Rules of golf
BORSTELACHTIQ-, bnw. en bgw. Van Boratel (I), in de bet. A, 1), met -aehtig. Vanbaar van dieren of menscben. Gelgkende op varkens- baren, dik , bard en st^f opstaande. || {De bewonera van Guinea) bebben gekrolt bayr op bunne boofden, maar niet so seer gekrolt als de gbeele Mooren, want bet is hj na heel bardt borstelacbticb , maer niet wolacbtich , O.-I. e. W.-I. Vogag, 5 , 12 <?. (}aame zien zj {de boeren).,., dat de nens en BovenUp (van zwarte paarden) . . . met eenige bor- stelagtige Hairen bezet is, bkrkhbt, N. H. 4^ 40. De baren {van den oUfant) zijn borstelacbtig , bur- obbsdijk, Dieren 1, 412. — Van boofdhaar gebezigd, tbans veelal opgevat als afleiding van Boratel, in de bet. B): gelgkende op een (bardon) scbnier. || {Ben politieagent) met . . . borstelaobtige snor , gefronste wenkbrauwen en een graat in de keel, oobtbb, Lett. Stud. 1, 10. BORSTELDBAAD , znw. m., mv. -draden. Uit Boratel (I), in de bet. A, 1), en Draad. Pikdraad aan welks einde een varkensbaar is bevestigd, door scboenmakers gebrnikt om mede te naaien ; als stof- naam wordt soms boratelgaren gehrviiki. || Borstel- draet, oft borstelgaren. Le fil d'un corduan- nier, cbegros. Filum autoriuMy /llum picatum,Jilum aubulare, plant. Borstel -draet. Cheleumay cana- binum filum , aetia praepilatum , actum autorium , rtl. BOBSTEIiEIT, onz. en bedr. zw. ww. Van Boratel (I). A) Boratel in de bet. A). — 1) Onz. Van baren. Als varkensbaren steil, stgf, stag overeind staan, soms: overeind gaan staan, te berge rgzen, t. w. van sobrik. || De waard , zicb . . . de muts tot in den nek strjjkende, zoodat de weinige bem over- gebleven baren borstelden als die eener kat, v. lbnnbf. Bam. 20, 60. Zg (zagen) den wolf. . .met borstelend baar en opgespalkten mnil het hoofd bieden aan de doggen, die hem. . .aanrandden, schtmmxl 2, 8113. Toen groep niQ wanhoops koude hand In *t koortsig^ kloppend ingewand. De haarlok borstelde op myn hoofd, Yan lin en denkkraoht sohier beroofd. HETta, Bo€k<tn. 56. 2) Bedr. Te berge doen rgzen, ,,To act up the briatlea" (hsxhaic). Zeldzaam. 5og: liet hQ d'angBt hem 't hoofdhair bontlen, En d' adem stikken in s^n long. V. D. HOOF, W. TeU^ 67. 20 Digitized by Google 611 BORSTELEN. BORSTELEN. 612 B) Borttel in de bet. B). Bedr. — 1) Met een bontel iangs lets strqkend, wrjjyend, schurend het reinigen of gladden; acbaieren. a) Eigenlgk. J| Zgn m^ne schoenen nn nog niet geborsteld? — Zyne kleederen boretelen en weg- sloiten, marin. — Daar . . . zit . . . Batiat, zgn baar even net geborsteld en zgn das even wit . . . als altgd, K. Zev. 4, 91. Zjja hoed en kleed waren dikwjls en reel geborsteld geworden , CONSC. 2, S65 b. Door borstelen . . . kannen aan H reeds fijn gebekeld vlas de laatste sporen van onzuiverheid benomen . .. worden, kutpbr, TechnoL 2, 320. Het borstelen of scbnieren der lakens ( diende ) vroeger alleen . .. om na het scheren het haar weer met den draad neer te strgken, 2, 455. Hg (greep) den borstel op, stond eenige oogenblikken in gedachten tegen de haren op te striken, en begon toen den rok te borstelen, bbbts, C. 0. 51. Keesje borstelde altgd door, Jld. — Met verwisseling van object: iets (stof enz.) van een voorvrerp a/%ohuieren; (zie Apbobstblen, 1, a). II Hiermede (t. w. met haren borstel van styve haren) borstelen en verzaamelen zg {de b'^en) het meel of stof van de stengen en kelkjee, die in de bloemen zgn, Handw, 14, 16. b) Oneigenlgk, in scherts gebezigd voor: iemand slaan, afrossen, hem een pak slaag geven (schubbm., By p.). Ook in onz^dige opvattiug: vechten, pluk- haren , handgemeen zgn (in Zuid-Nederland en G^der- land, zie Taalk. Mag. 1, 811; 2, 77). Verg. fr. broeser. || Iemand den mantel — , den rok borste- len , V. DALB. — De jong^ns van het Schippersk war- tier, niet tevreden met onder elkaar te vechten en te borstelen, (oordeelden) noodig ... een grooten . . . veldtocht te ondememen tegen de knapen vtfn eene andere wijk der stad, slebckx 1, 19. En vechtend en sleohtend, . En worst'Iend en borat'lend, En wQkend en 8tr0kend enz. v. LEKNBP, O. en N. Oed. 168 {Hoe loopi de DuMt langi [het hoi van Neander), — In dergelgke opvatting in Oroningerland: er tegen borstelen ^ al zgne kraohten inspannen, er niet tegen kunnen opborslelen ( molema 53 a ) ; missohien te vergelgken met tegenborstig , weerbarstig. e) Overdrachtelgk : iemand met woorden kastgden , dnohtig berispen; verg. doorstryten, doorhalen, heielen, en zie bg Bobnbn, I , b en c) enBoBSTEL (I), B, 1,^). 01 Yroa siet hoe ghy hier met awen Heere worstelt, En siet oock eens hoe hardt hy a met woorden borstelt; Hoe-wel ghj als een hondt yan hem verdreven wort, Uw' Toor-^enomen saeck ghy even niet en sohort. UDSMAifS, Verk. WereU^ 162 {wtn de Kanadnseaehe vrouw). — Uit de loog geborsteld zyn, .van iemand, die lang in een smerig gewaad heeft geloopen, maar na door zgne vrienden in een geheel nienw pak is ge- stoken" (db jaqbb in Taalk. Mag. 3, 476); even- zoo in Groningen : good gereinigd en gekleed voor den dag komen, ook: nit den brand, nit de verlegenheid zgn (HOLBiCA 53 tf). Zie verder Looo. 2) Eigenlgk: met een borstel schilderen; meeatal bg uitbreidiog, in toepassing op de schilderw^ze : Op rawe, forsche wgze, met breede streken schil- deren, (b. V. groote oppervlakten , kleederen , achter- gronden, of ook Inchten en terreinvoorgronden van landschappen). Bg verdere uitbreiding soms. vooral in Zuid-Nederland, in 't algemeen: schilderen. Zie ook d'hbbbb. Booing, d. Foes. 89. || De schilder borstelde er maar op los {b. v. by den aanleg van een stuk ). Een breed geborsteld doek van Frans Hals. Bene breed geborstelde zee van Mesdag. — Hg {de kun- stenaar) waande zich er toe geroepen , z'g'ne gedachten op het doek te borstelen, in 't marmer te honwen, in 'tmetaal te gieten, db last, Fersl. over de VI. Zaak, 55. In eene nis, boven de lage denr, had Simon een plaasteren lieve-vronwenbeeld geplaatst en in roode letters er onder geborsteld : .In de H. Moeder Gods I" T1IBL.