None
Bij de aankomstvanKommissarissen-Generaal maakten de zoogenaamde Krawangsche distrik- ten een deel uit der resideutie Preanger Ke- gentschappen; doch bij bun bealuit yan 20 Julij 1818, N®. 27 *), werden de Krawangsche bcne- denlanden, vaaronder begrepen werden de hi- gere streken tusschen de riviereu Tjitaroem en Tjimanok, yerheyen tot eene residentie, yer- deeid in de twee adsistent-residentien Indra- majoe en Krawang, terwijl de bergdistrikten Gandasoeli, Tjinoesa en Wanajasa met de Preanger Regentschappen yereenigd bleyen. B^ de resolutie yan 23 September 1828, N°. 37 ^, werden de distrikten Indramajoe en Kandang Hawor yan de residentie Krawang a^enomen en met Cheribon yereenigd, waar- door, in stede yan de Tjimaiiokf de Kali Sewoe geven omtreut de kaneel, moet men ter berekening Tan bet waarschjjnlijk verlies, door het Gouverne- ment geleden, letten op de betrekkelgke verhoadiDg tusschen duiten en cents, welke staat als 6 tot 5. «) Staatshlad van NederlancUch Indig, N^. 53. *j SituOsblad van Nederlandteh Indii, N®. 42. yoortaan de grensscheiding tnaschen de bade gewesten sou nitmakeu, terwijl daarentegen de onder de residentie Batayia geressorteerd heb- belide distrikten Tagal Waroe, Soemedangaii en Kandang Sapie onder XIrawang kwameiL Als een der eerste maatregelen van bezuini* ging, door den Kommissaria-Generaal Bnrggraaf Du Bus DS Ghisighies ingeyoerd, werd, bij diens besluit yan 28 April 1826, II". 29 >], de residentie Krawang ingetrokken en yoorloopig yereenigd met die van Buitenzorg. Uit het bt- sluit van genoemden Kommissaris-Generaal tui 21 Julij 1826 •) blijkt, dat Krawang door eecen Adsistent-Re&ident zou worden beheerd, die yoorloopig en in afwachting dat bet bcstuur in de hoofduegorij Krawang zou knnnen vor- den gevestigd, te Wanajasa verblijf zoa lou- den; weshalve het distrikt Wanajasa alaiiu weder met Krawang yereenigd werd. In hetzelfde jaar (1826) evenwel, werd ook de residentie Buitenzorg ingetrokken eu als adsistent-residentie gevoegd bij de resideDtie Batavia, waarmede dien ten gevolge ook uc adsistent-residentie Krawang werd yereenigd ']. Uit het Siaatsblad van Nederlandsch Indii blijkt niet, in welk jaar ea kracht«ns vd besluit Krawang weder een op zich zdf staacd gewest is ge worden, maar uit het besluit v:!i den Kommissaris-Generaal van nzs Bosch Tan 15 Julij 1833, N**. 64 *), zou men knnnen op- maken, dat toen, en zelfs reeds in 1831, deat- scheiding van Krawang van Batavia meet heb- ben plaats gehad *). Bij dat besluit toch worut Krawang met de benaming van residentie be- stempeid en daarvan het distrikt WanajftdS weder afgescheiden en met de Preanger Re- gentschappen yereenigd. Het mag eTtnwel er voor gehouden worden, dat die beuamiLg van residentie niet juist is, maar slechts kort- heidahalve werd gebezigd, en dat Envug toen reeds was, wat het nu nog is, tewcten: eene op zich zelve staande adnsient-tmAtoXx, waaronder weder later, ofschoon van het juuu tijdstip uit het StaaUblad van Nederk»d»ci <) Te vindeii in het StaaUblad van Kederfwdici Indii, van dat jaar, N<>. 24. >> StaaUblad van Nederlandsch Indii, N^. SI. ') Zie het StaaUblad van NederlandicA /*£*«<i van 1826, »<>. 58. «) Staateblad van Nideflandeeh Indii, K*. 41. >) In eene resolutie van 19 Mei 1 831 {StaaUlki van Nederlandsch Indii, N°. 8 ) wordt nsii gc sproken van de residentie Krawang. KIL S96 IntUe niet blijkt, het meergemeld distrikt Wa* najasa is gebragt '). Het gewcstdijk besfuur id in handen yan eenen Adsistent-Hefiident^ die zijn verblijf houdt te PoerwaLarta, de tegenwoordige hoofdplaats, en nerens zich beeft eenen Regent als Hoofd der inlandsche bevolking. Sen Loitenant der Chinezen is het Hoofd van de in dit gewest gev^tigdo personen van dien laudaard. Be Adslstent-Resident is tevens fungerend Notaris* Oader sijn toesigt wordt 's lands kas beheerd door eenen Kommies, die mede fungerend No- taris en tevens belast is met de betrekkingen Tao Ambtenaar van den burgerlijkeu stand, IJkmeestet der maten en gewigten, Vendu- meester en Qriffier bij den Jandraad. Zoowel te Poerwakarta als te Krawang lieeft men eenen fungerendeu !^ostkommies. In het binnenlandsch bestunr wordt de Ad- sbteat-Resident bijgestaau door eenen Contro- leor der landelijke inkomsten en kultures en zijn hem nog een drietal opzieners voor de ka- lieelkultunr toegevoegd. Voor de administratie van het zout heeft men eenen Pakhnismeeeter te Pakkies, alwaar Troeger veel zout werd bereid. W^ens de slechte kwaliteit echter van het aldaar aange- maakte zout werd in 1S55 de verdere aanmaak Toorloopig gestaakt, totdat de aanwezige voor> raad tot op 3 a 4,000 kojaiig's zou zijn ver- minderd. Voor den verkoop van zout heeft men in dit gewest een viertal pakhnizen, vaarTan die te Krawang en Pamanoekan door Europesehe pakhuismeesters en die te Tjabang Boeogin en Segala Heran door inlandsche Man- trie's worden beheerd. Met de strand vonderij in dit gewest is be- last de te Pamanoekan gepiaatste Onderkom- miea der recherche bij de inkomeude en uit- gaande regtea. Voor tl wat betreft de kultures behoort Krawang tot den werkkring van den Inspec- teur der kultures in de eerste afdeeling, en Toor waterstaatswerken tot de eerste te Ba- tavla gevestigde Waterstaatsafdeeling. Te Poerwakarta heeft men eene Gouverne- meats kgere school, en aan eene eub-kom- missie van onderwijs, waarvan de tijdelijke Adaiatent-Resident Yoorzitler is, is de be- *) Gelijk reeds meermalen op andere plaatseti in dit Woordenboek is opgemerkt, ach^at men vroeger fiiet regt geweten te hebben, wat al of niet in het StaattUad moeat worden geplaatst, en hing dit waar- icbijalijk af van een toeval.' hartiging der belangen van het onderwijs op- gedragen. Voor de zaken van het justitiewezen behoort Krawang tot het regtsgebied van den Raad van Justitie te Batavia en tot den werkkring van den Ommegaanden Eegter in de eerste afdeeling. De Wees- eu Boedelkamer te Batavia heeft voor dit gewest een te Poerwakarta gevestigd agentschap. Krawang, distrikt op Java, adsistent-resi- dentie Krawang, met eene bevolking van ruim 7,500 zielen. Krawang, hoofdplaats van het distrikt van dien uaam, gelegen op eenen afstand van 37 palen van Poerwakarta en 48 van Batavia. Door de hier gevestigde Chinezen wordt een levendige handel gedreven in lijnwaden, geba- tikte kleedjes, ijzer, t/ambir, enz. Krawang, zie: Tjitaroeuh Krawang, rivier in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, rijk Koetei, landschap Parle. Krawang Tandjong, kaap aan de Zuid- Westkust van het eiland Billiton, distrikt BLintoe. Krawatan, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magclang, in het Zuid-Westen van het distrikt Miuoreh, aan de rivier Tangri. Krawatan