Maritime geography and statistics ..
De hatten zijn er, in den vorm van een Ovefi, uit boomtakken zathengefteld. De stocklettes i# voor de opening, en men flazt achter dezelve in het rond op zie hurken, met de kit op de knit @n, oud en jong, mans ef vrouwen door elkandee ren. De kenoos zijn.er van boombast, die aan dé hiteinden zamen. gebonden, en middenwaarts door F a | dwart ‘dwars{tokken vaneen gehouden, worden. De.wa- pens beftaan er uit fperen,. met punten van been of fifteen, en uit knodfen en boombasten {childen. ‘De bijlen zijn. van fteen, de. vischhoeken van parel- A{chelpen, en de lijnen van den binnenbast van ze- kere boomen. De horden beftaan er flechts uit 20, of go men- {chen, en voeren den naam van ga/. Dus heet dié gene, welke zich aan de Botany-baai ophoudt, Gwea-gal, daar die baai Gwea heet. Veelwijverij is er algemeen, en de wijze, waarop men zich zij- ne yrouwen aanfchaft, onvergelijkelijk brutaal. Ge- walt een meisje aan een man, dan beloert: hij ze, tot dat hij ze eens door niemand van Hare horde befchernd vindt; als wanneer hij ze met zijne knods ter aarde velt, en bloedende en flaauw naar zijne hut draagt. Hier-voltreke hij het huwelijfk, en zij ~yolgt hem daama als zijne vrouw, zonder het mine fle denkbeeld van aan een geftadige herhaling. der brutaalfte behandeling te ont{nappene Tot de zonderlinge gewoonten der Nieuw-Holland- ders behoort, dat men de twee voorifte gelederen van den kleinen vinger der linkerkand van elke yrouw wegneemt. De cene ftam heeft ook het regt van een der voorfte tanden uit den mond der jonge Hieden van de andere stammen te trekken; en onlang heeft men in het binnenland vrouwen met flechts een oog aangetrofien,. welker ander oog peer uitgeltoken {cheen te wezen. Des Nieuw-Hollanders denkbelden Vail cenen toe- Ocean. zoo algemeinen kenmerkt (*). ZEEVAART en KOOPHANDEL. 8% tockomenden ftaat bepalen zich bij het getof, dat hij na zijnen dood naar de wolken wederkeert, van waar hij oorfpronkelijk afkomftig. denkt te wezen; een denkbeeld', dat men bij de Alforezen van Ceram imsgelijks aantreft. De Nieuw-Hollanders zijn fla- ‘ven van een geweldig bijigeloof, en vrees voor bezwe- fing, tooverij en fpoken; alwaargm zij geen. graf durven naderen. Zij trekken voorteekens uit vallen- de fterren, en hebben behoedmiddelen tegen donder en blikfem. Jonge lieden worden begraven, maar krijgslieden boven den middelbaren onderdom ver- brand. Zij hebben de {chrikkelijke gewoonte, van zuigelingen met derzelver moeders te begraven, en drijven vaak de vrucht af; een en ander ongetwij-. feld, om dat het opvoeden van kinderen hun hoogst bezwaarlijk valt. Desnicttegenftlaande zijn zij niet geheel van menfchel Je können heeft eben den graven van vrienden. En magen zieht eben den oder-dom, en heben die onweerftändige neiging tot dieverj niet, welke de eilanders van den Grooten. De och of er op dit belangrijke land ergens eene Roomsch Catholieke volkplanting werd aangelegt, van waar men jefuiten vermogt af te zenden, om de Wilden te be-schaven! Want de zendelingen der Engelfchen kurmen in dezer Nieaw Hollandfche volkplanting zelve, Z00 ents traks nader zai blijken, werks genoeg vinden, en geiten iotusfchen deze nog liever yoorbij, en near het zoo saniokbelljie Ousheite. Sieht eenige von den Wilden heben tödend van nijverheid betoond; cen derzelven heeft eenige: pläk- gronds van vier Acres bebouwd, en de anderen dienen aan boord van de Koloniale schepen. Na dat Britsch Amerika zich meerendeels van set: moederland ausgeordnet, wist men niet meer, waarheen de verordneten te zenden, die niet tot de doodftraf verwezen, of van den Souverein met Jügenade befchonken, waren, en wier vasthouden in de gevangenhuizen des rijks tegen deszelfs belangenen en de menfchelijkheid beide even ftridig werd gerekend. Men had in de certe plaats het oog Op de Westkust van Afrika tusfchen Kaap Negro en de Kaap de goede hoop; maar, op aanbeveling van Sir josepH BANKS, bepaalde men zich bij Nieuw Zuid- Wallis, en in 1788 kwam de vloot met de perfonen, waarmede men de volkplanting wilde stichten, te Botanybaai aan; doch, deze plaats min gefchikt bevonden zijnnde, koos de Gouverneur Pat- uip welhaast Port Jackson, 1¢ mijl Noordelijkker s welke havenkom Kapitelin cook gezien en vermeld, doch niet apgenomen, had; en men bouwde ak daar een¢ ftad van den naam van Sydney. Ofichoon deze Rolunie in hare cerfte kindschheid tegen groote MACK ZEEVAART 2n KOOPHANDEL. % stocijelijkheden te worftelen had, welke, zoo nit hae ve afhankelijkheid van het moederland ten opzigte vag allerici voorraad, als bovenal uit de kwade hebbey lijkheden der volkplantingen, en de gefchillen tuss {fehen hare beftuurders, voort{proten; echter heefs de ingefchapene zucht van elken mensch, ter. verbos tering van zijne omftandigheden, zoo veel kracht, dat de volkplanting, in {pijt van allen hinder, alles gins toegenomen heeft, en zich. zelve, ten opzigts vaa de noodwendigheden des levens reeds overbodig kan voorzien (*). De Britische Nieuw Hollanders bestanden in 1808 Wit 9358 ziehen, was van