Rules of golf
— In de bet. B, 2). O&nadebond { „\yt'Nii\% wy ( Heydenen ) bastaerden ende vreemdelingben in desen Testamente ende ghenadenbont . . , z^n", i^ranck , Wereltb. 3 4 {Voorr.)\ zie ook Genade, Samenst.). — In de bet. B, 4), iZf/n-, staten- , stedenbond (zie die woorden). — In de bet. B, 6), meestal namen van be- paalde vereenigingen. Bakkers-, mynwerkers-y schil- ders- y stagers- y typografen-y volks-y vrouwen-y werk- gevert-y u)erkmans-y wielrydersbond\ Afrikaander- , P rotes tantenbond ; spelling- y taal-, vredebond enz. BONDBOEK — bondsboek — , znw. onz., mv. -en. Uit Bond, in de bet. B, 2), en Boek{\l), in de bet. 1). Eigenlijk: de oudste verzameling van wet ten, die de kern van den Pentateuch vormen {Exod. 21 — 28), maar bq uitbreiding soms ook toegepast op alle boeken Mozes* of op bet Oude Testament, bet Oude Verbond. || De oudste verzame- ling {van wetten by de I srac listen) , die wg kennen, bet zoogenaamde Bondsboek, behelst een aantal voorsobriften betreffende bet burgerljjke leven, KPBNEN, Oodsd. V. Israel, 1, 416. BONDBREUK, znw. vr.; zonder mv. Uit Bond, in de bet. B), en .ffr^wit. Verbreking, soben- ding van een verbond. || Den geweldenaar, die door Digitized by Google 345 BONDBREUE. BONDGENOOT. 346 meineed en bondbreak na de maat zjner misdaden heeft volgemaakt, v. d. palm, Bed. 2, 168. Afl. Bondbreukig, verg. bet oudere bandbrekig bg KiL. (,De hondJbreukige maatregelen tegen de Unie {onder WilUtm Iiy\ BILD., Qeich. d. Fad. 9, 16; »Den bondbreuktgen afval ran Frankrjk'\ 9, 258). BONDEL (I). Zie Bundi:l. BONDEL (II). Zie Bommbl (III). BONDEIiOOS, baw. Van Bond, in de bet. C), met 'loos, 1) Niet bondig (in debet. I, 5), niet verbindend , ongeldig. i| Sy {^de H. Boomiche Kercke^*) beeft een voile macbt, om alle Concilien te veranderen, bondeloos, nieticb ende van geender weerden te maken, maenix, Byenc. 1, 4 (bl. 38^) (zie ook 1, 5 (bl. 39 *)). De uitterete wille van T. Vinius is, om de grootbeit zyner middclen, bondeloos ge- weeet, hooft, Tac. 826 {HUt. 1, 48: irriium). 2) Ongebouden, bandeloos. In de ATI. Bomdeiooskeid (.Dewyle onse Nederlandtsobe sprake, door moeniken, papen, klercken, ... in sodane bondeloitkejfi , onordentlickbeyt ende ongbe- regbeltbeyt gbekomen is, dat ^lur.", micron , Kleyne Caieek. 2a). BONDEB. ZieBuNDBB. BONDGEBXnTB, raw. m., mv. -peburen. Uit Bond, in de bet. B), en Oebuur. Bondgenoot nit een naborig land. Dicbterlgk en tbans zoogoed als verouderd. ghj Tolcken die den R||n, En Wael, en Ysselstroom awe ackeren siet schanren, Wat eere reed^he toe, met alle aw' bond^buuren, Yoor Welhems dappren soon, die heldre heldenbaeck? VONDCL 2, 602. daar eertytt Borgerhart, Oettyft met moedt van strytbre bontg^eboren , De dwingriandy van Room* heeft uitgetart. AIIBLO, PoSsff^ 178. Zie ook G. BRANDT, Poesy , 2, 240; antonidrs 2, 243; RiTAMA, Henr. d. Or. 60. BONDGENOOT, znw m. — in 't vr. ook BONDOKNOOTK — , mv. -en. Uit Bondy in de bet. B), en Oenoot, in de bet. 1). 1) Eigenl^k. — a) Bond in de bet. B, 1). In H afgemeen: lemand die zicb met een ander ver- bonden beeft ter bereiking van een gemeenBcbappe- Igk doel; deelgenoot in een verbond. Meestat in bgzondere toepaasing op voraten of volken, staten, gewesten of steden, die met anderen een ver- bond gesloten bebben tot bulp en bgstand in den oorlog, betzg ter verdediging van eigene onaf- hankelgkbeid, betzg ter verovering van anderer ge- bicd. II Bond-ghenoot. Foederatut, socius, kil. — Escol , ende . . . Aner , dewelcke Abrams bontgenooten waren. Gen. 14 y 13. Dit scbryven . . . bragbt znlck' een* verbaastbeit onder 't ooverigb getal der bondt- genooten {de verbonden Bdelen), dat de voomeem- iykste niet anders dacbten, dan boe zy zicb ge- voegUyk nit bet spel mogbten draayen, hooft, N. H. 129. Dat de Prins met zyn' Bondtgenooten , ende niet zyne Majesteit de scbolt van 't breeken des vreedegesprex draagben zonw , 420. Om . . . de gemeene saake met de Bondtgenooten, en de Gealli- eerden van den Staat met de uytterste yver . . . te bebertigen. Or. Placaatb. 5, 8* (a\ 1702). Zjj (t. w. de Sepubliek) beette, ook na den vrede van Mnnster, bondgenoote van Frankrgk, thorbbckb, Hiel. SeheU. 6. De bondgenooten . . . bracbten een leger van bg de 150.000 man bgeen; ... Pbilips (kwam) ben te gemoet met omtrent 80.000 man, CONSC. 4, 240 a. Hy {FlorU V) is ffhevanghen; en sal hier haest wesen, met De schaer Tan Edellidn en Heeren bondtghenooten. HOOFT, Ged. 2, 221. wy sien hoe dat han staet Van bondgenooten steeds gestut word en gesteven. VONDKL 2, 556. — Bepaaldelgk heeten de verbonden groote mogendbeden die Napoleon I ten val bracbten de Bondgenooten, aU verdietscbing van bet meer ge- wone Oeallieerden. \\ Verlossing, alleen door de wapenen der Bondgenooten aangebragt, zon eene onafzienbare reeks van jammeren in baar gevolg bebben gebad, v. d. palm, Oedenksckr. 31. Het leger der Bondgenooten kan alle oogenblikken bier wezen, slmickx 9, 94 (zie ook 9, 96). — In toepaaaing op God, t. w. als toespeling op bet bekende woord van Prins Willem I (zie hooft, N. H. 329). Een Tolk, door sielegrootheid groot, Wat aansien 't worde onthoadenl Sterk doOT den sterken Bondgenoot, Op wien de Yaadren bouwden. BEETS 3, 451 (sie ook da costa 8, 10). — Bg persoonsverbeelding. De Tyber leert de maght des Rflns beneden kennen, Omhelst dien bontgenoot ents. VONDEL 6, 691. b) Bond in de bet. B, 2). Deelgenoot in bet beilverbond Gods. In boogeren stgl. || Deze gebroe- ders {Jozefs broeders) en Aertsvaders, welcker scbande Moses niet beeft willen bedecken, om ons t* ontdecken, wat scbelmeryen zoo vroegb onder Gods bontgenooten nestelden, tondkl 3, 738 (zie ook 3, 114). Van kint op kint erft s0n' gerechtigheit, BQ hen, die als x^n trouwe bondtgenooten, Zich ho^n, ran, met de voet, z^n wet te stooten. Hoorr, CML 1, 272. c) Bond in de bet. B, 4). Ben staat, gewest of stad die met andere in een bond vereenigd is. Voorheen vaak in toepassing op de door de Unie van Utrecbt verbonden Nederlandscbe gewesten ; zelden in later tgd met betrekking tot den Dnitscben Bond enz. II Item, en sal d'eene vande gennieerde Pro- vintien , Steden ofte Leden van dien , tot laste . .. van d' andere . . . geen Imposten . . . mogen op stellen , noch eenige van dese Bondtgenooten booger mogen beswaren , dan hnn eygen Ingesetenen , Or. Plaeaatb. 