Corporate financial management
Zeer karakteristiek zeggen de OeadoM^-OeHdan^t dat, kort na de stichting van Priangan Padaug Pandjang, daar eene moskee werd gebonwd, waarin volgens het boek Gods (den Koran) zou worden regt gesproken, maar dat teveos een bal6 of raadhuis weid opgerigt, waar regt werd gesproken volgens de landsgebmikeo, om het goddelijk regt te versterken. De Yorsten van Menangkaban voerden go- woonlijk den titel van Jan^ di perioewaa, di^ pronkten daarnevens ook met den grootscben, <) Zio. VAN der Tuuk, Baiaksek LteOodi, Dl IV, bU. 109 V. su. 721 ook aan de Hindoe-Yonten Tan Jftra raak ge- geyen naam T&n MaAaradja, Maar ofsohoon sij sich in den aanbef banner brieven zelfs de bibeden noemden der Keizere van China en Tarkije^ en door Vorsten van den Archipel, Tcel magtiger dan cij aelven, met allerlei eer* bewijzen. werden behandeld, scbijnt bun we- senKjk gezi^ te alien tijde seer geriog gewdest te zijn. De geheele staat bestond oit een aan- tal kleine fo^ratiere republieken, en de Janff di perioewan was niet zoo zeer bovea aU boi- ten hare aartsvaderlijke instellingen geplaatst. Hij was meer bet voorwerp Tan eerbied dan Tan geb^orzaambeid en zijn gezag was te alien tijde l^na meer als priesterlijk dan als ko- ninklijk te besefaonwen. Dat blijkt zelfs nit de Oendamff'Oeitdang^ waarin de Yorsten te naau- wemood handelend optreden, en alles TerrSgt wordt door PenghoeMt, de door de bevol- king zelve gekozen plaatsverrangers Tan den Yorst in de Tersohillwide afdeelingen des lands. Hierbij kwam nog eene Terdeeling Tan bet gezag, toen in 1680 Saltan Alif sonder regtstreeksche erfgenamen oTerleden was. Drie Opperhoofden, alien Tan koninklij- ken bloede, maakten sich ieder Tan een deel des geaags meester. Een banner Testigde zich te Soengei Terap, eenige aren ten Noord- oosten Tan Priangan; de tweede trok meer oostwaarts en stichtte Boeroasso; terwijl de derde zkh te Pagar Roejong, aan den Toet van den Boekit fiongsoe, nederzette. Het blijkt niet of deze drie Yorstenboizen in Tijandscbap leefden, dan of zij met gemeen- Bcbappelijk OTerleg bandelden; maar ieder banner nam in den aanhef zijner brieTen al de titels der Troegere Yorsten aan» zonder eenige toespeUng op zijne mededingers. De beTolking sohijnt ze alien als even Tereerens- -waardige leden Tan hetzelfde Yorstengeslacht beechoawd, maar de erkenning banner waar- digbeid steohts in ijdele eerbewijzen betoond te hebben. Eobter leert ons Radkbmachjmi, ^i de Yorst Tan Soeroasso, In wiens gebied de kampong Menangkabaa gdegen was» zioh te alien tijde een zeker gezag aanmatigde OTer de stranddistrikteni waarin zioh de Oost-Indi- Bche Compagnie geTestigd had, en dikwigls zijne gezanten met trotsche brieTen naar Padang send, aan wie de beambten der Compagnie, om aan de Tooroordeelen der inlanders tegemoet te komen, kleine gesohenken plagten te geTen. Door bet opkomen der Padries in 1803 en de daaroit Toortgevlodde oorlogen en eindelijke Testiging Tan bet Nederlandsch gezag in bet ganaohe gebied Tan Padang en de Padangsche boTenlanden, is bet geng der Menaagkaban* sche Yorsten geheel te niet gegaan. De Unit Tan Soengei Terap is sedert lang geheel nit* gestorTen; de laatste Yorst Tan Pagar Roqon^, door bet Nederbmdsohe GoaTemement tot Kegent Tan Tanah Datar aangesteld, is in 1834, wegens Termeende, maar onbewezen deelneming aan eene zamenzwering, naar BataTia Terwjj- derd; alleen ait het stamhuis Tan Soeroasso zijn nog eenige leden op Somatra aanwezig, maar geheel yan den Troegeren laister beroofd. In de aiterst Terwarde orerleTeringen, die de Terklaring moeten geven Tan den oor- sprong der instellingen Tan de Menangka- baosche Maleqers, komen Tooral twee bro^ ders op den Toorgrond, die de namen dragen Tan Datoe Ketoemengoengan en Datoe Per« patih Sebatang. Deze maken eene Terdeeling der beTolking en bekrennen zich daarb^ toI- strekt niet om den Jang di pertoewm^ wiens rqkszetel inmiddels eerst naar Soengei Terap, en later, omdat h^ daar te streng r^eerde, naar Pagar Boejong werd OTergebragt. De Terdeeling, door de genoemde broedera tot stand gebragt, splitst de beTolking in de beide lare*% ^) of hoofdstammen Tan Kota Piliang en Bodi Tjeniaga, Tan welke de eeiste zich ten Zaiden Tan den Mecapi tot aan bet ge- bied der Redjangs, de andere ten Noorden tot aan het gebied der Bataks oitbreidde. In iedere lari werd een zeker aantal haiqgeainnen tot eene kleinere afdeeling of wekoe rereenigd, aan elke ioekoe een b^ndere naam gegcTen, en de oadste of wijste barer leden tot Pengkoehe OTer baar aangesteld. Aan bet hoofd der beide hoofdstammen Toerden daarna de broeders met elkander oorlog en men wijst nog in de Tlakte Tan Tanah Datar een gedenkteeken Tan dien krijg, bestaande in een zonderlingen steenhoop, waarait zich een trachietblok met een lange, smalle spleet Torheft Perpatih zoa dien steen in woede OTer zijne Terliezen met een kris doorstoken hebben; hij wordt daarom ^d- ioe beriikam^ de doorboorde steen, genoemd. Na hanne Tersoening wilden de beide broe- ders te zamen naar Atjib Taren. Hanne praaaw werd op het strand geworpen, en daar bet wa- ter laag was, zeiden zij tot hunne kinderen: # komt bier om tot rollen Toor onze gestrande #praanw te dienen." Hanne kinderen weiger- den dit, maar hanne ncTen (sasters-kindeien) boden zich bereidwillig daartoe aan. Daarom werd bepaald dat onder de Malegers der beide iarfs de nalatensohap niet. in de regte lign aau *) Lari is Msnangkabansch Toor Air«#, 7M ST). kinderen of kindskinderen, maar aan tie ziuten* kinderen zou overgaan. Deze proeven van de fantastische wijee waarop de Oendang-Oendang 's lands instel* Hngen verklaren, zullen meer dan genoeg zijn. Maa^ die instellingen zeWe zijn eene werke- lijkheid. De laten Kota Piliang en Bodi Tje- niaga besiaan nog hcden. Hare leden wonen niet meer oreral gesoheiden, maar vaak door elkander, en toch weet elke Maleijer tot welke lari hij behoort. Evcnzoo^is het met de %oe- koe^B gesteld. De leden eener 9oekoe mogen niet in dezelfde 9oekoe trouwen. Zij zijn wijd en cijd ▼erapreid, omdat de man de vronw ▼olgt, die de eigenlijke atamhoudster is, zoo- dat de kinderen tot de ioekoe der moeder ge* rekend worden. Maar ioder Maleijer, waar hij sich ook bevindt, weet tot welke »oekos hy behoort, en in tedere koia hebben de leden derzelfde »oeko€ een gemeensohappelijk Hoofd of PtnghoelMf die steeds uit eene bepaalde fa- milie gekozen wordt, en de PenghoeMs van alle op die plaats vertegenwoordigde 9oeko^s ▼ormen met elkander den dorpsraad, P^Hghoe- iot'rapaif aan welks hoofd een Penghoeloe^kapala is gesteld. Op dezelfde wijze vormen vervol- gens de gezamenlijke Hoofd*PM^4o«W« der dorpen yan een distrikt den distriktsraad, Toorgeieten door een distriktshoofd, die soms ook een weidscherea titel Toert, en de dis- trikten worden mcestal eenvondig genoemd naar het aantal kMs dat zij bevatten. Voorts gaat de man, die meer dan ^6ne vronw heb- ben mag en dikw^Is heeft, tijdelgk bij zijne rrouw of vrouwen inwonen, maar wordt niet ala lid barer familie, maar altijd als vreemde- Ung beechonwd. Wat h^ gedurende dat tijde- l\)k Terblgf in het hnis of op den akker zqner Trouw verrigt, is te haren roordede; maar igne eigenlgke woonpkats is steeds bg sijne moeder of bg igne susters, onder wier optigt aich al ign persoonlgk eigendom berindt, en terwgl de kinderen alleen van de moeder er- Ten» is de nalatenaehap yan den nan Toor de kinderen igner luster bestemd. Dit B$}n de grcmdtrekken der eigenaaidige instellingen ymn het MakLsche t^k ran Me- naagkabaiu De atamrerdeeling, eigen aan alio Tolken in het eeraie stadium der bescharing «i aan de Malegen met de A^ineien, fiataks en andere naboiige Tolkoi gemeen» is hier <^ eene b\jaondere wgse met bet geieten leren Terbonden, eene w\)m die k)aarbl4keUjk be- keeraoht woidt door het indeidaad» Tooral waar yeelwgrerq keerscht^ leer natnurlijke dookheddi dai do MViwsto ea nk«nte baa- den dea bloeds die ign, we&e de vronw met hare kinderen, den man met zqne moeder ver* binden. Dit eigenaardig zamenstel van regten en gebmiken is met de Mohammedaansdbe leer- stellingen in Tolkomen tegenspraak, en zoa zich onmogelijk tot op heden hebben konnen handhaven, indien de Maleijers van Menaiig- kaban evenzeer van den Islamitisehen geest doordrongen waren geworden als de AtjinezeiL Tronwens, ook hnnne geschriften, in een zeer eigenaardig Maleisch dialekt Terrat, toonea van den invloed des Islams doorgaans ai zeer weinig sporen. En toch heeft zidi onder faeo omstreeks den aanyang dezer eeuw eene eigen- aardige reformatorisehe beweging yertoond, dit in de gesohiedenis yan den Archipel wd ak eentg in hare soort mag besohonwd worden. Die beweging hangt naar alien acfaijn eeniger- mate samen met de Wahhabietisehe berror- ming in Arable, en was niet enkel tegen het Moekoe^h^w^ en den aankleve yan dien, maar ook tegen het bederf der zeden en vde on* reine gewoonten, en daaronder yooral het tabak-rooken en sirih-kaanwen gekant. De Pa- dries — zoo noeinden zioh, met een aan bet Portugeeseh ontleenden naam, de hoofdender hervorming -— konden aanvankdijk op acbit- terende resultaten bogen ; dock de g^echtheid aan onde gewoonten en ingekankerde misbroi- ken behield in het eind de oyerhand. Be af< gezette en door priester-regeringen vervangen PengkoeM9 riepen de hnlp in van het >V derlandsch gezag. £en bwdnekkige en bloe- dige oorlog word met de Padries gevoeid, waarvan de uitkomst was, dot de hervorsen bedwongen en de Maleiadie instellingen g^ handhaafd vrerden, maar tevena dat het geng der Yorsten yan Meaan^^aban geheel vetd vernietigd en hnn gehede ii)k aan Neder- landsch Indie, als een zij&r echoonste provin- cien, word toegeyoegd, waaiin de ntenveOp* perfaeer het hoogste geiag met yrij wat meer klem dan de yoormalige/aii^dii/wf^EowMwirt te doen gdden. Ingesloten tnas^en de Aifineaen ten Noor- den, de Menangkabaoaehe Maleijers ten Zni- den en eenige Atjinesehe en Maleisehe oeder* i^tingen ten Westen ea Oostea, wonio de fiataka, em nm'kwaaidig yolk, waamn y^ de yolgende aeUkiering aan het werk vtn den Heer Jvrohuhk over de fiatak*landea ontlce- nen: ,Zi) ign een yc^ dat op een e^eoatf* #digea trap yaa bead^ying ataat^ dien met, I rofsehoon bq niet act dea toertand dor aft- ^ rtien yaa Boropa kan yiigilbkiia wwfaa, ted» StJ. m 9 met laag son kunnen noemen, Eonder aan de #waarheid te kort te doen. Zij hebben eea #eigen schrift, zij verraardigen boeken, zij # hebben raste, ten deele seer doeltreffende r wetten, die atreng vorden in acht genomen ; t zij sgn zaoht van karakter, seer goedaardig en 9 dankhaar roor genoten wddaden, yatbaar voor rTriendschap en onkreukbaar in hunnetronw; # sij -beminnen de muajk en hebben geneigd- t heid tot stille bezigheden en de kunsten des rvredes; aij wtren fraaqe kkederen en bon- <- wen groote, sterke hoizen, met knnstig snij- jrwerk aan de balken; zij