Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 929 — Maar hoe kunnen dan schrift en overlevering zeggen: „Den geest moet men zoeken 7; »Niets gaat er boven het ver- kmjgen van den geesty, daar hier gezegd wordt: #Wat ver- kregen is, kan niet meer verkregen worden. — Hierop ant- woorden wij: Ofschoon de geest niet ophoudt geest te zijn, ziet men toch, dat hij bij de gewone beschouwingswijze zijn eigen wezen niet kent en het lichaam enz., dat niet-geest is, voor den geest houdt, en daarom kan er tusschen die beiden onderscheid gemaakt en gezegd worden, dat door den geest, die zich met het lichaam vereenzelvigd heeft, de geest niet gezocht is, maar gezocht moet worden, niet verkregen is, maar verkregen moet worden, niet gekend is, maar gekeud moef worden. En er wordt wel geleerd, dat er in werkelijkheid geen ander is, die ziet, geen ander, die hoort, dan het alwetende Opperwezen, maar toch kan men zeggen, dat het Opperwezen een ander is dan de jndividueele ziel, die door valsche kennis gehouden wordt voor een lichamelijk wezen, dat handelt en de vruchten dier hande- lingen geniet; evenals de wezenlijke goochelaar, die op den grond staat, een ander is dan zijne schijngestalte, die men met schild en zwaard gewapend langs een koord in de lucht ziet stijgen; of evenals de onbeperkte ruimte iets anders is dan de ruimte in den pot, die door de voorwaarden van den pot be- perkt wordt. Met het oog op deze onderscheiding tusschen den individueelen en den hoogsten geest wordt in dit en het onmid- dellijk voorafgaande aphorisme gezegd: Niet de ander; want hetgeen gezegd wordt, is op deze niet toepasselijk en er wordt verschil aangeduid. 18. En omdat aan hem wenschen wordt tuege- schreven, komt de redeneering der tegenpartij niet te pas. Omdat aan dien zalige in de woorden: „Hij wenschte: Laat ik mij vermenigvuldigen en voortbrengen» wenschen wordt toe- geschreven, kan hier ook niet met den zalige, de oorzaak van alles, de materie bedoeld zijn, wier bestaan door de Sânkhya's op grond van redebesluiten wordt aangenomen. En ofschoon de leer van de materie reeds is weerlegd in het äde aphorisme, wordt zij hier nogmaals op ground van den in een vorig apho- risme aangehaalden tekst, waarin gezegd wordt, dat hij wenschte, als ter loops weerlegd, om de eenstemmigheid van de uitspraken der schrift in het licht te stellen. 930 CANKARA fchrya’s COMMENTAAR 19. En de schrift leert de vereeniging van deze met hem. | Met dat woord rde zaliger kan niet de materie of de indivi- dueele ziel bedoeld zijn, omdat de schrift leert, dat deze, de individueele ziel, wanneer zij tot ware kennis ontwaakt, met hem, met dien vroeger gengemden zaligen geest, zich vereenigt, daarmede één in wezen wordt. Hiermede wordt de verlossing bedoeld. Dit leert de schrift door te zeggen: „Wanneer de mensch in dit onzienlijke, onpersoonlijke, onbe- schrijfelhijke, onvergankelijke eene blijvende en veilige plaata vindt, dan is hij alle gevaren te boven; wanneer hij daarin ook maar een klein verschil ziet, dan is hij niet veilig» 1; d. w. 2. Zoolang de meusch ook maar iets anders naast dien zalige aan- neemt, dat met diens wezen niet overeenkomt, zoolang houdt de vrees voor de wisseling der eindige wereld niet op; maar wanneer hij’ bestendig, identisch met den zalige, in hem leeft, dan is hij van die vrees bevrijd. Dit nu is alleen waar, wanneer met dien zalige bedoeld wordt de hoogste geest, niet wanneer men daaronder de materie of de individueele ziel verstaat. Hiermede is bewezen, dat de zalige de hoogste geest is 2. 20. Het Brahma is degene, die in de zon en in het oog is; want er worden eigenschappen daar- van genoemd. Er staat geschreven: „Dat is de gouden persoon, die zich vertoont in de zon; van goud is zijn baard, van goud zijn hoofdhaar; tot de toppen der nagels toe is hij geheel van goud; als eene roode lotusbloem zijn zijne oogen; ut (hoog) is zijn naam; hij is verheven boven alle euvel, die hem kent, is boven alle euvel verheven» 3. Dit met betrekking tot den deva. Daarop volgt met betrekking tot den mensch: „Dat is de persoon, die zich vertoont in het oog 4 enz. Hier is het de vraag, of in die woorden een in de zonneschijf en in het oog wonend eindig wezen, dat door uitnemendheid van kennis en goede werken zich een hoogen rang verworven heeft, of wel het eeuwig vol- maakte Opperwezen als object van vereering wordt aangewezen. \ Taitt. Up. Il, 7. * Cankara geeft vervolgens nog eene eenigszins andere verklaring van dezen tekst en in verband daarmede ook van deze aphorismen. Deze is in de vertaling weggelaten. 