None
Wg zgn zoo geworden aan den vorm tnn, dat (292) Het ons moeite kost te gelooven, dat hier de dichter zich niet eene assurance zou veroorloofd hebben. Doch yin ne luidde in 't mnl. ook vim of vimme. Vgl. Kil. 750: vimme, vinne, vlimme, pinna, squamma et arista; en vinne, vinne van den visch, pinna, pinnula. Vgl. Nat, B/. IV, 350 en 445, waar het Leidsche hs. vinne heeft, doch het Brusselsche wimmen, dat naturlik vimmen moetzgn. Daar- entegen staat in Wap. Rog, tweemalen vimmen, waar het om de r^mwoorden (sinne en ontspinnen) in vinnen moet worden veranderd. Ons woord vim^ vr., voor een regelmatig getaste hoop (hout, stroo, r^s of hooi (104 bos)), Is eenge-heel under word; het is hetzelfde als mnd. vtme, vimme, vine, ml.; onl. ßmba, vr.; hd, ßme. Vgl. Frisch, Wtb. 1, 256; Grimm, Wtb. 3, 1638. — Een ander voorbeeld van nonzuivere rgmen levert ons vs. 6121 : Dit wiket staet al ontploken. So en gavic niet drïe noten. Sprac Walewein, som hem allen. Men leze ontsloten voor ontploken, en het r:gm is hersteld. Ontsluten bet. in het mnl. (trans.) openmaken (Rek, v. Gent 3, 117, e. e.), ook het lichaam openen, in den zin van temafief loslijvig maken (Nat. BI, VIII, 539; v. d. baarmoeder, X, 560), en intr. opengaan, zich openen. Zoo b. v. Brand, 278: Een wölke boven hem onts loet; en Heemsk, 96: de valbrugge ging neder en de porten ontsloten. Het deelw. ontsloten bet. dus opengemaakt, d. i. open. Een ander voorbeeld is Wal, 9168: (Ysabele) maecte met haren tranen So nat sgn anscijn, dat ter stede Men mocht ghedweghen daer die weghe. Aldus de tekst bg Jonckbl., doch in het Hs. staat volgens J/s aanw^zing: Men mocht ghedweghen daer weghe. Wat is hier weghef Het kan zgn óf ons tvegen^ öf ons ( 293 ) wanden, muren^ van het eukv. wech, n, oîweech^ m. en vr., welk laatste woord ons slechts in den naam van een gevreesd insekt is overgebleven. Doch in beide gevallen is de overdriving wel wat sterk. Iemand zou in zoo hevige mate schreien, dat mèn er wegen of muren mede wasschen kon! Bovendien is het rym in de war, en ware de lezing juist, dan zou ge^ dwegen, niet als gewoonlgk het deelw. zyn van het zeer bekende dwaen, maar een infinitief praesens, die onjuist van vorm is; de inf. kan slechts gedwaen luiden. Herin- neren w^ ons nu, dat er eene uitdrukking is : » men kan iemand wel in zgne tranen wasschen,'* dan wordt het waar- schgnlyk, dat er dit of iets dergelgks ook in bet mnl. heeft gestaan, en wel in dezen vorm: (si) maecte met haren tranen So nat s^n anscijn, dat ter stede Men mochten hebben ghedweghen daer mede* Na al deze verbeteringen blgven er nog genoeg onzuivere rgmen over, nl. 954: slapen: ongemaken; 1005: kint^); jongelinc; 1145: josteren: avontueren; 1349: prime : seinen ; 1399. 1929: cnape: sake; 2091, 2167: buuc: uut; 2133: segghen : hebben; 2389: curie: lyen; 2701 : hove: hertoghe. Dan houden de onzuivere r^men op, want die, welke in het vervolg voorkomen, zgn reeds verbeterd, of gemakkelgk te ver- beteren (7479: ontbeiden, /. ontbiden (: tiden); 10543 : conste: joeste; l. coste: joste; 10603: duer die lichamen al bloot, daert ghedaermte na woet^ l. daert ghedaermte ute scoot (vgl. 10708: vanden bloede dat uten wonden scoot; 11193: doghe-den: vreuden, /. vrogheden. In de eerste 2700 verzen ko-men dus (behalve de 2 verbeterde) 11 onzuivere rgmen voor; in de 9000 volgende (behalve de 7 verbeterde) geen enkel. Men zou hieruit allicht de gevolgtrekking maken, dat men hier eene vingerwijzing heeft aangaande het werk van twee verschillende dichters, en dat de 3000 eerste ver- 1) Men leze #sprac die coninc/* eude sijn kint^ nl. hei JInnd van God, d. i. Christus {se, si ghebened\jt). VSRSL. EN MKOED. AfO. LBTTKRK. 8<ie REKK8. DKBL. II. 20 zen van een anderen dichter moeten zijn dan de rest. Doch daar Pieter Yostaert volgens zijn den een anderen dichter moeten zijn dan de rest. Doch daar Pieter Yostaert volgens zijn den een anderen dichter moeten zijn dan de rest. Doch daar Pieter Yostaert volgens zijn den een anderen dichter moeten zijn dan de rest. Doch daar Pieter Yostaert volgens zijn den een anderen dichter moeten zijn dan de rest. Doch daar Pieter Yostaert volgens zijn den een anderen dichter moeten zijn dan de rest. Doch daar Pieter Yostaert volgens zijn den een anderen dichter moeten zijn dan de rest. Doch daar Pieter Yostaert volgens zijn den een anderen dichter moeten zijn dan de rest. Doch daar Pieter Yostaert volgens zijn den een anderen dichter moeten zijn dan de rest. Doch daar Pieter Yostaert volgens zijn den een anderen dichter moeten zijn dan de rest. Doch daar Pieter Yostaert volgens zijn den een anderen dichter moeten zijn dan de rest. Doch daar Pieter Yostaert volgens zijn den een anderen dichter moeten zijn dan de rest. Doch daar Pieter Yostaert volgens zijn den een anderen dichter moeten 3300 laatste verzen van het dichtwerk gemacht, en de dichter, die het werk had begonnen, Pennine, de 8000 eerste verzen, zoo zou men haast zeggen, dat er nog verscheidene van de onzuivere rgmen door de critiek zullen moeten verwäderd, daar het in hooge mate onwaar-schäulig is, dat er in de eerste 3000 verzen van een gedicht, on in de 5000 volgende van denzelfden dichter geen eokel. Flor. 3522. — Nadat Floris eu Blancefloer overvallen zgn, terw^l zg te zamen lagen te sluimeren, en de Emir of Ámirael zgne groeten beweggerepen heeffe, om over hen een wettelk doem vonnis uit te spreken, wordt het gevoelen der heeren gevraagd, die op eene enkele uitzondering na allen een streng von nis eischen, om den hoon, hunnen wettigen heer aangedan, te wreken. Een gaat