Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Djaja Baja dus, aan wien later zooveel geleerdheid en boven- aardsche kennis is toegeschreven geworden , zal dan waarschijnlijk wel niet anders geweest zijn dan eene personiticatie van den hoogsten trap van ontwikkeling, die de Indische beschaving in die streken bereikt heeft, doch als elders heeft ook hier de overlevering hem tot vorst gemaakt. Hij zelf was Boeddhist (6), doch omhelsde naderhand het mohammedaausch geloof, dat na- tuurlijk zoo moest geschieden, wilde de in Islamitischen geest geschreven profetieën eenige waarde hebben of ingang bij het volk vinden. Het boek Moesarar is de bron, waaruit de kroniekechrijvers geput hebben tot het geven van een verhaal omtrent Djaja Baja en zijne profetieën (7). Hoewel dus de verhalen in de verschil- lende kronieken met elkander zouden moeten overeensteminen , zoo is daar echter nog al eenig verschil in te bespeuren. Als algemeen overzicht kan echter het volgende volstaan. Geen machtiger vorst leefde er in dien tijd dan Djäjä Baja. Hij had twee residentiën, eene te Daha, de andere te Kediri. Van daar regeerde hij de bevolking, zoowel die ten oosten als die ten westen van hem woonde. Door iedereen werd hij gevreesd, want alom was hij bekend door zijne grootheid en zijne macht en door zijne sterkte in den oorlog: allen eerbiedigden oe En > Djaja BAER. Hal zijn verstand en gehoorzaamden zijne bevelen, Wat meer zegt: Djájâ Bäjâ was eene incarnatie van Bhattira Wisnoe, zoodat geen koning, waar ook, het tegen hem durfde opnemen. Zijn uiterlijk was eerbiedwaardig; hij leefde mgetogen als een kluize- naar, en vergat God met bij eenige handeling (8). Hij verlangde zeer naar eenen zoon: eindelijk werd hem die dan ook geboren, en wel ven die zeer schoon van uiterlijk was. Toen deze zoon den manneliyken leeftijd bereikt had, stelde Djaja Bayi hem aan tot vorst van Pagedongan (onder Kediri), van daar dat hij een- voadig Pagedongan genoemd wordt. Omstreeks dezen tijd gee bearde het dat Djaja Baya in zijn paleix bezoek ontving van ern priester uit Neroem (9). Het was een priestervorst, sultan Moeiana Alt Sumsoedjen genaamd, die gedurende den tijd, dut bij de wast was van Diuja Bija, door zijne kennis van het bovenzinnelijke, doch nog meer door zijne Arabische uf komst, aan Daha’s vorst eerbied en achting afdwong. Na het wisselen van de noodige plichtplegingen wing men zitten, waarna Samsoedjen het woord nam eu zeide: # Wel, vorst Dyaja Raja! ik Kom hier om u in Kennis te brengen met den inhoud van Kitab Moezarur; te weten: met n zal van uw nakomeling- ecuap nog drie geslachten, allen ongeloovigen, over Dana regveren ; daarna zal uw koningryk verdwijnen eu door een ander Vervangen worden.” Nu kuste Djaja Baja de voeten van den priestervorst, zijn leermeester, Waarna Sumnsoedjen vertrok, Feue maand ongeveer na het vertrek van den priester noo- digde Disja Bayt zijn zoon Pagedongan ut. met hem den berg Pandan te beklimmen om den op den top wonenden Boed- dursgischen godsdienstleeraar en kimizenair (UO), Soebrita gee saamd, een bezoek te brengen. Phy ging op pers toegerust wet al de graven, die de nieuwe geoedscienst hem Kon verleenen; want toen Samsoeden vertrokken was, werd hij in de ketnis der Jsiamitiscie yodsdienst onderwezen; door wien, wordt met gemeid, doch de leermeester was een pandita moeiuna, doo. ern priester uit Neroem (11). Tevens kreeg hay ondermeht in de jeer van het verborgene, zoodat hij daugameriand niet auern wiet al wat er gebeurd was voor dat de wereld ontstond a |, doch ook al wat neg gebeuren zou, zoowel de op- wast van alle toekomende vorsten als divine hardeiingeu. Ooa how hay alle toekomstige rijken in ziunebeciaen en allegorien vern ares. 182 Djaja Baja. Al die eigenschappeú van den vorst werkten mede tot den bloe: van het: land. De inwoners hadden schier niets te doen. Lijn leger was het machtigste van geheel Java. Het aanzien van den vorst was groot, ja, nam nog gedurig toe, zoodat iedereen voor hem bevreesd was, te meer daar hij de handelingen van alle menschen op aarde wist. Toen Dyäjà Baja en zijn zoon nu op den berg Pandan ge- komen waren, trad de pandita hen tegemoet, eu den vorst herkennende noodigde hij hem uit te gaan zitten (12). De pandita zelf wordt beschreven als iemand, die door hoete- doening geheel volmaakt was geworden en al wat hij begeerde verkrijgen kon. Allen hebben nu plaats genomen, waarop de leeraar eene vrouwelijke bediende (non) mep. Er kwam er dadelijk eene, en begon de spijzen op te dragen. Zij bracht een blad (rampaddan) met zeven schotels verschillende spijzen. Njai Endang (de nou) die aan tafel bediende, was de achtste (18). Die spijzen be- stonden: 19. uit een schotel djoewadah (koekje van këtau- meel met suiker en klapperwater); 20. een sarimpang koenir; 30. een met witte uijen: 40. een peperhuis met seroenibloemen ; 50, een id. met melatti’s; 60. eenige soorten kadjar; 70. een pitrah drooge rijst (14). Ki Adjar (Soebritä) maakte zijn s¢mbah voor den vorst (15), en zeide dat het gastmaal gereed was. Doch nauwlijks had Djájä Baja de spijzen gezien, of hij werd zeer toornig, trok den kris en stak er den leeraar en zijne bediende (de non) mede dood, waarop de leerlingen die dit van verre aanzagen, uit