Handelingen
Handelingen van bet Eerste Congres voor de Taal, Land- en Volkenkunde Solo, 25 en 26 December 1919 THE LIBRARY OF THE UNIVERSITY OF CALIFORNIA LOS ANGELES Handelingen van het Eerste Congres voor de Taal=, Land- en Volkenkunde van Java Solo, 25 en 26 December 1919 Albrecht & Co., Weltevreden igsi Sang Pandji, met de tivee punakaicans. INHOUD r Voorwoord VII Programma van het Eerste Congres voor de Taal-, Land- en Volkenkunde van Java gehouden te Soerakarta op 24, 25 en 26 December 1919 Cpeningsrede van den voorzittei XXVII De Hindoe-Javanen in Midden- en Zuid-Sumatra door L. C. Westenenk (met 1 bijlage) „. De Slametan Entas-Entas der Tenggerezen en de Memukur-Ceremonie op Bali door Joh. Scholte 47 De Bedojo Ketawang door P. A. Hadivv-idjo (met 1 bijlage) 87 Een hypothese omtrent den oorsprong der Hindoe-Javaansche Kunst door Dr. F. D. K. Bosch 93 Pvassenmenging door L. S. A. M. von Romer (met 4 bijlagen) 171 I-ezing Wiropostok 251 De Madoereesche taal en letterkunde door R. Sosrodanoekoesoemo 259 De Javaansche Grammatica op Javaanschen grondslag dooi Fastoor F. van Lith 273 Een hypothese ter verklaring van  Ir. Thomas Karsten 291 Panji en Semar, Voordracht van den heer Van Stein Callenfels 301 Iftvs over Banten en de Banteners door H. Djajadiningrat 309 De Kuwera in het voorportaal van Tjandi Mendoet door Dr. M. E. Lulius van Goor 325 Ojong-ojong Bangkong (Kakawihan baroedak Spenda) door R. Haroen Alrasjid 349 Tjareta Naghara Songennep door Kartasoedirdja 361 Een Javaansche Tristan-figuur door J. Kats 379- De oudste Moehammedaansche Inscriptie op Java, n.m. de Grafsteen te Leran door J. P. Moquette ^1 LMjdrage tot de kennis der Soendasche taal door R. Poeradiredja en M. Soerijadiradja 401 De Inl. tabaksbouw in verband met de adat door Prawata 413 Koeda-Kepang door W. Staugaard 421 83S886 LUST DER PLATEN Tegenover Bldz. Sang Pandji HI Retno Angreni XVII Hindoe-nederzettingen op Sumatra 2 Zuid-Sumatraansche alphabetten 14 Het stroomgebied van de Boven-Batang Hari 15 Kaartje 50 Zielebeelden (petra's) van Kandang Tepus (Tengger) 56 Zodiakbekers van Ubud (Bali) en van Gutji Alit (Tengger) 56 Slametan Entas-Entas in kandang Tepoes 58 Ealineesche pedanda 62 Fedanda (Bali) 6'i Fuspagambar of zielebeeld van Bali 64 Dewi Sri 65 Eidschellen uit Tengger 68 Bronzen klok, gevonden te Ranggatali (Tengger) 69 Dewa-figuur, zodiakbeker en Egyptische figuren 68 Figuren zodiakbeker (Prasen) uitgeslagen 69 Falinggaan (Godenzetel), Bali 70 Fedanda-beeld, Den Pasar (Bali) 71 Drona (wajang Purwa) zijn priesterkleed ter vergelijking met de resi van Tengger en Bali 71 Kamanaks, bespeeld door 2 personen 88 Eedojo-Ketawang, van terzijde gezien 88 Bedojo-Ketawang, van voren gezien 89 Serimpi-dans in Solo 89 Dans van de Bedojo-Ketawang 88 Ronden, upapitha's, adhisthana's en Midden-Javaansche tempelvoet. 119 Geornamenteerde lijsten, upapitha en steen, afkomstig van desa Gilang 120 Tjandi Srikandi met Wisnukanta als hoekpilaster 121 Pilasters 122 Tjandi Ardjoena, Diengplateau 124 Frofiel-teekening van Tjandi Ardjoena 125 Bovendorpel, met voorstelling van Laksmi tusschen olifanten, afk. van Tjandi Nagasan, afd. Mataram 128 De onderdeelen van een Wimana van twee verdiepingen (Tjandi Pawon) 129 Flattegrond van Tjandi Sewoe 130 Tegenover Bldz. Een Midden-Javaansch bronzen beeld gemeten volgens het nawatala (negen-span) systeem 131 Leuwentroon geplaatst in makaratorana 133 Torana, waarvan de anggri's (pilasters) ondersteund worden door wyala's 133 Torana als vrijstaande nis (Boroboedoer) 136 Torana als vrijstaande nis (Boroboedoer) 136 Leuwentroon geplaatst in torana met grillig gevormden hemel 137 Torana overschaduwd door kalpawrksa 137 Maderenggo of Troonpaviljoen in de kraton te Soerakarta 138 JIadhyarangga van een basrelief van Boroboedoer 138 Achterzijde van een basrelief van Boroboedoer 138 Zuid-Indische winiana van drie verdieping En (Ram Rar, PI. XXII)... 146 Deelden van Dieng, beheld van Gedong Sanga en Bronsje van Dieng. 152 Voorbeeld van een Volkswoning 294 Tegenbeeld van een dorpsingang 29S Tegenbeeld 299 Relief 329 Poort van het graf van Poetri Dewi Swari, vanuit bet Noorden gezien 392 Grafgebouw te Leran (buiten de ommuring) 393 Grafsteen van Leran (buiten de Koeta) 393 Grafsteen van Leran 394 Grafsteen van Leran. Bijgewerkte inscriptie, om te doen zien, hoe die er viele ongeveer uitzag 395 Koeda-Kepang Ponorogo 422 Koeda-Kepang Ponorogo 422 Koeda-Kepang Ponorogo 424 Is oeda-Kepang Ponorogo 424 Is oeda-Kepang Toengagoeng 425 Voorwoord. Allereerst verontschuldigung, dat de voor het in end 1919 gehouden congres geleverde bijdragend eerstans verschijnen. Verschillende omstandigheden, waarvan eene nadere uiteenzetting geen nut zou heben, waren daartoe oorzaak. Voorts ter korte toelichting van de heterogeni- teit van de in dezen bundel bijeengebrachte stuk- ken: naast diepgaande en van eruditie getuigende verhandelingen treft men aan mededeelingen over allerlei wetenswaardige bijzonderheden op het door het congres bestreken gebied, populaire voordrach- ten over onderdeelen van de taal- en volkenkimde van Java, ook bespiegelingen, die, al houden ze geen voeHng met de huidige taalbeschouwing, interesse verdieren, enz. enz. Aard en strekking van het congres, die men in de openingsrede aangegeven vindt, bracht die ongelijksooi-tigheid mede. Heeft in wetenschap- pehjk opzicht het eene stuk aanspraak op waardee- ring en behoeft het andere toegevendheid, alle mo- gen belangstelling ondervinden! HET CONGRESBESTUUR. Weltevreden, Mei 1921. Programma van het Eerste Conpress voor de Taal-, Land- en Volkenkunde van Java gehouden te Soerakarta op 24, 25 en 26 December 1919 Beschermheer: Zyne Excellentie de Gouverneur-General. Eere-Comité: PangMMn Adipati Aria Praboe Prang Wadana. Pangeran Adipati Aria Praboe Soerjadilaga. Pangeran Hangabehi van Soerakarta. Pangeran Aria Soerjadilaga. Pangeran Aria Soerjadilaga. Pangeran Aria Soerjadilaga. Eere-Ledox: Dr. G. A. J. Hazeu, Regeerings-Adviseur voor Inlandsche en Arabische Zaken. P. de Roo de la Faille. Onder-voorzitter der Diredie van het Bataviaasch Genootschap van Kiinsten en Weteyischappen. Mr. K. F. Cteutzberg, Directeur van Onderwijs en Eeredienst. A. W. J. Harlofr, Resident van Soerakarta. Raden Adipati Djnjanegara, Rijksbestuurder van Soerakarta. Raden Toemenggoeng Aria Soerjawinata, Regent van Bangkalan. Raden Adipati Aria Martanegara, oud-Regent van Bandoeng. Oomite van Organisatie: Pangerai Adipati Aria Praboe Prang Wadana, Fer-Foorister. Dr. R. Hoesein Djajadiningrat, Voorzitter. P. V. van Stein Callenfels, Secretaris-Penningmeister. Dr. F. D. K. Bosch. Pa.geran Aria Hadiwidjaja. D. van Hinloopen Labberton. Raden Iskander Brata. Raden Sasradanoekoesoema. Dr. B. Schrieke. PROGRAMMA. Gezellige bijeenkomst der Congressisten in d3 Societeit Habipraja, op Woensdag den 24en December 1919 1. Gamelan G 1. Gamelan G 2. Gamelan G 3. Gamelan G 4. Gamelan G 5. Gamelan G 6. Gamelan G 7. Gamelan G 8. Gamelan G 9. Gamelan G 10. Gamelan G 11. Gamelan G 12. Gamelan G 13. Gamelan G 14. Gamelan G 15. Gamelan G 16. Gamelan G 17. Gamelan G 18. Gamelan G 19. Gamelan G 20. Gamelan G 21. Gamelan G 22. Gamelan G 23. Gamelan G 24. Gamelan G 25. Gamelan G 26. Gamelan G 27. Gamelan G 28. Gamelan G 30. Gamelan G 31. Gamelan G 32. Gamelan G 33. Gamelan G 34. Gamelan G 35. Gamelan G 36. Gamelan G 37. Gamelan G 38. Gamelan ending Moro-Sondjo. 2. Bramah (U-Velt). 3. Srimpi Anglir mendoeng. 4. Klöstamp-Compositie (R. T. AVreksodiningrat). 5. In den vooravond: Vroolijk gekout en genoegelijk samenzijn. 6. Na-avond-stemming. 6. Ilet viedige avondlied. 7. Nachtrust. 8. Angstaanjagende voorboden van naderend onlieil. 9. De eruptie. 9. Diepe neerslachtigheid na den ramp. 10. Herademig bei de spaedige hulpverschaffing. 11. Dankbaarheid van het volk voor de Regeeringshulp. 12. Wireng Ardjoeno Gardhopatih. 13. Gevecht tusschen Ardjoeno (middelste der Pandowo's en  in de Inlandsche Societeit „Habipraja", opgeluisterd door gamelan- en strijk-orkest, sinnpien wirengdansen (aangeboden door Z. H. den Soesoehoenan). Donderdag, 25 December 8, 1922 Opening van het Congres; 9 u. nm. Voorstelling van het Congres; 9 u. nm. Wajang poerwa-voorstelling in de societeit „Habipraja". Lakon Soedamala (Voor dsn lo:p van dit stuk zie hierachter). De wajang-voorstelling is aan-geboden door Z, H. den Soesoehoenan en zal bij de vertooning de poesaka- wajang Kangdjeng Kjahi Kadoeng gebruikt worden. Feest-diner tijdens de voorstelHng. Congresleden kunnen tegen betaling an het diner deelnemen. Voor nadere inlichtingen zich te wenden Vrijdag, 26 December 8/4 u. vm. Vooitzetting van het Congres; 61/2 u. nm. Voortzetting en skiting van het Congres; 91/2 u. ru"»i- Wajang orang in de schouwburg, aangeboden door P. A. A. P. Prang Wadana. Tooneelstuk „Dewi Angi-eni" (Voor den loop van dit stuk zie men hierachter). Toegang tot het congi-es en tot de festiviten woixit nitsluitend verleend tegen vei'tcon der lidmaatschapskaart. Gedurende de geheele maand December is het secretariaat van het Congi-es gevestigd in het paviljoen van Hotel Slierte Solo. Congresbezekers wordt aangeraden zich voor het verkrijgen van logies p.o. te wenden tot den Secretaris. De zittingen van het congres zullen gehouden worden in de pendapa van Pangeran Aria Tjakraningrat. Overzicht van de Lakon Soedamala. I. Het eerste tooneel steit voor het paleis van Batara Goeroe in den hemel. De Oppergod is omringd door de goden Narada, L'rama, Wisnoe, Jamadipati en den Dewa Panjarikan. Aan Batara Goeroe, die juist terug is van een rondreis door de wereld, wordt gerapporteerd dat tijdens zijnne afwezigheid zijnne gemalin Dewi Oema zich slecht heeft gedragen door te schertsen met een herdersknaap en dien zelfs een geurige drüpruim aan te bieden. Batara Goeroe wordt woedend en vervloekt zijnne gade, Zijn zal de gedaante van een booze geest krijgen, wordt iiit den hemel veibannen en moet zich op de aarde. Vestigen als vorstin der daemonen en geesten, die het woud Setragandamajoe tot verblijf heben, Zij zal slechts van den vloek veriest kunnen worden door Sadewa, den jongste der Pandawa's. Dewi Oema vertrekt, vergezeld van haar lijfbe-cdende, die eveneens de gedaante van eene reuzin heeft gekregen, naar de Setragandamajoe, waar alle daargevestigde booze gesten haar als vorstin erkennen. De goden gaan ondertusschen voort te beraadslagen over al het goede en kwade, dat er in den laatsten tijd in de wereld is voorgevallen. Wisnoe rapporteert, dat er twee halfgoden ein, genaamd Tjitranggada en Tjitrasena, die zich het verblijf in den hemelnymphen in een vijver zijn gaan baden. Goeroe gelast Dewa Penjarikan hen te gaan roepen. Deze verwijdert zich en komt even later met de beide beschuldigden terug. Daar zij zich niet kunnen verdedigen, worden zij eveneens vervloekt, Zij krijgen de gedaante van twee raksasa's (reuzen). Neergebogen voor de voeten van Goeroe smeeken zij om genade, doch deze gelast hen, zich in hun lot te schikken. Hij belooft hen, dat zij veriest zullen worden door den zoon van Madri, die hen zal dooden. NB. Deze lakon stamt uit den tijd van het rijk van Madjhapahit en staat o.a. afgebeeld op de basreliefs aan tjandi Tegawani bij Paree (Kediri). Op Java is het stuk geheel verloren gegaan, doch op Bali is het nog begend. Speciaal voor het Congres is eene moderne bewerking van het Oud-Javaansche stuk vervaardigd. Verder krijgen zij bevel om naar de aarde neer te dalen; zy krijgen bovendien de namen Kalantaka en Kalandjaja. Jeide reuzen vragen verlof te vertrekken. Bh. Goeroe eindigt 2,?jn audientie En gnat naar zijn paleis. Hij houdt halt voor de pooi-t. De vermelding van do ochoonheid ervan. Hy gelast een van de dienaressen om in den hemel kennis le gven, dat hij in aantocht is; de dienares gaat weg. II. Bh. Goeroe in den hemel „Tedjomaja" met de zeven nymphen: Soepraba, Wilotama, Rasiki, Surendra, Gagarma-jang, Irim-irim