Journal of a missionary tour in India [microform] : performed by the Rev. Messrs Read and Ramsey
Alfo vraagt Jesaias van gelijken: Waar is de Schryverf Ofgelijkde VuLGATAhier heeft : Waar is de Geleerde? Waar , die dc Woorden der Wet overweegt ^ Waar is dc Leeraar der Kieyne ? Jef* 53.18. Als willen- de feggen : Sy roemen op alle defe din- gen , en dat fy Wys fyn*, en dat de Wet ' des Heeren alleen by hen te vinden is, en ' dat {y 't alleen fyn, die de Kleynen^ dat is, dejonkheyd over al leeren en onderwyfen} maar fy fyn 'er nu al te wcl van overtuygt, fy doen het niet uyt des Heeren Woord, Met Mont en Pen leggenfe daar op toC, datfe het Volk , jorik en oud, foveel wee- tea wys lemakenyan d'Overlevering^ndet Jesuitischbn Hakdex.. 4Jp Vadercn, van de Kerkclijkc Infettingen* van hzrc Jefuitifche fo binnen-landfche, ^Is Jafanfe^ eq Chinee fche MirakeUfij waarlijk ongoddehjke fn oudwyffihe Fahulen^ I. Tim. 4, 7. datfe Gods Gebodcn JVoord ^^nt^chkrag^ teloos ntaken^ Matth, if. 6, tn Christi Ly- DEN en Sterven uytwiflchep uytdeGe- heugenifle der MenlchcnV Wat Nuttighc^yd of Voordeel doen fe dan aan 'tGcmeyn, al fynfe fchoon Leera^ ren der Kiejne^ dat is , al fchoon dat fy, de Jonkheyd by na overal onderwyfcn? Vaa Leermeefters, die de Weercld en hgar fcl- ven liefhebben , en in allc diqgen foeken, is noy t hope , datfe de Jeugt fo verrc ful- len brengen,om het^^tf/^ vanjEsiLis,Rora. 8. 2p. en fijn§ J)ood geltjkformig te konnen warden, Phil. J. 10. De J ongelingen kon^ nen van fulke Meefters niet anders leeren, als alderhande Weereldfche Weetenfchap- pen 5 Begeerlykheden en Verdorventhe- den, gelijk de Bijfchop van Ajngelopqlis dat alfo aan den Paus in bedenken gaf in fynen Briefs als te fienis, P^^. a:6,z7,z8. So dat het niet te verwonderen is, dat de ^efiiblyk van Venetien met een publyk Decreet verboden en gewilt hecft, dac nicmand van de Fenetiaanfche Jongelingen, Ondcrdaan fynde van dc RepMjk , ter Ee 4. ' ' School 44^ Aanmerkinge over desen School fal gcfonden worden 6p het Collegie van de ^efntten. ^^. Dat de Jeugd van fulke Leer-meefters, cok weynig Geleerdhcyd halen kan , ge- tuygt ons de Jepiu Mariana felfs, wiens Geloofwaardigheyd en Vroomheyd , omdat •wy hem in 't Vervolg nog veel hoog- wig- tiger dingen fullcn hooren fpreeken , wy op fyn plaats onwederfprekelijk fullen be- fchryven. In fyn Boek, de Regimine Socistatis^ dat is , „ van de Regeeringe der Societeyt^ Caf, VI. ^phorifmo f J. fegt hy defe Woor- den • 5, De Jefititen onder fchyn van de 55 Jeugd te bcllieren'tot de Deugd hebben 55 het Ampt van Fraay Latyn te leer^nop 5, haar geriomen : Maar veel tyds of ge- 5, meenlijk word dit Ampt den tyd van dry 5, a vier jaren waargenomen van die gene, 5, die felfs noyt Praay Latyn geleerd heb- 5, ben 5 nog leeren en willen : En daarora 5, drukkenfe hare Leerlingen quaad (jr/V^^ 5, en quaad Latyn in {Sokcifmos & Barbarif' ,5 mo^) daar fe naderhand ' noyt van ver* ,5 loft en konnen worden. ; uifhorifmo ^^, „ In Sfaignien regheert ^ tegenwoordig feer quaad Latyn\ endc 55 een Onweetenheyd van de Latynfc^ ' „ Taal : De voornaamfte Oorfaak hi^J^ J Jesuitischen Handel. 441 5, van is ongetwyfFeld de manier vanleeren 55 der ^efmten, f6. „ In de Societeyt van Jesus is naati- 3, welijks yemand 5 die dc Letterkunde ^ dc 5, P^e^e 5 en d'andere Deelen van Geleerd- ,5 heyd recht verftaat^en d'Onfe ontnemen 5, de Wecreldlijke de Plaats van het On- 55 derwyfeh j waar uyt ontftaat , dat -nie» 5, mand de Konft van Welfprekentheyd 55 wel leerd. En dit is d'oorfaak , dat 55 naauwelijks yemand in ^pagmen gevon* „ den word 5 die dry Woorden goed La-f 5, tjn kan. • ^j, ,, Hoe yemand in de Socieieytongt^ 55 leerder is, hoc hy meer geeert, ien in „ Eer-ampten boven aadere gcfteld word: 55 't WelJc alle d'andere fiende, fo is het 55 datfe byna alle verlaten den weg van Ge- „ leerdheyd, en inflaan den weg van On- 55 weetenheyd. Jlfhorifmo f 8. en Caf, XlV. j4phor, 88. 35 In de Societeyt ,* fegc hy , fyn weynige 3> goede Philofiofen en Thebloganten , daar 'er 35 nogtans fo veele fo uytfteekende Ver^' 35 ftanden ingaan , en leedigen tyd , en al- 33 derhande geraak om tefludeereninover-^ 33 yioed hebben J omdat tewceten in de 33 laage Schoolen de Grondeii qualijk van ?) h^ar gelegt fyn, . ' 44i Aanmerkinge over ^esen Mariana befchryft ook, hoe dat dc Manier van leeren , die de Jefmten^ fyne Mede-hroederen y gebruyken » vol is van Troisheyd en Laatdunkcotbeyd , dewyj fy vaft Itellen, dat fy alie^n Wy3 iyn, ge- Jijk wy daar de Reden van gegeven heb- ben 5 Pa£, 412. en daarom haar gempednict en willen buy gen om yets aan te nemenof te leeren, 't zy uyc Verroaninge , 'tzyuyt Voorbeeld van andere, Hy klaagt 'er van op dcfe wyfe , Cap. II. uiphor. i j. „ In- 5, dien den Apoftel Paulus felfs de jefui- 55 ten quam tegen te fpreeken , en hare 5, Dwalingen afkeurde , het fou wefen, 5, dat hy voor een ongemakkelijk , voor 5, een onruftig Menfch , en voor een Ver- 3, ftoorderder Vrede gehouden foudewor- 55, den. -. 