The lichen book; handbook of the lichens of northeastern United States;
Staring en van E. C. Enklaar, Venenia, Uilkens, Von Liebig, Borgesius, Tecken, Ilavelaar eu  gestaakt. Te verwonnderen is het niet, dat deze B'Mlotheek uiet beter ging. Het veld van wetenschappelijke geschriften over landbouw, groot eu klein, werd toch zeer afgejaagd in die dageu vooral door W. E. J. Tjeenk Williuk te Zwolle, en waar Krusemau's boekjes uiet beter, maar eveum slechter waren dan de uitgaven van zijn confrater, moest er al een zeer toevallige gebeurtenis jJaats viuden om zijn uitgaven eeu loonend debiet te doeu vinden. Eeu eveuzoo ongunstig verloop had de NijverheUh-hiblio-tiffk, ouder redactie van W. M. Logeman, met de vorige serie en na vol ging van de Biblioiheque Ittdrnfrielfe et d' agriculture, waariu geschriftjes vei'schenen van Prof. E. H. von Baumhauer, Van Moorsel, Keer Jr., Hansen, Logemau en Gunning; met een Het Sieuwsblad voor don l'honneur van den 1 Maart isru vermeldt zu leiden, zu leiden, die inderdaad verschenen, als töten. 266 MIVERS-BIBLIOTHECK. 1855. Fünfteilige sichert werden deze beide Hüllepfungen in alle opfiziellen echädigt geliebte, während man einige beiden geliebte. Was zulks aus de beständigen Volksbibliothek, die door Weihnachts in der Haart te Amsterdam uitgegeben werd. En moge het als  oud-Haarlemmer Dr. N. AV. P. llauwenhoff te Brummen voorgeateld was: de Oj)f^u-bare wordraglen voor landbouwers, van wege Z. M. dea Kou'uig, in den winter va7i J 853 en J 854 feti pi alien lande gehouden, waarin in dit en het volgende jaar 16 werkjes van A. C. Oudemans Jr., W. A. J. van Geuns, N. W. P. Rauwenhoff en L. Muhler verschcnen en in November 1856 als ih nafnurkundige gronddagen van den landbouw gezameulijk verkrijgbaar gesteld werden. Evenmin gelukkig was Kruseman met twee andere uitgaven van Nederlandsche dichters, die in dit jaar licht zagcu of tot een begin van uitvoering kwamen; zij verdienen hier der ver Melding, niet omdat zij grooten opgang maakten in den laude of omdat zich een of ander voorval op boekverkoopers terreiu er aan vastknoopt, maar wel omdat de wording^geschiedenis van de eerete een zee van ellende voor den uitgever medebracht, en de tweede aanleiding werd tot een vernieuwde aanraking met Potfirieter. Hiertegenover moet gesteld wordeo, dat deze beide serien op de fonds veiling van 1857 goede prijzen behaalden. * Op de fondsveiling van S. E. van Nooten en Zoon van den 7 April 1897 gingen de 142 exemplaren voor /'3 over aan Gebrs. Cohen. ''"'9 lot hfl oiuUrwi *''^^« V\i WasvTVra "'WAX veoV \\\\ m\ •It **♦" ^-•- m at 26S NEDKRLANUS DTCHTERS, DOOR OrWERSLOOT. i«o5. stukkeu aim ecu keuriug te oiulerwerpen. Van den Bergli en zijn factotum l)e Kanter liielj)en Kruseinan en kondcn, voor Vondel met beliulp van Yau Lennep en van Bakhuizeii van den Brink, nog vrij wat stukken aanwijzen, die Ouwer- sloot niet kende. Er kwam in ls50 een werk ter uitgaaf, dat wel niet aan de hoogste eischen voldeed, maar toch in aanmer- king genomen de moeielijkheden, die Kruseman ondervondeii had met den smaak van den oorspronkelijken verzamelaar, vrij wel voldoende geacht kon worden. Evenwel was, in weerwil der goede hulp van zijn Ilaagscheii vriend, Nederlinuh d'lchters iof op de helft der achiiietidf^ ceiiWy hi herlunerhuj (jebruijl * geenszins hetgeen in het oor- spronkclijke plan gelegen had. Ecu literatuur-overziclit op poiftiscli gebied, in denzelfden geest als de hoogleeraar N. Cj. van Kampen in 1S35 in zijn Bloemlezlngen uit Nederhuidjfc/t^ prozu'schrijvers va?i de JO^' — JO'' eeuw gegeven had, was de bedoeling geweest. In Januari 1854 waren circulaires, door Van den Bergh, Ouwersloot en Kruseman onderteckend, aan vcrsehillende vaderlandsche dicliters met verschillende vrasjen verzondei en aan hen het plan kenbaar gemakt om in liet toekomstige werk portretten, levensbesclirijvingtm, een bibliograpliie en een keurlezing uit hun verzen op te nemeu, waardoor het werk te gelijker tijd en van zelve een geschiedenis der Nederlandsche dichtkunst zou worden. Er zou van het plan niets konien: het was te grootsche opgezet. Ilet verzameleu Werd door G. Portielje & Joon te Amsterdam. Vandaar dat er exemplaren voorkomen met het jaar IHoG (1)1. I) en 1857 (Dl. II), zoowel met het adres van Kruseman als met dat van Portielje. Het werk werd dadelijk in gebruik genomen door M. de Vries bij zijn universitair onderwys te Leiden. (Catalogue der fondsveiling van 1857 biz. 29; Nicnwshlad root- (hm Boekhamicl 22 October 1857). — Spoedig reeds gaf de nieuwe eigenaar prijsvermin-dering, omdat velen meendeu, dat de prys door Kruseman gesteld voor een meer algemeen debiet te hoog was. {yieuwablad voor den Boekhandel 15 April 1858). ONZE MUZE, DOOR VAN DEN BERGH. 