I know a nurse
De daartoe geschikte kruiden , zijn in Suriname overvloe- dig, en daaronder is het koorsoe wiwiri (Lantana Camara) zeer aan te raden. Het eenigste waarop men bebbe te let- ten, is, dat het hoofd van tijd tot tijd, door middel van een koud stortbad , worde verkoeld. Be vergiftigingen verdienen hier ook eene plaats. Ik ben juist niet genegen te gelooven , dat zij z66 dikwijls voor- komen als men zichverbeeldt, envooralals de negers voor- geven ; maar dat ze niet zeer zelden zijn , is maar al te waar. Bie uit wrok tegen den vergiftigde, zijn het minst algemeen en gevaarlijk, omdat de volwassenen op hunne hoede zijn, maar verschrikkelijk is het, wanneer er op eene plantaadje een vergiftiger schuilt, die, het zij uit haat tegen den meester, of, hetgeen somtijds het geval schijnt te zijn, alleen uit zucht om kwaad te stichten, door eene soort van monomanie , zijne verfoeijelijke kunst op de kinderen uitoefent. Hoewel de algemeene stem som- tijds een neger daarvan beschuldigt, kan men zelden tot eenige zekerheid van schuld komen , en dikwijls worden de opzieners (basjans) hiermede beticht, wanneer zij ge- streng zijn in hunne dienst. — - Men is daarom met zulke voorvallen in groote verlegenheid , te meer, daar het een- 14. 162 voudig verplaatsen uit voorzigtigheid , het kwaad op eene andere plaats kan doen overgaan. Hoewel er in lateren tijd in £uropa veel over de vergif- tigingen geschreven is , geloof ik , dat de geleerdsten in dat vak nog weinig begrip hebben van de middelen , die door eenige ingewijde negers worden in 't \verk gesteld. Want het is eene uit Afrika overgebragte helsehe kunst , die gelukkiglijk maar aan weinigen bekend is. Wanneer de niet ingewijden er zich mede afgeven, dan gebruiken zij gewoonlijk de dumb cane (Arum Arborescens en Hede- raceum), waarvan de working onmiddellijk is, en gemak- kelijk wordt tegengegaan door eene groote hoeveelheid suikerstroop in te geven. Maar met de vergiften van de meesters in de kunst, is het anders gelegen: hunne slagt- offers sterven aan eene kwijnende ziekte, die geen naam heeft. Men vindt bijhen nagenoegdezelfde sympathetische leer, als bij de toovenaressen der middeleeuwen : wassen of aarden beeldjes , den gedoemden persoon voorstellende , met allerlei wonderlijke zamenvoegingen van op zich zel- ven zeer onschuldige ingredienten. Bedienen zij zich nu hiervan ter goeder trouw , of is het alleen om de dommere breeders te misleiden, dat zal ik onbeslist laten; maar men mag er wel niet aan twijfelen, dat zij bovendien werkdadige middelen aanwenden. Hoewel de plantaardige giften zelden eenig kennelijk teeken achter laten, zou men w6l doen , alle slaven , wier dood min of meer aanleiding geeft tot achterdocht, naauwkeurig te laten ontleden. Hierdoor zou men misschien op het spoor kunnen komen — 168 — van den aard der giften , die zij in het werk stellen , of ten minste weten, welke organen er meer bijzonder door wor- den aangedaan. Wanneer men , deze aanmerkingen in overweging ne- mende, erkennen wil dat ze niet van grond zijn ontbloot , dan zal men tot de eonclusie uioeten komen , dat de afne- mlng derslavenbevolking, immers voor eengrootgedeelte, is toe te schrij ven aan ondoelmatig beheer , aan het in stand houden van vooroordeelen of nadeelige oude gebruiken , en aan kwalijk berekende zuinigheid. — Laat ons nu zieQ , of er nog andere oorzaken kunnen ontdekt worden in om- standigheden , die minder afhankelijk zijn van den wil der beheerschers. Men heeft dikwijls beweerd , dat het huwelijk onder de slaven moest worderfbevorderd , niet alleen uit eene zede- lijke beweegreden , maar ook om de voortteeling te ver- meerderen. Wat het zedelijke gedeelte derquestie betreft , daar zal zeker iedereen mede instemmen, voor zoo ver de bijzondere neigingen en gewoonten der negerbevolkin- gen , dezelve voor de instelling des huwelijks vatbaar ma- ken. Overigens is in den slavenstand alleen een kerkelijk huwelijk denkbaar , en men kan moeijelijk begrijpen , door- welke dwangmiddelen men , zonder nadeel voor de goede orde, een dergelijken band onverbreekbaar zou kunnen maken. Intusschen lijdt het geen twijfel , dat die vrouwen , welke geregeld met denzelfden man te zamen wonen , de vruchtbaarste zijn en hare kinderen het best opvoeden. Bij de meeste is drt echter niet het geval ; hoewel elke vrouw — 164 — zal beweren haar vasten man te hebben , en dit ook in eene zekere mate waarheid is , kunnen zij grootendeels niet als huismoeders worden beschouwd , dewijl haar gedrag zich door eene groote onbestendigheid kenschetst. Baarbij is het belang , die groote drijfveer van alle menschelijke han- delingen , helaas ! ook bier van overwegenden invloed. Zoo zietmen zeerdikwijls oude mannen metjongevrouwen, en nog meer, oude vrouwen met jonge mannen verbonden. Dit alles is, zonder twijfel, nadeelig en onzedelijk; maar, ^^ ten minste zoo veel ik zien kan , niet door wetten of re- glementen te verhelpen. Be Ghristelijke Godsdient, zal men zeggen ; ja , zonder twijfel , indien men die in haar echte , ware wezen, aan bun verstand kon brengen; maar tot nu toe hebben de bekeeringen nog maar weinig goede resul- taten gegeven. De negers, even als andere Afrikaansche volkeren, zijn groote liefhebbers van vertellingen, gelij- ^^ kenissen en wonderen ; ook