3 Chand. Up. I, 6, 6—7. A VR 8 a OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 231 De meening, dat hier een eindig wezen wordt bedoeld , wordt verdedigd op grond dat aan die personen eene gedaante wordt toegekend; want van den persoon in de zon wordt gezegd: » Van goud is zijn baard» enz. en deze beschrijving geldt ook van den persoon in het oog, blijkens de woorden: „De gedaante van dezen is als die van den ander.» Aan het Opperwezen nu kan men geene gedaante toekennen, daar de schrift zegt: »Het is onhoorbaar, ontastbaar, onzichtbaar, onveranderlijk” 1. Verder op grond dat hier in de woorden: »Die in de zon, die in het oog zich vertoont» eene bepaalde verblijfplaats wordt genoemd, iets dat wederom niet toepasselijk is op het Opperwezen, dat geene verblijfplaats heelt, maar rust op zijne eigene grootheid en alomtegenwoordig is, zooals de schrift leert door op de vraag: „Waarop rust Hij?» dit antwoord te laten volgen: #Op zijne eigene grootheid» 2 en door te zeggen : „Hij is alomtegenwoordig en eeuwig als de ether.» En op grond dat de macht dezer per- sonen als beperkt wordt voorgesteld, daar van den persoon in de zon wordt gezegd: „Hij heerscht over de werelden daar- boven en over de begeerten der deva’s” en van den persoon in het oog: „Hij heerscht over de werelden hierbeneden en over de begeerten der menschen.r Ook dit kan niet gezegd zijn van het Opperwezen, aan hetwelk de schrift in de woorden: „Hij is de heer van alles, gebieder en beschermer aller schepselen ; hij is de dam, die tusschen deze werelden staat om ze uiteen te hauden 3 onbeperkte macht toeschrijft. Daarom kan die persoon in de zon en in het oog niet het Opperwezen zijn. — Hierop antwoorden wij: Het Brahma is degene, die in de zon en in het oog is; want er worden eigen- schappen daarvan genoemd, d. w. z. Die persoon, die gezegd wordt in de zon en in het oog te zijn, is het Opper- wezen en niet een eindig wezen; want er worden hier eigen- schappen van het Opperwezen genoemd. Aan den persoon in de zon wordt b. v. 2 Chand. Up. VII, 24. 4. 3 Brh, Ar. Up. VI, 4, 22, OEE A Ss ee 232 CANKARA ÂCÂRYAS COMMENTAAR euvel nu wordt in den tekst: „Den geest bevrijd van euvel t enz.n toegeschreven aan het Opperwezen alleen. Van den persoon in het oog wordt verder in de woorden: „Hij is het lied (rk); hij is het gezang (sÂma); hij is het recitatief (uktha); hij is de olferspreuk (yajus); hij 1s de bezwering (brahma)r, gezegd, dat hij het wezen is van lied, gezang enz. Ook dit nu is alleen toepasselijk op het Opperwezen, dat, als de corzaak van alles, ook het wezen van alles kan genoemd worden. En nadat met betrekking tot den deva lied en gezang als het wezen van aarde; vuur enz, en met betrekking tot den mensch als het wezen van stem en adem genoemd zijn, wordt met betrekking tot den deva gezegd: „Lied en gezang zijn zijne twee zangwijzeur en met betrekking tot den mensch: „De zangwijzen van dezen zijn dezelfde als die van den ander.» En ook dit kan alleen gezegd worden van het Opperwezen, dat het wezen van alles is. Zoo leeren de woorden: „Zij, die zingen bij de luit; bezingen hem alleen; daarom verwerven zij rijkdom» 2, dat deze persoon het onderwerp is ook der wereldsche liederen, en ook dit geldt alleen van het Opperwezen, zooals blijkt uit de woorden der Bha- gavadgîtâ: „Al wat er groots, heerlijks en uitstekends is, dat is, begrijp dit wel, het uitvloeisel van een deel van mijn licht.» Dat verder aan deze personen absolute heerschappij over de werelden en begeerten wordt toegekend, ook dit doet ons deriken aan het Opperwezen. Op het ingebrachte bezwaar, dat de meening, dat hier van het Opperwezen gesproken wordt, in strijd is met de woorden: nvan goud is zijn baard enz.”, waarin aan den bedoelden per- soon eene bepaalde gedaante wordt toegekend , daarop antwoorden wij: Dit moet opgevat worden als een vorm, dien het Opper- wezen naar welbehagen aanneemt om den vromen zijne gunst te bewijzen, zooals de overlevering dat beschrijft in de woorden: „Deze vorm is door mij aangenomen, opdat gij mij zien zoudt, o Narada; wanneer ik bekleed ben met alle eigenschappen der wezens, kunt gij mij niet zien.» En waar de gedaante van het Opperwezen wordt voorgesteld als ontdaan van alle bijzondere eigenschappen, daar geldt de tekst: #Onhoorbaar , ontastbaar, onzichtbaar, onveranderlijk.» Maar daar het Opperwezen de oorzaak is van alles, wordt het als object van vereering ook voorgesteld als gekenmerkt door sommige eigenschappen der i Chand. Up. VII, 7, 1. ao A € 2 Fr. =F Wrer Le OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 2333 eindige dingen; dit geschiedt b. v. in de woorden: „Die alles doet, alles begeert, alles ruikt, alles proeft enz.r 1 en zoo kan er hier ook eene bepaalde gedaante aan worden toegekend. Wat verder gezegd is, dat hier niet het Opperwezen kan bedoeld zijn, omdat eene bepaalde verblijfplaats wordt aange- wezen, daarop antwoorden wij, dat aan het op zijne eigene grootheid rustende Opperwezen, juist omdat het als de ether alomtegenwoordig en dus ook in alles is, ter wille van de ver- eering zeer wel eene bepaalde verblijfplaats kan worden toege- schreven. En hetgeen de tekst zegt van een beperkt zijn in macht, hetwelk samenhangt met de scheiding tusschen hetgeen op den mensch en op den deva betrekking heeft, ook dit dient alleen voor de vereering. Onze conclusie is dus, dat het het Opperwezen is, waarvan hier wordt gezegd, dat het in de zon en in het oog zich bevindt. 21. En het is een ander, want er wordt onder- scheid gemaakt. En het Opperwezen , de inwendige bestuurder , is onderscheiden van de individueele ziel, die het lichaam der zon enz. bezielt zooals blijkt uit een anderen tekst, waarin tusschen die beiden onderscheid wordt gemaakt. Daar staat nl.: „Die, in de zon zich bevindende, een ander is dan de zon, dien de gon niet kent, wiens lichaam de zon is, die de zon inwendig bestuurt, dat is de onsterfelijke geest, die ook u inwendig bestuurt 3. Want daarin wordt in de woorden: „Een ander dan de zon, dien de zon niet kenty duidelijk geleerd, dat de inwendige bestuurder een ander is dan de hem niet kennende zón , d. w. z. dan de individueele ziel der zon. Om de overeenstemming der teksten nu moet die inWendige bestuurder dezelfde zijn als de hier genvemde persoon in de zon. Hiermede is bewezen, dat “in dezen tekst het Opperwezen bedoeld is. 22. De ether is het Brahma; want er worden kenmerken daarvan genoemd. In de Chândogya-Upanishad 3 wordt de vraag gesteld: » Wat is de grondslag van deze wereld?» en dasrop wordt geantwoord : „De ether; uit dew ether alleen zijn ál deze schepselen voort- 1 Chand. Up. III, 14, 2. 