Philip Massinger and John Fletcher; a comparison
Die vroom was, en geen roem zocht met een afgeftreden Onweerbaer hoopken volcx ftijf op den neck te treden : Omhell't doch deze deughd, en leent een lijdzaem oor i92-> Aeu uw gevangens. zeght, wat hebdy met ons voor? Wat lyden gaen wy aen? FRONTO. Ghy moet terftond na Somen Ons zegefeeft ten dienft, het is zoo voorgenomen: Men zal u, om wiens wil geplenght is zoo veel bloeds, Gevleugelt volgen doen de Keyzeriijcke koets, 1030 Met uwen ganCchen Rey, met duyzend longelingen, Dan mooghdy zoo 't u luft uw Tempeldeuntjens zingen : Als ghy de vaten, en al 't goud, en zilverwerck, En 't Priefterlijck Tapijt, de glori van uw Kerck, De goude kandelaer, en tafel op een wagen 1033 Ziet zegenr\jck ten toon voor yder ommedragen. DE DOCHTER SION. Veel eer als zulcx gebeurt zal God op mijn gefchreeuw Doen komen op den wegh een Tyger, of een Leeuw, Die ons verflinden zal, en tot het been toe knagen. En met zijn ingewand in zynen fchuylhoeck dragen : 1040 Veel eer als dat gebeurt, zal 't God zich trecken aen, I90t Oier by: is „hler dichl by." 1911 Een Koningh: t. w. Zedekyah. Zle n Ron. : XXV. 1913 Nimroti naetaft: t. w. Nebnkadnexar, alt kontng van Babel. 1926 Wat lyden gaen wy aen roor ^welk lyden gaan wy te gemoet." Vergel. het aangeteek. op n. 18$4. 1939 Gevleugelt roor MRCbonden." Vergel. otsbrboiit, !• Bed. 8« toon. Wat vogel brenght ge dui geknevtlt en gevleugelt f HIERVSALEM VERWOEST. 739 En ons, of u gezwind met zynen blixem flaen : Veel eer als dat gefchied, eer dat ghy vreughd zult rapen In onzen ondergangh, eer werden wy verfchapen, En trecken aen 't geftalt van een onreed'Hjck beeft, 1915 Eer fcheuren wy ons kleed, en fchenden uwe Feeft. PRONTO. Ghy queld u te vergeefs. wy Ichricken voor geen dreygen. Uw roepen geld hier niet ghy hebt uw lijf niet eygen. Ghy moet mede over Zee : dus maeckt uw hert geen pijn, En zult ons dienftmaeghd 's daeghs, des nachts ons boellchap zijn. REY VAN STAETJONFF'rEN. 1950 Ach moeder Sion, helpt, wy zygen ne'er ter aerden, Waer toe of wy de bloem van onfe jeughd bewaerden Op een goed huwelijck? om naemaels tot gerief Te dienen een fchavuyt, een eerloos hangedief? Om zijn flavin te zijn? om hem te laten dryven 1955 Zijn booze moetwil met ons noyt gerepte lyven? Ons kuyfcheyd noyt bevleckt? ons witte zuyverheyd? Wat bruylofk hebben wy ons zelfs niet toegeleyd : ZaI nu een Roffiaen van 't lijf de gordels rucken, En d' onverwelckte roos van onze Maeghdom plucken? I9450 God moetet zijn geklaeght. REY VAN lOODSCHE VROUWEN. En zuUen wy althans Den moordenaers, en beuls van ons getrouwe mans Verftrecken tot een proye, en zulcke fchelms verwermen, En hun believen en omhelzen met onze ermen, En dulden datze met haer lippen ongezond 1905 Ons kaecken drucken, en't korael van onze mond. Geenfins, wy zuUen voor 't opdagen vande morgen Haer 't hoofd omwringen, en in d'eerfte flaep verworgen. FRONTO. 't Is langh genoegh gedraelt volght daer ick u geley. Ons heyrkracht ghy verlet. men acht hier geen gefchrey. DE DOCHTER 8ION. I9IO Wy volgen. gaet flechts voor. vergunt ons noch die zegon Dat wy ons klachte doen, en zeggen onderwegen Het Vaderland adieu, bedruckte vanght dan aen, En neemt uw affcheyd, want de tijd eyfcht dat wy gaen. I IMS Roffiaen: fchamlt, Tchelm; 't Ital. rofjlano, i9C0 AUhan* Toor „thand8.** Zie vs 1479. \ 1962 SehelmM voor /ehelmen, even als in den vorlgen regel moordenaerg en beuls. Het willckcurig pc- ' braik van « of «n in *t meerr., tegcnwoordig maar tot enkele woorden beperkt, was toen van algo- ineene toepasring. j I9fi9 Verlet voor ..hoadt op," als dikwerf ffsro Zegen: hter voor „geliik/' en dns in de oorfpronkelUke bctoekenis gebezigd. Zie bild. Ch/l. in V. en tp.x katb, D. II, biz. r>55; ofTchoon bcide het omtrent dc aflelding van dit woord gehcel oneens r.^n. i i 740 HIERY8ALEM VERWOEST. REY VAN lODINNKN. Ghy onlanghs heerl\jck, mi Macr nu o (leerl\jck lerufalem hoord ons geklach: Wy nemen oorlof. ach ach ach ach ! Gezangh en Cyther, Staf, Kroon en Myter, 1980 Gelloelt' dat noyt zijn weergae zagh : Wy nemen oorlof. ach ach ach ach! Ghy prachtige hoven, Die trotz nae boven ReeA, daer de Stad op 't hooghile lagh: 1985 Wy nemen oorlof. ach ach ach ach ! Volckrycke flratcn, Die nu verlaten Zijt op het fchoonde vande dagh: Wy nemen oorlof. ach ach ach ach! 1090 Yerheven daecken, Vernielt door 't blaecken Van 's vyands tortzen oon verdragh : Wy nemen oorlof. ach ach ach ach! Ghy hooghe poorten 1995 Waer in verhoort, en GevonniA; elck te worden plagh : Wy nemen oorlof. ach ach ach ach! Gewyde graven Van die de Aaven, •2000 En Scepters droegen met ontzagh: Wy nemen oorlof. ach ach ach ach! Befpiende toornen, Waer uyt met hoornen Men maeckte vande Ilqjd gewach: 500ft Wy nemen oorlof. ach ach ach ach ! Ghy trotze muren, Die niet verduren En mocht der Heyd'nen ftormbock doch : Wy nemen oorlof. och och och och! 1*93 Oon verdragh : Is hler ^sonder TerCchoonfog." Zie over een andere betevkenis ran dit woord, blx. 217, rs. 17. 3002 Befpiende toornen: d. 1.: torens, van wier tinne men den omtrek be(]pleden kon. 2001, 2004 De Kin U : „waarait men met hoornenklank (trcmpetgerchal) alarm biles, of berieht gaf van den ftryd." 3000 Doeh rtaat bier niet bloot om *t rQin, of als ftoplap, maar als antlthefe van het voorafjgaande trotie. HIEBVSALEM VERWOBST. 