The lichen book; handbook of the lichens of northeastern United States;
212 Wat wij zoo even zeiden aangaande de onbeperkte yrij- heid van drukpers, welke door die Staatsregeling van het Bataafsche Yolk word bevestigd, datzelfde kan Dagenoeg herhaald worden van de nieuwe politieke constitutie, de Staatsregeling geheeten, die in Maart 1798 door de Verga- dering werd goedgekeurd, welke den naam droeg van de Constitutionede Vergadering representerende het Bataafsche Yolk. Daarin wordt iets ruimer bepaling in art. 16geyonden, luidende: „Ieder burger mag zijne gevoelens uiten en ver- spreiden, op zoodanige wijze, als bij goedvindt; des niet strijdig met bet oogmerk der Maatschappij. De vryheid der drukpers is heilig; mits de geschriften met den naam van uitgever, drukker of schrijver voorzien zgn. Deze alien zijn, ten alien tijden, aansprakeljjk yoor alle zoodanige bedrijyen, door middel der drukpers, ten aanzien yan afzonderlijke per- sonen, of der ganscbe Maatschappij, begaan, die door de Wet als misdadig zjjn erkend ^). In 1798 yaardigde het Uityoerend Bewind een besluit uit tot breideling yan de uitspattingen der yrije pers. Zie: Ver- yolg op Wagenaar, XXXIX, bl. 283—288. Den Slsteo Maart 1800 requestreerde D. DU Mortier aan de Eerste Eamer yan het Yertegenwoordigend Lichaam der Bataafsche Republiek, dat een zijner uitgayen in 's-Bosch werd nagedrukt, en zulks, wjjl de wet yan 1796 slechts Proyinciaal was. Ean dit ook de wet yan 1803 hebben yoorbereidP Na 1796 zelfs en nog in 1802 zochten de Eryen Stichter gehandhaafd te worden bij bun octrooi, op bun Almanak yerkregen; ze zochten dit bij 't Landsbestuur, niettegenstaande de wet yan 1796; en nu stelt, 20 October 1802, P. van Braam, yan Utrecht, yoor, om hiertegen bij den Staatsraad request te presenteeren door alle Boekyerkoopers, die hierin belang hebben, en speciaal in dit Adres te yerzoeken, „dat in eenige 1) Dit artikel, zoomede art. 6 der Staatsregeling van 30 Mei 1797 en wat het decreet van 31 Januari 1795 bevatte, wordt ook bg deGuselaar, bl. 91—93 en bl. 109 gevondcn. W\) zallen zyn geschrifl nog meertnalen moeten aanhalen. 213 zaken den Boekhandel op de eene of andere wijze betref- fende, geene Privilegien of Octroyen mogen worden verleend of gecontinueerd, yoor en aleer omtrent dit stuk in H gemeefiy ten nutte van alien, door het Bewind en de Wetgeving, behoorlijke orde gesteld en voorzieningen zuUen gedaan zjjn. Inzonderheid dat nu, noch vervolgens, immer zoodanige ver- zoeken (als van de Erven Stichter) mogen worden toegestaan, voor en aleer dezelve gesteld zjjn in handen van de Boekver- koopers in de voomaamste steden, geljjk zulks voorheen in HoUand plaats had; wordende als toen geene Octroyen ver- leend of gecontinueerd, voor en aleer dezelve door middel van de Gilden, door eenvormige rondzending waren gebragt onder het oog van alle Boekverkoopers van Dordrecht, Leyden, Amsterdam, Rotterdam, en mogeljjk nog andere steden, waardoor menigvuldige malen is voorgekomen, dat de een geen inbreak maakte op des anderen bezitting; en voornamelijk, dat niet, als gevolg van de vague en onbe- paalde bewoordingen, waarin zulke verzoeken dikwijls ge- steld zijn, en welke dus ook in de appointementen konden insluipen, de een of ander werd ingewikkeld in kostbare, ja ruineuse processen" ^). Door een reeks van verschillende regeeringsvormen, waar- van de een den andere spoedig opvolgde, bereiken wjj het jaar 1803, waarin, op den 3<len Juni, door het Staats- bewind der Bataafsche Republiek de wet werd afgekondigd, die wij hierv6or op biz. 6 hebben nagegaan, voor de gansche Bataafsche Republiek van kracht en houdende dezelfde bepalingen, die de wet van 8 December 1796 had voorge- schreven. Art. 11 der wet van 3 Juni 1803 hief laatstge- noemde op, waar wij lezen: ^Hiermede worden voor ver- vallen gehouden alle Placcaten en Wetten, tot dus verre, I) Id 1811 had deze firma aldaar meer dan een eeuw bestaan. Behalve de drukkers Bruin, Ruys en anderen, waren zij onder de acht, die de meeste lettertypen bezaten. Geinteresseerden waren Gebr. en Gez. van Staden. Zij verklaarden, dat ze meer dan 30 familien deden leven, en nog 300 anderen gedeeltelijk hielpen onderhouden. Deze verklaring staat in hun Yerzoek aan den Hertog van Plaisancb, oin hun octrooi te behouden. 214 ten opzigte van de uitgave van boeken, bij eenig Natio- naal, Gewesteljjk of Stedelijk Beetuur, in deze Bepubliek, in der tijd geemaneerd." Overigens beoogde deze wet het- zelfde doel als de voorgaande en bevatte weinig toevoegingen of wijzigingen ^), behalve dat art. 8 iets nieuws bevatte, 1) Art. 7, litt h. van dit besluit bevat een toevoegsel. De wetgevers nl. be- velen „een Exemplaar van ieder ooi*spronkelijk of vertaald werk. dadelyk b\j de uitgave, gebonden, te doen toekomen en aan het Gemeentebestuur der ' plaats van de uitgave en aan de Nationale Bibliotheek" (die in den Haag was). Wij herkennen hier het plakkaat der Staten van Holland, van 5 December 1679 en de ampliatie daarvan, van 30 April 1728. Volgens dat plakkaat moet echter maar ^n exemplaar, en wel aan de Academische bibliotheek le Leiden, worden toegezonden. Diezelfde bepaling zien wij ver- nieuwd en eenige malen uitgebreid door de wet van Napoleon, van 5 Februari 1810, bij ons ingevoerd den Qden April 1811, waarvan art 48 luidt: „Chaque imprimeur sera tenu de d^poser a la prefecture de son d^partement et a Paris ^ la prefecture de police (dus ook om te onder- zoeken) cinq exemplaires de chaque