1, 14 {Unie v. Utrecht). Dien bandt waar meede de Leeden van baare Provincie en de Unie van de respective Bondt-genooten aan een waaren gescbaa- kelt, B, 8tf (ao. 1702). AfsUnd van grondgebied, door een bondgenoot aan een niet dnitscben Staat gedaan, doet inbreuk op de kracbt van bet Bond- genootscbap, om ens., thorbeckb, Aant. Orondw. 8. 2) In oneigenlgke toepassing op gelgkgezinde per- sonen, partgen enz. die elkander belpen en stennen, meest in den strgd voor of tegen zekere denk- beelden in staat , kerk of maatscbappg ; raedestander. || Onderbondt ... die wendingen in de volzinnen , die ongedwongen losbeid in de nitdnikking, dAtenx G^' znlt daarbg steeds een ^verig bondgenoot vinden in Uwen Onderdanigen Dienaar, v. lbnnxf, Rom. 21, 53. Hy was de eerste niet die over *n definitie stmikelt. . . . Maar weinigen bebben by znlke ge- legenbeden terstond 'n bondgenoot by de band, die ben zoo flink nit den nood belpt, multatuli 8,1. Protestanten die eene volkskerk willen, en in bet voortbestaan daarvan een zegen zien, moeten bem aanmerken als een bondgenoot, buskbn htjst, ^oif/. 2, 169. Wie bad bet ooit gedacbt, ... dat gg, die wg voor eene verkwezelde, dweepzuobtige meid Digitized by Google 347 BONDGENOOT. BONDGENOOTSCHAPPELIJK. 348 Melden .... ons eenmaal in den strjd als eene bond- genoote zoudt ter zjjde staan t lovklino , Sophie ^ 459. — In figaurlgke toepassing op onstoffel^jke zaken. || De nazaten der overwinnaars van Marathon,. . . wien de toorn der goden over de vertreden keiligdommen ... tot bondgenoot in den str^d tegen de Barbaren had verstrekt enz.^ bakh. v. d. brink , Siud. 3, 166. De kanst is hier weder de bondgenoote der geschie- deniB, 3, 202. Afl. Bondgenooiig y door bondgenootschap verbon- den {„BoHdtgeiiotighe volken", hooft, Tac. 190); bandgenooUch , hetzelfde (»De b(mdgenooUche sidX^Vi**, HOOFT, Henr. d. Or. 97; ,Een besondere en eerelycke bondt-genoodschap , het welcke zj {de Baiaven) boven alle andere bondt-genootUche volckeren met den Romeynen hebben gehadt", sobtbboom, Zaanl. Arc. 31); bondgenootschap (zie aid.). Mamenst. Bondgenootenoorlog ^ benaming der oorlogen tnsachen de Grieken of Romeinen en de van hen afhankelgke bondgenooten. BONDGENOOTSCHAP, znw. onz. (voor- heen ook vr. ) , mv. -pen. Van Bondgenoot met -tchap. 1) In 't algemeen. De onderlinge betrekking tus- schen bondgenooten, hetzn vorsten, staten, partgen of bgzondere personen. |f Den Prince . . . verhoud Bich in de Stadt Terky, staande met sgn Czarsche Majesteyt in Bondgenootschap, stbuts, Beyt. 216. In sommige resultaten moge ik met die partg overeenstemmen ; een bondgenootschap is er tusschen ons niet, orobn v. pb., Adt>. 1849, 78. Het ver- drag van bondgenootschap, consc. 8, 162a. Onze Oraaf zal het bondgenootschap met Engeland breken, 3, 262 tf. Ghy holpt noch roor uw elnde steroken De bontgrenootschap met de Kroon En Mi^estelt van Denemeroken. VONDCL 6, 88. — In oneigenlgke toepassing; verg. Bondobnoot, 2). II Op een plaats . . . stemmenzjne eigen woorden zoo getronw overeen met hetgeen daareven door mg geze^ werd, dat ik hem slechts behoef uit te schrgven om m^ van z^n bondgenootschap te ver- zekeren, bubkbn hubt, ¥ant. 2, 4. — Soms min of meer duidel^k voor: verdrag van bondgenootschap^ verbond. Jl Een bondgenoot- schap aangaan, — sluiten. — Waerom het bontge- nootachap, dat ghy verzoeckt, al voorhene met hant- tastinge bevestight is , yondbl 6 , 303. 2) B|j overdracht. Het geheel, het lichaam der gezamenljjke bondgenooten^ veelal in de bet. 1, r), en dan zooveelals: bondsstaat of : statenbond. jj^Bont- genootschappen , den welken, van verscheide leden t' zaemenhangende , nn een been , dan een arm , van H lyf valt, Hoorr, Br, 2, 191. Dat het duitsche Bondgenootschap grondgebied heeft over de landen der Bondgenooten, thorbbckb, Aant. Qrondw, 7. Zoo de provinciSn, wier bondgenootschap den naam van Republiek der Yereenigde Nederlanden droeg, elke voor zich zelve niet op een vasten en w^ ge- regelden voet waren, kon zeker het bondgenootschap niet sterk zgn, thorbbckb, Rist. Schets. 76. Zoo ontaardde het Gemeenebest in een bondgenootschap zonder staatseenheid , in een Statenverbond, waarin Holland den boventoon had, orobn v. pr., Handb. (4^« dr.) 166. Er zal uit alle goede steden des bondgenootschaps een Bondsraad worden samenge- steld, CONSC. 3, 162^. — Zelden, bj overdracht voor: het gebied van het bondgenootschap. || Door het gansche bondgenoot- schap zal eene zelfde onveranderljjke munt gangbaar zgn, CONSC. 3, 162^. Afl* Bondgenootschappe^k. BONDGENOOTSCHAFPEIiIJK, bnw. Van Bondgenootschap met -lijk. Tot een bondgenoot- schap behoorende of er op betrekking hebbende; gelijk- staande met eene samenstelling met bonds-. || Hare bondgenootschappelgke pligten {van de Zeven door de Unie verbonden ProvineiH), thorbbckb. Hist. Schefs. 3. Het Kapitein- en Admiraal-Generaal- schap der Unie . . . was het . . . vaardigste middel van de bondgenootschappelgke regeermacht, 4. — Bondgenootschappelijk land, soms voor: bonds- staat. II Hg stelde voor, het Land in drie onaf- scheidbare bondage westen te verdeelen. . . . Ylaanderen werd aldus een bondgenootschappelgk Land, consc. 3, 212 «. BONDGOD — B0ND800D — , znw. m.; zonder mv. Uit Bond, in de bet. B, 2), en God, in de bet. II). 