Collected Papers
p. japonicus, Lah. p. obliteratua, „ „ spec, indet, Mabt. p. Leopardns, Eeeve. Mytilus lingua, „ M. bilooulatus, L. Modiola affinis, „ M. lithophaga, L. 1) Yolgens Martin is deze identisch met de in den Indischen Oceaan levende P. Senatorias Qmel. 73 NaAM DSB possible SFECIBS. NaAM van D£ levende soobt. Area Geyleri, Bttg. „ Verbeeki, Woodw. „ multiformis, Mabt. „ suboblonga, Bttg. „ eusphaera, „ „ psendo-antiquata, Mabt. ] „ fascoides, Mabt. Cucullaea pachygastris, Bttg. Pectunculns Junghuhni, Mabt. Nucula spec, Bttg. Gardita decipiens, Mabt. Chama simplex, „ Cardixim Grreenoughi, d' Abch. en H. Meiocardia snbcnmingii, Woodw. Tapes Fritschi, Bttg. Venns obtusangularis. „ Sumatrana, Mabt. „ astartaeformis, „ „ pulcherrima, „ Cytherea Heberti, Desh. „ Woodwardi, Bttg. „ venusta, Mabt. „ indistincta, „ „ javana, „ Sunetta subexcavata, Bttg. „ ovalis. Dosinia polyptyx, Bttg. „ dnbiosa, Mart. Circe undatinoides, „ Tellina planitesta, Bttg. A. cornea, Beeye. A. radiata, „ A. pilula,* „ A. oblonga, Phil. A. aequilatera, Dunk. A. antiquata, L. A. vellata, Beeve. A. fusca, Bbugm. C. concamerata, Mabt. P. radians. Lam. N. Cumingii, Hinds. C. antiqnata, Beeve. Ch. limbula. Lam. C. apertum, Chemn. M. Cumingii. T. malabaricus, Chemn. Y. reticularis. Lam. V. crebrisuloa, Sow. Y. scalarina. Lam. V. reticulata, L. C. accincta. Bom. G. citrina. Lam. C. divaricata. Lam. G. laeta, L. C. meretrix. Lam. S. excavata, Hanl. D. discus, Beeve. D. corrugata, Beeve. C. undatina, Lam. T. planissima, Anton. 74 NaAV DES roSSIELB SFKCIES. NAAM TAN DK LETXNOE SOOBT. Tellina ovatula, „ T. concentrica, Gould „ Snmatrana, Bttg. T. rostrata, L. „ Verbeeki, „ „ Niasensis, „ T. Meyeri, Dunk. Ceronia antiquata, „ C. arctata, Conr. Siliqua elongatula „ S. polita, Wood. Mactrinula semiplicata, Btto. M. plicataria, L. Corbnla problematica, Mart. C. tunicata, Htnds. Tegenover dit groote aantal kuiinen de weinige species niet in aanmerking komen, welke aan in andere faunisti- sche provincien levende soorten verwant verklaard werden : Naam der possible Naam en woonplaats der SPECIES. levende soort. Spondylus omatissi- Sp. Gaderopus, L. Middell. Zee. mns, BoEHK. C. Sowerbyi, Desh. Austral, zeeen. V. mercenaria, L. Noordel. zeeen. Cardita vasta, Bttg. Venus problematica, Mart. Venus trigonalis, Mart. V. histrionum, Sow. Amerika ? en wier verwantschap ook niet altijd met zekerheid kon worden vastgesteld. b. Glossophora. Terwijl uit de oudste tertiaire afzettingen van Neder- landsch-Indie slecbts 20 species van deze klasse beschre- ven werden, van welke nog 1 1 slecht bewaard waren, heb- ben daarentegen de middelste tertiaire lagen SlOverschil- lende soorten opgeleverd. Slechts 7 van deze vallen ge- heel buiten beschouwing, daar het geslacht, waartoe zij be- hooren nog onzeker is, terwijl van 52 andere de soort 6f 75 in het geheel niet, 6f niet met voldoende zekerheid bepaald kon worden, zoodat deze ons alleen bij hot onderzoek naar de geslachten van dienst kunnen zijn. De volgende familien zijn reeds uit het Middelste Ter- tiair bekend: Dentaliidae, Chitonidae, Patellidae, Fissurellidae, Trochidae, Neritidae, Solariidae, Scalariidae, Turritellidae, Vermetidae, Xenophoridae, Naticidae, Pyramidellidae, Melaniidae, Cerithiadae, Strombidae, Cypraeidae, Cassididae, Doliidae, Tritoniidae, Buccinidae, Columbellidae, Pnrpuridae, Fusidae, Muricidae, Volntidae, Harpidae, Olividae, Terebridae, Pleurotomidae, Conidae, Actaeonidae, BuUidae, welke alien nog in den Indischen Oceaan vertegenwoor- digd zijn en waarvan de meesten tot de belangrijke fami- lien van de Indopacifische Provinci^ moeten gerekend wor- den. Ten opzicbte der geslachten merken wij weder dezelf- de feiten op, waarop wij reeds herhaaldelijk bij het bespre- ken der andere groepen de aandacht vestigden. Wij zien nl. uit het volgende overzicht der uit deze formatie ver- meldde geslachten: LXTBHD. LxTxm) Naam vaic het IMDX Aawtal 8I.ECBT Naav van est IN DB AaNTAL Slecht Gkslacht. [hdopac. Paov. 800ETK1I. BXITAASD. Gkslacht. IlTDOFAC. SOOXTRN. Prov. BKWAABD. Dentalium. + 5 3 Monodonta. -f I Chiton. + 1 1 Delphinula. + 3 — Patella. + 4 — Neritopm. + 1 Scutum. + 1 1 Neritina. + 1 Phasianella. + 1 1 Solarium. + 3 Turbo. + 8 1 Scalaria. + 2 Trochus. + 9(8,7) 3 Turritella. + 9 2 76 LlVMD LlYElID Naav yah rbt IMDB Aamtal Slkht Naam yah hbt IHDK Aahtal Slkht GlSLACHT. ] [hdopac. Paov. SOOXTUI. BCWAABO. OULACHT. lUDOPAC. P«OV. SOOETBf. BHWAABD. Vermetus. + 4 1 Buccinum. + 6 — Siliquaria. + 1 1 Phos. + 2 Xenophora. + 3 Hindsia. + 2 — Natica. + 13(12) 4 Nassa. + 2 Sigaretus. -f 1 — Ebuma. + 1 — Naticina. -f 1 1 Colnmbella. + 6 Eulima. 4- 1 1 Purpura. + 7 Odontosto- Magilus. -1- 1 — ma. + 1 1 Fusus. + 2 — Melania. + 7(2) — Cyrtulus. + 1 — Cerithinm. + 16(15) 3 Pisania. + 1 Triforis. + 1 1 Latirus. + 1 Pyrazus. + 1? 1 Turbinella. + 2 Vicarya. — 1 — Pyrula. + 7 1 Tele8copium.+ 1 — Murex. + 6 1 Strombns. + 10 1 Marginella. 4- 3 — Pleroceras. 4- 2 1 Mitra. -1- 7 Roatellaria, + 1 — Voluta. + 4 — BimeUa. + 1 — Harpa. + 1 — Terebellum. + 2 1 Oliva. + 14 — Cypraea. + 17(16) 3 Ancillaria. + 5 1 Erato. + 1 — Terebra. + 11 1 Cassis. + 8 4 Pleurotoma. + 10 1 Cassidaria. + 2 Conus. + 25 4 DoliniTi. + 6 2 Actaeon. + 1 — Triton (Tri Ringicula. + 1 — toniiim). + 8 2 Bulla. + 6 2 Banella. + 8 — Cylichna. + 1 1 dat zij, slechts met uitzondering van Vicarya, waarvan tot nu toe slechts 1 soort, nl. uit het Eoceen van Britsch- Indig, bekend was, alle nog in de Indopacifische Provin- 77 cie leven; dat in de periode, waarin de middelste tertiaire lagen werden afgezet, ook reeds de voor deze provincie karakteristieke geslachten Neritopsis, Bostellaria, Magilus, Pyrazus ? Rimella, Harpa, Pteroceras, Terebellnm, Ancillaria, vertegenwoordigd waren; en eindelijk dat van die geslach- ten de meeste species beschreven zijn, van welke ook in de hedehdaagsche periode een zeer groot aantal soorten bekend is, nl. van: