Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
De broeders kregen mede twist over de ondergeschikte beambten van den kraton; Muntinghe wees aan ieder de helft der dienstdoende werklieden, piekeniers, wachters, payoeugdragers, enz. aan. — Ook de quaestie der Vrijdagvoorbidding bewoog de gemoederen. Ba- droedin beweerde, dat, nu hij weder het eigenlijke sultanspaleis had be- trokken, hij de eenige vertegenwoordiger van het sultanaat was, zoodat de hoofdpanghoeloe alleen hem in de voorbidding moest gedenken. Achmad kwan er tegen op; niet omdat hi, als een even groote deugniet, wel Gods goedertierenheid noodig had, (a): Over de hier medegedeelde verhuizing der broeders, uitvoeriger in De Gids bl. 263—264. — Welk blok echter bedoeld wordt, is mij niet geheel duidelijk. 32 JALZWBaNe. GV JANKA cv lib: S20. toen oymidar An sHifan vas zenieven. Je commussars vond ir vk en 3Pstiste OM vente corsren zeienken. Achmad zet zor 1eze comMendedike “ezemeerxuming Muntingne bedanken. Omer at te soraimissarts Zich wat let werk zezet om ie yevoiking snoetig le streetende iand van sere Europeesche regeerne "2 men zevneten. Sehetdspaien Fezer aan. vaar +(rouvernement eww cerksegen oezgittingen Zet Gevonden. waar die ier nmeders AEPN. teetVongen everngen Ves: VOAB-tveNun Wee. pandetingen veg. ie zereenrigteul van ter <sominkmik ier Hemelen daaide neler OD tar smeg getuige janier 21 toch kou het opium- muide: Vo ner getrekzerijk opteert Morten verpacht... Maaringhe vas Omgerogen. “ompiimenten Kosten bovendien meta >a ze min ve rermaktijker. wanneer ze indireet een eom- pliment aan =gen oetetd zin. Bij missive dd. 25 Jani [els wensehte mj ©. GG. zeik — tus weer een gelukwensching — met de vreedzame wijze. waarn Nedertand et grootste deel van Paiemnang miker vas zeworten -eene vijze, die der menschetd noeh traan. noe sioed zekost Jeeft. en tie tan niemand. zoo min van onze Nedertandsehe ais zin ooze nieuwe Paiemhangsche onderdanen eenig leed neef ien ondervinden”. Maar dian die Achmad. vzelve nit den aart zeen <waad Gar. had Coop verklaard (bl 357°. wiens Aran”). met wihiellen be rijen, rer de afgezette aan Rarfes schreef: Geen dined. geen ceed > Men had slechts een korten tijd te wachten 2n Paimnang was “1 srirceeuw later van de geslagen ellende nog niet nersteul. Na sie ar echter slechts hulde te brengen. nok aan de manschappen via de Zewiracht en van de andere koloniale vaartuigen: vzeaaseri voor de poorten van den kraton om aan de redenen. we.se daarbinnen gevoerd werden. klem en indmak bij te zetten”: dank wijdde de verrukte commissaris aan den commandant Bakker. die zooveel tot het succes had bijge- bracht: #zoowel door de vermijding van alle zijdelingsche gemeen- schap inet een vaa beide partijen vour den aanvang der onder- handelingen, als dour de onderhoudiug van de stiptste krijgstucht en de hetooning van eene onafgebroken waakzaamheid onder eene moedige en kloeke equipage, van het oogenblik af, dat de onder- handelingen waren begonnen’: hij bedacht zelfs den man, dien hij binnenkort wegens dienstweigering met den kogel zou bedreigen, den kapitein der landmacht Neppingh, tijdelijk commandant te Pa- lembang: vals zijnde er door geen der mauschappen, zoo min van het garnizoen als van de equipage der schepen, eene enkele daad gepleegd, PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 383 waardoor slechts voor een oogenblik de publieke rust zoude zijn gestoord”; ja het geestdriftige schrijven besloot op eene wijze, die geen blikken dominee aan Muntinghe zou kunnen verbeteren, waar aldus de treurige geschiedenis werd geteekend: - Dan van welk eene krachtdadige medewerking de moedige houding eener militaire magt tot het wel doen slagen dezer onderneming ook moge geweest zijn, de zege is beslist door den onweerstaanbaren invloed op het menschelijk hart van die beginselen van een weldadig en menschlievend bestier, welke het Uwe Excellentiën behaagd heeft tot grondslag van alle inrigtingen op Java te kiezen en op welker invoering voor het vervolg tot richtsnoer van alle zaken in deze ge- westen, ik het mijne eerste betrachting gemaakt heb, de hoop en het vertrouwen van alle gemoederen te vestigen. Door het algemeen vertrouwen op deze heilzame oogmerken van het Gouvernement zijn alle pogingen tot tegenweer, door den regeerenden vorst aangewend, verijdeld en ontzenuwd. Te vergeefs had hij zijne pieken gescherpt. Te vergeefs had hij kruit, lood en volk van oorlog, zooveel hij kon, in zijn dallem verzameld. Nog staande de onderhan- deling waren hem reeds de voornaamste zijner hoofden en zelfs de meesten zijner vertrouwde raadgevers ontvallen. En toen hem eindelijk bij een laatste besluit de tijd van slechts 24 uren gelaten werd, om zich op het aan hem voorgeschreven verdrag te verklaren, eindigde hij, door den geest van al wat hem omringde gedrongen, met die voor- waarden te omhelzen, die hij in den beginne verklaard had liever te willen sterven dan te aanvaarden. Het rijk van Palembang is dus (!) een veld door de kracht der rede en der waarheid ontrukt aan eene heerschappij van geweld, van „onkunde en barbaarschheid. En het zij mij dan ook geoorloofd de gelukkige uitkomst, waarmede de ondernomene maatregelen zijn bekroond, te mogen beschouwen als een zigtbaar blijk van den zegen des Allerhoogste over die menschlievende bedoelingen tot ver- lossing van het