De oorlog en het sexueele vraagstuk, door Questos
Het zag er dus na dezen oorlog lang niet zoo uit als in 1648 na den dertig-jarigen krijg. Het betrekkelijk 1) Samengesteld naar de Statistique annuelle du mouvement de la population 1907. - 28 — kleine aantal gesneuvelden kon gemist worden, zonder tot voor de vrouwen schrikbarende gevolgen te leiden, will werkelijk het aantal vrouwen niet zooveel meer is dan het aantal mannen, ais men in de wandeling wel gelooft. Voor Frankrijk wordt aangegeven, dat op de 1000 mannen er 1022 vrouwen zijn, voor Duitschland zou dat cijfer 1032 zijn. Voor geheel Europa 1024, Amerika 973, Azie 958, Australia 852, Afrika 968. Der verklärter der ganze ganze geschäftigte Gustav Smolzer in zijn Resultate der Bevolkerungsstatistik und Moral: „So wird wenn keine besonders storende Ursachen, wie Krieg und Auswanderung dazwischen treten, das voile Gleichgewicht zwischen der raannlicheend weiblichen Jugend gegen das 20. Lebensjahr erreicht; Die Abweichungen von dem beobachten Verhaltniss der Knaben und Madchengeburten sind sehr selten und sehr gering, und Sie zeigen sich — ais ob eine providentelle Hand eine Stohrang nicht leiden wollte, vornehmlich nur da  der Knabengebühren ertwas zu. Die Ursachen ertwas nicht; man weiss nur so viel bis jetzt ziemlich, dass durchschnittlich in den Ehen in welchen der Mann wesentlich alter ist, etwas mehr Knaben das Licht der Welt erhöht, und dass solche Ehen in Zeiten in welches das weibliche Geschlecht überwiegt auch etwas haufiger vorkommen. Hoe het zij, of de cijfers al of niet een weerspiegeling zijn van den ruwen oorlogstoestand, we mochten onze taak niet ais gedaan beschouwen, zonder ze te vermelten en er conclusien uit te trekken. Wat zal de toekomst brengen De oorlog vaagde weer, Vv^j waren oermensch weer. Daar was de man, niet de moderne hear; Hier was de vrouw, bestond een zoon te baren, Waarom op vorm en zegel dus gewacht? Wij hoorden stemmen nooden: „Kom deez' nacht". Maar mogen deze cijfers al gunstig genoemd worden, te bejammeren is het dat er geen litteratur bestaat, die ons omtrent de andere zijden van het sexueele leven in den ruwen tijd van oorlog inlicht, althans ondanks veel zoeken hebben wij die niet kunnen vinden. De meeste litteratuur over den oorlog van 1870 handelt over krijgskundige en andere militaristische onderwerpen, over politieke en economische gevolgen, slechts over de sexueele wordt daarin gezwegen. Hoe de van beschaafde kringen tot honden veranderde legerbenden wederkeerig in de overwonnen gewesten hebben huisgehouden, kan alleen uit overlevering bekend zijn. Toen de Turken zich roerden, beefden de Armeniers. En toog eenmaal het Bulgaarsche leger uit, deden verhalen van de nicest afgrijselijke ruwheden de Ronde. En ondanks ieder der tegenwoordig oorlogvoerenden prat op beschaving gaat, en het officieele Duitschland verkondigt, dat de Duitsche soldaat alleen tegen het gegelde leger vecht, slechts zich beschermt tegen franc-tireurs, voor het overige bezittingen en veiligheid der burgerlijke personen onangetast laat, weten we nu uit ondervinding van zeer nabij in hoeverre we die beweringen gelooven moeten. De officieele rapporten der Commissien, die tot taak hebben, de gruwelen na te gaan, dat de tegenwoordige beschaafde horden in niets onderdoen voor de ongeregelde Bulgaarsche benden. En zou dat, nu we dan toch wel wat meer gevorderd zijn dan in 1870, toen ook niet het geval geweest zijn. In dit verband is wel karakteristiek het Dreigement van een Fransch sergeant, dien wij in den nacht van Zondag op Maandag na de mobilisatie aantroffen in een cafe in de nabijheid van de Gare du Midi te Brussel. We werden alien naar buiten geroepen en men wees oen Duitsche vliegmachine, die in Zuid Westelijke richtig dreef. Dreigend balde onze sous-off de vuist. „Ah les fripouilles, en soixante-dix ils m'ont tue mon grande pere et mon oncle, la première