Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Wij heben voorts, dat artikel discuterende, de Engelsche Plenipotentiarissen bij voorraad op doen merken, dat Nederland waarschijnlijk in de omstandigheid, dat geheel Sumatra thans onder deszelfs invloed geplaatst is, aanleiding vinden zal om er tot de opriging van een ofander nieuw kantoor te doen overgaan, gelijk het daarentegen van zelve spreekt, dat ook Engeland te dezen opzigte naar verkiezing handelen kan op het Maleische schiereiland (a). K. Evenzeer (als het 5° artikel) verdient allen bijval het 6de artikel, betwelk, ware het vroeger overeengekomen, vele heillooze gebeurtenissen zou hebben voorgekomen. NB. Hoe men van Engelsche zijde het artikel 6 tegen ons keerde, in aangeteekend in Atjeh 205, ov. 47. C. Art. 7, Van de toepassing der artikel 1, 2, 3 en 4, worden de Molukache eilanden (hb) uitgezonderd, tot lijd en wijle het Nederlandache (touvernement raadzaam oordeelen zal, van den alleenhandel in specerijen af te zien; maar zoo dit Gouvernement ooit (c), vórzo orkanige afschaffen van den alleenhandel, aan de onderdanen van enenige Mogendheid, anders dan van enenige Mogendheid, anders dan van enenige Mogendheid, op enen volstrekt gelijken voet, tot zoodanig verkeer worden toegelaten. Gm. Dit is mede een der artikel, bereids in 1820 vastgesteld en door Z. M. gehomologeerd. KE. Het 74e artikel bevat een vooralsnog noodzakelijke beperking. C, Art. 8, (Door het vervallen van den inhoud van dit ontwerp- artikel, is het hierna volgende 9 er voor in de plaats getreden,) Jaarlijka, te beginnen met 1825, en zoo lang het Nederlandsch (ouvernement den alleenhandel in specerijen blijft handhaven, zullen er te Batavia voor het Britsche Gouvernement worden afgezonderd, en aan zoudanige personen als hetzelve daartoe zal magtigen, afgeleverd (4) An het belang dezer zinsnede werd herinnerd in Atjeh 209: ov. 51. (0) ther achter gevoegd: en speciaal Ambon, Banda en Ternate met derselcer onderhvorigheden. Hierover nader op bl. 183. (e) Het woordt vod? veranderd in emmer. (d) Dit van voschrapt. je) De weerden: eenig Aandelsverkeer enz. veroorloven mogt, veranderd in: teroorloven magt eeniy Aandelsverkeer met die eilanden te onderhouden. van 17 maarr 1824, 163 de hoeveelheid specerijen, welke zij zullen vragen, voor zoover deze hoeveelheid niet te boven gaat: 100.000 ® nagelen, 100.000 ® notenmuskaat, 25.000 ® foeli. ; Deze specerijen zullen te Batavia worden betaald, volgens de midden- prijzen der openbare verkooping, die de aanvrage het laatst vooraf- gegaan is en zullen, onder voldoening der gewone regten van uitvoer, naar Groot-Britannië en Ierland of naar de Koloniën van dat rijk moeten worden afgeschept. zen maanden na ommekomst van ieder jaar niet zijn aangevraagd, zal Gm. Tot deze concessie heeft aanleiding gegeven de in onze depêche van 27 Januarij 1824 N° 7, vermelde aanvrage onzer mede-Gevolmag-tigden, of er dan niet ettelijke voordeelen voor hunne scheepvaart en handel in Oost-Indië uit te denken waren, door het bedingen van welke, zij zich voor verantwoord konden achten wegens het laten varen der huns inziens zoo wel bewezene, pecuniële vordering ten onzen laste. Uit de deswege gehouden ruggespraak zijn voortgevloeid de min beduidende toezeggingen van gunstig onthaal der Britsche vlag in de baai van Tappanuli en aan de punt van Anjer, waarover hierna zal gehandeld worden (a), en eindelijk het onderhavige artikel. Deszelfs strekking en effect zullen mede in het rapport, dat de laatst ondergeteekende het de eer heeft van in zijne kwaliteit van Minister van Kolonien aan den Koning te rigten, breedvoerig ontwikkeld en toe-gelicht worden, en bepalen wij ons dus hier tot de aanmerking, dat de Engelsche Pl enipotentiarissen, ten overvloede gewaarschuwd zijn, dat de opneming van hetzelve in de project-conventie geheel is voor onze eigene rekening; dat onze instructien daartoe geene bevoegdheid hoegenaamd verleenen en dat wij in geenen deele verzekeren kunnen, dat eene zoo nieuwe en ongewone zaak als het verkoopen van specien te Batavia voor andere markten dan de Aziatische, de goed- keuring van het Nederlandsche Gouvernement verwerven zal. N.B. Het hier vermelde rapport van Falck als minister van Koloniën, haalde ik reeds op bl. 147—148 aan. Omtrent voren- staand artikel schreef hij: Ik heb dat artikel herhaaldelijk getoetst aan al hetgeen ik óf van den tegenwoordigen gang des specerijhandels wete, óf van deszelfs (a) Zie © art. 11 en 12. 166 DE GESOHIEDENIS VAN HET LONDENSOH TRACTAAT niet aarzelt, aan Z. M. stellig aan te raden veel liever met eene somme gelds, al is het ook de gevraagde, de geheele zaak af te doen, dan bij het traktaat eenige bijzondere en duurzame voorregten toe te kennen, welke men vreest dat van meer dan eene zijde welligt zouden bestreden worden. C. Art. 9, geworden art. 8. Zijne Majesteit de Koning der Nederlanden staat aan Zijne Groot-Britannische Mayesteit af al Zine etablissementen, factorijen en bezittingen (a) op het vaste land van Indié, en ziet van alle voorregten en vrijstellingen af, welke, ter zake van deze bezittingen en (b) etablissementen, genoten of gereclameerd geworden zijn. NB. Zie de toelichtingen onder het volgend artikel. C. Art. 10, geworden art. 9. Zijne Britsche Majesteit bewilligt, dat de factorij