Astoria, or, Anecdotes of an enterprise beyond the Rocky Mountains
Ten slotte nördig werden werden den vorm befreit; de fabrikanten leveren nur een nur een vaste som in geld. Sieht gegen van de 93 ondemen geworden werkt nur op de oude voor-waarden (zg leverde in 1875 een hoeveelheid van ruim 10.000 picols); al de anderen zgn toegetreden tot de nieuwe regeling, die daarin bestaat, dat zij, bebalve de plantloonen, de cultuurpereenten en de achadeloosstelling Toor den grond, aan het Gouvernement j 2 per picol over de eerste 45 picols pet bonw, / 2.50 over bet meerdere tot en met den 60 picol en / 3 per picol over al wat de 60 te boven gaat, moeten voldoen. Tot maatstaf der productie zyn genomen de gemiddelde uitkomsten van 1864 — 1870, de jaren der hoogate en lai prodnctie niet mede-gerekend. In verband met de uieawe regeling der plantloonen, is ook dit een groote verbetering. De äbrikant weet nur, hoeveel hj jaarl^ks te betalen heeft, en aan de bevolkii^ En aan het Gonveraejaent. byGoogle 170 HBHTORiasfl. Maar in de tweede plats: de achatkiat heeft een offer gebrocht; de c^db is lager gesteld dan het bedrag, dat in de Isntste jaren door bet Gouveraement op de snikar was rerdiend. Van 1864 — 1870 ontving bet jaarl^ks gemiddeld 1.049.570 picols, die per picol /'9.26b hebben gekogt en aetbo / 14. 64^ opgebiacht. De suireie winst, derbalve, was ruim / 5.600.000. Nu is de cyna aan den lande gestsld op / 4.023.393, waarb^ men n<^ te vo^en heeft de mil- tnnrpercenten van de inlaadBche hoofden, die vroeger het land betaalde, maar die no ten laste komen van de contractanten, ten bedrage yan/488.613, docb waarran ruim / 4&0.000 TJJD af te trekken, omdat de euiksrplantende be- Tolking eertyds landrente betaalde, waarran ag un ia vrg- geet«ld. Om kort te gaan, bet Land trekt nn jaarljks mim / 4.000.000, tegen ruim / 5.600.000 in 1864/70, maar beeft geeo pakbuizen meer beschikbaar te atellen tot tgde- l^ke belong van sniker. Het offer der scbatkiet kan duB Gegenstand worden op on- geveer anderhalten, millioen gulden's jaars *). Is hetverdedig- baar, dat men dit offer van baar beeft geveigd? Had de oienwe reeling der Btukercoltuur niet op zulk een voet knnnen gescbieden, dat bet land daarvan geen geldet nadeel droeg? Het is moeil^k om bierop to antwoorden. Bij de bebandeling der wet, en reeds een een een een te voren, is door alle deskundigen verzekerd, dat de snikercoutractan-ton in een benardeu toestand verkeerden en dat de Staat, om den bloei der saikerciiltuur en indnstrie op Java te bevorderen, verplicht was om afstand te doeu van een deel zijn inkomaten uit die bron. Later is beweerd, dat de deskndigen zicb hadden veipat, acboon dit van andere zijn weder ie t^engesprokeu : b^ de lage soikerprgzea vui bet vorige jaar, bg voorbeeld, zouden de contractaateo, oodanks de voordeeleu, die de nieawe reeling bun bracbt, weinig Dicized by Google HARTFORD, 171 of niets heben Tentiend. Ik meog niet in dit gescbil, maar bepaal toq tot deze korte opmerking: een regeeriog, die een gedwoi^sn cultaur in een rr^e wil oplosseo, moflt Tooral niet te zniaig wezen. Het doel, waormede de wet van 1870 is aangeboden en vaatgenteld, was driele- dig: de gedwonj^n afatand en bewerkiug ran den grond ien behoeve der suikercultaur moesten a^eschaft, nutar de saikercnltaur en indnstrie zelve roor ondragong beboed en de iadeelen, die zy tot heden aan de beroUdng reroorza^- ten, terstond getemperd worden. Om dit drieledig doel te ' bereiken moeet de regeering aldns handeleo : zg moest de iabrikanten in de gelegeuheid stellen om reel geld t« ver- dienen, ten einde hnn belang bg den bloei der Boikeronl- tnnr te verhoogen, en terens aan de berolking grootere in- kometen rerzekeren, ten einde haar met die cultnnr te ver- zoenen. Zoowel het een als het ander was noodig; het eer Ste, omdat het roomitzicht van eerlang de medewerking Tan het koloniaal beatnur ter verkrängend van land en volk te znallen missen, op sich zelf eenigszios ontmoedigend zou z^n TOOF de ^brikanten en hun den lust zou kunnen ont- nemen om nienw kapital in hnnne ondememiii^ea te wa- gen ; het tweede, omdat ^niefc zeer lang geleden de reai- denten der auikeigewesten, op de bepaalde rraag of meer ii^nomenheid met de CronTemementa-snikercnltuur (by de bevolMng) vie! op te merken, schier eenpaiig het tegen- d'x" hadden geantwoord '). De font, die de r^eering bg de aitroering der wet te vermgden had, was das: Jiscoliteit, overdreveh zoi^ voor de belangen der schatkist. Bleek het nn — wat bg mj] nog niet vast staat — dat zg daarin te vet- is gegaan, dan zon ik de laatste zgu om'haar dit als een vergrijp aan te rekenen, hierran overtuigd zgade, dat bg de uitvoering der wet het belang der schatkist niet op den Tooi^prond mocht treden eu dat het zeer moeil Gk was Zie Bijlageti van de Hand, tier Staten-Geu. byGoogIc 172 GEUVORIKNG. om het jaiste midden te treffen. Zooveel is zeker, dst de re- geeriag haar oumiddell^k doel met buitengewone snelheid heeft bereikt; reeds zeer kort aa de afkondigiDg der wet zgii al de contractanteu, op een na, tot de nieiiwe regeling Eerlang — na het einde van den aanplant van 1878 — aal een b^n wordeu gemaakt met de trapsgewijze vermin- dering der .