-8TWN8 , Arm VI. 2, 134. All. In de bet. B, 1, b eu c). Borsteling, af- rossing, pak slaag, of ook: scherpe berisping, in Zuid-Nederland (.De vnisten jeuken u vandaag? . .. Zoudt ge gaame weder met een aangezioht vol krabben naar de fabriek gaan? Gg moet het maar zeggen; ik ben gereed, indien een borstelingsken u plezier kan doen", coNsc. 6, 342 a). — In de bet. B, 2). Borstelaar, schilder (.Jeug- dige borstelaars met sentiment en chic, die met een stuk krgt noch geen kop kannen teekenen, vinden dat Rafael ongelgk had", vosmabb, Jmas. 142). SAmeBst. Borstelmachine, machine , in hoofdzaak bostaande ait een met borstels bezetten cylinder (zie KUTPBR, Technol. 2, 455). SADienst. Af', door-, op-, over-, uitborstelen (zie die woorden ). BORSTELGBAS, znw. onz.; zondermv.Uit Borstel (I), in de bet. A, 4), en OraSy in de bet. 2, ^). Eene grassoort met borstelige, stgve Stengels en stugge, opgerolde, borstel vormige , eenigszins rawe bladen, hier te lande op veenachtigen zand- en heide- grrond voorkomende, ook wel xwynengras en in Groningerland zwy'nenhaar genoemd ; Nardus striata L. BORSTELHAAB, znw. onz., mv. (in de bet. 1) 'haren. Uit Borstel (I), in de bet. A, 1), en Haar. 1) Een enkel stgf, op een borstel gelgkend haar. || Ebar staart {van de ntuizen) is ... , behalve enkele borstelharen, naakt, schlbgbl, Zoogd. 51. De eier- legger {der galwespen) . . . b^taat ... nit ... een sterker borstelhaar . . . , en twee . . . fijnere haren, 8NBLLBN V. voLLBNH., Oel. JHeren, 334. Wle is . . Dat monster, waar de hel van gmwtP . .. De looden lip met boretdhairen Kmlt grQnxend naar de koopren kaak. TOLLCifs 1, 96 (ran Alva). 2) Haar als coUectief. De geheele haardos, hetzg nit borstels bestaande (bg zwgnen enz.), hetzg er op gelgkende. || Knock . . . met eene . . . versleten mats schuins over het rnig en g^elach tig borstelhaar, TBIBL.-STIJN8, Arm VI. 1, 108. .%fl. Borstelharig. BOBSTELHABIQ-, bnw. Van Borstelhaar, in de bet. 1 en 2), met 'ig. Vanmenschenof dieren. Eene met borstelharen of borstelhaar begroeide hnid hebbende. || Een' lompen boczvoet . . . , wiens kin te scbarp en borstelhayrigh, Haer handelt t'onbe- schoft, YONDBL 2, 616. Twee groote borstelharige rnpsen, knbppblh. 7, 44. BOBSTELIQ-, bnw. en bgw. Van Borstel {I), in de bet. A, 1), met -ig. 1) Bnw. — 1) Eigenlgk. Van zwgnen of hnnne huid. Borstels hebbende, met stgve haren begroeid. || De borstelighe Sw^nen, maken meer ghekrgts, dan de woldraghende Schaapkens, coobnhbbt 1, 297 e. Zyn borstelige bait {van eenever),8CRKBumBi21.liei borstlig vee {varkens), F. Di habs, Verl. Zoon, 26. Het borst'lig everzwgn, v. lbnnbp. Poet. 6, 260. Een borstlige ever lag aan d'eikenvoet te lenen, HOFDIJK, Helene, 162. Den borsteligen kop. Aid. 2) Bg vergelgking. Van het haar of de haid van andere dieren. Op borstels gelgkende; hetzelfde als Borstelachtig. \\ Deeze hairen (zyn) in het eene Dier wollig en zagt . . , als in de Sohaapen ; in het andere hard en borstelig, alsindeZwynen, bbbbhbt. Digitized by Google 613 BORSTELIG. BORSTELWORM. 614 N. H. 8, 184. Do Maanen (rjzen), als H ware, l>oratelig overeinde {by paarden met spekhalzen), 4^, 180. Aan de 'kiooxi{vaHdeHpaardeHhoef){\A), . , een misstand, dat men Egelvoet noemt; dat is al8 de hoeven om de kroon borstelig en verkeerd opstaan, 4S 197 (zie ook 8, 105). Waar de sehoft {van een zeemontter) zieh dekt met bontlige everpinnen, BILD. 8, 151. — Van ket haar of de huid van menschen. || Te bergh aw borstligh' hairen rezen Door 'tgrawen Toor u self, Hoorr, Ged. 1, 826. M\jn . . . winck- braeu, borstellgh, en al te ruigh gehaert , vondbl 8 , 174. Daer is zelf geen knoestige laoqaei, die niet door de frazen van zyn gelobde hemd een dicht- bewaasen en borstelig lyf zal laeten dooraobynen, Y. BTfKN, Sped. 9, 128. Den raigen braam Tan . .. mgn wenkbraanw . . . Die heel mqn voorhoofd boordt met borstelige hairen, bild. 4, 264 {Folyfeem). Dat ge over 't l^f U de haren voelt ran koade rqien borstelig en stqf , d. j. v. linnap 258. Het harde borstelige haar, dat steil te voorsoh^n kwam, oTeral waar het niet door x^n laken pet onderdrakt werd, &KLLBR, Van Mtu 1, 21. Deze had al dien t^d aan de borstelige haren yan gezegd knevdtje geplnkt, TBN BRINK, SoM, 5, 7. Hq zette de mats weer op de borstelige haren, stuns. In de Ton, 61. II) In min of meer b^woordelgk gebraik. Bor- stelig opstaan enz. (zie enkele der bovenstaande aan- halingen). An. BoreteUgheid (.Men yindt Koe^en, die zoo rnig en stgfharig zgn, dat het haar zelfs tot kral- ling en borttetigheid overslaat", bebkhet, N. H, 8, 105). kmmm, Boretig haar, b\j wbstbrbaxn, Ged. 8, 862 Toorkomende als yertaling van lat. hitpida front (TiBO., Aen. 10, 210), zal wel eene drakfoat zgn Toor bortt*lig haar\ immers van een vroord. borstig in dezen zin, beantwoordende aan nhd. borstig, is tot dosTerre geen ander spoor geronden. BORSTELKBANSy znw. m., my. -en. Uit Borttel (I), in de bet. A. 4), en Kran*. Een plantengeslkcht, aldas genoemd omdat de bloemkransen omgeven zqn door een krans van^ne, borstelachtige sehntblaadjes; Clinopodium, Hier te lande komt alleen eene soort (£. vuhare L.) zelden voor. BORSTEIiMAKEB, znw. m., my. -s. Van Boretei (I), in de bet. B), en Maken met -er. lemand wieas beroep het is borsteb te yerraardigen. Reeds bg sbwbl. |j Een spekslaohter, een borstel- maker en een lakenkooper (hadden) er (m neker huii) honne schaapjes op het droge gekregen, slsbckx 12, 21 (zie ook bbbts, C. 0. 