Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrechttermijn is verlopen. Het kan per land verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automatisch zoeken. Verder vragen we u het volgende: + Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien hiermee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het “watermerk” van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en uitgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken op het web vialhttp://books.google.co B 1,101,125 = Ee > # : é 1% Pine I ada Es UNUM ee (WH EW td den LLL = = i= = = 2 2 = = ry a4 — PUPP PRPDRERDEL GDS | Mmm wall en radar rte tibia be IT dr Eee hk . - EEE ee = ECEEKEKEEEKEE Birebaaopkansdaatmigidittiauitidekbko LOL ELE ELL ALE gee Dh aal dta dr dein BiA buit BIJDRAGEN TOT DE TAAL=, LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH-INDIE. EE) BE WESTEINDE 135 's-GRAVENNAGE. BĲ DRAGEN TOT DE TAAL-, LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH-INDIE, KONINKLIJK INSTITUUT VOOR DE TAAL-, LAND- EN VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH-INDIE. ZEVENDE VOLGREEKS. — EERSTE DEEL. (DEEL LV DER GEHEELE REEKS.) S-GRAVENHAGE, MARTINUS NIJHOFF, 1903. INHOUD. Bladzijde. Singa Mangaradja, de heilige koning der Bataks. Zijne af komst en de openbaring der eerste wetten volgens een handschnft uit Bakkara, behoorende tot het legaat „Dr. H. N. van DER Tuukr. Door C. M. Pierre .. Over den oorsprong van het Maleische woord Satai. Door Dr. Pr. S. van RONKEL. 49 Mededeelingen betreffende de Atjehsche Onderhoorigheden 53 en 363 Eenige gegevens omtrent land en volk der Noord-Oostkust van Ned. Nieuw-Guinea, genaamd Papoea Telandjang. Ontleend aan het rapport van D. A. P. KonrNe (Comman- dant van Hr M* »Ceram~). Met 7 platen en eene kaart Tempelwachters te Prambanan? Door H. D. H. Bossoom. Benkoelen, krachtens het Londensch tractaat van 17 Maart 1824. Door P. H. v. pv. Kemp. Bijdrage tot de kennis van den Godsdienst der Dajaks van Landak en Tajan. Door M. C. ScHADEE. Bijdragen tot de Spraakkunst van het Oudjavaansch. Door Prof. Dr. H. Kern Drawidische Volksnamen op Sumatra. Door Prof. Dr. H. KrrN Javaansche Overleveringen. Door C. F. Winter Sr. Cawéli. Door Prof. Dr. H. Kern. Eene likverbranding te Singaradja. Ontleeud aan het Hs. van F. C. Brust. Met 5 platen. VI INHOUD. Laoet. Door G. P. ROUFFAER. Bladzijde. 449 Gegevens over land en volk van Suriname. Door C. van Cott, Missionaris in West-Indië. (Met een register). NOTULEN VAN DE BESTUURS- EN ALGEMEENE VERGADERINGEN. Bestuursvergadering van 21 Jum 1902. Bestuursvergadering van 20 September 1902. Bestuursvergadering van 18 October 1902. Algemeene vergadering van 29 October 1902. Bestuursvergadering van 29 October 1902. Bestuursvergadering van + November 1902 Bestuursvergadering van 15 November 1902. Bestuursvergadering van 20 December 1902. Bestuursvergadering van 17 Januari 1903. Jaarverslag over 1902 Algemeene vergadering van 21 Februari 1903 Bestuursvergadering van 21 Februari 1903 Bestuursvergadering van 18 April 1903 451 XXX XXXTIT XAXV XXAVIT (1) SINGA MANGARADJA'! de heilige koning der Bataks. ZIJNE AFKOMST EN DE OPENBARING DER EERSTE WETTEN VOLGENS EEN handschrift uit Bakkara behoorende tot het legaat „Dr. H. N. van der Tuuk”. DOOR C. M. PLEYTE. Vorst SiNOMBA DEBATA ? en zijne gade PANDE DI LANGIT ?, zonder wederga als vraagbaak bij hetgeen waartoe men eene si/aso 4 raadpleegt. stichtten eene nederzetting in de vallei van het land- schap RANDORUNG. Toen zij deze van een woonhuis, eene supo * en een wal voorzien hadden, vestigden zij er zich metterwoon. Eén jaar nadat zij hun dorp betrokken hadden, werd dit door t De hierbij den lezer in uittreksel aangeboden legende vergezeld van den tekst in transcriptie zij als eerste poging te beschouwen om den inhoud der belangrijkste stukken van het omvangrijke legaat in Bataksche handschriften, door wijlen Dr. H. N. van per Tuuk aan de Universiteits Bibliotheek te Leiden vermaakt, in ruimeren kring bekend te doen worden, 2 SINOMBA DEBATA, d.i. „den goden opgedragen”, Uit den naam van den stamvader der Srxca MANGARADJA'’s blijkt dus dat hun geslacht niet als met de goden gelijk te staan wordt beschouwd. S PANDE pi LANGIT, d.i. „de bedrevene in den hemel”, te weten in de wetenschap van het geven van godspraak en andere wichelarijen. 4 Sibaso, algemeene naam voor mans- en vrouwspersonen, die door het branden van benzoé en het maken van gewijde muziek in extase worden gebracht. In dien toestand worden zij als door hoogere wezens bezield geacht, zoodat hetgeen zij alsdan spreken als godspraak wordt beschouwd. * Sopo, d.i. een aan alle zijden open, op palen rustend, overdekt gebouw, dat tot het houden van besprekingen en de ontvangst van vreemden dient. Tevens, gelijk later blijken zal, is het de bewaarplaats van de trommen, die tot het orkest behooren, terwijl de zolder tot voorraadschuur wordt gebezigd. In geen enkel dorp zoekt men dit gebouwtje te vergeefs en hij, die een Bataksche vestiging bezoekt, richt allereerst zijn schreden derwaarts, wijl hij daar volkomen veilig is, zelfs al is men op zijne aanwezigheid in het dorp om welke reden dan ook niet gesteld. Verlaten is de sopo nooit, daar de mannen er, zoo zij niet in het veld zijn, den dag doorbrengen. 