^beschikking orer gronden", en de vraag doet zicb voor, of de contractanteu reeda maatregelen iiebben genomen om te zoi^en, dat hou bedr^f hierdoor geen scbade zai lijden. Wg kunnen hierop het rolgeude antwoord geven. Sedert de invoering der wet ia de vrije auikercnl- tuur op Java niet onbelangr^k toegen^men. Alle ouderae- mers zoader onderscheid huren reeda gronden van de be- Tolking en laten daarop siiiker planteu; zoo de getallen, die het laatste Eoloniaal Versli^ ons geeft, betronwbaar ziin, hebben zij in 1875 niim 3000 bouws voor dat doel gehuurd, terwgl nog van 500 bouwa het riet door hen is oj^ekocht. Maar in datzelfde Veralag lezeu w\j ook dit: wVerscheiden fabrieken hebben nanweLgks de noodige ca- paciteit om den GrouTernements aanplant naar behooren en tgdig te verwerken en de eigenaren hebben dns vboralsnog geene aanleiding om zich aan de vrije cultuur te w^den. Aan de ondernemers, die zich met emat^en wil en met tact op het rerkr^gen van vrye aanplanting toeleggen, ge- hikt dit zeer wel. Velen echter geven zich daar geen .moeite voor, hetz^ nit gemakaucht, hetzg nit vrees voor geldelijke opotferingen, hetzij omdat zij de vrye cultuur on- m<^lgk achten. Bat op deze w^ze de bestendiging der suikercultnur na de ophef&ng der gouvernements bemoeienis kwal^k wordt voorbereid, behoeft nauwelgks gezegd te worden* i). Het laat zich evenwel verwachten, dat hierin wel verbehalten zal komen, zoodra de eerste Termisderii, der beschikkiDg orer gronden zal hebben plaats gebod. Die ongeloovige, Tiesa^htige of gemakzilchtige contractanten zulleu dan zien. Dat het der regeering emst is met de uitvoering der wet. Ik gelof dan ook niet, dat de auikercuitaur op Java met emat^ gevaren wordt bedre^d, want de vr^e anplant sch^nt niet duorder te z^n dan de Terplichte. Krekenen de contractanten al hnnne kosten te zamen, mqt inbegrip van den cpns {/"25 per bouw), dan komt bun eeo bouw vrgnillig geteeld riet,' zoo lezen wy ia bet Koloniaal Yerslag, niet dnurder, veelal minder duur te staan dan een bouw contracts- aanplant). En nog dit kan vermeld wor- den, ten bevvyze dat er reden ia om het beste te verwacb- ten. Sedert eenigen tgd heeft zicb op Java de gebeel vrge suikercnltuur, buiten alle verband met de gouvernements-an- plantingen, krachtig nitgebreid. Volgena het Verslag van 1876 was toen het getal der op dezen voet gedreven onderuemingen 46. Drie daarvan hadden geene opgavea gedaan, vier in het verloopen jaar niet gewerkt; de produetie der 39 ove- rigen had 232.034 picols bedragen '). Door l^e snikerpr^- zen en hooge dagloonen z^n de winsten van de eigenaars dezer ondememingen in. 1875 gering geweest, maardepr^s- Terbo<^iig, die in den jongaten t^d heeft plaats g^repeii, ia ook hnn ten goede gek omen en het zon mij dua niet verwonderen, indien het volgend Veralag ona betere bieten bracbt. J^Het hnren van groaden, zelfs van blokken aaneengeeloten velden, levert in den regel geen moeilgkheid op, waar de ondemers, de taal machtig, zicb met de inlanders weten te verataaa. Wat de bewerking en beplanting van den grond betreft, deze geaehiedt meeatat b^ De contrractanten maakten in 1875 2.568.9&1 picols. Koloniaal Verslag van 1876 bli. 187. Meer bezwaar geetl de irri- Kitatie. De onileriiemers i^n sgeheel afhankelgk van ile ialandsche ambtenaren en hoofden die de waterregeling besturen. Zouden er geeii DiclzedbyGoOglC 1?4 HSftTOUUtlQ. taak, doch ook wel in dagloon en eoms hg aanneming. Ket blät duB, dat À la inlandacbe bevolking niet ongezind is om bore grouden voor de snikercnltuur af te etsaa en met net te beplanten, indique haar roor een en ander geld wordt geboden. Maar orer de toekomst van den irjjea atbeid op Java zu werden; dit ondervrerp ia te belangr^k om t«r loops te worden beliandeld. Laat one nu overgaan tot bet beschreren ran eeo tweede berrorming : de a&cbaffing van bet Preanger-stelsel. Het Preanger-stelsel was sen l^t der Oost-Iudiscbe Compagnie. Toen baar rekingastelsel in de meeste andere residenti van Java, als strgdig met de belangen van gouvernement en bevolking, is verlateo, is bet in de Preanger-R^entschappen om financieele redeneu behouden. Men veet, waariu het stelsel der Compagnie bestond: de Hoofden niet te bezoldigen; bun de bevoegdbeid te laten om belasting te befea van bunne onderzaten; daarentegen de levering te eiscben van prodacten, betz^ om niet, betzy tot l^e pryzea. Welnu, ziedaor in korte trekken Bet Preanger-stelael ge- teekend. Van wege bet Nederlandschen gouvernement werden in de Preanger geen noemenswaardige belasti^en gebeven; des te meer, gelk wg straks zullen zien, door de inlaud- scbe hoofden; maar de bevolkii^ moest koffie plantea en bet product afleveren tot een prgs, die v66r 1837 slechts / 2^2 per picol (circa 2 cents per half kilogram) bedroeg en sedert dien tgd trap^^wyze tot / 3.50 was verhoi^. Deze prga van 6.50, evenwel, was slechts de helft van betgeen betaald werd voor belastingscbuldige koffie ait an-dere reeidentiSa. De bevolking der Preanger was derbalve regleraenteii te maken zyn, waardoor die afhankelijkheid wic^rd verminderd? DiclzedbyGoOglC ip twoederlei opzicht madeeld: l". eldete werden de betas- tiBgen niet door de Itoofden, maar duor hei Nederlandsehe Gouverneiit voor dekoffie een dabbelen pr^B. Ja, nog een derde nadeel trof den bewoner der Preanger-landen. Be gebeele regeliug, die dasr bestoud, had de streaking om de macbt der r^enten te verhoogen; de bevolking was bun ved meer onderworpen dan op andere plastsen, veel meer zelfe dan bet geval zou z^a geweest, iodien er geen Nederlaudscb opperbesiunr bad bestaan. De aanwez^beid