None
Whatever crowns or sceptres may vanish in smoke, Fear nothing, so long as proudly ranged on your frontier, Your brave peasantry may be your shield and sword. P 226 BUKNS IN DUTCH AND FLEMISH the strong lines of Bums, such as "Luxury's contagion, weak and vile," and "stand a wall of fire around their much-loved Isle," are not similarly dealt with, still, even with these and other drawbacks, the picture will compare favourably with others whose authors do not so frankly confess to a " free translation," though it also is naturally weaker than Euras's powerful drawing — "From scenes like these old Scotia's grandeur springs, That makes her loved at home, revered abroad ; Princes and lords are bat toe breath of kings, 'An honest man's the noblest work of God' : And certeS) in fair virtue's heavenly road, The cottage leaves the palace far behind ; What Is the lordling's pomp 1 a cumbrous load, Disguising oft the wretch of human kind, Studied in arts of hell, in wickedness refined ! "0 Scotia, my dear, my r For whom my warmest Long may thy hardy sons of rustic toil Be blest with health, and peace, and sweet content I And, 01 may Heaven their simple lives prevent From Luxury's contagion, weak and vile! Then, howe'er crowns and coronets be rent, A virtuous populace may rise tbe while, And stand a wall of fire around their much-loved Isle." I now give the poem as rendered by this sympathetic translator. ZATERDAGAVOND OP HET LAND. Pol de Mont. Hoe koud en snerpend toch de herfstwind loeit I Hoe snel verzwonden een Novemberdag 1 Van de akkers keeren guil en os, vermoeid, de kraai scheert nestwaarts, traag, met loomert slag. THE COTTARS SA TURD A Y NIGHT 227 Na ganscb een week van eerzaam veldwerk, treedt de landman huiswaarts met verhaaste schre6, en, staat hem nog op 't voorhoofd 't edel zweet, — 't is morgen Zondag, tijd van troost en vre6 ; — gereinigd hark en schop ! Hij is ter rust gereed ! Daar krijgt hij dra, door d'ouden lindeboom gansch overschaduwd, 't lieflijk huisje in 't zicht, waar 't kleine volkje, wachtend, dat hij koonV, verlangende oogen op net veldpad richt Zijn* warme haerdstee*, blinkend als niet een', de guile lach op vrouwtjes lief gelaat, njn' lieve blozaards, hupplend om hem heen : geen loon ter waereld, dat daarboven gaat ! Aan zwoegen denkt hij niet, aan huislijk heil alleen! Dan, 'wijl het jongste, op vaders knie te paerd, unaar Hoorn of Schagen of naar Marken" rijdt, zoo kecren, van des buurmans land of waard, 00k de oudsten weer, om 't wederzien verblijd. Hun eerst'ling, maagdeken van twintig jaar, --een meisje als melk en bloed, Antje is haar naam, — licht kocht zij *t nieuwe jurkje thans, waarnaar zij lang verlangde, of — dat de nood soms praam', schenkt zij haar gansche loon, verheugd, aan 't oudrenpaar. Hoc harrlijk klinlen groet en wedergroet ! Was geen daar ziek, die gansche lange week ? En— opdat de avond sneller henenspoed', verhaalt m* elkander al het nieuws der streek. Dc mocder, naaiend, mazend, wat zij mag, nwakt de oude spullen weer als nieuw zoo goed, •o wenscht, in stilt*, dat ze in een droombeeld zag, wat cens het lot haar* kind'ren brengen moet.... ^^ Vader spreekt !— En alien luist'ren vol ontzag ! Zoo gaeme geeft hij hun den wijsten raad 1 "Een heirge wet wcze u des meesters woord ; B^b dat gij steeds uw' man bij d'arbeid staat ; wicn gij 00k dagdief weet, doet gij stil voort... i 3a8 BURNS JN DUTCH AND FLEMISH Vergeet het nooit : gij dient den eeuVgen Heer ; blijft dag en nacht gctrouw aan recht en plicht drukt steeds vol moed het enge pad der eer, en smeekt den Hemel om zijn' steun en lichL. Wie Gode ootmoedig vraagt, vindt altijd hulp ct Doch hoor, daar tikt men aan het deurtje, zacht — Wie dat mag wezen ? Vraag het Antje maar.... — Een jong'ling uit de buurt... Een toeval bracht straks, op den thuisweg, beiden tot elkaSr.... Zoo spreekt zij, aarc'Iend ! Doch, met lust en leed, liet moeder 't vuur, dal uit hare oogen straalt, vraagt naar zijn ambacht, hoe zijn vader heet, en denkt met vreugd, Vijl 't meisje 't al vcrhaalt, dal zij een' braven borst, Goddank, le kiezen weet ! Het fluistVend "wdkom" brangt hem Antje bin : • een' flinken knaap,— zdo had zij hem gedroomd, de moeder, voor hare oudste 1 En 't gansch gezin verneemt met vreugd, dat hij wat praten koomt. En Vader spreekt terstond van wind en weer ; bang iwijgt de knaap, weet nauw'ltjks, wat Reschiedt.... Hem loopt het langs het hert, zoo warm, zoo teer.... Wat hem den mond sluit, moeder heelt hij 't niet... " Een' brave del," denkt zij ; "dat gaat in deugd en eer !' — O zoete liefde, zalig, wie u vond ! Leert niet den mensch de hoogste wijsheid, dat geen zeeg'ning op het ganscbe waereldrond zulk heil kan schenken als deze eene schat ! Ach, zoo daar ooit, in 's ievens wrange pijn, een goede geest den sterv*ling laafnis bood, dan was ziilks, waar, in eerbaar samenzijn, een lievend paar elkaar in de armen sloot, bij bloeiend meidoomloof en lentezonneschijn I Is daar wel een, die in den boezem nog een herte kloppen voelt voor eer en trouw, die, listig als een' slang, met snood bedrog, 't onschuldig maagdenhert bestoken zou ' THE