None
Tot nog toe is slechts eene enkele soort van Bagarius bekend, t. w. Pimelodus bagarius Buch. — Bagrus Yarrelli Sykes zou eene twee- de soort vormen, indien zij inderdaad, zooals de heer Sykes meent, van Pimelodus ba garius Buch. verschilde, wat mij echter voorkomt niet het geval te zijn. In China leeft eene soort, naar eene afbeelding van Reeves door den heer Richardson onder den naam van Pimelodus? fulvi-draco beschre- ven, welke insgelijks tot het geslacht Bagarius schijnt te behooren en -— 212 zelfs als geene andere te beschouwen zou zijn dan Bagarius Buchanani, zoo niet de verlengsels der verschillende vinnen op de afbeelding ont- braken en er de neusdraden waren voorgesteld als de halve lengte van den kop evenarende. Bagarius Buchanani Blkr, Verh. Bat. Gen. XXV Nalez. ichth. Beng. p. 121. Atl. Silur. tab. XXXIII. Buchanan's Lika. Bagar. D. 12. D. 1/6. P. 1/12 (spec. unic. lat. dextr. 1/9). V. 1/5. A. 3/9 ad 4/11. C. 1/15/1 et lat. brev. Synon. Pimelodus bagarius Buch. Gang. Fish. p. 186, 378 tab. 7 fig. 62, CV. Poiss. XV p. 109 tab. 433, Blkr Verh. Bat. Gen. XXI, I Nieuwe Bijdr. Silur. Jav. p. 10. Pimêlode vachari CV. Poiss. XV p. 109 tab. 435. Bagrus Yarrelli Sykes Fish. of the Dukhun in Transact Zool. Soc. Lond. II, 5 p. 310 tab. 65 fig. 1. Vaghari Bengalens. Kheerd, Mulandah, Guwtj Indig. Deccan. Kelaling Javanens. Lika Sundanens. Habit. Java (Parongkalong, Trogon, Surakarta) in fluviis. Caleutta, in flumine Hooghly. Longitudo 5 speciminum descriptarum 318” ad 440”. Aanm. Behalve de bovenbeschrevene voorwerpen bezit ik nog een exemplaar van 800 millimeters lengte zonder de staartvin, welke be- schadigd is doch welke de lengte van den visch op ongeveer 1200 millimeters zou brengen indien er de staartvin, zooals gewoonlijk, on- geveer 1/3 van de lengte des geheelen ligchaams heeft uitgemaakt. © Bij de groote voorwerpen, welke ik tijdens eene vischvangst in de rivier Tjitarum bij Parongkalong (Preanger-regentschappen) in groot aantal zag, sehijnen de staartvin-verlengsels betrekkelijk korter te zijn dan bij de jongere voorwerpen. Bij bedoeld voorwerp heeft het kopschild, gemeten van de snuitspits tot aan het einde van de tus- schenwandbeenskam eene lengte van 220" dat is, een weinig meer dan 214 het vierde gedeelte der lengte van den visch zonder de staartvin. In Bengalen wordt de soort gezegd meer dan zes voeten lang te wor- den. Op Java wordt zij soms aanmerkelijk langer. Ik bezit 2 sche- dels, afkomstig van Lika’s, gevangen in de groote rivieren der Prean- ger-regentschappen van hetwelk de grootste eene lengte heeft, gemeten van de snuitspits tot aan het einde van de tusschenwandbeenskam, van 425 millimeters, waaruit op te maken is dat de visch zonder de staartvin minstens 1600” lang was en met de staartvin en hare ver- lengsels ongeveer 2400” of eene lengte had van meer dan 8 voeten, De Lika of Kelaling is het eerst in de wetenschap bekend gewor- den door Buchanan, die er eene vrij uitvoerige beschrijving en eene vrij goede afbeelding van gaf. De heer Valenciennes gaf er eene nieuwe beschrijving en afbeelding van, de laatste genomen naar de varieteit met kleine zwarte vlekken en kort daarna werden ook de beschrijving en afbeelding van Bagrus Yarrelli Sykes, welke dezelfde soort voorstelt, bekend gemaakt. Ook deze laatste afbeel- ding is genomen naar de varieteit met kleine zwarte vlekken op lig- chaam en vinnen, doch veel minder goed dan die van Buchanan en van den heer Valenciennes. De kenmerken door welke Bagrus Yar- relli, volgens den heer Sykes zelven, van Pimelodes bagarius Buch. zoude verschillen, zijn zeer zeker ook bij laatstgenoemde aanwezig, behalve de genoemde kleine vlekjes, welke echter in mijn oog niet of niet veel meer dan individuële waarde hebben. Door geen der bovengenoemde schrijvers was opgemerkt de bijzonderheid, dat de band der bovenkaakstanden uit 4 groepen bestaat, elke op afzonder- lijke beenstukken geplaatst en daardoor, in verband met den aard der tanden zelve, een uitstekend kenmerk opleverende ter bepaling van het geslacht, hetwelk zeer zeker als een natuurlijk genus te be- beschouwen is. GLYPTOSTERNON MeCl. DyJENGAL. Pinnae dorsales duae, anterior radiosa, posterior adiposa. Pinna analis. mediocris. Dentes maxillis pluriseriati parvi aequales acuti in vittam unicam vel bipartitam dispositi. Dentes vomerini vel palatini nulli. 215 Oculi cute cephalica velati. Cirri 8, supramaxillares membranacei pe- diculo osseo suffulti, inframaxillares rictui approximati. Membrana branchiostega radiis 8 vel 9. Apertura branchialis postera usque ad api- cem operculi producta. Membrana interbranchialis valde profunde emarginata. Spinae dorsalis et pectorales cartilagineae vel osseae cu- te vestitae. Scutum capitis cute tegente inconspicuum. Nares contieuae patulae, nec tubulatae, nee valvatae. Pinna caudalis biloba. Regio tho- raco-postgularis laminis suctoriis. Cutis corpore laevis. Vesica nata- toria nulla. Aanm. Dit geslacht herinnert door zijnen habitus min of meer de geslachten Platyptera V. Hass. en Homaloptera Van Hass., wel- ke evenzoo in de hoogere gedeelten der stroomgebieden te huis behooren en er op gebouwd zijn, zich bij hevige