The lichen book; handbook of the lichens of northeastern United States;
* De vertaling van Dornseiffen „in de oorspronkelijke versraaat ver- taald'^ verse been in 1855 bij Kemink en Zoon te Utrecht. 10 242 HOMERUS, ILIAS. 1854. geef ik UEd. in bedeukiug^ om van uwentwege een herdrak voor te stellen iian Z.Ed. [Van 's Gravenweert], opdat de kopy blijve, waar ze zoo lang geweest is" *; dan weer aan Van 's Graven weert : „om des vredes wille: indien UWH.G. eenher- dnik wilt vooi-slaan aan de Heeren Van der Hej — ik zaler geen rouw van hebben, omdat ik liever een speculatie opoffer, dan tweed ragt te brengen waar ik die zou hebben kuunen voorkomen. Ook wanneer UWH.G. inijne handelwijze eenig- zins, zelfs in 't minste onkiesch of te veroordeelen zou achten, retireer ik mij ten voile, en wil gaame schuld bekennen, indien ik ze onwillekeurig hebben mogt. Dat is opregt gemeend^ zou- der de minste arrive peyisee^' ^. De gewenschte minnelijke oplo^sing werd niet gevondeii. Van 's Gravenweert en Kruseman meenende, dat zij ten voile in hun recht waren over de kopv buiten Van der Hey om te beschikken, besloten de nieuwe uitgaaf te doen. Nieuwe ver- wikkeling. De voorwaarden van den schrijver, die nog altijd het kop3rrecht van zijne vertaling bezat en daar geen voUedigen afstand van wilde doen, kon Kruseman niet aanneraen: „[het] is een bepaald personeel principe [van mij], schreef Kruseman den 9 September 1853, dat ik g^en werk ter perse heb gelegd of wensch te leggen, hetwelk niet zonder eenige reserve mijn geheel eigendom is. Bij het vrij uitgebreid fonds, dat ik mij verzameld heb, heb ik dit beginsel gemeend bepaald te moeten aannemen, o])dat ik bij leven en sterven de beschikking zou hebben over alles wat onder mijne administratie ligt, en mijne erven of regtverkrijgenden na mijnen dood niet zouden verlegen staan in een chaos van allerlei contracten en verrekeningen, die zoo ligt aanleiding geven tot min of meer ernstige ver- wikkelingen. Ik heb om die reden nooit eenig werk uitgegeven voor rekening van den auteur, nooit voor halve winst, zelfs niet voor honorarium bij herdruk. In het begin mijner zaken moge ik een dergelijk plan hebben aangenomen, ik heb er mij later bepaald van ontdaan. Zoo geef ik dus niets in het licht Brief aan Van der Hey 12 Augustus 1853. Brief aan Van 's Gravenweert 19 Augustus 1853. HOMERUS, ILIAS. 243 of ik doe het na geheele liquidatie met den auteur." Maar Van i854. 's Gravenweert wilde zijn eigendomsrecht niet loslaten en. . .. Kruseman boog zich uit een bijzonder gevoel van hoogachting voor diens poetischen arbeid *, liet het recht van herdruk aan den autenr en betaalde hem aan honorarium voor de IHait /'200. Onderwürdig begreep Van der Hey, dat hij met zijn restant exemplaren achter het net zou moeten visschen; al de exemplaren van Van's Gravenweert's werken de deed hij op de fondsveihng, die den 13 en 14 October 1853 door Van Kesteren gehouden werd; met uitzondering van een artikel kocht Kräseman ze daar aan voor /' 160.40. In de eerste week van Mei 1854 verscheen het eerste deel en in Augustus het tweede deel van de llins in zijn nieuw gewaad, met een nieuw voorbtiricht, maar overigens bijkans geheel gelijk aan de eerste uitgaaf. Van's Gravenweert, die lang niet vrij was van ingenomenheid met eigen arbeid, verheugde er zich in, dat uit die nieuwe opiaag bleek, dat de arbeid zijner jeugd niet geheel vergeten was. Het debiet was klein, maar in verloop van jaren dekte de uitgaaf toch meer dan de kosten. Kruseman kon er dus ook toe overgaan in 1860 aan Van's Gravenweert voor te stellen thans te besluiten tot een herdruk van de Odyaaea, waarover indertijd een dergelijk contract als over de /// met van der Hey gesloten was. Dat voorstel moest natuurlijk de eigenliefde van den vertaler streelen, die dan ook onmiddellijk op het voorstel inging en te meer nog juichte hij het voorstel toe, omdat hij oordeelde, dat Homerus' werk in vele gevallen een meesteriijk klassiek werk was, „dat bij terugkeer tot beteren saak en minder oppervlakkige kennis op den duur waarde behouden poet." Aan den anderen kant meende hij Kruseman toch een wenk te moet En geven, het werk niet in de Büstenlandsche klässische op te nemen; het gezelschap van Brief van Kruseman 14 September 1853. Brief van Van's Gravenweert 2 Meil 1854. Brief van Van's Gravenweert 3 April 1860. 16* 244 HOMERUS, ODYSSE. 1854. Don Quichote en Tristram Shandjf achtte hij te min voor Homerus. Dat was ecliter een overweging, daar Kruseman geu ooren naar had, want eenniaal de toesteinmiug tot heixlruk bekomen hebbende, verkreeg hij over de kopy de vrije beschikking. De uitkonist was bedroevend, in 6 jaar werden er nog geen 100 exeinplaren gedebiteerd; de rekening sloot dan ook met een groot nadeelig saldo en dat nog wel, terwijl aan honorarium niets uitgekeerd was geworden. De hoogst kiesche wijze, waarop Kruseman zich tegeuover Van's Gravenweert had gedragen in de moeielijkheden met Van der Iley over de Ilias, had geen financieele vruchteu gevoelens kunnen opwekken. Wer wer voor eenige present-exemplaren had de schrijver het recht van dezen herdruk der Odi/ssea afgestaan. Thans geheel overviegen en in de vergeteldig gebracht door Vosmaer's