None
In de schitterende lofspraak op Cicero, die wg in § 116 en 117 lezen, hebben de woorden »quo {te insigni praedi"cem) potius quam universi populi illius gentü amplissimo testimonio*^ terecht aanstoot gegeven. Evenmin als een onzer schrgvers kan spreken van het geheele volk onzer natie, evenmin kon een Romein gens van populus afhankelijk maken. Detlefsen en Madvig zoeken in gentis een participium; gene wilde lezen sciscentis^ deze met minder afwijking en beteren zin vigentiê. Ik geloof met Urlichs dat twee woorden van hun plaats zgn gekomen, maar neem zgne gissing niet an. Terwgl hg de woorden universi populi plaatst achter de drie regels vroeger voorkomende woorden ceterae terrae en daarmede een vrg duistere zin doet ontstaan, zet ik ill Inius gentis in den voorgaanden regel en lees: Sed quo te, M. Tnlli, piaculo taceam quove maxime excellentem illius gentis insigni praedicem? quo potius quam universi populi amplissimo testimonio eet. Bg dit laatste kan Plinins aan de woorden van Cicero uit de tweede rede over de akkerwet g 7, se universi populi Romani iudicio consulem esse factum, gedacht hebben. Mocht iemand twyfelen aan de conflutivus van den genetivus bij maxime exeelleniem, dan kan een plaats van Yelleius Paterculus II. 41 Ünus honunum ad hoc aevi Felicis siln cognomen odBenUt Lu Stdla, civiU nempe sanguine ac patriae oppugnatione adoptatuSi staat in de beste uitgaven volgens HSS. te lezen VJI. 137. Salmasius schreef adoptatum en teekende daarbg aan: »Inepte vulgo adoptatus, ut ad SuUam re^eratur. Quod est absurdissimum. Toch vindt adoptatue verdedigers, zooals Urlichs die in de Ghrestomathia Pliniana zegt : »Sulla nahm nach der besiegung seiner feinde zugleich mit der lebenslänglichen Dictatur den beinamen Felix an, wie ein adoptierter den Zunamen seiner neuen gens. Der bürgerkrieg und die proscriptionen Werden also mit den adoptivvater verglichen. Hässt das bedacht daarb, dat als de burger-oorlog en de proscriptie Sulla tot zoon hadden aangenomen, de bijnaam aan haar ontleend moest zgn en niet Felix kon worden. Men moet of met Salmasius adoptatum d. i. assumptum schreven, of met mé adoptatus veranderen in adoptua. VIII. 36 vertelt Plinius naar Metrodorus dat in Pontus zoo groote slangen gevonden worden, "taupervolantea ut quamvis aüe pemiciterque alites fiamtus abreptas absorbenf. Zoo schrift Sillig volgens handschrift B. De meeste uitgevers gevon naar een vry goed, maar sterk geïnterpoleerd hand-schrift te Parés, codex d, haustu raptas. Uit B. blgkt dat exhausta suhreptas veeleer voor de ware lezing te houden is. Van de ezelinnen wordt YUI. 169 verhaild dat zy grooten angst voor water hebben. Onder meer bewegen ook dit, dat wie tot kudden behooren geen ander water drinken dan dat, waaraan zg gewend zgn: nee nisi adsuetos potant fontes quae sunt in pecuariis. Ten slot wordt als iets nog sterkers vermeld : Mirumque dictu sitiunt et si mutentur aqiuie ut bibant cogendae exorandaeque sunt. Met het oog op het vooraf- gaande geloof ik dat hier niet van eene mutaiio aquarum, maar van schudden van het water spraak is, waardoor het troebel wordt. Ik schrigf dus si moventur aquae ^). liem gerust stellen, waar C. Caesar /orma omnium eivium excellentissimitB genoemd wordt. In der Wahl des Getränkes ist der Esel sorgsam; denn er rührt. Plinins, die zelf geen abel en vlgtig naturwissen, was, maar uit tweeduizend boekrollen zgn encyclopaedisch werk heeft samengesteld, is daarbg niet altgd nauwkeurig en met oordeel te werk gegaan. By gevolg komen vele ongernden oder zogen berichten voor. Maar *t gaat te ver, als men hem laat zeggen YIIL 170 : asino morientevüo ecelerrime id genus deficit. Als het ezelras het aflegde wanneer het een een ezel zag sterven, dan zou het lang voor den tgd van Plinius verdwenen zgn. Met de vernuftige gissing van Salmasius lalisionum oriente imu celerrime id genus de/ecit ^) kan niet vereenigen, vooral omdat dan aan genus. Das Plinius meermalen voor ras gebruikt wordt, een geheel andere zin moet gegeven worden. Hardouin heeft bgna het ware gevonden. Er gaat vooraf dat Maecenas jongen van muilezelinnen aan zgne gasten voorzette en dan volgt onmiddellgk vór de aangehaalde woorden: post eum interüt auctoritas sapori. Men moet schrgven: post eum interüt aucto-ritas sapori. Moriente visu eelerrime id genus deficit: »na hem heeft de ezellekkerng zgne waarde verloren. Als  zerkehrt ist, welches trabe ist; salzig, brakig darf, rein musz es sein. In Wüsten hat man oft sehr große Not mit dem Esel, weil er alles Durstes ungeachtet nicht von den trüben Sohlauchwasser trinken will. Brehms Thierleben. Erste Abth. III Band. S. 43. 1) Zie de Praefatio § 17 : Viginti milia rerum dignarum cura leotione voluminum ciroter duum milium — ex exquisitis auctoribus centum inclusimus triginta sex voluminibus. 2) Salinaiua schryst: "Libri habent: Atituno manetiae visa." Hetadieo-tivum duidt aan wat van ezels komt en komt ook voor XYIL 54 en XIX. 138, waar Plinius mest van ezelsdrek ßmum anninum noemt, en XX. 193 lae anninum. — Men vergelyke voor de constructie XIV. 62 nee Mi vino maior auetoriioê, zoals in het palimpsest van Verona ge-schreven staat. Sillig heeft te onrechte in vino in zijn tekst behouden. 3) Verg. Vn. 168: praemoritiir visus. 