Corporate financial management
Soengei Slan, distrikt op de Westkust van bet eiland Bianka. Vroeger beettc bet Banka Kota, naar de toenmalige boofdplaats, die sedert een 20tal jaren naar Soengei Slan Terplaatst is. Het bevat vele bosscben, waarin goed bout, gescbikt voor meubelen, wordt ge- vonden. Aan den voet van bet Permissang- gebergte liggen wanne bronuen. De opbrengst van tin wordt berekend jaarlijks 8,000 pikols te bedragen. Bit distrikt is in de volgende afdeelingen gesplitst: Soengei Slan (met 2 dor- pen, bewoond door 1,681 zielen, uamdijk 671 Bankanezen, 73 Maleijers en 837 ChiDezen), Ajer Angat, Permissang, Pinjampan, Ealar, Pring en Malik, welke te zamen 51 dorpen bevatten, bewoond door 4,225 zielen, als 3,^S9 Bankanezen, 99 Maleijers en 837 ChinezeD. De rivier van Soengei Slan valt bij de Nangka- eilanden in zee. De boofdplaats, ook Soengei Slan of Pangkal Slan gebeeten, ligt aan de ge- lijknamige rivier, en is de verblijfplaats Tan den Administrateur en eenen Luitenant dcr Chinezen. £r is eene redoute van palissaden, met eene bezetting van 30 man. De schepen, die deze plaats aandoen, bebben eene veiL'ge reede tusscben de kust en de Nangka-eilanden. Soengei Tabir, dorp op Sumatra's Oost- kust, rijk Djambi, waar zicb tegenwoordig de ex-Sultan opboudt. Soengei Talang, vallei op Sumatra, re- sidentie Padangscbe Bovenlanden, distrikt Ala- ban Pandjang, aan den voet van den berg Sikka. Zij is ongeveer 300 Bijnlandscbe voe- ten diep en heeft een steilen bergwand. £r wordt looderts gevonden. De bewoners hou- den zicb met de goudwasscberij onledig. Soengei Talang, dorp op Sumatra, re- sidentie Padang, distrikt Troesan, in bet Zuid- Westen. Soengei Talang, dorp op Sumatra, re- sidentie Padangscbe Bovenlanden, L Kota's. Soengei Taman, dorp op Sumatra, resi- dentie Padang, distrikt Amping Para. Soengei Tarap, dorp op Sumatra, resi- dentie Padangscbe Bovenlanden, afdeeling Ta- nab Datar, 1600 Rijulandscbe voeten bo- ven de zee gelegen. Het was weleer een der drie voornaamste dorpen van Menacgkabo en de zetel van eenen Vorst, en is nog een der welvarendste dorpen van bet landscbap. Er liggen vele viscbvijvers en er is eene markt, op welke twee booge vijgenboomen prijken. Soengei Taras, drie dorpen op Sumatra, residentie Padangscbe Bovenlanden, landscliap- pen Bondjol, der III en der VIII Kota's, Soengei Taro, dorp op Sumatra, residen- tie Padangscbe Bovenlanden, landscbap Tanah Datar. Soengei Tatas, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, distrikt Poeloe Petak. Soengei Tawar, dorp op Java, residentie Batavia, Ooster Kwartier, bij bet strand, tus- scben de rivieren Kratan en Maroenda. Soengei Tenang, landscbap op Sumatra, flO. 891 in het Zuid-Westen van het rijk Djambi, tus- 8chen 2^ en 3** Z. £r. Het staat onder eenen fanghan^ die Begenten onder zich heeft. £r Tcrheffen zich in dit landschap vele bergen, die digt begroeid ziju, en waartusschen vnicht- bare valleijen liggen, die rijst, Turkscbe tarwe, tabak, suikerriet en pataten oplevereu. Soengei Tengah, dorp in Borneo's Wes- terafdeelingy rijk Matan, aan de rivier Pawan. Soengei Tengap, dorp op Borneo's Noord- Oostkust, landstreek Tidoeng, op den regter oever der Sekattakb Boedji. Het ia de woon- jilaats Tan eenen der Fangerafis van de Ti- doengs en bevat 7 van sievige palissaden Toorziene huizen. Soengei Tengapan, dorp in Borneo's Westerafdeeling, riik !:^ambas, landschap Sepang. Soengei Tiang, dorp op Borneo's Noord- Oostkuaty iandstreek Berou, aan de rivier Kelai. Soengei Tiban, dorp op het eiland Bat- tam, residentie Biouw. Soengei Timbara, dorp op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlanden, distrikt BoudjoL Soengei Tinggi, dorp op Sumatra, resi- dentie Padangsche Bovenlanden, XllI Kota's, op den berg Talang. Soengei Tinsak, dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, aan de Riam Kiwa. Soengei Ijoepa, dorp op Sumatra, resi- dentie Padang, distrikt Kajoe Tanam. Soengei Toenoe, distrikt op Sumatra, residentie Padang, grenzende ten VVesten aan zee, ten Noorden en Oosten aan Palangai, en ten Zuiden aan Poengasan. De hoofdplaats b Boekaras. Soengei Toewah, dorp op Sumatra, re- sidentie Padangsche Bovenlanden, landschap Agam. Soengei Toewan, berg en dorp op Su- matra, residentie Padangsche Bovenlanden, af- deeling L Kota's, op de oostelijke grens van het distrikt Taram. De berg is eene voort- zetting van het gebergte van Sirih Lama en verheft zich tot eene hoogte van 2,000 Eijn- hmdsche voeten. Soengei Toti, twee dorpen op Sumatra, adsistent-residentie Benkoelen, distrikt Taloe. Soengei Trassik, dorp in Borneo's Wes- terafdeeling, rijk Sambas, landschap Sepang. Soengei Tring, dorp op het eiland Bat- tarn, residentie Biouw. Soengei Trees, dorp op het eiland Ba- wean, distrikt W^tan Negeri, eenzaam in het gebeigte gelegeu. De grond is zeer geschikt voor ko'Bjkultuur en het kweeken van groen- ten, doch de bevolking maakt bier weinig werk van. In de omstreken vindt men de beste nWA-bladeren van het geheele eiland. Soengei Waras, dorp op Sumatra, resi- dentie Palembang, afdeeling Moesi Oeloe, aan den linker-oever der Moesi, dat uit 80 wo- ningen en eene paseiban bestaat. Soengei Waras, dorp op Java, residen- tie Japara, distrikt Pati, bij de zuidelijke grens. Soengei Waras, dorp op Java, residen- tie Rembang, afdeeling Toeban, in het Zuid- Westen van het distrikt B.engel. Soenghal, dorp op Sumatra's Oostkust, aan beide zijden der Boeloe Tjina-rivier. Het is eene voorname handelsplaats, hoezeer de rivier bier voor praauwen niet bevaarbaar is. Soengian, zie: Dwars-in-den-Weg. Soengian, dorp op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlanden, distrikt Tiga Loerab. Soengil, kaap op bet eiland 6root-£ei. Soengingan, dorp op Java, residentie Soe- rakarta, afdeeling Padjang, distrikt Bojolali. Soengkei, rivier op