Trochus, Cypraea, Mitra, Turritella, Cassis, Oliva, Natica, Triton, Terebra, Cerithiiim, Dolinm, Pleurotoma, Strombus, Purpura, Conns. Talrijke soorten werden weder met bekende Indopaci- fische vormen geidentificeerd nl. : Chiton comptus, Gould. Turbo versicolor, Gmel. „ setosus, „ ? Trochus radiatus, „ „ virgatus, „ Delphinula laciniata, Lam. Nerita Rumphii, Recl. „ plicata, L. Solarium perspectivum. Lam. Turritella acuticarinata, Dkr. „ duplicata, Lam. Natica pellis-tigrina, Chemn. „ undata. Lam. „ vitellus, „ „ Cumingiana, Recl. Natica mamilla, L. Melania pyramis. Reeve? „ rivularis, Phil. „ costata, QuoY et Gaim? Cerithium telescopium, Bbuom. Pyrazus palustris, L. ? Terebellnm subulatum, Lam. Cypraea onyx, L. var. adus- ta, Chemn. Cypraea camelopardalis. Perry. Cypraea erosa, L. „ lynx, L. 78 Cypraea tigris, L. „ nncleus, L. „ arabica, L. Cassis comuta, L. Cassidaria striata, Lam. Dolium costatum, Desh. „ crenulatum, Phil. „ yariegatum, Lak. Triton pyrum, Lam? „ distortum, Schub. Ranella crumena, Lam. „ elegans, Beck. „ leucostomata, Lam. „ spinosa, „ „ bitnbercularis, „ Phos bomeensis, Sow. Ebuma canaliculata, Schum. Purpura mancinella, Lam ? „ bufo, „ Magilus antiquus, „ Pyrula cochlidium, L. „ ficus, Lam. „ ficoides, „ „ Dussumieri, Valenc. Murex capucinus, Lam. „ pinnatus, Wood? „ crassispina, Lam. Marginella quinqueplicata. Mitra flammea, Quoy. Voluta scapha, Gtmel. Harpa cono'ldalis, Lam.? Oliva funebralis, Lam. „ acuminata, „ „ maura, „ „ subulata, „ „ utriculus, Gmel. „ mustelina, Lam.? Pleurotoma concinna, Dunk. Conus Loroisii, Kien. „ canonicus, Brugm. „ acutangulus, Chbmn. „ pauperculus, Sow. „ Virgo, L. „ verriculum, Reeve. „ insculptus, KiEN. „ costatus, Chemn. Bulla ampulla, L. terwijl van de volgende species de daarachter gevoegde, in den Lidischen Oceaan levende soort als verwante vorm werd vermeld: Naam deb possible species. Naam van de levende soort. Dentalium heptagonum, D. javanum, Sow. Bttg. Patella Hochstetteri, Mart. P. notata, L. Turbo Smithii, Woodw. T. Ticaonicus, Reeve. Trochus Padangensis, Bttg. T. radiatus, Gmel. 79 Naam deb possielb sfeciss. Naam van db levende soobt. Trochus triumphator, Mabt. „ Woodwardi, „ Delphinula fossilis, „ Solarium microdiscus, Bttg. „ javanum, Mabt. Turritella javana, „ Xenophora Dunkeri, „ Natica radians, Bttg. „ rostalina, Jenk. Naticina Verbeeki Bttg. Cerithium bandongensis, Mabt. Cerithinm Jenkinsi, Mabt. „ Verbeeki, WooDW. Telescopium gigas, Mabt. Strombus glaber, „ „ spinosus, n Pteroceras spec, indet, Mabt. Eostellaria javana, „ Terebellum spec, Woodw. Cypraea murisimilis, Mabt. Cassis glaucoides, „ „ conica, „ „ lageniformis, Bttg. Dolium Hochstetteri, Mabt. Triton spec, „ Banella magnifica, „ Buccinum acnminatom, „ „ ventricosnm, „ Phos subplicatus, Woodw. Hindsia affinis, Bttg. Nassa ovum, Mabt. Columbella bandongensis, Mabt. F. triumphans, Phil. F. acutus. Lam. D. sphaera, Kien. S. asperum, Hinds. ? s. granulatum. Lam. T. duplicata, „ X. Lamberti, Sow. N. Gualteriana, Recl. ? N. zonaria, Lam. N. papilla, Gmel. C. australe, Quot. C. microptera, Kien. c. moras, Lam. T. laeve, Quot. S. vittatus L. S. • granulatus. Sow. P. lambis. Lam. R. cancellata, „ T. subulatum, Chkmn. C. mus, L. C. glauca, Lam. C. madagascariensis. Lam. C. pila. Reeve. D. maculatum, Lam. T. pileare, „ R. pulchra. Sow. Phos . bomeensis, „ B. tranquebaricum, Gmel. P. plicatus, A. Adams. H. nivea, Gmel. N. crenulata, Bbagm. C. spongarium, Ducl. 80 Kaam der possible species. Naam van de levende soort. Columbella lacteoides, Mart. turrigera, „ Purpura depressa „ CyrtuluB fusus, Pisania subdiscolor, Woodw. Latirus fasciolariaeformis, Mart. Turbinella Junghuhni, Mart. Pyrula gigas, „ „ latifasciata, „ „ spec, indet, „ Murex Junghuhni, „ Mitra Jenkinsi, „ Voluta Grooti, „ Oliva pseudo-australis, Woodw. Oliva mitrata, Mart. Ancillaria Junghuhni, Mart. „ Paeteli, Bttg. Terebra bicincta, Mart. „ Jenkinsi, „ „ bandongensis, „ „ Bubacuminata, Woodw. „ Herklotsi. Mart. Pleurotoma terebra, Bast. „ plagioptyx, Bttg. „ pseudo-facialis, Mart. „ albinoides, Mart. Conus Scalaris, Mart. C. lactea, Ducl. C. ligula, „ P. imperialis, Blainv. C. serotinus, Hinds. C. longaevus, Lam. P. discolor, Quoy et Gaih. Turbinella filosa, Schub. „ acuminata, Kibn. T. incamata, Desh. P. bucephala. Lam. P. reticulata, „ P. vespertilio, „ M. saxatilis, L. M. alveolus. Reeve. V. laponica, L. ? Turbinella ovoidea, Kiex. 0. australis, Ducl. 0. tessellata. Lam. A. cinnamomea, „ A. exigua Sow.? T. cumingi, Desh. T. dimidiata. Lam. T. duplicata, T. Lamarcki, Kien. PI. sinensis. Hinds. PI. nodifera. Lam. PI. tuberculata, Gray. PI. fascialis. Lam. PI. albina, „ C. Sieboldi, Reeve. 81 Naam dbr possible species. Naau van db lbvbndb soort. Conus Herklotsi, Mart. „ Niasensis, Woodw. „ Jenkinsi, Mart. Hardi, „ omatissimus, Mart. Everwyni, „ Bingicula arctatoides, Mart. Bulla spec, indet, „ „ javana, „ „ crebristriata, Woodw. C. Verreauxi. C. acutangulus, Chemn. C. lacteus, Lam. C. Martinianus, Reeve. C. characteristicus, Chemn. C. costatus, Cheun. C. striatus, L. C. gubemator, Brugm. R. arctata, Gould. B. australis, Quot. B. lignaria, L. B. physis, L. B. vexillum, Chemn. c. Cephalopoda. Het vooR DE Indopacipische Provincie karakteristieke GESLACHT N a u t i 1 u 8 is in do middelste tertiaire afzettingen van Nederlandsch-Indie door 1 soort vertegenwoordigd, van welke de in den Indischen Archipel levende N. umbilica- tns Lam. als de recente verwante vorm werd opgegeven. XJit het vorige overzicht is ons dus genoegzaam geble- ken, dat ook de groep der Mollueken in de periode, waar- in de middelste tertiaire afzettingen van Nederlandsch- Indie werden gevormd, in het gebied van den Indischen Oceaan reeds denzelfden trap van ontwikkeling bereikt had, waarop zij er tegenwoordig nog staat. Wij zagen nl.: l''. dat alle familien en alle geslachten (slechts met uitzondering van Lunulocardium, Cyprina, Scrobicularia en Vicarya), van welke nit de genoemde lagen species beschreven zijn, tegenwoor- dig