None
L’Impératrice de Russie a donné des ordres pour le même objet. 8 ) J’aurois soin de vous adresser un des premiers catalogues qui parroitront et de vous avertir d’avance du tems où se fera la vente. Je suis avec le plus profond respect Monseigneur de Votre Grandeur le très humble et tres obéissant serviteur Desrivaux. Lettre de Mr. le Duc DE Choiseul à M. DESRIVAUX — de Versailles le 16 Février 1768. Particulière. Je compte, M r . d’après votre lettre du 9 du courant, sur votre exactitude à m’instruire à l’avance du jour où s’ouvrira la vente des Tableaux de feu Mr. de Slingeland, et je vous recommande de n’y pas manquer. Je suis satisfait l ) Abel François Poisson, marquis de Vandières et de Marigny, Directeur et ordonnateur général des Batiments, Jardins, Académies et Manufactures royales (1727 — 1781) werd reeds vroeg door zijne zuster de welbekende Marquise de Pompadour, die een open oog voor de kunst had, bestemd voor den hoogen rang in de kunst- wereld dien hij onder hare besehet ming bekleedeu zou. Op haar | initiatief vertoefde de nog jonge man in gezelschap van den graveur Cochin en den architect Soufflot in Italie om er zijn kunstzin te ontwikkelen. Uit de aangchaalde briefwisseling zien wij dat eene dergelijke reis in 1767 door hem en dienzelfden Cochin in de Nederlanden ondernomen werd. Aan Marigny is het te danken dat het schilderijenkabinet van Lodlwjjk XV, destijds in het Palais du Luxembourg geplaatst, voor het publiek toegankelijk werd gesteld. *) Charles Nicolas Cochin le jeune (1715 — 1790), bekende teekenaar en graveur; hg was conservator van het Prenten- en Teekeningenkabinet van Lodkwijk XV en secretaris van de „Académie royale de pein- ture ct dc sculpture.“ Hij stond in hooge gunst bij Mevrouw ns Pompadour. 3) Catiiakina II, dezelfde die 3 jaar later (177z) op de veiling van het beroemde kabinet van Grrrit Braamcamp ceDige der beste stukken kocht; o.a. de Ossendrift van Potter en het intérieur van Dou met de twee deuren door CoxiE beschilderd, welke stukken op de zeereis naar St. Petersburg verongelukten. SCHILD ERIJEN-KABINETTEN IN DE XVIII. EEUW. des éclaircissements que vous m’avez envoyés sur cet objet. En attendant que le catalogue imprimé de cette collection se distribue et que vous puissiez me l’envoyer, je désirois l’avoir manuscrit. Je n’ai pas moins de curiosité de voir celui des Tableaux du Sr. BISKOP. Occupez-vous je vous prie, des moyens de vous la procurer l’un et l’autre pour me les envoyer le plûtot que vous pourrez. Et s’il le S r . BISKOP venoit à mourir vous m’en informeriez sans différer, i) Je suis &c. Lettre de M. Desrivaux à Mr. le Duc de Choiseul — de la Haye le 19 Février 1768. Particulière. J’ai l’honneur de vous adresser cy-joint le catalogue des tableaux de feu Mr. DE Slingelandt que j’avois celui de vous annoncer; vous y verrez la vente en est fixée au 18 du mois de may prochain. Les 40 tableaux dont il y est question sont réellement bien des originaux et parfaitement conservés. Je suis &c. Lettre de Mr. Desrivaux a M. le Duc de CHOISEUL — de la Haye le 26 Février 1768. Particulière. M. J’ai reçu la lettre dont vous m’avez honoré le 16 de ce mois, et j’y ai vu avec plaisir que vous ayez été satisfait des éclaircissements donnés sur les cabinets de tableaux du Sr. Biskop et de Mr. DE Slingelandt. Vous aurez reçu par ma lettre du 19 du courant un catalogue de ceux de ce dernier et vous y aurez vu que la vente en est fixée au 18 du Mois de May prochain. Je tacherai suivant le désir que vous m’en témoignez d’avoir si je puis un catalogue manuscrit de ceux du S r . Biskop, mais j’ai l’honneur de vous prévenir que ce sera tres difficile. Ce marchand a déjà refusé la même demande à d’autres personnes de distinction. C’est un homme singulier et jaloux de ses tableaux. Il ne quitte jamais la clef qui les renferment. Cependant je vous prie d’étre persuadé que ') De Heer BissCHOr ongeveer 88 jaar oud. SCHILDERIJEN-KABINETTEN IN DE XVIII* EEUW. 223 s’il y a quelque possibilité d'avoir ce manuscrit je l'aurai, et que j'aurai l'honneur de vous l'adresser . l ) Je suis &C. Lettre de Mr. Desrivaux à Mr. le Duc DE Choiseul — de la Haye le premier Mars 1768. Particulière. M. Les héritiers de feu Mr. DE Slingelandt viennent de m'avertir que le Prince Stathouder les ayant de nouveau fait vivement solliciter de leur vendre en entier le cabinet de tableaux, dont j'eus l'honneur de vous adresser le catalogue ^ 1) Omtrent deze zonderlinge figuur ia de Hollandsche kunstwereld dier dagen stelde de Heer J. H. Maschhaupt tc Amsterdam mij in staat nog eenige Inzonderheden mede te deelen geput uit een reisver- haal vermoedelijk uit de jaren 1764 en 1766 van den Poolschen Heer Michel Mnizech, waarvan eene copie van het handschrift hem door diens kunstminnenden en kunstbeoefenenden nazaat, den graaf André Mnizeck te Parijs, werd toevertrouwd. Dit vrij lijvige handschrift, ongeveer 80 bladzijden groot, hoewel weinig nieuws bevattende en daarom voor eene publicatie in zijn geheel minder geschikt, geeft o. m. een relaas van de door hem bezochte schilderijen- kabinetten t:w: die van den Prins Stadhouder, van Mevrouw DE LA Court en Burgemeester VAN der Marck te Leyden, van IJver en Braamkamp te Amsterdam