Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
waijt, seer hoogh oploopdt; men anckert daer op 13, 14 vaedemen groff- achtig grau sant, een musquedt schoodt van de scherpe vuijlen hoeck’ van ’t riff, dat van de noordsijd tot midden van de baij affcomdt, ende 3 ofte 4 musquet schooten binnen de zeepunten van de geseijde rcuen die van beijde hoecken van de baij wtloopen. Men leijt daer seer gemackelijck sonder eenige.slach van de zee, beschut voor N. N. O. tot het O. S. 0., ende met die wint can men altijt ’t seijl geraecken, doordien daer als dan geen westelijcke winden en waijen. De noordhoeck van de baij is ¢ mijll breed als met laegh landt met witte santstrant ; oock de gansche baij door langs ’t landt seijllende siet men tot sommige steeden santgrondt, maer meest roode strandt, laegh lant, vol geboomte, tot eenige plaetsen wat hoochachtich voorlandt; de suijt- hoeek van de baij is ’t stcijll. Dese baij heeft twee riuicrtiens, die in ’t drooge ' mouson met hooch waeter sout ende met laegh waeter goet versch waeter BESCHRIJUINGH VAN DE WESTCUST VAN SUMATRA. 139 hebben. In de regentijt mach men met de boot aen de slincker handt bij de strandt langs tussehen ’t riff tot in ’t noordt riuiertien roeijen ende schep- pen ’t waeter buijten de boodt, ende als de riuier te sout is, soo haelt men het versche waetter wt cen groote crijll, een steen weegs ouer ’t lant trant; oock can men waeter haclen wt het suijder riuiertien, maer dat is wat te droogh ende verder om te haelen. In ’t noord riuiertien is ’t beste waetter haelen, en brandthout ende goet timmerhout ouer all genoech te becomen. De geseijde ree heeft goed anckergrondt, maer buijten langs ’t landt is *t ouerall steenachtige vuijl grondt, ende aen de westcant diept de grondt stcijll aff, ende het lact hem aensien als oft op het westelijcke mou- con aen de oostcandt beeter ree souw weesen. | De plaets in de baij ende cacrdt met 4 geteekent is omtrent een mus- kett schoodt van ’t schip. Met de boodt de Slofter bij de strandt in nae ’t noorder riuiertien vae- rende, is men beschut voor alle winden; men can daer droogh voets aen lant gaen. Op het riff van de N. hoeck van de baij is voor desen een groodt En- gelsch schip gebleuen, daer van 't wrack tegen den hoeck aen gedreuen leijt. De noordbaij is oock omtrent soo verd in te roeijen; die is omtrent een mill wijt ende heeft aen de rechterhant met hooch waeter een soute ende met laegh waeter eene versche riuier, oock cen sout binnenwaeter, ge- lijck in de caert vertoont is. | ©. C. ’T HART, op 't schip den Orangeboom, 20 Julius A°. 1619. Als Engmo 8. W. en W.S. W. is 3 ofte 4 mijllen, soo toont het aen beijde eijnden laegh, in ’t midden hooghst en het noordelijckste van het hooge lant op Sumatra, dat dwars van Engano leijt; heeft bouen een pique, al oft een hooge berch waer. Dit hooghe lant is soo hoogh dat men ’t met claer weer wel 80 mijlen sou sien. De Bier en Broots Pott met de fluijt Edam heeft, op den 8° Julius A°. 1622, daer aen *t west eijnt gelegen, tusschen twee reuen op 35 vaem kleijachtige grondt, ende was het lant soo voll geboomte, dat sij geen lant anders als een cleene voet strant en costen sien; met de Astrolabum peij- lende, vonden sij 5} graed suijder breete; sij mochten met ’t reijsen van -de son Sumatra sien. Terwijlle sij hier laegen, van 8 tr den LA Suis, aN 140 BESCHRIJUINGH VAN DE WESTCUST VAN SUMATRA.. woeij de windt op den dach uijter see ende ’s nachts wdt de lande, maer meest uijt de O. S. O. Sij bequaemen met vruntschap cocos, suijckerriet, wijn van palma en waeter. Het volck was heel schuw, naeckt, sonder eenige schaemt, maer de vrouwen hadden haer met een blat bedeckt; maer alsoo daer niet soo veel en wordt gebrocht als ’t schip Swoll gaerne hadde ge- hadt, toogen die met alle man gewapenderhandt boswaert in en hieuwen een deel cocosboomen om, hetwelck de Wilden siende, van alle canten creeten en schreeuden, dat het gansche bos voll galm was, ende het scheeps- volck vervaert sijnde, hebben haer wech gemaeckt, de tent ende ander tuij- ghen aen boordt genomen. MrrcKNaP bij Cap‘. HEIJNS, op 't Fransche schip van St. Malo, A°. 1600, schrijft op den 35 Febr., seijlende langes Engano: Wij hadden een mijll van de wall 50 vaem schulpgrondt met cleijne steenttiens gemengd; een wijll daer naer, § mijll van landt, 20 vaedemen, all schulpgrondt en soo voorts langs de wall seijllende, } mijll offte bet zee 24 vaedemen, all schulpgrondt ende comen om de eerste hoeck dat het een eijlandt was. Het was slecht bomich lant, gelijck de cust van Guinea; ouerall aen de strant branden het seer; van de hoecken strecken groote reuen aff, een groot stuck weechs brandende; oock leggen soo hier en daer somige cleijne eijlandekens onder de wall. Het streckt O. S. O. 5 mijlen en O. ten S. twee mijlen. Van besuijen Engano tot het eijlant van Fortuijn, buijten de Vlacken hoeck van off aen Sumatra, is de cours O. ten S. ende O. S. O. 25 mijlen, op 8 graeden 50 minuten suijder breete, van de Vlacken hoeck aen Sumatra, tusschen W. ten N. ende W. N.W. 104 mijlen, ende buijten de uijterste eijlantiens van het eijlandt Nassauw, 42 mijlen, leijt een droocht van een mijll langh, beuonden off gesien bij Brouwershaeven, daerop Schipper THEU- NIS WILLEMSZ. SPINOLA, Stierman MICHIEL VIS, comende van Suratte, met de commandeur VAN DEN BROECK naer Batavia; doch wort bij eenige. ge- meent dat het geweest is het blinckeren van de maen, alsoo ’t bij nacht bij maenscheijn was, sij daerentegen verclaeren dat het bescheijdelijck saegen. De voorschr. westcust van Sumatra heeft verscheijden mousonen tot hem, ea anderen noordelijcke plaetsen hebben eenderleij mouson, als de Racan- BESCHRIJUINGH VAN DE WESTCUST VAN SUMATRA. 