Astoria, or, Anecdotes of an enterprise beyond the Rocky Mountains
(Niemand is genoedzaakt in een vultreidet boedel te blij- 20 D,t, Google 306 HBI QKONDBEZrr. te Tolgen, kan dua niet ic bevordering vftn het gemeinte- l^k grondbezit bestaan, tenz^ bet andere middel, d&t ik aan het slot ran het vorige hoofdatiik heb genoemd, aUgeschiki om aan de meetderheid der landbouwende berolking het onverdeeld geDot ran de opbrangat barer velden te verzeke- rea, Jiog grooter bezwaren mocbt oplevereu. Dit middel is de verbreiding vao het zoogenaamde peasant-proprietorship, den kleinen grondeigendora. Lsat cos bierbij nu onze aaodacbt bepalen. Over the peasant-proprietorship is in de laatste jaren niet minder licht versprend dan over het gemeentelk größend bezit. John Stuart Mill heeft er reeds in zyn leerboek der staathnishondkunde een gebeel hoofdstik aan gewöhnlich. Het Engelscbe genootschap: the Cobden Club heeft een werk uitgegeven over stelsels van landbezit, waarin bet berhalte ihre spraak komt. In een belangrigke bine- book, door de Britsche re^eering in bet licht gezonden, verslagen over grondbezit behelzende uit alle landen ran Europa, wordt er raeer dan eens orer geaproken. Look zgn de nitkomsten bekend geworden, die het indiridneele größerende sind reeks ran jaren heeft opgelererd in Bombay. Ik noem slecbts wat mij bet eerst voor den geest komt; men zon ne^ raeer kimnen vermelden. En welk is het nu bet eenparig getuigeuis ran alien, die der zake knndig zijn? Dat er geen rlijtiger, geen apaarzamer klasse ran lieden is dan die der boereneigenaars. Geen ar- beid ia bun te zwaar; z^ hechten zich aan Bun land alle kan längeren. Uit welke stärke betterel ook geno- men is, uit Noorden of Frankreich, uit Duistland of bet westen ran Hindostan, steeds mankte het denzelfdeu rerblg- denden indruk. Het is zelfs opmerkelijk, hoe sommige achry- rera als tegen. will en dank dien indruk moeten teni^eren. De maatregel, die in Bombay het ontstaan van indiridueel grondbezit heeft bevorderd, is door Campbell oip economi- sche, door Maine om reditskundige redenen, afgekurd; door Dicized by Google HBT enoNDBEzrr. 307 den eersi^enoemde, reeds koit aaii&t hy genomeu werd en in de hevigste bewoordingen. Toch moeten beiden erkeDneu,. dat h^ nitnemend heeft gewerkt en dat er in Indie geen gelukkiger landbouwende berolking is dan die van Bombay. Maine schrift dan ook in zgn laatste werk zonder omw^en : „I believe I state the inference suggested by all known legal history, when I say that there can be no material advance in civilisation, unless property is held by groups at least as small as families". *). In hetzelfde jaar, 1865, wäarin- hier te lande de cultunr- wet is ingediend, in Bombay de verordening tot stand gekomen, waarij de individneele grondeigendom er wette- lijk wordt erkend. Het beloont de moeite omde debntten, die in den wetgevenden räd van Bombay over deze verordening, en die welke in onze Tweede Kamer over de cul- tnarwet zgn gevoerd, met elkaader te veigelgken. By ons, een donkere schildering van de groote gevaren, die de individneele eigendom zon doen ontstaan. Ginds, waar men Zie boven, biz. 309. Early History of Institutions, biz. 136. Artikel 36 der verordening van N. I. legt het volgende: The occupant of a survey field or recognized share of a field or number, shall not be deprived of his right of occupancy in the said field or recognized share of a field by any Revenue Officer so long as he continues to pay the assessment due thereon. This right of conditional occupancy It is declared to be a transferable and heritable property; and any person, lawfully and authorizedly in occupation of any land at the expiration of a settlement lease, who shall consent to the sale which may be assessed on his land at a revision of assessment, shall be continued in his occupancy without question. Letterly opgevat maakt deze bepalingden inlander, die zijn landrente betaalt, wel niet tot eigensar van den grond, maar alleen van het gebruiks- ofbeiitrecht op dien grond. In de praktik lal dit echter wel geen verschil opleveren, en mettenlaad komt de laak daaropneder, ilat iedereen, die getrouw Zijn landrente voldoet, vrij over lijn grond kan beschikken. Het recht van verreemding is noch beperkt Doch bemoeilqkt, dan alleen voorzoover men de versnippering van den grond heefl willen legengaan. bv Google 308 kEt OEOMDBE21t. een twintigjarige onderviadiog schter zich tad, geen woord over die geTareu, schoou de gel^eoheid om ze oau te wy-zen na meet dan ooit kon geacht worden aaawezig te zya. Waane^ wordt vooi^esteld om eea bestaaude orde ran za-ken wettelgk te erkennen, ligt bet immers voor de hand, dat men haar aan eenige critiek onderwerpt. Het seh^nt eckter, dat de weDschelykheid van den maatr^el algemeen werd beschoutrd als iets, dat ran zelf Sprak; over de voor- of nadeeUn van individaeel grondbezit is met geen woord gerept. Ja, sens zjn zij- ter aprake gekomen, maar toen heft de Gouvernement, sir Bartle Frere, de nitdrukking gebezig, die ik zoo even heb vermeld. Gewa^^ende van de groote uitbreiding der cultunr op woeste gronden, zegt hg, dat die grooden door de inlanders niet alleea iu bezit zijn genomen, maar ook door hen op prijs ivorden gesteld als huu leven (Not only occupied, bat valued as