Internationales Archiv für Ethnographie
Dat de schryver slechts vermeldt wat hy zelf heeft waargenomen geeft aan het book eene zekere frischheid. — En wat hy zag, heeft h^* good gezien, good waargenomen en nauwkeurig opgeteekend. Maar ook juist door dit uit eigen oogen zien heeft het book „les défauts de ses qualités." — Met de voo/deelen eener autopsie had eene gron- dige Studie der gedrukte brennen gepaard moeten gaan. — Schryver had dan kunnen aantoonen waailn •) Wat kapitein Sachse deed voor eene betere karteering van West-Seran is boven lof verheven. — (Tydschrift Aardr. G. 2« Serie dl. XXIII. 1906). - 193 - andere berichtgevers hebten gefaald. ^ De magere, zeer onvolledige literatuuropgave aan het slot van het boek toont aan hoe weinig de schr^ver hier- van op de hoogte geweest is. En dit is te minder te verontschuldigen , omdat de schrtjver zQn arbeid niet te Wahai maar te 'sGravenhage voltooide, waar h\j toch in de geiegenheid was in de biblio- theek van het Indisch Qenootscbap en het Eonin kiyk Instituut voor de Taal- Land- en Volkenkunde van N. Indie alles te vinden, wat voor zUn doel dienstig kon zü'n. — Ook mist de schrüver bl^kbaar genoeg- zame ethnologische vô6rstudie, zoodat hü by de be- handeling van verschillende onderv^erpen op ethno- graphisch gebied zeer aan de oppervlakte bl\jft en nergens biyken geeft van diepfraand inzicht in de zaken. — Daardoor is het boek niet geworden wat het had kunnen zjjn, — een standaardwerk — en vult het geen leemte aan in onze koloniale litera- tuur, maar is slechts eene bijdrage te meer tot de kennis van een eiland , dat onze belangstelling zeker in nienig opzicht verdient. — Heeft den schrflver geen ander doel voor oogen gestaan, dan eene populaire bgdrage te leveren, zooals trouwens nit de voorredo is op te maken, dan heeft hy zjjn doel volkonien bereikt, doch een wetenschappelyke arbeid is zyn boek niet geworden. Het boek is verdeeld in vier hoofdstukken met nog een nawoord tot besluit, waarin de schrQver nog eens wijst op de vruchtbaarheid van het' eiland en op de geschiktheid , die het bezit voor allerlei kultures. — Mgn, naar ik hoop, krach tig pleidooi voor 't in kultuur brengen van dit eiland, in eene rede den 12e December 1896 in 'tEoloniaal Museum te Haarlem gehouden en opgenomen in de Indische Merkuur van 30 Januari 1897, is schrgver onge- twyfeld ontgaan, anders zou hQ zeker ook daarop gewezen hebben. De hoofdstukken zjjn I Geschiedenis, II Aard- rflkskundige beschrtjving, III het Volk, IV Zeden en Gewoonten. De III en IV hoofdstukken zijn weder in onderdeelen gesplitst. Het eerste hoofdstuk is al dadel|jk^ zeer opper- vlakkig. Dat schnjver zQn kennis uit Valentin put laat ik daar, maar hoe een Nederlander voor de kennis onzer geschiedenis in de Molukken Dr. H. BoKEMBYER „Die Molukken" dürft noemen verklaar ik niet te begry pen. Waar wy toch, om niet te spreken van de voortreffelüke monographie van M. Dassen H. Jzn „de Neder landers in de Molukken 1848, in de „Bouwstoffen v/d Geschiedenis der Nederlanders in den Maleischen Archipel" van Dr. P. A. Tiele en Mr. J. E. Hkekes zulk een uitstekend werk over die tyden bezitten, behoeven wy toch waarlyk niet I. A. f. E. XVIII. onze toevlucht te nemen tot den heer Bokbmeybb, die op zoo menige bladzljde van zyn boek de be- wyzen gegeven heeft de Hollandsche taal niet genoeg machtig te zyn om de geschreven bescheiden te verstaan, die hy op 't Koloniaal Archief raadpleegde. Na aldus myn oordeei over 't werk in 'talgemeen te hebben gezegd, z)j het mtj vergund het met de pen in de hand even te doorloopen en hier en daar op bepaalde fouten of missteil ingen de aandacht te vestigen. ßlz. 1. De legende omtrent den heiligen boom Noenoesakoe (noenoe of noe beteekent in alle dialecten een waringin) waarby seh rü ver zieh op Bout 1898 beroept, werd reeds door mjj medegedeeld in 1875 op blz. 504 van m^n „Ambon en de Oel lasers". Blz. 87. De opmerking van schrfjver, dat Noesa jela „groot eiland" beteekent, is juist. — Seran heet öf Noeschina „moedereiland" öf Noesa jela; - «to, — eläke, *t groote eiland. In 't Ambonsch- Maleisch be- teekent ela niet sagoe, doch wat er overbiyft nadat 't meel uit 't merg is gewasschen, dus de afval bü *t sagoekloppen, die aan de varkens gegeven wordt. — Zie blz. 11 van m^jn Vocabularium van Ambonsch- Maleisch 1876. — Op de Oeliasers spreekt men van Seranno of met wegwerping van no (volgens Prof. Kern misschien 't lidwoord) Seran, Blz. 66. Koesoe koesoe beteekent in *t Ambonsch- Maleisch, Imperata arundinacea of alang-alang; — koesoe het bekende buideldier zie blz. 16 van mün Vocabularium. Blz. 80. Kakian niet Kakihan. — Kaki beteekent in alle Semnsche dialecten, krassen, krabben, tatou- eeren zoodat Kakian niets anders beteekent dan een bond van getatoueerden. Zoo ook Kakiai, tatou- eerder. Zie m^jne verklaring Vragen en Antwoorden. Bataviaasch Genootschap Vervolg van XXV blz. 676. — Blz 90. By 't geen Schrtjver ons hier over 't kakian mededeelt had wel rekening gehouden mögen worden met de zoo récente en verrassende berichten van den Hulpprediker H. Kbaayer van Aalst, die ± 10 jaren te Piroe werkzaam was, welke zoo merkwaardige mededeelingen zyn opgenomen in 't onlangs versehenen werk van den heer T. J. Bezemer „Door Nederlandsch Oost-Indie" blz.600en volgende. Vorder zu aangeteekend datdeWesteiyke Alifoeroe (Wemale) by hun eed in de eerste plaats Toeale en Äapt^ aanroepen 'tmanneiyk en vrouweiyk beginsel. In de noot op blz. 125 van myn werk: „Ambon en de Oeliasers" komt het geheele eedsformulier voor in 't dialect van Sapoelewa. Zie ook Riedel : „De Sluik- en Kroesharige rassen" blz. 106. — Blz. 111. Over de plechtigheden , die plaats hebben - 194 - op Zuid-Seran by 't intreden der puberteit b|j jonge meisjes „lepas kain kadoe" vergelgke men mjjn stuk in Tüdschrift van Ned. Indie, Mei X876. Biz. 125. Sago lees sagoe. - Sago is Europeesch, overal in den Archipel