18. „ De Jefaiten vc\o^^pn voorfigtig 55 voortgaan, en haaf felven (b veel niet 55 toefchryven, datfe of meynen , offeg- ,5 gen 5 datfe in geen dink dwalen, en dat 55 hare Regeeringe van alle Schuld gantfch 55 vry is. ; C<5!/7.XIX. ^phorifmo 100, ^^ Dc J^fr- 55 ten houden 'c voor onwaardig , dacfe „ yets fouden voor goed keuren en aanne- ^5 men, het gene anderc door het gebruyk 55 der faken onderwefen fynde, nuttigo"' Jesuitischen Han0Bl. 445 J, dervonden hebben .• ^^aaruythetkomr, „ dat haar gantfche Leven doorgebracht 5, word met onderlbeken , en Ondervin* 5, dingen van(aken tenemen, endatfenog 5, Wysfyn, nog ook willen leeren. " En oiridat Mariana, een feerGeleerd, Oud en Venerabel Man , genoegfaam in de Societejt onden^'onden had , dat fyne Mede-jeptiten nergens ter weereld h^lLand eenig V oordeel , maar wcl groojcen Scha- de , meer als yemand denken fou , door hare manier van leven toebrengcnj dewyl fy de kloekfte Verftanden , die andefs het Yaderland tot Vaders , en de K e R K tot Foefler-heerert ^ JcfaiaB4p.2.J. en tot Voor- llanders fbuden konnen verftrekken , en grooten Dienfl; doeq , in de Vis-korven van hare Societeyt met veel Argliftigheyd verlokken, gelijk wydat boven feyden, ^^g' 40f . en- haar aldaar niet op en hel« deren nog onderwyfen in Geleerdheyd en Deugd, maar in tegendeel laten vergaan, fodanigjdatfe tot geen dink nutofbequaam fyn, gelijk wy daarna van Mariana ful- len hoorcn 5 fois het , dat hy daar over klaagt met defe Woorden : » der Monntken is'er,fegt hy,daar fo veel 5> uytmuntende Verftanden ingaan, als in 444 Aanmerkinge over desen^ 5, dc Societeyt v^n Jesus, en geen cn is 'er, 9) daar fo veel leedige tyd in is om tc ftu- 9, deereii : Dit nbgtans nict tegenftaande, 9, fo komen 'er weynige tot Geleerdheyd j 9, geen uytfteekende Pre^/y^^rjfyn'erjgeenj 9, die in Kerkelijke Taken > geen, dieinde 9, Wectenfchappen der Grond^fchoolen 9, ervaren fyn: Welk daar van daankomr, y, omdat'er geen Pryfen gefteld worden 99 voor de gene, die arbeydenjjadatmeer 9, is 9 omdatfe veragt worden 9 die daar in 99 geleerd fyn. En Caf.YL Afhorifmo ff. fpreekt hy aldus : , 9, Indien de Menfchen rechtver^ 9, ftonden den Schade, die 'er veroorfaakt 99 word aandeGemeynce door hetSchool- ,, houden der Jefuiten ^ fy fouden fonder 9, eenigen twyfFel de Jefuiten door een 9, Publijke Ordonnantie ter Schoolen uyt^ 9) werpen : E^n daarom laat ik my vatte- 9, lijk voorftaan, dat ons het felve over* 99 komen (al, het gene eertijds de Bern- \ 9, dtBtn^n overgekomen is 9 dat wy ten | 99 laatften eensofvan ielfs, ofdoorvrecm- | 99 de Macht gedwongen fynde, deSchoo- ; 9, len fullen laten varen. Gelijk wy dan uyt alle defa dmgcnlicht j fien konnen 9 wat Nuttigheyd de Jeugd f tq yerwagten heeft of halen fcan uyt pe ' ' ^ : Sc-hoo- JfeSUITISCHEN HANDEt. 44f Schoolender Jefmten^ fd mogen wy Vaft oordeelen, niet alleen dat de Nuttigheyd Ideyn is J maar wel in^ tegendeel dat de Schade groot is , die men te verwagten heeft uyt de Kerkelijke Dienften der Je^ fmten^ en uyt het iligten van hare Ker- KEN 5 fo hier en elders in Euro pa , als in China of andere vreemde Landen, Nergens ler \veereld word 'er een Kerk geftigt , of fe word bezegeld en vrugtbaar gemaakt door de Tormenten en 't Bloed der Martelaren : Maar, vraagt de Bijfchop van AngeLopolis hier boven, Pag, if, i5 Waar fyn dog de Martelaren van de 35 Societeyt der Jefititen , die men oyt iri 5, China gefien fou hebben, daar fy nog- 55 tans d -aldereerfle fyn 5 die 't (jf /oo^aldaar 55 hebben beginnen te planteh , in welke 55 tyd de Vervolgingcn gemeenlijk op het 35 heetfte en het wreedfte fyn? Sy hebben een andere Maxyme van Ker- KEN te Iftichten , als oyt dc Profeeten^ en ^pofteien hebbcn weeten tegebruyken. En geen Wonder 5 hare £^//fr^;z, Brieven en Leeringenlwydtn al vry heel anders : Jo- hannes heeft ons dat al over lang voor- feyd, Apoc. i7.35enf. ¥Ly (■^xgeenFroti-we Jtttendeophet Beeft, en of haar voorhooft was tenen Maam gefchreven , mmeltjk , Ver- BORf / N 44^ AANMERKtNGE OVER DfiSEN , BQRGENTHE YDi En fict , die Naam ^ Ver^ BORGENTHEVD , ftaat ttog hcden ^fchrc- ven , en lal altyd gefchreven biy yen op het onbefchaamt Voorhooft van deMaatfchapi pye der Jehufiten^ omdegantfchcWeereld, ^ ib K E R K 5 als PoiiiTYB j tc fyn tot een Teeken en ^5C^aar^chouwingc^ dat hetdcfc (yn 5 die met hare VERBokGENTHEYD^ en haren leer bedektenbedriegelijken Han- del, fo tegen Gods Woord, ora \ felve te verkorten , of te vervalfchen , als tegen Keric en Politye , om die beyde t'on- dermynen , alderhande Grouwelen ftou- telijk durven ondernemen ^ gelijk dat nu voor de gantfche Weereld opienbaar ge- noeg geworden is. Laat 44^ Aanmerkinge over desen Laaten wy dan defe Kteupele valfiU Schryvers , diepALSARisSEN van Gods Brieven doorfchryven^^ g^Jijk God de Heere dat alfo hebben wil, Hierem. 2.2. 30. 