Corporate financial management
nmar de hoeveelheid was ie gering, de hoeda- nigheid te sleobt, de moeijeiijkhedeu ait de ge- steldheid des lands en de gezindlieid der be- ▼olking geboren te grootj dan dat, naar hon inzien, met voordeel aau eene ontginning kon wordcn gearbeid. De zaak bleef nu nisten, totdat in 1848 de Doitsche mineraloog Fjse- DiHAND voK SoMMBA yan Nieuw-Hoilaud te Batavia kwara. Deze geleerde koesterde, op wat grond is ons onbekend, omtrent den ko* perrijkdom van Timor eene zoo gunstige mee- ning, dat hij, na zich voorloopig met eenige ingezetenen van Nederlaudsch Indie omtrent het bijeenbrengen der noodige fondsen verstaan te hebben, zich tot de ludische Kegeriug wendde, opdat zij hem in zijne plaatselijke na- sporingeu zou behulpzaam zijn. Daarop werd aan von Soichbb gelegenhcid tot eene reis naar Timor verschaft, met dit gevolg dat hij al spoedig, nabij de haven van AtapoepoOj do bcwijzen voud van het aauwezen van rijke koperlagen, bestaande uit het zoogenaamde groen carbouaat. De nasporingen werden nu ook in het binnenland van Fialarang met gun- stig gevolg voortgezet, maar ongelakkiger- wijse door het overlijden van deu Heer von SoMMBB, den 23sten Julij 1849, afgebrokeii. De onderzoekingen werden nu wel voortgezet door den Ueer Mr. A. G. B&ouwbb, die hem, met het oog op de concessie ter ontgiuuing, vergezeld had; maar ook deze werd door een hevigen aanvd der Timorsche koortsen ge- dwongen zijne nasporingen te staken. Hij kon echter in zijn rapport vier plaatseu in het ge- bied van Eialarang aanwijzen, waar zoo rijke koperaderen gevonden werden, dat zij bij de exploitatie groot voordeel beloofden. Boven- dien wees hij nog op een aantal andere plaat- sen in het Nederlandsch gebied, waar rijkdom aan koper bij verschilleude gelegeuheden geblc- ken was. Daarentegen achtte hij het eene dwaling, hoe algemeen dat gevoelen ook zijn mogt, dat het koper op Timor vooruamelijk in het Portugeesch gebied en vooral in den omtrek van Dilly en Manatoetoe is te zoeken. Het terrein omstreeks Dilly was, volgens von SoMMEB, eene steenkolen-formatie, en er kon stellig binnen een omtrek van 20 Engelsche mijlen van die stad geen koper gevonden wor- den. Onze reizigers wendden zelfs pogingeu aan om concessie tot het ontginnen dier steen- kolen van het Portugeesch bestunr te verwer- ven. In de omstreken van Manatoetoe von- den zij geene andere plek die koper oplevert, dan de berg en rivier van Birak, en hier was dus, naar huu oordeel, de plaats van den ko- perberg der oude berigten. Iniusscben vijst het rapport van den Heer B&ouwex ook no; op een paar andere plaatsen in het Portogeescii gebied waar ko\ic,r voorkonit. De guastige bcirigteu, door den Heer Baor- WEB omtrent deu koperrijkdom van Timor gegeveu, werden in 1850 bevestigd door de berigten van den Resident van LuirDSii, die omtrent de uitkomsten eener expioitatie, zoo zij in goede handeu kwam, de beste verwacb- tiogeii koesterde. Men begon nu over de concessie te ouderhandelen, en terwiji iomid- dels in Nederiaud het bekende beslnit t&q U October 1850 omtrent de mijnontginniDgeQ in Nederlandsch Indie werd uitgevaardigd, werd zij ook werkelijk verleend, onder voorbehoiid, dat de Heer Bbouwbb eu zijne medestaiiden zich aan de bij dat besluit gestelde voorwaar- den onderwierpen. Daar dit besluit alle kos- ten die voor het koloniaal bestuur uit de bevorderiug en bescUerming van mijnoaderoe- mingen vloeijeii, ten laste der concesbiouarls- sen breugt, die zelfs waarborgen voor de tcri^gavc moeten stellcn, en toch de afst&od van grondeu, die bij wijze van huur of uif- paoht geschiedt, tot een terinijn van ten ho<^- ste 40 jaren beperkt wordt, konden de be- langhebbenden, natuurlijk geuoeg, niet zoo dadelijk tot toetreding besluiteu. De Heer Bbouwbb vroeg en erlaugde uitstel, maar stierf eer de zaak haar beslag liad. l)e ver- eisohte aanwijzing der wijze van exploitatie kon thans geeu plaats hebben, de voorloopigc concessie vervicl, -— en de geheele onderae- miug, waarop zoo grootschc verwachtin^a gebouwd waren, werd in de geboortc gesinoord. Sedert schijnt zich niemand of^ewekt te beb- ben gevoeld om eene uieuwe poging te wagei:. Omtrent het sto%oud op Tioior berigt de Heer Mulleb, dat het mccst uit het Poriu- gesche gebied door de Chiuesche koopliedea te Koepang wordt aangebragt, en dat but u.t het Zand der rivieren of uit zand- en kleiao tige grondeu door uitwassching verkrcgen wordt. Hij achat het gewone gehaite op 'i^i tot 217s karaat. TJit audere berigten biijti) dat vooral het landschap Bibeluto in Portu- geesch Timor goud oplevcrt. Intusschen kooit ook in het Nederlandsch gebied stofgouJ voor, zoo als allcen reeds de uaam der Noi Noui of Goud-rivier aaiiwijst. De Heer Keiuwakj)! zegt ous, dat in de tweede helft der vorige eeuw, op last der Oost-Indische Compagnie, bij den oorsprong der geuoemde rivier, naar goud is gegraven, doch dat de per&onen da&r- mede belast, in den nacht door eene beade TL 971 inlauden oyervallen en gedood of op de Tlugt gedreyen verden. Ook zegt hij, dat te zijnen tijde de Radja van Takaip de wacht hield over de ri?ler en niet duldde dat daar werd ge- graTen. Nog yermelden vij, dat het regeringsverslag over 1863 gewaagt van groote boeveelheden chroom-ijzererts^ die te Atapoepoe nabij het strand in het fort voorkomen en 58.9 pCt. chroom-ozyde bevatten '). Van vulkanisehe verschijnselen of produkten schijnt men op Timor weinig sporen te vin- den, en men leest selfs bij Reinwaadt en andere schriJTers^ dat op Timor geene vuUcanen zijn, ofschoon er van tijd tot tyd vrij sterke aardbevingen gevoeld worden. Deze meening werd echter, wat het Nederlandsch gedeelte