269 van gedichten uit het einige cler ISen en uit de 19. euw zou iH5n afstuiten op bezwaren van een klein aantal anteui*s en op de onverzettelijke vasthoudendheid van sonimige eigeuaars van kojnen, o. a. Bohn, Suringar en Nijliotl'. De (Vichiern van Nfderhfid^ zooals Krusenian die zieli had voorgesteld, moest ill duigen vallen en hij gaf daarvan bij circulaire dd. Octo- ber 1854 kennis. „lk beFi tot inzien gekomen, dat ik {v\ te veel had geH^aagd, en dat ik, hoewel onwiUekeurig, onbeschei- tlen had gehandeld. Ik ben het daarom aan mij zelv' verschul- (ligd oin te verklaren, dat liet bekrimpen van eens anders (»igen- dom of het Azen op een anders voordeel, nimmer een gedachte bij mij is geweest bij 't overwegen van een plan, hetwelk een maal bij mij gevestigd, met zooveel voorliefde en voor-ingenomenheid werd opgekweekt, dat ik over de bezwaren der uitvoering been zag.... Alle regten ten voile eerbiedigende, mag ik niet aandringen op de vervuUing van mijn verzoek bij hen, die mij hunne gegronde bezwaren hebben medegedeeld; nog veel minder gebruik maken van de welwillendlieid van zulken, die, als een blijk van persooidijke genegenheid, mij hetgovraagde niet hebben willen weigeren." Het werk werd daarop gesplitst. (3p naam van Ouwer-sloot verscheen in 1856 het eei*ste deel van de genoemde bloem-lezing der oudere dichters en in H vorig jaſir 1855 werd 0)ize muze. Album van geiaeigde zange onzer vaderlnndsche dicJifera der J(/^' eeuw^ verzameld door S. J. van den Bergh, gedebiteerd. Voor een deel behelzen deze beide laatste deelen ooi-spronkelijke bijdragen, maar voor een ander deel zijn het herdrukken van dichtstukjes uit jaarboekjes en andere periodieke geschriften. Behalve letterkundige bijdragen leverde de Aurora voor Onze muze nog twee plaatjes, in het eerste deel een reproduc- De Gids 1855 Dl. II biz. 690. Der algemeene verspreiding lieeft de Uitgever den prijs huUengo-woon c/oedkoop gesteld [/*0.60 per afievering]. Als eene verzameling van de meest geachte verzen onzer Vaderlandsche Dichters van den laatsten tgd, beloft deze bundel teregt een AViir te wezen, die belangstelling zal vinden bg alien, die onze letterkunde beoefenen en waar- deeren." (Advertentie in natirh Onze Münz, 1001 VAN DEN HERGH. Die naar een schilderij van F. Villiers uit dein jaargaiig 185£, in het tweede deel een afbeelding, uit denzelfden jaargang van de Aurora y van een schilderij van J. J. Cremer, die destijds zijn eigen kunstenaarsuatuur als letterkundige niet begreep. Het streven van Kruseman om een bloemlezing van Ne- derlandsche dichters te geven was zeer zeker prijzenswaardig. En hoewel hij zicli niet beklagen kon de keuze der stukken voor Ofize wuze toevertrouwd te hebben aan zijn Haagsclien vri(»jid^ was de rangschikking der dichters toch alles belialve zooals die had inoeten zijn. Het was, naar ik geloof de tweede ma. Al, dat Potgieter een van Kruseman's uitgaven in Be Gifh - besprachen, toen hij de alibhabetische volgorde der dichtere gispte. Vcrontwaardigd als Potgieter was, die van zijn tijdschrift de toongever der nieuwere letterkundige richtige wilde inaken en dat daarvan ook iriaakte, kon hij de voltooiing der bloem-lezing niet afwachten, maar gaf, toen er nog maar vijf afleverringen vei-scheneu waren, een waardige, maar toch van ergfärnis getuigende bespreking van deze, als letterkundig werk mislukte onderneming. Een voorbeeld te meer hoe kritiek, zelfs ernstig gemeende kritiek, van geen invloed blijkt zijn op het publiek; zonder zich aan de meening van periodieken te storen oordeelt en vcroordeelt het voor zich zelf, tot schade of gewin, tot eer of verguizing van schrijver en uitgever. Het debiet van Oize muzfi was meer dan voldoende, zoo zelfs, Dat lloelants er in 1885 een tweeden vermecrderden drink van deze uitgaaf dan ook, zoo ik wil, geen invloed geefend, toch was die kritiek voor Kruseman zelf van onberekenhaar voordeel. De aandacht In 1885 verschenen bij H. B. Breyer te Arnhem twee dnikken van Fvnflcrik Hendnk HendriUs, do schilder van Wolfhezen, feschetst door zijn lecrling J. J. Cremer. 1855 Dl. II biz. 089 vlg. Vgl. t.a.p. 1896 Dl. IV biz. 368. Elke uitgever van eenige ervaring zal u verklaren, dat eene „be- spreking", hetzij in gunstigen, hetzij in ongunstigen geest, zoowat niets toe- of afdoet tot bet debiet." {Hirrm aan Neef Gerrit Door, den Holand. Deventer 1881 bl. 48). ONZE MUZE, DOOR VAN DEN BERGH. 