Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Dit geldt ook van de liederen. Bovendien, door de voor- schriften voor offers ter eere van Indra en de overige deva's wordt kennis van het eigenlijke wezen van Indra enz. veronder- steld. Want men kan zich Indra enz. niet zonder zijn eigenlijk wezen voor den geest roepen en men kan geen offer brengen aan een bepaalden deva zonder zich dien voor den geest te roepen. En het voorschrift zegt ook: # Bij de aanroeping richte men zijne gedachten op dien deva, aan wien de offerboter is gewijds. En de naam op zich zelf kan niet gelden voor het wezen van het object, daar er onderscheid bestaat tusschen woord en object. Men heeft dus geen recht om te ontkennen, dat krachtens het gezag van het Woord het eigenlijke wezen van Indra enz. zoodanig is als het in liederen en brahmana’s wordt voorgesteld. Op dezelfde wijze kunnen ook de mythen en legenden, daar zij tengevolge van hun ontstaan rusten op de liederen en brdhma- na's, gelden als bewijs dat de deva’s eene lichamelijke gedaante hebben. Zij kunnen ook berusten op onmiddellijke waarneming. Want er zijn dingen, die, ofschoon zij voor ons onwaarneem- baar zijn, waarneembaar waren voor de Ouden. Zoo meldt de overlevering, dat Vyâsa en anderen van aangezicht tot aange- zicht met de deva’s enz. verkeerden. En wie mocht zeggen , dat de vroegere menschen evenmin als de tegenwoordige het ver- mogen bezaten om met deva's te verkeeren, die zou daarmede alle verandering in de toestanden der wereld loochenen. Die zou daarmede dan ook zeggen, dat er, evenmin als nu, ooit een kshatriya was die de geheele wereld beheerschte, en daardoor aan het voorschrift voor de koningswijding alle beteekenis ont- zeggen. Die zou daarmede ook beweren, dat, evenals tegen- woordig, zoo door alle tijden heen de onderscheiding van de plichten der verschillende kasten en rangen grootendeels vervallen was, en zoo de gewijde wetenschap, waarin die onderscheiding geregeld wordt, nutteloos maken. Daaruit volgt, dat de Ouden, _ 1 Eene verdere uitweiding hierover, in het oorspronkelijk nog, YA\Lende y is in de vertaling weggelaten. 8e Volgr. X, Kak 862 GANKARA Acdirya’s COMMENTAAR ten gevolge van hunne buitengewone deugd, van aangezicht tot aangezicht met de deva's enz. konden verkeeren. Bovendien ge- waagt de overlevering van omgang met deva's enz., verkregen door lezing van den Veda enz. Ook de ascese (Yoga), waarvan de overlevering spreekt, die het verwerven van bovennatuurlijke macht, als het vermogen om zich oneindig klein te maken enz. , tot vrucht heeft, kan niet maar stoutweg geloochend worden. En de schrift spreekt de macht der ascese uit in deze woorden : „ Wanneer de vijf eigenschappen der ascese, die verbonden zijn met aarde, water, vuur, lucht en ether, zich openbaren, dan treft den Yogin, die door ascese een vurig lichaam verkregen heeft, noch ziekte, noch veroudering, noch dood.” Ook mag men het vermogen der rshi’s, de zteners van liederen en brâhmana's, niet naar het onze afmeten. Daarom hebben legenden en mythen een welgegrond gezag. En ook de gewone beschouwing mag men, wanneer zij mogelijk is, niet voor onge- grond verklaren. Daarom kan men uit de liederen enz. besluiten, dat de deva’s enz. eene lichamelijke gedaante hebben enz. En dus kunnen ook de deva's geroepen zijn tot de studie der Brahma- wetenschap, daar bij hen de voorwaarden voor die studie mogelijk zijn. En zoo alleen komen ook de voorstellingen omtrent een trapsgewijze voortgaan op den weg der verlossing tot haar recht. 84. Want er wordt gezinspeeld op zijn verdriet bij het hooren van die verachtelijke uitdrukking; omdat hij daarin liep. Evenals boven uitgemaakt is, dat de roeping tot de studie der gewijde wetenschappen niet beperkt is tot de menschen , maar ook voor de deva's bestaat, zoo wordt ook beweerd, dat die roeping niet beperkt is tot de tweemaal geborenen, maar ook bestaat voor de gidra’s. Tot weerlegging dier meening dient deze paragraaf. De meening, dat ook de gûdra tot de studie is geroepen , wordt verdedigd op grond dat bij hem behoefte en geschiktheid kunnen bestaan en dat niet, evenals in de schrift gezegd wordt: » Daarom is de cûdra niet bevoegd om te offeren”, zoo ook eene bepaling voorkomt, dat hij onbevoegd is tot studie. En de reden , waarom hij de bevoegdheid tot ritueele handelingen mist, dat hij nl het heilige vaur niet mag ontsteken, ontzegt hem de bevoegd- heid tot de stutie der gewijde wetenschappen niet, Want iemand zonder Avahantya-vaur Ken zeer goed de geuite wetenschap ~ OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. $63 beoefenen. En er is een kenteeken, dat de bevoegdheid der gûdra's