betreft, in December 1856 gelogenstraft, toeu eene uitbarsting plaats had van den berg Uoen- bano, waarbij het uedervailen van steenen aan twee personen het leven kostte. Nooit te voren had de bcvolking van West-Timor van vulkanischenitbarstingen veruomen. Yalintijit gewaagt echter ook van een nitgedoofden vulkaan in het noord-oostelijk deel des eilands. In de nabijheid yan het dorp £abelota, aan de Znidkuat, moeten» volgens den Heer E&ancis, op een rijzend gedeelte van het terrein, zwavel, petroleum en stiiikende waterpoelen gevondeu worden. Wij herinneren hier ook aan de be- kende slijkvulkauen op het eilandje Poeloe Xambing in Straat Samao (niet te verwarren met het gelijknamige eiland tegenover Diily), en aan die welke op Samao self en in het distrikt Lando op Rotti worden aangetroffen. Men heeft opgemerkt, dat het oentraal-ge- bergte Timor, wat de plantbekleeding en dier- lijke bcvolking betreft^ in twee vrij kennelijk onderscheiden zonen splitst. De noordelijke, Daar de Soenda-eilanden gekeerde helling, schijnt meer met het gewone karakter van den Ar- chipel overeen te stemmen, terwijl de zuide- lijke, naar Australic gekeerde helling eene toenadering tot het karakter vanNieuw-HoUand vertoont. Het verschil schijnt zich echter het nicest in de vogels te openbaren. Ofschoon, zoo als wij reeds opmerkten, de bodem van Timor geeuszins onvruchtbaar is, kan men niet outkennen, dat het klimaat on- gunstig is voor den wasdom van eenjarige planten en dat het eiland over het algemeen *) Vergelijk over het vinden en het cheniisch onderzoek van dit erts NaiuurkuHdig Ttjdachrift voor Nederlandsch IndiB (Dl. XXIII, bk. 479 en 4H en Dl. XXVII, biz. 878, v.). niet dien i^kdom en die weligheid yan yegetatio. yertoont^ die de meeste andere eilanden yan den Arehipel kenmerkt. Slechts weinige ber- gen prijken er met zware bosschen en de hel- Ibgen der meeste sijn schaars begroeid. Ya- rens en orchideen, waaraan Java en Borneo £00 r^k zijn, maar die eene groote vochtigheid vereischen, ontbrekenscbier geheel. De plateaux en breedere dalen der binnenlanden sijn veelal met tahriiike casnarinen bedekt, wier spichtige kroonen niet kwalijk de armel^ker vegetatie van dit eiland vertegenwoordigen. Yochtiger dalen en beter besproeide berghellingen, alsmede de alluviale streken langs het strand, zijn daarentegen doorgaans met het liefelijk groen van den gebang-palm getooid. De best ver- tegenwoordigde plantenfumlie i^ die der legu- minosen, waarop de malvaceen, euphorbiaceeny netelplanten en convolvulaoeen volgen. Da strandflora komt deels met die der Molukken, deels met die van Nieuw-HoUand overeen; maar de binnenlandsche yegetatie yertoont vaak eene opmerkelijke overeenkomst met die yan Afrika, Onder de kultuurgewassen neemt hier niet de rijst, maar de mais of djagong de eerste plaats in. Rijst, die er slechts een artikel van weelde is, wordt van elders aangevoerd en geldt omstreeks /6 de pikol. Yoor om- streeks 25 jaren werd dit produkt op Timor ruimer geplant en gold slechts 100 duiten de pikol. De achterlijkheid van den rijstbouw op Timor moot niet enkel aan watergebrek ge- weten worden, maar ook aan de om^lagtigheid dezer kultuur, die een groot aantal arbeiders en bufiels vordert en weinig voegt voor den woesten aard der steeds in oorlog levonde Timorezen, die ploeg nooh spade, ja zelfs geen paijol kennen, en alleen een puntigen stok gebruiken om den grond op te krabben. De rijst wordt op Timor gezaaid in modderige landen, die yooraf door buffela betrapt zijn, en bij den oogst worden de korreb met de bloote hand van den halm geschoven. De rijst van deze modderachtige velden beboort door- gaans tot de roode verscheidenheid ; witte rijst van goede hoedanigheid, maar in zeer geringe hoeveelheid, wordt hier en daar in het gebergte gewonnen. De meest geschikte plaats voor den rijstbouw op Timor vormen de vlak- ten van Priti en Babanw, die aan den diepsten inham van de baai van Koepang grenzen. In de vlakte van Babauw was vroeger een dam in de rivier Oisauw om het water op te stuwen. Het regeringsverslag over 1861 meldt, dat, ten ge- volge van het wegslaan yan dien dam, de padi* M. produktie der afdeeling van 10,000 tot 2,000 pikols was gedaald. Men heeft toen beproefd eeu kunstmatigen stuwdam aan te leggen, maar daar men hierin niet slaagde, bepaalde men zich om den op inlandsclie wijze aange- legden dam te Ternieuven, waarbij in 1862 nog eene tweede opdamming bij Miniki werd gevoegd. De djagong is op Timor bet hoofdvoedsel der bevolking en jaarlijks worden er bosschen geveld om de djagong-iyun^n ait te breiden. De mislukking van dit gewas, die soms door groote droogte yeroorzaakt wordt, is das voor Timor eeu ernstige ramp. De djagong is bier van uitmontende boedanigheid en vormt aren die eene lengte van 10 ^ 11 duimen hebben en naar evenredigbeid dik zijn. N evens mats komt vooral een soort van fijne gierst, bier boiok genaamd, als voedings- middel in aanmerking. Zij wordt zelfs als eene bijzondere lekkernij bescboawd. Eene grove gierstsoort, te Koepang onder den naam van irdjagong Rotti" bekend, wordt veel aan de Zoidkust, in Soeai, Waiwiko en Waibali, verbouwd. De omstreken van Dilly en Mana- toetoe leveren fijne witte tar we van uitmun- tende boedanigheid* Onder de nuttige palmen van Timor noemen wij den kokospaltn^ den gemoeti-palm, den sagopalm, den gebang-palm en den lontar-pabn. De eerste groeit menigvuldig en welig langs de stranden, maar de kaltuur wordt niet be- hartigd. Sago -palmen, in vier verscheiden- beden, verscbillend in boedanigheid, vormen oiigestrekte bosschen, vooral in de Portugesche distrikten Loeka, Yiqueque, Cailaco, Dotte, Manoefai, Bibelato, euz., maar