Atchin en zijne betrekkingen tot Nederland, topographisch-historische beschrijving. Met een ...
Van hier af biedt de kust weinig opmerkelijks, totdat men wel 10 geographische mijlen verder zuidwestwaarts de bekende Maleische negerie Analaboe bereikt. De onbeduidende kampongs Pangsah, Ketapang tegenover de Pase-eilandjes, Tenoeng, Weilah aan een gelijknamig riviertje, en Boeboean op de kaap van dien naam, 19 kunnen wij met stilzwijgen voorbijgaan; maar bij Ana- laboe moeten wij een oogenblik verwijlen. Analaboe ligt aan de binnenzijde van den zuidwaarts uitstekenden hoek Karang, die de anker- en landingsplaats dekt. Analaboe heeft een talrijke Maleische bevolking, waaronder om- streeks 800 weerbare mannen, uitgestrekte sawahs, vele pepertuinen, een goeden passer, een veilige reede en een belangrijken handel, doch heeft in 1861 door een aard- en zeebeving veel geleden. De-toen vernielde kampong is verder landwaarts in weder opgebouwd; zij bestaat thans uit vele groote houten huizen, in boschjes van vrucht- boomen verscholen. Van Analaboe loopt door bet binnen- land een weg naar Atchin, die, naar men beweert, zoo goed is, dat men daarlangs de hoofdplaats in 5 of 6 dagen bereiken kan. De kampongs Senagoen, Troeng, Tadoe, Trepah op de kaap van dien naam, Marbau en Sinagan leveren weder niets opmerkenswaardigs op; maar wanneer men kaap Felix of Oedjong Radja voorbij is, vindt men spoedig weder belangrijke plaatsen. Van genoemde kaap loopt de kust over een aanmerkelijken afstand recht oostwaarts tot aan bet eiland Rio, dat, naar men zegt, eene talrijke en roof- zuchtige bevolking heeft. In de nabijheid ligt Koeala Batoe, aan een riviertje van denzelfden naam, eene plaats die tot de peperhavens gerekend wordt, maar om den roofzieken en verraderlijken aard barer bevolking berucht is. Achter Poelo Rio buigt de kust zich weder zuidwest- waarts om, en vormt dan weldra de reede of baai van Soesoe, ten noorden door kaap Soesoe begrensd en ver- der door Poelo Kajoe gedekt. Soesoe is eene groote, wel- varende kampong, met grootendeels Atchineesche bevol- king, ofschoon er ook eenige Pedireezen zijn gevestigd. De kampong heeft omstreeks 300 weerbare mannen, groote houten huizen, een uitgestrekten passer, en een goede doch met noordenwind niet geheel veilige anker- plaats. Zij is omringd door vele sawahs en pepertuinen, die, gevoegd bij de in groote hoeveelheden uit bet bin- 20 nenland aangevoerde getah pertja, de voornaamste han- delswaren opleveren. De kleine peperhavens Noord-Telapoe nabij de kaap van dien naam, en Mangin aan het gelijknamig riviertje, ga ik weder met stilzwijgen voorbij, raaar de belangrijke negerie Laboean Hadji verdient meer onze aandacht. Zij ligt aan een kleinen inham tusschen kaap Laboean en kaap Kamarang, en aan een riviertje waaraan ze haren naam heeft medegedeeld. De bevolking bestaat uit Ma- leiers maar met Atchineezen gemengd, en kan ongeveer 100 weerbare mannen stellen. De kampong en passer be- staan uit goede houten huizen, de pepercultuur is belang- rijk maar de rijstbouw onbeduidend, de ankerplaats open en wegens de ondiepte bij den wal nog al ver van het strand. Een weinig verder zuidwaarts ligt bij kaap Moeki de Atchineesche kampong van dien naam, met zeer ver- spreide, maar ten deele zeer goede planken huizen. De sawahs zijn uitgestrekt, maSlr de pepercultuur van minder belang dan op de andere groote plaatsen der westkust. De ankerplaats is goed, doch de landing wordt bij wes- tenwind* door de hooge zee moeilijk gemaakt. De nu volgende kampongs Sawang, Sikoelat, Zuid- Telapoe bij den tweeden hoek van dien naam, Sama Doea en andere bieden weder niets bijzonders aan, maar tusschen kaap Toean en kaap Batoe Itam ligt aan eene kleine baai, die door het eilandje Batoe Tongkat gedekt wordt, de belangrijke vestiging Tampat Toean. Zij is eigenlijk eerf kolonie van Maleiers uit Pasaman in de Ophir-districten, en de voornaamste haven voor den uit- voer van peper, daar dit product niet alleen in den omtrek ^gekweekt, maar ook uit de meer zuidwaarts gelegen plaatsen Asahan,Terbangan, Sinaboe enBakoengan derwaarts gevoerd wordt. De kampong en de passer be- staan uit goede planken huizen, de ankerplaats is vrij goed doch geheel open en bij zuidenwind niet veilig, de weerbare manschap wordt op ruim 300 geschat. Tot de 24 bevolking behooren een paar honderd huisgezinnen van Niassers, slaven of gewezen slaven der Maleische ingeze- teuen. Achter Tampat Toean verrijst de zoogenaamde Groene Heuvel en verder landwaarts in de hooge vul- kaan-kegel die de berg van Tampat-Toean wordt genoemd en waarover reeds vroeger gesproken is. Een voetpad gaat van Tampat Toean naar het verder zuidwaarts ge- legen Telok Roekan, waar het gebergte begint terug te wijken en dus de moerassige vlakte of rantau vormt die reeds vroeger werd vermeld. Hier vindt men dan ook eene rivier die misschien de grootste is die op Atchineesch gebied op de westkust voorkomt. Het is de rivier van Asahan, die zich verdeelt in twee mondingsarmen, Koe- ala Baroe en Koeala Toeah geheeten. Aan beide mondin- gen liggen kleine kampongs, die ook Koeala Baroe en Koewala Toeah geheeten worden. De kampong Asahan zelve, eene nederzetting van Maleiers, ligt iets meer noordwaarts, en schijnt, ofschoon vroeger wel tot de meer belangrijke plaatsen gerekend, thans van weinig betee- kenis te zijn. De laatste belangrijke plaats die wij op Atchineesch gebied op de westkust ontmoeten, is Bakoengan, die mede aan een vrij groote rivier van denzelfden naam is gelegen. De baai van Bakoengan, die slechts eene geheel opene en aan alle winden blootgestelde ankerplaats ople- vert, wordt ten noorden door kaap Bakoengan begrensd, en is door de eilandjes Doea, Kajoe en Moengki omgeven. De goed gebouwde kampong ligt op eenigen afstand van het strand. De bevolking, op 200 a 300 weerbare raannen geschat, bestaat hoofdzakelijk uit Atchineezen, maar er wonen ook eenige uit Rau afkomstige Maleiers. Er be- staat nog wel pepercultuur, maar de peperhandel is geheel vervallen, daar het product, even als dat van de naburige kleinere kampongs, thans naar Tampat Toean gevoerd wordt, zooals reeds vroeger is opgemerkt. De rijstcultuur is genoegzaam voor de plaatselijke behoefte en de vee- stapel vrij aanzienlijk. 