houden zij veel van zingen , en zouden veel opofferen om eene fraaije en statigebegrafenis te erlangen. Daarom valt het nietmoeijelijk , hen tot de uit- ~^ wendige praktijken van deze of gene kerk over te halen ; maar dit maakt den Christen niet uit. Op de plantaadjen zijn zij altijd bereid ter kerk te gaan , wanneer men den tijd daartoe ten koste van den arbeid kiezen wil , doch den Zon- dag vermeenen zij beter te kunnen besteden. Ik houde het niet voor raadzaam, in eenen tijd, dat de verdraagzaam- heid zoo weinig algemeen is , mij in een onderzoek te be- geven over de meerdere of mindere geschiktheid van deze of gene Ghristelijke leer, voor het karakter van den ne- ger; alleen zal ik als mijn gevoelen kennelijk maken , dat hij , even als andere onbeschaafde volkstammen , nog lang voor afgetrokken godsdienstige begrlppen zal onvatbaar blijven. Intusschen zullen de bekeeringen , hoe onvolkomen dan ook , altoos eenige goede uitwerking hebben op de zede^ lijkheid der negers, mits dezelve noch door dwang, noch door belooning worden te weeg gebragt ; want dan zou men , in plaats van afgodendienaars , schijnheiligen van hen maken. Het spreekt overigens vanzelf, dat alle leer- stellingen, die vreemd aan de Ghristelijke leer en met het maatschappelijk welzijn der kolonie strijdig zijn , zorgvul- dig behooren te worden vermeden. Men kan nog als een nadeel voor de instandhouding der slavenbevolking noemen , het te klein getal vrouwen , en deze onevenredigheid is op eenige plantaadjen bijzon- der groot; doch hiervoor is wel geen middel van herstel aan de hand te geven. Yoorts kan men het als zeer scha- delijk aanzien , dat de verbindtenissen , zoo als meestal plaats heeft , bestaan tusschen mannen en vrouwen van verschillende plantaadjen ; ik heb plaatsen gekend , waar zelden een kind geboren werd , wiens vader aan de plan> taadje behoorde. Beze zonderlinge voorkeur voor de vrou- wen van eene andere plaats , die te zeer ingeworteld is om met goed gevolg te worden tegengegaan , geeft aanleiding niet alleen tot twisten , maar ook tot ziekte , daar een ne- ger dikwijls in den nacht uren lang te voet gaat om zijne vrouw te bezoeken , en dan natuurlijk weinig geschikt is t^ N^ — 186 ~ voor den arbeid van den volgenden dag. Het eenigste wat men in deze welligt doen kan , is de huiselijkheid door afzonderlijke woningen en andere dergelijke middelen aan te moedigen. Ik geloof , dat de afneming der bevolking niet in andere oorzaken, dan de door mij aangehaalde, behoort gezocht te worden , en ik moot daarom alle slavenbezitters met na- druk uitnoodigen , dit alles rijpelijk te overwegen , en doel- matige veranderingen in te voeren eer het te laat is. Het kwaad is niet ongeneeslijk , maar men moot handelen, men moet de handen ineen slaan , en zich niet bepalen tot afzonderlijke schroomvallige halve maatregelen. Doch ik moet het erkennen, er is weinig eensgezindheid te ver- wachten van menschen , die niet dezelfde belangen heb- ben , — en zoo is het ongelukkiglijk met het arme Suri- name gesteld. Be belangen der eigenaren en der Euro- pesche , zoowel als der koloniale administrateuren , zijn niet dezelfde. Beiden is het wel te doen om veel te pro- diiceren^ maar bij de laatslen is het tegenwoordige voordeel te overwegend , om lets aan de toekomst op te offeren. Aan diegenen, welke, de kolonie niet kennende, zich N^ mogten verbeelden , dat het afnemen der slavenbevolking een onafscheidelijk gevolg is der slavemij , zal ik doen opmerken , dat Suriname bijna de eenige kolonie is, waar zich dit verschijnsel voordoet ; terwijl in de Zuidelijke Sta- ten van Noord-Amerika, waar de behandeling der negers veel gestrenger is dan bij ons, de slaven in de laatste tien - 167 — jaren met een derde zijn vermeerderd. — Haar dftir wor- dea zij sterk gevoed , en van alle de door mij aangeroerde redenen op dit stuk , houde ik dan ook die betreffende het voedsel , voor de gewigUgste. ACHTSTE HOOFDSTUK. OVERZIGT EN TOEPASSING VAN HET VOORGAANDE; GELDWEZEN. 15 Le papier-monnaie no pourrait te maintenir au pair , qu^auUnt qn^il exitterait une caitso , qui lo conTortirait en eapicea austi faoiloment qu'uno banqno r^lise le rembourtement do ms billets. Hau , pour qu^une caiase do ootte nature put •e soutenir , il faudrait que la quantity de papier-monnaie iimiae dans la oiroulation n^excedit pas les bosoins du public. ScaiAiif EconomU Politiqu*. A©(i]'ir@'iris (i]®©iF©@?yis. De verschilleade oaderwerpen in de vorige Hoofdstuk- ken behandeld , zija mij vooi^komen het iiieest belang- rijk te zijn bij een oaderzoek naar de middelen van opbeu- ring der voor ods land zoo gewigtige kolonie Suriname. Wanneer men het gezegde met aandacht nagaat, zal men ontwaren , dat de veranderingen , die door mij wor- den voorgeslagen , op eenige weinige algemeeae denkbeel- (len rusten , en dat , voor een groot gedeelte , de moeije- lijkheden die zich bij eenige opdoen , door andere worden uit den weg gernimd , zoo dat het een stelselmatig geheel — 172 — vormt. Ten einde dit duidelijker te maken , zal ik nu de hoofdpunten mijner voordragt op eene beknopte wijze opsommen, en het verband tusschen dezelve trachten aan te toonen ; daarna zal ik beproeven , het zoo moeije- lijke vraagstuk van de wissel-agio , door toepassing van dit stelsel op te lossen. De omstandigheden zijn door de politieke en industriele gebeurtenissen zeer veranderd, terwijl het systema van productie in Suriname hetzelfde is gebleven. Zie daar, vol- gens mij, de oorzaak van het verval. Eene wijziging van het systema , berekend naar de vereischten van den tijd , is dus het geneesmiddel. Daartoe stel ik voor : 1". £en intelligente , op wetenschappelijke gronden be- rastende landbouw, in plaats van het ontginningsstelsel dat In gebruik is. 2''. Het beproeven van onderscheidene produkten in plaats van de koffij , die maar op zeer weinige plantaadjen eenig voordeel geeft. 