zegt de inlander sagoe, — Biz. 127. Patater of nog erger patattere biz. 186 is kazerne Maleisch, de inlander zegt patata [batatas ediUis), Biz. 129. Orenibai, 't bekende vaartuip in de Mo- lukken heeft met orang haik (goed volk) niets te maken. — Bickmobe was de eerste, die deze kettenj in de wereld bracht op biz. 140 van zone „Reizen", hoewel in de Hollandsche uitgave door db Hollander bewerkt in noot 3 er reeds op werd gewezen. - Orembai komt van rembaja met euphonischen voor- slag 0. — De Ambonees zegt wel is waar soms Orangbai, een gevolg van ztjne hebbelUkheid om steeds, Maleiach sprekende, de g te gebruiken waar die niet behoort te staan evenals hil Sevan tot Sevang verbastert. — Zie hierover de „Opmerkingen over Arabonsch-Maleisch biz. 2 van m^n Vocabularium." Biz. 157. Waren het tot dusverre slechts kleine vlekjes, waarop ik te wîjzen had, thans kora ik tot „Patinama's lykzang", eene bladzUde die ik liefst uit het book zou willen scheuren, omdat z<j *t geheele werk ontsiert Ik breng even in herinnering, dat ik hier recht van spreken heb door myne Studien over verschil- lende dialecten der Ambonsche landstaal, waarvan ik reeds in 1877 eene schets der Grammatica leverde (zie TgdBchiift KoninkHjk-Instituut IV volgreeks le Deel le stuk). — Zoo ook rnQne twee zangen in de Ambonsche landstaal vertaald en verklaard, uit- gegeven in 't ttjdschrift van 't Bataviaasch Genoot- schap 1880. — Jammer genoeg dat na ruim 80 jaren nog niemand der jongere ambtenaren den lust of moed gehad heeft m^ne Studien, waaraan zeker nog veel ontbreekt, voort te zetten en te vol maken. Maar ter zake! — Hoewel ik 't dialect van Wahai, dat zun Stempel op dozen zang heeft gedrukt, nooit in 't bizonder bestudeerd beb, komen er toch genoeg woorden in voor, die in alle dialecten geiyk zQn om er een oordeel over uit te spreken, en dat oordeel is verre van gunstig. — 't Gedicht is opgeschreven geheel op 't gehoor door iemand, die, noch van de taal, noch van hare eigenaardige woordschikking de minste notie had, zoodat woorden bjj elkander ge- voegd zQn, die niet by elkander hooren en andere weder gescheiden zyn, die verbonden moesten worden, in één woord *t is eene ware cacographie geworden, zoodat ik niemand kan aanraden het als proeve van tekst op dit taalgebied te beschouwen. Ook de vertaling is uiterst periphrastisch, terwyi er soms geheel lets andera staat dan wordt weerge- geven, zoo al dadeiyk in den eei'sten regel, die, behooriyk neêrgeschreven , moot luiden: Sial sodiy panoeQa^) lani^) lete-lete^), voewa^) vitnba^) loeli^) hetgeen door Schnjver vertaald wordt: Verlaten lag toen Sial en — het sprak: „Maak Ü op ter lykvaart" terwyi er werkeiyk staat: Sial was verlaten, bewölkt i) de hemel^) daar- boven^, alle twee^) (hemel en aarde) als een pamali^) oerwoud^). 'tSpyt my niet in staat te zQn 't geheele gedieht op deze wyze te verbeteren, doch om myne bewe- ring te bewyzen nog enkele regels: 18<ie regel, Laoenala voembajea nasUele kadiv NaWhoeta viwba loa posihala Nasisoeie koeboev laoenala moeloe jea hetgeen meet zyn: Laoe'^) ncHa^) roemba^ jea^)^ na^ -si^) -lele kadiv Nala hoetoe 7) vima ^) loa ö), post ^) hcda ^ Na-si-soele^ koeboev; laoe nala moeloe^) jea, 19de regel. NcUahoeta vimba mai, tjoetji koeboevesia Nasi batja talakins, nasi haJa janesio Nalalea maJUwe soo, ncUalea mataoe iDeli Ndlalea mataoe koko enz. hetgeen meet zyn: Nala h hoetoe vima Tnai ^) tjoetji koeboevesia ^) Na-si^hbatja talakine^\ na-si-hala^) janesio'') Neda 8) leamata ^yi W) -saa ii), nala 8) leamata-i-iodi '^) NaXa^) leamata-i-koko'^ enz. Biz. 168. 't Hela votan heeft met het tug of toav onzer matrozen niets te maken. 't Spel is zuiver Indonesisch en wordt ook op de Tanimbar en Zuid- Wester eilanden gespeeld, op plaatsen waar men nooit een matroos gezien heeft, en had oorspron- 1) Ver, verbreid. ^) Als substantief naam. ^) neerstorten *) reeds. 5) niet dit woor^je wordt 't futu- rum gevormd, ook om eene handeling aan te dulden, die men op 't punt is te doen. O) pronom, pers. 3 pers. plur. 7) tien. »; vyf, hoetoe nma (vyfbig). •) uitkomen. W) grypen, pakken. U) als substantief draagstok. ^) graven. ^) zinken. 1) sampei tot aan, totdat. 2; mart, aankomen. «) waarschyniyk eene zamentrekking van koeboev-bvesih. 4) zie boven. 6) gebed voor de dooden. «) als verbum d ragen. 7) lykbaar. ») ncUa — nala beteekent zooveel als van af — • tot aan; devi — sampei. ^) zon. W) pronom, pers. 3 pers. sing., dat voor *tf werk- woord gezet wordt, ook al is er een ander subject dus „de zon zy stygt. U) stygen. ^) keeren, wenden. ^) ondergaan. - 195 - keiyk eene godsdienstige beteekenis, zie Wilkkn'b Animisme biz. 98 en 98 en van HoftvsLL*s Mono- gi-aphie over de Leti-eilanden. Tfidschrifb Bataviaasch- Genootschap Deel XXXIII. 1889 biz. 207. Biz. 162. Over de zangen by de koppenanellers- dans het kahoewa gezongen zie men biz. 171 en volgende van mQn Ambon en de Oeliasers. Biz. 164. Over *tfnaka beter ma/c^poe^tA-spel (make, makd beteekent een koesoe of buideldier) en wat daarby gezongen wordt mQn Yocabularium van.