Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
om de groote distantie soo veel niet te ontsetten, als de saecke selve sich bijnae als een bulleback schijnt te vertoonen, soo maer UEd. tot grooter guarnisoen ofte wat vermeerderingh van de militie gelieven te ver- staen, het werck sal hem mettertijt wel schicken, alsoo der weijnigh aen- geleegen leijt of ’t selve nu ofte over twee jaeren gemaeckt wert. De graft oordeelt den Commandeur RIETBEECK dat niet wijder dan 10 voeten be- hoeft te weesen, ick daerteegens van 16 voeten, de bovencant ten minsten, alsoo een fris man over 10 voeten lichtelijck can springen , voornaementlijck deese Hottentots, die fel loopen en springen, maer niet wel swemmen con- nen. De hoedaenigheijt van dit trenchement wert UEd. perfect in ’t caertien aengeweesen, dierhalven onnoodigh daervan meer verhael alhier gedaen, maer werden UEd. daerin vertoont 15 reduijten ende over de 100 rave- lijnen, daeronder 14 met wachthuijsen, die benevens de reduijten wel sou- den vereijssen 44 stucken iser geschut, te weeten 2 op ijder reduijt ende 1 op ijder wachthuijs, van soodanigen qualiteijt als UEd. sullen gelieven te oordeelen tot beschermingh van de distantie noodigh te weesen. De mi- litie, daer op bij nacht van noode, vereijsten wel cen besettingh van 65 a 70 coppen om de 15 reduiten te bewaecken ende over d’ andere tusschen beijde ronde te doen, die dan bij daegh door de verloore nachtrust niet seer bequaem souden sijn tot veel anderen arbeid » hoedanigh present alhier in een goede gewoonte gebracht is. UEd. nu beijde deese middelen ver- toont sijnde gelieve nae haere prudentie soodaenigh mandament te geven als haer Ed. sullen oordeelen tot beste van de Ed Comp* van noode te weesen. Mijns oordeels achte de fortificatie binnen langhs de duijnen de beste, om de prijckelen der baeijen te excuseeren, ende oock omdat de RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. 37 graft door de duijnen niet in zee doorgestoocken zijnde, prijckel liep door het stuijfzant telckens volgesmeten te werden, te meer omdat hier 2 groote moerassen te baet comen, behalven veel geleegen rivieren. Of nu de nootsaeckelijckheijt ons juijst tot deese afsnijdingh ende forti- ficatie schijnt te dwingen dan ofte dat sulx door andere middelen soude connen worden geexcuseert, tselve is UEd. bij diverse brieven van den commandeur RIETBEECK vertoont ende oock cortelijck in deesen vervat, nac- mentlijck om dat de brutaele ende beestigen aert der inwoonders van des- sen hoeck (onder den naem van Herrijs Caepmans, swarte Capteijn en de groote Cap”. volck vervat) ons noijt met vreeden laeten ofte door eenige andere weegen gerust connen stellen; want deesen gemelde hoeck houden sij voor haer land, gelijck se reeds haer misnoegen over onse culture al be- toonen, seggende eenige teegens mij ronduijt als wij de beste landen be- beslaen, waer haer beesten de cost sullen hebben? en tot noch met ons in vruntschap sijnde, gebruijcken sij ons ontsach teegens de Sardankaers, dc- selven van deesen hoeck met listen ende gewelt afhoudende; haer eijgen beesten willen se ons geensints vercoopen, als met onse coopmanschappen nu genoech versaet sijnde, maer veel liever d’onse steelen. En om tot UEd. oochmerck te coomen, hebben wij deesen hoeck tzijner, jae in corten tijt selver, seer noodigh van doen, voornacmentlijck nu wij bevinden, dat het vlees souten redelijck wel gaen sal; met haer in minne te leeven ende ge- lijcke possessie te hebben is door hun quacdaerdigheijt onmoogelijck, haer alle tot ons dienst te gebruijcken is om hacr groot getal cn boosheijt im- practicabel, haer met gewelt te vervoeren schijnt onreedelijck, omdat sulx sonder prijckel van bloetstortingh van de haere niet soude connen geschic- 38 RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. den geschieden. Oock conden wij ’t werck buijten deese fortificatie en tren- cheen soodaenigh niet beleggen ofte souden apparent eenige ontslippen, die ons in ’t land overal haetich souden maecken ende vervolgen, daer aen al meede om veel fraeije insichten besonder geleegen leijt. Nochtans schij- nen de nootsaeckelijkheden onser saecken deesen geheelen oort wel tot ons behoef te vereijssen, gelijck oock de vrientschap van de Sardanhars, want het goede coorenland geploecht ende besseijt sijnde, sal der niet te veel weijde voor onse beesten overschieten, soodat deese saecke wel een seer goeden raedt ende wijs overlech van nooden heeft. Mij geheucht dat d’onse voor eenige iaeren over de 160 wilde menschen van ’t eijland Exgaxo, 40 mijlen buijten de straet Sunda geleegen, gehaelt hebben, met insicht om die te policieeren ende tot onse seeden en religie te brengen, gelijck ook noijt eenige van deselve sijn gehouden als slaven, maer wel getracteert neffens d’onse, die haer ’t handtwerck van timmeren, metselen, smitsen leerden; soo dit nu in rechten gefondeert is, gelijck niet anders te gelooven sij ende ick vaststelle, ende men deese gasten soo lang borgen tot dat se ons noch eenige reeden gaven (’t welck sij doch daegelijx genoech doen,) om die dan bij het doodslaen van onse jongen te voegen, en dan, na het afsluijten van de voormelte trencheen, haer alle met wijven ende kinderen door list ende *t aenlocken van brandewijn (daersc alle seer crachtigh, groot ende cleijn, toe genegen sijn) binnen ’t fort locken, als nu en dan wel geschiet is, ende hun droncken sijnde met onse scheepen op *t Robben en Dassen eij- land vervoeren, daer se doch aen de robben (die se gaerne eeten) over- vloedich de cost hadden, van waer wij deselve nae ons believen conden vervoeren, daer 't ons best geraeden docht ende UEd. geliefden te ordon- neeren; ende dunckt mij datter voor haer nature nergens land gebreeckt hun te voeden, soo wij haer op Batavia She elders in India niet wilden brengen, alsoo sij alles inslingeren sonder onderscheijd wat het sij, tot raeuwe walvissen incluijs, die op ’t strant dood leggen. Om dit wel uljt te voeren maeckt den commandeur RIETBEECK seer cleijne swaerigheijt, immers veel cleijnder als ick mij can inbeelden. Dit nu al soo door UEd. voor goed connende geoordeelt worden, soude echter noch al even- wel deese trencheen vercijssen om de inlanders ofte Sardanhars van onse weijde te wennen, ende om haer tot de deurc te verstrecken, ofte anders RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. 