Astoria, or, Anecdotes of an enterprise beyond the Rocky Mountains
En Toor de transporten van het Gouvernement, behalten het nodige werkvolk, ook de voertuigen enz, te leveren. In- tussclieu werd bepaald dat voor dien laatsten arbeid eene liehoorl^ke belooning zon worden uitgekeerd. De koffie-leveruitilii in de Preangttr, de republikanische arbeid in de bosschen en de gedwongen diensten aan de bru^en en binnenw^eu, ziedaar dus de drie voomaamste uitzonde- ringen, die Baffles toeliet op den regel van yrgen arbeid. Underzoeken nij thans in de tweede plaats, loelke soort van belastii^ rustte. Hier zgn wy genaderd tot een der merkwaardigste ge- deelten van de wetgeving, die onder bet Britsche Tusschen- bestuur op Java is tot stand gekoiuen. De nieuwe belasting trof de opbrengst der velden; hare invoering vereischte de beantvroording der principieele vraag: wie de S«geering zon erkenneu als de wettige grondeigesaaars. Ik behoef het ge- wicht dezer vra^ niet aan te to wet. Oen te uenien besis-sing zou iuvloed oefenen op den geheelen maatsebappelijken toestand, ja misschieu op de toekomstige economiscbe ont-wikkelii^ der kolonie. Het is bekend, in welken ziu Raffles bet vrat^tuk heeft opgelost: h^ heeft beslist, dat alle grondeigendom op Java berastte by dpn Souverein. Maar het zal niet overbodig zgn, den zin en de beteekenis dezer besliasing met een enkel vfoord toe te lichten. Velen toeh vatten haar letterlijk op. Zg meenen, dat de theorie van Raffles de strekking bad oni an het Gouvernement de vryheid te geven, over de ryst- velden der Javanen geheel naar willekenr te beschikken en de ingezetenen te behandelen gelyk een landheer zynhnnr- ders. Ja, uitgaande van deze dwaling, is herhaaldelyk zelfs bet Yoorstel gedaan om tot delging van staatsschuld be- bonwde gronden op Java aan de meestbiedenden te verkoo- Zif Minute of 1813, bl. 269. De veitaling bij v p., 1, 80-7^1, is niet geheel Juist. Dicized by Google RiFPLES. 15 pen. Is, zoo vroeg mea, het Gouvernement geen eigenaar van den grond en m^ een eigenaar zijne bezittingen niet te geMe maken? Cielukkig zijn die plannen nooit tot uitToering gekomen; maar zoo oas Goayemement de velden der be- volking niet heefb verkocht, het heeft tochi daarmede ge- haodeld, alsof z^ in den gewoonsten zin dea woords zijn privaateigendom waren. Nun wil ik gaame aaunemen, dat de bewindslieden, die aldua te werk gingeu. Volkomen overtnigd waren van de wettigheid van hun gedr^; maar ik stel er eenigen pr^s op, te doen uitkomen, dat hunne handelw^ze l^nrecht streed met de geroelens van RafBee. Zyne bealissing in de zaak van den grondeigendom had niet alleen een ge- heel andere beteekenis, maar werd zelis genomen met het be- paalde doel om alle wiil^eurige beschikking over de velden der Javauen, door het Gouvemement of door anderen, te voorkomen. Om deu Britschen Landwunden, wel te begrüßen, moet men zich herinneren, wat kort te voren in Britsch-Indie was gebeurd. Aldaar was mede de vraag gerezen: aaa wien behoort de grond? en na lang twgfelen was eiudelk voorBengalen die vra^ beslist ten gunste van een klasse van tusschen-personen, Zemindars geheeten, die een macUigen invloed uitoefenden, en welke de Regeering, naar men zegt om staatknndige redeiien, meende te moeten ontzien. Voor andere gedeelten van Indie daarent^en, met name Madras en Bombay, had men aangenomen, dat de Souverein eigenaar waa van den grond. hetgeen, in tegeustelling met de reeling die in Bengalen was ingevoerd, natnurlijk moest betekenen, dat aan geen Zemindars of andere tusschenpersonen eeuig recht. werd toegekend. Door hetzelfde voor Java te bepaaten, wilde Raffles derhalve te kennen geven, dat de grondeigendom aldaar niet geacht werd te berusten bij regenten of bij andere inlandsche hoofden, maar dat de landbouwers de voile opbrei^t hunner velden zonden genieten, na aft rek van de door hen verschuldigde belastingen. „De tus- Dicized by Google 16 itipn.&s. achenpersonen zegt hij ia een zijner Instructes, die in vroeger tijden de inkomsten van dorpen of districten mogen hebben genoteii, waren alleen de met uitvoerende lua^iit bekleede- dieuaren van het Gonvemement, die deze inkomsten enke! ala gimat van hnoaen gebieder ontvii^en, en die in bun leenbezit alleen van z^n wil afhaakelijk waren. In het allem segproken is er tussehen den tegenwoordigen bebouwer en den Souverein niemand, in wien het eigendomsrecht van den grond is geveatigd. Uitdrukkelijk voegt hij daarbij, dat volgena de aloude gebruiken, die by wenschtete eerbiedigen, de R^eering verplicbt ia om elken landbouwer, die ger^eld z^ne schatting betaalt, bem zoowel als zgne ergenamen, te bandbaven in zijn bezit. En opdat niemand hem verkeerd zou verataan, zeide by in zyne proclamatie van 15 October 1813 »), woordelijk vertaald, bet volgende: flAi de hnui-dei-s (dat wil zeggen: al de gezoten landbouwers) zullen beschernd wordeu in hnnne rec Bten, zoolang van ban kant voortgaan met getrouw hunne plicbten na te komen, daar het de bedoeliug is van