van dat bestuar, de eerbied dieu de bevolking daarroor koeetert, de zekerheid, die zg bezat, dat bet de regenten zou te bulp komen, indien zg bet wa DiclzedbyGoOglC ip twoederlei opzicht madeeld: l". eldete werden de betas- tiBgen niet door de Itoofden, maar duor hei Nederlandsehe Gouverneiit voor dekoffie een dabbelen pr^B. Ja, nog een derde nadeel trof den bewoner der Preanger-landen. Be gebeele regeliug, die dasr bestoud, had de streaking om de macbt der r^enten te verhoogen; de bevolking was bun ved meer onderworpen dan op andere plastsen, veel meer zelfe dan bet geval zou z^a geweest, iodien er geen Nederlaudscb opperbesiunr bad bestaan. De aanwez^beid van dat bestuar, de eerbied agde om zicK tegen bun bevelen te verzetten, dit allea droeg daortoe b^. Men pleegt te z^gen, en met reden, dat in Azie bet elecbtate Enropeescbe beatnur nog de voorkeur verdient boven bet beete inlandscbe. Maar ten aanzien der Preangerlanden diende het Europeesche opperbe-stuur schier alleen om bet veotnaamste correctief tegen 0o3-terscb wanbeheer: vreee toot opstaud, w^ te nemen. Van daar, dat de levering van huishoudel^ke benoodigd beden, zooale r^st, kippen, groenten en brandhout, die de hoofden by plecbtige gel^enheden — hnwelgken, geboorten en be-sngdenisBen — van de bevolking plegeu te verwacbten, in de Preanger-lsnden ved regelmatiger en in veel grooter boeveelhedeu geschiedde dan in de andere gedeelteu van Java. Elders z^n die leveringen geachenken; de bevolking iVT^ om ze al of niet te geven; maar hier werden ze geeiadit en waagde bet oiemand om ze aditerw^e te Jou-den. Van daar ook, dat de bevolking in de Preanger veel minder zeker was van bet oim^toord bezit barer roere Gouvernement, zoals aieraden, buffels, paarden. Werd bet beste daarvan haar afgenome, zy bad geen moed om zich daar-tegen te verzetten; want achter bare r^nten stond het Nederlandghe Gouverneement — de Toewan Besaar op Bni-tenzorg — met al z^n macbt. Vaa daar eiudel^k, dat de dienste aan de hoofden, de zoc^ttaamde pan^enB-diensteil, hier reel drukkender wareo dan eldgrs. Om niet bloot te staan aan de kQe?eIargen van iederen macbtbebude, badden rele inlanders de gewoonte aangeno-men Tan zicb, bg zoogenaanid vrgwillige overeenkomsten, in dicDst te stellen Tan bepaalde boofden of inTloedr^ke personea, en zoo was in de Preangerlanden een stelsel van dienstbaarbeid geboren, dmengawoela" genaamd, dat aan middeleenwsche toestanden berinnert. De welbekende commendatio beeft een soortgelflken oorsprong gebad. Ook de groadbesitter in de middelweu maakte zicb dienst-baar aan een macbUgen Heer, ten einde zicb ran grooter leed te vrywaren. Van het buitensporig gezf^, dat in de Preanger door de Hoofden werd uLtgeoefend, trok cob de geeat elgkheid party; deze residentie was Tan lieTerlede baar Eldorado geworden. De tienden Tan den oc^at, de percenten by boe-delscbeiding, waarop de geestel^kheid op JaTa gewoon is aanspraak te maken, nei^ens werden zg zoo getroaw toI-daan ale Her. Want nei^ens ia de beTolking wettel^k Ter Plicht om ze te betalen, en zoo de geeatelgke heeren er niet in slänen ze binnen te krygen, taut pis ponr enx. Maar in de Preauger was bet andera. Daar werd de gees-telijkbeid door de Hoofden onderstennd en aan hare Torde- Geeii lileiiiigheid, als men bedenLt 1*. dat een hooggeplaatst HooiVl zeer vele vrouwen en bfjwijven en elk van dele een arzonderlijke wo- ning heen, 9°. dat er in 1866 3000 hoofdeD wareu. Dicized by Google ItEEVOEMlNa. Hi rin^en moest even nanwgezet worden Toldan, als aan die der Hoofdeu zelve. Wij mogea aanaemen, dat de beTolking / 350.000'sjaars aaa hare geesti=Jykheid opbracht. Men heeft den lagen prijs, die Toor de Preanger-koffie werden bezahlt, gewonnen, yerontschuldig dor de vrijstelling. Wäre es, was tan dat argument te denken valt. Be vr^stelling ran landrente, un zeg paard ging met de bevoegdheid, aao de Hoofden verleend, om Toor zich zelängten bewahnt, was geen vei^oeditig toor den l^en pr^s, maar reeleer een Terzwaring van drink, te meer, wegens de buitensporige macht, die daardoor en de Hoofdea, en, door binne bemiddeling, de geestel^kheid bad-den yerkregea. Alleen de tienden van het rystgewas voor de r^enten — die voor de geestel^kheid daai^laten — kostte aaa de bevolking meer, dan de landrente in menige residentie opbracht. En hoeveel andere belastingen behalre deze waren er ni^I Het is mg dan ook onverklaarbaar, dat men ooit aan het Preanger-stelsel een gnnstogen in-vloed op de welvaart der Preai^er-bewoners heeffc knuuen toeach Ten. Last het zijn, dat die welvaart inderdaad heeft bestan — wat ik, op grond van zeer betronwbare berichten, aterk in twijfel trek — dan is tch z66vee\ «eker, dat zij met beataan heeft door, maar ondanks hetstelsel. Hoe bezwaxend roor de bevolkii^ was de kof&ecnltunr I In andere deelen ran Java heeft men in lateren tyd de anplautingen ran kampongr of p^^erkofge berorderd, die in tainen, welke meestal op groote afstanden van de dorpen liggen, beperkt. Kiet alzoo in de Preanger. In 1866 waren er 1432 koffieplantende* dessa's ; 1270 daarran l^^n meer dan twee nren gaana ran hare tuinen rerw^derd. Somo waren de afstanden zoo groot, dat de werkbare m&n- Namen te midden der aanplantingeD looeeten verblgTvn; kwun er dan een bevel, dat oob de vroaw^i gelsette om mede te wei^en, zoo moesteu huis en hare aan de zoi^ ran ooden, g«brekkig«D of kjndereti wcn^en