7e Volgr. I. 4 9 SINGA MANGARADJA. geesten bezocht, die den vorst vroegen hen als zijne onderdanen daarin te willen opnemen. Aanvankelijk weigerde SrNomBa DEBATA dit verzoek in te willigen, wijl hij vreesde, dat de geesten hem zouden ombrengen en zich daarna zijne vrouw toeéigenen, doch, na de uitdrukkelijke verzekering ontvangen te hebben, dat zij dit niet zouden doen, gaf hij aan hun wensch gchoor. Daarop gingen de geesten hunne bezittingen halen en bracht hun vorst behalve zijne runderen en zijne buffels, ook den lans Leangleang ', het schild Batting, het zwaard Bulung gaol ?, het geweer Dari mangurap °, de trom Sipanduduan *, de gurg Imbo manubung * en het kleed Ragi marajam * mede. Toen er weder éen jaar verloopen was, hielden de geesten raad en besloten zij Sinompa DEBATA te dooden en zich diens vrouw toe te eigenen. Op zekeren nacht omsingelden zij daartoe zijn huis terwijl een deel hunner al houwend vaar hem binnendrong. Hij stelde zich evenwel te weer en doodde eerst de geesten, die in huis gekomen waren en vervolgens hen, die buiten bleven, waarna hij zich hunne bezittingen toeéigende 7. Sedert waren jaren verloopen toen SINOMBA DEBATA een zoon en een dochter geboren werden, vervolgens kreeg hij nog elf zoons, doch het bleef bij die ééne dochter, die Papa piasan genoemd werd. Toen al de kinderen volwassen waren, stierf hun vader, waarop PAPA DIASAN door Avs: Horma ten huwelijk werd gekocht. Haar twaalf braeders besloten thans ook een vrouw te gaan koopen. In het woud Rimsu rasa ontmoetten zij de verlaten dochter van iemand, die zich verhangen had; zij namen haar mede en zij werd 1 De volledige naam van den lans is Leangleang, grijper van hetgeen zich slechts even vertoont, bolwerk tegen wat opdringt. 2 Bulung gaol beteekent banaan-blad en doelt op den vorm van het lemmer. $ Dari mangurap, d. i. bijtende Dari-slang, zoodat de naam aanduidt, dat het wapen even zeker doodt als de beet van de zeer giftige Dari-slang. 4 Sipanduduan, d. i. „Dofklinker”. Dof klinkende muziek geldt namelijk als eerbetoon. 5 Imbo manubung, d. i. schreeuwende Siamang doelt natuurlijk op den klank. 6 Ragi marajam, d. i. gewaad, dat vasthoudt, te weten de tondi, ziel, individualiteit, zoodat men niet ziek wordt, daar het volksgeloof meent, dat als de ziel het lichaam verlaat men ziek wordt, en zoo zij niet terugkeert sterft. 7 Deze geheele passage heeft alleen ten doel, Srraa Manearapsa, gelijk ieder ander groot vorst, in het bezit te stellen van rijkssieraden. Daar hij ze evenwel later alle verdobbelt, hebben zijn nakomelingen het zonder deze moeten stellen. Elders wordt dan ook nooit over deze regalia gesproken. SINGA MANGARADJA. 3 hun vrouw. Eenigen tijd daarna schonk zij het leven aan een zoon, die opgroeiend het uiterlijk van zijn twaalf vaders had. Deze be- sloten een tami-feest te vieren 1 waartoe zij drie buffels, één aan het boveneinde, één op het midden en één aan het benedeneinde van het dorpsplein zouden slachten. Verder stelden zij groote zakken vol ontbolsterde rijst vóor hunne woning op terwijl den onderdanen bevolen werd, hunne bijdrage in rijst in één daartoe bepaaldelijk bestemden zak te storten. Toen een en ander bijeen was, verscheen de datu ® Aram BANUA, gekleed in een kruisgewijs omgeslagen shawl, het hoofd getooid met een driekleurigen hoofddoek, en zette zich, een zwaard in de eene en een lans met koperen beslag in de andere hand houdend, op den daartoe bestemden mat. Nadat hij het aanroepingsformulier om de goden uit te noodigen bij de plechtigheid tegenwoordig te willen zijn, had uitgesproken , kauwde hij een weinig van de rijst, waarop de buffels werden geslacht, toebereid en verorberd. Toen hun zoon grooter geworden was, twistten zijn vaders onder elkaar over het bezit van den knaap en het einde was, dat zij elkander doodden. De moeder voedde daarop haren zoon verder op en uam hem, volwassen geworden, tot echtgenoot ten gevolge waar- van zij nogmaals van een zoon en eene dochter beviel. De dochter werd gehuwd door Tuan NA BONGBONG en baarde op hare beurt een zoon, die Toga BAKKARA SINOMBA genoemd werd 3. Zooals te doen gebruikelijk, vierde zijn vader diens geboorte met het ge- (2 1 Het tami-feest, dat de overlevering als van SiNGA MAMGARADJA's over- grootvaders afkomstig voorstelt, is eene plechtigheid ter verzoening van alle geesten, waarbij ieder inwoner van het dorp tegenwoordig moet zijn en zijne bijdrage in ontbolsterde rijst, sorna, leveren. (3) 3 Datu, voorheen priester, wichelaar aan wien o.a. de leiding van een offer- plechtigheid werd opgedragen. Datu stond tegenover guru, in concreto leer- meester, doch eveneens algemeene benaming voor priester. Het verschil in beider functie lag daarin, dat de guru zijn wetenschap uit de tooverboeken putte, de datu daarentegen deze direct van de hoogere machten ontleende. Heden ten dage wordt dit onderscheid evenwel niet meer in het oog gehouden en iedere datu ook guru genoemd. (4) $ Elders in den tekst heet Sivca MANGArADJA's vader Toca Dt BAKKARA SINOMBA d. i. de toeverlaat van het heilige Bakkara. Opmerkelijk is, dat de afstamming thans eensklaps in de vrouwelijke lijn wordt voortgezet, een eigenaardigheid die niet wel te verklaren is, daar er toch niet het minste bezwaar zou bestaan om deze regelmatiger wijze door den zoon, die gelijker tijd geboren werd, te laten voortzetten. Deze verdwijnt