None
Ik vermoed dat hij een Dordtenaar van geboorte was of althans voorname-lijk daar heeit gewerkt. De naam komt in de registers aldaar in dien tijd meer voor. In het Schildersregister van JAN SYSMUS) vindt men hem als volgt vermeld: JE Een landschap, bleick se. Emont = Adriaen Emont fruiten, Dr. BREDIUS teekent hierbij aan: de Heer FICHER te Mainz heeft een landschap dat als boven gemerkt is. Op den Inventaris *) van de nalatenschap van ANTHONY VAN DER BEEK, te Dordrecht, opgemaakt 25 Juni 1666, komen 5 schilderijen van ADRIAEN EMONT voor, als No. 2 Een groot stuk schilderij, zijnde een landschap, No. 8 Noch een landschap, No. 22 een landschap No. 48 een stukje van EMONT. 1) Gr. Schouburg D. III, bl. 214. 3) O. H. 1890 bl. 6 noot, 8) O. H. 1890, bl. a. 4) Deze werd mij verschaft door den Heer J. L. VAN DALEN, Gemeente-Archivaris van Dordrecht. 5e IGE DORDRECHTSCHE SCHILDERS. PIETER EYKENS, IMMERZEEL en KRAMM spreken van verschillende schilders van dien naam; Maar of een der door hen vermelde degen is waarvan ik de volgende aantecke- ningen vond moet ik betwijfelen. Proclamatieboek der Herv. gemeente te Dordrecht : 31 July 1680. Syn alhier Pieter Eykens, schilder, 7.m,, van St. Nicolaes in Vlaanderen getrout den met 4 Augusti Lysbeth Kaat van Dordrecht, wed, van Arie Denijse van Dongen, 1680. beide woon op den Boom. Begrafenisboek der Nieuwe Kerk: 1684 October, 4 het kint van Pieter Eickens, schilder, by 't Groothooft. Huwelijk Procl, 4 January 1688. Pieter Eykens, schilder, weduwenaar, van St. Nicolaes won in de Wynstraet Ida Goottsken, j.d., op de N. haven, Van zijne kunst is mij niets bekend. HUBERT VAN RAVESTEYN. Volgens door den Heer J. L. VAN DALEN op het Gemeentearchief te Dordrecht gevonden papieren is deze schilder te Dordrecht gedoopt in Juni 1638 en waren zijne ouders HERMAN HUYBERTSZ VAN RAVESTEYN en AALTJE ANDRIESdr. VERMEY. De volgende aantekening in het doopboek komt daarmede overreen. Junij 1638. Vader Herman Huyberts, kind Huybrecht, moeder Aelty Andries Vermey. Zoals ik vroeger vermeldde trad hij in het huwelijk den 22 December 1669, dus eerst op een en dertig jarigen leeftijd. Zijne echtgenoote, CATHARINA VAN MEURS, schonk hem in elf jaar tijds 8 kinderen. Dit groote gezin en slecht betaald werk zullen wel de redenen zijn geweest dat hij, zooals ik vroeger veronderstelde, in geen gunstigen finantiëelen toestand verkeerde, | Bij het overlijden van een zoon verklaarde hij aan VOORHOF, waarschijnlijk een beambte van de Weeskamer, meer schuld als geld te hebben terwijl zijne weduwe bij den dood harer dochter JOH ANNA (2 Oct, 1697) op de vraag naarhaar vermogen antwoordde: nunc bonts. 1) Zie Oud-Holland 1891, bl. 37. 2) Mededeeling van den Heer J. L. VAN DALEN. AANTEEKENINGEN OMTRENT EENIGE DORDRECHTSCHE SCHILDERS. 121 De juiste tijd van zijn overlijden is niet gevonden. Zijne kunst schijnt door mij, onder den indruk van de eenigzins minachtende ‘wijze waarop HOUBRAKEN er over spreekt, wel wat te laag te zijn geschat, aan, wanneer de Heer HOFSTEDE DE GROOT, de schilderijen, gemerkt +R, terecht aan hem toeschrijft, wat mij, op grond van het hier volgende, zeer waarschijnlijk voorkomt Reeds het herhaaldelijk voorkomen van den toren der Groote Kerk te Dordrecht op de HR gemerkte schilderijen wijst op de herkomst uit die stad; maar het opschrift op het schilderij, thans in bruikleen op het Rijks Museum, schijnt dit nog meer te bevestigen. Op een daarop geschilderd pakje tabak vindt men het volgend opschrift: Orientael Virginis Toback tot Dordrecht in de Nieustraet in Blühenberg. Het stuk is gemerkt HR. 1664. RAVESTEYN woonde in de Hofstraat, een korte zijstraat van de Nieuwstraat, waardoor het huis Blühenburg, dat ik overigens niet nader weet aan te wijzen, hem zeer goed bekend moet zijn geweest, Staat het dus vrij vast dat de vervaardiger der met HR gemerkte stukken te Dordrecht moet hebben gewoond, dan vraagt men zich af welken anderen daar in dien tijd levenden schilder, dit monogram zou kunnen aanwijzen en dien heb ik niet kunnen ondekken. De toewijzing aan HUBERT VAN RAVESTEYN komt mij dus zeer gerechtvaardigd voor. De Heer HOFSTEDE DE GROOT zegt dat de meeste werken met -R gemerkt. in een bruinen toon, zorgvuldig doch ietwat droog zijn uitgevoerd, terwijl de scherp opgezette lichtjes aan het geheel een onrustigen indruk geven. Hij maakt evenwel eene uitz H. Endering voor het hierboven vermelde schilderij, welks schildertrant geheel overreenkommt met een, eveneens HR gemerkt stukje, in het bezit van den heer C. G. 'T HOOFT, directeur van het Museum Fodor. Van zeer bevoegde zijde werd mij verzekerd dat dit laatste een zeer verdienstelijk werk is, Ik las in het Bulletin van den Oudheidkundigen bond, 3e jaargang bl. 139: „Voor het Museum Boymans te Rotterdam werd op een veiling bij FREDERIK „MULLER (26 Nov. 1901) voor f 290 gekocht een fraai paneeltje met een rooker „en een drinker, een der zeldzaam voorkomende interieurs van den Dordtschen „schilder HUBERT VAN RIJSEWIJK, directeur van dat Museum, mij mede dat op een daarop voor- komende ton het merk HR wordt gelezen; het paneeltje is hoog 0.26 br. 0.20. Volgens den Heer VAN RISEWIK is er de invioled van A. CUYP in te zien. Oud-Holland Âgor. bl. 121 en volg. 122 AANTEEKENINGEN OMTRENT EENIGE DORDRECHTSCHE SCHILDERS. ABRAHAM STAPHORST. Deze schilder was een zoon van CASPAR STAPHORST, van 1618 tot 1643 predikant te Edam en daarna tot aan zijn dood (1679) te Dordrecht. Hij was gehuwd met MARIA KEUTERS, uit welk huwelijk ABRAHAM werd geboren, Tijd en plaats zijner geboorte worden niet vermeld, maar uit eene mededeeling van den Heer