Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Tous les papiers publics disent que le Roi a fait appeler samedi passé lord Grenyille. Je ne sais si cela est vrai, mais je crains qu'au point où les choses en sont venues ce Lord serait aussi peu en état qu’un autre d'indiquer un remède an mal. Croyez-moi toujours invariablement avec les sentiments que vous me connaissez votre tout devoué serviteur HE. Hij herhaalde, in de onderhandsche brieven eene duidelijke aanwijzing te vinden, dat beide landvoogden uitsluitend op de beslissing uit Europa wachten en hij was er uit dien hoofde voor om de beide brieven in hun geheel ter lezing te zenden. „Men zou wel", voegde hij er an toe, vextractsgewijze de zinsneden daartoe betrekkelijk kunnen mededeelen, maar ik ga verder: ik vind vooral in den brief van V. d. C. zoo veel juiste en krachtige aanmerkingen, dat mijne opinie stellig is, de beide brieven naar Engeland te zenden, en die ter lezing aan de Heeren Castlereagh en Canning te geven, vooral ook ook dat Hastings (4) zelve daarin erkent met ronde woorden, dat Raffles ook ten aanzien van Singapore zijne les is te buiten gegaan en daarover gehekeld is, hoezeer men hem nu laat voortgaan, het geen V.d. C. dan ook niet onopgemerkt laat. Zijt gij, gelijk ik hoop en vertrouw, met mij van datzelfde begrip, zend dan onder de hand de kopijen aan Fagel ter mededeeling; laat U niet terug houden door de beschuldiging van mijne ungovernable Splenetic distaste towards the English; het beste is naar mijn oordeel in alles met open kart te spelen. Het is mij onverschillig welke beschrijving men van mij geven wil; en voor ’s Lands belang kan zij, nadat wij reeds conferentiën gehouden en te samen persönik kennis gemaakt hebben, niet meer schaden. Voorts zult gij U herinneren, dat Canning ons ook confidentieele brieven heeft voorgelezen, en dit zou nu Fagel ook kunnen doen.” — Dit schrijven was reeds naar Brussel, toen Fagel's tweede brief over Canning's volstrekte weigering door Elout werden ontvangen. Elout gaf er den 2? December aan Falck kennis van, er op wijzende, dat alzoo eene overlegging der correspondentie bet beoogde doel niet zou bereiken. “Maar”, vervolgde hij, “eene andere vraag is: moet van deze zijde geheel stil gezwegen worden, of moet er aangedrongen worden op voortgang? en dat wel op grond van den stand der zaken, zooals V. d. Capellen dien onder anderen in den brief mij geschreven en nu nog onder uwe berusting, opgeeft, met aantooning van het verderf elijke daarvan; gelijk mede uit zijnen officieelen aan U over de ixtrigues bij den Sultan van Sambas (a) Afgedrukt op bl. 157 Bydr. E. (b) De lezer zal zich uit bl. 349 Opvattingen (ov. 9) herinneren, dat lord Moira markies van Hastings was. (ce) Dit stond in lord Moira's brief aan Van der Capellen: zie Singapore I 426—427; ov. 88—39. van 17 maarr 1824, 97 blijkt (a). En kan ook de brief van Van der Capellen aan Lord Hastings dienen tot overtuiging van de Britsche Ministers, dat zoo lang Raffles niet krachtdadiger beteugeld wordt, hij steeds zal voortgaan, om tegen de stelligste orders aan, de zaken hoe langer zoo meer uit elkander te brengen, en dat daartegen zeker geen hulpmiddel is, indien de redeneringen van Lord Hastings mogen doorgaan, welke hij in zijnen onderhandschen brief aan Van der Capellen bij brengt. Kan ook uit dien hoofde de verdere mededeeling van dien brief nuttig zijn? Dit bedoelde ik reeds bij mijnen vorigen, en ik zou er nog zoo over denken: men meet dan de maat vol, en zulk eene handelwijze van onze zijde kan niet anders dan bij redelijk denkende menschen iets goeds uitwerken. Bestaan er geheime drijf-veeren bij de andere zijde, dan is er toch niets aan te doen. Immers Biet is buiten mijn bereikte beoordeelen, tot hoe verre het al of niet geraden is sterk aan te dringen. Ik zie alleen en kan alleen bet belang van Indië zien; alle andere consideratien laat ik daar.” Ongesteldheid verhinderde Falck per omgaande te antwoorden. Flöster berichtte dit den 5° December 1820 aan Fagel (, on der mede-deeling, dat hij Falck’s advies had gevraagd, daarbij zijn teleurstelling uitdrakkende, dat hij en zijn mede-onderhandelingen aan te zijn, door het uitstel der onderhandelingen aan te nemen, zonder er bepaaldelijk een fatale termijn gesteld was. „Toen”, her-innerde hij in diepe ontstemming over Canning’s zucht tot uitstel, sLord Castlereagh verlangde te kennen den inhoud der brieven, op welker grond ik meende dat er geene nadere berigten uit Indie te verwachten waren, dacht ik, dat zulks ter overtuiging van den Heer Canning (hetgeen men verlangde) strekken moest. Nu de Heer Canning daarna aan Uwe Excellentie verklaard heeft, dat hij wel de dekelijk nadere berigten wacht, zoo moet ik mijne onderstelling tegen de zijn opgeven, en het is dus niet noodig dit punt nader op te helderen: te minder, daar de Heer Canning bij herhaling aan Uwe Excellentie verklaard heeft, dat hij niet in de mogelijkheid is deonderhandelingen te hervatten, zoo lang het door hem verwacht word Ende berigt niet is aangekommen. Dan toch is er niets te doen den met geduld te wachten. Of evenwel zulks (als ik mij zoo mag uldrukken) er door kan, laat ik aan het eigen gevoel van den Heer. (a) De hierover tusschen Batavia en Calcutta gevoerde correspondentie in Singapore 1853; ov. 41. Bijdr. B, 158-159. 