de leurs femmes qui me vient dans les bras je lui ficherai un petit Français" Tot dusverre heben de Français de Düsseldorf vrouwen nog niet zooveel kunnen doen. Het tegendeel is echter geschied. Als soldaten die, komme ich zu ich nicht zu lassen, ich het onderwiss perfectis, ich  dezebeest geworden menschen (neen, dat is 'n beleediging voor bet beest) niet verder zijn gegaan? De rapporten maken dan ook herhaaldelijk melding van allerlei gevallen van sadisme, waartoe men nooit gedacht had, dat een behoorlijk door den burgerlij ken stand geregistreerd volkje ook had kunnen komen. De gevallen van schoffeering moeten dan ook zoo groot zijn, dat zooals wij in den anang reeds opmerkten, de regeeringen overwegen de strafbepalingen tegen onderbreking van zwanger-schap op te heffen. Het is voorgekomen, dat men van een dorp de mannelijke bevolking gedeeltelijk ver-moordde, gedeeltelijk wegvoerde, wat er van de Vader en m'n oom gedood, de eerste Duitsche vrouw die me tusschen de handen komt, zal ik met een klein Franschmannetje opschepen. Daarna op een hoop gedreven vrouwen werd, laatzich raden. Zoo weinig hebben kunstmatige zedelijkheidsbevorde- ring uitgewerkt, dat Haagsche Conventien, die spreken over rechten der bevolking als „vodjes papier" aan de laars worden gelapt. Natuurlijk zijn er enkelingen, die zich voorbeeldig gedragen hebben, maar de meesten toch zijn in den oorlogrces gedwee, slaven van hun door niets getemde hartstochten. Als zelfs geleerden en htteratoren, die op hun gemak achter een schrijftafel zitten, zoo door het dolle heen zijn, dat zij hoera roe- pen over de duizenden onschuldige slachtoffers van de Lusitania, tot welk een dolle man moet dan de minder ontwikkelde w^el te midden van den kruitdamp geworden zijn. En zoo weinig stoort de geslachtsdrift zich aan over- wegingen, dat in Belgie dochteren des lands Nach het zwijgen van het kanon omgang zukon og zukon met de mannen van het volk, dat zoo veel wäe over hen bracht. In Duitschland hebben de overheden dames uit beschaafden kring moeten dreigen met publicatie tegen al te vertrouwelijken omgang met krijgsgevangenen. In elk geval is dit laatste bearijf sympathieker dan het eerste. Maar het oerinstinct openbaart zich in oorlogsdagen niet alleen op deze manier en al heeft de dichteres Ella Wheeler Wilcox in haar gedicht het gedrag barer zusteren wat gepoetiseerd en al is ieder der met vertrekkende soldatea gemeenschap bedrijvende vrouwen zich haar daad niet zoo bewust, het feit, dat in de maanden Mei en juni in Engeland bij de oefeningskampen alleen 20,000 onechte kinderen geboren zijn, bewij St Dat de oorlog op grooter schaal dan ooit gevoerd, ontzaggelijke wijziging zal brengen in de zeden. Nooit heft men zoo moedig durven uitkomen voor buiten- echtelijk geslachtsverkeer. Niet ten enrechte schrevea wij in den aanvang, dat geen mensch, geen kaste de verantwoordelijk kan dragen, van wat begonnen is. Ongekende krachten, waarover geen mensch zeggingsschap heeft, stijgen uit de vernietiging op. Nieuwe noodzakelijkheid is geboren. Want al kan men wel op 'n stafkaart overzien, welke richting moet worden ingeslagen, terwijl toch de krijgskans even gnllig blijft als het lot, de wending die het maatschappelijk en het zedelijk leven zullen nemen, valt niet te overzien. De oorlog brengt met zijn oogenblikkelijk leed ook de kiemen mede voor een nieuwen maatschappij-toestand. Men denke niet dat alles afgedaan zal zijn met het afdanken der legers. Dat zou makkelijk Zijn. En nen denken we niet eens aan de politieke toe-standen. Wie zal zoo naief zijn te meenen, dat men zoo maar in bijna de meeste landen van Europa jongelingen, jonge mannen en die van middelbaren leeftijd uit huis en hof kan halen, zonder dat er iets zou veranderen? Wie met de wapens overwint, kan een land verwinnen. Maar hij zal gelijk zich moeten uitputten in bedenksel, om te behouden wat hij bevocht. En