Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Uit een brief, dd. 23 November 1839 no. 180/151 door Merkus an den Gouverneur-General geschreven, blijkt dat hij Michiels rte strijdlustig achtte. Deze meende, dat de omstandigheden nu gunstig waren om de uitbreiding van ons gezag over geheel Sumatra, volgens de inzichten van den Commissar-General, te volgens de inzichten van den Commissar-General, te volgens de inzichten van onrust en strijdlust, aan de Maleische bevolkingen zoo eigen, levendig gehouden worden, en 20, zouden de middelen tot beteugeling en tot behoud van hetgeen wij bezitten worden verspreid en verzwakt. Uit dien brief halen wij de beide volgende zinsneden aan: . Un met verscheidene kuudige en met de zaken bekende bedenken houd ik mij verzekerd dat door de vestiging van rust, veiligheid, orde en tevredenheid in onze tegenwoordig zoo belangrijke bezittingen, en door de aanknooping van vriendschappelijke handelsbetrekkingen in hare nabuurschap, meer uitbreiding van invloed en zelfs van gezag zal verkregen en behouden worden dan door de kracht van wapenen duurzaam en nuttig kan worden bijgezet.» . „Uwe Excellentie zal ontwaren dat de mij opgedragen taak niet onder de gemakkelijke mag gerekend worden; dat het gebouw van Sumatra's bestuar nog bijna geheel op te trekken is; dat de medewerking, welke ik daartoe van den hier gestelden hoofdambtenaar geniet en te wachten heb, gering is en het mindere personeel ge- brekkig; terwijl eindelijk bij dat alles ik nog te kampen heb met ingewortelde begrippen, die de pogingen tot bereiking van het doel mijner zending in den weg staan. Hoe verdrietig dit alles zijn moge, zal ik mij Niet laten ontmeedigen en plichtmatig trachten, het in mind gestelde vertrouwen te rechtvaardigen. In een ander schriven van denzelfden datum, no. 129/174, doet Merkus verslag van den stand van zaken ter Sumatra's Westkust. Wij onleenen daaraan het volgende: „Als in het nauwste verband staande met de belangen van financiën en handel en met bloei en welvaart, komt bij de tegenwoordige beschouwing het eerst in aanmerking de staat van vrede en rust binnen °s Gouvernements gebied, en bijgevolg van onder-werping aan zijn gezag en bevelen. In der opzicht blijft er ufterlijk weinig te wenschen over; zowel in de oude bezittingen, langs de stranden van Indrapoera tot Baros, als in de binnenlanden, welke kort na het herstel van Nederland's bestuur onder zijn gezag geraakten en in die, welke tengevolge van den val van Bondjol en Daloe-daloe onder gehörzaamheid zijn gebracht, wordt door bevolking en hoofden's Gouvernements opper-macht in het algemeen zonder schijn van tegenstand erkend en ge-eerbiedigd, en hebben de rampen van den oorlog plaats gemaakt voor de zegeningen des vredes. Als vanzelf doet zich hier de vraag op, of deze zoo gunstige staat te beschouwen is als gegrond op de goede gezindheid van de bevolking, dan wel als het gevolg van het overwicht, naturlik verkregen door de overwinning na eenen moeielijken en hardnekkigen krijg. Belangrijk is de beantwoording dezer vraag, omdat daarvan kan afhangen in hoever op de instandhouding en voortduring van de goede orde en rust, zonder aanwending van blijv Ende dewang-middelen, staat is te maken; maar even moeielijk is zij, aangezien de gezindheid van den inlander niet anders kan beoordeeld worden dan naar uitwendige teekenen en betuiyingen, welke maar al te dikwerf bevonden worden bedriegelijk te zijn. „Neemt men in de schöne afdcelingen der Padangsche Bovenlanden Tanah Datar, Agam en I, Kota's, eene nijvere en landbouwende bevolking van nagenoeg 400.000 zielen bevattende, in anmerking de gehoorzaamheid waarmede de bevelen der civiele en militaire autoriteiten worden opgevolgd; de geringe moeille, waarmede groote wegen op aanzielijke afstanden, somtijds door moeielijke bergereiden, worden aangelegd; de bereidwilligheid, om bouwstoffen tegen geringe prijzen te leveren voor huisvesting van troepen en ambtenaren; het opkomen eindelijk van koelies zonder tegenstand, — dan zou men zeggen dat geene bevolking beter gezind dau deze kan worden gevonden, noch hoofden die zich meer naar ‘s (Gouvernements inzichten weten te regelen. Van den anderen kant is het daartegen zeker, dat diczelfle bevolking gedarende het beleg en voor de vermeestering van Bondjal, ver van diezelfde onderlinge belangen en door de kundige leiding van ambten aren die haar verstrouwen hadden wenden, de diensten heeft vernicht welke van haar moesten worden gevordert. Men mag ook niet verzwijzen dat nog, van tijd tot tijd, door bewegingen van kwalijkgezinden anleiding wordt gegeven tot ongerustheid, gelijk nog onlangs het gegeven tot ongerustheid, gelijk nog onlangs het bestuur op dat punt hebben moeten vestigen. „Uit de in het algemeen , schijnbaar althans, veranderde stemming der bevolking mag m. i. dus gerust afgeleid worden dat de invloed van overwinning en overmacht, waarvan trouwens de Padangsche Bovenlanden de kracht reeds vroeger ondervonden hadden, gevoegd bij de volharding van onze pogingen, die de opmerkzaamheid van den schranderen inlander niet ontgaat, meer nog dan goede gezind- heid en welwillendheid medewerken tot eenen staat van onderwer- ping, over welken men zich thaus verheugt. „Ofschoon door deze wijze van beschouwing veel van de gunstige voorstelling van den tegenwoordigen staat van zaken wordt afge- dongen, neemt zij echter niet weg, dat men zich met het vooruit- zicht mag vleien van dien te behouden, wanneer door de vestiging van een geregeld bestuur betere waarborgen zullen gevonden zijn tegen alle stoornis of tegenstand door eene vermeerderde waakzaam- heid over de civiele en militaire