7 Volg. IL 7 A nn dE 98 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRAOTAAT Canning over. Wanneer ik de brieven van der Capellen, die ik nu aan den Minister Falck gezonden heb, terug ontvang, zal ik U. E. doen zien, hoe verderfelijk de staat der zaken voor de Nederlandsche regten en belangen is, hoe bij voortduring de Heer Raffles en zijne agenten op alle plaatsen van den Indischen Archipel, zelfs op Java, intrmgeren. Hoe dan ook de openlijke afkeuring zijn moge, die de Britsche Gouverneur-General in Rade en het Europeesch- Britsche Cabinet wegens de daden van Raffles aan den dag leggen, — hij gaat voort. En als ik de waarheid hulde moet doen, hij wordt met woorden afgekurd, maar niet ééne daad wordt er gedaan om hem in de onmogelijkheid te stellen van voort te gaan. Dan hierover zal ik daarna in meer bijzonderheden kunnen treden, en ik hoop dan dat een en ander op het gemoed van den Heer Canning werken zal. Intusschen zie ik weder eene nieuwe bijeenkomst van het Parlement aangekondigd; zal nu de Heer Canning z 99 ich onttrekken kunnen aan de deliberation, die de netelige zaak der Koningin toch wel zal aan de hand geven? En hoe lang zullen wij nog moeten wachten, terwijl (a), zooals de Gouverneur-General Van der Capellen wel aanmerkt, England nu in de beata possessio is (6), en deszelfs agenten kwaad op kwaad berokkenen! U.E. zal wel gelegenheid hebben bij voorraad het nadeelige van dat alles daar, waar het pas geeft, te doen opmerken.” Eerst bij brief van 17 of van 19 December (c) was Falck in de gelegenheid te antwoorden. Noch hij, noch zijn ambtgenoot Van Nagell had in beginsel tegen de mededeeling der correspondentie ; alleen vestigde hij er de aandacht op, dat boven de brieven stond privaat en vertrouwelijk, zoodat Van der Capellen kon gecompro- mitteerd worden; vooral had bedenking de passage, waarin lord Moira aan Van der Capellen, een vreemdeling, mededeelde, dat Raffles door de Calcuttasche regeering was weggezonden, doch bij de Compagnie zijne baan had weten schoon te vegen, zoodat men hem met een post van vertrouwen had doen terugga An. Door het mededeelen van extracten werd het bezwärmen, het bezwärmen, den man von het stuk mocht verwachten, naturalik verminderd. (5) In Bijdr. E. Staat in plaats van ís eene komma; blijkbaar eene drukfout. (ec) Opgenomen zoowel in Bijdr. E. 161 als in Falck's Brieven 251; echter met de verschillende dagteekening van 17 en 19 December. Verg. bl. 9 hiervór. 100 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT opinion were manifested” (a). Eene warme dankbetuiging dd. 22 December 1820 ging van den Court of Directors uit, waarin men hem hulde bracht aan zijne eerlijkheid, oprechtheid en hoffelijkheid (5). Aldus verdween de man van het tooneel, die immers, naar men uit de mededeeling van Castlereagh mocht opmaken, eigenlijk de hervatting van de onderhandelingen tegenhield. De Britsche minister kon zich dus ten deze van alle belemmering ontslagen achten. De lezer zou zich echter wel zéer vergissen, indien hij een oogenblik meende, dat dit aan het status quo een einde maakte: Fagel en Elout beiden zagen zich eenvoudig bedrogen. Met Canning’s heengaan was lord Liverpool’s kabinet zeer verzwakt. was to the ministers’, zeide dd. 23 Januari 1821 Een der parlements-leden in het Lagerhuis (c), they had fully proved their inability to govern. Never was the community so universally impressed with the conviction of the incapacity of their responsible rulers as at the present moment; so general was that feeling that all ranks of men looked to their removal as their only hope. But dien hoofde werde een lid der aan het ministerie weliswaar niet vijandige, doch niet zeer bevriende partij, die der Grenville’s, waarvan lord Buckingham de leider was, in Canning’s plaats als president van den Board of Control verkozen, nadat ze maanden lang onvervuld was gelaten, te weten de neef van den lord, Charles Watkin Williams Wynn, een man, die echter in Canning’s schaduw niet kon staan, zooals toenemend zou blijken. Vergeefsche pogingen onzijds in 1821 tot medio 1822 angewend om minister Castlereagh tot hervatting der onderhandelingen te brengen. Zoo ging men het jaar 1821 in. De gemoederen werden in Engeland niet meer bewogen door Caroline van Brunswijk, wier onbezogenen poging om bij ’s Konings kroning ook tegenwoordig te zijn, aller sympathie weder had doen verliezen (d); maar onderwijl (a) Woorden van den heer Hume in de vergadering van het East India House op 21 Maart 1821. Bl. 420 Asiatic Journal. Vol. XI. (b) Zie bijl. 9. (c) De woorden bij Walpole, zowel in 1604, als in 1188, doch de naam van den spreker is er verschillend gedrukt. (d) Zij stierf den 7° Augustus 1821. van 17 maarr 1824. 101 was er een nieuw onderwerp van strijd ontstaan, door de Koninginne- quaestie tot dusver op den achtergrond geschoven, namelijk tegen anti-katholieke wetgeving, ingevolge waarvan o.a. geen katholiek, lid van het Parlement kon worden. De ziel van de beweging daartegen was het Tersche parlementslid William Plunket, E Eine den 28" Februar aan het Lagerhuis vorgestelde motie er over werd den 2" April aangenomen, doch hare verwerping in het uis den 18" d.a.v. maakte ook aan dien strijd, althans voorloopig, een einde (a). Had onze Londensche vertegenwoordiger zich verplicht gezien, minister Castlereagh in die moeilijke dagen niet lastig te vallen met de koloniale quaestie, medio Maart scheen deze voldoende rust te hebben, om hem er andermaal over te gaan spreken. Fagel kreeg nu echter evenzeer van hem een onwelwillend antwoord en wel tengevolge van een onze West-Indische koloniën, verband hield. Op het einde der 18° euw deed zekere Ramsay als geneesheer dienst bij de Engelsche marine en was daardoor getuige geweest van wreedheden in den slavenhandel. Hij schreef er in 1783 of 1784 een boek over, dat wel indruk maakte, doch vermoedelijk geene pietische gevolgen zou gehad hebben zonder de tusschenkomst van de familie Middleton, Hij kwam er aan huis, doordien Charles ge hij geen redenaar was; maar tevens werd