22 Troemon, de eerstvolgende belangrijke plaats aan de westkust, behoort niet meer tot het Atchineesche rijk. De Radja van Troemon meet als onafhankelijk vorst be-, schouwd worden. Wij zuUen later gelegenheid vinden om met zijne verhouding tot Atchin en het Nederlandsch gou- vernement nader bekend te worden. Tusschen Bakoengan en Troemon liggen op Atchineesch gebied nog eenige kleine kampongs, waarvan Sebadi en Selekat delaatste zijn. Wij wenden ons thans tot de noordkust beoosten de hoofdplaats, de Betelnootkust of de kust van Pedir ge- noemd. De eerste naam is ontleend aan de menigte hier voorkomende pinangpalmen, waarvan de noten in groote hoeveelheid naar Poelo Pinang en China worden uitge- voerd. De andere naam is ontleend aan Pedir, eenouden aan deze kust gelegen rijkszetel, hoofdplaats van een rijkje dat hier nog bloeide in den aanvang der 46*® eeuw. Atchin was toen een onderhoorigheid van Pedir, doch in het historisch gedeelte van dit werkje zuUen wij zien, hoe die verhouding in 1521 werd omgekeerd. De Pedireezen werden na de onderwerping niet met de Atchineezen samengesmolten, maar behielden hunne eigen hoofden en politieke organisatie. De vestigin gen langsde noordkust schijnen meestal door Pedireezen gesticht te zijn, ofschoon zich vermoedelijk hier en daar ook wel Atchineezen en Maleiers in hun midden hebben nedergezet. Het verdient echter opmerking dat, ook nog in den bloeitijd van Pedir, het oostelijk deel van de noordkust, ongeveer van de baai van Samoi tot kaap Perlak, een afzonderlijk rijkje vormde,* dat kort na Pedir door de Atchineezen onderworpen werd. De afstammelingen der bevolking van dit in de oude ge- schiedenis van Sumatra beroemde rijk worden niet meer als een zelfstandig deel der bevolking van Atchin ge- noemd en schijnen met de Pedireezen te zijn samenge- smolten. Dit is echter een punt dat eerst door nadere bekendheid met het Atchineesche rijk kan worden uitge- maakt. Oostwaarts van Oedjong Batoe, waar de kust zich naar 23 het oosten ombuigt, vindt men over een afstand van 12 a 13 uren op onze kaarten geene enkele vestiging. An- derson vermeldt hier echter de kampongs Penada^ en Lawang. Het gebergte schijnt zich tot aan de kust uit te strekken en vormt de voorgebergten Oedjong Pedir, Kroeng Riah, Batoe Poetih en eindelijk een tweede Oedjong Pedir of Batoe Pedir, waarbij zich het riviertje Batoe in zee stort en de kust eene recht zuidwaartsche strekkingkrijgt tot aan de rivier van Pedir, aan wier mending de be- kende stad of vlek van dien naara is gelegen. De bevol- king wordt geschat op 2000 a 3000 zielen. De cultuur van peper en rijst moot belangrijk zijn; want Pedir wordt als de rijstschuur van Atchin beschouwd, en naar Poelo Pinang en Singapore wordt veel peper uitgevoerd. Pedir heeft eene vrij goede haven, en kleine prauwen kunnen de rivier opvaren, ofschoon dit bij vloed door de sterke branding bemoeilijkt wordt. Van Pedir loopt de kust zuidoostwaarts tot Boeroeng. De voornaamste plaats is hier Grigian aan de mending van een riviertje waaraan een weinig hooger Pekan Baroe en Pekan Lama zijn gelegen. Anderson vermeldt hier ook nog een kampong Seloe, die ik op geene kaart vind aangeteekend >). De streek schijnt zeer volkrijk te zijn; want de onderhoorigen van het hoofd van Gigian vind ik op 20,000 a 30,000 zielen geschat. Misschien behooren daartoe ook de kampongs Boeroeng en Ajer Laboe, beide aan gelijknamige riviertjes, op geringen afstand van elkan- der, en waarvan het laatste eene goede ankerplaats heeft. De kustlijn die beide verbindt loopt recht oostwaarts, maar nu vormt zich weder een uithoek, waarvoor ik geen naam vind, maar waarop Sawang en Merdoe zijn gelegen. Daarna hervat de kust hare oostwaartsche strekking tot kaap Radja, en op dit gedeelte ligt aan den voetvanden ber g Samalanga aan eene kleine kreek eene kampong. 1) Daarentegen gaat h^ G-igian met stilzwijgen yoorbij. 24 die ook zelve Samalanga ^) heet en aan den berg haren naam heeft gegeven. Op kaap Radja volgt kaap Pasangan en ten oosten daarvan de kampong van dien naam aan een gelijknamig riviertje en aan den voet van den Oli- I'antsberg. In den omtrek zijn belangrijke klapperaan- plantingen. Tusschen Pasangan en kaap Akoem-akoem of Goemgoema ligt het weinig belangrijke Kloempang Doea en voorbij laatstgemelde kaap de even onbeduidende plaatsjes Kroeng Kogoea en Djoengka. Daarop volgt kaap Samoi, die de west gr ens vormt van eene diep zuidwest- waarts indringende baai, Telok Samoi geheeten. In het diepste der baai ontlast zich het riviertje Samoi, aan welks monding eene versterkte kampong ligt, die mede Samoi of Telok Samoi is genaamd. Er is bier eene goede ankerplaats en eenige handel, maar de bevolking, op omstreeks 4000 zielen geschat, heeft zich als zoo roofziek en verraderlijk doen kennen, dat eerlijke handelaars zich bier nauwelijks meer durven vertoonen. Van Samoi af loopt de zuidkust der baai en dan de algemeene kustlijn waarin zij onmerkbaar overgaat, bijna recht west, met eene kleine helling naar het noorden, tot aan Tandjong Perlak of de Diamantkaap, Sumatra's noordoostelijken hoek. Aan dit deel der kust vindt men de kampongs Tjanda, Pasir, Marassan en Koertoi (of Kerti), omtrent welke ik geene bijzonderheden vind aangeteekend dan dat Pasir eene bevolking heeft die op omstreeks duizend zielen wordt geschat. Wanneer men let op de weinige namen die bier op onze kaartjes voorkomen, en op de onbeduidendheid der plaatsjes zelve, waaromtrent niets bijzonders schijnt te kunnen worden medegedeeld, zou men niet ligt op het vermoeden komen dat de grond tusschen Telok Samoi en Tandjong Perlak om zoo te zeggen klassieke grond is, en dat hier voor eeuwen onderscheidene plaatsen gelegen waren, die in de oude geschiedenis van Sumatra beroemd 1) Men yindt ook Samalangan en Sembilangan. 