evenwel uit de legende zonder eenig spoor na te laten. (5) De naam Tuax wa zoxasone beteekent Heer, die verspert is. 4 SINGA MANGARADJA. boortefeest waartoe hij een grooten mannetjes buffel slachtte. Na afloop van het feest bewaarde hij diens horens en nadat het been verhard was, polijstte hij de horens en versierde de punten met hanevederen, waarna hij Toga BAKKARA's wonderdadigen oorsprong daarop grifte, opdat deze, groot geworden, zijn afkomst zou ver- nemen; tevens vermeldde hij daarbij de instelling van het /ami-feest en hoe de te voren genoemde regalia in het bezit van zijn over- grootvader gekomen waren. Gereed met schrijven, bergde hij de horens op de pangumbari van zijn huis weg en toog hij naar de badplaats. Aldaar legde hij zijn kleed op het gras te drogen en terwijl hij naar de sawaÂ's tuurde, vielen er plotseling Bane doli- slangen uit de lucht, juist op zijn kleed '. Zijn bad er aan gevend, liep hij ijlings naar huis, peinzend over hetgeen hem dit wel voorspelde, en thuis gekomen, wentelde hij zich van verdriet over den vloer. Deelnemend vroeg zijn vrouw of het wegens den honger was, dat hij zulk een verdriet had, doch hij antwoordde ontkennend en deelde haar daarop zijne ontmoeting mede. Wederom verliepen maanden en jaren, doch toen zijn zoon zoo groot geworden was, dat hij vee hoeden kon, werd Tuan Na BONGBONG ziek. „Hij was zich bewust, dat de vastgestelde dag daar en de bepaalde maand gekomen was, dat de leeftocht werd opgeteerd. Toen het oog van den dag zich gereed maakte ter kimme te neigen, riep hij zijn zoon, die aanstonds kwam en zich aan zijne zijde zetter ®. „Waarom ontboodt gij mij wvader?#» „Mijn jongen ik ga sterven, doch van te voren heb ik je nog iets te zeggen *. Moget gij voorpoedig opgroeien, wees steeds vaardig tot het nemen van besluiten, opdat dit dorp beveiligd zij, laat je niet omkoopen en verdruk uwe onderdanen niet.” „Komen er gasten en hun aantal bedraagt niet meer dan acht, dan behoeven de inwoners niet tot het voor de ontvangst benoodigde ' Bane doli-slangen zijn slangen, die in den hemel thuis behooren en bizonder fraai geteekend zijn. Den vinder voorspellen zij ongeluk, dat evenwel door bezweringsmiddelen kan worden afgewend. t De Batak uit zich slechts uiterst zelden in ook Westersche ooren boeiende bewoordingen, een enkele maal is dit echter wel het geval, zooals uit de woordelijk vertaalde woorden van den stervenden Tuvan wa noxvone kan blijken. S Het thans volgende is een stuk van een wet op het gastrecht, dat door den Batak hoog in eere wordt gehouden. Herhaaldelijk treffen wij in de overleveringen aan, dat een stervende vader zijn zoon voorhoudt, toeh vooral gastvrij te zijn. Vergelijk onze Bataksche Vertellingen blz. 219 waar Urane Maxpora door zijn zieltogenden vader ditzelfde wordt ingeprent, 6 SINGA MANGARADJA. het met deze vrouw ~kip in den korf~, wat zou haar wel in den weg zitten?» De «sibaso Parr‘! werd ontboden, de muziek aan- geheven en nadat zij driemalen gedanst had, daalde de geest Prinses MARMATA ITTAN in haar neder en vroeg op zangerigen toon: „weshalve, vadertje mensch, dit feest ter consultatie onder de boven de hechte vloerdeelen gerijde daksparren, binnen de vastgeklemde wanden van dit grootsche gebouw?’ „Moedertje, Prinses, dat ik u doe nederdalen op uw medium, het is wijl ik u raadplegen wil. Hetgeen ik te zeggen heb, hetreft mijne echtgenoote, die wer- kelijk het geboortefeest met zich draagt, doch, schoon zij reeds drie jaren voor het geboortefeest op hare hoede is, gingen noch de zon noch de maan op. Waaraan is dit mijn ongeluk te wijten? Wanneer ik andere menschen zie, wier vrouw een kind verwacht, dan is binnen het jaar de tijd vervuld, doch aan deze is het geboortefeest in drie jaren nog niet gekomen. Dus vraag ik u slechts Prinses, wat belemmert haar? ? „Heer des huizesr antwoordde de geest, whet is zooals gij zegt, reeds drie jaren is uw vrouw zwanger zonder dat het tot baren gekomen is. Toch zal het nog vier jaren duren vóor dat vhij die in zee is” 3 geboren wordt, want BATARA GURU is zijn verwekker, door middel van de Djambu barus-vrucht, die ‘hij omlaag deed vallen en die, doordat zij deze genuttigd heeft, hare zwangerschap veroorzaakt. Zoodra het kind aanstalten maakt om geboren te worden, zal een aardbeving komen, een stortregen neder dalen, een alles bijeenvegende storm opsteken , geesten zullen het dorpsplein overstroomen , tijgers elkander nazetten , 1 De volledige naam dezer saso, die in tal van verhalen optreedt, is Borv Part, Na MIAN DI GUBOGUBO, d. i. Mejuffrouw Bitter, die in het schuim woont. Waarschijnlijk hebben wij in deze een oude Mal. Polyn. zeegodin te zien wier naam o.a. bij de Makassaren als „de uit het schuim geborene” bewaard bleef en die identiek zou kunnen wezen met Lôrô kipuL, de maag- delijke godin der Stille Zuidzee, van de Javanen. ? Het eerste gedeelte van deze aanspraak is in wicheltaal geschreven, wij hebben getracht de daarin gebruikelijke beelden zoo goed mogelijk in ver- staanbaar Hollandsch weder te geven. 3 Het woord zwanger gebruikt de Batak zelden of ooit tenzij van beesten. Het op menschen toe te passen is grof en onbeschaafd. Legio is derhalve het aantal verbloemde uitdrukkingen waarmede hij dezen toestand te kennen geeft. Zelfs in bepaaldelijk over zwangerschap handelende stukken, vermijdt hij dit woord en zegt dan bijv. „die in den bolster is” enz. Ook aangaande de aanstaande moeder spreekt hij in beeldspraak. Zoo vonden wij in een geschrift uit Pasarisu handelend over geboortegebruiken de vrouw als pot en het foetus als rset vermeld. 