1 ) Naar ondtestamentische opvatting. Jehova, de God die met Zgn aitverkoren volk een verbond heeft gealoten; verg. God, II, A, 2, b — rf). || Tegelijk met de verheffing van de broederstammen tot den rang van machtig volk, komt de vereering van Jehova als Bondsgod ... tot vrg algemeene heerschappg , GORTBR, Lett. Stud. 2, 16. 'k Waar liever in m^ni Bondgodi wooning Een dorpelwaohter , dan (ce^end Aan d' 0dle vreugd in *t boozen tent. PMlniber. 84, 5. 2) Naar nienwtestamentische opvatting. De God van het verbond met de geloovigen in Christos; ook in toepassing op den Godmensch (verg. God, II, B). Nn weer , myn ziel , met moed de wapens opg'enomen I . .. Weerata den Satan, H vieesoh, de waereld. luUter toch Niet langer naar 't gerley van harten vol bedrog. Wil Uwen Bondgod iteeds om kracht en bQstand smeken. ▼. EFFCiv, Speet. 11, 28. Oy die door 't bloed Toor ons vergoten Ons U ten eigendom rerwierft; Oy, Bondgod, die Toor vloekgenooten Terachtllfk aan het Kruisbout itierft! BILD. IS, 124. BONDIG — voorheen ook bundio — , bnw. en bijw. Van Bond, in de bet. C), met -ig. Mnl. bondich, nhd. bUndig. Een voorheen zeer gebniike- Igk woord, waarbij de oorspronkelgke passieve op- vatting: goed verbonden soms overgaat in de actieve : verbindend; bg kil. : „Firmus, ligatus. Et Batus**. Verg. de beteekenissen van fr. solide. I) Bnw. — 1) Van stoffelgke zaken. Gehonden, samenhangend, vast, stevig, dicht. || Bondigekost, viuie kost, v. dalb. — De beleegherden , alzoo 't raavelyn aan H glyen was, . . . gingen . . . een halve maan , . . . van slyk en andere bondighe stoffe , op- werpen, hooft, N. H. 302. Meinende dat zy een bondigh lichaam omvademen, is het niet anders dan een spookbeelt, db brunb, Jok en E. 73. Na elk ey soo drinckt een reyi, Dat maeckt een goet en bondlg vleys. CATS 2, 575 a. — Van vervaardigde voorwerpen. Goed aaneen- gevoegd, zoodat er tosschen de deelen een goed verband bestaat, het geheel goed in elkaar zit; hecht, stevig, sterk. Hoe seer de Kuyper klopt, het Yier is meer all dat, Het Yier verheelt het werck, en maekt een bondig rat. CATS 1, Ilia. Nu had ick dese kooy soo bondig laten makea, Dat geen ongallg dier daer in en kon geraken. 2, 299 a. — Bondig tegen — : bestand. || Maar *i mygh t'zaamen geworpen werk (eene verschansing) bleek niet bondigh teeghens den aan val, hooft, N. H. 239. Digitized by Google 349 BONDIG. BONDIG. 350 — In woord^peling met Bond, in de bet. B, 4), t. w. van staten: bestaande ait gewesten die te zamen een bond Tormen; in toepassing op de ver- eenigde Nederlandscbe provincien. || Nassou ontwapent sicb En 't Bondigb Landt geniet de yrncbten ▼an Bjm zweet, vondel I, 27 {Op Aei twaUfjarigh Bestant). o Bondigh Nederlandl die al des werelds percken Bescbadawt em., 1, 132. Zifi ook RKYius, Over-Yss, Sang, 387, 347; star- ter 299, 348. 2) Van allerlei onstoffel^ke zaken die tot bnlp en stenn verstrekken. Stevig, sterk. 1| Hem {een Ttjand) laatende zgnen moedt mat maken met windt- breeken ende bebendeljk aftappende zgn' bondigbste kracbten, hooft, Henr. d. Or. 72. Hy (oordeeld*) oorbaar . . . eenen bondigen boezem van gemeene middelen te maaken, 119. Het wQf in tegendeel vint ieder too getchapeD, Dat nyt baer kranck ge«tel ten ToUen ii te rapen, Te tasten met 'er hant, dat baer een weenie vrlent, Dat baer een rast beholp, een bondi^ steuniel dient. CATS 1 , 831 ft. 8) Van andere onstoflPelgke zaken die niet los, bedriegl^k, onbednidend zgn; vaak zooveel als: deug- del^k, degeljk, gewicbtig enz. || Een bondig oor- deel; een bondige kennis: iLsolide, halm a. — Alsoo qnam bet {»m^n gedaehf*) baer {Uwe Edelheid) tot Grol in baere bondigbe bezigheden vallen, hooft, Br. 1, 824. Dat sy {ttne maagd die ten hutctl^h gevraagd tcordt) dan [niet en ^aet te werck, Als op dit bondiir oog-gemerck , . .. Koyt i^ te willen, of te doen, Soo lanir h«t stock is ran en ^roen. CATS 1, 269 6. Qj moogt geen bondig werek op desen liandel boawen, Qj syt aen Rhodope, niet sj aen a gehouwen. 2, 198 a. denken hoe men best op *t staven van de wetten, En H bondig rQksbelang nu voortaan heeft te letten. pciTAMA, Telem. 835 (1M« dr.; 2<l« dr. : het waar belang). 4) Van toestanden, omstandigbeden , gemoedsaan- doeningen enz. Vast, bl^vend, onveranderl jk , be- Rtendig, danrzaam, en dns: onwankelbaar , betroaw- baar. || As jy bear liefde bekend Voor goed, vast, bondigb, en oprecbt emt., starter 419. En zal van nu af een vaste en bondige vrede voor eeuwig onderbouden worden, Brandt, De Ruiier, 248. Ick leerd* uyt dat geval, dat menschel^cke saken Niet seker tegen leet, niet bundig zQn te maken. CATti 2, 299a. Het moeyt myn in myn liart, dat hy noch so wantrouwt, Dat hy myn minne voor niet bondigher en hoawt. BBEDERO 2, 82. Ons Yriendscbap, . .. Niet bondigh, omdat lang ons kennis is geweest, Maer bondigh, mits wy beyd' zQn eenlgh inde geest. sTARTea 822. 5 ) Van bandelingen , inzonderbeid overeenkomsten , verdragen, beslniten enz. Vast, onverbrekel^k, en dns: Geldig, dengdelqk, onaantastbaar, van kracbt en waarde. Vandaar, met overgang in een meer actief begrip: voor anderen verbindend. ; \&t.ratus. || De Pape (bidt) dat Godt de Offerbande des Broodts wil aennemen , . . . segenen , ende makense beylicb , bondicb , redelick ende aengenaem, opdat sy werde bet Licbaem . .. Cbristi Jesu, marnix, Byenc. 2, 4 (bl. 78 3). Uj {de Pans ) macb een nienwe Oodsdienst ende Religie vestigen ende bondicb maken , 2, 10(bl. 128^). Derbaluen soo blgft dit Artjjckel altjjt euen vast ende bondicb, als enz., 4, 6 (bl. 200 d). Eenigbe articulen van verdracb . . ., die langbe tjdt vast ende bondicb tosacben ons gbeweestzjn, v. z. v. mnvywLT , Disc. 9. Maeh. 212. Wes aU dan by de genen die present zyn, gbeslooten wordt, sal bandigb z^n ende van weerden ghebouden worden. Or. Plaataib. 