None
Daar nu Leibbrandts vertaling van de " Korte Deductie," door de publicatie van regeringswege, een soort officieel karakfcer kreeg, heeft zij, (op de oningewijden altans), indruk gemaakt. En de gevolgen zijn niet uitgebleven, Een werkje van Mevrouw A. F. Trotter, " Old Cape Colony," in 1903 verschenen, toont zeer duidelik Leibbrandts invloed. Willem Adriaau van der Stel wordt hierin voor het eerst gehuld in dat zoeterig- sentimenteel waasje van verering van miskende grootheid, dat spoedig de grondtoon zou worden van een hele reeks van geschriften, alle geinspireerd door Leibbrandts opvatting, en alle direkt gebaseerd op zijn vertaling van de " Korte Deductie." De volgende vrucht van Leibbrandts werk was een boek van de heer Ian Colvin, "The Eomance of South Africa" (1909), waarin de traditionele opvatting van de strijd tussen van der Stel en de vrijburgers en van 's Gouverneurs karakter heftig aangevallen werd. Volgens Colvin is de voorstelling hiervan, door Bogaert gegeven, en door Theal bekrachtigd, geheel verkeerd. " If the records prove anything," zegt hij, nogal categories, "they prove that he (Willem Adriaan) was as good a man as his father, that he ruled wisely and kindly, and that his fall was due to a wicked conspiracy bolstered up by charges which were, one and all of them, entirely and absolutely false." ^ » Kaapstad, 1887. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 159 questioned until the late Mr. H. C. V. Leibbrandt, Colonial Archivist at the Cape, attempted the rehabilitation of the Governor who had been the victim of so complete a misconception. § 2. Leibbrandt and his School. In his " Rambles through the Archives " Leibbrandt endeavoured to whitewash van der Stel, but with little success. He also published a translation of the correspondence between the Governor and Council at the Cape and the authorities in India and the Netherlands, as well as of van der Stel's defence of himself, the " Korte Deductie." This last work, of which we shall have much to say later, is furnished with a series of excerpts from the official records bearing upon the dispute between the Governor and the colonists. The author professes that these excerpts have been made bona, fide, aud contain the truth. In point of fact, out of close upon two hundred documents there is not one single series of any importance that has not either been mutilated or falsified, and that in the most shameless fashion. So far from serving to reveal the truth, the excerpts in question were purposely framed to suppress it. At the same time, Leibbrandt's translation was published on behalf of the Government, and was in a sense hall-marked as official. It therefore succeeded in producing an impression, at least upon the uninitiated, which has not been barren of results. A work by Mrs. A. F. Trotter, which appeared in 11)03 under the title " Old Cape Colony," shows very clearly the influence of Leibbrandt. It is here that we first discover the figure of Willem Adriaan, the " great traduced," invested with that glamour of pseudo-romance with which a sickly sentimentality is wont to surround the objects of its adoration, and which we speedily find reflected in the pages of a whole series of writings, all inspired by Leibbrandt's conception, and all directly based upon his translation of the " Korte Deductie," or Defence. The next fruit of Leibbrandt's work was a book by Mr. Ian Colvin, "The Romance of South Africa" (1909), which contains a rousing assault upon the traditional version of the conflict between van der Stel and the colonists, and of the Governor's character. According to Colvin, the representation given by Bogaert and con- firmed by Theal is wholly misleading. " If the records prove any- thing," he says, categorically enough, "they prove that he (Willem Adriaan) was as good a man as his father, that he ruled wisely and kindly, and that his fall was due to a wicked conspiracy bolstered up by charges which were, one and all of them, entirely and absolutely false." ■•^ Over dczo brounou zio bouedeu, Hoofdstuk II., Parr. 1 A, 3 A, bll, IGG, 182. => Op. cit., 145. ICO DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DEE STEL De verschijnin^^ van Colvins boek, dat ook andere verdraaiingen van onze geschiedcnis bevatte, lokte dadelik tegenspraak uit, en gaf aan- leiding tot een lauge correspondentie in de Cape Times, gedurende de maanden Augustus tot November 1909, tussen Leibbrandt, Colvin en andere verdedigers van van der Stel aan de eene kant, en Theal, die de oude zienswijze vertegenwoordigde, aan de andere.i Professor J. Edgar kwam ook in het strijdperk, en sloot zicU aan bij de verdedigers van de Gouverneur. Ziju beschouwing vindt men in zijn brief van 20 Augustus 1909. Hij heeft die opvatting later bijna woordelik overgenomen in zijn leerboek, voor onze scholen bestemd, " The Expansion of Europe," Dl. 1. Zij komt hierop neer : De wrijving tussen de kolonisten en de Gouverneur was de schuld, niet zozeer van de Gouverneur als wel van het systeem, dat hij moest toepassen ; de handelwijze van de vrij burgers in het optrekken van bun Klachtschrif t, vindt hij, " cannot stand a moment's examination " ; later hebben de voornaamste ondertekenaren hun beweringen herroepen, en " after these damaging admissions, it is hardly worth while examin- ing the document (het Klachtschrift)." 