Corporate financial management
Saloekoe^ dorp op bet eiland Ceiam, aan de Oostzijde van bet acbiereiland Hoewamohel. Saloema, zie: Seloema. Saloepan^f een der Sollok-eilandai« circa tvee dagreizen beweaten Sollok. Er worden door de Orang Beadjoe'a rooverspraanwen ge« dorp op bet eiland Groet Sangir, residentie ManadOs rijkje Taroena, met een Cbriatelijk bedebuia. Het waa vroeger een der CTootste dorpen van bet eiland, dat, in bet jaar 1700, omtrent 1,500 inwonera telde. S^oeEran, dorp met acbool op bet Sangir- cilaDd Sjiauw. Saloe Saloe, dorp op Celebes' Westkust, ^deeling Sandjai, diatrikt Boelo Boelo, onder* ^ed Tondong, met 1 boisy 11 inwonera en 14 Uapperboomen (1861). flftlonwiTii kampong op Java, residentie Ja- paxa, tot de boofdplaats Japara beboorende. Saloethong, zie: Salotbong. Sttloewan, laadachap op Celebea' Oostknat, BD de Zaidigde der bogt van Tomini, beboo- ] rende tot de Banggaaiacbe benttingen, en ala ^oodanig onderhoorig aan Ternate. Het ia vrucbtbaar en goed bevolkt. Saloewar, eilandje aan Borneo's Weatknat, onderboorig aan Sambaa, Saloi, berg i# Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, landsobap Tanab Laut. Salolo, rivier op bet eiland Boero, op de Oostkust, in den omtrek van Kajeli. Saloma, onbewoond eiland ten Zuiden van bet eiland Lomboky in bet Zuiden der atraat Lombok. Salomatea, dorp op Celebes' Weatkuat, afdeeiing Sandjai, diatrikt Toeroengang en Ma- nipi, met 14 buizen en 91 zielen (1861). Salomati, rivier op Celebes' Westkust, leenvoretendom Tanetie, distrikt Qantarang. Salomenrong, rivier op Celebes' West* kust, leenvorstendom Tanette. Zij ontapringt onder den naam van Oewae Ampala nit ver- scbeidene apruiten, die van de bergen Boeloe Doewa> Oengae, Fatjiro, Menrong, Dataaalae, Oewae Toeroeng en Laposo afdalen, en loopt eerst naar bet Westen, en dan met eene groote weatelgke bogt in zuidwaartscbe strekking om den beuvel Watoe Watoe, alwaar zij den naam Watoe Watoe aanneemt, om verder, na vele kronkelingen, dezen weder voor Oelo te ver- wisselen, tot zij bij Sabang de beek Balla op- neemt. Yandaar stroomt zij naar bet Westen. Salomoni^ rivier op Celebes' Westkust, leenvorstendom Tanette. Zij ontspringt in Barroe, op den berg Laaitai, loopt in noord- westwaartscbe rigting tusscben de bergen Dja- mai en Tjenrana, alwaar zij gedeeltelijk de grena met Barroe vormt. Yerder vloeit zij naar bet Zuid-Weaten door de aawab's van Salomon! en ontlast zicb in de Lipoekasi. Zij is gemiddeld 30 Bijnlandscbe voeien breed. Salomoni, dorp op Celebes' Westkust, leenvorstendom Tanette, distrikt Lipoekasi, met 12 buizen en 103 zielen (1861). Salong (PaiBoe-), rivier in bet binnen- land van bet eiland Batjan. Saloporoe, dorp op Celebes' Westkust, leenvorstendom Tanette, distrikt Patapa, met 14 buizen en 137 inwoners (1861). Salor of Fiek- eiland, een der Natoena- eilanden, in de Cbinescbe zee, residentie Riouw, De piek ligt, volgens Melvill van Cabnbee, op 3** 53' N. Br. en 107** 54' lO'' O. L. Tus- scben dit eiland en Seloean zijn twee riffen, een op 4** 2' N. Br., met slecbts 2 vademen water daarop, en bet andere op 3** 57' 30" N. Br. Salori, dorp op Java, residentie Samarang, 18* n 196 8A. afdeeliug en distrikt Salatiga, ten Westen ?an den postw^. Salotan,' eiland in den Molukschen Aichipel, aan de Oostkust yan Gilolo, staande onder den Sultan yan Tidore. Saiotoengo, dorp op (%lebea' Westkust, rijkje Sop^ng. Salothong, dorp met goudmijn in Borneo's Westerafdeeling, distrikt Mandhor, welke door 60 k 70 man bewerkt wordt. Ook is er eene koperm\jn ontdekt. De put had den 27ii Maart 1860 eeue diepte yan niim 60 Bijnlandsche voeten yerkregen, en men ging voort hem die- per te doen zinken. Salowakki, zie: Fandjang. Salsie, riyier op Sumatra's Oostkust, resi- dence Palembang, die beoosten den Yierden Hoek in zee yalt. Zij is een tak der riyier Tan Palembang. Salsingar, eilandje aan de Noord-Oostkust ▼an Borneo, in den Sollok-Archipel. Saltimor, dorp op bet Achterwals-Aroe- eiland Workai, in 1850 met 12 huizen, be- voond door 111 Alfoeren. Saltimor Gk>rgar, dorp op bet Achterwals- Aroe-eiland Workai, welks invoners zich gene- ren met bet inzamelen yan yogelnesijes en on- der den Oranff Kaja yan Yree staan. Salwari Timor, dorp op bet Tenimber- eiland Timor Laut, residentie Banda. Salwati, zie: Salawati en Fandjang. Bama, rots in den Riouw-Archipel, ten Oosten yan bet eiland Bintang. Sama, riyier op Sumatra, residentie Tapa- noeli, afdeeling Mandabeling. Zij valt in de Gadis. Bamabang, riyier op Borneo's Noord- Westkust, rijk SerawaL Samabawa, eilandje, distrikt, baai en han- delsplaats aan de Zuid-Oostkust yan bet eiland Nias. Het eilandje Hgt op V N. Br. en 98* O. L. Het distrikt levert veel rijst op, die uitgeyoerd wordt, doch de uityoer yan slayen maakt een nog belangrijker tak yan handel nit. Aan de baai houden zich yele Achinescbe ban- delaren op, om de in de oorlogen prijsgemaak- ten te koopen. Samabawa heeft eene goede hayen, zoodat zich de gebeele handel op dit punt yereenigt. De uityoer bestaat, behalye in rijst en slayen, in tabak, lijnwaden en staal. Samabo, dorp op Sumatra, residentie Fa- dang, bij den Merapi. SaxnabOy smalle strook lands aan de Zuid- kust yan het eiland Manipa, waarop yroeger het dorp Sela lag. Bamadaiii eilandje in den Molukschen Ar- ' ohipel, bij de Koord-Westzgde van het Soda- eiland Taliabo. Samadang, naam yan een yoomnltg dorp op het Frinsen-eiland, bij Java's Noord- West- kust gelegen, met 200 inwoners, die in 1780 onder Kjai Lokba Alipan