Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
En de vuren, het haardvuur enz., ieder afzonderlijk hunne eigene grootheid uitsprekende, eindigen : »Dat is de kennis van mij en de kennis van den geest» en geven daarin te kennen, dat in hetgeen voorafgaat het Brahma behandeld is. En de woore den: „Maar uw leermeester zal u den weg wijzen », die te ken- nen geven, dat er over den weg alleen zal gehandeld worden, sluiten de behandeling van iets anders wt. Kn ook de woorden : „Evenals het water niet hecht op een lotusblad, zoo hecht de zondige daad niet op hem, die dus weet», die leeren , dat hij, die den persoon in het oog kent, door zonde niet bezoedeld wordt, bewijzen, dat die persoon in het oog het Brahma is. Met het doel dus om eerst van het in het voorafgaande be- “are Der Ln. I)... Ì d.. ll... 3 dd. 1. nb ban Land rete ~~ ak 1! Ja Sn mn t OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 267 het middelpunt is van alle goed, en daarna den weg van hem, die het kent, te beschrijven, vangt deze pericoop aan: »De persoon, die in het oog gezien wordt, is de geest.» 16. En hieruit dat de weg dergenen, die de Upanishads kennen, beschreven wordt. Dat de persoon in het oog het hoogste wezen is, blijkt ook hieruit, dat de zoogenaamde hemelweg, de heilsweg van den Brahmakeuner, van hem die de Upanishads, de geheime leer kent, welke weg in de schrift algemeen bekend is en daar aldus beschreven wordt: „Dan nadat zij door ascese, Brahmastudie , geloof en kennis den geest gezocht hebben, gaan zij door het noorden naar de zon; dat is de plaats der levensgeesten; dat is het oord der onsterfelijkheid en der veiligheid; dat is het einddoel; van daar keeren zij niet terug” t en in de overleve- ring: » Vuur, licht, dag, de lichte helft der maan, het zomer- halfjaar, daarlangs gaan de Brahmakenners naar het Brahma, dat diezelfde weg hier vermeld wordt als de weg van hem, die den persoon in het oog kent. Want er wordt eerst gezegd : „Hetzij ze hier ecne lijkverzorging verkrijgen, hetzij ze den brandstapel niet deelachtig wordeny en dan volgt later: »Van de zon begeven zij zich naar de maan, van de maan naar het oord van den bliksem; dan geleidt de bovenmenschelijke ziel hen naar het Brahma; dat is de weg naar de deva’s, de weg naar het Brahma; daarlangs’ het verblijf der vaderen bereikende, keeren zij niet terug 2”. Dat die weg, die bekend is als de weg der Brahmakenners, hier genoemd wordt, is een zeker bewijs, dat de persoon in het oog het Brahma is. 17. Niet de ander; want deze is niet blijvend en de genoemde eigenschappen komen daaraan niet toe. Wat nu de bewering betreft, dat die persoon in het oog een spiegelbeeld kan zijn of de individueele ziel of een deva, daarop is het antwoord: Een ander, een spiegelbeeld enz., kan hier niet bedoeld zijn; want deze zijn niet blijvend. Van het spiegelbeeld vooreerst kan niet gezegd worden, dat het voort- t Pragna-Up. I, 10. 8 Chand, Up. IV, 15, 5--6, 268 CANKARA AC&RY4'S COMMENTAAR durend in het ovg is. Want alleen wanneer iemand het oog nadert, wordt daarin het spiegelbeeld van een mensch gezien ; is hij weg, dan wordt het niet gezien. En de woorden: »De persoon, die in het oog is wijzen aan, dat iemand den per- soon, die in zijn eigen oog gezien wordt, moet vereeren. En men kan niet veronderstellen, dat de bedoeling is, dat men bij de vereering een persoon voor het oog moet plaatsen, die een beeld daarop werpt, en dan dit vereeren. En in de woorden : „Met het verdwijnen van dit lichaam verdwijnt ook deze tw, leert de schrift, dat het spiegelbeeld niet blijvend is. En omdat verder de eigenschappen onsterfelijkheid enz. hieraan niet toe- komen, kan aan het spiegelbeeld niet gedacht worden. Zoo kan men ook van de individueele ziel niet ‘zeggen, dat zij juist in het oog blijvend is, daar zij met het, geheele lichaam en al de organen gelijkelijk verbonden is. Maar van het Brahma hebben wij gezien, dat het, ofschoon het alomtegenwoordig is, ter wille van de aanschouwing met bijzondere plaatsen, het hart enz., verbonden wordt. En ook aan de individueele ziel komen de eigenschappen onsterfelijkheid enz. niet toe. Ofschoon toch de individueele ziel geen ander is dan de hoogste geest, zijn haar ousterfelijkheid en veiligheid niet eigen, daar op haar sterfelijkheid en vrees, ten gevolge van valsche kennis, begeerte en handelingen, worden overgebracht. En ook de uitdrukkingen nmiddelpunt van alle goed enz.” zijn op haar niet toepasselijk , daar zij geene goddelijke macht heeft. Ofschoon eindelijk een deva wel zijn vast verblijf in het oog heeft, daar hij volgens de schrift door zijne stralen zich daarin bevindt, geldt vooreerst van dezen het woord ~geest» niet, daar hij eene uitwendige gedaante heeft. Verder zijn hem ook onsterfelijkheid enz. miet eigen, daar de schrift leert, dat de deva's een oorsprong hebben en ondergaan ; hunne onsterfelijkheid toch bestaat alleen hierin, dat zij een langen leeftijd hebben. Ook is hunne macht miet zelfstandig , maar van het Opperwezen afhankelijk, zooals blijkt uit het lied: „Uit vrees voor hem waait de wind, uit vrees voor hem verrijst de zon, uit vrees voor hem loopen Agni en Indra en de dood als de vijfde *.+ Daarom kan hier onder den persoon in het oog geen ander dan de hoogste geest verstaan worden. Ku bij deze opvatting moet ' Chand. Up. VIII, 9, 1, 2 TPaitt In MH & OP DE APHURISMEN VAN DEN VEDANTA. 