49). BOBSTELVOBJOQ-, bnw. Van^ari<tf/(I), in de bet. A, 1), en Vorm met -ig. Den yorm van var- kensharen hebbende of daarop gelgkende; vooral als benaming in de dier- en plantenkande. || De borstel- vormige bladen en geheel borstelvormige scherpe aar, y. hall, Lane^. Flora, 250. De sprieten {van nekere ineecten) zgn ... gelede draden, die draad- of borstelyormig of knodsyormig kannen genoemd worden, naarmate de leden dan z\jn en naar het einde der sprieten in dikte afnemen, of wel naar het einde dikker worden, bubgbrsdijk, Dieren 8, 272. BOBSTELWISSCHEB, znw. m., my. -t. Uit Boretei (I), in de bet. A, 1). en Wuteher. In de artillerie. Wissoher yan varkenshaar om het kanon na het afynren nit te wisschen. HAOieaiil. BoretelwisscAerekloe , het boat yan den borstal wissoher waaraan het haar beyestigd is (»De boretelwueeherekhe is bekleed met trenzen yan koper- draad'' BOBSTELWOBM , znw. m., my. -en. Uit Borstel (I), in de bet. A, 2), en Worm. In het my. Orde der ringwormen die met borsteltjes bezet zgn, elders borsteldragende ringwormen en borstel- armen genoemd; Chaetopodes. Zie bubqbbsdijk, Dieren 8, 588. BORSTEN. Zie Babstbn. BOBSTGABEELy znw. onz., my. -en. Uit Borst (II), in de bet. 2, c), en Oareel, in de bet. 2, b). In de artillerie. Trektnig, bestaande nit het gareel en twee strengen met haken, en dienende om een rgpaard te kannen inspannen, indien een der trekpaarden komt te yallen. BOBSTGEWEEBy znw. onz., my. -geweren. Uit Borst (II), in de bet. 2, a), en Oeweer, in de ondste bet.: middel yan yerdediging. 1) Hetzelfde als Borstwapen. || Borst-geweer. Thorax, pectoralis armatura (kil.). — Forbas . .. weerloos, niet yoorzien van eenigh wapen, Noch borstgeweer, yoNDBL 11, 694. 2) Hetzelfde als Borstweer, 1 of 2). In Zaid- Nederland ;_zie 8Ta.lla.bbt. BOBSTHABNAS. znw. onz., my. sen. Uit Borst (II), in de bet. 2, a) en Harnas. Voorstnk yan een harnas om de borst te beyeiligen, hetzelfde als Borststuk, 1, a), ^Thorax ferreus, siue aeneus, peciorale" (KiL.); yerg. Bobstkuras. || Eenige wapenen , als een borsthamas yan staal ejtz., de lai- BESSE , SeAilderb. 2 , 269. Door slechts eenen . . . slaaf yergenld, trad Antonins . . . zijn slaapyertrek in, en deed zieh zgn borsthamas ontgespen , m. c. y. hall, Mess. Corv. 1 , 122. Een sergeant . . . oatving . .. een dnchtigen stoot yan des Franschmans rapier. Gelakkig kwam hg , daar hg een gzeren borsthamas droeg, er met eene liohte schram af , slebckx 8, 12. ^ 't Was een krggsman , als het fookeleade borsthamas soheen aan te duiden, ten brink. Bam. 4, 120 ( van een oud portret ). — Ook in de wapenkande; zie bietstap, Bandb. 258. BOBSTHOLTE, znw. vr., mv. -«. Uit Borst (II). in de bet. 8, a), en Holte. De holte, bg de gewervelde dieren omsloten door de ribben , de borst- wervels, het borstbeen, het middelrif en het borst- ylies, waarin de longen, het hart, de stammen der groote bloedyaten en de slokdarm liggen. || Voor zware yoertaigen ... is het gareel ongeschikt , daar het door zgne plaatsing de borst holte {der paarden) aan drie kanten drakt en de yrge werking der schoaders en der longen belemmert , landolt 1,57. Er bleek na het opeoen der borstholte , dat het long- ylies tegen de ribben aaneen was gekleefd, de vos, ri. Jonq. 53. BOBSTIG. bnw. Van Borst (II) met -ig. 1) Borst in ae bet. 8 , a). Eene borst, t. w. eene breede, goed ontwikkelde borstkas hebbende; yerg. Ob-, III, 18, Aanm. 1; ^Large-breasted, broad- chested^* (sewel). — In oneigenlgke opyatting: eene hooge borst zettend, zieh in den mg werpend, brataal. Thans nog in de noordelgke ge west en , ook als bg w. ( .Borstig loopen", MOLBMA 52 d, 506^; yerg. halbebtsma 412). Verg. Bobst (II), 5, a) en nhd. sick briisten. Hier is tbans een borstisrta Bae^Je , . .. Sietl liter itser een, die eel Scheyer s^n, en Breke-spel. y. D. yiHHB, Taf. v. d. B. W, 129. 2) Borst in de bet. Z, e). Hetzelfde als Aam- borstig, »Holl. Astkmaticus, ankelator" (kil.); verg. fir. poitrinaire. In de znidelgke gewesten nog thans bekend (zie soHuebm., By v. en hoeuttt. Bred, T.), Digitized by Google 615 BORSTIG. BORSTKLEP. 616 Aanm. 0?er een ander woord borstig , dai kan hebben beataan zie Borstblig, Aanm. BORSTING , mw. vr., mv. -en. Waarachqnlqk naast Borat (II) ontstaan op dezelfde WQze als glinting naast glints broeking naast broek, voeiing naast voel ; verg. die woorden , alsmede nhd. brtUtungt eng. breasting. Scheepsterm. Opstaande rand aan hoaten of qzeren scbeepsdeelen ; nagenoeg hetzelfde als Bortt (II), 7). || De nokken der marseraas worden aan den voor- en achterkant bepaald door eene borsting, waartegen bet tnig mst, pilaar- MOSSKL, Hei Tuig, 85. Oog- en ringbouten . .. bebben eene borsting . . . , waarmede zj op bet bont msten, hossbl, Eet Schip, 91. Het roer (gaat) slechts tot aan den bovenkant der looze kiel door, en beeft aldaar eene lip, die op eene borsting yan densteven mst, 241. BORSTJUWEEL,, znw. onz., mv. -en. Uit Btnrti (II), in de bet. 2, a), en Juweel. 1) Eigenljk. Juweelen sieraad, om den bals ge- dragen en op de borst bangcnde; b^ halma gel^k- gesteld met Boot (II). Zie, ... hoe xe op 't boratjaweel bl^ft staren, Dat op haar moedert boezem han^ BILD. 1, 880. — Bq TONDEL 8, 658 in bqzondere toepassing op Aaron's borst lap (zie aid., I, c). D' Aertspriester tsidderende , ontflng in 't aengezlcht En tohittrend bors^aweel het weerlioht van Oods lioht 2) Fignarl\jk. Een persoon of eene zaak die tot sieraad van lets strekt. || Brugmans, 't borstjnweel van 't eens zoo roemr^k Leyden, bild. 11, 210. — Door VONDSL (6, 825) tocgepast op bet slot eener rede, vergeleken bg eene boot, die aan bet uiteinde eener keten bangende, daarvan tegel^k het slot, de slniting vormt. |i Maer bet wort tjt dat wy slniten, en een kostel\jck borstjnweel aen de keten van deze pleitrede bangen. BORSTEASy znw. vr., mv. -sen. Uit Bortt (II), in de bet. 8, a), en Kas; verg. eng. cAett. Beenig samenstel der borst, bestaande nit de twaalf borstwervels, twaalf paar ribben en bet borstbeen; lat. thorax. || Eene sterke, zwakke borst kas. Bg bet laatste spoorwegongelak is zgne borstkas inge- dmkt, ten gevolge waarvan b\j is overleden. BORSTKIaEED, znw. onz., mv. -eren. Uit Borst (II), in de bet. 2, a) en Kleed. Onder- of bovenkleed dat de borst bedekt. || Men sprak van een Pourpoint, een Borstkleed; van een Babat des dentelles a glands, een Kanten Bef met Akers enz., BBBKHST, N. E. 9, 630. 't Flanellen borstkleed, Sehoolm. 166. Het • eenvondig borstkleed, dat de zwaar gespierde armen naakt laat, roosis, 0. d. Alpen, 221. — Bg TEN KATR, PoT. Verl. 76 in bgzondere toepassing op Aaron's borstlap (zie aid. 1, c). BORJSTELEP, znw. vr., mv. -pen. Uit Borst (II), en Klep, 1) Borst in de bet. 2, a). Opslag aan de borst van een kleedingstnk, betzg een omgeslagen gedeelte daarvan, betzg een loese, eropgebaakteofg^knoopte lap. Voorbeen o. a. aan de onUbrmen van verschil- lende troepensoorten , het langst van de dragonders. || Hg sloeg de borst kleppen van zgn jas om , ten einde zicb tegen de konde te bescbntten. 