their live.). Het konit mg voor, dat de algemeene verbreidtng van den kleinen gronde^endom voor Java zeer weQachelykis. Daar- door zai de grond er zorgvuldiger worden bebouwd. De Ja- vaan zsl minder afhankelyk worden van zgne dorpshoofden, die nu bg de laudverdeeliug wel eens een onbehoorl^ken invloed oitoefenen '). De bevolking zal zich meer versprei- ') Men.vindt deze debatleii, benevens de Act van 1865, in het op bl. 237 door my aatigehaalde bluebo'ik : Ofl\cta1 correspondence, ^ni, Bombay, 1869. ') iMerkwaardig", zoo leest men in het Resum^ van het oudenoek naar de rechlen van den inlander op den grond in Kadoe, bl. 136, zijn de woorden van den inspecteur der statistieke opneming. aHetdessabestuur is op het behoud van commnnale bezitrechten gesteld. Deze geven het de nuauht om willekeurig te handelen en eigen belang te vorderen. Oe kleine man verlangt individueel bezit. Dit maakt hem los van de wille- kdur ziiner bestuurders". Door dat ongelukkig gemeentebezit," schreef eenige jaren geleden een anonymus in het Tydachrifl voor Ned. Indie, >bezit niemand iets ;allea, behalve het ploegvee, wordt in leen ei-langd van het Gouveruement. Dat Dicized by Google HBT GONOBER. 309 den, en zich met, zooals nu geachiedt, in de desea's ophoo-pen, terw^l al het omliggende land woest bl^ll liggen: reeds da&rdoor zai meer welvaait ontstaan. Ook zal er eea einde komen aau die doodsche eeoTonnigheid in de cultuur, waarop dn Bus de Ghisignies reeds heeft gewezen; de land-boiiw zal nipt enkel in het klein, maar ook in tet groot worden uitgeoefend. Want enkelen zullen hun grond welrerkoopen; maar dit is geen nadeel, wanneer sleclits de gTOote eigendom niet OTerheerscbend wordt. Voorts moet ik n<^ doen opmerken, dat de individueele grondeigendom de kapitaalYOrming, en daardoor ook de arbeidzaamheid,krachtig zal bevorderen. Waarin zal de Javaan, in die gtreken wa HBT GONOBER. 309 den, en zich met, zooals nu geachiedt, in de desea's ophoo-pen, terw^l al het omliggende land woest bl^ll liggen: reeds da&rdoor zai meer welvaait ontstaan. Ook zal er eea einde komen aau die doodsche eeoTonnigheid in de cultuur, waarop dn Bus de Ghisignies reeds heeft gewezen; de land-boiiw zal nipt enkel in het klein, maar ook in tet groot worden uitgeoefend. Want enkelen zullen hun grond welrerkoopen; maar dit is geen nadeel, wanneer sleclits de gTOote eigendom niet OTerheerscbend wordt. Voorts mo ar communaal bezit heerschicht, bet geld, dat hie Ileeft opgespaard, thans belgens? Hie kan sieraden b>o- pen, zgn wouing verbeteren, zicb bodels aansc^ffen; maar deze wgze van kapit^aalbel^png vindt weldra een natour- Iflke grens en zy is bovendien yrg onzeker: de sieraden bederveu, de wouing kan afbrauden en Sudjab's buffels kan- gemeentebezjt is lie gronle verga^rbak, waaruit een iederbedeeld kan worden, al naar dat hij het maabt Het dorpshoofd hunrt de gronden, die tot de dessa behooren, van het Gouvernement, en hj] verhuurt ze weder aan de inwoners, Hij leent hun volgens de voorschrifleu een bonv, of een halven bouw, of eeti kwarl bouw, al naar dat by het goed vindt, opdat zij daarop gedurende een jaar kunnenplanten; als de terra ijn verse henen is, slaat het iveder aan hem om den grond terug l« nemen, of hetaan- deel, dat hij verhuurt, te verkleinen, at in iia woord er mede te doen wat hij verkiest," nHet inlandBch hoofd "Zegt een anderschränk, ibeschouwt zijn dessa, even als een herbebber zijn private jacht. Hoe meer faisanten en hoe minder zijn verhuizen, hoe liever. Heeft een hoofd in itJD dessa veel bevolking, h\i lal gemakkelqker de landrente op den bepaalden tgd kunnen voldoen; hij kan gemakkelqker lijn aandeel in de heerendiensten doen verrichten; daar valt meei te plukken." (T. v. N. 1.1863. t, 230— 1). Het (thaus afgeschalte) passenstelsel, voltens het wolle geen des abgewaar lijn woonplaats mocht verlaten ponder een pas van het dessahoofd, had naturlik de strekking om dit kwaad nog leer te verei^eren, Zie t, a. p. 1863, n, 237- Dicized by Google HET GBONDBEZTT. nen hem ontDomeD worden. Kan de JarnaD echterlandkoo- pen, welk een krachtige dri)fTeer begtaat er dan?uor hem om zidi door vl^t en inspanning te venijkenl Om die re- den Tooral verdient de gedragslgn, die wy aanpryzea, te worden gevolgd. Wei verre, gelk sommigen beweren, van Qiet berekend te zgn voor de eigenaard^e behoeften Tan bet JaTaaoache rolk, is er meia, naar ik nieen, dat meer aan die behoeften voldoef dan de individueele grondeigendom. De voordeelen, die deze laatete zal opleveren, sullen ook aan de cultures van producteu van Europeesch verbraikten goede komen. Het bezwaar, dat sommige dier cul- tnres den grond voor Isnger dan een jaar noodig hebben, vervalt. Zoodra de jaarl^kache landveideeling (^houdt. De grootere zelfstandigheid, die de Javaan t^nover z^ne hoot- den zal verkr^gen, zal hem zedel^k en maatscbappeliik verhef- fen : onder een gedemoraliseerd volk kunnen landbouw en ny- verheid niet bloeien. De meerdere verscbeidenheid, die er ontstaan zal in de Tvgze, waarop de iandbouw wordt uitge- oefend, zal tengevo^e hebben dat vele Javanen zich op an- dere cultures dan den riiatbouw gaan toeleggen. Ook zal de vreemde ondernemer er beter in slagen gescbikte arbeiders te buren, wanueer de bevolkiug zich meer verspreidt en haar arbeidslnst