bevestigt; want in de SamvargavidyA wordt Jânagruti, de achterkleinzoon van Janacruta, die begeerig is om te leeren, met den naam gûdra aangesproken 1. En Vidura en andere leden der cûdrakaste muntten volgens de overlevering door kennis uit. Derhalve bezit een gûdra de bevoegdheid tot de beoefening der gewijde wetenschappen. — Hierop antwoorden wij: De cûdra bezit die bevoegdheid niet, omdat hij de Veda's niet mag lezen. Want wie de Veda's gelezen heeft en den zin der Veda's verstaat, die is bevoegd tot datgene wat daarin behandeld wordt. De gûdra nu mag de Veda's niet lezen, omdat aan de lezing der Veda's de inwijding in de leer moet voorafgaan en deze het voorrecht is van de drie hoogere kasten. Wat nu de behoefte betreft, die geeft bij ontbreken der geschiktheid de bevoegdheid niet. Ook bloote geschiktheid naar wereldschen maatstaf geeft die bevoegdheid niet; want voor iets, dat met de heilsleer in betrekking staat, wordt geschiktheid vol- gens de eischen dier leer gevorderd; en die geschiktheid is den cidra ontzegd, doordat hem het lezen der Veda's ontzegd is. Wat nu betreft het voorschrift dat de cûdra niet bevoegd is om te offeren, daarin wordt ook uitgesproken dat hij niet be- voegd is tot de studie der gewijde wetenschap, daar er een regel voorafgaat en een regel algemeen is. Het kenteeken nu, dat gij vindt in den’ naam gûdra, voorkomende in de Samvargavidya, dat is geen kenteeken, want daar wordt geen algemeene regel gegeven: Immers alleen een kenteeken dat voorkomt na het uitspreken van een algemeene regel duidt iets aan en hier is geen regel. Wel is waar zou het woord gûdra daar kunnen bewijzen, dat de gûdra bevoegd was tot de studie der Samvargavidyâ alleen, daar deze het object is, niet tot de studie van alle ge- wijde wetenschappen, maar daar het voorkomt in een brâhmana , kan het niets bewijzen voor de bevoegdheid van den cfdra. En men kan dien naam gûdra daar ook laten slaan op iemand, die de bevoegdheid tot studie bezit. Nl. op deze wijze: JAna- cruti werd verdrietig, toen hij door de zwaan verachtelijk over zich hoorde spreken, en op dat verdrietig worden zinspeelt de rshi Rainka door den naam cûdra, om hem daardoor zijne bovennatuurlijke kennis te toonen. Dit moet de beteekenis zijn, daar een lid der gûdrakaste de bevoegdheid tot studie niet 1 Chaad, Up. IX, 2, 2 864 CANKARA ÂCÔRYA'S COMMENTAAR bezit. — Maar hoe wordt in het woord cûdra op dat verdrietig worden gezinspeeld? — Daarop antwoordt de auteur: Omdat hij daarin liep; want de deelen van het woord cidra kunnen beteekenen: hij liep in het verdriet; of: hij werd door verdriet overvallen; of: verdrietig liep hij naar Rainka. En de gewone beteekenis van het woord is hier onmogelijk 1. En dit blijkt de beteekenis te zijn in dit verhaal. 35. En het blijkt hieruit, dat later in de vermel- ding van Caitraratha een kenteeken gegeven wordt ‘dat hij een kshatriya was. En Janagruti kan geen lid der cûdrakaste zijn geweest, daar men later in dit hoofdstuk een kenteeken vindt, waaruit blijkt dat hij een kshatriya was; hierin nl., dat hij genoemd wordt tegelijk met Abhipratâri, uit het geslacht der Caitraratha’s. Want in het vervolg der pericoop over de Samvargavidyâ wordt de kshatriya Abhipratâri vermeld: # Bij (aunaka, uit de familie der Kapeya’s, en Abhipratâri, uit de familie der Kâkshaseni’s, wien een maaltijd opgedragen was, bedelde een Brahmaleerling 2». En dat Abhipratâr een Caitraratha was, moet men opmaken uit zijne betrekking tot een Kâpeya, Want de betrekking van de Caitraratha’s tot de KApeya’s blijkt uit de woorden : » Daarbij traden de Kâpeya’s als offerpriesters voor Caitraratha op.” Offer- priesters van ééne familie nu doen gewoonlijk dienst bij leden van ééne familie. En ook uit de woorden: » Uit hen werd een heer der kshatriya’s, met name Caitrarathi, geboren», moet men besluiten, dat hij een kshatriya was. Dat nu JÂnacruti met den kshatriya Abhipratari bij dezelfde wetenschap vermeld wordt, duidt aan dat ook hij een kshatriya was. Want ge- woonlijk worden alleen lieden van dezelfde kaste te zamen vermeld. En uit het zenden van zijn wagenmenneren uit meer derg@lijke blijken van zijne hoogheid blijkt dat Jânacruti een kshatriya was. Derhalve bezit de cûdra de bevoegdheid tot studie niet, 86. En uit de vermelding der inwijding en het ' De bedoeling is: Daar de gewone beteekenis hier niet past, moet gùdra hier opgevat worden als samenstelling van ¢ug, verdriet, met het werkwoord dravati, \oopen. 