gansche volk van Palembang, welke Uwe Excellentiën hoofdzakelijk mede tot kastijding van den euvelmoed en het bond- breukig gedrag van den laatsten alleenheerscher hebben bewogen. Dat deze zegen dan ook verder zoowel op dit nieuwe wingewest en deszelfs onschuldige ingezetenen, als op de overige bezittingen van Zijne Majesteit onzen Koning in Indië, op het lieve vaderland en in het bijzonder op de personen en het verlicht bestuur van Uwe Excellentiën moge blijven rusten, is de oprechte bede van hem, die de eer heeft met het diepst ontzag te verblijven, enz. ‚’t Was inderdaad om er voor te knielen; C. C. G. G. waren er diep door getroffen. Zij zagen er met genoegen uit, schreven ze 344 PALEMBANG EN BaNKa IN LSI6—L1489). alshans dd 31 Jnli. -op welk eene voorzichtige en geschikte wijz CEdG het aangaan der verbintenissen, zoo met den regeerenden als met den ouden sultan had voorbereid, en daarna tot stand gebracht, en wij kannen niet anders dan UEdG. deswege onze hoogste tevredenheul betuizen”. Tevens gelastten zij: vom ter be- kwamer xzelegenheid die vorsten te kennen te geven, dat dezelve tractaten door ons ziju geratiieeerd. en alzoo hunne volle kracht hekomen”. VII. De Salmoud-inval: Juli ISIS. Het was er verre af, dat Benkoelen sultan Achmad in den steek had gelaten. De afstanden waren echter enorm, de wegen verhazenil slecht en Muntinghe had, eenmaal te Palembang zijnde. zich gelast: maar toen Raffles de eerste bede om halp kreez, was door hein aanstonds tot eeue expeditie dwars door Sumatra besloten. #It was”, schreef zeker vemard van Singapore aan het Culentta Journal van \l Jannar 1920 (a. rin consequence of this appeal to the justice humanity, and support of our governinent — rechtraardijkeid, billjkhenl, menschelijkkeid voor natuurlijk — sthat Capt. Salmoud was sent over land from Ben- coolen.” Men zal echter de waarheil wel dichter bij zijn, door deze voorstelling, welke ook Raftles aan de zaak gaf, zvo op te nemen, dat de Engelschen van Benkoelen zich i jeder geral met Palem- bang zouden bemoeid hebben. Behalve de hier genoemde leider van het expeditietje (6), ging als assistent mede heer Samve7 Garling, die door zijn militairen inval in ons gebied van de Lampongs met dergelijke strooptochten reeds zijne sporen verdiend had te : verder was er nog een luite- nant Has/um, een inlandsch kind van Bengalen, met ‘n 200 a 250 soldaten en een paar veldstukken. -— Salmond vertrok met eene instructie, gedagteekend Fort Marlborough 20 Juni 1818 en een brief voor sultan Achinad dd. 21 Jum. Den kapitein werd opge- ia) Overgenomen in het Asiatie Journal. dl. X bl. 295. (6) Over Salmond’s verhouding tot Rattles De Gide, bl. 265. (eì Zie mijne Lampong-verhandeling in de Bijdragen, dl. L 11599), bl. 12 vv. ~ PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 385 dragen eene overeenkomst te sluiten en den vorst te overtuigen, dat de Nederlanders te Palembang niets te zeggen hadden (a). Het geheele bedrijf ging natuurlijk met de grootste geleim- houding gepaard, maar op een plaatsje als Benkoelen is dat al heel moeilijk. Ken onzer Lampongsche ambtenaren. A. de Roos, vernam wat er gaande was, aan boord van het Engelsche schip Ann, hetwelk den 21° Juni Benkoelen had verlaten Hij schreef er dadelijk particulier dd. 1 Juli den resident van Bantam over, waaronder de Jawpongs ressorteerde. Er zou, berichtte Roos, een gezantschap van den Palembangschen sultan, dat intusschen was teruggekeerd, te Benkoelen zijn geweest: sten einde zich te be- klagen, dat de Hollanders daar possessie nemen wilden, en hunne vlag hijschen, en dat zij (de Palembangers) zulks niet verkozen en onafhankelijk wilden zijn en blijven, en in geval dat niet kon zijn, dan verzocht hadden om de Engelschen daar te hebben en hunne vlag daar te laten wapperen.” Op dat verzoek waren ween Engelsche gezant en de havenmeester van Benkoelen’’ met een detachement van 150 man naar Palembang vertrokken. — Resident Vos haastte zich dit belangrijk bericht dd. 3 Juli naar Batavia over te brengen. Reeds den volgenden dag kwamen C.C.G.G. te samen en werd door hen Muntinghe gewaarschuwd. Zij verklaarden er zich in te verheugen, dat hij, blijkens zijn rapport van 31 Mei, naar plicht en instructie zou weten te handelen (4), zoomede dat zij daarin ten volle vertrouwen stelden. De regeering lichtte hem verder in over hare militante correspondentie met Raffles ten aanzien van Palembang, Billiton en de Lampongs; wat in dit laatste gewest was gebeurd (c), maakte het gerucht van den Palembangschen inval geenszins onwaarschijnlijk. Daarom was dan ook den assissent- resident Du Bois gelast om in de Lampongs het gezag te hand- haven en zich van Boemi-Agoeng uit met den Palembangschen “__cominissaris in betrekking te stellen. Evenzeer drongen nu C.C.G G. bij Muntinghe aan om spoed te maken en „de zaak” af te doen, voor de Engelschen een spaak in het wiel konden steken. Ziehier de eigen dringende woorden: Wij geven U voorts last om met de meeste vastheid van geest, (a) Zie de instructie breeder in De Gids, bl. 265 —266. (b) Zie bl. 370. (c) Zie mijne Lampongverhandeling. 