None
Dingsdag den Ihi. 's morgens zeer aangenaam weer. desen dag is ons volk met wieden in't koorn bezig geweest; des namiddags was het zeer warm, als of het een zomerse dag was ; ten twee uuren ben ik met mijn vrouw na Stellenbosch ' Men ziet hier hoe de Gouverneur zijn plichten op het Kasteel verzuimt, en waken achtereen te " Vergelegen " vertoeft. 't Officiele Dagregister in 't Kasteel Aug., 1705] DIARY OF ADAM TAS 59 Saturday the 8th. Very thick morning, but presently begun to take up. Our folk been busy to-day again delving in the vine- yard. "Was told how the Governor, on hearing the firing from Robben Island, was mighty sudden posted to the Cape, and had such been within his power to compass, he were doubtless flown thither. Mr. Willem ten Damme and his wife was journeyed with him. He fancied there was ships come in, and this he do seem afeared of ; methinks he hath a gnawing conscience. Sunday the 9th. Misty morning. We not in church to-day, Mr. Bek taking duty at Drakenstein. In the forenoon come Willem Nel on commission from Vieravond for to beg half an awm of wine, the which I did deny him, for reasons thus inclining me. About midday, we sitting at table, come Mr. Appel here, and brought a string of fish, and two soles among them. He told me that the old Norse landdrost Robberts was mighty uncivil toward him. He further said that Jan Botma had driven cattle on Mr. van der Heijden's farm already. Also that the old berserk had complained of Mr. van der Heijden to the Governor, how that the same had been committing trespass. Monday the 10th. Fair morning. Our slaves busy to-day again delving in the vineyard. To walk this afternoon about the corn lands, and found the corn in divers places stand reasonable well, yet was there in some fields a deal of marigolds, the which were better for the plucking out. Tuesday the 11th. Mighty pleasant morning. To-day our people busy weeding of the corn. Mighty warm in the afternoon, as though a day in summer. At two of the clock to walk to Stellenbosch with my wife. We put in at Mahieu's, the sick bevat, zoals gewoonlik, geen vermelding van die lange afwezighoid. Er was sinds de tijd van van Riebeek een klcine bczctting op 't Robben Eiland, dat diende als wachtpost, om van aankomende schepen kennis te geven, en ook als verbanningsoord voor misdadigers. ^ De sergeant was een vertrouweling van de Gouverneur. 3 De toespeling hier is mij nog niet duidelik. 60 DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Aug., 1705 gewandeld; wij quamen ten huize van den krankebedroever Mahiu en lioorden, voor de deur zijnde, de vrouw een deuntje quinkeleeren ; in't huijs komende vonden we 't vrouwtje alleen thuijs, zij zeijde dat haar man desen morgen na de Caab was gereeden. Wij geraakten met haar aan't thee drinken ; zij vertelde ons dat de veklwagters den langgezogten David Pan- nesmith ^ hadden gevat, en in den tronk gebragt. na een wij nig aldaar gezeeten te hebben, quam de Hr. Bek binnen, met wieu eenige pijpen tabak hebben gesmookt, tegens den avond zijn we vertrocken. Woensdag den 12«. 's morgens was de higt betrocken met noordewind, 'twas desen dag soo kout als 't gisteren warm is geweest. op dato is ons volk met wieden in't koorn weder bezig geweest, des avonds was de lugt nog al betoogen, 't weer scheen zig geheel na reegen te schicken, de N.Wt. wind heeft desen nagt wacker doorgewaaijd. Donderdag den 13n. 's morgens betogen higt. desen morgen is mijn vrouw met de wagen van Arend Gildenhuijs gehaald, aangesien zijn vrouw begon te kraaken ; tegens den avond quam mijn vrouwtje weder thuijs, zeggende dat de vrouw geluckig was verlost van een jonge soon, dog de kraamvrouw was onpassehjk. Op dato is 't wieden op 't koornland ten eijnde gebragt. des avonds quam hier ten huijze den land-drost; hij was bij den Gouverneur in Hottentots Holland geweest met den Oudnoordsen land-drost Robberts., den welken (zoo hij zijde) van den Gouver- neur zeer honorabel was bedankt, wegens zijn afgeleijde bedie- ning als land-drost, dan off hij desweegen een handschrift heeft bekomen, is mij niet verstendigt.^ ik ben desen avond nog met den land-drost na 'thuijs van Mr. van der Beijl gewandeld ; na dat we daar een wijltje waaren geweest, zijn we met elkanderen weder 'thuijs gekeert; na 't avondmaal geraakten we aan de praat, en begaven ons hier op ter nagtrust. Vrijdag den 14w. 