4) Is bekend dat dit dier, als het i^ lasten den onderdom gevoelt, gewon is een een einde aan feign leven te maken. De veranderingen van den tekst, die ik nu wensch voor te stellen, zijn meer aan bedenking onderhevig. Als Plinius over het gehengen en het verlies van dat vermogen handelt, eindigt hij YII. 90 met deze woorden: 7to- que saepe deficere temptat ac meditatur vel quieto corpore et valido, Salmasins ^) oordeelend dat deze woorden geen goe- den zin opleveren, wil lezen: Itaque se reficere te^nptata me- ditatur eet. Eene vergezochte verandering, die in den samen- hang niet past. Vooraf gaan voorbeelden van personen, die door eenig ongeval of door ziekte hun geheugen verloren hebben. Dan volgt, dat zelfs b^ een kalm en gez ond lichaam het geheugen dikwijls te kort schiet, saepe deficere temptat. Onnoodig was het daarbéte te voegen ac meditatur. Zal Plinius daarvoor niet geschreven hebben: ac hebetaturf of, als men heb gebruik van ac vóor de h niet wil toelaten atque hebeta-turé. Ter loops merk ik op, dat in de volgende woorden: "Aomno quoque serpente amputatur, ut inanis mens quaerat ubi sit loci" niets moet veranderd worden. Amputatur drukt erachtig uit wat de schrgver bedoelt. Als de slaap ons bevangt, wordt het geheugen afgesneden en onze geest beseft niet waar het gebleven is. Als een voorbeeld van de wisselvalligheid der fortuin wordt VU. 134 M. Fidustius aangehaald, die tweemalen vogelvrg is, eerst door Sulla, later door Antonius. Dit wordt aldus verhaald: {Fortuna) servavit proscriptum a Sulla M. Fidustium senator em annis XXXVI; sed iterum proscriptus; supersies Sullas vixity sed ustpie ad Antonium, Sillig verwerpt terecht de vermetele coniectuur van Pintia- Exerc. Plin p. 36 Ä F. Even als Orelli in Veil. Pat. II, 105, 2. voor het bedorvene atkilam in Amerbacha afschrift, waaruit in de editio piinceps ac hilarem gemaakt was, atque hilarem heeft geschreven. uns en will de stmctura tlumUs dezer wooïden herstellen door in plaats van proscriptm te schrgven proscriptm te schrgven proscriptm. Hg heeft niet overtuigd dat Plinius zoo geschreven heeft. De samenhang wordt veel beter, als men leest: — sed iterum proscriptum, cum superstes SuUae vixiêset nsque ad Antoniam. Mocht iemand zich ergeren aan de Uitdrukking i^orft^napro- scriprit^ hg bedenke dat de Romeinen haar als eene godin vereerden, dat zij bg Vergilius Fortuna omnipotena genoemd wordt 1), en hg raadplege ten overvloede wat Plinius zelf IL 22 en 23 over haar heeft geboekt. Met annis XXXVI wordt aangeduidt hoeveel tgd er tusschen de eerste on de tweede proscriptie verloopen is ^). Maar het cgfer is onjuist. Van 672 ü. C, toen Sulla dictator was tot 711 toen de driemaunen hunne vganden vganden vganden verklaarden, zgn 39 jaren. Derhalve moet er Hl bggevoegd worden. Onder de ontelbare rampen, die het menschdom treffenden krept Plinius VII. 169 de koorts, door hem pestifer calor ou rigor genoemd, die op bepaalde uren of na twee of drie dagen, zelf na veel langer tgdverloop, terugkeert. Dan volgt deze raadselachtige zin: Atque etiam morbus est aliquis per sapientiam mori. Sillig toekende daarbg aan dat alle voorgestelde coniecturen overbodig zgn, daar Mercurialis, Dachampy J. J. Scaliger en Salmasius geleerd hebben dat hier spraak is van waaazin, (pçBvîriq^ en daar de woorden sapiert" tiae aegritudine in § 171, die verklaring tot volk omen zeker- heid verheffen. Ik vrees dat Sillig zich door die beroemde namen heeft laten verschalken. De drie eerstgenoemden bewgzen niets, maar nemen aan dat Plinius phrenesie be- doelt; Salmasius schrgft aan Joh. Beverwgk te Dordrecht, die zgn oordeel over deze plaats gevraagd had »non video qui tibi possim satisfacere, qui nunquam mihi super eafece- rim satis*' ^) en eindigt na een lang vertoog over de waar- schgnigke beteekenis der woorden, met de bekentenis : » Multa O Aen. VIII. 334. *) Zie over den Ablaiivus in die beteekenis Madvig's lat. SpraakL, § 265, Aanm. 3. Draeger's hist. Syntax, § 224, 10. Ci. Salmasii Epiât. L. I. p. 79, Dixi et nihil fortasse dixi. Tui facio iudicii an Mcopam atti gerim. Toen Beverwyk door die verklaring niet bevredigd was, kwam Salmasius in een later schrgven er op terug en legde daarbg de betuig af^ dat deze plaats stelligonder de ûxtiçdj d.. i. onverklaarbare plaatsen, van Plinius moest gerekend worden. H^ toont zich daarin niet af keerig van de meening dat mori moet wegvallen, maar bl^ft per sapientiam uitleggen door öia g>Q€vttidoç^), Of Beverwyk daarmede genoegen heeft genomen weet ik niet, maar wel dat zg mg onaannenielgk voorkomt. Toegegeven dat «a/nen-tiae aegritudo eene vóaoq xéiv ipçevciVf ^çêvîtig, delir In § 171 beteeken, wat bewgst dat voor de ge-pastheid der woorden per sapientiam mori? En hoe kan mori, op welke wgze dat ook plaats vinde, morbus aliquis genoemd worden? Daar komt bg dat er tusschen de passage, zoo-wel met het voorgaande als met het volgende: Morbis enim quoque quasdam leges natura posuit, geen de minste samenhang te vinden is, terwgl toch het redengevende entnt, dat alle handschriften bewaren, bewgst dat die samenhang moet bestaan. Derhalve moeten de woorden bedorven zgn. Door menige geleerde is eene poging gedaan de ware lezing te gissen. Ik vond noch bij Harduinus, noch bg later gemaakte coniecturen, die Ajasson de Grandsagne opgeeft 3), iets bruikbaars, maar geloof met twee zeer geringe veranderingen iets te kunnen geven, dat een goeden zin oplevert en in den samenhang past. Ik lees: »Atque etiam morb^9 est aliquïs per padentiam mori". Tot verklaring diene het volgende: 1^. aliquu is de saamgetrokken vorm van den dat. aUqwhusy even als U. 131 ut aliquis plaeere ostendimus en XXX YI. 12 in tantum ut credatur aliquis ad laqueum eos compulisse. 