None
3*. Indien deze of eene andere dessa daartoe met genegen was, zou de arbeid in de kafl^toinen TOor 's binds rekening wor- ') Dit wordt ten overvloede verklaard in de id 1834, N*. 22 Yan het SUaUMad van. NederlamUeh Indii, gepnbliceerde zakelijke extnkten betreffeode bet toen pas ingevoerde stebel van kaltores, en lel in den aanbef van dat gedeelte dier extrakten, hetwelk handelt over de KuUuret van 1816 tot en mH 1830. *} Dit is dan ook door den Heer D. C. Stitk Pasts met regt opgemerkt. ^ Te Tisden in het StaaiMid van Nadarkmd$ch Indii, M*. 55 Tan het jaar 1817. den Tenrigt door in bunr te nemen dag* looners. 8^. De Terburing zou gescbieden toot zes jaren, bij gebeele tninen *ea dessa'a- gewijze. 4®. Het aandeel Tan iederen inwoaer eener dessa in den arbeid bij de Terhuurde koffijtuinen zou worden oTorgeiaten aan onderlinge schikking en OTereenkomst tufiscben de dessa's Tolkeren. 5^. BebalTe de inboeting der beetaande tui- nen, waren de bnurders gebouden jaar- lijks, op daarToor aan te wijzen gron- den, nieuwe plantsoenen aan te l^gen tot het een Tijfde Tan bet bedrag der Terhuurde boomen, of zoo Teel minder ais de getalaterkte der boTolking nood- zakel^ ssogt maken^ 6". Toor den aanleg der tuinen, de keuze der grondeu en de wijze Tan bewerking sou m^ sich moeten gedragen naar de deswege door bet GouTcmement te ge- Ten leiding en diitctie, 7". De huur der tuinen zou bedvagen de belft, bet twee-Tijfde of het een-derde der produktie, naar gelang de tuinen Tielen in de 1«, 3* en S^ klasse of soort. 8**. Die Uasstfikatie werd bepaald door eene gemiddelde opbrengst per booms a. Tan minstens '/^ katti in de t\ii- nen der 1", h. Tan 7s katti in die der St%^ en c. Tan V4 ^^^i ^ ^^ d^ 3« soort. 9'. BoTendien stond bfet den inlander Trij, om waar en zoo Teel hem luatte, zoo- genaamde bosch- en pagger*ko£^ te te- len, mits daanran opbrengendetweoT^de der produktie. 10*. Zoowel de huur der geregelde tuinen, als de Tan de bosch* en pagger-koffij Terscbuldigde belasting, kon, naar Ter* kiezing, in natura of in geld worden betaakL 11*. Bij eene beialing in natura zou de koffij in de nabijbeid der tuinen in ontTangst worden genomen. 12*. Yoor eene betaling in geld zou door het GouTemement jaarUjks de pr^s der koffij worden bepaald, en tq;en dienzelfden prijs Terbond zicb bet GouTemement, om al de koffij der beTolking, zoo zij dit Terlangde, aan te nemen. 13*. De prijabepalisg gescbiedde doa ook met het doel, om ds beTolking te waarbor* i7S xa gen t«geii een rerkoop Tim haar pro- dukt Toor mindere prijaen. 14^ Na betaling van de aan d«n lande ver- schuldigde belaating of pacht der tuinen stond het der bevolkiug viij, oin over haar produkt naar believen te beschik- ken, en het te verkoopen aan wien aj wilde. IS**. Aan de Eesidenten en verdere Ambte- naren, alsook aan de Eegenten en in- landsche Hoofden was het verboden, den inlander te dwingeu tot den afstand of verkoop van sijn produkt — veel meer nog daarin zelf handel te drijven, hetzij Toor eigen, hetzij voor anderer rekening. 16^. De inlander zou, om niet het slagtoffer Tan woeker en baataucht te worden, in- dien hij geld noodig mogt hebben, zich, ter erlwging van voorsohot^ tot het Qou- vernement kunnen wenden. 17^. Tot bevordering en uitbreiding der koffij- teelt aott een ieder, die vrijwillig en uit eigene beweging nieuwe plantsoenen mogt willen aanleggen, voorschotten van het Gouvernement kunnen beko- men, die eerst met de produktie der twee eerste jaren van de nieuwe aanplantin- gen behoefden verrekend te worden. 18\ Over de gelden, uit den verkoop van zijn produkt voorkomende, gelijk ook over ajne andere eigendommen mogt de inlander geheel naar vrijen wil be- achikken^ en in het algemeen waa het *8 Gouvemements bedoeling, dat de in- lander van alien dwang bevrijd en tegen alle mialeiding beveiligd sou zijn en zich te alien tijde op de beecherming van het Gouvernement sou kunnen yerlateu. De Heer D. C. Steyk Pakve *), na te heb- ben vermeld, dat in 1816 de uitvoer van koffij alechts 50,000 pikols had bedragen, meent, als een gevolg van die zoo milde bepalingen, te kunnen wijzen op eenen uitvoer in 1822  89 van het aangehaald werk. *) Uit het reedfl vermelde rapport van den Kom- saris-Oeneraal du Bus dk Ghisionjeb blgkt (pag. 6, 4« alioea), dat de uitvoer van 1828 slechts be- dragen heefk ruim 265,000 pikols, dns oogeveer 20,000 pikols minder dan hier door den Beer D. C. Stetk Pakt£ opgegeveir wordt. Waarschijnlgk zal hier aan eene drokfont moeten gedaeht worden. maar het onder de bijlagea fag sgu werk opge- nomen rapport van den KommiBsana-Genenal Burggraaf du Bus bx Ghibigvibs stelt het buiten alle tegenapraak, dat de maatregelen van 1817 geheel huu dod hebben gemiat. Yooreerat toch bl^jkt het uit het bedoelde rap- port, dat van dien uitvoer, Toor coo v^ die kan worden aangenomen tot maatstaf der pro- duktie, nog moet worden afgetrokken de pluk der verp^gte koffijteelt in de Preanger- en Buitenzorgsehe landen, bedragende: in 1822 91,685 pikoU 0 1823 67,956 , » 1824 70,993 ^ zoodat werkelijk de uitvoer yan de vrijwillig geteelde koffij daarmede moet worden terug- gebragt: in 1822 op , 1823 , , 1824 , 112,931 pikob 217,197 , ») 171,197 , terwijl in 1825 de uitvoer heeft bedragen hetgeen, na aftrek van den pluk der Buitenaorgache en Preanger koffijteelt ad. .. voor de zoogenaamde vrqe kultuur zou geven 277,622 pikols 115>961 161,661 pikols Op zulke