het Gouvernement, de uitbreidiug der n^verheid en daarmede de beseba-ving te bevorderen, door aan het volk een belang te gven beg den grond en onder hen een erkeud recht op het bezit der velden te vestigeu; opdat zy tot arbeid yoor eigen nut en voordeel mogen worden aar^emoedigd." De leer, volgena welke de grondeigendom op Java bg den Souverein berust, bad dus geen baatzucht^ doel, Zy betee-kende niet: de Souverein is eigenaar, dus bandelt by met den grond en hen, diedaarop wonen, naar goedvinden; maar; de Souverein is eigenaar en niet de eene of andere klasse van tusscbenpersonen : regeuten, districtshoofdeu, of hoe zij mogen beeten. Elke verkeerde uitlegging ten nadeele der bevolking werd reeds by voorbaat beatreden door de ver- Dicized by Google AISLES. 17 Kurik, dagegenständig bekämpften  Diate de bebonwing van den grond geacht kon wordenmeer of minder arbeid te hebben gekoat. Men onderscbeidde na- melgk de velden in zea aoorten; vandebeetozou de helft, van de minate alechts een vierde der geechatto op- brei^st worden geheven. In verarmde districten was het den collecteurs echtor geoorloofd in de eerste jaren hun aanal^ ook beneden dezen n?aatstaf to brengen '). Ook werd de belasting slechts geheven van het eerste gewas, uiet van het tweedfl. Zooals bekeud is, zgn de nieeste velden op Java, uadat de rijatoogat is afgeloopen, nog voor een nieuwe cnl- tuur geschlbt. Van hetgeeu hierdoor verkr^jen werd vorderde Bafflea niets, en deze vrgatelling is later van kracht ge- bleven. Op welke w^ze zon no de belasting worden ge'i'nd? Zou Zie Revenue Institutions H Fcbr. 1814, N". 7 Zie Levyssolm Norman, t. a. p., bl. 200. Dicized by Google 18 Raffles. Men haar Terpachten aan GhiaezeiiP of ile Iwmiddeling der regenten inroepeo? Neen, de invordering werd opgedra- gen RBii de dorpshoofdeu, die verantwoordelyk werden ge- steld voor het inkomeu der landrenten. Uit de voorschriften, die Raffles aan zyne ambtenaren gegeven heeft, blijkt dui- delfjk, waarom b^ deze reeling heeft iugevoerd: z^ stoud in nauw verband met z^jn voomemen om de dorpsinst^llin- geu der Javaiien zooveel luc^elgk te eerbiedigen en te zorgen dat z^ ongescbondeu bleveii bewaard. Om dit toe te Hchten zullen wij die instelliageu iu hare hoofdtrekkeu be- scbrgveu *). In de meeste dorpen op Java rindt men vier klasseii van personen, te weten : 1. De laden van het de3sa1[>estuiir, 2. pe gegoede volksklasae, 3. De gewone landbouwers, 4. De orang menoempaug. Onder de leden van het Dessabestuur bekleedt het Dessabestuur bekleedt het Dessabestuur, koewoe, bekel oi loerah geheeten, de vooruamat plaats. H^ is de persoon, die alle bevelen van het inlandsch diatrictshofd, tot wieas gebied de dessa behoort, ont TaI^ en de uitvoering daarran met de overige leden van het dessabestuar r^elt. Hy ia verantwoordelyk voor het verrichten der heerediensten, ja voor alles wat aan de dessa-bevolking ia opgelegd. H^ vertegenwoordigt haar dus overal, waar zg met de buitenwereld iu aanraking komt. Het desB^oofd regeert echter niet alleea; hy wordt bij-geataan door een onder-desaahoofd, die voor de uitvoeriog zyuer bevelen zogt; dikwgis ook door eenschryver — denseereta-ria der gemeente zouden wy zeggen ^) — die aanteekening houdt Verf. van H'*vell, ReU over Java on Bali. I. 57— 60. Tijdschrift voor N, Indiji, 1859 I. 47—56. Van Deveiiler, K, 270, Prof. Veth. Java, 1, 646 en verv., em. Op vele plaatsen oitbi'eken echter de dorpsschrgvers geheel. Dicized by Google TAFFLES, 16 ran de heerediensrteii, Van de belastii^eii ea van de Terdeeliog der yelden ; en boveudieu nc^ door verschillende andere persönen, wsArvaa alleen de afgetreden dessahoofdea Termeld behoeven te wordea. In vele dorpen namelgk ') behoiden de Toormalige hoofden, hoeseer met geen b^zondere werkzaam-heden meer belast, bet recht om met de overige leden van het gemeotebestuur zitting te nemen en met hen over de belangen der dessa te beraadslt^en. Men blyft hen onder de ondsten des Tolks tellen ^) en stelt hen vr^ van heeren- en andere dieusten, even ala de effectieve hoofden. Al deze leden van heerdestuur nu, behalve uatuurl^k z^, die nit gewoon-tereeht daarin plaata nemen, worden door de gezeten inwo- uers van het dorp zele gekozen; alleen de benoeming van het dessaboofd wordt door of van wege den Souverein goedgekeurd en bevestigd. Doch boewel alle landbonwers, die velden bezitten, tot de verkiezing raedewerken, zgn op vele plaatsen niet alien yerkiesbaar. Het gebraik brengt dikwélle mede, dat alleen een keuze wordt gedaan niet alien de tweede der straks geuoemde klaasen, die der meer gegoeden. Daartoe rekent men vooreerst dessen, die tot de familien van het dessabestiur behoore, en verder alien, die door het bezit vau eenig fortuin of door andere omstandigheden by de bevolking een zeker aanzien hebben verworven. De gewöne landbohwers, die der de klasse uitmaken, zijn de zoodanigen die, hoewel minder gegoed dan de vorigen en niet in aanmerking komende bfl de verkiezing van het desaabestuur, toeh in het bezit zyn van regelvelden. Zy worden geivoonlyk door de benaming gogol aangeduid enzyn tot het doen van alie diensteu en het dr^en vaa alle lasten gehouden. Aau hen, gelyk wij z^en, is het recht *) In Cheribon oin de meestes. Zie van Deveiitei-, 11. 