stroomen aan de steenen der rivierbeddingen vast te klampen. De platte onder- vlakte des ligchaams, de horizontale plaatsing der borstvinnen geheel aan den onderrand des ligchaams, de onderstaande bek en breede vliezige door een beenig uitsteeksel van het bovenkaaksbeen ondersteunde bovenkaaksdraden, zouden tot deze vastklamping aan steenen of rots- achtige rivierbeddingen reeds voldoende zijn, maar bij Glyptosternon is de borst-achterkeelstreek bovendien bewerktuigd om de overige organen in hunne funktie van vastklamping allezins te ondersteunen. Deze bewerktuiging is zeer eenvoudig en bestaat uit een aantal dwar- sche of overlangsche huidgroeven, welke de huid achter de keel in overlangsche of dwarsche platen verdeelt, welke tegen eenig vast voor- werp aangedrukt wordende aan de vischjes het vermogen moeten schenken zich daaraan vast te hechten. De heer MacClelland heeft deze bewerktuiging ontdekt bij eenige soorten, gevangen in de rivieren van Kabulen van de Kasyah-Simla-, en Mishmee-gebergten, en deelde de korte beschrijvingen van vijf en de afbeeldingen van twee soorten mede in het jaar 1842 in het 2° deel van het Calcutta Journal of Natural History. Reeds vroeger echter waren soorten van dit geslacht bekend en door Kuhl en Van Hasselt op Java ontdekt in hunne Pimelodus pla- 216 typogon en door Puchanan in Bengalen gevonden in zijne Pimelodus nangra. Zelf ontdekte ik nog eene nieuwe soort, tot dit geslacht be- hoorende. Zij is reeds vroeger door mij beschreven onder den naam van Pimelodus platypogonides. Het geslacht Glyptosternon heeft nog een ander kenmerk, althans te oordeelen naar de in mijn bezit zijnde soorten, hetwelk het ver- mogen dezer visschen, zich aan steenen of andere voorwerpen in de berestroomen vast te klampen allezins moet versterken. Ik bedoel den eindtand aan de borstvindoornen, welke haakvormig gekromd is en vóór de beenige punt van den doorn zelven uitsteekt. Mijne beide soorten hebben dit kenmerk sterk uitgedrukt. 6 03 Voor zoover ik kan nagaan zijn thans met meerdere of mindere zekerheid tot Glyptosternon te brengen de volgende. soorten: Glyptosternon reticulatus McCl., Glyptosternon sulcatus McCl., Glyp- tosternon striatus McCl., Glyptosternon pectinopterus McCl., Glyptoster- non labiatus MeCl. Glyptosternon nangra Blkr en de twee soorten mijner verzameling van Java en Sumatra, Glyptosternon platypogon en Glyptosternon platypogonides. Deze beide laatste laten zich naar volgend schema van de overige bekende soorten en van elkander on- derscheiden. ]. Spinae dorsalis et pectorales osseae, postice dentatae. Labia non lobata. D. 1/6. A. 4/7 ad 4/9. A. Regio thoraco-postgularis sulcis longitudinalibus postrorsum convergentibus. Cirri supramaxillares pinnas ventrales non attingentes. + Crista interparietalis duplo longior quam basi lata. Caudae pars post pin- nam adiposam sita vix longior quam alta. Glyptosternon platypogon Blkr. + Crista interparietalis triplo longior quam basi lata. Caudae pars post pinnam adiposam sita plus duplo longior quam alta. Glyptosternon platypogonides Blk. Oils Glyptosternon platypogon Blkr, Atl. Silur. tab. XXXV fig. 2. Plat- dradige dengal. Glyptost. B. 8 vel 9. D. 1/6. P. 1/7 ad 1/10. V. 1/5. A. 4/7 ad 4/9. C. 1/15/1 et lat. brev. Syn. Pimelodus platypogon K. v. H. CV. Poiss. XV p. 113, Val. Zool. Voy. Ind. Jacquem. Atl. Poiss. tab. 18 fig. 3, Blkr, Diagn. Vischs. Sumatra Tiental I ad IV. Nat. 2 Ned. Ind. 111 p. 591. Pimelodus platespogon Val. Zoël. Voy. dans l Ind. Jacquemont 1. c. Pimelodus gymnocephalus IK. v. H. Mss. Pimelodus cyanochloros Blkr, Verh. Bat Gen. XXI, I Nieuwe Bijdrage Silur. palate Pimélode à barbillons plats CV. Poiss. XV p. 113. Djengal Sundanens. Leleh-gunong Mal. Batav. Pitang Javan. Javae centralis. Hab. Java (Batavia, Buitenzorg, Tjampea, Tjipanas, Tjandjiur, Parongkalong, Garut, Surakarta, Malang, Neantang), in fluviis. Sumatra (Pajakombo), in fluviis. Longitudo plus quam 100 speciminum 45"' ad 100”, Aanm. Glyptosternon platypogon leeft voornamelijk in de berg- stroomen van Java, waar de rivierbeddingen ondiep en met rolstee- nen bedekt zijn. Te Batavia is zij zeldzaam en wordt zij slechts nu en dan bij hooge rivierstanden gevangen, doch te Buitenzorg reeds, slechts 800 tot 900 voeten boven de zeevlakte, komt zij zeer talrijk voor in de rivier Tjidani. De inlanders hebben zeer goed opgemerkt het groote verschil tus- schen de soorten, welke volgens de bepaling van den heer Valencien- nes tot zijn geslacht Pimelodus behooren en hebben die soorten na- men gegeven, welke de waarde van geslachtsnamen hebben. Zoo noemen de Soendanezen de soorten van Glyptosternon Djengal, die van Acrochordonichthys Kekel, die van Akysis Bangon en die van Bagarius Lika. De Javanen noemen de soorten van Glyptosternon Pi- tang, die van Acrochordonichthys Djogo-ripo en die van Bagarius Kelaling. De Maleijers te Batavia kennen deze visschen minder goed en de naam Leleh goenoeng of Berg-leleh duidt slechts op eene verre gelijkenis op den Ikan leleh (Clarias punctatus CV.), welke zij aan Glyptosternon toekennen, alsmede op de eigenlijke woonplaats van de- ze soort in de bergstroomen. 