271 door Potgieter geschonken ai een van zijii uitgaveu, al was i85r. Die dann ook in ungünstigen zin, had ten gevolge dat de vluchtige, maar sedert afgebroken relatie in 1845 over Frederika Bremer's In Balaria opnieuw aangeknoopt werd en wel eer-lang hechter, sterker en onverbrekelijker dan ooit. De næs vermelde bespreking van de Buihnlandsche klasnekev in 1857, de kennisraaking tussehen Potgieter en Iluet in 1859, de steeds volhardende kainp van Potgieter's orgaan voor den bloei en de ontviikkeling van Neerlands volk, zouden meer en meer aan Potgieter een gewichtige plaats in Krnseman's leven gewichtige plaats in Krnseman's leven gewichtige plaats voor korten tijd verkoelde vriendschap opwekken voor Kruschenman, zouden onvermijdelijk moeten uitloo])en op Huet's bloemlczing van Potgieter's Proza bij Kruse. Man uitgegeben. Er zouden nog heiße, jaren voorbij gaan eer dat beroemde boek verscheen en in die jaren zouden nog vrij wat ondernemingen door Kruseman op touw gezet worden. Let jaar 1855, waarin Chiza vmze, indirect het uitgspunt van die vriendschap uitkwani, was ueg(^n jaar anterieur aan den bundel Proza en gif voor de buitenwereld nog geen voorspel van die innigf^ relatie, die van zoo onbere^kenbaar veel invloed zou blijken te zijn voor de letterkundige ontwikkeliiig van ons land. Xocli Ovze muze noch de nieuwe werken van Da (Josta en Van Zeggelen, die Kruseman in dit jaar in het liclit gaf, stonden met Onze muze, Huet of Potgieter in verband. In 1854 was Da (Josta met het voorstel gekommen weer een kleinen nieuwen bundel bij Kruseman uit te geven. Eon onan-gename bekentenis moest hem van het hart; „gelijk ik wel dacht volharden de tijdschriften bij het stelsel van Ignoreeren van hetgeeu door mij, ook in poezj wordt uitgegeven. Ik kan begrijpen dat ook hierdoor het debiet van mijn Polifike poezt/ niet bevorderd wordt; en dat mijn conditien aangaande bet honorair billijkerwijze steeds ongunstiger mot^ten worden. Terwijl de dichter voor PoUlieke poezy (10^ vel) /*50 per vel * Brief van Da Costa 5 April 1854. 1855. had genoten, moest hij zich met./'lOO voor geheel dezen nieuweii bundel van 18 vel tevredeu stelleii. De Oppressed van Debiet der Hesperidu, waarin Kruseman oider anderein voor de vierde maal in negen jaar een lierdruk leverde van de Ilagar, kwam de uitschotten uabij, inaar dekte ze uiet. Had Da Costa daar een vennoeden van gchad? Begreej hij, dat zijn zonne aan het ondergaan was, dat het werk van een 57-jarigen man met sterk getinte, forsch aangegeven denkbeelen bij lict jongere geslacht met andere denkbeelen niet dien aftrck zou viuden als hij wenschtii? Da Costa meende zidi zelf op den avond van zijn levenspad: Ilesperiden, de griek-sche naam van onze nachtviooltjes, bij avond — 'Ori Trpoz h-TTspxy hriv (Luc. XXIV, 29) staat als motto op het titelblad — geplukt, een titel en een motto van gedruktheid eu moedeloosheid blijk gevende, die spoedig voor een mcer opgewekte stemming zouden plaats maken bij de uitgave van 1^1-derdijk's Dichiicerhen. De llesiytriden verschenen in December 1855. Ein week te voren zag Van Zeggelen's hoofd en hart. Dichihihiien het liclit; 150 exemplaren wiehmen in anderhalb jaar geplaatst. Van Zeggolen en Da Costa, twee dicliters van uiteenloopende richtungon, vonden beiden vriendschaj in Kruseman; beiden zagen in het den uitgever, die hun poezie onder Nederland's volk moest verspreiden; beiden zagen en vonden in het den persön, door wiens bemiddeling zij hun denkbelden wilden vei'spreiden. Maar waren er meer, die op letterkundig terrein den Haar-lemschien uitgever hun gaven niet ontliehlen, op strikt weten- Acht; althans den 29 Maart 1872 schrcof P. Van Santen, firma Van den Heuvell & Van Santen, te Leiden aan liet Bestuur der Vereeniging, dat door den oorspronkelijken uitgever van de Ifesperiden niet of niet geheel voldaan was aan art. 6 der wet van 25 Januari 1817. Het gold een geschil over het kopyrecht van dien bundel met D. A. Thieme. Als voorzitter der Vereeniging had Kruseman in 1872 die zaak te behandelen (Vererslag der werhzaamhodrn van het Bestuur der Verernifjing over 1871—1872 biz. 4.) STARING, DE BODEM VAN NEDERLAND. 273 K ^l*J>e5lijk terrein was het niet anders. In November 1855 is-w. /J ^*-=l><3en de eerste aflevering van een boek, dat Kruseraau's f*. ^^^ O op dit gebied een voortrefi'elijken klauk zou geveren: De bodem van Nederland. y Onden vragen of Q. ixiet naar afzetterij zweemde. Zooals bekend is, was de ^ligische (ommissie na veel inspanning van den kant van *ii^ ^- van Breda te Haarlem, de eenige hier te lande, die zich 'Vw ^"^^aals aan dat onderwevj) gelegen liet liggen, bij Koninklijk ^^^^\iit van den 14 Maart 1852 in lu^t leven geroepen. De \^rzameliugen, langzaam aan door haar verkregen, vonden een ouderkomen in het Bavariaen te Haarlem, de zetel der Com- inissie, en stonden onder het bijzonder toezicht van Van Breda's i<^riing, W. C. H. Staring, den Secretaris der Commissie, die Jfi dat Eijksgebouw een vrije woning kreeg. ^oor die uit gaaf was Kruseman dan in aanraking gekomen met dit lichaam, dat elk half jaar vrij aanziellijke geldsomraen hem afdroeg. Slechts kort zou hij met die Commissie als doden, daar zij, na nog eei*st bij Kruseman uitgegebenen. Hebben De geologie in Nederland, Handleiding voor d^ '^^'^O^igers der verzameling op het Paviljoen te Haarlem (1853), bij >^^^^iiiklijk Besluit van den 23 Juli 1855 weder ontbonden werd ew Uti 2org om de Geologuche kaart het licht te doen zien op de schulders van Staring alleen gelegd werd. Maar was aan den * De beide deelen samen kostten /" 17.60. * Sieuwshlad voor den Roekhandel 19 Januari 1854. » De ontvangposten zijn niet nader omschreven dan alleen „de Ge- ^logische Commissie". 