van Fort Marlborough en al de bezittingen van Hoogstdenzelven of van de Engelsche Oost-Indische Maatschappij op het eiland Sumatra overgedragen worden (c) aan Z. M. den Koning Der Nederlanden; en zijnne Groot-Britannische Mayesteit belooft verder (d), dat op dat eiland geen Britsch kantoor zal worden opgerigt, noch eenig kontrakt, onder Britsch gezag, gesloten met eenige der inlandsche Vorsten, Opperhoofden of Staten, op hetzelve gevestigd. Gm. (over de twee laatste artikelen). Behelzen den afstand eener Nederlandsche en dien van een Engelsche bezitting. Dat de bewor-dingen niet gelijkluidende zijn (¢), is toe te schrijven aan de omstan-digheid, dat Fort Marlborough of Bencoelen eene bezitting niet van de Kroon, maar van de Oost-Indische Compagnie is, sprekende het overigens van zelf, dat de overdragt desniettemin plaats vinden zal, zonder dat eenige verdere of subsidiaire onderhandeling met de Bewinde hebeeren dezer Compagnie behoven plaats te vinden. Wij mogen voorts niet afzijn de aandacht van UHoogEdG. op het slot van dit artikel (?) te vestigen, vleijende wij ons dat door die stellige en duidelijke uitdrukkingen geheel zal zijn voldaan aan de herinne- (a) De woorden factorgjen en bezittingen geschrapt. (b) De woorden besittingen en vervallen. (c) Deze geheele aanhef is aldus geworden: De factorij van fort Marlborough en al de bezittingen van Groot-Brittanje op het eiland Sumatra, worden bij dezen, afgestaan. (d) Het woord geschrapt. (e) Ze werden gelijkluidend gemaakt, ten gevolge van de in den tekst volgende aanmerkingen. (f) Nu wordt bedoeld bepaaldelijk het concept-artikel 10, en dus niet ook het voorgaand artikel. VAN 17 maarr 1524. 167 ringen, die wij in de ons toegezonden Nota (a) hebben aangetroffen : dat het op zich zelve aannemelijke denkbeeld, om den invloed van de Britten en van de Nederlanders tot sommige gedeelten van Indië te bepalen, wèl zal moeten omschreven worden. R. Volgens artikel 9 staat de Koning der Nederlanden aan Zijne Groot-Britannische Majesteit af, alle zijne etablissementen, factoryen en bezittingen op de Vaste kust van Indie enz., terwijl in het volgende art. 10, de Koning van Engeland bewilligt in de overdragt van de factory van het Fort Marlborough enz. De redenen, waarom de bewoordingen van deze beide artikelen niet gelijk zijn, worden opgegeven in de depêche van Plenipotentiarissen, met bijvoeging, dat de overdragt zal plaats vinden, zonder dat eenige verdere of subsidiaire undhandelingen met de Bewindheberen der Engelsche O. I. Compagnie behoven plaats te vinden. Deze verkennend der Plenipotentiarissen neemt ondertusschen niet weg, dat er, naar mijn inzien, uit den aard der zake, op de bewilliging niet genoegzaam verzekerd is. Om dit eenigzins te wijzigen, geef ik Uwe Excellentie in bedenking of men niet, in plaats van het woord Jewilligt, zoude kunnen zeggen, doe! afstand van en be willigt, dewijl toch het artikel niet alleen spreekt van de bezittingen der Zugelsche Maatschappij, maar ook van die van Z. G. B. M, en de woorden doet afstand van en dewilligt alsdan in dier voege verstaan zouden kunnen worden, dat zij van toepassing zijn op de eene, zoowel als op de andere dezer onderscheidene bezittingen. Ik onderwerpe deze consideratie aan Uwer Excellenties overwegging (5). E. Het bij het 9% artikel vervatte onderwerp is reeds bij eene vorige gelegenheid behandel. Het nu bepaalde is juist. De aanmerking door den heer Reinhold op het rote artikel gemacht, heft veel waarde. De bewoordingen van het 9% en 10% artikel dienen meer gelijk te zijn. Inderdaad schijnt de afstand van Bencoelen daardoor niet genoegzaam verzekerd. Het verledene kon hier het tegenwoordige en toekomende ophelderen. Toen de Nederlandsche Commissarissen in 1816 op Batavia aankwamen, werd eerst de overgifte van de Indische bezittingen geweigerd, op grond dat er in het geheel geene bevelen te dien aanzien aan het plaatselijk Britsche bestuur waren toegezonden. Toen naderhand de bevelen van de Europesche Britsche regering waren gekomen, wilde hetzelve bestuur wel onder zekere voorwaarde, maar niet anders, over de overgave handelen, omdat zij zich niet verantworten. Men höt het das met den heer Reinhold voor hoogst belangrijk en noodzakelijk, dat te dezen aanzien eene meer stellige bepaling in der traktaat voorkome; en men veroorlooft zich wijders, op grond van zeer schadelijke ondervinding, met alle ernst de oplettendheid der Regering in te roepen op de middelen om alle vertraging van uitvoering in Indië voor te komen door het aandringen op de overgifte van alle de noodige bevelen hier in Europa, opdat het Nederlandsch Gouverneement die in deszelfs boezem hebbe. Voor het overige mag worden aangemerkt, hoe noodzakelijk het is, dat eene bepaling worde daargesteld, waardoor alle bemoeijenis der Engelschen met Sumatra worde uitgesloten, gelijk de Nederlandsche met het Malaksche schiereiland. N.B. Over de uitweering van het tot art. 8 geworden concept-artikel 9, zie Mactortien IL, hoofdstuk XXXII; over die van het tot art. 9 geworden concept-artikel 10, zie Benkoelen en Sumatra's Westkust 1 526; ov. 65. 