2i\s Jl^annen^ die Kinder loos Jyn 5 Jidannen , die tog niet voor- Jhoedig en ftillen Jyn in hare dingen ^ nog in EuRopA , nog in China, ofwaar ter weereld het fou mogen wefcn , met alle hare finilterlijke Pra^yken , en godloofc Maxymen ^ die fy van haren Kreufelen V&' ^<?r hebben geleerd. De tyd fal nog b« men, datfe als Spotters met God j uyt de Kerk, en als Oproermakers uyt de Po- LiTYF, over al door de gantfche Weereld uytgedreyen fullen worden. Prov. 2i. 10. C APITTEL vt Het get al van TiEN is volmaakt ^ alfi betet' kende Ignatius met Jyne tien Makkers^ dat Jyne Societeyt /3« volmaakt Jyn tn alle Godloosheyd , g^lijkfe 00k hier alfo k* vonden word, WY fullen ondertuflchen overgaan tot het vierde Hooftftuk, het gene wy in Ignatius opgemerkt hadden j teweeten, dat hy Tien faren te Parys geftudeerdj en ookT lEJsi Medegejellen voor fynen nieu* Jesuitxschen H'ANDeL. 449 wen Godsdienft aangenomeh heefr. In ditgetalvan tien fchynt voorwaar "wel een groote Verhorgenthejd opgefloten te vvefen. Laatenwydieeens eenwcynigje gaan onderfoeken. Het getal van Tien ^ weeten wy, is volmaakt, cen Vervullinge en Volmaaktheyd van alle d'andere Getal- len : Want tot het Tien- getal. konnen de Nombers aangroeyen j maar fo baaft ly het TiEN-GETAL aangeraak't hcbbcn, kon- nenfe wel verdubbeld , en door Vermce-i nigvuldiging en By voeging^ van het Tien- GETAL vergroot worden 5 maar evenwel daar kan geen Getal y7t(tn^ al is het nog fo groot, of het Tien-get al is'er in beflo- ten, en kan aanftonds met den Vingeraan- gewefen worden: Sodat het Tien-getal fekerlijk is de Vervulling en Volmaaktheyd van een yegelijke faak in 't bylbnder* De Kenners der Natuur feggen ^ dat het Menfchelijk Lichaam op den tyd van ne- gen Maanden volmaakt word , en wanneer het de tiende Maand aangeraakt of bereykt heeft) dat het alsdan heel volmaakt is, en in lyn gantfche Volmaaktheyd ter weereld word gebracht. /_ Alfo fpreela ookde Schryver van'tBdek der W ysheyd , Cap. 7. z, Ik ben gewor- deny fegtby , een FIeeJchen4eeld in V Ug*^ Ff haam 4fO AANMERklNGE OVER DESEN haam tnjner Moeder.in tien Maandentijdsy fjnde in Bloed t&famen geronnen up %^aad ee^ nes Mans, ■ * " ' ' So fchryft men ook van het jonk Kieken ecnesVogelsj al heeft het fyne Afteeke- ningen en Gedaante tot een Lichaam al ontfangen , fy feggen , dat het evenwel nog TIEN dagen wacht, eer dat het met Geelt en Leven aangedaan word. Even het (elvc fien wy in dit nieuwGe- broedfel van de Jefuittfihe Maatfcha^^e, Dat hunnen eerften Kreu^elen Meefter den tyd van Tien Jar en te Parys in de Stu- dien is gebleven , en dat hy aldaar Tien Medegefellen voor fynen nieuwen Gods- dienft aangenomen heeft , kan dat wel yet ^ndcrs beduyden , als dat die Maatfchajpt^ daar hy te Parys den tijd van TtEN ^a- ten lang de Gronden aan gelegt heeft, tot hare gantfche Volmaaktheyd is gekomen? Volmaaktheyd teweeten5Ja Volmaaktheyd van Onrechtveerdigheyd , Volmaaktheyd van Afval , van Godvergeetenheyd , van Onbefchaamtheyd , en alderhande Grou- Welen en Buy tenfpoorigheden j fodanigj dat'er van den I^«;'i/^/felfs niets toegcvoegtj nog aangcnaayt kan worden. De Heel-meefters en Ontledigers der Lighaamen hebben opgcmerkt , dat 'er in de Lever Jesuitischein Hani^el. 4ft Lever een Ader is , die in Tien Tahken verdccld word , door welkers kragt het Bloed door alle de deelen desLichaamsge* brocht word tot het leven van het Dier. Even alfo heeft dien.Kreupelen Meefter van de Jefititifibe SeBe , als fynde de voor- naamfte Sram der Aderen , hem felven 'voorfienvan Tien andere Aderen^ ©fbe-* ter, nog Tien andere Adei-en voortge- bracht , die hem noodig waren, omalledat quaad en fwart Bloed, het gene hyopd'-^- cademie van Parys vergaderd en opgcla- den had , over te brengen tot het Leven vaa de gantiche Societeyt , en alfo de felve op te vyfelen tot den Staat van f^oltnaah* heyd ^ dat is, totde Volheyd5endenhoog- ften top van alderhandc boven genoeg ver- haalde Godloosheyd, w^elke wy hier on- der nog vry wat naaukeurigcr uytpluyfen ^ en den Lefer voor Oogen Itellen fullen. Dit felve is het , dat'er voorbeteekent Wierd door alle die feldfame Gefigten/did de H. Johannes gehad heefi in fyne Ofen^ baringen^ als Voor eerfl: Cap. 12.3. 5/<?/, ^tglhy^daarwas een groote roode Draak^ hebbende feven Hoof deny ende TiEN Hoofnen. Cap. I J. I . fegt hy , dat hy dat felve Beeft fag ofgaan uyt de Zee , en het had al V^ederom tien Hoornen, . ' >. Ffi - En 4^2, Aanmerkinge over desen En Cap. 17. ji faghy, d2it*et eenVrouwe Of het Beeftfat^ en het hadal, gelijk te vpren, tien Hoornen* Door wdke fo dikwils herhaalde tien HooRNEN ongetwyffeld te kennen gege- vcn wierd ^ dat Ignatius met fyne tien Makkers op een feer doortrapte wyfe te tvege brengen fou een aldervolmaakfte Ovcrtredinge, ofbeter een aldergrouwe- lijkfte Verachtinge van de gantfche God- delijke Wet^ welke in tien Geboden of WooRDEN verdeeld is. Dit is volbragc. Die'ernog-eenigfints aan twyfFeld , moet de Theologie Moraal der Jefiiiten maar lefeii, Wat kon 'er beter en eygentlijker afge- beeld, en voorbeteekent worden door den "godloofen IsMAEL. , als dienverkeerden Handel van Ignatius ? De Text fegt, dat Jfinael quam^ en tien Mannen met hem^ en hy Jloeg Gedalia^ en alle de Jooden en Chal' deen , dte'^er gevonden wierden , met den Sweerde , en voerde het gantfche overbljffi^ des Folks gevankeltjk weg, Jerem. 