resultaten ') valt niet vecl te roe- men. Wij zien toch van het jaar 1822 op dat van 1823 wel is waar eenen vrij belangrijkeu vooruitgang, maar daarentegen in de beide vol- gende jaren (1824 en 1835) telkens achteruit- gang, hetgeen te vreemder moet schijnen, wan- neer men daarbij in aanmerkiug neemt de hooge koffijprijzen gedurende dat tijdvak en de viij belangrijke prijzen, welke het Gouvernement in dienzelfden tijd bereid was yoor de vrqvil- lig geteelde koffij te geven. Wat de marktprijzen toch aangaat, zoo blijkt uit het rapport van den Kommissaris-Generaal DU Bus D£ Ghisigniss, dat de koffij in pu- blieke veiling had opgebragt: aangezien het cgfer in het rapport van den Heer DU Bus DE Ghxsionibs, in verband tot het daarop geboawde betoog, niet fautief kan z\jn. >) In verband tot de voorgaande noot tal het egfur van 1828 hier met 20,000 pikoU moetea verminderd worden. *) Waarvan nog zou moeten worden afgetrokken de onbekende, in die jaren van elden idgevoerde koflij. so. m in ilSM |W pikol. / 44 1819 • • • r 49V, 1880 • • • IT «V, 1821 ► • • • 0 64«/, 1822 , . . • w 49 1823 • • r «V, 1824 ► . • . /r SI 1825 . • • • # 98V. terwijl de Gouvemements prijzen varen ge- TWSt: in 1818 per pikoL . . / 14.05 , 1819 , ^ • • • jr 33.10 , 1820 , Jf > • • r 30.— , 1821 , If • > • • # 30.— .1822 , • • • 0 35.— , 1823 , Jf • • jr 35.— r 1824 , JP • <r 23.10 , 1825 , A' . . . f 28.10 ») Die berreemdiiig moet echter wijken, soodra men bdcend raakt'met eene menigte ran bij- londerfaeden, die er ten opsigte van de koffij- tedt hadden plaats gebad en die uitvoerig en berestigd door woordelijk aaogehaalde brie- Ten van TenchiUeDde Residenten worden mede- gedeeld in het meergemeld rapport van .deu Kommissaris-Generaal bit Bub be Qhtsignibs; loodat men daamit met het 7olste regt tot de conduoe kan komen, dat, in welrwil Tan de in 1817 door Kommisiiariaaen-Generaal genomen <) De hier geg^ren egfers, zoo der markt* als der QottTernements prgzen, vindt men op pag. 11 no het rapport van den Heer du Bus de 6hi- iioinss. De Gonvernementa prijzen z\jd bovendien jaar voor jaar te vinden in het SiaaUblad van iVe- ierltmduk Indii. Zie: Toorl818 .... N>. 56 van het jaar 1817, • 1819 . . * , , • 1820 • • . ,. • 1821 • . • . ,  du Bub bb Ghisigntes voor 1824 opgegeveo eyfer van den Oonvernements koffij- priji ad /* 23.10 is fantief, en moet, volgens het &M^W urn NederUmdseh Indii, N^. 5 van 1824. tijo / 83 «B 10 atnivert of/ 88 en 88 Vt cent. De Indiiebe gulden toeh, hoewel gel^k ataande mat den Nederlandaehen, was verdceld in 80 Indischo stui- Tcn, van 4 dniten ieder« 8 » » 1819. 1 » m 1820, 61 m m 1820, 6 m m 1822, 2 m m 1828, 5 m j» 1824, 4 m » 1825. welwiUende maatregelen> er op Java nimmer of nergens eene tt^ koffijtedt had bestaan. En geen wonder, de absentie ran een eenigsins talrijk Enropeeach element, waarrandetoelating noode werd vergund en ntet dan onder voor de ontwikkeling van indnstriehoogstbelemmerende bepalingen kon plaats hebben, had niet alleen alle concurrentie van die z^de doen opbonden en de bevolking genoegsaam gebeel prijs ge- geven aan de Ghine6che en Arabiaohe opkoopers; maar hierbij kwam nog, dat de Javaansehe Hoofden bij die Eoogenaamde rrije teelt en beschikking een belang hadden, geheel strijdig met dat der bevolking. En alsof dit aUes niet genoeg was, om de berolking, die aanvankelijk met de koffijteelt alles bebahe ingenomen was, daarvan nog afkeeriger te maken, werd hare koffij, wanneer zij die aan het Gouvemement wilde yerkoopen, tegen de jaarlijks bij het StaaUblad van Ned6rla»dich Indie ter algemeene kennis gebn^te prijzen, door 's lands ambte- naren afgewezen, omdat de inkoop van kofSj toen geen voordeel gaf. Men sag dan ook het onnatunrlijk ^) verschijnsel, dat, terwijl de prijzen, waarvoor het Gouvemement zich bereid verklaarde de koffij van de bevolking aan te nemen, hooger waren dan de marktprijzen in de binnenlandeo, er evenwel zeer weinig koffij in 's Gouveroements pakhuizen kwam, en d.e bevolking Uever in het geheim ter slnik hare koffij aan opkoopers voor 5 cents het katti verkocht, dan voor 23 cents aan het Gouver- nement. Arme, diep beklagenswaardige be- volking 1 En enlk eenen staat van zaken heeffc men bestempeld met den naam van vrijeknltnur en vrije beschikking, en daaruit het bewijs geput tegen vrijwiUige knltnnr en voor het sedert 1833 ingevoerd knhnurstelsel. In het artikel Java ') hebben wg beweerd^ <) Wij noemen het versobgnael onnatnnrlyk, omdat, hoezeer het tich zeer goed laat verklaren door al wat door den KommisBaris-Generaal on Bus DE Ghisionies in zgn rapport over een stelael van koloniaatie omtrent de geheele toedragt der zaak ia Id het midden gebragt, het voor den oningewgde, zonder de kennis van een aantal door den Heer DU Bus BE Ghisionies aan het licbt gebragle bg- zonderbeden, en allcen met het StaaMUid van Ifederlandseh IndiM voor zich, niet doenlgk zon zgn het raadsel op te helderen. s) Zie I« Deel, pag. 685, 1« kolom. Vergelgk het voorkomende in het aangehaald artikel, pag. 656, 2« alinea der 2* kolom en pag. 657, 2" alineader !