None
THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 343 particular the Governor displays the most ruthless auimosity. If van der Heiden were really at the back of the affair of 1702, is it conceivable that van der Stel should not have made a point of it against him ? The weaker vessels amongst the burghers, who in their fear allowed themselves to be cajoled into signing the so-called " confessions," were so afraid of the ill-usage that awaited them, that they set their names to anything put before tiiem by Starrenburg, even to the most humiliating self-accusations. He could easily have induced them, had he so demanded, to declare themselves guilty of complicity in the cattle robbery. But the affair is nowhere so much as mentioned. The reason is self-evident ; the cattle barter had not the most remote connection with the state of affairs in 1705-6. To represent van der Stel as the champion of the natives against the greed of the settlers and the indifference of the Directors, is nothing short of ridiculous. He placed an interdict upon the cattle traffic, not to protect the Hottentots against the colonists, but to rid himself of all interference on the part of the latter, and so keep the Hottentots to himself to plunder at his ease. 344 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DEE STEL C. De Overige Klachten 0ns onderzoek loopt ten einde. Artikels 1 tot G, 15, 16, 19 tot 21, 2!), 30 tot 88 van 't Klachtschrift zijn in de voorgaande afdelingen behandeld. De rest van de 38 Artikels zijn voor ens doel minder belangrijk. Hierin worden voorbeelden aangehaald van de wijze, waarop de familie van der Stel, en vooral de Gouverneur, de vrij burgers plaagt en benadeelt, en ambtenaren mishandelt. De laatste twee Artikels geven een samenvatting tot besluit. § 1. Plagerij der hoeren door de van der Stels. Artt. 7 tot 11 geven biezonderheden omtrent de plagerij der boeren door de drie van der Stels. De beweringen worden .m.i. volkomen gestaafd door de volgende van elkaar geheel onafhankelike groepen getuigenis : (1) Beedigde verklaringen van W. Pretorius, A. van Wijk, Jan Boshouwer, Frederik en Tennis Botha, P. van der Bijl en Dirk Coetzee.i (2) De antwoorden der gevangen genomen burgers, in hun Inter- rogatoria.2 Dit getuigenis heeft van der Stel natuurlik weggelaten uit de " uittreksels," gegeven in de Deductie. (3) Geheel neutrale gegevens, zoals de stukken in de zaak Vogel, die van de Vissers, van Rodenburg,^ e. a. m. Deze groepen getuigenis afzonderlik te behandelen is mij niet mogelik. Ik moet volstaan met de verzekering, dat ik de oorspronkelike stukken onderzocht heb, en overtuigd ben, dat zij de inhoud van de genoemde Artikels ten voile bevestigen. § 2. OnderdrukTcing der hoeren door W. A. van der Stel. Artt. 12 tot 14 geven voorbeelden van 't geknoei met hout, duigen en vaatwerk in 's Compagnies pakhuizen, waarbij de Gouverneur zich zelf voorziet ten koste van de Compagnie en de boeren. Twee soorten » Contra Ded., 33, 40, 41, G7, 143, 186-7, 118, 194-6, 198, &c. Tlieunis Botha wordt afgerost, omdat zijn vee te na aan Vergelegen kwam, (hoewel niet op de plaats zelf). W. A. van der Stel noemt hem "Hondekind." Zie ook Bo., 571. De Gouverneur erkent 't wegdrijven van 't vee, (Verantwoording, Par. 2). - Zie vooral Interrog. van Pretorius, vr. 31, en Interrog. van Tas en v. d. Heiden. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 34i C. The Remaining Complaints Our investigation is now drawing to a close. In the preceding chapters we have considered 16 out of the ;^S clauses of the Memorial, Nos. l-G, 15, Ifi, l'.)-21, 2^t, 80-33. Those which remain are not so important for our purposes. They comprise instances of the annoyance and injury inflicted upon the colonists by the van der Stel family, more particularly the Governor, with instances of the ill- treatment of officials. The last two clauses give a summary by way of conclusion. § 1. Annoyance caused to the Farmers hy the van der Stels. Clauses 7-1 1 give particulars as to the way in which the three van der Stels plagued and tormented the farmers. In my opinion the allegations are completely borne out by the following groups of evidence, all entirely independent of each other : — (1) The sworn declarations of W. Pretorius, A. van Wijk, Jan Boshouwer, Frederik and Tenuis Botha, P. van der Bijl, and Dirk Coetzee. (2) The answers furnished by the burghers in their respective examinations when under arrest. This evidence is of course omitted by van der Stel in the " excerpts " published in the Defence. (3) Entirely neutral data, such as the documents in the Vogel case, in those of the Vissers, Rodenburg, and others. It is impossible for me to treat these groups of evidence in detail, and I must rest content with assuring the reader that I have examined the original documents and that they fully confirm the contents of the clauses in question. § 2, Oppression of the Farmers hy W. A. van der Stel. Clauses 12-14 give instances of the fraudulent practices in the Company's depots with regard to wood, staves, and barrels, by means of which the Governor supplies his own requirements at the expense of the ' Over de zaak Vogel, Contra Ded., 197. Oorspr. stukken op 't Archief. Frans van der Stel erkent, Vogel geslagen to hebben. Zie zijn antw. op 't request van Vogel, Grim. Processtukken, 1705, 13 eu 25, 1 Maart 1708. 