The lichen book; handbook of the lichens of northeastern United States;
De langen tijd gehoopte Biclitwerken van Bilderdijk waren einfaltig geworden; in dicht aanegeslössen statige rijen ston den deelen in de boekenkasten van ons Nederlandsche volk; van zijn kweekeling Da Costa waren eveneens de komplete dicht werken en cour de publication; Ons voorgeslacht had een nieuwe bron van genietingen doen voor een daarmede ganzch onbekend publiek; het Zondagsblad haden Kruseman's naam doen eeren als dien van een kloek emstig vooruitstre-vend uitgever; de Leekedichtjena hadden aller oogeu getrokken door de pikante zeggingskracht, waarmede zij op de moderne theologie de aandacht vestigden; de Brieven over den Bijbel was van Krnseman's kant een daad van beteekenis geweest. Waarlijk, de nitgever van zooveel Klinkende titels had reden zich zelf te prijzen, dat door zooveel ondernemingsmoed en zooveel geestkracht dat alles door hem tot stand gebracht had kunnen worden. Die roeping zou hij getronw blijven. Waar graan voor hem te maaien viel, zou hij oogsten, om koren te geven aan zijn Nederland. Bouwstoffen Dl. II biz. 672. VI. Einde van den Grooten Tijd. — Hellas en Latinm. — Beets, Be kinderen der zee. — Staringy Gedichten. — Fonds TeUingr 1862. — Hofdyk, Be klooster-orden in Nederland. — Bnsken Uuet, Onze bede. — Mac^, Geschiedenis ran een hapje brood. — Pierson, Be oorsprongr der modeme rigtiu^. — Familie-bübel. — Be bonwwerken yan den architekt P. J. H. Cuypers. 1861—1868. Die uitgaven van 1860, ze klinken als een klok; de arbei-der aan het Spaarae ging steeds voort helder en rein klinkende klanken over Nederland te doen hooren. Zou het jaar 1861 daaraan gelijk zijn? Of zou er eeuige verslapping intreden? De toekomst zou leereu of en zoo ja in hoever het jaar 1860 overtroffen kon worden. Aan begonnen uitgaven die langzaam haar voltooiing te gemoet gingen — de Jonge's Zeewezen, Hofdijk's Ons voorgeslacht, Lewes' Ons leven, Da Costa's Dichtwerken, de Natuurlijke historie — zou het evenmin ontbreken als aan periodieken — Aurora, Wetefischappe-lijke Bladen, Prakfisc/te- en Christelijke Volks-ahnanak, Zondagsblad — en aan nieuwe plannen die niet tot uitvoering wamen, van den uitgever zelf u. Itgaande of door anderen hem Aangoboden. DE NAVOESCHEE. 1861. Tot die welke met tot uitvoering kwamen, behoort Prof. Hofstede de Groot met een redevoering over Ary Scheffer's eigenaardigheid als schilder en Prof. Lauts met een reisverhaal van de laatste ontdekkingen der Nederlandera langs de kusten van Nieuw-Guinea in 1858. Eveiirain kregen een gunstig bescheid AUard Pierson, die den wensch te kennen gaf, dat Kruseran de door het overlijden van Kemink opengevallen plaats zou innmen en voortaan de uitgever van zijn zijn, waartoe hij hem, gansch onafhankelijk van Van Vloten een toelichting en beoordeeling van Spinoza's Ethica voorstelde, en Tred. Müller, die in een bui van moedeloos-heid en gedruktheid zich van De navorscher wilde ontdoen, meenende dat hij zelf niet de geschikte man als uitgever van dat tijdschrift was (!) Natuurlijk dat Kruseman, zelfs na herhaalden aandrang van MuUer's kant niet in dat voorstel trad by ook omdat hij thans geen nieuwe onderaemingen er bij wilde nemen; hij was toch Beigungen aan zijn Geschieden der Godsdiensten en scheen daarbij kans van slagen te zullen bekommen. Daarover echter later. Onder de eerste onderafdeeling — niet geslaagde pogingen * Brief van Hofstede de Groot 10 Februar 1861. * Brief van Lauts 24 Juli 1861. * Brief van Pierson c. 1 December 1861. * Brief van Pierson 16 December 1861. * Brief van Müller 26 October 1861. * Brief van Müller 26 October 1861. 'Neen, De Navorscher mag niet van daan! Uw naam is er te lang aan verbonden geweest en een te solide k op dat tgdschrift, dan dat ge nw pleegkind een weeskind zoudt mogen laten worden. Ook is de gansche administratie te veel by U ie huis, en de Redactie te zeer met nw matiier van doen eigen, dan dat een ander in nwe plaats en in uw regten zou kunnen treden. Ik heb met aandacht en belangstelling kennis genomen van uwe c^fers. De speculatie gaat achtemit, beaald acbteruit; maar ik heb alien moed, dat gg het debiet er weer boven op zult halen, wanneer gy er de middelen maar voor te baat neemt. Die zyn, naar myn idee: een nieuwe serie openen met 1862, ruim eerste afleveringen. In commissie zenden en een tyd lang adverteren. (Brief aan Fred. Muller 5 November 1861). MEVE. BOSBOOM-TOUSSAINT, KOMPLBETE WERKEN. 