25 zijn. Van eene dier plaatsen, die aan het geheele eiland Sumatra haren naam heeft gegeven, is thans zelfs geen spoor meer te vinden. Zij heet in de inlandsche kronie- ken Samoedra of Samadra, waarvan de Arabieren, die reeds in de 12^® en IS'^^'eeuw deze kusten bezochten, Schamatra gemaakt hebben, een naam die, door misver- stand op het geheele eiland toegepast, van hen in den vorm Sumatra tot de Europeesche zeevaarders is overge- gaan. Samoedra lag, zoover wij kunnen nagaan, aan een riviertje dat niet ver westwaarts van Tandjong Perlak, tusschen die kaap en Koertoi, op de kaarten van Marsden en Raffles onder den naam van rivier van Djamboe Ajer voorkomt. Samoedra schijnt eenige palen landwaarts in te hebben gelegen, terwijl Djamboe Ajer aan de mending van het riviertje hare, haven was. Oostwaarts van Samoe- dra lag toen Perlak, waarvan Tandjong Perlak en eene daarop gelegen kampong nog den naam hebben bewaard, en dat Marco Polo onder den naam Ferlech vermeldt. Hij bezocht het in 1290 en leert ons, dat de bevolking wel is waar nog grootendeels heidensch was, maar dat toch toen reeds daar en elders vele bewoners der zeehavens door Arabische kooplieden tot den Islam bekeerd waren. Van den oorsprong van Samoedra geeft ons de Malei- sche kroniek van Pasei een verhaal, dat, van vele onge- rijmde verdichtselen ontdaan,*op hetvolgende fiederkomt. Zekere Marah Siloe, afkomstig van het boven vermelde Samalanga, had zich onder de bevolking dezer streken nedergezet, en bij haar zoo groot aanzien verworven, dat zij hem tot haren Radja verhief, waarop hij te Samoedra zijn zetel vestigde. Kort daarna kwam hier een zekere Scheikh Isma'il uit Mekka, die den nieuwen Radja met de massa zijner onderdanen tot den Islam bekeerde en hem den titel verleende van Sultan Malikoe'ts-Tsalih. Dezehuwde daarop eene dochter van den Radja van Perlak, wiens hoofdpaats kort daarna door een vijandelijken overval verwoest werd. De bevolking vluchtte naar Samoedra, welks vorst daarop eene nieuwe stad bouwde, Pasei geheeten, 26 die hij den vluchtelingen tot woonplaats gaf, en waarover hij zijn zoon, onder den titiel van Sultan Malikoe'dh- Dhahir, tot vorst aanstelde. Tot zekere hoogte wordt dit verhaal bevestigd door den beroemden Arabischen reizi- ger Ibn Batoeta, die in 1345 Sumatra's noordkust bezocht. Hij beschrijft Samoedra als den hoofdzetel van den Islam in dat gedeelte des eilands en noemt den vorst die daar regeerde, Sultan Malikoe'dh-Dhahir, wat ons op bet ver- moeden brengt dat de Maleische kroniek de namen van vader en zoon met elkander verwisseld heeft. Over de vroomheid en nederigheid van den vorst enzijnijver voor den heiligen krijg tot bekeering der ongeloovigen weidt Ibn Batoeta in vele bijzonderheden uit. De vorst van Sa- moedra overleefde volgens de aangehaalde kroniek zijn zoon, den Sultan van Pasei; maar. deze laatste liet twee zonen na, waarvan de oudste, Malikoe'l-Mahmoed, hem zelven te Pasei, de jongste, Malikoe'l Mantsoer, zijn groot- vader te Samoedra opvolgde. Deze laatste bestuurde ech- ter zijn rijk slechts als leen van zijn ouderen brooder, zoodat daardoor de suzereiniteit als van zelve van Samoe- dra op Pasei overging. Wat er waar is van het verhaal derzelfde kroniek, dat kort daarna, onder de regeering van Mantsoer's opvolger Sultan Ahmed, Pasei en onderhoorigheden gedwongen wer- den het oppergezag van Madjapahit op Java te erkennen, zuUen wij aan zijne plaats laten. In alien gevalle kan die verovering geen blijvenden invloed hebben geoefend, daar zij moet hebben plaats gehad kort voor dat Madjapahit zelf door de wapenen van den Islam werd ten val gebracht. Zeker is het dat Pasei de eerste Mohammedaansche staat van Noord-Sumatra was, toen de Portugeezen in 4509 het eerst de noordkust van dat eilaad aandeden, ofschoon toen ook reeds in Pedir eene mededingster verrezen was, om- trent wier oudere geschiedenis tot dusver niets is bekend geworden. Diego Lopez Sequeira zeilde in het genoemde jaar het hoofd van Atchin om en landde te Pedir en Pasei, waar hij wel ontvangen werd en aanzienlijke hoeveelheden 27 peper laadde. Maar kort daarna maakte de vorst van Pasei zich schuidig aan de mishandeling van eenige Portugee- zen, die uit de gevangenis te Malakka gevlucht waren. Dit was de aanvang der vijandschap tusschen Pasei en de sedert 1511 te Malakka gevestigde Portugeezen, die, zich in de twisten tusschen verschillende kroonpretendenten te Pasei mengende, in 1521 er in slaagden om er een prins op den troon te plaatsen die zich als een vazal der Por- tugeesche kroon erkende, den uitsluitenden peperhandel tegen vaste prijzen aan de Portugeezen vergunde en hun zelfs toestond op zijne kosten eene sterkte te bouwen, waarin zij een garnizoen van 100 man onderhielden. Kort daarna werd, zooals wij later zien zullen, de Portugeesche bezetting door de Atchineezen verdreven en Pasei zelf aan Atchin onderworpen. Van dit oogenblik taande zijn luis- ter, maar nog altijd sleept het zijn bestaan voort; want het zoo even vermelde Pasir is niets anders dan het oude Pasei, hetzij dat de naam werkelijk ook in den mond der inlanders eene wijziging heeft ondergaan, of all een ten gevolge van verk^erde uitspraak door de Europeanen in dezen verminkten vorm op onze kaarten is gesteld. De oostkust van Kaap Perlak tot Kaap Tamiang is laag, moerassig, met strandbosschen bedekt, van ontelbare ri- viertjes en kreekjes doorsneden. De bewoonde plaatsen zijn weinige in getal en doorgaans gelegen aan den mond van gelijknamige riviertjes. Dit is reeds dadelijk het