269 de uitdrukking „die gezien wordt”, waarin die persoon als al- gemeen bekend wordt voorgesteld, verklaard worden uit de bedoeling, om de aanschouwing, die op de schrift berust en het doel is van den wijze, aan te prijzen. 18, De inwendige bestuurder in de deva’s enz. is het Brahma; want eigenschappen daarvan wor- den genoemd. In de Brhad-Aranyaka-Upanishad is eene pericoop ! ‚ die aan. vangt: „De geest, die deze wereld en de hoogere wereld en alle schepselen inwendig bestuurt” en vervolgens voortgaat: „Die, in de aarde wonende, een ander is dan de aarde, dien de aarde niet kent, wiens lichaam de aarde is, die de aarde inwendig bestuurt, dat is uw geest, uw onsterfelijke inwendige be- stuurder.» Daarin wordt een inwendige bestuurder over de deva's, de werelden, de veda's, de offers, de schepselen en den mensch genoemd. Nu is het de vraag, of dat eeu zekere deva, de personificatie van die wezens, is of een Yogin, die het vermogen bezit om zich oneindig klein te maken, of het hoogste wezen of iets anders. Dit is onzeker, daar het een tot nog toe niet gebruikte naam is De eerste indruk is, dat, daar het een onbekende naam is, ook het genoemde een onbekend wezen moet zijn, maar van iets, waarvan het wezen niet bekend is, kan niet geleerd wor- den, dat het bestaat. Ein het woord antaryamf (inwendige be- stuurder), dat outstaat door sameustelling van antar (In) en yam (besturen), is niet geheel onbekend. Daarom moet de inwendige bestuurder een deva zijn, die de personificatie is der aarde enz. Zoo wordt er ook gesproken van een wezen, „welks woonplaats de aarde, welks oog het vuur, welks inwendige zin het licht is enz. 27. En een deva kan die bestuurder zijn, daar hij van stoffelijke organen voorzien is en due, in de aarde wonende, die kau besturen. Door in alles door te dringen kan ook een tot volmaking gekomen Yogin die be- stuurder zijn. De hoogste geest kan niet bedoeld zijn , daar deze geene stoffelijke organen heeft. — Hiertegenover verklaart de auteur , dat de iuwendige be- stuurder der deva’s enz., waarvan in den tekst wordt ' Brh. Ar. Up. Ll, 7. 3 Beh, Ar. Up. UL, 9, 10 270 CANKARA ÂCARYA'S COMMENTAAR gesproken, geen ander kan zijn dan de hoogste geest, omdat eigenschappen van dezen genoemd worden, Want men vindt hier eigenschappen van dezen, van den hoogsten geest, vermeld. Dat hij in alle eindige dingen, de aarde enz., woont, onderscheiden van de deva's daarvan, en ze inwendig bestuurt, dit is vooreerst eene eigenschap van den hoogsten geest, daar hem als de oorzaak van al het eindige, almacht eigen is. Dat hij geest is en onsterfelijk, wat gezegd wordt in de woorden: # Dat is uw geest, uw onsterfelijke inwen- dige bestuurder», is eveneens in eigenlijken zin op den hoogsten geest toepasselijk. Uit de woorden: » Dien de aarde niet kent», die leeren, dat die inwendige bestuurder aan den deva der aarde onbekend is, blijkt verder, dat die bestuurder een ander is dan de deva, want de deva der aarde zou zich zelf kennen en weten * „Ik ben de aarden. Eveneens zijn de uitdrukkingen » ongezien, ongehoord enz.» op den hoogsten geest toepasselijk, daar deze geene zichtbare gedaante enz. heeft. Wat nu gezegd is, dat de hoogste geest die bestuurder niet kan zijn, daar hij geene stof- felijke organen heeft, dit is geen bezwaar, daar hij kan be- schouwd worden als voorzien van organen, met het oog op de organen der wezens, die hij bestuurt. En dat men een bestuur- der der ziel aannemende, ook weder een bestuurder van dezen zou moeten aannemen en zoo komen tot eene eindelooze reeks; ook dit bezwaar geldt niet, daar er geen werkelijk verschil bestaat. Want bestond er werkelijk verschil, dan zou men eene eindelooze reeks moeten aannemen. Om deze redenen nu kan de inwendige bestuurder geen ander zijn dan de hoogste geest. 19. En het is niet de materie, waarvan de over- levering spreekt; want er worden eigenschappen genoemd, die daaraan niet toekomen. Dit moge zoo zijn; maar de eigenschappen onzichtbaarheid enz. komen ook toe aan de materie, die in de overlevering der Sânkhva’s wordt aangenomen; want deze wordt door hen be- schreven als geene zichthare gedaante enz. hebbende. Want zij noemen haar: » Ondoorgrondelijk , onbegrijpelijk, geheel als in diepen slaap verzonken”. En deze kan ook, daar zij de oorzaak is van de gansche eindige wereld, de bestuurder genoemd worden. Daarom moet met het woord „inwendige bestuurder » de materie bedoeld zijn. — Zoo wordt de leer der materie, ofschoon ij in OP DE APHORISMEX VAN DEN VEDANTA. 97) het 5de aphorisme van het eerste hoofdstuk reeds is weerlegd, hier wederom aangenomen, omdat op deze de epitheta » onzicht- baar enz.» toepasselijk zijn. Daarop wordt nu geantwoord: De materie, waarvan de overlevering spreekt, kan niet bedoeld zijn met het woord rinwendige be- stuurders, omdat er eigenschappen geuoemd wor- den, die daaraan niet toekomen. Al zijn de epitheta w onzichtbaary enz. op de materie toepasselijk, de epitheta mp zienden enz. zijn het niet, daar de materie als onbewust wordt voorgesteld. Maar in het vervolg van deze pericoop wordt ge- zegd: # Onzichtbaar maar ziende, onhoorbaar maar hoorende ; onkenbaar maar kennende; onbegrijpelijk maar begrijpende, » Bovendien geldt vau de materie niet, dat zij geest is. — Indien de materie niet wordt voorgesteld als de inwendige bestuurder, daar van haar niet kan gezegd worden, dat zij geest is en dat zij ziet enz., dan moet de individueele ziel het zijn. Want daar deze een bewust wezen is, ziet zij, hoort zij, kent zij en