Nederlandsche beroerten onder Filips II.: Op last van H. M. de keizerin-koningin Maria Theresia
De weg was : gebamid om zijne aanfpraak op hec regencfchap te doen gelden. Mm/telde ziy- he wezenlijke regtm in hec lichc. * De uicerfce wU van Iconmgin Ifabella, de minnelijke beflia- iing van Franknjk^ ;de toeilemming van de ko- nmgin, zijne dochter* De fted^i en gemeen- ten namen,: year hec me^rdergedeelce ^ genoegen in 4^ze redenen, ^[p2 en de kacholijke koning werd ten cwceden . male coc regent en beftuur- der van Castilie^b^vestigd, en deed aldaar 2^ne iiurede, als in zegepraal, een jaar nadac hij van daar als hec. ware verjaagd wa§ geworddn. Hij vond zelfs, d^or de lacere coedragc der zaken, middel om zich daarin ce handbaven- cot zijnen dood in hec jaar 151 6. Zoning Fqpdinand was dan de beheerfchef van de konigrijken [van Cascilie, wac den tijtel en d^ inkomften betrefc^ maar de kardinaal Ximenez blgef hec, mecterdaad. - Hij onderhield deeds zijne briefwisfeljng m^ de'vlaamfche ministers, en zOnd:zelfs geregeld nanmerkelijke geidfpmmen daar^een tot ondcr- houd van hec .hqf;^ waartoe hem de ontdekkmg van lAfliQrika i waaryaft nien coen voordeelen be- gon ce trekken, de middelen gaf. Hij had ook B E R O E R T E N. 63 zxjne geheime kondfchap^ en wist zeejr wel dat men daar misbruik maakte van de jeugd en de goedheid des ineesters, om zich te verrijk^n en zijnen invloed te verkoopen. • Daartoe echter behoefde hij geene geheime na- ^ rigten; de buitenfporigheid was er toteene hoog- te gedreveii, over welke de algemeene klagten .zich luide deden vernemen. De kardinaal liet zich daarover ilerk nit in zijne brieven , en begeerde in elken derzelven .de tegenwoordigheid yw den priiis. uit naam van de geheele natie^i 'De heer de^Chifevres, die zich, in die klag- ten, offchoon niet regtftreeks, gekapitteldWond, was daarover zeer gevoelig, doch^ om de waar- heid te zeggen, zonder zich te beteren. Zijn voormalige groote naam verloor zich meer en meer, en onze meesfwaarheidslievendeen opreg- te fchrijvers bewimpelen, niet tegwftaaiide hun- ne befcheidenheid , zijn omkpopbaarheid niet. De heer de Chi^vres en zijne partij , vast ^^- floten hebbende de reis naar Spanje te belecFep of zoo veel mogelijk althans te. yertragen , durf-* den zich niet op den kardinaal wreken , of <m- dememen zijri gezag in Spanje omyerteftootm. Wat zij bedachten, was hetzelve- te ,verzwak- " ken 9 door hem eenige ani^jigeoooteq toete- yoegen. 64 .NEDERLANDSCHE Men zond den dcken van Leuven derwaards, om zitting te nemen in den raad van fcatc of van regering , misfchien ook om hem te vcrwij- deren j want hif was hem lastig als niet met hem van de zelfde denkwijs zynde. Eenigen tijd daama, werd ook de groot-ftal- meester j heer de la Chaux , daarheen gczonden , en, later, nog een kamerheer van den prins, een hoHander, dienhij met zijn vertrouwen ver- cerde, Amersdorf genoerad. Deze.nieuwe ftaatsdienaren werden in Spanjc wel ontvangen, en namen zitting in den raad van regfering. De kardinaal, hun velebelccfi- h6id bewijzende, en huu mededeclendc.wat hij goedvond, hield fteeds zijne ftreng vast, en bleef als eerfte minister te ' werk gaan even als voorheen. * Het ministerie van Vlaahderen, echtcr, had^ otider den naam van den fouverein, die bij her- zelve zich tegenwoordig bevond, het overwigt boven dat van Spanje verkrcgen, en d^ beflis- •fetjde befluiten gingen van Brusfel uit. Men had de'hadeelige gevolgen daarvaft ondervonden , in- zonderheid in de begeving van ampten en be- gunftigingen. Deomkooping, over welke men zoo zeer ill Vlaianderen klaagdey was door de Viaam- •fche ministers mede in Spanje in zwang gebragt, en hunne befcherming. was vrij openlijk te koop. ^ f B E R O E R"T E N <55 Daarvan waren eenige voorbeelden geweesc, die opfpraak hadden gemaakt^ / ., De koning van Ar^qn,. de onophoudelijke klagre^ f moede , . verkl^ar de zich daarover in krachtige bewoordingen , . hij had een afkeer van alle de Vlaamfche ministers. Hij was voor- al federt lange gelxelgd op den beer de Chiivres, en zpodra de deken vanLeuvenaangekomenMras, had hij dezen over den ftaac der zaken onderhou- den en hem menigmaal de verwijdering van dita heer de Ghi^vres , en de middelen' daarcoe , Yoorgefteld. De deken veroncfchuldigde zich altoos van daartoe medetewerken. Destijds , bragt het algepieene misnoegen veierlei valfche geruchten in Spanj> in oailoop. ' Men verzekerde , dat de prins , , door de Via- mingen betooverd, beflocen^ had dat land niec le. verlatjen; dat hij ftijzwijgend van Spanje aSftand deed , ..en ; er ; nooit komen zoude ; dat de regering en de^welva^urt. der natie voortasgi zoude. afhangen van de bebzucht en de luimen van eenige Vlaamfche heeren. Deze gerychten gafen-ftoffe tot andere be- denkingen, . In Spanjcj .^was de. infan,t,;I)on. Fer- diijand^ al4aar.,geboren. etf, opgevoed; hij ,W8S flechts,twee jaren jonger dan zyn oudfte broe- der vZijn ,hu(s was zamengefteld uit een aan- tal aanzienl^jke lieden , alien Spanjaarden , die I. Deel. e T It \ '«^ r i6 NEDERLAr4D*€?HK • ftttimr \ 6}gc«fe tJt4"61'd«¥Hig i« die Hii hmm meester beoogden. Het }» te g^to^Ven, ihtfy vdh d^ilfe ^ijde, hct phm oih deri inf^iit ot« den ^ooti i^ ^tteh, dat itef^ bij a& 9|^|ilfdeitf V«ei Jhgari^ htgoii te - Krijgei*i fgfet tegengg- Mdfr Vleid^ (ii6n j6figto "^H^ fil^t iil %:«t ip? ^ei-^aellt ken ftr«?l<n. Meft bragt Saftrb^ f 6I1^s eefii \fef fcftijfifHg * Hi het fpd ^ cfert e^r- Wferdlgfe klbizeiia&t vettooftde aeh ifdot deft ihjfaHt, ^iis tdfen defe ot> ^ -Jagt- wis , Ijsfak Irtftt ttto^d'in, fhet de belofte tali de hoogfte grdothdd, eri Verdweeh eetrtklips.. fii^, liiftlm yrerd - dbor dezc fthekew /net ver- teid; hij lict zltli tli^ 'Vei^kkert eft gfc^roeg zJcH nitft iflc voorzl^tigfieidv ' ' '■^'' ■' ■ He krfMiii'dal , cUfe flfeeds op dd afffcl^e vari prins l?ktel blfecF aididrittgdl, v^i^ niet iB6&!f"iTd^ de gfc^oteri {/ft hdt' \n&H^ over de in hfet dog loopen- 3e ■ vertfagihg t6 vrfede -t:^ rtellin; hi]- wtta!