vrees de vincht namen. Pagedongan ziende wat zijn vader gedaan had, wilde iets zeggen. doch vrees weerhield hem. ‚Nu daalde Sri Boepati Djaia Baja met zijnen zoon den berg af, en ging zijn kraton binnen. Gezeten zijnde naderde hem zijn zoon, en na zijn sëmbah gemaakt te hebben vroeg hij paar de reden, dat de leeraar was doodge- stoken. Zijn vader antwoordde: „Indien die leeraar was blijven leven, zou hij den loop der gebeurtenissen hebben gestuit. Ook heeft hij gezondigd tegen mijnen leermeester Sultan Moelana Ali Samsoedjen, dewijl hij zijn geheim openbaar gemaakt heeft (16). Want Moeläânä Ali heeft mij onderricht in de ver- borgenheden van het boek Moesarar, nadat ik hem beloofd had niet over deze zaken te zullen spreken op het ciland Java. Dewijl nu de verborgen zin van den leeraar Soebritä was, om deze geheimen openbaar te maken, heb ik hem gedood.» Djaja Baja. 155 Hierna gaat Djájáa Baji over om de toekomstige gebeurte- bissen In verband met de zeven schotels spijzen aan zijnen zoon uit te legen. VII. Voorspellingen. Mijn zoon, zoo zegt hij, de zeven schotels mij door den leer voorgezet, beteekenen dat er geven tijdperken komen zuilen; zeven rijken zullen elkander daarin opvolven. Na mij reveeren nog twee geslachten over Java: daarna zullen er vier karankrijken verrijzen (17). Mijn rijk echter komt hierbij niet teer voor: het zal witgewischt worden uit de rij der staten. IK zelf vertrek van hier, en de plaats, waar ih mj zal op- bouden. zal niemand bekend worden. daar ik mij bevind in de stof van mon leeraar Sultan Mocking Alt. wiens nakome- bueen renderhand zullen erkend worden als koningen van Java (1%). Die vier eerstkomende mjken zijn: Dienggala, Kediri, Sinua- «an en (Rawerna) Neocrawan (19). Zij zullen zeer welvarend zijn. en het reent zal er vehandhaatd worden, Doel door onder- linge veten en oorlogen worden zij later ontvolkt tj. Dit is het tedperk -Narpatte. Na honderd jaar breekt een ander tidperk aan, dat van = Kala Wisesa (45: = De vorst zal zijne residentie hebben te Padjadsaran. en de tud zijner rege ping heet «Tershene. Stead noch ongercehtighnerd sai er in aat tudvak pyaate hebben lay Na honderd per Hondt deze gezevende regeering op te beta 35, Een omer zal er uitbreken tusschen de hloedver- warten van den vorst over de troonsepvolging. waardcor allen verssetinl worden. De sterken zullen zonder optsouden strijd Peen: er zal tweedracht zeen over Bet bezit voor den grond. en Het volk meet cro nts hedast ne ordre. Dit wen en ander. oomdat ih door Wy Adar geet even titel wordt de Hew odd; a-ice rar heloela ; TN HEREN bees re Worden vj hownir, Wanneer nu het leven van den caatsten Vorst voce Pol eieren gitgzebluscht is. zal een ander toeperk surbereher, Ntinahe ot eee ee ee ee t; Zie de eerste allegorie. 8, hie de tweede allezzonrie. We Naer VIL. ju 184 Djaja Baja. Sangkalay; de vorst is Praboe Brawidjaji, of (hs. d. H. en hs. IT) Radja Pati Dewa Nata !). Hij heeft zijne residentie te Madjalengké (Madjapahit) en het tijdverk der regeering van dezen Nalendra Sangradja Pati zal »Nandoer Patiy heeten 2). De belasting van het volk is in geld (pitjis) en zulks omdat ik op den berg Pandan door Ki Adjar ben onthaald op djoewadah. Na honderd jaar (hs. JIL zegt 80 en hs. II, 8 windoes of 64 jaar) zal dit nk onder- gaan en dat van elagah wangi (geurige glagah) d. i. Démak opkomen. Het tijdperk heet Kala Wisijiv 3}. Dit ral een tijd van behoedzaamheid zijn. De godsdienst wordt veranderd ; men zal ophouden de dewa’s aan te roepen en overal zal welvaren zijn. De vorst heet Dhipati Kala Wisesi of (hs. T) Djadjaka, en de tijd zijner regeering is ~Adijativ. Mij is een rechtvaardig en vroom vorst (21) en behoort tot de orde der wali’s en priesters. lij zelf zal onderwijs geven in de godsdienstinstellingen en de heilige godsdienst grondvesten, waardoor ieder hem achten zal. De belasting der bevolking in de onder zijn bestuur staande landen (Démak tot Gin) bestaat in geld, en ook zullen zij veel: goud en zilver opbrengen. En dit, omdat ik op den berg door Ki Adjar onthaald ben geworden op melatti-bloemen. Na 64 jaar zal dit rijk ophouden te bestaan, en het tijdperk Kala Djonggar breekt aan, waarin het rijk Padjang opkomt *). De invloed, die dit rijk uitoefent zal dien van Démak evenaren. De vorst is rechtvaardig en vroom (tèkad), evenwel zal hij door zijne kinderen miet opgevolgd worden (22). Het volk brengt als belasting geld en kleederen op, en zulks omdat ik ben onthaald geworden op onderscheidene soorten kadjar. Padjang wordt nu na 35 jaar vervangen door het rijk Mataram, waarmede het tijdperk #Kälä Sekti of Kala Sekti Doepärär een aanvang neemt. Vorst Praboe Njakra Boe- wana Senopati is van dit rijk de eerste vorst 5). Hij is de af- stammeling van een priester, daarom zal hij alle priesters en sterrenwichelaars om zich verzamelen, ten einde recht te spreken. ') Elders (hs. I) wordt hij de van priesters afstammende vorst Dewadji genoemd. 2) Zie allegorie no. 3. 3) Zie allegorie no. 4. 4) Zie allegorie 5. 