None
math. naturw. Classe der Kais. Akad. Wissensch. XVII p. 100,101) eene nieuwe beschrijving van Chaca lophioides gegeven. Indien die be- schrijving, genomen naar voorwerpen afkomstig van Borneo of Nieuw- Guinea, inderdaad tot Chaca lophioides CV. en niet tot eene eigene soort betrekking heeft, verschilt Chaca bankanensis nog door meer- dere andere bijzonderheden van Chaca lophioides en in allen gevalle van de door den heer Kner als Chaca lophioides beschrevene soort t. w. Volgens den heer Kner zou bij zijne soort de afstand van den snuit tot aan de eerste rugvin meer dan 1/3 der lengte van het geheele ligchaam uitmaken. Bij mijne voorwerpen van Chaca bankanensis is die lengte minder dan 1/3 van die des geheelen ligchaams. De afstand van de spits des snuits tot aan de basis van den borstvindoorn gaat bij Chaca bankanensis bijkans 4 malen in de geheele lengte des ligchaams, bij Chaca lophioides Kner slechts 31/5 malen. Hier zouden ook de binnenste onderkaaksvoeldraden langer zijn dan de bovenkaaksdraden en in lengte nog worden overtroffen door de buitenste (achterste) 326 onderkaaksdraden. Verder nog zou er de voorste aarsvin 6 tot 7, alle onverdeelde, stralen hebben. Vergelijk ik het kopskelet, zooals het door den heer Kner is afgebeeld, met dat van Chaca bankanensis, dan ontwaar ik slechts als verschillen dat het 2e tusschendoornsbeen bij Chaca lophioides Kner meer vierhoekig dan driehoekig is en dat er de achterste zijdelijke fontanellen, alsmede de verdieping voor het tuschenwandbeensuitsteeksel, aanmerkelijk grooter zijn. Het verdient mijns inziens nader onderzocht te worden of de soort van den heer Kner niet eene eigene soort daarstelt. Ik voed ook twijfel aangaande de plaats van voorkomen, voor zoover Nieuw-Guinea betreft. Ik ken nog geen enkelen zoetwater siluroied van oostelijker dan Java en Borneo en zelfs van de zee-siluroiden is mij, met uit- zondering van Plotosus anguillaris, geene soort bekend oostelijker in den Indischen Archipel dan Celebes. FAM. IV. ASPREDINOIDEI. PLATDOORNVISSCHEN. Siluri branchiis simplicibus non appendiculatis; ossibus operculari- bus rudimentariis, unitis, immobilibus. Ossa intermaxillaria longitu- dinaliter articulata. Pinna dorsalis unica radiosa. Corpus nudum. Aanm. Het voorname kenmerk ter bepaling der Aspredinoiden als familie is gelegen in de verwelking der kieuwdekselbeenderen, welke vast met elkander vereenigd en onbewegelijk zijn. Ik ken deze uitsluitend amerikaansche familie niet naar de natuur en ben alzoo niet in staat daarover eenig meerder stellig licht te verspreiden. Intusschen komt het mij voor bevestiging te behoeven, dat Aspredo verrucosus CV. tot haar behoort. Zeer zeker behoort die soort tot een van Aspredo ten zeerste verschillend geslacht en te regt heeft dan ook de heer Kner haar onder een’ eigen’ geslachtsnaam (Buno- cephalus) van Aspredo afgezonderd. De heer Kner, die het voorregt had de soort naar de natuur te onderzoeken, spreekt noch in zijne beschrijving er van, noch indie van eene tweede soort, welke hij tot Bunocephalus brengt, van de geaardheid der kieuwdekselbeenderen, welke ik vermoed van eene geheel andere natuur te zijn, dan die bij Aspredo. Dit punt niet kunnende beslissen, maak ik van de beide soorten van Bunocephalus van den heer Kner hier ter plaatse melding, of- schoon het mij toeschijnt, dat dit geslacht met meer regt in de fami- lie der Siluroiden zou te plaatsen zijn en in die familie onder de groep der Trichomycterini, in de nabijheid van Brontes, Astroblepus en Nematogenys. Van de Aspredinoiden, zelfs wanneer men het geslacht Dunoce- phalus Kner daartoe brengt, zijn nog slechts zeer weinig soorten bekend. De stroomen van Amerika, vooral van Midden- en Zuid- Amerika, zijn-echter tot nu toe zoo weinig onderzocht, dat men mag vermoeden, dat nieuwe nasporingen tot de ontdekking van meerdere andere vormen zullen leiden. Het zal dan waarschijnlijk ook blijken, 328 dat de echte Aspredinoiden tot meer dan een enkel geslacht behooren en het komt mij zelfs nu reeds voor, dat Aspredo tibicen Temm., wegens hare neus- of snuitdoornen en talrijke kinvoeldraden, tot een van Aspredo verschillend geslacht behoort. Ook de geringe kennis, die men tot nog toe van het geslacht Bunocephalus Kner bezit, duidt er op, dat ook de beide daartoe gebragte soorten tot geheel verschillende typen behooren. Is Bunocephalus inderdaad tot de Aspredinoïden te rekenen, dan is het in allen gevalle noodig, de familie in twee zeer van elkander verschillende groepen te splitsen, welke ik voorstel te noemen Aspredini en Bunocephalini en welke op de volgende wijze zijn te kenmerken. Aspredini. Cauda gracilis et pinna analis longissimae (capite plus quadruplo longiores). Bunocephalini. Cauda et pinna analis brevis (capite breviores vel vix longiores). Tot de Aspredini zijn vooralsnog slechts te brengen de geslachten Aspredo en Aspredinichthys, gekenmerkt als volgt: Aspredo. Art. L. CV. ex parte. Cirri 6 vel 8 (supramaxillares vulgo bifidi). Rostrum anacanthum. Aspredinichthys Dlkr. Cirri inframaxillares numerosi. Rostrum acu- leatum. De drie bekende soorten van Bunocephalini behooren insgelijks tot twee geslachten. Reeds eene oppervlakkige beschouwing