en van Bisschop te Rotterdam. Alleen de bezoeken aan de eerste en de laatste dier verzamelingen zijn der vermelding waard. Als ter zake dienende, begin ik met de laatste: „Dans ce 2 m# voyage (1766) nous avons vu le cabinet de Mr. Bisschop, que nous n’avions pas pu voir dans notre p er voyage. Le possesseur est un marchand de fil qui est fort riche, très curieux et sans enfans, il vend également aujourd'hui pour 5 sols et pour 50.000 florins de fil. Homme froid, sans aucune prévenance, il nous a reçu en robe de chambre, en perruque, et le chapeau sur la tète, mais bientôt, il a eu la vraye politesse qui consiste à obliger; quoique vieux il s’est donné la peine de nous montrer tout avec beaucoup de complaisance. Dans une maison qui ressemble à celle du plus petit bourgeois, dont les chambres sont petittes, dont les escaliers sont roides, étroits et obscurs, il a rassemblé des choses rares, prétieuses, magnifiques. Tableaux. D'abord il a une collection de tableaux fort considérable, bien choisie, et de la plus parfaite conservation. Un grand nombre sont dans de petittes caisses proprement faites, avec deux portes; et ces caisses sont entassées sur le plancher. Il y a des tableaux de Breughel, de Mieris*/* vieux et le jeune A de Schalk, de Roothehamer, de Wouwerman, d’Adrien Ostade, de Pierre Terburg, d’Adrien van der Bu eg, de Charles du jAEDiN.de Potter, de Slingeland et de plusieurs autres. De chacun de ces maîtres, il s’est procuré les pièces où il a le mieux réussi, et cela à très grand prix. Il y a deux Teniers, que Mr. BISSCHOP a fait acheter en France et qui sont les deux pièces que l'on a dit le mieux réussi. Mieris le vieux s'est peint avec sa femme dans un tableau qui a une expression singulière, et qui est très bien fait. Nous avons vu encore deux pièces de nuit de Gerard-Dov, qui sont fort bonnes, van der Werff a peint ses deux filles fort heureusement. L’incrédulité de Thomns vaincue par le Sauveur est encore un excellent tableau de van der Werff, il y a plusieurs pièces de fleurs et de fruits de van Huysum, et de Jean Davidse Heem. Il y a encore un bon tableau de Mony, qui vit encore à Leyde et une pièce de Schauman qui vit à la Haye, cette demiere sont les portraits des deux frères Bisschop. Toute cette maison est remplie de tableaux, et il y en a un grand nombre qu’on ne peut pas même voir.'* De Heer Mnizech roemt vervolgens niet een enkel woord d* kostbare verzamelingen van porceleinen, be- staande uit Saksisch (vooral mooi beschilderd), Oud Chineesch en Japansch, van lakwerken, van Japansche en Chineesche goud- zilver* en bronswerken, van gegraveerde steenen, van gedraaide en gesneden i voorwerken, van gegraveerde en geëtste glazen en stalen voorwerpen, van medailles (al die door van Loon zijn beschreven) en Oostersche penningen, van prenten en teekeningen, van boeken en schelpen. Daarop vervolgt hij: „Mr. Bisschop habite la petite maison dans laquelle dit-il, il a gagné tout son bien, mais il en a nne 214 SCHILDERIJEN-KABINETTEN IN DE XVIII« EEUW. le 19 du mois dernier, qu’ils n’avoient pu le lui refuser quoique ce fût contre les intentions du testateur qui avoit spécialement expliqué qu’il vouloit que ses tableaux fussent vendus apres sa mort à l’Encan. Le Prince leur a laissés la liberté d’y fixer le prix qu’ils jusgeroient à propos. Ils ont déclaré qu’ils en vouloient 50 mille florins. *) Je suis &c. antre, bien plus grande, plus ornée et dans laquelle personne ne demeure. Elle est bien meublée, et remplie de toutes sortes de curiosités et de richesses; U y a dans sept chambres des tableaux choisis, voici quelques uns de ceux qui nous ont frappé. Un tableau dont Rubens a fait les figures et Breughel de Velours le palsage et les animaux, c’est le Paradis Terrestre (dit schijnt eene herhaling te zijn van het bekende stuk in het Mauri tshuis hetwelk destijds nog in de verzameling van mevrouw de la Court te Leyden voorkwam alwaar het door den Heer Mnizech werd aangetroffen in 1764 of 1766.) La mort de Cléopâtre par Lanfter (?) est fort bonne, une place de Rome, avec une multitude dfe figures, une colonne, des batimens, par Jean Laxguelrach peinte à Rome où ce peintre Hollandais a été 18 ans. Le malade imaginaire de Troost que Muyse (R. Muys) copie en estampe. L’architecture intérieure d’une Eglise qui est de De Lormr, les figures sont de Palamède. Il y a encore un paysage admirable de van der Welde, des marines de son frère Guillaume et une multitude d'autres tableaux prétieux de Jean Reçu (?), de van der Heyde, de Bachuys Ac. Il y a aussi un Christ, en pièces de marbre rapportées de Gory de Florence, on le prendrait pour une peinture. Il y a encore ici une quantité prodigieuse de vieux lacque et de porcelaine tant de Saxe que des Indes, il y a des vases forts grands et fort beaux. Mr. Bisschop, si froid dans son abord, nous a tout montré lui-même, avec complaisance quoiqu'agé de 86 ans, aidé de son seul domestique, et il a fini par nous faire boire du vin du cap, et par nous donner une estampe qui lui est dédiée, copiée d’un de ses tableaux." De schilderijen die de Heer Mnizech uit de collecties de la Court, IJ ver en Braamcamp opnoemt vindt men allen in Hoet's catalogi terug. Alleen maakt hij nog