*^ ffefcorr^de Aienigitiaa! - dat et ^evaarigRe geVot- ffcn van deze werkelboSfieid t€! rreezeh waten ; erf toyii y^e booztf ^Jil-aktfj^ieh Hiet oogmtrk tot dd ^el-Ii'dffing tin "ticJii Infiint !gebtekeii waren>v ■6tithiddhfj^rfbli vatt iefeo^i^igeti gezag' te* flbeh'v doch zbVid een'eh It^ttbode naar Vlaahdei'en% eflti e6tt • dad61ijk redmiddel te dfthen en voorte^- ^^ileiJ, "hetwdk t)ok eemgien • tijd dJaftrtia tai-^i :;RB Ri O&Bl T Ei M: , df ,f gehette iinis YOim; dei! ^i«ihtui; alle 9i9^n%B^ €9' bed]»deQ vai^' hetzeh^ we«dei> v^ftH4^9 hoiszeer de: parins zids oe^k da^c^^it^ vi^f- klVi^fda Inensfishen kwatxr, 1391% aaiizie^ v^ \^ a»d|^ ondecwerp, eea& anxfei^e omfltindi^h^i^ ms^j^MHti tegen- dem.heer de CSiiiinresv tedr €>nMfrnwiieiM zijne klagten en bedreigingen jegens ism 4%IC|R van Leuven ^ e^^^ poging^ gcdiaa. bij hec \3ad Tail! Vlaianderen cm D^ Chi^¥f«^ «h lpi?t fia^d^ en' lee verdriee d^arovet: dt!^4 hpp tf t een aiider uiterfte oyer(k«iti. - Twee of. drie jaren voor z^n^ d§:^^ w^kte hij te Burgos een geheim test^mefiti >. II>s J ^Q^ hetwelk hi) de geheele mofl^tchii^ yap ^PMyp aan den me^ergenoemden mfept 5)<Msr . F^rd|M^ gdf^.Jiiet. uitihiiting y«n,,dw krQanpfi^& Dj^it KareU deazelfs Qudftenr: bro^de?. I)fiet,al4t^ gaf de:.fconing hemiaijme,: ftfti«|! vgn -^fFagcw ^ Italic, maar oak die vaji. !Q9#:#ie:^ ^gf^ 4e .g??i^- uieescwfchappen.. der a^iji.tdft jyoop yfrkjKjfhte jnilkaire'4»ideii, bewqrende.da^ro^r «if 'ferag|t vaw; denv pitciften" wit .wan Soningin Ifellfjl^ce kuimen >beiirhikk©». EHj* t)e.a3cament d^s^lfojaiggs beflpad- 'Ifenge ^ dcch-- hiecif geMm.. . .In^i^b^t £ 2 .<* i 68 NEDERLANDSCHE na zijnen dood. bekend geworden M^are, zcmde het vreemde tooneelen in Spanje veroorzaakt hebben, in de tijdsomfhmdigheden en de ge^ zindheden in welke de natie zich bevond; doch de koning zelf, aangefpoord door zijn eigen berouw , en door goeden raad daarin b'evestigd , bewiiiigde, in zijne laacfte ziekte, dat faec 9 ' zijne cegenwoordigheid verbrand j en dus de zaken in derzelver namurlijken ibac herfteld werden. Gelijk hierboven gezegd is, was de monarch in zijn tweede huwelijk getreden met Genhaine de Foix, zuscer van den beroemden Gascon de Foix,die in 151a in den flag van Ravenna fneu- velde, en niche, van koning LodewijkXV* Van deze jonge koningin hoopte en verwacht- te geheel Arragcjn eenen koninklijken tdg. De koningin zelf wenschce die meef dan iemand; miaar de koning vorderde in jaren,^ en nam af in- ge7ondheid; de gefchiedfcbrg vers verhalto dac zij hem eenen minnelustU^ekkenden drank tdediende, die zoo kwalijk werkte dat hg in eene doodelijke kwijning verviel. Die groote • koning , van krachten beroofd en altoos ziekelijk , fleepce zijn lijden door geheel Arragon. Hij trok , om eenig verblijf . te nemen, van ftad tot (lad, voornamelijk naar de grenzen van Portugal heeri , waax dp \\xcht goed I V BEROERTEN. «9 is ; hi) had op die wgze te Tfucillo vertoefd , en kwam van daar in een armzalig gehuchtvan eenige hutten, Madrilejo of Madrigalejo gehee- t«n , (want het was ter naauwernood bekend y) alwaar eene zware onmagt hem belecte verder te trekken , en hij zich tot den dood bereidde. Daar liet hij het testament halien , het welk fa^ twee jaren te voren te Burgos gemaakt had* Het werd, door eenen zijner raden, voor zijn bed, gelezen, en aanflonds in zijne tegenwoor- digheid verbrand, Hij beval €en ander te ver- vaardigen, van den zelfden inhoud^ voor prins Karel. Het regentft:hap en het beftuur zijner ftaten, gedurende diens afwezigheid, in over- weging nemende , fcheen . hij veri^gen omtrent xte keuze van eenen perfoon. Men ftelde daartoe den kardinaal Ximenez voor, die niet tegenwoordig ^n op dat tijd- ftip in, niet te groot - asmzieh bij hem was: ^ het is een man van. ftuggen aard," zeide hij y 5) die zich niet weet te voegen , en alles „tot het uiterfte drijft." Niemand durfde hem in de rede vallen. Hij bedacht zich een poos-, en hemam toen: ,,hy is evenwel een hraaf „man, wiens bedoelingen , ztiiver zijn, en die „ons lief heeft/' Hij benoemde hem daarop tot beftuurder van alle zijne ftaten^ hetgeen in het testament, of bij wijze van codicil, werd i ^.6 N-EDEU'LANDSCWE a^ng^»^ken3. Deze oor-fecmdon warden* in der haofst o^citcld , otndsit er igeen c^d ce verlie-* zen tims , m door den koning onderceckcnd. Een oogeiftbDk daarma, trad de koningiti, die met den uiterfcon fpo^ nageroisd was , in het ver^irek-; 4iij velloor'aJle befef, en ftierf dn 'hate armen , in ^ gering g^hutht , dm n^. ^jtofttarij ifi^ in den oude^dom van twee* en ^sestig jaren. / ^De kordim^i Xitnmez onirving de tiydmg hran ^s Pollings 'dood Xft deszeliis teseamenr ntec (den ^?Ifdeti Tirfibode ,(en aanvaardde aatifrends ^c the- ^heQT vto het rijk.. De ^bisfchcfp van TortdJ^ i(yootimn deken Aran'LeuVen,,) ^bragt eene vfelmagt Aran^den prins en den raad van ^lasnderen *te vooTSchijn^ door welke, in het ige^l van ih^t voveriiyden dies koitings, aan hism het regentfchap mzs op- g^dragen. E)e kardinaal handhaafde 2ijn regt^ en het cestamcnt de« koning«, zonder daarvan aftegaan , doch bood den bisfchop aan , hem tdc amptgenoot aanteneihen, in afwachting van de 4)ev6len Van den prins. Zij kwamen op dien voet ov^r^en, en zon- den gezamenlijk of afzonderiijk koerier op koe- Tier naar Vlaand<ifeh, om kennis te geven van •den dood des konings van Arragon, en aan- tedring^n op het vertrck van den jongen vorst / veri^^<telylf^ qAodzaMjJk ?yer4j ?