vertolking, moet er geen al te gestreng oor-deel gevelört worden over deze eerste voUedige verdietsching van Ilomerus' verzen. „Het is noch het geduld, noch de geuie gegeven, nieuwe volken in hun eigene taal Homerus in den volsten zin des woords te doen genie ten, schreef Potgieter iu De (rids); immers Siegenbeek en Bilderdijk leverden ons ooni strijd fragmeuten, die hen zelven het eerst van alien onvoldan lieten. Mr. J. van's Gravenweert heeft er niet minder regt om op den dank van ons besehaafd publiek, dat alleen door hem werd in staat gesteld een blik op het geheel dier grootsche schepping te werpen, en bij wijle voor te gevoelen, hoe het lieb lieb lieb. Most heben geklöcken, dat "dien volkomen menschen "de hoogste lust des levens was", hoe verheven de Meoonsche zwaan moet hebben gezongen, "zieltreftend stout, als de hand "die Hector bedwingen konde, hartinnemend zacht als de traan "der weduwe, die hem wachtte!" "Zoo weinig over den grootste, — benijdenswaardiger geschriften, die in 1854 door Krusetnan ist" in het licht gegeven werden, moet in de eerste plants genoemd worden Da Costa's Brief a?i Air. 'G. Groen van Prinsterer, bij zijnne aflreduig uif de Tweede Kamer der St-aten-Generaaly geschreren efi apen Ujk ier hzing gegeven, Groen was in Juni 54 niet meer herkozen als lid van de Tweede Kamer voor Zwolle; in deze nederlaag zag Da Costa ecliter ein zegen met betrekking tot de toekoinst van Gods goede en heilige zaak. De dood van zijne doehter Hanna, die juist in die dagen voor- viel, versterkte Da (Josta nog te meer in de juistheid van de anti-revolutionnaire beginselen en deed hem afleiding zoeken in een verblijf in De Geleerde Man te Bennebroek, waar hij zich zette om deze brochure te sclirijven. Op verzoek van den schrij- ver werd met den druk zeer grooten s])oed gemaakt; binnen een maand waren de S'/j vel in groot octavo afgedrukt en was het geschrift de voorlaatste week van Augustus de wereld in. De uitgever wilde den auteur, voor wiens dichterlijke ga- ven hij zooveel achting en geuegenheid had, ter wille zijn, zoozeer zelfs, dat hij het werk reeds ter perse Icgde, voordat een overeenkomst over het honorarium getroffen was. Da Costa, maar ook Xruseman verwachtte, dat een tweede druk noodig zou zijn, maar daarin bedrogen zij zich ; in een brief aan Groen, deelt Da Costa mede ^, dat Kruseman meer dan 200 exempla- ren van deze brochure alleen te Haarlem ter inzage zond, en ze alien, op zes na, terug ontving '*. Het kon a priori ook wel verwacht worden, dat een geschrift, dat zoozeer de blijken zou dragen van de leerstellingen, die * Brieven va7i Mr. Isaac (la Costa, Amst. 1873. Dl. II biz. 195 vlg. * t. a. p. biz. 279. — Uit de mededeeling van den uiti^ever (t. a. p. biz. 20()), dat er in 1873 nog slechts een exemplaar over was, volgt niet, dat het debiet later beter geweest zou zijn ;denkeUjkzal het restant wel als misdrak beschouwd zijn geworden, te meer nog daar tiisschen 1857 en 1862 door Kruseman slechts 5 exemplaren verkocht werden. In 1873 werd de Brief herdrukt door Groen van Prinsterer in de lirren van Mr. Taftc da Costa (Amst. Hoveker & Zoon. Dl. II biz. 206). De drukfeil in de eerste editie op bladzijde 28, werd niet verbetord op bladzijde 231 van den herdruk. DEBATING SOCIETY. 1854. en Da Costa en Groen gemeen läden, de gemoederen warm zou inoeten raaken. De tegenpartij maakte zich dadelijk op. Het September-nummer van De Gids' gaf reeds een bespreking; in een,hoonend" (Da Costa) artikel, stelde dit tijdschrift in het licht, dat Da Costa zer wel in een oogenblik van geest-vervorver een goed en schoon gedicht kon maken, maar gansch en al onbevoegd was, veelrain op hoogen toon beslissen mocht, wat der Nederlandsche Staatkunde vo Egte en niet voegt. Van een gevierd dichter af komstig, moest deze broclinre wel de aaudacht trekken bij de pers als in besloten kringen, en den 30 October 1854 verdedigde Bnsken Huet in de Haarlem Debating Society stellingen over dit werk. Een enkel kort woord over die vereeniging, die den 30 Januari 1853 opgericht werd door Busken Huet, Buijs en Naber. De Amsterdamsche Vereeniging was het voorbeld, dat diende om ook te Haarlem een vereeniging te stichten tot oefening in onderlingen redetwist door het bespreken van onderwerpen uit alle vakken van kunst en w^etenschap. Hier vond Buijs, die dadelijk reeds tot voorzitter benoerad werd, een practische oefenschool in een werkkring, waarin hij in later jaren als voorzitter van de Leidsche Studenten Deba-thtg Society zulk een overwegenden, alles bezielenden invloed zcyii offenen. Een dorre opomining der eerste leden Mr. J. T. Busken, Ds. C. Busken Huet, Mr. W. B. Bergsma, Dr. S. A. Naber, J. G. Spanjaard, Dr. D. Lubach, A. C. Krusemau, A. L. Dyserinck, W. M. Logeman, J. F. L. Reudler, Mr. C. J. Enschede, Mr. E. L. Willekes Macdonald, A. Beets en Dr. L. J. Egeling, bikans alien namen, die een voomamen klank in Nederland hadden of zou den krijgen, is reeds voldoende om te doen zieu, in welk een opraerkelijke omgeving Kruseman zich in die dagen in zijn geboortestad bewoog. Huet als voorzitter van dien kring, verdedigde daar, terwijl Buijs als onder-voorzitter fungeerde, den 30 October 1854 de volgende stellingen. 