begrijpt zij; en zij is geest, daar zij het innerlijke wezen is. Zij is onsterfelijk, daar zij het is, die de vruchten der goede en slechte handelingen geniet. Verder staat het vast, dat zij onzichtbaar euz. is, daar het subject, dat ziet, niet tegelijk het object kan zijn, dat gezien wordt, en de schrift ook zegt : » Men kan den ziener van het gezicht niet zien enz.» Eindelijk, het besturen van het samenstel van organen is haar werk, daar zij degene is, die de vruchten der handelingen geniet. Daarom moet de individueele ziel de inwendige bestuurder zijn. — Hierop ant- woordt de auteur: 20. Eu (niet) de individueele ziel, want beide noemen haar ook afzonderlijk. : Het woord # niet» in het vorige aphorisme behoort ook hierbij. Ook de individueele ziel kan niet de inwendige bestuurder zijn. Ofschoon op haar de uitdrukkingen #ziende enz.» toepasselijk zijn, kan zij toch, daar zij, evenals de ruimte in een pot, door voorwaarden beperkt is, niet gezegd worden volkomen in de aarde aanwezig te zijn en die te besturen. Bovendien, beide lezingen, die der Kânva's en der Madhyandina’s, noemen haar ook afzonderlijk, onderscheiden van den inwendigen bestuurder, als een wezen, dat evenals de aarde enz. door hem bewoond en bestuurd wordt. Want de Kânva's hebben de lezing: # Die in de rede zich bevindende enz.r en de Madhyandine’s de leang 979 cANKARA ACÂRYA'S COMMENTAAR » Die in den geest zich bevindende enz.» In de laatste lezing duidt het woord » geest» de individueele ziel aan; in de eerste wordt zij „ rede» genoemd , omdat zij redelijk is. Daatuit blijkt, dat de inwendige bestuurder een ander dan de individueele ziel en dus het Opperwezen is. — Maar hoe kunnen er in één lichaam twee zijn, die zien ; de hoogste geest als de inwendige bestuurder en de individueele ziel. Dit zou immers in strijd Zijn met de uitspraak: » Daar ie geen ander, die ziet enz., dan hij». Daarin toch wordt ontkend, dat er behalve den genoemden inwendigen bestuurder nog een andere geest is, die ziet, hoort, kent en begrijpt. En deze uitspraak kan niet ten doel hebben de gedachte aan een anderen bestuurder uit te sluiten, want er is van een ander be- stuurder geen sprake en de uitspraak is algemeen. — Hierop wordt geantwoord: Het hier tusschen de individneele ziel en den inwendigen bestuurder gemaakte onderscheid is miet we- venlijk, maar berust op de door valsche kennis veronderstelde voorwaarden, de stoffelijke organen. Want er is maar één inwen- dige geest, niet twee, maar die eene wordt ten gevolge der voor- waarden in de praktijk gescheiden, evenals de ruimte in den pot en de onbegrensde ruimte. Én daarop berusten de uitspraken der schrift, waarin onderscheid wordt gemaakt tusschen een subject, dat kent, en een object, dat gekend moet worden enz; voorts de kenmiddelen, onmiddellijke waarneming enz., het be- grip van gebondenheid aan de eindige wereld en de geheele leer van voorschrift en verbod. Zoo zegt de schrift: » Want waar schijnbaar eene tweeheid is, daar ziet de een den ander» en leert daarin, dat de gansche praktikale voorstelling berust op valsche kennis; en verder: » Maar waar alles alleen zijn geest is, wien zou hij daar zien en waarmede # en leert daarin, dat die praktikale voorstelling bij ware kennis in het geheel niet bestaat. 21. Het is het Brahma, dat beschreven wordt als onzichtbaar enz.; dit blijkt uit het noemen der eigenschappen. In de Mundaka-Upanishad leest men: » De hoogste wetenschap is die, waardoor dit onvergankelijke wordt gekend, dat onzicht: baar is en onhoorbaar, tot geene familie of kaste belioort, dat zonder oog of oor is, zonder hand of voet, eeuwig, oneindig, _ OP DE APHORISMEN VAN DES VEDANTA. 978 schouwen als de bron der schepselen t#. Hier is het de vraag of die bron der schepselen, die als onzichtbaar enz. beschreven wordt, de materie is of de individueele ziel of wel het hoogste wezen. De tegenpartij zegt: Men moet aannemen, dat die bron der _ schepselen de onbewuste materie is, want alleen onbewuste din- gen worden ter vergelijking aangehaald, daar er gezegd wordt: #» Bvenals de spin draden voortbrengt en in zich opneemt, even- als uit de aarde planten, uit den levenden mensch haren voort- komen, zoo is uit dit onvergankelijke het gansche heelal voort- ggekomen. — Worden dan hier niet de spin en de mensch, bewuste wezens, als voorbeelden genoemd P — Neen. Want niet het zuivere bewustzijn is hier de bron der draden en der haren, maar de lichamen van spin en mensch, die de zetel van het bewustzijn rnaar zelve onbewust zijn, zijn, zooals algemeen erkend wordt, die bron. Verder, in den in het vorige aphorisme behandelden tekst is geen sprake van de materie, omdat, ofschoon de eigen: schappen onzichtbaarheid enz. haar toekomen, de uitdrukkingen »ziende enz.r op haar niet toepasselijk zijn. Maar de hier ge- noemde eigenschappen, onzichtbaarheid enz., komen aan de materie toe, en er wordt geene met die opvatting strijdige eigenschap genoemd. — Maar de in het vervolg dezer pericaop voorkomende uitdrukking: #Die alles kent en alles weet» is toch op de onbewuste materie niet toepasselijk; hoe kan dan onder de bron der schepselen de materie worden verstaan? — Hierop wordt geantwoord: In de woorden : »# Waardoor dit onver gankelijke wordt gekenl, dat onzichtbaar is enz.r wordt met het onvergankelijke de bron der schepselen, die onzichtbaar is enz., aangeduid en later wordt gesproken van een wezen „hooger dan het hoogste onvergankelijke