het zedelijk leven igt geheel buiten zijn beheersching. Dat is nu reeds gebleken. Zoo discipjinair kan geen leger georganiseerd zijn, of de macht ontbreekt in de verwarring van den strijd op leven en dood, alle man binnen de perken te houden. Ook heeft men gezien hoe beschaving niets erschlagen is dan een heel dun laagje vernis van de aller slechtste kwaliteit. De beschaving houdt, zoolang alles normaal gaat. Even maar wordt de toestand buitengevvoon of alle regelen vallen weg. Er mogen enkele man niemann zijn, die in trouw de in het vaderland achtergelaten vrouw gedenken, zoo mogen ook Enkele jonge-lieden hunne verloofden trouw blijven, is echter eenmaal de lucht bezwangerd van den hartstocht die dan heeter oplaait dan ooit, dan worden alien meer dein meer deut, dan worden alien meer deut, onze grootouders vertellen, toen de Kozakken oon land binnenkwamen en aan een passeerend gezel-schap de vrouwen ontnomen werden. De mannen mochten wachten op de thuiskomst hunner beleedigde vrouwen. En even zoo goed als het serum tegen typhus, cholera en pest wordt gereedgehouden, heeft men in alle ziekenhuizen zich voorbereid op de ontvangst van tallooze syphilisleiders. In ons land is geen oorlog, maar deettelijke officieren van gezondheid, die voor den krijgsraad zijn gedaagd, omdat zij aan hun meerderen een verklaring weigerden over den aard der ziekte van venerisch aangedane officieren, is een bewijs, hoe schriebbarend de toestand is, zelfs in een niet-strijdend land. Alle doktoren in Nederland kunnen u zeggenhoe de syphilis in het gemobiliseerde leger woedt. Het is wel eigenaardig, dat bij even veranderde tijdsomstandigheden alle voor geregelde toestanden getro. Fen maatregelen geen nieuw zedelijk gevoel heben kunnen doen geboren worden. De wet heeft verboden vrucht nog zoeter gemaakt. Nergens is hare naleving iets meer dan bloote vorm. Men heeft het instinct bij den mensch niet kunnen veranderen en geen enkelen invloed gehad op de wijze, waarop het wordt uugeleefd. AUeen veranderde maatschappij-inrichting, die door economische onafhankehjkheid de liefde had vrij kunnen maken, had zuivere, mildere sexueele zeden kunnen doen ontstaan. De braafheid, die nu betracht wordt, heeft alleen onder politieken en geestelijken dwang plaats. Intusschen voltrekt zich een proces, dat ook niet onze aandacht mag | ontgaan. Een schrijfster over de vrouwenbeweging zegt ergens : „Toen ik een meisje was zaten mijn zusters stil thuis te naaien. Nu gaan mijn dochters naar de club". Reeds lang heeft de vrouwenbeweging van zich doen spreken. Haar eerste pioniers hebben door middel van tentoonstellingen van vrouwenarbeid met daaraan verbonden congressen, waar speci aal het vraagstuk van feminisme werd behandeld, de politieke, economische en zedejijke vrijheid van devrouw opgeeischt. De ietwat overdreven wijze, waarop de meeste bewegingen inluiden, heeft den spotters heeft de aangewezen plaats der vrouw. Op groote schal neemt Zij deel aan de industrie, waarmede we haar niet altijd geluk behoeven te wenschen- Het is Onder de correctie komt ons een artikel in handen van den militairen medewerker van „De Telegraaf", den heer G. Potviet, waarin we lezen : „Houdt men zich ter beoordeeling van den huidigen toestand wel in voldoende mate voor oogen, dat het materieel goed verzorgde jonggezellen-leven in het leger niet al te krachtige naturen, zelfs gehuwden, tot daden brengen kan — en gebracht heeft — die op moreel gebied geen toets kunnen doorstaan en Avaarvan in hygienisch opzicht de gevolgen zich kunnen uitstrekken tot de vrouw thuis en  te werk zetten der vrouw aan landar- beid nooit de uitdrukking hoort debiteeren: „De vrouw is de aangewezen naturlijke verzorgsler der kinderen, haar plaats is in het huisgezin". Om te sloven en te slaven schijnt de vrouw goed genoeg te zijn. Maar om werkzaam te zijn in intellectueele beroepen acht men haar niet goed