's morgens goedweer, dog koeltjes. den morgen quam monsr. van der Beijl hier om met den land-drost ' David Pannesmit was bode van landdrost en heemradeu van Stellenbosch Aug., 1705] DIARY OF ADAM TAS 61 discomforfcer, and being before the door we heard his wife humming of a tune, and being come within we found the lady in the house alone, saying her husband was posted to the Cape this morning. We drunk a dish of tea with her, and she did tell us that the fieldwatch had taken David Pannesmith and carried him to gaol, the same they was looking for so long. Sate there a little while, and presently come Mr. Bek within, with whom I smoked a pipe or two, and so toward evening we took leave. Wednesday the 12tk. Cloudy morning with North wind. To- day as cold as yesterday was warm. This day our people been busy again weeding of the corn. At evening something cloudy and dull, the weather mighty like as it did shape for rain. The N.W. wind blowing fresh all night. Thursday the IWi. Dull morning. This morning my wife fetched by Arend Gildenhuijs in his chaise, his wife's pains coming on. Toward evening my wife come back home, with news that Mrs. Gildenhuijs was safe delivered of a little son, though the mother poorly. Weeding in the corn lands finished to-day. In the evening come the landdrost here, that had been to the Governor's in Hottentots Holland in company with Robberts, the old berserk of a landdrost, which the same (so lie said) was mighty honourably commended of the Governor upon laying down of his office as landdrost ; though whether he hath gotten for the same a written testimony, I was not apprised. Later in the evening to walk with the landdrost to Mr. van der Bijl's, and staid a short while there, and so returned in company, and after supper fell to discourse together, and so to rest. Friday the lAtli. Fine morning, but something cool. In the morning put in Mr. van der Bijl, for to ride to Stellenbosch with en Drakenstein. Hij werd boschuldigd van " met 's Colonies ponningen, papieren, enz., schelmagtig gefugeerd " te zijn. (Grim. RoUen, 1706, 26 Aug.) - Sarkasties. 62 DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Aug.-Dec, 1705 na Stellenbosch te rijden ; nadat we wat ontbeeten hadden, zijn ze met hun beijden weg gereden. onderwijl quam Hans Kasper hier te paard voor de deur, dan hij wilde niet afkomen, hoe hard hij ook wierde versogt. den man quam na koorn vraagen, hij wilde gaarne 15 guldens voor de mudde betaalen ; toen hij vernam, datter niet en was is hij na de Caab gereden. Thans zijn onse slaaven met spitten in de wijngaard weder bezig geweest. Men verteld mij dat d'E. Comp. voor 't koorn tegen- woordig a 14 guldns. de mudde betaald, dan den Gouverneur is genoeg bekend als datter geene der vrijburgers jegenwoordig koorn heeft ; ^ zoo dat dit enkelijk maar geschied ten gevalle van de Fransse Jonker, dewelke . . . mudden op de naam van . .. heeft geleeverd ; zoo weten de groten elkanderen de bal toe te kaatsen. ik houde mij ten vollen verzeekerd, dat zo bij aldien eene der vrijburgers koorn aan de E. Comp. quam te leeveren, niet meer voor de mudde zoude trekken als 8^ guldns. zijnde de ordinarij prijs."^ " Accordeert. " (get.) A. POULLE. " Gsw. clercq." ^ DECEMBER, 1705* Maandag den 7e. S'morgens warm weer, op dato is ons volk met snijden van rogge en Ciciliaansche Tarwe bezig geweest. tegens den middag ben ik na Stellenbosch gereden, nadat ik aan't huijs van Hans de Smit met eenige vrunden hadde gesprooken 1 De koornoogst was zeer slecht uitgevallen (vgl. Journal, bl. 78), en er was werkelik bijna geen koorn onder de boeren te krijgen. Men zal zich herin- neren, hoe dikwels Tas aantekent, dat er iemand bij hem komt cm koorn te vragen, en dat hij steeds alle aanvragen weigert. - De Franse Jonker is Frans van der Stel, broer van de Gouverneur. Om zijn verwaand gedrag hadden de boeren hem die bijnaam gegeven. Frans van der Stel, evenals zijn breeder, de Gouverneur, leverde zijn eigen graan tegen zeer hoge prijzen aan de Compagnie, op naam van anderen, om z6 geen verdenking te verwekken tegen zijn misdrijven. Men ziet dat de klerk, die 't afschrift van 't Dagboek (onder de ogen van de van der Stels) maakt, Aug.-Dec, 1705] DIARY OF ADAM TAS 63 the landdrost. And first we eat a little breakfast, and then they two away. Meantime come Hans Kasper before our door riding, but would not light, though we did urge him never so straitly. The man come asking after corn, and was of a mind for to pay 15 florins the muid ; on hearing we was without, he set forward to the Cape. Our slaves once more busy delving in the vineyard. They tell me the Honourable Company are paying for corn at this present at the rate of 14 florins the muid, but the Governor is might}^ well aware that at the moment there is none of the burghers has corn, so as this is done for naught else but to oblige the French milord, that hath in 's name delivered muids. But Lord ! our great ones, how they do know to tip the ball from one to other ! Of this I am verily assured, that so there come one of the burghers with corn for to supply the Company, he should despite all this be getting nothing more the muid than 8i florins, being the standing price. [Correct copy. (Sgd.) A. POULLE, Sworn Clerk.] DECEMBER, 1705 Monday the 7tJi. Warm morning. This day our people been busy cutting rye and Sicilian wheat. Toward midday rode to Stellenbosch ; had speech at Hans smith's with several om naar de Bewindhebbers te