melding in Amsterdam van „Un Négt nommé Mr. Got (Mr. Johan Goll), qui a un cabinet de desseing qui vaut dit on plus de 100 mille francs, et lui-même dessine fort bien". l ) In de voorrede van den Catalogus der verzameling in het Mauritshuis door Jhr. Mr. Victor de Stuers, 1874, wordt gezegd dat de collecties der drie Heeren van Slingelakdt, L w. den bovengenoemden Mr. Govrrt, Mr. Johav Diederik, Raadsheer in het Hof van Holland en Mr. Hendrik, President Burge- meester van 's Gravenhage, in hun geheel door Prins Willem V werden overgenomen en vermoedelijk onder- hands afgestaan. Voor zooveel betreft de verzameling van Mr. Govert wordt dit vermoeden, blijkens den aangehaalden brief bevestigd; wij vinden dan ook de meesten der 33 schilderijen, die Hokt Deel II, pg. 430 vermeldt, in het Mauritshuis terug. Van de beide andere collecties, zooals die in Hoet omschreven zijn, heeft het mij daarentegen niet mogen gelukken, meer dan één schilderij in het Mauritshuis te herkennen, en ik meenop grond daarvan de bewering, als zouden ook deze in hun geheel zÿn overgenomen, in twijfel te mogen trekken. De jongste onderzoekingen van Dr. C. Hofstede de Groot in deze aflevering medegedeeld, geven daaromtrent volledige zekerheid Zooals ik in de voorlaatste noot aanteekende bezocht de Heer Mnizech ook de kabinetten van den Prins; zijn relaas daarvan laat ik hier volgen na vooraf zijne opmerkingen over de Vergaderzalen der Algemeene Staten, der Staten van Holland enz, te hebben medegedeeld. ^La Cour . La Cour où s'assemblent les Etats et où loge le Prince est un vaste batiment antique, qui est fait de pièces de rapport sans aucune symétrie. Il y a cependant de belles salles antiques où s’assemblent les Etats-Généraux, ceux de la Province et les divers colleges. On y voit en particulier quelques bons tableaux, comme quelques portraits des Princes de la Maison d’Orange, et ds. une chambre douze tableaux Historiques sur les guerres des Romains avec les Bataves peints p*. Holbeck d’Amsterdam, (deze zijn de twaalf schilde- rijen van Otto Vaenius door de Staten Generaal in 1613 aangekocht , die nu in het Rijks Museum geplaatst sijn. Hoe Mnizech aan den vreemden naara Holbeck komt is mij onverklaarbaar). Afpartemens . Dans les appartenons du Prince (in het zoogenaamde Stadhouderlijk kwartier op het Binnenhof) qui sont assez petits, il y a quelques peintures, la plupart de l’école flamande, quelques palsages de Bkrchem 1res bien finis; une bataille de Wouwermans; un grand palsage de Potter, un ménage de paisan de Gérard Dov. Cabinet de curiosités . Il y a outre cela dans ces appartenons, un cabinet de curiosités rempli de choses très remarquables ; comme directeur général des Indes Orientales et Occidentales, le Prince a été à portée de SCHILDERIJ EN-KABINETTEN IN DE XVIII» EEUW. 225 Lettre de Mr. Desrivaux a M. le Duc de Choiseul. De la Haye le 4 Mars 1768. Particulière. M. Mr. le Colonel Hope, qui seul jouît de quelque crédit sur l’esprit de Mr. Biskop et auquel je m’étais adressé pour obtenir le catalogue du Cabinet de Tableaux de ce marchand que vous m’aviez fait l’honneur de me demander, vient de me marquer qu’il a réussi dans sa négociation. D’ici à six semaines ou deux mois il recevra ce catalogue à Paris ou il compte se rendre dans peu et ou il aura lui-méme l’honneur de vous le remettre. Je suis &. Bij het schrijven van 12 Aug. 1768 zendt Desrivaux aan den Minister den Catalogus eener verzameling schilderijen (die van VAN NiSPEN) welke in de volgende maand zoude geveild worden. se procurer les choses les plus rares. La chambre des oiseaux renferme les espèces les plus curieuses de l'une et l'autre Inde et quelques unes de l'Europe. La chambre des plantes marines offre aussi une collection fort nombreuse et tres choisie d» ce genre. Au dessous dans des tiroirs sont rangés les insectes des Indes et de l'Amérique sous des glaces. Il y a en particulier des mouches, des scarabés et des papillons d'une grandeur et d'une beauté admirables. Dans une troisième chambre sont des insectes et des animaux ds. de l'esprit de vin, un droguier très propre. Les coquillages sont dans des tiroirs au dessous. La collection des pierres, des pétrifications et des minéraux est assex belle, mais ne répond pas au reste. Une autre chambre renferme des antiques, en marbre et en bronze la plupart en bustes. Il y a aussi une collection de médailles et des pièces gravées, celle-ci a été achetée du Cte de Thoms pr. 32000 florins, et en vaut dit-on beaucoup plus. Le Prince vient d'acquérir une maison et va y placer toutes ces choses à part. (Dit huis hetwelk in September 1766 gekocht werd bestaat nog en is gelegen op den hoek van het Buitenhof naast het Valkhuis nu de boekwinkel van vak Stockum. Het Kadaster is er thans in gevestigd). Cabinet des Machines . Dans le cabinet des machines ont voit des modèles bien faits, la machine à forer les canons; dans l'une qui est abandonnée, le canon renversé descend perpendiculairement sur le foret qui tourne et qui est fixe. Dans l’autre le canon est fixé horizontalement et le foret tourne et avance, par un double mouvement, comme à Strasbourg, on se sert de cette dernière. (Een dergelijk model bevindt zich in het Nederlandsch Museum