COTTAR'S SATURDAY NIGHT 229 Vkek, wie aan dcugd, geweten, eerbaarheid verzakend, laffc prooi der wulpsche lust, de onwetende, die hij naar d'afgrond leidt, als ecu verrader op de lippen kust, en met den val des kinds der oud'ren schand bereidt I — Nu dampt volgeurig op den avonddisch, waarrond zich elk genoeglijk nederzet, de warme gort Geen koningsmaal, gewis ! — maar goede luim en eltlust kruiden net Dan brcngt de vrouw — waar of zij 't haalde of vond ? want heden dient 00k 't beste niet gespaard ! — den kaas, als honig smeltend in den mond, en noodt elkeen tot proeven, en verklaart : cen jaar reeds was hij oud, als 't vlas in bloesem stond ! E^ stil genoten, eindt het maal alras. Dan scharen alien zich den haerd nabij ; m 't Bijbelboek, waaruit reeds Grootvaa^ las, *oekt Vader, "waar men 't lest gebleven zij....w Het hoofd ontbloot, met ernstvol, kalm gelaat, leest hij, zeer traag en luid, het heilig Woord, k* God het goede loont en straft het kwaad, of Psalmen, die eens Sion heeft gehoord.... Luid klinkt het: "Vreest den Heer, en prijst Hem vroeg en laat!" E^ als een priester, plechtig leest de Vaar, "°* Abraham genl vond voor den Heer, noe Mozes' bede Jozua's zwakke schaar deed zegepralen op des vijands heir ; &<* Koning David, dichter beide en held, 330 God in lied bij lied zijn* zonden kloeg ; «* Job, door ramp bij ram pen neergeveld, ^ schoot vervloekte, die als kind hem droeg ; ■h* '* schrikk'lijk zienerswoord des tern pels val voorspelt... Sonw leest hij, hoe, voor Adams schuld en zond', *t onschuldig Offer bloed en leven schonk ; hot 's Menschen Zoon geen naakten steenklomp vond, waarop zijn hoofd ter ruste nederzonk ; BURNS IN DUTCH AND FLEMISH len nacht ! hoe slechls een handvol jong'ren, zwak aan kracbt maar groot aan heldenmoed, ter zee, te land, de Blijde Boodschap aan de menschheid bracht, hoe Gods Propheet, op Pathmos' hcimvol strand, des EeuVgen vloek vemam, voortdond'rend door den Daar knielt hij, prtester, rader, erhtgenoot, vdor d'EeuVgen Vorst, wiens troon de hemel scbraagt, 'wijl zoete hoop, ver boven 's waerelds nood, op zachte wiek zijn' jiel len hemel draagt ; daar zien zij na den dood elkander weer, voor steeds vereend in 't ongeschapen ticht ; daar vloeit geen traan, daar zucht geen boezem meer : volmaakt genot slraall van Gods aaiigezkht, en eind'loos, eind'loos kreitst de Tijd door de eeuw'ge spheer. — Hoe bleek, hierbij, der keiken majesteit ! Kunst vindt men daar, en slenter nog >vel 't meest, waar men, met luide plecht, vdor oogen spreidt der vroomheid schoonen schijn, maar niet haar" geest. Voor zulk een bidden blijft gij doof, o Heer ! Doch waar, in 't stof geknield, in 't kleed der smert, U de armen smeeken, eenvoudvol en teer, genadig hoort gij naar de taal van 't hen, en in des Levens Boek schrijft gij hunn' namen neer.— Snel vliedt de tijd.... Het uur der ruste slaat — Het "blakertje" in de linker, brengt de vrouw naar 't net vertrekje, waar hun leger staat, de beide kleinsten, dekt en kust ze trouw. Dan, 'wijl de vader, bij de deur op wacht, den hond temgroept, die naar buiten springt, vercelt blond Antje, fluis trend, o zoo zacht, — zacht, als het vinkje, dat in 't ha&gje zingt, — den lievUing tot de baan, blank kronk'lend door den nacht.... Zoet Nederland, — mijn land, 't zij Zuid of Noord aan 't nced'rig lot des landmans hangt uw lot. Baroenen, prinsen schept— een koningswoord, een eerlijk man is 't edelst werk — van God ! THE COTTARS SATURDAY NIGHT 231 In stflle dorpen, onder 't strooien dak dcs veldlings, wonen zede en eenvoud nog. In hellekunsten sterk, in deugden zwak, holt menig in fluweel schande en bedrog 1 Doch hecht en recht is *t hert, dat klopt in \ werkmanspak ! Mijn Vaderland, van alien dierbaarst pand, voot u zend ik tot God mijn' vuur'ge bed, dat lang nog, in des bouwmans kloeke hand, de spade blink* bij 't eenzaam werk der vre& ! 'Van vreemde smetten n blijf zijn volksaard rein, van wulpschheid en bederf zijn kuische haerd ! Wat kroon of schepter 00k in rook verdwijn' ! ▼ices niets, zoo lang, fier op uw* grens geschaard, ow kloeke boerenstand uw schild, en zwaerd mag zijn ! E. J. Potgieter has translated only four pieces from Burns, on the whole very well done.1 In John QnbtXQon, mj Ja, the spirit and tenderness of the original are faithfully preserved, though one or two lines are a little unhappy. For instance, "Toen gij uw best deedt om mijn hart,"1 feik to reproduce the homely tenderness of 44 When we were first acquent"; and "En slapen ginder niet alleen"* niisses entirely the deep pathos of "And sleep thegither at the foot" I give this, upon the whole, excellent translation. lPotxu, ran £. J. Potgieter. Uitgave van Zimmermann, Haarlem. 18S6. 'When you tried your best to gain my heart. 