Louis Constant Westenenk (3 Februari 1872-2 Mei 1930)
Dat was verkettl Maar de gouverneur was al te zeer gebonden aan zijn standplaats, hij had al te veel administratieve werkzaamheden en te weinig staf, om hem daar doorheen te helpen. Zoo bleef er te weinig tijd over voor de binnengewestelijke zaken en voor overleg met verte-genwoordigers van bevoTkings- en belangengroepen omtrent maatre-gelen, welke grooter bloei en hoogere ontwikkeling konden brengen; zoo kon men niet tot zijn voldoening werken. De voorgangers klaagden hetzelfde. Westenen zou te Batavia het zijne doen, om dat kwaad gebeterd te krijgen... En dan een vraag: Sumatra's Oostkust, waar het leven zoo y661 duurder was; waar de ambtenaren zoo veel zelfstandiger arbeid verrichten; waar in de landskassen jaarlijks lo a 15 milleoen meer binnen wam dan er uitging, - moesten voor zoo'n gewest gelden dezelfde bepalingen als voor de andere Indische gewesten? Dat was 'n kwestie van belang zoo voor ambtenaar als particulier want op de Oostkust was groster snelheid noodig dan de ambtelijke eenheidsmotor in st Aste stelde tebereiken... Volgden bedankjes en complementen alle kanten uit, de belijdenis dat 't zoo noode was te scheiden, afscheidsgroeten en - de teugels gingen over in de handen van den assistentresident Winckel; de bestuursperiode Westenen was ten einde. Op zo Augustus verliet 't gouverneursgezin Medan, om per, Plancius' van Belawan naar Batavia te worden overgevoerd. Hoe 't afscheid was? Raadplegen we de couranten: In een moordende hitte verzamelde zich reeds voor tienen het D.S.M. station. Van de autori-teiten en vooraanstaande personen uit handel, scheepvaart en cultures, ontbrak er niet een, en ook de Inlandsche hoogwaardigheidsbekleeders waren alien tegenwoordig. Om tien minuten over halfelf betrad de gouverneurs-familie, onder de tonen van het Wilhelmus, het perron, door een aparten, keurig versierden ingang. Achter den gouverneur volgende de door een der tengkoes gedragen, gouden pajong van den Sultan van Deli. Voor den trein waren te midden van een aantal bloemstukken, op een tapijt drie stoelen opgesteld, om de gouverneurs-familie in de gelegenheit te stellen de afscheidswenschen van hen, die niet mede gingen naai Belawan, in ontvangst te nemen. Toen dit afgeloopen was, nam de familie, vergezeld van eenige Inlandsche hoogwaardigheidsbekieeders en den Administrativ der D.S.M. in het achterste rijtuig plaats, en om twintig minuten voor elf stoomde de trein langzaam het station uit. De groote waardeerkig voor den scheidenden gouvemeur bleek wel uit de stomme huloe die hemgebracht werd. Geen lawaaierig, overdreven gejuich, doch eerbiedige bviigingen, waarbij merkbaar was, hoe noode men hem zag gaan. De trein bestond uit drie salonwagens, van de sultans van Langkat, Serdang en Deli, met daartusschen in personenwagens eerste en tweedeklasse. Ervoor stond locomotief nr 58. Men had dezen Jumbo voor de speciale gelegenheid met ro od, wenn blauw en oranje vlaggen versierd, terwijl de Europeesche hoofdmachinist den trein zelf reed. Met ruim een kwartier vertraging vertrok de extratrein uit Medan, nagewuifd door de menschen op het perron. Oorverdoovend gilden de stoomfluiten van alle non-actieve locomotieven op het emplacement; en overal, waar daartoe gelegenheid bestond, was de bevolking te hoop geloopen. Zoo 00k bij de stations en halteplaatsen. Zij waxen voor dezen keer gemarkeerd door vlaggetjes, op lange en lichtehjk hellende bamboestaken vastgebonden, terwijl het station of de halte zelf een tool van groen had. Op de perrons stonden Inlanders schouder aan schouder en op hun rechterflank het aanwezige detachement gewer. Waar zich aangs de spoorbaan maar een woninkje bevond, daar stond ook een lamboestaak met een vlaggetje. De samengestroom de Inlanders op de stations begrepen de indessen van den trein niet al te goed. Zij vingen gewonnen aan met de verständigen locxjmotief toe te juichen, vergisten zich dan bij den eersten salonwagen met een nieuw vreugdegehml, puzzleden over den tweeden salonwagen, doch ontdekten dan den wagen, waarin de muziek