18 274 STARING, DE BODEM VAN NEDERLAND. 1855. eeiicn kant Staring niet de man oin zich aau de hem opgedragen taak te onttrekken, vooral niet waar het zijn lievelingsvak gold, aan den anderen kant was Kruseman geen pereoon, die een eenmaal aangeknoopte verbintenis zou laten glipj)eii, wanneer hij meende, dat voor hem als uitgever zaken te doen waren. Nog daargelaten, dat hij 5 jaar hiter in 1859 en 1801 door bet uitgeven van twee verhandelingen van Bosquet een mislukte poging in het werk zou stellen een derde deel der J'er-handelingen in het leven te roepen, was de relatie, die hij gekregen had met Staring van vdrstrekkende gevolgen voor zijn uitgeversbedrijf; in hem zag hij dadelijk een kracht, die liij an zijn zaken moest verbinden. Staring werd redacteur der Landbouw-bibliofheek. De ongelukkige uitslag daarvan weet Kruseman in de verste verte niet aan zijn redacteur; hij poogde hem veeleer te winnen tot het schrijven van een ernstig weten-schapi)elijk, maar toch geen droog geleerd boek, ontleend aan het veld zijner  bodijk van Nederland te schrijven, waartoe hij als Secretaris der opgeheven (Jommissie en door zijn vereenigde kennis van de geologie en van den landbouw de aangewezen persoon was. Voor een lofreden op deze publicatie, nog steeds hcJ werk bij uitnemendheid, is het hier de plajits niet; het debiet van deze uitgaaf, waarvan de eerste atvering in November 1855 verscheen en in Augustus 1850 compleet kwam, bewijst dien gocden roep voldoende,. daar er in 11 jaar 978 exemplaren geplaat. In de Haarlem Courant van den 22 October 1855 werd het a. s. verscbynen van de eerste aflevering aangekondigd. In die voorloo-pige aankondiging luidt de titel De bodem van Nederland in zijnne Nenstelihi en ontstaarij voor het alfjeriieen hevallelijk voorgesteld, Dat denkbeeld van strenge populariseering der wetenschap Week echter niet geheel geslaagd te zijn; de eerste aflevering kreeg tot titel De bodem van Nederland. De zamenstelihi en het oiUstaan der gronden van Nederland, ten behoeve van het algomeon, befichreven. (Advertentie in Haarlemische Courant 15 November 1855). Ten slotte werd van elken ordertitel afgezien. Het kompleete werk heet eenvoudig weg De bodetn vail Nederbnid. Naturwissens Allforie viui Nederland, eu gehele sehr handelte van Nederland. Kruseman slagte er in al vrij sprengende medewerkers voor de underen den vedneidenen te vindenen en in het einde van November of beginn December 1856 kon hij op een zijner sprengende drücken, dat zou behandelte worden de G.ologie door Dr. W. H. Staring, de Gewerveller diereu door Dr. H. Schleigel, de htsedfühige door Dr. J. A. Schleigel, de Börsen door Dr. J. A. Herklots, de Börsen door Dr. C. A. J. A. Oudemans, de Meteorologie door Dr. F. W. Krecke en de Anthropologie door Dr. D. Lubach. Daar Kruseman zelf dez sprengende uitvoerig in zijn Bouicsiofen behandelt. Möge slechts een kleine aanvulling op boek-verkoopersterrein hier volstaan. Kort nadat de jrehcele serie voltooid was on Kruseman een nieuwe inteekening oj) de geheele reeks had oj)engesteld, werd hem door de firma J. B. Wolters te Groningen de vraag ge- *Ik zou zoo gaarne eeiis een nieuwe editie van den Boflnn en van de kaavt tevens bewerken, maar vind er geen' tijd meer voor; vooral nu de tegenwoordige eigenaar van den liodnn het werk in 't geheel tegelijk wil nitgeven. Wilde hij 't bij afleveringen geven, dan zou er wellicht nog wat van komen." (Brief van Staring 1 Maart 1872). * Dl. I biz. 397. Voor my light het omslag van de 32" aflevering met het adres: Haarlem, A. C. Kruseman. 1864. Op de achterzijde staat: "Op verlangen van velen zoowel als in het belang der onderneming stelt de uitgever een nieuwe inteekening open, waarj men de kosten va dit degelyke werk over twee en half jaar verdcelen en des noods wekelijhi of niaandelijkfi betalen kan. Elke week ontvangt men 't zij drie bladen tekst met platen, of twee bladen tekst met drie platen, waarvoor men 75 cents betaalt. Niet altijd zullen dan de tekst en de platen beaald bij elkander behoore, noch ook de onderscheidene werkenelkaar gegeld volgen, maar daarentegen staat het voordeel over, dat men telkens de afleveringen gereeder inziet en als V van zelve reeds een overzogen krygt van het geheel. Later voegt men tekst en platen tot deelen bgeen. „Wie niet het gansche werk verlangt, kan op dezelfde wijze de afzonderlijke afdeelingen bekomen." 