219 De soorten van Glyptosternon bliiven alle klein en schijnen niet of althans niet veel langer te worden dan een decimeter. Zij zijn van geen huishoudelijk gebruik. Pimelodus eyanochloros, in 1846 door mij als eene nieuwe soort aangeduid, is mij sedert gebleken niet wel soortelijk van Glyptosternon platypogon te scheiden te zijn. De soort biedt vele verscheidenheden aan ten opzigte van de hoogte- verhoudingen des ligehaams en de lengte en gedaante der staartvin- kwabben, doch deze verscheidenheden zijn van geene hoogere dan in- dividuéle waarde. Glyptosternon platypogonides Blkr. Atl. Silur. tab. XXV fig. 3. Slank- koppige djengal. Be St vel OSD 391/027P 01/9/8170: AC29//98 E1494 C 17/157 Ime telat abies Synon. Pimelodus platypogonides Dlkr, Nalez. Vischfaun. Sumatra, Nat. Tijdschr. Ned. Ind. [Sp PRs Habit. Sumatra (Lahat), in fluviis. Longitudo 4 speciminum 70" ad 85”. Aanm. Glyptosternon platypogonides, hoezeer zeer na verwant aan Glyptosternon platypogon, moet bepaald als eene daarvan ver- schillende soort beschouwd worden. Zij onderscheidt zich door een aanmerkelijk smaller ligehaam, smalleren kop en slankeren staart, welks achter de vetvin gelegen gedeelte meer dan dubbel zoolang is als hoog, terwijl het bij Glyptosternon platypogon naauwelijks lan- ger is dan hoog. Deze kenmerken laten zich bij den eersten oog- opslag herkennen, doch een verder onderzoek doet nog andere ver- schillen ontwaren, welke de zelfstandigheid der soort buiten twijfel stellen. Zoo is bij Glyptosternon platypogon het tusschenwandbeensuitsteeksel ongeveer tweemaal zoolang als breed (aan de basis), terwijl hetzelf- de uitsteeksel bij de onderwerpelijke soort slanker is en ongeveer drie- maal zoolang als breed. Meer gewigt is echter te hechten aan de gedaante der nekschildvleugels, welke bij Glyptosternon platypogon slank zijn en meer dan dubbel zoolang als breed, terwijl zij bij Glyp- tosternon platypogonides breed en afgerond zijn en niet langer dan À breed. Voorts zijn bij Glyptosternon platypogon de staartvinkwabben standvastig breeder en minder spits, enz. ACROCHORDONICHTHYS Dlkr. WraArviscr. Pinnae dorsales duae, anterior radiosa, posterior adiposa. Pinna analis mediocris. Dentes maxillis pluriseriati parvi aequales acuti in vittam unicam vel bipartitam dispositi. Dentes vomerini vel palatini nulli. Oculi cute cephalica velati. Cirri 8 earnosi , supramaxillares basi membranacei, inframaxillares interni rictui approximati, inframaxilla- res externi longe post angulum oris inserti. Membrana branchiostega radius 7. Apertura branchialis infera. Membrana interbranchialis me- dioeriter emarginata. Spinae dorsalis et pectorales osseae cute vestitae. Scutum capitis cute tegente inconspicuum. Nares distantes, posteriores cirratae, anteriores brevi-tubulatae. Pinna caudalis integra. Regio thoraco-postgularis laminis suctoriis nullis. Cutis eorpore verrucis longitudinaliter seriatis scabra. Vesica natatoria nulla. Aanm. Het geslacht Acrochordonichthys stel ik op naar een aantal soorten van Java en Sumatra, vóór mijne onderzoekingen in de weten- schap niet bekend en door mij vroeger als soorten van Pimelodus be- schreven. Dit genus is niet minder natuurlijk dan de geslachten Glyptosternon, Ketengus, Dagarius en Hemipimelodus van dezen Ar- chipel, alhoewel zij alle tot het groote geslacht Pimelodus van den heer Valenciennes te brengen zouden zijn, indien het begrip, door den heer Valenciennes daaraan gehecht, door de toenemende kennis aan zeer uiteenloopende vormen, daarin passende, niet eene hoogere dan generische beteekenis had erlangd. Ik noem dit geslacht Wratvisch (Acrochorodonichthys) naar de huid- wratten, welke zich in overlangsche reijen op alle mijne soorten over het geheele ligchaam uitstrekken. Deze wratvorming neemt men echter, hoezeer in eene veel geringere mate, ook nog waar bij het hieronder nader te vermelden geslacht Akysis, maar afgescheiden van die wratten heeft het een kenmerk, waaraan hoogere waarde te hechten is en gelegen in den aard der kieuwopening, welke onderstaande is, 222 dat is: zich slechts aan de ondervlakte des ligchaams bevindt, daar eene overlangsche spleet vormt en zich niet tot boven de basis van den borstvindoorn uitstrekt, zijnde de kieuwholte achter den kop vol- komen gesloten. Alle soorten hebben voorts het kopschild met eene klierachtige huid bedekt; de goed ontwikkelde vindoornen met eene dik huidvlies bekleed; de vetvin schijnbaar klein en laag, naar voren zich in eene lage doch lange wratachtige kam tot nabij de straalach- tige rugvin uitstrekkende; den staart achter de vetvin slank en de staartvin gaaf, afgeknot of niet noemenswaardig uitgerand, terwijl het aantal kieuwstralen bij alle soorten standvastig 6 bedraagt, de buitenste onderkaaksdraden ver achterwaarts achter den bekhoek zijn inge- plant, de oogen uiterst klein stipvormig zijn, enz. Ik heb vroeger reeds 4 soorten van dit geslacht kortelijk beschreven en bekend ge- maakt onder de namen Pimelodus zonatus, Pimelodus melanogaster, Pimelodus rugosus en Pimelodus pleurostigma. Sedert heb ik nog twee soorten ontdekt, welke hieronder beschreven zijn onder de na- men Acrochordonichthys platycephalus en Acrochordonichthys