2) Borst in de bet. 7). Scheepsterm. Een eenigs- zins boogvorraig stnk bont, dat met scbamieren aan het borststnk van een rolpaard bevestigd, als het gebrnikt wordt, zich in horizontalen stand bevindt, en alsdan dient om het baksen (zgddings van stand veranderen ) Tan het rolpaard gemakkelgker te maken , dat daardoor stean tegen den poortdrempel vindt. De borstklep wordt opgeslagen (loodrecht gezet), als men het stnk , b\j bet naar zee gaan , wil sjorren (het kanon met ton wen in de Imtterg vast wil maken ). BOBSTKLIBB, znw. vr., mv. -en. Xiii Borst (II), in de bet. l,<i), en Jl/t^. Elke der twee , door los celweefsel en vet omringde k Keren in de borsten eener vronw, waarin het zog afgescheiden , en waamit het door zogbnizen naar de tepels gevoerd wordt. || Ontsteking der borstklier. liAmeniit. Borstklierader , elke der aderen die het bloed nit de borstklier voeren (v. dals). BOBSTKBEUPEL, bnw. Uit Borst (II), in de bet. 8, b), en Kreupel. Hetzelfde 1^A Boeglam (zie verder aid.). Afl. Borstkreupelheid {zit vtwiQiB»M9 KLT , Veearis, 121). BOBSTKBUID, znw. oxi%.,m\. -en. Vli Borst (II), in de bet. 8, e) en Kruid. 1) In 't algemeen. Kruid, g^was aangewend ter verzachting van het hoesten. || Hier hebben wy een goet borst cmyt, dat tot alien gebreken der borst dienstelgck is, ph. hbrmanki, IHstillierb. 41. 2) In 't bgzonder, in 't mv. Zekere dooreenge- mengde kmiden (vooral lersch mos, klaprozen en zoethont), waarvan het aftreksel als thee, ter ver- zachting van het hoesten, gebrnikt wordt. BOBSTXBUIS, znw. onz., my. -en. V it Borst (II), in de bet. 2, a), en Kruis. 1) In 't algemeen. Een aan eene keten op de borst hangend kruis, als sieraad of onderscbeidings- teeken, vooral b\j Katholieken, in gebmik. || Zoo blinoke nw borstkmis schoon in d*ordre van Sint Jan, VONDKL 10, 16 {Jan Johan Manrits, Oroot- meester dier Orde). Het vrg groote ge€malieerde borstkmis (van Tesselschade) , alb. thijm, Portr. V. V. 18. Een zeer schoon borstkruis van vrg groote diamanten , ingericht om er een of ander heilig . .. herinneringsteeken in te sluiten, en aldus gedragen te worden, 101. 2) In 't bgzonder. Een der teekenen van de bis- scboppel^j ke waardigheid. BOBSTKUIL , znw. m., mv. -en, Uit Borst (II), in de bet. 8, a), en Kuil. De driehoekige ruimte beneden het borstbeen; in de volkstaal wel eens harteputje genoemd. BOBSTKUBAS, znw. onz., mv. -sen. Uit Borst (II), in de bet. 2, a), en Kvras. Hetzelfde als Borsthamas. || Een soort van borstkuras van . .. metaal, op de sohonders met haakjes gesioten, V. LENNBP, Rom. 5, 20. 't Blinkend borstknras, V. LBNNKP, Poet. 8, 287. 't Doorhakte borstkuras, V. ACKBRE, Winterbl. 845. In de eeuw der borst- knrassen en der tot den grond reikende effen mana- ge waden, vertegenwoordigde hg . . . het aanbrekend tijdperk der naanwsluitende wambnizen ens,, busubn HUBT, Bembr. 1, 158. Qy (Napoleon) ... Zweeft, Aadlaar, oTer hen, — als op een donderwolk Yan rook, een see van lioht, den golvenden helmetlen En borttknrassen nitfestraald , en lMv|onetten. DA C08TA 2, 888. BOBSTKUSSEN , znw. onz., mv. -*. Uit Borst II) , in de bet. 2 , a) , en Kussen. Linnen of lederen, met koehaar gevnld kussen , voorheen bg het af vuren van de walbnssen of dubbelhaken in gebmik om den schutter tegen den temgstoot te beveiligen. BOBSTKWAAIiy znw. vr., mv. -hoalen. Uit Borst, in de bet. 8, <;), en Kwaal. Slepende, meestal ongeneeslgke ziekte der borst, gewoonlgk der longen: longtering enz. || Zo drinkt men wel Jopenbier voor Digitized by Google 617 BORSTKWAAL. BORSTLAP. 618 bontqnaalen, tuinman, Spreekw. 1, 118. Eendoire kaoh kwam bg poozen Terraden, dat eene langzame borstkwaal haar leven ondenD\jnde, coNSC. 1, 241 a. Mgne gestorreiie, dierbare yrouw had eene bont- kwail, TIN BRINK, Bom. 5, 21. Hg was nog niet berateld van den laatsten aanval z\jner borstkwaal, LOYELTNO, Sophis , 861. BOBSTKWETSUUB, snw. vr., wy.-kwei- sur^^' Uit Borti (II) en KweUuur. 1) Bor9t in de bet. 2, a). Hetzelfde als Borst- wonde. Hoe eene bontqaeiiuor , Tennimt en diep aan *t iweeren , . .. : harder met de hant wort aengetast, Zoo reel goToel^er is 't weedom, en de last Der kranoke , schuw Tan sich met smert ie laeten beelen. VONDEL 10, 101. 2) Borst in de bet. 4). Hetzelfde als Boetem- wonde, 2). ▲ch al die zoete troost, die, bQ taet smartrerdaren , Als salvende olie, dmpte in de open borstlcwetsnren , Ging kractat en geuren kwt|t. BOGAERS 1, 41 (JocMbod). BOBSTIiAPy znw. m., mv. -pen. Uit Borti (U), in de bet. 2, a), en Lap. 1) Eigenlgk. — a) In *i algemeen. Lap van eene of andere stof , betz^ als bedekking of als sieraad op de borst gedragen, gewoonlgk door vronwen; soms betzelfde als Bortt ( II) , 6, ^). || Borstlap. PeetoraU. Et Mammillarey ttrophium , fascia peetoralit » KIL. — Cleers borstlappen en bindtsels, Mantels, wimpels, en dnysent fraey versinsels, v. mandbr, Orondt d. Schildere. 10, 21. {De B^nlandache doerinnen kleedden) zig toen eenvoudiger . . . , met een geregen Zieltje , en een daar over gespelden Borstlap of Krop- lap , BBRKHBT , N. H.^y 574. (De Edammer en Purmer boerinnen dekien ) den Boezem . . . met een aardig net gestrikten en met gimpen bezetten Borstlap ; dien ze met kleine roosjes of knoopjes en striklitsen ver- sierden. Deezen Borstlap sloegen ze . . . over den Nek , zoo dat dezelve pantig tot agter aan den Bonwen afhing, 8, 626. Haar ziWren gordel draagt een swaard : Een bonte borstli^), rreemd beschilderd, Is op den boyenrok gehecht. V. LEKNKP, Po9t. 1, 215. — Menieie borstlap , zekere fijne soort van borst- doek, door Doopsgezinde vronwen gedragen; verg. beneden, 8, b). In de spreekw. zegsw. Zij is zoo fijn als een Menisie borstlap (harrbb. 