outbroken toch ook niet in bet Nederkndscb gedeelte. De lontar-palm is echter voor de Timorezen de gewigtigste: zijue no ten, die steeds drie aan drie groeijen, verschaffen hem een verfrisscbend voedsel; het sap, ait de afgesneden bloem- Stengels getapt, is zijn geliefkoosde drank; de siroop, ait dat sap bereid, eene gezochte lek- kernij ; de bladeren vormen de grondstof voor bijna al het haisraad en de huiselijke gericfe- lijkheden dezet eilanders: matten, doozen, manden, sieraden en zelfs hoeden en kleediug- stukken. Onder de boschprodukten neemt bet sandel- hoat {Sanialum album) de eerste plaats in. Deze boom is meer bijzonder eigeu aan de eilanden van de Timor-groep, ofschoon hij ook op Oost-Java, Bali en Madara op dorre heu- vels voorkomt. Men onderscbeidt wit en geel saudelhoat en hield beiden in vroeger tijd voor het produkt van afisonderlijke boomsoortea, Thans weet men, dat jonge boomen het sdd- zamer voorkomende witte, oode het gele aui- delhoat opleveren. Men acht dit bout, dal in Indie zeer gezocht is en ook naar Europa wordt oitgevoerd, vooral om den speoerijach- tigon gear, • die echter zeer naar leeftijd en groeiplaats verschilt. Men zegt, dat het meeste sandelhoat op Timor voorkomt in Basi-fitni, dat aan Waiwiko grenst, maar de kenoas verzekeren, dat het fijuste en georigste sandd- bout in de westelijke deelen des dlandsvast De soort van Nieuw-HoUand is van veel mi&- dere boedanigheid en Timor behoeft hare cod- carreutie niet te vreezen* Van onds vaa sandclbout het voornaamste artikel, dat de begeerige blikken van vreemde bandelaars op Timor vestigde. In de laatste jaren is echter de oitvoer, altbans van Koepang, seer ver- minderd. Men schatte dien vroeger op meer dan 2,000 pikols 'sjaars, maar in 1860 be* droeg hij slechts 1,422, in 1861 1,219 en in 1862 1,517 pikols. Men schreef die vermin* deriug toe aan verminderden oitvoor qbu China ten gevolge der in dat rijk heersehende onlu'sten; maar de stoomgemeenschap met Soerabaja, die Dilly op Koepang voorbad, heefi welligt ook gedeeltelijke verlegging van deaca tak van handel te weeg gebragt. Do kajoe-poetih-boomen, die, zoo ab wij reeds opmerkten, op Timor zeer talrijk zijn, zondca eene aanzienlijke hoeveelheid olie kunnen op- leveren, maar men scbijnt er weinig wcrk raa te maken. Onder de timmerhouten vermelden wij in de eerste plaats het kajoe-merak^ dooi de Engelschen rosetaood geuoemdj en naauv verwant met het lingoa-hoat van Amboina, waarvan het zich echter door eene levendigroode kleur onderscbeidt. Het is dus stellig eene soort van Pterocarpus, misschien eene verschei* deuheid van Pteroearpus Indicus, sooals de gewone lingoa-boom der Molokken bij de botanici beet, of wel eene vcrwante soort, Ujt. Pterocarpus obimatus (zie Miquel, Flora vsa NederlafUUch Indie, I, 1, bl. 133). Prof. PiJNAPFBL (uoot op ReintoardCs reUe, bl. S60) gist, dat bet kajoe-merah het roode saudelhoat of caliatoershout is, dat op de gocderenhjsteA ait den tijd der Compagnie voorkomt. Het regeringsverslag over 1863 mcldt, dat het kajoe-mcrah schaarsch begon tewordeu,waaroffl door het bestuar een aanplant van 10,000 boomen van die soort» in vijf jaren tijds te bewerkstelligen, in den omtrek van Koepang was gelast. Voorts levert Timor ijzcriiout, tamarittde-hoat en vele andere soorten, wier TI. 973 iolandsche namen ik niet lean identifieren. Djaii-hovLi heeft men bij wijze van proef in de omstrekcoi van Koepang geplant ; ongelokldger- wijze is daarroor een minder geschikt terrein gekozen, ten gevolge waarvan hier <le djaii" boom algemeen het bekeude ziekelijkc ver- schiJQsel vertoont, dat zicli eene witte stof in het hart en de schenren afzet. Op Java noemt men zulke djaii-hoomen djaiukapoer (zie D. Ples, in Naiuurk, TtjdseAri/i voor Nederlandsch Indie, Dl. XY, bl. 345). Aan een boom, iajoe-Timar gcnaamd, wordeu geneeskrachtige eigenschappen door de bevolking toegekend. Prof. PiJBAPFEL (noot op Reinwardi's reize^ bi. 352) giet^ dat dit dezelfde boom is, dien de Heer RKnnrAJiDT kajoe oelar of slangenboom noemt, en die naar zijne beschrijviDg een on- gemeen bitteren bast heeft, en een ronde bes ter grootte van een kers, voortbrengt, die twee groote zaden bevat. Ouder dc vtuchtboomen ontbreken eenige der fiJDste en gemigste van Java, zoo als de doerian, manggoiian, ramboeian en doekoe aan Timor geheel, maar men vindt er een overvloed van manggory djamboe-y papaja-, tamarinde- en pisang-boomen en vooral eene groote verscheidenheid van oranjes en limoeueu. Ook de nangka wordt er hier en daar aange- troffen. Maar vooral opmerkelijk is op Timor de voortreffelijkheid en het welig voorkomen van groeuten en aardvmchten. Aardappelen tieren er even als op het gebergte op Java; van bataten en jams heeft men eene groote verscheidenheid; de uijen van Timor zijn alom in den Archipel beroemd en vormen een ar- tikel van uitvoer; de kool nit het gebergte bij Koepang overtref( die van Java; boveudien mogen kuollen, radijs (lobak)^ spinage, salade, selderij, komkofflmcrs, pompbenen, kooflook, mostaardzaad, Spaansche peper ouder de welig voorkomende moes- en toekruiden genaamd worden. Ook van erwten en boonen [katjang) levert Timor eene groote verscheideDheid op. De kapok-hoom, ook belangrijk voor de bijen- vas, levert tevens in de fijne vczels van de kapok eene stof, die, met de olie van kaijang ianah gestampt, eene soort van bars vormt, welke, roudom dunne stokjes gekneed, den inboorling tot verlichting dient. Nog ver- meldt de Heer £souwe& eene in het kustzand en de rotsspleten opschictende struik met houtachtigen Stengel, ronde, witachtige, ge- velouteerde bladeren en menigvuldige paarsche bloemen, welker