zelfs zóó ver te beweren, dat een rechtssträdung unodig is, ja, een krenking voor den vorst; hätte dit duidelgk door de volgende vergelgking: Die enen dief met dieften vinge. Het ware came in int gedinge Jegen hem of te wedertalen; Oüse here, hi doe dese twe halen Eude does te samen verbernen bede. Aan de beide eerste regels ontbreekt iets, doch aangaande het geneemiddel bestaat verschil van gevoelen. Volgens de aanteekening van Moltzer, t. a. p., wil De Vries lezen: Bet ware, came hi int gedinge. Deze verbetering wordt door Moltzer, bl. 130, genoemd: j^even keurig als eenvoudig", doch ik moet de waarheid be- kennen, m^ is zij niet recht duidelijk. De bedoeling moet natuurlek zyu: »Iemand die een dief op heeter daad betrapt, behoeft volstrekt niet in rechte tegeu hem op te treden, ( 205 ) maar mag zich zelven onmiddellgk recht verschaffen." D ( 205 ) maar mag zich zelven onmiddellgk recht verschaffen." D ( 205 ) It blékt ook uit bet fransch; Se Messire el forfait le prist, Graut droi east que Tocesist, Que s'on prent l'arrois el forfait, Vers lui ne doit avoir nul plait: Ses mes fais mostre apertement; Morir Testuet sans jugement. Wordt nu deze gedachte uitgedrukt door de verandering van het in bet? Ik moet deze vraag ontkennend beantwörde. Dan zou ik mij nog eer kunnen vereenigen met de gissing van Moltzer zelf (t. a. p.): »Het ware quaet, came hi int gedinge enz.' Doch er is geen voldoende grond, om an te nemen, dat juist dit woord zou zgn uitgevallen. Het woord guaet begint wel met dezelfde letters als quame, maar een woord, dat denzelfden uitgang heeft als quame, moet erder in aanmerking komen, daar, gelk men weet, in de Middleleuwen meestal op dictaat werd geschreven. Doch hierin ben ik het volkomen met Moltzer en Penon eens, dat er een woord uitgevallen is, en het onveranderd moet blg-ven. De laatste heeft. T. en Lettb. 6, 70, uit het Volksboek medeged, dat dit een soortgelijken zin heeft, nl. »Die een dief ving, zou niet wel tot een rechtsgelding komen." Het stelt voor te lezen: »Het ware scande j quame hi int gedinge." Doch ook dit woord zou niet zo licht uitgevallen zyn. Het waarschijolijkst komt mij voor de lezing: Het ware scame, quame hi int ghedinghe Jeghen hem ocht to wedertalen. Scame bet. schande, en is alleen in suffix van schaamte verschillend. Vgl. hd. scham; eng. shame (vooral de uitdr. for shame komt hier uitnemend te pas); mhi. schäme, schain (vgl. Lexer 2, 648). Een volkomen analoog voorbeeld van het gebruik van scame in het Mnl. vindt men Lanc. II, 26330: 20* Es dan Die coninc Claudas soe hovesche man Dat hi woude dat mense mi name Mgns ondancs, dat ware acame. Torec 2329. — In de beschrängig van een der vele too-verpaleizen, die de middeleeuwsche dichters om de haverklapuit den grond doen verrazen, vinden wg de volgende verzen: Als hi {Torec) rechte daer vore was, Sach hi ende vernam nada Dattie borch es marberijn. Dat menechste gescrefte, dat mochte sgn, Sach hi daerin gescreven nu, Die menechte jonc&ouwen, secgic u, Ende vrouwen ende jonc&ouwen, also wel. Torec zag daar dus de meest verschillende schilderwerken, die men zich denken kon, dit is duidelgk; doch de volgende regels zgn onverklaarbaar in den samenhang. Wat voor naamval is menechte, en waarvan hangt het af? En hoe komt het dat hier menechte gebruikt wordt, terwgl Maerlant ge- woonlyk menige g ebruikt? Wij behoven niet naar antwördern op deze vragen om te zien, want menechte is bedorven. Het verwondert mö, dat de uitgever dit niet gemerkt heeft, te meer daar het middel om den tekst te herstellen, zoo gemakkelgk en zoo dicht bg de hand is. Evenals in vs. 2327 : "dat menechste gescrefte," leze men hier: "die menechste jochen," d. i. de meest verschillende, dus allerlei jancfrouwen. Ook dit woord hangt dus af van sach At, in vs. 2325. Andere voorbeelden van den superl. van menich zijn mö niet bekend, doch deze beide plaatsen bevestigen elkannder wederkeerig, en men weet, hoe gewoon in 't got. is de comp, managiza (= Gr. jiXeccoy) en de superl. managists in 't mv. (= Gr Oi jileiaTOi). Zie Schulze 223 vlg. Vierde Mart, 454, — In den Vierden Martijn is nog vrg ( 297 ) veel onopgehelderd: eene nieuwe uitgaye van dit duisterste aller mnl. strophische gedichten zou een hoogst nuttig werk zijn, doch ik vrees, dat er ook dan nog vele vraagteekens zouden big ven staan. Eén der onverklaarde en onverklaar- bare woorden wensch ik heden te behandelen. Vs. 453 vlgg. lezen wg: Hadden wi Gode te tide gemint, Sone vruchten wi niet den swaren sint^ Nu vruchtic tgebreken: Verbolgen es de deken. Er wordt hier gezinspeeld op de zware straf, de straf der hel nl., die den zondigen mensch wacht na zgnen dood. Gebreken is de onb. wgs van het ww. gebreken^ als znw. gebruikt, en in beteekenis vrg wel overeenstemmende met het mhd. en hd. znw. gebrechen; het beteekent nl. nood^ Tampzaligheid^ kommervolle toestand. Men vindt het ook vs. 278: Ghi hebt die sterre doen ontsteken, Die ons wgst een swaer gebreken^ d. i. de ataartster^ die ons allerlei zware rampen voorspelt. De deken is God (zie Mnl. Wdb. 2, 106). Er blgft nu niets duisters over dan sint^ dat bedorven is. Een znw. sint^ dat liier zou te pas komen, is in *t mul. onbekend. Wat moet er dan staan? De Wapene Martijn^ waarvan dit geheele ge- dicht blgkens den aanhef: Jacop, die van Mertene vant. Heeft mi gesent enen brant Die mi heeft ontsteken, eene navolging is, geeft ons het antwoord op die vraag. Aldaar lezen wg eene uitdrukking, die ook hier bedoeld is, en die slechts zeer weinig van de lezing van dezen tekst verschilt, nl. I, 843: Daer valtmen