lustige wijsjes zat te spelen. En dan verhieven de stemmen zich weer in gejuich en zwaaiden de armen, in een moeite door, voor het salonrijtuig van den Sultan van Deli, waarin zich de scheidende gouvemeur en zijn familie bevonden. De trein reed bij de stations wat langzamer, maar de Europeesche hoofdmachinist had Europeesche denkbelden over een te laten trein en zette er een zeer sympathiek vaartje in, zoodat men niet eens zoo erg veel over tijd aan loods zestien aank. De trein werd opgetrokken tot het laatste salonrijtuig voor de groote groengemaakte loods stond. Nadat de wegbrengers  heer Smits, administrativist van de D. S. M. Aan haar rechterzijde liep de gouverneur zelf met achter zich de drager van den gouden pajong. De muziek had zich opgesteld in de loods en begaf zich later, een marsch spelend achter en terzijde van den stoet, en zoo ging het gezelschap langzaam op de statige Planicius af. Aan boord heeft de sämtlichen Westenen zich allererst naar de hatten begeven, tot dat de eerste stoomfluit voor het vertrek ging. Even daama begon het slotafscheid in den grooten salon. Een lange stoet van Delianen, ambtenaren, sultans en tengkoes en vertegenwoordigers van cul- tures, scheepvaart, handel en Industrie, schoof voetje voor voetje in de richting van de plek, waar de gouverneursfamilie zich opgesteld had, en was men den gouverneur genaderd, dan werden even eenige woorden en handdrukken gewisseld, om vervolgens door de achterkomenden tot verdergaan geprest te worden. Een kort maar in alle kortheid respectablen lang afscheid. En toen de derde stoomfluit reeds gegaan was en de paketjes zich onverstoorbaar aan de toebereidselen voor het vertrek zetten, schuifelde de rij nog immer den salon uit, op de trap toe, en van het schip af, tot de agent de reeks wegbrengers sloot... Vele aanwezigen hadden zich na het verlaten van het schip naar de gepavoiseerde Janssen begeven, die de Plancius een eindweegs zou vergezellen. Het waren vo Oarnamelijk ambtenaren, die zich tot het brengen van een laatsten groet op den steiger opstelden. De muziek speelde, toen de Plancius los was, het Wilhelmus, dat dapper meegezongen werd. Eenige malen werd er nog gecheerd onder aanvoering van den bekenden loods met de stentorstem, wiens afscheidskret wel bet laatste geluid zal zijn geweest, dat de gouverneur van Sumatra's vasten wal vernam." Des middags ontying men te Medan een radiogram van de Plancius: „Onze harteUjkste dank aan sterk en pittig Deli voor alle ondervonden belangstelling. Familie Westenenen." Dat was op den 2osten Augustus, en toen ging het naar Batavia. Was Westenenk's lastste groote verhuizing binem 't land, dat zijn vrouw een maand later voor goed zou gaan verlaten. V66r heen te faan, wenschte zij te zien, hoe Westenenke te Batavia zou achter- lijven. 24 September vertrokken mevrouw Westenenk, en dochter Dite, en hond Flok, per Johan de Witt naar Holland. Toen zij Bekwan aandeden, was het daar weer een drinken van belang. 250 Mevrouw Westenenk maakte een flinken indruk, zeiden de Delische bladen, en zij bracht nog bezoeken aan het Internaat van de Vereeni- ging voor Ziekenverpleging, en aan het Vrouwenhospitaal... De reis ging verder, kinderen en kleinkinderen te gemoet, en me- vrouw Westenenke keerde terug in het „olde huus" op den Berg te Deventer waarin ze als kind en als jong meisje had rondgedarteld. Het huis was geheel gemodemiseerd en comfortabel ingericht. Alles wat 't leven zou kunnen veraangenamen, werd daar gevonden, en zij had er de liefde van haar kinderen en de weelde van het kleinkinderenbezit, alleen, de gez ondheid, - die bleef mankeeren. Slechts twee maanden bleef mevrouw Westenen te Deventer wonen. Toen trok zij op medisch advies naar het Badhuis in Laag-Soeren, waar zij een klein jaar verbleef, tot de terugkomst van haar man. Westenenk ging 't physiek te Batavia niet slecht. Dr. de Langen cu- reerde hem met succes van zijn kwalen; en aldra tenniste hij weer met Boutmy's en De Bruijn Kops-en, met de eerste spelers van Batavia, en hij werd lid ook van de Golf-Qub; en zorgde, dat Batavia in het