2 Brh. Ar. Up. V, 7, 9. mn 234 CANKARA AUARYA S COMMENTAAR gekomen, in den ether gaan zij ouder; want de ether is de grootste van allen; hij is hun toevluchty. Hier is het de vraag, of met dat woord vethery het hoogste Brahma of wel het element van dien naam wordt bedoeld. Want in beide beteekenissen wordt het gebruikt. Als naam van een bepaald element vooreerst is het woord wether” welbekend in het dagelijksch spraakgebruik en ook in dat van den Veda, maar het komt ook soms voor op plaatsen, waar blijkens den samenhang en de vermelding van bijzondere eigeuschappen het Brahma wordt bedoeld; b. v. in teksten als: #Wanneer die ether niet was zaligheidy 1; „De ether is de schepper van naam en vorm (van het geordende heelal); wat daarin is (het innerlijke wezen er van uitmaakt) dat is het Brahma 2” en dergelijke. Daarom heerscht hier on- zekerheid. De meening, dat hier het element wordt bedoeld , wordt ver- dedigd op grond dat deze opvatting het cerst voor de hand ligt, omdat het woord het meest in die beteekenis voorkomt. Iet woord vethery nu kan niet eene gemeenschappelijke naam zijn voor beiden, want een woord kan niet meer dan ééne be- teekenis hebben. Daarom moet de toepassing van den naam vethery op het Brahma als oneigenlijk gebruik verklaard worden, hieruit voortvloeiende, dat het Brahma in sommige eigenschappen, b. v. in alomtegenwoordigheid, met den ether overeenkomt. Nu mag men een woord niet in oncigenlijken zin opvatten , wanneer de eigenlijke beteekenis in den samenhang past, en dit laatste is hier het geval. — Blijkt dan niet uit den samenhang, dat hier niet het element bedoeld is? Er staat toch: „Uit den ether alleen zijn al deze schepselen voortgekomen enz.r — Dit is geen bezwaar; want dat kan ook van het element ether gezegd zijn, daar daaruit de overige elementen, van den wind af, zijn voortgekomen. Want er wordt geleerd: # Uit. dezen geest is de ether voortgekomen; uit den ether de wind; uit den wind het vuur enz. 3, En in betrekking tot de andere elementen kan de ether ook de grootste en de toevlucht worden genoeind. Daarom moet het woord vethery hier opgevat worden als naam van het element. Hierop antwoorden wij: De ether is het Brahma; want er worden kenmerken daarvan genoemd. Het woord | Taitt. Up. Il, 7. 2 Chand. Up. VIN, 14, 1. 3 Taitt. Up. II, 1. OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 230 „ethers moet hier worden opgevat als naam van het Brahma, want in de woorden: „Uit den ether alleen zijn al deze schep- selen voortgekomen” wordt een kenmerk van het hoogste Brahma genoeind. Dat uit het hoogste Brahma alle schepselen zijn voort- gekomen, is eene vaste leerstelling van alle Vedânta's. — Maar wordt ook niet van het element ether geleerd, dat de overige elementen, van den wind af, daaruit hun oorsprong hebben? — Zeker wordt dit geleerd. Maar toch zou, indien met het woord wether„ niet de grondoorzaak, het Brahma, bedoeld was, de uitdrukking ruit den ether alleen» en de nadere bepaling van de schepselen door het woord raller hier ongepast zijn. Zoo wordt ook in de woorden: „In den ether gaan zij onders een kenmerk van het Brahma genoemd en eveneens in de uitdrukking „Hij is de grootste van allen; hij is hun toevlucht.» Want dat hij de grootste is , wordt, zoo abso- Juut uitgedrukt, alleen van den hoogsten geest gezegd, h. v. in de woorden: #Grooter dan de aarde, grooter dan het lucht- ruim, grooter dan de hemel, grooter dan deze wereldeny 1. Zoo is ook de uitdrukking, dat hij de toevlucht is, in de eerste plaats alleen op den hoogsten geest toepasselijk. En de schrift zegt ook: „Kennis, zaligheid is het Brahma, de toevlucht van den gever van offerandeny 2. En Jaivali, het antwoord van Câlâvatya 3 verwerpende, omdat hij iets eindigs heeft genoemd , en zelf iets oneindigs willende noemen, neemt als zoodanig den ether en dien ether vereenzelvigende met den Udgitha zegt hij ten slotte: »Dat is de hoogste, de beste Udgitha; dat is de oneindige.y Ook oneindigheid nu is een kenmerk van het Brahma. Wat nu door de tegenpartij gezegd is, dat men bij het woord vethery in de eerste plaats denkt aan het element van dien naam, daar dit de gewone beteekenis is, daarop ant- woorden wij: Ofschoon men daaraan in de eerste plaats denkt, kan die opvatting toch niet blijven bestaan bij het zien van de in het vervolg van den tekst genoemde eigenschappen van het Brahma. En dat het woord vethery toch ook van het Brahma gebruikt wordt, is reeds aangetoond door de aanhaling van den tekst: „De ether is de schepper van naam en vorm» enz. Zoo 1 Chand. Up. III, 14, 3. 2 Brh. Ar. Up. V, 9, 28. 