der af- beeldingen van Bunocephalus Kneren Platystacus verrucosus Bl. doet zoo groote verschillen in habitus des geheelen ligchaams en des bouws der rugvin ontwaren, dat men onwillekeurig aan twee verschillende geslachten denkt, hoezeer zij door den Kner nog in zijn geslacht Bunocephalus plaats nemen. Den naam Bunocephalus zou men voor het door den heer Kner ontdekte geslacht kunnen behouden, terwijl de sedert lang bekende soorten van Bloch en Gronovius, welke in mijn oog soortelijk van elkander verschillen, tot mijn geslacht Bunocephalichthys zijn te bren- gen. De voornaamste kenmerken van deze beide geslachten laten zich in weinige woorden terug geven t. w. 329 Bunocephalus Kner ex parte. Pinna dorsalis rudimentaria biradiata ante ventrales sita. Cauda compressa capite altior. Bunocephalichthys Blkr. Pinna dorsalis bene evoluta pluriradiata ventralibus opposita. Cauda cylindracea capite multo humilior. De weinige tot nog toe van de Aspredini en Bunocephalini bekende soorten zijn de volgende. Aspredo laevis CV. =Silurus aspredo L. = Platystacus laevis BI. " filamentosus CV. 2 sicuephorus CV. : Hab. Guyana. " Guyana. 1" La Mana. sexcirrhis CV. = Jeu cotylepiorus pl. E sot cune dactylus Lac. à Aspredinichthys tibicen. Blkr So Deen Josie: 3unocephalus hypsiurus Kner. Bunocephalichthys verrucosus Blkr = Bunecopnales verrucosus einer = Aspredo verrucosus CV. = Platystacus verrucosus Bl. - Gronovii Blkr = Aspredo cauda subrotunda etc. Gron, Mus. ichth. 1I N. 153 tab. 5 fig. 3 " Guyana. v Guyana. v Rio Branco. # Am. merid. r Am. merid. 42 330 FAMILIA III. LORICARIOIDEI. PANTSERVISSCHEN. Siluri branchiis simplicibus non appendieulatis, praeoperculo im- mobili, corpore cataphraetis cireumdato, ore infero, pinna dorsi uni- ca vel duplice. Pseudobranchiae. Vesica natatoria nulla. Aanm. Ik vermeld deze geheel amerikaansche familie hier slechts om de lijst der Siluren, thans in de wetenschap bekend, volledig te maken. De heer Kner heeft in twee belangrijke artikels over de Lori- carmen en Hypostomiden, opgenomen in het 69 en 7e deel van de » Denkschriften der mathematisch-naturwissenschaftl. Classe der kaiserlich. Akademie der Wissenschaften (Wien 1853, 1854)" de familie der Lorikarioïden in de twee genoemde hoofdgroepen gesplitst en daartoe gebragt de geslachten Loricaria Auct., Hemiodon Kner, Acestra Kner, Sisor Buch., Hypostomus Ag., Chaetostomus Kner en Ancistrus Kner. Hiervoren heb ik reeds ontvouwd , om welke redenen ik het geslacht Sisor niet kan beschouwen als tot de Lorikarioiden te behooren, en door mij onder de Siluroïden is gebragt. De overige geslachten, bovengenoemd, zijn door den heer Kner op volgende wijze gekenmerkt. Phalanx I. Loricarini. Pinna dorsali unica. Loricaria Auct. Corpus depressum latius quam altum. Cauda valde plana. Dentes intermaxillares et inframaxillares. Hemiodon Kner. Corpus valde depressum. Dentes inframaxillares. Ossa intermaxillaria rudimentaria edentula. Acestra Kner. Corpus elongatum subeylindrieum. Dentes intermaxil- lares et inframaxillares basilata inserti. Pinna analis dorsali opposita. Rhinelepis Ag. Corpus breve. Scuta subsquamatim disposita. Dentes maxillis uniseriati simplices uncinati. D. 3. 931 Phalanx II. Hypostomini. Pinnae dorsales duae. Cohors a. Znermes vel Clypeati Kner. Interoperculum anacanthum. Hypostomus Ag. Dentes intermaxillares et inframaxillares. Pinna caudalis lobis aequalibus vel lobo inferiore producto. Cohors b. Ancistrind vel Lictores Kner. Interoperculum valde mobile fascia aculeorum armatum. Chaetostomus Kner. Velum oris anticum magnum medio lobatum pro- ductum. Ancistrus Kner. Velum oris antieum breve. De soorten, tot nu toe, voor zoover ik kan nagaan, bekend ge- worden, zijn. Loricaria cataphracta L. e Hs aM IUE cete Lae America merde ” vetulardinss so) enone Seats ee X ee me Ainreric Teri 14 denudiventrist CM: verant mere UT. eee Americ mene: " ANUS: OMe mes. alice, rudi Sleen deo ger Americus nerds (M scula. OVER von aren a eet Sees E pM AET Ceni: " maculata Bl. x re en CN DENTES DE COLTS E AUTIOTICH merid 7 laeviuscula CM 63s. RTE PATIO CREED: qe orostrata, Spixs. Wes,’ NE a RE ESPASTICHICSETTETIGE " brangy Hanes e 9900 200 cat IR rot MI Americ.s merid. vere yplatyurat Milly Droschy 994. 20.0) Aen BE es » S sAmericn amend: 1 -scolopacina De Fihpp. =e oaeen SS by Americy meric: " IndcrOdon dero “ses Esc c c RR DEL ATTIC EISE TITRE) CS " mudirositis “Kner. 4 3 € « NS 9 «ge =) yee. vas mene. mend, nb Er beta Rene SNS CR he os ees VAE ore id " 2dimasKners  qmod cao TF. ANRA meno? mend: 4 vacipensermus, Knermen stront dee reser red Amen menie Acesism acus Küers m d Sar cement) le vaten em A LELIE nne " oxyrhyvneha Kner sen oh Lade en 7 Americ. merde Bhinelepisnsiniposa GV. CN e T E ATTERICS TOES " aspera Spix- . =< Eon Glee oo ee Ver erle sens (a SOCIO ET MISEO Vidas RAe me ee MU See ec ANTIGDIOS Merit: " ust UM AEN EN MN TE we cM cust Americh merid: 332 Rhinelepisvacanthicus OV Ww. MN cce eee flab, mere, merde Hypostomus plecostomus CV. TURC CR gmcroe.umend. " punctatus CV e mee ee gus : RA merich merid. 7 verres CV. (an ead. sp. ac Hy post eau CV?) » Americ. merid. 