^ y^per^ ^t vonden. tibo .hiwi4en f ezoi^qlpB , , Wi^^ •ver;b^4 -f offf ^ ald^u- bis;;. ,^1^ z^n ^ 4? -^^beq^^f^^ -^F d? spw, .v;^?i »reijce ^^e^^ of piftt jjpfpi;okp» vmdf £fi t^ Jaakten .qpe^k (^Ut ^[«^ /?!« Jiflt jjerzuim u» «!ene *oo ^r^igj^ ;?^k, fa^pf ge* heel > Spanje misleid was geweest ^OjOf: 4^ .1;^ lo^ftea-ett borig;^., iwejfce : mfp er ,^el{ji;()oid had nqpeits ^ Jcoohc. .v^n (4f;|) , ,»1^ •?)9Q$ll^ Vlaanderen bekreunde zicb W!^V^ QW, ^ 4)^r klag ; ,Ii^ erkjeode e^enw/d ^ <de (4o^ #^ t^' jm&^iangcxx de Sp^fg^e x^ 4]0«e^ejijk }W4w;.<ioch ontjCtQwd.lE?- .fleniC Kwafi^eldi dje ^ . Tpt -/?p . ffien tU«l , 4tf etjifi de . ;|i^h§ttsQg Karel , die ja?h ,tp Bimsfel , j^yoq^ , ?»^e JS|?^»^;» of monfieur le prince, en fomtijds Jcprciv^ ^<».- /?<rw. • De frfinfchp gev<ripiagt\gdj^„ ,4ie^fot die rport van ,cong];esren .kivurampn,, /^c^ n^p, yfl«>:«4?y noeip^e , ,en die .g8mfi^p]|yk ^a^jaar.jf»t, jaar verdaagd yffit^m^p&^PJE^..[^.M^:.i 7a NEDERLANDSCHE derjarigheid , de grensfcheidingen ce bepalen , vnh ren afgevdardigd aan den keizer en monfieur. In Spanje droeg de prins den naam van Karel , en de infant dien van Ferdinand ^ waardigheids- halve zonder eenigie bijvoeging. In hec jaar 1 5 1 5 was Karel meerderjarig verklaard, en in het jaar daaraanvolgende , bij hec over- lijden van den koping van Arragon j zijnen grooc < vader, i^ond . hij ' brieven van kennisgeving aan alle mogendheden , die dezelven met pligtbetoo- ningen van rouwbeklag en gelukwenfching be- antwoordden. De pans, het heilige coUegie, de keizer, alle de andere vorften gaven aan Karel den tijtel vun Katholijke Majesteit , en Koning van alle de koningrijken van Spanje. Deze wenk werd fpoedig gevat: ' Men deed te Brusfel, met groote plegtigbeid, den lijkdienst houde6 ' voor 'ien bveriedenen koning , - waama Karel , ddor de wapenkoningen , iiitgeroepen werd tot koning van Castilie, Leon, Arragon, de beide Sicilien, enz. met de geheele litanij van tijtelen, welke de koningen' van Spanje federt gevoerd hebben. De nieuwe koning gaf , door rondgaande brie- ven, aan de geregtshoven kennis van de tijtels, welke hij aanvaard had. Men ontving die, iu de Nederlanden , met toejuiching. B E R O E R T E N. 73 Vad de Spdanfche zijde was fchroomyallige tegenfpraak te voorzien , omdac koningin Johanna , op welke de troonopvolging .van alle die rigken bliikbaar overgeerfd was , Izich aldaar nog in leven bevond. Den kardinaal werd de last opgedra- gen om-het befluit in Spanje ce doen aanne- men ; hij ontmoetce werkelijk vele zwarigheden 9 want, coen hij de bisfchoppen, grooten, en groocofficieren h;rjeengeroepen had ; bragten eenf- gen hunner, r6eds vopraf te onvreden omdat de befchikking in Vlaanderen had plaats gehad, daartegen de wetten, de voorbe.elden en hunne eeded in; 'er waren er, die meenden dat de aartshertog zich vergenoegen konde met den djteKvan admintttrator , dien de koning van Arragon in Castilie gevoerd had, Een hunner, door eenige anderen beaamd, zeide ftatiglijk, dat de aartshenog zich te zeer. fpoedde om de tijtels van de koningin, zijne moeder, op zich te neitien, en dat hij bij haar leven, of meer medelijden met hare ongefteld- heid, of meer hoop op hare herftelling be- hoorde te hebben. Ximenez , de gevoelens aan her weifelen zien- de, 2roude weiiigt niet geilaagd zijn, hadde h^ niet, te juister ure, den gebiedenden toon aan- genomen 9 die hem gemeenzaam genoeg was. Hij kwam in drift, ontbond de vergadering \ 1. 1 I ■ I t ^ N£DER,LANDS.C^IE cp aeJde him; At$; de iLoniiig bm oen^ ^04aric gmk fackcsHi noakfie, timx nm h^ rj^adpj^egi- d^ over kts dbt te doen waof^; Imj beyjil ^ Am zelHsn toon ^an ideo lU^yoogd vi^ ^9^ drid osmremojld Ksfd vm Ooscenqjl; vdcf^soe- ipeti toe koning vm .Spwje^ gi^im(^n]^k fmi^ <dD kohingin, jajoc mo6<fer^ De famft^ Ib^if^iSr png gaf Tficnige ^wjidoening. Dc uitroepuig jgQfchkdde . isip elegesrone <Wi(r» xe Madnd.9 door g^d Spaojie eo de ludi* aaii£che fiaceii , len nom^iinJc^riiietinfier vaa. Na dat die in orde gebrsgt 'wm, .h&fm» iuj lioc plan der jroize ; dk ira^ 2¥>o rDenigonai tticgeftekl en t^engewevkt^ dac df koning* tedten 'idj zicb aan xijne Vlaamfche mimscfirs hadde willen houden , of ntet «dndel|)k jz||n gez)^ -had 4oen gelden , nooit JSiMngeteoude gessioa iielnbeii. Hec plan van den raad van VJaasdeoen »» Spanje aan de zod^g van den kardinaid Ximm^t overcelacen, er top alleifci Mr9se uh ce halcaa id wat men konde, op gevaar van aHes te yer- iiezen dooEr de jQn»ventelingsn met welke \iet\ voor en na, bedreigd werdt. Men had den vorst yan ajne eerfte jeugd jaf , iecnen cegenzln daarcegen ingeboezemd door ailes wat men daartoe bevorderlijk achtte ; zoo had men hem .bij elke gclegenheid bee voorbeeld bijgebragt * V B; E JR O E R T C ^. . piS von (ten .komng , s^jijnen vaAer, aivietis rveisgifa^ ging' men , jgel^k het tgetn>eene geBucht rdie vcr- meldde., ittet da^b^' >vQr2iGiiinfen vpnuftatifiigheien liev^aefgde ; die , an ^ndie^e -indmy^tt ^y^ dtQU iatd^ Imddan vele jwren ^geduui^d:; ma^r., iiatf R^ftoa de jprins/imjjftren voj^deide, 'Opcmte hig^jde ebgen, x)ntving'menig gehehn )bQrigt, onderrigfr^ teizfdh jqI ce naauiwkeuri^, .nawr d^n zin der^bo^ v^&Iingen^ nop^ns den tbeibod vnn ^Spwjevifmi vS^lacurde daai^h^afi ce iviUem TcLzmi; men beval de vlocst ^eikvaardig ce msEkeii ; mmtr terw^l n^ «isi 1^^ eGii€^ Joint daaraon ^trbeidde. werd ixet w0»k «n ide© -nndofen Jtant vertraagd ; men OW)^ l^aod f&btfpen nmn S^ahje, rien crofc bet ibevol dairtcie tiatiftonds wedor dn ; jde .:^mdcc werd ivan i}£tt££3ne rfaar ttoc ibec andere 'uitgefteld; die prak* .t^fe^ -faadden jafen Jang geduurd , eh waren >em* dmik .