1855. daan den geheelen voorraad met liet kopyrecht over te doeu. Kruseman * vroeg voor alles te zaraen, „zonder loveu of biedeii'' 15000^ welk bedrag iiaar het schijut veel te lioog geord- deeld werd : althans de Natuurlijhe hisforie ging niet in andere handen over. Het restant 7851 deelen werd daarop in 1867 in auctie gebracht. Het kon daarot tot een tamelijkeu prijs geen kooper vin- den, zoodat liij het in dat jaar ter exploitatie in admiuistratie overdroeg aan G. L. Funke, die haar voorruf Krusemau's reke- niele goedkoope tout een nieuwe goedkoope titeluitgave op touw, begiiuiende met het eerste gedeelte van De vogeh can Nederlavd door Schlegel en kondigde in Mei 1871 aan, dat de geheele serie, met uitzondering van Oudemans' Flora, waarvan een meuwe druk voorbereid werd, en Staring's De hod&M van Ne- derlavd in prijs verminderd was ; jaarlijks deed Fanke afrekening aan den eigenaar. Het was de laatste Zijn erzählt, die Kruseman aan de uitgeverswähl bleef binden, want eerst in 1880, d. w. z. die jaar nadat Kruseman zich uit zijn zakeu terug getrokken had, ging de Naiuurlijke hisforie in andere handen over; op de fonds veiling van Funk, waar de Buifenlandsche klassieken gekocht werden door de Uitgevers-maat-schappij „Elzevier", en de Werhe van Busken Huet het eigen-dom werden van H. D. Tjeenk Willink, werd Bolle eigenschaft van de geheele serie met de steenen van 270 platen en de houtgravures. Bolle verkocht den voorraad geheel uit en in October 1887 kwam het kopyrecht met de steenen opnieuw in veiling. Het kind keerde tot zijn ouderlijk huis terug: de Naiuurlijke Imlorie is thans het eigendom Van H. D. Tjeenk, William. De geschiedenen der Naiuurlijke Imtorie is leerzaam, want De Natuiirl. Historic van Nederland is même lievelingskopy. Had ik een zoon die mg dacht op te volgen, er zou geene gedachte bij mij opkomen om haar af te staan; in deze kopy steekt een gansche toe- korast." (Brief aan E. B. ter Horst 5 November 1865). Nieuwsblad voor den Boehhamlel 19 September 1867. t. a. p. 7 November 1867. t.a.p. 19 Mei 1871. — / 26 in plaats van / 54.50. BUITENLANDSCHE KLASSIEKEN. 277 zij levert ecu glansrijk eii glauzeiid bewijs hoe de aauhouder wimen kan, hoe eeu uitgever door het opzoeken en opwekkeu van zijn auteurs een werk tot stand kan brengen wimen kan, hoe eeu uitgever door het opzoeken en opwekkeu van zijn auteurs een werk tot stand kan brengen wimen kan, hoe eeu uitgever door het opzoeken en opwekkeu van zijn auteurs een werk tot stand kan brengen wimen kan, hoe eeu uitgever door het opzoeken en opwekkeu van zijn auteurs een werk tot stand kan brengen wimen kan, hoe eeu uitgever door het opzoeken en opwekkeu van zijn auteurs een werk tot stand kan brengen wimen kan, hoe eeu uitgever door het opzoeken en opwekkeu van zijn auteurs een werk tot stand kan brengen wimen kan, hoe eeu uitgever door het opzoeken en opwekkeu van zijn auteurs een werk tot stand kan brengen wimen kan, hoe eeu uitgever door het opzoeken en opwekkeu van zijn auteurs een werk tot stand kan brengen wimen kan, hoe eeu uitgever door het opzoeken en Dat materiele gewin aan zijn eigenaar en intellectueel voordeel aan geleer- den en aan belangstellende lezers kan geven. En juist dit aanhouden, dat op den langen duur bij de Naftturlijke historie van Nord-erland met zulk een goeden uit- slag bekroond zou worden, was de aanleiding tot liet uitzenden iu September van dit jaar van een circuire, waarbij K ruse- man poogde zijn Builenlandsche klassieken toch ingang te doen vindeu. De eirculaire vinde hier een j)laats, omdat er tevens uit blijkt op welke wijze hij de debitanten te gemoet wilde komen door commissiehandel of levering voor rekening. Ik veroorloof mij^ uwe belangstelling in te roepen voor mij^ uw bibliotheek van buitenlandsche klassieken. In de drie jaren, sinds welke ik aan deze onderneining vrij wat zorg en kosten besteed heb, is deze uitgave reeds uitgebreid tot eene reeks van vijf en twintig gelijksoortige boekdecltjes, die zoo ik vertrouw te mogeu zeggen, dege-lijkheid van inhoud aan netheid van uiterlijk en goed-koopte paren. Let is mijn vaste voornemen met deze uitgave, waarvoor ik liefde heb, voort te gjian en de reeds bestaande reeks met een aantal volgende deeltjes te vermeerderen. Het zal u welligt opgevallen zijn, dat ik in  gevoelen daaromtrent eerbiedigend, wensch ik dit ook voortaan zooveel mogelijk te blijven doen, en mij liever wat opo tiering meer te ge-troosten, dan de bitter-zoete overtuiging te hebbeu, dat een gedeelte mijner boeken bij de Confraters onverkocht voor hunne rekening in de kasten staat. Voor den uit-gever heeft- deze Commissie-handel evenwel dit ontegen-sprekelijke nadeel, dat de boeken slechts eenige weinige maaiideii in de wandeling blijveii