A Concise Grammar of the Dutch Language: With Selections from the Best Authors in Prose and Poetry
stooten, to push. 92 koovaardij J pride knoopen, to button. kroofieUj to crown. looden , to cover with lead. loomer, more lazy. siroopen, to skin. toonen, to show. verachoonen, to excuse. zoo, so. The following nouns written with oo in the singular retain the oo for the plural. hoomy a tree, boomen. boon, a bean, boonen, boot, a boat, booten. dood, a death, dooden, doos, a box, doozen, droom, a dream, droomen. geloof, a belief, gelooven, genoot , a partner , genooten, hoop, a heap, Iwopen, koon, a cheek, koonen, lood, a lead, looden. loon, a reward, loonen. loop, a run, loopen, loof , foliage, ^we» »2oor, a moor, mooren, moot, a slice of fish, mooten. nood , need, wooden noot, a nut, nooien. kleinood, Si trinket, kleinooden, oog , an eye, oo^e». ^Zoo^, a ball, Moot en, knoop, a button, knoopen, kool, a cabbage, koolen, poo8, a pause, poozen, sloop, a pillow-case, sloopen, 8loot, a ditch, alooten, stoot, a push, stooten. oom^ an uncle, ooi^te^ oor, a ear, oorm. «^roo, a straw, strooijen. loom, a bridle, toomen. toon, a tone, toonen. vloo, a flea, vlooijen, zoom, a seam, zoomen. 5.) "Words which are written with ee. alreede, already. begeeren, to desire. beheeren, to master. bezeeren, to hurt. dweepen, to be an enthusiast. gedwee, pliable. ^eheele, whole. f^euwen, to yawn, scheef, crooked. smeeken, to beg. teeder, tender. vermeeren, to increase vreezen, to fear. weekel^ks, weekly. toreeder, more cruel, sweeten , \.o ^«t«^vte. 9S keereUy to turn. kweekm^ to forster, leemeuy loamy, clayey. leelijky ugly. leerefiy to learn. The following nouns retain the ee in the plural. abeel, a poplar, bwrbeel, a barbel, been, a bone, beefy a bear, beet J a beetroot, d^6r^Xr, a bleaching ground, deeg , dough, deely part, eedy an oath, eer^ honour, filomeely a nightingale, fluweely velvet, gar eel y a trace, geepy stickleback, geer^ a gusset, greel^ a horsecollar, ^eer, sir, juweel^ a jewel , kameely a camel, kapiteel, a capital, kasteel, a castle, ^«^^, a long, narrow plank, ^^^, a turn, keeiy a shed, kleedy a dress, krakeel, a dispute, /^/?^, a layman, ^^6%, a fief, makreel^ mackrel, 7/ifies, a titmouse, abeelen. barbeelen. beenen, beeren, beeten, Ueeken, deegen, deelen, eeden. eeren. filomeelen, fiuweelen, gareelen. geepen, g eeren, greelen. heeren, juweelen. kameelen, kapiieelen. kmteelen. keelen, keeren, keeten. kleeden. krakeelen, leeken. leenen, makreelen. meezeu« d4 nawee, afkerpains, io€€8, an orphan, neet, a rivet, oordeel, judgment, paneelf a panel, penseel , a painting-brush , prieely a bower, ree, a roe, acheeUf a shin, alee, a sloe, anee, a cat, «p^^Ar, a spoke, 8ieen, a stone, tafereelf a scene, ^^^72, a twig, thee, tea, iooneely a stage, truweely a trowel, vee;}, a fen, te^^^, pain, M7e^«, an orphan, wijsgeer, a philosopher, zee, the sea, ;?^^, soap. naweeen, weezen. neetefi* oordeelen, paneelen, penseelen, prieeleH. reeihi, seheenen, deeSn. mween. deenen, ta/ereelen. teefteHt ikeeen, taoneelen, truweelen, veenen, weeen, weezen, wijsgeeren, zeeen, zeepen. zweepen. zweep^ a whip, 6.) Words, which have a different meaning, accor- ding to their ending in d or U blood, cowardly, bloot, naked, moed, courage, moet, must, ^rao^, degree, ^roa^, fishbone, nood, necessity, noot, nut. hard, hard, ha/rt, heart. pond, pound, powt, ferry. koud, cold, kout, talk. rod, wheel, rat, rat. rnUd, mild, milt, milt. wand,YfdX\, want, rigging. SELECTION OF PROSE AND POETRY FROM THE BEST AUTHORS. 1. PROSE. 1. DUSHMANTA. Dushmanta, de rijkste onder alle de koningen van Indie, was langen tijd een vader over zijn volk geweest. Eindelijk evenwel, terwijl zijne schatten nog, van jaar tot jaar, op de verbazendste wijze toenamen, werd hij trotsch op zijnen rijkdom. Zijn oog en hart begon hij nu geheel af te trekken van het geluk zijner onderdanen, en alleen te leven voor zich zelven, en voor de vleijende Grooten, die hem om- ringden. Een oude Bramin , die Dushmanta's leermeester , in vroe- gere dagen , geweest was , hoorde dit gerucht , en bedroefde zich deswegen hartelijk. De eenzaamheid, aan welke zich deze oude man, sedert eenen geruimen tijd, had overge- geven, verliet hij, om zich naar de hofstad te spoeden. D^r gekomen zijnde , strooide hij stof op zijne grijze kruin, en plaatste zich aan eene der prachtige poorten van het vorstelijke paleis , om door den Koning bemerkt te worden. Het leed niet lang , of de Koning zag hem staan , en liet hem tot zich roepen. Waarom , o Oude , — zoo sprak Dush- manta — , verschijnt gij hier , onder mijn oog , met teekenen eener zoo diepe rouweP Verbazend astonishing, irotsch proud, hauu;hty, geheel quite, af trekken to withdraw, vleijend flattering, oud old, zioh overgeven to give oneself up, zicA spoeden to hasten, strooijen to scatter, siof dast, grijs grey, kruin head, zich plaaUen to ^^ob ^\i«^%^, ii^deM to last J to suffer, rouwe grief, mouTuin^. 