39 was 't seecker dat deese plaetse met andere van dat selve ende noch booser geslacht, Seguas genaemt, weeder soude beset worden, die nu teegens deese dickmael, om de weijden en beestefi die se malcanderen afrooven, oorloo- gen met groote vinnigheijt en bloetstortingh. Middelerwijl heb ick den com- mandeur RIETBEECK geinstrucert haer alle wel te bejegenen ende liever on- gelijck lijden, als ’t selve te wreecken, tot UEd. nader order. Zoo UEd. nu niet connen goetvinden tot de trencheen ofte afsnijdingh te resolveren, noch oock tot de verhaelde middel van vervoeren der Hotten- toss, soo isser niet overich als het land te beslaen met 5 suffisante reduij- ten, die ijder oock wel 8 man ten minsten souden vereijssen des nachts, maer conden bij daegh daer af 25 gebruijckt worden tot den oppas ende ’t beschermen der beesten, die bij aenwas al niet min dan 30 soldaeten om deselve te bewaeren consequentelijck sullen vereijssen, dat dan door de pre- sente besettingh genoech can worden waergenoomen. Waer deese reduijten souden werden geleijt, wert UEd. meede perfect in ’t caertien met de letter F aengeweesen, zijnde alle de plaetsen die wij hebben bevonden dat de Hottentots gebruijcken om haer vee te weijden door en achter ’t geberchte. De andere bergen sijn om haer barheijt bijnae alle onbeclimbaer ende hebben sij nu nergens eenige schuijlhoesken die ons niet bekent sijn om achter van ’t geberchte in de groote vlacte tusschen beijde baijen te comen, alsoo deese 5 besettingen alle haer passagiën beslaen. De landen in de vlacte daarom- trent sullen dan van de burgers selfs moeten werden bewaert, gelijck in haer conditiën begreepen is, maer is het buijten twijffel dat wij, soo haest maer de Sardanhars met beesten afcomen (daertoe present groote hoope heb- ben), wij terstont in den droogen tijt om de weijde sullen twisten, alsoo het ons, gelijck haer(nae de Zurtarise manier) niet geleegen comt verre van honck te loopen om de weijde te soecken, ende wij eens met haer in contentie comende is ’t seeeker dat sij uijt vreese deese hoeck sullen ver- laeten, daer door ons 't geheele land van Africa ende alle den handel der Sardanhars, jae oock den handel der beesten geheel wert afgesneden, daer aen mijns gevoelens sonderlingh veel gelegen leijdt, om reedenen die in dce- sen 't zijner plaets verhaelt wert. Uijt d’inbeeldingh die ick hebbe dat UEd, wel tot het graven van een graft en retrenchement mochten resolveren, hebbe ick de burgers onder di- 40 RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. verse andere conditién als voorseijt, doen beloven, van haer zijde dat se sul- len gehouden sijn te bewaeckcn soodaenighe forten, reduijten ende wacht- huijsen als de Ed. Comp°. t° zijner*tijt mochten genootsaeckt sijn om haerent wil tot bevrijdingh van haer landen te maecken. Dese burgers sijn present 8 in ’t getal, ende sullen in corten tijt buijten alle twijffel aen- wassen, alsoo hun (de saecke soo favorabel voorgestelt sijnde) reede meer openbaeren, als wij geraeden vinden vrijdom te vergunnen, niet omdat ons ’t getal mishaecht maer de persoonen, alsoo wij geresolveert hebben, gelijck oock den commandeur geinstrueert sij, geen persoonen vrijdom te vergunnen, als van de naerstichste ende eerlijxste, die getrout sijn en tot het ontbie- den van haer huisvrouwen geconsenteert hebben; welck getal tot 100 cop- pen voor eerst maer aengewassen zijnde (daertoe d’apparentién sich seeker- lijck vertoonen en nae een à 2 iaeren bij goede bestieringen can geschie- den) sullen eenige derselver bij beurten deese reduijten moeten bewaeren, ende in dat geval bij daegh en bij nacht maer 2 man op van noode wee- sen, ende sij tot 200 coppen gecomen zijnde, mach ’t guarnisoen vrijelijck op 50 militairen besnoeijt werden, sonder eenige vreese. _UEd. tot hier met een lastige materie van oncosten becommert hebbende, sal ick tot wat smaeckelijkers overtreeden, ende aenvangen met de groote hoope ende onfeijllijcke apparentie van landbouw die nu met een groot cou- ragie bij de burgers en UEd. ministers werd bij de hand genomen een ijder sijn best doende malcanderen te vercloecken. Het schort alleen aen saet en genoechsaeme ploech-ossen, echter nae den aenvangh schickt het sich won- der wel en sullen dit jaer niet min dan 150 morgen beploecht, daer van maer 28, door gebreck van saet, besaeijt werden. Wat quantiteijt land hier hebben tot coorn en weijland wert in ’t caertien aengeweesen, ende begroot op 4000 morgen coorn en 5yy weijland; * ’t coornland achten ontrent 1350 morgen bequaem tot tarwe, 2000 tot rogh ende 1000 tot rijs, lae- tende ’t overige tot haver, garst, boonen, boeckwijt, hennip enz. Om nu dit werck met ijver voort te stuwen, hebben expres’ (nae UEd. intentie) bij instructie bevoolen, dat men alle ’t ander werck alhier sal laeten staen, ende deese nootsaeckelijcke culture alleen laeten voorgaen. Het is tot noch van commandeur RIETBEECK een abuijs en schaedelijck overlegh geweest, dat men met vaeren over zee den rijs ende cost heeftewillen soecken, die RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. 