141 sche, Pegusche ende Maleijsche sijde van den golff van Bengala voorbesch. namelijck : Wester wint ende winter van wtgaende Maert tot het achterste van Sep- tember, ooster wint ende somer van het achterste van September tot het achterste van Maert. De suijdelijckste plaetsen het moucon teffens met Jaua, van het voorst van November tot wtgaende Maert westelijck, ende van het voorste van Maij tot het eijnde van September oost wint, April ende October voor weijffelmaenden gerekend.. NB. Ik zou zeer geaarzeld hebben om deze beschrijving van de Westkust van Sumatra, die, naar mijn oordeel, eer in een tijdschrift voor de zeevaart te huis behoorde, hier op te nemen, indien ik niet de verzekering gekregen had, dat zij ook heden nog van belang was, en er niet ook hier en daar bijzonderheden in voorkwamen, die op eene plaats in dit tijdschrift regt hadden. J. P. INHOUDSOPGAVEN. IL INHOUD VAN DE 24 EERSTE DEELEN VAN BE WERKEN VAN HET BATAVIAASCH GENOOTSCHAP VAN KUNSTEN EN WETENSCHAPPEN. Dee LAND- EN VOLKENKUNDE. Korte Schets van de bezittingen der Nederlandsche Oost-Indische Maatschap- pij, door J. C. M. RADEMACHER en W. VAN HOGENDORP, 1. Beschrijving van het koningrijk Jaccatra en van de stad Batavia, door dez., 1. de ommelanden van Batavia, derzelver bebouwing, fabrijken en handel, door A. TEISSEIRE, 6. On the mineralogy of Java, bij T. HORSFIELD, 8. Verslag van eene mineralogische reis door de residentie Bantam, door L. HORNER, 17. Berigt wegens de zware aardbeving van 22 Jan. 1780, door J. Cc. M. RA- DEMACHER, 3. Sketch of the geology of Jasinga, bij J. RIaG, 17. Over de gesteldheid van het gebergte Gedé, door c. 1. BLUME, 10. Geologische gesteldheid van den vulkaan Gedé op Java, door L. HORNER, 17. Over de hoogte en natuurlijke gesteldheid van eenige bergen in de Preanger- Regentschappen, door c. G. C. REINWARDT, 9. Berigt over eene bronwel in het regentschap Parakan-Moentjan, door denz., 7. Aanteekeningen op eene reis over een gedeelte van Java (t. w. de Preanger- Regentschappen), door P. VAN OORT en S. MULLER, 16. INHOUD YAN DE WERKEN VAN HET BAT. GENOOTSCHAP. 143 Journaal eener reis van Welerie naar het gebergte Praauw, door H. J. DoMIs,13. Relssa van een reisje op.den berg Merbaboe, door r. VAN BORKHOLU, 6. —_— van een togt naar cen brandenden berg bij Salatiga, door dens., 6. Opmerkingen over de gelegenheid en gezondheid van Salatiga, door denz. 6. Over Salatiga, Merbaboe en de Zeven tempels, door H. 3. poms, 10. Over de rivier Solo, door T. HORSFIELD, 7. Kesey om the geography, mineralogy and botany of the W. portion of the territory of the native prinees of Java, door denz., 8. Reis naar de Oosterstreeken van Java, door denz., 7. Berigt aver de bewoners van den berg Brama, door A. VAN RIJCK, 7. Aanteekeningen over het gebergte Tinger, door H. J. poms, 18. Bijdrage tot de kennis van het Tengersch gebergte en deszelfs bewoners, door D. J. VAN HERWERDEN, 30. Aanteekeningen napens den Oost-Javaan, door r. v. BOECKHOETz (1775), 8. Over den adelstand der Javanen, door H. MAC GILLAVRY, 16. Narrative af a journey to the remains of Brambana, bij COL. MACKENZIE, 7. Proeve eener beschrijving en verklaring ‘der oudheden en opschriften op Soekoeh en Tjetto, door c. J. VAN DEB VLIS, 19. Beredeneerde beschrijving der Javaansche monumenten van het Kabinet van Oudheden van het Batav. Genootschap van K. en W., door w. R. VAN MOEVELL en BR. FRIEDERICH, 1°. ged., 21. Verv. 23. Twee Sanskrit-Inscriptién gevonden op godenbeelden in het Museum van het Bat. Genootschap, door B. FRIEDERICH, 23. Beschrijving van het eiland Sumatra, door J. c. M. RADEMACHER, 8. van de hoofdplaats Palembang, door J. J. VAN SEVENHOVEN, 9. Schets van Benkoelen, door H. G. NAHEIJS, 10. Aanteekeningen op eene reis door eenige districten der Padangsche boven- den, door H. BURGER, 16. Schets van het eiland Lingga, door Cc. VAN ANGELBEEK, 11. Beschrijving van het eiland Borneo, door 5. C. M. BADEMACHER, 2. 144 INHOUD VAN DE WERKEN VAN HET BAT. GENOOTSCHAP. Sketch of Borneo, by J. LEIJDEN, 7. ' Iets over de Daijakkers (Beajous) van Banjermassing, door M. H. HALEWIJN, 18. Verslag van een geologisch onderzoek van het zuid-oostelijk gedeelte van Borneo, door L. HORNER, 17. Iets over de wapenfabricatie op Borneo, ontleend aan een rapport van den Kapitein der infanterie A. HENDRIKS, 18, Bijvoegsels tot de beschrijving der Sundasche eilanden (Java, Sumatra en Borneo), met onderscheiden woordenlijsten, 3. Korte beschrijving van Celebes en daar naast liggende eilanden, door J. c. M. RADEMACHER, 4. Berigt over de goudmijnen op de kust van Celebes, door G. r. DUHR, 8. Korte beschrijving van het zuid-oostelijk schiereiland van Celebes, in het bijzonder van de Vosmaers-báai of van Kendari enz., door J. N. VO8- MAER, 17. Reis over de eilanden Bali en Lombok, door H. ZOLLINGER, 23. Voorloopig verslag van het eiland Bali, door R. FRIEDERICH, 22, 23. Verslag van eene reis naar Bima en Soembawa, en naar eenige plaatsen op Celebes, Saleijer en Floris, gedurende de maanden Mei tot December 1847, door H. ZOLLINGER, 23. Narrative of the effects of the eruption from the Tomboro, mount of Sum- bawa, 8. Beschrijving van het eiland Timor en nabij gelegene eilanden, door w. van HOGENDORP, l. 2. der Kokos- of Keeling-eilanden, door A. VAN DER JAGT, 18. The rocks of Pulo Ubin, by 3. B. LOGAN, 22. Berigt over den barometer en thermometerstand enz., te Batavia, de Caap en Nangasacki, 2. Korte schets van het Hindostansche rijk en het halfeiland westelijk de Gan- ges, door J. C. M. RADEMACHER, 4. INHOUD VAN DE WERKEN VAN HET BAT. GENOOTSCHAP. 