2 " It is difficult," zegt hij, " under these circumstances to interpret the matter as other than a spiteful conspiracy to get rid of an unpopular Governor." " It was undoubtedly to his interest," zegt hij verder, " and in his power to use his position as Governor in a way profitable to him- self and prejudicial to the colonists. Whether he ever actually did so or not can never be adequately determined. The whole evidence rests on hearsay and on the gossip of his personal enemies." ^ Hoewel het Theal gemakkelik viel de juistheid van zijn opvatting met een overvloed van bewijzen aan te tonen, zijn tegenstanders waren niet overfcuigd. Colvin heeft later, in zijn inleiding tot Mendelssohns " Afrikaanse Bibliografie," zijn beweringen herhaald.* En Edgars leerboek, bij duizenden verspreid onder onze school- gaande jeugd, verkondigt nog steeds zijn eigenaardige opvatting van de zaak. Noch Colvin noch Edgar heeft, zover men naar hun eigen geschriften mag oordelen, ooit een enkel oorspronkelik dokument uit de duizenden, die op de kwestie betrekking hebben, geraadpleegd.^ Zij hebben zich vergenoegd met de stukjes en brokjes door van der Stel in de Deductie openbaar gemaakt, en met de dokumenten later door Leibbrandt, bij ' Theal heeft later de kwestie breedvoerig besproken, in de South African News, 3 Augustus 1910, vgg. « Bl. 200. 3 Zo ook in zijn brief aan de Cape Times, 20 Aug. 1909. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DEE, STEL 161 The appearance of Colvin's work, which was by no means innocent of other distortions of our history, at once elicited reply, and gave rise to a lengthy correspondence in the Garpe Times, during the months August-Xovember, 1909, between Leibbrandt, Colvin, and other champions of van der Stel upon the one side, and Theal, representing the older point of view, upon the other. Professor J. Edgar also entered the lists, and ranged himself upon the side of the Governor's champions. His views were contained in his letter of August 20, 1909, and were subsequently reproduced almost verbatim in his text-book, " The Expansion of Europe," compiled for use in our schools. They may be summarised as follows : The friction between the colonists and the Governor was the fault not so much of the Governor as of the system he was called upon to Avork. The methods employed by the settlers in framing their Memorial cannot, he holds, " stand a moment's examination." The leading signatories subse- quently withdrew their allegations, and " after these damaging admis- sions it is hardly worth while examining the document " (the Memorial). " It is diflBlcult," he says, " under these circumstances to interpret the matter as other than a spiteful conspiracy to get rid of an unpopular Governor." " It was undoubtedly to his interest," he continues, " and in his power to use his position as Governor in a way profitable to himself and prejudicial to the colonists. Whether he ever actually did so or not can never be adequately determined. The whole evidence rests on hearsay, and on the gossip of his personal enemies." It was no difficult matter for Theal to establish, with more than a sufficiency of evidence, the correctness of his views. But his opponents were unconvinced. Colvin has subsequently repeated his contentions in his introduction to Mendelssohn's " South African Bibliography " ; and Edgar's text-book, which circulates in its thousands amongst our school- going population, still continues to proclaim the author's singular conception of the episode. Now, if we may judge from their own writings, neither Colvin nor Edgar has ever consulted a single original out of the thousands of documents which bear upon the question. They have contented them- selves with the broken fragments published by van der Stel in his Defence, and with the documents which Leibbrandt at a later date, ■• Mendelssohn's " South African Bibliography," 2 din., Londen, 1910. •'' Colvin spreekt wel van zijn " complete examination of the whole dossier " (Mendelssohn, 1. liv.), doch hij kent Bogaert en Valentijn niet, en " did not know of " de Contra Deductie, voor 1909 1 (Zie beneden, Hoofdstuk II., Par. i. B., bl. 166.) M 162 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL vvij'ze van aanvuUing op deze verdediging, vertaald en uifcgegeven in de " Letters Despatched," etc. Het is dan ook geenszins te vcrwonderen, dat zij de kwestie anders opvatten dan diegenen, die werkelik op de zaak zijn ingegaan. Zij hebben alleen het getuigenis van de ene partij gezien, en verkeren onder de waan, dat dit ex iJarte getuigenis alles is, wat er over de zaak bestaat. § 3. Wat is de Waarheid ? Wat is dan de waarheid ? Is deze te vinden in de voorstelling van Bogaert en Theal ? Zo ja, waarom heeft Theal dan niet zijn tegen- standers kunnen overtuigen ? Is misschien de vraag niet nit te maken, kunnen wij de waarheid niet te weten komen ? De kwestie is zeker ingewikkeld, de oplossiiig moeilik binnen vaste perken uit te werken. Men behoeft, echter, geenszins te wanhopen, " aangezien," (om met Tas te spreken), " aangezien de waarheijd onver- wrikbaar staande blijft, en de leugen van selfs moet valen." i Alleen, de schrijver onderneemt niet, hij haast zich dit te zeggen, en met nadruk te zeggen, — hier de lide waarheid te geven. De hele, ingewikkelde kwestie, met al haar vertakkingen, kan hier niet in al de biezonderheden besproken worden. Dit is oumogelik in een aanhangsel op een boek, dat bovendien reeds in duplo moet verschijnen. Het onderzoek, dat hier volgt, heeft zich diis streng moeten bepalen tot een hoofdpunt in 't vraagstuk, nl., tot de aard van de klachten der vrijburgers tegen van der Stel. Zijn die klachten gegrond ? Of heeft van der Stel zijn onschuld bewezen ? Dat is de kwestie, dat is de grond van het hele vraagstuk. De klachten zijn zo veelomvattend, zo specifiek, zij bevatten zulke ernstige aantijgingen tegen de G-ouverneur, dat alles afhangt van deze beslissing. Zijn die klachten gegrond, dan was van der Stel een schurk, opge- vreten door hebzucht, zonder het minste plichtsgevoel, een " geesel van deses lands inwoners." 