3 Jaivali en Calavatya zijn twee der sprekers in het verhaal, waaraan deze tekst is ontleend, 236 CANKARA aCARYA'S COMMENTAAR worden ook de synonymen van het woord vether” van het Brahma gebruikt !. En ook het in het begin van den tekst voorkomende woord vethery moet, om hetgeen er op volgt, als naam van het Brahma worden opgevat. Hiermede is bewezen, dat met het woord vethery hier het Brahma wordt bedoeld. 23. Daarom ook de levensgeest (adem) 3. 24. Het licht is het Brahma; want er wordt van voet gesproken. Er staat geschreven: „Het licht, dat daar boven den hemel schijnt, over allen en alles, in de allerhodgste en hoogste werelden, dat is hetzelfde als het licht binnen in den mensche 8, Hier is het de vraag, of met het woord rlichtr de zon en de andere hemellichten worden bedoeld, of wel het hoogste Brahma. Van woorden, die eigenlijk iets anders beteekenen, is reeds be- wezen, dat zij het Brahma aanduiden, op grond dat er ken- merken daarvan vermeld worden. Worden nu hier kenmerken van het Brahma genoemd of niet, dat is de vraag. De meening, dat met het woord rlichtr de zon en de andere hemellichten bedoeld worden, wordt verdedigd op grond van het gewone spraakgebruik. Want de woorden „duisternis en rlichtr drukken in het gewone spraakgebruik twee tegenover elkander staande begrippen uit; het nachtelijk donker enz., dat de functie van het oog verhindert, wordt duisternis genoemd; de zon enz., die die fanctie bevordert, heet licht, en van deze wordt ook het in onzen tekst voorkomende woord »schijnen» gebruikt. Want van het Brahma, dat geene zichtbare gedaante heeft, geldt het woord »schijneny in eigenlijken zin niet. Verder op grond dat dat licht hier voorgesteld wordt als beperkt tot den hemel. Want de hemel kan niet aangenomen worden als grens van het Brahma, het alwezen, de oorzaak der gansche bezielde en onbe- 1 Hier en zoo ook op enkele andere plaatsen zijn enkele teksten, die moeilijk over te brengen of buiten het verband geheel onverstaanbaar zijn, weggelaten. 3 In den commentaar op dit aphorisme wordt bewezen, dat in den tekst: «In den levensgeest (adem) gaan alle schepselen in; uit den levens- geest gaan zij wederom uit» (Chand. Up. I, 11, 5) met den levensgeest of adem het Brahma wordt bedoeld. Bewijsvoering er argumenten zijn mutatis mutandis dezelfde als bij het vorige aphdrisme. Zij gijn dáaram in de vertaling weggelaten. a Lite TI. HEI 15 7 OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 237 zielde schepping; maar van een geschapen licht, dat beperkt is in uitgebreidheid, kan gelden wat het brahmana zegt in de woorden vhet licht boven den hemel», dat nl. de hemel de grens er van is. — Maar is niet ook op het geschapen licht, daar het overal is, de bepaling, dat het tot den hemel beperkt is, niet toepasselijk, zoodat men hier moet denken aan het nog niet in drieën verdeelde, pas geboren licht? — Neen want dat nog niet in drieën verdeelde licht zou tot niets dienen. Zegt men nu: Het dient tot voorwerp van vereering, dan antwoorden wij wederom: Neen; want als voorwerp van vereering vindt men alleen wezens, die een ander bepaald doel hebben, als de zon enz., Bangewezen. En de schrift zegt ook zonder eenige beper- king: rLaat ik ieder van deze (vuur, water en aarde) drie- voudig tnakeny '. En bovendien staat het ook van dat niet in drieën verdeelde licht niet vast, dat het tot den hemel beperkt is. Men heeft dus hier bij het woord ~licht» alleen te denken aan het in drieën verdeelde licht. Dat nu ook onder den hemel helit is, het vuur enz., dat is geen bezwaar. Dat voor het licht, al is het overal, ter wille van de vereering eene be- paalde plhats wordt aangenomen , zooals geschiedt in de woorden „het licht boven den hemels, dat is niet ongerijmd ; maar voor het aan geene plaats gebonden Brahma kan men niet eene be- paalde plaats aannemen. En het zijn op verschillende plaatsen, in den tekst vermeld in de woorden rover alles in de allerhoogste en hoogste wereldeny , past ook beter op het geschapen licht. En uit de woorden: rdat is hetzelfde als het licht (vuur) binnen in den mensch» blijkt, dat het licht daarboven op het vuur if den búik (vérduwingskracht) wordt overgebracht. Overbrenging nu is het gevolg van overeenkomst, zooals b. v. blijkt uit woofden als dit: „De aarde is zijn hodfd; het hoofd is één en deze syllabe (bi = aarde) is ook ééns 2. 2 Brh. Ar. Up. VII, 5, 3. 3 Châud. Up. Ul, 13, 8 238 CANKARA Acikya’s COMMENTAAR eene groote vrucht. Er wordt verder in deze pericoop zelf aan het licht geen ander bepaald kenmerk van het Brahma toegekend, zooals dat het geval was met den ether en den levensgeest. En evenmin is in de voorafgaande pericoop het Brahma genoemd, want daar is blijkens de woorden: „Gâyatrî is al het geschapene, wat er ook zijr van een metrum sprake. En ook al was in de voorafgaande pericoop het Brahma genoemd, dan zou men dit in het onderwerp van deze met herkennen. Want daar wordt in de woorden: »Drievierde van hem is onsterfelijk in den hemel» de hemel opgegeven als de plaats waar het is, terwijl deze hier daarentegen in de woorden „het licht boven den hemelw als grens wordt gesteld. Daarom moet licht hier in de gewone beteekenis worden genomen. — Hierop antwoordt de auteur: Onder licht moet hier het Brahma worden verstaan; want er wordt van voet (= vierdedeel) gesproken. Want in de vooraf- gaande pericoop wordt van het uit vier deelen bestaande Brahma gesproken in de woorden: „Zoodanig is' zijne grootheid; ja grooter