2 Chand Up. IV, 3, 5 OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 365 zeggen dat de cidra deze niet deelachtig kan worden. En dat de cûdra niet bevoegd is tot de studie, blijkt hieruit , dat in de plaatsen, die handelen over de gewijde wetenschap, melding gemaakt wordt van de plechtigheden der inwijding in de leer enz. „Hij wijdde hem in in de leer„; „Hij naderde hem zeggende: Leer mij, o heerl; #Op het Brahma zich toeleggende, in het Brahma verdiept, het hoogste Brahma zoe- kende, gingen zij met een brandhout in de hand tot den eer- waarden PippalÂda zeggende: Hij zal ons dat alles verklaren» 1 ; „Hen in de leer ingewijd hebbende.» Op al deze plaatsen wordt de inwijding in de leer vermeld. Dat nu de cûdra de inwijding niet deelachtig kan worden, wordt gezegd in de overlevering, die hem noemt veenmaal geboren», in de woorden: „De cudra is de vierde kaste en eenmaal geboren, en blijkt ook uit woorden als: „Voor den cfidra bestaat er geen zonde en hij kan de in- wijding niet deelachtig worden» en dergelijke. 37. En hieruit, dat hij er toe overging, nadat de ander had getoond dat hij het niet was. En dat de cûdra niet bevoegd is tot de studie, blijkt hieruit, dat Gautama er toe overging om Jâbâla in de leer in te wijden en te onderwijzen, nadat deze door de waarheid te spreken getoond had dat hij geen gûdra was, hetgeen aangewezen wordt in de woorden: ~Alleen een Brahmaan kan zoo spreken; breng mij een brandhout, beste! ik zal u in de leer inwijden; gij zijt niet van de waarheid afgeweken. 3 88. En hieruit, dat de overlevering hem het hoo- ren en lezen van den Veda en het daarin behan- delde verbiedt.. En dat de cûdra niet bevoegd is tot de studie, blijkt hier- uit, dat de overlevering hem het hooren en het lezen van den Veda en het daarin behandelde verbiedt. Het hooren van den Veda, het lezen er van en het kennen en volbrengen van hetgeen in den Veda behandeld wordt, wordt in de overlevering den cûdra verboden. Het verbod om den Veda te hooren vooreerst ligt in de woorden: „Wanneer hij hoort naar het lezen van den 1 Pragna-Up. I, 1. 3 Chand. Up. IV, 4, 5 866 CANKARA ACARYA'S COMMENTAAR Veda, zal men zijne ooren vullen met lood en lak» en: „De cûdra is eene wandelende begraafplaats; daarom mag de Veda niet gelezen worden in zijne tegenwoordigheidy. Daaruit volgt dat ook het lezen hem verboden is; want hoe zou iemand, in wiens tegenwoordigheid de Veda niet gelezen mag worden, hem zelf mogen lezen? En het wordt uitdrukkelijk verboden in de woorden: „Spreekt hij hem uit, dan worde zijne tong uitgesneden ; kent hij hem van buiten, dan worde zijn lichaam gespleten.» En daaruit volgt van zelf, dat hem het kennen en volbrengen van hetgeen in den Veda behandeld wordt verboden is. En dat wordt uitdrukkelijk gezegd in de woorden: #Men geve geen “onderricht aan den cûdrar en: »Lezen van den Veda, offer en weldadigheid zijn de plichten der tweemaal geborenen.» Hun nu, bij wie krachtens de in een vroeger leven verkregen vorming kennis ontstaat, zooals bij Vidura, Dharma, Vyâdha enz., kan het genieten van de vrucht der kennis niet ontzegd worden , daar deze absoluut is; en blijkens het voorschrift der over- levering : „Deze doe men de vier kasten hooren» zijn de leden der vierde kaste bevoegd tot het leeren der mythen. Maar het staat vast, dat de gûdra'’s niet bevoegd zijn tot stadie, die op den Veda berust. 39. Het blijkt uit het sidderen. Het incidenteele onderzoek naar de bevoegdheid tot studie is geëindigd; nu keeren wij tot ons eigenlijk onderwerp , het onder- zoek van de beteekenis van teksten, terug. „De geheele wereld beeft (beweegt zich) in den levensgeest, waaruit zij voortgekomen is, een voorwerp van groote vrees, een geweldigen bliksem ; zij, die dat kennen, worden onsterfelijk 17. Deze tekst wordt in dit aphorisme bedoeld, daar »sidderen» hetzelfde beteekent als »beveny. In dezen tekst wordt gezegd, . dat de geheele wereld, op den levensgeest rustende, zich beweegt ; er wordt een oorzaak van groote vrees, voorgesteld als een ge- weldige bliksem, genoemd en gezegd, dat men door die te kennen de onsterfelijkheid bereikt. Wie is hier die levensgeest en wat is die vreesverwekkende bliksem? Daar dit niet zeker is, moet het onderzocht worden. _ Bij dat onderzoek wordt door sommigen, op grond van het gewone spraakgebruik, de meening verdedigd , dat die levensgeest de in vijf werkingen zich openbarende wind is en die bliksem ) Kath. Up. Vi, 4 OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. $67 het onweder, zoodat hier de macht van den wind beschreven wordt. Want de geheele wereld beweegt zich in den vijfvoudigen , met den naam rlevensgeesty (adem) aangeduiden wind en door den wind ontstaat de geweldige, vreesverwekkende bliksem. Want wanneer de wind zich vormt tot wolken, dan, zoo leeren de natuurkenners, ontstaat weerlicht, donder, regen en