41 ons God door de milde nature des aerdrijex alhier soo seeckerlijck aenbiedt; om hem nu van de zee af te locken ende tot den landbouw te animeren, hebbe ick de instructie t’ eenemael wat preciselijck te lande gecorrigeert, want ick houde het spreeckwoort van caTO alhier voor een vaste sententie, die sich beclaegde dat hij oijt over zee had gevaeren, om jets dat hij te lande had connen crijgen, ende ist buijten twijffel, soo ’t volck, die duslangh hier hebben gevaeren, eerst op 2 ende naemaels op 1 galiot, sijnde over de 50 in *t getal, tot den landbouw waeren gebruijckt, dat de cost al soude sijn versorcht geweest. Het voorstel van beoosten deesen hoeck ijts te soecken can oock seec- kerlijck te lande, maer niet dan met overgroot prijckel langhs Terra de Natal (dat de Portugeesen altijd innavigabel hebben gehouden) ter zee ge- schieden ende om op ’t Mosamligs Gout scheepien te ...... is een nacld in een voederkooij, behalven dat die cust niet can bevaeren worden, als in de maenden October, November, December, Januarij, Februarij en uijter- lijck Maert, binnen welcken tijt ’t selve behalven ’t Gout scheepien oock van de Portugeese Galioenen bevaeren ‘wert, ende selfs wel mocht in de clem loopen. Ick hebbe hem bij instructie geraeden soo ’t geviel (dat God ver- hoede) ’t verwachte scheepien vruchteloos van Angola quam, ende hij mocht oordeelen dat de proffijten de reijse niet waerdigh was te hervatten, ’t selve niet dan met goet overlech ter zee te gebruijcken, spo UEd. hem geen pre- sice order wegens t’ emploijeren mochten hebben gegeven. Niet te min ist nodigh (behoudens UEd. advijs) dat hier een handich ende bequaem galiot gehouden wert van qualiteijt als de Jw/p, die nu verongeluct is, om bij oc- casie nae &. Helena tot dienst van de retourvloot ende de Caep te vaeren, mitsgaders om onse scheepen bij aencompste van eenige vreemdelingen te waerschouwen, ende oock om bewesten langhs deese cust, de baeijen, gron- den ende gelegentheeden op te soeken, welcke diensten (mijns gevoelens) wel soo een scheepien ende de soldije van 16 à 20 man meriteert. Oock wenste ick van herten present een galiot gevonden te hebben om de re- tourschepen, juist 8 daegen voor mijne comst vertrocken, aen St. Helena te | raeden door te gaen, die nu nae de 3 laetste tot den eersten Meij aldaer sullen wachten, ’t welck al weeder cen spaede t’ huijscomst geeven sal en hij gevolge oock een late Equipagie voor India, ende soude ick ’t exe 42 RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. scheepien in de weederomcomst (dewijl se doch heel om de suijt de N. W. wint moeten soecken) lasten visiteeren d’eijlanden van de Trinidade gelegen..... mijlen van Brasyl op de..... graeden, die’ wij en ook die van Malacca eenige daegen nae ons gesien hebben, insgelijcx meede het eijland bij ons opge- daen, ende soo voorts nae Diego dAlvares, om perfect bescheijt te hebben. Oock oordeele ick om de gevonden tebergen, dat op die breete het Zuijd- land geen 40 mijlen van daer legt, ’t welck bij soodanigh scheepien in de maenden Xber en Januarij meede naeder conden worden ontdeckt. Het land aen de burgers verleent daervan zijn erfbrieven op UEd. apro- batie soodaenigh verleent, als in d’afschriften bij deesen UEd werden ver- toont. IJder persoon is verleent 40 roeden breete en 300 diepte, maecken 134 morgen, omdat het land in de breete best is, ende in de diepte veel slechter ende sandigh wert. In deesen maniere sullen omtrent 250 personen connen werden gefaforiseert ende begifticht, alle meest op een streeck aen weederzijde der groote Heerewech, soodaenigh in ’t caertien wert vertoont. Alle het weijland is daer dan noch niet onder gereeckent, die van dat land gesepareert zijnde al vrij wat schrael sal vallen om de sandigheijt der weij- den, daerom ons ’t land achter 't geberchte ten hoochsten noodigh sal wee- sen. Den commandeur RIETBEECK hadde deesse luijden, om te annimeren, soo veel land gegeven als sij in drie jaeren conden beploegen, die dan ’t beste land buijten twijffel souden hebben alom bearbeijt, dat een quaede gestalte in de landerijen soude maecken ende inbreuck voor de volgende. Ick hebbe deese eerste niet langer connen verbinden dan 12 jaeren ende daertoe noch seer groote moeijte gehad, daer voren haer belofte moelen doen, dat het land de eerste twaelf jaeren van alle lasten ende schattingen vrij sal wee- sen. Ick hadde wel gewenst van UEd. intentie te deesen aengaende wat in- structie gehad te hebben, niet te min verhoope UEd. ons doen te sullen aprobeeren, om deese eerste en teere beginselen niet onsmaeckelijck in te stellen; nae deesen sullen geen mindere als voor 20 jaeren weldraegende en alleen getroude luijden (soo voorseijt) werden geaccepteert. Den prijs der graenen sal sijn 80 Gl. ’t last taruw, 80 den rogh ende 30 de rijs!, die d’Ed. Comp®. 12 jaeren langh voor die prijs gehouden is aen te nemen, ' Int is tot UEd. ordre uijtgestelt. RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. 43 daer meede d’ selve noijt sal verleegen sijn; alle andere graenen, boonen, erten enz. moogen sij nae merckt vercoopen ende soodanigh sij van d’ Ed. Comp°. connen bedingen, soo se die van nooden hadden. Het toeback plan- ten is haer tot UEd. naeder aprobatie oock verbooden, omdat het seecker is dat sij daer meede het beste land door baetsucht souden beslaen, alsoo den toeback niet dan in vetland groeijen wil, behalven dat de inwoonders de kennisse van ’t saet hebbende die van ons aparent niet souden soecken, waervan zij nu ten eiĳnde zijnde terstont voor haer beesten weeder ander van ons moeten ruijlen, alsoo sij seer onmaetich tot toeback en brandewijn geneegen zijn, zoo dat mijns oordeels het toeback planten behoorde geexcu- seert te werden, soo lang tot dat wij eerst in abondantie van coorn en s00 veel koebeesten waeren, dat wij de Hottentote haer vee niet van nooden hadden. Ick hebbe hier bevonden dat aen veel luijden perticuliere tuijnen wae- ren vergunt, jae tot trompetter, smit, soldaeten en matroosen incluijs, die beplant worden met wortelen, raepen, cool, waetermiloenen en sulcx als de Ed. Comp®. tuijn voor haer scheepen ende volck uijtleevert. Voor- naementlijck was ’t schaedelijck dat ’s Comp* tuijnier een speciale