nog is de geest; één vierde van hem zijn alle schepselen, drie vierde van bem zijn onsterfelijk in den hemel» 1. Hieraan nu, dat ook het licht hier voorkomt verbonden met den hemel, herkent men dit voor hetzelfde als het daar genoemde onsterfe- lijke deel van het Brahma, dat beschreven wordt als verbonden met den hemel. Wanneer men nu, deze verklaring verwerpende , aanneemt, dat met het woord vlichty in deze pericoop het gewone licht wordt bedoeld, dan vervalt men in de fout van willekeurig voor het behandelde onderwerp een ander in de plaats te stellen. Em niet alleen in deze pericoop blijft Brahma het onderwerp, maar ook in de volgende, in de kennis van (‘Andilya. Daarom moet hier onder licht het Brahma verstaan worden. Wat nu gezegd is, dat de woorden zhet licht schijnt» ge- wooulijk van het geschapen licht gebruikt worden, dat is geen bezwaar; want wanneer er blijkens den samenhang sprake is van het Brahma, dan kunnen die woorden, daar er geene nadere bepaling bijkomt, ook op het Brahma, voorgesteld onder den vorm van het schijnende geschapen licht, worden toegepast, daar ook het lied zegt: #Van hem haar licht ontvangende, schijnt de zon.” En men kan daartegen ook nog dit inbrengen I Chand In AIT AJ me Rig Ve a OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 939 dat het woord wlichtr niet alleen gebruikt wordt van dat licht, dat de functie van het oog bevordert; want men vindt het ook van iets anders gebruikt. Met het woord „lichts wordt alles, wat iemand (ook in overdrachtelijken zin) verlicht, aangeduid. En daar dit zoo is, is ook op het Brahma, welks wezen bewustzijn is, daar het de bron is van het (geestelijke) licht in de gansche wereld, de naam ~slicht» toepasselijk; dit blijkt ook uit deze woorden der schrift: „Aan zijn licht ontleent alles licht; door zijn licht wordt het heelal verlichty 1; en „Hem, het licht der lichten, het onsterfelijke leven, vereeren de deva’sr 2. Wat verder gezegd is, dat van het alomtegenwoordige Brahma niet kan gezegd worden, dat het tot den hemel beperkt is, daarop antwoorden wij: Dat men voor het Brahma, al is het alomtegenwoordig, ter wille van de vereering eene bepaalde plaats aanneemt, dat is geene ongerijmdheid. — Maar is niet gezegd, dat men zich het aan geene plaats gebonden Brahma niet op eene bepaalde plaats kan voorstellen? — Dit ‘is geen be- zwaar, want ook het aan geene plaats gebonden Brahma kan men zich op eene bepaalde plaats voorstellen, omdat het met bepaalde voorwaarden verbonden wordt. Want zoo noemt de schrift Brahma-vereeringen, verbonden met bepaalde plaatsen, als de zon, het oog, het hart, en daardoor wordt de in den tekst, in de woorden rover allesy, aangeduide veelheid van plaatsen verklaard. Wat verder gezegd is, dat hier een geschapen licht boven den hemel bedoeld moet zijn, omdat het wordt overgebracht op het geschapen vuur in den buik, tot welks bestaan men besluit ait de waarneming van warmte en gedruisch, ook dit is onge- grond; want het vuur in den buik kan, evenals een naam, een symbool zijn van het hoogste Brahma. In de woorden: „Dat vereere men als gezien en gehoord» wordt dan een gezien en gehoord zijn door middel van het symbool bedoeld. Dat verder hier het Brahma niet kan zijn bedoeld, omdat er van eene kleine vracht wordt gesproken, ook dit gaat niet op. Want men kan geen regel stellen, dat bij zóó groote vrucht de ver eering op het Brahma betrekking kan hebben, maar bij zóó groote niet. Want waar het Brahma zonder eenige nadere be- paling als geest wordt voorgesteld, daar is onveranderlijk ver- lossing de vrucht; maar waar het Brahma wordt voorgesteld, ! Kath. Up. V, 15. z Brh. Ar. Up. VI, 4, 16, 240 CANKARA ÂCÁRYA'R COMMENTAAR verbonden met bepaalde eigenschappen of onder bepaalde sym- bolen, daar zijn verschillende vruchten, groot en klein, behao- rende tot den kring der eindige wereld, zooals blijkt nit teksten als: „Dat is de gever van voedsel, de gever van rijkdom; die hem zoo kent, verkrijgt rijkdom !.7 Ofschoon nu in deze zelfde pericoop aan het licht geen bepaald kenmerk van het Brahma wordt toegekend, wordt zulk een kenmerk toch in de vooraf- gaande pericoop genoemd en dit moet hierop toegepast worden. — Maar hoe kan het feit, dat in eene andere pericoop over het Brahma wordt gesproken, recht geven om hier aan het woord wlicht» zijne eigenlijke beteekenis te ontnemen en er eene andere beteekenis aan te geven? — Dit is geen bezwaar; want terwijl het betrekkelijk voornaamwoord, waarmede (in het oprspronke- lijke) deze pericoop aanvangt, uit zijn aard wijst op het Brahma, dat in de voorafgaande genoemd is en hier herkend wordt gan het verbonden zijn met den hemel, kan het woord rlichts oak op zich zelf een naam van het Brahma zijn. Daarom moet hier onder licht het Brahma worden verstaan. 