nog in den Indischen Oceaan leven ; G 82 2^. dat zeer vele voor de Indopacifische Provincie ka- rakteristieke geslachten reeds in het Middelste Ter- tiair in dezelfde streek vertegenwoordigd waren; 3*^. dat talrijke geslachten, te oordeelen naar het groot aantal daarvan beschreven species, er reeds een even groote rol speelden als tegenwoordig ; 4^. dat van de soorten, welke voor eene vergelijking met levende vormen bruikbaar waren, bijna ^/^ nog in de Indopacifische Provincie leeft, en /a met in den Indischen Oceaan levende species verwant werd verklaard. VI. MoLLUSCOiDEA — Brachiopoda. Het kon verwacht worden, dat deze klasse in het Mid- delste Tertiair van Nederlandsch-Indie slecht vertegenwoor- digd zou zijn, daar de Brachiopoden in de hedendaagsche periode geheel op den achtergrond treden en het nit het onderzoek van het Tertiair van andere landstreken sedert lang gebleken was, dat zij reeds in die periode den trap van hunne tegenwoordige ontwikkeling bereikt hadden. Het is dan ook slechts van de beide nog in den Indischen Oce- aan levende geslachten Waldheimia en Terebratu- la, dat species uit de middelste tertiaire afzettingen be- schreven zijn; met uitzondering van kivL der Terebra- t u 1 a-soorten waren de onderzochte exemplaren echter z66 slecht bewaard, dat de species niet bepaald konden worden. Daar uit de middelste tertiaire afzettingen van Neder- landsch-Indie, behalve tan den van 2 haaien-soorten, nl. Carcharodon megalodon Ag. en Hemipristis serra Ag., welke ook uit tertiaire afzettingen van Europa en Egypte bekend zijn, geene overblijfselen van hoogere 83 dieren beschreven zijn, zoo hebben wij de taak, welke wij ons in dit hoofdstuk gesteld hebben, volbracht ^). Wij hebben de fossiele fauna van genoemde lagen uit- voerig behandeld, om duidelijk te kunnen aantoonen: 1^. dat bijna alle geslachten, van welke species beschreven zijn, n6g in denlndischen Oceaan worden aangetroffen ; 2^. dat vele van hen reeds in het tijdperk, waarin de middelste tertiaire lagen werden gevormd, in het gebied van het tegenwoordige Nederlandsch-Indie, denzelfden trap van ontwikkeling, als in de heden- daagsche periode bereikt hadden; 3^ dat verscheidene zelfs tot de karakteristieke ge- slachten van dit gebied behooren en 4^. dat zeer vele soorten, van welke good bewaarde exemplaren onderzocht werden, 6f identisch 6f ver- want verklaard werden met in den Indischen Oce- aan en nergens anders levende species, of korter uitgedrukt: DAT HET KAEAKTER VAN DE FOSSIELE FAUNA VAN HET MIDDELSTE TEBTIAIB VAN NeDEBLANDSCH-InDI£ GEHEBL MET DAT VAN DE KECENTE FAUNA VAN DEN InDISCHBN Oceaan ovekeenkomt. 1) Eenige fossielen, welke nit afzettingen afkomstig ziJD, die ongetwy- feld jonger zgn, dan die, wier fauna wij zoo even bespraken, zgn onlangs, te geiyk met andere versteeningen, door Martii4 bewerkt (107). De ouder- dom zou echter later bepaald worden ; reeds op biz. 52 zeiden wg, dat alleen die versteeningen door ons nit deze belangrijke publicatie in de fossielenlyst konden opgenomen worden, waarby als vindplaatsen Fatoe-Loelih en Kassi Marinoe in Fialarang op Timor vermeld staan, daar zij volgeus eene mededee- ling van Martin uit pliocene lagen afkomstig zyn. Daar echter nit deze lagen slechts 23 Gastropoden species beschreven zyn, kunnen wy de fossiele fauna der jongste tertiaire afzettingen niet afzonderHjk behandelen en zul- len dus bier slechts vermel den, dat deze 23 species alle tot geslachten be- hooren, welke tegenwoordig nog in den Indischen Arehipel leven, dat 11 met in den Indischen Oceaan levende soorten werden geidentificeerd, terwyi van 7 andere de in dezelfde zeeen levende verwante soorten werden opgegeven. 6* DERDE HOOFDSTtJK. In dit hoofdstuk willen wij vluchtig de tertiaire fauna van Nederlandsch-Indie met die van Europa en Engelsch- Indie vergelijken, om ten slotte eenige gevolgtrekkingen mede te deelen, welke nit de door ons vermelde feiten te maken zijn. Wij zuUen echter het Tertiair van Nederlandsch-Indie in zijn geheel en niet het Oudste, Middelste en Jongste af- zonderlijk moeten behandelen, daar het, zooals wij reeds in het eerste Hoofdstuk opmerkten, nog niet voor alle tot de genoemde drie afdeelingen gerekende afzettingen met zekerheid is uitgemaakt, of zij respectievelijk met Eocene, Miocene en Pliocene lagen van Europa mogen worden ge- lijkgesteld. Evenals in het vorige Hoofdstuk, zoo zuUen wij ook nu weder de Nederlandsch-indische tertiaire fauna groep voor groep afhandelen en met de laagst ontwikkelde beginnen. I. Protozoa — Poraminifera, Gelijk bekend is, blijven de geslachten van deze orde meestal gedurende verscheidene perioden voortleven, zon- der merkbaar te veranderen, en vertoonen somtijds de recente soorten van een geslacht een even groot verschil onder elkander, als met die uit zeer oude afzettingen. Het 85 kan ons dus weinig verwonderen, dat soramige Forami- niferen uit Nederlandsch-indische tertiaire afzettingen z66 weinig van uit het Tertiair van Europa bekende soorten verschillen, dat Brady en Vbrbeek, die het soortbegrip breed hebben opgevat, species uit het Nederlandsch-indi- sche met soorten uit het Europeesche Tertiair hebben ge- identificeerd. Wanneer men echter de soorten binnen en- gere grenzen beperkt en zich alleen afvraagt, of er een volkomen overeenkomst tusschen de Foraminiferen- species uit het Nederlandsch-indische en het Europeesche Tertiair bestaat, dan moeten wij uit hetgeen over tertiaire Foraminiferen van Nederlandsch-Indie gepubliceerd is, op- maken, dat geen enkele der beschreven soorten met een uit het Tertiair van Europa bekenden vorm volkomen iden- tisch is (101 biz. no en 114 en 189 biz. 165 en 166). Ten slotte verdient hier nog vermelding, dat Nummu- lieten en Orbitoiden, evenals in Europa, Azie en Afrika, sommige gesteenten in z66 groote menigte opvuUen, dat men deze laatste met recht Nummulieten- en Orbitoiden- kalken genoemd heeft; dat zij daarom nog niet met ge- lijknamige