41. 19^9 Door dtCc TIEN Mannen , die met Is- A4AEL. quamen , mogen wy wel vry 9 en fonder cenige Tegenfpraak te verwagten, verftaan die tien eerfle Meefters van de Maatlchappye der Jefmen j die onder dicn \ Km- Jesuitischen HandIel. 4f J Kreupelen Soldaat j en ondcr den.Duyvel fynen Mede-makker, gediend,enhctgant- fche Overblyffel van het Volk Gods , die fy ergens, 't zy hier in Europa, 't zy in China, Japan, ofandere Landen^ heb- ben konnen vinden 5 met den Sweerde van hunne verdorvene Leere geflagen, of dan gevankelijk weg-gevoerd hebben , en doen het nog dagelijks, na Babel, die de H. Johannes noemde, d^ groote Babylon ^ de Moeder der Hoereryen , ende^ der Groptweien der Aarde, Apocal. l/.f. En voorwaar door defe TiENMannen is het TiENDE deel der St ad Gods , of fyne Kerk op aarden , al reede jammerJijk j^^-z/tf//^//. Apoc. ii.ij. Door defe tien Mannen fal Gods Kerk op aarden een grouwelijke Verdrnkkinge ' hebben den tyd van ties dagen. Apoc. a. lo. Defe TIEN Mannen fyn het, die alledc- Roomfche Geeflelijke ^ 'tzy dievande Clerefiey 'tzy die van de Kloofler-Ordres ^ en al wac buyten en tegen hun is, gelijk als met hare Tanden verfcheurt hebben, en verfcheu- renfe nog alle dagen. ^^r^gy ^gt Daniel, een Dier ^ dat fihrikkelijkende groHweli)\ ende feer fterk wasy en het hadde tien Hoornen , tn groote Tanden^ ende het at ^ ende verbryfelde ^ ende^ Ff 3 ^er-^ 4f4 Aanmerkinge over desem venradt het overige met fine Voeten , en htt was verfiheyden van alle de Dteren , die " voor het felve geweeft waren, Dan. 7.7. Is dt^c Profetye nu in onfe dagen in de Maatfchappye der y efeiit en Aiiet in alle hare deelen volbrachi ? Syndit Krenpele Broeden niet heel verfcheyden van alle die andere Dicren , of Gebroedfels , die de Hoer van Babel al lang voor hunnen tyd ter wee- reld gebracht heeft ? Verbryflelen fy nog niet dagelijks met hare yfere Tanden, ge- flepen met Argliltigheyd , en Icherp ge- 1 maakt met Lafteringen , alle d'andere Geef* < teltjke^ die het met haar niet en houden?1 Vertreedenen vertrappenlehet overige niet | met hare Voeten, als fy fe met een alder* 1 grootfte Smaadheyd mishandelen , en alle ' bedenkclijke Lafteringen teg^n hun uyt*y braken? ' Hoord men nu niet dagelijks alle fbor- .^ ten van Geefteltjke met de Tranen in hare Oogen roepen , en met Paulus klagen: Wy warden gefcholden ^ wy worden vervol^^" %iy worden gelaftert ^ en wy fin geworden als ' UytvaagfeU der Weereld^ ende aller jiffchraaj' fel tot nu toe? i. Cor. 4, 12, i j. I Sodanige Smaadheden, die dc Jefim tegen d'andere 6'^f/?^/ii;^^meteenongeboor- de Bitterheyd uytgebraakt hebbcn 5 vind . - ■ . men Jesuitischen Handel, ^ff men over al in hare Schriften^ en fy n ons voor- geHeld in 't Boek genoemd , Arcana So* ctetatis ]£.svy ofandcrs, dewyl het meer- maals herdrukt is , Myfleria Societatts Jesu , dat is : 55 Verborgentheden van de Societeyt 5, vanjESus> van welk Boek L.Gottfried in fyn jChronijk op 't jaar i6j5. verhaald, dat het de Hert-ader van dcfe Paters fo- danig getroflFen heeft , dat fy het over al onder Koning Philippus II. door Beuls handen hcbb^n doen verbranden in 't Jaar 1(534. ■-■;:■■.<■:■-- Ondertuflchen is dit Boek . by de Ge- letter de wel bekent , alwaar in 't III. D eel Pag. m. f 8. door Augustinus Ardin- GHELLus yoorgefteld wordende Paradoxa^ Jefftitica 5 dat is, 55 Ongehoorde dingen vari 55 de Jefiiiten J of gelijk het daa^ vertaald word : 5, Godloofe , feheimagtige , er- 55 geirlijke en peftilentiale Fonntffen der 55 Duytfche Jefmten tegen alle de Geefte- 3, Itjke Ordres : Welker Fonnijfen noodfa- kelijke, bondigc en ztiodA^zWederleggingts vervat word in de Congemmata Fox TurtH' ris^ in ^t Boek tcweeten, genaamt : ^5 De 95 vcrdubbelde Stem van de Tortelduyf, gefehreven van eencn Domini cus Gra- viNA, Domimkaan ^ en gedrukt tot Na- PELsin'cjaar 1633. Ff 4 On- d^f6 Aanmerkinge over desen ' Onder andcre hare Fomijfen , of beter Lafteringerj, al tc veel om op te tellen, die fy tegen d'ander^ Qeefteltjke Ordres uytge^ fpogen hebben , is'er een, die al vry wat hard is, datfe met hun alle fpotten, eens^ deelsjomdatfe als leedige leuyc Menfchen, die tog nergens anders toe bequaam fyn, s'nagts moeten opftaan 5 het C^^oor volgen, de Metten fingen, eq byna alfo den heclen dag met lefen en fingen , fonder eenige hoogwigtige Smdien doorbrengen. Alfo ver- wyt haar Greg, de Valentia Tom. Ill, Comment, in Summ. ; The oh ^ ^ ^1: ' ■ - En ten anderea fpottenfe met d'andere Geeftelijke^ omdatfe meenen en hopen dc Jiejdenen en Ketters te bekeerenna't Voor^ beeld van d'Apoflelerij teweetenalleendoor de Kragt van Gods H, Woordj fy wil- len datmen daar toe wel voornamelijk den Weereldlyken Arm gebruyken fal. Dit fyn hare eyge Woorden in hare Jtifta Defenfio, Pag, 1 19, ,, Het gene men 5, verhaaid v^ca d* Apoftelen^ qu vand'eerfte „ ofoudfte Monmken ^ datfe alleen door 5, het Woord , en door de Predikinge^) 5, Ibnder^eenig Ge weld te gebruyken, mee- 5, nigte van Volkeren tot CHRisxusovcr- gebragt hebben , dat bekennen en vol'- gen de Caiholtjke Leer ar en (en dat fyri quan* 9> JeSUITISCHEN HAN0Et.. 4f7 qiianfuys dc Jefuiten ) „ voor fp veel aarigaat „ de Bekeeringe der Hejdenen of die niet „ gedoopt en fyn : Maar heel anders is 5, het met de Ketters gelegen j die moeten „ met Placcaten , en Dreygementen, en 5, ook met Strafferi te rug gehaald wor- 55 den. En dit is d alderbefte manier om 55 de Ketters tot het Catholtjk Geloofte he* 55 keeren. ^ ^ Siet hier, of fy Gods Woord niet en veruerpen ? Wat Wjsheydhehben fe dan /* Jerem. 