386 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. doch tevens met voorzichtigheid en beleid Uwe verdere daden te regelen. Het staat vast, dat de Factory van Palembang moet gedekt en gesterkt worden tegen alle aanvallen; dat men van de Nederlandsche zijde zich moet wachten voor alle aanleiding tot eenige dadelijkheden met Britsche militairen, maar dat men geene aanvallen van hunne zijde onbeantwoord laten, en integendeel in dat geval bij wijze van verdediging op de krachtigste wijze zich daartegen verzetten moet. Men moet daarbij in het oog houden dat Zijne Majesteit onze Koning in de beste eensgezindheid en vrede leeft met de Kroon van Groot- Britannië, en dat de inbreuken, welke personen onder de Britsche vlag en met Britsche monteeringen zich veroorloven, dus niet moeten geacht worden op wettig Britsch gezag geschied te zijn; dat dezelve dus in geen opzicht moeten aanleiding geven tot eenige vijandelijk- heden aanvallender wijze tegen de zoodanigen, welken zich daar mochten ophouden, zonder eenige daad van geweld te plegen. UEdGest. moet zich echter daardoor niet laten weerhouden in den voortgang der maatregelen, welk UEdGestr. meent dienstig en noodig te zijn om het oogmerk Uwer zending, achtervolgens de U gegeven instructie, en de door U beraamde schikkingen te bevorderen. Integendeel zal UEdGestr. den sultan van Palembang op eene gepaste en ernstige wijze onder het vog brengen, dat door het tractaat tusschen Groot- Brittannië en Nederland in den jare 1814 gesloten, Zijne Majesteit onze Koning getreden is in alle de rechten, welke Zijne Groot- Britannische Majesteit bekomen heeft door de conventie in den jare 1812, en daarna door Z. H. met het toenmalig gouvernement van Java gesloten, en dat niemand wie hij zij uit die contracten eenig recht kan ontleenen dan het tegenwoordig gouvernement van Java, uit naam van den Koning der Nederlanden; en dat dit Gouvernement verlangt, dat Z. H. met hetzelve handele over zoodanige punten als tot onderling nut en belang, tot vrede onder de Palembangsche volkeren en hunne andere Inlandsche naburen, en ter verevening van de geschillen tusschen Zijne Hoogheid en den vorigen Sultan noodig zijn geregeld te worden. Wanneer op de ontvangst dezes geene vreemde militairen zich in die streken mochten bevinden, zal UEdGestr. met den meesten spoed, en met de meeste kracht handen aan het werk slaan, ten einde de zaak haar beslag erlange, vóórdat eenige tegenkanting of ontijdige bemoeienis van die zijde, de zaak ongemakkelijker make! Een geheim besluit van drie dagen later, dus van 7 Juli, voorzag in de mogelijkheid, dat men te Palembang hulp zou behoeven. Toen was de weder-inbezitneming van Malakka bevolen en voor eersten commissaris aangewezen de schout-bij-nacht Wolter- PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 337 beek, tevens commandant van het eskader, dat naar Malakka en West-Borneo moest vertrekken. Op reis derwaarts nu zou de com- mandant zich naar straat Banka begeven, zoo ter beteugeling van zeeroof als om, indien noodig, onzen commissaris te hulp te komen, waartoe het eskader ook naar het Palembangsche behoorde te stevenen: ~teneinde aldaar de Nederlandsche vlag te vertoonen en een klein vaartuig naar derwaarts en naar Muntok af te zenden, om aan den commissaris Muntinghe van het aanwezen van dat eskader in die wateren kennis te geven, ten einde, indien hy eenige oogenblikkelijke assistentie mocht behoeven in de uitvoering der aan hem bij secrete missive van den 4" dezer gegevene bevelen , zich alsdan daarover met den commissaris te verstaan’’. (a) ‚ Muntinghe was intusschen reeds zelfstandig opgetreden, toen hij de waarschuwingen uit Batavia kreeg. Tevens echter had ook Raffles Achmad’s tweede bede om hulp ontvangen, die den luitenant- gouverneur nader aan den vertrokken Salmond deed schrijven, dat hij uu naar de veranderde omstandigheden moest handelen; hij voegde er tot opstand aanzettende proclamatiën bij, waarvan hij afschriften aan Muntinghe en onze regeering zond met brutale brieven dd. 24 Juni, verklarende onze handelingen te Palembang bij voorbaat nietig, enz. enz. (Z). Salmond bereikte Palembang in den nacht van den 82 op den 4° Juli; hij slaagde er in om met 25 man Achmad’s verblijf, zonder door de onzen opgemerkt te worden, binnen te sluipen, waar hij aanstonds met den vorst een nieuw contract aanging (c). Niet zonder gronte verbazing en ergernis vernam Muntinghe de aankomst der Engelschen, in den ochtend van den 4° Juli; onmiddellijk zond hij eene sommatie aan Salmond om zich ter onzer beschikking te stellen, hetgeen natuurlijk geweigerd werd (4). Moeielijke oogenblikkeu waren hierdoor voor onzen vertegenwoor- diger aangebroken, die hij aldus in zijn rapport van 11 Juli voor de regeering te Batavia heeft beschreven: Aan den eenen kant was het zeker dat elke daad van geweld, die gepleegd of althans het eerste schot, dat gevallen zoude zijn, om de Engelsche vlag te doen neergaan of het zoogenaamd politieke gezantschap te noodzaken om de wapenen over te geven, (a) Zie M. R. bl. 2. (b) Zie den brief in bijl. 7. (ce) Zie het breede verhaal der expeditie in De Gids, bl. 266—270. (d) Uitvoeriger in het Gidsartikel, bl. 270—274. 