gezagvoerders, die ze door ver- keerde of onbedachtzame handelingen kunnen te weeg brengen. „Opzettelijk is tot hiertoe alleen gesproken van de Padangsche Boven- landen, omdat aan deze het meest gelegen ligt uithoofde van den over- wegenden invloed welken zij door talrijkheid, nijverheid, schrander- heid en dapperheid van de bevolking, door rijkdom van gronden en middelen van bestaan, en door moreele werking van oude, wel- licht fabelachtige overleveringen over een groot gedeelte van Sumatra uitoefenen. Over deze landen kan ik het best met eenige kennis van zaken handelen, zijnde de andere door mij nog niet bezocht. Wop berichten aufgefunden, zou de geest der bevolking in de benedenkten, van den kant van Priamien en Tikoe, niet zoo gunstig zijn gesteld, en op die van de XIII Kota's nog geen staat te maken zijn. Van de Maleische districten, ten Noorden van Agam liggende, bet gebied van het beruchte Bondjol en omstreken uitmakende, valt weinig te zeggen. Door den oorlog ontvolkt en tot armoede vervallen, zijn zij voor het oogenblik van weinig belang, maar er kan geen reden bestaan waarom men er meer met ons bestuur zou zijn ingenomen. „Van de Noordelijke districten, in de tegenwoordige residentie Ajer Bangis, en de daartoe behoorende Battalanden worden schilderingen opgehangen, die mij reeds gebleken zijn overdreven te zijn. Gedurende den oorlog, die ten doel had die landen van het juk der Padri's te bevrijden, volgden hoofden en bevolking om strijd de leiding der militaire commandanten die hen aanvoerden. Met jver hebben zijn ook tot het verdrijven van Toewankoe Tamboesei medegewerkt; maar Het is no hoog tijd dat men huust verschaft. De gedurige oproepingen van huut verschaft. De gedurige oproepingen van huut verschaft, de veelvuldige koelie-diensten welke het aanwezen der militaire macht vordert en de verkeerde handelingen van gezagvoerdiers verschworrenen reeds misnoegen en zelfs tegenstand. Aan den resident De Perez is voorloopig door nij opgedragen, ten aanzien van al deze punten nauwkeurig onder-zoek te doen, na afoop waarvan het niet moeilijk zal wezen voorzieningen te treffen; tot dat einde zal ik mij zelven naar die streken begeven. In het algemeinen zijn de vooruitzichten niet ondervinden; maar om deze te verwezenlijken en om geene droevige teleurstellingen te ondervinden, is het eene volstrekte noodzakelijkheid, met meer gestrengheid de hand te houden aan de beginselen van bestuur, door den Commissars-General Van den Bosch voorgeschreven: om sich mitsdien te onthouden van alle verkeerde bemoeienissen met de inwendige huishouding; om het militair bewind in zijn bestraffingen te doen ophouden en vervangen door een gematigd maar tevens krachtig bestuur, zooveel noodig ondersteund, maar nimmer geleid door de gewapende macht. Wanneer deze beginselen stiptelijk worden achtervolgd, kan men bijna staat maken op de tevredenheid der inlandsche hoofden en bevolkingen; maar ook alleen dan en niet erder zal de mogelijkheid bestaan om hun arbeid aan te wenden tot ontwikkeling van het productief vermogen van Sumatra, en zal men door middel van een eenvoudig en onkostbaar bestuur de vooruitzichten kunnen plukken der groote opofferingen, welke voor het bezit van deze landen zijn gedaan. Na deze beschouwingen omtrent den vinwendigen staats volgen die over cuitbreiding van gebieden, mag het er voorgehouden worden dat op weinig na de uitbreiding van gebied is verkregen, welke in 1833 door den Commissar-General Van den Bosch ale middel werd voorgeschreven om Sumatra san de Nederlandsche belangen dienstbaar te maken. Sommige landschappen blijven er wel over, binnen welke geen onmiddellijk gezag wordt gevoerd, maar zooveel is reeds gewonnen, dat de voortbrengselen van cenige dezer streken de uifwegen zullen moeten volgen door welke zij onzen handel toevloeien; terwijl die van andere door den loop der om-standigheden en het verkregen overwicht als vanzelf min of meer spoedig daarheen zullen worden geleid. In het eerste geval bevinden zich de districten, gelegen ten Zuiden van de Padangsche bovenlanden, onder de rijkste van welke schijnen te behooreen Soengei pagoe, Balei Boekit en Korintji. Aan den westkant grenzende aan onze strandbezittingen in de Sapoeloe Boewah Bandar, Ajer Hadji, Indrapoera en Moko-Moko, en aan de oostkust de afwatering moetende volgen der Indragiri-, Djambi- en Palembang-rivieren, zijn zijn als verplicht het goud, hun voornaamste en bijna eenig handelsartikel, in ruil van zout, grove lijnwaden, jzer enz. naar de marktplaatsen van's Gouvernements onderhoorigheden te voeren. Tot nu toe schijnen die districten wel is waar weinig voedsel an den handel te verschaffen, maar gedeeltelijk kan dit toe te schrijven zijn aan de verwaarloozing van alle naar dien kant strekkende betrekkingen. Sedert het jaar 1830 zijn de landschappen langs het strand, uitgemaakt hebbende de Zuidelijke Afdeeling van Padang, geheel uit het oog verloren, zoodat weinig meer bekend is van den smallen handel die aldaar in vroegere t Jeden vrij levendig werden gedreven. Niet-alleen op zichzen, maar ook uithofde van hunne nabuurschap met de bovengenoemde binnenlandsche districten kunnen zij belangrijk zijn, zoodat ik het nuttig geordeeld het een onderzoek omtrent de aangelegenheden van die landen aan een ge- schikt ambtenaar op te dragen. „Onder de landen, welke door omstandigheden geleid werden tot de erkenning en opvolging van's Gouvernements gezag, behoore die der Batta's, oostelijk van Tapanoeli, Baros en Singkel gelegen. Reeds op de twee eerstgenoemde plaatsen gevestigd, worden wij van de laatstgemelde gewerde door de Atjehers, die zich daar nog door geweld staande houden, maar