verstaan de kunst r om metaal te bearbeiden, Terschillende meta- r len met elkander te versmelten en om aller- # Id Toorwerpen uit elpenbeen te draaijen ; zg #zijn Tri) gematigd in hnnne hartstogten en rhaadden schier nimmer zonder Toorafgaaad #oyerleg; ^j laten elke gewigtige handeling rdoor eene gepaste rede yergezeld gaan; zij r beraadslagen over alio gemeensohappelijke be- # langen in openbare Tolksrergaderingen en — #eten menachenTleesch/' Wij moeten hierbij ▼oegen, dat ook iinn kannibalizme aan wet- telgke regeling is onderworpen en zich tot het versHnden hunner krijgsgeTangenen en van veroordeelde misdadigers bepaalt. Een gedeelte der fiatak-landen, dat door de Padries orerheerd was, is, ten gevolge van den oorlog met deze iJTeraars, onder het Neder- landsoh gezag gekomen en vormt thans het grootste gedeelte der residentie Tapanoeli. In dit gedeelte hebben de Bataks veel ran hunne eigenaardigheid verloren en zijn zij Yooral in de laatste jaren zeer geislamiseerd, niet het minst omdat het Gonvemement, hetwelk op Sumatra veel voor het onderwijs gedaan heeft, dit echter grooteudeels aan Maleijers heeft OTerg^ten^ die het als een middei tot propa- giDcU gebmiken. Om de inatellingen der Ba- taks in hare sniverheid te yinden, moet men hen gadeslaan in de binnenlandsohe distrikten, waar zij hunne onaf hankeUjkheid tot dnsrerre hebben bewaard. Hier yinden wij nog dat aartoyaderlgke bestunr, die wreede oorlogsge- bmiken, die yooryaderlijke godsdienstbegrip- pen, die zi^ in de hoofdzaak met de Dajaks en Alfoeren gemeen hebben, maar tcyens me- nig spoor yan den besohayenden inyloed der Hindoes in taal en sohrift, in knnsten en hand- werken. Onder dien inyloed heeft zich daar celia ook *— boyen en boiten het gewone be- atnur der dorpen door de vergadering aller mannen, met eea erfelyken Badja aan het hoofd «« eene soort yan eenhoo£dig gesag ge- ▼osmd| 'Iwelk met d»t der Jtmg di pertoewms van Menangkaban kan vergeleken worden. Eea schadnw daarvan is nog aanwezig in den Vorst van Bakara^ aan het meer van Toba, wien, onder den verbasterden titel van Si«> Singa-Mangaradja, eene soort van goddelLjke eer wordt bewezen, zoo zelfs, dat zijn zegen oyer den oogst wordt afgebeden. Hij onthoudt zich, ten minste in soh^jn, van varkens- en hondenvleesch, anders een gewoon voedsel der Bataks, en het volk gelooft, dat hij haar op de tong heeft. Be Heer van dbk Tutjk, die hem bezocht en daarbjj het gevaar vantewordei opgegeten ter naauwernood ontkwam, merkte op dat hij den mond zoo veel mogel^k gesio- ten hield, ten etnde zqn tong niet te vertooneik Maar bij al die sporen van den invloed der Hindoes op de Bataks, is het merkwaardif dat ook zij van eene Hindoesche ovttheer* sching geene herinnering bewaard hebben, en dat zij sells de Hindoe-minen bij Fertibi thans beschouwen als het werk van booze geesteD, wier nab^jheid niet te vertronwen is. Het yermoeden ligt voor de hand, dat de spo* ren van Hbidoeiame bg dit volk afkomstig zijn nit den tqd van het oude Hindoerijk van Adityawarma, waaryan de Menangkabausche Maleijers evenmin eenige hengenis bewaard hebben, maar dat de Hindoe«Jayanen en Ara- bieren hunnen invloed niet of althans in ge- ringe mate tot hen hebben uitgestrekt. De historische oyerleveringen der Bataksj ons door JuNGHUiUi medegedeeld, geven ons, zoo wij ze ontdoen van de droombeelden eener goudqn eeaw, toen hnn de krijg en het kannibahsmns vreemd was, en van den inyloed van booa^ geesten, die tweedragt en yerderf onder hen zaaiden, van hunne lotgeyallen de yolgende yoorstelling, Het plateau van Toba yonnde het middelpnnt van het door hen bewoonde gewest en was de zetel van een eenhoofdig bestuur, totdat een hunner Yorsten bij zijn sterven zijn rijk onder zijne negen zonen ver- deelde, aan ieder eene eigene kampong, als zetel van zijn bewind, aanwijzende. Dezen stdi- den op hunne beurt hunne zonen aan tot hoofden over de nieuwe doipen, die bij de gedurige vermeerdering der bevolking warden aangelegd, en zoo ontstond die verbrokkeling, waarbij aan iedere kampong een dgen Badja werd toegekend. Intusschen hoopte zioh de bevolking in To* ba zoodanig op een, dat een ded genoodzaakt werd andere woonplaatsen te zoeken. Zoo venprddde zq zich eerst over SUindong, ver- volgens over Silantom en Sipirok, dan naar Angkola, en eindel^jk near Mandalling en Per- 7ii BO. iihi, en fmndaar laBgs de Panei-riner tot ms het Oosterstrand bij fiila '). Zij Tolgden bierbij den regel door hunne ad4Ei TOorgeachroTen. leder vrij num wordt bij hen als onafiBcheide- lijk aaa de gemeente, waahn hij geboren is, Terbonden beachoawd, en het grondgebied ran elke gemeente wordt bij hare stiohting naanw- keori^ afgebakend. Wanneer de grond, die alzoo aan eene gemeente is toegewesen, te klein wordt, wordt eene volkplanting geres- tigd in de omliggende landen, waar alsdan de bosschen worden opgeruimd om Toor drooge of natte rijstkultuur plaats te maken. Zoo worden telkens nieawe gemeenten, altijd onder eigen opperhoofden, geeticht, dodi die veelal met de moedergemeenten een bondgenootschap- pelijk ligchaam blijven uitmaken, dat in den grond Tan de foederatioTe repubiieken der Menangkabaosche Maleijers weinig verechilt. Yolgens Juxohuhk is de gesteldheid der gron- den met de Toorstelling, die de Bataks van honne opTolgende verhnizingen geren, vrij wel in overeenstemming. De Bataks beweren, dat al die yerbniain- gen vreedaaam en zonder twist h^ben