346 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DEE STEL bewijzen komen dezc beweringen staven : eeu reeks beedigde ver- klaringeiiji en dc Interrogatoria der gevangen genomen burgers. Deze laatste, vooral dat van Zevenhoven, leveren overvloedige bewijzen van de waarheid der klachten. Art. 15 handelt over 't geknoei van de Gouverneur met de koop en verkoop van wijn. Het getuigenis liieromtrent is zo overvloedig, dat men moeite beef t een keuze te doen, De Contra Deductie geef t verklaringen onder ede van ongeveer 18 verscbillende personen, die uit eigen ervaring vertellen, hoe van der Stel met de wijnhandel omspringt.2 De interro- gatoria bevestigen weer deze verklaringen. Artt. 17 en 18 : Dat de Gouvernenr de boeren dwong, voor bem gratis hout te rijden, te karweien, enz., wordt bevestigd door beedigde verklaringen van zeven personen,^ zowel als door de antwoorden der gevangen genomen burgers. Artt. 22 en 23, (over het monopolie der visplaatsen) worden gestaafd door acht verklaringen, meestal van mannen in dienst van de Gouverneur,* De volgende paragraaf, (24), zet uiteen, hoe de Gouvernenr de boeren bun woUige schapen aftroggelde, onder voorwendsel, dat die voor de Compagnie benodigd waren. Yijf verklaringen bevestigen dit. En wil men die niet als afdoende aannemen, dan levert de Gouverneur zelf de bevestiging in zijn Deductie waarin hij op dit punt zichzelven verward tegenspreekt.^ § 3. OmJcoperij. In Artt. 26 en 27 wordt een zeer belangrijk punt aangeroerd : De Gouverneur, zeggen de klagers, geeft geen land aan boeren, of zij moeten hem " eerst en alvorens . . . rijkelijk met geschenken . . . begroeten." Dit is een zeer ernstige aanklacht, en wij moeten hier dus biezonder voorzichtig het getuigenis tegen van der Stel toetsen. De Contra Deductie geeft een reeks verklaringen, waaruit de schuld van de Gouver- neur duidelik genoeg blijkt.^ Afgezien van deze bewijzen hebben wij nog verscbillende onaf hankelike bronnen, die ze komen bevestigen : niemand zal de oprechtheid betwijfelen, waarmee Tas het geval van van der Heiden en diens land in zijn Dagboek optekent. Er is geen de 1 Contra Ded., 72, 45, 205, 142, 147, 149, 208. 209-10. Wat de luterrog. betreft, zie vooral dat van Tas, vr. 54, van Pretorius, vr. 40, v.d. Heiden, 18, 40, en Zevenhoven, 17, 19, 48, 67, 84, 85. 2 Contra Ded., 211, tot 214, 217, 195, 218-20, 175, 47, 205, &c. Interrog. : v. d. Heiden, vr. 57, 61 ; Pleunes, 23 tot 26, 30, 32, 48, 70, 71. 3 Bl. 118, 195, 208, 231, 238, 220, &c. Interrog. v. d. Heiden, 42, 59, &c. * Bl. 118, 129, 136, 142-3, 145, &c. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DEE STEL 347 Company and the farmers. The allegations made are supported by two kinds of evidence, a series of sworn declarations, and the Interrogatories of the prisoners. The latter, particularly that of Zevenhoven, afford abundant proof of the truth of the complaints. Clause 15 treats of the Governor's more than doubtful transactions in regard to the purchase and sale of wine. The evidence in this connection is so superabundant that selection becomes a matter of some difficulty. The Counter Defence contains depositions furnished upon oath by some 18 different individuals, who describe from personal experience van der Stel's manipulation of the wine traffic. These depositions are confirmed as before by the interrogatories. Clauses 17 and 18 : That the Governor compelled the farmers to cart wood and transport material for him gratis, is confirmed by the sworn declarations of seven persons, as well as by the replies of the prisoners. Clauses 22 and 23, with regard to the monopoly of the fishing stations by the van der Stels, are supported by eight depositions, mostly furnished by men in the Governor's service. Clause 24 describes how the Governor cajoled the farmers into parting with their woolled sheep, pretending that they were required by the Company. We have five depositions in support. If these cannot be accepted as sufficient, the necessary confirmation is supplied by the Governor himself in the Defence, where he contradicts himself hopelessly with regard to this affair. § 3. Corrupt Practices. Clauses 26 and 27 touch upon a most important point. The petitioners aver that the Governor never makes a grant of land to a farmer without the latter having " first and afore all . . . with full hands to make his service unto him." This is an extremely serious charge, and we must therefore weigh the evidence against van der Stel under this head with particular care. The Counter Defence contains a series of depositions which demonstrate the Governor's guilt sufficiently clearly. Over and above these evidences, we have various independent sources which serve to confirm the first. No one will question the good faith of Tas when jotting down in his Diary the case of van der Heiden and his land. There is not the slightest ground for doubting ^ Bl. 136, 231, 259-60. Over de tegenspraak in van der Stels verdediging, zie Neutrale Gedagten, 140-144. « Zie de verklaringen van Jacques Malan en Etienne Nol, bl. 16 ; van Jan Vosloo, 149, Abraham Bleusol on Jan de Buis, bl. 17 ; en van Appel, bl. 118. 