niet lang meer tegen onze macht en de grootere neiging der inlandsche bevolking voor ons dan voor hun bestand zullen zullen zullen zijn. In onze bezetting van Baros zijn de voorbode van hunnen naderenden val, en hunne onlangs mislukte aanslag op dezen post mag beschouwd worden als eene laatste poging om hun wankelend gezag den verloren grond te doen herwinnen. Ook hier is het dus te verwachten dat de binnenlanden nieuwe bronnen zullen opleveren van handelsondernemingen, welke zich daar als vanzelf zullen uitstrekken tot de meer noordelijke havens, waar de opkoop van peper voordeelen aanbiedt welke thans bijna geheel door vreemden worden genoten. — — — „Ofschoon in het algemeen van gevoelen dat, na het nuttig gebruik hetwelk van onze wapenen in de laatste jaren gemaakt is de indrak van hunne vermogenden kracht reeds zooveel heeft uit- gewerkt dat hunne onmiddellijke aanwenden vooralsnog ten minste is onnoodig geworden en voor het oogenblik zelfs in de gevolgen schade lijk zou zijn, moet ik als uitzondering daarop voorstellen de bij mij bestaande overtuiging, dat's Gouvernements belang nog zal vorderen de vermeestering van Singkel door middel van de militaire macht. — — #Schoon Sumatra's Westkust voor het oogenblik uit een financieel oogpunt nog tot de lastposten behoort, bestaat er, naar mijne overtuiging, alle grond om zich te vleien dat zulks niet lang het geval zal zijn en dat, door de invoering van goede orde, het vermijden van alle nuttelooze oorlogen en de aanmoediging van cultuur en handel, spoediger dan velen het verwachten, het doel zal worden bereikt, door den Minister van Koloniën aangewezen, om de lasten van dit eiland uit zijn inkomsten te bestrijden. ZEVENDE HOOFDSTUK De houding van Singkel. — Onze post te Baros bedreigd. — Voorstellen en beslissing tot verovering van Singkel. — De dood van Roeps. — De vijand uit den omtrek van Baros verdreven. — Tapoes bezet. — Singkel valt in onze handen. — Overeenkomst met Troemon. — Zending van Junghuhn naar de Battalanden. — Voorloopige regeling van het bestuur. — Regelingen, getroffen met de hoofden van Simpang Kiri en Simpang Kanan. Voorstellen van Merkus omtrent de organisatie van heb civiel bestuur; bealissing der regeering. De meening van Merkus omtrent de besoldiging van inlandsche hoofden. — Militaire organisatie voor de Westkust van Sumatra. Toen 7. M. fregat De Zaan zich, in April 1838, voor Baros bevond, bracht het ook een bezoek aan Tapoes en Singkel (20 en 23 April), ten einde de hoofden aldaar aan hunne aloude verplichten jegens het Nederlandsch gezag te herinneren en hen te bewegen, Baros verder met rust te laten. Uit de Papers, relative to proceedings of N stherland Authorities in the Island of Sumatra, den 28n Mei 1840 door de Britsche regierung aan het Lagerhuis overgelegd, blijkt dat de radja van Singkel onmiddellijk na dat bezoek zich, om hulp tegen ons, wendde tot den heer Bonham, gouverneur van Penang, Singapore en Malakka. Den in der 1838 schrecken hij dezen een brief, waarvan, na de gewone inleiding, de vertaling luidt als volgt: „Van den tijd mijns vaders af, toen de heer Prince resident van Natal was, tot aan den huidigen dag toe, hebben steeds vriendschap en welwillendheid bestaan tusschen mij en het Britsche Gouvernement; zij zullen onveranderd blijven voortduren, te meer daar ik een arm mensch ben van weinig macht. „Nu verzoek ik den Gouverneur te mogen mededeelen dat de Hollanders, zonder eenige reden of aanleiding, zich in mijn land uitbreiden en voorts plannen maken om het aan te vallen. Ik ver- zoek den Gouverneur, medelijden met mij te hebben en mij te helpen op de wijze die voor zulk eene gelegenheid het meest geschikt is. Ik vertrouw veel op's Gouverneurs hulp, daar hij machtig is en groot.» Deze brief, met de noodige beschouwingen naar Engeland gezonden, gef aanleiding dat inlichtingen van de Nederlandsche  mededmelde dat Singkel, evenals Baros, sedert 1666 tot het grondgebied van de O. I. Compagnie behoorde, en dat onze uitbreiding op de Westkust van Sumatra een gevolg was van den Padron-log, die reeds meer dan 30 jaren duurde en niet gestaakt werd toen de Engelschen tijdelijk Padang en onderhoorigheden bezet hadden. Maar verder werd opgemerkt dat de Britsche autoriteiten niet doordrongen waren van den geest van het tractaat van 1824: klachten van inlandsche hoofden aan te nemen, hunne juist of onjuiste vermoedens te deelen, andere betrekkingen met hen aan te knoopen dan die van den handel, — dat waren handelingen waardoor aanrakingen ontstonden, die men juist had willen vermijden. Evenmin als wij er aan zouden denken, langs welken weg ook, in de zaken van het schiereiland Sumatra tusschenbeide te komen, — evenmin behoorden de Britsche autoriteiten zich met Sumatra te bemoeien. De zaak bleef daarbij. Lord Palmerston verklaarde in de Parlementazittingen van 27 Maart en 283 Mei 1940, dat de uitbrei-ding der Nederlanders op Sumatra geene gronden van eenige reclame opereverde. Het ligt voor de hand, dat de radja, die reeds in 1838 hulptegen ons zocht, ons nog veel vijandiger gezind werd toen, een jaar later, Baros door de onzen werd bezet. Weldra vernam men de Atjehers te Tapoes en Singkel het herstel van ons gezag te Baron met wangunst en wantrouwen aanzagen. Merkus berichtet dienaangaande (brief aan den Minister van Koloniën van 4 Juni 1840 ne. 295/36): Geen wonder ook, want zij konden niets anders verständig van dat, Baros eenmaal genoegzaam versterkt zijnde, het Gouverneur ook zijne rechten zou doen gelden op de meer noordelijke kusten, en dat zij bijgevolg den invloed zouden verliezen d Ich zij, tijdens eene langdurige verwijdering van het Europeesche