der meer dan 6000 coy tix C*) Hier volgt bij den schrijver, ten bewijze, eene flange lijst van het bebouwde land en vee, dat dé volkplanting In 1809 bezat, en ven den prijs der voore naamfie levensmiddelen in dac jaar. Hij voegt er bi, dat e in 1795 een fier en zes koeijen landwaasts in waren gelooper, en men dezelve eenige jaren later grootelijks vermenigvuldigd wedergevonden, en vere boden had, dat de verdere vermenigvuldigd werden dae in het wild loopende rundyee gebinderd werd. De prijs van het tamme en andere tot voedfel dienende getlierte en gevogelte, en alle verdere levensmiddelen, is er verder nog grootelijks sgenomen; en men heeft er een eindeloozen overvioed van alles, vooral ook van fterken drank, welks doorgaand misbruik de volk- plantelingen meer en meer verpest, en ook de besten in hun midden van levensgenoegens, ja van eigendoms veiligheid, berooft. | F4 6s AARDRISKSKUN F4 De vooran eigen befanden, en de overigen op’s lands kosten gevoed en gekleed wäden. In 1811 bezat de kolonie ‘29 chepen van tuschen de 14 en 186 ton, welke men tot eene aldaar zcer overvicedige vangst van visch, oesters en kreeften, bezigde, en tot den aanvoer vah fleenkool en koren ait de nächsten ait de naar Port Jackson, zoo wel als tot eene voordeelige robbenfläche op de eilanden ia de Straat van Bafs. Daar Nieuw Zuid- Wallis tot de landen behoort, over welke het Oktrooi der Engelfche O. I. Come pegnie zich uitrekt, mogt er (*) tusfchen de volk~ planting en het moederland geen bijzondere handel gedreven worden; en een {chip, dat zulks beftond, en®eene lading traan in Engeland aanbragt, werd yan wegens het Beltur der Compagnie in beflaggenomen. De Kolonie yermogt intusfchen met Indie en China te handelen; en er komen jaarlijks door- vs twee of drie {chepen van Indifehe Engelfchen ve Port Jackfen aan, met Indifche en Europee schre goederen, waarvoor zij wisfels op Engeland ontvan- gen. De transportfchepen, die er Cosvicten aan- brengen, zijn doorgaans voorts met Engelfche goe- de~ (*) Aanvankelijk; dit fchijnt ons hier te moeten ° worden ingevuld, uit hoofde van het volgeude; wear- bij wij voegen, dat Port Jackfon, als ververschplaats voor de Zuidelijke walvischvangers, allerbelangrijkst, ja onontbeerlijk is, voor zoo veel men zich niet naar Hobart op Van Diemensland begeeft. ZEEVAART en KOOPHANDEL. Deten geladen; en er loopen te Port Jackson dik-wijls Engelfche en Amerikaanfche: walvischvangers binnen, die er traan en vellen van de robbenflanges inhandelen. Het eenige verdere handelsartikel beftaat er in het hout der Cafuarina, dat door de schrijn-werkers veel gebezigd wordt. In 1811 verfchenen er 29 Engelifche en Indische schpen en Walvischvangers te Port Jackson. Tuschen Kaap York, ten Zuiden der Straat van Torres, en Kaap Fiattery, loopt de Ostkust van Wien-Holland Z. O. aan; vervolgens tot aan het Magnetifche eilland Z. Z. O. Ten Zuiden van Kaap Flattery vindt men de Endeavours rivier, dus nes het chip van Kapitein coox genoemd, die er Alligators en esters van eene ontzaggelijke grootte mamrof. Daaromftreeks braadden de Wilden hun voden in gaten in den grond. Het Magnetifche eiland ontving zijnen neam dearvan, dat de Kome pasmaaid nabij hetzelve heen en weder flingerde. Ten Zuiden van hetzelve rigt zich de kust wederom naar het Z. O. tot aan coox’s Groote inhammen baai (Great bay of inlets), voor welke er vericheidene eilanden liggen; terwijl, de kust tus-fchen 17° en 93° door eene keten van koraaleilan-den, die Kapitein FLINDERS de ‘Bartererifien’ geordnet, tegen de aanvallen der zee gedekt wordt. In Broad Sonnd rijst het Getijde go of 35 F 5 voet. GOARDREKSKUNDE voor: woet. Men vindt er op de woet. Men vindt er op de woet. Oevers geen versch wärmer, en op die van Shoal-water baai vond Kapitel PLINDEHS hetzelve. enkel in stilftaande poelen; ters wijl hij er voorts puimifteen aangefpocld zag liggen. De oevers der havenkom, wearaan die Zeeman den naam van Port Sowen gaf, lagen met eene foort van masthout bedekt. Sy. De Keppel haben van coox, order den Keerkring, verdeelt zich in eenige takken, doch is met banken: van flijkk opgevuld, en hare ocvers beftaan uit moe: rasfen ‘vol mangroves. Zij heeft langs een kanal, det het land van coous Stenboks kaap tot een eiland maakt, gemeenfchap met Port Curtis, 5 uur verder ten Zuiden, welke havenkom naakte, en met Wpefe fteenen bedektw, oevers. heeft, waar men geen reader hout sict, dan cucalyptus,.cafuarina en mangroves. De kust biijft Z. ©. aan loopen, tot aan. Bebt.binnencinde van Werveis baat, welker buitene aide door de Noordwaarts aan loopende Zandigs ‘kaap gevormd wordt. De: buitenzijde van deze kaap en de verdere kust loopt viak Zuidwagets aan, en omvat welhaast de Glasblazerijen baai, dus naag eenige. bergen achter haar.genoemd, welke aan glasblazerijen gelijken. In die baai vallen er eenige riv . wieren, die, in vergelijking met de watergeulen : baiten -welke men verder ten Noorden niets aan- treft, groot zijn; en men vindt op de oevers dier baai puimfteen, Voorbij Punt Kijkuit (Losk-eus) figt de kust zich Zuid