genoeg. Zoo weigert men in de hoofd- stad van ons land de gehuwde vrouw alsonderwijzeres toe te laten. Ook laat men haar in andere beroepen niet toe. Maar al behoest men de vrouw niet te benijden, dat zij arbeid mag verrichten onder dezelfde voorwaarden als de man, ja veelal slechter dan de man, al zijn soras vrouwen en kinderen loonbedervers in die mate, dat thans de geheele familie niet meer verdient dan vroeger de man alleen; toch wordt er dit mee bereikt, dat de vrouw door haar arbeid onafhankelijker wordt van den man. Zoo is in Brussel, maar vooral te Parijs de vrouw veel werkzaam buitenshuis, zoodat daar hetgezinsleven en gansche verandering heelt ondergaan en man, vrouw en kinderen elkander ontmoeten in het restaurant, om alleen's avonds in het gemeenschappelijk cehuis weer te keeren. Hierdoor komt de vrouw zelfstandig te staan in haar keuze, wat van grooten invloed is op het hu- Welijksleven. De vrouw die zelf in haar onderhoudkan voorzien, verkeert niet in de noodzakelijkheid te wachten op den man die haar een positie zal aanbieden en bij vergissing zal zij eerder haar man kunnen verlaten. Deze zelfstandigheid van de vrouw zal in groote mate worden bevorderd door den oorlog. Door hare te werk zetting in gemeentelijk administratieven dienst, als conductrices van de tram, als barbier, als vervaardigster van munitie, kortom, in alle bedrijven, waartegen zij maar eenigszins opgewassen is, zal zij nu zien waartoe zij in staat is. En dat gebeurt niet alleen nu, tijdens den oorlog maar ook daarna, want een groot deel der manen komt niet terug, een ander deel is verrainkt, nog een ander deel bijna te oud, de rest zal misschien niet toereikend zijn, om de bedrijven waar te nemen, waartoe de vrouw door physische zwakte ongeschikt is. En wat het huwelijk betreffend zal de toestand in geen vergelijking komen met dien van na den oorlog van 1870. Ten eerste is de oorlog verbreid over meer landen dan toen, ten tweede waren de vernielingswerktuigen niet zooveel troe-pen opgeofferd. A Is men bedenkt dat alleen bij de overtocht van de Maas te Vise 40.000 man zijngevallen, compagnie na compagnie in den dood werden gejaagd door achter hen staande mitrailleurs, zoodat de troepen over de lijken hunner kameraden de andere over bereikten; als men bedenkt dat de lijken soras twee meter hoog waren opgestapeld enzoo tot borstwering dienden, zal men zich (hoewel nog zeer onbeholpen) een voorstelling kunnen maken van de grootheid Van het aantal gesneuvelden. En moge het dan al waar zijn dat het aantal vrouwen bijna gelijk was aan dat der mannen, nu zal het huwelijkscijter zooals na den oorlog van 1870 niet maar 6.10 per 1000 inwoners naar beneden gaan, Want nu zal ook. het huwelijk voor oudere man- nen voor een goed deel buitengesloten zijn. Ook de landweermannen en landstormers staan in de vuurlinies. En nouge de vrouv al economisch-vrier tegen over den man staan, wat heeft zij voor haar levensgeluk aan al die vrijheid, als zij geen man zal kunnen vinden, om bij hem die vrijheid uit te kunnen leven? Al deze bedenkingen gel den natürliche de thans huw-bare vrouw en zij die het binnen de eerste 5 a 6 jaren zijn. Men vergete niet, dat in Duitschland reeds de r7-jarige jongelieden opgeroepen zijn en de 15-jarigen een aanschrijving hebben gekregen. Als de oorlog nog lang aanhoudt zullen ook die gedecimeerd zijn. Wat blijft dan over? De jongevrouwen zullen elkander de nog overgebleven jongemannen aftroeven, de rest der jongevrouwen die geen genade in hun oogen zullen hebben kunnen vinden, zullen met de ietwat oudere vrouwen het leger vormen, dat ondanks vooruitgang van feminisme zal moeten wachten op den man. Maar buitenhuwelijksche geslachtsgemeenschap zal nog veel meer toenemen. Men heeft het reeds gezien tijdens den oorlog voor het vertrek der soldaten. Maar hoe nu, als zij zullen zijn aangewezen alleen op hen die aan het kanon zijn ontkomen? Nog