ge- val met Djoeah Laoet, Simpang Olim en Edi, kampongs die men dicht bij elkander aantreft, kort nadat menTan- djong Perlak is omgevaren. Volgens het regeeringsverslag over 1872 is Simpang Olim eene nieuwe vestiging, eerst voor een vier- of vijftal jaren op het gebied van Edi gesticht. De stichter is zekere Radja Tongkoe Paja, uit Atchin zelve afkomstig, en die zich hier met machtiging van den Sul- tan met zijne volgelingen heeft nedergezet. Sedert kwamen zich aanhoudend Atchineezen onder zijne bevelen scha- ren, zoodat zijne macht weldra die van den Radja van Edi overtrof. Het hoofd van Simpang Olim, die eene vloot van 28 gewapende schoenertjes te zijner beschikkingheeft, tracht nu onder allerlei voorwendsels twist te zoeken, de havens zijner naburen te blokkeeren en schattingen op de handelsprau- wen te heffen. De welvaart van Edi komt hem daarbij zeer te stade. De pepercultuiir is daar zeer aanzienlijk, en men heeft zelfs, ofschoon waarschijnlijk zeer overdreven, den uitvoer op 120,000 pikols 's jaars geschat. Andere artikelen van uit- voer zijn getah, huiden, paarden, runderen en buffels, zoodat ook de veestapel belangrijk moet zijn. Rijst wordt er ook op sawah's verbouwd, dochniet genoegzaam voor de consumtie. Vervolgens vindt men bij kaap Praoe Ilah een aanzienlijk visschersdorp van denzelfden naam, en bij kaap Biang de kampong Telagi. Kaap Biang is de noordelijke, zooals kaap Langsa de zuidelijke grens van de baai van Langsa, waarin zich de riviertjes Pasir Poetih en Rowan ontlas- ten, gelijk ook de grootere Langsa-rivier, aan wier mending de kampong Koeala Langsa ligt. Op aanmerkelijken af- stand zuidwaarts ligt, wat dieper binnenslands, de laatste Atchineesche kampong Seroewei aan de rivier van Tamiang, die de grensscheiding tusschen Atchin en de onderhoorigheden van Siak vormt en bij kaap Tamiang in zee valt. Bij Tandjong Perlak liggen de eilandjes Peraen Lada, in de Langsa-baai Poelo Telaga Toedjoeh, en bij de mending der rivier van Tamiang nog eenige kleine eilanden. Dit weinige omvat alles wat er met eenige zekerheid over de topographie van Atchin kon gezegd worden. AUeen zou men er nog kunnen bijvoegen, dat ook het groote eiland Si Maloe of Poelo Babi (Varkenseiland, Hog island), het eerste der reeks van groote eilanden die als een keten de westkust van Sumatra dekken, als eene onder- hoorigheid van Atchin beschouwd wordt, ofschoon de be- volking slechts voor een klein deel uit Atchineezen, en voor het meerendeel uit Maleiers bestaat. Doch het eiland is door den heer Netscher in het Tijdschrift van het Bataviaasch Genootschap uitvoerig beschreven, en staat zoozeer op zich zelf dat het onnoodig schijnt er hier nader van te gewagen. TWEEDE HOOFDSTUK. De beyolking en haar politieke en maatschappelijke toestand. Cgfer der bevolking. — Bestanddeelen. — De Atchineezen. — Hunne- afkomst, letterkunde en taal. — Hun karakter. — De Islam in At- cliin. — Landbouw , handel en zeevaart , ng verheid. — Kleeding, wo- ningen, levenswgze. — Wapenen en verdedigingsmiddelen. — Ver- deeling en bestunr. —■ De Pedireezen. — De Maleiers. Wanneer wij ons thans tot de bevolking wenden, is na- tuurlijk de eerste vraag die zich aan ons voordoet, die naar haar cijfer. Het is waar die bevolking is onderling zeer verdeeld, schier iedere kampong matigt zich de rechten aan van een souvereinen staat, dikwijls zijn zij met elkander in oorlog, en de hoofden bewijzen aan hunnen opperheer den Sultan vaak slechts een zinledige hulde en weigeren hem zelfs de hem toekomende schatting; maar toch ware het mogelijk dat de bevolking zich tijde- lijk vereenigde tegen den gemeenschappelijken vijand en trachtte hem met gezamenlijke krachten van den vader- landschen bodem te weren. Om voor zoodanig geval zich een voorstelling van de levende strijdkrachten van At- chin te kunnen vormen, is de vraag naar het bevolkings- cijfer natuurlijk en billijk. Ongelukkig moeten wij het antwoord daarop geheel schuldig blijven. De schattingen missen alien goeden grond en varieeren dan ook van 30 50,000 tot een half millioen, terwiji het bij die schat- tingen doorgaans nog zeer onzeker is of de schrijvers op de gansche bevolking van het Atchineesch gebied, of alleen op de Atchineezen in engeren zin, d. i. met uitsluiting der Pedireezen en Maleische bestanddeelen der bevolking, het oog hebben. Zulke gissingen missen alle waarde. De eenige mogelijkheid, naar mijn inzien, om tot eene schat- ting le geraken die niet ten eenenmale alien grondslag mist, is eene vergelijking met het eenigszins beter be- kende bevolkingscijfer der overige deelen van Sumatra. Er is geene enkele reden om te gelooven, dat de bevol- king van Atchin sterker zou wezen dan het gemiddelde der andere deelen van het eiland, vooral daar men grond heeft om te gelooven dat de binnenlanden uiterst schaarsch bevolkt zijn. Niet alleen toch vertoonen zich de bergen als steil en ongenaakbaar, maar vooral ook kan men tot de geringheid der bevolking van de binnenlanden beslui- ten uit het uiterst beperkte vervoer van zout derwaarts, een artikel welks aftrek een vrij goeden maatstaf voor het bevolkingscijfer schijnt te wezen. De Nederlandsche bezittingen op Sumatra, met uitzondering van die welke tot de residentie Riouw behooren, namelijk Indragiri en Siak, hebben, volgens den Regeeringsalmanak, eene be- volking van omstreeks 2,400,000 zielen. Voor de onder Riouw ressorteerende gedeelten en de nog onafhankelijke Bataks voegen wij hierbij naar gissing 400,000. De op- pervlakte van het geheele eiland is in ronde som 8000 vierk. geogr. mijlen, waarvan 900 op Atchin komen. Op 7100 mijlen hebben wij dus eene bevolking van 2,800,000 zielen. Naar denzelfden maat^af zouden wij voor de 900 mijlen van het Atchineesch gebied eene bevolking van 356,000 zielen bekomen. Ik hecht juist niet veel waarde aan deze berekening, maar beschouw, ook in