88 fioe zoude ik anders, o Eoning, zeide de grijsaard. Toen ik U verliet, waart gij de rijkste van alle de vorsten, die, van onheugelijke tijden af, immer op uwen troon heb- ben gezeten. Brama had U rijkelijk gezegend met de beste zegeningen. Het volk eerde en beminde U, als zijnen va- der. Daarom verliet ik het huis mijns Heeren en Konings met groote vreugde. Doch nu helaas! verneme ik, dat de diepste armoede het lot mijns Vorsten geworden is. Lagchende en verwonderd, zag de Koning zijn' voor- maligen leermeester aan. Wie is, vroeg hij, de dwaas, die U deze logen heeft wijs gemaakt? Aanschouw dit mijn heerlijk paleis, en daar ginds mijne prachtige lus^oven, met het verbazende getal mijner dienaren en slaven, en zeg, of dit teekenen van armoede zijn. De goede Eramin znchtte, en herhaalde nog eenmaal, zakelijk, dezelfde woorden. Wie is, hernam de Koning, uw getnige, wien gij meer schijnt te gelooven, dan raij zelven? Toen hief de grijsaard zijne stemme op, en weende. De Zon, sprak hij, o Koning, de Zon, het zinnebeeld der waar- heid, onder Brama's troon, de regenwolken boven onze hoofden, en de vruchtboom, die voor mijne eenzame hut staat ; deze alien verkondigen mij de armoede mijns Konings. Dushmanta verstomde ; maar de grijsaard ging dus voort : dat Brama, met eenen eeuwigen overvloed van licht en warmte, de Koningin des Hemels voorzien heeft , dit leeren mij de stralen, die overal, van haar aangezigt, op elken koornhalm en op de hutten der armen zoo wel als op de paleizen der Grooten afsohitteren. De wolken, wanneer zij vol zijn, zenden haren zegen naar beneden, en drenken de grijsaard old man, onheugelijk immemorial, lot fate, dwaas fool, /»«Mo/' pleasuregarden , getal number, zuchten to sigh, Aerkalen to repeat, zakelijk summarily, hememen to reply, to ask , ^^^»i^^ wit- ness, verstommen to be silent, voortgaan to continue, eeuwig eter* nal, afschitteren to shine. 8d dorstende landen en het gebergte. Mijn vruchtbooln iieigt zijne reikgeladen takken naar de aarde. Zoo verkondigt de gansche Natuur allerwegen , dat Erama haar met rijkdom zegent ! Maar gij , mijn Vorst , wat doet gij , ten blijke van den overvloed , welken gij zegt te bezitten ? Vraag de tranen uwes volks; en beroem U dan, zoo gij kunt, voor het oog van Brama, over uwen rijkdom. Be kluizenaar keerde terug, en liet den Koning over aan zijne eigene overdenkingen. Dushmanta bekeerde zich, en werd op nieuw een zegen voor zijn volk. Op zekeren dag ging hij zijn' ouden leermeester opzoe- ken, riep hem uit zijne hut, en zeide: nu durf ik weder- om in de stralen van het zonlicht verschijnen, en uwen met vrucht beladen boom zonder blozen aanschouwen. Maar nog 66n ding , o vriend mijner jeugd , ontbreekt mij ! Wat kan, antwoordde de Bramin, den Vorst ontbreken, die de weldoener van zijn geheel volk is? De wijslieid, zeide Dushmanta, om mijne dankbaarheid behoorlijk aan Brama te bewijzen, die mij door U op den regten weg, welken ik verlaten had, herleid heeft, en die mij leert, dat het vrolijke gelaat des volks de ware rijkdom zijns vorsten is. Beiden weenden, zegenden en omhelsden elkander. VAN Hemert. 2. David and the prophet Nathan. David had zich met overspel en moord bezoedeld ; en zijn geweten scheen in slaap gewiegd, misschien wel door het denkbeeld: ik ben immers koning! Nathan wordt tot hem iai branch, ten blijke as a proof, zick beroemen to boast, over- denking reflection, blozen to turn red, to feel ashamed, y^2r^^ youth, Onibreken to be wanting , weldoener benefactor , behoorlijk in a proper manner , herleiden to bring back , gelaat face , omkelzen to embrace , overtpei adaltery, misschien perhaps, denkbeeld thought, immers however. 100 gezonden, om hem uit dien zoeten slaap verschrikkelijk wakker te maken. Hlj weet, dat hem regtstreeks aan te tasten misschien het middel zijn zou, om den zondaar nog dieper te doen yallen. Hij wil dus eerst zijn hart week en gevoelig maken, om hem op het juist geschikte oogenblik den slag toe te brengen. HQ neemt hierom de yerdichting te baat, en stelt aan David de gelijkenis voor van een rijk en een arm man : de ^^n heeft alles wat hij begeert ; de andere slechts eene geringe bezitting; deze laatste wordt hem door den rijken wreedaardig ontroofd, die daarbij nog eene goede en betamelijke bonding weet aan te nemen. Beze verdich- ting, jnist gepast op Davids omstandigheid , heeft echter niets buitengemeens , doch alles komt aan op 't geen men de omkleeding noemt, dat is op de welsprekendheid. Hij teekent derhalve den armen zoo, dat hij het hoogste en teederste belang inboezemt, zoo dat hij niet eens noodig heeft zwarte en afschuwelijke verwen te bezigen, ora voor den rijken de diepste verachting in te boezemen. Doch hooren wij de gelijkenis zelve, waarbij wij, in elken trek, de kunst des sprekers moeten bewonderen. „Er woonden twee menschen in eene zelfde stad. De eene was rijk, en de andere was arm. De rijke had schapen en runderen in groote menigte. De arme had niets van dit alles; niets dan een eenig klein ooilam, dat hij gekocht had. Hij had het opgekweekt, en het was bij hem groot geworden in het midden zijner kinderen. Het at van zijne bete, het dronk uit zijnen beker, en sliep in zijn' schoot, en het was hem als eene dochter. Eens gebeurde het, dat de rijke man een gast kreeg. Om deze vreeradeling te ont- regUtreeks in a direct way, te hoot nemen to make use of, wreed- aardig cruelly, betamelijk respectable, buitengemeen extraordinary, teehenen to draw, to paiat, feeder tender, belang interest, afscku- welijk horrible, verw colour, bezigen to use , ^/A every , <r^^ feature , meni^U profti^Joa , ooilam ewe-lamb , *oop^» to buy , opkweeken to bjing up, at, from eien to eat, 6ete looOi, gcbenreu Vi V«^^u. 101 halen, nam hij niet van zijne eigene schapen en runderen: maar hij nam het ooilam van dien armen man , en hij ont- haalde zijnen vreemden gast daarop." Welk een verhaal, vol uitdrukking, gevoel en kieschheid! Verwondert het u , dat David in verontwaardiging opstuift , en zegt: „Zoo waarachtig als God leeft, die rijke is een man des doods!" Maar verbeeld u nu den Profeet, het hart van den Koning