of Krawitan, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap en distrikt Ma- gclang. Krawati, partikulier land op Java, resi- dentie Batavia, Wester Kwartier. Kraw Sewa, kaap aan de Noordkust van het eiland Geram. Kreak Iiinggang, dorp op de Oostknst van het eiland Billiton. Krebet, dorp op Java, residentie Pasoe- roewan, afdeeling Malang, distrikt Gondang Legi, in het Westen. Krebet, dorp op Java, residentie Bezoeki, afdeeling Bondowosso, distrikt Poeger. SLrebo, dorp op Java, residentie Japara, regentschap Pati. Kree of Tarangan, eiland .in de Banda* zee, tot de Achterwals-Aroe-eilanden behoo- rende. Het draagt deze twee versohillende namen naar de twee voomaamste dorpen die het bevat. Het is gelegen op 134** 20' O. L., en wordt geschat eenen omvaug te hebben van 50 Duitsche mijlen. Het telde in 1850 69 hui<» zen, bewoond door 668 Alfoereu. De bodem levert kalksteen, krijt en leem. Het dorp Kree is aan zee gelegen, staat on- der eenen Oran^ Kaja, en is bewoond door parelvisschers. 296 KB. Eredft^ilandy sie: Linta. E^rekah, rlvier op Java, residentie Soera- baja, regentschap Lamongan, disirikt Lingkir, die in de Sambiroto vlo^t. SZrekely partikxdier land op Java, adsistent- residentie Buitenzorg, disirikt I)}a8iiiga, met 7,300 bewoners. Kremboong, aiiescbap op Java, residentie Soerabaja, afdeeling Sidho Ardjo, distrikt Rava Poeloe XL Hier heeft men eeue aan den Heer F. 's Jacob toebehoorende suikerfabriek Tan gelijken naam, die eenen aanplant heeft van 450 bouws en met stoomtoestellen werkt. Krengan, dorp op Jaya, residentie Kediri, afdeeling Ngrowo, distrikt Wadjak. Kreo, dorp op Java, residentie Cheribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Falimanaiig. Kreo, rivier op Java, residentie en distrikt Kreo, dorp op Java, residentie fiagelen, afdeeling Ledok, distrikt Kali Alang. EIrep, dorp op Jaya, residentie Samarang, afdeeling en distrikt Salatiga, op Soerakarta's grondgebied. S^resioe, dorp in Borneo's Westerafdeeling, aan de rivier van Sekadouw.. Kressek, dorp op Java, residentie Samarang, afdeeling Salatiga, bij de noordelijke grens van het distrikt Ambarawa. Ereasen, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang. Ereta, dorp op het eiland Banka, distrikt Soengei Slan. Kretek, dorp op Java, residentie eu re- gentschap Fekalongan, distrikt Sawangan. Kretek, dorp op Java, residentie Pekaiongan, regentschap Batang, distrikt Soeba. Eretek, dorp met pasanggiahan op Java, residentie Bagelen, afdeeling Ledok, distrikt Wonosobo, 56 palen van Ambal, 28 van Poer- voredjo en 5 van Wonosobo. Eretek, dorp op Java, residentie Bezoeki, afdeeling en distrikt Bondowosso. S[retek, dorp op Java, residentie Tagal, regentschap Qrebes, distrikt Boemi Ajoe. Exetek, dorp op Java, residentie Djokdjo- karta^ afdeeling Mataram Koelon, distrikt Ga- loor, aan den weg naar Ambal. Eretek, dorp op Java, residentie Djokdjo- karta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Ban- toel Karang, aan de rivier Opak. Eretek, dorp op Java, residentie Samarang, r^entschap en distrikt Kendal. TTriiMij hoofddorp van het distrikt Djeng- gollo III, op Java, residentie Soerabaja, iddee- Hng Sidho Ardjo, met een poststation en slois aan den Mangitan-tak der Brantas-rivier, vd- ker afwatering eveneens Krian geheet^ wotdt Krian ligt 31 palen van Soerabaja, 32 van Gris- see en 18 van Modjo Kerto. £r i^ eene aan de Heeren Paul van Ylissihoek & Dudok vas Hbel toebehoorende en met stoomtoestellen werkende suikerfabriek van gelijken naam, waar- aan een aanplant van 500 bonws verbonden is. Erian, dorp op Java, residentie Bagelen, regentschap Poerworedjo, distrikt Loano. EriaHi dorp op Java, residentie en regent- schap Cheribon, distrikt Loewar Kota, aan den grooten postweg, op de grens van het distrikt Cheribon. Erian, dorp op Java, resid^ie Pasoe- roewan, regentschap Bangil, distrikt Gempeng. Eriekiel, berg op Java, adsistent-rcsidenlie Baujoewaugi, distrikt B.ogo Djampi. Eriekiel, dorp op Java, residentie en re- gentschap Baujoemaas, aan de rivier Sidajoe. Eriekiel, berg op Java, residentie Kadoe, regentschap Teman^ong, distrikt Soemovono, behoorende tot de ket-en van Malebo. Hij is, vol- gens DE Langb, 2,861 Bijnlandsche voeten hoog. Eriekiel, zie: GregiL Eriekilan, dorp op Java, residentie Pro- bolinggo, afdeeling en distrikt Kraksan. Eriekilan, dorp op Java, residentie eu regentschap Soerabaja, distrikt Goenong Ken* deng, alwaar ook Chinezen wonen. Eriekilan, dorp op Java, residentie e& r^entschap B/embang, distrikt Soelang. Erimakan, dorp op Java, residentie Sa- marang, regentschap Grobogan, op Soerakarta's grondgebied, distrikt Selo. Erimbang of Bajang Mioet, gebergte in Borneo's Westerafdeeling, dat de water* scheiding tusschen de Sambas- en Seravak- rivieren, op 1** N. Br., vormt. Erindjing, twee dorpen op Java, resideotie Kadoe, regentschap Temanggong, cea in het distrikt Soemowono en een in dat Tan Kadoe, op den weg, die naar Wonosobo leidt. Erindjing, dorp op Java, residentie Kadoe, r^entschap Magelang, distrikt ProboUnggo. Erindjing, dorp op Java, residentie Be- zoeki, op de grens der a£deelingen. Bezoeki en Bondowosso, op het Ajang-gebei^te. De hoogte van den berg Krindjing, waarop het dorp ligt, bedraagt volgens Zollingeb 8,268 Eijnl.voeten. Eringan, twee dorpen op Java, residentie Kadoe, r^entschc^ Magelang, een in het dis- trikt Bandongan en een in Minoreh. Eringan, dorp op Java, residentie B^mbangi afdeeling Toeban, distrikt Bembes. Eringi, dorp op Java, residentie Bezoeki, KR. 297 ftfdeeling en distrikt Pauaroekan. Bij dit dorp ligt de saikerfabriek Waringin Anom, meteenen aanplaot Tan 400 bouws. Kringin, dorp op Java, residentie Samarang, regont^faap Kendal, distrikt Kali Woeugoe. Krinaiiigy dorp op Java, residentie Djokdjo- karta, afdeeling Mataram Koelon, distriit Sle- mau, bij de zuidclijke grens. Krintjing, zie : K r i u d j i n g. Krintjing, dorp op Java, resideutie Djok- djokarta, afdeeling Mataram Koelou> distrikt Naitgoelan. Krio, dorp op Java, residentie Bantam, land Tjikandi Oedik, op ongeveer 2^/^ paal van het beerenhuis te Tjikandi Oedik. Eiip Sodel, gehucht en riviertje op het eilaiul Boero, r^entscbap Eajeli, stam of fenna Wiriet. Het gehucht bestaat uit 2 huizen en ec&ige bijgebouwen, omringd door bamdos-hos- scbcQ. Het riviertje valt in de Wai Lata^ waar het zich eerst van scheidt. Kris, heuvel op Java, residentie Bantam, Zoider Regentschap, 1,955 Eijulandscbe vocten hoog. Krissik, dorp in Borneo's Westerafdeeling, aau de rivier Melionw. Kritan, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Mendawei, aan den regter- oercr der Sambar, met 250 Bajak's (1853). Kritiek, dorp op Java, residentie Bageleu, regentschap