zijne aan-dacht gevestigd op een jongen, aanlegvollen man, den in 1759 geboren William Wilberforce, die omstreeks 1784 lid van het Parlement werd. Ramsay’s beroep op deze was niet te vergeefs. Wilberforce aanvaardde den strijd voor de afschaffing van den slavenhandel met groote warmte en zag zijn streven in 1807 bekroond met de wet, die aan den Britschen slavenhandel een einde maakte. In «de volgende tien jaren beijverde hij zich de zaak internationaal te maken; ook in die breede werkzaamheid had hij teen schitterend succes. Len aanstrekkelijk beknopt overzicht van Engelands binnen- en buitenland- se red bestrijding vindt men o. a. op bl. 12 vv. dl II (1899) van Zimmermann’s werk: „Die Kolonial Politik Grossbritanniens”, niet. Het goede kan onverdragelijk worden, wanneer vreemde politie bet aan de menschen wil opdringen. Overdrijving, aanstellerij, doordrijverij, ellendige zucht om, met Chamberlain's woorden in Transvaal-angelegenhen, ploegen in eens andermans land te zetten, gehuichel ten een dekenden als een dekmantel voor koloniale aanwinsten te doen strekken: dit alles bleef natuurlijk nu evenmin als vroeger en later uit. De staatkunde bemoeide er zich mede; vooral de kleine landen zouden het ontgelden; wat niet ‘wilde buigen, dat moest maar barsten. In Europa had den Frankreich, Denemarken, Zweden, Nederland zich krachtig genoeg getoem met hunne betuigingen tegen den slaven-handel. Wat ons betreffend, wij waren ter nauwernood uit den strijd van 1813 een weinig tot adem gekommen, of men had ons al het themonder de aandacht gebracht. Koning Willem I scheen het prachtig te vinden. Art. 8 onzer koloniale conventie van 13 Augustus 1814 verklaarde althans, dat: — vanimé d'un vif désir de coöpérer de la manière la plus efficace avec Sa Majesté le Roi du Royaume Uni de la Grande Bretagne et d'Irlande, À l'effet de parvenir à l'entière abolition de la traite des esclaves sur la côte de l'Afrique — onze Souvereine Vorst aan al zijnne onderdanen verbood „de la manière la plus efficace et par les lois les plus formelles, de prendre aucune part quelconque a ce trafic inhumain” (a). Het moet gezegd worden, uit zich zelf toonden de leidende Britsche Staatslieden niet bijzonder veel lust om zich verder met de vreemde mogendheden in deze zaak te bemoeien (6); doch aan den anderen (a) Sluiting 273; ov. 85. (b) Eene karakteristieke bijdrage daarover leest men in de Brieven-Hogendorp VI, 301, waar Van Hogendorp dd. 28 April 1816 het volgende opteekent over en gesprek, dat hij ten aanzien van den slavenhandel had met den hertog van Wellington eenige dagen te voren op een diner bij den Souvereinen Vorst: „Quel fut mon étonnement, quand je lui entendis dire, et répéter avec satisfaction, qu’au Congres de Vienne Lord Castlereagh et lui avaient jusqu'au dernier moment voté contre l'abolition. „Avant qu'on se mit à table, le Général Alava (Spaansch minister en vroeger adjudant van den hertog van Wellington) avait fait beaucoup de bruit dans le méme sens. Il s’était notamment plaint de l'Autriche, qui, dit-il, n’ayant pas un seul noir, avait décidé l'abolition en se declarant. „Il en résulté que la Russie et la Prusse ont pousse l'affaire, que l’Autriche a fini par se joindre à ces deux Puissances, que les ambassadeurs anglais alors n'ont pû tergiverser, que la France, l'Espagne et le Portugal n'ont pi s'empêcher d’y adherer sous les restrictions connues. „C'est donc en dernier résultat l'Empereur Alexandre, qui est le véritable auteur de l’abolition, fortifié par l'opinion prononcée du peuple anglais. VAN 17 maar 1824, 103 kant dient men ook in het ook te houden, dat een Engelsch ministerie zich gaarne een weinig laat drijven; de regeering pleegt dan daarop en beroep te doen, zoo noodig met ‘n verontschuldigend: „Als het van mij alleen afhing, zou ik wel anders willen.” Hier waren Het Wilberforce en door hem de publicke opinie, zich utende in het Parlement en in de dagbladen, die den almachtigen minister Castlereagh den internationalen weg verder opdrongen (a). Zoo kwam de zaak op het Weener congres, waar Castlereagh en Wellington zich schaarden... onder de bestrijders! Maar onder de mogendheren, die verklaarden wel te willen medegaan, behoorde Spanje, betuigende evenwel de fondsen te missen, om er iets aan te kunnen doen. Engeland gaf dientengevolge in 1818 aan deze mogendheid 400.000 pond sterling, niettegenstaande een groot deel der Britsche bevolking zelve destijds van armoede verging (5)! Hetzelfde jaar 1818 werden ook Nederland de duimschroeven wat aangezet. Een tractaat van 4 Mei 1818 (c) — hetwelk nota bene erst bij besluit van 14 November 1848 in het Staatsblad der Nederlanden verscheen (d) — regelde de wijze van uitvoering van het hiervoren vermeldart. 8 der Londensche conventie van 1814. Onze gevolmachtigden waren de ministers van Buitenlandsche Zaken en van Justitie, de heeren Van Nagell en Van Maanen. In tien artikelen werden de uitvoerende bepalingen omschreven, alweder: „Mais quelle a été la conduite des ambassadeurs de l'Angleterre? Nous voyons tous les jours Lord Castlereagh se vanter dans le Parlement de ses prrouesses en faveur de l'abolition. Cependant au Congrès il a voté contre la mesure jusqu'au dernier moment. Il avait doné des instructions secrétes, contraires aux instructions avoués et publiques. Le duc de Wellington anoncent tout haut, qu'il a travaillé jusqu'au dernier moment contre ses instructions publiques. Que devient sa loyauté? engel mais surtout en ce moment, de sa tournure irlandaise.” (@) „Il existe en Angleterre pin arl ots’ Sbcabln tried [par ln Wecke ak Meéthodistes, et auguel se rattachent les Wilberforce et quelques membres du parlement, qui font profession d’une certaine indépendance politique, et qui le ministère que sous des conditions dont Pune est l'abolition de la traite des nègres. Ce parti, qui poursuit son plan avec une sorte de f. Ana- tisme, est l'émême comme toutes les sectes religieuses qui ne sont pas dominantes, _nous avez-t-il avec un ensemble qui en imprimé au gouvernement, toujours empressé de le caresser et de ‘suivre sa direction, toutes les fois qu'elle n'est pas diamétralement contraire à ses vues.” Richelieu 103. BL 470 dl. I Walpole. ee Hertslet’s „Complete collections of the treaties...” àl. I (1827) - @ Zie 1548 N. 79. 