en daarna bij hem terug-koinen, orn cene voor de wereld verborgen plaats te krij-gen op zijnen zolder. Kunnen souimige werken door deze korte uitzeuding geuoegzaara Fortum makeu, zeker is dit niet het geval bij boeken zoo als mijne Buiteniandsche Klassieken. Ze hebben hunne erkeude waarde sinds eeu tal van jaren, en ze zullen die in de eerstvolgende nog wel niet verliezen. Nogtans moeten ze gezien worden, om te worden verkocht, en eene voortdurende plaats hebben in ieder wel gesorteerd Boeken- Magazijn. Ten einde dit te bevorderen en u toch niet te nötte de bestelling voor voor vaste rekening, of tot het gedurig been- en terugzenden, eder jaar op nieuw, doe ik u het voorstel, om u deze geheele reeks, welke gij inliggend vindt, of enkelen daaruit, naar uwe verkiezing, in d o o r-loopende Commissie te gven, zonder jaarlijksche terugzend. Bij de afrekening worde door u slechts het verkochte opgegeven, het overige in Commissie behouden en het ontbrekende ter aanvulling aangevraagd. Het is natuurlijk, dat u de terugzending vrij staat zoodra ze u tot ballast mogt worden, en dat daarentegen de t^rugvrage mij veroorloofd is, zoodra ik gebrek mogt krijgen. Op mijne jaarsrekening zal ik die artikelen Eene afzonderlich gemerkte plaats gegen, terwijl bij ärkenden door u slechts met name worde genoteerd, wat door u in Commissie behouden wordt. Op die wijze kunnen vnj wederkeerig elkanders voordeel bevorderen zonder veel moeite of omslag. Mogt gij van dit voorstel — waarjan ik ook mijne Hollandsche Klassieken begrijp en mijne prachtwerken, waarvan ik thans door het bijdrukken van eenige vellen weer een kleinen voorraad heb — gebruik willen maken, dan gelieve u op nevensgaand lijstje in te vuUen wat door u op dien voet begeerd wordt. Het spreekt van zelve, dat ik dit aanbod slechts aan enkelen doe, in wier handel ik deze artikelen het beste te huis acht. KKR.STAV ONI) 1855. 279 Hot resulta van doze cireulaire kai niet aiulers dan teleur- Ilet jaar spoedde ten einde, vol drukte over de looj3ende uitgaven, vol zorgen door de tallooze bez waren, die zich voor- doden bij het uit den weg ruiraen der moeielijkheden in de voorbereiding der BiM^rdij k-nUgaafy maar scheen overigens pen geleidelijken overgang te zuUen neinen naar het nieuwe jaar l'S56. De viering van het Kerstteest stond voor de deur; den 2 i December was Kruseinan ten behoeve van een ander naar Amsterdam geweest en was tegen den eten weer te huis geko- men, niet vermoedende, dat daar ieraand tot hem zou komen met de bekentenis van willens en wetens van zijn goed hart raisbruik gemaakt te hebben. De katastrophe, zoo uitei-st kiesch en vol pieteit door Kruseman zelf niet aangeroerd, niet aangewezen, enkel de simpele woorden: „in het laatst van 1^55 naar ximerika verreist", wat schuilt daar niet een ontzettend tragische geschiedenis aohter. Maar ook, wat komt daar in Kruseman's gevoel van erkentelijklieid niet boven; zelfs nog jaren, na die gebeurtenis, die tot een rechtsgeding aanleiding gaf, wilde hij niet, dat er ook maar een woord ten nadeele van dien i)ersoon gezegd, veel minder gedrukt zou worden. Toen enkele jaren voor zijn dood in een zeer klein aantal, sleclits voor familieleden gedrukt werk, de waarheid in al haar naaktheid ter ijerse gelegd was, wist hij te bewerken, dat die bladzijden bij een herdruk voor het publiek geroyeerd werden. Anders zoo af keerig van dwang over een wetenschappelijk werk, raeende hij in dit geval als lihrorum censor op te moeten treden. En bij de gebeurtenis zelve was hij vol mededoogen voor den ongelukkige, die hij uit de handen der justitie wist te redden. Ilo hij zich hierin gedroeg en zijn hulpvaardigheid zelfs maar in grove en breeden trekken, met weglating van bijzonderhetien, te boek te stellen, het zou tot niets dieiien. Waartoe een tout in kleuren en geuren verhaard van iemaud, die zulke superieure eigenschappen bezat? Una^doque dormitat ille homis Homerus, Een verheerlijkiug van zicli zelf ten koste van een ander, zij 1855. die ook nog zoo volkomen naar waarheid, Krusemau heeft er voor gewaakt; bij zijn leveii hield hij eeii sluier over dit voorval, na zijn dood moge in de eerste jaren niet anders gedaan worden. Zondere nadere bewijsplaateen raoge hier gezegd zijn; Kruseman stond hier pal op het vo 1855. etstuk der trouw, betoonde zich als een man nit 66n stuk, als een helper in den nood in de uitgebreidste beteekenis van het woord. In weerwil van de ongelukkige uitgevers-speculaties van de laatste jaren, waren nu toch de moeielijkheden voorbij, onaf-scheidelijk aan het begin van elk bedrijf verbonden; de uitgeverszaak had een vasten breeden grondslag gekregen. En bij het opbouwen van het fonds, dat zoo in deze vijftien jaren verza-meld was, had zich ook allengs een gansch andere richting in de soort van