270, noot. *) Omng; ball of orang toewa. *) In dit opzicht beslaat echter, naai' 't schynt, verschil lusschen de pene residentie en de andere. Zoo werd mij o. a. verzekerd, dat in Bern- bang de meoi- gegoeden volatrekt geeue afzoiideriykc klasse uitmaken eu hoegenaamd geene voorrechten li«iitten. D,t,cdb,Googlc 20 RArt't.ES. to^ekend om haane hoofdeu b^ meerderheid van stemmeu te rerkiezen en ook weder te ontslaau. Eindelk vormea de orang menoempang deu vierden stand, Zij bezitten geen rystveldeu en zgn dus verplichtom vau haadenarbeid te leven. Nun een oefeuen zij een ambacht nicht, dan weder (dit is de r^el) werken z^ voor loon by de grondbezitters. Ook zijn- er vele menoempangs, die zick een iukomen Terschaffen door, in de plaats der gezeten landbouwers en tegen eeu behoorlyk loon, de ciiltimr- of beere-diensten te verrichten, waarmede deze van Gouvernements-wege zgn bela^t. Immers rolgens de adat rusten alleen op ben, die rystveldeti bezitten, de laaten en verplicbtingeu, welke de Staat aau de deasa beeft oj^elegd; zy, die nietin bet landbezit deelen, zgn, als vergoediug voor dat gemis, daarvan vygesteld. Om onjuiste gevolgtrekkingen te voorkomen inoet ik bier ecbter teratond bgvoegen dat deze adat op verre na niet aityd is gebaodbaafd, daar de cultuur- en heerediensten vaak evenzeer gevorderd ziju van de menoempangs ale V van de geerfden, B^ de laatste r^elii^ omtrent de heeredienstplichtigheid rust op den grond, tenzg inbeemscbe gebruiken of instel- He van Hoevell en Bosc^h, Vi'ije arbeid op Java, bl. i3; Tijilsdirift voor N..I., 1854, II. 257 en 1860. II. 245. In der Kapport des Suikker-Commission van 1857 leer men hetvolgenile De ongeerfäden warden niet viel weißig dienstplichtig aan ilen Souiejem desselben, als men achijut te veronderstellen; zij worjen even goeil, natürlich met eeuige wijzigig haar plaatselyke omstindigheden, alle geerfäden, door de dessa-bestürmte, de dessa-bestürmte, door de dessa-bestürmte, der indisbeilige beglückt. Zie hoofsluk VI, bl, 35. — Zie voorles het Rapport lau den Heer Bosch over de kofrie-cultur, bl. 137 (ie kolom) van de lute bijlage der Indushe beglückt voor 1871, wu* gelegt wordt >Met opzicht tot de aan de koftie-cultur dienstplichtige bevolking zy medege- deetd, dat volgens den algeiaeenen regel daartoe verpflicht wolden land- bouwers, die aandeel hebben in, of bezitters zijn van gemeinte- of eigeu gronden. Hierop echter beständig uitzonderingen, zooals o. a. in Cheribon, alwaar ook de mouoenipangs  alle lasten dmkken, en tea laatate de menoempaugs, die volgeus de adat vrij zijn van gedwongen arbeid, maar ook geen velden bezitten gelijk de anderen. Deze instellingeu te handhaven, te zoi^en dat daarop door niemand inbreuk werd gemaakt, waa, ik herhaal het, een r^eeringsb^Dsel ran den Britschen Gouverneur. Vooral aan de vrije verkiezing der dorpshoofden door de bevolkiug het hg groote waarde. Zij geeft, zegt hg in een Memorievan 12 Febraari 1814, j^aan deze laatste zooveel waarachtige vi^heid en stemt zoo geheel overeen met den geeat en de beginnenden van het Britsche gouvernement, dat zy niet streng ge- Jioeg kan wordea gehandbaafd. Waar dit recbt aan het volk is verzekerd, kan het nooit vervallen tot slaafsehe onder- worpenheid aan een dorpstyran en blgft het dorpshoofd wat het behoort te ago: de vertegenwoordiger meer dan de ge- bieder van het dorp.*  zijn later deze wooi'deii door de ervaiug bevealigd. Der der laiidrente had ten doel: bevestiging van de zelf-staadigheid, de autonomie, der dessa. Wierd de invordering opgedragen san hoogere inlaudsche hoofden, dan zouden deze lieden misscbien een onbehörde vorzukommen een onbehörde vorzukommen; bunluacht zou van lieverlede- aanziellijk worden uitgebreid. Baarom noest zij worden toevertrouwd aan peraonen, die door de beTolking zelve waren gekozen en die zy ten alien tagde bevoegd zou zyn door aaderen te vervangeu. Er licht, oar men ziet, een goed, ja een zeer humaau denkbeld ten groadslag aan de reeling, die door Raffles is bereft. Maar zij had ook, en hiermede kom ik tot debe- antwoording van de derde der gestelde vr^en, hare zwakke z^de, die op den duur niet verboigen kon blijyen. Om met goed gevolg zulk eene belasting in tevoeren ala de landrente, waren drie dingeu noodig: grondige locale kennis, eeD uitstekend dienstdoend personeel ea bovenal beza- d^dbeid en kalm overly bij bet opperbestuur. Dit alles ontbrak ten eenemale. De nieuwe reeling werd tot stand gebracht met zeldzame overbaasting. Aan de dessahoof- den werden tabellen ter iavuUing gezonden, waarmede zy geen weg wisten en die het meerendeel in het gebeel niet begreep, yermoedelyk niet eens kou lezen. Nauwelgks was de belasting in werking, of de landvoogd wgzigde zgn stelsel op een zeer belangrijk punt. Aanvankel^k was (als voor- loopige maatr^el) bepaald dat de bevolking dorp^ew^ze, dat is. Elke gemeint als een collectief geheel, zijn worden aangelegen; de dessabofden moeston dan later de belasti over al de iugezetene naar een billgken maatataf verdeelen. Boch Baffles kon op den duur de vrees niet onderdrukken (voorwaar geen ong^nde vrees), dat aan de dorpshoofden op die wyze een al te groot« macbt in handen was g^even ') eu daarom besloot by reeds in 1814 om aan den overgangstoestand. DiclzedbyGoOglC RAFFLES. 