ten Westen, en bevat aij geene whkplaats, voor det men Port Stephens heeft be- bereikt, bij welke het grondgebied der Kolonie van Port Jackson, Cumberland County geheeten, een . aanvang neemt. Port Smphens, bij  Port Jackson uitkomende Sydney-cove, befanden wir eenige goede huizen van gehöwen en gebakken seen, die door de Gouvernements beambten en voorneamfte wrije valkplantelingen bewoond worden, eg wiz gepkifterde houten huizen voor de lagere klasse, De publicke gebouwen zijn er een kerk, kazernes woor de hezetting, een gevangenhuis, een armen school, een fleenen brug over een kleine kreek, waarin er een zoetwaterbeekje valt,'eg het Gouvernementshuis. Aan 'het binneneinde van Port Jackson heeft Paramatta ook een Gouvernementshuis, een kerk, kazernen en een gevangenhuis, en voorts een kerk, kazernen en een gevangenhuis, en voorts een kerk, kazernen en een gevangenhuis, en voorts een kerk, doch dwars voor den ingang een hoog fteil hoofd, doch dwars voor den ingang een klipp. Enrecks, die intuschen aan weerskanten van zich een vaarwater ter diepte van 4 Vandal open laat. Ten Zuiden van Port Jackson heeft men de kustzeer naauwkenrig opgenomen. Daar licht Botary-baai, dus door Sir josEPH BANKS genoemd, naar de groote vericheidenheid van planten, die men: aan haten oever vond. Het is: cence groote waterkom', die intusfchen derwijze met banken opgevuld is, dat men er geene ankerplaats voor fchepen vindt, dan waar zij voor de zeeen blootgefteld liggen. De evers zijn er ook veelal moerasfig. De George's rivier, die zich er ontlast, en vrij groot is: ‘heft ‘gan hare oevers eenige landhoeven, welker voort-brengfelen men over zee naar Sydney zendt. Port Hacking, bij de inlanders Deedan, is flechts wor klein vartuig gefchikt, en ontvangt eenige beekjes. Shoal Condieten) haven is, zoo als haar naam aanduidt, voor fchepen van eenige grootte ongefchikt; en Jervis baai ligt, offchoon er diepte gerioeg is, van den zeekant open. ‘Barmouth kreek is cene fraaije kleine haven, doch wordt door eene bank afgefloten,- waatop er bij den Vloed ficchts 8 voet water ftaat. Dubbelbaai is de gemakkelijkce aan deze kust, en verfchaft aan kleine Koopvaarders een goede lywre. Bi Howes aap, neemt. de. ust eensklaps eene Westelijke rigting, en.zij loopt, tot aan Wilfons voorgebergte, in de Straat van Bass, ongeverer Z. W. aan. Dit voorgebergte, de Zuidpunt wan Nieaw Holland, is cen ontzaggelifk groot blok gra- mict, dat dopt eene lage en fmalle landrong met dea -vasten wal vereenigd wordt. Tasfchen hetzelve en Howe’s kaap vormt de kust een onaf gebroken zan- dig ftrand. Aan den anderen kant van het voorgebergte ligsen, in de Straat van Bafs, de Westerhaven en Post Philip, waarvan de eerstgenoemde, ‘door Bass ontdekt, naderhand door paupin opgenomen en bevonden is, in plaats van een eiland, twee te bevatten. Het is eene groote, en zells voor Zwaargeladene Koopvaarders bruikbare, haven- kom. In Port Philip, door den Luitenant craNT ontdekt, geraakt men door.eene wijde baai, welke door dicn Engelfchen Zeenjan naar deszelfs landge noot xinc, en door den gezegden Franschman naar TALLEYRAND (*), werd genoemd; en voorts door eer! (*) Bavupin was, of geliet zich, onbewust van alle voor hem gedane ontdekt, en naamgeving door Kogelfthen, tusfchen Wilfons voorgebergte en Kaap Ner- een ingang ter ‘wiidte van eene mijl, eachter welken. Port Philip eene kom van 150 mijl omvangs vornrt. Devers zijn over het geheel tamelijk hoog en zandig, doch met hout, inzonderheid met Ca(vatina, bezet. Men vindt er intusfiethen bijkens nergens zoet water, überzeugen in eene kleine rivier, die zich er. onthse; alwaarom men het ontwerp, ven. er eene vastigheid aan te coma heeft Igten, ven. er eene vastigheid aan te coma heeft Igten, varen. Kaap - Albany Otway ontving van de Franfchen den. naam van Xaap Marengo, en Kuap Bridge- water dien van Xaup Montaigne. Tuafchen Kaap Northamberland. De eifne kan intusfchen, ais door eene andere voorafgegaan, daaromtrent evenmia gelden, als.ten aanzién van al, wat aan de Zuidkust, ten Westen van de door hem dusgenoemde Kapen - Buf- fon, Lannes en Bernouilli, lige, en voor zijfne vere schijning aldaar door Kapitelin rLinpees bezigtigd Was, die hem tevens Kaap Bernouilli tegenkwam. Aan de ganfche Zuidkust behoore frechts voornamelijfk de drie gezegde Kapen de namen, die BauoINn tun gaf, te behooreen flechts voornamelijfk de drie gezegde Kapen de namen, die BauoINn tun gaf, te behooreen; en het reeds in de Inieiding, ¥ De El, bladz. 