Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Inderdaad is hun beheer — ele régime du sabre,” zoo als oppervlakkige beoordeelaars het soms minachtend noemden — herhaaldelijk en scherp aangevallen, met miskenning zoowel van zijne verdiensten als van zijne noodzakelijkheid tegenover eene fanatieke en oorlogszuchtige bevolking nog telkens tot opstand gereed of nog niet onder- worpen, voor wie macht de maatstaf was van het recht en de uniform het teeken van gezag. Van de zijde van wetenschappelijke tegenstanders gold die kritiek echter niet den vorm maar het wezen van het toenmalige regeerings- stelsel, een stelsel waarop die landvoogden slechts indirect invloed konden uitoefenen, dat zelfs met hunne inzichten soms in strijd was; en <ver hunne persoon en de militaire autoriteiten in ‘t algemeen, spreken zij doorgaans met hoogen lof. Zoo b. v. Duval, wien men in dit opzicht 10° 148 niet van partijdigheid kan verdenken. * Hoewel hij voor het eigenlijke kolonisatie-werk de voorkeur gaf aan een burgerlijk bewind, omdat die taak voor den militair slechts bijzaak kan zijn, verwachtte hi echter alleen heil van oeconomische hervormingen; en omtrent het vaderschap van het door hem bestreden regeeringsstelsel zeide hij: sce régime reconnaît pour père et pour appui lesprit civil aussi bien que lesprit militaire, parce que c'est l’esprit de la nation elle-méme, habituée aux méthodes de dis- cipline dans le travail et de protection douaniére.” ? Een militair bestuur achtte hij voor Algerié nog noodig in 1857 toen men de proef met een burgerlijk bewind stond te nemen ;° en volgens A. de*Broglie, die in 1860 na die proefneming schreef, was het ook toen nog het eenig mogelijke.* Ein- delijk getuigde Robe, dat juist de wetgeving van het zuiver militaire tijdvak van vóór 1848 den meest praktischen en historischen weg ten opzichte van de inlanders gevolgd had. ° Alvorens de »Mémoires” verder te kunnen volgen moe- ten wij dat vroegere stelsel beknopt in herinnering brengen. ° Vóór 1848 stond nagenoeg geheel Algerië onder abso- Juut militair gezag. Het opperbestuur berustte te Parijs bij den minister van oorlog bijgestaan door een directeur- generaal voor de Algerijnsche zaken, eene betrekking die Randon van 1848 op '49 bekleedde. Onder dien minister bestuurde de gouverneur-generaal door middel van de be- velhebbers der 8 provinciën (commts. supérieurs), en de kommandanten der onder-afdeelingen (de subdivision et de cercle). Hem stond ter zijde een hooge raad van ad- ministratie (conseil supérieur d'administration), uitgemaakt door de chefs der militaire en de directeurs der burger- lijke diensten. In een klein gedeelte van de kolonie, het z. g. burger- O. a. blz. 106108. Blz. 15. Blz. 112—113 enz. „Une reforme administrative en Algérie”: Revue des deux Mondes, en 15 Januari en 1 Mei 1860; tweede artikel blz. 298303. 5 Blz. 58. 6 Zie o. a: „Ordonnance du 15 Avril 1845,” in Ledru Rollin „Journal du Palais,” Lois, décrets, règlements et instructions d'interêt général. Jaargang 1845, blz. 60. 149 lijk territoir (territoire civil), d. i. waar de europeche bevolking talrijk genoeg was om in de publieke diensten te kunnen voorzien, stonden burger onder-directeurs, commissarissen, maires (burgemeesters) en adjuncten (wethou- ders), allen ter benoeming van de regeering en dus ambten aren, aan het hoofd van de arrondissementen, regeering- kringen (cercles) en gemeenten; en behoudens uitzonderin- gen was het gemeene recht daar geldende. Per arrondissement had men eene consultatieve commissie, uitgemaakt door de chefs van diensten en drie europeche 149 lijk Notabelen Das gewöhnliche, konnte van 28 September ‘41'werden ook gemeenteraden ingevoerd, doch ter benoe- ming van de regeering en slechts bevoegd om over de gemeenterade en wenschen uit te spreken, terwijl de werkkring en de bevoegd- heid van maire en adjuncten dezelfde waren als in Frankrijk. Deze gemeentelijke organisatie trad echter te nauwernood in werking toen de omwenteling van '48 uitbrak. In het overige grondgebied (mixte” en “sarabe”) werden alle diensten en functiën, zelfs de rechterlijke, waargeno- men door de militaire autoriteit, en hieronder stonden dus ook de daar gevestigde Europeanen. Dit heette daarom in het algemeen het militaire territoir. In het gemengde (mixte) werd die autoriteit bijgestaan door consultatieve commissiën, eene per stad, waarin naast de chefs van diensten twee europeche en twee inlandsche notabelen geroepen werden. Voor de administratie der arabische stammen (pays arabe) hätten de kommandanten onder z. g. arabische bureaus, politieke en administratie lichamen, zamengesteld uit Fransche officieren die met de taal, de zeden en de instellingen van de stammen vertrouwd, hunne hoofden moesten bewakenen en leiden. Deze hoofden van den stammen (k aid) en van zijnne administratie onderdeelen of ferka's (cheik hs), evenals de aghas en bach-aghas over meerdere stammen, werden aangesteld door  zelfstandigheid toe te kennen. Evenals de overige koloniën kreeg het zijne vertegen-woordigers in de wetgevende vergadering, eerst 4 daarna 3!. De hooge raad van administratie werd een regeerings-raad (conseil de gouvernement) doch bleef een adviseerendlichaam. Onder voorzitterschap van den G. G. bestond hij uit: secretaris-generaal, procureur-generaal, chef van den gene-staf, bisschop, rector van de akademie, opperbevelheb van de zeemacht, chef van de genie, hoofd-inten-dant en 3 raadsheeren-rapporteurs. Voor het civiel gebied, in iedere provincie een departe- ment vormende, werden prefecturen opgericht te Oran, Algiers en Constantine. Die prefecten stonden echter ook onder den M. v. O. met wien zij evenwel rechtstreeks cor- respondeerden; en de G. G., die voor de algemeene veilig- heid verantwoordelijk bleef, behield niet alleen zijne vrijheid van handelen voor algemeene maatregelen van bestuur, maar had tegenover de prefecten recht van toezicht en raad en recht van beslissing ingeval van geschil met de militaire autoriteit. — In ieder departement zou een alge- meene raad (conseil général == provinciale staten) optreden, in bevoegdheid overeenkomende met die van Frankrijk en door rechtstreeksche verkiezingen te benoemen (électif) ?. Evenzoo zouden de gemeenteraden rechtstreeks gekozen worden. Kiesgerechtigd werden alle Franschen of als zoodanig genaturaliseerden, 21 jaar oud en minstens een jaar in de gemeente gevestigd, onder beperkter voorwaarden ook vreemdelingen en inlanders; verkiesbaar, alle kiezers 25 jaar 1 Art. 42, decreet van 5 Maart en 21 der Grondwet van 4 Nov. 1848: J. d. P., bl. 22 en 354. 