ouvrage, savoir: un pour la biblioth^que imp^riale, un pour le ministre de Tinterieur, un pour la biblioth^que de notre Conseil d'Etat, un pour le Directeur-Gen^ral de la librairie/* Behalve deze 5 exemplaren, vnor wie *t 5de dan ook al of niet mocht z\jn, moest er nog een 6de ingeleverd worden voor den dientt pan de algemeene Direeiie der Politie in Holland, bij aanschrijving executoir verklaard sedert 1* Juni 1811. De klassieken worden hiervan uitgezonderd. Den 31 sten December 1813 werd op de naleving dezer aanschrijving nog eenssterk aangedrongen. De wet van 24 Januari 1814 beveelt in art. 12: ^^Vtin alle gedrukte werken, hoe genaamd ook, zullen v66r derzelver uitgave, 3 Exemplaren (welke voor zooverre dezelve meer dan 100 bladzyden bevatten, ingebonden zullen rooeten zijn) aan het departement van Binnenlandsche Zaken gezonden worden; zuUende over derzelver emplooi nader worden gedisponeerd ; en zijn onder deze bepalingen ook alle Nieuwspapieren, en periodieke werken, kaartenen plaatwerken begrepen.'* De wet van 23 September 1814 bevestigde woor- delijk de vroegere bepalingen. Wij hebben haar echter niet in het SlaaU- blad gevonden. RofiLL schynt haar over *t hoofd te hebben gezien, dietoen Minister van Binnenlandsche Zaken was, doch vermeldthaarineenschrijven van 29 Juli 1816. Zie Staatsc. Zoo werden dan eindelijk de rechten, die gelijkelijk aan de boekdrukkers in de geheele Bepubliek toekwamen, om- schreven, waarbij alien zich naar een en denzelfden regel Yoegden. Na die wet en met de bepaling van art. 16 der Staatsregeling van 1798 was de toestand van het boekdruk- kers- en boekyerkoopersvak misschien niet te verwerpen, zoowel omdat de vrijheid van drukpers niet al te groot noch te zeer aan banden gelegd was, als met het oog op de rechten zelven van de boekdrukkers en boekhandelaars. In- tusschen komen er zeer weinig schotschriften, evenmin als eenige omschrijving onzer rechten in dien tijd van het be- staan der Bataafsche Republiek in het licht. De oorzaak hiervan is wellicht niet ver te zoeken en meet gezocht worden in het bekende gezegde: Nitimur in vetitum semper cupimusque negata^ waarmede de den mensch ingeschapen trek naar het verbodene wordt aangeduid. ander aan het Departement van Binnenlandsche Zaken zal verzenden." Dit alles wordt verre overtrofTen door hetgeen in Engeland bestaat. Immers vermeldden de nieuwsbladen, dat de boekdrukkers en boekhandelaars van Londen en Westminster, den 22aten Maart 1819 een adres aan het Lager- huis hebben aangeboden, om van de verplichting hun opgelegd aan eenige bibliotheken elf eiemplaren van elk aitgegeven werk te doen toekomen; terwijl zij er b\j voegden, dat de prys der boeken, door de firma Longman & Co. van 1814 tot April 1818 krachtens voorsehrift overgegeven, de soin van drie duizend pond sterling bedroeg. Zij betoogden tevens, dat die wet in dat opzicht zoowel den schrijvers als den boekverkoopers groot nadeel berokkende. Zie Staatsc. 30 Maart 1819. — Genoemde firinaverkochtjaarlijks 5.000.000 banden, gaf werk aan 50 bedienden en 250 boekdrukkerijen en boekbinders. Voor advertentien in dagbladen en tijdschriften betaalde zij jaarlijks 5500 pond sterling (1824). 216 Zoolang aanhoudend plakkaten tegen de fameuse libelleD door de Staten uitgevaardigd en die geschriflfcen meermalen verbrand werden, zooals den 23sten Maart 1790 te Haarlem geschiedde, was de reeks onafgebroken ; toen echter de vrij- heid van drukpers was gevestigd, aanvankelijk onbegrensd in 1795 en 1797, naderband, in 1798, matig beperkt, be- kroop niemand de lust om satires te schrijyen. Bjj de wet van 1803 had men, om welke reden dan ook, uit bet voorgedragen concept-plakkaat doorgebaald bet art. 7, overeenkomende met art. 9 der wet van 1796, inboudende verbod van berdruk van Staatsstukken enz. H. H. Mog. in- tusseben voorzagen bierin door een decreet van 13 December 1805. Dit is later (in 1814 vv.) niet meer bepaald gewor- den, wellicbt wijl 't, als niet bij de wet van 1813 staande, over 't boofd gezien is. Toen in 1 805 de regeeringsvorm in ons vaderland opnieuw veranderd en een Raadpensionaris aan bet boofd der Repu- bliek geplaatst was, voerde de boogste overbeid in den Staat, bij de wet van 2 December 1805, een zekere belas- ting in, patent genaamd, die aan ben, die verscbillende openbare betrekkingen bekleedden, aan fabrikanten en trafi- kanten en aan alle neringdoenden werd opgelegd. Yoor de bekomen vergunning om die betrekkingen enz. te vervuUen, moest jaarlijks bet daarvoor vastgesteld bedrag worden be- taald; werd dit niet voldaan, dan werden de scbuldenaars, die bij de uitoefening van bun ambt de bescberming van bet openbaar gezag beboefden, daarvan niet alleen verstoken, maar bet ambt zelf ging tei'stond te niet en de uitoefening ervan werd den scbuldenaar door dat gezag ontzegd. Wat nu de berekening dier belastingen betreft (indien bare bef- fing den Staat werkelijk ten goede komt) daarbjj scbgntals beginsel in 't oog te moeten worden gebouden, dat alle belastingen steeds in verbouding moeten worden gebracbt met de grootte van bet voordeel, de winst, door een deel der inwoners verkregen of te verkrijgen, aangezien, naar- mate iemand groote voordeelen van eenige zaak trekt, bij naar die mate ook boogere belastingen kan betalen voor 217 de belangen van den Staat, die tevens zijn eigen belan- gen zijQ. Wij zullen die nieuwe belasting of schatting aan dat beginsel toetsen. De te betalen som was voor de boekdruk- kers en de boekverkoopers