348 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DEE STEL miiiste rcden om te twijfelen aan de waarheid van dit geval, zoals later door van der Heiden onder ede bevestigd.i Het Dagboek vertelt ons ook, hoe Husing de Gouverneur 3000 nioerscbapen en twee slaven moot geven, om weer in diens gunst opgenomen te worden. Hieromtrent kan er geen de minste twijfel bestaan, daar de dokumenten, door Elsevier en Kalden, 's Gouverneurs bemiddelaars bij dit zonderling traktaat, zelf opge- trokken, nog aanwezig zijn.2 Van der Stel was niet allien omkoopbaar : bij aarzelde ook niet zijn macht te misbruiken door zelf andereu om te kopen, wanneer bij bun steun nodig bad. De lezer zal zich 't geval van de Advokaat Nicolaas Oorfcmans berinneren. Deze was met de Gouverneur zeer bevriend, en was door van der Stel uit Nederland meegebracbt naar de Kaap. Gedurende de woelingen bield Oortmans zich streng neutraal. Van der Stel wou echter gaarne zijn steun bebben, en toen 't bekende Getuigschrift moest ondertekend worden, kwam bij bij Oortmans, hood hem geld aan, en beloofde zijn zoon in dienst der Compagnie te bevor- deren, zoals Oortmans aan de XVII schrijft. Vernomen hebbende, dat Oortmans geen land genoeg had, zei bij : " Wei, Claas, ploegt en saijt waar het U belieft, het Landt geef ik U." Onmiddellik hierop ging van der Stel voort met te vragen, of Oortmans " niet mede voor hem (v. d. S.) wilde teekenen, dat ik hem voor een Eerlijk man kende." Over deze handelwijze sprekende, merkt Oortmans op : " Dat sijn de Streeken, en dit het Lietje al lang over de agt Jaaren gesonge, daar meenig een mee int net geraakt en gevangen is." 3 De Erfbriefboeken zijn ook zeer leerzaam op dit punt. Het komt gedurig voor, dat boeren bun grond 10, 12 en meer jaren in bezit bebben, eer zij die kunnen gemeten krijgen en de erfbrieven ontvangen. Na- tuurlik waren er moeilikheden, — gebrek aan landmeters, enz. ; toch is bet opmerkelik, hoe spoedig onder 't bestuur van W. A. van der Stel diens vriendjes aan bun erfbrieven geholpen worden, en hoe lang zijn vijanden moeten wachten. De Erfbrieven, uitgereikt in April 1706, werpen een sinister licht op de handelwijze van de Gouveneur. Men zal zich berinneren, dat bij toen dag en nacht bezig was met het verzamelen van bewijzen van zijn onschuld om deze met de retourvloot naar Nederland af te zenden. Er moest in allerijl een enorme hoeveelheid stukken gekopieerd, uittreksels gemaakt, en verklaringen opgetrokken worden. En de meeste van die " bewijzen " ' Contra Ded., 58, ssq. ; zijn verklaring, 120. - Verklaring van Kalden en Elsevier, (door Kalden eigenhandig opgesteld), 7 Maart, 1708, met de andere Stukken, (verkl. van Hattingh, &c.) Minuut Justitiele Attestatie Boek, 1708. ^ Missive aan de XVII, 12 April 1707. (Haag, Kol. Arch., 4035. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 349 the authenticity of this incident, which was subsequently confirmed by van der Heiden upon oath. The Diary also tells us how Husing has to make the Governor a present of 3000 ewes and two slaves, in order to be received back into favour. The authenticity of this incident is beyond all question, as the documents drafted by Elsevier and Kalden, who were the Governor's intermediaries upon the occasion of this singular composition, are still extant. Not only was van der Stel corrupt himself, but he never scrupled to abuse his position by attempting in his turn to corrupt others whose support he might require. The reader will remember the case of the advocate, Nicolaas Oortmans. Oortmans had been an intimate friend of van der Stel's, and had at his request accompanied him from the Netherlands to the Cape. During the period of unrest, Oortmans observed a strict neutrality. Van der Stel, however, was anxious to secure his support, and when the time arrived for obtaining signatures to the notorious Testimonial, he called upon Oortmans, as Oortmans himself writes to the Seventeen, with offers of money, and an undertaking to advance his son in the Company's service. Learning that Oortmans was insuflBciently portioned as regards land, he said : " Well, Claas, plough and sow wheresoever you do have a mind ; the land is yours," after which he immediately proceeded to inquire if Oortmans " would not sign for him (van der Stel) that I did know him for an honest man." Speaking of these proceedings Oortmans remarks : " Such be the snares he hath spread, and such the tune he hath sung these eight long years, with the which many a man hath fallen into the net and been taken." The Land Registers are also extremely instructive upon this point. It constantly happens that farmers are in possession of their land for ten or twelve years or even longer, before they can have their ground surveyed and the title-deeds handed over. There were difficulties, it is true — a scarcity of surveyors and the like ; but the contrast is none the less remarkable, during