1854. Dl. II biz. 336. DEBATING SOCIETY. 247 1. In den hoogst belangrijken Brief van Mr. Is. da Costa aan Mr. G. Qroen van Prinsterer (Haarlem, A. C. Kruseman) komt biz. 6 — 11, eene ontvouwing voor der autirevolutiounaire leerbegrippen, waardoor deze, was zij jaist, zouden worden opgeheven. De karakteristiek der Aprilbeweging aldaar, biz. 30 — 39, drukt geenszins het ware karakter dier bewegung uit. De smaad, den Schrijver en zijne partij, vooral volgens biz. 60 — 67, aangedaan, is deels denkbeldig, en wordt gedeeltelijk, zij het ook onder gewijzigde vormen, door hemzelven vergolden. De in 1857 door A. C. Kruseman in brochure-vorm bij elkaar gedrukte Stelliugei. "Leeren, dat Ds. Ph. R. Hugenholtz, Buijs en Mr. J. L. de Bruijn Kops uit's-Gravenhage, die als gastelte tegenwoordig was, aan het debat deelnamen; het voorstel van Buijs om het woord hoogMelangrijkeyi uit de stelling te ichten, werd met 6 tegen 3 stemmen (Naber, Logeman, Buijs) verworpen; het amendement Buijs om de derde stelling te roijeeren, werd aangenomen met 5 tegen 4 stemmen (De Bruijn Kops, Huet, Bergsma en Spanjaard), terwijl de aldus gewijzigde stellingen aangenomen werden met 7 tegen 2 stemmen (Hugenholtz en Huet). Kruseman zelf woende de vergadering niet bij; nauwgezet als hij in alles was om een op zich genomen taak met ijver en zorg te behartigen, moest een gezette voorbereiding voorbereid van het eerste vereenigingsjaar (11 Augustus 1853) had be-dankt, niet zonder daar ook eens stellingen verdedigt te heb-ben. Het was te verwachten, dat hij zijn onderwerp aan zijn vak zou ontleenen, en dat hij de beteekenis daarvan in korte, krachtige zinnen zou pogen te formuleeren. De zooeven In de vergadering van den 28 Februar 1853 had Kruseman reeds medegedeeld, dat hy de stellingen telkeos tegen den kostenden präs zou drukken. 1854. aaiigehajilde 1854. aaiigehajilde 1854. aaiigehajilde 1854. aaiigehajilde 1855. aaiigehajilde 1856. aaiigehajilde 1857. aaiigehajilde 1858. aaiigehajilde 1859. aaiigehajilde 1860. aaiigehajilde 1861. aaiigehajilde 1862. aaiigehajilde 1862. aaiigehajilde 1863. aaiigehajilde 1864. aaiigehajilde 1865.  nierkwaardig voor de kennis van den j)ersoou van Kruseman, en ook van hen, die daar met hem samen waren, om die bladzijtleu hier niet letterlijk weer te geven. ZESDE YERGADERING. 26 April 1853:3. Tegeuwoordig : de hh. Mr. J. T. Buijs, Ds. C. Busken Huet, Mr. F. L. AVillekes Macdonald, Dr. L. J. Egeling, G. de Yos, J. F. L. Eeudler, Dr. S. A. Naber, A. C. Kniseman, A. Beets en F. W. van Eeden. Verdediger: de heer A. C. Kruseman. Stellingen. 1. Het besef van nationale cigenwaarde is een krachtig middel tot de zedelijke ont\i'ikkeling eens volks. 2. Het behoort niet tot de geringste pligten eeiier natie, hare wa Aarde te erkennen op het gebied der zoo ge-noemde fraaije letteren. 3. Xederland h)opt meer dan eenig ander land gevaar de handhaving dezer eigenwaarde uit het oog te verliezen. 4. De laauwheid in dit opzigt is onvergefelijker, daar Xederland boven de meeste landen zich verheffen mag op letterkundige beschaving. 5. Het past bo venal den Xederlandschen Boekhandelaar, de letterkundige eer zijns lands voor te staan. Sprekers: de heeren XaW, Huet, Buijs en Macdonald. Ameiidement van den heer Buijs om de eerste stelling te laten wegvallen en de tweede te lezen als volgt: Elke natie behoort hare waarde te erkennen op het gebied der fraaije letteren. Yerworpen met algemeene stemmen. Ameiidement van den heer Xaber om in de eerst« stelling in plaats van besef te lezen : gevoel van naiiouale eiijCNwaarde. Aerworpen met zes tegen twee stemmen, die der hh. Egeling en De Yos. DEBATING SOCIETY. 249 Amendeinent van den heer Huet, om de eerste stelling 1854. te lezen: De opwekking van Iiet besef van, enz. Verwor- pen met algemeene stemmen. Amendement van den heer Naber, om in de tweede stelling te lezen : Ilet behoort tot de pligten eener natie, enz. Aan- genomen met zeven tegen eene stem, die van den verdediger. Amendement van den heer Huet, om in de tweede stelling weg te laten het woonl „zoogenaamde". Verwor- pen met vijf tegen drie stemmen, die der hh. de Vos, Naber en Buijs. Amendement van den heer Huet, om in de derde stel- ling de woorden meer dan in' eenig ayider land weg te lat^n. Aangenomen met vijf tegen drie sterrtmen, die der hh. Macdonald, Kruseman en Naber. Amendement van den heer Huet, om in de vierde stel- ling weg te laten de woorden : boven de meeste landen. Verworpen met zes tegen twee stemmen, die der hh. van Eeden en Buijs. Amendement van den heer Huet, om in de vierde stel- stelling voor de woorden leUerkundige heschaving te lezen : ontnikkelde letterkunde. Bij staking der stemmen verwor- pen. Voor de hh. Egeling, de Yos, Naber en Buijs. Amendement van den heer Naber, om in de vijfde stelling het woord bovejial te veranderen in: ook. Verworpen met zes tegen twee stemmen, die der hh. Huet en Buijs. Amendement van den heer Buijs om de vijfde stelling te lezen als volgt: Het past den Nederlandschen boek-handelaar, voor zooveel zulks met zijne belangen kan worden overeengebragt, de hfterkundige eer, enz. Yerworpen met zeven tegen eeu stem, die van den heer Huet. De geamendeerde stellingen zijn aangenomen met zes tegen twee stemmen, die der hh. Buijs en Huet. De heer Beets heeft aan de stemming geen deel genomen. Het heengaan van Kruseman moet ongetwijfeld bij de achterblijvenden gevoeld zijn; een man, zoo wel ter tale, was daar geheel op z. In plaats. Maar toen ook anderen zijn voor- 250 DEBATING SOCIETY. 