1, 82 a). b) Ivk 'tbgzonder. Lederen lap , waarmede schermers bonne borst beschermen, plastron (v. dale); verg. bg HBXHAM: ^Stomaeher, also ike brest peece of a Skooemakers apron". — In de volgende plaata, naar bet sobgnt, in dergelgke, fignnrlgke opvatting. || Borstweeren, ... daar de Poeten ackter bewaart Allien wezen, niet anders als ofze met een borstlap van een boeckede koeck gbebamast waren, costbr 469. e) be borstlap {des perickts), in de Statenver- taling de benaming van bet borstsieraad van den Israelietischen boogepriester. Zie verder Gbricht, A, 2, Aanm. || Voorts dede by {Moses) bem (Aaron) den borstlap aen: ende voegbde aen den borstlap de Urim ende de Thnmmim, Levit. 8, 8. *t Is zorgelgck, de maght van de scepter tegken Arons borst-lap te gbebraycken , db brunb , Bank. 1 , 16 (zie ook oudaan, Poezy 1, 128). 2) Bg vergelgking. In den scbeepsbonw. Honten bescboeiing der sebeepehnid; verg. Borst (II), 2, d). II Welke Scbepen (t. w. de Groenlandsvaar- ders) , voor van de Steven , tot acbter aan de Fokke- mat met een eiken borstlap moeten verdubbelt zyn, en verder insgeljks ter lyde tot aobter aan de Baal- bank verdnbbelt en met Yzere Bonten of Spykers wel gehecbt en verzien , zorqdraobr , Oroenl. Vissch. 880. 8) Schertsende benaming Tan een verwarmenden drank, waarmede men de borst als 't ware tegen de konde bescbnt; verg. de bet. 1) en ook de borst smeren, bg Borst (II), 8, d). a) In 't algemeen. || Mgn onden Patroon ... be- deelden mgn rgkelgk van sgn Spgse, en Wgn, sulks ik bet wonder wel harden kon, en een Borstlap tegen de konde kreegh, struts. Beys. 298. ^) In 't bgzonder: If enisle borstlap, denkelgk aldus genoemd bg vergelgking met den bg 1, a) genoemden borstdoek. Verg. meniste boordje, bg BooRD (I), I, 8). II Mg bengt nog lets van den drank: Menniste borstlap, welke bg kraammalen in Friesland werd voorgezet, zgnde witte (rgzige) wgn met broodsniker, schbltbma, Meny. 4?, 294. Aaani. Bg franssoon, 0. WouterSy 16, naar 't sobgnt, in overdracbtelgke toepassing op eene vrouw; verg. kartelap. Hoveling. BORSTLIJDEB, znw. m., mv. -*; YT.-Mjde- resy mv. -sen. Van Borst (II), in de bet. 8, <?), en Lyden met -er. lemand die aan eene borstkwaal Igdt. II Daarom wordt bet verblgf van (d. i. te) Honnef aanbevolen aan zwakke gestellen en arme borstlgders die nog wat verlenging zoeken voor ban Igden, bbromann, Nov. 141. Menige villa (te Arcackon)^ die ... aan . . . den Noordenwind . . . te veel bloot- geateld is, om ook maar eenigszins voor woning van een borstlgder gescbikt te wezen enz., oortbr, Lett. Stud. 1, 87. BOBSTNAAU), znw. vr., mv. -en. Uit Borst (II) en Naald. 1) Borst in de bet. 2, a). Naald of haak, ter bevestiging of versiering van kleedingstakken op de borst gedragen; broche enz. 2) Borst in de bet. 6, a). Aan een bontzaagmolen (paltrok). De vertieale balk van voren langs bet Igf van den molen waartegen rechts en links de borstplanken zgn gespgkerd (bobkbnooobn). BOBSTPANTSI£B — bobstpansibr, daar- naast bobstpan(t)8BR — , znw. onz., mv. -en. Uit Borst (II), in de bet. 2, a), tn Pantsier (Pan tser). Hetzelfde als Borstkamas, docb minder gebrnikelgk. || Het Borstpantsier, dat naar den Romeinscben . .. trant , zonder monwen, met een Qpen baU, het licbaam bedekt, bkrrhbt, N. H. Z, 491. De Steevoogd bief . . . Het staal oinhoog, . . . Dock 't borstpansier brak 'slemmers gzren kracbt, v. lrnnkf. Poet. 7, 55. Als *t flronde borstpantsier uw strydbre soboften delct,. .. Zy sonde n voor geen mensob; maer oorlogsgod begroeten. AjrroiriOKS 8, 22. Kn nog wanneer se in woede een vjland wil verschrikken , Pleegt ze op haar borstpantsier dat aanxicht voor te [strikken. BiLD. 8, 188 (van Fallal asgis). BORSTPLAAT, znw. vr., mv. -platen. Uit Borst (II) en Plaat. 1 ) Borst in de bet. 2 , a ). Plaat die op de borst gedragen of gebonden wordt. a) Metalen plaat tot bescberming der borst ;betzg eigenlgk , onder de kleeding of bet bamas gedragen , betzg bg uitbreiding, betzelfde als Borststuk , 1 , a ). || Borst-plate. Tkorax ferreus ^ kil. — Toen ik . .. den dolk bem door bet hart meende te steken , trof mgn wapen op metaaL . . . Hg draagt eene borstplaat , CON8C. 4, 45^. £r waren vgfhonderd knotsdragers . . . , met fhiaie vederbossen op hnnne blinkende hniven; ook hadden zg kleine borstplaten en knie- sehgven , welke tegen den schgn der zon . . . glinster- den, 7, 107 «. Digitized by Google 619 BORSTPLAAT. BORSTROK. 620 Ztf n Uohaam is omkleed met itMJ : . .. De Unge b«ard . .. Is op de bontplaat tad metaal In lokken oltgettrekt. V. LtlflfEP, Poit. 1 , 145. — Soma ook ah sieraad. || {Een twahiaher) met honderden bonte veerea, glinsterende koralenstren- gen, loovertjes, blinkende borst- en armplaten, ooRTiCR, Lett. Stud. 1, 13. b) Plaat, gewoonlgk van koper, door boden op de borst gedragen. In Znid-Nederland. || Ginds scbitterde eindel^k de koperen borstplaat van den bode in de 2on, STUNS, In de Ton^ 288. c) Hetzelfde als Borttplank, 1), in gebrnik b\j smeden (landolt. Diet, polygl.). 2) Borst in de bet. 8, ^). Rond gegoten plaalje van Buiker, dikw\jl8 met chocolade, citroen enz. vermengd , oorspronkelgk zeker als middel tegen bet boesten, als borstkoekje gebruikt, docb later als versnapering voor kinderen enz. ; ook wel borsttablet genoemd. Ook als stofnaam. || Op St.-Nicolaas kr\jgen de kinderen cbocoladeletters , borstplaatjes en sniker- goed. Die jongen beeft zich ziek gegeten aan borst- plaat. — De zon is . . . nog niet boven de bergen , . .. rofl daar is z^I groot en rond als een reusacbtige gele on wel of saffraan -borstplaat, bkkts, Versch. 4, 92. NAineniit. In de bet. 2). Chocolade-^ citroen- ^ vruchten-, gnffraanborsf plaat (zie boven) enz. BORSTPLANK, znw. vr., mv. -«i. Uit Borst (II) en Plank. 1) Horst in de bet. 2, a). Zeker planlge b$ bet boren in gebrnik ; zie de aanbaling. || Het af te werken stuk wordt {b^ het boren) in de bankscbroef vast- geklemd, de (^7)boor waterpas daartegen geplaatst, en de drukking op bet kegelvormig uiteinde teweeg- gebracht door middel van een borst- of drilplankje . . . , bet wel k de werkman tegen de borst bondt, kutpeb, Technol. 1 , 268. 