veel gemakkelijker dan vroe- ger, zal het den jongeman vallen op straat het meisje te zoeken naar zijn s:ading zonder trouwplannen (voor of zonder de wet). Dit behoeft nog geen betaalde pro- stitutie te zijn. De man zal nog lichtzinniger, nog ori- trouwer worden dan thans. Naar hartelust zal hij in practik kunnen brengen de leuze : „De jeugd (manne- lijke) moet uitrazen". De moderne I'eugd, reeds behept met verheven denkbeelden over liefde is maar Dunn gezählen en haar aantal zal ten gevolge van den oorlog eer af- dan toenemen. Maar men vergete niet, dat de vrouwelijke jeugd meer dan vroeger voor haar behoefen durft uitkomen. Zij zit niet meer aan het spinne- wiel, niet meer bij moeders pappot. Zij bewoog zich toch reeds vrijer. De regel dat de man wel hetmeisje. maar niet omgekeerd vraagt, begon reeds te veroude- ren. Nu nog meer dan vroeger, zal de vrouw reeds zich durven aanbieden. Nu nog meer dan vroeger zal zij zich alleen in schouwburgen, ca's en op bals ver- toonen. Met meer brutaalheid zal ook de vrouwelijke jeugd gaan uitrazen. De zeden zullen gansch anders worden, en waar voor de mannen reeds de polygamic bestond (hoewel) Niet wettelijk door zijn gang (hoewel getrouwd zijn gang) naar bordeel of overspel-in-liefde, zul-len er gansch andere gewoonten ontstaan. In het begin reeds toonden wij aan, hoe de wet steeds aachterna komt en toestanden sanctionneert die buiten haar invloed ontstonden, Ook nu zal de wet moeten volgen. Men zegge niet: neen. Nu reeds wordt er over gedacht voor bepaide gevallen abortus provocatus toe te staan. Men moet den ernst van zulke overwegden niet onderschatten. Zoo goed als na 1648 bygamie werd toegestaan, zal, al moge het dan niet direct wettelijk worden bekrachtig, ook nu polygamic worden toegepast, althans zal zij openlik worden bedreven. Het aantal vrouwen dat in droeve herinnering haar gedoode mannen zal gedenken en hunne nagedachtenis trouw blijven, zal van geen invloed zijn. Niet alleen op eConomisch gebied zal de vrouw een vrijgevochtene zijn; ook op zedelijk gebied. Wij kunnen aannemen dat deze ge volgen gevresd zullen worden door alien die vast zitten in oude traditie die het huwelijk heilig acht. Voor wie alles echter beschouwt. V van een biologisch, medisch, hygienisch of economisch standpunt, heeft er slechts verandering van vorm plaats en niet van wezen. De geslachtsgemeinde — 37 — • Schap was toch niet allijd bezegeld door liefde. En moge de liefde nu al niet meer zich doen gelden, het geslachtsverkeer zal dan toch spontaner, energieker zijn, in elk geval de qualité der geslachtsgemeinschap (buiten prostitutie) zal er niet op verslechten. Andere overwegingsn zetelen niet in het leven, maar in wat men om bepaalde principes er van maken wil. Maar veel ernstiger zal een ander gevolg van den oorlog zijn. Het is reeds bekend, dat hoewel tegen- natuurlijke ontucht ook onder de mannen toenara, vrouwen nog eerder tot homo-sexualiteit vervallen. Vrouwen gaan veel liever met elkander om. In de noordelijke landen waar men zich af keert, als twee mannen elkander omhelzen, vindtmen het een gewoon verschijnsel als twee vrouwen gearmd loopen of elkander kussen. Het intie- mere verkeer tusschen vrouwen keurt men niet zoo af en leidt ook niet zoo makkelijk tot ontdekking. Waar nu reeds jeugdige vrouwen, zonder homo sexueel aan- gelegd te zijn, in hun puberteitsjaren en in de eerste jaren hunner geslachtelijke volwassenheid makkelijk een prooi worden van werkelijk homo-sexueel aangelegde Vrouwen, zal dit na den oorlog nogmeer het geval zijn. Want waar velen door omgang met de leden der andere sexe nog genazen, zal voor velen die gelegenheid niet komen. Hetzelfde geldt voor de zelfbevlekking, voor welker onrustbarende toename wij zeker vreezen. Nog een gevolg van den oorlog zal zijn, dat een zonder opgeschreven vader rondwandelend kind niet als vroeger met zooveel schande zal beladen zijn. Uit