• kolom. m to. dsl mfln gten Ngt hid, om dtu itaf it bvekea over de mtkowtten van het bigiasel van Tiige knltttur en Trije beachikking over het produkt, en om op grond via de daarmeda yerkregen ra* aultatea over te gaui tot een regelmatig stebeL ▼an dwangknltuttr en verpligte aflevehng. Het* geen het meergemeld rapport van den Burggraaf Dv Bus DX GHiaieNDBS in het heldente dag* licht Bteltk komt ona Toor, het regt te geven, om nog een stap verder te gaan en te beweren, dat men geen regt had, om op rekening van het beginsel van Yrije koltuur en Tnje be- echikking te stellen nitkomaten, verkregen onder eenen ataat van caken, uraaromtrent de Beer bu Bua dx QHiaxomxa^ na aanhaling van yerachiUende rapporten yan Eeaidenten op Java, aioh yolgenderw^ uitlaat ^) : ^Zoo yerre de getuigeniaaen der Heeren irB.eaidenten omtreut de kofEijkttltnur en de #landrenten. Zij leyeren yoorwaar atof genoeg #tot yele opmerkingen, die ten deele yan self iryoor het hoofd alaan, ten deele in den loop iryan dit yeraUg hare pbata sullen ymden. flk neem er yoor het oogenblik alleen dat #ttit, vat in onmiddeU^jke betrekking ataat tot #het thana behandelde pant, het deel nameljjk, #dat in den nityoer yan Jaya'a produkt, op rZtchself £00 gering, aan de yrije induatrie yan #den Jayaan kan worden toegekend; en zoo ybljjkt dan uit.desen samenloop yan eenstem- rmige getuigeniaaen, elk op aichadf reeda coo rgewigtig en in hun yerband onderling wel ,boyen alien mogelyken tw^fel of redelijke #bedenkingen yorheyen, M die toogenaamd 0W^e kafijkidktm op Jttoa nergmu dwr dm tmkmder vnjwUUg of mU eigm bowegimg u om- wtknaomen; ahm moi tegeiuif^ oh iet€ op vek wplaaUoH M Moer kooffo maU, is turngfooanffon en gooortgezei; dot de zoo hoog opgeiaoffde marki- 0pn;ze» van heiproduki dien iegenein met kebben fmogen overwinnen; dat dese kooge prijzen ten wgeieolge der bif den aamoang g^egdegrondslagen, gwaarop die kidimtr geregeld en georganieeerd git, niet dan een geer onvoiJtomen invked, en I, met beirekidng tot den gemeenen man geen invloed gkoegenaamd kebben hmnen nitoefenen, doordien t,de Hoofdenj met leie ket Oouoememeni in naam ^eoniraeteerde, dock die eicA inderdaad eene ver- ifpUgUng zagen opleggen, tpaarbij Awme erije gkeuze en eigen toil in geene aanmerking hoege* gnaamd kwameny — tootoel den arbeider, met be- w trekking tot zijn loon en aandeel, -^ alt den 1) Zie het bq het werk yan den Heer D. C. St£tk pAtyi als bylaag opgenomen rapport, pag. 20, 9* alinei. koqpmoii^ epoeukmt, geldidMer #» imI dimmeer fif, met betrekking toi de levering tan het pro- dukt, — mieleidden en bedrogen; d^idetegeeel van mieleiding en bedrog eitk keeft mtgebreid over alien, die bij dete kqfijknltnur en kandel op dien voet gemoeid zijn geraakt; dot deze zeffde knltmtr, die onder den invloed der kooge marktprijzen tot een eegen voor den inlander kad knnnen zifn, kern tot eeneplaag en a/eeknw it geworden; dat de afwentUng, zoo megeUjk, en betengekng van deze en daandt verder voori- vloeijende ongeregeldkeden meer en meer de dadelijke tnttekenkomtt van de Betidenien en van knnne ondergetekikte ambtenaren keefl ten gevolge gekad, en deze tnttekenkoaui meer en meer de vrije betckikking, die men op ket oog kad, over pertonen en eigendommen, tijd en arbeid keefl beperkt en verkorl; en dat ten tlotte in deze gekeele, vrije kqfijkulinm op Java niett te vinden it, dat vr^ mag keeten, dan dt naam alleen" Wanneer men het bier door den Kommiaaaris- Oeneiaal du Btts di Ghisiovies opgehangea tafereel, de alotaom beyattende yan al de hem ter dienate ataande beacheiden en door hem yan alle kanten ingevonnen informatien, met aandaoht gadealaat, dan ataat men yerlegen, waaroyer zich meer te yerwonderen, over de eenyondigheid dergenen, die het tqdvak tm 1816 tot 1838 ZLch hebben laten opdriogen als een yan yrije ontwikkeling, dan wel oyer het meeaterlijk gebruik, dat door hunne tegeDpartjj juiat yan dien toestand is gemaakt tot verde- diging yau het op dwang gegrond knltuar- atelsd. Moest dat tijdvak in waarheid geklen yoor hetgeen beiderzgda daaryan beweerd wordt, dan gewia sou men in het knltunratelsel nitXs minder moeten zien dan eene nitredding Toor de zoo ongelukkige beyolking. Maar wordt het niet hoog tijd, dat men eindelijk eena gerake uit eene zoo achromelijke yerwarring yan denk- beelden en yalache yoorstellingen en kome tot de concluaie, dat niet het beginael yan yrije ontwikkeling, maar wel het dwangatelsel inde gelegeDheid is geateld geweest, om zich in zijne waarde te doen kennen? In het artikel NederUndach'Indie heb- ben w^ de yoordeelen, die diat atebel, wat be- treft de koffijkultaur^ geldelijk yoor Nederknd heeft gehad, breedyoerig beaproken, en in bet artikel Jay a de uitkomaten, die het yoor de beyolking heeft gehad. 175 ttdiaht, on U kmiiwi komea tot Mntbeoor- deeling Tta bet Tigoread steUel ook ait hot oogpunt^ fUt die beaclioawing oni lal aaabieden. Uit de hand^syerslageD blijkt^ dat de uitvoer Tan ioffij op Java heeft bedragen: 977,629.— pikols 840,069 — 399,567.97 416,171.96 981,661.90 988,742.35 999,086.90 314,173.16 do «itToer (ea dua ook de produktie) vrij gOi- itgeld toOi en keeft kij bedngeu: inlSSS ,1895 rlW ,1898 , 1889 , 1830 , 1831 , 1839 te xamen. 9,617,074.54 pikols wsimeer vq daarnm aftrek- ken den invoer, die bedia- gen heeft: 10,377.— pikols 7,085.— M 3,607^0 M 1,692.45 , 4,909.— , 9,105.— ^ 8,501.25 M 91,189.15 , ial825 , 1826 f 1827 , 1828 1829 1830 1831 1832 of te nmen. . • dan schijnt men de produktie van Java in bet tqdvak van 1S25— 1839, ongerekend hetgeen gediend beeft voor de bumeolandache ponsumtie. 66,466.35 te kumen stellen op. . 