4°. Art. 11. (Door het vervallen van den inhoud van dit ontwerpartikel en van het volgende, is er het concept-artikel 13 voor in de plaats gekomen.) De baat van Tapanoeli, die begrepen is in de overdragt bij het voorgaande artikel omschreven, zal niet alleen ten allen tijde voor de schepen onder Britsche vlag open en toegankelijk zijn, maar zij zullen vok aldaar, gedurende derzelver verblijf, op den zelfden voet behandeld worden als de schepen van Z. M. den Koning der Nederlanden. Gm. Het zoude zeer gewaagd zijn een tijdstip te noemen, waarop schepen van Z. M. den Koning der Nederlanden in het geval zouden kunnen komen van deze baai te bezoeken. Het artikel is dus allezins ons te meer verwonderd, dat de Engelsche Gevolmagtigden Het als een gedeeltelijk aequivalent eener geldelijke pretensie aangenomen hebben (6), dewijl zij niet onkundig zijn kunnen van hetgeen deswege bij W. Hamilton, den besten schrijver over Oost-Indie voorkomt. Japanooly (zegt hij «India Gazetteer” p. 799) a British settlement in Sumatra. Lat. 1° 40’ N. Long. 98° 50’ E. The bay of Tapanooly, with the island of Mansalar, forms one of VAN 17 maar 1824. 169 The finest ports in the world; but not being in the general tract for British vessels, this harbour has been little frequented for naval purposes. E. De baai van Tapanoeli is zeer ten dienste. Niemand behoort uitlegging kan indertijd worden gegeven aan het «op gelijken voet behandelen der Britsche en Nederlandsche schepen"? (Men merkt in ’t voorbijgaan op, dat de uitdrukking omtrent de behandeling in de baai van Tapanoeli tot geene wijdere uitlegging zou moeten aanleiding geven dan die van Anjer.) (a) C. Art. 12. (De inhoud van dit concept-artikel is evenals die van het voorbijgaan op, dat de Engelsche schepen, dat de Engelsche schepen, die de punt van Anger op het eiland Java zullen komen aan te doen, steeds aldaar op de eriendschappelijkste wijze ontvangen en van ververschingen en van al het noodige voorzien worden, even als de schepen onder Nederlandsche vlag.  om de Engelsche schepen van ververschingen te doen voorzien aan de punt van Anjer. In tijd van rede spreekt zulks van zelve en bij een onverhoopten oorlog houdt de kracht der verbindtenis op. E. Het vrienschappelijk onthaal op Anjer is zóddanig in den geest van onze Regering, dat het niet kan of zal geweigerd worden. Een regt op hetzelve te geven, heeft dus van die zijde niets tegen zich; maar een onvergenoegd scheepsbevelhebber klaagt eens en dat nog wel zonder reden, ziedaar een punt van twist tusschen de beide Gouvernementen. De ondervinding leert, dat dit geene ver gezochte erstelling is. N.B. Zie de nadere uiteenzetting over het vervallen van de concept-artikelien 8, 11 en 12 Atjeh 194—197; ov. 36—39. C. Art. 13, geworden art. 10. Hoogst gedachte Zijne Majesteit draagt aan Zijne Britsche Majesteit over de stad en vesting Malakka met derselver onderhoorigheden en belooft voor Zijneonderdanen, nimmer in (b) eenig gedeelte van het Malakka schiereiland (c) (a) Zie het volgende concept-artikel. (b) Deze geheele aanhef is aldus veranderd: De stad en vesting van Malakka, met derseluer onderhoorigheden, worden bij desen afgestaan aan Zine Groot-Britannische Majesteit, en Zijne Majesteit de Koning der Nederlanden belooft, voor sich en voor Zijne onderdanen, nimmer op. (a) Veranderd in: schieredand van Malakka. 170 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT een kantoor te zullen oprigten, noch traktaten te sluiten (a), met eenige der inlandsche Vorsten, Opperhoofden (b) of Staten op dat schiereiland gevestigd. Gm. De bewoordingen van het laatste gedeelte van dit artikel I corresponde met die, in welke de verpligt der Engelschen omtrent Sumatra uitgedruckt is (art. ro). E. Het 13de artikel kan aanleiding geven tot de vraag, of welligt niet beter ware, hier de uitdrukking te bezigen van het «Schiereiland van Malakka», door die van het «Maleische Schiereiland», waaronder b.v. Traganor en eenige andere plaatsen ten onregte zouden kunnen begrepen worden. N.B. Over de uitvoering van dit artikel, zie Singapore IL 404; ov. 92. C. Art. 14, geworden art. 11. Zijnne Britsche Majesteit staat aan Z. M. den Koning der Nederlanden af, het eiland Billiton en deszelfsonderhoorigheden (c). Gm. Door ons was de volgende redactie voorgeslagen : Billiton en deszelfs onderhoorigheden worden verklaard begrepen te zyn in den afstand van Banca, by het traktaat van 1814 bedongen. Doch wij heben moeten toegeven aan de ons medegedeelde aan- merking, dat in de preparatoire onderhandeling van 1820 reeds van de Nederlandsche zijde bewilligd was geworden om Calcapoer en Fultha aan den Ganges, als aequivalent voor Billiton te geven, zoodat de afstand van dit eiland thans niet meer erkend worden kan, als in 1814 te hebben plaats gehad. De hoofdzaak is, dat ons regt voor de toekomst boven allen twijfel verheven worden. E. Het 14%¢ artikel (luidende: »Z. B. M. staat aan Z. M. den K. der N. af, het eiland Billiton, enz.») schijnt op eene andere wijze te kunnen worden gesteld. Nu zou het schijnen alsof de overgave van Billiton eene geheele nieuwe zaak was. Ondertusschen is dit zoo niet. De Nederlandsch-Indische regering heeft altijd beweerd, dat Billiton onder den afstand van Banca begrepen was. Zij heeft aan het Britsch bestuur dit verklaard en er ook daarom de Nederlandsche vlag geplaatst(@). (a) De woorden: noch traktaten te sluiten, veranderd in: of traktaten te zullen sl Utten. (b) Het woord opperhoofden weggelaten. (c) Aldus