741 2010 O Kcrck der Kercken, Waer acn men mercken Mocht lacobs yver oon bedrogh: Wy nemcn oorlof. och och och ocli ! Daar God zyn zcgen •2015 Uytbreyde in H plegen Van d' heyl'ghe dienll die hier gefckacli : Wy nemen oorlof. ach ach ach ach! Daer bly van zinnen De Cherubinnen 1020 Elck min'lijck groeten met een lach : ' Wy nemen oorlof. ach ach ach ach! Daer Levija Hanimc Met zuyv're vlamme Or 't Outer 't offer fmoocken de': 2025 Wy nemen oorlof. wee onzer wee ! O vloer bevolen ' 's UooghprieHers zolen, , Daer eenen Phenix nam z\jn He* : i Wy nemen oorlof. wee onzer wee! 2030 Daer d*Arck behoedo Aaron s roede, Het Mann', en Mofes Tafel me' : Wy nemen oorlof. wee onzer wee! Verflagen Ilelden, 2035 Die mod ontgclden 's Krijgbs toorne, en boeten het gelach Wy nemen oorlof. ach ach ach ach ! Verlolle Moedcrs, Die niet bedroevers 204oZaeght als uw tepels droogh van zoch : Wy nemen oorlof. och och och och! Die in uwe ermen *t Kind hoorde kermen, En geven zynen doodfnack noch : 2045 Wy nemen oorlof. och och och och ! I a*i« Gf/€haeh : H. D. vorm voor ,^efchiedde.'* aon Phenix: t. w. do Uoogepriester, als de gehcel eenige, en, by ztjn afTterren, deeds door een ander ▼ervangen. M30-3033 Ik darf niet benisfen, of de hler genoerode voorwerpen cich in don tweeden, geUlk in den eerflen tempel bevonden, doch roeen er aan te xnogen tw(|felen. aeaa-aoso Mbtdert^ bedroevers: een enfonance, naar de Spaanrcke manier. y»%\ Joch Toor „bovendien.'* 742 I1IERV8ALEM VERWOEST. Verwoefte Heenen, Verflroyde bccnen, Vleefch dat verftreckt der dieren aes: Wy nemen oorlof. helaes helaes! •2050 Verleyde zielen, Die hiclpt vernielen Uw ouwde Ilad, en Ilreed zoo dwaes: Wy nemen oorlof. helaes helaes! Kcldcrs en kiiylcn, •2055 Daer voortaen d' Uylen Haer laten hooren met geraes: Wy nemen oorlof. helaes helaes! :»s3 En Jtreed zoo dwaes : wll niet zeggen, dat zy op een dwaM roanier vochim, xnaar tiei op bun dwaashcid in het aanvangen van den oorlog. L HIERV8ALEM YERWOEST. 743 I i 1)E VIJFDE KN LESTE HANDEL. TEKEKTIVS. SIMEON. BEY VAN CHH18TENEN. GABRIEL. TERENTIV8. Wie maeckt u ftout zoo vroegh dees velden te befpieden? SIMEON. Verfpieders zijn wy met, och neen, maer vrome lieden, aooo Genadigh Landvooght, wy zijii Chriftenen gedoopt, £en vreedzaem volck, dat fteeds op lefus Chriftus hoopt Der zielen Heyland: dien de Goddeloze loden Zoo Ichelms betichten, en zoo fchandelijcken dooden : Wy gangers in zijn fpoor, om zynen naem verfmaed, 1003 Te ftrengh van haer vervolght, en tot in 't graf gehaet, Voor 't iongfte Paelchfeert bier noch aen ons heerdfte zaten : Maer door het fpoocken van d'Aufoniiche Soldaten, Die 't al afliepen, als val't d'een aen d'ander ftad Van haer beklommen de bebloede ne'erlaegh had, 2010 En 't eydijck moordgefchrey dat herwaerts inde toppen Der hooge bergen klonck van Afcalon, van loppen. Van Ptolemalde, lotapa, Taricbeen, Aphaca, Garizim, 't plat land der Idumeen, En and're plecken: wy beducht voor Salems plagen, 2075 Die Davids zoon voorzey, die vele komen zagen, En druppen onverziens op dit baU'tarrigh zaed, Dees maren vloden nae de Goddelijcke raed Die ons MelTias gaf, en bleven zoo verbolen Te Pella. nu de Stad light gants vergaen tot kolen 2080 En affche komen wy, een ongewapent volck, 't Verwoeft lerufalem bezien : of noch de kolck, Of eenigh teecken van ons beerdft^ was te vinden, Of koud gebeente van ons onbegraven vrinden : ioni Betichten.,. dooden: lees „betlehtten** en  haer vervolght: rertta: ,,zeer rtreng door hen ▼ervolgd.** M«7 An/oni/che Soldaten voor „Romeinfctae foldaten." V70 En 7 epflijck moordge/ehrey : verfta, in verband met rs. 2067, „en door 't OslU^'* enr. 2076 Druppen : U hier niet zeer gelnkkig geknzen, dew^l de zachte beteekenls aan dft woord gehecht ▼oirtrekt niet In overeenCtemraing is met de hevigheid der ramp, waaronder Joruralcm inecnzakte. »si, 20S3 De tolek... van one heerdft4: oflTchoon V. gel^k wy ondervinden, In dit ftuk bykans nfet sondfgt tegen de lokaliteit, Yerraadt het n>reken van een kolk van de haar<Hflei, den zevontlende- eeawer, die het cog had op z^jn fchonwe, met haar ylcrkantcn raakknil. 744 HlfiRVSALEM VERWOEST. Vermids wy hoorclen 't heyr op zijn vertrecken ftoiid. 20S5 Dit weynige Edel Heer ons arme Pelgrims iond. TERENTIVS. Uw antwoord my vernoeglit. gaet henen zonder vrageii Uw dorpels zoeckt^ begraeft uwe onbegraven mageu. En zoo de Nood u druckt, keert van 't geberghte we'er, En flaet u metier woon hier veylighlijcken ne'er, 2090 Bezaeyt dit ackerland, plant wijngaerd, bouwter hutten, En uwen Chriftus dient. wy zullen u befchutten, En al die 't loods geflacht niet godloos hangen aen Ons zullen wilkom zijn, 't land zal haer open ftacn. KEY VAN CHRI8TENEN. Helaes! wat mercken wy hier al veranderingen. 2003 Helaes I lerufalem, ons fcliynen alle dingen Vergaen met uwen val. wat Scyth, wat wreede Parth Die hier voorby gaet, moet met een medogend hart Niet aenzien dat geweld vemielt met ftael en vuyrwerck, En geven een gehuyl op 't omgeftorte muyrwerck, 2100 Op 't puyn en d' ail'che, die d' uytheemfchen houd bedeeft, En tuyght hoedanigh is haer heerlijckheyd geweeft O God! wat ziedy niet al aen met alziende oogen. Wie zal hier over recht uw oordeel vaten mogen. OABRIEL. Ghy Chriften Pelgrims, die hier dut en vreeft geen leet 2105 Van d' Engel Oabriel die *8 Hemels vloer betreed : Die d'heyFghe Moedermaeghd boodfchapte van te voren Iloe zy van God was tot een Moeder Gods verkoren : Ick zal 't ontvouwen, en voor u ontfluyten al 't Geen aen te mercken ftaet in Ifr'els droeven val, 2no Met aendacht daer op let, en u geenfins verwondert Dat ghy hier ziet vertre'en, verbrant, geblaeckt, geplondert Den Priefterlijcken I'toel korts vol van Majefteyt, Den Koninghlijcken Throon, de pracht en heerlijckheyd Des grooten Salomons: dat ghy met ftael, met vlammen, 2113 En honger ziet verdelght de welgeboren Stammen : Die alle volck te fpijt, en d'Engelen te trots, Uytbloncken in 't geberght gelijck een glori Gods: Want daer in is vervult, 't geen voormaels u in Perfen Heeft Daniel voorzeyd met zijn droomkondige herilen, 30119 VeplighUjeken: YrQ pleonaatifctae termlnatie. A. ao9» Dat gtweld voor „die fterkte. die ffcerke rud." 3100 Die d^uiftheem/chen houd bedeejt: vertta : „die den Treemdellng In ontiaeh hondt." 