in den helscen scent. Scent of seint is een bgvorm van scanty en dit van denzelfden stam als schande, waarnaast ook scende (Disp. 383) (2d8) En scinde (Lane. Ill, 14551; Grimh. II, 346 rar.; 374 var.) Yoorkomen, doch met een ander suffix gevormd, gelgk liet ml. geslacht uitwast. Ook in 't mhd. komt een eenkele maal schant naast schande voor in het r^m (Lexer 2, 655); het bestaat dus ook daar. Hetzelfde woord gebruiken wg nog beden in samenstellingen, als schandvlek j schandzuil, gehandbrok^ schandjongen en dgl. Vgl. de samenstellingen met Behandln het hd., en met schant' in 't ohd. en mhd. bg Lexer 2,657 en Schade 2, 778, waarnaast ook samenstellingen met schanden voorkomen. Men behoeft Bg deze samengestelde woorden volstrekt niet aan het znw. schande te denken, evenmin als men in boetvaardig boetschuldig e. a. aan boete moet denken, maar aan boeten een b:gvorm van boeten die in t mnl. en zelfs nog in de 17*^ eeuw als zelfstandig woord voorkwam. Zie Mnl. Wdb. op boet, en Leeuwendalers, ys. 1010, 1689 en 2110. Die helsce scent en die stoare scent z^n beide zeer gepaste uitdrukkingen voor de heische strafe en indien wg dus in den Vierden Martijn seint in de plaats stellen van sint, is de plaats volkomen verstaanbar. Verkeerde Martijn, vs. 18. In Aete regels heeft ons overleden medelid Verwijs, die in zijn Academisch proefschrift ook dit fragment heeft uitgegeven, eene emendatie Gemächt, die langen tijd voor de ware heeft gegolden. Wg lezen daar, VS. 14 vlgg. : Hoe lange sal gedogen dit Edelheit, die die werelt besit Met hore vogede, Dat een snodel riet besmit, Die cume tusscen swart ende wit Heren wil castiën. In het voorlaatste vers ontbreekt blykbaar het ww. Daarom het veranderen in tusseet, en In de uitg. in de Siroph, OediehteH att^At en; zeker wel eene drinkfout. Dit op te vatten in den zin van onderscheiden. Dan tocb bet. De regel: Dat een onnoozele dwaas, die nauwelks zwart van wit kan onderscheiden, den beeren de les wil lezen. Het is waar, dat dit de zin der woorden moet zijn, docb kan dit begrip onderscheiden door bet ww. tusscen (of juister tuusscen) worden uitgedrukt? Tot voor korten tgd bad nie-mand tegen deze bewering en verbetering van Verwärts bezwaren in bet midden gebracht, zoodat bij dan ook in de uitgave zigner Stroph. Gedichten met Ver wijzing naar zijne vroegere aant. van deze plaats zeide: » Lees ^us^c^^ in plaats van bet bedorvene tusscen.'» Doch daarua is Franck in zgne beoordeeling der Stroph. Ged. tegeu deze wijze van verbeteren opgekomen, en heeft een bezwaar oder woorden gebracht, dat ook bij my was opgekomen, nl. dat tuusscen eigenlyk niet beteeken t onderscheiden, maar ruilen, en dat de plaats, die Verwys voor zijne verbetering aanhaalt, niets bewgst, dewyl daar het ww. tuusscen niet staat, maar een compositum met het bijw. tusscen. De plaats luidt, Sp. IIP, 48, 95: (Vredegont) bracht so verre an den coninc. Dat men thuwelge tusscen ginc Ende mense seiet met aire wet. Es liegt viel zu nahe, tussengin zu schreiben (gelgk ook werkelyk in de 4^ uitg. van den Sp. Eist, gedrukt staat), selbst wenn das wort sonst nicht belegt sein sollte, und es als ein synonymon zu ondergaen aufzufassen, als dass man eine bedeutung sich auf diese stelle bauen dürfte. Tuschen = »wechslen" und teuschen stehen doch von »unterscheiden" weit ab. Es muss ein anderer fehler in der stelle stecken. Aldus Franck, en m. i. volkomen te recht. Doch hoe nu de fout te herstellen? De zoo even genoemde plaats uit den Sp. Hist, wgst on den weg. Evenals men daar een comp, met tusscen heft, zoo kan ook hier een dergelgke samenstelling heben gestan, met de beteekenis onderkennen. Men behoest dan tusscen niet te veranderen, en heeft slechts een woord (300) Kennen is in dit verband het ware woord, Men denke slechts aan de uitdr. geen a voor eene b kunnen onderscheiden. Men lette op deze ongewone beteekenis van voor, die men ook in 't mnl. terugvindt; vgl. b. V. Lep. I, 22, 51: Een w^f, die hi {Adam) minde. Die cume twe voir drie kinde, Die gheirde hi. Men leze dus: een snodel ries besmit Die cume titsscenkent swart ende wit. Een zeer sterke steun voor deze wgze van verbeteren is het feit, dat hetzelfde ww. in denzelfden zin gebruikt wordt door Jan de Weert in zgn Wapene Rogier, die ook blgkens den aanhef van het strophische gedicht: Wapene, Rogier, hoe saelt gaen? Sal tfolc van zonden niet afstaen, Hoe salt daune ghedueren? geheel door den Wapene Martijn was bezield en daarmede vervuld, toen hg zgn gedicht schreef. Daar lezen wg, vs. 1825: Die wille es in die ziele gheprent: Quaet ende goet so tueschenkent. Verder komt het ww., zoover mij bekend is, in 't mnl. niet voor, doch dat het jusst hier voororkomt, in eene navol- ging van Maerlants Martijns, maakt het zeer waarschgnlgk, dat Jan de Weert he Gebruik van dit zeldzame ww. Ontleend heeft aan zijn voorbeeld. Over here, geheel zijn samengestelde ww. met tusacen zeldzaam in het Germaansch. In het Mnl. bestaan, behalve het genoemde ww. iueacengaen, nog: tusscenslaen, Parth. 4242: Bloat endo grau tuascen ghesleghen Hevet hi thaer om sgn oren; Fr. >a cheveus blots, entrechenus, d. i. »hy heeft blondhaar met grijs dooreengd', dus: »zyn haar heeft de peper-en*zoutkleur", zooals wg zeggen; tusscenluken, Rijmh. 