Sumatra, in de Lam- pongs, distrikt Toelang Bawang. Zij «ntspringt op den berg Abong en vloeit voorbij eenige dorpen, om zich bij Negri Oedjong Karang mot de Rarem te vercenigen, en neemt alsdan den naam van Wai Kiri aan. De riviertjes door haar opgenomen zijn: de Baroe, Toeba, Toe- lang Mas, Meloengoen en Pagagalis regts, en de Toelang Boeloe en Toelang Boejot links. De Soengkei wordt eerst van Toelang Bawang af bevaarbaar voor praauwen van 1 a 2 kojangs. In de Oostmoesson heeft zij dikwijls zeer wei- nig water. Het terrein langs hare oevers wordt voor het vruchtbaarste gedeelte van bet dis- trikt gehouden. De oevers zijn boog en ver- beffen zich verder op zelfs tot heuvels. Aan de Soengkei zijn twaalf dorpen gelegen, die grootendeels sedert 1818 berbouwd zijn, daar de geheele streek omtrent drie jaren te voren geheel verwoest werd op bevel van den Sultan van, Palembang, die in zijn belang de bevolkiug wilde noodzaken zich in de slecht bevolkte landen aan het bovendeel der Kom- mcring neder te zetten. Soengkei, rivier op het eiland Banka, in het Westen van het distrikt Muntok. Soengkei, kampong in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, Noord-Oost van Bandjermasin, aan de rivier Hallalak, landschap Moening, die in November 1859 door de onzen is ver- woest. Een gelijknamige waterval ligt in de rivier Katingan, 302 80. Soengkeiy twee dorpen op Suma'ra, resl- dentie Padasg, distrikten Fau en Ajer AdjL Soengkei Ballak en-Loenak, twee ri- yiereD op Sumatra, in de Lampongsche dis- trikten, die iiaren oorsprong hebben in de ber- gen van Bandjermasin, aan den linker oever der Besai gelegen. Soengki, rivier in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, landstreek Tanah Boemboe, rijkje Tjantoeng. Soengkia, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, afdeeling Manna, aan de rivier Benkenang. Soengkoelirang, dorp op Borneo's Oost- kust, rijk Koetei. Soengkoeng, dorp in Borneo's Westeraf- deeling, rijk Sangouw, waarbij yogelnestklip- pen, die veel opleveren, gelegen sijn. Soengkoepy dorp in Borneo's Zuid- en Oosterafdeeling, rijkje Kota Waringin, aan den regter oever der Boeliek, bewoond door 90 Dajaks (1853). Soengkoep (T}ftzi<ii-)» oudkeden op Java, residentie Kediri, bestaande in eenen ingestor- ten tempel, die, behalve het front, waarvan nog een gedeelte is staande geblevcn, in een puinhoop is veranderd, en nog een geheel on- beschadigd beeld. Soengkoeri rivier op Java, residentie Ma- dioeu, in het Westen van het distrikt Soe- morotto. Soengloegy dorp op Java, residentie Djok- djokarta, afdeeling Goenong Kidool, distrikt Semanoe. Soengo, dorp op Java, residentie en re- gentschap Madioen, distrikt Kanigoro, in het Oosten. Soengoan, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- . terafdeeling, landstreek Tanah Boemboe, rijkje Menoenggoel, bewoond door Dajaks. Soengsang, naam der monding van de rivier Moesi, op Sumatra's Oostkust, residen- tie Falembang. Aan deze rivier ligt een ge- lijkuamig dorp, op hooge palen gebouwd, dat door visschers bewoond is en waar een Hcofd woont, dat voor loodsen naar Falembang zorgt. Soeng^ng, eilandje in de beneden* rivier der Barito of Bandjermasin, in Bomeo^s Znid- en Oosterafdeeling. Soengsang, riviertje op Sumatra, in de Lampongsche distrikten, in het Westen van de afdeeling Toelaug Bawang. Het valt in de rivier Tahami. Soengsat, rivier op Java, residentie Fa- soeroewan, afdeeling Malang, distrikt Gondang Legi. Soengsingy berg op Java, adBistent-resi- dentie Buitenzorg, distrikt Tjibaroesa. Soenian, dorp op Java, residentie Japaia, afdeeling Djawana, distrikt Mergotoeho. Soenin, dorp in Borneo's Westerafdeeling, in het Noord-Oosteu van het rijk Matan. Soenjabring, dorp op Sumatra, adsistent- residentie Benkoelen, afdeeling Lais, aan de rivier Fadang. Soenja Keneng, berg op Java, residentie Freanger Eegentschappen, tusschen den Seda- ratoe en den top Ged6. Soenja Wenang, voormalig distrikt op Java, residentie Freanger Begeutschappen, af- deeling Tjiandjor, dat later bij an^ere distrik- ten is ingedeeld. Soenkap, dorp op het eiland Banka, dis- trikt Fangkal Finang. Soenkar (Batoe-), zie: Capellen (Van der). Soenkei, zie: Soengkei. Soenko, dorp op Java, residentie Soera- karta, 3574 P^ ^^^^ Soerakarta. Soenkoel, dorp in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, aan de rivier Kapoeas Moeroeng, in de Groote en Kleine Dajak. Soenoen Djawa, vulkaan op Celebes, residentie Maniido, in de Minahassa, afdeeling Belang. Soenoery berg en rivier op Sumatra, ad- sistent-residentie Benkoelen, afdeeling Omme- landen van Benkoelen. De rivier vloeit in de Konkei. Soenoer, landschap op Sumatra, residentie Fadang, met 800 inwoners. Soenoer, kaap op het eiland Banka, aan de Noord-Westzijde van het distrikt Soengei Leat, in de Klabat-baai. Soenoety rivier in Borneo's Zuid- en Oos- terafdeeling, welke in de Femboeang-rivier valt. Soeno-tingg^y dorp op Sumatra, adsistent- rcsidentie Benkoelen, distrikt Taloe. Boenouw, rivier op Borneo's Oostkust, in het Westen van het rijk Koetei. Zij valt in de Lawah. Soenpoer, zie: So em poor. Soensangy zie: Soengsang. Soentri, dorp op Java, residentie en re- gentschap Rembang, distrikt Famottan* Soeo, distrikt op Sumatra, adsiatent-resi- dentie Benkoelen, in het Oosten van de afdee- ling Kroe. Soeokh (Moewara-), zie: Selembatoe. Soepa, landschap, baai en hoofddorp op Celebes' Westkust, in het Zuid- Westen van het rijk Adja Tamparang, De baai hecfit 5, 6 80. 