^2rs>o iomp en keimdlijkj, dac .tiiemand » diiefiir ^door misleid werd. jSedfirt langen tijd^ waren die dn Spanjc -v^- itecljit igpweest; jde ^rdinaal Ximenez en eenige and^ren van den eerften rang waren er nooit adoor bedik)gen : geworden ; maar eindelijk begreep 4q geheele narie dat men 'met .haar den fpot idreef, en eischte openlijk de zameiiroeping der fnlgemeene.fixiten. Hot regentfchap durfde die niet '-woigeoren.,' dodi 'hepaalde derzelver -zamenkom:^ N \ 7^ NEDERLANDSCHE op eenen ver afzijnden cermijn , om cijd ce win- nen en maatregelen te kunnen nemeq. Intusfchen werd door den kardinaal, <ie on- verdachte leden van den fcaacsraad , de groocen en hoofden der orden , een vertoogfchrifc , bi| wijze van brief, opgefteld , hetwelk flechcs eeni- gen qjd daama diende. In heczelve werd da toeftand van Spanje , met kracht van welfpre- kendheid, naar waarheid gefchetst, nevens de ongelegenheden , veroorzaakc ddor dit voorbeel-. deloos viervoudig verbond, de grondwetten van alle de koningrijken van Spanje, die, elke op 2ich zelve, de vreemdelingen van de regering uitfloten, de klagten van hec volk, de misbrui- ken 9 van welke men de Vlaamfche ministers be- fchuldigde, de grooce gevaren die .te vreezen ftonden. Ten befluit fmeekten de verzoekers, in naam van geheel Spanje, den verst om zijne hulp ^ en ' bezwoeren hem de ^ zorg op zich te nemen voor de algemeene welvaart en rust , met ftuiting van de hebzucht en toomloosheid van enkele lieden. De kardinaal Ximenez had daar bijzondere hrieven., ter opheldering, bijgevoegd, en ein- digde met te zeggen : - „ Kom , Sire ! om deze 9, ftormen te doen bedaren ; zij , die zich zoo 99 luide beklagen , zijn er niet ver af van in op- ^ ftand te komen^'* « • / B E R O E R T E N. H Bij het openen van deze brieven, (welke men goede zorg gedragen had hem in eigene handen te doen (foekomen,) was Karel gecroffen van verbazing. Omftreeks d^n zelfden tijd, had. hij een lang onderhoud met den keizer, zijnen groocv^der, die in de nab^heid van Braband gekomen was. Men meende eerst dat zy met elkander gefpro- ken hadden over de te nemen maatregelen om Karei tot Roomsch-koning te doen kiezen* Doch men heeft naderhand g^weten , dat de keizer hem fteFk had aangeraden , onverwijld naar Spanje ce reizen , zonder iemands . laad . te vragen , isx^ hij niet dan afrading zoude qncmoeten. ' De prins had toen ilechts dra onderdom van zestien jacen bereikt; doch zgn gezond ver- fland deed hem het heilzan^e ^er vermaning. ge* voelen; de berigten uit Spanje. bevestigden Jiem daarin^ en. ontdekten de. aanflagen. die :er plutt^ hadden. H\^ nam zjja befluit bij zich zelir^n, en bevai emft)ger dan odit de toebefeidfelen: tot zijne reis te .'befpoedigen , zonder aan iemand verdere opening te geyen. '.» \. « I I 'I / > > 3« N grc^'E'R a AntDHs cue .' /• < • ' •f ^ VIJFDE HOOFDSTUR. K^sfm Kontos: K»e] tmt Sptvdv, ' Be2(e laisiiQb b&^lm hajAdm beceir iiiomi^' ISttg Aki da vorige/ e» <te ^ot .ftelde' «fej|- ^dra i^^ flsiat om ce vevtrckfcem Doiisni^ m^ hadiletl bctn^rkt , dat 's koniogs rek vaster hpi beftoten was , zonder dat zi^ daarcoe m^^ gewepkt hadden. Zij durfden geene verdere be^ Ictfelen of vertragingen meer in den weg; l^gdn ^ iiit^gendeet , nadien . zif : gaame alien , «xii vekn alszij waren, de reis wMen mede- ttofcif, bbiffQtdeti' zij zich om dezelve tc bev^pf- ^^viy en dasM^van aan hanne vrix^ndea in Spanje 'kMtits le gevdn:;.- >cerwi|l \zg' itia den atidereist knm zicb moesten verfchoonen, bg die> wdkt 2(ij in de Nediertanden achcerlfettii^ en zoo ktngc hw£ de vor^io^fceyhig gcvfcid. biadden dat. de leb geen plrmts zoude hcbbifn: ^ • " i • -.,. Keizer Maximiliaan, de ftaatsaangelegenhedcn met de naburige mogendheden zonder overhaasting geregeld hebbende , had eene laatfte bijecnkomst met den koning, zijnen klcinzoon, gaf hem onderrigtingen voor de gevallen , die mogten 8 E R a BariEriNi ?^ T^^kOfft^n^ mm\6eTf teeder affoheid vanbem^i en vertrok naar Du.itschland. -^ ' Oftffifddelhjk dfiirna , beglf zlcli koning Karel niOIr Zdrkfldj heft was \n de iftdfitid julij 1517; ftft niett^ffiiiii^ bet^ij toevalUgerWijze hetsiij dacdr kma^t^fm^ dfdalde men fiog rAAt h^c verti^k tl/t d€ff 10. ^gusf^us, ivantieti^ de koning zich f# Mlddelbufg m^% tip gehede kof mfcheep^ xi^:^-[^.]^^n t^rSj«itf)e ftev^tidey, H«/i5ij hiertani gemfflif V dttf A22«4eifsaj reldvvin. den konlng;dd^ i^ti dgftft ' wil dteift gefehicfiWe, tegen den fted vttfi ftllfei* dag?«ien^ tUe , hem romtlngdcori c» tegeift as» wi^ft^fe van het ganfche volk.. "'*' 0e vteof flam Hai^n koefs-naar Gorumia/iii G^SlHcfe , Amk ^od* tegenwind«n. f verbystcrd • zjp* fl*, klvam -is^'^an de kust' van*.Aviedo iivAsi turie, waar zij zoo ^weinig vferwacht werd^ -dat fle l5ewotiers det rtocfen aldaarv die mfijiigfiiaal d06r iseef oovers^ geteUferd ivwdenf j, te wape^. .!»* pen, en oj>'de: hen onbekeiwhrM vlooc dappiet - { ■ I » t ? . 1 1 ' V^urdbtt. Men lieeisch^ltede vlaggen-'€?i winipels 'dfif a«ef fbfie]^ ©pVeft «oiid. floepen vooruit / jornvfeun t6eifer6e|^l« r '""^^Sp^n^'i^ , Spanje y dfe kath^ke y^' ftoAing.''^ -Biegdede lieden, va^i hfcume dw^littg te*tiggefci6m«n y fpi^dngen in het. water ^, en biWH •rfieii de knl^tf-d^s^ koninigs^ omhidaen , dien js^ tiM^ M^Q rr^gdeki^ten toe : Villa • Vicojfo v»ff^ 8o NEDERLANDSCHE » gezelden, alwaar hij^den 19* fepcember aan- kwam. Hij vertOefde in die kleine fc&d, waar de in&nt zijn' broeder^ alle de grooten^en de ge« heele hooge adel bipnen kon aankwamen. De connestabel de Valasco , beer van deze ftreken , beval dadelijk van alle kanten naar de onvruckt- bare plaatfen, waar hec calryk hof en alle de bijkomelingen op de w^jze van een . krijgsheix gelegerd waren, levensmiddelen aaqcevoeren. Deze omftandigheid was zelfs oorzaak dat aan vele anderen, die op weg waren om zich bij het hof te voegen, aangefcbreyen wierd ter rug te blijven , tot dat de koning verder land- waarts in, of naar de groote fteden kon trek- ken , waar genoegzaam, onderboud zoude ' te vindeh