5) Zie allegorie de mn a Djaja Baja. 185 Die vorst is het rad der aarde (23), en met zijne regeering zal voor Java een welvarende tijd aanbreken. let rijk zal machtig zijn door den oorlog (24) en vrouwen en schutten worden tot buit verkregen. De vorst is rijk en alle menschen zijn voor hem bevreesd. Ook het volk is rijk; zij zullen dus veel kunnen opbrengen, De belasting is in rejalen, en dit omdat Ki Adjar mij witte uijen heeft voorgezet. Nog drie geslachten zullen na hem regeeren; dan zal na honderd jaar dat rijk ondergaan door eenen zeer hartstochtelijken strijd tusschen de familieleden om de erfopvolging. In dezen til komen er zeevarenden op Java!) om handel te drijven: zij zullen zich mengen in den oorlog, het land sluiten zij van alle kanten in, eindeliypk overwinnen zij en verdeelen Bet rijk 25). Ken deel daarvan wordt tot Padjang ternggebracnt en zal den naam dragen van Njahra Wan Soerja Cis. TI). Dit is et tijdperk « Sangehara # , want deze tijd zal in werkelijkheid onstuiinig zijn, De belasting wordt betaald in geld en rejalen, en tt amdat ik op den berg Pandan ben onthaald geworden op melattihieimen. Als un gedurende 60 jaar (een ander hs, zegt 100. vier Koningen 2) over dat rijk zullen geregeerd hebben, zal er ven tijd van verwarring aanbreken. De toorn van God za: over ava Komen, de voorspoed van het land verdwijnt en reare rampen zullen eihander opvalyen, Gods toorn neemt van jaar tet jaar toe: de voorname heden worden vervloekt, en het volk ie behoeftty, De menschen Kunnen niet met Fast in honne kuizen wenen: daarom huizen zij benee en op den wer en loopen maar over den passer markt, De grooten zijn wreed tegen sopne minderen, en ook dezen worden sieeht van aard. De Baarierd is verdwenen, men spreekt slechts lengentaal, Oprechte heden vindt men niet meer, en vele zijn besinent tut armoede w vervalien. Ook vermezen de vrouwen atie setuamte, De rechte scraak van den vorst as onzeker, werfelend en niet streng ge- zee Afwisselend is de belastire. dhe diay erseht, doch wordt steeds operveerd, Reeds zein er vere menigte ouden Arissen, buffer. hoeren, paarden, Kalveren, Wapens. preken en delken epee bractt. [le eend en de evene er pe) durten worden bet Lamm: staeveerd cn als de oogsttyd daar is, vindt men niets, Want me en - - -_ ' De wer ver doelt hier oye de a CN A id LL Dd slet EN 1. Cay Pant 't wt co Mataran.eeiec Zanen. s Zie atezoru Wen Ju 186 Djäjä Baja. het gewas is mislukt en de akkers overstroomd. Waar de vorst zich ophoudt is onzeker. Zijne bevelen zijn het volk tot verderf 1). Kortom de regeering deugt niet, het is alsof de duivels regee- ren (26). Twee zeevarenden van hoogen rang (Pandji’s), rijk en dapper (hs. II) zullen nu machtig worden op Java en het volk onderdrukken, doch daarna weder verdwijnen. De rampen nemen al meer en meer toe, en de slagen van het noodlot kunnen niet meer afgewend worden (hs. III). De bewegingen van het volk zijn onbestemd. Zij gaan van het noorden naar het zuiden en terug; eindelijk sterven zij zonder ter bedevaart te zijn ge- gaan. Slechte lieden plegen onophoudelijk straatroof, het zijn verstokte roovers. Maar nu is ook het einde van dat rijk nabij. Zon- en maaneklipsen, regen, wind, aardbevingen, windhozen en aschregens zullen ontstaan. De jaargetijden zijn in de war. Alom is er oorlog en opstand; gedurig veranderen de vijanden (de zeevarenden) van stellling. Zij worden zeer machtig; velen komen naar Java, en hunne stoutmoedigheid wordt steeds grooter. Dit een en ander zal plaats hebben, omdat op den berg Pandan het gastmaal is opgedragen door Njai Endang, Doch dan, o mijn zoon Pagedongan, zal Si Tandjoeng Poetih verschijnen 2). Hij zal een vorst zijn met een rein hart. Zijn afkomst is uit Mékah en hij zelf is eene afstammeling van een der wali’s Gods. Zijn naam (als vorst) is Radhen Amis- san (28), en over de gansche aarde strekt zich zijne macht uit. Nu zal er geene boosheid meer zijn, alle menschen zullen als ecne familie wezen. Die vorst zal slechts verlangen het volk voor te gaan in het aanroepen van Godsnaam, maar niet om legers aan te voeren; want God alleen zal als strijder optreden, Hij zal de vijanden verdelgen en zoo ook allen, die de goddelijke aanstelling van dien priestervorst zullen loochenen. Nu zal het recht zijn loop hebben. Ook wordt er vergiffenis en genade geschonken en de vorst zal langmoedig en rechtvaardig zijn. Hij zal de goederen van de bevolking weigeren aan te nemen, want zijn streven is met om schatten te verzamelen, doch om de belangen zijner onderdanen te behartigen. Slechs één dinar (f 5 à f 6) zal hij van vier bouws groml heffen. Dit zal ') Waarschijnlijk doelde de schrijver hier op Pakoe Boewäâná IL 1722—1749 A. D. 2) Over Si Tandjoeng Poetih, Eroe Tjakri en Ratoe Adil, leze men aanteekening 27. Zie ook allegorie 15. Djaja Baja. 187 plaats hebben, omdat ik op seroenibloemen hen onthanld ge- worden op den berg Pandan, Welvaren zal er in het gansche land zijn, en het volk zal zieh tevreden gevoelen. Iet zal geene moeite hebben om voedsel of kleederen te verkrijgen, want goedkoop zijn de kleederen, en goedkoop het goud. Ook zal er veel woud van den overwal naar Java gebracht worden. Redrog heeft er niet meer plaats, en zonder dat er patronille is, Hebben toch geene diefstallen plaats; de dieven verdwijnen eehter niet door eenig teovermiddel, doeh omdat ze doar dien priestervorst getnehtied worden. Want Hij Is ontzayin- borzemend et ieder is voor hem bevreesd. Wie slecht in, zal door iedereen gemeden