212, vermelde vasthonden van Kapitelin ruin. Pers, door het Franfche Gouvernement ‘op: Meeritius, heft niets gebaat, om. aan Spencers en 9%.. Vircents baaten derzelver cerst gegevene, en hierom alleen wettige, namen te ontvreemden. Ten aanzien van fret voorheen door Engelfchen, noch anderen, bezigtigde deel der Noordwestkust, is daarentegen ‘de Franfche naamgeving allezins van kracht. Worthumberland, -en weinig verder ten Westen, en Kap Jervis, dat de Postpüt der §. Vincents golf is, kan men aan de kust: den naam van Zerre de Bonaparte niet wel betwisten. Zij beltaat in-tusfchen uit zandheuvels, en is vresfelifk onvruchte baar; offelioon de Franfche reizigers, wit de menige vuldige rookkolommen, die zij er zapen opgan, meenden te mogen befluiten, dat er zich aldaar op menige plaats horden van Wilden onthielden. De gezegde yalf heeft voor zich het Kangaroo eiland, dat van een aanzielijke grootte is, van Kangaroos, die er foms. 25 pond wegen, overviocit, veel houtgewas bevat, eenen goeden grond fchijnt te hebben, maar van zoet water verfaken is. Tusfchen S. Vincents golf en die van Spencer wird het groote schließlich, dat ze vaneen schließlich, door de Engelfchen naar yonxe, en eenige dagen later door de Franfchen naar campacikngs, gee mo Emd. De laatstgemelde golf loopt 70 uur ver her land in, is tuschen de-10 en ¢5 wur wijd, en eindigt in moerasfen vol mangroves. Ten Westen wan haar wordt Port Lincoln (Champagny), even binen haar, door een.eiland gedekr. Dezelve is uitumend goed, bestaat uit drie kommen, heft hooge en houtrijke oevers, doch geen loopend ‘Water, welk gebrek men er intusfchen door het del-ven van putten kan verhelpen. Nevens Kaap Caftrophe (Le Brun) Iigt de kleine Archipel der klärmen van Neptunus (La Place), welken men 16 uur ver, kan zien. Voor Anxious (Louis) baai ligt AARDRIJKSKUNDE voor ligt dé Investigators groep. Het grootfte eiland, Flinders, en bij de-Franfthen Fo/ephine, gehecten, beftaat van onderen uit granict, en van boven uit krijfifteen. Tusfchen beide ligt er eené bedding van. vandien, die so völlig ist, Uit graniten en kritischen beftan insgelijk twee groepen nabij het bme enfelijk der kromming van de Z. W., kast, aan welke FLINDERS den naam van Sogt: van het groote. Zuidland gegeven heeft. Die gezamenlifke groepen heeft van het den naam van Nuyts Archipel ontvangen, der eere van den Nederlandchen Zeeman, die z. in 1627, tegelijk met den over der gezegde kromming verderten Westen, ondekte; een een over, ‘dien men hierom reeds voorlang naar hem Nuzyesland plaßte noen men, en die tot aan 123° O. L. tusfchen de 400 en. Geo voet hoog, en van zulke zonderlingen aard is, als in het vorige reeds vermeld is ‘geworden‘). Hj fchijnt eene lage zandige viakte, of eehe binenzee, in den rug te hebben, daar men achter hem -niets hoogers ziet uitfteken, dan enkél achter zinn. Westelijk uiteinde; waar men -landwaarts in eenige-fteile bergen ziet. Hier begint eene eilanden-keten, welke Westwaarts aan tot 1212 Q. Le rikt, en door D’ENTRECASTAUX, die ze het erste opnam, naar zijn chip, de Archipel de La Recherche werd genoemd. De eilanden beftan-er van onderen uit graniet, en uit kwartz. Wagre (*) Inde Aanteckening, I Deel, bladz. 537+ stead ZEEVAART en KOOPHANDEL. 97 waaronder mica getneugd is, van boven uit watere pas liggende beddiagen van krije zonder schlepen. De yaste kust gearomftreeks is laag en zandig, of bestaat uit zandheuvels, Achter de basi, welke PLINDERS ‘de Gelokkige (Lucky) noemde, ligt een meer van versch water, dat langs ee riviertje met de zee gemeen{chap heeft. De kust blijft, tot aan VANCOUVER’S King George the third’s Sound, laag en zandig, met eenige tusfchenvakken van naakte bergen, die vit graniet {chijnen te beftaan. De gezegde Sound is eene groote golf, met two havenkommen. De oevers zijn er regtandige fteilten, of zandheuvels, achter welke er landwaarts in. hooge bergen oprijzen, welker witte toppen near bouwvallen van groote gebouwen zweemen, en onder welke Mouat Gardner het voorkomen van cen vuurberg heeft. Op eenige der voorgebergten vindt. men er, 1000 voet boven de opperviakte der zee, volkomen koraal, en elders plekken van krijeaarde, graniet, kwartz, en mocerasfen, welker veen van oker doormengd is. Het Z. W. gedeelte van Nieuw. Holland heet Lecuwianeland, naar het Nederlandiche schmähte de. Leeuwin, weatdoor hetzelve het eerfte werd ben. zocht. Naar hetzelfde schmähte schmähte werd ben. zocht. Naar hetzelfde schmähte schmähte werd bezpten. IV DEEL.  te heben aangelegd, die denkelijk tot: ints Godsdidnftigs betrekkelijk zijn. - Edels. land bevat het midden der: Weatkest. Hier ontlast zich de voorlang dusgenocemde Zwanen ri-vier, welke de Franfchen so uur ver opvoeren. Zij bevonden het land omftrecks develve alomme Jaag, van krijtachtige beddingen doorloopen, en met eucalyptusfen bezet. Zij hoorden van tusfcher Ket riet der rivier een gedrutsch, dat door een greot dier (*) verwekt {cheen te worden. Ten Noorden van die rivier is het land tamelijkk hoog, zonder zet water, en met eilanden én niffen bezet, weare er er eiland Rattennest en Heutmans Abrolhos. De witte mieren bouwen langs die ‘kust nesten, die an huiten van Wilden gelijken. ‘Eendrachts: lind maakt het Rroordetife sgeicaie der Westkust uir, en loopt onder ‘den Keerkring doot, tot aa de N. W. Kaap. Tot hetzelve be hoort de Sherks basi van DAMPIER, met zandige maar houtrijke oevers. Daairier zegt, er konijeen met zeer korte voorpooten te hebben gezien, dat- vekerlijk kangaroos waren, van welk’ belangrijk, en veelat op de achterpooten loopend, {chepfel geen : a Euro~ “C*) Denkelifk xolk cen Nifipzerd, als