eijgen tuijn hadde, die daer meede de passeerende luijden genoech in toom had- | den; welcke van sijn vruchten, soo het maer alle sijne geweest hebben, niet wilden coopen, te minder voor ’t scheeps volck ontfingen, die men dan in de plaets van goede cool ende verversingh, met blaeden van rapen en af- geplucte coolblaeden versagh. De watermiloenen sijn oock door hem in groot getal, de cleijne voor 6 ende de groote voor 18 stuijvers verkoft. Dit is meede bij een ijder van de eijgenaers gepleecht ende mij bij overvloe- dige attestatien (tot disreputatie van de Comp®) gebleeken, behalven dat mij den tuijnier persoonlijck heeft beaemt dat hij voor zijn fruijten, wortelen enz., van de scheepen uijt Patria coomende is betaelt met wijn, vlees, speck, booter, broot, ende van de scheepen uijt India, van de coopluijden, bur- ‚gers en rijxste voor gelt, van andere als botteliers en diergelijcke voor rijs. Ick hebbe oock onsen bottelier op Orangien gedeporteert omdat hij aen den trompetter voor wat wortelen 40 @ broot vermangelt ende van Comp* gestolen hadde. Omdat den tuijnier een out man is met vrouw ende 5 kinderen beswaert, is bij den raedt op UEd. aprobatic door de vingeren | 44 RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. gesien op de belofte van beterschap. Het is oock te presumeeren dat d’eij- genaers deeser tuijnen veel tijts die se de Comp° schuldig waeren, voor haer neemen, want niemandt leijdt hier gebreck en gave God dat UEd. minis- ters in Amboijna, Banda, Ternaete, Solor ende diergelijcke plaetsen maer halff soo wel conden getracteert worden, sij souden reeden hebben God en UEd. speciaellijk te danken. Dit afnemen heeft ook de burgers sonder- lingh geanimeert, maar sal den Commandeur RIETBEECK op haer doen voortaan naeuwer regart nemen ende niet buijten haer behoefte van deese plantagie, tot UEd. naeder ordre, gedoogen, omdat het maer voor broot en scheeps provisie versoetelt ende weeder aen de Hottentots voor wat arbeid die se in de tuijnen doen, gegeven wort. Alle deese particuliere tuijnen ver- grooten merckelijck *s Comp® tuijn, daer se rondsom aengrensen. Ick hebbe deese tuijnen op de rechte distantie doen afroijen, soodaenigh in ’t caer- tien te sien is, ende ’t fort, dat anders te seer belemmert sou worden, rondsom in een pleijn van 50 roeden buijten de gracht doen roijen, om metter tijt, alsser eens huijsen sullen gebout worden, in een open pleijn en uijtsicht te leggen. De baterije, om de reede te beschermen, sal op paelen met steen gevult werden, gemaekt, op de maniere als. den Commandeur RIETBEECK het hooft om waeter te haelen seer wel en prijswaerdich geor- donneert heeft. God geeve dat wij maer durabel hout aengetroffen hebben, dat sich tot noch toe niet anders laat aensien, waer meede de swaerste ‘ timmeragie van Comp. totaliter sal gedaen weesen, ten waere UEd. ’t for- tien meede metter tijt geliefden in steen te ordonneeren, dat meede allens- kens met het presente guarnisoen gemackelijck geschieden can. Dit gem. fort leijt nae de constitutie van ’t waeter ofte de rivier wel begreepen, maer can van de hoochte der duinen ende den Leeuwenbergh aen de N. W. sijde zeer gemackelijck beschooten werden. Het landen soude men eenich notabel vijand niet wel connen beletten, omdat de baeij soo wijt is, ende aen de overzijde alom can gelant worden. Het is niettemin seer sterck to maeken, soo ’t van noode was. Present leggen daarop ende in de voor en achterwercken 26 stucken geschut, te weeten : RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. 45 Op de punt Walvis nae ’t Oosten. Fen ijseren gotelingh van 8 © op de face ’t zeewaerts. Een so# " » 6 w w» w # landwaerts. Een „ o 4 v w «v _flanck nae de punt Drommedaeris. Een w Vi n 647 ww wv vv wv wv Reijger. Op de punt Reijger, nae ’t Noorden. Een ijseren gotelingh van S @ op de face ’t zeewaerts. Een iw „ 6 v wo w# flanck nae de Walvis. Een wm. y vy 4 v «r_n 1 nae de Oliphant. Op de punt Oliphant, nae ’t Westen. Een ijseren gotelingh van 8 @ op de face nae de Steertwaleij. Een w / „ 6 v w w wv nae de Taefelbaij. Een ” „ 6 # wv w flanck nae den Reijger. Een s y w 447 «rv w w_ nae de Drommedaris. 7 N Op de punt Drommedaris nae ’t Zuiden. Een ijseren gotelingh van 8 @ op de face nae de Leeuwen Cloof. Een v v „ 6 4 w uw ww nae de Wintbergh. Een w y » 6 w rv w flanck nae de Walvis. Een» y © 46 7 vn _v- nae de Olifant. In ’t Crael van de beesten achter ’t fort. Twee ijseren stucken, schietende 3 @. - Op ’t plat van des Commandeurs woonhuis. Twee metaele prince stucken, gemerct met het merck van d’ Ed. Comp. tot Amsterdam, wegende 378 en 380 @, schietende 3 €. In de Batterije voor ’t fort. Twee metaele gotelinge, gemerct met het Waepen van Portugael,’t eenc onderschr. Portalgre, wegende Z. S. 2:16 en 6. 0. 8. schietende 10 @ cloots. 46 RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1667. Twee ijseren snelle gotelinge schietende 8 @ cloots. Op de redout Duijnkoop. Twee ijeeren saeckers, schietende 12 @ cloots. Op ’t Dassen eijland. Door haestigheiĳt begraeven gelaeten met het opbreecken van Robben- vangst, om met occasie op ’t Robben eijland meede geleijt te worden. Twee Zngelse ijseren stucken, schietende 6 @ cloots. Om op een der reduiten op den Boskeuvel gebruijct te werden, leggen noch in ’t fort buijten defentie. Twee ijzeren stucken van 2 @. Dertigh stucken ijser geschut. Hier toe noch: 3200 @ busernijt. 