gezag, met geweld over de inlandsche bevolking hadden verkregen. „Al spoedig gaf de civiele gezaghebber van Baron bericht, dat door de Atjehers van Singkel en Tapoes werkelijk ontwerpen van & Volgr. V. $1 812 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1886—1840. overrompeling of verontrusting van den nieuwen post werden gesmeed. Zoo tot behoud en betere vestiging van het gezag te Baros, als uithoofde van het belang om in het algemeen ter bescherming van handelsondernemingen de Atjehers in bedwang te houden , en eindelijk nog ter bevordering van ’s Gouvernements inzichten tot uitbreiding der grenzen van zijn gebied naar dien kant, besloot de Gouverneur, zooveel mogelijk Tapoes en Singkel van den zeekant in te sluiten, zich niet zonder reden vleiende, dat daardoor niet-alleen alle ver- ontrusting van Baros zoude worden voorkomen, maar dat ook spoedig de onderwerping der geheele kust tot Singkel volgen zou. nAan deze verwachtingen heeft echter de uitkomst niet beant- woord. Hetzij de zeemacht, tot blokkade van Singkel gebezigd, te zwak is geweest om den toevoer en handel langs de kust te belem- meren, of dat andere oorzaken er toe hebben geleid om den maat- regel zijn doel te doen missen 1 — zeker schijnt het dat de blok- kade niet zooveel afbreuk heeft gedaan om als een vermogend genoeg middel tot bereiking van het voorgestelde oogmerk te dienen. „Onderhandelingen werden wel is waar met den radja van Singkel aangeknoopt; maar van zijnen kant waren zij zoo blijkbaar ontwij- kend en enkel gevoerd met inzicht om tijd te winnen, dat het niet moeielijk was te bemerken dat, zonder drang van bijkomende om- standigheden of aanwending van dwang, zij nimmer tot het gewenschte einde loopen zouden. „Hiermede verliepen eenige maanden van het voorleden jaar; en zoo wel hadden de Atjehers hun spel weten te bedekken, dat een verraderlijke aanslag door hen werd ten uitvoer gebracht, voordat de civiele en militaire gezaghebbers te Baros er de minste kennis van hadden gekregen. In den nacht tusschen 9 en 10 October werd bet fort door een aanzielijke macht aangetast. Beter nog zou hare nadering ongemerkt zijn gebleven, zoo de vijand niet eenige oogenblikken had verloren met de bestorming van het even buiten het fort gelegen huis van den civielen gezaghebber, die het ter nauwernood ontkwam. Dit oponthoud gaf de bezetting tijd om ter verdediing gereed te staan en de aanvallers met een zoo wel geregeld vuur te begroeten, dat zij met het aanbreken van den dag moesten aftrekken, meer dan 60 gesneuvelden achterlatende, en zonder eenig Tapoes aanwezige Atjehers zijn vbegunstig geworden in de uitvoering hunner vijandelijke voornens.  verkäufen  12 Januari 1840 n°. 10 werden dientengevolge Zr. Ms. schoeners Symp en Argo voor Samatra's Westkust bestemd. Nader betoogde Merkus bij missive van 7 Februari 1840 n°. 177/136, toen hij tijdelijk te Batavia vertoefde ', de dringende noodzakelijkheid om onverwijld tot het nemen van krachtdadige maatregelen tegen Singkel over te gaan. De Atjehers, voor eenen aanval beducht, hadden deze plaats met blokhuizen en batterijen versterkt; zelfs hadden zij, in het gezicht onzer versterking te Baros, beutings opgeworpen die met geschut bezocht en met 5 à 600 man bezet waren. Een ernstige tegenstand was alzoo te wachten, en Merkus had de saak, na zelf de Noordkust tot Baros bezocht en den commandant van Zr. Ms. korvet Triton geraadpleegd te hebben, nader bij Michiels ter sprake gebracht. Deze meldde (dd. 20 Januari 1440 n°. 57) dat, wat de land- macht betrof, de noodige troepen uit de aanwezige sterkte konden geleverd worden en voor den aanval gereed waren, maar dat de beschikbare zeemacht, gelijk reeds vroeger betoogd was, onvoldoende moest worden geacht; behalve de Sy/p4 en de Argo was nog een fregat of korvet met zwaar geschut dringend noodzakelijk , en een stoomschip hoogst nuttig. ' Hij kwam in het begin der meand Mei 1540 te Padang terug. 314 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1836—1840. Merkus was van oordeel , dat alles moest worden gedaan om den goeden afloop der expeditie te verzekeren: zoowel ter bevestiging van het bij den inlander, sedert den val van Bondjol en van Daloe-daloe, bestaande hooge denkbeeld van de kracht onzer wapenen , welk denkbeeld de voorzichtigheid vorderde zooveel maar eenigszins mogelijk te doen voortduren, als ter herstelling van den handel met de meer noordwaarts gelegen peperhavens; eerst na verovering van Singkel kon bovendien worden gedacht aan de invoering van in- en uitgaande rechten enz. ten einde, althans gedeeltelijk , de opofferingen te doen vergoeden welke onze vestiging te Baros noodig had gemaakt. Nadat de commandant der landmacht (omtrent het vereischte geschüt) en die der zeemacht (omtrent de vermeerdering der zeemacht) den 142 en 19n Februar advies hadden uitgebracht en Merkus nader (dd. 25 Februar 1840 n°. 185/36) had medegedet de expeditie het best zou kunnen geschieden bij den aanvang van den a. s. Oostmoeson, omdat de van Batavia te zenden schepen dan binnen weinige dagen te Padang zouden zijn, bepaalde de Regeering bij besluit van 2 Maart 1840 no. 2, dat #zoo spoedig mogelijk eene expeditie met land- en zeemacht zou worden ondernomen, ten een gevolg daarvan, van Tapoes te verjagen en om te Singkel, in overeenstemming met de hoofden des lands, een militaire bezetting te leggen. In het begin der maand April zouden daartoe, behalve de Argo en de Sylph, nog gezonden worden Z. M. fregatten Bellona en De Rupel (deze ter vervanging van de korvet Triton), benevens Z. M. stoom-schip Phoenix. Het voor de expeditie van Batavia te zenden geschüt bestand uit 8 i jägeren 18-ponders met affuit en munitie (2000 schoten), benvens een 12-ponder op cirkelaftuit voor de bewapening van den te Singkel an te leggen post. De toestand te Baros was intusschen geenszins ten onzen gunste veranderd; de plaats werd steeds door de Atjehers bedreigd, en Michiels had langzamerhand — ook met het oog op de aanstaande expeditie tegen Singkel — de troepensterkte tot cc. 500 man opgevoerd, onder bevel van den luitenant-kolonel J. J. Roeps. Den 12 Februar en den 28n Maart 1840 waren gevechten noodig om de Atjehers uit de nabijheid te verdrijven (Lange, II. bl. 371—872); bij de laatstge- noemde gelegenheid sneuvelde de dappere Roeps, die zich, vooral in den Java-oorlog, een schitterenden naam had weten te verwerven. SUMATRA S WEST VAN 1886—1840. 