Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
(6) De sultan van Pontianak had aan C.C.G.G. te kennen gegeven: dat hij ongemeen verblijd was en God dankte dat de Hollanders, zijne vroegere broederlijke vrienden, weder bezit genomen hadden van het eiland Java; dat hij verzocht vriendschap te mogen houden, gelijk bevorens, wijl Z. H. nog niet vergeten was de weldaden, die hij van de Hollanders genoten had; dat hij hoopte, dat zijne vrienden hunne landen niet loslieten, maar hem bewaren en behouden zouden, gelijk ten tijde van zijn vader. | (ce) Zie bijl. 22. (d) Zie bl. 3 M.-R. en bl 425 hiervóor. (e) Zie Bandjermasin, dl XLIX (1898) bl. 1 vv. van dit Tijdschrift. (f) Zie bl. 4 M.-R. (g) Zie de overwegingen van het besluit in bijl. 23. (h) In de Nahuys-verzameling te Leiden ter Universiteitsbibliotheek , porte- feuille 5bis, komt een particuliere brief voor van Nahuys aan professor Veth, gedagteekend van zijn verblijf in Nederland, Burgst 11 October 1853, waarin hij spreekt over Van Boekholz van tot de „brave, eerlijke menschen” te be- hooren, maar dat het „bijkans ongelooflijk” was, in welken verwarden staat het bestuur op Borneo door Nahuys werd aangetroffen. Van Boekholz heet daarin „vroeger een kundig man, doch later zwak van gezondheid en eenigs- zins aan het gebruik van te veel drank overgegeven en daardoor ook zwak van hoofd geworden”. Zoo stelde hij iederen dag contracten op met de vorsten van Pontianak, Sambas en Mampawa, die hij echter den volgenden dag weder doorhaalde „op het voorbeeld van Penelope”. Hij had ten slotte alle gezag verloren en was buiten staat de eigendunkelijke handelingen van zijne ondergeschikten Muller en Prediger te keer te gaan. 452 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. om eerst Palembang aan te doen, ten einde met commissaris Mun- tinghe over de organisatie van Borneo te spreken (a). Ongelukkig was deze reeds de Moesi op. Nahuys, dd. 10 December: 1818 aan de regeering dientengevolge berichtende, waarom hij zonder Mun- tinghe’s advies zijne bestemming zou volgen, verklaarde zich over den uitslag van de Palembangsche expeditie niet ongerust te maken, sinds hij vernam, dat Muntinghe ~den eersten officier van de korvet de Kendracht op zijn tocht met zich had medegenomen ,en van dezen heer, welke bij een ieder bekend staat als een wakker, bedaard, oordeelkundig man, alle mogelijke hulp en ondersteuning te wachten had’, Die eerste officier was de op bl. 422 vermelde luitenant Pnbritius. Nahuys meende toch niet, dat Muntinghe soms wel nan dedaardheid en samengaande oordeelkunde behoefte had? Hoezeer blijkt intusschen hier weer 's commissaris’ hardnekkig ver- trouwen op de zedelijke kracht van hetgeen hij «het recht’ noemde! Als toch Nahuys vraagt of hij soms ook op Palembang zal blijven, ten einde in de aldaar bestaande moeilijke omstandigheden hulp te verleenen , verklaarde Muntinghe dat niet volstrekt noodig, en wel in de volgende toostrijke bewoordingen (6): “Voor den ijver en het devouement, waarmede UEdG. mij deszelfs diensten ook voor de Palembangsche zaken aanbiedt, betuig ik U Ed. mijn hartelijken, oprechten dank. Ik erken daarin den majoor Nahuys, den waardigen broeder(c) van onzen voormaals seeerbiedigden raadpensionaris. Ik zal aan dat aanbod de verdiende hulde bewijzen: er in alle gevallen honorabele melding van maken aan heeren U.0.G.G. en er oebruik van maken, indien de wood gedurende LEG aanwezen alhier zulks nog mogt vorderen. „Dan Gude zj dank die seo bestaat nog niet. Het regt zegen- Mert fot nog tee boven het onregt: de waarheid over het bedrog en de leugen, de ustigen worden in hunne eigen listen verward: sy werden gevangen In de strmkken. die zij voor ons willen let he ver verven eg Ven oet agimerk der zending naar Borneo, aan de Uettesens Natres opardtagen. graote nutngheid hebbe. dat deze met eters Memtonghe et Paertong zieh onderhoude over de schikkingen, Ws she tte Nea Bere ver verte Et OY at sd ‘eett heraamd in te voeren, en raad- pee Nee te teeth. Ro ete ek et of meer plaatsen op de Westkust Ve Rever voedt Re SO RRO on waatregelen daar te stellen”. Even- eee Box Nr Neve mi ENEN POM sk ke en De rt vetdetw Sagtockenimg. in de portefeuille EEEN Naer Ne er vere ensteitsbidietheek te Leiden. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1]820. 