I know a nurse
Zijn onrustige blik en zware hals zouden , ware het mo- gelijk geweest, hebben kunnen doen veronderstellen , dat het een afgedwaald beest was van eene Brasiliaansche kudde. Het vieeseh was bijna oneetbaar door het overvloe- dige vet; hetgeen waarschijnlijk aan de overmatige voe- ding met palm vruchten moet toegeschreven worden. Wa- ren deze weinige beesten, in plaats van ossen, koeijen en stieren geweest, dan zou men hoogstwaarschijnlijk , ten minste indien men ze den oorlog niet had aangedaan , reeds door het toeval eenigermate verwezenlijkt zien , dat wat ik thans voorstel, om planmatig te doen geboren worden: de vrije of halfvrije veeteelt in de Surinaarasche bovenlanden. ZESDE HOOFDSTUK. OVER ONDERSCHEIDENE NIEUWE TAKKEN VAN NIJVERHEID. 9. Zahlreich sind dio ErseugniMe die ein to aucgedehntet land hervorbriogt.... Mit unaualdschlichen sugen haben tioh die majetMtiaohen IVaturaoeaen , die mir auf meinen 'Wanderungen duroh Guyana entgegentraten , meinem Geniuth einge- prigt und ttnd seit meiner Ruckkehr naoh Europa um so mAchtigor erwaoht ^ wo ich nnare Yegetalion mit jenen herrlichen Ebenen , Tbiiern und WAldern ver- gleichen kann. Sr.HoaavaGK , Br. Guyana. SIE3SIZ IN]®®IFieS7yiS. Bebalve de reeds behandelde stapel-produkten , wordi er nit het door de natuur zoo rnimschoots bedeelde Sori- name, niets aitgevoerd ; immers, indien hierop eenige uit- zoDderingen bestaan , zijn ze zoo weinig belangrijk , dat er op de cargalijsten geene melding van wordt gemaakt. En toch is geen dezer prodakt^, de kakao en indigo nitge- zonderd , ^gendommelijk aan Suriname te noemen. Is het niet vreemd , dat dit zoo vruchtbare land uitsluitend lot voortbrenging van nitheemsche {danlen wordt aange- wend? Het heeft dil, wel is waar, gemeen met de andere — 104 -- West-Indiscbe kolonien , maar nergens toch is deze om- standigheid zoo in het cog vallend , als in de onderschei- dene gedeelten van Guyana. Men vindt de voorname oor- zaak daarvan , in de hooge waarde welke de bedoelde artikelen hadden , in den tijd dat de grootste ontwikkeling dezer bezittingen heeft plaats gevonden. Maar sedert lang is die waarde, door eene voortdurende uitbreiding der productie in zoo vele andere landen , zeer yerminderd , en daarbij is er eene vrije bevolking in de kolonie gebo- ren , die voor deze soort van nijverbeid volstrekt onge- schikt scbynt te zijn. Het is dus meer dan tijd , om eindelijk eens te onderzoeken , welke andere voortbrengselen dit land uit zieb zelf aanbiedt, en welke vreemde productie er gevoegelijk kan worden ingevoerd , met inachtneming der bijzondere gesteldbeid van deszelfs bewoners. Eenige der handelsvoorwerpen die ik zal opnoemen, zijn van een zeer groot verbruik , en kunnen derhal ve welligt voor de kwijnende koffijplantaadjen eene uitkomst aanbieden ; andere , hoewel niet in groote hoeveelbeden gevraagd, staan echter op de prijs-couranten boog geno- teerd ; eenige zelfs hebben bijna geene courante waarde; maar de vrije bevolking der kolonie is voor alsnog te go- ring , dan dat zulks eene reden zou zijn om te vreezen , dat de markt zou kunnen overvoerd worden. Men kan overigens bierbij niet genoeg in het oog houden, dat de vereeniging van vele kleine nijverbeldstakken , voor bet gebeel «ener bevolking voordeeliger is , dan groote onder- nemingen , die slechts aan weinige kapitalisten een aan- — 103 — merkelijk voordeel verschafFen. Ik heb in den aanvang van (lit geschrift gesteld , dat de arbeid , wanneer dezelve niet een gevolg is van directen dwang , in noodzakelijke ver- bonding staat tot den indirecten dwang , welke door de beboeften geboren wordt. Bij de Surinaamsche bevolking zijn de beboeften gering, en desniettegenstaande klaagt zij over armoede. Zij wil deze armoede liever lijden , dan voor dagloon te arbeiden; maar indien men baar de mid-^ delen aan de band doen konde , om zonder zwaren arbeid een overvloedig bestaan te vinden , dan mag men er niet aan wanbopen , eenige verbetering in bare gesteldbeid te zien ontstaan. Rijst, — Men zal zonder twijfel erkennen dat de rijst , die door eenige nijvere vrijlied^en, zoo als ook door de bosebnegers , boewel in kleine boeveelbeden , wordt voort- gebragt, met de eerste qualiteit Garolina-rijst gelijk kan gesteld worden ; en bet is derbalve moeijelijk te begrij- pen , boe die kultuur zoo weinig opgang gemaakt beeft. Hoewel de prijs waarvoor de inlandscbe rijst tbans \er- kocbt wordt, te boog is om voordeel op te leveren bij de exportatie, zou dit voorwaar eene slecbte reden zijn , om den aanbouw in bet groot niet te beproeven. — De oorzaak van dien boogen prijs is toch gelegen , juist in bet gebrek- kige van den aanbouw op eene kleine scbaal , zonder vol- doende middelen en kenniis van zaken ; daarbij regelt bij zieb ook , voor de inlandscbe consumtie , naar dien welken men voor uit Europa aangebragte rijst besteden moot. Om eenigermatete kunnen nagaan , welke voordeelen deze ~ 108 — tak van landbouw zou opleveren , heb ik in der tijd bij verschiQende kleine rijstbouwers opgenomen, wat bun gemiddeld rendement was over eene zekere uitgestrekt- heid lands , en ik heb niet zonder verwondering bevonden , dat bet in waarde de gemiddelde opbrengst van de koffij overtrof. Bij deze berekening beb ik de Europesche prijzen tot grondslag