r. Van dat wezen nu, dat hooger is dan het onvergankelijke, wordt gezegd, dat het alles kent en alles weet, maar de door het woord vonvergankelijke» aangeduide bron der schepselen is geen ander dan de materie. Maar indien het woord »bron” de formeele oorzaak aanduidt, dan kan die bron der schepselen ook de individueele ziel zijn, daar al wat bestaat het gevolg is van verdienste of schuld. Hiertegenover stelt de auteur de verklaring, dat die bron der schepselen, die beschreven wordt als onzicht baar enz., geen ander is dan de hoogste geest; Dat blijkt uit het noemen der eigenschappen, ) Mund, Up. 1, 1, 5-7, 974 CANKARA ACARYA'S COMMENTAAR Want men vindt hier eene eigenschap van het hoogste wezen vermeld in de uitdrukking: ~Die alles kent en alles weet.» Want noch van de onbewuste materie, noch van de individueele ziel, wier zien door voorwaarden beperkt is, kan gezegd wor- den, dat zij alles kent en alles weet. — Maar is niet gezegd, dat die alwetendheid miet aan de bron der schepselen, maar aan het wezen, dat hooger is dan het onvergankelijke, wordt toegeschreven? — Daarop is het antwoord: Dat is niet waar. Want eerst wordt in de woorden: ~Uit het onvergankelijke ontstaat alles» de bron der schepselen als de oorzaak van alles wat ontstaat genoemd, en onmiddellijk daarop wordt de alwe- tende als zoodanig genoemd in de woorden: „Uit hem, die alles kent en alles weet, wiens bespiegeling kennis is, is Brahmâ, naam, vorm en voedsel voortgekomen '”. Uit die gelijkheid van voorstelling blijkt, dat in beide uitspraken van hetzelfde wezen wordt gesproken en dat het dus het vroeger genoemde onvergan- kelijke, de bron der schepselen, is, waaraan alwetendheid wordt toegeschreven. Dat in de woorden „hooger dan het hoogste onvergan- kelijker niet een ander wezen dan het vroeger vermelde onverganke- lijke, de bron der schepselen , wordt genoemd, blijkt verder hieruit, dat in de woorden: „Hij verklare naar waarheid de Brahmaleer, waardoor men het onvergankelijke, de ziel, het wezenlijke kent 2” alleen het vroeger genoemde, als onzichtbaar voorge- stelde onvergankelijke, de bron der schepselen, voorgesteld wordt als het object, dat verklaard moet worden. Wat die woorden dan beteekenen, zullen wij in een volgend aphorisme verklaren. Bovendien wordt hier gezegd, dat er twee wetenschappen zijn, die men moet kennen; eene lagere en eene hoogere. Na vervolgens de lagere omschreven te hebben als de weten- schap, die den Rgveda enz. omvat, gaat de tekst voort: „De hoogere is die, waardoor dit onvergankelijke wordt gekend. Hier wordt dus het onvergankelijke als het object der hoogere wetenschap genoemd. Was nu dit als onzichtbaar euz. beschre- ven onvergankelijke iets anders dan de hoogste geest, dan zou dit niet de hoogste wetenschap zijn. Want die onderscheiding van eene hoogere en eene lagere wetenschap berust hierop, dat de een tijdelijk geluk, de andere het hoogste heil aanbrengt. 1 Musd. Up. I, 1, 9. 2 LT PD j jd AN YT ra | bh Ks | OP DE APRORISMEN VAN DEN VEDANTA. 275 Niemand nu neeint aan, dat de kennis der materie het hoogste heil aanbrengt. En wanneer hier de hoogste geest als hooger. dan dat onvergankelijke, dat de bron is der schepselen, werd voorgesteld , dan zou men drie wetenschappen krijgen, maar er worden hier maar twee genoemd. En dat van de kennis van dat ééne de kennis van alles afhangt, zooals gezegd wordt in de woor- den: » Wat is het, o heer! met de kennis waarvan alles bekend is», dat is waar, wanneer het Brahma, het alwezen, niet wau- neer de materie, de eenheid van het onbewuste alleen, of de van de objecten onderscheiden genieter wordt bedoeld. Verder, nadat in de woorden: # Hij (Brahmâ) leerde de Brahmaweten- schap, de grond van alle wetenschap, aan zijn oudsten zoon Atharvay de Brahmakennis als de hoofdzaak is voorgesteld, wordt bij de onderscheiding van hoogere en lagere wetenschap de wetenschap van het onvergankelijke de hoogste genoemd. Hieruit volgt, dat dit de Brahmawetenschap is. En de naam Brahmawetenschap zou vervallen, wanneer het daarin behandelde onvergankelijke niet het Brahma was. De lagere, den Rgveda enz. omvattende, wetenschap der plichten wordt hier bij den aanvang der Brahmawetenschap vermeld om deze laatste aan te prijzen. Dit blijkt uit woorden als: # Zwak (gebrekkig) zijn deze achttien hulken (reddiugsmiddelen), de offers, waarin de genoemde lagere plichten bestaan; de verblinden, die deze als de hoogste begroeten, ondergaan wederom veroudering en doods !, die de geringe waarde der eerste aantoonen, Ku nadat de geringe waarde der lagere wetenschap is aangetoond, wordt geleerd, dat hij, die daarvoor onverschillig geworden is, bevoegd is tot de beoefening der hoogere wetenschap, door de woorden : » De werelden der werken doorvorschende, kome de Brahmaan tot onverschilligheid, ziende dat het ongeschapene niet voortkomt uit het geschapene; om dat te leeren kennen ga hij met een brandhout in de hand naar een leermeester, bekend met de schrift, volleerd in het Brahmar 3. De bewering nu, dat de bron der schepselen een onbewust iets zou moeten zijn, omdat daarbij onbewuste dingen, als de aarde enz., ter vergelijking worden aangehaald, die bewering is onlogisch; want het is geen vaste regel, dat twee met elkander vergeleken dingen volkomen gelijk moeten zijn. Én ook zijn de ' Mond. Up. I, 2, 7. § Mund, Up. 1, 2, 12. ‚ Be Volgr IK. An 976 DANKARA Acdnya’s COMMENTAAT ter vergelijking aangehaalde dingen stoffelijk en toch wordt ge- ‚ leerd, dat de daarmede vergeleken bron der schepselen niet stoffelijk is. Op deze gronden komen wij tot de conclusie, dat de bron der schepselen, die beschreven wordt als onzichtbaar enz. , geen ander is dan de hoogste geest. 