenen gevalle moepry, toovry, bakkry, schildry, egen. 76. In de werk- en naemwoorden op elen, eren (ele, ere, elend, erend), en in hunne afstammelingen op elaer, ena., wordt de korte e meermalen uitgelaten; als : woekraer, wandlen, vaedren, eedle, leevrendy wakkere, enz. voop ivoekeraer, wandelen, vaderen, edehy lererendy wakkere, enz. 