5 SINGA MANGARADJA, „De nameu uwer markten zijn Onan tiga sibongbong, Onan tiga harungguan lambung ni Onan tukkup en Onan tiga Bakkara. De naam uwer badplaats is Sappurau maragapagap, sappuran marugu- pugup', de naam van hem, die in zee is, Sinaa MANGARADJA, welke steeds van vader op zoon zal overgaan.r #Opur Sosu is de oorsprong van Sono, sterft hij dan zal die naam op zijn zoon overgaan en dit geslacht een marga worden. De melodie is de Atas barita en de naam van zijn land Upsune Srnomsa. Sterft Magamaca dan zal zijn naam op zijn zoon overgaan en dit geslacht een marga worden, zijne melodie is de Magamaga en de naam van zijn land HarBaNGaN” ®, Van de planten, „Geplant worden djelok *, kalabassen en komkommers. De jonge spruiten dienen tot geneesmiddel, de rijpe vruchten tot besproeiings- middel, De rijst zij tot geneesmiddel, doch ook bestrooiingsmiddel +, Wat aangaat de pisang zij kan dienen in plaats van den mensch zoo geesten hem opeischen *, terwijl citroenen, kurkuma, uien en bloemen tot reiniging en versiering van het haar zullen zijn.» (7) Van de wetten. „De boete op overspel is twaalf bitsang * in geld, één buffel tot verzoeningsmaal en twaalf 4a/ambung ontbolsterde rijst. Tot de slachtpaal worde de bedrijver verwezen zoo hij niet betalen kan, want dan is het geoorloofd hem op te etenw. ' Deze versierde naam is onverstaanbaar en zal wel luiden maragat-ragat marugut-rugut d.i, de snel zich bewegende, de nederstootende, * Waar dit op slaat is niet duidelijk, wellicht zijn hier twee landschappen in de vallei van Bakkara bedoeld. 4 Djelok, Cucurbita fruoticans. ‘ Rijst wordt namelijk als offer aan de tondi op het hoofd gestrooid van iemand, die gelukkig aan een gevaar ontkomen is en bij tal van andere ceremoniën, zoo o, a, bij het geven van een naam aan kinderen gebruikt. 5 Dit slaat op het vervaardigen van een beeld in den vorm van een mensch uit een pisangstam waarin bij ziekte de ziekte gebannen wordt, waarna men het beeld wegwerpt, hopend dat de kwaal zal wijken, 6 Bitsang is de waarde van twee saga-boontjes, Abrus precatorius-zaadjes, in goud, balambung of parmasan een bedrag in goud ter waarde van twee djual. Vergelijk hiervoor het laatste artikel der wetten, waar de verschillende maten en waarden zijn opgevoerd. Voor het heden gelden deze echter niet meer in zoover het de waarde betreft, daar deze zich in de laatste jaren gewijzigd heeft. Bij de betaling in realia als rijst, betelbladeren enz. zijn zij echter nog van kracht, althans in het onafhankelijk gebied, Bakkana, dat sedert 1899 Gouvernements gebied geworden is, volgt tegenwoordig dus ver- moedelijk een andere berekening. 10 SINGA MANGARADJA. Van de boeten op diefstal. „Wie goudr steelt worde opgegeten ; zoo zijn verwanten zulks tegen- houden, zal hij beboet worden met negen Jditsang, éen groot varken en drie appang outbolsterde rijst. Worden kleederen etc. ontvreemd, dan worden zij teruggegeven of zoo dit niet kan door andere vervangen. Is de dief daartoe niet in staat, dan voldoe hij de waarde in goud.» „Een buffeldief zal worden gestraft met drie bifsang en éen slacht- beest ter waarde van éen bitsang benevens twee Jalambung ont- bolsterde rijst. Kan hij niet betalen, dan mag hij worden verkocht, opgegeten echter in geen geval.» „Hij, die een rund steelt, verbeurt negen bitsang , éen slachtbeest ter waarde van drie realen 1 en voor twee parmasan gepelde rijst. Onvermogend worde hij verkocht.» #Varkensdiefstal wordt beboet met éen bitsang, anderhalf slachtbeest en voor éen parmasan ontbolsterde rijst. Bij niet betalen wordt de dief dienstbaar, doch verkocht mag hij niet worden. „Het stelen van een hond vordert negen realen, éen slachtbeest ter waarde van éen reaal en voor een parmasan ontbolsterde rijst. Niet betalend diene hij den eigenaar.» „Op hoenderdiefstal staat zes realen *, éen slachtbeest ter waarde van éen bitsang en voor twee parmasan ontbolsterde rijst. Niet kunnende betalen, werke de dief voor den bestolene.r „Wegnemen van rijst in den bolster vraagt éen slachtbeest ter waarde van éen bitsang en voor twee parmasan ontbolsterde rijst. Stelen van aanplant, betel, mais en gadong’s eischt twee realen in geld , voor éen reaal aan vleesch en voor éen parmasan ontbolsterde rijst. In geval van niet betalen, wachte de benadeelde. Wie een grooten koker palmwijn wegneemt, betaalt éen reaal, éen slachtbeest en éen djual ontbolsterde rijst. Degeen, die ‘s nachts andermans palmen aftapt, verbeurt éen grooten hond en voor een suhat aan gepelde rijst: kapen van suikerriet wordt gestraft met éen hoen en twee so/up ontbolsterde rijst. 37 Van hem, die de slaapplaats bewatert. „Indien hij zijn britsgenooten bevuilt, moet hij den brits reinigen 1 In den tijd waarin dit stuk geschreven werd, namelijk tusschen 1848 en 1858, gold de reaal 400 duiten. 2 De tekst heeft padua lombu d. i. twee met één rund, hetwelk hier als waardebepaling evenwel zes realen beteekent. ® Solup, inhoudsmaat. 