Corporate financial management
Van Fangkalan Kota Baroe, waar de Mabi beTaarbaar wordt, tot Moeara Sako, waar door de Tereeniging der Kampar Kanan en Eampar Kiri de groote Kampar-riTier (Kampar Beaar) geTormd wordt, rekent men bij de afTaart 10 ^12 dagen roegena. In nog 8^4 dagen komt men bq Foeloe Lawang, de boofdplaata yan liet met Siak Terbondene rijkje Kampar, en eene niet ouaamdenlijke bandelsplaata. Hier wordt door de riTier nog de B. Foeloe Lawang op- genomen en is men nog 7 dk 8 geograpbisobe mijlen Tan bare mending Terwqderd. Boren Poeloe Lawang zijn de oeTers d» riTier en Tan al bare boTontakken Trij sterk bewoond, bene- den deie plaats Tertoonen zij weder niets dan moeras en wildemis, totdat zij ziob, tegenoTer bet eiland Rantan, in de Bronwers-straat ontlast. Op de Kampar-riyier Tolgt langs de Oostkust de onbednidende Dener of Kampar Ketjil en dan de zeer nitgestrekte riTier Tan Indragiri, waarran de boTenarmen, de Sinamoe en de Ombilin, bet bart der Fadangscbe BoTenlanden doorkmisen. De nitgestrekte TaUei Tan de Sinamoe beeft wederom in bet algemeen de rigting Tan Su- matra's lengte-as .Tan bet Noordwesten naar bet Znldoosten, maar met een onregelmatigen, na eens sterk Terwijden, dan tot eene enge Idoof Temaanwden Torm. Zy strekt zieb nit OTer de distrikten Foea Datar (d. i. Kota Lawas met 6iliki)| Lima Foeloe o^ L Kota's, Alaban« Lintan, Boea en Kota Toedjoe. Langs bare Noordoostzijde liggen de distrikten Mabi, Fangkalan Kota Baroe, Fangkalan Kapas en Fangkakn Lidalang (bet laatste nog door Soempoer Tan Lintau en Boea gesobeiden), die wg als tot bet stroomgebied der Kampar-riTier beboorende bebben leeren kennen« Op de Tallei Tan Bondjol, waarTan zij in bet Noordwesten door een bej^rug gesobeiden is, Tolgen langs bare zoid-westelijke zgde de YII Loerab's, die zicb znidwaarts Tan den Toet Tan den G. So* raboengan nitbreiden en ten Weaten door de kloof der B. Masang Tan de YIII Kota's en Maioea gesobeiden worden, dan bet plateaa Tan Agam, en eind^Ugk Tanab Datar, de klas- sieke grond Tan bet onde rgk Tan Menang- kaban. De Sinamoe ontstaat in bet Noorden Tan Kota Lawas nit Terscbillende beken, die meest Tan den Boekit Gedang afdalen, en kronkelt zicb langs Siliki door een eng en bogtig dal, dat zicb Tenrolgens in de L Kota's tot een onregelmatigen Tierboek Terwijdt. De bergeu die deze scboone Tlakte ten Noorden tegen Fangkalan Kota Baroe begreneen, Tormen een Toorsprong, die onder den naam Tan Goenoeng Beengsoe tot aan de Sinamoe Toomitdringt, en ten Oosten Tan dezen een diep dal of kloof, waardoor (langs fort Veltman) de B. Aran stroomt, die ziob met de Sinamoe Tereenigt tegenoTer de plaats waar zij ook de B. Agam opneemt. Deze komt nit Agam en breekt bg Fadang Tero door bet gebergte dat Agam Tan de L. Kota's scbeidt, en dat ten Znlden Tan dien pas wel 8,000 Rijnlandscbe Toeten boog is en bet woeste Toorkomen der kalkformatie beeft, maar ten Noorden zicb meer zaebt bel* lend met platte of a^eronde koppen yertoont. In bet Znidoosten worden de L Kota's be- grensd door den zaoht bellend^ Toet Tan den G. Sagoe, die, zoo als wij reeds boTen zagen, door bet dwarsloopend gebergte Tan Tandjong Alam met den Merapi Terbonden is. Li dit ge- bergte en wel in bet Zuidwesten der L Kota's, ligt bet kleine bekkendal der B. Babntc, die ziob met de B. Agam Tereenigt, waarna deze langs Fajakombo, de boofdplaats der L Kota's, bare wateren aan de Sinamoe tooToert. Het Toomitdringen Tan den Sagoe Temaanwt zeer bet dal Tan de Sinamoe, die nu ten Oosten Tan dien betg bet dbtrikt Alaban (lY Kota's) betreedt, dat aan de andere zijde door bet ge- bergte Gaboes Tan Fangkalan Kapas gesobeiden wordt. Na Alaban Terlaten te bebben komt de riTier in Lintau, dat ten Oosten Tan Tanah Datar gesobeiden wordt door eene bergreeks die 674 8tr. met den znidelqkeii voet van den 6. Sngoe nmenhangt. Hier ligt de berg Marapalam, hoog 8,200 Toet, waartegen het dal yan An- dalas, een oostelijke cgtak yan dat ?an Ta- nah Datar, stnit, en die doe Lintau yan dese sijde kraehtdadig beachermt, zoo als in de Padrisohe oorlogen in 18S8 en 1831 gebleken is. Aan desen berg ontspringt de B. Selo, die yeryolgens nit Lintau in Boea komt, het wee- tdijke ymohtbaarste deel yan dit dutrikt be- sproeit en zich bij Taloe, digt bij de grensen yan Koemani, coo als het znidelijk deel yan Boea genoemd wordt, met de Sinamoe yer- eenigt, die inmiddelB hartn kronkelenden loop door het oostelijk deel yj^ Boea heeft yoort- geset. Kort daarop betreedt deze riyier het gebied van Kota Toedjoe, vaar zij sich ver- eenigt met de Ombilin, wier loop wij thans, eer w^j verder gaan» moeten leeren kennen. Wij hebben boyen reeds gerien dat zioh door de Ombilin ' het meer yan Singkarah near de Ooetzijde ontlast. Zq maakt dan eersti in het Zuidwesten yan Tanah Datar, ongereer de grensscheiding nit tusachen dat distrikt en de 500 yoet hooge ylakte aan de Ooetajde ran het meer, waarop de XX Kota's gedeeltelijk gelegen sijn, en die gegroefd is door yrij diepe dalen, waardoor onderscheidene ri?iertjes, yan velke het voomaamste langs de hoofd^daate Soli Ajer stroomt, noordwaarts in de Ombilin afwateren* De ligging yan Tanah Datar is uit