104 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT Nommées d'un désir mutuel d'adopter les mesures les plus efficaces pour empécher le commerce des esclaves par leurs sujets, et prevenir que d'autres nations qui s'y trouvent engagées ne se servent de leurs pavillons respectifs pour protéger cet odieux trafic. Slavenschepen van Nederlandsche of Engelsche herkomst konden door de oorlogsmarine van beide mogendheden worden onderzocht en goeden prijs verklaard; gemengde rechtbanken zouden over de gevallen oordeelen; enz. Op papier was dat alles het mooi. Toen wij nog onze koloniën moesten terugkrijgen, had reeds de Souvereine Vorst bij een besluit van 15 Juni 1814 zich gehaast een verbod tegen den slavenhandel uit te vaardigen, ten einde Engeland pleizier te doen, ofschoon het het hete geheft der West-Indische koloniën, ging spoedig het pleizier tot hand- having van het verbod er af; wij vonden namelijk dat Nederlandsch West-Indië met den slaventoestand stond of viel.... De conventie van 1818 was een mo etje en minister Van Nagell, die zu zerauen het bezit dier koloniën had gehangen en zer aan den slavenhandel gehecht was (a), zal er wel met een zuur gezicht toe mede gewerkt hebben. Zoo de minister; zoo feitelijk de openbare meening in Nederland. Volk en regeering beiden dreven naar kunstmatige opwekking van den handel en wat daarmede verband hield. Eene breed opgevatte slavenvering was er geenszins populair. „De onverschilligheid der Nederlandsche regeering voor hooger dan eigen handelsbelang’’, waarover het Nederlandsch Anti-Slavernij tijdschrift klaagde (6), zou nog eene lichtzijde gehad hebben, wanneer inderdaad dat handelsbelang bij ons helder genoeg was ingezien; doch men bewoog zich toenemend in eene richting, die allen heil deed zoeken in maatregelen, waarvan het kunstmatige onze geestkracht verder doodde en dat ons telkens op gespannen voet bracht met eene vreemde regeering, wier goede diensten voor ons dikwerf onmisbaar waren. De zaak kwam dan hierop neder, dat wij niet oprecht of in gemoede tot de bestrijding van den slavenhandel medewerkten. Stelselmatige twintigjarige misleiding was nog in 1848 de beschuldiging, die zich over de schending van het tractaat van 1818 tegen Nederland hooren rechtsche Bijdragen 388. VAN 17 maar 1824, 105 Eene misleiding, welke in 1821 zelfs zozt bewerkt, Willem I over zijnne averechtsche opvatte van het RAAS instr kwaa, met Al, ails minkseen, Ed sage es die in de West eene leerschool had door- r ië om daar het Cultuurstelsel in te voeren, ons duidelijker, dat de Koning over de anti-slavernij orthodox dacht. De brandende quaestie werd nu deze ; werd beweerd, dat de slavenhandel was » witgezonderd rechtstreeks met Afrika, ae Engelsche zijde, en op goeden grond, werd volgehouden, dat De Engelsche regeering gelastte haar gezant Clancarty om met tegen de schending der aangegane belofte op te komen; en daar wij niet toegaven, ontstond zekere wanyechooding EREESHEE nH it gee = 4 i dine l uf in ’s Konings raadslieden moesten wel de stijfhoofdigheid, waarmede onze vorst zijn standpunt handhaafde, tegenover den aandringenden gezant eerbiedigen. Van Nagell begon met Clancarty in diens breede uitlegging der slaven-conventie tegen te spreken. De zaak bleek ech . Der erster 266 zwak, dat de minister eindelijk had moeten toegeven op Sa ee en el oden 19 der Utrecktacke in einding the whole Council with us, the King alone against us. Rapport van den Engelschen nem Et me ier Cortech. 106 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT wenschen overliet, zoodat een nieuw verdrag niets kon baten (a). Falck gaf daarop in wat lager toon te kennen, dat hij over de quaestie zou nadenken en het resultat hem ten spoedigste mede- deelen. Hij vond het nu echter eene goede gelegenheid, om toch te komen op de reden, die tot het afbreken der onderhandelingen van 1820 had geleid, uitende zijne rechtmatige grieven over het voortdurend uitstellen van het inlossen der belofte om ze weder ten spoedigste op te vatten. Nu liet hij ook Clancarty de particuliere brieven der twee landvoogden zien, waaruit dan toch duidelijk bleek, dat geene nadere inlichtingen uit Bengalen konden verwacht worden; ven ik moet bekennen’, rapporteerde de gezant naar Londen, „dat zij ook voor mij (speciaal de brief van lord Hastings) ten volle deze gevolgtrekking rechtvaardigen”. Maar op Falck’s toeleg om aldus Engeland langs den weg eener wijziging van de slaven- conventie tot de door Nederland zoo zeer verlangde herziening van het koloniaal tractaat van 1814 te brengen, ging de gezant niet in, zóo weinig, dat hij bij zijn rapport van 5 Januari 1821 minister Castlereagh aanried. Dat men onze wenschen voor de hervatting van de koloniale onderhandelingen moest beantwoorden met de opmerking, dat Engelands genegenheid om alle hangende koloniale quelques bij verdrag uit te maken, niet toegenomen was, ten gevolge van de wijze, waarop een bestaand tractat door de Nederlandsche regeering werd begrepen. Also, niet het kolonial verdrag van 1814 op schandelijke wijze door Raffles en zijne