'And yonder will not sleep alone. »3» BUENS IN DUTCH AND FLEMISH CLAES HENDE/KSZEN. E. J. POTOIKTBK. Toen gij uw best decdt om mijn hart, Claes Hendrikszen, mijn schat 1 Toen was uw haar als git zoo swart, Uw voorhoofd spicgelglad ; Cerimpeld is dat voorhoofd nu ; Zoo wit als sneeuw dat haar, En toch de Heme! zegene u, Claes Hendiiksz, beste vaer 1 Wij klommen zaam den heuvel op, Claes Hendrikszen, mijn schat 1 En h ebb en op zijn groenen top Veel vreugde en heils gehad ; Wij stromp'len nu vast naar benecn, Maar neipen d'een den aer, En slapen ginder niet allecn, Claes Hendriksz, beste vaer I The effort with %, Jttan'e a £B.m for a" that is not so successful. The translator has evidently not caught the spirit and swing of the poem. The first four lines are a fair specimen — " Heet eerlijke armofi al geen schand, Toch beeft en bloost ze om wat niet ? Maar wien ze oolc sla in slaafschen band, Wij schainen ze ons zie dat niet I"1 The last verse is, however, very well done, and the work, though sadly inferior to the original in terseness and bold- ness, forms even in this garb a fine example of inde- pendent manliness. 'Although honest poverty is not called shame, Still it trembles Mid blushes for what not ? But whoever it may pot in slavish bonds, We feel ashamed for that not I A MAN'S A MAN FOR A' THAT EERLIJKE ARMok.. E. J. POTGIETER. Heet eerlijke armo6 al geen schand, Toch beeft en bloost ze om wat niet? Maar wien ze ook sla in slaafschen band, Wij schamen ze ons zie dat niet ! Trots elk beklag, trots elk bezwaar Om ons geloof, verbeeld je : De rang, dat is de stempel maar, De man is 't goud van 't geeltje ! Ons maal moog* slecht of sober zijn En kaal ons buis en wat niet? Gecf dwazen fulp en dart'len wijn, 't Ontberen schaadt zie dat niet Spijt al 't verguld, spijt al 't vernis, Waarme6 zij klaat'rend prijken, Wie bij doodarm doodeerlijk is, Schat vorsten maar 's gelijken ! Zie ginds dien dwaas uit oud geslacht, Lid van 't bestuur van wat niet? Zijn naam gelijke een tooverkracht, Zijn brein begrijpt zie dat niet ! Schoon ster bij ster verdoolde en viel Op 't borstpand van de botheid, Zoo ge onafhanklijk zijt van ziel, Gij schatert om de zotheid ! Een koning kan tot ridder slaan En aad'len wien en wat niet? Maar eerlijkheid waait niemand aan, Gunst, voorspraak baat zie dat niet ! Trots al 't gezag, trots al 't gewigt, Waar ampten me£ bekleeden, Een hart vol liefde, een hoofd vol licht Zijn hooger waardigheden ! Zoo laat ons bidden om den tijd, Die komen zal, trots wat niet ? 233 Waarin tal gelden ivijd e ■ Geboorte of goud? lie dat niet ! Waarin verdicnst, waarin verstand Gevierd worde en geprezen, En alle lion uit alle land Ala breeders zullen v The only olher specimen I give of Potgieter's work #tarn ^Hoi which is a very excellent rendering of this touching song. MAFIJ MORISON, E. J. POTOIETKS. 1 laat mij niet aan 't venster beijen, Daar sloeg hel uur door u bepaald ! — Laat me in die blikken mij vermeijen, Waarbij geen goud in luister haalt ! It Zou 't zand der woestenij niet vreezen, Noch 't hevig blaak'ren van de ion, Wanneer gij 't loon des togts woudt wezen, fieminde Marij Morison. Wie gist'ren door 't geluid der snaren Zich ook ten dans verlokken liet, 1c Zat daar, — maar zag de blijde paren, Maar hoorde 't koiend fluisi'ren niet I Schoon deze lief, die schoon mogt hceten, En gene \ nog van beide won, Mijn hart sprak (zou 't u ooit vergeten ?) "Ge zit geen Marij Morison!" Kunt gij hem dan de zielrust rooven, Die gaarne voor u stierf, schoon kind 1 Den levenslust in 't harte dooven, Welks feil is, dat het u bemint? Wekt niet zijn liefde uw wcderliefde Laaf hem voor 't minst uit meelij's bron ; Want scherts of blik, die kwetste of griefde, Viel nooit in Marij Morison. THE COTTARS SATURDAY NIGHT «3S J. Van Lennep,1 who, like Sir Walter Scott, was both poet and novelist, and also, like him, gained most celebrity in the latter capacity, has translated some twenty pieces. They are very well done, though perhaps they do not attain the standard of Potgieter. Whilst presenting the meaning and tone, he does not always adopt the imagery of the original. They give the Dutch reader an enjoyable version of the songs and poems translated by this writer. I give the following three examples : ^hx ttxrttaVa <§*hurt*8 £LiQht DE SA TURD AG- A VOND IN DE HUT. J. Van Lennep. De najaarsstorm huilt snerpend rond : reeds vroeg Spreidt de avondstond zijn schaauw de velden over: Het runddier keert, bemodderd, van de ploeg : Karkouw en kraai zoekt rust in 't dorrend lover. De landman staakt zijn werk, en raapt in 't rond Houweel en spade en gaffel van den grond. Deze avond heeft het werk der week besloten En morgen wordt de zoete rust genoten. Hij neemt in *t end, langs welbekende paSn Met zware schre£n de lange huisreis aan. Hij ziet zijn stulp in't groene dal gelegen, • Beschaduwd door een olm, dien eeuwen heugt Daar wagg*len reeds de kleintjens vader tegen, Met blij gejoel en kinderlijke vreugd. Het knappend vuur, de haardsteen, glad gewreven, De welkomstgroet, die *t wijfjen hem komt biSn, Het zoet gesnap van 't jongsken op zijn knign, 't Heeft al zijn zorg en matheid ras verdreven. Inmiddels, med van *t wekelijksch werk gekeerd, Tredn, blij te mod, zijn ouder knapen binnen, lJ. Van Lennep, Mengd potty. Leiden: A. W. Sythoff. ■6 BURNS IN DUTCH AND FLEMISH Die, vtoeg reeds tot arbeidiaamheid geleerd, Bij herder, boer, of bouwman 't weckgeld winnen. Zijn oudste hoop, zijn Jansjen, frisch en schoon, In d' eersten bloei der beste