ischno- soma, zoodat ik thans 6 soorten van het geslacht ken. Buiten den Indi- schen archipel schijnt het geene vertegenwoordigers te hebben, of- schoon het mij niet zou bevreemden dat de groote stroomen van zuidelijk Azië overeenkomstige vormen voedden. De zes bekende soorten hebben groote verwantschap met elkander en bezitten geene sterk in het oog vallende kenmerken waardoor zij zich laten onderkennen, ten zij die welke gelegen zijn in hare kleu- ren. De kleuren echter door het bewaren der voorwerpen zoo dik- werf gedeeltelijk of geheel verloren gaande heb ik getracht, behalve de kenmerken daarin gelegen, andere uit te vorschen, welke bij lang bewaarde voorwerpen steeds zullen zijn terug te vinden. Ik ben daar- door er toegekomen ze naar volgend schema van elkander te onder- scheiden. 223 I. Sulcus scuti capitis longitudinalis basin cristae interparietalis attingens vel subat- tingens. A. Latitudo corporis maxima 4 vel 4 fere in tota ejus longitudine. a. Fonticuli laterales veri posteriores tantum. Crista interparietalis plus du- plo longior quam basi lata. Latera postice maculis 3 rotundis distantibus aurantiacis. Acrochordonichthys platycephalus Blkr. b. Fonticuli laterales veri posteriores et medii. Crista interparietalis vix lon- gior quam basi et medio lata. Venter totus fusco-niger. Acrochordonichthys melanogaster Blkr. B. Latitudo corporis maxima 41 ad 44 in tota ejus longitudine. a. Fonticuli laterales veri posteriores tantum. Crista interparietalis plus du- plo longior quam basi lata. Corpus totum umbrinum vel fuscescente-auran- tiacum. Acrochordonichthys rugosus Blkr. C. Latitudo corporis maxima 4} ad 5 in tota ejus longitudine. a. Fonticuli laterales veri posteriores tantum. Crista interparietalis minus du- plo longior quam basi lata. Latera superne maculis rotundatis aurantiacis pluribus in seriem longitudinalem dispositis. Acrochordonichthys pleurostigma Blkr. b. Fonticuli laterales veri nulli. Crista interparietalis duplo vel plus duplo lon- gior quam basi lata. Fascia latissima dorso anali fusca corpus totum cingens. Acrochordonichthys zonatus Blkr. II. Sulcus scuti capitis longitudinalis longe ante basin cristae interparietalis desinens. A. Latitudo corporis maxima 52 circiter in tota ejus longitudine. a. Fonticuli laterales veri nulli. Crista interparietalis elongato-ovalis. Cor- pus totum fuscescens. Acrochordonichthys ischnosoma Blkr. 224 À Acrochordonichthys platycephalus Blkr, Atl. Silur. tab. XXXVI fig. 4. Breedkoppige wratvisch. Acrochordon. corpore elongato, antice multo latiore quam alto, postice compressiusculo, altitudine 5j circiter in ejus longitudine absque, 65 circiter in ejus longitudine cum pinna caudali, latitadine corporis maxima (ossa humeralia inter) 4 fere in ejus longitudine cum pinna caudali; capite acuto depresso 4 circiter in longitudine corporis absque, 4? ad 42 in longitudine corporis cum pinna caudali; altiudine capitis 11 circiter, latitudine 1 fere in ejus longitudine; oculis partim in tertia capitis parte anteriore sitis, superis, sursum spec- tantibus, punctiformibus, diametro 20 ad 24 in longitudine capitis, diametris S circiter dis- tantibus; linea rostro-dorsali rostro et nucha convexiuscula, fronte et vertice rectiuscula; scuto capitis cute glandulosa tegente inconspicuo, cute ablata laevi, sulco longitudinali , (fonticulo mediano) basin cristae interparietalis attingente toto diviso, fonticulis lateralibus posterioribus veris (nec mediis) conspicuis; crista interparietali, cute ablata, longitudinaliter striata, gracili, plus duplo longiore quam basi et medio lata, apice truncatiusculo os inter- spinosum 2" subattingente; osse interspinoso 2? (scuto nuchali) cute ablata rugosulo, medio trigono acutiusculo, alis obliquis angulatis basi coaretatis longioribus quam latis; rostro de- presso convexo oculo sextuplo ad octuplo longiore, ante rictum prominente, linea anteriore obtuse rotundato; naribus posterioribus oculis magis quam naribus anterioribus approximatis cirro basi membranaceo aperturam magna parte amplectente claudendis; naribus anterioribus rostri apici multo magis quam oculo approximatis brevi-tubulatis; labiis parum carnosis; cirris nasalibus oculum non vel vix superantibus; cirris supramaxillaribus basi membranaceis stipite osseo suffultis os humerale attingentibus; cirris inframaxillaribus carnosis, internis rictui approximatis basin cirrorum externorum, externislonge post angulum oris insertis basin pinnae pectoralis attingentibus; dentibus maxillis multiseriatis, maxilla superiore in vittam paulo curvatam, maxilla inferiore in vittam semilunarem dispositis, vitta inframaxillari vitta intermaxillari longiore sed graciliore; rictu infero parum curvato latitudine 12 ad 13 in longitudine capitis; operculo glabro; osse humerali sat longo acuto cute ablata rugoso; linea laterali simplice, antice declivi postice recta basi pinnae caudalis non furcata; cute capite et corpore glanduloso-verrucosa, verrucis capite irregularibus rostro genisque verrucis ceteris majoribus; verrucis corpore elevatis dorso lateribusque in series 6 p. m. B. 6. D. 1/5. P. 1/7. V. 1/5. A. 3/6 vel 3/1. C. 1/11/1 et lat. brev. Hab. Sumatra (Palembang), in fluviis. Longitudo speciminis unici 97". Aanm. Dij den eersten oogopslag zou men deze soort kunnen ver- warren met Acrochordonichthys pleurostigma, welke even zoo met eenige ronde of ovale oranjekleurige vlekken op de zijden geteekend is. Behalve echter dat deze vlekken bij laatstgenoemde soort dieter bijeenstaan en talrijker zijn, verschillen beide soorten door meerdere andere kenmerken. Zoo zijn bij Acrochordonichthys pleurostigma kop en ligchaam aanmerkelijk slanker (lager en smaller), is de tus- schenwandbeenskam minder dan dubbel zoo lang als breed, zijn de bovenkaaksvoeldraden korter, enz. De kenmerken gelegen in de aanwezigheid of niet aanwezigheid der middelste en achterste fontanellen zijn slechts goed waarneem- baar, wanneer men het kopschild van de huid ontdaan heeft. Ware fontanellen noem ik dan die, welke bestaan in wezenlijke slechts door een vlies gevulde openingen in den schedel, doch bij meerdere soor- ten ontwaart men ter plaatse dier fontanellen eene verdieping in den schedel welker bodem kraakbeenachtig is en zich daarom met eene naald gemakkelijk laat doorboren. Men zou deze kraakbeenige ver- diepingen onware of valsche fontanellen kunnen noemen. Bij onderwerpelijke soort bestaan slechts achterste ware fontanellen, doch bij eene zeer na verwante soort, Acrochordonichthys melanogas- ter, zijn, behalve de achterste, ook ware middelste fontanellen aanwezig. Acrochordonichthys melanogaster Blkr, Atl. Silur. tab. XXXVI fig. 2. Zwartbuikige Wratvisch. Acrochordon. corpore elongato, antice multo latiore quam alto, postice compressiusculo, altitudine 53 circiter in ejus longitudine absque, 6} circiter in ejus longitudine cum pinna caudali; latitudine corporis maxima 4 circiter in ejus longitudine cum pinna caudali; capite 29 226 acuto depresso 4 circiter in longitudine corporis absque, 4% circiter in longitudine corporis cum pinna caudali; altitudine capitis 1} circiter, latitudine 1 circiter in ejus longitudine; oculis partim in tertia capitis parte anteriore sitis, superis, sursum spectantibus, punctifor- mibus, diametro 15 circiter in longitudine capitis, diametris 6 circiter distantibus ; linea rostro- dorsali convexa vertice tantum concaviuscula; scuto capitis cute glandulosa tegente incon- spieuo, cute ablata laevi, sulco longitudinali (fontieulo mediano) basin eristae interparietalis attingente toto diviso, fonticulis lateralibus mediis et posterioribus veris conspicuis , fonticulo posteriore utroque latere fonticulo medio majore; crista interparietali quadratiuscula vix lon- giore quam basi et medio lata apice truncato vel emarginato os interspinosum 2" attingente; osse interspinoso 2? (seuto nuchali) glabro medio trigono obtusiusculo, alis obliquis angula- tis basi coarctatis longioribus quam latis; rostro depresso convexo oculo quintuplo circiter longiore, ante rictum prominente, linea anteriore obtuse rotundato; naribus posterioribus oculis magis quam naribus anterioribus approximatis cirro basi membranaceo aperturam ex parte amplectente claudendis; naribus anterioribus rostri apici multo magis quam oculo ap- proximatis brevi-tubulatis; labiis parum carnosis; cirris nasalibus oculum non vel vix supe- rantibus, supramaxillaribus basi membranaceis stipite osseo suffultis operculum vix attingenti- bus; cirris inframaxillaribus brevissimis internis rictui approximatis, externis post angulum oris insertis; dentibus maxillis multiseriatis maxilla superiore in vittam paulo curvatam , maxilla inferiore in vittam semilunarem dispositis, vitta inframaxillari vitta intermaxillari longiore sed graciliore; rictu infero latitudine 12 ad 1} in longitudine capitis, mediocriter curvato; operculo et osse humerali sat longo acuto glabris; linea laterali simplice elevata, antice de- clivi postice recta basi pinnae caudalis non furcata; cute capite et corpore glanduloso-verrucosa, verrucis capite irregularibus rostro genisque verrucis ceteris majoribus; verrucis corpore elevatsi dorso lateribusque in series 6 p. m. B. 6. Dr /5 B ila Ve Ao RAS 945/10 Or Oet Tat: brev: Synon. Pimelodus melanogaster Blkr, Overz. Ichth. Sumatra, Nat. Tijdschr. Ned. Ind. VIDE sp. “Sg; Habit. Sumatra (provincia Palembang ubi confluunt flumina Lamatang et Enim). "n Longitudo speciminis unici 110”, 227 Aam. Deze soort, uitwendig reeds herkenbaar aan haren zwartbruinen buik en sterk ontwikkelde snuit- en wangwratten, blijkt nog nader eene eigene soort te zijn door de gedaante van de tusschenwand- beenskam, welke veel breeder en betrekkelijk korter is dan bij de overige soorten, alsmede door de vier zijdelijke fontanellen in de ach- terhelft van het kopschild. De huid van kin en onderkaak is bij mijn eenig voorwerp zeer beschadigd, zoodat hetgeen ik omtrent de onderkaaksdraden gezegd heb, door nader onderzoek bevestigd dient te worden, zijnde ik niet zeker omtrent de lengte dier draden, of- schoon aan hun bestaan niet te twijfelen is. Acrochordonichthys rugosus Blkr, Atl. Silur. tab. XXXV fig. 4. Rimpelige Wratvisch. Acrochordon. corpore elongato, antice multo latiore quam alto, postice compressiusculo, altitudine 6 ad 5} in ejus longitudine absque, 7 ad 6% in ejus