7 Commersonu OV PR MR RE ETI CEL ” ematoindtus MG Vom VREE oni ewe oe en ieee S PA Lec merid. " Robinn GV. eten bee ui MEI Mte Weeg Am sem er mide " cranosus (VM cae ac, c e d wn t PAD eric mentale " SET US MON cu EE AN ee E timor RAET Cn end. " NED ee xc EAmercamend. Hu L'ATLAS ON QE NE 7 2 2 7] el VES Amercnende v Noultabuss Vr MD CUEFATICTICUTmOnid: " guacharote CV. - : : " . Porto Rico. t ermaceusmQ V. M E MR M Re CC Ls. E» APTE CETTE " butomus CV RE Oe UE e e Ib ae A ETL merite " PEnnrindletie aC Viele jerome ei ace oU DN M aU meri o S meri d: " calamuas CV NI MM UU PNE eric merde ” SQUEAUSMSChOMO CO PEN OT Pe em eric merid. n horridus Heck. vh VAA rn Mn e M oe NE MIA mercem eris " COCOON OR M v Americ. merid. » pantherinus Kner. iar ake yi es go) aden eM EAN er G annen i= CAUITOOUUCAEUS PINCE te Be elt  duodecimalis CV., etc. Americ. merid. # eitrhosusmikKkners NN MERE / Americ. merid. » nudiceps Kner = Hypostomus Me  y bufo Kner. Se eT ease ais eee eer eel MAM EPLe MeT Eh » mystacinus Kner. qo eee ty c ORANG: erde 2 pictus e Knera ec Tea Or NPATITCEIE QULCEIGS » . brachyurus Kner boe Powis. Mose rv Er RATE TIGRE TEN y scaphirhynchus Kner. dtc SRR ATIS NT A meric RME y longimanus Kner. jd uc EE, ren Ur elec da ar AMERICA EI D eibbDicepsaRner eiu RS Sot coms, M a UATITCTIGSSIDOTIS # lituratus Kner. ker TR get EN n : y Americ. merid. FAMILIA IV. HETEROBRANCHOIDEI. VREEMDKIEUWIGEN. Siluri systemate respiratorio e branchiis et apparato accessorio den- dritico vel tubiformi composito, ossibus opercularibus articulatis mobi- libus, pinna dorsali simplice vel duplice, cute nuda. Aanm. De familie der Heterobranchoiden is eene zeer natuurlijke en gekenmerkt door bijkomende ademhalingsorganen, welke zooda- nig zijn gebouwd, dat de visschen, tot haar behoorende, in den adem- halingstoestel eene hoeveelheid water kunnen opnemen en bewaren, waardoor zij buiten het water lang kunnen leven, zonder dat de ademhaling daardoor wordt belemmerd. De Heterobranchoïden zijn er geheel op gebouwd, een gedeelte van hun bestaan buiten het water te kunnen doorbrengen. De kracht, waarmede de kieuwopening kan gesloten worden, maakt de bewaring van het opgenomen water tusschen de kieuwplaten reeds gemakkelijk. De geslachten Heterobranchus en Clarias bezitten aan elk zijde eene bijkomende kieuwholte, welke zich tot ver onder het schedelgewelf uitstrekt, door vliesachtige kieuwplaten kan worden afgesloten en in welke zich twee dendritische druiventrosvormige organen bevinden, welke van de kieuwbogen ontspringen en geheel vrij in de kieuwholte liggen, waar zij door het zich daarin bevinden- de water worden omspoeld. Deze bijkomende kieuwholte is zoodanig gebouwd, dat het daarin bevatte water eensdeels kan dienen om de 3 dendritische aanhangsels en de eigenlijke kieuwplaten vochtig te houden en ten andere de toetreding van lucht toelaat, om het verdwe- nen gehalte aan zuurstof in het water te vervangen. Pij Saccobranchus of Heteropneustes is eene andere inrigting, doch van overeenkomstige strekking. De bijkomende kieuwholte ligt hier niet onder het schedelgewelt en bezit niet de druiventrosvormige kieuw- boogaanhangsels, maar strekt zich als eene lange buis tusschen de spier- 294 massa aan elke zijde van den rug uit. De kieuwbogen liggen digt tegen elkander aan en kunnen gemakkelijk den toegang tot de adem- halingsbuis volkomen afsluiten en weder openen. Ook hier alzoo kan het water, tot hetzelfde einde als bij Heterobranchus en Clarias, in de kieuwholte bewaard blijven en met versche lucht vermengd worden, wanneer de visschen zich buiten het water ophouden. Overigens hebben de geslachten Heterobranchus, Clarias en Sac- cobranchus zoo vele punten van overeenkomst in hunne bewerktuiging , dat hunne natuurlijke verwantschap niette miskennen valt. Ziet men den kop van Saccobranchus, zonder het ligchaam, dan wordt men verleid dien voor een kop van Heterobranchus of Clarias te houden, zoo groot is de overeenkomsten in gedaante, bewerktuiging van het kopschild, bek en voeldraden en tandenstelsel, en zelfs vindt men bij Saccobranchus de hoekige insnijding in den voorrand van de onder- kaakstandbanden terug. Ook in den vinbouw zijn de verschillen in het wezenlijke minder groot dan oppervlakkig schijnt. Borstvinnen , buikvinnen, aarsvin en staartvin bieden geene wezenlijke verschillen aan, en wat de rugvin betreft laten zich de verschillen terug brengen tot de meerdere of mindere lengte der straalachtige rugvin en hare vervanging door eene meerder of minder ontwikkelde vetvin. In- derdaad, terwijl bij Clarias nagenoeg de geheele lengte van den rug wordt ingenomen door eene zeer ontwikkelde straalachtige vin, ziet men die vin bij Heterobranchus wel nog nagenoeg den geheelen rug innemen, doch gescheiden in een straalachtig en straalloos gedeelte, welke beide gedeelten bij de archipelagische soort ook reeds aanmer- kelijk minder ontwikkeld zijn dan bij de egyptische. Nu vindt men bij Saccobbranchus juist eene dergelijke maar nog minder ontwikkelde rug- vin terug, want het straalachtige gedeelte is tot op eenige weinige stralen verkort en door eene ledige ruimte van de vetvin gescheiden, en de vetvin zelve zoo weinig ontwikkeld, dat zij zeer ligtelijk niet op- gemerkt wordt, aangezien zij is teruggebragt tot een’ zachtkens met de ruglijn ineenvloeijenden huidzoom, welke zich echter bij mijne voor- werpen van Calcutta zeer duidelijk als vetvin herkennen laat, vooral wanneer men ze tegen het licht houdt. 