None
Sy doorsteeckt Aaer selven, Lourens komt en wekt Pedro, die op 't kerkhof ingedommeld is; zij gaan in den grafkelder en vinden de lijken. Lourens beklaagt hen en belast Pedro de ouders te waarschuwen. Jammer, dat STRUYS hier de vertelling niet verder gevolgd heeft. Zij toch gefangen tijd wel is waar; en den plotselingen ommekeer (bij SHAKESPEARE zoo prachtig afgeleid uit het karakter, dat hij Capulet geeft), dien het sooneel hier eischte, heeft STRUYS blijkbaar evenmin aangedurfd, als Romeo's verandering van 1) Zulk een „enjambement” zou toch, gelöt ik, zelfs VICTOR Hugo hebben afgekeurd! 3) Jammer dat dit slot zoo uit den toon valt. En te meer omdat STRUYS anders juist hier zijn voor- beheld zer verbeterd heeft: bij B. toch komen Laurens en Pedro in 't graf waar Juliette ontwaakt — en laten haar in haar wanhoop alleea. Oud-Holland 1903. 31 242 JACOB STRUYS. genegenheid in 't begin. Dat hierdoor he t treurspel in plaats van verheffend, akelig zoo niet afgrijselijk werd — ei, wie durft STRUYS kwalijk nemen dat hij, zeventiend’ eeuwer zonder kennis van de Grieken, dit niet heeft begrepen? Maar jammer is het toch! Hij zou anders tenminste éen werkelijk treurspel hebben geschreven. Ontschaking van Proserpina, Met de bruyloft van Pluto Ghespeelt op de Amsterdamsche Academie, (Titelpl.: de ontschaking) t’ Amstelredam Ghedruckt voor CORNELIS DANCERTSZ, Papiere Cunst- en Caertvercooper in de Warmoe-straet, int Fusteijn-Vat. Anno 1634. kl. 8°, Voorrede „Aen de wan-gunstighe Spotters”, geteckend C. D. (stellig de uitgever), beginnend „'t is my niet weynig tegen 't hart (6 ghy deughd-hatende ghepeupel) dese naegelaten veeren van onsen Amstelschen STRUYS (die soo lange voor my onbemorst bewaert zyn geweest) onder de clauwen van u dolle bewegingen te laten swerven’’ (ens.) Willen we dat „zoo langhe” nauw nemen, dan moeten we besluiten dat STRUYS lang vór 1634 is gestorven, Want dat dit stuk kort vór zijn dood is geschreven, blijkt uit het eigengemaekt grafschrift, de „Lyck-Klacht’’ get. HUMANA VANA (wie is dat?) en ’t Klinck-dicht get. E. F. B. Waartoe toch anders deze juist vór dit stuk te plaatsen? De andere, behalve Styrus en Ariame, zijn evenzeer eerst na zijn dood uitgegeven. Volgt een gedicht van hemzelf, zonderling van vorm (zie boven blz. 190) en indigend: ‘Daer is niet prijslijcx, alle daden zijn bedwonghen, Veylich, machtich, en stout, vind ick alleen de tongen. In ’t stuck zelf heeft hij Ovidius, Metam. V, 340, 572 op den voet ge- volgd, alleen reizangen van de „dochteren Achiloys” en de Danoiden inlasschende, Maar daar op ’t einde van het vierde,,Deel’’ Proserfina’s lot reeds beslist is en zelf Ascalaphus reeds in een uil veranderd, terwijl er toch vijf deelen, zegge bee drijven, moesten zijn, ondervraagt Charon Tantalus en over hunne misdaden, die hij toch zeker reeds lang kent. Daarop gaan ze saam ter bruiloft. „De gordijnen gaen open, Pluto Proserpina en Radamantus sztten gen tafel, Tisiphone, Alecto en Megera met de Belides staende by Pluto”, die de nieuwe gasten vruchteloos — nog al naturlik — tot vroolijkheid aanspoort. „De Furiën singen voor, Charon Titijus [sic], Tantalus, Sisiphus en Ixion dansen met een vonden dans.” ') Niettemin blijft ook Proserpina treurig, en daar | Pluto’s aansporing tot vroolijkheid niet baat, stelt hij voor naar bed te gaan; en 1) Op de bijgevoegde plaat zijn zij afgebeeld als middeneeuwsche duivels — een goede uitdrukking voor het dooreenwarren van Germaansch-christelijke en klassiek-heidensche denkbelden in dit en alle dergelijke geschriften. geil) JACOB STRUYS. 245 besprechend dit met een openhartigheid, die ons verbazen zou, zoo wij ze niet nog ‘grooter hadden aangetroffen in gedichten van dien tijd, op werkelijke bruiloften voorgelezen. Alle binnen, de Gasten worden met de gordijn bedeckt al smetsende. Ceres (hier staat nogmaals Vyde Deel) verheugt zich van Jupijn te hebben verkregen dat zij Proserpina en deze haar mag bezoeken. De Danaides zingen en bruiloftslied, m.i. het beste der lyrische gedeelten van ‘t stuk: Slaept nu ghy Godlijck paer In mackelycke kusjes, Genietende te gaar De Hemel-soete lusjes. Al is u Venus veer, Sy sal haer snelle crafjes By u wel laten neer!) Onsichtbaerlyck en safjes. Wat mehnt gey o Godin Met heet clopperde vreesen (Voor dit vermaeek der min) Soo seer bevangen wesen: Ghy siet dat Dier en Mensch Soo sou het schaam ghebloos En u bequame gaven (Ghelijck als een verwelckte Roos) Den ouderdom begraven 2) Nu sult ghy in de spijt Van den ghewieckten Mayer Blijven groeyen altijt En hoe seer desen drayer Alle dingen verkeert, Hy mach u niets besnoeyen: Want als ghy al u jeught ontbeert, Sal s'ayt u kinders bloegen