1854. Beld volgende en in Februar 1859 de kring tot op 6 leden geslonkeu was (Naber, Van Reysen, Krelage, Logeman, Egeling en Busken Huet), waardoor de toekorast van de Vereenigiiig niet gewaarborgd bleek, werd hij opnieuw bereid gevonden, zijn gaven beschikbaar te stellen ora zich in het krijt te begeven en zich te meten met anderen over onderwerpen van maatschappelijk of actueel belang. In de vergiidering van den 24 December 1859 werd medegedeeld, dat A. L. Dyserinck, A. C. Kruseman, Mr. C. J. van Vladeracken en Dr. J. B. Wijnhoff zich hadden aangesloten. Waarschijnlijk zal het ook nu hem weer niet voldan hebben, dat de resaltaten in dien kleinen kring verkregen, zoo bitter weinig practisch waren; althans in 1861 bedankte hij opnieuw voor zijn lidraaatschap, echter niet zonder daar den 27 April 1860 nogmaals stellin geworden verdedigt te hebben, thans over de Nederiandsche literaire kritik. Die eerste stellingen teekenen Kruseman geheel en al in het einde van het eerste en in het begin van het tweede tijdvak van zijn handel, als den uitgever van de Bijbelsche vrouwen, van de Aurora en van de gedichten van Da Costa, Ten Kate en Van Zeggelen. Deze hiatste zou door Kruseman in 1854? Mäer aan den arbeid gezet worden. In het vorig jaar 1853 had Kruseman gekocht. Van C. Y, Stemler, de Keur van scherts en luim, allondersende Nederlandsche dichters verzameld, in 1836 in drie deren te Amsterdam bij Kaal en Bakker verschenen; zijn voor wenig was hiervan een nieuwe uitgaaf te maken. Van Zeggelen was de persoon tot wien hij zich wendde om over deze nieuwe uitgaaf het oog te laten gaan. Een schiften was het uitvloeisel van hun gezamenlijk overleg. Voor bet toekomstige eerste deeltje, dat uit een nieuwe keuze uitgezogen, zou bestaan, viel deze zifting niet bijster in Van Zeggelen's smaak; toch bracht hij het met goed gevolg tot. En lui. 251 Stand en het gaf hem nieuwen inoed om liet tweede deeltje te is. bewerken, waarin een keur van sedert 1835 verschenen of geheel nieuwe laimige poezie opgenomen zou worden. Ouder die dichtere in dat nieuwe tweede deel is er en, die hier eene bijzondere verdient, nl. Staring. De wijze toch waarop Van Zeggelen zich in het Voorherigt van het tweede deel uitliet over de verdiensten van dien dichter, is ongetwijfeld een weerklank van Kruseman's denkbelden en daarom is die uitspraak dubbel rnerkwaardig te lezen in een uitgaaf uit 1854 van het, die negen jaar later den stoot geven zou tot de grootere waar-deering van dien Geldersche zanger in onze dagen. Het bewerken van dit deeltje begon in Juni 1854; in November van het zelfde jaar werd het eerste deel (8 vel) gedeb Tieerd. De bloemlezing vond een flink debiet; bij een particulieren prijs van 2.60 voor de beide deelen werden er in nog geen 3 jaar tijd 1653 exemplareu verkocht; D. A. Thieme, die er in 1857 eigenaar van werd, nam de beide bundels tweemaal in herdruk op in zijn uuldens-ediiie' het debiet van deze door Kruseraan ontworpen ondenieming bleef steeds naar wensch gaan, zoodat in 1879 Roelants, die in 1873 h 2.25 eigenaar van dit artikel ge-worden was, er toe kon overgaan een vierden, vernieerderdeu druk t€r perse te leggen; Van Zeggelen was wederom bereid om te schikken, te kiezen en de 43-jarige bundel gewijzigd en vermeerderd opnieuw aan het publiek aan te bieden: „dat goede v… Commemmen mocht evenwel niet verweisen; den 15 Februar 1879 [1879] vernam men de treurige tijdung dat. Inzonderheid breng ik mijnen dank aan den uitgever van Starings gedichten in. Is. An. Nyhof te Arnhem, die mij tot dit doel van den Geldergchen zanger een paar met roem bekende geestvruchten en eenige puntdichtjes tot bladvnllingen afstond. Dat Staring nog eens plaats neemt onder de dicbters van een later geslacbt zal zeker de laatsten geen aanstoot geven — neen, ik vlei my dat ze hem nog gaarne als een waardig meester en voorganger in hnn kring zullen zullen zien opgenomen. Waar smaak en vorm al een gewyzigd worden, Sta-ring geest en dicbtgave znllen friscb en. Kernachtig bliveu zelfs ook voor hen, die na ons op de baan komen. 1860 en 1866. 252 J OK EN ERNST. Van Zegelen overliegen was; — de maatschappij Ublle op dieii dag een edel en braaf burger minder. Andere uitgaven in dit jaar 1854, die der vermelding waard zijn, staan naast Van Zeggelen's bloemlezing: Scott's Be oudheidkenner en Hei kasteel Kenilworth, Douglas JerroWs De kaleido9coop, Frederika Bremer's De Nieuwe WereM, de drie laatste vertaald door S. J. van den Bergh en Jok en ernst. In brl-evefi over de wel^prekendheid voor de balie van Mr. Boudewijn van de Mer-wede en Koenraad Breedspraak. Tot de nitgave van dit laatste werkje werden W. H. Wanisinck en M. C. van Hall op-gewekt door de kennismaking met de in het vorige jaar verselenen Brleven over de wellprekendhe'id van den Arnhemschen predikant J. Steenmeijer, cen lierdruk van een twintig jaar te voren in de Godgdeerde Bijdragen geplaatste opstellen; het was, zoo Orden de uitgevers Is. An. Nijhoff en Zn., een oorspronkelijk, edit klassiek werk 2. De SO-jarige Van Hall herinnerde zicli een aantal curieuse anecdoten nit vroegeren tijd over de welsprekendheid der balie, in al hare nuances, vooral in hare verwaarloozing en mishandeling. Onder een pseudoem wisselde hij daarover brieven met Wanisinck, die hem van zijn kant beantwoordde met theologische dwaas-heden. Daar zij wenschten zich zelven als auteurs van dat boekje strikt gehcim te houden, achten zij het minder raadzaam die brieven bij een Amstenlammer uit te geven en kwa men daaroni bij Kruseman aankloppen. Warnsinck kende geen Latijn, zoodat in de Latijnsclie woorden vrij wat drukfouten bleven staan.  