Proeve eener Japansche spraakkunst
Xl, avi, vulgo t^ \-» ^^9 stam van een werkwoord, dat wederkeerig ontmoeten, elkander ontmoeten, tot elk-ander komen, op elkander passen, beteekent bijv.: ^-^ Jl ^^^t Jitoniavoe^ menscben ontmoeten. — M>^n-^*C X\^n^ D IJ ^-'iNt ^ono kotoha waga kokoroni avoe, dit woord komt mijn bart te ge- moet, is mlj aangenaam, bevalt mij. Als eerste of attribulief lid van zamengestelde zuver Ja- pansche naam- of werkwoorden gebezigd, voegt avi of ai bij deze het begrip, dat de handeling wederkeerig of ook g e- meenschappelijk geschiedt; bijv.: Ai'daoe^ wederkeerig teeken, d. i. sein. — Fata wo foeriie ai-dsoe wo nasoey door bet zwaaijen van vaandels sein en geven. — Tewo tatakoe ai- diOBy signaal van handgeklap. — Ai-daoe no xMija^ seinschot. Ai-kotohawo awaaoe^ we- derkeerige Worden zamen völlig geben; d. i. bet wacbwoord geven en nemen. — Avi'kaiaroe' zamenspreken, elkander spreken. — Avi'gi-ioe, zamen beraadslagen. — Avi'kanavocj overeenstemmen, aan elkander beantwoorden. — Avi'niiaroe mono' dingen die op elkander gelijken. — Avi'tagavi ni, wederkeerig. In plaats van de met avi of ai zamengestelde zuver Japanese-sche werkwoorden bezigt men veelal uit het Chinese ont-leende zamengestelde bastaard woorden, waarin het begrip, dat de handeling eene wederkeerige of gezamenlijke is door -Jj^ ^ >) w. o. BEILL, Nederl. Spraakker, blc. 218. sidng, volgens de Japansche uitspraak -^f^ ^^ soo, wordt uit-gedrukt. Woorden van dien stempel zijn bijv.: Sidng-lun ^), Jap. s^d^ tx ^, soo-ron^ zamenspraak, van daar het Japansche  ^oo-den-aoe^ aan elkander overleveren; in dit woord is evenwel het begrip der wederkeerigheid uitgesloten. Eene juiste opvatting van de beteekenis van diergelijke bastaardvormen is zonder genoegzame kennis van het Chineesch zelve niet wel mogelijk. Over de relatieve bepalingen. Onze betrekkelijke voornaamwoorden fX]n met van nature betrekkelijk, maar word en liet, zoo zij tot verbinding van zinnen worden aangewend. Een relatieve zin is eene bijvoegelijke bepaling, door middel van een onzer zoogenoemde betrekkelijke voornaamwoorden aan een voorafgaand naam-woord of voornaamwoord gehecht; bijv. een mensch, die aanwezig is. Daar in het Japansch elke bijvoegelijke bepaling hare vaste plaats niet achter, maar v66r het woord heeft, waartoe zij behoort, zoo heefl het Japansch niets met relatieve zinnen te maken, en het stelt in de plaats van ons gezegde: een mensch, die aanwezig is, de uitdrukking: »een aanwe-zig zijnde mensch," aroe filo^ — terwijl fito art beteekent: een mensch is aanwezig. Deze bijvoegelijke zinnen, die aanspraak Hebben op den naam van participiale zinnen, kenmerken zich door de plaats, die zij met beträkking tot een naamwoord of voornaamwoord innemen, en door zekere vervoeingen van het werkwoord, dat den bijvoegelijken zin sluit en dus in onmiddelbare aanraking komt met het naam of voornaamwoord, waarop de bijvoegelijke zin ziet. De vervoegingsvorm, dien het werkwoord aanneemt, wanneer het als attributief adjectief dient is, en wel voor het praesens, bijde werkwoorden, welker stam op i uitgaat, ii, en bijde wei'kwoorden, welker stam op eiudigt, oeroe of eroe. Fakiro awokoe flkaroe, de kleur van de vederen schittert blaauw. — Atoo koe fikaroe fa-iro, blaauw schitlerende vederkleur = kleur van vederen, die blaauw schittert. — Fikari, glansen. — Fitoga oetootoo Uoeroe, iemand haakt visch (hengelt). — Oetoo wo taoero fito, iemand die hengelt, een liengelaar. Tsoeri, haak, haken. — Kariga tovokoe jori kitari (of kita) de gans is uit de verte gekomen. Tovokoe jori kilaroe (of kita) kariwo toroe fito, ie-mand die ganzen vangt, welke uit verre streken gekomen zijn. — Kare va nandnni maaareroe, bij overtreft u« — Nandai-ni maaareroe mono art ja? is er iemand, die u overtreft? — Maaarere, meer zijn, dan..., overtreffen. — Ataoeaa wo aakeroe aakadaoeki^ een kopje sake, werende de bitte; een kopje sake tot verkoeling. — Foriva air o wo meeroe midaoe nari^ gracbt is kasteelen omgevend rivierwater, = water dat kasteelen omgeeft. — Taoetai nite taija-wan^fata Aara nado wo taoekoeroe mono, iemand die van aarde tbeekopjes, potten en borden maakt. {Taoekoeri^ ta*k6eri^ maken). Als een bijzonderheid der Japansche taal verdient opge- merkt te worden, dat, wanueer een altributieve zin zijn ei- gen onderwerp heeft, dit in den genitief te staan komt. Vergel. bladz. 44. Kasega (Nominatief) joroeni foeki okoroe^ de wind steekt *snachts op. — Kazeno foeki okoroe joroe^ een nacbt, waarin de wind opsteekt, woordelijk: wind*8 opstekende nacbt. Foeki ^ blazen, waaijen; okori, voortdurend ww. Opstaan, ontstaan, van oki^ opstaan. — Ameno naaeroe waaawai va navo aa* ketaoe 6eai, tegenspoed, dien de Hemel deed ontstaan, kan nog worden afge- wend. — Roeiwo idaoeroe aai '), een talent, uitstekend boven zijne soort. — la 34 5 6780 Kono mono domo aore jori foeneno kakaritaroe katave joeki^ zijoe-ni sin wo 10 11 ^ 13 ^ 18 14 15 18 17 18 I i'koroai keri^ Hijoaaimonga noriai foeneve tai-mataoe wo nake komoe^ deze S 8 8 7 6 4 6 lieden gingen daarop naar den kant, waar de schepen lagen (woordelijk; naar 10 11 ^ 17 16 den scbepen-liggenden-kant), scboten twaalf personen dood en wierpen vuurbran- 18 14 18 18 den in bet scbip, dat Hijosaimon bevaren had. Kakari^ blijven hangen; taroe^ zie $ 38; joeki, gaan; i-koroaiy woordelijk: schietdooden, schietende dooden, d. i., doodscbieten ; nori^ voortdurend ww. las ten, in boedanigheid van last wonen, van »f, last, en ori (zie bladz. 