2^. mor. Diese zijne uitgaaf van Plinius, vol. Ill, p. 197 en 198. Paris 1837, waar ook wordt opgegeven wat Harduinus in zijne Notae onder N*. GXLII geboek The best. Een programma van J. M. Peter over de plaats, dat in 1836 te Münnerstadt uitgegeben is vermeld in Engelman's Bibl. Script, ed. septima, is mé niet in handen gekommen. Bid egt mon of ook ut moriantur is eene Bideirmaleii, yooral begiert, voorkomende uièdmkking, waarbé est met den infinitivus of met ut dient tot omschrigving van het verbom. Morbò est aliquibus moriuntur, deßciunt. 3 het ondragelgke per sapieti" tiam heb iveranderd in per patientiam, dat een goeden zin oplevert, als men het niet op het logisch sabjekt van den zin morbisj maar op het subject waarvan in het voorgaande sprake is, otnnes namelgk homines, dat in den dativus reliquis omnibus ligt besloten, laat slaan. Derhalve entschieden deze zin: En zelfis gebeut het dat enkele ziekten ophouden door haar te dragen, of enkele ziekten houden op, als men die slechts geduldig draagt. Uitmend sluit zich het volgende daaraan : Want de natur heft ook voor ziekten zekere wetten gemacht, bgv. dat de dédendaagsche koortsen nooit met den kortsten dag noch in de wintermaanden beginnen, dat sommige ziekten nahet zestigste levensjaar niemand treffen, dat andere met de kinds- heid eindigen, dat oude lieden niel vatbaar zgn voor de pest. Yin. 32.wordt het gevecht van kolossale slangen met indische oli&nten verhaald en ten slot gezegd: eommoritu/r ea dimicatio wetusque corruens conplexum elidit ponders. Plinins die meermalen een nomen abstractum in plaats van het concretum bezigt '), kan zoo geschreven hebben, maar daar in het beste handschrift R. in plaats van Amtcofto oorspronkelgk geschreven ia addimicantes, komt het Voor de ware lezing is: commoriuntur ita dimican. VUI. 48. Varia circa hoc opinio ex ingenio cuiusque vulto mulceri alloquiis feras; quippe obviam serpentes extrahi cantu cogique in poenam verum falsumne sit, non vita decre verit. Plinius mocht obviam serpentes schreven voor serpentes. O Zie Lachman op Fropert. I. 91, 13. Vele voorbeelden levert Kntee ad SaL Jug., 110, S. De verwisseling is niet zonder voorbeeld. Zoo geven in Hor. Sat L 1, 38 de handschriften van Craquius en vele anderen sapisMt, twee Bemer en het tweede van Gotha paHsiu. Zie vele plaatMopgeven dow SilJig by XXXV. 176. Quae obviam sunt of eunt, met eeue ook doot Cicero gebrükte ellipsis. Maar ewirahi, dat aan slangen die iu holen liggen doet denken is daarmede in strgd. Men kan des moods met Harduinus obvium schryven en zijn verklaring dezer plaats volgen, maar beter dnnkt mg, daar Plinins hier blikbaar aan slangenbezweerders dacht, obviam te veranderen in ubi vim. De plaats luidt dan alzoo: quippe ubi vim serpentis extrahi cantu — verum falsumne sit non((ium) vita decreverit. Ik merk hierby op, dat vita in de betee, kenis van de levende personen, de meuschheid, ook by an-dere schryvers voorkomt en zeer dikwyls by Pliuius. Aan de kameelen wordt VUL 68 velocitas inter equos toe-gekend. Dit levert geen zin. Salmasius schreef: hts velocitas ut equis, hetgeen willekeurig en onwaar is. In codex R. Staat in equos, in T. in equis. Dit geeft my anleiding tot het vermoeden, dat de ware lezing zal zyn: velocitas inaequalis, waarmede het volgende: sed (liever et) sua cuique mensura sicilis vires niet in stryd is. De snelheid der kameelen is ongelykmatig en regelt zich naar ieders maat en krachten. YIII. 169. Op de hierboven besproken woorden volgt: nee nisi spatiosa incubitat laxitas. Dit beteekeut niets. Budaeus veranderde nee nisi spatiosa incubitant laxitate. Urlichs gevoelde het bezwaar, dat in het verbum gelegen is. Want incMtare is even als incubare, op iets liggen. Hy slaat 16, VI (18, 4): huic obviam Cato et Scrutus praetores ad portam. Vg. XXYIII. 19. Credimt non pauci etiam serpentes ipsas recanere et hunc iinum illis esse intellectam contrahique Marsonun cantu etiam in nocturna quiete. Vg. XXVIII. 19. XVII. 9. XXVII. 6. XXXIII. 13. XXXIV. 1. "Exerc. Flin. p. 6936 E. 6) Om een dei^elyke reden vermoed ik dat VIII. 145, waar de trouw van een hond voor z\in ter dood gebrachten meester geschetst wordt, niet innaiavU idem eadaveri in Tiberim abiecto susteniare eonatus geschreven moet worden, maar annatavit. Om het lijk boven water te houden, moet de hond er niet op, maar bi) of naast het lijk gezwommen hebben. 6. XXXIII. "Ne nisi spatiosa in cubitu laxitas, waarby men dan satis esti placet of iets dergelijks moet denken. Liever zou ik schreven: nee nisi in spatiosa cuhitant laxitate, zg leggen zich niet anders te rust dan in eene w^de ruimte. En hiermede besluit ik m^ne bydrage tot de te Kstherstel- ling van twee boeken van Plinius. GEWONE YERGADERING DEB AFDËELING TAAL-, LETTER-, GESCHIEDKUNDIGE EN WUSGEEKIGE WETENSCHAPPEN, GELBEN DEN 14^ JANUÜU 188i. TiHBm Tegenwoordig de beeren: opzoomea, voorzitter, leemans, M. DE VBIES, BAILL, G. DE YBIES AZ, B££S, BEETS, B. FEUIN, LINTELO DE GEEB, KUENEK, HABTING, SIX, NABEB, BOBBET, HOEKSTBA^ KÉBK, J. A. HUBIN, VAK DEB WIJCK, DE GOEJE, VOSHAEB, LAND, CAMPBELL, DE JONG, ACQUOY, PLEJITE, POLS, TIELE, WUNNE, MATTHSS, VEBDAM, DE LOUTEB en BOOT, Secretaris. Het proces-verbaal der vorige vergadering wordt gelezen, en met eene wgziging, op verzo Het proces-verbaal der vorige vergadering wordt gelezen, en met eene wgziging, op verzo Het proces-verbaal der vorige vergadering wordt gelezen, en met eene wgziging, op verzo Het proces-verbaal der vorige vergadering wordt gelezen, en met eene wgziging, op verzo Het proces-verbaal