en behoort in eigendom aan de gemeente Amsterdam, hierbij draait echter het horizontaal geplaatste kanon terwijl de boor zich, door middel van een rondsel op een heugel inwerkende, recht- lijnig voortbeweegt). Il y a aussi un modèle de la machine à remettre de nouvelles lumières aux vieux canons, on les visse; on y voit aussi des modèles d'affixta de canons, à la Prussienne, dont l'avant-train se sépare. H y a encore des chariots de munitions à la Prussienne et l'Autrichienne : une forge de campagne sur un chariot, une autre machine pour pâlir les boulets, par le marteau. Il y a dans les mêmes cabinets plusieurs modèles de machines à élever des poids, une autre pour élever des statues sur leur piédestal, plusieurs machines pr. battre les pilotis. Là se voit encore le modèle de le machine de GraTBMSANDK qu'il avoit inventé pour dessécher la mer de Harlem. Elle n'a pas réussi en grand, le feu y prit par la vitesse du mouvement qu'elle doit avoir pour son exécution. Il y a une autre machine dans ce genre plus lente mais sure. On y voit un modèle d'une machine inventée par un François pr. netoyer les viviers et les canaux, ce sont quatre grandes caisses de fer dont deux montent tandis que les autres descendent, et qui vont puiser la vase, le sable, ou le gravier du fond. Il y a aussi des moulins à blés et des serres (?)à voir. Il y a un modèle de tirerie de fer, divers modèles de pompes pr. les vaisseaux et pour le feu; des instruments de physique, de mathématiques et pr. Tart nautique, tres bien faits. Ces chambres sont suivies de quelques unes où il y a des livres et des estampes choisi«." Oud - Holland % 1892. 29 226 SCHILDERIJEN-KABINETTEN IN DE XVIII* EEUW. Lettre de Mr. le Duc de Choiseul à M. Desrivaux. — De Compiègne le 22 Août 1768. Particulière. La vente qui doit se faire Mr. le 12 du mois prochain, du cabinet de Mr. VAN Nispen m’a déterminé à envoyer à la Haye le S r BOILEAU 1 ) grand connoisseur en tableaux; comme il a toute ma confiance, c’est en partie à ses soins que je dois la composition du petit cabinet de Tableaux *) que je me suis fait ; je vous serai obligé de tous les bons offices que vous voudrez bien lui rendre pendant le séjour qu’il fera auprès de vous; il part de Paris avec l’argent néces- saire pour ses frais de voyage seulement. Dans le cas où il trouveroit à faire pour mon compte l’acquisition de quelques Tableaux vous voudrez bien, en mon nom, autoriser le correspondant de Mr. Mayon de la BalüE à remettre au dit Sr. Boileau jusqu’à la concurrence de la somme qui lui sera nécessaire pour acheter deux ou trois Tableaux que je ferai passer à la Haye dès que j’aurai eu connoissance du . montant des acquisitions que le dit Sr. BOILEAU aura fait pour moi. Je suis &o. Lettre de M. Desrivaux à M. le Duc DE CHOISEUL — de la Haye le 6 Sept bre 1768. Particulière. Le Sr. Boileau me remit Samedi dernier la lettre de recommandation dont vous l’aviez chargé pour moi. Je lui ai, suivant votre désir, procuré la vue du cabinet de tableaux de Mr. VAN NlSPEN dont l’entrée étoit encore interdite à tout le monde. Il m’a dit n’avoir trouvé dans toute la collection que deux pieces qui méritassent d’entrer dans votre cabinet; Et que ces deux pièces étoient des 1) François Jacques Boileau expert, makelaar in schilderijen en zelf schilder genoot ook het vertrouwen van den Hertog van Orléans wiens beroemd kabinet aan zijne zorgen was toevertrouwd. Boileau leidde de verkooping van het kabinet-Choiseul dat in 1772 onder den hamer kwam; in den catalogus, die door hem werd opgesteld, wordt hij huissier-priseur genoemd. Zijne eigene verzameling werd in 1782 verkocht. 3 ) Dit „petit cabinet de Tableaux ", zooals Choiseul het gelieft te noemen, bestond uit minstens 130 schilderijen, de meesten van den eersten rang, blijkens het „Recueil d’estampes gravées d’après des tableaux du cabinet de monseigneur le Duc de Choiseul par les soins du Sr. Basan 1771" waarvan een exemplaar in de Bibliotheek van ’s Rijks-Museum berust. Bij de veiling in 1772 werden voor de galerij van Lodbwijk XV verscheidene stukken aangekocht die nu in het Louvre preken. De beroemde Potter „la laveuse deseaux" de collectie Six is ook uit deze verzameling afkomstig. De veiling bracht 444,393 Livres 8 sous op. Choiseul had deze verzameling in eene prachtige zaal van zijn hotel geplaatst. Gebroeders Edmond en Jules de Goncourt geven in hunne levensbeschrijving van „Madame de Pompadour" Paris, Charpentier, eene beschrijving dier galerij, waarbij hun tot leiddraad strekte eene groote dekverfteekening van van Blarenberghe, Ao 1766, den beroemden miniaturist, die haar zoo in bizonderheden af beeldde dat niet alleen de bezoekers te herkennen zijn, maar ook de voorstellingen op de, deels aan den wand gehangen deels op ezels geplaatste schilderijen. SCHILDERIJEN KABINETTEN IN DE XVIII«: EEUW. 227 marines de Guillaume Wandevel 1 * * 4 ). Je procure de plus à cet artiste toutes les facilités qui peuvent lui être utiles pour visiter les autres cabinets qui ont quelque réputation et ou je pense qu’il pourroit trouver quelques pièces pour votre service. Je le menai hier chez un amateur nommé M. VERSCUR*), riche en ce genre, qui vent quelquefois de ses tableaux et il en acheta