al het yoorai^^nde duidelijk ge- worden. Het heeft Batipoe ten Westen, Agam, waaryan het door den Merapi en hetgebei^ie yan Tandjong Alam gescheiden wordt, ten Noordwesten, de L Kota's. vaaryan het door den G. Sagoe is a^ezonderd, ten Noordoosten, Lintau en Boea ten Oosten, Kota Toedjoe ten Znidoosten en de XX Kota's ten Zuid- westen. HierbiJ moet alleen nog gevoegd wor- .den dat het zoidwaarts tusachen de XX Kota's en Kota Toedjoe nog een grooten yooruitsprin- genden hoek yormt. Het geheel is een zamenge- steld dal met zijdalen in yerschillende rigting. Naar de zijde yan Batipoe yerdient de kleine komvormige vlakteyanToerawan opmerking, tai Zuidwesten bepaald door den Qoenoeng Besi (IJ-* zerberg), een regelmatigen kegel ter hoogte van b^a 3,000 yoet. De yele wateren yan Tanah Datar vloeijen grootendeels samen in de Batang Selo (niet te ?erwarren met de gelijknamige rivier in Boea), die aan de oostel^ke hellingen van den Merapi ontspringt en zich, in het zuidwaarts uitspringend deel yan Tanah Datar, eenweinig boyen Talaw6 in de Ombilin ontlast. Deze viyier doorsnijdt nu yerder in zoid-oostwaart- sohe rigting den geheelen znidel^en nithoek yan Taaah Datar, maar in Kota Toedjoe g^ komen, wendt zij zioh plotseling noord-oMt- waarts, om zich met de Sinamoe te yereenigen. Deze yereeniging heeft pkats in het Noorien yan genoemd landsohap, in een naauwen en stei- len bergpas aan den yoet yan den O. Mamboe, op de grena tusachen Kota Toedjoe en Bool Op dit merkwaardig punt yoeren nog driean* dere ririeren hunne wateren aan de Sinamoe toe : de B. Soempoer, die eerst het distrikt mi dien naam ten Oosten yan Boea in zijne g^ heele lengte besproeit en zieh dan door Boo been westwaarts naar de Sinamoe spoedt ; de An- pat Plankies, die uit het Zuidwesten een groot deel der wateren yan de IX Kota's, Soepajoeng en de III Kota's, alien landschappen ten Oos- ten der XIII Kota's, aanyoert, en de Sidjon* djoeng, die yan het Zuiden af Kota Toedjoe doorstroomt en waaraan de gelijknamige hoold- kampong van dat distrikt is gelegen. Began* ache dus zaamgevloeide onstuimige watannan wordt dan, als ware het door een treebier, oost- noord-ooatwaarts gestort. In die rigting doo^ kruist de riner nu nog het suiddijk deei tu Soempoer, om daarop de Padangache boTcnkn- den te verlaten en het gebied yan Kwantan of Loeboe Djambi te betreden. De riyier neemt nu den naam yan B. Eirvi* tan aan en heeft bq Doerian Gedang, efen nadat zij de Padangache boyenlaoden ▼«• laten heeft, reeds eene breedte van 800 tot 250 yoet en eene diepte die yan 87| tot 11 yademen afwisselt. In welrwil dat hur bed vol rotsen is, waartegen het water achnimt en breekt, wordt zij yan hier af met klose praauwen beyaren. De oeycrs zijn beaaid met dorpeu en gehuchten, die tot kleine\had- schappen, ieder onder een eigen bestuur, DJn vereenigd. De yoomaamste handelsplaats it Loeboe Djambi, die men yan Doerian Ge^ dang in ^n dag bereiken kan, terwql men du nog yan 6 tot 8 dagen reetjena yan den mond der rivier verwqderd is. Bij Tjerantji verlaat zij het gebied van Kwantan en komt in dat van het rijk yan Indragiri, waarom zij vbd hier af riyier yan Indragiri wordt genoemd. Kort daarna neemt zij de Pranap op, yerda oostwaarts de £ko, en yoorbij Ringat (de boofd- plaats yan Indragiri) de Tjenako, alien aan hut regterzijde. Eindelijk stort zij lidi met sva monden, die onderscheidene delta-eilandea To^ men, de Koewala Toealako, die m de Amphitrite* baai uitloopt, de Koewida Treboog, de Koe- wala Ladjouw en de Koewala SqMt Dalam, op ongeyeer 0** 20^ Z. Br. in su. 675 Ahorens tot do Djaubi-riTier over te gaaa, moet ik hier Hog even de mier Ueteh ver* melden, die» na nob met de Gansal vereeiiigd te hebbeoi een veuug besaiden de riner yan Indragiri met drie wijde monden in lee Talt, en merkwaardig ia door de kolenbeddisgen aan hare oerers ea door de expeditie in 1858 on* demomen tegen een Maleiaekeu PanffUma^ die sich aan haren mond had nedeigezet. Het stroomgebied der rivier van Bjambi is nog veel oitgestrekter dan dat van eeoige dor tot doBver besokreyene; maar is yoor een groot gedeelte zeer gebrekkig bekend. Alleen de lin- ker boyenarm heeft zijne bronneu in de koo- genaamde Fadangsche boyenlanden, die yan den r^ter boyenarm liggen meer suidelgk in distrikten die nog hunne onaf hankelijikheid be* waard hebben, en sohier nooit door den yoet Tan een Enropeaan aijn betreden. De linker boyenarm draagt den naam yan Bataag Hari en ontspringt in het landschap Alahan Pandjang, dat zioh uitbreidt ten Zmd- Oosten der meren, die bij den Q. Saksi sijn gelegen, en yan de aan Soepajoeng grenaende III Kota's. Na haar ontstaan ten Zuiden yan het meer Danan di Atas loopt de Hari eerst said*oostwaart8 door Alaban Pandjang en dan meer ooetwaarts door Soeugei Pagoe, het snid- weatelijk distrikt der Padangsche boyenlanden. Jnist op het pnnt waar zij de Noordgrens yan Soengei Pagoe bereikt, nemnt zij de B. Goe- mani op, waardoor zich de Danau di Atas out- last en die de gefaeele znid-westelijke helft yan Alahan Pandjang in znid-oostwaartsohe rigting dowsnijdt. Na de yereeniging maakt de Hari, hare oostwaartsche rigting behondende, de grensaeheiding