8**. Het invoeren eener verbeterde manier van sui- kerbereiding, die op zijn minst een derde meer zou op> brengen. 4**. Eene trapsgewijze verandering in het voedingsstel- sel der arbelders, dieten doel zoude hebben, ditonmisbaar ^ element van welvaart in stand te houden , en welligt te vermeerderen. 5**. De invoering van eene veeteelt , op den voet der Bra- siliaansche. 6". De schepping van kleine nijverheidstakken , ge- — 173 — schikt om aan de steeds toenemende vrije bevolking een bestaan te yerschaffen. Het eerste punt is voornamelijk gegrond op het bemes- ten der landen , en daar de dierlijke zelfstandigheden als mest het eerst in aanmerking komen, zouden deze in eenen geconcentreerden vonn aanvankelijk van buiten moeten worden aangevoerd , doch na een zeker tijdverloop door de inlandsche veeteelt worden voortgebragt. Even zoo is het met de voeding der slaven gelegen ; voorshands zou men het gedroogde vleesch uit Para aanvoeren, maar naderhand het in de kolonie zelve bereiden. In plaats van den visch , die thans op de reis van Noord-Amerika dik- wijls half bederft , zou men het vleesch door onze eigen schepen bij hunne uitreis , om zoo te zeggen in het voor- bijgaan , in den mond der Amazonen-rivier laten afhalen , en het levend vee zou op dezelfde goedkoope manier wor- den overgevoerd. De verbeterde suikerbereiding staat insgelijks met het vijfde punt in verband. Hetbeenzwart dat , uit Europa aan- gevoerd , eenigzins kostbaar is , zou zeer goedkoop zijn , wanneer men het op de plaats bereiden kon , en dit zou men reeds nu kunnen doen , door de beenderen in Para , waar ze genoegzaam geene waarde hebben , op te koopen. Het bestaan der melassie is tegenwoordig bijna eene nood- zakelijkheid , daar men er de Amerikaansche waren mede betaalt. Door de verbeterde suikerbereiding zou er weinig meer melassie overblijven , dan voor de inlandsche con- sumtie noodig is , maar men zou ook het voornaamste der 15. — 174 — Amerikaansche artikelen, den visch, niet meer noodig hebben. De voordeelen der Amerikanen zouden wij zoo- doende zelven verdienen , en onze kooplieden in het moe- derland zouden nog daarenboven een uitvoerhandel in de naastgelegen Brasillaansche bezittingen kunnen daar- stellen, die, voor zoo veel ik weet, thans niet bestaat. De fondsen , die thans in den Amerikaanschen handel ge- vestigd zijn , zouden op deze wijze eene nieuwe en welligt niet minder voordeelige plaatsing vinden , zonder op de planters te drukken, terwijl de nationale scheepvaart en doop de vermeepdering der te vervoeren suiker , en door den handel met Para, hare winsten zou zien vermeer- deren. Het zesde punt, betreffende de nijverheid der vrije be* Yolking, staat meer op zlch zelf, hoewel toch ook door eene groote veeteelt onderscheidene industrien voor de- zelve zouden geboren worden. Deze bevolking is steeds toenemende en alleen door middelen van productie voor dezelve te scheppen , kan men de menigvuldige manumis- sien onschadelijk maken. Kon men er in slagen aan hare nijverheid eenige ontwikkeUng te geven, dan ware het welligt niet onmogelijk , in yervolg van tijd , voor zekere bepaalde vakken, Europesche landverhuizers met goed gevolg over te voeren. Doch er doet zich bovendien nog eene andere hoogstgewigtige beweegreden op , om in do- zen zin werkzaam te zijn , namelijk de allemoodlottigste toestand van het geldwezen in Suriname, dewelke naar mijn oordeel in het naauwste verband staat met het wel- — 175 — varen der vrije Llasse , en als zoodanig zal ik ten slotte mijne denkbeelden daarover mededeelen. Men hoort uit Suriname aanhoudend jammertoonen van allerlei aard , maar voornamelijk over de agio van den wisseL Men roept wee en ach! Men voorziet den ondergang der kolonie! Eenige redmiddelen heeft men aangewezen. Zich beroepende op bet octrooi van 1682 , heeft men met goed regt beweerd , dat bet moederland de kosten van bet gamizoen moest dragen. Deze opoffering zou inderdaad niet anders dan eene billijke vergoeding zijn voor den uitsluitenden bandel , die ten beboeve van bet moederland en ten nadeele der kolonie bestaat. Men beeft opbeffing van dlt monopolie verlangd. Hoewel bet wenscbelijke van beide maatregelen gaame beamende, twijfel ik aan de voldoende uitwerking derzelven, en wat den eersten betreft , is bet van onze volksvertegenweordi- ging, in bet tegenwoordig tijdsgewricbt, volstrekt niet te verwacbten , dat zulk eene uitgaaf zou worden toegestaan. De vrije bandel zou zeker eenig meer vertier geven , docb men kan , zoo bet mij voorkomt , er geen groot voor- deel van verwacbten, daar de prijzen tocb op andere markten niet veel voordeeliger kunnen zijn dan op de onze. Indien men in bet denkbeeld