335 Het rugvinstelsel van Saccobranchus is alzoo niets anders dan eene geringe wijziging van dat bij Hetrobranchus. Alhoewel nu Saccobranchus, wegens overeenstemming in gewigtige kenmerken met Heterobranchus en Clarias in eene zelfde familie kan geplaatst worden, verschilt het toch door den bouw van zijnen adem- halingstoestel nog zoodanig daarvan, dat men aanleiding heeft, die familie te splitsen in twee groepen, welke ik voorstel te noemen Hete- tobranchini en Saccobranchini en welke door de eigenaardigheden van dien bouw van elkander elkander zijn te onderscheiden. De Heterobranchinen zijn eigen aan de oude wereld, waar hunne ver- breidingskring geheel Afrika, Zuid-Azië en de Soenda-eilanden omvat. De Saccobranchinen schijnen tot Bengalen en Hindostan beperkt te zijn. De soorten, tot nu toe van de beide groepen bekend, zijn de volgende. Heterobranchini. Heterobranchus Geoffroyi CV. MOT Ro ee era Swe TD In St 2 longihis CME SN CR ENS RE EN TIUS " senemalenus CME T "5 co c SCT ” laticeps? Beters. ARNO et m pL ET EM ossen bs D tapeinopterasvBlkr: 228 ts Ke CR ERE CRE deoa Born Banka! GiaxastETassclquistil C Vs) zeereis Merel arii ree EE oc ENSE " lazera d M E. ac ate ays s cras dim ML e LE EN LS: " syriacus CV. UNE PS MC MDC ee ERE 0 Sh Elen: 7 Seuegalensi oV Mc PB: " capensis CV Wer. lue c M EN Za aco nt OURS DE / batrachus CV = Clarias magur CV. = Clarias marpus CV = Clarias Dussumierii CV.? = Clarias punctatus CV = Cla- ridsspulicaxis Ruchdse omo Teh ag cd ue Tr ASIA NT Austral: Ins. Sund. " mossambicus, Patend4 toy sf anne an ten cy Mossami: " hexaeiinnssRicldso 2 cu c ONE Mcr China: " abbreviatus ON) e Su oon E a e M CAN CNRS i Nieuhofii CV = Clarias pentapterus Blkr. . . . . » Java, Sum. Born. Banka. Bilit EG djb ) Clarias jagur CV = Cossyphus ater Macb Cl. . - — - = Hab. Bene, China. ” léracanthus Bie ahs 5) 2 8G Sa tra " melanoderma Blkr = Clarias melanosoma Blkr. . . » Java, Sum. Bank. Born. Saccobranchint. Saccobranchus fossilis Blkr = Silurus fossilis Blkr. . . . . » Beng.  ruim in den Indischen Archipel vertegenwoordigd, vermits van de 21 thans bekende soorten 7 en dus 1/3 op de Soenda-eilanden komen. HreTEROBRANCHUS Geoffr. BooMKIEUWVISCH. Branchiae accessoriae utroque latere in thurmas 2 arborescentes dis- positae. Pinna dorsalis duplex, anterior radiosa, posterior adiposa. Dentes maxillis vomereque pluriseriati, vomerini in vittam transversam curvatam dispositi. Membrana branchiostega radiis 8 ad 13. Aanm. Het geslacht Heterobranchus was tot op mijne onderzoekingen slechts bekend van Afrika. Het komt daar voor, zoowel in den Nijl als in den Senegal, en is ook later in Mossambike door den heer Peters aangetroffen. Van geheel Azië is echter nog geen enkele vorm van Heterobranchus bekend geworden en ik was alzoo niet weinig verwon- derd het geslacht in den Indischen Archipel terug te vinden. Eerst ont- ving ik het van het eiland Banka, en sedert ook, in dezelfde soort, van Borneo. Vermoedelijk leeft het ook op Sumatraen Biliton, eilan- den welke in hunne zoetwaterfauna zoo groote overeenkomst met Bor- neo en Banka bezitten. Van Afrika zijn tot heden toe vier soorten van Heterobranchus bekend geworden. De beide soorten van den Nijl onderscheiden zich van de archipelagische- door veel hoogere vetvin. De soort van den Senegal zie ik slechts beschreven naar een’ schedel, en van de soort van Mossam- bike vind ik slechts den naam vermeld. De archipelagische soort laat zich in korte trekken kenschetsen als volgt. o 337 Ll. Pinna dorsalis adiposa dorsali radiosa multo humilior sed longior, cum basi pinnae caudali unita. Heterobranchus tapeinopterus Blkr. Heterobranchus tapeinopterus Blkr, Nieuwe Bijdr. Ichthyol. Banka Nat. Tijdschr. Ned. Ind. III p. 732. Laagvinnige Boomkieuwvisch. Atl. Silur. tab. XLIX fig. 1. Heterobr. B. 8. D. 1/23 ad 2/25—0. P. 1/18. V. 1/5. A. 1/48 ad 1/50. C. 18 ad 22. Hab. Banka (Toboali, Marawang), in fluviis. Borneo (Sambas), in fluviis. Longitudo 5 speciminum 68" ad 124”. Aanm. Ik ontdekte deze soort in het jaar 1852, toen mij een voor- werp er van van het eiland Banka werd toegezonden door den H. L. Van Bloemen Waanders. Sedert ontving ik nog enkele voorwerpen van Banka en van de westkust van Borneo. De soort is gemakkelijk herkenbaar aan het vereenigd zijn van de lage vetvin en van de aars- vin met de staartvin, aan de getallen der vinstralen, de lengte der voeldraden, de fontanellen, de inplanting der aarsvin vóór het mid- den der straalachtige rugvin, enz. In mijne vroegere, ter bovenaangehaalde plaatse voorkomende, beschrij- ving dezer soort is als drukfout het getal kieuwstralen vermeld als 2 in plaats van 8. CLARIAS Gron. HARMOUTH. Branchiae accessoriae utroque latere in thurmas 2 arborescentes dis- positae. Pinna dorsalis unica radiosa totum dorsum occupans. Dentes maxillis vomereque pluriseriati, vomerini in vittam transversam dis- positi. Membrana branchiostega radiis 7 ad 9. Aanm. Het geslacht Clarias verschilt in niets wezenlijks van