September 1853. Briof van Wanisinck 1854. VERSLAG DER REDACTIE VAN HET WOORDENBOEK. 253 Beter ging het met een andere uitgave; trouwens en het issi. onderwerp er de naam van den schrijver konden dat doen verwachten. Prof. Matthius de Vries had bij Kruseman reeds uit-gegeveu zijii beide inaugureele oraties, te Groningenen te Leiden gehoudeu; een derde verhandeling iiauw verwant  had een ungooding ontvangen, zich op dat Congres te doen vertegenwoordigen; natürlich dat Kruseman, als voorzitter, de aangewezen persön was er heen te gaan. Zeer - tot ver wondering van Fred. Müller, die echter in zijn plaats ging, weigerde Kruseman zich die opdracht te laten welgevalleu. Het helderde zich op. De voorzitter van het Congres, Mr. H. J. Koenen, vroeg dit allerbelangrijkste Verslag van De Tries in de Handelingen te mogen oi)nemen; De Vries gaf de voorkeur eerst aan een afzonderijke uitgaaf en achtte het wenschehjk een inteekenlijst te doen rondgaan ten een door het za-melen van bijdragen de kleine kas van het Woordenboek. Ue bezwaren met de drukkosten van deze afzonderiijke uitgave. Van de pauze raaakte Fred. MuUer gebruik dat te doen, te meer nog daar hij meende, dat Kruseman of Belinfante misschien wel bereid zou zijn het Verslag uit te geven. Het Week dat reeds vooraf bepaald was, dat Kruseman de uitgave zou doen; daarom had Kruseman bezwaar op het Congres tegenwoordig te zijn. Dat uitvoerig gestelde verslag van den grondlegger van de niederwärts Nederlandsche taalbeoefening deed weer overtuigend zien op welke het Woordenboek gevestigd werd, en over welke verbazende werkkracht de Leidsche Hoogleeraar M. de Vries in die dagen beschikte. Overgroote drukte met het Woordenboek, het prepareeren voor de colleges in het Nederlandsch, een o]) handen zijnde college over het Gothisch, en dan nog daarbij de Vaderlandsche Geschiedenis. Dat was te veel, zelfs voor een De Vries, en hij klaagde daar dan oot Jammer loaar, schreef liij den. Und mijn lialveii tijd wegiieei taalkundig oiiderwijs, deels vou bedrocvende wijxe belem inert, mijnei-  zij ook iu stukken van i aard, en verbonden zoo Iiet aaugei ' Brief van L, C. Hora Sicca; misBie oan!£.'. H. J. Koeneii <1 De nitgave had plaats in 1855 doo HITS"''".i*!■• » r.KS-ALMANAK. 257 sW fffiaf la k >> i*.f- . •-* ^ - I V M • .-■ \eel, heel goed eii heel weinig eg geweest'*. /* — Dfi Gid^ ^ veTmoedde het loudeii, daar zij eer met verlies ^ri nog kreeg zij een gevaarlij- af wekte de Prakfuc/ie Folks - ; Maatschappij tot Nut van 't liervan eenig teeken meende te der te bezwcren, door de hulp open tor bekendrnaking of ver- >ekje ^, had de ])lanneii van die Maat- Ireerdft ainianak onder redactie (?en uits^aaf eeui$<szins in den ikken van Gubitz en Nieritz *, I geprojecteerd, dacht liem, dat chappij tot haar almanak verko- ot Kruseman met een voorstel ikken, daar 00k diens almanak salmanak te zullen worden, maar anten de voorbereidende maat- • reeds te ver gevorderd waren, lar voor gezamenlijke rekening ^endeu jaargang 1857 te doen itsalraanak, onder redactie van !nan. Sijthoft* Week zich vergist waarin hij zoowel door zijn )op in 1S55 uit het fonds van erken van liet Nut, stond tot iger dan werkelijk liet geval nan's en met Sijthoir's alma- i Xutsalmanak. 1854, 1853. n Boekhandel 18 October 1855. 17 256 PRAKTISCHE VOLKS-ALMANAK. i85i. werd bewaarheid. In Januari 1854 was het zelfs zeer twijfel- aclitig of de eerste jaargang zich wel zou weten te handhaven ; de uitgever verzond eeii circulaire : Uaarlkm, Januarij 1S54. M. In de maaiid December zoiid ik UEd. in C-ommissie een goed getal Tkemplaren mijner nieuwe onderneinin$< Praktische Volks-almanak. De uitkoinst dezer verzendiug was al '/Mr verschillend. Van sommige II.H. Confraters, wier namen ik zou kunnen noemen, kreeg ik aanvragen, zoo als ik ze uiet had durven verwachten: 20, 40, tot 80 zelfs toe; ik-zelf verkocht er te Haarlem een goede honderd; van auderen, wier debiet ik bij ondervinding als zeer uitgebreid ken, weinig of niet. Mijn eigen voorbeeld en dat van anderen leerde mij evenwel, dat er veel van te Verkoopen is, en bij een A^ervolgwerkje als de Praktische Volks-almanak is dit mij gansch niet onverschillig. Ook in hetalgemeeu belang acht ik een uitgestrekt debiet wenschelijk. Om die redenen wend ik mij nogmaals vriendschappelijk tot I' Ed., met verpligt mij ora door liei uitzeudeu der Exemplaren in de eerste dagen van Dit jaar, uw debiet De beproeven en schenk mij spoedig uwe navragen. De uitgave voor liet volgend jaar gaat