I know a nurse
DiEIRfDS &© Als voorname en voor alsn(^ onmisbare elementen van Industrie ,inoesten de slaven vooraf onze aandacht tot zich trekken. Thans moet de vrije bevolking, die, het zij als meester en beheerscher der slaven, het zij door eigen handenarbeid , tot de productie medewerkt, het onderwerp van ons onderzoek uitmaken. Deze bevolking kan men gevo^lijk in drie hoofdklas- sen verdeelen , als: 1°. de Europeanen; 2°. de in dekolo- Die vrij geborenen van alle kleuren; %'. de geraannmit- teerden. De eersle klasse is in den regel slecbts als tijdelijk in de kolonie vertoevende^ te beschouwen ; het getal derge- uen, die aldaar zich vestigen zonder eenig voornemen om naar Europa weder te keeren , is bijzonder klein. Behalve de ambtenaren en militairen , tot deze klasse behoorende , en een groot aantal kooplieden, die, zoo al niet vreemd aan de productie , in den engen zin des woords niet pro- ductief kunnen genoemd worden , vinden wij onder de £u- ropeanen , het grootste aantal der administrateuren , di- recteuren en mindere plantaadje-opzieners ; dus het per- soneel , dat door deszelfs onmiddellijken invloed op den arbeid , van het grootste belang is bij eene beoordeeling van den toestand der nijverheid. £r heeft in het beheer der plantaadjen eene zekere op- klimming plaats. Men kan geen directeursplaats verkrij- gen , zonder eenen leertijd van ten minste drie jaren als blank-officier te hebben doorgestaan ; evenwel hangt dit geheel van de siiperieuren af , daar er geene wettelijke bepalingen voor bestaan, immers zoo veel mij bewust is. De administrateuren , die meestal in de stad wonen , en gewoonlijk meer dan eene , ja tot vijftig of zestig adminis> tratien onder zich vereenigen , worden in den regel uit de bekwaamste directeuren gekozen. Baar deze betrek- kingen echter het voornaamste middel van fortuin uitma- ken, behoef ik niet te zeggen, dat het verkrijgen van ad- ministratien een onderwerp van onophoudelijke kuipe- rijen wordt , en dat het voor den eigenaar in Europa eene moeijelijke zaak nioet zijn , om eene goede keuze te doen. Deze graduele opvolging is voorzeker eene goede inrig- ~ 37 — ting, waaraan men, voornamelijk met betrekking tot de geregelde tucht over de slaven , welligt de instandhouding der kolonie te danken heeft. De strenge hierarehie die er bij de beheerschers onderling wordt in acht genomen , en die zich naar onderen voortzet bij de slaven aan wie men een zeker gezag toevertrouwt, geeft aan het geheel van dit stelsel eene vastheid en eene orde , die men alleen we- dervinden zou op een oorlogschip , en het is dan ook niet onwaarschijnlijk , dat het van daar ontleend is. Wat den landbouw en fabriek-arbeid betreft , heeft het insgelijks dit voordeel, dat de overleveringen van vroegeren tijd blijven bestaan , en de vruchten der ondervinding niet verloren gaan. Inderdaad , dit stelsel zou weinig te wen- schen overlaten , indien de personen , die zich aan dit vak wijden , voorloopig die soort van wetenschappelijke ken- nis hadden opgedaan , welke zij in hetzelve met nnt zou- den kunnen aanwenden. Bit is nu hoogst zeldzaam het ge- val, en daaraan zal men het wel moeten wijten , dat, in- dien de nijverheid niet terug is gegaan , zij ook geene noe- menswaardige vorderingen heeft gemaakt. In vroegere tijden werd het personeel der blank-officieren veelal door soldaten en matrozen aangevuld , en hoewel er uit deze klasse mannen zijn te voorschijn gekomen , wier kunde en karakter alien lof verdient , kon men toch in het alge- meen geene verbeteringen van hen verwaehten. In latere jaren zijn er vele wel opgevoede jonge lieden uit het moe- derland gekomen , om planters te worden ; maar hun ont- brak meestal die soort van kennis , welke het meeste nut 4 kon aanbrengen. Men zal mij doen opmerken , dat men geene geleerden tot blank-officiers kan aannemen ; maar ik heb geenszins geleerdheid op 't oog. Be beginselen der scheikunde en werktuigkunde, zoo als ook het physiolo- gisch gedeelte der plantenkuude , zijn niet moeijelijker te leeren , dan zoo vele andere wetenschappen , die men op de scholen onderwijst en toch zoo zelden in het leven te pas komen. Welligt vindt men in ons land te weinig ge- legenheid om zich in deze vakken te bekwamen. Be tweede klasse van kolonisten is verre weg de talrijk- ste en , met betrekking tot de nijverheid , niet minder be- langwekkend dan de eerste. Zij is in vele onderdeelen te ^(^litsen, als daar zijn: die van zuiver Europesche af- komst , die van gemengde afkomst , die van neger afkomst. Als werkelijk tot het land behoorende , verdient zij meer uitsluitend den naam van kolonisten , en heeft zij bij de al- gemeene welvaart meer bijzonder belang. Be eigenaren zijn indezelve talrijker,de administrateuren zeldzaam, en de werklieden , of die het zouden kunnen worden , menig- vuldig. — 40 ~ Men beweert , welligt niet zander jreden , dat de inland- sche eigenaar dikwijis weinig geschikt is voor het slaven* beheer ; hetgeen men daaraan zou moeten toeschrijven , dat by met zyne slaven in een te naauw verband staat , om altijd met eene volmaakte onpartijdigheid onbevoor- oordeeld te werk te gaan ; maar wat nijverfaeid aangaat , kan men van hem meer vooruitgang verwachten , omdat hij zijne belangen beter kent en beoordeelen