verkeerde, dat door den aankoop van produkten , tegen bard geld of wissels in de kolonie, de wissel-agio zou vervallen, vrees ik, dat men zieb dienaangaande bedriegt ; en ik vermeen , dat dit uit bet vervolg mijner bedenkingen blijken zal. Laat ons de staatsbuisboudkundige bewerktuiging der — 176 — kolonie vooraf gade slaan. — £r zijn kapitalen uit het moederland in dit gewest gevestigd , die gerepresenteerd worden door de slaven, de gebouwen, het materieel en de ontgonnen landen. £en gedeelte dezer kapitalen behoo- ren aan het moederland , een ander gedeelte aan de kolo- nie, Yoor zoo lang als de headers da^r wonen. Maar voor beiden bestaat dezelfde wet: de opbrengsten van het ka- pitaal worden naar het moederland overgemaakt, het zij om daarmede jaarlijksche behoeften te voldoen , het zij als winst. De jaarlijksche behoeften worden uit Holland ont- boden of door kooplieden in Suriname verkocht ; de laat- sten alleen maken dus den eigenlijken handel uit , behalve den Amerikaanschen handel , die ik voor het oogenblik ter zijde laat. Daar het nu om het even is, of er in de kolonie produkten verkocht worden , of wel dat er wissels op af- gescheepte produkten worden afgegeven , tot voldoening der koloniale uitgaven ; en daar de jaarlijksche verterin- gen der geheele kolonie , in den regel niet grooter kunnen zijn , dan de onkosten der plantaadjen , zoude het schij- nen , dat de behoefte aan en de middelen tot remise , ten minste aan elkander moesten gelijk staan , wanneer ook al niet de laatsten grooter waren. Om zich dit duidelijk te maken , veronderstelle men dat er geen circulerend medium, noch geld, noch papier, bestond. Dan zouden de plantaadjen, die de bron zijn waardoor de geheele kolonie leeft , hare onkosten bin- nenslands , met ponden koffij of suiker betalen. De koop> lieden zouden dan onmiddellijk voldaan worden met mid- — 177 — delen van remise, en zij kunnen onmogelijk meer te re- mitteren hebben , dan het bedrag van hunne verkochte goederen. Het geld is sleehts een representatief van de koffij en suiker , en dus zou de zaak thans even zoo ge- steld moeten zijn , indien er geene buitengewone abnor- male omstandigfaeden tusschen beiden waren gekomen. Men heeft aan den Amerikaanschen handel verweten , datdezelve ,behalye de melassie , ook wisselsgebruikteom zijne waren te betalen. Ik weet niet in hoever dit gegrond is ; maar al ware dit zoo , zou ik het alleen in zoo yer voor noodlottig houden , als het aan zou toonen dat de melassie onvoldoende is, om de balans aan die zijde gelijk te ma- ken. Maar, dat dit de agio noodzakelijk moot vermeer- deren , kan ik niet inzien; ja, al werden de Amerikanen geheel en al met wissels voldaan. De Amerikaansche goederen, even als de Europesche, kunnen toeh alleen verkocht worden voor het beloop der binnenlandsehe ver- teringen der plantaadjen , en voor dit beloop geven deze wissels af of verkoopen produkten op de plaats. Buitendien zou men moeten aannemen , dat een gedeeite van de ver- teringen der plantaadjen, in omloop gekomen zijnde, door de aldaar te huis behoorende bevolking in de kolonie worden gehouden en dus, noeh als betaling van Europe- sche behoeften, noch als verplaatsing van kapitaal, den weg naar Holland zoeken. De zoo even gemaakte veronderstelling herhalende , dat er namelijk geen cireulerend medium bestond, zou er wel armoede , namelijk gebrek aan in de kolonie blijvende — 178 — koffij en suiker ontstaan kunnen, maar er zou geene moeijelijkheid ziJD om remises te maken. Om die zelfde reden zou er geene agio mogelijk zijn van eenig belang , indien er in de kolonie nooit een koloniaal papieren geld wasingevoerd. Tijdelijke sehaarsehte aangemunt geld zou geboren kunnen worden , maar slechts voor korten tijd , daar de aanvoer van dit artikel voordeelig zou zijn. Hoe of men de zaak dan ook wil beschouwen , is het moeijelijk om voor het aanvi^ezen der hooge wissel-agio eene andere oorzaak te vinden,dan hetdaarstellenvaneene oninwisselbare papieren munt; een maatregel, die aan- vankelijk bij wijze van leening , in buitengewone omstan- digheden is genomen , en naderhand herhaaldelijk in het vi^erk is gesteld , om verhooging van belastingen te vermij- den. Noodlottige huishouding uit de tijden der W. I. Com- pagnie , waarvan men thans de zure vruchten plukt. £r was in het jaar 1828 eene som van c'/ 7,000,000.00 nominaal aanwezig, doch de agio, die in 14 jaren tijds van 20 *•/« tot op 215 **/„ gestegen was, redueeerde de waarde daarvan tot/ 2,222,000.00. De heer Graaf van DEN Bosch , als Gommissaris des Konings in de kolonie ko- mende , zag de noodzakelijkheid in , om zoo spoedig moge- lijk dezen kanker te stuiten. Het papieren geld werd ge> dwongen ingewisseld, met eene agio van 210 %, tegen bankpapier, en de nieuw ingestelde Particuliere West Indisehe bank , zoude voortdurend wissels afgeven k pari. De intressen van hypotheken op plantaadjen gevestigd , moesten de bank in staat stellen hare schuld in het moe- — 179 — derland te dekken; eene vermeerderde productie, die men van deze , op voordeelige voorwaarden daargestelde , hypotheken verwachten kon, moest de binnenlandsche welvaart vermeerderen en daardoor de behoefte van re- mise verminderen. Dit schoone plan, dat van de hel- dere begrippen van dezen staatsman getuigt , ging