plaats gehad, en dat krijg en tweedragt hnn onbe- kend waren tot voor ongeveer twee eenwen, toen hefige oorlogen onder hen uitbarstten en de bartstogten tot znlk eene woede klom- men, dat men het bloed der verslagenen dronk en hnn nog lillend yleesch rerslond. De ge- woonte ran de gevangenen en misdadigers te verslinden, en de aanvankelqke ontrolking der Batak-landen worden door hen van dit tijdstip afgeleid. Hiernit blijkt ten minste dit, dat aij reeds lang door binnenlandsche twisten ver- swakt waren, toen de Fadries aanvingen de leer van den Koran met het zwaard onder hen voort te planten. In al het tot dnsver gezegde vinden wij Tele panten ran overeenkomst tusschen de Bataks en hunne naburen ten Noorden en Zuiden, en geene yerschillen, die zich nietuit het yersohil ran woonplaats, lotgevallen, be- sigheden en godsdienst lateu verklaren. Het moeijelijkst te verklaren yerschil is welligt dat der taal. Want ofschoon het Bataksch naauw met het Maleisch verwant is, versehilt het daarran niet alleen door grooteren rijkdom van grammatikale vormen (wat idch welligt door afsHjting van het Maleisch, ten gevolge van meerdere aanraking met vreemde talen zou ') De bewoner8 van Manduling en Pertibi of Padong-lawai hebben nog zcar daidel^ke herinne- rin(^«Q van deze verhoizing bewaard. laten verkburen), maar Toonl ook diaidoot, dat het meer conaonantiaoh is en althiai veel meer medeklinkera dan het Menangkabnuch Maleisch ak aiuiteva van woorden of letto- grepen bezigt. Intnssehen sohijnt dit onder- soheid niet van dat gewigt, dat het ab bewijs eeaer rasversoheideBheid tusachen Makqeneo Bataks zou knnnen golden. De MakaasaieB en Boeginezen, die men toch tot het Battkach las heeft willen brengen, onderadieidea licb juist door de meest vokalisehe dialdctcn no den geheelen Archipel. £r bestaan in de Bataksche taal diie boofd- dialekten: het Tobasch, het Dairiseh en het Mandailingsch. Dit laatate is de heencheitde taal bij de Znidelijke Bataks, van Sipirok en de vallei der Batang Toroe tot aan den beig Ophir. Van de overige Bataka spreken de westelijke, in het gebied der livieren tu Singkel en Baros, Dairiseh, de overige, in de ianden om het meer, Tobasch, terwijl inde binnenlanden der Oostknststatea deeb Tobaaeb, deels Dairiseh gel»nikt wordt. Van het ecbt Tobasch onderscheidt men .nog tweeerlei sab- Tobasoh, waarvan het eene meer near het Mm- dailingsoh, het andere naar het Dairiseh neigt. In het algemeen bestaat het verschil tosscfaea de dialekten boofdzakelijk in eene gewijsigde nit- spraak derzelfde woorden, met veranderu^^ tu letters en klinkers, die tamelijk bepaalde regek volgen. Het Dairiseh onderscheidt zich vankt Tobasch vooral door het gebroik eener saehta^ maar duidelijk hoorbare k aan het einde m sommige lettergrepen, en door den o-kluk van het Tobasch vaak door de toonlooze e (ab in ons lidwoord de) te vervangen, een kJuk dien de andere Bataksche dialekten niet ken- nen. Het Mandsilingsch onderscheidt zich door een vr^ groot verschil in woorden en in klank- stelsel, en vooral door het gobruik van letters met de Maleisohe ija en nja overeenkomende, die in de beide andere dialekten 'ontbrekeo. Dit dialekt wordt thans meer en meer ver* basterd, omdat in de znidelijke Batak-landen de Islam groote vorderingen maakt, en de nienw«bekeerden gaame met Maleisohe woor- den pralen. Behalve het verschil van dialM^t komt faq de Bataks ook dat van taalsooit in sanrnff* king. Men onderscheidt bjj hen: de iaia »> doeng of taal der vrouwen die over een lijk weeklagen; de htUa m b^oe nfor of de taal van gewaande geesten, die in sommige men- schen gevaren zgn en geaokt worden door hunnen mond te spreken; de kaiapodaoi^' derwijstaaly gebrnikt in boekea die over de SIT. 725 wtgohibrij banddm; de kata panffomAtaon of taal die de wiffehehen bij geestaanroepiogea en leestelgke gelegenheden beagen; de Ma iaboi of taal der gebeds- en tooTerformnlierea; de haia m pawMoeng of taal der kauferhalen, ens. ledere dewr taaliworten ondencheidt «eli door iMt gebroik yan eenige bqiondere woor- den, OTerdragtelijke apreekwijien, Tooral per* sooDflrerbeeldingen. JBr is ook nog een die- yentaal, die door het wiilekenrig verplaatsen der lettergrepen Tan een wooi^ wordt ge- Yormd. Bat het aohrift der Bataks, olschoon nit aohijnlMtar willekearige teekens bestaande, eoh- ter, gel^k de rerwante alphabets der Eorin- tjiers, Redjangers en Lampongers, iraarsobijn* l^k onder Hmdoeacben invloed is geyormdy hebben wi) reeds yroeger opgemerkt. Insom- mige tetteryormen wgken de drie dialekten ▼an elkaader af. Men sehrijft yan de linker* naar de reg^tersijde, en dear bamboestokken het gewone schrijfinateriaal njn, waarop, ve« gens den kokerachtigen yomiy de letters het gemakkemkst in de lengte gegrift vorden, altijd yan onder naar boyen. Somtijds schrijft men ook met een aeer awarte inkt en pen- iien, geaneden nit de stokjes die in het harig omUeedsel diss arengpalmen geyonden worden, op eene soort yan papier, uit boomschors be- leidy en maakt daarran boeken, poeataha (het Sanakriet8ohejwM^ai»)of/(^yiwgeheeten. Deze boeken beyatten schier uitsluitend yoorsohrif- ten ointrent de wigchelari), en daar sulke wig* ohelbodcen in ieder landschi^ yoorkomen, zgn se yan yeel behing yoor de kennis der dialek- ten. Yoor het oyerige bestaat de literatuur der Bataks uit formiilieren yoor weeklagten en aanreepingen yan geeeten, uit korte liedjes en enkele grootere