1, 16 {llnie V. Utrecht). Hylicxvnrwarden ..., die van beyder sydts hylicxvranden . . . versegelt . . . zyn , sullen so bnndicb wesen vnnd ghebolden worden, of die Gbericbtelyck bekendt weren, Lantr. v. Fehtwen, XXVIl, 1. Een bondicb testament, Za»^^r. V. Sehoerdt, 65 (zie ook 69). Het bonwelik ... is vast, bondig en van waerden, sender dat'er d'een of d'ander nyt vermaob te sobeyden, cats 2, 21a. Hun getuigbenis blyft bondigb, Hoon, N. H. 80. Bondigbe beloften, 773. Dit verdragb, op dat bet eeuwelyk bondigb en onquetselyk bly ve , te laaten deugbdigb kennen ... en te boeke stellen , in al de . . . Rechtbooven , 976. By ons (werden) gbeboaden voor kracbtelooe de koopbandelingben ge- scbied in droncke gelagen, ab een van beide de bandelaers binnen vier en twin tig nren nae bet aengaen bem daer jegens stelt : Anders zqn de selve bundig, DE OROOT, Inl. Ill, 14, $ 5. Maer'tbooge woort was reede ontvlogen, en *t verbont Al bon- digb, VONDEL 11, 388. Ick (heb) . . . met hem gemaeclct so bondigen verbond, Dat ick versekert ben, so veer ghy a betronwen, So vast gel0ck als Ick , op s0ne maoht wilt boawen enz. 8TARTCR 865 {op Pritu Willem I). — Deze beteekenis geldt zeker ook op de veel- besproken plaats uit yondbl's Lucifer (6, 282): Heiligh is het hoogh gebodt ZQn (Qod9) geheimenis zQ bondigli. Men aenbidde sQn bevel. d. i.: Gods gebod is beilig; Z^n verborgen, ondoor- grondelijk raadsbesluit (mysterie) worde (door ons) als onveranderl^k vaststaande en derbalve verbindend erkend en aangenomen: bet worde met aanbidding geeerbiedigd. — Eveuzoo van gescbriften, t. w. oorkonden enz. Door de bevoegde personen voor ecbt erkend ; geldig , autbentiek, g^ezagbebbend. |) Also beeft oock de Jootscbe Kercke de Scbriften Mosis ende der Pro- pbeten bondicb gbewcsen, ende voor bestendicb aengenoraen, marnix, Byenc. 1, 2 (bL 23a). Bon- digbe Copqen, 2, 10 (bl. 129 d). De onde Roomscbe ouersettingbe, weleke sy (^^i?.-^. ir^r^)alleene voor goet ende bondicb bondt, 4, 6 (bl. 198^). Dat . .. zidke lastbrieven bondigb waaren , hooft , N. H. 746. 6 ) Van redeneeringen , bewjjsgronden , kenteekenen enz. Geldig, deugdelqk, stellig jnist en waar, en dus: overtuigcnd, afdoende, kracbtig. || Een bondige reden. Une raison tolide, de poids , marin. — Die alle meynen goede en bondige redenen te bebben om ens., cats 2 , 61 ^. Wat eysobt gby voor be- wjs? boe bondigb? of hoe kracbtigb? vondel 2, 419. Midlerwyl . . . word ick door bondigbe merck- teeckens voor een Konings kint erkent , 4, 236 ( ovid.. Her. 16, 90: per rata tigna). Den Coninck ... toonde met gbewisse en bondigbe redenen dat enz., poirters, H. Eerie, 9. Ontfangb . . . Dees tronw- ringb, tot een bondigh teeken. Van . . . liefde, nooit te breeken , six v. chand. 562. De zeekerste be- scheiden ... en de bondigste bewyzen van oog- en oorgetnigen , brandt, De Ruiter, 2. Bondige . . . ont- dekkingen, brrkhet, N. H. 3, 38. De bondigste wederlegging banner . . . voorscbriften , v. d. palm , SaL 2 , 838. De . . . noodzakeljjkbeid on , bq gebrek van bondige redenen, tot bevreesdmaking, sobeld- woorden de toevluobt te nemen, beets, St. Uren, 9, 107. De bondigste redeneeringen konden bem niet overtuigen, sleecrx 1, 67. In bondige redenen werd het goed recht van bet ideaal . . . door haar gehand- baafd, quACK, Stud. 233. Digitized by Google 351 BONDIG. BONDIG. 352 7) Van geschriften of gezegden. Krachtig, ge- spierd, kernaohtig, pittig, bepaaldelgk: in weinig woorden reel zeggend , zaakrgk ; in tegenstelling met een onbeduidenden woordenstroom enz. || Ben bondig antwoord. Urte rSponse pertinenie, qui parte coup, qui va au fait , MARIN. Een bondige stgl , Un style eottciSy terrS et nerveux ^ Aid. — Hebbende nw* Hoogheit ziob gewaardigbt, my ... te verklaaren, dat zy 't {het werk) bondigh vond, Hoorr, N. H., Opdr, It. Bondigbe gebeeden , 903. Ben Landen . .. nnttighe . . . Scbriften : die oock doorgaens soo kracb- ticb ende bundicb gbeoordeelt wierden , . . . dat ens.. Lev. V. Coomhert {v66r coornhert 1), 4rf. Maer pleiten ^ngh niet aen : men leende my sreen' Ooren, . .. Onreden stont *er roor, en onmacht, mo^lQok, Van ml}n' te weke tongh , of des' en die gel^ck. . .. Irk . . . hoopte dat mtfn' hand (t. w. etn geMchrift) waibon- [diger betcheid En meerder nadruck soud' en meerder indnick geven. HUTGEIfS 1, 408. Jan, nw' Oediohten x^n elendigh, Tan woorden laf, van waerde Hcht. Andriesent bundigh en bestendigh, Van achoone munt en van gewichi. 2, 855. Dat was soo kwaljk niet gesproken, En 't zoo heel bondig syn in heer of paehters mond; Maer 't wierd nn afjgekeard als *t seggen van een bond. CONINCKX, Fab. 831. Qelukkig hy en Tr{} en Troed, Die neen durft seggen, neen, Dat bondig woord, toI mannenmoed. HE OilfBSTCT 2, 128. — Kort en (voorheen ook: moor) bondiff, gel^k- staande met bet jongere kort en {maar) krachtig. || Dat i8 kort en bondig. Cela est iuccint et a propos; cela dit tout, marin. Z\jne toepassing {van eene leer- rede) was kort , maar bondig , ^eil. (op Toepassing). — Deeze korte dog bondige lea voor alle Landboawers: dat zy enz., berkhbt, N. H. 2, 315. 8) In de vaste verbinding met kort, de eenige waarin bondig tbans nog algemeen gebezigd wordt, is de eigenlgke beteekenis van bet laatste woord van lieverlede zoozeer overscbaduwd door die van bet eerste, dat kort en bondig veelal als eene tauto- logie wordt opgevat, en men bondig ook is gaan gebraiken in de bet.: beknopt, kort (boewel meest met bet b^denkbeeld: kracbtig, flink). Reeds martn verklaart bet woord in de eerste plaats met ,Kort". || Een bondig stnki driebonderd bladzgden folio, V. LBNNBP, B4>m. 1, 123. Dat deze bem met bon- dige woorden zgne wonderbare verlossing bad ver- klaard, consc. 1, 167a. Diens {Thiers*) zaakrgke en bondige welsprekendbeid, kneppelh. 