sept d’environ un pied en quarré qui lui ont coûtés cinquante trois Louis D’Or, composés d’un Paul Potter dont les objets sont tres petit. D’un Gardin, *) fort joli quoique n’étant pas du meilleur tems du Maître. D’un Guillaume Wandevel, D’un Ruysdal, et de deux Wements *). Je ne me ressouviens pas du nom du Maître du septième tableau. Cet artiste compte vous les présenter et vous les céder si vous les trouvez à votre gré. Si non il dit être très assuré d’en doubler son argent en les revendant pour son compte. J’entre dans tous ces détails M> parceque je pense être utile à vos intéréts. Le Sr. Boileau a paru avoir grande envie d’un Paul Potter dont M r . Verscur lui a demandé mille florains d’Hollande faisant a peu près deux mille Livres de notre monnoye, mais comme il n’a rien voulu en rabattre il ne l’a pas acheté quoiqu’il en ait été bien tenté. Ce tableau représente un seul homme conduisant des bestiaux au pâturage et est fait avec un grand art et beaucoup d’agrément. Je suis fie* 1. Lettre de M. le Duc DE Choiseul à M*. DESRIVAUX. — A Choisy ce il Sept brc 1768. Particulière. Je suis bien touché M. des soins que vous vous êtes donné pour procurer au Sr. Boileau l’entrée dans les difiérens cabinets de Tableaux de la Haye. 1) Van de Velde. Hoet geeft in Deel III pg. 670 een „extract uit den catalogus van schilderijen die ten huize van Mr. Johan van Nispen Raad ordinaris in den Hove van Holland" op za September 1768 in 's Gravenhage verkocht zouden worden. Hij omschrijft daarin 7z schilderijen die voorzeker tot de besten in de verzameling mogen gcrekeud worden; slechts één Willem TAN DB Vbldb wordt in zijne opgave aangetroffen (No. 8; die men vermoedelijk terug vindt in het Cabinet-Choiseul onder No. 29. ») Hendrik Verschuring, kleinzoon van den bekenden schilder van dien naam f geboren zo April 1697, huwde 20 Nov. 1736 Amarantha van dbn Esch, stierf 23 Nov. 1769; zelf schilder en graveur. Hij was eerst (1716) clercq ordinaris ten comptoire van de Financiën van het Gemeenebest, daarna in Z745 boekhouder en eindelijk in 1750 Commies bij FinantiSn; in Z762 hoofdman der Confrériekamer. Zijn schilderijenkabinet werd op 17 Sept. 1773 geveild. s) Karel du Jardin. 4 ) Wouwermans of Wijnants, van beide meesters komt meer dan één schüdery in Vbrschuring’s catalogus voor. Geen der in bovenstaanden brief genoemde schilderijen uit de verzameling Verschuring, ver- geleken met die vermeld in Host's catalogus en in het recueil van het kabinct-Choiseul, worden in het laatst- genoemde aangetrofien. Het is waar dat de opgave van Hobt is van vóór 1752 en dat in die z6 jaar de verzameling Verschuring zeer kan veranderd zijn. 29 * Cet artiste en me rendant c o m pte de ce qu'il a vu que Le possesseur te at Tendre mflle forains (Thaïlande. Je tous rafales dont 3 a déjà fait TacquxsitxQiK. Si Le Sr. BotLEAU se tronro k parti» noos pourrez tous même acheter ^Le tablean dont je tous ferai rmtm*ttr m Je prâr. l ) Je suis &c. Lettre de IL Desrivaux à M. le Duc DE ChO£SEUI~ — De FartBcnlrère. de tous ma gnifiions n • • T • _r □sen lui «lu cy joints et par laquelle 3 a de Tableaux qu 3 afire de t ou s de tous mander qu TL a ttendra de tous rendre Je suis &. Lettre de BÇ Le ft le 29 DE CHOI I768. *a % [LàX. Destthx — De arec Le catalogue des tableaux cfun cabinet quT 3 a découvert et qufon ofte de vendre en bloc, je Loi mande que nVtarct pas c u r i e ux de la totalité je à L'acquêncxaii de deux ou trois seulement de c e ux qui Lui pa r a îtron t Les aaeSXearsL Si Le possesseur Teut Les vendre séparément et dans ce cas voos T ondr e z faaen Inx en a v an cer Le prix aussi que vous en avez usé pour cefan des 3 achetés à la vente de Mr. VAX XcæEX; fai pr éve nu Mr. DE LA Ibur de la Lettre de change de 1419 : L rj : 5 7 : * que vous avez t irée sur Lui p o u r ce der* nier objet. Je suis Sr-*. wijten is aan de omstandigheid dat juist in dezen tijd September 1768» DesritaCX >• bonden nu op en zijne particulière correspondentie w or dt derhalve niet meer; locals ge dur e nd e den tijd dat hij aan het hootli van het gezantschap was» met de cr Futtüi crr «r« g nito e n e n l ie net 4e besdsr^juf >iie Dssoici «r ist spx Heel va : ÎXL iet âLinri ▼on. CHCiSfirr. 5 «spinet iutar met «nir efau Set is SCHILDERIJENVERZAMELINGEN VAN HET GESLACHT SUNGET.ANnT 230 SCHILDERIJENVERZAMELINGEN VAN HET GESLACHT SUN GEL ANDT. Onlangs in de gelegenheid geweest zijnde, om in het thans bij den Hoogen Raad van Adel berustende gedeelte van het familiearchief der VAN Slingelandts nasporingen te doen, kan ik de bovenstaande mededeeling van Jhr. Mr. DE Stuers deels aanvullen, deels wijzigen; evenwel alleen wat de collecties van JOHAN Diederik en Hendrik van Slingelandt betreft. Over de voornaamste verza- meling, die van Govert VAN Slingelandt, vond ik geene documenten. Vermoe- delijk berusten deze nog bij de nakomelingen. Wenden wij ons eerst tot de verzameling JOHAN DiEDERIK VAN SLINGELANDT. Hierin vinden wij slechts één schilderij, dat men oppervlakkig genomen, met een der stukken uit ’s Prinsen verzameling zou kunnen identificeeren. Het is het strandgezicht van Adriaan van de Velde, hetwelk, wat de afmetingen betreft, overeenkomt met het „landschap met beeste,” het vierde