2) Borst in de bet. 6, a). Aan een bontzaagmolen ; zie de aan haling bg Bobstnaald, 2). BORSTBIEMy znw. m.. -en. Uit Borst (II), in de bet. 2, a en c), en Kiem. l&n\. borstriem, 1) Riem om of voor de borst gebonden, ter be- vestiging van iets. || De ransel der soldaten (werd) grooter gemaakt en van nn af aan door middel van twee riemen, die op de borst nog door eenen borstriem verbonden waren, op den rag gedragen, LANDOLT 1,51. 2) Deel van een trekgareel: breede, lederenriem, om de borst van een paard gelegd, en waarvan de trekstrengen aan weerszgden van bet paard naar den zwengel of de trekknnppels loopen (landolt 1 , 67); yerg. Borstoareel. Reeds b\j ril.: ^AntiUna". — Ook: trekband, door de soldaten gebezigd om daarmede een voertuig voort te trekken, als b. v. de paarden wegens de moeil\jkbeden van betterrein niet meer tot bespanning knnnen dienen (landolt 1, 71). BOBSTBOE, znw. m., mv. -ken. Uit Borst (II), in de bet. 2, a), en B/)k, In H algemeen: Een mans- of vrouwenkleed dat de borst (d. i. den geheelen romp) bedekt. Thans in 't bjzonder: Een nanwsluitend kleedingstnk met monwen , meestal van warme stof vervaardigd en tnsscben bemd en boven- kleeding gedragen; in sommige gewesten bj het mansvolk als bovenkleeding in gebrnik. Voorbeen ook hemdrok en kamitool gebeeten. II Een wollen borst- rok. — Des wederom de bordnerwerkers nyet en sullen . . . sticken eenige borst- ofte bemtrocken , dan die alleenlick mogen bordneren, naer dat die by een snyder gosneden syn, in v. D. hondi, T^dsehr. p. Utrecht 9, 82 (a^. 1609). Waer zjn me RookeP . . . Waer is men Bonrock? — waer men HemdeP — waer men Hose? {van eene vrouw) hutoens 1 , 694. Derznlker grootste pragt (van Westfrxesehe boeren) bestaat in een, veelal rooden of blaanwen, fynen Kalaminken Borstrok , birkhst , N.H. 8 , 995. Dan zal ik ook myn borstrok uitdoen, want ik draag beiden (t. w. eene mof en een borstrok) om dezelfde reden, omdat ik het bier zo kond vind in Zeeland, Leev. 8 , 172. Ze heeft daar flanel gekocht , waarvan ik nog borstrokken draag, multa.tuli 1, 2. Aan e^n stnk geweven hemden, kenrsljven, borstrokken of kamizolen, onderbroeken enz., kutpir, TecknoL 2, 66. de borstrok Trolyk 8ohitt*rend , Met roosekleor, en sllT're kooopen-ry , Zoo net gewerkt en digt aaneengr^reegen. Di FUiPONCHU, Z. QraoHb. 94. 5iet8 klopti .... niett roert .... Vug dieper neerfebofen mkt by bet wammes op, den bontrok lot, en plakt bet oor op *t IQf en Inlstert Stllle, em. DE MOHT, Lorslsyy 188 (xie ook bild. 11, 180). — In g^n borstrok t zonder bovenkleeding. || Mietje zon . . . een beelen stapel Engelsche hemden nit de oommode haalen, terw^l gg om een daar van in nw borstrok stond te stampen en te gieren , Wildseh. 4 , 407. W\j zitten in den borstrok hier, y. lknnep. Poet. 5, 125. — Het op z^n borstrok kebben, in scherts wel eens overdrachtelgk voor: het op de borst hebben; zie Borst (II), 8, e). BOB8TSATUN, znw. onz.; zonder mv. Uit Borst (II) en Sat^n. 1 ) Borst in de bet. 1, b). Diohterijke nitdmkking voor: zachte, poezele vronwenborst. Wie beeft dat ^Ivend bontsattfn Zoo donzig blank en vol doen syn? TOLLENS 8, 00 (Mifne Qtliefde). 2) Borst in de bet. 2, «). Satqnen borstkleed. Dichterljk. Mtfn lee itf belli? aan uw bartel . .. Zy dmkk% voor (in plaats van) root of rloUeren, Uw' boesem tatsoben 't borstaat^nl BILO. 5, 00. BOBSTSIEBAAD , znw. out., my. -sieraden, -ien. Uit Borst (II), in debet. 2, a), en Sieraad. Een voorwerp dat als sieraad op de borst gedragen wordt. || Een fraai geemalieerd borstoieraad , dat tevens casso- lette was, en gescbikt om met renkwerken gevuld te worden, alb. thijh, Portr. t>. F. 98. OelQk de parelsnoer of groaden baUkarkant, Het g-linst*rend boratderaad van fonk'Iend diamant, . .. BevaUig afirteekt op den maafrd^kon boeiem mm. T. LBIRIKP, PoiL 5, 278. — In dichterlgke toepassing op een zuigeling. Welnnl eens z^ dit borstsieraad aw krooni Eens moog dit wiobt aw oaderdom besobermeni BEITS 2, 57. BOBSTSPIEB, znw. vr., mv. -en. Uit Borst (II), in de bet. 8, a), en Spier. In 't algemeen: Spier op de borst van een mensoh of dier. In 't b\jzon- der , aan het menschel jk licbaam : De twee groote borstspieren aan beide z^den der borst, die van het borstbeen, van de bovenste ribbckraakbeenderen en van het slentelbeen ontspringen en zich boven aan bet opperarmbeen vasthechten, en de daaracbter ge- legene kleine borstspieren, die van de derde, vierde en vgfde ribben komen en aan het ravenbeksnit- steeksel van het schonderblad verbonden z^n. || Het Middel- rift ... i^t voomaamste werok-tnygh van den adem vry te balen, in stercker(P) wert bygeholpen door de Borst-spieren, v. bivbrw., Sckat d. Onaes, 1, 184 a. Wanneer men het Paard te lang doet Digitized by Google 62] BORSTSPIER. BORSTSTUK. loopen; of het selve boven zyne vennogens yergt; dan krygt bet eene ventyying in de Bontspieren; dit noemen onze Hollanders ket Paard in de Bont ryden, bbbuubt, N, ff. 4^ 171. Be driepontige, de groote en kleine bontspier, 5, 91. BORST8TEM, znw. vr., mv. men. mt Borsi (II), in de bet. 8, c), en Stem. Een der beide registers van de mensobel^ke stem , sioh yoomamelgk oyer de lagere tonen uitstrekkende ; de natuurlqke zangstem, aldos genoemd omdat de geheele bortt medetrilt, in tegenstelling met de keel-otfaUeUtemt waarmede de hoogere tonen worden gezongen. Verg. BoBSTTOON en bg Bobst, ^, c). Ook in toepassing op de spraak. || Het orgaan van dexenzanger, vooral wanneer h^' met yolle borststem zingt, is te xwaar voor deze soort yan mnziek. — Domini Rodenbof, een deftig man met blozende wangen en eene diepe borststem, tin BBrNK, B/m. 6, 47. BORSTSTROOE, znw. yr., my. -en. Uit BorH (II), in de bet. 2 ,a), en 5/roo^. Bene strook yan eene of andere stof , ter bedekking of als sieraad op de borst gedragen , zooveel als bontdoek of boratlap ; hetzQ in 't algemeen hetzg in b\jzondere toepassing. || Dees twee {Pairiarchen) ...» Wier borststroock met een trits yan Kmissen hangt gelaen, yoNDBL8,598. Slangvormige bolten streepe- of strooksgewjze in de dwarsricbtiDg van eene . . . effen stof loopende , en wel genaaide plooien nabootsende, worden . . . yoort- gebraoht b\j de yervaardiging yan linnen en katoenen borststrooken of bemdborsten, kutpbb, Tecknol. 