Nederlandsche beroerten onder Filips II.: Op last van H. M. de keizerin-koningin Maria Theresia
Padilla en eenige andere ^pj^erhoofden- werdefi in het heecfte van hec gevechc gevangef^ gWQ* men ; ook alf ^et gefchut en roverigen^ : een grooce huic viel 4en koninkiijkenjn handen» .: De uickomst van dezf:n veld^gg maakce ^efx einde. aanden oorlog^en fm^iorde den oj^fcan^* Eenigen (ijddaa^a ^erden Padilla ^ep.eefj^ anderen oivthoiofd. [o^. 3 .,De ftedep en.gi^i^Qceii^ die in de zamenzwering di;^ ^dden genom^n, Werden door den kardinaa}*r^g^m i in geoa^' bij yerdragen aiingenx>men. - H^ t was ! alieen . ce Joh ledo , dat M<tria.Pw:hefiff ^i.dfl^gemalin van P^adiWa^ die de o^jblijjf&len vaQ.d^ op^(land bijee9eer>m- meldft/eenen hardnekkigen ©orlog YP#rde*Ecn%e Ga \ « ^ Uo NED E R L A N D S"c'\l E maaiiden daafna, echcer, gaf ^ok Toledo 2icb over 9 en haar paleis al daar , hec (choohUe van Spanje, werd gefloopc. De kardinaal had , met al dac hrj een Vlaming Was, den roem van Spanje bevredigd en de natie verzoend te hebben, uicgenomen Valencia 'eh eenige ahdere fteden van dat koningrijk , yUrtlke men niec kon onderwerpen tot in 1522, Wanneer de keizer, bij zijne tweede komsc iti Spanje, alcbar zelf de rust herftelde. ^ De berberten in Spanje , die zbp groote oit- 'glerustheid verwekt hadden, eindigden in 1522', ^en in hec zelfde jaar eindigden ook zij , 4ie zoo openlijk befchuldigd geweesc waren van ze te ^hebben doen ontfta&n, en er aanleiding toe ce ^hebbeh gegeven. ' De heer de Chiivres en zijn neef ftierven betde. De laatsce, die zich nooit naderhand 'in' Spanje had durven vertoonen, had zich in '^^teanderen blijven ophouden. De oom, met den keizer wedergekeerd , fchitterde niet gelijk M vdren in het land waar men hem zijn vroe^- fger ongelyk verweet. By de andere reizen des keiz^s , volgden beide het hof. De keizer bevond zich toen te Worms , alwaar de rijUd^ gehouden werd. De kardinaal ^rtsbisfchop^ van Toledo, primaat van Spanje ^ bjsfchop van Kamerijk , en ^ bezitier van eene . I B E 11 Q E R T EN. lot, menigte aiidere -kerkeCjke voordeelen^ heminde een> tijdyerdrijf, dat meer overeenkomftig vras met zijne jeugd dan met zijne hooge waardign heden ; het was de jagd». Op zekeren dag daar* van cerugkomen^e , viel hij van hoc paard; hi| lUcrf aan dezen val ce Worms dea 6. janiuarij, in den ouderdom van twee en twindg jaren. . Vier maanden daama, den 28. mei. ftierf in de ^elfde (hd, aati eene ziekce, de heer de Chievres. Hij lj[ad geene kinderen,^ gelijk ge2egd is, van Donna Maria MaTgdalena de Hamale. Zijne ueven erfden zgne onmetelijke: goederen , uitgenomen hecgeen hij aan de ftich- tingen befteed had , waarvan onder anderen te Hcverie, bij Leuven, prachtige gedenkteeke* nen zijn* Nadac de oorlog in Spanje gelukkig geein- digd was, trok de keizer, tea tweeden male in 152a daarheen, bragt door zijne tegenwoor- dighe^d de nog* overige bewegingen in rust,, en herftelde den vrede in dit g^deelte van het;vader- land, na den fellen opftand, die hetzelve^ gedu*. rende, vier of vijf jaren verwpest had, en die in zijne gevolgen het verlies van deze monarchie had na zlch, kuijnen flepen, De vurige haat, die tot nog toe tusfchen de beide natien beftaan had , verkoelde insgelijks,. De oorzaken en- voorwendfelen waren pok niet •:• - > iba NEDERLANDSCHE d^ zelfde; d^ kardinaal van Tortofa was paus, en de heer de Chi^vres en zijn. neef waren overladen. Keizer karel deed nog in zijnen leeftijd vier ^ andere reizen naar Spanje , gaf de regering in handen van inboorlingen , en bragt zoo vel^ orde en geregddheid in dezelve, dat men zeer te vreden was, en er ond^r zijne geheele rege* ring geene beweging of muicerij plaats had. Hij bediende zich van een ftaackundig middel om d& kabalen en ondemeemingen voor te ko* men van de grooten en van vermogende niets te doen hebbende iieden, die daartoe in verzoe* khg geraken wanneer zg geene bezigheid heb- beft. Hij bevredigde de eerzucht der voomaam- llen, overlaadde hen met tijtels en eerbewijzen, en trok hen in zijn gevolg. Zij ftelden er hun- nen roem in dat zij hem door geheel Europa in zijne oorlogen en menigvuldige reizen iflogten vofgen , en maakten groote verteel-ingen daarbij. Die politieke tooverflag had bijna overal plaats gediirende zijne regering. Deze monarch, die over zoo verfchillende volken heerschte, fchik:e zich wel genoeg naar den aard van elk der- zelven, om ze elk naar zijne wijze te regeren; hij kende hunne talen, en nam himne zeden aan, zoodat zijne tijdgenoten betuigen dat hij van zf&ztd tot afftand een ander hian was , wan- B E ROE R T E N. 103 \. 9eer men hem in DuitscMtiid, Spanje^ Italte €n Vlaaaderm xag handelen. Terwyl het hoofdoogmerk van .dit wark «k ioos is 9 zoG b^nopt de gerchied^nis het toe* "" laac^ de befcluijving «e geven van de Nederlaad* fche Beroertm., en van derzelver ooriprong, lieb ik gemeead dac daartoe (ofTchoon vaa ven-e bygAaald^) mede bebooide de cegenzia tusfchen twee natien^ die g^Iakkig hadden kun* nen zijn, indien bet lot dat hen vereenigde, 00k de geztndheden' der femvereinen en die der volken harden overeengebragt* Wij hebbe» gezien hoe vele bijna aaiAouden- de tK)evalItghedeii9 en htie vele veranderingen , de tweefpalc gevoed^ en diepe fpore^ van haact tvrok en wraakzncht nagelacen bebben. Aldus kan het ganfche voorgaande v^haal be- fchonwd worden als eene inlejding tot 6fi be- roerten , die eens uitbarsixett oadear ^ regering vap koning FilipsIL Ik heb zoo even gezegd 9 dat er, na ii^t nit^ ^dooven van den 5paanfchen opftand b^ dea aanvang van de meerderjarighdd van KarelV.