23 een einde te maken en vourtaau elkeii laudbonwer iadiridaeel te belasteii. Dit bracht uatuurlyk eene groote verwarring te veeg. Ook waren vele ambtenareii uiet op de hoogte van Iiuane taak; vooral oVer de Hollaudsche beklaagde RaMes zich bitter. De plaataelyke kenuis, bovendien, was in velegeval- len zeer geriug, zoodat de middelen ontbraken om na te gaan of de ingekonieu opgaven jnist en betrouwbaar waren. De acbterstallen namen elk jaar toe; zy bedroegen yan 1815—1817 uiet minder dan /2.000.000 '). Eindelijk werkte nog eene derde oorzaak mede om deu behoorlijken loop der zakea tegen te gaan. Beeds spoedig na den val v&n Napo- leon kreeg BafBes bericbt, dat de Indiscbe Bezittingen waar- scbgiU^k aan Nederland terugg^even zouden worden, en in bet b^n van 1815 vernam hij dat b^ een tractaatvan 14 Augustus 1814 de tenij^ave iuderdaad was toege- zegd. Dit verlamde z^n kracbt en verdoofde z^n gver. De uitvoering zguer plannen ging hem nu niet meer zoo warm aia vroeger ter harte, Wat waarborgde bem dat bet Neder- laudscb Bestunr, eenmaal in bet bezit ran zgne voormalige kolonien , hersteldj bet gauache gebouw, dat hg bad opge- trokken, niet zou afbreken? Dit allea beeft ten gevolge gehad, dat de regeling, door Raffles ontworpen, in de werke- lykheid ver beaeden bet oorspronkelijke plan is gebleven. Op bet einde zgner regeering beerechtigte in de meeste takken van bestunr eene grenzelooze verwarring. Zoo was, gelijk men zicb berinnert, bebalve in de Preanger-Regentschaft, de opheffing der verplicbte koffiecultuur overal gelast. Toch bestond zij inderdaad nog op verschillende plaatsen. Niet alleen in de onderseheidene resideutien, maar aoms ook in betzelfHe district, werden de koffietuinen bier door bestuur aan de meestbiedenden verpacht, daar onder de band afgestaan, elders aan de ingezetenen opgedrongen. De ingezamelde oogst werd nu eens gebeel ter vrije beacbjkkiag. Hoek, Herslul van liet NeJ. fe/ag, bl. 3(J6. 2(i7. byGoogle 24 RAFFLES, gelaten van den planter of huiirder, clan weder tej^en bepaalde pryzen gekocht, ook wel Toor eeii deel in iiatura afgeyorderd. Met de Undrenten was Let uiet beter geateld. Hier bestond nog de dorpsgewyze aanslt^, ofechoon die wettelijk wBB a%e3cliaft; ginds bad men de nieuwe wijze Tau aanslag, den individueel 24 RAFFLES, den wettelijk wBB a%e3cliaft; ginds bad men de nieuwe wijze Tau aanslag, den individueel 24 RAFFLES, den wettelijk wBB a%e3cliaft; ginds bad men de nieuwe wijze Tau aanslag, den individueel 24 RAFFLES, den wettelijk wBB a%e3cliaft; ginds bad men de nieuwe wijze Tau aanslag, den individueel 24 RAFFLES, den wettelijk wBB a%e3cliaft; ginds bad men de nieuwe wijze Tau aanslag, den individueel 24 RAFFLES, den wettelijk wBB a%e3cliaft; ginds bad men de nieuwe wijze Tau a En, tege past. Kortom, de te-stand vertoonde zich op papier geheel anders dan in de werkelgkbeid. Er was eeu buiteugewone inspanning noo-dig om in dit labyrinth den w^ te vioden. Maar de man, op wien het grootste deel Tan dien nioei-Igken arbeid zou rastan, was volkomen voor zgu taak I>e-rekeud. Weinige dt^en reeds, nadat het traktaat was ge-sloten, dat aan Raffles zooveel teleiirstelling zon berokkenen, had onze Regeering erustig gedacht over de benoeming yan drie Commissarissen-General over Nederlandsch Indie, en groot was voorzeker hare tevredenheid, toen zg er in slaagde Mr. C T. Elout te bew^en ouder dat drietal plaats te nemen. De beide anderen waren Baron van der Capellen en Mr. H. W. Muntingbe, welke lästste echter, om reden die men strak zal bergpen, bei Koninklijk Besluit van 20 November 1814 werd vervangen dor den Sehout-BH-Nacht Bayskes. De staatkundige gebeurtenissen van 1815 vertraigden eenigeu tijd het vertrek der Commissarissen. Ook bleek het bg hnnne aankomst op Java dat het Eugelsche Beatimr aldaar de noodige instructi voor het overven der kolonie miste. Dit alles bad ten gevolge, dat de overgave eerst den 19 Augustus 1816, dns twee jaren nadat bet tractat van Londen gesloten was, kon plaats vinden. Eerst toen was het koninklijk woord tot werkelgkheid ge- Zie Ty.lsi;liiift voor Neil. IiiJie, 1861, I. -274. 