Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
14 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT Zij bracht in herinnering de oorzaak der onvolledigheid van de in 1814 gesloten conventie(a); het gemis aan goede trouw bij de Britsch-Indische ambtenaren; het onbetamelijk optreden van Raffles en den steun, dien hij, in weerwil van alle afkuring door de Engelsch regeering, van haar had ondervonden. De inleiding zet verder zeer logisch uiteen deredenen, dat niet kon getreden worden in den door Clancarty gedanen eisch om onze ‘rechten enz. in den Archipel te omschrijven en te bewijzen; eindelijk werd “het natuurlijk, zowel als verkieslijk voor ons” vermeend, dat eerst van de Engelsche regeering voorstellen werden ingewacht, daar, leest men ter motiveering van deze achterhoudendheid, rde Engelsche regering nog sterker dan van Onze zijde gedaan is, op het houden van conferentién tot het regelen der wederzijdsche belangen in Azië, heeft aangedrongen. Ik heb dien indruk bij de lezing der stukKen niet gekregen. Wat de artikelien betroffen, gevolmachtig den moesten streven onze geldelijke vorderingen „op de voordeeligste wijze te doen beschouwen en regelen” (art. 1); het status ante bellum behoorden zij zich niet strikt an de voormalige motieven van Commissarissen-General te houden, daar „die argumenten gegrond waren op begrippen van strikt regt, van welke Commissarissen-General zich niet bevoegd rekenden om te glisseren”. Hoe men Elout weder geheel als lawyer in deze instructie terugvindt; also de toenmalige Indische regeering niet volkomen bevoegd geweest ware, overeenkomstig ’s lands belang te handelen! Nu eerst echter, luidde het verder, kwam het aan rop eene schikking in der minne, waarbij de billijkheid en de omstandig beden, die de tijdelijke administratie moeijelijk hebben gemaakt, alleszins in aanmerking verdienen te komen”; het werd alzoo aan de “prudentie” der gevolmachtigden overgelaten om tot een vergelijk op geldelijk g ebied te geraken (art. 3). Geen eisch tot waar-borging der contracten, onder het Engelsch bestuur met Palembang gesoten, mocht ingewillig, evenmin ons bezitrecht op Banka een endenwerp van bespreking worden (6) (art. 3); daarentegen moesten onze gevolmachtigden de erkenning van ons recht op Billiton uit-lokken (c) (art. 4). De artt. 5, 6 en 7 handelden breedvoerig over de ruiling van onze factorijen in Vór-Indië tegen Benkoelen (d); (a) Verg. Sluiting 248—244; ov. 5—6. (b) Zie Palembang 369—872; ov. 29—381. (c) Zie Palembang 386—388; ov. 46—48; Singapore IL 340; ov. 28. (d) Zie die artikelen in Factoren II 451—452; ov. 167—168. VAN 17 maar 1824, 75 Eene warme vooropzetting van datgene warom het ons eigenlijk vór alles te doen scheen, althans dat dit het uitgangspunt voor bet verlangen naar een-maal de fijne zet van de door ons voor te wenden achterhoudendheid; wij moesten doen of het ons eigenlijk ook niet kon schelen! Mannen als Canning waren echter met dergelijke kleine middelen niet te verschalken. Kwamen andere of meer uitgestrekte ruilingsont-werpen van Engelsche zijde ter tafel, dan moesten, gelastte art. 13, gevolmachtigden zich onbevoegd verklaren om zonder nader order hierop in te gaan, waarbij bovendien als volstrekte voorwaarde werd gesteld: „dat daarin niets zal worden gevonden nadeelig voor het onzentwege met de Onzentwege met dezelve gesloten verdragen”. Daartoe werd speciaal, blijkens art. 8, o Ok gerekend het niet-afstan van Singapore, behoorende aan onzen vazal, den sultan van Linga (a). — Art. 9 verwierte alle denk- beeld van uitsluining en monopolie-zucht, zuowel voor het verledene, na het herstel van ons gezag, als voor de toekomst; gevolmachtigden moesten ook de regelingen van Raffles en van het Britsch bestuur in Bengalen met die van ons doen vergelijken (art. 10); wilden echter de Engelschen bij hunne „werkelijk gerezene of slechts voor-gewende bekommering” ten deze blijven, dan hadden gevolmachtigden de bevoegdheid om door eene stellige belofte in het te sluiten tractaat die vrees voor onze handelsbedoelingen te doen wegnemen (art. 11). Zóó kwamen er later allerlei tegen ons gerichte verzekeringen voor den dag, die feitelijk niet tepas kwamen. Waar wij op den voorgrond stelden, dat Raffles slechts onwaarheid sprak, had er geene quaestie van mogen zijn, dat wij niettemin waarborgen zouden leveren, also de beschuldigingen geweest. „Bene stellige verzekering” van Britsche z ijde, zom het verblijf van den heer Raffles in het oostelijk gedeelte van Azië zooveel mogelijk te bekorten, zou daarentegen, herinnerde art. 14, onze Regeering met welgevallen” vernemen. Voor het geven van dergelijke verzering bedankte de tegenpartij echter wel de deilijk. In plaats daarvan zullen de Nederlandsche gevolmachtigden het eindelijk goedvinden, als verklaard wordt, dat Engeland steeds eerlijk jegens ous had gehandeld!! — De twee volgende bepalingen brachten ten stotte in herinnering, dat eene eventueele overreenkomst nog door. 76 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT de Volksvertegenwoordiging goedgekeurd zou moeten worden; dat aan de gevolmachtigden steeds de benoodigde stukken ter beschikking stonden ; eindelijk dat reen algemeen rapport” van onze gevolmachtigden later werd tegemoet gezien. Het is jammer genoeg, dat het opmaken van zulk een stuk nooit plaats vond. Elout vertrok medio Juli 1820 met zijn