handlangers werd geschonden! (5) Wij zagen ons intusschen wel verplicht Engeland eerst genoegen te gevven; en uit dien hoofde vaardigde de regeering nadere instructiën uit, die eene meer stipte nakoming van de slaven-conventie moesten beoogen. Het werd den gezant medegedeeld, doch aan dien verzoek om de stukken te mogen lezen, durfden we geen gevolg geven, wijl ze veel te onbeduidend waren! Vandaar dd. 26 Februari 1821 eene nota van Clancarty, waarin hij gehoor bij onzen Koning verzocht, ten einde mondeling op eene afdoende verklaring omtrent het tractat van 1818 te staan en zich opnieuw over bepaalde gevallen V van schenden der conventie te (a) Nochtans zijn dd. 31 December 1822 en 25 Januari 1828 ophelderende en additionele artikelen tusschen beide mogendheden vastgesteld, welke door koning Willem I dd. 81 Januari en 19 Februari d. a. v. werden bekrachtig. Zie het aangehaald Staatsblad 1848 No 79. (b) Men leze Clancarty’s belangrijk rapport in bijl. 10. VAN 17 maarr 1824, 107 beklagen. Er kwam evenwel geen antwoord; de gezant achtte het intusschen om geduld uit te oefenen, wijl de Koning ongesteld hete te zijn. De Engelsche regeering sprode echter Clancarty nader aan, wijl zij zich in het Parlement over onze houding had te verdedigen. Den 26° Maart 1821 zond de gezant dientengevolge eene nieuwe nota aan minister Van Nagell. Hij herinnerde er aan, dat de Koning nu hersteld was en verzocht daarom alsnog audientie, vom persönijk op te komen voor hetgeen niet enkel de belangen * waren van zijn eigen land, maar, welbeschouwd van beide landen” (a). Afschrift van dit stuk zond de Britsche gezant den volgenden dag an minister Castlereagh, onder mededeeling, dat hij de zaak tot het uiterste zou drijven: even”, schreef hij onderstrepend, to what may grow to a breach between me personally and this Government which, however must I sincerely hope it will not take place”. Hoe zich de gezant dat persönliche afbreken wel voorstelde? Den 17" April 1821 zond hij een nieuw toornig rapport naar Londen met klachten over onze dubbelhartigheid. Het was nu duidelijk, berichtte hij, dat de Koning der Nederlanden de anti-slavenbepalingen wilde ontwijken; dat moest en mocht niet toegelaten worden; daarom beval hij minister Castlereagh aan — in deze maand door erfrecht markies van Londonderry geworden, gelijk hij sinds in de correspondentie heet — onzen Londenschen gezant niets in te willigen, wat deze ook mocht vragen! Hoe vriendelijk Fagel om zijn persönver diende bejegend te worden, — als vertegenwoordiger van zoo'n meester, behoorde men, meende Clancarty, hem niet beter te be- handelen dan zulk een meer tegemoetk Coming was the zijn! (e) (a) De nota in bijl. 11. (e) Clancarty's brief in bijl. 12. (e) Over Fagel's unter den Verhoudingen te Londen, zie Fagel's Ontslag 402-404; ov. 10—12. Clancarty’s karakteristieke brief d, 17 April 1821 komt voor in de Corr. 391 en luidt aldus: I write but a line, merely to solicit your attention to the postscript of my despatch, No 16, of this date, and to its enclosure, where you will see confirmed (what has probably long been suspected by you) that the Netherland Monarch is endeavouring to evade the execution of his treaties the Slave-Trade. and must not be allowed. I have therefore to renew my to do nothing which, on the part of his Government, shall be asked of you by Fagel, and, however kindly, as an individual, you may not be better treated than such a master deserves, till the master shall - Weldra zou zich een gelegenheit voorden, om Fagel te toonen, dat dit ernstig gemeend werd. Reeds had deze de terugwerking van het geschil ondervon- den, toen hij dd. 17 Maart 1821 een bezoek aan Castlereagh bracht, ten einde beklag te doen over Raffles’ weigering tot over- gave van Ajer Bangis op Sumatra's Westkust, waartoe onze gezant eene opdracht had gekregen, ingevolge voorstel dd. 28 Februari 1821 aan den Koning (a). Het mag daarbij wel zonderling schijnen, dat onze regeering haar gezant niet tevens volledig op de hoogte stelde van het branden der slavenquaestie; zij kon toch, dunkt me, wel bevroeden, dat Fagel's positie er onder zou lijden. Het persoonlijk bestuur van Willem I belette echter een normalen gang van zaken, zoo t - Weldra zou zich een gelegenheiten, om Fagel te toonen, dat dit ernstig gemeend werd. Reeds had dee terugwerking van het geschil ondervon- den, toen hij dd. 17 Maart 1821 een bezoek aan Castlereagh bracht, ten einde beklag te doen over Raffles’ weigering tot over- gave van Ajer Bangis op Sumatra's Westkust, waartoe onze gezant eene opdracht had gekregen, ingevolge voorstel dd. 28 Februari 1821 aan den Koning (a). Het mag daarbij wel zonderling schijnen, dat onze regeering haar gezant niet tevens volledig op de hoogte stelde van het branden der slavenquaestie; zij kon toch, dunkt me, wel bevroeden, dat Fagel usschen de departementschefs onderling, als tusschen Bustenlandsche Zaken en de Nederlandsche vertegenwoordigers in den vreemde. Castlereagh gaf Fagel te kennen, dat de onderhandelingen overhet tractaat van 1814 zouden hervat worden, zoodra de Bengaalsche stukken waren ontvangen, die zeker nu niet lang meer konden uitblijven. Onmiddellijk daarop roerde echter de minister het sla vengeschil aan; hij wenschte, dat onze regeering toch spoedigst zou besluiten tot overlegging harer instructiën hierover, ten einde daar-mede in het Parlement een goeden indruk te maken. Denzelfden dag, dus 17 Maart 1821, rapporte de gezant het gesprek aan Buitenlandsche Zaken, er bij voegende, dat hij zich tot de enkele mededeeling ervan wel moest bepalen, daar hij immers van de slavenquaestie niets afwist! (4) Weldra moest Fagel zijn bezoek bij Castlereagh hervatten; en angezien hij dit deed kort nadat de minister het tweede nog ont- stemder schrijven van Clancarty had ontvangen, kreeg onze gezant den wind van vore men dat mag zeggen van een man, zoo geheel in de vormen als Castlereagh inderdaad was. Minister Falck had namelijk in een rapport dd. 30 April 1821 den Koning weder gewezen op de nadeelen van het status quo ten opzichte der Indische quaestiën. Er was tijd genoeg geweest, merkte hij terecht op, om uit Britsch-Indië de inlichtingen te erlangen, die de Engelsche gemachtigden noodig hadden geacht; zelfs om ze uitdrukkelijk op te vragen, zoo men ze van Calcutta niet uit zich- zelven had gezonden. Daargelaten de steeds betoonde onvriendelijke (a) Zie over deze quaestie Sumatra's Westk Just II 229 vv; ov. 25 vv. Van Nagell’s schriven aan den Koning op bl. 806; ov. 182. (b) Zie bijl. 18. 