W. A. van der Stel's government, between the expedition shown in completing the title-deeds for the Governor's friends, and the length of time that his adversaries are kept waiting. The titles issued in April 1706, throw a sinister light upon the Governor's methods. The reader will recollect that at that time he was busy day and night collecting proofs of his innocence, for transmission to the Netherlands by the return fleet. An enormous number of documents had to be copied in all haste ; there were extracts to be made, and depositions to be drafted. Moreover, as Ave have seen, the bulk of these " proofs " had to be doctored, whilst others had 350 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL moesten gemutileerd, andere zelfs gefabriseerd worden, zoals gebleken is. Dat eiste van 's Gouverneurs handlangers buitengewone inspan- ning, die niet onbelooiid kou blijven. Hefc is dus ook beel natuurlik, dat zij alien gedurende en na deze zware arbeid rijkelik beloond worden met grond. Ten Damme, Phijffer en van Putten krijgen ieder eenstuk laud op 20 April, en van Helsdingen krijgt een plaats op 26 April.i Zij waren dc meest vertrouwde bandlangers van de Gouverneur en de ijverigste in zijn verdediging. De burger H. H. Hattingh had zijn medeburgers lafhartig verraden door de Contra Petitie te tekenen : hij krijgt 26 April een plaats.2 De militairen, van Eheede en Slotsboo, die hielpen met de vervolging der burgers, krijgen later ook grond.3 De Sekretaris, W. Helot, die honderden stukken bad belpen vervalsen, krijo^t in Junie promotie.* De twee burgerraden, Heems en Bouman, die zo ijverig hun medeburgers hielpen vervolgen, hadden in 1704 ieder een grote plaats gekregen.^ Bouman krijgt in Junie 1706 weer een stuk land.6 De giften van grond in en na April 1706 kunnen, (de omstan- digbeden in aanmerking genomen), moeilik anders beschouwd worden dan als beloningen voor vuil werk. "Wanneer wij verder denken aan de handelwijze van Starrenburg met de boeren, — hoe hij ze grond en gunsten van de Gouverneur belooft, indien zij bet " Getuigschrift " willen tekenen, kan er geen de mindste twijfel meer bestaan : De Gouverneur liet zich omkopen, en kocht zelf anderen om. § 4. Blanks hiechts. In Art. 28 wordt geklaagd, dat de Gouverneur het beste werkvolk van de Compagnie in zijn eigen dienst neemt, en weigert goede knechts in dienst der burgers te laten treden. Dat van der Stel steeds trachtte de beste timmerlui, houtsnijders, enz., in eigen dienst te krijgen, en zelfs zo ver ging, werkvolk voor Batavia bestemd, aan de Kaap achter te houden, is bekend. Herhaaldelik werd hij hierover door Gouverneur- Generaal en Raad uit Batavia berispt.^ Hij erkent zelf, dat de lening van knechts aan burgers geheel in zijn handen berustte.s "Waar hij zich dus niet ontzag, zijn eigen overheid te bedotten, zal hij ook zeker niet geaarzeld hebben de Kaapse boeren met het uitschot te laten zitten. 1 Vgl. O.C.F., II, 58, 62, 60, 66. ' O.C.F., 11, 68. 3 In Maart, 1707, (O.C.F., 11, 98, 100). Maar Slotsboo had ook reeds 20 Feb. 1706 grond gekregen, (O.C.F., 11, 54). * Zie Letters Desp., 296, met van der Stels lofrede op hem. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 351 actually to be manufactured. All this entailed very special exertions upon the part of the Governor's assistants, exertions which could not pass unrewarded. It is therefore only natural that both during and after their hard labour they should receive adequate remuneration in the form of land. Upon April 20, ten Damme, Phijffer, and van Putten receive a slice of land each ; upon April 2G van Helsdingen receives a farm. These were the Governor's most trusted henchmen, and the most zealous in his defence. The burgher H. 11. Hattinsjh, who had betrayed his fellows in cowardly fashion by signing the Counter Memorial, obtains a farm upon April 2G. The military officers, van Rheede and Slotsboo, who had assisted in the proceedings against the colonists, also receive grants of land at a later date. The Secretary, W. Helot, who had helped to falsify hundreds of documents, is promoted in June. The two burgher councillors, Heems and Bouman, who had so zealously assisted in the proceedings against their fellow- burghers, had each obtained a large farm in 170-i ; in June 1706, another slice of ground is given to Bouman. The grants of land in and subsequent to April 1706 can scarcely be regarded, when we consider the circumstances, in any other light than as payment for dirty work. "When we also bear in mind Starren- burg's tactics with the farmers, his promises on the Governor's behalf of ground and other favours, if they will consent to sign the " Testi- monial," we can no longer entertain the slightest doubt. It was the Governor's principle that, like himself, every man had his price. § 4. miite Servmits. Clause 28 contains the allegation that the Governor recruits for his own service all the Company's best hands, and refuses to allow good serving men to enter the employ of the colonists. That van der Stel constantly endeavoured to secure for his own service the best carpenters, woodcarvers, etc., and even went so far as to detain at the Cape work- men intended for Batavia, is notorious. Time and again he is called to account for it by the Governor-General and Council in Batavia. He admits himself that the hiring out of serving men to the colonists rested entirely with him. So that in a matter in which even his own superiors are made to suffer, he is certain not to have displayed any undue nicety as to the feelings of the Cape farmers. They must content themselves with the leavings. * O.C.F., 11, 34 * Ibid., 74. ' Letters Reo , 266, en 301, met de verdere verwijzingea aldaat. » Ded., 38. 