He- terobranchus tenzij doordien er de gebeele rugvin straalachtig is en de laatste stralen zich tot aan de staartvin uitstrekken of daarmede zijn vereenigd. De soorten zijn tot Afrika, Zuid-Azië en den Indischen archipel beperkt en hebben in het algemeen eene groote overeenkomst met elkander. Meerdere soorten zijn zelfs moeijelijk scherp te kenmerken 339 en ik geloof ook dat naar onzekere kenmerken zijn opgesteld meer soorten dan in de natuur bestaan. Verschillende der ter onderscheiding gebezigde kenmerken hebben slechts eene betrekkelijke waarde. De voeldraden b. v. zijn in den regel bij de jongere voorwerpen langer dan bij de oudere, evenals zulks bij vele geslachten der Siluroïden en ook bij geslacht Plotosus het geval is. De tusschenwandbeenskam biedt goede kenmerken aan, maar men houde in het oog, dat die kam bij de jongere voorwerpen algemeen spitser is dan bij de oudere, zoodat de verschillen ten deze bij de soorten soms zelfs dan eerst duidelijk worden, wanneer men voorwer- pen van dezelfde grootte met elkander vergelijkt. Even zoo zijn de lengteverhoudingen van ligchaam en kop naar de leeftijden aan vrij aanmerkelijke verschillen onderworpen, waar- bij nog in het oog gehouden moet worden, dat de staart, even als bij vele aalvormige visschen, soms in ontwikkeling min of meer terug- blijft, waardoor de genoemde evenredigheden soms zeer gewijzigd worden. Zelfs is de gedaante van den ploegbeenstandband bij eene gegevene soort van Clarias niet standvastig dezelfde. Het uitsteeksel, dat bij sommige soorten van het midden van den achterrand diens bands af- gaat, is bij sommige voorwerpen weinig of niet zigtbaar en zelfs is soms bij heteene voorwerp die band in twee banden verdeeld, terwijl bij andere de beide helften innig verbonden zijn. In de getallen der vinstralen heeft men evenmin zekere kenmer- ken en zelfs is het kenmerk, gelegen in het vereenigd of niet ver- eenigd zijn der vertikale vinnen, niet dan met omzigtigheid toe te passen. Goede, meer volstrekte kenmerken, heb ik gevonden in de gedaante der voorhoofdsfontanel, in de lengte en in de bewapening van den borstvindoorn, en in de inplantingsplaats van den voorsten rugvin- straal. Naar die kenmerken, in verband met de overige, laten zich de soorten mijner verzameling in volgend schema brengen. 340 I. Pinna verticales distinctae. A. Spina pectoralis antice dentibus magnis armata. a. Crista interparietalis obtusissime rotundata non angulata. Fonticulus frontalis cordiformis fonticulo occipitali minus duplo longior. Clarias melanoderma Bkr. B. Spina pectoralis glabra vel dentibus parvis scabra. Fonticulus occipitalis fon- ticulo frontali duplo circiter brevior. Caput longitudine usque ad apicem cristae interparietalis 4 ad 42 in longitudine totius corporis; crista inter- parietalis trigona. a. Spina pectoralis scabra capitis parte postoculari longior. Clarias batrachus CV. b. Spina pectoralis glabra vel scabriuscula capitis parte postoculari multo brevior. Caput longitudine usque ad apicem cristae interparietalis 4$ ad 52 in lon- gitudine totius corporis. T. Crista interparietalis semilunariter rotundata. Clarias leiacanthus Blkr. +. Crista interparietalis trigona acutiuscula. Clarias Teysmanni Blkr. I. Pinnae verticales unitae. A. Spina pectoralis glabriuscula vel scabriuscula capitis parte postoculari multo brevior. Fonticulus occipitalis fonticulo frontali non vel non multo brevior. Crista interparietalis semilunariter rotundata. Caput usque ad apicem cris- tae interparietalis 64 ad 7 in longitudine totius corporis. Clarias INieuhofi CV. 341 Clarias melanoderma Blkr, Verh. Bat. Gen. XXI, I Silur. batav. consp. p. 54. Zwarte Harmouth. Atl. Silur. tab. XLIX fig. 2. Clar. B. 8 vel 9. D. 68 ad 72. P. 1/9. V. 1/5. A. 52 ad 61. C. 20 p. m. Syn. Kabos of Aelquabben Nieuh. Gedenkw. Zee- en Lantr. p. 272. Clarias melasoma et Clarias melanosoma Blkr, Zesde Bijdr. ichth. Born. Nat. T. Ned. Iud. III p. 427. Leleh Palembang. Wiru Mal. Batav. Hab. Java (Batavia, Kediri), in fluviis et paludibus. Sumatra (Palembang, Telokbetong, Solok), in fluviis. Banka (Marawang, Toboali), in fluviis. Borneo (Prabukarta), in flumine Kusan. Longitudo 10 speciminum 170" ad 340”. Aanm. Clarias melanoderma is te Batavia veel minder algemeen dan Clarias batrachus CV. Zij is gemakkelijk herkenbaar aan hare zwarte kleur, hoog ligchaam, zeer stomp tusschenwandbeensuitsteeksel en vooral aan hare groote borstvindoorntanden, welke, in vergelijking met die van de overige soorten, zeer sterk ontwikkeld zijn. Het komt mij voor dat Nieuhof’s Kabos of Aelquabben tot de onderwerpelijke soort betrekking heeft, voornamelijk op de grond van de zwarte vlekjes welke hij van dien visch vermeldt. Hij zegt daar- van: » Kabos is mee een soort van Aelquabben, als de vorige" (Bontael of Clarias Nieuhofii CV.) »hoewel wat grooter: want zoo- ; danige zijn over de twee voeten lang en heel vet. De huit is ook » glat, en zonder schubben, en bruinachtigh van kleur: doch de buik „ bleeker, met zwarte plekjes. De kop is stomp, daar d'oogen voor vin staan. Zij smaken, zoo gezoden en gebraden, heel goet. " Wat Nieuhof beweert, dat zijne Kabos of Aelquabbe grooter wordt dan zijne Bontael, is in dien zin op te vatten, dat hij van de Lindi (Clarias Nieuhofii) geene volgroeide voorwerpen gezien heeft, want deze soort bereikt minstens dezelfde lengte als Clarias melanoderma. Daarentegen blijft de Leleh (Clarias batrachus) binnen kleinere afme- tingen dan de Wiroe en Lindi. Bij twee mijner voorwerpen van Clarias melanoderma van middelbare grootte is de band ploegbeenstanden tweedeelig, in het midden door eene tandlooze groef gescheiden (even als bij Clarias capensis CV.). Bij een dier voorwerpen zijn tevens de laatste rugvinstraal en laatste aarsvinstraal geheel met de staartvin vereenigd, doch bij het andere voorwerp zijn rug-en aarsvin door eene diepe insnijding van elkander gescheiden en afgerond, evenals bij de overige normale voorwerpen. 