Karang Anjar, distrikt Sokka. Kritjokan, dorp op Java, regentschap Ka- doe, regentschap Magelang, distrikt Kemameh. Eroa, rivier op de Noordkust van het eiland Ceram. Eroab, dorp in Borneo's Westerafdeeling, aan de rivier Melawi. Eroang, dorp op Sumatra, residentie Pa- leoibaog, landschap Pasoemah Lebar. Erobok, dorp op Java^ residentie Samarang, distrikt Grobogan. Erobokan, dorp op het eiland Bali, rijk Bolcling. Eroe, afdeeling op Sumatra, adsistent-resi- dcntie Benkoelen, met 10,575 inwoncrs (1853), die de Lampongsche taal )spreken en naar alle gedachten tot den Lampongschen stam behoo- ren. In het dorp Kroe houdt de Controleur der eerste klasse, die over dit landschap ge- steld is, verblijf. Ook is er een Ontvanger ge- plaatst. De sedert 1845 in deze afdeeling ver- vailea koffijkultuur is in 1853 weder beproefd. I^c- gelijknamige rivier is alleen bevaarbaar voor praauwen. Van het binnenlandsch bcatuur, de wctteu, gewoonten en instellingen in de af- deeling Kroe is een overzigt gegeven in de ! Bijdragen toi de taal-f land- en volkenkunde van Ned, Indie, uitgegeven door het Kon. Instit. te Delft, Nietuoe Folgreeks, D. IV, bl. 276—290. Kroe, riviertje op Java, residentie Tagal, dat zich in de Tjiomal ontlast. Kroebang, heuvel op Borneo's Noord- Oostkust, rijk Boeloengan, op den linker oever der Kajan. Kroeh, rivier op Sumatra, residentie Palem- bang. Zij ontspringt in de wildernissen be- zuiden de Lamatang, en loopt met cene noord- westelijke rigting in de Moesi. Er groeit in deze streken veel verfhout. Eiroei, rivier in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, distrikt Katingan, boven de monding der Senawang. Kroein, dorp en rivier in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, landschap Sampit. De Kroein valt in de Tampaga. Bet dorp telt 90 Dajak's (1853). Eiroekat, dorp op Java, om de Zuid der stad Soerabaja, in 1857 bevolkt door 140zielen. Kroekoep, dorp op Java, residentie Pro> bolinggo, afdeeling Kraksan, distrikt Gending. Men vindt er overblijfselen van tempels. SIroemai, berg in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, op de westelijke grens van het rijk Pasir. Kroembang, dorp op Java, adsistent-resi- deutie Banjoevrangi, distrikt Rogo Djampi. Kroempakkan, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magelang, distrikt Minoreh. Eroempoetan, eiland je ten Zuid-Oosten van Borneo, aan de Zuid-Oostzijde van Poeloe Laut. Kroepaky dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, in het Zuiden van het distrikt Semanoe. Ejoepaty dorp op het eiland Madura, af- deeling Pamakasan. Elroet, eiland in den Molukschen Archipel« tot de Kei-eilanden behoorende, residentie Banda, onder Groot Kei, distrikt Nirong. Kroeljoeky dorp op Java, residentie Ghe- ribon, regentschap en distrikt Koeningan. Eroetjoek, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram Koelon, distrikt Sleman, aan de rivier Njopo. Kroeto, dorp op Java, residentie Kadoe, regentschap Magebng. Eroetoeky dorp op Java, residentie Che- ribon, regentschap Indramajoe, distrikt Karang Ampel. Eroetoek, rivier op Java, in de Preanger Landeu, afdeeling Tjiandjor, distrikten Djam- pang Tengah en wStan. Zij loopt langs den. 198 SLH. voet van het Brengbreng-gebeigte en outlast sich in de Tjiboeni Kassi. Kroewi, dorp op de Oostkust yan bet eiland Flores, residentie Timor, landschap Larantoeka. iKroewoel, dorp, poststation en rivier op Java, residentie Soerabaja, regentscbap La- mongan, distrikt Bengawan Djero. Kroh, zie: Kroeb. Exoid, berg op Jaya, lesidentie Preanger ]icgentsobappen» afdeeling Ijiandjor, distrikt Tjimabi. Kroja, onderdistrikt op Java> residentie PreaQger Regentscbappen, afdeeling Bandong, distrikt Giandaaoeli, met de zoute bronnen Tji- besi en TjisentoeL Eiroja, dorp op Java, residentie Cberibon, partikulier laiid en distrikt Kandang Hawor, op de wcstelijke grens. Kroja, droogte in de Java-aee, benoorden de reede van Batavia, op 5** 48' W^ Z, Br., 106*' 53' 0. L. ErojOy dorp op Java, residentie Kadoe, regentscbap Magelang, distrikt Probolinggo. Erojo, dorp op Java, residentie Kediri, adsistent-reeidentie en regentscbap Ngrowo, distrikt Taogoel. Erojo, dorp op Java, residentie Bagelen, regentscbap Koeto Ardjo, distrikt Kemiri. Erojo, dorp op Java, residentie Bagelen, regentscbap en distrikt Poerworedjo. ErojOy nitgestrektc grasvlakte op Java, adsistent-residentie Banjoewangi, op den weg van Kradenau naar Gradjakan. EIrokodil, klip in den Riouw-Arcbipel, bij de Noord-Westkujst van bet eiland Bintang, op I'' 10' N. Br. Erokosnawa, rivier in Borneo's Wester- afdeeling, distrikt Melawi. Erokot, rivier op Java, residentie Batavia^ Wester Kwartier. ZiJ stroomt door het Chi- nesche kamp der stad Batavia en valt, met de Tjiliwong vereenigd, in zee. Zij dient tot den afvoer van bout uit bet boscb van Depok, in Buitenzorg. Erokoty inlandscbe naam van de wijk Mo- lenvliet, op Java, residentie Batavia. Erokot, kampong op Java, residentie Ba- tavia, bij de rivier Krokot, vlak aan Buiteu- zorg's grens. Eroman, dorp op Java, residentie Soerabaja, afdeeling Grissee. Eromengan, dorp op Java, residentie Pa- soeroewan, afdeeling Malang, distrikt Sengoro, aan de rivier Lawor. Erommongan, dorp 6p Sumatra, in de Lampongsche distrikten, aan de Kommering. Eromoiljaja, dorp op Sumatra, residentie Palembang, aan de Moesi, een groot half niir roeijcns van de monding der Semangoes. Het bestaat uit 60 woningen. Eromoa, berg op Java, residentie Cheriboo, regentscbap Madja Lengka, distrikt Palima- nang, hoog 1,863 Eijnlandsche voeten, volgeiis DE LaKGE. Erompa (Oroot en Elein), zie: Kompa (Groot en Klein). Erompang, dorp op Java» residentie Sa- marang, regentscbap Kendal, distrikt Tioeko, Erompiongy dorp op Java, residentie Banjoemaas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Karang Kobar. Eron, poststation op Java^ residentie Soe- rakarta, afdeeling Soekawati, zijnde de eeiste post van Karang Pandan, op 17 palen un Soerakarta. Erongen, dorp op Java, residentie Sama- rang, distrikt Grobogan. Erongen, dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Mataram W^tan, distrikt Sleman, West van den postwcg. Erontjongy dorp op Java, adsistent-resi- dentie Buitenzorg, distrikt Parong, aan de Tjianten. Erontoeng, dorp in Borneo's Znid- en Oosterafdeeling, in bet Noorden van Bandjer- masin, aan de rivier Tabalong Kanan. Eroogy rivier op Java, op de grens der residentlen Tagal en Pekalongan. Eroonprins, fort op bet eiland Tandjong Pinang, een der Eiouw-eiianden, aan bet strand, bij de hoofdplaats Riouvr, op 0* 56' N. Br. en 104** 24' 7" 0. L. Het ligt op eenen heuvel, 200 voeten boven de oppervlakte der zee. Bin- nen het fort zijn de kazernen, de