worden: daardoor verdwijven de straat- rouvers; den dobbelaars loopt het genk tegen, de boosaardi- gen vluchten naar het woud; ten slotte koren zij naar de moskee, getroffen door den vloek van den Aviedioog-te, daarnas zullen zij zieh bekeeren, vreezende de wraak var God. Fn de Bast van dien vorst zal zieh tot buiten het rick verbreiden. His zal zijn ls gorda drani en gehjken op de kenonws., Greene schatten treft men in zijn pales aan (29), want wroot Is zijne mildherd en gunsthetoon aan het volk, ja. nan alle men- schen der geheele sarde, Bedelaars zijn er nu miet meer. Hij neeft ze uilen bij elkander webracht om Hun voedsel en bive- deren en wontng te geven. Daugeloks schenkt dap bun zijne wel- daden, en door de hulp van God worden atien voorspordiyz en gesukkig. Gaarne volgen zij zijne hevelen. en terier heneet hem Als vhanzende edelsteenen zijn Zijne bevelen ; ouk schamen Zi) Aeh niet meer voor elkander, daar allen oprecht van ban 1... zondat de vorst Hun mit medeleden vercaflerds seer ht ot Deze vorst wordt: genoenul Tandjoeny Poets. Bir zene ver hellie hebben er geese maeelighteden plaats br en bur zet ze obeserftig., Dorn ook niet opp eens wordt he, tof Varel pcan. gesteld. Kerst geschiedt dit door Goad in hiet zee esn eter otter met medeweten van God). dase cut er nor vei be waren te overwinnen ern hindericen Weg te ripen. Wart ent zint tee derest var het volk erst geen Keren van Geode wis Na mn er toets meer geschieden dat haa Is, overl heerseit er gree en rust. Con. vet volk vorit zich audi Mackin fe Mie ode en, Vaar vroeger onbestemulvend Was, daar eeft men Lt ue, De tewecen Van den vars “ijn 1 meverion neet het valk, Border. wefrone per oni th Wet er LOA Verdel ein. oo werent dit coor er enne mantregelen feet oa Camut «ef 190 Djaja Baja. aan den verheven vorst, den Boepati van Ngroem. Hij is zeer vertoornd en laat dadelijk zijn patih roepen. Nu zegt hij: „Patih, ik ‚verneem daar, dat het eiland Java veroverd is ge- worden door de lieden van het eiland Pringgi, en dat zich daar een hunner tot vorst heeft opgeworpen. Doch deze heeft mij nog niet als zijn heer erkend, noch zijne opwachting ge- maakt; bovendien brengt hij daar alles in verwarring , plundert de kooplieden wit en voert de bewoners gevankelijk weg naar Pringgi, elk jaar wel 1000 man. Het eiland Java echter is mijn eigendom, Mijne voorvaders waren het, die daar eene volkplanting gesticht hebben hebben. Maar nu hebben anderen zich zonder mijne vergunning dat land toegeeigend. Al de boepati’s zijn reeds verslagen in den oorlog, en geene schat- ting wordt meer opgebracht. Daarom zullen wij ons tot den oorlog gereed maken. En gij, patih, vertrek onmiddellijk naar Java, neemt een groot aantal menschen mede, en verjaag die Pringgiérs. Bieden ze wederstand, zoo roei hen uit, totdat er niet een meer overblijft, en gij, kom niet terug voordat ge hen allen verdreven hebt.» De Patih rust nu aanstonds een. leger uit van 400000 man, die in 2000 vaartuigen ingescheept worden (42). Hiermede gaat hij naar Java, en omringt het land aan vier zijden. In het noorden bij Tagal doet hij 100000 man ontschepen, een even groot getal te Blambaugan in het oosten, te Sarisig in het zuiden en te Bantam in het westen, terwijl de 2000 vaartuigen de kusten blokkéren. Steeds komt er van Ngroem versterking, die zich bij het leger op Java aan- sluit. Als nu het geheele leger geland is, dan zal de verdel- gingsoorlog een aanvang nemen. Alle Pringgiers zullen omkomen en hunne lijken worden in de rawa’s geworpen, totdat die ge- heel gevuld zijn. De krijgsoperatie is als volgt. Het leger van Sarisig in het zuiden trekt oostwaarts eerst naar Karang Bol- long, dan maar Rémbél, van daar naar eene plaats ten zuiden van Panaraga, totdat het Larag Panggoel bereikt. Het leger te Blambangan trekt westwaarts, en dat van het westen oostwaarst, totdat zij bij Rémbél zich met elkander vereenigen. Ten slotte trekt het noorderleger te Tagal oostwaarts tot aan Grissé. De geheele krijgsmacht is aldus over Java verspreid. Na vele over- winuingen betrekken zij hunne kwartieren. Nog een ander rijk zal hij hebben, te weten dat van Madura. Dit ia het tijdperk # Madja Moeljae. Honderd jaar daarna wordt de residentie verplaatst naar het Oosten, zijnde het rijk Kapanassan fwellicht het Malanssehe) ten Westen van de nvier Tyemara. Ook dit rijk zal verdwijnen na een dertigjarig bestaan en vervangen Worden door een ander, dat geïeven js ten N. QO. van den bere Indra Rik (het Bangilsehe), om op mune beurt na 50 jaar plants te maken voor een rijk te Tam- belan. Fn als dir laatste dertter jaar bestaan zal hebben, dan zin de honderd jaar (err. PLO) vervuld voor die drie rijken (3%). Nu breekt het tijeiperh Suemendt adisatte aan (hs. de Ub noemt het Soemedine . De im dien tijd ievende vorst as) cen af-tammeling van roe ‘Pyiahra. Zijn mh neet ten Oosten van de nvier Neoempak en ten Westen van Tömbajat (residentie Sanserang), het ue benete (waarsehyndok in de nabijheul des seirijvers) zal het tot catdelike grens cebben Dit 1= het rijk Wannein Roeboeh. wasrvan de restaler tie Miaitalasa 0 Neasar- kala, heet. De regeertng van dien vorst zal zeer voorspoediy rn, overal worden zijne bevelen weeerbver end, Ee als nu nog drie gesiuchiten over dat