315 Een eenvoudig gedenktecken, te Baros opgericht, houdt nog heden ten dage de herinnering aan dezen hoofdofficier levendig. De dood van Roeps was aanleiding, dat Michiels de komst der bovenvermelde vaartuigen niet afwachtte om zich in persoon — met ce. 300 militairen — naar Baros te begeven, waar hij den 9™ April aankwam. Zijne bedoeling was nu, in de eerste plaats den vijand uit de nabijheid onzer vestiging te verdrijven; dit was noodig »voor den zedelijken invloed, zoowel bij vrienden als bij vijanden», en ook om over een goed deel der te Baros aanwezige troepen voor de expeditie tegen Singkel te kunnen beschikken. Onze post te Baros lag aan den linkeroever der Soengei Batoe Garigi; ‘s vijands versterkingen op cc. 800 Meters van daar, aan zee. In den ochtend van 11 April was aan den rechteroever, op 700 M. afstand van de vijandelijke. stelling, eene batterij opgeworpen, gewapend met een 12-ponder en een houwitser, waaruit al spoedig het geschutvuur geopend werd. Twee colon nes, elk 200 man sterk, rukten daarop vooruit: de eene langs het strand, de tweede door de wildernis welke door duinen van het strand gescheiden was. Op 300 M. afstand der vijandelijke sterkten kwamen beide colonnes weder samen op eene plaats aan het strand, die eene goede gelegenheid aanbood voor de opstelling van het geschut. Dit nam nu weldra hier eene nieuwe stelling in. Nabij de eerste batterij (aan den rechteroever der Batoe Garigi) bleef de reserve (200 man onder kapitein Bernhardt) standhouden. Nadat ons geschutuur dat des vijands tot zwijgen had gebracht, rakten de beide colonnes ten aanval op: de eerste naar het front van ‘s vijand: positie, de tweede naar de flank. Daar het strand eene inwaartche bocht maakte, kon ons geschut blijven doorvuren totdat de eerste colonne, die niet door den vijand was opgemerkt, bij de aan het strand gelegen benting was aangekomen. Deze werd nu be- stormd en zonder veel moeite genomen. Die colonne wendde zich nu naar de tweede, meer landwaarts in, gelegen benting, welke niet door ons vuur geleden had en geheel gesloten was. Daar de omtrekkende colonne te juister tijd aankwam, kon de aanval op die benting van verschillende zijden tegelijk geschieden en was de vijand geheel ingesloten; de aftocht was hem onmogelijk, — van daar zijn hardnekkige tegenstand. Eene bestorming werd beproefd, doch werd afgesla:en en de troepen begonnen te wankelen. Michiels deed na de reserve onder kapitein Bernhardt oprukken, en daarna de bestorming op nieuw ondernemen. 816 SUMATRA ’S WESTKUST VAN 1836—1840. Deze werd thans met goed gevolg bekroond, doch het was niet dan over de lijken der bezetting dat de stelling veroverd werd: men vond 78 dooden en nam 8 gewonden (Pedireezen) gevangen. „Geen een is het ontsnaptr, — aldus schreef de commandant der expeditionnaire zemacht in zijn rapport. Overhaast verliet de vijand nu ook zijnne verdere stellingen, tot Tapoes toe. In de zeer sterke positie te Kapala Oedjong liet hij eene aanzielijke hoeveelheid vivres en munitie, benevens zijn ge-schut (een bruikbaar lang kanon van 6 ® en een van 14 ®) achter; die positie werd den 13" April door de onzen bezet. Tweed dagen later rukten de troepen op tegen Tapoes, dat mede in overhaasting door den vijand verlaten bleek; men vond daar 9 stukken ijzeren geschut, vals gewoonlijk door hun slechten staat voor on van weinig waarde. De vzeer aanzielijker kampong bestond uit een aanatal goede planken huizen en bood alzoo een goed verblijf voor de troepen aan. Ook omdat Tapoes gezonder was dan Baros, en de rivier en de reede gemakkelijker het in- en ontschepen toe-lieten, besloot Michiels derhalve, hier de geheele macht voor de expeditie tegen Singkel samen te trekken en te Baros slechts eene bezetting voor de plaatselijke verdediging achter te laten. Het duurde nog tot den 252 Mei, voordat tot den aanval op Singkel werd overgegaan en die plaats zonder veel tegenstand in onze handen viel (Lange, II, bl. 876882). De Atjehers, geheel ontmoedigd, staken hunne kampong in brand en vluchtten naar Troemon. Met den radja van dit landschap, den 62 Juni door Michiels naar Singkel opgeroepen, sloot deze den 26n dier maand een tractaat, bestemd om Troemon Als zelfstandige staat, onder onzen invloed, tot voormuur van onze bezittingen tegen Atjeh te doen dienen. 2 Aldus was nu, langs de Westkust van Sumatra, ons gezag tot aan de grenzen van Atjeh uitgebreid, en op goede gronden liet het zich voorzien dat de binnen ’s lands gelegen landschappen zich van lieverlede bij dat gezag zouden aansluiten. Aangezien rde gesteldheid en ligging der onderworpen en nog te 1 Het bovenstaande is geput uit het door Michiels dd. 18 April 1840 La. C. ingediend rapport. Voor verdere — ook in dat rapport voorkomende — détails vie men Lange, II, bl. 872—875. 3 Zie onstel Onze aanrakingen met Troemon, in De Indische Gids, 1888 1, bl. 1191, SUMATRA S WESTKUST VAN 1886—1840. 