1580 gesorteerde coogels tot voorm. stucken. Alle andere oorlogs gereet- schappen sijn volgens de boecken d’ accoorde bevonden. Ick hebbe onder diverse pampieren meede geéxamineert de petitie van den Commandeur zrerBERoK aen UEd. successive gedaen ende daerm on- der anderen een eijsch van 300 plancken met ijder schip, tot het hooft alhier, item 40 a 60 vaeten sement, 100 cruijwagens, 8 à 10 groote slee- perspaerden, welcken eijsch met cleijne experientie van ’s Comp® saecken gedaen is, oock is hier ’t selve geensints van doen, door de groote abon- dantie van ’t hout, ende is oock seecker, dat de ontbooden plancken tot het hooft onbequaem sijn, maer veel beter doorgesnecden balcken, gelijck nu geresolveert hebben. De cruijwagens sijn ook van groote volume en connen hier welgemaeckt worden. Het sement mach oock wal werden ge- excuseert. De paerden hier zijnde soude seeker goet weesen, maer can ick niet gelooven datter een leevendigh soude overcomen, de proeven voor dee- sen voor Jappan al onderstaen zijnde. Ick vinde gem. Commandeur iverich ende vigilant genoech tot UEd. dienst, daerbij goet van leeven, maer was te wenschen dat hij een bequaem en goet raetsman tok een 2% persoon had om sijn winderige concepten te maetigen, die hem nu dickmael vervoeren RIJKLOF¥ VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. 47 - om datter niemant is die hem soude durven teegenspreecken; niettemin twijfel niet ofte UEd. zullen bevinden dat hem deese visite versichtiger maecken sal, ende sal ick op Batavia comende niet naelaeten mijn Heeren den Gouverneur-Generael ende de raeden van India hiervan met het pre- senteeren van de copije deeser daer aff rapport te doen, om door Haer K. B. een van de habielste persoonen daertoe te worden geeligeert, die oock be- quaem sij, om bij overlijden ofte verplaetsinge sijn plaetse te connen be. cleeden, accordeerende geheel met UEd. ordre al langh voor dato gegeven. De boeckiens en de reecken. alhier hebbe ick nae tijts gelegentheijt meade gevisiteert ende doorloopen ende bevonden dat deselve met goede opmer- kingh ende naeuwe reeken. van alles zijn gehouden, maer sullen in som- mige reecken. wat moeten verandert werden. Deselve zijn noch noijt nae Batavia gesonden, maer sal ick nu de copije van het laejgt gesloten stol meede neemen, om van daer de veranderinge nae d’ Indise stijl herwaerts geordineert te werden. Den Commandeur heeft maendelijcx boven sijn vrije taeffel tot rantsoen, door ’t aenraeden van eenige passeerende vrienden , soo hij voorgeeft, 38 rea- len van 48 stuijv. in rekening gebracht, te weten 20 voor hem selfs en 8 voor sijn dienaers, bij hem meede ontfangen; de 8 realen hebben afgeschaft ende van de 20 om ’t zelve aen UEd. ofte middelerwijl van mijn Heeren den Gouverneur-Generael en Raeden te versoeeken. Ick hebbe alhier ’t guarnisoen besnoijt tot juist 100 gegageerde coppen, maeckende met 10 burgers, 6 bandieten, 10 slaeven, 6 vrouwen en 1% kinderen, 144 zielen, die voleomen en rijckelijck bestant sijn ’t werck hier waer te neemen, en verdeelt soodaenigh als in d’ instructie aen d’ Ed. rrer- BEECK gelaeten blijckt. De overige tot 80 in ’t getal zijn met de Phexiz nae Batavia gesonden, soo dat deese besnoeijinge met UEd. intentie, soo verhoope, meede overeencomen sal. Ingevalle UEd. eenige grooter colonie, gelijck apparent sij, gelieven aen te planten, gelieve UEd. indachtigh te weesen om eenige burgers te priviligeeren met octroij van bierbrouwen, brandewijn branden enz. De beginselen van ’t brouwen is redelijck, maer con noch in de somer maer 4 à 5 weeoken dueren, dat metter tijt aparent bee- teren sal. Den voprmelten sergiant, een Geldersman, geboortig van ..... hebbe op UEd. aprobatie geauthoriseert bier te brouwen tot een proeve. 48 RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. Deese man is hier met sijn vrouw en 2 kinderen ende seer habiel tot veel dingen ende voornaementlijck om ’t werck van ’t graeven uijt te voeren. Hij heeft ons om sijn vrijdom al meede aengeweest, maer om hem tot UEd. dienst noch wat te verplichten ende sijn aenstaende tijts expiratie, hebbe hem van 20, 32 gl. ’s maents gegeven, mits 4 jaeren nae dato noch dienen ende neevens de qualiteijt van sergiant oock den tijtel van eersten werckbaes hebben sal, om over alle wercken toe te sien, ende oock om voor de Comp’. te ploegen, daertoe reede al gebruijct wert. Hij heeft hier van beginne ’t fortien helpen maecken, sich ’t werck met sooden op te setten wel verstaende, soo oock ’t boeren, brouwen enz., UEd. gelieven in ’t octroij deesen man meede gedachtigh te weesen, die ’t nae een ijders gevoelen soo wel als ijmant meriteert. Sijn huijsvrouw sal meede een ordinaeris taef- fel (maer geen, tapneeringe) voor gaende en coomende houden, ter tijt hij vrij wert, ofte bequaemer getroude burgers zijn. Die burgers die nu om haer vrouwen ten aensien haer verband schrijven, gelieve UEd. mildadigh met goede accomodatie in *t overvaeren te gedencken, gelijck sij seer in- stantigh op ons alhier versoecht hebben. De naemen werden UEd. door den Commandeur RIETBEEOK bekent gemaekt. Het magasijn van touwwerck ende andere scheepsgereetschappen achte (onder verbeeteringe van UEd.) dat. alhier meede niet noodich sij, ten waere voor verlegen scheepen een cabel ofte twee; alle ’t ander soude doch (nae mijn gevoelen) maer dub- belde cunsumptie maecken, want de schepen uijt *t vaderlant ordinair niet min dan dubbel van alles voorsien sijn ende de retourschepen sijn op Batavia behoorlijck geprovideert ende behooren niet te gebreetken. *T quaetate dat hen hier wedervaert is dickmael ’t verlies van een ancker ende soo veel touw daer aen uiĳtgelaeten is, ende de schippers doch meest in gewoonte hebben, altijt voor ’t krimpen te eijssen, dat sij maer weeten te becomen. Dat soude insonderheijt hier geschieden, daer geen Equipagem”. is. Des tek oordeele, als hier 6 à 8 swaere anckers ende twee touwen voor swaere scheepen in voorraet sijn, datter niet anders als tot Comp’ schaede can bij- gevoecht werden. Onder diverse voordeelen die sich hier metter tijt sullen vertoonen, achte geensints voor gering de apparentie van de Zlants- en Herte-vellen, welcke dieren haer met de Renosters soo aborrdant vertoonen als elders in de we- RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE ‘GOEDE HOOP, 1657. 