verschillend. Genen waren hand- werkslieden of patroons, zoo men wii, en hoe meer knecbts zij in bunne drukkerijen aan 't werk hadden, zooveel te meer drukten zij en schenen zij ook grooter winst te be- halen; de heffing geschiedde due naar bet aantal knecbts die een boekdrukker in zijn dienst bad. — Voor de boek- bandelaars, die eigenlijk kooplieden zijn (ofscboon zij oudtjjds toch hadden behoord tot bet boekdnikkers- en boekverkoo- persgilde, als leden van bet handwerksgilde), was een andere maatstaf van betaling dier belasting in 1805 voor- geschreven. Zij, die de grootere steden bewoonden, betaalden meer dan die in kleinere steden gevestigd waren. Volgens een juisten maatstaf; immers worden zij, die met denzelfden ijver bet boekverkoopersvak uitoefenen, te recht geacht meer in een groote en volkrijke stad, dan in een kleine plaatste kunnen verkoopen. Want met bet meeste recht moet, naar de meerdere of mindere winst, die de binnenlandsohe handel geacht wordt aan te brengen, de te betalen belasting worden berekend, en hoe grooter de stad is, des te wijder ook bet faandelsyeld zich uitstrekt. Ten einde nu die belasting, naar een juisten maatstaf vastgesteld, door Koning Lodbwijk behouden en door WiLLEM I in 1813 hersteld, voor zijn schatkist voordeeliger te maken, had Napoleon bet door de boekdrukkers te be- talen bedrag veel verhoogd. Indien men dit verbindt met hetgeen wij verder zullen aanvoeren bij de bespreking van den 2den titel der wet van 5 Februari 1810, zal ieder, die de zaak doorziet, licht be- grijpen, dat dit verhoogd bedrag ook indirect heeft geleid tot vermindering van bet aantal boekdrukkers, aangezien de minder bemiddelde gedwongen werden het vak vaarwel te zeggen. De lasten door Napoleon den boekdrukkers opge- legd, niet slechts in geld, maar ook van anderen aard, 218 waren veel drukkender dan die, welke de boekhandelaars bezwaarden, zooals wij verder breedvoeriger zuUen uiteen- zetten bij de behandeling van den 2den en 3^^" titel der wet van 5 Pebruari. Onder het Fransch bestuur verkregen de boekverkoopers de vergunning hun bedrijf uit te oefenen en een winkel te openen en te behouden tegen betaling eener jaarlijkscho matige belasting, evenals te voren van het jaar 1805 af, naar de grootte der steden, waar zjj ge- vestigd waren, met dien verstande evenwel, dat niet alien in dezelfde stad hetzelfde bedrag verschuldigd waren, wat al te bard zou zjjn geweest: niaar voor zooveel ons bekend is hing de grootte der belasting of van de uitspraak der overheid ^). Nadat de omwenteling van 1813 had plaats gehad (cm dit bij de behandeling van belastingen vooraf te doen gaan), werden de patenten en de wijze, waarop zij geheven werden, zeer te recht behouden. Na het herstel bij de boekdrukkers van het aantal knechts als grondslag van berekening, zooals dat voor 1810 placht te geschieden, werd voor de boek- verkoopers, behalve den maatstaf naar de grootte der steden, nog bepaald: dat de belasting moest worden geheven naar evenredigheid van het jaarlijks omgezette geld. In welke verhouding tot dat bedrag het patent geheven wordt, bepalen door de Stedeljjke besturen jaarlijks opnieuw te kiezen per- sonen, die den naam van getters dragen. Zij hebbenookvan 1805 — 1810 dat ambt vervuld. — Wij keeren nu terug tot het jaar 1805, waarin de belastingen het eerst werden in- gevoerd. Tot op het einde van de Bataafsche Republiek ontmoeten 1) Bij de behandeling van hot patentrechi in de Staten-Generaal, op 18 Mei 1819, was het ad vies van den afgevaardigde Gendebien zeer scherp en tegen dat recht gekant. „Er bestaan," zeide hij, drie onvei'zadelijke af- gronden: het graf, de zee en de poelen van den (iscus.*' Volgens hem is het recht van patent', de prijs voor een jaarlijkschen vrijbrief, voor eene jaarlijksche vergunning om een tak van nijverheid of eenig ambacht uit te oefenen. 219 wij niets, dat op oqb onderwerp betrekking heeft. Toen in 1806 verscheiden landen, die aan FraDkrijk grensden, door Napoleon met hoogeren titel en rang werden begiftigd, edoch, in bun macht en invloed verminderd, aan FrankrijkB willekeur moesten gehoorzamen, werd ook onze Republiek, die reeds deerlijk in haar bestaan geschokt was, in een Koninkrijk Holland herscbapen, aan welks houfd Lodewijk Napoleon met de Eoninklijke waardigheid werd bekleed. Daarom is bet niet te verwonderen, dat hij onder anderen er op bedacht was wetboeken aan zijn Rijk te sehenken. Want al de plakkaten enz., waarover wij in § 1, 2, 3 en 4 bandelden, zijn, sedert den aanvang der XVKe eeuw, uit- geyaardigd, toen in de Yereenigde-, noch in de Spaansche-, later Oostenrijkscbe Nederlanden Burgerlijke noch Strafwet- boeken bestonden. Van daar dat alle rechten vervat waren in Landrecbten, Plakkaten, Publicatien, Ordonnantien, Regle- menten, Statuten, Eeuren, Octrooien, Handvesten, Costumen, Privilegien, die alien, op yerscbillende tijdstippen yastgesteld, met bet Romeinsebe en bet Canonieke recbt de verzameling van recbten uitmaakten. Een deel van bet Burgerlijk- bing zeer nauw met bet Strafrecbt samen, aangezien in betzelfde plakkaat meestal vereenigd waren zoowel bet voor de bur- gers vastgestelde en bun voorgescbreven recbt, als de strafFen, die door de overtreders ervan werden beloopen. Degedacbte is verre van ons, die bijzondere en afzonderlijke recbtsbe- palingen te veracbten of ze bij de wetboeken achter te stellen, want wij weten zeer goed, dat er reeds lang een vinnige strijd gevoerd wordt onder de geleerden over