gevolg naar Londen, waar hij den 17", blijkens zijn schrijven van den volgenden dag aan Van Nagell, den Engelschen gevolmachtigden werd voorgesteld (a). Toen hij den 19" zijne opwachting bij den Koning maakte, betuigde Zijne Majesteit, schreef Elout den 21" aan Van Nagell (6), „voor onzen beminden Koning de hartelijkste vriendschap en genegenheid te voeden, terwijl Zijne Majesteit hierover in een zeer gemeenzaam gesprek met mij meer uitwijdde.” Van Nagell antwoordde, dat het hem bijzonder aangenaam was het te beurt gevallen vriendelijk onthaal te vernemen, ven dat UHEG. zoo overwaardig is”, luidt het in pruikenstijl (c). Misschien kon het betoon der vorstelijke welwillendheid eenigszins tot vergoeding strekken voor de weinig betamelijke wijze, waarop de Londensche bladen tegen ons uitvielen, zoodra Elout's komst publiek werd. Als altijd, Times voorop; doch daaraan voegde zich Morning Chronicle, een blad, schoon met kleiner oplaag , zoo mogelijk nog hooger in aanzien dan het City-orgaan (d). Niet, dat men het tegen den oud-Commissaris-Generaal persoonlijk had; integendeel, men noemde hem veeleer „a man of sense and equity’, za gentleman of probity and talent”; maar men nam de gelegenheid waar om uittevaren tegen ons Indisch beheer en tegen Castlereagh’s domheid wegens de teruggave onzer koloniën in 1814. Wèl bleek het door Raffles en de zijnen uitgestrooide zaad welig te hebben getierd. Wij deden niets anders, heette het in die smaadredenen (e), dan in den (a) „Ik wil dezen post niet laten vertrekken zonder Uwe Excellentie te melden, dat ik morgen bij den Koning ter audientie zal worden toegelaten, en dat naar het zeggen van den heer Canning onze conferentiën dadelijk zullen beginnen; ik ben gisteren door den ambassadeur Fagel in kennis met dien Minister gekomen en zal straks met Z. E. een bezoek bij lord Castlereagh afleggen, dien ik gisteren een oogenblik in het Lagerhuis gesproken heb. „Ik heb met den baron Fagel Zijner Majesteits instructie doorgeloopen en over sommige punten eenige ophelderingen gegeven. Z. E. had geene beden- kingen op het een of ander.” (B. Z.) (b) Bijdr. E. 91. (c) Bijdr. E. 91—92. (d) Walpole I 383. (e) Zie de dagbladartikelen in Bijdr. E. 94 vv. VAN 17 maar 1824, 17 Archipel overal de hand op te leggen en de Engelschen uit te sluiten: hen te weren, die met een paar duizend soldaten in weinige dagen wederom al de Nederlandsche bezittingen konden hernemen; en — zoo insinueerde men steeds door — was het waar, dat onze gevolmachtigden er vooral prijs op stelden met den vriendelijken Castlereagh te doen te hebben, reden te meer, meenden deze politieke tinne- gieters „that such a preference would furnish a very powerful reason for not taking the conduct of these critical questions away from Mr. Canning”. De lezer make hieruit niet de gevolgtrekking, dat Canning tegen- over onze gevolmachtigden als een anti-Nederlandsch gezinde dwars- drijver optrad. Het is waar, Fagel was met Castlereagh zeer intiem (a) ; maar Canning bleek een niet minder aangenaam en een evenzeer naar argumenten luisterend man van de wereld te zijn, zoodat als, tengevolge van Castlereagh’s dood, diens plaats door zijn mededinger wordt ingenomen, zoomede Falck eerlang als Nederlandsch gezant te Londen optreedt (b), men dan tusschen deze en Canning dezelfde vriendschappelij ke verhouden vindt als tusschen hunne onmiddellijke voorgangers had bestaan. Slechts woorden van vereering had dan ook Falck voor den grooten staatsman. „Met Canning zoudt gij nog hooger loopen, mijn vriend”, schreef hij Van Lennep, vindi gien hem van nabij in zijne eenvoudigheid, ik meen onopgesmukt- heid, en in zijne loijale wijze van spreken en handelen zien mogt” (c). Elout delde die gevoelens en beiden betreurden zijn afsterven in 1827 evenzeer, „wiens verlies u misschien meer dan iemand in Nederland gefrappeerd en bedroefd hebben zal”, betuigt Falck terecht, ook bij de herinnering aan Elout’s samenkomsten met den over-Iedene in Juli 1820 (4). Und, die loyale wijze van spreken en handelen heeft meermalen Fagel en Elout met groote waardeering naar Holland doen schrijven. „De heer Canning trad in bijzonder-heden, tot welker mededeeling aan ons hij zekerlijk niet gehouden was”, berichten zij dd. 28 Juli 1820 aan Buitenlandsche Zaken, in welk schrijven zij tevens verklaarden recht te moeten doen aan de openhartigheid, waarmede hij de zaken behandelde (e); en minister Falck, die den Britschen minister ook als een zeer driftig man De Geschiedenen van Het Londenschtrat Kende (a), schreef den 1. Augustus uit ’s-Gravenhage aan Elout met gelijke waardeering, hoezeer hem „de bedaardheid van den Engelschen negociateur” in de hand viel (d). Vol hoop op eene gunstige uitkomst, waar zulk een man met onze gevolmachtigden vooral werkzaam zou zijn — „never existed such a man as Canning”, was ook het oordeel van den staatsman George Bentinck (c) — getuigden zij reeds in hun eerste rapport van 21 Juli 1820 over den vermoedelijken uitslag der werkzaamheden, aan het slot: „dat de wijze, waarop de onder- handelingen begonnen en tot nu voortgezet zijn, ons bij uitnemendheid geschikt voorkomt om zelfs de teederste en neteligste punten open- hartiglijk en vertrouwelijk te behandelen” (d). Doch hoe is het met het allerteederste en neteligste punt eindelijk gegaan, welteverstaan met de Singapore-quaestie? De Britsche