Âm- ■ bonsch-Maleisch biz. 20. Biz. 166. Hier vergist schnjver zieh. — Alle.hoofden worden met Oepoe, heer, aangesproken en men voegt er IcUoe of kamare aan toe, al naar gelang de aan- gesprokene radja of orangkajais^ dus Oepae latoe, Oepoe kamare, 't Boek is door de zorg van de uitgevers in een zeer bekoorl(jk kleed gestoken, zooals wü dit trou- wens van de flrma Brill gewend zjjn; de platen zfjn roede prachtig uitgevoerd. — Jammer maar dat de Volkstypen anthropologisch zoo weinig waarde hebben. — De plaat tegenover biz. 140 is wel de niooiste van *t geheele boek. De gekleurde plaat op den omslag, die werkelQk niet onverdiensteiyk is en zeer good een koppen- snellenden Alifoeroe wedergeeft, hadden w|j liever inwendig tegenover den titel gezien, omdat ze nu wel wat aan een reclame-plaat doet denken. Leiden, G. W. W. C. Baron 24 December 1907 van Hoevell. IX. Langue Kirundi pays Urundi. (Deutsch Ost- Afrika). Umugani (Histoire). Wa de Maragano Ya Eera (Testament l'ancien). Nu wa (et du) Mara- gano Mashasha (Testament Nouveau). — Traduit de l'allemand par le père J. Schultz, coiTîgé par le P. Menard. Missions Gesellschaft der Weissen Väter. Trier, 1906. &• Cette traduction a du mérite sans être parfaite: ainsi il s*y trouve des tournures qui sont loin d'être Kirundiennes etc. Mais c'est surtout l'orthographe employé qui rend la lecture du livre vraiment pénible; on sent partout que le traducteur est Ëlsassien! Mais surtout, partout où celui-ci écrit p. e. j^abantu" abagabo" etc. il aurait dû mettre: atoantu^ awagàbo puisque les indigènes prononcent manifestement ainsi: Mais c'est la manie de presque tous les Francais qui manquent d'un W dans leur alphabet à eux. Puis l'introductif aJti (cfr. p. 86 et passim!) devant une citation, n'est pas correct, mais propre à la populace du jargon si l'on veut. Aartyo aussi est fautif, on dit alyo (p. 86 et passim), bakitsemtvo (ibid., passim) devrait s'écrire wàhuse-mo^ wans richo (ibid. et passim) ce ch franc, ou sh angl. devrait être alors tch ou iàh, mais on le rendrait bien mieux par le c italien. Parfois aussi le traduc- teur écrit aussi p.e. lero (pg. 86); pourquoi ce l qu'on n'entend jamais en Kirundi ? Presque toivjours aussi le trad, met g où il devait y avoir un k, p. e. (p. 86) kihugu pour kihuku ou mieux mrihurho .... etc. p. J. J. M. VAN DEB Bürgt. X. Introduction à l'histoire romaine {Vethnoîogie préhistorique, les influences civilisatrices à Vépoque préromaine et les commencements de Roms), par le professeur Basile Modestov, chargé d'une mission scientifique en Italie par le Ministre de rinstruction publique de Russie. Edition ti-aduite du russe par Michel Delines, revue et augmentée par l'auteur, et précédée d'une préface de M. Salomon Rbinach, de l'Institut. un beau volume in-4^ avec 89 planches hors texte et 80 figures dans le texte, 16 francs (Félix Alcan, éditeur) 1907. Depuis trente ans les études préhistoriques et protohistoiiques ont pris un essort extraordinaire en Italie, mais on n'avait pas encore présenté d^esquisse générale bien informée pouvant guider le savant spécialiste ou le débutant dans le vaste domaine de la préhistoire de ce pais. — Cette œuvre a tenté M. Modsstov, auquel un long séjour en Italie a permis d'étudier l'immense matériel archéologique et palethnologique réuni à la suite des nombreuses fouilles pratiquées à Rome même et dans d'autres paities du pays. Grâce à ses études, il a pu faire reculer devant lui le point de départ de l'histoire romaine. Aux monts Albains il a retrouvé les traces d'une période en grande partie antérieure à la vie historique de TEsquilin et du Quirinal; dans le sud-ouest de l'E- trurie, il a rencontré l'époque des Falisques, les plus proches parents des Latins. Les terramares de la vallée du Pô, les habitations sur pilotis en terre ferme et les palafites des lacs Vénètes lui ont pré- senté les vestiges des premières colonies aryennes établies sur le sol italien. Enfin il a reconnu les traces des Sicules signalés par les historiens comme ayant occupé ce territoire avant la race indo-euro- pérenne, et les fouilles pratiquées en Sicile lui ont révélé une civilisation se rattachant à l'époque néo- lithique. D'importants développements sont donnés à l'étude des Etrusques qui occupent une large place dans l'Italie préhistorique et au sujet desquels M. MoDBSTOV se trouve en désaccord avec Mommsen et d'autres savants. Les discussions sur ce point con- stituent une des parties* originales et intéressantes du livre. De nombreuses gravures reproduisent les objets et les monuments les plus instructifs qui servent de base à cette préhistoire. Enfin l'auteur a enrichi - 196 - cette édition de faits inédits qui en font, non pas seulement une instruction, mais une véritable édi- tion nouvelle pour laquelle M. Salomon Reinach, de rinstitut, a bien voulu écrire une préface. Le nombre des personnes qui ne sont pas devenues indifférentes aux enseignements de la culture clas- sique est encore grand, aussi ce livre aui-a-t-il sa place marquée dans toutes les bibliothèques histori- ques et ethnographiques et dans celles de tous les curieux d'histoire et de science. — . — XI. J. Mazzabella, Docteur en droit: Les types Sociaux et le droit. — 1 volume in-18 jésus, cartonné toile, de 450 pages. Dans ce livre, qui est la seconde publication de notre bibliothèque de sociologie, M. J. Mazzarella, bien connu de la science internationale par ses travaux sur le droit comparé, expose aux savants et au grand public les méthodes et les conclusions récentes de Tethnologie juridique. M. Mazzarella s'attache à définir les grands types d'institutions qui se sont succédé au cours de l'évolution sociale en allant du simple au complexe. Sa méthode est strictement inductive. Il considère un type social pur chez une population qui a pu le conserver intact, puis il en classe méthodiquement les survivances observées dans la série des races en écartant, par une sévère critique, tous les témoignages suspects. Ce livre se recommande À tous ceux qui ont souci de la rigueur et de la précision de la méthode com- parative dans l'étude des origines du droit. On y trouvers l'exposition la plus complète qui ait été faite jusqu'ici des institutions de la gens et de la transformation qui y fait succéder la stratification des classes sociales. — . — VL EXPLORATIONS ET EXPLORATEURS, NOMINATIONS, NECROLOGIE. REISEN UND REISENDE, ERNENNUNGEN, NECROLOGE. XVIL Prof. J. Kollmann in Basel, der verdiente Förderer unserer "Wissenschaft beging am 24 Februari 1904 die Feier seines lO^teu Geburtstages. Den liebens- würdigen , stets hilfsbereiten Freunde unseres Archivs wünschen auch wir noch viele Jahre gedeihlichen "Wirkens. XVin. Dr. LuBOR NiEDERLE bisher a o. Professor der Anthropologie und prähist. Archaeologie an der böhmischen Universität in Prag wurde zum ordent- lichen Professor für dieselben Fächer ernannt. XIX Der Direktor des Schweizerischen Landes- museums in Zürich Dr. Angst, ist Gesundheitsrück- sichten halber zurückgetreten , an seine Stelle wurde Dr. Heine. Lehmann, seither Vice-Director, ernannt. XX. t Dör Vorsitzende der Anthropologischen Ge- sellschaft in St. Petersburg Dimitri Andrejewitch KoROPTSCHEWSKi, geboron 1842 starb in St. Peters- bnrg am 81 Dezember 1908 Der Veratorbene ver- öffentliche eine grosse Reihe von Arbeiten auf eth- nogr.