voor regtvaardigheid en menschelijk- heid geopend ziende , en na een oogenblik ernstig zwijgens tot hem zeggende ; „Die man zijt gij !" VAN DER Palm. 3. The Peteesmountain at Maastricht. Nadat wij de uitgestrekte vestingwerken doorgereden waren, en dezelve als een bewijs van menschelijke schran- derheid om zich op eene kunstmatige wijs te verdedigen, bewonderd hadden, sloegen wij langzaam klimmende den weg naar den St. Pietersberg in. Wij vonden hier reeds gidsen, die met flambouwen bij zich, aanboden, ons in het beroemde Petershol te geleiden. Een gedeelte van het gezelschap, voor hetwelk deze toer niet meer nieuw was, reed vooruit om verve rschingen te bestellen, terwijl wij ons tot de onderaardsche reis voorbereidden. Ik kan niet ontkennen, dat het hart mij een weinig popelde toen de - dnistemis van het hoi mij zoo onvriendelijk tegengrimde, en dat ik mij liever met de verder rijdenden op het rijtuig zon gezet hebben. Ik huiverde alsof ik in het hoi van Tro- phonius moest afdalen. Maar al deze zoete bedenkingen oniAaien to treat , verhaal narrative , kieschheid delicacy , veroniwaar- diging indignation, opstuiven to break out, verbeelden to imagine, uttgesirekt extensive , schranderheid cleaverness , kunimagtig artificial , gidt guide, flamhouw torch, geleiden to conduct , ^^^<^^/i^« part , ^o^r trip, verversching refreshment , ontkennen to deny ;popelen to tremble, fegcngrimmen to grim, to appear, rijtuig carriage , huiveren to shudder^ afdtien to 4e9cendf aoef sweety a^eeoible, 6edenfcin^ >^qvi^\.> 102 hield ik niaar voor niij zelve , eu ik durf zeggeu , dat nie- mand der vreemden lets van mijnen angst vermoedde. E«eds op een honderd stappen afstands gevoelt men de huivering- verwekkende koude , die ons in het hoi tegenkomt. Wij waren genoodzaakt , onze schawls digt te sluiten , de heeren knoopten rok en jas toe , een enkele had zich zelfs van eenen mantel voorzien. Langs den zacht glooijenden ingang dieper ge- komen, hinderde ons de koude minder. \k vond het inwendige van den berg minder akelig , maar ook minder inposant, dan ik het mijzelve voorgesteld had. Men ziet zoo terstond, dat het een werk van menschen- handen is. Men is namelijk jaar uit jaar in bezig, met hier groote vierkante blokken steen uit te houwen , van welke men huizen bouwt. Van afstand tot afstand laat men dikke pilaren van dezelfde stof staan , tot ondersteuning van de oppervlakte des berge, welke op sommige plaatsen wel honderd voet dikte heeft, daar men altijd naar onderen toe uitgraaft. De berg is naar alle rigtingen uitgehold en zou over de 16000 gangen hebben. Ongelukkig, die hier in verdwaalde; zijn dood ware onvermijdbaar. Met dengids loopt men echter weinig of geen gevaar. De man verhaalde ons, dat hij omtrent vijftig jaren dit bedrijf gevoerd en menig groot en klein heer hier door geleid had. Hij heeft nog een' broeder, die almede in den berg bekend is; aan dezen zegt hij altijd den weg, welken hij nemen wil, en als hij niet op den gewonen tijd terug is, gaat de broeder in den berg , om hem te zoeken. Wij hadden nog een' jongen bij ons, die almede een flambouw droeg, hetgeen ook wel noodig was, om de ongelijkheid van den grond, welke ons ligt h^d kunnen doen vallen. Ik huiverde zoo dikwijls zij de siap feet, koude cold, noodzaken io o\i\\g<Q, sluUen to fAo^tyknoopen to button, jas overcoat, enkel single one, zacht softly, glooijen to slope , akelig terrible , bezig bnsy , vierkani sqnare , pilaar pillar onder- iteuning support, oppervlakte surface, uitholen\,xi^'go\iX^verdwalen. to Jose one's way, verhalen to teU, bedrijf ^lofessiou , a/wtf<iftf aUo, 103 afgebrande eindcn hunner flambouwen tegen vooruitsiekende steenhoeken afsloegen , en beefde , dat wij ons in den donker zouden bevinden. Evenwel, zij drageu altijd vuurslag met zwa^elstokken bij zich. Daar men, gelijk ik zeide, altijd naar beneden uitgraaft, en dan hoe langer hoe dieper komt, rijzen de namen der vreemdelingen , welke zij, bij een bezoek, doorgaans in de weeke muren snijden of op dezelve schrijven , natuurlijk meer en meer, zoodat sommige bijna onbereikbaar voor het ge- zigt waren. Bij een derzelve in zeer oud schrift stond het jaartal 1030, aan welks echtheid onze heeren echter twij- felden. Wij vonden hier vcle naamteekeningcn van bekenden , ook van aanzienlijke personen , onder anderen van den voor- maligen Eeizer der Franschen en zijn' geheelen hofstoet, van WeUington, van den Prins van Oranje enz. Wij mogten den berg niet verlaten, zonder een van deszelfs rariteiten gezien te hebben, namelijk het laatste Oordeel. Een zekere Grady had namelijk de liefhebberij gehad, in een' der zijgangen het verblijf der gezaligden en dat der gedoemden in groteske figuren met zwart krijt af te malen. Het was een woelig tafereel, met levensgroote figuren en fiksch geteekend. Tot een proefje der ordonnantie dlent, dat een der engelen voor de dansende hemellingen op den bas zat te spelen. Nu vroeg de gids ons, of wij ook de fontein van den negendrup wilden zien. Wij dames waren reeds voldaan van onze onderaardsche wandeling, en verlangden op de aarde terug te keeren, maar de heeren riepen uit e^nen mond, dat dit zoo bezienswaardig was, dat wij moesten toegeven. Wij vonden hier een* steen, in welken^ welligt. hoek corner, beven to tremble, hoe the, rijzen to become higher, doorgaans generally, hofstoet retinue, enz. for en zoo voort etc., laatste oordeel the day of Judgment , zijgang side passage , rerblijf abode , looelig fantastic , tafereel sketch , fiksch well , ordonnantie or- donnance, henellingen dwellers iu heaven , cfrup dioi^ , vo Wcta-n, %^^n9»%A.