3 Besluiten van 9—16 Dec. 1848: J. d. P., blz. 421, en Randon D. I., blz. 369. 151 oud. De bevoegdheid van den raad bleef echter wat zij was. Tegenover dien rasch had de G. G. recht van schorsing, maar niet van ontbindung. Het militaire territoir — het overgroote deel — bleefonder zuiver militaire beheer en exceptionnel recht, en daaronder moesten ook blijven zoodanige stammen of ge-deelten van stammen van het burgerlijk territoir die nogonder de tent leefden. De verklezingen voor de wetgevende macht en de gemeenteraden hadden plaats, maar de algemeene raden bleven eene doode letter. Volgens Duval werkte het algemeene stemrecht in Algerie evengoed als in Frankrijk, waar het echter toen nog alte wenschen overliet, vooral onder den invloed van een deel der pers. Ook in Algerie stond deze niet meer onder censuur en maakte zich schuldig aan uitspattingen. Intusschen hield de europesche bevolking zich over 't algemeen rustig; doch de inlandsche, die op verzwakking van de regeering en het leger rekende, kwam op verschillende punten in opstand, en in de Zibans, waar Zatcha het centrum was, kon deze slechts ten koste van aanzienlijke verliezen onderdrukt worden (Oct.—Nov. '49). De staatsgreep van 2 December 1851 bracht naturwissen okherp. De censuur werd hersteld, en de drukpers aan strenge bepalingen en scherp toezicht onderworpen. Bij decreet van 2 Februar ‘52 ontnam Napoleon, toen nog president van de Republik, aan Algerië — ook aan de overige ko- loniën — zijne vertegenwoordigers; en het senaats-besluit van 3 Mei '54 stelde het zoowel in staatkundigen als administratieven zin weer geheel onder voogdij van de regeering. Deze keerde nu' ten opzichte van de gemeentelijke organisatie het besluit van 16 Aug. 1848: J. d. P. ble 967; zie verder voor de gemeentelijke organisatie het besluit van 4 Nov. 1948, ib bis. 368 Art. 16 decreet van 16 Dec. 1848 Daval bl. 68, en rapport van prins Nappleon van 27 Oct. 1858: J.d. P., 1858, bls. 348. Bla. 293. Ageschaffen bg art. 8 der constitutie van 4 Nov. '48. Bg decreet van 28 Maart 1852 (J.d. P., bls. 202). Zie verder voor de drukpers het decreet van 14 Maart 1855. By decreet van 8 Juli '54: zie Monitear. In hoofdzaak terug tot de organisatie van 28 September '47, volgens welke behalve maire en adjuncten ook de leden van den raad ter harer benoeming waren, de zittingen niet publiek en de verslagen daarvan alleen met hare toestemming mochten worden uitgegeven. Hiermede had alle zelf-standigheid voor Algerië weer opgehouden. Aft en tout voor al in '54 en op het einde van '56 werd bet burgerlijk territoir echter uitgebreid »ten einde de be- volking te ontwennen om alles van de regeering te verwachten en haar tot meerderjarigheid op te leiden”. *Nach- mate namelijk centrum’s van bevolking daarvoor rijp werden geacht, werden zij gesteld onder het bestuur van de prefecten, waarbij echter nog drie overgangstrappen zijn te onderscheiden: het district, onder een commissaris die om zoo te zeggen alle openbare betrekkingen in zijn person vereenigde; de onvolledige gemeente (commune incomplète), beheerd door een maire en adjuncten; de ge- constitueerde gemeenten (commune in complète), die volledig georganiseerd was en geheel onder het gemeenten stond. *In het begin van '57 telde het burgerlijk territoir 47 gemeenten met 166 lokaliteiten en eene europesche bevolking van 150,000 zielen. ® Voor het beheer der inlandsche bevolking van deze gemeenten, werden de maire bijgestaan door een cheikh onder toezicht van het departementaal arabisch bureau; voor de rechts- pleging ble ef zij onder hare kadis en medjeles, bei den door de Fransche autorité aangesteld en warover later bij Justitie. Leeren wij thans de Arabische maatschappij en haar beheer eenigzins nader kennen. Zich gebonden achtende door de capitulatie van Algiers van 5 Juli 1830, de fundamentelle acte die aan de inlanders o.a. de eerbiediging van hun godsdienst en eigendom waarborgde, had Frankrijk het stambestuur en den daar- 1 Rapp. van den M. V. O., maarschalk Vaillant van 18 Juni 1854. 2 Duval blz. 70. 8 Annuaire des Deux Mondes 1857/58 blz. 181. De europeche bevolking van Algerie bedroeg 31 Dec. 1856 in ’t geheel 168,000 zielen. 4 Van de vijfde alinea van die acte, waarop het hier aankomt, geven verschillende schrijers uiteenloopende lezingen en bouwen 153 aan verbonden maatschappelijken toestand onveranderd ge- laten. Trouwens leerde men dezen slechts langzamerhand kennen en is het wijzigen daarvan vooral eene quaestie van tijd. Dien toestand kenschetste Ars. Vacherot als «le com- munisme enté sur la division des classes” '. Bij de Arabie- ren vindt men slechts zeldzaam individueel grondbezit: de z. g. arch (sabega)-gronden blijven communaal-goed in den stam of den douar; de melk-goederen in de familie, en de arabische familie is een eeuwen-oude boom waarvan de takken haast ontelbaar zijn. De uitgestrekte weide-gron- den van den stam (terres de parcours) zijn tot gemeen- schappelijk gebruik; de bouwgronden worden douars-gewijze verdeeld door kaïd en cheikhs bijgestaan door eene djemâa van de voornaamste notabelen. Dit geschiedt echter niet telken jare geheel op nieuw zooals men  tijden