8. p; Dat Woord is haar van geener Kragt,' daar nogtansde Heere CHRiSTusden Satan felfs mede overwonnen heeft. Matth.4. ip. Maar de Kragi van dat H. Woord en Icen- nen de Jefmtah niet 5 of fy willenfe niet kennen 5 gehjk wy boven in -haar godloos Stilfwygen\^n den Gekruycigde Chris- Tus gefien hebben. Dat Woord is het Sweerd des Geeftes, Ephef. 6. 17. levendig en kragtig^ ja fcherpfnydender dan eenigfui/ee^ fnydende Swerd, Hebr. 4! 1 1. Maar de Je- fmten wiilen dat Sweerd te gen de Ketters niet trekken j fy toonen, dat fy'er "geen bandclinge van hebben j fy fpotten met dat Sweerd,. Soudenfe nietbeterandereongefchonden laten 5 haar felven eerft eens wel befien en dan flilfwygen ? Want wiilen wy met Ff j- £z^e. 4f 8 Aakmerkinge over desen £z,echiel cens een Hoi gaan graven in den Wand van den Tempel der Jefmten^ en daar door ingaan, tot in de Binne-kamercn van de Societejt felfs, om te fien , wat'er al in omgaat, of fy felfs niet befmet en fyn met hct gene, daarfeandere mede bekladdeni het lal wefen eveneens of tot ons gefeyd wierd : Gaat in^ ende fiet de boofe Grotrwt" len^ die fj hier doen , . . . Siet ii/at de GuD- STE van het Hi4js Ifiaels doen in de Dnj^eu nijje^ een jeder in fine gebeelde Binnenkame' ran : Want fyfiggen : De Heere en fiet om niet. En als wyalles naaukeurig gefienen opgemerkt fuUen hebben , dan ikl ons ge- feyd wordcn : Gaat al verder in, gy fult nog wederom footer Gromvelehfien , dan dffe. En eyndelijk fal de Profeet onsafvragen: Js'*er jedt ligter geacht by den huyfi Juda^ (namentlijk by de Jefmten) dan defe Grou- ivelea te doen ^ die Jy hier doen? EzechielS. 9-17' ■•-^".■■:"-------^^- --^'.-^■^^-■-^^^ Dog eer dat wy 't hoofc door 't Hot ftee- ken om te fien, dicnen wy welte weeten, wie de Man is, die het ons aanwyft, op wiens Woord wy mogen 'tZeyl gvian> op dat het by den verftandigen Leser niet voor Lafteringen of Verdigtfelen , maar in der daat voor Waarheyd mag- aangenomen worden. ; ' , ' Wie Jesuitischen Handel. 4fp Wie fullen wy dan betcr gclooven , als cen Man, die alle defe GeheyMen-hetal' derbeft gcweetien heeft , en die daar voor bekenc is, dat hy iyneSocieteyt noytecnige de minfte Leqgen heeft willen aanfraeeren? Siec , fo een Man is die welberugre Fater Johannes Mariana van Tholedo^ w'lens Geloofwaardigheyd en Vroomheyd wy bierboven, Ptf^. 430. belooft hebben te ful- len kragtdadelijk befchry ven. Een Man dan , die na 'c algemeen Getuy-. genis in den Ouderdom van fes en negen- tig jaren feer Godfaliglijk is geftprven , . na dat by den tyd van vyftig jaren als Profef- fir gedoceerd bad de Thedlogte in Jtalten^ in Skiiien^ en in Franhijk. Een Man, die uytftefekende gelecrd was in de Hehreefche^ Chaldeefche^ Syrifche^ Griekfche ^cx\ Latynfche Taien^ aan >vien de liardinaal Baronixjs een hoogloffeJijke Benaminge geeft , en waarlijk niet fonder fyne Verdienften : Want iyx\c Htfiorie van dff Sfaanfche faken geeft fyn groot Vernuft, en fchrandere Verre-fienigheyd te kennen , en fyne Lesers moeten aanftonds beken- nen,dat by wel rechtde^tf^rib^^gefchre- ven heeft. De Wx5orden van BaroNius op bet jaar 688. luyden als volgt : „ Een Liefheb- ber 4<^o Aanmerkinge over desem 5, ber der Waarheyd, ende een alderbefte 5, OpbouwcF van Godvrugtigheyd , die met 5, een geleerde Styl de laatlte hand gefla/ 9, gen hecft aande Hifioric van deSfaanjcha ,) faken , fynde hy felfs een Spaignaart , maar 35 gantfch geen uytneemer van Perfbnen, ^, Johannes Mariana , een Waardig ^^' Profejforv^n dcSocieteyt van Jesus. Ea wederom op 't jaar yjf. „ Johannes Ma. 35 Ri ANA 5 een Geleerd Man, en Doorlugtig 35 Hiftorie^fchryver van de Spaanfche faken. Daar fyn dan cenige fwaarwigtige hif- ^»7/^»vandefen Man gerchreven5 ettin een groot Boek begrepen , in Druk uy tgegaan te Keulen ^ in 'tjaar i5op. Onder defe IHJpfijten vf2i%''tx ctn ^ behelfcnde de r<?r- anderinge van de Murit in Spdignien , in de welke het Bedrog en Arglilligheyd der Koninklijke Miniilers , die de publyke Mmt vervalfchten, duydelijk ontdekt, de Onachtfaamheyd en foete Sprg van den Ca- tholyken Koning PhKlippus HI. doorge- ftreeken, en daar en bov^n de groote Scba- de5 die'er in gantfch Spagmen uyt die al- dergodloofte Dieverye van deKoninklyke Middelen fekerlijk ontftaan foude , wi^- koiiftig voorfeyd wierd : Welk Boek To wie nu nog komt te lefen , indien hem den huydcndaagfche Staat van S^aignien bekent \% \ ■■■. . ..