388 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—i820. de aanleiding, ten minste het voorwendsel, van een nationalen oorlog had kunnen worden. Aan den anderen kant was het niet minder zeker, dat indien wij hadden toegestaan, dat de Engelsche vlag nog slechts voor éenmaal 24 uren voor den Kraton van den jongen sultan was blijven waaien, de moed van deze partij zóödanig zoude aangewakkerd zijn, dat zich, volgens den laffen en wispelturigen aard der Palembangers, alles wat Inlandsch was, weder bij hem zoude gevoegd hebben; en het politiek gezantschap intusschen versterkt zijnde met de militaire macht, welke zich reeds in de bovenlanden bevond en welke zonder beslissende maatregelen aan onzen kant misschien binnen éen, althans binnen tweemaal 24 uren langs de snelvlietende stroomen van Palembang tot hen had kunnen afzakken, was het zeker niet alleen, dat de overmagt aan hunne zijde zoude geweest zijn en dat alsdan binnen den tijd van driemaal 24 uren alle de nieuw verkregen regten en het gansche rijk van Palembang voor Zijne Majesteit den Koning der Nederlanden verspeeld zoude geweest zijn; — maar het was zeker daarenboven, dat zij in staat zouden geweest zijn, al ware het slechts door het in brand steken van eenige der ontelbare vlotten, waarmede de Palembangsche rivier is opgepropt, om Zijner Majesteits corvet De Eendracht te noodzaken om met schande de reede van Palembang te verlaten, en het overige garnizoen geheel op te lichten. Om tusschen twee kwade zaken van zulk een aard te kiezen, was er geen ander kenmerk te vinden dan regt en pligt. De nieuw verkregen regten en hoogheden van Zijne Majesteit den Koning en de eer der natie op eene laffe wijze ten prooi te stellen, was een daad, waarvoor geene verantwoording was uit te denken. De handhaving daarentegen van deze rechten tegen eene onregtvaardige aanranding was in allen gevalle geregt en pligtmatig. En welke dan ook de gevolgen van zulk eene handeling mogten zijn, zij bleven voor rekening van den aanvaller, gelijk in het onderwerpelijk geval diegene was, die, na eene offlcieele waarschuwing en aanzegging, zijn vlag en militaire macht binnen een vreemd territoir bleef planten. Al deze overwegingen hadden den commissaris er toe gebracht om in den namiddag van den 4" Juli tegen 5 uur Salmond’s ver- blijf te doen omsingelen. Salmond protesteerde (a), doch met (a) „Having been informed a few minutes since, that a military force had been planted round the palace of His Highness the sultan Achmat Najan Medin and the quarters inhabited by me and my suite, I gave orders to ascertain by whose authority this was done and upon enquiry at the Wharf Gate, Was informed that it was by vour orders. „TL am therefore called upon to protest and do hereby protest against any PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 389 geen ander gevolg dan dat Muntinghe op het snorkend stuk een eisch tot onmiddellijke overgave deed afgaan (a). Andermaal weigerde Salmond (4); Muntinghe was nu zwak genoeg het onzakelijke stuk met een dwaas schrijven te beantwoorden, daarbij andermaal op de overgave aandringende (c). Salmond ontving dit schrijven om 1 uur des middernachts; hij antwoordde ontwijkend, dat hij zich feitelijk als gevangen moest such measures and beg therefore that they may be immediately withdrawn or you must be responsible for any accident that may happen.” (a) „By my official letter of this afternoon [ had the honor to inform you that on your not acceding to the points mentioned therein, I should be called upon to take such measures as were required to maintain the rights of H. M. the King of the Netherlands newly acquired by a lawfull contract and invaded by your military force. „The refusal you gave to Colonel Bakker to accede to any of those propo- sals, is the cause of my having stationed a sufficient force round the palace of Sultan Achmat Najan Moedin to prevent further aggressions. „In addition to the points mentioned in my former letter, I must now summon you to surrender all your arms and ammunition and to put yourself and your military force under the safeguard of the Netherlands Government, in which case you may be assured of the most. amicable treat- ment. If not, it will become unavoidable to repel your hostile measures, and the consequences will remain on your responsibility and of the authority under which you act.” (0) „In reply to your letter just received, I beg to observe that it is entirely out of my power to comply with your proposals in the letter brought by Colonel Bakker. I am not aware of any hostility that myself and suite have committed against H. M. the King of the Netherlands by entering the territories of His Highness Ratoe Achmad Najam Oedien, the Sultan of Palembang, who is an independant prince, and in alliance with the British Government. If it is your determination to make us prisoners, nothing remains for me to do but to protest against the same as an unwarrantable act, and for whieh you must be responsible to our respective Go- vernments. „With reference to military force and arms, we have none but our personal escort with us at present, and you have already made prisoners of us within the palace against our free will. Under the existing circumstances, nothing remains for you but to use your own pleasure; at the same time I protest against such an illegal act of power from a State so lately in friendship with our own. »l shall do myself the honor of sending you a letter more at large to morrow on the subject. I beg to observe that there are many natives within the palace, who are prevented from returning to their habitations and- request that they may be released, as they are much discontented with their restraint, particularly as to morrow is the commencement of the Poasa.” (c) M's brief in bijl. D van mijn Gids-artikel. 