52); m^man 18 In der paar zitten, fönen, nicht in een schreiben varen; in plaats van takamat, in plaats van takamat, härte sper: nake, werpen, gooijen; komoe, overgankelijk werkw. met de beteekenis van in, Engelscb tn^o, to enter; komoe, onovergankelijk werkw., ingaan, naar binnen gaan. Tot vorming van zoogenoemde relative bepalingen dient ok komoe het substantief A H Q, dat geheel en al aan hel Gbi- nesche woord uh*, so, beantwoordt, en even als dit, de p 1 a a t s, het wa ar, aanwijst en gebezigd wordt, om het door eene hande- ling bewerkte of bewerkbare als een passiefiets uit te drukken. Is met Isoekoeroe koto i) het maken, met tsoekoeroe mono >) d e maker aangeduid, tsoekoeroe lokoro is het maakt, datgene wat men maakt, dus Fitono tsoekoeroe tokoro), een mensch maakt, of wat door hem ge- maakt wordt. Ook hier komt het onderwerp der handeling, als eene bijvoegelijke bepaling in den genitief te staan. Vergel, bladz. 129. Fitono onazikoe oeroe tokoro ^), datgene wat de menschen in het gemeen zich toeeigenen. De zinnen, waarin tokoro het begrip uitdrukt van het passive iets, zijn of zelfstandig, en voor verbuiging vatbaar, df ze zijn bijvoegelijk en als zoodanig door den attributieven genitief no gekenraerkt. Zelfstandig is tokoro in zinnen als: Ware irone nari^ kUagino oemeroe tokoro va oto nari^ ik ben de oudste broeder; degene, dien (of datgene, wat) de koningin geboren heeft, is de jongsle broeder. — Warenonreroe tokoro nariy het is iets dat ik weet. — Ware no sireroe tokoro ari^ Er is iets dat ik weet. — Mala ware no sirazaroe tokoro ari^ er is wat ik niet weet. — FUo no eroe beki tokoro ni arazoe, het is;iiet {aratoe) iets voor menschen verkrjgbaars. — Ken-mon eoeroe tokoro too kokoro ni eiroeeoe, datgene, wat men ziet en hoort, zich inprenten. Attributi staat tokoro in zinnen als: Tstfoo ten katsoe-senno toki kiri- 5 6 7 s 10 11 n Tore tokoro no mimi fana too. mimideoeka to ivoe tokoro ni oedaoemoe. Men be- 8 7 fi 8 9 14 groef de ooren en neuzen, die men tijdens den oorlog in Korea afsneed, in 10 8 1 s 3 eene plaats die het oorengraf heet. — Inisive jori moteif oeroe tokoro no nen-goo 4 3 5 4 8 IS no mon-zi kore nari^ dat zijn de karakters der jaarnamen, van ouds in gebmik. Aanm. 1. Met de oorspronkelijke beteekenis van plaats komt tokoro voor in zinnen als: Saka va ean-teioe no takoe kevoiiki tokoro nari; eaka (weg iangs steilten) is eene hooge en steile plaats in het gebergte. — Sapa va midsoe no aisoeniari'atioemaroe tokoro nari^ moerassen zijn plaatsen, waar het water vergadert. — Jenva koedamonotoo oejoeroe tokoro nari^ jen (of Jap. eono^ tuin). *) Vergel. § 7. ») Vergel. § 6. •) K m i¥ A /^ I^ #. 151 is eene plaats, waar men ooft kweekt. — Ibri kedamono too Jasitiavoc tokoro too Jen ^) to t9», kaki aroetoo jen ') to ivoe, eene plaats, vtraar men vogels en beesten onderhoudt, heet men jen '); degene, die eenen muur heeft, beet men Jen *). — Tokoro too miroe^ eene plaats bezien, opnemen. — / tokoro ^ woon- plaats. Nedekoro^ slaapplaats. Asobi tokoro^ speel- of wandelplaats. Tokoro tokoro^ alom; met betrekking tot tijd, altoos. Aanm. 2. De locatief tokoro ni dient vaak ook ter aanduiding van een 1 1 3 4 6 t\jdstip, bijv.: Mina mina jorokoboe tokoro ni sone jo nivakani oho kaze 7 8 8 19 8 foeki kitari keri, terwijl men gezamenlijk zeer opgeruimd was, kwam er in 4 6 6 7 dien nachts plotseling een geduchte storm aanwaaijen. Wat in bet Nagasakiscbe handscbrift (Zie vroeger biz. 107) met betrekking tot de beide daar aangebaalde zinnen: "dat de kinderen goed leeren is m\j aangenaam,'* en #ik heb vernomen, datbet scbip vergaan is** is bygebragt, beboort eigenlijk tot de syntaxis, die bier twee soorten van zinnen te onderscbeiden beeft: den subjectieven zelfstandigen zin: "dat de kinderen leeren" en den objectieven zelfstandigen zin: "dat bet scbip vergaan is." Een der middelen om eenen zin als zelfstandige te kenmerken, is zijne verbinding met koto^ zaak. Siroe koto^ d. i. de zaak van bet weten, staat gelgk met ons: dat men weet. Het is dus niet de vraag, Hohenzollern werktige, ons dat in bet Japansch vertaalt, maar boe men subjective of objectieve zelfstandige zinnen vormt, en daarmede omspringt. Subjective zelfstandige zinnen zijn bijv.: Siroe koto soekoenasi, bet weten is zeldzaam; bet komt zelden voor dat men weet. — I-foeW too aomoeroe koto va Wa Kan tomoni sono fazime fisasiki koto to zo, wat het verwen van kleederen betreft, in Japan en China zal de aan- 19 8 4 ft vang daar van wel eene oude zaak zijn. JSe-lijak ten-tooo no kisaki koeva too motte S 7 8 8 midsoekara kaoiko too jaeinavi tamavoe koto Nipponki ni mijetari, dat de ge- 2 16 4 6 7 malin van keizer Joelijak met bet loof van den moerbezieboom persoonlijk z(j- 8 dewormen gekweekt beeft, blijkt uit de Japansche Kronijk {Nipponki), #Dat de kinderen op de school goed leeren is mij aangenaam** zal das moe-ten vertaald worden met Kodomo gakkoo (^^j^-^) ni oite jokoe manahoe koto toatakoeeino kini iroe: of manaboe kototoo jorokoboe^ ik