458 spannen; en hun loon zal zijn de schande en schaamte, die zij verdienen. „Ik heb onlangs aan hh. C.C. G.G. geschreven, dat onze regten van oppermacht in Palembang vast staan, en dat de heer Raffles ze niet meer aan het wankelen zal brengen. Deze verzekering durf ik UEdG. nog geven, en ik word er hier, hoe verder ik naar boven trek, langs hoe meer van overtuigd. Ik durf veilig zeggen, dat de geest van het gansche volk met ons is; en dat, werwaarts ik mij mij ook beweeg, gansch Palembang dezelfde rigting volgt. Ik mag UEdG dan ook ten deze de grootste gerustheid inboezemen en vertrouw UEdG. daardoor ook geen gering genoegen te verschaffen.” Welk zot geloof aan de overwinning van het recht, bij menschen “als Muntinghe en Elout, die er zelf mede solden, zóó dat men er wee van werd! Onze houding tegenover de twistende vorstenbroe- ders was, gelijk ik reeds opmerkte, misdadig; de verheffing van den moordenaar onzer landgenooten onwaardig, eene zedelijke, eene groote politieke fout. Muntinghe’s geürm over die lieve inlanders, die we goed wilden doen, was waarachtig om te lachen, eene miskenning van hun karakter, van de gezonde gedachte, dat men in inlandsche politiek niet moet doordrijven, maar veel aan tijd en maatschappelijke ontwikkeling dient over te laten. Fn deze meester in het recht verheft er zich ten slotte nog bij Nahuys op, van precies alles anders te doen dan... Raffles! (a). mn ee eee (a) Op het bovenaangehaalde, schrijft namelijk Muntinghe nog het volgende, in de gedachte, dat Nahuys toch hem in de bovenlanden zal bezoeken met de door dezen van Batavia meegebrachte militairen: „In het opkomen herwaarts, verzoek ik UEdG. mededogen en lijdzaam- heid te oefenen met de onnoozele ingezetenen der bovenlanden, die bij onze goede Javanen nog verre ten achter zijn. Zij zijn nog schuw van menschen, en het is alleen door goedheid, dat zij kunnen getemd worden. „Volgens landsgebruik mag geen vreemdeling binnen hunne huizen gaan; de overtreding van dit gebruik is oorzaak geweest van den moord, die op Soekarame aan twee Sipayers gepleegd is onder kapitein Haslam. De Lands- wet zegt verder, dat die gemeenzaamheid pleegt, of zelfs zich maar nederzet onder de vrouwen of dochters van een huisgezin, vrijelijk door man of vader mag worden ter nedergelegd, zonder dat daarover eenige rechtspraak valt. Overspel is anders de denige misdaad, waarop de Landswet de doodstraf stelt. Het is dus geene wreedheid, maar óf een aangeboren jaloesie, óf de nood tot voorkoming van moord en doodslag, waarop deze wet gegrond is. „Ik heb het niet onnut gerekend UEdG van deze omstandigheden te onder- richten, ten einde de militairen, die UEdG. misschien zullen verzellen, daarop „26 PsltW2asG FV Bassa IN [Sf 920. ar je ryeccisearce fas i+ koms wan Nahas niet volstrekt elgg wives. zevie Îeze d+ mis vaar Poattamak voort, hetgeen enter te Setreurer vat: wart termoedelak was de Borneosche TOMS eae Voor Zet comipoleeren van Badroedin geschikter tan 3+ Palembarzerhe zebieken en zou het in teder geval ten oet aan Nahuvs Zin toeveriroawd geweest, om, gedurende de ‘naabdepisnge afwezigseil van Mantinghe. Badroedin's intriges tezern ve werken. Naar mijne meening. is het niet eene al te ge- waagde veronderstelling, dat met ’n Nahurs te Palembang de emadeliike vernietiging van ons gezag niet zou hebben plaats ge- vonden. Nn bieef daar achter als vertegenwoordiger van het burgerlijk vezag een commiesje. die hoe goed hy ook zijne taak opvatte, natuurlijk niet in eene positie verkeerde om den verrader- lijken sultan te beheerschen. Tien dagen opvarens van de hoofdplaats, steeds in westelijke richting, komt men te Moeara Rawas; dit was een zeer belangrijk punt voor de expeditie. De Moesi buigt daar met een vrij rechten hoek naar het zuiden, leidende alzoo naar Moeara Bliti, terwijl van het westen, de Rawas in de Moesi valt. Deze Rawas bezit ongemeen vruchtbare oevers en paalt in haren hooger einde en door haar vertakkingen min of meer aan het Djambische. Ver- schillende paden leiden van de Rawas naar Benkoelen (in °n kleine 10 dagreizen); naar Padang en naar Pagarroevoeng (in 20 dagen), naar Djambi (in ‘n kleine 4 dagen), enz., m.a.w. gelegenheid genoeg, dat de door Raffles opgestookte Maleiers het ons te Moeara bedacht te kunnen maken. Ik voor mij houd het voor een regel hen nimmer zonder behoorlijke surveillance aan wal te laten stappen... „Omtrent de maatregelen, welke ik verder beraamd heb hier in te voeren, is mijn beginnen gematigherd in alle Delastingen ; en dezelve eerst met het toe- nemende vermogen der ingezetenen te doen klimmen. Dat is alles le contre- pied van den heer Raffles op Java.” Blijkens bl 423 hiervoor had ook Muntinghe dd. 1 Augustus 1818 aan kolonel Bakker medegedeeld, hoezeer het bezoek der Engelschen de bevolking ontstemd zou hebben. Evenzeer was door hem dd. 18 Juli 1818 over de Haslun-soldaten aan Bakker bij een brief uit de kampong Soekarame bericht: ellun verblijf is niet vreedzaam geweest. Nadat zij door de inwoners van levensmiddelen voorzien waren, voor zooverre de plaats ze oplevert, hebben daarna cenige Sipavers geweld willen plegen aan de woningen van de inge- zetenen. De tegenstand, hiertegen geboden, heeft tengevolge gehad, dat er van de Engelsehe zijde geschoten is, en daardoor twee inwoners van den kumpong gedood en twee gekwetst zijn; doch waartegens ook een sipayer in overhoop gestoken, en twee gewond, waarvan de éene doodlijk is” PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 455 Rawas lastig konden maken, zoodra de expeditie den hoek links naar Bliti was ingeslagen. Muntinghe had er een geopend oog voor, doch achtte geenszins den staat van zaken van dien aard om niet nog dieper door te dringen, zoodat