898 en 7 rademen zandgrond, welke diepten bij de kusten afiiemen, waar de bodem vuil en klippig is, Zij biedt eene veilige anker- plaats voor schepen aan en verdient de voor- kenr boren die van Parre Parre, indien men zich iiier eenigen tijd moet ophonden. Op het Groot Hartenbeesten*eiiand of Kambiug in dese baai kan men goed drinkwater uit een put Terkrijgeu. Soepajang, distrikt op Sumatra, residen- tie Padang9che fiovenlanden, afdeeling XIII Kota's. Het staat met Siroekan onder eenen Opziencr der kultures van de 2de klasse. Dit distrikt grenst ten Westen aan het distrikt XIII Kota's, ten Zoiden en Oosten aan de III Kota's. Het is bijzonder rijk aan goud, daar gebeel het snid-oostelijke gedeelte met goudmijnen bedekt is. Men telt in Soepajang 158 mijnen en eTeu zoo ?eel wasscherijen. Het goudwas9chen geschiedt door vrouwen. De jaarlijksche opbrengst aan goud wordt geschat op 300 thails. Het gelijknamige hoofddorp Hgt op 11 palen ran SoUok. Soepandjang, zie: Sepandjang. Soepan Koein, zoate bron in Borneo's Zaid- en Oosterafdeelicg, afdeeling Doeson en Bekompai, distrikt Pakoe. Soepaty rivier en groot dorp op Sumatra, residentie Palembang. Het dorp ligt aan de rivier Banjoe Asin en werd omstreeks 1840 door zeeroovers yan Lingga uitgeplunderd. Soeperwangy dorp op Sumatra, residentie Padangsche Bovenlanden, XII Kota's. Soepoe, dorp op Celebes' Westkust, afdee- lisg Sandjai, distrikt Boelo Boelo, met 7 hui- zen en 79 zielen (1861). Er groeit een weiuig koffij. Soera, berg op Java, residentie Preanger Regentschappen, afdeeling Tjiandjor, distrikt Palaboean. So6ra» dorp op Java, residentie en r^ent- 8chap Cheribon, distrikt Ploembon. Soera, dorp op Sumatra, in deLampong- 8che distrikten, distrikt Toelong Amman. Soerabaja, residentie op Java, ten Noor- den en ten Westen gelegen aan de Java-zee en de straat van Madura, terwijl zij ten Oos- ten en ten Zniden grenst aan de residentien Pasoeroewan en Kediri, en ten Westen aan Bembang. Zij bestaat uit de regentschappen Soerabaja, Sidho Ardjo, Modjo Kerto, Grissee, Sidajoe en Lamongan. *— Daar van staat Soe- rabaja onder de qnmiddellijke leiding van den Besident, terwijl de regentschappen Sidho Ardjo en Modjo Kerto ieder onder eenen Adsistent- resident gesteld zijn, en de drio laatstgemclde regentschappen de adsistent-residentio Grisseo uitmakeu. Het eiland Bawean behoort mede tot dit gewest en is een afzonderlijk regent- schap, waarin het Europeesch gezag in handen van een Adsistent-resident is. Vroeger was Madura ook eene onderhoorigheid van Soera- baja, doch in 1857 werd dat eiland eene af- zonderlijke residentie. De bodem is deels vlak, deels heuvel- en ook wel ber^achtig. Langs het Noorderstraud loopt eene reeks van kalkheuvels. De regentschappen Soerabaja, Sidho Ardjo en Modjo Kerto zijn grootendeels vlak ; maar de beide laatstgenoem- den worden aan de Oost- en Zuidzijde tegen de grenzen van Pasoeroewan bergachtig. De vooruaamste bergen zijn de Waliran en de Penangoenggan, welke laatste eveiiwel ook tot Pasoeroewan behoort. De Ardjoeno, hoezeer bij- kans geheel in Pasoeroewan gelegen, strekt zich met zijne noord-westelijke helling tot in het Soerabajasche uit. De grond is op sommige plaatsen zandig, maar, waar hij doorsneden wordt door rivieren, kreken en waterleidingen, vruchtbaar en voor de teelt van verschillende gewassen geschikt. Het heuvelachtige gedeelte is niet zeer vrucht- baar, en in het gebergte wordt grootendeels slechts koffij geteeld. ' De voornaamste rivieren zijn: de Solo en de Kediri-rivier, waarvan de eerste in het regent- schap Sidajoe, en de laatste bij de stad Soe- rabaja in straat Madura valt; voorts de Porrong, een zijtak van de Kediri-rivier, die in eene oostelijke rigting loopt en nabij de grens van Pasoeroewan in de gemelde straat uitstroomt, behalve nog andere riviertjes van mindere beteekenis. , Het klimaat is over het algemeen niet on- gezond, maar aan de strandeu beet en in de hoogere streken, waar des nachts de thermo- meter 60^ Fahrenheit teekent, koel. Aan de stranden heeft men eene temperatuur van 70 h 73'* des ochtends en des avonds, en van 83 k Sit* op den middag. De voornaamste produkten zijn: rijst, koffij, suiker, indigo, tabak, katoen, terwijl klapper- boomen en batnboe er ook in menigte voorkomen. In de afdeeling Grissee is de aanmaak van zout zeer belangrijk, als ook het branden van kalk ; terwijl zoowel in hare hoofdplaats Grissee als in de stad Soerabaja visscherij, kustvaart en scheepsbottw aan velen een middei van bestaan geven. Over het algemeen heeft in de geheele residentie, zoowei op de rivieren als langs de talrijke, goed onderhonden w^en. 894 SO. die haar in alle rigtiugen doorkruisen, veel vertier plaats en worden de van allerlei waren rulxn voorziene passers of marktplaatsen druk bezocht. In het gebergte vindt men holen, waarin tallooze yleermuizen de grondstof voor liet salpeier leveren. In het regentschap Sidajoe vindt men steeugroeven, waaniit zekere zachte steen wordt gehaald, die tot bouwen en voond tot vervaardiging van sieraden gebruikt en in de open lucht bard wordt. Door den invloed van regen en wind verkrijgt die steen eene donkere klenr. Tijgers, rhinocerossen, apen en slangen bonden zicb in de bosscben op. De bevolking is over bet algemeen zeer nijver en oefent eene menigte van bedrijven uit, zoo als bet bereiden van olie, bet batik- ken en weven van kleedingstofien, bet garen spinnen, weven van lijnwaad, touw sUan, kalk branden, pannen en steen bakken, bet bouwen van scbepen en praauwen, bet maken van men- belen, en bet werken in ivoor, sebiidpad en steen. Men vindt onder baar timmerlieden, metselaars en smeden, goad en- zilversmeden, koper- en biikslagers, scboen- en kleermakers. In bet bestuur der residentie wordt de Re- sident, bebalve door de reeds vermelde Adsistent- residenten, en door de Eegenten als boofden der inlandscbe bevolking in de verscbiUende regentscbappen, nog bijgestaan door den Secre- taris, die tevens ambtenaar van den burger- lijken stand is, door twee Adsistent-residenten, waarvan 6in voor de komptabiliteit, die te- vens superintendent van bet Soerabajascbe vendukantoor is, en 6^n voor de policie ; voorts door een elftal Controleurs bij de