door twee oorzaken te niet. Yooreerst door de slechte nitvoe- ring met betrekking tot de hypotheken: men gaf meer geld dan de eigendommen waard waren ; men gaf het op goederen die met legaal hypotheek waren belast ; en groo- tendeels diende het om personele schulden af te betalen , zonder dat er lets tot vermeerdering of verbetering der productie werd aangewend. Daarop volgde de revolutie, en de P. W. I. bank afhankelijk zijnde van de Brusselsche bank , onmagtig om op zich zelve te bestaan , staakte hare operatien , en blijft met eene belangrijke schuld bezwaard, waarvan zij zeker niet eens de renten betalen kan, uit de opbrengst eener suikerplantaadje , die zij voor de hypo- theek heeft overgenomen. Het gevolg van dit alles is, dat het nieuwe papier, de bankbiljetten , sedert 1880, zijne wezenlijke waarde heb- bende verloren , de agio , van nieuws af aan haren loop genomen heeft , en thans op 35 k 40 % gerekend kan wor- den. Daar deze nieuwe agio nu , bestaat op het geld dat reeds gereduceerd was, kan men aannemen, dat, indien de maatregelnietplaats hadgehad, zij ongeveer 320 % zou bedragen, zoodat het circulerend kapitaal, sedert 1814, bijna op een vierde van de toenmalige waarde is versmol- — 180 ^ ten ! Ware er nooit een ait het niet geschapen papieren munt geweest, dan zou het welvaren der kolonisten, in het algemeen , zich er niet beter bij bevinden , maar de agio zou dan niet hebben kuiinen bestaan , omdat er niets zou geweest zijn dat waarde had of waarde representeerde , zonder genoegzamemiddelen tot overmaking daarvan naar Europa. Want , ik herhaal het , oorspronkelijk komt alle waarde van de plantaadjen, en deze betalen of met pro- dukten , of met het representatief van hare produkten. Indien derhalve het aanwezen van het papieren geld noo- dig was om de agio mogelijk te maken , is deze inderdaad veroorzaakt door de verarming der kolonisten. Niet dat de vermindering van eirculerend kapitaal altijd verarming aanduidt , maar hier is dit w aar, omdat er geene andere productieve bezitting voor in de plaats gekomen is. Wat is er dan inderdaad gebeurd? De Regering heeft , gedurende langen tijd , een gedeelte barer uitgaven bestreden met pa- pier, dat geene waarde representeerde , in plaats van be- lastingen te he£Fen , die , ten koste der plantaadjen , een wezenlijke waarde hebbend geld zouden in omloop ge- bragt hebben. Dit valsche kapitaal kon zonder verminde- ring van koers blijven , zoo lang als de jaarlijksche , bin- nenlandsche verteringen der plantaadjen toereikende wa- ren , om de kolonisten in staat te stellen tot voldoening van hetgeen bun uit Europa of van elders werd aangebragt; maar van het oogenblik af aan, dat deze evenredigheid ophield , moest noodzakelijk het excedent, waarvoor men geen middel van remise had , op de massa van het papieren 181 geld drukken. In ^en woord: de agio bestaat, omdat de verteringen der kolonisten naar buiten , gpooter zijn dan hunne inkomsten , en dat zij teren op hun kapitaal. Om dit wel te begrijpen , moet men de kolonisten geheel afzonder- lijk beschouwen* De zuivere winsten der plantaadjen blij- ven toch bijna geheel in het moederland, en hebben met het circulerend kapitaal genoegzaam geene betrekking. 166 is het , dat ik vermeen de beste oplossing van het duistere vraagstuk , over de oorzaak der agio , te kunnen vinden. Is hetde eenige? Welligt niet ; maar eene zaak blijft onomstootelijk waar : namelijk dat de agio zou afnemen , in evenredigheid van de vermeerderde welvaart derkoloniale bevolking , en voornamelijk van dat gedeelte derzelve , hetwelk aldaar te huis behoort ; omdat die welvaart , ge- volg van eene vermeerderde productie , gepaard zou gaan met vermeerdering van ruilwaarden , waardoor de strek- king, om het fictieve kapitaal, de papieren munt, te re- mitteren , zou verdwijnen. MeA kan hieruit besluiten , en het is dan ook niet te ont- kennen , dat er twee afzonderlijke belangen moeten behar- tigd worden , om de algemeene welvaart der kolonie te bevorderen. Het eerste is dat der plantaadjen ; maar, daar bijna al de eigenaren in Europa wonen , en , om zoo te spre- ken , alleen de afval hunner eigendommen in de kolonie blijft , zou de productie derzelve veel voordeeliger kunnen worden ,zonder dat de welvaart der ingezetenen in dezelfde mate toename. In vroegere tijden, toen er meer eigenaren aldaar woonden , en de vrije bevolking veel minder talrijk 16 — 182 — was , kon het in omloop gebragte gedeelte der produkten voldoende zijn voor aller behoeften. Maar nu deze ver- houding omgekeerd is, en de vrije bevolking dagelijks aangroeit, is het zaak, om ook aan het belang van deze, afgescheiden vandat der plantaadjen , bevorderlijk te zijn. Men meet derhalve noodzakelijk eene produetie voor de vrije klasse scheppen , wil men haar voor totale verar- ming , en het papieren geld voor vernietiging behoeden. Wat het verder in werking brengen eener bank betreft , het zij die welke nog in naam bestaat , of eene andere , lijdt iiet geen twijfel, dat dit als hoogst wenschelijk moot ge- acht worden ; maar ik kan niet ontveinzen , dat ik daarin groote moeijelijkheden zie, indien dezelve voortdurend wissels zou moeten trekken , naar gelang der benoodigd- heden. Indien de bestaande hypotheken der bank doel- matig waren gevestigd , zou