de vraag, of wetboeken boven bet gewoonterecbt staan. Tevens weten wij, dat wet- boeken meer gescbikt scbijnen te zijn voor den tijd, dien wij beleven. Toen dan in bet jaar 1795 alles wets gelijk ge- maakt, beijverden zicb de boogste overbeden van die Republiek, er op bedacbt om die ontzacbelijke menigte van speciale recbten af te scbaffen, wetboeken op te stellen. Ofscboon verscheiden ontwerpen bet licht zagen, kon de zaak baar beslag niet krijgen. Eindelijk, toen bet Koninkrijk Holland onder Lodewijk 220 eenigszins tot rust kwam, kon het met anders of 's Eonings streven moest op het uitvaardigen van algemeene wetboeken gericbt zijn. Hiervan was bet ge?olg, dat bet Burgerlijk Wetboek, getiteld: Wetboek Napoleon^ ingerigt voor het Koningrijk HoUandy door den Eoning bekracbtigd, den 24sten Februari 1809 verscbeen, nadat op den laatsten dag van bet jaar 1808 bet Crimineel Wetboek was verscbenen, dat vrij uityoerig over ons onderwerp bandelde en alles bevatte, wat toon ter tijde aangaande onze zaak scbeen te moeten worden bepaald, en tevens met bet Wetboek van Strafrecbt kan worden in verband gebracbt. Wij laten bier volgen wat de wetgever over dat punt in den 5^©" titel beeft yastgesteld. „0p gelijke wjjze (d.. i. naar gelang der omstandigbeden, met gevangenis of bannissement, te zamen of afzonderlijk, niet te boven gaande den tijd van 6 jaren, geljjk bet yoorafgaand artikel bad bepaald) zullen gestraft worden zij, die voorbedach- telijk openlijke daden plegen, ofalzoogescbriften yerspreiden of doen yerspreiden, regtstreeks en opzettelijk ingerigt ter bespotting, belastering of yeryloeking van bet albesturend Opperwezen" ^). Het yerbeugt ons op te merken, dat bier aan bet Hoogste wezen de yersebuldigde eerbied en eer wordt bewezen, welke onze yoorouders steeds aan God placbten te betoonen. Voorts wordt er bijgeyoegd, dat: „ Allen, die yoorbedacbtelijk openlijke gescbriften yerspreiden, regtstreeks en opzettelijk ingerigt om de boogere of lagere gestelde magten, of die yan dezeWe bun gezag ontleenen, in of ter zake yan derzelyer functien, yoor bet oog der ingezetenen te lasteren, te bonen of te bescbimpen, of de ingezetenen tot oproerigbeid aan te zetten," dezelfde strafifen beloopen als bij de art. 85 en 86 is bepaald '). „0p gelijke wijze zullen gestraft worden de Drukkers of Boekyerkoopers, welke zoo- danige gescbriften, als in art. 88 en 89 bedoeld zijn, druk- ken of doen drukken en alzoo in bet licbt geyen, en welke 1) Zie: Crimineel Wetboek voor het Koningrijk Holland, art. 86. 2) A.rt. 89. 221 nit dien hoofde onder de verpligting liggen van zich met den inhoud van zoodanige geschriften bekend te maken" ^). Alle andere Boekverkoopers, die de bedoelde geschriften verkoopen, of aan anderen verzenden, zullen mede op dezelfde wijze gestraft worden, indien zij van den misdadi^en inhoud dier geschriften zijn bewust geweest, of in weerwil van het yerbod, van wege de politic gedaan, met het drukken, verkoo- pen of verzenden zijn voortgegaan" ^). In art. 92 worden de beleedigingen van zoodanigen aard, als in dozen titel zijn omschreven, aan vreemde mogendheden enz. zijn aangedaan, met dezelfde straffen bedreigd, alsof zij tegen den Eoning of ambtenaren van dit Eoninkrijk rechtstreeks waren begaan. In den Xll^^en titel van het Wetboek zijn andere bepalingen betreffende beleedigingen en lasteringen opgenomen. Op dezelfde wijze (d. i. volgens art. 164) zullen gestraft worden, zij die in openbare of bijzondere geschriften eenen anderen van eenig misdrijf, slecht gedrag of kwaden handel ten onregte beschuldigen of verdacht maken, of die zoodanige geschriften 1) Art 90. 2) Art. 91. Intusschen maken wij gebruik van between de Gijselaar, waar b\j, bl. 94 — 96 zijner dissertatie, die artt. bespreekt, dienaangaande opmerkt, bl. 109 v.: dat men moet billijken, dat de wetgever alleen heefl gewaakt tegen het directe en met voordacht gepleegde misbruik van schr^ veil en uitgeven; want indien ook, wat ondor bedekte termen was aangeduid, werd veroordeeld, zou de deur voor ontelbare haarklover\jen en moeielijk- heden zijn opengezet Daaren tegen is het te verwonderen, dat b\j die artt. dezelfde straf is bepaald tegen hen, die het Opperwezen belasteren of ver- vloeken, als tegen de beleediging van de boogere of lagere gestelde machten, even goed menschen als zij. Op die woorden van evengenoemden schr\jver antwoorden w\i, dat de menschen niet tot Gods wrekers zyn gesteld en zij, die art. 86 overtreden, evenmin door ons moeten worden gestraft, behalve voor zooveel zij de openbare rust verstoi*en en anderen tot een kwaad voor- beeld strekken. — Dat zij, die het Opperwezen in geschriAen of met woorden beleedigd of vervloekt en klaarblijkelijk de heiligheid van den Christelijken godsdienst aangetast hebben, terecht door de overheid worden gestraft, beweert H. W. Tydeman, die, onder den verdichten naam van Rusebius Belga, in 1808 te Groningen en te Amsterdam een boek uitgaf, getileld: Froeva over het tegenvfoordige vervai en moffelffk herttel der Oodediemtipheid , bL 92-96 en bl. 164. 