uitgaven geopenbaard. Zooals we zagen had de erste periode zich vooral kenbaar gemaakt door stichtelijke lectuur zooals van Ds. Radijs, Ds. Liernur, Strauss en het ChrisUlijk Album, waarnaav^t de Aglaja en soortgelijke werkjes zich als een tweede reeks was komen vertooneu. Het begin van het tweede tij Dvak deed vooral de belletrie op den voorgrond treden: Eigere editle, Büttelnlandsche klussieken, Walter Scoff, Aurora, Charles Dickens, an welke afdeeling in de eerste jaren nog vrij wat ten koste gelegd zou worden, maar sinds een paar jaar had zich daarnaast weer een nieuw terrein gegepud, bet populair wetenschappelijke: Album der Natuur, Praktische Volks-akrianak, Laudbouw- en Nijmrheids-bibliothek en de Bodem van Jederland. Een verklaring van dit laatste verschijnsel kan niet ver te zoeken zijn; de personen, waar-mede Kruseman dagelijks in aanraking kwam in Öffefiing in Wetemchappen en in Debathinge in. Die richtige gestuurd heben. Al mag dan ook van vele uitgaven Kruseman het eigenlijke initiatief genomen liebben, de frissche vooruitstrevende denkbelden van die krachtige en intelectueel forsch ontwikkelde jonge mannen, van Bergsma, Buijs, Huet, Logeman, Lubach, Naber, Staring, waren feitelijk de prikkels, die hem tot het uitgeven van hun werken aanzetten en hem maakten tot een uitgever, die in deze jaren alreeds onder de eerste van ons land geteld werden. Een ih5o. bewijs? C. Laarman, diezelfde die in 1852 raet zooveel succes voor de Hoofdcomraissie van liet Costerbeeld gewerkt had * en die vijf jaar lang bij hem als reiziger in dienst geweest was, meende gegen betere aanbeveling voor zich zelf te kunnen geven dan door te zeggen dat hij „voor H. H. Uitgevers (onder auderen voor den heer Kruseman)" gewerkt had *. Een voldingende anprjzing. Die plaat-s had Kruseman niet ingenoraen zonder de noodige tegenkanting, zoo af en toe ondervonden te hebben. In het einde van 1851 beklaagde hij zich bij het Bestuur der Yereeniging over eene, voor rekening van het Bestuur der Anna-Paul owna-Maatschappij, uitgegeven kart van dien polder, volgens zijne meening blijkbaar, hoe-wel in ander formaat Eene navolging der door hem vroeger van dien polder uitgegeven kart. Kruseman's uitgaaf, met zijn adres in 1848 verschenen hete: Kaart van deu Anna Paulotcua Polder in Noord Holland ingedikt in de jare JHio en J846. UU naautokeurige sfukken zamengesteld onder toezigt van den ingenieur [sic] der Anna Paulowna Maafschappij J. C. de Leeuw, de gewraakte uitgaaf Kaart van denn Anna Pau- lowiia Polder. Verdeeld in zoodanige kavels als waariu dezelve in veilifig zal worden gebragt. Opgemaakt naar de kaart van het kadaater en die van den heer ingenieur van dien Polder; beide waren op dezelfde schaal geteekend en gaven in hoofdzaak alleen verschil in de sedert bijgekomen werken. Let geschil Hep dus over de bekende quaestie of kaarten volgens de vigeerende werken van 1817 vielen onder het begrip letter- en kunstwerken, en zoo ja of van dit geval nadruk gepleegd was in weerwil van het duidelijk uitgedrukte zeggen, dat de oudere kaart wel deegelijk tot voorbeeld gediend had en daaraim een gedeelte van het materieel ontleend was. De vraag werd dus te berde gebracht, hoever of het reclit van citeeren uit het eene typographische geschrift in het andere, toegepast kan * Xieuwsblad voor den Boekhandel 1 Juli 1852. * Advertentie in Nieuwsblad voor den Boekhandel 8 Maart 1855. 282 DE WET VAN 1817 EN NADRUK VAN KAARTEN, i8.M-i8r. worden op kaarten en andere uitgaven, die niet door de boek- drukpers vermenigvuldigd werdeu. Gegevens, die de hoiidiug der partijen zouden kunneu toe- lichten, heb ik niet tot mijne beschikking; weike interpretatie in het onderhavige geval aan de desbetreffende werde, kan ik dus niet mededeelen. Krusemau wist de zaak zelf te scliikken, maar raoest zich toch de aan * Merkung hooren toevoegen, „dat, eeninaal een zaak in handen des Bestuurs gegeven zijnnde, het voorzeker niet ongepast „kan genoemd worden, liet voomemen tot eigene schikking door kennisgeviug daarvan aan het Jestuur te doen voorafgaau, ten einde het zich daarnaar kunne gedragen." Dat was van het Bestuur der Vereeniging niet geheel onjuist opgenierkt en in zijn binnenste zal Kruseman die ineening wel onderschien hebben. Anders was de operetta vraag, die in het Nieuwad van den 14 April 1853 tot het gericht werd, door „een vricnd van woordhouden„ De Heer en geachtte confrater K." kreeg bet verwijt te hooren, dat liij zich zelf alles behalve gelijk bleef bij zijn aanbiedingen van vooruitbestellingen; de stellige verzering aan zijn reiziger Kliukenberg medegegeven in het laatst van 1852, dat hij in liet årvolg wenschte te breken met deze ingewortelde kwaal, deed de vraag in de pen geven, nu hij weder een vooruitbestellingscirculaire rond zond op Van Zeggelen's Vrolijke sc/ietsen. Niet alleen dit, maar meer nog wekte het de bevreerading op, dat De negerhui dan niet bij vooruitbestelling aangeboden was. „Het zij er echter verre van daan Den Ileer K. te beschuldigen, dat hij juist al-tijd onverkoopbare werken bij vooruitbestelling aangeboden heft, maar tevens veroorlooft X. zich bescheiden de vrijheid, zijne bevreemding te kennen te gven, dat hij dan juist de 'De Bestuursnotulen der Vcreenhjing van den 16 September 1851 noemen Kruseman's handelwijze „minstens onkiesch". * Handelingen van de aiyenieene vergaxlering der Vereeniging gehouden 9 Augustus 1852 biz. 22. VOORUITBESTELLINO. 