145 Korte schets van het halfeiland oostelijk de Ganges, door denz., 4. Bedenkingen over China, Tartarijen en Japan, 4. Beschrijving van de Tjimbing (doodenfeest) der Chinezen, door 3. HOOL- MAN en J. J. VOGELAAR, 6. | JAPAK. — Bijdrage tot de beschrijving van Japan, door J. Cc. M. RADEMA- CHER, 8, met: Bereiding van de Sackie en van de Soija, 8 en De meest voorkomende Japansche woorden in het Nederduitsch, 8. Verhandeling over de afkomst der Japanners, door P. F. VON SIEBOLD, 18. Bedenkingen over Tartarije en Japan, 4. Epitome linguae Japonicae, door P. F. VON SIEBOLD, 11. Chronologische lijst der Keizers van Japan van 1687—1762, 3. Geschiedkundig overzigt van den handel op Japan, door G. FP. MEIJLAN, 14. Synopsis plantarum oeconomicarum regni Japonici, auct. Vv. SIEBOLD, 18. Beechrijving der Japansche kopermijnen en der bereiding van het koper, door H. BURGER, 16. Over de Japansche vroedkunde, door P. F. VON SIEBOLD, 10.. Iets over de acupunctuur in Japan, door denz., 14. GESCHIEDENIS. Verhandeling over do historic kennis, door J. VAN IPEREN, 2. Javaansche geschiedenis, door denz., 1, 2, 3. Aanmerking op de Javaansche geschiedenis, door D. A. OVERBEEK, 10. Verschil der tijdrekening bij de Aziatische volkeren, door J. C. M. RADE- " MACHER, 1. Over de Javaansche tijdrekening, door J. F. C. GERICKE, 16. Translaat van een Javaasch vorstelijk geslachts-register, 8. Lofrede op J. PZ. KOEN, door G. DE SERIÈRE, 11. - Kort verhaal van de Javasche oorlogen, sedert 1741 tot 1751, 12. Geschiedenis der verovering van Malakka, en der oorlogen tusschen de Portugezen en de Maleijers, door J. HAGEMAN JO0Z., 24. Zie ook Japan. 146 IKHOUD VAN DE WERKEN VAN HET BAT. GENOOTSCHAP. TAAL- EN LETTERKUNDE. Inacription from the Kawi, 8. Copies of two of the ancient inscriptions on copper-plates, 8. Ardjoena Wiwaha Kawi, uitg. door R. FRIEDERICH, 23. Boma-kawjs, uitg. door denz., 24. Proeve van hoog-, gemeen- en berg-VJavaanéch, 2. Javaansche spraakkunst, door CORXBTS DE GROOT, uitg. door J. ¥. C. GE “RICKS, 15. Wiwoho of Mintorogo, een Javaansch gedicht, uitg. door denz., 30, Romo, een Javaansch gedicht, uitg. doer o. F. WINTBR, 21. Manik-Majé, em Javesnech gedicht, uitg. door J. J. DE HOLLANDER, 34. Verhandeling over de Maleische geschiedenis van lema Jatiem, door P. P. ROORDA VAN BYSINGA, 10. | Sjair Bidasari, een oorspronkelijk Maleisch gedicht, uitg. door w. m. vaN HOEVELL, 19. Woordenboekje: Nederd., Makas., Bonijs, Balijs, 4. Over de spraak, wetenschappen en kunsten der Mallabaren, door J. xt. CELLARIUS, 8. Woordboek der Favorlangsche taal, door @. HAPPART, 18. Eenige taalkundige en ophelderende aanmerkingen op het woordenboek der Favorlangsche taal, door w. B. VAN HOBVELL, 18. Formosaansche woordenlijst, door c. J. VAN DER VLIS, 18. Zie ook Japan en andere landsheschrijvingen. NATUURLIJKE HISTORIE (ook CULTUUR). Alphabetische lijst der voorwerpen uit de drie rijken der natuur, uit het Herbarium Amboinense, volgens LINNAEUS; Mal., Holl. en Latijn, 1. Bijdragen tot de natuurlijke historie, door F. BAR. V. WURMB, 2, 3, 4. Over de landbouw in de ommelanden van Batavia, door J. HOOIJMAN, 1, 2, 3. (Over suikermolens, door D. JACOBI, 2; en TEISSEIRE, 5.) INHOUD VAN DE WERKEN VAN HET BAT. GENOOTSCHAP. 147 Over de bereiding van katoen uit pisangboomen, door J. H. PARINGAUW, 1. (Berigt over het katoenspinnen en weven bij Javanen en Chinczen, door J. HOOIJMAN, 2.) Orde der palmboomen, door F. v. WUBMB, 1. Berigt over de planting en bewerking van de gambier op Malacca, door A, COUPERUS, 3. Over graaz-, boom- en aardvruchten, 3. De Calappasboomen als natuurlijke afleiders van den bliksem beschouwd, door LE DULX, b. Beschrijving der Altingia excelsa (Rasamala), 5. van de Ranghas, 5. Relatio plantarum Javanensium, door F. NORONA, 5. Berigt over op Jaccatra gezaaide en geoogste tarwe, door A. TEISSEIRB, 5. Beschrijving van het Crinum asiaticum (Bakoeng), door T. HORSFIELD, 7. — van den Gatip-boom, door denz., 7. Scheikundige ontleding der vruchten van Sapindus saponaria (Rarak), door denz., 7. | Essay on the Oopas, or poison tree of Java, door denz., 7. Account of the medicinal plants of Java, 8. Beschrijving van eenige gewassen, waargenomen op eene togt naar den Sa- lak, door c. F. BLUME, 9. Bijdrage tot de kennis der Javaansche eiken, door denz., 9. Monographie der Oost-Indische pepersoorten, door denz., 11. Over het geslacht Tupeia, door P. w. KORTHALS, 17. Verhandeling over de op Java, Sumatra en Borneo voorkomende Lorantha- ceae, door denz., 17. Praemissa in floram cryptogamicam Javae insulac, auct. F. JUNGHUHN, 17. Over de ontwikkelig van warmte in planten, door J. K. HASSKARL, 17. Beschrijving van den Orang-outang of Pongo van Borneo, door F. V. WURMB, 2. de Wouwouwen, door J. VAN IPEREN en SCHOUMAN, 2. der Vogelnestjes, door 3. HOOIJMAN, 8. van den Paradijsvogel, 5. Ichthyologische bijdragen, door P. BLEEKER, 21, 22. 23, B&. 148 INHOUD VAN DE WERKEN VAN HET BAT. GENOOTSCHAP. Beschrijving van eenen witten neger van Bali, door J. VAN IPEREN, 1. eene blanke negerin van de Papoeasche eilanden, door dens., 2. Proeve nopens de verschillende gedaante en couleur der menschen, door J. C. M. RADEMACHER, 2. Scheikundige ontleding van een vulkan. zand- en ijzererts, door T. HORSFIELD, 7. van het warme water te Tjipanas, door 8. C. KRIEL en J. scort, 8. Handleiding tot het verzenden van naturalién, 1. GENEESKUNDE. Berigt over den aard der kinderziekte te Batavia, door J. VAN DER STEEGE, 1. de inenting der kinderziekte, te Batavia, door denz., 1. Over de inenting, door W. VAN HOGENDORP, 2 en 4 bis. Over de epidemische ziekten te Batavia, 2. | Aanteekeningen over de knokkelkoorts, door D. BIJLON, 2. Over den buikloop, door B. WOLFF, 2. Doodlijsten van Batavia van 1759—1779, 2. Berigten over watervrees, door J. VAN DER STEEGE a3; LE DULX, 5. Over het beste voedsel voor jonge kinderen, door Cc. TERNE, 7. Account of the medicinal plants of Java, 8. Beschrijving van een misvormd kind, 10. Over de cholera, door J. R. vos, 10; MULLER en FRITZE, 13, bis. Korte schets der legerziekten op Celebes en Java in den laatsten tijd, 12. Beknopt verslag omtrent de te Amboina, gedurende 1838 ‚ heerschende ziekte, door P. F. SCHINDELE, 17. VARIA. Berigt over proefnemingen met den magneet, door J. VAN DER STEEGE, 1. Over het verbeteren der Hollandsche zeekaarten, door J. VAN IPEREN, 1. RA- DEMACHER, 2. | Treurzang aan het Bataviaasch Genootschap, door J. VAN IPEREN, 2. Verhaal der Deensch Christelijke zending op de kust van Coromandel, door J. HOOIJMAN, 2. INHOUD VAN DE WERKEN VAN HET BAT. GENOOTSCHAP. 149 Over de doodstraf eu het pijnigen, door J. C. M. RADEMACHER, 2. Verdediging van 1 Chron. 