-anthropol. Gebiet. XXL f Prof. SoPHüs Rüge der zumal als Geograph bekannte, aber auch um die Ethnogmphie verdiente Gelehrte starb am 24 Dec. 1903, zweiundsiebenzig Jahre alt in Klotzsche bei Dresden. INT. ARCH. F. ETHISOGR. Bd.7yiIlTAP.I Auct.photetdeQ.. RÄaarlifK. P.WMTTayitnjrr IHXÄRCREETHNOOR. Bd.XVm TAF. IL. RKbat litk TWKTiyap im^r JNT ARCH Fï.T1;N'M-.;; «2. r>rt. %. «?•> ^ INT. ARCHE ETHNOGR. RTtaarlitK. P.WM.Tra.pimjr. INT. ARCH. f. ETHNOdR. B(i. XVIII. TAP. V. -3 J« O O > ^ ^ -z 7<:^^ Vuu^ia^ ^a W. Kobo' del. ii.Raarlith. P.W.M.Traplmpr. ^H INT. AUCH. f. ETHNOOK. H<l. XVIII. TAF. VI. A. > o o' X ÏÏ 3 2Û \V. Koho' del K.RaArllUi. P. W. M.TraF>lmpr, V ^, INT. ARCH. F. ZTHNÜGR. ex Mus.^ÜiTi Lvjgd.Üat. J-KKildcÄ-t-d«! r^} INT. AROH. F. ETHNOGR. Bd. XVIII, PI. VIII. Siiiii'iiiuag für VölkerkuQde, Basel. Lichtdruck.iQstalt Alfred Ditishoim, Basel. f '1 INT. AROH. F. ETRNOGF. P(i xvni. PI IX. 9a. 9 b. lOa 10b 11. SammluDg fur Volkerkuade, Basel. Lichtdruckanstalt Alfred Ditisheim. Basel. < BIJDRAGE TOT DB ETHNOGRAPHIE DER SURINAAMSCHE INDIANEN DOOR C. H. DE GOEJE, LUITENANT TER ZEE 2e KLASSE KON. NED. MARINE. Supplement zu „Internationales Archiv für Ethnographie" I3and XVII. BOEKHANDEL & DRÜKKERIJ ▼oorheen E. J. BRILL. 1906. J \ I I N H O U D. EERSTE DEEL Ethnographie (iiitgezonderd Taal). I. Inieiding Bladz. 1 II. Verdeeling der stammen, handelsbetrekkingen, geschiedenis ;» 1 III. Lichaamsbouw, kleeding, versiering ^ 7 IV. Dorpen, huizen, huisraad, huisdieren ;» 11 V. Booten » 12 VL Voedsel en toebereiding, tabak „13 VIL Jacht, visscheiny, wapens, gereedschap „14 VIII. Aardewerk » 17 IX. Katoen, touw » 17 X. Vlechten en weven » 18 XI. Ornamentiek, teekenen, boetseeren » 21 XIL Muziek ; . „23 XIII. Bevolking, zeden en gewoonten, sagen, handel » 25 TWEEDE DEEL Taal. Inieiding ^ « 33 Kalina. „39 Trio „71 Upurui * » 87 Handelstaal tusschen Aucaner-boschnegei's en Indianen gebruikel^k „ 109 Errata „112 Korte toelichting op de platen „113 I. I N L E I D I N a. In de jaren 1901 — 1904 werd een deel van het onbekend gebied van Suriname aan een systematisch wetenschappelijk onderzoek onderworpen i). De verslagen hiervan z\jn opgenoraen in het Tydschrift van het Kon. Ned. Aardr. Gen. 2). BÜ de twee laatste expedities werden eenige dorpen bezocht van de onafhankelyke Indianen, welke tot nu toe slechts sporadisch met Europeanen in aanraking kwamen. Daar bij deze tochten topographie op den voorgrond stond, was er geen gelegenheid tot een langdurig verbiyf te midden dezer Indianen. Zooveel mogelyk is aangeteekend wat er viel waar te nemen; een paar woordenlgsten werden aangelegd, en een verzameling van ruim 200 verschillende voorwerpen^) benevens een aantal photographieôn zijn mee- gebracht. In dit opstel is die verzamehng beschreven; tevens vindt men er de verdere bijeen- gebrachte gegevens geboekt. Uit den aard der zaak blijft er nog zooveel te onderzoeken over, dat van eene eenigszins volledige ethnographische beschryving van de bezochte stam- men hier geen sprake is. Als eene verzameling feiten kan het misschien bruikbaar studie- materiaal geven. In het le deel is de Nederlandsche spelwijze gebezigd. Een lijst van geraadpleegde werken vindt men achter hoofdstuk XIII. II. Verdeeling der Stammen, Handelsbetrekkingen , Geschiedenis, De Indianen van Suriname kan men in twee groepen verdeelen. In de benedenlanden wonen de Karaïben, Arrowakken en Warau's, en diep in het binnenland de Roekoejana's of Ojana's, Trio's en waarschijnlijk nog eenige andere stammen. Sedert de boschnegers zieh aan den middenloop der rivieren vestigden, staan de kustindianen niet meer in recht- streeksche verbinding met de z. g. „wilde" indianen van het binnenland. Deze verdeeling is ondertusschen slechts geographisch, de taalvergeljjking leert ons ') De expedities werden bekostigd door het Koninkiyk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap, de Maatschappü tot Bevordering van het Natuurkundig Onderzoek der Nederlandsche Kolonien en de Ver- eeniging voor Suilname, met ruime bUdragen van Regeering en particulieren, terwyi de voorbereiding in banden was eener „Commissie tot wetenschappeiyk onderzoek van Suriname", waarin gedelegeerden der genoemde vereenigingen zitting nanien. t) Jaargangen 1902, 1908, 1904 en 3906, Verslagen der Coppename-, Saramacca-, Gonini-, en Tapana- honi-expeditie. *) Deze bevinden zieh thans in 'sRUks Ethnographisch Museum te Leiden. I. A. f. E. XVII. Suppl. 1 - 2 - dat de benedenlandsche Karaïben met Ojana's eii Trio's tot de z. g. Karaïbische famille behooreD, terwyl de Arrowakken .en Warau's b^j andere groepen moeten worden ingedeeld. Het behoeft nauwelyks vermelding dat onze staatkundige grenzen veelal dwars door het wooDgebied der verschillende stammen zljn getrokken, en dat de Indianen in het binnen- land grootendeels onbekend zyn met het felt dat oök de blanken tot verschillende volken behooren. Over de benedenlandsche Indianen kan men in verscheidene werken een en ander vinden; hoewel ook b\j hen nog veel te onderzoeken overblüft, zoo konden onze expedities (behoudens het samenstellen van de hierachter gegeven woordenlijst) in dezen niets doen. Aangaande de Indianen welke tegenwoordig aan het kopeind der Surinaamsche rivieren en de daartegenover liggende zijrivieren van^ de Amazone verblijf houden , was langen tijd zeer weinig bekend. Wjj zuUen hier de voornaamste stammen opnoemen en in het kort vermelden wat wjj van hen weten. 