tnsschen Alahan Pandjang en Soengei Pagoe, totdat zij de grens bereikt der XII Kota's, het zoid-oostelijk distrikt der Pa- dangaehe boyenlanden. Op dat punt yereenigt si} zioh met de 8iliti, die nit het Noorden ▼an Soengei Pagoe komt en eene b^ nitDemend- beid yrnchtbare yallei met schoone rijstyelden doorstroomt, die regt op den piek yan Indra- poera, in het Zxdden der XII Kota's, aanloopt. Bij Kota BaroOy in het laagste deel der yallei, yereenigt aich de Siliti met een andere riyier (waaryan mg de naam onbekend is), die yan den piek yan Indrapoera in het znidelijk deel der yallei naar hetzelfde punt alstroomt, waaraa aij zich ooetwaarts wendt en yenrolgens met noordooostwaartsche rigting de grens tnsschen Soengd Pagoe en de XII Kota's yolgt, totdat ay de Hari bereikt. Deze yormt nn, de noord- oostwaartache rigting der Siliti bahoudende, de grena eerst tossofaen de XII Kota's en Alahan Pandjang en dan tnsschen de XII Kota's en Silago^ welk laatste distrikt zich langs de Ooatgrens der Padangsche boyenlanden yan Kota Toedjoe tot de XII Kota's nitstrekt. Jnist op het punt waar aij de grens van Si- lago bereikt, ligt Moeaia Poedor, waar zg weder eene aanzienlgke riyier opneemt, yer*^ moedelijk B. Poedor geheeten^), die, na de ttoord-oostelijke helft yan Alaban Pandjang met twee armen besproeid te hebben, een deel der grens tnsschen dat distrikt en Silago geyormd heeft. Einddijk neemt zij nog, eyen yoor dat zij de Padangsche boyenlanden yerlaat, deBa^ tang Sangit op, die met hare beide boyenarmeny waaryan de noorde]|jkste B. Liki heet, en die beiden op den piek yan Indrapoera ontspringeni het geheele distrikt der XIL Kota's doorsi^t. J>e Hari komt nu in het distrikt Aantan di Baroe, maar onze kennis yan haren yerderen loop is zeer gebrekkig. Zij neemt aan hare linkerzijde eerst de B. Spatar op, waaryan de bronnen in het middengedeelte yan Silago liggen, daarna aan dezelfde zijde de B. Ma< moen (of B. Manoek), die in Banang, een dis- trikt ten Oosten yan Silago, ontspringende^ yeryolgens het Noorderded yan Silago be» sproeit, en daarna in Loeboe Alang komt, maar yoordat zij zich met de Hari yereenigt, bq Sigoentok de B. Pinigin (of B. Panean) op- neemt, die in het Zuiden yan 'Kota Toedjoe door de zamenyloeijing yan twee riyiertjes is ontstaan. Hit al het gez^de bl^kt, welk een groot deel der Padangsche Boyenlanden tot het stroomgebied der Djambi-riyier behoort. De Hari yerrolgt nu haren, ons sleohts in de hoofdtrekken bekenden loop door de Oostkusi- ylakten tot zij, eyen yoordat zij het meer yan Djambi bereikt, aan hare regterzqde de Simanta (of Kiboe?) opneemt, die op de noord-oostemke hellingen of uitloopers yan den piek yan Indra- poera ontspringt. Na het meer te hebben door- stroomd, yereenigt de Hari aich aan dezelfde zijde met de Tabir, die nit onderscheidene bronnen ten Oosten yan den piek yan Indra- poera ontstaat, en yloeit niet lang daarna met den anderen hoofdarm der Djambi-rivier te zamen. £er wij dezen gadeslaan moet ik ^en wooid oyer den piek yan Indrapoera a^^n, die zoo dikwijls in de yoorafgaande beBohryying ge- noemd is. Hij wordt yoor den hoogsten berg yan Sumatra gehouden en door Jukohdhit qp 11,500, door Melyill yas Cabsbza zeifs op ') Omdat Moeara Poedor zoo yeel als Mond yan de Poedor beteekent, 675 SU. 12,700 voet geschat ^). Hij is een reg«lina* tig geTormde, spiia todoopende k^el, waar* uit somt^jds £ware rookwolken opstijgen. Zuid- vestwaarts van dessen berg breidt zioh naar bet strand bet regentscbap Indrapoera uit, noord-westwaarts Soengei Fagoe met de vallei der Siliti en bet grensgebergte der Padang- scbe boyen- tegen de benedenlanden, noord- oostwaarts bet gebied der XII Kota's, en zoid-oostwaarts de voortzetting van bet cen- traal-gebergte in de vallei van Korintji en de bergketens die baar omsloiten, naar welke vallei de genoemde berg ook wel 6. Korintji genoemd wordt. Aan bet ander^ dnde wordt deze vallei door den G. Haja begrensd, en zij ligt zoo boog dat de kokosboom er geene vrucbt draagt. Eene rivier, die van den piek van Indrapoera afyloeit, de B. Sangkir, door- snijdt bet dal in de lengte, vormt eerst een kleiner meer en ontlast zicb eindelijk in bet groote meer van Korintji (Danau Koriniji), dat wel twee uren breed, zeer vlscbrijk en door kampongs en rijstvelden omgeren is. De vallei beeft eene aanzienlijke breedte. Het een- tcaal-gebergte scbijnt zicb ook bier weder, be- boudens z^ne oitloopers vooral naar de Oost- zijde, tot de ketens die bet dal insluiten, te bepalen. De boofdarm der Djambi-rivier, ook S. A£a- ringin (of Maragin) gebeeten, ontstaat nit be- ken die op of nabij den Q. Eaja ontspringen en wordt volgens sommige kaarten ook door water nit bet meer van ^Korintji ge?oed. Na bet gebergte verlaten te bebben komt zij in bet distrikt Pangkalan Djambi, ongetwijfeld das genoemd naar eene gelijknamige kampong, die de plaats aanw^st waar de rivier bevaar- baar b^int te worden. Znidwaarts van Korintji strekt zicb, met Pangkalan Djambi ten Oosten en Noord- oosten, bet gebied van Serampei en Soengei Tenang nit, dat van de Westknst gescbeiden wordt door een keten booge bergen, waartoe de Q. Bantal, G. Ipoe, G. Berapi (een vnl- kaan, waamit JuifGHunisr, in 1842, een rook- suil zag opstijgen), G. Pandan, G. Soengoe- noeng en G. Sablat bebooren. Gelijk aan de westelijke bellingen der bergen van Korintji zicb bet reeds bescbreven gebied van Indra- poera nitstrekt, zoo vormen die der zoo even genoemde bergen met de strandvlakte, die zij van de rivier Mandjoeta, de znidelyke grens *) Namel^jkop zijne kaart van Samatra; vroeger, in bet 2iJ(UeAr. p. N. /., Jaarg. 