zijn. De pas ontfcheepte ministers trokken daarvan partij , om de eerfte zamenkomst met den kardinaal Ximenez te ontduiken. [r.] Deze kar- dinaal was oud en' lag ziek , eenige dagreizen verr^ van daar. Opgetogen van vreugde bij de eerste mare vai de aankomst zijns meesters,, had hij nieuwe krachten bekomen, fchreef eenige brie- ven, en had geenen anderen wensch dan cm hem te begroeten; doch men nam het even- genoemde voorwendfel nevens andere te baat. om zijn bezoek uitceftellen, hetwelk men be- \ ^ .1 C E R O E R T E N» 81 fiotcn had zoo lang men konde te bclcttcn* keeds is ge2egd welk hec plan der Vlaamfche ministers was. Indien hec flechts van hen hadde afgehangen ^ zoude de koning ^'n vase verblijC in de Nederlanden hebben genomen , en al hec bewind in hunne handen hebben gelacen ; hec was hun reeds gelukt , in Spanje de zelfde kunstgrepen aancewen^ den 9 welke zij zoo knge in d^ Nederlanden hadden uitgeoefend; met list, bij verrasfing^.door hun* nen invioed en altoos uic eigenbaac, hadden zij zich al meer en meer de begeving van alle amp ten, bedieningen of beguniligingen aange-< matigd, en den kardinasd Ximenez flechts dc moeijelijke taak gelacen cm ^ec gemor te itil* len en hec gezag des konings ce handhftven. De Spaanfche reis verbrak die plan, doch geenszins hunne hebzuchc; zij waren weKvoor- nemens de zelfde rol ce blijven fp^len , en aan de bron zelve ce putten; van twee groote hin- derpalen, welke zij te vreezen hadden, was cfr eene opgehouden . te beftaan dc^r den dood van den koning van Arragon ; er bleef noch flechts ' het gezag en de groote invioed van den kardt- naal op de geheele natie; zij kenden zijmexx weinig toegefelijken aard. Er werd dus beflo- ten hem te doen wankelen of tc doen vallen. Gedurende de overvaart en federt de aan- komst in Spanje^ hIeJd njen niet op* z^ne J D&fiu r 8a NEDERLANDSCIIE dwingelandij uictekrijten , en te herhalen dat^ terwiji de ouderdom en zijne ongefteldhedcn zijne verdrietelijkheden hadden vermeerderd, zijn omgang onverdragelijk geworden was. De koiting Inisccrde niet gereedelijk naat die kwade gerucliten, en men durfde ze niet ver- der drijven. Men moest djd winnen en alle za- menkomst en opheldering beletten, te mecr daar zij wel onderrigt waren dat hij niet Jang mecr zoude leven , en bijna reeds op fterven lag, Hij was inderdaad zeer ziek ; het algemeen geracht was in geheel Spanje , dat ecn langzaam vergif hem federt eenigen tijd verttende, en dit zclfde gerucht fchreef zulks onbewimpeld aan zijne Itallaanfche vijanden toe. ' Het Jag gcnoeg in den geest der eeiiw , den dobd van groote perfonaadjen aan vergJf toete- fchrijvcn; men ziet daarvrai vele voorbeelden; dc gehede wereld was ftiet dit begrip behcbt, en zag vergif of tooverij ook in de riatuur- lijkfte fterfgevallen. . Mair in dit geval zijn de omftandigheden re eenparigM}k bevestigd en te zonderling, om ovef het hoofd gezien worden. Men verhaalt , dap de' katdlnaal , tien maan- den voor zijnen dood , van Madrid naar Aranda reizende, op weg het middagmaal hield jn ecn vlek . genaamd Bos^Eqiiikis , wanneer de provin- : BE.R O E-R,T E N. P3 daal der fr^iskancn eft ecn moYinik Van die orde.^ dopr liem biefcheiden^ d;abrheen trokken. Op ecnige mijlen afHands kwam een getnaskerd rui* cer mec losfen tetigel of) hen aanrennehs- en :%ide bun: ^^Indien gij: den kardinaalgaait^ien^ jy vaders , haast u dan ; crefc gij , hem voor njnen ^y maaltijd , zegt hem dan dat hij nict ete van 5, eene fchoone forel , weJke men hem zal voor- yy dienen , want zij is vergiftigd. Indien . gij het 9, ongeluk hebc yan ce hac te komen , heeft h^' 5, flechts om zijne ziel te denken/' De monniken kwamen bezwe^t en ademioo^ aan, terwijl hij van tafel opftond* Zij deden hunne boodTcbap, docb 4e kardinaal antwoord^ de^ zonder zich te ontzetten, dat het niet de eerfte n^aal was dat hem zulk een ongeluk over^ komen was , en dat h^ zijt vertrou wen llelde in de voorzienigheid. Men voegt er bij, dat de ititwerking van het vergif zieh vertoonde aan de uitcriVe deelen deslig- chaams ^ en hem het bleed onder . de nagelen deed uitfpatten , en dat men hem fedtift van dag toe dag ;sag afhemen en al gaande wqe;; uftdroogem ' Een fchrijver zcgt, dat de koning, eindelyk iten a^uidralig niet kunneiide wederftaan van hefi , die hem- van zgne.ecrfte jeugd af hadden« opge- Voed, eenen brief onderteekende 5 waardoor 'hij .-.'Fa 84 ' NEDERLilf'NDSCHE hem, met de toegenegenfte bewoordingen, naar zijn aartsbi^om zgnd, en dat deze brief zijne dagen verkortte. [/.] Volgens anderen , is er Dooit zulk een brief gefchreven , en was ook de kardinaal reeds ziel- togende op den tijd toen dien hadde kuhnen aankomcn. ■ Wat bij alle deze verfchiUende raeeningen zeker blijft , is dat de kardinaal Xitnenez deii. koning zijnen meester niet zag, en dat hij den 8. ncvember 1517, in den ouderdom van 81 jaren, overlecd. Ware het niet geweesc ■ 6m die algemeene ovemtiging, in welke men in Spanje was, en om de omfhindigheden welke men er bij ver- haalde,. zoude een minister, na groote werk- zaamheden, tot zulken ouderdom gekomen, vr%l zander hulp van vei^f zijoe loopbaan hebben kulinen fcindigeii. Tot de tagtenen mstdagen, cot welke deJtoning door zijne hovelingen geraden werd, behoort zijne reis naar Tordelillasj deze was een der eerlle , en werd oiivermijdelijk geacht. Hij ging de koningin , zijne moeder, begroeten , en toen hij bij haar werd ingelateii , cerwijl Hechb weinigc lieden bij haar waren, en. bffchoon zij van zyne komst ver- Wittigd was geweest, betoonde;zijhen), zegt de gefchiedcnis , zoo vele onverfchillighcid en on- B E R O E R T E N. 85 gevoeligheid als of hij de onbekendfte vreem- deling geweest ware. De bisfchop van Tortofa werd in dit jaar , 1 507 , kardinaal, en volgde Ximenez op in