283 X«=*j^^*i-lint (zoo geschikt. voor Leesbibliothekien) itlH bij vooruit- I85i-i856 be5>t: exiling heeft aangeboden ^" Kruseina speelde open kart **i* 'vvist zich te verdedigeii; ecu dergelijke toezeggiug heb ik nooit. gedaan en moet uit een verkeerd verkennen; zelTs l)ij sommige werken als Van Lennep's Tijdkaart en Boets*' Paulus, die niet voor in commission-zending geschikt '^y*^^ is het noodzakelijk en onvermijdelijk, en bovendien nog "\l clci andere werkjes van Van Zeggelen deed ik hetzelfde. „Zou '^^^" Let niet in mij gelaakt hebben, indien ik op dlt deeltje nx^t clezelfde voordeelen had toegestaan als op zijn voorgangers? '^ - lic *eft mij verpligt. Met zijn ronde vraag; ik dank er hem pièreij't voor. Ik eer een twijfel, die liever openlijk vraagt, dan st.i Ite het kwade denkt". *> ruim tienjarige praktik in het bedrijf zou doen ver- , _*^^^l^t:en, dat de wetgeving op de drukpers geen geheimen voor , In Mei 1.1. werd mij door een' mijer principalen het Jrukken opgedragen van een zeker aantal biljetjes, waarbij aan de kiezers van Haarlem werd aanbevolen de kandidat van Mr. P. P. van Bosse voor het Lidmaatschap <ler Tweede Kamer. Deze aanbeveling was in een zeer lescheiden vorm gesteld en bevatte niet liet minste aanstootelijks voor eenig ander, maar was — zooals veelal g'^beurt — door den steller niet onderteekend. Ik aarzelde ^^atuurlijk niet, om dit „smoutje'' te drukken, zondcr er ^^Ifs aan te den ken om het ad res mijner drukkerij aan *^lcn voet te plaatsen. Ecnigen tijd Da ama werd mij van '^v-ege het Comraissariaat van Politie gevraagd, of deze «>iljetjes bij mij waren gedrukt, hetwelk ik beaamde. Later r'erd Aam, het beroep en de woning van den Schrijver of drukker niet uitgedrukt is, zal te dier zake alleen met eene gevangenzetting van zes dagen tot zes maanden gestraft worden; en zulks ten anzien van ähnen, die met zijn weten, tot de nitgjive of verspreiding medegewerkt zal liebben." En, onder verzachtende omstandigheden, verwezen tot eene geldboete van Eene Gulden, met de kosten, zijnde totaal. Later ben ik onderrigt, dat een dergelijke zaak behandeld is voor de regtbank te Tiel, in Januarij dezes jwrs, waarbij niet de drukker, maar de verspreider, is voorordeeld tot eene gevangenisstraf van zes dagen. Ik ben er dus nogal goed afgekommen en heb mij ook zonder (geiige bedenking of tegenspraak onderworpen aan de straf op eene misdaad, die ik onwillekeurig gepleegd heb. Niettemin achttc ik het mijn pligt, deze feiten aan alle lioekdrukkers en Boekhandehiren bekend te maken, opihit men zoo voorzigtig zij, om onder dergelijke biljetjes, die zoo menigmalen voorkomen, den naam te plaatscn dor dnikkerij waarop ze gedrukt zijn. De persoon, die zicli deze veroordeeling op den hals haalde, was A. (\ Kruseman, voorzitter van de Vereeniging ter be-vorderinj^ van de belans:en des Boekhandels. In de algemeone vergadering van den 9 Augustus 1852 was Kruseman bij herstemming in het Bestuur der Vereeniging ge- Dit voorval had plaats gedurende een der vele heete verkleideten te Haarlem door en over Jhr. Salvador. De aandacht werd opdit stroobiljet gevestigd door Salvador zelf, die den 17 Mei 1853 daar-over een aanklaeht indiende bij den Officier van Justitie. VOORZITTER VAN DE VEREENIOIN;. 285 kozen en tot het bekleeden van het voorzitterschap aangewe- i85i-i856. zen; die post bleef hij waarnemen tot 1855, toen in de vergadering van den 13 Augustus 1855 Van Kainj)en in het Bestuur kwara en Gebhard als voorzitter optrad. Het feit, dat een 34-jährige boekverkooper erkend werd de bekwaamheid to bezitten aau het hoofd van den Nederlandschen Boekhandel te staan, teekent de mate van waardeering, welke die persoon bij de confraters genoot en het vertrouwen, dat in hem gesteld werd om geschillen langs minnelijken weg met goed gevolg te kunnen opossen. De noodige kennis van het bedrijf zelve, lust tot werken, en daarbij een groote mat, van tact, handigheid en menschenkennis, zijn de noodzakelijke vereischten voor een voorzitter van welke vereeniging ook, in het bijzonder van de Vereeniging van den Boekhandel, in 1817 in het Leven ge-roepen door David du Mortier, Adriaan Loosjes Pz. en J oh. 