Europeesche gesteenten mogen gelijkgesteld worden, is reeds voldoende aangetoond (100, Algem. Theil. biz. 24 en 189 biz. 164). n. COBLBNTERATA — AuthoZOa. In het vorige Hoofdstuk zagen wij, dat, hoewel de ter- tiaire Nederlandsch-indische koraalfauna zich in het alge- meen aansluit bij die, welke tegenwoordig in den Indi- schen Oceaan wordt aangetrofFen, in vergelijking met an- dere diergroepen een groot aantal geslachten in het Ter- tiair van Nederlandsch-Indie vertegenwoordigd zijn, welke nog niet uit de hedendaagsche periode bekend zijn. Ook leerden wij eenige genera kennen, van welke tot nu toe alleen representanten uit de hedendaagsche periode be- 86 kend zijn. Yergelijken wij nu de tertiaire koraalfanna van Nederlandsch-Indie met die van Europa, dan zien wij wel een groote overeenkomst ten opzichte der geslachten, doch niet ten opzichte der species. Met uitzondering van de geslachten Fungia, Pavonia, Tropidocyathus, Lophoseris, Trachyphyllia , die, behalve uit het Tertiair van Nederlandsch-Indie, alleen uit de hedendaagsche periode bekend zijn, en van de ge- slachten Ceratophyllia, Polyarea en Anisocoenia, welke slechts uit het Tertiair van de genoemde landstreek beschreven werden, zijn al de overige in het Tertiair van Europa vertegenwoordigd ; terwijl zij echter met uitzonde- ring van Acanthocyathus en Flabellum in het Europeesche Eoceen meer of minder verspreid voorkomen, worden zij reeds in het Mioceen van dit werelddeel zeld- zamer en rukken verder naar het zuiden, om eindel^k in het Plioceen voor goed te verdwijnen. Wat de species betreft, zoo werd geen enkele met zeker- heid met een uit het Tertiair van Europa bekende soort geidentificeerd ; slechts ^^n species is ook uit dat van een ander land, nl. van Australie bekend en wel: de recente Flabellum distinctum E. H., waarover wij ons ech- ter in het minst niet behoeven te verwonderen, daar deze species ook tegenwoordig als een echte diepzeevorm eene zeer groote verspreiding bezit (biz. 29). TTT . EcHiNODERMATA — Echinoidca. In het vdrige Hoofdstuk zagen wij, dat de tertiaire Echiniden-fauna van Nederlandsch-Indie zich niet alleen 87 ten opzichte der genera, doch ook ten opzichte der species ten nauwste aansluit bg die, welke tegenwoordig in den Indischen Oceaan wordt aangetroffen. Zij komt echter met de tertiaire Echiniden-fauna van Europa alleen ten opzichte van de geslachten overeen. Met uitzondering van Stomopneustes en Peronel- 1 a — geslachten, welke, behalve in het Tertiair van Ne- derlandsch-Indie, slechts recent in den Indischen Oceaan gevonden zijn — en van Temnopleurns en Pleure- chinus — geslachten, welke, hehalve levend in de In- dopacifische Provincie, slechts uit het Tertiair van Neder- landsch- en Engelsch-Indie beschreven werden, dus uit LANDSTBEKEN, DIE IN OF AAN DE OBENS VAN GENOEMDE PbO- viNCiE GELEGEN ZUN — zijn allc gcncra, van welke soor- ten uit het Tertiair van Nederlandsch-Indie werden onder- zocht, ook in dat van Europa vertegenwoordigd. Wat de species betreft, zoo zien wij uit de fossielenlijst, dat geen enkele met eene uit het Tertiair van Europa bekende soort geidentificeerd kon worden, dat daarentegen eenige ook uit de tertiaire afzettingen van Engelsch-Indie beschreven zijn, nl. : Phyllacanthus baculosa, Ag. ? Clypeaster humilis, Ag. Echinolampas oviformis, Ag. ? Breynia magna, Hebkl. Maretia planulata, Gbay. en dat eenige andere als de verwanten van Europeesche, Engelsch-indische en Australische tertiaire soorten wor- den beschouwd. IV. MoLLUSCA — a. Lamellibranchiaten. Zooals wij in het vorige Hoofdstuk zagen, worden alle in het Nederlandsch-indische Tertiair vertegenwoordigde 88 Lamellibrancliiateii-geslachten (slechts 3 uitgezon- derd) nog in den Indischen Oceaan aangetroffen. Doch ook in het Tertiair van Europa waren zij alien, met uitzondering slechts van Placuna en dementia, aan- wezig en dit is daarom belangrijk, omdat wij nit het voor- komen van de geslachten Trigonia, Snnetta, Pinna, Corbis, Spondylus, Ghama, Cyrena, Perna, Martesia, welke in de hedendaagsche periode slechts in tropische of subtropische. streken of in beide tegelijk worden aange- troflFen, en van de voor de Indopacifische Provincie karak- teristieke geslachten CucuUaea, Cypricardia, Aspergillum, Tridacna, Circe, Hemicardium, Anatina, * mogen beslniten tot het klimaat, dat gedurende de ter- tiaire periode in Europa heerschte. Van de twee zooeven genoemde geslachten, welke niet uit tertiaire afzettingen van Europa bekend zijn, word Placuna nog niet lang geleden in de Miocene afzettin- gen van Egypte ontdekt, terwijl van het voor de Indopa- cifische Provincie karakteristieke geslacht Clementia, behalve uit het Tertiair van Nederlandsch-Indie en uit dat van Engelsch-Indie en Japan — dus uit landstrekbn in OF AAN DE GRENS VAN DE InDOPACIFISCHE PbOVINCIE GELEGEN — nog geene fossiele species bekend zijn. Ook het Engelsch-indische Tertiair heeft over het alge- meen dezelfde geslachten opgeleverd, als dat van Europa en van Nederlandsch-Indie. Wat de species betreft, zoo werden van de 280 be- schreven Lamellibranchiaten-soorten slechts 5 met 89 uit het Tertiair van Europa bekende soorten geidentificeerd. Wanneer wij echter in aanmerking nemen, dat deze 5 alle meer of minder slecht bewaard waren en dat tot nu toe, met uitzondering van de (biz. 82) genoemde haaiensoorten, geen enkele good bewaarde species uit het tertiair van Ne- derlandsch-Indie met eenen Europeeschen tertiairen vorm kon geidentificeerd worden, dan kunnen wij aan deze iden- tificatie geene groote waarde hechten. Dat 16 andere species echter met soorten uit het Tertiair van Engelsch-Indie werden identisch verklaard, kan ons niet verwonderen, daar de tertiaire fauna van deze land- streek zich ten nauwste aansluit bij de hedendaagsche fauna van de Arabische Zee, welke met den Indischen Ar- chipel tot dezelfde faunistische provincie behoort. Ten slotte werden 10 species met zekerheid en 9 onder voorbehoud met