10, 18. En daar volgde nu heel bet verslag der gehoudene tweespraak, Met dit bondige slot ens. V. BEERS 2, 252. II) Byw. (van wgze). — 1 ) Op bechte , stevige wgze verbonden, zoodat alle deelen goed aaneen- sluiten, bet geheel goed in elkaar zit. a) Met betrekking tot stoffeljjke zaken. || Geen bmg zoo bondigh gebonwt, oft znlk een geweldt wilde baar ., . sloopen, hooft, N. H. 912. b) Met betrekking tot gescbriften. Verg. ook I, 7). II Toen nu de ontsqfering net eevenveel silben, als d' oorspronklyke brieven, nitbroght, en bondigh te zaamen hing van vervolghenden zin enz., Hoorr, N. H. 624. Hj braght een staet, eentlot, een quyt-scheld daer beneven , Wei bondig ingestelt en na de kunst getchreven. CATS 1, 288 ft (van een ^itren vooffcT*). 2) Met betrekking tot redeneeringen enz. Op stellig jniste, onwederlegbare wqze, zoodat er niet aan te tw^felen valt. || Soo bealnyt ick te recht. bondich ende vast dat enz., coornhert 1, 430* d. Mirakelen . . . , die dooh also bondich ende onweder- sprekelick in de guide Legenden ingeregistreert zqn , dat enz., marntx, Byene. 1 , 12 (bl. 55 a). Redenen , die bondigh hierop pasten, yondel 11, 52. Het welok de waerheyt is, ende wert by de Genees- meesters bondigh bewesen , v. bevbrw., Wtnem. 1 , 8. Doch die boeken . . . z\jn . . . met een kort en be- knopt schrift bondigh wederlegt, de haes, Lev. v. Brandt, 47. God gav' dat ieder zaek zoo bondig wierd gewezenl ooninckx. Fab. 41. 3) Bq uitbreiding, met betrekking tot allerlei vertoogen. Op krachtige, overtuigende , nadrukke- Ijjke wjze. || Bondig klappen, verstandig spreken, TUBRLINCKX. — Vcrmits gy gister noen soo wel en bondig spraeckt, cats 2, 54 a. {De Mesaias) Dien Jesaias ons soo bondig kennen doet, Dat op die tejkenen men hem aenneemen moet. DROSTE, OterbL 259. Kwaksalvers sullen nooit ontbreken: Die wetenschap heeft staeg en overal gehad Professors en doktoors die bondig konnen spreken. conmcKX, Fab. 201 (sie ook 288). Op geen IQceen kweekt men haar; Kataur, gQ leert haar bondig. SPAifDAW 1, 169 {D9 Tool der oogen). — Kort en bondig, hetzelfde als kort en {maar) krachtig , met weinige krachtige woorden , op nadmk- kel^ke wgze. || Ik heb eene lastige commissie voor je, maar je moet maar kort en bondig zeggen , of je het doen wilt of niet, torkb, Werken, 9, 148. Dat de Koning den Heer Fonquet . . . bg zich ont- bood , en hem . . . kort en bondig af vroeg : Kerel I waar heb je al m^'n geld gelaten? tokre, B. R. 4, 128. En dat eenparig, kloek betloit, . .. Hoe spraken burgers en soldaten Dat duidlDk en verstaanbaar uit? Ze legden 't kort en bondig bloot: Hun antwoord was een schot met sohroot. TOLLENS 11, 183. — Kort en bondig wordt soms elliptischgebruikt, wanneer men spoedig en beslist antwoord eischt. || Kort en bondig: hoe staat het er mee? Stemt ge toe of niet? 4) Op beknopte (doch zaakr^ke) wgze, zonder omwegen, met enkele woorden; verg. boven, I, 8). || De wil is evenals de daadl Zoo zegt mgnheer de Pastor bondig, de cort. Lied. 65. En gQ, die 't^sein wacht, doet wat u geboden wwdt! Roert aan de punten, snel en bondig. TEK KATE, Par. Verl. 156. Afl. Bondigen, door z. hetns, Bartas, Tweede Weke, Tweede Lagh, 185 gebezigd met betrekking tot verouderde, versleten woorden, voor:bevestigen, er kracht aan geven door ze weder in hunne oude, ware beteekenis te gebruiken , verg. boven 1 , 7 ) („'t Sy dat {een schrijver) . . . de namen . . . Her- stelt in haer natuur, en op een nieuwe bondieht**); bondigheid, bondiglyk, onbondig (zie die woorden). Koppel. Bondigweg , bjjw. van wjjze, verg. een- voudigweg , gewoonweg en derg. (.Eensklaps hakte ZQ den knoop door met bondigweg te vragen ens.**, coupBRUs, E. Vere 1, 206); kortbondig (zie aid.). BONDIGHEID, znw. vr.; zonder mv. Van Bondig met -heid. 1) Bondig in de bet. 1 , 5 ). De hoedanigheid van verbindend te zqn, geldigheid. || Dat alle beraadt op handeling uit had, daar de bondigheit van *t verdragh aan *t woordt der meyneedigheit hing, hooft, iV^. H. 293. Tot kennisse ende bondicheyt van alle H gheene voorsz. is, hebbe ick dit met myne eygene handt geschreeven, ende geteyckent, bij V. MiBRis, Beschr. v. Leyd. 998tf (a®. 1631). Digitized by Google 353 BONDIGHEID. BONDPLICHTIG. 354 2) Bondig in de bet. I, 6). Onwederlegbasrheid , ' Unbare waarbeid, jaistbeid. Idem. Soms b^ over- ! dracbt Toor: klemmende bewgxen. || Toen bet bem i aan bondiobeit ontbrak , ging hj zicb . . . met laster- ^ taal bebelpen, db brune, Jok en E. 168. Ik erkea de bondigbeid van dit ganscbe bewys als gevestigt | op wexentljke grondbeginzelen enz.y v. ■rnsN, Spect. S, 79. Beide die bescboldigingen zyn even zeer van alle bondigbeid ontbloot, 12, 15. De . . . Proeven, op welke de bondigbeid van de kennis der Delfstoffen gevestigd 1b, bbbkhst, N. H. 2, 868. Dat opper- vlakkigbeid, en zncbt om b^zonder te wezen, bier de plaata van bondigbeid vervangen, en dat de stoatbeid der voordn^ geen genoegzaam bedeksel iB voor bet gebrek aan gezonde redekaveling, v. d. PALM, Sal. 3, 322. Dit verzoek werd ... met zoo veel bondigbeid en klem van redenen bestreden, dat enz.y D. AM. V. D. HOKVSN, FertpT. QcMckr. 111. Zjn wel^rekendbeid bad . . . meer de eigenscbap te ver- baxen en te treffen, dan door bondigbeid van rede- neering te overtnigen , multatuli 1 , 84. 3) BantUg in de bet. I, 7). Kracht , pit , gespierd- beid, zaakrgkbeid. || De bondigbeid, beknoptbeid van een verhaal. La bri^vetCy prSciiion d^un reeit, MA&iN. — De bondigbeit beb ik voomeemelyk be- tracbt, HOOFT, N. H., Opdr. ii. Een aartige klncht ... en een overdiepzinnige spreuk , van wedke twee de bondicbeit . . . 't overwigt zal bebben , db brunb , Jok en B. 108. Beknoptbeid en bondigbeid van st^l is eene dengd in alle sohriften, hutoicopeb, Pr. 3, 51. Oeen sieraad der WeUprekendheid is doB overtollig of misplaatst, 't welk...de klaar- beid niet benevelt, nocb juistbeid en bondigbeid der uitdrnkking door kiinkende beeldentaal vervangt, V. D. PALM, Bed. 1, 43. Uw bondifheid, waardoor een reeks grcdaehten itroomen In engbeperkten sin, heeft elk den palm ontnomen; 't Gevleogeld lood gel^fk, bexield met feller kracht, Naar mate 't in sQn vlogt een korter weg volbrrngt. V. DUY8B, Ged. 11. 