bezit kwam van een behoorlijke rwem- en badinrichting, en het Olym- pisch Comite te Amsterdam... van 200.000 Indische guldens. „Westenenk garandeert voor Indie 1^/2 ton" meldden de Neder- landsche bladen in Juni 1925. Een brutaal stuk, zooiets te garandeeren, als je geen Carnegie of Rockefeller heet! Maar Westenen wist wat hij deed en beleefde plezier van zijn daad. Hij organisierde een loterij, die ruim 2 ton opbracht, en zoo hoefde hij niet bij te passen. Het dankbare Olympische Comite maakte hem tot zijn gedelegeerde voor Indie, en in 1928, toen de Olympiade te Amsterdam gehouden werd, genoten hij en zijn gezinsleden daarvan de voorrechten. Zeker, Westenenk was te Batavia niet enkel sportsman; hij was 66k nog  Hoe zou het ook anders kunnen, wanneer je id bent van den Raad, en id - zoo geen voorzitter - van goed geteld 21 commissies: van een Bezuinigingscommissie, en een Commissie van toezicht op de Bestuurs-school, en een Interdepartementale Conunissie voor Welvaartspottiek, en... zoo nog 18 commissies meet! In Juli 1925 telegrafeerde hem zijn zoon uit Holland, dat overkomst in verband met den gezondheidstoestand van Mevrouw Westenen gewenscht was, en Westenen verzocht en kreeg bij gouvemements- Sesluit van 17 Juli een kort verlof van drie maanden naar Europa. 251 Eind Augustus ging hij op reis, tezamen met zijn collega en vtiend Welter, die Minister van Kolonien ging worden. Zij had den samen's Lands belangen behartigd in den Raad van Nederlandsch-Indie. Zij zetten dat voort aan boord van de maUboot. En war zij feilhaar waren, gelijk de breister die zoo opperbest breide en als de toepai die zoo wonderknap sprong, - zoo kwamen zij samen tot een verkeerde beslissing: minister Welter bereidde een mingelukkige benoeming voor, en Westenen besloot het hem gebodene te aan-vaarden. Den 5 den November werd Westenenk eervol ontslagen uit den Indischen dienst, en den 14den volgde zijn benoeming tot Raadsman voor Studeerenden, - onder welke studeerenden waren veel Indonesiers, alien nationalisten, met kleuren van rose tot hel vlammend Russisch rood. Het ministerschap- Welter duurde niet lang: de aanneming door de Kamer van het amendement-Kersten, strekkend tot opheffing van het gezantschap bij het Vatican, deed de katholieke ministers aftreden, en daarmee lag het kabinet-Colijn in duigen. Na Marchant waren het Dr. de Visser en Mr. Limburg, die pogingen deden een nieuw kabinet te formeeren, en ware 't Mr. Limburg gelukt, dan zou Westenenk in diens kabinet de portefeuille van kolonien ge-kregen hebben; maar Mr. Limburg slaagde niet, en in Maart 1926 trad op Bekannt-De Geer, met Dr. Koningsberger als minister van kolonien. Westenen werd dus geen minister, bleef enkel Raadsman voor Studerenden. We herinneren ons Westenenks geesteshouding tegenover de Sarikat Islam in zijn Bengkoeleesche en Palembangsche dagenl Dan vatten we, dat, toen hij als Raadsman op 23 Juli 1929 eervol ontslag werd ont-slagen, op de toen laatst verloopen 3/2 jaar het „lest best" niet kon worden toegepast. Hij merkte van Ñoplatischen Studenten, die studieren op gouverne- ment, dat zij communisten waren en Russische betrekkingen onderhielden, en zich vijandig hadden gesteld tegenover het gouverne- ment, dat hun studie bekostigde. Op 10 Juli 1927 geschiedden er huiszookingen aan drie adressen van leden d.er „Perhimpoenan Indo- nesia" te Leiden en te's-Gravenhage. Het gevonden materiaal leidde tot vervolging van Moehammad Hatta en anderen, wegens „Opruiing - bij geschrifte en in het openbaar - tot gewelddadig optreden tegen net openbaar gezag". Maar bij vonnis van 22 Maart 1928 sprak de Aron- dissementsrechtbank te's-Gravenhage de beklaagden vrij, omreden het in de dagvaarding tenlastegelegde niet zou zijn bewezen. 