wordt Of^ewekt door de zekerbeid, die zij verkr^gt, van een goede bel^^ng te zullen vinden voor hare spaarpenningen. Doch waartoe uitvoerig gesproken over de voordeelen van den kleinen grondeigendom? Zg worden door niemand ontkeud, en zoo ik bewgzen op bewgzen stapelde om aan te toonen, hoe gelukkig de peasant-proprietors in alle streken der wereld zgn, het zon mij weinig baten. Men loochent niet, dat de Javaan, door grondeigeuaar t« worden, een kostbaren schat zou erlaI^^n, maar men vreest dat h^ dien scbat na korten tgd zou hebben verapeeld. Men ziet niet voorbg, dat bet een gelok voor hem zon zgn, zich heer en meater te op zgn groiid, maar men voorspelt, dat dii geluk zeer kort zou durea en hg zijn eigeudom wel-dra zon hebben Teikocht aaa vreemde kapitalisten. Het stelsel van kleine eigeuaars laat zicli het Fransche, dat van groote Iftndgoederen het lersche noemen; nu miskent men de voordeelen van het lersche noemen; nu miskent men de voordeelen van het lersche noemen; dat het op Java zeer epoedig voor het lersche noemen. Chez pou plaats maken. Onderzoekeu w^ de g^rondheid van dit bezwaar; het lerache stelsel van landbezit op Java verbreid te zieu, wie zou het wenschea P Haar van de gevaren, die men ons voor- spiegelt, meet worden aangetoond, dat zg niet denkbee)dig, maar werkel^k z^n; want om ze te ontgaan, wil men het gemeentelgk grondbezit handhaven, een instelling, waarvan ons gebleken is, dat het panperisme kweekt. W^ vragen du8 meer dan ooit naar d^el^ke ai^omenten. Zgn die gegevenP In een der cerate Nederlandsche t^dschriften ■') heeft men voor weinige jaren een opatel kunnen lezea, getiteld: ^het landbezit op Java en de geachiedenis*', waarin het volgende werd betoogd: ^Er is eette historische wet, krachtens welke de kleine eigendom, overal waar hy bestaat, allengs voor den grooten eigendom meet w^ken. In een maatschappg op een la^ standpunt van ontwikkeling, waar het geheele volk Isudbonwend is, waar geen handelof geeneindnstriedebonche van werkkrachten geeft, waar ieder maakt hetgeen hg aoo- dig heeft, waar ieder landman tevene smid en timmerman is en iedere vronw weeft en potten bakt of het graan ont- bolstert, waar ieder zonder onderscheid handelt en allehan- del slechts een railing van eigen producten is; daarisland, bouwland en between tot bebonwing dient, de eenige rgk- dom, welke rijkdom immer macht geeft, en welke macht niet op moreele, maar op physieke wgze zich openbaart. nla znlk een maatschapp^ ziet men nevens de voornamen, ') Do (iida, l»74. I, W-90. DiclzedbyGoOglC 312 Hirr gbondbuztt. de adellgken, zich votmen een stand vau priesters, eerst op bescheidea voet, maar zich weldra outwikkelend en den adel aaar de kroon stekend. (Beide standen trachten naar landbezit en beide slügen zgar, si is het ook op versehilleiide maaieren. De schröpfer, toont dan yerder aan, hoe allengs behoefte aan intensive eintuur en daardoor aan kapitaal wordt ge- boten. Maar deu boer etaat geen kapitaal t«r beschikkiug, wel den edelman en den priester. Zoo wordt bg door deze steeds overvlengeld, staat bnn, om geld te krggen, al meer en meer van zgn erfgoed af en eindigt met dit geheel te Terliezen. De sloteom van bet betoc^ Inidt aldns: //Op het gezag der wereldgeschiedenis bgna kan men aan- nemen, dat de Jaraausche grondeigenaar de pachter zsl worden van hetgeen eens het zgne was." De historische TooTstelUng, waarop deze laatete iiitspraak is g^rond, slaat klaarblgkelgk op de Middeleenwen ; het moet des schrgrera bedoeling z^n geweest om te kennen te geven, dat de rerandering, die deatgds in bet Europeesche grondbezit heeft pl'aats g^repeu, bet gerolg is geweest van de Ooraken, die heeft vermeld. Maar is zgne vooratel- ling joist? Zoo ja, dan hebben alle andere berichtgevers ons verkeerd i^elicht. Hg, toch, gaat ait van het denkbeeld dat er in de Middelwein, v66r het ontstaan der groote bezittingen, in Europa slechts kleine grondeigenaars waren; snderen leeren ons, dat het gemeentelgk grondbezit er nog veel meer was verbreid, Naar de meening van onzen schrgver werd de behoefte aan intensieve cultnur in dien tgd reeds levendig gevoeld; zoo de andere berichtgevers waarheid spreken, was mentoen ran intensieve cultnur nog ver verwäderd. Adel en geestelgkheid zonden te beschikken hebben gehad over veel vlottend kapitaal; anderen leeren ons dat bet vlottend kapitaal eerst overvloedig is geworden na de opkomst der steden. Door vrge werking van vra^ en aanbod zou de grond in handen der adellijke bezitters byGoogIc HBT OBONDBEZIT. 313 ZQn gekomen; volgens andeien is z^ ia huD bezit geraaki door brutaal geweW, door HBT OBONDBEZIT. 