2 Zijn ze integendeel ongegrond, dan was hij een onschuldig martelaar, opgeofFerd aan de nijd en de haat van geweten- loze vrijburgers. In de Klachten hebben wij dus de wortel van de zaak : zij veroor- delen of de beschuldigde of de beschuldigers. § 4. Plan van dit Onderzoek. 0ns onderzoek begint met een bespreking van de bronnen voor de stiidie van de kwestie (Hoofdstuk II.). Dan volgt een uiteenzetting THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 163 by way of supplement to this Defence, translated and issued in his " Letters Despatched," etc. It need, therefore, occasion no surprise that they should hold other views upon the question than those who have really studied the problem. Having seen the evidence of the one party only, they cherish the fond belief that this ex parte evidence is all that exists relative to the affair. § 3. Wluit is the Truth 9 What then is the truth ? Can we find it in the case as stated by Bogaert and Theal ? If so, why is it that Theal has failed to convince his opponents ? Is it perhaps that the problem is incapable of solution, and that we can never know the truth ? The question is certainly complicated, and the solution ditticult to work out within fixed limits. At the same time there is certainly no need to despair, " for that," in the words of Tas himself, " the truth do stand alway impregnable, and the lie must still fail of itself." On the other hand, the writer hastens to state, and to state emphatically, that he does not undertake in the present work to give the whole truth. The whole complicated question, with its numerous ramifications, cannot here be discussed in all its details. This is impossible in the appendix to a book which ah-eady labours under the disability of having to appear in the dual medium. The investigation which follows has therefore been strictly confined to the one main issue, namely, the character of the indictment framed by the colonists against van der Stel. Was there foundation for their charges, or was van der Stel successful in establishing his innocence ? The root of the whole question lies here. The indictment is so comprehensive and yet so specific, and comprises accusations against the Governor of so grave a character, that the decision of this one point decides everything. If the charges are substantiated, then van der Stel was a scoundrel, devoured by avarice, without the smallest sense of duty, " a scourge unto the inhabitants of this land." If, on the other hand, they rest upon no foundation, then van der Stel was an innocent martyr, sacrificed to the jealousy and hate of his unscrupulous adversaries, the colonists. The Memorial contains the root of the matter ; it condemns either the accused or the accusers. § 4. Plan of the Inquinj. Our inquiry begins with some account of the sources for the study of the question (Chapter II.). Then follows a discussion of the condition > Dagboek, onder 18 Feb. 1706 (bl. 140). ^ Zo noemen hem de burgers in 't Klachtschrift. 164 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DEE STEL van de toestanden aan de Kaap, de verhouding tussen ambtenareu en boeren, — de aanleiding tot 't opstellen van 't Klachtschrift, met een analyse van zijn inhond, (Hoofdstnk III.). Hoofdstuk IV bevat een onderzoek naar de wijze, waarop de Gouverneur zich tegen de klachten zoekt te verdedigen door getuigenis 'te zijnen gunste te verzameleu, en door de klagers scherp te vervolgen, om ze te doen herroepen ; voorts, een vergelijking van zijn gepubliseerde " Uittreksels " uit de ver- horen der gevangen genoraen burgers met de oorspronkelike minuten op 't Archief ; en eindelik een waardering van zijn Korte Deductie. In Hoofdstuk V. wordt een onafhankelik onderzoek ingesteld naar de oorzaak en de aard van de klachten tegen van der Stel, om een beslist antwoord te kunnen geven op de vraag, of die klachten gegrond waren, of niet. In 't laatste Hoofdstuk (VI.) wordt de betekenis van de episode korteliks besproken. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DER STEL 165 of affairs at the Cape, the relations between the officials and the farming community, and the occasion which led to the drafting of the Memorial, with an analysis of its contents (Chapter III.). Chapter IV. contains an inquiry into the methods by which the Governor sought to defend himself — his collection of evidence in his favour, and his rigorous pro- ceedings against the complainants in order to force them to withdraw — accompanied by a comparison of his published extracts from the interro- gatories of his prisoners with the original minutes in the Archives, with finally an appreciation of his Defence, the " Korte Deductie." Chapter V. institutes an independent inquiry into the origin and character of the charges against van der Stel, with a view to deciding the question whether or not they rested upon any foundation. In the sixth and last chapter the significance of the whole episode is briefly discussed. IIOOFDSTUK II DE BRONNEN Een korte besprekiiig van de bionnen moet aan ons onderzoek voorafgaan. Wij nemen in de eerste plaats de gediTikte werken nit de tijd van de onlusten. Deze bestaan uit de geschriften van de partijen, — de Gouverneur en de burgers, en van min of meer belangloze toeschouwers, niet direkt bij de twisten betrokken. § 1. De Geschriften der Partijen. A. De Korte Deductie. — Na het ontslag van W. A. van der Stel, is te Amsterdam anoniem verschenen de bekende " Korte Deductie," door Leibbrandt vertaald als " Defence of W. A. van der Stel." Deze was zonder twijfel het werk van van der Stel zelf.i Zij bevat 't Klachtschrift der burgers, met een weerlegging van de verschillende klachten, en een bijlage, bestamde uit een groot aantal uittreksels uit officiele bescbeiden van allerlei aard, ten doel hebbende, de onschuld van de Gouverneur te bewijzen. Deze uittreksels zijn ecbter zodanig verdraaid en geven een zo scheve voorstelling van de ware toedracht van zaken, dat een groot deel van ous onderzoek zal moeten bestaan uit een vergelijking van van der Stels " Uittreksels " met de oorspronkelike dokumenten. Het ware karakter van de Korte Deductie zal dus eerst op 't einde van Hoofdstuk IV besproken worden. B. De Contra Deductie. — Het antwoord der vrijburgers op de Korte Deductie van van der Stel werd door Tas en van der Heiden, hiertoe gemachtigd door hun medeburgers,^ opgesteld en uitgegeven onder de Titel: CONTEA-DEDUCTIE, ofte grondige Demonstratie van de valsheit der uitgegevene Deductie, bij den Ed. Heer Willem Adriaan van der Stel, enz. Hierin is begrepen " Een nauwkeurig Verhaal, van al 't geene de Heer van der Stel in den jare 1706 heeft werkstellig gemaakt, om de Yryburgeren aan de Kaab t' onder te brengen," en ook " Een beknopt antwoort op alle in gemelde Deductie, en deszelfs ^ Geen ander kon haar opgetrokken liebben, daar van der Stel alleen de door hem vervaardigde uittreksels uit officiele bronnen in bezit had. Valentijn zegt, zonder meer, dat van der Stel haar uitgaf (136). CHAPTER II THE SOURCES We must preface our inquiry with a brief discussion of the sources, beginning with the printed works dating from the period of unrest. They consist of the writings of the two parties, the Governor and the colonists, and of more or less disinterested spectators, not directly involved in the dispute. § 1. Puhlirations of tlte Disputants. A. The Defence or " Korte Deductie."' — After van der Stel's recall there appeared at Amsterdam, anonymously, the well-known " Korte Deductie," translated by Leibbrandt under the title of the " Defence of W. A. van der Stel." This was indubitably the work of van der Stel himself. It contains the Memorial of the burghers, together with a refutation of the various charges, and a supplement consisting of numerous extracts from official records of every kind, designed to establish the Governor's innocence. These extracts, howevei", are so garbled, and present so distorted a picture of the true position of affairs, that our inquiry must in large measure consist of a comparison of van der Stel's " excerpts " with the original documents. Not until the close of Chapter IV. shall we be in a position to discuss the true character of the Defence. B. The Coimter Defence or " Contra Deductie.'''' — The answer of the burghers to van der Stel's Defence was drawn up and published by Tas and van der Heiden, with the authority of their fellows, under the following title : " The Counter Defence, or Compleat Demonstration of the lying Nature of the Defence published by the Hon. Willem Adriaan van der Stel, etc." It includes " an accurate Relation of all the devices contrived by Mr. van der Stel in the year 170G in order to the subduing of the free burghers at the Cape," together with "a concise answer unto all the naked shifts, delusive evidences, and other matters more "^ Difc was na de verschijning van de Deductie. Om hun goede naam tegeu van der Stel's aanvallen te vordedigen, besloten de burgers Tas en van der Heiden naar Nederland te zenden, om daar hun antwoord te publiseren. (Zie Contra Ded., Inleiding.) 168 DE KLACHTEN "TEGEN W. A. VAN DER STEL schriftelijke Verantwoordinge, voorgestelde naakte uitvluchten, abusee- rende bewysstukken, en andere zaken meer : strekkende " (zo gaat de titel voort) " Tot Verificatie van 't Klachtschrift, in den jare 1706 " aan de Bewindhebbers der Compagnie afgezonden. Dit lijvig boekdeel, dat over de 300 bladzijden folio beslaat, werd in 1711 opgesteld, en in bet volgende jaar te Amsterdam uitgegeven. Daar dit werk zeer zeldzaam is, en bovendien voor ons doel zeer belangrijk, moet het hier meer uitvoerig besproken worden. Gelijk de titel aanduidt, bestaat het werk uit twee delen, een histories relaas van de gebeurtenissen aan de Kaap tijdens de strijd tussen Gouverneur en vrij burgers, en ten twede, een antwoord op de verde- diging van de Gouverneur, dat tegelijk ook strekt ter staving van de klachten der burgers, vervat in hun Klachtschrift. De Contra Deductie bevat een groot aantal bewijsstukken, waarvan ruim 60 bestaau uit beedigde verklaringen, opgetrokken door de Sekretaris van de Politieke Raad aan de Kaap, voor getuigen, en later beedigd en gerecolleert voor een Kommissie uit de Raad van Justitie. Dit was de gewone procedure bij 't optrekken van verklaringen, die bewijskracht in rechte moesten hebben. Er waren aan de Kaap geen Notarissen, voor wie dit kon gebeuren ; ook was er geen Schepebank voor de vrijburgers alleen, gelijk te Rata via. Slechts twee ambtenaren, — de sekretarissen van de Politieke Raad en van de Raad van Justitie hadden hier de bevoegdheid, uotariele stukken op te trekken.