Rules of golf
Uit Bordeel en Brok\ verg. bedel- y galge-, helle-^ jokken-, schend-, achooibrok en zie verder by Brok. Verouderde scbimpnaaro voor: Bezoeker van een bordeel , boerenlooper. Soms ook in toepassing op een bordeelhouder (zie aid.). || Bordeelbrocker, bordeel-brocke. Oaneo , tcortaior , kil. — (^ppe- laers, Roffianen ende Bordeelbrocken , marnix, Byenc. 6, 6 (bl. 249*). Ick ben een Vrou met eeren , u Meester is maer een bordeel brock , coster 510. D'andre is een dronckert geworden, een tujscber, een bordeelbroeck , hooft, Br. 3, 448. Als 't baer man beveeld dat sy mede varen, og soo ist bard voor een swacke vrou scbeep te gaen . . .: maer als sy met een bordeelbroek den boonacker op gaen, dan souden sy by gut yser en stael verteeren, I valbntijn, Juven. 70. I En desen schuyfTel-bout , die noyt en heeft gedocht, Maer al s^n's moedcr erf met hoeren omgebrocht; Bordoel-brook als by is, kan die uw giinst verweckeni' CATS 2, 821 a (zie ook Trou m. hi. 166). ' BOBDEELHOEH — voorbeen ook bordeels- I hoer(e) — , znw. vr., mv. -en. Uit Bordeel en Hoer. Hoer die in een bordeel woont, publieke vrouw; in tegenstelling met bgzitten enz. || Bordeel- I bo ere. Prottibulum, abiec/issimum scorfum , kil. — Gbeestelgcke booge Overbeit die vande bordeels boeren tol namen , coornhbrt 1, Slid. Vuilder vloet Lict nooii bordcelsboer van de goddeloose randen Haei-s lippen glyen , vondbl 9, 382. BOBDEELHOUDEB, znw. m., mv. -*; vr. -tier, mv. -*. Van Bordeel en Houden met -er {•eter). lemand die een bordeel bondt, boerenwaard of boeren waardin. || Bordeelbonder, bordeel- broek. Un bordelier, ruffien. Oaneo , scortator, Digitized by Google 529 BORDEELHOUDER. BORDEEUWS. 530 lei^Oy PLANT. — Die sgn Huy8 met voorwetens acn Bordeelhouders verhnyrt, sal 't eerste jaer verbeu- ren sijn HuyB-huyr enz.. Or. Flaeaaih. 2, 2448 (a®- 1656). De bordeelhoader die in het huis waarin hg zgn bedrgf uitoefent, een niet tot z\jn gezin be- hoQrende vrouw opneemt , zonder hanr vooraf . . . te hebben bekend gemaakt met bet bedrgf dat in dat hnis wordt uitgeoefend, wordt gestraft met enz.y W. r. Strafr.,a. 452. BORDEEBEN — boordkrbbn — , bedr. zw. WW. Mul. bordeeren^ boorderen^ nhd. bordieren. Uit fr. border (van bord, ontleend aan germ, bord^ rand), doch in den bgvorm ^oord^^n wederovereen- gebracht met nnl. board; zie Boobd (I) en verg. BooRDBN en Bordubkn. Veronderd. A) Eigenl^jk hetzelfde aU Boorden, A, 1), doch blgkbaar vaak Terward met Borduren, zoodat de beteekenis niet alt^d ontw\jfelbaar is; denkel^jk is meestal bedoeld: Met een geborduurden rand yoor- zien. II Konstich was syn wapenroo ghebordeert, V. OHI8TBLR, Ftrff. Aen., fol. 235 a (viRO., ^m. 11, 777: pictut acu tunicas), ^gne linnen slaep- lakens die met sgde gbeboordeert waren, coorn- HSRT, Boccat. 98 a (ed. 1607; ed. 1640: ghe- bordaert). ' Marten wll rQck schynen, en It een armen tlover, Dacrom bordeert hy syn kleeren met f^n krackeel, AI Bch^nt het voor sommige te wesen fluwecl. visscHEK, Brabb. 185 (ed. 1612: boordeert). B) Hetzelfde els Boorden, B); verf;. fr. aborder. \\ Den 21. (na dat sy geresolveert badden ... datter drie {schepen) vande bare . . . een van den vyandt sonden aen boordt smijten) . . . beeft den Admirael sgn twee medemaggers, die met hem borderen souden, aen boort ontboden, ende wert besloten . . . de Vice Admirael te borderen , Begin e. Voorig. 13, 35^. Afl, In de bet. A). Boordeering ^ gebordnurde rand (,De boorderinghe van Incrednlitas was met golden letteren beschreven , . . . ende hadde de boor- deringhe van Inconstantia niet dan swepen ende sporen d'een onder den anderen vermenghet ende rontsom den rock gaende", coornhkrt 1 , 469 "* c). t^amenst. In de bet. A). Boordeerbamer , vol^ens DE BO bij ketelboeters : gzeren hamer met afge- ronde pin (punt), ook pinhamer genoemd, blijkbaar dicnende om metaal tot een rand of boord uit te slaan; verg. fr. ecoileier ^ goudsmidsterm. BOBDEEU WS (geschreven Bordeeut, Borden*, of ook Bourdeus). Andere vorm van den naam der stad in Frankrijk die in *t Nfr. en ook in *t Nnl. Bordeaux beet. Reeds in het Mnl. voorkomende, o. a. in de fragmenten der berijmde vertaling van den ridderroman van Huon de Bordeaux (b. v. vs. 277, 483, 503: Bordeeue) en in het proza-volksboek {Huyge van Bourdeui). Het moet daarin zgn over- genomen nit den oorspronkelgken, niet bewaarden Ondfranschen tekst, en wel nit eene bewerking of een bandsohrift dat nit het Zuidwesten van Frankrgk afkomstig was (verg. daarentegen in de fragmenten der Lorreinen herhaaldelgk Bordeae). Immers in de tongvallen van die streek luidde de naam inder- daad' Bordeue (uitspr. Bordhos) of Bordeu, een vorm die nader bij den Provcn9aalschen vorm Bordel staat dan het Noordfransche , thans algemeene Bor- deaux', alle drie te herleideu tot een oorspronkelgk Bordellis (niet tot lat. Burdigala). — Ook in het latere Ncderlandsch komen deze vormen nog enkele malen voor, b. v. antonidks 1, 65 (Bordeeus) en bg GBBHARDT, A^. Cz. Witsen , 1, 502 (Bordeus; a®. 1681), hetzij zg alleen door letterkundige over- levering bewaard, of opnienw aan een Fransch dialect ontleend zgn. Doch reeds bg plaittun en bg KiLiAAN (869 3) vindt men Bordeaus, welke vorm zeker eene uitspraak voorstelt die van de heden- daagsche weinig mecr versohilde. Afl. Bordeeuw9ch (,Een Bordeeutehen roomer", SIX V. CHAND. 626); in het Mnl. was als afgeleid znw. Bordeloie, Bordeloot, uit ofr. Bordefcit (thans Bordelaie) gebruikelgk (zieb. v. Lorreinen , V, 173). BOBDEL (uitspr. bordel), znw., welks geslaoht niet blgkt. Alleen voorkomende in de thans ver- ouderde uitdrukking In bordel loopen, in de war — , in 't wilde loopen , in verval raken , verkeerd — , te niet gaan. fj Oock wiert noch al meer goedt verwacht, alsoo . . . de (vyandel^ke) Vloote van Andreas Fortado . . . heel in bordel geloopen was , ende dat door den doodt van eenige Opper-Hoofden , Begin e. Voorig. 