P, A. LEUPE'), waaraan ik de meeste levensbijzonderhe den ontleen, volgt dat deze omstreeks 1638 en dus te Edam moet hebben plaats gehad. De echtelieden maakten 23 November 1633 een testament waaraan 24 November 1645 een codicil werd toegevoegd. Het komt mij voor dat het testament kort na het huwelijk, het codicil tijdens ziekte der vrouw, en de gedachte aan spoedig overlijden is gemaakt. MARIA KEUTERS overleed 11 Augustus 1646. Volgens dit codicil wordt | Ds. STAPHORST bij vooroverlijden der vrouw de verplichting opgelegd zijn soonen 2) een bekwaam ambacht te laten leeren, of iets anders, waarmede zij door de wereld zouden Kunnen geraken, Een eenigzins zonderlinge bepaling; men zou zeggen dat een v ader daartoe van zelf verplicht is en niet bij testament daartoe behoefde te worden aangemaand, ABRAHAM, die neiging tot de kunst had, werd door zijn vader bij een schilder in de leer gedaan, bij wien wordt niet gemeld, Toen hij naar zijn zeggen zich in die Zonst na gelegenheyt van tyd wel getvertucert had, dacht zijn vader goed hem naar Italie te zenden, alwaar de Konst met grooter respect wiert uytgevoert en legde hem als subsidie voor de reis en onderhoud, vermits hy nog swak van syne winsten was, een jaargeld toe van driehonderd-vijftig gulden Mij dunkt dat het geen bewijs van groote vaderlijke bezorgdheid was om een jongen, die toen 15 à 16 jaar kan zijn geweest, zoo de wijde wereld in te zenden, Toen ABRAHAM, met goedvinden van zijn vader, gedurende zijne minder- jarigheid 5% jaar op reis was geweest, had hij „door zich zelf grootelijks te menageren en sober te behelpen’, over niet meer dan ruim zeshonderd gulden beschikt, zoodat hem, naar zijn meening, volgens toezegging, nog zestien honderd en vij Fing gulden te goed kwam, die hij nu verlangde te ontvangen: maar de vader weigerde aan dien eisch te voldoen. 1) Obreen Arch. D. II, bl. 279 en 280. 2) Ds. STAPHORST hertrouwde en overleed Nov. 1679. Hij liet zijn eerste als tweede huwelijk zonen na. SAMUEL die in 1660 predikant te Heerjansdam was, moet een oudere broeder van ABRAHAM zijn geweest. AANTEEKENINGEN OMTRENT EENIGE DORDRECHTSCHE SCHILDERS. 128 Dr. SCHOTEL) zegt dat CASPAR STAPHORST een hoogst ernstig, regtzinnig en godvruchtig herder, gestreng van zeden doch heftig in manieren was, en HOBRAKEN? „dat hij menigte van jaren de Gereformeerde kerk te Dordrecht met leer en voorbeeld heeft gesticht,” terwijl hij van den zoon getuigt, „dat hij en goed portretschilder was maar een losse bol, die in levenswandel niet naar zijn vader aardde. ‘2 werd maar kortswijl bij hem gerckent als hij, in de kroeg zittende, een stuk krijd nam, of een stuk houtskolen, en daarmee op den muur een Preekstoel teekende, en daarmee op den langen baart, en dan tot zijn kittebroers zeide, wilt g I'm jahr een zijn vader op die wijze bespot; maar strekt de handelwijze van den vader tegen hem niet tot eenige verontschuldig. Het is den Heer LEUPE uit de stukken gebleken, dat ABRAHAM de jaren 1656, 1657 (en 1658?) in Italie heeft doorgebracht, en dat hij na zijn terugkomst, tenminste tweemaal in Engeland verblijf heeft gehouden. Behalte hetgeen HOUBRAKEN over zijn portretkunst zegt, heb ik geen enkel bericht over zijn schilderkunst gevonden. De Heer E. W. MOES meldt mij dat bij den Duke of Bedford op Woburn Abbey een portret is van Lord ROBERT RUWELL, gemerkt A, STAPHORST, De tijd van zijn overlijden is mij niet bekend.”) ARIJ HUIBERTSZ VERVEER, Volgens HOUBRAKEN) werd deze schilder te Dordrecht geboren, maar de tijd wanneer bleef hem onbekend. Daar hij evenwel mededeelt dat VERVEER in 1646 in het Kunstgenootschap van St. Lucas kwam en de opname daarin van stellen doorgaans op hun twintigste jaar plaats had, zal men niet veel mistasten door zijn geboortejaar op omstreeks 1626 te stellen. In het boek van Änechts en Leerjongens van het St. Lucasgild, te Dordrecht, staat als leerling van J. G. CUYP opgeteekend: 1641 om te schilderen Aryen Huybertse de Veer. In weerwil van het verschil in den naam, meen ik dat men hier ontwijfelbaar met den VERVEER van HOUBRAKEN te doen heeft. Heel veel eer schijnt de meester met dezen leerling niet te hebben ingelegd. Zie hier in 't kort wat HOUBRAKEN omtrent zijn werk en levenswijze zegt. Hij Kerk Dordr. D I, bl. 459. Groote Schoub. D. II, bl. 344 en 45. Uit een zeer verward bericht door den Heer LEUPE overgenomen uit VAN DER A's Biogr. Woorden boek, moet men opmaken, dat ABRAHAM in 1696 is overleden. AANTEEKENINGEN OMTRENT EENIGE DORDRECHTSCHE SCHILDERS. schilderde somtijds portretten, maar meest historiën waar veel naakten in kwamen. Zijn schilderwijze was robbelig; maar het meest wat de kunstkenners tegen zijn werk hadden, was dat hij het vleesch te fanig van kleur maakte en meer naar kacht als naar helderheid streefde, waarom hij veel gebruik van beenzwart maakte. Hij schilderde veel, maar maakte weinig af en begon maar weer iets nieuws, zoodat zijn schildervertrek opgepropt was met half beschilderde doeken en paneelen, Eens, nadat hij op een namiddag een gezelschap van schilders bij zich had gehad, waar veel gedronken was maar weinig op het vuur was gelet, geraakte des avonds zijn huis in brand, waardoor ook al die rommel van onafgewerkte stukken vernietigd werd, wat zeker een der oorzaken is, dat weinig van zijn werk is overgebleven. BALEN ') verhaalt dat op een kamer van het schipluden gildehuis een schilderstuk te zien was, ter eere van Prins WILLEM III, geschilderd door ADRIAAN VERVEER, in opdracht van het Schipluden Gilde, Het was een allegorische voor- stelling ter herinnering aan de benoeming van gemelden Prins tot Stadhouder, die 27 Juni 1672 