stooden. Samade, dorp in het binnenhmd van het Soela-eiland Taliabo. Samadjamboe, distrikt op Sumatra, m de Batta-landen. Samaeng, zie: Samang. Samaere, dorp op Celebes' Westkust, op de Zuid-Oostzijde van het rijk BonL Samagang, dorp op Sumatra, op de West- zijde yan het kouingrijk Achin. De bewo- ners zijn grootendeels Maleijers. £r is eeoe veel bezochte haven. Samahoekoe, rivier op het eiland Am- boina, aan de Zuidkust van het sefaiereilaDd Hitoe, die met eene zuid-westwaartsche strek- king in zee loopt. Samak, riviertje op de Westkust van het eiland Billiton, distrikt Tandjong Fandan. Samak, kaap aan de Oostkust van bet eiland Billiton, distrikt Lingang. Samal, dorp op het eiland Haroekoe, dat aan de hoofdplaats grenst en door Ghristenen bewoond is. Samal, rivier op de Oostkust yan het eilaad Geram, die, voor kleine vaartuigen bevaarbaar, gunstig voor den binnenlandschen handel ge- legen is. Samalagi, rivier op het eiland Boero, re- gentschap LelialL Samalahang, beek op Somatca, in de Lampongs, distrikt Adji. Samalanda, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, welke tusschen Ki^eas Moe- roeng en Barito in zee valt, Samalangay zie: Samarlanga. Samalange, dorp op het eiland Bali, rijk Gianjar. Samalantakan, kaap aan Borneo's Oost- kust, aan de Oostzijde van Tanah Boemboe. Samalika, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, welke in de afdeeling Doeson en Bekompai in de Lahei vloeit. Samalipa, rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, rijkje Kota Waringin, welke zich in de Lanoandow outlast. Samaila, rivier op de Oostkust van het eiland Boero. Saixialokoe, eiland ten Weston van Cele- bes, in den Spermonde-ArcbipeL Samanbawa, zie: Samabawa. Samandang, rivier in Borneo's Wester- SA. 197 1 ftideding, rqk Matan, die zich in de Simpai% o&tlut ea aan wier oe?ers ongeveer 120 men- acfaen wonen. Bamftncira, eilandje bij den mond der ri- rier van Kota Wanngin, op Borneo's Zuidkusi. gamang, dorp aan het Westerstrand van WtYoonrals-Aroe-eUand Wokkam, in 1850 met 12 iinizen en eene moskee, bewoond door 57 vden, als: 53 Mobimmedanen en 4 Alfoeren. Het vordt bestnnrd door eenen Oran^ Koja, die aan Oedjier onderworpen is. De grond le- Tert sago, kokosnoten, jdnanff, sirih en aard- Trachten. Yddir Samang kan geaokerd worden. flamangy dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afifeeling, distrikt Kahajan Oeloe. Samang, ririer op Sumatra, adsistent-resl- dentie Benkoelen, afdeeling Kroe, distrikt Blim- biiig. Samangi^ zie: Semangies. Samangka, zie: Semangka. Samangli, een der toppen van den Oenga- OB, op Java, residentie Samarang, afdeeling Siktiga, distrikt Oengaran. SaniAO of Kolrong, eiland tot deKleine Soeada-eilaDden. behoorende, op 2 mijlen af- itauidB Tan de Zuid-Westknst van Timor, en dnmn gescheiden door eene veilige, bevaarbare aeeogte, straat Samao of Moelot Rotti gebeeten. De Nooid*CX»tpunt of Koerong ligt op 10° 6' Z.Br. en 123* 26' 0. L., de Zuidpunt op 10° 27' Z. Br« ea IdS"" 21' O. L. Het eiland is, vol- geas Mx£.Tiu*.VAK Ga&nbee, 8.4 vierkante gMgraphiiaclie mijlen groot^ eens zoo lang als bre^ boBchrijk en niet vrucbtbaar. Langs bcide njden der Samao-straat liggen op korten ftMand Tan den wal riffen. Het binnenland CO de Zuid-Oostsiide bestaan uit eene keten van midddniatig hooge bergen; bet overige is zaadachtig en bar. De bergen bestaan uit li^msteen, en zijn bedekt met zwavel. Men heeft er tvee heete bronnen, die ijzer- en vitriool- deden bevatten. Nabij deze bronnen staat een bevonderingswaardige waringin-boom, welke, Bwr men segt, meer dan 3,000 stammen of kAen beeft, en onder welken wel 1,000 men* «bea eene achuilplaate knnnen vinden. De in- boorixngen noemen hem , i^o^n^i^' (de Heilige). Ook liggen op dit eiland modderwellen, welke, Seftoreode het geheele jaar, eene tamelijke hoe- vedbdd modder nitwerpen. In het NaiuurL f^dtekr, votfr NederL ludii, Deel I, bl. 157, koBt eene door den Heer P. J. Maibb gedane AckftBodlge analyse voor, van het water, dat is deze modderwellen gevormd wordt en door da Officfer van GSezondheid Rsichb, in 1850, gesonden is. Uit dat ondensoek blijkt: dat het van den modder af gefiltreerd water eenigzins zoutachtig van smaak is, met een specifiek gewigt van 1,0076 bij 27"* Chl- 8IUS temperatuur. Het bevat: kookare soda, chloorsodium, joodsodium (sporen), kiezelaarde, organische zelfstandigheden. De hoeveelhmd was te klein om met vmehi eene kwantitative analyse te bewerkstelligen. De minerale wel* nabij Kalnoa en de drie bij Oiassa zijn beschreven door P* J. Maixb en J. C. Be&nelot MoBirs in vooruoemd tijd- schrift, Dl. XXII, bl. 52—61. Yoorts moetea er nog minerale bronnen voorkomen te HalaiUi Silain, Kelang, Poeloe Kambing en Otofo* Het voornaamste voortbrengsel van den grond is Turksche tarwe, die met den viach, welke er in overvloed gevangen wordt, een voomaam voedingsmiddel uitmaakt. Yerder levert de grond rijst, katoen en goed hont voor den huis- en scheepsbouw. De uitvoer bestaat in was, sao* delhout, iripang en vogelnesijes. De bewonera zijn van hetzelfde donkere kroesharige ras als de Timorezen en worden gesohat op 8,000 zielen (1853). Zij staan onder den Badja van Koepang» die hier zijne verblijfplaats houdt. Keeds sedert 1616 is Samao de zetel der Yorsten van Koe- pang. Het Gouvemement heeft hier t&a Post- houder, Het eiland staat als ongezond bekend. Aan de Zuid-Oostzijde van Samao ligt het eilandje Kambing, met zijnen slgkvulkaan. Bij den Oosthoek of Hajingsissi, die op lO*' 11' Z. Br. en 123* 31' O. L. de Westzijde der straat Samao bepaalt, is eene goede ' anker* plaats in de Westmoesson, alwaar de scheiten^ die alsdan op de reede van Koepang niet vei- lig zijn, goed kunnen ankeren. Samaot (Groot- en Klein-), twee eiland* jes in de straat Riouw, aan de Noord-Oostzijde van het eiland Gampang. Saxna Paringoe, dorp op het Sandelhout* eiland. Samapoera, dorp op Java, residentie Sa* marang, afdeeling en distrikt Salatiga. Samar, meer in Borneo's Westerafdeeliug, landschap Malo, op O"" 40' N. Br, en 111'' 52' 0. L. Samar, kaap aan Java's Zuidknst, residentie Kediri, afdeeling Ngrowo, distrikt Wadjak. Samara^ dorp op Celebes' Westkust, in het Westen van het rgk Mandhar. Samara, rivier op Celebes' Oostkust, rijk Tomboekoe. 