^ geene openbare fchenraig meer plaats greep msfchen de beide natien , tot an het einde zijnef fegering« De keizer wist beter dan iemand dat de gezindheden der beide natien niet met elkander ^vereetieebregen waren, en dat 46x^ cegeafiry- / to4 NEDERLANJDSCHE fligheid noch geheel zonder redencn, noch ge-^ lieel coevallig was ; te' duidelijke rrekken haddm dexelve gekentnerkc. De deesfem der oneensgc-» zindheid bicef alcoos op den bodem , en gistt^ voort; ook ondemam die vorsc niec denzelven wegce-^ nemen, maar htj vergenoegde zrch met elke derzelve afzonderiijk te regeren, 'en :de uk- werkfelen der ontevredenheid en de gelegenhe- den daarcee ce voorkomen. Overigens waren de grootheid en de angst van dozen keizer^ voor wien Europa en de andere wcrelddeelen beefden, te aanzienlijk om niec zijne onderdanen in onczag ce houden. Doch .behoefde hij daartoe geen geweld ; bij was meer bemind dan gevreesd. Ik gcloof mij te mogen ontflaan van vcrder in de gefchiedenis van Karel V. te treden. Zijne levensbedrijven , zijne overwinningen en verba- zende voorfpoed, maken eene afzonderlijke ge- fchiedenis uit. Zij beftaat, zeer wel befchre^ ven, in onderfcheidene talen, en vertoont ons de roemrijkfte en gedehkwaardigfte regering ^ die immer beftond. Maar voortaan zoude bet een bijvverk zi|n b^' bet onderwerp hetwelkwij behandelen, omdat, zoo gezegd is , de beroerten . niet tot zijne rege«- ring behooren; integendeel waren* de zaden vaii tweedragt, die, bij zijne minderjarigheid en dhder de vdrige regering /lii^(ib*rften wareii^ j^efmoord, en'de uitwerkfelen daarvan gcdurcn^ iie zijn levcn opgefchort, ecfiter ofn, m zijnenf VIood 5 bij gelegenheid van nieuwe aarffeidingen ; met ce meerder^ kracht opcekomen en in fetlcf *lam te ontfteken. ^ ♦ Bij zijn leven was er noch mukerij, noch op- Ttand, ter oorzake vtrn den haat der Spanjaar-^ den of Vlamingen tegen' elkander; het vuu? fmeulde onder de asch. ' Ik zal flechts in het voorbijgaan melding ma- ten van den oplfehd dter Gentenareil in i53S^i omdat deze volftrekt niets met Spanje* of d6 Spanjaarden gemeen liadt. Het was eene volks- bui, aan welke niemand van naam deelachcig was. Inc^ndeel werden dezeh verdreven, ver- volgd. De deken en gilden, pnbefchofte lieden, die in dien tijd zeer te vreezen waren, bezwij- I. meld door voorregten, w^lke zij niet verfton- den , of op welke zij boogden zonder ze te bezitten ; hadden eene weigering ten voorwendfel genomen om aan het muiten tq flaan. Zij had- den aanvankelijk tot eenige navolgers de kleine ftad Audenaerde, tegen het gevoelcn en zonder de inwiUiging van de fteden , kastelenj^en en fta- ten van de geheele provincie Vlaanderen. Zij drevan hunnen zonderlingen opftand totfgroote buitenfporigheden en bcestachtige wreedhed&n. fo6 NBDERLANDSCUE uuur de wgze van den ^ageIIoa$ gemeen. Ka lel V. kwam in perfoon om hem ten onder te brengen, en bevredigde alles en berfcelde de rnst, met hun hec meerended van die hacelyke voorr^ten, hec ^y wezenLgke, het ;q| inge- beelde^ afcmemen, die hun zelven lasdg warem Maar die ramoer , gel^k gez^d is ^ had niets gemeen met de verledene beroercen^ noch met die cwindg jaren later uitbarscem Doch blijft ons Qverig het efnde van deze leering te vermeiden , omdat dit aanleiding gaf tot groote veranderingen en noodlotuge ge* volgen. B E R O E R T E N. 107 ZEVENDE HOOFDSTUK. Aflbnd vm kdxer KardV. Deze roemrijke regering eindigde met den vrijwilligen afTcand van dezen grooten monarchy 4ie zich, bjj zijn leven, ontdeed van alles ivac^ onder de menfchel^ke zak^n, voor grootheid gehouden wordt. Ben zoo zonderling en zeldzaam v(K>rbeeld (*cwelk wij niectemin in onze dagen nagevoj^d hebben gezien,) heeft aan onze voorouders^ en federt , ftoffe tot vele redeneringen geleverd ; en de ware beweegreden daartoe is welligt nog te gisfen. Men heeft eene zoo buitengewone daad willen toefchryven aan eene verzadigdheid van de rege- ring , naar het denkbee|d , 't welk de dichter Cftmeille aan Augustus in den mond legt , wan- neer deze tot Cinnar zegt , van den menfchelijken geest fprekende: \ 11 fe famine en soi^ n^ayant pkts oU fe prendre ^ ^. £/ mohti fur k falte^ il aspire ii descendre., - Anderen hebben beweerd 6ax de ondememing cegen Algiers, en de belegering van Metz, die _j i^x ne;U£Rla:ndsche t nice met hec gcwone gduk geflaagd waren , hem zoo zeer tegengefcaan haddcn , dat hij daar- door het enifdg voomemen had opgevat cm zich in ftilte te begeven; maar dit waren zeer geringe zaken om zijne roem te verduisteren , in vjrgelijking van de groote bedrijVen van vf oegcren tijd* Hct is. waar, dat door een zoo geheel werkr ziaai Icven, zijne reizen en zijne aanhoudende bczigheid, zijne gezondheid zeer geleden had. Hij was fterk met de jigt geplaagd en leed am het graveel; een vroegtijdige ouderdom ge- leck bij hem naar afgelccfdheid ^ toen h^' nog llpchts vijftig jaren bereikt had. . Men heeft eene andcre reden van weerzin bij den grooten keizer gegist; koning Filips, zijn ccnige zoon , had te vroeg geregeerd ; door. njn Engelsch huwclijk, en den by die gelegen- held gedanen afftand van* Napels en Milaan, was het verfchil van geesten geaardheid tusfchen yadcr en zoon zeer merkelijk geweest ; zij dachtqp nice altoos gelijk, en de volgzaamheid van ^qxi zoon had vele uitzonderingen. [x.'] Hij had te kennen gcgeven geen genoegen tc . nemen in de vestiging van het huis van Me- dicis te Florence, waarv^oor de keizer eenen oorlog ondemomen had , maar .hetwelk .men, om over gchcel Itdlie te heerfchen , aan da B E R O ER T EtN/: IP9 ' Spaanfche moiia];chie hadd$ .moeten coevoeg^, . Toscane in het ipidden gdegen : aljndt^. \ t De overdragt van het rijk op Ferdinand , d^n . Woeder van Karel V. , was insgelijks een voor- werp van naarijven Koning Filips had faec xt^is ' imt geen goed cog aange2ien , dac men , Qenige jaren te voren , zich zoo zeer geh^asc had om hem cot Roomsch-koning te kiezen. [yi\ . Er waren; nog eenige andere aanduidTelen . y^n misverftand, tusfchen den keizer m zijnen ZQon ^ ien, hetzij Okm 4eze redenen,^ of qv\ andero^, . of om alle te zamen , . de keizer volhardde * in , zijn befluit om aflltlnd te doen van alle . zyne • kroonen en ftaten. Rondgaande brievcn werden uitg6vaardig»i^ti?r t laojeenjrpeping van alle afgeyaardigden en ^en- den der provificien om deze plegtigheid /l^- iiewonen^ ••-,3 De bepa^lde jlag was den as October 1555^ '«n de affl^nd gefchiedde in de groote zaal y$^ ^vail het hof te firusfel^y alwaar de keizer 9,,^ segenwDordigheid van Maximiliaan, kooing.yxifi Boheme, Emmanuel Philibert,^ bertog van ,S^- voye, van dp koninginiie ivedew^. van Franlji;^ en Hongar^e, zijne zuster, Maria, koningin van Boheme, Christina , aartshertogin van Lot- diaringen, de grooten der onderfcheiden natien , de ridders von. het Gulden Vlies en alle d^ Iio N&DERLANDSCHE t ftenden van den ftaat, alle zyiie Nederlandfc^e flacen aan den koning van « Engehnd, zijnen 2oon, afftobd. Philibert van Brasfel deed de aanfpniak in naam des keizers^ waama de keizer zelf eenen geruimen djd het woord voerde. Zgn 20<Mi 9 eenen voecval voor hem doende , veronc* fchuldigde xich omdat hij de Franfche taal niec fprak, en de bisfchop van Aitas (Granvelle) deed in zynen naam de pligtpl^;ii^ van dank;Eegging. Men bemerkce dac de keizer, bg zijne rede- voering, zeer gevoelig werd, gelyi^ mede alle de tegenwoordig zynden. De afftand van Spanje en die van het rijk gefchiedden op andere dagen , en de laatfce werd, bi| oorkrade, aan keizer Ferdinand coegezonden^ Na deze \*effende plegdgheden ging de grob- ce vorsc in Zeeland fcheep met zijne beide zus* ters, weduwen van Frankryk en Hongarije, en landde te Laredo in Bi^eaje. H^ nam korc daarmi zijnen intrek in het klooster van den Heiligen Justus , in eene aangename ligging, nabQ de grenzen van Portugal , hetwelk hij reeds voor lange tot zijn verblijf gekozen had. Hij overleed aldaar den ^6. September 1558. B E R O E R T E N. fir ■P TWEEDE BOETK. EERSTE HOOFDSTUK. Regetfog van koiAig FiUps IL •V ' ... Met den^afibnd en\ bee eenssame leven vso 4en keizer KardV. begota -de regering vaa dm koning :£yiien 200&, FiUpsII^^ Dei6 nieuWe tegering biagc op eticander vol- gende meuinrlgbedeii weder^ die altoos Itttettjk 21^9 iozcttider^d bif ijv)tfziicb(ige volked^ op jhunne : vrijheid veraoc, en' aan ongedwongiiie gehoorzaamheid gewoon. .. Reeds iai dot bcgiane ixaren de vooiteekenen ttiet gunscig. /De i^ieuwe koning 9 achterhou- dcndi^ van •aard dao; zijiie Voorganger$> deed geen Vercrottwen Uijkea jegens de in1>oorIii^;ext> en dezienr flbegeni hem zoo riaauwkeisrig gadisf j datzl} aicoos op hunrie hoede ea. ten zgair fanziem achieniochtig waien. Alle degenen dier de gebemrtenisien: van injao ;i6gefin|fnbcfdureTen.hebbenv jni^fen niet ob^eene 4irattsedcl)eta;v& dezen rdsoning te geven, maar r fie N E.D.E1R.L.A N Q SiCH E 2*jn meestal , wat zynen ii\}>orst en geaardheid be« treft , overdreven. Zie hier wac men als onp^- cijdig en door de ondesvincfiiig geftoafd, kan annnemeti. . i Deze vorst was geboren en . opgevoed in Spanje; hij had uic neiging en. gewoonte, den jiard zyner naiie aangenomen. \ ' , *. , De emst en trocschheid , die den. Spanjaarden cigen fchijnen te zijn, waren hij hem cot een uicerfle gedreven, en hij bemoeide zich zelfs net de hoflhitie in zoo verre dat er vele aan- genomen begrippen en ^ plegtigheden zijn , welkisr invoering zich vaa.zi|ne regering dagteekent. -' Van eene ;9skonde bedaardheid 2ynde,had hij nimmer, ook niet in zijne /jeagd , dat x>pgeT Tuimd gelaat^ getoond,. d^t |^oede dag$» voor* fpfi^ en de vorften zoo zeer doec beminnea ivanneer men hen ilechts ziet* . '. . JZijne weinig aanvallige manieren befaaagden de buitenlanders niet.- Hi| was^ zeer jong zijnde, in Frankrijk geweesc, op zi|ne eerfte .reize om den keizer zijnen vader in de Neder- Itnden te bezoeken. Men had hem aan hec hof eerbowijzen en liefkoozingen bewezen, maar hij had er niet bevallen^ [£•] en de Franfcfaea waren niet over hem te vrefle. In Engeland had men ter naauwemobd dntzag voor hem, laa.J en hij werd daar, in de ge* J' B, E R O E R t E N. 113 iQeenzame verkeering ^ niet anders dan 49 g6- maal der koningin genoemd»^ demand heefc van hem ge^d dac hy en^el voor d|e Spanjaarden gefchikt was^ en de Spanr jaarden voor hem. Voor het overige^ nor^ch^ met enkele woor« den ^rekende, en bigna* ongenaakbaar ^ akoo9 peimsende, vol wantrouwen en achterdocht ^ was h|l £00 achcerhoudend jegens degenen die met hem arbeidden, dac hy, hetzy uic gebrek asta vertrouwen, heczij omdat zy niet naar zijn ge*; noegen ftelden, meestai zeif fchreef* Zijn ftijl was goed, maar zj^ brie^eii wareii zeer lang. Men heeft van hem gezegd dat. hjl^ vbor eenen . koning , te veel : eigenhandig hl^ff en er is, bij voorbeeld, oilder de papieren van Granvelle , nevens. meer andere . dergelijke ^ .e^ brief van zijne hand gevonden, niet minder daa achttien bkdzijdto groot , en > doi)r hem aan di4|l minister gefdireven tot geen ander einde^ dan