22. Un niet de beide anderen; dit blijkt uit de nadere bepaling en uit de vermelding van onder- scheid. | Dat die bron der schepselen alleen de hoogste geest kan zijn, niet een der beide anderen, de individueele ziel of de materie, blijkt ook uit de nadere bepaling en uit de vermelding van , onderscheid. Want die bron der schepselen wordt nader be- schreven als verschillend van de individueele ziel in de woorden: » De hemelsche, onlichamelijke ziel, die buiten en binnen is, ongeboren, zonder adem, zonder inwendigen zin, schitterend. » Want die uitdrukkingen »hemelsch enz.» zijn niet toepasselijk op de individueele ziel, die zich vereenzelvigt met de door valsche kennis veronderstelde beperkingen van naam en vorm en de eigenschappen daarvan op zich zelve overbrengt. Daarom wordt hier blijkbaar van de ziel, zooals zij in de Upanishads geleerd wordt, gesproken. Zoo wordt ook de bron der schepselen van de materie onder- scheiden in de woorden #hooger dan het hoogste onverganke- lijker. Dat onvergankelijke is de ongescheiden , de potentia van naam en vorm bevattende, kiem der stoffelijke wereld, die in het hoogste wezen berust en eene voorwaarde daarvan uitmaakt. Dat nu van deze, die als de grondvorm hooger staat dan alle verschijnselen, eene nog hoogere onderscheiden wordt, daaruit blijkt, dat hier de hoogste geest wordt bedoeld. Dat hier on- “ derscheid wordt gemaakt , is niet om het bestaan van een zelf- standig wezen, dat de materie genoemd wordt, te leeren ; maar die onderscheiding dient om aan te toonen, dat, ook al .kon men zonder strijd met de schrift eene materie als kiem, der schepping aannemen, toch de bron der schepselen hop de hoogste geest is. En waaruit blijkt verder, dat de brofp der schepselen de hoogste geest is? 4 23. En uit de vermelding der gedaante. | | Riavansiion nanat Annas Ad allle Mr da aard al wee be lea on aot man ak OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 977 dan het hoogste onvergankelijker, in de woorden: „Uit hem is de levensgeest voortgekomen enz.r, de vermelding van de schepping der verschillende wezens, beginnende met den levens- geest en eindigende met de aarde, gevolgd is, vinden wij daarop eene alle eindige dingen omvattende gedaante van die bron der schepselen beschreven in de woorden: „Het vaur is zijn hoofd, zou en maan zijn zijne oogen, de hemelstreken zijne ooren, de Veda's zijne woorden, de wind zijn adein, het heelal zijn hart, de aarde is onder zijne voeten; hij is de inwendige geest van alle schepselen.» Dit nu is alleen toepasselijk op den hoogsten geest, daar deze de oorzaak is van alle eindige dingen, niet op de kleine individaeele ziel, noch ook op de materie, daar deze niet de inwendige geest van alle schepselen kunnen worden genoemd. Hieruit volgt, dat de bron der schepselen alleen kan zijn de hoogste geest, niet een der beide anderen. — Maar waaruit blijkt, dat het de bron der schepselen is, wier gedaante daar beschreven wordt? — Uit hetgeen voorafgaat en uit het gebruik van het woord #hijr. Want nu, nadat in hetgeen voorafgaat van de bron der schepselen gesproken is, gezegd wordt: „Uit hem is de levensgeest voortgekomen: hij is de in- wendige geest van alle schepselen», kan dit woord alleen op de bron der schepselen slaan; evenals, wanneer er een leeraar genoemd en dan gezegd wordt: „lseer van hem; hij is volkomen ingewijd in den Veda en de Vedânga'ss dit woord op den leeraar betrekking heefl. — Maar hoe kan de bron der schepselen, die beschreven wordt als onzichtbaar enz. , eeue lichamelijke gedaante hebben? — Dit is geen bezwaar, want met die beschrijving wordt alleen bedoeld, dat hij het eigenlijke wezen van alles ie, niet dat hij eene lichamelijke gedaante heeft; evenals het eerste ook wordt bedoeld met uitdrakkingen als: „Ik ben het voedsel, ik ben de eter van het voedsel” enz. ! | 24. Vaicvanara is het Brahma; dit blijkt uit de nadere bepaling der algemeene woorden. In de Chândogya-Upanishad wordt de vraag gesteld: „Wat is onze geest, wat is het Brahma; gij kent dezen geest Vaig- vanara (de in alle menschen zich bevindende); noem ons dien t. ' Eene eenigszins afwijkende verklaring van dezen tekst , door Gankere hier nog vermeld, ís in de vertaling weggelaten. 8 Chand Up. V, 11, 1. 278 CANKARA &CiRYAS COMMENTAAR Daarop wordt de afzonderlijke vereering van den hemel, de zon, den wind, de ether, het water en de aarde verworpen en geleerd, dat deze allen slechts deelen, hoofd enz., zijn van. Vaicvanara, en dan gezegd: „Wie dezen geest, Vaigvânara , die een span lang en toch oneindig groot is, vereert, die eet spijs in alle werelden, in alle schepselen, in alle geesten ; het hoofd van dien geest, van Vaigvânara, is de hemel, zijn oog de zon, zijn adem de wind, zijn lichaam de ether, zijn buik het water | zijne voeten zijn de aarde, zijn borst het altaar, zijne haren de lichtstralen, zijn hart het haardvuur, zijn inwendige zin het zuidelijk, zijn mond het oostelijk offervuury ‘. Hier is het de vraag of met den naam Vaigvânara het vuur in den buik of het element vuur of de deva, die de personificatie is van het vuur, of de individueele ziel of de hoogste geest wordt aange- duid, Dit is twijfelachtig, daar VaigvÂnara een gemeenschap- pelijke