563 van Kruseman — moet melding gemacht wolden van het laei eenige plan, dat ik in 1861 ontmoette, de kompleete werken van mevronw Bosboom-Toussaint. Schoon mevr. Bosboom zelve beweerde er niet zeer op gesteld te zijn dat een kom- pleete uitgave barer werken nog bij haar leven verscheen, was echter het feit, dat Kruseman de poging wilde doen haar bij- zonder aangenaam; de vasthondendheid van enkele eigenaars der kopyen — Kraay werd hiervan bij-zonderd — maakte het plan onnitvoerbaar, vooreerst althans: eerstin 1869 en volgende jaren zou het plan verwezenlijkt Worden door D. A. Thieme te Amhem, als onderafdeeling van zijn serie Nederlandsche autheurs. Die vriendschappelijk band, die thans hechter gelegt was musschen mevr. Bosboom en Kruseman, zal dan ook wel de reden geweest zijn, dat het voor Kruseman onmogelijk zou zijn een geschrift tegen haar uit te geven. Deze verdediging van de modeme theologie door Huet tegen mevronw Bosboom zou echter bij Kruseman wat het wetenschappelijk deel van hetonderwerp betreft voortreflöre Freilijk tehuis geweest zijn; thans gaf Weeveringh Huet's Aa7i Mevr, Bosboom Toussaint (1862) uit, niet voordat Kruseman op Huet's verzocht zijn oordeel over de kopy had gezegd en, daartoe verzocht, op vele plaat-sen scherpe woorden en minder welgepaste uitdrukkingen ge-schrapt of verzacht had. Het niet slagen van de hulde, die hij aan de auteur der Leycester- romans wilde brengen was telegraphische in 1861 met Ter Gunne en Prof. van Vloten, waren ergerlijk. In November 1860 verschieden te Deventer bij Der Gunne Nederlandsch dicht en ondicht der negentiende euw. Bijeen-verzameld en gerangschikt door Dr. J. van Vloten... 1° deeL Bilderdijk-Fosmaer. Die uitgaaf kreeg; Kruseman, omdat hij * Brief van mevr. Bosboom-Toussaint 14 September 1861, — Vgl. Bouwstoffen Dl. II biz. 68 en 69. PROF. DE. J. VAN VLOTEN. 1861. geen debitant meer was, iiet oniniddellijk onder de oogen en hem gewerd dan ook eerst op den laatsten dag van 1860 de mededeeling van de zoons van Mr. A. C. W. Staring, dat in die Bheinlezing vele gedichten V van dien Gelderschen zanger, met veranderde spelling, samenvoeging van coupletten en verschikking der regels waren overgedrückt. Die mededeeling was Kruseman zerst onangenaam. Hij toch was reeds geruimen tijd bezig een nieuwe editie van Staring's gedichten voor te bereiden, waartoe hij zich reeds van den eigendom verzekerd had. Toch zou tegen dezen nadruk, als men will, niet veel te doen zijn, daar volgens de vigeerende auteurswet van 1817 het kopyrecht op de werken van dien dichter verjaard was. Maar erger was de ontdekking dat behalve deze 40 bladzen van Staring y er 116 voorkwamen die aan zijn Bilderdijk ontleend waren. Noch voor het een, noch voor het ander had hij zijn toestemming verleend, en al kon hij ook geen reclit laten gelden op die gedichten van Bilderdijk, die nä, 1817 verschenen waren, op die welke v66r dat jaar het licht gezien hadden erkende, raeende hij zeer zeker zijn recht te moeten handhaven en dat te meer, daar hij aan Thieme, den eersten uitgever van de Bhemlezing slechts vergun. Ning gegeben had een "anhaling" te mogen Doen uit Van's-Gravenweert en Borger. Ter Gunne, om in- lichtingen gevraagd, beweerde er niet van te weten, daar hij het werk eerst gezien had, toen hij het op het voorwerk na ge- heel afgedrukt overgenomen had van W. Thieme te Zutphen. Na veel geschrijf, waarbij Krnseman het geschil voor het besteht der Vereeniging bracht, maar later aan dat lichaara verzocht aan de aanklacht geven, omdat hij de zaak liever persönijk Tilde behandelen uit vrees, dat het gezag van de Vereeniging wellicht zou lijden, wanneer zij in dit geschil een bekentenis van onverraogen zou moeten doen, bleek, dat Thieme aan Prof, van Vloten de vrije hand had gelaten in het kiezen der kopyen en dat hij, bespeurende in welke richting zulks geschiedde en zich als lid van de Vereeniging niet aan moeielijkheden willende blootstellen, aan Ter Gunne, geen lid der Vereeniging, de gansche oplaag had over-gedan. Het werd daardoor aan den eenen kaut moeielijk den isei. eigenlijken schuldige, die wettelijk geheel in zijn reclit, maar niettemin zeer unfair gehandeld had, te vinden, en aan den anderen kant ook weer bezwaarlijk hem te tretien. Juist daarom had de geheele geschiedenis geen verder verloop. Allen dit, dat Kruseman Prof, van Yloten ging houden voor den persoon, die zoo tegen alle usances van den Boekhandel gehandeld had; en te meer reden had hij daarvoor door den woesten aanval, dien Van Yloten in de voorrede van de BicJd en ondichi tegen de Vereeniging deed. Hoe het zij, in zijn achting was de auteur van Het Nederlandsche Jcluchispel en van Nederlands opatand tegen Spa7ije aanmerkelijk gedaald en Ter Gunne zou dan ook om die reden in 1864 geen guustig antwoord kunnen erlangen op zijn vraag om Eenige kopje-eigendommen van Kruseman te mogen overdrukken; in Kruseman's fonds-lijsten zou voortaan geen titel van dien Deventerschen hoog-leeraar kunnen voorkomen. Der Gunne en Yan Yloten hadden het aan zich zelf te wijten, dat het derde deel, de bundel Proza zo onvolledig zou zijn. Yoor echter over te gaan tot de nieuwe uitgaven, die in 1861 het licht zagen, moet de naam van Multatuli genoemd worden. Na de entmüdling in 1853, was Dekker wel eenigszins uit Kruseman's gedachten geraakt. Zijn terugkeer naar Nederland deed de oude vroegere verhouding weer terug keeren en al het verschijnen van de Max Havelaar ging in 1861 het gerucht rond, dat hij met Kruseman een contract zou hebben gesloten om bij hem uit te geven en daarop voorschot zou hebben ontvangen. Dekker verzocht Kruseman dit tegen tegen over my en anderen worde doorngewe-ten dat ik tegen mijn aard en gewoonte, evenzeer als tegen mgne wenschen, n lets moet weigeren." (Brief aan Ter Gunne 4 Jnni 1864. Vgl. de Bloenxlezing uit het Nederlandsch proza. Deventer A. Ter Gunne 1865. Voorrede biz. 6. Vgl. bier voor biz. 232. E. Donwels dekker. 