der vorige vergadering wordt gelezen, en met eene wgziging, op verzo Het proces-verbaal der vorige vergadering wordt gelezen, en met eene wgziging, op verzo Het proces-verbaal der vorige vergadering wordt gelezen, en met eene wgziging, op verzo Het proces-verbaal der vorige vergadering wordt gelezen, en met eene wgziging, op verzo Het proces-verbaal der vorige vergadering wordt gelezen, en met ek van den beer Hoekstra, vastgesteld. De secretaris leest een schreven van den Minister van Binnenlandscbe Zaken aan den voorzitter der Afdeeling, in dato 29 December 1.1., inboudende kennisgeving, dat Z. M. de Koning beeft goedgekurd de berbenoeming van Mr. J. C. G. Boot tot secretaris voor de erstvolgende vgf jaren. De voorzitter spreekt den wenscb uit, dat de secretaris gedeurende dat tädvak zal blgven waarnemen. Voor den wedstrgd Hoeufft zjjn sedert de laatste opgave (207) de volgende lat^nsche gedichten ingekomen: I. Mater peri-patetica. Motto : Filios Corneliae apparet non tam in gremio edncatos quam in sermone matris. Cic. Brat. 58. — In eanticum Moysis parapkraeis, «Quid est tibi, mare, quod fogisti?" — in. Adolescentie meditatio. »Ante omnia Masae." — IV. Leucothoe, Nvv (f aXog tv sttJ^aytöiSi &Bi5v i^é(iiioçê rtfirlq. — V. In memoriam matris. Elegia. »Illaca-nenda mihi est: utinam modo dicerepossimCarminadigna." Metam. — VI. Aenariae casus. »Nihil est ab omni parte beatum." Deze zgn met de twee yroeger yermelde gedichten aan de commissie van beoordeelaars gezonden. De secretaris Biedt uit naam der schrgvers exemplaren der volgende boeken voor de bibliothek aan: Le droit public Romain. Cinquième édition. Par P. Willems. Louvain 1883. W. B. S. Boeles, De patriot J. H. Swildens, publicist te Amsterdam, daarna hoogleeraar te Franeker, Leuwarden 1884, en L. A. J. W. Baron Sloet, de heilige Ontkommer of Wilgeforthis. Een geschiedkundig onderzoek,'s Graveuhage 1884. Zg worden met dankbetuiging aan de gevers aangenomen. De heer Plegte heeft de mededeeling oyer drie handschriften in hieroglyphen, die hg in de vorige vergadering voorgelezen had, als verhandeling aangeboden. Zg is in hande gesteld van de beeren Leemans en Tiele, ter voorlichting van de Afdeeling. De heer Leemans leest het verslag. De oommissie Acht het stuk met de daarbg behoorende platen en kart, de uitgave waardig en stelt de plaatsing voor in de verhandelingen der afdeeling. Dien overeenkomstig wordt besloten. De heer Brill vestigt de aandacht op de verkeerde voorstelling door Melis Stoke, Boek I. v. 1005 — 1023, gegeven van den strgd van Graaf Dirk lU in 1018 en geeft van (}ie fout eene andere verklaring, dan door Huydecoper en Kluit is voorgesteld. Terwyl deze geleerden aan eene verkeerde vertaling van het Chronicon Egmandannm dachten, meent de spreker, dat Melis met opzet van zgn bron is afgeweken, om dat hg niet kon begrepen, dat de Hertog van Lotharin-gen door den Keizer zou gezonden zijn om den Graaf te bestreden. Deze mededeeling, die de spreker voor de uitgave in de Verslagen bestemt, geeft aan de beeren B. Fruin, M. de Vries, Pols en Kern stof tot op- en aanmerkingen. De heer Fruin vindt de geschiedenis der Hollandsche graven schemerachtig. Hg is echter overtuig, dat Melis hier het verhaal van Sigebert van Gembloux gevolgd, maar diens woorden verkeerd begrepen heeft. De heer de Vries vraagt of de spreker wel gelet heeft op de betrekkingen met het graafschap Teisterbant. De heer Pols meent dat Sigebert, de bron van het Chronicon, de Friezen en de Hollanders met elkander verward en de oorlogen, vroeger door Dirk III met de West-Friezen gevoerd, met den lateren strijd tegen den Hertog verwissen heeft. Door den spreker wordt zgne voorstelling verdedigd en nader toegelicht. Bg de aanbieding van een exemplaar van het tweede deel van: Benedicti de Spinoza opera quotquot reperta sunt. Recognoverunt J. van Vloten et J. P. N. Land. Hagae Komitum 1883, spreekt de Heer Land over de wgze, waarop de kleinere geschriften en brieven verzameld en uitgegeven zijn, alsmede naar aanleiding van het portret voor dit deel geplaatst, over de afbeeldingen van den wgsgeer. De spreker biedt zgn stuk aan voor de Verslagen en Mededeelingen. De heer Boot handelt over de verklaring en kritiek van eenige plaatsen uit het zevende en achtste boek der Natuur- beschrgving van Plinius. Na met enkele voorbeelden aange- toond te hebben, dat de lezing van het beste handschrift ( 200 ) ftomt^dfl te onrechte verdacht gemaakt en veranderd is, ves- tigt hg de aandacht op een aantal plaatsen, waar de tekst bedorven is, en geeft op hoe die naar zgn oordeel moet gezuiverd worden. Zgne bgdrage zal in de Verslagen en Mededeelingen worden opgenomen. De heer Six biedt zgn geschrift Dn classement des Series Cypriotes, Paris 1883, voor de boekerg aan, en vestigt de aandacht op twee nog onbekende munten van Sicilië, die onlangs door hun eigenaar, den heer L. de Hirsch te Pargs, in de Numismatic Chronicle voor het eerst zgn bekend ge- maakt. De een is een tetradrachmon, door Hiero I van Syracuse te Aetna geslagen, dus tusschen 476 en 467 voor Chr. Want vroeger en later heette die plaats Eatane. Op de keerzgde vindt men de oudste of ten miuste een der oudste afbeeldingen van Zeus, die op munten voorkomt, voortre£Fe- Igk gegraveerd. — De andere is een tetradrachmon van Zankle, maar zooals uit den stgl bigkt, geslagen in een tgd toen die plaats al lang den naam van Messana droeg. De voorzgde stelt Zeus voor een altaar staande voor. De heer Six vermoedt dat het een copie is van het beeld van Zeus Eleutherios, dat na de verdrgviug der tyran uen 466—461 werd opgericht. De naam van Zancle op de keerzgde is dan eene mislukte poging tot herstel van den ouden naam. Maar al is die tgdsbepaling onjuist, het beeld van Zeus blgft als kunstwerk zeer merkwaardig. Door den Heer Matthes worden namens den heer A. W. P. Verkerk Pistorius drie geschriften van diens hand over de Padangsche bovenlanden, Ceilon en het Britsch-Indisch beheer, uitgegeven in 1871, 1874 en 1876 ten geschenke aangeboden. Daarna wordt de vergadering gesloten. TUIL, » ICBOBP. ATB. WTISK. 