22: 14 tegen VOLTAIRE, door W. VAN HOGENDORP, 2. ‘ Over munten, maten en gewigten van Indië, 4 Redenering over nuttige muzikale onderwerpen, door J. F. GRATIAEN, 6. Iets over Boeddha en zijne leer, 11. Pantheisme, door 8. A. BUDDINGH, 22. Catalogus der geologische bestanddeelen van Nieuw-Holland, door r. von SOMMER, 33. INHOUD VAN DE OOSTERLING. LAND- EN VOLKENKUNDE. Geographische en statistische bijzonderheden nopens de Freanger-landen op ‚het eiland Java, 1, p. 99 en 367. _ 3. H. JANSEN, Reis van Samarang naar Pekalongan en Soerabaja, 1, p. 2638. Fragment uit een ongedrukt reisverhaal, door c. R., 2 p. 43. Bijzonderheden over Soerabaya en Madura, door H. J. DoMIS, 2, p. 87. Modderwellen in de residentie Samarang, door denz., 2, p. 54, * ! Over het meer Klakka en den vulkaan Lamongan, in de residentie Bezoe- kie, door denz., 2. p. 55. * Bijzonderheden nopens de residentie Buitenzorg, 2, p. 65. Iets over het eiland Sumatra, medegedeeld. door 5. OLIVIER Jz., 1, p 37 en 124. .Aanteekeningen, gehouden op eene reize in de binnenlanden van Sumatra, bijzonder met betrekking tot Benkoelen en Palembang, April 1832, door J, H. KNOERLE, 1, p. 49 en 376. Aanteekeningen betreffende Benkoelen, door H. J. Doms, 1, p. 424. 2 Midden in het tweede deel begint eeno nieuwe paginering; dene words Wier bedodla. 150 | : INHOUD VAN DE OOSTERLING.. Het eiland Nias, door denz., 2, p. 112. * Uittreksel uit Aanteekeningen gehouden op eene reis door de Moluksche eilanden (April en Mei 1824), 1, p. 15. Aardbeving op Amboina in 1835 en 1836, 3, p. 135. Verslag nopens het eiland Bali, door den Comm. vAN DEN BROEK, 1, p. 158. Beschrij ving van het eiland Timor en eenige naburige eilanden, door 3. p.K., 2, p. 1. van het Sandelhout-eiland, door denz., 2, p. 63. Ontmoetingen en opmerkingen van eenen reiziger in Nederlandsch-Indié, bijzonder nopens de Chinezen, 3, p. 67. | VARIA. GESCHIEDENIS. — Bijzonderheden betreffende Sir 7. 8. RAFFLES, door J. OLIVIER 3JZ., 1, p. 1 en 140. Uittreksel uit eenen brief van Makassar, 20 Julij 1832, 1, p. 9. De eerste scheepvaart der Nederlanders op Oost-Indië en de vestiging van hunne heerschappij aldaar, door M". E. G. P. GERTSEN, 2, p. 19. * Stukken betreffende DIEPO NEGORO na zijne gevangenneming, 2, p. 137. * TAALKUNDE. — Aankondiging van P. P. ROORDA VAN EYSINGA'S Handboek der Laag Maleische taal, 1, p. 254. | Uittreksel van de geschiedenis van Mahmoed, Sulthan van Badar, uit het Maleisch vertaald door P. P. ROORDA VAN EYSINGA, 1, p. 848. Uittreksel uit een verhaal van Chatam Thaija, uit het Maleisch vertaald door denz., 1, p. 352. Aankondiging van P. P. ROORDA VAN EYSINGA'S Javaansch Nederlandsch Woordenboek, 2, p. 135. * VARIA. — Jaarlijksche invoer op Java en Madura, over de jaren 18331832, 1, p. 336. uitvoer van producten uit den Oost-Indischen Archipel, ib. Beoordeeling der dissertatie. van P. MIJER, 1, p. 387 en 281. Rekesten van een kleurling, 1, p. 254; 3, p. 51. * Uittreksel van een’ brief, 1, p. 360. INHOUD VAN DE OOSTERLING. 151 Voorspelling der Javanen bij het verschijnen der kometen, uit een Javaansch HS., door um. J. pomis, 1, p. 472. Gastvrijheid van den Sulthan van Madura, 2, p. 51. Staaltje van uitheemsche oordeelkunde, nopens Nederlandsch-Indische zaken, 2, p. 59.. Bijzonderheden nopens de constructiewinkel en de munt te Soerabaija, 2, p. 1.* De Oost-Indische reis, 3, p. 151. Aanteekeningen betreffende het eiland St. Helena, door H. 3. pomis, 1, p. 441. Beschrijving der bergstreken in het Noordelijk gedeelte van Indië, door 3. VAN WIJK RZ., 2, p. 87. * Vrijwillige verbranding der vrouwen te Bicanir, 2, p. 133. * De theestruik, 2, p. 134. * De zeden, gebruiken, taal, godsdienst en wijsbegeerte der Hindoes, 8, p. 1. Levensschets van Rammohun-Roy, 3; p. 141. INHOUD VAN DE BEIDE TWAALFTALLEN VAN HET | INDISCH MAGAZIJN. ' LAND- EN VOLKENKUNDE. Bijdragen tot de geschiedenis der vulkanen in den Indischen Archipel, tot en met het jaar 1842, door ¥. JUNGHUHN, I, 2, 168, 387; 3, 33. Verslag van eene mineralogische reis in Bantam, door 1. HORNER, I. 2, 834. AN beteekent Nalezingen. Van de cijfers, die onmiddellijk achter N staan, bet. 1 het vierde of laatste drietal van het certte twaalftal; 2, het eerste tweetal van het tweede twaalflal enz, tol 7, het laatste of zesde tweetal van het tweede twaalftal. 152 INHOUD VAN HET INDISCH MAGAZIJN. Reis door Z. O. Bantam, door c. 1. BLUME, N. 8, 1. Reis naar de Westkust van Java, door J. VAN HASSELT, N. 3, 85. Bantam in 1829, N. 7, 58. Twee woorden over Batavia, N. 2, 98. Gezondheid of ongezondheid van Batavia, N. 1, 314. De Bataviasche ommelanden in 1829, N. 7, 37.. De Preanger in 1829, N. 7, 46. Togt naar den Goentor in Oct. 1818, door c. G. 0. REINWARDT, N. 3, 28. Togtje in Krawang. Vulkanen âldaar, N. 4, 54. Krawang in 1828, N. 7, 1. Fragment uit een dagboek, gehouden op eene reis over Java. - Bestijging Ad van den Tjerimai. Door c. L. BLUME(?), N. 3, 102. Goea-oepas in het Diëng-gebergte, N. 7, 140. De landen Karang-kobar, Kali-bebber en Woro-wari, tusschen Pekalongan, Samarang en Kadoe, N. 8, 122. ' Beklimming van den Soembing, N. 3, 76. Togt naar Sello en den Merapi, N. 2, 127. Aanteekeningen over Samarang in 1824 en 1825, door . 3. pomis, N 4, 136. Modderwellen in de residentie Samarang, door H. J. pomis, N. 4, 94. De moskee van Damak, door P. P. ROORDA VAN EYSINGA, N. 4, 47. Poeloe Penganten, N. 2, 47. Modderwellen van Kesongo, door c. F. E. PRAETORIUS, N. 4, 143. Togt naar den Lawoe, in Aug. 1818, N. 2, 15. Ardjoeno en Endrokilo, door u. 3. poms, N. 7, 149. Togt naar den Penangoengan, N. 2, 48. Gratie, door a. 5. pomis, N. 6, 131. Het Blaauwe water in Pasoeroewan, door denz., N. 7, 41. Togtje van Malang naar Ngantang, door een 2°. Luiten'., N. 3, 1388. — naar het Tengersche gebergte, N. 2, 70. 7 Poeloe Sampoe en de Zuidkant van Java, N. 4, 188. Lamadjang in Besoekie, door p., N. 5, 1. Wegen in Besoekie, N. 7, 88, Banjoewangi en de zwavelberg aldaar in 1789 en 1790, N. 3, 134, De berg Idjen in Banjoewangie (1805), N. 2, 3. INHOUD VAN HET INDISCH MAGAZIJN. 