Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
„De le luitenant Schouten maakt met een 70-tal man: der 6e compagnie van het algemeen depôt en met de b der L Kota's eene krachtdige vertooning op de vij grenzen, waarbij zich ook de le luitenant Helbach met troepen van Halaban voegt. „De 2e luitenant Schultze, commandant civiel en mil: Ajer Bangies, maakt mede van zijne zijde eene vertooning de hoofdaanval aan de boven-Massang, ten Oosten van zal plaats hebben; ik heb hoop, tusschen de retrancheme: Pisang en de VII Joerahs door te zullen komen. „Het is mij gelukt, den vijand in den waan te brenge anval van Tsoeboe Ambaloe uit over Kota Gedang op de. SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 487 Massang zal plaats hebben, — alwaar hij druk bezig is zich te versterken. Omtrent de krijgsoperatiën, welke in de eerstvolgende maanden plaats hadden en vooral omtrent de daarmede verband houdende handelingen van het civiel bestuur, hebben wij uitvoeriger gegevens dan die, waarover Lange de beschikking heeft gehad. Wij zullen daarom — ofschoon, waar zulks zonder de duidelijkheid te schaden geschieden kan, naar lange verwijzende — de gebeurtenissen eenigszins omstandig beschrijven. Ten einde den vijand afbreuk te doen, droeg de resident den 192 April aan den posthouder te Priaman en aan den civielen commandant van Ajer Bangies op, het maken van zout langs het strand van Ajer Bangies tot Tikoe te verbieden en tegen te gaan; — zij konden daartoe beschikken over de civiele schoeuer Dolphin en over een kruisboot, welke te Tikoe zouden worden gestationneerd.! De gezagvoerder van de Dolphijn ontving den last, voor de transporten der militaire goederen te zorgen en te waken dat geene oorlogsbehoeften, levensmiddelen, zout en andere goederen, die eenigszins konden dienen ten gerieve van den vijand, ergens aan de kust, speciaal te Katiagan, tusschen Ajer Bangies en Tikoe aan wal werden gebracht. De posthouder van Priaman zou voorloopig zich te Tikoe vestigen, om hier zorg te dragen voor de transporten naar Locboe Ambaloe, en steeds een goeden voorraad rijst en arak in voorraad te houden, ten einde alle vertraging in de voldoening der aanvragen tot die artikelen te voorkomen. De hoofdmacht, onder den luitenant-kolonel Bauer, stelde zich in den nacht van 20 op 21 April in beweging. Dank zij de mede- werking van Toewankoe Moeda van de VII loerah's, die ons wel genegen was en zich den 22n April officiel onderwierp, slaagden onze troepen er in, den 21", zonder tegenstand te ontmoeten, de Massang over te trekken; door den hoogen waterstand verdronk een soldaat, terwijl twee randjoe-wonden bekwamen. Den 23n werd Pisang bezet; den 24n Semawang Gedang, Batoe- Den 2án Mei 1835 berichtte de civiele commandant van Ajer Bangies aan den resident, dat met deze beide vaartuigen al de zoutpannen tusschen Ajer Bangies en Katiagan, ten getale van 85, vernield waren en al het gevonden zout onbruikbaar was gemaakt. 488 sUmATRA’S wierkver van 18331835. Bedindit en de tot Koempoelan behoorende kampong Melajoe) koste van slechts twee gewonden. Den 260 werden onze trope de Padries verontrast, doch deze werden weldra verdreven; b gelegenheid werden veenige kampongs verbrand. Evenwel gaven de Padries den tegenstand niet op : op de omlig, hoogten wierpen zij „met onbegrijpelijken spoed„ cen tiental ben op, om onze troepen het verder doordringen te beletten en hun 4 tochteweg af te snijden. Bene poging, om den 27n die benter nemen, werd met verlies van 1 doode en 12 gewonden afgesl „Daar Koempoelan en Bondjol zich nog steeds hardnekkig t verdedigen» begreep Bauer — die zich met een deel zijner } macht nog te Pisang bevond om de gemeenschap over de Mi te verzekeren — dat versterking van de troepen in de voor schoven stelling noodig was. Hij zond derhalve den majoor 1 met een compagnie infanterie, een drieponder en een handir derwaarts, en liet te gêlijkertijd (27 April) de hulptroepen v bevolking van Tandjong Alam en Salimpaoeng oprakken. Deze troepen kwamen den 808, ter Starkte van omstrecks 1000 onder aanvoering van den luitenant Thouloup aan; zij vertn in den vroegen ochtend van den 12 Mei. Den 28" April berichtte de militaire commandant aar resident, dat de bevolking der VII Loerahs, Pisang en Sem Gedang zich gedeeltelijk onderworpen had en aan den weg w maar met weinig menschen. Hij verzocht daarom dat elk d districten van Agam 100 man zou leveren om de wegen en br in orde te helpen brengen, hetgeen dringend noodig was om | stukken geschut te kunnen vervoeren. Deze brief werd den 80" April ontvangen; onmiddellijk, resident dienovereenkomstig de noodige bevelen, en nog denz dag vertrokken 500, den In Mei 300, den 20 Mei de overig Agammers naar het tooneel der krijgsverrichten. Bauer meldde van daar, dd. 1 Mei, dat vele kampongs ve waren; dat hij, in het gezicht en onder het vuur des vijand benteng deed opwerpen, en den aanval op ’s vijands stellingen nog uitstellen tot dat de noodige versterkingen (an hulptroepen) aange en de weg bruikbaar zou zijn. De gansche bevolking van Sem Gedang had zich onderworpen; die van Pisang was op onze h Eene minder gunstige tijding, tegelijkertijd verzonden, be dat de koelies, welke uit de Benedenlanden afkomstig en vor transportdienst bestemd waren, allen waren weggeloapen en ¢ SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 489 „goede voorraad» padi, welke de voorgaande dagen buitgemaakt was, geheel was opgeteerd. De resident zond dientengevolge, den 5° Mei, vaste koelies voor den transportdienst naar de colonnes. Inmiddels had, den 32 Mei, de aanval op de