te lezen: Zijne Groot-Britannische Majesteit ziet af van alle vertoogen tegen het bezetten van het eiland Billiton en desselfs onderhoorigheden, door de Agenten van het Nederlandsche Gouvernement. (d) Zie Opvattingen 375 en 386; ov. 35 en 46. VAN 17 maar 1824, 171 Het is wel zoo, dat bij de onderhandelingen in 1820 gesproken was van het geween van het geween van Billiton; maar ook dit was eene minnelijk schikking, gelijk duidelijk blijkt uit den brief, op 21 juli door de toen gezonden Nederlandsche Gevol-magtigden aan den Minister van Buitenlandsche Zaken gesprekken enkel was voorgeslagen om alle noodelooze twisten af te snijden, maar datzij er verre af waren, om het regt op Billiton op te geven (a). Daar nu bij het volgend artikel de Koning der Nederlanden afziet van alle vertoogen tegen de bezetting van Singapoor, zoo schijnt het niet te veel gevergd om eene soortgelijke uitdrukking ook ten aanzien van Billiton te bezigen (5). Art. 15, geworden art. 12. Zijne Majesteit de Koning der Nederlanden ziet af van alle vertoogen tegen het bezetten van het eiland Sinkapoor, door de troepen en onderdanen van Groot-Brittanje (c). Zijne Britsche Majesteit verbindt zich daarenteg En om te zorgen, dat op geene der overige eilanden tot het aloude rijk van Djohor behoorende, Britsche kantoren opgerigt, noch met derzelver gezag-voerders of ingezetenen traktaten onder Britsch gezag gesloten worden (d). Gm. Al. 1. Beiderzijds is begrepen, dat, zoodra men het eens was om aan de kwestie over Sinkapar een einde te maken, de kortste wijze om zulks uit te drukken ook de beste zoude zijn. Al. 2, Noodzakelijk geacht om voor te komen, dat niet te eeniger tijd ons afzien van alle reclamatie omtrent Sinkapar zó uitgelegd worde, dat de Engelschen ook eenige connexie of invloed zouden kunnen pretenderen met of op de eilanden Lingin, Rhio en de Camerons. En het is hier de plaats om van de zwarigheid gewag te maken, die onafscheidelijk is van het plan om het Nederlandsche en Britsche gezag respectivelijk op Sumatra en Malakka te concentreren. Er liggen namelijk op het schiereiland en achter Sinkapoor eenige landen, die den Sultan van Lingin toebehooren, doch van welke hij weinig partij trekt. Behoudt hij deze, zoo komt hij in eene dubbele aanraking met (a) Zie ook Factorijen 456; ov. 172. (%) Gelijk geschiedde; zie bl. 184. fe) De woorden door de troepen enz. veranderd in: door de onderdanen van Zijne Groot-Britannische Majesteit. (8) Deze gansche alinea is aldus veranderd: Daarentegen belooft Zijne Groot-Britannische Majesteit, dat geen Britsch kantoor zal worden opgerigt op de Cerimons-eilanden, of op de eilanden Batam, Bintang, Lingin, of eenig der andere eilanden, liggende ten swiden van straat Sinkapoor, en dat met derzelver Opper-hoofden geene traktaten, onder  zijn, en deze dubbele aanraking kan gelegenheid geven tot verwarring en twist. Van een anderen kant schijnt het eenigzins hard, dat wij hem, onzen vassal en bondgenoot, tot het afstaan van landen verpligten, aan welker bezit een gedeelte zijner titels verbonden is. Hiervan eenige openlijke melding te maken is ons in allen gevalleonge past voorgekomen. Het Indisch Bestuur heeft de beste gelegenheid om veelgemelden Sultan den drang der omstandigheden begrijpelijk te doen worden, en te maken, dat hij zich denzelven getrooste door het tijdelijk jaargeld, dat hem wegens het gemis van Sinkapoor zal worden toegelegd, eenigzins ruimer te nemen dan de waardij, die het eiland op zich zelve voor hem hebben kan, zoude vorderen. E. Het 154° artikel, en wel de tweede zinsnede, geeft aanleiding tot de vraag of het niet beter zijn zoude in stede van de uitdrukking «de overige eilanden tot het aloude rijk van Djohor” deze te bezigen: «de overige eilanden in die streken gelegen”, ten einde alzoo ook voorgekomen worde de mogelijke twist, of een, of meer dier eilanden daar gelegen, al dan niet tot het Djohorsche rijk behoore of behoord hebben. N.B. Over de wijze, waarop de Sultan van Djohor werd bevre-digd, zie Singapore II 403—404, ov. 91—92; over de ontrouwe opvatting der Engelschen van de tweede alinea, zie men aldaar het hoofdstuk op bl. 410, ov. 98: gedrukt hoofdstuk XI, doch bedoeld X. C. Art. 16, geworden art. 13. Al de koloniën, bezittingen en etablissementen, die ten gevolge der (a) vorenstaande artikelen worden afgestaan, zullen aan de Officieren der respective Souvereinen overgeven worden op den. Jsten Maart of.……… 1825 (6) Jsten Mez De vestingwerken (e) zullen blijven in den to Estand, in welken zij zullen bevinden, ten tijde van het bekend worden des tegenwoordigen traktats in Indië, doch geene vordering zal, noch aan de een, noch aan de andere zijde, geschieden ter zake, het zij van geschut of behoeften van eenigen aard, door de afstaande Mogendheid of achtergelaten, òf medegenomen, het zij van achterstallige inkomsten of van lasten van het bestuur, hoe ook genaamd. (a) De woorden ten gevolge der, veranderd in by de. (b) De eerste datum werd vastgesteld. (c) Dit woord te lezen: vestingen. In het artikel van het tractaat is hier geene nieuwe alinea. van 17 maarr 1824, 173 Gm. Hoe begeerig wij ook zijn om de bepalingen der te sluiten conventie spoedig ten uitvoer te doen leggen, is er echter bevonden, dat het niet voorzigtig zoude zijn, tot de overgifte der