nummer van HOETS lijst Is het evenwel op zich zelf reeds gewaagd dit zeestrand, waarop op den voorgrond uitsluitend menschen en meer naar achter dieren, en dat wel paarden voor koetsen, voorkomen, voor een landschap met beesten, d. w. z. vee, te ver- klaren, het feit dat het stuk van J. D. v. Slingelandt in de straks te behandelen boedelscheiding van Franco van Bleyswijck als „een gestoffeerd landschap met koeien en schapen” voorkomt, bewijst, dat het een ander stuk moet geweest zijn. Er is dus in deze collectie geen enkel doek, dat men later in het kabinet van Willem V kan aan wij zen. Haar aankoop door den stadhonder behoort dus in 't rijk der fabelen te worden verwezen. Hoe staat het nu met den aankoop der verzameling Hendrik van Slingelandt? Het eenige stuk, welks afkomst daaruit aan te toonen is, is het binnenhuis van A. V. Ostade, hetwelk door het sujet, het aantal voorgestelde personen, het jaartal 1662 en de afmetingen genoegzame waarborgen oplevert, dat het door Hoet (II 407) bij Slingelandt en het door Terwesten bij den Prins beschreven stuk inderdaad hetzelfde is. Dat wij om dit ééne stuk niet den aankoop der geheele verzame- ling behoeven of mogen veronderstellen, leeren eenige door mij gevonden do- cumenten. Na het overlijden van Hendrik van Slingelandt op den 7 Oct. 1759 en van zijne vrouw Maria Catharina van der Burch op 20 Apr. 1761 werd, in overeenstemming met hun mutueel testament van 24 Maart 1740, een inventaris en boedelscheiding opgemaakt ten behoeve hunner drie kin- deren: Barthout, Agatha en Elisabeth Maria. Dit geschiedde den 6 Sept. 1761. Het 13e Cappittel behelsende de schilderijen zooals dezelve door den meester Konstschilder A. Schouman zijn geëxamineert en op prijs gestelt, luidt als volgt: SCHILDERIJENVERZAMELINGEN VAN HET GESLACHT SLINGELANDT. 231 Nr. I. Een boeregeselschap zijnde een binnehuys door A. van Ostade, gewaardeert op f 790 2. Een dito door denzelven op 120 3- Een Rookendt Mannetje door G. Douw op .... „ 300 4- Een Vrolijk Gezelschap door Jan Steen op .... „ 160 5- Een Graght Gezicht te Amsterdam door van der Heyde op 160 6. Een Duytsch Gesight door HERMAN Sachtleeven op „ IIO 7- Een dito door denzelven kleynder op „ 150 8. Een dito door denzelven op 150 9- Venetiaansche Carnaval door Lingelbach op. . .. „ 120 10. Badende Vrouwtjes door Haensbergen op „ 60 Moses in het Biese Kisje door Vertangen op . .. „ 30 12. Een Romeynsche Poort „ 50 13- A l’amour Speelders door op „ 30 14. De Delffse Oude Kerk \ op „ 40 is. Een Alchimist in de ma 30 \ 6 , Een Kindervreugdt door A. VAN DER Burgh. . .. 20 17. 18. Een schrijvent Vrouwtje door J. VAN der Meer .. Een Kers""" 1 ’* Ar ' r "' A Uta»«.«.» 30 Vergelijkt mei stemming behalve bij Dit bedrag v onder de drie kinder blijkt al aanstonds, c en deze had niets be in wiens kabinet het Welk der dri waarschijnlijk een de opgemaakt in i8o8, waarschijnlijk met de zijn en volgens de ta vormen, t. w. ƒ 780. >) In de hierboven dat hem van een publieke Evenwel vermeldt Burgei eene „Vente Hendrik van 282 SCHILDERIJENVERZAMELINGEN VAN HET GESLACHT SLINGELANDT. Van den boedel van deze dame, teweten: Magd. Abc. Elis ab. , Bare y. Boetzelàer, Douarière van Mr. Barthout van Slingelandt vond ik twee opgaven: een inventaris, gedateerd van 29 September 1808 en eene boedel- scheiding van den 28 Juli 181 1, de eerste meer stukken omvattend, de tweede daaren- tegen met de taxaties van de teekenmeesters T. P. C. Haag en J. TEISSIER. Uit den eerste deel ik het volgende mede: In het huis op den Langen Vijverberg te 's Gravenhage bevond zich: Op ’t provisiekabinetje naast de meidenkamer: twee pourtraitten in glazen zijnde de heer H. v. Slingelandt en echtge- noote, Vrouwe Maria Catherina van der Burgh. een schilderijtje op koper geschilderd, verbeeldende een slager met twee vrouwen en een man in 't verschiet door A. SCHOUMAN. In de eetzaal: een schilderij, verbeeldende Joseph en Maria door DE GELDER. „ „ zijnde een wintergezicht door v. STRIJEN. w „ verbeeldende een schoenmaker door TENIERS. „ „ Italiaansche markt door Berkheyden. „ boerengezelschap door J. Steen. een dito door denzelfden. ,, „ verbeeldende een melkmeysje door Kuyp. „ „ „ „ stier in een stal door Kuyp. Het portret van professor Rau. In de groote voorkamer: Een schilderij verbeeldende een vrouw en twee manspersonen door Jan van der Burg. Een gesigt van een water of gragt te Amsterdam door twee onder - scheide meesters. Een dito, een boer met een ezel door Berghem. „ „ zijnde een gesight van een haven door J. B. „ „ verbeeldende een kerk. „ „ een markt. „ „ verbeeldende 't pourtrait van Gerrit Dou door hem geschilderd. „ „ verbeeldende een Italiaansche markt. „ „ ,, 't gesight van Papendrecht op Dordrecht. „ „ „ ,, „ Swyndrecht „ „ ,, „ „ ^t pourtrait van den Heer Simon van Slingelandt, raadpensionaris van Holland. SCHILDERIJENVERZAMELINGEN VAN HET GESLACHT SUNGELANDT. 288 In de binnenkamer: Een schilderij verbeeldende een vrouwebeeld door Slingelandt. Een dito verbeeldende een mansbeeld door denzelven. Twee bloemstukken door v. Stryen. Een boerenstukje door P. DE BLOOT. een pourtrait een dito in 't koper van agteren met een inscriptie. Op de buitenplaats Zuid wind onder 'sGravezande bevonden zich nog: 14 stuks schilderijen. 