waarven pamper, bif zijue flraks te vermefdene Heaifenbasi, een geraamte yond. —— ae eee ZBEVAART kw KOOPHANDEL.: y% Europeer then no cenig dehkbedid-had. De Frap fche Natuurkenner8 namen wales, dat dese kuswh tet verfieende fchelpen bedeke waren, en er sich aldaar met zulk eene ontzettende {nelicid eene ver fheeningskorst vormde, dat sxife de uitwerpfels der tieren daarmede omkleed werden. Peron’s fchie- etland: verdectt Starke “baal” In two golven, die Deide gociie reédes, maar geen verseh water, hebbert. De Witt’s land omvat het ganfthe N. W. deel ven WNiewy Holland, dat. nog het minst bekende is. De punten, die paarizn vag, beftean ult duinen, met dennen (denkelifk caarina), en gech voet wher. De Wilden, bemerkte men, mister twee der voorfle tinden. De Murats Kaap der Franfthen is Ge Willems Kaap der Nederlanders, en heeft ten Zuldeh van ich cene kleine rivier, es ten Noorden cene golf, ter- wijdte van co uur, met easige cilanden. Kaap Poivre, Kaap Malowet an Keap Dupuy, op 205° Z. Bt., vormen éeh groot voorgeberete, tusichen het ein rege werden, denkenden, dat tot Dampiers Aftchipel bevonden, denkenden, dat tot Dampiers Aftchipel bevonden, denkenden, dat het gesegude. voorgebend, mrt ‘het Asad:  hoogte. ‘Voor haar ligt er .aldaar de Archipel Forrestier, van.welken een filand, Depuch gensemd, uit bafalcauilen zemen- gefteld is, De banken van den Géogrephe fireken zich wijd uit, en het ciland Bedout ligt ao wur yan het waste land. — | a ' Omstreeks. 191° is er egne opehing, 26 uur ‘wijd, on. van sard nog onbekend. Ven hier loope de kust N. W.:en Noord aan. Men weet nog niet, of Kaap Misfiesfy op 19° 12°:-Z. Br. en Kaap Villaret op 18° 29’, op,een eiland of op het vaste land liggen. Van Kaap Huygens af rigt zich ' @e kust Noordwaerts. Nabij die Kaap, welke op az° 38" ligt, vinde men het aanmerkelijk groote Gantheaume’s eciland. Kaap Barthokt, op 17° 10%. Heft ten Norden van zich eane onbekende oper ping, voor welke Lacepede’s en Carmots cilandes liggen. Vaf Kasp Borda tot Kaap Rhulière op 33° 59° loopt de kust N. Q. aan, zonder eenigen schijn van. opening, Nevens haar licht het eiland Adele, op 15° a7’, en iets verder de Archipel Bonaparte, van het onvruchtbaarfte en. ongeregeldfie voorkomen, als of er, van den hemel bergen op Andere bergen waren nedergevaljn, welker witie toppen koepels of groote teerlingen vormen. Be- woners vindt men er niet. — Van Kaap Rohuligre tot Van Diemens Kaap op “ax® re’ Vormt.de kust.cene groode golf, en De Witt’s land eindige bij de leatetgencemde Kaap; en Zeevaart tn EQOPHANDEL. sos en ‘Artibems iatd, dus naar cen Neddsiandach, chip genoemd, em tot aan de Golf van Carpentaria reie keride, -neemt er een aanvang- Hetzelve onrvat welhasee Van Dicmens basi, weer de zee van tijd tor ‘tijd cen lichtend voorkomen Zeevaart tn EQOPHANDEL. sos en ‘Artibems iatd, dus naar cen Neddsiandach, chip genoemd, em tot aan de Golf van Carpentaria reie keride, -neemt er een aanvang- Hetzelve onrvat welhasee Van Dicmens basi, weer de zee van tijd tor ‘tijd cen lichtend voorkomen Worden gegen te hebben, en wan waar dat verfchönst zich wear- fehlig kover de see vm Bada verfpreidt, waar ‘wij. reeds gesien--hebben. dat het plagts grit. _Verder ‘ten Oosten vindt men op de Nederlandche. Kaasten eene bsai, im welke de ri- vier Speult valt, en Veer, welke “het Krokodilien eiland ligt. De Golf van Carpentaria ontvarigt op de oude Nederlandiche Kaarten. zoo yele rivieren, dat mop gemeenlijk rekende, dat bijkans al het, versch: wa- ter van Nieuw Holland im haar uitliep; maar Kapitein Flinpeas,. die.haar geheel heeft rond-. gezeid, bevond, dat gege der. onderftelde rivie- Fen eenig aanwegen had, en verech water aan’ ds oevers der golf haast nog seldzamer is, dan sm de Oostkust. De Westkust ‘der Golf is tamelix hoog, en er liggen. langs de eilanden van aanzientijke grootte; srwijl de Oostkust cene aan- eenfchakeling van lage zandige oevers is, en gets netlei efiand nevens zich heeft. Het geboomte beflaat er voornamelijk uit eucalyptus en cafuarina. De eerfte aanmerkelijke baai aan de Westkust der Golf is de Ambems baai, voor welke é Wesfels en Engelfche Compagnie’s cilanden liggen, G 3 met ven - AAKDRURSKTUNDEM edo 7° @ict: onviuctitbare. bergen, madr valietien, die door teken bewaterd worden, en wilde: muskdamoten- boomen en koolpafmen bevatten.’: Mier~konen er Maleifche praauwen van Timor ‘en "Célebes tre: pang visiclen, Her Groote cilahd Sgt: voor Lim qens bogt.: Op’ Sit ‘Edward Péetews eilanden | vehier ten’ Zaiden, vitidt meh k Colpettmen -en! ‘taint Yaroos i ovirviced; ‘en:. Welleshi’s’ citatiden if et ‘binnenfte der yolf worden ‘door eetie talooze exits van gtdene'fchildpaddén bezocht. Van hier Noordwaarts aan lens de --Oostkust der Golf henen houdende; ‘vindt men, dat Kaap Kecrweer en Kaap Pera’ zeer onbeduldende kustuit- pullingen zijn, en vootts niets noeménsweantigs (*). -. Das Wilden, die Kapitein FLINDERS in ‘Kleines eenerlei opzigt van die’ van’ Port Jackson, dah ‘Gat zij twee van-de Yoorlts tanden der bovenkaak misten, en befhedeti waren; een zondefling verfchij- Tet, ten zij men onderffelle, dat zi. dat gebruik man de Maleifthe Mohammedanen, die de Golf ‘bezoeken, geleerd hebben; her gene sit ‘waarfchtjin- ‘Tik is. De kehous ‘beftaan er wit firoken van . ns.