'I nlk had [Tiij zulk ecne vei-warriiig en algemeeiii^ unvurschilligheiil eti werkelgkheid, ills hier nmt wehii; uitzoit deriuj^en heerscht, iiiel Kuniieii vooi'stelluii.i Woorden vtlii Klout aan Falck. Zie Mr.  en zu medége committeen baden op te lossen, nog eens dui-delijk te omacbrgven. Wij vinden ons daartoe in staat gesteld door een rapport, den 13 Juli 1817 door Mr. H. W. Muntingbe aau de Nederlandscbe bewindeligt te Batavia ovei^Iegd. De Heer Muntingbe bad t^dens bet Britacbe tusncben bestuur op Java eene booge betrekking Ter Told en was een der invloedrgkate rasadleden van Baffles geweest. De Britsche landvoogd erkent dit zelf. Hg verklaart, dat Muntingbe hem bet eerst ^de groote dwalingen en nog groote verkeerdheden van bet vorige Gouvernement heeft aagewezen." Het vertrouwen, dat bij in het oordeel Tan dien rasadman atelde, heeft hem aan de mogelgkbeid der voor-genomen hervormingen doeu gelooven: als dat^ue, wat hi] 26 gedsan heefl;, bevonlerlyk btgkt aan Java's Toorspoed, mag Muntinghe niet vei^eten worden. Juist dit aandeel, dat Muatiaghe Imd geaomen ia de regeling, die fWBes getracht had in te voerea, Biaakte hem in bet oog der Ne- derlandsche Regeeritig oiigeschikt om nii als Commisearis- Generaal op te treden, hoewel men natiiurlgk juist om de- zelftle redeu zjjn advies op hoogeu pr^s stelde. Niemaud, Toorzoker, was beter in ataat omtrent de bedoelingen van Baffles nauwkeurige inlichtingen te geven dan hg. Volgens Muntinghe was dit de algemeene strekking van het Britsche stelsel: aan de inboorlii^en volkomen vrgheid te gannen om op hnnne velden te t«len wat z^ verkozen, zich met den hande) volstrekt aiet te bemoeien, den werk- kiing der regeering t« beperken tot de zorg voor al dat- gene, waarvoor particuliere kracbteu te kort schiuten, zooals openbare werken, ouderwgs, defensie en politie, en de iu- komslien van den staat dan ook niet te zoeken iu haudels- winsteii, tuaar in gewone belastingen; het bezit der kolonie aan de belangen van het moederland niet dienstbaar te ma- ken door de inboorlingen te noodzaken om zekere producten tot li^e pryzen te leveren, maar integendeel, door hen de voile waarde van hun arbeid te doen geuieten en hen alzoo tot meerdere werkzaamheid aan te sporen. — Het eigenaardige van het stelsel van Raffles 1^ dus niet inzijneregeling van het groudbezit, hoe voortreffelyk in vele opzichten ; even- min in die bepaalde aoort van belasting, die hjj beeit inge- voerd. Men heeft dit niet altgd begrepen; wanneer men de gebreken der laud rente in het licbt had gesteld, dacht men soms geno^ gezegd te hebben om over het regee- ') ain de verUliiiK van de Substaiice of a Miiiule (tan ItafQes) looals idie voorkomt in de Ned. Hernies, 3e jaarg., 2e deel, zijn dcze linsileden leenvoudig weggeUteii. Zg hadden aldaar moeten voorkomen op pag.54, <maar ze i<iuden Rallies in esn te ganstig licht plaatgeii en dit mocht anict.t Vsii Deveiiter, I, 59. Dicized by Google EAFFLES. 27 Raffles den staf te breken. Dit was een dwaling. Niet dat bg deze bepaalde belastiag, maar dat hij in heb algemeen een belasting heeft iogevoerd en de inkomsteu van den Staat niet in handelswinsten, lauar in geregelde b^dragen der ingezetenen Leeft gezochtj stempelt Raffles tot den man van de nieiiwe richtiog op koloniaal gebied. De gebreken der landreute, de OTerhaasting waarmede z^ is ingevoerd, de wanorde die het Engelsche Bestunr op Java acbterliet, bew^zen niets tegen het be- ^nsel yan Raffles; ze pleiteu alleen tegen de toepassing Taa dat b^asel. De vraf^, die door Commissars-General moest worden beantwoord, was geenszina: zollen w^ die bepaalde belasting in stand houden? maar: nit welke bronzal op Jiiva de schatkiat hare inkomsten putten; zullen gewone belastingen of coutiugenten en andere gedwongen leveringen aan de bevolking worden opgel^d? Kozen zy bet laatste, dan keerdeu zg terug tot de denkbeelden der Compagnie. Dan moeaten zy een stelsel inv Oeren, waarin, oni de woorden ran Muntinghe te gebmiken', ode vorst vtevens koopman is en de geest van den koopman ook de vgeest is van de Regeering ; een stelsel, waarvau het onder- ^scheidend kenmerk is, dat het de gausche massa der be- ^Tolking zoodanig dienstbaar maakt aan de belaugen van nden haiidel, dat zg ongeschikt wordt tot het dr^en van ^eenige r^elmatige belasting en oDvatbaar voor de vormen tfvan een geregeld bestuur." Kozeu zy daarentegen het eerste, dan gaven zg de voorkeiir aan eene regeling, waarbg al wat naar dwangcultunr zweemt zooveel mi^lgk zou worden vermedeu ; waarbg de R^eeriug zich zou bepalen tot de ver- Tulling van haar meest gewone plichten en niet door directe middelen de productie p<^en te vermeerderen ; een regeling kortom, waarbj zg alien gelgkelgk zon beschermen, maar dan Look van alien, die daartoe in staat waren, een bgdrage zoa Met een, bet stekel der Compagnie, noemde Muntinghe een stelsel van handel; het tweede, dat van Raffles, een atelsel van belasting. DiclzedbyGoOglC- II. DE COMMISSARIÈSEN-GENERAAL. Welk stelsel hebben Elout en ziju raede-Commissarsa gekozen? Hierop een antwoord te' geven, is het doe! dat ik thaus op het oog het oog het. In het algemeen zij nu reeds gezegd, dat de beslissing ter gunste van het wstelsel van belastiug" ia uitgevalleu. Wanueer meu de reeling, die van 1817 — 1819 op Java is ingevoerd, in hare onderdeelen