317 onderwerpen Battalanden in de meeste opzichten nog geheel onbekend waren, en de kennis daarvan toch noodig was eten een een behörlijke en doelmatige regeling van het bestuur in die landen te kannen gerakens, machtigde de Gouvernemente-commissaris Merkus den Gouverneur van Sumatra's Westkust bij besluit van 27 Augustus 1840 n°. 376/590, den officier van gezondheid 2e kl, F. W. Junghuhn in commissie te stellen tot een topographisch onderzoek in de Battalanden en tot het inwinnen van verschillende berichten omtrent de aangelegenheden dier landen, volgens een door Michiels vast te stellen instructie. Voor deze zending ontving Junghuhn een onbepaald verlof, met stilstand van alle inkomsten als officier van gezondheid, doch met een daggeld van £15.— daags en vrije transportkosten. Aan deze commissie, die in 1340 en 184l werd ten uitvoer gelegd, danken wij het bekende werk Die Battalander auf Sumatra, dat in 18 47 het licht zag. Voor eene voorloopige regeling kon intusschen niet op den uit-slag van Janghuhn’s onderzogenen worden gewacht, en bij besluit van Merkus van 31 Augustus 1840 no. 288/599 (goedgekeurd bij Gouvernements-bostuat van 11 Maart 1841 ne. 19) werd ten aanzien van het bestuur der Battalanden — ‘s Gouvernements bezittingen ten Norden en Norden en Norden der residentie Ajer Bangis — in substantie het volgende bepaald. Aan het hoofd van dat bestuur werd gesteld een hoofdgecommitteerde voor de Battalandens ; deze betrekking, tijdelijk vervuld door den aan Merkus toegevoegden ambtenaar De Perez, werd au opgedragen aan den heer A. 1. Weddik, die De Perez als resident van Ajer Bangis vervangen had. De Battalanden werden verdeeld in 2 afleading, waarvan Tapanoeli en Pertibi de hoofdplaatsen waren. Tot de afleading Tapanoeli behoorden de kustlanden tot Singkel, met de daaraan grenzende und der nog te onderwerpen districten, benenens Nias; te Tapanoeli zou een assistent-resident, te Singkel een controlear 1e kl, te Baros een contrilear 2e kl, op Nias een civiel gezaghebber gevestigd zijn. De afdeeling Pertibi, onder een «gecommitteerde» — de heer T. J. Willer —, bestond uit de districten Padang lawas, Tamboesci, Panei, Bila en al wat, daaraan grenzende, verder aan ons gezag was of zou worden onderworpen. Voor Panci en Bila werden een controlear 2e kl aangewezen. De heer Weddik was inmiddels reeds naar Singkel gezonden, om daar de zaken ook met de binnen’s lands gelegen landschappen — Simpang kiri en Simpang kanan, die zich na de verovering van Singkel aan ons onderworpen hadden (Lange, II, bl. 382) — te regelen. Hij kwam daar Den 28" Augustus 1840 aan en schreef, dd. 12 September 1840 no. 1340/29, een verslag van zijne verrichtungen. Het komt ons niet undienstig voor, hier een kort overzicht van dat verslag te gven. De hoofden der #Oeloer waren opgeroepen en kwamen successiellen, zoodat 5 September de rapat voltallig was en de eerste vergadering kon worden gehouden. Uit Simpang kanan kwamen: Radja Indra moelia Radja Boengon moelia (vertegenwoor- sg) » Setia Baki 8 door Radja Boedjang > {Panghoeloe Selaton 3 » Setia Pangsor i "Limoes (vertegenwoordigd | Panghceloe Sim-Sem door zijn neef Mohammed) 2 > Ketjil, (vertegenwoordigd door Si-Ketjiq) Uit Simpang kiri: Radja Lela Setia Radja Moela Setia wn §itanor (vertegenwoordigd door 5 Panghoeloe Moeda loengkit, (vertegenwoordigd door Si-Ketjiq) door Panghoeloe Maha (vertegenwoordigd 9 Imam) door Panghoeloe Moeda) " Atjeh. Radja Maha Soerat Radja Boekit, (vertegenwoordigd duor) Toekoe Oeloe Kampong) Verder waren er nog eenige mindere hoofden. Allen namen de voorwaarden aan waarop de onderwerping aan het gezag van het gezag van het Gouvernement was verlangd. „Uithofde van den grooten afstand van Singkel waarop eenige der hoofden resideereny, werd bepaald dat «de algemeene vergade-ringen niet meer dan tweemaal'sjaars zullen gehouden worden, en wel te Singkely. De hoofden zouden daartoe, zonder kosten voor den lande, eene balei of vergaderingen steeds te mogen ontvangen. Zij verklaarden #weinig met de tijdrekening bekend te zijny en verzochten dus voor die vergaderingen steeds tijdig een oproepings-brief te mogen ontvangen. — Deze werd toegezegd; zij beloofden dan steeds te zullen opkomen. „In verband met de gegeven aanwijzingen en ten einde  Gouvernement zwelke in hoofdelijken omvraag gebracht en algemeen aangenomen werd. Daraarna werd gehandeld over de middelen welke konden worden aangewend om den handel te bevorderen; het wederzijdsche voordeel, daardoor te verkrijgen, werd stevens als het doel der vestiging van het Gouvernement te Singkel voorgedragen 7. De resident was zeer tevreden over den uitslag dezer besprekingen. Aan de hoofden werd verder voorgeesteld om een bij hen bekend persoon als hoofd der vreemdelingen te Singkel aan te stellen; als zoodanig werd voorgedragen Radja Solejman, broeder van den gewezen radja van Singkel, om ook als tusschenpersoon in handelszaken te fungeeren. „Met het levendigst genoegens werd deze voordracht door alle aanwezigen aangenomen. (Goedgekeurd bij Gouv. Besluit van 13 Februari 1841 no. 18, met toekenning van eene bezoldiging van f 50.