woningen der Oibcieren, het kruidmagazijn, de geldkamef en de civiele gevangenis. Dit fort, dat door eene breede gracht omgeven is, werd in het jaar 1820 door den Luitenant der Genie Scho- NEKMAKK vau de zware steenen van het oude fort te Malakka gebouvrd. Eropak, dorp op Java, residentie Probo- linggo, distrikt Soember Kareug, Eropjak, dorp op Java, residentieEembang, afdeeling Toeban, distrikt Djenoe, aan den postweg. Eroran, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, dlistrikt Kabajan Oeloe, aan de rifier Kabajan. Het is door eene schans verst^kt en bevat een 40tal inwoners. EIroBok, dorp op Java, residentie Kediri, regentscbap Trengalek, distrikt Soembreng. Erosoky dorp op Java, residentie Kedini afdeeling Ngrowo, distrikt Pakoentjen. KR. 399 Kroeok, poststAtioti op Java, refiidentie Japara, regentaehap Koedoes. Erolgil, dorp op Java, residentie Probo- linggo, afileding en distrikt Kraksau. Krotgo, dorp op Java, residentie Samarang, r^Dtschap Salatiga, distrikt Ambarawa. Er vonf^n een 75tal Javanen. Eroljok, dorp op Java, reaideDlie Bern- bang, afdeeling Blora, distrikt Ngawen. Krowaby rivier en dorp in Borneo's Wes- terafdeeHng, distrikt Melawi. De Krowab is talrijk bevolkt. EJroBOl, baai aan het Papoesche eiland Wa- geoe, in den Wageoe-Misool-Archipel. Eruidziageleix (earyopkylli aromaiiei) zijn de onrijpe, nog met de kelken voorziene bloe- men van den kmidnagelboom^ eaiyopiylhu aro- maiicut of eugenia earyopMllaia, die op de Mo* luksche eilanden in het wild groeit en ook door aanplant verkregen wordt. Dese boom, door de inlanders genoemd Pohon Tjingkej (van het Chinesche ijing, nagel, kio, aangename gear), ook Pohon Lawang eu op Tidore Gomodi, is een der schoonste boomen, sijnde in zijne piramidevormige gestalte het meest gelijk aan den laurierboom. De takken schie- tea cerst op vijf voeten boven den grond uit ; de bast is glad, dnn, van graauwe kleur, zit aau het hout vast, en het hout is van eene h&rde hoedanigheid, en heeft even als de bla- deren de specerijgeur van de nagelen. De boom bcreikt eene hoogte van 30 a 40 voeten en diaagt eetst in het zevende of achtste jaar rmchten. Dit heeft nog alleen op Makjan, het vaderland van den kruidnagelboom, plaats; op Amboina en andere eilanden, alwaar hij uitheemsch is, draagt hij niet v6<5r het tiende of elfde jaar vmchten. Wanneer de grond goed is en de boomen in orde gehouden worden, kunnen zg zestig en taehtig jaren ond worden. Men tdt zes soorten van nagelboomen, waar- onder de koningsnagel- en rijstnagelboom be- hooren, die cvenwel zeer zelden worden aan- gctroffen, maar wier nagelen eenen meer prik- kelenden, specerijachtigen smaak hebben dan de gewone, die meest in den handel voorkomen. In September of October vertoont zich in de spltsen der takken een klein bosje nagelen, als lichtgrocnc spijkertjes, voorzien van een vier- bnt kroontje. In November en December ▼ordea zij rijp en krijgen dan eene hoogroode kleur. 'Be manneljesni^el wordt eerst geel en vervolgens rood, terwijl de wijijesnagel alleen aan het kroontje ecnigzins rood wordt. Deze kau dan gegeten worden, maar is te heet en daardoor scbadelijk voor de gezondheid, om wdke reden hij niet genattigd, maar tot de voortplanting gebmikt wordt. Wanneer de nagelen hard zijn geworden, plnkt men ze af en droogt ze in de zon. De nitgebloeide na- gelen worden biunen vijf weken rijp en zwellen tot de grootle van een lid aan den vinger en heeten dan moedemageien {polekff)^ die niet meer als specerij, maar tot voortpknting of om gekonfijt te worden kunnen dienen. De twee eerste jaren meet men de jonge spruiten toe- dekken, om ze tegen de zon te beschutten. Een boom werpt gewoonlijk bij doorslag twee of drie Nederlandsche ponden af. Hij draagt zeer ongelijk; gewoonlijk heeft hij om de vier jaren een zwaar gewas. Door distillatie verkrijgt men uit de kruidnagelen de zoogenaamde nagd- olie (plwM catyopkyllonm), die, versch zijnde, eene geelachtig witte kleur heeft, doch met den tijd eene roodbruine kleur aanneemt. Zij dient als artsenij ; ook gebmikt men haar eukele malen als toevoegsel bij parfumerien enlikeuren. De inlanders gebruiken de bladeren van den kruidnagelboom als medicijn. De boom verlangt een donkeren, vetten klei- grond met kiezelaarde. Op schralen grond moet hij van tijd tot tijd, liefst met gebiande aarde en asch, bemest worden. Felle hitte en aanhou- dende regens zijn ongunstig voor den nagel- boom, en doen de vruohten afvallen. De kruidnagelen zijn in vroegere tijden het eerst op het eiland Makjan ontdekt, vanwaar eenige jonge boompjes heimelijk v6<5r de komst der Portugezen naar Hoewamohel, op Ceram, en vervolgens naar de kust van Hitoe, op Am- boina, zijn overgebragt. Later zijn zij op Lei- timer, Saparoea, Haroekoe en Noesa Laut door de Nederlanders gebragt en heeft de aanplant, nadat deze overal elders in de Molukko's was uitgeroeid, zich uitsluitend tot die eilanden bepaald. De nagelteelt verkeerde tot aan het einde der vorige eeuw in bloeijenden staat, daar men jaarlijks een oogst van 600,000 ponden kruid- nagelen kon inzamelen. Wegens degrootepro- duJctie der jaren 1789 — 1791 werd er evenwel eene grootc extirpatie bevolen, aan welke, even als aan de in 1804 geheerscht hebbende hitte, de latere vermindering wordt toegeschreven; zoodat, terwijl men tot aan 1792 gemiddeld jaarlijks 200,000 ^ 300,000 vruchtdragende boomen telde, dit getal in 1805 tot dat van 84,991 veirminderde, waarom de opbrengst van 1800—1812 ook niet meer bedroeg dan 30,000 ponden *s jaars. Wijlen de Qouverneur-Generaal Mr. P. Mebktts spoorde, tijdens hij nog Gou- vemeur der Moluksche eilanden was, de oorzaak 300 KR— KW. van dien verbazenden achteruitgang op, en meende haar te bebben gevonden in de te digte beplanting der nagelboomen, die bovendien geheel zonder toezigt als in bet wild opgroei- den. Hij gaf in 1827 last tot aanplanting voor bet vervolg in geregelde tuinen onder onmiddelli}k Gouvernement$ toezigt. Na vele moeijelijlcbeden, ten gevolge yan tegenkanting der bevolking en bet bezwaar om gescbikte grotiden te viuden, kwamen de geregelde aan- plantingen tot stand, en in 1835 telde men reeds 128,000 op die wijze geplante boomen, die de beste resultaten deden vcrwacbten. Docb ook deze rerwachting werd weder tcleur- gesteld, daar de voorscbriften, bij den aanplant in acbt te nemen, niet doelmatig bleken te zijn. Dit gaf aan eenen lateren Gonvemeur der Mo- lukscbe eilanden, Jbr. de Stuebs, aanleiding tot bet uitTaardigen in 1839 van nieuwe voor- scbriften, die in 1845 door den toenmaligen Gouverneur dx Sekie&e weder eenigzins gewij- zigd werden met inacbtneming van bet stelsel der doeson's, volgens betwelk men den boom in zijnen