rijk zullen wers end Heiden, zon zal de td van bestaan totderd jaar tere et zijn. Nu breekt voor Jara weder cen tid van verwartine an Er ts veen vorst meer, daar alie boepates zelf witlen verweren HIj, Deve verwarde staat Van zaken komt den Renin van Prive ter ours oI, Dese pa deet een vrgaradelijken davai met een ieger dat wanwege de prienete met geterd har wen. Plet gedrat-e’., daat dhe Bregersineden manen weksent ops chat, als ae vroe ose Kort AL dee boepstrs zal hij ae tere ergens An den str U Gntineeren en ze ile over dnkhen, Wart eer BIE SEE Ie teert, etx. Pee stand. CDs qaeeten Hie erin eqderdacn voor dt sa: Tat eiien Aarst. Weert! Ie Kemer Is aten oder Aat ven Gaeteet Mara worde tt. settle verver. Kernen er Mieke, o var eden eerd Itteel sdb ver on don, Zeer Worstern Zij ut my a! dert Aer western rs Ao fevenuver dheouedsders teers at. sett over din, el, rel NT Te oevers t MeV oot,t °1 Fo tonaal spears Geert Kr naar Pro ern tere er emt dans ar zal oaren eten topte oder + ten se EE a er. bns, tera NEE Za ate Ege hese ek eta el eer er u. Deze ov er Porn LeeLee en u orbeepsdeesse teer Parmi ertsen. 0 fer vete 190 Djaja Baja aan den verheven vorst, den Boepati van Ngroem. Hij is zeer vertoornd en laat dadelijk zijn patih roepen. Nu zegt hij: „Patih, ik, verneem daar, dat het eiland Java veroverd is ge- worden door de lieden van het eiland Pringgi, en dat zich daar een hunner tot vorst heeft opgeworpen. Doch deze heeft mij nog niet als zijn heer erkend, noch zijne opwachting ge- maakt; bovendien brengt hij daar alles in verwarring , plundert de kooplieden uit en voert de bewoners gevankelijk weg naar Pringgi, elk jaar wel 1000 man. Het eiland Java echter is mijn eigendom, Mijne voorvaders waren het, die daar eene volkplanting gesticht hebben hebben. Maar nu hebben anderen zich zonder mijne vergunning dat land toegeeigend. Al de hoepati’s zijn reeds verslagen in den oorlog, en geene schat- ting wordt meer opgebracht. Daarom zullen wij ons tot den oorlog gereed maken. En gij, patih, vertrek onmiddellijk naar Java, neemt een groot aantal menschen mede, en verjaag die Pringgiërs. Bieden ze wederstand, zoo roei hen uit, totdat er niet een meer overblijft, en gij, kom niet terug voordat ge hen allen verdreven hebt.» De Patih rust nu aanstonds een ‚ leger wit van 400000 man, die in 2000 vaartuigen ingescheept worden (42). Hiermede gaat hij naar Java, en omringt het land aan vier zijden. In het noorden bij ‘Tagal doet hij 100000 man ontschepen, een even groot getal te Blambangan in het oosten, te Sarisig in het zuiden en te Bantam in het westen, terwijl de 2000 vaartuigen de kusten blokkéren. Steeds komt er van Ngroem versterking, die zich bij het leger op Java aan- sluit. Als nu het geheele leger geland is, dan zal de verdel- gingsoorlog een aanvang nemen. Alle Pringgiers zullen omkomen en hunne lijken worden in de rawa's geworpen, totdat die ge- heel gevuld zijn. De krijgsoperatie is als volgt. Het leger van Sarisig in het zuiden trekt oostwaarts eerst naar Karang Bol- long, dan naar Reémbél, van daar naar eene plaats ten zuiden van Panaraga, totdat het Larag Panggoel bereikt. Het leger te Blambangan trekt westwaarts, en dat van het westen oostwaarst, totdat zij bij Rémbél zich met elkander vereenigen. Ten slotte trekt het noorderleger te Tagal oostwaarts tot aan Grissé. De geheele krijgsmacht is aldus over Java verspreid. De nieuwe honing is eehter nog een Koaap van twaalf jaar. Hij heeft altijd rondyezworven en is onder het volk opgevoerd . daarom biu;ft de Patih now drie jaar op Java. om in naam des honmes het land te besturen, Nu heeft de bevolking geene vrees meer, zij gevoelt zien onbekommenl, Al wat gekocht wordt is goed. Koop en al wat geplant wordt groeit voorspoedig op ti. Na ommekomst dier drie garen vertrekt de Patih met zijn gelieele lever. De Blanbangansehe troepen trekken het eerst op. en ver- eengen zieh dan te Sarisig met het hoofdleger, In drommen rakaen zij nu gezamenlijk naar het westen op, en Varen veer dens Oewesan naar Neroem terug. Van dee cuidhust vertrekken 20000) vssartenwen en Van dee noordkust ank 2000). de elbander tevniden Boet ontrneeten, en wel aan de wereus van Warten Poelang Baarns Vereentenl nemen zij den ternetocht ant. en bt ene terirekennst as de vorst van Nutoem zeer verkend hen weer te zien. Hreetmede er dit het verhant van de voorspeuter van B: : Boa. Ker ne an geven ces evenwel nai rer abi Ape Boer en tect HS Nie avan, con Vetocren sij. bu DE sar bestaun Geeft, Wijven voorteekenen Van sulerset sard je een Dale eee ee 1 Zie asteuorie no. 16, 192 Djaja Baja. derend einde, waarin de opstanding der dooden zal plaats hebben. In Arabië wordt een levendige oorlog gevoerd tusschen Djomah Djoedja en Dzabbatoel Arli; beide booze geesten aan de eene, en Iman Mahdi (een toekomstig profeet) en Moekamad (ook sultan Mohamined) aan de andere zijde. Nog zullen deelnemen aan dien strijd Oemar Lbnoe, Si Marmaja en Nabi Kilib. Het zal een verwarde strijd zijn. Djomah Djoedjä is een reus; hij reikt tot aan den hemel, een uit den grond getrokken berg is zijn wapen, en hemel en hel kan hij omvatten. Nu komt van het westen de Topak (een booze geest), hij haalt alle bergen omver en rooft ten slotte de geheele aarde weg. IV. Allegorién. De