> 104 gednrende eenwen , omtrent alle 9 tellens een droppel kris- talhelder water van boven uit den berg komt dniipeiiy hetgeen dan ook in den steen eene aanmerkelijke holligheid heeft doen ontstaan. Een der werklieden uit den berghield een glas op, waarin hij het water opving, om het een der heeren te laten proeven; hij vond het zeer lekker, en zette ons aan om hetzelfde te doen ; het duurde echter zoo lang eer het glas vol was, dat hij voorstelde, om maar uit den steen zelven te scheppen, terwijl hij ons verzekerde, dat de gele kleur, welke dat water had, niets nadeeligs aan den smaak toebragt. Een der heeren had de oplettendheid gehad zich van eenige orgeade glaasjes te voorzien. Men bood mij een glas van dit geelachtig water aan; maar hoe verrast was ik, toen ik, in plaats van water, den heer- lijksten moeselwijn dronk! Oogenblikkelijk haalde een der heeren van onder zijncn mantel een trommeltje met be- schuiten, een twecde een blikje met suiker, en een derde lepeltjes te voorschijn. Even snel had men eenige yierkant gehouwen steenen bij de bron geschoven, op welke wij ons nederzetteden , bij het fakkellicht, met zooveel smaak onze ververschingen gebruikende, als de blonde Ceres dit in het onderaardsch verblijf kon doen, terwijl wij daarenboven voor geene nijdige aanbrengers te vreczen hadden. Deze aardige galanterie hadden wij aan onze vriendelijke Maastrichtsche cavaliers te danken, die eene aangename her inner ing aan onze onderaardsche reis wilden verbinden. Zij hadden vooraf den hollen steen doen ledigen en reinigen, en toen men ons hoorde aankomen , er eenige flesschen wijn ingegoten. Mevrouw van Meerten. gedurend during, eeuw age, alle 9 tellens as often as one counts nine , druipen to drop , holligheid hollow , lekksr nice , aanzetten to recommend, eer before, geel yellow, kleur colour, smaak taste, verrast surprised, te voorschijn halen to produce, i^r(7mm^/(;> a little box, beschuiten biscuits, blikf'e tin hoj. ^ lepeltje tc&s^on , vreezen to fear, M bpllow, ledigen to em^^ty. 105 4. Charles the pjpth. Karel de V was inderdaad een groot man; hij zou bet ook zonder zijnen verhevenen rang geweest zijn, omdat zijne bekwaamheden natuurlijk waren. Zijne staatkunde evenaarde zijnen oorlogsmoed ; zijne wakkerheid is onbe- schrijflijk, en, hoe de fransche schrijvers dit ook trachten te bewimpelen, hun koning Fran9ois de I was in de vor- stelijke deugden geenszins met hem te vergelijken. Hij was een Nederlander , en zijn levensloop kan ons overtuigen , dat het nederlandsche karakter door zijne aangeborene be- zadigdheid niets behoeft te verliezen van dat vnur, het- welk tot de uitvoering der gewigtigste zaken vereischt wordt. Het schittert bij vlugger geesten bevalliger aan alle zijden uit, maar het blijft ook zwakker, omdat het in geen brandpunt verzameld wordt. Onze keizer, die alle zijne be- kwaamheden tot een nuttig einde wist te vereenigen, was dus alleen tegen Franfois I, Hendrik den VIII, den kardinaal Wolsey, en den Pans te zamen opgewassen. Be heerschzucht , die altijd de zwakheid van groote vorsten is , was ook de zijne , en het is zeker dat de nederlandsche pri- vilegien daartegen een zwakke borstweer verstrekten; maar zijne heerschappij viel, naar het schijnt, den onderzaten dra- gelijker, omdat hij bekwaam was dezelve met wijsheid en acht- baarheid te onderschragen. Hadden zijne wijduitgestrekte oogmerken hem niet in zoo vele oorlogen inwikkeld, nu tegen Frankrijk en Engeland, dan tegen den kerkelijken staat in Italie, ja dikwijls tegen de Turken, mogelijk zou- den de Nederlanders , die hij als zijne landslicden beminde , onder zijn bestuur gelukkiger geweest zijn. Vele zijner verheven high , bekwaamheid ability , evenaren to be equal to , oorlog war , wakkerheid firmness , bewimpelen to conceal , to excuse , bezadigd- heid moderation, behoeven to have need of, vereischen to demand, uitschiiieren to flash out, vlug quick, bevallig agreeable, bontweer protection, onderzaat subject, achibaarheid cousidcratiuu , onder- ^chragen to support, bestuur government. 106 instellingen bewijzen dat hij de deugden en gebreken van onzen landaard grondig kende, en gepaste maatregelen ten algemeenen nutte wist te nemen. Maar hij werd te veel afgetrokken , om op alles behoorlijk acht te geven , en , niettegenstaande zijne onmetelijke rijkdommen , was het steeds uit gebrek aan geld , dat hij zich genoodzaakt vond , de hollandsche en brabandsche steden door zware beden uit te putten, ja, hetgeen nog erger was, den koophandel aldaar, door schadelijke belastingen te stremmen. Men least met verontwaardiging dat de Staten, om dat juk eenigzins verligt te zien, tot zijne ambtenaars, door vleijerijen en geschen- ken, hunne toevlugt moesten nemen. Hadde hij nog, toen hem de wisselvalligheid van het oorlogslot begon te vervelen, zich kunnen vergenoegen met het geruste bestunr van zijne eigendommen; hadde hij moeds genoeg had, om zijn verkregen geluk te genieten, zijne natuurlijke bezadigdheid, zijne wijsheid, zijn geslepen oordeel, zouden hem te stade gekomen zijn, om zich bij de late nakomelingschap , zoo wel onder de beste vorsten als onder de roemruchtigste overwinnaars, den eersten rang waardig te maken. De vrij- heidlievcnde Nederlanders , hem boven anderen aangenaam, zouden bem overtuigd hebben , dat de belangen van zulk eenen vorst, als hij wenschte te zijn, nooit kunnen onder- scheiden zijn van de belangen des volks, dewijl deze van beide zijden op de algcmeene welvaart