om aan denzelven in plaats van een^ aanmerkel^te fom, die van hem gevraagd was 9 een ju^MUum te zenden. ^ Op de vetzoekfchriften die hem ter. hand kwamen ,r &^Ui& hij : wijdloopige b^ntwoordjsi* gen vficleer,dto. beflyiten.. ;; . •:. .; - 2^nii fec^etaarisfen moelften hem dagelijka «isi. ^ '•I ; tl4 NEt)t:ll4Al$'D^^KE • * a^nften verflig ge^^en^ ymh H vnt bij elk fi zyne afdeeling was ^orgevalleii ' Nlett^genflaan(fe Jiumie werkzftamheid en 8re aflA^^Atodfe^ berigtg&vjtig> en 'skoning9 efgeit ar-^ beidzaamheid , was hij befluijceloos en buftaig^-^ itl6ett dfilende. & werden dagelijics in djne «*genwocM^beid Jtllita$ en faadsTeFgaderingen gehbadeb, zemder fees le beflkfen; hij befiiek{ ikoos het befluit aan aich, en (bmtijds bepaal- 4e h^ 2ichy langefl djd daarna^ tot de eene of aiMfere vocM^edragene Ih^eningY maar akOM ^Isof ig van bem zelve kwame^ omdit fay, -er op g«Mt t«as Om att^s naar ^nen Wil alleen te iben. ' ' S^negenmen #n mitifiscers aan de yreemde iRWen mogten in <friiigende zaken hem courier 4lp 'coarfer zeniden; 'hij liet de boden wachten, mi gaf zijn antwoord e^rst na eenen geruimen i|d , en dikwijJU' nag zecr A^belzinning. ' Later zal optenierken ifaan, dac dieze beflui- fclobsbeden en iricfteHen, m de hicte der be- Marten y yed nadeil efi oisgi^egenfaeid veroor- zaakten. ' Wiat het g0dsdienst%e betreft , deed Filips 11. , iflg p i K i m en imt den ritel^ van katholijken koning^ dien hij bij uitnemendheid voetde, denzel^en pUea waatien hoe het zijia nogt. Hij liet I I E R O E a T E N. IJJ5 2ich 00k veel op dien ijver voorflaan, en in ,%yne brieven aan de landvoogdes, aan den kai;- dinaal ' Gnmvelle en anderen , gebeurde hec hem zelfs ce verklaren dac h^ liever alle zijne koning- rijken verliezen ^ of fterven wilde , dan de minste afwijking te dulden of> eenige verandering coete- laten in het kathdlijke geloof of de tuchc dtt kerk. Deze Vorsc had in Spanj^ begrippen ,mede- bragt, overeenkomscig dit algemeene vooroordeel zijner natie. Men had hem, in zijne jeugd zon- der o^houden de onhisten voorgehouden , in Spanje veroorzaakc door .de fchreeuwende mis- bruiken der Vlaamfche regering gedurende en 'bij hec einde der minderjarigheid van zijnen vader ; zij waren nog in verfche gedachtenis .; de oorlogen, weike KarelV. in IJuitschland en elders bad te voeren^ werden in Spanje oorla- gen om den godsdienst.genoemd, en men beetle alle zijne vijanden zonderonderfcheid, ketters. Het ongeluk wilde, dat^ omftre^s dien tyd^ al wat de Nederteiden omringde ^ in beroerte eri gisting was. De wedefdoopers en lutherfchen^ in Duicschland, het Calyi|nrchap in F^ankryk^, de affcheuting van Engeland, hadden in die ilanden de vierderfelijkfte burgeroorlogen vear- oorzaakc. .-. 00 bloei van den koophand^l van de Nede^* PI 2 1 16 N E D E R L A N D S C H E landen met die ntburige ftaten gaf vele gele- ^enheden om daar de nieuwigheden mttevoeren. £r was geene mogelijkheid. gewee^t dat de dwa- lingen der naburen er niet zouden ingeOopen zgn, en dat de leerftellingen der voomatne ketters en van duizend andere fcheurmakers er .hun gif niet zoude verfpreid hebben; Maar tot dus verre, leed er de openbare rust niet door, en de befmetting was niet' zod fterk dat 21) eenigen invloed op bet koninklijk gezag kon doen vreezen, of dat men zich gen^K^t hadde moeten vinden om , ontijdig en eer Jiet noodi^ ware, middelen van geweld* daartegen te gebruiken, Overigens was de koning onderrigt van de beroerten in Frankrijk en verloor die niet uit het. oog; h^' was overtuigd dat die geetiszins van zoo verwoestende gevolgen zouden geweest ;zijn , waren zij niet in den beginne ongeftraft gebleven en als het wore toegelaten geworden; Laaf om wJjs warden door het voorbeeld onzer naburen^ (fchreef hij in eenen brief aan den kardinaal Granville,) wij moeten geheel tegen- overgeftelde beginfelen vdlgen. ^ Hij had in Engeland zijn verblijf gehouden na zijn huwelijk met de koningin Maria; hij had er de onlusten gezien , welke de omverwer • ping van den godsdienst onder Hendrik VIII. , • I B E R O E R T E R- 117?^^ v^der der koningin, ten gcvolge h^d gehad, cii de treqrtooneelen die er dagelijks voorvielen om" denzelven te herftellen, veelal 00k op s^niei'- ding van de tegenilrijdigheden in de wetten en voorregten eener zoo lastige en moeijelijk to regeren natie. Hi) wist ook dat de verandering van den godsdienst in eenen flaat nimmer plaats heefc zonder den fiaat zelve^ ce fchokken 9 en dat die verandering veelal zich met eenen opftand paart, of daarvan het voorwendfel is. AUe deze ongelegenheden van de Nederlanden- willende afwenden, meetide hij de middelen te hebben gevonden om den godsdienst aldaar op onwrikbare grondflagen te vestigen, en alzoo de groQten en het volk binnen de palen banner pligten ^ jegens de kerk en den fouver ein . te houden. Deze middelen waren geweldig, ontijdig, en '. misfchien gevaarlijker dan het kwaad. Hoof- fche vleijers echter prezen ze, en hielpen ze beramen; de landaard in het algemeen was den koning maar ^al te verdacht ; er kwamen per- fooniijke hatelijkheden bij, die den kwaden in- druk onuitwischbaar maakten« Doch was de tijd van daarmede te beginnen nog niet gekomen , en men ontwierp het plan daartoe nog flechts in hec geheim en onder ,eenen valfchen fdujn. Nfr ned|:rlandsche / Inttisn^hen had de koning, bij zijiie troottbe* kUmming, het rijk in oorlog gevonden tnet Frankrijk. Deze krijg duurde federt 1557 ^ ^ werd voomamelijk in Italic en in Picardije gevoerd. -In 1557 was dezelve voorfpoedig