sturen, zorgvuldig naam en getal weglaat, hoewel Tas die zeker in ziju dagboek uiet verzwegcn zou hebben. Een voorbeeld komt in 't verboor van Kina, (vraag 22), voor : Frans van der Stel heeft 150 mud garst gelevord aan do Compagnie, op naam van Johannes Phijfier. (C. P. S., 1706.) Vgl. verder, Contra Ded., bl. 243, 244. ' Hier eindigt 't uittreksol uit 't Dagboek, naar de Bewindhebbers gezonden, op order van W. A. van der Stel. * De tekst van 't Dagboek die de lezer totnogtoe voor zich gehad heeft, was die van 't Haagse afschrift, dat niet verder dan 14 Augustus gaat. Het vervolg, dat hier begint, is naar 't Kaapse Hs., GEHOUDEN DAGREGISTER VAN DEN LANDBOUWER ADAM TAS, (van Dessin versameling, no. 12, Z.A. Bibliotheek). Dit Hs. is eveneens een kopie, vermoedelik officieel, gemaakt tij- dens de vcrvolging van Tas. Zie Inleiding, II. bl. xxxii. 64 DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Dec, 1705 ben ik weder 't huiswaard gekeert. dezen middag zijn de Juffrouwen van der Bijl en van der Heijden hier ten eeten geweest, des namiddags quamen hier mede Juffw. Coetse met haar dogter Griet. eenigen tijd daarna quam den land-drost hier nevens de Messrs. van der Bijl en van der Heijden. na en wijnig keuvelens is Mr. van der Bijl en van der Heijden vertrokken, dog den Land-drost bleef hier tot dat het donker wierde, toen is hij mede vertrokken, nadat nonje Coetze een wijnig te vooren met haar moeder was gaan stappen. Dingsdag den 8e. S'morgens was het mistig weer dog ten duurde niet lang of de zon brak door, met snijden van Sieiliaan- sche Tarwe en Rogge zijn onze slaven en de Hottentots weder bezig geweest. dezen morgen ten 6 uuren is Zuster Loiiw met haare twee rijs gezellinnen van hier na Juffw. Elbertsz gereeden, om vandaar na Monsr. van der Heijden en verder na de Caab te vertrekken. ik ben desen voormiddag na 't snijden der rogge wezen zien, op dato is 't snijden van de rogge en 't Siciliaanse Coorn ten einde gebragt, zo dat de Hottentots weder na Juffw. Elbertsz staan te vertrekken.^ Woonsdag den 9c. S'morgens tamelijk warm weer. dezen mor- gen quam broer Jacobus van Brakel hier, hij verhaalde mij eenig de vier nieuws onder anderen dat den gouverneur vier pers^oonen'segt nienschen aan de Caab zoude vervolgen en drukken, dengouvmr. 200 veel hii konde, nameliik Husing, Meerland, dat over hem j ' j o' ' na 't Vaderiand van der Heijden, en Tas, dat waren de voor- dog zij waren naamste aanlijders van 't quaad dat hem berokkent geweesTd^ze ''^'^^' ^"^ '*' konde die menschen wel eens overkomen hare nanien ^.^\^ eenige oproermakers en Roovers in den Amster- niet hadden ox geteekend. damsen oproer overquam, die van de waag uijt een LOOPJES . . „ , . ,., de man is venster wierden opgehangen,^ een droevige gelij- een kn'aeend^^*^ kenis dat men mannen van eere, die de gemeente geweeten. YQ.Qt kragt soeken voor te staan, bij schelmen en ' Men had voor de oogsttijd buiten de eigen slaven nog Hottentotten nodig, die van plaats tot plaats gingen, om 't graan zo spoedig mogelik te maaien. Dec, 1705] DIARY OF ADAM TAS 65 acquaintance, and so returned home again. Mrs. van der Bijl and Mrs. van der IJeijden eat dinner with us to-day, and in the afternoon there put in Hkewise Mrs. Coetse and her daughter Griet, and by and by come the hxnddrost in company with Mr. van der Bijl and Mr. van der Heijden. After some short discourse Messrs. van der Bijl and van der Heijden took their leave, but the landdrost staid till it was grown dark, and then left likewise, Miss Coetze and her mother being gone off a little while before. Tuesdmj the 8th. Misty morning, but not long until the sun broke through. Our slaves and the Hottentots been busy again, cutting Sicilian wheat and rye. At G this morning my sister Louw with her two fellow travellers set forward from here to Mrs. Elberts', designing to go on from there to Mr. van der Heijden's, and so forward to the Cape. This forenoon to see to the cutting of the rye. Cutting of rye and Sicilian wheat finished to-day, and the Hottentots on point to leave again for Mrs. Elberts'. Wednesday the QtJi. Warmish morning. Put in this morning my brother Jacobus van Brakel. Had news to tell, and among the rest how that there was four men „, ^ ° The Governor at the Cape the Governor purposed for to oppress do aver the tour and persecute whatever he was able, to wit, mentioned have Husing, Meerland, van der Heijden, and Tas, that concoruhig was the foremost men chargeable with the mischief ^f"^ '• ^}^^ *°° ° ^ discreet to that was occasioned him, and there might one sign their day befall those men what was befallen certain humbug ! rioters and robbers in the riots at Amsterdam, afeared^^he^ that was hanged from a window of the weigh- l^"'*^ ^ gnaw- ° lug conscience. house ; a scurvy parable to even with rogues and rioters honourable men that would spend their strength Dit was, volgeus Kolbe, (bl. 117), noodzakelik, doordat de