uitloopen. Is het niet cen verbazend voorbeeld van do nietigheid der raenschelijke bedrijven, dat wij dezen keizer, zoodra het tijd wordt, om zich daartoe te verledigen, eensklaps in de duisternis van een klooster zien verdwijnen; dat hij na ontelbare belegeringen , veldslagen, en triomfen, denluister van zijnen troon niet meer kunnende verdragen, in zulk landaard people, niettegenstaande noth withstanding, d^/s^ entreaty , tax , stremmen to ruin ,yw^ joke , vleijerij flattery , wisselvaUigheid ope and downs , belang interest , verbazerui astonishing , voorbeeld example , bedrijf undertaking , ^ich verledigen to indulge in , eensklaps at once. 107 een zwaarmoedig verblijf liever langzaam wenscht te sterven, dan ten nutte van het menschelijk geslacht een nieuw en gelukkig leven aan te vangen? Het is de zwaklieid der grootste zielen , dat hunne onbepaalde begeertcn beter kunnen uitgebluscht dan gematigd worden , en dat de goederen , welke zij het vurigste nagejaagd hebben, door het eerste genot zoo verachtelijk worden, als zij te voren bekoorlijk schenen. Hoe het zij, keizer Karel moest niet alleen als vorst, maar ook als vader zijne zorgvuldigheid verder uit- gestrekt hebben. Viel het bcstuur van zoo vele rijken en staten hem laatig, het ware vooreerst genoeg geweest, het keizerrijk aan zijnen broeder Ferdinand af te staan; dan kon hij Spanje met de Nederlandcn voor zich behouden hebben, om zijnen zoon door dagelijksche voorbeelden van billijkheid en deugd tot derzelver regering bekwaam te maken. Hij was dezen zoon, dien hij beter moest gekend hebben, zulke staatslessen verschuldigd , eer hij het waagde hem tot dat gevaarlijk toppunt van opperheerschappij te verheflfen, hetwelk nu, dewijl het ontijdig geschied is, zoo wel voor Filips als voor zijne onderdanen, eene reeks van plagen na zich heeft gesleept. Stijl. 5. Philip the Second. Filips de Ilde was de spaansche Tiberius. Uit alle zijne handelingen zou men geoordeeld hebben, dat zij geenander einde bedoelden, dan te beproeven, wat er noodig ware om een allerzachtmoedigst volk tot ougeduld en wanhoop te tergen. Maar hij , in de verwachting der magtigste monar- chie, bij trotsche Spanjaarden opgevoed, laatdunkend en arglistig van aard, verblind door het zwaarmoedigste onhepaald unlimited, uitblusschen to extinguish, bekwaam fit, top- puni pinnacle, reeks a series , bedoelett to Siim sit , zachtmoedi^ geDiXe , wanhoop despair, tergen te excite, verwachting cxpectatiju, opvoeden to educate, laatdunkend proud, zwaarmoedi^ gloomy, meluucholy. 110 ohder de banden van zijne dienaars versmolten , eh omtrent drie tot betaling van het krijgsvolk kwamen, terwijl onder- tusschen, wegens de slappe monstering welke men gewoon was te houden, voor ednen man, die de wapenen droeg, vier moesten betaald worden. Hij oordeelt dat men, zonder deze misbruiken, ligtelijk twee legers in het veld hadde kunnen brengen, om Frankrijk en de Nederlanden te ge- lijk in vreeze te houden. Ziedaar hoe weinig gebruik Filips de II., met .al zijn spitsvondig vernuft, van zijne vermogens wist te maken. Mogelijk zou men hem ten aanzien van zijn verstand , zoo hij geen koning geweest ware, voor een groot man gehouden hebben. Stijl. 6. Youth. Weet, o mijne jonge vrienden, dat uw leeftijd in mijn oog eene onvergclijkelijke schoonheid en onberekenbare waarde heeffc. Ik beschouw u als den bloesem der mensch- heid. Hoe bekoorlijk verschijnt gij met den frisschen dauw der gezondheid op uw gelaat! Hoe onbewolkt schittert de lust in het leven u uit de oogen! Wat menschelijk oog en hart zoudt gij niet bekoren, met uwe fierheid, vlugheid en kracht ! In uwe bloem zie ik reeds de vaster , de gezette vrucht ten voorschijn komen, die zich dra tot voile rijp- heid en grootte ontwikkelen zal. Maar welk eene teerheid bij dien moed en die krachten ! Ach, hoe ligt, hoe ras kan uw schoon bezoedeld , ja uwe vrucht zelve , in haar eerst ontkiemen , door een' giftigen worm doorboord en ver- nield worden! Jongelingen! gij zijt de hoop uwer ouderen en aanver- slap lukewarm , inattentive , tnonstering review , leger army , ver- moffeu power , waarde value , bloesem blossom , bekoorlijk charming, gelaat countenance , schitteren to shine , bekoren to delight , fierheid pride, vaster firmer, dra soon, /<?tfr^«fl? delicacy, r«* quickly, soon, ontkiemen budding, vernielen to destroy, voorwerp object. Ill Wanten, het voorwerp der bekommerendste wenscden en pogingen van hen, aan wie gij uw leven en eerste op- voeding verschuldigd zijt; of, badt gij reeds bet ongeluk, van uwe ouderen te verliezen, van zorgdragende voogden, die a om uwer ouderen wil beminnen, en hen in n zien berleven. Wij ouderen van jaren, zijn den leeftijd, waarin men luchtkasteelen voor zich zelven pleegt te bouwen, reeds te boven: al onze wenscben, uitzigten, en plannen voor bet tegenwoordige leven bedoelen bet welzijn en ge- luk van een nageslacbt, van kinderen, die wij als ons zelve beminnen, in wie wij ons zien berleven, in welke wij gevoelen, dat onze betrekking tot de wereld, onze naam en ons bestaan zelf als voortduren. Voor ben zijn onze zorgen en arbeid; voor ben, om bunnent wil dolen onze gedachten nu en dan nog in de onzekere, maar door de hoop in rozengewaad gekleede toekomst : de vorming van ban karakter, de vestiging van hunnen stand en bun welzijn, is het eenige, dat ons van aardsch geluk nog overblijft. Messchaert. 