Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
De auteur laat bijna overal zijne bronnen zèle spreken. Zie hier hoe hij er zich, op bl. 24, over uitlaat: “De ethnologen die zelf in vreemde strecken mede werkzaam geweest zijn in het verzamelen van ‘bouwstoffen, Crim zeer geneigd om eenig bijzonder volk, waarmede zij het best zijn bekend geraakt, als standaard te gebruiken, om er alle andere, die zij ont-moeten, mede te vergelijken; en ik gevoel dat mijn langdurige en naauwe “omgang met de inboorlingen van Australië mij niet geheel vrij gehouden heeft van een’ dergelijken invloed. Ik zal om die reden in den loop van dit werk de beschrijvingen inlasschen van kundige reizigers, op wier” “berigten men kan staat maken, liever dan mijne eigene opmerkingen, zoo ‘dikwijls er over onderscheidene kenmerken van personen gehandeld wordt; daar het gelukkig zoo treft, dat ik overvloedige bouwstoffen ter mijner be- schikking heb, die voor den Engelschen lezer even nieuw zullen zijn, als “mijne eigene bijdragen zouden kunnen wezen.” En nu toont de Heer EARL dat hij met enkele onzer Hollandsche schrijvers niet alleen bekend, maar zelfs vertrouwd is. Inderdaad iets zeldzaams bij vreemden! Het is echter waar, dat hij de pen liever niet had moeten opnemen om over Nieuw-Guinea te schrijven, wanneer de toegang tot de Hollandsche bronnen hem door on-bekendheid met de taal ontzegd ware geweest. Maar dit is bij onzen schrijver het geval niet. Ook heeft hij reeds voor jaren de reis van den Luit. ter zee Ì°. klasse, KOLFF, in 1825 en 1826 in die streken gedaan en door hem onder den titel van: Reis door den weinig bekenden zuidelijken Mo-lukschen Archipel en langs de geheel onbekende Zuidwesthust van Niewo-Guinea. beschreven en uitgegeven, in zijne moedertaal overgebragt. Deze, maar eo Inzonderheid het werk van den Luit. Ter zee J. MODERA, bevattende het Verhaal van eene reize naar en langs de Zuid-Westkust van Niewo-Guinea, gedan in 1828, benevens de bovenaangehälle beschrijving in de Verhandlungen der Natuurkundige Commissie; Land en Volkenkunde, voorkommende, zijn hier zijn hier zijn neuen of eigenlijk zijn eenige. De Heer EARL verkiest de beschrijving van ‘den Heer MODERA boven die van den Heer MULLER, voor welke voorkeur hij de volgende reden opgeeft: “Daar “de Heer MODERA, voor zijn reis naar N. Guinea, nimmer inboorlingen “van Australië gezien en misschien weinig van gehoord had, en hyr geheel vreemdeling is in ethnologische theoriën, moet zijn getuigenis als ‘onweerlegbaar beschouwd worden. Die omstandigheden, verbonden met “deze dat zijn verhaal terstond na zijn verhaal terstond van N. Guinea is in ‘het licht gegeven, hebben mij er toe gebragt om het eenvoudige verslag ‘van den Heer MODERA te verkiezen boven de meer wetenschappelijke bladzijden V van de Heeren TEMMINCK en MULLER in de van Staatswege uitgegeben, “geven beschrijving der ontdekingsreis” Begrijpen kan ik dit gevoelen, al deel ik het niet ween zij het herinnerd, dat beiden, MODERA en MULLER, die expeditie in 1828 meêmaakten en ieder haar afzonderlijk en uit een verschillend oogpunt heeft beschreven. Ik heb bij de beide eerste Hoofdstukken oyer Nieuw-Guinea weinig op te merken. Erst moet ik vragen of de bewering van den schrijver waarheid behelst, dat het woord Arabieren door de Hollanders gebruikt wordt om negers aan te duiden? Op bl. 18 en 48 lees ik zulks, en in de noot op de laatste bladzijde nog eenige vreemde zaken meer: “Het is wel bekend dat de “echte Arabieren Caucasische gelaatstrekken hebben, maar zoovele neger- slaven zijn in Arabië van de Ostkust van Afrika ingevoerd, that they probably outnumber their importers.” Anders zouden de beide plaatsen van MODERA, die de schrijver bedoelt, een’ treffenden weerklank vinden in het- geen ik lees in de Narrative of the surveying voyage of H. M. S. Fly, door J. BEETE JUKES, die van de Papoea's sprekende, op bl. 236, D. II, zegt, “Hun gelaat herinnerde ons niet zelden aan dat der Joden;” tenzij de Englische onder Joden ook negers verstaan?! Overigens komt MODERA meer met JUKES overeen dan men uit EARL's schrijven zou opmaken, want waar ME.… Zu sprecht van a considerable resemblance (bl. 18) heeft zijn origineel slechts sel eenige gelijkenis (bl. 81). Ik zou daarom ook de afbeelding, die suxEs van eenige Papoea's geeft, niet zeer vertrouwen. Maar dat zijn Joden, die wel wat op Papoea's gelijken! Verder had de schrijver, dunkt mij, nu toch over die kust spreken, wel wat meer gebruik kunnen maken van MULLER’s Verhandeling; om van VALENTIUN niet eens te spreken. Beiden hadden hem van de meer noorde- lijke kusten en van de politieke verhoudingen dezer streken meer kunnen zeggen dan MODERA; evenwel, voor ethnographie was dit hier niet bepaald noodig. Ik haal hier ook nog aan de afleiding van den naam <Alfoeren, die de schrijver geeft. Reeds in het werk van PRICHARD vindt men die meégedeeld. Dit woord zou namelijk Portugesech zijn. ‘Het Portugeseche woord über 4lfo-rias,’ zoo zegt hij, “beteekent orijgemaakten, slaven die hunne vrijheid terug gekregen hebben; maar de wortel fora beteekent buiten, en daarom werd “de uitdrakking Abfores door de Portugezen natuurlijk toegepast op de on- ‘afhankelijke stammen die buiten den invloed hunner nederzettingen op de ‘kusten woonden.” Hij deelde zijn vermoeden meê aan een’ geleerden Portugese, eer man van ondervinding en die jaren lang te Singapore ge- woond had, den Consul-General van Portugal aldaar. Deze onderrigtte hem, “dat het woord alfores of alforias vroeger in denzelfden zin door de Portugese in Indië gebruikt