naam is van het vuur in den buik, van het element vuur en van den deva daarvan, en het woord »geest” een ge- meenschappelijke naam van de individueele ziel en van den hoogsten geest. De vraag is nu, welke beteekenis men hier moet aannemen en welke verwerpen. De tegenpartij zegt: Het is het vuur in den buik, daar VaicvÂnara soms in die bijzondere beteekenis voorkomt, b. v. in de woorden: »Vaicvanara is dat vuur, dat binnen in den mensch is, waardoor het voedsel, dat hij eet, verteerd wordt.» Of het kan het element vuur zijn, omdat het daarvan eveneens gebruikt wordt, b. v. in de woorden: „De deva's stelden Agni (het vuur, de zon) Vaigvânara voor alle wezens tot het teeken der dagen.» Of het kan zijn de deva, wiens lichaam het vuur is, omdat men het ook daarvan gebruikt vindt, daar woorden als: „Mogen wij deelen in de gunst van VaigvÂnara; hij toch is de koning, de beheerscher der werelden 2» spreken van een met goddelijke macht begaafden deva. Maar volgens anderen moet het woord Vaicvâuara, daar het in denzelfden naamval staat als het woord »geest” en in den aanhef dit laatste alleen wordt gebruikt, hier verklaard worden als »geesty. Het moet dan evenwel de individueele ziel aanduiden, daar deze als de genieter in betrekking staat tot VaigvÂnara, en op haar, de t Chand. Up. V, 18. 3 Reveda I, 98, 1. OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 979 door voorwaarden beperkte, ook de bepaling ween span lang toepasselijk is. Daarom is VaigvÂnara niet het Opperwezen. — Hiertegenover zegt de auteur: Vaicvânara moetzijn de hoogste geest. Dit blijkt uit de nadere bepa- ling der algemeene woorden. Ofschoon deze beide woorden #VaigvÂnaran en vgeesty algemeene woorden zijn, daar Vaicviinara eene gemeenschappelijke naam is van drie wezens en »geest~ van twee, wordt hier echter eene nadere bepaling gevonden, waaruit blijkt, dat zij het Opperwezen aanduiden, nl. „Het hoofd van dien geest, van Vaicvâ- nara, is de hemel enz.» Want dat het alleen het Opperwezen kan zijn, dat, den hemel tot hoofd hebbende en in verschil- lende vormen bestaande, hier ter wille van de vereering als de inwendige geest wordt voorgesteld, volgt hieruit, dat dit de oorzaak van alles is. Want daar de oorzaak in alle din- gen, die uit haar voortkomen, bestaat, kan van haar gezegd worden, dat hemel, wereld enz. deelen van haar zijn. En de woorden: „Die eet spijs in alle werelden, in alle schepselen , in alle geesten”, die leeren, dat de vrucht zich uitstrekt over alle werelden enz., zijn alleen waar, wanneer hier sprake is van de hoogste geest. Ook de woorden: »Zoo worden diens zonden alle verteerd», waarin gezegd wordt, dat alle zonden van hem, die dat wezen kent, vernietigd worden, en aanduidingen van het Brahma als voorkomen in den aanhef: „Wat is onze geest, wat is het Brahimar, in de verbinding van de woorden -~geest» en „Brahman, bewijzen, dat er alleen van het Opperwezen sprake is, Daarom kan Vaicvanara geen ander dan het Opperwezen zijn. 25. Hetgeen in de overlevering voorkomt, iseen bewijs daarvoor. Dat Vaicvanara alleen het Opperwezen kan zijn, blijkt ook hieruit, dat in de overlevering bepaald aan het Opperwezen zulk eene de drie werelden omvattende gedaante wordt toegekend want daar wordt gezegd: „Hulde aan dien wereldgeest, wiens mond het’ vuur, wiens hoofd de hemel, wiens navel de lucht, wiens voeten de aarde, wiens oog de zon, wiens ooren de he- melstreken zijn.” De bedoeling is: Die in de overlevering voor- komende beschrijving , die tot een daaraan ten grondslag liggend schriftwoord doet besluiten, is een grond voor de stelling, dat met Vaigvânara het Opperwezen wordt aangeduid. Ofschoon dere woorden blijkens het: „Hulde aan dien wereldgeesty een \oi- 280 CANKARA ACARYA'S COMMENTAAR zang zijn, zou toch zouder een daaraan ten grondslag lig- gend schriftwoord die lofzang niet bestaan in de toekenning van juist zulk eene gedaante. En ook audere plaatsen uit de overlevering kunnen hier worden bijgebracht als: „Hij, van wien de wijzen zeggen, dat de hemel zijn hoofd is, de lucht zijn navel, maan en zon zijne oogen, de hemelstreken zijne ooren en de aarde zijne voeten, hij is de onbegrijpelijke geest , de bestuurder aller schepselen. » 26. Ontkent men dit op grond der woorden ens. en omdat hij zich in den mensch bevindt, dan is het antwoord: Neen; want zoo wordt aanschou- wing voorgeschreven; anders is de nadere besch rij- ving daarop niet toepasselijk; en de tekst noemt hem ook mensch (ziel). Nu zegt men: Vaigvânara kan niet het Opperwezen zijn. Dit blijkt uit de woorden enz. en hieruit, dat hij zich in den mensch bevindt. Het woord Vaigvânara vooreerst kan niet het Opper- wezen aanduiden, omdat het eene andere vaste beteekenis heeft; evenmin het woord Agut in de uitdrukking: # Dat is Agni Vaic- vanara”, Het woord enz. wijst op de vermelding der drie vu- ren, het haardvuur als zijn hart enz. Op deze gronden moet men tot de conclusie komen, dat VaicvAnara het vuur in den buik is. Zoo wordt ook gezegd: „Weet, dat hij in den mensch zich bevindt» en ook dit is op het vuur in den buik toepasselijk. Op de beweriug, dat VaigvÂnara de hoogste geest moet zijn, omdat van dezen de beschrijving geldt: „De hemel is ziju hoofd enz.”, antwoorden wij: Hoe kunnen wij beslissen, dat men , terwijl kenmerkende bepalingen van beide voorkomen, alleen moet letten op de kenmerkende bepaling van het Opperwezen, nict op die van het vuur in den buik? Die beschrijving kan voorts ook slaan op het element vuur, dat buiten en binnen is. Want ook daarvan wordt in het lied gezegd, dat het met hemel en aarde enz. verbonden is, daar er staat: „Die hemel en aarde en het luchtruim met zijn licht beschijnt.» Ook kan van den deva, die het vuur bezielt, om zijne goddelijke macht gezegd worden, dat hemel, aarde enz. deelen van hem zijn. Daarom is Vaigvânara niet het Opperwezen. — Hierop antwoordt de auteur: Neen, want zoo wordt aan- schouwing voorgeschreven. Men mag niet uit het gebruik dier manedoan ans hat heaclrast tmalrlran sat haar hat (\nnarmranan nsat ha OP DE APHURISMKN VAN DEN VEDANTA. 