het voorbeeld van de Engelsche kampen blijkt wel dat met veel meer rooed dan vroeger, onechte kinderen worden verwacht, Want waar zoovelen hunne bevalling hebben afgewacht, valt makkelijk af te leiden, dat men het daar heel gewoon vond. Daar hebben de jonge vrouwen, moeders snauwen en vader's mishandling en buren-kletspraat getrotseerd en misschien nog erger. Maar men begrijpt tevens, dat waar de buitenechtelijke geboorten binnen zoo kort tijdsverloop (twee maanden) op zoo groote schaal plaats vonden, de schaamte zoo goed als geweken is. Ta zelfs zal de natie als geheel al die kind Er zal niet gevraagd worden naar afkomst. Niet - 38 — door hen die bedacht zijn op weerwrg. Akt door hen die bedacht zijn op weerwrg. Akt door hen die afkeerig van oorlog, om andere redenen gaarne het tekort aan menschen zullen zien aangevuld. En of hij wil, of niet, ook de staat zal moeten volgen. Men mag nu wel bij de wet het onderzoek naar het vaderschap hebben vrij verklaard, ja zelfs moge naar nieuwere opvattingen het gerecht mede helpen bij het onderzoek, en bij ontdekking den vader oproepen tot het nakomen der financieele verpflichten, het ligt voor de hand, dat in dit geval het vaderschap moeielijk zal kunnen worden bewezen. Ach, wie weet, hoeveel van die vaders reeds het tijdel Like met het eenwige hebben verwisseld, en hoe-velen nog hen in de eerste jaren zullen volgen. De staat zal moeten zorgen voor de weezen der gewallen soldaten, voor de weduwen. En waar hij de nieuwe wereldburgers (echt of onecht) het noch goed zal kunnen gebruiken voor kanonenvleesch, zal ook door hem het nieuwe volkje min of meer officiel worden eingehaald, De staat zal natuurlijk de verzorging der wezen niet aan particuliere liefdadigheid kunnen overlaten, maar tegelijkertijd zal het niet de moeders kunnen ontvoogden, ook niet van de onechte kinderen. De staat zal dus op de een of andere wijze den kostwinner moeten vervangen. Daardoor zal meer dan vroeger het beginsel gaan gelden, dat de individu zich min of meer vrij zal uitleven, en de gemeenschap voor de kinderen zorgen zal. Hetzij, deze kinderen ondergebracht wor- den in weeshuizen, of een soort interne school, hetzij men de moeders zal subsideeren en zij als nu tijdens den oorlog ter secretairie hunner gemeente een bij de wet geregeld bedrag zullen afhalen. In dat geval kan die uitkeering niet zoo laag blijvcii, als zij nu is- Onder-voeding, bloedarmoede, algeheele verzwakking zou het gevolg zijn. De staat zal ook in dat geval voldoende moeten uitkeeren, niet alleen om zijn burgers (die niet hebben gevraagd tot wees gemaakt te worden, of als wees ter wereld te komen) voor ellende te vrijwaren, maar om hun een goede leefkans tegeven. En de staat zal dat reeds om het eigenbehoud moeten doen, en voor zijn landsverdediging en voor de Industrie. In beide Waarmed in England reeds een begin gemäßt is. gevallen, of bij weeshuisopvoeding of bij gezinsopvoe- ding, zal de staat alle kosten molten dragen. De moeders zullen dus hare plichten voor het grootste gedeelte op den staat wentelen. Voor de onechte kinderen zal men geen uitzondering kunnen maken. De staat zal niet kunnen wachten met tusschenbeiden komen tot het kind verwaarloosd wordt (zooals in sommige landen gebrui- kelijk is). Preventie zal moeten worden opgetreden. Weinig zullen zij, die den oorlogsfakkel zvvaaiden, er op bedacht geweest zijn, hoe geheel nieuwe toestanden zouden worden geschapen. Eerder dan men dacht door propaganda voor schoolvoeding en schoolkleeding, vrij onderwijs, de gemeenschappelijke zorg voor de kinde- ren te bereiken, zal dat nu geschieden. En men Zal ook niet op het nieuwe kind het odium kunnen drinken van bedeld te zijn. Al heeft men door den oorlog het verzet der vooruitstrevende arbeiders misschien voor een tijd gebroken, den geest van den tijd zal men niet geheel kunnen uitdooven. Men zal ageeren tegen te groote uniformiteit