8^ |»UI. DSSL L 14 VERSLAG VAN DE COMMISSIE YOOB DE YEBHANDELINa YKlSi HET LID DER AKADEMIE, Dr. W. P L B U T B. „OYER DBIE HSS. OP PAPYBÜS", BEKEND OIHDEB DE TJTEL8 TAN PAPYRUS Dü LAG MOERIS, DU FAYOUM EN DU LABYBINTHE, De Terhandeling van ons medelid, Dr. Plegte, in de af- deelingsvergaderiug van 10 December j.l., voor een aanzielek aantal opgekomen leden voorgedragen, had, voor zooveel de tgd het toeliet, ook aanleiding tot bespreking gegeven, was voor de Verslagen en Mededeelingen beschikbaar gesteld, en door de vergadering met ingenomenheid voor die besstemming aangenomen. Toen evenwel bleek, dat de platen, die bem den tekst niet gemist konden worden, voor het octavo-formaat der Verslagen en Mededeelingen te talgk en te groot in omvang waren, werden het wenschelgk geacht, aan het vrg uitgebreide stak voor uitgaaf in de Verhandelingen der Afdeeling eene besstemming toe te kennen en moest, om aan het voorschrift van § 6 van het Reglement van Orde te voldoen, eene Commissie tot het uitbrengen van een verslag benoemd worden. De Commissie acht het onnoodig, daar de verhandeling in haar geheel aan de leden voorgedragen Werd, in begnenden te treden omtrent haren inhoud, dien zg als genoegzaam begend kan onderstellen. Zn meent daarom te kunnen volstån met de korte vermeldung, dat de spreker drie Papyrustekstea tot een onderwerp van zijn opzettelg onderzook onderzook, yan welke twee reeds eenigen tgd geleden door wglen Mariette in het licht gegen zijn; yan den derden tekst, welks tegenwoordige yerblgfplaats thans niet met zekerheid bekend is, yerkre, hg en afschrift door Pro£. Eisenlohr genomen, naar een ander, dat door wglen den heer A. C. Harris in 1859 yan het oor-spronkelgk, toen bg den, sedert oyerleden heer Wood in Upper-Egypte berustende, yeryaardigd was. Van die drie teksten, die te zaam een geheel geyormd hebben, waaraan nog slechts een gering gedeelte ontbreekt, gefegt de heer Plegie Eene uityerige beschrängig, met yerklaring yan den inhoud, naar aanleiding yan de hieroglyphische yoorstellingen en de haar begeleidende bgschriften en yerdere teksten. Het geheel beyat eenmaal zoo bloeiende gewest yan Oud-Egypte, dat aan het «Groote Meer»', het zoogenaamde »Meer »Meer »Meer»", zgnen, thans nog in dien yan »het Faioem** bewaard gebleyen naam ontleende. Yan dat meer wordt een afbeelding gegeyen, met anwgzing yan de yerschillende Proyince of Nomoi yan Egypte, die in de onderscheidene afdeelingen yan het Faioem yert^enwoordigd waren en in die afdeelingen de tempels hadden yoor de goden, aan welke zg bg yoorkeur hare yer erking wgdden. De goden yan Egipte begeyen z ich naar die tempels om daar eenigen tgd te yerwglen; zg komen in een yaartuig, aangeyoerd met het water yan den Ngl, wanneer die in den tgd der oyerstrooming, door de kanalen zgne wateren ook an het groote meer doet toeyloeien. Aan dit bezoek paart zich dat yan den zonnegod zelyen, die, door zgne komst, zijn en yruchtbaarheid aan het gewest, eyenals aan het gsmsehe Egypte, aanbrengt. Ook het beremde Labyrinth en de yerdere bouwwerken, waaraan het eenmaal zoo rgke en aanzielgke gewest grootenden zgne yermaardheid dank mocht weten, worden uit-yoerig, en met aanyoering yan de berichten der oude schrg-yer» besproken, met een onderzoek naar de mindere of meer* (212) Dere waarsch^'nl^kheid, dat de ligging dier bouwwerken, door latere onderzoek en, ook die van den laatsten tgd, aangewezen is en hunne overblgfselen teruggevonden zgn. Spreker komt tot de volgende besluiten: 1^. dat de drie papyrussen bg elkander behooren en achterreenvolgend behandelen het Faioem met zgne 24 Nomoi; het Moeris*meer, het Labyrinth en Grocodilopolis; 2^. dat het Moeris-meer is het thans genoemde Birket-el-Eero En dat de eigenlgke plaats en de overblgfselen van het Labyrinth en de daarbg behoorende pyramide vermoedelgk nog gevonden moeten worden; 4. dat de tot nog toe bekend gemaakte kaarten van het Faioem, vergeleken met de laatste, die wg aan Gr. Schwein-furth danken, niet genoeg vertrouwbare bronnen zgn. Tegen de uitkomsten van des sprekers onderzoek heeft de commission geene aanmerking. Over het algemeen vereenigt zg zich gaarne daarmede, doch eenigszins met voorbehoud, voorzoover het de ligging betreft van het Labyrinth en de pyramide van den oudsten koning, Amenemha III van het YTTfi Vorstenhuis, die als stichter en eenigermate als de scheper van het Faioem en de groote werken van het Moeris-meer, met de derwaarts Leidende toe- ën afvoerkanalen, door Lepsius wordt aangenomen en wiens naam op de onderstelde overblgfels dier gebouwen bewaard is gebleven. N(^ meent de Commissie een paar opmerkingen en bedenkingen aan de nadere overweg van haar geacht me-delid, den schrgver, te mogen onderwerpen. Op blz. 22 is volgens hem, «Osiris, de weldadige zich »ontwikkelende natur, de vrachtbare Ngl, het rijpende »graan, de vruchtbare akker"; op blz. 81 lezen wg, dat de »weldadige breede stroom (dus de Ngl) wordt voorge- »steld door de koe Mehur, die tusschen hare hoornen de »verjongde natur, de pas geboren zon^ Horus, draagt". Verder: »het been van het kind is hier een riviertak, een »doel vc^n de overstrooming, die over de andere riviertakken »of twee zgkanalen (de boenen van Osiris) zich uitstarekt) »daardoor ontvangt Osiris een blgvend bestaan, hier de »de vruchtdragende aarde.