werd, als de Spanjaarden de inboorlingen van <CAmerica Indios, of Indianen, en de Mohammedansche inwoners van Soe- ‘Joe en Mindano Moros, of Mooren, noemden Wat al weder vreemde za- kl gelof dat die heer EARL niet begrepen heeft, noch ARL hem, en dat EARL wederom niet zeer naauwkeurig te werk gegaan is Uit het geen de Consul-General zeide, zou een ander, dunkt mij, onbevoor-deeld, juist opmaken, dat difores een volksnaam was. Ook zoude men, als EARL's gevoelen het ware was, ook in de andere Portugeseche bezittingen in Indiën van Alfoeren gewag gemaakt vinden. EARL gaat buitendien wat veel op den klank af. Vrijgelaten slaven heeten in het Portugesch niet alfores, noch alforias, maar aforros. Dit komt van aforro, dat ook waarschijnlijk niet van fora, buiten, maar van forro, voering enz. is ageleid. Forrar of aforrar beteekent vrijgeven; aforro, een vrijgege. vene. Aforria is de daad van vrijgeven, en wordt ook alforria ge- schreven; de Z kan ik in dit woord niet met zekerheid verklaren. Maar nu is van aforros en alfornen en AmAforRen het onderscheid veel te groot om er zoo ongemerkt over het onderscheid verkennen. Daarenboven ligt de overdragt van dien naam op de oorspronkelijke bewoners der Molukken ook niet zoo voor de hand. Bar, heeft het zelf gevoeld, toen hij het spraakgebruik van aforro of alforro — dat misschien even goed kan gezegd worden als a/- Jorria voor aforria — latende varen (en dit had ook wel verdedigd mogen wor- den!) eene afleiding van dat woord gegeven heeft, waardoor die toepassing ietwat aannemelijker wordt. VALENTYN vertaalt het woord in zijn Hollandsch gewonlijk door bergbaeren. Zoo lang ik niet beter ingelicht word, houde ik mij bet liefst hierbij, in weêrwil van EARL, wien ik eene vernuftige af- leiding, waar hij thans, zoo als het gaat, blind mede ingenomen is, anders gaarne gunde, en van D*. PRICHARD en JUKES, die hij geheel schijnt over- tu In het volgende Hoofdstuk steckt EARL terstond over naar Dorei, even bezuiden de oostelijkste punt van de Noordkust des eilands. In de beschrijving dier plaats en van hare bevolking volgt hij de reis, beschreven door den Luit. ter zee G. F. DE BRUYN Kops, te vinden in het 1°. Deel van het Natuurkundig Tijdschrift voor Nederlandsch Indië, bl. 163. De Heer MULLER geeft, in de Inleiding zijner reeds meermalen aangehaalen Verhandeling, in het kort, alle togten naar Nieuw-Guinea op, van de oderkking tot 1835 toe. Ik heb de juistheid dier opgave nog niet kun-nen onderzooken, maar dit is mij wel gebleken, dat de Hoogleeraar MOLL, in 1825, eenig regt had om in zijne Verhandeling over eenige vroe- "gere Zeetogten der Nederlanders, in dat jaar te Amsterdam uitgegeven, op bladz. 151, te beweren, “dat onze kennis aangaande Nieuw-Guinea en de Papous-eilanden nog zeer gering was en grootendeels beruste op de berigten van LE MAIRE en van TASMAN.” Ik zeg eenig regt, niet ten volle, om dat het mij niet gebleken is dat TASMAN's berigten over Nieuw-Guinea van meer belang zijn dan die van DAMPIER, terwijl eigenlijk alle berigten van vroegere zeevaarders, in zoo ver zij Nieuw-Guinea betreffen en dan nog melding maken van de inboorlingen, elkander in schraalheid weinig toegeven. Om het uitvoerige der beschrijving van het uiterlijk voorkomen verdient die ETHNOLOGISCHE STUDIËN. 357 welke voorkomt in de Australische Narigatiën, ontdeckt door JACOB LE MAIRE en WILLEM CZ. SCHOUTEN, $% 1615—1617, op bl. 106 der uitgave in het werk: Begin ende voortgang van de vereenigde Ned. gectr. Ost-Ind. Compagnie, 1646, Deel II, zeker den eersten rang. Ik laat ze hier volgen, te- vens als een curiositeit. ‘Daer quamen eenige canoes aan boord,’’ zoo heet het daar, “met een drolligh fatsoen van volck, dat mede al Papoes “‘waren, hebbende kort haijr, en dat ghekrult, ende droegen ringhen door “share neusen, ende ooren, met seeckere veertjes op ’t hooft, of op de ar- men, en verckenstande op haer halsen, en op de borst tot een cieraet. ‘Hadden leelijck Vrou-volck, hebbende de borsten (gelijck twee dermen) tot “an de naevel toe hangen, met groote dicke buijcken gelijck tonnen, ende ‘“‘dan een bult achter op, van een kint dat sij dragen, dunne spillen van ““beentjens ende armen, aeps-tronien, seer mismaeckt, de schamelheijt be- ‘dect, ende naers bloot, kort van haijr, sodat niet van mans, als aan de “borsten en stemmen, zijn te kennen. Sij aten ooc Betele, en waren alle “‘verscheijden gebreken onderhavich, d’een was scheel, d’ander hadden dicke “beenen, de derde dicke armen, en so voort, waer uijt wel te vermoeden “staet dat dit een ongesont land moest wesen, te meer, omdat haer hujus- “kens op staken stonden, omtrent 8 of 9 voet van der aerden. Hadde ‘hier de hooghde van 3 graden 43 minuten en vernamender een kleijn mon- “sterken van gengber.” | De togt van het schip de Geelvink in 1705 — van welk schip de Geelvinksbaai, op de Noordoost Kust van Nieuw-Guinea, haben naam, heeft — is voor de volkenkunde van belang geweest, omdat wij daaraan een fraaije te kanken hebben, die ons C. DE BRUIN, in zijnen Reizen (D. IL, bl. 364) van een’ Zuidlander geeft. Deze ontmoette namelijk dien Zusd-lander — gelijk de Papoea's, als bewoners van het denkbeeldige Zuidland, toen genoemd werden — te Batavia, waar hij met nog eenige landgenooten door de Geelvink van Nieuw-Guinea was aangebragt, SONNERAT, wiens Voyage à la Nouvelle Guinée, in 1776 te Parijs uitge. komen, veel voor de kennis van het volk zou doen vermoeden, heeft nogtans van de Papoea's bitter weinig. Op bl. 153 deelt hij er alleen dit van mede: “Leur aspect a quelque chose d’hideux et