390 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. beschouwen, de gevolgen voor rekening van Muutinghe latende (a). Nu besloot Muntinghe er een einde aan te maken, door kapitein Van der Wijck, aan het hoofd van een detachement, naar Salmond te zenden, met een briefje, waarin op zijne onmiddellijke overgave werd gestaan (4). Salmond gaf te kennen niet de wapenen te willen doen afgeven, doch Van der Wijck kon ze zelf laten wegnemen , gelijk geschiedde, waarop de bende werd weggevoerd (c). Onze commissaris huurde daarop van een Arabier de brik The Sea /lorse in, ten einde het gezelschap, op Salmond’s wensch naar Batavia te voeren, waar dan verder voor het transport naar Benkoelen zou gezorgd worden. De brik moest echter voor dit transport in orde worden gebracht, zoodat Palembang niet onmiddellijk kon worden verlaten. In den avond van den 6" Juli ging de luitenant Henneveld met eene gewapende sloep van de Zendracht eens naar het Zeepaard kijken, of het eindelijk gereed was, doch een ander schip, de Jadul Karim, hetwelk den 25" December van Batavia was gezeild met een pas naar Benkoelen, en niettemin te Palembang was geankerd, — zeggende Benkoelen niet te hebben kunnen bereiken! — had zich naast de Sea Horse geplaatst en zijne equipage op dit schip over- gebracht, terwijl de gezagvoerder der Karim de gewapende sloep afweerde ronder verder dreigement”, rapporteerde inspecteur Smis- saert bij brief gedagteekend Muntok 2 Augustus 1818 aan schout- bij-nacht Wolterbeek te Malakka, ~dat hij de beide bodems in de lucht zoude doen springen, indien men de Sea //orse tot transport zijner Engelsche vrienden wilde bezigen”. Natuurlijk dat dit trans- port niettemin plaats vond. Daar echter deze brutale sinjeur toen (a) „I have the honor to acknowledge the receipt of your letter at 1 A. M. and in reply to the same, I beg to refer to my last letter. „Myself and suite are already made prisoners by the military guard, you have caused to be placed round our quarters, and as it is impossible from this circumstance to act any longer on the mission on which we were sent, I must await your orders regarding us. It must ultimately be refered to the higher powers, to decide how far we have acted contrary to the existing peace between the two nations.” (6) „In reply to your last note, received by me just now at two o’clock, I have without further observations, to answer that in case you will sur- render your military arms, the place of my own abode, confined as it is, will be immediately given up for your reception and every arrangement in ‘my power will be made for your convenience. „A boat will be waiting for you at the receipt of this letter, and prows for the transporting of your bagage may be called for.” (ce) Zie uitvoeriger Gids bl. 275—276. PALEMBANG EN BANKA IN 1]1816—1820. 391 zonder pas weggevaren was naar Malakka of Poeloe Pinang, kon men te Malakka een oog er op houden. Den 8" in den namiddag zeilde het Engelsche gezantschap per Zeepaard van Palembang ; eerst den 11" ankerde men ter reede van Muntok, waar water en ballast werden ingenomen terwijl Salmond in het residentiehuis logeerde, om den 17? de reis voort te zetten. Aan eene volledige uitvoering van de door de regeering geratificeerde Palembang-contracten viel, na al het gebeurde, niet meer te denken. De loop der zaken had, naar Muntinghe’s inzien, sultan Achmad geheel onmogelijk gemaakt. Feitelijk was de vorst op het oogenblik een gevangen man, doch deze arresteering had nogal eenvoudig plaats gevonden. Denzelfden nacht toch van 4 op 5 Juli, dat Salmond opgebracht werd, had het treurig vorstenexemplaar zich teruggetrokken in de hiervoren ver- melde kleine vierkante afdeeling van den kraton-Badroedin, dus waar hijzelf kort te voren als vorst getroond had; in die afdeeling waren de meeste vrouwen van Achmad achtergebleven, gelijk wij lazen (a). Onder haar ging hij troost en ontspanning zoeken. Hij deed het rdoor zijn eigen vrijen wil”, berichtte Muntinghe in zijn rapport van 1} Juli, doch het blok, „rondom met hooge muren ingesloten’, was zoo goed als een rattenval. In die „vrijwillige balling- schap’ had hij verder niemand anders bij zich dan den Pangeran Adi- pati en den Ingebehi Tjarik, die dus eigenlijk ook gevangen zaten. De eenige uitgang werd bewaakt door 9 à 12 Europeesche mili- tairen, terwijl overigens Badroedin's volk de wacht hield. „Het komt mij dus voor”, meende de commissaris nogal oolijk, maar het is moeielijk over zooveel gemeenheid in het aanzetten van broer tegen broer te lachen, „dat er voor den jongen sultan geene betere plaats van bewaring zoude gekozen kuunen worden, dan hij zichzelf heeft gegeven” — Nog andere gevangennemingen van voorname hoofden, die eene verdachte houding vertoonden , vonden plaats; o.a. van de leden der commissie, die aan Salmond op zijne reis naar Palembang voor verwelkoming waren tegemoet gezonden. Maatregelen ter voorkoming van gemeenschap met Benkoelen wer- den mede bevolen. Betrouwbare feiten zijn me wel niet bekend, doch het schijnt, dat de commissaris met eene gestrengheid te werk ging, die de zaden van ontevredenheid nog weliger deden tieren. (a) Zie bl. 380. 