2io» Dut: d. i.: ..alt Taffend en rerbaud rondziet.'* Bn weeji: £n is geen koppelwoord maar het gewone negatlvnm. Vree$t rtaat duo niel alo dut in den t. w. t. roaar in de geb. w. 3107 Moeder Gods: Opmerkeiyk Is, rooral in yerband mot den ftreng proteftantfchen geeot mn 'iDicli- ters Toorrede, het bezigen van deze, door Zwingli en Kalv(jn veroordeelde benaming dcr Mof- der-maagd. HIEBVSALEM YERWOEST. 745 21213 Te weteu : dat het volck eens Vorfts ghewapent fterck Wtroeyen zou de Stad, het volck, en d'heyFghe Kerck, En fchorlTen 't oflTren, en zyn valfche Godldienft ftichten Daer boven d'Arcke 't goud des Cherubs plach te lichten: Ghelijck MelTias oock gefpelt heeft zoo perfect, 2125 Als hy de (bralen van zijn Godheyd hield bedeckt, £n van d' Olijfbergh zagh het heyr de Stad verrad'en. Den Tempel branden, en 't verwoede fioome plairen. En met d'hoefyfers van haer henghl'ten ftaen in't bloed. Wie niet halTtarrigh blijft kan hier door in't gemoed 2130 Zich oock verzek'ren, dat nae aller Heyl'gen wenfchen Verfchenen is den Held en Heyland aller menfchen, De groote Siloa: vermits men ziet ontruokt Den loden haren i'taf, en haren Staet verdruckt, lae tot den grond vernielt: ghelijck zulcx elck gegeven 2135 Is tot een teecken van d' Oudvader zat van leven, Die God zoo langh aen zijn beloften hield verfchuld Tot dat hy luda zagh ontCceptert, en onthult Van zynen hoofdband, en ontkleed van zijn gewaden, En 't volck Gods d' aerdfche weelde, en heerlijckheyd verlinaden, 21 to Zoo haeft als het vernam, hoe Davids Godes zoon Om leegh afbreken liet den weereldlijcken throon, Een ongeachte prael, indienze ivierd gheleken By 'sHemels glori, daer hy zit om uyt te I'teken Verr' boven al de pracht der Koningen, die oyt 2145 Hier lagen overhoop, en vochten haer beroyt Wat Chriften iffer, die nu vo'en zal zijn gedachten Met zulcke verckens draf, en op een Heyland wachten Die aerdi'che kroonen ftroyt? die throonen bout in't I'lijck: Die nauw bepaelt is met een engh verganghlijck rijck : 2150 Die pronckt met ftaven die inwendigh vaCt verrotten: Die parper draeght dat opgheknaeght word vande motten, Dat zynen glans vergeet, en haeft zijn luyfter derft? Ghy huyfgenoten Gods, die hier benedcn zwerft, GewilVelijck, al waer uw erf het Rijck van Meden, 2155 Schoon Perfen waer uw leen, en Nimrots groote I'teden Uw loth, fchoon of al 't ooft voor u op 't aenzicht viel : *T waer noch een krancke trooft verworven voor de ziel : Al blonck uw lichaem als een Zon, die zat van ftralen V3t Perfect: nog een nablgverljcn nit de RederQkersdagen. 3130 I/eprgen: hiermede worden vooneker de Profeten bedoeld. 2I3& d' Oudvader : t. w. : Jakob. Zle Genes. XLIX: 10. 3136 Ver/ditdd voor M^^rbonden." 3139 't Volck Ood$ Toor „de oltverkorencn, de gellefdcn Godes," waarmede hier, als nit de Tamcnhang blijkt, nIet de Joden, maar dc Kristenen worden bedoeld. 3i«s S» woehtcn haer beroyt: mln Joist altgedrukt voor „en elkander onsinnig 6evoclitcn." 21 17 Met tulcke werckent draf: Tpreekwljze aan de gefcfaiedenis van den verloreu zoon ontleend, docli, die, uit haar Terband gerukti en in den mond eens Engels onedel en weinig kiescta luldt by *t be> handelen van een zoo verheven pant. I I ! « t I , 746 HIERVSALGM VERWOEST. I I I Op haren middagh bralt^ eer zy gaet nederdalen : 2I0O Wat mochtet baten, als een langh gevreelde dood Op 't onverzienft' voor u deze aerdfche glori floot. Laet dan de dwazen gaen brageren en hoogh roemen In dingen, die i'lechts zijn verwelckelijcke bloemen : Vlieght ghy uyt d'ydelheyd nae boven van bene'en: 2103 KHmt op daer lefus word van d' Eng'Ien aengebe'en : Daer 't heyrfchaer nimmer moe, met juychen, en met fpringen, Droomt nergens anders af als van hem lof te zingen : Daer d' Ouderlingen op haer herpen konCtig flaen : Daer alle tortzen, daer de fterren, Zon, en Maen, 2170 Zijn enckel dayfternis, ten opzien van den genen, Die 't end'loos Kond vervuld, en niets laet onbefchenen : Daer 't nieuw lenifalem heefit gants een ander fchijn : Daer al de ftraten goud, de poorten peerlen zijn : Daer 's Dryheyds Majefteyt verftreckt aen alle kanten 2175 Der Hemel-lieden Kerck : daer alle diamanten Verliezen haren glans: daer God zich maeckt gemeen, £n duyzend jaren zijn als onzer dagen een. Wie zal nu twijfPlen dat de wet met al haer feeften, 'T wieroocken, 't flachten, en't opofferen der beeften, 2mo De reynigingen, en wat dienft daer meer aen kleeft : Is donckerheyd, by 't geen dat fchoonder luyfter heeft? Wie zal de fchaduwen omhelzen voor de waerheyd? Of kiezen Mofes glans voor Chriftus guide klaerheyd? Die blonck op Thabor van zijn voorhoofd als een zon : 2IS5 Wie Levi aenzien voor den tweeden A&ron? Die in een fchoonder Koor gaet ftorten zijn gebeden Als oyt Hooghpriefter, die hier wieroockte beneden In 't heylighdom, dat nu gebroken en geCchend Elck raed dat hy 't gemoed nae 'sHemels kercken wend: 2190 Van derwaerts lefus 't mann' laet regenen by vlagen, Veel zoeter als de broon die op de tafel lagen Voor 't Priefterlijck geClacht: van derwaerts elck bereyt Is fpyze die de ziel toebrenght onfterflijckheyd. O Bruyt van mynen Vorft, verkorene Gemeente, 2103 Keert vry uw aengezicht van't vlammigh borftgefteente, Daer uwen Phenix me' gingh brallen eens om 't jaer, Als of hy niet meer menfch, maer gants vergodet waer: Die glanffen zijn geblufcht waerom ghy ftond verwondert, Die dienften hebben uyt: ziet Levi eens geplondert 2200 Zoo naeckt ftaen zonder kleed, en treuren om den fchat, am Bragfrrn: Mbrallen, blnffcn," 't selfde als ^brarcercn" en „blAgu«eren." Bravadf, blaffne en W«/ B(in in de daad een en 't zclfde wuord. 