d’effrayant. Qu’on se présente des hommes robustes, d’un noir luisant, dont la peau est co. “pendant âpre et rude, la plupart défigurés par des taches à la peau, «:- “blables à celle qu'occasionne l'éphantiasis; qu'on se les peigne ave ces “veux fort grands, uu nex écrasé, une bouche excessivement fendue, = “léyres, sur-tout la supérieure, trés-renfées, les cheveux crépus, d'un et “brillant ou d'un roux ardent. Le caractère de ces sauvages répond à k: “extérieur, etc.” Son NtraT’s reisbeschrijving is voor den oritholoog vast r: veel waarde; maar anderen geeft zij niet veel. Wat zal men ook voor =: graphie of ethnographie verwachten, waar wij zien dat de Papoea's, die -. met de aangehaalde woorden beschreef, wonen op Paulo ***, een ciz waar hij aanlandde na gekomen te zijn van |’Isle ***, waarvan het ber ‘des raisons particulières ont empéche l'Auteur de nommer cet endro: Ik denk dat hij den naam vergeten was. Forrest, ofschoon zijn 7/57 to New Guinea and the Moluccas, during the years 1774—1776, veel bh langrijker is, zegt van de Papoea's bijna n “ Og minder dan hij. Gauze ware ik in staat geweest de opgave van den Heer MULLEB, Mi” van ik sprak, hier wat nader in oogenschouw te nemen. Hiertoe behoor: echter een aantal bronnen, vooral wanneer men tot de tijden der Portu zen en Spanjaarden opklimt, dic ik niet ter mijner beschikking bit Van waar MULLER zijne berigten heeft, heb ik niet geheel kunnen * sporen, maar wanneer hij, in 1546, door Don yNico ORTEZ DE BE ™ Nieuw-Guinea den naam laat geven, dan geloof ik dat hij aan den Spanjar Don ALVAREZ DE SAAVEDRA, of ALVARADO, onregt doet, die, zoo hij al 0 de eerste Europeaan was ‚ die dat eiland aandeed, er toch, meenende “dat be! tegenvoetig lag met het Guinea van Afrika” (Historische beschrijving der Re zen, Deel 18, bl. 304) dien naam aan gaf. — Anderen, gelijk ook MULLEE © EARL, schrijven daarentegen het geven van dien naam toe aan het uiterlijk voorkomen der inlanders. Zie hierover ook eene noot in het pas aangehaalde boek, bl. 291. — Of nu de Portugues MENESES eenige maanden Vroeger, k weten in 1527, ook reeds op Nieuw-Guinea geland was, schijnt niet uitg maakt, maar zeker verdient de Spanjaard alleen de eer der ontdekking MENES werd, door een’ storm in de Molukken overvallen, naar vreemde kusten (die dan door eenigen voor N.-Guinea gehouden worden) verslage”: terwijl de andere, wien het hinderde dat hij zijn’ tijd werkeloos op zijz’ P™ moest doorbrengen, op ontdekkingstogten uitging, en toen Nieuw-Guiat En, waar geen zoet water te vinden was en die veel door zeeroovers bezocht werden, die er steeds rijken buit vonden, door de men- nigte schepen, die er vergingen. J. DE BARROS, wiens Asia als de hoofd- bron voor de Indisch-Portugesche geschiedenis beschouwd wordt, verhaft het op fol. 132 zijner 3% decade (Lisb. 1628), en zegt dat die eilanden naar de schildpadden aldus genoemd zijn. De beide laatste zijn fictie: vergelijk den text van VALENTIJN, en gij zult al dadelijk bespeuren dat er iets hapert. In den naam der koraalbank, Ze-copin Haay, herkent men terstond Lucopinjo (Portugesche schrijfwijs voor Lucopinjo). De 5 omliggende eilanden, de Noessa Pinkos van VALENTIJN, zijn de Lucipara geworden (toch niet noesa karang? de klippeneilanden?), en de drie Oostelijke Noessa Pinkos van de oude kaart hebben alleen den Hollandschen naam Schildpad-eilanden behouden, welke dubbele, hollandsche en maleische, benaming misschien aanleiding gaf tot het scheppen van geheel nieuwe Schilpad-eilanden bij VALENTIJN. Behoef ik het te zeggen dat de groote kaart van den Indischen Archipel van den Heer VON DERFELDEN VAN HINDERSTEIN ook niet naauwkeurig is? Men vindt daar nog eene andere be- naming der Schildpad-eilanden, dic van Zortelduiven-eilanden; kan deze “pendant âpre et rude, la plupart défigurés par des taches à la peau, semblables a celle qu’occasionne l' “pendant âpre et rude, la plupart défigurés par des taches à la peau, semblables a celle qu’occasionne l' “pendant âpre et rude, la plupart défigurés par des taches à la peau, semblables a celle qu’occasionne l' “pendant âpre et rude, la plupart défigurés par des taches à la peau, semblables a celle qu’occasionne l' “pendant âpre et rude, la plupart défigurés par des taches à la peau, semblables a celle qu’occasionne l' “pendant âpre et rude, la plupart défigurés par des taches à la peau, semblables a celle qu’occasionne l' “pendant âpre et rude, la plupart défigurés par des taches à la peau, éléphantiasis; qu'on se les peigne avec des “veux fort grands, uu nex écrasé, une bouche excessivement fendue, les “lévres, sur-tout la supérieure, très-renfées, les cheveux crépus, d'un noir “brillant ou d'un roux ardent. Le caractère de ces sauvages répond à leur “extérieur, etc.” Sonnfrat’s reisbeschrijving is voor den oritholoog vast van veel waarde; maar anderen geeft zij niet veel. Wat zal men ook voor geographie of ethnographie verwachten, waar wij zien dat de Papoea’s, die hij met de aangehaalde woorden beschreef, wonen op Pulo ***, een eiland waar hij aanlandde na gekomen te zijn van Isle ***, waarvan het heet: “des raisons particulières ont empéche l'Auteur de nommer cet endroit.” Tk denk dat hij den naam vergeten was. Forrest, ofschoon zijn Voyage to New Guinea and the Moluccas, during the years 1774—1776, veel be- langrijker is, zegt van de Papoea's bijna nog minder dan hij. Gauze ware ik in staat geweest de opgave van den Heer MULLER, waar-van ik sprak, hier wat nader in oogenschouw te nemen. Hiertoe behoore een aantal bronnen, vooral wanneer men tot de tijden der