te Dordrecht plaats had. | ' Deze schilderij werd aanvankelijk gehangen op het stadhuis, ter plaatse waar kort te voren, het door het volk vernielde stuk ter eere van CORNELIS DE WITT en ter gedachtenis van zijn tocht naar Chattam had gehangen. Die eereplaats schijnt het echter niet lang te hebben bekleed, want zooals hierboven is gezegd, reeds toen BALEN zijn werk schreef (1676) was het te zien op de kamer van het Schippersgildehuis. Ofschoon die verplaatsing zich uit politieke redenen laat verklaren, zal wellicht geringe kunstwaarde daartoe hebben bijgedragen. Wat er met dit stuk verder is geschied is mij onbekend, even als de tijd van zijn overlijden. Volgens KRAMM, heeft hij ook portretten van aanzienlijke personen ge- schilderd, o, a. dat van den Ruwaart CORNELIS DE WITT. In BALEN’S beschriving van Dordrecht, vielmen tegenover bl. 226 een portret van JOHAN DE WITT. Op den achtergrößen ziet men een portret van JOHAN DE VEER beteckenen? Hilversum, October 1903. 1) Beschriving van Dordrecht, bl. 160. Portretten van Johannes Wtenbogaert DOOR Dr. B. TIDEMAN Jzn. ET is mogelijk thans, door voorlichting van den Heer E, W. Mors te Amsterdam, van de portretten, die er in het binnen- en bui- tenland bestan van JOHANNES WTENBOGAERT, eene lijst op te maken, die uitvoeriger is dan de opgave gegeven door Dr. ROGGE.') Hier volge de opgave naar tijdsorde der vervaardiging van de portretten in oliever, de daarvan genomen gravuren of etsen, I. SCHILDERIJ VAN P. MOREELSE, gem. 1612. Dit nog niet teruggevonden portret kennen wij door eene gravure van de hand van JACOB DELFF uit het jaar 1619. (Muller no. 5528 Prentenkabinet) WTENBOGAERT zelf zwijgt er over in zijn Zeven. In 1612 was WTENBOGAERT Dit nog niet teruggevonden portret kennen wij door eene gravure van de hand van JACOB DELFF uit het jaar 1619. (Muller no. 5528 Prentenkabinet) WTENBOGAERT zelf zwijgt er over in zijn Zeven. In 1612 was WTENBOGAERT te Utrecht, waar hij 26 Aug. neder zat aan de bestuurstafel der Utrechtsche synode om de kerkorde te helpen vaststellen, welke in die provincie, voor een tijd, den kerkelijken vrede mocht waarborgen. O Van de bovengenoemde gravure vervaardigde HOUBRAKEN eene verkleindé copie (Muller: no. 5529, 5530, 5532, 5555, Prentenkabinet) maar op de afdrukken wordt als vervaardiger van het origineel VAN RAVESTEYN genoemd. Volgens advies Van Dr. MARTIN was zulk eene willekeurige onjuiste aanduiding in die dagen lang niet zeldzaam, en een nauwkeurig onderzoek doet zien, dat HOUBRAKEN in sommige opzichten DELFF niet nauwkeurig heeft, nageteekend. Il, 1. SCHILDERIJ VAN MICHIEL MIEREVELT, a° 1631, 59x 68%. WTENBOGAERT verhaalt zelf, dat hij 2 Juli 1631 naar Delft ging om den kranken burgemesser GERRIT MEERMAN te bezoeken en tot den 7 Juli bleef. „Intusschen", schrijft hij, „liet ik toe dat de vermaarde schilder Mr. MICHIEL” John Wtenbogaert en zijn tijd III, bldz. 317 noot 2. Oud-Holland, 1903. 16 126 PORTRETTEN VAN JOHANNES WENBOGAERT. MIERVELT mij op zijnne ernstighe begheerte, conterfeytede. Dit portret zal nu volgens Dr. ROGGE dat zijn, wat in het bezit is van de Remonstrantsch-Gerefor-meerde Gemeente te Rotterdam, Uit den winkel van MIEREVELT kwamen nu meerdere portretten van WTENBOGAERT voort, van de hand van dien meester en van zijn leerlingen. Bij bet overlijden van den schilder, 29 Juli 1641, waren er nog twee portretten van WTENBOGAERT in den winkel onverkocht. II. 2. SCHILDERIJ VAN 1632, in het bezit van Mevr, de douairiere HOOFT GRAAFLAND VAN SCHOOTER VLIELAND, geb. HOOFT GRAAFLAND te . Utrecht. Als pendant daarvan ook aldaar: PORTRET VAN MARIA PETITPAS, tweede echtgenoot van WTENBOGAERT uit het jaar 1637. Deze MARIA PETITPAS was de weduwe van FRANÇOIS AUX-BREBIS en woonde te Wezel. Zij huwde met WTENBOGAERT te's Hage 2 April 1606 en overleed aldaar 23 April 1640, Sinds 1634 was zij lijdende, en in 1637 weder herstellende, Beide schilderijen zijn tentoongesteld geweest op de tentoonstelling van Oude Kunst te ’s Hage in 1890. Op het Gemeente Museum te's Hage berusten gravures van beide portretten, die werden overgenomen in „die Hage, Bijdragen en Mededeelingen 1903, bld. 2en4. IL 3. Rijks Museum. Catalogus 3° druk, bld, 83. Oostelijk cabinet er no, 928. U. 4. Koninklijk cabinet van schilderijen te's Gravenhage, Mauritshuis 48% x 40 no. 507 (no. 2134). Afkomstig uit het Depot. IL 5. Remonstrantsch-Gereforme der Gemeente te Haarlem, 64 X 52,5. Aktomstig van de verzameling van Mr. M. C. VAN HALL, overgegan in het bezit van Dr. J. TIDEMAN, Hoogleeraar, en door zijn erven aan de Haarlemsche gemeente geschonken. De schilderij is uit MIEREVELT’s school. Men heeft er de hand en genre van THEODORUS of DIRK DE KEYSER in gezien. Dr. HOFSFEDE DE GROOT was zoo vriendelijk mij als zijne meening mede te deelen, dat het wel deelijk uit MIEREVELT’s atelier is en door MIERETELT zelven is bijgewerkt. De afmetingen bewijzen, dat het niet is het portret van WTENBOGAERT, dat den 5 April 1812 uitde verzameling van JEROMUS DE BOSCH is verkocht voor 2 gl. 10 st. In den catalogus (Kon, Oudheidk. Gen.) werdt dit portret aan HONTHORST toegeschreven 25x26. I. 6. Koninklijk Museum te Berlijn, a° 1632. Afkomstig uit de collectie BLOKHUIJZEN te Rotterdam, die in 1871 werd verkocht aan den Heer SUERMONDT te Aken. Tentoongesteld te Brussel in 1873. De Pruisische Regeering kocht de collectie Suermond in 1874. Leven en Kerkelijkhe, pag. 477. PORTRETTEN VAN JOHANNES WENBOGAERT. 