2, 66 (zie ook 2, 48). BOBSTSTUK, znw. onz., my. -ken.V\i Borat (II) en Stuk. 1) Bortt in de bet. 2, a). lets dat de borst bedekt. a) Voorstnk van een bamas, ter beveiliging der borst. II Het voile knras bestaat nit een borststnk en een mgstnk. De baakbosschutters der 17^^eeawdroegen, als zj al van een knras vourzien waren, alleen een borststnk, evenzoo de zware cavalerie, die in de 18^< ecnw nog bet knras droeg, landolt 2, 285. Men nam in voortyden het Borststuk tot een token van verstand en bescberminge: want verm its de borst daar door bedekt word, zo behoed en bewaart men daar mede bet leven, DELAiBB88B,^rAt7^r3. 2, 269. Hq was in kr\jgsgewaad gekleed, maar droeg van bet gebronsde harnas slechts bet borststnk en de dgplaten, iculdbb, /. F. 1, 13. Hon stalen wapenrok, mlsTormd door breede kloyea, Wurait hua borttatnk glimt, sien we yllings weg ^ttoven. 7BITAMA, Htnr, de Or. 157. b) Hetzelfde als Borst, 6, b). \\ Zulk een Borst, of Borststnk (was) dikwerf wel twee dnizend Gulden waardig, bsbkiht, N. H. 8, 589. Een Kroplap,dat een met Kant bezet Linnen Borststnk is, 8, 615. 2) Bortt in de bet. 2, a of ^). Hetzelfde als ^0rl^ beeld. || Boven aan de Poorten . . . ziet men . . . de gezeide Amazone , zynde een half borst-stnk in manner gebouwen, gelyk als men dezelve op de Medalien vind, DB bbutn, Beixen 1, 28*. 8) Bortt in de bet. 2, d). Voorzgde eener rots enz. Viet ver tad hler leyt eenen haven, Dmut heeft nataor een taol gegraven, In 't borst-ttak Tan de harde steen. LUTKBH, D. LiWy 118. 4) Bortt in de bet. 8, b). — a) Stnk vleeecb tot de borst van een geslacbt dier beboorende; het- zelfde als Bortt, 8, b). || Een borststnk van eene koe, van eene gans. b) Het middelste der drie dnidelQk van elkander afgescheidene ringen of geleding^n van het lichaam Tan inseoten; het middell^f {thorax), zelf bettaande nit drie deelen {voor-, middel- en aehterborttttuk) , waaraan van boven de vleugels, van onderen de pooten bevestigd zjn. || De kop is {bij de tpinaehtige dieren) . . . met het borststnk tot eenenkel lichaams- deel, het kopborststuk , samengeemolten. Dit kop- borststuk draagt . . . geene sprieten , snbllbn y. vollbnh.. Gel, Dieren, 41. Duizendpooten zjn gdede dieren met meer dan zes pooten . . . , die tusscben borststuk en aohterlqf geene duidelgke verdeeling bezitten, 80. Het eerste middellgfsdeel, voorborst- stuk, prothorax is bg vele torren, sprinkhanen, wantsen enz., zeer groot en duidel\jk van de beide overig^ te ondersoheiden. . . .Aan het middelborststuk is een meestal driehoekig en bol, kussenvormig deel gehecht, dat zich tusscben de dekschilden of vleugels uitstrekt en schildjo, . . genoemd wordt, 93. Het achterborststuk is sterk ontwikkeld bg die insecten, bg welke de achtervleugels de voomame werktnigen tot het vliegen z^n of bg welke de achterpooten tot springen gebezigd worden, bubobbs- DiJK, Dieren 8, 277. 5) Bortt in de bet. 7). Scheepsterm. Houten plaat, waterpas tusscben de z^ wangen van het rol- paard (scheepsaffuit ) aan den voorkaot daarvan op- gesloten, en met den achterkant tegen bet kalf sluitende ; dienende tot versterking van het rolpaard. Verg. BoBSTBLEF, 2). Nainenikt. In de bet. 4,3). Bortittukring , een der drie ringen of geledingen van bet borststuk van inseoten («Aan de drie borttttukringen zgn aan de buikzgde drie paar pooten, aan de rugzgde meestal twee of ee'n paar vleugels bevestigd" , bubobbsdijk , Dieren 8, 271). — Als tweede lid. In de bet. 4, 3). Aehter-, kop-, middel-, voorborttttuk (zie boven, de aan- bdingen bg 4. b). BORSTTEPEL, znw. m., my. -t. Uit Bortt (II), in de bet. I, a), en 2V^/. Rond uitsteeksel op het midden der borsten van vronwen, voorzien van openingen, waardoor de melk afvloeit; speen. Bq uitbreiding ook met betrekking tot mannen. Bg kil. met ^Papilla" vertaald. BORJSTTOON, znw. m., mv. -tonen. Uit Bortt (II), in de bet. 8, c), en Toon, geluid. Een toon die met de borttttem gezongen wordt (zie verder aid.). j| Zq droeg de finale, minder in over- weldigende wanhoop, dan in weeke smaohting voor, zoodat Pauls hooge borsttonen beter uitkwamen dan in het begin, coupbbus, B. Vere 1, 116. BOBSTTOTJW, znw. onz., mv. -en. \^\i Bortt (II), in de bet. 7), en Towo. Scheepsterm. Eind tonw b\j het sjorren van het geecbut gebmikt om die gedeelten der broeking en der zgtalies, welke zich tusscben het rolpaard en het boord bevinden, stgf tot elkander te halen. BORSTVIN, znw. vr., my. -nen. Uit Bortt (II), in de bet. 2, tf), en Yin. Elke der twee ge- paarde, zgdelings aan de borst, vlak aohter den kop van vissohen en walviscbachtig^ dieren gelegen viunen. || Z\j {wahitteAen) zwemmen . . . rustig voort, waarbg de staart het voomame middel is ter beweging en de borstvinnen de richting der beweging nader bepalen, bubobbsdijk, Dieren 1, 471. Het monster (sngdt) met zgn borstvin door de golven, bild. 8, 161. BORSTVLIES, znw. onz., mv. -vUesen. Uit Bortt (II), in de bet. 8, a), en VUet. Rekbaar, dun weivlies dat de binnenzqde der borstkas be- kleedt {pleura oottalit) en de longen omgeeft {pleura pulmonalit). (iMiieBSt. BorttvUetonttteking, Digitized by Google 623 BORSTVLIESONTSTEKING. BORSTWEER. 624 BORSTVLIESONTSTEKING-, mw. tt., m?. -en. Uit Borsivliet en OnUteking^ in de bet. 2, b). Ontsteking Tan het boret?lie8, eene ziekte, waarbq jtich gewoonlgk min of meer vloeibare stoffen (wei, etter, bloed) tosschen den borstwsnd en de longzakken verzamejen; lat. pleuritit. BOBSTWAPEN, znw. ons. (Toorbeen ook yr.), mv. -en. Uit Borst (II), in de bet. 2), en Wapen. Verdedigingswapen ter beveiliging der borst (van meneoben of dieren); meestal betzelfde ab Bortthamat. || Yseren boretwapenen , Openb. 9, 9. Ende ick sagb alsoo de peerden in dit gesicbte, ende die daer opsaten, bebbende vyerige ende bemels- blaeawe. . . borstwapenen , 9 , 17 (gr. ^doQatiaq). Wan- neer sy uytrgden, of ergens op een Tooht gaan, doen By ook eea Boratwapen aan, en setten een Helm op, sTEurs, Reyt. 221. — Ook in figanrlgke toepassing (als vertaling ▼an gr. 9tb^Ka). || Staet dan, nwe lenden omgegordt bebbende met de waerbeyt, ende aengedaen bebbende de borstwapen der gerecbtigbeyt, Ephes. 