gedichten, uit raadsels, waarran de opLossing in een yerhaal wordt g^eyeot en nit yele yertellingen, die doorgaans raw en onkiesch, maar yaak yan geest en Itiim niet eatbloot i|jn« De meeste stukken 2]|jn in prosa» maar met yele ingeyloohten rigmpjjes. Eigoilijke yertalingen worden onder de mt^^«^>M» gesohriften niet aangetroffen; wat nit eene andere taal wordt ontleend, krijgt toeh eene xoo Bataksche kleur, dat alleen de eigennamen een yreemden oorsprong doen yer* moeden *). Opmerking yerdient het» dat de <) YergelQk yooral 6. K. Nismank, Mededee' linden omirent de UUerkunde der JSalaki, in B^f- drefen kd de taal', land" em eolkenkunde van het Ddftsoh Institaatt Derde Volgroekt, I, bl. 246. in. knnst yan lezen en schrijren bij de Bataks yrij algemeen is. In een a%elegen hoek der residentie Tapa* noeli, in het Zuidoosten der afdeeling Man* dailing, wonen twee kleine stammen, de Orang Oeloe en Orang Loeboe, die in beschaying soo achterlqk njn gebleyen, dat zij daarin sdner met de woestste stammen yan Borneo's binnen* landen gelijk staan, en op het hedendaagsch Sumatra nog yrij wel de oude beyolking uit het tijdyak yd6r alien inyloed der Hindoos yertegenwoordigen. Gewoonlijk eohter be- sohouwt men ae niet als eene wilde, maar als eene yerwilderde beyolking, als een yerachterde tak der Menangkabausche Maimers, door de borgeroorlogen yddr de inyoering yan het fo^iotf-bestuur naar de wildernissen uitge- dreyen« Wat daaryan saj, aouden wg niet duryen bepalen. De Orang Oeloe hebben eenige sins betere woningen dan de Orang Loeboe^ en bij hen sijn de hoofden en yrouwen ook eenigsins beter gekleed. In bet algemeen eoh- ter dragen deze stammen sleehts een stuk boom* schors om de lendenen en eenige barbaarscho sieraden. Z^ zqn gewapend met het blaasroer en de daarbij b^oorende kleine, soms giftige pijltjes, kennen den rqstbouw sleehts in den ruwsten yorm en leyen grootendeels yan bet* geen bun de jagt en de inzameling yan boech* produkten, hetsij regtstreeks of door tusschen* komst yan milhandel, yoor leyensonderhoud opleyert. De Maleische staaljes op Sumatra's Oost* kust sqn waarschqnligk grootendeels ontstaan door yolkplantiiigen, die door de Maieqera yan het Schiereiland en den Biouw-Lingga* Archipel aan de mondingen der riyieren wer« den geyestigd, onder opperhoofden yan yorste« lijke afkomst, die later bun gezag, den loop der riyieren yolgende, door nieuwe yolkplan* tingen en onderwerping der yroegere beyol- king yerder uitbreidden. Het is intussehen ook mogelijk dat de kolonisatie ten deeie yan Siak is oitgegaan ; maar yan de Maleische be- yolking yan Siak kan men als zeker stellen^ dat zij, althans grootendeels, yan de Menang- kabausche Maleijers afstamt. Het grootste deel der beyolking bestaat er uit 4 eoeko^n^ die de namen dragen yan Tanah Datar, Lima Poeloe, Pasisir en Kampar, yan welke althans de beide eerste kennelijk op eene afkomst uit de Padangsche boyenlanden wgsen. De hoof- den der 4 soeko^a yormen een raad, die den Sultan en den rijksbestuurder ter zijde staat, Ook hier wonen de leden der yerschillende toeMa door elkander, en blgft toeh ieder 47 726 SU, aan zijne eigeiie toekoe getronw, en ook hier volgen de kinderen de soekoe der xnoeder. Of echter ook de oude Vorsten ran Siak, die in bet t.ijdvak der oorlogen Tan de Fortngecen met Atjih zoo dikwijls venneld worden en met dat rijk, zoowel om eigen onafhankelijk^ heid, als om de snprematie over D^li en aan- grenzende staatjes streden, van Menangkabau- 8che afkomst waren, knnnen wij niet bepalen. Zeker is het dat een deel der bevolking van Siak bniten de genoemde 9oeko^9 staat en de klasse der Aamba-radja, of onmiddellijke onderdanen van den Yorst vormt, vaarvan echter weder een deel onder den uaam van de soeioe Ta- lang wordt zamengevat '). Deze hamba-raija moeten dus eene andere afkomst hebben; misschien kwamen zij, geheel of ten deele, eerst naar Siak in het gevolg van Badja Ke- tjil, die, van Djohor op het Maleiseh Schier- eiland afkomstig, zich hier van het gezag meester gemaakt en de r^ering onder den naam van Dewananta of Abdoe'l-djalil Mo- hammed Schah, aatlvaard moet hebben '). Daar het naanwelijks twijfelachtig kan zijn, of dit 19 dezelfde Hadja Ketji], die in 1719 met de Boeginezen in het rijk van Djohor in oorlog geraakte en aanleiding gaf tot de vestiging van een Boegineschen Onderkoning te Bionw, kan men hiernaar den tijd dier gebeurtenis onge- veer bepalen. ' Het tegenvoordige Vorstenhnia van Siak iirerd gesticht door een Arabier, Saijid 0th- man> die omstreeks 1760 eene zoster hnwde van den regerenden Sultan Mohammed AH. Deze Yorst werd, onder den titel van Snltan Ahmed Schah, opgevolgd door zijn zoon Radja Jahja, die zijne dochter uithuwelijkte aan Saijid All, den zoon van den genoemden Ara- bier. Door eene zamenspanning met drie andere rijksgrooten bragt Saijid Ali zijn schoon- vader ten val en aanvaardde zelf de regering, onder den titel van Sultan Abdoe'l-djalil Saifoe'd-din. De leden van het verdreven Vorstengeslacht vonden, na lange omzwervin- gen, in 1829 een toevlugtsoord te Soekadana op Borneo, waar Badja Akil, kleinzoon van Radja Jahja, tot loon voor zijne aan bet Neder« landsch Gouvemement bewezen diensten, tot Sultan verheven vrerd. Saijid Ali schijnt een . *) Zie hierover F, N. Nieuvtehhutzen, Het rijk Siak Sri Indrapoera, in het Ttjdsckr, van het Bat, Gen,, Dl. VII, biz. 394 vv., 403 v.v,, en E. net- SCHER, Tofftjes in het gebied van Jliouw en Onder- hoorigheden, ibid., Dl. XII, bl2. 