af te stane bezittingen een vroegeren termijn te stellen dan de eerste maanden van 1825. Ons Indisch bestuur zal gaarne eenige ruimte van tijd hebben, om de betrekkingen met de inlandsche Vorsten los te maken, die het tot dusverre, ten gevolge van het bezit van Malakka, te onderhouden heeft gehad. Het slot van dit artikel is zóó ingerigt, dat er geen verschil tusschen de ontruimende en de in bezit nemende partij ontstaan kan. Ieder geniet de inkomsten tot op den dag der overgifte, doch blijft ook verantwoordelijk voor de tot op dien dag loopende schulden, zonder dat er van de verrekeningen kwestie zij, die op Java tot zoo- vele onaangenaamheden aanleiding hebben gegeven. Het is als eene van zelf sprekende zaak beschouwd, dat van weêrs- kanten, zoodra mogelijk na het ratificeren der conventie, bevelen aan de respectieve gezaghebbers in Indie zullen worden afgevaardigd, naauwkeurig met den inhoud van dit stuk overeenkomstig en alle vertraging en uitvlugten afsnijdende. E. Het 16de artikel schijnt juist; en het tweede gedeelte is zeer geschikt tot het voorkomen van geschillen, gelijk door de Nederlandsche Gevolmagtigden met regt wordt aangemerkt. N.B. Gelijk gememoreerd, bepaald het artikel den datum van overgave op 1 Maart 1825, naar aanleiding waarvan onze Gevolmachtigden in hunne depêche van 17 Maart 1824 schreven (a): »Aan-vankelijk had men ons 1 Mei 1825 voorgesteld, maar ten gevolge der door ons te kennen gegeven beduchtheid, heeft eindelijk 1 Maart van dat jaar de voorkeur verkregen, hebbende men berekend, dat de orders eerst uit Europa zouden kunnen worden verzonden na de uitwisseling der ratificatien, namelijk in Junij aanstaande, en dat er eenigen tijd aan de respectieve Opperbestuurders gelaten worden moest om, na dezelver onderhoorigen te doen toekomen, welke met de overgifte en overname van Malakka, Bencoelen enz. zullen belast worden.” De brief schijnt minder gelukkig gesteld, want de redeneering zou eigenlijk geleid moeten het vaststellen van den datum van 1 Mei 1825, hetwelk ook, blijkens hetgeen geschied is, better zijn. Niet vóó Januari 1825 heeft onze Indische regeering het tractaat Deze depéche wordt nader op bl. 187 vermeld. We VP <a) 174 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT ter uitvoering ontvangen. Het Opperhoofd der Nederlandsche factorijen kreeg eerst den last tot overgave dd. 9 Mei 1825; de bezittingen werden in Juni d.a.v. overgegeven: zie Factorijen 477—479, ov. 193—195; Malakka werd overgegeven dd. 9 April 1825: zie Sgapore IT 405, ov. 93; Benkoelen namen wij over dd. 6 April 1825: Sumatra's Westkust 1 527, ov. 67 (a). Ten anzien der ontevredenheid door onze late verschijning voor Benkoelen, zie Benkoelen 281, ov. 5. C. Art. 17, geworden art. 14. Al de ingezeten van de landen van de kroonen respectievelijk (b) afgestaan, zullen, gedurende den tijd van zes jaren, te rekenen van de ratificatie des tegenwoordigen tractats (c), de vryheid behouden van (d), naar welgevallen, over hun eigendom te beschikken, en zich, zonder hinder of belet, te begeven werwaarts zij zullen goed vinden. Gm. Schijnt geene opheldering te behoeven. N.B. Over de toepassing van dat artikel met betrekking tot Benkoelen, zie Benkoelen, hoofdstuk II en III. C. Art. 18, geworden art. 15. De twee contracterende partijen komen overeen, dat de landen en etablissementen bij art. 9, 10, 13, 14 en 15 vermeld, nimmer aan eenige andere Mogendheid zullen overgedragen worden (e). In geval dat eenige dier bezittingen door eene der thans Contracterende Partijen verlaten wordt, zullen hare regten op (f°) dezelve, onmiddelijk op de andere Partij overgaan. Gm. Het zelfde valt te zeggen (dat de bepaling geene opheldering behoeft) van de groote voorzorg, die hier, op Aanzoek der Britsche Gevolmag-tigden, bepäld is. Zij komt eventueel den Engelschen niet alleen, maar ook ons ten bate, die dus kans hebben, om vroeg of laat onzen invloed weder op Sinkapfer te doen gelden, in geval dit eiland deszelfs populariteit verliezen en vervolgens door het Engelsche Bestuur ge- (a, Aldaar op bl. 543, ov. 83, midden in, wordt gesproken van „de tot bet Nederlandsch gezag teruggekeerde Tapanoelische landschappen”. Ze hadden echter nooit tot Nederland behoord. (o) De woorden aan de twee Kroonen respectievelijk vervangen door: bi dezen. (e) Veranderd in: van het tegenwoordige tractaat. (@) Veranderd in: vrijheid hebten om. (e) Deze zinsnede is geworden: De Hooge Contracterende Partijen komen overreen, dat geen der landen of etablissementen, bij art. 8, 9, 10. 