Z.O. Wind anders aan 't rijpe graau vcel schade kon toebrengen. " Een zinspeling op 't zg. " Aansprekorsoproer " to Amsterdam, in Januario 1G96, tegen een regeling der stadsregering omtrcnt de bcgrafenissen. Een volks- F 66 DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Dec, 1705 oproermakers wil gelijk stelleii. wijders meende den gouverneur in 't korfc aan Stellenbosch te verschijnen, en eenige menschen aldaar wat te Capittelen, of wat lesjes voor te leesen. men maakt in ons land de kinderen met een bulbak bang, maar mannen die in eer en deugd leeven, en zig geens misdrijfs bewust zijn hebben voor niemand te schroomen. ook hadde zekere vrouw (T. D.) ^ gepraat dat den gouverneur wel eenige menschen bij de Cop mogte vatten, waar op geantwoord was, dat ze dan den gouvernr. wel eens den hals konden breeken, dog hij heeft 't op niemand met meer ijver gemunt als op Oom Huzing. ondertusschen kan hij de man niet in 't minste deeren. hij hadde ook gesegt datter drie zaaken door hem waren verricht die hem 't meeste quaad sonde doen, 't eerste was dat hij wegens 't slagten met oom Huzing een Contract hadde aangegaan, ten tweeden dat hij hadde laten ruijlen, het derde dat hij aan Phijffer alleen de wijnpagt hadde gegeven, zoodat hij thans vervaarlijk in 't nauw is, niet wetende waar hij 't sal soeken. ondertusschen is hij bezig met volk op zijn hand te krijgen. de Juffr. voorengemt. hadde ook gezegd dat den gouverneur seer verwonderd was dat Diepe- nauw ^ hem was afgevallen, en dat hij zulx van die vent niet was verwagtende geweest. na verloop van tijd sullen hem wel meer saaken onverwagt voorkomen. de goede God geef er zijn zeegen toe, want het gaat hier thans soo uijtsporig grof dat 'et kant nog wal raakt. nadat broer van Brakel hier wat ontbeeten en eenige glaasjes wijn gedronken hadde, is hij na Juffr. Elberts gereeden. op dato is ons resteerende Coorn ten bedrage van 16 mudde in de moole gebragt. des namiddags zijn onse Slaven met het rijpste Coorn af te snijden bezig geweest, des avonds quam Mr. van der Heijden hier, om mij te spreeken, ik hebbe hem het voorenstaande nieuws medegedeeld, na 't smooken van een pijp Tabak is hij vertrokken. menigte, opgeruid door de ontevredeu aansprekers, sloeg aan 't muiten. De soldaten werden teruggedreven en enkele huizen geplunderd, en eerst na hevige gevechten ward de rust hersteld. De aanvoerders werden gepakt, en een twaalftal opgehangen. (Vgl. Blok, Gesch. van 't Ndl. Volk. V., bl. 399, vvg.) ' Dit was de vrouw van de opper-chirurgijn, Willeni ten Damme. We ken- Dec, 1705] DIARY OF ADAM TAS G7 in service of the community. Further, that the Governor thought to appear presently at Stellenbosch, for to take some persons there to task, or read them something of a lesson. At home they do scare children with a bogey, but men that do live in honour and in innocence, and are conscious of no ill-doing, need not to be dismayed of any man. Also a certain woman (T. D.) had been saying that the Governor might fairly lay certain parties by the heels, and had gotten for answer that mayhap the same could break the Governor his neck. But there is no man he hath more diligently taken aim against than my uncle Husing, albeit he cannot do the man the smallest hurt. Also he had averred that there was three things he had done, the which should breed him the greatest mischief, the first that he did con- clude a contract with my uncle Husing for the slaughtering, the second that he had yielded the right to barter, and the third that he had given the wine contract unto Pfeiffer singly. So that he is now in a parlous strait place, nor knows where he shall turn. Meantime he do go about to win folk to his following. The aforesaid lady did likewise observe that the Governor was mighty astonished Diepenauw was fallen off of him, nor had he looked for it of the fellow. I doubt not in due course there shall more things befall him, the which he looked not for. And hereto may the good God send His blessing, for the posture of things here is now grown so outrageous, as it do go beyond all bound and measure. When brother van Brakel had eat breakfast here and drunk a glass or two of wine, he set forward to Mrs. Elberts'. This day the rest of our grain carried to the mill ; it come to 16 muids. In the afternoon our slaves been busy cutting the ripest of the corn. In the evening come Mr. van der Heijden here for to speak with me ; I did retail him the above news, and after a pipe of tobacco he took his leave. nen haar roeds als de vertrouwde raadgeofster van de Gouverneur. Haar meisjes- naam was Gulx, (volgons con vrieudelike medcdcliug van den beer C. G. Botha, die mij vertelt, dat zij in 1704 getuigo was over Jantje, do oudste zoon van Tas). " d.i., Klaas Hondrikszoou Diepenauw, die we tcvoron roeds outmoet hebLen. 