genomen , en geenszins uit bet oog verloren , bet Yoor de rijst nadeelig verscbil der scbeepsvracbt. Niets is gemakkelijker dan de bervorming van eene ge- heele of gedeeltelijke koffijplantaadje , in eene rijstplan- taadje, wanneer dezelve namelijk, zoo als bijna overal bet geval is, begrensd wordt door bet wilde boscb. De pe- riodieke overstrooming , die door de rijstkultuur gevor- derd wordt, beeft men dan gebeel in zijne magt. Een kleine koker in den acbter- of zij-dam , om bet bosebwater in te nemen, is alles wat men beboeft; men loost bet, wanneer men wil, in de rivier, door de groote sluis. - Wil men slecbts een gedeelte der plantaadje met rijst be- planten , dan sluit men bet door eenen tweeden koker van de generale lozing af . De kleine rijstplanters , die er tot dus ver bestaan , ontberen deze voordeelen ; zij bebben geene polders en moeten bet water nemen zoo als bet komt en gaat . Ik beb beweerd , dat de voordeelen gelijk zouden staan met die der koffijplanterij , en beb natuurlijk tot maatstaf genomen , een goed productief koffijland, dat gemiddeld een balf pond per boom geeft ; doch men zal mij dit resul- taat zonder twijfel betwisten, en de daadzaken aUeen kun- nen in deze beslissen. Ik voor mij , boude den rijstbouw — 107 — voor verkieslijk boven de zoo wisselvallige koffijteelt; maar wanneer men ook al eens bevond , dat de voordeelen niet gelijk stonden, dan vraag ik, of de rijst ten minste niet verkieslijk is boven de koffij, op die plantaadjen, welke sedert lange jaren bijna niets meer voortbrengen , en somtijds de kosten van onderboud naauwelijks goed- maken? — Ik behoef die niet te noemen, ze zijn helaas! maar al te menigvuldig. £r bestaat geen pelmolen in Suriname, en de thans voort- gebragt wordende quantiteit rijst is te gering , om er eenen voor daar te stellen op eene groote scbaal. £en kleine ech- ter , door een paar ezels of ossen gedreven , zou zeer nut- tig zijn , en waarschijnlijk den aanbouw onder de vrije be- volking aanmoedigen; ^ant bet stampen is een groot be- zwaar , en maakt dat men nog dikwijls de buitenlandscbe rijst verkiest. Men zou dan ook de inlandsehe rijst met voordeel voor bet garnizoen kunnen gebruiken, daar die welke uit Europa komt , meestal door de mijt is aange- daan of in de magazijnen bederft. Een der groote voordeelen, die de rijstbouw oplevert,^ is, dat dit artikel te gelijk voor den uitvoer en voor bet inlandsch verbruik geschikt is , en dat bet in deze laatste hoedanigbeid , des noods als algemeen plantaar* dig voedsel dienen kan, zoo als in bijna alle landen van bet zuidelijk Azie. De Surinaamscbe negers zijn aan de bananen gewend en laten zicb niet ligt met iets an- ders te vreden stellen ; de bananen derbalve , boewel min- der voedzaam dan rijst, turkscb koom en cassave, ja — 108 — zelfs ongezond, zoo als ze meestal gegeten worden, zul* len nog lang het hoofdvoedsel moeten blijven. Maar indien er belangrijke rijstvelden bestonden , zou de kolonie toch niet , zoo als in de laatste jaren dikwijls het geval geweest is , gebrek lijden , en de groote sterfte der negers , zoo als in 1840 , niet aan hongersnood worden toegeschreven. — Bananen worden alleen geplant voor de inlandscbe be- hoeften , zoodat een nadeelig saizoen ligt gebrek te weeg brengt ; — rijst zou alleen uitgevoerd worden , voor zoo ver het niet binnenslands verbruikt werd. Ook voor de belangen der scheepvaart is de rijstbouw eene wenschelijke zaak, daar dit graan , in verhouding tot deszelfs waarde, veel ruimte beslaat. Bromelia-hennep ofvlas, — Het zou overbodig zijn , over de uitmuntende hoedanigheden van de vezelen der on- derscheidene bromelia soorten, in de kolonie zeUgras, sin grasi (waarsehijnlijk van het Engelsche silk of het Duitsche seU) genoemd , uit te wijden. Intusschen wordt het alleen voor dun touwwerk, in kleine hoeveelheden , gebruikt; dienende bij uitzondering diir waar groote kracht of duurzaamheid vereischt wordt: zoo als voor hangmatkoorden , drooglijnen, vischtuig, boogkoorden en zweepen. Voor zwaarder touw , zoo als bij voorbeeld dat der sluizen, hetwelk zoo veel te lijden heeft, is het nog niet aangewend , hoewel het zeker driemaal zuo lang als het Earopesche touw zou duren. Minder bekend is het , dat men er uitmuntend fijn en met eenen zijdeaeh- tigen glans bedekt linnen van heeft geweven. — 109 — Er zijn reeds eenige gelijksoortige vezelen van andere tropische gewesten in den handel opgenomen , zoo als de manilla-hennep, en hetgeen in Frankrijk onder den naam van soie v4g4tale bekend is. In Engeland bestaat zelfs eene maat^chappij ondei* de firma van Colonial rope company , die zieh met dien handel uitsluitend bezig houdt. Doch geen dezer vezelen , die door den pandanuSj demu^a textilis en eenige palmsoorten vt^orden geleverd , kunnen de ver> gelijking doorstaan , voor de kracht en duurzaamheid , in verband met de fijnheid, tegen de vezelen der bromelia. Daar de veel grootere deugdzaamheid van dezen hen- nep of vlas, boven die van de Europesche gelijksoor- tige voortbrengselen , voor de kolonisten voldoende is be- wezen , wordt er dan ook eigenlijk geene andere tegen- werping gemaakt tegen de vorming dezer Industrie , dan het langwijlige der bereidlng , die thans zeer langzaam gaat , en derhalve de onmogelijkheld , om het produkt