— ’s maands). Nadat de resident de „vrijwillige belofter had verkregen dat zij in alles zouden medewerken om den handel op Singkel uit te breiden, gaf hij hun de toezegging om bij nadere kennismaking, en wanneer de handel meer gevestigd zou zijn, over te gaan tot het regelen der maandelijksche bezoldigingen welke het Gouverne- ment gewoon was aan inlandsche hoofden toe te kennen welke zijn gezag erkennen en het oprecht getrouw zijn. Daarbij werd hun duidelijk gemaakt, dat het ontvangen van zoodanige bezoldiging geene andere verplichting oplegt dan eene oprechte medewerking in al wat tot het welzijn van de landstreek kan bijdragen, en zij verklaarden zich dan ook genegen zoodanige betaling te ontvangen wanneer de handel nader op een gewenschten voet zou zijn gebracht. Bij de verdere besprekingen bleek dat in alle opzichten bij de hoofden der binnenlanden de wensch bestond om in vrede en rust zich aan de leiding van het Gouvernement toe te vertrouwen, en dat van hunne bedoelingen het beste resultaat in het belang van den laude te verwachten was. Zij kregen daarop g eschenken en rottingknoppen. Bij den aanvang en bij de sluiting der vergaderingen werden steeds 7 saluutschoten gedaan. Bij het afscheidsbezoek der hoofden werd ter gedachtenis aan beide hoofden der Soengeis een kort schriftuur uitgereikt, waartoe zij verzoek deden en dat door alle hoofden onderteekend werd. In het algemeen, zeide de resident, had de gehouden vergadering den gunstigsten uitslag gehad. 320 SUMATRA S WESTKUST VAN 1836—1840. Wij hebben, met de mededeeling van het vorenstaande, de chronologische volgorde eenigermate verwaarloosd en haasten ons thans, terug te keeren tot de handelingen van Merkus gedurende diens verblijf te Batavia. Hij deed daar, dd. 13 Maart 1840 n°. 195/341, een voorstel betreffende de organisatie van het civiel bestuur ter Westkust van Sumatra, waarop, bij het Gouvernementsbesluit van 13 April d. a. v. n°. 1 werd beschikt. Het zou tot noodelooze uitvoerigheid leiden indien, wij deze bescheiden in hun geheel mededeelden; een overzicht daarvan zal voldoende zijn. Het betoog van Merkus kan als volgt worden geresumeerd. De bij Besluit van 29 November 1837 ne. 8 op voordracht van generaal Cochius vastgestelde reorganisatie van het civiel bestuur was nog grootendeels onuitgevoerd gebleven. Tegen de uitvoering had zich van den beginne af aan verzet de nog voortdurende staat van olorlog tot onderwerping der XIII Kota’s en van den Toewankoe van Tamboesei; het wezenlijk en bijna volslagen gebrek aan bekwame ambtenaren, en, ten derde, het spoedig gemis der residenten: Steinmetz was door ziekte, Vriesman tengevolge van ontstane oneenigheden naar Java teruggeerd, en zij waren tijdelijk vervangen door ambtenaren zonder genoegzaam aanzien en kennis. Om den gebroken schädigt schnell tusschen de mindere gezagvoerders en den Gouverneur te herstellen. Dit gemis moest zich te meer doen gevoelen omdat, volgens de organisatie van 1837, de geringste gezagvoerderende ambtenaren, zonder intermediaire macht ondergeschikt zijnde aan den resident, door de gebrekkige voorziening in diens betrekking in onmiddellijke aanraking moesten komen met den Gouverneur, waardoor, zowel wegens de meer belangrijke bezigheden van dezen, als soms door den verren afstand waarop hij zich bevond, vertraging in den loop der zaken en gebrek aan toezicht over geringe en onervaren ambtenaren moest geboren worden. De onvolledige invoering der organisatie was van zerne nadeeligen invited geweest op het verkrijgen van eenheid en kracht in het civiel bestuur; dringend werd daar het behoud van rust en vrede en de ontwikkeling van voorspoed en welvaart op Sumatra voornamelijk afhing van een behoorlijke rege- ling en werking van dat bestuur. Merkus had dus getracht al dadelijk, onder nadere goedkeuring der Regeering, de noodige maatregelen te treffen, Zooveel mogelijk SUMATRA 'S WESTKUST VAN 1836—1840. 321 behield hij daarbij de bepalingen, vervat in het besluit van 1837, maar hij had zich verplicht gezien, zich eenige belangrijke afwij- kingen van de vroegere regeling te veroorloven. In de eerste plaats was in het oogloopend het gering verband tus- schen het bestuur der Bovenlanden, welke in eene menigte land- schappen zijn verdeeld; deze landschappen stonden in geen de minste onderlinge verdeeld; en elk gezagvoerder moest zijn bevelen van Padang vragen of ontvangen. In de nieuwelings on SUMATRA 'S WESTKUST VAN 1836—1840. 321 behield hij daarbij de bepalingen, vervat in het besluit van 1837, maar hij had zich verplicht gezien, zich eenige belangrijke afwij- kingen van de vroegere regeling te veroorloven. In de eerste plaats was in het oogloopend het gering verband tus- schen het bestuur der Bovenlanden, welke in eene menigte land- schappen zijn verdeeld; deze landschappen stonden in geen de minste onderlinge verdeeld; en elk gezagvoerder moest zijn bevelen van Padang vragen of ontvangen. In de nieuwelings on Der werpen landen was van deze inrichtig verträngt nog het minste nadeel: aan geene aanzielijk, over uitgebreid gebied gezag voerende inlandsche hoofden und der bevolking der binnenlanden geenheid van bestuur; elk landschap, elke kampong had eigen belangen en is zijnne naburen vijandig. Werde deze geest in de hand gewerkt door eene gelijke verbrokkeling van het Europesch gezag, zonder onmiddellijk en wakend toezicht van eenen hoogeren ambtenaar, dan moest dit naturijk leiden tot grootere verwijderingen en belette zulks de ineensmelting van belangen, waardoor de rust werd be-vorderd en de mogelijkheid geopend tot voordeelige gemeenschappe-lijke ondernemingen. Om dus aan het bestür de klem te geven die daaraan ontbrak, was het noodzakelijk, het geheele gebied onzer bezittingen op Sumatra te onderscheiden in afdeelingen, over welke, naargelang van de belangrijkheid van beheer, adsistent-residenten of contrôleurs der le klasse, en onder hunne bevelen al de tot die afdeelingen behoorende contrôleurs of posthouders moesten gesteld zijn. Daar het Gouvernement geene bemoeienis in de inlandsche huishouding verlangde en deze zelfs verboden was, zou bij den eersten oplag het stellen van ambtenaren, die met de bevolking in nauwere aanraking