longitudine cum pinna cau- dali; latitudine corporis maxima 44 ad 41 in ejus longitudine cum pinna caudali; capite acuto depresso 4 fere ad 4 et paulo in longitudine corporis absque, 43 ad 5 in longitudine corporis cum pinna caudali; altitudine capitis 2 ad 13, latitudine 1 ad 1 et paulo in ejus longitudine; oculis partim in tertia capitis parte anteriore sitis, superis, sursum spectantibus, punctiformibus, diametro 20 ad 24 in longitudine capitis, diametris 8 circiter distantibus; linea rostro-dorsali rostro et nucha convexa, fronte et vertice rectiuscula; scuto capitis cute glandulosa tegente inconspicuo, cute ablata laevi, sulco longitudinali (fonticulo mediano) basin cristae interparietalis attingente toto diviso; fonticulis lateralibus posterioribus veris (nec mediis) conspicuis; crista interparietali gracili rugosula plus duplo longiore quam basi lata, apicem versus gracilescente, apice truncatiusculo os interspinosum 2m subattingente; osse interspinoso 2? (scuto nuchali) cute ablata rugosulo, medio trigono obtusiusculo, alis obliquis angulatis basi coarctatis longioribus quam latis; rostro depresso convexo oculo sextuplo ad octuplo longiore, ante rictum prominente, linea anteriore obtusiuscule rotundato; naribus posterioribus oculis magis quam naribus anterioribus approximatis cirro basi membranaceo aperturam magna parte amplectente claudendis; naribus anterioribus rostri apici multo magis quam oculis approximatis brevi-tubulatis; labiis parum carnosis; cirris nasalibus oculum, su- pramaxillaribus basi membranaceis stipite osseo suffultis opercula attingentibus vel subattin- gentibus; cirris inframaxillaribus carnosis, internis rictui approximatis basin cirrorum exter- norum non vel vix attingentibus, externis longe post angulum oris insertis aperturam branchialem superantibus; dentibus maxillis multiseriatis, maxilla superiore in vittam paulo curvatam, maxilla inferiore in vittam semilunarem dispositis, vitta inframaxillari vitta inter- maxillari longiore sed graciliore; rictu infero mediocriter curvato, latitudine 2 ad 2 fere in longitudine capitis; operculo glabro; osse humerali sat longo acuto cute ablata rugoso; linea 228 laterali simplice elevata, antice declivi postice recta basi pinnae caudalis non furcata; cute capite et corpore glanduloso-verrucosa, verrucis capite irregularibus rostro genisque verrucis cete- ris majoribus; verrucis corpore elevatis dorso lateribusque in series 6 p. m. IB:56:419: 0175: NPS Ad 028170. 9.9/0 volu 0:06: 37/117 Teetmlatbren. Synon. Pimelodus rugosus Blkr, Verh. Bat. Gen. XXI, I Nieuwe Bijdr. Silur. p. 11. JDjogo-ripo Javan. Hab. Java (Surakarta), in fluviis. Sumatra (Palembang), in fluviis. Longitudo 3 speciminum 90" ad 110”, Aanm. Acrochordonichthys rugosus is een middenvorm tusschen de beide bovengeschrevene soorten en tusschen Acrochordonichthys pleu- rostigma en Acrochordonichthys zonatus. Zij heeft kop en ligchaam minder breed dan de eerstgenoemde en nog aanmerkelijk breeder dan de laatstgenoemde soorten. In vorm heeft zij nog het meeste van Acrochordonichthys melanogaster, doch de grootste breedte des lig- chaams gaat bij onderwerpelijke soort meer dan vier malen in de lengte van den geheelen visch en bovendien verschilt zij door de afwezigheid van de groote donkerbruine buikvlek, doordien er slechts achterste ware zijdelijke fontanellen bestaan en doordien de tusschen- wandbeenskam er dubbel zoo lang is als breed. Voorts zijn de ban- den kaakstanden er meer gebogen dan bij Acrochordonichthys mela- nogaster en zelfs dan bij alle overige bekende soorten. Twee mijner voorwerpen zijn gevangen te Soerakarta, in de rivier 229 Pepeh, alwaar ik de soort in 1846 ontdekte. Het derde individu is afkomstig uit de Moessi, nabij Palembang. Acrochordonichthys pleurostigma Blkr Atl. Silur. tab. XXXV fig. 5. Gevlekte Wratvisch. Acrochordon. corpore elongato, antice multo latiore quam alto, postice compressiusculo , altitudine 7 fere ad 6! in ejus longitudine absque, 8 ad 75 in ejus longitudine cum pinna caudali; latitudine corporis maxima 43 ad 5 fere in ejus longitudine cum pinna caudali; capite acuto depresso 4 et paulo circiter in longitudine corporis absque, 5 fere ad 5 in longitudine corporis cum pinna caudali; altitudine capitis 12 ad 13, latitudine 1 ad 1 et paulo in ejus longitudine; oculis partim in tertia capitis parte anteriore sitis, superis, sursum spectantibus, punctiformibus, diametro 15 ad 18 in longitudine capitis, diametris 5 ad 6 distantibus; linea rostro-dorsali et nucha convexiuscula, fronte et vertice rectiuscula; scuto capitis cute glandulosa tegente inconspicuo, cute ablata rugosulo, sulco longitudinali (fonticulo mediano) basin cristae interparietalis attingente toto diviso, fonticulis lateralibus posterioribus veris (nec mediis) conspicuis; crista interparietali cute ablata rugosula, minus duplo longiore quam basi lata, apice lato truncatiusculo os interspinosum 2" subattingente; osse interspi- noso 2? (scuto nuchali) cute ablata rugosulo, medio trigono obtusiusculo, alis obliquis angula- tis basi coarctatis longioribus quam latis; rostro depresso convexo oculo quintuplo ad sextuplo longiore, ante rictum