872. •} Zie Netscheb, t. a, p., biz, 372. ondememend man geweest te zijn. Eg boinrde Kota-tinggi, de versterking die bet bumeu- komen der Siak-rivier verdedigt, en bandJbadde krachtig het gezag van Siak over al de noord- waarts gelegen Maleische staatjes, tot Tami- ang toe, ofschoon de Sultan van Atjih daarom zijne aanspraken niet liet varen. DureategeD werd Kampar of Poeloe Lawang, dat Tioe* ger namens Siak door een numirit met deo titel van Maharadja Depati, bestuurd weid, onder zijne regering tot een onafhankelijka staat verheven, daar hij een ouderen txm, met den titel van Tongkoe Besar, met het be- heer over Kampar belastte en dat over Siak zelf aan een jongeren zoon naliei Poeloe Lawang wordt thans te Siak als een broeder- staat beschouwd en de Yorst als een oadere broeder van den Sultan van Siak, zonder dat hij echter eenig regt heeft om zich met de zaken van dat rijk te bemoeijen. Wij hebben reeds boven vermeld, datde O. 1. Compagnie in Siak eene fiiktorq bad op het eiland Gombong (of Gontong). Boe werd den 7den November 1759 door die van Siak a%eloopen en uitgemoord, maar bentoid nadat in 1761 een van Malakka gezondea eskader geduchte wraak had genomen. Dece vestiging liep echter met het geiag der Con- pagnie ten einde; maar in 1858 werd hier, ten gevolge van binnenlandsche onlnstea en de wederregtelijke handelingen van den £d' gelsehman wiLSoir, het Nederlandech geag her- steld. De Sultan erkende de opperheerscbappij van het Nederlandsch Gouvemement, dat daar- entegen in de noord waarts gelegen staatjo den Atjineschen invloed krachtig bestreed ea ze goed- of kwaadschiks tot erkenning dei suzereiniteit van Siak noodzaakte. Denieave bezitting werd onder het beheer van den 'Bt sident van Riouw gesteld, en een post, onder het bestuur van een Adsistent-Resident, op bet eiland Bangkalis gevestigd. Op de rijkjes van Indragiri, Djambi en de landschappen die de uitgestr^te residentie Palembang uitmakeu, hebben de kolomender Hindoe- Javanen een eigenaardigen stempel g^ drukt. Yroeger onderworpen aan Madjapahit op Java, werden deze landen medegesleept door dezelfde beweging, die de segepraal van dei Islam op Java bewerkte. Raden Rabmat,eeD der apostelen van Java, deed, op zijne reize nit Siam derwaarts, Palembang aan en ht keerde Arja Damar, den zoon en stedehoodei van Angka Widjaja, Yorst van Madjspahiti tot de leer van Mobanuned, in de eerste helft der vijftiende eeuw. Door een soon of to* 8U. 727 meenden soon yan Aija Damar, JEtaden Fatah geheeteu en, tot het verkrijgen van grondig onderwija in den Ifilam^ naar Java gezonden, ▼erd de omwenteling ten beboeve der Koran- leer op dat eiland schier geheel voltooid en Madjapahit ten val gebragt. Door die ge- benrteais werd Palembang, 200 bet scbijnt, onafbankelijk en de nazaten van Arja Damar hidden er de regering in banden. Intosscben leereu de overleveringen, dat in 1544 eene nieuve kolonie van Javanen, ten gevolgevan inlandflcbe bcroeringen op dat eiland, naar Paionbang overkwam, en dat baar opperboofd Gedang 8oera de grondvester werd van eene nieuwe lijn van Falembangscbe Yorsten. Indragiri was laog te voren een vazalstaat geworden van bet Maleiscbe rijk van Malakka, later verlegd naar Djobor. Yolgens de Malei- acbe kronidcen was bet reeds door den Yorst van Madjapahit als een buwelijksgift aan Sul- tan Mantsoer Schab van Malakka gescbonken, en de Yorsten van Djobor bebben in bunne oorlogen met Siak en Atjib zicb op den duur in de opperbeerscbappij over dat rijk weten te handbaven. Bij de splitsing van bet Malei- scbe rijk, in 1824 door ons verdrag met Groot- Brittanje bekracbtigd, bleef de Yorst van In- dragiri, die den titel niet van Sultan^ maar van SoHan voert, vazal van den Sultan van Xiin^^. Ofscboon de Gompagnie 00k bier een tgdlang eene loge bad, staande onder bet Gou* Temement van Malakka, en ofscboon in 1837 die vestiging bernieuwd en een contract met den Sultan gesloten werd, is ecbter, sedert in 1S43 onze posten op Sumatra's Oostkust door ons ontruimd werden, de betrekking tot In- dragiri weder verbroken of liever alleen daar- door in stand gebouden, dat bet als leen van Lingga een aebterleen van bet Ned. Gouver- nement is. Uit dit kort berigt der lotgeval* lea van Indragiri kan men gemakkelijk na- gaan, waarom in dit rijk bet Hindoe-Javaan* ache element gedeeltelijk door bet Maleiscbe ▼erdrongen is* In hoeverre dit ook bet geval ia in bet binnenlandscbe distrikt Kwantan of Lioeboe Djambi, dat tot Indragiri in soortge* lijke betrekking scbijnt te staan als Kampar tot Siak, kunnen wq w^ens gebrek aan eenig- fiins naauwkeurige berigten niet bepalev. Ofscboon de legenden van bet Djambiscbe rijk niet onbekend zijn ^), is zijne gescbiede- nis daarom niet duidelijker. Het staat vast dat *) Ze s\ja te lesen in bet Tijdachr, voor Ned, ZmdiB, Jasrg. UI» DL I, bk. 872, Jasrg. VI, Dl. IV, bli. 107, Jaarg. YIII, DL IV, bbi, 88, bet veroverd is door Madjapahit, en het scbijnt reeds destijds als een afzonderlijk leen, gebeel afgescbeiden van Palembang, bestuurd te zijn. Later scbijnen zijne Yorsten zicb met die van Menangkabau vermaagscbapt en bunne supre- matie erkend te bebben. Sultan Agong Sri Inglaga was de eerste Djambiscbe Yorst die, omstreeks bet einde der zeventiende eeuw, den Soltans-titel aannam. Met de O. I. Gom- pagnie, die bier in 1616 een vast kantoor bad, werden de betrekkingen