2J2 Westenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenenen Ike studeerenden. Westenen vervulde in die dagen nog tal van andere fimctien. Hij was Voorzitter van de commissie ter voorbereiding van de aan- wijzing van candidaat-Indische-ambtenaren. In 1928 werd hij Regereringscommissaris bij de Koninklijke Nederlandsch-Indische Luchtvaartmaatschappij, alsook bij de Koninklijke Paketvaartmaatschappij. In 1929 werd hij benoemd tot Regereringscommissaris bij de Koninklijke Luchtvaartmaatschappij hier in Nederland. Neen, hij zat niet stil! en de oude agrarier was 00k nog wakker in hem. Te Wassenaar bewoende hij sind Augustus 1926 in de Jagers-laan een buitenhuis, dat hij ook weer den „Konak" had gedoopt, en daaraan zat vast eenige grond van voldoende uitgestrekteid, om er op bescheiden schaal het geluk van den landman te kunnen genieten. En dan had hij zijn litteraire liefhebberijen, en zijn archaeoTogische, en volkenkundige bJangstelling, en voor het.Jnstituut Kern" te Leiden had hij zich beschikbaar gesteld om les tegeveninhetMinangkabausch. In 1927 werd Westenen benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandsche Leeuw, waarmede zijn verzameling van voornaamste Nederlandsche onderscheidingen voltallig was. Hoe ging het intusschen met zijn huiselijke omstandigheden? Toen hij in October 1925 „thuiskwam" voor goed, vond hij den toestand van zijn vrouw veel slechter geworden. Hij was daar trouwens op voorbereid. Haar achteruitgang had hem 't besluit doen vatten, om Indie en het werk daar vaarwel te zeggen. Zijn eerste HoHandsche weken woonde hij te Deventer, en ja, daar waren ze bij elkaar, maar het was niet 266, als de lieve zich had voorgesteld een goed jaar geleden, toen zij haar „vuurtoren" bouwde. Physiek was zij erg hulpbehoevend geworden. Goed onderstehend, kon zijn eenige stappen doen, maar och, het ging zoo erg moeilijk! De doktoren te Deventer zagen den toestand emstig in; zijn waar-schuwden Westenen: lang zou zijn vrouw niet meer heoben te leven! Hoe lang nog? Moeilijk te zeggen Maar een schatting van twee jaar was wel aan den ruimen kant! Zeelucht? Och ja, mogelijk dat ver-andering van lucht niet kwaad was... Toen huurde Westenenk een huis te Scheveningen, in de Gentsche Straat. Westenenk zorgde voor een ziekenwagentje, en daarin teed hij haar tond door de Scheveningen. Hij liet haar niet meer alleen dan volstrekt noodzakelijk was, in verband met zijn functien van Raadsman voor Studeerenden. Zelfs in de middagpauze tusschen de kantooruren duwde hij de wagen, en de persoonlijke verzorging van de patiente gaf hij aan niemand uit handen. Voor niets en niemand had hij meer tijd. Hij, die nog zijn overseel wou en kon, hij breidelde zijn ambities, om zich te kunnen wijden geheel aan haar, zoolang hij haar nog had.'s Avonds uitgaan? 't Kwam voor, een hoogst enkele maal, maar dan kwelde hem de onrust, dat in zijn af-wezigheid zou gebeuren het vreeselijke, dat te gebeuren stond. Dan - er kwam wat verbetering in den toestand, de krachten namen toe, ze leerde weer wat loopen. De klimaatsverandering scheen werkelijk gunstig te werken, vooral na de verhuizing naar Wassenaar in Augustus 1926. Autotochtjes kon zij zelfs weer aan, en zij genoot ervan, zoo doorhaar man te worden rondgetoerd, ver van honk, het heele land door. Op 8 Januari 1926 reisde ik samen met Westenenk naar Amsterdam, ter bijwoning van den jaarUjkschen Ethnologendag in het Koloniaal Institut. Wanneer men Westenenk ontmoette, vond men hem altijd vervuld van het een of ander, waarvan hij dan op de hem eigen enthousiaste wijze vertelde. Toen was hij bezig met wat Indische schetsen: verhalen van dieren uit He woud, en van hun menschelijk buren, en hij rädlige mij, wat titel hij zijn boek zou geven, Hij genoot toen van die bezigheid, en zijn lieve vrouw genoot daar mee van, vertelde hij. Avonds zat hij bij haar te schrijven, en las hij haar voor wat hij begaan had, en dan waren ze toch nog altijd zoo in gelukkig! De toestand van de patiente scheen werken. De twee jaren, die haar te Deventer als maximum waren toegeteld, werden overseld. Zij ging steeds vooruit. De drie jaar werden gehären en gepasseerd. De hoop herleefde bij Westenenk. Dwalen is menschelijk, en mogelijk 66k bij medici. 