vijandelijke bentengs plaats; ten koste van 1 doode en 20 gewonden (waaronder 10 met randjoe-wonden) werden de Padries uit al hunne positiën verdreven. De onzen vonden hier 1 bruikb aren ijzeren 4-ponder met bijbehoorende Padriesche munitie, 1 ijzeren 3-ponder, 1 metalen l-ponder en 1 metalen 4-ponder; de drie laatste stukken geschut waren „min of meer onbruikbaar. Voorshands werden de operatiën nu gestaakt; zoowel omdat eerst de gemeenschap en de toevoer van levensmiddelen en krijgsvoorraad verzekerd moesten zijn, als omdat het weder veel te wenschen overliet. Intusschen werd den vijand afbreuk gedaan door onze hulptroepen : den 8n Mei schreef Bauer aan Francis, dat alles stil was, doch de Maleiers veel buit maakten; die van Batipoe alleen hadden 189 buffels genomen. „Bij al de werkzaamheden en het slechte wedery — dus het slechte vroolijk en gezond. Bondjol „hield zich nog gesloten en stilv, maar de bevolking van Kota Ketjil had hare onderwerping toegezegd, en van Alahan mati werkten een 30-tal mannen aan den weg. Den 62 Juni ontving de resident het bericht, dat alles gereed was om de verdere operatiën tegen Bondjol aan te vangen, en dat het slechts aan de aanhoudende regens was toe te schrijven dat men nog geene bewegingen had gemaakt. Inderdaad rukten de troepen in den daarop volgenden nacht op, en den 7u werd de versterkte linie van Padang-Lawas, ten koste van 12 dooden, waaronder 2 officieren, en 27 gewonden 2 door hen veroverd. Men bracht hier een paar dagen door, om er, ter verzekering der gemeenschap tusschen de vallei van Bondjol en Koempoelan, eene verschansing op te werpen. Een aanval, door den vijand in den nacht van 7 op 8 Juni op ons bivak gedaan, werd afgeslagen. Den 11" Juni werd de marsch in de richting van Bondjol herv At, en denzelfden dag vielen ons verscheidene bentengs in handen, zoodat Bondjol-zelf tot op een gewerkschot afstands genaderd was. Van dat oogenblik dagteekent alzoo het beleg van Bondjol, dat meer dan twee jaren duren zou. 1 Zie verder, omtrent de operatiën van 21 April tot 3 Mei, Lange II blz. 79—83. 3 Lange zegt abusievelijk 72 gewonden (id. bl. 86). 490 SUMATRA'S WESTKUST VAN 18338—1835. Hoewel, zooals Bauer meldde, de vijand zich hardnekkig ver- dedigde en aan geene onderwerping dacht, verminderde diens getal- sterkte: velen vervoerden hun have en goed naar Tsoeboe Sikaping en naar het gebergte. Behalve Djamba en Bondjol hiel de vijand nog drie bentengs op den heuvel, Boekit Terdjadi, bezet; de onzen waren gelegerd in eene linie van redouten, meest oorspronkelijk door de Padries aangelegd. Aan de versterking dier linie werd van 11 tot 16 Juni krachtig gewerkt. Bauer liet, van tijd tot tijd, een granaat in Bondjol, en kogels naar de heuvelbentengs werpen; dit vuur werd beantwoord met 3- en 4-ponders, alsmede uit eenige lilla’s en uit lange, zeer vèr dragende geweren. Aangezien de hulptroepen van Batipoe en Tandjong alam in den laatsten tijd veel verliezen hadden geleden, drongen de hoofden, vooral de regent van Batipoe, er op aan, ook Agammers te doen oprukken. Bauer ondersteunde dit verzoek bij den resident, die onmiddellijk dienovereenkomstig bevelen gaf: en reeds den 162 kon de contrôleur van Agammers — 700 meer dan het gevraagde getal — naar de colonne te Bondjol op marsch waren. Na hunne aankomst werd, den 219 Juni, eene poging gedaan tot verovering der kampongs Kota en Djamba, ten einde daardoor Bondjol nauwer te kunnen insluiten. Maar die poging mislukte; zooals Bauer berichtte, hadden » de halstarrige priesters van Bondjol den gemeenen man weten diets te maken dat de schuld jegens het gouvernement te groot was om vergiftenis te erlangen, zoodat men besloten had zich liever dood te vechten dan zich te laten onthalzen. » Bauer meende zich nu voorloopig te moeten bepalen tot het behouden en de verbetering der ingenomen stelling, althans zoolang de in de Noordelijke Afdeeling ageerende troepen Bondjol niet bereikt hadden, — betogen evenwel niet spoedig te verwachten was. Want — zoo schreet hij — „men kan, zoomin hier als in de Noordelijke Afdeeling, de pas veroverde landen vertrouwen; men moet overal sterke bezettingen achterlaten, waardoor de hoofdmacht te veel verzwähnt wordt.» Kn bovendien had men belangrijke verliezen geleden: van 11 tot 21 Juni, bij de geregelde troepen, niet minder dan 23 gesneuvelden en 141 gewonden. Onder de latsten wel is waar meest licht (door grandjoe’s) gekwetsten, doch deze waren dan toch voorloopig niet voor den dienst beschikbaar. „Alhoewel onze zaken voordeelig stonden #, SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 491 meende Bauer alzoo versterking, ter vervanging der geleden verliezen, te moeten afwachten; hij hoopte dat intusschen „gebrek aan leeftocht en munitie bij de Bondjollers gunstiger omstandigheden voor ons zouden doen geboren worden (missive van den Gouverneur-General aan den Minister van Koloniën d.d. 31 Juli 1835 no. 328, kabinet Ta Z.). Dientengevolge werden (31 Juli) eene Europeesche en eene inlandsche compagnie van het 7e bataljon infanterie, benevens twee artillerie-officieren naar Padang gezonden. De Gouverneur-General (Baud) was van orden dat wij in het voorzichtig beleid van Bauer, goede vorderingen maakten /; maar hij voegde er bij dat nog groote inspanning noodig zou zijn omdat — zooals de Minister reeds had opgemerkt — rde hoofden, die zich in Bondjol verzameld heben, dezulken zijn die van ons alles te vreezen en niets te hopen hebben ‚ en die zich der- halve tot den laatsten man zullen verdedigen. Tusschen, — voor die inspanning waren troepen noodig, en met de