regeering wilde nu eenmaal niet het zoo schoon gebleken punt klakkeloos opgeven: dat was aan onze vertegenwoordigers voldoende Duidelijk gebleken; maar Canning zette een oogenblik, doch ook slechts voor een oogenblik, de deur op een kier, waardoor wij er wellicht zouden kunnen komen: hij stelde een plaatselijk onderzoek naar de door ons beweerde rechten voor en beloofde, zwart op wit, dat men ons de haven zou terug-geven, indien de onantastbaarheid dier rechten bleek! ’t Is waar, dan was de uitslag niet zeker, vooral zoo men met oneerlijken als een Raffles te doen kreeg; doch Canning en Castlereagh beiden waren in ieder geval van gansch ander hout gesneden; en bovendien, hat was de éénige uitweg, de Éénige kans van succes, die ons werd aangeboden. Die wierpen wij echter weg, om de futiele reden, dat zulk eene zaak niet te Batavia, doch te ’s-Gravenhage of te Brussel behoorde... O doctrinaire Elout! (e) Gelijk reeds uit het vorenstaande eenigszins blijkt, hadden onze gevolmachtigden vooral met Canning te doen. De heer Hlout van Soeterwoude, de bezorger der “papieren van den oud-commissaris- General, schrift dit toe aan het geschetter der Londensche bladen tegen Castlereagh’s meegaandheid; dat kan naturlik wel, ook al wordt hiervoor verwezen naar dagbladartikelen, die eerst den 31" Juli en den 3" Augustus 1820, dus lang na het openen der (a) Singapore IL 874; ov. 62. Bijdr. E. 158. (c) Greville 57. (@) Bijdr. E. 110. (e) Zie de belangrijke bijzonderheden in Singapore 484; ov. 46 en wat daaraan voorafging en volgde. VAN 17 maarr 1824, 79 verschenen (a). Ik zou het echter in meer voor de hand liggende redenen zoeken. Vooreerst zij herinnerd, dat in de geschillen over de Koningin, Canning meer op haar hand was, in afwijking dus van de overige leden der regeering. In vroegere jaren verkeerde hij in haar intiemen vriendenkring en gevoelde hij zich door hare eigenaardige manieren aangetrokken. Hij vergat dien tijd niet, nu de vrouw in moei-lijkheid bleek te zijn op beschuldigingen van de regeering, wier lid hij was. Tegen het weglaten van haar naam uit het gebeds-formulier had hij reeds bezwarend dossier in het Heerenhuis ter sprake kwam en Castlereagh eene schoone redevoering hield, verdedigde Cauning nog wel The ministerie, tot over als de zaak gegaan was, doch uitdrukkelijk verklaarde hij tevens nooit als haar beschuldiger te willen optreden. De gebeutenissen leiden er echter toe, dat het ministerie zich beschuldigend moest doen hooren; Canning, zijn belofte getrouw blijvende, kwam dientengevolge in eene positie, waardoor hij geene enkele partij meer bevredigde en naturlik zich van Castlereagh verwijderde (5). Het moet dus voor beide mannen minder aangenaam (a) Bijdr. E. bl. XIX. — Men leze ook den volgenden uitval in de Fragments of voyages and travels van zekeren kapitein Basil Hall, verschenen na het tractaat van 1814, waarbij Java aan ons overging; een uitval, dien men vindt opgeteekend in Brieven-Hogendorp V, 201:,I had previously visited alone about seven hundred miles of the interior of that noblest of all our insular possessions in the East. It is truly grievous to think how unwittingly we allowed that magnificent possession to slip through our fingers in 1814, at the grand settlement of affairs. But after the downfall of Buonaparte such a game of chuck farthing was played with kingdoms, that even a gigantic country like Java failed to excite its due share of notice, or was totally lost sight of in the haze which obscured everything at a distance from the seene of excitement. @) „The speech which Canning made on the occasion of the King’s message”, teckende Greville in zijn dagboek Ad 16 Juni 1820 op (Greville 29—80) „has been violently attacked by all parties, and is said to have given as great dissatisfaction to the Queen as to the King. It is not easy to discover what the Queen could have objected to in the speech, for it was highly favourable and flattering to her. It was generally supposed last Sunday that he would resign in the course of the week, and bets were laid that he would not be in office next Sunday.” — De hier bedelde redevoering werd door Canning gehouden den 7* Juni, gevolgd door eene op den 22°, Zie het aangehaalde ty deel van de Speeches, bl. 229 en 255. Men leest o.a. in de eerste rede-voering (bl. 252): „Had it been in his power to avoid the call of duty, he would rather have been anywhere than where he was, when the subject swest zijn om onder de versche indrukken van zulk eene vergadering samen te werken. Bovendien, zoo beide gevolmachtigden voor de beslissend der hoofd-zaken noodig waren, voor de technische uiteenzetting der bijzonder-heden was Canning, als president van den Board of Control, wäardoor met vele Indische deskundigen voeling kon gehouden worden, geheel voldoende. Wij zien dan ook dezelfde regeling eenige jaren later treffen, wanneer de samenkomsten hervat worden en er geene aanleiding meer voor de dagbladen is om op een der beide hier aangewezen Britsche gevolmachtigden af te geven, noch voor verwijdering tusschen de dan optredende mannen, met name Canning, minister van Buitenlandsche Zaken, en Wynn, president van den Board of Control: ook dan toch worden de eerste werkzaam-heden en vergaderingen alleen aan Wynn van Britsche zijde overgelaten. De werkzaamheden begonnen alzoo, zonder medewerking van Castlereagh. De