25. Zegt men: Dat is zoo niet, want daar is sprake van een metrum, dan antwoorden wij: Neen; want aldus wordt geleerd daarop den geest te vestigen; want zoo vindt men dit ook elders. Nu moet nog de bewering weerlegd worden, dat in de vooraf- gaande pericoop niet van het Brahma wordt gesproken, omdat daar in de woorden: „#Gâyatrî is al het geschapene, wat er ook zij 2” sprake is van het metrum Gayatri. Wij vragen dan: Hoe kan men zeggen, dat daar geen sprake is van het Brahma, maar van het metrum Gâyatrî, terwijl toch in het lied: #Zoo- danig is zijne grootheidy over het uit vier deelen bestaande Brahma gesproken wordt. Daarop antwoordt men nu: Dat js zoo niet. Want die pericoop vangt in de woorden: #Gâyatrî is al het geschapenex aan met de vermelding van het Gâyatrî- metrum, dat nader verklaard wordt door het afzonderlijk noemen van het geschapene, de aarde, het lichaam, het hart, de stem en den adem; en dan staat er: »Dat is het viervoetige zesvoudige Gôyatrimetram; daarvan wordt in het lied gezegd: nLoodanig is zijne grootheider;, hoe zou nu in dat lied, dat op 1 Brh. Ar. Up. VI, 4, 24. @ fihand Ts FT 10 A OP DR APHORISHEN VAN DEN VEDANTA. 241 het daar beschreven Gâyatrîmetrum toegepast wordt, plotseling sprake zijn van het uit vier deelen bestaande Brahma? En ook het woord »Brahmay, dat voorkomt in de woorden: Dat is het Brahma” !, moet opgevat worden als naam van het metrum, want daarover wordt gesproken. Want in de woorden: Die deze Brahma-Upanishad kent 2 verklaart men Brahma-Upanishad als Veda-Upanishad. Derhalve, omdat hier van het Gayatri ge- sproken wordt, is het Brahma niet het behandelde subject. — Dit is evenwel geen bezwaar. Want aldus wordt ge. leerd daarop den geest te vestigen, d. w. z. in dien brâhmana-tekst: #Gâyatrî is al het geschapener wordt geleerd, door middel van het metrum Gâyatrî de gedachten te richten op het daarop volgende Brahma. Want het Gâyatrfmetrum, dat slechts eene vereeniging van syllaben is, kan niet het wezen yan alles zijn. Daarom wordt hier met het Gayatri, dat iets eindigs is, bedoeld het Brahma, de oorzaak der wereld, en daarvan wordt gezegd, dat het al het geschapene is, zooals elders ook gezegd wordt: #Brahma is alles wat bestaat.» — Dat oorzaak en gevolg niet verschillend zijn, zullen wij later (Boek II, hoofdst. 1, aph. 14) aantoonen. — En vereering van het Brahma door middel van iets eindigs vindt men ook op andere plaatsen vermeld, b. v. in de woorden : „Hem alleen zoeken de Rgvedins in het groote Uktha, de Yajurvedins in het vuur, de Sâmavedins in het Mahâvrata.» In de voorafgaande pericoop wordt dus, ofschoon er van een metrum gesproken wordt, het Brahma bedoeld en dit wordt oak in de door ons besproken pericoop over het licht behan- deld, om zoo een anderen vorm van vereering voor te schrijven, Anderen zeggen, dat hier het woord „Gâyatrîx blijkbaar als naam voor het Brahma wordt gebruikt om de overeenkomst der getallen. Want evenals het Gayatrimetrum uit vier voeten , ieder van zes syllaben, bestaat, zoo bestaat ook het Brahma uit vier voeten of deelen. Zoo vindt men ook elders wegens overeenkomst der getallen een woord, dat eigenlijk een metrum beteekent, gebruikt tot aanduiding van iets anders. Volgens deze opvatting zou er in het geheel geen sprake zijn van het metrum, maar alleen van het Brahma. In allen gevalle evenwel is het Brahma subject in de voorafgaande pericoop. 1 Chand. Up. lil, 42, 7. 2 Chand. Up, Ill, 11, 3, 942 GANKARA ÂCÂRYA'S COMMENTAAR 26. En dat dit zoo is, blijkt hieruit, dat daarbij de vermelding van het geschapene enz. als deelen er van past. Dat Brahma subject is van de voorafgaande pericoop, blijkt ook hieruit, dat het geschapene enz. deelen er van genoemd worden. Want nadat het geschapene, de aarde, het lichaam, het hart genoemd zijn, wordt er gezegd: »Dit is het vier- voetige, zesvoudige Gfyatri., Nu kan men toch het geschapene enz. niet deelen van een bloot metrum noemen, onafhankelijk van het Brahma. En wanneer het geene betrekking had op het Brahma, dan zou ook het lied: »Zoodanig is zijne grootheid er niet op toegepast kunnen worden; want dat lied spreekt blijkbaar van het Brahma, daar er in gezegd wordt: #Een vierde van hem zijn alle schepselen; drievierde van hem is onsterfelijk in den hemels, wat alleen op het alwezen toepasselijk is; en in het Purusha-súkta (Rgveda X, 90) hebben die woorden ook betrekking op het Brahma. En de overlevering beschrijft het Brahma op dezelfde wijze in de woorden: „Ik steun deze gansche wereld door één mijner deelen.” En daar dit zoo is, moet de uitdrukking: „Dat is het Brahma” in eigenlijken zin worden opgevat. En de uitdrukkingen: „Dat zijn de vijf die- naren van het Brahmar en „In de holten van het hart woont de dienaar van het Brahma» ! passen hier alleen, wanneer deze pericoop betrekking heeft op het Brahma. Ook hieruit blijkt dus, dat het Brahma subject is van de voorafgaande pericoop. Over dit Brahma nu is het bewezen, dat ook in deze pericoop van het licht gehandeld wordt, waar het herkend wordt aan het verbonden zijn met den hemel. 