prominente, linea anteriore obtuse rotundato; naribus posterioribus oculis magis quam naribus anterioribus approximatis cirro basi membranaceo aperturam mag- na parte ampleetente claudendis; naribus anterioribus rostri apici multo magis quam oculo approximatis. B. 6. D. 1/5. P. 1/6 vel 1/7. V. 1/5. A. 3/5 vel 3/6 vel 2/6. C. 1/11/1 et lat. brev. Synon. Pimelodus pleurostipma Blkr, Spec. pisc. Javan. nov. Nat. Tijdschr. N. Ind. VII p. 442. Kekel Mal, Batav. et Sundan. Hab. Java (Batavia, Parongkalong), in fluviis. Longitudo 12 speciminum 48" ad 99". Aanm. Zooals boven reeds is gezegd , heeft Acrochordonichthys pleu- rostigma in hare kleurteekening het meeste van Acrochordonichthys platycephalus. Bij laatstgenoemde soort evenwel gaat de breedte des ligchaams nog geene vier malen in zijne lengte, en de hoogte slechts ongeveer 6 maal in de geheele lengte, zoodat de javasche soort aan- merkelijk slanker is, wat vooral in het oog valt bij vergelijking van voorwerpen van beide soorten van gelijke lengte. Bovendien zijn de zijvlekken bij Acrochordonichthys platycephalus minder talrijk, terwijl er de tusschenwandbeenskam meer dan dubbel zoo lang is als breed. Acrochordonichthys pleurostigma is te Batavia in de rivier Tyili- wong niet zeer zeldzaam. Meerdere mijner voorwerpen zijn in deze rivier te midden der hoofdplaats gevangen, doch steeds slechts een enkel voorwerp te gelijk. Mijne overige voorwerpen ving ik te Pa- rongkalong, in het regentschap Tjandjioer, tijdens eene vischpartij met akar toeba (Dalbergia heterophylla) in de rivier Tjitarum. Deze voorwerpen zijn alle grooter dan mijne bataviasche, zoodat het schijnt dat de soort meer in hoogere gedeelten der stroomgebieden te huis behoort. Acrochordonichthys zonatus Blkr, Atl. Silur. tab. XXXVI fig. 1. Gordeldragende Wratvisch. d Acrochodonich. corpore elongato, antice multo latiore qnam alto, postice compressiusculo altitudine 6 et paulo ad 6 fere in ejus longitudine absque, 7} ad 7 ferein ejus longitudine cum pinna caudali; latitudine corporis maxima 4$ ad 5 in ejus longitudine cum pinna caudali; 251 c capite acuto depressiuseulo 44 ad 4} in longitudine corporis absque, 5 ad 5! in longitu- dine corporis cum pinna caudali; altitudine capitis 1% ad 1}, latitudine 1 circiter in ejus longitudine; oculis in mediae tertiae capitis partis dimidio anteriore sitis, superis, sursum spectantibus, punctiformibus, diametro 18 ad 20 circiter in longitudine capitis, diametris 6 circiter distantibus; linea rostro-dorsali vertice et rostro convexiuscula, fronte rectiuscula vel concaviuscula; scuto capitis cute verrucoso-glandulosa tegente inconspicuo, cute ablata laevi, striatiusculo, suleo longitudinali (fonticulo mediano) basin cristae interparietalis attingente toto diviso, fonticulis lateralibus mediis vel posterioribus veris nullis; crista interparietali elonga- to-trigona duplo vel plus duplo longiore quam basi lata apice acuto os interspinosum 2m attingente vel subattingente; osse interspinoso 2? (scuto nuchali) glabro, striatiusculo, medio trigono crista interparietali duplo circiter breviore, alis gracilibus duplo circiter longioribus quam latis; rostro depresso convexo oculo plus quintuplo longiore, ante rictum prominente, linea anteriore obtusiuscule rotundato; naribus posterioribus oculo magis quam naribus ante- rioribus approximatis cirro basi membranaceo aperturam maxima parte cingente claudendis; naribus anterioribus rostri apici magis quam maribus posterioribus approximatis brevi-tubula- tis; labiis parum carnosis; cirris nasalibus oculum vix, supramaxillaribus basin versus mem- branaceis opercula, inframaxillaribus carnosis, internis rictui approximstis basin cirrorum externorum, inframaxillaribus externis longe post angulum oris insertis basin spinae pecto- ralis attingentibus vel subattingentibus; dentibus maxillis multiseriatis in vittam curvatam subsemilunarem dispositis, vitta inframaxillari vitta intermaxillari vix graciliore et longiore; ric- tu infero leviter curvato, latitudine 12 circiter in longitudine capitis; operculo glabro; osse humerali sat longo acuto laevi; linea laterali simplice elevata, antice declivi postice recta basi pinnae caudalis non furcata; cute corpore glanduloso-verrucosa, verrucis elevatis in series 7 p. m. Kekel Mal., Batav. et Sundan. Habit. Java (Datavia), in fluviis. Longitudo 9 speciminum 54" ad 80”, 232 Aanm. Na verwant aan Acrochordonichthys pleurostigma, onder- scheidt zich onverwerpelijke soort slechts voornamelijk daarvan door de afwezigheid van oranjekleurige zijvlekken en door den zeer bree- den donkerbruinen band, welke het geheele liechaam tusschen de borst- en buikvinnen omgordt, alsmede door een’ dergelijken band welke den geheelen staart omvat. Overigens kenmerkt zich Acrochor- donichthys zonatus nog door de afwezigheid van ware zijdelingsche fontanellen en doordien er. de tusschenwandbeenskam dubbel of meer dan dubbel zoo lang is als breed. Zij schijnt het kleinste te blijven van alle bekende soorten. Alle mijne voorwerpen zijn ter hoofdplaatse Batavia in de rivier Tjiliwong gevangen. Acrochordonichthys ischnosoma Blkr, Atl. Silur. tab. XXXVI fig. 3. Slanke Wratvisch. Acrochordon. B30. D: 1/5. P: 1/7. V.