was dat het geval, doch het tijdvak van herziening werd langzamerhand ruimer en ruimer, en zoo blijven dezelfde akkers voor een goed deel in dezelfde handen, juister gezegd in handen van denzelfden famille-groep, en gaan zelfs op de erfgenamen over; bij vertrek of versterf of ingeval van onbruik, wordt er ten behoeve van anderen over beschikt. Overigens geen kadaster, geen omschrijving, geen afbakening op het terrein, of wel zeer vage grenzen; zelfs voor de mel ks slechts bij uitzondering behorlijke eigendoms-titels, en deze melks som zoo vermengd of verwant met arch-gronden, dat zij moeielijk van elkander te onderscheiden zijn: dus alle aan-leiding tot verwarring en voortdurend geschil. Bij die verdeeling van de akkers wordt alleen aan de fellahs, dit zijn zij die een of meer span ossen bezitten, een evenredig deel toegewezen; zij vormen de midden- daarop hunne redeneeringen. De officieele tekst luidt: „l'exercice de la religion musulmane restera libre; la liberté des habitants de toutes clases, leur religion, leurs propriétés, leur commerce et leur industrie ne recevront aucune atteinte; leurs femmes seront respectées, le général en chef en prend l'engagement sur l'honneur” (Moniteur du 1% Juillet 199). 1 l'Algérie sous l'Empire:” Rev. d. D. M., 1 Sept. 1869. 3 „La fusion des races en Algérie: Economiste francais van 3 Maart 1877. 3 Robe, blz. 59-56 en 76—79. 154 klasse. Voor deze moeten de khammes of proletarières, verreweg de talrijkste klasse, het land bebouwen tegen vergogend van 1/5 of 1/6 van de netto-opbrengst van den oogst. Afgescheiden van de mindere behartiging die het gevolg moet zijn van het communaal bezit, geschiedt dit bezit. bouwen bij een bevolking die althans een gedeelte van het jaar een zwervend herdersleven leidt, uit den aard der zaak als terloops, op primitieve en oppervlakkige wijze; daarbij komt de moeielijkheid voor die verwijderde nederzettingen om be- hoorlijk landbouw-gereedschap te bekomen en dit in bruik- baren staat te onderhouden. Door meerdere uitgestrekteid tracht men de mindere opbrengst eenigzins te vergoeden. Vacherot schatte deze gemiddeld op 6 a 7 hectol. koren per hectare; volgens Duval staat de arabische landbouw in resultat gelijk met »une demi-stérilité”?; en Broglie zegt: »l’Algérie est une terre non pas inculte mais mal cultivée; ce n'est pas le désert, c'est la dévastation.” ® Geen wonder dat de khammes (het vijfde) geregeld in armoede verkeert, en bij eene mislukking van den oogst aan honger- dood ten prooi is. Boven die twee klassen heeft men de aristocratie, de familiéen „de grande tente” en der scavaliers, die alleen de wapens hanteeren, en waartoe de militaire en geestelijke chefs behoore. Deze beschikken over apanage-goederen aan hunne betrekking verbonden, en kenmerken zich in den regel door onderdrukking en afpersingen. „De mon temps zegt Richard, oud genie-officier en chef van het arabisch bureau van Orleansville, „nous calculions que leurs exactions doublaient à peu près les charges de l'impôt.” Onder het onmiddelijk toezicht van de arabische bureaux was de toestand wel aanmerkelijk verbeterd, en hadden die chefs — moeten afzien van de maatregelen van geweld die zij onder de Turksche heerscliappij zich veroorloofden; maar list en bedrog waren daarvoor in de plaats getreden. Terwijl maar-schalk Randon gunstig denkt over de meerderheid der chefs en de liefdadigheid roemt waarmede zij in dagen van nood hunne gelössenooten bijstaan, noemt Vacherot hen „des ames avides et corrompues”. Ook Duval beoordeelt hen ongunstig. Volgens generaal Daumas, de bekende schrijver over Algerië, hebben zij slechts eene deugd, ele mépris de la mort”. Gunstige uitzonderingen aannemende, zijn wij in alle geval ver van de dichterlijke voorstellingen der “Orientales” van Victor Hugo. Voor het beheer der inlandsche bevolking, bij wie zij in erfelijk aanzien staan, moest Frankrijk zich aanvankelijk wel van hen bedienen, en hen ontzien ook om hun godsdienstig karakter dat hen te midden van fanatieke muzelmannen tot zijne gevaarlijkste vijanden kon maken. De aghas en bach-aghas worden aangesteld door de regeering ; zij genieten een tractement, en beschikken onder beige genie van den militairen kommandant (de cercle) over eenige inlandsche politie-macht. De kaïds en cheikhs worden aangesteld door de plaatselijke autoriteiten ; zij genieten als tractement een gedeelte van de opbrengst der belastingen dat het 1/10 niet mag te boven gaan. Ook hebben de inlandsche chefs aandeel in de boeten die zij vroeger tot een bedrag van 100 daarna van 50 fr. kouden opleggen, doch waartoe thans de machtiging van de betrokken fransche autoriteit noodig is en die de 20 fr. niet mogen te boven gaan. De belastingen (impôt arabe) van mohammedaansche oor-sprong, worden door de cheikhs in den kaïd omgeslagen, wonder controle van de Fransche administratie. Zij treffen de erste levensbehoeften. Het zijn tienden die geheven worden van het graan (achour), en van het vee (ze k k a t), of zooals in de provincie Constantine en in Kabylië, waar de zekkat niet bestond, eene landhuur (hokor), gerekend naar de oppervlakte die met een Spen ossen kan worden beploegd. 1 Circulaire van 8 Nov. 1878; besluit van 5 April 1860, art. 19; id. van 14 Nor. 1874. 2 Aan. d. D. M. 1852—58 bls. 118; Randon Dl. I, bis. 484; Roussel! „La justice en Algérie.” Rev. d. D. M. 15 Aug. 1875, bls. 917; Ordonnantie van 17 Jan. 1845. 