*' Wellicht werd de meeniug van den schrgver niet juist begrepen, maar de Nijl kan hier alleen en bg uitsluiting als* Osiris worden * Opgevat, die door zgne overstrooniing aan de narde, Isis, vruchtbaarheid aanvoert. De Ngl-Osiris, is de ooorzaak vau de vruchtbaarheid en van de vruchten, die de aarde levert; maar de vruchten zelve worden door Osiris niet vertegenwoordigd; Osiris is niet de akker of de aarde, maar hg is de kracht, die den akker of de aarde vruchten doet dragen. De koe Mehur, eene voorstelling van de godin Hathor, en als zoodanig ook met Isis in betrekking komende, kan moeielgk als den Nijl voorstellende aaugenomen worden. Uit haar wordt de verjongde Horus herboren, die als zonne-god, als Ra, leven, groei en vruchtbaarheid aanbrengt, en in die opvatting is aan haar, aan Hathor-Mehur, ook de vruchtbaarheid te dankeu; maar de Ngl kan n Let goedschiks door haar worden voorgesteld. Op blz. 32 wordt gezegd, dat in Mendes eene vereenig ged voor de zielen of geesten bestond, de levende zielen genoemd. "Zg" (de vereenig?) was de levende zielen van Ra als dubbel geest, vereerd in den tempel der zielen, van den scheidsrechter der twee goden. Set en Horus' Die in Mendes gevestigde vereenig voor de zielen, en tempel der zielen schgnen nog wel eenige nadere toe, lichtig te vorderen. Te Mendes werd vooral de god met de vier raraskoppen, Num, Chumis, Num-Ra, Amen-Ra, Num en Amon vereenzelvigd met Ra vereerd. Volgens Champion in zgn Pantheon Egyptien, als de oorsprong en de bewegig gevende aan de vier elementen, waaruit dege schapen wereld is zamengesteld, of de groote ziel, Die in haar zeliegen de vier goden: Pliré, Sooe, Tmoe en Osiris omvat, hetgegen in hoofdzaak bevestigenden nader verklaard wordt door teksten, die Brugsch gevonden en in het Zeitschrift Äeg. Sprache van 1868 S. 122 en 1871, S. 81 flf. Ophelaar gemaakt heeft. Volgens Plegte zelven in zgn werk Chapitres Supplémentaires du Livre des Morts, p. 62. IS de god met de vier ramshöden »de ziel der vier winden, »de god der vier windstreken." Moeten wg nu bier als en der voorname goden van den tempel in Mendes, behalve den ZOO even bedelden, ook uog eenen anderen aannemen, die als de levende ziel van ßa, als »dubbelgeest inden tempel der zielen" vereerd werd? Op biz. 4] leest men met betrekking tot den naam van Sechem, den Egyptischen naam van de hoofdstad van den Letopolitischen Nomos (niet »de hoofdstad van Letopolitischen Nomos) denkelgk eene schrgffout: »Hier werd Horus in den vorm »van eenen leeuw vereerd." De naam schgnt als zoodanig Leto te heb. Beklonen. Leto me met hier niet de Grieksche Latona, maar de Grieksche Apollo zgn, die dikwgls Laioius wordt genoemd, naar zgue moeder Leto of Latona. Aatoif Arftovq is bg de Grieksche schrgvers de moeder van Apollo, die naar haar den bguaam van Arftiótoqf Arftiótoqf Arftiótoqf voert. Waarschgnlgk was de meening van den schrgver dat Leto in den Griekschen naam van Letopolis, in verband stond met Leto ontleenden bgnaam van Apollo. In een aekekening biz. 66 acht de schröder het verkeerd den naam van Minos, een man en nog wel een' stauru8 met een' der vormen van Hathor in verband te bren- gen". Is werkelgk zulk een verband voorgesteld? Of de legende van den Minotaurus in het Labyrinth op Greta, met het Aegyptische labyrinth in betrekking staat, zou bij nader opzettelg onderzoek kunnen blgken, en mag mogelgk geacht worden; maar dan op andere gronden, dan die door den schröder worden aangevoerd. De in Heliopolis vereerde Stier in de Egyptische teksten oea meb of Mbb-oer  JUer, werde hg in het Doodenboek, hoofdst. 99, rèel 156, voorkomt, voor dezelfde als de Mnevis gehouden. Inden Demotischen tekst van het Decreet van Canopus komt het Egyptische hvn, mik voor, waar de Grieksche tekst Mvffvios. (â16) Heft, bg Diodoiis MvBviq, dat, met weglating van den Qrieksche bekst, en daarin den ouden Egypti-schen naam van den Stier, die in den Mnevia der Grieksche Bchrgvers tot ons is overgebracht. Champollion geeft iu zgn Pantheon, naar een oorspronkelk in het Museum te Turyn een afbeelding van den Stier, met zgnen naam in hiêro-glyphen, Mëna: daarmede wordt het rechtstreeksche verband en de afkomst van het Grieksche en het Egyptische woord wel genoegzaam buiten twigfel gesteld. De geachtte schröpfte zal, voorzoover hg dit noodig rekent, beg de vergelgking van de drukproeven, of bg eene laatste overlezing van zgne verhandeling, de bovenstaande opmerkingen wel iu nadere overweging willen nemen; in ieder geval er zich door overtuigd houden, dat de Commissie met aandacht en belangstelling van zgn belanggk vertoog nader kennis genomen heeft. Zg acht de verhandeling in ieder opzicht geschikt, om in de werken van de Akademie-afdeeling opge nomen te worden. Leiden, 8 Januari 1884. G. LEEMANS. C. P. TIELE. OVER DE VERKEERDE VOORSTELLING, WELKE MELIS STOKES ONS GEEFT VAK DEK STRIUD VAN GRAAF DIRK 10 m 1018. BUDRAGS VAS W. G. BRILL. De bedelde voorstelling geeft Melis Stoke in BUDRAGS VAS W. G. BRILL. De bedelde voorstelling geeft Melis Stoke in BUDRAGS VAS W. G. BRILL. De bedelde voorstelling geeft Melis Stoke in BUDRAGS VAS W. G. BRILL. De