landelijke inkomsten en kultnres. Soerabaja behoort tot de derde financiele afdeeling, terwijl met de ontvangst der inko- mende en uitgaande regten belast zijn een Ontvanger op de boofdplaats, een Kommies- ontvanger te Grissee en een op Bawean. — Met de strandvonderij zijn belast de Contro- leur der inkomende en uitgaande regten te Soerabaja en de Kommies der ambulante re- cberebe te Grissee. Voor bet regtswezen beeft men den raad van Justitie te Soerabaja, terwijl de omme- gaande regter in de 4fi afdeeling zitting boudt op de boofdplaatsen der verscbiUende regent- scbappen, waar men ook de gewone landraden beeft. Op de boofdplaats Soerabaja als ook te Grissee beeft men een residentsgeregt. Voor de waterstaats werken beboort Soera- baja tot de vierde waterstaats^afdeeling, en men beeft er voor de belangen van bet on- derwijs eene sub-kommissie, waarvan de tijde- lijke Eesident en Secretaris voorziiter en secre- taris zijn. £ij de bervormde gemeente beeft men twee Predikanten, en bij de Eoomscb Katholieke 66n Pastoor met een Ondeipastoor. Voor de militaire zaken beboort Soerabaja tot de derde militaire afdeeling. De totale bevolking van Soerabaja telde: in 1857 1,113,361 rielen , 1858 1,133,274 , M 1859 1,163,133 # M 1860 1,187,037 m M 1861 1,218,827 0 en vermeerderde derbalve in vijf jaren met 107,466 zielen of ongeveer 9«/, ^j^. Voor de verscbiUende gedeelten, waaniit die bevolking bestond, worden ons de navolgeude cijfers gegeven: V, Europeanen: in 1857 3,464 zielen • ^ 1858 3,643 , M 1859 3,485 ; M 1860 4,105 , , 1861 4,217 r waarvan op partikuliere landcn: in 1857 333 ziden ^ 1858 374 , , 1859 244 , , 1860 296 r M 1861 339 r In weerwil van eene vermindermg in 1859, was dus bet getal Europeanen in 1861 753 zielen of ongeveer 21^/4 ^/^ booger dan in 1857. 2*. Gbinezen: in 1857 6,521 zielen M 1858 6,796 , M 1859 7,154 r ^ 1860 7,250 , , 1861 7,436 , waarvan op de partikuliere landen: in 1857 2,875 zielen 9 1858 3,009 ^ M 1859 51 ir M 1860 72 ^ t 1861 74 ^ so. 895 Met eene ona%ebrokene toeneming was dus het getal Chtnezen in vijf jaren vermeerderd met 915 zielen of 14 %. Waaraan de geweldige afnemiug van het ge- tal Chinezen op de partikuliere landen in 1859, en bij geTolg ook het geringe cijfer er van in 1860 en 1861 moeten worden toegeschre- TCD, wordt in de regerings-Terslagen niet me- d^edeeld. Daar evenwel het totaal dor Chi- nezen in 1859 toenemeude is gebleven, zoo is het niet waarschijnlijk, dat hier aan eene verhnizing moet worden gedacht. Veeleer laat het zich vermoeden, dat men van het getal Chinezen op de partikuliere landen bij de telling der drie laatste jaren heeft doen wegvalleu al wat niet geacht kon worden tot dat element, maar wel tot de inlandsche be- volking te behooren, of wat zich slechts tijde- hjk op die partikuliere landen ophield. 3°. Arabieren en audere vreemdelingen : in 1857 4,335 zielen M 1858 4,851 r M 1859 4,747 m g 1860 6,136 g M 1861 6,226 M Zoodat deze kategorie in vijf jaren vermeer- derde met 2,891 zielen of bijna 86Vj o/^. Waaraan die enorme vermeerdering moet worden toegeschreven, hebben wij niet kunnen nagaan. Het is onmogelijk, dat het getal der geboorten dat der sterfte zoo bovenmate heeft kunnen overtreffen, dat daarin eene oplossing Toor die vermeerdering is te zoeken. Meer waarschijnlijk zal zij in verband staan met eene naauwkeuriger opname. Deze kategorie houdt zich meer bijzonder op met handel en scheep- Taart, en het is dus wel mogelijk, dat men bij vroegere tellingen de afwezigen over het hoofd heeft gezien. Met het jaar 1859 is de regering begonnen in hare opgaven deze kategorie te splitsen in twee, namelijk die der Arabieren en die der andere vreemde Oosterliugen, en zoo blijkt het dat de eerstbedoelden sterk waren: m 1859 1,279 zielen M 1860 1,438 , g 1861 1,484 t en derhalve de laatstgemelden : in 1859 3,468 zielen M 1860 4,698 r M 1861 4,742 , Van deze kategorie bevonden zich op par- tikuliere landen: ^ in 1857 938 zieleu M 1858 — ^ , 1859 — r g 1860 2 ^ M 1861 12 ^ Even als bij de Chinezen zien wij* ook bij deze kategorie, evenwel reeds met 1858, eene zoo groote verminderi^g, dat in het genoemde en het volgende jaar er zich geen enkele van op partikuliere landen bevoud en in 1860 en 1861 respectivelijk slechts 2 en 12. Het is zeer waarschijnlijk, dat dit zal moeten worden toe- geschreven aan eene meer naauwkeurige op- uame, waarbij is weggevallen al wat werkelijk tot de inlandsche bevolking behoort, maar door kleeding en het dragen van eenen tuiband den schijn aanneemt van tot de kategorie der Arabieren te' behooren, ten einde alzoo meer invloed op de bevolking te kunnen uitoefenen. In de laatste tijden moet de regering raaatre- gelen hebben genomen, om zulke misbruiken te weren. 4°, Inlanders: in 1857 1,098,041 zielen # 1858 1,117,484 g M 1859 1,147,747 m w 1860 1,169,546 ^ g 1861 1,200,948 ^ waaronder wij opgenomen hebben:. in 1857 , 1858 • • • • 711 slaveu 705 g terwijl er later van slaven geene melding meer geroaakt wordt. Yan de inlandsche bevolking had men op partikuliere landen: in 1857 53,505 zielen K 1858 . . . . ^ 53,139 ^ n 1859 53,806 ^ K 1860 64,549 ^ w 1861 52,852 m Van dit gedeelte der inlandsche bevolking, waarvoor wij de cijfers ontleenden aan de bij de regeriugsverslagen gevoegde bevolkingssta- tistiek, vindt men evenwel in die zelfde ver- 396 SO. slagen eene andere opgave, rolgens welke het heeft bedragen ') : in 1857 31.239 zielen 0 1858 34,698 » , 1859 33,399 ^ r I860 34,347 , n 1861 34,640 K "Weinig denkende, dat in officiele stukken eulk een enorm verschil kon bestaan tusscheu de opgaven van cijfers betreffende eeue en de- zelfde zaak, hebben wij, eer wij dat verschil ontdekten, bij alle onse berekeuingen, waar zulks te pas kwam, steeds de laatstgemelde cijfers gebruikt, doch, naar het ons nn toe- schijnt, verkeerdelijk; aangezien wegens