Portugezen en Spanjaarden opklimt, die ik niet. ter mijner beschikking heb. Van waar MULLER zijne berigten heeft, heb ik niet geheel kunnen na-sporen, maar wanneer hij, in 1545, door Don YNIGO ORTEZ DE REZ aan Nieuw-Guinea den naam laat geven, dan geloof ik dat hij aan den Spanjaard Don ALVAREZ DE SAAVEDRA, of ALVARADO, onregt doet, die, zoo hij al niet de eerste Europeaan ‘was, die dat eiland aandeed, er toch, meenende “dat het tegenvoetig lag met het Guinea van Afrika” (Historische beschrijving der Reizen, Deel 18, bl. 804) dien naam aan gaf. — Anderen, gelijk ook MULLER en EARL, schrijven daarentegen het geven van dien naam toe aan het uiterlijk voorkomen der inlanders. Zie hierover ook eene noot in het pas aangehaalde boek, bl. 291. — Of nu de Portuges MEN ESES eenige maanden vroeger, te weten in 1527, ook reeds op Nieuw-Guinea geland was, schijnt niet uitge-meakt, maar zeker verdient de Spanjaard alleen de eer der ontdekking. MENESEs werd, door een’ storm in de Molukken overvallen, naar vreemde kusten (die dan door eenigen voor N.-Guinen gehouden worden) verslagen ; terwijl de andere, wien het hinderde dat hij zijn’ tijd werkeloos op zijn’ post moest doorbrengen, op ondekkingstogten uitging, en toen Nieuw-Guinea Man Me A ETHNOLOGISCHE STUDIËN. 359 vond. Zoo verhaft D'ARGENsOLA, 1.1. I, p. 134 (verg. 27 en 49). De pamRos heeft ons hier reeds verlaten ; men weet dat hij zijn werk niet voltoide. Wat cenize schrijvers, zoo als MULLER zegt, van ANT. D'ABREU en FR. SERRANO beweren, dat zij Nieuw-Guinea zoude aangedaan hebben, is zeker onwaar. EARL spreekt ook van iets dergelijke. Fr. srmmaxo, door storm van den ander af gernakt, werd verslagen op de Zuco Pino, kleine rotsachtige cilanden, waar geen zoet water te vinden was en die veel door zeeroovers bezocht werden, die er steeds rijken buit vonden, door de me-uiste schepen, die er verzingen. J. DE BARROS Wien Asia als de hoofd-bron voor de Indisch-Portuzvsche geschieden is beschouwd wordt, verhaft hat op fol. 132 zijnner 3% decade (Lisb. 1628), en zegt dat die eilanden naar de schilfändigen aldus geneemd zijn. Het woord Zuco Pino is dus niets anders dan Noesa Pino en de cilanden zijn waarschijnlijk geen an-dere dan de Luripara, ten Z. W. van Banda, — al stelt cok DE Barros hun afstand van Banda op $7 leguas, terwijl die van Java vaar Amboina, zoo als hij zt, 60 /. bedraagt, — drarlfde die in onze dagen door eene nicuwe schipbreuk berucht werden. Hoe Lee piso in Lueipara verbasterde is wel wat vreeind. VALENTI�N heeft op zijnne Aaart can de Zwid-Ooster-eilanden ern Banda den naam Lucipara niet, maar cen Zuideluk vif (de Loraaloank waar de Willem I, in 1937, gesirand is) en, in eene oostelijke retin’ van bier, met eene hleine afwishin: ten Noorden, de Glanden Necasa Pushes v7 in getal), de drie Ooaleluke Neessa Ponhoe en de S hildpadedandes (2 in eta. De beide fasten zijn fetie: verzeigk den text van VALENTI, en my zult al dadelijk bespeuren dat er iets hapert. In den naam der korsalbauk, Ze-covin Haay, herkent men terstond Lucopiaho (Portugesche schrijfwijs voor (Lucopinjo). De & omliggende eilanden, de Nocsos Pinhoe van VALENTI, zijn de Zecipers geworden (toch niet moesa kerong’ de I lippencilanden.’, en de drie Qvelelijke Noessa Piakow van de oude kaart hebben alleen den Hollandschen naam ScAi/dpad-eilanden behouden, welke dubbele, hollandsche en maleische, benaming misschien aanleiding gaf tot het scheppen van geheel nieuwe Schilpad-eilanden bij VALENTI. Behoef ik het te zeggen dat de groote keart van den Indischen Archipel van den Îlcer VON DERPELDEX VAN NIX-DERSTEIN ook pict naauwkeurig is? Men vindt daar nog eene andere benaming der Schildped-cilanden, dic van Torteldmscen-cilanden; kan deze Eom haben oorsprong hebben in tartaruga, dat in het Portugesch schildpad beteekent? Doch om tot EaRL terug te keeren en tot het vierde Hoofdstuk van zijn boek. De Reisbeschrijving van den Heer DE BRUYN Kops kan ieder ter aangehaalde plaatse lezen. Alleen het einde van dat Hoofdstuk is belang-rijk genoeg om hier nog meégedeld te worden. “Het blijkt niet dat de “bewoners van Koeroedoe [aan de Oostkust der Geelvinksbaai] in persoon-lijk karakter van die van Dorei onderscheiden zijn, en zij zijn ten minste even ver gevorderd in maatschappelijke bekwaamheden; hunne beschaving “echter, zoo als die is, is bijna geheel anders, daar zij veel een Polvnesisch dan een Maleisch karakter bezit; zoodat de Groote- [de Geelvinksbaai] van Nieuw-Guinea als de grenslijn moet beschouwd worden tusschen “de Papoea's van den Polynesischen en den Indischen Archipel, vooral daar “de inboorlingen van de Zuidkust van Nieuw-Guinea, oostelijk van de “Torresstraat, blijkba” Ar buiten alle aanraking met Maleische beschaving “gebleven zijn.” Earl behandelt deze Papoea's niet; hij zou ons anders, uit de boven aangehaalde reis van de Fly, zeer belangrijke mededeelingen om- trent de Papoea's van Torresstraat gedaan hebben. “Inderdaad,” zoo vervolgt hij, “chet is geenszins onwaarschijnlijk dat de wijde ruimte tusschen de Zuid- “west-kaap van Nieuw-Guinea en de eilanden van Torresstraat, waar nog “geen land gezien is, blijken zal een diepe inham te zijn, gelijk aan de “groote baai op de Noordkust; en af te gaan op den aard van het land ten “Westen van die groote zuid-oostbaai, zou het wel kunnen wezen dat het eens eilanden bleken te zijn, zooals dat van Fredrik-Hendrik, dat door straat- “‘Doerga van het vaste land gescheiden is. Maar ook de Noordkust van het “groote schiereiland [d. i. het gedeelte ten O. der Geelvinksbaai] van Nieuw “Guinea is niet minder belangrijk voor de wetenschap, daar de kust, meer “dan honderd mijlen oostwaarts van Koeroedoe, bevonden is een delta te “zijn van een groote rivier, door de inlanders Ambermo geheeten, die zulk “eene massa modder afvorde, dat daardoor eene bank gevormd werd, die “sich ten minste dertig mijlen in zee uitstrekte; terwijl de zee op de meeste “andere plaatsen, op weinige kabellengten van het strand, onpeilbaar diep “was [verg. Reis van de B. k., bl. 220 sq.]