^ De vrijburgers moesten zich dus van die twee bedienen. Daar nu de moderne verdedigers van van der Stel omtrent de Contra Deductie een eigenaardige skepsis aan den dag leggen, — (niet minder eigeuaardig door 't feit, door hen zelf gekonstateerd, dat zij het boek nooit in handen gehad hebben), is het misschien goed, nog ten overvloede uit te leggen, in welke vorm die verklaringen gemaakt zijn. Hier is de gewone vorm waarin die verklaringen gegoten zijn : — Verklaring. " Heden den . . . Maart, 1711, Compareerde voor mij, Pieter de Meyer, Secretaris van de Ed. Heer Gouverneur, en E. Agtb. Raad van Politie deses Gouvernements, ter presentie van de na te noemen getuigen, N. N., dewelke ter requisitie van de Oud-Heemraad aan Stellenbosch Jacobus van der Heiden, en den Oud-Burger Vaandrig Adam Tas, als gemagtigdens van eenige deeser Ingesetenen, Verklaart, waar te zijn, dat. . . ." • Kolbe, 692. Vgl. ook Brief van de Fiskaal Independent Blesius aan de XVII, 25 April 1707 {Haag, Kol. Archief, 4035). THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DEE STEL 169 set forth in the said Defence, as also in the Justification writ in his own hand ; designed " (so the title continues) " unto the substantiating of the Memorial dispatched in the year 1706 unto the Right Honourable and Right Worshipful the Lords Directoi-s in the Illustrious Assembly of Seventeen." As this work is extremely rare and at the same time of supreme importance for the purposes of our investigation, we must here discuss it with some degree of fulness. Compiled in 1711 and published at Amsterdam in the following year, it forms a stout volume of over three hundred folio pages. As the title indicates, it consists of two parts, an historical narrative of the events at the Cape during the struggle between the Governor and the colonists, and an answer to the Governor's Defence, which serves at the same time to substantiate the charges contained in the colonists' Memorial. It comprises a large mass of documentary evidence, including over sixty sworn depositions, drawn by the Secretary to the Council of Policy at the Cape, and subsequently attested under oath before a Committee of the Justiciary Council. This was the procedure customarily followed in framing depositions designed to serve as evidence at law. There was no such thing at the Cape as a Notary Public, nor was there, as at Batavia, any bench of aldermen for the free burghers exclusively. Only two officials had power to draw notarial deeds, the Secretary to the Council of Policy and the Secretary to the Justiciary Council, a circumstance which explains why the colonists were obliged to have recourse to these two functionaries in particular. As the modern champions of van der Stel discover a singular scepticism in the matter of the " Contra Deductie " — a scepticism none the less singular in view of the circumstance, attested by themselves, that they have never had the volume in their hands — it may be well, even at the risk of violating one's sense of proportion, to set out in full the form in which these depositions were drafted. The usual form is as follows : — Dq)osiUon. "This day, the . . . March, 1711, appeared before me, Pieter de Meyer, Secretary to the Honourable the Governor, and to 'the Right Worshipful the Council of Policy of this Government, in the presence of the undermentioned witnesses, N. N., the which upon the instance of Jacobus van der Heiden, sometime Heemraad of Stellenbosch, and Adam Tas, sometime Burgher Ensign, as by authority representing certain lieges of this place, declareth to be true that ..." 170 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL (Op het cinde van de verklarino;) " Alle 'fc gene voorsz. staat, voor- uoemde Deposaiit klaar en duidelijk voorgeleesen zijnde, verklaarde bij liet zelve te zijn de Suivere en opregte waarheid, gevende voor redenen van wetenschap als in den Text, met presentatie het zelve des noods en daar toe versogt zijnde, met gestaafden Eede nader gestand te doen. " Aldus gedaan en gepasseert ter Secretarije aan Cabo de Goede Hoop, ten overstaan van A. en B., als getuigen van gelove biertoe versogt, die de minute deeses nevens de Comparant ende mij Hecretaris mede bebben ondertekent. (Onder stond) 't Welk ik getuige. (Was getekend) Pr. de Meyer, Secretaris. (Lager) Collatione Concordat. (W. G.) Dl. Tbibault." Hiermee was de verklaring nog niet in orde. Zij moest nog voor de Sekretaris en gekommitteerden uit de Raad van Justitie beedigd en bekracbtigd worden. Onder aan de verklaring volgt dus ook bet Recollement. " Compareerde voor de