zij , wel is waar, door de jaar- lijksche restitution , een gedeelte barer schuld in het moe- derland kunnen dekken , maar ik houde het desniettemin voor zeer twijfelachtig, of zij hare operatien, onder de tegenwoordige omstandigheden , op den duur zoude kun- nen volhouden. De hoop van haren stichter is dan ook waarschijnlijk geweest , dat het vermeerderde welzijn der plantaadjen , die geld bij haar opnamen , genoeg op de wel- vaart der koloniale bevolking zou terug werken , om de buitengewone aanvraag naar wissels te doen ophouden. Maar met uitzondering van de weinige , in het land zelf wonende eigenaren , is , ik herhaal het , de meerdere wel- waart der plantaadjen niet yap een zoo groot belang voor — 188 — de koloniale gemeente , als dit bij den eersten aanblik zoude schijnen. Het aantal der plantaadjen toch kan niet toene- men, uit gebrek aan werklieden ; de productie alleen kan vermeerderd en verbeterd worden. Wanneer men nu on- derzoeken wil , welk voordeel dit den kolonisten kan aan- brengen , vindt men: Eene vermeerdering van uitgaande regten , die niet ligt aanmerkelijk genoeg zou zijn , om vermindering van an- dere belastingen mogelijk te maken. Vermeerdering van inkomsten voor een klein aantal ad- ministrateurs, die daarom weinigmeer vertering zouden maken, daar zij steeds traehten , zoo spoedig mogelijk een genoegzaam kapitaal in het moederland te verzamelen. Eene vermeerdering van arbeid voor eenige handwerks- lieden , doch niet van groot aanbelang , daar toch de plan- taadjen , of het goed of slecht gaat , in order moeten wor- den gehouden. Even zoo voor de leveraneie van eenige artikelen , die in de kolonie worden aangekocht. En eindelijk eene vermeerdering van scheepvaart , die als het voornaamste voordeel kan beschouwd worden, daar dezelve aan eene menigte van kleine industrien ver- tier geeft. Indien derhalve op nieuw eene bank , door wien dan ook, werd daargesteld , zoude ik het voor hoogst wensche- lijk houden , dat zij te gelijk de ondersteuning der groote en der kleine takken van nijverheid beoogde: de groote door sdide hypotheken op de plantaadjen , onder beding — 184 — van zekere in te voeren verbeteringen , en het persoonlijk beheer van den elgenaar ; de kleine door hypotheken op huizen , pandleening op slaven en eene ^paarkas. Ik wil geenszins ontveinzen , dat eene spaarkas in de ko- lonie niet zeer gemakkelijk kan worden tot stand gebragt , daar men nlet^ zoo als in Europa, eene oogenblikkelijke belegging en weder losmaking der gelden kan bewerken. Maar daarom zou dan ook die inrigting , naar de plaatse- lijke omstandigheden moeten worden gewijzigd : de stor- tingen zouden voor eenen meer of minder langen termijn kunnen gesehleden , b. v. niet voor minder dan drie maan- den. In verseheidene £ngelsche en Fransche kolonien zijn reeds spaarbanken opgerigt. Ik geloof hiermede genoegzaam te bebben aangetoond , dat de eenige , ware weg , om aan den beilloozen toestand van het geldwezen een einde te maken , is de vermeerde- ring der produetie , zoowel de kleine als de groote, en te- vens, dat eene bank , alleen als hulpmiddel daartoe, wen- sehelijk zoude zijn. In het voorafgaande gedeelte van dit geschrift , heb ik aangewezen , hoe de bestaande produetie kan worden vermeerderd , en welke nieuwe voorwerpen van nijverheid zouden kunnen worden ingevoerd. Mijblijft nog over , mijne gedachten kennelijk te maken over het- geen gedaan zou kunnen worden , om de vrije bevolking tot de verwezenlijking daarvan aan te moedigen. Ik heb reeds in het voorbijgaan een woord gezegd van den invloed , welke de Maatschappij Tot nut van 't Alge- meen , op de intellectuele leiding der Surinaamsehe be - — 185 — volking zoude kunnen hehben. Als reeds gevestigd lig- chaam , dat door deszelfs verband met de Moedermaat- sehappij , bijzonder geschikt is om eene medewerking in het moederland aan te wakkeren , zou men van het Suri- naamsche departement een meer onmiddellijk nut kunnen verwachten, dan van eenige opzettelijk daartoe op te rigten societeit. De materialen , de organisatie , zijn reeds bestaande ; het komt er slechts op aan , eene nieuwe rig- ting aan de werkzaamheden te geven. £n welke zouden die kunnen zijn , zonder den kring te overtreden , die bi j de instelling der Maatschappij als bepaling voor hare be- moeijingen is aangenomen? Morele en intellectuele be- schaving is toch haar doel; en hoe zullen beiden verkregen worden , zonder aanmoediging en voorlichting der volks- nijverheid? Ik vermeen dei'balve , dat zij veel zou kunnen doen door het uitgeven van goedkoope , eenvoudige, maar doelmatige handboekjes , betreffende alle de verschillende onderwerpen , die belangrijk zijn voor de verschillende handwerken^ den akkerbouw en de fabriekbewerkingen , op Suriname toepasselijk. £enige derzelve zou men in onze moedertaal werkelijk voorhanden vinden ; andere verlan- gen slechts eene gewijzigde vertaling; wat ontbreekt , zou men door prijsvragen kunnen aanvullen. Yoorts zou men door een maandschrift, of anders door de koloniale dag< bladen , die nu geen ander nut hebben dan dat der adver- tentien , de kolonisten voortdurend bekend kunnen ma- ken met alles wat door wetenschap en ondervinding , in vreemde landen als nuttig is erkend , met betrekking tot 16. 