49 reld, bij geheele troupen ende geheele velden vol achter *t gebergte van Africa. Wij sullen op ’t reisen te landwaerts door jonge couragieuse mannen eenige premiën op UEd. epprobatie stellen, voor diegene die 50 mijlen ° gaen, eens soo veel die 100, noch meer die 200 ende soo tot 280 à 300 mijlen toe, om van alles kennisse te krijgen en UEd. te doen hebben per- tinent bericht van Africa. Dit alles was ons door contentie met deese wilde menschen. verhindert, des ’t succes, van UEd. naeder bevel afgewacht sijnde, ons haest leeren sal. Hier vooren wert 't guarnisoen op de trencheen begroot op 75 coppen, maer gelieve UEd. te verstaen, datter dan niet meer als 25 op ’t fort van nooden sijn, ende dat de gagie-winners maer voor een & 2 jaeren op 180 coppen behoefde vergroot ende door aanwas van burgers weeder op 70 cop- pen in alles vermindert worden. ’t Zeedert mijn aenwesen is alhier aengecoomen het schip de Marechal, van Nantes, geéquipeert door den Gouverncur van die provintie LA MIL- LEREY. Daarop was Admirael (soo hij hem laet noemen) Mons’. La ROCHE, die nae Madagascar vaerende met 4 scheepen hier hadde aengeweest ende groote bohaij van wonderlijcke concepten gemaeckt. Sij hadden doenmaels d’ onse seer hart om seiĳldoek aengeweest, die hun op eijgen behoeften ex- cuseerden. Nu is ’t seecker, dat dit gebreck oorsaecke is, dat sij een haer- der scheepen hebben moeten daerlaten ende de andere twee bij gebreck aen volck, alsoo’ sij niet min dan 400 man aldaar hebben verlooren door ar- moede, sieckte, enz. Het eene schip leijt aen den gront aen ’t eijlant &. Marija, de andere twee aen haer vastigheijt genaemt ToloAaer ontrent de baij 4. Lucia, welke scheepen buijten twijffel voor haer weedercompst al- langh sullen vergaen sijn, om dat het waeter met ebbe en vloet daerin loopt, nae de getuijgenisse van ons volck van de verongeluckte Tw/p. Haer concept is geweest Madagascar op eenige plaetsen met vastigheden te be- slaen, uijt d’inbeeldingh van verborgen schatten in ’t aerdrijck ende dan gelijck op den buijt nae ’t Roode Meir te gaen. Deesen Admirael heeft met * het gemelte schip de Marechiael voor in de mont onder de Abijssinisse cust gecruijst ende een Moors schip verovert dat naer Suratte tendeerde, daerin eenige fijne resteerende cleeden (die in Mocha niet waeren verhandelt) heb- ben verovert. De meeste buijt is geweest realen van 8° en eenige ducaten ee. 50 RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. maer connen van de quantiteijt geen kennisse becomen. Dc Fransen sisecken ’t heel geringh, ende seggen oock ons volck dat het niet groot was. Niet te min soo ’t nae Suratte wilde ende van daer was geequipeert, is 't buij- ten twijfel costelijck geweest. Het was niet te wenschen dat sij meer ge- graest had, om haer tot geen nieuw equipagie aen te zetten, maer ein mocht het de Mooren wel van dacr doen blijven ende ons een gewenst negotie veroorsaecken. Hier zijnde hebben ons seer lammentabel om veel dingen aengeweest, doch niet altoos geobtineert; cortosije sijn wij hus niet schuldigh gebleeven ende hebben oock 5 Nederlanders (bij haer met een Engels prijsien genoomen) in der minne nacr afgelicht. Ofte nu sij 't zijner tijt met soo veel schepen deese reijse sullen hervatten sal den tijt leeren.. Van profijt achto ick seeckerlijck dat sij haer niet sullen beroemen, ende weet Godt ofte sij connen voort behouden reijse doen, alsoo haer schip nae de getuijgenisse van ons volck soo leck is, dat se contänueel met een pomp moeten pompen. Zijn van hier nae Sé. Helena vertrocken op hoopt onse scheepen aen te treffen ende van haer noch eenig behosfite af te trog- gelen. Om hier noiĳt van vreemdelingen verraeden te worden hebbe hier ordre gestelt, niet anders dan onse eijgen propre natiën te laeten residee- ren ende al d'andere doen vertrecken: als present geschiet, Den eijsch, die bij den Commandeur present gedaen wert, is seer noodigh en gelieve UE. (insonderheijt den taruw) deselve nae gelegentheijt te laeten voldoen. De cassen met plantsoen, wijngaert etc. is met onse schepen s00 wel overgecomen dat sc present aen lant soomer groen staen en wassen. De schippers om den taruw te verluchten gelieve UE. wat ernstich aen te be- veelen, alsoo anders vermuft ende in de vaeten verstict. Het vaderlantse ooft sal hier nu voortaen wel aen teelen, maer ’t princepaciste wat hier ontbreeckt is vers taruw-saet, alsoo bevinden dat ’t Huropis beeter dan 't Indiaens aerden wil. UE. gelieven oock in ’t afsenden van eenige getroude persoonen, die hun hier willen nedersetten, midlerwijl te dencken op. 8 & 4 boeren die verstant hadden van hennip ende sulcx daeraen dependeert. Het soude cock (nae mijn begrip) jammer weesen dat men hier andere natiën als ons volek aenplante, omdat deselve hier soo uijtneemende wel oonnen aerden, ende wij op de getrouheijt altoos mogen onfeijllijck gerust sijn , be- halven dat de Bataviase Mardijckers te luij vallen, gelijck UE. bij brieven RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. 51 van mijn Heeren den Gouverneur-Generael en raeden aan Commandeur ge- schreven blijcken can. Het beestiael alhier tot de aenteelinge en arbeijt bevinden, buijten ’t geene onder particuliere is, 12 paerden , 105 koeijen, daeronder 48 bequaeme jockos- sen die in de houtwaegens en ploeeh gaen, 11 kalveren, 36 varckens, die wel aerden, maer gebreeckt noch aen de cost om de aenteelt te laeten voort- gaen, 3 bocken, 43 gansen en eijntvogels, 90 hoenders, 10 Hollantse sehe- pen, 10 Bengaelse ende ontrent 280 Inlantse op het Roöben eiland, daer uijt UE. connen sien datter noch voor de seheepen niet can oversohieten , maer dat het noch altgt op de Nederlantse provisie aencompt. "T veroveren van de machtige en ongelooflijck stercke stad Colombo, heeft ons alle seer verheucht, doch seer onsmaeckelijek is daerteegens 't verlies van soo grooten aantal cloecke mannen, daer onder bij naemen den cloeek- moedigen veltoverste GERRARD HULFT, die