110 _DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT stond, dat hij niets van de zaak wist; maar hij belöffde de grieven onder de aandacht zijner regeering te brengen. Als altijd luidde ‘s ministers bescheid omtrent de hervatting der onderhandelingen, welwillend; doch de gezant beschreven niettemin zijn rapport, waarin de hier verhaalde conferentie stond beschreven, met de verzeering, dat aan deze hervatting in geen geval te denken zou vallen, zoolang de Nederlandsche regeering de slavenquaestie niet naar Engelands genoegen had uitgemaakt. (a) Terwijl dit alles in de officieele wereld voorviel, beijverden zich de Britsche publicisten om voor de handhaving van de Engelsche vlag te Singapore te strijden, de ministers, die het prijsgeven van dezen post durfden voorschrijven, met vervolging dreigende, en den moord van Amboina voor de zooveelste maal ten tooneele voerende (6). Kieschheid in de behandeling eener zaak, waaromtrent het bezitrecht nog niet was uitgemaakt, kende men evenmin in de bureaux der Britsch-Indische administratie (c), als in het Britsche parlement. Singapore’s schitterende toekomst breedelijk besprekende, behandelige men het onderwerp, also van teruggave uooit quaestie kon zijn. Onzen gezant Fagel dit alles pijnlijk aan, gelijk blijkt uit zijn particulier schrijven dd. 8 Mei 1821, waarin hij Elout geluk wenschte met diens optreden dd. 1 dier maand, als minister van Financiën. „Met opzigt tot onderhandelingen’, leest men daarin, „blijft alles iz statu quo. Men heeft nog geen antwoord van Calcutta. Ondertusschen zie ik met leedwezen in een Rapport, dezier dagen door den Markies Van Landsdown in het Hoogerhuys uit-gebragt, namens het Comitté tot onderzoek der vreemde handelsbe-trekkingen van dit Rijk (speciaal in Indien), eene passage, waarin met veel ophef gesproken wordt van het nieuwe etablissement van Sinca-Poura en van deszelfs aanwas seedert dat de Engelschen zich in het bezit van hetzelve gesteld hebben.” (d) Ook onze vorst gevoelde zich onvoldaan en door Clancarty’s aandrang in zake slavernij, en door Engelands houding ten opzichte der Indische zaken. Vooral de energieke nota's van den Britschen gegründen hadden hem diep gegriefd, zelfs in die mate. Dat op den eigen dag, dat Fagel zijne mismoedigheid aan Elout openbaarde, (a) Fagel’s rapport dd. 2 Mei 1821 in bijl. 14. (b) Zie Singapore II. (d) Bijdr. E. 165. van 17 maarr 1824, UI dus den 8" Mei 1821, de Koning het advies van Buitenlandsche Zaken deed inwinnen over de vraag: vof niet voortaan zoude kunnen en behooreen aan de nota’s, door den Britschen ambassadeur, wegens hetzelve onderwerp, alhier gepresenteerd, te Londen door den Nederlandschen ambassadeur geantwoord te worden, ten einde daardoor weinige onaangenaamheden voor te komen. Zóó schreef ’s Konings secretaris, de heer Van Gobbelschroy (later, van medio 1825 tot einde 1829 minister van Binnenlandsche Zaken) onze taal, die hij als Zuid-Nederlander niet machtig bleek. Maar het was ’svorsten stellige wensch, dat het Fransch uit de corres- pondentie zou verdwijnen, eene tot zekere grens eerbiedwekkende opvatting, doch waarbij ook al weder niet de juiste maat werd gehouden. Het doordrijven wekte bij onze zuidelijke landgenooten Ah! que les vieux mots sont mauvais, Qu'ils ont un air gothique! La nouveauté me pique, Je sens pour le néerlandais! Quelle magie! Quelle harmonie! enz. enz. (a). Niets echter ook scheen den Koning te kunnen bewegen om in de slavenquaestie eenigszins toe te geven. Men stond nu in het midden van 1821 en nog was Clancarty’s diplomatie niet in staat gebleken te zegevieren op ’svorsten onwil tot overlegging der instructiën. De gezant bleef er intusschen op staan en raadde in een nieuw karak- teristiek schrijven van 3 Augustus 1821 zijne regeering aan, om toch van den eisch niet af te zien, al ware het slechts ter voorkoming, dat onze vorst telkens op nieuw twist met het Engelsch bestuur zou zoeken, hetgeen men zeker kon verwachten, als men hem zijn zin gaf!(4) Ten einde den vorm te redden, verzocht Clancarty eene bepaalde opdracht uit Londen, dat hij de instructiën zou vorderen en men kon er dan uit beleefdheid aan toevoegen, dat de Britsche stukken tegen slavenhandel ook steeds ter beschikking van de Neder- landsche regeering zouden zijn. Fene dergelijke wederkeerigheid werd meer dan eens in acht genomen om onze onderworpenheid aan tegen _ Nederland gestelde eischen te verbloemen (c). Intusschen had men in Engeland zelf een ander middel bedacht (a) Kemper 542. (®) De brief in bijl. 15. {e) Zie ook bl. 65. 