door het wimien van den flag van St. Quemin. * De hertog van Savoye, gouverneur der Ne- derlanden, voerde het bevel over de armee van Spanje; hij deed eene beweging om .op Hene- gouwen te trekken en lokte aldus de vpomaamfte magt van den vijand daarheen ; intusfchen bad hg, door eene afdeeling, St. Quentin doen in- het o6g houden , en zoodra de vijand zich had blootgeftfeld , kwam hij dezelve met zijri ganfche heer belegeren. Zij was in goeden ftaat, en werd in dien tijdvoorfterk gehouden, doch was flecht van be- getting voorzien. De admiraal de Coligni, die in de gefchiedenis der Franfche beroerten zoo vermaard is, be- vond zidh in de nabijheid, en wierp zich, op de eeffte narigt der belegering , met eenige ver- fterkidg ^ in de vesting ; daarbij kwam naderhand nog eenige hulp , en , terwijl desniettegenftaande do belcgeririg voortgezet werd, deed de connes- tabel de Montmorenci , die in de Franfche ge- fchiedenis niet minder beroemd is ^ mtt de ganfche B£ It ORHLTflLm SSQ djOLt hec niet mage^ijk wa« h^t ^ekg i€ doen opbfek^n, €rok hi) zicfar noir i,a F^ce teni§, De ber^og van Savoj^e , asiende (M( liij &i voUim xnarsch was^ en daaxin eeojge onreg^^iatig^eid bemerkeade^ zond ^^^W d^n graaf vi^i £gi9oitd mec alle d^ ruiterij in den rag, die onve^oeds op hem ^anviely en hem zpo v^el w^rks ^ey- fcWce dat 4^ Spaanfche infancerie den cijd bild om zich in (lagorde ce ilellen. ,De flag Vfefd weldra ilgeni^n ; de Franfehen gedroeg^H molt dapper ; do'ch yercoandeq zicii de gevql^fpi ^ veitasOng; e^e bepd^ raicerij vera^iidq^; in grQOie^ grfop vaq ftellteg, en br^gt^m. tmiig^ des h^er$ ' iq bee denkbeeld dat ^ij up 4ft 1^9gt toogi die verQorzaakce algememe fclmkr^i^er- warring, en alles gerapkee verftfOQid* /. Hee gefchue , de pakk^dje en ^qo gevsngmon werden genomen, en onder de katften de con- •neseabel j de maarfchalk d'AIban de Su Andx^ en onderfcheidene heeren van aanzicn*. Dez^overwlnning w^d bdiaald den i o* aiigqs- tus 1557, op Se. Laure^tsdag; de daarvan ont- vangene tigdi^g verblijdde Filips 200 zeer* dw hij bij die gelegenheid de Mofte doed^ .wdkr hij naderhand in Spanje qaiwam , va|i hec |»jnich- tig Escmiaal ee bonwen^ 'e welk ioj saagaim tieiiigen Laorffltias ivydde.! (latv N £'D E R L A N D S C H E De (lad St. Quendn hield 2ich nog fteeds; doch zescien dagen daaraa- werd zij ftormender- hand genomen , en de admiraal benevens eenige hoofdofficieren daarbij gevangen gemaakc. Het volgende jaar 1558 was even voorfpoe- dig; de zelfde graaf van Egmond behaalde^ na eenen bloedigen veldflag , den 1 6. julij , eene volkomene overwinding over het Franfche heer * onder bevel van den maarfchalk de T^rult, welken hij by Gravelingen had ingehaaldl De maarfchalk de Terulc, werd daarbij gekwetst, en fhsgelijks gevangen genomen. Zoo vele herhaalde verliezen deden Frankrijk befluiten, om op het herflel van den vrede ce werken; de gevangene connestabel en admiraal werden gelast daartoe voorftellen te doen. De connestabel vooral deed al wat in zijn vamogen was ; hij had daartoe meer dan eene bijzondere reden; wij zien uit de ge- denkfchriften van dien tijd , dat hij zich doode- lijk verveelde in zijne gevangenfchap of liever in zgne afwezigheid van het hof , wel wetende dat de heeren de Guife zich daar van alle ge- zag meester maakten , en den oorlog deden voort- zetten om hem verwijderd te houden. - Hij vergdelde doze raaatregelen , en floot , Jatrtoe volmagt verkregen hebbende , den vrede op vt)or Frankrijk zeer vernederende vdorwaarden* / _. I :6 5 R O e R T EN. iftl De gi^zaaten v&n wisderzijde) m vrij groocen getale, onderhandelden ov^r hec uicerlyke vaii hec verdrag in een kongres te Vaucelles y bij Chateau - Cambrefis 9 en yervolgens te Chateau-f Cambrefis zelve 9 waar hetzelve den 3. april 1559 plegtig onderteekend werd. De koning van Spanje, die zich federt den affiand van Karel V. in de Nederlanden had one- houden , had dien t^d gebezigd om zich naauw^ ieurig berigt te laten geven van de Ihtatsver*- xigtingen, gewoonten en gebruiken des landsiii Hij had het fterke en zwakke daarvan leertn kennen door een omflaxldig verflag, dat hem op zyn bevel daarover gedaan was geworden ; hij had zich in perfoon daarvan onderrigt door de reizen, welken hij in de provincien deed. Want, terwijl de^ oorlog in Picardije op de grenzen gevoerd ^ werd , bezocht hij de afgelegene gewesfen, en trok van hoofdplaats xot hoofdplaat^ on^ daarvan bezit, te nemen, zich te laten ''huldigen en de voorregten te bezweeren. . ' Deze huldiglngen gefchiedden overal met veel plegtigheid en luister; het hof vergezelde hem op zijne reizen, en de provintien onthaalden hem met groote pracht* De voordeelige vrede, welken hij met Frank- rijk gefloten had, veroorloofde hem n^ar Spanje $u N £ I>E B. L A liDS CUE m Mirai; taij tOrUflanitt oofc aaoftondt; 29B voor-r 4fmett <hartoe, en beval de noodle toebero^ jcleiw De ondOroiideii voorfpoed zijner wa« penen ^ nocb die gebrekkiget vrede , die de rust ea teiUgheid vaa alle deze gewosieo verzdcerde^ hadden niecs in zgn plan Twanderd; imegenr ded waren er met Fankrijk geheime maacregelen gtnomen cer bevordering van de beraamcfo one* werpen; in alien gevalle liet de vernededng van Frankrijk niet meer vreezen dat derzelver uic- voefing van die zijde eenige bindernis zoude ontmoeten. ^ 's Konings ijver ontbrandde in e^ien cijd toett men bet minst daaraan dachc, omdat alles in Volkomene rust was. Maar de minisrers wilden de vruchten, die zij daarvan gehoopc hadden , iiiet verliezen. To«i reeds