313 ZQn gekomen; volgens andeien is z^  van pablicke eu privat recht, die het seodale stelsel kenmerkt. Spreken deze laatate bericht-gevere waarhcid, dau is Europa, omstreeks de helft der Middelwege, het tooneel geweest van een volslageu recht; er heerschte geen aader recht dan het recht den sterkste; de kleiue groudbezitter zocht bescher-miag tot elken prys, zelfs tot dien- van zgne persönlicke vorgheid. Zgn al deze berichten onwaar? Of moeten wg de voorstelling in het Gidartikel rerwerpen en daarmede ook de historische wetzon het zijn, dat de kleine grondeigendom geen stand kan honden, daar hg geen stand heeftgehouden in deMiddeleenwen! Met evenveel recht laat zich beweren, dat er een historische wet is, Tolgens welke de l^re klassen overa! gedoemd zgn tot grondhoorigheid of Igfeigenschap te vervallen. Zyn zg niet grondhoorigheid geworden in de middeleenwen? Heeft zich in de Preanger-regentschappen het mengawoela stelael niet gevormd? Zg, die beweren, dat uit het Fransehe stelsel noodwendig het lersche groeit, beroepen zich ook op de ondervinding in Engeland. Nt^ geen twee eeuwen geleden zoo daar een talrgke klasse ran grondeigenaars, yeomen genaamd, hebbeo beataau, die van lieverlede sehier geheel is verdwenen. Diciiiized by Google In het Tooborgação zu opgenierkt, dat bet een dwalii is, te meenen, dat alle yeomen grondeigens waren. My father schrug een tydgeaoot van Kouing Hendrik VIII, was a yeoman and Lad no landa of his own; only lie had a farm of £ 3 or £ 4 a year at the uttermost. Maar dasargelaten en aangenomen dat de stand van kleine grondeigens voor twee of drie eeuwen inderdaad in England zeer talryk wae, bestaat er reden om te vragen of het verdwijnen van dien stand ons mag weerhouden om op Java het peasant-proprietorship te bevorderen. In England zgn immers de vaste goederen onderworpen aao het eerstgeboorterecbt, dat de vorming van het groote landbezit in de hand werkt! Neen, zoo men wil asntoonen, dat er een historische werde is, krachtens welke de kleine grondeigendom op den dnur geen' stand kan houden, meet men betere argumenten gevon. Men most bewgzen, dat h^ geen stand heeft kun-nen bonden in landen, waar noch door volslagea rekingloosheid de kleine eigenaar aan de roofzucbt zgner mai^tige nabnren. was overleverd, noch door tallooze oorlogeu, op barbasrache w^ze gevoerd, z^n toestand telkens rampzalig werd, noch door een feodale reeling van het erfrecht de groote eigendom van staatswege werd begunstigd. Is men daartoe b^ macbteP Hondt de kleine gronde^endom geen stand in Frankr^k, in Noorwegen, in de Palts, in Bombay? In Frankrijk is just het tegenovei^estelde gebleken van de historisdie wet, welker bestaan men ons verkondigt. Reeds lang v66r de Revolutie — men kan het nalezen bij de Toc- queville — heeft de kleine gronde^endom er zich nitgebreid, ten koste van het adell^k bezit, en in Bombay is versnip- pering, niet centralisatie van den groud, het gevaar geweest, waartegen het plaatsel^k bestunr, door de ervaring voorge- licht, gemeend heeft zich te moeten wapenen. Taiie, Histoire de littérature, littérie, littérie, littérie, littérie, littérie. Diciem zed by Google. HET eEONDBBZTF. 315 Op het gezag der wei'eldgtMchiede Dis" laat zich dus volstrekt iiet verzekeren, „ilut de Javnaasche groadeigenaar de pachtor zal worden van het zgne was*. Velen, echter, verzekeren dit niet op het gezi^ der wereld-gesehiedenie, maar op groad der keiinis, die zg meeaen te bezitten ran het Javaansche rolkskarakter. De inlander, beweren zq, is lichtziunig; om een t^deljjk roordeel ie verkr^gen, geeft hfj een diiurzaam voordeel pr^s. Verslaafd an zingenot en tuk op feeeteu, zal b^ geen weeratand konnen bieden aan den Chines of Arabier, die op een gegeven oogenblik met contant geld tot hem komt om hem zgn grond te ont^tselen. Zoo ziillen van lieverlede alle Sowab's in vreemde handen overgaau en de Javanen pachters of boerenorbeiders worden op de velden, welks op-brenget zy vro^. Er genoteu. Last ons aanemen, dat deze beechonwing juist is — beten by alien, die de inlanders van nabg hebbeu gade- gesl^en, n^ in geeu de vaststaat — zoo kan dit echter geen reden zgn om het communaal bezit te bestendigen; want tegen het kwaad, dat men vreest, z^o afdoende maat- r^elen te nemen, die zich met de bevordering van den kleinen gronde^;endom zeer wel veidragen. De ontwerp- ciiltuurwet van 1865 l>evatte een artikel van den volgenden inhoud : oEoiopeanen, met hen gel^k gestelden en vreemde Oosterlingen z^n onbekwaam tot verkrgging van eigen- domsrecht of andere zakelgke rechteu op de gronden, waar- van de eigendom volgens deze wet aan deu inlander be- boort. Deze bepaling wordt in het vjjfde jaar na de in- voering dezer wet aan herziening onderworpeu." De Toe- lichting Inidde aldus: #Het is niet de vreea voor Euro- peans laiidbezit die deze bepaling heeft nitgelokt. Int^en- deel, ook voor uitbreiding en verbetering van den land- bouw waren he Voorbeld, de ondervindi, en de weten- Bebap der Westersche volken alles zins nuttig.... Maar de inlander le^re z^ne rechen wel kennen en waardeeren y66t byGoogle 316 BET OBONDBEZIT. dat hji worde aaagezocht tot afstBud daarran. Voorvele, Toor de meeete streken van Java, zou een overngtimaat- r^el uit dezen hoofde wellicht ontbeerd kunnen worden, want de islander, landbouwer b{i uinemeQdheid, ia gehecht aaa ran plekje gronds; maar bier of daar zou toch de her- innering aan willekeurige beachikking over grond en arbeid ingang kunnen verschaffen aan  de working der wet eerst in ieder opziebt behoort geregeld en verzekerd te zijn, v66r dat onbeperkte rrgbeid worde toelaten. £eu tgdperk ran T^f jaren komt daartoe Toldoende en redelijk voor." Men ziet hieruit, dat de r^eering ran 1865 zeer voor- zicbtig beeft willen zgn, en alle r^eeringen, die haar hebben oj^evolgd, zgn in haar voetstappen getreden. Ik heb reeds berinneid dat bij koninkl^k bealuit van 16 April 1872 (artikel 19) verreemding' van