verband met hetgeen boven over de bevolking van eenige der aanzienlijkste kampongs is aangeteekend, het verkregen cijfer als een maximum. Deze bevolking is samengesteld uit drie hoofdbestand- 31 deelen, die wij bij het topographisch overzicht reeds eeni- germate hebben leeren kennen: deeigenlijke Atchineezen, de Pedireezen en de uit de aangrenzende Menangkabau- sche landen afkomstige Maleiers. Waarschynlijk zal men hierbij voor de binnenlanden ook nog een Bataksch ele- ment kunnen voegen. Daar ons evenwel omtrent de At- chineesche Bataks niets bijzonders bekend is, en deze volkstam in het algemeen meermalen nauwkeurig is be- schreven, zuUen wij ons hier tot de drie eerstgenoemde bestanddeelen bepalen. De Atchineezen zijn een volkstam die zich in vele op- zichten, in voorkomen en taal zoowel als in zeden en gewoonten, van alle,andere bewoners van Sumatra on- derscheidt. Deze eigenaardigheden hebben aanleiding ge- geven tot zeer verschillende gissingen omtrent hunne afkomst. Sommigen houden ze voor Ghineezen van afkomst, anderen voor Siammers, nog anderen voor Klingaleezen of zoogenaamde Mooren van de kusten van Koromandel en Malabar. Deze laatste meening komt aan den heer Ritter zeer waarschijnlijk voor. De nabijheid dezer kusten zal volgens hem vermoedelijk aanleiding hebben gegeven, dat vele Klingaleezen zich als een zelfstandig volk te midden der Maleiers en overige Sumatranen aan de stran- den nederzetten, waar zij zich van lieverlede met de oor- spronkelijke bewoners des lands, waarschijnlijk niet veel van de tegenwoordige Bataks verschillend, zuUen ver- mengd hebben. Bij de beantwoording van zulke vraagstukken moet vooral de taal een groot gewicht in' de schaal leggen, en ongelukkig is de Atchineesche taal slechts zeer weinig bekend. De Maleische taal is van oudsher in Atchin veel beoefend geworden en was er de eigenlijke schrijftaal. De verschillende kronieken van Atchin, die wij bezitten, zijn alien in zuiver Maleisch opgesteld; evenzoo de 'a dat bandar Atjih, of voorschriften betrekkelijk den han- del, en de madjlis Atjih, of voorschriften betrekkelijk de plichten der vorsten en het hofceremonieel, uit welke 32 beide stukken de heer Braddel van Poelo Pinang uit- treksels heeft medegedeeld in „ The Journal of the Indian Archipelago". Ook zijn onder de regeeringen van Sultan Iskander Moeda en van zijne dochter Tadjoe'1-alam te Atchin werken over den Mohammedaanschen godsdienst en het recht van den Islam geschreveri, die tot de beste voortbrengselen der Maleische literatuur gerekend mogen wdrden. Hierloe behooren de Bostanoe's- Salatin (Lusthof der Vorsten), een zeer uitgebreid en als een soort van encyclopaedie te beschouwen werk, op last van Iskander Moeda vervaardigd door Noeroe'd-din Raniri, en de Mir- 'dtoe't-toUab (Spiegel der Leergierigen), eene handleiding voor het Mohammedaansch recht, op last der sultane Tadjoe'1-alam uit Arabische bronnen getrokken. Einde- lijk zijn ook de kettersche schriflen van Hamzah Fan- tsoeri (d. i. van Fantsoer of Baros afkomstig) en Scham- soe'd-din Schamatra'i of Schamatrani (d. i. van Schama- tra of Samoedra), die onder Sultan Iskander Tsani v66r de groote moskee van Atchin plechtig verbrand werden, raaar waarvan niettemin nog enkele exemplar en overig zijn, en evenzoo de schriften door den reeds genoemden Raniri op last van den Sultan tot bestrijding hunner leer opgesteld, alien in de Maleische taal geschreven. Daaren- tegen zijn, zoover ik weet, geene schriften in de Atchi- neesche taal bekend, zoodat deze alleen als spreektaal in gebruik schijnt te zijn. Misschien zal zij bij later onder- zoek blijken slechts een zeer verbasterde en met vele vreemde woorden vermengde tongval van het Maleisch te zijn. Volgens de mededeelingen van den heer Logan ech- ter, die van deze taal eenig werk schijnt gemaakt te hebben, gaat het onderscheid dieper. „De Atchineesche taal," zegt hij, „ onderscheidt zich van alle andere talen der Aziatische groep van de Indische eilanden door de plaatsing van den klemtoon op de laatste in plaats van op de voorlaatste lettergreep. In andere opzichten heeft het klankstelsel het heerschend Sumatraansch karakter. De invloed van het Maleisch is groot geweest, maar het 33 oorspronkelijk deel van den woordenschat toont, dat de taal in eenige wezenlijke trekken van Bataksch en Ma- leisch verschilt. . Vele dier. oorspronkelijke woorden zijn eenlettergrepig en consonantisch, en de taal heeft de sa- mengestelde vokalische uitgangen oi, io, oei en oee be- houden. Gelijk de andere talen van Sumatra geeft ^ij de voorkeur aan o en e boven de zuiverder klinkers. Zij schijnt dus in haar oorspronkelijk bestanddeel nauwer verwarit te zijn met de ruwere dialecten van Sumatra en bet Schiereiland dan met bet Batakscb en Maleiscb, en beeft door bet aantal kort afgebroken monosyllaben veel overeenkomst met de taal van den volkstam der Semangs. Deze verwantscbap tusscben de noordelijkste talen aan wefirszijden der Malakka-zee, met andere woorden van die welke bet naast aan bet gebied der monosyllabiscbe talen grenzen, beeft uit etbnologiscb oogpunt een groot gewicbt, en geeft een dubbele beteekenis aan de Atcbi- neescbe wijze van betoning, die gebeel afwijkend is van die der Indo-Aziatiscbe eilanden, maar natuurlijk in een taal waarin bet Acbterindiscbe element sterk is vertegen- woordigd. Docb ofscboon er dus veel eigenaardigs is in den woordenscbat van bet Atcbineescb, is bet zoo sterk ver- mengd met Maleiscbe spreekwijzen en uitdrukkingen, dat bet zicb voordoet als een Maleiscb dialect. Het maakt ecbter somtijds gebruik van bet Batakscbe na-, en stelt, evenals dit, ma-, mi- in deplaats van bet Maleiscbe be r." In deze opmerkingen is alles vervat wat mij van de Atcbineescbe taal bekend is, bebalve dat Marsden in zijne „ Miscellaneous works" een lijst geeft van 36 Atcbinee- scbe woorden, die, op vier