den ran^ Van eerflen< minister ; in deze hoedanigheid verzelde hij den koning op zijne togten naar de meeste fteden van zijn rijk. De krooning gefchieddc m de maand februarij 15189 ;e ValladoUd, met de grootfte pracbt. /, . ' Bij bet" doorreizen van zyne ftaten, deed de. koning, vele gunstbewijzen , decide . geCche.nken iiit , en verblijdde geheel Spanje met zijne te*- genwoordigheid. Zoo 00k, de kardinaal, zijn > llaatsdienaar , die de. eenige was van alle Vlaam- fchen , wien de algemeene haaf niet trof. In de twee jaren tijds, welke Karel in Spanjf doorbragt, won hij de perfponlijke achting en liefde zijner volken. Maar wat hij aan de eene zijde woa door zijn^ goedhcden en volkbeJievende geaardheid, ver- loor hij aan de andere zijde' door de fchreeu- wende buiten/popgheden van. zijne laatst mede- gekomfene ministers. De beer de Chievres ,"de heer Sauvage, en eenige andere Qpdergefchikten van dac flag , niet meer den koning van Arragon noch den kardinaal Ximenez te vreezeii hebbeiide , gingen voortin hun- ne praktijken met zoo weinig verbloemingen.zoo > 96 NEDERLANDSCH5 vc€l ombcfchaamdhcid I dac d} die itanden be-: Icedigdcn. Eene gevaariijke gisting deed .zkfc- op ver- (fcheidene plaatftn feefpeuren; de konkig alleen misfthien was daarvan onkundig;- van klagten en genibr kwam men tot bedieigingen ; aan rchotfcfrfiften en oproerige gefprekken ontbrak het niet in de fteden en in de dorpen. Men befchuldigde de Vlamingen van de fnbodfte kneve* larijert to landsdiev^ijen ; men zeide onder an- deren' dat zij koper en ander flecht byraengfel Inddcri'doeri loinen, Waarmede zij alle'de mum- fpecicn vervalscht' hadden. Te- Burgos, Valla- doKd; ett Segovia, >war men riep dat Spanje fian plfihdeHhg Vras pl^ijsgegeven j'kwam het volk in'.tipftand, ' Daarby kwam eene gebeurtenis, die de, reeds cone zoo dreigende bouding hebbeiide, inisnbegdhcid ten toppunt Voerde. Het aartsbisdom van Toledo ftond open federc den dood van den kardiriaal Ximenez. Het daaraan vcrknochtte primaatfchap , benevcns^^ de overgroote inkomften', doen dit kerkbezit in Spanje als eeh pausfchap befcbouwen. Vele inannen van bet grootfte aahzien door hunne gebobrte en' verdienfteh haddcn daar uitzigt op. Een van deze was- Don Alonzo van Arragon , ecn naaniriijke zoon van d^n ovefIec(ehen katho- • I \y BEROERTEN. 87 lijken koning , en alzoo 00m des konings. Toen hij, zich op weg begievcn had ora den koning te ontmoi2t«i, werd hem een bevel toegezon- den om naar. huis ce kceren; hij was reeds aartsbisfcfeop van Saifigosfa^ ,^it -deze boon had ^ene uitwerkmg alsof de ^trompet gcbJazen .¥ferd. Na verloop van vele kuiperijen, misl^dingen en ku&§i;gr'C()en9 vccpam tneti dat deze waar- digheid ppge^ragen w!as arm WHIem de Croy , ecnen neef yan den heer de Chievtes. Deze Willem de Croy wa$ reeds in de Ned^rlanden voorzi^n niec bet bisdom van Kamerijk. eo dc abtdij van Afflighem., eh ihSMl* tten hoogften ne- gcnden ja^€|a4>creijct.! 'IPwn J^edX.^ overre^ddoor den fterkfoi aandra^gfdie b^ hem in den n^m van koning Karel gedaan werd, had hem in het yorig jaar >kw4iQ^l gemaakt, Ciaconius, van zijne b^vordef ing . tqt* bet kardinaalfchap fprekende , noemt hem juveni^ et fere puer. Bij de Spanjaarden werd djc opgevac als ecnQ bl\jk van verachtfng over de geheele natie* De geescelijkheid 9 adel <^n burgerftand vatceden de wapeiien op, . Dit was het beflisfend fein tdt eeneri openbi^en . opftand, Thans vertoonde zich. <en federi eeuigen rijd beraaxnd verbond, 't welk^ met den fchijn van godsdienst bedekt , de hei- ligc junta genoemd werd. Dertien dcr yoor- naamfte fteden van Castilie namen daarin deel, J 81 NEDERLANDS.CHE » ' cn verjaagden de koninklijke beampten en ont- vangers , of wierpen *lwi de venfters uit. Ah dalufie, Arragon met deszelfs onderhoorig ge- biedy korcom geheel Spanje, uitgenomen alleen hec konlngryk * van Grenada , trad toe tot het verbond , en volgde het ' voorbeeld der- Cas-» tiljanen. Dertig duizrad man kwamen ce velde, en vof mden weldra een aanmerkelijk krijgsheir i Toorzien van gefchut en alJe knjgsbenoo^ghcr den. Men vermoedde dat Frankrijk het ver- bond aanftooktc, en aaii hetzelve geld en oqr* logsbehoeften veri^kt bkd. Don Jan Padilla, en Mari^ Pacheco, zijne echtgenoote^ ftelden zich aan. het hoofd vaft dit heir. Deze Padilla had eertijds gediend, en ver^ llond het handwerk. Hij was een groot heer en zeer vermogend te Toledo. Zijn geflacht behoorde tot de Spaanfche grandes ,* en bezat de gr^ffchappen Buendia en iSt. Gadea. Tot de zich .openlijk verklafende zamengezworen , (want er waren vele heimelijke y en alle mis- i\oegden, grootelijks, behoorden er toe^) telde men nog Don Ferdinand d'Avalofi^, eenfgen uit de huizen van Giron, Pimentel, Ulloa, Nun- nez, Quintariilla ,_ de graven van Luna, Salva« reirra, en anderen; B E R O E R T E N, / 89 Ook bij de geesrclijkheid waren* meer heime- lijke deelnemers dan die zich openlijk verklaar- den; een abt en prior van Valladolid fpeelde cene groote rol ; doch die 2ich het meest voor- deed, was de bisfchop A^an Zamora, van h6t iiuis Aforio. Hij was meer dan zeventig jaar oud, maar zoo dfiftig^ dac hi) vobr zijn hoofd aileen een foort van leger aanwierf, oyer 't welk hij in perfoon het bevel voerde. Er ftaat op- temerken dat hij onder die troepen dric honderd gewapende Printers hac^, die meer geruchts en -ge welds maakten dan de anderen. Deze bftrgeroorlog moest alles doen vreezen; de ivoedend uicgebarfte opftand fcheen in zijnen aanvang veel gevaarlijker dan die , van welken vijfcig jaren later de Nederlanden. het tooheel waren, ofTchoon hij niet de zdfde gevol- gen had. Het heir der opftandelingen^ door de vrij- willige bijdrageri van 200 vele voomame lieden , en van bijkans alle fteden onderlleund, was naauwelijks te