in de behanderer der verzorgden. Men zal er zich tegen verzetten, dat al die kinderen door de staatsbemoeiing zullen worden tot 'n instrument van den staat, waartoe veel kans zou bestaan, vooral in de centralisdsch geregeerde landen al Duitschland. De quaestie dringt zich op, men kan er niet aan ontkomen. En het is wel wonderlijk, dat b.v. de Duitsche regeering, die veel heeft voorzien, die b.v. in enkele dagen tijds het burgerlijk bestuur "Heber der posten en der spoorwegen in het bezette land kan over-nemen, dit vraagstuk niet aan de orde heeft gesteld. Zeker zal het moeten worden bestehend. Dit is niet het doel van dit geschrift, maar wel de aanwijzing der noodzakelijkheid." Nieuwe noodzakelijkheden zullen ontstaan, ongekende krachten zullen uit de vernieling opstijgen, heben we geged, welnu, hoe ook opgelost, toch zal de oorlog dit meuwe tijdperk inluiden, dat eindelijk in vervulling zal gaan de wensch van het langer willen spreken van het kind van die of die, maar die van alle kinderen des volks zullen willen spreken als van onze kinderen. Het gezinsleven, waarop behouders hun hoophadden gesteld, zal een groote schok worden toegebracht. Want als eenmaal (al is het maar in principe) zalgelden dat de gemeenschap voor de kinderen zorgt, zal het seuueel verkeer gansch andere gedaanten en verhoudingen aannemen. Het geheele zedelijkheids-drijven van den laatsten tijd, Wärbj selbe verkeer alleen in huwelijk den hoofd-toon voerde, zal fiasco gemaakt hebben. In elk geval zal schaamte of vors ongemakt niet langer de geboorte van onechte kinderen tegenhouden. Er zullen niet zoo makkelijk meer kinderjijjes in de privaten en in de stadsgrachten gevonden worden, De mensch zal makkelijker komen tot uitleving, verborgen zonden zullen daardoor weer beter tegengegaan worden. En verder: de toekomst zal het moeten leeren. Maar met het oog op de feiten, die nu reeds voorkomen, gelooven we niet, dat de menschen langer in zoo hevige mate slachtoffer zullen willen zijn van opgedrongen conventie. En waar alle waarden door den oorlog zijn onder-mijnd, zullen  in onderlinge vernieling uitgciuopen braaf heid zal met het wee, dat het over de volkeren heeft gebracht, dit uitgewerkt hebben, dat die volkeren naar lets anders zullen uitzien. Het sexueele leven zal anders geleefd worden. Hoe? Dat weten we niet, Maar verder verderd van de natur dan de uitgekraamde gesanctionneerde braaf het kan het niet. De oude waarden zijn verdrongen. Wij bejammeren zijn verdrongen. De nieuwe zullen licht minder valsch zijn en eerder leiden tot ons aller bestemraing: te leven zoo veel mogelijk in overeenstemming met ons oer-instinct, dat is zooveel mogelijk in overeenstemming met onzen aard, dat is zoo dicht mogelijk bij de natur, dat is in grootste zuverheid. N Aschrift. Over ons land zelf hebben we niets gezegd. Het is niet in oorlog. Blijven we neutraal. dan zal allicht het zelfde gebeuren als in 1897, en de statistiek in 1917 zal uitwijzen, dat we tengevolge van uitvoer van rijst en andere producten, waarop onze kooplieden de miljoentjes wisten te verdienen, zooveel bij elkaar hebben gehaald, dat de ambtenaar van den burgelijken stand hulp zal noodig hebben met het bijhouden der trouw-registers. Ook de uittocht van werkheden naar de in het buitenland op te bouwen steden zal rijkelijk inkorasten doen toevloeien, hoewel dit ook kan leiden tot een uittocht van jongelieden. En komen we in oorlog, dan staan we er niet het slechtste voor. Ten eerste is het zeer de vraag of men hier zoo ver zal gaan om het uiterste te offeren, als men bezig is te doen in de oorlogvoerende landen. Dan mag er nog op gewezen worden, dat wij, wat het geboortecijfer betreft, het meest vruchtbare land zijn. In Europa spannen wij de kroon. Ook het aantal mannen is hier niet zoo klein. Op edere 1021 vrouwen zijn er 1000 mannen. Als een voorbeeld van onze braafheid moge er op gewezen worden