9,560,608.19 pikols of geuuldeld 's jaan op 318,896 pikob. Waaiaan de sterk toeuemende produktie tus- scben de jaren 1825—1828 moet worden toe- geschreven, is moeijelijk met zekerbeid op te geveq, evenzeer als de plotseliDge Yermindering in 1829, waarvan bet cijfer tot en met 1832, als men daarbij let op bet ingevoerde, niet Teel meer dan stationair is gebleven. Waar- Khijolyk is bet, dat men in bet eerste viertal jaren de Trucbten beefl; geplukt van de aan- sienl^e ^anplauting^n, door de oudernemingen ▼an landverburing in de Yorstenlauden tot stand gebragt, Toor zoo ver die gedurende de onlustea nog waren aangebouden; en dat de Termindering in bet tweede viertal jaren ffioet worden toegescbreren aan de verwoes- tiogen, door die onlusten teweeggebragt. Met bet jaar 1833 tot en net 1839 neeat , 1834 ...... 486,018.02 r , 1835 466,870.91 M 0 1836 498,077.95 w # 1837 684,947.41 § , 1838 589,599.67 » M 1839 757,476.19 9 Te zamen . . 3,843,156.56 pikob terw\il na aftrek van bet. ingevoerde: in 1833 29,710.11 pikols , 1834 40,832.18 , , 1835 25,469.08 , M 1836 38,324.— , M 1837 47,642.31 ^ , 1838 22,016.26 , «r 1839 25,902.78 , of te lamen •. de produktie van Java, ongerekend bet yerbruikte aldaar, roor bet 7jarig tijdvak yan 1833—1839 20U kunnen gesteld wor- 222,896.72 den op 3,620,259.94 pikols >) ■ ■I ■ ■ ^1 »,mm^ ■ w^ ■■!■■■ I ■, ,» . , mi^mi^m of gemiddeld 's jaars op bijna 517,180 pikds. Met 1840 kan 's OouTemements koffijteell gerekend worden de uitbreiding te bebbes gekregeiv die aj tbaas nog heeft, en impen de daaromtrent in de minisieri^le yerslagen medegedeelde btjzonderfaeden eenig meerder Hekt op de zaak. Wij kebbea die bijzonderheden ssmengevat in eene reeks yaa tabellen, aan bet slot yaa dit artikel teegeyoegd, iraarvan de eertte loopt oyer de jaren 1840-«-185d, omdat de mededee- lingen der regering omtrent dat tijdvak ons siet toelaten daaryaa meer te geyeu dan eene opgaye van de produktie, yan bet getal boomen dwvoor geplukt, en mitsdien yan bet getal boomen, loowel in ieder jaar, als gemiddeld oyer bet gebeele tgdvak benoodigd gtweest ') Hoeyeei daarvan moet worden gelmgt op re* keoiDg der produktie door partikabere ondememen, is niet te bepalen; mur door die partikoliere; pro« duktie te ateUen op 80,000 pikole 'ajaara en dna op 660,000 pikola yoor kat gebeele 7jerig t^?ak, xal men niet ver van de waarheid reKW^derd lyiu 176 KO. Toor den pink Tan 66d. pikol koffij. Jhi ge» middelde blijkt te hebbeii bedngen het aaa- ziealijk cijfer van 265 boomeo, zoodat gemiddeld per boom niet meer is verkregcn dan 2Vi on- cen, of nog geen vierde ran een Nederlandsch pond. Wanueer nven daarmede vergelijkt de in het tijd?ak van 1854 — ISbS verkiegen resultaten, opgenomen in het bij de 2* label gegeren al- gemeen overzigt der kofBjteelt in die jaren, Tolgens welk stuk in die Tiif jaren gemiddeld van slechts 228 boomen, of o7 boomen minder dan in het tqdvak van 1840 — 1S53, i€n pikol ko£Bj is verkregen, dan zou men haaat tot de condusie moeten komen, dat er eenige voor- uitgang heeft plaats gehad. Ten aanzien van dat verschil moet evenwel niet uit bet oog worden verloren: 1**. dat in dc opgave van het tijdvak van 1840 — 1858 voorkomen drie bijzonder rampspoedige jaren, namelijk 1845, 1849 en 1853 »); 2*. dat in die opgave voorts is begrepen de treurige koffij produktie der Bnitenzorg- flche landen, die wij in onze becijferingen voor het latere tijdvak er buiten gelaten hebben, omdat met het jaar 1856 die produktie, voor zoo ver het Gonverne- ment daarbij betrokken was, een einde heeft genomen *). Neemt men buitendien hierbij in aanmer- kdngy dat, in weerwil dat de bevolking van Java in het tijdvak van 1840—1853 niet zoo talr\jk heeft konnen zijn, ale in de jaren 1854*-<1858, de getallen der koffijboomen, vaarvan jaarlijks geoogst is geworden, ,over het algemeen hooger zijn dan die van het latere tijdvak, dat das hoogst waarschijnlijk in het vroegere tijdperk een hnisgezin gemiddeld met den pluk van meer koffijboomen is beUst ge- weest dan in het latere, en de pluk mitedien met nog minder zorg dan thans kan hebben ') Wanii6er men in de berekentog van het getal boomen, voor den pluk van ^n pikol koffij, in het hier bedoeld tqdvtk beooodigd, die drie jaren niet opneemt, dan verkr^gt men, in etede van 265, een cijfer van 246 boomen, of 10 boomen minder* ') Zoo men de Baitenzorgsche prodnktic bij de geheele produktie over de jaren 1864 en 1855 opneemt, dan sal het blijken, dat in die twee jaren het getal boomen, voor den pluk van ^n pikol koffij benoodigd, niet ii geweest re9peetivel\jk 206 en 196, xoo als door one wordt berekend, maar 210 en 199. plaate gehad, soa men dan doh niet gengtigd mogen achtcaai tot de viaag, of de voonutgang wel zoo bdangrijk is, ak een versehil van S7 boomen voor den pluk van ^ pikol koffij bij eenen eersten opslag van het oog sehijnt aaa te wijzen ^)? Doch wat van dit alles ook wezen moge, een resoltaat gedurende vijf jaren en na eea 25jarig bestaan der gedwongen koffijtedt ver- kregen, volgens hetwelk gemiddeld 228 vmcht- dragende boomen niet meer hebben afgeworpen dan ^n pikol koffij, dat is gemiddield lets meer dan 74 ^ed. pond per vmchtdragenden boom, mag wel als idles behalve bevredigend worden beschouwd. — Zoo ergeus, dan moet men hier het gemis betreuren van volledige en alia ver- trouwen verdienende opgaven omtrent dc par- tikuliere koffijteelt op Java, die, hoe gcring ook, bij eene betaling in dagloon vmi den daarbij te verrigten arbeid zich met eene 200 geringe produktie onmogelijk zon kumea staaiide houden. B^ de inzage van dat algemeen overzigt der koffij -kultuur, als ook de daiurran gegeren ontleding, in N**. 