't Was immers duidelijk? zijn vrouw werd veel en veel beter!... Toen viel de slag. Het was op den 1 3den December 1928, dat 't vonnis werd voltrokken, een plotselinge, zeer korte executie. En Westenenk, de sterke man, was langen tijd niets sterk meer. Ten slotte richtete hij zich op, en toen ik hem in 1929 te Leiden ont-moette, ter gelegenheid van een Japansche tentoonsteUing, delireerde hij over zijn kleinkinderen. Hij was in extase. Kinderen te hebben was heeflijk, maar kleinkinderen - daar moest een mensch niet te lang mec wachten met zich die aan te schaflfen! De stille en eenzame staat van weduwnaar paste niet bij de exubeante natur van Westenenk. Hij was nog zoo vol leven, en had het 200 noodig. Zich te kunnen zijn en verständigen, zijn ergemissen te luchten, van zijn onder-vindingen en toekomstplannen te verhalten. Den 6en Juni 1929 hertrouwde hij met Digna Nering Bogel, een nicht van zijn overleden vrouw. Ik heb Westenenk nadien niet meet teruggezien. Door de Engelsche regeering werd hem in April 1950 gevraagd, zitting te willen nemen in de Internationale commissie, welke te Jerusalem de kwesties tusschen Joden en Arabieren, over klaagmxiren etc. zou hebben te ondetzoeken. Dat was heen welkome boodschap en in zijn verbeelding open- den zich büjde verschieten van reizen en werken en deelneming aan de behartiging van de publicke zaak. Hij voelde zich tot nog zoo ved in staat 1 Hij was nog 200 vol lust om te werken, en productie te maken de gaven, waarmee hij wist te zijn gezegend. Hij was iemand en kon wat. Wanneer er groot werk was, dat men hem wilde toevertrouwen, - hij zou 't verzetten, en zoo, dat men hem zou roepen voor me^r en zwaarder nog. Schoon is 't leven zoolang men vindt te werken! Zijn krachten? De geest was jong, en physiek had hij 00k niet te klagen. Alleen - nu ja, een kleine operatie, en dan was 00k dat in orde, dan zou hij weer heelemaal „fit" zijn voor de reis naar Palestina en voor meer en verdere reizen zoo gewenschtl Hij onderwierp zich aan de operatie, die hij meende dat niets om 't lijf had. En toen, toen volgde een lijden dat verschrikte en ontzette; een felle worsteling greep plaats, - die niet lang duurde, zoo gemeten naar het urental en door Den gezonden mensch; en dien strijd werd de sterke man overwonnen; zijn levenswil werd gesmoord, zijn hart door een verraderUjke embolic ruw tot stilstaan gebracht. "We zullen wollen en kunnen, tot dat 't lichtje uitgeblazen wordt, om dat de olie habis isl" schreef Westenen ano 1920 in een brief an zijn zoon, en hij heeft woord gehouden; maar de olie was niet langzaam geminderd, ze was plotseling weggeloopen. "Hij heeft gewerkt zoolang het dag was," heet dat wat minder hui-selijk maar meer afgezagd. Arbeidzaam en vol werklust is hij gebleven tot aan het eind, dat kwam den 2den Mei 1930. Op, weg, verteerd. "We heeren, dass die Westenen, dass die Medan zu gan vef- trekken en het gouverneurspaleis, met lakkels en met muziek, om den "Edeber" geworden gouverneur te huldigen, dat die toen getuigde, dat huldig wie wel al vele afscheiden had geleden, maar dat t hem zoo nog noort eer was ovetkomen. Die Medansche huldiging en de posthume die het den viel te Westerveld op den 6den Mei 1930, zijn kwalijk vergelijkbare momenten, maar de belangstelling dien das was stellig 00k zør bijzonder. De kapel van het crematorium was overvol van vrienden en ver- eerders, vertegenwoordigers van ambtelijk Indie en commercieel et industrieel Nederland, de oude en de nieuwe werelden, waarin Westen nenk geleefd had. Ministers, landvoogden, kamerleden, gouverneur en residenten stonden daar zij aan zij met de kopstukken van bank wezen, handel en industrie, van cultuurondernemingen en maatscha pijen voor het verkeerswezen te land en ter zee en door de lucht. En toen de kist met de bloemenlast daalde, langzaam  hand ongedan heeft gelaten, werd gemeend, was geen betere vergoeding te schenken, dan ooor te beelden den Hovenier in zijn gaard, met wat bloempjes, door hem zelf gewotmen. Dat te doen heb ik gepoogd. Die bloempjes (anhalingen uit zijn brieven) mogen dan dienen als vulsel voor den tuil, dien Westenen bedoelde bijeen te lezen; en zijn beeld, - ik hoop dat ik erin geslaagd ben de gelijkenis te treffen. Westenen was waard te worden gekend! 256. 