levensjaren, Brengt mede in huis het zuur verworven loon, AI wat zij reeds voor de ouders wist te sparen, En toont meteen aan moeder 't nieuwe jak. Voor morgen, waar zij laatst haar over sprak. Met luide vreugd, aan 't hart ontweld, begroeten Ze elkander bij het langgewenscht onimocten : Men snapt en schertst en lacht met blij geluid : Een iedert kraamt oin 't bardst /ijn nieuwtjens uit De tijd snelt voort, op vluggen wiek vervlogen. Het oud'renpaar ziet, met partijdige oogen, De toekomst in, die 't lief gezin verbeidt, Wijl moeder 't goed der kind' re n zit te lap pen. En 't oude, puur of 't nieuw waar*, op te knappen, En vader soms een woord tot sticbting zeit Hij leert hun dan, oplettend na te komen At wat de baas of juffrouw hun gebiedt, Hun werk te doen, voor d'arbeid niet te schroomen. — " Wilt (regt hij) schoon geen sterveling u ziet, Den werkenstijd met beuz'len, nooit verkwisten. Eert God vooral ! en zorgt dat gij uw plicht, Naar Zijn gebod, bij dag en nacht verrichL Bid! dat Zijn raad uw schreden moog' geleiden, Opdat gij in verzoeking niet verwart Niet vruchteloos zult gij God's hulp verbeiden, Zoo gij die loekt met recht geloovig hart" Maar hoor ! men klopt, doch zachtjens. Wie mag 't wen Lief Jansjen, die 't bezoek wel heeft verwacht, Vertelt alsnu, en O ! niet zonder vreezen : Het is de knaap, die haar heeft t' huis gebracht De moeder ziet, hoc liefde, slecht verborgen. In 't vonk'lend oog van Jansjen, op 't inkarnaat, Dat elke wang ontgloeit, geschreven staat. Zij vraagt den naam des vrijers, 't hart vol zorgen, THE COTTARS SATURDAY NIGHT 237 En staamlend klinkt het antwoord ; doch met vreugd Hoort moeder, 't is geen lichtmis, die niets deugt En Jansjen doet den jongTing binnenkomen : Een fiksche borst, die moeder wel bebaagt, — En rccht te vreen is nu de jonge maagd, Dat 's minnaars komst niet slecht werd opgenomen. De vader praat van vee en akkerbouw ; De jong*ling zwijgt : want hoe zou hij vermogen Te sprcken, dus van blijdschap opgetogen ! — Zijn blooheid, zijn verwarring valt der vrouw Weldra in 't oog en O ! zij schept behagen In d' eerbied, dus haar dochter toegedragen. Men spreidt den disch : de meelkoek lacht hun toe : 't Is Schotlands spijs : wie, dien zij niet zou lusten ? Ook melksoep, vrucht der bontgevlekte koe, Die in den hoek ligt achter *t schot te rusten. En moeder heeft, ter eere van den gast, Hct huisgezin op oude kaas verrast, Door haar gemaakt, nu Mei een jaar geleden : En meer dan eens wordt voor den jongen bloed, Uit vriendlijkheid, een groote homp gesneden, En meer dan eens zegt hij : " Wat smaakt dat goed.w "ct blijde maal heeft uit. Met ernstig wezen, Vormt heel Jt gezin een wijden kring om *t vuur. D* vader rijst en slaat in *t plechtig uur Uen bijbel op, zijns vaders roem voordezen. "U Hcht de muts eerbiedig af en toont 1 Eerwaardig hoofd met graauwend hair bekroond. Wu «est hij e^n van Davids psalmgezangen let oordeel uit om de eerdienst aan te vangen. HiJ *egt : "Aan God zij lof en dank gebracht !* **n *t heilig lied klinkt statig in de nacht * u wordt op nieuw het zware boek doorbladerd. ^ eerbied en aartsvaderlijken klem *-*«$t de oude man, hoe, op des Heeren stem n de ark 't gezin des vroomen werd vergaderd, V/SH 8 BURNS IN DUTCH AND FLEMISH Hoe Abraham de vriend van God genoemd. Of Amalek ter straffe werd gedoemd. Hoe Jesses zoon, aan booze zonde schuldig, Door diep berouw die zonde heeft geboet, Of wel hoe Job, in tegenspoed geduldig, Den Heer verhief als immer wijs en a<xd ; Of '1 hemeisch lied van heil'gen Esaias, Dien wraakheraut en bode des Messias. Wellicht ook toont lijn te:tt, in 't Kieuw Verbond, Hoc schuld'loos bloed de strafschuld moest verzoenen, Hoe de Opperheer van 's hemels legioenen Ceen cnk'le plek om 't hoofd te rusten vond. Hoe op dcze aard Zijn jongcren verkeerrien, En wijd en zijd de blijde boodsthap leerden, Wat schouwspel 't oog van Patmos balling trof, Door 's Ahnachis wil onthcven aan dit slof. Of hoe de vloek hem vrceslijk dreunde in de ooren, Van 't droevig wee aan Babylon beschoren. Nu knielen zij : en, tot den Hemelheer, Opdat Zijn hulp het huisgezin beveilige, Bidt de echtgenoot, de vader en de faeilige, Van hoop vervuld, dat ze eens, in booger sfeet, Op de eigen wijs elkander wedervinden, Waar de eigen band hen vaster zaam zal binden, En waar, vereend tot eindcloos genot, Zij 't heilig lied, tot lof van hunnen God, Met heel het koor der zaal'ge hemellingen, Eeuw uit, ccuw in, aanleiddend zullen zingen. En nu gaat elk iijn eigen weg in vree : Men zoekt de rust : geen leed zal die verhind'ren ) Maar 't oud'renpaar zendt nog een stille bee Ten heme) op voor 't welzijn van bun kind'ren ; Gerust dat Hij, wiens zorg de raven spijst, Die 't blank gewaad der lelie heeft geweven, Die 't metiscbdom door beproeving onderwijst, Hun en hun kroost het daaglijksch brood zal gevcn, Hen hoeden in 't gevaar ; maar bovenal Hen Zijn genaf* deelachtig maken zal MY NANNIE, O 239 Jttj iUnnie, ©. DE SCNADUW DEKT DER HEUVLEN KRUIN. J. Van Lennep. De schaduw dekt der heuvlen kruin, En zelfs den top der linde : De winterzon dook achter 't duin, En ik ga naar Selinde. 