ondergetekende Gecommitteerdens uit den E. Agtb. Raad van Justitie deeses Gouvernements, de Deposant in de bovenstaande verklaring genoemd, dewelke zijn gegevene getuigenis van woorde tot woorde klaar en duidelik voorgelezen zijnde, verklaart daarbij volkomen te persistereu, niet begerende dat er iets meer bijge- voegd, ofte van gedaan werden zal, en sprak dierbalven tot bekragtig- ing der waarheid van dien, de Solemneele woorden : Zoo u'oarlijk helpe mij God almagtig. Aldus gedaan en gerecolleert, in 't Casteel de Goede Hoop, de . .. Maart, 1711, voor de EE. X en Y., Leden uit den E. Agtb. Raad, opgemeld, die de minute deezes, nevens de Comparant ende mij Secre- taris mede bebben ondertekend. (Onder stond). Quod attestor. (W. G.) Daniel Tbibault. Seers." De lezer duide mij deze onnodige inlassing niet ten kwade. Wij bebben critici te bevredigen, die geloven, dat, terwijl de stukken door van der Stel gepubliseerd in de Deductie " would satisfy any judge in a court of law," dit niet bet geval is met de Contra Deductie. " From the point of view of historical evidence," zegt Edgar, "the Contra Deductie is absolutely worthless." Als zijnde getuigenis door Tas en van der Heiden verzameld, " no court of law would accept it for a moment." ^ ' In de Cape Times, 25 Aug. 1909. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DEE STEL 171 (At the close of the deposition) — " All of which, as above set forth, being clearly and distinctly read out unto the Deponent aforesaid, he did declare the same to be the pure and honest truth, with occasions of knowledge as set forth in the Text, and under engagement if so required and desired for to confirm the same with Oath of attestation. " Done and passed at the Secretariat, Cape of Good Hope, in presence of A. and B., as witnesses of good faith hereunto desired, the same together with the Deponent and the Secretary, signing ^the minute hereof. (Beneath) " As witness " (Signed) Pr. de Meyer, Secretary. (Underneath) " Compared and found connect. " (Signed) Dl. Thibault." The deposition was not yet in order. It had still to be attested and confirmed before the Secretary and a Committee of the Justiciary Council. Below the deposition itself is found accordingly the Attestation. "Appeared before the undersigned Commissioners of the Right Worshipful the Justiciary Council of this Government, the Deponent in the above declaration named, the which, his evidence as given being clearly and distinctly word by word read out, declareth fully to abide thereby, not desiring there shall anything be added to or taken from the same ; in confirmation of the truth whereof he did therefore speak the solemn words : " So help me Almighty God ! " Done and attested in the Castle of Good Hope, the . . . March, 1711, before the Hon. X. and Y., members of the Right Worshipful the Council aforesaid, the same, together with the Deponent and the Secretary, signing the minute hereof. (Beneath) " Qiiod attestor. " (Signed) Daniel Thibault, Secretary." The reader must pardon this somewhat unnecessary interpolation. We have critics to conciliate who hold that the documents published by van der Stel in the Defence " would satisfy any judge in a court of law," but that the same cannot be said of the Counter Defence. '* From the point of view of historical evidence," Edgar maintains, " the Contra Deductie is absolutely worthless." Being evidence collected by Tas and van der Heiden, " no court of law would accept it for a moment." 172 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL Colvingaat nog verder : " I cheerfully admit," zegt hij, " that I did not know of this pamphlet, (de Contra Deduotie). But if I had known of it, I should not have allowed it to influence my judgment in the least, for the simple reason that it is not evidence ... I know enough of the law and the principles of proof to be quite certain that no judge would reopen a case to admit this document." De Contra Deductie, " whatever it may contain, is worthless." i Nu is het juist heel duidelik, uit de vorm van deze verklaringen, dat een " court of law " ze niet alleen aangenomen heeft, maar ze zelfs geauthentiseerd en gewaarborgd heeft. En bovendien waren nog de meeste leden van dit Hof gezworen vijanden van'de burgers, persoon- lik betrokken bij de aantijgingen van dezen, en kort te voren nog met diezelfde burgers gewikkeld in een strijd op leven en dood.2 De bijna benijdenswaardige luchthartigheid, waarmee de Contra Deductie verworpen wordt, zou ons misschien enigszins bevreemden, hadden wij niet Colvins uitleg hiervan : " I cheerfully admit that I did not know of this pamphlet." De overgrote meerderheid van deze verklaringen z'ijn nog in 't oor- spronkelike bewaard op 't Kaapse Archief. Daar heb ik de oorspronke- like minuten van diegene, die ik nodig had, vergeleken met de kopieen in de Contra Deductie : nergens heb ik een enkele af wijking gevon- den in de kopieen. De Contra Deductie geeft getrouwe afschriften, die woordelik overeenstemmen met de originelen. Deze verzekering is vooral nodig, daar de lezer spoedig zal zien, dat het heel anders gesteld is met de " Extracten " uit dokumenten, door van der Stel in zijn Deductie afgedrukt. Buiten deze verklaringen zijn er verschillende van dezelfde aard, die in Nederland voor Notarissen gegeven zijn, en voor de een of andere Schepebank aldaar gerecolleerd. Die stukken (die niet heel belangrijk zijn), heb ik niet kunnen controleren, maar zover zij door middel van andere brounen indirekt te controleren zijn, heb ik ze even betrouw- baar bevonden. Een ander categoric bestaat uit verklaringen, die niet door de Sekretaris Politiek opgetrokken zijn, maar alleen ondershands, hoewel voor getuigen. Tas had natuurlik geen Sekretarie ter beschikking, toen hij, gedurende de strijd, getuigenis tegen de Gouverneur zocht, en moest zich zo goed hij kon behelpen.