3 Dese landhaur werd in Constantine van en van de asels of groote hoeven van het bey lick (domein), door de stammen gepacht, doch was onder bey Ahmed over al de bebouwde gronden uitgestrekt geworden. Het bedrag dezer belastingen wordt bepaald in geldswähren, doch met magtig van den G. G. kunnen zij ook afgedragen worden in natura volgens een tarief door den M. v. O. vastgesteld. Individueele kwitantiën worden daarvoor nietafgegeven. De opbrengst is uit den aard der zaak eene wisselvallige, voornamelijk de achour en de zekkat. Op de grootte van die belastingen komen wij later terug. Dat zij niet-tegenstaande de controle van de arabische bureaux, die zichter plaatse van de billijkheid van den omslag gaan over-tuigen, eene rijke bron zijn van misbruiken in eene maat-schappij waar omkoopbaarheid en willekeur diep wortelen, ligt voor de hand. Alles te zamen genomen heeft men hier dus te denken an midden-eeuwsche toestanden, doch thans getemperd door een werkelijk centraal gezag, zoodat zij vergeleken met de vroegere sun immense progrès dans la liberté comme dans la prospérité”? zijn. Ode die wijze beschikten de Arabische stammen en familiären over nagen de geheele uitgestrekte van Algerie, ‘of ongeveer 24 millioen zielen over eene oppervlakte zoo groß als Frankrijk. ‘Een der gelijke toestand, naturlik niet bevorderlijk voor den landbouw en de algemeene welvaart, trok spoedig de aandacht van het die in eene europepeche kolonisatie de toekomst van Algerie zagen. Voor deze kon de staat beschikken over de goederen die onder de Turksche heerschappij het domein (beylick) hadden uitgemaakt. Waaruit zij bestonden bleek echter niet. Onmiddelijk na de verovering was de fransche administratie wel begonnen met een onderzoek in te stellen; maar datonderzoek, op zichzelf eene netelige en omslachtige zaak in een land van communaal bezit op overlevering berustende, en waar privat-goed en domein door zorgeloosheid en wederrechtelijke handelingen dikwijls een verward geheel uit-maakten, dat onderzoek had zich aanvankelijk veiligheids-halve moeten beperken tot den onmiddelijken omtrek van Duval, blz. 5. 2 Ib. — Algerië kan thans geschat worden op eene grootte van 12,000 à 13,000 G.M3 met 2,500,000 zielen; Frankrijk op 9000 G.M? met 36 millioen inwoners. Algerië is dus ruim 1/3 grooter dan Frankrijk; Frankrijk betrekkelijk 20 à 22maal meer bevolkt. Het komt echter voornamelijk an op den Tell, de voornaamste kustplaatsen Oran, Algiers, Bona. Tot 1840 was de europesche kolonisatie trouwens gcheel onbeduldend: in eene kolonie op geen 40 uur stoomens van Frankrijk, telde men 31 December van dat jaar nog slechts 27,865 Europeanen, waarvan verreweg de meesten in de steeden gevestigd waren. Maarschalk Bugeaud, de held van Isly, die van Februari ‘41 tot Mei '47 gouverneur-general was gaf aan die ko- lonisatie eigenlijk den eersten stoot. Hij begreep dat eene talrijke europesche bevolking het bezit van Algerié duur- zaam moest maken. Tegen het einde van 1845, toen hij zich gereed maakte tot het onderdrukken van den laatsten algemeenen opstand dien Abd el Kader wist in het leven te roepen, schreef hij aan den M. v. O. maarschalk Soult: „nous avons à faire & un peuple énergique, persévérant et fanatique; pour le dompter, il faut nous monter plus énergique et plus persévérant que lui, et après l'avoir vaincu plusieurs fois, comme de tels efforts ne peuvent pas toujours se renouveler, il faut, codte que coûte, l'enlacer par une population nombreuse, énergique et fortement constituée. Hors de cela, il n'y aura que des efforts impuissants et des sacrifices qu'il faudra toujours recommencer, jusqu'à ce qu'une grande guerre européenne ou une catastrophe en Algerie nous force à abandonner une conquête que nous n'aurions pas su cons. "Verder begreep hij dat van den landbouw in 't bijzonder voor Algerie het meest te wachten was. Op kleine schaal werden toen verschillende proeventot landbouw-kolonisatie genomen: met militairen en trappisten, met het fourierisme en het communisme, met concession van grond aan particulieren en verkoop tegen betaling in rente, terwijl ook vrije overeenkomsten tusschen europeanen en inlanders werden aangegaan. Alles echter met gering succes. Hoewel onder zijn bestuur de europesche bevolking 31 December '45 reeds tot 95,320 zielen geklommen was, bleef de landelijke klasse gering, en liet haar gehalte even als dat van de immigranten in 't algemeen veel te wenschen over. Behalve dat ervaren landbouwers 2 Duval (bl. 49) berekende het benoodigde op 200 fr. per hect.; 158 behoefte was, zich niet ligt verplaatsen, was Algerié waar de oorlog nog steeds voortduurde meer gevresd dan bekend; straks zullen wij zien dat ook de voorwaarden van conces-sie te zwaar en belemmerend waren; eindelijk hadden de overeenkomsten tusschen Europeanen en inlanders rechts-streeks tot stand gekommen aanleiding gegeven tot allerlei onregelmatigheden en bedrog, ook van de zijde van laatstgenoemden die terreinen verkochten waarop nog derden aanspraak hadden, en de daaruit ontstane onzekerheid, moeie-lijkheden en langdurige processen schrikten anderen af. De Republik van 1848 nam de proef op groote schaal. Zij decrete er de landbouw-koloniën, opende ruime crediellen — 50 millioen — tot het bevolken van de dorpen die door de regeering successievelijk waren opgericht, * bracht er de kolonisten kosteloos heen, gaf hun een stuk grondter bebouwing, zorgde voor zaadgraan enz. Doch het was veelal onvermogend handwerksvolk uit de groote steden, vooral uit Parijs, dat hier fortuin kwam zoeken, schipbreuk leed en grootendeels verliep of uitstierf. In het voorjaar van 1851, op weg naar Constantine zijnde, passeerde ik eenige van die »bevoorregte” nederzettingen of officiëele dorpen in het vruchtbare doch ongezonde dal van de Saf-Saf, het riviertje dat bij Philippeville uitmondt: zij waren als verlaten. Dat dergelijke proef mislukken moest had men kunnen voorzien; wellicht was het de regeering ook in de eerste plaats te doen geweesten te verwij-deren. Op dien weg van gedecreteerde landbouw-koloniën, die aan Frankrijk schatten gekost en in Algerie de armoede vermeer Der das, ging zij nu wel niet voort; maar de officieele kolonisatie werd toch bevestigde door de wet op den eigendom van 16 Juni 1851. de Fransche administratie gaat tot 500. In zijn artikel „les Alsaciens-Lorrains en Algérie”: Revue d. D. M. van 1 Sept. 1875, berekende Louis Lande, dat voor een gezin van 5 personen 25 à 30 hect. noodig zijn, en dit minstens over 6000 fr. moet kunnen beschikken om zich in te richten en te kunnen slagen. 