nagaat, ziet men weldra dat boat doel is geweest, den vrgen arbeid zno< veel mogelijk aan te moedigen, den dwang binneu zeer euge grenzen te beperken. Elout zelf heeft later in een zijnermi- naterrieele rapporten verklaard, dat hij een toestand heeft willen scheppen, die Europeesch vernuft en Europeaebe kapitalen naar Java zou lokken. Hi} wenschte dat de vrije han- del en  beginnende der Commissarissen-General kennen. Zy stemden volkonien overreen met die van Sir Stamford Raffles. Deze overreenstemming bestaat niet alleen in hoofdzaken, z\] opeubaart zich oik in de meeste biizonderheden; mnar hieroor ondersebeiden zicb de Nederlandsche Bewindleden, dat zij meer zorg hebben gedri^en voor eeue verstandige en bezadigde uitvoering van hun stelsel dan de Engelsche. Ik geloof dat niemand een meer dan oppervlakkigen blik kan werpen op den wel^evendea arbeid der Commissarissen- General, zonder een gi'oote bewoudering op te vaUen voor de manuen, die dezen arbeid hebbeo volbracht. H^ getuigt van zaakkenuis, van emstig overleg, van schei-pziauigheid vooral. Een weldoordacht plan lag aan de geheele reeling tea grondslag, en waar de middelen no^ outbraken om dit plan z66 uit te voereu, als men het wcnscbte, daar beproefde men geeu onmogeiykheden, naar stelde zich tevreden met TOorloopige maatr^elen, terwyl men de noodige voorschriften gaf om te zoigen, dat later verstandige definitieve maatregelen konden genomen worden, Het werk der Commissarissen is wel eens hard beoordeeld; w^ zullea ecbter zien, dat vele hunner verordeningen, die buiten werkii^ zijn gegesteld, in unzeu tyd op nieuw z^u ingevoerd, omdat de onderviadiug had geleerd, hoe goed, hoe onmis Bäar zij waren. Ook enanciel zijn de uitkomsten van hun bestuur bevredigend geweest, hoewel niet schitterend. Beads in 1817 bedroegen de inkooisten mim een millioen meer dan de uit-gaven; in 1818 Mom dit exeedent tot vier millioen, in 1819 verminderde het tot y800,000. Dat in de volgende jaren bet batig slot door een deficit is vervangen, moet aan hg-zondere oorzaken worden toegeschreven, die later zuilen biyken. Sehetaen wy thans de regeling, die door de Commissarissen-General is ingevoerd in hare hoofdtrekkeu. Drie punten Terdienen crnze aandacht: 1. het binnenlandsch bestnut in z^ne befrekking tot de. r^eering en tot den inlander; 2. het binnenlandsch bestnut in z^ne befrekking tot den. 3. Ten behooves van vroegere bestürben werd bovendien van 1817 — 1819 uit de Indisohe kas betaald de som van. 105.211. Zonder die iitgaven xou het balig slot in dat lijdvak bijna lien millioen gulden bedragea hebben. Sleyn Parvé, Het Koloniaal Monopolettessel nader toegelicht, biz. 40. 3d by Google 2'^. de cultures. 3". de landrente. I. Van de regeling van Iiet biniienlaadach bestürben haagt op Java, meer nog dan elders, de socialetoe- atand grootendeels af. Twee fuuten heeft elk Europeeschi Governement aldaar te vermijden. De eerste is : zich te veel direct in te lateu met de liuistiouding der bevolking endiiHgevaar te loopen van baar te krenkeii, door Laai- telkeus te berin- ueren dat zg aan eene vreemde mogendheid gehoorzaamt. Om niet in deze font te vervallen, meet men wel betsteel aan de Javanen te règeren door mid-del van bun eigen boofden. Maar aan die hoofden möchte al te veel macbt in handen worden gelaten, will men de tweede fout ontgaan, die namelk, van de bevolking aan. Onderdriikking prijs te geween. Want bet beboeft nauwelks gezegd te worden, dat geen Javaanscb bestuur voldoet aan de e^cben, die w^ gewoon zijn aan een r^eering te stellen. Laat men de inlandacbe hoofden gebeel naar goedviuden bandelen, dan makeu zij in den regel — de ondervinding leert bet — van die vrgbeid een schromelijk misbmik. Hunne b^rippen omtrent recht en billijkheid, omtrent de pticbten eener regeering jegens bare onderdaneu, verschiilen bemelabreed van de onze, Wil men dus den Javaan niet eukel de nadeelen, maar ook de zegeniugen doeti genieten van ziju onderwerping aan een Europeesebe mogendbeid, dan ia men zedelijk verplicht heraus voor onbill^kbeden en de tengela van bet bewind niet geheel uit handen te gegen. Onderzooken wün, bei Commissioner-General er in geschäft zijii, die beide möglichkeiten te overwinnen. Wat het vermyden der eerste betreft, zich te veel direct in te laten met de buishouding der Javan, hierin hadden zog in het algemeinen aleehts de voetstappen te dnikkeu van bun onmiddeUijke voorgangers. Gelijk men zich berinnert, had de 0, I. Compagnie zich met het binnenlandneb bestuur Dicized by Google 32 ht: CUMMESSAKLSTEN-GIEGEAL. Ober Java weinig bemördigt. De Compagnie was tevieden ge-weest, während der hoofden gehörte wareu. Doch ungarne in de Indisclie Kängling een betreffend was gekommen, had men höheren eischen leeren stellenen en lagezien dat de Compagnie de belangen der bevolking geheel verwendet, had. Na haar val is de macht der inländische Vorsten en Kängling  regeering ist aan het naambeatuur der vorsten van Ba!itam en Cheribon voor goed een einde gemacht, de macht der Räenteu nog meer beperkt. Die regeling uu bebben de Commissarien-General weiing veranderig gebracht, zie hebtn de bevoegdügen der reidenen in staatkundige zaken eenigsziis gewijzigd '•), het. Uuital geweateu met vier vermeerderd, maarvoorhet overige uageno^ alles behoudeu wat Raffles heeft i^evoerd. En 7iOO ia bet ook, behalve enkele veranderingeu, tot op den Levyssohn Norman, I. a. p., bl. 130. De iameii tresideuti) en tte-sidenties dagteekenen uit Ragles tijd. Zie Mr. J. de Louter, Haudleidiug tot de kennis van het Staals- ell Administratie Pecht van Ned. Indie, Batavia, 1875, bt. 7G. Hoek, Herstel em., bl. 2BU. Dicized by Google DOR (X)MtIISlS41tt!48KN-llEKKRAAt.. 