27. Zegt men: Dit is zoo niet; want er is vere schil in de voorstelling, dan antwoorden wij: Neen; want er is tusschen beide geen strijd, 2 28. De levensgeest (adem) is het Brahma; dit blijkt uit den samenhang. In de Kaushitaki-Brdhmana-Upanishad komt een verhaal voor van Indra en Pratardana, dat aanvangt: „Pratardana, de zoon 1 Chand. Up. III, 18, 6. ? Het in den commentaar hierop geleverde bewijs, dat de uitdrukkingen ain den hemel» en «boven den hemel» op hetzelfde neerkomen, is in de OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDÔNTA, 948 van Divodasa, begaf zich naar de lievelingsplaats van Indra met krijgsroem en heldenmoedy 1. Daarin leest men: ~Hij (Indra) zeide: Ik ben de levensgeest (adem), de denkende geest; vereer mij als het onsterfelijke leveny, en vervolgens: „De levensgeest alleen, de denkende geest, bezielt het lichaam eu doet het opstaany; verder nog: #Tracht niet de stem te leeren keunen, maar ken den sprekers; terwijl het slot is: „Dit is de levensgeest, de denkende geest, de zaligheid, de niet verouderende, de onsterfelijke.” Hier is het de vraag, of met dat wogrd vlevensgeesty de adem wordt bedoeld, of een deva, of de individueele ziel, of het hoogste Brahma, — Maar is niet in het 23ste aphorisme bewezen, dat het woord /levens- geest» een naam is voor het Brahma, en worden ook hier niet in de woorden rde zaligheid, de niet verouderende, de onsterfelijker kenmerken van het Brahma genoemd? Hoe kan er dan nog twijfel bestaan? — Omdat, is het antwoord, hier verschillende kenmerken worden genoemd. Want wij merken hier niet alleen kenmerken op van het Brahma, maar ook van andere wezens, daar de woorden van Indra „lseer mij alleen kennenr op dien deva wijzen; de uitdrukking „Die het lichaam bezielt en doet opstuany op den adem; en de woorden #Tracht niet de stem te leeren kennen, maar ken den sprekers op de indivi- dueele ziel; daarom is hier twijfel mogelijk. Tegenover de meening nu, dat hier »levensgeest” in de gewone beteekenis van adem genomen moet worden, wordt gezegd, dut men moet aannemen, dat door het woord rvlevensgeests het Brahma wordt aangeduid. Waarom? Omdat de samenhang dit leert. Waut wanneer men den tekst in zijn samenhaug overziet, dan blijkt uit de woorden duidelijk, dat zij op het Brahma be- trekking hebben. In den aanvang toch zegt Indra: „Kies iets, wat gij begeert, en Pratardana geeft te kennen, dat hij het hoogste doel des menschen begeert door te antwoorden: „Kies gij voor mij, wat gij het beste acht voor den mensch.» Daarop wordt hem de levensgeest als het beste voorgesteld; hoe zou deze dan niet het hoogste Brahma zijn? Alleen door de kennis van den hoogsten geest toch verkrijgt de mensch het beste, zooals blijkt uit teksten als: »Hem kennende is de mensch boven den dood verheven; een andere weg is er nietr 2 en 1 Kaush. Brâh. Up. ILL. 4 Cvet. Up. IU, 8 (VI, 15). 8e Volgr. IX. At 9 if CANKARA ÎCÂRYA'S COMMENTAAR dergelijke. Zoo kan men ook bij de woorden: „Die mij kent, diens geluk wordt door geene daad, noch door diefstal, noch door Brahmanenmoord verstoordr alleen aan het Brahma denken, want dat bij de kennis van het Brahma alle daden vernietigd worden, staat vast op grond van teksten als: #Âl temands - werken worden vernietigd, zoodra hij dat absolute wezen heeft gezieny ' en dergelijke. Ook de uitdrukking „denkende geest past alleen bij de meening, dat het Brahma is bedoeld, want een onbewust iets, zooals de adem is, kan niet de denkende geest zijn. Zoo gelden ook de uitdrukkingen aan.het slot „de zaligheid, de niet verouderende, de onsterfelijken van niets anders dan van het Brahma; en wat er verder staat: »H1j wordt door eene goede daad niet grooter, door eene slechte niet kleiner; Hij doet goed handelen dengene, die hij uit deze werelden wil opheffen, slecht dengene, dien hij wil doen af- daleny; en „Hij is de herder, de beheerscher, de heer der werelden», dit alles kan alleen op het hoogste Brahma, uiet op den adem in eigenlijken zin toegepast worden. Daarom is de levensgeest het Brahma, 29. Zegt men: Dit is zoo niet, want er is sprake van den geest van den spreker, dan antwoorden wij: Er is hier veel, dat op den inwendigen geest betrekking heeft. De meening, dat de levensgeest hier het Brahma is, wordt bestreden en men zegt: Met het woord vlevensgeest” kan niet het hoogste Brahma bedoeld zijn. Waarom niet? Omdat er sprake 13 van den geest van den spreker. Want de spreker, Indra, een bepaalde deva, een lichamelijk wezen, ver- klaart zijn eigen wezen aan Pratardana, daar hij aanvangt: „ik ben de levensgeest, de denkende geest.» Daarin wordt, zooals blijkt uit het gebruik van het woord vik» , de levensgeest aangeduid als de geest van den spreker; hoe kan hij dan het Brahma zijn? Want het Brahma kan geen spreker zijn, zooals blijkt uit woorden als: „Zonder stem, zonder inwendigen zin” en dergelijke. Zoo prijst hij ook zich zelven door de vermelding van eigenschappen, die verbonden zijn met het lichaam en bij het Brahma niet kunnen bestaan, b. v.: „Ik doodde den driehoof- digeu zoon van Tvashtar, ik wierp de demonen, de Yati’s; g MA Tr Or A AA OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 945 aan de wolven voor” ena. En Indra kan de levensgeest genoemd worden om zijne kracht; want er wordt geleerd: #lsevensgeest is kracht» en Indra is bekend als de deva van de kracht; bij iedere openbaring van kracht toch zegt men: „Dat is Indra’s werk.» En een deva kan als de denkende geest voorgesteld worden oin zijne onbelemmerde kennis, want van de deva's wordt gezegd, dat hunne kennis door niets belemmerd wordt. Daar nu zoo vaststaat, dat hier van den geest van den deva sprake is, moeten de uitdrukkingen over het beste enz. als op hem slaande verklaard worden. Omdat hier derhalve over den geest van den spre- ker gehandeld wordt , kan de levensgeest niet het Brahma zijn. — Daarop wordt nu geantwoord: Er is hier veel, in dat hoofdstuk merkt men veel op, dat op den inwendigen geest betrekking heeft. Zoo wijzen de woorden : »Zoolang de levensgeest in het lichaam woont, zoolang is er leven” op de absolute macht over leven en sterven, die aan den levens- geest, den inwendigen. denkenden geest, niet aan een bepaalden deva toebehoort. Zoo leeren de woorden: #In het bestaan (van ‘den levensgeest) ligt het hoogste goed der levensgeesten (orga- nen) !