7. The human body. Waar is een kunststuk bet menschelijk ligchaam evenarend ? Daar staat hij, eener opgerigte zuil gelijk, het hoofd pralende met waardigheid en bevalligheid , terwijl het viervoetig gedierte, als eene onafgewerkte kolom, nog rust op den toestel, het kapiteel los daarnevens hangend. Zijne bewegingen zijn gemakkelijk, vatbaar voor dezachtste ronding, op duizenderlei wijze te vermenigvuldigen. Allerlei standen, allerlei overgangen, allerlei uitdrukkingen zijn daarvan het gevolg; eene even duidelijke als bevallige taal bekommerend heartfelt, /?o^m^ endeavour , o;7ro<?fi?m^ education , t?oo^rf guardian, bedoelen to aim at, betrekking relation , £^o/(?» to wander, kuntUiuk masterpiece, evenaren to be equal to , pralen to carry , be- vaUigheid grace, onafgewerkt unfinished, kolom column, toestel basis, kajAteel capital, vatbaar suitable. 112 Sjarekende voor het oog. Aanschouw den luchtigen dans! Zie den worstelaar! Vestig uwe oogen op de vlugge nimf en den God, die haar verTolgt! Zie de rust van Hercules nadat er geene monsters meer te bestrijden, geenerlei ge- varen meer te vreezen zijn ! Sla het oog op den olympischen Jupiter, wiens majesteit de aarde zwijgen, wiens hoofd- schudding haar beven en daveren doet! Altijd nieuw, altijd fraai en onnavolgbaar voor anderen is de mensche- lijke gestalte. De natuur heeft haar met eene buigzaamheid uitgerust, met eene kunst zaamgesteld, waarvan naauwelijks een denkbeeld is te vormen. Terwijl zij op eenen onnoemelijk kleinen gronslag rust, waarop zij door de volmaakste evenredigheid wordt staande gehouden; terwijl zij dezen natuurlijken stand elk oogenblik verlaat, en steeds zonder moeite een nieuw evenwigt vindt; terwijl ze zich als in allerlei bogten wringt, tot allerlei inspanningen laat brengen , om allerlei werkzaamheden te verrigten, blijft de wonder- bare gedaante, bij vereischt bestuur, altijd fraai, altijd belangwekkend. ledere bonding is slechts eene andere schoon- heid, een ander beeld, gelijk het de bloeijende menschelijke verbeelding, tot louter vermaak of aanduiding van eenige eigenschap, niet had kunnen scheppen. SWAKT. 8. The retreat prom moscou. God! welk een terugtogt! het krachtigste penceel, de stoutste dichtgeest, is niet in staat, meer dan flaauwe trekken te malen van dat alles, wat in veertig dagen tus- schen Moskou en den Niemen is voorgevallen. Daar ligt het gebeente van 300,000 fransche en andere helden en worstelaar gladiator, hoofdschudding nod, daveren to shake, yr««» beautiful, grondslag fouudatioa, volmaakt perfect, evenredigheid pro- portion , evenwigt balance , hogt bending , wringen to writhe , to twist , pereiscAt li^ht, bettuur management, penseel pencil, stout bold, ^/faauuf fsdat, irek feature. 113 roemrijke gelidteekende veteranen, gemengd onder dat Van zoo vele dappere reuzen, als in dien grooten worstelstrijd gevallen zijn, gemengd ook onder de tallooze geraamten Tan geslagte of door honger en koude gesneuvelde paarden , alles bedolven onder de versperde brokken van in den steek' gebleven krijgs- en voertuig. Daar heeft de roeke- looze barbaar eene zee van martelaarsbloed doen plengen, waarvan de breede vlakten rookten en de rivieren rood geverwd waren. Daar hebben steden, dorpen, batten zelfs, kortom , alle sporen van menschelijke bevolking , opgehouden te bestaan. Daar giert thans de noordewind als een hui- lend spooksel henen over eene levenlooze wildernis, over een onmetelijk, met bekkeneelen en rififen overdekt kerkbof. Daar ligt de roem en trots van den geweldenaar , de glorie zijner veldbeeren, de bloem van Erankrijks, Duitschlands , Italie's, Hollands en Polens jongelingschap , en al deze heerlijkbeid van legers, twintig jaren lang gewoon te zege- pralen, verachtelijk begraven! Al wat de geschiedenis ver- meldt van Farao's en Sanberibs en Xerxes nederlagen staat bij dit tafereel in de schaduw geplaatst; en bet ellendig overschot van eene beermagt, waarvoor de wereld even te voren geknield en gesidderd had, kwam terug als eene bende naakte, uitgemergelde landloopers, de spot en vergnizing van bet laagste gemeen. OCKERSE. 9. GODEFROI DE BoUILLON OR THE SiBGE OP NiCEA. Intasscben heeft zich eene groote magt bij die van God- fried gevoegd; bet Christenleger trekt naar Nicea, en slaat 'het beleg om die door natuur en kunst versterkte vesting. ^elidteekend scarred , worstelstrijd straggle, geraamte skeleton , sneu- velen to perish, bedolven from bedelven to bury, steek the rear, plengen to shed, gieren to howl, bekkeneelen en riffen skulls and bones, iafereel aJcetch, verffuizing laughing atocV. , Het hcleg Aaau to besiege. 114 Dikr daagt Sultan Kilidj Arslan , met een talrijk leger, op , tot ontzet van zijne hoofdstad. Nooit vertoonden de vruchtbare velden van Bithynie een grootscher en verschrikkelijker gezigt. Beide legers staan tegen elkander over, gelijk twee digte wonden, Europa tegen over Azie, om de groote vraag : te beslissen wie de overhand zal hebben, of Christus of Mahomed ? Had ik thans het penseel van den onsterfelijken Tasso, hoe levendig zoude ik dit tafereel malen! Wie tocL schilderde zoo als hij. Naauwelijks opent de dageraad aan de zon de poort, of het trompetgeschal brengt alles in beweging. Men grijpt naar de wapenen, en stelt zich in rijen. De banieren worden ontrold, en daartusschen prijkt die van het zegevierende Kruis. De pluimen wapperen op de helmen der helden ; kleederen , pansieren , schilden , zwaarden , lansen , alles schittert. Godfried , op eenen vluggen klepper gezeten, vliegt, met bliksemende oogen, al de rijen door, dezen roem, genen buit, anderen de kroon der martelaren belovende. Het vuur dat hem bezielt, bezielt ook zijne benden, de moedige