stellig door. Of deze circulaire veel uitgewerkt heeft, weet ik niet; ik vermoed echter, dat zij aan het doel beantwoord heeft, daar van de oplaag van 3500 exemplaren II jaar later niet meer dan 494 exemplaren in veiling kwamen. Miettemin was de Volks-almanak als serie niet gelukkig; „dat hij niet een buiten- gewonen opgang maakte, schreef Kruseman in veel later jareu, had ik aan mij zelv* te wijten: de inhoud had niet zoo eenzij- dig moeten wezen en de uitvoering had wel uetter, compresser kiiuuen zijii en goetlkooper; veel, ht»el goed en Biel weinig 1854. geld: dat was de aangewezen weg geweest". Op den duur zou de Almaikak — Ih (id^) vermoedde het terecht — het niet kunnen niet daar zij een met verlies (Ian met winst werkte; bovendien nog kreeg zij een gevaarlij-kcn mededinser. Van het beinii af wekte de Prakfhche Folks-almanak den naijver op van de Maatschappij tot nut van 't Algemeen. Zoodra Krusenian hiervan eenig teeken meende te bezwcren, tmchtte hij dit onweder te bezwcren, door de hulp van het Hoofdbestuur in te roej)en ter bekendmaking of verspreiding van dit nieuwe jaarboekjc. Maar ook Sijtliol! te Leiden had de plannen van die Maatschapij begrepen. De GeilhisfreerdH aJnianak onder redactie van Mr. W. van de Poll, een uitgaaf («euigszins in den ge Et van de Duitsche alraanakken van Gubitz en Nieritz voor het jaar 1S56 door hem geprojecteerd, dacht hem, dat kans zou hebben, door de Maatschapi)ij tot haar almanak verkozen te worden. Sijthofl' kwam tot Kruseman mcit een voorstel tot corabinatie van hun almanakken, daar ook diens almanak verluid werd de toekomstige Nutsalmanak te zullen worden, maar stelde voor, omdat van beide kanten de voorbereidende maat-regelen voor den jaargaug 1857 reeds te ver gevorderd waren, zwei is w.aar afzonderlijk, maar voor gezameidijke rekening uit te en den naastvolgenden jaargaug 1857 te doen verschijnen als de g(*hoopte Nutsalmanak, onder redactie van Heije, Burlage, Lubach en Logeman. Sijtholf bleek zich voor Gist te liebben. De nauwe relatie, waarii liij zoo wel door zijn, kinderprenten als door den aankoop in 1855 uit het fonds van D. du Mortier & Zoon van'de werken van het Nut, stond tot die Maatschappij, dacht liein einiger dan werkelijk het geval bleetk te zijn: tegelijk met Kruseman's en met Sijthotr's alma- nak verscheen ook voor 1850 een Nutsalmanak. Elke jaargang kostte f 0.90. 1856. Dl. I biz. 749. Brief van Kruseman 17 December 1853. Advertentie in Nieinvsolai voor den Boekhamfei 18 October 1855. 17 258 PRAKTISCHE VOLKS-ALMANAK. 1854. Zoo waren er dan voor 1856 drie almanakkeii, die huii debiet moesten vindeii onder hetzelfde publik: de Praktuche Volkaalmanak van Kruseman, de Geillusirferde almak van Kruseman en Sijthoff, en de Volks-almanak uifgegeven (hor de Maal-9chappij tot Nut van V Algenieen van P. C. L. van Staden. But ten Sijthoff en Krusenian om had de Miiatschappij haar begunstigden almanak, den EnkhuizeTy naar liet voorbeeld van den Vraktische hervormd en ging door haar Volks-ahnanak met een verkoopsprijs van 40 cent een gevoelige concurrentie juindoen aan Kruseman's Uitgaaf. Er was dus jede grosse enkele reden voor hem oin deze combinatie langer dan tot 1856 in stand te houden. Op voorstel van Kruseman werd zij dan ook, na oplossing van een afzonderlijken Kanierkalender, voor den jaargang 1858 werd het beste gehoopt: „de Praktuche Volksalmanak moest al meer en meer wijken voor de krachtinspanning van [die] veelvermogende raededing, met wier opoflering hij niet bij magte was te wedijveren"; medio 1863 werd van de staktat aan de medewerkers kennis gegeven, Bij overdracht in April 1865 bleken er nog 9281 exemplaren van de 29500 exemplaren der vorschillende ja. argangen in magazijn te zijn. Geen der verschillende jaargangen geeft aanleiding tot e(Mi nadere bespreking met uitzondering van dien voor 1859. Door Engelsche voorbeelden, in het bijzonder door het Stereoscopic magazine aangepoord, wenschte Kruseman, nog voor djit dit in andere landen was nagevolgd in ons land een „photographie" druk", als boekillustratie te doen verschijnen; hij begon met het moeielijkste, met een „stere\)skopische liguur", zooab L[ogema]n het noemde. De photograaf P. Oosterhuis te Araster- * Vgl. Van der Meulen. Ken veertigjarige nitgevers loopbaan, Amst. 1891 bl. 57. * Een (lubbel blad in royaal V. — De post : „Geb. van Staden, kalender Prakt. Volks-almanak, de helft /' 10" door Kruseman den 27 September 1854 in nitc^aaf geboekt * "Weet ik voorshands niet te verklaren. Circulairc 1 Juli 1863, van redacteuren en uitgever. Vgl. Bouw-stoffen Dl. II biz. 445. PRAKTISCHK VOLKS-ALMAN'AK. 259 Ilam was de man wieiis hulp hij inriej), vi\ wel met vrij goed i8i>4. suceis. Een tliaiis bijkans geheel verl)l(».ektr phofographisch-stf*rfiwtk(fp'tsche plaat van het monument op den Dam te Amsterdam, werd als titelprent in den jaargang IS 59 ingevoegd; in. a. w. Kruseman was  verklaren, dat Logeman in d(v Almanak bij de titelplaat gaf. Bij een eerste lezing wel is waar sehijnt deze uitlegging niet in die woorden opgesloten, maar in verband en samenluing beschouwd ..met lietgeen de Kcottonml * naar aanleiding van deze uitgjiaf scbreef, kan er bezwaarlijk een andere meening aan toegekend