overgelatea. Darbg leidde bet langdar^ utmenz^D van mamieiL ea Tronwen io dezelfde tumeQ dikwerf tot rerr^faaude onze- del^klieid. Bezwarond was niet alleen de cnltonr, mau* ook betveiv plicbte Terroer na^def^cbepingBpakbuiEen, deels nitboofde der TNTO aiatandffli, deeU oithofde van den Blecbten toe- stuid dM' wegett. De b^oonUig, die daarroor g^ev«n werd, was zeer pering : in 1864 w«b zg gesteld op een halven stoiver per paekol. Men kroeg dns 7 Sa cent on 60 kilogram koffie een our gaans te rerroeren! En dan was de bevolkirtg vroegw nog reiplitdit om zonder eenige belooing de inkoop-paklmizen te bouwea; eerst in 18^ is ^ van du ret^iebting onthevea. Ben O'Norember 1869 zeide de beer ran der Hadut in de sitting der Tweede Karaser: "Een tat van jaren heb ik in de Preffender-r^entecliappen gewocHid, omringd ran kösten. Seboon geen ambtenaar z^nde, kwam ik dik-wgl in die tuinen en zag, hoe daw geplnkt werd. Het is inneemden rehrhaald — en wsarbeid is bet, waik ik faeb bet honderdea malen geoen --^ op welke wgxe er geplnkit werd. Ami ieder tatje van den kolBeboom ^tten tegel^k njpe «n groene of «uijpe vruidtten, bloeaeons en reeds Meni^en Toor den Tolgenden pink. In plaats dat an de inlander, zoof^ het behooide, '^een de n^pe vmchten fdukte m later temgkwaim om de vniditen te plukken, die dan weder r^p waren geworden, nam bg eolk een tak tnasehen dvun en vinger, stpoopte dien in eena af, nam er de r^te Tiwclite out «n wiei^ de t^ weg. Meni^maal, waaoeer ik dat zf^, heb ik den inlander gevrat^: waarom doet g^ Dat? Op die w^ze gaat er zooveel verloreu. Het antwoord, dat ik altgd kre^, luidde: g^ weet bet immers eren goed. Dicized by Google. als w^: de l^etaliug, welbe w^ yoor die koffie krggen, be-looat ouzeit arl>eid niet, want 10, 12, 15 palen ver DUMteu wji met onze vrouwen en kinderen kotn^i om de koffie te plokkeu. En wat krygt mea dan yoqi z^ue moeibe? B^na nieta; want w^ moeten die ko£&e naar hnis nemen en he-reiden, en als zg geheel klaar is, moeten w^ 10—12 palen Tar gaan om ze af te lererea. De mo^te wordt dus niet betaald en w^ zgn er in eens af" Nad de Bering zieh door een specialen commissar, Mr. O. ran Sees, had jeste Dörerlichten en tot de orraiung was gekommen ran de wenschelkheid om bet Fräulein-stelsel geheel af te schaffen, is zu, onder medewerking der Staten-General, den lässt. Jjmi 1871 daartoe overgegan. De ländere en de andere op Java geheven belasteten zgn in de Preanger-r^entsotappen ran toepassing verklaard; daarenten is aan de hoofden de beroegdheid tot belastetbefOng ontnomen, da v&lgsmeene diemtbaar-hejd der inlandscbe beroUcing aan de boofden en aanzieQ- Igken des lands of andere personrai^ afgescbaft, en de kof-fiepr^s eerst tot f 10, docb reeds kort daama tot / 13 verboi^d. Yoorts is de bevolking onthevea van bat rerplicbte rerroer der ko£&e en andeire lan^oederen, van de verplicbMng om in beeradienst te Tooizien in de buisTeating ran tallooze ior landscbe boofden en bunne gesinnen, terw^l haar de Gron- ^en, die voor privatjacht der t^eoten werden gdtoEigd, ter ontginning zgn temgg^eren. Ook bet ambtelgk Und- bezit is, even als weini^e jaren te voten in de audere re- sidentien was gescbied, a^eschafb. Om zicb de medewer- |nng der regenteu te rerzekeren, beeft de regeering ben mim schadeloos gesteld. Aan drie van ben is een trdite- |> der geheele redevoeriiig, als ook die van den Oud-Gouverneur-Ge- neiaal Sloet van de Beele, is zeer lezenswaard. BybUd 186dJ70, biz. 128 en 132. ') Thans wordl overa) / 14 betaald Digitized by Google 180 heeVoeminq. ment van / 24.000 en eenperaoonlgketoel^fe van /20.000 vetleend, a&n de twee anderen een tractoment van / 20.000, en n<^ aan idlen daareDtmven f\ Toor elken pikol kofEe, uit. honne regentechappen aan bet GroaYemeat geleverd. Tegelyk echter is bun voorhecken om te zooran „dat de Mobamedan Bche priesters zicb geenerlei macbt of gez^ aanmatigen over de materieele belangen der bevolking; dat de opbrengaten aan de geestel^kheid blgven binnen de grenzen door hnnne godsdienstleer rooigesebreron en dat de inning daarvan gescbiede bnitea eenige tnsBcheDkomst van het inlandscb bestunr* i). Dank zg - de zoi^, waarmede de bervorming was voorbe- reid en den tact, waarmede zy ia uilgevoerd — bgpondere lof komt biervoor toe aan den Gouverneementa-Commiasaris van Rees — heeft zy groote tevredenbeid verwekt by de bevolking en van niemand t^enwerking. ondervonden. Hierdoor aangemoedigd, is de regeering voortg^aan op den ingesl^en w^ en beeft zy kort daams voor de koffiecul- tunr in de Preanger een nieuwe regeling vastgesteld, die wy aanstonds zuUen beschrgveii. En mi ia het verblydend om jaarlyks in de Koloniale Versl^en te lezen, hoe snel deze residentie vooraitgaat en boe uitnem End de genomen mängstlichen werken. Reeds in 1872 werden gemeld: „Hettyt geen twyfel, dat de kleine man zicb onder den t^n-woordigen stand van zaken meer tevreden gevoelt dan vio^er; zyne dienston tocb zyn sedert 1 Juni 1871 ten minste met een derde verminderd. Dat de bevolking baren meerderen vr^en tyd ten eigen nutte aanwendt, biykt uit de meerdere ontginningen allerwt^e en uit bet drokker han-delsverkeer en pasaerbesoek." Deze gunstige berichten zyn sedert dien tgd beveatigd en de bervorming vtm bet Prean-ger-stelsel mag dus worden aangemerkt als een der nuttigate Diclzed by Google HERVORMING. 