grond door inlanders aan niet-inlanders pvoor 'a bauds" en,;0f straffe van nifetigheid* ia verboden. Sedert dit verbod is uitgevaardigd, z^n eenige jaren verloopen, maar ^vobr 'a bands" ach^nt de regeering er nog niet aan te denken om het in te trekken. Voor zoo- ver ik weet, is er niemand, die deu Chines of Arabier on- beperkte vrijheid zou willen gunnen tot het aankoopen van land op Java en men behoeft dns niet te vreezen, dat er van bestnnrsw^e maatregelen zullen genomen worden, die de sawab'a der inlanders aan de hebzucbt van deu vreemden Oosterling zullen prg^even. Ik meen zelfs, dat er redenen zijn om te vr^en of de verbod sbepalii^; van 1872 niet te abaoluut is. Men kan alle goede dii^en overdrijven, ook het atelleu van waarboigen tegen de centralisatie van den grondeigendom, en wie overdraft, miat gewoonl^k zgn doel. Tot dusver was er op Java. Dicized by Google HBT GRONDBER. 317 onder de gegoede inlanders nog weinig vlottend kapitaal; mtiiar hierin komt alleugs veraiideriiig, daok zg tJles wat van CroaTernementaw^e tot beTordering der welraart ge- Bchiedt. Hoe langer hoe meer dua znllen er gegoede inlanders woideu aangetrofFeo, die geld besdukbaar kebben ter bel^^ing ia grond. Nu komt bet m^ voor, dat de ic^ee- ring door bare atrenge verbodabepaling deze lieden zooder noodzakelgkbeid begiinst^, daar zg bi) den aankoop van land geen concorrentie van Gnropeanen en vreemde Ooster- lingen zollen te vreezen kebben. In verband hiermede ia de vraf^ by mij opgekomen, of juiat door dat afen^dea der vra vreemde coneurrentie bet geraar, waart^en de regeering zick heeft gewapend, niet wordt vei^root? Zou de Jsvaai de waarde van zyn grond niet beter leeren inzien en meer oi^euegec wocden om er'van te scheiden, uaar gelaog de- genen, die kem ziJD eigendoni willen afkoopen, talryker zfln? Door een atrenge beperking van bet milverkeer de opkoopery te willen t^^ngaan, is dat een gezoade politiek? Om over deze zaak een jniat oordeel te vellen, moet men die bgzoudere keuuis van ludiacke toeatanden bezittea, die alechts door een langdurig verblgf onder de inlanders te verkrjigen ia. Tocb scbeen bet m^ niet overbodig om de vragen te doen, die kier zga gesteld. Er is een vooizicktig- keid, die te ver gaat, daar zy bet kwaad doet ontataan, dat z^ wil voorkomen, en ik ben er niet zeker van, dat de ^p^risehe politiek, die w^ tiiana op Java volgen, gekeel vry ia van dat gebrek. Het laat zick b^r^pen, dat bet bedeukel^k woidt geackt om aan Ckinezen en Arabieren Keopen van land te veigunnen; maor zoa het geen overwegging verdienen om, wat Europeanen betreffend, plaatselgk a\~ thans, de verbodabepaling ua eeoigen tyd in te trekken? Reeds daardoor zal de conerenrentie onder de koopers niet onbelangrgk worden aangewakkerd en de marktwaarde van den grond zal stijgen. Immers, het zou geen nadeel zijn voor de bevolking, All hier en daar eenig land in handeo kwam tsd Europenschale bapitaliBteu; hoe niittig de kleine grondeigendom ook deze een achadiiw-kaat. Boeren zgn hg oitstek coaserratief; zg w^ken niet af van Let oude, zoolang hun niet proefondervindelyk is aangetoond, dat het nieuwe de voorkeut verdient. Verbete-ringen in den Isndbouw plegen dan ook niet ingevoerd te worden door de kleine, maar door de groote eigenaars, die tot een hoogeren stand in de maatschapp^ behoore en ten gevolge hooner opyoeding meet kennia bezitten. Daarom ia ket gelukkig Toor een volk, zoo de.landbonw er nit-Bluitend door kleine eigenaarg wordt gedreven; faet is wenscbelgk, dat deze wel de oveigroote meerderheid uitmaken, maar tevens dat onder ken eenige eigenaars van groote land-goederen zgn verspreid, die aan de boeren het yoorbeeld geven van een cultunr, waarhg part^ wordt getrokken van de laatete uitkomsten der wetenackap. Zoo dit waar is in Enropa, boeveel te meer moet beige van een land ala Indie I Is de Earopeeacbe boer conserratief, hoeveel con- servativer nog ia de Jaraan, aanbidder van de adati Kan gene van den grooten lande^enoar iets leeren, hoeTeel meer moeten Indische boeren konnen leeren van den Euro* peeschen konnen leeren, die in bun midden het landbonw- bedryf komt uitoefeiien I Waartoe dan rehinderd, dat Enro- peanen op Java grond koopen? Neemt er bun grondbezit een te groote uitbreiding, zoo kan immera de Begeering nt^ altfjd tusschen beiden treden en hetzg plaatsel^k, betzy roor alle residentien, de verbodsbepaling bernieuwent Om deze redenen durf ik den wensch uitspreken, dat art. IP van het Koninklyk Beslnit van 16 April 1872 nog eensnaar Indie worde gezonden,,ten fine van consideratie en advies." Een nader onderzoek naar de deugdelgkheid van dat artikel, kan in geen geval schadel^k zgn. Ten slotte nicht een worden over de vrai, tot hoever de D,„iz.db,G00gIe HET GEONDBBBIT. 