de uit- voerigheid, waarmede de bevolkingsstatistiek in de regeringsverslagen wordt behaudeld, het waarschijnlijk is, dat de daarbij gegeven cijfers meer vertrouwen verdienen. Waarin de reden van het groote verschil te zoeken zij, hebben wij niet metzekerheidkunnen nagaan. Misschien ligt het daarin, dat men bij de laatste cijfers slechts de volwassen, zoo man* nelijke als vrouwelijke bevolking der partiku- Here landen heeft genomen, zonder de kinde* ren, die in de eerste cijfers wel zijn begrepen. Met die oplossing van de bestaande duister- heid komt men evenwel ook niet geheel tot zekerheid; want in 1860, en dit is het eerste jaar waarin de regering in hare bevolkings- statistiek voor de inlandsche bevolking op de partikuliere landen eene afzondcrlijke opgave doet van mannen, vrouwen en kinderen, blijkt dat onder het to- taal daarvan ad 54,549 zielen de kinderen begrepen zijn voor een cijfer van 23,545 w zoodat het cijfer der volwassen maunelijke en vrouwelijke bevol- king heeft bedragen 31,004 , «) Zie: Verslag 1867, pag. 138, 1858, „ 107, 1859, „ 121, 1860, „ 134. 1861, « 160, Voor de aiidere hierhoven medegedeelde cijfers zie men: Vcralag 1857, pag. 12 j „ 1858, „ 12 /der achter aan het Verslag „ 1859, „ 11 /toegevoegde tabellen en sta- „ 1860, „ 11 \ tiatiek der bevolking. „ 1861, „ 12/ terwijl volgens de andere opgave der regering de bevolking der partikuliere landen in 1860 zon hebben bedragen 34,347 of 3,343 zielen meer. Wat hiervan evenwel wezen moge, van de cijfers der bevolkingsstatistiek, welke naar ons oordeel meer vertrouwen verdienen, zullen wij bij latere berekeningen in dit artikel, voor zoo veel noodig, gebruik maken, en alsdan blijkt reeds dadclijk, dat de inlandsche bevolking van Soerabaja, die der partikuliere landen daarbij niet medegerekend, heeft bedragen: in 1857 1,044,536 zielen M 1858 1,064,345 » M 1859 1,093,941 ^ M I860 1,114,997 B n 1861 1,116,694 M Onder dit gedeelte der bevolking, hetwelk derhalve in vijf jaren vermeerderde met 72,158 zielen of 6»/io 7^, bedroeg het getal landbou- wende huisgezinnen met velden: in 1857 116,860 -r 1858 119,550 M 1859 124,138 M I860 131,082 1856 136,278 weshalve men op ^6n landbouwend haisgezin met velden heeft gehad: m 1857 1858 1859 1860 1861 8.938 8.9 8.812 8.5 8.2 zielen en gemiddeld over de 5 jaren bijna 8.66 zielen. Wanneer men nu de sterkte van een land- bouwend gezin met velden gemiddeld sl«lt op 5 zielen, dan zou daaruit volgen, dat het van grondbezit vers token gedeelte der inlandsche bevolking van Soerabaja heeft bedragen: in 1857 1858 1859 1860 1861 9 . ruim • w 9 . bijna 7o 44 437* * 39 , Het blijkt daaruit, dat voor het van grond- bezit verstoken gedeelte der bevolking de ver- houding afnemende is geweest, en dat derhalve met de toename der totale bevolking het ge- tal landbouwende huisgezinnen in evenredig- so. 897 heid sterker is gevorden. Op zicb zelre be- schouvd, — dat is, voor zoo ver de toeneming der landbouwende bevolking niet heeft plaats gehad teu koste van de uitgesirektheid gronds, welke men gemiddeld per landbouwend huis- gezin heeft gehad, -» is dit geen onguiistig Terschijnsel. Uit de verslagen der regeriug eveuwel blijkt, dat de uitgesirektheid Yan de velden der land- bouwende bevolking heeft bedragen: m 1857 237,222V, bouws M 1858 238,390'/, , , 1859 239,241 , r 1860 244,626 , ') , 1866 246,062 , zoodat men per landbouwend gezin gemiddeld heeft gehad: nageuoeg 2.03 bouw ruim 1.994 , 1.927 , 1.866 bijna 1.806 in 1857 , 1858 g 1859 g 1860 , 1861 9 Aangezien een bouw gelijk staat met 600 RijiJandsche vierkante roeden, zoo Yolgt daar- uit dat een landbouwend gezin in Bijulandsche maat heeft gehad: in 1857 .. . . 1,016 vierkante roeden g 1858 .. . . . 997 , 1859 .. . . . 964 g g g 1860. . . . 933 M g w 1861 .. . . . 903 ▼eshalve de uitgestrektheid grouds per land- bouwend huisgezin niet alleen yrij belangrijk, namelijk met 112 vierkante roeden per gezin, maar ook zonder ophouden is verminderd; zoo- dat hier de aanwas der landbouwende bevol- king, als niet opgewogen wordende door eene erenredige toeneming van de uitgestrektheid der bebouwde gronden, geen gunstig verschijn- sel te noemen is. Dit schijnt in verband te Btaan met eene op Java bestaande gewoonte, om aan een ieder, die zich in eene dessa komt Testigen, na een tijdsverloop, zoo wij ons niet bedriegen, van IVt j^^ i^ ^ijne komst, indien *) By de tabel betreffendc de r^stkaltuur, ge- ▼0^ by het regeringsverslag over 1860, wordt ▼oor dat jaar de uitgestrektheid op 248,174 boaws <*P8%^veD; maar uit het verslBg over 1861 blijkt, dat de op^ve voor 1860 met 1,452 boaws ver- meerderd moet worden. hij zulks verlangt, een deel te geven in de bouwgronden der dessa, zonder verpligting zijnerzijds om door eigen ontginuing tot de vergrooting der ui^estrektheid bij te dragen. Hoezeer het feit, waarop wij wezen, niet gunstig te noemen is, willeu wij daarmede eveuwel niet beweerd hebben, dat het in het speciaal geval van Soerabaja eenen bijzonder nadeeligen invloed heeft gehad, omdat aldaar de uitgestrektheid gronds per huisgezin zelfs in 1861 nog vr^ aanzieulijk is en ver over- treft het gemiddelde voor Java, zoodat, indien maar de produktie goed is, een landbouwend gezin^ met ruim 903 vierkante R^nlaudscha roeden meer dan genoeg heeft, om in zijne behoefte aan rijst te voorzien. Tan het totaal der aan de bevolking toebe- hoorende velden had men* a. aan sawah's of natte rijstvelden: in 1857 126,720 bouws M 1858 88,724 ^ , 1859 89,121»/s , , 1860 92,910 g 1861 93,875 ^ h, aan drooge gronden: in 1857 110,5027, bouws g 1868 149,666V. # g 1859 150,119*/8 M M I860 151,716 r ») M 1861 151,187 „ Hier stulten wij weder op eene van die on- verklaarbare duisterheden, hoedanige men in de regeringsversli^en maar al te dikwijls aantreft. Van 1857 op 1858 vermindert de uitgestrekt* heid