eerste samenkomst werd dd. 18 Juli  on aura pour ainsi dire et abli le point de départ, en on aura reconnu le terrain. Il a été convenu que ce ne sera qu’aprés que cet objet préliminaire aura éte rempli que lord Castlereagh se joindra à nos conférences. Celle de ce matin, en posant les premiers fondemens de l’ouvrage et en mettant Mrs. Elout et Canning en rapport ensemble, a été tres-satisfaisante. (B. Z.) 82 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT geboden (a); zij moesten het, werd herinnerd, geenszins als een officiel voorstel beschouwen, doch slechts als een grondslag van behandeling; het had meer omvang gekregen dan oorspronkelijk gedacht was, doch deze uitbreiding hete vchiefly as you will observe to your advantage. Ziehier een overzicht van het in ieder geval belangrijke stuk (6). 1. Afkurin van Raffles’ anhörend van Padang; 2. Engeland maakt geene aanspraak op de Lampongs (c); 3. Verwerping van Raffles’ contracten, „without authority” gesloten met de hoofden van Menangkabau en. tot afstand van grondgebied; 4. Ontzegging van Nederlands recht op Billiton, doch bereidverklaring het toe te kennen in ruil van Stagapore (d); 5. Erkenning overigens van  de schepen te gebruiken (e); 10, 11, 12. Eene commissie benoemen voor het uitmaken der wederzijdsche geldelijke vorderingen, Canning aannemende, dat het verschil was „due to the British Government’, voor de kwijting waarvan hij echter verklaarde genoegen te nemen met Banka en Fultha, terwijl dan bovendien Engeland beloofde af te zien van Singapore (f): — voor- waarden vrij wat voordeeliger dan het betalen door ons van £ 1.200.000 en het gansche verlies van Malakka met Singapore, zooals later is bepaald geworden, terwijl wij de resteerende factorijen in Hindostan nog voor de Engelsche factorijen in Benkoelen ter ruiling konden (a) Een en ander in Bydr. E. 110. (b) De artikel van het ontwerp ook bij Smulders, in hun geheel op bl. 157 vv. en in substantie op bl. 39 vv. — Men zie mede De Sturler 211 vv. (c) Verg. Lampongs. (d) Zie dit artikel in Singapore I 482; ov. 44. (e) Zie Palembang 507; ov. 177. (f) Zie Factoren II 454; ov. 170. van 17 maarr 1824, 83 aanbieden; doch de tin trok ons te zeer aan, ofschoon eerlang Malakka zelf op dat gebied groote voordeelen zou geven; 13 t/m 19. Over onze factorijen in Vór-Indië (a); 20. Beperking der slavernij; eindelijk 21, dat het »vergeven en vergeten” zou uitge-sproken worden omtrent al hetgeen te Palembang was geschied. Nu overreenkomstig onze eigen wenschen, van Engelsche zijde behind aangenomen, vervangen, nadat het door hen den 23" Juli was bestudeerd. Misschien geschiedde dit ook wel mondeling op de conferentie met Canning, die den volgenden dag plaats vond; doch een feit is het, dat men onzerzijds een tegen-voorstel ontwierp, dat zich In het geheel niet naar het ontwerp- Canning richtete (b); hierdoor werd het overzicht niet slechts verbroken, de zaken tot ons nadeel een geheel ander aanzien ten slotte. Met het tegenvoorstel is dan ook de zaak verknoeid geworden. Voor de artt. 1, 2, 3, 4, 6 en 21 luide het terecht bij de erste zinsnede van art. 1 meer algemeinen, dat de Britsche regeering niet erkende de contracten enz. harer agenten, wederrechtelijk ten koste der Nederlandsche macht gesloten en verder dat Singapore zou oontraimd worden; art. 2 bood Fultha aan voor de erkenning van oons recht op Billiton (c). Den voorgestelden ruil Singapore versus Billiton verwierpen wij dus; dit laatste eiland mochten trouwens gevolmachtigden volgens hunne instructie niet eigenmachtig laten entglippen; ook wilden wij derhalve niet weten van den afstand der factorij Fultha en van Banka tegen kwijtschelding onzer schuld an Engeland; dat ging op het oogenblik al even bezwaarlijk, waar onze gevolmachtigden beweerden, dat Engeland schuldenar was. De voor ruiling bestemde plaatsen — Benkoelen noemden we nog volstrekt niet — moesten, overeenkomstig stellige bevelen, onverwijld worden overgegeven (art. 3). — Erkenning onzer Borneo-contracten wilden wij onzerzijds terecht niet gedoogen. Engeland had er geene bemoeienis mede; maar, vol gens art. 4, zouden beide partijen de met inlanders gesloten contracten eerbiedigen en geene bepalingen van uitsluining inhouden. — Behandeling op den voet van meest begunstigde matie over en weer werd door art. 5 aangenomen; alleen zonderde in Bijdr. E. 115 vv. — Bijd Smulders in substantie 40—41, Men ze ook De Sturler 211 vv. § Zie beide artikelen in Singapore I 482488; ov. 1445. 84 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT men van de handelsvrijheid uit de Molukkengroep, „jusqu'à l'époque où le Gouvernement des Pays-Bas jugerait à propos d’abandonner la monopole des épiceries”. — Het punt om op de schepen desnoods de vlag der wederpartij te gebruiken, werd niet aangeroerd. — Tegen het brengen der geldelijke vorderingen bij eene speciale commission maakten onze gevolmachtigden bezwaar. Men kan zich dit wel voorstellen; doch wanneer wij spoedige oplossing der staatkundige quaestién verlangen, en die was immers vòòr alles noodig, dan mocht Canning’s voorstel lang niet verwerpelijk geacht worden. Lezen wij toch de Nederlandsche ontwerp-artikelen 8 t/m 15 over deze ingewikkelde aangelegenheid, dan zien wij hoeveel voetangels en klemmen er in lagen; bijna gaven onze gevolmachtigden op dit gebied niets prijs. Alleen stonden wij toe den