1861. Kruseman schreef aan Multatuli, die toeu verblijf hiel in het Poolsche Koffiehuis te Amsterdam, onder dagteekening van den 25 September 1861: Waarde Dekker! Gaame voldoe ik aan Uw verlaugen door, tégen spraak van alle mogelijke praatjes, getuigenis af te leggen, dat er tusschen U en mij geen schemer van contract bestaat, van welken aard ook. Evenmin, dat gij van mij voorschot zoudt hebben genoten voor eenig werk dat bij mij zou uitkomen. Noch van Uwe zijde, noch van de mijne is ooit de minste onderhandeling gevoerd  gaarne herinneren wil, is die van een jeugdige, een warme, ik geloof nobele vriendschap. Gebeurtenissen van later tijd zullen mij het aangename herdenken van dieu tijd nooit ontnemen. Maar daarbij blijve het ook. Onze rigting in denken en doen loopt veel te wijd uiteen, dan dat cr, evenmin bij U als bij mij, als fiere mannen, idee zou kunnen zijn van intieme ontmoeting. Geen onzer zou 't begeeren. Maar al schrijf ik U dit, zwart op wit, en met al de kordaatheid waarmee we elkander altijd in de oogen heb- ben gezien, even rond verklaar ik U van mijnen kant, dat ik U nooit zal ontwijken waar het toeval ons zamen mogt brengen. Ook zonder sympathie kan er waardeering zijn. Ja hartelijkheid in sommig opzigt. Staande in onze vrijheid en strevende voor wat we goed achten, zullen we elkaar in 't oog houden met be- langstelling. Met de beste wenschen reik ik U de hand *. * Vgl. Brieven van Midtatuli [De Havelaav verschenen], Amst, 1890 biz. 120. — Na de verschyning van de Havelaar werd Dekker van alle kanten door de uitgevers om kopy aangezocht; onder ben beboorde Kruseman niet. BUITENLANDSCHE KLASSIBKEN. 567 Zooals ik zeide zou 1861 alleen reeds voldoende zorg op- law. leveren voor de behartiging der periodieken en vervolgwerken. Onder die laatste groep vallen de Bnitenlandsche klassieketiy die vermeerderd werden met Van 's-Gravenweert's vertaling van de Odysiea *, een herdruk van Esaias Tegner's Frithiofs saga. Uii het Zweedsch vertaald door wijlen P. L. F. C. von Eich- storflf. Nieuwe uifgave^ herzien door J. J. L. ten Kate ^, Young's Nachtgedachten, Gevolgd naar het EngeUch door A. C. Schenk. Der dekt, onder toezicht van J. J. L. ten Kate Lindo's verdietsching van Tom Jones door Eielding, Longfellow's Gedichien nagezongen door S. J. van den Bergh en Jean Paul's Gedachten, met een inside door J. A. Weiland. Deze laatste uitgave was slechts een tweede titeluitgaaf van de restant-oplaag, die Kruseman in September van het vorigjaar op de fondsveiling van de Gebr. Muller te's-Hertogenbosch gekocht had. Al die aanvulliugen van de Buitenlandsche klas-sieketi zouden weer even zooveel bewijzen blijken te zijn van de bitter weinige levensvatbaarheid van die serie; alle gaven anmerkelijke schadeposten. Van deel van de Klassieken van 1861 moet nog afzonderlijk genoemd worden, zoowel omdat het plan tot uitgave er van in tegenstelling met de andere niet van Kruseman uitging, als om de gewandler letterkundig-historische merkwaardigheid van de vertaling. In Februar 1861 kreeg Kruseman een brief van den het onbekenden Dr. Kern, toen leeraar in het Grieksch aan het Athenaeum te Maastricht. Kem was opgewekt geworden door de studien van Van Limburg Brouwer in De Gids van 1860. Met het jaarmerk 1861 werd de uitgaaf echter reeds in December 1860 gedebiteerd. Deze herziening werd aanleiding dat Ten Kate in 1872 by Hoveker & Zoon te Amsterdam nitgaf zijn Esaia Tegner als godgeleerde en dichter. — In 1876 verscheen bij Funke de derde jütel?l- uitgaaf der vertaling zelve. Den 27 Maart 1861 boekte itruseman in uitgaaf: „Longfellow Ge-dichten aan B. Tauchnitz voor 1000 portretten / 35.30 568 KALIADASA, (Gakuntat/i. 1861. Over de lettervoortbrengselen van een volk, dat niet alleen de oudste aller heilige overleveringen bezit, inaar ook onder de denkende natien der wereld een een een verste plaats heeft ingenomen en bood hem ter opname in de Buit'enla7idsche klassieken an een vertaling van het Indische drama (akuntald van Kalidftsa, in de overtuiging verkeerende, dat het voor de erste maal was, dat er een Sanskrit werk in het Nederlandsch was overgebracht. Zonder uitkeering van honorarium nam Kruseman de uitgave aan, nadat de vertaling nog erst me-trisch omgewerkt was in overeenstemming met het origineel. Die prioriteit van een Nederlandsche vertaling uit het Sanskrit zou echter blijken ten onrechte gemeend te zijn. Matthias de