verheag m\i, dat ze leeren. Objectieve zelfstandige zinnen zijn bijv.: 1 38 460 661 % Kono koeaa mata ta-s Joni mo aroe kototoo kik^y ik boor dat dit kruid ook 8 4 elders voorkomt. — Zi-koen ') ni taoekaven koto too fadaite, in-ton soe, zicb m schamende dat hij een tweeden heer zou dienen, trekt hij zich van de wereld tertig. Ttoikaven ii het fotaram yan tsoeJkmte, tioekaveroe, of itoekt^t ttoekt^eroe, dienen. A. Worden de vragende yorungen werden met de achtervoegsels vpt für ook, of met iL |[\ v4^, totemo^ of IK iV. demo, zamengetrokken uit I ( IK iV • nitemo, verbonden» zoo vatten ze al wat in het vraagwoord is begrepen, als eiikelheden zamen. Mo^ Memo en nitemo beantwoorden in alien opzigte aan de Latijnsche achtervoegsels que en cunqm. I^ ^ v4^, daremo, wi^ ook, Lat quisque; 15^ ^ ^ IK vP, daretotemo, wie het 00k zij,Lat quicunque^ ieder een; 4^ |[ vp. nanimo, wat ook» Lat quidcunque, al. 1 S 8 4 4 1 Dore doremo (= ono) sono cUari majeno ngotowo H(jo!^ dat elk een 8 4 9 het werk verrigte, dat v<5<5r hem ligt I = Jiio bilo sono jak^wo Uoeionufjo /, elk een doe z\jnen pligt! Daretemo sono zi too Jbmetari^ wie het 00k z\j, (ie- der een) heefl dit gedicht geprezen. Nanimo aoeroe mono^ iemand die doet wat het 00k zg, i emand die alles doet. — Dokodeme of dokodeme, waar 00k, overal. — Itsoe totemo wanneer het 00k zij, = steeds. Is het vraagwoord bijvoegehjk aan een substantief verbon- den, zoo komen de parlikels mo, totenu> en demo acbter dit te staan. Heeft het substantief eenen verbuigingsvorm, zoo volgt mo op dezen. Jdsoereno jamo kara to ivoe 6esi^ iedere p\jl kan kara (sohaft) het en-goniva kaviko oemare idsoerae Mart, in welk jaar het 00k zij (telken jare), vodr of na den acht en tachtig-sten nacht (van het zonnejaar, 13 of 14 Maart) komt de zijdeworm uit. Is het praedikatestwickworkword ontkennend, bijv.: daremo kore* ivo siranoe, wie ook weet het niet, zoo verkrijgt men, wanneer men de ontkenning aan het werkwoord ontneemt en op het subject of object overdraagt, onze begrippen van niet s, niemand, geen, enz. Vergel. bladz. 74. Nanimo senoe^ niet doen wat het 00k zQ; niets doen. — Nani mo sesoeni fi wo koercuoe koto, met niets doen den dag doorbrengen. — Dokoni mo ara^oe, 't is nergens. — Karewa nantomo omotoanoe ^ hy bekreunt zich om niets, woordelijk h\j denkt niet aan wat het 00k zij, = karewa koevizoe Oi ^^ ge- voelt geen berouw. '^W' Terugblik op de persoonlijke voornaamwoorden. Met het oog op datgene, wat in de voorafgaande bladen omtrent oorsprong, beteekeDis en gebruik van de meest ge- bruikijk Japansche voornaamwoorden is bijgebragt, Iieeft men dus, ter vervanging onzer persoonlijke voornaamwoorden, met inachtneming der etiquette, nit de navolg 153 Terugblik op de persoonlijke voornaamwoorden. Met het oog op datgene, wat in de voorafgaande bladen omtrent oorsprong, beteekeDis en gebruik van de meest ge- bruikijk Japansche voornaamwoorden is bijgebragt, Iieeft men dus, ter vervanging onzer persoonlijke voornaamwoorden, met inachtneming der etiquette, nit de navolg Ende woorden te kiegen: Despondi, waren, bladz. 116. — meerv. War era wareware ware, wärme, bladz. 118. — wanami, bladz. 113. — waga talsi, wagatomo, wagatomogara 9 bladz. 114. Watakoesi, ik, meerv. watakoei domo, bladz. 115. Persoon. Nandsif meerv. nandsira, nandsira tomogara, bladz. 109. Imasi, gij, bladz. 110. Omaje, omajesama, bladz. 110. Sokomoto, bladz. 115. Anata, anatagaia, bladz. 115. Sonata, sonofoo, bladz. 115. Soregasi, ik, bladz. 117. Soregasi, ik, bladz. 117. Soregasi, ik, bladz. 116. VIJFDE HOOFDSTUK- HET WERKWOORD. JnlHding door J. HOFFMANN. Dingene, wat het Nagasakische bandschrift over de Japansche werkwoorden bevat, bepaalt zicb tot de gemeene Nagasakiscbe spreektaal, en is even onvolledig als gebrekkig. Men wljte Dit niet aan den steller vanbet bandscbrift, maar aan de Japanscbe taabnannen te Nagasaki, die den tijd of wil niet badden, betere en vollediger inlicbtingen te geven. Daar de tot een bepaald volume geraamde omvang van dit boek my geene ruimte overlaat, om ter voorziening in dit gebrek, de leer van bet Japanscbe werkwoord in baren geheelen omvang en afdoende te bebandelen, zoo bepaalik mij bier tot de algemeenste pbysiologiscbe omtrekken, wdker kennis mij voor de bebandeling van een Japanscb werkwoord onmisbaar toescbijnen, en tot eene met deze omtrekken in verband etaande inlicbting van die verbui gingsvormen, welke in het Nagasakiscbe bandscbrift opgegeven zijn. Heeft over bet algemeen de eppervlakigbeid van degenen, die tot nog toe an het Japanscbe iets gedaan bebben, en bunne verkeerde metbode, om bet Japanscbe werkwoord naar bet schema van het Latijnscbe verbum te bebandelen en het eerste met geweld over de leest van bet laatste te scboeijen, niet dan jedele vruchten afgeworpen en de kennis van den aard van bet Japanscbe werkwoord eerder belemmerd-dan bevindt. Zicb nur reeds de Lezer, un kennememungen van de Physiologic der werkwoorden ari^ zijn of wezen, bladz. 48, — te an^ tari^ taroe^ ta^ bladz. 45, — nare^ naroe, naroeroe, worden, bladz. 48, — nasi^ nasoe, doen zijn, bladz. 51, — ori, oroe^ wonen, bladz. 52, en aan deze pbysiologiscbe scbetsen knoop ik hier de hoofdtrekken aan, die b\j de verbuiging van een Japantch werkwoordomelijk in aanmerking komen. 