112 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT om den Koning tot bewegen. De hertog van Wellington - moest naar het vaste land vertrekken, ten einde de barrière-vestingen in oogenschouw te nemen; Castlereagh verzocht hem van die gelegenheid gebruik te maken om onzen Koning, dien de hertog toch ontwoeten zou, over het slavengeschil te spreken. Deze had er echter niet veel lust in, en weigerde volstrekt om er over te beginnen; doch toen eene week na Clancarty’s schriven, Wellington te Brussel een oderhoud met Willem I had, werd de gewöhnen gedachten-wissseling zer gemakkelijk uitgelokt doordien de Koning uit eigen beweging haar opend. Vervuld toch van het wederrechtelijke, dat Nederland in zoovele opzichten van Engeland ondervond, stortte hij zijn gemoed tegenover de hem bezoekende Wellington en Clancarty in ronde woorden uit. Het geschiedde met een vorstelijk zelf bewustzijn, dat beiden, den Britschen veldheer en den Britschen diplomaat, ten zeerste trof. did not perceive, memoreerde de een dd. 12 Augustus 1821 over den aanv Ang van het onderhoud, vany coldness in his reception of me or in manner or conversation" (a). „The King”, schreef de ander den 14? d.a.v., vhaving, after dinner the same day, taken me aside, and, for near half an hour, assured me of his anxious desire to be always on the most confidential footing with my Government, and personally complimenting me upon my conduct from the first hour at which I was presented to him in London up to the present moment, in terms which it would ill become me to repeat” (5). Toch was dit samengegaan met de breede blootlegging van ’s Konings grieven. Hij had zijn leed betuigd van met het Britsche gouvernement op niet zoo’n goeden voet als vroeger te staan; dat hij op onaangename wijze over de slavenquaestie werd lastig gevallen; dat de onderhandelingen over Oost-Indië waren gestaakt, terwijl de Britsche regeering ongenegen scheen ze te hervatten. Wellington verschied zich naturwissen, war ‘s Konings ergernis volkomen gerechtvaardig mocht het niettemin een verschoonend woord hiervoor bij te brengen en wel door als vermoeden te opperen, dat het aftreden van den president van het Londensch koloniaal bestuur, den heer Canning, en de daarmede samenhangende vervanging van den heer Wynn, stoornis hadden teweeg gebracht; doch hij toonde bovendien wel zóveel van de zaak te weten, dat hij er evenzeer op kon aan- (a) Wellington’s brief in Corr. 425—429. (b) Clancarty’s brief in Corr. 422425. 114 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT doch het daarop gevolgd bezoek had weder geen ander gevolg, dan dat nu ook Castlereagh antwoordde, dat men nog maar altijd op de Bengaalsche stukken wachtte. Eindelijk, namelijk in den aanvang 1822, slaagde Clancarty er in, de slaven-instructiën toegezonden te krijgen. Wat echter de Britsche gezant daarover dd. 18 Januari 1822 naar Londen rapporteerde. was wel weder zéér kenschetsend. Met de koppigheid Zijner Majesteit eigen, „with that sub-acid humour by which his Majesty is sometimes governed”, werden hem geene officieele Engelsche vertalingen van de instructiën verstrekt, immer enkel Nederlandsche afschriften. De gezant had ze in het Engelsch doen overzetten en van Falck de verzering ontvangen, dat aan de vertaling niets ontbrak (a). Nu bleken bovendien deze instructiën zóo weinig afdoende, zóo weinig afdoende, dat ze wel bij openbaarmaking tot de meest kwetsende critiek aanleiding moesten geven. Uit dien hoofde had onze minister van Koloniën ernstig bezwaar, dat ze aan het Parlement werden overgelegd, terwijl het toch juist daarom te doen was. Falck stelde Clancarty een middenweg voor, namelijk dat in plaats van die stukken, de Britsche regeering een schrijven zou uitlokken, waarop wij konden antwoorden, dat Nederland de bepalingen van de slaven-conventie met ernst beloofde te handhaven; een antwoord, hetwelk dan in stede van de instructiën, aan het Parlement kon vertoond worden. Wijl de ministers Falck en Van Nagell beiden de verzekering gaven, dat zoolang zij departementschefs bleven, geene schending van het tractaat meer zou plaats vinden, kon Clancarty zich met het voorstel vereenigen. Dientengevolge beloofde Falck er den Koning over te spreken. Waarlijk, het was jammer, dat onze vorst, bij zoovele eigen-schappen, die hem inderdaad tot koning stempelden, geb reken had, die hem in de oogen van een ieder tot een zéré klein man maakten. Het ongeluk had gewild, dat onder de aan Clancarty verstrekte stukken, een door minister Falck onderteekend rapport was, waarin werden verwezen naar een particulier schriven, dat men bovendien energens meer kon vinden. Onze Koning nu was, gelijk De Bosch Kemper herinnert (4), „zeer gezet op orde en assiduiteit”, doch ook hierin zonder voldoende maat. De ordezucht ontaardde in bureau-cratie en de assiduiteit in bemoeizucht. Dat foutje van Falck scheen. van 17 maar 1824, 115 Willem I enorm toe, zóernstig, dat hij waarlijk gelöde, dat zijn minister er zich over schaamde en dárom eene poging aan- wendde om de overlegging van de stukken aan het Parlement te verhoeden! Aangenomen eens, dat deze dwaze veronderstelling reden van bestaan had, moest dan de meester niet genoeg achting voor zijn eigen raadsman hebben gevoeld om te voorkomen, dat deze in den vreemde werd uitgelachen? — De Koning had echter voor het kleine in deze rol geen geopend oog; en aldus, rapporter de Clancarty dd. 22 Januari 1822 naar Londen, liet Willem I de openbaarmaking der stukken toe, die slechts's vorsten eigen , „his own backwardness or awkwardness”, in de nakoming der slaven-conventie aan den dag bracht (a)! Wanneer dan ook in het Eerste rapport der Staatscommissie, benoemd bij Koninklijk besluit van 29 November 1853, tot het voorstellen van maatregelen ten aanzien van de slaven in de Neder- landsche koloniën (3), getuigd wordt „dat gedurende eene lange reeks van jaren geen enkel geval van verboden Slavenhandel ordre geregtshoven, hoezeer niet