natuurstaat op koele, bescbaduwde en eenigzins bellende boscbgronden laat groeijen. Met deze plantwijze werd reeds in bet ge- noemde jaar een aanvang gemaakt en naar bet algemeen gevoeleu der B^enten sobijnt men er goede vooruitzigten van te mogen verwacb- ten. Dien ten gevolge zijn er uu twee soorten van aanplanting ontstaan, te weten die in ge- regelde tuinen, onder dadelijk toezigt van bet Gouvernement, en die op boscbgronden. leder buisgezin is verpligt 40 nagelboomen in gere- gelde tuinen en 50 in de doeson's te onder- houden, en aan dit voorscbrift wordt getrouw gevolg gegeven, daar de bevolking in deze kultuur bare voornaamste, ja, bijna eenige bron van bestaan vindt. Op ultimo December 1853 tclde men op de Molukscbe eilanden 277,194 jouge en 133,986 vrucbtdrs^ende nagelboomen, waarvau op boscligronden 148,893 jouge en 94,232 vrucbtdragende, en dus in geregelde tuinen 128,301 jonge en 39,754 vrucbtdra- gende. De oogst van 1853 bedroeg 343,209 ponden. De mannen plukken de vruchten, terwijl de vrouweu en kinderen die, welke vallen, oprapen. Elke planter levert bet produkt zijner boomen bij 's lands pakbuizen in. Aan de bevolking M'ordt 30 duiten per pond betaald, waarvan 47o worden afgetrokken, die voor de belft aan de Regenten en voor de wedcrbelft aan de nagel- schrijvers ten goede komen. Buitendien worden nog voor bavilgclden aan de Regenten, Ouclsten CD Dorpsboofden / 15 per barra (van 550 pon- den) betaald. Jaarlijks worden de krvdnagden van Saparoea en Haroekoe, alsmede ait Amboiaa met een koopvaardijscbip naar Batavia over- gebragt. Deze overvoer is uitbesteed aan den aannemer voor de levering van rijst te Am- boina, tegen den prijs van / 22 per kojang. Euiper, Kuiperseiland, Poeloe Boc- rong of Vogel-eiland, eiland in de Java-zee, op de reede van Batavia, ^4 mijl ten Zuiden van Onrust, op 6** 2' 25" Z. Br. en 106° 47' 20" 0. L. Het is tbans verlaten ; weleer warea hier twee boofden, alwaar de scbepen konden laden en lessen. Ook waren er rerscbeidene maga- zijnen, waarvan tbans nog slechts een kruid- buis en een steenen pakbuis overig is. Het eiland is zcer laag, aan de Noordzijde strelt zicb een rif uit, op welks Westpunt een kegd- baken geplaatst is, in 9 voeten diepte bij den laagsten waterstand, terwijl op de klip ten Zuid-Westen van Kuiper een bol-bakeii k daargesteld. Kuhin, zie: Koehin. Kunata, dorp op bet Sandelbout-eiland, dat met nog drie andere dorpen onder eenen Radja staat. Kunlot Iiorie, dorp op Java, residentie Pekalongan, regentacbap Batang, distrikt Kali Salak. Kutta, zie: Koeta. Kwaai, dorp op bet Ceram-Laut-eiland Keloe, residentie Bauda. Kwaalbergsbogt (De), groote bogt aan de Zuid-Westzijde van bet zuidelijkescbiereiland van Nieuw-Guinea. Ewain, dorp op Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeliug, aan de rivier Nagara of Tabaloug. Kwajan, rivier in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, landscbap Sampit, die boven Tandjong Pan niet meer bevaarbaar en ook onbewoond is. Kwajangan, rivier op Java, residentie Pasoeroewan, afdeeling Malang, distrikt Ngan- tang. Kwakki, ankerplaats op bet Zuid- Wester- eiland Wetter, residentie Banda. Ewala, zie: Koewala en de daarmede verbondcn woorden. Kwalabi, dorp in Borneo's Westerafdeeling, rijk Landak, aan de rivier Djamboe. Kwalang, rivier in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, welke in de Mentaja valt, afdee- ling Sampit. Ewalang,. rivier en dorp in Borneo's Wes- terafdcelmg, rijk Simpang. De rivier ontspriji^t op dc grenzen van Meliouw, aan den ben; Lajang, en stroomt naar de Mantoet-ririer. Kwalang Ilir en -Oedik, benaming van KW. 301 twee distrikteii in Borneo's Westerafdeeling, lijk Simpang. Ewali, zie: Kawali. Kwaloe, landschap met rivier van gelijken na&m op Sumatra's Oostkust, eene onderhoo- righeid ran Siak, bestuiird door een Hoofd met den titel van Radja Moeda, Het telt een lOOtal inwoners, grootende^ls Batta's. In de rifier iK>nden zich talrijke krokodillen op. Er bestaat uitvoer van roiany was, maiten, sla- Yen, eii2. en invoer van blaauwe en witte lijn- waden en opinm. Kwalon, zie: Kwalang. Ewammor Besar en -Keljil, tvree dor- pen op den Oosthoek van het eiland Geram, re- sidentie Banda, regentscbap Oerong. Ewandangy dorp op Celebes' Noordkust, residentie Manado, afdeeling Gorontalo, rijkje Limbotto. Men vindt er e^n fortje en eene ankerplaats voor groote vaartnigen. Kwangsan, dorp op Java, residentie Pa- soeroewan, regentschap Bangil, distrikt Kota BaQgtl, bij de oostelijke grens. Ewangsan, dorp op Java, residentie Ba- gelen, regentschap Koeto Ardjo, distrikt Kemiri. Ewanjar, dorp op de Znidkust van het eiland Madura. Op den 17" September 1857 is het grootste gedeelte van dit dorp door eenen hevigen brand verwoest, waarbij 118 liuizen met hnnne aanhoorigheden vemield zijn. Ewantao, rijk op Sumatra's Oostknst, ten Zuiden van Siak, ten Westen van Indragiri, tea Noorden van Djambi en ten Oosten van de Padangsche Bovenlauden. Het staat onder het toezigt van den Ad- sIstent-Resideut van Indragiri. In het westc- lijke gedeelte is het land bergachtig, doch er zijn geen hooge bergen. De rivieren, die dit landschap doorstroomen, zijn de Kwantan, de Smjiegie en de Sibajong. De grond levert rljst, katoen, hennip, vruchten, koffij, sago, bamboe, tifflmer- en ander hont. Men vindt er veel vee en wild, ook olifenten; de bijen leveren vas en honig. Yoorts zijn er goudmijnen, Taarvan het gond ter Padangsche markt ge- bragt wordt. Het luchtgest^l is er zeer gezond en groeizaam. De hoofdplaats heet Locboe Djambi, waarnaar het geheele rijk ook wel eens Locboe Djambi genoemd wordt. Kwantan, rivier op Sumatra's Oostkust, rijk Kwantan. De rivieren Simawang, Ambilan, Ampat Plankies en Siejoejoeng maken hare Toornaamste bronnen uit. Deze vier aanzien- lijke en snelvlietende stroomen, bij welke nog eeuige andere kleine komen, vereenigen zich in eenen naauwen en zeer steilen, rotsigcn bej^pas, op 0** 31' tot 33' N. Br. en 100* 53' tot 54' O. L., in het landschap der VII Kota's bij het dorp Moewara, en stroomen, vereenigd zijnde, oost-noord-oostwaarts onder den naam van Batang Kwantan of rivier Kwantan. Na eenen oostelijken loop van ruim IVa grand ontvangt zij den naam van Indragiri, dien zij ook behoudt, tot zij zich door verscheidene arm en in zee outlast. Bij het gehucht Doerian Gedang is de Kwantan ongeveer 200 tot 250 voeten breed, en daarbij SVa* ^» ^j ^ ^n 11 vademen diep. Het bed is in dit gedeelte met klippen bezet; even wel wordt de rivier hier reeds bevaren met kleine vaartuigen. De oevers der Kwantan-rivier zijn doorgaans laag en glooijend en haar bed zal eene gemid- delde diepte hebben van I'/j tot 3 vademen. Langs de oevers liggen