3 der aan het slot voorko- mende tabellen, blijkt het wijders, dat in het getal zoo vruchtdragende als jonge koffijboo- men, hetwelk gemiddeld een huisgezin te onder- houden heeft gehad, en gemiddeld heeft g^ plukt in de verschUlende jaren van het hier bedoeld 5jarig tijdvak, geen groot verschil heeft plaats gegrepen. Heeft het cijfer der vruchtdragende boomen in dien tijd eene ver- mindering ondergaan van ruim 20 millioen, dat van den jongen aanplant daarentegeo be- draagt in het laatste jaar ongeveer 17 millioen boomen meer dan in het eerste jaar. Waar er sprake is van eene zoo uitgebreide teelt als die der koffij op Java met eenen totalen aan- plant van ongeveer 300 millioen boomen, kan men wel geenen zoo gelijkmatigen gang ler- wachten, dat er hoegenaamd geene vermeerde- ring of vermindering zou mogen plaats gtijpen in het cijfer, hetzij der vruchtdragende, beUij der jonge boomen. Maar wat bij eene be- schouwing der zaak over haren gdieelen om* vang niet zeer opvallend is, moet zich bij een onderzoek in bijzooderheden echter ge- makkelijk laten verdedigen. Of dit evenvel <) Ongerekend de laatste opmerking aangaande bet grooter getal koffijboomen, waarvan geoogst is, en het waarschgnlijk geringer getal by de koffij- teelt ingedeelde huisgezinnen, zon dat verschil, in verband tot de twee voorgaande kantteekeningen; niet meer dan 14 1^ 16 boomen bedragen* CO. 177 net opngt tot ^sGouTernements koffijteelt het gevil fl], Termeenen irij niet zonder grond in trijfel te mogen trekken. — Tot regtraardi- ging nn dese ongunstigv meening s&l men Terder hierachter, sab N^ 4, 5, 6, 7 en 8, ecD Tijftal tabellen vinden, vaarbij de, gedu- mde hot njQarig tgdrak verkregen, algemeene rei&hatQi resideQtie'Bgewijs worden opgegeven, teweten: r. eene van het getal huisgezinnen, b^ de teelt ingededd, r. eene ran de werkelijke prodoktie, S^ eene ran de yruchtdragende boomen, waaryan de pink is geschied, en 4^ twee Tan den staat der aanplantingen, zoowel van vmchtdragende als Tan jonge boomen, op ultimo Maart Tan elk der jaren 185&— 1859; termjl wij, tot beter rentand ran de bijzon- deriiedeo, velke die algemeene opgaven aan de land geren, weder in eeii Tijftfd, sub N^ 9, 10, 11, 12 en' 13, hierachter te Tinden tabel- leo, de cmtleibg hebben gegeyen : 1". Tan de prodoktie per huisgezin, 3^ Tan het getal Trnchtdragende boomen, per hnisgezin Toor die produktie geplukt, 3". Tan het getal Trnchtdragende boomen, Toor den pink Tan ^ pikol kofl^ be- noodigd, i". Tan het getal Trnchtdragende en jonge boomen, per hnisgezin, Tolgens den staat der aanplantingen op ultimo Maart Tan elk jaar, en 5^ Tan de percentsgewijze Terhouding tot den totalen aanplant der Trnchtdragende en jonge boomen. Zoo iets in staat is, om de working Tan een ^teUel Tan gedwongen knltuur, waarrau de lading OTeigelaten is aan ambtenaren, die er 2^ regtstreeksch vitaal belai^ bij hebben, in bet heldenke daglicht te stellen, dan is het i^e aehilderij, wdke die tabellen, b^ eene aan- ■^tige beachonwiiig, bdioudens eenige uiicon- '^^'ingen, daarran OTer het algemeen ophangen. ^q TriDai niet stilstaan bij sommige yer- ^^^S\e3i, die de eene residentie tegenoTer eene ^B(lae Tertoont, £oo als, dat men in de resi- ^tie Japan per hnisgezin gemiddeldteplnkken ^ gehad ongereer 200, en in de residentie ^^beribon ongereer 735 Trncfatdiagende boo- ''^; noch bij de bijzonderheid, dat de jonge ttnpUnt in de residentie Probolinggo gemid- ^ heeft bediagen 48, en in de residentie ^^^'^n 419 jonge boomen per huisgeein; eTonzoo kunnen wij met stilzrrijgen Toorbijgaan, dat, terwijl in de residentie Japara een hnis- gezin Tan den totalen aanplant gemiddeld 282 zoo Trnchtdragende als jonge boomen Toor zijne rekening heeft gehad, men in de resi- dentie Gheribon in dezelfde jaren heeft gcliad 1,184 boomen per hnisgezin. — Znlke yerschil- len kunnen zich des noods laten Terklaren door plaatselijke omstandigheden Tan eeue meer of minder talrijkc beTolking, Tan eene meerdere of mindere mimte Tan gronden, TOor de koihj- knltnur geschikt, of ook wel Tan eenen lan- geren of korteren dnnr Tan den kofBjheester zelTcn; — maar wij willen wijzen op de Ter- schijnselen, die, Toor zoo Ter ze onze aan- dacht Terdienen, iedere residentie op zich zcIto ons aanbiedt. Daartoe zuUen wij ze nagaan in de Tolgorde, waarin zij in de re- geringsTerslagen Toorkomen en ook door ons geplaatst zijn: Bantam. In dit gewest heeft, met nitzon- dering Tan het jaar 1855, sedert 1854 tot en met 1858 eene ger^elde Termindering plaats gehad der Trnchtdragende boomen, die Toor den koffijoogst in ieder dier jaren zijn geplnkt, zoodat men in het laatste jaar ruim 2 mOlioen boomen of ongereer 25 % minder had dan in het eerste. Daarentegeu was het totaal Tan den jongen aanplant (zie tabel N°. 