319 bevordering van den individueelen grondeigendom op Java . sdch moet uitetrekken. Bedri^ ik mij niet, zoo b wel eens het denkbeeld geopperd om overal, waar commonaal bezit beeraclit, de bevolking tot verdeeling der sawah's te ver- plichten en due alleen de boBSchen en weiden ingemenschap te laten overbid ven. Ikbehoef nauwelgkBtozeggen, dat dit denkbeeld geen aanpr^zing verdient. £r knnnen plaat- eel^ke redenen z^n, die bet voor de bevolkii^ eener bepaalde streek niet wenschel^k maken om haor land te ver- deelen; ook zou het groote ontevredenlieid verwekken on- der de inlanders, wanneer overal, du8 ook daar, waar de meerderheid ket niet wenscht, de iudividneele eigendom werd ingevoerd. De'regeeiing bepale zieh tot indirecte mid- delen. Zg make de verktygiog van eigeudomsbew^zen ge- raakkelgk, door ze aan alle individneele giondbezitters, die Zij bervörde de land-rente tot een grondbelasting op Enropeeschen voet en vervange, zoo spedig als dit kangescbieden, dengeineentelken anHli^; door een aanslag van iederen akker. Dit laatste ia een zeer gewickt^ punt; in Rusland is bet gebleken, dat niets de bestendig van bet commuDaal bezit zoozeer in de hand werki, als gemeentelgke sansl^ van belastiogen. Voorts erkenne de r^eering de bevo^j^beid der gemeenten tot verdeeling hunner gronden nitdrukkelgk, opdat de volking wete, welke recbteu zy bezit. Maar bovenal: zi) stelle regels omtrent de verdeeling. Ook dit is zeer noodig, want^. waar geen r^els z^a, heeracht willekenr, heerscht wanorde en kunaen de groiste niisbmiken ontstaan. Uithet Eoloniaal Veralag van 1874 >) vememen wg, dat het In-disch Bestuur reeds in dat jaar is uitgeuoodigd, een ordonantie omtrent de verdeeling van dessagronden te ontwerpeu. Het is me euchter niet geblet, dat later aan deze uitnoo- Dicized by Google HET ORONDBEZIT. Deg is roldaan; de kolouiale verslagen en de staatsbladen Tan NederkiidBck-Iadie zw^gea ten aanzien van dit pimt. Na zooveel nw^lgk alles overwc^n te hebben, wat op hot onderwerp betrekking beeft, meen ik dat dit de t^ari- Bche politiek is, die de r^eering op Java in prakt^'k moet brengen. Door indirecte middelen en met eerbiediging van de persoonl^ke Trijlieid der bevolking, moedige zij den klei- neu grondeigeudom, het peaeant-proprietorship, aan; doch zy were den grooten eigendom, allerminst den Enrope- schen, uiet geheel, want h^ moet tot Toorbeeld strekken aan hen, die den laudbouw op kleiue scbaal nitoefenen. Kortom, zij passe de denkbelden toe, die da Bus de Quisies in zgn rapport van 1 Mei 1827 zoo welsprekend keit Toorgedragen. Of verlangt men een naam te -hooren die Toor sommigen u(^ beteren klank beeft dan die ran dn Bus P Welnu, zoo handele de regeering uaar den raad van den generaal Van den Bosch, op wien ik m^ ditmaal, bg uit- zonderiiig, kan beroepen. In dat merkwaardige boek over onze kolonien, dat b^ in 1818 heefb gesckreven en waarin liberale en ultra-conservatiere gedachten soma zoo bont dooreen liggen, vindt men op biz. 228 Tan deel I de Tolgende zinsneden: i^Het is met te ontkenuea, dat inrichtingen gel^k die, welke op Java bestaan, waarbg de inwoner wel in een mime mate het noodwendige geniet, maar door welke teveus de uitbreiding zgner bezittingen zoo goed als onmt^el^k wordt gemaakt, ten voile de strekking hebben om z^n afkeer van den arbeid, zoo eigen aan den lande onder een verzengde lacbtstreek, te doen roortdoren en zoowel de ontwikkeling der geestTermc^ens als der physische krachten van den mens die atremmen. Dan, ein men hier in eigen reränderung beproeven, het is zu, dat die op der rrge kenze van den Java behoort gegtoud te zu; en dit kan tans ge-schieden, geljk wg nader zu zullen, door de cultures met vorgwilligen arbeid rerder nit te breiden en den Javaan in de gelfigeheid te stellen om ook, desverkeiden, grondeigenaar t^ worden. Ysn deo Bosch toont dan verder aan, dat w^ den inlander onze weldaden niet moeten opdringen, msar ons eenverkeiden oitkomsten nit het veld laten slaau. Tegen-over een volk, ffZoozeer aan vaderlijkegewoonteu verkleefd*, is #aanhondende staudvastigheid" noodig. Dus geen dwang geplb^d, masr niettemin het doel, Traarnaar w^ tfrachten, steeds in het oog gehonden. Dit is jaist wat ik gemeend het mogen aanbevelen. Sed by Google DE VRIJE ARBEID. Behalve over theologie en l'her ondenv's ia hier te lande in de tweede helft der n^eotiende eeuw niisschiea over niels zooveel getwist, sis over den vrgen arbeid op Java. Deze twist kan nu als geeindigd worden beachouwd; de nK^^lijkheid om den inlander tot vr^en arbeid ten behoeve van Eoropesche ondernemers te bewegen, is aan de ervaring getoetet en de ervaring heeft geleerd dat zij bestaat. Zelfs die vveinige dagbladen, die gewoon zijn, bet stelsel van den General Van den Bosch onvoorwaardelijk te prg- zen, leveren tbans zelden meer zoodanige artikelen, als men er vro^er schier dagel^ks vond, waarin werd betoogd, dat de Javaan, tenzij door zgn Hoofden daartoe verplicbt, nJet werkt. Deze stelling is dan ook niet meer vol te honden; de gronden, Tvaarop men haar verdedigde, zgn ten alien t^de bgzonder zwak geweest. Ziebier eenige proeven van het- geen te hareu   de inlanders by de groote cultures slechts gedwongen had zien werken. Wei had h^ somtijds beproefd om ze over te halea, hunne velden vr^willig en t^en cen zeker loon met snikerriet te beplanten, maar bet was hem nooit gelukt. Van daar z^ne overtuiging: vr^e arbeid was op Java onme^elyk. bv Google DG TKIJK AABKID. 