3I7C Daer God tieh maeekl gtmeen : d. i.: .^mwKr Ood zlch bekend maakt." 2196 Phenix: .,Hoogeprlester.*' ZIo vs. 3028. HIERVSALEM VERWOB8T. 747 £n 't goud, dat Ifragl zijn Kerck geheylight had. Zoo ghy een Priefter zoeckt verfinaed dit drifligh Eyland, Gaet nae de fterren toe, daer vindy uwen Heylajid, Niet opgefmuckt met zyde, of wormgefpinfel, neen, 2303 Zijn kleed is enckel licht van boven tot bene'en. Ziet wat een ronde kringh van louter vlam, en ftralen Omzweeft zijn Majefteyt ey ziet eens neder dalen Die zoete Cherubijns, en Seraphynen om 't Schoon aenrchijn door te zien van 's Hemelg Bruydegoni : 2210 Zy loncken lodderlijck, en blyven op hem ftaren : Volglit haren voorgangh: laet de doode Priefters varen, £n rul'ten in het graf : leent niet meer Mofes mond Maer Cbrirtus lippeu 't oor : omhelft het nieuw Verbond. Vermengt geen goud met lood. waerdeert het beeld geringer 2213 AIs 't leven daer 't op heeft gewezen met de vinger. Dit treurfpel dat hier is gefpeelt zoo bloedigh langh, £n nu belloten met der loden ondergangh, U Gods rechtveerdigheyd en ftrengheyd uyt gaet drucken. Die wraecke neemt van 't quaed, en alle booze ftacken, 2220 En tot waerfchouwingh van een ygelijck perlbon Stelt als een baecken dit verdelght geflacht ten toon : Ghelijck de Rechters op het galgeveld de boeven, Die overgeven vaeck haer Ouwderen bedroeven, lae een geheele Stad : branddichters, en verra'ers, 2223 Straetfchenders, dieven, en vervloeckte moordenaers. Met knodze, vuyr, en ftael, met koorden en met ftroppen, Raeybraecken, worgen, Ilaen, ophangen, branden, koppen, En wegen op de ftraf nae elcx begangen feyt : De plaetze van 't gerecht geeft een afgrijllijckbeyd 2230 Den rey^igersi wanneer zy palen, raden, galgen, En kruylTen zien van verr', die haer het hert doen walgen Van d' eyHelycke ftanck, en 't aenzicht al verfchrickt Afwenden van 't geboeft', dat d'oogen uytgepickt En halfgegeten, fpijl't den Kraeijen en den Raven, 2235 En d'Arenden, die in haer ingewand begraven 't Yerfchroockte menfchenvleefch, verdort en zwert gebraen, Een vette bait waer op dees Dieren ledigh gaen. De loon van mifdaed in haer knagende geweten Vaeck wierden overtuyght, wanneer zy Gods Propheten 2210 Yerpletterden met fteen, en blixemden haer 't hoofd. Maer ochi hoe was dat volck van 't Hemels licht bcrooft. 2303 Dit drifiigh Efland Toor „dM« Ylottende aard/* aaio Zff loneken lodderlijck Toor „al8 drunken van weelde en van Uefde." I SB3 Ovtrgwen is „0Tergegeven** t. w. : „aan *t kwaad." Zie biz. 106, vs. 1797, 1801. 2337 Koppen: niet „koppen zelfen," maar „koppen korten.^' Zie kil. in 9. j 323S Wegen op Yoor f,afwegen, aftneten." I Begangen voor „begaan." Zie Voorrfde. 748 HIERVSALEM VERWOEST. AIs zy ophoopten noch d* afgrijAelijcke zonden, £n 't onbefmette Lam zoo bits nae 't leven ftonden: Hoe was al 't helfche Spoock ontketent op die dagh, 2245 Ais God zijn liefTte Zoon zoo bloedigh fterven zagh : Die ftrengh gebonden, en geflagen, en befpogen, Geruckt wierd, en geplnckt, gelleept, en voortgetogen : Die naeckt ten toon geftelt eens jeders gaepfpel was: Doen 't al, krufi/i kruy/t hem, riep, en loji cna Barrabasy 2230 Zijn bloed zy op ons breyn : doen hy van fchreyen moede Zijn borl't gemarmert, en geftreept zagh van de roede: Doen hy in't Richthnys droegh het purper tot zijn hoon : Gefceptert met een riet, gemytert met een kroon Van fcherpe doomen, die het Kryghfvolck om zijn herJTen 2253 Gingh vlechten, en verwoed om zijn hoofdllapen perrTen, Dat een flaghregen van roo druppelen ai meer Droop langs zijn voorhoofd, en zijn heyligh aenfchijn ne'er: Aldus mifmaeckty moft hy met pynelijcke gangen 'T hout dragen daermen hem gefpalckt korts aen zon hangeii: 22C0 O wreedheyd ongehoordi zoo wierd hy ais een guyt Gedoemt ten galgenbergh, en moft ter poorten uyt Hem volgde een droeve Rey van Vrouwen, en van Maeghden, Die gaende floegen voor haer borften, en beklaeghden Den heyligen Propheet, die door de ganfche Stad 22C3 Veel krancken oon artzny van't bed geholpen had. Indien noch 't loos gebroed zijn ftraf had willen keeren, Zy wierd hun klaer gefpeld zelf van de mond des Heeren, Die zich omwende, en riep : helaes I bedruckte Rey, Wat weendy over my, maeckt eer een veldgefchrey, 2270 En uwen val beklaeght: want ziet ick zie genaecken De fackel die uw Stad verbranden zal en blaecken : Dan zalmen roepen : o geluckigh is die geen, Die noyt onnoozel vriicht zagh hangen aen haer Tpeen : O drymael zaligh die noyt blyde moeder waren, 2273 Diens buycken nimmer zijn gefloncken nae het baren. Zoo fprekende, genaeckte hy *t Heydenfche Gericht, 'T vervloeckte Golgotha dat wit van Tchedels h'cht. Hier moft hy naeckt aen 't hout gehecht, te fchendigh lyden Twee Moorders, die hy zagh gekruyft op beyde zyden : 2290 Hier wierp de Krijghr-Knecht om zijn kleederen het loth : Hier bad hy voor zijn beuls, en wierd van nieuws befpot: Met galle en eeck gelaeft. hier zagh hy 't handenwringen 23U Al 7 hel/ehe Spooei: liier collective gebezigd roor „al 't helfch ge(^ok." 2216 0aep/p4l: zle Voorrede. 