na, beboudens eenige wijzi- ging in vorm, met Maleiscbe en Javaanscbe overeenkomen. Zij die met Wallace van gevoelen zijn, dat er in bet algemeen nauwe verwantscbap tusscben den Mongoolscben en Maleiscben stam bestaat, zullen wellicbt in bet ge- zegde over de Atcbineescbe taal eenige bevestiging voor bunne meening vinden, die ecbter dan weder door bet in bet oog loopend verscbil dat in zoovele opzicbten tusscben 3 34 de Atchineezen met de Bataks en Maleiers bestaat, wordt gelogenstraft. De afkomst en affiniteit der Atchineezen blijft Yooralsnog tot die onopgeloste problemen behooren, waaraan de ethnologie van Insulinde maar al te rijk is. De Atchineezen zijn over bet algemeen grooter en wel- gemaakter dan hunne naburen, maar men zegt dat bet verraderlijke van hunne geaardheid zich op onaangename wijze in hunne trekken afspiegelt. Het oordeel over bet karakter van dat volk is reeds bij onze oudste reizigers zeer ongunstig, doch daar het gekleurd is door de gewone vooroordeelen van den blanke ten opzichte van het bruine ras en den Christen ten aanzien van den Mohammedaan, niet volkomen te vertrouwen. Men zegt dat zij in het aanvallen hunner vijanden verraderlijk zijn en altijd door listen en lagen zoeken te overwinnen, maar men ontzegt bun toch ook geen persoonlijke dapperheid, en het eerste telegram aangaande de verrichtingen in den nu uitgebro- ken krijg ontvangen, getuigt reeds dat men een hardnekkig verzet gepaard met groote doodsverachting ondervond. Dat zij in den handel trouweloos zijn en men uiterst voorzichtig moet wezen om niet door hen bedrogen te worden, is een andere oude klacht, maar men mag daarbij niet uit het oog verliezen, dat de Europeanen zelven, door hunne ge- weldenarij en hunne zucht om den handel te monopoli- seeren, den inlander hier en elders in zijne hoedanigheid van koopman gedemoraliseerd hebben. Omtrent de be- schuldigingen van ondraaglijken hoogmoed, aanmatiging, be- lachelijk zelfvertrouwen, minachtend nederzien op andere volken, zou ik ook kunnen aanmerken dat men het de Atchineezen niet te zeer euvel kan duiden indien zij den trots en den hoogen toon der Europeanen, niet het minst van hunne oudste vijanden de Portugeezen, maar toch ook van de Engelschen en Nederlanders, met gelijke munt hebben betaald. De wispelturigheid aan de Atchineezen toegeschreven, is eigenlijk niets anders dan de gewone dubbelzinnigheid waarin de volken van Maleischen stam te alien tijde bescherming hebben gezocht tegenover 35 hen die hunne meerderen zijn in macht of in verstand. Ook bedenke men dat onze begrippen van humaniteit hun vreemd zijn en dat zij, als Mohammedanen, in zeeroof en menschenroof ten koste der ongeloovigen geen misdaad zien en de slavernij van den krijgsgevangene als een vol- komen wettigen toestand beschouwen. Over het geheel komen zij mij juist niet erger voor dan de andere volk^n van Maleischen stam. Zij bezitten al de gewone gebreken van dien stam; maar zij vinden, vooral ten gevolge van den staat van anarchie en wetteloosheid waarin het rijk verkeert, meer dan gewone gelegenheid om ze aan den dag te leggen. Wanneer wij zee- en strandroof, slaven- handel, afpei'singen en geweldenarijen jegens eerlijke han- delaars gepleegd, overal op de Atchineesche kusten zien heerschen, dan vragen wij niet of deze handelingen ook in hun standpunt eenige verschooning vinden, maar wij meenen dat het belang van menschelijkheid en bescha- ving vordert, dat aan zulke tooneelen paal en perk worde gesteld. Wanneer wij in het verkeer met de Atchineezen en in onze pogingen om hen tot betere inzichten te brengen, op dubbelhartigheid, achterhoudendheid en valschheid stui- ten, dan kunnen wij bezwaarlijk ons strafTeloos laten mis- leiden en, na door ijdele beloften bedrogen te zijn, ons ontslagen rekenen van den plicht om den eerlijken handel en het vreedzaam verkeer des noods door eene ontzagwek- kende tuchtiging te beschermen. Maar al kunnen wij den toestand die op de Atchineesche kusten heerscht en de wanorde die vandaar naar onze aangrenzende bezittingen overslaat, niet langer lijdelijk aanzien, wij behoeven daarom op onzen vijand niet te schimpen en te smalen. En wanneer wij ook al moeten erkennen dat zijn zedelijke toestand treurig is, dat hij aan hanengevechten en ha- zardspel, aan opiuraschuiven en betelkauwen verslaafd is, dat aan den wellust de teugel wordt gevierd, en zelfs onnatuurlijke wellust zoo onbeschaamd wordt gedreven, dat mannen openlijk in de schandelijkste betrekking met knapen leven, dan zuUen wij toch om dat alles den At- \ 36 chinees nog niet voor het uitvaagsel der menschbeid uit- krijten^ wanneer wij ons herinneren dat soms even grove, slechts met wat meer vemis bedekte onzedelijkheid ook onder de meest beschaafde en meest christelijke volken van Europa wordt aangetroflfen. De godsdienst der Atchineezen is de Islam, en vooral in vroeger tijd hebberi vele Atchineesche vorsten een grooten ijver voor dien godsdienst aan den dag gelegd en de banier der halve maan ontplooid tegenover het kruis dat de Portugeezen in den Archipel zochten te planten. Reeds uit hetgeen wij omtrent de beoefening der Malei- sche letterkunde in At chin hebben opgemerkt, blijkt van eene meer dan gewone belangstelling in de kennis der wetten van den Islam en de handhaving der zuiverheid van de leer. De vorsten beijverden zich om prachtige moskeeen te bouwen, zooals de Beitoe'r-rahman, waarvan de stichting aan Iskander Moeda wordt toegeschreven, en de Beitoe'l-moschahadat, door zijn opvolger Iskander Tsani in de stad zelve gebouwd, en misschien wel de- zelfde die in Valentijns afbeelding van Atchin zulk eene in het oog loopende plaats inneemt. Telkens maken de Atchineesche kronieken gewag van beroemde leeraars die uit vreemde gewesten naar Atchin kwamen en zich daar vestigden of tijdelijk verblijf hidden. Onder de regeering /^^^^i' van Sultan Hosein (1S&7— 4675) kwam uit Mekka de scheikh Mohammed Azhari, bijgenaamd Noeroe'd-din, die tot de Schafeitische sekte behoorde, en te Atchin de me- taphysica onderwees, maar er na korten tijd overleed. Dezg werd onder de regeering van Sultan Mantsoer-Schah (4577 — 1585) gevolgd door den scheikh Aboe'l-cheir, zoon 37 van den scheikh Ibn Hadjar, leeraar der rechtswetenschap en schrijver van een boek „het snijdend zwaard" geti- teld en quaesties van mystieke godgeleerdheid behande- lend, waarover hij een langdurigen, maar ten slotte onbe- slist gebleven strijd voerde met een anderen scheikh, Mohammed Jamani, zeer ervaren in de kennis der rechts- gronden, die met hem te gelijker tijd te Atchin vertoefde. Nadat nil deze beide scheikhs vertrokken waren, kwam weder, en nu uit Guzuratte, een andere geleerde, de scheikh Mohammed Djilani, een Schafeiet uit het Koreischitische geslacht Ranir, die onderwijs gaf in de logica, derhetorica en de rechtswetenschap. Toen nu velen verlangden dat hij ook onderwijs in de mystische godgeleerdheid zou geven, reisde hij naar Mekka om beter op de hoogte te komen, waarna hij naar Atchin terugkeerde en het vraagstuk uitmaakte, waarover vroeger Aboe'l-cheir met Mohammed Jamani had getwist. Die mystieke godgeleerdheidschijntdestijdste At- chin zeer in den smaak te zijn gekomen. Een der hoofden dezer sekte, de reeds genoemde Sehamsoe'd-din Ibn Ab- doe'llah Schamatrani, stond in groot aanzien bij Sultan Iskander Moeda. De kronieken van Atchin zeggen van hem, dat hij ervaren was in alle wetenschappen, maar inzonder- heid beroemd door zijne kennis der mystieke godgeleerd- heid en door zijne talrijke schriften. Hij overleed in het jaar 4630, en zijn dood werd een half jaar later gevolgd door dien van een anderen beroemden scheikh, die echter meer wegens zijne kennis der rechtswetenschap geprezen wordt, Ibra- him ibn Abdoe'Uah Schami de Schafeiet. Toen later de mystieke leer van Schamsoe'd-din, die, gelijk bij vele mystieken het geval is, eene sterk pantheistische kleur had, door de gedichten van Hamzah Fantsoeri werd ge- populariseerd, begon deze richting aan de orthodoxe leer- aars een groote bezorgdheid in te boezemen. De scheikh Noeroe'd-din ibn Ali Raniri, die zeer in de gunst stond van Sultan Iskander Tsani en van zijne weduwe Tadjoe'l- 'alam, die na hem het bewind voerde, vervaardigde op last dier vorsten onderscheiden werken tot wederlegging 38 der dwalingen en ketterijen van Schamsoe'd-din, en ge- waagde daarin ook van de schriften van Hamzah, die hij der verbranding waardig keurde. Men mag wel aanne- men dat het deze leeraar geweest is, die Iskander Tsani zoodanig tegen de aanhangers der pantheistische leer opzette, dat hij hen liel vervolgen en ter dood bren- gen en het reeds vroeger vermelde auto da fe hield door de schriften van Schamsoe'd-din en Hamzah openlijk v66r de groote moskee te verbranden '). Hiermede hangt nog een ander verschijnsel te zamen, de uitdrukkelijke erkenning namelijk van den Sultan van Turkije als hoofd van den Islam door Atchin, en de po- gingen aangewend om zich in den strijd tegen de onge- loovigen van zijne hulp te verzekeren. Men weet dat de laatste der Abbasidische Khalifen in 4516 door Selim I, Sultan van Turkije, bij de verovering van Egypte werd ge- vangen genomen, en de vrijheid benevens een jaargeld kocht door aan Selim zijn tit el af te staan, met dat ge- volg dat sedert de Sultan van Turkije door alle ortho- doxe Moslemen als hoofd van den Islam wordt aange- merkt. Reeds in 4562 ^zond Sultan Alaoe'd-din van Atchin een gezant naar Konstantinopel, met het doel om door 1) Eene Igst der geschriften van Schamsoe'd-din en Hamza Fantsoeri, alsmede van hnn wederlegger Noeroe'd-din Raniri, geeft de heer Neubronner van der Tuuk in „Bijdragen tot de Ind. Taal-, Land- en Volkenkunde", 3* Serie, Deel I, bl. 462. / 39 de erkenning van des Sultans gezag den Islam in zijn rijk te versterken en zich een bondgenoot te verschaf- fen tegen de Portugeezen. De Atchineesche kronieken leeren ons dat de Groote Heer bekwame handwerkslie- den naar Atchin zond, die aan Alaoe'd-din's onderdanen onderricht gaven in het gieten van zwaar geschut, en de doorgaans zoo nauwkeurige berichten der Venetiaansche gezanten, die zulk een gewichtige bron voor de geschiede- nis zijn, bevestigen de juistheid.dezer mededeeling. De betrekkingen met Turkije schijnen sedert en tot op denhui- digen dag onderhouden te zijn. De heer Nierstrasz hjer- innerde op 27 Febr. jl. in de Tweede Kamer, dat eenige jar en geleden de Turksche regeering, naar aanleiding van brieven van den Sultan van Atchin, aan de Neder- landsche een diplomatieke nota gezonden heeft, om op- heldering over onze verhouding tot Atchin te vragen. Later zal het ons blijken dat ook bij de gebeurtenissen die tot den tegenwoordigen oorlog aanleiding gegeven hebben, de Sultan van Atchin zich op nieuw tot den Grooten Heer heeft gewend. . Om den geest waarin de oude Atchineesche vorsten in het belang van den Islam werkzaam waren, nog nader te karakteriseeren, wil ik hier uit de Maleische kronieken nog eenige merkwaardige bijzonderheden mededeelen. Van Sultan Mantsoer Schah (1577 — 1585) wordt gezegd, dat hij de beoefenaars der wetenschap van den Islam ge- negen was en zorg droeg voor de handhaving der wet van den profeet, dat hij aan zijne lijfwachten voorschreef een baard, een tabbaard en een tulband, met andere woor- den de Arabische kleederdracht, te dragen, en dat hij aan al zijne onderdanen gelastte de vijf dagelijksche gebeden, de vasten der maand Ramadhan en de door de sonnah aan- bevolen vasten in acht te nemen en de zakah te betalen. Van Sultan Iskander Moeda (1607 — 1636) wordt gezegd, •) Von Hammer, Gesch. d. Osm. Reiches, III, 402. 