2945 Hieruit blijkt, dat de genoemde bijzonderheden slechts met omzig- tigheid als soort kenmerken zijn te gebruiken en dat zij bij de on- derwerpelijke soort geene soortelijke waarde hebben maar op rekening te brengen zijn van individuêle verscheidenheden. Clarias batrachus CV. Poiss. XV p. 285, Atl. Silur. tab. L fig. 2. Kikvorschachtige Harmouth. B. 7 ad 9. D. 62 ad. 76: P. 3/8 ad 2/1. V. R/S AA als CAES uoo Mat, brev. simpl. inclus. Syn. Mustela Bont. Histor. nat. med. Ind. orient. fig. p. 18 (pessima). Silurus batrachus Bl. Ausl Fisch. XI p. 44 tab. 370 (mediocris), Bl. Schn. Syst. posth. p. 386, an et Linn. Gm. Syst. nat. ed. 13* p 1355.? Froschwels Bl. Ausl. Fische 1. c. Grenouiller Bl. ibid. Black-fish Al. Russ. Hist. of Aleppo ( edit. britt.) p. 73 litt. a tab. 12 fig. 1 (edit. lugd. bat.) tab. 6 fig. 3—5. Cop. Enc. méth. Ichth. fig. 247 ?. Clarias Gronov. Zoophylac. p. 100 tab. 8 a fig. 9—95 ?. si Marpoo Russ. Fish. Corom. II p. 53 fig. 1687. Maeropteronotus batrachus Lac. Poiss. V p. 84, 85. Maroptéronote grenouiller Lac. ibid. Maropteronotus magur Buch. Gang. Fish. p. 146, 374, tab. 26 fig. 45. Clarias marpus CV. Poiss. XV p. 280? Harmouth marpoo CV. ibid. Clarias magur CV. Poiss. XV. p. 282, Blkr Verh. Batav. Gen. XXV Nalezing. Ichth. Beng. p. 124. Harmouth magur CV. Poiss. XV p. 282. Clarius. Dussumieri CV. Poiss. XV p. 283? Harmouth de Dussumier CV. ibid?. Clarias punctatus CV. ibid. p. 285, Blkr Verh. Bat. Gen. XXI Sil. batav. consp. p. 53. Cant. Cat. Mal. Fish. p. 263. Harmouth ponctué CV. Poiss. XV. p. 285. Harmouth grenouiller CV. Pois&. ibid. p. 285. Clarias pulicaris Richds. Zoöl. Voy. Sulphur. p. 133 tab. 62 fig. 5— 6. Toeli Tranquebar. Simak il aswad, Siloor Syr. AMagur Beng. Tang-sa, Tang-sih, Tang-sat Chineus. Ilan Leleh Mal. Sundan. et Javan. Hab. Java (Batavia, Bekassi, Tandjong-oost , Tjampea, Buitenzorg, Serang, Bantam , Dano, Tjibiliong, Perdana, Tjandjur, Tjipanas, Bandong, Cheribon, Samarang, Ambarawa, Wonosobo, Lesti, Ngantang, Bator, Grati), in fluviis, lacubus et paludibus. Bali (Boleling), in fluviis. Sumatra (Lahat), in fluviis. "df o Banka (Toboali, Marawang), in fluviis. Biliton (Tjirutjup), in fluviis. Borneo (Sambas), in fluviis. Bengala (Calcutta), in flumine Hooghly. Longitudo plus quam 50 speciminum 95” ad 410”. Aanm. Onder de zoetwater-Siluren van den Indischen Archipel zijn er enkele, welke zijne eilanden met het vaste land van Azië ge- gemeen hebben, zooals Bagarius Buchanani Blkr, Glyptosternon pla- typogon Blkr, Wallago Russellii en Pseudosilurus bimaculatus Blkr. In Clarias batrachus meen ik eene vijfde soort te zien, welke Zuid- Azië en° de Soenda-eilanden tot gemeenschappelijk vaderland heeft. Ik houd thans deze soort voor dezelfde, welke door den heer Valen- ciennes onder den naam van Clarias punctatus is beschreven. De gele huidvlekjes gaan ligtelijk door bewaring in wijngeest verloren en sommige voorwerpen vertoonen die vlekjes zelfs in den verschen toe- stand niet of niet duidelijk. De zeer talrijke voorwerpen, welke ik van de Leleh waargenomen heb, vertoonen overigens talrijke kleine wijzigingen, niet alleen ten opzigte van de bedoelde vlekjes, maar ook, hoezeer binnen zekere grenzen, in de lengte der voeldraden, de ruw- heid of gladheid van het kopschild, de lengte-evenredigheden van kop en ligchaam en de getallen der vinstralen, en zelfs in de ge- daante van den band der ploegbeenstanden. Van Macropteronotus magur Buch. bezit ik twee voorwerpen van 208" en 227” lengte van Calcutta. Ik heb die voorwerpen met Javasche van Clarias punctatus CV. van dezelfde grootte vergeleken en geene verschillen kunnen ontwaren aan welke eene soortelijke beteeke- nis gehecht mag worden. Ik heb de zekerheid daardoor erlangd, dat Clarias punctatus CV. geene andere soort is dan Clarias magur CY. Ik werd door deze uitkomst geleid tot eene nadere vergelijking mijner voorwerpen met de beschrijvingen, door den heer Valenciennes van Clarias Dussumierii en door den heer Richardson van Clarias pulicaris gegeven, en ik ben thans zeer geneigd aan te nemen, dat ook die soorten niet wezenlijk van Clarias punctatus of Clarias magur verschillen. Is de hierboven uitgedrukte meening juist, dan zouden niet min- 44 346 der dan vijf nominale soorten uit het stelsel behooren te vervallen en de soortnaam van Bloch als de oudste der zes behooren behouden te blijven. De soort zou dan niet alleen niet tot den Indischen archipel beperkt