11 en 12 vermeld, immer an eenige andere Mogendheid zal mogen overgedragen worden. (f) Die wordige op is veranderd in tot. Men zou zeggen, dat, op” beter was. 178 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT Canning beneden de wärdigheid der contracterende mogendheden | Dan moest het minstens dubbel zijn, gelijk vroeger was voorgesteld. Alles scheen nu weer door de Britsche gevolmachtigden op losse schroeven gesteld te worden. Noord-Amerikaansche bedecklingen met Atjeh werden uitgespeld tegen onze wenschen, dat Engeland zich buiten Sumatra zou houden (a). Malakka en de factorijen in Vór-Indië stonden wij onvorwaardelijk af, maar tegen onze verkrijging van Benkoelen rezen ineens bezwaren. Of eigenlijk niet in ééns, maar zij stelt in het licht de billijkheid van minister Elout's klacht over de verbrokkelde behandeling der verschillende onderwerpen. In plaats van geene ontwerp-conventie naar Nederland te zenden, wier bepalingen niet als deugdelijk aangenomen konden beschouwd worden, bleek men van Britsche zijde verkeerd ingelicht over het Atjeh-contract van 1819 en wilde men zoo gaaf Sumatra n Let meer aan ons overlaten; in plaats van Benkoelen als onvoor waar-delijk verkregen te kunnen beschouwen, het bij de toezending van het ontwerp in de op bl. 146 vermelde depéche door onder-handelaars dd. 1 Februari naar Nederland gezonden : « Daar tot de cessie tegen de begeerte van bewindheeren der Oost-Indische maatschappij besloten is, tracht men deze machtige heeren ten minste in de schikkingen van gering aanbelang zooveel mogelijk ter wille te zijn. Men heeft zie deswege geraadpleegd, maar zij hebben nog niet ge- antwoord.” Die machtige heeren zouden er wel wat spoed achter hebben gezet, indien onze vertegenwoordigers pertinent op antwoord hadden gestan vòòr het vertrek van hun zendeling. Wij schenen echter nog niet duur genoeg het Engelsche spel, van steeds te wachten op niet komende antwoorden, te hebben betaald, en zoo moesten Falck en Fagel nu op de conferentie van 28 Februar vernemen, dat de ruggespraak met bewindhebbers nog niet was afgeloopen! Ze verlangden o.a. allerlei waarborgen voor eene goede behandeling door ons van de planters in Benkoelen, van de be- volking en van al wat de Britsche deugdzaamheid bij zoo’n gelegen- heid voor den dag weet te brengen. Onze gevolmachtigden namen toen nogen eene houding aan door eene dergelijke verzekering als bestanddeel van het tractaat volstrekt af te wijzen, hetgeen eene levendige en ernstige gedachtenwisseling deed ontstaan. Fagel en Falck kregen intusschen daaruit den indruk, dat aan deze quaestie nu vooral waarde Werd gehecht, wegens de. VAN 17 maar 1824, 179 fatale intrekking der landverhütung in de Javasche vorstenlanden, wurde ook Engelsche en Schotsche huurders zerben bekend werden; eine geheurtenis, die, helaas! juist destijds in Europa bekend werden. Dan drongen de Britsche vertegenwoordigers aan — ook al weder eene nieuwigheid! — op eene uitvoerige vermelding der eilanden, die beschouwd moesten worden, als te behoorent tot den Molukschen archipel, waar ons specerij-monopolie bestond dat Engeland beloofde te eerbiedigen. Het tijdelijk verbod tegen den vreemden handel aldaar wenschten zij tot de voornaamste specerij eilanden beperkt te zien, als Ambon, Banda, enz., zoodat niet alle bevoegdheid werd afgesneden tot het onderhouden van de be- trekkingen, welke de Engelsche walvischvaarders sedert eene reeks van jaren met andere door ons niet bezette eilanden onderhielden, Moest derhalve het geheele ontwerp weer omgewerkt worden? Bij het opbreken der vergadering meenden onze gevolmachtigden de geopperde bezwaren te kunnen ondervangen zonder deze omwerking Moest derhalve het geheele ondervangen zonder deze omwerking Doch wat de geldquaestie betroffen, waren zij voornemens om bij eene volgende bijeenkomst, zoo noodig, de 100.000 pd. st. toe te staan. Indien dit echter plaats vond, schreven zij aan Buitenlandsche Zaken dd. 24 Februar, met sarcastische onderstreping der slotwoorden : „zoo behoort hiertoe ten minste een ruime termijn te worden toe- gestaan en van alle stipulatie van interest te worden afgezien ; want ook dit, mogen wij op onze beurt den heer Canning te gemoet voeren, zoude beneden de waardigheid der contracterende mogendheden zijn” (@) En wat was nu het middel om aan de bedenkingen der Engelsche heeren tegemoet te komen, zonder algeheele omwerking van het tractaat? — Miskennende de voordeelen van cen in zoo scherp mogelijk omlijnde formules gestelde contract, gaat men deze formules waarlijk verwaltet door er memoriën aan te hangen, die van gelijke contractueele waarde zouden worden beschouwd en waarin zelfs toezeggingen werden gedaan over onderwerpen, die geheel en al buiten het verdrag waren gebleven! Een unicum zal het wel zijn im de geschiedenis der diplomatie. Het denkbeeld van zulk eene  blijkt niet uit Bijdr. E. 212. Een paar regels te voren op bl. 212 Bijdr. E. wordt er gerept van het plan der gevolmachtigden, „om in de uitbetaling de volle som van 100,000 pd. st. te bewilligen”. Dat de moet zijn,der. lime dn an | 180 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT lijker, zou men zeggen, dat zij dan ook ten minste het initiatief der uitvoering op zich namen, waardoor althans eenige beperking gewaarborgd zou worden. Maar dit weder liet men aan de tegen-partij over, en zoo ontstond eene breed Nota der Engelsche plenipotentiarissen, beantwoord door eene even breed Nota van Nederlandsche zijde, waarvan de redactie over en weer mede eerst was goedgekeurd. Het eerste stuk ving aan met de verwachting, dat men de bepalingen van het tractaat voor bepalingen vatbärken, zou ten uitvoer brengen; maar wijl niet alles voor bepalingen vatbärken was, achtte men nog noodig veene rondborstige verklaring hunner voornens en een gemeenschappelijk. — De Ned. Nota vond weliswaar, hetgeen ropzettelijk” bij tractaat was vastgesteld, genoegzaam „om gemeenschappelijk alle zondekend op te heffen, welke zich in het vervolg zoude mogen op doen”, maar nu de wederpartij er anders over dacht, maakte