undrukkelijk opgeheven, sedert eenige jaren door gebrek aan bezigheid hebben opgehouden te bestaan”; — dan behoeft dit, ook in weerwil der mededeeling van Smulders, dat van 1819—1829 te Sierra Leona 21 Nederlandsche slavenhalers door Britsche kruisers opgebracht werden (c), bij eene opvatting van het tractaat als wij hier leerden kennen, niet te verwonderen; doeh betwijfeld mag worden, dat de sinds 1818 tot 1853 uitge- vaardigde maatregelen en besluiten zouden bewijzen, „dat de afschaffing ed voor zoover ons vaderland betreft, geene hdd | 43 noot 1. — Over het wederzijdsche onderzoek der slavenschepen, enmet: op het congree van 1818 te Aken ook aan de Franschen ne peut se dissimuler, que cette réciprocité de visite accordée aux Espagnols et aux Portngais ne soit & pen près illusoire, car qui pourrait imaginer que “mations emplovassent le peu qui leur reste de moyens maritimes, er sur les rivages africains, les vaisseaux anglais qui pourraient se rer à la traite, tandis qu'ils ne pourraient garantir leurs propres corsaires insurgés de Amérique du Sud" — Zie de Geschiedenis van Het Londensch trâte, gelijk Dr. J. Hartog, op gezag van dat rapport, vertrouwvol aanneemt (a). In der gedanken met de overlegging der slaven-instructiën aan den Britschen gezant in Januari 1822 meenden wij de hervatting van de koloniale onderhandelingen nu spreken (6). Tien dagen later bracht Fagel een bezoek bij den Britschen minister. Deze zeide nu, dat hy nog niet had vernomen, dat de verwachte Bengaalsche stukken waren ontvangen. Zij konden dus wel ontvangen zijn! Zij waren inderdaad reeds verzonden bij brief van 17 Juni 1820, doch de ontvangst te Londen werd eerst erkend bij brief van 26 Januari 1822 (c). — Daar bovendien, naar wij weten, lord Moira zich niet de moeite had gegeven, Van der Capellen's klemmend betoog tegen de inbezitneming van Singapore te wederleggen, kon toch nog altijd gezegd worden, en dat werd gezegd, dat men naar zulk eene wederlegging bleef uitzien! Nochtans had de Britsche minister geen bezwaar, om ook nu te verklaren, dat hij, evenals wij Nach de hervatting van de onder-handelingen haakte. Zelfs was, deelde hij mede — gelijk Fagel dd. 29 Januari 1822 aan Bustenlandsche Zaken rapporteerde — president Wijnn gewaarschuwd, zoodat men de onderhandelingen spoedig te gemoet kon zien, hetweelk zeker zeer wenschelijk was, erkende de minister, omdat de toenemende ontwikkeling van Singapore het wegnemen van dezen steen des aanstoots steeds moeilijker maakte!! (d). Maar dat was immers juist, hetgeen de Engelsche regeering met haar tegenhouden van de onderhandelingen beoogde? (a) Zie bl. 266 Juli 1899 Tydepiegel: „Uit de geschiedenis der bestrijding van de slavernij”. (b) Zie bl. 18. (c) Zie Singapore I 440 —441; ov. 52—-53. (d) „J'ai parlé hier & lord Londonderry, mon cher Monsieur, aux termes de de votre lettre particulière du 18, de la réprise de notre négociation Orientale. Il se rappelait tres-bien la conversation que vous avez eue à ce sujet avec lui & Bruxelles. Il m'a dit qu’il désirait autant que nous que ces conférences recommencassent, mais qu'il n’avait pas encore appris que les dépéches, attendues de lord Hastings (de l'arrivée desquelles seule cela dépendait) eussent été regues: qu’il avait déjà prévenu Mr. Wijnn de la probabilité de la pro- chaine réprise de cette négociation, qu’il lui en reparlerait, et me ferait savoir dès qu’ils seraient prêts ici: que la rentrée du Parlement n'y mettrait point d’obstacle, et qu’eux-mêmes dèsiraient d’autant plus terminer cette affaire, que restant toujours en possession de Singapoor et étant obligés à VAN 17 Maar 1824, 17 Den 5" Februari 1822 kwam het Parlement voor het eerst onder een gewijzigd ministerie Liverpool—Castlereagh bij elkander; de zittingen duurden tot den 6" Augustus. Het Bleek, dat de nieuwe regeeringleden, onder wie ook een van Marine, weinig of niet tot versterking der regeering hadden bijgebracht; inzonderheid viel president Wijnn algemeen tegen (a). Onder deze omstandigheden werd van Castlereagh’s werkkracht meer gevorderd, dan voor de gezondheid van den reeds door de jicht gekwelden staatsman wenschelijk was. Den 3" Augustus gaf hij op zijn buitenverblijf te Cray een politieken maaltijd. Een der gasten, die den wijn wilde prijzen, rippem het kosten een „Lord Londonderry”! Verschrift sprong de gastheer op en het kosten de aanzittenden moeite om hem weder rustig te doen plaats nemen. — De teekenen van vervolgingswaanzin schenen steeds duidelijker te spreken, toen Wellington, die weder naar de Nederlanden moest, zich ten huize van den minister te Londen vervoegde om afscheid te nemen. Castlereagh sprak met een helderheid over de zaken, zooals zijn bezoeker nog nooit had opgemerkt. Midden in het gesprek voegde de minister hem echter toe: „Ten bewijze in welk gevaar ik verkeer strekke, dat mijne eigen bedienden het zeggen en dat ik onmiddellijk moet vertrekken; dat ik geen tijd heb te verliezen, en zij mijne paarden gedeld houden, opdat ik er spoedigst van door kan; zij meenen, dat ik geen tijd zou hebben om in een rijtuig weg te komen.” Hij schelde daarop een bediende: »Zeg me dadelijk, heerschapel. Zu dezen toe, „wie liet mijne paarden hier komen; wie vond ze naar de stad?” — De man antwoordde, dat de paarden te Cray op stal stonden en niet in de stad waren. In dezen staat ging de minister weder naar zijn buitenverblijf. Uit zijne omgeving in de ziekenkamer nam men op raad van den geneesheer pistolen en scheermessen weg. Doch in het aangrenzend vertrek lag een pennemes, waarvan zich de kranke wist meester te maken. In den nacht van zondag op maandag, den 12" Augustus 1822, sneed hij hiermede zich den hals door. (5) 