352 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL § 5. Mishandeling vmi Amhtmaren. Wij komen nii tot de enige klachten, die in.i. niet voldoende bcwezen zijn. Dat zijn 35 en 36, waariii voorbeeldeii gegeven worden van mishandeling van twee ambtenaren door de (Jouverneur. De bewijzen konden echter om goede redenen niet geleverd worden, daar beide slachtoffers reeds dood waren, toen Tas en van der Heiden voor 't eerst toegelaten werden, beedigde getuigenissen te verzamelen.i Dat echter 't ware karakter van de Gouverneur, zijn opvliegend humeur, zijn aanvallen van redeloze ^ woede, hier uitkomt, kan gemakkelik uit andere gevallen, zoals dat van de Sergeant Ernst Jering,3 bewezen worden, § 6. Slofsom. Wij kunnen nu eindelik de vraag beantwoorden : Waren de klach- ten tegen de Gouverneur gegrond ? Schrijvers beschouwing is deze : A. De hoofdklachten, samengevat onder A, lopende over de onrecht- mafcige konkurrentie der ambtenaren met de boeren, zijn absoluut gegrond en gerechtvaardigd. B. Wat de veeruil betreft, de kolonisten hebben hier ook volkomen gelijk gehad in hun beweringen. 0. Groep C, die handelt over de plagerij en onderdrukking der burgers door de van der Stels, vooral Willem Adriaan, is eveneens ten voile bewezen. D. De beschuldiging van mishandeling van twee ambtenaren is niet bewezen, doch hoogst waarschijnlik gegrond. Geen andere uitspraak, dunkt mij, is mogelik, indien men al de o-etuio-enissen aan beide kanten, en niet slechts de verdraaide voorstel- lingen en verminkte stukken van de ene partij alleen, heeft onderzocht. Het besluit van 't Klachtschrift, vervat in de twee laatste Artikels, verdient ten slotte nog de aandacht : De Gouverneur, zeggen de burgers, kan metrecht voor " een geessel van deses lands iuwoonders" gehouden worden, want hij benijdt hun niet alleen hun welvaart, maar zoekt hun ondergang te bewerken. Zijn zinspreuk is : " Fen herooide gemeente is makMih te regerenr Zijn beste vrienden zijn " Schoften, die sigh met schelm- en diefstukken behelpen." Wat zijn beste vrienden betrof, dit waren de beruchte smokkelaar 1 Ded., 38. - Munkerus had' zich 29 Jan. 1705 om 't leven gebracht. Vgl. Journal, bl. 75. Corssenaar ontkende eerst, onder pressie van de Gouverneur, de mishandeling, THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 353 § 5. Ill- treat meat of Officials. Clauses 35 and 36 describe the iU-treatment of two officials by the Governor, These, in my opinion, are the only cliarges not completely substantiated. At the same time it was beyond human power to obtain the proofs required ; by the time that Tas and van der Heiden had received permission to collect evidence upon oath, both the injured parties were already dead. But in the light of other cases, such as that of the Sergeant, Ernst Jering, we may confidently assume that here we catch a glimpse of the Governor in his true character, a man of passionate temper, and given to outbursts of unreasoning fury. § 6. Final Revieiv. We are at last in a position to answer the question as to whether or not there existed any real foundation for the complaints against the Governor. The writer's view is as follows : — A. For the main body of the impeachment, the charges included under A, relative to the unfair competition of the officials with the farmers, we have discovered the most substantial foundation and justification. B. As regards the cattle barter, the allegations of the colonists have again been fully established. C. For Group C, the charges relative to the vexatious and oppres- sive treatment meted out to the settlers by the van der Stels, there is also conclusive evidence. 1). The charge of ill-treating two officials is "not proven," but in all likelihood not devoid of foundation. It appears to me that no other verdict is possible, if we examine all the evidence on both sides, and not merely the distorted representations and the garbled documents of the one party only. The conclusion of the Memorial, contained in the two last clauses, also demands a final word. The colonists aver that the Governor may rightly be accounted " a scourge unto the inhabitants of this land," for that he not only grudges them their prosperity, but attempts to work their destruction. His motto is : " Shorn sheep make soft li/inff.'' His best friends are " scoundrels that do live by roguery and theft." As for the Governor's best friends, they were the notorious smuggler and (Ded., 172), doch trok later, toen van der Stel niet rneer aan 't bewiiid was, deze verklaring als vals terug. Contra Dod., 296. ' Hij laat de Sergeant, die de wacht heeft, roepen, en rost hem zelf met eeu rotting af, (Contra Ded., 52). 