kan , dan hij , die zich op de rapporten van zijnen administrateur ver- laten meet. Daarbij is hij trotsch op zijnland , en hedt de overtuiging , dat het voor grooter welvaart vatbaar zou zijn ; ook is hij , zonderling genoeg, minder onwillig dan de Europeaan, om innovatien aan te nemen. Laat men hem de zaak duidelijk en mogelijk maken, en hij zal ze be- proeven. Wanneer men het onderzoeken wil , zal men dan ook bevinden , dat de weinige verbeteringen welke er in> gevoerd zijn , meestal door Surinamers , of immers door in de kolonie wonendeeigenaren, zijn aangenomen. AIs plan- taadjebedienden , zijn de inboorlingen , voor zoo ver land- bouw en nijverheid betreft, mij in 't algemeen voorgeko- men een' zeer goeden aanleg te hebben , die alleen voor- beeld en handleiding vordert, om goede vruchten op te le- veren. Maar een aanzienlijk aantal der inboorlingen van Suri- name , van alle kleuren , doch vooral onder die van ge- mengd bloed, leeft zondergeregeldemiddelen van bestaan, zonder vooruitzigt , zonder emstigen wil om zich door zijnen handenarbeid te voeden. Men ziet daar hoogmoed — 41 — en armoede op de zonderlingste wijze vereenigd ; hij die gemakkelijk, door met eigen handen een stukje lands te bewerken , vijf gulden daags zou kunnen verdienen , wil liever, indien hij schrijven kan, kantoorbediende worden Yoor twee jy drie honderd guldens in 't jaar ; of anders is welligt zijn hoogste begeerte , op eene snijderstafel te gaan zitten, en het weinige wat hij verdient , aan opschik te ver- kwisten. Daar echter in deze weinig y^moeijende , maar ook gering betaalde soort van betrekkingen , het benoo- dlgde aantal lieden beperkt is, en men een afschuw heeft van landbouw , leeft een groot gedeelte dezer klasse , zon- der eigenlijk lets te doen, de hemel weet hoe. Alleen de vruchibaarheid des lands maakt hetmogelijk dat zij leven. Ziehier een voorbeeld : een diaken , van ik weet niet meer welke gemeente , rondgaande om liefdegiften in te zame- len , treedt in een huisje van een der voorsteden binnen, en vindt er twee jonge gezonde mannen in hunne hang- matten uitgestrekt u Wij zijn zelven dood arm , wij hebben niets om te geven, en zelfs geen bananen om te eten.» — u Maar waarom dan is die groote tuin om uwe woning been, geheel in 't wild gegroeid?» — «Wel , omdat wij geene sla- ven bezitten. )» — Ziedaar het heerschende denkbeeld; landbouw en slavemij worden als onafscheidelijk be- schouwd. Men verbeeldt zich welligt, dat de vermoeijenis die met den landelijken arbeid gepaard gaat , hter oorzaak van is ; maar men ziet toch vrije lieden , wanneer zij wer- ken willen , anderen veel zwaarderen arbeid ondernemen , zoo als dat van'thoutkappen en visschen, waarbij zij uren 4, — 42 — lang moeten roeijen. Eenige schrijvers over de kolonien hebben beweerd , dat de akkerbouw er als vernederend werd beschouwd, omdat zij ia die landen bet kenmerk was der slavernij ; maar ik vraag^ worden er dan geene slavengebruiktvoor alle handwerken zonder onderscheid? zijn niet demeestetimmerlieden slaYen?en toch is er geen handwerk, dat door de vrije lieden hooger geacbt wordt. Naar mijn oordeel , is de afkeer van den landbouw hoofd- zakelijk een vooroordeel , dat op niets wezenlijks is ge> grond , en dat versterkt wordt door bet gebrek aan geduld en aanboudende arbeidzaambeid. Wanneer de inboorling niet gebeel en al door de vadzigbeid overwonnen is , kiest bij bij voorkeur die soort van arbeid , welke hem een on- middellijk voordeel, boe geringdan ook, verscbaft. Gaat bij voor een paar dagen op de viscbvangst nit , dan oogst bij de opbrengst vanzijne inspanning onmiddellijk, en kan zieb daardoor voor eenen meer of minder langen tijd aan de ledigbeid overgeven ; even zoo wanneer bij brandbout kappen wil; is bij bandwerksman , dan leeft bij eene week met betgeen bij in drie dagen verdient. Als landbou- wer daarentegen , zou bij dagelijks moeten arbeiden , om , na een geduldig wacbten van eenige maanden, voor zijne moeite beloond te worden ; dit is te zeer strijdig met zijne neiging tot zorgelooze ongebondenbeid. Maar indien bij zieb als tinmiermansknecbt verbuurt, waarom zou bij bet dan niet doen voor betzelfde loon als landman? omdat bij bet timmerwerk als eene kunst bescbouwt. en dus zieb zelven als een kunstenaar^ terwijl bij een man , die met de - 43 — spade werkt, niet veel hooger acht dan een paard of os, dan ^en bloot werktuig. Het is dus dezelfde hoogmoed, die men niet zelden bij de Europesche landbouwers aantreft ; daar ziet men toch ook dikwijls, dat de zoons het ambacht van hunnen vader versmaden. De stadsslaaf ziet op den plan- taadjeslaaf neder, even als de burger op den boer, en daar de landbouwin de kolonie veel minder kunstmatig is dan in Europa, ishetnietteverwonderen,datdezelYe door de wei- nig verlichte klasse nog minder geacht wordt. De vrijman is trotsch opdevoortbrengselen van zijn eigen grond,maar alleen wanneer ze door slavenarbeid zijn verkregen . Daarbij komen de genoegens van het steedsche leven, welke de meesten tegen geenen prijs zouden willen vaarwel zeg- gen. Niemand die het land kent, zal zich dan ook in het hoofd zetten , om ver afgelegen streken door vrijlieden te laten bewerken; doch bijaldien al het land dat binnen de stad en op een half uur afstands