dat wij, wat betreft de onechte geboorten op lerland na het beste cijfer hebben. Alweer volgens Dr. Hans Hindelang kwamen op 1000 onge-huwde vrouwen in den onderdom van 15 tot 50 jaren in 1866—1875 10, 1876—18 85 9, 1886-1^^95 9, en 1896— 1905 6 onechte geboorten voor. Hieruit mag dus afgeleid worden dpt ook in oorlogstijd in ons land het seuueel verkeer het meest tusschen de van ouds bekende perken zal blijven. En mocht gebeuren wat in Engeland is gebeurd, dat een bijna even gunstig cijfer heeft voor onechte geboorten als ons land, (als het moet nog puri-teinscher is dan Nederland) dan geldt voor ons land dezelfde redeneering, als voor onze overzeesche buren. Bij de Firma M. J. FONCK & Co., Boekhandelaren-Uitgevers, Laren (N.-H.), zijn mede verkrijgbaar: De Fransch-Duitsche Oorlog van 1870-71 aan het volk verhaald DOOR H. Th. CHAPPUIS. 3e Druk. — Groot formaat. — Met een Grosse aantal Platen en Oorlogskaart. In rijken Prachtband f2.90. L. RELLSTAB. E 1812. E Napoleon's tocht naar Eisland. Wereldbergemeinde Historische Roman. 3e Druk. Groot formaat. Met 8 platen van Wm. H. van der Nat. In Eleganten Prachtband f 2.90. Miifi Leven. Memoires van Louise van Toscane, Ex Kroonprinses van Saksen. Authentique Uitgave. — 3e Druk. — Met 8 Portretten en Platen. — In prachtband fl.50. Apostle Bonaparte. De Veroveraar der 19e Eeuw. Zijn Leven en Daden als Krijgsman, Consul, Keizer en Banneling aan het Nederlandsche Volk verhaald door. P. VERGERS. Derde druk. — Met 16 platen in Chromo-Lithografie. Groot, zwaar boek in rijken Prachtband f 5.75. MIJN VERLEDEN. GRAVIN MARIE LARISCH. Onthullingen uit het Habsburgsch Familieleven. Authentieke Uitgave met 12 Portretten naar origin eele Foto's. In prachtband f 2.75. EDW. BULWER LYTTON. RIENZl De Laatste der Tribunen. Tweede druk met 6 Platen. Twee Deelen in Een Artistieken Prachtband f 2.25. Gedroogde Kruiden, zijnde alle de Prozawerken van FRITS REUT Er uit het Platduitsch door G. Velderman. Uit den Franzosen. — 100 kann een vroaw kwam. — Het leven op het Land. — Zijn Doorluchtigheidfe. — Rommelzoo. — Enz. Nieuwe Uitgave. Groot Formaat. 8 Deelen met 150 Uustratien. Bijeengebonden in 2 Prachtbanden f 3.90. De Fabelen van J. DE LA FONTAINE, bewerkt door J. J. L. Ten Kate. Groot Folio Prachtuitgave (Origineele Elsevier-Editie), versierd met 200 Uustratien in den tekst en ruim 80 Platen ter grootte eener geheele bladzijde, alle naar Teekeningen van Gustave Dore. In kostbaren Prachtband. Uitgaafsprijs f 28,30, thans slechts f 5.75. Kapiteifi Marryat. MEESTERWERKEN. Het Spookschip. — 3acob Eerlfjk. — De Rind Ern van het Woud. — De Landverhältz in Canada. — Stuurman? Link. — Pieter Simp. — Ret Ronlngskind. — Percival Keene. Elk boek, kloek formaat met 8 Platen in Royalen Prachtband f 1.90. W. A. ELBERTS. Tafereelen mit de leseliedenis des Viilerlands van al de Komst der Batavieren tot op den Tegenvor-digen Tiid door W. fl. E 1 b e r t s. 8e Druk, geheel herzien door T. Plum. Met ruim 150 Illustration in Royalen Prachtband f 1.60. Verder leveren wij alle soorten boekwerken op gebied van Bouwkunst, Beeldende Kunst, Werktuigkunde. Electriciteit, Am- bachten, Bedrijven, Huisvlijt, Schoonheidsleer, Huis- en Decoratie- schilderen, Fotografie, Kookkunst, enz. Woordenboeken, Taalstudie, Handelswetenschappen, Encyclo- paedie's, Briefstijl, Staathuishoudkunde, Wetgeving, Sterrenkunde,. Natuurkennis, Uitvindingen, Plant- en Dierkunde, Natuur- en Scheikunde, Geneeskunde, Gezondheidsleer, Gymnastiek, Landbouw en Veeteelt, Belletrie, Romans, Ontspannings- en Reislectuur, Jongens-, Meisjes en Kinderboeken, Stichtelijke Lectuur, enz. enz» Alle inlichtingen zonder verbinding. Levering franco overal heen na ontvangst van het bedrag met lo cents verhooging. van Laren, Blaricum, Huizen e. o. Haarlem e. o. Hilversum, De Vuursche, 's-Graveland, Kortenhoef, Loosdrechtsche Plassen e. o. zijn handig, gemakkelijk, tot  