den 13" December 1818 de Pospita de reis van Moeara Rawas naar Moeara Bliti voort- zette. Hij deed dit zelfs, zonder nog zijne provisiën enz. te Rawas waren aangekomen, en wel op een gerucht, dat de Engelschen van Moeara Bliti tegen Palembang waren opgetrokken. Ken inlander had het naderen der Kngelschen komen vertellen, op het vernemen uvan een gedruisch als dat van den tambour’, rapporteerde Mun- tinghe aan Batavia dd. 14 December, dus den dag na zijn opbreken van Rawas. „In deze veronderstelling werd besloten”, verhaalde hij, -»voort te rukken, niettegenstaande de vele redenen, welke daar tegen schenen te pleiten; het renfort, dat wij nog van Palembang te wachten hadden; de provisie-prauwen, welke nog achter waren; en de monding van de Rawas, welke wij achter ons open lieten. zullen treden ten aanzien van gebeurtenissen, die kolonel Bakker ougetwijfeld zal zerapporteerd hebben. Hierop gaat hi als volgt door: „Het groote puut, daar ik maar terstond, als met de deur mede in het huis moet vallen. is dat, hoe tijdig en wel ter snede de vorige hulp ook zij aangebragt, dezelve in de tegenwoordige omstandigheden, echter nog niet toereikende is, maar dat ik op nieuw CHEdGestr. om assistentie in velerlei zaken, den publieken dienst betreffende, moet lastig vallen. “CEHdGestr. verwijze mij niet naar Batavia. De hulp is daar gevraagd bij elke scheepsgelegenheid, die zich van hier heeft aangeboden: doch deze zijn weinig in getal geweest; en thans is het saisven reeds zoo verre verloopen, dat het misschien gedurende de gansche westmousson niet meer mogelijk zal zijn, eenige ver- sterking van Batavia herwaarts te zenden. Hopende derhalve en vooruit stellende, dat UH EdGestres commissie op Linga en Riouw met gelijk succes moge zijn bekroond geworden, als waarmede ik de eer heb UHGestr. ten aanzien van Malakka van harte te verge- lukken; hopende voorts dat de troepen, aan boord van het esquader geémbarqueerd, noch niet door ziekte, noch door vijandelijkheden mogen hebben geleden; en ook door de bezettingen van die plaatsen niet geheel zullen zijn geabsorbeerd; — zoo is mijn eerste verzoek, dat UHIEdGestr. van deze troepen, van elk wapen, zoowel infan- terie als artillerie, zooveel voor den dienst van Palembang gelieve af te staan, als UHEdGestr. met de verdere oogmerken van deszelfs zending, eenigszins bestaanbaar zal kunnen oordeelen. „De vraag om deze versterking, al beliep zy ook 2 A 300 man, zal Uli hdGestr. niet vreemd schijnen, wanneer UH EdGestr. slechts in aanmerking gelieft te nemen, dat het detachement aan de Moeara Blitie (a) bestaat uit 200 man reguliere gewapende troepen, 200 Ma- leters met pieken en bijlen en 4 veldstukjes; dat er voorts nog cen detachement van Benkoelen, sterk 200 man, gedeeltelijk Euro- pennen, doeh meestendeels Maleiers, is doorgetrokken tot in het hart van het Djambische en van daar wellicht nog naar Palembang zou kunnen komen afzakken. v'Terwijl ik bovendien nog, om aan de maatregelen van het (Giouvernement, wanneer het noodig mocht zijn, eenige energie te kunnen bijzetten, bij C.C.G.G. verzoek heb gedaan, dat het ta) Bedoeld wordt het detachement van Haves. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. - 457 garnizoen van Palembang voor de eerste 2 & 3 jaar op niet minder dan 1000 à 1200 man mocht worden bepaald. „Ik twijfel dan ook niet op de edelmoedigheid, waarmede UHEdGestr. mij de vorige hulp verleend heeft, zal ook ter dezer gelegenheid UHEdG*. besluit kenmerken. Bij de benoodigdheid van manschap bepaalt zich echter de behoefte van Palembang nog niet. Daarbij komt gebrek aan de noodige ammunitie ; gebrek aan nog een paar veldstukjes of obuses, daar wij thans slechts twee drieponders bezitten, die bruikbaar zijn; gebrek aan een paar officieren van gezond- heid; aan medicamenten voor de zieken; aan arak voor de gezonden. „In alle deze opzichten moet ik UH EdGestr. solliciteeren mij te willen bijstaan, in zoo verre als de gelegenheid van het esquader onder UH EdGestr bevel zulks zal toelaten. Of voorts de bedreigingen van den heer Raffles, van met eene geduchte land- en zeemacht hier voor de Soensang te komen ver- schijnen, zooveel attentie meriteeren, dat UH EdGestr. om dezelve af te wachten, eenige magt te water in deze streken diende achter te laten, moet ik aan het wijzer oordeel en aan de beslissing van UHEdGestr. overlaten. Het zij mij eenlijk geoorloofd, op dit onder- werp aan te merken, dat een fregat in dezen moesson hier achter- gelaten, altijd zeer ligt zijn weg naar Batavia weder kan ver- vorderen; doch dat de schepen, eenmaal derwaarts verzeild zijnde, niet ligt weder naar deze streken kunnen opwerken. „Of het, bij het verleenen van zoodanig eene versterking te water, verder geen zaak zoude zijn, de koloniale schoener N° 10 eens te doen verzeilen, naar Djamb:, met bloote last, om te zien, te hooren en te rapporteeren, heb ik insgelijks de eer aan het wijzer oordeel van UH EdGestr. te onderwerpen” Na dezen brief te hebben verzonden, zou de tocht voortgaan, toen Muntinghe