181 En best geslaagde maatr^elen, die in de laatste jareo ter Terbetering ran maatschappel^jke toestanden op Java z^n genomen. Al de sombere voorspellingen barer bestrgders zyn gelbgeaetraft en de uitkometen zoo gunatig geweest, als men rodelykerwgs kon yerwachten. Op nienw ie bet ge- bleken, dat de gebecbibeid eener Aziatiacbe bevolking aan baar aloade gebruiken baar geenszias belet om reranderin- gen, die bevorderlgk z^n aan hare welvasrt, met iugeno- menheid te b^^roeten. — Zal deze waarbeid, na de op JaTa, en in Britscb-Indie zoo dikwgla verkregen ondervini ding, na eindelgk algemeen worden erkend P Na de hervorming van bet stelsel van beBtuur in de Preanger, achtte de Indigcbe regeering den tijd gekomen, om oot de Gonvernementa-koffieeultuur in deze resi- dentie op een beteren voet te brengen. Zij beeft dit ge- daan b^ besluit van 29 Januari 1872 (N". 14). Dat besluifc verdient in hooge Mate onze aandacht, want den 26'^<^ Mei 1875 zyn de bepalingeo, die bei berat, ook van toepassing verMaard voor de andere geweaten van Java, voor zoover plaatsel^ke omatondigheden bet gedoogen. Laat ons den boofdinboud dezer bepalingen uagaan; w^ zutlen bespenren dat zg alle de strekking bebben om de bevolking met de koffiecnltuur te veraoenen, die cultuur tot een volksenltuur te maken. Het stelsel van aanplant in groote en ver van de kampongs gel^en tninen ia verlaten; alechta kleine tuinen, in de na-bybeid der dessa's en kampongs, mt^n thans worden aao-gel^d. ffUitdrnkkelflk verboden* ia ook een praktyk, die Toorbeen dikw^ls werd to^epast, daarin beataande, dat men de gebeele bevolking eener streek aan bet werk stelde om koffie te planten, zonder te vt^en of zjj, die met den arbeid werden belast, ook de voordeelen daarvan zouden in-r oogstfln. Maar de Toom&amate bepalingen in ie nieawe re- geling zyn deee. Men heeft aan de planters de beroegd- heid gegereD om den berolen asaplant te beirerkstelligeii op gronden, door heazelve daartoe gekozen, mits ^ Toor de cnlinuT geschikt of door bemeeting geedukt te nu^en z^n. Ja nog meer: men heeft bun vergand om bestaande koffietainen, waarbg zg zga ingedeeld, te verlaten, mits er gelegenheid besta om die tuinen aan gegoede en gnnst^ bekende inlandscbe ondememers over te dn^en, of om ze in te deelen bjj desaa's, die meer in de nabgbeid der t^ verlaten tuinen zgn gele^en. De bewoners der Preat^^ kunnen zich derhalve, zoodra z^ dit villen, van de verplicb- ting tot het aanplanten van tninkoffie ontstaan, door in de nsb^heid hunner woningeii, betzg op eigen, hetzij op ge- baurden grand, bet voorgeschreven aantal boomen te plan- ten en te ODderhonden, en bet prodnct daarrau tot denge- etelden prgs (nu / 14 de pikol) aan het Gonvernement te leverea. Aan de cultuurplichtigen is, na de nitraardiging van bet beslnit, zelfs gel^enbeid g^even om betzelfiie doel te beretken, door op woesten, voor de koffiecnltunr gereserveerden grond, eigen tninen aan te l^gen en daarin jaarlgks 50 beesters te planten. Gret^; ia van deze gaar gfcige bepabngen gebruik gemaakt. Er zgn nn twee bena- mingen in zwang gekomen, die in bet boveostaande baar toelichting vinden: merdika en milik-tninen. Onder de eerste reretaat men toinen, die in handea zgo ran inlandscbe ondememers ; onder de tweede, kleine koffie- plantsoenen, door de coltuarpliehtigen aangelegd op grond, dien z^ in erfel^k indiridueel bezit hebben. In 1875 -was het aantal bezitters van merdika-tuiuen reeds geklom- men tot 836 en de uitgestrektheid in bun bezit tot 6373 boawB. De ondememers onderhouden die toinen goed en vele van hea besteden ook aan de bereiding van het pro- dnct groote zoig. gHier en daar z^n seer doelmatige, met pannen gedekte droogackuren opgericht; al meer ea meer bc Google HKBTOBHffla. VordflD A« Terache vruchten ontbolsteid in kleane, dig eamengefitelde, door water gedreren molens, welker go- broik gnnstig moet werken op den pluk, omdat alleeu goed rgpe rmcliten op die yrgze van de spryke bolsters kunuen worden ootdasn). Het Ugkt evenwel, dat met de merdika-tnineD geen 'wiiisi wordt gemaakt, wanneer daarin vordt gewerkt met een rr^ aanzieul^k kapitaal, dns in het groot. De mi- 1 i k-lninen dsarent^en — die kleine plantsoenen op eigeo grond — beloren gnnstige nitkomsten en nemen aanbondend in aantal toe; het^een doacom tbd gewichtis, omdat vooral langa dezen weg de koffiecnltanr een rry willige Tolkacaltaur sal knnnen worden. Bg bet einde van 1874 waren in de Preanger reeds 3219 inlanders van den verpliehten aan- plant TT^geateld, omdat zg een roldoend getal boomen in eigen tninen badden geplant en onderhonden ■) ; maar tg- dens den w^-moesson van 1875/70 is dit cgfer tot mim 13000 geklommen a), en waars cb^ol^k zal het nog rerder toenemen. Toor de bevoUdng is het een groot ongerief om op veire afstanden koffie te planten ; geen wonder dat z^ gaame partg txekt van de veignnning, die haar nn is rer- leend, om zich door Trgwilligen aanptant in baar naaste omgeving ran dat ongerief te vrgwaren. Ik beb reeds opgemerkt, dat b^ besltut van 26 Mei 1875 diezelfde bepalingen, behoudens noodzakei^ke w^zigingen, van toepassing zyn verklaard voor gebeel Java. Het district Tender in Probolii^, eoowel als de residentie Pasco- roean,i6eGhterhierrannit^esloten, omdat, gel^k men weet ^)j de koffiecnltanr daar reeds een volkscultanr is geworden. Sic- kens het laatste Eoloniaal Verslag is bet Beslnit van 1875 ') Koloniaal Verslag van 1875, bli. 181. •) Koloniaal Verslag 1876, bli. 181. •) Zie Hoofdst V, bli. 136. 