153 Heilige graven, N. 4, 104. Minerale wateren van Java, door A. waitz, I. 8, 355, 828; II. 6, 211, vrg. I. 4, 221. van Tjipannas en Tjiradjas, door c. 1. BLUME, N. 2. 168. Iets over de verhandeling van D*. w. B. VAN HOEVELL, betreffende het onderscheid tusschen Javanen en Soendanezen, door D. L. MOUNIER, II. 2, 195. De reis naar Oost-Indië, N. 2, 116. De kust van Pedir, N. 4, 68. Orang-Koeboes in Palembang, door J. E. DE STURLER, N. 4, 103. Batoe kielieng, door denz., N. 4, 100. De Padries op Sumatra, I. 2, 21. N. 4, 167. Sumatra’s Westkust; handel, politiek, enz. N. 7, 78. Wreede strafoefening op Sumatra's Westkust, I. 4, 329. Goudmijnen in Benkoelen, N. 4, 141. Goudmijnen van de N. O. kust van Celebes, door c. G. C. REINWARDT, N. 8, 41. Diamantmijnen op Borneo’s Z. en O. kust, N. 7, 65... De Sangir eilanden in 1825, I. 2, 856; 3, 1.. Schipbreuk in de Moluksche zeeén, N. 2, 61. Over KOLFF’s reize door den Molukschen Archipel, N. 7, 100. Tambora, 4 jaren na de bekende uitbarsting, N. 2, 83. Korte aanteekeningen over Bali in 1812, N. 1, 240. Bali-Badong. N. 6, 78. (NIJVERHEID ook LANDBOUW ENZ.) Het sublimaat corrosief, door ¥. D. w., I. 1, 78. De Arenboom, door J. B. TEIJSMANN, I. 3, 1. Berigt over de planten, die de gele verwstof en het vernis opleveren, waar- van men voor theekisten gebruik maakt, I. 8, 214. Opmerking omtrent de koffijkultuur in hooggelegen streken, door c. W. A. NAGEL, I. 2, 177. co Steenkolen in Ned. Indië, door B. p. w.,.I. 3, 281; on Sumatra, N. 4, 74, 126; in Bantam, N. 4, 107, 126. | VA 154 INHOUD VAN HET INDISCH MAGAZIJN. Teer, door c. PERRET, N. 7, 61. Eerste verzending van nataraliën naar Nederland, door c. G. C‚ REINWARDT, N. 2, 28; tweede N. 2, 87. Plantentuin te Buitenzorg, N. 3, 84. Vragen omtrent het bamboesriet, N. 2, 107. Iets over de Bataviasche nijverheid, N. 2, 109. Iets over de Patma van Noesa Kambangan, door c. L. BLUME, N. 3, 179. De landbouw op Java, N. 4, 51. Eerste verrigtingen der Commissie van landbouw. Nieuwe caltures op Java, N. 4, 76.. Nog eene aanteekening over opium, door E. DE waar I. 1, 129. Opium op Java geteeld, N. 4, 84. Batoe kielieng, door 3. E. DE STURLER, N. 4, 100. De koffij en andere taltutes ‘op Java, N. 4, 111. Aardolie en aardwas op Java, door c. F. E. PRAETORIUS, N. 4, 188. Cultures op Java en Sumatra. 2°. Verslag der Hoofdcommissie van laad- bouw, N. 4, 146. Stoeterijen in Patie, door C. SCHELTEMA, N. 4, 164. Taroem Akar, N. 4, 166. De beste tijd en wijze om den koffijboom te snoeïjen en te zuiveren, N. 5, 107. Koffijcultuur op Java, N. 6, 111. Indigocultuur, vooral in Pekalongan, door P(ETEL), N. 5, 115. Kakaocultuur en bereiding, N. 5, 125. Indigo- en rijstcultuur. Regten van den Javaan, N. 5, 183. Katoencultuur, door H. J. (oss), N. 5, 148. Kakaocultuur op Java, door D(E) s(TURLER), N. 5, 157. Eenige verwstoffen op Java en Sumatra, door dens. N. 182. Algemeen verslag van de Hoofdcommissie van landbouw van 81 Mrt. 1828, N. 5, 168. Hennip op Java, door u. J. vours, N. 6, 16. Handleiding voor het aankweeken van nopal en konzenilje, N. 6, 57. Gomelastiek op Java, N. 6, 102. Indigo-fabriek op Tjiledoek, N. 6, 103. INHOUD VAN HET INDISCH MAGAZIJN. 165 Entong-entong, lida badak, door #. J. poms, N. 6, 116. Rijstpelmolens, N. 6, 126. Handelsblad van N. I. Koffijproduct der Preanger. Lijnweden. N. 6, 188. Arrowroot, N. 7, 6. Olijfcultuur, N. 7, 35. Tuin Du Bus, N. 7, 38. Windmolen van den Heer TROMP en ander werktuig van den Heer Penuur, tot opdrijving van water, N. 7, 49. Indigocultuur en bereiding, N. 7, 55. Iets over den scheepsbouw op Java, N. 7, 116. Indigo van Tarom-Kambangan, N. 7, 122. Gebrek aan brandhout voor de suikermolens, N. 7, 125. Aanteekeningen op het Verslag van den landbouw op Java over 1828, N. 7,137. Kiara Lawang, N. 7, 160. Mica membranacea in Grissee, door H. J. DomIs, N. 7, 166. Javasch papier, N. 7, 174. Instructie vor de cultuur en bereiding van Havanah-tabak, door a. DE sE- RIÈRE, N. 7, 177. VARIA. NATUURVERSCHIJNSELEN. — Nieuwe gebeurtenissen in de natuur van Ned. Indié. Jaar 1883, door F. JUNGHUHN, I. 1, 882; 2, 84. Aard- en berginstortingen; in Tjeribon, N. 2. 2; Soerakarta, N. 2, 15; Preanger. Reg. N. 2, 160; 3, 82. 94; N. 7, 120. Aardbevingen; Djokjo N. 2, 16; Pekalongan; N. 4, 47; Madura, N. 2, 159. Celebes, N. 2, 161; Samarang en Djapara, N. 2, 166; Midden Java, N. 8, 52; Kadoe, N. 8, 98, Ambon, N. 7, 121; Batavia N. 7, 167, 176, 205; Sumatra en elders, N. 7, 205. Regens en overstroomingen; Bantam, N. 3, 58; N. 7, 108; Preanger-R. N. 3, 94; Tjeribon, N. 8, 95; Java’s Noordkust, N. 4,74; N. 7, 168; Samarang, N. 7, 176. Hagelweer te Magelan, N. 8, 95. Aschregen te Buitenzorg, N. 7, 178. Uitbarsting van den Goentoer in Oct. 1818, N. 2, 28; Junij 1828, N. 8, Wed, VS 156 INHOUD VAN HET INDISCH MAGAZIJN. N. 4, 106; N. 6, 121; Goenoeng Api op Banda in 1820, N. 2, 90; N. 3, 96; Galoenggoeng in Oct. 1822, door R. v. D. CAPELLEN, N. 8, 59; Merapi in 1898, N. 8, 88; N. 7, 178; Praauw N. 4, 47; Lamon- gan, N. 7, 81; Tankoeban-prahoe, N. 7, 40; Bromo, N.7, 71. 148; Smiroe, N. 7, 82. 172. Zeldzaam weder te Wonosobo, N. 4, 48. Buitengewone koude te Batavia en te Samarang, N. 4, 44. Staat van de regendagen te Batavia, gedurende 1829 tot 1842, door J. TROMP, I. 2, 254. Psychrometer-waarnemingen te Samarang, door A. waltz, IT. 3, 209; 4, 129. GESCHIEDENIS. — De opiumpacht op Java, door E. DE WAAL, I. 1, 90. Geschiedenis der Javasche Courant. Hare redactie cnz., N. 1, p. 48. 227. Overlijden en begrafenis van den keizer van Soerakarta in 1820, N. 2, 148. Episoden uit de geschiedenis der Ned. krijgsverrigtingen op Sumatra’s West- kust, door een’ officier van het Indische leger, I. 3, 118. 217; 4, 1. Gedachten over het Londensch tractaat van 1824, N. 8, 155. Aftreding van den Gouv. Gen. VAN DER CAPELLEN, N. 4, 1. Levensschets van J. C. VAN HASSELT, N. 4, 28. Biographische aanteekeningen over den regent van Soemadang, Pangeran Ke- soemo Adi Noto, overl. 