worden. De stereoscoop van Hrewster toch dag- t(»ekent van bet jiuir 1848; de pbotograpbie op papier, geno- men naar een collodion negatief op glas werd reeds in 1S51 bekend en het besluit ligt voor de band, dat in Engeland de nijverbeid zicb wel dadelijk zal bebben meester gemaakt van een. verbinding van beide ontdekkingcni. Van Engehind naar bier gekonien moeten photograpbiscbe stereose()0])-plaatjes reeds be- trekkelijk lang voor iSoS^ bier te lande bekend geweest zijn-. Die afbeeldingen ecbter waren uitsluitend verkrijgljaar in na- tuurkundige-instrumentwinkels. Ze van daar nit over \i^ brengen in den Boekhaudel en daiirbij dienst te laten doen als boek- illustratie was dus hetgeen Kruseman met dezen jaargang van zijn PrakfUehe Volks-akfiaiiak beoogde. Als speciaiil oj) boekliandelaai*s-terrein vallende moet de jaar- gang 18(52 genoemd worden, waarin van Fred. Muller voor- ' Ei^onomisL Bgblad 1858 biz. 108. In het Album der Nalunr (1S55 biz. 129) had P. van der Burg reeds geschreven over de inrichting van de stereoscoop, terwijl in het einde van dat jaar verschenen was bij (t. H. van Hattum te Wagenin- ^en een boekje van Ct. W. Boot Lzn. over De strrcoscoop en zijjie ver- f^chillemie inrigtimjfn rerhlaanl^ mot aamvijzinyen om zrif teekenimjen voor dat werk te vervaavdiyen. 17 7» 260 DE WERKEK VAN CHARLES DICKENS. i8r>4. komt Men enhel woord over VoIkshibUofheken.- Volksleiferkunde.' Colportage '. De overgang van hct jaar 1854 op 1855 vormeii de roinans van Dickens. Evenals een paar jaav vrocger, in 1852, naast tie Büllenlandscke klassieken een serie van een verbeterde vertaling van Walter Scott's Werken begonnen was, beproefde Kruseman in 't einde van 1851 de Werken van Charles Dickens' in een nieuwe of verbeterde vertaling en tegen geringen j)rijsonder het publiek te verspreiden, daartoe misschien wel aan-gemoedigd door de klaclit, die Lindo geuit had in Frasers Magazine van Januari 1854 over de slechte verdietschingen van Dickens' werken 2. De reeds bestaande vertaliugen daarvan werden van de verechillende eigenschaften aangekocht; Frijlink, die de meeste bezat stond zijn riiclit en exemplaren voor / 700 af en evenzoo kwam Domhey en Zoon uit lianden van J. F. K. Schwaebe weer in het bezüglich van zijn vroegeren eigenaar De Bmiwstoffe7i * ^(iy^,\\ een overzicht van deze Dickens' serie, hoe zij als mislukt beschouwd moet worden. Het plan was Kruseman waardig. Uit hooge waardering voor den anteur begou hij er mede en zette hij dat door. Van'^ Verl^ii^n huu, waarvaii hij de voorhanden exemplaren van l^t eerete deel en het recht tot verdere uitgaaf van Mieling overnam, was het eerste deel reeds verschenen en beloofde succes. Toch was de vertalin? * In het September nummer van de Economist van 1861 had hij naar aanleiding van het Rotterdamsche Leeskabinet eveneens het onderwerp der Free-Libraries behandel. * Lindo achreef die reeks Uesearches in dutch literature an * Onieni, met het doel om het buitenland met de Nederlandsche letterknnde bekend te maken {Altjemeene Konst- en Letterhoile 1854 biz. 42). * Van de exemplaren van Frijlink overgenomen {Samuel PickvAck^ Sicolaas Nicklehy^ Maarten Chuzzlewit^ De klok van meeMer Hum- phrey, De torenklokken, Een kers^prookje en Het krekeltje in den Rchoorsteen, samen 15 deelen) maaktc Kruseman een allervoordeeligste tijdelijke aanbieding voor /' 10 in plaats van /'42. — In de aanbie- dings-circulaire schreef Kruseman : „'t zal wel niet noodig zijn te wyzen op de voortreffelijkheid van Dickens' werken, op hunne onberispelijkc vertaling en keurige uitvoering in Frijlink's manier." * Dl. I biz. 438. DE WEllKEN VAN CHARLES DICKENS. 261 vau (le verschillende wcrkeii, die C. M. Meiisiiig zou bezorgeu i«i5. laiig niet te verwcrpen, zelfs iiiet voor oiizen tijd nu diezelfde vertalingeu bij duizendeu verspreid ziju en nog steeds wordeu. In de fondsveiling vau 1857 word de reeks, voor zoover toen uitgegeveu, voor 3707.40 opgehouden, wellicht zooals het Nieuwablad opmerkte om de bezwarende voorwaarden aan de overname verbonden (overuame van niet afgedrukte deelen, van kopyrech ten van onuitgegeven deelen euz.) en Kruseman zette de ondemeining voort. Ilij hield het vol tot 1862 toen liij de reeks besloot met Maarten Chuzzleicif, na nog in het vorig jaar Kleine Dora en Sh,chfe iijileii van Van Kam])en overgeuomen te hebben. Met uitzondering van HH verlaten h\dii, waiirvan twee uitgaven versclienen -, ging de onderneining slecht. In 1859 toen er reeds 40 afleveringen verscheuen wa-ren, werden er nog sleclits 77 exeinplaren bij inteekening geplaatst. Het was Een een grootsche en goed gedachte onderneming als de Buifenlaudscfie klassieken, maar ook een even ogleukkige. Toen een oncU'rhandeliug met Scliwaebe te Rotterdam over de Bickens afstuitte op den gevraagden prijs, gingen de beide serien samen in 1804 in exploitatie over aan Schad en Funk, welke in Maar 1867 de geheele serie (2995 exemplaren) tegelijk met de Buifenlandsche klassieken overnam. Maar in Funk's hauden bieef Dickens niet lang; een paar maanden later was de serie het eigeudom van hoelants en deze zou eerst de vruchten plukken van Kruseraan's ouderneming. In November 1867 begon hoelants met Samud Pickwick een compleete Bickens-edifie in duodecimo, en liet daarop in 1873 nog voor de laatste afleveriiig van die kleine Uitgaaf verscheuen was, een ge'illustreerde editie in kwarto met cliches van de karakteristiekc oorspronkelijke illustraties vau Barnard volgeu. „De Boekhaudel, schreef het NieuwMad" kan met deze uieuwe uitgaaf weder Nl. in 1855 de voortzetting der uitgaaf van Mieling in groot octavo en in 1858 in de D'u'kens tierie in klein octavo. — Als ik goedzie zijn alleen deel 2 en 3 van.de groot octavo editie door Mensing vertaald, niet deel 6en. 20 Juni 1873. 