nu eens afgebroken, dan weder bersteld, en somtijds badden ernstige verwikkelingen plaats, waarbij de dienaren der Gompagnie niet altijd van scbuld waren vrij te pleiten. Nadat Palembang onder het Neder- landsch bestuur gebragt was, wierp in 1834 Sultan Mohammed Fachroe'd-din zicb in de armen van bet Nederlandscb Gouvernement, waarmede bij een traktaat sloot, dat hem te- gen zijne eigene we^rspannige hoofden be« schermde en aan de Nederlanders bet regt gaf de sterkte van Moeara Kompeb te ber- bouweu. Zijn breeder en opvolger Sultan Ab- doe'r-rabman deed in 1839 afstand van z^ne souvereine regten, onder beding van een jaar- gdd. Djambi werd eene afdeeling der resi- dentie Palembang, en in 1858 werd den Sul- tan een politick agent toegevoQgd om voor de nakoming der oontracten te waken en hem in bet bestuur der zaken tot leidsman te ver- strekken. Ook in dit rijk beeft de toenemende invloed der Maleijers bet Hindoe-Javaansche dement meer en meer naar den achtergrond gedrongen. De Sultans van Palembang, opvolgers van Gedang Soera, badden iumiddels bun gezag gedurig verder landwaarts in uitgebreid, totdat sij in aanraking kwamen met de bevolkingen die aan de oostel^ke bdlingen en in de dalen en boogvlakten van bet gebergte gevestigd waren. Dit gebergte Scheldt Palembang van de lauge, smalle kuststrook, die thans de Nederlandscbe adsistent-residentie Benkoelen vormt, en door een mengsei van de gemdde bergvolken, Hedjangers en Pasoemanezen ge- beeten en uit bunne hooge woonphiatsen der- waarts afgedaald, en van Maleiscbe kolonisten bewoond is. Ten Noorden is Benkoelen be- grensd door het voormalige Maleiscbe rijk van Indrapoera, dat zicb reeds vroeg als zelfstan- dige staat, onder een meer eeuboofdig bestuur, van Menangkabau bad gescbeiden, en in de achttiende eeuw, na herbaalde oorlogen, onder het gezag der O. I. Gompagnie werd gebragt. Thans vormt Indrapoera een r^entschap, in de Zuideiijke Afdeeling der residentie Padang 47* 728 SU. begrepeu; maar de regent heeft van de waar« digheid zijner voorouders nog den titel Tan Sultan behonden. In het Zniden is Benkoelen ten Ooaten be- grensd door de Lampongs, die op de Oostkust door de rivier Mesoedji van Palembang ge- scheiden worden en den tegenover Bantam gelegen Znidoosthoek van Sumatra beslaan. Deze Lampong-distrikten werden door Hasa- noe'd-din, den zoon Tan den beroemden Apoa- tel Tan West-JaTa, Soenan Goenong Djati, en den grondlegger Tan het Bantamsche rijk, onderworpen en uiterst gebrekkig geislami- seerd, en zijn sedert eene onderhoorigheid Tan Bantam gebleTen, totdat zij, met den Tal Tan dit rijk, onder het Nederlandsch gesag zijn ge- raakt. De TeroTeringen der Bantammers hebben zich ook uitgestrekt tot het zuidelijk ded der iegenwoordige adsistent-residentie Benkoelen, terwljl het noordelijk deel tot Indrapoera werd gerekend, met de riTier Tan Benkoelen als grensscheiding. Aan die riTier Testigden zich later de Engelschen en breidden er hun gezag allengs Terder nit ; maar ten geTolge Tan het traktaat met Engeland in 1824 is ook dat geheele gebied in Nederlandsche handen oTer* gegaan. Omstreeks denzelfden tijd werd ook Palembang, welks onafhankelijkheid reeds se- dert lang door de 0. 1. Compagnie ondermijnd was, na eene bloedige worsteling, die den ge- heelen ondergang der dynastie ten geTolge had, onder het regtstreeksch gezag Tan Neder- land gebiagt. Alleen de bergTolken, in de grenslanden tusschen Indrapoera en Benkoe- len aan de eene, Djambi en Palembang aan de andere zijde, bleTen Tooreerst nog in het genot hunner Trijheid. Sedert 1854 is echter het eene gewest na het andere, nu eens op verzoek der hoofden en beTolking, dan eens om politieke redenen, bij Palembang ingelijfd; het laatst in 1866 de Pasoemanezen, die dap- peren wederstand hebben geboden, een weder- stand die welligt, terwijl wij dit sohriJTen, nog niet geheel bedwongen is. Alleen Ko- rintji en de aangrenzende Talleijen in de Djam- bische boTenlanden heeft deze zucht tot an- nexie nog niet bereikt. Ook in dit zuidelijk gedeelte Tan Sumatra is, zooTer wij kunnen nagaan, het Terschil in den toestand der beTolking gemakkelijk te verklaren uit hare hier Tlugtig geschetste lot- geTallen, in Terband met de Terschillende ge- steldheid Tan den bodem dien zij bewoont. De grondtrekken Tan karakter, denkwijze en Tolksinstellingen zijn dezelfde als bij de Ba- taks en zelfs bg de Male^ers, en slechta ge^ w^zigd door den inTloed dien de beacbaviDg der Hindoe-JaTauen,de Testiging Tan denlsUn en de wetking Tan het Enropeesch geiagmet Telerlei schakeringeu op de beTolking hebbea geoefend. Merkwaardig is het biJT. dat wq in Palembang, Benkoelen en de LampoDgs, en zelfs onder de bergTolken, oTeral, eTcn iii in de Batak-landen, het huwelijk bij djoedjoer aantreffen, waarbij de bmidegom eene betrek- kelijk aanzienlijke som als koopschat aan den Tader der braid Toldoet, maar dan ook de Trouw als zijne slaTin beschouwt en tevoii Tergoeding zoekt in de djoedfoer, waanroor hij later zijn eigen dochters a£staat. Yrouwen Tan hoogere geboorte daarentegen huwen in al de genoemde gewesten, de Lampongs alleeo uitgezonderd, bij w^ze Tan amlil-amii, dat is overeenkomstig de manier, die bij de Maldjeis Tan Menangkabau de eenig gebroikelijke is, en volgens welke de man bij de Trouw komt in- wouen en haar dient, terwijl de kinderen bij de moeder bliJTOn en tot haar gealacht gere- kend worden. Huwelijken, geheel Tolgens