. Wanneer deze rivier eens “zal onderzocht zijn, zal het geheimzinnig duister, waarin tot heden de “et HNOLOGISCH ESTUDIËN. Het hoofddoel van de Hollandsche expeditie, in 1850, was om Port-Humboldt [bij de ». x. Bougainvillebaai], op 2° 20' Z. B. en 140° 47“ “O. L. te verkennen, met voornemen van daar een’ post te vestigen, of ‘liever naar de geschiktheid van die plaats voor dat oogmerk onderzoek te “doen.” De BRUYN KoPs zegt hier niets van. “Nadat men echter in het “gezigt van de haven gekomen was, belette een stijve zuid-ooste-wind, ‘met sterken tegenstroom, de “Circe” het naderen, zoodat zij naar Amboina ‘terugstevende. Het blijkt, intusschen, dat de ingewonnen berigten het “Gouvernement vrijheid gaven om tot een besluit te komen, daar in het «begin van 1852 een post te Port-Humboldt werd opgerigt. Het garni- “zoen, wanneer het dien naam mag hebben, bestaat uit een aantal burgers, ‘of inlandsche soldaten, van Ternate, een volk dat in geenen deele berekend “is om de krachtige Papoea's eerbied in te boezemen.” En thans verlaten w Nieuw-Guinea. ÜDe schrijver zukt in het vijfde Hoofdstuk op de Aroe-eilanden, in het zesde op Ceram en in de Molukken naar Papoea's, en vindt ze overal. Met Hoofdstuk VII bereiken wij met hem de Philippinen. Op de Philippinen, en wel voornamelijk op het haofd-eiland, Luson, wordt eene talrijke zwarte bevolking gevonden. De schrijver gaat er toe over om het cen en ander omtrent deze meê te deelen. De Spanjaarden noemen die zwarten Negritos, d.i. kleine negers, maar Ahetas (geschreven Ajetas) of Itas schijnt hunne gewone benaming te zijn bij de bewohners der vlakte, zegt hij. — Ik zou er naauwelijks aan twijfelen dat Ahetae en Jtas, of liever Ita en Aêta, zwart beteekent, schoon ik in het Zo-cabulario de la lengua tagala van DE LOS SANTOS (Sampaloc, 1794, f.) in v. “negro” vind maytim (van het grondwoord ytim) en in v. “negro del monte” de drie vormen ayla, yta en agta, die zich, "dunkt mij, alle van téa laten afleiden. fa houd ik voor het Maleische Zeit. Hoe de uitgang a tot im staat, durf ik voor als niet zeker te zeggen, tenzij het een dialectsverschil zij, hetgeen ik echter niet waarschijnlijk acht. Voor hetgeen nu EARL van deze Ahetas vertelt leverden hem de werken van MALLAT en DE LA GIRONIERE de bouwstoffen. Het eerste bevat eene Algemeene beschrijving dier eilanden, draagt ten minsten den titel van les Philippines; histoire, géographie, moeurs, agriculture, industrie et commerce des colonies Espagnoles dans U Océanie. Er staat veel belangrijks in, maar het mist de naauwkeurigheid die men in zulk een werk gaarne zoude vinden, terwijl zeker verreweg het grootste gedeelte niet op eigene aanschouwing van den schrijver berust, maar op hetgeen anderen hem verteld hebben, zonder dat wij in staat zijn om de waarde dier bronnen te bebordeelen. In dit opzigt heeft EARL volmaakt gelijk, dat hij DE LA GIRONIERE’s getuigenis boven dat van MALLAT stelt, want die spreekt alleen over hetgeen hij gezien heeft, over andere dingen niet. Zijn verhalen, mij nog slechts uit eene verkorte engel-sche vertaling bekend (Twenty years in the Philippines, Lond. 1853), hebben hier en daar iets van de 1001 Nacht, maar voor de schildering van het leven in de Lusonsche binnenlanden zijn ziker van groote waarde. Wanneer men echter niet meer van de Tas sweet dan hetgeen be ide schrijvers er van berigten, dan is het al zeer wel- nig en vraagt men bijna hoe het mogelijk is, dat men van een groot deel, dat het hoofd- eiland der Spaansch-Indische bezittingen woont, nog ten huidigen dage 200 weinig deelijke kennis heeft? Dat strekt, zou ik zeggen, den Spanjaarden niet tot eer. — Het is, voor de waardering der beide genoemde werken, misschien van belang op te merken, dat DE LA GIBONIÈRE, die de Ita bezocht, zegt, dat zij zoo zwart zijn als ebbenhout, gelijk de negers vab Afrika. Marrar zegt, ze zijn moins noirs. Doch in hetgeen de eerste meer van dat volk verhaalt kan ik met de beschrijving van MALLAT geen noemenswaardig verschil ontdekken. Het kapsel der Ita’s heeft zulk cm Papoesch karakter, dat dit alleen reeds een vergelijking dier beide volk zoude wettigen. Doch wat ik hier nog bij te voegen het, is eent kleine aanmerking omtrent de platen bij het werk van MALLAT, ten minsten die, waardp En paar Ita's zijn voorgesteld, en die door EABL, keurig zoo als al de platen in zijn werk, is overgenomen. ETHNOLOGISCHE STUDIÈN. 