3d by Google Overal nicht ein alter, hohe met ein großes schälter, Werde op Bommige plätzen scheinen een proklamen wen- schelig; voor zuver men rekken van verkragen resnltaten, zu die ganstig. Dies ist zu liefern. Mg donkt het haben, anders of een regeling, die zu lebens belegt is van de bevolking, moet nuttig werken. Maar nn regel een belangrängen vra. Zal de B^eering het hierbémme, moetea laten? Is alles, wat wg van haar op het gebied der koffecultur mögen verwachten, gedaan, wanneei de Freimär-t^eling in die gewesten van Java, waat zij een veibetering kan seheppen, is ingevoerdP Het antwoord Dp deze vra^ hangt af van het stelsel, dat in het alge- meen betebenden beteiligt: onzer kolonien voortaau moet wotden in prakt^k gebiebt. In onze wetgeving van den laatsten t^d op koloniaal gebied is niet geno^ eenfaeid en consequentie te ontdekken. Dertig jaar geleden was het duidelyk, wat men wilde: de kolonien moeaten jaarlgks zooveel opbreogea aan onze schatkist. Maar wat wil men thans? Is bet verkr^gen van di- directe voordeelen, van een batig slot, nt^ alt^d ons doel? Zoo ja, waurom de heerediensten dan beperkt, het Preanger-stelsel a^eschaft, spoorw^en bekostigd, en een wet uitge- vaardigd, die aan de Gouvernement-suikercultnnt binnen weinige jaren een een een grootere bate zal maken? Waarom is dan by herhaling besloten tot verhot^i^ van den kofSeprys en die pr^s niet gelaten op / 9, hetgeen ons een grootere bate zu geven van y 4 a 5 millioen's jaars P Zoo neen, hebben vjg Engelands koloniale politiek tot voorbeeld gekozen, is de ontwikkeling van Java's produetieve krachten ons doel en zoeken w^ geen batige aloten, maar indirecte voordeelen, waarom dan den ingeslagen w^ 200 aarzelend, 200 schoor- voetend betreden en zooveel ongedaan gelaten, wat ter bereiking van ons doel volstrekt noodig is? — Een batig slot, of een bl oeiende kolonie, die aan handel, scheepvaart, fin D^verheid dagel^ks nieuw leven schenkt, wat verlai^en wy? Dicized by Google HERITORMnre. 185 Yao de kens, die geachiedeu zai, - hsi^ het af, weike znaatr^len w^ nog te yerwochten hebbenten aanzien der Goavemementa-koffiecnltuiiT. De vennelde beslniten zai me- mand afkenren, masr dat z^ de koEBeciiltuur op Java nooit tot die ho(^ zuUen opvoereu, welke z^ io staat zon z^n te bereiken, spreekt b^na vaii zelf. Tot twee dingen is thana de inlander veiplicht: bij moet koffieboomeo plaoten en onderbonden ea h^ moet het verkr^en product tot li^en pr^s aan bet GouTemement leyeren. Nu is klaarbly- kelijk dit het ot^inerk der R^eeriug geweest: de Ter-<plichte levering te lateo bestaau, maar de cultnnr z66 t« regeleu, dat de inlanders baar vrywillig driven, omdat zy er voordeel van trekken. Laat ons aannemen dat dit gelukt. Onderstellen wät dat na eenigen tijd de toeetand over Java zoo is geworden, als b^ reeda in Teaser en Malang is; mijn vy dan tevreden zyn? Ja, wanneer w^ boofdzakel^k de verkrägt van een batig slot beoogen en dit doel op de minst dmkkende w^ze voor de bevolking v^enschen te bereiken; neen, wanneer w^ een belangrgke ait-breiding der koffiecultiur in bet belang van kolonie ea moederland uuttig acbten. Znlk een nitbreiding is onwaarschijnl^k, zoolang de Java tot lagen pr^s z^n product aan den lande moet leveren. Het kan misschien rekening toof bem geven om voor 14 per pikol koffie te planten op de beste gronden; maar het Igdt geen tw^fel, of er zya nog een aan-tal gronden op Java, die voor de koffiecultunr zeer gescbikt z^n, die echter voor dat doel ongebmikt moeten blyven, zoolang de planter alechts met^ 14 wordt beloond. Laten wy aanemen dat / 35 per pikol de gemiddelde marktwaarde der ko^e op Java is: de bestaande regeling komt dan Hierop neder, dat de inlandscbe koffieteelt aan een belastii^ is onderworpen, bedn^ende zestig percent ran bet bruto product! Wat kan er terectt komen van de uit-breiding eener cultuur, die zoo ^w^ar is belaet? De verber tenngen, die un König tot ständig gekommen, zallen ongetelden gegen werken en nächsten de prodnctie eenige TenBeerdling geren; maar wie Kich von voorheilig, dal; hu venneerde-ring eenigsidna te veigelgken zal zgn met die, weike de koffiecnltunr van Ceylon, byvoorbeeld, heeft vertoond, achept Eich droombeelden. Ja, ik vraag mg af: zal de geringe vermeerdering, die Terkregm wordi, dnnnaam wezen en de Blearing het mf^en wagen om, zoolang zg de Terplichte levering a / 14 besteodigt, de verplichting tot autplant en underhoad te doea veirallen? Nemen w^ aan, dst het bg dien pi^B in een skreek Toordeel geeft om de eenltnnr te drgven; maar nn onftltaat er vraag naar andere prodncten, welker roortbrenging grooter winst belooft : wat zal er thang nog overblgren ran vr^willige koffiecnltir? Zeer Tcdn^ misschien. De rerplichte leTering te bandbaveD, moar den Terplichten arbeid voor goed af te scbaffen, is een geraar-l^ke ondem Eingang. Wie zal den moed bebben om de Regierung das römische aan te sporen? Isn't de nitbreidig der cinlur one hoch doel niet, om- dat wg y66T allee een batig Blot'ontvangen, dan znllen w^ bet ons getroosten, dat de prodnctie niet aanzieren. Maar in den laten tgd bebben wg op koloinaal gebied een nienven w^ in^eelagen en zgn wg op rermeerdering der indirecte voordeelen bedacht geweet. Allerlei maatre-gelea zgn genomen om den particalieren landbouw op Jara, en daardoor zoowel den rgkdom der kolonie ats on bandelgrerkeer met haar, te bovorderen. Met die maatregelen un komt de handbaving van bet koffiefitelsel boe lai^r boe meer in atrgd en wij znllen ons gedwongen zien bm 6f dit Btelsel pr^s te geven, 6f temg te keeren tot OQze oade b^neelen van koloniaal bebeer. Bg Toorbeeld. In een der laatst Eoloniale Yerslagen, dat van 1875, ter plaatse waar gesproken wordt van de oit- gifte van woeste gronden, leeat men de volgetide naieve rerkluing : ^Bi^ d* beoordeeling van iedere aanvraag ran Dicized by Google KBRTORMlSe. 