te- gen eenen aannemelijk^n prijs te kunnen leveren. Dat de aankweeking der plant zeer gemakkelijk is, dat ze zieh van zelve voortplant zonder onderhouden te worden , daar- van kan men zieh op den houlgrond Hanover overtulgen. Eene boschplant zijnde, kan men aannemen , dat ze in de bosschen zou kunnen geteeld worden , nadat men dezelve van al het ligte hout en de struikgewassen zou hebben ont- bloot (hetgeen men onderbosschen noemt). Wanneer de aanplanting eenmaal in verhouding staat tot de middelen van afwerking die men bezit , is er bijna geene verdere kul- tuur noodig , daar de plant niet door de inoogsting wordt 10 — 110 -^ vernield : alleen de langste bladeren wordeii afgerukt en de Stengel blijftbestaan ; zij kan indezenopzigte met eenen vruchtboom vergeleken worden. Zooveel de kultuur be- treft, is er dus wel niets voordeeliger te bedenken. Laat ons dan zien of de afwerking, namelijk het afzonderen der vezelen , inderdaad niet op eene doelmatigere manier kan plaats hebben , dan de thans gebruikelijke. Elkblad wordt afzonderlijk door afstroopingyan deszelfs bekleedsel ontbloot, i^aardoor de vezelen , met eenig plan- tenslijm overdekt, in de hand des arbeiders over blijven. Deze operatie is , hoe eenvoudig ook , desniettemin zeer langwijlig; zij heeft plaats op de voJgende wijze: men neemt eenen strop van dun koord en bevestigt denzelven aan eenig vast punt; het bromeliablad vrordt ter halver lengte in dezen strop of lis gestoken , deze toegehaald en het blad doorgetrokken; vervolgens den strop op nieuw ope- nende en van de daarin achtergebleven zelfstandigheden zuiverende , herhaalt men denzelfden handgreep voor de andere helft des blads. — Ik heb mij overtuigd , dat een handig iverkman op deze wijze niet meer dan 5 pond oud gewigt zou kunnen schoon maken , hetgeen de afwerking, het dagloon stellende op slechts 80 centen, zou doen te staan komen op 16 centen per pond. Zal echter het brome- lia-vlas een artikel van uitvoer worden , dan moet men het in Europa iLunnen leveren tegen denzelfden prijs alsdema- nilla-hennep , die, ofschoon van mindere hoedanigheid, echter daarmede het meeste overeenkomt. Deze prijs is 20 centen per pond , en wanneer men daarvan voor vracht — Ill — * en andere kosten , in gelijkstelling met de katoen , aftrekt 6 centen, dan moet het oude pond bromelia-vlas in de kolonie niet hoogertestaan komen dan iA centen. Ik neem aan , dat de afwerking Vs bedraagt van de productiekos- ten, en wanneer men het bovengezegde overweegt, zal men dit zeer gematigd vinden. Het mag derhalve niet meer kosten dan 11 centen, en een.arbeider zou dus op zijn minst 7^8 pond per dag moeten bereiden. — Ziedaar het op te lessen problema. Het eerste middel dat zich als van zelf aanbiedt , is dat van gisting, zoo als het £uropesche vlas. Bit is op Hanover beproefd , en men beweert dat het eenen nadeeligen in- vloed gehad heeft op de qualiteit ; doch ik houd het er voor, dat alvorens dit te verwerpen , er honderde proeven moeten genomen worden, daar de verschiUende graden van gisting en de bespoediging derzelve, door kunstmid- delen , zeer verschiUende resultaten kunnen opleveren. — £en ander middel zou zijn, eene sieving door stoom, in grootehoutenkasten, waardoor, welis waar, de bladbe- kleedselen niet in denzelfden graad zouden opgelost wor- den als door gisting, maar toch zoo verweekt zouden zijn , dat ze gemakkelijk met de hand of een houten mes konden afgestroopt worden. De eenige onkosten zouden bestaan in eenen waterketel van ongeveer honderd gal- lons; het hout voor de kasten en voor brand heeft men om zich been. Bevond men echter , dat alleen de afzondering der veze- ien uit het versche blad, een goed produkt kon geven, — 112 — hetgeen ik zeer betwijfel , dan zouden er nog genoeg me* chanische hulpmiddelen te vinden zijn, om den arbeid te bespoedigen. Men zou b. v. de bladen , tusschen twee zeer naauw gebraste cilinders, kunnen kneuzen, zoo- dat zij vatbaar wierden voor kamming, gel^k het vlas. Zelfs de strooping zou ten mlnste viermaal zooveel ople- veren , wanneer men de klemming des strops deed veryan- gen door een zeer eenvoudig werktuig , waarvan ik de teekening en beschrijving gaarne aan belangstellenden zal mededeelen. — Waren ook al deze middelen onvoldoende om het bromelia-vlas voor den uitvoer geschikt te maken , dan ware het ten minste wel der moeite waard , ze aan te wenden voor het inlandsch verbruik, daar elk kolonist weet , hoe spoedig het Europesehe touwwerk in het Suri- naamsche klimaat verteerd is. Van het een komt men tot het ander : laat men beginnen met het voor zich zelven al- gemeen te gebruiken , men zal spoedig leeren hoe de be- working te verbeteren is , en het zal binnen kort een voor- deelig handelsartikel worden. Quamehmt. — Het Quassiehout wordt in Europa ver- kocht voor /*6.00 de ISO Ned. ponden, en dit is zeker zeer gering ; maar als men het vergelijkt met andere gelijksoor- tlge waren , vraagt men zich , waarom Suriname het tegen dien prijs niet zou leveren kunnen , even zoowel als andere landen de verwhouten. Daar het als stuwhout geladen wordt, kan de vracht geen objectie zijn. Maar het is hier- mede , even als met de meeste andere natuuriijke voort- brengselen van Suriname, z66 gelegen, dat niemand zich — 118 — de naoeite geeft om (e onderzoeken waar bet in menigte groeit , ten einde er jaarlijkfi een gedeelte van te kunneo ▼enamelen. Wanneer er nu en dan eens een part^jtje naar Boropa Teneonden wordt, is hetbij toeval gevonden in een bosch dat ni«) ontginnm moest. Het is waar , dat bet ge- bruik Tan dit bitterboat zicb tbans genoegzaam tot de ge^ needkunde bejpaalt , en dat deze er ge^ne zeer groote boe- veelbeden van kan noodig bebben ; maar men weet tocb ook , dat bet tot vele andere einden , en onder anderen tot het bierbrouwen, zeer gescliiktis. Omeebter in groote febriekmatige bewerkingen te worden aaAgenomen, moel een artikel niet alieen bekend , maar ook regelmatig en in voldoende boeveelbeden te verk^ijgen zijn, en dit is met bet quassiebout niet bet gevaL Ik ben derhalve genegen te gelooven , dat de r^lmatige aanvoer vAn deze waar den prijs zon verbeteren. Als geheele of gedeeltelijk^ plaats^ vervanger van de bop, scbijnt bet bijzonder aanbeveling te verdienen , daar het een der beste maagmiddelen is , en niet zoo als deze , narcotisebe eigenscbappen heeft. Boimm Copwiioa, — De Gopaiva-balsem, in de kolonie hoepelolie genaamd, omdat de takken van den boom die denzelven voortbrengt, voor boepels gebraikt Worden , i$ eene hartsacbtige olie, even als de terpaitljn, die niet al- ieen in de geneesknnde , zoo als men meestal gelooft , maar ook in verschillende knnstbewerkingen gebfuikt wordt, onder anderai voor vemissen. — De Copa'tfera Officinalis , is van eene aanmerkelijke boogte enomvang;de olie wordt er door aftapping in groote boeveelheid uit getrokken , 10. — lU — terwijl het hout eene waarde heeft als verwstof en alsmeu- belhout. De prijs te Amsterdam is 70 centen het ^/2 Ned. pond , en wanneer men het provenu van ^^n boom nu maar op 10 pond wil stellen , die in twee k drie dagen ingeza* meld worden , zal men toch erkennen moeten , dat dit een billijk daggeld geeft , zonder vermoeijenis. De copalfva bal- sem der Surinaamsche stads- en plantaadje-apotheken , komt uit Europa , en dit kan wel niet anders zijn , zoo lang niemand zich met deze kleine takken van nijverheid uit* sluitend wil bezig houden. VatMje, — De Yanielje is een zeer kostbaar artikel ; elk stokje , elke vrucht namelijk , wordt in Europa voor 80 cen- ten verkocht. Die welke ter markt gebragt wordt, komt uit Peru, Mexico, Guatimala; de Surinaamsche is nooit, zoo veel ik weet , te Amsterdam verkocht geworden. Uithoofde van de duurte , den liefelijken geur , en het gebruik dater in de keuken van gemaakt wordt, hebben echter eenige kolonisten nu en dan getraeht, er eene zekere hoeveelheid van in te zamelen en te prepareren. Dan dit is meestal mislukt , zoodat de geschenken van dien aard , die men aan zijne vrienden zond , niet het genoegen verschaften , dat men er zich van voorgesteld had. — Daaruit heeft men besloten , dat de Surinaamsche vanielje niets waard is, en daarbij blijft het. Intusschen is niets zek^rder , dan dat het mislukken dezer proeven alleen toe te schrijven is aan de onbekendheid met de middelen , die tot de behoorlijke drooging moeten worden gebezigd. In de eerste pleats is de juiste graad van rijpheid niet gemakkelijk te bepalen , — 115 — en wat de droc^ing betreft , ligt de z warigheid diiirin , dat ze bewerkstelligd moet worden zcHider de vlugtige deelen geheel te doen verdampen. De Suiioaamsche vanielje is dan ook meestal gefaeel vanlroogd ^i zonder geur, of te weinig gedroogd en door gisting aangedaan. De manier , die in andere landen geyolgd wordt , is waarschijniijk zeer eenvoudig, maar het is eene dier zaken , welke praktijk vereischen. Het is niet altijd genoeg een voorschrift te hebben , men moet nog de handgrepen kennen en wijzi- gingen aannemen , naar de plaatselijke omstandigheden ; meestal is de vochtigheid van den atmospfaeer in Suriname hinderlijk. Bij gebrek van beter, zal ik het voorschrift van Pater Labat aanbevelen ; men zal mij dan ten minste niet besehuldigen te veel met nieuwigheden weg te loopen. Dengenen die eene nieuwere en kortere manier zonden willen beproeven , stel ik voor, de drooging door middel van eenen heeten luchtstroom, of onder de klok eener luohtpomp,met bijvoegingvanong^luschten kalk,ter op- neming der waterdeelen; de kalk moet, wel te verstaan , van de vanielje afgezonderd blijven. De plant wordt in vele bosschen aangetroffen , zonder dat men tot dus ver met eenige zekerheid kan bepalen , aan welke boomen zij de voorkeur geeft ; doch ik weet Ihj ondervinding , dat zij te- gen de meesten kan worden opgeleid. Men neme slechts een stuk rank van ongeveer een voet lengte en binde het aan den voet van eenen schaduwrijken boom; weldra zal men het op deszelfs schors en tevens In de aarde wortel zien schieten. Op deze wijs is de verraenigvuldiging aan ~ 116 — den zdotaiderbdsdchenzondermoeitedaartestelleti. laden tijd der rijpWording echter, is het noodlg er eeb wakend oog op te houden, dadr men anders gevaar zou locpen , dat de oogst door yreemde arbeiders werd verrigt : namelijk door de apen^ die op deze vrucht bijzonder verzof qjn. De invoer in Frankrijk bedraagt 5 k 6000 kilogr. Cortex Smartmba. — Wat ik Van de quassia gezegd heb, is grootendeels op de simarouba toepassel^k. De l)oom die den ecbten bast geeft, is echter niet voldoende bekend , daar onderscheidene basterdsoorten