buiten dezelve is gelegen , behoorlijk werd bearbeid , dan zou er zeker geene armoede onder de vrije klasse te vinden zijn. Inderdaad, niets is valscher dan het denkbeeld van onze philantropische droomers in Europa, die aan den hoek van hunnen haard beweren , dat de landbouw door de slavemij gebrandmerkt is, en op deze wijze u trachten uit te leggen , waarom de Engelsche koloni^n sedert de emancipatie met rassche schreden ten onder gaan. Uit het- geen ik hler boven gezegd heb , zal men , hoop ik , eene be- tere oplossing weten af te leiden. Boch genoeg hiervan; den hemel zij dank , wij hebben ons met diergelijke ques- — 4-i — ti^n nog niet verder in te laten. Ik zal alleen dit bij deze gelegenheid als een regel voorstellen , dat men dikr overal gerust emanciperen kan, waar de vrije klasse even pro- ductief is als die der slaven. Moge men het door een doelmatig onderwijs , door voor- beeld en handleiding zoo ver brengen, dat het aanko- mende geslacht in Suriname de edele strekking en het materieel voordeel , die aan den landbouw verknocht zijn , uit het ware oogpunt leere beschouwen. Ik geloof dat daaraan veel gedaan kon worden ; vooral door maatschap- pijen, zoo als die tot Nut van 't Algemeen en die van Wei- dadigheid , onder krachtige medewerking der Regering. Beze laatste kan echter alleen in deze weinig doen, wan- neer zij niet eene werkdadige belangstelling voor de zaak ontmoet bij dat gedeelte der bevolking, hetwelk eenen meer onmiddelUjken invloed kan uitoefenen op de min vermo- gende leden der gemeente. Welk nut heeft tot dus ver de zoo uitmuntende instelling der eerste van gemelde Maatschap- pijen , in Suriname gehad ? De jaarlijksche uitgave van eenen almanak , waarin men niets vindt dat tot ware verlichting leiden kan , niets tot verbetering der nijverheid. Het is dan ook geen volksboek ; daar is de prijs te hoog voor. Welke prijsvragen heeft dat departement ooit uitgeschre- ven? ^ne , zoo veel ik mij herinner : Over de middelen om de uitgeputte bosschen te herplanten ! Alsof er gebrek aan hout in Suriname kon gevreesd worden. En wat zou het niet al hebben kunnen doen? Wat zou het al niet hebben kunnen vragen ! ? Maar wat niet is , kan nog worden , en — 4S — laat ofls dus hopen, dat het Suiinaamsche departement weldra aan deszelfs schoone roeping moge beantwoorden. De Maatschappij van Weldadigheid bestaat nog maar wei- nig jaren , en heeft hare geboorte te danken aan een waar gevoel van liefdadlgheid en belangstelling , dat in het hart van eenige achtingswaardige inboorlingen , jegens hunne minbevoorregte natuui^enooten is ontsproten. Hulde zij gebragt aan hunne edele pogingen! Aanmoediging der arbeidzaamheid zij steeds hunne voorname leus, en zij zullen aan hun land groote diensten kunnen be- wijzen. De landbouw , het zij op eene groote of kleine schaal , is de ware, oorspronkelijke bestenuning van den mensch, liet is de algemeene grondslag van alle welvaart , van alle volksbestaan. De landbouwer , die zijn eigen grond doet vruchten dragen, is de onafhankelijkste man op aarde; elke dag geeft hem zelfvoldoening , en wanneer hij met eenen nadenkenden geest begaafd is, leeft hij dubbeld, door het leven van de hem omringende nafuur. £n waar kan dit alles wel meer waar zijn, dan in het zoo vrucht- bare Guyana, waar de jaargetijden zoo geregeld zijn, waar de groeikracht zoo ongeloofelijk groot is , en de te- leursteUingen van den Europesehen landman niet ge- vreesd worden? Alle handwerken hebben hunne aanlok- kelijke zijde , en zij zijn alle nuttig en noodzakelijk tot het algemeen welzijn ; maar een ieder kan niet meester wor- den, en is het dan niet veel verkieslijker, dadelijk als meester zijn eigen grond te bewerken , wanneer men op 46 die wijze meer verdienen kan , dan menig meester timmer- man of metselaar. Land is in Suriname yoor niet te verkrijgen , zelfs in de onmiddellijke nabijheid der stad. Welke voortbrengselen , behalve diegene welke dagelijks ter markt verkocht kun- nen worden , voor den kleinen akkerbouw geschikt zou- den zijn , zal ik trachten in een ander gedeelte van dit ge- sehrift aan te duiden. Be klasse der gemanumitteerden blijft ons nu nog over te beschouwen. Zij onderscheidt zich bijzonderlijk dair- door, dat zij , vroeger in slavernij geleefd hebbende , meer of min aan den arbeid is gewoon geweest ; daar echter een groot aantal gemanumitteerden als kinderen de vrijheid erlangen , en er vele vrouwen onder gevonden worden , die ook als slavinnen een gemakkelijk leven leidden, is dit geen algemeene regel. In vroegere jaren bestond er eene belasting, onder den naam van vrijdomsgeregtig- heid, welke bij de manumissie moest betaald worden. Sedert 1882 is dit veranderd in eenen borgtogt van drie tot vijf honderd guldens naar gelang van den ouderdom , of wel in eenen personelen borgtogt van twee gegoede in- gezetenen. Het doel van dozen maatregel is , de regering te waarborgen tegen den mogelijken last, die voor haar zou kunnen ontstaan , van den nieuwen staatsburger, in geval van hulpeloosheid , te moeten onderhouden ; maar in we- zenlijkheid heeft het geen ander efifect als de manumission moeijelijk te maken , en men mag gelooven , dat dit denk- beeld dan ook wel het meeste aandeel aan deze bepaling - 47 — heeft gehad. Konde men