1 Volgens L. Lande bedragen de uitgaven tot het oprichten van een centrum van 50 haarden 150,000 fr. 2 J. d. P., 1851, blz. 123: „Loi sur la constitution de la propriété en Algérie: Domaine national, domaine départemental et communal, propriété privée, expropriation pour cause d'utilité publique”. Bij deze wet, die geruimen tijd de basis was van het stelsel dat door de tegenstanders van staats-inmenging en staatszorg zoo zeer gelaakt werd, moeten wij een oogenblik stilstaan. Zij was allereerst eene noodzakelijkheid. De eigendom miste in Algerie een vasten grondslag, eene constitutie. Wat omtrent het domein bij verschillende besluiten was vastgesteld, moest door de wet worden bekrachtigd, gewij-zigd of aangevuld; terwijl de onregelmatigheden en knoeie-rijen die bij partikuliere transactiën hadden plaats gevonden, zooveel mogelijk verevend en voor het vervolg voorkomen moesten worden. Onder het domein waren opgenomen: de goederen van het beylick, nog in onderzoek, en de bosschen; de habous of goederen in de doode hand van godsdienstige corporatiën en bestemd tot den mohammedaanschen eeredienst, behoudens de verplichting van de zijde van den staat om te voorzien in de behoeften van dezen dienst en in de verdere lasten op die goederen rustende, — een en ander om den grotzen en vijandigen invloed der geestelijke corporation te breken; verder, de in beslag genomen goederen (séquestre) van opgestane inlanders of stammen wier onschuld niet binnen de twee jaar gebleken was; — en onder het domein werden nu nog opgenomen, behalve de waterwerken en de 1 Zie voor de godsdienstige corporatiën, het artikel „de Khrouän. vaa luit. de Jong van Rodenburgh, in de,(iids” van October 1855. Volgens dat artikel is de bevolking van N. Afrika verdeeld in onder- echeidene godsdienstige genootschappen of orden, die den naam dragen van hunne stichters, onderling verschillende in vorm, en wijze van bidden, maar voor het overige gegrond op het zuver lslamisme. Elke Kbrouin (khrouán, het meervoud van khro broeder: de Fransche officiele stukken schrijven Khouan) wordt bestuurd door een khalifa die het geestelijk hoofd is, en in de steden moukedame aanstelt. Die könne einen musikalische bestehen van deze orden zijn die van Sidi Abd el Kader (Sid Abderraman, volgens prins Esibesco: „les Kalyles du Djurjura”) en vaa Moulei Taleb, twee marokkaus uit vroegere eeuwen. De eerste heeft zich in het oosten verbreid, doch verkeert in een soort van slaap; de andere heeft in het westen dieper en krachtiger wortel geschoten. Haar hoofd houdt zijn verblgf op marokkaansch gebied nabij Fez, en doet van daar zijn in voor de provincie Oran en door geheel Algerië gevoelen. In de streken waar deze orde bloeit zijn de gevaarlijkste vijanden van Frankryk. Het is gelukkig voor de Fransche wapenen, zegt d. J., dat er steeds nayver bestaat tusschen die orden onderling, en vooral tusschen de twee bovengenoemden, de machtigste van allen. Wegen door of voor rekening van den staat aangelegd, alle waterleidingen en putten tot algemeen gebruik, de zoutmeren (chotts) en alle waterloopen en bronnen, onder reserve. Voor de mijnen zou de fransche wetgeving gelden. Ter zake van den eigendom bepaaldart. 11: »Sontreconnus tels qu'ils existaient au moment de la conquête, o tels qu’ils ont été maintenus, réglés ou constitués postérieurement par le gouvernement frangais, les droits de propriété et les droits de jouissance appartenant aux particuliers, aux tribus et aux fractions de tribus.” Erkenning dus van den feitelijken toestand, maar die grootendeels nog moest worden geconstateerd; erkenning van rechten, maar geen beginsel waaraan deze bij gemis van een eigen-doms-titel moesten worden getoetst; over de principièle kwestie of de soeverein de eigenaar was van den grond, zooals vele voorstanders van de europesche kolonisatie wilden uitgemaakt hebben, liet de wet zich niet uit; maar zij sloot deze opvatting die aan de stammen slechts een gebruiksrecht toekende ook niet buiten; zij was in dit opzicht onvolledig en onduidelijk, voor tweeledige uitlegging vat-baar! Ter zake van de particuliere overeenkomsten luidde art. 14: „Chacun a le droit de jouir et de disposer de sa pro… priété de la manière la plus absolue en se conformant à la loi. Néanmoins, aucun droit de propriété ou de jouissance portant sur le sol d'une tribu ne pourra être aliéné au profit de personnes étrangères à la tribu. A l'état seul est réservée la faculté d’acquérir ces droits dans l'intérêt des services publics ou de la colonisation, et de les rendre en tout ou en partie susceptibles de libre transmission. Hiermede werden dus ook alle overeenkomsten tusschener en inlanders betrekkelijk verkoop of gebruik van gronden tot het gebied van een der stammen beho-rende verboden, werd de Staat in dit opzicht de eenige wetlige tusschenpersoon, of zoo als gezegd is, werd de otheieële kolonisatie bevestigd. Die wet was naturwissenschaftliche nicht het werden, wenn van de militaire landwerkenden, maar van een Kamer wärmerte, was haar rapporteur. In zijn rapport lichtte hij dat art. 14 o. a. te zeggen, dat om aanleiding of voorwendsel tot opstand van de zijde der steeds vijandiggezinde stammen te voorkomen ele mieux est, en interdi-sant les acquisitions inmobilieres dans le territoire d'une tribu à toute personne qui y est étrangére, de réserver à éta seul la faculté d'en opérer le démembrement par voie d'expropriation ou par transactions amiables quand il le jugera opportun et utile aux services publics ou à la co-lonisation. Dat de Staat de noodzakelijkheid daarvan niet dadelijk had ingezien, daaruit waren volgens hem voortgesproten sles