323 Een ander was resident of eontroletir geweest in de bin- Benlanden. Hi] had daar vele mia1»iiiken aangchoiwd ; maar niet de minst erge waren die geweest, weike ontstaaa wttreo nit het omkoopea yan inlaaddche hoofden door parti- culiere ondemers ter bevorderii^ der zot^enaamd vrige cnltunr. Het was liem gebleken, dat die i^vermomde dwang" veel meer kwaad stichtte dan het eultaarstelsel. In het vaderland teni^eerd, was hij een tegenstander geworden ran Tryen.arbeid. Een der deutende had een groot deel van zijn lerea op Jara doorgebracht, maar gedureude dien t^d Batavia of Soera- Ijaya zelden yerlaten. Zoo vaak hig gereisd had in de bin- nenlanden, had h^ aai^ den openbareu w^ Jayanen in ledif^eid aangetroffen. Ook was het dan wel eeos gebenrd, dat hi) koelies noodig had, maar ze voor geld uoch goede woorden kon krggen, zoodat hg eiudeli)k in wanhoop den bgstand van het dessahoofd had moeten inroepen. Na deze er- rariugen stood het bg hem vast, dat de Javanen onyerbeter- Igk& loiaards z^n. Een yierde was een filosoof van den oaden stempel, een die zgne tiieorien afleidde nit yhet reine begrip.^ Volgens hem doofde een warm klimaat den lust tot werken geheel uit en yiel er in een land, waar het niet yriest of sneeawt, aan geen yrgen arbeid te gelooyen. H^ beriep zich op de hiiheid der negers in Britsch-Gayana en yro^, wat er van deze kolonie na de emancipatie zou geworden z^n, indien zg geen immigrauten bad ontboden P Gaf men ten anord, dat de Javanen in beschaving en yerstandelgke ontwikkeling yet boven de n^ers staan, zoo noemde hg dit een nitrlacht. Wat men ook aanvoerde, hii hield vol, dat vrye arbeid in zulk een warm land als Java cabestaanbaar is. Een y^fde, eindelyk, was zelf nooit op Java geweest, maar z^n breeder, neef of vriend woonde er aedert lang en deze — een eerl^k, onbevooroordeeld man! — had hem plechte verzekerd, dat de Java te ini zga om vr^willig te arbeiden. Hij zoo u, als g^ bet wildet, de brieven too-nen, waaiia bet te lezen stond. Wat ontbra^ er aan dit bew^s? £en eerl^k man, die nit erranng sprak, Terdiende immer gelöst! Genoeg om te doen zien, op nelke loBge gronden meeatal werd verzekerd, dat eeo etelsel vaa vreii arbeid op Java niet kan bestaau. Zy, die dit beweerden, vervielen by-kaus zoiider onderscbeid in de oiide logische fout van waarnemingen en beslniten met elkander te ver-warren en voor feiten nit te geven, wat ten slotte niets an-ders bleek te z^n dan subjectieve verklaringen van feiten. Een Javaan weigert om voor een l^paald loon zekeren arbeid te verrichten; dit kan bet gevolg z^n van allerleioor-zaken. Hij kan te lai zyn om te werken; b^j kan bet aangebodeo loon onvoldoende acbten; bg kan vreezen dat b^ bet geld nooit zal ontvangen of verplicbt zal worden om bet aan anderea af ie ataan; de Arbeid, waartoe men bem Aitnoodigt, kan bem om de eeue of andere reden ouaai^e- naam zjn ; ook is bet mogel^k, dat hg de goedkearing zfl- Der hooiden op bet volbrengen van dien arbeid te vergeefa beelt gevraagd, miaschien niet eeiis beeft durven Tr^;en. Welke van al deze verklaringen nu de juiste is, kan eerst blijken na een onderzoek, dat veel zorg en studie vereisdit en waartoe niet ieder in staat is. Voor bem, die belang stelt in psychologischen veracbenschen, is bet opmerkelgk, boeveel scbrandere en ontwikkelde beden, wien een r^ke ondervinding ten dienste stond, zicb in Noord-Amerika ten aanzien der negers, op Java ten aanzien der inlandacbe bevoUdng, bebben vergisfe. Wie twintig jaar geleden in de znidel^ke ataten van Noord-Amerika rondreiade, vemam er dagelgks, dat van de katoencnltunr niets zou tereebt komen, als er geen slaverng beatond. De slaverng is a^eacbait en de katoencnltunr beeft nooit zoo gebloeid als thana. Wie voor twaalf of v^ftien jaar aan per- byGooglc 825 sonen, die zeer lang opj&va hadden vertoefd^de vraagdeed, 'ofde Javanen tot vrgwill^n arbeid zoudeu te bew^en zgn, kre^ in de meeate gflvallen een ontkenoend antwoord, Toch is bet geblekeu, dat een berestigend autwoord joist zou zijii geweest. —- Ik noem dit opmerkelgk, omdat er op nieaw (lit bijkt, boe weinig- . Voorzorgeu zelfe ontwährende Rede plänen, waaren zu sein, wenn zu sein, die de ervorragenden kan levert, algemeinen theorien willen samenstellen. De noodzakelijkheid van zoodanige vooizorgen wordt, Tre*s ik, door de meesten nirt eens vermoed. Maar welke betee- kenis m^ dan aan hnnne algemeene tbeorien norden toe- gekend P Het kan nnttig zgu, bet een een ander te vermelden van de resnltaten, die b^ den Trijen arbeid op Java z^n verkren- gen. In al de 93 suikerfabrieken, die op contract wertea, geschiedt tbans het sn^den, Tervoeren en rerwerken ran bet rietj benevons de afvoer der suiker, uitsluitend met vrge koelies. De aanplant is nog gedwongen, maar jaarl^ks komt het meer in zwang, dat de contractanten van inlan- ders grond huren en dien in vrgen arbeid met snikerriet laten beplaoten. Voorts zgn er nog 46 snikerondernemin- gen op Java, die in 1875 meer dan veertien millioen kilo's suiker bebben opgeleverd, tea wier behoeve het GEon- vemement noch land, noch arbeiders beacbikbaar stelt. Vooral de vrye tabakscultuur heeft in den laataten tyd een groote vlucht genomen; er worden nn jaariyks 15 El 20 MillioeQ kilogram tabak ran Java nitgevoerd. Ziehier een staat van het aantal bouws i), dat in 1374 en 1.875 door de bevolking vrywillig met suiker, tabak en ind^ is beplant:, • ■ ') Een bouw is circa 0,71 hectare, Dicized by Google DB VIB AKBEM. i87i. 1875. Suiker 1' aaDplant 12717 14877 2" „ 192 427 Tiibak 1° „ 16391 16563 2" „ 42196 57067 Indifeo 1- „ 859 1829 2" „ 112b9 13857 De in huur of er^acht uil^f^even