29 Julij 1828, N. 6, 99. Dood van s. DEDEL, N. 7, 118. Hindoe-oudheden in de Preanger-Reg., door F. JUNGHUHN, I. 1, 228. Oudheden, zoo men zegt uit de 10% eeuw, op Java gevonden, N. 2, 17. Eenige bijdragen tot het onderzoek der oudheden op Java, door 5. MUN- nico, II. 1, 178. TAALKUNDE. — Ardjoeno-Sosro-Bahoe, naar het Javaansch, door D. L. Mov- NIER, I. 1, 300. Over de spelling van Aziatische cn dergelijke namen bij het uitdrukken derzelve in het Nederduitsch, door E. p. w., I. 2, 101. De lotgevallen van Romo, n. h. Jav., door D. L. MOUNIER, I. 2, 180. Babadh, n. h. Jav., door denz., I. 8, 33; 4, 145; II. 8, 186. INHOUD VANHET INDISCH MAGAZIJN, 157 Afstamming en literatuur der Maleijers enz., N. 1, 260, vrg. IL. 2, 195. Beoordeeling van de Sjair Bidasari van W. R. V. HOEVRELL, door P. P. ROORDA VAN EISINGA, II. 6, 167. — Dupliek door denz., II. 6, 207. Afleiding en beteekenis der namen van eenige plaatsen enz. op Java, N. 1, 242: verg. II. 3, 195. ‘A HANDEL. — Arakspeculatie in 1816 en 1817, door L. M. MEIJER, N. 8, 86. Staat van in- en uitgaande regten, geheven te Batavia van 1816 tot 1824, N. 8, 194. Staat des handels te Batavia, N. 4, 108. Omtrent eenige stukken over Indische zaken, inzonderheid betrekkelijk den handel, N. 5, 7; N. 6, 11. | Aanmerkingen op het Officiëel Verslag van den handel, de scheepvaart en de in- en uitgaande regten op Java en Madura, door w. P., N. 6, 20. - Publieke verkoop van koperen munt te Batavia, N. 6, 89. Handelsblad van N.I. Koffijproduct der Preanger-Reg. Lijnwaden, N. 6, 138. Voornaamste uitvoeren van Java in 1823 tot 1883, N. 7, 189. Handel op Makanar, Riouw en Amboina in 1880 tot 1833, N. 7, 191, 196 en 202. Nog een woord, gevoegd bij het iets over acclimatisatie van D'. swavine, door F. JUNGHUHN, I. 2, 816. Sterfte onder de menschen op Java, N. 2, 51. Epidemische ziekte in Rembang, N. 2, 56. Inlandsche middelen tegen diarrheén, door c. L. BLUME, N. 8, 116. Merkwaardig cholera verschijnsel, N. 4, 185. Ziekte in Banjoewangie, N. 6, 115. Geringe sterfte onder de Europeanen van rijper leeftijd in heete gewesten, N. 7, 128. Zes en veertig dagen levend in cen graf! door H. J. Domis, N. 7, 148. Epidemie in den Oosthoek, door denz., N. 7, 164. Geboorten enz. te Batavia, onder Christenen cn Joden, van 1°. Oct. 1828 tot ult. 1829, N. 7, 110. 158 INHOUD VAN HET INDISCH MAGAZIJN. Geboorten enz. te Batavia, onder Europeanen en hunne afstammelinges, in 1816 tot 1882, N. 7, 185. Een tijger en eene moeder, N. 3, 47. Maatschappij tot uitroeijing der tijgers op Java, N. 2, 48. Vertelling van een inlander, N. 3,e 69. Tijger-anecdoten, N. 3, 98, 119. Tijgerjagt in Pasoeroewan, door H. J. DOMIS, N. 7, 37. Rhinocerosjagt in Pekalongan, N. 7, 72. Iets over de witte mieren, door E. D. w., I. 1, 58. Ben paar processen onder het jury-stelsel, N. 1, 245. Spaansche vliegen op Java, N. 1, 249. Hongersnood op Bali, N. 2, 1, 1. Een inlandsch policie-bediende, N. 2, 173. Brand te Batavia in Maart 1823, N. 3, 83. | Epidemie onder de buffels, deor o. L. BLumE, N. 3, 91. Doornix’s Vrijmoedige gedachten. Brief van den Kol. Namviss, N. 4, 76. Groote Branden in 1827, N. 4, 180. Landbezit van Europeanen in de Vorstenlanden, door H. G. N(AHUIJS), LH. (?) en Louis, N. 6, 1. Brand te Menado, N. 7, 206. Twee redevoeringen van den Minister van Koloniën in de 2** Kamer der S. G., van 5 Oct. 1843 en 22 Junij 1844, I. 4, 170. Een half jaar uit het leven van 3. sTOKBROO, I. 4, 214. Barakotta, door MuUNNicw, II. 1; 198; 5, 140. Eenige berigten van Java en de Buitenbezittingen, I. 2, 255. Boekbeschrijvingen: I. 2, 105 (1—55); 8, 95 (56—71), 146 (72—206), 255 (106—246); 4, 21 (247—272), 99 (273—276). Onze naburen, I. Beloedsjistan. II. Sjina, I. 1, 200. Omni ¢ daer -- INHOUD VAN HET INDISCH ARCHIEF. 159 INHOUD DER 4 DEELEN VAN HET INDISCH ARCHIEF. LAND- EN VOLKENKUNDE. Algemeene toestand van het eiland Java im 1847 ; Bantam, Buitenzorg, Kra- wang, 8, 128; Tjeribon, Tagal, 8, 290; Pekalongan, 9, 855; Besoe- ki, Kadoe, 8, 415; Samarang, Rembang, Pasoeroean, 4, 21; Kediri, Bagelen, Banjoemas, 4, 100; Patjitan, 4, 195. Vogelnestgrotten bij Wirosari in de afd. Grobogan, door FROMBERG, 2, 158. Over den oorsprong van den naam Soerabaija , door 7. HAGEMAN Jcz., 1, 588. Iets over Banjoewangi, door denz., 8, 317. Bijdrage tot de kennis van het eiland Madura, door P. BLEEKER, 1, 265 (Reis over Madura, bl. 287). Teregtwijzende aanmerkingen op de kaart van Java van c. W. M. VAN DE VELDE, dbor J. HAGEMAN JCZ., 1, 227. Tets over die Aanmerkingen, door A. B. COHEN STUART, 1, 626. Beschrijving der Batta-landen op Sumatra's Westkust, door A. 1. WEDDIK, 2, 81. Beschrijving der kolenlagen aan de Reteh-rivier, 1, 3381. Bijdrage tot de kennis van de statistiek der bevolking van de eilanden Banka en Billiton, door P. BLEEKER, 3, 891. Statistieke aanteekeningen omtrent het stroomgebied der rivier Kapoeas, door 0. VON KESSEL, 3, 1665. Steenkolen uit de binnenlanden van Pontianak, 3, 236. Reis van Poelopetak naar de binnenlanden van Borneo, door J. F. BECKER, 1, 318. | Het district Poelopetak, door denz., 1, 421. Resultaten van een onderzoek naar den Barito-stroom, ten opzigte zijner bevaarbaarheid voor grootere vaartuigen, door c. M. SCHWANER, 2, 394. Iets omtrent de Borneosche steenkolen, 2, 151. Steenkolen van Borneo, 3, 238. 160 INHOUD VAN HET INDISCH ARCHIEF. Beknopt overzigt van het rijk Koetei op Borneo, medeg. door A. L. WED- DIK, l, 78 en 133. Vervolg van het extract uit de dagelijksche aanteekeningen van den Civ. ge- zaghebber voor Koetei en de Oostkust van Borneo, door H. VON DE WALL, 3, 443. Staat der bevolking in de landschappen Koesan, Batoe-Litjin en het eiland Laut-Poeloe, 4, 214, Beteekenis en betrekkelijke waarde der op Celebes in gebruik zijnde inland- sche titels, 8, 488. is Het meer Tondano en omstreken, door J. GRUDELBACH, 1, 399. Algemeene staat der bevolking op 1°. Jan. 1849 in het Gouv. de Moluk- ken (Res. Menado niet medegerekend), 2. 