281 doeld wordt. Want zoo, zonder de gedachte aan het vuur in den buik te laten varen, wordt aanschouwing voorgeschreven. Hier wordt voorgeschreven het Opperwezen te aanschouwen in Vaigvânara, het vuur in den buik, op dezelfde wijze als geschiedt in de woorden: „Men vereere den inwendigen zin als Brahma.» Of wel hier wordt voorgeschreven het Opperwezen te aanschou- wen onder de voorwaarden van Vaicvanara, evenals dit geschiedt in de woorden: „Hij brenge vereering , de met gemoed begaafde, wiens lichaam de levensgeest, wiens gedaante licht is enz. tw En indien hier niet het Opperwezen, maar alleen het vuur in den buik op zich zelf bedoeld werd, dan zou de nadere be- schrijving “de hemel is zijn hoofd enz,r er niet op toepasselijk ziju. En dat dit bezwaar niet weggenomen wordt door die be- schrijving te doen slaan op den deva of op het element ‘vuur zullen wij in het volgende aphorisme aantoonen. Verder, indien hier slechts het vuur in den buik op zich zelf werd bedoeld, dan zou alleen gezegd kunnen worden, dat hij (Vaigvânara) in den mensch zich bevindt, maar niet, dat hij mensch (ziel) is, en zoo noemen hem de Vâjasaneyins, daar hunne lezing luidt: „Dat is Agni Vaigvânara; hij, die dezen Agni Vaigvânara, die mensch is en menschvormig en in den mensch zich bevindt, kent enz.r Maar alleen van het Opperwezen, den algeest, kan beide, dat hij mensch is en dat hij in den mensch zich bevindt, worden gezegd 3. 27. Daarom ook niet de deva en het element. Door de tegenpartij is beweerd, dat, daar in het lied ook het clement vuur voorgesteld wordt als verbonden met hemel, aarde enz., de woorden „zijn hoofd is de hemel enz.”, waarin deze als deelen van Vaigvânara worden voorgesteld, daarop kunnen slaan of op den deva, die het vuur bezielt, omdat deze met goddelijke macht begaafd is. Om dit nu te weerleggen , zegt de auteur: Daarom ook, om bovengenoemde redenen, is Vaig- vanara niet de deva en evemmin het element vuur. Want op het element vuur, dat slechts uit licht en warmte bestaat, is de voorstelling , dat de hemel zijn hoofd is, niet toepasselijk , 1 Chand. Up. Ill, 14, 2. 3 Eene eenigszins afwijkende lezing van het laatste gedeelte van dit aphorisme, hier door Cankara nog vermeld en verklaard, is \n de vere taling weggelaten, 282 CANKARA ÂCÂRYA'S COMMENTAAR daar een eindig iets niet het eigenlijke wezen van een ander eindig iets kan zijn. Evenmin is die voorstelling toepasselijk op den deva van het vuur, ofschoon deze goddelijke macht heeft. Want hij 1s niet de hoogste oorzaak en zijne macht is onderworpen aan het Opperwezen. Bovendien staat het vast, dat, indien een dezer beide opvattingen de ware was, het woord «geest» hier niet had kunnen gebruikt zijn. 28. Ook onmiddellijk is er geene tegenstrijdig- heid; aldus Jaimini. 29. Met het oog op den verschijningsvorm; al- dus Acmarathya. 30. Met het oog op het denken; aldus Bâdari. 31. Met het oog op de vergelijking; aldus Jai- mini; want zoo wordt geleerd. | 32. Kn de Jâbâla's leeren, dat hij daarin zich bevindt 1 t De commentaar op deze aphorismen vermeldt de afwijkende gevoelens van sommige leeraars omtrent enkele punten van dezen tekst. Om zijne duisterheid en onbelangrijkheid is hij in de vertaling weggelaten. Einde van het tweede hoofdstuk. KORTE BIJDRAGE OVER HET MALEISCH VAN ‘TIMOR. Zooals dit in bijna elke residentie van Nederlandsch-Indié het geval is, verschilt ook het Maleisch, dat in den Timor- schen Archipel gesproken wordt, in menig opzicht van het zuiver Maleisch, en levert het enkele bijzonderheden op, die eene sterk uitgedrukte locale kleur bezitten. Het eeuigste wat, zooverre mij bekend, daarover tot heden werd gepubliceerd, is eene korte woordenlijst, opgenomen in Deel XX van het T. v. h. Bat. Gen., bevattende de Roti- neesche woorden, gebruikelijk in het Koepangsch-Maleisch. Daargelaten enkele drukfouten als #®&maoer voor kémaces, klis voor kélis, kwaoek voor kawavek, séé voor sei, loervek voor lvervek, lépontar voor tépontas, poelit voor poelék en tenaÂ voor tenak,' komen daarin woorden voor, die nooit in het Maleisch gebezigd worden. Kveroes en rakves o. a. worden dagelijks gehoord, en flonko (beter fulvengkoe) is in den ge- heelen Molukschen Archipel tot Manado zoo bekend, dat de Rotineesche oorsprong gerust ontkend mag worden. Andere woorden weder hebben in het Rotineesch eene geheel andere beteekenis: zoo heet het Mal. koei in het Rotineesch melingga en mefiti, en zegt de Rotinees neveloe en namakoe- koetvek voor het Mal. koesoe-kvesve, waarom die woorden dus niet van Roti afkomstig kunnen zijn. Ik geloof derhalve, dat het zeer gewaagd is van dergelijke 1 Voorts: for. . . beter: foe. Jefakek . beter: fefake. (Een knieschijf wordt ook kakt boekoe genoeind). ktkai . . beter: kdkaé. hossik . . beter: Aosëk, ook ergens iets om geven, zooals elders perdoels, soi... beter: a0. légong . … beter: lagung.. 