1. Werkwoordelijke stam. ledere werkwoordelijke stam gaat uit op / of op E. Deze uitgangen zijn het eigenlijke werkwoorden element, dat aan verbuiging onderhevig is. Ut het oogpiint van verbuiging moeten de Japansche werkwoorden wordeu verdeeld in a) ongelijkvloeijende of sterke en b) gelijk vloeij ende of zwakke werkwoorden. Deze onderscliding is gegrond in het wezen der Japansche werkwoorden, en zij is niet bij wijze van nabootsing van westersche spraakkunsten daarin gelegd. De stam der ongelijkvloeijende werkwoorden gaat  maar niet formeel, aan onze onbepaalde wijze. Ter voorkommen evenwel van ^^erkeerde opvatting is het raadzaam, aan dezen stamvorm, of werk-woordelijken stam, den naam van onbepaalde wijze niet te gven. Het is juist de stam, en niets meer. Men bezigt den stam: a. als het eerste lid bij z a m e n s t e 1 1 i n g van werk woor- den, even als het eerste lid van zamengestelde substantieven in den stamvorm staat. (Vergel. § 32, regel 5, b). 6. indeaneenscheinende (copulatieve) zinsverbindig; want even als van aaneengescbakelde substantieven alleen het laatste verbogen wordt, terwiji de voorafgaande geen verbügingsmerk ontvaugen ^), ontvangt in aaneengescbakelde zinnen alleen bet werkwoord van den laatsten dezer zinnen bet verbuigingsmerk, terwiji de werkwoorden der voorafgaande zinnen in den stamvorm gebezigd, nog onbepaald zijn *). 2. De gebiedende wijze. De stam der gelijkvloeijende werkwoorden, uitgaande op E of /, is tevens de vorm van den imperatief. Bij de ongelijkvloeijende werkwoorden yerandert de uitgang / in £. Deze vorm kan door toevoeging van den gevoelsklank jo of van ro versterkt worden. De aldus gevoelsklank van de vorm de vocatief is naar den vorm de vocatief van den werkwoordelijken stam. Yoorbeelden. Imperatief van gelijkvloeijende werkwoorden. Ake^ openen; to too alee of ak^6I open de deur! Kosirajey bereiden; tHfa wo kosira^jOf bereid de thee! Ire^ indoen; nvotco irejo^ doe er zout in! Mi^ miroe, zien; mijo, zie, kijkl Ongelijkvloeijende werkwoorden. Kitariy komeq; kokoni kUar^o^ kom bier I Kaki^ scbrijven; kake of kakejo^ scbrijfl Kuti vulgo koei^ eten; ko^e^ eetl Simavif ophouden; nonde eimave, houd op met drinken! Matn^ wachten; mate^ matejo^ wachtl OetH^ slaan, oete^ sla toe I Aanm. Daar bet Japanscb tot tongletters de reeks ^. » )K** ^K* -^** V\** ta^ te, ti^ tOf toe beeft, en ti en toe slecbts in sopimige tongvallen ak Ui en tsoe luiden, terwiji de spraakklanken taa^ tee en teo aan de Japansebe long oorspronkelijk geheel en al vreemd zijn, want toen bet er op aankwam, om de Chinesebe klanken tsa^ tae en tso door Japansebe letters uit te drukken, beeft men 4=^° V en >s («a, «« en so) moeten bezigen: zoo kan V van eenen overgang der woorden matai (wachen) en oetsi (slaan) in matee (wacbtl) en oetee^ (sla toe I) geene spraak zijn. Ik merk dit aan met bet oog op bet Epitome linguae Japonicae, waar bladz. 122, regel 12 en 13 als regel gesteld is. Vergel. bladz. 129, regel 12 en 13. Viergel. bladz. 127, regel 11, Kwan nin moekati, enz. 137 dat de werkwoorden uitgaande op tsoe [dus die werkwoorden, welker stam- vorm op tsi of op te uitgaat] in den imperatief den uitgang TSOE in T8E ?eranderen, en dat uit oetaoe^ slaan, een imperatief of ^«6 wordt, hetgeen niet waar is. Het spreekt van zelf, dat in den bescliaafden omgang de kategorische imperatief in Japan even zoo goed als bij ons ver- meden en door beleefdere spreekwijzen vervangen "wordt. 3. Sluitvorm van het werkwoord. Sluit een werkwoord in hoedanigheid van praedikatverbum, d. i. als verbum finale, den zin, zoo gaat de uitgang, of J?, van den stamvorm in de toonlooze OE over. Logisch beantwoordt deze vorm aan onzen »tegenwoordigen tijd der aanstoonende wijs, of Indicalivus praesens." Bij de topassing van dezen verbuigingsregel doen zicli, wanneer men den klinker of medeklinker, welke den uitgang oe voorafgaat, mede in aanmerking neemt, de navolgende gevaKlen op: ai verandert in aoe en gaat in de uitspraak over in de lange 6 of oo, De ongelljkvloeijende werkwoorden van dezen stempel zijn meestal vulgaire vormen der werkwoorden uitgaande op ^^u (am, ahi), Hieronder behoore ^^V» «*• in plaats van ^-^^J, avi, lijken; v C v* ivai, in plaats van vC ^i ivavij bidden; -J^'h'X'kanai in plaats van •j^*)-^^, X'a^atn, toereiken, voldoen. ci, de vulgaire vorm van m, verandert in eoe. Tot de werkwoorden van dezen stempel beho ort: HVi **» of y« (eigenlijk H ^» ^pO» dronken worden, H'JN» ^oe of H I\i evoe^ men wordt dronken. ti, de vulgaire voiin van m*, verandert in loe, of i-joe. V -•, w, zeggen; vH, yoe^ men zegt (eigenlijk v^» «»» 'TIS* ivoe), — ^^•^Vi >W'^#» moiHi (verkeerdelijk >y^iJ, moUivi)^ dienen tot..., vV'-^ri, moisijoej het dient tot. oi verandert in ojoe. Als vulgaire vorm van ovi gaat het in ooe over, dat als eene lange 6 of als oo wordt uitgesproken. -Kv* ^*« verouderen, -K H t ojoe, men veroudert — -KV? o» (eigenlijk i^^f ovi)y groeijen, wassen, ooe (eigenlijk •kN* ovoe), het groeit,wast. •k>V^'r» omoiy denken, x>i^'^i omooe^ spr. omd^ men denkt (eigenlijk x>W:J, omovij -K^^JSt omovoe^ spr. omoo). 