■ ;.,;■; ■ :■ / .-. ■ ;, ■ :■ • ■. •■.. ^ '--■■■-■ ■-■■■■_.-:■■" s-i-1." Jesuitischen Handel. ^6i is 5 het kan niet anders wefen, of hy moet Mariana erkennen gelijk als voor ccn Goddelijk Man , of hy moet het daar vOor houdcn, dat het doordringendc Verfland indienMAN gcwecft is, als een foort van Waarfeg^rje , dewyl hy die Onhcylcn, on- der welke wy Sjatgnien in onfe dagen fo jammerlijk ficn lugten , fo lang tc voren als een frofeet heeft wecten te voorfeggen. Defe faak heeft een feker Hertog^ die ge- lijk als de Regter Hand van den Komng was, gcen kleyne Steeken gegeven , als de welke dc Man was, die gemeent wierd^ 't welk hy opk wel vatten kon , en daar hy ook fccr gevoelig over was* Hy eyfcht dan Mariana in de Boeyen ; 't Word hem toegeftaan , ert hy houd hem gevan- gen een heel jaar lang, enmeer. Qnder- tuflchcn fonder eenig vertoeven gebied hy Francisgus Sosa , welke was Mimfter Generaal J gelijk fy dat noemen , van dc Ordre der Aimderhroederen ^ en Bijfchop van AHximum^ een Landltreek in h alien ^ ge- lijk ook Raadsheer van Staat, dat hy aan- ftonds alle fyne Schriften,Brieven, Papie- ren en Boeke-kaflen fal gaan doorfnuffeien, en naaukeuri^ onderfoeken , om het weg te nemen , en teenemaal te verduyfteren, indien'er nog yetsmogtgcvondenwordcn, 'rwelk 'd{6t Aanmerkinge over DBSEje *t welk d'Onnofclheyd des Konings ^ q^ d'Arglifligheyd des Henogs mogt komen Cte raken* ^ ^ Hy vind'er dan een Boek met de hand van Mariana gefchreven in de 5p/2tf«/c/S,f Taal , waar van dc Timl was , De R,egimine Societatis Jesu. Dat is : ,, Van de Regee- 5, ringe der Societeyt van Jesus. Met dit .go^i^ was de Man van Voorne- menfyne Medebroeders ernftiglijk te verma- nen wegenshefaanftaande Vcrval, en gewif- fenOndergank van degantfche Societeyt^ en te gelijk wegens de Manieren, met welke hy oordeeldc ', dat (y nog behouden fou konnen wordenj opdat fy gefamentlijker- gens in een , 't zy Generale , 't zy Provin- cialeVergaderinge of By eenkomft de noodige Middelen fouden mogen beramen , omdie Peftilentiale Befmettinge en Verderf van hare algemeyne Moeder de Societeyt ^ixt weeren. ■ \-^-"---- ri-^/'y;'-^'-'^-^^ ■ De Bijffchop SosA dit Boek aanmerkende als een overvloedige Getuygenifle van des Schryvers Voorfigtigheyd , en fonderlinge Liefde jegens de Societeyt van Jesus, en oordeelende dat het dienen fou tot eenCie- raat van den gantfchcn Spaanfchen Naafflj heeftfyne Vrienden gelegenthcydgegeven van het te lefen en uyt te fchryven: Waar door I \ , JESUITISCHEN HaNDEL. 4<^} door het gebeurd is,dac ookandere,onder welke was Pater NicolauS Ricardius^ een Predikheer^ (om fyn groot Verftand doorg'sa.ns eenMorjfier van Godgeleerdheyd gcnoemt) een Affchrift gekregen, en het felve in Frankryk^ Duytsland^ en Italten o- vergebracht hebben , welk de Boek-druk- kersvan Vrankrjl op den tyd van dry agter een loopende jaten niet alleen in de Sfaan* fcheTaal^ gelijk het van Mariana ge- fchreven was , maar ook inde Latyhfihe^ Frafifche^ en Italiaanjche met den Drukge- meen gcmaakt hebben. Wanneer nu dit Boek eerft te Romen gebracht fynde , gefien en gclefen^wierd van Pater Floravantius , die doe ter tyd Biegtvader was van Paus Urbanus, men verhaald , dat hy verfqhrikt fyndc uytriep : 5, Eylajs, eylaasl t'lsinet onsjF^y»/r^;/ge- 9, daan, dewyl die dingen al te waar fyn, ), die dit Bbek verhaald. . Floravantius, een Manfynde van do oude Deugd en Vroomigheyd, had liever gefien, dat fnen de Vermaningen van M A-. RiANA gehoorfaamt , en die verdorve Ma- nieren der 5oc/^/<?7f verbeterd had, als dat meniiualle die l^atelyke Geheymen, die verborgene Ajdwalingen^^{2Xxx\, ip. iS.-vobr de gantfehe Weereid ging ten toon fetten, die 4<^4 AaNMERKINGE OVER DESENf ciie tog de gene , die de Jefuiten \%j met Rcgt, *t zy ten Onregt niet den nek aan* fagen, fekerlijk maar lotLacchenverwck- ken fbuden. :; . » - t' Is dan in dit Boek van Mariana, dat ons vele SGhandelijke dingen ^ vele Onge* rymt- en Ongeregeldheden , het gene gecn ^efmt oyt ontkenaen kan ^ in overvloed in de hand komen. > Het gene wy dan boven beloofden teful- len bewyfen* dat de Jefmen de Jongelin- g^n gfoote dingen in 't hooft blafen wegens het Koninklijk Leven van haren Gene* RAAL te RoMEN, vanharePRoviNGiALEN en andere Mede-Jefrnten ^\2iVi het overvloe- &\^(3eld^ datfe konnen krygen^ van hare lekkere Tafel^ en met een woord , 't gene fy de Jongelingen voorhouden van haar Phi- Jierig Leveri^ om hdar aifo in den Vifchkorf van hare Societejt te verftrikken, (Siet bo- ven P/^. 40 f.) dat; moeten Wy oordeclen dat bet Waarheyd, en geen Verdigtfel is, omdat'er diergelykd' dingen in overvloedin *t Boek van Mariana te vinden fyn. Daar ftaat dan van haren Generaal,6V/. II. Afhortfmo \o, „ In de Societeyi is de 55 gantfchc Regeeringe, of Oppergebied in 't Hoori van een Man vaftgefteld. A^hon/mo II. 5,de Generaal ^^r 5) N ^ t * J esuitischenHandel. 