127 II. 7. Copie naar MIEREVELT door een kladschilder op een plankje 19 x 26% in de Universitätsbibliothek te Leiden. II. 8, id. naar de gravure v. DELFF bij de Remonstrantsch-Gereformerde Gemeente te ’s Gravenhage, | Naar MIEREVELT zijn vervaardigd de meest bekende gravures : Door W. DELFF. Muller: no. 5516 geplaatst voor de Predicatieën van 1644 en voor het exemplar van Leven dat in het bezit is van de Remonstrantsch-Gereformerde Gereformerde gemeente te Rotterdam. Twee latere drukken door TONGERLOO. Muller: no. 5517. 9518. door F. DE WIT. Muller: no. 5519. door H. FOCKE. Muller: no. 5521. door JOHS. VISSER. Muller: no. 5521. door TONGEREN, Muller: no. 5523. door VINKELES. Müller: no. 5524 overgenomen in Baudort’s Memorieen, ed. Zutphen 1624 X 66, ed. Amsterdam 1624 X 70. In: Index Batavicus van Pars 1701. pag. 217. TAUREL gaf eene gravure in Arend’s Gesch. d. Vaderl. III. 2 st. bldz. 471. “Il. 1. SCHILDERIJ VAN REMBRANDT VAN RIJN, gem. Rembrandt fec. 1633, eigendom van Lord ROSEBERRY op Mentmore in Engeland. De oorsprong van dit portret is aangegeven door WTENBOGAERT zelven, In zijn memorieen ') teekent hij aan:, 13 April 1633 uitgeschildert door REMBRANT voor ABRAHAM ANTHONISZ. Deze woorden kunnen niet aanduiden de later te vermelden ets van denzelfden meester. *) De uit de dagen der verbolgenheid tegen de Rembrandt voor ABRAHAM ANTHONISZ, wonende op den hoek der Warmoesgracht en Heerengracht?) te Amsterdam, die OLDENBARNEVELT’s beheld plaatste in zijn kelderboog, GEESTERANUS herbergde, deed voor zijn rekening WTENBOGAERT afbeelden in staande houding, met de eene hand op de borst, staande bij een tafel met een bo ek, en de handschoen in de andere hand. Aan den talentvollen speurzin van Dr. HOFSTEDE DE GROOT danken wij de ontdek- king, dat dit, beheld, oudtijds aangeduid als, an old Dutch Bourgemaster”, WTENBOGAERT voorstelt. | In 1807 vervaardigde GUISEPPE LONGI van dit portret eene gravure, die wel is vermeld op den Catalogus van het Bureau d’Estampes te Parijs, maar daar, 1) Bibl, Rem. Seminarium Handschrift no. 66 (Universiteits Bibl. te Leiden) Memorieen 1624—1633 de compioir Almanak. Een extract van STOLKER bevindt zich onder de Handschrift der Rem. Geref. Gemeente te Rotterdam no. 365. Eee extract uit de Memorie 1613—1641 van de hand van Dr. ROGGE toen nog student) Bibl. Rem. Geref. Gemeente te Amsterdam no. 196** (Universiteits Bibl, te Amsterdam). 3) ROGGE. Wtenbogaert III. 274. 8) FREDERIKS. Kohier van de 200ste penning. bldz. 16. 128 PORTRETTEN VAN JOHANNES WTENBOGAERT. ondanks het üverig zu kunnen ge- vonden worden. Weldra zal in de verzameling van BODE, het 8st deel, van dit portret eene heliogravure door HEUSE verschijnen. Door de welwillendheid van den Heer SEDELMEYER te Parijs mocht ik voor mij, en enkele belangstellenden van deze een photographischen afdruk laten verväardigen. III. 2. SCHILDERIJ VAN REMBRANDT VAN RIJN, gem. 1633, 0.70 X 0.70. Museum te Stokholm no. 585. Een borstbeeld, waarschijnlijk afkomstig uit de verzameling van ADOLF FREDERIK, LOUISE ULRIKA en GUSTAF II van Zweden. Een heliogravure bij BODE II. 71. III. 3. ETS VAN REMBRANDT VAN RIJN van 1633. Rijks Museum Prentenkabinet catalogus, 8e druk bldz. 156. Muller: no. 5513. Copie door VAN Loo. Muller: no. 5514. Copie door BAASE uit 1765 bij Muller: 5515. Uit deze opgaven blijkt dat in dit jaar 1633 de kunstenaar zich veel met WTENBOGAERT heeft bezig gehouden. IV. SCHILDERIJ VAN J. A. BACKER de 1634 r.22X0,96. Groot kniestuk, op doek, bij de Remonstrantsch-Gereform der Gemeente te Amsterdam. Copie van het hoofd alleen in het Uitleenbureau der Academische Biblio-theek te Leiden 50 X 64. Photografie van de geheele schilderij bij de Waalsche Gemeente te ’s Gravenhage. Ten slotte wil ik hier nog opgeven de Catalogussen die tevergeefs door mij gezocht zijn, waarin portretten van WENBOGAERT vermeld zijn: verkooping van JOHANNES MARKUS 1750, verkooping 19 April 1752,’s Gravenhage. Verkooping 20 Maart 1780, waar de kunstkooper PIETER YVER een portret kocht. Verkooping Amsterdam 11 Nov. 1875 door de firma GIJSELMAN. Daar is een portret verkocht van WTENBOGAERT 1,15 X 0.94 op doek, maar daar deze firma haar Archief tot op 1880 vernietigd heeft, is niet meer na te gaan, waar dit portret gebleven is. Op 23 April 1811 heeft de firma WILD en ALTHEER te Utrecht verkocht en portret van WENBOGAERT van een onbekenden meester, groot 2 voet bij 7 duim (catalogus op het Oudh, Gen. te Amsterdam.) Het kan ook wel zijn, dat er hier en daar verwisseling is met portretten van den ontvanger WTENBOGAERT. Van dezen is den 4 Oct. 1892 te Amsterdam verkocht een portret op doek 51544 van de hand van GOVERT FLINCK, dat thans op het Rijks Museum is. BALTHAZAR GERBIER DOOR Dr. M. G. DE BOER, „Al deese hooghe eer vercreegh hij door Pictuur, Doch hij oock meester was in d’eel Architectuur, * In Mathematica en in Geographie een wonder inseigneur Jae in veel consten meer een geestigh inventeur”. OEN CORNELIS DE BIE in zijn „Gulden Cabinet”') de verdiensten Wat was GERBIER in zijn veel bewogen leven al niet geweest? Begonnen als schilder en beoefenaar der „edele penneconst”, voelde hij weldra roeping voor!de diplomatie en vertegenwoordigde jarenlang den Engelsc Wat was GERBIER in zijn veel bewogen leven al niet geweest? Begonnen als schilder en beoefenaar der „edele penneconst”, voelde hij weldra roeping voor!de diplomatie en vertegenwoordigde jarenlang den Engelsc Wat was GERBIER in zijn veel bewogen leven al niet geweest? Begonnen als schilder en beoefenaar der „edele penneconst”, voelde hij weldra roeping voor!de diplomatie en vertegenwoordigde jarenlang den Engelsc Wat was GERBIER in zijn veel bewogen leven al niet geweest? Begonnen als schilder en beoefenaar der „edele penneconst”, voelde hij weldra roeping voor When koning an het Brusselsche hof, daarbij ruimschoots gelegenheid vindend om toe te gven aan zijn zucht tot intrigereeren. Na zijn ontslag als diplomatiek agent was het de sociale questie, die zijn aandacht trok, en trachtte hij o.a, de belangen der armen en dig van zijn eigen beurs door het oprichten van banken van 1) Antwerpen 1661, pag. 248, met portret van GERBIER naar VAN DIJCE, Oud-Holland, 1903. 