Vries, van wien eerst sprake was geweest dat hij bij de vertaling een inleiding of voorrede zou schriven maakte de opmerking, dat in 1792 bij A. Loosjes Pz. tc Haarlem reeds een Nederlandsche vertaling het licht had gezien, bewerkt naar de Hoogduitsche van Forster ^ Behalve dat die recensie merkwaardig is voor de kennis van de philologie der Indische literatur daarin door De Vries ten toon gespreid, is zij tevens ook een bewijs van zijn groote belangstelling in die vertaling; het boek was toch nog gcen vier weken de wereld in, of de Leidsche hoogleeraar in de Nederlandsche taal begroette de verschijning er van met vreugde en meende zonder verwijl de aandacht zijner landgenooten er op te moeten vestigen. In weer- wil daarvan was het debiet slecht: 186 exemplaren werden er in ruim 6 jaar gedebiteerd. Nog met andere deeltjes zou Kruseman zijn Bidfeyilandsclte klaasieken vermeerderen : de Homenis van Van 's-Gravenweert in het einde van het vorig jaar compleet verschenen gaf het denkbeeld aan de hand onder den titel Hellas en Latium, Ver- taling van de weest beroemde viodellen uit de klasskke oud/ieid als titel-uitgaaf een onderafdeeling te vormen van vertaalde Griek- sche en Latijnsche classici; zij verschenen in maandelijksche afleveringen van ongeveer vijf vellen voor /'0. 75 de aflevering. Alfjetneene Konst- en lelterbode. 18G1 biz. 412. HELLAS EN LATIUM. 569 Drie werken verschenenindezeafdeelingin 1861, 1862 en 1863, isei. welke geen van alien hun kosten dekten, nl. Terentius' BUjspden. In het NedsrduitscJi avergebragt door Dr. I. C. van De venter ^, Sophocles' AnfigOne, (Jit het Grieksch iii Hollandsche vaerzen ver- taald door A. J. ten Brink. Met eene verhandeling over het Atheen- 8che tooneel en verklarende aanteeheningen en Yirgilius' Helden- dicht de Eneis, Naar eigen critische heschouwing^ in Nederduit- sche metrische versmaat overgebrachty door Mr. S. J. E. Itau. Bij deze laatste vertaling verleende Mr. J. T. Bodel Xijenhuis, op verzoek van den auteur zijn liulp in het nazien der proeven. Eerst tmntig jaar later in 1883 besprak Iluet de Eneis door Ran vertaald, een vuurproef die zij glansrijk doorstond ^, t<3r\rijl Funke van deze onderafdeeling in 1869 een nieuwe titeluitgaaf in alleveringen begon als De groote meestera der oudheid. Uit de oorspronkelijke talen in het Nederlandsch over- gebracht en opgehelderd en het belangrijk genoeg achtte bij de verschijning van de eerste aflevering in het Nleuwsblad te doen aanteekenen dat „onder bovengenoemden titel worden uitgegeven eenige werken uit de serie „Buitenlandsche klassieken^', vroeger verschenen bij A. C. Krnseman" ^. Evenzoo werd de reeks der Naimerlijke historic vermeerderd met de eerste afleveringen van Lubach's De beivoners van Nederland — zij hadden tot titte Grondlrekken eener ethnologie van Nederland — en Krecke's Het kllmaat van Nederland, waarin de schrijver de resultaten, getrokken uit meer dan een millioen waarnemingen door hem zelf gedaan, wenschte neer te leggen; beide werken zouden de reeks der Natuurlijke historic van De verschgning gaf aanleiding dat P. J. Veth een uitvoerige studie wijdde aan Terenfius en het oude Roineinsche blijspel in De Gids (1862 Dl. II biz. 606 en 697). Litteransche fantasien en kritieken. Haar. z. j. Dl. XXI biz. 45 vlg. Nieuivsblad voor den Boekfiandel 30 September 18 69. Nieuwelsbild voor den Boekhandel 7 Februar 1861. Het werk kwam met de 6e aflevering in Juni 1863 complet, met den ondertitel Crrond-trekken eener vaderlandsche ethnologie. Brief van Krecke 25 Mei 1862. 570 BOOAERS^ JOGHEBED. 1861. Nederlaud afsluiten. Zouden zij dat doen omdat er geen onder afdeelingen meer te behandelen waren, of was het debiet zoo entraoedigend dat een voortzetting onverautwoordelijk zou zijn? Geen van beide schijnt mij het geval; de eigenlijke reden was het gebrek aan veerkracht, dat Kruseman binnen kort zou krijgen, dat hem met moed aangevangen en volgehouden serien als de Buiieyilandsche klissieketi en de Natuurlijke klissieketi en de handen zou doen leggen en hem de zoo noodige opge- Wektheid zou benen auteurs te zoeken en aan te sporen, tot bet behandelen van andere onderafdeelingen. Daraan moet uit den aard der zaak niet toegeschreven worden dat 1861 overigens weinig belangrijk was; veeleer aan en armbreuk die hij in Januari van dat jaar kreeg, en aan de groote drukte die hem in den zomer te wachten stond als directeur van de Nederlandsche maatschappij ter bevordering van nijverheid tijdens de tentoonstelling te Haarlem gehoudeu. Een herziene herdruk van de Jocliehed van Bogaers kwam in October in het licht, versierd met nieuwe afdrukken van desteenen, die in 1835 voor den eersten druk door Madou beteekend waren. In tegenstelling van de andere gedichten van Bogaers dekte deze uitgaaf op den langen duur de kosten, evenals Bogaers' Ballad&n, welke in April daaraanvolgende verschenen. Het slechte onthaal, dat over het algemeen aan de gedichten van Bogaers ten deel viel, had de dichter aan zich zelf té wijten. Door in den beginne zijn uitgaven buiten den handelte houden, had hij zich buiten den louterenden en heilzamen invloed van de critiek gehouden, en bovendien nog stelde hij. Deze uitmuntende bnndel, even als de vorige nooit in den handelgeweest, bevat, behalve een aantal nieuwe gedichten, ook al die naive en gevoel voile stukken, die in den lande reeds zooveel naam hebben gemaakt. Ik stel mij daarom voor dat het debiet van dezen dat der vroeger uitgegeven bundels verre zal overtreffen. (Advertentie in Nieuwsblad voor den Boekhandel 20 Maart 1862). Huet. Litteravische fanfasien en kritieken. Haarl. z. j. Dl. VII biz. 18. BOGAEES, JOCHEBED. 