12 SINGA MANGARADJA. realeu betaald, voor den doek waarin de koppen worden medegevoerd ! een reaal. Het maal, dat de aanlegger aan de krijgers geven moet, bestaat zoo een vorst of een wamora sneuvelde uit een groot varken en een buffel tot zijn vreugdemaal *. Voor een gedooden onderdaan bedraagt dit de helft voor een anak sorang en voor een anak mandagang een vierde ter waarde van 14 reaal en voor een slaaf ter waarde van een reaal,» „Het zoengeld, dat de aanlegger den achter geblevenen betrekkingen der gesneuvelden te betalen heeft, aZu/, is gelijk aan het bedrag der pogu. Verder zorge hij voor de slachtbeesten voor het dooden- maal en de lijkwaden. Wanneer een vorst of een namora gesneuveld zijn worden hunne lijken vóor hunne woning op drie naast elkaar geplaatste rijstblokken gelegd, éen onder het hoofd, éen onder het middel en éen onder de beenen. Dan worde een hond geslacht om na te gaan of de dooden gewroken willen zijn. Daarna worden de geweren afgevuurd en de lijken bij den dorpswal begraven.» Van het twist zoeken, „Wanneer twee broeders om het bezit der vrouw van éen hunner (LI) twisten, worde sagasaga * betanlt. Het bedrag der sagasaga is drie bitsang en éen groot varken.» Vau echtgenooten, die een onverwinnelijken afkeer van elkander hebben. „Loo de vrouw een onverwinnelijken afkeer van haar man heeft en wegloopt, gaat de man naar het dorp van hem, die haar ten huwelijk verkocht en spietst aldaar een varken, tevens deele hij het den oudsten van zijn eigen dorp en aan die van dat der vrouw mede. De boete door den verkooper van de vrouw aan zijn schoon- zoon te betalen, bedraagt twee 4itsang en éen groot varken. Blijft de vrouw bij voortduring afkeerig van haar man, dan wordt zij door hare verwanten hierover onderhouden en zoo dit haar niet tot inkeer breugt, zij zelve bij haren man in het blok gezet en door hem aldus bekend. Dit heet dan bajangan na tunas *. Is het de man, die zijn vrouw ontloopt, dan spietst de verkooper der vrouw een varken in het dorp van den man en betaalt deze boete tot een bedrag van drie bitsang en éen groot varken, Waagt hij het ten tweede male na betaald te hebben, dan kan de koopsom, (1e) Dit gebruik dateert dus uit den tijd toen de Bataks nog koppen snelden, waaruit blijkt, dat de wet zeer oud moet wezen. t Wijl hij, de aanlegger, zelf behouden uit den strijd is teruggekeerd. 8 Sagasaga is de naam der boete op kleine misdrijven in het algemeen gesteld. * Bajangan na tunas, d. i. blok dat uitspruit, men hoopt namelijk dat de vrouw ten laatste toch een kind krijge. (14) 14 SINGA MANGARADJA. men den kalender, zoo ook wegens Siponggol minggor en Ari todotodo !.” Van de swat, die noch vergroot noch verkleind mag worden. „Het bedrag van een so/up is vier bale, dat van éen suhat vier solup, dat van éen djual zes solup. Het bedrag van een parmasan is twaalf solup, dat van de appung vierentwintig so/up. De juiste hatian is vier suÂu, de batuan is goed door de simortariti 2.» Van het wegen van goud door middel van goud- gewichtjes *. „Weegt het gewogen wordende éen Jatuan, dan is de waarde éen bitsang, weegt het éen saga dan is deze de helft, weegt het een halve saga dan is deze éen Aaé, weegt het een halve ¢a7/ dan is de waarde vijf Aaé en weegt het éen tail tien hud +.” Drie nachten schreef Baraka GURU over dit een en ander, daarop beval hij den zwaluw naar omlaag te gaan en de boeken mede te nemen. Op de aarde aangekomen gaf hij ze aan Toaa BAKKARA om, na op gele rijst onthaald te zijn, naar den hemel terug te keeren. Zes jaren na deze gebeurtenis gaf Toaa BAKKARA's vrouw den wensch te kennen naar de vrucht der Galagala Sirumonding bulan, daar, at zij die, het kind waarschijnlijk zou geboren worden. Nadat de noodige leeftocht was gereedgemaakt, ging Toca BAKKARA op de vrucht uit en vond deze ten laatste aan den oever der RINDANG LAUT, nadat de Aomang 5 SAPPUARA TUNGGAL hem gezegd had, dat hij bedoelde vrucht aldaar zou vinden. 1 Deze beide andere benamingen zijn ons onbekend. Siponggol minggor beteekent dakstut afsnijder, Ari todotodo verbodsdag. 1 Hatian en simortariri beteekenen respectievelijk unster en weegschaal. 8 De goudgewichtjes zijn stukjes koper, hakea. $ Aangezien de bovenstaande waarde niet in een onderdeel van de reaal zijn uitgedrukt, kunnen wij de juiste waarde daarvan niet aangeven. De hier gegeven wetten zijn een uiterst beknopt uittreksel van oudtijds algemeen vigeerende. De artikelen schijnen slechts pro memorie opgevoerd en laten derhalve voor hem, die de geheele wet niet kent, aan duidelijkheid te wenschen over. Later hopen wij de gelegenheid te hebben op deze nader terug te komen, daar een Pasaribusch wetboek van 283 folia en een dito van Naipospos van 90 folio pagina's mede in het legaat v. d. Tuuk voorkomen. 6 Homang, d.i. boschgeest. Zij houden zich voornamelijk met dobbelen en slemppartijen bezig, zijn den menschen kwalijk gezind, doch volkomen on- schadelijk wanneer men zich door een hond vergezellen laat, daar de homang's voor dit huisdier een onzinnige angst hebben. SINGA MANGARADJA. 