moeten komen, in schijn eene tegenstrijdigheid opleveren; doch zulks was niet het geval wanneer men bedenkt, dat eene inrichtig als de bedoelde op Sumatra nog onvermijdelijker was dan op Java, omdat daar ‘niet gelijk hier door middel van aanzielijke hoofden kon worden gewerkt. Te vergeefs had men getracht daartoe te geraken. In ‘Tanah Datar, de zetel der zoogenaamde Menangkabausche vorsten. was dit in den angen eenigszins gelukt, maar na de noodzakelijke verwijdering van den regent van Pagarroejeeng, die tot het vorstelijk geslacht behoorde, zou het moeielijk zijn, zulks opnieuw te beproeven; in Agam had de gestelde en later overleden regent noch gezag, noch invoiced wäre te verkrijgen; in de Is Kota’s was de tegen-woordige regent minder in aanzieren dan een gewordige, en zelfs in het land van Batipoe, waar het hoofd door ’s Gouvernements ondersteuning met zijne bevolking buitengewone voordeelen genoot tot bezwaar der naburige districten, was het te voorzien dat met het overlijden van den reeds bejaarden regent, de aanstelling van eenen opvolger over het geheele landschap zwarigheden zal ont-moeten. Naar een meer geconcentreerd bestuur was het streven geweest der Padri's, en juist daarom was de Maleier, die er onder gedrukt was geweest, zoodanig bestuur ongenegen. Hij noemde het strijdig met de adat. Ten bewijze daarvan mocht o. a. strekken dat een der weinige Padrische hoofden, tengevolge der bevrediging in gezag gebleven, de Toewankoe nan Tinggi der VIII Kota's, zich niet dan met moeite bij de hem ondergeschikte bevolking kon staande houden. Instede dus van, gelijk op Java, talrijke bevolkingen van uit-gestrekte landschappen door Middel van een enkelen inlandschen ambtenaar te leiden, werd op Sumatra de tusschenkomst van een menigte vereischt, welke dan nog den steun van het Nederlandsch gezag behoefden om zich te doen gehoorzamen. Wat op Java door den regent werd verricht, moest op Sumatra door Europeanen worden uitgevoerd. Waren deze te gering in aanzien, zooals tot dusver het geval was geweest, dan was hun invloed ook minder beduidend. Om deze reden vooral moesten adsistent-residenten met meer macht bekleed en met meer vertrouwen vereerd worden dan de gezaghebbers. Daraarbij kwam, dat het dringend noodzakelijk was het civiel gezag, ahtans tijdelijk, te verhefen, daar het gedurende den staat van oorlog eenigszins in minachting was geraakt, moowel door de onge-schiktheid van zeer vele ambtenaren, voor den dienst op Sumatra van Java gezonden, als door het gering aanzien dat zij bij den militairen stand genoten; een civiel gezaghebber werd veelal beschouwd als eene ondergeschikte autoriteit, om koelie’s te verstrekken en in de behoeften der militairen te voorzien, en genoten daardoor bij de bevolking weinig ontzag. Merkus had daarom vermeend, de landen van Sumatra's Westkust, voor zoover zij genoeg bekend zijn om weene regeling te ondergaan”, te moeten verdeelen in de afdeelingen Padang, Tanah Datar, Agam, L Kota’s, XIII Kota’s, Priaman, Ajer Bangis, Rau, Mandailing en Angkola, waarbij later zou gevoegd worden die der zuidelijke districten van Padang. De meer noordelijke Battalanden komen nader ter sprake. SUMATRA'S WESTKUST VAN 1836—1840. Erd afwijking van de organisatie van 1837 werd noodig geordneten ten aanzien van de grensscheiding der residentién. Volgens die grensscheiding strekte zich de tegenwortige residentién Padang uit tot de vallei van Koempoelan en Bondjol, terwijl die van Ajer Bangis al de onderworpen landen ten noorden van de Massang om vatte. Deze verdeeling nu steunde meer op de naturlikke grenzen dan op den aard der bevolking. Wilde men deze laatste alléen in acht nemen en dus de geheele Maleische bevolking bijeenhouden, zoodat de residentie Padang, behalve Bondjol, ook de Ophirdistricten en Rau zou omvatten, dan zou het gebied te uitgestrekt zijn geworden om het geheel te overzien; en vermits ook die landschappen reeds een overgang aanduiden van de Maleische tot de Batta-stammen, . konden zij gevoegelijk onder de residentie Ajer Bangis blijven. Bondjol, tot de top van het gebergte welke de vallei van Bondjol van die van Loeboe Sikaping scheidt, behoorende in alle opzichten tot de Padangsche landen; de bevolking is er zuver Maleisch, en bedecken gebergte maakt de eigenlijke waterscheiding uit. Tot de Padangsche landen, en wel tot Agam behoorende, zou Bondjol onder beter toezicht staan dan de resident van Ajer Bangis met mogelijkheid kon uitoefenen, en de meer aanzielijke militaire macht, voor de bezetting der naburige Padangsche Bovenlanden bestemd, zou ingeval van nood werkzaam kunnen zijn zouder daartoe door een zoover verwijderden ambtenaar (den resident van Ajer Bangis) te zijn geroepen. Eene derde, meer belangrijke afwijking van de organisatie van 1837 was de door Merkus noodzakelijk geachte afscheiding van het plaatselijk bestuur der Padangsche Bovenlanden van dat van Padang zelf, — eene verandering, waarop de gouverneur Michiels bij missive van 15 Maart 1838 no. 232 ook reeds had aangedrongen. Alle de redenen, aangevoerd voor de aanstelling van adsistent-residenten, waren van toepassing ten betooge van de noodz Lake- Held van de tegenwoordigheid van eenen resident in de Padangsche Bovenlanden. Zonder dezen zou de samenhang ontbreken, die vereischt werd tot instelling van een naar hetzelfde doel strevend bestuur, terwijl met hem dat bestuur genoegzame eenheid, volledigheid en kracht zou verkrijgen om op zich-zelf rust en vrede te behouden, verstoringen tegen te gaan en rijkdom te vermeerderen door ont- wikkeling van landbouw en producten van den grond. Door een voortdurend verblijf zou een resident zich in staat gesteld 