1**. Roekoejana's , Aloekoejana's, Wajana's of Ojana's. Onze kennis van dezen stam danken wij hoofdzakeiyk aan de Fransche reizigers Crevaux en Coüdreaü. Vöör hen hadden reeds anderen deze Indianen bezocht (Patris 1766, Mentelle 1767, Leblond 1787, Nederl.-Fransche grenscommissie 1861) i). De Gonini-expeditie bezocht in 1903 de dorpen van Jamaiké en Panapi aan de Litani. De Tapanahoni-expeditie vond aan Tapanahoni en Paloemeu de dorpen van Intelewa, Pontoetoe en Toewoli. Het bleek dat deze laatste eigenlijk Oepoeroei's zijn. Verschillende reizigers vermeldden dezen stam reeds 2), doch wat het fijne onderscheid tusschen Oepoeroei's en Ojana's is, valt moeiljjk te zeggen. Voor zooverre zulks was na te gaan, komen zoowel zeden en gewoonten als taal van beide stammen overeen. Ten overvloede noemen deze Oepoeroei's zichzelf ook veelal „Ojana". Hier zal dan ook vorder steeds gesproken worden van „Ojana's", welke naam dus omvat: de echte Ojana's (Jamaiké, Panapi enz.) en de Oepoeroei's. 2^. Trio's. Verschillende berichten spreken van , een stam der Akoeri's. Deze stam heette aan de bovenrivieren te wonen, bevriend met de boschnegers te zijn, doch met de Karajben in oorlog te leven 3). Het is thans gebleken dat deze Akoeri's hoogst waarschynlijk dezelfden zijn als de Trio's. In 1843 vond Robert Schombürgk een dorp der „Drio" aan de Koetari; hy noemt deze een „Bruderstamm" der Pianoghottos 4). Crevaux bezocht in 1878 een Trio-dorp aan de Paroe;.de bevolking was grootendeels gevlucht en men verzecht hem terug te keeren. Kappler en Coüdreaü vermelden van de Trio's hetgeen z\j van boschnegers en Ojana's hoorden. Een afdeeling dei" Tapanahoni-expeditie vertoefde eenigen tjjd in het dorp van Majoli aan de Paloemeu. 8°. Aparai's. Bekend door de reizen van Crevaux en Coudreau. Volgens niededeeling van de Indianen der Paloemeu moet tegenwoordig de verdeeling der dorpen van de opgenoemde stammen zyn volgens hierbijgaande schets. M Coüdreaü , Chez n. Ind. , blz. 74 e. v. -) Idem blz. 556 e. v. — Coudbeaü, La Fr. équin. II, blz. 433. — Crevaux, Op. cit. 3) Habtsinck, Schumann, Quandt. - Kappler, Sechs Jahre in Surinam, blz. 275. — v. Panhüys, Proeve, etc. blz. 67. *) Rich. Schomburgk, Op. cit. IL blz. 479. 3 ~ Aloepù COfJ OepJ Jitnapo CAparJ Terwyi verder aan Paloemeu en Litani de reeds vermelde dorpen bestaan, en aan de Marowini nog z\jn de Ojana-dorpen Pililipoe, Akoeli en Pikien-Tabbetje. Men ziet dat heel wat veranderingen plaats vonden, sedert de lochten der Fransche reizigers. Wanika en Oeaoe zijn de zoons van Jakoemane, welbekend door Crevaux en Coudreau. Hier staan wij weder voor het raadsel waarom Jakoemane en zijn zoons nu ineens heecen Oepoeroeis te zijn. - 4 - 4r^ Pianocotö's. Vermeid door Stedman i) en Schumann 2), in 1843 door Robert ScHOMBURGK aangetroffeiî aaii Wanamoe en Koetari en in 1900 door 0. Coudreau aan Rio Paroe^). Tegenwoordig moeten z\j, behalve aan de Rio Faroe, wonen aan Poanna en Imararâ. 5°. Oyarikoelé's of Wajakoelé's. Deze stara moet vroeger aan de Litani gewoond hebben, voerde oorlog met Ojana's en Boni's en werd door deze laatste orastreeks 1850 verdreven naar haar tegenwoordige woonplaats (Oelemari en Loô). Naar verluid zijn zij een tfld geleden uit de .Makroetoekreek in de Paloemeu gekomen, doch delfden het onderspit in een gevecht tegen de Trio's. De Joeka-kapitein Arabi beweert hen in de Pratti-kreek ontmoet te hebben. Van dezen stam doen de meest fantastische verbalen de rondte. Hoeveel daarvan ook verzonnen möge zijn, het moet voor zeker aangenomen worden dat tegenwoordig, althans in de Loë-kreek, nog Indianen wonen, die bezoekers minder vriend- schappelijk ontvangen 4). Volgens Majoli wonen in deze streken nog de volgende stammen: Saloema's, aan Kapoe, Koetari en Wanama. Eenig mooi vlechtwerk en danssieraden bij Majoli geruild, zijn van hen af komstig. De boschnegers noemen deze lieden „Saloema-mati". Volgens de Trio's heeten „zon" en „maan" in de Saloemataal resp. „wejoe'' en „womoß"; daarom is het waarschijnlijker dat het de Zoeroemata's als de Taroeman's zün^). Ook Kappler vermeldt een stam der Salmoës^). Sikijana's aan Kapoe; vroeger een zeer oorlogszuchtige stam, die thans met de Trio's in vrede leeft. Okomajana's; vroeger (vöör de komst der boschnegers) aan de Paloemeu, tegenwoordig aan Koeroeni, Sipaliwini en Saramakka (= Suriname-rivier?). Coudreau vertelt ons een en ander over de „Comayana's'"^)^ waarmee vermoedeljjk dezelfde stam is bedoeld. De Okomajana's moeten enkele geweren bezitten. Toenajana's of Patakasjiana's, die naar de sage luidt, 's nachts onder water slapen 8). Olisjiana's aan Akalapi — een stam uit enkel vrouwen bestaand; een onlangs te Majoli gestorven Trio bezocht dezen stam in zijn jonge jaren. Alzoo het oude Amazonen verhaal, hetwelk hier weer opduikt^). Pleojana's aan de rivier Pletani; deze spreken dezelfde taal als Ojana's en Oepoeroei's, en bouwen zeer groote huizen. Vorder nog Pianaye's, Kioukiana's, Maopitiana's , Seeeoejana's , Maipoeriana's , Meko- jana'Sj Peunama's, Amalisana's, Sirojana's, Sikalesana's , Mawajana's, Parawajana's en de anthropophagische Kokojana's, Maleleana's en Penéoja's i^). Volgens de Joeka's moet men in het door hen bezochte gebied (tusschen Paloemeu en Koeroeni) vele groote dorpen vinden, bewoond door talryke Indianen. ») Op. cit. II, biz. 203. •) Araw-Deutsches Wörterbuch, in Tome VIII Bibl. Ling. Amer. biz. 149. s) Voyage au Cuminâ. *) Zie dienaangaande Verslag der Qonini-exp. biz. 117. — Coudreau, Chez nos Ind. biz. 79. *) Rich. Schomburgk, Op. cit. II. biz. 405 e. v., waar ook over andere hier opgenoemde stammen gesproken wordt. •) Sechs Jahre in Surinam, blz. 275. Ch. n. I. blz. 558 e. v. ') Babrington Brown vernam deze sage bü de Taroema's aan de Boven-Essequibo; Ckevaux aan de Paroe. — Ook