2390 Bre^H roor „hoold,*' doeh hier te onpaa gebcsigd. Brtin diiidt de TerfUndsvennogen*, koo/d of kop den fysieken roensch aan. i2M Oefpalekt voor „g«rpftnnen/' Onder welke bcteekenia wy 't ook by xil. vinden. Kortt : is hier „binnen kort, weldra." HIERV8ALEM YERWOEST. 749 Zijns Moeders, en een zweerd haer droeve ziel doordrlngen : Hier fchreyde hy: God toaeram verlaet ghy uwen ZoonI 238.5 Dat zjnen moordfchreeuw klonck in 's Hemels hooghCten throon ; Wy zagen hem terftond den leften doodi'nack geven, En drocgen flucx zijn ziel in't vrolijck eeuwigh leven, In't lieflijck Paradijs: van derwaerts zaghze ne'er, En zagh 't verlaten vleerch doorfteken met een Tpeer: 22o<i De Zonne gaen te rugh : de fierlijcke tapyten Des Tempels fcheuren, en van zelf aen ftucken ryten : Het aerdrijck zidd'ren, en de Dood haer yfren (taf Verworpen, als de doon opkeken uyt het graf. O Chril'ten Schare laet z\jn droevigh lyden breken 2293 Uw fteenen hert, en denckt of God om zich te wreken Van't goddeloos geOacht niet dobbel oorzaeck heeft, Wanneer 't zijn goedheyd zoo ondanckbaer wederftreeft: Dus fpiegelt u, en vreeft, eer ghy me' word verftooten : Want heeft hy niet verfchoont naturelijcke loten, 2300 Veel minder ongequetft die van zijn blixems blijft, Die tegen de natuyr den boom is ingelijft : Of zydy lacobs zaed, zoeckt geenen roem te haien Voor Ood, om dat uw ftam van Abram komt te dalen : Om dat ghy zijt befne'en : noch fteunt niet op de Wet : 2305 Maer door 't geloove uw hope op lefus Chrirtus zet. In dees verftooringey en bel'chreijelijcke ellende, Als in een tafereel, oock aller dingen ende Word levende afgemaelt, en naeckt geftelt ten toon, Dat niets blinckt hier bene'en zoo heerUjck, noch zoo fchoon, 23IO Zoo fterck, zoo groot, zoo trotz, zoo prachtig, noch zoo heyligh, Dat voor een fnel verderf zich kan befchutten veyligh. Ziet vry lerufalem eens met opmercken aen : Ghy ziet de weereld met haer veften onderga^n. En niets gefchapen dat in eeuwigheyd zal duren. 2315 Laet alle Steden prat, en ftout zijn op haer muren, Wachttoornen, poorten, en bolwercken Hemelhoogh, Valbruggen, yzerwerck, en grachten nimmer droogh : Wat magh het baten, als de ionghfte dagh der dagen Komt fteuren 'sweerelds Feeft met alderhande plagen? Vtrlattm: hier in d«a Bin van „ontxleId/* ta^ Utt Jletntn hert. De Engel bwlft hier den preektrmnt der Leereren van Vondele tQd, by wle de antlthefe van een Jteenen en een vUe/chen hart alzlns geliefd was. GabriSl TcliOnt echter te Ter- geten, dat hy tot vroae Kriatenen (k>rak, die reeds getoond hadden (vs. 2094, vulgg.) dat tj geen /Ueiun hart ronddroegen. nst JfoturetOeke loten: dat s(jn hier „««/<<« kinderen, die near den natnarl^ken, d. I. behoorliiken loop der dingen geboren BQn.*" £n too verftond men 't woord fiafiM(r/(/llr nog In mQa kindsheld. Sedert is men, door ondoordachto navolging van 't Pransch, er langsamerhand toe gekomen, aan dat woord een Joist tegenovergettelde beteekenls te geven. asi Die tegen de natuifr enz.: d. i.: ,,die als een vreemde loot op den echten (tarn geSnt Is.'* MS Verfta: „ln dete verwoMtlng en berehreielUke ellende wordt tevens, als In een rchlidery,het einde alter dingen near 't leven gemaald," enz. 750 HIBRV8ALEM VfiBWOBST. 2320 AIs God zich ruft ten rtrijdy en datmen 't Chriftendom AIs in riaghoorde vind tweeCpaltigh ftaen alom, Rijck tegen Bijck gekant, en dat d' hoofdftoffen ftuyten Nature in haren loop, en gaen haer ampt te buyten? Wanneer d' onzuyv're locht een i'nelle peft verweckt, 2325 Hct Kerckhof meft, en 't land alfins met dooden deckt? Wanneer de Zee verlaet haer palen niet om temmen, Te lande berft, en briefcht, en op de baren zwemmen De menfchen doet, en 't vee? wanneer het aerdrijck beeft, En uyt den afgrond loyt, en een gehuyl opgeeft, 2330 En liooge Klippen fcheurt, en overftulpt met Botzen De Ste'en, die hangende aen 't geberghte elck wilden trotzen? Wanneer den Hemel derft zijn blinckende geftalt, Zijn Sterren ftroyt, de Maen haer zilv'ren pruyck ontvah, De Zon zijn gouden huyve, en dat met groot vergrammen 2333 Den JEther uytberft, en de weereld fteld in vlammen? Dan zal de Reye der Aertz Eng'Ien dalen af, En met bazuyngeklangh verwecken uyt het graf, En dagen voor 't gericht de dooden langh ontdapen, En zamelen 't gebeent' : de baren zullen gapen, 2340 En braecken lyven uyt die fchuorden haren grond, En die verzwolgen zijn van vifTchen groot van mond. Het aerdrijck zal zijn doon, de Zee haer lijcken geven. En Adam al zijn zaed zien voor hem ftaen, en leven. De CsBfars zullen uyt haer tomben hemelwaert 2341 Een grooter Cadfar zien, en vluchten al vervaert Voor zijn Ilrengb aengezicht : de Yorften eydijck huylen : Ach bergen valt op onsi verfteeckt ons helfche kuylen! 0ns fcepters hebben uyt, ons glori heeft gedaen: Wat vyerfchaer fpantmen hier: wie kan voor hem beftaen. 