plus affligeants désordres. De Tocqueville, zeker geen voorstander van staatsinmenging en administrativer reglementen, had reeds vroeger de noodzakelijkheid aangetoond om allen eigendom in Algerie van den Staat te doen uilgaan. De wetgever van 1851 vatte dit beginsel Eflicite strenger op dan de regeering had voorgesteld. Hoe bracht deze nu de haar opgelegde taak van tusschen-persoon in toepassing? Ten einde vroegere misbruiken en bloote speculatiën te weren en eene ernstige kolonisatie in het leven te roepen, neende zij de terreinen, waarover de Staat te beschikken had, niet in publieke veiling en dus in vrije concurrentie te moeten brengen; maar uitsluitend aan wie en waar zij dut doelmatig ordonne in voorloopige concessie te moeten gevven, op geldelijk geheel onbeduldende voorwaarden, rnaar op voorwaarden van betimmering en ontginning, van beplanting en omheining, die de vestiging op en het in cultuur brengen van die terreinen binnen een gegeven tjd moesten waarborgen, zoodat de Staat ook hierin de hand hield en vooreerst meester bleef. * Straks zal blijken Zie voor de concessién: de ordonnante van 21 Juli 1845 (J. d. P. blz. 214) en van 5 Jani en 1 Sept. 1847 (ib. bls. 491 en 698); de decreten van 26 April en 19 Dec. 1851 (ib. bls. luU en 299), en van 4 Volgr. Il. ll 162 dat dit geen levendm de akend stelsel, geen geneemmiddel was. Die voorwärter mochten te zwaar en belemmerend zijn, wat het beginsel betreft stond de regeering niet buiten de kamer. Hare toepassing sloot zich eenigermate aan bij de overwegden die tot art. 14 geleid hadden. Zij bestonden was dus bekend. Eerst zou de regeling van de concessién geschieden bij de wet van '51, doch ten slotte werd dat overgelaten aan eene speciale wet van meer algemeenen aard die echter vooreerst niet tot stand kwam; en zoo bleven zij afhankelijk van besluiten en reglementen. Maken wij nu verder kennis met de wetgeving van de republik voor Algerië. Terwijl zij bij de wet van 16 Juni het particulier initiatie in zake kolonisatie afsneed, had zij daarentegen bij die van 11 Januari te voren dat initiatief op handelsgebiet trachten op te wekken. Daarbij namelijk werden de meeste ruwe produkten van Algerie op gelijken voet gesteld met de Fransche; maar zijne nijverheids-produkten bleven an een hoog tarief onderworpen. Een halve maatregel dus, te minder te rechtvaardigen van een industrieel land als Frankrijk tegenover een kolonie waar de industrie nog zoo weinig te beteekenen had. Zelfs het meel en de meelfabrikten werden aanvankelijk door een beschermend recht getroffen; maar in dit opzigt brak de nood spoedig de wet, nämlich toen de Krim-oorlog Algerie's toevoer noodig maakte. Noemde Duval niet met recht dat régime wl’esprit de la nation elle-même, habituée aux méthodes de discipline dans le travail et de protection douanière. De wet van 4 Aug. '51 richtte te Algiers een bank op die weldra hare succursalen had te Oran en te Constantine; en in '52 werd Daar ook eene handelsbeurs geopend. Wanneer wij nu nog vermelden dat Algerië 31 December. 1851 eene europesche bevolking telde van 131,000 zielen, waarvan de vreemdelingen nog de grootste helft uitmaakten ; dat hoogstens een vierde daarvan tot de landbouwende. 23 April 1852 (ib. 1855 blz. 5). — Zie als volledig voorbeeld, de concessionie van 400 hect. verleend 29 April 1848 (J. d. P. blz. 126). 1 J.d. P. 1851: „Loi relative au régime commercial de l'Algérie’'; gewonlijk de douanen-wet genoemd. 2 Decreet van 14 Feb. 1855. (J. d. P. blz. 18). 163 Kasse behoorde; de door deze bebouwde oppervlakte slechts ongeveer eene 100,000 hect. bedroeg, en de waarde van haar gebouwd eignendom eene 14 millioen franken; eindelijk dat die oudtijds zoo vermaarde korenschuur van Rome jaarlijks nog voor een bedrag van 12 à 14 millioen aan granen uit het buitenland noodig had — dan kennen wij in hoofdzaak het regeeringsstelsel en de toestanden die maarschalk Randon bij het aanvaarden van de landvoogdij in Algerie vond. De bijzonderheden zullen gaandeweg blijken. Onder Randons's bestuur bleef dat stelsel voortleven, doch werden o. a. maatregelen genomen of voorbereid om landbouw en kolonisatie in beteren toestand te brengen. Hooren wij hem vooreerst over de algemeene staatkunde die in Algerie gevolgd diende te worden, om daarna kennis te maken met het programma der gematigde hervormings- partij; bij de uiterste, die met het bestaande geheel wilde breken en Algerie eenvoudig onder de Fransche wet plaatsen, zullen wij niet afzonderlijk stilstaan. De gouverneur-general — ongeveer in dien geest spreekt de maarschalk — was hier gesteld over bevolkingen geheel uit-venloopende in taal, godsdienst en zeden, zich dikwijls vijandig gezind en bijna altijd door tegenstrijdige belangen bewogen. Tegen over de ligt onlvlambare Arabieren met hun afker van den ongeloovigen, met de versche herinnering aan hunne onafhankelijkheid en sedert eeuwen over den grond beschikkende, stond eene twintigmaal zwakker Europeesche bevolking, geneigd om zich te beschouwen als de veroveraar wien het land toebehoort, en wier eischen dikwijls alle voorzichtigheid en billijkheid miskenden. De (souverneurs-General hadden naturlik het algemeen belang te behartigen, de europesche kolonisatie te bevor-deren, maar tevens rekening te houden met de inlandsche toestanden en met de inlandsche hoofden aan wie men gewichtige betrekkingen had moeten toevertrouwen, behoudens het tegengaan van hunne afpersingen en het waarnemen van de gelegenheid om, zonder de door Frankrijk aangegane conventiën te schenden, zoowel hun getal als de Ungerbreidheid hunner kommando's te beperken. Steunende op het leger om het woeste misnoegen van de eene zijde, en het even onstaatkundig als onmatig verlangen aan de 11° andere in toom te houden, was het tevens de taak van die landvoogden en van de militaire chefs om die tegen- strijdige elementen te