4) Bondig in de bet. 1,8). Beknoptbeid, zonder bet bgdenkbeeld van pittigbeid. || Z^ne uitlegging, ondankfl hare bondigbeid, was zoo klaar en zoo aangrgpend, dat enz.y coNsc. 1, 277^. BOin)IGLIJK, bjjw. van wijze. Van Bondig met 'l^k. 1) Bondig in de bet. I, 5). Op geldige, deug- delgke wjjze, z66 dat bet van kracbt is. || Of by dacbt datmen met potage bondiglik zou konnen doopen, db brunb, Wettt. 1, 72. 2) Bondig in de bet. I, 6). Op kracbtige, over- tnigende wgze. || Zyn' Doorlucbtigbeit maakte zicb sterk , zoo zy bem wel bondigbl vk t' baarder partbye konde inklampen, den bouwvalligben staat eenigber wyie te stutten, hooit, N. H. 142. 3) Bondig in de bet. 7 en 8). Op kracbtige, maar tevens korte wjze (marin). BONDKIST, znw. vr. ; zonder mv. Uit Bond, io de bet. B, 2), en Kist. De Arke des Verbonds, waarin de Wet van bet Joodscbe volk bewaard werd ; bet zicbibaar teeken van bet verbond tnsscben Jebova en Zgn nitverkoren volk. Wanneer AJrons prieetrenstoet . .. ZQn Bondklft dro(^Toets droeg door uw ontzetbren vloed. BiLD. 6, 80 (i>« Jordaan). BONDPLICHTIG, bnw. Uit Bond, in de bet. B), en P/iektig, verplicbt. Aan of door een verbond Tar|dicbt, verbonden. Veronderd. || Ook vervoegbden sieb de Bondtpliobtigbe Eedelmannen {de in 1565 verbonden Bdelen), d' een acbter^den anderen tot Bmssel, hoopt, N. H. 75. {Le repeerders van Ant- m. werpen hodden) zicb neevens al d'andre bondt- pUcbtigbe Landtsobappen , met algemein en een- dragbtigb beslnit, . . . aan die Migesteit gericbt, 965. BONDSAKTE, znw. vr.. mv. -». Uit Bond, in de bet. B, 4), en Akie, in de bet. 2), naar nbd. bundetacte gevolgd. Oorkonde, bebelzende den grondslag van een bondsstaat of een statenbond. || De bondsakte van den Duitschen Bond, in 1815 opgemaakt. — De Unie van Utrecbt beeft ^n als bondsakte en als grondwet van Nederland eene groote beteekenis, p. l. muller, Un. v. XJtr. 168. BONDSCHAF, znw. onz., mv. -pen. Van Bond, in de bet. B, 1) met -tehap. Tbans alleen nog in dicbterlgken 8t\jl. 1) Hetzelfde als BondgenooUchap, 1). Vooral: in bondaehap met — ; ook in figunrlgke toepassing. || Toen gy de bel en de aard in bondscbap zaagt ver- gaderen, Vr. bild. 8, 113. Yoorwaar teyn die, die t'taam rerwerd te raade gaan als met een hert: die tegens dQ in bondschapp quamen. DK HUBBRT, P». ^8, 6. Natuor, in bondscbap met den dood, (}aat Toar en stroomen, vorst en winden Tot z^nen {SapoUimn) ondergang verbinden. BILD. 9, 128 (zie ook 2, 881; 7, 118; 8, 265). — Ook voor: verdrag van bondgenootscbap. Eer gaat De geest van H licht met dien van 't kwaad Een bondtchap aan, eer ik, ontxind , Met n , of de awen , my verbind. V. LiNNEP, PoSH. 6, 18 (zie ook bild. 9, 196). 2) Hetzelfde als BondgenootMchap , 2); ook in figunrl^ken zin. || Een bondscbap . . . ingericbt . .. om baar {de taal) te verwoesten, bild., N. Vertch. 2, 119. Acbilles . . ., nit spgt de Bondscbap afge- vallen enz., bild. 8, 228. Hg eiscbt . . . Dat \ bondscbap aan . *t verdrag verzaak, v. acksrb, Winierbl. 322. An. Bondtchappel^k, bondgenoot8cbappel\jk(.De Fransche bebendigbeid (zocbt) . . . ben van de ge- meene bondtchappel^ke zaak af te trekken", bild., Qeech. d. Fad. 10, 65). AAiiien»t. Bondtchapsonderpand ( booaebs 2 , 79^. BONDSCHBIFT9 znw. onz., mv. -en. Uit Bond, in de bet. B en C), en Schrift, gescbrift. Scbiifteljjke overeenkomst, waarbq men zicb tot iets verbindt. || Mits ook, bun geliefde andermaal bondtscbrift te verlyden , dat . . . nocbte zy , nochte de Ooversten der gewesten . . . Don Joban ... tot Landtvoogbdt hadden aan te neemen, hoopt, N. H. 499 (zie ook 633 en hoopt, Br. 4, 88). Ik . . . ben gereet u dusdanigb bondsobrift, met mqn eigebloet gemaakt, ter bant te stellen, dat ik om uwent wil de verdoemenis zal ondergaan , indien enz., db brunb , Jok en E. 88. — Inzonderbeid met betrekking tot geldelgke verpliobtingen, als verdietscbing van obligaiie \ rerg. eng. bond. \\ De Landtvoogbdt . . . verzocbt dat men *t geldt verscbafte, en daarenbooven bondtscbriften van den tweeden bondertsten penning , hoopt, N. H. 378. 't Verloop van persoonlyke renten en bondt- scbriften, 477 (zie ook 1022). Zeker fiel eiscbte van een eerlik man , uit kragbt van een vervalscbt bond- scbrif t , ettelike penningen, de brunb, JFetst. 2, 4. BOI91)SDAG, znw. m.; bet mv. niet in ge- bruik. Uit Bond, in de bet. B, 4), en Bag (verg. landdag) naar nbd. bundestag. Meestal met betrekking tot den Duitscben Bond: Het licbaam der gevolmacbtigden van de verbonden regeeringen, dat van 1816 tot 1866 te Frankfort a. d. M. zetelde. || De reden, waarom tot afstand van een deel van . . . Luxemburg de toestemming van den 12 Digitized by Google 355 BONDSDAG. BONDSVERGADERma 356 Bondsdag werd vereischt enz., thorbbckb, Aani, Orondw. 8. BONDSEL. Zie Bunbsbl. BONDSLEGER , mw. odz., mv. •«. Uit Bond, in de bet. B, 4), en Leger, naar nhd. hundetheer, Leger van een bond, samengesteld nit de bondscon- tingenten der verscbillende verbonden staten. || In 1866 eischte Oostenrgk de mobielverklaring van bet DoitBohe bondsleger. BONDSBAAD, znw. m., mv. -raden. Uit Bond, in de bet. B, 4), en Batid, beraadslagend licbaam, naar nbd. hundetrat. Licbaam, samenge- steld uit de vertegenwoordigers van al de staten die deel aitmaken van een bondsRtaat of statenbond , en belast met bet bebartigen der gemeenscbappe- lijke belangen. || De Duitscbe Bondsraad bestaat uit de gevolmaobtigden der verbonden Duitscbe regeeringen en wordt uit naam van Pruisen door den Bondskanselier geleid. De Zwitsersche Bonds- raad beeft onder leiding van den Bondspresident de uitvoerende macbt in bondsaangelegenheden. — Er zal uit alle goede steden des bondgenootscbaps een Bondsraad worden samengesteld, die jaarlqks drie- maal zal vergaderen. . . . Dexe Bondsraad zal in laatste beroep beslissen over alle twisten en gescbillen, welke aangaande de uitvoering van bet verdrag zouden kunnen ontstaan, coNSC. 