nu deze bemoeijelijking als een middel beschouwen , om het aantal der productieve slaven tegen vermindering te behoeden , dan ware zij ten min- ste oeconomisch te prijzen ; maar dit is in geenen deele het geval. Die slaven toch , welke men wenscht vrij te ge- ven, zijn inderdaad reeds voor de productie, als slaven, verloren , en leven , wanneer zij een hindemis van dien aard ontmoeten , in eenen dubbelzinnigen toestand voort , die schadelijker is voor het algemeen welzijn en voor de goede orde, dan hunne vrij verklaring. En wat den last voor de gemeente betreft, kan ik alleen dit zeggen, dat, zoo veel mij bewust is, nooit eenige alimentatie van Rege- ringswege aan gebrekkige of verarmde gemanumitteerden is verleend. Onbekwaamheid tot den arbeid, door ziekte of ouderdom , is dan ook het eenige denkbare geval , waar eene ondersteuning zou te pas komen ; maar de Regering is hiertegen genoeg beveiligddoor de menschlievende nei- gingender kolonisten en demilddadigheid der Inch tstreek. Ik geloof daarom deze borgtogten als een' nutteloozen en zelfsschadelijken hinderpaal voorde vrijstellingen te moe- ten aanmerken , en het als wenschelijk te moeten voorstel- len, dat men ze door andere bepalingen deed vervangen , die de strekking zouden hebben om arbeidzaamheid bij de nieaw bevrijdenop te wekken. De overgang komt mij voor thans te plotseling te zijn: gisteren was de mensch nog slaaf, dat iste zeggen eene zaak, geheel afhankelijk van eenen vreemden wil, onbekwaam tot eenige bui^erlijke regten of handelingen , en weinig , zoo eenig , begrip heb- - 48 -- bende yan de maatschappelijke verpligtingen die op den burger rusten; heden is hij, eenvoudiglijk door een ge- drukt vel papier dat hij niet lezen kan , zonder eenige be* proeving of voorbereiding, gelijk aan zdjnen meester ge- worden. In vroegere tijden was die standverwisseling niet onherroepelijk ; er waren zekere vergrgpen , die bij de be- vrijden konden bestraft worden met verscheuring zijns vrijbriefs, en hoewel deze wetsbepaling welligt nooitis toegepast geworden , was hare strekking uitmuntend, daar zij eene soort van voogdij over den nieuwen burger liet bestaan , welke voor hem zelven zeer nuttig was. Elk ko- lonist zal dan ook kunnen getuigen, dat er een groot ver- sehil is op te merken in de wijze ran leven en faandelen , maar vooral in de arbeidzaamheid van de vrijlieden des ouden tijds, en in die van dentegenwoordigen. Het is even- wel met de denkbeelden onzer eeuw te zeer strijdig, om hem , die vrij is , op nieuw tot slaaf te maken , dan dat men dit artikel der wet, zelfs als bloot schrikbeeld, zou kunnen herstellen. Booh daaruit volgt , naar mijn oordeel , niet, dat de onmiddellijke ovei^ang, die thans bestaat, noodwendig is. Waarom zou men niet , in plaats des borg- togts , gedurende een zeker aantal jaren, eene bijzondere belasting kunnen vorderen , en tot poenaliteit stellen , ge- dwongen arbeid in eene werkplaats, die daartoe uitslui- tend zou worden ingerigt? Dit zou ten minste aan de nieuw bevrijden doen begrijpen , dat zij ook als burgers arbeiden moeten , om in de maatschappij hunne plaats te hebben, en dat zij zelven, niet hun meester, die reeds — 49 — zijn kapitaal opgeofferd beeft, hun burgerregt moeten koopen. Algemeene emaneipatie zal welligt nooit mogelijk zijn, docb graduele , vrijwillige emaneipatie, nioest men in do- zen tijd niet tegengaan , maar liever er op uit zijn om ze le bevorderen en onscbadelijk temaken voor de productie, door deze te wijzigen naar den aanleg en de beboeften der vrijlieden.Het is aande kolonisten zelven dat ik bet woord rigt , want deze restrictieve wetten , zijn altijd op bun aan- dringen door de Regering ingevoerd. Men zal welligt zeg- gen , dat de personele borgtogt geene moeijelijk te ver- vullen conditio kan zijn ; maar bet is zelden dat men zich daartoe wil verstaan, omdat men denzelven, ik weet niet waarom , als eene soort van legale bypotbeek op de eigen- dommen bescbouwt. In 't algemeen kan men aannemen, dat de gemanumitteerden , die als slaaf gearbeid bebben , aan- vankelijk niet ongenegen zijn , om als vrijlieden zicb aan een geregeld werk te wijden ; veelal toch bebben zij bunne vrijstelling aan bunne goede boedanigbeden te danken, en er is dan slecbts eene vaderlijke voogdij noodig, om ben tot nuttige burgers op te leiden. Aan deze voogdij ontbreekt het , en zal er lets goods van ben worden , dan zal men er eene moeten daarstellen; voor de kinderen is die in vele gevalien nog noodzakelijker. Ik zal dit onderwerp beslui- len met den wensch , dat die voorname kolonisten , wier 5 — 80 — roeping het is de Regering over buishoudelijke zaken met hunne plaatselijke kennis voor te Ucliten , zich deze be- langrijke zaak mogen aantrekken , en den weg tot verbe- tering, die wel gevonden kaa worden, zuUen weten aan teuijzeii. 