276. Beschrijving van het eiland Boeroe, door T. J. WILLER, 1, 474, 587 en 3, 1. Aanteekeningen omtrent de instellingen der Alfoeren van het landschap Waai- Rama, door denz., 2, 245. Aanteekeningen omtrent het noorder-schiereiland van het eiland Halmahéra, door denz., 1, 348. Aanteekeningen over al de bekende houtsoorten in de Moluksche eilanden, door W. L. BROCX, 3, 183. € JAPAN. — Inassa, begraafplaats der Europeanen en Chinezen bij Naga- sakkie te Japan, door J. N. GRIMATUS, 1, 414. Chronologisch overzigt der opperhoofden van Japan, met aanteekeningen, door denz., 2, 825. Iets over de eerste betrekkingen der Hollanders met Japan, door 3. HAGE- MAN ycz., 8, 315. GESCHIEDENIS. Algemeene geschiedenis van Java, door J. HAGEMAN Jcz., 1, 586; 2, 44, 116, 205, 277, 353, 484; 8, 1, 107, 268; 4, 1, 77, 147, 468. Bandasche aanteekeningen over het einde van 1795 en het begin van 1796, 2, 411. Rapport over de onlusten te Cheribon in 1806, ingediend door N. ENGEL- HARD, 8, 79, 159, 239, 319. INHOUD VAN HET INDISCH ARCHIEF. 161 De Engelschen te Buenos-Aires in 1807, en te Batavia in 1811, door J. HAGEMAN JCZ. 4, 72. Levensberigt van wijlen M’. D. F. W. PIETERMAAT, door H. J. SEVERIJN HAESEBROECK, 1: 408. Iets over Javaansche tijdrekening en jaartelling, door J. HAGEMAN JCE. , 2, 318. ¢ Hindoebeelden in de binnenlanden van Palembang, 2, 493. TAAL= EN LETTERKUNDE. Verzameling van overleveringen van het rijk van Manang-Kabou, uit het oorspronkelijk Maleisch vertaald door E. NETSCHER, 3, 33. Geschiedenis van Baron SAKENDHER, door A. B. COHEN STUART, 3, 369; 4, 215. | VARIA. Nieuwe theorie van den dampkring, door H. D. A. sMITS, 1, l, 106. Aan- merkingen daarop door J. H. CROOCKEWIT, HZ., 1, 181. De invloed van Java’s klimaat op den gezonden Europeaan en gezondheids- regelen voor den nieuw uitgekomene, door c. swavine, 1, 161. Chronologisch ovérzigt der aardbevingen, berguitbarstingen enz. op Java, door J. HAGEMAN JCZ., 4, 140. — Suikerfabrikaat, door H. VAN BLOMMESTEIN, 1, 621. Iets over den ‘achteruitgang der koffijproductie op Java, door J. A. CASPERSZ, 2, 341; 4, 62. Nadeelen eener al te zorgvuldige bewerking der koffijtuinen, door denz., 8, 69. Het nut der droogmaking van gronden, ook in tropische landen, door P. FP. H. FROMBERG, 4, 171. Ziekte der Karbouwen, 4, 71. 162 _ INHOUD VAN HET INDISCH ARCHIEF. Over de toepassing der beginselen van Europesche staathuishoudkunde op Nederlandsch Indië, door w., 2, 75; door R. W. J. C. BAKE, 3, 315. Uit welk gezigtspunt moet de toepassing der staathnishoudkunde op Indië worden beschouwd? door J. A. KRAJENBRINCK, 8, 78. Vermeerdert de landbouwende bevolking op Java? door J. A. CASPERSZ., 4, 66. Het pauperiame, wel mogelijk onder de landbouwers op Java, door denz., 4, 186. ‘Aan hem.” Antwoord op “Asn haar” in de Warnasarie v. 1849, 1, 122. Repliek op een aanval tegen de Warnasarie, 1, 256. Historische bijzonderheid aangaande Angola, door F. NETSCHER, 1, 339. Eerste landreis van Europeanen uit Indié naar Europa, medegedeeld door J. HAGEMAN Jcz., 1. 841. BEKNOPTE BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA OP ZUID CELEBES. De landschappen Bonthain en Boelecomba, behoorende tot het Gouverne- ment van Celebes en onderhoorigheden, en gelegen op den zuidelijken uit- hoek van genoemd eiland, hebben te zamen eene lengte van 20 uren, ter- wijl de breedte van 5 tot 10 uren verschilt. De bevolking der beide landen wordt in sommige beschrijvingen van Celebes op 35,000 zielen ge- schat. Ofschoon het aantal inwoners, als op de meeste plaatsen in den Archipel, niet met juisheid kan worden opgegeven, zoo is toch het gestelde getal veel te gering en kan men gerustelijk het dubbele van die opgaven, of 50,000 zielen, rekenen het digtst tot de waarheid te naderen.- In vo- rigen tijd behoorden de twee landen, onder het bestuur van eigen vorsten, tot de bondgenooten van het voormaals zoo aanzienlijke en magtige rijk van Makassar, doch zij werden later door de wapenen der O. Ind. Com- pagnie regtstreeks onder het Nederlandsch bestuur gebragt. De ambtenaar, thans met het bestuur belast, voert den titel van Gezaghebber en houdt zijn verblijf te Bonthain. Gewoonlijk wordt Boelecomba vóór Bonthain ge- noemd, zoo als nog immer plaats heeft in alle officieele stukken, dewijl vroeger de zetel des bestuurs ter eerstgenoemde plaats gevestigd was. Naar- dien echter, reeds sints een aantal jaren, die zetel naar Bonthain is ver- plaatst, maken wij, tot eene beknopte beschrijving der beide landschappen. overgaande, eenen aanvang met het laatstgenoemde. Bonthain grenst ten Noorden uan de landen tot het rijk van Goa i Mar 164 BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBa. kassar behoorende, en ten Oosten aan Boelecomba; ten Zuiden wordt het door de zee bespoeld en ten Westen door de rivier Tino van Toratea ge- scheiden. De lengte zal ongeveer 6 en de breedte 7 uren bedragen. Het land is bergachtig en wordt voor een groot gedeelte ingenomen door den Lompo Battang of Dikbuik, dus genoemd om zijnen breeden omvang, den hoogsten berg van Zuid-Celebes, volgens berekening van den Heer MELVILL VAN CARNBEE, bijna 10,000 voet hoog. Langs het strand strekt zich echter eene breede strook vlak land uit, die voor den rijstbouw wordt gebezigd. Genoemde berg en zijne omgeving verleenen het bestaan aan een groot aantal rivieren en beken, die het omliggende land, en vooral de vlakten, rijkelijk van water voorzien. Voor zoo verre zij tot Bonthain behooren, zijn de voornaamste: de Tino, de Kaijelie, de rivier van Tanga-Tanga, die van Lette, Pasorongi, Loempangan, Biangkeke, Nipa-Nipa, Toeroenganassoe, Kalolie, Oeweloi en Kalimassang, die allen zich aan de Zuidkust in zee ontlasten. Geen dezer rivieren nogtans is op eenigen aanmerkelijken af- stand bevaarbaar, doch aan de monding geven zij, bij hoog water, gele- genheid tot het binnenkomen van praauwen. Zoowel Bonthain als Boelecomba hebben eenen vruchtbaren grond en be- hooren tot de schoonste streken van zuidelijk Celebes. Op de vlakke landen aan den voet van het gebergte en langs de stranden wordt veel rijst ge- wonnen. De velden, die voor den rijstbouw dienen, worden door water- leidingen bevochtigd en zijn dus niet, als in de Zuider- en Noorder-dis- tricten, alleen van den regen afhankelijk. De hooger gelegene gronden en het gebergte leveren de beste koffij van Celebes, hoewel minder in kwaliteit dan die van Java. Dit laatste zou echter geenszins het geval behoeven te zijn, wanneer de inlander slechts meerdere zorg aan dit product besteedde. Thans groeit het, als ’t ware, in het wild, zonder regelmatigen aanleg en meestal zonder eenige beschaduwing. De prijs der koffij is te Bonthain van f 20 tot f 26 per pikol, en de uitvoer bedraagt jaarlijks ongeveer 8,000 pikols. Op het gebergte, in de nabijheid van de hoofdplaats, wassen in grooten overvloed voortreffelijke aardappelen, kool, boonen, salade en andere groenten, terwijl ter zelfder plaatsc aan het strand, welig de druivenstok tiert en uitmuntende vruchten voortbrengt. De aardappelen worden op de BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. 