legersterkte was het, toen reeds, niet gunstig gesteld. „De behoefte aan suppletie-troepen, zoo schreef Baud in den zooeven aan-gehaalden brief — doet zich meer en meer gevoelen, en evenzeer bet gebrek aan subalterne officieren. Het niet uitreiken van de reeds lang verschuldigde paspoorten vermeerdert de daden van indiscipline, en doet bij het Hoog militair Gerechtshof gemoedsbezwaren ontstaan tegen het veroordeelen der schuldigen. Het gebrek aan officieren sleept onophoudelijk overplaatsingen na zich, waaruit ontstaat dat de me este officieren vreemden zijn in hunne compagnieren, en de geest van kameraadschap al meer en meer verloren gaat. Met aandrang verzeichnet, hierin te willen voorzien en de met verlof afwezige officerren zoo spedig mogelijk te doen terugkeeren ». Zooals wij nader zullen zien, was inmiddels, bij Koninklijk besluit van 27 Mei 1835 no. 4, het „korps Jagers van den kolonel Cleerensr, bestaande uit zes compagnieën infanterie — met de kaders voor 4 compagnieën, die voor de beide overigen moesten in Indië warden aangevuld — voor de overzesche bezittingen bestemd. Dat korps kwam in het begin van November 1885 in Indië aan en werd daar als het 9e bataljon in de sterkte van het leger opgenomen. Onze troepen bleven alzoo in de aangenomen stelling, met den linkervleugel slechts circa 250 pas van Bondjol verwijderd, van waar de vijand des nachts met granaten werd verontrust. 492 SUMATRA'S WESTKUST VAN 15331835. Wel vernam men, dat de vijand vele dooden en gewonden, en verscheidene hoeloebalangs verloren had, dat de zoon van wankoe Itam gesneuveld, en die van Toewankoe Imam dag gekwetst was, maar de tegenstand verminderde daarom niet. stroopers zwierven in den rug der onzen rond, en geen tra kon worden aangevoerd zonder aangerand te worden en, mi eenige gekwetsten te bekommen. Om hieraan een einde te maken besloot Bauer de stroopet gelijke munt fe betalens, en weldra waren de stroopers var zijde meester van het gansche bosch aan weerszijden van de naar Koempoelan. Bij deze gelegenheid maakte Toewanko Tinggi zich «zeer verdieustelijks: met al wat beschikbaar was hij te Koempoelan am het bosch rechte en links van den weg te kappen, en boyendien trachtte hij de weerspannige bevolkionderwerping te breagen. Met dat al Kwamen de onzen niet verder, en scheen de onder de hulptroepen, up het échec yan 21 Juni en de angenomen „afwachtende houding” er niet beter op te worde regent van Batipoe vroeg reeds den 302 Juni, en herhaalde 42 Juli, om met zijn volk, dat evenals dat van Tandjong veel geleden had, te mogen teruggaan naar zijn land; en to verzoek niet werd toegestaan, schreef hij achtervolgend drie t aan den resident, waarin op bespoediging der operatiën wen gedrongen. Volgens ‘sresidents dagboek (dd. 17 Juli) kwamen de ver van den regent, door dezen ook tot Bauer gericht, in hoofdz het volgende neder. „Uithoofde van het lange tijdsverloop, waarin onze troej hulpbenden voor Bondjol gelegerd zijn zonder het ware do verovering van Bondjol, te bereiken, moet het noodzakelijk + geacht tot andere, meer afdoende middelen over te gaan « verovering te bespoedigen. „Het is nu reeds voldoende gebleken, dat het den mil commandant aan middelen daartoe ontbreekt, zoodat, naar ’s 1 oordeel, de aanwezige macht nog door hulpbenden diende te * versterkt. De gezindheid der bevolking was ous gunstig; alg wenschte zij dat Bondjol spoedig in onze handen zou vallen dit nog de eenige landstreek was die het vestigen der alg rust en veiligheid in den weg stond en de gemeenschappelij langen van het gouvernement en van de Maleiers tegenwerkt SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 493 „De regent meende daarom dat men van die goede gezindheid gebruik moest maken om de nog tegen de algemeene rust en de daaraan verbonden welvaart der bevolking bestaande beletselen op te ruimen, en dat de resident niet behoefde te schromen, de alge- meene medewerking daartoe te vragen; de geheele bevolking der Bovenlanden was bereid te helpen om den oorlog tegen Bondjol tot een einde te brengen, en dit zou dan wel binnen weinige weken kunnen geschieden. ” Soortgelijke aanmerkingen — schreef de resident verder in zijn dagboek — waren reeds door verscheidene voorname hoofden van andere districten gemaakt; ook deze hadden hunne diensten aange- boden, en ook met het oog op den ongunstigen staat van zaken in Bengkoelen was het van groot belang , de Bondjolsche quaestie spoedig te doen eindigen. Hierte boden de aanbiedingen van verschillende hoofden en districhten eene schoone gelegenheit, en het rekken der oorlogsoperatien tegen Bondjol was daarentegen zeer lastig en kostbaar voor de talrijke hulpbenden uit Batipoe, de L Kota's, Halaban, Tandjong alam en Mandaïling, die op hun eigen kosten moesten teren; naarmate hunne middelen verminderden om dat vol te houden, zou ook hun ijver voor onze zaak verflauwen. Francis stelde als solche aan Baver de vraag, of het niet raadzaam was, door een meer algemeene samenwerking van de inlandsche bevolking Bondjol’s onderwerping te bespoedigen. Na overleg met den regent van Batipoe meende Bauer, dat het leveren van nog een aantal hulpbenden kon worden bepaald tot Tanahdatar, # vermits onder-scheidene hoofden uit die afdeeling den regent, schriftelijk en mon-deling, hadden verzocht hunne diensten tegen de Bondjollers te mogen bewijzen, aangezien zij er over ontstemd waren dat men hun de eer niet aandeed om hen tot de operatiën tegen Bondjol te doen mede-werken. Met die troepen zou de regent van Batipoe dan ten Osten der heuvels van Bondjol stelling nemen, waardoor de