11 y a environ deux tiecles qu*on fait du tucre dan* let colonies et qu^on le fait de la mdmo maniere. En induttrie , cela Tout dire que , quand mdme on Peut fa- brique paMablement il 7 a deux •ieclea , on doit le fabriquer fort mal aujourd^hui. Mdme tyiteme , mdmea appareiU , mdme ignorance de« yraia principes de la fa- brication. P. Dacbiii , Qu0»ti4m cohttiaU $<m$ h rapport induttrUl. La piece imporlante de Texpoution de M.M. Dsaoiii et Gail , c^est Tappareil a double effot dont il noui rette i faire connattre tout le m^rite. Le lirop y eit erapor^ dam le vide ; la rapeur qu^il fuurnit trarerie dei tubm replid* tur eux mdmes , et elle y est condentee par P^aporation qu^^prouye , a Icur surface ezt^rieure , du jut qui tombe en pluie d^un tube k Tautre. Get appareil r^unit tout lea genre* de mcrite ; il eit nniplo , ^ exact, bien con- struit. Rapport do Mr. Dohas. ifQES^Dg H©@pi&@'ryK. Men kan de oppervlakte van het tegenwoordig Neder- landsch Guyana niet wel op minder stellen dan 8B00 vierk. geographische mijlen. Alleen faet lage aangespoelde land. tot op een afstand van tien a twaalf mijlen des zeeoevers , wordtbewoondtmaarookdiarslechtslangsdeboordender rivieren , zoodat niet alleen het eigenlijke bergland , maar ook dat uitgestrekt gedeelte , betwelk den overgang vonnt van den alluvialen grond tot de hoc^landen , als woesl, ongebruikt is blijven liggen. De eerste ondernemende ge- lukzoekers , die zicb in Guyana nederzetten . i-n geene an- — S4 — dere vreemde handen tothunne dienst hadden, dandle van eenige Indiaansche krijgsgevangenen , legden eenige ak- kers aan in het middelbare gedeelte des lands, alwaar de grond niet door het rivierwater wordt overstroomd en de bossehen minder digt zijn. Later, toen er slaven uit Afrika werden aangevoerd , begon men het vnichtbaardere bene- denland aan te leggen , niettegenstaande de belangrijke bezwaren die daarmede gepaard gingen. Zonder deze hulp , zou deze ontginning onmogelijk geweest zijn , en waar- sehijnlijk geene kolonisatie in eenig gedeelte van dit ge- west hebben stand gehouden. De buitengewone vruehtbaarheid van de meeste tropi- sehe landen is genoeg bekend; die van Guyana wordt daarin waarsehijnlijk door geen ander land overtroifen. Nergens biedt de natuur hare gaven vrijwilliger aan , en indien er thans veel zware arbeid gedaan wordt , is het , omdat men , niet met eene redelijke winst tevreden , bui- tengewone middelen heeft aangewend, om in den kortst mogelijken tijd de grootst mogelijke voordeelen te beha- len , zonder in de toekomst de gevolgen van dit stelsel te voorzien. In andere landen , en wel bepaaldelijk in ons vaderland, was het door nood gedwongen, dat men het land aan de vloeden betwlstte; in Suriname was het door overmatige winzucht , onderschraagd door het voor- beeld des moederlands en de volharding die den Hollan- der eigen was. Evenwel ben ik geneigd te gelooven , dat dit stelsel als een der voorname oorzaken kan worden aangenomen van — 55 - hetontijdlgeyervaldezer bezitting. De inpoldering vaneen nieuwboschland , vereischt eenen langdurigen zwaren ar- beid , die op het gestel van den werkman dikwijls eenen zeer nadeeligen invloed heeft. De bewoning der lageian- den is niet alleen voor den blanke , maar ook voor den neger, hoewel in mindere mate, ongezond; zoodat er de vermenigvuldiging door verhinderd wordt. Wat oTcrigens de koffij , eertijds het hoofdprodukt der kolonie , betreft , hoade ik inij volkomen overtnigd , dat men in de boven- landen ineer voordeel er mede zou gedaan hebben , dan in deze lage kleilanden; ja welligt zou ze , aldaar gebouwd , niet door de suiker verdrongen zijn geworden. In alle an- dere tropiscbe landen toch , waar deze plant steeds met voordeel gekweekt wordt , kiest men daartoe de afhellin- gen der heuvels en zelfs de berglanden. Het is dietegen* natuurlijke plaatsing, die den planter tot eene behande^ ling heeft genoopt , welke welligt doelmatig is om ze spoedig en voor eenigen tijd vruehtdragend te maken , maar die tevens , zonder eenigen twijfel , haar leven en gezondheid aanmerkelijk moot benadeelen. Uit den aard is het een eenstiammige heester, die eene hoogte bereikt van onge- veer vijftien voeten : in Suriname dwingt men hem niet al- leen om op drie of vier stammen te groeijen , maar door af- knotting der kruin (eene operatie die nog wel zonder snij- dend werktuig gesehiedt) , wordt hij beneden de zes voet gehouden. Ik laat aan elk plantkundige over te beoor- deelen , wat de gevolgen van zulk eene behandeling zijn moeten. Men ziet dan ook weinig stammen, die niet de 56 klaarblijkelijkste kenmerken van ziekte dragen , en er is eene buitengewone groeikracht, zoo als die van dit kli- maat noodig, cm daaraan we^rstand te bieden. £r is alle grond cm te veronderstellen , dat de koffij in de hoogere landstreek , behandeld zoo als in Brazilig , op Java en in baar vaderland Arabia, even gunstige resultaten zoude opleveren. De suikerbouw is de oudste onder de bestaande takken van nijverheid in de kolonie ; hij is de eenigste die zich van den beginne af heeft staande gehouden , en thans is hij de steunpilaar van bet bestaan dezer bezitting geworden. Zal dit zoo kunnen blijven? dat is de groote vraag ; naar mijn inzien zal bet er van afhangen^ of men op bet oude pad zal willen voorthinken, of een breeder, gemakkelijker en voordeeliger weg zal weten te banen. De verkieslijkheid der suikerkultuur rust voomamelijk op eene verzekerde , min of meer mathematische opbrengst , die door de onregelma- tigheid der saizoenen nlet aanmerkelijk wordtaangedaan , terwijl dit met de koffij en katoen in groote mate bet geval is. De bezwaren derzelve zijn , bet noodwendige van een belangrijk kapitaal voor de