arbeidde men in bet geheim te Rome aan de oprigting der nieuwe bisdomitien , en aan de ontwerpen , die zoo vele tegenftrijdigheden en beroerten moesten doen ge- boren worden. Het vredeverdrag was grootelijks ten voor- deele van den bertog van Savoye, den land- voogd der Nederlanden. Frankrijk herftelde bem in bet bezit van alle zijne ftaten , welke^^ het^ zelve gedurende den oorlog bezet bad gebad^ «ti by ftond zicb in bet buwelijk te verbinden jnet Margaretba, bercogin van Berry, en zuster van komng He^pj^rifc IL DaardeoF kwam dn* landvoogdij op^n |^ en dezelve w<»d verzechir eat b^ulpt door den prins vaif ^an^e^ door den graaf van Egmond, en deer de hm^gin v9Sk Lotharingen. Deze trorftin was Christina van Denemarkeay de dochter van . fconing Christkm 11. en van Ifabella, de zuster van Karel V. Zij was bij hare eerft^ echtverbintenis gehuwd geweest met Francois 'sForza, heriog van MBlaan, en «eli/ tweedenmale met Fran9ois , ' hf rtog van Lotha* ?ingen. Sedert 1545 was. zij weduwe van d«i laatstgemelden. , Hec algemeen gevoelen w^s dat de graaf van Egmond tot landvoogd z^pde benoemd worden* Deze vl^ide zich met tifeen, dat de onkngs do6r hem bewezene dienstet in den veldflag van St. Quentin en GraveKngen hem tot eene ver4 mogende aanbevelfiig daartoe zouden verftrekk^ Den prins van Oranje ontbrak het niet aan invloed ter onderfteuning van zijn aanzien ; maar , gewoon verder en fcherper te zien , begreep hij dat de landvoogdij in dien toeftand van zaken niet aaii eenen Vlaming zoude g^gcven worden. ' Hij arbeidde dus mede tot de benoeming van de hertogin van Lotharingen, en 70ude, indien die gelukt ware 9 thans wediivvraaar zijnde vas fet^ N^DERLANDSCHE ^ne'eerfce gatnalin, met d^ dochcer der her- cogin in het hiiweli|k zijn ged^den. Men verwachtce fines lange *skonings beflis- fing, coen men vernam dat de hercogin van Parma uic Italic aankwam,- en dac de' land- voogdii voor haar beilemd was. Dit was. Margaretha van Oostenrijk, eene Qgtunrlijke dochter van Karel V. met eene jonk- vrQuw van Audenaerde, genaamd Margaretha van der . Genst ; zij werd te Brusiel opgevoed ^ door mevrouw van Savoye, en naderhand op aanbe- veiing van haren vader, door de koningin van Hongarije, landvOogdesfe der Nederlanden. Bij de verzoening tusfchen pans Clemens Vll. en den keizer , was zy als het vmre het onder- pand derzelve , verlooii wordende aan Alexander van Medicis, destijds hertog van Parma, in het koningrijk Napels; zij was toen flechts tien of df jaar oud , en haar gemaai telde er zeven-* entwintig. Deze Alexander ging bij het algemeen door voor eenen neef-van Zijne Heiligheid, maar er zijn goede redenen om te gelooven dat hij een pausfelijke zoon*was, Het huwelijk werd eeriige jaren daama voltrokken, en Alexander, op de puinboopen van de republiek, die zijn vaderland was ; tot eerften hertog van Florence verbevea. fe E R O E R T E N. nag » JZijne waardigheid en zijn perfoon w^ren beide h^ de Florendjners zeer gehaat, en^ zeer lie- derlijk van gedrag zjynde^ vond hij er zyoen ilood in hec eerfte jaar van zijn buwelijk, 1531 :> Aoox eenen zijner neven in het bedde vermoord wordende. . Zeven jaren later knoopte paus PauiusIIL m^i den keizer , voor deze prinfes , een cweede Jhuwelgk , wat de jaren becrefc , niet minder 01^^ lijkdan hec eerfce, namelijk met Occavio Famef^, , Xp^ufen kleinzoon, zijnde de prinfes twintig jaren oud, en Don Octavio flechts dercien. De koninklijke benoeming tot de landvoqgdij werd, kort daarna, gevolgd door de ^hftelling van de (ladhonders in de provincien. De'prias van Oranje behield het fladhouderfchap over Holland en Zeeland ; dat van Utrecht werd daarbij gevoegd. De graaf van Egmond bleef in dat van Vlaanderen en Artois* De graaf vap Mansfeld werd te Luxemburg aangefteld; de baron van Molembois in Henegouwen ; de graaf van Ahrenberg in Friesland. De barqnnen van . Courieres en van Montigni kregen Fransch Vlaan- deren, de laatfte daarenboven de Had en het land van Doomik. Aan de graven van Oosj:- friesland en van Barlaimont werd het bewind opgedragen over (ie provincien ILriniburg en Na- men. Het ftadhouderfchap over Gel^erland « M6 NEDEift^LANDSCHE 'Zmphen werd niet begcven. De graaf van Hoor- ne had bee eenen djd lang bediend, en was 4han9 benoemd om den koning te vergezellen; ceea de graaf in Spanje was , werd zijn ftad- 'bouderfchap aan den graaf van Meghem ge- fchonken. Het bevel over de troepen werd op. de vol- gende wijze befteld. De Vlaamfche kavallerie , Hit 3000 man beftaande, werd in veerden kor- necten of benden van ordonnantie verdeeld. Deze <ruicerij was in gansch Eiiropa zeer beroemd. KarelV. had zich van dezelve met voordeel in jajne oorlogen bediend. AUe de ftadhoqders en ^ttnige andere Vlaamfche heeren hadden ieder een dezer kometteti onder hun bevel. Wat het ministerie betreft, ftelde de koning drie, nevens elkander befcaande , koltegien in , die, elk'voor zijn vak van beheer, naauwkeurig omfchrevene lastbrieven hadden , zonder in elkan- ders wcrkzaamheid te kunnen vallen. De raad van ftate was zamengefteld uit den 'prins van Oranje, de graven van Egmond en Hoome, Antonie Perenot van Gfanvelie^ bis- fchop van Arras, den graaf van Barlimont, en "VigHus van Zuichem, befturende voorzitter. De drie laatften, nu, rqaakten uit wat men "de Confulta vormde. De landvoogdes kon ^ 'ingevplge haren last, alleen met deze confulta B E ROE R Tt: N- l»f fi^ptegen, en mogt in and^e zaken, geCobsSa^ tm Am den ^raad van ftaten te worden med^e* ^Id/ niets 20tider de confulca