gebeurtenissen, die na Djaja Baja’s dood op Java zullen plaats hebben, zijn zinnebeeldig voorgesteld. Het zijn beeld- spraken, die de schrijver gebruikt heeft, om de overgeleverde vormen dier voorspellingen in een nieuw kleed te stellen, ten einde ze aldus als oud en eerwaardig te doen voorkomen, en ze gemakkelijker toegang tot het onontwikkelde volk te ver- schaffen. Waarschijnlijk later aan de voorspellingen toegevoegd, zullen zij meer gediend hebbeu tot symboliseren en allégori- seren, dan om letterlijk te worden opgevat. Het aantal dier zinnebeelden is 16. Te beginnen met de rijken Djenggala , Kedin, Singasari en Ngoerawan en te eindigen met een toekomstig vorstendom, waarin slechts geluk en welvaart zal heerschen, zijn zij achtereenvolgens toegepast op de onder no IIT ver- melde voorspellingen, en wel voornamenlijk op die, waarin de opkomst of ondergang van een of ander rijk plaats vond. De eenvoudigheid, eene hoofdvoorwaarde bij de allégorie, laat wel te wenschen over, zoodat zij voor hen, die niet voldoende met de geschiedenis bekend zijn , moeielijk te begrijpen vallen. Om daarin te gemoet te komen heeft het zijn nut den loop der geschie- denis en der belangrijkste feiten uit Javas historieboeken aan te stippen ; zoo doende verkrijgt de lezer een overzicht, hoe de gebeur- tenissen met die allegoriën in verband moeten worden gebracht. De hoofdbron van deze verklaringen is zeker wel het daarover door Winter geschrevene, doch nog andere gegevens, vooral voor tijd per- ken en jaartallen, kunnen uit de reedsgenoemde hss. geput worden. Djäja Baja EN) De eerste luidt. Tjatoer rana semoenné sevara asat. d. i. door het oorlogvoeren gelijken de vier rijken eene opgedroogde zee; om. a. w. de vier rijken zullen zoolang oorlogvoeren totdat zij eene woestenij geworden zijn. Het zijn Djengeala, hediri, Singasari en Nyoerawan (Buwerno), bijzevolg de vier hoofdrijken, waarin O. Java te dien tijde verdeeld wax !). Door het aanhoudend oorlogvoeren zullen zij geoefende legers verkrijgen, en daar de krug de voor- naamste bezigheid der ingezetenen is, zoo zal de landbouw verwaarloosd worden, en alle vertier ophouden. Hs. II geeft als jaartal voor den ondergang van dit rijk de Tjondra Sangkala 1440 A. J. op. Volgens de chronologische berekening wm den tekst zou het 4 [150 zijn; de anderen noemen 700 en 900. Wij kunnen eehter aannemen, dat wat de drie eerste rijken betreft. zij onmiddellypk Madjipahit: voorafeingen, en dus hun oudergang op & 1500 A. J. moet gesteid worden. De overleverig zegt, dat Djaja Baga’s laatste afstammeling Dyga Lenghara, bij zijn dood + 11000 A. J., het rijk onder zijne vier zonen, Socbrata. Para Dyata, Dyata Wadia en Noe- wida verdeelde 2j, waarvan ieder een der bovengenoemnde landen verhreew. Doch verten tusschen hunne nazaten veroor- zaakten na hondert jaar den ondergang dier rijken. Hier- door weraakte tevens de koionie, die zieh reeds vroeger In het Madyapulntsche neergezet had, tot meer weivaart Een dezer rijken, Dyenggase. was zonder twijfel ook het eerste rijk, dat wezens zijne nabijkenl, dor de im broer toe. nemende holame Madapanit werd veroverd. Volweus de over- levering zou nn Reeda Dalen, Dyers aces beetste vorst, de mykeneimes naar Padiadiaran avergebou oC vebben , deen de ongerymudiend arzer bewennye Is reeds aungetoond 340° Padga- '. De verige rgken waren den sehrjver welucht te weinig beach um er ale sot: mo von te zeten. 8, Vergeijk de veoorspellinag van Dpaje Brijs, dat na hem ner twee greachten zouten rezeeren. Hageman Gesch, ve dave di. biz. Ue maaat Vits vier Varsten mebting. 3 Bsamaud oJ. FL Gj) Verbaudel. Bat. Gen. dl. ANAAII. Tet Djäjà Baja. djaran echter was genoeg bekend bij den Oost-Javaan om stil- zwijgend voorbij te worden gegaan, te meer daar het voor den babadschrijver van O. Java iets streelends had, zulk een machtig rijk uit het alom bekende Djenggali te doen voortkomen. Toen nu Padjadjaran honderd jaar bestaan had, regeerde daar een vorst, Sri Pamëkas genaamd. Op dezen doelt Dyaja Bäjä's 2e zinnebeeld. (Padjadjaran) gonda kéntir sémoenné gadjah péepéka; d. i. De door den stroom medegevoerde geur van den vorst van Padjadjaran gelijkt op eenen oliphant, die onbehoedzaam is, m. a. w. door de onbehoedzaamheid van den vorst van Padja- djaran wordt hij als door den stroom medegesleurd (44). Te weten: nadat genoemde Koeda lualéjan gestorven was, volgde Praboe Moending Sari hem op; daarop volgde Radja Galoe, en na dezen Praboe Moending Wangi Sri Pamëékax, genaamd. Behalve verscheidene echte kinderen had Pamékas ook een’ natuurlijken zoon, die Sijoeng Wannärä heette. Bij zijne ge- boorte voorspelden de sterrewichelaars dat hij een vijand van zijn land zou worden, zoodat zijn vader, hiervoor bevreesd , een biezen kistjen deed maken, waarin hij hem de Krawangrivier liet afzakken. Doch Kjai Boejoet vond hein en voedde den knaap op, die groot geworden zijnde uit eigen beweging te Padjadjaran terugkwam. Aan het hof werd hij echter met min- achting behandeld, waarop Sijoeng Wannärä, hierover wruak willende nemen, eene ijzeren ark liet bouwen, en zijn vader overhaalde, daarin tot herkrijging zijner jeugd plaats te nemen. De vorst voldeed hieraan, maar werd nu door zijnen zoon in die ark opgesloten, waarna hij hem eveneens de Krawangrivier liet afzakken tot aan de plaats, waar Sijoeng Wanniara en zijne makkers hunne hutten gebouwd hadden. De onbehoedzaamheid van den vorst wordt nu hier bij een achteloozen oliphant ver- geleken (liman pèpèkä), terwijl gonda kéntir wijst op de om- standigheid dat Padjadjaran beroemde vorst, Moending Wangi, de Krawangrivier afdrijft (44). 