fabrieken , en de zware arbeid, die door deszelfs aanhoudendheid , voor bet in stand hou- den der bevolking schadelijk kan zijn. Hit een menscb- lievend oogpunt, is dit laatste ten alien tijde een groot euvel geweest, oeconomiseb is bet zulks meer dan ooit. Is dit kwaad onafscheidelijk van de suikerkultuur? Neen , hetisalleen gevolg van een verouderd stelsel , datvolstrekt moot worden gewijzigd , indien men niet voortdurend de — 57 — toekomst aan het tegenwoordige wil opofferen. Het is niet zoo zeer de aard der werkzaamheden op zich zelven , die nadeelig kan geacht worden, als vfel de overdrijying van eenige derzelve. Wist men altijd het werk op eene doel- matigemanier af te wisselen , en daarbij het ontginnen van nieuw land te vermijden ; wist men tevens de productie eenigzins te matigen , dan zouden de uitkomsten op den duur zeker meer voldoende zijn. £ene verbeterde wijze van voeding is daarbij vooral op de suikerplantaadjen noodzakelijjL. Over een en ander zal ik in eenige bijzon- derheden treden , daar deze onderwerpen van het hoogste gewigt moeten geacht worden. Wat de wijze van planting en verzorging betreft, zijn de eigenschappen der landen te verschillend , dan dat men gevoeglijk daaromtrent algemeene beschouwingen zou kunnen maken ; voor zoo ver er verbeteringen daarin wen- schelijk zijn mogten , moeten ze door proefhemingen wor- den aangewezen.Van het meeste belang in deze, kan men noemen de wijzigingen in het stelsel van bedelving , het- welk welligt te eenvormig is ; over het algemeen geeft men eene groote diepte aan de kleine trensen '*') , waardoor de bedden in den droogen tijd te spoedig worden uitgedroogd, en de zware regens, door eenen Snellen afloop, eene te groote hoeveelheid der voedende zelfstandigheden mode- slepen. Te spoedige lozing van het water is evenzeer te vermijden , als onvolkomen lozing. Mij zijn verscheidene *) Trens, van *t Eogelsche trench en 'tFransche tranchee^ sloot, greppel. — 58 — gevallen t)ekend, waar de uitdleping der kleine trensen werd aanbevolen, om door eene spoedigere losing den kwij- nenden staat der plantaadje te verbeteren, en waar inder- daad eene tijdelijke beterschap zich deed opmerken. Men schreef dit aan den snelleren affloop des waters toe , maar bet zou welligt met meer grond daardoor uit te legmen zyn geweest, dat de bodem der kleine trensen, door bet afspoelen der bedden en ook door minder uitputting, rijk was aan humus en voedende zouten, zoodat deze, op de bed- den geworpen , als mest moesten werken. Deze veronder- stelling wordt gestaafd door een wel bekende daadzaak , namelijkdatde planten , dielangs de groote trensen , welke van tijd tot tijd moeten opgehaald worden , geplaatst zijn , zich over het algemeen veel voorspoediger en vruchtbaar- der toonen, dan die van de andere gedeelten der plan- taadje. Het is in de gedurige ontginning van nieuwland , dat het grootste kwaad ligt. Men bepoldert, men bedelft, men doorwoelt een stuk land, met aanwending van alle krachten zijner slaven- magt ; men ontbloot het van 't daarop groeijende zware bosch, en daarna plukt men er gedurende eenige jaren de vruchten van, totdat het niet genoeg meer oplevert; vervolgens gaat men naar het naaste bosch , om dezelfde operatic te hervatten. Deze wijze van land te bouwen , was voor honderd jaren , toen men overal eenen overvloed van nieuw land om zich been had , en men de slaven in me- nigte koopen kon , welligt de voordeeligste. Thans is ze — 59 — niet alleen in 't oogvan den menschenvriend, maar ookvan den verlichten landbouwer, hoogst barbaarsch. Men ver- beeldt zichechter datdit oude stelsel heteenige is, hetwelk voor de kolonie zou kunnen pas$en , even alsof de natuur afzonderlijke regelen en wetten had voor deze of gene Ian- den. Het bemesten en het afwisselen der kuUuren , houdt men voor geheel onmogelijk. Wat het eerste betreft , rust dezedwalingwaarschijnlijkdaarop, dat men in 't algemeen de dierlijke uitwerpselen bij uitsluiting als krachtige mest beschouwt, en daar er geene eigenlijke veeteelt bestaat, zou men van deze hoogstens genoeg kunnen opzamelen voor de vruehtbaarmaking der moestuinen. Maar hoe veie andere zelfstandigheden bestaan er niet , die de gewone koe- en paardenmest in kracht evenaren of overtrefiten. Eenige derzelve bieden zich als van zelven aan: b. v. de asch van verbrande tras'*') , de verdorde bladeren en andere in ontbinding zijnde plantaardige zelfstandigheden der bosschen. Door de eerste zou men aan het land een zeer groot gedeelte der zouten teruggeven , waarvan men het heeft ontbloot; door het andere middel zou de humus, welke door de zware regens is afgespoeld , worden ver- verscht. In Europa gebruikt men voor kulturen, die vrij wat minder voordeel geven dan de koloniale, gemalen been- deren, gebruikt beenzwart, ossenbloed, kalk; ja in En- geland wordt thans de Guano, eene soort van vogeldrek, uit Chili aangevoerd, om als mest te dienen ! Een speculant *) Uitgeperst en gedroogd riet, dieDende als brandstof. — 60 — heeft den uitsluitenden uitvoer van dit artikel voor eenige honderd duizend guldens gepacht. Dit bewijst genoeg, dat de qualiteit der mest van meer aanbelang is dan de quan- titeit , en dat daardoor de onkosten in verhouding staan kunnen tot de voordeelen die men