199 SA. »- ' Bamarahftn, gebergte en rivier op Borneo's Noordkust, in Broenai. De rivier ontlast zieh door Serawak in de bogt Datoe. Samaraxnakay twee dorpen in Borneo's Westerafdeeling, een in het rijk Sangouw, aan de Kapoeas, eu een in Tajan, eveneens aan de Kapoeas. Saxnarang, residentie op Java. Zij grenst ten Noorden aan de Java-zee en voor een ge- deelte aan Japara, ten Oosten aan Rembang, ten Zniden aan Madioen, Soerakarta en Kadoe, en ten Westen aan Pekalongan. De bodem is over het algemeen vruchtbaar. De regentschappen Demak en Grobogan zijn meestal vlak, gelijk ook het aan het Noorder- strand gelegen gedeelte der regentschappen Kendal en Samarai^. Het zuidelijk deel dier beide laatste r^entschappen, gelijk mede de afdeeling Salatiga, zijn hooger gelegen en meer betgachtig. De voornaamste bergen zijn de Oengaran, waarvan de top, Kopen^ of Gadjah Moengkoer, 6,796 Bijnlandsche voeten hoog is, en de Merbaboe, met den top Telemojo, welke 9,924 Aijnlandsche voeten bereikt en op de grens der residentien Samarang, SoerakarUi en Kadoe ligt. De rivieren in deze residentie zijn van wei- nig beteekenis en slechts voor kleine vaartui- gen bevaarbaar. De voornaamste zijn: de Ta- ngoelangin op de scheiding tusschen Demak en Japara ; de rivier yan Demak, waarin de Toen- tang uitstroomt; de zoogenaamde rivier van Samarang, die zich ter hoofdplaats in zee ont- last, en de Koetoe, welke Samarang van Pe- kalongan Scheldt. Men vindt voorts nog een paar kaualen, waarvan het eene, in 1808 langs den grooten wcg van Demak naar Samarang gegraven, in de Westmoesson, wanneer de ge- meenschap over zee met Japara moeijelijk is, voor het vervo^ zeer dienstbaar is. Het tweede kanaal, hetwelk even als bet rorige slechts in de Westmoesson bevaarbaar is en zijn water ontvangt uit de rivier van Foerwo- dadi en de omliggende rijstvelden, loopt in eene zuid-oosteUjke rigting langs den weg van Demak naar Foerwodadi. De reede van Samarang is de eenige ge- achikte voor den algemeenen handel en scheep- vaart, hoezeer zij in de Westmoesson yoor de veilige ligging der schepen te wenschen over- laat. De communicatie tnsschen de reede en de stad Samarang was door lange verwaarloo- zing en het uitstellen van de daarvoor ver* eisdite werken, ten laatste zoo moeijelijk ge- worden, dat het gevaar van verlies van men- schenlevens en goederen meer en meer toenam. Eindelijk heeft de regering besloteu Krachtig de handen te slaan aan de uitvoering van de be- noodigde werken tot verbetering. — Behalve de reede van Samarang heeft men voor den handel met kleinere vaartuigen eenige inhammen en mondingen van riviertjes, zoo als te Kali Woengoe, Torbaja, Tawang Trassie, Korowe- lang, Wilangan en Demak, terwijl in elkc van die plaatsen Opzieners voor de recherche ge- plaatst zijn. In de nabijheid van den berg Oengaran vindt men de zwavelbronnen Telogo Nipo, Soember Gedong, en Soember Kamen, en op den berg zelven eene warme bron. Belangrijk zijn ook de modderwellen van Poerwodadi, die eene hitte hebben van 100** Fahrenheit en den modder 30 voeten omhoog werpen. Ook heeft men in het distrikt Hangar eene vuurbron^ die onder de be vol king als heiligji wordt be- schouwd. Voorts zijn er in deze residentie plaatsen, alwaar aardolie op welt. Tot de merkwaardigheden, die men in Sa- marang aantreft, behooren eenige oude Brah- miniscbe tempels op den berg Oengaran. Zij zijn negen in getal en liggen terrasgewijze bo- veu elkander aan de helling van den znid-oos- telijken top, Soemowono geheeten. Men vindt er verspreid liggende beelden van Granesa, Maha D6wa, Bathara Goena, Siwa en andere godheden, waaraan door Bengalezen, die zich hier ophouden, offers worden gebragt. — Ook treft men op 8 palen ten Westen van Sama- rang, bezniden Bodjoug, in eenen rotsachtigen heavel eene grot aan, waarvoor een houteu vcr- dek is alles met Chinesche karakters beschre- ven. Deze plaats, alwaar weleer een hdlige zich meet hebben opgehouden, staat in eere onder de Ghinezen, die haar laten bewaken. De grond brengt hier rijst, djagong^ koffij, sniker, tabak, indigo, en de meeste op Java bekende tropische vruchten voort, terwijl er ook de teelt van Enropesche groenten en vrnchten plaats vindt. In de bosschen houden zich eene menigte tijgers en auder wild gedierte op. Aan tarn en wild gevogelte ontbreekt het hier ook niet, evenmin als aan zee- en rivier visch. De vis- echerij, welke aan duizenden huisgezinnen on- derhoud verschaft, geschiedt met een 1,400 tal zoo grootere als kleinere vaartuigen, die alien in de residentie gebouwd worden. De op de visscherij bestaande belasting schijnt nadeelig te werken en de bevolking temg te houden, om zich meer op dien tak van Industrie toe te leggen. Dit heeft ten gevolge, dat de bevolking gedeeltelijk in hare behoefte