de meest geruststellende berichten ontving. De hoofden hadden zich pertinent tegen het doordringen der Engel- schen verklaard; het bleek verder, dat de berichtgever over den naderenden tamboer slechts op het hooren van verdacht geluid , voor alle zekerheid, naar Moeara Rawas aan den haal was gegaan, zonder dus eerst te onderzoeken, wat het gedruisch eigenlijk had beteekend; zekere tijdingen werden ontvangen, dat de Kngelschen van Moeara Blitie niet verder de Joes: waren afgezakt dan tot den kampong Soeroe, op een kleinen afstand ten noorden van Bliti, aan beide zijden der rivier gelegen, doch dat tegelijk met die beweging alle hoofden nog verder de rivier afvoeren naar AMindanauer 458 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. of Jandjauer, ongeveer halfweg Rawas-Bliti, waar aan ‘s Moesi's rechter oever de Kikim in de fraaie rivier valt en waar de hoofden de komst der onzen met verlangen te gemoet zagen. +Ik heb”, verhaalde Muntinghe verder in zijn op bl. 455 vermeld rapport van 14 December, “in deze omstandigheden vermeend de trouw en moed van deze brave lieden niet te spoedig te hulp te kunnen komen, en dus slechts bij ons plan om opwaarts te trekken , te moeten volharden, uiettegenstaande de momentaneele schaarschheid van rijst, waaraan ons dit van tijd tot tijd blootstelt.” Aldus kwam de commissaris den 14° December voor de kampong Monang (a), van waar hij het op dien datum gestelde rapport schreef. Geene reden had hij gehad, meldde hij, van zich over dit verder opwaarts trekken te beklagen. „De goedwilligheid der ingezetenen heeft”, deelde hij mede, vons het achterblijven van onze eigene provisiën nog niet doen gevoelen; de tijdingen uit de Rawas en Roepit zijn van dien aard, dat ons het openlaten van dien stroom althans geene onmiddelijke ongerustheid behoeft te baren; en van de goede uitwerking van onzen verderen optocht op de gesteldheid der ge- moederen, schijnen ons elk oogenblik de bewijzen te gemoet te komen.” Kr was slechts éen donker wolkje, namelijk het ook aan Wolterbeek medegedeelde (bl. 456), dat, volgens hem geworden tijdingen, er, behalve het detachement Engelschen te Bliti, nog een detachement van 200 man uit Benkoelen, gedeeltelijk Euro- peanen, doch grootendeels Maleiers, door het Menangkabousche waren getrokken, tot in het hart van Dyamdi, en waarschijnlijk voornemens waren naar Palembang door te gaan. „Deze troepen”, schreef Muntinghe verder, „zouden zich voor het tegenwoordige nog bevinden op een afstand van 14 dagreizen van de grenzen van Rawas; dan daar zij ligtelijk hunne marschroute zouden kunnen veranderen, hetzij naar de Rawas, naar Palembang of de Banjoe Assin, zouden hieruit in het vervolg nog onaangenaamheden kunnen geboren worden. Lk twijfel echter niet’, luidde de op zand gebouwde illusie, vof de verzending van den sultan Achmad Nayam Oedin zal ook wel ras deze onderneming in haren verderen loop stuiten.” De briefschrijver zou intusschen, besloot het rapport van den ] 4", zende- lingen naar den sultan van Djambi doen afgaan vten einde Zijne Hoogheid te kennen te geven’ — N.B.! — wdat indien hij eenige begeerte gevoelde om de oude contracten met het Nederlandsche (a) Niet op Stemfoort's atlas. Doch wel Ngoelak, dat er vlak bij ligt. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 459 gouvernement te vernieuwen, hij, om dit te erlangen, slechts eenige gezanten herwaarts, en over deze plaats verder naar Batavia had te schikken”: terwijl Muntinghe mede bij aankomst van schout bij- nacht Wolterbeek te Muntok, dezen in overweging zou geven: vof het dienstig en raadzaam zoude zijn, een klein vaartuig de rivier van Djambi op te zenden, teu einde van den staat van zaken aldaar kennis te nemen” (a). Zulke rapporten konden, ’t is waar, den indruk geven, dat de aandrang om meer troepen overdreven was; doch, naar het mij voorkomt, niet bij ernstige lezers. want Muntinghe had niet alléen de Engelsch-Benkoeleesche expeditie op het oog, ook niet alléen de muitende Maleiers, doch tevens den onrustigen Badroedin; en waar nagenoeg het gansche garnizoen in beslag was genomen voor den binnenlandschen veldtocht, scheen het dan toch buitengewoon bedenkelijk, dat de hoofdplaats om zoo te zeggen onverdedigd bleef. In de hoop derhalve, dat men hem niet geheel aan zijn lot zou overlaten, drong hij verder voort, toen den 7" Januari 1819 Wolterbeek te Batavia het op bl. 455 medegedeeld verzoek om hulp ontving. Aanstonds zond hij het stuk den Gouv. Gen., waarin, schreef de schout bij-nacht, de commissaris op militairen aandrong „wegens zijne positie in tegenoverstelling der Engelsche macht’. Kene veel te uitsluitende opvatting, mijns inziens, te eerder wijl dan toch Mun- ‘tinghe ook de regeering zoo nadrukkelijk op Badroedin’s gevaarlijke houding had gewezen. Wolterbeek bracht in herinnering, dat hij bij zijn vertrek van Riouw de meest gunstige berichten had ontvangen ; wat beteekende dan nu het opuieuw aanvragen van zooveel troepen ? „Uwe Excellentie zal uit: nevensgaande missive