bliksem. En door kennis van den wind komt men tot onsterfelijkheid. Want zoo zegt de schrift elders: „Wind zijn de enkele deelen, — wind is het geheel; hij die dus weet weert den dood af.y 1 Men moet dus hier denken aan den wind. — Daarop antwoorden wij: Men moet hier denken aan het Brahma; dit blijkt uit de beschouwing van hetgeen voorafgaat en hetgeen volgt. Want wij merken op, dat er in het vooraf- gaande en in het volgende gedeelte van dit boek sprake is van het Brahma en hoe zouden we dan kunnen aannemen, dat hier, daartusschen in, plotseling gesproken werd van den wind. In hetgeen voorafgaat vooreerst, in de woorden: „Dat alleen noemt men het reine, dat alleen het Brahma, dat alleen het onsterfelijke; daarop rusten alle werelden, dat gaat niemand te bovenr, is sprake van het Brahma en daar- van alleen is ook in dit vers sprake, zooals hieruit blijkt, dat het daarop onmiddellijk volgt en dat hier, in de woorden: „De geheele wereld beweegt zich in den levensgeest, evenals daar, gesproken wordt van den grondslag der wereld. Ook wordt het woord ~levensgeest (adent)”, blijkens de uitdrakking: „de adem des adems”, van den hoogsten geest gebruikt. Ook dit, dat hij alles doet bewegen , is alleen toepasselijk op den hoogsten geest, niet op den wind; zoo wordt er gezegd: „Niet door uitademen, noch door inademen leeft eenig sterveling, maar zij leven door dat andere, waarop deze beide berusten » 2. Ook in hetgeen volgt, in de woorden: „Uit vrees voor hem brandt het vuur, uit vrees voor hem schijnt de zon, uit vrees voor hem loopen Indra en de wind en de dood als de vijfde, is er sprake van het Brahma, niet van den wind, daar er een oorzaak van vrees wordt genoemd voor de geheele wereld met inbegrip van den wind; en daarvan is ook in dit vers sprake, zooals hieruit blijkt, dat het daaraan onmiddellijk voorafgaat en dat hier, in de woorden: reen voorwerp van groote vrees, 1 Gat. Brahm. XVI, 4, 3, 6. 2 Kath. Up. V, 5. 368 CANKARA AÂCÔRYA'S COMMENTAAR een geweldige bliksems, evenals daar, van een oorzaak van vrees gesproken wordt. Het woord rbliksemr wordt gebruikt, omdat het Brahma daarmede hierin overeenkomt, dat het een oorzaak van vrees is. Want evenals iemand, denkende: #Daar zal een geweldige donderbui op mijn hoofd neerkomen, wanneer ik zijn bevel niet volbrengr, uit vrees daarvoor stipt het bevel van den koning opvolgt, zoo volbrengt de wereld, Agni, de wind, de zon enz., uit vrees voor het Brahma stipt hare taak en daarom wordt het Brahma met den vreesverwekkenden bliksem vergeleken. En zoo zegt de schrift elders van het Brahma: „Uit schrik voor hem waait de wind, uit schrik voor hem gaat de zon op, uit schrik voor hem loopen Agni, Indra, en de doodeals de vijfder '. Ook hieruit, dat gezegd wordt dat de kennis er van onsterfelijkheid tot vrucht heeft, blijkt dat het het Brahma is. Want door het Brahma te kennen bereikt men de onsterfelijkheid, zooals blijkt uit het lied: #Door hem te kennen komt men den dood te boven; daar is geen andere weg om op te stijgen» 2. Wat na ergens gezegd wordt, dat men door den wind te kennen onsterfelijk wordt, dat is slechts be- trekkelijk waar. Want daar wordt vervolgens, overgaande tot een ander onderwerp, de hoogste geest genoemd en dan in de woorden: ~Al het andere is vergankelijk» gezegd, dat de wind enz. vergankelijk zijn. Ook uit het in dit boek behandelde onderwerp moet men besluiten, dat hier de hoogste geest bedoeld wordt, daar in de woorden: #Zeg mij dat, wat gij kent, dat niet bestaat in verdienste noch in schuld, niet in dit geheel van oorzaak en gevolg, niet in iets verledens, noch in iets toekomende» ° gevraagd is naar den hoogsten geest, 40. Het licht is het Brahma; dit blijkt uit het- geen men ziet. De in volmaakte rust verkeerende, uit dit lichaam uitgaande en het hoogste licht bereikende, openbaart zich in zijne eigene gedaante; aldus leest men *. Hier is het de vraag, of met dat licht het gewone licht, dat de duisternis verdrijft en object is van het gezichtsorgaan, of wel het hoogste Brahma wordt bedoeld. 1 Taitt. Up. II, 8. à Gvet. Up. HI, 8; VI, 45. 