voor* 8A. 199 / wi door het inkoopen yan SiamBchen gezouten ▼isdi, waarYan de invoer rrlj belangrijk is. Be bumenlandache handel is toeaemende, de marktplaatsen worden druk bezocht, ea het vertier Termeeidert, daar de kleinLandel, weike TFoeger bijoa uitsluiteDd in handen van de Chioesche pachters en hunne afhangelingen was, meer en meer door den inlander wordt gedreven. Onder de inlandsche bevolking, Tootal die der stad Samarang, rindt men dan ook gotid-, zilYer- en ijzersindien, timmerlieden en metselaaiSy schoen- en kleSrmakers, koper- en bitkslagers, stod- en matienmakers, broodbak- keis, vagen- zadel- en yuurwerkmakers. De residentie is verdeeld in de regentscbap- pen Kendal, Samarang, Salatiga, Demak en Grobogan. — In de regentscbappen Salatiga, Beaiak en Qrobogan heeft men Adsistent-Resi- daiteo, die onder den Resident met hetgezag bekleed zijn. BelialTede genoemde Adsistent-Residenten en de Bcjgenten ala boofden der inlandscbe beTol- king; wordt do Resident in het bestuur oyer dit gewest bijgestaan door eenen Secretaris, te- reas ambtenaar van den bnrgerlijken stand, — eeaea Adsistent-Resident yoor de comptabiliteit, die teyens Superint^ident yan het yendukantoor is, — eenen Adsistent-Resident yoor de policie ia de stad en yoorsteden yan Samaraug, en eea tiental Controleurs yan de landeliJKe inkom- stcD en koliures, waaryan eyenwel 66n meer bij- smder bdast is met dt policie te Ambarawa. In de regen'tschappen, welke onder het be- stnor yan Adsistent-Residenten staan, zijn deze terens belast met de functien yan Notaris, Yeadnmeester en yan Ambtenaar yoor den baigedijken stand. Da te Samarang geyestigde wees- en boedel- ksflMT beeft yoor deze residentie hare agent- achai^en gevestigd: in het regentschap Salatiga te Sidatiga en Ambarawa, in de regentschap- pca DeiBuak en Grobogan, op de respective hoofdplaataen, en in het r^entschap Kendal, te Kendal, Kali Woengoe en Selokaton. Yoor bet regtswezen heeft men ter hoofd- pbats den xaad yan justitie, wiens regtsgebied ttch ttitstrekt oyer het geheel centraal g^celte Tui Jaya; yoorts het residentsgeregt, waaryan de Resident yoorzitter is, en op de hoofdpUat- tta der alzonderlijke r^entschappen eenen land- nad; terwijl de residentie behoort tot den vcikbing van den ommegaanden regter in de derde afdeeling. Voor de waterstaatswerken behoort Samarang toi de derde waterstaatsafdeeling, waaryan de ck/ in de atad Samarang gevestigd is. Yoor de inning der inkomende en nitgaande regten ressorteert Samarang onder de tweede afdeeliug en heeft men te Samarang eenen Ontvanger en een burean yan controle en recherche. De strandyonderij is er opgedragen aan den havenmeester te Samarang en aan de opzieners bij de recherche te Korowelang, Kali Woengoe en Babalan. Yoor de belangen yan het onderwijs heeft men eene snbkommissie, waaryan de tijdelijke Resident en Secretaris der residentie yoorzitter en secretaris zijn, wijders drie gonyernements lagere schqlen ter hoofdplaats, en twee te Ambarawa. Buitendien heeft men te Samarang eene Hervormde en eene Roomsch-KathoHeke weeshnisschool, als ook yerschillende partiku- liere onderwijzers en onderwijzeressen en inrig- tingen yoor het geven yan onderwijs zoo te Samarang als te Salatiga. Yoor de Heryormde eeredienst beeft men twee Fredikanten te Samarang en een Yeldpre- diker voor de garnizoenen te Salatiga en Am« barawa, terwijl bij de Roomsch-Katholieke ge- meente de dienst wordt waargenomen door een pastoor te Samarang en een te Ambarawa. De yerschillende gedeelten der bevolking, die niet tot de inheemsche behooren, staan on- der hunne eigen Hoofden. Zoo heeft men yoor de Chinezen, die nog al talrijk zijn, te Sama- rang een Majoor, een Majoor titnlair, een Ka* piteiu titulair en drie Lnitenants, aan welke eene Lnitenant is toegeyoegd als secretaris, mitsga- ders een adjunct secretaris, — yoorts in de regentscbappen Demak en Grobogan respecti- velijk een Lui tenant. De Arabieren en Maleijers, gelijk mede de Mooren, de Boeginezen en de Bengalezen staan afzonderlijk onder hunne te Samarang geyes- tigde Hoofden met den titel yan Kapitein. De totale beyolking yan Samarang bedrocg: in 1856 843,504 zieleu , 1857 882,132 , , 1858 908,987 , 9 1859 937,979 r I, 1860 970,201 M waaronder die der partikuliere landen b^e« pen was: in 1856 yoor .... 76,478 zielen # 1867 , 1858 , 1859 , 1S60 # 9 9 9 80,363 80,961 82,314 81»258 9 9 9 9 800 SA. Yoor de verschiUende deelen, vaaruit de be- volkmg ran Samarang heeft bestaao, worden de Tolgende cijfen opgegeven: tf. Europeanen: in 1856 3,855 zielen M 1867 3,311 # 1858 3,380 g 1859 3,581 # 1860 3,765 w w w waaronder roor de partikuliere landen begre- pen varen: in 1856 261 zielen I, 1857 263 I, , 1858 266 , t, 1859 279 , 1860 286 9 6, Chinesen: in 1866 10,005 zielen , 1857 9,250 sr , 1858 9,482 , M 1859 10,104 , r I860 10,730 ^ waaronder roor de partxkoliere landen: in 1856 4,902 zielen , 1857 4,517 M t 1858 4,843 , , 1859 5,288 , ^ 1860 6,982 , c. Arabieren en andere Treemde Ooster- lingen: in 1856 2,303 zielen 9 1857 2,322 ^ , 1858 2,409 , t 1859') 2,484 ^ t 1860 2,508 , waaronder YOor de partiknliere landen: >) Met het ja&r 1859 heeft men aangevangen deze kategorie in tweeen te spliUen en bestond z\j nit: «• Arabieren: in 1859 640 zielen „ 1860 609. 