8) op nltimo Maart 1859 nagenoeg het driedubbele Tan dat op ultimo Maart 1855. Daaruit blijkt, dat men in die residentie, zonder de koffij teelt te willen inkrimpen, niet bij tijds door eene geregelde jonge aanplanting heeft gezorgd of kunnen zor- gen Toor eene geregelde aauTulling Tan de Trnchtdragende boomen, die jaarlijks uitTallen. De Termindering Tan het getal Trnchtdragende koffij boomen en in Terband daarmede Tan het cijfer, dat per hnisgezin is geplukt> heeft, naar het schijnt, geeu grooter rendement Tan koffij per boom, dus ook geenen meer zorgTuldigen pink, waarbij weinig of niets Terloren gaat, ten gcTolge gehad, zoodat men de Traag zou mogen doen, of de beroUdng wel bijzonder met de koffijteelt is ingenomen, dan wel of de gron- den in deze residentie TOor de koffijteelt zeer geschikt sgn. Yoor het eerste, zoowel als TOor het tweede altematief schijnt te pleiten het feit, dat men in het TijQarig tijdTak gemiddeM 326 Trnchtdragende boomen TOor den pink Tan 66d. pikol koffij noodig heeft gehad, zoodat het rendement per boom niet eens 2 onoen is ge- weest *). ') WesbalTo e^D vmchtdragende boom in Tgf ja- 12 178 KO. Uit de omstandigheid, dat de jonge aanpiant in het begin van het tijdvak aledits 40 boomen per huisgezin bedraagt, en elk jaar ongeveer een derde van dieu aanplant overgaat in de kat^o- rie der vruclitdragende boomen, kan men eenig- zins nagaaD, hoe met elk jaar de werkzaam- heden voor dien jongen aanplant hebben moe- ten toeuemen, om dien, in vijf jaren tijds, te brengen op 150 boomen per buisgezin, en wanneer men daarbij let op de verkluring der regering, dat in deze residentie gebrek bestaat aan geschikte gronden ^), dan zal men bezwaar- l^k van dien vermeerderden jongen aanplant, t^enover znlk eene verklaring, veel goeds voor bet vervolg kunnen vcrwachten. — Wei blijkt het, dat de grootste vermeerdering heeft plaats gehad in het aanplanten van zoogenaamde pag- ger-koffij, en het lijdt wel geen twijfel, dat de bevolking gemakkelijker en dns ook met meer Inst en zorg kan plukken in de nabijheid van hare woningen, dan in de geregelde tuinen of bossehen, soms op ettelijke palen afstands ; maar niettemin is een eeuigzins belangrijker rende- ment dan T>n 6en pikol per 326 boomen niet te verwachten, tenzij men de jonge pagger- koffij hebbe aangeplant op gronden, die daartoe geschikt zijn, nifit alleen door hunnen aard, maar ook door hunne hoogere ligging. Wat het vermoeden zon knnnen wettigen, dat men het, noch met het eene, noch met het andere, zeer naauw heeft genomen, is in de eerste plaats de op het plaatselijk bestnur verstrekte last, om, ter voorkoming van achternitgang, de bevolking tot het aanplanten van pagger- koffij te doen aansporen '), zoodat dien ten gevolge die bevolking, wier jonge aanplant van pagger-koffij op ultimo Maart der jaren 1855 en 1856 slechts bestond respectivelijk uit 9,100 en 57,730 boomen, ontdekte, dat om en bij hare dessa*s genoegzame gelegenheid bestond, Qin dien aanplant op ultimo Maart 1857, dus in een jaar tijds, te brengen op 2,094,050 boo- men, eene oppervlakte beslaande van 3 ^ 4,000 bouws. Eene laatste bijzonderheid, die in de opgaven aangaande deze residentie opmerking verdient, zal men knnnen vinden in de groote variation in het ci^fer der koffljplantende huiegezinnen. ren tijds gemiddeld niet eens ^n Nederlandsch pond koffij heeft afgeworpen! *) Zie pag. 114 der officiele uitgave van het koloniaal verslag over 1855. *) Zie het koloniaal verslag over 1855. Het zou onbillijk zijn ie vorderen, dat die indeeling zoo zij geregeld, dat men dk jaar nagenoeg hetzelfde djfer heeft, of wd eene gelijkmatige vermeerdering of vermindering er van kan aantoonen, naarmate er sprake is van uitbreiding of inkrimping der teelt, van toe- of afneming der bevolking. Maar waar noch van het eene, noch van het an- dere kwestie is geweest, en de aaavas der bevolking eenen geregelden gang heeft ge- had, wekt het bevreemding zulke aanzien- lijke verschillen te zien als bijv. tusschen de jaren 1856 en 1858, in welk laatste jaar niet minder dan 10,000 huisgezinnen of onge- veer 30 ^/o minder dan in het eerste bij de teelt ingedeeld zijn geweest. K r a w a n g. In deze residentie ziet men eene vrij geregelde toeneming der door de koffijplan- tende bevolking geplukte vmchtdragende boo- men, zoodat 66n hui^ezin in 1854 209 en in 1858 meer dan het dobbele of 442 vruchtdn- gende boomen te plukken heeft gAad. In weer- wil van die gestadige toeneming imi^ prodnktie per huisgezin stationair gebleven en daaren- tegen het rendement per boom steeds acfater- uitgaande geweest. In 1854 was de prodnktie per huisgezin l.lT'/j pikol en werd 6^n pikol koffij verkregen van 178 vmchtdragende boo- men, terwijl in 1858 de produktie bedragcn heeft 1.28 pikol, en voor den pink van 66n pikol benoodigd zqn geweest 340 boomen. Wanneer men daarbij in aanmerking neemt, dat het jaar 1858 geen exceptioneel ongunstig jaar voor de KrawangBche koffijproduktie is geweest, maar dat reeds in de beide voorgaande jaren (1S56 en 1857) van niet minder dan 331 en 338 boo- men 66n pikol is verkregen, dan schijnt men daamit tot de gevolgtrdcking te knnnen ko- men, dat voor de koffijplantende bevolking in dit gewest eene verdubbeling van werkzaam- heden door niets is vergoed. Dit is te loeer te bejanuneren, omdat in de beide eerste jaren van het v^Qarig tgdvak, toen men ^n pikol koffij had verkregen van 178 en 169 boomen (een resultaat, dat, zoo al niet tot de gu- stigste^ nog veel minder tot de 6nvoordeelig' ste op Java behoort, ak zijnde 60 k 60 boo- men beneden het gemiddelde), het bewijs was geleverd, dat de Krawangsche kofi^teelt, vu- neer die maar binnen beho(ffligke greazen word! gehouden, voor de daarbij betrokken berolkisg zeer dragelijk kan wezen. De slotsom van een en ander zou dus moeten z^n, dat de teelt in dit gewest, hoe gering ook nog op het einde van het vijQarig tjjdvak, niettemin eene nit- KO. 179 breidijig beeft erlangd^ die of