284 KORTE BIJDRAGE OVER HET MALEKISCH VAN TIMOR. vreemde woorden eene afleiding op te geven, zonder vooraf- gegane studie der verschillende landstalen, en ik acht het beter mij tot de enkele vermelding te bepalen, tot zoolang nadere onderzoekingen het verband daarmede hebben aangetoond. Al dadelijk springt sterk in het oog de veranderde klemtoon, die hier op de woorden wordt gelegd. Men zegt nl. bésar voor bésar, béli voor bëli, lébeh voor lébehk, togur voor f&égor, koe- toemoe voor kétémoe, goematar voor guem&tar, takoedjoe voor berkédjuet, gédung voor gédong, tébve voor lébve, roebves voor réboes, enz. Niet minder eigenaardig is de verwisseling der letters dj en J, zoodat kajoe als kadjoe, melajve als meladjoe, adjar als ajar en ook omgekeerd belajar als beladjar, pertjaja als per- tjadju, kardja als karja, kumbodja als kambojang, enz. uitge- sproken worden. Een derde verschil is de verplaatsing der letters & en «, waardoor men paksa, laksa, pareksa tot paska, laska, pareska vervorint. Andere wijzigingen zijn geheel willekeurig: omong-omong 13 verbasterd tot ombung-ombong, galei tot galing, gamit tot gape, rompi tot rompis, katiak tot gatea, bueboek tot fucfuck, kvedis lot kuedek, kétapang tot kélapas, enz. Behalve de Portugeesche en inlandsche talen, heeft ook het Hollandsch zijn aandeel geleverd in de vormiug van het Ti- morsch-Maleisch, en hoort men algemeen spreken van broek, mier, poes (voor kat), uies (voor niezen), rébis (voor ribben), sveweel, hamer, pompoen (voor labve), enz. , zonder dat daarvan de ware Maleische woorden bekend zijn. Onder de meest voorkomende, elders niet gebruikelijke woorden , verdienen de volgende nog vermelding : babesi. . . mand om padi in te bewaren. baoek . . . pohon bahoek, de waroeboom. bak . . . de longen (elders, zoo te Manado als Ambon, hati gaba geheeten). bandara . . publiek vrouwspersoon. baramanggis . de walang-sangit. bastia. . . het met kalk bestrijken of witten van muren. batjao. . . vertakt, zich splitsen in twee armen van eene rivier, eene verbastering van batjawang of ba- tjabang. daw ls-a L hladestaalan arab) dan Lantamrna lm KORTE BIJDRAGE OVER HET MALEISCH VAN Timon. 285 berok. boa. bobéra boboik bonggo bosorang. botok. botorang. daoek. dego-dego. deras .. djolok. doak. doedoe doesi. eki .. fafedoek. fant farakoe farinja. faroedjoe. fenok. fi. Gfiti foera. gala-gala. gigi isi goma. haik haring. hari. hendak horo (fiola) ila. ipoek .. kabaoek -. kalatik . een vlerkprauw. ‚de nieren (B. v. B. boewuh psnggang). ‚ de witte kalebas. . wieg, wiegen. (Mal. boewei). . een liesbreuk. . 2e pers. meervoud, jullie. . gierst (Rotin. betek). . le pers. meerv. wij. . boeroeng daoek == reiger. . zitbank van bamboes (Man. id.) . de dadapboom. . vieren van touw. . ook: ergens beu van zijn. ‚ het zwam van den arengpalm. . het afschrappen van de opperhuid van bladeren. . schreeuwen, gillen. . Ingedrukt yan den rug van paarden. . honigbij. . flauw vallen. ‚ meel (Port. farina). . roestig, met roest bedekt. . uitstrekken, recht maken van jets dat krom is. . roempoet fl = alangalanggras. ‚ met den hengel visschen. ‚ het overlangs splijten van de bladeren van den arengpalm. . de tveriboun. . het tandvleesch. ‚ de spruw. . timba van gawangbladeren; wordt ook als maat gebezigd (25 katies). . rif. . wijdbeens staan. . pandanen. . de viool strijken. . een soort van uitslag, meer bepaald wonden en zweren in het aangezicht. . een maat van 5 katies. . een vleêrmuis. . een worm. kak . , , Werveag kak, oen soort kraak of real, 236 KORTE BIJDRAGE OVER HET MALKISCH VAN TIROR, kangkiri. karnikoe. kapisak kapisoek. karoetoek. karpoes kea kei kénik. kes. ketei. kétemak. ketoe. kodeh. koeé koek. koembang koeroes kokodok. lak. lakola. lamhe. lalik Japaneoe. laroe. lélongei lendo. loedek. lolei lopoe- lopoe men an en aem . muts, . een zeeschildpad. . als, gelijk (Jav. kaja). . krabbe. . boeroeng kes, de vogel, ‚ de liesstreek. . een spel met de knieschijf eener geit, die langs een stokje op den grond wordt geworpen, en waarbij men wedt of het op de holle of bolle zijde zal vallen. ‚ een doos van de bast van den arengpalm v ver- vaardigd ; deze wordt wel eens omgekeerd op het hoofd gezet. Het eigenlijke hoofddeksel heet tilangga. . gebrek aan iets hebben. . zuigeling, wicht; in het algemeen alles wat klein is en zoo oewang karoetoek = klein geld. ook nok van een dak. die in de Molukken meol?eo of moeleoe heet. . heet op de tong. . kiekendief. . het afplukken van vruchten. . aap. . een buideldier, de Amb. koesve. . milt, . een tampajan om olie te bewaren. . spaansche peper. kongkoemoe. . de keel, . een hutje in de tuinen, een svort loods. . tweeslachtig van dieren. . met de tong likken. . hanekam. . een maat van 25 katies. . het gegiste sap van den lontarpalin, met kruiden gekreukeld , ineengefrommeld , van daar ook vuist. van Kodok = slikken. gemengd. . dansmeisjes (Jav. runggéug). . koeda berlendo, een paard dat steigert en springt. . het uitbroeden van eieren door kippen, . de kaladi. e MOS. ENZ, KORTE manjora. makadede. makareë. malaé. maloi. matabai. maskedo. maspiti maspoto. matono menoso moekoe moet!. mofak. molak. ngongo ninik. noenoek. noepoek. noes obanat omas. oeti. omek. oek pado. palintang. pal-pal BIJDRAGE OVER HET MALEISCH VAN TIMOR. 287 ‚ de melatistruik. . het slapen van ledematen. . wrang , bitter. . vlechten. . loeren, gluren, bespieden. . de tamatevrucht. 