6, 14 (rie ook 1 Theaa. 6. 8). BOBSTWATBBy mw. onz.; zonder mv. Uit Boret (II) en Water. 1) Borst in de bet. 8, c) en Water in de bet.: water ig vocbt en waterzncht. Eigenlgk: geringere of grootere boeveelbeid tereos vocbt (zoogenaamd water) , in de plenrabolte nitgestort; docb meestal b^ over- dracbt (verg. water voor watertucht)-. de ziekte waar- bg dit plaats beeft, in Noord-Nederland meest het water in de borst genoemd; Ut. hydrothorax. (J De gierigaard! Hg scbrikt van een testament, ... Indien bet borstwater bem verraste I CONSC. 2 , 860 b. Odileken zou bet borstwater gekregen bebben 1 loti- LINO, Hoofd V. 't H. 109. Hg was aan bet borst- water gestorven, lovblinq, Sophie y 460. 2) Borst in de bet. 8, rf) en Water indegewone bet. Scbertsende benaming van zekeren (sterken) drank; verg. Borstlap, 8, d). mt|n hoUe maa^h en al mQu lege darmen Die kryten in rnQn buyck, dattet een mensch sou erbarmen, Yermito ick niet en heb i^enat , nooh koawe schaal , noch onbyt, Noch brandemooris, extract , noch borstwater, nooh tabaek #m«. BIKDEKO 1 , 847. SAmenst. In de bet. 1 ). Borstwaterzueht /]\iSAUT% benaming der ziekte, onder 1) omscbreren, ook bg dieren voorkomende ( zie stitobrwalt , Veearis, 880). BOBSTWEEB — voorheen bobstwsrk— , znw. yr. (voorheen soms onz.), mv. -weren. Uit Borst (II), in de bet, 2, «),en IT^^ , verdedigings- middel. Mnl. borstwere. Tbans meestal vervangen door Borsiwering. 1) Hetzelfde als Borstwering , 1). a) Eigenlgk. || Borst-weer, borst-wee- ringe, scbantse. Lorica eastrorum: sepiwtentum muri: sepimentum miUtare: propugnaculvm : struetura in muriSf pectus ut lorica muniens, kil. — Borstweer is bet gbene daermen aobter bescbut can staen tot de borst toe, s. stktin, Sterctenbouw. 2. Borst- weeren des boogben ende leegben wals, welcke door de gbsbmgck oock Gordinen gbenoemt worden , ^i!ef. In 't borstweer der boveplaets snllen vgf bosgaten (schiefgaten) oommen, welcker drie binnenste alsoo snllen getrocken worden, datse op de bngtesgde bet borstweer der bedeckte wecb connen strgcken, 10. Dat soodanicb steenen borstweerken , teghen des yiants grof gbescbot niet dneren en can, 68. Ende sal io 't opnemen vande wercken , de metinge gedaen worden opten boven-binnekant van de Borstweere, nemende mede de Gase-matten ens.tOr. Flacaatb. 2, 848 ( a<^. 1606). Om eenigbszins veiUigblyk de leegber- wallen te genaaken, voerd' by me^, zeekere mosket- sobentvrye bontweeren van planken, met gaaten daar 't gescbnt door speelen mogbt, Hoon, N. H. 821. Sleobt vry aen alien oordt de borstweer van nw scbanssen {tot Jmsterdam), Hoorr, Oed. 1, 167 (zie ook 1, 818). — In mimere toepassing. H De scbapen . . . , welcke de Hottentoos gestelt hadden als baer borst- weer recbt voor den leenw, v. eikbbbk, Dagverh. 2, 60 (zie ook 2, 182). Zie ook YONDBL 1, 717; antonidis 1, 18; db MABEB, Bat. 124. — In bqzondere toepassing; verg. Bobstwbrino, 1, ^). II Sy bebben ... rondtsom de stadt op de mneren doen maken eenen ganc van booge boomen, datmender boven op sal connen gaen , . . . staende nocb bescbut acbter baren borstweere , O.-I. e. W.-I. Voyag. 2, 42<7). b) Fignnrlgk; nagenoeg betzelfde als Bolwerk, 2). In toepassing op stoffelgke zaken. || Tessel, waarom zulk een borstweer voor den toegang tot uw bartP bild. 10, 160 (0/7 een swartkoraien borst- klis , Tesselschade op de borst hangende). En 't strand sohenkt ons zfja eenw^ doinen, Ten borstweer tegen d'ooeaan. HCLMBBS, HoU, N, XIL — In toepassing op personen. P De borstweer voor den wrok der bel (van den Messias)^ dacosta 2, 99. — In toepassing op onstoffeljke zaken. || De Onroomsohen ontbloot van deeze borstweer {den steun der Bdelen), en ten doel bnnner vyanden gestelt eng., hoovt, N. H. 124. Onz* Bidder... wil Poetens-lof door dees Borst-weer {zeker ge- schrift) verweeren, vSdr eodbnbubo, Poit. Borstw. Xfx (zie ook cobtbb 469). Den vgand allemogelgke afbrenk te doen, en zicb van sterke borstweren tegen deszelfs woede te voorzien, was bet boogste wit, waarop bg (Willem I) doelen kon, stijl, Opk. 244. Wg ... zouden Haar {de Godsdienst) uit alle Hare versobansingen zien verdrgven en die overgeven ... zoo lang de Hoofdwal van Haar Historiscb bewgs ondoordringbaar blgft. Aobter dozen onbeklimbaren borstweer kunnen w^ ons verst«rken , en zien de iiobte scbermntseling v66r ons enM., bild., Chalmers, Chr, Openb. 161. *t BewQststln van m||n grootsohe taak Was mD een borstweer tegen laster, haat en wraak. V. BBBBS 2, 101. 2) Hetzelfde als Borstwering, 2). a) Hetzelfde als Borstwering , 2, a). || Tbornbill arbeidde aan deze (fresco's) op eene stellage sonder borstweer, slbbcilx 8, 866. b) Hetzelfde als Borstwerxng, 2, c). Tbans nog in Zuid-Nederland. || Eene borstwere van drie voet boog. De borstwere van dat buis is m {d. i. van) steen, en bet overige is in (van) planken, ob bo. Afl. Borstweren, geborstweerd (zie die woorden). — In de bet. I, a). Borstweerloos (.Men(badde) beboprt de gordyn eerst borstweerloos te maaken; van waar bet bolwerk kaal geveegbt kon worden", Hoorr, N. H. 280). MAinenst. In de bet. 1 ). Bovenborstweer {a. stbtin , Sterctenbouw. 8). BOBSTWEBEN, bedr. zw. ww. Van Borst- weer, in de bet. I, b). Van eene borstwering voor- zien, bescbntten; altgd in fignurlgken zin. Weinig of niet meer in gebruik. || Den zoom myns rybi (Mexico), geborstweerd door de golven, tollbns, Tuiltf'e, 166. — Zich borstweren, eigenlgk: zicb verscluuisen , zicb verdedigen , maar door de bggedaobte aan rich Digitized by Google 625 BORSTWEREN. BORSTWERING. 626 weren in beteekenis daarasn geljkgeworden. Voor- lieen ook in figuarligke toepassing op eene .aanyecli- ting" van een hartntocht die de bortt bestonnt enz. || Gliy Ridden die ia Kr^gh en onbestuymde vlaghen U boret-wecrt en veraet, colsvblt, Hariog. v. Sav, 6. Bontweert a Tyter na, Uet minne niet in dringhen, Het OTerwin ghy kr^ht wacht ghy u Toort befrinnen. RODEICBUBGH, OttO 1, 52. Borat-waert u te^taen 't Tieetoh Ja Bonder te ^ehenghen d'lndrlogb det booM geestSf diu ttedlgh ons bestr^d. lODiifBumoH, Cos. 52 (sie ook dient Hoeex en C^. 2,84). 