't Is duister en de wind blaast fel ; Doch ik weet in den blinde Den weg langs bosch en bergen wel, Den weg naar mijn Selinde. Selinde is lieflijk, minzaam, jong, En vlug gelijk een hinde. Verstijf *s verleiders gladde tong, Die schertste met Selinde ! Bevallig, zonder erg of list, En trouw is mijn beminde : Geen boterbloem, van dauw verfrischt, Is reiner dan Selinde. Een veldknaap ben ik en niet meer, Die geen beschermers vinde ; Maar *k lach om gunst van Vorst of Heer ; Tc Ben welkom bij Selinde. Ik leef van 't geen mijn werk mij biedt : Nooit had ik voile spinde ; Maar ik ben even wel te vre£, Ik slaagde bij Selinde. *t Loop mee\ \ loop tegen, beil of druk, Ik neem bet als ik 't vinde ; Want 1c weet op aard slechts een geluk, Te leven met Selinde. BURNS IN DUTCH AND FLEMISH NIEMAND. J, Van Lennep. Mijn wijfje is mij trouw, Ik dcel haar met niemand : Ik kus niemands vrouw En mijn vrouw kust niemand, 'k Heb daaglijks mijn brood En dank daarvoor niemand : Tc Vraag nooit iets uit nood, En I oen ook aan niemand, Ik ben niemands beer En dienslknecht van niemand : 'k Heb t' huis mijn geweer En vrees ook voor niemand. Ik stel mij nocb blij Nodi droef aan voor iemand : Geeft n emand om mij, Ik gcef ook om niemand, Mr, H, Tollens has translated three or four of the smaller pieces, but they do not call for any special criticism. I give SBaniirinn. BttUit as a specimen of his work, none of the pieces adopted in my task having been selected by him. Z WES VENDS WIM. H. TOLLSNS. Hier niet en daar niet ! Waar stiert gij den steven, Zwervende Wim I ik roep altoos om niet ! Kom aan mijn boeiem, gij lust van mijn leven 1 Keer zoo getrouw als gij laatst mij verliet WANDERING WILLIE 3l k Heh a met schrik door de bareii zirn stuiven ; Ruw blies de winter uw kiel naar de kim ; 'k Dacht met natuur nu faet welkom te wuiven, Zij aan den xomer en ik aan mijn Wim. Huilende stormen t ligt stil in de toomen ; Kleurt mij den heme) niet treurig en iwart. Lispelt, gij kcxrltjcs ! en kabbrlt, gij stroomen ! Rolt uit uw school weer mijn Wim aan mijn hart Maar bad hij trouwloos zijn Nanni verge-ten, Houdt, bolle zeeen 1 hem ver van mij af : *k Wil van zijn schuld en zijn meineed niet weten ; "k Neem mijn geloof aan zijn trouw met in t gra£ AFRICAN DUTCH. In a collection of fifty selected poems in African Dutch,1 made by Mr. F. W. Reitz, President of the Orange Free State, published 1888, there are three pieces from Burns. As they do not profess to be complete or literal trans- lations, it would serve no good purpose to examine them critically at any length, but I reproduce them here as a matter of interest and curiosity. The language is nearly similar to what was spoken by the peasants in Holland two centuries ago. The first is from <<£he <£o\tzx'* gaturbau Jftjjht. A number of the best verses are omitted, but the story is told pleasantly and simply. SATERDA Y-AANT IN W BOEREWONING. Dis somer, en die oestijd die is daar, Nog warmer dage kom nou skielik aan ; Die week sijn werk, die het hul eindlik klaar En meer as een keer, met na huis toe gaan Seg iedereen : "Nou kan ons m6rre rus, "Die sekels weg, en alles is op sij; " Dan snij ons Maandag weer met nuwe lus, "Die volk en Kleinbaas langs die selfde rij.p 1 Wjftig Uitgesogte Afrikaanse Gedigte, versameld deur F. W. Reitz, Hoofregter in d'Oranje VrijstaaL 242 THE COTTARS SATURDAY NIGHT Soos vader tuis kom loop die kleintjies bij, En maak lawaai totdat sijn ore dreun, En moeder soen die ou nes hul nog vrij, "Naant va'er, naant moeder," seg die ondste seun, u Naant va'er, naant moeder," met *n fijner stem, Volg oek die kleintjies. Op die ou sijn skoot Daar leg en speul die jongste kind met hem, En al sijn sorg verdwijn, en al sijn nood. Die broers en susters sit rondom opsij, Elk wil die ander met iets nuuts verstom ; Die tijd die vlieg so ongemerk verbij, Totdat op laas die Voet-wasbalie kom ; Die ouwers sit, bekijk die kinders veel, En wens dat alles goeds in hul mag blijk, Die moeder lap en maak ou klere heel, Dis wonderlik hoe nuut en mooi dit lijk. Die honde blaf, daar klop een an die deur, Elsie weet goed wie of dit is wat klop ; Sij bloos met eens, en Maatjie siet haar kleur, "Wie is die jonkman?" seg sij toen daarop, Toen hij ver Oom, ver Tante en Niggie groct. Moeder was blij ; hij was gen wilde Want, Mar reg geskik. Toen Elsie horn ontmoet Was sij so skaam, knap geef sij horn die hant, Verblijt dat hul haar vrijer goed ontvang.. Die Ou gesels oer perde, skaap' en vee, Die kereltjie is nou gen stuk meer bang ; Die Opsit 's maatjie oek tevrede mee. Dis waar geluk, seg ek ; ja glo ver mij ! Ek het die wereld ver en wijd deurkruis, Mar waar jij sulke reine vrijers krij, Daar is nog seker balsem in soo'n huis. Is daar 'n mens, 'n siel so diep verlaag, Hij word vervloek die so sijn God vermei En die met valse slinkse streke waag Soo'n liewe kind as Elsie te verlei. 