11, 55 3. Dat sy t* eynde waren in de nyterste benautheydt, dat de Burghers uyt- ghepnt waren, ende dat 't stads Kantoor uyt- gheplundert was, dat alles in bordel liep, dat sy nu als ziel-toogden, bchrbvklius , Harlem, (ed. 1648) 151 (lat.: conciamaia esse omnia). De Republgck ende gemeene standt is tot partyschap ende oneenig- heyt vervallen, ende dat meer is, alles scheen nn in bordel te loopen, 164 (ed. 1754: in verwarring; lat.: in pejus ruere videbantur). Hoe varen wy met bedienen van de Justitie . . ., daar voomamcnt- Igk bequaemheyt een {lees: en) goet oordeel, en oprechtigheyt te pas komt? Want soo sulks aan de Vorsten ontbreekt, so loopt het al in bordel, en dan mag onsen Heer de arme Gemeente te hulpe komen , V. B08, Bon QuicAot, 1, 397 (sp. : siempre irhn errados los mecUos , y los fines). sender dezen nood den menschen op^legrt . .. Stond by] en beltel stil, verflaende H aenbeeldtpel , Liep alle nutte knnst en ambcusht in bordel; Waer op dan oook eerlang nootwendig sonden sneven Uw hell, rermaeck, gemack, ja self a aller leven. OE DCCKKE 1, 111. Qewis zoo elok den tred dier vuige Bedelkappen, Dier kloosterhonunelen gezint waer na te stappen; . .. Ohy waert van hongersnood geschapen te Tergaen ; . .. Want all' zon 't in bordeir, all', all' in 't wilde loopen. 1, 149. — Hetzelfde woord is blgkbaar bewaard in de volgende , in Zuid-Nederland bekende uitdrukkingen : A la bordel{le) gaan, wanordelgk toegaan (,In dat huis ging het alabordelle", schukrm. 70 a), in bordel {beriSl, bret^l) laten, in den brand — , in den steek laten (,De kinderen Israels lieten de Ark des Verbonds in bertel. Laat uwen weldoener nooit in bordel", butten), tn bertel maken, .beslag maken, van zgnen nens maken" (scbuekm., B\jv. 31a), d. i. omslag, drukte maken. fitym. De oorsprong van dit woord is niet vol- ledig bekend. De uitspraak bordel, blgkende uit het rgm bg db dkckrr en uit de accentuatie bij ruttbn , alsmede de bij den laatstgenoemde opg^egeven bg vormen verbieden aan eene omzetting van een nnl. broddel te denken, waartoe nvl. brodde , verwarde zaak, mialukte onderneming anders alUcht aanleiding zou kunnen geven. Het kan kwalijk lets anders zgn dan een woord van Romaansche herkomst, dat in 't Fr. zou uitgaan op -elle (ofr. -ele), in H Ital. op -ella of op -ello (verg. bagatel, mushadel, pimpernel enz.) ; voorts schgnt het, te oordeelen naar de boven aangehaalde uitdrukkingen, waarin het lid- woord steeds ontbreekt, een woord van abstracte beteekenis te zgn als: verwarring, ongelegenheid. Om deze redenen schgnt een rechtstreeksch etymo- logisch verband met bordeel, fr. bordel niet aan- nemelgk : immers fr. -el wordt in *t Nnl. -eel. Doch in 't Italiaansch komt een woord bordello in enkele Digitized by Google 531 BORDEL. BORDEREL. 532 uitdrukkiugen voor die aan de hier behandelde her- inneren: mandare in bordello , (iemand) naar den duivel wenschen, andate in (of: al) bordello ^ loop naar de galg, en daarnevens /ar^ il (of: del) bor- dello^ rumoer, geraas, ketelinuziek enz. maken; zie 0. a. gibon. Hetz^ dit nn al of niet hetzelfde woord is aU bordello ^ bordeel (verg. voor dergel\)ke ontwikkeling der beteekenissen de bierboven, kol. 527, vermelde aitdrukking een Spaantch bordeel benevens de daaraan voorafgaande aanhaling nit kneppblhout), in alien gevalle gel jj ken de beteeke- nissen: verderf en: ramoer sterk op die van nnl. bordel, en bestaan er dns noch wat de beteekenis nocb wat den vorm {bordel) betreft tegen deze afleiding groote bezwaren, al zou men gaame meer weten van den t^d en de wgze waarop deze uit- drukkingen nit bet Italiaansch in bet Nederlandscb zjjn overgegaan. Met bet oog op de bgvormen beriel, breUl zon echter nog eene andere afleiding in aanmerking koinen, t. w. van een Romaanschen vormaU^r^^/^, waarnit . zoowel beriel als bordel geregeld te ver- klaren zouden z\jn; verg. Bordes. Inderdaad bestaat er in H Fr. een woord breielle, met de bet: draag- riem, net om zeebonden tc vangen, dat vereenzelvigd wordt met oomaskiscb bretela, bar tela ^ staartriem, en dat een diminntief scbjnt te z^n van ofr. prov. brel, strop, valstrik (sp. brete^ voetaugel, port. brete, vogelstrik, verg. ook fr. bray on , valstrik). Dat een woord breielle ^ in de bet.: net, strik over- genomen, in zekere verbindingen gaandeweg eene meer algemeene en abstracte beteekenis kreeg, sob jnt niet gebeel onmogelgk (verg. bet door rutten als gelgkwaardig aangebaalde in ket net laien en ook in de fuik komen ) ; docb bet gebruik van bet Fran- scbe woord scbynt tocb te beperkt te zijn geweeat, en bet steeds wegblrven van bet lid woord is te opmerkelijk om dezegissing, zonder nadere gegevens , zeer waarscb^nl^k te noemen. BOBDELEN, onz. zw. ww. Verklanking, by PLANT, geljjkgesteld met Borrelen (»De zee bordelt op")» bg KiL. met Bortelen\ zie die woorden en verg. bet bij Bor (I) opgemerkte. Samensl. Opbordelen (zie boven); uitbordelen (zie aid.). BOBDELOE, znw. vr.