doen« Dtt^ ]ft9C wa^ geheim ^ en alleen . der landypogdes %ot nai'igt dienende en om ?ich daamaar te gedrar gen; doch.dezelve werd, ds ware het op5?et- teUjk , bekend geiniakt. Men begreep «ani^ ftonds 9 en de cmdervinding beve$dgde y wae <&arYan het oogmerk was. it . Barkiniont^ aan het hoofd der geldmidd^iat g^piaatst, was, naar het gemeen genicht , ee* grooc ntfnnaar daarvan, dikwijls afwezig, een boeiEemvriend van den bisfchojp^, Viglius, pf- ichoon doorknndig, Was infchikkelijk eh gefle^ pen y zoodat de confulca zich tot den bisfcho^ idleen bepaalde wanneer de^e hec. wilde. ZiJ9 d& iiaar de landvoogdij geftaan hadden^ Wtveinsden het verdriet der teleurftelKng* Zij hadden in/de voorkeur, die ; aan: de jhertpgift van Parma gegeven wa§, g^o^^p kunneti ne- men. De^e was eene pritifes vaa-den blqede^ tei Vlamingen aiangena^m, ajs In iiun ']&i)d geb wen en opgevoed la^de. Zij hftd 4en jna^im vto eene verftandig^ en w€ld»i%« « 'vorftift \.'Jg^ konden haa'r behulp^ajHn.zijn .gow^st in de rigger ring, en haar vertrouwcn heblWfi; .g§woiJ|ifni ■; . Maar, ziende ;*relkep g^ .vi^ ,^aken 'haar was vOorgefchreven , hoe, jb0pMkt rfeaar %W9% tftg NfiDEHLANDSCHE ^mts 9 en dac de bisfchop van Arras tiller hee geheele'ministerie waarnam^ en alleen defl fleucel ^ran het geheim van Spanje had, werdeh^zg ^mevelig, en vatceden eenen onverzoenlijken liaat op cegen dien bisfchop. - Zij waren van den aanvang der nieuwe r^e« ring af misno^d geweesf; zij befpeurdeii bg alle gelegenheden hoe zeer .men hen vefdachc .hield, dac men hen enkel weHcaan^alve raad- )>Ieegde , en over reeds befliste en beklonkene za- fcen; dat men aan groote ontwerpen arbeidde, ^elke men zorgvuldig voor hen verborgen hield.. - Deze misnoegdheid der voomaamfte heeren "was meer dan genoegzaam om inyloed te teb^ 4?en op den geringereri adel , en rich van dezen over het volk « te verfpreiden , zoo dat deceive weldra wortel vatte en bijna algemeen werd. j Het gedrag van* het hof, en de wijze Boe ^ zaken behandeld werden , droegen veel daar* toe bij ; iedereen zag dat de regering van kohing JFilips L en van Karel V:, niet meer beftonden. Deze vorften, ligt te genaken, volkbelievend *n minzaam in hun vorkomen, waren, in de iNederlanden , 4ls in het midden van hunne famiJie •geweest, en men was gewoon geweest hen van nabij te zieh. [W.] Karcl V. fprak vijf talen, en Isezigde ^ die ^met gemakkelijkheid naar de fpraak ;van het land in ji^welk hij zich begaf. • * \ ' B EROE RTE,N. : ia<) V. ^ Filips IK: fprak , te Londoi en ' te Bnisfel, , niet dan fpaansch; zyne kleeding Was fptwfch; xi^neer hij zija gefaoor verleende, wanneer hg in Jiec opepbaar verfcheen , wanneer hg eijne godsdienstoefening hield zel&, was alle$ naar de hofceremonien afgemecen en afg^past/ De grooten van zynen landaard volgdcn veela} zgn voorbeeld; de zaken weVden, mec eene geroaakce langzaamheid behandeld ^ en dikwgls ce ontijde* , Hec viel niec moeijeli^k ^an hec volk bet verfchil ce docn gevoelen msfchen deze cerug-^ ftoocende handelwijze en de. vrijhei4. en onge* dwongenheid dcr vorige regering^ De menigce had reeds opgemerkc, ^^ de koning , vAnneer by zijne incog^en ba4 gebou* den 9 . of de g^ooce fteden ten djde zijner inbul-* diging genaderd was, zich gewoonlijk acbcer in zijne koets had verborgen gehouden, en zich onctrokken had aan de nieuwsgierigheid van zgnvolk, dat zamengeloopen was uit verlang^ om hem te zien; die wer4 coegefchreven^aan verfmading) en aan de diepfte veracbting vopr de natie. / ,. Bi| deze gelegenbefd ,zal hec niet ce OBfias eijn een uicfcap ce doen, om de ontmoeting , (c vermelden, die den zelfden koning meer dan twincig jaren lacer in een geLgk geval ^ebeur« de. ' Hec was in i58i> coen hij, zonder flag I. Deel* '. I •* c^ Nfe' B E'j^r^ in '1^ 15 g C H E ^tm8t;''hec g^tmi SbnitigMjIc Fbrmg^l, hij '*i\(i^i^verb^eh'ha, n& den dood van deb ffibiS^'-l^h^ en Mi-atiaar H^aift/ ' ■ i^Fl^slti g^ be«it iiemeh Van dat'rijk, dit, ■'fteinptfft fe'gien-iiAberaJktl of op aanradfefl, hij s^idro^TddM Biar op den geheel tegenover^^ rH(a<^")^oer dan v^rheen; en lief^oosde 'de ^^f^S^xi^6a on^^ie^een. 'Hij kleedde "idch na^r dtfti ^iS^fefchen' ti^nt, ontving IiUtirie afge-' ^'♦iardigciett * itoet de Hade van kfgezaikehy ver- •46efaie"<>J>^^zghen'togt naar Lisfabon in de fteden, -'idta'^aatt^^ Pd^tugeren, met uitfliriting van alle , anderen , gehoor te • verleenen , en deed zgne ^tc%tfen - te »paard. - ^^Op i&n dlig rfeen bg van Elvas te Cartipo- •iMtajor kwam, Werd'hij opgehouden dooreeite ' bili»gefvrottW van de geringfte klasfe, die zieh ^ Vcrbr fe^n liaard itelde , en hem' in het portugcesch f'tderiep: Olhaj Senhor^qiie 90s qu^^emos vir ^tHhe'^y oniros. ^ (\{ovi , Sire \ wij willen u zien f^^eh-'alS^de anderen!) Bene andere vrouw, te . 1 yahcaf em , keek - hem ffijf in hec aangezigt , to riep: V Is jdnimer dot gij ondtrdie nr- ^'¥l0ikte' Casiitjanen rdgetrt. De koiiing, die ^ieh inih'^am voorkom^n aannatti dat hem alfet f^igett ' t*as , kortsWijIde dimrover , en betuigde •aftt^zUlk'flag van vrijpostJghedeti hera Vermagrft r.dedto'. • ^ - . ' •. ■J i \v 1 fi E B(c(V;B^.a.T:E. i! f ' m I • « • « , toeb«f»id£el«i. trnttdeti gew»kt vmc^ ^.idn 4(»s Itcniogt ; h9' 1ml; iJlovjd^ ite^. 4«r Nid«rv la^iden naar Gefid befoepeii tegen die, tom Mik* Idglgk in ^are waardigheid .VMk |litii)v{Kig^.tt eo. Hon:: i^yoft- Itxitile bev«^i M; geviei^. ,Nb«r MOQt de byeei^DiQs]; ^SC i9»l9lj». i^ ^i^ tinwe&rabui- opgeWm^K. d^ voQrlogpf^ tali zwatxder, CtOtiAeii ^ \4oqfa/<4l9.;i9.1iar9p,^a|l4 inec.tfe ^olgoD hadd? wifltea h«t»ln i|(j^ z(j n«ar b^t ^tm^ de6 ]«>aJ||i^ l|ia|^) SH-.