363 NIÈRE van die arme wezens getuigen. Van een’ anderen woesten volkstam sprekende — de Philippinen zijn een nog onontgonnen goudmijn voor de ethnographen | — zegt hij: “Leur aspect est hideux et presque aussi repoussant que celui des Negritos” (II, p. 108), terwijl DE LA GIRONIERE verklaart: “Het: volk [namelijk de Ita’s] waaronder ik mij voor een dag of wat was komen begeven, deed zich eerder aan mij voor als een familie van apen, ‘dan als een van menschelijke wezens. Zelfs hunne stemmen geleken op de geluiden van dieren en hunne gebaren waren dezelfde ;” en elders: “Op een’ morgen, terwijl wij in stilte onzen weg vervolgden, hoorden wij “voor ons uit een koor van piepende toonen, die meer van de stemmen van vogels hadden, dan  proef van zijn onnaauwkeurigheid. Want terwijl hij zich slechts op die enkele plaats aldus over de Negritos uit- laat, levert hij op andere eene beschrijving van hen die veel meer over- eenkomt met de plaat, die hij van hen geeft. Ze zijn “welgemaakt,” “veel ‘minder leelijk dan de negers op de kusten van Afrika,” “hebben veel fij-. ‘minder leelijk dan de negers op de kusten van Afrika,” “hebben veel fij-. ‘minder gelaatstrekken” enz. Medio tutissimus idis. Schoorvoetende verlaten wij de Philippinen. Wanneer zal er een licht over die schoone eilanden opgaan, gelijk aan dat hetwelk reeds Java be- straalt? — Rusteloos gaan wij voort op onzen ondekkingstogt. Nog enkele eilanden in diezelfde groep doen wij aan, Mindoro, Negros en Mindano, verder Soeloe, en eindelijk komen wij in oorden, waar wij ons iets meer t’ huis gevoelen. Wij zijn op Borneo aangeland. En gij, Borneo! waar bergt gij de schrale overblijfsels uwer zwarte be- volking? Wij sporen ze op, waar ze ook verscholen zijn. De nog niet zoo goed bekende Oostkust ligt voor ons om ons bij te staan. Uit hare binnenlanden roepen wij ze te voorschijn! — Daar, zegt EARL, dat hij van eenen Capt. BROWNRIGG gehoord heeft, met wien hij, van zijne tweede reis terugkomende, in 1845 naar Europa voer, dat Gocnoeng- Teboer — een staat benoorden Koetei aan de Oostkust gelegen — nu en dan door een’ inlandschen stam bezocht werd, “volmaakt zwart en “met het haar zoo kort en gekruld, dat hun hoofd als ’t ware met 364 ETHNOLOGISCHE STUDIEN. “kleine knoppen bedekt scheen” ‘Dit komt geheel overeen met het “algemeene voorkomen van het haar dier Papoea's, die het haar kort dragen,” laat EARL volgen, “en ik twijfel niet in het minst of het “waren onvermengde Papoea's” Niettegenstaande die betuiging blijkt het echter dat KARL nog een weinig getwijfeld heeft. De Engelschman DALTON, BARL verhaalt dit zelf, die in 1827 en 1828 elf maanden in Koetei doorbragt, spreekt wel van wilde stammen [Poenan?], maar van wollig haar, dat zij zouden hebben, maakt hij geen melding. Maar de in- boorlingen zouden daar ook niet van spreken, zegt EARL, tenzij men het hun bepaald vroeg. — En de Papoea's zouden toch aan hun Aaer hun naam te danken hebben? Maar hoe dan, vraag ik, wanneer zij ook zwart geweest waren? Ook hiervan spreekt DALTON, in de bij EARL aangehaalde plaats, niet. In 1884, gaat deze verder, was hij op de kust van Borneo en had eenen Papoea onder zijn scheepsvolk. Overal was deze voor de inlanders een voorwerp van verbazing, en EARL besluit daaruit zeer teregt, dat niemand onder hen ooit zulk een wezen gezien had. Maar uit eene andere plaats weten wij dat hij zich toen aan de Westkust bevond, waar hij ook wel allerlei vreemde verhalen van wilden, die in de binnenlanden zouden wonen, opdeed, maar daar toen zelf geen geloof aan hechtte. Voor de Oostkust beteekent dit, anders afdoende, verhaal niets. — DALTON hield zich in Koetei op, dat nog altijd een goed eind-wegs van Goenoeng- Teboer verwijderd is. Maar nu is daar de reis van Capt. BELCHER, Nar- rative of the voyage of H. M. S. Samarang, Lond. 1848, 2 vol., die zich op die zelfde plaats ophield en er zeer veel, vooral ook wat de inwoners der binnenlanden betreft, van mededeelt, en in de Bijdragen tot de kennis der Nederlandsche en vreemde Koloniën vinden wij, in den jaargang van 1847, op bl. 74, een Berigt aangaande den togt van Z. M. schoener Ey- mond, die uitgezonden was om dien-zelfden Kapitein BROWNRIGG van Goe- noeng-Teboer, waar hij na eene schipbreuk was aangeland, af te gaan hs- len. Ook in dit berigt, dat verscheidene bijzonderheden van de bevol- king meêdeelt, evenmin als bij BELCHER, geen woord over awarten. Laten wij toch even zien wat EARL'in de Molukken gewaar geworden is. Goram, Ceram-laut, Bo, Poppo Gebi, Patani-hoek, de zuid-oostelijk van Djilolo (waarom toch altijd Djilolo en niet Halma-heira?), zijn bewoond door een gemengd ras (Papoea's en bewoners van andere eilanden, meest van daar uitgewekenen); maar M isole en het oostelijk gedeelte van Ceram, waren, tot de Europeanen hier aankwamen, uitsluitend door Papoea's bevolkt. Voor de geschiedenis beroept de schrijver zich op VALENTIJN. Dat er op oostelijk Ceram tegenwoordig nog van die zwarte, kroesharige bevolking gevonden wordt, verzekerden den schrijver in deze laatste jaren” verscheidene inlanders van de Zuidkust van dat eiland. Zie daar alles. — De bewoners der: Aroe-eilanden houdt de schrijver ook voor Papoea's, met uitzondering van die der Voorwals-eilanden, die een gemengd ras zijn. Zoo veelvuldig men buiten Nieuw-Guinea inboorlingen van dat gemengd ras aantreft, zoo zeldzaam zijn zij op dit In plaats van nu met den schrijver ook nog het malteische schiereilanden en de groep der Andaman-eilanden te bezoeken, houden wij ons, voor het tegenwoordige, liefst binnen de grenzen van onze bezittingen. Wand nog een aantal eilanden blijft ons hier over. Het zijn die, die van den kant des Indischen Oceans in eenen boog de overigen omgeven en er als een bolwerk omheen liggen, de Soenda-keten, Sumatra, Java en de eilanden die zich oostwaarts van daar tot Timor uitstrekken. In het Hoofd-stuk, waarin de schrijver deze behandelt, spreekt hij ook met eenkel woord over de eilanden, die, kleiner en wijder uiteengespreid als de overrige, een vervolg zijn van de Soenda-keten en Timor met de Aroe-eilanden verbinden. Behalve eenige mededeelingen van inlanders, die den schrijver doen vermoeden dat er op Timor-laut nog zwarten aanwezig zijn, ont-breken alle berigten omtrent het