571 zijn gedichten voor het publik verkrijgbaar toen het getij isei, verloopen was. Mededeeling daarvan te moeten doen aan den auteur was een pijnlijk iets; op zijn verzoek was Kruseman echter gedwongen hem in 1862 rekening-courant van den staat van zaken te geven en hij schreef hem den 9 September 1862: Volgens uw geeerd verlangen heb ik U een volledige rekening te geven van de editien die nwe goedheid mij wel heeft willen toevertrouwen. Ik heb bij deze de eer daaraan te voldoen. Ik kan nogtans niet ontveinzen dat mij deze pligt eenigzins zwaar valt en dat ik met een gevoel van weemoedigen schroom tot die openlegging over ga. Bij de beroemdheid van uw Geeerden naam; bij de hulde en liefde die men sinds jaren uwe verzen pleegt toe te dragen, en bij de onovertrefbare ruira- heid van U als auteur jegens mij als uitgever, had ik zoo van harte gaarne U een rekening wenschen over te leggen die blijk gaf van de meest verblijdende uit- komsten. Als tusschenpersoon tusschen den Dichter en het Publiek zou het mij een voldoening geweest zijn U te kunnen verkocht. Dat genot moet ik missen en ik mij de vrees niet ontveinzen, dat U dit als zij het slechts eenigzins zal te leur stellen. Onze praktische tijd is voor alles wat kunst is alles behalve voordeelig, en terwijl tien jaren geleden en vroeger het bezit van en poetische bibliothek tot de manieren der beschaafde maatschappij behoorde, blijkt men zich in onze dagen te spenen met de voor- dragt van Eederijkers, maar overigens zijn geld liever te besteden aan voorwerpen van weelde, behalve boeken. Mag ik uit eigen ondervinding een voorbeeld noemen? Van de groote editie der Bijbehche vrouwen verkocht ik twaalf jaar geleden ruim 2000 exemplaren; van dergelijke bundels van den jongsten tijd is niet het 1000 &®" deelte geplaatst kunnen worden, en termjl ik bij den dood van Da Costa met den besten moed de uitgave der Koni' pleete dichtwerken ondernam, moet ik thans tot mijn 572 BOGAEES, JOHNSON. 1861. grieve bekenneii, dat de oiibegrijpelijke laauwheid van het publiek tot heden toe nog bij lange na niet de kosten der onderneming heeft gedekt. Bij dien tegenwoordigen geest is het debiet voor al [van] uwe Gedichten buitengewoon groot geweest en weegt dit tegen het min gunstige V van de Jochebed en De iogt van de Gibraltar mini op. Dat de Jocliibed - niet ruimer verkocht is heeft eene naturlikke reden in de meer kostbare wijze van uitvoering en de betrekkelijke dnurte van het boek, terwijl tevens reeds een aantal present-exemplaren van vroegeren tijd in handen uwer vereerders waren. Maar dat De togt van Heeniskerk tot op heden toe niet oneindig me^r gevraagd is, dat wekt mijne bitterste verbazing. Tegen het Sint-Nicolaasfeest verscheen De klnderen der zee, Scheisen 7iaar het leven aan onze Uollandsche strandefi dour Jozef Israels. Graimren van J. H. Eennefeld. Gedichten van Nicolaas Beets, een werk, dat behoudens den veronderden band van J. van den Heuvel t« 's-Gravenliage, nog niets van zijn aantrekkelijklieid verloren heeft. De relatie die Kruseman met Israels in 1859 en 1860 had aangeknoopt over het illustree- ren van Adam Bede, had zijn wakker oog meer in het bij- zonder doen vestigen op dczen kunstenaar en den lust bij hem doen ont waken het een of ander ook van hem in zijn fonds op te nemen. In overleg met Israels kocht hij daartoe voor /'800 van Buffa de twaalf stalen platen, die Rennefeld naar even zooveel composities van dien schilder onder handen had, en Israels verheugde zich in het denkbeeld dat Beets de man zou zijn, die bij de prenten dichtstukjes zou leveren *. De uitgave had slechts een matig succes ^; de verkoop van * Volgens de bijgevoegde  April 1861. * De particuliere prgs voor een exemplaar in den linnen band met vergulde titels en verguld op snede was / 8.50. BEETS, DE KINDERBN DEE ZEE. 573 het artikel op de fondsveiling van 1865 dekte de uitschotten isei. Nog niet ten voile. Ten onrechte, naar ik meen. Deze nitgaaf komt me voor uit artistiek oogpnnt het voortreffelijkste te zijn, wat Kruseman als uitgever tot op dat oogenblik gegeven had. Gezet uit de mediaan romein N°. 