^^fH^ verlegen zoude g^eesc zyu een middel te, i^ d$ii; doch (ie.geiftodderen yerliictpdeajd^^en elk* tegenft)r?ajt weifd eene t>f|Ieedigh)g.; , ,; A^K^ds.nfi de Vfe^ vaa Chit^-CjWtpbKfiiii^ toen bet yfrblijf va^ eeiw gproote armee o^fio^ dig goword^n wasv b%4^.-JM^ii>S d^ duitfphe pn vre«nJde.«Oi!p?Bi, geljjk jpede eq^ 4s|^pt febe regit«^)fieD ,, afgedjmkt, ;<)^i^^85zond^ 1^ Weyen iitrhflt l*id 9Pa. fiPffwer ^if^.i^ duizwd m«k van die oji^ ,^anter»?» ./«%j,?i9f? vermaar d ym , in hare ^uWfi <3<!f zej)fer oy«ft|^ werd van ««<l W? tiJ4 /«MM?^) P? ^^nfaig sfoorzag zeet vWeJ da^j, J^^jbjj.de ^9«!iij|^e|ii|f iSii NED £ ft L A^N D S (D H E^ van 'sdae dcoos vett>oi^;en gebou*x Am^ ' oncwerpen , dezdve henoodigd dotide be- TOnden wezen, en wenschti^'ze in her knd te hondeii. - ^- ' Z^ wai^ii Ittig^: ^de fhnfche grenzen- inge« kwttitieM em gecaiic<Httieeril ; hec volk- beklaagde tfch ftcA dfla^over. < -Indenlaad waren^^ troepen van de lioogfte beyelbebber toe dai gerihgTten foldaat y iwr tot tee; onhandelbaiff , opgebhzen door • htnmen teacfien voori^oed legen ' Spanje y geloofden 29 dat fa<!t brandUTchtftteft i£ plonderen van gebee) \niMmderen niet to^ikende was oxn ben te beloonen. Zij leefden naar bun welgevallen in iHliine kwarderen^ en S^enlfukten bet volk on-^ tfttnnbart^Iijk^ 'Men deed daamt) fcerke Voorfcelliilgefl, io« zelfa by deoi koning , dito men daar inede alle dagen lasdg viel , en ten laatften mdaAtten alle de ftaten daarvan eene gefnetoe zaak. Bij dft legerkctp^ wtfren tWtfe legioenen of tei^cesy weike de koning beftemde om re btifven, ttti einde, in de plaaesh&bbende omftandigheden, bet" land niet teneetoeniaa} te ontbloocen ; dit voor*- illElJhen was bekend, en hij had, o4n hem eeni- g^mate in deA landaard intelyven 9 bet eene iiigibtti aan den prkiy van Oranje en.het andere ^^den' gmf'Vati^'Egmo^^ g*geveft;;«iaar deze .r ^penl]0k;;)dat a^|i 9i«t(i4eAaiid(»eQ ,2)Widea/we|g^ megpmiexi ^6i^ xteepm amdfoqg ^ . hoei sii^ m^ ook de acht;erii(K;Htjt}er< l|>(^JMrd^^ wachcce om uitcebarsten. De Vlamingen daaiencegen, die vercrek gefta- dig uitgefteld zlende^ riepen kide dat de Wan- daden der fpaanfche bezettingen op hoog bevel gefchiedden, om hec land van lluk toe iluk tie verwoescen^ er vasten voec te houden, en de anderen, zoodra men wilde, ce doen terugko- men om deszeIfs*ondergang ce voltooijen. De koniiig, zetfr gewi vasi 1>efluit nemende, verklaarde zich niet bepaaldelijk ; hij wilde den tijd afzien, en gaf nu en dan mondellng eenige hoop, cer Hilling van het gemor, dac ten hoogften geklommen was omdat de oude wrol;: tusfchen de beide natien met woorden en daden was opgewakkerd; alle dagen vielen er weder- zydfche uitjouwingen en yechtpartijen voor;, burgers en foldaten waren bij deze aanhouden- de bngeregeldheden doodgeflagen gewordai. Inmiddels was mevrouw de hertogin van Parma ce Brusfel aangekomen. De koning, de priAs Aknoder, luHLr zdte (fkiett-^ha^itvut cUb itotifug lUdiiKr ttai«meigr^ itwrto Jaw^ .iiM; her gittfthe hof, re ganoet ^fsrebii^j imx^^^ alletpmcHcigst Ingefaiald gewonknw -'. De e^d ndideitie vdor. faet vcitrek tfesr ]cbiitiig$.) ^ bepsM iMtd te €^ (e svUen mMBttn; - f ... I *• » ff • . >- , I ' • t . / r • I ' r . 1 • . * r »V > k * ^^^9^^:^'^^- ^ \ V J t .. • # ♦ T^WE^DbS ^£)t0£DS:IUX • . ^ • » te Gead. Reis dec konings luuur Spam'e« In 'de ni5iah4 julij visip' dit jaar , begaf kbniilj^ 5Filips;tl. zicb uai^r Geiid: zijn gevolg w^ ptachtig en tdrylc ; w ,fert6g ,' de' hertbglft*,^^^ ae prins VTO Parma behobrden tot Keti^S^ alspie4e de herwg vap Savoy e, de biiitfenfarfS^ fche^ gezanten , de minister j, de drie radeiiJ'm de geheele hooge adel cjc^jrzeventfen pro^anirteiil' Grbote ^ fe^st^n hkddph te d^er. Mfeff&ineid plaats^ *De toning hield ,er, ^ met de^grootue |Jegt}gheid, het, drieeatwtiitrgft^" kapittei 'van • liet Gulden Vfies , en yejfviilde de' Ve^rtieh bpeS- gevallen ,' ridderplaatferi. Die Kaplttei was liet luister^ijkfte ^at n\en imnier gezfeii had; bet* de KonTnc en de ander4. bppernodfden Her drdi^, Spleen,, zondef kapittel],' fle'Denbemingen g6- -.daan ,hebben ex indulta' ap'ostoiico. ' ' ; Gedureiide alle die 'pracTjitvertooninrgieri in hofver maken , waren. de afgevaaidjlgden vah"5e ftaten van alle provmci^n te Gend verfchenen* 13^ NttDE^RLANDSCHE De plegdge, openipg der veigadering ge- fchiedde op den bepaalden dag. De koning begaf • dcU dairheen met de hercogin van IWma » zgne zoster , weike hij cot algemeene landvoog- desfe der Nederlanden bevestigde. De bisfchop van Anas ^ Granvelle , voerde hec woord voor den, koning 9 hij beval hun de zorg voor 4en alouden jkachQlijken gotdsdiensc hunner voorva* dereq, en cot de^zelver handhaving de fciienge nakdming van (& plakkacen van zijnen vader ' 6n van . hem zelven , Senevens gehoorzaamheid fsm de landvoogdes, en beloofde in de Neder- landen cerug ce zuflen kome{i.[cc.] De monarch had zich , gedurende zijn ver- blijf ce Gend, in de provindale raad van ,VlaandereQ vervpegd, cer plaacfp van deszelfs gewone vergadering. Terwijl by nog ce Brusfel 2^n verbl\jf gehouden had , was hy ce Mechelen geweesty en had zitting genomen in den groo- cen raad, om aan denzelven de zelfde ver- maningen op hec fcuk van godsdienst te doen* Beide fcaacsligcHamen oncvingen bovendien de rondgaande brieven, die aan de andere raads- ver^deringen ^ geregtshoven , bij welken de koning niec geweesc was , in derzelver refidentien waren toegezohden. 