4729: Het {de tabernakel) was tusschen loken binnen, d, i. was van binnen afgeschoten door een middelmuur of schotm Hetzelfde ww, vindt men Coût. v. Brugge 1, 344: »Behou-den dies dat men die husinghe niet tasschen luke,'^ in den zin van afschieten, in twee En deelen door een tusschenmuur, en ZVL Bijdr, 3, 273: » Dat tvoors. vleeschuus zy zuverlic ghehouden, zonder tusschenluken, of der in te maken pawelioen of cramen." Hier kan evenwel ook het my. van tusscenluuc bedoeld zyn. In dezen zin van afschieten vindt men ook tusscenscieten, b.v. Bek, v. ZeeLl, 141 : »6 ghesaghede hort, die trappen mede tQ tuskenscieten, en tusschenslaen, Cor. V. Antw. (uitg. Biblioph.) 43, 56: »so en sal men gheeu huya tusschen meer dan ter helft^ Eindelijk tusscenspreken, in den zin van bemiddelen, hetzelfde als er tusscen gaen (Velth. IV, 63, 14); doch slechts als nw. gebruikt in de uitdr. bi tusscensprekene van, Gesch. v. Antw. 3, 567; Oork. v. Helmond 170; Exc. Cron. 87c. Ook in de andere germ, talen zyn er weinig of geene samengestelde WW. met tusschen in het mhd. vind in er een bg Lexer, ni. zunschenwürken, vermittlen, doch daar dit slechts in het tgw. deelw. voorkomt (vgl. ons tusschenliggend, tusschenkomend), moet dit wel als bnw. worden opgevat, en mag dus niet onder de samengestelde ww. gerekend worden. Ook in 't hd. bestaan geen samengestelde WW. met zwischen, doch aan samengestelde znw., bnw. en byw. ontbreekt het daar evenmin als aan dgl. samenstellingen met tusschen bg ons. Bg Yan Dale staan er 140 ge-noemd. Te recht heeft liy de in andere Wdbb. voorkomt omende samengestelde ww weggelaten, op grond dat tusschen met een ww, geen samenstelling vormen kan. Ook bg Weiland staan er geene, want de door hem genoemde ww. tusachen spreken, tusschensnappen en tusschempelen bestaan niet, wel er tusschen of ergens tusschen spreken en niet, en als zgn verbonden voorkomen, zgn het zuw., en geen ww. ; en het ww. tusschenpoozen is eene afleiding van het znw. tusschenpoozen is eene afleiding van het znw. tusschenpoozen is zwischenliebe en zwi^chenliecht, en ook deze woorden zgn zeldzaam, en nog gedeeltelgk uit glossaria opgeteekend. In 'het MnL is het niet anders gesteld. Kil. geeft 3 ww. met tusschenkommen, fusschenkommen, fusschenkommen, en tusschenkommen, waaronder tusschenkommen, intervallum, welk woord in het mnl. ook voorkomt in de bet. Van onderscheid (Hs. v 1348, 45). Het is nog de vraag, of men bg de weinige samengest. ww. met tusschen niet te denken beft, aan eene verkeerde navolging of vertaling van latgnsche ww. met inter fr. entre. Het boven uit Parth, aangehaalde met grau tusschengeslegen diende ter vertaling van fr. entrechenu (intercanutus, hier en daar grgs); tusscenken en tusscenscieten beantwoorden aan lat. intercludere; tusscenken en tusscenkomen aan intervenire; tusscenken en tusscenkomen aan intervenire; tusscenken en interloqui of interdicere; tusscenken aan interponere. Zoo kan ook tusscensceet eene verkeerde vertaling zgn voor heigeen in 't mnl. ondersceet moest heeten (het bg Bal. voorkomende gelijkluidende woord is de vertaling van lat. intervalium); zoo is tusschenregeering de vert, Van lat. interregnum, tusschenkoning van interrex. Naar mgn inzien is het even waarschgnlgk, dat op de vorming van composita met tusschen in invloed van het latgn en fransch heeft gewerkt, als dat diezelfde invloed zich heeft geopenbaard by de vorming van eene enkele samenstelling met onder in de bet. van tusschen, lat. interrex, fr. entre zooals in het Ndl. Wdb. oponder, kol. 1223, wordt aangetoond. Misschien bepaalt zich deze invloed ook niet alleen tot het ww. ondernemen. Yoor ik van deze plaats afstap, nog een enkel woord over eene plaats uit den Lsp. waar insgelgks een woord uitgevallen is, nl. ni, 2, 139. Waar een beminnelgk man ook komt, zegt Boendale daar. Hi is wellecome; Alle liede sija hem hout, Sijn Toordeel is meDichfout, Sijas nerghent en ghebrect, Daer men achter van hem sprect: Al seide yement Tan hem quaet, Een ander dat van monde slaet. Volgeus ons medelid De Vries is de zin van de laatste niet zeer duidelgke regels: »Van hem mankeert het noort, of, wanneer hy door den een belasterd wordt, verded^t hem en ander." Ik kan met deze verklaring geen vrede hebben. De zin is te gedrongen; boveudien hangt de 2^ nv. sijns van ghebrect af, en wanneer men dat vnw. weergeeft door T^van hem mankeert het noort of,' is die vertaling onjuist, daar dit van hem beteeken t ten opzichte van hem, wat hem betreft, en volstrekt geen genitief begrip uitdrukt. Ook doe ik opmerken, dat de verzen 140 en 141: Daer men achter van hem sprect: Al seide yement van hem quaet, in de vertaling van den uitgever versmolten zya tot ééne gedachte, hetgeen evenmin juist kan zgn. Ik Gelöt dat Behold dat Dot noodzakelyk is den zin in tweeen af te deelen, gelyk Ole in de uitgave zelve aangegeven is door een dubbelpuut Achter sprect. Doch dan moet men een woord invullen, dat Ungewallen is, en aldus lezen: Syns vrients nerghent en ghebrect, Daer men achter van hem sprect: Al seide yement van hem quaet, Een ander dat van monde slaet. Den beminnelyken man ontbreekt het nergens aan vrien, Den, van men zgne eer tracht te verkleinen; aan iemand, Die zgne party opneemt, wanneer er achter zgn rug kwaad Van hem gesproken wordt: als iemand iets kwaads van hem Zegt, komt een ander er onmiddellyk tegen op. (304) Rein. n, 1958. In de tweede bewerking van den Reina, (nitg. door Martin), wordt ons verhaald, hoe Tibort de feaï den door Reinaerts toedoen zoo erg gehavenden Isengrächt, tracht te troosten, doch daarbé op zoo onkiesche vrïgfze werk gaat, dat hg stank voor dank inoogst. Hy herinner hem nl., dat er alle reden is om de door den koning verordende terechtstelling van Beinaert onmiddell, te doen plaat hebben, daar Keinaert zelf inderted ook zooveel yver aan deL dag gelegd had. toen men Isengryns beide broeders Rumt: en