222 voorbedachtelijk verspreiden" ^). Drukkers of Boekverkoopers, die zoodanige teekeningen en prenten, als art. 164 bedoelt, en zoodanige geschriften, als in art. 166 bedoeld zyn, drukken, verkoopen of aan anderen verzenden, zullen mede op dezelfde wijze gestraft worden, indien zij van het honende in de voorsz. teekeningen of prenten, of van den laster in de Yoorsz. geschriften voorkomende, zijn bewust geweest, of in weerwil van het verbod, van wege de politie gedaan, met het drukken, verzenden of verkoopen zgn voortgegaan" *). IntusBchen zal men zich te recht verwonderen, dat in het geheele wetboek zelfs met geen woord gerept wordt van den nadruk, een miedrgf, dat in § 2 van het I^^e Hoofdstuk door den Franschen Eeizer met zware strafFen werd bedreigd. Wel- licht zal men meenen, dat de vorige wetsbepalingen op dit punt door het Koninklijk decreet van 31 December 1808, waarbij aan het Crimineel wetboek rechtsgeldigheid werd gegeven, vervallen waren. Maar dan moot ik noodzakelijk doen opmerken, dat art. 7 van evengenoemd wetboek zich daartegen verzet. Daar toch staat te lezen : „Door dit wetboek worden niet afgeschaft de navolgende wetten, reglementen of voor- zieningen, voor zooveel die ten tijde van deszelfs invoering nog in gebruik zijn." Onder n^. 12 worden daar aangehaald : „De wetten enz. betreffende het onder wjjs of de oefening van kunsten en wetenschappen," en onder n*^. 13: „Betref- fende gilden, neringen, koopmanschappen, bedrijven of am- bachten." leder zal zich de wet van 3 Juni 1803, die boven breedvoerig werd besproken, herinneren en wat daar- over hier gezegd werd op biz. 48. Het voorgaande vermeldt de rechten der boekdrukkers en boekverkoopers op het stuk van den eigendom en de uitgave der boeken tijdens de regeering van Eoning Lode- wiJK, die stellig de vrijheid van drukpers, voor zooveel die kon worden geduld, voorstond en, toen hij ten jare 1810 van het tooneel van Europa en der wereldsche Staatkunde 1) All. 1G6. 2) Art. 167; de Gijselaar, bl. 97 v. en HO. 223 aftrad, ons yaderland Napoleon ten buit overliet, die de pen weldra binnen zeer enge grenzen zou gaan beperken. Hierover in § 6 '). §5. Over de rechten vroeger in de OostenrijkBche Nederlanden na 1794 vastgesteld, totdat zij in 1810 dezelfde rechten bekwamen, welke Yoormaals in de Vereenigde I^ederlanden van kracht waren. Wij willen nu de behandeling der rechten van die voor- malige OoBtenrijksche Nederlanden weder opvatten, waar wij die tegen het einde der XVIIIde eeuw hebben afgebroken. Nadat de Zuidelijke Nederlanden, aan de macht van Oos- tenrijk onttrokken, in die van Frankrijk waren overgegaan, werd hun rechtstoestand dezelfde ale die in laatstgenoemd 1) Onze precaire toestand verbood ons toen reeds ernstig, vreernde Mogendheden in geschriflen te beleedigen; van daar een verbod van het Amiterdamtche avoHdjournaal^ beleedigend tegen Weenen en BerHjn, in d. 6 Augustas 1806. — Bepalingen aan welke de Courantiers zich zullen te houden hebben, in December 1809. — Van 20 Februari 1810, om niets over de Pruisische Financign in de Conranten over te nemen. — Zoo ook werd 8 Januari 1810 door 'f Offlcie (Hoofdofficier) te Amsterdam afgegeven aan eenige Boekhandelaars in MS. eenige bepalingen, dat niemand in Couranten, etc. eenige tijdingen zal mogen plaatsen, aanstootelijk vo6r ons Ryk of de bevriende Mogendheden ; niets over ons Rijk mogen schrijven, dan by over- naming uit de Koninklijke Courant, 't geen ook uitgestrekt wordt tot de wetten van Z. M., op boete, l>te reis, van eene achtdaagsche schorsing; 2^e reis, eene driemaandsche ; bij verdere overtrading, van eene finale suppressie; dit werd, in form van Stedelijke aanschrijving de d. 25 April 1810, uitgevaardigd in 7 artt., waarvan art. 5 nog eischt, van ieder nieuws- papier v66r de uitgaaf ien exemplaar aan den Hoofdofficier te doen toe- komen, en art. 7 bepaalt, dat aan Officieren van Justitie en Politic wordt overgelaten, ter betere nakoming dezer bepalingen, hetzij gestadig, hetzy nu en dan, of bij voorkomende gelegenheden de nieuwsbladen te onder* 224 Rijk op het stuk van de drukpers en van den boekhandel bestond. AUereerst treffen wij een wet aan, die door het be wind der Fransche Republiek den 19den JuU 1793 werd uitgevaardigd, die wij, als bepaald het eigendomsrecht in zake kopij, betreflfende in het l^te Hoofdstuk te zgner plaats hebben yermeld ^). Nadat zg zich in 1794 van de Oostenrijksche Nedcrlanden hadden meester geinaakt, ver- klaarden de Franechen die wet ook daar van toepassing. Overigens strookte het met de in Ffankrgk opgekomen beginselen van vrijheid, die reeds overal krachtig uitsproten en doorbraken, om geen andere bepalingen vast te stellen, waar- door de pers eenigerniate aan banden gelegd of de uitgave en verspreiding van schotschriften verboden zou worden. Zoo was de toestand gedurende het bestaan der Fransche Republiek, en nadat drie Consuls, in het jaar 1801 de teugels van het bewind hadden gegrepen, bleef die onver- anderd in wezen. Maar toen de eerste Consul, Buoiyaparte, tot Eeizer was gekroond, w£i8 een zijner eerste gedachten, nieuwe wetboeken saam te stellen, die elk afzonderlijk te zijner tijd verschenen; de Code P6nal kwam uit in Februari werpen aan eene voorafgaande censuur. — Een bewijs hoe wij .reeds onder Lodewijk's, hoewel ten einde snellend, bewind, de • drukpers reeds aan banden zagen leggen (een voorbode van Napoleon's yzeren schepter), vinden wij in H verbod door den Hoofdofficier van Amsterdam uitgevaardigd op den 28>ten Mei 1810 van Monzongo's ^^^ffjjvraai^, gedrukt te Amsterdam bij H. VAN Kestbren. Welke alleenspraak met dit stuk bedoeld wordt, is mij onbekend ; maar zeker is het, dat het den dwingeland betrof. Van geiijken aard was, op 28 Februari 1809, reeds het verbod van » Waartekouving iegen de Eequintie^ etc/' gedrukt te Amsterdam. — Van 12 December 1809, van: DoUaneet du peuple dn Continent de VEurope^ an sujet de rinterrmpiion d* leur Commerce [naar *t Hoogd. van J. A. H. Rbimarus vert, door Ch. Vil- LERs]. Harobourg et Amsterdam. — Van 19 Februari 1810, van: j^StuJkJken^ rakende ket Hervormd Kerkgenooteekap,^' Amsterdam, bij Allart. 