zien”, besloot hij, ndat de heer Muntinghe geene venoegzaam geduidende redenen heeft (4), om zoo groote versterking te vragen: want nu de zaken omtrent Palembang met de Engelschen reeds naar hooger autori- teiten, en wel de Souvereinen, zijn verzonden, geloof ik niet dat Uwe Excellentie ZEdG daar oorlog zal laten voeren Trouwens dit te beoordeelen is buiten mijne taak en moet ik overlaten aan HH. EE. de heeren Commissarissen-Generaal. De Zelips krijgt heden de 50 man troepen en zal morgen dus klaar raken om te zeilen, met alle benoodigdheden voor de Zendracht, met geld en arak voor Palembang, met verfwaren en arak voor Banka.” mn a en eee ee (a) Dat M. aan dit voornemen gevolg gaf, bleek ons uit bl. 457. (6) Wolterbeek’s woordenkeus is soms eigenaardig. Ge Volgr. VII. 31) 460 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—182U. De regeering vereenigde zich helaas! met dit advies. Opdat zij haar commissaris niet zou toelaten oorlog met de Engelschen te voeren, zooals immers de schout-bij-nacht zich uitdrukte, kreeg hij geen 1200, geen 1000, geen 500, geen 300, maar slechts eeu troepje van 50 man, dat den 12? Januari naar Palembang stevende. Vijftig man! Men leefde te Batavia in eene betrekkelijke gerustheid. Hadden C.C.G.G., in de overtuiging dat hun commissaris wel zou weten te handelen naar plicht en instructie’ (bl. 385), hem dd. 4 Juli 1818 tevens geschreven: „wij hebben op Uw beleid en plichtsbetrachting een vol vertrouwen’; hadden ze een half jaar later in Elout's afscheidsrede dd. 16 Januari 1819 opnieuw de overtuiging uitgedrukt, dat alles door hem tot een goed einde zou worden gebracht (bl. 418), hoe bekwaam Muntinghe in vele opzichten ook was, ijzer enkel met handen te breken ver- mocht hij niet. Bij 's regeerings dringende behoefte aan geld, manschappen en schepen, wilde men liever niet de zaken al te ernstig inzien; men meende te spoedig eerder fe veel dan te weinig gedaan te hebben! Althans in ’s landvoogds particulier schrijven dd. 9 Januari 1819 uit Buitenzorg aan Wolterbeek , leest men, naar aanleiding van Timmerman Thijssen’s ourustbarende mede- deelingen uit Malakka (a): zIk hecht geen geloof aan de kwade geruchten, waarvan T. melding maakt, en houd dezelve voor vriendnabuurlijke uitstrooisels. Hartelijk weusch ik, dat de tijdingen, UHEdG. door den Armenischen koopman medegedeeld, zich mogen bevestigen (4). Intusschen kan men alles van die van Bencoolen verwachten, waarom ik er voor ben tegen alle onvoorziene gevallen nog wat assistentie naar Palembang te zenden. De schout-bij-nacht Buyskes schrijft UHEdG. over de Wilhelmina. Ik zal morgen met den overste Van Schelle regelen welk detachement daarheen gezonden zal worden. Het is beter in deze te veel te doen dan iets te ver- zuimen.” Inmiddels ondervond Muntinghe op zijn tocht nog altijd voorspoed. Te Monang, dat immers den 14" December was bereikt (bl. 458), bleef hij eenige dagen, waarvan hij o.a. gebruik maakte, om nader op de hoogte te komen van de kwade tijdingen, die niet ophielden te loopen (c). Het kon echter niet mooier. Muntinghe berichtte den (a) Zie bl. 41 M.-R. (hb) Welke tijdingen dit waren, is mij onbekend. (oo Uit een Muntinghe-rapport van 26 December 1818 blijkt, dat hij den 20° uit Monany nog een rapport hierover aan onze regeering zond. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 461 26", dat commissaris Hayes „waarschijnlijk het slachtoffer was geworden van de laatste diensten, welke men van hem had gevorderd”, althans in den nacht van den 19" op den 20° had hij te Moeara Bliti den laatsten adem uitgeblazen. Verder hadden de Engelschen daar wel ’n negental vlotten verzameld, waarmede ze den 23" zouden afzakken, maar de tocht had uitgesteld moeten worden, omdat al het roeivolk er van door was gegaan. De onzen nu steeds opwerkende, werd den 23" December de adel- borst (vjonker’) Steffens in eene lichte prauw op kondschap naar Bliti gezonden, terwijl de hoofdmacht volgde met al den spoed „welken de felle stroomen, en een klippige bodem, waarover de vaartuigen dikwerf moesten gesleept en getrokken worden, toelieten’. Steffens kwam in den ochtend van den 24" ter hoogte van Moeara Bliti en ging voor een oogenblik met zijne kleine pan- tjaling den hoek om, voorbij welken de Moera Bliti zich aan het oog opdeed. Hij zag de ter afvaart gereed gemaakte vlotten liggen met een gedeelte der reeds voor den verderen tocht ingescheepte Britsche militairen; doch zoodra dezen onze vlag ontwaarden , ijlden zij naar land. De adelborst haastte zich naar Muntinghe terug , om ‘het resultaat zijner waarnemingen mede te deelen. Muntinghe, zeker een man van de daad, moedig, rond, vol ijver en vuur bij zulke gelegenheden, doch met het zwak om te willen redetwisten , meende nu weer het oogenblik daar, om Hayes’ brief van den 27" November 1818, dus den op bl. 448 vermelden, te beant- woorden. „Ik rekende het nu een gepast oogenblik te zijn’’, schreef hij dd. 26 December aan de regeering met zeker gewicht, alsof het eene nieuwe daad gold, rom een antwoord te geven op den brief van den gewezen commissaris Ilayes, op de Moesi door mij ontvangen” En daar Hayes was overleden, richtte hij de missive aan luite- nant Haslam; natuurlijk dat daarin het onrecht der Benkoeleezen betoogd werd (a). Steffens werd opgedragen om dit schrijven aan Haslam te brengen. Hij voer dientengevolge den 24" met zijne lichte prauw weder de rivier op. In den avond, toen het donker begon te worden, volgde ook Muntinghe met de officieren , totdat onze commissaris gekomen was op drie korte bochten, niet ver van den door mij op bl. 457 genoemden kampong Soerve. Muntinghe ontwaarde toen het licht van de prauw-Steffens, die voor het dorp lag. Nabij komende hoorde de commissaris zijn jonker Engelsch (a) Zie bijl. 24. 