stam onder de groene bniten- bast sterke, witte vezels bevat, waaruit de inboorlingea met de blootc hand een stevig koord draaijen, geschikt tot vervaardiging van duurzame vischnetten. Eene andere plant schijnt de veelvuldig in het wild voorkomende gatoang of bebak te zijn, waarvan de bladeren geschikt geoordeeld worden tot het bereiden van papierstof (Naiuurk. Tijdschri/t voor Ne- derlandsch Indie, Dl. XIX, bl. 288). Maar Timor is ook volstrekt niet ongeschikt om produkten voort te brengen, die meer bijzonder van waarde voor de Earopesche markt geacht worden. In de eerste plaats noemen wij hier de koffij. Reeds de Oost- ludische Compagnie heeft den aanplant van koffij op Timor, ofschoon op kleine schaal, met goed gevolg beproefd, vooral in het thans aan Portugal behooreude gebied van Maubara, welks koffij nog om hare uitmnntende hoe- danigheid geprezen wordt. Verschillende Por- tugesche Gouverneurs hebben zich beijverd om de Yorsten tot belangstelling in de koffijtcelt op te wekken en hun door den aanleg van koffij tuinen in de omstreken van Dilly het voorbeeld gegeven. Doch deze po- gingen zijn zonder vrucht gebleven, tot men ten laatste te rade is geworden, op het voor- beeld vau het Nederlandsch Gouvernement op Java en elders, de geforceerde koffij kultuur op Timor in te voeren. Onder de rijkjes die het gezag van Portugal erkennen, zgn diegeue uitgekozen, die het meest voor de koffij kultuur geschikt zijn, en men heeft aan de Yorsten dier rijkjes bevel gegeven, daar uitgestrekte terreinen met koffijheesters te doen beplanten, onder verbindtenis eohter van het Gouverne- ment om de dus aangel^de tuinen later te koopen. Bovendien heeft het Gouvernement naar de bedoelde gewesten agenten gezondeu, voorzien van zaden en de noodlge werktnigen en met het toezigt op de werkzaamheden be- last. In de meeste staatjes is de proef gclukt en slechts in enkele openbaarde zich een wcer- spannige geest. Het Portugeesch Gouveruement stelt zich voor, het monopolie van den opkoop en uitvoer der dus geproduceerde koffij aan zich te houden, en door het verschil der kos- ten van in- en verkoop niet alleen de kosten der vestiging op Timor te dekken, maar ook een batig slot voor het moederland te ver- werven. Intusschen heeft zich de koffij kultuur, maar als geheel vrijwillige teelt, van het Por- tugeesch naar het aangrenzend Nederlandsch gebied overgeplant, en daardoor de bewering van den Portagescben Gouverneur Afponso DS Castro gelogenstraft, dat de Timorees slechts door dwang tot den arbeid is te bren- gen. Het regeriugsverslag over 1864 z^ 974 TL daaromtrent het rolgeade: #Portageesoh Timor brengt uitmuntende koffij voort. Op Midden- Timor b daardoor de lust opgewekt om ook koffij te planten. Uit eigen beweging plantte de bevolking in de afdeeliug Beloe (Atapoepue) 30,000 boompjes, behalve 10,000 in kweek- beddiiigen. In 1862 besloten eenige in de binnenlaiiden van Nederlandsch Timor gevestigde Chinezeu eene proeve te nemen met de theekultuur^ waarvoor zij meendeu, dat de gelegenheid hier gnnstig was. Door tusschenkomst van het Gouvemement werden tbeepitten uit de Pre- anger Regentscbappen ontboden, die ecbter in slechten toestand aankwamen. Daarop is eene tweede bezending gevolgd. Omtrent de uit- komst ontbreekt alle berigt. Voor de katoenteelt heeft Timor, wegens de bestendige droogte in deu Oostnioeson, eene bijzondere gescbiktheid. Monsters van Timo- reescb katoen, in 186^ te Batavia aangebragt, werden namena de faktorij der Handelmaat- schappij zeer gunstig beoordeeld. Er vt^ordt evenwel slecbts bier en daar een weinig katoen voor inlandscb verbruik verbouwd. In 1861 werden namens de Nederlandscbe regering vreemde katoenzaden uitgedeeld, maar men bekwam geene zekerbeid dat zij ook geplant zijn. De indigo-plant scbiet op Timor ais onkruid uit den grond op, maar wordt door de bevol- king verwaarloosd, . omdat zij slecbts roode verwstoffen, zoo als de benykoedoe^ op prijs stelt. Ook voor de tabaksteelt bezit Timor bijzon- dere gescbiktheid, daar de grond vet en krachtig is, en de bestendige droogte een goeden oogst waarborgt. De Timoresche tabak vormt bla- den van monsterachtige grootte en is zwaar en vah goede hoedanigheid; vooral het land- Bchap Amanoebang is voor deze kultuur be- kend. Zaden van Manilla- tabak zijn in 1861 door de Nederlandscbe regering verstrekt; doch hieromtrent geldt betzelfde wat bovcn omtrent de vreemde katoenzaden is gezegd. Voorts wordt in Maubara en eenige aan- grenzende Portugesche staatjes een weinig kaneel geteeld, die, schoon achteloos behandeld^ van vrij goede hoedanigheid is; terwijl ein- delijk de suikerkultuur op Timor zou kunnen bloeijen, daar het suikerriet er welig opschiet. De Tauna van Timor is arm in vergelijking van die der westelijke 8oenda-eilandeiienkoiiit meer met die van Nieuw-Holland en de Mo- lukken overesa. Uit de orde der fern Tindt men er slecbts eene soort van wUde Ut met groote Ooren {felia wugaloiu\ den noaoMg {paradoxurus mmanga) en eene soort van spitsmuis. Het grootate zoogdier is eene soort van hert, naauw verwant met den roeta van Java. Het wildzwijn van Timor heeft groote overeenkomst met den babi alang-aiang van Java. Apen zijn niet' menigvoldig en alleea door eene der meest verspreide soorteo, de gewone meerkat (eereopitkecus cyn<mo^),Jei' tegenwoordigd. Het best vertegenwoordigd onder de zoogdieren zijn de viedennaizeii, die in vele soorten voorkomen. In de watoen van Timor is de cachelot menigvoldig, die niet enkel de Amerikaausche walvischraardeis aanlokt, maar ook aan vele Solorezeu een middel van bestaan oplevert. 