^ Deze stukken zijn dus ook minder waardevol dan de eerste soort ; hieruit volgt echter niet, dat zij geheel waardeloos zijn. Men moet hier meer voorzichtig zijn, en meer zorg- » In de Cape Times, 30 Sept. 1909. ^ Zie beneden, Hoofdstuk IV. bl. 224, De Rechtbank. In 1711 waren de meeste leden de kolonisten nog vijandig gezind. THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DEE STEL 173 Colvin goes still further : " I cheerfully admit," he says, " that I did not know of this pamphlet (the Counter Defence). But if I had known of it, I should not have allowed it to influence my judgment in the least, for the simple reason that it is not evidence. ... I know enough of the law and the principles of proof to be quite certain that no judge would reopen a case to admit this document." The Counter Defence, " whatever it may contain, is worthless." Now if there is one thing which clearly appears from the form of these depositions it is this, that not only were they accepted, but they were in point of fact authenticated and attested by " a court of law." Moreover, the majority of the members of this court were still the colonists' sworn enemies, were personally involved in the dispute, and had shortly before been engaged in a life and death struggle with these same colonists. The airy fashion in which the Counter Defence is dismissed may compel our envy ; in view of Colvin's explanation, "I cheerfully admit that I did not know of this pamphlet" (318 folio pages!), it can scarcely excite astonishment. The great majority of these depositions are still preserved in the original in the Cape Archives. I have there compared the originals of such as I required with the copies in the Counter Defence, and nowhere have I found a single variation in the copy. The Counter Defence has given us perfectly accurate transcripts, agreeing word for word with the originals. This assurance is particularly necessary as the reader will soon see that precisely the reverse is the case with the " extracts " from oflficial documents published by van der Stel in the Defence. In addition to these depositions there are various others of a similar character, which were made in the Netherlands before this or that notary, and there authenticated before some aldermen's bench. These documents are of no particular importance, and I have been unable to check them, but wherever it has been possible to check them indirectly from other sources I have found them no less trustworthy. Another category comprises depositions which were drafted, not by the Secretary to the Council of Policy, but unofficially, although before witnesses. During the struggle, when Tas was collecting evidence against the Governor, the Secretariat was of course closed to him, and he was compelled to make what shift he could. These documents are accordini^ly less valuable than those of the first class, but it by no means follows that they are entirely worthless. We must, however, exercise greater caution, and examine them with greater care. It is, of course, * Voorbeelden komen telkens in 't Dagboek voor, q.v. 174 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL vuldig toetsen. Dat zij vals zijn is niet onmogelik, bet is alleen ODwaarscbijnlik. Iminers, cle burgers wisten, dat de vijanden op de loer lagen, en niets in de Contra Deductie zonden laten passeren, dat maar in 't niinst twijfelacbtig mocbt scbijnen. Er is voorts een reeks uittreksels uit 's Compagnies bescheiden en dokumenten, voor zover die toegaukelik waren voor de burgers, of zij afscbriften konden bemachtigen. Deze heb ik kunnen vergelijken met de originelen, en voor zo ver ik dat gedaan heb, lieb ik geen enkele afwijking gevonden. "Wat dus de vorm betreft van de stukken in de Contra Deductie, die is onberispelik, Er is hier niets dat gelijkt op de stelselmatige ver- draaiing en onderdrukking, die wij, bij de stukken door van der Stel gegeven, zo dikwels zullen vinden. Wat de inhoud betreft, is er ook een groot verschil tussen deze stukken en die van van der Stel. De Gouverneur had (zoals zal blijken) zijn herroepingen en verklaringen verkregen van mensen, die de dood voor ogen zagen, voor zover ze burgers waren, en voor zover ze ambtenaren wareu, geheel onder zijn duim zaten. Hij kon ze totaal ruineren, zelfs verbannen, naar goedvinden. Een wens van de Gouverneur was voor de ambtenaar een bevel. Het was de Gouverneur dus gemakkelik getuigenis naar zijn zin te krijgen.^ De vrijburgers verkeerden in heel andere omstandigheden. Zij hadden wel, toen hun getuigenis afgenomen werd, een overwinning be- haald op van der Stel, doch deze overwiuniug was toen nog niet zee reeel gebleken. Het scheen, alsof de ambtenaren, met hun vis inertiae, zelfs de Bewindhebbers te machtig zouden zijn." Van der Stel verontacht- zaamde totaal de uitdrukkelike orders van de XVII, om dadelik te vertrekken. De Raad hielp hem hierin. Ook de andere ambtenaren stoorden zich nog niet aan de bevelen, hun grond en vee te verkopen, enz. Van der Stels opvolger was zijn neef , die geheel onder zijn invloed stond. Het was, alsof er niets gebeurd was.