(?), mv. -*(?). Ver- bastering van fr. bourdalou ni., volgens littr^: een liiil of tres met een gesp om een hoed vast- gemaakt; naar men gist om de eene of andere reden aldus genoemd naar den vermaarden Franscben kansel redenaar Bourdaloue (1632 — 1703). In de volgende plaatsen wordt blqkbaar betzelfde bedoeld. Thans verouderd. Hy is *er ongelukki^ an , Die nu nog, ift dit duurkoop loeven, Dc kost moet winnen met het weeTcn. . .. Ik zit nu op een Bordeloe, Dat '8 karnemelk en droog brood toe ; Voor dezen zat Ik op een Hoortjc Met groot flguur V. ELSI.AND, Droiike Brechtje^ 2 (zie ook 6). BOBDEN, BOBDENE. Zie Borde. BOBDEB£L, znw. onz., mv. -len; in Zuid- Nederland bordbreel, mv. -en. Een woord van Romaansche berkomst; reeds btlderdijk wildebet, in zgne GeslacAiliJtt , uit bet Italiaansch afleiden, waaruit zoovele bandelstermen in onze taal z\jn overgenomen; docb tot dosverre is een ital. borde- rello niet gevonden. Misscbien heeft er dus vroeger in den ambtsstjjl van notarieele stukken een mlat. borderellus bestaan , dat zelf eene latiniseering van fr. bordereau zou kunneu zgn. Hoe dit zg, in alien gevalle is nnl. borderel in beteekenis en, behoudens den uitgang, ook in vorm hetzelfde wuord als is, bor- dereau (waaruit het in Zuid-Nederland gebruikelgke border eel roissobien vervormd is; verg. Burkel, en ook Bordel, Etjm.). Fr. bordereau is een verklein- woord van fr. bordy enbeteekent duseigenlgk: kleine rand of strook (verg. de beteekenissen van lijtt). ) Lgst, staat, ce^l, waarop de verschillende be- standdeclen van een bedrag, eene som gelds, eene boeveelheid waren enz. elk afzonderlgk in zekere orde opgegeven staan ; volgens boet ( Woorden- tolk, 1003): ,Zeekere getallen onder malkanderen gestelt, behelzende de somma eigentlyk in een reke- ning vervat , en het montant van yder Capittel van den ontfang en nitgaaf". In den handel en het openbaar verkeer in veelvuldig gebruik; volgens V. DALE 0. a. ook voor: «een Igstje of ceeltje van de muntsoorten eener som gelds, een speciebrieQe, het uittreksel eener rekening, het rekeningboek". || Borderel van assignatien, van gesloten en afgeloste beleeningen, van beleeningsrenten , van ingeleverde coupons. — De quitantien en wissels {die aan de pott- adminittratie ter invordering vorden overgegeven) moeten ten postkantore worden aangeboden, inge- schreven op een borderel, dat verschillend is voor quitantien en zoogenaamd kort papier, en voor de wissels metlateren vervaltgd, PottgidSt 1892, § 47. — Borderel van hgpotheeaire inschr^tnng , staat, uittreksel uit de akte van hypotheek, vermeldende 0. a. de inschulden of rechten , tot welker verzeke- ring men de inschrgving eener hypotheek in de openbare registers verzoekt (zie B. W., a. 1231 — 1233 ; W. V. B. Begtev., a. 657—558). Aanin. Nevens borderel en bordereel is in Zuid- en Noord-Nederland ook de ongewgzigde Fransche vorm bordereau bekend, o. a. voor: lgst, uittreksel eener rekening, soort van vrachtbrief (v. dale); verg. ook PASTEUR-NOOT , Bouwk. Hatid-Wdb. 1, 121: „Het aanbesteden van een werk bg bordereau, of op een algemeen prgstarief, waarop door de gc- gadigden eene percentsgewgze vermindering wordt geboden". BOBDES (uitspr. bordes) — in West-Vlaande- ren bordbsch, en daamaast bo&dessche (vr.) enz., zie straks — , znw. onz., mv. -ten. Mnl. berteMehe^ barteasche, bartege, bardeesche^ bordetsche (verdam 1, 578, 588 en 1375), uit ofr. bretesche, bertesche (en breteque)t nfr. breieche (prov. berlresca^ it. bertesca, mlat. bretachia, bertescha enz.), dat zelf hoogstwaarschgnl^k met een Komaansch achtervoegsel is afgeleid van het Germaansche. bred (hd. brei, zie Bbrd) of van bord (zie Bohd (I)). Het woord komt in het Nederlandscb voor in tal van vormen, die echter alle geregeld te verklaren zgn. De verzachting der / in ^ voor den klemtoon in een overgenomen Komaansch woord is te vergelgken met bardezaan uit fr. pertuisane, bevemel nit fr. pim- pemelle enz. De Westvlaamsche vormen bordesch, bordessche enz. bewaren den oorspronkelgken uitgang nauwkeuriger dan de gewone vorm, waarin de stomme ch is afgevallen, gelgk in het eveneens uitheemsche bres\ ook het vrouwelgk geslacbt van bordettche enz. is oorspronkelgker dan het onzgdige der alge- meene taal. De eerste, toonlooze lettergreep heeft reeds in *t Mnl. en voorts in wvl. pardasck^ pardattche (de bo), bardet^ bardos, bar{d)d€k (scHUERM. ) eene «, te vergelgken met die in gardijn^ karbeel, kanceiy kantoor, babijn enz.; de o in den gewonen vorm bordes, bordis enz. is blgk- baar het gevolg niet alleen van de gewone wisse- ling van e en o v66r rdy maar ook van de bgge- dachte aan bord, plank. Nog duidelgker is die bijge- dachte in borddeks (kil.) en bar{d)dek (schuerm.): Digitized by Google 533 BORDES. BORDES. 534 de yolksetymologie heeft, in o?ereeuBtemming trou- wens met de beteekenis, er een planken dek (afdak) in gezien. Voor de t "iwahordesi (schuerm.) ▼erg. rijstt borst (knaap) enz. De a, t en o in de tweede lettergreep z^n toe te schrgven'aan ge- westeljjke nitspraak der onvolkomen e. De Wvl. Tormen met eene p eindel^k {pordesch, pardasch enz.) vinden een tegenhanger in een vorm nit de volkstaal als perdiel voor bordeel^ ofschoon daar- tegciiover ge?allen ataan als bestai, besioor , bestuur , bard^zaan voor peutei, pasioor ^ postuur enz. In de middeleeuwsche Fransche bouwkunde was breiesche oorspronkelgk een verplaatsbaar planken bouwwerk met verscheidene verdiepingen , voor aanval en verdediging bestemd; inzonderheid een honten omaloten nitbouw boven eene poort, tjjdel^k aan- gebracht om ook de plaats daaronder te knnnen bestr^ken. Later werden zoodanige (bonten of steenen) uitstekken, met een afdak, doch van voren en op zgde open — overdekte balkons — , ook gebonwd aan den gevel van openbare gebonwen, stadbnizen enz., om bekendmakingen of vonnissen af te lezen; in deze beteekenis gold bet woord ook reeds in 't Mnl. Verg. Arkbl en Put. Bg nitbreiding moet bord^s vervolgens z^n toegepast op andere nitgebonwde, al of niet overdekte rnimten, betzg boven den beganen grond beginnende (en dan al of niet langs eene stoep vandaar bereikbaar), betzijj geljjkvloers gebonwd. Hiemit laten zicb de volgende beteekenissen geleidelgk verklaren. 