3, 162 *. BOin>SSTAAT — BONDSTAAT — , znw. m., mv. -staten. Uit Bond, in de bet. B, 4) en Staat, naar nbd. bundestteuit. 1 ) Een staat gevormd door de duurzame vereeniging van verscbillende, tot op zekere boogte zelfstandige staten, gewesten of steden tot een staatsrecbtel^k gebeel, met eigen regeering, vertegenwoordiging , en wetgeving; onderscbeiden van ttatenbond, dat eene lossere vereeniging van souvereine staten is. || De Vereenigde Staten en Zwitserland z\jn bonds- staten. Volgens veler meening was onze oude Repu- bliek veeleer een statenbond dan een bondsstaat. — De Generale Staten, dus souverein ge worden, vertrouw- den bet uitvoerend bewind aan den Raad van State toe ..., bet eenige collegie welks leden ,bunne eigene provincien moesten afzweren, om voor de Generaliteit te zjn". Een onmisbaar licbaam in een bondsstaat, fruin, Tien J. 33. Dit alles (t. w. aangelegenheden van wetgeving) beboort tot bet gereserveerd gebied van den Bondstaat en mag nimmer door een afzonderlgken Staat worden be- treden, J. de louter in B^dr. Staate-, Prov.- en Oem.-beet. 30, 362. De bedoeling {bij het tamen- stellen der Consiituiie voor de Vereenigde Staten) (was) . . . den veel te lessen band . . . aan te balen en boven deze . . . republieken . . . een centraal gezag te stellen. . . . De Statenbond zou door een Bondstaat vervangen worden, a. r. ARNTZENiusin f/wif , 1891, 1 , 38. 2) Een der staten van een bondsstaat, in de bet. 1 ) , of van een statenbond. (I Conventie van den 10 Februarg 1831, tusscben de Duitscbe Bond- ataten, de bosch kbmper, Ned. Staatsr. 54. BONDS VBRGADEBING, znw. vr., mv. -en. Uit Bond, in de bet. B, 4), en Vergadering , naar nbd. bundesversammlung. In H algemeen: ver- gadering der vertegenwoordigers van de staten die te zaroen een bond vormen; met betrekking tot den Duitscben Bond betzelfde als Bondsdag. || Het voor- stel des Konings om bet . . . Hertogdom (Zimburg), ter vervanging van bet . . . afgestane deel van Luxemburg, in het Duitscbe Verbond te begrypen, werd door de Bondsvergadering . . . aangenomen , thorbbckr, Jant. Orondw. 6. De Zwitserscbe Bonds- vergadering beeft goedgekeurd, dat de Bondsraad overgaat tot de invoering van den Midden-Europee- scben tjd voor post- en spoorw^verkeer, HaarL Cour. 8 Juni 1893, I. BONDSVESTINO, znw. vr., mv. -en. Uit Bond, in de bet. B, 4), en Vesting, naar nbd. bun- desfestung. Yersterkte plaats, tot verdediging van een bond op gemeene kosten gebouwd en onderhou- den, en door bondstroepen bezet; meestal met be- trekking tot bet Heilige Roomscbe Rijk of den Duitscben Bond. || De bondsvestingen van den Duitscben Bond waren Mainz, Luxemburg, Landau, Rastadten Ulm. BONDVEBWAKT, znw. m.. mv. -en. Uit Bond, in de bet. B, 1), en Venoant, in den zin zin van: verbonden; verg. nbd. bundesvencant , dee. hundsforvandt , zw. bundsforvandt. Hetzelfde als Bond- genoot. Yoorbeen in boogeren st jjl , thans veronderd. || Zoo groot een me^waarigbeit was in hem teegens de bontverwanten , zacbtmoedigbeit over zyne vyanden, HOOFT, Tac. 66 (zie ook hooft, N. H. 94, 105, 108, 128, 161, 846). Den bloedigen zeeslag, die tot naadeel van de Hollanders en bunne bondver- wanten uitviel, branot, Le Ruiter, 382. Hoe grootscb zich Rome kwyt voor zyne bond verwan ten, V. MBRKEN, Oerm. 230 (zie ook bild. 8, 350). An. Bondvenoantenis , bondgenootscbap («Eigben- scbappen , die . . . nocb daagbelyz d' uitbeemscbe moogbentbeeden naa uwe vrnndscbap en bondtver- wantenis doen baaken", hooft, N. H. 971); bond- verwantschap , betzelfde (.waerom de bondtverwant- schap. Die gby verzoeckt en eiscbt, van outs al . .. bevestigbt is", vondbl 8, 497; .De volvoering der taak, welke die nienwe, boezeer natuurlqke bonds- verwantschap baar (der Bepubliek) oplegde em.*\ THORBKCKE, Hist. Sckets. 6). BONDVOLE, znw. onz.; zonder mv. Uit Bond, in de bet. B, 2), en Volk. Benaming van bet uitverkoren volk Israel, waarmede Jehova een vast verbond beeft opgericbt. || Dat ik mv daar zo tegen Gods oude Bond volk bezondigd beb, en ge- sokkeerd op bunlui kabanussen, Leev. 8, 69 {verg, op de vorige biz.: een Smauzen kabanus). Zie ook Blank. 2, 256. — Soms, in vrome taal, in toepassing op de uitverkorenen in den zin van het Nieuwe Testa- ment. BONDZEQEL, znw. onz., mv. -s, -en. Uit Bond, in de bet. B, 2) en Zegel. Meestal in'tmv.: De ,teekenen", waarmede bet verbond tusscben God en de mensoben naar nienwtestamentiscbe opvatting als ,verzegeld'* is (verg. Rom. 4, 11), t. w. de twee Sacramenten van den Doop en bet Avond- maal ; zie Heidelb. Catech., Antw. 66. || Ook worden de twee Heilige Bondzeegels van het Evangelium door ben {de predikanten der Boopsgezinden) be- diend ; en wel den Heiligen Doop . . . gewoonlyk eenige dagen voor bet houden van bet Heilige Avondmaal, v. mieris, Beschr. v. Leyd. 1023 ^ (zie ook 1004 tf). Dat eene Vrouw . . . niet wil genodigd zyn, als men komt, om baar tot de Genademiddelen te verzoeken, tot de Heilige Bondzegelen, Leev. 1, 91 (zie ook 2, 28). BONESEIi — naar het scbjjnt uitgesproken bonSsel — , znw. onz. (m.?); zonder m v., als verzamel- woord. Jacbtterm voor: De uitwerpselen van bet wild (o. a. berten, damherten, wilde zwijnen, bazen); fr. fumees, bd. losung. Nog bg vbrstbr V. WULV., Jagttermin. 55 (als manljjk) vermeld. De oorsprong is onbekend: nocb als uitbeemsch woord, nocb als afleiding op -set van een Neder- landsch woord kan bet tot dusverre verklaard wor- den. II Het Bonesel {Laisses) 'twelck groot ende langb Digitized by Google 357 BONESEL. BONK (I). 358 s^nde, tboont, dat het Swjn heeft wgde Dermen, ende dien yolghende groot ende swaer is, mjbkula, Wildem, 2, 107. TBonc8el ( Croiies) van een Ramme- lacr is kleyn, droogli, aen 't eynde scherpaclitigb , 2, 110 (rie ook 2; 98, 106, 111). BONG, BONGR Zie Bom (II en IV). BONGEL. Zie Bbnoicl. BONGEBD. Zie Boomgaard. BONJOCJBEN (aitspr. naar Fransclie wqze: bonzjoeren)^ bedr. zw. ww. Van fr. bonjour, goeden dag, opgevat als afscheidBgroet , en in bet Nnl. ook ab znw. gebezigd (zie b. v. consc. 