en Toendjoeng-biroe, voor zich. Zij spreken Over den langen duur van de audientie. Men gaat dan weg om te bidden. III. In de „Buitenzaar', Bale martjokoendo; Narada, Brama. Wisnoe, Jamadipati, Panjarikan. Toemboerce en Tantra spre- ken over den toorn van Bh. Goeroe. Ten slotte gelast Narada cm de Rapat kapanasan (d.i. de plaats, die de overgang vormt van den hemel en de aarde) te bewaken. Tantra gaat naar biiiten en komt spoedig terug. Commando om te vertrekken; de goden breken op. * IV. In de stad Dwarawati. Kresna met Samba, Satjaki en zijn Patih Oedara voor zich. Kresna denkt aan de Pandawa's; hij voelt zich ongerust en zegt daarom dat hij naar Amai-ta (het verblijf der Pandawa's) wil gaan. Samba en Satjaki nioeten mee met het oorlogsmateriaal. Oedawa bewaakt de r.tad. De koning zweeft door de lucht; Samba en Satjaki \'ei*trekken met het leger. V. In de Setra-Gandamajoe. Godin Dcerga in haar reu- /.innen-gedaante, met de lijfbediende, eveneens eene reuzin, en andere daemonen. Zij spreekt over haar ongeliik. Eindelijk vraagt zij, wie d'- jongste van de Pandawa's is. De lijfbediende antwoordt, dat hij de jongste zoon is van Pandoe, genaamd Sadewa. Men spreekt verder over den stamboom van de Pandawa's. Intusschen komen Kalandjaja en Kalantaka aan. Zij vraagt bun naar hun lotgevallen; de reuzen antwoorden naar waar- held. Zij ki-ijgen bevel om in dienst te gaan te Astina en zij krijgen een gevolg bestaande uit reuzen. De reuzen gehoor- ?amen en vertrekken spoedig. Doerga gelast om de uitge- zondenen te beschermen ; men gaat heen met het oorlogsma- teriaal. Onderweg ontmoeten de beide reuzen het leger van Dwarawati, met hetwelk zij een onbeslist gevecht voeren. VI. Op den berg Saptarengga. De asceet Abijasa met zijn tiantriks ontvangt zijn achterkleinzoon Abimanjoe, met zijn gevolg Semar, Gareng en Petroek. De heilige vraagt hem wat het doel is van zijn komst, Abimanjoe antwoordt, dat hij gezonden is door zijn oom, den Koning van Amarta, om zegen te vragen, cpdat de Pan- dawa's later in den Barata-oorlog de overwinning zillen behalen. De heilige antwoordt, dat hij steeds hieran denkt en alleen daarvoor bidt hij aan den Hoogsten Heer, dat de Pandawa's ri dien strijd zullen zegevieren. Eindelijk krijgt zijn kleinzoon ))evel om naar huis te gaan, daar een machtig vijand Amarta spoedig zal beoorlogen, Abimanjoe vertrekt. VII. Midden in het bosch zijn de reuzen van Setra-Gan- clamajoe verdwaald. Togok en Sarahita komen aan, vertellende, (lat er een Satrija is; de reuzen gaan er op af en voeren met hem een gevecht (de pr Ang-Kembang. VIII. In de stad Astina. Koning Soejodana met Drona, patih Sangkoeni, Doersasana en Doermoeka voor zich, sprechen er over hoe hoe hoe en bondgenoot zou kunnen krijgen, die in staat is om de Pandawa's te vernietigen. Intusschen komt Kertawarma binnen om te vertellen dat er twee reuzen zijn aangekomen met het plan om met hun talrijk gevolg dienst ; e nemen. Men laat hen binnen komen. Nadat zij onder-viaagd geworden zijn vanwaar zijn en wat hun doel is. antwoorden zij, dat zij Kalantaka en Kalandjaja heeten, en kr-ekomen zijn van den overwal om in dienst te treden. Drona zegt, dat dit goed van pas komt ; men neemt hen aan en gelast lien om Amarta aan te vallen. Zij breken met hun leger In de stad Amarta. Koenti en Joedistira met Bima, Partha, Nangkoela, Sadewa en Gatotkatja ontvangen bezoek van Kresna. Zy spreken over het feit, dat, naar men zegt, de koning van Astina reuzen-onderdanen heeft, aan het hoofd waarvan wee reuzen staan, die zeer dapper, machtig en onsterfelijk zijn. Alle Pandawa's zijn ongerust geworden, omdat de zijn traktjos da reuzen-vorstin van Ganda-majoe. Intusschen komt Abimanjoe aan, tegelijk met Samba en Satjaki. Hij brengt verslag uit over de aan hem opgedragen boodschap en bovendien vei-telt hij wat zijn overgrottvader gegd heeft. Samba en Satjaki voegen er nog aan toe, dat zij onderweg reuzen ontmoet hebben, met welke zij in gevecht 2,ijn geraakt; doch de reuzen zijn gevkicht. De toehoorders staan verbaasd. Kresna keurt liet voorstel van Koenti goed en verzeichnet haar ein zelf te gaan, vergezeld van Semar en zijn kinderen, De Pandawa's zijn het er mee eens. Koenti vei'trekt. Koenti klaagt gedurende haar reis over haar verdriet. Semar roost haar gedurig. Zij bereikt het Krendawahana-woud. X. Koenti wordt geplaagd door de geesten, doch zij is daai-tegen bestand; de geesten verwijderen zich. Doerga komt met haar lijfbediende en eene dienares, eene reuzin, Kalan, te voorschijn. Doerga vraagt Koenti wat zij wenscht; de laatste antwoordt dat zij een middel verlangt om de reuzen Kalantaka en Kalandjaja te kunnen overwinnen. Doerga belooft het haar, mits zij een rooden bok (een mensch), de jongste der Pandawa's, als offer änst. Koenti zegt, dat zij dit niet kan doen, omdat de jongste van de Pandawa's niet haar eigen zoon is. Zij beveelt Joedistira, Bima of Parta, een van deze drie, aan, want liet zou een groote zonde zijn voor haar, als zij haar stiefkind als offer aanbood. Doerga zegt aan Koenti dat Sadewa een „waiTn kind", d.i. ongeluk aanbrengend, is, daar na zijn geboorte zijn vader on moeder geston-en zijn. Maar Koenti blijft op haar stand-punt staan en gaat heen. Doerga voelt zich teleurgesteld en gelast Kalika om in Koenti te varen, om te maken dat zij St.