^ Alleen alle ambtenaren waren met een bittere wrok tegen de burgers vervuld. Deze " onechte kinderen " der Compagnie, zoals zij de kolonisten noemden, hadden de ambtenaren, de enige " echte kinderen " der Compagnie, een geduchte nederlaag bezorgd. Hun kleine wereld was ondersteboven gekeerd. 1 Vgl. beneden, Hoofdstuk IV., A. bl. 212. - Zo getuigt Valentijn, die de burgers in 't geheel niet vriendelik gezind is, dat de ambtenaren zich aan de bevelen, zich van hun boerderijen te ontdoen, niet stoorden, en •' in 't jaar 1716 hunue landeryen nog . . . bezaten." (Bl. 50.) ' De toestand bleef nog jaren na de herroeping van van der Stel zeer ongunstig voor de burgers. Hij wou Vergelegen eenvoudig niet opgeven, (Res. Pol. Raad, THE COMPLAINTS AGAINST W. A. VAN DEE STEL 175 not impossible that they are false, but at the same time it is improbable. The colonists were aware that their antagonists were on the watch, and were certain to let nothing pass in the Counter Defence that might appear in the slightest degree open to question. Finally we have a series of extracts from the records and papers of the Company, so far as the colonists had access to these, or were success- ful in obtaining copies. These extracts I have been able to compare with the originals, and so far as this has been done I have failed to discover a single discrepancy. The form of the documents in the Counter Defence is therefore beyond exception. There is nothing resembling the systematic dis- tortion and suppression which we shall so frequently encounter in the documents published by van der Stel. As for the contents, the contrast between these documents and van der Stel's is no less fundamental. The G-overnor's " confessions " and depositions were derived either from his prisoners amongst the colonists or from his own officials. The former, as we shall show, stood in actual fear of death ; the latter were no less definitively in his power. He could at will completely ruin their whole career, or even expel them the country. To an official the Governor's wish was equivalent to a command. It was thus no difficult task for the Governor to secure the evidence he desired. But the colonists were very difiFerently situated. It is true that when the bulk of their evidence was taken, they had achieved a victory over van der Stel, but at the time the reality of the victory was still questionable. It seemed as if tiie mere ?Hs inertiae displayed by the officials might yet prove too strong even for the Directors. Van der Stel ignored the express instructions of the Seventeen to leave the Cape at once, and he was aided and abetted by the Council. The orders to sell their land, stock, etc., had so far left the other officials equally undisturbed. Van der Stel's successor was his cousin, and completely under his influence. It seemed as though the situation remained entirely unchanged, except that the olficials were now inspired with the most bitter animosity against the colonists. These " bastards " of the Company, as they styled the settlers, had inflicted upon the officials, the Company's only " legitimate offspring," a very notable defeat. Their little world bad suffered upheaval. 17 Feb., 21 Feb. 1708), en de ambtenaren hielpen hem achteraf zoveel zij konden. Het is niet algemeen bekend, dat Tas en do andere burgers weer een Klachtschrift aan de XVII zonden, waarin 't gcknoei van van dor Stels opvolger en neef, d'Ablaing, boschrevon wordt. (Zio Kol. Archiof, Haag, 4035, " Gcschrift van Adam Tas en veertien andere vrije Lantbouwers . . . aende Vergaderingh van do Zeventiene (? 1707).)" 176 DE KLACHTEN TEGEN W. A. VAN DER STEL Er was dus voor de vrijburgers geen de minste kans, om onbehoor- like invloed te gebruiken bij het opmaken van de verklaringen. De ambtcnaren zouden spoedig lont ruiken, en enige poging van dien aard dadelik fnuiken. Wanneer dus de Sekretaris een verklaring, op verzoek van Tas en van der Heiden, optrekt, kunnen wij ons nauweliks voor- stellen, dat die verklaring niet inderdaad vrijwillig was. De depo- sant had alle gelegenheid te weigeren of te klagen bij de regering, die de burgers zo vijandig gezind was, indien er maar de geringste poging gedaan werd, onbelioorlik te werk te gaan met het verkrijgen van verklaringen. Het blijft niettemin plichfc, alles dat ons in deze verklaringen gegeven wordt, zorgvuldig te toetsen. Het getuigenis is meestal van zaken, die voor vier of meer jaar voorgevallen waren, — (wat een be- zwarende omstandigheid is) ; en de getuigen kunnen tans, nu de gehate dwingeland gevallen is, makkelik de verdrukking vergroten, die zij onder zijn bewind te lijden hadden, De beweringen moeten steeds aan andere bronnen getoetst worden, en waar er overeenstemming is tussen een verklaring en andere onafhankelike bronnen, zullen wij niet ver van de waarheid zijn. Waar dat niet gedaan kan worden, moeten we de orastandigheden in aanmerking nemen, de geloofbaarheid, waar- schijnlikheid, enz., precies zoals met enig ander getuigenis, ons door een partij in een geding aangeboden. 