der natte rijstvelden, *— dat is velden, die kunstmatig onder water gezet kuniien wor- den, -— met niet minder dan 37,996 bouws en vermeerdert die der drooge gronden, *— gron- den namelijk, wier bevochtiging van de regens af hankelijk is, — met 39,164 bouws. Tusschen die beide cijfers bestaat een verschil van 1,168 bouws, of de uitgestrektheid, waarmede het totaal van de gronden der bevolking in 1858 is toegenomen. Hierin ligt niet de moeijelijk- heid; maar hoe verklaart men, dat in 6^n jaar bijna 38,000 bouws van den toestand van natte <) By de tabel betreffende de rystkultanr, ge. voegd bg het regeringsverslag over 1860, wordt hier een cyfer vvn 150,264 opgegevea. Maar in verbund tot de voorgaande noot hebben wg dot cyfer vcrmecrderd met 1,462 bonw9, 898 SO. rijstyelden tot 'dieu van drooge gronden zijn tcruggekeerd ? Dit grenst bijkans aan het ou- mogelijke. Het zou daaruit blijken, dat, tcrwijl in 1857 /de verhouding tusacheu sawah's en drooge gronden gnnstig was voor de eerstbe- doelde kategorie, die gunstige verhouding in 1858 plotseling in eene ongunstige is veran- derd. Gold bet bier alleen bet jaar 1857, zoo zon men aan eene dnikfout of fautive opgaaf kunnen denken ; maar uit ous artikel » rijst" ') blijkt, dat die gnnstiger verhouding der sawab's in 1857, ook in 1856, en, volgens de vroegere re- geringsverslagen, ook v66r dat jaar beeftbestaan, zoodat de belangrijke waterstaatswerken, die in de laatste tijden in het Soerabaj asche zijn tot stand gekomen, bepaaldeiijk met bet doel eener uitbrei- ding van de irrigatie der velden, geen ander gevolg zouden hebben gehad, dan om bet cijfer der sawah's in 1858 plotseling met 38,000 bouws te doen afhemen. Dat dit niet aannemelijk is, valt da- delijk in het oog. Daarentegen zien vrij, dat de in 1858 aaugevangen ongunstige verhou- ding, hoezeer de uitgestrektheid der sawah's met elk jaar lets toeneemt, tot zelfs in 1861 voortduurt, en de veronderstelling, dat de op- gaven dier jaren, — 1858 — 1861, — fautief zouden zijn, is even onaannemelijk. De eenige rationele oplossing voor dit raadsel meenen wij daarin te vinden, dat menv66r 1858 onder de uitgestrektheid der sawah's welligt heeft begrepen gronden, die geene sawah's in den strikten zin des woords waren, en dat men na 1858 in de opgaven dienaangaande met meer naauwkeurigbeid is te werk gegaan. Is die veronderstelling juist, — en de meerdere aandacht, welke men in de laatste jaren aan de kultuuraangelegenheden der Javaansche be- volking heeft gewijd, pleit er voor, — dan zou daaruit volgen, dat de opgaven der laat- ste vier jaren meer vertrouwen verdienen dan die van 1857 en vroegere jaren. Daarvan uit- gaande, willen wij dan ook in onze volgeude berekeningen de opgaven voor 1857 omtrent de gronden der bevolking en de daarvan ver- kregen produktie er buiten laten, en alsdan blijkt, dat de Soerabajasche landbouwende be- volking heeft gehad: a, aan sawah's: in 1858 37.32 Vo , 1869 37.25 » t 1860 37.98 ^ jr 1861 . . I • • 38.15 y b, derhalve aan drooge gronden: *) Zic Decl III, biz. 71, 2e kolom. in 1858 1859 1860 1861 62.78 V, 62.75 , 62:02 , 61.86 , Men ziet daaruit, dat de verhouding tus- schen sawah's en drooge gronden, hoezeer zij iu die vier jaren gaandeweg iets guustiger is geworden, voor de eerstbedoelde soort van gronden toch ongunstig is gebleven, in ver- gelijking vooral met de overige residentien op Java. Van die gewesten, — Soerabaja daar- onder niet begrepen, «— • besloegen in 1861 de velden der bevolking eene uitgestrektheid van 2,059,797 bouws, waarvan: aan sawah's . . 1,143,231 bouws of 55V, Vn , drooge gronden 916,566 , , 447, # Die ongunstige verhouding kan wel voor verre het grootste gedeelte gesteld worden op rekening der uitgestrekte adsistent-residentie Grissee, alwaar voor den aanleg van sawah's met kunstmatige besproeijing weinig gelegen- heid schijnt te bestaan. Yan de aan de bevolking behoorende velden heeft men gebezigd: a. voor de Gouvemements kultures: in 1857 8,152 bouws 1858^ ^^^H 8155 1860 ( ^'^^^ ' 1861 6. voor de eigen kultuur der bevolking: in 1857 205,650 bouws 9 1858 215,4107^ , 0 1859 198,9107, , M 1860 201,768 , M 1861 225,454 ^ zoodat onbeplant is gebleven: in 1857 ..... 23,4207, bouws 0 1858 14,8267^ , , 1859 32,1757, , M 1860 34,710 , ») M 1861 12,453 ^ <) Bit cijfer bedraagt volgens het verslag van 1860 slechts 33,250 bouws. l)e vermeerdering daa^ aan door ons gegeven staat in verband met hot opgemcrktc bij de noot op de vorige bladx^'de, !« kolom. 80. 399 Hei blijkt daaniit, dat van het totaal der ▼dden, over het gdieele tijdyak, zijn gebezigd: l^ Toor de gouvemements kultures 3.38 7o* ^\ voor de eigen kultuur der bevolkiog 86.86 7^ terwijl 3^ ODbeplant is gebleven 9.75 ^/q. Van de voor eigen kultaur gebezigde gron- den heeft men beplant: A. met padi. in 1857 ..... 186,382 bouws , 1858 195,9817^ , 1859 182,0307^ , 1860 182,004 M 1861 203,918 9 dat is: in 1857 , 185.8 § 9 1859 1860 1861 ruim bijna ruim ft 907. «/o 91 , 9OV5 r 90V,. h, met tweede gewassen: in 1857 19,268 bonws M 1858 19,429 , w 1859 16,88074 I, , 1860 19,764 » ,1861 21,536 t dat is: in 1857 , 1858 9 1859 , 1860 , 1861 . bijna 9V5 Vo . ruim 8 9 . bijna 87, r 9 9^/s 9 . mim 9V, 9 Het blijkt daaruit, dat men voor de padi- teelt gemiddeld per landbouwend huisgezin heeft gehad: in 1857 1.595 , 1858 ..... 1.639 M 1859 1.466 , 1860 1.388 , 1861 1.496 bouws en gemiddeld over de 5 jaren 1.503 bouws of 756 vierkante Rijnlandsche loedeu. Omtrent de produktie blijkt dat zij heeft bcdrRjren: in 1857 , 1858 , 1859 , 1860 9 1851 pikols 2,502,783 , 3,314034 , 2,940,4197, , 2,648,249 M 2,828,658 dat is per bouw: in 1857 pikols 13.43 .... 