er dikwijls mede verward worden. In dezen, zoo als in zoo veie an- dere opzigten, zijn de teregtwijzing^n van een bekwaam plantenkenner noodig< De prijs van S(5 cents per ^2 Ned. pond is nog al aanldkkelijk, als men nagaat dat een en- keleboom wel 50 Ned. ponden kan opleyeren« Tonka boonen, — Deze worden na en dan uitgevoerd , doch in zeer kleine hoeveelheden , daar de Indianen alleen ze inzamelen, en men kenthunne wispelturigheid. Intus- schen heb ik reden om te gelooven , dat dit altyd zeer voordeelig is geweest. De prijs van 70 cents per Va Ned. pond 13 dan ook nog al aanzienlijk, daar de vruchten van elken boom (coumarouna odorata) , die zoo groot als de eik wordt, wel op 10 Ned. poAden gesohat kan worden. De- genen die zich met inzameling van droogerijen zoudeii willen bezig houden , hebben slechts hunne boomen op te zoeken, om jaarlijks eenen verzekerden oogst te gaan doen , z<mder zich er verder over te bekreunen ; en al bragt men dan ook maar iOO ponden te huis , zou men zoo veel — 117 - verdiend hebben, alsmenigkantoorbediende te Paramaribo in een geheel jaar. Caoutchouc, — Dat de elastieke gom in de laatste tijden tot andere einden is aangewend geworden , dan tot bet wegnemen van potloodstrepen , weet elkeen; maar bet is nog niet algemeen bekend , welken boogen graad van be- langrijkbeid deze zelfstandigheid in eene menigte fabriek- bewerkingen beeft verkregen. De jaarlijkscbe invoer in Frankrijk is p. m. 120.000 kilogr., en in Engeland inoet die reel grooter zijn. De gemiddelde prijs kan op fl.7^ per Ned. pond aangenomen worden. Deze gom wordt in een aantal planten , meestal tot de familien der Eupborbiacese en Urticeae beboorende , gevonden , en onder dezeive zijn er ten minste vijf in de Surinaamscbe bosscben aanwe> zig ; de meeste andere zouden er gemakkelijk voort te bren- gen zijn. De vijf bekende , die ons voor bet oogenblik alleen moe- ten bezig bouden , zijn : de Pacouria Guyanensis , de Hevea Guyanensis , de Mabea Piriri , de Sapium Aucuparium , en de Gecropia Peltata , waarvan ik de twee laatste alleen , met zekerbeid , door Surinaamscbe namen kan aanduiden: de jorre-jorre-boom en de boscb-papaya. Voor de anderen zou een nader onderzoek noodig zijn. De bewerking be- staat meestal in de incisie van den slam , waaruit een melk- acbtig sap loopt , dat door verdamping in de lucbt verdikt wordt. Hoe eenvoudig dit ook zij , vereiscbt bet tocb eenige ondervinding, en men zou daarom , bet zij in Brasilie deze behandeling moeten waarnemen , of van daar een met ~ 118 — deze nijverheid bekenden persoon moeten overbrengen. Niet OQwaarschijnlijk komt bet mij voor, dat de Asclepias €uras8avica (Friderici blommetje) , dat zoo binderlijke on- kniid;ook caoutchouc bevat, daar bet bij verwonding eene kleverige melk afzondert en verscheidene andere asclepias soorten de gom opleveren. Bananen hennep. — Men weet zeer wel , dat de bui- tenste bekleedselen des bananenbooms, gedroogd zijnde, bij gebrek van touw gebruikt kunnen worden ; de negers doen dit dagelijks. Desniettemin schijnt men nooit op de gedachte gekomen te zijn , dat ze als hennep eenige waarde konden bebben. De daaromtrent genomene proeven in andere landen bewijzen echter, dat deze vezelen veel deugdzamer dan die der Europesche bennep , en ook voor bet woven zeer geschikt zijn. Hier vervalt geheel bet struikelblok van bet bromelia vlas , want ter verzending is er eigenlijk geene andere bewerking noodig, dan de drooging; en wilde men deze bennep ecbter nog meer ge- zuiverd naar Europa zenden , dan zou dit weinig moeite kosten. Wanneer men nu bedenkt , welk een aanmerkelijk groot aantal bananenplanten er in de kolonie bestaan , zal men zicb ligt overtuigen dat de inzameling van dit voort- brengsel niet zonder belang is. Aangenomen dat er ge- middeld niet meer dan honderd bossen bananen jaarlijks door elk persoon verbruikt worden , zal dit een aantal van zes millioen gekapte stanmien geven , en de vezelen van elken stam berekend op Vs pond , zal bet bedrag des hen- neps , die tbans op den grond ligt te verrotten , zijn van I — 119 — 7K0,000pondeii , die , gelijk gesteld met den gewonen hen- nep , eene ^raarde hebben vany*162,K00.00 in £uropa , en van ongeveery* 100,000 in de kolonie. Maar wat is deze som over zoo vele plantaadjen verdeeld , zal men zeggen? Het is weinig beduidehd , dat beken ik ; maar men kan tot deze inzameling de ziekeUjke en bejaarde slaven gebrui- ken , die men gewoonlijk niet op eene yoeglijke wijs weet bezig te houden. Door deze en andere kleine hulpmid- delen, yindt men het geld om de belastingen, waarover ten alien tijde zoo geklaagd wordt, te betalen. De plantaardige zijde (Sole veg^tale), waarvan tfaans in Frankrijk zuike fraaije meubelstoffen en andere voorwer- pen gemaakt worden , is ook het voortbrengsel van eene bananen soort, de Musa Textilis of Abaca. De Heliconia Bihal of Musa Biha'i en de Heliconia Garibeae , in de kolonie bekend onder de benaming van boschbanaan en papa* gaaijentong, waarvan de bosschen vol zijn , zouden waar- schijnlijk hetzelfde vlas kunnen geven. Soda of Barilla, — Voor ongeveer twintig jaren , vormde een oud kolonist , na eenereis inEuropa gedaan te hebben, het plan om in Suriname de soda op eene groote schaal te bereiden, en daar hij als een bekwaam en bezadigd