3. De oudste der echte zonen van Sri Pamékas was Tandhoeran , die door het verraad van zijn stiefbroeder Sijoeng Wannärä Djaja Baja. 105 genoodzaakt was de vlucht te nemen. De overlevering laat hein het rijk Madjapahit stichten. Over dit land nu hebben vijf, volgens andere kronieken 6, 7 of % vorsten geregeerd, waarvan de laatste, wiens naam reeds vroeger ix genoemd, de machtigste was. Op heim heeft dan ook de 3e alleworie betrekking. Matjan galak s@moenné tjoeriga kéntoel. d. i. de ongetemde tijger gelijkt op een stompen kris, m.a.w. het volk van den vreesinboezemenden vorst heeft den moed verloren; zij kunnen niet meer sanvallen, en de omliggende rijken de scherpte des zwaards doen gevoeien. Zijn lezer was wel onoverwinnelijk , doeh toen hij naderhand in mraeht te hort schoot voor den vijand, had hij zoodanig alle vassalen en bloed- verwanten tegen zieh ingenomen. dat op hunne hulp met racer te rehenen viel. Ken gevol Hiervan was, dat Vijandige en naar onaf aankelijkhenl strevende Vassaten hem de scherpte van hun zwaard deden gevoelen, Waardoor ten slotte het rijk M stija- paint door de oproernge boepat's, die de eordsdienst als semld eebruikten, doeh voornamelijk door zwaate en wanbestuar in elkander stortte (16). De Laatste vorst werd vermaard of redde zieh deer de vlucnt, zoodat het nd i anede 1 der VOO leenscieeren viel, dre nu eenigen tijd zeilstardie honden neerschen. Van deze verschellenden verhief die van Démak. Kjat wedt, Vater Statau dade Darah zien boven zijne meede-bnm pati s. Zijn gebed strekte gaen werisent mt van Chersbon tot Pasoeroean: ann Ooostehiven ditediten: moer dee vrne utes zen van het Mui ae paiiteese jh stad, en de aan de guiche zepense nee vanden namen ween deel dan de gebeurtenissen vate dien tid Pe ore benee: alhier Moeders Bieten, gue Weteneiteeieer amet satiederre bonne j ats Venere: | CS sne has yadet NNEALENDE ws wordets pucdveneaten, gaf aanesding tot het be zinnebeeld, Tyanchiama poetoenuw kang watang of boen prang poctoenyg Watangnge. dt ten no cu renee veler breekt zijne speer, Die a. We toer de ergs? Ney Dur in yy atari veerde meet M vels orsacit, semive selects wesen vad cone daedvevelien. bu dien dusyenaamden godsadienst- curios tumen prep Raden Pata al de dipatrs van Java 196 Djija Baja. zich heen. De watang heeft betrekking op de wali’s, zijue medgezellen. Doch daar in dien oorlog velen dezer lieden om- kwamen, hetzij in den strijd, hetzij door ziekte, zoo wordt dit ongeval bij eene gebroken speer vergeleken (47). De vorst van Pengging in Midden-Java was met eene dochter van den laatsten vorst van Madjapahit getrouwd, en had dus meer recht op den troon, doch Raden Patah het hem vermoorden, zoodat. de zoon van eerstgenoemde, Sabranglor, en na hem diens zoon Pangeran Trangana of Bintara de opvolgers waren. Deze werd te Soerabaja vermoord, waarop eene verbrokkeling van het Démaksche rijk plaats had. Mas Karèbèt, eerst Djaka, later Kjai gédé Tingkir, een zoon van den vermoorden vorst van Pengging, en gehuwd met de dochter van Tranggânà werd vorst van Pengging, na Padjang genoemd, en verkreeg de rijks- sieraden, waardoor hij een zeker gezag over zijne mede-boepati’s bekwam. Nadat hij de heerschappij verkregen had, over de landstre- ken, die vroeger aan Dèmak onderhoorig waren, deed hij in al zijne grootheid eenen tocht naar Grissé, vooreerst om den daar aanwezigen priester als hoofd der godsdienst te begroeten, ten anderen om zich door hem als vorst van Java te laten heves- tigen. Met terugblik op dezen tocht en op de korte regeering van Padjang’s vorst doelt het 5e zinnebeeld. Kékésahan datan kongsi, babasahan kasélak kampoehé bédah. d. i. zijne regeering (loopbaan) als vorst zal niet van langen duur zijn, waut plotselmg scheuren zijne staatsie-kleederen; m. a. w. de regeering van den vorst van Padjang zal niet lang duren, want spoedig zal zijn rijk veroverd worden (48). Het rijk Padjang bestond dan ook niet lang, want een vassaal van Padjangs vorst, Ingabéhi Soeta Widjäja, bijgenaamd Sénopati, scheurde zich van dat rijk af, en werd, onder den naam Kjai gëdé mataram, heer van de landstreek Mataram. 