2 A 354 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DEE STEL en vcroordeelde misdadiger, Phijffer, en de gewezen Commandeur Deodatiji die zich op Mauritius wegens zijn oneerlik bestuur beruchfc gemaakt had. Dat van der Stel werkelik in de omgang gebruik maakte van zinspreuken als : " Een berooide gemeente is makkelik te regeren en " Eieren in de pan, dan konien er geen kwade kuikens van," was algenieen bekend, en wordt in de Contra Deductie bewezen door mannen, die vroeger zijn vertrouwen genoten.2 Dit getuigenis liebben wij echter niet nodig : het sterkste getuigenis hieromtrent is 's mans handel en wandel. Hij heeft niet alleen schertsenderwijs zijn metbodes aangeduid met de zinspreuk : " Een berooide gemeente is makkelik te regeren " ; hij heeft die leuze nageleefd, zoals weinigen dat hebben gedaan. Daarom smeken ook de burgers de Bewindhebbers, aan 't einde van hun Klachtschrift, cm verlossing van hun " onverdraeglijk juk." Het j uk der boeren ouder W. A. van der Stel was inderdaad onver- draaglik. Hij was in der waarheid " een geessel van deses lands inwoonders." ^ Over Phijffer, zie zijn eigen brief, Letters Rec, 272. Over Deodati, Letters Desp., 247, 253, &c. * Verkl. van Rotterdam, e. a.. Contra Ded. THE COMPLAINTS AGAINST AV. A. VAN DEK STEL 355 misdemeanant Pliijffcr, and fclie Ex-Comiuander Dcodati, wlio had made himself notorious by his dishonest administration at Mauritius. And that in point of fact van der Stel did employ in convei'sation such expressions as, " Shorn sheep make soft lying," and " Eggs in the pan hatch no naughty chickens," was matter of general knowledge, and is proved in the Counter Defence by men who had previously enjoyed his confidence. This evidence, however, is almost superfluous ; the best evidence of all is furnished by the man's own life and conduct. The expression, " Shorn sheep make soft lying," was no mere jesting allusion to his method of government ; it was a motto which he lived up to, as few have done. This is why, at the conclusion of the Memorial, the burghers appeal to the Directors to set them free from this " intolerable yoke." The yoke borne by the farmei's under W. A. van der Stel was indeed intolerable. He was fitly styled "a scourge unto the inhabitants of this land." HOOFDSTUK VI EETEKENIS VAX DE EPISODE § 1. Hex monopolie der anibtenaren was de ooi'zaak van de uitbarsting van 1705 : maar dit monopolie was 't gevolg van een nog groter euvel, — het sproot direkt voort nit liet monopolie der Compagnie. Was de Kaapse markt niet aan alle kanten beperkt en belemmerd door de reglementen der Compagnie, en had haar plaatselike verfcegenwoordiger niet de raacht alle handel naar willekeur te reguleren, dan kon hij ook nooit deze macht misbruikt hebben, zoals van der Stel dat deed. De Bewindhebbers wilden aan de Kaap een sterke bevolking van vrijburgers nederzetten, maar het monopolie der Compagnie moest tegelijkertijd gehandhaafd blijven. Beide oogmerken gelijktijdig te verwerkeliken was logies onmogelik ; zij waren geheel onverenigbaar. Geen jaar na de nederzetting der eerste kolonisten waren dezeu reeds in opstand tegen de beperkingen, hun vrije handel in de weg gelegd, en gaven zij van Riebeek onomwonden te kennen : " Wij willen geen Compagnies slaven wezen." i De Bewindhebbers hadden die les niet geleerd. Op 't einde van de XVIIe Eeuw, toen het dringend noodzakelik werd, de Kaap tegen aan- vallen van buiten te beveiligen, werd besloten, de kolonie zoveel mogelik uit te breiden. Dat kon alleen geschieden, indien de kolonisten groter vrijheid in de handel verkregen. De Bewindhebbers begrepen zeer goed, " dat de eenige drijfveer voor hunne landgenoten, om zich voor goed naar het Oosten te begeven, de hoop zoude zijn op een bestaan, veel rnimer dan zij in patria zich konden scheppen, op "meer als gemeene winsten," veel groter dan zij in Nederland zelf konden maken." 2 Maar de monopolie-fetis kon niet aangeroerd worden, en de Direk- teuren trachtten zich er af te maken met een veel geringere konsessie. De vee- en graanboerderij der Compagnie stond de boeren enigszins in de weg, daar deze hun een deel hunner markt ontnam. Werd deze boerderij afgeschaft, dan zouden de boeren in zekere mate geholpen zijn. Zo kwamen er bevelen de boerderij der Compagnie af te schaffen. Het handelsmonopolie bleef omverminderd voortbestaan. De Bewindhebbers hadden echter buiten de waard gerekend. Hun dienaren hadden te veel op 't spel gezet, om alle landbouwondernemingen 1 Vgl., Euol. van die TreJcbocr, 4. CHAPTER VI SIGNIFICANCE OF THK EPISODE § 1. The cause of the outbreak of 1705 was the monopoly ostabhshed by the officials ; but this monopoly was itself the result of a still greater evil, it was the direct consequence of the monopoly held by the Company. Had the Cape market not been fenced in and obstructed upon all sides by the Company's regulations, and had trade not been subject to the control, as arbitrary as it was comprehensive, of the Company's representative, van der Stel could never have abused his powers as he