11 oei verandert in oe-joe. Is oei de vulgaire von van oevi^ dan verandert liet in oc-oe, of de lange oe. ^v» ^oei^ berouwen, ^ri, ko^'oe^ hij beroawt; t^y^^Joei, vulgo voor H ^, Joevi, binden, H '^. ♦ joeoe, eigenlijk H 1\, Joevoe^ men bindt. e en je veranderen in oe en joe. H» «i of H. y«» krijgen, wordt d^, o^, men krijgt; vH » y*» geiond worden, "r H, \joe, men geneest; n h * ^<l/^ * ^^^ worden, n H, ih^/otf, men wordt vet; -is H » o^*^ of oee\ planten, ^ ri, oeoe, men plant; -f^ H 1 ^«y^» terugkeeren » -f^ H, kq/'oe, men keert terug. ki of flfi en ke of ge veranderen in koe of goe^ uitgesproken als kv, of gv, waarvoor echter door de onzen de schrijfwijze kf of gf of ook fc' of g' aangenomen is i). Tot deze klasse behooren: -J^^^, kaki, rijten, krabben, schrijven KakoBy men right, krabt, of schrijfte; -h-^i naki^ huilen, -QV -H*, taiaki, klop- pen, tikkcn; JK An, ake, openen; >-n>\, age, opligten; -^^ -i^ -Wr, oemeki^ zach- ten; ^Jf •«', maneki^ roepen; -Mr ^, AriK, hooren; ^^^ fiki^ hiki^ trekken, -In Vi ■H', oegoki, zich bewegen, -^^ - N^ -H-, ononoki, beven; H ^, ^oei**, gaan; ^S"W' » foekiy blazen. si of zi en se of ze veranderen in soe of 2oe (s<>*, s* of 2^, Tot de werkwoorden dezer klasse behooren : C -h "^ * fanMx of katian , pra- ten; ^ C "^ > mavan, omdraaijen, de causatieve werkwoordelijke form van \f ^ , mavi (vulgo ^ v « ^^0 * rondgaan , zich in eenen kring bew^en ; 4^ A , nasi '), doeu zijn; ^- ^ ^^ , imasi^ aanwezig z\jn ; {^*^^f0nzi^ kentiy an- ders worden ; ^aJ V • f^it^c , doen zien , vertoonen ; ^ ^ ^ jv^ ;^ , fsn to se , ant- woorden ; ^ V i ^^^^ » mengen , toevoegen. isi of dd en te of de veranderen in tsoe (ts^^ ts) o{ dsoe {ds^, dsy Tot deze klasse behooren: ^^, tatsi^ opstaan; ^^, ma^M, wachten; -^^t oeisi y slaan ; >y ^ , moist , vatten , grijpen ; C V « fadsi , zich schamen ; ^ )K « taie y opstcllen : C >h » faie , eindigen , C ^ « faUoe , hy eindigt ; -h )K t 'k^k^ « streelen, ^V\» nadsocy hij streelt; v>W» »^i uitgaan, vK , idiOBy men gaat uit. mi en me veranderen in moe (m<>*, m'). Tot deze klasse behooren: ^ ^aJ , yam, tot rust overgaan; ^ y. ', ^aM^ , doen rusten (zie bladz. 55, regel 4); in^/aJ, wogamiy vereeren; C^^r^^ fagemi^ zich beijveren; yr^^iy mi, schuwen; '^n^, nmCy doen laten; tn^f^iyjomi^ le- *) De halve vokaal v, maar iiiet de / kan de toonlooze oe vervangen. *) Zie bladz. 51 , regel 3. 159 zen; Sntfs^ Jome, gelezen worden (ie Hre)^ luiden; N,eO, nomi, drinken; -i^V/aJ, megoemi^ begunstigen; K''^* ioemi^ nestelen, verwijlen. De nieu were sprechen en schriftständig vervangt de vormen aw, ein, m, ovi, aevi, meestal door at, ei, oei, en diensvolgens ook de Jettergrepen avoe, evoe, ivoe, ovoe, oeoe, oeoe. In de uitspraak gaat avoe of aoe over in 69 of 00; evoe, of eoe in e6, ovoe of ooe in d, of 00. vi en ve veranderen in voe; bi en 6e in boe. Tot deze klasse behooren: v C ^) iVart, bidden; ^>^, am, lijken; -^^ u, amavt^ toegeven, toestaan, zich verwaardigen *); •)->^:j, naratn, leeren; C »t\^, faravi^ betalen; X^»^. x), toaravi, lagchen; /^ >/ u, simavi, ophouden; H ^f «», dronken worden; ^^:J, oerevi, bedroefd worden; -r^» *w, zeggen, v*fi^» iffovi, veraderaen; ^>yxJ, omovi, denken; T^^^^joevi, binden; ^Vt ^. Wien, en veranderen in noe. Tot deze klasse behoore: y-il, m, begaan; <^ Jl, sinif sterven; -rH*t tne, inslapen; 'f;^!^h|*, kasane, ophoopen; ^$\h(*9 ladsoene, zoeken, vorscben. ri en re veranderen in roe (1^*, r*). Tot deze klasse behoore: ^^^sr-, atari ^ beantwoorden aan; H^=^f ^f kiezen; v^^i •'^» ingaan; -Wr-o, kiri^ snijden; -v^s^, ori^ wonen, vertoevcn; !n^>^Jori, uitgaan, begaan; -Jns", oeri, verkoopen; Ks=", noeri, bestrijken; ^ 2^ srv, odori, opspringen; -K ^, nare, worden; -K > »^^ ♦ indoen; IK ^, ware, geknikt worden; •k>s'^t 08ore^ vreezen. Aanm. Ari en nari (zijn) behoorden, ook wanneer zij als Praedicaatsverbum den zin sluiten, bunnen stamvorm art, nari. Zie bladz. 45, regel 15; bladz. 47, regel 21. Het werkwoord als zelfstandig en als bijvoegelijk naam. Word. Wordt de werkwerken van een werkwoord als een zelfstandig voorwerp, of als een zelfstandig voorwerp, of als een zelfstandig voorwerp, d. i. vervangt het werkwoord de zelfstandige voorwerp, of van ons deelwoord, dan wordt de uitgang % der ongelijkvieijende werkwoorden. Tamavi, kann den stamvorm van een tnder werkwoord toegevoegd, dient in den verherenststoßen staat all een balpwerkwoord. Verg. bladz. 72, regel 12, bladz. 87, regel 13 en 16. In oe, en de uitgang e der gelijkvieijende ww. in erae of oeroe veranderd. Bij de gelijkvieijende ww. uitgaande op i, gaat de i in iroe of oeroe over. De zelfstandigheidsvorm van het werkwoord kan als ieder substantief verbogen worden: al de betrekkiugen, die bij een naamwoord door dc vornien van verbuiging (zie § 27) worden iitgedrukt, kunnen dus door hetzelfde middel aan eenen praedicaatszin worden toegekend, naar gelang men dezen als subjectieven, objectieven of bijwo. Ordelijken zin kenmerken wil; bijv.: Koen-aino milsi^ taioveva, tovoHni joekoe ga gotoH^ de weg van eenen wijsgeer is, om eene gelijkenis te bezigen, als een gang in de verte. Qoton^ zijn als (vergel. bladz. 