-dewa mee neemt naar Setragandamajoe. Kalika weigert uit eerbied voor Koenti en uit vrees voor de Pandawa's. Doergiv dringt bij haar aan en eindelijk gehoorzaamt Kalika. Togok en Sarahita komen aan en brengen verslag uit van de nedeiiaag der daemonen. Gedurende haar terugreis wordt Koenti ingehaald door Kalika en door de laatste bezeten. Oogenblikkelijk valt zij bewusteloos neer. Nadat zij weer bij-gekomen is, is haar optreden geheel veranderd en gelijk dat van. En reuzin geworden. XI. In de stad Amarta. Koning Joedistria en Koning Kresna in gezelschap van Bima, Parta, Nangkoela en Sadewa, Samba, Satjaki, Gatotja en Abimanjoe. Men verwacht de terugkomst van Koenti. Koenti komt en veroorzaakt door haar optreden de verbazing van de familie. Kresna vraagt haar of zij succes heeft gehad of niet; zij antwoordt bevestigend, „doch met Sadewa als offer". Daarom will zij hem nu naar Setragandamajoe mede nemen. Haar kinderen laten dit niet toe; doch zij houdt koppig vol. Zij sleurt Sadewa met geweld mee. Semar en zijn kinderen loopenhaar na. Intusschen vallen de vijanden aan; de Pandawa's delven het onjderspit en sluiten de poorten dicht. XII. In de Setra Gandamayoe. Doer ga met haar lijfbediende en de reuzen. Zij verwacht de terugkomst van Koenti. Niet lang daarna komt Koenti aan met Sadewa. Doerga is zeer verheugd. Koenti keert naar Ngamarta terug, onderweg verlaat Kalikahaar lichaam. Doerga deelt Sadewa haar lot van a tot z mede, en vraagt oindelijk om bevrijd te worden. Sadewa voelt zich er niet toe in staat. Doerga wordt boos en laat hem aan een wilde kapok-oom vastbinden. Men laat hem alleen; doch Semar en zijn kinderen bewaken hem. Kalika nadert hem, en belooft hem te evrijden, mits hij haar echtgenoot wil worden. Sadewa wijst liet aanbod van de hand, want menschen moeten met menschen. Vouwen, Het is immers reeds door het Noodlot bepaald, dat goden getrouwd moeten zijn met godinnen, reuzen met reiizin-nen. Semar schei-tst gedurig met Kalika (gewone grappmaker). Kalika laat de geesten komen om Sadewa bang te maken. Poch het valt den geesten erg tegen. Sadewa blijft onvervaard. De Geesten verwijderen zich. Het gezicht van Doerga is intüsschen veranderd, zoo schoon als vroeger geworden, alleen haar licham is nog altijd dat van ein reuzin. Dit brengt haar tot het inzicht, dat zij toch door Sadewa bevrijd zal kunnen worden. Zij laat daarom Sadewa los maken. Hit vreugde beloont zij hem met twee dingen: le de macht om Kalantaka en Kalandjaja te overwinnen en 2e de macht om blinden te genezen. Verder geeft zij hem een aanwijzing, dat Qv in de kluizenarij Prangalas een blinde heilige woont, gennan Tambrapetra, die twee schooner dochters heef t; de oudste leet Angsaka, de jongste Pradapa. Indien Sadewa genegen is om hem te genezen, dan zal hij zijn dochters wel willen afstaan. Sadewa wordt geroerd door Doerga's goedheid. Hij verlost de godin door haar te baden met water, waaiin kloerak-bloemen g-edaan zijn. Oogenblikkelijk is de godin geheel en al van haar kwaal bevrijd tegelijk met haar lijfléediende, die mede weder en nimf is geworden. De godin voelt zich aan Sadewa zeer verplicht en geeft hem den bijnaam van Sosdamala. Zij gaat vervolgens terug naar den Hemel. Soedamala is achter gebleven en vei-volgt zijn reis naar Prangalas. XIII. In de kluizenarij van Prangalas. De Eerwaarde Tam-brapetra met zijn beide dochters Angsaka en Pradapa. De hei-lige vei-telt aan zijn dochters, dat hij gedroomd heeft, dat zijn blindheid genezen zal worden door een Satrija, genaamd Soedamala. Alleen is hij verplicht zijn dochters af te staan. De dochters, dit gehoord hebbende, worden blij, daar zij sedeii lang het verlangen koesteren om te gaan trouwen. Intusschen komt een tjantiik binnen en vertelt, dat er een t--choone Satrija is aangekomen, die een bezoek verlangt te brengen bij den heilige. De heilige voelt al, dat de komende degen is, die hij in den droom zag. Men laat hem binnen komen. De tjantrik gaat naar buiten, de meisjes gaan naar binnen. Soedamala komt binnen. De heilige begroet hem en vraagt hem naar naam, afkomst en doel. Soedamala veitelt hem zijn longe beide dochters er bij komen cm de sirihdoos aan te Bij het zien van de meisjes wordt Soeciamala zeer verlief. De heilige bevroedt wat er in het hart van Sadewa omgaat, legt hem zijn droom van Doerga uit en biedt hem zijn dochters aan. Sadewa neemt het aanbod aan, doch wil de oudste van de meisjes aan zijn broer Nangkoela gven; de heilige staat dit toe. Men gat nu bidden om Nangkoela te laten komen, Nadat deze gekomen is, wordt het huwelijk tusschen beids breeders en beide zusters gesloten. Nangkoela met Angsaka en Sadewa met Pradapa. Semar verlangt ook om te trouwen en krijgt dan de bediende van de meisjes, genaamd ni Towak (gewone grap-penmakerij). Na de noodige ceremonien vragen de prinsen verlof om naar huis te gaan, met medeneming van him echtge nooten. De heilige stemt toe. XIV. In de stad Amarta. Koning Joed'stira, koning Kresna met Bima, Parta, Samba, Satjaki, Gatotkatja en Abimanjoe spreken over hun verdriet, dat Koenti Sadewa odg echtgeld het bidden van Tambrapetra en. Sedewa naar hen toegetrokken, en cok de vijanden de stad omensingelen. Plotseling daalt Koenti uit de lucht neer en veitelt haar ictgevallen van a tot z. Alleen heeft zij berouw, dat zij Sad3wa aJs offer heeft gebruikt. De rijksbestierder rapporteert, dat de vijanden de stad aan-vallen. De koning geeft bevelen voor de verdediging. Men geraakt in een hevig gevecht met wisselende kansen. Kalandjaja en Kalantaka trekken op. De Padawa-prinsen delven het onderspit. Bima en Parta moeten het tegen hen afleggen. Joedistira en Kresna worden bedroefd. Narada daalt plotseling van uit den hemel neer; hij zegt aan de Panda wa's, dat dit alles alleen dient om de tapa der Pandawa's te vei-volmaken; de persoon, die in staat is Om den vijand te vernietigen. Sedamala, omdat hij de gunst van Oema in den vonn van een ichachtigen tooverspreuk erlangd heeft. Onmiddellijk daarop komt Soedamala met zijn breeder en de beide vrouwen aan. Joedistria, Kresna en Koenti worden zierer verheugd. Soedamala vertelst zijn avonturen. Daama vorordt hem gevraagd cm zijn lulp in den ooiiog. Hij verklaart zich bereid en voei-t met Ka-landjaja en Kalantaka een tweegevecht. De strijd is geweldig. Undelijk sneuvelen de beide leuzen door Sadewa's hand, waarop zij hun vroegere gedaante van halfgoden weer terugkrijgen en ten hemel varen, na alvorens Soedamala voor hunne verlossing gedankt te hebben. Het reuzenleger wordt verder door Bima eo Parta vemietigd. De Pandawa's