eisch, voortgevloeid uit Daendels’ handeling, waarbij hij de ingezetenen tot geldafstand had gedwongen tegen aanneming als pand van gouvernements-producten enz., opgeslagen in de magazijnen, doch die bij de ver-overing van Java door de Engelschen voor goeden prijs waren verklaard. Commissarissen-General hadden beweerd, dat die goederen an particulieren behoorden en dat dus Engeland de waarde er van diende terug te geven (a). Behalve nu, dat onze gevolmachtigden hiervan afzagen, luidt het overal in het Nederlandsch ontwerp: Ze Gouvernement Britannique nreconnait’’, wen outre s'engage’, „s'engage encore’, preconnait’, vrenonce’, ”s’engage’. Geheel Elout; maar men zou ons zien aankomen! — Voor de in het Engelsch ontwerp Aangenomen salpeter en opiumleveringen aan Nederland stelde art. 16 eene nader te bepalen geldsom, omdat we gaarne het belang van het Britsche gouvernement wilden bevorderen, luide de lievig- heid (6). De lezer van mijne Elout-verhandeling behoeft wel niet te vragen, wie deze franje er weder aanbracht. — De vroeger ons be- twiste jurisdictie, parelvisscherij, zoutpannengeschiedenis in Hindostan, gelijk een en ander door het Canning-ontwerp toegestaan waren, werden naturlik aangenomen (artt. 7, 17, 18); evenzoo de voorgestelde maximumbepaling betreffende differentieel recht (art. 6). — Het anti-slavernij-artikel, hetwelk speciaal Banda betroff, werd terecht door ons verworpen, als in het te sluiten tractaat niet op zijne plaats; doch wel herinnerden wij bij een art. 19 aan Engelands verplichting tot betaling der jaarlijksche som voor Bernagore (c). (a) Zie Elout 241; ov. 18. (b) Zie het artikel in Factorgen II 456; ov. 172. (ce) Verg. hoofdstuk V Factoryen II. 86 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT Canning had het das geworden van gouverneur-generaal Van der Capellen over het wederrechtelijkke dier bezetting teruggegeven, welk stuk onze gevolmachtigden hem ter hand hadden gesteld, zonder bevorens in het Britsche voorstel tot onderzoek der rechten te treden; eene verkeerdheid, waarop door mij elders is gewezen (4). Nu was het te laat en zagen de Britsche onderhandelaars in, dat het behoud van Singapore met geen schijn van recht kon worden gevorderd, zoodat een onderzoek ten hunnen nadeele moest uit-loopen, terwijl enkel het goed recht door den tijd als voldongen feit moest worden voorgesteld. Fr zat niets anders op — daar het voor deze verjaring nu nog te vroeg was — dan dat de onderhandelingen onbepaald werden verschoven, gelijk weldra zou geschieden. Den 29" Juli woonde ook Castlereagh de vergadering bij, voor de eerste.... en voor de laatste maal! De Britsche minister sprak van de behoefte aan een vast punt en over de wenschelijkheid der benoeming van consuls; verder van ons Streven naar uitsluitend gezag (b). Onze gevolmachtigden wederlegden de behoefte aan een vast punt, met de opmerking dat de Engelschen dan toch reeds Benkoelen en Poeloe Pinang bezaten; doch dit scheen hen niet te volden. Niets was men alzoo verder, toen Castlereagh de vergadering verliet. Onze gevolmachtigden, nu weder met Canning alleen gelaten, wisten daarop behendig den Britschen minister er toe te brengen, ons Benkoelen als ruilingsmiddel aan te bieden; doch dit was, als het eene overwinning mocht heeten, het eenige lichtpunt; want reeds op die vergadering werd slechts overgreengekommen, dat de Singapore- quaestie niet andermaal zou worden opgenomen, voordat door de Engelsche regeering zouden ontvangen zijn „de berichten van den Nederlandschen Gouverneur-Generaal, geschreven op 16 December 1819" (c). Hadden onze gevolmachtig den terstond Canning’s eerste voorstel van 22 Juli 1820 tot basis van onderhandelingen, zonder onoprechtheden aanvallende, de min beduidende zaken ter zijde latende, enkel om te beginnen de hoofdpunten aanvallende, wij zouden het hart van de wederpartij hebben gewonnen, door de overtuiging te schenken, dat binnen de grenzen van billijkheid, toenadering wel. VAN 17 maar 1824, 87 En ter dege mogelijk bleek; te eerder zou men daarin wellicht geslaagd zijn, omdat de binnenlandsche politieke moeilijkheden de Engelsche gevolmachtigden tot haastige afdoening drongen, die hunzeker ook wel wat waard zou zijn geweest. Nu de zaak toch verknoeid bleek, kwam de Singapore-stichting weder met haar volle gewicht naar voren. De Britsche onderhandelaars gevoelden te zeer, en dat hier een onrecht was begaan, en dat het ernstig bezwaar had, dat weer ongedaan te maken. Dat men van onze zijde er ooit toe zoude komen vrijwillig Malakka op den koop toe te geven, werd destijds zóo weinig voorzien, dat men het zelfs van Britsche zijde niet eens heeft wagen te opperen. Daartoe moest eerst ook in onze oogen die schoone bezitting waardeloos gemaakt zijn of althans waardeloos gemaakt schijnen, onder het licht der toenemende ontwikkeling van Singapore! In ieder geval, wij, niet zij, onder- vonden schade en schande door de zaken nu maar voor onbepaalden tijd hangende te laten. Het afwach ten van nadere berichten uit Bengalen, waarnaar intusschen niet van Britsche zijde te Calcutta gevraagd werd! zag men alzoo aanvoeren als eene met hinderlijke onbe- schaamdheid voorop gezette reden tot uitstel van langen duur ; de zucht van een der Britsche gevolmachtigden om eene buitenlandsche reis te maken, eene tweede reden, die de eerste, zoolang zij duurde, begon te