vele dorpen en ge- huchten, die onderscheidene landschappen vor- men. Deze rivier levert veel goud op, daar zij met twee armen uit de goudlanden van Soepajang komt. Het goud wordt door vrou- wen gewasschen. Ook leveren de putten, die in het aangrenzende land gegraven wordeu, veel goud op. Kwaos, radjaschap met gelijknamig dorp op de Oostkust van het eiland Coram, residentie Banda, bewoond door 800 Mohammedanen en Heidenen. Kwaos grenst ten Zuiden aan Oe- rong, ten Westen aan Salagor, ten Noorden aan Kian en ten Oosten aan zee. Ewarenga, dorp op Java, residentie en regentschap Pekalongan, distrikt Bandar Goe- niwang. Ewas, berg op de Zuid-Ostkust van het eiland Bintang, residentie Riouw. Kwassan, dorp op Java, residentie Ba- njoemaas, afdeeling Bandjar Negara, distrikt Poerworedjo. Ewee, zie: Kwien. Kwee Manies, dorp op Sumatra, resi- dentie PadaDg, distrikt Aauw. Kween, zie: Kwien. Ewenden, rivier op Java, residentie Ja- para, in de distrikten Majong en Japara. Eweret, dorp op Java, residentie Banjoe- maas, r^entschap en distrikt Poerwokerto. Ewien, eene der drie afdeelingeo, waarin het vervallen verklaarde rijk van Bandjermasin bij besluit van 11 Junij 1860 verdeeld is. Kwien staat onder eenen Controleur der derde klasse en verder inlandsch personed, onder direkt gezag van het Gouvernement. De rivier Kwicu outlast zich in die van Martapoera. Ewietaai, staatje op de Zuidkust van het eiland Timor, rijk Amanoebang. 308 KW— KY. Kwitie, beek in Borneo's Zuid- en Ooster- afdeeling, rijkje Kota Waringin, Tallende op den linker-oever in de Meutawei. Kwil, eilandje ten Westen van Billiton, in de Glement-staat. Kwitsng, dorp op Java, residentie Batavia, 4 palen van de stad, op den iveg naar Buiten- zorg. Het is eene wiik van het zevende dis- trikt, in het Noorder Kwartier. Kwoei, dorp op het Zuid- Wester -eiland Damma, residentie Banda, distrikt Milong, Kwood, berg in Borneo's WesteraMeelin^ rijk Sambas, op 2^ 20' N. Br. Hij le?«a:t rde yogelnestjes op, hoewel van sleohte hoedanig- heid, en vrordt daarom ook vrel Sarong Boerong geheeten. Hij is geheel begroeid. Kyle, kaap aan de Westkust van Celebes, op 2- 53' Z. Br^ 108° 44' 0. L. Kylie Heber, dorp op de Noord-Westkut van het Zuid-Wester-eiland Damnum residentie Banda. L. La of SobongkO) eUandje aan de West- kust Tan hot eMand fiillitoD, op de reede van Tjeroetjoep, op S'' 54' Z. Br. Lb, miertje op Borneo's Oostkust, dat in de rivier van Koetei valt. IMf tiner op bet eilaud Amboina» op de Zoidkust van Let schiereiland Hitoe. Zij ont- last zich Id de baai yan Amboma. Laag-eiland, benaming van een eilandje aan de Westkust van BilHton, in de Stoke* straat. Laag-eiland, naam ran een eiland in de Chinesche zee, tot de Natoena's behoorende, rtsidcntie Kiouw, op S** 11' N. Br., 107' 48' O.L. Iiftag-eiland, eilandje ten Oosteu van bet eiland Banka, in de straat Gaspar. Laaiy riviertje op Sumatra, in de Lampong- sche distnkten en in de adsistent-residentie Benkoelen. Laai of Lia6, landschi^ op bet eiland Groot Savoe^ residence Timor, ODder eenen Radja. La Ala, dorp op bet eiland Ceram, aan de Oostzijde yan bet schiereiland Hoewamobel, tusachen de riyieren Walebi en Wamoele. Het telt 600 zielen. Ttaanhof^ buitengoed op Jaya, residentie fiatavia, niet yer yan MatramaD. Het landhuis is in der tijd door den Eaad yan Indie Wie- GXMAV gebouwd. Laapi, zie: Lapi. Laar, zie: Laer. Laarat, zie: Larat. Laar Qedog, riyier op Jaya, residentie Kediri. Zij ontspringt op den berg Kloet, ter hoogte yan 3,480 Bijnlandscbe yoeten boyen de opj^rylakte der zee. Laars (De), koraalbank in de zee yan Ce- lebes, op 5* 52' Z. Br. en 117* 58' 0. L. Laara-eiland, zie: Salinaf. La Atoe, dorp op bet Sandelhout-eiland. Laba, riyier op de Oostkust yan het eiland Boero, weike met eene oostwaartsche rigting in zee yalt. Labah, eiland ten Westen yan Nieuw- Gninea, in den Wageoe-Misool-Arcbipel. Het staat onder Salwati. Labahan Boewigay dorp op Sanuitra, in de Batta Landen, aan de Simpang Kiri. Labahia, dorp op de Noordkust yan bet Sandelhout-eiland. Vroeger badden wij er een Posthouder, docb deze post is weder inge- trokken. Labak, gebucbt op Jaya, adsistent-resi- dentie Buitenzorg, distrikt Parong. Labakangy landscbap op Celebes, behoo- rende tot de afdeeUng Noorderdistrikten of Maros, onder eenen Regent. Labakang was in 1824 een yersterkte post, waar, toen de op- stand op bet eiland nitbrak, de 2o Luitenant GuiLi^H beyel yoerde en yoor de oyermagt des yijands en bet yerraad der beyolking zwicb- ten moest. Labakassin, gebucbt op bet eUand Groot Sangir, residentie Manado, dat bij de uitbar- sting yan den Aboe, in 1856, geheel yerwoest is. Labak Manak, Maleiscb dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Dajoe, afdee- ling Boeson en Bekompai, aan de Barito, be- hoorende tot bet gebied yan Bekompai. De beyolking, een 40tal zielen sterk (1857), yiudt baar bestaan in den afyoerhandel yan ruwe yoortbrengselen uit de Doesonlanden. Labaziy distrikt met gelijknamig boofddoxp op Jaya, residentie Soerakarta, afdeeling Soe- kawati W^tan, met ruim 28,000 inwoners. Eene gelijknamige suikerfabridc is nabij de hoofdplaats Soerakarta^ Oost yan de Solo- riyier gelegen. Laban, dorp op Jaya, residentie Samarang, afdeeling Demtdc, distrikt Mangar. Laban, twee dorpen op Jaya, residentie Samarang, regentschap Kendal, een in het dis- trikt Kendal en een in Perboean, aan de riyier Tjankring. Laban, dorp op Jaya, residentie en regent- schap Soerabaja, distrikt Goenong Kendeng. Op 1 paal afistand:i yan deze plaats komt eene modderwel yoor, waaruit mineraalwater bor- relt, dat een sterken, walgelijken en ziltigen reuk beeft. Laban, dorp op Jaya, residentie Probo- linggo, distrikt Lamadjang. Laban, landschap en riyier in Borneo's Westerafdeeling, rijk Sintang, aan de Kapoeas- riyier. Labang, dorp op Borneo's Oostkust, rijk Koetei, aan de rivier Bongan. Labanaki, dorp op Sumatra, koningrijk Achin, op 3* 20' N. Br. 304 LA. Laban Asam^ dorp op Java, adsisteut- residentie BaDJoewangi, distrikt Rogo Djampi. Labanda, rif in de Indische zee, ten Wes- ten van het eiland Nias. Labaney, baai en dorp aan de Westkust van Celebes, in de straat van Makassar, op S** 40' Z. Br. De diepte der baai is 28 of 80 vademen, op V4 ™^j^ "^^^ ^^ I^vlbU Men kan er uitinuntend drink water innemen. Iiabanjow, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, in het voormalige rijk Bandjer- masin. Laban Tiga, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, rijkje Kota Waringin, bewes- ten de Koemei. Ijabasso, kaap aan Celebes' Westkust, op 4' 18' Z. Br. Labaya, zie: Labahia. Labba (Si-), baai aan de Oostkust van Zuid Fora, een der Mentawei-eilanden. Zij is ter Avederzijde met rotsen