462 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. spreken, terwijl de adelborst, gewaarwordende wie de komenden waren, dezen toeriep: „Ik heb er reeds twee aan boord.” Steffens had order om niemand door te laten; onze officieren riepen hem dat nogeens toe, en herhaalden in het Engelsch: »You may stop them’, opdat een ieder het zou hooren »wien het raakte”. Ver- volvens ging Muntinghe met zijne officieren weder naar de hoofd- macht terug. Luitenant Fabritius -rangeerde” slagvaardig °s com- missaris’ macht win eene goede positie, beneden een klein eilandje”, terwijl Muntinghe eene schriftelijke order aan Steffens uitvaardigde, om aan den commandant der Engelsche macht te laten weten, dat deze zieh zoude hoeden de rivier verder af te zakken, waut dat elke poging om den Nederlandschen post voorbij te gaan, zoude beschouwd worden, als een vijandelijke aanval en een daad van geweld, die met geweld zoude gekeerd worden, door de aanvallers in den grond te schieten. Den volgenden dag, dus den 25°, voer Muntinghe met zijne vansche macht op tot het punt, waar den vorigen nacht Stetfens was blijven liggen. Men zag nu, op een geweerschot afstands, ‘n S-tal vlotten des vijands. »Hiertoe”, rapporteerde Muntinghe in zijn schrijven, gedagteekend Soerse 26 December ISIS, “bepaalt zich totnogtoe hun magt. Van deze rakkits zijn sommige althans tamelijk wel met roode rokken bezet. Hun getal zal echter weinig meer als 100 man bedragen. Volgens alle bertehten hebben zij geene veldstukjes bij zieh, maar zijn verpligt geweest die op Poeiwe Getah of Oedjan Panas achter te laten. Het makelei der vlotteu heeft niets. dat eene bijzondere sterkte aaudurdt: integendeel schijnen zij in der haast te zijn vervaardigd. Geene andere roetvaartuigen schijnen zij bij zich te hebben wis cette enkeie pantialing van middelmatige grootte: dock steekt sedekt en Zonder rieweu, zoodat zij verpligt ziju met vamvoesen te ruelen. De Cütnezen zijn thans hun roeiers. Drie van dezen, welken reeds tat ous zijn overgeloopen. verklaren, dat Qunue magt Destaar wit Lly Stpavers militairen eu 20 Sipavers, die als koeltes zevrurks werden. Van deze magt, verklaren zij eehter. da: op de Meeara Biter meg zun achtergebleven 27.328 man. waarvan Lf gieken: daz ap voorts ou de Moeara Blitt nog eenige provistén heb- bern achteryelates. doeh aau Povel van hunne vlotten niet meer meden as derrig sakser vst, dat de Sipavers over het aige neen nog rederik wei gevoed gier, dau dat de weinige Kuropesnen. die tier Ned gum. sterk zun afgemat, en alle Chineezen moedeloos. PALEMBANG EN BANKA IN 18]6—1820. 463 Hiertegen bestaat onze magt voornamelijk in de twee veldstukjes drieponders, welke het ous gelukt is op twee groote roeischuiten te planten en herwaarts op te voeren. Deze beide stukken, van wederzijden aan de oevers der rivier geplaatst, maken face aan hunne rakkits. Het is slechts te hopen, dat wanneer men onverhoopt in het geval mogt geraken, om van dezelve gebruik te moeten maken, de prauw bestand zal zijn tegen de werking van het stuk. Onze verdere magt van Europeanen, Amboinezen en Inlanders, mag buitendien veilig gelijk geschat worden aan de hunne. En buitendien nog eene versterking van 50 à 60 man in aantocht op de Moesi, benevens de heer majoor Nahuys, wien ik, zoo ik hoop, niet tegen de intentie van Uwe Excellentién ten sterkste verzocht heb, herwaarts op te komen, nadat ZEd. mij eene vrij- willige aanbieding van zijne diensten gedaan had, waarvan ik Uwe Excellentién geene te loffelijke melding kan maken (a).” | Intusschen had Haslam op Muntinghe’s brief (bl. 461) niet geant- woord, waarom de commissaris hem den luitenant De Stur/er toezond , om alsnog bescheid te verzoeken. Ook toen kwam geen schrijven van Engelsche zijde, zoodat Muntinghe zijne herinnering herhaalde, waarop Haslam hem erg lakoniek in den avond van den 25" De- cember antwoordde, dat hij alleen opkwam voor de belangen van sultan Achmad, en dat hij geene vijandelijkheden tegen Nederland beoogde (6)! Muntinghe kon niet nalaten op dat korte bescheid , per omgaande, dus den 25" of 2@"— onze commissaris schijnt met de data in de war te zijn gekomen — andermaal een breedvoerig betoog te leveren over de waardeloosheid van Achmad’s macht. Om zijn correspondent hiervan