ick van herte wenschte tot UEd. dienst noch eenige jaeren had moogen leeven. Hoedaenigh UE. nu de sae- cken van Ceijlon (dat waerlijck met het bloet van UE. ministers gecoft is) sullen begrijpen is mij onbekent, maer nae mijn verstant moeten wij Colombo ende Gele maer beheeren, oock ons hoe eer hoe liever van Jgffenapatnaen om diverse UE. bekende insichten meester zien te maecken, daer wij alle tijden van ’t jaer connen bijcomen ende met cleijne macht incrijgen, gelijck oock niet twijffele ofte wert ’t selve eendrachtich van mijn Heeren den Ge- nerael en raeden oock verstaen. *T verlies van ’t bekende Eijlantien was der Portugesen verder totale ruïne, maer vreese de saeck te ruchtbaer is; niet- temin hoopen dat UE. sullen bevinden. dat door dese victorie ’s Comp". respect ende veel andere saecken van UE. staet, haest een beeter plooij sul- len neemen; dat God geve, Alles was verder ten dienste van de Comp* verricht sij, gelieve UE. uijt de bijgaende instructie aen d’Ed. rigTsEEoK gelaeten te sien, die ick wat preciselijck heb gedirigeert, om reedenen hier vooren verhaelt , ende can de- selve nu nae UE. wijsheijt ende believen soodaenigh verandert werden als de saecke alhier mach vereijesen, hebbende in deesen ende oock in de ge- melte instructie niet anders betracht dan UE. waeren dienst ende derselver ordre en intentie op ’t naeuwste té executeeren, immers soo veel in den corten tijt mijns aenweesens heb connen bewercken, ende ten waere mijn A* 53 -REJHLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. dienst in India elders mocht te pas comen, soude ick mijn huijsvrouwe met Orangie hebben voort laeten gaen, daertoe nu niet heb durven resol- veren, UE. verseeckerende dat ick anders niet soude hebben onderlaeten de Caep hier 50 à 60 mijlen: ontrent soo naeuw te bekijcken ende door- wandelen, dat wij in twee maenden meer souden hebben ontdeekt als tot noch in 60 jaren geschiet is, biddende derhalve dat UE. mijn verrichte commissie tot hier voor goet hun gelieven te laeten gevallen, hoedaenigh selve van mij nae oprechtigheijt gedaen is. Op *t eijnde deeser, (alsoo de windt tot vertreck riet goed was), noch eenig inbeeldingh hebbende, dat het graeven hier vooren aangeweesen door deese ofte geene impressie van anderen mocht vermindert worden, hebbe de vermoedbaerste plaetsen doen ondersoecken die ijts souden connen inbeeldingh brengen ende niets quaets opgedaen, maer bevonden dat de eerste 500 roeden van de Soute revier af, na 8 voeten graevens, is een harde vaste claij die 2 voeten dick ie, ende daer onder dan weder ewarte aerde, die hem licht laet bearbeijden. Deese 500 roeden sullen 8 voeten diep en 16 wijt, onder den naem van een vis- serij, bij provisie gegraeven worden met ’t volck van de passcerende scheepen sonder eenigh verset van tijt, nae welcke 500 roeden alle ’t ander gemacke- lijek sal volgen en soo men een man met een viercante roe vier avond geeft, can hij in 8 uren tijts uijtscheijden, de somerse daegen sijn hier ruijm 14 uren langh. | | Gisteren avond sijn noch twee burgers vrijdom vergunt, die d’eerste zijn, die UE. conditie van 20 jaeren hebben aengegaen, den eenen, JAN RENIERSE, woont sijn hujjsvrouw tot Amsterdam, ende dient sijn suster genaempt STIJNT RENIERSE, soo hij voorgeeft, bij mijnheer Burgemeester DE GRAEF; hij ver- zoeckt dat sijn huisvrouw LIJSBET JANSE, laeckenstopster in de Coningh- straet met haer nicht moght overcomen. Deese twee persoonen is'ider 10 roeden lants in de breete meer vergunt als d'andere, omdat sij de voorgangh voor de volgende nae UE. oochwit hebben gestelt. Gemelte RENrERSE heb- ben wij des Ed. Comp*. koeijen, dacr hij seer wel meede can omgaan, over- gelaeten, omdat ’sComp*. tuijnier buijten ’t selve werck genoech heeft. Hoewel present ons wel meer bequaeme persoonen tot vrijdom presen- _teeren, soo connen ’t selve t’ ‘onser leetweesen, bij manquement van saet, niet toelaeten, doch daer aff met lieff versien sijnde, twijfel ‘niet ofte sul- RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. 53 len UE. haest van goet getal gagie-winners ontlast werden, met welcke hoop deese eijndigende, beveelen UE., nae mijn eerbiedige ende plichtige groete, in Godes heijlsaeme protextie, die UE. overschaeduwe met wijsheijt tot ‘uiĳt- breijdingh van de loffelijcke Compagnie. Amen. In *t Fort de Goede Hoop. Actum 16 April 1657. UEd. seer ootmoedige en trouwschuldige dienaer, (get) RIJCLOFF VAN GOENS. Mijnheeren,- overmits present een lit van de ordinairis raeden comen te vaceeren, heb in deesen goet gedacht UE. mijn persoon in geheugenisse te brengen ende eerbiedich te indachtigen haar Ed. favorable toeseggingh’ in ’t aennemen mijns persoons gedâen. | - Ick bekenne dat er oudere dienaeren sijn, niettemin oordeele dat ick nie mant behoeve te wijcken in meenichvuldigen dienst, die Godt-loff noijt qua- lijck uitviel, UE. verseeckerende dat ick mij derselver gunst in ’t vertrou- wen op mijn persoon met alle macht sal waerdich maecken, en eer lijf en goed verliesen dan mij ondanckbaer comporteeren. Mij op UE. verlaetende, blijve UE. onveranderlijcke dienaer als vooren. 