rossen trappelen van onge- duld den grond ; van alle kanten hoort men de kreet : G o d wil het! Met 66n valt de vijandaan; hij wordt afgeslagen, maar hervat den aanval, en dra is de strijd algem^n. Duizende pijlen gonzen daar henen en vallen gelijk een hagelbui neder. Schild tegen schild, zwaard tegen zwaard, ontmoeten de strijders elkander. De lucht weergalmt van hun geschreeuw, van het gekerm der gekwetsten, van het gebriesch der paarden, van het geknars der lansen, en het geklikklak der zwaarden en helmen. De grond is bedekt met stnkken van wapenen, schilden, pansieren, verminkte opdagen to appear , ontzet delivrance , woitd forest , dageraad dawn , prijken to shine, zegemerend victorious, wapperen to wave, pan" Her coat of mail, klepper atecA , bliktemende Hashing y kreet cry , ker- pa^en to renew, gonzen to whirl, hui shower, gekerm the groans, ^eArwetst wounded , gebrieMh ue\^\i\i\g , gefenar* tbft clashing , gekllk- 4r/a4: the clang, verminkt maimed 116 leden en lijken. Ziet gij Godfried, hoe hij, met lossen teugel, rent, te midden der vijandelijke drommenP Men vindt hem steeds daar, waar het gevaar het meest dreigt, overal dood en schrik verspreidende. Den eenen doorboort hij met de lans, den anderen werpt bij van het paard: terwijl hij zijne strijdmakkers aanmoedigt tot het dooden en verTolgen van den vijand. Deze, geheel geslagen, zoekt in de vlugt zijn behoud. j. m. schrant. 10. The Seasons. Wij beginnen met de algeraeene beschouwing van het merkwaardige in een etmaal, den tijd welken wij verdeeld vinden in vier en twintig uren. Binnen dit bestek zien wij onze schaduwen omloopen, en bevinden ons, op dezelfde plaats, eenmaal in den staat dcr grootste verlichting en der grootste verdnistering, volgende elkanderen langzaam, door gepaste tusschenstanden. Dit wordt overal te weeg gebragt door middel van dezelfde zon, beschijnende altoos den halven aardbodem, terwijl de andere helft in de schadnwe is bedolven, en dus onvermoeid rondloopende , zonder ooit hare stralen in te houden. Want terwijl de zon voor ons opgaat, zien anderen haar wegzinken, en als wij haar verliezen, wordt haar opgang aanschouwd van de hewoners in het westen, zoodat de bron des lichts altijd ergens gezien wordt op het aardrijk, in allerlei stand. Altoos is het ergens tijd van opstaan, altoos is het ergens tijd van middagmaal houden en van nederleggen, zoo onophoudelijk als het geboren worden en sterven. Moet deze bekende zaak ons niet merkwaardig voorkomen, als wij eens nadenken, hoe het toch wezen zon, indien het den schepper behaagd had, de geheele aarde overal bestendig <M^ bridle, drom crowd, etmaal one day, bestek -^^cm^^ «taai tliiif gliaftder each other, gepasi suitable , aXiooz aVwoya , bedolDCuVA. 116 te verlichten, door verscheidene stilstaande zonnen! Wij verblijden ons in de dagelijksche verkiezing des Almagtigen , die het licht door de duistemis aldus laat yervangen; wij verblijden ons te meer ,. dewijl dit niet zoo haastig geschiedt , dat onze bezigheden ongevallig worden afgebroken, maar in een bestek van tijd, bijzonder gepast en afgemeten naar de gesteldheid en krachten van levende en groeijende schep- selen, om arbeid en ruste gevoegelijk te verpoozen. De onderscheidene afdeelingen van dit tijdvak of etmaal verdienen een naauwkeuriger overzigt. Met het naderen der zonne tot de prachtige oosterkim wijkt allengskens de duistemis, en het aanzienlijke wordt her- scbapen. De nuchtcre dageraad wordt reeds begroet door 't verheugde pluimgedierte , terwijl de dauw het land naar eene zee doet gelijken. Met het oprijzen van het levenwek- kend licht , wordt de dag herboren , het gelaat des aardrijks vernieuwd, en duizend schitterende vonken vertoonen zich op het bepereld veldtapijt. Bij het opkomen der zonne verschui- len zich de wilde dieren, en bij de ont waken de schepselen herstelt zich nu de bewustheid van hunnen wezenlijken toestand. De landbewoners zijn reeds werkzaam; rook stijgt uit hunne daken, en de ruime staldeuren worden ontsloten, terwijl de stedeliugen nog rusten in de armen van den slaap. Doch eerlang begint het gewemel hunner bezigheden benevens het gedruisch der stemmen en werktuigen. De zon naar het zuiden opklimmende, vermeerdert de warmte op het middengedeelte van den dag. Haar schijnsel komt tusschen de woningen, de schaduwen kriuipen in, en alomme verspreidt zich een heldertintelend licht, wanneer zich verblijden to rejoice, verkiezing choice, hezigheid hvi^mes^ ^ on- gevallig unpleasantly, gesteldheid situation, verpoozen to change, naauwkeurig accurate , kim liorizon , nuchier youthful . dageraad dawn, ver^euffd joy fa\ , pluimgedierte feathered animals, sehitt er end hriXUAnt^ verscAuilen to hide, zich A<fra<ellentoteV\M\\,deuTdoor,^^r/a»^ soou, ^edruiscA noisQ , zich inkrimpen to \>ecome ?k\iox\«t , l\ulcleu\a «^ia\iJvfc, 117 fact niet onderschept wordt door benevelingen. Doch d^k- wijls wordt de glans gematigd door prachtige wolkgevaarien opgehangen boven onze hoofden. Ontelbaar zijn de gedaanten in de wolken des Heeren, gedaanten als van breede vach- ten, van lange streepen of banken, van bergen en afge- brokene klippen, die gedurig ongemerkt verschieten en verdwijnen. Nu is er eene eenparige graauwheid uitgespreid , dan weder zi^t men hier en daar blaauwc bovenlucht. Eenige wolken zijn gezoomd met vuur; in andere is eene zachte mengeling van licht en bruin. Somtijds ziet men lagen van dezelve boven elkanderen , in verschillende bewegingen , die het weder voorspellen. Op andere tijden schijnen ze vastgehecht aan het zwerk