Widelanke had opgehangen. Nu is het nooit aangenaaic. an minder vereerende familiegeschiedenissen te worden hernerd, en Isengryn nam dan ook den onhandigen trooster deze woorden allesbehalve in dank af (304) (304) Rein. n, 1958. In de tweede bewerking van den Reina, (nitg. door Martin), wordt ons verhaald, hoe Tibort de feaï den door Reinaerts toedoen zoo erg gehavenden Isengrächt, tracht te troosten, doch daarbé op zoo onkiesche vrïgfze werk gaat, dat hg stank voor dank inoogst. Hy herinner hem nl., dat er alle reden is om de door den koning verordende terechtstelling van Beinaert onmiddell, te doen plaat hebben, daar Keinaert zelf inderted ook zooveel yver aan deL dag gelegd had. toen men Isengryns beide broeders Rumt: en Widelanke had opgehangen. Nu is het nooit aangenaaic. an minder vereerende familiegeschiedenissen te worden hernerd, en Isengryn nam dan ook den onhandigen trooster deze woorden allesbehalve in dank af (304) (304) Rein. n, 1958. In de tweede bewerking van den Reinaerts toedoen zoo erg gehav Hg maakt zich bo<^ (Isengrgn balch hem) en voegt de kat toe: 6hi maect ons allen groot ghetrac, Her Tibeert; hadden wi een strop, Het wist langhe Beinaerts erop, Wat sgn Igf mochte weghen, of, gelgk in Rein. I, 1921, staat: Wat ghi ons algader leert! Ne ghebrake ons niet een strop/ Langhe heden wiste syn erop. Wat sgn achterende mochte weghen. Volgens Martin beteekent het woord ghetrac, het eenige dat in deze regels opheldering vereischt, moeite, last; bd. belästigung. Doch bewgzen ontbreken bem voor het bestan van het woord, alsmede voor de juiste vertaling. Willems maakt zich in zyne uitgave, bl. 77, van het woord af met de zeer weinig licht aanbreug ende operking: Ge- trac, getrek', welke aant. ook Martin (bl. 389) tamelgk duister vindt. Laten wg beginnen met te vtagen, wat de bet. der woorden zgn moet, en daartoe andere bewerkingen der dierensage ter hand nemen. De Reinardus Vulpea heeft, VS, 910: Tradidit ipse tuos fratres Bimum, Uidelancum, Istos saspendi fecerat ipse duos. Si memor istorum grates sibi reddere yelles, Suspendendus adhuc non foret ille malus". Isengrinus ad haec respondet et ista profatur: "O Tiberte loquax, scis modo multa loqui, Et nisi deficeret restis nobis, gula sciret, Lam sua de quanto pondère cauda foret." Einke de Vos (uitg. Lubben) heeft vs. 1878: "Wat helpen doch also vele wort, hadden wi einen rêp efte line, draden wolde wi eme korten de pine." Uit deze beide plaatsen blätter, das de bet. van getrac niet inoet zgn last, moeite, maar drukte, praatjes, lawaai, leven. En kan getrac dit beteekenen? Wy zullen maar niet lang zoeken naar een antwoord op deze vraag, want het woord getrac bestaat niet. Het zou alleen kunn En komen van trecken, en dan zou het onmogelijk de hier ver-eischte beteekenis kunnen hebben (want die van ut^^^éZ (Verzug?, Martin) komt hier niet te pas, daar Tibert juist op spoed aandringt). Getrau komt dan ook in 't Mnl. niet voor, behalve op ééne plaats, waar het als eene onjuiste variant voorkomt van het woord, dat ook hier vereischt wordt, nl. Wap. Mart. I, 712: Sonder noet maecti gecrac Ende werpt up mi uwen hac, waar Hs C heeft ghetrac. Deze plaats geeft ons de ware lezing aan de hand, nl. gecrac, dat ook hier in de uitdr. gecrac maken voorkomt, d. i. leven, drukte, lawaai maken. Gecrac komt van den stam van craken, dat by Eil. o. a. vert Aald wordt door strepere, crepare, fragorem edere, wat de vocaal betreft, staat het tot craken, dA^geblae tot blasen, lat tot laten, slap tot slapen, dwas tot dwasen. (306 ) Ge crac is in H mnl, een zeer gewoon woord. Men Tinr. B. V. Sp. F, 41, 22: Alsi horden (op den Pinksterdag) dat gecrac (Van allen teugen diemen sprac, vs. 21) So groot comen in die lucht. 16, 56, 16: Die duve, die eens ontbrac Des havees claeuwen, hort soe gecrac Van enegen vogel na oft hi, Soe waent al dat havec si. Zoo ook Alex. Ill, 647; V, 509; IV, 1696; VIH, 332; Wal. 10473; Grimb. I, 3456; nac. III, 21782; IV, 11517; II, 35015. Opmerkel is het, dat dezelfde fout ten. derden male te-rugkeert, en nu als drukfout, -Ba?c. Cron. v. Brab. 996; »Hut groten gedane der wapenen was daer ende ghetrack (1. giecrack der lancien ende Speeren, die daer brekende waren! " Geheel en al in hetzelfde verband worden Gecrac gebruikt op verscheidene der boven opgegeven plaatsen. Rijmb. 5370 vlgg. — Daar en in de voorafgaande verzen worden uit de Mozaïsche wet opgesomd de vrouwelgke personeu, met wie men om reden van bloed- of aanverwant-schap geen huwelijk mag aangaan, de dochter, de moeder, de schoonzuster, de tante, de nicht. Dan volgt: Hi (God) verboot hem beide ghader Ooms w^f ende daer toe evaren. Stiefkinder ende diere af comen waren. Het woord beidegader kan slaan op de beide ooms, die ineü hebben kan, nl. de ooms van vaders- en moederssyde; Lecu. 18, 12: «turpitudinem patrui tui non revelabis, nee accedes ad uxorem eius; of het beteekent, met endedaertoe verbonden : 7iiet alleen — maar ook. Wat is nu svaren y In het Gloss, wordt evaren opgevat als eea audere schgfw^ze voor swaer^ schoonvader (vgl. Rijmb. 