verzoenenen. Maarschalk Randon be- hoorde tot hen die dit mogelijk achten, en tot staving van dat gevoelen wees hij op de reeds verkregen resul- taten: terwijl men aanvankelijk met moeite slechts enkele inlanders kon rekruteeren voor de inlandsche korpsen (Spahis en Turco’s) die men wilde oprichten, heeft thans iedere provincie hare regimenten die met de beste Fransche korpsen kunnen werd vroeger eene ullnoodiging tot een bezoek aan Frankrijk door de inlandsche hoofden beschouwd werd als eene bedreiging met verbanning, verzoeken zij dit thans om strijd als eene gunst; en toen in 1856 het „collège Arabe” te Al Giers werd opgericht, zonden de aanziellijkste familiën er hunne kinderen heen zonder aarzeling. Om langzamerhand eene meer volledige assimilatie tot stand te brengen behoeft men slechts op den ingeslagen weg voort te gaan, godsdienst en rechten der inlanders te eerbiedigen, den eigendom onder hen te vestigen, onkreukbaar rechtvaardig te zijn voor allen, en hun verder het voorbeeld te geven van eigen macht en beschaving. 2 Bl. 64. 155 Einige heben kannen ziehen, ziehen uiteenloopende wegen. Nu eenigszeit viel de nadruk meer op de inlandsche bevolking, dan op de europeche, terwijl Napoleon droomde van een Arabisch rijk en een soort van paralellisme in het leven trachtte te roepen: enous avons en face de Marseille un vaste royaume à assimiler a la France,” zeide hij in 1852, en de gevolgen van dat droombeeld zullen wij later zien. Voor de geinatigde hervormings-partij, door Duval vertegenwoordigd, lag de toekomst geheel in de europeche kolo- nisatic, het beschavende en tevens produktieve element, tellende ieder Europeaan minstens voor 10 inlanders uit het drieledig oogpunt van de produktie, de consumtie en de belastingen.'Zij meende o. a. dat door het teruggeven aan Algerië van zijne vertegenwoordiging, en vooral door het zelfstandiger constitueeren van de europesche bevolking in departernent en gemeente; door aan het kapital gelegen- heid te geven tot het verkrijgen in vrijer beschikking van bouwgronden, ook van zoodanige die de stammen niet noo- Dienen han den op verre niet konden bebouwen; door een breedere tariefshervorming; eindelijk door een minder angstvallig eerbiedigen van de Arabische maatschappij die het vestigen van de Arabische maatschappij die het vestigen van de khammes door eigenlijk neerkomt op de exploitatie van de khammes door eigenlijk neerkomt en door hoofden waarvan voor de toekomst weinig te wachten was, — dat Frankrijk zoo-doende hunne en zijne belangen en die van de beschlaving in hel algemeen oneindig beter zou hebben bevorderd. Dit progranima was dus gericht zuweilen tegen de wetgeving van de republik als tegen de politiek van het keizerrijk. 1 Duval bla. 10=11 2 Daval schatte de inlandsche bevolking op 2,300,000 zielen over 44,000,000 hect., gevende Ì inwoner op 17 hect. ; of wanneer men alleen de arbeiders rekent, 1 op de 40 à 50 hect. terwijl eene goede cultuur 1 arbeider per hect. vereischt (blz. 172). — Broglie berekende dat na afrik van de Mooren, handelaars in de steden, van de Kabylen en de stammen der Sahara 1,100,000 a 1,200,000 Arabieren 11 à 12,000,000 hect. gronds innemen, of de bevolking van een der groote departementen van Frankrijk. (Eerste ar-tikel blz. 30). Dat zou dus zijn | inwoner per 10 bect. — Het rapport van den M. V.O. van 30 April 1856 berekende het bebouwde ge-deelte van den Tell op ongeveer | hect. per inwoner, (Ann.d. D.M 1856/57, bis. 113). Het kapitale punt daarvan is zeker de hervorming van den socialen toestand der inlanders, die o. a. zou moeten leiden tot de conversie van het communaal bezit: eene rechts-kwestie, eene oeconomische en eene staatk. undige. Hierboven hebben wij ook maarschalk Randon hooren spreken, van het vestigen van den eigendom onder de Arabieren. Doch terwijl Duval c. s. individueelen eigendom of eene werkelijke conversie * beoogden, bedoelde Randon vooreerst alleen het regelen door middel van eigendoms-titels van het bezit van arch- en melk-goederen, na restitutie van hetgeen aan het domein toekwam. De beteekenis, de noodzakelijkheid en de opportuniteit van dit en andere punten van het programma zullen wij met meer juistheid kunnen beoordeelen wanneer wij het oude stelsel meer in 't bijzonder en in zijne resultaten zullen hebben leeren kennen. Tot dat einde gaan wij de nMémoires” in hun overzicht van de verschillende takken van bestuur, tot zekere hoogte op den voet volgen en toe- lichten. Immigratie en kolonisatie. Volgens de "Mémoires" telde de europeche bevolking (31 December 1851), toen Randon het bestuur aanvaarde, het reeds genoemde einer van 131,000 zielen, en was er stilstand in de imgratie. Hij schreef dit toe aan de gevolgen der omwente-ling van 1848. Wanneer men naast de progressie van 1840—'45 die van 1845—'50 stelt, blijkt niet alleen van stilstand maar van betrekkelijken achteruitgang: over de vijf eerstgenoemde jaren bedroeg zij 67,456 zielen of gemiddeld 13,491 ’s jaars; over de vijf laatste slechts 30,642 of gemiddeld 6102; over 1851 slechts 5037 zielen. Afge-scheiden van de tijdelijke crisis en verwarring die elke omwenteling te weeg brengt, telde Algerië van Mei °47 toen Bugeaud aftrad tot het optreden van Randon 1 Ja-nuari '52 niet minder dan zeven definitieve of interimaire landvoogden, en de slechte uitkomsten der officieele landbouw-koloniën van 1848 en ’49 werkten afschrikkend. Die betrekkelijke achteruitgang was echter slechts een betrekkelijke. kelijk verlies. Zooals reeds gezegd is, liet het gehalte van 1 Blz. 10—11, 49 enz. De Fransche schrijvers gebruiken het woord conversie echter niet, die eerste europeche bevolking veel te wenschen over; als in iedere pas beginnende kolonie telde zij sune multitude d'aventuriers, de cabaretiers, de marchands parasites,” kortom gedeklasseerden van allerlei aard, die nog wel voogdij nodig hadden en warvan de vreemdelingen