18H Dl« I. bl 535, scbatte bij dezen berg veel lager. van bet regentscbap Indrapoera, tot aan de rivier Oerei, de uoordelijke grens der Beokoe- lenscbe afdeeling Lais, vrykten, de Terschil- lende laadscbappen die de afdeeling Moko* Moko, de noordelijkste van de adsisteat-red- dentie Benkoden, nitmaken. De voomauDsie riviertjes zijn bier die van Moko-Moko, Sen* tal, Ipoe, Sablat en Ketaboen. De Sablat out- springt op den G. Sablat op de greauea na Soengei Tenang en Lebong; de Ketaboen, de grootste van alien, reeds in Lebong, bet soM- waarts op Soengei Tenang volgende ded der Palembaugsobe borenlanden. De betrekkelijke ligging der dalen van Serampei en Soeoga Tenang is niet dnidel^k, daar onze kaartoi bier niterst gebrekkig zijn. Serampei adujiit een lengtedal in dezelfde rigting als dat m Korintji; Soengei Tenang scbijnt zicb om het Zuiden en Zuidoosten daarvan been te slin- geren. Dit laatste bevat bet scboone meer Danau Pan, dat van alle zijden omgeveii is door booge en steile, met digt boscb begroeide bergen, die een ontzaggelijk ampbitheater tot* men. Niet ver vandaar ontspringt de S. Tarn* besi, de tweede boofdtak van de I>jambi-riTier. Ten Zuiden van deze rivier en oostwaarts no Soengei Tenang ligt bet naar de Oostsjjdege- opende dwarsdal van Batang Asei, waaidoor eene gelijknamige rivier vloeit, die, in de vlakte gekomen, zicb vereeenigt met de S. Idmoen, die de wateren uit een dwarsdal van denzelfden roiSk ten Zuiden van Batang Asei gelegen, af^oert. Na deze vereeniging stort zicb de Bataog Asd in de Tambesi, en daarna deze op bare benit in de Maringin, die nn den naam van S. Djami)^' aanneemt. Deze beboudt baren naam waar q zicb een weinig meer oostwaarts, een paar geo* grapbiscbe mijlen boven de boofdstad Djambi en op 12 geograpbiscbe mijlen van zee, met de Hari vereenigt. Beneden Pjambi splitst fij zicb in twee takken, die een rivier-eikod is- sluiten en zicb bij Moeara Kompeb bereenigeO' Deze naam, die ^mond van de Kompeb" httst- kent, verklaart zicb daaruit, dat de regtertak den naam van Kompeb draagt. Na de ber- eeniging stroomt de rivier noord-oostvaatts tot Simpang, waar zij zicb weder in twee tak- ken splitst, waarvan de eene, Koewala Njioer gebeeten, noord-oostwaarts, de andere, de Z» wala Sedoe, noord-westwaarts naar see stroomi> terwijl de door die beiden gevormde delta door nog eenige kleinere nitwateringen door- sneden wordt. Ook bier zqn de oevers der beneden-rivier en de gebeele delta onbewooni en met ondoordringbaar boscb bed^t Wij zijn nu genaderd tot bet gdned n& flU. 677 Palemb&ng, met andcnre woorden hei stroon^- 1 gebied ran de Moesi, het tiitgestrektBte dat op g^eel Bamatra wordt aangetroffon. Her ik tot de besohr^Ting daarran oretga is een woord over de Palembangsehe Boyenlanden noodig, iraarvan ons tot dusyerre eene dnide- lijke en eamenhangende besohrijving geheel oat- breekt, terwijl de yenchillende namen aan de- lelfde gevesten gegevcn, de yenrarring groo- telijks yermeerderen. Be Falembangsehe Boyenlanden beetaan nit de Redjang- en Pasoemah-landen, Semindo, Kisam, Makakau en Belalan. De Redjang- landen beslaan de lengte-dalen en plateaus van het centraalgebcrgte van den G. Sablat op de grensen van Soengei Tenang tot aan den G. Dempo op ongevcer 4" Z. Br. Zij bestaan nit de distrikten Redjang Lebong, Redjang Ampat Pctoelai en Redjang Ampat Lavaiig. Redjang Lebong, meestal enkel Lebong ge- noemd, is een plateau dat gedeeltelijk golvend, gcdeeltelijk vlak en moerassig en daardoor voor de natte rgstteelt uitnemend geschikt ia, en doonneden wordt door de Ketahoen, die, in het Zttiden des landsehaps ontspringende, noord- westvaarts loopt tot eij nch om den G. Le- bong henen westwaarts wendt en dan ureldra naar de Westkustvlakte afdaalt. Redjang Am- pat Petoelai (d. i. Redjang der vier volksstam- inen) is sleohts een andere, thans meer gebrni- kelijke naam voor Redjang Tengah (of midden- Redjang) en Redjang Moesi (wql het door de Moesi doorstroomd vordt) ^), velke namen in vToegere gesehriften gebmikt worden. Redjang Ampat Lawang, d. i Redjang d« vier poortea, wordt thans gemeenlijk enkel Ampat Lawang genoemd, soma ook Lintang naar eene rivier die eene schoone ylakte in het oostelijk ge- deelte besproeit. Op de grensen van Redjang Lebong en Redjang Ampat Petoelai en van de landschappen Rawas en Moesi Oeloe, die de oostelgke hellingen der Redjangsche bergen be- slaan, ligt de Boekit Odoe Moesi of Boekit Besar, een vulkaankcgel, die door Juvghuhh op 9,600 en door Melvill yav Gabub^ op sledits 4,770 vocten gesdmt wordt, en auid- znid-oostwaarts van dezen, op de grens tus- Bohen Redjang Ampat Petoelai en Moesi Oeloe, de yulkaan G. Kaboe of Kaba (op de kaart Tan YBBAnse, boo het schijnt, G. Hitam