door de verre afstanden der aanplantingen de krachten der berolking te boven gaat en daardoor waar- scbijalijk niet sal hebben bijgedragen tot be- Tordcring van hare ingenomenheid met de teelt, of door de geschiktheid der daarvoor gebezigde grooden zieh niet liet regtraardigen. WaDBcer men, — met het oog op de bij- sonderheid, dat de koffijheester met het vierde jaar viuchten begint af te werpen, en du8 in den regel met elk jaar een derde van den jon- gcn aanpknt in de kategorie der vmchtdra« gende boomen komt, — let op de cijfers, die ons, ten aanzien van de zoogenaamde pagger-koffij in dii gewest, gegeven worden, zoowel van den joDgen aanplant, als van de vmchtdragende boomen, waarvan geoogst is of kon vrorden, dan is het in het oog vallend, hoe weinig het cijfer dezer laatsten beantwoordt aan hetgeen het cijfer der jonge boomen scheen te mogen doen vervachten. Bijv. op ultimo Maart 1855 [it tabel N^. 8), bedroeg de jonge aanplant van pagger-l^j 187,725 boomen, en dus mogt men op ahoBo Maart 1858 verwachten, dat daarran eat eijfer van minstens 45,000 boo- men TTochtdiagende zon zijn geweest. In stede iWran blijkt, dat op het laatste tijclstip by de p^ger-koffij sledits aanwezig waren 30,305 TTuchtdragende boomen en dat ook in 1858 ran geea grooter getal is geoogst. Yoor zoo ver de gegeven cijfers eenig vertrouwen verdie- nen, zou daamit derhalve moeten blijken, dat de jonge aanplant met zoo weinig zorg is ge- sctiied, dat veel daarvan is verloren gegaan, voordat de boomen tot vruchtdraging zijn ge- komen. Terwijl dit laatste niet sterk zou plciten voor ingenomenheid der bevolking met de tedt^ vindt de veronderstelling, dat men niet te zeer op de cijfers mag bouven, niet veinig voedsd in de bijzonderheid, dat, hoezcer van de pagger-koifiij op ultimo Maart 1858 ge- zegd worden aanwezig te zijn geweest mchtdragende boomen (zie tabel N°. 7) 30,305 en n(^ niet vmchtdragende boomen (zie t^l K^ 8) 50,131 te zamen. . . 80,426 nea evenwel, volgens tabel N"*, 7, vermeld ^t, dat op ultimo Maart 1859 aanwezig varen 85,580 vmchtdEagende boomen, of raim S,00O loeer dan men aan vruchtdragende en niet vraehtdiagende te zamen een jaar te vo- ten had »). ) Wy znllen later op meer zalke wonderen van ladUche atatutiek kannen wgeeo. Preanger Regentschappen. Onder de Javaschegewesten, waar'sGouvemements kof&j- teelt plaats vindt, zal men er wemige aantref- fen, die, gelijk deze residentie, in hare geschie- denis van dit vijfjarig tijdvak, een zoo sterk sprekend bewijs leveren, hoe weinig men bij die ieelt te werk gaat naaj^ eene vaste rege- ling, waarbij men niet alleen let op de krach- ten der bevolking en op eene behoorlijke ver- deeling der gronden, ten einde daarvan genoeg beschikbaar te houden tot aanvulling van die, welke tijdelijk niet meer te gebruiken zijn; maar ook op den dnur van den koffijheester en eene in verband daarmede zoo wenschelijke, gelijkmatige verdeeling van den arbeid voor elk jaar, waardoor men zoo veel mogelijk tracht te vermijden eene plotselinge vermindering van den plukbaren aanplant, of eene plotselinge vermeerdering dien ten gevolge van den jou- gen aanphint, om daarmede de produktie zoo spoedig mogelijk tot de eenmaal bereikte hoogte weder op te voeren. De door de regering medegedeelde cijfers leveren daarvoor het beste bewijs. Yooreerst moeten wi{j weder wijzen op de getallen der koffijplantende huisgezinnen, waar- van het voor 1854 vermelde cijfer in 1855 verminderd is met ruim 1,600 huisgezinnen. In 1866 heeft er weder eene vermeerdering plaats met ruim 4,700 huisgezinnen, en in 1857 daalt het weder ten bedrage van 6,800 huisgezinnen, om, behoudens eene kldne ver- meerdering van nagenoeg een 700tal, in 1858 bijna stationair te blijven, ofschoon nog altijd ongeveer 3,000 huisgezinnen beneden het cijfer van het eerste jaar (1854). In we^rwil van den geregelden aanwas der bevolking ') ziet men evenwel eene dergelijke toe- en afneming in de cijfers der landbouwende huisgezinnen, zoo als die worden opgegeven bij de staten der rijstkultuur. in 1854 ad. , 1855 , 1856 M 1857 , 1858 jr w It 9 114,545 zielen 109,768 ^ 117,375 , 105,130 t 105,999 g ') Waarvan het totaal wordt opgegeven: in 1854 ad » 1865 1856 1857 1858 794,998 zielen 806,672 , 811,494 „ 814,646 ^ 816,870 „ 12* 180 KO. Wanneer wij, ua deze eerste opmerking, het oog weipen op de tabellen 6, 7 en 8, dan is er nog al het een en ander, dat onze aandacht verdient. Voor de aanplantingen in geregelde tuinen zien wij in de drie eerste jaren eene vermeer- dering van mim 4,300,000 boomen, en in de twee volgende jaren eene vermindering van ruim 9,000,000 boomen »). Kan zulk een loop verklareu, waarom men (blijkeus de tabel N**. 