1) Uitgebouwd, overdekt bouten portaal voor den ingang van een buis , ter bescbutting tegen zon , regen of wind van wie daarvoor staan of zitten. AUeen in Zuid-Nederland ; bier te lande beet znlk een nitbouw o. a. tamboer. || Bordessobe. Fland. j. Bord-decks, bord-deckse. Flandr. j. loove. Proiectum Ugneum: umbracuhm , kil. Ik stond onder *X bordescb in 't droge, en wacbtte totdat men de deur opendede. Dat bordescb misstaat aan nwen gevel : smjjtbet weg, db bo. — Buy ten sjnen muer . .. te maken ... borderscben, steegbers, buysekens of wQnkelders enz.. Cost. v. Nieupoort, bjj de bo. Povre {de Armoede) doet my . . . tsavonts . .. zoecken een plecxkin Onder een bordecxkin, om te slumene, db castblbin, Pyram. 41. — Volgens SCHUBKM. 80 * is rondom Brugge bard- dek of bardek nog in gebmik voor ,een afbangend dakje". 2) Plank (oorspronkeljjk zeker: kastje of luifel) voor een winkelraam om waren op uit te stallen. In Zuid-Nederland. Zie ook schvbbm. 80^ op Bardos en STALLAERT. || Bordes. Un estal h esialer mar- chandise, plant. Bord-decks. Bruxell. veur- berd. Appendix iabemaria, kil. Eene bordessobe met koperen traliewerk rondom, opdat de waren niet gestolen worden , de bo. — Brood op berders oft bordesscben ter strateweerts ten toone stellen , Plakk. V. Brab. * — Ook: plank, b. v. boven dc keldertrap, om lets op te leggen; of: bouten of steenen luik om een keldergat raede te slniten; zie schuebm. 70 a op Bordesif) en B^v. 4Ab op Bordii. 8 ) Omsloten , betzij al of niet overdekte uitbouw aan een bnis boven den beganen grond; balkon. Verg. de ondere beteekenis van bet woord (zie boven). || De bloemen, die op mgn bordes staan, LOOSJB8, Bronkh. 5, 114. De . . . gang . . . op de tweede verdieping . . . Hep ... uit in een . . . boudoir , waarvan de glazen buitendeuren den toegang ver- leenden tot een klein bordes, bohn-bebts, Ome Buurl, 166. 4) Verboogde stoep met treden, toegang gevende tot den booger gelegen ingang van een buis, ge- woonlgk van eene leuning voorzien; betzij in 't algemeen, ook aan de straatzjde (b. v. te Rotter- dam en Leiden; elders, te Amsterdam, alleen sioep gebeeten), betzg inzonderbeid : brecde, groote stoep, terras, uit een tuin leidende naar een aan- zienljjk buitenbuis of ook naar de acbterzgde van een stadsbuis. |i Deze (v^^)tegel8 worden in een laag zand gelegd . . . ; voor bordessen en vloe- i-en in kerken bedient men zicb van grootere stuk- ken, of zerken, stobm v. 'sgrav., Bouwk. 1, 418. Een sprong bragt bem op bet arduinen bordesje; roaar even hartstogtelgk als die beweging was geweest, even scboorvoetende kwam b^ de wei- nige trappen, die naar de tuinkamer voerden, op, potgibtrb 1, 49. Een boog en kostelgk bor- desje versiert de voorz^de (van een raadhuis), BU8KEN HUET, Rub. 88. Z\jn bordes (van het raetd- tiuit te Leuven) rgst booger uit den grond, 828. Op dien dag en dat uur, stond ik op bet bordes van bet buis des beeron Willem Adolf baron van Nagel, BBBT8, C. 0. 209. Qinds, waar die koetsen en lakeden ZIoh icharen langs dat breed bordes enz, TOLLENS 10, 93. die trotoche tinnen, Die hoven met bordes en plein. 10, 94. 6) Vloertje, portaal, veelal vier- of vjfmaal zoo breed als de aantreden, boven aan of midden in eene 'trap. || H^ ... scbreed vr^ vlug naar bet bordes van den trap. Daar deze ietwat steil en slecbt verlicbt was, ging bj dien beboedzaam af, POTGTETBR 8, 862. Kindermaus ... (klom) den steilen trap op ... , die naar de eerste verdieping zyner woning voerde. Op bet bordes aangekomen, vatte bg den sleutel, die op eene der deuren stak enz., SLEECRX 3, 167. 6) Verbeven zit- of standplaats, gestoelte enz.; tbans b. v. ook in gebruik voor de verboogde stand- plaats van den bestuurder van een stoomwerk- tuig. II Als de gezanten van d' Armeniers ... by Nero bun woordt deeden, bestondt zy (Agrippina) op 'sVeltbeers bordis te klimmen, en neevens bem voor te zitt«n, hooft, 2Vw?. 209 (Aant.; Suggeatum, gestoelte). De groote rust (d. i. de ruet van den grooten mast) wordt tot aan de valreep verlengd, en dit bordes met roosters digt gelegd en met een gzeren bek omgeven, ten eiude als standplaats te strekken voor den scbildwacbt aan de valreep, M08SBL, Het Schip, 238. Aaniii. De beteekenis van bordes in de volgende plaats (v. MANDBR, Qrondi d. Sckilderc. 10, 21: Van Laken oft Lraperinghe) blgkt niet duidelgk ; uit den samenbang zou men gissen dat er sprake is van een zoom of boordsel. In dat geval is bier waarscbijulgk een gebeel ander woord A(?r^/« bedoeld , t. w. eene afleiding, met een Romaanscben uitgang, van Board (I); tot dusverre is er ecbter van zoo- danig woord nocb in 't Nederlandscb nocb in de Romaanscbe talen eenig ander spoor gevonden. Wat sal ic u voorts noch w^sen met handen, Waer grhy suit rtjghen, doorsnyden, oft stropen, Bordessen, colletten, slippen, en panden Tot half de dgien (dijen)'i Sanienst. Bordestrap. BORDESTHAF, znw. vr., mv. -pen. Uit Bordes y in de bet. 5), en Trap. 1) Eigenlgk. Trap in twee of meer deelen ver- deeld door bordessen of rustplaatsen. 2) Bg vergelgking. Naam eener soort van stekel- boornslak; Murex dolarium (chomel, f^rr. 6192flr). Digitized by Google 535 BORDESTRAP. BORDPAPIER. 536 Aldus genoemd wegens haren vorm; verg. voor eenc dergelgke benaming de toenteltrapilak (hbrrlots, Weekd. 