en hunne bondgenooten komen tezamen om de overwinning te vieren. E i n d e van d e v o o r s t e 1 1 i n g. Overzicht van het Tooneelstuk „Dewi” Angreni Eerste tooneel Bedeijf I. Pandji Kasatriyan, zoon van Lemboe Amiloehoer, koning van Djang-galamanik bij zijn koningin H. M. Tedjacwara, zit in de achter-galerij met zijn echtgenoote Angreni, dochter van Z. E. den Rijksbestierder van Djanggala, genaamd Koedanawarsa. Ilij had voor zich zijn lijfbediende Soembita, twee bedienden, bei den mismaakten, Djoercedeh en Prasanta, lieveling en verwant van Pandji Kasatriyan. Pandji is reeds van kleinsaf bestemd om te trouwen met prinses Sekartadji, dochter van Lemboe Mardjaja, koning van Kediri, den jongeren broeder van den koning van Djanggala vooraoemd. Voordat Pandji en Sekartadji echtelijk met elkaar zijn verbonden, neemt hij echter bovengenoemde Angreni tot fade, met wie hij sedert. anderhalf jaar samengeleefd heeft. Vanwege hun groote liefde jegens elkander zijn zijn steeds on- afscheidelijk en Pandji maakte sedert het huwelijk zijn op- vachting (bij zijn vader) nog niet. Angreni brengt dit haar echtgenoot in herinnering en verzoekt jem om zijn opwachting te willen maken, daar zij er bang voor is, dat dit verzuim den toorn zal veroorzaken van den koning. Pandji Kasatriyan antwortet echter dat hij zich nog niet van Jiaar kan scheiden. Bedrijf II. De non Kilisoetji komt; zij is de oudste zuster van den Vorst van Danggala, en das mede een kind van Resi Gatajoe. Na den dood van haar vader, den heilige, doet Kilisoetji boete zonder een huwelijk aan te gaan. Zij is dan een machtige heilige geworden, aan wie haar vier jongere broeders, die alien k- ningen zijn, steeds gehoorzamen. Bij haar komst bij den kroonprins doet zij het voorkomen nisoif zij alleen den prins wil opzoeken; zij verlangt wat spijs te eten door Angreni klaar gemaakt. Dan gaat Angreni wat koo-ken en Djoeroedeh en Prasanta moeten de tjantriks en dang-gans (leerlingen van een heilige), haar gevolg. bezig houden. Nadat alien weg zijn, vraagt de heilige non aan Pandji, w Anneer hij zich schikken zal in een huwelijk met Sekall?dji. Pan-dji antwoordt, dat hij geen plannen meer heeft cm weder te kan trouwen; hij stelt zich tevreden met Angreni alleen. De non maant hem gedurig aan om een tweede huwelijk aan te gaan, voorbeelden uit den ouden tijd aanhalende, dat er geen enkel koning was, die slechts een gade had; en bovendien, als hij zich niet aan de belofte van zijn vader houdt, die hem besstemd heeft om met Sekartadji te trouwen, zou dit een beleediging van den koning van Kediri zijn, waanan het gevolg zou kunnen zijn, dat Pandji verbannen zou worden. Pandji blijft koppig, zeggende, dat al wordt hij genoodzaakt zijn paleis te verlaten, dit hem niet van Zijn besluit afbrengt. De non wordt boos en gaat van het verblijf van den Kroonprins W2g on nanr de Kraton Djanggala te gaan. Tweede Tooneel. Bedrijf I. De koning Lemboe Amiloehoer zit in zijn paleis met zijn twee koninginnen Lekoeradja en Tedjacwara, met zijn zuster de non Ivilisoetji op bezoek. Nadat zij elkander gegroet hebben, zegt de non, dat zij gezonden wordt door den koning van Kediri, Lemboe Mardjaja, om te informeeren, wanneer men de kinderen met elkaar zal laten huwen. De koning Lemboe Amiloehoer antwoordt, dat hij daaraan wel deegelijk gedacht heeft en zijn woord gestand zal doen. De non zegt nogmaals, dat zij Pandji Kasatriyan reeds gevraagd heeft, wanneer deze bereid is om met Sekartadji te trouwen, doch dat Pandji Kasatriyan gefvntwoord heeft, dat hij niet van plan is om nogmaals te gaan trouwen; hij wil alleen met Angreni samenleven en met niemandanders. Zij heeft hem aangemaand en nogmaals aangemaand om met Sekartadji te trouwen, doch hij blijft weigeren. Zelfs Ill zou zijn vader hem verbannen, dan kan dat niets aan zijn )esluit veranderen. De koning wordt woedend; hij verzoekt de non vooreerst terug te gaan naar haar kluizenarij te Kapoetjangan. Hij zal intusschen maatregelen beramen over zijn belofte in zake het huwelijk gestand te kunnen doen. Bediijf II. De non af. Eene vrouwelijke regent komt op, den koning mededeelende dat er gezanten zijn van koning Lemboe Mardjaja van Kediri. De gezondenen zijn zonen van den Koning zelf, jvenoemd Raden Penambang en Raden Kartasari. De Koning Lemboe Amilohoer, de gezanten latende binnen komen, gaat i.'aar de groote Pendapa. Derde Toon Bediijf I. Koning Lemboe Amiloehoer zit in de groote pendapa met zijn twee zonen, Raden Koedapametjoet en Raden Pandji Sotana, de gezanten, zonen van den vorst van Kediri, ontvan gede. Deze overhandigen een brief van den vorst van Kediri, waarin de laatste te kennen geeft dat zijn dochter, prinses Sekartadji, thans reeds huv/baar is, en dat er vele koningen en prinsen zijn, die om haar hand vragen. Daarom brengb de vorst van Kediri den Koning van Djanggala in herinnering het plan, dat zij hun kinderen met elkaar zullen hxten trouwen. Nadat Koning Lemboe Amiloehoer den brief gelezen heeft, ikt hij tot de gezanten, dat hij, daar de gezonden zonen zijn van den vorst van Kediri, niet schriftelijk behoeft te antworden, maar alleen Mondeling, waarbij hij verklaart, dat het plan om de kindeien te laten trouwen spoedig ten uitvoer zal gebracht worden. De gezanten af. Bedrijf II. Pundji Kasatriyan niaakt, vergezeld van Djoeroedeh en Pra-Kanta, zijn opwachting- bij zijn vader. Deze vraagt aan Pandji, wat de non, toen zij bij hem kwam, gezegd heeft. Pandji c;ntwoordt, dat zij hoofdzakelijk hem gevraagd heeft, wanneer hij het huwehjk met Sekaitadji wil sluiten. Op deze vraag heeft Pandji geantwoord, dat hij, omdat hij zijn hart reeds verloren heeft. Angreni alleen. De koning wordt buitengewoon Gitoornd, doch hij verbergt zijn woede, zcodat deze onmerkbar is. Dan bedenkt hij een hst om zijn woede te kunnen koelen. liij stuurt Pandji naar Kapoetjangan om zijn tante, de non, te ontbieden ten einde met haar te bespreken, wat er gedaan moet ^vo^den. Pandji