soorten uit het Tertiair van Engelsch-Indie verwant verklaard, terwijl 10 andere als de verwanten van Europeesche tertiaire vormen worden beschouwd. b, Glossophora. Met uitzondering van Pteroceras, Vicarya, Hindsia, Magilus, waren alle Glossophoren-geslachten, van welke uit de ter- tiaire afzettingen van Nederlandsch-Indie species beschre- ven zijn, in het Tertiair van Europa vertegenwoordigd ; van het geslacht Vicarya is nog slechts 1 species, nl. uit het Tertiair van Engelsch-Indie, beschreven en het geslacht Magilus was tot nu toe slechts in 4 recente soorten bekend, welke alle tot de Indopacifische Provincie be- perkt zijn. Opmerking verdient het weder, dat niet alleen de sub- tropische of tropische geslachten: 90 Turbo, Marginella, Melania, Nerita, Voluta, Triton, Solarium, Terebra, Banella, Sigaretus, Borsonia, Columbella, Cassis, Conus, OUva, Cypraea, Vermetus, Ringicula, doch zelfs de voor de Indopacifische Provincie meest ka- rakteristieke geslachten Neritopsis, Rimella, Turbinella, Monodonta, Terebellum, Pyrula, Delphinula, Dolium, Mitra, Siliquaria, Phos, Harpa, Xenophora, Ebuma, Ancillaria, Eostellaria, Cyrtulus, Pleurotoma, uithet Tertiair van Europa bekend zijn en dat vele van al deze geslachten er door talrijke soorten vertegen- woordigd waren, blijkt o. a. uit de werken van Des- HATES *). Deze toch beschrijft uit de Eocene en Oligocene lagen van het Parijsche bekken niet minder dan 34 species van het geslacht Turbo, 26 « n n w  werden er van de 347 uit het 1) G. P. DifSHATES. Description des coquilles foss. des environs de Paris. 1824—37. 3 vols. Description des animanx sans vertebres ddcouv., dans le bassin de Paris. 3 vol. de texte et 2- vol. d^atlas. Paris 1860—66. 91 Nederlandsch-indische Tertiair beschreven soorten slechts 3 met species uit het Tertiair van Europa geidentificeerd, nl. : Natica spirata, Lah., Yoluta Barandei, Desh. en Pleurotoma terebra, Bast. de beide eerstgenoemde waren uit het Eoceen (?) van Bor- neo afkomstig, hetwelk over het algemeen slecht bewaar- de versteeningen heeft opgeleverd, terwijl de laatste, uit de middelste tertiaire afzettingen van het eiland Nias af- komstige soort nauw verwant werd verklaard aan een in den Indischen Oceaan levenden vorm, een feit, waarop wij hier in het bijzonder de aandacht vestigen, omdat dikwijls soorten uit het Tertiair van Nederlandsch-Indie, welke als verwanten werden opgegeven van recente vormen uit de omringende zeeen, later met hen identisch bleken te zijn. Behalve deze drie species, wier identificatie met Euro- peesche tertiaire soorten wellicht later blijken zal onjuist te zijn, werden 5 andere met soorten uit het Tertiair van Engelsch-Indie geidentificeerd, van welke 2 onder voorbe- houd, en ten slotte werden 11 soorten met Europeesche en 14 met Engelsch indische tertiaire species verwant verklaard. c. Cephalopoda. In het vorige Hoofdstuk zagen wij, dat van deze klasse uit het Nederlandsch-indische Tertiair slechts ^^n species van het voor den Indischen Oceaan karakteristieke geslacht Nautilus beschreven is. Dit geslacht had echter in de tertiaire periode eene veel grootere verspreiding, daar het ook uit het Tertiair van Europa, bijv. uit Eocene afzettin- gen van Engeland, bekend is. Uit deze opgaven blijkt dus, dat ook de species van deze groep in de tertiaire periode eene beperkte versprei- ding bezaten, terwijl de geslachten daarentegen over eene 92 veel grootere oppervlakte verbreid waren dan tegenwoor- dig. VI. MoLLUsco'iDEA — Brachiopoda. Van deze klasse zijn, gelijk wij reeds in het vorige Hoofdstuk zagen, 4 species van het geslacht Terebra- tula en 1 Waldheirai a-soort beschreven. Daar de Bra- chiopoden voor het meerendeel tot de diepzee-fauna behoo- ren, kunnen zij zich ook over eene veel grootere opper- vlakte verspreiden, dan die dieren, welke op ondiepere plaat- sen leven, aangezien de temperatuur, welke op den bodem der oceanen heerscht, in alle deelen der aarde nagenoeg de- zelfde is. Wij weten dan ook, dat beide geslachten niet alleen uit het Tertiair van Europa bekend zijn, doch ook tegenwoordig nog in de Europeesche zeeen worden aan- getroffen. Een der Terebr a tula-species werd met eene soort uit de tertiaire afzettingen van Italie verwant verklaard. Vn. Vertbbrata — Pisces. Ook deze groep willen wij hier voUedigheidshalve niet met stilzwijgen voorbijgaan. Reeds in het vorige Hoofd- stuk zeiden wij, dat de weinige uit de Etage I van het Eoceen (V.) van Sumatra afkomstige vischoverblijfselen door Dr. V. d. Marck en Dr. Gunther onafhankelijk van elkander onderzocht werden en dat Gunther door de ver- gelijking met de tegenwoordig in de nabijheid van Suma- tra levende vischfauna eene gi'oote overeenkomst met deze aantoonde. Het bleek nl. dat alle geslachten, van welke soorten werden beschreven, op 2 na in de hedendaagsche periode in het gebied van den Indischen Oceaan leven; hieruit stelde Rupert Jones den tertiairen ouderdom van deze fossiele vischfauna vast en wij vermeldden reeds, dat 93 deze uitspraak volkomen overeenstemt met die van Heer naar aanleiding van de fossiele planten, welke uit dezelf- de afzettingen afkomstig zijn. Dr. V. D. Makck daarentegen vergeleek deze visschen met Europeesche fossiele vormen en kwam tot het besluit, dat de Etage I van het Eoceen (V.) van Sumatra tot het jongste krijt meet gerekend worden, aangezien er eene groote overeenkomst bestaat met fossiele visschen uit het jongste krijt van Westfalen en Syrie. Sedert men echter weet, dat de ouderdom van jongere tropische afzettingen niet volgens den maatstaf mag bepaald worden, welken men voor jongere Europeesche afzettingen bezigt (zie biz. 103 enz.), twijfelt niemand meer aan den tertiairen ouderdom dezer lagen. Ten slotte werden uit de middelste tertiaire afzettingen van West- Java 2 haaien-soorten beschreven, nl. Garcha- rodon megalodon Ag. en Hemipristis serra Ag., van welke de eerstgenoemde ook uit het Mioceen van Europa, Egypte, Amerika en