6. Padjang zelf kwam langzamerhand geheel onder Mataram, waarheen nu ook de rijks-insignes werden overgebracht. Djaja Baja 197 Over Sénopati is hierboven reeds een en ander gezegd. Daarop, op zijne verovering van Padjang eu op zijne vroom- heid doelt: Soera kalpa sémoenné Hintang sinnipat. d. 1. door zijne dapperheid en zijne dengd gelijkt hij op eene ster. die bij dag gezien wordt (morgenster), m. a. we Panem- bahan Senopati, boven al zijne tijdgenooten uitmuntende in dap- perbeid en in deagd, welijkt op eene ster die nog schittert, als de glans van de anderen reeds voor het zonlieht verbleekt is, Dapper was dijo den strijd: men zag dit aan zijne verovering van Padjang. en vroomberd werd hem toegekend, dewijl diy, daar diy sleets een klein lezer bezat, op de hulp van God ver- tromvile en daardoor dan ook de overwinning verhreeg. Neénopati, de strenter van het rijk Matsram, stierf on oO}. waardoor een feite: Arijs tussenen Deémak en Mataram ontstond, willende het eerste rok weder de suprematie over Java terug erlingen. Alle omweende stiatjes trokhen party totdat ten laatste Dusk door het Matanansche Jeger ineestoten, doch afvestigen were. Senopatt hath hk Beel twee zonen Pangeran Poegeér en Mas Dyalang, waarvan de oondste, Poew@ro over Deiiah rezeerde, toer Mas Dyolany om Masters op den troon Kwam. De nitgebroken oort Wies dus een broederkeijge, die eehter door de vere overcoat Demak en verbanning van Poeseer in Hi eindigede. M.o~ Doane 248 en ma Fem am Pens saitian Azoren FIH) Verden nu dijeenheerschers over dava. Op deze twee vorsten beeft vet a ritstedee i beetre nbr. Rewbunew sempol s@moenne Natrija sé@ehban af Kembo er sem od smeer se debe heheroe, d, de tend Sen ostnoemen velokes on perteeste rs, alter ober weds: adze rset heeft pene all oo ome. MW. ereen mah PWwee KU KIKKE Lenk fot. she Tee Varpstein, dee ober sroubsaienest (danse. Want net: Bet tester de Mate vroptoaden be Berweten Verstimelen zit Heet, Fi ouk met wedsatienstzaken tee beroeren, De aeselitedenis van Sauce Aamserr te oes be aem mt cine aoreazen met sie Come peti. Ain opveuer Was Presb) Nadia Moatsorssem sabia Het verst dea Giel Merzhnerat samma bide A. Dj HE, werelt ons ater 198 Djaja Baja. maald als een bijzouder wreed vorst. De moorden, die hij liet begaan, wareu talloos; een opstand, waarvan Troena Djaja de ziel uitmaakte, Was hiervan het gevolg. De troepen der Compagnie, door den sultan te hulp geroepen, versloegen wel de opstande- lingen (1677), doch Troena Djäjä zond eene legerafdeeling uit zijne residentie Kediri naar Mataram , waarop de sultan de vlucht nam. Hierop zinspeelt Kalpa sroe sémoenné kenäkä poetoeng of Soennan soemaré tégal, kalpa sroe kénaka poe- toeng, adéggé soenan mangkoerat. d. i. de hartstochtelijke boetvaardigheid van Svenan Mang- koerat gelijkt op een afgebroken nagel, m. a. w. de Soenan Mangkoerat, die te Tegalaroem begraven ligt, verloor niet- tegenstaande zijne aanhoudende boetedoeningen ulle hoop op hulp en redding. Te weten: Mangkoerat, die naar het Banjoemasche gevlucht was, bemerkte al spoedig dat hij noch van de Compagnie, noch van eenig boepati meer bijstand te hopen had. Kort daarop overleed hij, en hiet nu zijn zoon, den Kroonprins, beloven, hem op eene plaats te begraven waar geurig land was, Zijn lijk werd daarop te Pasarejan bij Tagal begraven, van daar dat hij den naam van Sultan Tagalaroem verkreeg (1677). Eene laatste raadgeving van den Sultan aan zijnen zoon was om de hulp der Compagnie in te roepen tot herovering van zijn ver- loren rijk. Hij deed zulks en werd onder den naam van Amang- koerat I tot Sultan uitgeroepen (1677). 9. De oinzwervingen van Amangkoerat met zijnen vader, en na diens dood met zijn lijk, worden door de volgende allegorie uitgedrukt: Lajon kéli sëmoenné satrija brongtá. d. i. gelijk een lijk, dat met den stroom mededrijft, is de onderlievende vorstenzoon. m. a. w. zooals een lijk zich laat medevoeren , zoo volgt zonder tegenspraak Amangkoerat I zijnen vader Sultan Tagalaroem (51). Diäjá Baja. 199 10. Nog twee jaren duurde het alvorens de opstandelingen verdreven waren, cn nog twee, voordat de rust genoeg: zaam hersteld was. Amangkoerat I, onder wien de opstand van Soerapati plaats had, stierf in 1703 (A.D). Na eenig geschil over de opvolging werd de broeder des overledenen, Poegér, met den titel van Pakae Boewánä FP op den troon geplaatst. Deze was echter reeds vrij bejaard, en hierop zinspeelt Rak@ndényg semoenning lambang, kénja moesouni lémbah of CGioenoeng kKEndéng s&moenné hénja moesonni. d. i. de bergketen gelijkt op eene maagd die kapas zuivert (kaardt). m. a. w. de handelingen van den vorst, bij zijne troor s- beklimming reeds ond van digen cbergketen), gelijken op die van ven Kind. Het kaarden of kapas zuiveren namelijk wordt aut Kinderen opgedragen en daar deze gaarne hunnen tijd verbeuzelen , zoo wordt ook Pakoe Boewana [bij zulk een hind verweleken. Met dat al bleef hij nog 16 jaar aan de reeeering en liet m 1616 san zijnen oudsten zoon Antangkoerat [1 het rijk na, dat nu volkomen rustig was. Zijne hortstondige en onbelangrijke regeering wordt teruggegeven deor 1. Kaira veltkasst loeneygadoeng of Loengeadoeng stmoenneé rara nylikassy (52), doi. de Loot van de gaudoengphint gelijkt op eene vraagd die caepelt (die caren op den naspel windt): m. a. w. De hande- poezen Vat Amvanghoerat HE bepslen „te: tot het bevredigen zaner Zinten. Deze aliegorie drent min oof meer in tegenstelling met de vornge De handelingen van den vorst, hoewel vastheraden en echrander, wezen niet op tegen de moeilijkteden, veroorzaak! door zijne voorliefde voor het vronwei jh weslaebt. Rrrzorderseden worden hierover eelter inet inedeseded. Tn Hil op den troor; gekomen. werd hem bet rijk doar verseneidene prinsen van den blorde betwist, tatdat in 1720 ole Cornpunie ter boundjser Kuren. de Nater NEL te 200 Djaja Baja. Door de gevangenneming van Poera Baja in 1728 eindigden deze verwikkelingen, en tot zijn dood in 1727 kon nu Amangkoerat IL in vrede regeeren. ‚12. 