ge- heeten), die in 1833 eene hevige uitbarstmg ondergaan heeft. Bewesten de Redjang-landen Hggen de schier geheel door de uitloopers van het gebergte bedekte Benkoelensche afdeelin- gen Lais en Ommelanden van Benkoelcn, en in het laatstgemelde, digt bij de grenzen van Redjang Ampat Petoelai, de berg Bongso of Snikerbrood, op eene hoogte van Omstreeks 3,S00 voeten geschat. Onder de Pasoemah-(of Pa8Smah-)landen\er- staan wij hier alleen Pasoemah Oeloe Lintang en Pasoemah Lebar. De landschappen Pasoe- mah Oeloe Ajer Kroe en Pasoemah Oeloe Manna behooren, zoo al niet administratief, dan toch geographisch tot Benkoelen, daar zij, ofschoon door hetzelfde ras als de eigenlijke Pasoemah-landen bevolkt, langs de westelijke hellingen der bergen liggen en de bronnen be- vatten der rivieren van Seloema, Tallo, Manna en Padang Goetji, de voomaamste die in de Benkoelensche afdeelingen Tallo en Manna ge- vonden worden '). De Pasoemah Oeloe Ajer Kroe en Pasoemah Oeloe Manna vormen een strook, He zich langs de Zuidwestzijde der eigenlijke Pasoemah- landen van den G. Ka- moening, een weinig bezuiden de breedte van Benkoelen, tot aan den G. Patah, hoog 6,160 voeten, op de grens van Semindo, en de op dien berg ontspringende rivier van Padang Goetji uitstrekt. Pasoemah Oeloe Manna is eene schoone en vmchtbare vallei, die een on- metelijk amphitheater vormt, van alle zijden door hoog gebergte ingesloten, en waarin een I) Soms worden Hedjang Tengah en Redjang Hoesi als afzonderl^ke distrikten Voorgesteld, doeh de kaart van YsasTESO geeft beiden als identisch, en beide namen pasten voor het geheel der Bedjang Ampat Pstoeld. IlL ') De naam Pasoemah Oeloe Ajer Kroe, d, i, Pasoemah van den oorsprong der wateren van Kroe, is mg daister, daar in dat gewest alleen de ririeren van Seloema en Tallo ontspringen en de afdeeling Kroe nog ten Zoiden van Kaner ligt. Op de kaart van Yxbstkko is Pasoemah Oeloe Manna stelUg niet goed geteekend, daar de oorsprong van de Manna volgens die teekening in Pasoemah Oeloe Lintang liggen ea dit laatste zich verder westwaarts uitstrekken zou daa met zga naam is overecn to brengen. Ook Pasoemah Lebar, dat in zgn gchcd ten Oosten van Pasoemah Oeloe Lintang en Pop soemah Oeloe Manna meet liggen, is daar vreemd geteekend. Pasoemah Oeloe Manna meet een strook vormen, die sieh van Pasoemah Oeloe Ajer Kro< tot Semindo Oeloe Lawas nitstrekt. Yoorts zoa Moelak Oeloe als afzonderlgke divisie beter geheel van de kaart verdwgnen. De bovenloop van de Lematang met hare zgtakken tot bened^n den mond der Endikat behuort tot Pasoemah Lebar, terwijl Moelak Oeloe niets anders is dan eene marga van Lematang Oeloe, aan het riviertje Moe- lak gelegen. Vgl. vooral ObambciGj De ifd^ving Mm het landichap Baioemah, Bat., 186(. 44 678 8tJ. meer ligt» dai ciofa door de nvier tvi MannA I outl&st. De uitloopera der bergen reiken ook hier in de aangrenzende deelen van Benkoelen op Tele piaatsen tot aan het strand. Pasoemah Oeloe Lintang gr&i^i ten Noorden aan dat gedeelte van Ampat Lawang dai door de Lintang besproeid wordt, en ligi ten Wes- ten en Znidwesten van den Goenong Dempo, terwijl Fssoemah Lebar zich ten Ooeten en Zuidoosten daaraan sluit. Te zamen vormen sij een hoog dai of plateau, dat nch van het Noordwesten naar het Zuidoosten (dna weder in de rigting Tan Sumatra's lengte-as) nit- atrekt en Tan 1»800 tot 2»200 voeten hoog is. Het is van alle zijdeii door bergen ingesloten, behalve aan d€a kant der vlakte van Lintang, en ter plaatse vaar het oostwaarts af belt naar de aangrenzende afdeeling Lematang. Aan de Znidsijde wordt de grens met Semindo door de bergen Djamboel, Fandan, Baiahi, Panijang en den reeds vermelden Patah gevormd. Het plateau is omstreeks 25 palen lang en 15 breed en met sohoone sawah's bedekt. De 200 even genoemde G. Dempo is de hoogste berg der Palembangsche kndeu. Jumq- HUHH schat sijne hoogte op 1Q,000, Melyill TAK CAjaHBis op 9,850 voet. De inlanders beschouwen hem als een verblijf van geesten. Zijn bovendeel toont de aporen van vroegere hevige uitbarstingen en nit sijn krater stijgen nog aanhoudend rookwolken op. Het beneden- gedeelte is met ondoordrmgbare bosschen be- dekt. Even als de Pasoemah-landen bestaat ook Semindo uit een westelijk deel, dat geogra- phisch tot Benkoelen, en een oostelijk dat tot Palembang behoort. Het eerste ligt weder aan de westelijke afheiling der bergen, wier uit- loopera de Benkoelensche afdeeling Kauer schier geheel bedekken. In dit gedeelte van Semindo liggen op • den G. Patah de bronnen van de rivier Kinal en op de oostelijke grenzen die van de rivier Loewas, die het distrikt van het Ooaten naar het Westeo doorstroomt, en er den naam van Semindo Oeloe Loewas aan ge- geven heeft. Beide dcze rivieren vloeijen naar de Westkust, en laatstgenoemde neemt nog de Saboen op, die het znidelijk deel van Semindo Oeloe Loewas besproeit. Het eigenlijke of Pa* lembangsche Semindo heet Semindo Darat en vormt een dwarsdal tusschen de bovengemelde bergreeks, die het ten Noordwesten van Pasoe- mah Lebar scheidt, en eene andere bergreeks, die het ten Zuiden en Oosten van Semindo Oeloe Loewas, Kisam en Odoe Ogan a&ondert fijk waartoo d^ G. Baragoei, G« Penindjawao, G. Bingit en 0. Oenuuig behooren. Naar bet Noordoosten siort deie vallei ban watereaiiit in het. distrikt £nim of Inim. Makakau vormt weder een lengte-dal in de rigting van Sumatra's lengte-aa, dat sich, door Semindo Odoe Loewas in het Noordwesten ea door Kisam in het Noordoosten begrenad, uit- strekt langs het suidelijk deel der afdeeling Kauer, terwijl dan, langs het noordeUjk ded der afdeeling Kroe, de laatste van den laogec smallen kustsoom die de adsistent-resideatie Benkoelen vormt, het BAnaa-gebied volgt Makakau, naar de zijde der Westkust geheel door bei^cn ingedoten, voert xijoe wateren naar de Moesi af, nadat zij het dai in de lengte doorsneden hebben. Van het BAuau-gebied is het dai geacheiden door den bergrug Pemataog Sengang, ten Zuiden van welken sich bet bek* ken van het meer Banau uitatrekt, dat tu alle kanten door hooge bergen is ingesloten, en aan de Zuidwestsyde door den G. Poegoeng ^), wiens voet tot de Westkust nadert en die op 5,200 h 6,000 voeten geschat wordt, en aan de Zuidaijde door den G. Seminoeng, een uiigt branden vulkaan, is begrensd. Dat meer heeft van het Oosten tot het West^i eene uit^ strektheid van 2, van het Noorden tot het Zuiden van IVt ^ !'/« geogiaphiacbe mijlen. Het Banau-gebied, zoo als de omtrek van het meer geheeten wordi^ strekt aich echter nog verder oostwaarts uit, want daartoe bdioort ook het dwarsdal Sokau, dat aich heenslingeit door de bergen die het meer ten Oosten be- grensen, en dndigt aan den G. Pesagi, mede een uitgebrande vulkaan, die het gebiedinhet Zuidoosten tegen Bdalau b^enat. Dit laatste gebied vormt eene hooge bergvlakte, die het Palembangsche distrikt Kemering [of Xomne ringj Oeloe ten Noorden heeft, aan de West- en Zuidwestzijde naar het gebied van Kroe afdaalt en in bet Oosten en Zuiden, naar dea kant der Lampongache distrikten, door nitge- strekte, nooit door eeos menschen voet betre- den wildernisaen, vol olifismten, bepaaid wordt Het klimaat is er ruw en koud, maar voor de tabakskultuur uitnemend geschikt. Dit lud* Bchap wordt ook Boeai Bdoeng^ gefioemd. Kisam ligt ten Noordoosten van Mabkaa en heeft Semindo ten Westen; het bestaat nit de valleijen van de Kiaam en doSak^waaroa het ook Kisam Saka genoemd wordt. Laiigs de Oostgrenzen van Kisam en Makakau eo de Noordzijde der oostwaartsche Terbreeding ne ') Men heaft hier wader te kiasen taaechen Fo^ goeng, Foegoen, Pogong, Focjoog, Pi^ong, Faigoaf 8TJ. m het BMuw-gebied liggeo tie tot Kemering Oeloe behooreiide narga's Bond. Boendjoeng, Ha^ji en Boeai Bawang, en tea Oostan van deae Boeai Peaiatja en Boeai fiawan, alien kleine diatrikten aaa de ooatelijke lielling derbergen, die gedeeiteiijic bij de beBchrijving van den bo- Tenloop der Kemering, den auidooatel^ken hoofdann der Moesi, nader sullen ?enneld woiden. Nadat wij ons dus in de borenlanden ge* omnteerd hebben, cal bet gemakkelijk vallen den loop der Moeai en barer takken te Tolgen. De Moeai ontspringt in het Noorden van Bedjang Ampat Petodai op den Boekit Oeloe Moeei en doorstroomt het genoemde gevest eerst in soidwestwaartacbe eo, nadat ay de ri- Tier Ajer Foetih beeft opgenomen, in zuid- ooatwaartiche rigting. Na de grenaen van Ampat Lawang ovenwbreden te bebben, wendt 21) aioh bijna regt ooatwaarta en doorstroomt dat gebied van bet Westen naar bet Oosten, maar steeda in de nabqheid der Noordgrens. Bij Tao^jong Ra^a neemt aij de Lintang op, die in Paaoemah Oeloe Lintang aan de weste- mke bellingen van den G. Dempo ontspringt, en wel in twee armen, Lintang Kiri en Lin- tang Kanan geheeten, die bet schoone plateau Tan Lintang in bet oostelijjk deel der Ampat Xfawang doorstroomen en zicb vereenigen Toordat sij licb in de Moesi storten, die spoedig daama bet gebied van Moesi Oeloe (Boven-Moesi) betreedt, en Tebing Tinggi, den setel van den Adsistent-Besident der Boven- landen besproeit. De eerste belangrijke aij- rivier die sij bier opneemt ia de Kikim. Dese en bare zijtakken de Ampang en Lingsi ont- 0pringen aan de noordelijke bellingen van den G. Dempo en beeproeijen de divisie Kikim, die sich langa de gebeele Zuidoostgrens van Moesi Oeloe nitatrekt. De vereeniging van de Kikim met de Moesi beeft plaats bij Poeloe Linkoe- ang, een weiuig boven Singanaik. Na deze camenvloeying wendt zicb de Moesi noord- 'waarta en neemt bij Moeara Klingi aan de te- genovergestelde (linker-) zqde een tweeden zijtak ep, namelijk de Klingi, die, nit een meertje aan den voet van den Q. Hitam op de grenzen Tan Bedjang Ampat Petoelai ontspringende, by Moeara Bliti de uit het Zoiden komende Bliti opneemt, die zelve weder de Kati tot iresteliiiken zijtak beeft. Nog wat meer noord- vaarta stort zicb bij Moeara Semangoes de rivier Semangoes aan de regterzijde io de Moesi. I>ese,opde gr^isea van Kikim ontspringende^ doontroomt bet ooetel^k deel van Moesi Oeloe eo beeft de uit I^im komende Krob tot sjjri- I yior. De vierde belangrijke z^tak van de Moeai is de Lakitan. Deze outqpringt mede op de grenzen van Bedjang Ampat Petoelai, toa- scben de bergen Oeloe Moeai en Hitam, door- stroomt bet noordelijk deel van Moesi Oeloe, neemt links de Doeboe en regts de Maloes en Magang op, beeft. weinig