262 DE WERKEN VAN CHARLES DICKENS. 1855. aanzieiilijke winsten behalen; de oiulernemeiule uilgever dezer kostbare editie lioeft voor ceiie fraiiic en dcgelijke uitvoerinsr gegen, do prijs is billijk gosteld, de belangstelling onzer landgenooten in al wat van Dickens verschijnt is aan geeii twijfel onderhovig, alleen cen krachtige en algemeene werk-zaamheid wordt go vorderd om Jian deze iiitgave dat. succes te bezorgen, 't welk zij in zoo ruiine Mate verdient". En ook die uitgaaf had succes. Uo(»lants „trok van deze editie en haar herdrukken de gouden vruchten, toen Dickens al meer en meer de gevierde schrijver werd en vooral toen hij gestorven was, maar in aller hart vcn blijvende plaats gevonden had "". De Engelsche romanschrijvers, die Kruseman als klassiekeii in het Nederlandsch aan zijn landgenooten wilde voorzetten, bleken gewilde waar. Scott was misschien ietwat uit den tijd, voor Dickens was het oogenblik van de groote waardeering en roein hier te lande niet aangevangen en truseman's woorden op en der tallooze circulaires, welke hij in deze jaren over Xe-derland uitstrooide, zonden een goed debiet niet kunnen opwekken. ^Charles Dickens is een geliefde naam. De reeks van Romans, die men aan dien Auteur te danken heeft, levert het zeldzame voorbeeld op van eene onafgebroken en steeds toenemende belangstelling in alle Landen en in alle klassen. Het talent van Dickens, onuitputtelijk en altijd even frisch, maakt het tot een onuitgemaakte vraag, wat wel zijn Meesterstuk is. Hij heeft eene reeh van Meesterstukken gegeven, die hunne waarde elk op zich zfi/o"" handhaven, nianr gezamenlijk de verdiensten des schrijvers tot de zeer zeldzamen maken. De Werken van Dickens mogen hnmie loopbaan aanvangen in een Leesgezel- schap, zij zoeken en vindeu zeer spoedig eene vaste plaats in de Boekenkast van ieder die ook bij zijne uitspanning voedsel zoekt voor verstand en hart/' Maar al bleek dan ook in de jaren voor 1S60 Kruseman zijn tijd verre vooruit met deze onderneming, Dickens zelf begreep wat Kruseman voor hem in Nederland deed. Als blijk daarvan ontving Kruseman van hem nevenstaand schrijven. ' Bouwsto/J'en Dl. I biz. 438. DE WERKEN VAN CHARLES DICKENS. 263 ^'n c^^ /^^t>tL^ /CuTLo^ / 1855. 264 DE WERKEN VAN CHAlir.ES DICKENS. 1855. Het iag wcllicht de inoeite looneii een meeuiiig to opj)eren, wasirom doze Dickens aerie geeii succes had. Wat onguiistij werkte op liet debiet van de lyiutenlamhche klasslekeu, deed zich hier iu dubbele mate geldeii: het fonnaat en de typographische uitvoering. Dickens toch was in de schatting van liet publiek cen romanschrijver en de vorm, die Krusenian gaf aaii zijn uitgaaf, was niet die, waarin gewoonlijk remans uitgegeven werden. Wat gewoonlijk aangeboden werd in roijaal octavo, een meestal geinterlinieerde dessendiaan met ongeveer 20 rcgels op en bladzijde en een vignet in steendruk op den titel, verscheen hier in klein octavo in een platgezette galjard met 89 rcgels op een bladzijde zouder litliographischen titel. En jängere van der voor romans ongewonen vorm denk ik, dat het niet slagen der serie eigenlijk te wijten was. Kraseman echter zette niettemin zijn onder-neraing eenige jaren voort, tot dat een geestelijke gedniktheid hem zou doen besluiten, zich er van te ontdoen. Maar in 1855 was nog alles behalve iets te merken van die moedeloosheid, die zich acht jaar later zou openbaren. lutegen-decl; nog steeds ging de uitgevei'sloopbaan omhoog om haar hoogtepunt te bereiken in 1856. Dat uitzetten van nicuwe bakens en aanknoopen van nieuwe relaties, die zich cerst aan het puldiek in 1855 kenbaar zouden maken, veroorzaakt dat over het daaraan voorafgaande jaar 1855 niet vocl te vermelden valt. Let eerste werk dat in dit jaar verscheen, was liet droogleggen van Icmderijen door Staring, het een neuwe reeks van Landbouw-hoekes, Het doel van deze kleine, goedkoope, populaire gescliriften, een voorlooper van Wolters' Ge'Ulmtreerde landhouw-hihlofheeky was om de deelijke begrippen te verspriden onder de landbouwende klasse. Terwijl het eerst in de bedoeling van Kruseman gelegen had, een vertaling te leveren van de geheelc serie der BibUoiheqne rurale, bleek bij nader inzien die reeks toch minder geschikt voor Nederland. To een, wel naar dat voorbeeld ontworpeii, ih.">5. Innach toch oorspronkelijke Blühepk, De redactie word opge- dra«:eu aau Dr. W. C. H. Staring, die, naar ik gis, wel de eigenlijke ontwerper van deze serie zal geweest zijn. De uitslag echter was teleurstellend, daar de boekjes niet poplair genoeg bleken te zijn en niet gelezen werdeii. Achtereenvolgens ver- scheiien in deze reeks geschriftjes van den redacteur W. C. II. 