85). BORDIG, bnw. Van Bord (I), in de bet. 1) met 'ig. 1) Eigenlgk: op eene plank gelqkende. Vandaar van stoffen voor kleedingstukkcn enz.: Stgf, stng, hard, niet lenig, niet gemoedig. || Nieaw grof Hnoen is heel bordig, halma. But doek, dat stof is te bordig, mauix. — Taage, dikke en bordige bekleedsels {van koeblagen)^ bcbkhet, N. H. 6, 369. Vast aangeslagen Vlaamsch linnen, niet zoo xwuar en niet zoo bordig als zeildoek, en ook niet zoo 1<)8 als touwdoek , 9 , 278. 2) Van zeilen: .al te stgf om te handelen" (win- SCHOOTBN , Seeman , 85 ; verg, aubin , Diet, de Mar. 764); dooh ook in de gewgzigde opvatting: Vlak, weinig bol staande, weinig bnik hebbende, en dns hot best geschikt voor het bg den wind zeilen (zie wiTSKN, Scheeptb. 485 3). BORDINGt znw. vr., mv. -*, -en. O verge- noiuen uit mnd. nnd. hording. Platbodemd vaartuig dat vanouds te Koningsbergen en elders in de Oost- Zec als lichter dienst doet ; zie witsbn , Scheep*b. 486 a. BOBDFAFIEB, znw. onz.; mv. (in de bet. 2) -en, Uit Bord (I), in debet. 10,/), en Papier. 1) Als stofnaaro. Zekere soort van stgf, dik papier, aldus genoemd omdat het vanouds dient ter vervanging van de borden (plankjes) der boekbin- ders, en derhalve eigenlgk zooveel als: plankpapier. Zie verder de eerste aanhaling. |) De dikke oladen van papierstof , welke men met den naam van bord- papier . . . bestempelt, worden 6f rechtstreeks door scheppen en afleggen (koetsen) voortgebracht (ge- vormd bordpapier . . .); of z^ ontstaan door opeen- plakking van verscheidene afgereede veil en papier (ge- I jj md bordpapier . . .). De eerste roanier is wederom van tweeerlei aard: 6f men schept onmiddellgk en op eens zoo dikke vellen, als tot het bordpapier vereischt wordt (geschept of enkel); 6t men vlgt verscheidene versch gevormde zware vellen papier op elkander, welke zich later h\j het persen zoo volkomen mogelgk vereenigen (gelcgd, ge- dubbeld of duhbel), kuypbr, Technol. 2, 645. Een Christus-beeld , uitsteekend fraai van bord- papier gcmaakt, de bruyn, Reizeny 1,7*. Gelikt of gladgemaakt bordpapier, bbrkhby, N. H. 2, 1214. Onder de zogenaamde ingenaaide boeken . .. bchoren ook deznike die met bordpapier (in carton) bekleed worden, Handw. 22, 33. Besohilderd speel- goed van bordpapier, knbppblb. 7, 59. Hg plakte ook doozen van bordpapier voor de menschen, b. LovruNG, Nov. 148 (zie ook CONSC. 1, 288a). Ilet harde bordpapier der portretten, coupbbus, E. Vere, 1, 221. 2) Als voorwerpsnaam , met mv. Een stuk van de onder 1 ) vermelde stof. || Het {tekere waaier) was een rond Bordpapier, op het welke allerleie ... Vederen . . . gehegt waren, bbrkhby, N. H. 8, 665. Ah het boek . . . verguld is heeft het zgn nnttigheid om het tusschen planken in de pers te zetten , . . . eer men de bordpapieren .. . aanzet, Handw. 22, 84. Afl. Bordpapieren (zie aid.). Mamengt. In de bet. 1). Olansbordpapier , sterk gcglansd bordpapier (kuypbr, Technol. 2, 647); iederbordpapier , bestaande nit losgeweekt en fijn- gestampt papier, vermengd met tot brg vermalen afval van leer {a. to. 2, 649); sieenbordpapier , samenstel van losgeweekt en fijngemalen papier, aangelengd met lijmwater en b^eeld met klei en krgt {Aid.); stroobordpapier , geheel of gedeeltelgk nit stroo vervaardigd {a. to. 2, 590). — In de bet. 2). Smeerbordpapier , stuk bord- papier, bg boekbinders gebruikt om op te stgfselen enz. {»{Tot het omplakken) gebruikt men, gemar- merd, gebloemt of gesprenkeld papier, dat op de grootte van het boek gesneden, en op een emeer- bordpapier gelegt word ; . . . dan smeert men het papier tamelgk vet enx^^ Handto. 22, 28; zie ook 22, 27). BOBDFAPIEBEN, bnw. Van Bordpapier, in de bet. 1), met -en. Van bordpapier vervaardigd. || 't Kapiteel van kalk en bordpapieren znilen ( i» een ^bruiloftetempeV* aan een feettdisch), mbsschbrt, Qotid. Bruil. 57. Een gemarmerd bordpapieren gitaar- doos, bbbts, C. 0. 76. Een gouden bordpapieren lier, COX7PSRU8, E. Vere, 1, 6. — Bg vergelgking gebezigd van eene grauwe luoht, naar de gewone kleur van bordpapier; verg. BBBT8, 0. 0. 300. II Een bordpapieren hemel , welke niets dan water beloofde, knbppelh. 7, 188. BOBDSFEL, znw. onz., mv. -en. Uit Bord (I), in de bet. 3), en Spel. Spel dat op een bord gespeeld wordt, zooals het dam-, schaak-, vcrkeer- of ganzenspel; verg. Bbrdspel. BOBDUBEN — voorheen ook wel soob- DUREN — , onz. en bcdr. zw. ww. Eerst in 't Nnl. gevormd van Borduur; in *t Mnd. en Mnl. zeide men bordttertoerken (bedtierwerken) , vanwaar Borduur- toerker. Daar het ww. krachtens zgne afleiding reeds vanouds beteekende: borduur maken, van borduitr voorzien, is de gedachte aan een rand of boord, die in Borduur en Bordeeren (zie die woorden) nog min of meer is te ondersoheiden , hier geheel , verdwenen. In hoeverre fr. broder, volgens sommigen een onde wisselvorm van border ^ maar in alien ge- valle sinds lang in beteekenis daarvan geheel verschil- lende, ook op de eigenlgke beteekenis van nnl. bor- duren van invloed is geweest valtmoeilgk tezeggen. 1) Eigenlgk. Met de naald figuren, festoenen, verheven lofwerk van zgde, zilver- of gouddraad, sajet enz. (of ook paarlen en edele steeneu) op of in eene stof werken (oorspronkelgk zeker aan den zoom of boord van een kleed). Verg. Bordbb- RBN, A) en Borduur. || Bordueren, borduer- wercken. Border ou broder ^ plant. Bordueren. j. boordneren, boorduer-wercken. Pingere acu, plumare, variare acu, RIL. a) Met de stof of het voorwerp waarop gewerkt wordt als object: met bordnnrsel bestikken. || Selver sitse onder eenen gouden hemel, met kostelicke peerlen geborduert, v. bbverw., Wtnem. 1 , 81. Haar Kleederen zgn . . . aan den Hals-kraagh , en Boorden kostelgk bestikt, en geborduurt, struys, Reg». 