vijand nog meer in het nauw zou worden gebracht. In de Asch gelegt, en de tüchenliggevelden velden met rijpe padi vielen in onze macht!. Dit was voor den vijand een belangrijk verlies hij had na alleen nog de beschikking over de padivelden o linkeroever der rivier. Om hem ook deze te onmen, zond des nachts gewapende Maleiers uit, die de opdracht hadden, veld staanden oogst te vernielen. Deze maatregelen schenen bij de belegerden groote bekoms te verwekken; Toewankoe Imam schreef aan den regent van H dat hij hem veel goud, veel slaven en veel paarden ten gesc zou zenden wanneer deze met zijne benden het land van B wilde ontraimen. En den 20 Juli kwamen twee personen, die uit Bondjo villeit waren, bij de colonne aan; zij berichten, dat er in B nog geen gebrek heerschte, maar dat de gemeene man in, verlegenheid begon te geraken en alleen nog door de gewa hoeloebalangs van Toewankoe Imam smet geweld en onder ging met den dood in bedwang gehouden werd. Deze tijdingen waren voorzeker bemoedigend voor de onzen: van den anderen kant vertoonde zich meer en meer een vijand: de gezondheid onder de troepen en hulptroepen liet day meer te wenschen over. Het aantal zieken werd steeds groots Bauer schreef den 252 Juli aan den resident, dat hij, bij a van nieuwe hulpbenden, wel hoopte Bondjol geheel te k insluiten en alzoo allen toevoer van levensmiddelen af te sn maar dat hij, na de groote reeds geleden verliezen en bij het aantal zieken het geen zaak achtte vhet uiterste te wagen er positie te bederven, weshalve hij dan ook alleen bij voorko gelegenheid den vijand afbreuk deed. Voor de hulptroepen, zoo meldde hij tevens, was de toveel gun Stiger dan voor de soldaten: er waren op dat oog van Batipoe 40, van Agam 350, van Tandjong alam 250 Ma die, evenals de hoofden, steeds afgelost en vervangen werde bovendien veel werk maakten van padisnijden, aardvruchten, p sirth enz. halen, om hiermede handel te drijven. Inmiddels had de resident, die uit de berichten van Bauer a: 1. Rapport van Bauor dd. 17 Juli 1835 n° 593. Daaruit blijkt dat Lange opfang omtrent de vorliegen van 22 Juni tot 16 Juli niet nauwkeurig varliesen badroegen :.. voor Bondjol, van het loger 1 doode en 20 gew wv van de hulptrepen 1 ou ov 10 en bij de colonne Schultze waarover nader — mow " 5 u ow 12 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1838—18385. 495 dat deze vzelf erkende dat de aanwezige militaire macht en hulpbenden onvoldoende waren om den vijand van alle kanten te benauwen, en dat het mitsdien van belang was de oostzijde van Bondjol door nieuwe hulpbenden te bezetten en den vijand aan die zijde meer in het nauw te brengen~, reeds (25 Juli) aan den civielen gezaghebber van de Padangsche Bovenlanden opgedragen, uit Tanah datar en de XX Kota’s, van elke laras 50 à 70 gewapende manschappen te doen oprukken. Deze waren den 7" Augustus op marsch. Volgens eene opgaaf van den resident bedroeg het totaal der hulptroepen voor Bondjol omstreeks medio Augustus — waarvan echter, zooals uit Bauer's zooeven medegedeeld bericht blijkt, lang niet allen  4000 » samen . 400 n Met inbegrip van een onbekend aantal uit de VIT Loerah’s en van de Battasche hulptroepen in Mandaïling en Rau kon men het totaal der hulpbenden stellen op 14000 man. Na aankomst der hulpbenden van Tanahdatar besloot Bauer, zich meester te maken van „de kleine bentengs aan de Oostzijde~ , het terrein aldaar te bezetten en den vijand nader in te sluiten. De le luitenant M. J. Raaff veroverde, van 16 tot 26 Augustus acht schansen, ten Zuiden en Zuidoosten van Bondjol: meest bij verrassing, doch eene benteng werd wanhopig verdedigd. Zij was op een hoogen, steilen bergtop gelegen en daarbij nog te lood afgestoken; waren de onzen eenmaal boven, dan konden aanvaller en verdediger van hun schietgeweer gebruik maken. De laatste verdedigde zich verder met lansen, steenen en mandjes, met zand gevuld, die men de onzen in de oogen wierp; men liet zich de hutten boven het hoofd in brand steken en verdedigde het eene gat na het andere. De bentengs bestonden nl. uit verscheidene ingravingen, die door een nauwen gang verbonden waren en waarin men zich zeer goed voor onze granaten wist te bergen. Den 28, werd nog eene benteng veroverd, waarbij zich de kanonnier Vau Deventer bijzonder onderscheid. Hij werd » het ridderkruis der Militaire Willemsorde; maar uit ov zieh ven beslissing op die voordracht lang zou laten wachten „3 de Regeering hem, bij besluit van 24 October 1835 n°. 4 gratifistie van f 60.— aangezien rde billijkheid en het belay 's Konings dienst evenzeer vorderde dat hij al dadelijk voor he hem gehouden moedig gedrag beloond werd.» Terwijl Raaf zich aldus meester maakte van het terrein noodig was voor de gemeenschap met de voor de hulptroepe Tanahdatar bestemde oostelijke positie, rukte de luitenant der Tak, in den nacht van 17 op 18 Augustus, met 100 so en de hulptroepen van Tandjong alam en van Ajer Bangies o einde den vijand aan de oostzijde van Bondjol te verdrijven. toen de Padries in dichte drommen Kwamen opzetten, sloeg hulptroepen op de vlucht en zag Van der Tak zich verplicht terugtocht aan te nemen. Van zijne soldaten waren 1 Bur * gesneuveld en 4 inlanders gewond; de hulptroepen hadden 5 en 7 gekwetsten, benevens cen groot aantal (cirea 70) di grandjoes gewond waren. Ook de vijand leed belangrijke verlonder de door hem achtergelaten dooden herkende men een gi teerd inlandsch soldaat. Nadat, den 81. August, door kapitelin Sutherland en lui Raaff nog een paar verschansingen waren veroverd, waren nog nietz gevorderd. Inmiddels nam de onder de onzen toe. Bauer meldde, den 5. September, dat, 1 Juli tot 5. September, dat, 1 Juli tot 5. September, dat, 1 Juli tot 5. September, dat, 1 von de geregeldet troepen: 9 dooden, 27 gewonden, 34 door re gewonden; en dat er, na aftrek van gewonden, zieken en reconvalesc maar weinig manschappen overbleven, zoodat de dienst zeer en moeilijk was. Dagelijks kwamen er in de verschillende kingen manschappen te kort om de wachten af te lossen. Bat sukkelde aan galkoorts en was zeer zwak, evenals vele ande cieren en soldaten. Mij meldde verder — en dit kan tot verklaring dienen waar de tot dusver medegedeelde gevechten zoo weinig détails bekend z „Met het voeren der administratie ziet het er slecht uit; « d SUMATRA’S WESTKUST VAN 1833—1835. 