toen nog de großere helft uitmaakten. | Na '52 kwam langzamerhand verbetering zowel in getal als in gehalte. Het cijfer der immigranten klom van 1852—'58 tot 180,472 * zielen, waarvan 106,930 franschen, zijnde eene vermeerdering van 58,000 in 6 jaar, of gemid deld 9666's jaars. Voor een goed deel is dit zeker toe te schrijven aan het meer bestendig bestuur en het beleid van Randon die rust en veiligheid verzekerde, en veel zorg bestehende aan de publieke werken en diensten; die aan het onderzoek naar het domein dadelijk meer uitbreiding gaf, en de z. g e kantonneering der stummen “le cantonnement des Arabes” (le cantonnement des Arabes) ernstig ter harte nam. Bij dat onderzook en die kantonneering moeten wij een oogenblik stilstaan. Omtrent eerstgenoemd zeggen de »Mémoires” dat na 3 jaren (1852—55) »d'études consciencieuses” bevonden werd, dat van 49,000 hectaren in de Mitidja van Algiers 32,000 toebehoorden aan 2232 Arabische familiën, aan wie daar-voor cigendomstitels werden uitgereikt, terwijl de overige an het domein kwamen, en dat op gelijke wijze gehörigen werd ten opzichte van de stammen der Oued Cosseir bij Orléansville en der Garabas onder Oran. — Voor zoover die familiën en stammen wederrechterlijk gronden hadden ingenomen, gelijk de Mémoires” verzekeren, was het natuurlijk dat deze terugkeerden tot den Staat. Muar volgens klachten en protesten van plaatselijke militaire autoriteiten * zou het domein-bestuur, in strijd met den geest zijner instructién en zonder de Arabische bureaux tee Duval bla 35. 2 Volgens blz. 389 der „Mémoires” 189,000; wij hebben genomen bet berolkingscijfer van 31 Dec. 1857 u Duval bla 35. 2 Volgens blz. 389 der „Mémoires” 189,000; wij hebben genomen bet berolkingscijfer van 31 Dec. 1857 u Duval bla 35. 2 Volgens blz. 389 der „Mémoires” 189,000; wij hebben genomen bet berolkingscijfer van 31 Dec. 1857 u Duval bla 35. 2 Volgens blz. 389 der „Mémoires” 189,000; wij hebben genomen bet berolkingscijfer van 31 Dec. 1857 u Duval bla 35. 2 Volgens blz. 389 der „Mémoires” 189,000; wij hebben genomen bet berolkingscijfer van 31 Dec. 1857 u Duval bla 35. 2 Volgens blz. 389 It den Ann. d. D. M. 1857/58 bla 130: 106,930 Franschen, 46,245 Spanjaarden, 10,421 Italianen, 7011 Anglo-Malthezern, 5759 Duitschern, 1942 Zwitsers enz. D. |. bls. 388. © Niet medegedeeld in de.Mémoires”, maar in den brief van den Keiser aan maarschalk Mac Mahon van 1865, waarover later. 168 raadplegen, dikwijls op zeer fiscale, ja wederrechtelijke wijze zijn te werk gegaan, door niet alleen gronden te naas- ten bij Makhzen-stammen in gebruik maar zelfs geconsta- teerde melk-goederen. Die klachten over de fiscaliteit van het domein-bestuur hadden den gouverneur-generaal in '53 er toe geleid om zijnne voorstellen af te wijzen; doch na een nader onderzoek keurde hij ze in '55 goed, en men mag dus aannemen dat ze niet zoo geheel wederrechtelijk waren. Overigens is het ligt mogelijk dat in den verwarden en onzekeren toestand waarin de eigendom verkeerde vergis- singen hebben plaats gehad, maar zeer waarschijnlijk is het tevens dat er onwettig bezit gevonden werd. En wat nu de gronden der Makhzen betreft, deze behoorden strikt genomen tot het domein. Makhzen namelijk, waren eene soort van militaire koloniën door de Turken op sommige punten en op gronden van het beylick in het belang der verdediging georganiseerd, die des vereischt militaire diensten moesten presteeren, doch daarentegen o. m. vrij waren van het betalen van huur of belasting. * Als zoodanig waren zij door de Fransche regeering echter niet erkend, en te rechte, meenen wij, als zijnde eene dure instelling, zonder wezenlijken waarborg voor rust en veiligheid, of zelfs het tegenovergestelde van dien, en in alle geval niet te vergelijken met de instelling der S pahis.? Volgens de betrokken militaire autoriteiten hadden de Makhzen ook aan Frankrijk gewigtige diensten bewezen, en was het onbillijk dat z Ich huar moesten betalen. Velen zouden daardoor tot armoede gebracht zijn, terwijl aan den anderen kant Europeanen, meer opgewassen tegen het domein-bestuur, van de gelegenheid gebruik maakten om zich tegen spot- prijzen in het bezit te stellen van melks die met beslag bedreigd werden. Een en ander zou, volgens die autori- teiten, onder de inlanders voornamelijk in de provincie Oran groote ontevredenheid verwekt hebben. Men ging echter verder. Zooals wij gezien hebben had de wet van '51 niet uitgemaakt wie de eigenaar was van den grond, en zoodoende twijfel laten bestaan ook omtrent 1 Zi herinneren aan de „milites limitaneï” van de Romeinen. 2 Zie „la Question Algérienne”, door den hertog van Aumale, Paris, 1866, blz. 18 en 25. The recht van de stammen op de arch-größen. Volgens de heerschende begrippen nu was de soeverein die eigenaar, behoudens de verplichting hem door de Mohammedansche wet opgelegd om aan zijne onderdanen terreinen toe te kennen naar evenredigheid hunner behoeften. Bij het onderzoek nu naar eles droits de propriété et les droits de jouissance" waarvan de wet van '51 gewaagde, vond die opvatting in-gang, en zoo kwam men tot de toepassing der kantonneering, d. i.: tot het beperken van zoodanig stamgebicd als geheel buiten verhouding was tot de sterkte van den stam, zijne behoeften en krachten. Dat denkbeeld was afkomstig van maarschalk Bugeaud, zeker de bekwaamste landvoogd die Algerie gehad heeft, en werd als het ware door den bestaanden toestand aangegeven. De bedoeling was geenszins om de Arabieren te verdringen, maar slechts te beperken in hunne zwerftochten ten einde hen meer tot meer tot meer te brengen, meer ter reinen voor de europeche kolonisatie beschikbaar te krijgen en den landbouw in 't alge-meen te bevorderen. Voor dat meer beperkt gebied werden hun nu tevens eigendoms-titels uitgereikt die zij mistten, en dus ze-kerheid gegeven.'Op de principièle quaestie komen wij terug. 