5 stuks portretten. 2 portretten. 16 stuks soo schilderijen als wapens en kaarten. 18 stuks familiepourtretten van *t geslaght van Slingelandt op ieder van welke van agter de namen en de tijd der geboorte der pourtraitten zijn vermeld. 8 stuks schilderijen. Het tweede document, den boedel van Mr. Barthout VAN Slingelandts weduwe betreffend, behoort tot de boedelscheiding van het jaar 1811. De schilderijen zijn in vier kavels verdeeld, die achtereenvolgens aan Mr. Hendrik van Slingeland, Jonkvrouw Agatha Jacoba van Slingeland, Jonkvrouw Diederik a Cath Arina van Slingeland en Wigb. Alb. Wil. van der Does, Graaf van Limburg — Stimm — Noordwijk, als in huwelijk hebbende MARIA ELISABETH Margrietavan Slingeland te beurtgevallen zijn. Verdere commentaar is hier overbodig. Schilderijen, getauxeerd door de Teekenmeesters T. P. C. Haag en J. Teissier. Art 67. Nr. I . Een watergezicht gestoffeerd % door A. VAN DE Velden en verder schilderwerk door J. VAN der Heyde 1 ) getauxeerd op . f 600 Een Ideaal stuk van A. CüYP 250 Een Italiaansch landgezicht door J. Berkheyde 35 Een buitenstadsgezicht rijk gestoffeerd door J. VAN DER Ulfte „ 30 Een bloem en fruitstuk van A. VAN STRIJ „100 Een Ideaal van A. SCHOUWMAN 30 Een Mytisch stuk door G. SCHALKEN 60 Een we versbinnenvertrek) denkelijk door OUDEROGGE . . . „ 20 Een Mamilie (sic) stuk door M. VAN MiEREVELD . . • • . » 36 f 1161 Nr. 5 der hierboren genoemde lijst. Oud-Holland % 1892. 30 284 SCHILDERÏJENVERZAMELINGEN VAN HET GESLACHT SLINGELANDT. Nr. 2. Een Heilige familie door A. de Gelder ƒ 200 Een Ideaal van Breckelenkamp. 50 Een gezelschap van vier persoonen uitvoerig door A. SCHOUWMAN „ 100 Een Historieel stukje geïmiteerd naar Eekhout door J. DE Wet „ 25 Een bergachtig landschap door N. Berghem „ 550 Een Fraay perspectif opleverend kerkgezigt door E. DE WITTE 1 ) ,, 45 Twee Italiaansche landschappen door J. VAN DER Ulfte . . ,, 100 Eenige figuren door of in de manier van T. WljCK 25 Een wintergezigt door J. VAN Strij 60 ƒ 1155 Nr. 3. Een ‘ landschap van A. Cuyp Een binnenvertrek waarin een figuur, waarschijnlijk G. Dou met verder verschiet en beelden uitvoerig door G. Douw *) Twee ovale Pourtraiten Een rijk gestoffeerd stuk met figuren, paarden & a door J. Berkheyde Twee alleruitvoerigst geschilderde stukken met beelden door P. VAN Sling ELAND Een boerenbinnenvertrek door P. Bloot Een rijk gestoffeerd vrouwelijk pourtrait cfoor W m . Mieris Een Corps de garde door A. PALAMEDES ƒ 250 » 450 „ 200 ». 25 „ 125 » U f 1165 Nr. 4. Een winterstadsgezicht door A. van Strij f 50 Twee dorpgezichten door denzelven 20 Een water en een met koeyen gestoffeerd landgezicht op de stad Dordrecht door A. Cuyp „180 Een boeren binnenvertrek door A. VAN OSTADE 8 ) „ 450 Een caracteristiek binnenvertrek door J. STEEN 4 ) 450 Twee goedgeschilderde Pourtraitjes waarvan de schilder onbe- kend is „ • 7 Een Herder en Herderinnepourtrait 3 f 1160 *) Nr. 14 der hierboven gemelde lijst. *) Nr. 3 van dito. a ) Nr. 2 van dito. 4 ) Nr. 4 van dito. SCHILDERIJENVERZAMELINGEN VAN HET GESLACHT SLINGELANDT. 285 De tot dusver medegedeelde documenten hebben betrekking op de door Hoet vermelde collectie H. V. SLINGELANDT in de afgaande lijn, thans rest mij nog de vermelding van enkele stukken, die onze kennis dier verzameling in opklim- niende lijn vermeerderen. Hendrik en Johan Diederik van Slingelandt, van nature volle neven, waren bovendien zwagers door hun huwlijk met de gezusters Maria Catharina en Petronella van der BüRCH. In die kwaliteit traden zij in 1734 als univer- seelc erfgenamen op van Franco van Bleiswijck, in leven veertigraad van Delft en aldaar overleden den 4 October 1734. Het stuk, dat ik over zijne nagelaten schilderijen vond, is een onderhandsche acte, eene verdeeling in twee kavels A en B, die bij loting werden toegewezen, gelijk blijkt uit de onderschriften : getrocken door Mietje en getrocken door Pietje. Dit waren blijkbaar de familiare namen der freules; immers het eerste kavel vinden wij in de door Hoet beschreven collectie van Hendrik V. SLINGELANDT, terwijl het andere de vertrekken van Johan Diederik versierde. Wie deze schilderijen taxeerde, blijkt niet. Daarentegen vond ik nog een „lijst der schilderijen die in de voorkamer hangen, waarop dezelfde stukken nog cens voorkomen, ditmaal voorzien van twee prijzen, links diegenen, die tot grondslag van de verdeeling hebben gediend, rechts ten deele anderen. Deze laatste voeg ik tusschen haakjes bij, evenals enkele uitvoerigere beschrijvingen der stukken; A. (Hindr. V. Slingelandt.) Carneval door LiNGELBAGH I). ƒ 90 — (70 — ) Een italiaansche plijsterplaats*) 60  ) 200 — B. (Joh. Died. v. Sling«* landt.) Boerevreugdt door Lingel- bagh *) ƒ 90 — (nc — ) Een italiaansch stuk, zijnde een jager met honde .... 70 — Een stuk (gestoffeerd landschap met koeien en schapen) van A. v. Velde ‘) 400 — • Een (groot) stuk van Ber- CHEM *) 160 -(204— ) ») Hoet II 407: Een Italiaansche Carneval door J. Lingklbag Ao. 1670 20" X 26. ,f Nr. 9 van de nalatenschap toen door A. SCHOUMAN getaxeerd op f 120. 3 ) Hoet II 406: Een Italiaanse Kermis door Lingelbag lo / ' X 25 Va". 