497 Voorbeld te noemen: de commandant der 18e compagnie artillerie, wien het zeker niet aan ambitie ontbreekt, gaat het hospitaal uit en in; zijn sergeant-majoor is te Koempoelan (waar de infirmerie was) overleden; zijn fourier is gesneuveld, en nu is er bij die compagnie niemand meer die schrijven kan. Bij de overige compagnie niemand meer die schrijver vervangen kan, is daar eveneens nog ziek. Bij de Europaesche compagnieen was de ziekte het grootst: de 6e compagnie van het 1® bataljon had in *t geheel nog 21 dienst- doende manschappen. De inlandsche compagnieen hadden gemiddeld 30 à 40 zieken. Bij de hulptroepen was het al niet beter. Vele soldaten stierven, meest aan dysenterie. Bauer drong alzoo op nieuw op versterking aan en zag zich intusschen meer en meer tot een lijdelijke houding genoodzaakt. Juist op denzelfden dag, waarop Bauer het hier medegedeelde schreef (5 September) deden de Padries een uitval op een onzer posten, die wel afgeslagen werd, maar ons 6 dooden en 8 gewonden kosten (Lange, II bl. 96). Vier dagen later werd nog eene poging aangewend om de kampong Padang boeboe, ten Osten van Bondjol, bij verrassing te nemen. Maar de kapitein J. G. S. Krafft, die met de leiding der onderneming belast werd, werd gedurende den marsch derwaarts zwaar ziek (ten gevolge waarvan hij eenige dagen later overleed), en zijn veranger, kapitein Heintzen, was met het terrein onbek End en ook niet voldoende ingelicht omtrent de wijze, waarop de operatie ge- schieden zou. Het gevolg van een en ander was, dat de onzen te laat voor Padang boeboe aankwamen en de vijand gelegenheid vond zich tijdig te verzamelen. Na een gevecht, waarbij 5 soldaten sneu- velden en 7 (meest zwaar) gewond werden, moest men tot den aftocht besluiten. Het plan bestond nu, na den lunes September een beslissenden anval op Bondjol te wagen; doch, gelijk de resident den 24 October (missive ne. 105) aan den Minister van Koloniën schreef: » de tegenstand, door de onzen in de Noordelijke Afdeeling ontmoet» (zie het volgende Hoofdstuk), de tegenspoeden in het leger voor Bondjol en de moedeloosheid van de Maleische hulpbenden hebben dat ontwerp verijld. Met tegenspoeden van onze troepen bedoel ik het ongestadige weder, de menigvuldige regens, waardoor zij veel ongemak lijden en onderhevig zijn aan ziekte en sterfte. Deze rampen treffen ook de hulpbenden en maken een ongunstigea | op den moed en de volharding, waarmede én de troepen, én de i sche hulpbenden de ongemakken van dezen oorlog zoo geruim verduurd hebben. De officieren deelen in hetzelfd: lot, velen te kwijnen in de hospitalen, en de luitenant-kolonel, militair mandant, is den 10" dezer verplicht geweest het bivak voor F te verlaten en zich, tot herstel van gezond Held, naar Fort de te begevens.... Feitelijk had er alzoo gedurende een geruimen tijd een stilstand plaats. De onzen hielden de ingenomen stellingen maar waagden — in afwachting der gevraagde versterking — anvallen meer. En ook de vijand hield zich een paar m lang rustig. Gelukkig kon Francis bij verschillende gelegenheiten get afleggen van den goeden geest, die onder de bevolking der Fsche Bovenlanden heerschte. Zoo meldde hij den 4a September (missive n®. 90) aan den bh van Koloniën: „de goede gezindheid jegens het Gouvernement daar hand over hand toe; door goede maatregelen en zacht delen wordt de oude wrok en vijandschap, die nog tussch districten bestond, uit den weg geruimd en worden de kleine oor]. Stroppen der Völkerung vorlegen. Deze völkerne handelte, den lust om bentengs aan te leggen en den oorlogzuchtige! onder de bewoners allengs verflauwen, en wakken den lust tot werkzaamheid aan, die door het bestuur wordt opgewekt aankweeken van koffie en rijst. Deze pogingen worden n gewöhnlichen uitslag bekroond... En in den reeds aangehaalden brief van 24 October kon hij scl “Het vooruitzicht, om met de hoofden der XIII Kota’s raking te komen, heeft zich verwezenlijkt. Voor eenige dag alle hoofden eensgezind naar Padang afgezakt en met de v: gebruikelijke ceremoniën hier binnengehaald; overmorgen zt in het residentiekantoor ontvangen en feestelijk onthaald wor Ik zal niet behoeven aan te toonen dat het nu de tijd nie met de XIII Kota’s te onderhandelen op den voet zooals dc Excellentie (Van den Bosch) in de achtergelaten instruvermeld; ik acht mij gelukkig dat ik hen in de gegeven om heden uit de gespannen houding heb kunnen brengen w sedert 1830 tegen het Gouvernement hebben aangenomen, zij thans gestemd zijn in dien vriendschappelijken toon, waa SUMATRA'S WESTKUST VAN 1838—1835. 