1, 296 d). lemand te verstaan geven dat hq kan beengaan, dat men van bem ontslagen wensebt te z^n. Ook in oneigenlljken zin; verg. Afscheid, 2, a en b) en fr. congSdier. Gemeenzame uitdrakking. || Ik zal al dat muzgkanten-gesnor ook maar bonjooren ; want ze razen . . . aan m^n' kop , dat ik er doof van word, FOKKB, B. R, 2, 182. Wat een pleizierige avond voor je, . . standjes te moeten bgwonen van die onaitstaanbare jnffrouw Dommel. ... 't Is goed, dat ik niet in je plaats ben, ik zon ze wel spoedig bonjoeren, ptbrson, Miriv. 1, 158. SaBMBst. TJitbonjouren („Moetje ten tien uuren nog niet nit jen bed gescbreenwd worden? Ik moest Nies zyn, of ik jou ook ten bed «U boiyourdeV* Leev. 1, 268; , Betsy . . ., die ... niet al te best met KUBJe overweg kon , en die baar gaarne fatsoenl^k bet bnis bad uitgebonjourd'\ coupbrus, E. Fere, 1 , 228) ; wegbonjouren. BOlilK (I) — in Zuid-Nederiand ook bonkb — , znw. vr. (in de bet. I, 8 en II, 8) ook m.), mv. -en. De bet. I), ook eigen aan oM. nfri. bunke, mnd. bunk m., mnl. bone m., westf. bonke vr., mag naar 't scbqnt met de bet. II — IV) berleid woiden tot een meer algemeen begrip: bnlt, knoest, klont enz. Is dit juist, dan znllen ook de volgende woorden biermede zoo niet een, dan tocb nauw verwant z^n: onr. bunki m., mnd. bonk, bonik m., acbeepslading, scbeepsmim (eng. bulk), nfri. bunik, gerstekoek, dee. zw. bunke, boop, eng. bunch, bult, bnndel, bos, tros, pak, en heiend jmnkel, bnlt, gezwel, bnndel, punken, aardknol, boomknoest, enz. Het l^dt wel geen twqfel of deze groep woorden bangt nanw samen met Bonken , stooten ( zie aid. ) : nit dit begrip kon, naast de zuiver verbale opvatting als: boor- of voelbare slag of stoot (zie bet volgend art), ook de bet.: dik, rondacbtig voorwerp ont- ataan; verg. voor zulke begripsovergangen andere verklankingen als bobbel, bof, bom, bommel met de daarbg beboorende ww. en vooral ook nbd. 9tosz, stoot, maar ook: boop, stapel. I) Been van bet dierlgk licbaam; inzonderbeid de groote, grove boofden of bollen der d^beenderen van nmderen en paarden , ook wel knokken of achon- ken genoemd (zie bbbkhbt, N. H. 5, 51); betzij met inbegrip van, betZQ in tegenstelling met het er aan zittende vleescb. Zie ook molbma. 1 ) Eigenlijk. Met betrekking tot dieren , inzonder- beid runderen en paarden. || Bo nek. Sax. Fris. j. been. Os, kil. De bonken voor de bonden goojjen, MAKiN. Scbonken en bonken, wbil. — Wy bebben 't vleescb al op, kaanw jy non aan de bonken, LANQKNDIJK 2, 408. Men vindt er (oisen) met zeer sterk en boog nitpuilend gebeente, dat men bonken noemt, brbkhby, N. H. 4', 183. — Abbbi. SiilU bonk, te Utrecbt de benaming van zeker bikkelspel, waarbg de stniter wordt op- gevangen, voordat b^' op den grond getikt beeft; lie BoNRR en verg. Bom (II), 8, b). 2) Ook met betrekking tot menscben, in de rawe volkstaal. En fl0pt, ea qoQlt, so l«ng-Je droocht; Jae, ymmer, too Un^ <UU a huyt, Soo naukens om {%tw9) Bonoken iluyt «n». BAABDT, J>9ugdensp. 139. Op dat een bloedge gier met kloiren dat booi wicht Omwroete, en met lyn bek afklnive tot de bonken. SIX V. CHAND. 1 {Grafdicht op Duhdalf). Hon straks Je bakkas, of ik leg, Myn ttok so vliegent op Je bonken. J. t>E BCGT, Mengeld. 180. — Van de bonken vallen, sterk vermageren (mo- lbma 506 a); verg. van de groat vallen. 8) B^ overdracht, als naam voor een mager of ond beest, inzonderbeid paard of rund, met uit- stekende bonken; door koetsiers en voerlieden ook wel in mimer toepassing op elk paard gebezigd (verg. knol). Als zoodanig ook m. || Sta, bonk! V. DALB. — Na gerade dat dezelven {de bonken) in onde of magere Koe^en nitsteken, is de Koe een bonk, een onden bonk, een mageren bonk. BBRKHBT, N. H. 5, 51. De bonk ... zette . . . de acbterste beenen sobrap en deed . . . eon ontzagl^ke moeite om de voorste vooruit te brengen, bg welke inspanning er een soort van gekraak nit bet binnen- ste van bet beest opging, schimmbl 1, 418 a. II) In zeer mimen zin, als algemeene benaming van een meestal vrq groot voorwerp of stnk van lompe, mwe, onbebonwen gedaante: brok, bolt, klomp, klont enz. 1) Met betrekking tot allerlei stoffen, meestal in eene bepaling genoemd. || Het vet zit er aan bonken op {aan eene vetie koe), bouman. Eene bonke van eenen pompoen, db bo. — Men zal op die plaatsen, daar bet vnnr {b^' het tieenbakken) zyne kragt ten bevigste geoeffend beeft, degevormde steenen tot gantscbe groote glasagtige bonken zien samengesmolten , bbrrhbt, N. H. 2, 228. Verward dooreenliggende steenbrokken . . . maakten bet klim- men bezwaarlgk voor den reiziger op zqn mnildier, . . . dat zicb in allerlei bogten wringt, om z^jn w^ over stronk en bonk goed te maken, obbl 12 (zie ook 29). Men bakte bet vleescb met sabels aan stukken en legde bet in de ketels; . . alwat maar groen en eetbaar was, wierp men boven de zwem- mende bonken vleescb, consc. 1, 120 d. Slecbts een enkel gebouw . . . vertoonde zicb uit de verte als een ontzagl^ke bonk van grjzen scbelfersteen , zonder zailengangen en versiersels, 2, 2 a. De afge- spatte bonken {steen), J. v. rijswijcr 267. — Ook voor: groote boeveelheid sterke drank, t. w. in de spreekw. zegsw. H^ hee/t een bonk in (ook: — een kleine bonk in den neus) , hj isdronken. Verg. BoM (II). 8, b). — In fignnrlgke toepassing ; verg. beneden , III ). 8y {de eiel) steeg Toorwaer om hoogh ^I0ck een heyligh [myr, ... 't En waer de modder-dreck van Tleetelioke lusten. Den aert van d' eed*le Ziel verheerden , en all blntten , 't En waer die groove bonck de Qeest ntet had ver- [dfckt, En hield' dat Hemelsch vuyr als onder d'ascb verstickt. ▼. DOEP, Sticht. Gtd. 215. 