verkrijgt. Buitendien wordt de bewerking ook veel gemakkelijker, naar mate de mest krachtiger is , daar het transport op de landerijen veel minder arbeid veroorzaakt; vooral in de kolonie, waar men het bezwaarlijk door middel van wagens kan doen, zou dit belangrijk zijn. De bemesting met gecon- centreerde middelen , is niet bezwaarlijker dan het be- zaaijen van een land. Even zoowel als de Engelschen mest laten komen uit een land , dat vier maanden varens van hen verwijderd is , kunnen wij de bovengenoemde mestsoorten uit Europa ontbieden , daar onze schepen slechts vijf weken reis heb- ben , en de uitvracht bovendien zeer gering is. Doch men zal beweren dat de tropische landen voor deze middelen niet geschikt zijn ; welnu , ziehier eene daadzaak , die wel- ligt meer gewigt zal hebben dan mijne redenering. Het eiland Bourbon , dat zich zeer gelukkig rekenen zou in- dien het zijne suiker op eenen zoo voordeeligen voet ver- koopen kon als Suriname, en dat bijna tweemaal zoo ver van het moederland verwijderd is , laat gedroogd ossen- bloed, en in de raffinaderijen gebruikt beenzwart, uit Frankrijk komen , om als mest te dienen. Wat men nu ook van de ligtvaardigheid der Fransehen gelieve te denken , zal men toeh niet gelooven , dat zij uit louter liefhebberij , -. 61 — zulke kostbare middelen zuUen danwenden , wanneer de ondervinding hun er het voordeel niet van heeft doen kennen. Zulk eene bemesting is overigens minder kosi- baar, dan zij oppervlakkig zoude schijnen. Gewoonlijk verbruikt men per hectare (bunder) eene hoeveelheid van 1400 k 1500 Ned. ponden beenzwart, die te Parijs 70 a 75 francs kosten ; voor een stuk land van vijftien akkers , zou men volgens die evenredigheid ongeveer 8600 Ned. ponden noodig hebben , die , in Europa/200.00 kostende , en venneerderd wordende mety*100.00 vracht, op ruim /SOO.OO aan den Surinaamscben planter zouden te slaan komen. Wanneer nu zulk een stuk land, in plaats van 1 of 15 vaten , oplevert 30 vaten en meer , zal het dan niet eene voordeelige operatie zijn? — Nu, deze proof is ligt te ne- men, zij vereischt geen groot kapitaal; men kan ze inimers op de kleinste schaal doen , b. v. met een enkel bed. Het bedoelde beenzwart of de gemalen beenderen , zijn waar- schijnlijk in Holland niet duurder dan in Frankrijk ; ik kan ten minste niet zien , waarom zij dit behoeven te we- zen. De vracht , die voor een derde in de onkosten komt , zou eigenlijk geheel kunnen vervallen , want het is wel bekend , dat er schepen genoeg zijn , die zulk een artikel gratis zouden medenemen, wanneer men aan dezelve daar- voor een zeker aantal vaten suiker voor de te huis reis kon verzekeren. Maar met fondshouders of hypotheekhouders , die tevens reeders zijn, is dit niet mogelijk. Overigens zijn er twee middelen om die soort van bemesting veel minder kostbaar te maken ; het eene is de verwezenlijking van 6 — 62 — hetgeen ik later ouder het hoofddeel uHoornvee,» zal voorstellen , M^aardoor dit fabrikaat in de kolonie zelve zou worden daargesteld; het tweede is de aanwending van beenzwart bij de suikerbereiding, waarvan ik weldra spreken zal ; na herhaaldelijk tot de stroopzuivering te hebben gediend, zou het dan op het land worden ver- spreid. Op Martinique wordt thans eene mest aangewend, die nog boven de beeuderen schijnt te moeten worden ver- kozen, namelijk de bedorven bakkeljaauw, die aldaar vroeger in zee geworpen werd en nu tegen IS francs de 50 kilog. wordt verkocht. Daar het te Suriname ook dik- wijls niet aan bedorven visch ontbreekt , zou men dit middei gemakkelijk kunnen beproeven. Is het niet zonderling , dat men het bemesten des lands moot aanprijzen , alsof niet elk een wist dat het in Europa in alle eeuwen gedaan , en op de Amerikaansehe eilan- den sedert langen tijd in gebruik is? Men brengt er dan ook alleen die bedenking tegen in, dat de voordeelen niet in verhouding staan met de kosten en moeite , en deze laatste stelt men zioh als zeer groot voor , omdat men zich verbeeldt , dat bemesting noodzakelijk gepaard moot gaan met omslaan van den grond , door middei van ploeg of spade ; terwijl de ploeg in Suriname , ten minste in de beneden landen, niet gebruik t kan worden. Maar dit is eene dwaling: wanneer de riettoppen ongedekt in de greppels liggen , zoo stroolt men er een weinig mest over been, alvorens er de aarde op te werpen; wil men het reeds opgeschoten riet bemesten , zoo verrigte men dezelfde ope- — 63 — ratle, voordat men er, zoo als men in de kolonie zegt. grond.aan geeft. Op deze wys is het klaar , dat men , een- voudig door de kinderen.naar het veld te zenden , zonder tijdvedies voor degroote slaven^ de bemesting kan be- werkstelligen ;; ook is dit tevens de zuinigste en doelma- tigste manier voor eene plant die, zoo als het riet, op zekere a£standen in rijen gekultiveerd wordt. Ik herhaal het, men make eene vergelijkende proof, zoo klein als men wil, en mien zal st)oedig zien wat voordeeliger is, een oud verlaten stuk land in de nabijheid der fabriek vruchtbaar te maben , of wel een nieuw land op een uur afstands te. ontginnen , met gevaar van eenige negers aan pleuris , koortsen of andere zlekten te verliezen. Evenwel, het bemesten alleen is niet genoeg om van hetzelfde land voortdurend voordeel te trekken ; men weet toch , dat