bestaan van echte Papoea’s op die eilanden. “Geen sporen van een Papoeasch ras heeft men op Sumatra ontmoet, “ten minste voor zoover den schrijver bekend is” Ik geloof dat het hem. “wel wat spijt, maar het is toch goed dat hij geen moeite doet om Loeboes, van welke hij toch wel zal gehoord hebben, of ““” de Koeboes, de Papae's in te lijven. Van de eilanden ten W. van Sumatra spreekt. En Java? Eigenk zou de schrijver tot het besluit moeten komen di Java door Australiërs bewoond is geweest — want tegenwoordig vindt lj gelukkig geen zwarten meer op dat eiland. — Hij zegt namelijk: “Op Jan “worden in vele streken overblijfselen gevonden van een volk, dat m! “voor een ras houdt, dat vór de tegenwoordige bevolking het eiland be ‘‘woonde en-eene beschrijving van verschillende exemplaren van oude werk tuigen vindt men in het Natuurkundig Tijdschrift voor 1850. Somm: “van deze figuren zijn van volmaakt denzelfden vorm als die in gewot gebruik zijn bij de inboorlingen van Australië.” Hij vervolgt echter: “Eene verzameling van deze oude steenen gereedschappen, die men ook & “China en Japan vindt, waar zij als reliquiën vereerd Worden, zoude va groß belang zijn voor den bespiegelenden ethnograph; aangezien men àt “eene vergelijking kan maken met de steenen gereedschappen, die st in gebruik zijn bij  Java, waar de schrijver vC” Papoe's ontmoet. Een’ heeft hij er gezien, die wel wat te blank ¥*: maar die door een vijftigjarig verblijf te Benkoelen en Singapore ligt kos opgebleekt zijn(!). In de bergen van Solor, Pantar, Lom blem en OP 1 Het is sedert uitgekomen. ee — ETHNOLOGISCHE STUDIËN. 367 baai buist ook nog cen kroesharig ras. De kundige, vroeg gestorven Ba- ron VAN LYNDEN, zegt in zijno Bijdrage tot de kennis der Solor, Allor, Rotti, Sacoe en omliggende eilanden (Nat. Tijdschrift voor Ned. Indië, IT. bl. 317), dat de strand- en bergbewoners op Solor en Adonare in uiterlijk voorkomen en kleeding weinig van elkander verschillen en dat op Lom- blem geen onderscheid tusschen die. beiden bestaat (bl. 322). Wat hij van Pantar en Ombaai zegt (bl. 332) laat ruimte om cen ovcreenkomen van de bergbewoners en do Papoea's mogelijk te doen zijn; maar daar hij van zwarte kleur noch wollig haar der bergbewoners Het minste gewag maakt, zoude ik dio overeenstemming voor meer dan onwaarschijnlijk houden. Het noordelijk gedeelte van het eiland Timor is nog weinig bekend. Geen wonder dat men wel een van Papoea's, die daar wonen zouden, hoort spreken. Misschien zullen zij ook voor het licht der wetenschap niet verdwijnen. Eam meent dat er cukele, schoon zu weinige, echte Papoca’s kunnen inläsensch wezen; of liever, hij heeft, na lang onderzook, in 1850 de overtuiging gekregen van hun bestan in die orden, toen hij te Singapore een’ persoon ontmoetto, die daar bij een’ boekdrukker werk zocht, die op Timor geboren was en wiens haar zich kroesig vertoonde, zoo als dit bij een zuverbloed Papoca betaamde. ‘Schoon ik vele individu’s “te Delli examincerde,” zoo zegt hij, “kon ik er toch nict in slagen om “bet ware (@ pure tufted) karakter van het haar to ontdekken, dat ik als “bewijs voor een’ cchten Papoea heb aangenomen, — tot ik in 1850 eenen “Timorees van geboorte te Singapore ontmoette, die dit kenmerkend teeken “in volle mate bezat. — Hij had de kleine bewegelijke gedaante, bet rus- “telos oog en bet korte krulhaar, dat de voorname kenteekenen zijn van den berg-Papoca; en eindelijk had ik de gelegenheid om mij door per “soonlijke kennismaking te overtuigen, dat dit ras nog in zuiveren staat “op Timor te vinden was’ Dat deze persoon ook vrij zwart was, schijnt uit bet verband te mogen opgemaakt worden. Is het iemand niet te verkerven, indien hij met dergelijke redeneringen, ondanks zich self, cen wei-nis den draak sterkt? Nadat nu alle verholen resten van Papoeasche bevolking zijn san het daslicht grtogen, eindigt de schrijver met eene opgaaf der eilanden waar we nog Papoea's zouden kunnen vinden, te weten Soemba, Boeroe, Well, what spilt, maar het is toch goed dat hij geen moeite doet om de Loebes, van welke hij toch wel zal gehoord hebben, of de Koebes, bij de Papoea's in te lijven. Van de eilanden ten W. van Sumatra spreekt de schrijver niet. En Java? Eigenlijk zou de schrijver tot het besluit moeten komen dat Java door Australiërs bewoond is geweest — want tegenwoordig vindt hij gelukkig geen zwarten meer op dat eiland. — Hij zegt namelijk: “Op Java worden in vele streken overblijfselen gevonden van een volk, dat men voor een ras houdt, dat vór de tegenwoordige bevolking het eiland be-woonde en eene beschrijving van verschillende exemplaren van oude werk-tuigen vindt men in het Natuurkundig Tijdschrift voor 1850. Sommige van deze figuren zijn van volmaakt denzelfden vorm als die in gewoon “gebruik zijn bij de inboorlingen van Australië’ Hij vervolgt echter: “Fene verzameling van deze oude steenen gereedschappen, die men ook in China en Japan vindt, waar zij als reliquiën vereerd Word En, zoude van groß belang zijn voor den bespiegelenden ethnograph; aangezien men dan Coene vergelijking kan maken met de steenen gereedschappen, die steeds ‘in gebruik zijn bij de Papoesche en Australische stammen, die weinig gelegenheit heben om zich die van ijzer aan te schaffen” In de noot is ‘de schrijver gul genoeg van te verhalen dat in het Amerikaansche werk van D*. scroorcrRaFT, getiteld Indian Tribes, een steenen werktuig afgebeeld wordt van denzelfden: aard, als een dat voorkomt in het aangehaalde Tijdschrift. Waar blijven wij nu met de besluiten uit de vergelijking van steenen werk-tuigen te trekken, als zij ten minsten dienen moeten om eenheid van ras te bewijzen? Zij zouden volkomen goed strekken kunnen om de eenheid van alle rassen aan te toonen. Overigens kan ik zeer de lezing aanbevelen van een stukje over dat onderwerp, voorkomende in het tweede stuk der Indiana van den Heer J. F. G. BRUMUND, dat thans ter perse is!. Flores is het eerste eiland ten“O. van Java, waar de schrijver weer Papoea's ontmoet. Een’ heeft hij er gezien, die wel wat te blank was, maar die door een vijftigjarig verblijf te Benkoelen en Singapore ligt kon opgeleekt zijn(!). In de bergen van Solor, Pantar, Lomblem en Om- 1 Het is sedert uitgekomen. ETHNOLOGISCHE STUDIËN. 