1 186 (lie vakken van Industrie, welke door hen kunnen worden uitgeoefend. Even zoo zou men volksboekjes, in eenen trant die geeigend zou moeten zijn voor den geest dezer be- volking, kunnen opstellen, om de voordeelen der huise- lijkheid, orde en vlijt, begrijpelijk te maken; die welke door de Maatschappij in bet moederland met hetzelfde doel zijn uitgegeven , zijn voor de kolonie weinig gescbikt , omdat de zeden en maatschappelijke verboudingen zeer veel verscbillen. Men zal mij kunnen tegenwerpen , dat een groot gedeelte der vrije bevolking niet lezen kan ; maar dit is tocb zelden met bet aankomende geslacbt bet geval. Ik geloof te kunnen aannemen, dat van de vrij gebore- nen, er boogstens een tiende niet kan lezen en scbrijven. De meeste Europiscbe bevolkingen zijn dienaangaande minder gevorderd. Die gebeel ongeletterd zijn, louden desniettemin door de verkregene kennis der anderen be- voordeeld worden, en bet zou bun tot aansporing ver- strekken, om bunne kinderen ter scbole te zenden. Trouwens bestaat er opwekking genoeg om te leeren lezen en scbrijven ; jammer maar dat zulks uit eene verkeerde beweegreden voortkomt. Er is tocb geen armenvrijneger , die zicb niet vleit , zijn zoon eenmaal op een kantoor , met de pen acbter bet oor te zien. Yalscbe trots en ijdelbeid zijn aan den landaard eigen ; zij zijn welligt de grootste hinderpalen voor de productie. Kan men dezelve niet overwinnen , dan zal men ze welligt in eene zekere mate dienstbaar kunnen maken , wanneer men eere weet te geven aan den vrijen akkerbouwer. 187 Maar het is niet genoeg dat er eene theoretisehe voor- lichting plaats hebbe; het voorbeeld, de praktijk, en de onmiddellijke hulp, zijn even noodwendig. Dit is nu hetgeen waarmede de Maatschappij zich niet zou kunnen inlaten , en waartoe ik aan alle met de noodige wetenschap uitge- ruste koionisten en weldenkenden in Nederland , eene uit- noodiging rigt. £r is eene koloniale spreekwijze , die zegt : Men komt niet ip Suriname om vliegen te vangen ; en dit is lielaas ! een maar al te zeer overlieersehend denkbeeld , dat ons bijna uitsluitend doet leven tot verkrijging van dat fortuin , waarvan wij ons vleijen , in Europa terug geko- men, eens regt goed te zuUen genieten. Hoe weinigen liunne groote verwachtingen vervuld zien , is wel bekend ; en van die weinigen, die de kolonie, na jaren lang zwoe- gen en ploegen , rijk verlaten , ziet men er soms , die na een kort genot, uit dit leven worden weggenomen. Het versmaden van den rijkdom is voorzeker mijn tekst niet , daar mijn doel is vermeerdering van productie; maar rijkdom alleen kan ons niet gelukkig maken. Rijkdom kan verloren worden , maar het nut dat men voor het alge- meen , voor den naasten sticht , gaat niet verloren , al bleef er dan ook niets van dan de zelfvoldoening, de zaligste van alle genietingen en de krachtigste troost in de weder- waardigheden des levens. Daarom vertrouw ik, dat men , niettegenstaande de algemeene preoccupatie, die de koio- nisten beheerscht, het oor niet geheel zal sluiten voor mijne voorsteUen , en dat het niet aan mannen ontbreken zal , die bereid zijn om zich de hand te bieden , tot de 1 — 188 — verwezenlijking der verbeteringen , waarvan ik de moge- lijkheid vermeen te hebben aangetoond. Om met kracbt en met gestadigheid te handelen , moet er eene maatschappij bestaan , die over eenige fondsen kan beschikken; de werking van een enkel persoon, al vereenigde hij in zicb alle noodige wetenschappen en al stond hem bet geld te gebode , zou onvoldoende zijn , vooral omdat alles door zijn overlijden zou te nietgaan. Hoe vele ondernemingen hebben niet op deze wijze in de kolonien schipbreuk geleden. Alles wat op tijd werkt , moet door associatien gedaan worden of door de Regering. Wat ik beoog , is ecbter uit den aard der zaak niet in den werkkring der Regering; zij kan alleen behulpzaam zijn , indirect medewerken ; en wie twijfelt er aan dat zij dit doen zoude , wanneer de voorspoed van de kolonie en te- vens van bet moederland bevorderd kon worden ? Zulk eene associatie zou , volgens mijn denkbeeld , door de volgende middelen kunnen werken : l"". Een etablissement in de nabijheid der stad , zou dienen tot bet nemen van proeven, met verschillende thans weinig of niet bekende , voor den bandel gesebikte , plantaardige voortbrengselen , ten einde bet meer of min voordeelige derzelve en de beste middelen voor aankwee- king te vinden. 2°. Op betzelfde etablissement , of wel in de stad zelve , zou men bet noodige materieel moeten verzamelen , als- mede de noodige boekwerken , om cbemische proeven te nemen, in hetbelangder verschillende industrien. — 189 — S*". De associatie zou , in het belang dergenen , die arti- kelen wilden produceren , waarvan de courante waarde in de kolonie weinig bekend is , steeds bereid moeten zijn, alle dergelijke waren op te koopen tegen eenen prijs, die in eene zoo veel mogelijk juiste verhouding zou moeten staan met derzelver waarde in Europa. •i"". Zij moest er zieh op toeleggen , om nuttige planten uit andere landen , wier klimaat met het Surinaamsche eenige overeenkomst heeft , in te voeren , en tevens in ze- kere gevallen personen van daar te engageren , voor het praktisch onderwijs in eenige aldaar bestaande indus- trien. S"". Zij zou alle nuttige en goedkoope werktuigen , welke