3. andere vreemde Oosterlingen: in 1869 1,944 rielen 1860 1.999 in 1856 1,308 zielen # 1857 1,338 , M 1858 1,970 , » 1859 ») 2,004 , M 1860 2,015 , d, inlanders ') : in 1856 827,841 zielen # 1857 867,249 , , 1858 893,716 , M 1859 921,810 r ^1860 953,198 , waaronder voor de partiknliere landen: in 1856 70,007 zielen M 1857 74,245 » r 1858 73,882 , , 1859 74,743 , , 1860 72,976 , weshalTe de iulandache berolking, ongcrekend die der partiknliere landen, telde: in 1856 757,834 zielen , 1857 793,004 , t 18r8 819,834 , , 1859 847.067 r „ 1860 / . . . . 880,S:23 # Het blijkt uit de Toorafgegane bevolking- siatistiek: ^ l^ dat de totale bevolking van Samarang was toegenomen met 126,697 aden of ruim 15 V.5 2**. dat de bevolking der partiknliere landen, die in 1860 eene vermindering onderging, voor 't overige steeds toenemende was geweest, en *) In verband tot de voorgaande noot, mdt men voor deze kategorie op de partiknliere landen de volgende cgfers vermeld: a. Arabieren; in 1859 467 zielen n I860 488. b. andere vreemde OoaterUngem in 1869 1,537 zielen ,1860 1.677 , *) Onder de inlanders kebben wg opgenomen: in 1856 SSSslaTen , 1867 841. , 1858 836 „ Na 1868 vmdt men in de rogeringivenlagen geene afzonderlgke opgaven meer van slaveu. SA. 201 ia hrt laatste jaar, in Tergelijldng met 1856, nog mefc 3,968 zielen of ongeveer ^^1^ °/o ver- meerderd was; 3^. dat het cijier der £uropeanen, toot het (otaal, Tenneerderde met 410 sielen of ruim i\ dat die zich daarran op partikuliere landfill ophidden, toenamen met 35 zielen of mm9V,7o; 5^ dat de Chinezen, na eene yermindering in 1857, ireder geregeld iraren toegenomen, hoeieer het cijfer er yan in 1860 niet meer dan 725 zielen of ongeyeer l^U 7o sterker wu dan dat yan 1856; 6^ dat yan het totaal der Chinezen de groot- ste hdft zich op de partiknliere landen bevond, en dat dit element op die landen was toegeno- mm met 1,080 zielen of ruim 22 ^/q; 7^ dat de kategorie der Arabieren en an- doe Treemde oosterlingen yoor het totaal toe- Dui met 205 zielen of 8Vio 7o; ter^ijl 8". het gedeelte er yan op de partiknliere landen yermeerderde met 707 zielen of ruim 9^ dat nit de opgayen ten aanzien yan deze kategorie blijkt, dat in 1860 Vi gedeelte er nn zich op de partikuliere landen ophield; terwijl 10*. men het er yoor honden mag, dat yan deze kategorie naaawelijka Vt g^eelte bestaat ait soogeuaamde Arabieren, die, op een 60- of 70tal na» zich op de "partikuliere landen be- Tindea; 11*. dat de kategorie der inlandsche beyol- kiug yoor het totaal was yermeerderd met 125^7 zielen of ruim 15 Vg 7^, — terwijl de inlandsche beyolking, zonder die der parti- kuliere Linden, toenam met 122,389 zielen of numl6V,%; 12*. dat eindelijk de inlandsche beyolking op de partikuliere landen dan eens toe-, dan veder a&iemende is geweest, maar toch in 1860 ▼ermeerderd was met 2,968 zielen of ruim Onder de inlandsche beyolking, waaryan de stokte, ongerekend die der partikuliere lan- den, gelijk wij zagen, heeft bedragen : in 1856 757,834 zielen , 1857 793,004 , , 1858 819,834 , f 1859 847,067 # , 1860 880,223 , in 1856 .. . . 139,288 huisgeziuuen M 1857 .. . . 142,848 M r 1858 .. . . 147,074 , , 1859 .. . . 156,401 , , 1860 •. . . 158,067 w weshalre men op 1 landbouwend huisgezin heeft gehad: in 1856 ...••• 5.44 zielen , 1857 ...... 5.55 , , 1858 5.67 w , 1859 5.42 , f 1860 6.57 # teUe men, yolgena de opgayen der regering, roor de kndbomreade beyolking met yelden: Het blijkt daaruit, dat de toeneming yan het getal landbouwende huisgezinnen niet ge- heel, maar toch redelijk wel met de toeneming der inlandsche beyolking gelijken tred heeft ge- houden, zoodat het onder die inlandsche be- yolking aanwezige gedeelte, dat yan landbe- zit yerstoken is, niet zeer is toegenomen en yoor eene residentie als Samarang weinig te beteekenen heeft. Wanneer men aanneemt, dat een landbou- wend huisgezin gemiddeld bestaat nit yijf zie- len, dan zou daaruit yolgen, dat het yan grond- bezit yerstoken gedeelte der inlandsche beyol- king niet meer heeft bedragen dan: in 1856 8 "/^ M 1857 9V,o # ^ 1858 lOV^ , M 1859 7Vio ^ t 1860 lOV^ , en gemiddeld oyer het geheele tijdrak onge- veer 9'/. •/. ')• *) De oorzaak van het yerschil, tasschen de beide laatste hier gemaakte berekeniDgen ea die voorko- mende in de tabel N'*. 6, op pag. 102, en de tabel N^. 21 op pag. 118 en 119 van dit deel, zoeke men daarin, dat wg bg die tabellen de sterkte der beyol- king op de partiknliere landen, die wij voor ons on- derzoek van de totale bevolking aftrokken, te gering hebben genomen, weinig vermoedende, dat in de regeringsverslagen omtrent eene en dezelfde aangele- genheid jaar voor jaar op twee versohiUendo plaat- sen cgfers worden gegeven, die hemelsbreed van elkander verschillen. De egfers, weike voor die tabellen door ons zijn gebezigd, kan men vinden in de verslagen van 1856 pag. 114, van 1857 pag. 188, van 1858 pag. 107, van 1859 pag. 121, van I860 pag. 134; terwgl de cgfeis, die wg in dit artikel voor de bevolking der partikuliere landen hebben genomen en afgetrokken, ontleend zgn aan i de beyolkings-statiBtiek, die in dieselfde yenlagen 202 SA. Volgens de verslagen der regering besloqgen de velden der bevolking eenc uitgestrektheid : in 1856 van . . < . . 225,321 bouws ^ 1857 # . .. . . 225,845 , t 1858 # • • 1 . 228,125 , , 1859 , .. . . 229,876 , 9 1860 M .. . . 244,801 , dat is gemiddeld per landbouwend huisgezin: in 1856 1.618 bouw 1857 1.581 1858 1.551 1859 ...... 1.47 1860 1.547 If IT 0 0 0 Bebalve eene kleine toeneming in liet laatste jaar zien wij, dat de -aitgestrektheid jaarlijks was afgenomen. De ontginning van gronden is dus niet vooruitgcgaan in verbouding tot de vermeerdering van bet cijfer der landbou- wende buisgezinnen. Van de totale uitgestrektbeid gronden bad men : 1". aan sawab's of natte rijstvelden: . . 