*. "(") Yan hee Prins van Walliseland, even bpiten de Golf, en den loop der Getijden in dezelve, over welk een en ander Kapifein rLinpegs Ontdekingsreis allezins verdient te worden gelezen. ZEEVAART in KOOPHANDEL. nag boombast, die met de kanten over elkanderen henes liggen, en zamengenaaid zijn. Nevens de Westkust van Nieuw Holland zija- er etnige gevaarlifke ploatfen, weller cigentijke lige ging intusichcn nog onbekend is; z00 als de Tryal klippen, op tusfchen de 193° en 21° Z, Bro, en Cloates eiland, op ongeveer 20°, Tusfchen Ti- mor en Nicuw Holland is er op ongeveer 149 Ze Br, en 122° O. L. een gevaarlijk rif. VAN DIEMENS LAND. en NIEU ‘ZEELAND, met noc EENIGE ANDERE. ZUIDELIJKE - EILANDEN. © Nieuw, Holland en Van Diemensland heben tus- fchen zich de -Straat van Bafs, die 30 uor wid is, en in haren Odostelijken ingang eene naar coKs reisgenoot FURNEAUX genoemde eilandengroep heeft. Tusfchen deze en Van Diemensland is er een doorfogt van den naam van de Straat van Banks. De gezegde eilandefi beltaan uit een digt kwartz. Zij brengen eucalyptusfen en andere boomen voort, en vioeijen over van kangaroos en zechonden; ook —vindt men er den womat. In den Westelijken ingang der Straat van Bafs liggen Kings en Hunters eilanden. Het eerfte is van eene aanzielijke grootte, en wordt door Robben flagers. van Port Jackson fterk bezoclit. De overige eilanden in de Straat zijn naakte rotfen. Van Diemensland is yan het Oosten naar het Westen 75 uur lang, en 60 uur breed. Het bevat eene choone afwisfeling van bergen en valleijen, en wordt door rivieren en meeren wel bewaterd. Verfcheidene voorgebergten, vooral ten Zuiden, be- a flaan 5 8 ZEEMANS AARDRIJKSKUNDE. 205 flgan uit bajaltzuilen ; terwijl-de bergen voornathe- ijk krijr en fchelpen, en fommige aan hunne zijden © ook kooladeren, bevatten. Zij zijn over het gebeet met bosichep van hoog geboomte bedekt, waarom der de eycalyptus(en de bovenhand hebben, en tot cene antzaggelike hoogte groeijen. De kangarogs wroeten hier in de aarde, als de koniens er is op de naburige ecilandjes een overvioed van zeehonden:, en de baaijen: zim vol-.van gwarte zwanen, wilde ganzen en eenden. De lucht is er, zoo als men verwachten mag, kouder, dan die van Nieuw Zuid- Wallis. De bergroppen blijyen er lang met fnecuw —bedekt. Desniettegenftaande brengen de N. W. win- den er dezetide brandende hitte aan, als te Port Volgens de Fsanfche Zeelieden verfchillen de Ven Diemenslanders gan{chelijk van de Nicaw-Hollanders , en komen zij met de Nieuw-Caledoniers fterk over een. Hun haar is wollig, en hun vel uit den aard niet zer zwart; doch men maakt het zavarter, dpor het met houtskoolgruis.te wrijven. Eenigen hunner hadden zich getatoueerd, en hun hoofdhaar met oker gepocderd. Zij loopen gansch naakt en zijn in alle opzigten even wild, » als de Nieuw-Hol- landers (*). De la, volgens sruanrs Mensch, haast nog dommer en diertijker, veelal in holle boomen wonende, en zich vooromamelijk mec fchelpdieren voedende. Zi fchijfnen Woorts eenigzins zachter van aard, dan hunave neburen, G5 De “Noordkust vin’ Ven: Diemensiand is over -het gelet maakt en onbewoohbaars-déch de -omftreken wan-Port Dalrymple sijn-dmet fraaijé boschen en welig eras bedekt. Er ontlast zich in dic haven-tom: ecne aanzieniijke rivier, de Tamar -geheeten, welke door twee andere van den naan ven Noordgs-Qi Zuider Esk -gevormd wordt. De rivier getixct aan'eene aancen{chakeling van meeren; en heeft aan’ Wweerskamten van zich Bergen, die: hifar--dan eens trderen, dan cens wederom wijken. ‘Zij §s tot aan den zamentoop der beide Esktn, waar men eene volkplanting van den naam vat Leunceston sangk Jegd heeft, voor fchepen van 1e0.ton bevaarbaar. | Eentige openingen aan de Westkust fchijfen’fiviers monden te zijn, doch men heeft daarnaar ng geen énderzock gedaati, Aan de Zuidkust ontlast de rivier Derwent aich in de Stormbaai van TasmAN. Aan die rivier heeft men in 180g de volkplenting van Hobart aangelegd 5 tusfchen welke en Launcestoti aan de Tamar er midden door het: elland henen eene genttediathap te lande geopend is geworden. In 2774, ondeke Kapitel COOK, reco mil ten Oosten van Nieuw Holland, een efland, dat hi Norfolk noemde. Het was toen onbewoond; maar, daar de grond er vruchtbaar was, zond men er in 1788 van Port Jackson eene Lieue velkpign- ting... Het was met haoge boomen ven dé dennen= foort bdedekt, Kroipende wijngaarden. vakden ide usichenrvimtes aan; en: er was aldsar. cen overs vioed ZEEVAART sx KOOPAANDEL. {07 wloed' yan Nieuw Zelndéch viks. Her houtgewas werd er -b§kens ‘alosime geveld; en het land, be- teouwd ziindé, biagt tarwe; fuikerriet, en al -de wrochten en gewasfen voort, ‘welker zaden, enz. Van Port Jefferson derwacht werden; maar, Sar het: dand -gegen Wren noch zelifs eene veilige fendings tacts - Wid,- “van kornalriffen, waarop -e¢ ene geweliive’ branding ging, omgeven was, ef weinig net ‘ean Port Jackson toebragt, ‘werden het in §805 verlaten.’ Lord Howe's mind, dat de Loitenant BALL entdeckte, treet“ ongeveer g uur in den: omvang > werhee zich-'aen ‘de ‘Z. ©. zijde tot twee bergen’ die so wur ver gezien kunnen’ word. Men vond er veel: pmimfteen; en geen ‘zoet water. Het plant. - gewas befteat er uit koolpalmen, mangroves, batti- Béezen, en eenige’ kleine planten:- Men ‘vindt’ er groote - - detven, papegaafen, en ariderc laudvogets 5 en bet eilentl ontvangt veel -bezoeck wm grocne childpadderr. Men kan er aah de Z. W. sijde bine gen een tif ankeren en aan fand geraken. ‘Er verheft zich 3 war van de Z.-O. gijde “irl zee-e Elegantly klip, batis piratiide gthteten, in welket nabuurfehap er ‘meer ‘andere ‘Kfippen verfpreid tiggen. Het Charles Middiston cifand ‘var suorTé uawp is van her N. N. W. naar ‘het Z. Z: O, 6 tar lang en ifjst tot: eet hoogen pick op. Er ligt go uur tn Z. W: van dit ciland cene wilt uitge-breide droogte: Nieuw. Yeh AARDREKUNDE von Neuw - Zeeland; werd-in, 144s:deor raswan -beyy erfte ondekt; dock deszelfs. agyprickingen -bepaake den.zich tot een klein.gedeelte der Ni W. keuess; en geen andere Eyropeaan.. bezocht dit-land voam 1769, toe SURVILLE aan deszelfz:-Ogstkast in Port. Lauriston ankerde. Aan Kgpiem conn bebbagy wij te danken, dat: wij : weten,. dat: Niquuy, Zeclandt vit twee, eilanden, beftaat,. die - door--gape Sttagiy welke zijnen naam voert, vaneen gofebeiden wor den. Die Straat is 5 uur wijd. Het Noardelijk, fte ciland, dat bij de inboorlings Tupsinpeepans-mou heet, is. 190 vor lang, en, bet Zuidelijitte, Eabsianomave geheeten,, 1eo pur, Ek: gilend-ig, tus{chen, de 10 en 6o..ung byred,.gy -peide gems, menlijk. bebbenna grace. de wena ym. Grootbrittanje. Er. ‘logpt. oor., beide. celanden, henen gene bese reks, wriker hoogste top, door. Cook Meas Egmont gebesten, sieeds.mpet fnecuw bedekt is, en hjerom, geacht wordt. 14,000 voet hoog te:zijn. ‘Nahij:de Straat van cook jbeyond men, dat.de:gronditess des.hengen wit. waterpas- liggende beddingen van zandten beftond,.wasrdoor er eveneens serigns adzen van kwertz. henen liepen. Overigens warp de roten van, marmer, jaspis, graniet, met zwarte mica. en witte kwartz, en vulkanifche,. Zelitandigy beden, sulkanisch SAS zenz. Geftadige aandbevingen duiden. qr. het, be, staan van inwendig vuur ook aan, De seme A. i ZEEVAART &n KOOPHANDEL, 109 nen van het sanwezen vip metaien zijn er een ijzer- ertGig. oker, en de groene. jaspis, of flangenfteen, Waetuit de inwoners humme wapens en hun tim~ . De lucht is op deze eilanden gematigd en saan- qm. De Thermometer rees in Februarij, die A. i ZEEVAART &n KOOPHANDEL, 109 nen van het sanwezen vip metaien zijn er een ijzer- ertGig. oker, en de groene. jaspis, of flangenfteen, Waetuit de inwoners humme wapens en hun tim~ . De lucht is op deze eilanden gematigd en saan- qm. De Thermometer rees in Februarij, die A. i ZEEVAART &n KOOPHANDEL, 109 nen van het sanwezen vip metaien zijn er een ijzer- ertGig. oker, en de groene. jaspis, of flangenfteen, Waetuit de inwoners humme wapens en hun tim~ . De lucht is op deze eilanden gematigd en saan- qm. De Thermometer rees in Febru Er aan onze Amngustns beantwoordt, in Queen Charlotte Sound niet hooger, dan 66°, en in Jue ni, die in koude gan onzen December gelijk ftaat, daakie hij niet jager, dan 48°. N. W. winden heerfchen er het meeste, en zim er doorgaans van schoon weder vérzeld: daarentegen gaan Z. O. en W. winden er met régen en wind gepaard. Uig de bergen van Nieuw Zeeland komen er eene wmenigte van bronnen en beken voort, dic. zich tot groote störmen vereenigen, welke van de bergen afrollen, en vaak grootiche Watervallen vor-men, waatonder er een, in Dusky baai, go voet bereed is, em van eene hoogte van goo voet naar. beneden ftort. Deze overvioed van water voedt er. Con welig plantgewas. De bergen van beide eilan- den zim met hooge boomen bedekt, voornamelijk: van twee ‘foorten, waarvan’ de eene tot cene ont- zaggelikke hoogte grocit, en aan den esdoorn ge- Vike, terwijl de andere ecene tot masten gefchikre foort van dennen is. Nabij de kust vindt men er menigerici ander ge- boomre, waatvan twee foorten vruchten ter grootte: vat) praimen dragen, die door de cilanders ‘gegeten wore worden; en ef weerdes akdear door: Kapitein- coos Qngeveer 400 voorheen~ onbekendé plantfoorten ope gezameld, waaronder het Nieaw Zeelandiche vias (phormium tenax), en.eene het Noordelijke eiland retgp zoete ‘potatoes, yams, kalabasfen’, en eene foore. vail yvaren, waarvan men den wortel eet. Wilde _ fellerij, kers, en andere tegen het fehearbuik dien< ftige planten, z . In der overvioedig; ende gewone brannte en nacht schade bereiken er. “de grootre var heesers. De eenige viervoetige dieren, die men op geanden vond, toen coox ze bezocht, waren rarten, en tamme honden, die aan vosfen geicken. Er isaldaar eene grocte vericheidenheid van landvogels, inzonderheid van ‘het papégaaijen geflacht, en woorts groote woudduiven in’menigte; even als kockoekeg