3S haidigen di^ gebleven. la iiet algemeen gesprokea, met oni! binnenlaDdach beatnur op.Taya not; op de groudalagen, die in 1819 zijn vastgesteld. Welke die grondslagen zu, will ik ten overrloede met een eokel woord herinneren. Men telt thaua op Java en Madara twee eu twintig residentien. Aan het hoofd Tan elke staat een Nederlandech ambtenaar, die een of meer assistant-residents en eenige coutroleurs onder zicb heeft. Zooniin de resident, ab eenig ander Nederlandech ambtenaar, geeftooit onmiddellijk bevelen aan de inlandsche bevolking; hij gebrückt altijd de bemiddeling der JavaanBche hoofden, onder welke de regent de eerste plaats bekleedt. Er zijn thans in het gehcel 73 r^eutscbappen, waaiit bliikt, dat iedere reidentie in drie of vier regentschappen is verdeetd. Aan de Begeuteu raoet groote eer worden bewezen. Zji bebben in den regel een hofhouding, grooter of kleiner naamiate hunne niiddelen dit toelaten, en b^ bet openvallen banner betrekking wordt, beboudens bet recbt van de E^eeriug oni andent te bandelen, zooveel mogel^k eeu hunner zonen of unbestaanden tot npyolger gekozen. In zukäuft, welche bet inlandsche bestnur aangaau, zegt een R^lenient van 9 Mei 1820,,/Zvju de regenten de vei-tmuwde raadslieden van den Resident, die ben als zgne jongere breeders zal be-bandelen." De Regentschappen z^n verdeeld in districteu. Aan bet boofd ran elk daarvan »taat een distriktshoofd of wedono ',1 Sedert 1 Jan. 1817 is Bniteiuoi'); hij Batuvia en Paljitai hij Madioen innclijfd, zie Sljialsbl. v. N. I. 1686. N". 5 en N°. 144, De verdeeiing is nu nl!i vnl^: Bantam, Ratavin, Krawaiitc, Preauger-Rei^eiitschappen, Cherilinii, Tagal, i*ekalongai, Samaraiig. Japnra, Kembang, Soeidbaja, Hailura, Pasoeroeati, Proboliiigd, Bexoeki, Bijoewaiitcie, Kadoe, Bijoewaiitcie, Kadoe, Bijoewaiitcie, Madioen eii Kederi. (He vier laalnle resideiiheii iijii den 22.Iinii 1830 door de vorsleii van Soeracai^la en Djoc-joeaila aan het Ned, Gouvernement afgestaaii.) ») Rop. voor N, [. (Wet van 2 Sept. 1854, Staatsbl. 129), art. 169. An. 2. Zie Ind. Staatsbl. 1820. N°. 22. Dicized by Google d4 ne COHMlSSialSSES-OKMEHAAl.. (natuurl^k ook eea inlander), die van zgn doen en laten verantwooi'diog schuldig is aan den H^ent, van wien h\) afhangt. De districten zijn weder verdeeld in onder-diatric- ten. Het kleinste inlandsch hoofd is het dessalioofd, wiens werkkring reeds vro^er werd beschreven, toeij w^j ons met de gemeeute-instellingen der Javanen beaig hielden^). Men honde echter wel in het (x^, dat deze beschryvin}^ niet volkomen geldt van de zoogeuaamde Voratenlandeii (Soeracarta en Djocjocarta) en van twee afdeelingeu der residentie Madura (Madura en Sumanap). Hier is de ree- ling van het binnenlandsch beatuur oyei^elftten aan de vorsten zelve. Daarente^n ontbreekt in de residentie Bata- via het inlandsch bestuur geheel, ofschoon er een inlandsche politie vrordt aangetroffen. Het zu tot eer der Commissar-General gezegt, dat zij verschillende middeleu heben aangeweud oni, terwijl zij de dorps-instellingen handhaafden, misbruik van gezag bij de inlandsche hoofden tegen te gaan. Daartoe wareu zij gehouden, wilden zij hun liberaa! regeeringsslelsel niet alleen op papier, maar ook in werkelijkheid invoeren. Het A.ju elk distt ictshoofd warden vier en aan elk onder-distietshoofd tse op passers toegekend op een liezoldigint van /lO s maands •III plaats tan de m dienst »jnle 158 onder distnctshooTden uu -155 niautri $ pohtie of district worden nu 325 onder districtskoorden der eeiste en 4dT dei Iweede klaase gevotderd Daarentegen iijn mgeliok ken 4lle oienge geiagvoeren ic amiilen bij het disti ictsbestuur beneden den rang van distritts hoofd, als kliwon, manlri cm Of deie wijue is een belangriike verbetei-init gebrarht iseen gewjohtigen tat van dienst." DiclzedbyGoOglC HE C0illttSSARt9SE^-GE}«EB,iAJ„ 35 Was niet voldoende te deca-eteereu, dat TOoitaaa in de kolo- nie een ieder uaar goedvinden over de prodacten van z^o arbeid zou kuaneii beachikken; men moest dien toestsnd ook mogetyk maken en zoi^en dat de voorwaarden, waar- onder hij alleen bestaanbaar was, wierden verruld. Tot die voorwawrden nu behoorde in de eerate pla HE C0lltSSARt9SE^-GE}«EB,iAJ„ 35 Was niet voldoende te deca-eteereu, dat TOoitaaa in de kolo- nie een ieder uaar goedvinden over de