17 130 BALTHAZAR GERBIER. leening te behartigen. Toen zijn plannen mislukten, wendde hij het fluks over een anderen boeg en richtte een hoogeschool op, waar hij de meest uiteenloopende vakken, zoowel de welsprekendheid als de stuurmanskunst, de cosmografie als de versterkingskunst doceerde. Voegt men hieran toe, dat hij nog op 67jarigen leer, een goudmijn wilde ontginnen en een kolonie in Guyana ging stichten en zich ten slotte op de architectuur toelegde, neemt men daarbij in aanmerking, dat hij temidden van zooveel beslommeringen tijd voor het schrijven van verhandelingen over de haringvangst en over helsche machines, over de laken-nering en de bouwkunst, over politiek en over het stelsel van COPERNICUS, dan zal ieder mij toestemmen, dat men hier van een welbesteed leven zou kunnen spreken, als niet het spreekwoord: „twaalf ambachten, dertien ongelukken’ ons waarschuwend voor den geest stond". BALTHAZAR GERBIER werd in het voorjaar van 1592 te Middelburg geboren, waar zijn ouders zich sedert kort gevestigd hadden. De kwellingen, waaran de Hugenoten tijdens de insluiting van Parijs door HENDRIK VAN NAVARRE van de zijde der Katholieken blootstonden, hadden ANTOINE GERBIER deen besluiten de hoofdstad van Frankrijk te verlaten en zich in de Republik te vestigen. Het was geen toeval, dat hij zich Middelburg als woonplaats koos. Reeds in den aanvang der 16de eeuw had daar zijn grootvader, eveneens ANTOINE geheeten, aanzielijken handel gedreven; zijn dochter ISABEAU was daar in 1535 in het huwelijk getreden met PIERRE DE MOUCHERON, pas uit Normandië naar de hoofdstad van Zeeland gekomen. Toen echter ANTOINE kort na het huwelijk zijn meadowen, bleek zijn inboedel zoo bezwaard, dat zijn weduwe huiverig was de erfenis te aanvaarden en de sleutel op de kist legde. De zoon, de vader van bovengenoemden ANTOINE, verliet daarop Middelburg en keerde vermoedelijk naar Frank Rik terug. DE MOUCHERON verplatte kort daarna zijn zaak naar het snel opkomende Antwerpen, waar het handelshuis, vooral onder BALTHAZAR DE MOUCHERON, tot grooten bloei kwam. Dez studie heeft zijn ontständen te danken aan een opmerking van wijlen Prof. FRUIN, die mij na het verschijnen. mijner dissertatie schreef: „Zoudt ge ge lust hebben, nu ge U al zooveel met GERBIER bömmeid hebt, zijn gansch avontuurlijk leven een te beschrijven? Als voorbeeld van het leven van een toen-maligen diplomatieken avonturieren zou het niet van belang ontbloot zijn”, en mij een aantal aanteekeningen ten gebruike afstond. Dat deze aanteekeningen mij van groot nut waren, behoeft geen betoog. Ook van andere zijde ondervond ik bij het verzamelen der zeer verspreide bouwstoffen vriendelijke  De STOPPELAAR: Balthazar de Moucheron. 13. Ook de GERBIERS waren vermeidetijk uit dezelfde streken afkomstig; nog larg daarna leefde te Rennes een familie van dien naam. BALTHAZAR GERBIER. 131 Toen ten tweeden male een lid der familie GERBIER zich te Middelburg ging vestigen, waren de MOUCHERONS weer in deze stad teruggekeerd, daar de inneming van Antwerpen door PARMA hun als Protestanten verder verder verblijf in die stad onmogelijk zou hebben gemaakt, ook al hadden de Zeeuwen den weg naar zieen niet afgesneden. De vluchtelingen werden door hen gastvrij ontvangen; bij den doop van hun zoontje, welke den izzen Maart 1592 in de Waalsche kerk plaats vond, trad BALTHAZAR DE MOUCHERON, naar wien de jonggeborene genoemd werd, als getuige op. Evening als zijn grootvader werd ANTOINE, die zich als zijdewever en koopman vestigde, door de fortuin begunstig. Bij zijn dood in ’t jaar 1598 bleek het, dat hij aanzielijke sommen zoowel aan voorgeschoten geld als voor geleverde goederen aan zijn verwanten schuldig was. Naar allen schijn is de familie kort daarna uiteengespat; de kleine BALTHAZAR werd althans door een oonderen broeder naar. Zuid-Frankrijk gebracht, waar hij te Bordeaux een aantal jaren doorbracht. We waren nicht, wenn der jünger GERBIER weer in ons land teruggekeerd is, evenmin is ons iets bekend over zijn opvoed en leermeesters. Misschien zou men uit het feit, dat hij na den dood van GOLTZIUS een hoogdravend „Eer. ende claghtdicht ter eeren van den lofweerdighen, constrijcken ende ghe-leerden schilder, plaetsnijder ende meester van de penne” in het licht gaf, kunnen opmaken, dat er tusschen GERBIER en GOLTZIUS een nadere betrekking zou hebben bestaan. Op de vraag, of GERBIER misschien onder GOLTZIUS’ leiding het gestaan, geeft het gedicht geen antwoord 2). Toch geeft het gedicht ons enkele nuttige aanwijzingen. Bij enkele schrijvers vindt men het vermoedelijk ook in verband gestaan hebben ondernomen. In het Eer- ende Claghtdicht waarschuwt hij echter jonge kunstenaars bepaaldelijk om Italië te de MOUCHERONS troffen (zie DE STOPPELAAR t.a.p. aanteekeningen 26). Het juiste tijdstip ís niet bekend. In ‘t pamflet uit de Thysiana 2258 zegt GERBIER, dat bij 6 jaren oud naar Bordeaux ging elders (Sainsbury 316) spreekt hij van 8jarigen leeftijd, Daar hij ook mededeelt in 't jaar 1600 te Middelburg te zijn geweest, toen MAURITS en FREDERIK HENDRIK „dien onoverwinnelijcken Mars ende dien Phoenix der belden uit den heerelijcken slag in Vlaanderen” terugkeerden, schijnt mij de tweede opgave het meest waar-schijnlijk (Aenmerckinge ende doen van Keysers, Koninghen enz. Hs. Oranje-Nassau boekerij in de Kon. Bibl. No. 170). 