versterken. Ziedaar wat zou worden van het vol illusién door Fagel en Elout bij den aanvang der onderhandelingen aan Buitenlandsche Zaken geuit vertrouwen: „dat de wijze waarop de onderhandelingen begonnen en tot nu voortgezet zijn, ons bij uit- nemendheid geschikt voorkomt om zelfs de teederste en neteligste punten openhartiglijk en vertrouwelijk te behandelen”. Handig, bijzonder handig en netjes, was de wijze, waarop de Britsche gevolmachtigden de onderhandelingen de doodloopen. Den 4. Augustus werden door partijen vriendelijke nota’s gewisseld, houdende dat men elkaar, na ontvangst van de Bengaalsche berichten, in October 1820 zou terug zou terug zou terug zou terug (a). Men gaf een overzicht van het-geen verricht, erkend, min of meer aangenomen kon heteten (6), en den 5" werden door de vier gevolmachtigden vier artikelen onder-teekend, die de strekking hadden, de vrijheid van handel te waar-borgen. Daaraan was eene Pro memorie gehecht, houdende, dat als besiste punten werden beschouwd : (a) Zie Singapore I 435339; ov. 50—51. @) Zie Bijdr. E. 139 vr. kk a 90 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT aggrandizement, though our most strenuous efforts were made for their deliverance from the Gallic yoke, and though we delivered to them back the Conquest of Java, with all our own Colonies put together.” Typische courantenschrijverij. Directeuren der O. I. Compagnie te Londen haastten zich om bij brief d. 8 Augustus 1820 aan het Bengali's bestuur het afbreken der onderhandlingen te berichten, terwijl zij de stukken over de plaatsgevonden conferentiën daarbij voegden (a). Het schrijven is even uitvoerig als belangrijk. Zoo zien wij er uit, dat de ter conferentie aangevoerde betoogen tegen de beschuldigingen van onze zucht tot uitsluitting grooten indruk gemaakt hadden; immer er wordt in medegedeeld, dat de met Sambas, Mempawa en Pontianak gesloten verdragen (b), door Elout overgelegd, de beschuldigingen afdoende schenen te wederleggen, zoodat zij nadere inlichting verzochten, daar men toch niet kon veronderstellen, dat die beschuldigingen geheel uit de lucht zouden zijn gegrepen. Dan wordt over Singapore en over Borneo gehandeld; van de vier voorloopig aan-genomen artikelen geeft men kennis; verder komen lord Moira's handlingen ten opzichte van Raffles goedkeurend te spake. Eindelijk roert men aan het punt der Nederlandsche bezittingen in Vór-Indië en Men verzeekt aan de regeering te Calcutta, nooit na te laten om, met het oog op de te hervatten onderhandelingen, van alle gebeurtenissen, die hierop van invloed kunnen zijn, aanstonds bericht te geven. Uit deze mededeelingen omtrent Vór-Indië blijkt, welke groote waarde de Compagnie aan den afstand onzer bezittingen aaldaar het geven som, dan wel over hare verkrijging door territoriale ruiling. Het slot van de depéche (d) bevatte eene aanwijzing, waaruit wij zouden mogen opmaken, dat reeds destijds bij het Engelsche ministerie het opzet bestond om de belofte van met October 1820 de onderhandelingen te hervatten, xzet na te komen; want men leest er in: wit ts nevertheless possible that circumstances may occur further to protract these discussions. Dat schrijft de Directie den 8", terwijl haar voorzitter als gevolmachtigde een voor ons bestemd. (b) Dez verdragen zijn afgedrukt bij Smulders 166 vv. (c) Zie Factorgen II 459; ov. 175. (d) Niet § 28, gelijk is afgedrukt in Factorgen II 460, ov. 176, reg. 2 v. b., doch § 25. VAN 17 maarr 1824, 91 stuk onderteekent vier dagen te voren, waarin staat, dat nog in October de onderhandelingen zullen hervat worden. Het was een wenk voor de Bengaalsche regeering om te zwijgen over het onder- werp, waaromtrent inlichtingen eerst moesten worden verkregen, ten einde de onderhandelingen te kunnen hervatten. De Britsch-Indische regeering antwoordde bij depêche van 1 Maart 1821 (a). Met welk eene rechtvaardigheid zij zich tot orgaan van Raffles’ beschuldiging over de uitsluitingsdenkbelden van Nederland gemacht hab, blijkt wel hieruit, dat men er niets anders op kon antwoorden, dan dat Hlout zich tegenover Fendall had doen kennen als iemand, op wien niet viel te vertrouwen! Alzoo de Parthenpijl van een der leden van deze regeering, bestaande behalve uit den landvoogd Moira, uit de raadsleden Adam en F Endall (5). In de drie volgende hoofdstukken zal de lezer kennis maken met het door England aangenomen stelsel ter verschuiving van de ; een onderwerp, leerrijk genoeg, waarvan door Smulders op bl. 43—45 eene onvoldoende teekening is gegeven. VUL Vergeefsche pogingen onzerzijds tot het einde van 1820 aangewend om Canning tot hervatting der onder- handelingen te brengen. Het afbreken der onderhandelingen bood Canning de door hem reeds nitgeziene gelegenheid aan, om voor een tijd Engeland te verlaten. Gelijk medegedekt is, had de minister bezwauar om in den strijd tegen de Koningin mede te doen, nu die door de tweede lezing op 17 tus 1820 van lord Liverpool’s wetsontwerp stond geopend te worden. Geenszins geloofde hij haar onschuldig ; doch, gelijk zoovelen zijner landgenooten, vervulde hem de zaak met weerzin, hem die, vór de beschuldigde in 1814 het land verliet, een trouw bezoeker harer salons in Blackheath en Kensington geweest was, waar de vorstin een uitgelezen kring van mannen om zich heen zag, als t Sheridan, Lawrence, en. Bene goede, vriendelijke gast- völktegenständige zij toonde te zijn, gevoelde de minister zich tot haar eo. niettegenständige de praatjes, die reeds destijds over r li en waartoe zij door haar lichtzinnig gedrag ook vol- © Het belangrijke stuk in bij 8 236237; ov. 8—9; Opvattingen 463, ov. 123, sub 180. 