18 Eindelijk, toen de zeven jaren om waren, kwamen de regen, de storm, de geesten en de tijgers en werd Sinca MANGARADJA met een zwart behaarde tong geboren. Nauwelijks, gelijk het gebruik dit medebrengt, met zijn moeder bij het vuur gelegd, sloeg de bliksem onder het huis en voerde de aldaar begraven nageboorte ten hemel. Daarop bedaarde de regen en de andere verschijnselen en trokken de tijgers en de geesten naar hun verblijven terug. Jongeling geworden, gaf zijn vader hem de geschriften op de horens en werd het fami-feest gevierd. Bij deze gelegenheid riep Singa MANGARADJA zelf de goden op in een lange tonggotonggo aan ', die hij besloot met het verzoek in alles voorspoed te mogen hebben, in die mate zelfs dat door hem weggeworpen zaken tot hem zouden wederkeeren en hetgeen door hem begraven werd voor hem te zien zou zijn. Ook smeekte hij, dat de prijs voor een te koopen vrouw het bedrag van éen parmasan en tien buffels niet zou mogen overschrijden. Daarna danste hij en nadat hij de muziekanten tot hun best doen aangespoord had, nogmaals, waarna hij andermaal een tonggotonggo uitsprak. Vervolgens dansten ook de dorpsgenooten en ten laatste de datu, die daarbij rijst tot offer uitstrooide. Het feest eindigde met het raadpleegen van de ingewanden van een geslachten haan, waaruit bleek dat Toga Baxxara’s einde zeer nabij was. Ken jaar aa dato overleed deze dan ook en zoo ook Sinca Maxaagansa's moeder: beiden werden door hem behoorlijk ter aarde besteld. Om zijn verdriet te verzetten, ging Sixaa Mancamapsa dobbelen en verloor by die gelegenheid alle wapenen indertijd door zijn bet- overgrootvader den geesten ontnomen. Daarop begaf hij zich naar het dorp van zijn tante ? en verzocht haar om eten. ~Liever,+ was tante's bemiunelijk bescheid, ~zag ik mijn beesten morsdood vallen, dan dat ik jou vleesch gaf's „Vreest zij dan noch mijn ziel, noch de goden, noch de somZaons tante?s „In het minst niets, ant woordde zij, alleen voor den olifant Bonggaron ben ik hanz!r ‚Dan zal ik maar weer heen gaans en Sisea MasaamaDsa liep maar de dobbelplaats terug, waar by zich den geheelen nacht aan gepeins Overgaf. ‘s Anderen daags begaf hy zich naar de nederzetting van Gror- ' Vergelgk de noot ter plaatse onder de transcript. 3 Waar die tante plotstling van daan kom. ie goet duidelyk. daar 9. MW. deze volgens zjn Hamieom wet kan Heussen Evenmin ia net dese, Gat met deze mlasaching wordt beoogd. verkiaartraar TEKST. ! I ma hape mula ni parinse Banting, mungha ni hudjur Sileang- leang (sitanghup na humirap, siambat na mamolus), mungha ni piso Balung gaol, mungha ni gordang Sipanduduan, mungha ni ogung Imbo manubung, mungha ni ulos Ragi marajam ; sian radjanta ma 1, radja Sinomba debata. Djolmana Boru Pande di langit na so ada tudosan puhun ni hasibasoön. % * % Ia dung ma i, asa laho ma nasida mamungha huta tu lambung ni lombang Sirandorung. [a sun ma dibahen nasida bagasna dohot sopona dohot handangna diipai nasida ma di huta i. Dung ni, sampe sataon diipai hutana i, ro ma begu tu huta i. „Boti ma i, radja nami, radja Sinomba debata, bahen parripem namana hami di hata on?» boti ma didok begu i. „Oto nian, alai hamuna bega ahu djolma do! Atik sogo rohamuna tung dibunu hamu ahu na sa-on, mate ma ahu boanonmuna djolmanghil# boti ma didok radja i. »Anggo 1 hinabiaranmuna, pos roham, inda tung tagamon na mangagoi di ho!» boti ma didok begu i. »Molo songon i, djadi ma tutu, alapi hamuna ugasanmuna!~ boti ma didok radja i. Djadi laho ma begu i diparboan ma ugasan(na). Diboan radja ni begu i parinse Banting dohot hudjur Sileang-leang (sitanghup na humirap, siambat na mamolus), diboan ina piso Bulung gaol, diboan ma bodil Dari mangurap, diboan ma gordang Sipanduduan, diboan ma ogung Siimbo manubung, diboan ma ulos Ragi marajam , diboan ma dohot lombuna dohot horbona tu huta ni radja i. Dung ni, sampe sataon nasida ro di hutai, martuptup ma nasida begu i saluhut i. »Tabunu mai radja i, asa dapot di hita djolmana i», boti ma tuptupannasida. 1 De transcriptie van den tekst, te vinden onder 767a, (dl. I.), blz. 81 ss. , die in een Dairisch-subtobasch dialect geschreven is, gelijk blijkt uit het sporadisch gebruik van de halfklinkers j. en w. en nu en dane. voor a., bijv. djea : djaja, werd volgens de spelling gegeven daar de uitspraak van Bakkara ons. onbekend is. 20 SINGA MANGARADJA. anakna muse dohot boruna. Dung ni, dioli Tuan na bongbong ma boruna 1. Dung sampe sataon dung dioli radja i djolmana i, tubu ma anakna digoar ma Toga Bakkara sinomba. Dung ni, diparharoan ma anakna i, dibuat ma horbo tunggal na bolon. Dung sun diparharoan, dipadjop ma tanduk ni horbo i, dung tangtang butana i, dipauli ma tutu, dibahen ma songon manuk sabungan. Dung ni, disurat ma tanduk i, dibahen ma hata ni surat i di tanduk ni horbo i. „Ia ho, ale amang Toga Bakkara niadji ', ingot damang sogot surat on tu ahu pe i. Inami boru ni ompunta ma i anak sisam- pulu dua rupa. Ia anggo na mangoli ompum bo sisampulu dua. Dung ni, amang, martahi ma nasida manami, ditambatton horbo tolu di alaman, sude parripena masitaruhon dahanonna. Ia dung sun nasida manami 1, magodang ma anak nasida i, marsigulut ma nasida na sampulu dua di anakna ij, djadi masibunuan ma nasida, mate ma saluhutna ompum na sampulu dua i. Dung ni, dipagodanggodang ompum boruboru ma anakna i, dung timpas magodang ba dibahen ma sinondukna anakna i, djadi tubu ma inami. On pe, ale amang Toga Bakkara. »I ma hata ni surat on na di tanduk ni horbo haroan- mon. Tung diboto halak pe sogot ruhut ni panamion, na sian ompum do mula ni. Tung adong pe didok halak, hudjur Sileang- Jeang dohot piso Bulung gaol dohot gordang Sipanduduan, ogung Siimbo manubung, bodil Dari mangurap, ugasan ni