392 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1520. De eenige winner bij het schandaal was Badroedin. De commis— saris. in zijne woede tegen Achmad, liet het grondbeginsel , waarop- men de gansche zaak had doen drijven, namelijk van verdeelen en heerschen, varen door nu aan Badroedin ook de districten des broeders in beheer te geven, totdat over Achmad’s finale afzetting zou zijn beslist. Nochtans ontveinsde zich Muntinghe niet, dat dit slechts de aanmatiging van den ouden sultan zou vergrooten en in verband daarmede men onze permanente macht te Palembang had te verdubbelen, waardoor, rapporteerde hij dd. 11 Juli, walleen de heerschzuchtige en wrevelige geest van den ouden sultan Mo- hammed Badroe Din en de niet minder ambitieuse en intrigante geaardheid van zijn schoonzoon, de pangeran Kromo di Redjo, konden worden in bedwang gehouden’. (a) C.C.G. G. ontvingen de berichten, nog vóór hun op bl 383—354 vermelden brief van gelukwensching over den zegen, die op de han- delingen van hun commissaris had gerust, was afgesloten Zij voeg- den nu in daf antwoord van 31 Juli er aan toe, dat zij het Salmond- incident „minder aangenaam’ vonden, doch, voor zoover uit het gerapporteerde kon opgemaakt worden, meenden zij het door den commissaris verrichte over het algemeen te moeten goedkeuren. De brief besloot dan als volgt: Hartelijk hopen wij, dat er geene ongelukken mogen gebeurd zijn verder dan wij weten ; UEGestrenger voorzichtige handelwijze zal wellicht veel hebben kunnen voorkomen, en de aanzienlijke macht onder commando van den schout-bij-nacht Wolterbeek, oorspronkelijk naar Malakka bestemd, doch inmiddels belast om ten Uwent een oogenblik te toeven en een oog in het zeil te houden, zal mogelijk de geweldige stappen, die men zich mogelijk van de andere zijde zoude hebben kunnen veroorloofd hebben, tegengehouden, terwijl de versterking , die aan UEd.Gestrenge bij deze wordt toegezonden, op den duur goede uitwerking zal kunnen hebben. Wij gevoelen wel, dat het gedrag van den sultan Najan Moedin, om de Engelsche vlag te dulden, nadat hij de tractaten gesloten had, UEdGestr. heeft aangezet dien man voor het oogenblik het gezag te ontnemen. Wij keuren dan ook niet af, dat dit gezag over het gedeelte hem toegevallen, door UEdGestr. bij voorraad aan den vuden sultan is gegeven. Wij willen ook wel; dat UEdGestr. aan den ouden sultan eenige toezegging van vermeerdering van grondgebied doet, maar het even- (a) Zie het extract uit Muntinghe’s rapport in bijl. 8. FALEMBANG EN BANKA IN 1860—1820. 393 wicht moet niet zoo dadelijk geheel gebroken worden. UEdGestr. zal dus hierin die voorzichtige handelwijze in acht nemen. die UEdG. uit het verrichte blijkt eigen te zijn. Vooral moet niet afgegaan worden van de beginselen in die tractaten voorkomende; dit zou niet anders dan eene verkeerde houding en strekking hebben, en het zou daar- enboven een waar jammer zijn, dat hetgeen door UEdGestr. zoo wel was opgezet, zoo dadelijk verbroken en uiteen gerukt wierd. Wij moeten UEdGestr. dus de vasthouding dier bepalingen en beginselen aanbevelen. Wij belasten UEdGestr. om aan de commandanten der Zee- en Landmacht onze tevredenheid te kennen te geven over hun beleid, en de bedaarde houding hunner onderhoorigen. Wij achten het niet ondienstig UEdGestr. kennis te geven, dat er den 14" dezer eene versterking van vaartuigen en manschappen is gezonden naar de Lampongs op verzoek van den Heer Du Bois, die zich te Boemie Agong zal nederzetten. Wij verlangen naar nadere tijding. Een paar dagen later, namelijk den 1" Augustus, kwam Salmond zelve met zijne soldaten te Batavia aan. Een bijzonder vrien- delijk schrijven van den gouvernements-secretaris J. C. Baud noodigde hem den 3" Augustus uit, wel te willen mededeelen, waarheen en wanneer hij met de zijnen wenschte te vertrekken («). De gearresteerde kapitein antwoordde den 5°, dat hi naar Palembang terug wilde (4), waarop Baud hem den 6° natuurlijk (a) „His Excellency the Governor General, having been apprized of your arrival from Palembang, directs me to inform you that appartments have been prepared at the Tavern at Weltevreden for your accomodation and that of the gentlemen, who accompanys you; and that one of the barracks of the cantonments has been appropriated for the reception of your detach- ment, while at the same time orders have been issued in the Mily Depar' to provide the men with every thing required for their comfort. yl am farther instructed tq request you will be pleased to point out the place to which you are desirous of proceeding and the time of departure which will be most convenient to you, but as it is presumed that an early return to Bencoolen will be most agreeable to your wishes, one of the Gov't. vessels has been directed to be held at your disposal for that purpose. „In conclusion I have in command to add that the Government shall with pleasure receive your suggestions or any arrangements which may be con- ducive to your personal convenience, and that of the persons attached to your mission.” (b) „I have the honor to acknowledge the receipt of your letter under date the 3th Instant and in reply I have to request that you would be pleased to represent to His Excellency, the Gov' General, my desire of being permitted to return to Palembang to accomplish the object of my mission Lit or ETrenker ref O2 Is p _ aen TL 2 7. zt EL cere li oT SLRS Stor: Te SD ISSED SE SP a seen SEP. | LMS Siri = 7 Ten i SEES Peri ver ir ar tome mew vett omg = Ke en Re Der NT MT Ze nT Snare: zap i pen: a= veren per he! Beye ern Nan “- let aad Jar ver ore Ar orl Zee iens "or ee Ten OT EE € el OT ie Ten 1 Se TL Te verleen Zet beet” - 2 =te 27 Lee Use ei ver re U meal Doge tire tel ne Ze Bi se Ze te vere reeel Te meagaest to be en TTT 9 eze at tne assu- oren TIE TL Se Cho vernment am ree toe tee tg Bll tanleraring veur . xn 17 yet © avail yourself of ~ — LL 02 a fsideartikel bl. 275 PALEMBANG EN BANKA IN 18]6—1820. 