17 met 9 punt interlinie, elke pagina omgeven door een fijne lijn, wordt elk vers voorafgegaan door een franschen titel uit paragon geschaduwde fantaisie kapitalen gezet. Der eigen drukkerij gedrukt op kwarto papier door De Charro geleverd, was het een der laatste werken, die Kruseman op zijn eigen typographische inrichting zou doen drukken; maar dat werk is in mijn oog dan ook een overtuigend bewijs van de artistieke richting zijner drukkerij, van het zeggen van Kruseman's tijdgenooten, dat hij een „ Smaakvol en kunstminueud" uitgever was. Het verwondert mij dan ook geenszins, dat er in 1866 sprake was van een Engelsche editie. Mr. Richard Pigot te Louden, die reeds een vertaling geleverd had van de Sinne-beelden van Cats, was daarover in briefwisseling met Beets, en ik denk dat in de eerste plaats de prenlen hem aangelokt zullen hebben, maar niet minder de tekst. Over dien, tekst een enkel woord. Hij was alleen het eigen-dom van Kruseman, onder den titel De kifideren der zee; Beete had zich voorbehouden, om deze verzen later, zonder eenige vergördet, op te nemen in een bundel. Twaalf gedichtjes waren geinspieler dorroisierede door Israels' talent; naast Langs moeders graf, waarbij indertijd ook Huet een bijschrift had geleverd in de Aurora — het opstel dat in zoo hooge mate de verbolgenheid van Da Costa had opstel dat in zoo hooge mate de verbolgenheid van Da Costa had opstel, was ook Ket hreistertjeny dat overbekende, guitige stukje, in het licht gekommen. Het geheel was een uitgaaf geworden, waarmede Kruseman zelf hoog wegliep, en terecht zeide hij dan ook o. a. in het prospectus: „De fijngevoelde tafereelen, die wij aan het eenige penseelen. V van onzen Israels te danken hebben, hebben niet alleen hier te lande, maar ook in het buitenland eene welverdiende vermaardheid. De graveerstift van Rennefeld. Ist heeft die in dezei bundel teruggegeven op eene wijze, die van groot kunsttalent getuigt. De Dichter Beets heeft de wel-willendheid gehad, daarbij zijne dichterlijke bijdragen te voe-gen. Alzoo is dit een echt nationale bundel van teeken-, graveer- en dichtkunst. Een ander prachtwerkje, dat een een voor Sint-Nicolaas te dienen, te gelijk met Be kwderen der zee uitkwam en bijdragen gefallen, winst gaf, was Moza'iek. Kunsiralbuw. De verschillende auteurs, die reeds meermalen aan de Aurora hadden medegewerkt, stonden onder voorbehoud van de bijdragen later in hun bundels op te nemen, hun arbeid voor dit prachtwerk aan Sam Jan af; voor dergelijk werk bleef Van den Bergh dan toch nog altijd. de rechte man, en het is dan ook best te begrijpen, dat Kruseman zich voor soortgclijken arbeid tot zijn trouwen en ijverigen vriend wendde. Sleclits zeer kort bleef het bij Kruseman; op de fondsveiling in October van het volgeude jaar werd van der Beek kooper van dit artikel, die den particulieren prijs terugbracht van 7.50 op 5.25, over welke prijs vermindering in het Nieuwsblad een klaaglied aangeheven werd. Heel veel meer dat de aandacht thans nog verdient, gaf 1861 niet te kijk. Kruseman haalde door hard werken den tijd werke in, dien de tentoonstelling van het vorig jaar hem entroofd had en gaarde blijkbaar nieuwe krachten om na de entraoedigende resultaten van het Zo?idagsblad, de poging om levensvatbaarheid te geven aan zijn Buite7ilandsche klassieken en het op gang brengen van de Da Costa, andere grootsche en oorspronkelijke plannen ten uitvoer te brengen. Hij zon daarop in dat jaar niet alleen, hij zette zijn bakens er voor uit en de toekomst zou leeren, dat ook dit jaar, schoon voor de buitenwereld ten achter staande bij vroegere, geen verloren jaar zou geweest zijn. 8 Januari 1863. Brief aan Fred. Muller 27 Jul I 1862. STARING, GEDICHTEN. 575 Ein van die uitgaven was het eerate stuk van de Gedichenten i.e. van A. C. W. Staring..., viet eene inleiding uitgegeven door Nicolaas Beets. Die uitgaaf maakt een ietwat zonderling figuur in de richtig, waarvan 1861 en 1862 vooral getuigde; niet omdat, geheel op zich zelf beschouwd zij niet in het fonds van Kruseman op haar plaats zou zijn, maar wel, omdat de richtig langzaam aan een anderen kant opgegaan was. Men zou geueigd zijn haar veeleer vroeger te plaatsen, en dat denkbeld zou per slot van rekening blijken juist te zijn. Eeeds in 1854 had een uitgaaf van Kruseman zich in zeer sympathieke woorden geuit over dien Gelderschen Der ichter ichter vermoeden ligt voor de hand, dat toen reeds de lust bestond door een nieuwe uitgaaf van Staring's gedichten aan diens poezie nieuw leven te geven. De bodem van Nederlatid en de redactie der Landbouw-boekjes, waardoor Kruseman een zeker soort van verplichting jegens den zoon van den zanger van den Wildenborch gekregen had, wakkerde het denkbeeld aan ook van zijn kant iets te doen jegens hem en zijn broeder. Het ligt voor de hand, dat een nieuwe uitgaaf van de gedichten van dien Gelderschen dichter hen aangenaam zou kunnen zijn, en dat denkbeeld strookte volkomen met het punt van uitgang dat ook aan de kompleete BUderdijk het aanzijn bezig was te gven. In 1858 besprak Kruseman het met de beide Staringen en zij juichteu het toe, dat Kruseman pogingen in het werk wilde stellen de dichterlijke ualatenschap van hun vader uit een sluimerenden sluimerenden sluap tot hernieuwd leven te wek - ken. Zij knoopten onderhandelingen aan met Is. An. Nijhoff te Amhem, den bezitter van de kopy, die de 125 nog voor-handen exemplaren met het kopyrecht voor /200 afstond; zij voerden briefwisseling met literatoren om het toezicht over den nieuwen drk te houden en wisten, na eerst te vergeefs 'Zie hiervoor biz. 251. Deze Bom boekte Eraseman als betaald aan Staring reeds den 5 Februar 1858. 