-1/5. A. 9/1. 0. 1/1271) et lat. Prey. Synon. Æekel Sundanens. Hab. Java (Parongkalong, provinciae Preanger), in flumine Tjitarum. o Longitudo speciminis unici 115". Aanm. Terwijl bij de overige bekende soorten van Acrochordo- nichthys de overlangsche kopschildgleuf zich achterwaarts tot aan den grond van het tusschenwandbeensuitsteeksel uitstrekt, eindigt het hier midden op de kruin ver voor den grond van dat uitsteeksel. De tusschenwandbeenskam zelve heeft er ook eene andere gedaante als zijnde zij langwerpig afgerond en aan beide zijden bol. Deze ken- merken, welke zich, even als die gelegen in de aanwezigheid of niet aanwezigheid van ware achterste en middelste zijdelijke fontanellen, slechts na verwijdering van de klierachtige kophuid laten waarnemen, worden uitgedrukt of vertaald door een buitengewoon slank en laag ligchaam, wat men bij geene der overige soorten in dezelfde mate terugvindt, terwijl er de kop ook aanmerkelijk lager en smaller is dan bij de overige soorten. Im kleurteekening is zij het naaste ver- want aan Acrochordonichthys rugosus, zijnde zij evenmin als deze met kenmerkende vlekken of banden geteekend. Het eenige voorwerp, hetwelk ik van den slanken wratvisch bezit, 30 234 ving ik te Parongkalong in de Preanger- regentschappen, bij gele- genheid van eene vischpartij in de Tjitarum, aangerigt door den re- gent van Tjiandjoer. Axysis Blkr. BANGON. Pinnae dorsales duae, anterior radiosa posterior adiposa. Pinna analis medioeris. Pinnae ventrales post dorsalem radiosam insertae, radis 1/5. Dentes maxillis pluriseriati parvi aequales acuti in vittam unicam vel bipartitam dispositi. Dentes vomerini vel palatini nulli. Oculi cute cephalica velati. Cirri 8 carnosi basi non membranacei , inframa- xillares omnes rictui approximati. Membrana branchiostega radiis 6. Apertura branchialis postera usque post apicem operculi producta. Membrana interbranchialis vix vel non emarginata. Spinae dorsi et pectorales osseae cute vestitae. Scutum capitis cute tegente incon- spieuum. Nares distantes, posteriores cirratae, anteriores tubulatae. Pinna caudalis biloba. Regio thoraco-postgularis laminis suctoriis nul- lis. Cutis corpore glandulosa. Vesica natatoria nulla. Aanm. Het geslacht Akysis is in de groep der achtdradige Pime- lodonten met gewone gelijkvormige en gelijkgroote kaakstanden ge- kenmerkt door de afwezigheid van zwemblaas, de tot achter de punt van het operkel geopende kieuwholte, de zes kieuw en zes (1/5) buikvinstralen, klierachtige huid, tweekwabbige staartvin, buisvormige voorste neusgaten en echte beenige vindoornen. Ik kan niet bepalen of er onder de bengaalsche Pimelodonten, door Buchanan, beschreven enniet in de groote Histoire naturelle des Poissons opgenomen, zijn, welke men tot Akysis zoude kunnen brengen, en ook bij geen’ anderen schrijver zie ik soorten vermeld, welke tot dit geslacht zouden kunnen behooren. Tot nog toe ken ik slechts eene enkele soort van Akysis, welke in de rivieren van West-Java leeft en reeds elf jaren geleden door mij onder den naam van Pimelodus variegatus is beschreven. 235 Akysis variegatus Blkr, Atl. Silur. tab. XXXV fig. 1. Bonte Bangon. Akys. corpore elongato, antice latiore quam alto, postice compressiusculo, latitudine 41 ad 5 in ejus longitudine absque, 5} ad 64 in ejus longitudine cum pinna caudali; lati- tudine corporis maxima 4. B.-6. D. 1/5. P. 1/5 vel 1/6. V. 1/52 As 2/6) vel 2/7 velu3/6. Cd Awel 1/1271] et lat. brev, Synon. Pimelodus variegatus Blkr, Verh. Bat. Gen. XXI, 1 Silur. Batav. consp. p. 53. Kekel Mal. Batav. BH Bangon Sundanens. Provinc. Preaug. Hab. Java (Batavia, Parongkalong), in fluviis. om Longitudo 22 speciminum 31"' ad 48”, Aanm. Ik zag deze soort voor het eerst in 1845 en beschreef haar toen naar het eenige zeer kleine exemplaar, toen in mijn bezit. De getallen der kieuw- en der vinstralen heb ik sedert bij talrijke voor- werpen onderzocht en ontwaard, dat er slechts 6 kieuwstralen en slechts 5 rugvinstralen zijn. De soort is opmerkelijk door den bouw harer doornen, welke eenigzins naar voren gebogen zijn, eene diepe overlangsche sleuf hebben en aan den voorwand aan de basis dier sleuf met een betrekkelijk sterken doornachtigen tand gewapend zijn, bijzonderheden, welke men echter slechts kan waarnemen, wanneer men de dikke huid, welke de doornen bekleedt, heeft verwijderd. Akysis variegatus is de kleinste siluroied van den Indischen Archipel, welke mij tot dusverre is bekend geworden, bedragende de lengte van het grootste mijner 22 voorwerpen slechts 49 millimeters. Hemipimetopus Blkr. Pinnae dorsales duae, anterior radiosa, posterior adiposa. Pinna analis mediocris. Dentes maxillis pluriseriati parvi aequales acuti in vittam bipartitam dispositi. Dentes vomerini vel palatini nulli. Oculi cute cephalica velati. Cirri 6, inframaxillares rictui approximati. Mem- brana branchiostega radiis 5 vel 6. Membrana iuterbranchialis non emarginata. Spinae dorsalis et pectorales osseae nudae. Scutum ca- pitis conspicuum granosum. Nares non tubulatae, posteriores valvatae. Pinna caudalis biloba. Vesica natatoria. Linea lateralis basi pinnae caudalis bifurcata. 