3 Kath. Up. IL, AA. $ Chand. Up. VIM, 42, 3. OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. $69 De meening, dat het gewone licht wordt bedoeld, wordt verdedigd op grond dat dat de gewone beteekenis van het woord is. Want in I, 1, aph. 24 is op grond van het verband het woord rlichtr, met voorbijgaan van de eigenlijke beteekenis, verklaard als naam van het Brahma; maar hier bestaat niet, zooals daar, eene reden om de eigenlijke beteekenis voorbij te gaan. En zoo wordt in het Nadikhanda, in de woorden: # Dan, wanneer de ziel uitvaart, dan vaart zij met de stralen omhoog» ', geleerd, dat hij die begeerig is naar verlossing de zon be- reikt. Daarom wordt hier met het woord rlichts het gewone licht aangeduid. — Daarop antwoorden wij: Het hoogste Brahma alleen wordt bedoeld met dat licht. Dit blijkt uit het- geen men ziet. Want men ziet, dat in dit hoofdstuk het Brahma doorloopend het onderwerp der behandeling is. Want in den aanhef van het hoofdstuk wordt in de woorden: „de geest, vrij van euvely enz. die geest aangewezen als het object, dat men moet zoeken en trachten te leeren kennen, en blijkens de woorden: »Maar deze alleen zal ik u verder verklaren» gaat de spreker steeds over datzelfde onderwerp door. En het blijkt ook hieruit, dat hij het onlichamelijk zijn, uitgedrukt in de woorden: „Wanneer hij onlichamelijk is, treffen hief en leed hem niet», het bereiken van het licht noemt, terwijl on- lichamelijk zijn alleen dan mogelijk is, wanneer de ziel Brahma geworden is. Het blijkt verder uit de nadere beschrijving „het hoogste lichts en » Dat is de hoogste ziels. Wat nu gezegd is, dat van hem, die begeerig is naar verlossing, geleerd wordt dat hij de zon bereikt, dat is niet de volkomen verlossing, daar het verbonden is met een bepaalde weg en wijze van uit- gaan. Want bij volkomen verlossing bestaan deze niet, zooals wij later zullen aantoouen. 4l. De ether is het Brahma; dit blijkt hieruit, dat hij voorgesteld wordt als iets anders dan naam en vorm. „Ether is de regelende kracht van naam en vorm; dat, waarin deze zijn, dat is het Brahma, dat is het onsterfelijke , dat is de geestr; aldus leest men 2, Is hier met dat woord 1 Chând. Up. VIII, 6, 5. . @ Chand. Up. VIII, 14, 4. de Volgr. X, WS 810 CANKARA ACABYA’S COMMENTAAR wether” het hoogste Brahma of het gewone element ether be- doeld ? Volgens sommigen moet men aannemen, dat het element bedoeld is, daar dit de gewone beteekenis is van het woord wethery en het regelen van naam en vorm daaraan kan toege- schreven worden, daar de ether (ruimte) aan naam en vorm (de phaenomena) plaats geeft, terwijl hier een duidelijk kenteeken van het Brahma niet voorkomt, daar niet gezegd wordt, dat hij schepper is enz. — Hierop antwoordt de auteur: Het hoogste Brahma alleen kan hier met het woord rethemw bedoeld zijn; dit blijkt hieruit, dat hij voorgesteld wordt als iets anders dan naam en vorm. Want in de woor- den: »Dat, waarin deze zijn, dat is het Brahmar spreekt hij van den ether als iets anders dan naam en vorm. En behalve het Brahma kan er niets anders bestaan dan naam en vorm, daar de geheele phaenomenale wereld in namen en vormen alleen ge- scheiden is. Verder kan het onafhankelijk regelen van naam en vorm alleen aan het Brahma toegeschreven worden, daar de schrift het Brahma als den schepper noemt, blijkens de woorden : „luaat ik, deze drie deva's met mijn geest, de ziel, bezielende, namen en vormen afscheiden» 1. — Maar wordt daa niet uit- drukkelijk ook aan de ziel het regelen van naam en vorm toe- geschreven? — Zeker, maar zij worden daar als niet onder- scheiden voorgesteld, En door het regelen van naam en vorm te noemen, wordt reeds gezegd dat hij de schepper is en dus een kenteeken van het Brahma genoemd. En de woorden : # Dat is het Brahma, dat is het onsterfelijke, dat is de geest # zijn kenteekenen, dat hier sprake is van het Brahma. Dit apho- risme is een vervolg van I, 1, aph. 28. 42. Dat het Brahma bedoeld is, blijkt hieruit, dat het bij den toestand van slaap en van dood genoemd wordt naast en onderscheiden van de ziel, In het zesde boek der Brhad-Aranyaka wordt gevraagd: „Welke is de geesty en het antwoord luidt: »De rede in de levensgeesten, het licht binnen in het hart, de ziel 2+ en daarop volgt eene verdere uitweiding over den geest. Nu is 1 Chand. Up. Vi, 3, 2. B Brh. Ar. Up. IV, 3, 7. OP DB APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. $71 het de vraag of het ‘doel van dezen tekst is het wezen van de aan de eindige wereld gebonden ziel te beschrijven, of wel om het wezen van den boven die wereld verheven geest te doen kennen. De eerste opvatting wordt verdedigd op grond van hetgeen voorkomt in den aanhef en het slot dezer pericoop. Want in den aanhef zijn de woorden „De rede in de levens- geesteny een kenteeken der lichamelijke ziel en in het slot wordt deze wederom genoemd in de woorden: „De rede in de levensgeesten, dat is de groote, ongeschapen geesty en zonder daarvan af te gaan wordt ook in het midden, in de vermelding van den toestand van waken, deze alleen besproken. — Hierop antwoorden wij: Deze pericoop heeft ten doel het hoogste wezen te doen kennen, niet de lichamelijke ziel te beschrijven. Dit blijkt hieruit, dat bij den slaap en