van de Trumai's aan de Schingu werd een dergeHjk verhaal gedaan. ») Over de Amazonen van Zuid- Amerika leze men: Mabtiüs, Op. cit. I., blz. 729 e. v.; Coudreau, La Fr. equin. II. , blz. 202 e. v. ; v. Coll , Gegevens etc. , blz. 536 e. v. *•) Zie verder voor eenige dezer stammen Coudreau, Ch. n. Ind., blz. 91, La Fr. equin. blz. 355 e. v. - 5 - Ëenige stammen staan in directe handelsverbinding met de blanke en z warte bevolking van het Amazonegebied. Als zoodanig worden genoerad de Aparai's, Saloema's en Sikijana's. Aan de Paloemeu toonde men m\j kralen, spiegeltjes, messen en yzeren speerpunten längs dien weg verkregen. De Ojana's en Trio's onderhouden een vry levendig ruilverkeer met de Boni's en Joeka's. Zg leveren dezen boschnegers bogen, pijlen, hangmatten, jacht- honden en veeren sieraden (welke te Albina of St. Laurent aan de blanken verkwanseld worden) en ontvangen in ruil bijlen, kapmessen, messen, kralen, katoentjes enz. Omtrent de verbinding met de Wapisiana's van Britsch Guyana en de Ojampi's en Emerillons van Fransch Guyana heeft Coüdreaü ons een en ander verteld ^). Voor den ruilhandel worden soms lange reizen gemaakt. Zoo komen de Boni's tot aan de Boven-Paroe, de Joeka's tot de Koeroeni. Een familie Apami's uit de Citare maakte tijdens ons verblijf op de Tapanahoni een reis naar Drietabbetje. In vele gevallen verblgven zulke reizigers onderweg geruimen tijd in een dorp. Zij nemen hunnen intrek in het een of ander huis, en gaan op hun t\jd mede naar den kostgrond om kassave, bananen enz. te oogsten. Of zij als betaling daarvoor voor hunnen gastheer eenigen arbeid verrichten, vermag ik niet te zeggen. Zeker is het, dat zonder deze algemeene gastvrijheid het reizen voor den Indiaan hoogst bezwaarlijk zou wezen. Ook logeerpartyen van langer duur zijn niet zeldzaam. Bjj Panapi b, v. woonden reeds geruimen tjjd een 6-tal Emerillons. Im Thürn en v. d. Steinen verbalen hoe elke stam in het vervaardi'gen van het een of ander artikel uitmunt, en dit aan andere stammen verhandelt 2). Ook hier bestaat een soortgelijke toestand. De Trio's en Saloema's staan bekend voor het opkweeken van goede jachthonden. De Ojana's leveren katoenen hangmatten, de Trio's hangmatten van zeilgras, welke lichter zgn en daarom by een voetreis zeer ge^chikt. De Trio's leveren ook de met curare besmeerde pylpunten; de Okomajana's breede snoeren cylindrische zwarte zaden {tDÎrî PI. II, flg. 7). Hangmatten van vol weefsel, van de Ojampi's afkomstig, vinden hun weg tot aan de Paloemeu. Het spreekt wel vanzelf, dat de verschillende handelsprodukten lang niet altyd recht- streeks van den vervaardiger naar den verbruiker gaan. Ojana's treden dikwijls als tusschenpersoon op tusschen Trio's en boschnegers. Volgens 0. Coudreau krijgen de Pianocoto's aan de Rio Paroe van de Ojana's yzerwerk, 't welk deze van de Boni's gekocht hebben. Behoudens hetgeen längs de Ojapok wordt ingevoerd, krygen deze Indianen al wat ze aan voortbrengselen der Europeesche industrie noodig hebben door tusschenkomst der Boschnegers van Suriname en der Mucambeiro's (en misschien enkele caoutchouc-inzamelaars) van de Amazone. Deze kleinhandel moet niet te versmaden winsten afwerpen — tenminste reizigers ondervonden herhaaldelyk tegenwerking van de bevolking, wanneer deze bevreesd was dat hare handelsbelangen geschaad zouden worden. Men denke slechts aan den onwil en de kwade trouw der Joeka's in 1861 (Ned.-Fr. grenscommissie) en 1904 (Tapan. exp.), aan Crevaux' tocht op de Paroe 3) en H. Coüdreaü's verblgf by Apoïke*), vorder aan H. en ») La Fr. équin.; Ch. n. Ind. *) Im Thurn, Op. cit. biz. 271. — v. d. Steinen, 2te SchingûExp.. blz. 338. ') Verslag der Tap. exp., blz. 966. *) Ch. n. Ind., Wz. 92 e.v. - 6 - 0. CoüDREAu's getob met de Mucambeiro's^), ten slotte aan Robert Schomburgk's mis- lukten tocht op de Corantijn in 1836 2). Onze expedities hadden (als we de paar Emerillons en Aparai's erbuiten laten) slechts te doen met Ojana's en Trio's. In 1903 op de Litani werden wy vergezSld door twee Boni's, welke ons bij de Indianen introduceerden. Trouwens ook zonder dit, zou men ons waarschijnlijk op dezelfde wijze ontvangen hebben. De Ojana's van Litani en Marowini hebben, door de tochten der Fransche reizigers zoowel als door herhaalde bezoeken aan de dorpen der Boni's, al meermalen blanken gezien. Enkelen hunner zijn zelfs eenigen tijd als jager in dienst van de CJe des Mines d'Or geweest. Aan de Tapanahoni is de toestand eenigszins anders; daar waren verschillende Ojana's welke nog nooit een blanke hadden aanschouwd. Toch waren ze wijs genoeg, ondanks alle verdachtmaking der Joeka's, niet voor ons • te vluchten , en mocht het door hunne bemiddeling gelukken met de anders zoo vreesachtige Trio's in aanraking te komen. Voor zooverre zulks uit verbalen van Indianen en boschnegers is op te maken, is de geschiedenis der Indianen als volgt: Vöör de komst der blanken woonden de Trio's aan Koetari, Wanamoe^), Koeroeni, Saramakka (Sminame-rivier?), Paloemeu en Tapanahoni, de Ojana's aan de Faroe en meer Oostelijk. Zij voerden herhaaldeljjk oorlog met de Okomajana's (welke o. a. langen tyd een groot dorp in de buurt van Kassikassima hadden) en met de Kalipi, hunne naaste buren. Ook de namen Ari'owak en Warau zijn den Trio's thans nog wel bekend. Toen de Joeka's aan de Tapanahoni kwamen, vonden zij overal dorpen der Trio's of Akoeri's, gelijk men ze noemde. Het Noordelykste dorp lag toen in de streek die de bosch- negers Kawe noemen, op de plaats waar niet lang daarna het Joeka-dorp Kriokondre werd gebouwd (misschien is Krio = Trio); op den rechteroever groeit daar thans nog pijlriet, dat naar men zegt, door de Indianen werd geplant. De Akoeri's hadden op tal van plaatsen dorpen, o.a. nabij Drietabbetje , te Godohollo, bij Akoeri-soela, Grienkassaba , Komaroea enz. (Komaroea = pijlriet, in het taaltje dat de Joeka's tegen de Indianen spreken). De omgang