wanneer men in een' grond gestadig dezelfde plantensoort bij uitsluiting van alle andere wil voortbren- gen , die productie , niettegenstaande de krachtigste be- mesting, meer en meer ongunstig, ja eindelijk bijna onmogelijk wordt. Het algemeene zeggen, dat zulk een land uitgeput is, kan aUeea als eene betrekkelijk^ waar- held gelden : het is namelijk uitgeput ten aanzien van die bijzondere plantensoort ; maar aande natuur overgelaten , komen er van zelven die planten in voort , welke geeigend zijn voor de bestanddeelen die daarin overheerschend zijn geworden. Daarvan heeft men het braak liggen der landen te regt als een herstellingsmiddel beschouwd ; maar het is geenszins het beste en zeker niet het voordeeligsjte. — 64 — Het deniibeeld van rust te geven aan een land, is eene dwa- ling; de natuur kent geen rust, en de vruchtbaarheid des bodems vermeerdert door de kultuur, zelfe zonder eenige mest. Maar alhoewel de grondbestanddeelen van alle planten dezelfde zijn , en deze veel meer uit den dampkringdan uit den bodem worden opgenomen, is het echter niet te ontkennen, dat de verschillende planten- soorten hare meeste wijzigingen en eigenschappen daar- aan verschuldigd zijn, dat zij deze of gene voor hare bijzondere organisatie geschikte zouten opnemen, die haar alleen door den bodem in voldoende hoeveelheid kun- nen worden verschaft, en in denzelven alleen door eene eigene werking der natuur worden hersteld , ten zij men , den aard dezer zouten kennende, daamaar de bemesting inrigte. Intusschen verlangt het land alleen rust voor zoo ver die plantensoort betreft, welke men er, tegen den regel der natuur, uitsluitend in heeft voortgebragt; maar eene andere plant die andere behoeften heeft, zal men er met het beste gevolg in aankweeken , en daardoor zelfs het evenwigt , dat door de eerste verstoord was , het spoedigst herstellen. Daarin bestaat de kunst van de afwisselende kultuur (rassolement). Het weder in bewerking nemen van braak liggende Ian- den, heeft op oude suikerplantaadjen werkelijk plaats, wanneer men geen nieuw land meer tot zijn dienst vindt; maar gewoonlijk duurt het niet lang, of de ge- ringe opbrengst dwingt den planter op nieuw tot verla- ting derzelve. Bit schijnt een gevolg te zijn van de al te — 65 — langdurige betrekkelijke uitputting door het riet, en daarom zoa het wenschelijk zijn , dat men , in plaats van na het oogsteh van een zeker aantal kroppen , het riet te herplanten, gedurende een of twee jaren, eene andere, door proefnemingen te bestemmen en zoo mogelijk eenige waarde hebbende plant aankweekte. Bij voorbeeld de ce- eropia peltata (bosch papaya) ziet men gewoonlijk in ver- laten suikerlanden het eerst opschieten ; indien de hoe- veelheid caoutchouc, die dezeboom oplevert, voldoende was , zou men ze opzettelijk kunnen zaaijen ; en al leverde hij niets op, zou dit welligt nog zaak zijn. De afwisselende kultuur dus vereenigd met eene bemesting, geeigend voor de verschiOende grondsoorten , en Tooral moetende dieneh om het stikstof houdende beginsel te versterken , zou door mij als noodig beschouwd worden om den land- bouw in het algemeen, maar vooral die van het suiker- riet, voordeeliger en minder zwaar te maken. Overigens is het niet onmogelijk ,dat men een groot nut zou kunnen trekken van het boschwater, dat op zekere tijden een aftrek- sel is van rottende plantaardige en dierlijke zelfstandig- heden. Men weet, dat het meestal zeer gemakkelijk is, een gedeelte eener plantaadje naar willekeur onder water te zetten en te droogen. Dit middel is wel eens met een min of meer goed gevolg in het werk gesteld , doch niet op eene doelmatige manier. Yooreerst meet men den tijd kie- zen , dat het boschwater niet zeer donker van kleur is , en dan moet het niet langer opgehouden worden , dan noodig is om te bezinken en het land te doorweeken, namelijk een 6. — 66 — of twee maal vier en twintig uren ; — zelfs in beplante landen zoadit welligt goed kunnen doen. De scheikundi- * gen zijn het , wel is waar, met eens over de bevruchtende hoedanigheden van dit water , en eenige geven tot reden van hunne afkeuring, het gebrek aan zuurstof , doch het schijnt mij toe, dat er nog nadere proeven noodig zijn, alvorens daarover met zekerheid te beslissen , en nergens kunnen die proeven gemakkelijker genomen worden , dan in Suriname. Van alle plantaardige zelfstandigheden , is er geene in welke men eene zoo groote overeenkomst gevonden heeft met het vleesch , als de vrucht van de gewone papaya (ca- rica papaya) ; indien deze zoo gemakkelijk voort te bren- gen plant , ten aanzien van het land dezelfde hoedanigheden bezat als de cecropia, zou ze dus als voedingsmiddel met groot nut in de afwisselende kultuur kunnen worden op- genomen ; doch het is te vreezen , dat zij den grond te veel van stikstof zou ontblooten , aangezien zij er zoo rijkelijk mede bedeeld is. £venwel, met de cecropia, die in de braakliggende landen zoo menigvuldig voorkomt , is dit toch ook het geval, daar de caoutchouc insgelijks eene vrij aanmerkelijke hoeveelheid stikstof bevat. Menigvul> dige proefnemingen en scheikundige waarnemingen al- leen, kunnen hier den goeden weg aanwijzen. Het komt er op aan te w eten , welk voedend beginsel door de suiker- kultuur het meest wordt uitgeput. 