154. Een heerlyk staatsykleet . . . , Op 't konstigst ge- borduurt met goude en zilvre draaden, schbrmbr 303. Zj waren . . . zeer prachtig in damast gekleedt , zynde die klederen met allerhande guide figuren van draken ... en lantsohappen enz. geborduurd , RBITZ, Rtal. 1, 294. Dat die de Schrift wel nutter konde gebruiken dan om er behangzels uit te bor- dnuren; en krielde het er ook van Engelen op, Leev. 1, 271. De met pun ten geborduurde strook van haar doorzichtige muts of huive, alb. thijm, Portr. V. V. 17. Het rgke speldenkussen heeft ze .. zelve geborduurd, 115. Een soort van weizak ..., waarin z^n fijn batisten zakdoekje, met zgne letter geborduurid, geborgen zat, bbrgmann , Nov. 357. Een paar door haar geborduurde pantoffels, k. alb. I THIJM, Multatuliy 214. ] Een hoed geweven gaer van bloemon die wel g^Aeyen , . .. En met Rob0n borduurt, Balais, en Chrysolyt ' Bekroont *t ttraelworpende hoofd des Bruydeg^omt alt^d. I VONDEL 1 , 876. Digitized by Google 537 BORDUREN. BORDUREN. 538 — Het verl. deelw. geborduurd ( voorheen ook wel | zonderytf-: dorduurd; zie hierover Tijdschr. 3, 101), als bnw. gebezigd. || Eene geborduurde kinder- | jurk: met omxoomde gaatje* en met verheven lof- werk, — Ge-ooght, ofte, gebordnert werck, bor- duersel, Fs. 45, 14, Kantt. 41 (zie ook Exod. \ 26, 36; 28, 39 enz.). T'hangsel geboorduiii oni | galden ledicanten, hooft, Ged. 1, 36. Pausge- I waedt met gebordujrden zoome, 1, 246 (zie ook , 1, 142). Bene ... Japon, ... met een zilvereu, gonden, gcbloemden of andcren geborduurden rand I omwerkt, bbrkhbt, N. H. 3, 541. Myn sattyn \ geborduurd zwart kamisool, Leev. 8, 289. Drie boog 1 kostelyke gebordunrde Lubben, 8, 259. Zy was in Oostindiescli wit gebordnurd Neteldoek, 8, 260. Een geborduurd schellekoord , K. Zer. 4, 219. Dit geborduurd hemd, CONSC. 2, 429 a. Hg droeg . .. eene hemdsborst van geborduurde kant, 4, 119 a« *k En meyn noyt Jonge maegt haer ^lerael af te dwin^n : Het is ook, frisache blom, om geen borduerde schoen, Het is den grooten Yorst om a alleen te doen. CATS* 2, 20«d. b) Met de fignur die er op gewerkt wordt als object. II De tabbaert van Philautia hadde een cierlijcke boorde met perlen ghestickt ende besaeyt, met spiegeld die rontsomme daer op gliebordnert waren, cooenhibt 1, 469 *c. Cieederen ..., waer op de Oriecksche letteren waren gheborduert, v. itan- DKR, Uytl. op Metam. \\4tb, Een tabbaarts laakken met een geborduirde leeuw op de reohter mouw, OABBBMA, Leeuw. 864. De wapens op den zadel ge- borduurd, Leev. 7, 77. Elk buuner hield Toor zich een vierkant raam, waarover een stuk Tul of ge- weven kant gespannen was, en daarop bordnnrden zjj, met naald en draad, allerlei bloemen en loofwerk, CONSC. 2, 167*. e) Met weglating van het voorwerp, scb\jnbaar onzgdig. jj Vermitsse kunstig is en geestig kan bor- dueren , cats 2 , 206 b. Daer wasse gewoon . . . te borduiren op fijn doeck met gouden draen, hooft, Oed. 1, 148. Wil ze probeeren een stnkje te naaien, of te borduuren, het gaaren yerwert zig, of de naalden breeken tusschen haare vingers, v. ■mN, Sped. 12, 142. Het gonddraad, waarme^ze bordnurt «w., alb. thijm, Porir. v. V. 91. 2) Oneigenl^k. Besteken, bezetten, tooien. a) Van allerlei voorwerpen. || Q. Ick8oud8e(;^p<M• R^» ) laeten stoTen . . . met limoenen , ... en kaneel. . .. 2). En jok soudse laeten bordujren met cr^jdnae- ghelen; ende dan aen 't spit gesteken eiu.^ hooft, Br. 8, 415. De witte Huyd by d'oogen {oangekere papegaaien) werd gheborduerd met swarte Pluym- kens, gel\jck aU op 't konstigste met de Naeld ge- stickt, 8. DB yRiBS, Cur. Aenm. 1, 163. b) Van eene rivier, een veld of plein enz.; in dichterl^'ke beschrgTingen, bg vergel^king met een tapijt enz. Missehien niet zonder bqgedachte aan boord', verg. Boordbn, A, 2). een graesigh Plejn, dat Coets en paerden IQdt, En tusschen poort en buys legt Tierkant in s||n muyren, Daer Pen en Armenler {pirsik en ahrihoos) de binne- [wand borduyren: Nlet met uyt-heemsch cieraed van *t syde spinne-webb 9hz. WI8TCBBACN, Och. 92. 't Gebloemte, dat men hier, op duizend teere struiken, Elk oogenblik xoo Msch als greurig zag ontlulkon, Borduorde *t veldtapQt. FB1TAMA b^ WEIL. waar de landrivier Haar rand bordnren siet door d'adem yan Zefler. BiLD. 2, 482. 3) Fignurljk. — a) In *i algemeen. || Deze reeds welyarende en inyloedrgke nederlandsche kmideniers- wereld der \4A^ eouw kan do achtergrond of het stramieu genoemd worden, waarop de cdclen . .. hun zelfzuchtig en . . . dikwijls genoegeljjk leven borduurden, buskbn hubt, Rembr. 1, 149. nPoetitch proza". — Ja, wy kenncn dat, mynheer! Borduren wH bet x^n; maar 't komt op broddlen necr. BtCTS 8, 877. b) In 't bgzonder van vcrhalen, beschrjjvingen enz. Ze door vcrdichte uitbreidingen , overdrijving enz. opsieren , opsmukken , ten einde de voorstelling fraaier of indrukwekkender te maken; fr. broder. \\ Je kunt van z\jn verhalen wel wat afdoen; hij is gewoon nogal te borduren. — Staaltjes van IIol- landsche rekeningen, die hoewel niet zo grof, als enz. .... en mogelyk nog wel wat opgeschikt en gc- borduurt , my . . . wegens diergelyke strafbare iielte- ryen in myn Vaderland gepleegt, schaamrood deden worden, v. bffen, Sped. 3, 27. Het fortuin onzer ouders is vemield door ongelukken: (gjj kunt dat zo wel wat bordnuren:) denkt gg dat deze man daar geen ooren naar leenen zal? Wiidsch. 2, 246. Lamartine borduurt wat veel, hg is een fantastisch historicus, knbppblh. 