zijn maar zelfs een groot gedeelte van Zuid-Azië bewonen en zich westelijk tot in Syrië en oostelijk tot in China uitstrekken, een verbreidingsgordel, welke voor een’ zoetwatervisch zeer groot te noe- men is en weinig onderdoet voor dien van Silurus glanis L. Het komt mij voor, dat Bontius de eerste afbeelding van Clarias batrachus heeft gegeven onder den naam van Mustela. Die afbeel- ding is uiterst gebrekkig, zooals van dien tijd ook niet anders te verwachten was. De later door Gronovius, Bloch, Russell en Buchanan gegevene afbeeldingen zijn veel beter en dragen, wat meerdere of mindere korrektheid betreft, de sporen van de jaartallen, in welke ze werden openbaar gemaakt. Verreweg de beste afbeelding echter is die, welke door den heer Richardson in de Zoölogie van de reis der Sulphur is gepubliceerd, en slechts zeer weinig te wenschen overlaat. De Leleh is een op Java zeer algemeen verbreide visch. Hij houdt zich, evenals zijne geslachtsverwanten, bij voorkeur op in moerassen en slooten of grachten, doch bezoekt ook meren en rivieren. Hij is algemeen, zoowel in de bovenlanden als in de benedenlanden, en aast op kleine visschen en schaaldieren en op dierlijke uitwerpselen. Re- genwormen zijn hem een geliefd voedsel en het is hiermede dat de kinderen der inlanders hem dikwijls aan den angel vangen. Te Batavia wordt hij dikwijls met praauwen vol ter markt gebragt, gelijktijdig met praauwen vol van de Betok (Anabas scandens CV), Tambakkan (Helostoma Temminekii CV)., Gaboes (Ophicephalus striatus BL, Ophi- cephalus lucius K. v. H. en Ophicephalus micropeltes K. v. H)., en andere moerasvisschen. De inlanders versmaden de Leleh niet, doch op tafels der Euro- peanen komt hij nooit of uiterst zelden voor. 547 Clarias leiacanthus Blkr, Vijfde Bijdr. ichth. Dorn. Nat. Tijdschr. Ned. Ind. II p. 490. Atl. Silur. tab. L fig. 1. Gladdoornige Harmouth. Clar. corpore elongato, antice cylindraceo, postice compresso, altitudine 6 ad 64 in ejus longitudine absque, 8 ad 64 in ejus longitudine cum pinna caudali; capite valde depresso, longitudine usque ad apicem operculi 5} ad 6 in longitudine corporis absque, 65 ad 6% in longitudine corporis cum pinna caudali, longitudine usque ad apicem cristae interparietalis 4 ad 5 in longitudine. B. 9. D: 76 ad 78. P. 1/9. vel 1/8. V, 1/8. A. 60 ad 62. G. 19 ad 21 Hab. Sumatra (Benculen), in fluviis. Banka (Marawang), in fluviis, 348 Nias, in fluviis. Borneo (Sinkawang, Sambas, Kahajan), in fluviis. Longitudo 6 speciminum 160" ad 330”. Aanm. Behalve de Leleb, Wiroe en Lindi, voeden de Soenda- eilanden nog andere soorten van Clarias, welke tot nog toe niet of weinig bekend zijn. Tet die soorten behoort de onderwerpelijke, welke op Java niet schijnt voor te komen. Zij staat in verwantschap tusschen Clarias Nieuhofii en Clarias batrachus. Van Clarias Nieu- hofii verschilt zij door minder slanke vormen, betrekkelijk grooteren kop, niet of naauwelijks met de staartvin vereenigde rugvin en aarsvin, aanmerkelijk minder talrijke rugvin- en aarsvinstralen, enz. Van Clarias batrachus daarentegen wijkt zij af door betrekkelijk korteren kop, stomper afgerond tusschenwandbeensuitsteeksel, aanmerkelijk zwakkeren en korteren en aan den voorrand gladden of naauwelijks voelbaar ruwen borstvindoorn, breedere tusschenkaakbeenstandgroe- pen, enz. Clarias Teysmanni Blkr, Descript. Spec. piscium javan. Nat. Tijdschr. Ned. Ind. XIII p. 344. Atl. Silur. tab. LI fig. 1. Teysmann D 's Harmouth. corpore elongato, antice cylindraceo, postice compresso, altitudine 8 ad 7 et paulo in ejus longitudine absque, 95 ad 8! in ejus longitudine cum pinna caudali; capite valde depresso, longitudine usque ad apicem operculi 5$ ad 6% in longitudine corporis absque , 6} ad 7 in longitudine corporis cum pinna caudali, longitudine usque ad apicem cristae interpa- rietalis 43 ad 5 fere in longitudine corporis absque, 53 ad 53 in longitudine corporis cum pinna caudali; latitudine capitis 1 circiter, altitudine 2 circiter in ejus longitudine usque ad apicem operculi; scuto capitis latitudine inter oculos 2} circiter in ejus longitudine usque ad apicem cris- tae interparietalis ; fonticulo occipitali ovali fonticulo frontali oblongo-cordiformi septo transverso inaequaliter bipartito duplo circiter breviore; crista interparietali junioribus et aetate provectiori- bus trigona apice acutiuscule rotundata; scuto capitis glabriusculo vel granulis parvis nume- rosis scabriusculo; oculis liberis, diametro 10 ad 11 in longitudine capitis usque ad apicem oper- culi, diametris 5 ad 6 distantibus; naribus posterioribus oblongis superne et inferne valvatis, anterioribus rostri margini anteriori approximatis tubulatis; cirris nasalibus et inframaxillaribus internis basin pinnae pectoralis, supramaxillaribus et inframaxillaribus externis apicem pinnae pectoralis subattingentibus vel paulo superantibus; maxilla superiore ante maxillam inferiorem prominente; rictu parum curvato, latitudine 2 circiter in longitudine capitis usque ad apicem 349 operculi; labiis papillosis, inferiore inferne poris 4 bene conspicuis ; dentibus parvis acutis multise- riatis, intermaxillaribus in thurmas 2 quadratiusculas multo minus duplo longiores quam