nader te overtuigen, verzocht hij hem den volgenden (a) Dat Nahuys het verzoek niet dringend genoeg vond, en dientengevolge de reis naar Pontianak had voortgezet, deelde ik op bl. 454 mede. (b) In acknowledging the receipt of your official letter, received at a late hour last night, but dated forward the 25th December, I beg leave to observe that the object of my visit here is on behalf of the dethroned sultan Radja Achmad Nayam Moedin, whose authority alone, under existing circumstances I adhere to in this quarter, to whom the Passoemahs of Moara Bliti, Oedjong Panas and other districts look up as their lawful sovereign and as snch is acknowledged by them. „It is neither my wish or intention to act in an hostile manner towards his Majesty, the King of the Netherlands subjects.” De afschriften zijn slecht genomen door een klerk, die b.v. schrijft voor hunne „gunne”; enz. 464 FALEMBANG EN BANGKA IN 1816—1820. ochtend op een door Haslam te bepalen uur, te Soeroe onzen com- missaris te komen ontmoeten (a). Muntinghe liet dezen brief door luitenant De Sturler brengen, doch deze kreeg van Haslam het barsche bescheid, dat de com- missaris hem, Ilaslam, altijd op zijn rakkit kon vinden! Maar, nogal vreemd, zulke rlosse gezegden", meende Muntinghe zich niet te moeten aantrekken, zoodat onze commissaris den ganschen 26" December en ook volgende dagen op antwoord bleef wachten! Intusschen had tevens Muntinghe, #zoo goed en kwaad als het kon”, eene inlandsche macht van de zijne afgezonderd , bestaande uit 40 piekeniers, 30 geweerdragenden, 12 sabeldragenden en 9 Amboneesche soldaten. „Het bevel daarover”, werd opgedragen aan klerk De Groot, die derhalve gelegenheid kreeg zijn wegloopen te herstellen. De ons even bekende klerk Van de Wetering Buis werd mede aan het detachement toegevoegd, nemen wij aan, als adjudant van zijn collega. De Groot kreeg in last om door de bosschen via Soeroe en Bliti de bovenlanden in te gaan, den toevoer van daar naar Bliti af te snijden, alle de inlandsche hoofden moed in te spreken en ze over te halen om zich onder de Nederlandsche vlag te scharen. Verschillende hoofden, als die van Soeroe, Moeara Bliti, enz. kwamen Muntinghe uit eigen beweging opzoeken en hem de ver- zekering geven, zoowel van hunne vijandschap tegen de Engelsche invallers, als van de trouw aan de Nederlandsche regeering. lichter het Haslam altijd maar niets van zich hooren, terwijl het dan toch tijd werd, dat aan die gespannen verhouding op de eene of andere wijze een einde werd gemaakt, al ware het slechts om onze meerderheid te toonen ten overstaan der vele inlanders, die aan Muntinghe, schreef deze, persoonlijk kwamen verzekeren rvan hunne trouw en van hunne blijdschap over mijne terugkomst in deze streken”. Zij beloofden ook, dat zij in geen enkel opzicht het Engelsche detachement van dienst zouden zijn, terwijl de onzen tegen gereede betaling alles konden krijgen. Zoo werd het den 28" December, dat ;Muntinghe. nog altijd in afwachting van Haslam’s antwoord, op een kleinen afstand van Soeroe lag. Alvorens ztot forsche taal en forsche middelen” eindelijk de toevlucht te nemen, achtte het onze commissaris beter om — hoe komt men toch aan zulke malle opvattingen? — «een appèl te wagen”, gelijk hij den 30° uaar Batavia rapporteerde, (a) Zie bijl. 25. PALEMBANG EN BANGKA IN 1816—1820. 465 vaan Britsche edelmoedigheid, welke ons nimmer konde schaden”. Dat meent men maar.... Het appèl bestond hierin, dat hij den 28" met een vriendelijk briefje eenige flesschen wijn, zoomede wat thee en koffie aan Haslam zond (a)!! Muntinghe vond dat dit mees- terstukje zijn veffect’” deed, omdat dadelijk het vriendelijk antw oord volgde, dat Haslam spoedig zou komen (4). Zoodra Muntinghe dit bericht kreeg, liet hij Haslam afhalen. Het resultaat van het gesprek was, dat Muntinghe beloofde alsnog den Engelschen commandant zoovele bewijzen voor onze rechten schriftelijk aan te aanvoeren, dat ze hem „dwingen moesten’, ongelijk te erkennen. Dat was natuurlijk weer een kolfje naar ‘s commissaris’ hand; een heel betoog volgde dus andermaal , en wel op den 29" (c). Maar — Britsche edelmoedigheid vóór! — het ant- woord viel leelijk tegen. Merken we tegelijkertijd hier de onware voorstellingen van Raffles over het gebeurde op. De Mecember-correspondentie was aan de regeering te Calcutta overgelegd, en kwam daar in de eerste helft van 1819. Toen Raffles daarover in Augustus ter verantwoording werd geroepen, heeft hij hierop gediend den 31" December d.a. v., dus één jaar na het gebeurde, en wel te Calcutta, waarheen hij zich in October 1819 andermaal had begeven (d). In dien brief nu zien wij hem mededeelen, dat J/ayes, volgens zijne instructie, slechts was opge- broken om zich te Poeloe Getah te vestigen en niet verder in het Palembangsche te dringen — hij had notabene den militanten titel van commissaris over de Moesi, de Klingi en de Bliti (bl. 438 — 434) || — doch dat tengevolge van diens dood, de bende bij (a) My dear Sir! [ take the liberty herewith to send you, a few bottles of old french wine, a small quantity of coffee and tea, for refreshment, hoping that you will not refuse to accept, what is offered from the purest motives of cultivating friendly relations, and in token of the sincerest personal and national regard. — Believe me Sir! most pectectly Yr‘ H. W. Muntinghe.” (6) „In acknowledging the receipt of your friendly notes, I shall have much pleasure in waiting on you immediately; it (is??) perfectly agreeable to return my thanks for your handsome present. — Dec. 28 1818. — Most sincerely Yr* Thomas Haslam.” (ec) Zie bijl. 26. (d) De briet, uit de B.