68 DAGREGISTEPt VAN ADAM TAS [Dec, 1705 Dondenlcuj den IQde. S'morgens warm weer. zeer vroeg in den morgenstond zijn onse twee wagens met zout geladen weder 't huijs gekeerli, zodat Mr. Diemer geen goet profeet is, alzoo hij hadde gezegt dat ik geen zout zoude bekomen, dog onze knegt Jacob heeft mij gezegt, dat de vragten zout hem door Jan Kuper- man zijn bijgezet, hoewel niet en twijffelt of hij zoude uijt d'een of andere pan ook wel zout hebben bekomen. Wijders word mij vertelt als dat den Land-drost met sijn rakkers in de Groene Cloof de mensehen 't zout haalen heeft zoeken te beletten, en dat niemand zout mogte haalen zonder een ordonnantie van den gouverneur te hebben, en dan moesten de zout haalders nog een vragt voor d'E. Compe. na de Caab rijden, al weder een uijtvin- ding om de Vrij burgers maar te plagen.^ desen namiddag is Coert Helm hier geweest van wien een partij kalk hebbe gekogt. Vrijdag den 11<'. S'morgens betogen lugt, deese morgen hebbe van Coert Helm 8 tonnen Calk laaten haalen, ook hebbe heede met hem afgereekent en bij afreekening aan hem betaalt g. 14: —. te dezer tijd quam hier Laurens de metselaar of klipbreeker, denzelven vertelde mij dattet rijst scheepje van Batavia aan de Caab was gekomen met tijding als dat des gouverneur s broer Adriaan die Extraords. Raad van India is, voor opperhoofd na Amboina of elders was vertrokken, en Hendrik was Winkelier op Malacca geworden,- ook was de Jonge Corssenaar ^ overleden, en zijn wede. reets weder hertrouwt aan een onderCoopman, tegens den avond quam Mr. van der Heijden hier, die mij verhaalde hoedanig hij op Drakenstijn was gevaren.* mij is heden ook vertelt dat pater Bek na de Caab is met de nominatie van ouderling en diaeonen, tot ouderling was door den kerkenraad aangesteld Jacob van der Heiden, en tot Diakenen Mahu en Tas, ongetwijffeld zal den preekmaker hier over affronten lijden van den gouverneur omdat die teegens de eerst en laast gende : een ' Zie, bij Leibbrandt (Letters Received, 1695-1708, bl. 370), Starrenburgs brief bierover aan de Gouverneur. - De inlicbting omtreut Adriaan is juist. Over Hendrik beb ik geen biezon- derheden kunnen vinden. Dec, 1705] DIARY OF ADAM TAS 69 Tharsd'ii/ the 10th. Warm morning. Mighty betimes put in home again our two wagons loaden with salt, so as Mr. Diemer is no good prophet, that declared I should get no salt. However, our man Jacob do tell me the loads of salt was put his way by Jan Kuperman, though he have no doubt he should have gotten salt anyhow from one pan or another. Am further informed that the landdrost with his constables do study to hinder the people fetching salt in Green Kloof, and that none may fetch salt without he have an order of the Governor, and that even so whoever goes to fetch the salt must carry one load beside to the Cape for the Company ; yet another contrivance for to vex and plague the burghers withal. This afternoon Coert Helm here, of whom I bought a quantity of lime. Friday the l\th. Dull morning. Sent to Coert Helm's this morning for to fetch 8 barrels of lime, also squared with the same this day, and paid in quittance 14 florins. The same time come Laurens mason here, that told me the rice vessel from Batavia was put in at the Cape, with tidings how that the Governor's brother Adriaan, that is Councillor-Extraordinary of India, was gone off to Amboyna or otherwhere for to be Com- mander, and Hendrik was become Comptroller at Malacca, also young Corssenaar was dead, and his widow presently married again upon some Under Merchant. Toward evening come Mr. van der Heijden here, that did recount to me how he was fared at Drakenstein. Was also told to-day that father Bek is gone to the Cape with the nomination for elder and deacons ; the church council having elected for elder, Jacob van der Heijden, and for deacons, Mahieu and Tas. Certain it is that the man of sermons shall for this suffer affront of the Governor, he having conceived ' Hier woidt hoogst waarschijnlik bedoeld Samuel Corsscuaar, vroeger Assis- tent aan de Kaap, en te Klapmuts gestationecrd. (Vgl. Letters Desp., bl. 132, en Grim, en Civiele Rollen, 1701—1708, 27 Maart 1706.) * Van der Heiden was vermoedolik oudersteuning en ondertekenarcn gaau zoeken ouder de boereu. 70 DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Dec, 1705 wrok lieoft opgovat, die reets in een haat is veranderd.' des avonds aan Tat'el zittende quam broer Harmanus hier. Saturdag den 12 de. S'morgens warm weer, op dato is onse rogge bij huijs gereeden zijnde 2,500 gerven. men vertelt mij als dat den gouverneur dingsdag na Vergeleegen zoude zijn gereeden, men mag hoopen dat hij in 't cort nog verder van de Caab zal geraken. ondertusschen hoopt men op goede tijding uijt het Vaderland, de goede God verleen' er zijn zeegen toe; heden is ons Coorn in meel veranderd weder uijt de moole gehaald. Zondcui den ISe. S'morgens was het zeer warm, op heden ben niet ter kerk geweest, aangezien de preekmaker op Draken- stijn moeste dienst doen, en leezen hebbe ik zelf geleerd. deeze morgen is Jacob onze knegt om Hottentots na van der Heijden geweest, dog hij heeft niet opgedaan, omdat de Hottentots daar nog wel agt dagen werk hebben met Coorn te snijden. des voor- middags ben ik aan 't huijs van Mr. van der Bijl geweest met wien wat gekeuvelt hebbe van verschijde zaaken die pratens- waardig zijn, ten halv elven ben ik weder na huijs gestapt. op dato is mijn vrouw haar sweerende borst doorgebrooken, zijnde daar uijt veel materi geloopen.