10, 48. Na te gaan in hoe ver de legende zich van de ware geschiedenis van Herman de Ruyter meester gemaakt en daarop ge- bordnurd heeft, BU8KBN hubt, Fant. 15, 147- — In de volgende plaats (brbdbro 2, 12 ) ook toe- gepast op fraaie stadhuiswoorden. || Indien ghy ge- dient z^t met redenen vol getappgte of geborduurde woorden, ghelgck als veel spreeuwen van Hove- linghen {en ) Stadts schr^vers besighen enz. Afl. Borduurder (ster), -sel (zie die woorden). Hamenst. In de bet. 1). Borduurraam, -xcerk (zie die woorden). Borduurgaren y -goud („ Naeld bordi{irgoud ende raem Zg (de bruid TeaseUehade) vergeet om beter kraem", hooft, Ged. 1, 215); -katoen, -klos; -kunst {K. Zev. 4, 60); -nautd (.Eene Prinses, ... die ... het noodig onderhoud des levens door de borduumaald zocht en vond", LOOSJBS, Bronkh. 4, 103); -patroon, -priem^ -sieek, -wolf 'Zijde enz. — Als tweede lid. Goudborduren , met goud- draad borduren (,Eene gebordunrde Japon, met een fulpen, bonten of goud geborduurden rand", bbrkhei, N.H. 8, 617). BORDUUBr — bordurb — , znw. onz., mv. borduren. Mnl. bordure. Ontleend aan fr. bordure ^ boordsel (in allerlei opvattingen ) , eene afleiding van border y en dit van het uit het Germaansch overge- nomen fr. bord\ zie Boord (I). Bordure ^ eigenlgk: (fraai bestikt) boordsel van kostbare gewaden. werd later overgedragen op dergelgke, voor andere doel- einden bewerkte strooken, b. v. het onderscheidings- teeken van een gildekoning (zie stallabrt en verder de hier volgende aanhalingen ) ; het beteekende derhalve: Bestikt (geborduurd) stuk stof, tot ver- siering van een rand of van iets anders dienende. Mogelgk is ofr. brodure, dat volgens sommigen van- onds in oorsprong en beteekenis van bordure ver- schilde, later van invloed geweest op deze ver- schuiving der beteekenis. Verg. Bordvrbn. Thans verouderd. || Van peirlen soo was der poorten bordure , HOUWABRT, Vier Wlerste, 259. Daer stont ghemaeckt een triumphant tanneel, D'welck . . . Verchiert was met menich costeljlok Juweel , Yan constighe borduren en tapesser^en. HOUWAEiT, Qtner. Loop^ 21. Naem die *t oo^e mtLgh behagen , t'Saem g^evlochten in borduyr, Op de mantels ommcsla^ren. v. DORP, SHcht. Ged. 881. — In West- Vlaanderen thans nog in gebruik voor : Digitized by Google 539 BORDUCJR. BORDUURSEL. 540 borduurkatoen. || Twee wrongen borduur kuopen. Geen boi'duur genoeg hebben, db bo. Afl. Borduren (zie aid.). Samenst. Borduurwerken (zie Bordur£N en Bor- duur webkbr). BORDIJIJRDEB, zaw. m., mT. -*; vr. 'HeTy mv. -*. Van Borduren, in de bet. 1), met -(d)er {'Her). lemand wiens beroep bet is te bordnren. Verg. Borduurwbrkbr. || £en werck- meester ende yernuftigb konstenaer: ende een bor- duerder in bemelsblaeuw , ende in purper , . . ende in fijn linnen, Exod. 88, 23 (zie ook 35, 35). Borduyrstere , en stopsters, en speldewerricklien , v. D. VBNNB, Sinne-mal, 77. (Van) uwe bedrevenbeid in allerlei fraaje bandwerken . . . bebt gg u alleen bedieud om arme naaisters en bordanrsters bet brood uit den mond te neemen, WiUUch. 2, 107. Een borduurder (zette) de laatste band . . . aan een banier, scbitterende van gond- en zilverdraad, of ( wist) de geestigste klenren op slaiers en sjerpen . . . te mengelen, v. lbmnbp, B4>m. 5, 231. Alboewel deze bordunrsters tot den geringsten werkmansstand be- boorden, was de reinbeid en zelfs de zwier banner kleederen opmerkel\jk, consc. 2, 167^. BORDUUBRAAM, znw. onz., mv. -ramen. Uit Borduren, in de bet. 1), en Baam. Recbtboekig raam, bonten geatel, dienende om de stof over te spannen waarop gebordnurd moet worden. || Vuu mgne bulp in bet baisbestnur spreek ik niet eens, nocb van mgn tekeningen, nocb van mgn borduur- raam, nocb van mgne bgzondere lectnur, Wildsch. 5, 106. Eene vrouw . . ., met een borduorraam voor zicb, op 't welk zg jjverig bezig is de voorstelling af te werken van een berder enz., v. lbnnbp , Rom. 21 , 227. Daarop soboot Plus in voile gramscbap , wierp baar borduurraam omver enz., beromann, Staaa, 168. BORDUURSEL, znw. onz., mv. (in de bet. 1, 3 en 2) -*. Van Borduren met -sel. 1) Borduren in de bet. 1). — a) In collectieve opvatting , betzg : Hetgeen op eenc stof gebordnurd wordt, betzg b\j uitbreiding: Boordsel, lint en/.., waarop nit de band of met de macbine geborduurd is, bestemd om ter versiering op een kleed enz. ge- beoht te worden. (| Bordnersel. Bordure ou brodure, PLANT. Boording, Boordsel of Boorduursel aan de kleederen , v. d. bndb. — Ick nn bebbe . .. berey t , tot bet Hnys mgnes Godts . . . bordnersel , ende allerley kostelicke steenen, 1 Chron. 29, 2. Voor de kleeding des eenen is bet fijne Ignwaad, bet pracbtig borduursel, de keur der stoffen gereed gemaakt, v. d. palm, Sal. 4, 245. Mgn rok, van uitlandscb fatsoen en zouder eenig galon of bor- duursel, V. LBNNBP, Bom. 3, 10. Op bare mouwen . . . scbitterde eenig borduursel van gouddraad , consc. 4, 9*. — B\j overdracbt, in meer abstracte opvatting: de wgze van bewerking of de teekening. ij Het Borduursel, *t borduurwerk van de sprey is wonderlyk fraay, marin. — Uitgepunte bandboorden van bet zelfde borduursel als kraag en buive, alb. thijm, Portr. V. r. 18. b) Als voorwerpsnaam , met mv. Een stuk van de onder a) genoemde stof. || Tabbaarden . . . met lange losse slippen.; die ... met franje en bor- dnursels bezet waren, beukhbt, N. H. 3, 513. Majoor Frans . . . weet wat er onder de galons en onder de bordnursels scbuilt, bosb.