bedelde voorstelling geeft Melis Stoke in BUDRAGS VAS W. G. BRILL. De bedelde voorstelling geeft Melis Stoke in BUDRAGS VAS W. G. BRILL. De bedelde voorstelling geeft Melis Stoke in BUDRAGS VAS W. G. BRILL. De bedelde voorstelling geeft Melis Stoke in BUDRAGS VAS W. G. BRILL. De bedelde voorstelling geeft Melis Stoke in BUDRAGS VAS W. G. BRILL. De bedelde voorstelling geeft Melis Stoke in BUDRAGS VAS W. G. BRILL. De bedelde voorstelling geeft Melis Stoke in BUDRAGS Zgn rgm- kroniek, het Eerste Boek, vers 1005 en volgende: Als men schreef ons heren jaer Dnsent achtien, was torloghe zwaer Yan den grave Diderike Op de Yresen ghemeenlike. Want om sjjns vader doot hi quam Op hem zwaerlike ende gram; Ende hem wort thelpe des ghelike Ghesent van Eeiser Heinrike Een hertoghe, de Godewaert hiet. Maer dat en diedde algader niet: Want een laut quam, menne weet Wanen dat het quam ghereet: Die stemme riep: vliet, heren, vliet I Wonder groot is daer ghesciet: Want der Vresen meueghe clene Sloech daer meneghen ghemene, Ende al there wort ondaen Entie hertoghe wort ghevaen. (2ii) Wg zien het. Melis Stoke stelt de zaak dus voor, alsof des Keizers leger den Oraaf ter hnlp her Waarts gezonden ware, en als hadde deze derhalve in de nederlaag gedeeld. Zoo nu gaat de roem eener overwinning verloren, die Hollands zelfstandigheid gevestigd heeft. De andere Nederlandsche bronnen geven, op eene uitzon- dering na (van het Ghronicon Egmondanum), geene andere voorstelling. Sedert een nauwlettender onderzook op de overgeleverde berichten werd toegepast, heben onze geschiedkundigen, te beginnen met Arnold Bucbel, kennen van buiten-landsche schröpf, nagenoeg tägen oder der gebeurtenis, an het bericht van Melis Stoke en van onze andere kroinekschröpf geen gewicht gehecht, en wordt de strgd algemeen dus verhaild: Dirk III, wegens de heffing van een' tödte Dordrecht door den bisschop Adelbold van Utrecht begnad, gaat zich rechtvaardigen bevindt. Zun betoog baat niet: intéteel de Keizer zendt Godfried, hertog van Neder-Lotharingen, met een executie-armée om den Graaf te strafen en, door Dordrecht te slechten, zun bedrg te verigdelen. Aanvankel beha alt Dirk eenig voordeel ten koste van Adelbold; doch nu vereenigen zich tegen hem vier kerk-voogden, de aartsbisschop van Keulen, de bisschoppen van Trier, van Kamerjk en van Luik Bg Dordrecht gedeeltelgk entschept, wordt het leger het slachtoffer van zijn eigen krggslist; een panische schrik bevangt de benden: een groote stem in de lucht, roepende: vlucht, beeren, vlucht! maakt de nederlaag volkomen. Diesvolgens heeft Dirk, in plaats van, nevens's Keizers vertegenwoordiger, met de verbonden kerkvoogden vereenigd, verslagen te zyn, een schitterende overwinning behaald, waarvan de wereld als van een wonder gewaagde, en die als een Godsoordeel werd aangemerkt. Opmerkelijk is het, ho de Klerck van de Lage Lauden de zaak juist omkeert en de nederlaag wil beschouwd hebben als een beschikking Gods ter verootmoediging van den Graaf, opdat hg zich niet mocht verheffen, en God voor allen voorspoed loven en dan- ken mocht. Ja, om QoiB toorn, is die nederlaag gebleken, te verzoenen, zou Dirk den tocht naar het Heilige land hebben ondernomen! Dos is bg dezen kroniekschrgver al-thans de herinnering bewaard van de opvat Ting der geheurtenen als een uitwerksel van Gods tusschenkomst. Ook bg Beka in zgne kroniek over de ütrecläsche bisschoppen, hoezeer ook hg den Hertog onzen Graaf te hulp laat komen, vindt men sporen van de ware toedracht. Immers vermeldt hg, hoezeer in een ander verband, het sneuvelen aan's bis-schops zgde van graven en geestelgken, en gewaagt hg van een onheil, door eene groote staartster voorspeld. Maar is Melis Stoke's voorstelling niet veel waarschgnlg-ker, dan het verhaal, thans algemeen als waar aangenomen? Immers wekt dit het vermoeden van tot grootmaking van Holland verdicht te zgn. Last ons ter beantwoording dezer vraag de bronnen na-gaan, waaruit de gebeurtenis gekend wordt. Het bericht, gelgk wij het daar in groote trekken mededeelden, wordt door tgdgenooten gegeven en wel juist van de zgde dergen, die de nederlaag geleden hebben, welke door hen ten volle wordt erkend. De getuigen namelgk zgn: Sigebert van Gembloux ; Baldricus, auteur van het Gbronicon episco-porum Gameracensium ; Alpertus, de diversitate tempornm, die in de nederlaag uitdrukkelgk een Godsoordeel ziet en het een ongehoord mirakel acht, dat zooveel dappere helden zich door de Friezen lieten doodslaan, als steenen beiden, zonder zich te verdedigen. Voorts Ditmarus, bisschop van Merseburg, in wiens uitdrukkingen wg nog het vooroordeel en de staats kundige hartstocht van den tgd hooren klinken, waar hg Graaf Dirk in£austum autistis Ultrajectini satel-litem, dat is oproerig vasal van den bisschop vau Utrecht, en het «eiland", waar de nederlaag voorviel, vloekt, als David bet gebergte Gilboa, waar Saul en Jonathan gevallen waren. Eiudelgk. AuseU mus, de voortzetter van Sigebert en schrgver van de Levens der bisschoppen van Luik. Wanneer derhalve de ware toedracht der zaak onomstochen vast staat, boe kan Melis Stoke aan eene voorstelling gekommen zgn? Dat Bekan het rechte niet geweten heeft, laat zich lichter verklaaren: immer vergat men aan het hof van den Bisschop gaarne de zegepraal van den Holland, en kon men die in eene nederlai^ verkeeren, des te beter Maar Melis Stoke, hoe kwam hg dus te dwalen, en dat daar hg, de plaat van het chromcan Egmondanum voor zich had, die, nagenoeg gelgkluidend met Sigeberts