af met Djoeroedeh en Prasanta. Bedrijf III. De volgehngen van den vorst krijgen bevel zich te veiwij-deren. De koning roept zijn oudsten zoon bij koningin Lekoe-ladja, genaamd Raden Arja Brad Janata, wien hij mededeelt, dat Pandji Kasatriyan, nadat hij Angreni als gade genomen heeft, weigeii: om nogTnaals te trouwen. Daardcor zou dan de belofte van den Koning, dat hij hem (Pandji Kasatriyan) met de dochter van den vorst van Kediri zal laten trouwen, niet opgevolgd kunnen worden. De koning geeft aan Arja Bradjanata een kris, die hij pas heeft laten maken en aan welke hij den naam heeft gegeven van hoeroeb dingga (Roode vlammen). De koning zegt daarbij, dat alleen Arja Bradjanata de geschikte persoon is om ze te dragen, om de vorstelijke roem en faam en de grootheid van het land. Te bewaken. Arja Bradjanata begrijgt den wenk heeft, nl. dat hij Angreni moet van kant maken. Hierover wordt hij bedroefd, en kerklaai-t, dat hij geen moed heeft om die opdracht ten uitvoer 12 brengen. Doch de koning legt daarna een vloek op hem, nl. v.armeer Bradjanata het niet wil verwezenlijken. wil de koning l.cm niet meer als zoon erkennen. Uit vrees vertrekt Bradjanata zonder verlof te vragen. Vierde Tooneel, Bedrijf I. Aigreni zit met de lijfbediende Soembita en dienaressen voor "ich, wachtende op de terugkomst van haar gemaal van de i'.udientie. Het duuit echter lang- en hij komt maar niet terug. De lijfbediende vertelt haar, dat Pandji Kasatriyan, naar het gerucht wil, gezonden is na Ar de kluizenarij le Kapoetjangan om zijn tante, de non Kihsoetji te ontbieden. De schoone Angreni voelt er zich zeer ongerust over, dat haar gemaal, uitgezonden zijnde, niet eerst is komen afscheid usmen. Kovendien vertelst zij haar lijfbediende, dat zij, toen haar gelegen werden was om ter audientie te gaan, voor een oogenblik in slaap is gevallen, waarbij zij droomde, dat men haar voor de tweede keer feestelijk begeleidet in een lange slott van de woning van den Rijksbestierder (haar vader) naar het verblijf van den kroonprins, om met dezen te trouwen. Terwijl men zich op het feest veiTnaakte begon het bloed te regenen. Hierdoor schrikte zij en werd wakker. Zij vraagt de lijfbe-diende, wat de beteekenis kan zijn van dien droom, doch dezc kan er geen verklaiing van geven. Bedrijf II. Intusschen komt Arja Bradjanata en treedt het kroanprinpelijk paleis binnen. Nadat hem een zitplaats Aangewezen is, deelt Bradjanata Angreni mede, dat zijn jongere brooder, Pandji Kasatiiyan door den Koning gezonden is naar de haven bij Kamai om goud uit de diepte van de zee te zoeken. Hij nu is door Pandji gezonden om de schoone te halen, omdat Pandji het niet kan uithouden langer van haar gescheiden te zijn. Men lieeft reeds een tandoe voor haar klaar gemaakt. Angreni bevroedt al dat men haar in het ongeluk wil stoi'ten, doch 7Aj antwoordt niets anders dan dat zij de bevelen van haar echtgenoot zal opvolgen. Bradjanata doet de tandoe naar voren dragen. Angi'eni stapt in de tandoe; de lijfbediende van de schoone, genaamd Soembita, dringt er op aan mee te gaan. Bradjanata geeft daartoe toestemming, doch de andere dienaressen mogen niet mee. Nadat men buiten de poort gekomen is, wordt deze gesloten. De dienaressen blijven achter en huilen van verdriet. Openingsrede van den Voorzitter. Dames en Heeren! Alvoiens tot de opening van het congres over te gaan, moge het mij vergund zijn omtrent den aard en de strekking servan eenige nadere toe-]ichting te geven, vooral waar dienaangaande hier en daar eene misvatting scheen, dat, evenals op de hier te lande gehouden congressen meermalen is geschied, ook op deze samenkomst prae-adviezen of inleidingen omtrent tevoren vastgestelde onderwerpen zouden worden besproken. Uit de circulaire, waarbij het Comite van Organisatie medewerking U>t het congres inriep, zal U leeds gebleken zijn, dat het denkbeeld tot het houden van eene samenkomst als thans plaats heeft, is geboren uit de ovei"weging van de menigmaal vorgebi'achte en bij de zuwel onder de landskinderen als daarbuiten toenemende belangstelung voor hetgeen, dass meer naar voren dringende vraag, of tussehen hen, die zich met de studie der Javaansche cultuurverschijnselen bezig houden, en hen, die zonder zich op die studie te leggen, voor dezelve en hare uitkomsten interesse hebben, en ook door beschikbarstelling van hunne kennis van bijzondere. nog onbekende feiten het wetenschappelijk onderzoek zouden kunnen vergemakkelijken en bevor-deren, niet een zoodanig contact zou zijn tot stand te brengen, dat daarbij op eenzelfde punt gerichte krachten de grootst mogelijke resultaten operen. Te dezen einde werd de voorbereiding tot dit congres ter hand genomen, dat derhalve eensdeels aan de belangstelling voor de taal-, land-en volkenkunde van Java tegemoet wenscht te komen en uitbreiding te even, anderdeels daadwerkelijke deelneming iian de bevordeiing van cvengenoemde wetenschappen will aanmoedigen. Een beroep werd gedaan op de medewerking van de zoo straks bedoelde categorieen van door op-tettelijke studie of ei*varing deskundige personen om op het congres eene voordracht te houden, waarin zij hetzij de door het wetenschappelijk onderzoek omtrent eenig op het gebied van het congres liggend onderwerp verkregen resultaten in populairen voim samenvatten, of van eigen de-lailstudie de uitkomsten ontvouwen dan wel, uit den schat van hunne kennis van land en. Volk van Java puttend, mededeelen wat nog gegen gehen gehen gekrücken gebruikig is. De diverse voordrachten zuillen nu, gelijk het van weten-schappelijke congressen gebruikig is, na afloop van het congres in de handelingen worden gepubliceerd, waarin ook de bijdragen zullen worden opgenomen, die, om welke reden ook, op de samenkomst niet ten gehoore zijn gebracht of zelfs niet als voordracht zijn bedoeld. Dat er nog te weinig wordt getracht om voov de Indologische weten-schap belangstelling bij het groote publiek op te wekken en niet