243 BUJtAS /<V AFRICAN DUTCH Die oordeel volg, en d 'ewig jammerpoei ! Is tiodsdiens, dcug, en skaamle so op 'n ent ? Het hij gen stuk gewete, gen gevoel Ver 'n ouwers hart en ver hul kinds ellend? Sul dek nou tafe!, daar word opgedis Kijs, kerrie, kluiijies, en wit brood En hotter waar die vrou op trotsig is, 'n Kom vol melk. "Help maar jouself, neef Koot." Wat g£ Koot om al was dit koek of tert, Hij kijk meer mi sijn Elsie as na KOS. Haar liewe oogies is hoin meerder werd, Sij lijk so fraai, en tog nie uitgedos. Die tnaaltijd 's klaar, sit iedereen nou aan Die vader nes 'n Patriarg — hij vat Die Bijbel waar die doopregisters staan, Die selfde Boek, wat al sijn voorouers had; Sijn breerand hoed eerbiedig afgehaal (Sijn baart die is al grijs, sijn hare ijl,) Hij lees 'n Sions lied in d' ouwe taal ; "Laat ons God dienen— Hem sij eeuwig heil." Hul sing die lied eenvoudig maar met gees Met hart en stem — die beste reinste taal, En ho or andagtig as die ou man lees Hoe Abraham Gods vrind was heeltemaal, Hoe Moses oek ver Amelek het lat vlug En sijn geslag verniel het uit hul land Of hoe die Koning-Digter het gesug Onder Gods toorn en kastijdend hand; Die ramp van Job, sijn voorspoed en geduld, Of uit Jesaia, die beroemd profect. Dan oek misskien van Horn wat mense skuld Gedra het an die Kniis met bloedrig sweet. Hoe Hij die hier gen rusplaas had op aard, Daar Bowe tog die twede naam besit ; So kniel hul voor Gods troon. Stil en bedaard Spreek toen die Gristen-vader, en hij bid : THE COTTAR'S SA TURD A Y NIGHT 245 "Dat Hij, wat selfs die vooltjies wil behoed "En wat met prag die lelies kan beklee, Sijn wijse raad, so nuttig en so goed An hulle nakroos altijd oek mag gee ! Op segepralende vleuels rijs die wens Dat almal eens hiernamaals tog mag staan Voor God en voor Sijn Seun, die broedermens Om daar te ruste sonder sonde of traan." Hoe nietig is hierbij die Priester-praal Met siersels wat die Opperwese tart, Waar mense in groote skare menigmaal An God 'n diens betoon, nie uit die hart ; Hij sal in toorn die huiglaars oek verjaa, Terwijl uit so 'n stille needrig hoek, Hoor hij die reine sieletaal met weibehaa En skrijf dit in Sijn ewig lewensboek. The second is from ^am o' ^hanttr. He entitles it "Klaas geswint en sijn Pert."1 It is a mere outline of Burns's famous poem, and is the weakest of the three efforts. Here, for example, " Die drank is tog 'n snaakse goed ; Hij ge* die bangste kerel moed. Al is *n Hotnot nog so olik, Een sopie maak horn net nou vrolik ; Steek hij maar net *n dop of drie, Dan stuit hij ver gen duiwel nie," 2 1The smart Nicholas and his Horse. ' Drink is really a droll stuff ; It gives the greatest coward courage. A Hottentot may be ever so mischievous, A drink makes him jolly ; If he has taken about three glasses, Then he never fears the devil. 246 BURNS IN AFRICAN DUTCH is offered as the translation of " Inspiring, bold John Barleycorn ! What dangers thou canst make us scorn 1 Wi' tippenny, we fear nae evil ; Wi' usquebae, we'll face the devil I " KLAAS GBSWINT EN SUN PERT. As jij miskien nog, met jou maat, Bd in die dorp sit lag en praat, Vergeet jij, jij moet huis toe gaan, Anders sal Elsie ver jou slaan ; Sij sit al bij die vuur en brom "Ek krij horn soo's hij huis-toe kom.* Jammer dat mans so selde hoor As hulle vrouens, ver huP knor ; Dit is maar so — hul' kan maar praat, Ons luister tog nie na hul' raad. Dat dit so is, het Klaas Geswint Een donker nag oek uitgevind ; Hij 't leelik in die knijp geraak Toen hij terug rij van die Braak. Had Klaas geluister na sijn vrou Dan had dit horn nog nooit berou, Gen dag gaat om of sij vertel hem " Mar Klaas jij is tog alte skellem, " Nog nooit is jij van huis gewees " Of jij gedraa jou nes 'n bees, "En loop Koos Tities met jou me6, "Dan gaat dit woes met julle twee*" Ee*n aant, in plaas van huis toe gaan, Blij Klaas nog in die dorp in staan. " Nou ! moet jul mij 'n slag trakteer : — Kom, kerels, gooi mar nog een keen" Hul ge* oom Klaas oek nog een dop, Toen was hij net mooi hoenderkop. TAM & SHANTER Nou skeel dit niks, al wort dit nag, Hij blij mar daar gesels en lag; As Klaasie eers begin te slinger, Dan kan jij glo, hij sal mallinger Plesier is nes *n jong komkommer, As jij horn pluk, verlep hij sommer ; Of nes 'n skulpad in sijn dop in, Soos jij horn vat, dan trek hij kop in. As Klaas van naant sijn huis wil haal, Dan wort dit tijd om op te saal. So klim hij " Kol " mar saggies op, En druk sijn hoet vas op sijn kop. (*N flukse merrie was ou Kol, Al was haar rug *n bietjie hoi ;) Eers fluit die ou — want hij was bang — Die neen-en-neentigste gesang, Dan kijk hij weer *n slaggie om Of daar miskien gen spook ankom. Voor hij van naant sijn huis kan krij, Moet hij die kerkhof nog verbij. Die drank is tog 'n snaakse goed ; Hij g6 die bangste k£rel moed. Al is 'n Hotnot nog so olik, Een sopie maak horn net nou vrolik ; Steek hij maar net *n dop of drie, Dan stuit hij ver g£n duiwel nie. Mar Klaas het daarom naar gelijk, Toen hij daar in die kerkhof kijk; Sijn bloed het wonderlik gekook, Toen hij gewaar hoe dit daar spook. Daar speul die duiwel op 'n tromp, Ver veertig spoke in 'n klomp ; Hul dans daar rond, dat dit so gons, G6n ouderwetse cottiljons. Maar eers "Alexander Klip Salmander" Trap hulle algaar met malkander, «4 7 BUXA'S IN AFRICAN DUTCH Toen was dit wecr die "honde trap," Tot dat die sweet so van hul tap. Die