87,720 bonws of 38.93 % . . 88,045 0 0 38.98 , . . 88,931 0 0 38.98 , . . 90,818 , 0 39.50 ^ . . 114,407 0 0 46.73 , in 1856 1857 1858 1859 1860 0 0 0 0 2*. derbalve aan gronden, wier bevocbtiging van de regens afbankelijk is: . . 137,601 bouws of 61.07 Vo . . 137,800 , , 61.02 , . . 139,194 0 0 61.02 0 . . 139,058 M 0 60.50 , . . 130,394 ^ 0 53.27 0 in 1856 , 1857 # 0 0 1858 1859 1860 dien grootendeeb in de afdeeling Demak te £oeken zijn. De verbouding der sawab's tot de drooge gronden is niat gunstig, en zelfs in 1860, toen een groote verbetering plaats vend, nog ver beneden bet gemiddelde voor de gesamenlijke Gouvemements-residentiSn op Java. Van de velden der bevolking beeft men gc- bezigd : 1**. voor de Qouvernements kultures *] : in 1856 2,100 bouws 1857 2,100 , 1858 2,060 , 1859 1,940 , Het blijkt daaruit, dat, meer bijzonder in 1860, de sawab's zijn vermeerderd met onge- veer' 23,600 bouws, terwijl de uitgestrektbeid drooge gronden afnam met 8,660 bouws. Die vermeerdering der sawab's staat waar- acbijulijk in verband met de voltooijing der se- dert eenige jaren aangevangen werken tot op- damming van de rivier Toentang en zal mits- jaarlijks gegeven wordt. Wg bcboevcn evenwcl niet te docn opmcrken, dat daardoor aan de waarde en de kracht van onze beschouwingen en gevolgtrek- kingen ten aanzien van de rgatproduktie op Java, waartoe de 200 even vermelde, door ons vervaar- digde Ubellen tot groiidalag zgn gelegd, door het vcrachil weinig wordt benomcn. 1860 1,840 2". voor de eigen kultuur der bevolking: in 1856  14,017 bouws 1857 15,086 * 1858 15,601 0 1859 14,386 , 1860 13,543 0 0 0 0 Wesbalve zijn gebezigd: V, voor 's Qouvernements kultuur: in 1856 1857 1858 1859 1860 0.93 Vo 0.93 0 0.9 ^ 0.84 , 0.77 0 2°. voor de eigen kultuur der bevolking: in 1856 S12.85 «/. 1857 92.39 1858 92.26 1859 92.46 1860 93.71 en onbeplant gebleven is; <) Hoezeer in bet regentscbsp Demak 00k eene Gouvemements tabaksaanplanttng bestaat, bl\jkt het evenwel niet, of daarvoor velden der bevolking '^o^ den genomen. — De hier opgegeven velden hebbeti bgzondcr voor de suikerteelt gediend. SA. 903 in 1856 6.22 Vo , 1857 6.68 r t 1S68 6.84 r , 1859 6.26 , r I860 6.53 r De Terhoading Tan het onbeplaiit geblevene, zich waarscbijnlijk geheel heeft bepaald bij de kstegorie der drooge grouden, is Diet on- guustig, — ofschoon bet de vraag is, of niet jaist daardoor roeer aauleiding is gegeven tot sifiokiLiiig, die in bet hier bebandeld tijdvak. Toor dit gewest niet onbelangrijk is geweest. Van de voor eigen knltuur der bevolking gebezigde velden werden beplant: 0. met padi ial856 . , , 1857 .. , 1858 .. , 1859 .. f 1860 .. 201,829 bouws of 96.47 ^'« 200,140 r ^ 95 91 ^ 202,005 r r 95.98 ^ 204,265 , , 95.65 , 207,347 , 0 90.38 , (kt b per landbouwend baisgezin: in 1856 1.45 bouw r 1857 1.4 t r 1858 1.37 r , 1859 1.306 r M 1860 1.31. h, met tweede gewassen: in 1855 , 1857 I 1858 / 1859 f 1860 7,375 bouws of 3.53 Vo 8,520 » » 4.09 , 8,459 , , 4.02 , 9,285 , M 4.35 , 22,070 , , 9.62 , De toeneming der teelt van tweede gew as- sea '), welke Tooral in bet laatste jaar belang- r^k was, staat w^inig of niet in verband met iKt meer en meer ontoereikende voor de voe- ding da jMkft'-produktie, welke bedragen beeft: I) Uit het regeringsrenlag over 1860, waarin op pa|. 112 eeaige statistieke opgaven gedaan worden offitrent de katoenteelt onder de inlandsche bevol- Vifig, blijkt, dti in het gemelde jaar niet minder dm 12J07 bouws in de regentschappen Demak, Grobogan en Samaiang met katoen waren beplant, narran alieen in Demalc 11,401 bonws. De pro- ^tie had bedragen 67,128 pikoU en kon niet als puistig bcscboawd worden. De prodnktie van De- cuk had bedragen 51,354 pikols en daaronder 1,506 pikoU Ntenw-Orieana katoen. in 1856 4,378,610 pikols w 1857 3,334,174 , r 1858 4,098,678 , r 1859 4,173,312 ^ 9 1860 3,535,899 ^ dat is per bouw : in 1856 21.69Vj pikols 1857 16.66 1858 20.29 1859 . . , . . 20.43 1860 17.05 w 9 Trekt men van de met padi beplante uitge- strektbeid de cijfers der mislukte velden af, die opgegcven worden: in 1857 ad , 1S58 , M 1859 9 , 1860 , 17,608 bouws 9,183 8,463 24,209 9 W B dan verkrijgt men voor dc prodnktie per bouw in die jaren de volgende uitkomsten, te weten: in 1857 18.26V, pikols w 1858 21.48 t 9 1859 21.31=/, 9 1860 19.10 9 9 en gemiddeld over de vijf jaren per bouw 20.417, pikols. Ten aanzien van geen der Javascbe resi- dentien blijkt de door ons bij het artikel Rijst *) aangenomen maatstaf eener gemid- delde produktie van: a. 30 pikols per bouw sawab met ptidi dalem^ 6. 20 pikols per bouw sawab met padi gen^ djak, en c, 12 pikols per bouw drooge rijstgrond, zoo toepasselijk te zijn, als op den rijstbouw van de residentie Samarang. De volgende becijfering kao dit voldoende aantooneu : Yolgens bet voorafgegane is in bet tijdvak van 1856—1860 voor den rijstbouw eene nitgestrekt- beid gebezigd van 1,015,586 bonws daarvan zijn mislukt. . . . 59,463 # zoodat geslaagd zijn. . .. Te transporteren. .. 956,123 bouws 956,123 bou^ <) Zie de tabcl N^. 20, te vinden op pag. 116 en 117 van dit Detl van bet Woordenboek. 204 SA. Transport. .. Aan sawah's heeft de bevol- king gehad. . 469,921 bouws daarvan aftrek- kende het be- noodigde voor de suikerkul- tuor ad. . . 10,040 , 956,188 bouws dan kan de bevolking voor haren padi-hovLW aan sawah's gehad hebben derhalve aan drooge gronden. 