Australie, de laatste uit dat van Europa en Egypte bekend is; over deze groote verspreiding behoeven wij ons echter in het minst niet te verwonderen, daar vele haaien-soorten ook tegenwoordig tot de kosmopolieten behooren. B E S L U I T. Tot nil toe bepaalden wij one alleen tot het noemen der feiten en vermeden zooveel mogelijk de hieniit af te lei- den gevolgtrekkingen. Wij willen nu in het kort nagaan, welke de veranderingen zijn geweest, die er sedert het begin der tertiaire perio- den ten opzichte van de verspreiding der zeedieren hebben plaats gegrepen. Door het samenstellen van eene lijst van alle fossiele diersoorten, welke uit tertiaire afzettingen van Neder- landsch-Indie beschreven zijn en wier ouderdom bepaald werd, waren wij in staat aan te toonen: P. dat de fossiele fauna der middelste tertiaire afzet- tingen *) van Nederlandsch-Indie zich ten nauwste bij de recente fauna van de Indopacifische Provin- cie aansluit en wel speciaal hetzelfde karakter draagt, dat eigen is aan de fauna der zeeen, welke de eilanden van den Indischen Archipel om* ringen, eene conclusie, tot welke Mabtin reeds kwam bij de behandeling van de Miocene fauna van West- Java; 1) Wiy zallen ons hier niet verder met de fossiele fauna der ondste ter- tiaire afzettingen bezighonden, om redenen, die nit het voorgaande genoeg- zaam gebleken zijn en die wy dus hier niet nader behoeven niteen te zetten. 95 2^. dat z^ met de tertiaire fauna van Europa nage- noeg geheel overeenkomt, wat de geslachten, doch niet wat de soorten betreft. Hoewel men zeer voorzichtig meet zijn, het klimaat, dat in vroegere perioden in een landstreek geheerscht heeft, uit de aanwezigheid van fossiele species of genera af te leiden, zoo kan men toch uit het feit: dat niet alleen zoovele geslachten, welke tegenwoordig tot tropische of subtropische zee6n beperkt zijn, doch ook een zoo groot aantal voor den Indischen Oceaan karakteristieke geslach- ten in het Tertiair en wel in het Eoceen, Oligoceen en Mioceen van Europa worden aangetroffen — onmogelijk de gevolgtrekking vermijden, dat in deze periode in Europa een tropisch klimaat heerschte. Dit is reeds sedert lang eene uitgemaakte zaak, welke niemand zal willen bestrij- den ; het blijkt toch niet alleen uit het voorkomen in de Eocene en Miocene afzettingen van Europa van zoovele koraalgeslachten uit de groep der rifbouwende koralen, welke, geliik bekend is, een temperatuur van 18 — 20° C. voor hunne ontwikkeling behoeven en dus tegen- woordig slechts tusschen den SOsten graad noorder- en zuiderbreedte worden aangetroflFen en van zoovele tro- pische en subtropische Echiniden en MoUuskengeslach- ten, als: Hipponoe, Chama, Terebra, Echinolampas, Martesia, Conus, Brissus, Turbo, Vermetus, Trigonia, Nerita, Melania, Corbis, Solarium, Triton, Cyrena, Sigaretus, Ranella, Sunetta, Strombus, Columbella, Spondylus, Cypraea, Oliva, Pema, Marginella, Bingicula, Pinna, Voluta, Cassis, 96 doch ook uit de aanwezigheid van de voor de Indopacifi- sche Provincie meest karakteristieke geslachten : Phyllacanthus, Aspergillum, Nautilus, Laganum, Neritopsis, Phos, Maretia, Monodonta, Ebuma, Breynia, Delphinula, Cyrtulus, Vulsella, Siliquaria, Turbinella, Cucullaea, Xenophora, Pyrula, Tridacna, Eostellaria, Mitra, Pythina, Rimella, Harpa, Cypricardia, Terebellum, Ancillaria, Circe, Dolium, Pleurotoma Anatina, Het blijkt nu, gelijk bekend is, niet alleen uit de fauna, doch nog meer uit de flora der miocene afzettingen van Europa, dat in deze periode in dat werelddeel reeds eene daling der temperatuur plaats vond, daar de fauna en flora van het middelste Mioceen een meer subtropisch karakter dragen. Oswald Heer heeft dit ten duidelijkste voor de Mio- cene flora van Z witserland aangetoond ; terwijl nl. de flora van het oudste Mioceen op een klimaat wijst, hetwelk met dat van Zuid-Afrika en Zuid- China overeenkomt, wijst daar- entegen die van het jongste Mioceen op een klimaat, dat tegenwoordig in het zuiden van Spanje heerscht. Van 482 plantenoverblijfsels uit de miocene beddingen van Oenin- gen kon Heer bijv. 131 met gematigde, 266 met subtropi- sche en 85 met tropische vormen in verband brengen. Tengevolge van deze toenemende verlaging der tempe- ratuur in de miocene periode, waren alle vormen, welke 97 een tropisch klimaat voor hun bestaan noodig hebben, ge- noodzaakt naar zuidelijker streken te verhuizen, en kon- den hier veranderd of onveranderd voort blijven leven, ter- wijl die, welke eene veel grootere neiging hadden, om zich aan veranderde levensomstandigbeden aan te passen, niet verhuisden, doch tot bet ontstaan van nauw verwante soor- ten aanleiding gaven. HierdooT is aan den eenen kant bet groot aantal met Europeescbe tertiaire soorten verwant verklaarde Neder- landscb-indiscbe tertiaire species en bet gelijktijdig voor- komen van enkele sppcies in bet Tertiair van Europa en levend in den Indiscben Oceaan te verklaren (Scbizaster canaliferus Deslong en Clypeaster roseus L. in bet Mioceen van Italic en levend in den Indiscben Oceaan), aan den anderen kant wellicbt de verwantscbap, welke ge- constateerd werd tusscben enkele Nederlandscb-indiscbe ter- tiaire soorten met in de Europeescbe zee8n levende species. Daar wij bier onmogelijk de verscbillende waarscbijn- lijke oorzaken kunnen bespreken, die tot dit wanne kli- maat in streken, welke in de bedendaagscbe periode een gematigd of zelfs een kond klimaat bezitten, aanleiding bebben gegeven, willen wij bier slecbts de aandacbt ves- tigen op eene door Wallace ') opgestelde tbeorie naar aan- leiding van bet belangrijke artikel van Ckoll: On ocean currents in relation to tbe distribution of beat over tbe globe ^), en waarbij bet in de tertiaire periode in Middel- en Noord-Europa gebeerscbt bebben- de klimaat voor een groot deel aan den invloed van de eigenaardig geograpbiscbe gesteldbeid van dit werelddeel in die periode op bet verloop der warme zeestroomingen wordt toegescbreven. 