„, dat de levensgeest de inwendige geest, de basis der organen is. 2 Brh. Ar. Up. IV, 5, 19 946 CANKARA ÂCÂRTA'S COMMENTAAR een deva. — Hoe kan hier dan de geest van den spreker ge- noemd worden ? 80. Maar door zijn inzicht in de gewijde wete n- schap zegt hij dat, evenals Vâmadeva. De deva Iudra zegt: „leer mij kennen», omdat hij door hooger inzicht in de gewijde wetenschap ziet, dat zijn geest één is met den hoogsten geest, en weet: „Ik ben Brahmas, evenals van den Rshi Vâmadeva geschreven staat: „Dit ziende, wist hij: Ik was Manu, ik was Sûryar 8. Want daar zegt de schrift: „Elke deva, die tot kennis van het Brahma is ontwaakt, die is het geworden.» De bewering, dat Indra, na gezegd te hebben: »Leer mij kennen», zich zelven prijst door de vermelding van lichamelijke eigenschappen, als het dooden van Tvashtars zoon enz., moet nog weerlegd worden. Daarop antwoorden wij dan: » Dat dooden van Tvashfars zoon enz. wordt niet vermeld om Indra als het object der kennis aan te prijzen en als het ware te zeggen: „Omdat ik dat gedaan heb, daarom moet gij mij leeren kennen, maar om de voortreffelijkheid der kennis in het licht te stellen. Want na zijne geweldadigheden, het dooden van Tvashéars zoon enz., vermeld te hebben, voegt hij er eene aanprijzing der kennis aan toe door te zeggen: »Daarvoor is mij zelfs geen haar gekrenkt; die mij kent, diens geluk wordt door geene daad, welke ook, vernietigd»; d. w. z. Daar mij, die zulke woeste daden heb verricht, zelfs geen haar gekrenkt is, omdat ik Brahina ben, zal ook het geluk van ieder ander, die mij kent, door geene daad, welke ook, verstoord worden. Maar als object der kennis wordt het Brahma aangewezen in de woorden: „Ik ben de levensgeest, de denkende geest.” Daaruit blijkt, dat deze pericoop over het Brahma handelt. 31. Zegt men: Neen; want er worden kenmerken genoemd van de individueele ziel en den adem; dan antwoorden wij: Neen; want dat is eene drie- voudige vereering, het heeft daarop betrekkiyg, het is hier daarmede verbonden. Al kan hier, omdat er veel gezegd wordt, dat op den inweut digen geest betrekking heeft, geen sprake zijn van een beA 1 Beh Ar In. WT A 40 OP DE APHORISMEN VAN DEN VEDANTA. 247 paalden deva, tuch kan deze pericoop niet over het Brahma handelen. Waarom niet? Omdat hier kenmerken voor- komen van de individueele ziel en van den levens- geest in eigenlijken zin (den adem). In deze pericoop vinden wij vooreerst een zeker kenmerk van de individueele ziel in de woorden #Tracht niet de stem te leeren kennen, maar ken den sprekerr, waarin als object der kennis genoemd wordt de individucele ziel, de heer der organen, van wie de functies der organen, spraak enz., uitgaan; zoo ook een kenmerk van den adem in de woorden: „De levensgeest alleen, de denkende geest, bezielt het lichaam en doet het op- staany, daar het staande houden van het lichaam eene functie is van den adem, zoo als in de schrift geleerd wordt. Want in het Gesprek van den Adem worden de levensgeesten, de spraak enz., vermeld en tot deze zegt de adem, de hoogste onder hen: „Vervalt niet in dwaling; ik ben het, die, mij in vijf wer- kingen verdeelende, het lichaam ondersteun en staande houd» *. De naam „denkende geesty nu is op de individueele ziel toepasselijk, daar deze een zelfbewust wezeu is, en kan ook van den adem gebruikt worden, daar deze de basis is der overige levensgeesten , de organen, de hulpmiddelen der rede. En wanneer men aanneemt, dat hier de individueele ziel en de adem worden bedoeld, dan zijn de beide voorstellingen, die hier voorkomen in de woorden ~Die de levensgeest is, 1s de denkende geest; die de denkende geest is, is de levensgeesty en „Deze heide toch wonen samen in het lichaam, samen verlaten zij hets, juist, daar de adem en de denkende geest met het oog op hunne samenwerking als miet onderscheiden en met het oog op hun eigenlijk wezen als onderscheiden voorgesteld worden ; maar wan- neer men aanneemt, dat hier het Brahma wordt bedoeld, waar- tusschen kan dan onderscheiden worden. Daarom moet hier aan de individueele ziel en den adem, of een van beiden of beide, gedacht worden, maar niet aan het Brahma. — Hierop antwoorden wij: Neen, want dat is eene drie- voudige vereering. Wanneer dat zoo was, dan zou men hier eene drievoudige vereering moeten aannemen, vereering van de individueele ziel, van den adem en van het Brahma, en dit kan men niet veronderstellen, dat in ééne péricoop geleerd wordt, Want uit het begin en het slot blijkt, dat deze pericoop 1 Pragna-Up. II, 3, 245 CANKARA ÂCÔRYA'S COMMENTAAR - één geheel uitinaukt. Want zij vangt aan: vlseer mij kenuene eu daarop volgt: „Ik ben de levensgeest, de denkende geest» en het slot is: „Dat is de levensgeest, de denkende geest, de zaligheid, de niet verouderende, de onsterfelijker; men ziet dus dat begin en slot eenvormig zijn en daaruit mag men besluiten, dat hier één onderwerp wordt behandeld. En men kan het hier genoemde kenmerk van het Brahma niet aan iets anders toe- kennen, daar men alleen van het Brahina kan zeggen, dat daarin de tien stoffelijke en geestelijke elementen bevestigd zijn. 