man bekend stond , zag men de volvoering van dit voomemen met eenige belangstelling te gemoet. Ongelukkiglijk werd hij door eenedoodelijke ziekte weggesleept, en sedert dien tijd schijnt het niemand ingevallen te zijn, dit project weder op te nemen. Deze Industrie is echter van eenen zoo eenvoudigen als min kostbarenaard. De plant, die onder — 120 — den naam van zeeporselein bekend is , behoorende tot de salsola soorten , dewelke alle eene min of meer groote hoe- veelheid soda bevatten, Tindt men op alle opene plaatsen langs de kust van Guyana in overvloed. Volgens de waar* nemingen van boven bedoelden kolonist nu , moet de Su- rinaamsche salsola met de Spaansche , welke de barilla geeft, ten minste gelijk staan, en men kan dit gereedelijk aannemen , ihdien hare rijkheid, zoo als men gelooft, in verhouding staat tot de zoutheid des zeewaters. — Be bereiding bestaat in de drooging en de verbranding der plant. Daar evenwel de waarde der ruwe soda te laag is om eene hooge vracht te kunnen lijden , zou ze moeten worden gezuiverd ; wordende door deze eenvoudige be- werking de prijs van/4.00 op/ 7.00 per 50 Ned. ponden gebragt. — De gezonde reden duidt aan , dat ze in bet midden van den droogen tijd zou moeten worden gesne- den en als hooi gedroogd. — Deze Industrie is vooral aan de katoenplantaadjen , uithoofde van derzelver Hgging aan zee , als een bijwerk aan te bevelen. Deze oogst zou ten minste verzekerd zijn , en welligt genoeg opbrengen om de uitgave voor bananen goed te maken. Fijn Flechtwerk. — Er worden in Suriname, zoo als in alle warme landen , door alle klassen vele stroohoeden ge- dragen , en daar de grondstof voor dit fabrikaat meestal in die zelfde landen gevonden wordt , worden ze gewoonlijk binnenslands vervaardigd. Dit is eehterinonze kolonieniet het geval ; de meesten komen uit Europa, en een gedeelte van Curasao. Nu wil ik gaarne erkennen , dat eene kolonie — 121 — zoo als deze , zich vooral op bet voortbrengen van grond- stoffen moet toeleggen , en ik zou dan ook bier vrede mede hebben , indien de geheele bevolking dit konde en wilde doen. Maar dit is helaas ! bet geval niet; men boort door een groot gedeelte der vrije klasse steeds over armoede klagen, en indien er geene eigenlijke bedelaars bestaan , is zulks aan de milddadigbeid der meer gegoeden , en aan de geringbeid der beboeften toe te scbrijven. Men lijdt iiever gebrek , dan de spade in de band te nemen ; is bet niet uit liiibeid , dan is bet uit belagcbelijken boogmoed. Een ge- deelte eebter dezer bevolking, bejaarden, gebrekkigen en kinderen , zijn voor den landbouw ongesebikt. Is er dan voor deze geene Industrie uit te denken , die bun een eer- lijk en genoegzaam bestaan geven kan? Zou niet bet boe- denmaken als zoodanig uitmuntend zijn , niet alleen voor bet koloniaa] gebruik, maar ook voor Europa? Wil men een denkbeeld bebben van de ongelooflijke consumtie die daar bestaat? Be Noord-Amerikaansebe Staten alleen , le- veren jaarlijks aan Frankrijk voor 1.600.000 fr. aan stroo- hoeden, en de generale invoer bedraagt aldaar 6.500.000 fr. Als grondstoffen voor dit vlecbtwerk , zijn voornamelijk op te noemen , de bladeren van de meeste palmsoorten en van de Ingi-Sopo (Agave Americana), zoo ook bet stroo der rijstplant ; de namen van verscbeidene andere daartoe dien- stige planten , komen mij nu niet voor den geest. Onderscheidene Gommen en Harsten. — Er worden in Suriname duizende boomen gevonden , die barsten voort- brengen van verscbillende soort , en boewel een vrij aan- 11 -_ 122 — zienlijk gedeelte der siayenbevolking uitsluitend gebezigd wordt tot de houtvelling , is er nooit , voor zooveel mij be- wast is , een enkel pond van dezen harst in Europa ter ver- koop ingevoerd , noch in de kolonie tot iets gebruikt. Voor- namelijk is dit zeker toe te schrijven aan de onbekendheid met de waarde van dit artikel , want zoo onverschillig zijn de negers nog niet, dat ze niet zouden inzamelen, wat ze maar voor het oprapen hebben, wanneer het voorwerp hun eenig geld of goed kan bezorgen. Waren nu ook deze harstsoorten niet meer waard dan de gemeene harst, die door den dennenboom wordt voorl-gebragt, namelijk ^.00 per 50 Ned. pond, dan zou men ze niet moeten versmaden ; hare waardeis echter veel grooter, en van eenige zelfs vrij aanmerkelijk. Ziehier eenige derzelve: MOOMmJT. rRJJS Hymenea Courbaril Gum aniinfr . . . ^0.30 k f O.SO. Amyris Guyanensis — elemi ... - 1.50 k - 2.00. Guayacum Officinale — guayacum . - 0.40 k - 0.50. Hypericum Bacciferum n Cayenuense Amyris Ambrosiaca. » Balsamifera. (pittae ... - 0.75 k - 1.25. e « Heleroptiylla — balsem ara couchini f s. «»• .SP of arakasiri. Icica Altissima (Geder). I I '^ Bursera Balsamifera — balsem honmiri. i s £ Hypericum Latifolium. j J Niet onwaarsehijnlijk zouden er meer andere gevonden worden, zoo a)s de Amyris Opobalsamum, de Bursera Gum- — 128 — mifera, de Myroxylon Balsamiferum, die den Peruviaan- sehen balsem , en de M. Tolufera , die den lialsem van Tolu geeft. De bovengenoemde eyenwel, zijn alleen bekend, en elke hautneger weet dat ze harstaehtige sappen in overvloed afzonderen ; die van den ecder vindt men soms in klompen van meer dan een pond, en deszelfs geur komt dien des wierooks nabij. Gerfstof. — Sedert de bosschen van Europa grooten- deels