395 Zaken in een schrijven dd. 15 Januaari 1819, dat tevens over Raffles handelde, ~qui avait déjà été discutée à plusieurs reprises dans les journaux, produit ici une forte sensation, et je ne doute pas qu’elfe ne soit mise sur le tapis dans les premiéres séances du prochain Parlement.” Zoo was het ook; doch Engeland had hier niet te doen met eene kleine natie, waartegen het straffeloos kon aanbassen .... VITL. Raffles’ houding: Juli—-September 1818. Aanvankelijk had de luitenant-gouverneur van Benkoelen uit- stekende berichten over het succes van den Salmond-tocht ontvan- gen (a). Onder die gunstige indrukken was hijzelf in den aanvang van de maand Juli, toen zijn kapitein Palembang bereikte, naar Padang gezeild, nadat hij de overgave hiervan bij de komst van commissaris Du Puy te Benkoelen aan ons geweigerd had (4). Den 14" Juli 1818 begon hij van Padang den inderdaad merkwaardigen tocht naar Menangkabou, deels vermoedelijk om de inlanders tegen het aanstaand Nederlandsch gezag in te nemen, deels om bij de ernstige gebeurtenissen, die Salmond’s aanval ten gevolge konden hebben, het inroepen zijner tusschenkomst onmogelijk te maken. Opgezweept moest tevens de publieke opinie onder de Engelschen ‘voor deze grootsche zaak worden, en wijl men ter wille van goudrijkdom het gansche volk ten oorlog kan opzetten, luidde het, gelijk wij het hierna weder ter verdediging van den Redjangtocht zullen hooren, dat Menangkabou was: zone of the richest and finest countries east of the Cape of Good Hope, hitherto unknown to any European nation, producing gold and iron in the greatest abundance, and rich in the choicest minerals” (c)! De hoofdplaats van dit land uit de Duizend-en-een-Nacht bereikte de ondernemende gouverneur den 24" Juli(d). Van daar, alsof er niets gebeurd ware, alsof hij ook niet den op bl. 387 vermelden brutalen brief van eene maand te voren had geschreven, (a) Zie Gedsartikel bl. 269---270 en Opvattingen sub 127. (b) Zie Sumatra's Westkust bl. 218—219; ov. 1415. (c) Brief ged. Benkoelen 19 Aug. 1818 in het Asiatic Journal, dl. VIIT, bl. 190. Zie ook Opvattingen bl. 391; ov. 51; en Sumatra’s Westkust sub 46. (d) Memoir Uitg. 1830 bl. 359; Uitg. 1835 dl. I bl. 423. 6e Volgr. VII. 26 396 PALEMBANG BN BANKA IN 1816—-1820. zond de luitenant-gouverneur waarlijk het volgende kattebelletje= aan onzen Palembangschen commissaris: Pageroeyoeng, the capital of Menangkabau 24° Juli 1818. My dear Sir! Having arranged all affairs in this quarter, I am now ready to meet you at Palembang or whereever you may me appoint in these shores of Sumatra. Sincerely yours, T. S. RAFFLES. Muntinghe had destijds reeds het aanmatigend schijven van 24 Juni behandeld, dit antwoord, gedagteekeud Palembang 10 Juli 1818, op eene reis naar de grenzen van Benkoelen, waarvan we straks meer hooren, medegenomen en het aan een terug- gaaud, achtergebleven deel der Salmond-expeditie voor verdere be- zorging doen toekomen. Ofschoon de beleedigende toon vau den Britschen gouverneur ieder antwoord te eerder overbodig maakte, wijl het dan toch nog aan de regeering altijd bleef om in het afgetrokkenen ons goed recht te bewijzen (a), kon het boven- dien ten eenenmale tijdverspilling geacht worden om fraaie be- toogen te leveren aan iemand, die zeer wel overtuigd was van zelf een doel te beoogen, dat zonder wederrechtelijke middelen niet viel te bereiken. Ons zooveel mogelijk buiten Sumatra te houden en daartoe als leuze te laten dienen: bescherming van de onafhankelijkheid der inlandsche vorsten tegen dezerzijdsch ingrijpen, was het programma, waarvan de verwezenlijking wel door de Londensche conventie van 1814 belet werd, doch het papier zou tegenover voldongen feiten geduldig zijn. Men zou des stroopers handelingen afkeuren, zoolang ze geen succes hadden; men zou hem zelfs tot in Westminster huldigen, als werkelijk, zij het dan ook met vertreding van alle recht, het succes was behaald ! Tegen- over zulk een volk met type-Ruffles kon ons pleiten bij den over- treder zelf onmogelijk iets uitwerken , terwijl het wel degelijk eeue schaduwzijde had. Immers het Nederlandsche standpunt mocht niet anders tegenover Engeland zijn dan het tractaat van °14; niets meer, niets minder; doch de betoogzucht deed ons telkens afd walen naar bewijsgronden ten aanzien van ons goed recht tegenover de (a) Dat Muntinghe zelf dit ook gevoelde, blijkt uit zijne mededeeling in dien brief van 10 Juli, waarin hij uiteen zet, waarom hij er niettemin toe kwam. Men vindt dit deel van zijn schrijven afgedrukt op bl. XX bijl. C van Hoek’s Herstel. PALEMBANG EN BANKA IN 1816 — 1820. 