goed was bijna poedel kaal, En kijk die vrouens was ft skraal, Mar een daarvan, 'n bieijie dikker, Maak so 'n uitgchaalde ftikker, Dat Klaas plaas van sijn bek te hou, Skrf, "Arrie! dit was (inks van jou." Soqs hy dit si, toe moet bij ja, Die heel boel set bom agterna ; " Kol, loop nou dat die stof so staan, Anders is Klaas vannaant gcdaan ; Kom jij mar net die drif vcrbij, Dan dalkies raak jou baas nog vrij ; Een spook is nes 'n bok-kapater, Hij loop nic sommar in die water. Toe, Kol, die duiwel snij jou spoor." Hier leg die drif; "hiert!" sij's daaro'cr. Haar alert het hul glad uitgeruk; Mar Klaas is los, dis e'en geluk. Ver die wat lus bet om te draai, Wll ek mar net e"e"ii woortjie raai : Gedenk aan Klaas Geswint sijn pert, En vraag jou selve : waar 's haar sifirt? And the third is JJaiicait (Srarj. This is really a good and faithful rendering, and much the best of the three pieces. DAAKTJB GOVWS. Daantjie kom hier om te vrij, Ja, met vrijers gaat dit soo ; Sondagsalnts het hij ver moet rij, Ja, met vrijers gaat dit soo. DUNCAN GRA Y 249 Martjie steek haar kop in die luch, Kijk soo skeef en trek terug, Sit ver Daantjie glat op vlug; Ja, met vrijers gaat dit soa Daantjie smeek en Daantjie bid, Martjie's doof en biij maar sit ; Ja, met vrijers gaat dit soa Daantjie such vir lire lang, Vee die trane van sijn wang, Praat van hemselve op te hang; Ja, met vrijers gaat dit soo. Die tijd versach maar ons gevoel Verachte liefde word 00k koel ; Ja, met vrijers gaat dit soo. "Sal ik," seg hij, "nets een gek, "Om een laffe meisie vrek? " Sij kan naar die hoenders trek " , Ja, met vrijers gaat dit soo. Hoe dit kom lat dokters vertel, Martjie word siek en hij word wel ; J a, met vrijers gaat dit soo. Daar 's iets wat an haar borsie knaa, En hartjie-seer begin haar plaa, Haar oogies glinster 00k mar braa ; J a, met vrijers gaat dit soo. Daantjie was een sachtc man, En Martjie trek haar dit soo an ; Ja, met vrijers gaat dit soo. Daantjie krij jammer in sijn hart, De liefde groei weer an sijn part. Nou leef sulle same sonder smart ; J a, met vrijers gaat dit soo. There is no published translation of any of Bnrns's works in this old and expressive dialect, but Mr. M. Miedema, of Rauwerd, Province of Friesland, Hoiland, has very courteously translated two pieces specially for this book. Under such circumstances any severe criticism would be out of place, though this Frisian version of the first song can challenge it Of this first piece, John rlUbrroon, ntg Ju, one line, indeed, "Do 't tic Jy joech myn hert,"1 is the same rendering as given by Potgieter, and like it, also misses the coziness and expressiveness which the original, " When we were first acquent," conveys and i the line, wie jy hier sa s 1 When I gave you my heart. 'Then wai your hair as black a JOHN ANDERSON, MY JO 251 Mr. Miedema's muse has nodded in so rendering "Your locks were like the raven," but the other lines are given with considerable fidelity and grace, the well-known line, "But hand in hand well go," being rendered with peculiar pathos, "Dochs klamm' w* us oan en-oar.wl The song reads in Frisian — SJOERD FRIEZEMA, MY L/EAF. Sjoerd Friezema, ho ljeaf hie 'k Jo, Do 't ik Jy joech myn hert ; Do wie Jy hier sa swart as roet, Jy foarholle sa gled ; Mar nou 't Jy troanje aldsk wirdt, Sjoerd, Jy hier sa wyt as snie ; Nou ljeavje ik Jo yette mear, Myn Sjoerd, myn ried-en die. Sjoerd Friezema, sa djierber my, Do \ wy de berg bikleauw'n ; En man'ge Wide en fleur'ge dei, Mei swiet-en sur fordreauw'n ; Mar skien 't it nou berg dei giet, Sjoerd, Dochs klamm' w* us oan en-oar; En slomje strak der oan de foet, Myn Sjoerd, swiet neist elkoar. The second piece, &> Jttan's a JHan fox a' thai, compares most unfavourably with the first; indeed, it cannot be called a translation, but rather an imitation, 1 Still we cling to each other. *52 BURKS IN FRISIAN and even as an imitation it is not very forcible. The first verse is sufficient to quote in order to show this: — "Dyt earlik earm 'in skande' neamt, Dy lumdelt tige dom. Mar 'n slaef is Hy, dy 't bQgt for goud, Priis stelt op wraldske rom ; Wy achtsje heger, Him, de man, Mei 'n edel, gouden hert ; Hwant rang-en stimpel is mar foarm t Mar 'n earlik herte net/*1 which is given for "Is there, for honest poverty, That hangs his head, and a1 that? The coward-slave, we pass him by, We dare be poor for a' that, For a' that, and a' that, Our toils obscure, and a' that; The rank is but the guinea stamp; The man's the gowd for a* that." The last verse is perhaps a little better, and I give the whole song as a curiosity. EARUKE EARMOED. Dyt earlik earm "in skande" neamt, Dy handelt tige dom. Mar 'n slaef is Hy, dy 't bugt for goud, Priis stelt op wraldske rom ; 1 lie who calls honest poverty a shame Acts very stupidly, But a slave is he who bows to gold, Appreciates worldly glory; We more esteem, him, the man With a noble, golden heart ; The rank and stamp are but form, But not an honest heart. A MAN'S A MAN FOR A* THAT 253 Wy achtsje heger, Him, de man, Mei 'n edel, gouden hert ; Hwant rang-en stimpel is mar foarm! Mar 'n earlik herte net Al is