-touss., Maj. Frans, 69. Wilt gy het weder-paor van dit bordnersel hebben, Of eenig schoonder werck van mgn grestickte webben enz. CATS 2, 206 ft. 2) Borduren in de bet. 3, ^). Hetgeen aan een verbaal wordt toegevoegd ter opsiering of uitbrei- ding; verdicbtsel. || Ik (achtte) mg verplicbt, aan Tante ons ongeval, juist zoo als het gebeurd was, mode te deelen, overtnigd, dat bet baar anders tocb in al z\jn kleuren, en misscbien nog met vr^ wat bordnursels er bg zou ter oore komen, K, Zev. 2, 158. Sanienst. Borduurselpronk („Het vloertapeet, gespreid, als met borduurselpronk, Uit krokuB, hyacint, saffraan en violieren*', tbn kate , Par. Verl. 102); borduurselwerk, in verscbillende toepassingen (.Men noemt in de tuinereg ook Borduurzel-toerk of Broderie, zodanig werk, dat op diergelgke w^'ze als bet ... naagwerk, met kruUen en becldwerk , enz. van fijne palm geplant en vervolgens met allerle^' koleuren uitgescbakeert word", chomrl 259 a; .Een pracbtgebemelt' Bescbaduwt hem van ri^k borduurselwerk, doorwemeld Van gond en ecl- gesteent'", tbn rate. Par. Verl. 264). — Als tweede lid. Ooudborduursel (zie Goud, Samenst. en voorts nog coupferus, E. Vere, 1, 219: , Retfoudborduursel der weeke kussens (eenerso/a)**). BORDUURWERK, znw. onz., mv. (in de bet. 2) -en. Uit Borduren, in de bet. 1 ),en Werk. 1) In abstracte opvatting. Het werk of de kunst van borduren. || Een kunststuk van borduurwerk, V. zeooblbn 4, 162. 2) Concreet. — a) In *t algemeen. Geboi*duurd werk, borduursel. || Het scboonste en kostbaarste Borduurwerk dat ik immer . . . gezien bebbe, is . .. te Bonn , zynde . . . bet Ledikant, Canape en Stoelen , zo rykelyk en konstig met Goud geborduurd, dat enz., CHOMBL, Ferv. 648 a. — Wordt er met borduurwerk een stuk bedoeld, dan kan bet ook in  vond ik patronen uit, K. Zev. 4, 26. ^) In 't bgzonder. Het opgezette, nog niet vol- tooide werk, betzq uit een of uit meer stukken bestaande, waaraan geborduurd wordt, dat iemand onder banden beeft. Veelal in betrekking tot een bepaalden persoon, met een bezitt. vnw. || Gelijck een maget met baer borduerwerck , so bandelt de goede Godt metten menscbe. Wie beeft by oyt vereert, die by te voren niet belast en badde? cats 1 , 19 ^. Al mqn borduur- en breiwerk ligt in een boek , . . . ik beb ook al een beelcn stapel Romans en Ck>medien doorbladerd enz., Wildsch. 1 , 2. Zekere . . . juffrouw, die . . . patronen zat te teekenen en bordnurwerk af te maken voor dames, die H zelve niet doen konnen, K. Zev. 1, 293. Z^ . . . nam beurtelings bet boek en bet borduur- werk in de band , consc. 1,7a. Samenst. Ooudborduunotrk ( ,Een Vrouwen Voor- stuk . . ., waar aan 136 .. . gonden knoopjes waren; buiten de gouden Koordjes en ander Ooud Borduur- werk'*, BBRKHBY, N. H. 3, 542). BORDUURWERKER, znw. m., mv. -s-, vr. -ster, mv. -*. Van mnl. borduurwerken (zie Bor- duren, 1) en Borduur, Samenst.) met -er {-sler). Hetzelfde als Borduurder. \\ Bordnerwercker, borduerder. Bordeur, ou brodeur, plant. — Gel^ck een borduerweroker veel stuckskens ende draetkens van verscbeydene verwen konstelick ende aerdigblick aen malkanderen voegbt, alsoo datter een scboon beelt, ofte ander fraey werck vankomt, Ps. 139, 15 , Kantt. 24. Betaelt Jan van der Does. . . , borduyrwercker . . . , dat by de ornamenten van den Hone gevisiteert beeft ende dairaff een raminge gemaict om die te repareren enz., Navorscher, 22, 387 (a^ 1537). Des wederom de bordnerwerkers Digitized by Google 541 BORDUURWERKER. BOREN. 542 nyet on sullen inaken eenige vendels nocb oock sticken eenige borst- ofte hemtrocken, dan die alleenlick mogen bordueren , naer dat die by een snyder gesneden syn, in v. d. mondk, Tijdsekr. v. Utrecht, 9, 32 (a®. 1609). Daer de taerte mecst verbrant is, stroyt den pastey backer bet meeste suycker: daer bet sat\jn meest gepleckt is, Yoegbt den borduerwercker bet meeste gout, cats 1 , 19^. Samenst. Borduurwerk^sjongen , -leerling (zie V. D. MONDE, T^dichr. V. Utrecht, 9, 32). BOREN, bedr. en onz. ww. : hoorde, heeft en is geboord. Onr. bora, ags. dorian, eng. bore, ohd. bordn, mbd. bom, nbd. bohren, mnd. mnl. boren. Van of naast Boor (I). Verwant met lat. forare, boren , gr. tpa^ao , ik ploeg, skr. bhury , scbaar ; denkc- lijk was de beteekenis oorspronkelgk in Halgemeeu: met een scberp werktuig door iets been dringen. 1) Met een pun tig werktuig, bepaaldelijk door bet ronddraaien eener boor, een bol of gat (betzg tot op zekere diepte, betzij door en door) maken. a) Met bet gemaakte bol of gat als object en de stof of bet voorwerp in eene bepaling met in, door {heen) enz. a) Eigenlgk. || Een put boren. De minears boorden een gat in den muur. — Metten eggber boren, PLANT. Booren. Een gat in een sleutel maaken, HALMA. — Doen lieten wy met een Navigaer recbt inden middel {van een balk) een gat booren,... boTen {werd er) een prop op gbeslagben, ende ... door de prop een Laetgat geboort, O.-I. e. W.-I, Voyag. 3, 88 a. H Koffer {loaarin Hugo de Qroot ontvluchtte) ... wel bezien en onderzocbt bebbeude, of 'er ook gaten in geboort waren om lucbt te scbeppen, brandt, De Oroot, 245. De kettingboom (beeft) aan H eene uiteinde . . . twee krniselings geboorde doorloopende gaten, kutpbb, Technol. 2, 32. Recht somen een scheepmaker aen een avigaer mach sporen , Die met beyde handen draeyt om haett een g^t te boren. cooufHEax, Odyaa. 1, 59 6. /9) Met weglating van bet voorwerp, scbgnbaar onzijdig; verg. beneden, 4). || Uit devrqeband — , met de omslagboor — , met den drilboog — , op de draaibank boren (zie kutpkb, Technol. 1, 750 — 766). — Van Leeuwen ... boorde ..., toen by eene verstopte Welle . . . moest opencn , tot by de tagtig voeten, door Klei, Zand, Dary en Moer- beddingen been, berkhby, N. H. 2, 679.DeSpecb- ten, die in bet bout booren, zyn met spitsebekken voorzien, 3, 148. In lood boort men ...met de voor bout gebruikelgke boren, kuypbb, Technol. 1, 266. Jan Janszen had grehamerd, grezaagd, geboord , g^esohaafd , B0 dag en nacht gezorgd, gezweet, geploegd, gezwoegd, gealaafd. BiiTS 8, 287. — Borende sponsen, zekere soorten van dieren (sponsen) die sobelpen en kalkrotsen doorboren (zie BUBOKB8DIJK, Dieren, 8, 754). 