veld gekomen., of het trok, hoegenaamd geenen tcgeniland onttnoetende ^ naar de verblijfplaacs van het hof , alle fteden en ddrpen , die niet vun de party waren , plun- derende en verwocstende, De ijsfelijkheden van moord en brandftichting pacirden i;ich met deze vijandelijkheden. \ I I .90 nedErlandsche * De zamengezworenen verfpreidden openlijk v^r- kkirh^en, in wclfee ^ij, met . tekcnqengeving der uiterfce verfo^ijiag van de Vlaapifche minis-: ters,- dreigden hen te gaan opligten om hen t^ ftrafFen voor hunne roofzucht , en voor het mis- bruik ^t zij van de jeugd en het geduld de^ konings hadden gemaakt. Dezen , virion die bewegiHg^n en de voortee- kenen van dezen yreesfelyken ftorm voor des* zclfs uitbarfting niet pnbekepd konden ge^^eest zijn , hadden , door hunne eerzucht , door hunne hebzucht , verblind i niet aUecn verzuimd daarop ot;de te flellai, maar zelfs bet.kwaad yerbloemd en verheiraelykt. Op het eerfte gerucht, vlijgtte de heer de Chi^vres naar Biscaije tot aan Bilbao , met al wat hij van zijne fchatten kon mede- nemen, gereed om bij de eerfte kwade tijding fcheep te gaan.^ Allen die in zijne praktijkcn gedeeld hadden , vloden l^hgs vcrfchillendc wegen , en begaven zich insgelijks naar Bilbao, waar ^ij, eenigermace jn veiligheid v^raren, omdat cr bezetting lag, en aldaar aan de vloot gearbeid werd. ■ De konin^ zag zich van zijne voomaamfte ministers verlat^n. Men had de algeraeene mis- noegdheid en d? wanhoop des volks zorgvuldig yoor hem Jj^dckt en vcrborgen gehouden. Hy werd daarvan flechts door de uicwcrkfclcn ingc- BEROERTEN, 9« licht , toen er geen hulpmiddel meer was. Niets was in gcreedheid om zulk een opftand te keeren. Niettemin werden bevelen gegeven tot het ver- 2amelen van troepen , bfntl^nslands^ en van elders ; en men bereidde zich tot den krijg. De verlegenheid was te grooter, omdlt de koning , juist ter zelfder tijd , de riarigt ontving van zijne verkiezing tot het Duitfche keizerrijk, ^^iaardoor hy gendodiacrict was zich onverwijld riar Duitschland te begeven. - Hlj riep de ftanden te Toledo bijeen , alwaar hij, op het voorftel om eehe geldfchieting bij gelegenheid van zijn onvermijdelijke reize ab «feuwverk^ren 4cefeer ^ enkel bktere klagten moest hooren , en de wdgerldg van het meerdergcdeelte derftaten, tot dat d& Vlamingen van het Spaan- fche grondgebied ver^freven z<md^ zijn^ ;j >a NEDERLANDSCHE ' ZESDE HOOFDSTUK. Veilciezing vin Karel V. tot bee keizeirijk.' Z^ vertrck. Einde van dea opftand in Spi^je. Keizer Maximiliaan L den 12. januarij 15 19 overleden zijnde, was er een tus(^henregeriHg van zes maanden. De meeningen waren in de keurvergadering verdeeld tusfchen twee mede- dingers , Karel koning van Spanje , en Fran9ois L koning van Frankrijk; maar, nieccegenfcaande de kuiperijen en de bemoeijbigen van Frankrijk, werd Karel den 28. junij 15 19 cot' keizer ver- kozen , en de keufvorst van de Pfaltz bragt hem de oorkonde zijner verkiezing naar Spanj^. ' Er is reeds gezegd hoe die monarch, bij. het ontvangen van deze aangename tijding, be- zig gehouden werd met het te keer gaan van den gevaarlijken opftand, die aldaar was uit- geborften. ^ Eene verkiezing tot het rijk , die , in de Ne- derlanden , zijne onderdanen zoo zeer verheugde , en tot zoo vele vreugdefeesten aanlciding gege- ven had, bragt in. Spanje eene ten eenemaal tegenovergeftelde uitwerking te wege. • Pe volksberoerten werdch daardoor tc hcviger. BER.OERTEN. 93 . V Men riep luide dac dit de volcooijing waa^vftn hec plan^ om hen toe ilavcrnij te brengen; dac» gelijk de infanc Don Ferdinand reeds n&ar Duitsch- land vertrokken was ^ de koning hem vdgen zoude om niet wedercekeeren ; dat, alzoo hij hen overliec aan de verdrukking en plundering der Vlaamfchen, men hem raadde die, met al wie hun toegedaan was, mede te nemen, na- dkn het volk befloten had h^h , , tot op den laatften die blijven zoude^ toe , te verdelgen ; dac men geene koningen meer begeerde , maar ge- meenebesten zoude .oprigten naar de wijze der icaliaanfche fteden. Hunne bedrijven beantwoordden aan hnnne woorden , en de opffamd werd al heeter en heeten Karel V. llelde zijne reis zoo lang mogelijk uic om de beroerte te flillen; doch daar was geen middel toe , en , noodzakelijk moetende yertrekken » ftelde hij eene junta van regentfchap in , met den kardlnaal van Tortofa aan het hoofd, nevemi eenige yertrouwde Spaanfche heeren, die dsu koninklijken raad uitmaakten. Na •eenige andere fchikkingen beraamd en be- velen gegeven te hebben nopens den buigeroor- log, vertrok de keizer in de maand mei i5s%o. Men begrijpt dat de heer de Chi^vres , en het - ganfche Vlaamfche gevolg, mede van de reis . waren, die het eerst op Engeland gerigt was. •♦. « I \ ^4 NEDERLANDSCHE alwaar de keizer aan land ging , om kotting HendrikVIIL te zien, en zich vervolgens, ma de oude vfirbonden vernieuti»d en tot nieuwe ontwerpen fchrkkirigen gemaakt «e hebben , naar de Nederlahden begaf om den tijd der kroning aftewachten , die in de volgende maand October te Aken moest plaats hebben. Hij bleef echter fteeds zijne bevelen gevea wegens den oorlog in Spanje, waaiyan de ty- dingen niet gunftig waren, en hem grootelijk* ontrustten. Wan; de zamengezworenen , ftouter gemaakt door het vertrek van den keizer, en gobniilt makende van hunne meerdef held , vemoesteden "het land, en namen de fteden en vestingen weg. Zij niaakten zich meestef van yalladolid, van waaf de kardinaal - regent ert de koninklijkc raad op hunnen aantogt de vlugt namen. t)6 k^inaal werd doof de vijandelijke partijgangert gevangen genoraen, en naar de ftad tefuggebragt » alwa* hij met eerbied en onderwerping gehuis- vest werd. Men- hield hem gevangen ,_^ met eene wacht ter eere, meer,dan tot bedwang. Hij ontftiaptf met eeneri enkelen priester, en