den dood het hoogste wezen genoemd wordt naast en onderscheiden van de lichamelijke ziel, Bij den slaap vooreerst wordt in de woorden: De ziel, opgenomen in den intelligenten geest, kent niets buiten of binnen zich ty het hoogste wezen onderscheiden van de licha- melijke ziel, Daar toch moet de ziel zijn de lichamelijke ziel, daar van deze, aan wie als het kennende subject het kennen van uitwendige en inwendige objecten eigen is, kan gezegd worden, dat zij ze dan niet kent. De intelligente geest moet het hoogste wezen zijn, daar dit eeuwig onafscheidbaar is van de intelligentie, die zich in alwetendheid openbaart. Zoo wordt ook bij de vermelding van den dood, in de woorden: #De lichamelijke ziel, het ik, in den intelligenten geest opgenomen, verlaat het lichaam en gaat heeny, het hoogste wezen onder- scheiden van de ziel; want daar moet de Jichamelijke ziel wederom zijn de individueele ziel, daar deze de beheerscheres is van het lichaam, en de intelligente geest moet het hoogste wezen zijn. Derhalve wordt hier het Opperwezen alleen bedoeld , daar het bij den slaap en den dood genoemd wordt onderschei- den van de individueele ziel. Wat nu gezegd is, dat deze pericoop handelt over de licha- melijke ziel, daar in den aanhef, in het slot en in het midden kenteekenen van deze voorkomen, daarop antwoorden wij: In den aanhef vooreerst is in de woorden „De rede in de levens- geesten» niet het wezen der aan de eindige wereld gebonden ziel ' Brb. Ar. Up. IV, 3, 4. $72 CANKARA AC&RYA’S COMMENTAAR het doel, maar het doel van den spreker is, deze wederom noemende, te leeren dat zij één is met het hoogste Brahma; want uit het laatste gedeelte van dat vers: wschijnbaar denkt hij, schijnbaar beweegt hij zich» blijkt, dat de bedoeling is, de functies der aan de eindige wereld onderworpen ziel te ont- kennen. Zoo eindigt de spreker in het slot ook evenals hij be- gonnen is: „De rede in de levensgeesten, dat is de groote ongeschapen geestr, d. w. z.: De rede in de levensgeesten , die de eindige ziel genaamd wordt, dat is, zooals wij aangetoond hebben ,° geen ander dan de groote, ongeschapen geest, dan het Opperwezen. Maar wie meent, dat, blijkens de vermelding van den toestand van waken, in het midden de aan de eindige wereld onderworpen ziel bedoeld wordt, die kan zich naar het oosten keerende tegelijk zich ook naar het westen keeren; want met die vermelding van den toestand van waken wordt niet bedoeld, dat de ziel in dien toestand verkeert en eindig is, maar juist dat zij daaraan niet gebonden en oneindig is. Dit blijkt hieruit, dat Janaka telkens vraagt: „Zeg mij dat hoogere, dat tot ver- lossing leidtr en Yâjnavalkya telkens antwoordt: »De ziel wordt daardoor niet bezoedeld, want zij is geheel vrijv en hem leert: „Niet bezoedeld door verdienste, niet bezoedeld door schuld; want dan is zij alle leed te boven.» Daaruit blijkt dat deze pericoop ten doel heeft het aan de eindige wereld niet gebonden wezen te doen kennen. 48. Uit de woorden wheer» enz. En dat deze pericoop ten doel heeft het aan de eindige we- reld niet gebonden wezen te doen kennen, blijkt ook hieruit, dat daarin woorden als „heers enz. voorkomen, die dat wezen aanduiden en strijden met het wezen der aan de eindige wereld gebonden ziel. »Hij is de meester, de beheerscher, de heer van alles” , deze en dergelijke beschrijvingen drukken het wezen uit van den aan de eindige wereld niet gebonden geest. Én woorden als: „Door goede daden niet grooter, doch slechte niet kleiner wordender enz. strijden met het wezen der aan de eindige wereld gebonden ziel. Daaruit blijkt, dat hier sprake is van het aan de eindige wereld niet gebonden Opperwezen. Einde van het derde hoofdstuk. _ eee LEESTAFEL. DE MALEISCHE ATLAS VAN DEN HEER W. FP. VERSTEEG. Wanneer een werk bij zijn verschijnen reeds aanstonds door tijdschriften en dagbladen met uitbundigen lof begroet wordt en spoedig daarop zijn schrijver een eersten prijs bezorgt op een internationaal congres in een der hoofdsteden van Europa; dan is het natuurlijk, dat, zoo het onderwerp waarover het handelt, ons eenig belang inboezemt, ook de wensch hij ons opkomt er wat meer te weten. Wij schaffen het ons aan en vormen ons eigen oordeel er over en zijn het eens met den lof die er aan toegezwaaid wordt of komen daartegen op. Is het in een taal vervat, die wij niet verstaan, dan rekenen wij op anderen, voor wie die vreemde taal zulk een beletsel niet is om er zich mee bekend te maken. Komt echter niemand van die wij het mochten verwachten er nog eens op terug, dan houden wij het er voor dat allen het-omtrent de hooge waarde van het werk eens zijn, en met anderen er over sprekende helpen