3638, 9638), waarvan dan awaren de zwakke gen. zou zu. Doch een zwakke vorm van swaer of sweer; hd. swäher; mhd. aweher; ohd. stoëhur; got. swaihra; ags. swear {uit sweohor); lB.i. eocer; gr, tKV(jóc; skt. çvâçuras^ is niet bekend. Daar komt b^, dat C niet het bessevj maar de evaren, en C. is ongetwijfeld het beste van de 6 Hss., die er van den Bgmb^bel over zu. Verder volgt in Leviticus omniiddell, op de zoo even me-degedeelde plaats niets van de vrouw van de vrouw van den schoonvader, maar vs. 15: » Turpitudinem Jiurus tuae non revelabis, quiauxor filii tui est." Nu is het duidelgk, wat er staan moet. Men leze: Hi verboot hem beide ghader Ooms wgf ende daer toe de snaren, Stiefkinder ende diere af comen waren, de schoonondochters, alsook stief Hnderen en hunne kinderen. Naast snaer besfcond een zwakke vorm snare. Kil.: s narre, nurus. Het is verwant met hd. schnür \ mhd. snur {snuor)\ ohd. snura (snuora); ags. snoru, oeng. snore; ofri. snore; our. sor\ got. snuza (komt niet voor); skt. snuza; lat. nurus (voor nusus)\ gr. vvóc (voor avvov). g). Kil. snare, s nur re, nurus. Door den invloed der r (die in tallooze gevallen rekking der vocaal ten gevolge heeft; vgl. Franck, Mnl, Gramm. § 56) is de u die eig. thans o moest luiden, tot oe overgegaan. Snaer en snare beteekenen in 't mnl. niet alleen sehoondochter, maar ook schoonzuster, en thans is het by het volk, vooral in het verklw. snaartje nog in gebruik, in de laatstgenoemde bet. Hetzelfde onvaste in de beteekenis ziet men ook by andere germaansche woorden voor familiebetrekkingen. Zwager bet. thans schoonbroeder, en in de 17*^^ eQ\xy^ schoonvader', swage-rinne bet. by Kil. glos en socrus*, het mhd. swager heeft de bet. van zwager, schoonvader en schoonzoon, en de hd. woor-den Schwiegersohn, -mutter, -vater enz. zyn ontstaan, doordat de bet. van schwieger evenmin duidelyk meer werd gevoeld; neef bet. in de eene taal ons neef, broederszoon, in de an- ( 308 ) ( 308 ) leinzoon (lat. nepos; vgl., ons naneef); mhd. oheim bet. ook neef, zttsterszoon; hd. vetter, in 't mhd. veter, heeft daar de bet. van vadersbroeder en broederszoon en in 't ohd. (fetiro) die vau ooni. Zie Klage op nef f e. Voorbeelden van snaer en snare in 't mnl. vindt men — a) in de bet. schoondochter, B. v, 1357, 1066 : doe wouden haer (Naomis) snaren (zw. mv.) mit haer reisen; FJvang. Luc. 12, 53: die s weger (sal sijn) in (tegen) die «nar^, ende die snare in die swegher (socrus in nurum suam et fiurus in socrum suam); B. v. 1357, 23c: Doe seide Judas tot Th amar sinen (ml.) snaer (Gen. 38, 11). — b) schoon Mörders, Gest. R. 18i: Die bruyt sprac tot haer snojer ofte moeder; 153&: Hi beval sgn wgf te bewaren sgn snaer, dat is, haereygen moeder. Yoor heden staak ik myue pogingen om mnl. teksten te zuiveren van zinstorende of andere fönten; een ander maal hoop ik u weder andere woorden mede te deelen, die niet in een Mnl. Wdb. zullen mogen worden opgenomen, tenz voorzien van een '', waardoor men al reeds aan het uiterlgk ziet, dat zy door de kritiek zgn gewogen en te licht be-vonden. GEWONE VERGADERING DEB APDEELING TAAL-, LETTEB-, GESCHIEDKUNDIGE EN WIISGEEKIGE WETENSCHAPPEN, GEHOUDEN DEN Uden SEPTEMBER 1888. Tegenwoordig de beeren: (Xpzoomer, voorzitter, leemans, M« DE y&IES, VAN DEN BEBGH, SLOET, KÜEN, HAETING, SIX, NABEB, FRANCKEN, KEEN, DE GOEIE, VAN HERWERDEN, VOSMAER, LAND, DB HOOP SCHEPPER, CAMPBELL, DE JONG, ACQUOY, ASSER, PLIBITÉ, WUNNE, MATTHES, VAN DEN SÀNDE BAKHUYZEN, WUBRAI, MOLTZER, CORNELLSEN en BOOT, secretaris. Het proces-verbaal der vorige vergadering wordt gelezen en goedecken. Daarop wordt gelezen een brief van Älevrouw de Weduwe Modderman, waarmede aan de afdeeling kennis wordt gegeven, dat haar medelid mr. A. E. J. Modderman op den 7den Augustus is overleden. Hg is met een brief van rouw-beklag aan de weduwe beantwoord. Na de voorlezing neemt de voorzitter het woord in deze termen: Toen we, drie maanden geleden, van elkander afscheid namen, was er weemoed in ons hart, want een droevig jaar lag achter ons en we dachten aan die velen, die uit ons midden waren weggenomen. Wie zou nu de eerste zgn? Voor ouden van dagen, voor Igdenden en zwakken konden we vreezen, maar niemand vreesde voor den herstelde, die uit de armen des doods tot nieuw en krachtig leven scheen teruggeerd; niemand vreesde voor onzen Modderman. En toch, juist héis die eerste geweest, en na weinige weinige trof. Ons, de meesten onzer in den vreemde, de jammert ging van zijn onverwacht heengaan. Hoe schoone hoop, hoe rgke verwachting, is ook voor dit hoogste licham der wetenschap met hem ten grave gedaald! Ware hg ons gespaard gebleven, h^ zou ook hier goede dingen hebben verricht. Want nergens waar hg werken kon rustte hg, voordat hg wat hem het grootste en het beste scheen had gewerkt. Elke taak, eens door hem aangenomen, had hg aangenomen met diepen ernst, en hg vervulde haar met geestdrift, en hg vervulde haar met geestdrift, en onvermoeide werk-kracht. Overal streefde hg naar het ideaal. Zu denen, denen man in zgn Academisch proe&chrift leeren kennen. Toen reeds was het hart bran-dende in hem, om het groote werk te scheppen eeuer natio-nale strafwetgeving. Toen reeds bezielde hem het geloof, dat de straf geen kwaad mag zgn, en hg was besloten al de kracht van zgn leven in te spannen, om dat geloof tot daad te maken. Hg verklaarde het, een strgder te willen zgn in de gelederen der beschaving, en hg heeft dat woord vervuld. Hg sprak den will uit, om zoolang hg leefde niet te vergeefs te leven, om niet te droomen maar te denken en te doen, waardoor hg zich liefde ver- Werven zou tot over het graf. Hg heeft zgu gelofte gehen, en die liefde is zgn deel geworden. Zgn werkzaam en rgk leven u te schetsen, laat ik over aan vastere hand. Maar het was ook mg een behoefte, hier een woord vau huide te spreken aan den man, die het goed der kennis niet met het hart heeft betaald, die wat schoon en waar en nuttig was met onbezweken gver heefd gedend, en die zgn wgzen raad: herziet u zelf en volmaakt u zelf, met ware bescheidenheid steeds op eigen denken en doen