576 STARING, GEDICHTEN. 1862. Eenmaal zoover gekommen in het einde van 1859, waren allerlei omstandigheden oorzaak, dat Beets verhinderd werd den eigenlijken arbeid te onderaemen, de nieuwe rangschikking te balen en zijn oordeel te zeggen over de correcties, die Staring in zijn handexemplaren had aangebracht. Het duurde tot bet tweede halfjaar van 1862 eer er een gedeelte vanhetlicht zag. Ontmoedigend resultaat. „De uitslag was, dat ik van dezen uitmuntenden dichter 39 exemplaren bij inteekening verkocht. De schuld hiervan lag gedeeltelijk bij D'. J. van Vloten, die, mijn voorgenomen uitgaaf kennende, zich niet outzag het grootste deel van Staring's verzen — [37 bladzen] — in zijn Bic/it en ondicht na te drukken" De prijs — f 1.40 voor het eerste deelt je — stond dat waarlijk niet in den weg; wellicht werd het debiet wat aangewakkerd door de bespreking die Huet van die nieuwe uitgaaf gaf in Be Gids, het bleef niettemin flauwtjes en eerst de verkoop van het artikel in 1867 zou de rekening-courant van deze uitgaaf althans niet met een deficit doen sluiten, maar ook toen eerst zouderi de Gedichten op haar waarde geschat worden: in Juni 1896 verscheen er een 7® druk (volksuitgave) van bij W. J. Thieme te Zutphen. Achteraf valt dat geringe debiet van deze uitgaaf onder Kruseman's beheer nu wel eenigszins te verklaren. De rechte Evenzeer als hg [Van Vloten] de goede bedoeling en de kosten van de nitgevers niet ontzag, toen er onder leiding van prof. Beets een meu weuen uitgaaf van Staring het licht zag, of toen da Costa's Bilderdyk verschenen was, maar hij van beiden, in het publiek belang zoo bet heette, een goedkoope verkorting bezorgde, evenzoo moest van Lennep's Vondel er aan gelooven, zelfs toen deze uitgaaf bet nauwelgks gebracbt bad tot bet midden van baar omvang." {Bouwsto/fen Dl. 11 biz. 188). Dl. II biz. 127. Met verschillen berdrukt in Luterarische fantasien en kritieken, Haarl. z. j. Dl. I biz. 129. Nieuwblad voor den Boekhandel 19 Juni 1896. — Uit een brief van Ver Huell dd. 25 April 1896 blijkt, dat bij eenige gedichten van Staring illustreerde; de teekeningen werden door Slugter en Van Kesteren gegraveerd. VERKOOP DER DRUKKERIJ. 577 animo ontbrak bij hem er voor, want ontworpen in 1857 zag 1862. cle eerste aflevering eerst 5 jaar later het licht in een tijd, dat een andere rich ting zich bij hem ontwikkelde; een half jaar later zou hem alle veerkracht, alien moed ontnomen worden, waardoor hij, vooral van uitgaven nit vroegere dagen, vrijwel afkeerig zou worden. Wat meer in 1862 verscheen als gevolg van nieuwe ont-werpen, had over het algemeinen niet die hooge belangrijkheid, welke bovenal het jaar 1860 gekenmerkt had. Dat was van den kant van Kruseman gewild. Opnieuw had zich bij het plan gevormd zich te ontdoen van het overtollige om zich door die mindere zorgen des te beter te kunneu wijden aan de uitvoering van nieuwe plannen, die hem sind lang voor den geest zweefden en langzaam aan een vasteren vorm zouden aan mennen: in het bijzonder heb ik hier heb oog op De vooruaamste fodsdienslen. Het zou echter blijken, dat de groote tijd ten einde ging loopen en dat de vrij-heid, die hij zich voorspiegelde te zullen krijgen, niet meer de gewenschte vruchten zou Opelweg, de uitbreiding,  zich koopers voor de drukkerij Nieuwsblad voor den Boekhandel 19 November 1857. 10 Februari 1859. 87 578 PONDSVEILING IN 1862. 1862. voor. Met September 1861 ging zijn typographische inrichtigeten in den inventaris voor 25000 over aan de Gebrs. C. en L. A. van Asperen van der Velde. Maar ook geen andere oorzaak dan de begeerte om zich zogelijk van zorgen te ontlasten, had de fondsveiling van den 22 October 1862. In den Catalogue der veiling gaf Kruseman rekenschap van dien voorgenomen verkoop en de motieven die hem daartoe bewogen. Op nieuw ben ik er toe overgegan om een veiling te houden van mijn fonds. Bij de verkooping in 1857 heb ik zoo veel overgehouden en in de laatste jaren is de voorraad weder dermate aangegroeid, dat ik naar ruimte verlang. Ik acht het bovendien een niet onpraktischen maat-regel om na verloop van eenigen tijd fondsartikelen in de Two-edged hand to doen overgaan: de Uitgever kan zich daardoor te vrijer toerusten tot nieuwe ondememingen, de Auteur ziet in de verspreiding van zijn werk herle- vende beweg, en de Handel in 't algemeen