499 van hen geen kwaad heeft te vreezen; eene stemming, die onder den tegenwoordigen oorlog met Bondjol zeer wel te stade komt... Den 7n December 1835 (missive n° 116) berichtte hij nog, na korte mededeeling van het voorgevallene op het terrein des oorlogs : „Overigens blijft de bevolking overal in eene goede gezindheid jegens het Gouvernement; eene omstandigheid, die de verwachting te boven gaat, in aanmerking nemende haar vroeger gedrag en de opofferingen, die zij zich nu sedert. ruim zeven maanden heeft moeten getroosten met het leveren van hulptroepen en menschen voor de noodige transporten van levensmiddelen en materiel ten behoeve der expeditionnaire troepen, voor zooveel °s Gouvernements transportmiddelen te kort schoten. Met de XIII Kota’s zijn de vroegere vriendschapsbetrekkingen weder volkomen hersteldy. Uit een en ander blijkt wel, dat het civiel bestuur — door lange o. i. miskend — een heilzamen invloed uitoefende. Hoc veel oongunstiger zou wellicht de toestand geworden zijn, wanneer die invloed — Francis wist op uitmuntende wijze met den inlander om te gaan — gemist ware? Dezelfde post, waarop de Padries den 5n September een aanval gewaagd hadden, was ook na dien tijd in het bijzonder het voorwerp hunner vijandschap; geen wonder, want juist uit die redoute (no XVIII op de kart van Jange) werd Bondjol bij dag en bij nacht met kanon- en mortiervuur geteisterd. Herhaaldelijk wendden zij pogingen aan om haar in de asch te leggen. Alle mogelijke voorzorgen werden daartegen genomen, maar eindelijk werd, in den donkeren avond van 9 November, de post onbemerkt bekropen en deze op verschillende plaatsen tegelijk in brand gestoken. Deze werden in veiligheid gebracht; het bleek niet mogelijk den brand te blusschen, maar de post bleef behouden. De majoor Pr ager, die bij afwezigheid van Bauer het bevel voerde over de troepen voor Bondjol, rapporteerde dat artillerie en infanterie wedijverden in het volbrengen van hun plicht; "het was een eerbiedwekkend gegen, hoe onze brave soldaten geduldig den vuurgloed in den rug verdroegen en stonden in de houding van den man, die zijn vijand wacht en niet willens is de puinhoopen te verlaten." De berichten omtrent den toestand, waarin de verdedigers van Bondjol verkeerden, deden intusschen vermeeden dat ook dezen naar 5e Volgr. IV. 82 Eine heute des oorlogs verlangen. Den 28" October ontving den militairen commandant, waarin deze mede dat eene mit Bondjol gevluchte Battasche vrouw, slavin vat wankoe Hadji Momin, door Toewankoe Imam over de onderw had hooren praten. Die vrouw had voorts verhaild, dat de padih in Bondjol leeg waren en dat er geene andere levensmiddelen handen waren dan die welke men zelf ging zuken en wat van te koop werd aangebracht, maar het laatste was zeer du slavinnen kregen maar een weinig rijst; zout. was nog voor de Toewankoes en hunne betrekkingen beschikbar, ma voor den gemeenen man. Andere levensmiddelen. zooals aardvr en pisang, had men ook miet meer. In Bondjol heerschten kwaad: koortsen, waaraan dagelijks 3 à 4 menschen bezweken; men 4 daar nog steeds in den grond, onder afdaken, in ellendige h Na mededeeling van deze tijdingen schreef Bauer aan F dat het nu volgens de meening der inlandsehe hoofden de tijd was om met Toewankoe Imam in onderhandeling te trede: dat er in de Bovenlanden niemand te bewegen was om eene Nach Bondjol te bringen, omdat de eerste zendelingen van de tairen commandant in het gezicht onzer voorposten op eene vre wijze vermoord waren. Den 12 December 1885 (missive ne 961) rapporte de Baue an den legercommandant, dat volgens het zeggen van eeni gewekenen van Bondjol »de honger zich bij den gemeenen mai in te stellen ». Zij gingen des nachts bij kleine troeps, lar wegen, naar Alahan mati en andere kampongs om bij hunne v en familie wat leeftocht te halen; doch dit werd hun door oderlagen moeielijk gemaakt, en door deze hadden zij reeds menschen verloren. Volgens eenen brief van den resident, dd. 24  de menigvuldige ontberingen hebben de belegeraars steeds te kampen met het ongestadige weer, zware koortsen en vernielende buikziekten, waardoor velen ten grave dalen en zij, die het gevaar ten boven komen, maanden lang voor hun herstel noodig hebben. In dien toestand maakt zich eene lusteloosheid van hen meester die zich mededeelt aan de overige militairen, en die niet nalaat, traagheid en moedeloosheid te verwekken; van de onlangs aangekomen compagnie van het 7e bataljon zijn nog slechts 20 man over die dienst kunnen doen; het grootste getal officieren is ziek en verscheidene dood.... „Uit de opgegeven omstandigheden zal het Uwe Excellentie opnieuw kunnen blijken hoe weinig bevredigend de vooruitzichten zijn op de goede resultaten van de onderneming tegen Bondjol. De luitenant-kolonel, militaire commandant, begint dit ook in te zien, als hebbende hij in dezen staat van zaken het raadzaam geordnet mij voor te stellen, pogingen tot onderhandeling met de hoofden van Bondjol te doen. Hoezeer ik altijd van gevoelen geweest ben dat’s gouvernements bedoelingen met dit land zonder maatregelen van geweest ben dat's gouvernements bedoelingen met dit land zonder maatregelen van geweld moesten bereikt worden en ik daartoe in den beginne ook al het mogelijke heb aangewend...... zoo vermeen ik nochtans dat, na al het gebeurde, thans Bondjol met geweld tot onderwerping moet worden gebracht, om daardoor onzen, door zooveel wederwaardig beden en tegenspoeden gekrenkten moreelen invloed te herstellen. Het in onderhandeling treden met Bondjol in de tegenwoordige om-standigheden strijdig oordeelende met onze politieke belangen, heb ik in mijn vorig rapport eene machtsvermeerdering van 1000 militairen aangevra agd; bijaldien Uwe HExcellentie om mij onbekende redenen daarin niet mocht willen treden, dan blijft ons niet anders over dan om te beproeven, door onderhandeling het doel te