4<5 j* „ Jefititen heeft een Heerfchappye , die „ gantfch onafhankclijk en volmaakt is: „ Indien hy tot Dwaashcyd vervalc, (dat ,, js , afdwaalt) hy heeft evenwd het „ grootfte Gedeelte van de Societeyt , die 5, met hem ftemtnen. Andere dwalen de „ felve Dwahngej andere, opdatfe hem 5, mogenbehagen, onderfchry ven het gc- 9v nc hywil: Andere, en \vel het groot- „ fte deel , durven haren Overften , die fb 5, mag tig is , jniet tegenfpreeken 5 't zy „ opdatfe ftil en geruft mogen levcn j 't zy 9, opdatfe Waardigheden en Bedieningen 9, fouden mogen verkrygen,ofde fclve be- „ houden. I J. „ Indien felfs di^Apoflel Paulus aan „ den Generaal. dcr yifkiten cnde fyne „ Mede-ftcmmers quam tegen te fpreken, „ en hare D walingen af te keuren , het fou 4, wefen , dat hy voor een Uytfpatter, „ {Extravagans\ voor een woelagtig Man , „ en voor een Vcrftoorder dcr Yrede fou „ gehoudcn worden. C^. III. Aphori/: 10. y^ De Bedienin^ 5> gen in de Societeyt en worden niet gcge- 5j ven aan de befte , maar aan de gene, 5> die dc Generaal. het meeft betrouwt, 55 al hebben fe fchoon duyfend Gebre- 5j ken , fcn of weynig , of niets , dat Gg 5, 'cr 4^6 Aanmerkinge over desen 5, 'er tot de Bedieninge vereyfeht word. ; 24. „ Al de Regccringe dcr Societejt is 55 gegrond in Regtplegingen en Aankla- 55 gingen> welkc dingen lyn als een Gal, 55 over het geheele lighaam uytgeftort: 55 So dat niemand fyh cyge Natuuriijk 55 Broeder betrouwen mag 5 maar moec 55 hem noodfakelijk vreeCen , of hy niet 55 een Verklikker 185 en met ander Mans 55 Geld de Gunft van fyn Overflew en voot- 55 nameliik van den Generaal , wil 55 koopen. .- Cap, IV. yiphor. Jf. 55 De Jefiiiten^ 55 die te Romen by den Generaal iyn, 5, al fynfe maarAards-kinderen5enPeerds- „ wormen 5 uy t den Drek geboren 5 ora 55 dat fe nogtans alle hare Poogingen aan- 55 wenden om fyn Gefag voor te itaan , fo 55 onrfien fe haar niet fig tegcn een yege- 55 lijk aan te kanten'5 en indien yemand 55 hare grove Dwalingcn 5 die van groot 55 belang fyn, afkeurt, fy vallea op hem 55 aan met verbitterde Gemoederen , even- 55 eens als Leeuwen. - Cap. VIIL ^phor, 7 J. 5, De Jefuiten 55 befleeden alle jaren aan ProcefTen 5 en 5, vragt van Boeken en Brieven over de' 55 vyftig duyfend Ducatcn. Cap, IX. ^^hor. 77. 55 De Monarchye j5 v^n Jesuitischei^ Handee* \6j 5, van den Gfneraal der fefhiteri isTy- , „ rannifch , dewyl hy nice en regeerd na „ de Wettcn in oneyridige falcen : Want „ of daar fyn gecn Wetten, offo 'ereeni- „ ge fyn, hy difpcnfeert 'er in. Dae is, hy ontflaat hem feiven , en andcre daar van. 5, Hy gebruykt ook geen Raad, als 55 van twee of drie in elke Provinciey die 55 hy weet, dat hem onderworpen fyn: 5, Alle d'andere, al fynfe Beter en Geleer- 55 der, veragt hy. : C7/>. XL Aphor.iz, „ De Generaal 55 der Jepiiten herfteld nu en dan de felve 55 Mannen in hare Bedieningen , en Plaat- 5, fen van Overften , en hy verlengt haar 55 Gebied, (dat 185 hy laatfe daar in vol- 55 harden) omdat hy oordeeld, dat ditalfo 35 voor fyne Monarchye noodig is 5 tot wel- 5, kers Behoudenide hy alle ^yne kragten ,5 infpand : Want d andere , die hy min- „ der kent, vreeft hy. Teweerenof fc fyn Monarchye eenig Hinder mbgten aan- brengen. Cap. XV, Aphor. pi. ,, Dc Generaal „ der Jepiiten maakt fig in 't regeercn de 5, goede Koningen en Princen niet gelijk, „ die den Raad hoog geagt hebben 5 maar 55 hy wil liever de Tyrannen navolgen, en ,5 dat wel namenthjk Tarquinius Su- Gg i 55 PER- 4<J8 Aanmerkinge over desen 5, perbus, die voor allc dingen getracht 55 hceft het getal en gefagvan fyncRaads- 55 hecren te verfwakken, opdat hy alles na 55 fyn Welgevallen uytvoeren mogc. Van ,5 gelijken haat dc Generaal met fyne 55 Aanhangers de Generate Fergaderingen^ 55 en onderneemt alles, opdat'crCodanige 5, Byecnkomilen niet aangefteld en wor- 55 den, in welke hy van fyn ganfch Be- 55 dryf fou moeten Rekenfchap geven. Siet nu eens5 Waardc Leser'5 offoeen Leven , ja fb een Koninklijk Leven , als wy hier in den Genehaal der Jefrnten dtxwy geen bequaam Ldk-aas en is , om de Jongelingen in de Societeyt te lokken ? So een Leven koiinende Jongelingen bebbenj en, willenfe in de Societeyt maar komen, fy konnen tot Generaal. verkoren wor- den 5 als fy den Ouderdom maar van veer- tig jaren, in de voorgemelde Konften wak- ker crvaren fynde5 komen te bereyken. . Men kan geen Komng oi Prim noemen, wiens Macht fo groot 5 en over fovcel, 00k de verfte5 en afgclegenfte Geweften van de Weereld uytgeftrekt , en aan de Wetten fo min gebondcn is , als die van fo een Generaal. Sy n Heer Ichappyc is volmaakt , en omf- hankclijk over alle dc Jefrnten van dcgant- fchc Jesuitischen Handel. 