heeft toegepast". De secretaris yermeldt verder de ontrangst der yolgende werken, aangeboden door de schrgvers, alle leden der Aka-demie: G. Marini, Iscrizioni antiche doliari pubblicate dal comm. G. B. de Rossi, Roma 1884; B. F, Matthes, Makas-saarsch Hollandsch woordenboek, 2^^^ druk, met de daarbg behoorende Ethn ographische atlas, Gravenhage 1885; N. G. Pierson, Leerboek der Staatbühne, Deel 1, Haarlem 1884; en Jos. Habets, Geschiedenis van het leenhof en den heer den Valkenburg, Roermond (1885). Zg worden met dankbetuig aan de schrgvers aangenomen. De heer de Goeje leest het verslag door hem en den heer Matthes opgemaakt over eene verhandeling van den heer Kern, getiteld »De Fidjitaal vergeleken met hare verwandt in Radiationen en Polynésie". De vergadering vergadere zich met de conclusie om haar in de werken der afdeeling op te nemen. De heer Sloet handelt over oude hoeflizers, die bewährten vergrosen van het fort te Nieuwersluis in 1881 in groote menigte gevonden zgn in eene kleilaag, drie meters onder den grond. Acht der best bewaarden, alle van Kalkenen voorzien, worden den spreker ter bezichtigig gesteld. De plaats, waar zij gevonden zijn, bewigst dat zg vele eeuwen geleden daar gelegd zijn. Daar de Romeinen geen hoefbe-slag gekend hebben, moeten zij van Germaanschen oorsprong zgn. Daar geene overblgfselen van paarden daar ter plaatse ontdekt zgn, schguen zij losgemaakt en losgerukt te zgn om te dienen tot zoenoffer voor beelden aan, dat de westersche volken sedert overoude tgdea tot nu toe geloof sloegen aan de tooverkracht van hoefgzers. Hg biedt zgne bgdrage met de daarbg behoorende teekeningen aan voor de Verslagen der afdeeling. Naar aanleiding van deze mededeeliug worden door de beeren Wijbrands, Plegte, Acquoy, Vosmaer en Leemans Opmerkingen in het midden gebracht, die grootendeels strekken tot aanvulling en bevestiging van het gehoorde. De heer Prancken spreekt over de assimilatie der voorzetsels in de latgnsche composita, een onderwerp belangrg voor de juiste spelling in uitgaven van oude schrevers. Hg vermeldt wat de opschriften der stad, wat vele wetten en monumenten in de municipia en coloniae zoo in als buiten Italië, alle te vinden in het Corpus inscriptionum latinarum, eindelk wat de Romeinsche grammatici van Annaeus Cornutus tot Yelius Longus daarover leeren. Hacht het wenschelk zich in de praktik aan Priscianus te houden. Na eene opmerking van den heer Naber en eene repliek van den spreker, biedt deze zijne bydrage voor de Verstägens en Mededeelingeo aan. B^ de rondvraag bekla agt de heer de Goeje zich over het sluiten van het Bekkismuseum op de dagen, als deze afdeeling vergadering houdt, en vraagt of daarin geene verandering kan gevraagd worden. De secretaris wordt uitgenoodigd zich tot den Hoofd-directeur van het Museum te wenden, met het verzöge om op die dagen toegang aan de leden te verleenen. Daarna wordt de vergadering gesloten. VERSLAG 07ER EENE VERHANDELING VAN DEN HEER KERN, GETITELD: „DE FIDJITAAL VERGELEKEN MET HARE VERWANTEN IN INDONESIË EN POLYNESIE." De heer Eem geeft in de inleiding de bronnen op, waaruit hg zgne kennis der Fidjitaal geput heeft. Hg blgft de taal zoo noemen, hoewel zg naar het ons bekendste dia- lect eigenlflk Viti zou moeten heeten. Zgn doel met de verhandeling is: «eene bgdrage te leveren, die strekken kan ter nadere bepaling van de plaats welke deze taal in de reeks der Maleisch-Polynesische talen inneemt, en wel heeft de schrgver in de eerste plaats getracht de punten van overeenkomst in spraakkun St en woordenschat tusschen het Fidji en de talen van Ñaturdijk, met inbegrip van Ñaturdijk, aan te toonen, in de tweede plaats het Ñaturdijk met de Polynesische talen vergeleken. De uitkomst van zgn onder-zoek is, dat Ñaturdijk  uitvoerige Igsten, waarin de lexicalische bestanddeelen van 't Fidji en van 't Polynesisch met den woordenschat der Indonesische talen worden vergeleken. Dit laatste gedeelte kon niet door onderzocht worden, daar de heer Kern (814) Bede ich aanbieding der Yerbandeling nicht nicht met hei over-schränge gereed was. Doch een onderzocht tan het eerste gereed was. Doch een onderzocht tan het stuk met al de naawkenrigheid, geleerdheid en scherpzinnigheid bewerkt is, die men van den bekwamen schränge gewon is. Der gewonigte wg het noodeloos achten dit nader te staven, hebben wg de eer n Yoor te stellen de  m de tergaderimg tan 8 JmtU 1885. M. J. DE GOEJE. B. F. MATTHS. VONDST VAN HOEFÎJZEËâE. KEDSBLDTG YAN. Mr. L. A. J. W. Baron SLOET. In do jaren 1880 en 1881 werd het fort te Nieuwerslnîs, an de rivier de Vecht, gemeente Loenen, provincie Utrecht, vergroot. De Heeren Wttewaall van Wickenburg te Utrecht en zgn schoonzoon, de Kapitein-Ingeniear Gsberti Hodenpgl, met het werk belaat, hebben de welwillendheid gehad mg de begnenden mede te deelen van eene vondst bg die gelegenheid gedaan. Het kwam mg voor, dat zg verdient in ruimeren kring bekend en onder de aandacht van geleerden gebracht. Toutes. Daartoe strekt deze mededeeling. Het måned van de plaats, waar de vergrooting van de fort geschiedde, ligt op 0.02 M. -|- de water-stand was 0.7 à 1.2 M. -^ A. P. De grond, als trouwens lang de geheele Yecht, is klei. Volgens boringen bereikt zg eene diepte van 4 M -^ A. P. Tot 2.3 M. was de kleur geel^ verder blauw. Op de klei volgde tot 7 M. -^ A. P. yeen, rastend op zand, zgnde opvolgend tot 20 M. -^ A. P. fijn, grof en gründzand. De gracht van het fort werd uiigegraven tot 3 M -^ A. P. Daar werden eene menigte recht opstaande boomstammen gevonden. Eene schets van de doorsnede door den