fnelde te paiard naar Medina de Rip Scco» whar de rebellen hem des anderen daags alle zijne bedienden en have toezonden. Zoodanig was de algeffleene vereering , weike B E R O E R T E N. 95 men in Spanje voor hefn had, bij uitfluiting van alle andere Vlamingen , welke men tot den / dood vervolgde. -. . De hisfchop van Zamora, de heetfte der za- mengezworenen , bedacht eenen afzonderlijkcn krijgstogt. Hij ging mfet oene fterke afdeeling ^il zijne 306 gewa|)ende priesters Tordefilhs vermeeftdreri , waar de konlngin - moeder haar verblijf hield. Hij deed de paorteii van het • kasteel openen, verihoeide de koningin door zijne huldiging en die van zijn volk , deed haar open hof houden, gaf haar zijne 300 priesters tot lijfwacht , en noodzaakte haar in het open- baar te middagmalen. Men wilde haar doen regeren ; ihaar zij wei- gerde ftandvastig en met gezagbetoori, iets te onderteekenen of zich met eenige zaken te bembeijen. ' ' Zij deden onderfcheidene^ befluiteti in haren naam afkondigen, zonder melding te maken van den keizer en koning, haren zoon, en be-^ raamden zelfs te haren aanzien een plan, dat ongerijmder was dan al het overige, namelyk, haar, in den toeftand waarin zij zicik bevond, met den hertog van Calabrie te huwen. Deze hertog van Calabrie was Ferdinand van Arragon , zooil vaii Frederik , koning van Napels , die, opvolgci* vaa zijnen necf geweest zijnde • ^ 96 N E D E R L A ND S C H E in dit rijk , daarvan in het jaar 1 50 1 ont^et wat geworden door de vereenigde wapenen van da koningen van Arragon en van Fraxiknjk. Goii* falvo de Cordua, een bferoemd veldheer van den koning van Arragon, verjpeg daama de Franfchen van daar^ en de katbolijke koning behield Napels voor zich en zyne nakomelingen ^ koning Ferdinand nam de wijk naar Frankrijk ; en overfeed ,te Tours ib Touraine, in hct jaar 1504. Ferdinand, zijn zoon, hertog van Calabrij en ; prins van Tarent , werd naar Spatije gebragt. Hij leefde daar ftil, als.in eervolle gevangenis, te Xativa, in het koningrijk van Valencia, al- waar hy het kasteel bewoonde. Daar was her, dat de afgevaardigden der opftandelingen , ria hem zls den laatfcen telg van het Arragonfche bloed hunnen eerbied te hebben betoond, hem het opperbevel over hunne legers en d^ hand van koningin Johanna gingcn aanbieden* De prins verwierp hun aanbod met zoo vele ver- achtihg ; dat hij hen niet in het kasteel wilde toelaten, nog zelf er buiten gaan om hun ge- hoor te verleeneri. Karel V,, van deze grootmoedige weigering onderrigt zijnde , rekende die den prins tot groo- te verdienfte toe , deed hem aan het hof komen , fchonk hem hqt ridderteeken van het Culdenr 1 J • •^ . B E R O E R T E,N. ,, 9^ Vlics^ en ovQrIad?n xmt allc weldaden. Ver« volgcns gaf -j^j hem Germaine de Foix, we* 4uwe van den katholijken koaing Ferdinand , .ten huwelijk. De prins had geene kinderen met haar , even min als met Donna Mencia de Men^ doca, zijne cweede .gemalin. Hg overleed ce- Ytdencia , alwaar hij onderkoning was , in btt jaar 1551. > Zijne zuster Charlocce was gehuwd met Gui X VL gxaaf van Laval , eene dochter van wien des- zelfs regten ovcrbragt in het ^huis van Tre-' mouille. . Het is uic dien hoofde dac de hertogen van Tremouille hunne iaanrpraken op het koningrgk van Napels ontleenen , welke zij met protestett ,op fommige yredesconiyesfen hebben willen dpen gelden, en dat zij thaiis nog den tijtel voereti * van . prinfen . Talmont en Tarent.. Middelerw^l was het koninklijk leger te yetd getrokken. Dqn F^ederic-Heimques de Cabrera,, amirante van Gastilie ,* was va9 Catalonie geko- men en had. bet bevel over hetzelve aanvaard. De conneftabel. had troepen aangebragt , - en er waren er van elders gekomen, zoodat'men zich in (laat bevond om den vijand pptezoeken. De beide' krijgsheeren naderden elkander al- * Ic^s. Padi%r de bevelhebber ier opftandelin- gen, had te lang getoefd. Hij v^rwacbtte den I Deel. G ■ / m NEDEikLAKDSeHE Usfbhop va& Zimonir die vaa z^en Fomanea^ ten fogc terugkwtm. Deze voegde zich wer- ktliijk hij heiri; maar inmkUels was de graaf Van Haro van eene grooie verfterkiqg bi| de kcminkl^'Ken armee gekomen. - AOt de magt van wederzijde aldus vereenigjf ^dfc y was een bloedige veldflag te verwach- ten, die daar het lot van Spai^e zoude be^ " DUe bad phacs fn bet laatst vaif novem-^. bcr 152a, in^e vlakten van VlHa-Lata en i» de nabuurfcbap van Medina del Camp ex [/•} ' Het gevecht begon met eenen aanval op VHb-Lata zelve . waarvan Padilla zich wflde meester maken^ zijn voetvolk vend er eenigen- cegenftand^ de koninklpLe mitefig ftortte o^ fieczelve met voordeel. Padilla * kwam in voUen galop met z^ gebeeje niirerij aanitidlen ^ en *het gevecht werd algemcm^ Hif deed tot drfe of vier malen,. zeer geregeld en met eene verbazende ontltof- migheid) in het fi-dnt en in de flfank eenen aanval Op de kmrnklijke miterij; hg werd td-- kens' ten^geworpen , en toen de koninklijke fnfanterie ter juister ure mede aan bet gevecht deel nam , voltooide dft 6e nederlaag zijner fuitenf, die zich ggheel verftrooide; vervol^ 'gens vielen de kdniirftiijken^ op Ihet vijanddlHfe 6 £ ROE RT £ N. 99 .i voetvolk, en maakten daarondcr, niettegenfcaan- die deszelfs fchoone verdediging , eene. bloedige flagdng. Een gedeelce daarvan wierp zich on- der de w^Uen van Villa-Laca , en gaf zich nader* hand over; anderen wierpen hunnei^ ivapen^n weg9 en werden op ge^ade gevangen gemaaku De flag was bfsflisfeind 9 en de nederlaag vol- komen. Na de verfcrooying van het beer, be- neikcen eenige vlugcelingen de bergen, alwaar velen , uic.wanhoop ^ zich zelven ombr^gceo > mf c zich in den afgronden te fcorten. De bisfcfaop van Zamora trok mede over de bergen yfun Navarra, m vlood zoo diep in Frankrijk^ dsfi men nad«fhand niec meer van hem faporde. 