kan zich gebaat vinden, zoo na verloop van tijd een boek welligt voor een goedkooper prijs te verkrijgen is dan voor dien, waartoe de oorspronkelijke Uitgever zich verbondeu had. Wat ik vroeger deed heb ik ook thans gedaan: op den catalogus is alles te vinden wat ik tot 1862 heb uitgegeven, zonder achterhouding van het beste. Alleen mijne uitgave van Bilderdijk en die werken, welke nog niet kompleet, of van Auteurs zijn met wie ik in doorgaande betrekking sta, breng ik niet in veiling. Er is nieuwe keus, en ik durf zeggen mime kans van C. van Asperen van der Yelde associeerde zich te gelgker tgd met Kruseman's oud-bediende J. J. Weeveringh; zg zetten de door eerstge-noemde gedreven boek-, knnst- en mnziekhandel voort onder de firma Weeveringh & Comp. {Nieuwblcui voor den Boekhandel 8 Augustus 1861). Weeveringh bleef voor eigen rekening en op eigen naam als uitgever werkzaam. De vennootschap duurde slechts 16 maanden en werd met den 1 Jannari 1863 weer ontbonden. (t. a. p. 18 December 1862). FONDSVEILING IN 1862. 579 voordeel. Vooral tegen 't najaar — ik heb met oog 1862. op deze verkooping nog geene najaars-aanbieding gedaan — is er met mijne Artikelen veel te doen. De veiling liep naar weusch; 99 titels, te samen in 53550 exemplaren werden verkocht, waaronder de Aodelen en pro- feten, de Paultia van Beets, de Historische 7wvellen van mevr. Bosboom-Tonssaint, In Dalarna van Bremer, werken van Buijs, van Van's-Gravenweert, van Van der Pot en Walter Scott (voor / 1460 i /0.25 per deeltje aan J. F. K. Schwaebe), Nederlands opstand tegen Spanje door Van Vloten, de tijd- sehriften Wetenichappelijlce Blaadjes en Weat-Indie, en de ge- heele serie der Bihliotheek van klassieke Nederlandsche auteurs [lUagere editie). Als van zelf komt hier een vergelijkiug tusschen de fonds- veiling van 1857 met die van 1862 zich voordoen. Het groote punt van verschil is de naam van den auctionaris; de Lastste veiling werd gehouden door de Wed. J. C. van Kesteren & Zoon, H. J. van Kesteren en J. W. Schleijer, de erste door J. C. van Kesteren. J. C. van Kesteren was in Januari 1860 overleden; bij zijn begrafenis in de Oude Kerkte Amsterdam was het Kruseman, die daar aan de geopende grove eenige hartelijke, diepgevoelde woorden gesproken had. Met die groote opruiming, die in het begin van 1862 op-handen was, en de kort te voren plaats gehad hebbende over-dracht van de drukkerij, zijn de belangrijkste handelingeu van Kruseman in 1862 genoemd. De uitgaven, welke het licht zagen waren wetenschappelijk hoogst belangrijk, voor zooverzeich aanaloten aan vroegere; het waren goeddeels voort-zettingen van reeds vroeger begonnen werken of kleinere uitgaven, welke zich bij oudere werken aansloten; onder de erste soort reken ik Be zoogdieren. Be kruipende dieren, beide onderafdeelingeu van de Gewervelde dieren van Schlegel in de Natuurlijke historie, een vertaling van Swift's Reizen van Lemuel Gulliver door Mosselmans, van Fielding's Tom Jones door Lindo, Terentius' Blustel door Van Deventer HOPDUK, DE KLOOSTER-ORDEN. 1862. in de Buitsfilandsche klassieken, Dickens' Chuzzletoii door Meusiug, het vierde en laatste Verslag der redactie van het Nederlandsch woordenboeky de laatste afleveringen van Onde-mans' De fora van Nederland en De Jonge's Zeeweefi; tot de laatste afdeeling behooreen twee ondheidkundige werken: Kleine opsMlen over de gesc/iiedenis, ondhed€7i e^i het hijgeloof in Brenthey door Mr. J. Pan, in zeker opzicht een vervolg op van Schaick's werk over Drenthe in 1848 bij hem uitgegeven, en het eerste stuk van Be klooater-orden in Nederlandy hisiorie^ch onderzocht en geschetsi door W. J. Hofdijk, e^i afgebeeld door D. van der Kellen Jr. Het schrijven van dat werk was een onmiddell ijk uitvloeisel van 0718 voorgeslacht, De uiterst omslachtige behandeling der stof door Hofdijk, deed het Kruseman onraadzaam aehten dat werk nog meer te doen nitdijen; hij kwam daarom met hem overeen de  welk die De Bosch Kemper en Alberdingk Thijm, welke juist van een tegenovergesteld gevoelen waren. Het gevraagde honorarium deed Hofdijk en Van der Kellen omzien naar een ander uitgever als Kruseman; ten slotte kwamen zij toch bij hem terecht. Al arbeidende kreeg Hofdijk de overtuiging lang geen overbodig werk te doen en dat het bekende werk van Schoonebeek, „de zoolang gevierde", een prul was. „Is weer de oude zaak, waar het oude, zeer oude zaken geldt: tegenspraak, verwarring, duisterheid, schreef Hofdijk eens. Ik spreek van de monniken. Toch boeit het onderwerp mij zeer, en niet- Tegenstaande de inspanning die het weer kost, om nit de verspreide leden een goed geheel, uit de chaos een geordend samenstel te vormen, ben ik er met het grootste genot aan bezig. De platen brengen daar het hare toe bij. Waarom intusschen door u die misselijke tint gekozen, die aan niets dan aftreksel van gedrooden koemest doet denken, en die ten eenmale de wezendlijke fraaie teekeningen bederven, terwijl 