grondeu zgn hieroader niet b^repen : zg beslaan, zooals ik reeds heb yermeld, een uiigestrektlieid van 66222 bouwa, Terdeeld over 174 perce- len. Men zai toestemmen, dat deze c^fers belangr^k zyu en een gimstig getuigenia aflej^a voor de bereidwiUigheid der Javaaen om ten behoeve van ondernemers voor loon te werkon. De vraag, of de tabakscultnur inderdaad vr^willig werd ge- dreven, heet vroeger tot veel gesehryf aanleiding gegeven, der- mate zelfs, dat bet Gouvemment bet noodig heeft geacht een opzettelijk onderzoek daamaar iu te stelleu. Over de atuk- keii, waaric de uitkomst«a van dit onderzoek zijn vervat eu die aan de Tweede Earner zyn overgel^, is den 22 Mei 1866 door een commissie mit deze Earner verslag » uitgebracht. Daaruit bl^kt, dat „hoezeer wel enkele voprbeelden aan bet licbt zga gekomen van pogingen, door ondernemers in bet werk gesteld, om inlandsche ambtenareu en dessa- boofdeu door gescbenken te winnen," er „over bet alge- meen op den inlander geen dwang is uitgeoefend ”). De zo<^enaamde. „3cbandalen van den vryeu arbeid in Rem- bang" z^n dna gebleken voor het grootste gedeelte nooit te bebben plaats gevonden ^). Bijkeeii van de Hand, der SUlen-Goiicraal 1865/tjf>, bli. 1466. Ein dergenen, die in dein 7.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5.5. Gouverneur-hülse geen vrge (?) arbeidei's te verkragen zouden zijn; anderen juist het tegen-deel, dat zg niet zouden komen, indien zg merkten dat de regeering zich er mede bemoeide. Maar, /, de ondervinding,^ zegt de Heer de Bordes, pheeft mg geleerd, dat de iumenging der r^eering onnoodig is.* Volgens hem is het nn niet twg-felachtig meer, ^dat groote werken op Java in vrijen arbeid kunnen worden uitgevoerd. De millioenen teerling meters grand en de dnizenden teerling meters metselwerk van den De hear de Vogel is later op deie zaak leruggekomen. In Augustus 1868 heeft hij aai de leden der Stalen-Generaal een gedrukt opstel toe-gezqnden, waarin hy den heer van Rees een onwaarheid ten laste legt en volhoudt, dat er wel degelyk dwang is gepleegd. Ten bewjze daar-van beroept hiJ zich op een brief, den 33 Augustus 1857 door Tirto Nota, regent van Bodjonegoro, aan een distiriklshofd gericht, waarin dezen wordt bevolen am de tabakscultuur > met een weinig dwang* te bev Orderen. Hül verklaart, den brief in facsimile le kunnen overteggen. Het ware echter bete geweest, zoo de Heer de Vogel de oude zaak had lalen rusten, want men heeft hem luisleid. Tot tweemalen toe heeft Tirto Nolo onder aanbod van eede verzekerd dat de bj'ief valsch was en een ingesleld onderznek heel i^e waarheid zyner verklaring bevestigd. (Zie het Koloniaal Verslag van 1869, Bijagen van de Hand, der Staten-Gen. 1870/71, bli. 513.) Er is indertgd veel gernacht gemaakt van zekere letlerverandering in een stuk van deu heer G. L. Baud, opgenomen in Van Devenler's Bij-dragen lot de kennis van het landelyk stelsel op Java. Liberalen en conservatieven hcbben elkaar op het punt van ivervalschingi nu niels meer te verwijten. Van den eenen kant een'valsche letter, van den anderen een valsche brief! "S Graveiihage, bg Gebr. van Cleef. 1870, Hi. 9 en verv. Dicized by Google Spoorweg zu het werk van vrge arbeiders en b^ua geheel VMi Juanen. De arbeiders kwamen geheel yr^willigaaarde werken; geea dwang ho^enaamd is of koo worden ge- bniikt om arbeiders te bekomen ; alien kwamen of {pi^en in vr^'ea wil. De voorwaarden van deu arboid werden met de arbeideie OYereengekomen, zooala in de meest vrge Ian- den ran Europa gesduedt." Wei beeft men soma moeite ge- had om werkvolk te kr^gen. Serst moesten de lieden ^de overtniging hebben, dat z^ het verdiende loon zelre zonden ontrangen, dat zg rechtvaardig behand, hunne klachten onderzocht en, indien deze g^ond waren, w^^enomen zon- den worden." Het gebettrde ook wel eens, dat arbeiders w^liepen om padi te plant«n of te oc^sten, feest te vieren, of om andere redenen. Maar ten alotjte is de apoorw^ er toch gekomen. ^In den laatsten tgd hadden w^ vele hon- derden Jaranen, die jaren aan den apoorweg hebben ge- werkt en goede werklieden zgn geworden." Als een voor- bee Id van between deat^ds met de Jaranen werd gedaan, vermeldt de Heer de Bordes n^ het volgende : ^In October 1869 werd een gzeren brag van 30 meter longte in elkan-der gesteld en geheel gereed gemacht door een -machimat van een locomotief; het was wel een zeer bekwaam en nanwkearig man, maar hg deed het slechts met eenige in-landsche arbeiders." Ook roemt de schrever het gedrag der Javaansche werklieden zeer. ^B^jna nooit boort men ze twisten, zij zgn zuinig, nooit dronkeu, gewillig en over het allemen tronw voor hen, die ze goed behandelen. Wg heben toch met meer dan 8000 a 9000 Javanen tegelgkertgd gewerkt en alechts eenmaal, na een staking, is b^ een opzichter een ketjoe-part^ vooi^vallen, waarsch^nl^k uit wraak- Eucht. Nooit z^n er andere onaangenaamheden tusschen de opzichthebenden en het Javaanache werkvolk gebenrd. Dikwgls woondeu de, opzichtera op palen afstands van andere Europeanen en te midden van honderden vreemde arbeidera, z onder eenige vrees; ook in deVoratenlanden, waar om zoo Dicized by Google DE TEIJE IKBSTD. 329 te z^gen geen politie ten piatten lattde heBtaat." — Voor dfl voeding van het werkrolk befaoefde mea niet te zorgen. 