-verz., is afgedrukt in bil. 27. Het op bl. 435 al. 2 medegedeelde, ontleende ik er aan. — Raffles’ tweede reis naar Calcutta was een gevolg van den dood van Pinangs gouverneur Bannerman. Zie Memoir 1830 bl. 412 vv.; 1835 II bl. 59 vv. Meats SN OGANGRA IN LS1§6—]820, eet oml Detreden: nochtans weten w3 coosueteeste. tat Haves zelf tot Wurerru opeet, Vertier deelt hij mede, dat na waarcememt gestuurshoofd te Benkoelen sss claar de Redjang had gezonden. et meni vn uit het Palembangsche -ocrmas-sn [mar eene machtiging evenwe: eN etn me, Zet wen waarlijk bijna hard- -- ar wit verder gebeurde Lees ted netoog van 29 December NS ev als hoofd der expeditie was rAcsenie tat ook de Engelschen as A veen Marcinghe, bij brief van den vere ve Sezinnen, maar terug te ‘yest ott ser Seeroe weder naar Moear -t, Tcntit hongere autoriteiten in ss Sen or tuarnaast Raffles’ onschuldige ve at tet. rf Muntinghe aan Lewis -nvertssr van het Benkoeleesche “re caomtddelljk verlaten van ecc- er verder aan toe. het Zee Van octet opvolwing dezer So Nore reren melijk stelle re: vet. ft regeering bij zijn “etizvtende. wees op den erker waren gekomen. =De "tart sr te ageeren ', besioot .. reren ian karbouwenvleesch ves ot soutvleesch en arak.” “ we waarin hij verschooning -. rn qissive. tengevolge van “ig aynde aan zijn rapport. reis te houden’, verzekerde . vsitwaardiging over diens 2 oss) vatwingen en bedaardheid PALEMBANG EN BANGKA IN 1816—1820. 467 Muntinghe had zijn antwoord aan Lewis ten 2 ure in den middag laten brengen door luitenant. Be Bouthmy, die op den 28" met 30 man versterking van Palembang was gekomen. De Bouthmy werd gelast om van Lewis binnen tien minuten antwoord te vorderen. De uitwerking was, dat de luitenant met Lewis en Haslam binnen dien tijd op de gouvernementsboot Wagu naast de Ganda Pospita zich bevond. „Uwe Excellentién ,” rapporteerde de commissaris bij een tweede schrijven van den 302 December des avonds ten 7 ure, „kunnen zich ligtelijk voorstellen de verontwaardiging, welke de ontmoeting van dezen Mr. Lewis, na zijn schandelijk schrijven van dezen ochtend, mij deed gevoelen. Ik bedwong echter dit gevoel om door drift, de goede wending van zaken, welke zijne opwachting in persoon mij voorspelde, niet te bederven.” Lewis wilde de eischen, die Muntinghe omtrent de ontruiming van Bliti en omstreken gesteld had, ontwijken. Zij ~haalden hem slechts”, berichtte Muntinghe, over daardoor opnieuw bij den com- missaris verwekten toorn, „voor korte oogenblikken een vlaag op den hals, die echter door de bescheidenheid en bedaarde tusschen- spraak van den luitenant Haslam weldra tot bedaren kwam’. Het duurde nu niet lang, of de drie volgende punten van over- eenkomst werden voorloopig mondeling, doch op woord van eer aangenomen : 1°, Lewis en Haslam erkennen rde faite, dat is, met hunne daden en gedrag, hunne gedachten vrij latende”, het Nederlandsche gezag over Palembang, zoodat zij zich zouden onthouden van alle be- - stuursbemoeiingen ; 2°, Onze militairen konden zonder hinder de Engelsche troepen aan de Bliti passeeren, waartoe bevelen zouden worden gegeven; en 8°. De Engelschen zouden met hunne gewapende macht zoo spoedig mogelijk het Palembangsche grondgebied verlaten. Den volgenden middag moest nader worden beslist, hoe deze aftocht kon plaats vinden, terwijl alles ook op schrift zou worden gebracht. Muntinghe wilde dan trachten daarin op te nemen, berichtte hij, dat de Engelsche officieren en manschappen, in deze expeditie tegen Palembang gebruikt, zich op hun woord van eer verbonden het Palembangsche gebied niet weder binnen te trekken gedurende een rond jaar, of althans niet vóor de geschillen door eene hoogere autoriteit waren uitgemaakt! Weinige oogenblikken nadat de samenkomst op den 80° had plaats gevonden, deed Lewis aan Muntinghe ter hand stellen eene 485 PALEMBANG EN BANGKa IN 1516—1520. order aan den luitenant Faitdful/ te Moeara Bliti, welke aan onze militairen vrijen doortocht verzekerde. Dadelijk maakte onze commissaris daarvan gebruik om adelborst Stetfens met cen detachement van 20 man op een paar prauwen naar Moeara Bliti te zenden: ze vertrokken in den vroegen ochtend van den 317. Zoowel te Soeroe als te Moeara Bli en elders moest Stetfens aan hoofden en bevolking de overeenkomst bekend maken, terwijl hij ook het detachement van De Groot diende op te zoeken. ten einde evenzeer dezen in te lichten. 