9 16.92 .... , 16.157, 1860 9 14.55 1861 9 13.87 1858 , 1859 en gemiddeld oyer het geheele tijdvak 14.98 pikols. De regeriugsrerslagen maken evenwel mel- ding van belangrijke uitgestrektheden gronds, waarvan de beplanting mislukt zou zijn, zoo als: in 1857 ad 1858 1859 1860 9 9 9 1861 14,313 bouws 4,636 , • 21,278 9 32,935 9 19,684 M Wanneer men het djfer der mislukte bouws aftrekt van de totale beplante uitgestrekiheid, dan blijkt de Soerabajasche produktie to zijn  bouw is geweest: in 1857 pikols 14.547, 9 1858 , 17.32 9 1859 ^ I8.2975 9 I860 ^ 17.767, 9 1861 ^ 15.3573 en gemiddeld over de vier jaren 16.60 pikols. Dcze opbrengst van velden, die nog wel heeten moeten te zijn geslaagd, is niet gun- stig, en het is onmogelijk, die slechte pro- duktie geheel op rekening van den verbouw op drooge gronden te stellen. Wij wiUen dit aantoonen met de volgende becijfering, waarbij wij, uithoofde van het waarschijnlijk fautief cijfer der bouws, voor de uitgestrektheid der sawah's in 1857 opgegeven, ons zullen bepa- len tot het vierjarig tijdvak van 1858 — 1861, 400 SO waaryan nog vel de prodnktie jaar Toor jaar ganstiger is geweest dan die van 1857. In die vier jaren heeft het totaal der geslaagde velden bedragen 685,4007,, en dat van de sawah's der bevolking . . 364,630'/g bonws trekt men nu daarvan af het- geen in die yier jaren voor de gouvemementa-kultures is gebezigd ad 32,120 # dan blijkt daaruit, dat de be- volking Toor bare j}adi-ieeli aan sawah's heeft kunnen hebben 332,5 lO'/g Iwuws Vo^t men nu hierbij eene uitgestrektbeid van . . . 352,89078 # dan verkrijgt men het 200 even vermeld totaal der vel- den, die geslaagd zijn en tot de Soerabajasohe rijstproduk- tie hebben bijgedragen, na- melijk 685,4007, bouws De geheeleproduktievan de hier bedoelde vier jaren (1858—1860) heeft bedra- gen 11,731,3607, pikols terwijl ;de 332,5107e bouws aan sawah's, welke de be- volking voor hare padi' teelt heeft kunnen hebben, tegen eene opbrengst van 30 pikols per bouw, — en die is zeer matig gesteld, omdat de Soerabajasohe natte rijstvelden, waarop de suikerteelt zulke gun- stige resultaten geeft, ge- acht kunnen worden tot de VTUchtbare te bchooren, — eene hoeveelheid hadden moeten uitleveren van min- stens 9,975,3117^ ^ zoodat voor de 352,89078 bouws aan drooge gron- den eene produktie over- blijft yair 1,756,0497^ ^Is of nog geen 5 pikols per bouw. Uit die berekening vermeeuen wij tot de volgende gevolgtrekkingen te kunnen komen: 1^. de ongunstige resultaten der Soerabaja- sche j)a(/i-produktie kunnen niet geheel, zelfs met voor het grootste gedeelte op rekening van den verbonw op drooge grondfin gestdd worden; want zoo dit kon, dan zou die ver- bouw op drooge grondeu, reeds op zich zelve in het algemeen niet aan te raden, inhetspe- ciale geval van Soerabaja blijken eene hoogst treurige, voor de bevolking uiterst onvoordee- lige zaak te zijn; 2^. worden wij alzoo als van zelve gebragt tot de veronderstelling, dat derhalve ook de verbouw op sawah's of natte rijstvelden lot die ongunstige resultaten het zijne en zelft voor geen gering gedeelte, heeft toegebragt, dan kan het niet anders, of zulks moet wor- den toegeschreven aan eene minder zorgvul- dige behandeling der teelt of wel aan eenen toenemenden verbouw van padi ffendjah, in stede van padi daUm, een en ander het gevolg of van overspanniug van de krachten der be- volking ten behoeve der Gouvemements kul- tures, of van de omatandigheid, dat die bevol- king, behalve hetgeen zij jaarlijks van hare sawah's voor die Gouvemements kultures moet missen, nog een zeer belangrijk gedeelte er van, en waarschijnlijk meer dan ia elk jaar voor een volgend jaar daarvoor beschikbaar moet worden gehouden, niet anders dan met padi gendjah kan beteelen. Hoezeer in de stukken betreffende het in 1857 afgeloopen onderzoek, — ten doel hebbende eene betere regeling der suikerkiiltuur, waar- voor £00 veel maar eeuigzins kan sawah's of natte rijstvelden worden gebezigd, •— van schraalheid en uitputting van den grond gespro- ken wordt, als ook van de waarschijnlijkheid,dat men tot eene bemesting er van zal moeten over- gaan, schijnt ons daarin de reden niet te vin- den voor de zoo ongunstige resultaten van den rijstbouw, omdat die b\j de suikerkultuur se- dert 1857, gelijk later blijken zal, al ganstiger en gunstiger zijn geweest, in weerwil dat de aanplantingen steeds in denzelfden voor de ver- schillende ondememingen bepaalden omtrek van gronden zijn bewerkstelligd. In ons artikel #rijst" hebben wij getracht aan te toonen, dat de suikerkultuur, zoo als die van Gouvernement-swege plaais vindt, zelfs daar, waar zij belangrijke resultaten geeft, een wezenlijk en niet gering nadeel aan de eigen kultuur der bevolking toebrengt, niet alleea door den meerderen arbeid, welken de suiker- riet plantende bevolking daarvoor heeft te presteren, maar ook door de gedurige verwis- seliug van gronden daarvoor benoodigd, en ten gevolge waarvan eene zoodanige verschui- ving van velden onder dat gedeelte der land- bouwende bevolking plaats grijpt, dat geen so. 401 suikenieiplantand landbouwend hnisgezin de sekerheid heeft van steeds heteelfde stuk gronds ter bebottwing te zuUen behouden, — hetgeen zoo noodig is, om den bezitter, voor zoo Ter hij niet door te zware en yeelvnldige werk- zaamheden gedrukt wordt, aan de bebouwing er van al zijne zorg te doen wijden. Daarbij komt, dat in bet algemeen, wegens den bdangrijken aanplant voor de suikeronder- nemingen bepaald, aan dien aanplant een zoo nitgestrekt distrikt is yerbonden, dat de sui* kerrietplanters soms Yerre afetanden bebben af te l^gen voor bet verrigten van den ban (^elegden arbeid. Bij bet in 1857 afgeloopen onderzoek beireffende de suikeiknltuur, waar- van wij reeds meermalen gewaagden, is bet gebleken, dat men in bet Soerabajascbe onder- nemingen beeft, voor wier aanplant de bevol- kmg van sommige dessa's 20 palen (raim 6Vs nren!) beeft af te leggen, eer zij baren arbeid ia de tuinen kan verrigten. De bierboven vermelde prodnktie van padi beeft, berekend per landbouwend gezin, ge- middeld bedngen: in 1857 pikols 2I.4IV4 , 1858 r 27.72 , 1859 ^ 23.68«/i r I860 M 20.20 , 1861 , 20.76 en over bet geheele tijdvak 22.67 pikols, bet- geen, met een verlies van 46 ^o b\i ^^ P^Ui^g* gelijk staat met 12.247» pikols gepeldc rijst.