bezet en heeft in baar midden een koraalrif, aan welks Zuidzijde een zachte moddergrond wordt gevonden. Iiabeang, eiland in den Molukscben Archi- pol, ten Oosten van het Sangir-eiland Sjiauw. Label, rivier in Borneo's Westerafdeeling, distrikt Meliouw, welke in de Kapoeas yalt. Labenki, eiland bij de Oostkust van Ce- lebes, volgens VosMAEB, op 3° 25' Z. Br. en 122" 30' 0. L. Het is door de straat van dien naam van Celebes gescheiden, welke zes kabellengten breed en veilig om door te zeilen is. Het eiland is bedekt met hoog bosch en kreupelhout, hoog, steil en onbewoond. Labet, berg op Java, residentie Banjoe- maas, regentsehap Poerbolinggo, distrikt Tjah- jana, tot het Dieiig-gebergte behoorende. Op zijne kruin ligt het heilige graf van den Pa- ngeran Wali Djamboe Karang. LabetaUy dorp op den Westhoek van het eiland Adanara, residentie Timor. Labidjoe, dorp op Java, residentie Preanger Eegeutschappeu, afdeeling Soemadung. Labila, dorp op het eiland Madura, op het middengedeelte der afdeeling Soemanap. Labioe, dorp in Borneo's Zuid- en Ooster* afdeeling, in het voormalig rijk van Bandjer- masin, aan de Nagara-rivier. LabOy zie: Laboe. Laboadja, zie: Laboeadja. Laboadjoa, zie. Tjarik (Laboehan-). Labober, een der Tenimber-eilandcn, resi- dentie Banda, in den Molukschen Archipel, ten Noord-Westen van Timor Laut. Dit eiland bestaat uit eenen 600 a 700 voeten hoogen piekberg en is zeer klipachtig, doch evenwel met boomgewas begroeid. Aan den Oo&tkant vindt men zoet water, dat van het gebergte afkomt. Langs de Westzijde van Labober zijn eene menigte eilanden en banken gelegen, die de doorvaart naar zee beletten. Het water is hier rijk aan visch. Labobo, groep eilanden in de Moluksche zee, aan de Oostkust van Celebes, residentie Ternate. Zij bevat de eilanden Labobo, Ma- lamoelang, ^ilomanoek, Toembak-paono en de twee eilanden Toembak. Het eiland Labobo of Loeboeba is gelegen op 2"" Z. Br., 123^ lO' O. L. ten Zuiden van Peling en telt, volgens opgave van 1852, 166 bewoners. Laboe, dorp op Sumatra, op de Noord- Oostzijde van het rijk Achin, bezuiden Pedir. Er wordt handel in peper gcdreven. Laboe, kaap aan Sumatra's Oostkust, rijk Indragiri, op 0" 48' Z. Br. Laboe, dorp op Sumatra, residentie Palcm- bang, distrikt Rawas, aan de rivier Lekoh. Laboe, kaap aan de Oostzijde van de zuid- westelijke landtong van Celebes, op 5** 23' Z. Br, 120* 25' 0. L. Laboe, dorp op het eiland Madura, aande Noordzijde van de afdeeling Madura. Laboe, dorp op het eiland Bauka, distriit Marawang. Laboe, zie: Laboeha. Laboeadja, regentsehap met gelijknamig dorp op Celebes, afdeeling Noorder-distriklen of Maros, in het gebergte gelegen. Laboe Agam, dorp op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlanden, afdeeling TauahDatar. Laboean, zie: Laboehan. Laboe Arang, dorp op Java, residentie Bantam, afdeeling Serang, partikulier land Tjikandi Oedik. Laboeba, zie: Labobo. Laboe Batoe, dorp op Sumatra, residentie Palembang, distrikt Rawas, aan de rivier LekoL Laboe Boea, dorp en kaap aan den Koord- Westhoek van het eiland Soembawa. Laboeha, dorp op het eiland Batjan, resi- dentie Ternate, dat in 1699 door de onzen op de Portugezen veroverd werd. De inv oners staan on der het gezag van eenen beambte, die den titel voert van Sergeant Laboeha^ met ecni^'c Hoofden onder zich. De inlandsche Christenen, die hier wonen, worden van trjd tot tijd door den Zendeling van Ternate bezocht. Er is eeiie school, in welke 40—50 kinderen door eenen inlandschen Meester ondcrwezen worden. De huizen zijn meest van bamboe, hebben veelal ruime met vruchtboomen beplantc tui- nen, en zijn door heggen van de vrij bretdc LA. 805 siiaiea a^eadiMd^n. Qei foogcnaamde paleis Tu den ^taa is onaanzienlijk. Het fort Bar- nereld %( eenige mimiten bniten dit dorp en beeft ee&e goed iugerigte iofimeiie, in welke eea 40tal lijjden verpleegd kunnen woides. De inlaoden, onder welke vele Tematanen, leven nn den handel en de yiachvangst. Be inJIand- sehe Chzistenen Tindea grootendeels Iran be- staan in den kleLabandel. Van Laboeha loopt eea oieaw aaogelegde w^ naar Mombia^ langs de nvier AmassL Laboe Hadji^ zie: Laboehan Hadji. Laboehan, beieekeiU ankerplaats of mde. Foorden, met Laboeban zamengeaield^ welke hier nid poerhmeM, zoeke me» op het looord van on- denckeiding, LaboehaHy eiland bij de Noordkusi van fioriieoi Tddr de baai yan Borneo of Broenai, 15 mijlen yan den val, tusschen 5° 11^ en 5' 25' N. Br. en tussoben 115° 10' en 115° 25' 0. L. Dit eiland is met digte bosschen bedekt, met uit2ondering der weinige plekken, die zijn oj^uimd tot den aanleg eener stad yan gelij- keu naam, aan eene baai aan de Oostkust, die door bet eilandje Daat wordt beschermd, en tot de ontginning der belangrijke steenkolen- beddingen, die yooral nabij de Noordpunt wor- den aaogetroffen, en> door een Engelsche maat- achappij geexploiteerd, zeer bruikbare steen- kolen TOO! de stoomyaart opleyeren. Tot 1846 Tormde dit eiland eene onderhoorigheid yan den Saltan yan Broenai of Borneo Proper^ op de Noordkust yan Borneo, maar bet was toen geheel onbewoond. Bij een yerdrag yan 24 December 1846, werd het aan de Britsche krooQ a^estaan en beyat tbans eene beyolking van mim 1,500 zielen, meest yoor den mijnar- bold gebezigd. De besetting door de Engelschen g&f aanleidmg tot yertoogen yan den kant yan tiet Nederlandscb Gouyernement, gegrond op het traktaat yan 1824, maar die zonder yrucht zijn gebleTen. Zie : Le Moniteur des Indes Orientalee fi OccidetUales, Tome 1, pag. 295 : Quelques con- fideraihM et souvenirs hisioriques a ^occasion de ^ prise de possession de Laboeanpar fAngleierref alsmede: P. J. Vxth, Borneo^ s fresiera/deeling, DL n, bL 636 vy. Laboehan, riyier op de Oostkust yan het eiland Lombok. Zij is de grootste riyier yan die kust en heeft haren oorsproDg op den berg KuidjaoL Laboelian, berg en dorp op Sumatra, re- tidentie Padang. De berg is 300 Eijulandsche voeten hoog. Laboehan, boek op Sumatra, aan de West- zijde der a£deeliiig Ajer Baugies. Laboehan, dorp op Sumatra's Oostkust, rijk D^li. Het bestaat uit kleine ellendige batten, waarran de bewoners zicb bezig bou- den met bet bouwen yan yaartuigen. Laboehan, plaats op de Oostkust yan bet eiland Qili Badja, residentie Madura. Laboehan, twee dorpen op het eiland Ma- doia, een aan het Noorder* en een aan bet Zuiderstrand yan bet diatrikt Bangkalang. Laboehan, dorp op Jaya, residentie Ban- tam, afdeeling Tjiiingin. Laboehan, dorp op Jaya, residentie Soe- nd)aja, xegentschap Sidajoe, aan het Noorder- strand yan bet distrikt Priedjik. Laboehan, boek aan Jaya's Noordkust, residentie Rembang, aan de soheiding der dis- trikten Binangoen en Kragan. Laboehan, dorp op Jaya, residentie