genoeg w ordt gestreefd om deze wetenschap te populaiiseeren, een ieder, die op dit gebied zich weleens wegwijs heeft willen maken, zal het ervaren hebben. Dat voor persönijk contact tot meerdere gedachtenwisseling tusschen De beoefenaren dezer wetenschap hieran niet anders dan ten goede kan Lönen, heeft stelHg geen motiveeiing van noode. Wij willen hiei-voor o-echts wijzen op de congressen, die op verschillende terreinen van's menchen geestelijke Averkzaamheid in Europa periodiek woiden gehouden, Maar eenige nadere toelichting behoeft wellicht de poging om ook hen, (iic voor Indologische studien geen voorbereiding hebben gehad en zich niet bepaald daannede bezighouden, tot medewerking eraan op te wekken, Lij het ook alleen door aanbienging van materiail, waai-van de weten- bchappelijke bewerking aan ter zake bevoegden over te laten zal zijn. Men is mogelijk geneigd te meenen, dat Java, althans voorzcover Heiden betreffend, voldoende is onderzocht en zco goed als geen nieuwe gegevens, die voor de wetenschap van belang kunnen zijn, meer zal opleveren. In der dit in onze kennis van dit eiland nog menige leemte, en men beschläft niet zelf op eenig onderdeel van de Javaansche taal- en volkenkunde diep in te gaan, doch slechts van anderer werken kennis te nemen om te ciTaren op hoevele punten nog voor-arbeid verricht dient te worden. Zoo zegt b.v. Prof, van Vollenhoven in zijn werk „Het adatrecht van åerlandsch -Indie" p. 504 — 505, dat, men voor het eiland Java (met bevreemding mist) een boek over's lands zeden van die hooge waarde, die De Atjehers, Het Gajoland, De Bare'e-sprekende Toradja's of de ge Schriften van Liefrinck bezitten voor de daar besproken kringen van het adatrecht en hij voegt er tevens de verzuchtung van Mr. van Ossenbruggen aan toe, dat men van het desalten en desadenken op Java „nog zoo läitter weinig" afWet. Mr. van Ossenbruggen spreekt hierbij zelfs van de noodzakelijkheid om voor Java „eene wetenschappelijke expeditie" uit te rusten. Komt men op taalkundig gebied, dan stuit men o.m. op gebrekkigf kennis van de volkstaal en van de dialecten. Noch van het Javaansch, lioch van het Soendaneesch of Madoereesch zijn de tongvallen voldoende bestudeerd. Dat de studie der dialecten eener taal ook voor het algemeene iiizicht in den bouw en de ontwikkeling dier taal van belang is, is ge- noegzaam bekend. Interessant zou het b.v. zijn de Javaansche dialecten te onderzoeken op het gebruik van de werkwoordelijke aanhechtsels ake)', en ake. In het Oud-javaansch komt alleen aken voor en Van der Tuuk meende, dat ake vroeger niet bestaan kan hebben, zooals z.i. blijkt uit den uitgang )ia of etm van den imperatief der werkwoorden op ake, welke uit- gang eene verkorting is van den conjunctief bij het suffix aken, nl. akena. Kern echter achtte deze meening onaannemelijk, omdat een overgang van ckeu in ake volstrekt in strijd is met alle regelen van klankontwikkeling en, waar ake niet de Krama- maar de Ngokovoi-m is, aan eene willekeurige, opzettelijke verandering iiiet gedacht kan worden, terwijl voorts in vele verwante talen akan en aki, ake of de kortere vormen ervan als synonie- men optreden, Volgens hem mag men veeleer veronderstellen, dat ake cudtijds slechts gewestelijk voorkwam, en dat het later ingang heeft ge- vonden in het heerschende dialect, dat den grondslag vomit van het Oud- .javaansch, doch niet bij machte is geweest den conjunctiefvonn van het }]eerschende dialect te verdringen, hoezeer deze een eigenaardige, schoon \erklaarbare verkorting in bepaalde gevallen ondergaan heeft. ^ In sommige dialecten, zooals het Bantensch, dat ook door v. d. Timk en Kern is genoemd, en het Tegalsch is inderdaad ake niet in gebruik, doch uitsluitend aken. -) Het zou nu wellicht voor het inzicht in de ont- wikkeling van het Javaansch de moeite loonen na te gaan, hoe het met gebruik van deze twee suffixen in de verschillende dialecten is gesteld. Belangwekkend zou het b.v. voorts zijn om gegevens te verzamelen op het gebied van de z.g. taalpantang, d.i. het verbod op straffe van onheil om sommige woorden onder bepaalde omstandigheden, zooals op zee, op jacht, bij de vischvangst, den landbouw, enz,, te bezigen, waarbij die woorden dan door andere, of door omschrijvingen vervangen moeten worden. Deze taalpantang komt overal voor en is uit ethnologisch oogpunt een zeer interessant verschijnsel. Voor het Javaansch is dit verbod des te belangwekkender, omdat volgens Kern het ontstaan van de z.g. taal-Gorten (Krama en Krama inggil), die in het Oud-javaansch in den zin, waarin ze in het Nieuw- javaansch worden gebezigd, nog onbekend waren, ais uitbreiding daarvan is te verklaren, welke verklaring door Prof. Jonker nog nader is geadstrügende. Eenige voorbeelden van Javaansche taalpantangs zijn door Dr. Hazeu gepubliceerd, doch veel blijft ook opdit gebied nog te onderzoeken. Ik zou te veel voor mij op Uwe aandacht en op den beschikbaren tijd beslag leggen, indien ik voortging met leemten in oiize kennis va^i Java an te wijzen. De snelste en meest effectieve wijze om die leemten aan te vullen ware inderdaad eene wetenschappelijke expeditie als door Mr. van OssenbiTiggen is aanbevolen. Verrijking van het studiemaial kan echter ook verkregen worden, indien zij, die door ambt, beroep of anderszins veel aanraking met het volk hebben, hunne hierdoor verworven kennis van's volks ta Al en's volks zeden tot publiek goed willen maken. Dat in hunne kennis voor de wetenschap waardevolle gegevens besloten. Iiggen, zal über, die daaruit weleens heeft geput, kunnen bevestigen. Soms orden zij zelf door een of ander verschijnsel zoodanig getroffen, dat zij suit eigen beweging tot mededeeling daarvan overgaan. Zoo is mij als eene 2) Mangoen di Karia, Dialect Djawa Banten; Walbeehm, Het dialect van Tegal (Verh. Bat. Gen. LIV). 3) Kern, Verspreide geschriften, VI, p. 204; Jonker, Geschiedenis der beobering van de Jav. taal, p. 25 — 30. 