wij mee den lof er van uittebreiden, die dan als het kringetje in ’t water steeds in omvang toeneemt. Aan het hoofd van dit stukje staat de titel van een werk waarop het hier gezegde zich vrij wel laat toepassen. Dat de Maleische atlas van den heer Versteeg in het Tijdschrift van N. I. met uitdrukkingen, die van de grootste ingenomenheid ge- tuigen, werd aangekondigd en door een niet minder ingenomen jury van het Parijsche congres voor aardrijkskunde den hoogten prijs, een „lettre de distinction» werd waardig gekeurd, is bekend genoeg. Het werk verdient dus, al was het alleen om al dien + lof en eer, dat wij er nader kennis mee maken. Beginnen wij met te onderzoeken wat de aanleiding tat Ss uitgaaf geweest is en op welke wijs de heer Versteeg, begeren heeft zich van zijne taak te moeten kwijten. Vooren wij daarom 374 LEESTAFEL. wat hij daarvan zegt in het Inleidend woord dat in het zesde nomimer van het Tijdschrift van het Aardrijkskundig genoot- schap te vinden is. De heer Versteeg zegt daar het volgende : „Het denkbeeld om een school- of volks-atlas te bezitten, „ingericht naar de behoeften van Nederlandsch Indië, is geens- „zins nieuw. Voor jaren was daarvan reeds sprake bij het „bestuur der Maatschappij # Tot nut van den Javaanr; doch „nde zaak kwam niet tot stand; wat de uitvoering toen verhin- wderde is niet ten volle bekend. De behoefte aan zoodanig w werk werd intusschen levendiger gevoeld, naarmate ernstiger n pogingen werden aangewend om het inlandsch onderwijs in „Ned. Indië uit te breiden en op beteren voet te brengen, wen de voorstellen van den Hoofdinspecteur van dat onderwijs, „Mr. J. A. van der Chijs, om die taak van regeeringswege wte doen uitvoeren, vonden een gunstig gehoor, ten gevolge „waarvan in 1872 tot deze uitgave werd besloten. — Men „had zich daarbij te voegen naar de beginselen bij dat inlandsch „onderwijs aangenomen, en deze verschillen in meer dan een „opzicht van hetgeen elders wordt toegepast, — Wordt b. v. „in Britsch-Indié het onderwijs aan de onderscheidene aldaar „wonende volkeren zooveel mogelijk in de Engelsche taal ge- „gegeven, in Ned. Indië geschiedt dit in het Maleisch. Dit „moest dus ook de taal van den Atlas wezen. Niet alleen de „gewone aardrijkskundige benamingen als „zee, land, rivier, „kaap enz.7, behoorden in die taal te worden overgebracht, „hetgeen trouwens weinig bezwaar opleverde, wijl de zeevarende w Maleiers het meereudeel dier woorden sedert eeuwen bezitten, „nmaar dit werd ook vereischt voor eenige onmisbare woorden „behoorende tot de wiskundige aardrijkskunde, zooals » evenaar, „keerkring, poolslengte, breedte enz.r Dit bood meerdere zwarig- nheden aan, wijl de Maleier die namen over het algemeen nog „uiet kent; men heeft gemeend het best te doen door deze nsoort van namen hoofdzakelijk aan het Arabisch te ontleenen, waangezien de Maleische taal zelve toch ook overigens daarvan „reeds zooveel heeft overgenomen. — Maar er was meer te „doen, wilde men zich ingevolge het aangenomen beginsel ver- nstaanbaar maken voor den inlander. — De eigennamen van „landen, zeeën, rivieren, steden, enz. op de kaarten dienden n voor zooveel noodig te worden vermaleischt, althans op zoo- „danige wijze te worden geschreven als een Nederlander zich „kan voorstellen die te hooren, wenneet Tj door ema Yates, LEESTAFEL. 875 „worden uitgesproken. — Dit was voorzeker niet gemakkelijk wen er wordt dan ook in geenen deele beweerd, dat het werk „nin dit opzicht geheel naar eisch. is geslaagd. Hetgeen in dien wzin geleverd is, neme men als een eerste proeve, die zonder „twijfel nog voor veel verbetering vatbaar is.» Hierna spreekt de heer V. over de keus der kaarten en verontschuldigt er zich over dat de schoolatlas van lieverlede meer uitgebreidheid kreeg , waardoor hij nu echter ook in wijder kringen meer bruikbaar zal worden. Wij zullen later ook over deze zaken spreken, doch houden ons vooreerst met de taal bezig. Slaan wij de eerste kaart op. Het is een wereldkaart , gambar doenia, zoo als het daar heet. Die vertaling is slecht Maleisch. Dat woord gambar wordt wel voor kaart gebruikt, ofschoon het eigenlijk afbeelding beteekent, maar de Maleijers noemen een kaart liever pèta, een woord dat in de Engelsche Maleische schoolboekjes die al voor jaren te Singapore gedrukt werden en wat de taal betreft, in ‘t algemeen gesproken, zeer ver de voorkeur verdienen boven de onze, steeds in die beteekenis gebruikt wordt. Een uitstekend kenner der Maleische taal, de heer Klinkert, beweert zelfs dat gambar niet eens Maleisch maar Javaansch is, ofschoon de Maleijers het verstaan. ‘t Is niet noodig die quaestie hier uit te maken, doch in allen