41, regel 3) heeft de nadere bepaling in den genitief OAtt joekoe ga) voor zich. — Terawo miroe nijoek"^ eenen tempel gaan zien. 5. Verl)uigings vorm voor den toekomstigen tijd. Het kenmerk van dezen vorm is volgens de schrijftaal de uitgang f^, w, waarvoor oudtijds '^, m®* gebezigd werd, welke -<, zonder klinkcr, als m werd uitgesproken. Bij de zwakke of gelijkvloeijende werkwoorden, welker stamvorm op e of op i uitgaat, wordt de kenmerkende n onmiddelijk aan den stam tocgevoegd: uit aAe, openen, wordt akcn {\)^ J^ ri) zuUen openen; uit tni, zien, wordt min ( f^l ri ) » zullen zien. Bij de sterke of on gelijkvloeijende werkwoorden, wel- ker stamvorm op i uitgaat ,. wordt die uitgang door klankver- sterking eerst in a veranderd, en aan deze de kenmerkende n toegevoegd: uit an", zijn, wezen, wordt aran (tK IIS r^) zul- len zijn. Dit geldt voor de schrijftaal, d. i. voor den hooger, edeler vorm der door het schrift gefixeerde spreektaal. Gedaanteverwisseling van dien verbuigingsvorm. De lagere en latere spreektaal heeft dien vorm gewijzigd en 141 den klank n in oe veranderd: uit aketi werd t^ ^ '^ , akeoe, uit min werd ffj ^, mioe^ uit aran werd t^ l^^ '^j araoe; en daar zij over het algemeen de klankverecnigingen ^^ r\ ® tK-^o enj^rSo 'k^'^o {avoc, aoe en ovoe, ooe) in eene lange 6 of oo^ en de klankvereeniging M r\ of M '^ [evoe of eoe) in e6 of eoo doet versmelten , zoo moest voor haar de vorm tK ^ -CS {dkeoe) over gaan in akeo (of akeoo) , en uit l^ IIN -^ [dTaoe] moest ard (of aroo) worden. Door het Japan- sche tolkengild, dat den voor het Nederlandsch noodlottigen stelregel: »schrijf zoo als gij gpreekt," in plaats van »spreek en schrijf, zoo als men v66r u algemeen gesproken en geschre- ven heeft," op het Japansch ook dan meent te moeten toe- passen, wanneer het dit met Japanschc letters schrijft, wordt nu in plaats van ^^ 4^ -^ vaak t>^ '4^ FK en in plaats van tK IIN -Ds meestal t^ D -Ps of zelfs {k Q — geschreven. 6. Gerundium. Tot de verbuigingsvormen, welke onmiddelijk, d. i. zonder tusschenkomst van een hulpwerkwoord, van den werkwondelijk stam, uitgaande op i of e, worden afgeleid, behoort det door den verbuigingsuitgang feofde gevormde Gerundium, b\s joekite yan joeki, gaan; akete van ake, openen; miteyanmiy zien. Wezen en beteekenis vaa bet Japanscbe Gerundium. Kenmerkt de verbuigingsuitgang ie of de^ bij naamwoorden gebezigd, den Otuua Locaiivus, ModalU en InstrumenttilU ^ beantwoordende aan de vragen : w aar of wanneer, hoe en waarmede, of waardoor (zie § 27, regei 13); aan een workwoord toegevoegd, duidt die verbuigingsvorm dezelfde betrekking aan, en de door dit werkwoord uitgedrukte handeling of werking wordt als eene on- dergeschikte nadere locatieve, modale of instrumentale bepaling van eene daarop volgende andere bandeling of werking gekenmerkt. (Verge!, te art, § 38, re- gel 1 — 11; bladz. 43, regel 6 — 11; bladz. 53, laatste regel en vervolg tot { 42.) De Japansche tät heeft bet gebruik van het Gerundium, z o o als het bier omschreven is, met andere Hoog-aziatische talen gemeen; en een belder inzigt in de logischen waarde van dezen werkwoordelijken verbuigingsvorm opeent den weg tot eene naar de beteekenis getrouwe,  en de beteekenis van het Japansche Gerundium. Wat de vorming van het Gerundium betreff, zijn nog de navolgenden van den oorspronkelijk vorm op te merken. A. Bij de meerlettergrepige werkwoorden, eindigende op ki of git wordt de k of g vcelal onderdrukt. Men spreekt en schrijft in plaats van joekile, kikite, soegite, gev^oonlijk joeUte^ kiiie^ HoUe. (H Y- IK, 4f V IK, K V IK, K V IK). Vergel. bladz. 32 f. b. Bij de werkwoorden, uitgaande op cr* rt, of op ^ tsi^ gaan de voimen :=^ IK rite, of ^ IK tsite in de uitspraak over in tic. Er gebrauch hier, na onderdrukking van den zwakken uitgang t, eene assimila- tie van r of ts (oorspronkelyk t) met de daarop volgende i plaats; uit ariie wordt nu aiie, uit naritey nalle, uit taiaiie, talte, uit Jorite, Joiie, uit moisUe^ moUe. Deze vormen der spreektaal kunnen door middel van het gebrekkige Ja- pansche lotterschrift niet anders worden uitgedrukt, dan door S^K>K« atsoeie (ais'ie), -hVstK* naisoeie (naCs^ie), ^^, tatsoeie {taU*U), >^^ih, moiioete (moUUe); maar uit al datgene, wat sedert meer dan twee eeuwen aangaande de uitspraak van Japansche woorden is uitgelekt, blijkt, dat de zoo even aan- gehaalde vormen in de wandeling nooit anders dan aiUy mUie, iaiieyjoUe^ moite, uitgesproken zgn. Naast hot van ori (wonen) gevormde, en tot de laag-Japanscbe spreektaal behoorende gerundium oUe, bestaat er voor de beschaafde spreek- en scbr^f- taal ook de vorm -^v^^* ^ *^* ^-k^K* ^oite. Even als bet werkwoord ori, regeert ook E\jn Gerundium den Locatief. Nagasaki ni aroe JUo is «een te I 3 4 5 Nagasaki wonend persoon.