diepte en slecbt be- volkte oevers en valt bij Moeara Lakitan in de Moesi. Van de oostelijke bellingen van bet plateau van Lebong af strekt zicb tuascben Limoen en Moesi Oeloe bet beuvelacbtige landsdiap Ba- waa nit, bet stroomgebied der rivier de Ba- ▼as^ die als de tweede hoofdarm van de Moesi kan besohouwd worden. Zy ontstaat uit de zamenvloeging van een aantal beken, die alien van de oostelijke belUngen van bet. plateau van Lebong a&troomen, en wel in twee armen, waarvan de zuidelijke of xegterarm Boepit beet en zicb by Moewara Boepit met de Bawaa vereenigt Later neemt de Bawaa nog links de Hari Kloempang en de Boengei Poetib op. Zij is breed en bevaarbaar, beeft buitengemeen vrucbtbare oevers, en een kron- kelenden loop, waarvan echter de booidstrek- king byna regt oostwaarts ia. Sleobts een wei- nig beneden Moeara Lakitan vereenigt zij zicb bij Moewara Bawaa aan de linkerayde met de Moesi, even voordat deze bet gebied van Moesi Ilir (Beneden-Moesi) betreedt. Op dat punt krygt de Moesi eene oostwaart* sobe en zelfs eenigzins zuidoostwaartsobe rig* ting, totdat zij even boven de boofdpbiats Pa- lembang de divisie Moesi Ilir verlaat. Jsl baren loop door dit landschap voedt zij zicb weder met een groot aantal, maar grootendeels wei- nig beduidende takken. Bij Sikajoe neemt z|j regts de Langran en de Kroeb op^ wat lager aan dezelfde zgde de Doema Besar, en nog wat lager, by Moeara Lekob, links de Batang Lekob, die uit bet Noorden, van de grenzen van Djambi, komt en met baar bovendeel de wildemissen doorstroomt waarin de Orang Koeboe zwerven. Deze rivier beeft bovendien nog door twee natuurlijke kanalen, de Troesan Loerapar en de Troesan Goetji, gemeenscbap met de Moesi. Aan de linkerzijde worden, be- neden Moeara Lekob, de Penoekal en de Abab opgenomen en daama eene rivier van meer ge* wigt, de Lematang. Deze aanzienlijke rivier ontspringt in Pa- Boemah Lebar op den Boekit Dingin, een top van bet grensgebergte tegen Pasoemah Oeloe Manna, noordwestwaarts van den G. Patab. Zij neemt aan de linkerzijde de wateren op die verder van bet genoemde gebergte en vaa 44* 680 8U. hist grensgeberp^te tegen Semindo Darat af« atroomeiii t. w. de Pasoemah, een onbeduidend riTiertje, dat eobter aan het landsohap sijn naam geeft, de Endikat '), merkvaardig door bare op aommige plaaisen tot eene dlepte yan 1,200 Toet ingesneden oevers en haar Snellen loop, en de Pematang Lintang. Op den Boe- kit Oemaag, verder noordoostwaarts van den Boekit Dingin in betzelfde gebergte gelegen, ontspringt de Salangis Besar, die, met hare takken Salangis Ranik, Betong, Dendan en Loekoe, het noordelijk deel der Pasoemah-landen besproeit. De Salangis Besar vereenigt zich met de Lematang digt bij Foeloe Pinang, kort nadat zij het Pasoemah-gebied verlaten en dat ran Lematang Oeloe betreden heeft. Een weinig lager neemt de Lematang, bij Tandjong Moe- lak, de Moelak op, en op de grenzen van Le- matang Ilir, bq Moeara Inim (of Enim), de ri- yier Inim, die in het Zoiden van Semindo Da- rat nit de zamenvbeijing van de Inim Kanan, Inim Tengah en Inim Kiri ontstaat en ver- volgeus dit landschap en de divisie Inim in noordoostelijke en later noordelijke rigting doorsnijdt. De Lematang volgt in het alge- iheen eene noordoostelQke rigting, doch met vele kronkdingen, en stort zich regts in de Moesi bij Bantoe Bajoer, ongeveer 5 geogra- phische mijlen boven de hoofdplaats Palembang. De volgende belangrijke tak van de Moesi 18 de Ogan. Deze ontstaat nit de vereeniging Van de Ogan Kanan en Ogan Kiri, die op de grenzen van Semindo Darat en Kisam ontsprin- gen. Hare rigting door de divisien Ogan Oeloe en Ogan Ilir is in het algemeen noordoost- vaarts. Door de opneming van vele beken en sijriviertjes, zoo ais de Silas, Deal, Loebai, Maranjat, wordt zij eene schoone en breede rivier, die zich een weinig boven de hoofdstad met de Moesi vereenigt. De hoofdrivier betreedt op dit punt de di- visie Banjoe Asin en Iliran. Zij bereikt de hoofdplaats op 13 geographische mijlen afstands van zee en heeft hier eene breedte van 450 Ne- derlandsche ellen en voldoende diepte voor de zwaarste fregatten. Ongeveer eene mijl bene- den Palembang neemt zij nog de Peladjoe op, t^enover het eilandje Kombaroe of Gdm- bora, en veraudert daarna hare van Moeara Bawas, af opstwaartsche rigting in eene noord- waartsche. <) Waarschgnlgk de Sendikat van Vxrbteeo, die daa echter, gel^k trouwens met den geheelea bo- venloop der Lematang het geval is, geheel verkeerd is geteekeud. Peladjoe ia de naatn van liet bentati der Kemering (of Komering), die vsialt: zijtakken der Moesi den mtgesUcklAm Vq heeft. Men zegt gevoonMjk dat ^ cr.bfi meer Banan haren oorsprong neemt, ea it e inderdaad waar, mita men echter in aamnmii? neemt dat zij den naam Kemering eesfcTc later ontvangt. Aan de noordelijke inbniging Tan het la!, bg de kampong Bandong Agong en teg^istc de plaats vaar het door de van den berz ?