2jij sni^den het spek in stukken en droogen het in de zon als dingUng^ terwijl z\} het uitdruipend vet opvangen en als traau nuttigen. Ook vena* melen zij de kostbare reukstof, ambergrijs ge- noemd, die 6f in de ingewanden dezer die- ren, hi op zee drijveude gevonden wordt. Grootere verscheidenheid vertoont zich in de vogeleu, waar onder de familiea der hoen- ders, duiven, papegaaijen, ijsvogels, zwaluven, sprbeuwen en andere in vele soorten voor- komen. Zwemvogels en insectenetende vogels zijn schaarsch. De meuigvuldige grotten, die de kalk-formatie van het eiland aanbiedt, ge- veu aan de salanganen overvloedige gelegen* hcid om hunne eetbare nesten op te hangen. Het oordeel van den Heer Temminck, die zo 11 der ling tegen het eiland Timor was inge- uomen, dat zijne wateren arm zijn aan viscli en geene soorten bevatteu die de aandaclit der uatuurkuudigen verdleuen, is door de on- derzoekiugen van Dr. Bl££KE& schitterend geiogeustraft. Ofschoon dieu geleerden icbthjo- loog slecbts zelden, door de toezending van Timoresche visschen, gelegenheid werd gebodeo de vischfauna van bet eiland te onderzoeken, heeft hij echter in het Naiuwrk, Tijdtchrifl voor Nederlandsch Indie achtervo^ens IbO soorten van visschen bekeud gemaakt, die grooteudeels de zoute, gedeeltelijk ook de zoete wateren van dit eiland bevolken. Ofschoon vele dezer visschen een uitmuntend voedsei opleveren, maken de Tiniorezen, die zeer slechte zeelieden zijii, van de visscherij in het gebeel geen werk. 2^1fs de bevolking van Koep&ug zou gebeel van visch verstoken zijn, iadiea zich daar niet doorgaaus een honderidtal Solo- TL 975 resen opMelden, die van tijd tot tijd worden afgewisseld en als roeijers en visschers on- outbeerlijke diensten bewijsen. Van reptilien van Timor kent men thans 36 soorten. De eerste plaats bekleedt de grootc, tweekielige krokodil {proeodilus bepor- caius), hier, gelijk elders in den Archipel, het Yoorwerp Tan velerlei bijgeloof. Ond«r de leguanen is de Monitor Timorienm eene aan dit eiland eigene soort. De meeet voorkomende slang is de vergiftige TrigoMcephalus viridis, welker kleur geheel met die yan versche bla- deren overeenkomt. Wat de ongewervelde dieren betreft, merken wij op, dat men welligt nergens in den Ar- chipel eene grootere yerscbeidenheid in soort en klenr van veelvoeteu, schaal- en weekdiereu aantreft, dan in de jongste formatie aan Timor's Noordkuat, die met zachte helling naar zee daalt en bij eb eene uitgestrekte vlakte vormt. Ook tot inzameling van sponsen bieden de stranden voortreffelijke gelegenheid. Parel- banken vindt men aan de Zuidkust, doch de opbreugst is van weinig belang. De tripang, die aan Timor's koraalrijke stranden menigvuldig is, lokt jaarlijks een aantal Boeginesche vaar- tnigen derwaarts. De entomologische faaua Tan Timor is b^zonder rijk en bevat vele merkwaardige soorten. Gelijk onder de scha- delijke insekten de termietcn (witte mieren), zoo nemen onder de nuttige de bijen de eerste plaats in. Bijcnwas werd Tan ouds noTens saudelhoat als het Toornaamste handelsartikel geuoemd, dat Timor opleTerde. Men klaagt intosschen, dat in de laatste jaren deaanToer te Koepang zeer Terminderd en de handel in was naar Dilly Terlegd is. Dc uitToer Tan was te Koepang bedroeg in 1860 569, in 1861 S59 en la 1862 1,201 pikols. De droogte Tan laatstgenoemd jaar had de bijen Tergund on- gestoord to werken. De wijze, waarog de iuzameling der was plaats heeft, is uiterst ruw. De Timorezeu Ternielen niet slechts bij de inzameling den stok der bijen, maar wach- ten zelfs niet tot hij heeft afgezvermd. Zij gaan tot de inzameling oTer terwijl de raten Tol poppen zijn, die zij daarbij, in verschen honig gedoopt, als een lekkernij opeten. Yoor de veeteelt schijnt Timor bijzonder geschikt te zijn. De paarden die het oploTert zijn uitniuntend, Tooral waar zij, zooals in de Portugesche distrikten Loeka, Cailaoo, Venilale, Bibico en inzonderheid Lailea, met meerdere zorg T^orden behaudeld. Bij het beklimmen Tan bergen en rotsen zyn zij on- waardeerbaar* Maar men moot ze niet beoor- deelen naar die welke te Koepang gezien wor- den of, door de knstTaarders opgekocht, bij honderdtallen worden uitgevoerd. De regerings- Terslagen OTer 1S64 en 1865 klagen over den 'achteruitgang der paarden te Koepang, wegens te Troeg gebruik, en gewagen Tan plannen der regeriug tot Teredeling Tan het ras iu de weiden yan Phti. De uitvoer Tan paarden uit Nederlandsch Timor bedroeg in 1860 516, in 1861 546 en in 1862 873 stuks. Buffels, Tarkens, geiten en schapen zijn op Timor, in verhouding tot de behoefte, in rui- men overTloed Toorhanden. Behoudens het beperkt gebruik Tan buffels Toor den landbouw, dienen al deze dieren slechts tot Toeding of Toor den railhandel met de kustraarders. De wol der schapen is te kort /om de moeite Tan het scheren te beloonen. Randeren zijn schaarsch, ofschoon zij goed Toorttelen. Wij gaan OTer tot de beTolking Tan Timor. Omtrent haar cijfer kan niets met eeuige ze- kerheid gezegd worden (Tergelijk het artikel Timor en Onderhoorigheden), Eene Portugesche sohatting brengt de bcTolkiug Tan het ge- deelt« des eilaDds dat Portugeesoh oppergezag erkent, op 850,000 zielen. De begrootingeu ouzer laodgenooten luiden zediger en sohatteii de gezamenlijke beTolking Tan het geheele eiland op 400,000, Temmii^ck zelis op slechts 200,000 zielen. De Portugesche Gouverneur Affoiiso D£ Castbo stelt de bcTolking Tan het Portugeesch gedeelte, naar eene zoo zor;,'- Tuldigmogelijke berekening, op slechts 150,000 zielen, en naar dien maatstaf kan men bij gissing 300,000 zielen als het bcTolkingsoijfcr Tan geheel Timor aanuemen. De bcTolking is, met uitzoudering der Euro- peanen en Oostersche Treemdelingen, iu drie hoofdstammen