187 vroeeie gronden in ertp&tiht wordt rekming gflfaoQiien met de belaogen der GoiiTeniemeiits-koffiecultnur ener worden geene gronden iiitgegeTen, waarTaa men kan na- gaan dat zy in de eerate tien jaren voor die cal- tuuT benoodigd zullen z^n^ *.) In de eersto tien jaren! Goed, dat wg bet weten ; zoo het ds eenigen tyd bl^kt, dat de nitgifte van woeste grooden op Java niet de nit^ breiding heeit verkregen, die w^ baar toewensclien, znllen wy de reden daarran kennen. Want bet is duidelgk, dat hat Gouvemement de beste gronden za) bewaren Toor zgn boffleenltuur; de beste, wat natnarl^ke Tmehtbaarlieid, maar ook, na de genomen beelniten, wat It^^iog betreft: b^ Toorkeur zal bet OoiiTeTnenient die terreinen beschihbaar bouden, die de particnliere ondernemer het liefste heeft; terreinen in de nabgheid der &em»'a. Bet koffiestelsel be- lemmert dns de ontwikkeling der cnltnnr op eripachta- gronden en ik kan niet inzien, dat dit ooit anders zal worden, hoeveel men het stelsel ook verbetert. De Indische B^eering moge thans iu een rr^gevige stemming zgn, zg zal bet op den dunr met leede oogen aanzien, wanneer zich alom Trge ondememingen veatigen, die de beTolking door hooge loonen tot zich trekken en afkeerig maken van de minder beloonde GtouTemements-koffiecaltanr. Oordeel ik jnist, dan zal het baar op den dnnr onmi^l^k zyn om dn deze cnltum:, dn de partienliere landbonwondememingen krachtdsd^ te bevorderen. Nog audere möglich zu den richtigen. Wanneer de erpachtendemen zu den richtigen. Wanneer de erpachtendemen zu koffie tot den marktprgs — 30, 40 of 50 — verkocht, terwgl wj one product voor 14 aan de pänzen mögen afleveren? Zu längen zu niet der langen om dezelfile voordeelen te genieten, die aan anderen nicht an den toegeständen. Wie heben boe eTettvetmeld, dat er in de Prenger gegen in der gegenwärtigen zug, die Gouvernementstücken van den cultuarplichtenen en yoor eigea rekeakt bewerken. Längen nicht bemerkt, da er in der  zoeken? — Het pnnt, dat ik aan-roerde, kan weldra een groote actnaliteit verkr^gen, daar de Preanger regeliog sduer alom is ingevoerd. Ik b^r^p ech-ter niet, hoe de Begeering tegenOTei deze moeil^kheid zal haudelen. Om deze en soorf^I^ke redenen gelof ik dat hetkofEe-etelsel zicb niet verdrat^ met de nienwe r^eeringsbeginselen, die w^ in den laateten tgd bjj ons kolouiaal beheei hebben to^epast. W^ lUoeten of voorwaarts, of achter-waarts ; etiletaan kunnen w^ niet langer. Voorwaarts naar bet Engelscbe atelsel, dat geen batig slot, maar economi-Bcbe ontwikkeliog der kolonien beoo^; of temg naar Van den Boscb, die bovenal remises verlangde ten behoeve d^Nederlandsche schatkist. Er moet eenheid zgn in onze ko-loniale wetgering. Verznimen w^ een keuze te doen, dan zuUen ten slotte de voordeelen van beide stelsels ons ontgaan. De kring dezer bescbouwingen heeft zich van liererlede nitgebreid: van de kofSecultutir zgn wij gekomen op de batig-slot-politiek. Maar nu het gebleken is, hoe nauw deze onderwerpen aan elkaar verwant zgn, kan ik mg te dezer plaatae aan de bebandeling ran bet tweede niet geheel ont- trekken. Een kort woord daarorer 7,1) mg dus vergnnd. Reeds dikwijls is aangetoond — en dit te bevr^zen was met moetl^k — dftt de batig-slot-politiek in str^d is met de be- langen der kolonieo. Mg dnnkt echter, dat men nog ^n etap verdw kaa gasn en aantoonen, Ait zy ook in stryd IB met de belangen van liet moederland. Zy,'die dit loo- chenea, veigeten, duntt m^, twee dingen: I. dat een natie veel meer beTOordeeld wordt door gestadige tiitbreiding ran baar handel, scheepvaart en iadustrie, dan door batige sloten, II. dat het balag<Blot<a;steem op den dnur slechts kan gehandhaafd worden door middelen HEETOEUINS. 18d an der Die een beschaafd Tolk in onzen tijd niet kan, uiet durft gebruiken. I. Een natie wordt veel meer bevoordeneld door gestadige nübreiding van haar bedrächtig van haar bedrächtig van härbedrächtig van door batige als- tea. Buim veertig jaren achtereen schonk Indie ona jaar- Iflka ettelyke millioenen, en wat heeft dit o^eleverd P Is onze welvaart belangr^k voomitg^aau? Ja, er is blo6i waar te nemen in rele onzer takken van bedryf; denegen- tiende eeuw is voor de meeate landen van £aropa een eenw vaa voonutgang geweest op atoffelyk gebied. Maar boe menigmaal is bet niet aangetoond, dat Nederland in dien vooruitgai^ op verre na niet zooveel heeft gedeeld ala an- dere landen, welker l^ong en hulphronnen niet betor zgn dan de onze. Hoe menigmaal is niet een parallel ge- trokken tusachen de commercieele ontwikkeling van Ham- bui^ en Bremen en die onzer groote koopsteden, en hoe ongunstig viel de vei^el^king steeda voor ona oitP Is er TOoruil^ang in onze scheepvaartP Neemt bet getal onzer bandelshnizen b^ voortduring toe? Winnen onze markten in omvang en beteekenia Als wag de economische geacbieten van Nederland in de laatete veertig jaren raadpl^n, getnigt dan elke bladze dezer