3) Het gedicht, waarvan het eenige mij bekende exemplar in de stedelijke bibliothek te Haarlem berust, is in 1620 te's Gravenhage gedrukt. G. klaagt daarin zeer over de onverschilligheid der Haarlem aangaande GOLTZIUS; zij hadden diens lijk „in de aerde ghedouwt sonder dat yemant lesen kan, waer hij leyt…” Het lofdicht, waarvoor hij te Haarlem geen uitgever kon vinden, werd ook pas twee jaar later in's Gravenhage gedrukt. Zijn eigen dichterlijke gaven schatte hij overigens niet hoog: „De studie van andere consten myn soo te werck stellen, dat ick geen tijdt en hebbe om op den bergh der musen te climmen”. 17* ee en rn jn EDES «Ou TREE VENTE 182 BALTHAZAR GERBIER. bezoeken, waaraan men volgens hem gewoonlijk veel te groote waarde toekent, „die een esel gaet, niet licht weer keert een peert”. Alleen de Tiber herinnert in Italië volgens hem nog aan de Oudheid: „al wat in Romen staet syn hout’ en steenen baken, Die onse konstena 182 BALTHAZAR GERBIER. ars doen op een doolwegh raecken. O ghy leergierge jeught Slijt niet dijn duren tijt om dees afgoon te prijsen!” Nemen we nu in aanmerking, dat GERBIER, die zoo prat gaat op alles wat hij beleefde, nergens van een reis naar Italië spreekt, dan kunnen we deze gerust op rekening van de verbeeldingskracht der bedoelde auteurs stellen. Uit een andere passage blijkt, dat GERBIER groote bewondering voor de dochters van ROEMER VISSCHER gevoelde, voor ANNA. De bloem van Nederland, wiens paem niet sonder roemen en can syn uytghedruckt en voor „jouffrou TESSEL SCHAE, Der Godtheyts schepsel reyn en spieghel van de Deught; TESSEL en ANNA twee nymphen sijn in ’t kort In wie de Hemel heeft de gratiën al ghestort.” Het eerste stellige bericht, dat wij omtrent GERBIER vernemen, is, dat hij omstreeks 1615 in dienst was van Prins MAURITS. Volgens sommigen zou hij diens aandacht hebben getrokken door zijn kennis der versterkingskunst; mij komt het daarentegen waarschijnlijker voor, dat hij eerst in dienst van MAURITS die oppervlakkige noties van de krijgskunde opdeed, welke hij in later jaren productief zocht te maken, Waarschijnlijk is hij gewoon als klerk of schoon-schrijver bij MAURITS in dienst geweest, in laatstgenoemde qualitéit althans voelde hij zich ook bevoegd om GOLTZIUS te beoordeelen, Zooals Een matroos het meeste verstand heeft van zeilen, "So spreck ick dan met recht. Dat ick van jonckheyt af de Penn heeft leeren mennen En die daer in mijn tjdt sich med’ gheoeffent heeft Verstaet oft ick wel weet, wat arbeyt daf si gheeft Om d’allerhoochste vaen van haren top te haelen." Pen-kunstenaar toonde hij zich ook, toen hij in 1615, Syn Excellentie seer pertinentelijck metter penne heeft afgetrocken.” Voor het exemplar, dat hij aan de Staten-Generaal zond, werd hem een vereeringe van honderd guldens geschilderd hebben, dat enkele jaren geleden op een verkooping voorkwam, maar waarvan het tegenwoordig verblijf mij onbekend gebleven is”). GERBIER is echter slechts kort in dienst van den Prins gebleven; in 1617 nam heim, wellicht op diens aanbeveling, de Staatsche gezant te Londen, NOEL DE CARON, mede naar Engeland, waar hij ook aanvankelijk als calligraaf schijnt te zijn opgetreden; zoo vervaardigde hij voor de Hollandsche kerk te Londen de Tien Geboden, waardoor naar ’t schijnt de aandacht op hem werd gevestigd 3). Weldra had GERBIER het geluk in aanraking te komen met GEORGE DE VILLIERS, hertog van Buckingham, De prachtlievende gunsteling van JACOBUS I kon juist iemand als GERBIER, die zich op allerlei gebied wist te bewegen, in zijn dienst gebruiken; hij werd belast met het maken van plannen voor tooneel- voorstellingen en gemaskerde feesten; verder werd hem de zorg opgedragen voor de kunstverzamelingen van York-house. Weldra stond hij zeer in de gunst bij den hertog, die hem herhaaldelijk voor vertrouwelijke zendingen gebruikte en hem als „master of the horse” meenam op de bekende reis naar Spanje, waar hij voor den jongen KAREL de hand der Infante ging voor de kunstverzamelingen van York-house. Tegelijkertijd legde hij zich toe op het schilderen van miniaturen, waarin hij zich weldra zeer bekwaam toonde?) Herhaaldelijk schilderde hij zijn beschermer, o. a. tijdens diens verblijf in Spanje op verlangen der hertogin; ook het daar voor JACOBUS I het portret der Infante geschilderd. South Kensington Museum bezit o. a. een miniatuur-portret in grisaille van KAREL I; het Britsch Museum een met de pen op perkament *), beide van de hand van GERBIER. De reis naar Spanje had hem naturwissen ook met den Prins van Wales in aanraking gebracht, die weldra als KAREL I den troon beklom, De kunstlievende 1) Zie de Catalogus van boeken van VAN DAM VAN NOOEDELOOS, p. 181 No. 1, waar van een geschilderd portret sprake is. In strijd daarmee is de verklaring van GERBIER aan BUCKINGHAM, dat hij zich eerst in Engeland op de schilderkunst had toegelegd: „Je jure devant Dieu. que jamais je ne fus peintre, avant que de m'être placé sous votre patronage en quittant le prince d'Orange (Hookham Carpenter: Mémoires et documents inédits sur ANTOINE VAN DIJCK etc. op gezag van GOODMAN: La cour de St. James, uitgegeven door BREWER II 397). 3) Zie WALPOLE: Anecdotes of Painting i. v. Gerbier, waar men een citaat uit SANDERSON's Graphice vindt. Hier wordt G. genoemd: „a simple penman, who pensiled the dialogue (lees decalogue) in the Dutch Church, his first rise of preferment.’ 