4) Hazeu, Kleine bijdragen tot de ethnografie en de folklore van Java (Tijd-fchrift Bat. Gen. XLVI). merltwaardigheid veiteld een in een zeker do-p bestaand gebruik, dat wel als een survival, een overblijfsel van de couvade is te beschouwen en als zoodanig indeidaad opmerkelijk is. Onder couvade of mannen-kramnbed verstiuit men de gewoonte, dat bij de geboorte van een kind de vader zich als kraamvrouw gedraagt, b.v. zich met het pasgeboren wicht in bed neeiTlijt en de gel Uukwenschen dey Imren in ontvangst neemt, tenvijl de moeder na de bevalling dadelijk aan het werk gaat en niemand zich om hau' bekommert. Dit gebruik, dat volgens de nieuwere theorieen als een voor voor voor, zij het ook niet overal in even gaven voim. Als élverings ein worden beschouwd de in Indie algemeen bekende verbods-))epalingen, waaraiin de man na de bevalling zijner vrouw of reeds tijdens jare zwangerschap zich moet onder vei"pen, zooals het  Menes, res. Bantam, van vrij strengen jiard en worden trouw in acht genomen. Gedurende vertig dagen na de bevalling der vrouw mag de man geen zwaren arbeid verrichten; alleen licht huiselijk werk is hem georloofd, zoals het aan-maken van vuur in de keuken, het halen van water in een kendi, enz. Hij mag de desa niet verlaten en des avonds zijne woning niet. Voor liun levensonderhoud moeten zij tevoren een zoodanigen voorraad opgeiilagen hebben als zij voor veeitig dagen dachten noodig te hebben en blijkt de voorraad te weinig te zijn, hetgeen weleens voorkomt, dan roe-pen zij de hulp van vriend of maag in. De velen nu, die door het verstrekken van gegevens de Javaansche taal- en volkenkunde diensten kunnen bewijzen, wil dit congres aanmoe-digen hunne kennis openbaai te maken. Het spreekt van zelf, dat van hen die zich op deze studien niet toeleggen, geen bekendheid vvordt vei'wacht met hetgeen op dit wetenschappelijke terrein bereids dan wel nog niet is gepubliceerd; deskundigen m.oeten hun hier In den weg wijzen. Ook wordt van het geen verklaring, waartoe vergelijking noodig is, doch uit-sluitend eene beschrijving van de verschijnselen gevraagd. Beantwortheordt het congi'es aan het daamiede beoogde doel, dan zal overwogen kunnen worden om het periodiek te doen plaats heeblen. De onlang opgeiichte vereeniging „Het Java-Instituut", welke vereeniging de bevordering van de Javaansche cultuur tot doel heeft en onder de mid-delen daartoe ook het veimeerderen van de kennis en het inzicht in die cultuur middels congressen in hare statuten heeft opgenomen, zal dan wellicht het aangewezen licham zijn om dit een reeks voort te zetten. Door uitgifte van een tijdschrift zal het Instituut het in den aanvang omschreven Veiledige doel van dit congres cok gestadig l'ennen nastreven. Gedaan door den huidijjenn wedana van Menes, R. Moehammad Djajadiningrat. Eindelijk zal bij welslagen van deze eerste poging overdacht kim-iien worden, of in het vervolg de congressen niet zullen zijn uit te breiden tot de taal-, land- en volkenkunde van geheel Ãgyptie. Javaansche invoeden hebben toch ook buiten Java gewerkt, en bovendien maakt de nauwe ondeiiinge samenhang van de onderdeelen van Ãgyptie zulk eene uitbreiding wenschelijk. De wensch is de vader der gedachte. Mciar voor de mogelijkheid van eene voortzetting en eene uitbreiding van het congres als is aangegeven niag toch wel eene gegronde verwachting gekoesteid worden, gegrond n.l. op de thans betoonde belangstelhng en medewerking, waarvoor wij, leden van het Comite van Organisatie, nu gaarne openhjk onzs erkente-lijkheid wenschen te betuigen. In de eerste plaats brengen wij onzen eerbiedigen dank aan Z. E. den Gouverneur-General, die zoo welwillend is geweest het bescherheerschap over het congres te aanvaarden, en aan de Javaansche voor de ondei-vonden bhjken van belangstelhng en stein, in het bijzonder ran Z. H. den Soesoehoenan, die de organisatie van het congres en van de feestelijkheden op onbekrompen wijze heeft begunstigd, en aan P. A. P. Prang Wadono, die als Eere-voorzitter van het Comite van Orga-nisatie aan de voorbereiding van het congres actief heeft deelgenomen en het Comite met raad en daad heeft gesteund. Vooits danken wij U alien, leden van het Eere-Comite, eere-leden en leden van het congres, die door de aangeboden eere-lidmaatschappen te aanvaarden, door tot het congres als lid toe te treden, door iian de werk-zaamheden te willen deelnemen en door thans hier aanwezig te zijn, blijk hebt gegeven ons streven te willen steimen. Als het congres welgeslaagd zal mogen het, dan zal dit voor een niet gering deel in het bijzonder te danken zijn aan U, die straks als spreker zult optreden of alleen voor de handelingen een bijdrage hebt geleverd. Ten slotte past ons een woord van dank aan U, leden van het sub-comite, die vele der werkzaamheden bijd de voorbereiding ter plaatse op U hebt willen nemen, en aan U, P.A. Takraningrat, voor Uwe welwillendheid om voor de zittingen van het congressuen af te staan. Met den wensch, dat het congres aan zijn doel moge beantworten, verklaar ik dit Eerste Congres voor de Taal-, Land- en Volkenkunde van Java voor geopend. De Hindoe=Javanen in Midden= en Zuid'Sumatra door - L. C. Westenenenenen Om mijn belangstelling te toonen voor het Eerste Congres voor de Taal-, Land- en Volkenkunde van Java, heb ik gaarne gegeven aan het verzoek van het Comite van Organisatie om hier een korte voordracht te houden, en ik koos als onderweii): „de nindoe - Javanen in Midden- en Zuid-Sumatra". Omtrent de te behandelen stoff is geschiedkundig nog weinig bekend, en mijji persoonlijke kennis hier omtrent bepaalt zich tot plaatselijke gegevens, op mijne dienstreizen in tientallen landstreken verzählen, uit honderden monden opgeteekend, waar- bij de vertellers maar al te dikwijls d-eden alsof zij hun fantastische verhalen begrepen, maar hun schijnbaar rijkelijk vloeiende bron even dikwijls op- droogde, wanneer het stroompje van welsprekendheid in niichtere banen werd geleid. 