ompum do i saluhutna i ma na dibuat sian begu ma i. I ma hata ni surat on. Asa molo mate ahu sogot, on ma basa, molo tubu anakmu sogot bahen ma haroanmu manami hor, boti ma hata ni surat i dibahen amana 1. Dung ni, disolotton ma tanduk 1 tu udjung ni pangumbari. Dung ni, laho ma ibana tu tapian, didjomurhon ma ulosna di djampalan na bidang, Dung ni, hundul ma ibana mangarior tu saba. Dung ni, madabu ma Bane doli sian gindjang tongon ma tu ulosna i, dibereng ma ulok i nungga marmaganmagan, alai sandjonghal do gindjangna na sabotohon do balgana. Dung ni, marhusari ma ibana, „djajanghu maon ra tung on ma ulok Bane doli ni-dokni angha na tuatua hubege manghataiy, ninna rohana di bogasan. Dung ni, sundat ma ibana maridi, laho ma ibana muli. Dung ro di bagas manderse ma ibana, ia manunghun ma djolmana i, ~beasa ho man- derse, sianak ni namboru, mulak sian tapian i. inda tung na dang male ho, asa hulompa dahanon on!r, boti ma ninna djolmana i. ' Lees: Toga Bakkara sinomba. 22 SINGA MANGARADJA. borngin diantarhon ma tu alaman, las paruarhon ma tu balian. Dung ni, sun ma ondas ni amana i. Nungga timpas magodang ibana, dibuat ma tanduk ni horbo sinurat ni amana i, dibasa ma tutu; nungga diboto saluhatna parmurge ni ompuna, Dung ni, laho ma ibana mangoli diéli ma boru ni Radja Pinondang, i ma boruna silitonga margoar Siboru Halihi. Dung ni, sampe ma tolu taon ro di ibana djolmana i, las so ada do marbortian. Dung ni, laho ma ibana * tu tapian Dung dipe- akhon ma tabutabuna, dung ni, hundul ma ibana, dung ni, diharhar ma obukna, disurisuri ma tutu obukna i, Dung ni, madabu ma parbue ni hariara Djambu barus tian gindjang marlabas ma tu djo- lona, diida ma nungga songon na riongriong do diida dibahen denggan ni parbue ni hariara i, Dung ni, didjomput ma tutu, pintor dipangan ma parbue ni hariara i. Dung ni, dituhul tabutabuna i. Dung ni, laho ma ibana muli, sahat ro di bagas, pintor modom ibana. Dung ni, sampe sabulan diparsigora halak ma ibana; dung ni, dipauli sinondukna i ma pagar Parmeme *. Dung ni, sampe dua taon, tolu taon, las so ada tolhas do haroan. Dung ni, marpinghir ma radja i, vanang beasa ma lan so ada tolhas haroan ulaning, sagala tolu taon djolmanghon dunghonsa marhurungan manuk, anang aha ulaning na mangariboriboi di djolmanghon!» ninna rohana di bogasan. Dung ni, dialap ma Boru * Paet. Dung ni, dipasang ma gondangna dipatortor ma boru sibaso Paet, siar ma boru ni radja, Siboru Marmata intan. Dung ni, marsubasuba ma ibana, vdia ma, ale amang djolma manisia, mungha ni hordja tindang di toru ni urur na tumording, di atas ni papan na tumo- tap, di bondal sibaliga, di djorodjoro na godang?» boti ma parsu- basuba ni Siboru Marmata intan. »Olo ba inang, boru ni radja, tindang pe gondang dibagashon, hupasiar pe ho tu soranganmu, * adong ma na husunghun di ho. Ia na hudok, on do: simarubunhon tutu nian haroan do binoanna, alai sagala tolu taon ma dunghonsa tumagam haroan, lan so binsar do mata ni ari, lan so poltak mata ni bulan; ia na beha ma parsibaranannami on; ia halak huida tumagam haroan djolmana, intap sisataon do tinghina, ia on djolmanghon sagala tolu taon ma lan soada tolhas do“haroan, ia hupasiar nama djolo Siboru Marmata intan, barang aha na man- t Siboru Halihi. 1 Een voorbehoedmiddel bestaande uit gekauwde, rijst enz. * Voeg in: sibaso. ‘ Persoon op wie een geest nederdaalt, dus medium. 24 SINGA MANGARADJA, lambung ni Onan tunghup dohot Onan tiga Bakkara. [a goar ni tapianmu Sampuran maragapagap , sampuran marugupugup ma goarna. Ta goar ni na di dalom laut Sisinga Mangaradja ma bahen goarna sundut marsundat ma i goar i, ale Toga Bakkara!» „Ia ma halak ompun Sobu i ma parmulaiin ni Sobu. Molo mate sogot ompun Sobu i sumundut tu anak, ' djadi margana do inon. Ia ma gondangna sigondang Atas barita, ia ma goar ni tano nasida Tano Udjung sinomba ma goarna. la ma ompun ni Magamaga, molo mate i sogot sumundut tu anakna mandjadi marga ma i. la gondangna sigondang Magamaga, ia goar ni tanona Siharbangan. I ma surat ni parmulaän, ale Toga di Bakkara!» „Ja ma surat ni suansuanan. Disuan djelok dohot gundur dohot ansimun, ia ba tunasi bahen daon ma 1, ia suansuanan godang daon tu paridion ma i. la suansuanan eme bahen taoar pe djadi, tu paridion pe djadi. Ia suansuanan pisang, 1 ma na tau singhat ni djolma do i tu begu pangido i do. La suansuanan unte dohot hunik dohot baoang dohot sanggul, i ma simandjadihon pangurason. I ma surat ni snansuanan !/, „Ja ma surat ni uhum !w „Molo utang langhup, sampulu dua binsang batuna, sada horbo panulana, sampulu dua sibalambung dahanonna. I ma utangna. #Molo na sanga tu talutuk djolma, inghon so ada pe manggarari, asa tupa halak panganon, Tole ma mangatton pangalanghup i, sinunghun ma donganna; molo so ada haiimbatansa be, ninna, pinangido ma panduduran dohot asom dohot sira dohot sosar dohot holat. Ia godang ni panduduran dua binsang, sada djuhut, sadam- pang ® dahanonna. la godang sosar dohot asom dohot sira dohot holat, tolu binsang, tolu parmasan dahanonna, paribaiin djuhut. I ma titik ni uhum ni pangalanghupvr. „Barang na targombang, ianggo na tarhanghang di situpangi ni- dapot di ramba, molo dapot, binunu, “babi di emer goar ni, indadong dohonon be tu hahana tu anggina, I ma uhum niv, vlanggo na hasaesaean do boruburu digombangi lahilahi, indadong i-panganon. Utangna do sihataon, alai molo nungga sanga marutang lahilahi, saut ma di ibana boruboru i, inda tung tarpabolihon parboru be i. Hape molo soada gararna, tugadis ma i bahenon. Anggo tung panganon na so djadi do i, I ma utang niv. ' Anakna ? * Contractie van sada ampang. 