367: yaai huist ook nog een kroesharig ras. De kundige, vroeg gestorven Ba- ‘on VAN LYNDEN, zegt in zijne Bijdrage tot de Kennis der Solor, Allor, Rotti, Savoe en omliggende eilanden (Nat. Tijdschrift voor Ned. Ind ië, II. 1. 317), dat de stranden en bergbewoners op Solor en Adonare in ufterlijk vorkomen en kleeding weinig van elkander verschillen en dat op Lomblem geen onderscheid tusschen die beiden bestaat (bl. 322). Wat hij van Pantar en Ombaai zegt (bl. 332) laat ruimte om een overeenkomen van de bergbewoners en de Papoea's mogelijk te doen zijn; maar daar bij van zwarte kleur noch wollig haar der bergbewoners het minste gewag maakt, zoude ik die overeenstemming voor meer dan onwaarschijnlijk houden. Het noordelijk gedeelte van het eiland Timor is nog weinig bekend. Geen wonder dat men wel een van Papoea's, die daar wonen zouden, hoort spreken. Misschien zullen zij ook voor het licht der wetenschap niet verdwijnen. EARL meent dat er enkele, schoon zer weinige, echte Papoea’s kunnen inl’emsch wezen; of liever, hij heeft, na lang onderzoek, in 1850 de overtuiging gekregen van hun bestaan in die orden, toen hij te Singapore een’ persoon ontmoette, die daar bij een’ boekdrukker werk zocht, die op Timor geboren was en wiens haar zich kroesig vertoonde, zoo als dit bij een zuiver-bloed Papoea betaamde. “Schoon ik vele individu’s “te Delli examineerde,” zoo zegt hij, “kon ik er toch niet in slagen om ‘chet ware (a pure tufted) karakter van het haar te ontdekken, dat ik als ‘bewijs voor een’ echten Papoea heb aangenomen, — tot ik in 1850 eenen “‘‘Timorees van geboorte te Singapore ontmoette, die dit kenmerkend teeken “in volle mate  dat in kap Talisbo nitloopt. Van Boeroe kent de Heer zamL de latere beschrijvingen niet en vindt dus naturlik in de binnenlanden, waarvan VALENTIEN het een en ander meédeelt, gelegenheid om Papoea’s te plaatsen, “maar,” voegt hij er bij, “als gewoonlijk is deze uitmuntende onde geschiedschrijver ondui- “delijk wat persoonsbeschrijving aangaat’ — Hun bestaan op Celebes en — de Soela-eilanden berust op berigten der inlanders. Op Soemba hebben de bewoners der binnenlanden wel krulhaar, maar lang — zoo verhaalt de schrijver —; in de hoogere gebergten moct er een zeer zwart en wild volk wonen, waarvan hij echter het geluk niet gehad heeft van iemand te ontmoeten. Intusschen komen ook deze berigten niet overeen met hel- geen wij van Soemba weten. Kapitein BATTISS, die in 1820 met zijn schip- op de kust van dit eiland gestrand is en er verscheidene maanden door — bragt, weet van geen onderscheid van berg- en strandbewoners op dat &- land. ‘Het zijn welgespierde, sterke en gezonde menechen,’ zegt hij de beschrijving, die hij van dit eiland meégedeld heeft en die te vinden is in het Tijdschrift de Oosterling, D. II, bl. 68; “het hoofd dekken zi met een lap boombast” en “de kleur van beide kunnen is doorgaans kas “tanjebruin.” Evenmin vinden wij van zwarte bergbewoners iets in de Bijdragen tot de kennis van het eiland Soemba of Sandelhout (Tijdschrift van N. I., 1853, I, bl. 48), behelzende een rapport van den in 1845 der waarts in commissie gezonden ‘resident van Timor, den Heer sLUYTEB, — waar overigens de Soembanezen in een veel minder gunstig daglicht voor komen, dan in het eerst aangehaalde stuk. Het laatste, 12% Hoofdstuk van EARL’s werk handelt over Melville eiland en Noord-Australie. Ik sta er niet bij stil. Aan het einde onzer beschouwing van het werk van den Heer EARL 96 komen, vragen wij thans, wat weten wij van de Papoea's? Dat er buiten Nieuw-Guinea en misschien de Aroe-eilanden, in onze O. I. bezittingen Papoea's, zwarten, of liever bruinzwarten, met dat eigen aardige kroeshaar, voorkomen, daarvan weten wij nog niets zekers. Mort lijk is het, maar zelfs of het waarschijnlijk is blijft nog twijfelachtig. OP Nieuw-Guinea en in de Philippinen vindt men ze, Van de laatsten weet BIUDRAGEN TAAL- LAND- EN VOLKENKUNDE NEBRLANDSCH INDIE. TIJDSCHRIFT VAN HET KONINKLIJK INSTITUT TAAL- LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEkaLanpecn nroik. TWEEDE DEEL. N°. 4. 'S GRAVENHAGE, K. PUHRI. 1854. mi BIUDRAGEN TOT DE TAAL- LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEkaLanpecn nroik. TWEEDE DEEL. N°. 4. 'S GRAVENHAGE, K. PUHRI. 1854. mi BIUDRAGEN TOT DE TAAL- LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEkaLanpecn nroik. TWEEDE DEEL. N°. 4. 'S GRAVENHAGE, K. PUHRI. 1854. mi BIUDRAGEN TOT DE TAAL- LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEkaLanpecn nroik. TWEEDE DEEL. N°. 4. 'S GRAVENHAGE, K. PUHRI. 1854. mi BIUDRAGEN TOT DE TAAL- LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEkaLanpecn nroik. TWE INDIÈ. TIJSDOR VAN HET KONINKLIJK INSTITUT VOOR DE TAAL- LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEERLANDSCH INDIE. TWEEDE DEEL. N°. 4. 'S GRAVENHAGE, K. FUHRI. 1854. 372 DE PAPOEA'S VAN DE GEELVINKSBAAI VAN N.-QUINEA. 