397 inlandsche vorsten, enz., waarmede anderen niet te maken hadden; ten aanzien van daden, waaromtrent het toch eigenlijk was diefjes met diefjesmaat; ten aanzien van z.g. weldoende maatregelen en bemoeiingen van eene beschavende natie, waardoor wij feitelijk niets anders deden, dan het huichelachtig gepruttel van onzen mededingenden buurman naäpen. De opvatting van den ZEngelschen Muntinghe, zooals men hem wel noemde, omdat hij zijne eerste jeugd in Engeland ter school doorbracht — zie bl. 128 der. Levensschets van het Indisch Genootschap — was te vreemder, wijl de aanhef van zijn schrijven eigenlijk eene verontschuldiging inhield, over hetgeen door onzen commissaris verricht was (u)! Dan wordt melding gemaakt van den staat van verdrukking enz., waaruit de menschen door hem verlost werden en van de verhindering in het voortzetten van zooveel menschlievenden arbeid door den Salmond-inval, als afschaffing van pandelingschap, van drukkende belastingen, enz. enz. En daarna luidt het weder akelig complimenteerend voor Raffles: #But how could it be the fate of these humane principles to be stopped in their course by a friend to humanity by excel- lence? How conld the patron of these principles rise up in oppo- sition to the accomplishment of his own system and the Lt. Governor of Fort Marlborough oppose, what it was, and ever will be the glory of the Lt. Governor of Java to have first proclaimed ?” Het slot hield een juist betoog in over ons recht op Palembang en onderhoorigheden, krachtens de Londensche conventie (4). C.C.G.G. waren met deze missive enorm ingenomen. In hun rapport dd. 8 Augustus 1818 naar Nederland vestigden zij de aandacht “op de mannelijke taal” van een stuk, dat niet geschre- ven had moeten worden; doch de schrijflust zat er zóó in, dat zij ten zelfden dage ook Raffles breedelijk kapittelden , niettegenstaande zij in Juni te voren den luitenant-gouverneur hadden te kennen gegeven, dat zij nooit meer met hem over zaken, niet tot zijn werkkring van gewestelijk bestuurder behoorende, zouden correspon- deeren (c). „Hoezeer wij nu voornemen hadden”, berichtten zij dan (a) Van den brief neem ik slechts het slot in bijl. 9 op, wijl de gansche aanhef door Raffles zelf, en met reden! werd gepubliceerd: zie bl. XVII — bl. XX, bil. C van Hoek’s Herstel, houdende het hierna op bl. 402—408 te vermelden Protest. (6) Zie dit slot in bil. 9. (c) Zie den Juni-brief in Opvattingen bl. 357; ov. 47. 395 PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820.. ook in hun rapport aan Nederland, -gelijk wij in vorige brieven kennen gaven, den heer Raffles over soortgelijke zaken niet me te onderhouden, hebben wij na deze onverwachte gebeurtenis ve: meend niet te mogen in gebreke blijven denzelven met onze wijze va zien bekend te maken.” — [let regeeringsstuk aan Raffles was nie minder langwijlig dan dat van Muntinghe. Als men zich te paard ze met principles en system kan men zoo iets nagenoeg zeker verwachten C.C.G.G. wezen den luitenant-gouverneur op zijne onbetrour- baarheid van te verzekeren, gelijk hij in zijn brief van 24 Juni aan den Gouv. Gen. gedaan had, om geen troepen naar Palembang te zullen zenden, op het eigen oogenblik , dat hij ze gezonden had (2:: op den door hem aangematigden titel van Vertegenwoordiger ran het Britsche Gouvernement in den Ovsterschen Archipel ; op zijne intriges, die tot dezelfde bedroevende tooneelen konden leiden, waartve zijne brieven in 1511 geleid hadden, alzoo hem voor het eerst op liefe lijke wijze er aan herinnerende, dat wij die compromiteerende stukken van zijne hand bezaten; op de verplichting van C.C.G.G. om in het Palembangsche bestuur verandering te brengen, a/ ware id alleen reeds wegens de klachten van zijn eigen voorganger, resident Siddons; dan zetten C.C G.G. zich te paard om hunne rechten op Palembang krachtens het Londensche tractaat aan te toonen: en helaas! om op te vijzelen „les bons principes, waarvan zij bij de Palembangsche historie waren uitgegaan... Zij besloten met de mededeeling, dat zij zich bij de regeering van Bengalen over hem beklaagd hadden (4). C.C.G.G. oordeelden, dat ze al heel netjes het bestuurshoofd te Benkoelen op zijne plaats hadden gezet. # Wij hebben het bij- zonder geluk gehad”, schreven zij o.a. in hun rapport dd. 5 October 1818 aan het Opperbestuur, zvele onzer redeneeringen te kunnen gronden op de gevoelens en het gedrag door den heer Raftles vroeger te kennen gegeven en gehouden, van welke dan ook de wankelbaarheid van zijne tegenwoordige gedragingen het natuurlijk gevolg zijn moest. Wij hebben daarenboven nog het overgroote voordeel ons te hebben kunnen beroepen op de gezinningen van lord Minto zelven. Wij hebben van alles wat wij ter nederstelden de bewijzen in onze handen, en kunnen elke aanhaling door eigeu- handige of andere authentieke stukken bevestigen” (a Verg. het medegedeelde over die belofte in Gidsartikel bl. 267, (B Zie den geheelen brief in bijl. (0. PALEMBANG EN BANKA IN 1816—1820. 399 En vervolgden zij, naar aanleiding der tegen Raffles gerichte beschuldiging over de uitwerp-brieven van 1811, ~Wi hebben een teeder punt aangeroerd. Wij deden dit niet dan met weerzin, maar wanneer men zich ziet aangevallen door een man, wien alle mid- delen, hoe schandelijk ook op zich zelven om het even zijn, mits hij maar tot een bepaald einde, dat is de onteering van ons natio- naal karakter en de schennis van Zijner Majesteits rechten dienen kunnen, dan mag en moet men ter verdediging van Zijne eer en belang niets verzuimen en bescheidenheid wordt dan misdadige laf- hartigheid. 