niet door den handel ingevoerd worden , verkrijgbaar stel- len , of als modellen moeten aansehaffen. Niemand waarschijnlijk zal het nut van dit alles betwis- ten , maar men zal de kostbaarheid van zulk eene inrig- ting en het moeijelijke van het wetenschappelijke gedeel- te , als onoverkomelijke hinderpalen beschouwen. Ik zou echter van oordeel zijn , dat deze bezwaren inderdaad niet zeer gewigtig kunnen geacht worden. Het land behoeft niets te kosten ; de gebouwen zeer weinig , wanneer men er eenvoudig de materialen toe neemt , die op het land ge- vonden worden , met Amerikaansche beslagplanken : dit zal ligt tien jaren duren kunnen , wanneer men er de hand aan houdt. Wat de boekwerken , het chemiseh materieel, betreft , kan men , om te beginnen , met f 2,000.00 al veel doen. Het overige kan zoo worden behandeld , dat men te- — 190 — gen verlies verzekerd is. Overigens , indien de proefne- mingen voor een groot gedeelte meer kosten dan opbren- gen, zuUen toch eenige voordeelige resultaten worden verkregen , en de associatie kan daarvan gebruik maken tot verbetering barer financi^n. Van de wetenschappelijke kennis moet men zieb geen schrikbeeld maken. Het kan bier zeker niet bet doel zijn , in de boogere sferen der wetenscbap in te dringen , maar bet komt eenvoudig aan op de aanwending der bestaande regelen en voorscbriften , die tegenwoordig in bonderde , met opzet zoo eenvoudig mogelijk , ten dienste der nijver- beid opgestelde boekwerken , worden aangetroffen. Ove- rigens zijn er immers mannen in de kolonie^ aa^n wie de sebeikunde niet onbekend kan en mag zijn , de doctoren en apotbekers. — Wie van deze laatsten zou niet eene analyse kunnen maken van aardsoorten of plantaardige voortbrengselen , wanneer bij bet voorscbrift en de instru- menten voor zicb beeft? Wanneer men nu tot eene berekening komen wil van bet noodige kapitaal , zal dit , om een begin te maken , niet aanmerkelijk zijn , en wanneer dit begin reeds goede re- sultaten gaf , zou bet niet moeijelijk zijn meer fondsen te vinden. Ik stel dat bet gebouw aan arbeidsloon, planken en ijzerwerk te staan komt op / 8,000.00. Zes vrije werklieden voor de ontginning , Tran^Tt^rt. . / 3,000.00. — 191 — Per Transport. . f 8,000.00. ^ / 1 ^80 daags , met vrijheid van op de plaats te wonen , in het jaar - 2,700.00. De werkplaats in de stad (veronderstel- lende dat er een lokaal kosteloos verkregen werd) - 2,000.00. Een directeur jaarlijks - 1,000.00. Totaal . . / 8,700.00. Doch de eerste en de derde post zijn eerste uitgaven , en zouden in de volgende jaren met / 1,000.00 kunnen worden gedekt, zoodat het geheel op / 4,700.00 zou te staan komen. Aangenomen dat de associatie voistrekt geene middelen in zich zelve bezat , om deze onkosten te dekken (hetgeen eigenlijk niet zijn kan , daar alle arbeid min of meer productief is) , zoo zou men , 6{ eene jaarlijk- sche bijdrage , het eerste jaar van / 8,700.00 , het tweede van/ 4,700.00 moeten vinden, df wel in e6ns een kapi- taal van p. m. /60,000.00 , bij hypotheek op eene plan- taadje a 8 "/« te vestigen, moeten formeren. — Zal men belangloosheid genoeg ontmoeten, om zulk eene som, zonder eenige zekerheid van intresten, ter leen te ver- krijgen? Dat is de groote vraag, die ik niet bevestigend durf beantwoorden ; doch zou dit misschien niet zoo moei- jeiijk zijn , wanneer men den tijd der leening op weinige jaren bepaalde. De grootheid van het doel in aanmerking nemende, mag men immers wel vertrouwen, dat er ge- noeg liefde voor het land , zoo in den Moederstaat als in — 192 — de kolonie gevonden zal worden , om gedurende vijf a zes jaren eenige duizend guldens intresten , niet op te offeren , maar er aan te wagen. Wordt er niet dikwijls zoo veel voor ondernemingen bij elka^r gebragt , die een gewoon levensgenot ten doel heb- ben? En is hier niet het genoegen met bet nut verbon- den? Ontbreekt het niet juist in de kolonie aan middelen om den geest aangenaam bezig te houden en op te wek- ken? — De wetenschappen worden er tot dus ver weinig beoefend, omdat men er de aanwending niet van inzag; maar wanneer die voor een ieder duidelijk geworden zal zijn, kan het niet aan algemeene belangstelling en deel- neming meer ontbreken. Men zal mij welligt te gemoet Yoeren , dat vroeger een landbouwkundig genootschap be- staan , doch nooit eenig nut gesticht heeft ; maar wat zou dit bewijzen? Hoogstens , dat de zamenstelling van dit ge- nootschap niet doelmatig was; maar om billijk te wezen , zou men er bij moeten voegen , dat destijds de landbouw in Europa , als wetenschap , naauwelijks geboren was ; het is eerst in de laatste jaren , dat dezelve als zoodanig de grootste vorderingen gemaakt heeft. De uitmuntende scheikundige , professor J. Liebig , zegt bij gelegenheid eener vergelij- king van den Europeschen akkerbouw met den Ghineschen : » China is het vaderland der kunst van proefnemingen. )» Hare bewoners , door de natuur er toe gedwongen , had- '> den sedert eeuwen in alle vakken ontdekkingen ge- > maakt , waarvan Europa langen tijd de uitkomsten be- > wonderde, zonder ze te kunnen navolgen, hoewel zij — 198 — 5> er toe gekomen waren zonder wetenschappelijke gron- » den ; want hunne boeken geven slechts voorschriften , » en nooit vindt men deze met eenige theoretische uitleg- » gingverzeld. 