lis miel ek noch sa skriel, Us baitsje noch sa keal ; In earlik herte dat is ryk, Is m* earm allyk in Sweal. Klaei dwazen yn forwiel, en jow Hjarr'n mar de fynste wyn, En foerje hjarr'n mei swietekou, Hjar rykdom is mar skyn. Sjgn der dy kwast tit 'n aid geslacht, Hy sit oeral mei yn, Hy baeit Him yn syn rykdom, en Hy slacht in hopen wyn ; Mar Och, syn harsens fetsje net, Dat al dat swiid gejei Net opweacht tsjin in edel hert, Yn 'n bidler oan *e wei. In Kening jout rju ampten wei, Biklaeit mei ear-en rom, Slacht Ridder en skonk mannichien It Hege adeldom. Mar al dat oansjSn, al dy macht, Is oan in damp gelyk; *t Fordwynt as reek for 'n twirke, by In hert oan deugden ryk. Lit us den hoopje op de tiid, Dat alle skyn forfljQcht, En dat it wiere Adeldom, De ierde-en folken rjucht' ; Ja, mei de dei hast daegje, dat Gjin rang noch stimpel bynt ; Mar alle folken, op de wrald, As broerr'n forien'ge fynt. BOHEMIAN OR CZECH. I now come to the translation into the Bohemian or Czech language by Mr. Jos. v. SUdek.1 The short preface to his work is sufficient to show how thoroughly the translator appreciates the charm and spirit of the poems he translates. After giving a short sketch of the poet's life, he reviews the character of his poems in a masterly and loving spirit. The following extracts will serve the double purpose of showing how thoroughly he is at home with his subject, and of serving as a reason why I have not found it necessary or even justifiable to criticise his excellent renderings at any great length. " ... In him his fatherland found the Singer of Freedom. In him Man revealed himself in the fullest power of Manhood, which felt responsible, and wished to be responsible, only to himself and to his Creator for his thoughts, his aspirations, and actions/'2 "... Although he never set foot across the ^Robert Burns: vybor z Pisni a Ballady pfeloXil Jos. V. Slddek. Nakladatelstvi, J. Otto, Knihtiskdrna, v Praze. 2 " V n£m nasla jeho vlast pcvce svobody, v n6m ozval se clovck v cele* sfle muz'ne povahy, zodpovddny ze svych mySlenek, skutku a snah pouze sob£ a svemu liohu.'7 254 ■ INTRODUCTION 255 border of his native land, he swept in spirit through the universe. He sang about and for those amongst whom he lived as one of them, but also as one who had seen deep into their hearts. "With the penetrating power of a spiritual observation, of which they never dreamed, he gave expression to their aspirations, form to their dreams, and gave a language to their joys and also to their sorrows, which still to-day, after more than a hundred years, has lost nothing of its magic, of its freshness, or of its compelling power; for it b the echo and expression of the penetrating feeling of the human heart And therefore is it that the songs of Bums, since their appearance, have resounded through all Scotland— on her fields, in her towns and villages, as well as in her cottages and palaces ; they are sung by old and young, and the name of Burns is the key with which to open every Scottish heart "Like a mountain spring his poetry bubbles forth, refreshing every wayfarer in this age as it did in the times gone by. In Burns's poems the love songs reveal themselves the most conspicuously at the first, but it is not through these erotic melodies that he became the darling of his people. His love of truth, his manliness, his love of freedom, are the foundation pillars upon which (being also native to the Scottish nation) is built by that nation a monument of love and veneration in every feeling heart And, even if the whole inhabitants of Scotland disappeared from the earth, and only the works of Burns remained, this nation would for ever live; for every power of the soul, every special movement, every aspiration of theirs are interwoven in his poetry. . . "l iu Zpfval o t£ch a za ty, mezi nimil I'll jako jeden z nich, ale 256 BURNS IN BOHEMIAN OR CZECH Mr. Slddek translates sixty poems in all, and has been most judicious in his selection. ^h* QLottnx 0 SaiurAag £iifiht Here the first verse is omitted; otherwise the poem is beautifully rendered. A few, but very few, liberties, are taken with the imagery, and these never important. u In youthful bloom " » is rendered " A birch in May," and " This weary mortal round " reads " The blossom and dust of human ways." SVATVECER. Dech listopadu mraznS zadul v luh, den smrdkd se nad zoranymi ldny, spreX ubrocena, odstaven je pluh, a v hejnech na noc odle"tajf vrdny. take jako nSkdo, jen2 dfvd se do hlubin jejich srdci s pronika- vostf badatele a s vySe, o nf2 nikdo z nich nem£i tuSenf. Vyslovil touhy jejich, dal tvar jejich mlhovitym mySle'nkdm a a srdci jejich v smutku i jdsotu rec\ kterd dnes, po stu rokii neztratila niceho na sve" horoucnosti, sfle a svSzesti, nebot' jest pfirozenym hlasem srdce lidskelio. Po cele" stoletf ozyvajf se pfsne" Burnsovy Skotskem. Na polich, na statcfch, v chatrcich i zdmcfch zpfvajf je staff i mladf, a jme'no Burnsovo jest kl£6, kterym se otevre snad ka2de srdce §kotske*. Jako horsky pra- men proudi jeho poesie a osvSzuje stejne* poutnfka dneSnfho jako toho, jen2 tudy 3el pred vekem. 