1) Art. 6 dier wet luidt: „Tout ciloyen, qui mettra au jour nn OQvrage de htt^rature, — dans quelque genre que se soit, sera oblige d'en d^poser deux exemplaires a la biblioth^que nationale ; — faute de quoi il ne poarra dtre admis en justice pour la poursuite des contreracteurs.** Zie Collection, etc. bij VAN Cleef, aangehaald in Hoofdstuk 1. Deze bevoegdheid werd ook krachtens art. 8 der wet van 3 Juni 1803 hem ontzegd, die eenige forma- liteiten had verzuimd. 225 en Maart van het jaar 1810 en ward met den Isten Januari 1811 uityoerbaar yerklaard. Dit wetboek bevat zeer yeel, dat op one onderwerp betrekking heeft, waaraan reeds den 5den Februari van laatstgenoemd jaar werd toegevoegd het zeer bekende decreet, waarover reeds in Hoofdstuk I werd gehandeld. Die artikelen nu van den Code P6nal en yan gezegd decreet, die onmiddellijk in de yoormalige Oosten- rgkache Nederlanden rechtsgeldig werdeu yerklaard en ons onderwerp zeer yan nabij betreffen, zuUen wij in 't bgzonder in de yolgende § yermelden, zoodra de rechten, waaraan in 't midden yan 1810 ook het Eoningrijk Holland zich moest onderwerpen, aan de beurt zullen gekomen zijn. § 8. Oyer de rechten, die in geheel Nederland yan het jaar 1810 tot op onzen tijd zijn yastge- steld, zoowel onder Eeizer Njlpoleon als gedurende de regeering yan WlLLBM I»). De beide Nederlanden, die gedurende meer dan twee eeuwen gescheiden waren geweest, zagen zich wederom yereenigd, zoodra I^apoleon in Juli 1810 HollaDd in het Fransche Keizerrijk inlgfde; maar hoe was die yereenigingP Niet onder het bestuur yan zijn Graaf, als in 1555, toen Karel y al de Nederlanden aan zijn zoon Philips II oyerdroeg, doch yereenigd gehoorzaamden zij in 1810 den Eeizer der Franschen. Zelfs de yoormalige naam was hun ontnomen, het Eoninkrijk Holland werd in de rechten deolachtig, die de Oostenrijksche Nederlanden reeds eenigen tijd bezetcQ hadden. Een andere politick begon debewoners yan dat Rjjk te besturen, de nieuwe we^eying, die wij aan het einde yan § 4 beschouwden, werd aanstonds in i) Zie A. C. Kruseman, De Fransche wetien op den Hollandschen boekhandel. 15 226 haar gelieel afgesohaft, en andere wetten, van vreemden oorsprong en meestal in stiijd met onze zeden, werden ons geschonken. Al de wetboeken, die Napoleon in 't leven had geroepen, werden in de beide Nederlanden ingeyoerd. De Code P^nal, in Februari en Maart 1810 tot stand ge- komen, word voor geheel Frankrijk en bijgeyolg, wat de yoor- malige Oostenrgksche Nederlanden aangaat, met P Januari 1811 uityoerbaar yerklaard, yoor Noord-Nederland met 1® Maart yan hetzelfde jaar. Aangezien nu zeer yele artikelen yan dat wetboek ook in meerdere of mindere mate de reohten der boekdrukkers en boekyerkoopers betreffen, dienen zjj te dezer plaats te worden yermeld ^). In de eerste plaats deze bepaling: „Seront punis comme coupables des crimes et complots mentionn^s dans la pr6- sente section" (die handelt oyer de misdrijyen tegen de yeiligheid yan den Staat en daarop de doodstraf en de yer- beurdyerklaring yan goederen stelt) „tous ceux qui, — soit par placards affich6s, soit par des Merits imprimis, auront excite i) De volgende aanteekeningen mogen hier eene plaats vinden. Den 7deii September 1810 verscheen een algemeen Nederlandsch besluit, dat aan schrijvers en uitgevers van nieuwsbladen in Holland sal vrystaan alle nieuwstijdingen en Keizerlyke besluiten en acten uit den Parijschen Monitear en andere aldaar uitkomende geoctrooieerde Bladen, maar Mierl^k, over te nemen. — Den 24steii September verbod te Amsterdam van: ffAam m^ns lot- en landpenooien", *s Hage, bij ThiERRT en Mensing; een HM ge- noemd. — Den 26sten October 1810 werd te Amsterdam, op last van den Franschen Minister van Justitie en Politie, verboden in eenige Nieuwt^iMlfm lets over te nemen uit vreemde papieren, voordat die stukken aan gemel- den Minister van Politie en door dezen aan den Prins van Plaisance, Stedehouder, ter approbatie zouden z\jn ingezonden. Deze censuar en dit oponthoud tevens neep den kop in aan alle scabreuse buitenlandsche nieuws- tydingen. Na October van dit jaar komt dergelijk verbod niet meer voor op rondgestrooide boekjes; de moed was er uit, men durfde niet meer. — Den ISden Maart 1811 deelde de Directeur-Generaal der Politie in Holland. Devillibrs Duterrage, den schrijvers, drukkcrs en boekhandelaars mede, dat h\j met de grootste zorg waken zal opzichtens de misbruiken, moed- willigheid en misdrijven door de drukkers gepleegd, enz. Zeven dagen later schreef h\j aan Holtrop, als Syndic de la maitrise dite Boekverkoopers- gilde, dat de genomen maatregel „doit son origine a la conduite extr6me- ment reprehensible de plusieurs libraires et imprimeurs Amsterdammoia." 