2350 't Geflacht der loden met verwonderingh zal fpreken : Dit 's hy wiens zyde met een yzer wierd doorfteken : Dit is hy die betrad de dorpels van ons buys, En hingb op Golgotha gedoemt, en ftorf aen't Kruys : Waer bergen wy ons zielel het dun getal der vromen, 2353 Dat Chriftus door 't geloove heett vrolijck aengenomen, En 's weerelds pracht verfmaed, en had om zynen Naem Noch I'chat, noch borgerfchap, noch ftaet, noch lof, noch faero, Maer ramp, en tegenfpoed: ia wierd vaeck vander eerden Verdelght van felle beuls met koorden, vuyr, en zweorden : 23(.o Dat Chriften hoopken zal ter rechterhand vooraen Geplaetft zijn lichten blyde op zynen Heyland flacn, En vliegen Hemelwaert nae boven, als 't zal hooren Die vreuglidenrijcke Stem : Kamt hier mijn uytverkoren : 2361 Xijn lichten Toor „zyn oogen/' hinr van do gexaltptden zeer elgenaardig gesegd, om den Cchlttcren- den plans, die er uitftraalt. UIKRVSALEM VEUWO£8T. 751 En met eeii Feeftgewaed omgord van enckel Zon lacs Yerzellen gaen om hoogh den tweeden Salomon : Die om elck nae verdienft zijn vonnis uyt te meten^ Ig op geen Stoel van goud^ en elpenbeen gezeten, Maer inde wolcken bralt, met grooter Majefteyt AIs Efaias zagh voorheen Gods heerlijckheyd : 2310 firalt zegge ick op een Throon, die vande Seraphynen Gedragen, niet en doet als blixemen en ibhynen, En werpen ftrael op ftrael. ziet hoe verbaeft voor hem De Goddelooze vli'en dees donderende Stem : Vervloeckte gaet van my I 't beronw komt hier te fpade : 2375 Geen aflaet geeftmen hier : hier fchenckt God geen genade : Ziet hoe al 't Hellche Spoock met zeldzaem gekrioel Met zynen peckftock ftouwt de Zielen inden Poel. Ziet hoe Be^lfebub z^n kerckers en zijn holen Met zwavel propt, en met onlelTchelijcke kolen, 23S0 En pijnt de naeckten met een endelooze dood : Tenvijl de Chriften Rey in Abrams zachte fchoot Gewenfchte raft geniet, en inden Paradyze 't Verborgen Manna fmaeckt, en nut der Eng'len fpyze. Ghy Bondgenooten Gods gaet in door d' enge poort 2385 Nae deze Bruylofts Feeft, en blyfchap noyt gehoort, En met uw voorbeeld, en oprechtiglieyd wilt nooden Tot aw gemeenfchap fteeds het overl'chot der loden : Dat nae veel zwarighe'en, nae veel geleden fmaed Den Zoon zal kud'en, en de Goddelijcke raed 2990 Gehoorzaem zijn, nae dat 't getal vervult zal wezen Der Heydenen, die God en 'sweerelds Heyland vreezen. SIMEON. Lof zy lehova die ons wormkens vrund'lijck is, En toont den rijcken fchat van zijn geheymenis: Die zynen Engel zend uyt 's Hemels hooge kercken, 2305 Om ons t' ontfluyten wat wy hebben aen te mercken In lacobs droeven val, en iammerlijcke ellend. Mijn Chriftenen, dit in uws herten tafel prent : Aenmerckt Gods ftrengheyd aen de geen die hem vera ch ten, Zijn groote goedigheyd aen al die op hem wachten. DOOR EEN IS 'T NU VOLDAEN. 2370 V IMJehe Spooei: Zfe rs. 2941. 762 KlIITISCH OVEBZICHT VAX HIERUSALEM VERWOEST. OfTchooD het Treurfpel van Voudel, tot welks nadere befchoawiog wy thands oveigaao, wat Yorm, gedachten en diktie betreft, verre boven zijn eerfteliug ftaat en een rerbazendc voornitgang by hem toont, zoo ontbrcckt daaraan toch icts, *t welk men in het PaTcha wcl aantreft, en dat in een Tooneelftnk algemeen wordt befchonwd een hoofdvereischto te njo, te weten, ecu dramatifche knoop. In het Pafcha ftrekt tot onderwerp de groote en belang- wekkende vraag, of het den Israelieten al dan niet gelakken zai, zich ran het jnk der dienstbaarheid te beyrijden : tenrijl de g^beurteoisfen, in het (tuk renneld, nn eens tot een beyestigende, dan wcder tot een ontkennende be&ntwoording dier rraag fchgnen te leiden, tot dat de algeheele verdelging van den Farao en eyn heirleger daanran de oplosfing geeft. Op die wQze wordt, gedurende den loop van het (tnk, de lexer omtrent den afloop der taken gehouden in die onzekerheid, velke gefchikt is zyn nieawsgierigheid op te wekken en Yoortdnrend te boeien. In HieroTalem VerwoeTt daar en tegen doet zoodanige hoofdrraag zich niet voor: het lot der Had is reeds beflist, en het eenige, wat nog twyfelachtig soft knnnen rchynen,is het lot, dat de gevangen Joodfche yrouwen, eu iuondeihcid der docfater Sion, te wachten ftaat; doch daar het den lezer reeds van den baginne doadeiyk moet zijn, dat het met deze ongelukkigen in geen geval voordeelig kan afloopen, en sj zich of de flavemj of een ellendig zwerven zollcn moeten getroosten, is dit altematief weinig ge- fchikt om zQn nieuwsgierigheid te prikkclen, ja, is hem zelfs de uitkomst vrij onveifchillig. Het ftnk is dan ook minder een treorfpel, dan wel een trcurzang ; en men moet by de be- fchouwing daarvan al de regels ter zyde ftellen, aan welke men anders gewoon is een drama te toetfen ; en het, in overeenftcmming met hetgecn de t jtel belooft, allecn aanmer- ken als een voorftelling van het verwoeste Jerufalem, en van de rampen, waarmede die verwoesting gepaard ging of, liever nog, als de aanvangregels het opgeven, van de wraak Gods over de zonden en ongerechtighedcn van 't Joodfche volk. Zelfs mogen wjr onzen dichter niet te hard vallen, dat hj ons gecn drama leverde, geiyk wy het, naar onze wQze van zien, verlangen, wanncer wy bcdenken, dat hy zich zeer gocd verontfchaldigen kon door ons te wijzen op een der meestcrftnkkcn der oudheld, en wel op de Perzen van Efchylus, wclk ftuk insgeiyks niets anders is dan een doorloopend klaaggedicht over een gclcden nedcrlaag. Met het oog dus, niet op hctgeen wy gewenscht zonden hcbben, dat Vondel gelcverd had, maar op hetgecn hy heeft willen levcrcn, en ook werkeiyk gelcvcrd heeft, gaan wy tot de bcfchouwing van dezen zyn tooncelarbeid over. KRITI8CH OVERZICHT VAN HIBRVSALEM VERWOEST. 