26 SINGA MANGARADJA. djantar: sada riar, sada djuhut, sadjual dahanonna. la tarustarus borngin sada biang na bolon, sasuhat dahanonna, Ia utang ni sibuat tobu harean: sada manuk do utangna dua solup dahanonna. I ma uhum ni utang ni panangho.r „Ia uhum ni halak na manapori di podomanna. Molo hona donganna sapodoman, siurasou ma i; ia ma godang ni utangna, sada pira ni manuk, dahanon sasolup, unte munghur sada. [ ma uhum niv, ela uhom ni parbindaon, pangaradjai pangidoan. Molo salpu padan, binda bok ma sigararon; ia utang di binda bok silompit ma i na sariar mandjadi dua riar. | ma uhum niv, Molo padjongdjonghon pasuang harhari, pangaradjai ma 1, 1a di horbo argana sipasuangon, pasuang djorat ia di lombu, pasuang palangha ia di babi, pasuang ungurungur ia di biang goarna. Ia uhum ni parbindaon, ale Toga di Bakkara!» „Ja uhum ni halak na mamunu amana barang hahana barang anggina, manopot tu huta i hataon ma utang ni. Ia godang ni utangna sada babi na bolon panganon ni na ro, sabinsang batuna; sada muse babi na bolon panganon ni isi ni huta; i ma #daram- banuar goarna, sabinsang batuna bagion ni isi ni huta. 1 ma uhum ni. ela uhum ni halak na marmusu, uhum ni na mamunu dohot uhum ni na matean. Molo mamunu paranganna pogu ma silehonon ni subut tu na mamunu. Ia godang ni pogu: ia radja dibunu barang anakna, barang djolmana: sitolu binsang ma poguna. Molo anggi ni- radja sidua binsang poguna, molo namora sidua binsang do poguna, molo anggi ni namora padua lombu poguna, molo parripe sabinsang poguna, molo anak sorang di halak barang anak na mandagang sidua riar poguna, molo hatoban sariar poguna. La godang ni bodil pamunu dohot piso, manongtohi dua riar. Ta ulos tompian uluulu sariar. Ia balgana palangpalang, molo radja dibunu barang namora babi na bolon ma dibuat, horbo haroanna; molo parripe do dibunu, parbaribaiin ma dibuat. Molo na sorang dohot na mandagang, partongaduariaran ma dibuat, molo hatoban do dibunu, parriari ma dibuat Ia uhum ni halak mamunu. „la uhum ni na matean. Abul ma silehonon ni suhut tu na tinading ni na mate; songon godang ni pogu do godang ni abul. Ia boanna dohot saputna suhut ma sibahen i. Molo radja mate, barang namora ditinghahon ma di alaman. [a ruhut ni na maning- hahon ma losung tolu di djolo ni bagas ni na matean i, sada ma dibahen di uluna, sada di gontingna, sada di patna. Dung dipe- 25 SINGA MANGARADJA. mangido pinogona i, sada babi na bolon, sadampang dahanonna, dipaulak pinogona i. I ma utang ni sisampe dede, ale Toga di Bakkara, boti ma disurathon Batara guru doli,” „Ia mula ni ari so tupa ulahononhon i ma sirioron di parhalain, di si ma binoto papangan Hala sungsang dohot Siponggol minggor dohot Ari todotodo do; i ma sirioron di parhalaän. 1 ma uhum ni. „Ia uhum ni suhatan na so djadi hurang, na so djadi lobi. Ia titik ni solup siopat bale, ia sasuhat siopat solup ia sadjaal sionom solup, ia titik ni parmasan sampulu dua solup, titik ni ampang sidua pulu opat, titik ni hatian siopat suhu, titik ni batuan simo- rtariti. 1 ma uhum ni.» „Ia titik ni dasing mas. Laho tu titik ni batuan, molo sabatuan dokdok ni na timbang sabinsang ma argana, molo sasaga dokdokna bariba ma argana, molo sahundir dokdokna tolu hae argana, molo tonga saga dokdokna sanghae argana, molo tonga tail dokdokna limang hae argana, molo satail dokdokna sampulu hae argana, L ma surat ni uham, ale Toga di Bakkara!» vla na di dalom iaut, molo tubu i sogot, Sisinga Mangaradja ma bahen goarna.y Boti ma hata ni surat i dibahen Batara guru. Dung ni, djumpa ma padan sitolu borngin i didonghon ma ditaruhon Leangleang mandi tu toru on, Songgop ma ibana tu bongarbongar ni bagas ni radja i, Dung ni diida ma nametmet di alaman, *boti ma i, hamuna di alaman i, donghon hamua djolo midjur radja i tu djolo ni bagas on!* boti ma didok Leangleang mandi. Laho tu bagasna sinuruna i; »boti ma i, radjanami, tu toru on djolo ho didonghon Leangleang mandils boti ma ninna nametmet i. „Olo ba anak, boti ma didok radja i, djadi midjur ma radja i tu toru. Dung ni, djongdjong ma ibana di djambur i,” aha ma di ahu, ale pidong surusuruan?# boti ma ninna, #Olo, radja nami, husurn pe mandjou, ho na didonghon radja i do ahu manaruhon pustaha parbuhitan, parhalaiin pandapotan dohot surat ni uhum!» boti ma ninna Leangleang mandi. „Olo ba pidong surusuruan, molo i ma tinarahonmu tu toru on, djadi ma tutu! boti ma didok radja i. Djadi didjalo ma surat binoan ni Leang- leang 1. Dung ni dilehon ma djolo mangan dahanon binorna hunik pidong i, Dung sun mangan, rlaho ma ahu mulak radjanami ,# boti ma didok Leangleang i. „Olo ba pidong surusuruan,s boti ma didok radja i; djadi laho ma Leangleang mulak ma tu gindjang. „Dung ni, sampe onom taon ro ma djolma ni radja i, »boti ma i, sianak ni namboru, laho ma ho mandjalahi parbue ni Galagala 30 SINGA MANGARADJA. alaman. Dung ma sahat tubu na didalom bortian, tangis ma tutu, dibereng mana i ma dilana wungga songon imbulu ni bisa blau ni dilana i, Dang ni, diseat ma pusokna i ditanom tu tombara '. Dung ni, dididi halak ma posoposo i dohot inana i. 