bereiken, dat wij met de wapens hebben beoogd. „In de onzekerheid verkeerende, in hoever alsnu eene onderhandling, vooral met den Toewankoe Imam, met de bedoelingen van Uwe 502 SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. Excellentie zoude strooken, zoo verzoek ik eerbiedig me bevelen deswege te worden bekend gemacht. De Regeering had intusschen reeds, bij besluit van 29 Sey ne. 1 bepaald, dat naar Padang zouden worden gezonden pagnieën barisan van Sumanap, benevens 210 Javaansche r Het totaal der Westkust van Sumatra aanwezige troe daardoor stijgen tot 109 officieren, 1032 Europeanen, 34 sche officieren en 3852 inlanders. Ode de door Francis gestelde vraag betreffende den gronds eventuëele onderhandelingen met Toewankoe Imam kwam de bij zijne missives van 17 en 24 November 1835 terug. het gouvernements-besluit van 27 December 1835 n°. 4 wa Java gezonden troepenverständige te Padang aangekommen oogenblik, waarin de vruchteloosheid der tot dusver tegen gedane aanvallen, de ziekelijkheid onzer troepen en het v der bondgenooten (hulpbenden) om huiswaarts te keeren, het d hadden doen opperen om met de weerspannige onderhan te zoeken, maar de resident verklaarde zich tegen alle ond lingen toen de versche troepen te Padang waren aangebrach De Regeering overwoog o.a. „dat er geene redenen bes van de voorschritten van den Commissars-General af te daar toch, hoezeer de verovering of onderwerping ven Bo dusver nog niet is tot stand gebracht, de ruimere middelen beschikbaar gesteld, dat doel als spoedig bereikbaar moe beschouwen, terwijl, zoo nieuwe moeielijkheden zich mochten deze door nieuwen toevoer kunnen worden opgeheven.»! De resident werd in het algemeen verwezen naar de Instructierten van den Commissar-General. Daarvan behoord: worden afgeweken van den voor zoover betreffend de per: Toewankoe Imam, wiens omstandigheden den Commissar- niet schijnen te zijn bekend geweest toen het bevel gege zijne uitlevering te eischen; een bevel, dat niet meer als ui kon worden beschouwd nu diezelfde persoon het hoofd der st in Bondjol was. » ee eee Baud schreef denzolfden day aan den Minister van Koloniën (n°. vertraagde onderwerping van Bondjol baart op Java nog geene verlegzogen, dat van onzen kant het initiatief zou moeten worden töt het aanknoopen van onderhandelingen; volharding in het eenmaa werk is mijns erachtens de eenige weg, die met vrucht kan worden b SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 503 Instede van die uitlevering moest mitsdien het volgende worden in acht genomen : va. Indien de vooruitzichten op een spoedigen en gelukkigen afloop van zaken gunstig zijn, zal, behoudens de verkennende dat het leven van Toewaukoe Imam zal worden gespaard, geene andere dan eene onvoorwaardelijke onderwerping van dien persoon worden aangenomen, zullende alsdan nader omtrent hem door het Gouvernement worden beslist, waarbij gevoegd kan worden de waarborg voor lijfegenade en persoonlijke vrijheid voor al de overige weerspannigen ; 76. Indien de omstandigheden minder gunstig zijn, zal aan Toewankoe Imam de toezegging kunnen worden gegeven van vergiffenis, mits die in het openbaar vragende, en mits hij zich voorts verbinde om Gedruckt twee jären zijn verblijf te houden op zoodanige plaats op Sumatra als hem zal worden aangewezen, zullende hij daarna, bij een voortdurend stil en rustig gedrag, naar zijne geboorteplaats kunnen terugkeeren.» De beslissing, welke van deze beide voorwaarden aan Toewankoe Imam kon worden ingewillig, werd overgelaten aan den militairen commandant „met aanbeveling, zoo aan hem als aan den resident, van de meeste eenstemmigheid en van een gestadig en vertrouwelijk overleg.» Bij hetzelfde besluit (27 December 1835 no 4) werd aan den luitenant-kolonel Bauer en aan de onder hem dienende officieren en manschappen „de hoogste tevredenheid van het Gouvernement betuigd wegens hunne geduldige volharding in een moeielijken en langdurigen veldtocht.» Wij hopen later na te gaan, wat ten aanzien der onderhande- lingen in 1886 geschiedde, doch dienen thans nog de secundaire operatiën te beschrijven, welke in den loop van het jaar 1835, van de zijde der L Kota's en Mandailing plaats hadden. TIENDE HOOFDSTUK. Sondage operatién in 1835. — Schulte veroenigt zich mot Va hoven. — Schouten rukt op naar Lalang, doch wordt teruggedreven, rukt vp nicuw naar Lalang, doch trekt terug naar Pooardatar. — nogmaals bij herhaling eheo. — Hij wordt door Helbach vervangen troepen in de Noordelijke afdeeling rukken op naar Rau. — Rau ont zich. — De voorwaarden der onderwerping. — De onzen verster nabij het vroegere fort Amerongen. — Geruchten omtrent de plar Toewankoo Tamboesci. — Versterking der troepenmacht. — Dos inlandsche soldaten. — Hoe daaraan con cinde werd gemaakt. — Re onze zijde, doeh onderwerpt zich opnieuw uadat Toowankoo Tambo slagen is. — Bauer geeft Inst, naar Loeboe Sikaping op te rukken. Bedindi, Sonatar en Tandjong Ali veroverd. — Vruchtelooze aan: Doeriautinggi. — De operatiën moeten worden gestaakt. — Dood regent van Mandailing. De aan het slot van het vorige hoofdstuk bedoelde sec bewegingen waren, gelijk wij reeds vermeldden: 1e, van den 22 luitenant Sch. ultze, commandant van Ajer I van hier naar Bondjol; 2°, van den 12 luitenant Schouten, uit de L Kota’s in de van Bondjol, 3o. van den kapitein Van Beethoven, in de Noordelijke Af Schultze rukte met een detachement van 70 bajonetten, | 1200 man hulptroepen (Maleiers en Batta’s) op. Hij nam brandde een vijandelijke kampong (April 1835) en trok naar de grenzen terug. Later, toen de bevolking zich naar geheel aan onze zijde geschaard had,t ontving hij last zich 1 Dientengevolge werd de in- en uitvoer van handelsgoederen en lover te Sassak don 18n Juli, op voorstel van Bauer, door der: resident weder t mits stipt gezorgd werd «tegon den invoer van voorlogebehveften on geen bestemming gegeven werd tot het aanleggen van nieuwe zoutfabrie SUMATRA'S WESTKUST VAN 1883—1835. 