woorden, ons het volgende te lezen geeft : Theodorico comité, filio Arnolfi, debellante Fersen in vindicta patris sui ab eis occisi, Godefridus Duz ad eum deb ellandum mittitur, et repente vox unde emissa nescitur, fugite, fugitel et a paucis Fresonibus multi per- eunt-. Dux vero captus est. — Hier krggen wg de voor- stelling, dat de Keizer, en dit is niet strgdig met de waar- heid, den Graaf niet gegund heeft de Friezen te tuchtigen: dat achtte de Keizer zgne en, nog nader, Adelbold van Utrechts zaak en taak. — Doch wg vragen op nieuw : hoe kon Me- lis Stoke die plaats uit het Ghronicon, waar toch duidelgk geschreven staat, dat de Graaf door den Hertog beoorloogd is geworden, zoo gansch en al misduiden? Kluit meent, dat hg deze plaats w^ens de kortheid verkeerd verstaan heeft, en Huydeoper zegt niets meer, dan dat de kroniekschrgver »hier gansch van den weg*' was Maar daarmede is de zaak niet opgehelderd, te minder omdat die andere Nederlandsche auteurs hetzelfde valsche bericht geven. Mgns bedunkens het er wel de de voor gehouden, dat de Herr John de hulp is gekommen tegen de Friezen. Maar hoe dat te verklaren? Niemand kan zgne liefde voor Holland in twgfel trekken. Ook is, om de oplossing der vraag te vinden, de zaak hooger op te halen. De Bekker, en met hen de bisschop van Utrecht, beschouwden onzen Graaf als een hoofd van Friezen, ja, als opvolger der oude heidensche koningen van dat volk Baldricus zegt van hem, dat hg een deel van de monarchie van Friesland bezat. Wel hadden, zät hg verder, Friezen zgnen vader om het leven gebracht en was hg deswege, die Friezen niet vertrouwend, naar Mereweda geweken; maar desniettenstaande was hg een vorst in en van Friesland. Zop (220) Beet big dan Comes Fresouiae bg Sigebert. Geen' anderen titel Yoert hg in eene oorkonde vau Mein werk, bisschop van Munster, in 1024, en bij Ansel mus in zgne historiae Liedienses. Deze zegt van hem: bellum et seditionibus regnem zagitabat Galliae. Dat is van het Frankenregel, et quietem perturbabat Serenitatis imperatoriae, dat is van zgne Doorluchtigheid den Keizer. Ei us audaciam cum publico detrimento regni non est passus imperator Henricus diutiusbacchari. — Bg Emo en Menko worden, waar die schrg vers van hunne landgenooten als ten kruistocht gevaren, gewagen, end der benaming Friezen, de Hollanders mede begrepen, en de Vlaamscbe Robert krggt, als gehuwd met de gravin van Holland en als voogd van Holland en van den erfprins van dit graafschap, de benaming de Fries. En inderdaad de graven, later van Holland geheeten, zeiten op oorspronkelijk Frieschen bodem en waren waar-schgnlgk van een Friesch geslacht; maar om als vorsten in de Christenheid en in het Regisverband erkend te worden, stelden zich ten taak de rijksorde en het leenstelsel in hun gebied te vestigen en uit te breiden. De West-Friezen en Kenuemers, om van de nimmer bedwongen andere Frieszen niet te spreken, verzetten zich daartegen, zich op bul en brieven van Earel den Groote, waarbg hun het karakter van rgksonmiddelbaren zou verleend zgn, beroepende. Van-daar de strgd van Ärnoud en van zgnen zoon Dirk III tegen hen. Dezelfde Dirk UI nu achtte zich bevoegd en sterk genoeg om die taak door te zetten, en ze zich door geen' Gegenständigkeit, während der gelegenheit, uit de handelte längere Zeiten neuen. Als stelde de bisschop van Utrecht andere graven ophet betwist gebieden, en als had der Keiser zelf, teneinde Dirk III alle voorwendsel om de Friezen te bedwingen, wollen benen, door zelf een kruistocht tegen hen uit te rusten, onze Graaf bleef trachten hen tot onderwerping an zijn bewindte noodzaken. — Lotharius, koning van Frankrijk, afstamling van Karel den Groote, had aan een' vorigen Dirk den titel graaf toegekend; ja een nog vroegere Dirk had aan Karel den Eenvoudige landgoederen opgedragen en van dezen Karolinger in leen bekommen. Zoo hadden die graven eenen Bet Karolingische stamhuis, noch een bisschop van Utrecht, noch een Uuitsch koning uit den later aan het bewind gekommen Saksischen Stam iets had iu te brengen, of het moest geweld zgn. Ten einde zich als handhaver en nitbreider des Bgks te laten gelden, zgne zelfstandigheid te staven en zich met de vereischte middelen toe te rusten, hief Dirk een' tol te Dor-drecht. Maar juist dit duldde de bisschop van Utrecht niet. Hg rekende Friesland, ook dat deel, waar's Graven gezag zich deed gelden, tot zgne diocese, en begreep aldaar zoo-wel het wereldlgk als het geestelgk gezag te moeten uit-oefenen. Of had Otto I aan de Kerk van Utrecht, omstreelcs het midden der tiende eeuw, niet de voordeelen van munt, tol en schatting tot aan dé zee en op de eilanden geschonken? Moest de rgksorde over het geheele Friesche volk worden uitgebreid, en de grenzen van het Bgk naar deze zgJe worden uit. gezet, zoo zou de bisschop van Utrecht, gesteid door zguen metropolitaan, zich van die taak wel kwgt. Had onze Dirk, evenals zekere Dirk Bavo, eene aanstelling van den bisschop willen aanstellen, dan zou men elkander wel hebben kunnen verstaan; doch juist dat wilde onze Graaf niet. Maar toch, de Friezen waren, zoo als men sprak, een gens aspera, dura et molesta; was dan een prinsje, tot een nog eng gebied beperkt, tot een zoo zwaar en veelomvattend werk bekwaam? Buitendien hg was zelf niet anders dan een Fries, een aanvoerder, zooals Alpertus zegt, van praedo-nes. Zgne aanmatiging moest eerst gestraft, en s bisschops recht tegen die inbreuk hersteld worden, zou Friesland een-maal volkomen aan de orde des Bgks onderworpen worden. 