did. The Direc- tors were desirous of establishing at the Cape a strong citizen population ; but at the same time the monopoly of the Company must be maintained. To realise both aims at once was a logical impossibility ; they were entirely incompatible. The first colonists had not been a year in the country when they rebelled against the restrictions upon their free trading rights, and plainly intimated to van Riebeek that they " had no mind to be the Company's slaves." But the Directors had failed to profit by the lesson. At the close of the seventeenth century, when the necessity of secui'ing the Cape against external attack became pressing, it was resolved to develop the Colony as far as possible. The Directors were well aware " that the one motive for their compatriots to emigrate to the East for good would be the hope of a much more considerable livelihood than they could win for themselves in their native country, of 'more than common earnings' far beyond what they could hope to make in the Netherlands." But the monopoly fetish could not be interfered with, and the Directors attempted to compound for a much more limited concession. The interests of the farmers were in some degree prejudiced by the stock-breeding and wlicat-raising opei-ations of the Company, which deprived them of part of their market. The abandonment of these operations would to a certain extent benefit the farmers, and orders were dispatched to the necessary effect. But the trade monopoly was not touched, and continued effective as before. The Directors had reckoned without their host. Their servants had too much at stake to suircndcr in favour of the farmei-s the whole fit-Id * Zo Prof. Heeres, " Opkomst van 't Nederlandsch Gezag in Oost Indie, '' 2de. Reeks, Dl. Ill, bl. LXXVI. 358 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DEE STEL iian de bocren ovei' tc laten. En daar de XVII niet zorgden voor een behoorlikc naleviiig van hun bevelen, wa8 Let cnige direkte gevolg van de afscliaffing van hun eigen bocrderij een reusachtige uitbreiding van de boerderijen der ambtenaren.i De vertrouwde dienaren, die de Kaapse zaken voor de Bewind- hebbers moesten onderzoeken, wisten niets van deze misstand, of lieten het oogluikend toe. Zo kon langzamerband bij de ambtenaren het averechtse denkbeeld opkomen, dafc zij de Compagnie van alles zouden kiinnen voorzien, en de eigenbke boeren dus " onnodig " maken. § 2. De boeren waren in 1705 even weinig geneigd onrecht te lijden, als de eerste boeren in 1658. Bij hun vestiging binnen 't gebied der Compagnie hadden zij hun rechten als Nederlanders niet prijsgegeven. Indien er bij de Bewindhebbers geen recht te verkrijgen was, zouden zij niet aarzelen, zich op de Staten-Generaal te beroepen.2 Voor het grootste gedeelte waren zij Nederlanders uit 't moederland, of aan de Kaap geboren ; maar met de vele Nederduitsers en Franse Refugio's vormden zij een gemeenschap, waarvan de vreemdsoortige bestanddelen nog niet tot een geheel waren saamgesmolten. De komst der Franse Vhichtelingen was een gebeurtenis van de grootste betekenis voor de toekomst van 't land, Zij vormden een zeer aanzienlik element onder de boeren ; hun invloed werd verhoogd door de edele eigen- schappen, die zij meegebracht hadden, en was des te groter, doordat zij alien op 't land waren gevestigd. Tussen de Franseu en de Nederlanders bestond er in 'b begin geen al te hartelike verhouding. Frankrijk was de aartsvijand van de Republiek, en de twee staten waren, sinds dertig jaar, in een kamp op leven en dood gewikkeld. De Kaap werd herhaaldelik bedreigd door Franse eskaders, die in de buurt kwameu kruisen.^ Nog in 1705 zegt Starrenburg tegen de Ref ugie's van Drakenstein : " ik houde mij verze- kert, dat byaldien de Francoische scheepen de Kaap aandeden, gy den Fransman tegen de Maatschappye zoud toevallen." ^ Onder de ambte- naren aan de Kaap bestond beslist de vrees, dat de Franse kolonisten Frans zouden blijven. Daarom werden zij ook verspreid onder de andere boeren, om ze op die wijze des te gemakkeliker te assimileren. De Fransen hadden zich tegen deze gedwongen amalgamatie verzet, en zich zoveel mogelik aan een zijde gehouden. Maar in 't begin der ^ De meeste landerijen en veeposten der Compagnie kwamen in handen van de grotere ambtenaren, zogenaamd door aankoop. - " Immers genieten wij hier in deze Landen niet alleen de gunstige protectie van Haar Hoog Mog. (de Staten-Generaal), als derzelver onderzaten zijnde, maar bebben ous ook, in voorvallende regtsplegingen, van dezelve wetten, statuten, en costumen te bedienen, die in Haar Ho. Mog. Landen vastgesteld en THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DEE STEL 359 of agricultural enterprise, and as the Seventeen took no pains to see that their instructions were duly carried into effect, the one direct result of the abandonment of their own farming operations was the development upon a colossal scale of similar operations on the part of the officials. The trusted servants of the Company who were commissioned to investi- gate Cape affairs on behalf of the Directors either knew nothing of this irregularity or