54 RiJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. EDELE, EENTFESTE, GROOT ACHTBARE, WEL WIJZE, VOORSIENIGE EN SEER BESCHEIJDEN HEEREN. Mijn Heeren en Meesters! Gansch aengenaem heb ik onder anderen gesien UE. mij bij gratificatie (danckwaardig) hebben gelieven te vereeren met den eijgendom van seecker stuck landt tot eijgen libre dispositie en overwelcke eere daerbij specialijck genooten, ick dan niet hebben willen versuijmen aen UEd. mijn Heeren en M*. bij deeen te bewijsen mijn schuldige ende geneegen danckbaerheijt. Ende naedemael het voorschr. landt (bij de Ed. Heer Commissaris nusciorr VAN @OENS gedescribeert achter den Leeuwenbergh teegen den zeekant) ten hoochsten noodigh tot weijden voor Comp* jegenwoordigh soo meenighvul- dseh groot en cleijn beestiaal vereijst, dewijle ’t Robben-cijland oock al soo vel sehapen is als *t voeden can, gelijck d’ Ed. Heer Commissaris JOAN OUKEUs a° passato aengeweesen; ende denselven daaromme denckende, het d’ Ed. Corp“. doch eens te wesen welek landt ick aensloege, mij geoon- senteert heeft in plaetse wan dien een parck op de boshenvel achter den Taefelberch, stijff 3 uren gaens van ’t fort verder, verbij Comp* begonnen bogaerd als derselver en alder vrijluijden landerijen te kiesen, soo hebbe ick in conformité van zijn E. gedraghen consent bij instructie g’ expresseert, ingevolge sulcx dan ook gedaen, omme derwaerts gaende altijt met eenen "t oogh over Comp’. en al der vrijluijden bou te hebben, ende tot te meer opweckinge van deselve, in haer gesicht, buijten versuijm en met waernee- minge van Comp". dienst, met eenen doorgaens besigh te mogen sijn; dat wij hoopen UE. wel gevallen sal t’ onse aengenaemheijt te vernemen in ’t toekomende. | Ende alsoo wij ’t vorders bij ons generale schrijven dit saijsoen al vrij wat langh aen UE. hebben gemaeckt, principaelijck om mijn Heeren te mo- gen dienen tot een volcomen verbael ende openinge aller saecken, wegen UE. ommeslach ende regeringe alhier, sonder dat wij weeten daer ijts no- RIJKLOFF VAM GOENS AAN DE KAAP DR GOEDE HOOP, 1657. 55 tabels uijtgelaeten ofte bij vergeeten is, als eenlijck hoe wij (ooek sonder schriftelijk en maer op ’t mondeling seggen van d’ Ed. Commissaris vAN GOENS alleen, van dat alle vereeringh voor d’ Ed. Comp. waren) UE. in de negotieboucken, onder dato 2 Meij 1657, na de voorschreven Coramis- saris vertreck, hebben goet gedaen: 3 slavinnen, mijn huisvrouw door den Franschen Admirael La mos vereert, item 1 d° van den Coningh van An- tongil, voor een geschilderde quitasol en sommige coraelties enz:, genochssem gecocht en betaelt, als oock nog 1 slagin en haer soon door den onder- coopman VERBURCH zal. voor ons aldaer gecocht en betaelt, sijnde saemen 5 lijfeijgenen; soo is ’t dat ick ’t selve empassant aenroere om mijn Hee- ren te verthoonen, dat wij niet alleen onse vaerdicheijt hebben gethoont in t. voldoen van sijn Ed. ordre schriftel:, maer oock dat sijn Ed. (hoewel geloove niet voorbedachtel.) in ‘t vergeetboek is gebleven, de be- lofte aen mij gedaen van voorschrijvinge aen UE. om noch wat verhoo- ginge op de verbeteringe op drie jaeren becomen, vermits mij dachte ’t selve wat sober was gevallen ten aemsien van de moeijelijcke dienst hier schuldigh gedaen, met deese eijgen woorden ‘“Commandeur AIETBEECK ick “goude gaerne daertoe comen en bekenne UE. wel meer verdient (noemende ‘“‘ook ean somme) selfs om de perfecte en pertinente reeequeningh die UE. van “alles soo. directelijck is houdende ens., maer alsoo UE. verbeteringe nu soo ‘‘cortelijck van de volle vergaderinge der HH. 17% is geschiet, derf ick daer “jegenwoordieh niet in doen, maer wil daer over sen haer Ed. uwent- wege wel in faveur schrijven,’ ’t welck apparent onversiens sal in de pen gebleven sijn; doch wil hoopen UE. het tegenwoordig met ons 3°. ver- bants uijtgang (hier achter verthoonde) altemaelen teffens sullen gelieven goet te maecken. Ende naedemael het dan mu ook soo te pas valt, soo soude ons oitmoedigh versoeck meede wel sijn dat het UE. mochte gelie- ven om de voorgenoemde 5 lijfeijgenen weederom te laeten geworden ende in eijgendom te laeten behouden, om te gebruijcken tot onse particuliere landbouw, daerin deselve eens trefflijcke te pas soude comen ende ’t welck wij met de hoochste danckbaerheijt sullen aenneemen, mitsgaders niet min- der trachten aen d’ Ed. Comp’. oock te verdienen enz. Aengaende de vordere 56 RIJKLOFF VAN GOENS AAN DE KAAP DE GOEDE HOOP, 1657. saecken van d’ Ed. Comp*. alhier, sullen wij in deesen, om reeden voorschr. geen erhalen (herhaling) doen, ten eijnde niettemin geduchten in derselver wichtiger besoignes belet werde. Want doch bij meergenoemt ons generael schrijven alles claer gesien en bij al (die onpartijdigh willen sijn) wel sal getuijcht werden, dat deese plaetse, sedert ons aenweesen, van soo dor en schrael nae UE. ordre en intentie rede tot soo gewenschte stant en in train van.’t gehoopt ooghmerck volcomenlijck is gebracht, door de op gangh sijnde bouw van coorn, wijn, en alderhande aerd en boomvruchten, welcke haer meest alle soort van soo treffelijcke apparentie verthoonen; niet alleen dat nu boven de verversinge aen de scheepen ende nootdruft voor deese resi- dentie al overschiet, maer oock geschaepen staet hier soodaenigh haest over te vloeijen, datter Batavia eerlangh al schoon genot van sal beginnen. te smaecken; behalven dat het jegenwoordigh oook soo fraij staet met den handel van beestiael, en niet min aenqueeck van dien onder de hier gesta- bilieerde vrije landbouwers en burgers, waerdoor wij nu soo overvloedigh in beesten en schapen sijn en noch meer en meer comen, dat men der (als vooren eenighsints aengeroert) qualijck weijde genoech voor heeft, ende bij welcke vrije luijden den aenteelt van verckens tot treffelijke accomodatie voor d’ Ed. Comp., als oock alderhande tam gevogelte: enz. mede seer fraij gevordert wert, sulcx ’t princijpaelste nu sal weesen hoe alles met goede politie en ordonnantiën nae UE. bevelen voorts wel te onderhouden, want niet beter wete of alles is jegenwoordigh nae UE. ordre en oogmerck wel in train gebracht. Item oock het Gouvernement van de vrijel. dat mits haer diversche vremde humeuren en ongefondeerde concepten en pretentiën (veeltijts maeckende) den dienst voor ’t opperhoofd alhier vrij doen ver- swaeren, doch wete ons met Godes hulpe daer inne noch al wel te redden en deselve tot haer devoir en in behoorlijcke devotie te houden nae den regel van UE. becomen en noch te crijgen, die wij successieve blijven te gemoet sien. Het hier bij laeten sullen en voorts comen ten saecke waertoe desen onder reverentie verder en speciael is aengelegen, naementlijck. 