was van meet af aan vriendschappelijk, maar toch schijnt het alsof de Trio's het op deze niôuwe buren niet zoo erg voorzien hadden, tenmtnste ze trokken -zieh vrij spoedig terug tot heel boven aan de Faloemeu en zelfs nog vorder, zoodat men hunne dorpen eerst na eenige dagmarschen . over land kon bereiken. Thans dulden alleen de talrijke sljjpgroeven 4) en hier en daar wat verwilderd p\jlriet de plaats aan, waar eer- tijds Indianen woonden. Bljjkbaar hebben de Trio's zieh steeds de zwakkeren gevoeld; voor zooverre bekend, hebben ze nooit een poging aangewend eens door het zwarte kordon te broken, om te zien of de benedenrivier nu werkelijk zooveel verschrikkingen bevatte als men hen verteld had. Ook is hun door de Joeka's het Negerengelsch (een weinig vereenvoudigd slechts) als handelstaal opgedrongen, terwijl Boni's en Ojana's zieh in tegenstelling daarmede in het Indiaansch onderhouden. ') Voy. au Trombetas, Cumina, Maycuru, Curua, Mapuèra. •) Op. cit. biz. 176 e v. *) Majoli kent alleen een rivier Wane of Wanama, geen Wanamoe. De naam Wane doet ons sterk denken aan Poana, zooals de Mncambeiro's Schomburgk's Wanamoe noemen (Coudr. Voy. au Trombetas). *) BÜ Drietabbetje, Godoholo, Grienkassaba en op vele andere plaatsen aan de Tapanahoni en hare zijtakken. - 7 - Ondertusschen was bet zeer ongeriefelyk voor de Joeka's om ten behoeve van hunnen ruilhandel steeds zulke verre reizen te moeten doen. Daarom trokken omstreeks 1865 Kapiteln Arabi en drie anderen naar de Paroe om de Ojana's en Aparai's uit te noodigen zieh aan de Tapanahoni te komen vestigen. Een viertal Ojana's gaven aan deze oproeping gehooi", en werden weldra door meerderen gevolgd. Ziekte, by de Boschnegers opgedaan, sleepte echter verscheidene dezer kolonisten ten grave, zoodat eenige jaren geleden de bevolkirig tairijker moet zijn geweest dan wy haar vonden. Ook bij de benedenlandsche Indianen is de herinnering aan den ouden tijd nog niet geheel uitgewischt. De Karaïben (Galibi's) aan de beneden-Marow^jne weten zeer goed hoe hunne voorvaderen zieh alaven haalden in het binnenland. Men vertelde o. a. hoe de groot- vader van een thans le vende, + 45 jaar oude vrouw, zoo'n tocht tegen de Ojana's mede- maakte. Vermoèdelijk is dit de expeditie omstreeks 1770 welke Coudreau vermeldt i). In hoeverre de Boschnegers werkelijk het verkeer tusschen de Indianen beneden en boven verboden hebben, is moeil\jk te zeggen. Wy kregen den indruk dat de Bosch- negers (raisschien uit oude tijden overgehouden) altjjd een beetje ontzag voor Indianen hebben. Toen wy het in 1904 met de Joeka's niet eens konden worden over den opvoer der lading, werden Saramaccaners en anderen die ons hunne diensten aanboden, gewoon geterroriseerd tot ze van hun voornemen afzagen, terwijl men kalm toeliet dat de Galibi's een vracht naar Drietabbetje brachten. III. LiCHAAMSBOUW, KlEEDING , VeRSIERING. Anthropometrische Instrumenten zijn door de expedities niet meegevoerd. Voor zoo- verre zulks op het oog te zien is, wijkt de lichaamsbouw van deze Indianen niet af van de beschrijving welke van verwante stammen gegeven wordt. De huidskleur wisselt van geel tot roodachtig bruin , doch is door het herhaald besmeeren met roode verf dikwerf moeilijk te onderkennen. Het zwarte haar is meestal sluik, doch somtijds een weinig golvend; by een Aparai en een Ojana vertoonde zieh vrij sterke natuurlijke krulling. Kaalhoofdigheid werd evenmin als grijs haar gezien; als byzonderheid vertelde men van een zeer ouden Aparai-hoofdman , welke wit haar had. De kwaal waaraan de meesten komen te sterven, moet een soort bronchitis zyn, welke men besmettelyk acht. Vrees voor deze ziekte heet een der voornaamste redenen te zijn, waarom de Trio's zieh niet in de buurt van de Boschnegers willen vestigen. Malaria is niet zeldzaam; uiterlyke ken- teekenen op pokken of op syphilis wyzend , werden niet gezien. Verbintenis met personen uit andere Indianenstammen heeft somtijds plaats; vermenging met Negerbloed schijnt niet voor te komen. De grens tusschen „kleeding" en „lichaamsversiering" is niet scherp te trekken. De kleinste kinderen loopen geheel naakt, en het eerste wat men ze aandoet is een halssnoer (dus niet het koordje om het middel!). Worden ze wat ouder (8 à 10 jaar) dan worden de schaamdeelen bedekt. De mannen doen dit met de kamisa^ een lap die tusschen de beenen door wordt gehaald en door een koordje of gordel rond het middel wordt vastgehouden. De vrouwen dragen een sehortje van katoen of van zaden of kralen. Alvorens een ») Ch. n. Ind., blz. 557. - s - bad te nemen legt men deze kleedingstukken af, doch doet ze na afloop onmiddellyk weer aan, Het besmeeren van huid en hoofdhaar met roode verf {roekoe) is algemeen. Het doel waartoe de Europeaan kleederen draagt, wordt i. h. a. niet begrepen; alleen van schoenen ziet men het nut in. Een hoed is een zeer gewilde zaak, doch meer tot sieraad dan tot beschutting; terwjjl de enkele hoofdlieden welke zoo gelukkig zijn een broek of jas te . bezitten, die alleen dragen, om zieh eens mooi te maken wanneer ze niets te doen hebben. De gordel bestaat bij Ojana's en Aparai's uit eenige dikke strengen van katoen of kwatta-haar (PI. I flg. 1), bij de Trio's uit een dünne streng katoen. De kamiaa is een lap katoen, meest van Europeesch fabrikaat. De Trio's dragen ook dikwijls een kamisa door de Saloema's vervaardigd welke aan de hoeken versierd is met kwastjes van katoen, kralen enz. (PI. I flg. 2). Het feit dat voor dit kleedingstuk geen andere naam bestaat dan het Spaansche or Portugeesche woord kamisa^ duidt erop, dat het vöör 1492 niet bekend was. De vrouwenschortjes bestaan uit een lapje Europeesch katoen, doch de meeste Ojana- vrouwen bezitten ook een kwejoe van kralen, terwyl bü de Trio-vrouwen kwejoe's worden aangetroffen van zwarte zaden {wïrî^ PI. II, flg. 2) en van kralen, dikwerf voorzien van een franje van rinkelende zaden en alsdan voor