of ook wel zoo snellijk voortge- dreven dat ze breede schaduwen, nagejaagd van den zonne- schijn, als vluchtige kleeden voortslepen over heuvelen en velden. Dan hangen dikwijls de verslapte boombladeren ; dan zoeken de verzaadde dieren naar de koelheid van den liefelijken lommer, dan zijn de kinderen der menschen iu de drukten der verstrooijing, door velerlei inspanningen van geest of ligchaam, welke hen noodigen, om hetgewoel af te breken door het nuttigen van voedsel. Deze helderheid neemt af tegen den avond, dewijl de zon naar 't westen afdaalt, om het zigtbaar gedeelte van haren loop te voltrekken Zij schiet allengskens achter eene bank , en omboort de kleine wolken met een bevallig rood ; of de groote zonneschijf raakt aan de kimmen, en ver- liest zich bij gedeelten , tintelende nog op den vloed , doende de westelijke zijde der gebouwen glinsteren; en lange onderscheppen to intercept , gevaarte accumulation , gedaante represen- tation, vacht skin, fleece, streep stripe, verschieten to fade, weder again, weder weather, voorspellen to predict, gehecht fastened, zwerk firmament, the heavens, verzaad satiated, lommer shade, ver- sirooijif^ dispersion , amusement , inspanning exertion , ligchaam body , nuUigen to take , voedsel food , afdalen to set , to go down , om- boorden to Mage, raken to touch, ^IvoAiere^ \^ ^L^g^vt \iT^W!^». 118 guldene stralen vliegen in 't vermoeide oog des verrukten aanschouwers , hetwelk de verdonkerde afbeeldsels der zonne acbterna pleegt te herhalen. Baarop worden de kleuren allezins onzeker, en gemengd tot een graauwend bruin; de voorwerpen verwarren zich; de gedaanten vloeijen zamen, zoo dat men Incht , aarde en water in 't verscbiet naauwelijks kan onderkennen. Langzaam worden de starren zigtbaar, de bladeren zijn ingetrokken, om de teedere bloemen te besluiten; bet tamme vee begeeffc zicb tot de rust en de wilde roofdieren treden beschroomd uit de wonden. Ge- durende deze stonden gevoelen de aandacbtigen , in de eenzaambeid , eene vertederende zwaannoedigbeid , daar komt iets verhevens in bun bewogen bart; de avond- scbemering , na eenen welbesteedden dag , wekt godsdien- stige aandoeningen , zoodat zij reeds bidden, voor dat ^j bet besluit namen, om zicb tot den gebede te begeven. Ook verneemt men dan duidelijk dat de verleden onlusten ons niet onTerscbillig maken omtrent bet bijzijn onzer medemenscben ; betzelve blijft aantrekkelijk. Door kunst verlengt men den dag in zijne woningen , alwaar de vlucbtige scbimmen op de wanden zweven over 't bewogen licbt der kaarsen , en wij gelegenbeid vinden , om onze afgebrokene bczigbeden ten einde te brengen. De beerscbappij van den nacbt doet al bet zigtbare verdwijnen , zoo dat bet denkbeeld van dood en vernietiging ons bekruipt, wanneer wij onze oogen wenden naar de dikke duisternis , en geen geluid vernemen. Het minste verrukt deligbted, afbeeldsel image, herhalen to renew, allezins quite, voorwerp object, verschiet distance, lam tame, gentle, be- schroomd timid, afraid, verieederend softening, verheven to elevate, bewogen moved , avondschemering the shades of evening , godsdienslig pious, aandoening emotion, bidden to pray, voor dai before, hH besluit nemen to resolve, verleden \i9si ^ onltist sorvo-w ^ aantreiJkelijk attractive, schim shRdovr , heerschappij rule, bekruipen to come npoD, ffeluid noise. 119 gerucht klinkt alom door de zwijgeade veldeu^ zelfs het ruischen Tan 't geboomte. In de woelige stad komt eenige stilte. Men hoort er slechts het geluid van de klokken der kerktorenSj bet geroep der wachters, of de stemme der dronkenschap op de straten. De bewoners zijn opge- sloten in liunne huizen, zij zitten vadzig neder, hun geest is uitgeput, de leden zijn afgesloofd, de aandacht is ge- weken^ en de denkbeelden worden verzwakt, door de aanvallen der slaperigheid , welke hen noopt neder te liggen om te vernachten in de schaduwe des Almagtigen. Onder- tusschen prijkt het wijd verwulf des hemels met tintelende starren, of het uitspansel wordt verlicht door gestreepte vlammen, opschietende ait het noorden. Hoe luisterrijk is het verschijusel der blinkende mane! Haar bleek en koud Hcht verbreidt over alles eene flaauwe eenparige grijsheid, welke de onderscheiding der dingen onzeker maakt, ons doet twijfelen, wat wij zien bewegen, en den eenzamen wandelaar schichtig doet voorttreden. De deuglieveude op- merker ziet uit over de ruimte, en gevoelt zich zelven omringd door de godheid. Deze vertooning heeft iets eigens , iets bijzonders en plegtigs , hetwelk geenszins bemind wordt door hen J die ongaarne denken aan sterven, aan reken- schap geven en de eeuwigheid , want het blaast hun vreemde gedachten in, en roert hen, door ongewone gevoelens, zoo dat eene heimelijke benaauwdheid hen doet haasten naar licht, gerucht en tafel, om zich te verschuilen onder de bedckking van den slaap. Hulshoff. 10. The dying Boerhaave to his friends. Eindelijk naderde het uur van ontbinding van Boerhaave. gerucht rumour, woelig busy, vadzig lazy, uU^uUen-\xitj}az.\i&\>,lid member, aandacht atteatioa, nopen to compel, verwulf vault, wi- spansel firmament , luisterrijk splendid , mane for moan moon , een- parig universal , schichtig timid , opmerker observer , uiizien to look , ruimte expanse, vertooning scene, plegtig solemn, denaauwheid t^ax- iety, haasten to hasten, ontbinding death. 120 Leyden, welks inwoners, eeuige jaren te voren, de her- stelling van 's mans gezondheid met algemeene vreugdetee- kenen gevierd hadden, Leyden stond nu in rouwe gedom- peld te worden. 