men ook geen bezwaar, de Eng. Nota op den voet te volgen, ten einde min eene zoo gewigtige zaak niets aan het toeval over te laten. De Eng. Nota begint dan te herinneren, dat uit de afkreuring van Raffles’ handlingen, wij de overtuiging moesten hebben geput „van de naauwkeurigheid met welke Engeland zijne verbindtenissen altijd gestand doet”. In deze waarlijk brutale bewering berusten onze gevolmachtigden met eene stilzwijgende toestemming, niettegenstaande wij in het tractaat eene uitdrukkelijke schuldbekentenis van Engelsche zijde, zij het dan ook te vergeefs, hadden verlangd (a)! — De Eng. Nota neemt vervolgens acte van onze „plegtige ontkenning” — in zulke ellendige stukken is natuurlijk alles aangedikt met bijvoegelijke naam-woorden — over veenig voornemen om, in den Oosterschen Archipel, het zij naar staatkundige overmagt of naar uitsluitenden handel te streven. Eu de Ned. Nota protesteert weder niet tegen de opvatting, om het ontkennen van een feit, zooals het oogenblik aan-geeft, verbindbaar te verklaren voor hetgeen misschien de dag van morgen zou mogen brengen. Het doel van het tractaat was juist om onze st Aktkundige overmacht in den Archipel te vestigen, en nu waarlijk gaan wij dat alles weer op losse schroeven zetten: »met een waar genoegen’, schrijft de Eng. Nota. Nu, dat laat zich voor- stellen; maar waren onze Nederlandsche diplomaten dan kinderen (4)? (a) Breeder in Atjeh 202; ov. 44. (b) Verg. Atjeh 202—204; ov. 44—46. VAN 17 maar 1824, 181 — De Eng. Nota zegt gaarne te erkennen, bereidwilligheid met welke de Nederlandsche gevolmagtigden tot schikkingen zijn toege-treden, berekend om de grootste vrijheid van handel, tusschen deonderdanen der beide Kroonen en derzelver onderlinge bezittingen im dat gedeelte der wereld, te bevorderen, — De Ned. Nota berust weder in deze lofspraak op de Britsche diplomatie, also wij tot deze bereidwilligheid genoopt waren geworden; had dan niet de geschiedenen der Hindostansche factorijen en de Raffles-contracten geleerd, dat de Britsch-Indische politiek zéér uitsluitend was? — De Eng. Nota betreedt het terrein van ons Molukken-monopolie; de Ned. Nota geeft daarop eene bevredigende verklaring. — De Eng. Nota komt op de territoriale ruilingen, welke nuttig zijn geforden, om alle wrijving van belangen te vermijden”; deze ruilingen leggen, zoo staat er, de Britsche gevolmachtigden „de verpligting op om eenige ophelderingen te geven en te vrageu, met opzigt tot de onderhoorigen eu bondgenooten op het eiland, van welke het staat op te breken”. Zoo brengt de Nota in eens Atjeh op het tapijt; wat er van gezegd werd, wat er op geantwoord werd, deze arme-lijke behandeling zette ik bereids elders breedvoerig uiteen (a). Dan BENNE ot Madoc tr pen ors getmoedigect woordt men daarop van onze zijde(b); wij gaven vi ri in een stuk, dat gelijke kracht van het tractaat zou hebben; terwijl de Nederlandsche gevolmachtigden te voren hadden verklaard, dat zij van dergelijke verzekeringen in een tractaat niet wilden weten; het fijne verschil bleek te liggen in het openlijke, onze gevolmachtigden dus verwachtende, dat de Nota's in een geheim archief zouden opgeborgen worden; ‘t mocht wat(e Ook in een ander opzicht werden zij uit hunne rol gedrongen. In hunne Nota, zooals die oorspronkelijk was gesteld, werd in uitgebreide en sterke bewoordingen, overreenkomstig van Buitenlandsche Zaken ontvangen bevelen, gevorderd, dat Engeland stellige orders zou geven omtrent de overgave van Benkvelen, opdat wij niet hetzelfde schandaal zouden ondervinden als in 1818 met de overneming van Padang (d); doch, terwijl men ons wel indirect herinnerde aan- hetgeen geacht werd onvrijzinnig te zijn, verzochten de Britsche gevolmachtigden deze Padangsche herinneringen — #zoo weinig strookende met den 208210; ov. 46—52. @) Zie de bewoordingen in Benteden 253—285; ov. 1-8. @) Verg. Atjeh 200201; ov. 4245. @ Over het destijds gebeurde, zie Sumatra's Westkust II 210—217; ov. 6—18. 182 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT vriendschappelijkken afloop der onderhandelingen”!! — weg te laten. Dezerzijds meende men daarop te moeten toegeven, niet alleen op grond der overtuiging van Engelands goede trouw, hm! maar ook naar aanleiding van een door Wynn aan Falck gezonden briefje, waarin eene stellige belofte ten aanzien van de overgave voorkwam. „We will profit’, luidde namelijk de zinsnede, „from the recol- lection of what then passed and take every possible precaution to reuder our orders so positive and definitive that it may not be possible to raise any cavil or pretence for postponing their execution.” — Vandaar, dat onze gevolmachtigden ten slotte niet verder gingen, dan tot de verklaring zich door ween onbeperkt vertrouwen” genoopt te vinden, ver niet op aan te dringen, dat de voorschriften en bevelen, welke aan de Engelsche Regeringsmagten in Indie zullen worden gegeven, met opzigt tot de overgave van Fort Marlborough en deszelfs onderhoorigheden in zoodanig duidelijke, naauwkeurige en stellige bewoordingen vervat zijn, dat men in dezelve geener- hande grond van onzekerheid, noch eenig voorwendsel tot uitstel vinde; wel verzekerd zijnde dat de Heeren Gevolmagtigden, na in de vervulling van hunne taak (a) met zoo veel gematigdheid en opregtheid te werk te zijn gegaan, ook