505 colonne voor Bondjol te vereenigen, hetgeen den 9u Juli geschiedde (Lange, bl. 92). Schouten was den 20% April met zijn detachement (65 man) en de hulptroepen opgerukt naar Fort Van den Bosch; den 21" naar Soeliki, den 229 naar Kota tinggi, den 23° tot Lalang, waar hij bij aankomst eenige vijanden bespeurde. Van hier den volgenden dag naar Bondjol op marsch willende gaan, vernam hij, dat er van den kant van deze plaats schoten waren gehoord; hij stelde daarom den opmarsch eenige uren uit, en zond eenige spionnen ter verkenning uit. Tussschen 10 en 11 uur ‘sochtends werd hij eenige vijanden gewaar op een open bergvlakte in zijne nabijheid; en daar alles rondom hem bosch en wildernis was, bespeurde hij niet dat hij aan alle zijden omsingeld werd voordat hij, nog vóór den middag, werd aangevallen en de vijand het ge- vecht opende, hetwelk ruim drie uur duurde. Al spoedig namen al de hulptroepen bijna zonder uitzondering de vlucht; bij het gevecht en gedurende de vlucht verloren zij 15 of 16 dooden en verscheidene gewonden. Het militair detachement had een verlies van 4 dooden (1 Europeesch onderofficier en 3 inlandsche soldaten). Daar een langer verblijf te Lalang allernadeeligst was, besloot Schouten, zoodra de gelegenheid daartoe gunstig was, naar Poear Datar en verder naar de grenzen der L Kota’s terug te trekken ; daartoe zou een marsch van 2} uur noodig zijn. Een half uur vóór den afmarsch der troepen zond Schouten de bagage en de levensmiddelen onder dekking der nog aanwezige hulp- troepen terug. Dit convooi werd, na een kwartier uurs gemarcheerd te hebben, van weerszijden van den weg door een talrijken vijand aangevallen. Kenige Maleiers wierpen hunne vrachten weg, andere werlen afgemaakt. Nach den afholdt hiel Schouten voorloopig stand te Kota tinggi, van waar hij patrouilles maakte naar de grenzen van Bondjol, alleen met het doel eene afleiding te maken voor de hoofdcolonne. Hij bleef hier tot den 199 Juni, toen hij last ontving van den luitenant-kolonel Bauer om zich zoodra mogelijk met de hoofdcolonne. Hij bleef hier tot den 199 Juni, toen hij last ontving van den luitenant-kolonel Bauer om zich zoodra mogelijk met de hoofdcolonne, waar hij 1 doode en 7 — meest zwaar — gewonden bekwam. Hij zag nu geen kans, zijnen marsch in de richting van Bondjol voort te zetten; de bevolking van Kota lawas niet veel vertrouwende, begaf hij zich naar Poeardatar, waar hij op een kalen heuvel verschansing opwierp ten behoeve der soldaten, terwijl de troepen, zooveel mogelijk districtsgewijze, langs de hellinge den berg kampeerden. Gedurende de werkzaamheden, aan het inrichten dezer st verbonden, werden verschillende goederen, en ook 2 lijken, gev welke bij den ter ugtocht op 24 April waren achtergelaten I volking nam eene vijandige houding aan, en sedert den 202 werden de onzen van alle kanten uit de wildernis beschoten 240 kregen zij daardoor 2 dooden en verscheideney gewonden 260 weder 2 gewonden. Alle moeite werd gedaan om het vi gedeelte van het district Kota lawas in onderwerping te bremaar zonder gevolg : Bondjol had daarover vroeger gezag uitgeo daardoor waren velen het nog met Bondjol eens en wilden zij het oprukken der troepen verhinderen. Eerst wanneer Bondjol ge was, meende Schouten blijkens zijn rapport van 26 Juni aan Bauer, zou de verhouding verbeteren. De colonne van : De Quay, zoo meldde hij tevens, had in September 1833, het te weten, met dezelfde bevolking te worstelen gehad. Bauer was over dezen gang van zaken verre van gestich hüttern, en zelfs de onzen bij de colonne van luitenant Schouzoo schreef hij — laten den moed zoodanig zakken dat ik va zijde niets meer te verwachten heb. Uit een nader rapport van Schouten, van den 4° Juli, 1 zien wij dat er te Poeardatar niets bijzonders voorviel „de de vijand dagelijks in getalsterkte toenam en de onzen da eenige gekwetsten kregen. Op den weg naar Kota tinggi verscheidene kleine bentengs opgeworpen, door vertrouwde M bezet, ten einde de gemeenschap open te houden en voor den a van levensmiddelen en water te zorgen, zoodat de vijand die meer kon afsnijden, „zooals reeds had plaats gehad.” Volgens een bericht van Bauer dd. 29 Augustus had Se weinige dagen te voren weder een uitval gedaan uit het be de kampong Talang t zonder zijne vlag te toonen, waardo door de andere troepen niet bijgestaan, een échec had geled. Volgens Lange (Il bl. 96 en 98) is Talang dezelfde kampony als Padang ten Oosten van Bondjol. Wij kunnen de Justheid dozer mededeeling n trôleeren, doch het schijnt ons vreemd, dat Schouten zich herhaaldelijk z Bondjol bevond zonder dat er mogelijkheid bestond, met de heefdeal verbinding te komen. SUMATRA'S WESTKUST VAN 1833—1835. 507 hem verplichtte terug te keeren aangezien de luitenant Raaff, die in zijne nabijheid gelegerd was, dacht dat de vijanden onder elkander — zooals meermalen plaats had — twist hadden over buffels. Later — den 18° October — rukte Schouten nogmaals van Poeardatar op, maar zonder beter gevolg dan vroeger: met verlies van 1 doode, verscheidene gewonden (4 door kogels, de anderen door randjoes), vivres en bagage moest hij op nieuw terugtrekken. Bij deze gelegenheid werd de regent der L Kota’s met eenige der zijnen gewond. 