y en fpdtvogels, die er allertei kianken in de bosfched doen hooren, spongen, plovieren, enz. De waterm vogels beftaan er uit groote penguins, 'zeeekfters, meeuwen, wilde eenden, reigers, enz. Visch is er in overvloed, inzonderheid mullus, olifantvisch, tongen, boten, zilverbrafems, patfas gen, koolvisch, kleine makrecl, en in de fiviered elft, enz. De mosfels vallen er groot, de oesters kien; men 'heft er stärkeraben, -enz. benvens hängen, en, zoo ats de eilanders verhalten, flan- gen van eene onteaggelijke groorte. Iaith sijr - er el at ZEEVAART ww KEOOPHANDEL. ert ex menigvuldig; de voornaamfte  dan de mans, maar onderfcheiden sich weinig door bevalligheid van lest of ge- Beide {ekfen zijn eveneens gekleed, en weal in cen fuk lijawaad, ter lengte van 5 voet, en ter breedte van 4 voct, dat zij van hun vias vervaardigen. Zij halen, daarvan twee. hocken over de schouders, ea maken x¢ op de borst vast aan de zijden, dic 2% onder de armen door halen, en waarover er op. den buik cen gordel van matten grat. Het boven-kleed is eene mat, die van de schouders tot de hieren rekt. Hunne hoofden verfieren zij met yede-ren, of kammen vah hout, of been, die met paar-Jemoer ingelegd zijn. In de; ooren hangen zij ftuk-. jes jaspie, lapjes dock, fnoeren, enz. Hunne nen- zen zija ook doorkoord, en worden foms met.ver- ficr- 9 antl 112 AARDRITKSKUNDE voor fierfelen bebangen. ZJj dragen larige. baarden, dock hebben gaarne, dat men ze afichere. Sommigen zijn op het aangezigt getatoueerd, en de vrouwen zim het op de kin of ‘lippen. Beide {fekfen tchilderen zich de aangezigten rood. De vrouwen dragen hals- fnoeren van haaijentanden, beentjes, enz.. Zij leven in horden van 40 of 50 menfchen, wel- ker bijeen ftaande hutten, in vergelijking met die der Nieuw Hollanders, pakizen zim. Dezelve zijn gemeenlijk 15 voet lang, 7 voet breed, 4 voet hoog, en uit palen en biezen zamengefteld. Eene groep van zuike hutten heet er-eene Appa, en {taat gemeenlijk op cene hoogte, die bezwaarlijk te genase ken is. Het huisraad beftaat uit eenige mandjes of. gakken, die het vischtuig en andere {nuisterijen be- vatten. Vischvangst met netten, of hoek en lim, is het 10. Voornaamite bettaanmiddel der eilanders. Hunne vischhoeken zijn van. hout, of been, en zeer. lomp.gemaakt, maar hunne lijnen en netten uitne-mend. Hunne kanoos zijn wel gehouwd, en van planken, die met de einden op elkanderen nederko-men; over de nadep henen liggen er van buiten fmalie ftroken, om Iekkaadje te weren, en alles is met fterk teenwerk wel verbonden. Sommige karioos zijn 50 voet lang, en breed genoeg’, om: zonder’ uitleges té zeilen; maar de finallere hebben er gos meenlijk een, of zijn foms twee aan twee zamen vereenigd. Zij kunnen tusfchen de 5 en go man- yoeren. Hunne fchepriemen zijn 5 voet lang; hun. ZEEVAART tw KOOPHANDEL. 113 fe 2eilen var matten > en drichockie s de breedfte zijde van der driehoek, _welken zi v vormien,, wordt dbdvenwaarts gerigt: an *Wisch en vieesch braden zij; want‘ van ‘koken hebben zij geen ‘denkbeeld. ’ Zij ‘getriiiken ‘twee foor- tel ‘van: varenwortel m phats vai brood. ‘Schelp- visch wordt*-er Ook veel gegeten. ‘Penguins en an: dere zeevogels wisfelen’: “het gewone voedfel nu en dan af, “Hondétt “Worden: er veel: gemést, om gegee fen te worden. * ‘Bovenal hoiiden zij ‘van ‘zéechonden- fpok: en ftinkertte traar's en'2ij zijn’ in ‘bet even even inorfig > als op hun Lif. : ‘Hun timmergereedfthap is van fteen, en heeft na genoeg den Vorm van ‘onze: timmermans bijfen * bei- telg en gudfen.! Zij gebruiken fchelpen, vuurfteenen &1: Jaspisicherver, ‘als’ mesfen ; en _ Haaijentafden die’ néhun als -boren . “De Nieuw Zeelanders zijn, bij de ministère veron eelifking of beleediging, aanftonds IW "het harnas; en even bloeddorstig, als verraderl§k's ‘zoo als zij zich meermalen -wbreedlelik betoond hebberis bij een’ ‘schrikkelffk veriiroorden” ‘van Enropeanen 3 “die niet’ op" “ane Hoede"' waren, en’ zich’ Op Me fchijnbare Wriendelijicheid der’ Widen ‘vertiett#i: ° " 'Het beftaur fchifit er eene’: Atistocratie té wezen, en de- Opperhdofder” gaat” tery aanzien der krijgeverrigten met-de Ondert te rade.’ Het volk feliijnt in dr€ rangen, van priestets, ‘Kiijgslieden en gemeenie volkje, verdeeld. -¢- | ‘De wapens’ beftaan ‘er uit fperen’, knodfen, helle- - FV DEEL. H baar- 1144 AARDRIKSRUNRE vgen:.- baardep en flemen. De. {peren 2p twalchen eg 2 39° ‘Woet lang, en van hard hoyt. De knodfes ‘ Zijn van hout, jespis, of de benderep vap.qmig geedier, 18. duim lang, epgp zwaat,, co het vepr- naamfte wapentuig der -cilanders..De. heliebaard-is 5 of 6 voet lang. Voor den aanyang van ep ge; vecht, verreniggn ij zich.tof cen Brlgens «86 hen gemoegzagm razend maakt.... Zij betreuren het, verligs..yan, bunne - vsienden met klagvangen, en kerven dasrbij, keane sangecignn get. fchelpem;.woorts fnijden zij. wit kleine fukjes jaspis beeldjes, die cenigzing naar eepe menlchelijke gedaente gyweemem, en door hen, tot gedachtanis ger overledenen, aan den hals gedregen, worden, De kindgren warden. yroegtidig tot.ak de beds. 