Pe- kalongan, regentscbap Batang, 40 palen ten Westen yan Samaxang, aan de Jaya-zee. Van den wal bij dit dorp loopt een koraalrif, tot omtrent 2 mijlen in zee. Laboehan, dorp op Celebes' Westkost, rijk Kajeli. Laboehan Amok, dorp op Sumatra, re> sidentie Padang, niet yer yan de hoofdplaats. Laboehan Amok, baai aan de Zuid-Oost- zijde yan bet eiland Bali, rijk Xarang Asam, op 8^ 3V Z. Br. en 115** 35' O. L. Er is eene ankerplaats in 10 tot 20 Rijnlandsche yademen. Aan deze baai ligt een geUjknamig dorp. Laboehan Barat, eil^d ten Westen yan Sumatra, in de Indische zee, ten Zuiden yan het eiland Marsalah en daaryan door eene straat gescheiden. Het is 3 mglen lang en zeer berg- achtig. Laboehan Batok, rif aan Jaya's Oost- kust, op 7" 47' 40" Z. Br. Laboehan Belanda, boek aan de Noord- kust yan het eiland Boeton, op 4'' 26' 2" Z. Br. en 123*^ 1' 1" 0. L. Laboehan Bini, riyier en baai op Bor- neo's Noord- Oostkust, rijk Sambilioeng. Laboehan Dapor, eilandje bij het eiland Banka, in de straat Banka, Oost-Noord-Oost yan Ludpara. Laboehan Djawa, een der Pagei-eilaudeu, ten Westen yan Sumatra, met 160 bewoners. Laboehan Hadji, dorp op Sumatra, op de Westkust yan het koningrijk Achin, welks hayen op 92° 4' 0. L. ligt. Hier hebben zicb reeds yan de yroegste tijden af Maleijcrs ge- yestigd. Er bestaat handel in peper. Bij deze plaats liggcu kopermijueu, yan wicr koper dui- ten worden geslagen. Laboehan B^adji, zie: Bally. 20 30^ LA. Laboehan Kadjang, rif aan de Oostkust van Java, in de straat Bali, op 7' 51' 50" Z. Br. Laboehan Eanso, dorp op Java, adsis- tent-residentie en distrikt Banjoewangi. Laboehan Kesambi, dorp op Java, re- Bidentie en regentscfaap Bezoeki, aan den groo- ten weg. Laboehan Kidool, dorp op Java, resi- dcntie en regentschnp RemlMmg, distrikt Bi- nangoen. Laboehan Era, ladang op Sumatra, in de Batta-landen, landscbap Simpang Eanan. Laboehan Lodjan, dorp op Celebes' znid- wcstelijke landtong, landschap Bonthain. Laboehan Lor, dorp op Jara, residentie en regentschap B^mbang, distrikt Binangoen. Laboehan Matsig, dorp op de Znid- Westkust van het eiland Gili Radja, residentie Madura. Laboehan Paedr, hoofddorp van het dis- trikt Boengoes, op Sumatra, residentie Fadang. Laboehan Badja, zie: Latoe Halat. Laboehan Ratoe, eiland aan Java's Noord- Westkust, in de baai van Bantam. Laboehan Tengah, rivier op Sumatra's Oostkust, landschap Tanah Poetih, die in de Eakan valt. Laboehan Tinjang, rif aan de Oostkust van Java^ op T 61' Z. Br. Laboek, baai aan de Noord-Oostkust van Borneo, op 6' N. Br. en Wr 50' 0. L. Zq is door vcde koraalbanken omgeven. Laboe Laboe, eiland ten Westen van Su- matra, in de Indische zee, tot de Taboejong- eilauden behoorende. Laboe Laboe, dorp op de Westkust van het eiland Noord Pagei. Het is zeer bevolkt en ligt in de nabijheid van een riviertje, waarvan het water drinkbaar is. Laboemboen, berg op de Noordkust van het eiland Soembawa, rijk Sangar. Laboeng, distrikt op Sumatra, residentie Pnlembang, landschap Bedjang. Laboeng, dorp op Sumatra, residentie Ta- panoeli. Laboeng, riviertje op Borneo's Oostkust, dat in de rivier van Koetei valt. Laboe Padi, dorp op den Westhoek van het eiland Soembawa. Laboer, benaming van twee rivieren in Borneo's Westerafdeeling, eene in het Noord- Westen van het rijk Sintang, welke in de Ka- tocngouw valt, en eene in Sintang, landschap Sibouw, welke in de Kapoeas vloeit. Laboe Sipapagoh, dorp op Sumatra, re- sidentie Tapanoeli, distrikt Groot Mandaheling. Laboho, landschap aan .de Zuid-Westknst van het eiland Engano, met rnim 500 zielen, onder eenen Badja, Labojan, groote rivier in Borneo's Wes- terafdeeling, in het Noorden van het rijk Sin- tang. Zij komt van Broenai's grenzen en valt met eenen tak in het meer Loear en met eenen anderen, namelijk de Blitang, in de Kapoeas. Labokto, dorp op Java, residentie Prean- ger Regentschappen, afdeeling Boekapoeta, un de Kali Sondo. Labong, zie: Laboeng. Labor, zie: Laboer. Laboran, dorp op Java, residentie Bantam, Wester Eegentschap, distrikt l^jiringiii, benoor- den Bama. Lahore, dorp op de Oostkust Tan het eiland Moena, dat onder Celebes behoort. LaboBSO, dorp op Celebes' Westkust, af- deeling Noorder-distrikten. LabosBO, dorp op Celebes' Westkust, lijk Wadjo, onderhoorig aan Sop^ng. Labota, dorp op het eiland Manoet. Het behoort onder het op Celebes' Oostinist gele- gen rijk Tamboekoe, distrikt Bahoe Solo. Het bevat 8 huizen en 47 inwoners (185S). Labowan, zie: Laboehan. Labroek Kidool en -Lor, twee dorpen op Java, residentie Probolinggo, distrikt Lamadjang. Ladang, rivier op Sumatra, adsistent-resi* dentie Benkoelen, afdeeling Lais, die in de Patie valt. Ladangara, dorp in het binnenland nc het eiland Lombok, nabij het groote meer. Ladang Ini, dorp op Sumatra, residentie Padang, distrikt Oelakan. Ladang Lawas, twee dorpen op Sumatn, residentie Padsmgsche Bovenlanden, een in bet distrikt Batipoe en een op de grenzen van de L Kota's en Tanah Datar. Ladang Soengei Bali en Ladang Soengei Sehepoe, twee doipen op Sama- tra, residentie Padang, distrikt Kota TeogaL Ladara, dorp op het bewesteu Sumatra g^ legen eiland Nias. Ladekan, dorp op Java, residentie Sana- rang, distrikt Salatiga^ op Soerakarta's grond- gebied. Ladi, kaap aan de Noordkust van Borneo, in de zee van Karimata. Ladi, rivier aan de Zuidkust yan het eiiasd Bintang, residentie Biouw. Ladialondang, rivier in Borneo's Zoid- en Oosterafdeeling, welke, in de afdeeling Mar- tapoera, in de rivier Halalak vloeit. ;, meer op Java, resideotie Probo- LA. 307 lioggo, afiieeliTig Lamadjang, distrikt Banoe Lamongan. Ladirang, dorp in Borneo's Znid- en Oos- terafdeeling, aan de riyier PatiAi» afdeeling Doeson en Bekocnpai. Ladjfty berg op Java, op de grenzeu van de Freanger Eegentschappen en Krawang. Ladja, kaap aan Java's Noordknst, resi- doitie Soerabaja, Noord-West van Grissee. LadjiJcobang, dorp op Java, resideniie Cheribon, afdeeling Madja Lengka, distrikt Djati Wangi. Ladjing, rivier op Java, residentie Pasoe- loevan, afdeeling Malang. Zij ontspringt in liet distrikt Pakkies, aan den Toet van het Tengger-gebei^te en ontlast zich in de Ngam- prong. In dese ririer ligt een dam en aan bare oeyers heeft men koffijpelmolens. LacUoe, rivier in Borneo's Westerafdeeling, in het Noorden van het rijk Sintang, velke in de Malo of Ambalo valt. Ladjoe, (Ouba), poststation op Java, re- sidentie Bembang, afdeeling Toeban, distrikt Singahan. Ladjoor, rivier en dorp op Java, resi- dentie Soerakarta, afdeeling Padjaug, distrik- ten Klatten en Bojolali. Ladjouw, eene der vier mondingen van de ririer van Indragiri, op Sumatra's Oostkust. Ladjouw* Egtak van de rivier van Djon- kong, in Borneo's Westerafdeeling. 