de Toorschriften Tan den Islam gesloten, komen slechts Toor ter hoofdplaats Palembang en op andere kustplaatsen, waar de lalam dieper wortelen heeft geschoten. De iuTloed Tan JaTa is het duidelqksi zigt- baar in Palembang en het allermeest ter hoofii- plaats. Zelfs het uiterlijk Toorkomen der be- Tolking Terschilt er weinig Tan dat der hvt nen, en de Yorsten Toerden er den JaTa&n- schen titel Tan Pangerany totdat in 1660 een nieuwe Yorst door de 0. I. Compagnie op den troon werd gesteld, die den titel nn Sultan aannam, ofschoon de Palembangers zel- Ten aan hem en zijne opTolgers den Javaan- sohen titel Tan Soesaehoetum gaTen. Deklee- ding der Palembangers is TOor beide seksen schier geheel aan die Tan JaTa gelijk. Honne taal is thans ter hoofdplaats b^na geheel Ma* leisch, ofschoon met eigenaardige uitspraak en inmenging Tan eenige Ja^Aansche woorden; maar in de binnenlanden Is z\j yeel sterker JaTaansch gekleurd, en zoo lang de Sultans- regering duurde was het JaTaanach de hof- taal. Men heeft zelfs een beTclschrift Tan den Soetoehoenan Tan Palembang aan een FoM^f' ran of hoofd der Pasoemanezen geTonden, dat met JaTaansche letters op zilTer gegraveerd en in een eenigzins gebrekkig JaTaansch ge- steld is '). Wij houden dit hetzij Toor den oorspronkelijken tekst, hetzij Toor eene hitere <) Zie TfidicAri/t v. h. Bat. Qem^ Dl. IT, U^ 186 ea 516. su. 729 irijziging van de beroemde Atoeran Sindang Mard^ka of regeling der yrije grensbevaking, die aan den zoo even venndden eersten Sul- tan van Palembang, beter bekend bij den naam van Soeioehoenan Tjindeh Balang, wordt toe- geschreren, en bg de grensvolken in zoo hooge achting staat, dat zij tot heden de grondslag Tan de overeenkomsten tnsscben het Neder- landsch Gouvernement en de Pasoemanezen en Bedjangers is gebleven. Ter hoofdplaats Palembang schrijveu thans de voornameren ten roinste het Arabisch ka- rakter, maar het gewone schrift der bevolking is het 9aira renijong (ingesneden schrift?), dat zij met de Redj angers en Pasoemanezen ge- meen heeft, en dat gemeenlijk het Redjang- sche schrift wordt genoemd, terwijl de Batak- sche, Lampongsche en Korintjische ^) schrijf- stelsels, hoezeer in het aantal en den yorm der karakters verschillend, toch in vele pnn- ten daarmede overeenstemmen. Al deze Al- phabets geven den indmk van yereenvoudigde navolgingen van het Hindoe- schrift, gepast ge- maakt yoor de gewone schrijfwijze van al deze beyolkingen, die in het griften der letters op bamboestokken of lontarbladen bestaat. De talen van de bergvoiken en de Lampongers zijn nog weinig onderzocht, en het schijnt voor- zigtig er niets anders van te zeggen, dan dat het Lampongsch zijn zeer eigenaardige kleor zeker ten deele aan de inmenging van vele Soendasche elementen verschuldigd is. De Korintjiers zijn zoo slecht bekend, dat "wij hen liever geheel laten rusten, ofschoon wij yermoeden dat zij yan de Redjangers en Pasoemanezen slechts weinig zullen yerschil- len. £n deze laatsten komen weder in gods- dienstige begrippen, in leyenswijze en gebroi- ken schier geheel met de Bataks oyereen, be- halye dat zij geen menschenyleesoh eten. Zij die de grensdistrikten tnsscben Benkoelen en Palembang bewonen, ondersoheiden zich door een zeer leyendig geyoel yan ouafhankelijk- beid, dat hen den titel yan #yrije grensbewa- ^kers" op hoogen prijs doet steUen; maar zij vorden versoheurd door onderlinge yeeten en leyen gednrig met elkauder in kleinen oorlog, terwijl zij de aangrenzende distrikten door hunne rooyerijen yerontrusten. Juist dat heeft aan de zncht om hen te anne]Leren en onder geregeld bestuor te brengen, gedurig yoedsel <) Dit laatste is nit Mabsoen's Kueellaneout WarkM overgenomen in de FreUminary Bisserta' tion yoor CKAwraan's Grammar and Dictionary of the Malay language, pag. LXII. gegeyen. De toestand dezer grenslanden, waar yan ouds de medediugende magten yan Bantam en Palembang op elkauder stieten, heeft eenige oyereenkomst met dien der Schotsche borders, wier wetteloosheid in de aanhoudende oorlogen tusschen Engeland en Schotland schier ten spreekwoord geworden was. Ook de Lampongers hebben yeel oyereen- komst met de Bataks, en, ofschoon zij in naam Mohammedanen zijn, hebben zij althaus in de binnenlanden nog geheel dezelfde godsdienst- begrippen met hen gemeen. In hunne kleeding openbaart zich de inyloed yan West-Java. Wat hen het meest onderscheidt is de groote ijdel- heid, die hen een overmatigen prijs doet stel* len op velerlei opschik, en zich vooral ver- toont in de dwaze onderscheidingsteekenen, in het zitten op eene soort van troon of het doorgaan door eene soort van eerepoort be- staande, waarvoor de Uoofden groote geld* sommen veil hebben, die aan feesten en maal- tijden worden ten koste gelegd. Yoor de vrouwen der Hoofden is het de hoogste eer het regt te bezitten om bij het beklimmen van draagbaar of staatsiewagen den voet te zetten op een man, die zich daartoe voorover in het stof werpt. Het schijnt dat de Sultans van Bantam die ijdelheid opzettelijk gevoed hebben, omdat zij hun een gemakkelijk middel verschafte om de Hoofden tevreden te stellen en zoo ook de bevolking in onderwerping te houden. In de wildernissen tusschen het stroomge- bied der rivier van Palembang en die van Djambi doolt eindelijk de geheel wilde stam der Orang Koeboe om, eene soortgelijke be- volking als de Orang Oeloe en Orang Loeboe, maar hen in barbaarschheid nog overtreffende. 