227 directement les citoyens ou hftbitants k les commettre. N6aninoiii8, dans les cas, oti les dites proyocations n'auroient 6t6 suiyies d'aucun effet, leurs auteurs seront simplement punis du bannissement" '). Yerder: „Sera puni comme coupable de la rebellion quiconque y aura proyoqu^ — soit par placards affich^s, soit par ^rits imprimis. Dans le cas, oil la rebellion n'aurait pas eu lieu, le proyooateur sera puni d'un emprisonnement de 6 jours au moins, et d'un an au plus" ®). Het yoorgaande raakt ons onderwerp in 't yoor- bggaan; andere bepalingen, betreffende naamlooze en onder een yerdichten naam uitgegeyen geschriften, zijn de yolgende : „Toute publication ou distribution d'ouyrages, Merits, ayis, bul- letins, affiches joumaux, feuilles p^riodiques et autres imprimis, dans lesquels ne se trouyera pas Tindication vraie des noms, profession et demeure de I'auteur ou de Timprimeur, sera, pour ce seul fait, puni d'un emprisonnement de 6 jours k 6 mois, centre toute personne, qui aura sciemment contribu^ k la publication ou distribution ^). — Cette disposition sera reduite k des peines de simple police, V, k regard des crieurs, afficheurs, yendeurs ou distributeurs, qui auront fait connattre la personne, de laqueUe ils tiennent T^crit imprim6; 2\ k regard de quiconque aura fait connattre rimprimeur ; 3^. k regard mSme de Timprimeur qui aura fait connattre I'auteur ♦). Si I'^crit imprim6 contient quelques pro- yocations k des crimes ou d^lits, les crieurs, afficheurs, yen- deurs et distributeurs seront punis comme complices des proyo- cateurs, k moins qu'ils n'aient fait connattre ceux dont ils tiennent I'^crit contenant la proyocation. En cas de r^y^lation, ils n'encourront qu'un emprisonnement de 6 jours k 3 mois, et la peine de complicity ne restera applicable qu'i ceux, qui n'au- ront point fait connattre les personnes dont ils auront regu I'^crit imprim6, et k I'imprimeur, s'il est connu ^). — Dans tons les 1) L. Ill, Ut. 1, Cap. 4, Sect. 2, C. P. art. i02. 2) T.a. p. sect. 4 §1 C. P. art. 217. 3) T. a. p. sect. 6 C. P. art. 2 4) Art. 284. 5) Art. 285. 228 cas ci-dessus, il y aura confiscation des exemplaires saisis" ^). Ten opzichte van de onzedelijke geschriften wordt bepaald : „Toute exposition ou distribution de chansons, pamphlets, figures ou images contraires aux bonnes moeurs, serapunie d'une amende de 16 k 500 francs, d'un emprisonnement d'un mois k un an, et de la confiscation des planches et des exemplaires imprimis ou graves de chansons, figures ou autres objets du d^lit ^). — La peine d'emprisonnement et I'amende prononc6e par Particle pr^c^dent seront r^duites k des peines de simple police, 1^, k regard des crieurs, ven- deurs ou distributeurs, qui auront fait connattre lapersonne qui leur a remis Tobjet du d^lit ; 2*^. k regard de quiconque aura fait connattre Timprimeur ou le graveur; 3^. k regard mSme de Timprimeur ou du graveur, qui auront fait con- nattre Tauteur ou la personne, qui les aura charges deUim- pression ou de la gravure" ^). Eindelijk is tegen den auteur deze bepaling opgenomen: „Dans tons les cas exprim^s en la pr^sente section, et oti I'auteur sera connu, il subira le maximum de la peine attach6e k Tesp^ce du d61it" *). Aangaande deze artikelen vindt men meer in de ^Motifs'' of beraadslagingen daarover gehouden ^), dat hierop neder- komt: Er wordt betoogd, dat de naam van den schrijyer of van den uitgever bekend moot zijn; want die een boek 't licht doet zien, moot de gevolgen dragen van zgn schuld ; derhalve meet de schrijyer of uitgever bekend worden. Dit is allemuttigst. Dus kan de wet bevelen, dat geen naam- looze boeken mogen worden uitgegeven. De verkooper kan gestrafb worden, wiens straf echter vermindert wordt, zoohij den uitgever noemt, wiens straf op zijn beurt wordt ver- licht, als hg den schrijver bekend maakt, die, als degene, die het zwaarst van alien misdreef, al moge hij onbekend 1) Art. 286. 2) Art. 287. 3) Art. 288. 4) Art. 289. — DK GiJSELAAR vermeldt ook de artt. 283—89. 5) Motifs du Code P6nal betreflf. L. Ill, tit. 1, chap. III. bl. 79 vv. Mition d'Hcrhan, 1811. 229 zgn, gemakkeljjk bereikt wordt. De straf is naar den yer- BchiUenden inhoud der geschriften Yerschillend ; het zwaarst indien het geschrift tot het plegen van misdrgven aanzet. De Yoorstellers van dit gedeelte van den Code Yoegen er bij: „I1 n*y a rien dans ces articles, qui soit dirig6 contre le sage emploi des lettres, mais seulement contre les pro- ductions climdestines : or, tout auteur, qui veut porter ses coups dans Fombre, merite bien, qu'on le suive k sa trace." — Over de artt. 425 — 427 en 429 *) hebben wjj hierv6or op biz. 49 gehandeld. Ten slotte bepaalt art. 477 : „Seront saisis et confisqu^s — les Merits ou gravures, contraires aux moeurs: ces objets 3eront mis sous le pilon." Deze rechts- bepalingen schijnen niet yicieus te zgn. Maar deze wettelijke bepalingen waren de eenige niet, die door Napoleon der pers en den boekdrukkers en boek- yerkoopers werden opgelegd; den Zuid-Nederlanders tegelijk met de Pranschen, met P Januari 1811^); den Noord- Nederlanders, sedert P Maart yan hetzelfde jaar. In Hoofdstuk I zeiden wij reeds, dat Napoleon, enkele maanden yoor dat het Koninkrijk Holland met Frankrgk werd yereenigd, op 5 Pebruari 1810*), boyendien een bij- zondere wet op het stuk yan de drukkerjj en yan den boek- handel uityaardigde, waaryan enkele bepalingen goed, doch de meeste een despotieke heerschzucht ademden, en die terstond na hare afkondiging in de Zuidelijke Nederlanden, die toen reeds een deel yan Frankrijk uitmaakten, doch in Noord-Nederland, bij afzonderlijk decreet yan Napoleon, yan 9 April 1811, kracht yan wet yerkreeg. De wet yan 1) L. Ill, tit % ch. II, sect. 2, C. P. § 5. 