latas contiguas vix curvatas, inframaxillaribus in vittas 2 curvatas elongato-trigonas duplo circiter longiores quam latas basi contiguas margine anteriore angulatim excisas, vomerinis in vittam indivisam sat gracilem subsemilunarem, pharyngealibus superioribus in thurmas 2 rotundius- culas distantes, pharyngealibus inferioribus in thurmas 2 elongato-oblique trigonas plus duplo longiores quam latas basi subcontiguas dispositis; linea laterali simplice tubulis contiguis notata, antice declivi, porro recta; axilla poro mucoso conspicuo nullo; pinna dorsali post apicem pinnae pectoralis incipiente, corpore duplo circiter humiliore, postice obtusa rotundata non vel vix cum basi pinnae caudalis unita; pectoralibus et ventralibus acutiuscule rotundatis, pectoralibus 1; ad 141, ventralibus 2 ad 2 et paulo in longitudine capitis usque ad apicem operculi; spina pectorali gracili capitis parte postoculari breviore antice scabriuscula non dentata; anali plus quam 2 in longitudine totius corporis, dorsali minus duplo humiliore, postice obtusa rotundata, vix vel non cum basi pinnae caudalis unita; caudali obtusa rotundata 63 ad 74 in longitudine totius corporis; colore corpore profunde olivaceo, capite inferne tantum ventreque roseo-margaritaceo; dorso lateribusque guttulis luteis vel aurantiacis ex parte in series 11 ad 13 simplices transversas obliquas dispositis ex parte sparsis; pinnis imparibus cirrisque aurantiaco-olivaceis; pinnis paribus aurantiacis, BSD: 70rad 74. Longitudo 2 speciminum 110” et 203.” Aanm. Clarias Teijsmanni, dus genoemd ter eere van den verdien- stelijken plantenkenner den heer J. E. Teijsmann, die mij er het eerste voorwerp van toezond, gevangen in bergstroomen van den Gedeh en Pangerango, staat in verwantschap tusschen Clarias Nieuhofi en Clarias leiacanthus. Van eerstgenoemde is zij dadelijk te onderkennen aan haar minder slank ligchaam, betrekkelijk grooteren kop en niet met elkander vereenigde ongepaarde vinnen en meer andere kenmer- ken. Ook van Clarias leiacanthus in zij nog gemakkelijk te onder- kennen, doordien bij Clarias leiacanthus het liechaam minder slank is, het tusschenwandbeensuitsteeksel veel stomper, de borstvindoorn aan den voorrand volkomen glad, enz. Clarias fuscus CV. Poiss. XV p. 284, Brune Harmouth. Clar. capite longitudine usque ad apicem cristae interparietalis 42 in longitudine corporis cum pinna caudali, latitudine plus quam 2 capitis longitudinis efficiente; seuto capitis levi- ter granuloso; dentibus vomerinis parvis multiseriatis acutis; spina pectorali dentata; pinnis verticalibus non unitis; colore corpore nigro. D. 67. A. 48, 390 Syn. Macropteronotus fuscus Lac. Poiss. V p. 88 tab. 2 fig. 1?. Macroptéronote brun Lac. ibid. Harmouth brun CV. Poiss. XV p. 284. Hab. Sumatra, China? Longitudo speciminis descripti 9 pol. paris. Aanm. Hoezeer ik geneigd ben aan te nemen, dat de soort, hier- boven aangeduid naar de beschrijving, daarvan door den heer Valen- ciennes gegeven, dezelfde kan wezen als mijne Clarias melanoderma, laat de kortheid en te geringe bepaaldheid dier beschrijving niet toe, hieromtrent tot zekerheid te geraken. De beschrevene kenmerken komen vrij wel overeen met die van Clarias melanoderma. Indien de meening van den heer Valenciennes juist is dat Lacépéde's Ma- eropteronotus fuscus zijne Clarias fuscus voorstelt en de afbeelding van Lacépède ten opzigte van kopschild, voeldraden en borstvindoor- nen de natuur eenigzins getrouw terug geeft, zou Clarias fuscus van Clarias melanoderma verschillen door spitser tusschenwandbeensuit- steeksel, kortere voeldraden en niet of niet zigtbaar getande borst- vindoornen. Wat deze laatste echter betreft, de heer Valenciennes wijst bepaald aan, dat zij getand zijn, maar aangezien gezegd wordt dat „le bord de son épine pectorale n'est pas plus fortement dente- telé que dans la seconde espèce” moet men den aard der borstvin- doornbewapening bij die tweede soort” kennen om zich eene voor- stelling te kunnen maken van die bewapening bij Clarias fuscus. Nu is de tweede soort van Clarias, door den heer Valenciennes in de groote Histoire naturelle des Poissons beschreven, Clarias lazera CV. van welke ik echter geene bijzonderheden betrekkelijk de borstvin- doornen vermeld zie. Bedoelt de heer Valenciennes evenwel met de tweede soort, de tweede indische door hem beschrevene, wat ik waarschijnlijk acht, t. w. Clarias magur, welke ik houd voor dezelfde als Clarias batrachus CV. en Clarias punctatus CV., dan moet Clarias melanoderma bepaaldelijk eene van Clarias fuscus verschillende soort zijn, vermits juist de bijzonder groote tanden van de borstvindoornen een der voornaamste kenmerken van Clarias melanoderma uitmaken. Het stompe tusschenwandbeensuitsteeksel zou dan het eenige zijn, 351 waardoor zich, naar de beschrijving te oordeelen, Clarias fuscus van Clarias batrachus zou onderscheiden. Er blijft alzoo ten opzigte van Clarias fuscus eene onzekerheid be- staan, welke mij geleid heeft haar voorloopig onder den door den heer Valenciennes gegeven’ naam te vermelden. Clarias Niewhofii CV. Poiss. XV p. 287. Blkr Verh. Bat. Gen. XXI Sil. bat. consp. p. 55. Atl. Silur. tab. LI fig. 2. Nieuhof's Harmouth CV. 