459,881 bouvs 496,242 bouws Van hare sawah's ter uitge- strektheid van 459,881 bouws heeft zij eene gelijke hoereel- heid, als Toor de suikerteelt gebezigd is, beschikbaar moe- ten houden, en dus met padi gendjah beteeld 10,040 , zoodat zij voor detecltvan^iwf/ dalem overhield aan sawah's. . 449,841 bouws Zoo doende verkrijgen wij: a. sawah's, beplant mei padi dalem 449,841 bouws b. sawah's, beplant met padi gendjah. 10,040 ^ c. drooge rijstgronden. . . 496,242 t te zamen. . . 956,231 bouws of de uitgestrektheid, die, na aftrek van het misiukte, blijkt te zijn geslaagd, en waarvau de produktie kan worden berekend als volgt: a, 449,841 bouws sawah met padi dalem ^ 30 pikols 13,495,230 pikols b. 10,040 bouws sawah met padi gendjah a 20 pikols 200,800 , €, 496,242 bouws drooge gronden a 12 pikols. . . . 5,954,904 r te zamen. . . 19,650,834 pikols terwijl de wcrkelijke pro- duktie heeft bedragen. . . 19,520,573 ,r dat is. 130,261 pikols of ongeveer •/, Vo minder. Deze uitkomst is om twee redenen zeer be- langrijk : vooreersi meenen mij daaruit tot de gevolg- trekking te kunnen komen, dat in Samaratu^ geene verzwijging der produktie van eenige beteekenis kan hebben plaats gehad, tervijl: in de tweede plaats die uitkomst, in verband tot de prijzen der padi, eenen vrij zuiveren maatstaf aangeeft voor eene heifing van land- rente van den grond, — bijaldien men een- maal mogt overgaan tot eene opheffing van het kultuurstelsel overeenkomstig de denkbeel- den, daaromtrent door ons in het artikel Rijst ontwikkeld. Uit het oogpunt van het al of niet toerei- kende voor de voeding geeft de verkregen produktie de volgende uitkomsten. Per landbouwend huisgezin heeft men aan padi gehad: in 1856 pikols 81.437, , 1857 if 23.34 ^ 1858 ^ 27.87 ^ 1859 ^ 26.68V, ^ 1860 , 22.37 en gemiddeld over de vijf jaren 26.51'/^ pikols. Herleid tot gepelde rijst, met een verlies van 46 °/o bij de pelling, had dus een landbouwend gezin: in 1856 pikols 16.97V, , 1857 # 12.60»/j , 1858 r 15.78 r 1859 r 14.47V4 , 1860 12.08 en gemiddeld over de vijf jaren 14.17^/1 pikols. Voor de voeding der landbouwende bcTol- king kan dus de verkregen produktie als vol- doende worden beschouwd, hoezeer hetopmer- king verdient, dat gaandeweg de hoeveelheid per landbouwend gezin sterk is verminderd. Minder ruim valt de berekening uit over bet totaal der bevolking, na aftrek van die der partikuliere landen ^) ; want dan verkrijgt men aan gepelde rijst per hoofd: in 1856 pikols 8.2P/i. , 1857 r 2.24V, , 1858 M 2.6?/io , 1859 , 2.36V4 , 1860 M 2.15 ') De reden, waarom vr\j bq de berekening T&n het toereikendc der prodnktie voor dc voeding der bevolking, die der partikuliere landen bniten aaa- merking laten, ligt daarin, dat in den regel dc rgstprodoktie der partikuliere landen ruim vol- doende ia voor de voeding der bevolking dier landen. 8A. 806 en gmiddeld oyer de Tijf juren d.54V3 pikols. Wanneer men bedenkt, dai wij in onze be- rekeningea omtrent betgeen de ^Mrdii-produktie UQ g^elde rijst per hoofd heeft uitgeleverd, bet benoodigde voor laai-padi van de produk- tie niet aftrekkeu, dan kunnen de bier yerkre- gen djfers ala uiet gebeel voldoende worden bescbouwd. Het is eveowel waarscbijnlijk^ dat door de teelt van tweede gewassen rnim is Tooraen in betgeen er, door bet ontoereikende dtf fo^i-prodaktie, aan bet benoodigde voor de ToedtBg nog mogt ontbreken. De landrente, yan de j9^»-productie der be- TdkiDg gebeyen, heeft bedxagen: in 1856 / 792,684.83V, , 1857 . . • . . ^ 772,961.33Vs r 1858 , 836,324.337, , 1859 , 869,618.58 » 1860 • . . . . , 866,076.83 d&t is: c per kndbouvend gezin: in 1S56 / 5.69 , 1857 r 5.41 , 1858 , 5.68V, , 1859 0 5.56 , 1860 , 5.47V4 b. per bonw jtadi ^) : in 1856 / 3.93V4 . 1867 , 4.23V, r 1868 J, 4.33V4 , 1859 ,4.44 , 1860 , 4.72V, r. per pikol padi: in 1856 / 0.18Vi» , 1867 M 0.23V, M 1858 , 0.20V, f 1859 r 0.20*/, # 1860 M 0-24V, De meeste gelrjkmatigbeid yertoont de aan- ^ btj berekening per landboawend boisgezin. *) In dese berekenibg z^n de mislukte Telden lict begrcpeD. In de tabel N®. 15 op pa^. 110 Tu dit deel waren de mislukte yelden in de here- ^<auig opgenomen. Yandaar bet verscbil tnsscben ^ taliel ea bet bier yoorkomende. Wg beboeyen Biet te doen opmerken dat de bier gegeven c^fersy vdke ecae roortgaande opdr^Ting der landrente ittwijzen, nuer den waren stand der saak opgeyen. De ongelijke yerdeeling der gronden onder de landbouwende beyolking maakt bet eyenwel niet waarsebijnlijk, dat bet cijfer der landbou- wende buisgezinnen bij den aanslag in eenige aanmerking komt, en bet is dan ook minder uit dat oogpunt, dan wel ten einde de gele- genbeid te ge?en, de zaak der landrente nit alle gezigtspunten te kunnen beoordeelen, dat wij eene berekening geyen yan bet bedrag er yan per buisgezin. Meer waarscbijnlijk komt bet ons voor, dat men de be£Bng eener yaste som i)er bouw, die even wel met elk jaar yer- boogd wordt, tot grondslag beeft genomen, zonder meer bijzonder te letten op de produk- tie of de prijzen yan bet jsait-gewas. — Van* daar dat, bij berekening yan betgeen de aan- slag per pikol padi heeft bedragen, de befBng blijkt bet zwaarste te hebben gedrokt op de produktie der twee ongunstige oogstjaren 1667 en 1860. Uit de tabel N*. 