8) de nieuwe aanplantingen in geregelde tuinen, die in de twee eerste jaren nagenoeg dezelfde cijfers aanwijzen, in de drie volgende jaren bijna heeft moetcn verdubbelen, hij le- vert tevens het bewijs op, of dat men, on- bekend met den vermoedelijken dnur van het vruchtdragen der boomen, niet tijdig door nienwe aanplantingen heeft gezorgd voor de vereischte aanvnlling van het getal nitvallende boomen ; of (hetgeen misschien nog waarschijn- lijker is) dat men in vorige jaren aan den aan- plant eene zoo groote uitbreiding had gegeven, dat men, zonder de bevolking op al te groote afstanden van hare woningen in het werk te stel- len, aanvankelijk wel is temggedeinsd voor het aanleggen van nieuwe tuinen, maar later toch er toe is overg^aan, ten einde de produktie niet op eene al te zeer in het oog loopende wijze te zien vallen. Opmerkelijk is in dit opzigt hetgeen wij ver- meld vinden in de koloniale verslagen over 1863 en 1855. In het eerste dier stukken ') was gezegd, dat in de meeste residentien op Java gebrek aan goede gronden bestond, maar dat een vijftal^ waaronder die der Prean- ger Regentschappen, daarop eene uitzonde- ring maakte, terwijl wij in het verslag over 1855 '), juist met betrekking tot de Frean- ger RegQitschappen, het volgende vermeld vinden: <rMet uitzondering van eenige distrikten in ,het regentschap Bandong en van een klein ygedeelte van Soekapoera, bestaat overal^ehrek ^aan goede gronden, zoodat men meestal ge- #noodzaakt is de toevlugt te nemeu tot mid- <) Volgens de Ubel N^ 7 had die vermindering met 1858 nog niet opgehouden, daar op ultimo Maart 1859, das nagenoeg tegen den tgd dat de pluk voor dat jaar eeoen aanvang moest nemeo, er '^ weder ongeveer 1,300,000 vruchtdragende boomen in geregelde tainen minder aanwezig waren. «) Zie op pag. 156 der uitgavc by Keuink & Zoow te Utrecht. ') Zie op pag. 115 der officiele uitgave. tdelmatige en schiale g^a- en tegalveiden, #waarvan vele reeds 6£n tot drie malen met //koffij zijn beplant geweest. Buitendien zijn #de weifiige goede gronden over het algemeeti y van 20 li 30 palen (d. i. 7 ^ 10 ureai gaans!) #van de kampongs gelegen." W3 behoeven niet eens te blijven stilstaan bij het zeer tegenstrijdige in die beide mcdc- deelingen, maar willen slechts doen opmerkcn, hoe de laatstelijk beschreven toestand voor de regering geen beletsel is geweest, om de nieii\rc aanplantingen in geregelde tuinen, van 6,875,505 boomen op ultimo Maart 1855, te doen op- voeren tot 12,569,705 op ultimo Maart 1859 of vier jaren later. Zonder al te uitvoerig te worden, kunnen wij de becijferingen niet geven, op grond van welke wij het cr voor meenen te kunnen houden, dat, om aan die nieuwe aan- plantingen eene zoo groote uitbreiding te kun- nen geven, men in vier jaren tijds hoogstvaar schijnlijk 12 ^ 13,000,000 boomen heeft moeten planten ^), zoo niet meer. Is dit zoo (en wij zouden ons zeer bedrogen moeten hebben, zoo het anders ware), dan 2ou daaruit volgen, dat, ongeacht de uit bet ver- slag over 1855 aangehaalde mededeeling, noch gebrek aan goede gronden, noch de verre af- stand van het weinige goede dat nog beschik- baar was, de r^ering heeft verhinderd, om eene oppervlakte van minstens 20 ^ 35,000 bouws met nieuwe tuinen te doen aanle^en. Zulke operatien verstaat geen particuliere on- dernemer, die zijn geld lief heeft, en iederen man, die voor hem werkt, voor elken dag ar- beids meet betalen, en goed zelfe, zal hij niet in den steek worden gelaten, maar kan alleeii een stelsel, gelijk het voor de Javaansche be- volking zoo gezegende kultuurstelsel, zichvcr- oorloven. Het op ultimo Maart 1869 aanwezige getal vruchtdragende boomen wordt gez^ 36,880,269 te bedragen. Wanneer wij daarbij in het oog houden, dat in dat djfer noodwen- dig heeft moeten worden begrepen het getal van 6,875,505 boomen, dat aan jongen aanplant ^) Men houde hierbfj slechts in het oog, dat de geheele op ultimo Maart 1856 bestaande jonge aan- plant, op ultimo Maart 1859 is overgegaan in de kategorie der vruchtdragende boomen, ea zal men van zelf tot de conclaaie moeten komen, dat de totale jonge aanplant in geregelde tainen ad 12,56S,705 boomen op het laatstgemeld tgdstip geheel oienff^ in drie jaren t^ds bewerkstelltgde aanplant meet z\jn. Onze berekening is waarschjjnmk eer bcDeden dan boven de wexkelgkheid* KO. 181 in ger^gelde tuinen op ultimo Maart 1855 aan- ^aig was, dan blijkt het, dat, zonder die bij- Toe^, liet getal Truchtdragende boomen in geregdde tuinen, waarvan het bedrag (volgens de label N**. 7) op hetzelfde tijdstip wordt op- ^'i^cvcn ad 44,630,519, op ultimo Maarfl859 2oa zijn gedaald tot ongeveer 30,000,000; weshaive het rerlies in yier jaren tijds alleen T»i den Truchtdragenden aanplant in geregelde niiiien op niet minder dan een cijfer van 14:7s milL'oen boomen kan gesteld worden! Zulke ailkomsten, hoe treurig op dch zelve, behoe- ren ous niet te bevreemden, wanneer wij we- kii, dai men met de uitbreiding 200 roeke- loos i£ te werk gegaan, als uit de bekente- uissen der regering zelve het geval blijkt te zijn geweest Het getal vrachtdragende boomen, behoorende tot de kategorie van bosch-koffij en, volgens tabd N^ 7> op ultimo Maart 1855 b^agende 4,247,158, Bchijnt op hetzelfde tijdstip van het Tolgeode jaac te zijn vermeerderd met ruim U00,00O stoks. Waaruit die vermeerdering is Terkiegen, is niet na te gaan, daar gedurende ktgehede vijfjarig tijdvak (volgen8tabelN^8) ^&u bet bestaan van nieuwe aanplantingen niet ^ilijkt In verband tot deze laatste bijzonder- lield en dewijl het getal vruchtdragende boomen in deze kat^orie tot ultimo Maart 1859 met elk jaar eene vermindering heeft ondergaan, zou men bijkans tot de conclusie moeten ko- m^ dat men voomemens is de aanplantingen van boschko£Gj te niet te laten gaan. Deze verondeistelling wordt te waarschijnlijker wan- oeer men nagaat, dat de koffij boomen in gere- ?dde tuinen, even zoo goed als de boschkoffij, op bofichgrondeu behooren te worden geplant, c& dus het gebrek daaraan, terwijl men voor ^3 geregd^e txiinen reeds meermalen gebroikte ^ciiiale ^ga- eu tegalvelden had moeten nemen, zidi iuer niet minder heeft doen gevoelen. 