in akkerland zijn veranderd , is de waarde van den eiken bast, als gerfstof, in prijs gestegen; thans is ze yO.OO per too Ned. ponden, en men is er derhalve op uit, cm andere zelfstandigheden voor de leerbereiding op te sporen. Suriname heeftgerfstof genoeg voor geheel Europa, maar in den vorm van schors, zou de scheepsvracht een onoverkomelijke hinderpaal zijn voor deze industrie. Hoe kan dit worden ontweken? Yermoedelijk door de zuivere gerfstof uit de boomschors te trekken , en daardoor de waarde in eenebetereverhoudingte brengen metdemassa. Het schijnt mij toe, dat deze bewerking noch omslagtig. noch kostbaar kan zijn ; doch aangezien mij geene proeven van dien aard ter kennis zijn gekomen , kan ik mij daar- over alleen veronderstellender wijze uitlaten. De overzen* ding van eene kleine hoeveelheid schors, ter onderzoe- king door een bekwaam scheikundige, zou dit vraagstuk $))oedig oplossen kunnen. Bij uitnemendheid schijnt de Mangroschors (Rhizophora) rijk aan gerfstof te zijn ; die van den zwarten mangro , vrordt buitendien in Engeland als verwstof gebruikt voor de bruine- en olijfkleur. In — 124 — Frankrijk heeft er reeds een invoer van sues tannins plaats voor 700.000 fr. yerwstoffm. — Zoo veel ik weet, zijn er nooit eenige proeven genomen , om te onderzoeken , weike verwstoffeii door de Surinaamsche bosschen worden opgeleverd, en het is zeer te wenschen dat men eenmaal een bekwaam persoon vinde , die zich daarmede verledige. Dat er een aantal bestaan , is niet twijfelachtig , en hoe zou in zulk eene weelderige natuur daaraan gebrekkunnen zijn? maar het komt er op aan , of derzelver waarde en de middelen van fabriekaadje, in eene voldoende verhouding zouden staan. Voor het oogenblik zal ik alleen opmerkzaam ma- ken op de schoone carmozijnkleur, die de spaanders en het zaagsel van hetgroenharthout, door eenvoudige in- fusie in water, opleveren ; op het purperhart en op de Ge- nipa Americana, waarvan de Indianen hunne blaauw- zwarte verw maken. Waarom de Roueou , die in Cayenne voortdurend gecultiveerd wordt, in Suriname geheel en al veronachtzaamd blijft, ismoeijelijk te begrijpen. De oude koffijplantaadjen konden dit produkt beproeven. jirwwraoU — Er wordt thans in Europa een zeer alge- meen gebruik gemaakt van de arrowroot, of ten minste van hetgeen als zoodanig wordt verkocht ; want ^/lo ge- deelten derzelve zijn , of geheel en al uit andere soorten van sterk meel zamengesteld , of in eenen zekeren graad daarmede vervalseht. Het gevolg daarvan is, dat de val- sche, welke goedkoop te verkrijgen is, de echte, die al- leen door kenners kan worden onderscheiden , benadeelt. — 125 — Indien de middelen van herkeoning echter algemeen be- kend waren , zou deze concurrentie ophouden , en de ware arrowroot, door hare voortreffelijke hoedanigheden , een verzekerd en voordeelig debiet verwerven. De geheel zui* vere arrowroot is evenwel in Suriname zelf niet ligt door koop te verkrijgen , want ook d^^r wordt er meestal fijn cassave meel bijgevoegd. Zal men derhalve aan dit produkt een bestendig crediet verschaffen , dan behoort men maatregelen te nemen ,om alle vervalsching van dien aard te beletten. Als handelsartikel schijnt men wel, nu en dan , kleine hoeveelheden te hebben uitgevoerd , doch waarschijnlijk nooit geheel zuivere , en dit zal ook wel het geval zijn met de belangrijke partijen , die in Engeland uit Oost-Indien aankomen. Dit bewijst , dat de eultivatie van de plant, of de bewerking, en welligt beiden, minder voor- deel opleveren , dan die van andere meelachtige wortelen ; of anders gezegd , dat de productie duurder te staan komt ; dat is dan ook waar onder de tegenwoordige omstandig- heden. Wat den aanbouw er van betreft, kan ik juistniet zien,dat deze bezwaarlijkeris dan die van de cassave, maar tot dus ver heeft dezelve nei^ens regelmatig plaats gehad en de wortel is dus schaarsch. De bewerking daarentegen is met de bestaande middelen langwijlig en derhalve kost- baar; doch zij is voor zeer groote verbeteringen vatbaar. Ik zal mij onthouden in beschrijvingen te treden , die ge- wonelijk niet duidelijk genoeg te maken zijn , maar alleen zeggen , dat bijna al de werktuigen , die men gebruikt tot het maken van aardappel-meel , met het grootste voordeel 11. — 126 — zouden kunnen worden aangewend. Dit is een artikel van productie , dat ik aan alle eigenaren van slechte koffijplan* taadjen geloof te moeten aanraden. Men vreeze toch niet. dat men door groote hoeveelheden de markt bederven zou , Yooral niet wanneer men zich yan alle yervalsching onthield , en aan de Surinaamsche arrowroot een ontwij- felbaar kenmerk wist te geven. Misschien ware het goed , het voorbeeld der Noord-Amerikanen te volgen , die ze- kere handelsartikelen bij den uitvoer door deskundige ambtenaren laten onderzoeken en stempelen. De invoer in de Engelsche havens schijnt zeer belangrijk te zijn ; die in Frankrijk is 23,000 kilogr. Oli^. — Een der voornaamste artikelen in den wereld- handel is dat der olien , en zonderling genoeg , is er , met uitzondering van eenige medicinale soorten , geene welke uit Amerika wordtaangevoerd. Evenwel vindt men er vele olie houdende pianten, en die der andere wereiddeeien zou men er alle kunnen voortbrengen. Zoo veel Suriname betreft, heeft men, behalve eenige