zullen weten te zorgen dat de uitslag van den gemeenschappelijken arbeid niet worde in gevaar gebragt, ter zake van ondergeschikte belangen en redenen”. Het slot der Eng. Nota eindigt met een vuurwerk. Zij wenscht onze gevolmachtigden geluk „met den gunstigen aflörtigenden”; ze hoopt, „dat door de overgreenkomst, welke nu is tot stand gebragt, de handel der beide Nation bloeijen zal”; ze wenscht, „dat de Bondgenooten de goede verstandhouding, welke van oudsher tusschen dezelve bestan heeft, in Azië niet minder dan in Europa, ongeschonden zullen bewaren.” Welke van oudsher bestan heeft: dat staat er zoo waar; maar vlak er op volgt, dat de overgreenkomst een einde maakt van de oneenigheden, welke gedurende twee 'eeuwen onderscheiden maal aanleiding hebben gegen tot meer of min ernstig ongenoegen’!! „Geene mededinging” zal meer plaats. vinden, heet het verder, tusschen beide Nation in d'n Oost, dan alleen ter meerdere bevestiging van die beginselen van milde staatkunde, welke beide op den huidigen dag, voor het oog der wereld, plegtig hebben erkend.” En onze gevolmachtigden, voor Het oog der wereld op dezen onzin evenzeer aanslaande, schriven 1 VAN 17 MAART 1824, 1823 dat ook zij wenschen, „dat de wederzijdsche Agenten in de Aziatische Bezittingen bestendig blijken geven van doordrongen. te zijn van bet gevoel der verpligten, welke twee bevriende en met waarlijk vrijgevige inzigten bezielde Natur, te vervullen hebben, zoo wel jegens elkanderen als ten aanzien der inboorlingen, die den loop der gebeurtenissen of de verdragen onder derzelver invloed hebben geplaatst. (a) Tegelijkertijd waren ook in de artikelen van het ontwerp tractaat eenige wijzigingen gebracht, zoowel om aan bezwaren der Nederlandsche regeering als van de Engelsche gevolmachtigden te komen. — Hiervoren lazen we (5), dat men van Britsche zijde uitdrukkelijk bekend wilde gesteld zien tot welke eilanden zich het Moluksche monopolie zou bepalen, daar men anders beschuldigt kon worden van eenigen handel te hebben opgeofferd, die destijds door de Engelschen werd gedreven. Ten einde hieraan tegemoet te komen, werd, na velerlei discussie, in art. 7 Niet enkel gezegd, dat van den vrijen handel werden uitgezonderd „de Moluksche eilanden”, doch daaraan nu toegevoegd: en special Ambon, Banda en Ternate met derzelver onmiddellijke onderhoorigheden. “Doch”, schreven onze gevolmachtigden aan Bwitenlandsche Zaken in hunne depêche van 17 Maart 1824 over de vrees der Engelschen betrekkelijk de oorspronkelijke redactie (c), „Doch ondersteld dat deze vreeze eenen zedelijken grond heeft, dan kunnen wij niet inzien, dat hun die invoeging in het allerminste baten zouden, of dat zij immer de generale uitzondering van alle Moluksche eilanden zouden mogen entkennen, omdat er speciale melding is gemaakt van ettelijke derzelve. In allen gevalle en bij onverhoopte en schier onmogelijke verschillen te dien opzigte, zouden ons de woorden met derzelver onmiddellijke onderhoorigheden meer te stade komen dan thans van de Engelsche zijde schijnt te worden vermoed.” Men nam hier dus met het oog der wereld loopje. De weglating der door ons toegezegde handelsvoordeelen bij de art. 8, 11 en 12 van de concept-conventie had tengevolge de weder-opneming van de door ons te betalen som ad 100.000 pd. st, welke in art. 16 van het tractaat werd vastgesteld. „Het gevoel dezer naam-waardige opoffering” werd echter niet weinig verzacht, meenden onze Be j 184 DE GESCHIEDENIS VAN HET LONDENSCH TRACTAAT gevolmachtigden, door de bepaling, dat men de schuld eerst tegen het einde van 1825 had te volden en zonder interest verschuldig zou zijn. „Tegen het einde van 1825”, schreven zij aan Besten- landsche Zaken, „zal men van Batavia niet alleen remises tot dekking van die uitgave ontvangen kunnen hebben, maar ook de zekere tijding, dat de gewigtigste bepalingen van het traktaat in Oost- Indie behorlijk ten uitvoer zijn gebragt.” Inmiddels zorgde de Bataviasche regeering er wel voor, dat van het zenden der remises geene quaestie zou zijn Aan al de in Nederland zeer juist gemaakte aanmerkingen over de redactie der artikelen kwamen de onderhandelaars mede tegemoet. De Bellston-bepaling van ontwerp-art. 14, in art. 11 van het tractaat overgaande, kreeg nu eene redactie, die, in verband met het volgend Stngapore-artikel, den indruk moest maken, dat het eene tegen het andere opwoog. #Wij komen nu voor’, schreven onderhand Elaars over Singapore in zonderlingen wordenkünstleriken, van onze reclamatien wegens de bezetting van dit laatste eiland af te zien, tengevolge van de bereidwilligheid der Engelschen om hunne aanspraak op Billiton te laten varen. De Singapore-bepaling van ontwerp-art. 15 in art. 12 van het tractaat veranderd wordende, onderging in zoover eene verbetering, dat op anwijzing onzer gevolmachtigden, daarin tevens werd opgenomen eene geographische omschriving der tot Djohor behoorende eilanden, op welke de Engelschen geen gezag of invloed zouden mogen uitoefenen. Elders heb ik verhaald tot welke zonderlinge, ergerlijke chicanes van Engelsche zijde ook al weer deze bepaling heeft geleid (a); doch dit daargelaten, het is hier de plaats om juist ten aanzien der geographische omschriving van het gebied der partijen op eene zeer hinderlijke leemte van het tractaat te wijzen. 