3) Hoet II 407: Een Italiaansche Plijsterplaats door Michel Angelo de la Bataille i8iy' X 24I/2" bij J. D. v. Slingelandt'. *) Dit ie he t stuk, dat door Willem V van een der erfgenamen van H. v. Slingelandt werd gekocht en thans het Maurilshuis versiert (Cot. 1891 Nr. 250.) '’) Klaarblijkelijk het stuk, dat Ho et als een landschap met beesten vermeldt, en dus niet het zeestrand in ’t Mauritshuis (Cat. '1891 Nr. 39 1 *) «) Hoet II 407: Een tabaksrooker zijnde ’t pourtrait van G. Dou door hem zelf geschildert 17I/2" X iS'/ï"- I n *761 getaxeerd op ƒ 300 en in 1811 voor / 450 aan Jonkvr. Diederik a Catharina van Slingelandt toegewezen. ;) Bij geen der beide zwagers vermeld. Wei komt er ia de boedelscheiding van 1811 een bergachtig landschap door N. Berghkm van f 55 ° voor. 30 * Een stuk (groot Rijngezicht) van Zagtleven ') / 160 Een stuk (juffer die een brief schrijft, en een meid bij haar) van J. van der Meer*) . . f 75 (ƒ100) Een stuk (kersnacht) van Bloe- MAKRT *) / 50 Een stukje (boerevreugt) van A. V. Ostade *) ƒ 50 ( ƒ 70) Totaal . . . ƒ 985 VARIA. een landschap door ROGHMAN hangende boven ’t kabinet in de eetkamer . . ƒ 15 Pomona en Vertumnus doo SAM *) Een stuk (waterval) van RUYS DAEL 4 ) / 40 De Cruysiging door Jordaens. / 15 ( ƒ 40) Een stuk van Boere Breu- gel») / 16 (ƒ 10) Totaal . . . ƒ 991 VARIA. Een landschip door Roghman hangende in de eetkamer over den haerdt . . / 15 Bij de stukken betrekking hebbende op deze nalatenschap ligt eindelijk nog een los papiertje met een lijst van 18 schilderijen, hetwelk door ’t opschrift D. als één van minstens vier kavels wordt aangeduid. De voor de stukken geplaatste nummers wijzen ook hierop: als een kavel 18 stuks telde, waren de vier kavels ongeveer 72 stuks groot; inderdaad zijn alle nummers kleiner dan dit getal. Het werd blijkens onderschrift toebedeeld aan Juff. VAN D“ BURG. Wie dit was, is mij niet gebleken, evenmin als het mij waarschijnlijk voorkomt, dat het blaadje op den boedel van Franco van Bleiswijk betrekking heeft Zeker is slechts, dat de voornaamste stukken van dit kavel in de verzamelingen der Slingelandts belandden, gelijk blijkt uit het volgende afschrift: 17 à la mour speelders door M. ANGELO DE LA BATAALJE f 162 — — 19 een amsterdamsche binnegraght door VAN D* HEYDE . „150 — 2 badende vroutjes door IIAENSBERGE 50 — ') Hokt II 408: Een stuk zijnde een Rijngesigt door H. Sagtlevkn 18" x *4'- In 1761 getaxeerd op f no. *) H. II 407: Een Pomona en Vertumnns door E. Sak 21* X I 7>jfc". Gelijk men liet, was dit stuk van den thans geheel vergeten Rotterdamschen schilder een der duurste stokken der collectie. s) II. II 408: Een Juffrouw die schrijft door J. v. D. Meek van Delft 27" X 24”. Was ƒ ioo te veel voor dit stuk, A. Schouman oordeelde het in 1761 slechts / 30 waard. Anno 1889 daarentegen betaalde men het in de veiling Secriton met 62000 frcsl *) H. II 407: Een Waterval door J. Ruysdael 38" X 3>*A". s) H. II 408: Een Kersnagt door A. Bi.oemart 17" X ail/i". Door A. Schouman op / ao getaxeerd. *) H. II 407: Een dito (d. z. w. binnen-) huysje met agt beeldjes door denzelvcn (A. v. Ostade) 13V»" X 16 1/1". Vgl. ScHOUMANS taxatie met f 120. ; ) H. II 406: Een Landschap met Paarden, Wagens, Karren en Boeren etc. door Jan Breugel iot/| n X i6’ r. 6 een suikereetstertje door G. SCHALKEN „50 — 20 Joseph met koeyen en schapen 6 — 47 prins Willem 2 — 5 & 37 (lees 35 & 37) schaapjes 3 — 62 Rebecka 3 — 36 Andromeda 3 — 51 prins MaüRITS o — 10 — 52 smal en bree weg. . o — 10 — 64 de zegening Jacobs „ 2 — 10 — 65 kaartspeelders 1 — 10 — 53 een bruid door de Boere Breugel 3 — 39 een voete wassing . . . 3 — Totaal . . . f 540 — Hiervan keert Nr. 6 weer in de verzameling JOH. Died. V. Slingelandt : Een Vrouwtje dat Suyker likt door G. SCHALKEN 7" X 6” (H. II 406); Nr. 19 kunnen wij behalve bij HOET, (die de afmetingen opgeeft: 1 2ty' X 15") weervinden in de taxatie van A. SCHOUMAN (/ 160) en in de boedelscheiding van 1811, waarin het ƒ 600 geldt. Nr. 17, 2 en 5 komen zoowel bij HOET als in de taxatie van SCHOUMAN voor; in de laatste bovendien ook Nr. 18. ROTTERDAMSCHE SCHILDERS. DOOR P. HAVERKORN VAN RIJSEWIJK. HENDRICK MAERTENSZ. SORGH. K vader van dezen schilder was, gelijk HOUBRAKEN vertelt, marktschipper van Rotterdam op Dordrecht. Hij heette MaErten ClAESSE, en was Rotterdammer van geboorte. Herhaaldelijk troffen wij hem, met vermelding van zijn ambt „ordinaris marcktschuijt- voerder van Rotterdam op Dordt” als getuige bij notariëele acten aan, welke gepasseerd werden in 1608, 1612, 1614, 1620, 1627 en 1632. Steeds wordt hij daar eeuvoudig MaERTEK Claesse genoemd. Den 27«" Oct. 1628 liet hij zelf eene acte maken, waarvan wij straks meer zullen mededeelen, en daarin wordt hij genoemd „Maerten Claesse Rochusse”. Waarschijnlijk werd hij zóó genoemd naar zijn vader, die Claes ROCHUSSE kan geheeten hebben. Maar men ziet hoe juist de mededeeling van Houbraxen is, dat hij „MAARTEN Klaasz Rokes genaamt wert”. Hij teekende de acte eenvoudig „MAERTEN Claesse”. In eene acte van 28 Jan. 1641 wordt hij genoemd „Maerten Claesse de Sorch, schipper op Dordrecht van deser stede” 1 ), en hierdoor wordt weder eene andere mededeeling van HoiiBRAKEN bevestigd, 1) Prot. A. HvflSMAX X Ç7- vrouw en den datum van hun huwelijk kunnen wij niet stellig aangeven. 