palmsoorten, den krapaboom, den katoenheester, den rici- nus communis , den sesamum oleKferum , en geene dezer oli^n wordt, zelfs binnenslands, in de huishoudinggebruikt. De bittere olie van de noot des krapabooms (carapa guya- nensis) dient den Indianen om zich de buid en het haar mede te bestrijken , doch zou gezuiverd zeker eene goede lampolie zijn. Of dezelve eene bijzondere deugd bezit om het hoofdhaar in goeden staat te houden , zou wel verdie- nen onderzocht te worden , want het is eenebekende daad- - 127 — zaak , dat men geene grijze noch kaaihoofdige Indianen , zelfs onder de honderdjarigen dier bevolking, aantrefl. Indien dit alleen eene physiologische , aan dit ras eigen , bijzonderheid is , dan zal men erkennen , dat ze als zeer merkwaardig moet aangeteekend worden. De zaden des katoens zijn ongemeen rijk aan olie. In Noord-Amerika wordt ze, met bijvoeging van hennep-olie, voor de lampen gebmikt , na , zoo als deze laatste , de noo- dige zuivering te hebben ondergaan. De olie van den Rieinus Communis , in Suriname ge- woonlijk krapat-olie genaamd, wordt in Europa in groote hoeveelheden , en biet uitsluitend in degeneeskunde, ge- bmikt. Men heeft er derhalve belangrijke aanplantingen van gedaan in het zuidelijke Frankrijk , doch zal men het wel niet in twijfel willen trekken, dat dit gewas in des- zelfs oorspronkelijk klimaat veel meer voordeel moet op- leveren. Desniettemin is deszelfs productie tot nog toe, hoewei er in de kolonie zelve veel gebruik van gemaakt wordt, geheel veronachtzaamd. De prijs van 30 cents per V2 Ned. pond , is toch zeer yoldoende , als men nagaat dat ze met minder kosten kan worden geproduceerd dan de olijfolie. De bewerking door persing wordt verkozen boven die door koking , doch het hulsel moet van het zaad worden afgezonderd. De plant vordert geen rijken grond , noch yeel zorgen, en zou daarom , zoo ik yermeen , in oude koffij of kapuwiri stukken , goed yoort komen.De pers kan elk bekwaam schrijnwerker of timmerman zeer wel ma- ken. Ware oyerigens de uityoer in groote quantiteiten niet k — 128 — vol te houden , dan zou het debiet binnenlands nog voor- deel genoeg opleveren, — daar men het jaarlijksche ver- bruik aldaar , wel op vier k vijf duizend flesschen schatten kan, en men er wel mede bestaan zou kunnen, wanneer men deze olie , tegen denzelfden prijs als de patent-olie , voor de verlichting aanwendde. — In Noord-Amerika wordt dit gedaan. — Ook kan het als olie houdend zaad in den handel gebragt worden. Gember en Curcuma, — De gember vindt , zoo gedroogd als geconfijt, in den handel een geregeld debiet. Uit de Oost-Indien worden er aanzienlijke hoeveelheden van aan- gebragt , doch die van Barbados kan met regt voor de beste gehouden worden. De gember welke men in Suriname tot nu toe gemaakt heeft , is zoo slecht bevonden , dat men er meestal uit Holland aangebragte 0. I. gebruikt; maar het is ten onregte, dat men dit aande hoedanigheid des wortels toeschrijft , daar demanier van bereiding er alleen oorzaak van is. De taaiheid en vezelachtigheid komt alleen daar- van, dat men denzelven te lang in dengrond laat;de scherpte moet door afkoking en door herhaalde vernieuwing der stroop weggenomen worden. De tot dus ver gebezigde vormsuiker , is overigens voor alle confituren veel te on- zuiver. De aanplanting is gemakkelijk en het onderhoud weinig belangrijk, derhalve zeer gesehikt voor de kleine kultuur. Hoewel de plant in de meeste grondsoorten wel voortkomt, kan men den min of meer ligten grond voor verkieslijk houden boven de zware kleilanden. — 129 — De curcuma , die eene met de gember verwaute plaiit is , wordt niet oneigenlijk door de inboorlingen gele gember genoemd. Zij wordt op dezelfde wijze gewonnen , en is even zoo voor de bearbeiding der vrije klasse zeer aan te bevelen. Als verwstof van zeer algemeen gebruik , behoeft men niet te vreezen dat er de markt ligt van overvoerd zal worden, en zij zou derhalve, ook op de plantaadjen, als middel van productie kunnen worden beproefd. Deze proef namelijk zou ten doel moeten hebben , om de opbrengst met die van andere artikelen te vergelijken; dat de Suri- naamsche curcuma uitmuntend is in qualiteit , dit kan ik als daadzaak verzekeren. Opium. — £en der aanzienlijkste bronnen van wel- vaart voor de Engelsche Oost Indien , is de opium-kultuur. Bij vele natien van het Oosten, en onder anderen bij de Javanen , is het gebruik van dit narcotisch middel zoodanig in de zeden opgenomen, dat het als eene behoefte wordt beschouwd. De r^ering, om misbruiken voor te komen , belet de aanplanting van den papaver somniferum op Java, doch veroorlooft den verkoop van eene zekere hoeveelheid opium, die in Bengalen of te.Smirna wordt aangekocht, en deze inkoop is jaarlijks op p. m. /* 600,000.00 te schatten. Nu is de vraag , of deze papaversoortmet een goed ge- volg in Suriname zou kunnen worden geteeld? Ik zie hier eenlge hindernissen , die ik niet genoegzaam op kan lossen , uit gebrek aan naauwkeurige bekendheid met de landstreek waar de opium in Bengalen gewonnen wordt. — 130 — Welligt is de aard van het Suriaaamsche land te vast , te hard , voor eene plant als de papaver ; welligt zijn de stortregens met windvlagen er te sterk , dan dat de met den bol overladen Stengel daaraan zou kunnen we^rstaan. 