Tcrdeeld. De Koepangezen {AioeU Koepang)f een zeer kleine stam, bewonen het ToormaJige rijk Tan den Kadja Tan Koepang, thans grooteudeels GouTcrnementsgebied, be- ucTens het eiland Samao, waarop thans de Badja Tan Koepang zijn Tcrblijf houdt. Tus- schen de Koepangezen en de eigenlijke Timo- rezeu, die het OTerige Tan de Westerhelft dcs eilands bewonen, schijnt de scheiding niet zoo scherp te zijn. Beide zijn, Tolgens hunne OTerlcTcriiigen, uit het oostelijk gedeelte af* komstig en Tandaar achtereeuTolgens door deu aandrang Tan nieuwe bevolking Tcrdrongen. De meeste, zoo niet alle landschappen Tan het Timoreesch gebied, erkenden Troeger het opper- gezag yan den Keizer of Liorai van Sonebait, doch zijn, door de neiging tot verbrokkeling aan het in den Archipel heerschende leenstel- W6 TI. Bel eigen, en door den invloed en den onder- lingen strijd van Nederlanders en Portugesen bevorderd^ allengs grootendeels van den Keizer afgevallen, wiens gezag binnen zeer enge gren- zen beperkt is. Schier al de Yorsten van liet Timoreesch gebied erkennen het Nederlandsch oppergezag. £ene uitzondering vormen alleen de laudschappen Oikoesi en Noimoeii met een deel van Ambenoe, die aau de Noordkast zijn gel^en en eene enclave in ens gebied vor- men. Oikoesi ia de zetel der magt van de zoogenaamde zwarte Portogezen, dus genoemd omdat zij van gemengd bloed zijn, en in don* kerheid van huidkleur niet alleen de eohte Portugezen, maar zelfs de inlanders overtref- fen. Het bestuur wordt te Oikoesi gevoerd door een Tenente-General (of Geral), die benr- telings uit de familien da Costa en d'Ohvat, de stiobters van dit staatje, wordt gekozen, vraarom het bestunr der zwarte Portugezan bij de inlanders op Timor doorgaans den naam voert van Costa d'Omay. De Tenente-Gene- ral voert wel de Portugesche vlag, maar is (tenzij hierin in later jareu verandering mogt zijn gekomen) niet regtstreeks aan den Gou- verneur van Dilly ondergeschikt. In de vorige eenw zijn zelfs tussohen de zwarte en blanke Portugezen, welke laatste toen bun hoofdzetel hadden te Lifanw, een weiaig ten Westen van Oikoesi, bloedige oorlogen gevoerd, die daar- mede eindigden, dat de Portagesche Gouver- neur in 1769 Lifauw ontrnimde en den zetel des bestuurs naar Dilly overbragt. In Am- benoe hebben te alien tijde de zwarte Portu- gezen veel invloed gebad ; maar in 1817 heeft de Yorst van dat rijkje een contract met den Resident van Koepang gesloten, ten gevolge waarvan sedert de Hollandsche vlag te Soe- trana heeft gewapperd. Het blijkt uit art. 3 en 5 van het grenstraktaat met Portugal van 20 April 1859, dat Ambenoe thans in een Nederlandsch en een Portugeesch gedeelte ge- splitst is. Yoor het overige bestaan de Ti- moresche landen uit Amfoang (met Pitai en Serbian) en Takai of Takaip aan de Noord- Westknst, Amarassi en Amanoebang (met Ama- natoeng) en Haitimoe aan de Zuidkust, en Sonebait (met Amakono, Oinama en Molo), Amabi en Manoebait in het binnenland. De overige landschappen die nog aan het Neder- landsch gezag gehoorramen, behooren reeds tot de Belonesche landen en erkennen het opper- gezag van den lAorai van Waiwiko-Waihali. Hiertoe behooren Insana, Lidak, Fialarang (met Harnenno, Djenilo, Silawang, Lamaksa- noeloe, Lamakan6), Naitimoe en Waiwiko-Wai- hali (met Manden, Dirma en Lakekoene). Zq vormen de afdeeling Midden- Timor, die ook wel Belo of Beloe genoemd wordt. Echter zijn de Belonezen {Bma Weloe) niet tot het gebied van Waiwiko-Waihali bepeiki Tot hen behooren ook de bewoners der ^6 staatjes *), die, nog buiten de enclaye tu Oikoesi, tot het Portugeesch gebied behooren en grootendeels eenigermate de suprematie erken- nen van den Liorai of Keizer van Loeb, welke aan de Zuidkust liggende Staat sleehts door Soeai van Waiwiko-Waihali is gescbeidezL Tot genoemde staten behoort ook het vroeger Nederlandsche Maubara, aan de Noordknst, dat met het aangrenzend binnenlandsch distrikt Harmera eigenUjk tot de onderhoongheden van onzen bondgenoot, den Liorai van Wai- wiko-Waihali, behoort. Doch sedert 1785 maakte Portugal aanspraken op deze land- schappen, die tot veelvuldige twisteu aanid- ding hebben gegeveu. Het einde is geweesti dat bij art. 5 van het traktaat het Neder- landsch gezag van zijne aanspraken op Mau- bara geheel heeft afstand gedaan» Alleen Mau- katar of Kaloenin^ne vormt nog eene aeer onbeduidende Nederlandsche enclave, ingeslotea tusschen de Portugesche landschappen Soeai, Follafait, Tanterine en Lamakitoe. Al de bewoners van Timor komen in lig- chaamsbouw en gelaatstrekken, gelijk ook in velerlei begrippen en gebruiken, overeen met de Dajaks van Borneo en de Alfoeren der Molukken, met wie zij ongetwqfeld tot bet- zelfde ras behooren. De huidkleur is bij den een wat donkerder dan bg den ander, maar zwarte en kroesharige Timorezen, waarvan som- mige schrijvers gesprokcn hebben, schijoen aUeen in hunne verbeelding te bestaan. De ligchaamsbouw der mannen is welgemaakt m van matige grootte en sterkte; doch de ?ron- wen zijn in sommige streken buitengewooti ') De namen drzer staatjea worden zoo ▼ereebil* lend en met zalke groote misvormingen opgegevei, dat wy ons aan geene opsoroinitig durren wagcn. Dc foQten iu de uameu bg de Castro (in Ttfd- schri/l voor InditcAe Tool-, Land- en Fofkenhadi, nitgcgeven door het Bataviaasch Oenootschap, Dl XT, biz. 469), kan men wel is waar tea dccle her stellen, wanncer men opmerkt, dat de achrgrer de namen in alpbabetiache orde heeft willen plsatscB, maar jaist die alphabetiache orde ia oorzaak, dat die Igst weiiiig waarde heeft, daar z\j ons niel veroorlooft ieta omtrent de liggiug der verschji- lende landen te bepalen. Onze kaarien, die Por- tugeesch