1) Alfred Russel Wallace. Island life, London 1880, biz. 184 enz. 2) Philosophical Magazine, 1870 en verschillende artikels in het American Journal of Science and Arts. 7 98 Nu wij dus in het kort hebben nagegaan, tot welke be- langrijke gevolgtrekkingen het vergelijken der geslachten nit het Nederlandsch-indische met die uit het Europeesche Ter- tiair aanleiding geeft, zullen wij ons tot de species wenden. Wanneer men een blik op de fossielenlijst slaat, zal men zien, dat slechts voor enkele species uit het Middel- ste Tertiair van Nederlandsch-Indi6 de zesde kolom isin- gevuld, welke, gelijk wij reeds in het begin van het vo- rige Hoofdstuk vermeldden, aangeeft, of de versteening ook nog uit het Tertiair van eene andere landstreek bekendis; meestal vindt men dan Engelsch-Indie opgegeven ; slechts voor 7 van de 647 species, Europa. Onder deze 7 soor- ten bevinden zich 5 Foraminiferen, van welke wij reeds vermeldden, dat aan de volkomen overeenkomst met Europeesche species moet getwijfeld worden; terwijl de zesde tot de Lamellibranchiaten behoort en hier van geen gewicht is, daar het onderzochte exemplaar slecht bewaard was, en over de zevende, nl. de uit Nias afkom- stige Pleurotoma terebra Bast., reeds gesproken is (biz. 91). Rekenen wij nu deze 7 twijfelachtige soorten niet mede, dan is er, behalve de reeds vermelde haaien, geen enkele uit de middelste tertiaire afzettingen van Neder- landsch-Indie bekende soort met zekerheid met een extra- tropische tertiaire species geidentificeerd, en wij zijn bij de bewerking van dit proefschrift tot de overtuiging geko- men, dat dit ook in den regel niet gebeuren zal, zoolang all een good bewaarde exemplaren ter beschrijving en bepaling worden uitgekozen, eene handelwijze, welke Mar- tin steeds heeft gevolgd en die ook door Boehm bij de bewerking van eenige tertiaire soorten van Madoera in acht genomen is. Met soorten uit Engelsch-indische tertiaire afzettingen daarentegen werden verscheidene Nederlandsch-indische tertiaire species geidentificeerd, een feit, waarop wij reeds bij de behandeling der afzonderlijke groepen wezen, en dat 99 daarom belangrijk is, omdat de Engelsch-indisclie tertiaire fauna zich ten nauwste bij de hedendaagsche fauna van de (tot de Indopacifische Provincie behoorende) Arabische Golf aansluit. Wij zijn dan ook overtuigd, dat later, wanneer de Boorten uit bet Tertiair van beide landstreken nauwkeu- riger vergeleken worden en uit bet Engelscb-indiscbe Tertiair nog meer en beter bewaarde species bekend zul- len zijn, nog veel meer soorten met Nederlandsch-indische tertiaire vormen zullen blijken identisch te zijn. Hoewel uit andere landstreken, welke in of aan de grens van de Indopacifische Provincie gelegen zijn, geene uit ter- tiaire afzettingen afkomstige versteeningen beschreven zijn, zoo kunnen wij bier toch in de eerste plaats opmerken, dat Martin van de Fidsji-eilanden eenige tertiaire ver- steeningen vergelijken kon en tot bet besluit kwam, dat ook deze kleine tertiaire fauna zicb nauw bij die van de Indopacifische Provincie aansluit, en dat geen enkele spe- cies met een uit bet extratropiscbe Tertiair bekenden vorm identiscb is; en in de tweede plaats op de aanwezigbeid wijzen, in bet Tertiair van Java en in dat van Japan, van Potamides zonalis Brugm. en Clementia papy- racea Gray., soorten, welke tegenwoordig nog in den Indiscben Oceaan en in de zeeen van Japan en China worden aangetroffen. Uit bet voorgaande blijkt dus, dat die tertiaire soor- ten, MET WELKE GOED BEWAARDE NeDERLANDSCH-INDISCHE TER- TIAIRE SPECIES GE'iDBNTIPICEERD ZIJN, ALLE UIT LANDSTREKEN AFKOMSTIO ZIJN, DIB IN OP AAN DE GRENS VAN DE TEGENWOOR- DiGE Indopacifische Provincie gelegen zijn, Wij mogen dus als hoogst waarschijnlijk aannemen, dat, evenals te- genwoordig, bijna alle species, welke in de periode, waar- in de middelste tertiaire afzettingen werden gevormd, in bet gebied van de Indopacifische Provincie leefden, tot dit gebied beperkt waren. Dat enkele species uit bet Tertiair van Engelsch-Indie met Europeesche tertiaire soorten ge- 7* 100 identificeerd werden, kan geen bewijs voor het tegendeel zgn, daar het meer en meer blijkt, dat de origineele exemplaren, welke d'Archiac en Haime voor de speciesbepaling ge- bruikt hebben, slecht bewaard waren, zoodat voor de mee- ste, door hen met Europeesche vormen ge'identificeerde, soor- ten, zeer waarschijnlijk het verschil met deze later zal worden aangetoond. Ook Sowerby heeft eenige Engelsch- indische met Europeesche tertiaire soorten ge'identificeerd en ook hier zal ongetwijfeld wellicht bij nauwkeuriger on- derzoek specifiek verschil blijken te bestaan. Voor enkele species is dit dan ook reeds meer dan waarschijnlijk ge- worden en wij willen hier slechts ^^n voorbeeld aanhalen, omdat een Javaansche tertiaire vorm tot twijfel heeft aan- leiding gegeven. Sowerby identificeert nl., hoewel onder voorbehoud, eene soort nit het Tertiair van Engelsch-Indie met de Europeesche Mitra scrobiculata Brocch; daar nu Martin uit het Tertiair van Java eene Mitra beschreven heeft, welke zeer veel op de Engelsch-indische species gelijkt, doch van de Europeesche gemakkelijk te onderscheiden is, zoo is het specifieke verschil tusschen de beide laatstgenoem- de vormen zeer waarschijnlijk geworden (107 biz. 86). Dat de middelste tertiaire Indopacifische Provincie naar het westen dezelfde uitgestrektheid bezat als de hedendaagsche, en dat hare fauna, wat de species betreft, geheel van de miocene fauna der Middellandsche Zee verschilde, blijkt hieruit, dat van de 129 fossielen, welke onlangs uit de miocene afzettin- gen van Egypte en de Nubische woestijn beschreven wer- den, *) met uitzondering van de 2 reeds meermalen genoemde haaiensoorten, geen enkele met een uit het Tertiair van Nederlandsch-Indig bekenden vorm word ge'identificeerd. De Egyptische miocene fauna sluit zich daarentegen, evenals die, welke door Fuchs van PerziS en wel van het Siokuh gebergte, ten zuid-oosten van Teheran, beschreven 1) Palaeontographica. Band 30, Heft 1. Cassel 1883. 