3) Reeds pe Bie, Gulden Cabinet (Antwerpen, 1661) schreef van GERBIER „il a faict merveille en illuminature”. Naar aanleiding van een manuscript te Cambridge: Rob Es, manteaux, armes d'empereurs, roys, papes, princes, ducs et comtes, blasonnés et esluminés par B. GERBIER, zegt FÉTIS (t. a. p. 1 233) „dat het stuk bewijst à quel haut degré il porta la délicatesse du pinceau”. Dr. BREDIUS sprecht ook van een prachtig miniatuur-portret dat met G.'s naam gemerkt was (Nederl. Spect. 20 Jan. 1900). Van zijn vaardigheid met de pen getuigen nog vele handschriften, waarvan de Kon. Bibl. er een enkel bevat. Zie WAAGEN: Galleries and cabinets of arts. Suppl. 42. Het portret van den Winterkoning wordt beschreven als „in an oval form with tasteless decorations, extremely delicate but somewhat stiffly done”. Zie verder HOOKHAM CARPENTER: Mémoires et documents inédits sur ANTOINE VAN DIJCK, RUBENS etc. (1845) pag. 59. 134 ~ BALTHAZAR GERBIER. koning deed hem zelfs de eer aan met zijn gemalin een bezoek aan zijn woning te brengen, teneinde daar eenig schilderwerk te bezichtigen, dat volgens de beschriving als een voorlooper onzer panorama’s zou kunnen gelden. Volgens WALPOLE, wiens berichten echter onder voorbehoud dienen te worden gebruikt, dat hem wel duizend Pond kostte. Ook op een ander gebied bewee GERBIER een bruikbaar dienaar te zijn. Toen BUCKINGHAM met een Engelsche vloot La Rochelle, dat door een Franschen koning werd belegerd, trachtte te ‘ontzetten, vervaardigde GERBIER plannen voor en helsche machine, waarmede hij den dijk, die de verbinding van La Rochelle met de zee afsneed, wilde vernielen. Naar het schijnt hebben hem daarbij de vourschepen van Antwerpen voor den geest gestaan. Tot uitvoering is het echter niet gekomen, daar B. UCKINGHAM, op punt staande om met de vloot te vertrekken, door Felton werd vermoord, waardoor de geheele onderneming opgegeven werd. Weldra kwam er echter gelegenheid voor GERBIER om zich op een ander gebied te bewegen, dat meer met zijn neigingen overeen kwam. Het afwijzen van het het bewogen van het bewogen van het kommen kommen kommen gevallen zijn hiervan de kosten te dragen; met het parlement waren echter moeilijkheden uitgebroken, zoodat den kommen gelden werden toegestaan. Het was daarom noodig zoo spoedig mogelijk vrede te sluiten en bij het aanknoopen van onderhandelingen bleek GERBIER weldra een geschikt werktuig te zijn. Reeds in 1625 maakte GERBIER, toen nog kortweg „the duke’s servant” ge-noemd, te Parijs kennis met een anderen schilder, die zich gaarne op het veld der diplomatie bewoog, met RUBENS, die toen het portret van BUCKINGHAM schilderde. Hij bleef met dezen in correspondentie en kocht o. a. voor zijn meester een prachtige collectie oudheden en rariteiten, welke RUBENS bijeen gebracht had. Er was echter een andere zaak, die RUBENS zoowel als GERBIER zeer ter harte ging; niet tevreden met hun positie als schilder, zochten beiden als diplomat naam te maken door een vrede tusschen Engeland en Spanje tot stand te brengen. Verschillende brieven werden tusschen hen gewisseld *) ; het treffen van een regeling was echter niet gemakkelijk, daar KAREL zich verplicht achtte de Pfalz aan zijn zwager, den Winterkoning, te doen teruggeven, wat Spanje niet op zich konnen; ook had Engeland pas een verbond met de Republik gesloten, die men dus in den vrede zou moeten betrekken. Onze schilders gaven evenwel den moed niet zoo licht op en in Juli Voor deze briefwisseling Sainsbury: Original Papers of Rubens (London 1858), passim. BALTHAZAR GERBIER. 135 He hat jaar 1627 ontmoetten zij elkaar in Holland 1), waar zij onder het voorwendsel van over kunstzaken te spreken en schilderijen op te koopen, te samen een aantal Hollandsche steden bezochten, en ook conferenties hadden met den Engelschen gezant CARLETON, Reeds streelden zij zich met de hoop hun doel te zullen bereiken, toen tot beider groote ergernis het bericht in de Nederlanden kwam, dat Frankrijk en Spanje zich nauw aaneengesloten hadden, en er dus geen sprake van was, dat de eischen van KAREL I ingewilligd zouden worden. Diep telegraphistische Zeit keerde GERBIER eindelijk in October 1627 naar Engeland terug. In het volgend jaar trof het een zware slag door den dood van zijn beschermer BUCKINGHAM, dien hij nog jaren daarna roemde als een volmaakt edelman, minzaam, hoffelijk en vrijgevig, edelmoedig en dapper, „esprit généralement capable de toutes choses nobles, amateur de toutes les sciences et le Mécenne des vertueux.”?) Daar hij inmiddels gehuwd en spoedig met een talrijk gezegend was ®) kwam hij nu in groote moeilijkheden. Nog in het volgende jaar klaagde hij, dat hij als loon voor zijn diensten, niets had gekregen dan een jaargeld, het oude huis waarin hij woonde en zijn post in Vork-house, „een soort dienstbaarheid” waaraan volgens hem geen noemenswaardige voordeelen verbonden waren, terwijl, wat het ergste was, de executeurs van het testament van BUCKINGHAM hem ook het eenige, wat deze hem geschonken had, wilden ontnemen, onder voorwendsel dat hij als vreemdeling geen rechten kon laten gelden, Gelukkig nam de koning hem in zijn bescherming. Nog in den zomer van 1628 legde hij aan het Parlement een wetsv Gorstel tot naturalisatie van GERBIER voor, dat niet zonder heftigen tegenstand, daar deze als dienaar van BUCKINGHAM veel vijanden had, werd aangenomen. De kansen op vrede waren inmiddels weer grooter geworden. De zware slagen, die Spanje in de jaren 1628 en ’29 had ondervonden, deden Philips IV overe hellen tot een vrede met Engeland, terwijl KAREL I door de twisten met zijne vertegenwoordiging zoodanig in zijn politiek gehinderd werd, dat hij begreep In den aanvang van dat jaar had GERBIER eerst een reis naar Frankrijk