^ des namiddags quamen hier de nonjes Truijtie van der Bijl en du Toit, na dat ze thee gedronken, eenige Liederen geleezen, en wat gesnakt hadden, zijn ze weder vertrokken. tegens den avoud quam Mr. Appel hier met Sehalk Willemsz, Appel verhaalde mij als dat Arij de knegt van Oom Huzing nevens een borst gent. Lambert Besemboutie,^ Michieltie die thans op de plaats van Zuster Tas woond,* alsmede Jan Beukes, ooms geweesen knegt, en een Slaaf en Hottentot van Andries de Bakker aan 't strant waren geweest om te visschen, dat ze met elkanderen in 't water gingen, dat Jan Beukes, Michieltie, de Slaaf en Hottentot van Andries de bakker weder uijt het water waren gegaan, dog dat Arij neevens Lammert wierden vermist, dewelke ongetwijffelt zijn verdronken, dog ' De aanstelliug van Kerkraadsleden werd door de Gouverneur gedaan, op nomiuatie van de plaatselike Kerkraad. Dec, 1705] DIARY OF ADAM TAS 71 a spleen against the first and last that is already turned to hate. In the evening, sitting at table, come my brother Harmanus here. Saturday the l^th. Warm morning. This day our rye carted in, being 2,500 sheaves. They tell me the Governor shall have set out on Tuesday for Vergelegen. To be hoped he shall win ere long still further forth of the Cape. Meantime, we do hope for good tidings from home, and hereto may the good God grant His blessing. Our corn now made into flour, and to-day fetched back from the mill. Sundaif the VdtJu Mighty warm morning. Not to church to-day, the man of sermons being due to officiate at Drakenstein, and reading I have learned for myself. Jacob, our man, to Mr. van der Heijden's this morning after Hottentots, but had no success, the Hottentots having still a good eight days' work there with cutting of wheat. This forenoon to Mr. van der Bijl's, and some discourse with him of different occasions that do bear talking of, and so at half-past ten back home again. This day the tumour broke on my wife's breast, and a deal of matter come away. In the afternoon come here Miss Truitje van der Bijl and Miss du Toit, and drunk a dish of tea, and did read some verses, and take a morsel of something, and so parted again. Toward evening come Mr. Appel with Schalk Willemsz ; Appel did recount to me how that Arij, uncle Husing's man, with a fellow called Lambert Besomshank, and Michieltie that is now living upon my sister Tas's farm, together with Jan Beukes, late my uncle's man, and a slave and Hottentot of Andries baker's, was at the shore to fish, that they made into the water together, that Jan Beukes, Michieltie, and the slave and Hottentot of Andries baker's was gotten out of the water again, but Arij and Lammert was missing, - Verzweringcu aan do borston warcu, volgons Kolbo, zeer algemoen ouder de Kaapse vrouweu, cu veroorzaakteu vcol lijdeu. (Bl. 325, vvg.) " Lambert, bijgeuaamd Bezomboutjc, was iu 1702 c6n van do 15 op de be- ruchte ruiltocht. (Korto Ded., bl. 117.) * De plaats was " Vogelzang." (Old Stb. Frecliolds, 1, 155.) 72 DAG REGISTER VAN ADAM TAS [Dec, 1705 liaddon geen gewag gemaakt, dat de andere gehoord hadden, een droevig oiigcluk. Maandag den IMe. S'morgens warm weer en stil. op dato sijn onse slaven met Coorn te snijden beezig geweest. des namiddags wierd ik ten huijse van Mr. van der Bijl geroepen, Mr. van der Heiden was ook daar, ik ben ten eersten derwaarts gegaan, zij verhaalde mij niet alleen als dat Arij Ooms knegt verdronken was, maar dat hij op 't strand was gespoeld, voorts gaven zij mij te kennen datter gecommits. &c. soude been rijden, cm bem te bezigtigen. ik ben dan bier op met Mr. du Toit en van der Heijden derwaards gereeden. op de post van Suster Tas komende, beb ik aldaar ordre gegeven om Arij na gedaane bezigtiging met de osse wagen af te haalen en op Meerlust te brengen, toen ben ik met de voorsz: Messrs. gecommitts: en de boode na 't Strand gereeden, wij vonden de doode op 't strand leggen niet verre van Laurens Rivier, hij lag op sijn rug naakt uijtgestrekt, en 't bembd was wel vast om 't hoofd bewoelt, ook war en de armen na 't hoofd gebooden, nadat het bembd aan de armen en aan 't hoofd door Mr. van der Heijden met een mes was los gesneeden, heeft men de man over zijn geheel Hjf gaaf en wel bevonden, alleenlijk waren zijn ooren door de krabben een wijnig beschadigt, ook waren zijn Ellebogeu door 't scbm'en wat root, wij droegen den dooden bij armen en beenen wat hoger op, toen quamen vier jongens van Com Huzing die daar soolang op pasten tot