165 markt te Bonthain voor drie à vier gulden de pikol verkocht, en grooten- deels naar Makasser uitgevoerd. De djagong of turksche tarwe, die veel op hoogere en steenachtige, voor den rijstbouw onbruikbare, gronden wordt geplant en mede een voedingsmiddel der bevolking, vooral in het gebergte, - uitmaakt, kan hier drie maal ’s jaars worden geplant en geoogst. De pan- dan of wilde ananasplant, groeit allerwege in het wild. De bladen, die regtstandig uit den wortel opschieten en wier randen met doornen zijn bezet, bereiken eene hoogte van zes tot acht voeten en daarboven soms, en eene breedte, beneden, van omtrent acht Nederl. duimen, terwijl zij naar boven spits toeloopen en in eene scherpe, harde punt eindigen. Zij bevatten eene vrij sterke vezel, die men verkrijgt door de bladen eenige dagen in het water te laten weeken, waardoor de zachte deelen zich ontbinden en de dra- den vervolgens door klopping vrij komen. Van deze draden wordt een zeer fraai, wit en glanzig touw vervaardigd, terwijl de enkele draden of vezels ook als naaigaren worden gebezigd. — Overigens is er nog eene groote verscheidenheid van veld- en boomvruchten, als verschillende obi soorten, ananassen, suikerriet, meloenen, kokosnooten, manga’s, limoenen, pisang, doerian, nanka enz. terwijl de bosschen veel bamboe en rotting opleve- ren. Goede houtsoorten zijn er echter schaars; tot de beste soorten be- hooren bilalang, kanana en tjampaga, welke evenwel niet dan met veel moeite verkrijgbaar zijn. | Paarden zijn er vrij talrijk, doch betrekkelijk duur. Een goed paard geldt van f 100 tot f/150 en daarboven. Buffels zijn er minder talrijk en wor- den hoofdzakelijk gehouden voor het trekken van den ploeg, die hier bij de bewerking der velden algemeen in gebruik is. Zij kosten van f 20 tot f30 het stuk. Geiten zijn er menigvuldig, doch schapen en koeijen in geringe hoeveelheid. Daarentegen bevatten de wouden eene menigte wild, vooral zwijnen en herten, alsmede velerlei- gevogelte, waaronder vele wilde duiven en zoogenaamde jaarvogels. Verscheurend gedierte wordt er niet aangetroffen, doch aan de stranden, vooral aan de mondingen der talrijke rivieren, houdt zich steeds eene groote menigte krokodillen op. Het luchtsgestel van Bonthain staat als gezond bekend, ook zelfs aan de zeekust, schoon daar de thermometer niet zelden, op den middag, boven de 90° rijst. De zee heeft overal een vlak en zandig strand, zool geene 166 BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. schadelijke uitwasemingen van poelen of moerassen den atmospheer veront- reinigen. De zuidoost-moeson heerscht met toenemende kracht van April tot November. Men kent hier echter noch de onafgebrokene droogte van den oostmoeson, noch de aanhoudende zware regens van den westmoe- | son. Beide moesons brengen van tijd tot tijd regen, waardoor het plan- tenrijk, het geheele jaar door, een groen en frisch aanzien behoudt. De meeste regens vallen in de maanden Junij en Julij, wanneer ten Noorden van den Lompo Battang eene bijna onafgebrokene droogte heerscht. Dit verschil van klimaat is oorzaak, dat men hier de rijst in de maanden Mei en Junij eerst begint te planten, wanneer dit gewas in de Zuider- en Noor- der-districten reeds wordt ingeoogst. Onweders zijn er doorgaans noch me- nigvuldig, noch hevig, en aardbevingen genoegzaam onbekend. Enkele ma- len hebben echter zeebevingen plaats gehad, zoo te Bonthain als te Boele- comba, onder anderen in 1822, toen de zee met groot geweld landwaarts instroomde en vele verwoestingen aanrigtte, waarbij een groot aantal men- schen, volgens gedane opgave meer dan 1000, in de beide landschappen het leven verloor. Het inlandsch bestuur is verdeeld onder twee Regenten, waarvan de voornaamste den titel voert van Kraëng Bonthain en de andere dien van Tompe Boelo. Beide hebben weder een aantal galarangs of dorpshoofden onder zich. Enkele dier hoofden genieten van het Gouvernement een maan- delijksch inkomen van f 50 en daar beneden, als schadevergoeding voor de pecht der spelen, die het Gouvernement zich heeft toegeëigend. De inkom- sten van het Gouvernement bestaan in de vertiening der rijstvelden en de pachten, tot welke laatsten behooren die van amfioen, lombard en spelen. De vertiening levert gemiddeld eene som op van 10,000 gulden en de pachten te zamen 4,000 gulden. De uitgaven bedragen eene som van cires F 80,000 ’sjaare, de kosten der beide forten er onder begrepen. De voornaamste kampongs langs de zeekust, van het westen naar het oos- ten, zijn de volgende: Tino met circa 150 inwoners. Tanga-Tanga 4 y 300 r Jämbang Tjina w wv 200 ¥ BESCHRIJVING VAN BONTHAIN EN BOELECOMBA. 167 Kampong Letta met circa 400 inwoners. Tompong ‚ „ 300. « Tassarongi ’ „ 150 # Loempangang v „ 180 ‚ Nipa-Nipa y „ 1380 7 [In de vlakte liggen, behalve een aantal kleinere gehuchten : Tala-Tala met circa 100 inwoners. Bonto-Bonto „ „ 160 # Jambocä Er y 160 4 _ Tjedo ” „n 100 7 Biangkeke ” y 300 ’ Rappoë „ 150 a Goesoeng , „ 180 # Tamaroena y „ 136 r Kalimbaoeng y „ 150 v Boeloe-Boeloe r „ 125 „ Mangoentoeran y „ 125 ’ Van de in het gebergte liggende kampongs zijn de grootste : Lemoa met circa 135 inwoners. 