2) Den 3dra November 1810 vaardigde de Prins van Plaisance een beslait uit over het drukken der Keizerlijke wetten, natuurlijk ook in \ Fransch, te Amsterdam, maar dat de vertalingen, die het aan de rechtsge- leerden of boekverkoopers vrystaat te doen en uit te geven, eerst door Keizerlijke censoren moeten goedgekeurd worden, enz. 3) In zijn Docum. Histor. Ill, ^4, liet Lodewijk, 's Keizers broeder, zich over deze wet aldus uit : „Ce d^ret detruisit entidrement la liberty de la presse; on ^tait tenu d'envoyer le MS. a un Directeur-G^n^ral, qui seul poavait permettre ou d^fendre Timpression." 230 5 Februari, die vrij uitvoerig is, 51 artikelen bevat en in yerscheiden titels is yerdeeld, zuUen wij analyseren en de Yoornaamste punten ervan aanduiden. Wat van minder belang en Yoor ons doel niet dienstig is, gaan wij voorbij '). Tit. I, artt. 1 en 2 handelt: ,,De la direction de Tlm- primerie et de la Librairie." Art. 1 zegt: „I1 y aura un Directeur-G6n6ral, charg^, sous les ordres de notre Ministre de rint^rieur, de tout ce qui est r^latif k rimprimerie et k la librairie." Art. 2 : ,,Six Auditeurs seront places auprte du Directeur-G^n6ral." Ons oordeel over het meerendeel der artikelen schorten wij op totdat de geheele wet zal zgn medegedeeld. Tit. II, artt. 3 — 9. „Des professions d'imprimeur." Art. 8. „Le nombre des imprimeurs dans chaque d6partement sera fix6, et celui des imprimeurs de Paris sera reduit k 60.'' Dit getal was vroeger aldaar veel grooter'). Het aantal person word niet vastgesteld '). Art. 4. „Cette reduction ne pourra Stre effectu6e sans qu'on ait pr6alablement pourvu i) Zy is opgenomen in de meermalen aangehaalde GoUection des Lois, b1. 1—20 en vertaald in A. C. Kruseman, De Fransche Wetten enz. bl. 472 vv. ^) Dit biykt uit het werk van Jean de la Caillb, Huiaire de Vlwtpri^ meru ei de la Librairie^ Paris, 1689, 4to, die ^andelende over de Parijsche boekdrukkers terloops mededeelt, dat zij reeds in z^jn tijd veel sterker in getal waren. Dit geschrift wordt door Beijer onder de zeer zeldzame boeken geteld in de Memoriae HitiorieO'CrHieae librorum rarioruMt Lretdae et JApe. 1734, NO. 28, p. 50 vg. 3) In de Keizerlyke drukkerij waren, toen de heer G. J. Kneppelhout die in 1804 bezocht, bgna 230 person aan den gang. Bij besluit van 2 Febr. 1811 moesten in Parijs de aanblijvende drukkers, volgens b\jgevoegde bepa- lingen. de person koopen der afgeschaflen ! De Keizer wilde wel evenveel doen drukken als weleer, maar minder verantwoordel\jke personen hebben ; de overbl\jvende, met name bepaalde drukkers, moesten dus ook de gci- goedste zijn. Bij decreet van 11 Febr. 1811 zijn de 60 (van art. 3 v. 1810) tot 80 gebracht. Tot doze beheersching der person behoort ook de aanschrij- ving van den Prefect de Celles, in dato 27 April 1811, dat alle boek- verkoopers, drukkers, enz., alien ook, die, scboon geene drukkers, eigenaai*s van person zyn en wonen in het le Arrondissement van het Departemeni der Zuiderzee en niet in Amsterdam of Haarlem (deze waren zeker vroeger opgegeven), schriftelijk, binnen 14 dagen, bun naam, woonplaats, enz. moesten opgeven. 231 k ce que les imprimeurs aotuels, qui seront supprim^s, re^oivent une indemnity de ceux, qui seront conserves" '). Art. 5. „Le8 imprimeurs seront brevet^s et a88erment6s." — Art. 6. ^Ils seront tonus d^avoir k Paris quatre presses et dans les d^partemens deux." — Art. 7. Lorsqu'il viendra k vaqueur des places d'imprimeurs, — ceux, qui leur suc- o^deront, ne pourront recevoir leurs brevets et Stre admis au serment, qu'apr^s avoir justifi6 de leur capacity, de leur bonne vie et moeurs, et de leur attachement k la patrie et au Souverain." — Art. 8. „0n aura, lors des remplacements, des 6gards particuliers pour les families des imprimeurs d6c6d^s." — Art. 9. „L'impetrant (en recevant le brevet d'imprimeur) prStera serment de ne rien imprimer de con- traire aux devoirs envers le Souverain et k Tint^ret de I'Etat." Tit. Ill, in drie afdeelingen gesplitst, handelt in de artt. 10—28: „De la Police de Tlmprimerie. Afd. I: De la garantie de Tadministration." — Art. 10. „I1 est d6fendu de ne rien imprimer ou faire imprimer, qui puisse porter atteinte aux devoirs des sujets centre le Souverain et k rint^r^t de I'Etat. Les contrevenans seront traduits devant nos tribunaux et punis conform^ment au Code P6nal(gelijk vfij zoo even zagen), sauf prejudice du droit, qu'aura notre Ministre de Tlnt^rieur, de r^tirer le brevet k tout impri- meur, qui aura &iA pris en contravention" ^). Deze bepaling 1) De door deze sappressie leeg gewordene, en ook alle andere druk- persen, bij niei'drtiJtkars berustende, moesten volgens Keizerlyk besluit van i8 November 1810, alien in ^ne maand aan den Prefect aangegeven wor- den, op boete van gevangenisstraf. Op dezelfde wijze werd den SO'ten April 1811 op aanschryving van den Prefect der Zuiderzee gelast de opgave van alle te Amsterdam voorhanden persen b\j niei^drvkkertf binnen 10 dagen, op oubepaalde ttraf. Want zoo beschouw ik — gelijk ieder tyrannische regeering, die gaarne door schrik regeert, en eenmaal die drijfveer doende werken, daarmede wonderen verricht, maar ook alle llefde doodt — zoo noem ik deze bedreiging, welke eigenlijk sobering en inslag is der Napoleon- tische poenale wetten: „als zuUende een ieder aan zich zelven te vy\jten hebben de nadeelige gevolgen, die uit eenige de minste nalatigbeidofonge- trouwe opgave ongetw\jfeld voor hun zoudeu voortvloeijen." 2) Dit is het eenige artikel dat door de Guselaar wordt aangehaald, bl. 96 V. en 110 v. 232 is strenger dan die weleer in de beide Nederlanden gold; want aan niemand, dan in geval hij de wet andermaal overtrad, werd het uitoefenen van zijn bedrgf ontzegd. — Art. 11. 