^ Aangezien wij bij die berekening bet be- Doodigde voor zaai-padi, dat alligt I ii IVa pikol per baisgezin kan bedragen, bniten aan- merking bebben gebouden, zoo lijdt bet geen twijCcl, dat de verkiegen prodnktie reeds voor de landbouwende bevolking alleen ontoerei- kende is geweest, daar tocb de beboefte per gezin veilig op minstens 12.77V9 pikols kan gesteld worden '}. Bij eene berekening over bet totaal der Soe- rabajascbe bevolking valt bet ontoereikende der prodnktie nog meer in bet oog. *) Wg bebben bier, gel\jk elders, voor de be- hoefte per landbouwend gezin, gemiddeld beetaando ait 5 ziclen, bet cijfer van 12.77Vt pikols gesteld, daarbQ oitgaande van eene beboefte van 2.55 Vi pi- kols per boofd. Dat w^ ons in dit opzigt aan geen overdriving sebnldig maken, kan nit bet vol- gende bl^ken. Volgens de bevolkingsstatistiek, gevoegd bq bet regeringsverslag over 1861, was in dat jaar de to- tale bevolking van Java en Madura 1^,019,108 zie- len stcrk, en daaronder bad men: Volgens de bierboven gegeven en nit de re- geringsverslagen oveigenomen cijfers, bedroeg dat totaal over bet vijQarig tijdvak . 5,812,630 zielen zoodat, na aftrek van de be- volking der partikuliere Ian- den, ad 276,490 ^ de bier bedoelde prodnktie bad te voorzien in de voe- ding van 5,536,140 zielen waarvoor de beboefte, ad 2.557) pikols per boofd 's jaars, niet minder kan bebben bedragen dan 14,144,837.70 pikols ierwijl de geheele prodnk- tie ad 14,234,144.50 pikols padi, met een verlies van 46 % bij de pelling,. aan eetbare of gepelde rijst niet meer heeft uitgeleverd dan 7,686,438.03 , of minder dan voor de voeding in 5 jaren benoo- digd was 6,458,399.67 pikols betgeen op een jaarlijkscb tekort aan gepeldc rijst wijst van 1,291,679.93 pikols, die door invoer van elders heeft mocten worden gevon- dcn, voor zoo ver door de teelt van andere mannen. ..... 8 894,904 of 26.08 % vrouwen 8,839,645 „ 29.49 „ kinderen 5,784,569 , 44.48 „ te zamen. . . 18,019,108 Neemt men nn voor de dagelgkscbe consumtie: 1 katti voor de mannen, ^U n m » vrouwen, Vi » » » kinderen, dan komt men voor do dagelyksohe beboefte aan gepelde ryst tot de volgende cijfers: 8,394.904 mannen, & 1 katti, pikols 88,949.04 8,839,645 vrouwen. „ *U „ „ 28,797.83 «/4 5,784,659 kinderen, „ Vi , „ 28,922.79*/^ te zamen. , . pikols 91,669.16»/4 of voor 865 dagen 83,459.245.18S/4 pikols. Verdeeld over bet totaal der bevolking wqst dit eene jaarlykscbe beboefte aan gepelde rgst aan, per boofd ad pikols 2.57 en dus per gezin van v|jf zielen ad. . » 12.85 Men ziet daamit, dat wg nog beneden de bier verkregen uitkomsten blgven. Het verschil tusscben den door ons voor de beboefte aangenomen maat- staf en bet bier verkregen resultaat is niet gering; want voor de totale bevplking geeft dit eene meer- dere beboefte van 295,286.62 pikols gepelde rijst of 546.827 pikols padi of r^st in den bolster. 26 402 80. Toedingsmiddeieii als tweede gewas op eene an- dere wijze in bet ontbrekende niet is yooruen. XJit de hierboyen omtrent de teelt van tveede gevassen gegeren cijfen blijkt, dat in bet vijf- jarig tijdvak daarinede is beplant geworden eene uitgestrektheid van 96,87774 boaws, dat is ge- middeld 's jaars 19,375'/^ bonvs, en aangezien nu de totale met padi bepUnte uitgestrektheid heeft bedragen 950^315Vs bonws, of gemiddeld 's jaars 190,063Vio bouws, zoo yolgt daaruit, dat de uitgestrektheid, gebezigd yoor de teelt yan tweede gewassen, waarondcfr die yan ka- toen en tabak geene geringe plaats beslaan, nog niet lOVi *^/a heeft bedragen van de uit- gestrektheid yoor den rijstbouw gebezigd. Aangezien de juz^^tproduktie niet eens yoor 54^3 ^/o in de behoefte yoorzien en bet tekort mitsdien ruim 45 7s ^/o bedragen heeft, zoo moet bet, naar bet ona toeschijnt, dadelijk in bet oog springen, dat eene zoo geringe teelt yan tweede gewasseu tegen dat tekort niet heeft kunnen opwegen. -7- De boogte, welke de prijzen der padi in bet bier behandeld tijd- yak hebben bereikt, heeft dan 00k niets be- yreemdeuds niet alleen, maar schijnt zelfs den twijfel te wettigen, of die prijzen nog niet hoo- ger ziju geloopen. Wat hieryan eyenwel wezen moge, yolgens de opgayen der regering hebben de boogste en laagste prijzen der padi per pikol bedragen: in 1857 / 3.51 / 2.767, , 1858 , 2.86 , 2.75 , 1859 , 2.75 , 2.50 , 1860 , 3.20 , 1.60 g 1861 .... . M 3.52 r 2.61 Het gemiddelde kan dus gesteld worden: in 1857 op / 3.137^ I, 1858 *..... ^ 2.8O7, ^ 1859 ^ g 2.627j g 1860 ^ . . , . . ^ 2.40 g 1861 r B 3.067, • " ' — * Naar dien maatstaf, — en wegens de groote tekortkomst in de produktie mogen wij het yeilig er yoor bouden, dat de prijzen, niet bij uitzondering, maar in den regel hooger zijn geweest, — heeft dus de |MM/t-productie eene waarde gehad: in 1857 yan • . . • . / 7,852,481.667^ 1858 ^ M 9,295,865.37 1859 , , 7,718,601.187, 1860 If I, 6,355,797.60 1851 I, w 8,669,836.77 te zamen. . . / 39,892,582.59 It M waaryan mitsdien de landrente, bij eene bef- fing yan het 7i> bad kunnen bedragen / 7,978,616.52 T7it de regeringsyerslagen eyenwel blijkt, dat de aanslag heeft bedragen: in 1857 . . / 1,168,360.167, , 1858 . . , 1,292,694.75 , 1859 . . , 1,169,646.26 , 1860 . . , 1,143,383.50 M 1861 . . M 1,288,532.— 6,012,616.677! dus minder dan geheyen had kunnen worden / 1,965,899.847, In stede yan 20 ^/q of 76 der waarde heeft men das slechts 15 7o geheyen, en ongetwij- feld is de derying aan landrente nog aanzien- lijker geweest, aangezien onze berekening ?an de waarde der j)A/f-produktie stellig yeeleer te laag dan te hoog is geweest. 