Kapitein verstrekt is hier bggevoegd. De stammen Der boomen, volgens deskundigen eiken, häden eene middelijk van 0.24 tot 0.4 M. Zg hadden geene kruinen. Zg waren er niet afgehakt of afgezählt, daar de bovenvlakken niet effen maar puntig, splinterig waren. Te Nieuwersluis is geen zand. Wat er noodig is komt uit Hilversum, Bussum en andere plaatsen. Kapitel Ggsberti vond echter aan den anderen o.ev6r van de Vecht in eene weide, ten zuiden van de Pupillenschool, eene zandbank ter dikte van meer dan 5 à 6 M., waaruit het zand voor het metselwerk van het fort gegraven werd. Daarbg werd op eene die van 2 M. gevonden een uitgeholde boomstam, die kennelk tot een schuitje had gediend. Dergel^ke zandophoopingen komen dikw^ls voor in de kleigronden. Langs onze rivieren. Deze woelen beobachter, hooge waterstanden en zeer vermeerderde stroomsnelheid zand uit de diepte en werpen dit op hunne kleiboorden neder. In de klei, die de zandbank te Nieuwersluis geheel omringt, werden ter dieple van 2.5 M. -|- A. P. ook boomstammen als in de gracht gevonden. Zu hadden eene dikte van 0.80 M. Vermeidlich zgn de boomen, die, ter wederzijden van de rivier een zoogenaamd ouderzeesch bosch gevormd heben, geworteld geweest in het veen, dat hoogveen geweest kan z^n ^). Een bosch zoo diep als het Nieuwersluische onder de 1} Men sie over deze bosschen: Dr. W. C. H. Staring, De Bodem van Nederland. De zamenstelling en het ontstaan der gronden in Nederland, 1856, 1^ bl. 365, in verband met bl. 64; en zijne verhandeling: De veenen en de veenwording, in zijn: Voormaals en thans, 1858. klei bedolven, mag eene groote zeldzaamheid heeten, doch het wordt eenig in zijn soort, zelfs buiten ons land, door de groote menigte hoef^zers van paarden, die tusschen de boomen gevormd. Enden zgn. De Heeren Wünscheinungen zorgen, dat er 8, die even zuverlässige verschiedenen vertegenwoordigen, bewahr bleven. Der mäner beschikke gesteld hebte die op de halve groote doen afteckenen. De oorspronkelke bied ik hierberechtigt aan. Zg behooren nu aan het Rgksmuseum van oudheden te Leiden, waaraan zg door den Heer Wünscheinungen ten ge-schenke gegeven zgn. Alle hoefzgers heben den tegenwoordigen vorm en zgn van kalkoenen voorzien. Hierop moet ik de aandacht vestig, daar vele oude hoefgzers en zelfs uit nieuweren tyd die niet hebben. De door een tal van geschriften bekende G. van Hasselt merkt in het Dagboek eener reis naar Pargs in het jaar 1777, in H. S. in het bezit van zijn kleinzoon den oud-majoor der Genie van Hasselt te Arnhem, by de beschr^viug van het ruiterstandbeeld van Lodewk XUI op de Place Royale, o. a. op : » 't Peerd is beslagen zonder kalkoenen aan de hoefijzers, gel^k noch al de paarden in Paris, en 'tgeen de reden is dat zq zo ligt vallen en ligter struikelen, want ik heb dit nergens zo menigmaal gezien dan hier en In Frankreich. Het getal der späkergaten in de Nieuwersluischen gzers verschilt. Velen zijn door oxidatie niet meer te zien. In verschiedenen zaten bei het vinden nog de späkers, die bei schoonmaken der späkers van de klei verloren gingen. Eenigen, kennelgk door het afrukken der späkers van de hoeven krom, zgn nog aanwezig. Zie n. 7 De zeer kundige Rags- veearts de Heer van Duim te Arnhem, die een uitgebreide hoefsmederfl heeft, door mg geradpleegd, verklaarde, dat de gzers beter vervaraardigd zgn dan een tegenwoordig dorpsmid ze maken kan. Zeer trok zgne aandacht n. 7, om den stootneus van voren en vooral om den rits, waarin de späkergaten geslagen zgui daar dit. Nog niet altgegenden geschiedenen voor eene unvinding van lateren tgd gehouden wordt. Om deze bezonderheden te doen uitkomen is het gzer van weerskanten afgeteekend. Uit de geringe dikte der gzers maakte de Heer van Duim op, dat zg gedragen waren door r^paarden, het grootste door een van middelbare taille. Daar de zers nog gaaf en oiet versleten waren en dus geen noodzakelkheid bestond hen door nieuwe te vervangen, vond hy het zeer opmerkelk, dat zg losgemaakt waren, zel& losgerukt, zooals ook hg uit de kromme spgkers opmaakte. Dit moeten wg dus als een feit aannemen. De menigte zgers die gevonden zga, sluit het denkbeeld uit, dat wg hier met een paar toevallig verlorenen te doen hebben. Ik stip nog aan, dat geen het minste overblgfsel van een paard aangetroffen is. Doch waarom zgn zoovele paarden van hunne hoeQzers ont daan? Ik meen om een zoenoffer aan een God te brengen. Bg geen volk was het paard zoo in aanzien als bg de Germanen. Niet alleen, om de goede hoedanigheden en eigenschapp. En, die het edele dier bezit, maar omdat het was de vertrouweling der Goden. Geene voorspelling — en dit was eene eigendommelgkheid van hen — gold bg het volk, zgue hoofden, zgue priesters zoozeer als die uit het hinneken en snuiven van paarden werd opgemaakt. Voor die der zake kundig is, heeft bg gondere gelegenhen en in sommige omstandigheden dit hinneken en snuiven thans nog voorbeduidende beteekenis, even als het spitsen der ooren, het schuw ter zgde springen, het achteruitloopen, het hollen en het steeksworden. Witte paarden, als albinos toevallig ontstaan en aangefokt, werden op Staatskosten in heilige wouden onderhouden, deden nooit dienst voor menschen en werden alleen voor den wagen van Nerthus gespannen. Tacitus, Germ. 10. (8lÔ) Wanneer Wodan, de eerste der Goden, de aarde bezögliche, zat häte paard, waaraan de herinnering nog voortduurt in de Wilde Jacht. Het grootste offer, dat aan de Goden werd gebracht, bestond uit paarden, die bg de offermalen gemeenschappeliggenutig ggenuttig werden. Hun vleesch was eene geliefkoosde spgze. 