92 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT komen aanleiding gaf (a2) — Toen nu de Koningin zoo onverwacht naar Londen was teruggekeerd, begrepen Canning’s collega’s wel de Moeilijkheid zijn erpositie, doch zijn drongen bij hem aan om te blijven; men zou hem zoo min mogelijk bij de zaak betrekken. Canning gaf toe en met het aangeboden en aangenomen vergelijk scheen alles in het effen te zullen komen. — Nauw bleken echter ook deze onderhandelingen mislukt, of de minister had met den Koning een onderhoud, waarin hij zijn ontslag verzocht. Niets liever dan dat, meende George IV, die zich reeds lang aan de houding van zijn minister geërgerd had. Lord Liverpool wilde er echter niet van weten en bij het ontzag, dat de onwaardige vorst voor dien staatsman had, zag de Koning zich verplicht het verzockeyte welgeren, zin spite of the very unwarrantable conduct of that gentleman in his place in Parliament, knorde het onkoninklijk. Canning gehörigen; maar overreenkommstig de aangenomen toeg-ging, onthield hij zich van elke deelneming in het voorbereiden en behandelen der wet tegen de Koningin-(d). | Zoo was het den 5" Augustus geworden, toen onze koloniale und erhängende werden afgebroken. Aanstonds aanvardde Canning eene buitenlandsche reis, waardoor hem de gelegenheid werd gegeven, zich aan het pijnlijk proces geheel te onttrekken (c). Augustus, Sep- (a) Hoe weinig begrip van welvoegelijkheid ze had, blijkt uit de paar woorden, die ze Walter Scott eens toevoegde, volgens het verhaal van Walpole. De Koningin noodigde Scott uit naar eene aparte kamer te gaan, en conservatory. Scott aarzelde, waarop Caroline hem toevoegde:,Ah, false and faint-hearted troubadour! you will not trust yourself with me for fear of your neck” (Walpole I 249—250). (b) Walpole I 602. — DI. IV der Speeches, het slot van Canning's redevoering van den 7° Juni teruggevende, leest men er (bl. 254): Having now discharged that duty to the best of his ability, he hoped he might, without any dereliction of it, indulge his private feelings, by abstaining, as much as possible, from taking any part in the future stages of these proceedings. (c) „He had been an early and influential adviser of the princess: he would not join in any of the proceedings of her adversaries, and offered to resign, but was not permitted; so he went abroad.” Martineau 374. —,Mr. Canning had long been the unhappy Queen’s intimate friend; but in adopting her cause, he must... have adopted here party — the party of discontent, the party of reform — a party against which he had, during the last few years, been fiercely struggling. Here, as far as the public can judge from the information before it, lies the only excuse or explanation of his conduct; for it was hardly sufficient to retire (as he did) from any share in the proceedings against a friend and a woman, in whose innocence he said that he believed, when her honour and life were assailed by the most powerful adversaries, and by charges of the most degrading character. — He refused, however, to leave the matter in the hands of the Queen, and to return to the throne. Buchananland an den secretaris van den Board of Control op, om Fagel te doen waren, dat de minister vooralsnog niet terugkwam, het geen echter ook niet schaadde, daar de inlichtingen wit Bengalen toch nog niet onvangen waren (a)! Tusschen had Elout kennis genomen van het antwoord dd, 22 April 1820 door den landvoogd van Bengalen aan onzen Gouverneur-General gezonden, op diens afdoend betoog dd. 16 December 1819 over ons recht op Singapore; lord Moira maakte zich van de zaak af door te verwijzen naar de onderhandelingen te Londen: „Being in expectation of receiving at an early period the orders of our Government in Europe, announcing the conclusion of an agreement between our respective Sovereigns on all points on which any difference of opinion exists between your Excellency and this Government (B). "He remained silent at home or stayed abroad during the time of the prosecution." Characters 811. (a) Fagel's rapport du 20 October 1820 N. 196 (B. Z.): "Mr. Courtenay, seerétaire de Z'India Board vint mardi passé me faire les compliments de Mr. Canning, président de ce Board, et me dire de la part de ce Ministre (qui est maintenant à Paris) qu'on n'avait encore réguli à une nouvelle nouvelle de Calcutta sur l'affaire de Singapore, en sorte qu'il n'y avait jusqu'à présent point de temps de perdu relativement à la réprise de nos conférences interrompues par suite du manque de rapport officiel sur cette affaire. Ayant demandé à Mr. Courtenay vers quelle époque il croyait que Mr. Canning pourrait-étre ici, il me répondit (comme je le pressentais) que suivant toute apparence son absence se prolongerait encore de quelques semaines, attendu qu'il était convenu (comme je le savais), que Mr. Canning ne prendrait point de part aux discussions parlementaires sur l'affaire de la Reino. Je doute que Son Excellence revienne ici tant que cette affaire ne sera pas terminée d'une fagon ou d'une autre." (b) Deze officiele correspondentie in Singapore I 425 en 427; ov. 