connived at it. So that gradually it became possible for the officials to conceive the preposterous idea that they might be able to supply the Company's demands by themselves, thus rendering the regular farmer " superfluous." § 2. The farmers in the year 1705 were no more disposed to submit to injustice than the original farmers in 1G58. Their settlement within the territory of the Company did not involve the surrender of their rights as Netherlanders. Were it impossible to obtain justice at the hands of the Directors, they would appeal, without hesitation, to the States General. They were chiefly Dutch, either immigrants from the Netherlands or natives of the Cape, but with the numerous Low Germans and French refugees they formed a community the heterogeneous elements of which had not yet been fused into a whole. The French refugees, whose arrival had been an event of primary significance for the future of the country, formed a very considerable element amongst the farming population ; the sterling qualities which they had brought with them from oversea, and the fact that they had all been settled upon the land, both contril)uted to enhance their influence. The relations between French and Dutch were originally none too cordial. France was the arch enemy of the Republic, and for thirty years the two powers had been engaged in a life and death struggle. The Cape had repeatedly been threatened l)y French squadrons cruising in the neighbourhood. As late as 1705 Starrenburg says to the refugees of Drakenstein : " I am assured that so the French ships did fall upon the Cape ye should hold to the Frenchman against the Company." The officials at the Cape were distinctly apprehensive that the French colonists were likely to remain French. It was precisely for this reason that they had been scattered amongst the other farmers, in such a way as to facilitate their assimilation. The French had resented this summary amalgamation, and had done their best to hold themselves aloof. But by the beginning of the gebruiklijk zijn." (Contra Ded., 126). In de lessenaar van Tas werd or oeu ontwerp Menaorie aan de Staten-Generaal gevonden. ^ In de missive van Tas en 14 andero burgers aan de XVII, (boveu vermeld) worden vijf of zes Franse VIootvoogdcn met name genoemd. Vgl. ook, Letters Eec., 59, 08, 318, euz. * Bogaert, 516. 360 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL XVIIIe Eeuw, toon zij nu twiiiti,!^' jaar tczamcu met dc oudere bevol- king hetzelfdc berocp gevolgd, en tegen dezelfde moeilikhcden gckampt haddeii,was liet eerste gevoel van wantronwen en afzondering langzamer- hand afgenoracn. Een gemene zaak, cen gcmccn gevaar ora te bestrijden was nog alleen nodig, om de toenadering te verhaasten, en Fransen en Nederlanders schonder aan schonder te doen staan. Het wanbelieer onder van der Stel, het " onverdraaglik juk " de boeren door hem opgelegd, was zulk een middel. Het meest treffende kenmerk van de beweging tegen de Gouvernenr is de solidariteit onder de boeren. Het verschil van ras is geheel vergeten ; Fransman en Nederlander staan als 66n man tegen de tiran. Van de 63 onderteke- naren van 't Klachtschrift zijn 31 Fransen, de rest Nederlanders en Afrikaners. Kolbe noemt als een biczonderlieid, "in Warheit sehr anmercklicb," dat van de negen kolonisten, die om hnn aandeel in 't komplot verbannen werden, drie Hollanders waren, drie Fransen, en drie Afrikaners. Hij wijst op de verdere eigenaardigheid, dat er een Hollander, een Fransman en een Afrikaner gestorven zijn gednrende de vervolging.i Voor de tijdgenoten lag er blijkbaar een biezondere betekenis in deze treffende overeenkomst, Het was 't zinnebeeld van de eenparigheid, waarmee zij de strijd begonnen waren, van de eendracht, waarmee zij de dwingeland hadden weerstaan. Voor de toekomst was het een gelukkig voorteken. Voortaan zon 't verschil van ras geen scheidsmnur zijn tussen de Kaapse boeren, die elkaar zo getronw hadden bijgestaan. Het Dagboek van Adam Tas toont duidelik aan, hoe de onderlinge waardering groeit met 't gevaar. Tas spreekt bij 't begin onverschillig genoeg van de " Fransen." Later, wanneer hij ziet, hoe getronw de Fransen hem in zijn gevaarlik werk bijstaan, hem in 't holle van de nacht komen inlichten over de gang van zaken, hoe du Toit de Gonverneur in zijn gezicht zijn wanbeheer verwijt, dan wordt ook zijn toon meer hartelik, Bleusel is nu een " Trouwhartig stuk," dn Toit een " patriot," de Refngie's " onze Franse breeders." Geen andere faktor heef t zoveel bijgedragen tot de ineensmelting der I'assen als de tirannie van van der Stel. § 3. Wij hebben er reeds op gewezen, dat de beweging tegen van der Stel uitsluitend een boere-beweging was, uit boere-grieven voortge- sproten. Beiden, Gonverneur en vrijburgers, maken ons dit in hun geschriften duidelik. Telkens herhaalt van der Stel in zijn brieven aan de XVII, dat het " boeren " zijn, " onwetende boeren," " lompe schoften van boeren," die over hem klagen. Hij had niet kunnen denken, dat " zij Boeren " zover zouden gaan, enz. Lang na zijn opontbieding grieft het hem nog, dat hij door " boeren " ten val is gebracht. ' Kolbe, 7G4. 