763 Hot is Josefus (in de lijst der perfonaadjen een ^^dapper voorrechter der Joden*' gc- noemd, welken tytel ik echter twyfel of de Joden hem wel algemeen znllen toekennon), die als Toorredenaar optreedt of de expozitie doet. Reeds de eerde woorden, welke hy fpreekt, brengen den lezer op 't ftandpant, waamit deze wat reeds gebeurd is en nog gebeuren zal moet befchonwen. Het geldt hier de voltrekking ran Gods wraak. Merkwaardig is vooral de theologie,door Vondel met zoo veel oordecl den JoodTchen geleerde in den mond gelegd. Het denkbeeld, hier geiiit, dat de wraak Gods niets ,,zoo zoet*' rindt Ala der Godloozen mercb, en*t (hoo verbaftert bloed, is geheel pasfend, zoo aan de oud-testamentifche leer, waarin Jozefus was opgeleid, als aan de fchrikiyke ondervindingen, door hem opgedaan. Treffend, en doorgaands in fraaie regeU ▼errat, is de fchildery, welke de fpreker vervolgends ophangt van den ellendigen ftaat, waaitoe de Stad geraakt was: mtmontendi ja fchier nict te verbeteren, de tirade, waarin hj yas TS. 56 — 74 zijn eigen pozitie berchrijft: en aandoenlijk het gebed tot God om erbar- ming, waarmedo hy zijn befchonwing van hetgeen den overwonnelingcn te wachten (taat beflnit. Jocefns Terlaat het tooneel, en nu treedt Titns op, door als 't ware een tweede voordel- ling Tan 't gebenrde te leveren ; maar deze reis ran 't Romeinfche (tandpont genomen. Niet zonder recht toont hj* zich geftreeld door den behaalden roem en meet hj de grootheid en 't gewicht der OTerwinning af naar de hardnekkigheid ran den wederftand en naar de beiangqjkheid der vemielde ftad. MTel is waar zofi de lof, dien hy zich zelven fchenkt, beter nit den mond van een ander geklonken hebben, en vooral zQn rodomontade Tan vs. 251 — 268, hoe fchittereiid ook van poezy, pleit niet voor zijn nederigheid;-— maar men bedenke hierby, dat men in Vondels eenw nog niet zoo kiesch op dit ftnk was als tegen- woordig, dat men er over *t algemeen vrij rond voor nit kwam, als men meende, eenigen prys verdiend te hebben. De dichter kon zich bovendien hier verfchoonen met talr\jke voorbeelden nit de hem bekende, vooral Spaanfche ftnkken, waarin het byna nimmer aan deigelijke fnorkeryen ontbrak. De dialoog, die nn volgt, tosfchen Titns en Librarius, is vol treffelijke regels, en getnigt voor de bekendheid van Vondel zoo met de Romeinfche als met de Joodfche gefchiedo- nisfen;het daarbj verhandelde fpreekt echter over 't geheel meer tot het verftand, dan tot het gevoel, en, zoo het al by lezing bevallen kan, het is minder gefchikt om in den Schonwbnrg indmk te maken op toehoorders, die er niet zoo zeer heengaan om onderwe- sen, dan om geroerd te worden. De Rei van Roomfche foldaten, die den triomf van hnn veldheer bezingen, munt nit door levendigheid van fchildering, gemakkelijkheid van verfifikatie en een opwekkend mctrum, jnist als hier te pas kwam. Bilet dezen rei is de Eer/h Handel (waarin eigenlijk niet gehandeld wordt) befloten, en nn treedt de dochter Sion op met hare Staeijqffers en een deep Joodfche vronwen. Wie Vondel eigenlijk met deze dochter Sion bedoeld heeft, is niet volkomen duidelijk: en dit is — vooral daar het een hoofdperfoon geldt — een font te noemen. By het lezen van fonomige plaatfen zoA men geneigd worden, haar voor een allegorifohe perfonaadjc te houden, die Sion zelf vertegenwoordigt : en zeker is deze opvatting niet in ftrijd mot den geest van den tyd, waarin Vondel fchreef, en toen het de gewoonte was, niet alleen Steden, maar ook Dengden, Ondengden, goede en flechte Eigenfchappen, even als handelende per- fonen, ten tooneele te voeren. Maar, behalve dat fonunige gezegden en verrichtingen, welke der Dochter Sion worden toegedicht, alleen eigen knnnen zijn aan een individa, mogeu wy gemst aannemen, dat Vondel, in weftrwil dat hy zijn eerfte opleiding by de Rederijkers genoten had, toch te veel natnnrlijk gevoel had, om nict te bercffen, dat het optrcden der Dl WFRKKW V*»< J ?«■« ViiNllKT. I. ■IS 754 KRITI8CH  ondor de gewone kenmerken tab nood en ellende, baar diq)eii roaw klaagde aan 't Fabliek, dat Pobliek Trij koad laten, en al hefe aerthetiaeh trefiende van Jerafalema Tal te loor soli hebben doen gaan. He( waaiichynlyksfc konl hel my dm Yoor, dat Vondel hier wd een Joodfche Vorftin of vronw Tan hoogen nag, aaar dese terens als type van de 8tad, ja van de geheele JoodTcke Natie, heeft wiUen TooiiteUen. De aanhef ran den Tweeden Handel, waarin de dockter Sion over de Tei^gaokeiyklieid van 't ondennaanfche uitweidt en den ral der itad beweent^ levert een bewQa op, dat Vondel de oude fchryven beftudeerd had, als synde een navolging van de klacht van Heknba, waannede de Troas van Seneka geopend wordt, en die in 't oorfpronkelgke dns aanvangt: Qoicnnqne regno fidit. Zy, die het Latijn niet machtig zyn, zullen zich knnnen overtuigen van ketgeen ik hier acg, door de oversetting, welke Vondel zelf van de Troas maakte en onder den tyt^l van „de Amfterdamfche Heknba" in 't licht gaf, na te (laan, en de eerfte regels met dese klacht van de dochter Sion to vergelijken. Wy bekomen hier voor de derde reize een tafereel van het voozgevallene, doeh nn met nog talryker en nog meer ijzingwekkende byzonderheden verrykt. Bovendien is de be> fchrijving, die hier gegeven wordt, wel gefchikt om indruk te maken, om dat het niet een bloote toefchonwer, een aegevierend veldheer is, die Tpre^t, maar een der voomaamfte en rampzaligfte flachtoffers van den ramp, die haar Vaderland getroffen heeft. De alleen- fpraak wint al meer en meer in aandoenlijkheid en kracht, en het tooneel wordt vooral lovendig van het oogenblik* dat zich de Joodfche vrouwen en- maagden in het gefprek mengen. Onwaarfchyniyk by den eerften opflag, en toeh waar, nit het leven gf^repen, is de voorftelling der dochter Sion, die (vs. 75S) haar jammeriyk wee nog voeden wil door sich nog heviger weeen te laten verhalen. 