460 fehc Weereld. Hy kanfe , die hy alleen wil, tot Overftens , 't zy over een heelc Provincie^ 'c 2y over een byfonder Kloofler ftellen , en wcderom af fetten , van plaats doen veranderen, en elk in 't befonder doen wooncn of verfenden, waar,cnwaar na toe het hem belieft^ Daarom is het ook, dat elk Jefm hem tracht te belicven 5 fy vliegen alle op {yn Wenken, en Itryden om \ fcerft , om yets ' te bedenken, waar mede fy fynGunftfou- dcn mogen winnen : En fo dienen en vleyenfe hem tot walgcns toe. Daar is geen Potentaat van de Wee- reld , die het Gcfag en Magt van dcCcn Generaal in 't minfte krenkcn of bena- dcelen kan $ ja geen Pa us felfs kan dat doen ; Want t'is de Jefuiten heel licht de Koningen en Paufen te doen begrypen , dat de Blinde Geboorfaamheyd de gantfche Vaftigheyd geeft aan de Societeyt 5 welke eens vcrminderd fynde, dat icSocietspdm vallen moet , often miiiften in een Staat geraken, datfe de Kerk geen dienft meet doen kan. En oPer al fchoon Wetten fyn^na wel- Ke hy felfs. welfou mocten levenj hyisde Wetgever, en d^Uytleggcr Van fyne eyge Woorden , hy Iceft er mede na fyne eyfe Gcdagten. Gg j ^ Daar 470 Aanmerkinge over desen - Daar komt nog by , dat hem niets kin onbekent of verborgen fyn , 't zy in de Societejt ,. 't zy 'er buy ten , in, wat Geweft van de Weereld het obk {bu mogen we- fen : Want fyne Onderdanen , de Jefui^ ten^ fyn verbonden aan de Betofie, dick gedaan hebbcn, „ datfc fo hare eyge, als 9, ander Mans Sonden j fchoon d'alder- 5, geheymfte, en daar by alle de Natuur- 5, lijke Genegenthcden , en Sondige Be- 5, geerlijkbedcn aan hare Overjie'/i ^eytnccm 55 als aan God, fullen openbaren. Ja Pafis Gregorius XIII. heeft haar met een God/praak (gcHjk fe dat noemen) van een levendige Stem vergunt, 55 dat fy, 55 fonder eenige Sonde tc begaan, hetZe- 55 gel 5 of Secreet van dc Biegt aan hare 5, Overflen tnogen openbaren en bekent ma- 55 ken, fo dikwils als het waarfchynelijk 55 is, dat de Behoudenis van de Societejt 5, fulks komt te vereyflihen-. Door dit Middel heeft Aq Pater Gene'- RAAi^ 5 meer als yemand ter Weereld, Kennifle, en omftandi^e Ondcrrechtinge van alle de Geheymen van het ganfch Menfchelijk Geflagt j enuyt de Regceringe van fyne Societeyt weet hy fyn Heerfchap' pye i'onderfteunen5 en onverbrekelijkvaft temaken: Want alle Weekenkrygt hy jEsuitiscHEN Handel.' 471 Brieven uyt alleGeweftenvande Weereld, die hem dan van allc foorten van Gehey- men , niet alleen rakende fyne Socteteyt^ maar 00k verfcheyde Koninkrijken en Pro^ vincien , grondige Onderregtinge geven : Tot welken eyndeook uyt fyneoneyndigc jaarlijkfche Inkomflen atgefondcrt is ten Somma van dertig dujfend Dmaten^ enke- lijk en alleen om alle jaren aan Port van Brieven te betalen. Van de Magt defes Mans konnen wy, behalven het gefeyde, nog een vafter Be- fluyt maken , als wy ons te binnen bren» gen , dat de Jefuiten , alv/aar fy fig ter Weereld ergens onthouden, aldjd hebbcn een ontallijke meenigte van Vrouwen en Kinderen 5 die haar volgen j en uyt de Mannen , en wel de voornaamfte , niet weynige 5 die van haar athankelijk fynj die haar eeren , ontfien , en in groote Waarde houden, en buy ten hare Kenniflc gcen Taken van Belang ligt fuUen onderne- menj en die in de Wovtn wzxi Koningen en Prirjcen feer veel vermogenj is het niet by dc Princen feUs, ten minften by die gene, die de Gunlt en Genegemheyd der Prin- Cfn aardig weetei\ te koefteren en vaft te maken voor de Societeyt der Jefm^n, Daar door komt het , dat vele andere G g 4 groo- 47^ Aanmerkinge over desen grootc Terfunagien de Gunft felfs van dc yefittten tragten te gebruyken y om. datfe weeien , datfc door bun Tuflchcn-komcn met minder moeytc van de Forften fuUen verkrygen, het gene fy bcoogen. Ja felfs de Paus heeft om die fclve Re- den een groote Agtinge voor de Societejt^ omdat by door haar Hnlp kan te wegc brengen, dat deF'orfien nafyn Woordtnecr luyfteren, en hem mecr gehoorfaam fyn. Derhalven is het doorgaans by de gene, die 't verftaun, veel meerder en heerlijker gefchat, Generaal te wefen van de 5o- cieteyt der Jefuiten , als Kardinaal tc fyn J dewyl de Generaal door fyn door- dringende Kragt , en onvvederlbanbare Magt de Kardinaalen kanmakenj en *t gene nog veel meer is , in 't beklimmen van den PauJJhlijken Threon wonderlijk kan helpen den genen , die by wil j en in te- gendeel belettcn , en daar van afhouden den genen , die by fo lief niet en beeft. Want de Koningen en Princen trachtcn altjjd met baar Woord enRecommendatic, {o tot bet Kardinaalfchap , als tot het Oppcr-bewind der Paujfeltjke faken te hel- pen die gene , di& ly feker weeten , dat hare Trouwe Vrinden fyn : Maar t'is de Generaal. gecn Wcfk de Koningen door ' Jesuitischbn Handel. 475 fyne Jfuiten, die tog ovcral Bicgtvaders der Komngen fyn, t'onderrcchien en t'over- tuygen , dat he: haar goed en nut fal we- fen hare Stem te geven voor defen , en fchadelijk of nict nut voor genen. Laacen wy daar by voegen ,/ dat'er vcel Kardinalen fyn, van welke rnenfeggen kan : Res angnfia domi ^daik met haar Huys- houdinge genoeg te doen hebben , en fo vcel Middclen niet en hebben, omharen St A AT en Stoet naail; andere te volvperen , en daarom genoodfaakt fynofvandeBloed- vcrwanten dcr Panfin^ of van de Komrrgen en Princen jaarlijkfche Giften en Gefchen- ken , als den Prys van hunnc Dienllbaar- heyd, ofook wel Vermeerderingevan ha- re TraClamenten oodmoedig teverfoeken. 