de osse wagen quam. hierop ben ik met de gecommitts: weder weg gereeden na 't huijs van Mr. van der Heijden, alwaar ik vond Jan Beukes die van de Caab was gekomen alwaar hij de tijding van s' mans dood hadde gebragt, ik hebbe ondertusschen ordre gesteld om voor den dooden man een kist te maken, en hebben Jan Beukes na planken gevraagd, ondertusschen zoude Claas de Timmerman, thans bij van der Heiden werkende, op morgen de kist maken, en overmorgen zoude den doode aan Stelleubosch ter aarde werden bestelt. nadat we ten huijse van Mr. van der Heiden wel gegeeten en gedronken hadden hebben we ons aldaar ter nagtrust begeeven. Dec, 1705] DIARY OF ADAM TAS 73 the which was drowned for certain, yet did make no noise that the others had heard, a sad mischance. Monday the 14f/<. Still morning and warm. This day our slaves been busy cutting corn. In the afternoon summonsed to Mr. van der Bijl's, Mr. van der Heijden being there also, and so I thither upon the instant. They told me not only how that AriJ, uncle's man, was drowned, but was washed up on the beach, and did advise me further that the inquest, etc., was to ride over for to view him, whereupon I then rode thither with Messrs. du Toit and van der Heijden, and being come to sister Tas's place did there give order for to fetch Arij with the ox-wagon, when the viewing was done, and carry him to Meerlust, and then rode to the beach with the inquest aforesaid and the officer. We found the dead man lying on the shore, not far from Laurens River ; he was lying at his full length on his back, naked, with his shirt wound tight about his head, and his arms stretched upwards. When Mr. van der Heijden with his knife had cut the shirt away at the arms and the head, we found the man's body without hurt or blemish anywhere, only the ears a little damaged by the crabs, and his elbows something red with the rubbing. We carried the corpse by the arms and legs a little higher up, and then come four boys of my uncle Husing's that for the time stood guard until the ox- wagon come, whereon I did ride oS again with the inquest to Mr. van der Heijden's, where I found Jan Beukes come from the Cape, whither he had carried the news of the man's death. Meantime I did give order for to make a coffin for the dead man, and did ask Jan Beukes about boards, and now is Claas carpenter, that is working these days at van der Heijden's, to make the coffin for to-morrow, and the corpse to be buried at Stellenbosch the day after. We eat and drunk at Mr. van der Heijden's, and there slept the night. 74 DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Dec, 1705 J)i.n(/,Hila(j den l^dc. S'morgens tamelijk weer en seer warm, desen morgen ben ik nevens Mr. clu Toit en de bode na huijs gereeden, des namiddags ben ik na Stellenbosch gereeden en hebbe de vrouw van Hans de Smit verzogt of den dooden op morgen daar ten huise mogte werdeu uijtgedragen, die zulx heeft toegestaan. ondertusschen nam ik aan, 't nodige zoovan wijnals vleeseh daar op morgen te sullen laten brengen voor de dragers en de geene die 't lijk zonden volgen, vandaar Ijen ik na de Coster geweest om een graf te laten maken, en eenige vrunden te nodigen om 't lijk te dragen, toen ben ik weder na huijs gereeden. Woensdag dm IQdc. S'morgens Z.Ot. wind, die tamelijk hard opblies, desen morgen quam hier ten huijse een slaaf van br: Menssink met 6 mudden soo rogge als Tarwe die mij zeijde dat hij aan de molen was geweest, dog dat de molenaar hadde gesegt, in 8 dagen hem niet te connen helpen, om datter geen water en veel coorn in de molen was, hier op ben ik na de mole geweest, dog de moolenaar zij mij 't zelve, ook is Jan Beukes hier geweest, zeggende dat de wagen met het lijk reets op weg was om na Stellenbosch gebragt te werden, tegens de middag hebbe ik een h aam daar in 5 Emmers wijn na Stellenbosch gesonden, alsmeede een Caabse ham 3 bouten gebraden vleeseh van een vette hamel ^ en 3 brooden, daar konnen ze haar vrolijk mede maaken. Heden is ons volk met Coorn te snijden weeder beezig geweest, onze knegt Jacob s'avonds van de begraffenis weeder 't huijs komende, zijde mij datter vrij wat volk was geweest en datter nog een gedeelte van de Cost was overgeschoten, de wijn was uijtgeraakt, zodat Arij nog met goed fatsoen is begraven. dezen avond zijn Elf Hottentots hier gekomen van Pieter Rochefort ^ om coorn te snijden. Op dato ontfaug' een bf: van broer J. van Brakel die mij schrijft dat de brief die onder Motje berustende was, door hem > Misschieu mag de Afrikaanse lezer eraan heriunerd wordeu, dat 't woord ho7it, dat bij ons alleen ac/i^er-vierendeel betekent, ook gebruikt wordt om 't voor-viereudeol aan te duiden. Dec, 1705] DIARY OF ADAM TAS 75 Tuesday the 15t]t. Fair morning, but mighty warm. Rode home this morning with Mr. clu Toit and the officer, and in the afternoon to ride to Stellenbosch, and did request Hans smith his wife, whether the dead man might