** JEbno i^'oe Jt^'ok no NagoiaJd at oiie iori kt^eroe km, dit traktaat lal men te Nagasaki oitwissekn. Het onder de ackter- voegsels opgenomeo ni- woite is dus eene verbinding van het gerundium oite met den Locatiefuitgang nt\ en beantwoorden aan ons aan of te. c. De algeleide ongelijkvloeijende werkwoorden uitgaande op f^, mi, of Xi y hi^ hebben r^l IK » mite, of AJ IK, bite, tot oorspronkelijken vorm van hun gerundium; dus: erami of era- hi, kiezen, eramite of erabite; jomi, lezen, jamiie; jobi, roepen, jobite; ajoemi, gaan, ajoemite; moesoebi, binden, moesoebite, Deze vormen komen in de schrijftaal voor. Daar evenwel de spreektaal ook hier de i vaak onderdrukt, verkrijgt men vormen als eram-te, jom-te, jom-te, ajoem-te, moe-soebtete (volgens het letterschrift M ItN '^ IK » eramoete, fT) •< IK, jomoete, fn N IK > joboete, t^ H < IK » ajoemoete, •< K P\ IK, rnoesoeboete) y welke vormen, welluidendheidshalve, over- gaan in eratide, jonde, jonde, ajoende, en in de schrijftaal M l^ ^ iTn, rti ;^1k. k h ;mK, < k ^ fK.ge- schreven worden. De spreektaal gaat echter nog verder, geeft aan de klanken m en n de waarde eener oe en verandert de opgegeven vormen in erdde, jdde, ajoede en moesdede, De klan- ken a + oe en -f- oe versmelten tot o (06), en oe + oe tot eene lange oe. Daar het praeteritum praesens, uitgaande op ^an, taroe, vulgo /a, zoo als in § 38 is aangetoond, den vorm van het gerundium tot grondslag heeft, zoo verkrijgt de spreektaal Look de vormen erdda, ajoeda en nwesoeda als vormen voorhet praeteritum praesens. Ook de afgeleide ongelijkvloeijende werkwoorden uit-gaande op Xi, vi, verliezen in het gerundium, welks oorspronkelijke vorm Xi IK » ^^^ is, en in het schrift veelal voorakomt, de i, waardoor de vorm v -i- te ontstaat, diedan FN IK (voete) geschreven wordt. Daar de halve vokaal v, even als oe met voorafgaande a of tot lange d ineensmelt, zoo verkrijgt. 144 de spreektaal in plaats van avite of ovite den vorm d'e, die ^^ r\ IK of -J^ r\ IK wordt geschreven. >-^sJ, avi, lijken, S^K)K, avoeie = die, 4^>fsU, naravi^ zich gewennen aan...., *h^K)Kt naravoeie = narSle^ /^ V xJ aimavi^ uiUclieiden met...., ^ ^ K>K» nmaooete =z rimSie; ^»f\^i, t^aravi, lagchen, Xs»M\)h, waravoete = warSte ^)\ ^^ ^ OMOVt, meenen, -k >^ K >K » omovoete = om^*^, bij uitzondering ook omonde. Voorbeelden van het gebraik van het Oerundiom. Kanrawo idaaite miroe^ het hoofd uitsteken en kijken. Idoii^ te voonchija doen komen, de causatieve vorm van ide, idsoeroe, dat den niet meer gebrui- kelijken vorm idi^ uitgaan, te voorschijn komen, vervangt. — •^V.iN ^V\)K )h^^ '^'f^^lNf ^^^ 661^6 ^u^s deD hemel waarnemen, geen* ruimen blik hebben. Oekcigavi^ ongelijkvl. ww., Acht schnell op iets, let wärmigen. Motzerund, v. motai (^<^), ongelijkv. ww., met de hand aanvatten, bij dehandnemen, in roimeren zin: iets bezigen. De geheel woordeiyke vertaling van dezen zin zijn: Eene buis bezigende b^luurt hij den hemel; met andere woorden: Door middel eener buis beziet hij den hemel. — v ti C ^ t^^*^ i^V^ ^-i^^f i'TO'fa too motte roeitoo waJtateoe^ naar het I-ro-fa verdedt men de soorten. -^mN aJ-^-\ J|:^-j^ tp^ n\ 'J^•J^^^s C -f^^^N IN 13 8 4 6 >y^)K -^H-^K. OJoso fitono aS-fSwo oekagavoe (pekagd) ©a, kaairawo 0789 1 4 •... motte aijoe to aoe, degene die over bet algemeen acht slaat op het uiterlyk 2 9 6 8 7 voorkomen van iemand, beschouwt het hoofd als het voornaamste. De g^hoel woordelijke vertaling van den nazin zou zijn: #het hoofd nemende maakt hy tot heer of tot het voornaamste.*^ Het Japansch hee ft deze zegswijze met het Chinesch gemeinen. Fibari takakt tonde ameni Uari, boe, mH aoe; koetabirete va^ tobi aagariie koeaa-moero nakani iroe^ de leeuwerik, hoog zwevende, gaat tot aan den hemel, danst — zingt; is hij vermoeid, dan daalt hij neder en gaat in s^n grasvertrek. Tonde ^ gerundium v. tobi^ zweven. Itari^ gaan tot, hier in den stamvorm gebezigd, om de zinsverbinding als eene aaueenschakelende te kenmerken '). Boe-mei (dans — zang) zijn uit het Chineesch overgenomen bastaard-woorden. Soe^ sluitvorm van m', doen. Koetabirete va ^ het door middel van va ge'isoleerde gerundium van Koetabire, vermoeid worden. Safari ^ dalen; ioH-aagariy woordel^k vliegen — dalen, d. i. neer vliegen. Naka^ midden. Iri^ roCy ingaan, regeert den locatief, waarP men ingaat. In de uitdrakking: yS/o waravinde ivo€, (hij) zegt met een' glimltch, it de Instrumentalis van het substantief waravi, glimltch. De werkwoordelijke stam in den Locatief ter vorming van Plaats- en tijdebepalende bij- woordelijke zinnen. Bij woordelijke zinnen, die eenen tegen woordigen of in liet verledene als tegenwoordig gedachten tijd bepalen, en in het Nederlandsch met den hoofdzin verbonden worden door middel der voegwoorden als, toen, daar, wanneer, worden in het Japansch als tijdsbepalingen, die den hoofdzin voorafgaan, gekenmerkt door den Locatiefuitgang l|, fii, gevolgd door de isolerende partikel ^, va. Men verkrijgt dus ni H- va tot uitgang, die in eenvoudig ^, ba zamensmelt *). Dit ba sluit zich bij gelijkvloeijende werkwoorden, als uit- gang onmiddellijk aan; bij v.: tate^ stellen, late-fta, als, ofwanneer men stelt ; nare, worden, nareba, als, of wanneer het wordt; maze, ondermengen, toevoegen, mazeba, als, of wanneer men toevoegt. (Zie bladz. 50, regel 23). In plaats van den werkwoordelijken stam, uitgaande op gelijkviejejend e of t, wordt vaak ook de daarvan afgeleide vorm eroe of oeroe, of iroe tot vorming van dezen Locatief ge-bezigd, en men verkrijgt taisoereba, mazeba, seba, miba. Bij de ongelijkvloeijende werkwoorden, uitgaande opi, ondergaat die uitgang eerst eene klankversterking en verandert in e, waardoor met het daaropvolgende 6a, de vorm e6aontstaat; bij v.: joeki, gaan, joekeba, als, daar, ofwanneer men gaat; 1)^ ^, taisi (of volgens sommige tongvallen, tali), opstaan, totefca, als men opslaat; — wart, zijn, nareba, wanneer of als men is; ^Vi, kennen, sireba, als men kent. (Zie bladz. 