prodacten van z^o arbeid zou kuaneii beachikken; men moest dien toestsnd ook mogetyk maken en zoi^en dat de voorwaarden, waar- onder hij alleen bestaanbaar was, wierden verruld. Tot die voorwawrden nu behoorde in de eerate pla HE C0lltSSARt9SE^-GE}«EB,iAJ„ 35 Was niet voldoende te deca-eteereu, dat At de rrye yer- kiezii^ der dorpsbestürn door de leden der gemeente. Want hoogere inlandsche hoof den, die misbruik willen maken van hun gez^, tracbten alt^ bet dessa-bestürn. Toor aicb te winnen; zgu zg hierin geslaagd, dan is de bereiking van bun doel gemakkel^k. Dit bestürn, zooals men weet, beefb een groote macht over de inlandera. Het verdeelt de belastingen en regelt de heerediensten; ook is bet de tua- scbeupersoon, door wien al de bevelen van de hooge Regee- ring tot de bevolkii^ worden overgebracht. Welke z^n nu de middelen geweest, die de Commissaris- generaal bebbeu aangewend om dit doel — bandbaving der gemeente'-insteilingen en wering van misbniik van gezt^i; door de inlandache hoofden — te bereiken? Z^ bebbeu voornamel^k bestaan in een drietal bepalingen: Ten eerste is het ambtelgk landbezit, ten tweede bet sluiten van contracten met desaa'a, ten derde het driven van handel of industrie door de Regenten en verdere hoofden, ten strengste verboden. Elk van deze drie bepalingen waa van groote beteekenis. Ik wenscb ze daarom met een enkel woord toe te Jicbten. £r is een oud Aziatisch gebruik, waarvan men ook tal- 3* byGoogle 36 DE COHMISSAItlSSES-GRNKRAAL. ryke voorbeelden aantrefl in de vro^ere geschiedeuis van Europa, volgens 't welk eeu vorst, die zijn grooten, guaste- Hngen of ambteaAren met een jaarlyksch iDknmen wil be- giftigeu of beloonen, kuii de jaarl^ksche opbrengst vati de belastiugeD eeoer bepaalde laudstreek afstaat. Zulke belastiu- gen zgn altgd een zeker deel van den oogst. De peraonen nu, die met difc recht b^ftigd worden, verkrygen daardoor, wat men in Indie noemt, arabtelijk landbezit. Inzekcr opzicht is de iiitdrukking minder nauwkeurig; want een ambtenaar, die van den souverein de beschikking over een deel van de opbrengaten der gronden heeft verkr^en, is daardoor nog gee a bezitter ge worden van die gronden. Höbe alleen bet recht om tijdens de uitoefening van zijn ambt zekere bate van den souverein werden opgebracht, voortaan voor zich zelf van de landbonwers in te vorderen. Houdt bij zich nn strong aan de besttaande voorsehriften, maakt bij geen misbmik van zijn macbt, dan is door bet ambtelijk landbezit in den toe- stand der ingezetenen ho^enaamd geen verandering gekonten : voor bet aan een zijner ambtenaren ; ziedaar bet een nige verschil. Toch ligt bet voor de band, dat misbniiken bier onverm^delijk zijn, vooral bg een OosterBch volk, waar de middelen van controle maar al te veel ontbreken. In Rus- laad moot bet ambtelijk landbezit bet ontstaan van betlijf- eigenschap ten gevolge bebbeu gebad. Langzamerhand zijn de begiftigden zich als eigenaars van deu grond gaan be- scbouwen ; zy hebben zich steeds meerdere rechten t^enover de ingezetenen aangematigd en weten te bewerken, dat dozen bet recht werd ontn omen om zich naar elders te verplaatsen; ten slotte was de landbouwende bevolking wettelijk aan den grond gebonden en werd zij daarmede als een handelsartikel. Het ambtelijk landbezit bestond sedert onheugelijk t^- den ook op Java; noch onder Daendels, noch onder RafHes Dicized by Google DE COMMISSARIÈSEN-GENEAL. 37 was bet afgeschaft. Deze laatste had zelfs aao de Regenten de keus gelden ook of land, of in geld bezoldigd te wor- den. Raffles schänt het verkeerde van deze regaling niet te hebben ingezien. Heefb uiet b^prepen, dat daardoor de Regenten aan groote verleiding, de dorpsinstellingeu aau groote gevaren, werden blootgesteld. Of spreekt het niet van zelf dat een B^ent, die in land ia bezoldigd, er belaag bij heeft om de densaboofden geheel voor zicb te winnen en door alle middelen de verkiezing van die hoofden in de faaad zal werkea, welke bet meest bereid zgn hem te dienen? De Commissariasen-Geaeraal z^eu scherper dan RafSes. Zg be- speurden dat in die gedeelten van Java, zoo als de Yorsteulan- den, waar bet verleenen van ambtelgk landbezit zeer alge- meen in gebraik was, de vrije keuze der dorpahoofden commissar. Geheel was verlorea gegaan, daar de betrekking van dorpaboofd altjd gegund werd aan hem, die aanuam de meeate belas- tingen te doen opbrengen. Zg bepaaldea daarom a), dat voort- aan alle inlandsche boofden zouden bezoldigd worden in geld, niet in land, en weerden daarmede een misbruik dat een bron was van vele verkeerdbeden. Ziedaar reeds een dier verordeuingen, waorvan ik gespro- ken heb, die men later heeft ingetrokken. Dit is geschied in een tijd, toen men al de goede b^uselen verloocbende, die in 1819 waren vastgesteld en gelddorst de eenigewetge- ver was. Over dien tijdspreken wij later. Onze stof is op dit oi^nblik n<^ niet zoo somber. Ik noemde in de tweede plaats : het aluiten van contraeten met gebeele deaaa's. Ook dit werd verboden s). 