den dans bestemd (PI. II, flg. 1). In den regel draagt men het hoofdhaar lang ; men vangt elkaar het ongedierte af (en eet dit op^), en ook bezit elk een kam; dikwijls komt het voor dat men het haar kort af knipt om het hoofd beter rein te kunnen houden. Bij een tocht door het bosch zag ik hoe een paar Trio's elkaar het haar waschten met een soort zeep, welke zij verkregen door de schors van een liaan te kneuzen en uit te person 2). De Trio's snijden het haar bij voorhoofd en slapen Vierkant af en besmeren het met krapa-olie. De mannen beplakken het dikwijls met plokjes wit arendsdons in regelmatige rijen — eén gebruik bij de Galibi's en verscheidene andere stammen in zwange). — Dit dons wordt bewaard in toegebonden zakjes, van het vel van den arend gemaakt (PI. IV, flg. 1); men steekt er met een mes een gaatje in, en plukt daar het dons uit. Achter brengen de mannen het haar samen en bevestigen er een kokertje van palmblad aan, al dan niet versierd met een bos veeren, toekansnavels en schelpjes, welke op den rug bengelt. Ook wel is het kokertje bekleed met jaguarvel of kralen en met katoenen franje (PI. IV, flg. 2, II fig. 3, 4). Dergelijke haarstaartjes zijn o.a. ook in gebruik by Ouayeouès, Pianocotö's en Moon- pidiennes (Maopityans). De Ojana's laten het haar sluik hangen, meest met natuurlijke scheiding in het midden. Wie er eens netjes uit wil zien, draagt een krans van roode en gele vederen. (PI. II, fig. 5, 6). Alle haar in het aangezicht wordt door uittrekken verwijderd. De oorlellen zgn doorboord, hetgeen in de jeugd met een gloeiende naald wordt bewerkstelligd. De gaten dienen voor het bevestigen van verschillende sieraden: by de Ojana's kwastjes van kralen enz. (PI. I, flg. 3) of by feesten oorvederen (PI. Ill, flg. 2), by de Trio's stukjes pylriet met snijtandeu van het watervarken (PI. I, flg. 4) of schelpjes ») Zie omtrent dit wydverbreide gebruik: Prof. Dr. W. Joest, Über den Branch des Läuseesens, Globus LXII [1892] pg. 195 e. v. Red. *) Zie omtrent andere sooiten planten-zeep : v. Coll, biz. 687. ') Zie o.a.: Im Thubn, biz. 197, zoomede de afbeelding van een Galibi-paar in Elisée Reclus. Nouvelle Géographie Universelle XIX blz. 43. - 9 -• (PI. I, fig. 5), veibonden door een kettinkje van kralen, hetwelk onder de kin hangt; in gewonen doen vervangen zu dit ongerieflijk sieraad door korte stukjes pylriet (PI. I, fig. 6), dienend om de gaten open te houden. De Trio's (mannen en vrouwen) hebben ook in de onderlip een klein gaatje, waardoor soms een doren of houtsplinter. steekt, of bij feesten een pluimpje van kralen en veeren» aan de binnenzijde met een beuten kapittelstokje opgesloten (PI. I, fig. 7). Neus en wangen worden niet doorboord. Halssnoeren draagt men algemeen. Het meest geliefd zjjn snoeren van witte, blauwe of paarse kralen, met witte hemdsknoopjes (PI. I, fig. 14). Ook verschillende zaden worden hiertoe gebruikt; by de Trio's zijn dit bijna uitsluitend de zwarte cylindrische (wellicht bijgeslepen ?) zadensnoeren welke zy wiri, de Ojana's sara noemen; aan de kust heet men ze safroe (PI. I, fig. 10). Van deze zelfde zaden dragen zij breede sjerpen „en sautoir", welke versierd zyn met veertjes, toekan-snavels enz. (PI. II, fig. 7). Een enkele maal halssnoeren van jaguar-tanden. Ik zag deze alleen by hoofdlieden» Als zulks geen toeval is, dan zou het 't eenige uiterlijk kenteeken zyn, waardoor de hoofdman zieh van zyne onderhoorigen onderscheidt (PI. I, fig. 8, 9). Onder de knie katoenen, om het been geweven kuitbanden (PI. I, fig. 15), de mannen met, de vrouwen doorgaans zonder franje; een zoo sterke insnoering als by de Galibi's voorkomt, wordt hierby niet verkregen. Om de pois kralen of geelkoperen ringen geHjk de Boschnegers die dragen. Âan de vingers soms geelkoperen of zilveren ringen. Voorts dragen de Trio's rond den bovenarm bandjes van toîrî of kralen (PI. I, fig. 16)^ soms ook bandjes van makkablad (PL I, fig. 17) met teekening, en boven den enkel soort- geiyke bandjes zonder teekening. ' Wie ryk is aan kralen, draagt deze ook om bet been (onder de knie en boven den enkel), om den arm (bovenarm en pels) of, de mannen als sjerp over de borst en de vrouwen boven de kwéjoe rond het middel. Beschildering van de huid geschiedt veelvuldig. By Ojana's zagen wy beschildering van beenen en armen met zwart; ook eens de banden geheel zwart gemaakt, zoodat het leek of de man handscboenen droeg. Deze zwarte verf is waarschyniyk sap der Genipa Americana l. ; ze wordt niet ineens afgewasschen ^ doch bleekt voortdurend op, en is na ± een week niet meer zichtbaar. Beschildering van het gelaat, zie plaat XI. De Ojana (de mannen n. 1.) draagt veelal zyn toiletnecessaire om den hals; deze bestaat uit een zelf geöncadreerd Vierkant spiegeltje, een houten kam, een kalebasje met roode verf (roekoe) en een of twee bamboebuisjes gevuld met een zwarte verf, welriekend gemaakt door vermenging met bars van den tingi-moni-boom {Protium heptaphyllum March.)^ waarin twee houten naalden steken (PI. I, fig. 18). De Trio rieht zieh anders in. De verf wordt in een kalebasje bewaard, evenals de krapa-olie waarmede het haar (soms ook het aangezicht) besmeerd wordt (PI. VII, fig. 1). In een klein korije (PI. VIII, fig. 7) bergt hy Spiegel (PI. I, fig. 19), kam (PI. I, fig. 20) en eenige stokjes, voor het beschilderen dienend (PI. I, fig. 21). Tatoeage werd niet bespeurd. By dansfeesten dost ieder zieh op zyn fraaist uit. De dansers dragen dan allerlei prachtige vederen sieraden, verschillend naar den aard van het feest. Reeds tyden van T. A. f. E. XVII. Suppl. 2 - 10 - tevoren is men bezig deze te vervaardigen. Daar wij alleen een klein kasjiri-feest by de Trio's bijwoonden, kunnen wij niet aangeven welke combinatie b\j elke gelegenheid gebruikelijk is. Men was weinig geneigd om ten onzen behoeve overdag gekosturaeerde vertooningen in optima forma te geven. Van maskers is geen spoor gezien. 