40 dat hij zeer aandrong op de handhaving der instellingen van den Islam, met name van de vijf dagelijksche gebeden en de vasten, en dat hij het drinken van arak en het dobbelspel verbood. Zijn opvolger Iskander Tsani (1636 — 1640) wordt niet minder om zijn vroomheid geprezen, en van hem wordt bepaaldelijk gezegd dat hij de met den Islam strijdige godsgerichten verbood, bestaande in het dompelen der hand in kokenden olie en het likken van gloeiend ijzer. Ook deed hij een bedevaart naar de heilige graven der vorsten en eerste planters van den Islam te Pasei en Samoedra, las bij ieder graf de fatihah of het eerste hoofdstuk van den Koran en ontstak er kaarsen en wierook. Eindelijk wordt ook van de Sultane Tadjoe'1-alam (1640 — 1675) vermeld, dat zij de vijf dage- lijksche gebeden volbracht, ijverig in den Koran las en de voorschriften van den Islam handhaafde. Nu verdient het ongetwijfeld opmerking dat het aan deze vorsten als een bijzondere verdienste wordt aangerekend, dat zij de dagelijksche- gebeden, de vasten van Ramadhan en de beta- ling der zakah of armenbelasting, welk alles tot de aller- eerste plichten van den Mosleni, tot de grondzuilen van den Islam behoort, in acht nemen en voorschrijven. Reeds dit alleen wettigt het vermoeden, dat in Atchin onder de massa der bevolking de ijver voor den Islam gering w^as. Dat nog onder Iskander Tsani de godsgerichten in zwang waren, die trouwens nog in de vorige eeuw in Tjeribon be- stonden, bewijst hoe taai ook hier de adat was, en hoe noode zij hare plaats aan de instellingen van den Islam inruimde. Waarschijnlijk waren de vorsten den Islam te meer genegen en zochten zij steun bij priesters en wet- geleerden, omdat de Islam het absoluut gezag der vorsten begunstigt, en zuUen de hoofden des volks, die naar de aloude Maleische instellingen een rijksraad vormen die de vorsten kiest en weder afzet, al hunne handelingen controleert en te zamen met de mindere hoofden volgens de landsge- bruiken rechtspreekt, te meer tegenstand aan de her- vormingen geboden hebben, naarmate hun gezag daardoor 41 meer werd beperkt en ondermijnd. Er waren dusongetwij- feld in Atchin, gelijk in schier alle staten van den Ar- chipel, van oudsher eene Arabische en eene nationale partij, zooals wij ook uit de gesprekken die de Schah- bandar van Atchin, kort voor het uitbarsten van den te^enwoordigen oorlog, met den Resident van Riouw hield, vernamen dat nog heden die beide partij en te Atchin om den voorrang dingen. Krachtige vorsten, zooals Man- tsoer Schah en Iskander Moeda, wisten de weSrspannige hoofden te bedwingen en het strong Islamitisch karakter van den staat, althans naar buiten, te handhaven. Maar bij den dood van Iskander Tsani had eene gebeurtenis plaats, waarbij de nationale partij in Atchin zeer hare rekenihg vond en die vermoedelijk ook wel aan haar drijven is toe te schrijven. De regeering bleef in handen van zijne weduwe de Sultane Tadjoe'l-'alam, wat op zich zelf reeds, ofschoon in overeenstemming met de gebruiken der Ma- leische volken, bij welke vrouwenregeeringen dikwijls voorkomen, geheel met de beginselen van den Islam in strijd is. Wij zien nu in de geschiedenis van Atchin de Orangkaja's of hoofden des volks veel meer op den voorgrond treden; wij zien door hunnen invloed de vrou- wenregeeringen bestendigen, zoodat gedurende 58 jaren vier Sultanes achtereen op den troon zitten; en als ein- delijk de Arabische partij weder zegepraalt, en doordrijft dat de teugels van het bewind weder aan de handen van een man worden toevertrouwd, zien wij den tegenstand der hoofden en vazallen zoozeer toenemen, dat het rijk meer en meer in verval raakt en meer en meer ten prooi wordt aan wanorde en regeeringloosheid. Na al het gezegde zal het ons weinig verwonderen dat thans de instellingen van den Islam in Atchin weder zeer in verval zijn, en zijne voorschriften er even weinig worden in acht genomen, als dit in het algemeen in den Indischen Archipel het geval is. Niet alleen is er de in- richting van het bestuur en de rechtspraak bij voortdu- ring met de beginselen van den Islam in strijd, niet alleen worden er de voorschriften tot onthouding van sterke dranken en hazardspelen in den wind geslagen, maar ook de vasten en dagelijksche gebeden worden door velen geheel verwaarloosd, en alleen bij het zoogenaamde vrij- daggebed, dat, gelijk men weet, van een preek in het Arabisch vergezeld gaat, schijnt het de gewoonte te zijn eenigszins trouw ter moskee te komen. Het aantal Hadji's dat Atchin oplevert schijnt echter betrekkelijk aanzienlijk te zijn. Onder de middelen van bestaan der Atchineezen, nemen land- en tuinbouw eene voorname plaats in. In het aan- leggen van sawahs en vooral in de pepercultuur zijn zij meer ervaren dan hunne naburen, en overal langs de kusten zijn alle gewone tropische boom- en aardvruchten tot matigen prijs te bekomen. Tabak en katoen planten zij overal voor eigen gebruik; doch de hoedanigheid van eerstgenoemde wordt gezegd ver bij de Java-tabak achter te staan. Koffie wordt in den omtrek van Telok Gloempang alleen voor den uitvoer gekweekt; betelnoten zijn op de kust van Pedir zoo overvloedig, dat jaarlijks een aantal scheepsladingen daarvan naar China en het vaste land van Indie worden uitgevoerd. De rijstbouw is echter, ofschoon Pedir belangrijke hoeveelheden van dit product aan de andere gewesten levert, niet geheel vol- doende, zoodat eenige rijst van Nias wordt ingevoerd. Naast den landbouw komt de handel vooral in aanmer- king. Deze geschiedt deels bij ruiling, deals tegen betaling met Spaansche matten, bij voorkeur zoogenaamde pilaar- 43 * matten. Andere zilveren munt schijnt in het geheel niet gangbaar te zijn; Ritter zegt dat de Amerikanen tever- geefs beproefd hebben hier de nieuwe Mexicaansche dol- lars te slijten, en Earl geeft als reden hiervoor op, dat de Bataks der binnenlanden, die aan de Maleiers en At- chineezen een groot deel der waren waarmede zij handel drijven, zooals de kamfer, benzoe, damar, rotan enz. 