gevalle zal iemand die het woord pèta kent niet aarzelen het voor kaart boven gambar te verkiezen. En wie die met de scheepstermen bekend. is, zou niet weten dat men toch ook bij ons zeekaart door péta laoet uitdrukt ? — En zoo beteekent nu ook dat andere woord doenija of doenia wel wereld, maar eigenlijk slechts in geestelijken zin, d. i. deze wereld in tegenoverstelling van de andere, dit leven tegenover dat hier namaals. Een groot vorst, een koning der wereld, zoo als oostersche fantasie hem noemt, is niet sjah doenija, maar sjah alam, een vorst van al wat er zich op aarde bevindt. In het woord wereldkaart is met wereld de Aarde, in het Maleisch boemi, bedoeld. Doch op zoo iets let de Hollander in Indië niet wanneer hij Maleisch spreekt, en zoo is dus dat woord maar vertaald door gambar doenia, dat ook de Maleijer wel zal leeren verstaan en gebruiken, in plaats van door het betere peta boemi. — Of nu verder met die woor- den waarvan er twee boven en een onder de beide halfronden staan en die natuurlijk het oostelijk en westelijk halfrond woe- ten beteekenen, gemeend is sabelah (\. sabélah, wet Acke & boemi barat, sabtlah boemi timoer , bij elkaar , ok zabëlah boert, 376 LEESTAFEL. halfrond, en dan ter onderscheiding er onder oost en west, is niet duidelijk, omdat wij gewoon zijn die drie woorden te vereenigen en wat het Maleisch betreft de eene uitdrukking al niet veel voor heeft bij de andere en het dus voor den Maleijer wellicht gewenscht ware geweest de woorden niet te scheiden , wanneer zij bij elkaar behooren. Maar de uitdrukking zelt is, zoo als ik zeide, in beide gevallen onjuist. Sabëlah wordt namelijk alleen gebruikt van de eene van twee zaken die wel gescheiden zijn, doch als paar bij elkaar behooren , zoo als bijv. zijn eene (of andere) hand, sabélah tangannja ; kadoewa bélah matanja, zijn beide oogen; maar bij de Aarde heeft zoo iets niet plaats. Wel zegt men, bijvoorbeeld van den bliksem : m%mbzlah boemi, den grond splijten, in den grond slaan, en kan men zich dus een sabélah boemi als het eene stuk van de zoo gespleten aarde voorstellen; doch dit is hier natuurlijk de bedoeling niet: dat de aarde ooit werkelijk zou gespleten zijn, zoo als in der tijd de maan die Mohammed eerst in zijn mouw gestoken had en die er uit komende zich in tweeën deelde, daarvan heeft de Maleijer nooit gehoord. Wel gebruikt men het woord sadélah bij het begrip bol, in het Maleisch boelatan, zoodat het beter geweest ware oostelijk (westelijk) halfrond wit te drukken door boelatan (eig. boelatan boemi) sabtlah timoer (barat.) De werelddeelen worden benoewa (l. bénoewa) genoemd en te recht onderscheiden van de landen op zich zelf, tanah , ofschoon er onder deze zijn die de Maleijer, die aan zulk een onderschei- ding nooit behoefte gehad heeft, ook wel bènoewa noemt. — De zeeën heeten semoedra (|. sémoedra), oceaan en laoet, zee. Omtrent het eerste woord kan men van meening verschillen ; ik voor mij zou sémoedra niet boven lacet verkiezen en liever dit ééne Maleische woord gebruiken voor de beide Hollandsche. Sémoedra is geen gewoon woord. De Maleijer maakt tusschen oceaan en zee geen onderscheid. Die onderscheiding is dan ook noodeloos en willekeurig. Hier heet de Indische zee niet zoo en aan den grooten Oceaan, ofschoon deze de eerste aanspraak op dien naam schijnt te hebben en hij hem ook op deze kaart draagt, komt hij eigenlijk in *t geheel niet toe. Ik zou dus den Maleijer die verschillende namen liever gespaard hebben, — De noordelijke en zuidelijke IJszeeën heeten op de kaart zee van de noordpool en zee van de zuidpool: het is toch niet om de moeijelijkhead van de vertaling van het woord IJszee te ontgaau? wat ijs mw het Walereh As , DENON Ie Vermand die LEESTAFEL.. 377 in Indië geweest is wel niet te vertellen. Maar waarom dan in plaats van dien gewonen en beteren naam, in het Maleisch laoet ajar békoe, een anderen gesteld, dien de Maleijer geheel anders opvat, t.w. als de zee rondom de pool en niet tot nog bezuiden den poolcirkel, tot zoover het ijs reikt, iets dat vooral verkeerd zal zijn wanneer het eenmaal waar mocht blijken , althans van de noordpoolzee, dat die een ijsvrije zee zou wezen Î — Maar dat Jaoet koetoeb oetara, zee van de noordpool, is althans geen Maleische taalfout. — Dit zou men niet kunnen getuigen van laoet tengah (l tngah), zoo als ik voor Middel- landsche zee vind. Laoet t#ngah is wel goed Maleisch, maar beteekent geheel iets anders dan er mee hedoeld is, het be- teekent middelzee, zoo dat de Maleische schoolknaap zijn best zal doen de beide andere zeeën op te zoeken, waar tusschen deze midden in ligt. Het had moeten zijn laoet ménéngah tanah. 