Daerom zijt wel-ghemoet, Ja selfs de Goden, mede, Dit houden voor de hoogste wensch Van alle soetigheden. Wout ghy u schoone leen En dees bevallijkheden In Mächtigkeit alleen Gansch sonder vreught besteden? Omarmt u Bruydegomme, Lieft hem ghelycks) hy u doet : ’t Sal u luckig becommen : Ghy weet Princesje waert Doch wel dat ghy niet weder Sult comen in het licht op Aart, Maer blijven by ons neder. Ceres vraagt en kri Jugend, le pare te spreken, leest Pluto de les en deelt Him Jupijns besluit mede, dat Proserpina slechts de helft van ’t jaar in de onder- wereld zal doorbrengen, waarin hij berust en zij vertroosting vindt (C. zegt enmaal dy, trouwens in ’t rijm). Verzoening ; bevel van Pluto, dat nu de sondaers weer in de pijn moeten. Rei van Danaides, die hierover klagen en tot slot goed rederijkend den toeschouwer waarschuwen. „Toegift” met Catsiaansche toepassing en wat men minder zou verwachten: verklaring als natuurmythe. Volgt nog een uitvoerig : gedenk te sterven! in alexandrijnen, zonder R. of Prot. kleur en zonder eenige betrekking op het voorafgaande treurspel, en dan: Finis. Het is bezwärtige aan te nemen, dat hij de reddeloos onbruikbare Proserpina-stof uit eigen beweging heeft gekozen zonder bijbedoelingen; of zij is het door geleerde vrienden opgedrongen, òf — gelijk de Toegift zeer sterk doet vermoeden — het huwelijk zijner hopeloos beminde schoone meteen rijken ploert 1) Blijkens de volgende strofen ontbr. hier een voet. Misschien werd gezongen „Bij u, bij u.” 9) Hoe kon dat? Zij was immers reeds vór de schaking een godin. — 3) Stellig gezongen: „g'lijk.” Heft hem er toe gebracht. Ook beide tegelijk is mogelijk, COSTER en VELDEN rieden hem aan, stof te zoeken in de Metamorphoses; of stelden hem verschillende onderwerpen daaruit voor; en zijn persoonlijke omstandigheden deden hem aan dit de voarkeur geven. Zoo laat zich ook zijn verloren Hélvaërt van Orpheus verloren Hélvaërt van Orpheus verloren: ‚Orpheus verliest Eurydice, door omzien... zoo verliest de mensch het ware geluk door omzien naar geld en wereldsche grootheid, zal hij er bij ‚Orpheus verliest Eurydice, door omzien... zoo verliest de mensch het ware geluk door omzien naar geld en wereldsche grootheid, zal hij er bij ‚Orpheus verliest Eurydice, door omzien... zoo verliest de mensch het ware geluk door omzien naar geld en wereldsche grootheid, zal hij er bij ‚Orpheus verliest Eurydice, door omzien... zoo verliest de mensch het ware geluk door omzien naar geld en wereldsche grootheid, zal hij er bij ‚Orpheus verliest Eurydice, door omzien... zoo verliest de mensch het ware geluk door omzien naar Gedacht hebben. De tweede toegift (om ze zoo te noemen) is naar allen schijn omtrent tegelijkertijd en uit dezelfde stemming ontstaan, als het vór ’t stuk geplaatste „Epitaphium oft Graf-dicht, Ghemaeckt door onzen Poeet/ voorsiende syn compstige doodt”: Mijn vrienden, wilt doeh om mijn doot niet droevich zijn; Wilt my mijn groot geluck afgunstigh niet benijden, Levend was ick my doot, om u ’tleven te wijden, Doot sterff ick heel voor u, om leven heel voor mijn. Ick wil en can niet. J.S. En beiden: samen à brengen schier tot zekerheid, dat de Ontschakinghe zjer kort vór zijn dood is geschreven. Omtrent tijd of oorzaak van dien dood geven zij geen Jicht, Andere kleine gedichten van hem heb ik nergens gevonden. ’t Is mogelijk dat er schuilen onder de vele naamlooze stukjes in de Liedeboeken; maar wie zal dit uitmaken? STRUYS heeft met KRUL ook dit gemeen, dat wij gaarne meer van hem “zouden weten. Al brengen wij bij de opdrachten en lofdichten den stijl dier dagen en ‘bovendien het de mortibus nog zoo hoog in rekening, dan blijft toch over; ‘dat de schrijvers-buiten twijfel een indruk van hem hadden, dien alleen een begaafd ‘en beminnelijk. jongeling kan geven, En bepaaldelijk uit de opdracht van‘ Proserpina spreekt ‘de overtuigde verdediger van een door den grooten hoop miskende.' -Doch. nog duidelijker spreken zijne werken van niet geringe gaven: zuiverder gevoel dan RODENBURGH, meer idealisme dan BREDEROO, meer idealisme dan BREDEROO, meer idealisme dan BREDEROO, meer idealisme dan BREDEROO. er begrip van de eischen der tooneeldichtkunst dan HOOFT of VONDEL. En hij die reeds "van ‚zijn eersté werk af. het gemakkelijk maar kinderachtig rederijkers-hulpmiddel der vertooriingen, "versmaadde, die reeds in zijn derde werk den smaak der menigte durfde tarten door geen lachwekkend tusschenspel of bijfiguur aan te brengen, zou bij langer leven. — zeggen wij: indien hij COSTER overleefd had, — ook wel dén ‘moed en de zelfstandigheid het Seneca-livrei- pakje weg te werpen; ‘en even goed als VONDEL tot de echte klassieken, 