Timor schier geheel blank latcn, kouiitii hicrby gccne hnlp bewgzcu. TL 977 klein. Het aaiigesigt der bewoners vaa Timor veitoont geene blonder in het oog loopende irekken; in het algemeen syn de oogen don- ker en vuiig, de neus tamelijk plat, maar min- der dan bij de echte Maleijers, de mond vrij groot, de lippen vleezig, het hoofdhaar dik^ slauk en zwart. Het verschil tussehen Timo- rezen en Belonezen schijnt meer in kleeding en wapenrusting, gebruiken en tongval^ dan in kleur of ligohaamsbouw te beataan. De bewoners ran Timor bezitten geen eigen letterschrift, Lxinne taal wordt niet geschre- ven, hunne instellingen en wetten berusten alleen op gewoonte, hunne. historisohe overle- veringen zijn enkel in het gehengen bewaard. Hunne Yorsten, met uitzondering dergenen die den titel van Liorai ?oeren, en in naam of indeidaad zekere suprematie oyer de overige voeren, worden Radjc^i genaamd. Onder de Eadja't staan de distriktshoofden, in het Ti- moreesch Siio, in het Beloneesch Daiio {Daioe), doch gewoonlijk met een nit het Portugeesch stammenden naam Feltor (Port, feiiar, gelijk Lat. faeiar) genoemd. Deze Feilon zijn tevens de rijksgrooten, die uit de regerende geslach- ten de Radjt^i kiezen. De distrikten heeten in de JBeloneache landen, volgeus dx Cabi&o, Succo^ ongetwijfeld het Mai. Soekoe, Onder de diatriktahoofden staan de dorpshoofden, Tamoekong of Tamokong genaamd (yergelijk het MaL toemenggoeng), Al deze Yorsten en Hoofden^ yoor zoover zij niet door de Euro- peache Qouyemementen in toom worden ge- houden, oefenen een volstrekt willekeorig ge- zag en pasaen de wetteu alleen in hun eigen belang toe. De beyolking is verpligt de yel- den der hoofden te onderhonden, sandelhout yoor hen te kappen en van de was, die zij inzamelt» een deel als schatting af te staan. Hierbij komen allerlei willekeorige yorderin- gen yan diensten en opbrengsten. Alle mis- drijyen worden gewoonlijk met boeten, en b^ onyermogen tot betaling, met slavernij gestraft. Uit het gezegde blijkt reeds eenigermate dat de beyolking in drie standen verdeeld is : adellijken^ yrije burgers en slayen. De add- stand bestaat uit eenige geslachten waaruit de Yorsten en Feiiars uitsluitend gekozen wor- den. De oorsprong dezer heerschcnde (amilien isy yolgens de historische oyerleyeringen des lands, de yolgende. Do oudste bewoners des eilands, die yooral in het middengedeelte hun hoofdzetel hadden, waren zoo woest en onbe- schaafd, dat zij zich alleen met wilde boom- en aardvruchien voedden. Omstreeks de 14de of 15de eeuw echter yestigde zich op het oilaud eene yolkplanting yan meer beeohaafde yreem- delingen, uit bet ri^k yan Ternate afkomstig. De beyolking onderwierp zich zonder t^;en- stand aan deze kolonisten, die haar met de teelt yan rijst en mais en met het gebruik yan ijzeren wapenen bekend maakten. Op deze wijze werden de kolonisten de heerschende familien en stichtten aohtereenyolgens de yer- schillende rijken. De Itadja*9 bleven echter, yolgens den aard yan het in den Indischen Archipel heerschende leenstelsel, het opperge- zag yan Ternate erkennen, en het is merk- waardi^, dat zelfs de Oost-Indische Compagnie hare aanspraken op Timor tegenoyer de Por- tugezen grondde op den afstand yan dat eihind, in 1683 yan den Sultan yan Ternate yerwor- yen, ofschoon het niet blijkt dat die Yorst ooit eenig wezenlijk gezag op Timor geoefend heeft. Tegenwoordig ondersoheiden zich deze heer- schende familien in besohaving niet yeel yan de volksklasse. Zij hebben eohter eenigzins betere woningen en yan yierkanten yorm, ter- wijl die der gewone burgers den bijenkorf- yorm hebben, dien men op het eiland Engano terugyindt. Het zamenwonen yan meerdere familien in 66n huis, dat men onder de Dajaks en Alfoeren aantreft, schijnt op Timor niet yoor te komen. Ook zijn de huizen op Timor niet, gelijk die der meeste andere bevolkingen yan den Archipel, op palen, maar onmiddellijk op den grond gebouwd. De skyen, wier aantal op Timor aanzienlgk is en die zoowel aan de burgers als aan de adellijken kunnen behooren, bestaan uit yijan* den, in den kr^g gevangen gemaakt of uit de naburige rijkjes opgeligt (want Timor wordt steeds door erfelijke yeeten yerscheurd), en uit de zoodanigen die tot slayeruij veroordeeld worden, deels omdat zij de hun opgelegde boeten niet betalen kunnen, deels omdat zich iemand hunner bloedverwaitten aan tooverij hceft schuldig gemaakt. Men is namelijk ge- woon, althans de Belonezen, ziekten yan Badji^t en grooten aan tooyer^ toe te schrijyen. De persoon op wien de yerdenking rust, wordt d6orgaans ter dood gebragt en zijne bloedyer- wanten als slayen aan den aanklager to^e- wezen. Omtrent de slayen in de Belonesche landen zegt DE CASiao, dat zy in eigenlijke skyen en lijfeigenen moeten ondersoheiden worden. De eersten kunnen yerkocht worden, de laat- sten niet. leder yrij man kan slayen hebben maar alleen de Yorsten en Daitoe't lijfeigenen. \>ex/t laatsten zijn yerpligt de yelden van dio 078 Tl. hoofden ie bebouwen, met dien yerstande, dat sij. Da in de behoeften van hunnen Heer te hebben voonien, over de yerdere opbrengst vrij besohikken en met hunue iaroilien daar- yan leveu. Zij staan onder het opzigt van een der oudsten banner, die, onder deu titel yan #vader des hoices", tevens het bestuur yoert over al de bezittingen van sijn Heer. Een slaaf kan door goed gedrc^ lijfeigene worden, een lijfeigene wegens slecbt gedrag tot slavernij veroordeeld worden. Vrglating van slaven geschiedt door den "Vorst, met toe- stemming der eigenaars; de voorwaarde is, dat de vr^ewordeue mede betale aan de jinia, zoo als de schatting beet, die aan bet Portugeesch Gouvernement moet worden