't Is Rachel, die om haar kinderea tremrt, en niet vertroost wil wezen. De benrtaang der Beien, waarin het ysfeiyke voorval verhaald wordt van de moeder, die haar eigen kind flachtte om haar honger met zyn vleesch te ftillen, (Init op een trefiende wQze de opfomnung der jammeren, waaraan Jwofalem ten prooi is geweest. Die beurtzang is een meesterftnk, zoo wel wat de ordening van het geheel als de behandeling der deelen betreft Het hart moge terug krimpen roor de vree- feiyke fchilderingen van den gepleegden gmwel, wy bewonderen te gelijk de knnftigewyse, waarop de Dichter, door de redenen, welke hy der ongelukkige moeder in den mond legt, ons medelijden voor haar opwekt : waarop hy ons byna doet gelooven, dat, by den overmaat van ellende, die haar trof, zy onmachtig worden moest om we^rftand te bieden aaa dien aandrang, die de natuur in haar boesem tot zwygen bracht: waarop hy den affchTik, de verontwaardiging, welke wy jegens haar gevoelen moesten, op haar benlen overbrengt. Treffend ook is de overgang, waannede het vervolg sich aan den Beurtzang Quit. De komst van Jozefns brengt nu een afwisTeling te weeg, door de befchryving, welke hy geeft van het offerfeest, ter eere van Titus gevierd, en van wat daarmede in betrekking ftaat Echt dichteriyk is vervolgends — vooral van vs. 1161 — 1174 — de fchildering van het lot, dat de Joodfche verwonnelingen getroffen heeft of nog te wachten ftaat Doch al wat hy verhaalt dient alleen om den ronw zyner toehoorderesfen nog te verswaren, en wy gevoelen by het losen, dat de raad, welken hy haar ten flotte geeft, om de genade des verwinnaars in te roepen, door geen gnnftige nitkomst bekroond zal worden, en dat alleen zyn medeiyden hem aanfpoort, haar nog met een flaanwen fchyn van hoop te ftreelen. Na een nienwen trenrzang der Jodinnen, wordt de Derde Handel aangevangen met eon vierden temgblik op 't voorgevallene. *t Is thands een Priester, die, als zoodanig, den val des Tempels betrenrt: deze perfonaadje neemt voor 't overige aan de haodeling geen dee], on I i KRITISCH OVERZICHT VAN HTERV8ALEM VBRWOEST. 755 ign opkomsft en zijn vertrek zyn beiden weder weinig gemotiTeerd : — en toch is er in dat opdagen en weder veidwynen der perfonen, in hnn rondwaren over 't pain der verwoeste ftad, ietfl dat ana onwillekenrig aangrijpt en roert. Wy zion als 't ware die ongelokkigen, thaiida van hois en yerblijfplaats yerftoken, ale fchimmen orer het tooneel der verwoesting Iteen en weder zwerren: en oiTclioon elk op zijn eigen wijze z$n klaagtoonen nitilort, de tooB, dies 17 aanflaan, en het roorwerp van die klacht blijTen immer dezelftle. Ka den Priester Phiaeas, zien wy de dochter Sion temgkeeren en de genade Tan Titns af- biaekni. Het eerfte gedeehe ran dit tooneel is invele opaichten,watdenrtijlbetreft,beneden de rest ran 't ftak, en wordt vooral ontcierd door de misTeiyke tusfchenwerpfels, waarmede heft bezaaid is. Toch herkennen wy den Dichter weder, wanneer wy ons in vs. 1598-1603 getrofibn geroelen door een even menschkandige als po^tifche greep. De JoodTche vrou- wen, hoe 00k door (mart en wanhoop overraeesterd, ontwaren op eens, dat Titus voor het nitgepntte hoopjen volks, *t welk der verdelging ontkomen was^ nog bcTreesd is, en an flikkeren, toot eea oogenblik, de erfteli|ke nationale trots en de zielskracht weder op, om zich in ftonte en tergende taal Incht te geyen. Praai en levendig wordt weldra dat zeUde tooneel, waar de dialoog in korte zinnen is Toortgezet In deze foort van Cnelle CunenTpreking, waarin Vondel tot nog toe onnavolgbaar is gebleven, toont hy zich reeds hier een meester. Ka da^ Titos de klagende Tronwen met kraaken troost heeft heengezonden, treedt oen Bai vanPricstaren op, die, als een wedrflag op hetgeen door Fhineas gezegd is, de teekenen enprofecyen opfomt, waarmede aan de (tad haar naderende yal was verkondigd gewor* den, — en daaimede den Dirden Handel beHoit. Jn den Vierdm Handel treedt Titos wederom te Toorfchija, om aan den Hopman Teren- tios de Xandrwjgdy over Jndea op te dragen en hem de noodige onderrichtingen mede te deelen, waaronder deze behoort, dat de fteenhoopen bezet en doorzocht worden, ten einde den booBwicht Simon, die zich onder 't poin verfcholen hoodt, te vaagen. Van dien Simon intosliehea werdt aiets meer yemomen : en dit is ongetwijfeld een gebvek in een tooneelftok, waar geeae handeling moet worden aangegeyen, zonder dat men er den oitflag van te wetea komt. In het volgende tooneel ziet men de JoodTche vronwen fteenen op elkander ftapelen om de dochter Sion onder te verbergen en haar zoo doende aan de nafporiagen der Romeinen te onttr«kken. Ook hier vinden wy wederom een navolging van Seneka, en wel van het tooneel in de Troas, waarin Andromache haar zoon Astyanax, wiens dood de Grieken eifchen, in het graf van Hektor overbrengt — De Drosfaart Pronto komt op om de vronwen te halen en in flavemy mede te voeren ; doch hy mist de vorftin ; vergeefs pogen de Jodinnen hem diets te maken, dat zy dood en begraven is ; hy wantronwt haar verhaal, wil het lijk met eigen oogen aanfchonwen en gelast de graftombe om te halen; waarop het bedrog uitkomt. Alle (meekingen z^n no vruchteloos: de gevangenen moeten den verwinnaar volgen en beklagen haar lot in een aandoenlijken treorzang, die met recht den naam van eiegie mag dragen, dewijl hier, even als in de oorfpronkeiyke elegien, de oitroep van fmart, in elk koeplet eenige reizen herhaald wordt. Gelukkig is in dezen Rei dc maat gekozen, die den diepen klaagtoon zoo natooriyk terog geeft, en de geftadige weer- galm van roow en gejammer heeft iets dat het hart byzonder aangrijpt en treft. 