11, te yinden op pag. 106 yan dit deel, waarbij wij, naar aanleiding yan de middenprijzen der padi, de waarde bereken- den yan de jMMft'-produktie in bet tijdyak yan 1856—1860 yoor de 20 daarbij betrokken re- sidentien, blijkt de waarde der Samarangscbe produktie te hebben bedra- gen /61,661,782.63V, Bij eene belEng yan bet Vs« waartoe naar Oostersche be- grippen de souverein het regt beeft, bad de landrente in Samarang derbalye moe- ten opbrengen / 10,332,356,62V,p in stede daarvan beeft, yol- gens den aanslag de beffing hoogstens kunnen bedragen g 4,136,665.91V, of minder. ....../ 6,i96,690.6iv, In stede yan 20^/^, waartoe men geregtigd was, beeft dus de beffing niet meer dan 8 % yan de waarde bedragen. Dit is derbalve eene derying yan landrente, die men zicb ter wille yan bet kultnurstdsel be^ft getroost, maar die, althans wat Samarang betreft, waarscbijnlijk niet opgewogen is geworden door de winst bebaald op de Samarangscbe produktie yan koffij en suiker, boezeer de prijzen yan die beide artikelen in het tijdvak yan 1856 — 1860 booger waren, dan waarop men in den regel kan rekenen. Bleek bet nog maar, dat bet kultuurstelsel yoor de bevolkiug werkelijk yoor- deelig is, dan zou daarin nog eenige grond ter yerdediging yan den bestaanden staat yan za- ken kunnen geyonden worden, Wij zullen la< fi06 8A. ter aanwijzeii hoe het daarmede yoor de Sama- rangsche bevolking gesteld is geweeat gedu- rende het hier behandeld tijdrak. De klapperteelt in deze residentie achijat, in weerwil van de gestadige vermeerdering van den aanplant, geene bijzonder gunstige resulta- ten te geven. De yruchtdragende aanplant telde: op ultimo Dec. 1856 1857 1858 1-859 1860 r M 9 M 390,322 boomen 408,703 r 433,510 M 457,941 » 448,123 w en de vermeerdering bedroeg dus in 5 jaren niet meer dan 67,501 boomen of nog geen 13 %, ofschoon de jonge aanplant telde: . . 558,814 boomen . . 643,980 » . . 678,110 , . . 723,682 » . . 874,496 r op ultimo Dec. 1856 w w * r 1857 § g w 1858 , , , 1859 9 9V 1860 Heeds op ultimo December 1853, dus 3 ja- ren voor het hier behandeld tijctvalc, telde de jonge aanplant 374,484 boomen of slechts 73,639 boomen minder dan de vruchtdragende op ultimo December 1860 of 8 jaren later, zoo- dat blijkbaar een groot getal door sterfte of uitroeijing verloren moet zijn gegaan. In hare verslagen doet de regeriug wel mededeeling van het getal gestorven boomen, maar zon- der aanwijzing, of cu hoeveel daarvan bchooren tot den vruchtdragenden of tot den jongen aanplant. Deze aanwijzing zou evenwel eene belangrijke bijdrage zijn voor het onderzoek naar de oorzaken van eenen zoo langzamen vooruitgang. Het belang der klapperteelt, als bron der vermeerdering van de vrelvaart der bevolking, is te groot, om het niet zeer wen- Bchelijk te achten, de kennis dienaangaande zooveel mogelijk te vermeerderen *). *) Onder eene goede leiding, zoodat er geeoe aan- plantiagen worden gedaan, die geen goed resaltaat konnen oplcvcren en ontmoediging te weeg brengen, en behoudens behoorlijke zorg voor de aanwezige boomen, kan de klapperteelt eene onberekenbare bron van inkomaten voor de bevolking worden. — Op ultimo December 1860 bedroeg de aanplanting op Java, die van partiknliere onderncmingen en de rcaidentien Batavia, Soerakarta en Djokdjokarta daaronder niet begrepcn, een getal van 18,841,220 boomen, wa&rvan 7,288,964 vruchtdragende en 11,242,256 jonge. Waunecr men nagaat, dat de De prijs der klappernoten per 100 Btnksheeft, blijkens de verslagen der regering, bedragen: in 1856 / 6.91V, , 1857 9 6.40V, g 1858 9 5.28V, r 1859 M 5.84 M 1860 # 6.— Die prijzen zijn zeer hoog en toonen aan dat de produktie nog verre is vau in de be- hoefte te voorzien. De prijs der klapperolie wordt opgegeven per pikol te hebben bedragen: in 1856 / 32.75 r 1857 9 23.72 » 1858 g 23.25 g 1859 r 26.66 g 1860 r 29.— Wannecr men nagaat, dat, zelfs bij de beste wijze van oliebereiding, minstens 600 noten noodig zijn ter verkrijging van e6n pikol die, dan mag men, met het oog op de vermelde prijzen der noten, het er voor houden, dat er weinig bereiding van olie onder de bevolking plaats vindt, en dat door invoer vau elders in de behoefte, althans voor een niet onbelangrijk gedeelte, moet worden voorzien. De veestapel in Samarang gaat mede sterk vooruit. Daaromtrent worden ons devolgende cijfers medegedeeld: a. buffels: in 1856 mannetjes. . 67,826 wijQes 100.746 158,572 r 1857 mannetjes. . 59,491 wijfjes 106,074 165,665 , 1858 mannetjes. . 61,242 wijfies 110,339 171,581 , 1859 mannetjes. . 65,646 wijfjes 115,213 _ 180,859 w 1860 mannetjes. . 67,352 wijfjes 121,067 188,419 opbrengst van elken vruchtdragenden boom, geda- rende eene recks van jaren, veilig op/ IVi ^/^ .kan gesteld worden, dan kan daaruit bl\jken, wat van dien aanplant binnen eenige jaren te wachten is. 8A. 207 i. rancMrext: in 1S56 stieren.. koeijen.. g 1857 aiiereD.. koeijea. • r 18^8 ftti«reii.. koojen.. I 1859 stiereiL. koeijeu.. t I860 stieren. • koeqen.. 8,098 17,400 8,529 . . . 18,996 8,396 8,706 19,169 18,939 9,372 . . . 20,519 e. paarden: ia 1856 liengsten. . 8,227 merrien. 5,915 # 1857 hengsten. , 8.469 merrien 6,031 # 1853 hengsten. . 8,542 merrien 6,167 f 1859 hengsten. . 8,618 merrien. 5,975 i 1860 hengsten. . 8,090 merrien 5,653 25,498 27,625 27,555 27,644 29,891 14,142 14,490 14,709 14,593 13,743 Het bltjkt daaniit: V. dat het getal buffels vermeerderd is met 29,847 sinks of ruim 18^^%; 3*^. dat het getal runderen is yermeerderd net 4,393 stuks of bijria 17 V^ 7o; 3*. dat alleen het getal paarden, meer bij- VBider io het laatste jaar, eene vermindering beeft ondergaan, in yei^elljking met 1856, van 399 sinks of ruim 2Vs*/o- De GonTernemenis kultnres bepalen zich bij ^ tedt Tan koffij, soiker en tabak. ^ de koffijknltuur njn ingedeeld geweest: in 1856 .... 30,411 huisgezinnen f 1857. r 1S58. f 1859. # 1860. 