op- gebragt. Zonderling is bet dat de vrijgelatene slaaf tot deu stand van zijn voormaligen mees- ter wordt gerekend. De vrijgelatene van een Badja of Dailoe wordt dus ook zelf in den adel opgenomen. Zulk een vast korps van fflebae adteripH, die voor bet onderboud van Yorsten en boofden moet^n arbeiden, scbijnt in de Timorescbe landen niet te bestaan. Daar is ieder onder- daan verpligt, zonder loon, op de landen der Yorsten en Feiiors te arbeiden, tenzij bij zicb van deze diensten wil vrijkoopen door de uit- keering van een vijfde gedeelte van zijn eigen oogst, welke schatting Poni beet. Voor bet overige is bet deukbeeld van grondeigendom natnurlijk weinig outwikkeld in een land, waar een stuk grond ieder oogenblik wordt verla- ten, om verwisseld te worden voor een stuk woesten grond, dat door wegruiming der ruigte in een mais-tuin wordt berscbapen. De na- tuurlijko voortbrengselen van den grond, als was en vogebestjes, kan ieder inzamelen, be* boudens de opbrengst van een deel als schat- ting aan de boofden. Evenwel geeft de eerste ontdekking van een bijenboom aan den ont- dekker uitaluitende regten op zijne opbrengst, waarom b^ die van zijn merk voorziet, even als dit ook door de Maleiscbe wetten is gere- geld. Het ke^pen van sandelhout mag slecbts plaats hebben met vergunning van den Yorst wien de belft van de opbrengst toekomt, tet- wijl ook nog de Feilor en TatMkong op een aandeel aanspraak maken. Wat de godsdienst betreft zijn de bewoners van Timor beidenen; de Islam was niet of naauwelijks tot ben doorgedrongen, toen bun eiland bet eerst door de Eoropeanen bezocbt werd. De Portugezen bebben bet Eoomscb- Katholieke, de Nederlanders bet Protestant- ^be Christendom pogcn te verbreideu, en een deel der bevolking, meer in naam dan iader- daad, bekeerd; maar de groote meerderbeid is getrouw gebleven aan de yoorvaderlijke godsdienst, die gebeel overeenstemt met de begrippen die onder de Dajidcs, Bafaks en Alfoeren worden aangetroffen, en zelfs op Java niet gebeel door den Islam yerdrongen zijn. De Timorezen bebben eene hoogste godheid, die zij Oesi-neno, d. i. beer des licfats, noe- men, en die baren zetel heeft in de son es vaak met dit bemelligcbaam zelf verward wordt. De godheid vertegenwoordigt het man- nelijk beginsel in de nstnor, en beeft tot eeu- wige gezellin be<; vrouwelijke, voorgestdd door de maan, die Foenan (Mai. Boelan) genoemd wordt. De sterren, JCfoeti geheeten, zijn de woonplaatsen van goden of geesten van min- deren rang, als emanation en dienaren der hoog- ste godbeden te beschouweu. Deze alien zija goede goden, wien slechta roodklenrige dieren mogen geofferd worden. Men roq)tzeeohter niet onmiddellijk aan, maar dit geschiedt door tas- schenkomst der mLo^t of schimmen der a%estor- venen, die ook zelven als goddelijk beschouwd en door offeranden op hunne graven vereerd wordeD. Ook brcngt men offers aan vele bergen, klip- pen, rivieren, bosscben, boomen, die als de zetels van geesten beschouwd worden en daarora ko of pomaiiy d. i. heiiig en onscheadbaar, yer- klaard worden. In een beOig boscb mag niet gekapt, in eene bcilige rivier niet geyischt of gebaad, een beilig stuk grond mag niet be- bouwd worden; men. begrijpt das welke bin- derpalen voor de industrie uit dit bijgeloof ontstaan. Nevens de goede of bemelsche geesten yer- eeren de Timorezen ook de booze of aardscbe, die de oorzaken zijn van alle leed en onbcii en steeds door offers moeten verzoend vror- den, tot welke alleeu zwarte dieren worden gebezigd. De meeat geducbte dezer booze geesten zijn Oeti'paka, d. i. de beer der aarde, en Aiots, die soms zigtbare gedaanten aanne- men, wier verscbijoing aan den mensob zwarc ziekten en vaak den dood ten gevolge beefl. De vrees voor deze booze geesten is een voor* name oorzaak van de laf bartigbeid, die aan de Timorezen wordt toegeschreven. Bij wqze ya£ voorbeboedmiddelen drageo zij doorgaans aller- lei kruiden en wortelen bij ztcb, waaraan bij* zondere krachten worden toegekend. Het is onmogelijk in deze trekken eesc sterke overoenkomst te miskennen met de godsdienstige begrippen der Bataks en Dajab. De aanbiddmg der hemelligchamen op Timor beeft men wel eeos te y«el ala ieta b^nden TL 070 op den Yoorgrond gesteld. Ook de Daji^s op Borneo's Westkost kennen aan de geesten van zon en maan, Pangaioe en Pamta^ den eersten rang onder hnnne goden toe (sie Vetq, Bar- neo*8 WesterttfieeliMg, Dl. II, bk. 304, vv.). Ook de oorlogsgebraiken dezer volken too- nen sporen van overeenkomst met die der Dajaks en Alfoeren ; want ook op Timor stelt men er grooten prijs op deu afgehouwen kop des vijands als segeteeken mede te voeren. Men bepaidt zicb echter tot .het te pronk stel- len op Btaken voor de woning van den over* winnaar; het rverdanrzamen" van deee zege- teekenen, door ze in den rook der haarden te droogen, schijnt niet tot de Timoresche ge- broiken te behooren. Wat de wapenen betreft heeft de invloed der Europeauen zicb op Timor sterk doen gevoelen. Het meest geliefde wa- pen der Timore^en is tbans bet geweer met vnnrsteen, doorgaans van fingelscben of Ame- rikaanscben oorsprong, terwijl lans en zw&ard slecbts bnlpwapenen zijn geworden. Bogen, pijlen en scbilden zijn niet onder de Timore- zen, wel echter onder de Belonezen in gebruik. De zwaarden der Timorezen zijn veelal oude Infanterie-sabels, vaak nog van het merk der Gompagnie voorzien. De lansen der Timore- zen zijn mw van vorm en geheel of gedeelte- lijk met de kaalgeschoren huid van een baffcl- staart overtrokken, wat veel tot de taaibeid bijdraagt; die der Belonezen zijn netter en sierlqker, en dikwijls over de gebeele lengte van den -stok met behaard geitenvel bekleed. 