ondernomen om daar den toestand te verkennen. Hij wordt ons dan nog beschreven als „a Frenchman of the name of GERBIER, of too ordinary a station and of too little authority”, om iets te kunnen bereiken. (Hist, Man. Comm. XItb th Rapport App. I. 105). | Les effets pernicieux des méchans favoris (den Haag, 1653) K. B. In dit geschrift, waarop ik laterterug kom, wijst hij ook op minder gunstige eigenschappen van zijn beschermer „facile à se laisser tromper Par des donneurs d'avis creux, extrêmement amoureux, passion qui luy procura de grands ennemis dedans et dehors le royaume. G. schijnt hier het oog te hebben op een passie van B. voor Anne d'Autriche en hierin En oorzak voor den oorlog met Frankrijk te zien, 8) Zijn vrouw heette DEBORAH Kip of VAN Kip en was 15 Sept. 1601 gedoopt in Austin Friars Church (Moens: Marriage, baptismal and burial registers of the Dutch reformed church of Austin Friars.) In 1627 was his reeds gehuwd; in 1628 was bij afwezigheid van GERBIER een hem toekomend bedrag aan Mr. Kr zijn schoonvader, uitbetaald. Later spreekt G. nog herhaaldelijk van my father-in-law Kip, - or - woe >  Pfalz aan zijn zwager te moeten laten varen, Onder dergelijke omstandigheden konden de onderhande- lingen met uitzicht op succes weer aangeknoopt worden. Nog altijd stond GERBIER in relatie tot RUBENS en de Vlaamsche schilder, die altijd geneigd was het palet voor de pen te laten rusten, stond aanstonds gereed om naar Londen over te steken, waar hij in den voorzomer van 1629 aankwam en zijn intrek nam bij GERBIER!) Deze hoopte, dat de onderhandelingen, waarmede hij een begin had gemaakt, ook verder aan hem opgedragen zouden worden en toonde zich zeer geërgerd, toen deze geheel buiten hem omgingen en hem alleen de eer beschoren was „to be the inkeeper to RUBENS”. Hoe hij toen reeds zichzelf overschatte, blijkt uit een brief aan een der ministers, waarin hij zijn beklag deed en verzekerde, dat hij in trouw en betrouw- baarheid bij niemand achter stond en dat het onbillijk was om hem alleen de lasten der onderhandeling te doen dragen. De koning had van hem een ring gekocht, dien hij RUBENS ten g eschenke wilde geven; ook had hij een belangrijke som voor diens huisvesting te vorderen: „God knows when GERBIER will be paid”. Het bleek echter, dat hij ditmaal te zwaartillend was geweest; drie dagen na het verzenden van dezen brief kreeg hij niet alleen betaling voor de huisvesting van RUBENS, maar ook voor de kostbaarheden, die de koning van hem gekocht had om aan RUBENS te schenken, te zamen tot een bedrag van 628 Pond. Ook nu nog schijnt GERBIER niet, zooals hij hoopte, met staatkundige zendingen belast te zijn; de koning gebruikte hem vooral voor onderhandelingen over aankoop van kunstwerken; herhaaldelijk wordt zijn naam genoemd ín contracten tot levering van schilderijen of beldhouwwerk. Met RUBENS sloot hij in deze dagen een innige vriendschap, welke hem later van groot nut is geweest. Ook met VAN DIJCK, die door den koning naar Engeland was geroepen, was hij bevriend; volgens sommigen heeft deze omstreeks 1630 een familiestuk geschilderd, waarop GERBIER met zijn vrouw en negen kinderen afgebeeld is *). In het jaar 1631 werd een lang gekoesterde wensch van GERBIER vervuld; KAREL I benoemde hem tot zijn vertegenwoordiger aan het hof der Infante te Hollanders” was, durfje hij alleeu op een Engelsch schip de zee oversteken. De familiegroep, waarvan het origineel te Windsor hangt, wordt te onrechte met de namen van RUBENS ot VAN Dyok in verbindig gebracht, al plaatste WILLIAM WALKER den naam van den tweede onder de gravure die hij in x766 van het stuk maakte, en al had JAMES Mo. ARDELL in 1755 onder een fraaie zwartekunstprent, waarin alleen de linksche groep, de vrouw met vier kinderen, laten drinkken „The original Picture by Sr. PETER PAUL REUBENS in the Collection of SAMSON GIDEON Esgr at Belvidere in Kent”, Een dergelijke groep werd in 1902, als voorstellende de familie van den Hertog van Buckingham geschilderd door RUBENS, door Mevr. HANBURY op de Winter-Exhibition te Londen ingezonden. ANTHONIE VAN DICK heeft echter in 1634 GERBIER toch geschilderd, blijkens de prent die PAULUS PONTIUS naar dit portret gesneden heeft. — Red. BALTHAZAR GERBIER. 137 Brussel. Ot hij dit deed uit vertrouwen op GERBIERS diplomatieke bekwaamheden, dan wel om bij zijn onderhandelingen met de Vlaamsche schilders partij te kunnen trekken van GERBIERS relaties en vakkennis, waag ik niet te beslissen; een feit is het evenwel, dat een belangrijk deel van GERBIERS werkzaamheden op kunstzaken betrekking hadden. Niet altijd waren deze bemoeiingen van aangenamen aard, KAREL I was nu eenmaal een slecht financier en hield bij zijn aankoopen niet altijd rekening met den staat van zijn kas. Zoo had hij tijdens RUBENS’ verblijf in Engeland den grooten kunstenaar opdracht gegeven voor het vervaardigen van schilderijen ter versiering der,Banquetting-Hall” in White-hall. Deze waren den 1 Aug. 1634 gereed gekommen, maar de koning zag geen kans om de vastgestelde 3000 Pnd bijeen te krijgen. Zonder geld leverde RUBENS ze evenwel niet af, merkte GERBIER op, die er zeer ontstemd over was, daar de zaak algemeen de lachlust opwekte. Toen eindelijk in den zomer van bet volgende jaar geld Gegen die beschikbaar was, bleek het onmogelijk de schilderwerken af te leveren, daar ze door het langdurig oprollen beschadigd waren. Eerst in Sept. 1635 konden ze worden overgezonden en toen liet weer de betaling, die in termijnen geschiedde, nog lang op zich wachten. Eerst 2% jaar na de voltooiing van zijn werk zag RUBENS zich in het bezit der volle som *). 