^ sagi komende en door de v&llei van Sob: stroomende Warkoe gevoed vorllt, ovl^t^ zich door het riviertje Wala (bij VKBami Klabang), dat de kloof doorstroomt, wasi^ het Ranau-meer gemeenschap heeft metMiti' kan, zich daar 'zelfs een tijd lang in de bc^ van den bergrug Pematang Sengang wedkt, en als het daaruit te voorschijn komt id vereenigt met de wateren van de Mabb; die het van de andere zijde, van de gresB van Semindo, toestroomen. Na die vereeniscs ontvangt de rivier den naam van Sal&6c«f (bij YsBSTEEG Sitambong), doorsnijdt in noee- oostelijke rigting de tot Kemering 0^ behoorende marga Hadji, waar sq de lijstTd- den der kampong Koeripan bevochtigt, a wendt zich dan oostwaarts, de Boewai h wang doorsnijdend, tot zij zich met de Ssh vereenigt. Deze rivier ontspringt aan den m.' van den G. Besar in het westdijk grens^ bergte van Kisam en stroomt wild en scboi* mend door eene diepe en donkere valid. Eq Kisam Dalam vereenigt zij zich links met k Kisam, die het eigenlijke gebied van Kisan, een door kleine heuvels, diepe kloven en oit- gestrekte plassen afgewisseld platean, doorssf^ en zijne hoofdplaats Padang Biendoe bespcelt. Het gebied van Kisam verlatende, stroomt <ie Saka znidoostwaarts door de marga Boevii Roendjoeng, digt langs de hoofdplaats Bko' bangan, neemt vervolgens bij Moeara Koence de Koemoe op, doorsnijdt daarop oostvavii de marga Boeai Bawang en ontmoet de St- laboeng bij Moeara Doea, de hoofdplaats m Kemering Oeloe, op de grens der marga Boevii Bawan. Op dit punt stort zich een beelje, dat den naam van Kemering draagt, met zoo geweldige kracht van de hoogten af, dat het water zich nog zeer ver duidelijk van dat der bdde veel grootere rivieren laat onderacheiden. Pie beide rivieren worden dus beschoavdalsinde Kemering mondende, en vandaar de Baam m Moeara Doea, d. i. twee nonden. Kemering blijft dus nu ook de naam der nvier, die venk Boeai Bawan in noord-noordoostd^ rating su. 681 dooistroomt Daama neemt zij regis de Talma opj ontwriugt zioh allengs aan hot gebergte, Tereenigt zich een veinig beneden Negri Batoe met de Saka Keljil, die uit het Zuiden, ?an den G. Pesagi, komt, en vormt nn, in de vlakte gekomoDy eeu schoonen, breeden, in lange bog- ten vloeijenden, maar doorgaans ondiepen stroom. Met een aan dien yan de Ogan ongeyeer even- vijdigen loop komt dj weldia bij Goenong Batoe in bet lage« moerassige land van Kerne- ring Ilir. Uier ontvangt aj links, bij Benawa^ de Hari Gitas (of ^Gilas), die bet midden der vlakte tnsschen de Ogan en de Kemering door- stroofflt, en xegts, beneden Padamaran, de Lam- poejang ^), die. gevormd wordt dooi de Matja, Blitaog, Ajer Itam en Daboe, die alien ontstaan uit de poelea en moeraasen tusschen de Kemering endeLampongechegrenzeu. Harerigtingnoord- waarta nemeude, stroomt de Lampoejang door de Bawah's om bet meer Dauau Loewar benen, waarmede zj door de Troesan Kaloeb verbon- den ia. Daarna vereenigt zij zicb door middel van bet meer Ajer Itam» vaarin beiden zamen- vloeijeni met de Babatan, eene smalle rivier, die nit het meer Talang Batin op de grenzen der Lampongs ontspringt en daardoor gemeen- aefaap heeft met de Masoedji, de grensrivier tus- Bohen Palembang en de Lampongs. De streek, waar de Babatan door stroomt, is zoo laag en moerasaigydat in den regentijd vaak de gebeele omtrek onder water staat en de oevers niet te herkennen zgn. Na bet meer Ajer Itam verla- ten.te hebben, vormt de rivier twee sterke kron- keliugen of zoogcnaamde tandj ongs, en vereenigt sich onmiddellijk daama met de Kemering. Op dese boogte beeft de Kemering door meer dan ^ne doorvaart met de Ogan gemeenscbap. De voomaamste is de Troesan Kilip> das ge- noemd naar zekeren BiADBN Kilip, die baar gegraven beeft; zij begint aan de Kemering bij Talang Pangeran en komt bij Sirapoeloe in de C^^an. Eene tweede doorvaart is de Troesan Djawa, die van de Kemering uitgaat beneden Sirapoeloe Padang, de boofdplaats van Kemering llix, en bet is te dezer plaatse dat de rivier den naam van Peladjoe aanneemt. Het rivier-eiland door de Ogan ten Oosten, Pela- djoe ten Westen, Troesan Djawa ten Zuiden en Jdoesi ten Noorden gevormd, wordt dan nog /weder doorsneden door de Troesan Begajoet, die van de Troesan Djawa naar de Peladjoe tenigvloeit; De vereeniging van de Peladjoe <) Ik ben seer onseker omtrent de sckrgfwQse Tan dien naam, waarvoor ik ook Lampoeqing, Lampigaiig, Lampoejang en Loempajoeng vind. met de Moesi by bet eiland Kombaroe is reeda boven vermeld. Ofsehoon de Peladjoe nog een grooten water* toevoer en een sterken stroom behoudt, beeft. zich toch bij Sirapoeloe Padang een breede en bdvaarbare arm van de Kemering afgescbeideA» die onder den naam van Padang baar van eeno groote watermassa ontlast. Nagenoeg op de- zelfde breedte ligt een weinig oostwaarts het meer Lebak Deling of Seboedjang, waarmede de Padang gemeenscbap heeft door het riviertje Poepoeang. Uit dit meer neemt verder de Loempoer of Siloempoer haren oorsprong, die de aitgestrekte en onbewoonbare wUdernissen en moerassen van het oostel^k deel van Ke- mering Ilir nagenoeg regt oostwaarts door* stroomti grootendeels versiijkt is, en bij den ingang van straat Banka in zee valt. De Pa* dang zelve loopt noordwaarts tot Moeara Pa- dang, waar zy zich in de Koembang aitstort« een arm van de Moesi dien wij zoo aanstonds znllen leeren kennen, Tussohen de Peladjoe en de Padang ligt nog het meer Lingkis, dat met beiden in verband staat. 