101 is, ten nauwste bij die van Europa en bij de hedendaag- sche fauna van de Middellandsche Zee aan. 56 species toch werden met soorten uit het Mioceen van het Weener-bek- ken ge'identificeerd. Merkwaardig is het echter, dat uit het Mioceen van Egypte eene Placuna beschreven is, een geslacht, dat voor de Indopacifische Provinoie karakteris- tiek is en, zooals wij reeds vermeldden, tot nu toe in fossielen toestand slechts uit de middelste tertiaire afzet- tingen van Java bekend was. Zeer belangrijk zou het zeker zijn, na te gaan, hoe ver oostwaarts de miocene Indopacifische Provincie zich uit- strekte. Wij zagen toch in het tweede Hoofdstuk, dat deze Provincie in de hedendaagsche periode, wat de species be- treft, niet alleen scherp is gescheiden van de Caraibische- doch ook van de Panama Provincie en dat wij genoodzaakt zijn aan te nemen, dat deze 3 faunistische provincien zich langzamerhand uit &&ne groote faunistische provincie ont- wikkeld hebben. De vraag is nu, in welke periode wij het eerst sporen dezer diflFerentiatie aantroflFen. Algemeen toch wordt aangenomen, dat het verschil, hetwelk tusschen de zeefauna van tropisch West- en Oost-Amerika bestaat, het gevolg is van de opheffing van Centraal- Amerika boven het zeeoppervlak. Toen de Landengte van Panama dus nog niet bestond, was er eene opene gemeenschap tusschen de West- en Oostindische zeeen; blijkt het nu, dat de ge- slachten in het Mioceen van West-Indie en van Centraal- Amerika door andere soorten vertegenwoordigd worden, dan in dat van Nederlandsch-Indie, dan mogen wij beslui- ten, dat, niettegenstaande deze gemeenschap, de Indopa- cifische Provincie zich in de miocene periode niet veel ver- der oostwaarts dan tegenwoordig uitstrekte ; dit is echter een vraagstuk, dat eene afzonderlijke behandeling over- waard zou zijn, doch voor welks oplossing wij op dit oogen- blik nog te weinig gegevens bezitten. Het blijkt dus reeds voldoende, dat ook in de periode, 102 waarin de middelste tertiaire lagen werden afgezet, eene scherp afgescheiden Indopacifische Provincie bestond, en in de vorige hoofdstukken hebben wij getracht aan te too- nen, dat dit niet alleen geldt ten opzicbte van de species, doch ook voor enkele geslachten (de geslachten Stomo- pneustes, Peronella, Temnopletirtis , Pleure- chinus en Clementia tochzijn, behalve levend in den Indischen Oceaan, alleen uit bet Tertiair van Nederlandsch- Indi3 of uit dat van eene landstreek bekend, die in of aan de grens van de Indopacifische Provincie gelegen is). Daar wij nu vroeger gezien hebben, dat de middelste tertiaire fauna van Kederlandsch-Indie zich zeer nauw bij de recente fauna van den Indischen Archipel aansluit, zoo kan er niet aan getwijfeld worden, dat de hedendaagsche fauna van den Indischen Archipel zich langzamerhand uit de tertiaire ontwikkeld heeft ; want wij mogen toch wel aan- nemen, dat verscheidene species, welke als nauw verwant met tegenwoordig in den Indischen Archipel levende soor- ten werden opgegeven, als de voorloopers hiervan moe- ten beschouwd worden. Sommige fossiele vormen waren zelfs z6d nauw verwant aan recente soorten, dat bet twijfel- achtig was, of zij als afzonderlijke species dan wel als varie- teiten van deze levende vormen moesten beschouwd worden. Martin beschrijft bij v. eene M i t r a-soort, M. (T u r r i c u 1 a) taeniataeformis genoemd (107 biz. 87), welke z6d nauw verwant is aan de in den Indischen Oceaan levende M. taeniata Lam., dat de volgende zinsnede aande be- schrijving van bet fossiel wordt toegevoegd: „Trotzdem „muss ich indessen bemerken, dass ich die Trennung ledig- „lich mit Riicksicht auf diejenigen Principien vomehme, „welche fiir den Conchyliologen massgebend sind, und dass „ich selber die Ueberzeugung hege, dass das Fossiel der „vorweltliche Representant der M. taeniata Lam. ist." Hetzelfde geldt voor eenige andere 1. c. beschreven soorten. Doch een direct be wij s voor de verandering, welke de 103 soorten sedert de tertiaire periode ondergaan hebben, kun- nen de 5 varieteiten leveren van de in den Indischen Oceaan levende Nassa (Zeuxis) siquijorensis Ad., welke 1. c. beschreven en afgebeeld zijn (biz. 118, fig. 119 — 124). Zij zijn deels uit pliocene afzettingen van Timor, deels van Batavia, uit eene diepte van 81 en van 6 meters afkom- stig en stellen eene reeks van vormen samen, welke door zulke onmerkbare overgangen onderling en met den recen- ten vorm verbonden zijn, dat aan een genetisch verband niet valt te twijfelen. De varieteit uit de pliocene lagen van Timor wijkt veel van den recenten vorm af, terwijl die, welke uit eeue diepte van 6 meters onder Batavia af- komstig is, niet alleen wat den vorm doch ook wat de kleur der schelp aangaat, waarvan overblijfsels aanwezig zijn, er zoozeer mede overeenkomt, dat, zoo deze beide vor- men alleen bekend waren, zij zonder twijfel als verschil- lende species beschreven zouden zgn. Wij zien dus uit dit voorbeeld weder ten duidelijkste, dat de schijnbaar scherpe grenzen, waardoor de species van elkander gescheiden zijn, slechts bet gevolg zijn van leemten in onze kennis. Uithetfeit nu, dat de eocene en miocene fauna van Europa, wat de geslachten betreft, niet alleen met de recente, doch ook met de jongste, middelste en oudste Nederlandsch-indi- sche tertiaire fauna overeenkomt, terwijl die van de Europee- sche pliocene afzettingen zich, niet alleen wat de geslachten, doch ook wat de soorten betreft, nauw bij de recente fauna van de Europeesche zeeen aansluit, — uit dit feit mag creeds besloten worden, dat de veranderingen, welke de organismen sedert het begin der tertiaire periode ondergaan hebben, in Europa veel grooter zijn geweest, dan in Ne- derlandsch -Indie of in het algemeen in tropische streken. Deze theorie, welke door Martin (100 biz. 29 en 190 biz. 13) en Wallace ^) gelijktijdig, doch onafhankelijk 1) Wallace. Island life, biz. 358. 