121, regel 11 van ond.); nakeri, niet geweest zijn, tiakereba. (Zie bladz. 122, regel 27; bladz. 124, regel 29). De Japanezen weten van dit ba niet meer te zeggen, dan dat het doffe Of the three-legged begenoemd worden en aan het Chinesche voegwoord Rij (alsdan) beant-woordt, terwyi de 27, regel 6 van ond. omschreven scheipartikel va (C) het b e 1-dere «a beet, en in logiache waarde met bet Chinesche ^ST isM gel|Jk getteld wordt. Ook bij de ongelijkvieijende wei-kwoorden bezigt men in plaats van den hier toegelichten Locatiefvorm liunnen substartieren met den Locatiefvorm liunnen substartieren met den Locatiefvorm liunnen substartieren met den Locatiefvorm liunnen substartieren, binuen kort weder regen, binuen kort weder regen, staande deze uitdrukking gelijk met i^Amejoroe faroeroe ha, tsikakini tnala ame foeroey Als de regen's nachts ophoudt, valt binnen kort weder regen. 8. De vorm van het fuiurum in den Locatief, kenmerk van den vooronderstellenden bijwoordelijken zin. Is de tijd, door eenen bijwoordehjken zin te bepalen, als toekomstig beschouwd, d. i. geeflt de bijwoordehjke zin eene vooronders telling te kennen, in welk geval het Neder- landsch de voorwaardelijke voegwoorden: als, wanneer, zoo, indien, i u geval da t, bezigt; zoo wordt de vorm van bet futurum van het Japansche werkwoord in den Locatief uit- gaande op ni geplaatst, en door toevoeging der afscheidings- partikel va als een op zich zelf staand deel der rede gekenmerkt. De aldus van joekan (zullen gaan) en van naran (zullen zijn) afgeleide vormen joekan 4- ni H- va en fiaran -h ni H- va smel- ten in de spreek- en schrijftaal zamen tot jockdha en nardba^ en beteekenen derhalve: »iu, of bij het zullen gaan, d. i. wanneer, of indien men zal gaan,'* en >»in of bij het zullen zijn, d. i. bijaldien men zal zijn." Hiermede is, en wel zonder toedoen der Japanezen, een der geestigste trek- ken buniier taal onthuld! Of zij zelven zich daarvan nog klaar bewusi tQa en rekenschap kunnen geven , waarom cr een onderscheid is tusschen /oe^^ en joekdba , moet ik haast betwijfelen , daar ze tfaans veelal beide vormen onderling verwarren, hetwelk bij vroegere schrijvers uit den bloeitijd der Japansohe literatuur het geval niet was. Daar de gelijk vloeijende werkwoorden uitgaande op e hun futurum op en vormen, als iaien, zullen stellen, aken, zullen openen , naren , zullen worden , zoo kon de locatiefvorm iaten + 147 ni -h va, akm -h m va, naren -h ni 4- va (langs den weg van inkrimping eerst lot taten -^ n + va, aken -^ n' -^ va, naren -f- n' 4- va en vervolgens tot taten + ba , aken + ha , naren -H ha) in geenen anderen vorm zamensmelten, dan in tateba, aki- ba, nareba, en moest dus met den onmiddelijk van den stam tate, ake, nare afgeleiden vorm ialeba, akeba, nareba za- menvallen, zooals dit werkelijk het geval is. Tot herstelling van het onderscheid dient nu het vooron- derstellende mosi, of mosikoewa, aangenomen dat, hetwelk meestal aan het hoofd van den vooronderstellenden bijwoor- delijken zin gebezigd wordt. 9. Mo of tamo, verbuigingsvormen van den toegevenden (concessieven) bijwoordelijken zin. Toegevende bijwoordelijke zinnen zijn die, welke in het Ne- derlandsch met den hoofdzin, welke het toegegevene beperkt of opheft, verbonden worden door middel der voegwoorden ofschoon, schoon, hoezeer, hoewel, alhoewel, niet- tegenstaande, al >). Het Japansche vormwoord van den concessieven bijwoorde- lijken zin, die als zoodanigden hoofdzin steeds voorafgaa t, is \\i, mo, hetzelfde achtervoegsel , dat wij reeds in zijnverband met de vragende voornaamwoorden bladz. 132 als »ook" be- teekenende hebben leeren kennen, of ook zijn versterkte vorm fL vp , tomo, Latijnsch quoque. In den eenvoudigen zin: Daremo korewo siranoe^ woordelijk: »wie ook weet dit niet" ligt het beginsel voor de vorming van den concessieven zin opge- sloten. Beteekent Ama-goemo arite of arite va (vulgo atte of at- tewd), ame foeroe, regenwolken aanwezig zijnde, valt regen, en ama-goemo areba foeroe, als er regenwolken zijn, regent het: ama-goemo arite-mo foerazoe beteekent: ook (of zelfs) bij het aanzijn van regenwolken regent het niet, d. i. volgens onze zegswijze: ofschoon (schoon, hoezeer, hoewel, alhoewel, ') Dr. w. o. BRILL, Syntazit. 255. 148 niettegenstaande er regenwolken zijn, zoo regent het toch niet. Op dit bcginsel voorlbouwende verkrijgt men de navolgende tegenoverstelling van werkwoordelijke vormen, welker bestaan door de daad bevestigd wordt: Joekoevay het gaan. a Z a M s a a \& O 1 Tatsoeroeva^ het stellen, Miroevay het zien. Joekoeniva^ in het gaan. Tataoeroeniva^ in het stellen. 1 Miroeniva^ in het zien. Joekite, oijoekite va vulgo ^ortYtf of joetieva, bij het gaan, gaande. TaletBy of tateteva^ bij het stellen. ifiVtf, of miCeva, bij het zien. JoekebUy zamengetrokken uit yo0>i:0 ni + t;a, als men gaat. ;i» Ta^^a, zamengetr. uit tate vttj als men stelt. JoekoemOy of Joekoeiomo, ook (of zelfs), het gaan. TaUoeroemOy of tatsoeroe tomo^o6)si (of zelfs) het stellen. MiroemOy of miroetomoy ook (of (zelfs) het zien. Joekoenimoy ook in het gaan,enz. Tatsoeroe ni mo. Miroe ni mo. JoekitemOy vvlgo joeiie mo , ook (of zelfs) bij het gaan, ook gaande, al gaat men. Tate6e mo, ook (of zelfs) bij het ateUen. 