87 en 39. Schrift späterend op bl. 43—44, dat men in Nederland geärgerd Mn ona ven van der Capellen in 1820 betreffende Singapore, onbeantwoord had gelaten.” — Bedeld zal wel zijn het onvoldoend beantwoorden van Van der Capellen’s betroog dd. 16 December 1819; maar nf is het niet gebleven en onbetamelijk heeft men het niet gevonden, jk uit het vervolg blijkt, beide partijen nu uitkomst verwachten 0 onderhandelingen. — Sinds, heeft Van der Capellen niet Singapore naar Bengalen geschreven dan in 1823; zie Singa- inlichtingen naar Londen over Van der Capellen’s brief zou zenden, hij werd in dit verstorbenen versterkt door lord Moira’s particulier schrijven dd. 14 Januari 1820 aan Van der Capellen over de Singapore-quaestie, en door diens antwoord dd. 16 Apml, waarin onze landvoogd mede berustend schrijft: „En attendant, il paraît que, nous trouvant à la veille d’apprendre les nouveaux Arrangements conclus par les gouvernements en Europe il sera peut-être bon d'attendre cette époque. En attendant-attendre achtete Elout, die van der Capellen afschriften dezer briefwisseling had ontvangen, nu althans niet meer voor de onderhandelingen noodig, gelijk hij ad. 8 November 1820 aan Fagel schreef. Raffles, zuwel als zijnne agenten hielden niet op, ordénelde de oud-Commissar-General, ons bestuur te bemoeilijken, terwijl zich de zaken op Singapore meer en meer zett'en; de sprenger hervatting van de samenkomsten werden daarom zijns inziens van het meest dringend belang. — Fagel sprak er wel een en andermaal Castlereagh over, maar nu diens collega afwezig bleef, kon voorloopig van deze besprekingen geene vrucht verwacht worden. Den 6" November kwam het tot een laatste stemming over de Koninginne-quaestie, waarbij lord Liverpool’s ontwerp werden aangenomen; de Regeering zag echter in de geringe meerderheid der stemmen eene aanwijzing om de zaak niet verder door te zetten, betgeen door het gansche land met gejubel werd vernomen en Canning vór de laatste week dier maand naar Londen deed terugkeeren. Dit gaf Fagel aanleiding om Castlereagh opnieuw te bezoeken en over de particuliere briefwisseling tusschen Moira en Van der Capellen te spreken, daar immers voldoende bleek, dat uit Bengalen geene inlichtingen meer konden verwacht worden. De Brtsche minister verzocht inzage van die briefwisseling, ten einde ook Canning tot hervatten der onderhandelingen te bewegen. Onder dagteekening van 24 November schreef onze ambassadeur er over, zowel aan Elout als aan Van Nagell; aan dezen minister tegelijkertijd te kennen gevende, dat ten zeerste de heropening der erhandelingen: geweßt was; ook drong Fagel bij Elout op toezending der particuliere briefwisseling aan, niet twijfelende, dat overlegging ervan een gunstigen invloed op de spoedige hervatting van de onderhandelingen zou uitoefenen (6). (a) Zie nader over deze particuliere briefwisseling, Singapore I 426—428; ov. 88—40. (b) De brief aan Elout in Bydr. E. 156. Aan van Nagell luidde het schrijven (B. Z.): „Je suis si péneetre de l'avantage qu'il y aurait à terminer 24, 95 En paar dagen nadat deze betrekkelijk hoopvolle brieven waren afgegeven, namelijk den 27" November, ontmolette onze ambassear den heer Omning op een mali bij den Fransche gent. Decazes (a). Hij maakte van die gelegenheid gebruik om dat hem zoo na aan het hart lag, ter sprake te brengen; doch onze president van den Board of Control weigerde vór de ontvangst der inlichtingen uit Calcutta de werk-zaamheden te doen aanvangen. De inlichtingen zouden niet lang uitblijven, meende Canning, daar het hem bekend was, dat lord Moira de Bataviasche depêche van 16 December 1819 had ont-den 28" November aan Elout, zoomede afschrift er van aan minister Van Nagell (5). Onderwijl had Elout, op het ontvangen van het eerste schrijven, sans délai última notre négociation sur l'affaire des Indes Orientales et à profiter pour cela des deux mois de loisir comparatif que la suspension des séances du Parlement va donner aux Ministres que j'ai de nouveau entretenu lord Castlereagh et ce sujet hier. Vous verre par la copie ci-jointe de la lettre que j'éeris aujourd'hui à Mr. Elout, le résultat de cette conversation. Pour gagner du temps j'ai cru devoir écrire à Mr. Elout en droiture, mais je n'ai pu vous laisser ignorer ce que je lui mande.” (a) Decazes was minister van Lodewijk XVIII geweest. De moord van den hertog van Berry dwong Decazes tot afreden, zeer tegen's Konings verlangen, in Februari 1820; den 26" vertrok hij voor den gezantschapspost te Londen. Revue des Deux Mondes, 15 Juli 1898, bl. 395: „Louis XVII et le ‘duc Decazes” van Ernest Daudet. Deze hoogst belangrijke artikelen over het koningschap der restauratie zijn ook afzonderlijk uitgegeven. (b) De brief aan Elout, in Bijdr. E. 157, do Chambré de foutière dagteekening van 25 November. — De brief, waarj de ambassadeur het afschrift aan Van Nagel zond, luidt aldus (B. Zi): „Mon cher Monsieur, „T'ai encore l'honneur de vous transmettre la copie ci-jointe de la lettre que j'ai eue hier aveo Mr. Canning que je rencontrai & diner chez le due Decazes. J'ai trouvé Mr. Canning fort abattu de la situation des choses dans ce pays-ci. Il me dit que de toutes lues possibles du procès de la Reine celle qui avait eu lieu était à son avis la plus ficheuse, et je ne vous cacherai pas que l'état des affaires devient de plus en plus critique. 