be buried from their house to-morrow, to the which she gave consent. Meantime I did engage to have carried there against to-morrow the necessary service both in wine and meat for the bearers and those should follow the body, and from there to the sexton's for to have a grave digged, and to invite some of my acquaintance for to be bearers, and so rode home again. Wednesday the 16th. In the morning S.E. wind, that blew up tolerable hard. This morning put in a slave of my brother Mensink, with 6 muids of rye and the same of wheat, and told me he was at the mill, but the miller did protest he could do nought to oblige him these 8 days, there being no water in the mill and a heap of corn. Whereat I to the mill, but the miller tell me the same. Come also Jan Beukes, with word that the wagon with the body was already upon the road for to be carried to Stellenbosch. Toward noon dispatched to Stellen- bosch 5 pails of wine in a half-aAvm barrel, likewise one Cape ham, 8 fat quarters of roast mutton and 3 loaves, so as they may make merry withal. To-day our folk busy again cutting wheat. In the evening our man Jacob, coming back home from the burying, reported there had been a fair attendance, and there was still some of the food left over, but the wine was given out ; so that Arij hath been buried in tolerable good sort. This evening come in eleven Hottentots from Pieter Rochefort's for to cut wheat. Received tliis day a letter from my brother J. van Brakel, that writes he had required back the letter that was - Overbuur van Tas : met ziju compagnoii, G, Ansoret, eigeuaarvau do plaats " Vlottenburg." (0. S. F., 1, 186.) 7H DAGREGISTER VAN ADAM TAS [Dec, 1705 was opgeeijschfc dog dat hij tot antwoord had bekomen dat ze verbrand was, fraaij.^ Dondcrdafi den llde. S'morgens goed weer. dezen morgen is ons volk nevens de Hottentots met Coorn te snijden beezig geweest. des namiddags ben ik ten huijze van Mr. van der Bijl geroepen, alwaar iemand was die mij wilde spreeken, Mr. Greevenbroek en broer Harmanus wierden ook daar geroepen. naar dat de zaaken aldaar verricht waren ben ik weder 't huijs gekeerd.^ teegens den avond quam Dirk de Coster hier, aan wien ik voor 't graf van Arij, 't doodkleed, en 't aanspreeke hebbe betaalt 7 Rix: zijnde 't geen daartoe staat, waar van bij mij 't mijner verantwoording quitantie is genomen. dezen avond zijn hier nog een gedeelte Hottentots van Mr. van der Heiden gekomen om Coorn te snijden. Vrijdag den 18de. S'morgens warm weer. op dato zijn onse slaven nevens de Hottentots weder bezig geweest met Coorn te snijden. desen voormiddag is mij vertelt als dat den anderen drinkeling Lambert Besemboutie gisteren zoude op gespoeld zijn, en gevonden op dezelve plaats daar Arij is gevonden, denselven was meede soo men zeijde wijnig beschadigt, de Gecommitte: zijn met den Secretaris aan 't strand geweest om hem te bezigtigen. des namiddags heeft Christoffel Haze- winkel hier gezonden om een ^ aam wijn, 't welk met een zijner slave hebben laaten volgen. op dato is broer Harmanus weder van hier na zijn buijten post vertrokken. Saturdag den Idde. S'morgens tamehjk weer. met Coorn te snijden zijn onse slaven en Hottentots weder beezig geweest. deese morgen wierde mij verhaalt dat Jan Pretorius met nonje Coetze zoude trouwen. des namiddags quam Mr. Appel hier ten ' De toespeling is hier ongetwijfeld op DE brief, ul. de brief aan de Bewiud- liebbers, met de klachten der burgers. Dit klacbtschrift was onmiddellik ua de verpachting opgesteld,— dus begin September. (Bdgaert, bl. 494.) We weten verder, dat de brief langen tijd bij Husing in huis gehouden werd (Interroga- torien van Tas, van der Heiden, e.a.). Met Motje moet dus Husing bedoeld zijn. Dat de brief werkelik verbrand was, hoeveu we niet te geloven, want nog in jMaart van 't volgende jaar, toen de hele zaak reeds bekend was, en Tas gevan- Dec, 1705] DIARY OF ADAM TAS 77 given in Motje's keeping, but had gotten for answer it was burned. A fine affair ! Thursday the 17th. Fine morning. This morning our people, together with the Hottentots, busy cutting corn. In the afternoon summonsed to Mr. van der Bijl's, where was someone would speak with me. Mr. Greevenbroek and brother Harmanus was also summonsed. This business dispatched, I home again. Toward evening come Dirk sexton, to whom I disbursed, for Arij's grave and shroud and the undertaking, 7 rixdollars, being the dues chargeable, and did take a receipt for the same for my covering. This evening come in another party Hottentots from Mr. van der Heij den's for to cut corn. Friday the 18th. Warm morning. This day our slaves, together with the Hottentots, been busy again cutting corn. Was told this afternoon that the other drowned man, Lambert Besomshank, was washed up yesterday, and found at the self- same spot where Arij was found, and he too little hurt, so they did say. The inquest and the clerk to the beach for to view him. 