geschiedenis van z66veel ont-wikkeling, ala zicb — de voordeelen in aanmerking genomen, die bet bezit van r^ke kolonien kon geven — liet verwachten neen. Ten gevolge van bet atelael, dat wy in IndiS bebben toegepast, is er de productie van goederen voor de Enropeacbe markt vele jafen acbier gebeel atationair gebeel atationair gebeel, en daar onze wereldbandel voor een zeer groot gedeelte ait den bandel in Ooeteiscbe producten bestaat, Ueef ook Diciilized by Google dsse, na eea cekar pant to hebben bereibt, nagano^ op dezelfde het^te. "The atationairj state is dull," z^ AdKD %nittL. W^ hebben bet onderyoodau. De vrai keertdos weder: welk rodeel heeft Nederland uit de beste sloten gstrokken? De remiBes mt Indie — dat was baar eersto weiiiiig — babbsn koning Willem I kracJiiig aangemoedigd in zgn i^stekel van Tolbarding" te- genover Be^e, dat den lande sobatten heeft gekost. Later E^n diezetfde rranises oaa te stade ge^men 1^ onze po> gingen tot TermindenBg der Nationale Scbuld en bebben TJj OBB vergond bet land te venryken met een net Tan epoorw^en en met andete pnbUeke wwken. Maar die pablicke werken btiddeB ook bekostigd knnnea vorden nit de op^ bjengst van leejaingen; Balmrige rolken, die- geen koloniale baten badden, zyn ons in den aanl^ van spoorw^en T66r geweeat. Het eeoige, dat die baten ons gc^ren hebben, beetaat duB hierin, dat w^ minder belastingen b^ben betaaU; en zel& dit TöcVdeel is niet onTermengd gewaest, want ^x>r den bk>ei onzer finanden hebben w^ eeu flinke bervonning Tan one belastingstelfiel steeds na^kten; he Gegen I^roorbeeld ten gevt^e heeft gehad dat de Grondbe- lasting, ondauks de aan^ealiyke razing der pebt- en bnur- waurdea, ten hnidigen dage niet meet opbrengt dan tom dMt^ jatv. Had haie oplnrengat met de rermeerdering de- zer waardao geliiken tred gehooden, dan zonden onze eige- naars ran Tast goederen minder gewonu^j maar de alge- meene welvaart zoa niets geleden bebb^i, terw^l bet in- komen van het B^k uit belastingen wel 15 millioen groo- ter zon zgnl Wilt' g^ een natie verryken, zoo rermeer- der hare iHionnen van bestaan. Open nieuwe uitw^en aan de Toortbrengaelen barer u^verbeid, breng lereu in baar Bcheepvaart en bandel, en 8<^ep voor hare zcmen eem veld FSfa winatg^enden arbeid, opdait zy niet ineluimeren en Inin auigeborBn Teerkracbt TeriioEvii. D^ to doen, be^ biimeii cms laeceik gel^en. W^ badden aan Java's produb- tifiFC kracjiteii ean  productive krochteu betrochtend sou hebben gewerkt. In plaats tui ter atätete bätige, zouden wg oa <^ hand^flügel Hängen een iux^a rang kuuuen mnemeiL. MJMT w^ bleren lisTflr b^ ons batig-^ot-systeem. Wg ga- T6n d«D JaT»Ma «en karig loon Toor z^n producton, kweiten E^n traagheid aan dooc hem in beeiedianst te laten uitragen, w««arden opsettel^k de particuliere indnfitrie, be-^bi£bt zgnde voor «n&s (ten d«els eoo armsalige) Gonveme-mentsenltiireB, liet«n rgf @b twintig jaac verloopen alvoreoe asn de ki^onie Bpoorwegeu te scbefiken, en cmtMeMen aao habe bewonen dies heilzamen pidkkel, dien eeo goed geregdd grondeigeiadooi8webt all^ gee£t. £u dat aUes om acbt of tien gulden per hoofd minder op te brengMi aan lyksbelaa-tingen, wdke som, zonder scbade vdor de algemeeae wel-raart, reeds TOor de belft door een betere uitroeiii^ der wet op de grondbelastds^ wore te yetkr^gen geweetl De  oorzaken zyo ooze batdge aloten aanzieal^k geworden. In de eerste plaaU, door de finaQcieele politiak die w^ in Indie hebben to^epast. Gednrende een reeka van jaren is daor een zniaigbeid betracht, die den naam Tati karigheid ten voile verdient. Noch Toor onderfi^B, nocb TOOT rechtswezen en politie, noch voor pnblieke werken, is half zooTeel gedaan als noodig was. Later z^n w^ milder geworden, en toen kwamen de hooge koffiepr^zen ons ter hnlp: in 1871 waede middenprgs Tan goed ordinaire Java- koffie in de veilingen der Nederlandache HaDdehnaataehappg 36 cents per half kilc^ram, in 1872 45, in 1873 56, in 1874 en 1875 57 cents. OTer de 1,700,000 balen, waaruit de gezamenlgke yeilingen vao 1874 en 1875 bestonden, maakte die hoogere prija van 21 cents een Terschil ran ruim f 40 millioen, gemiddeld / 20 millioen 's jaars ! Maar kannen w^ op de hooge koffieprgzen staat makenP Is hetnietwaar- schijnliik, dat zy alom een groote prodaetie zuUen nitlok- ken, die pr^sTerl^ng ten gevolge zal hebben? Nemen wy aan dat dit gebenrt en dat wy desnietterain bet batig- slot-sjsteem willen handhaven, dan zal onze Begeering dit moeten doen. Z^ zal moeten temgkeeren tot de onde ka- righeid ten aanzien van pnblieke werken, onderwya, rechta- wezen en politie. Z^ zal de onbezoldigde heeredienaten moeten nitbreiden ; de landrente aanmerkel^k Terboogen ; van de / 14 per pikbl, die de bevolking thans Toor hare ko£Ge ontrangt, misschien nog een paar gulden afnemen; kortom, z^ zal, om niet gdieel Tan Indische millioenen Terstoken te z^n, allerlei msatr^elen moeten nemen, die ons kotoniaal bestnur gehaat maken in de koloni€n zelve en verachtelijk in de oogen Tan het beschaafd Europa. Welke bewindelten zuillen mörden en opgewekteid bezitten om de rerantwoordelykbeid van zulk een gedrag te aan-varden? De batig-elot-politiek is dna niet langer hondbaar; haa conseqaente toepaasing onderstelt het gebruik van middelen, waarroor in onzen t^d ieder staatsman, Tan welke ich ein gebruikig, zoodra de koffiepryzen dalea; en dat die daling niet zal uitbl^ven, laat zich rerwachten. 