Atchin en zijne betrekkingen tot Nederland, topographisch-historische beschrijving. Met een ...
zonderheden vermeld vinden, geschikt om ieder edelmoe- dig hart van schrik en verontwaardiging te doen trillen — Langs de gansche kust van Atchin is de pepercultuur in 413 verval. Men zegt dat dit daaraan is toe te schrijven, dat zij thans niet meer als vroeger slaven van Nias kunnen bekomen; maar wij zijn geneigd te gelooyen dat zij voor het tegenwoordige bij zee- en strandroof beter hunne rekening viaden." Ik mag niet voortgaan met deze uittreksels, om niet al te uitvoerig te worden. Ik spring een aantal nommers over met soortgelijke klachten en vertoogen opgevuld, om ten slotte nog een paar zinsneden aan te halen Uit de nommers van 26 Januari en 25 October des vorigen jaars, omdat men daaruit zien kan, hoe welgevallig ook aan de kooplieden der Straits het traktaat van 1871 is, waardoor de Nederlanders voile vrijheid hebben bekomen om te doen wat Engeland meende niet te kunnen of te mogen. „Het is lang niet onwaarschijnlijk", zegt het nommer van 26 Jan., „dat de operation der Nederlanders op Sumatra de strekking zuUen hebben om een handel aan te moedigen en te doen herleven, die op het punt staat van geheel te worden vernietigd door de doodelijke veeten en oorlogen van kleine radja's. Een ding is zeker. De statistiek be- wijst, dat de peperhandel zoo goed als niets is, vergele- ken met hetgeen hij te voren was, alles als een gevolg van de onderlinge worstelingen dier hoofden. Laat dozen eens onderworpen en bestraft zijn, dan zal voor den vreed- zamen handel weder een goede kans geboren worden,'' enz. Maar vooral verdient het volgende uit het nommer van 25 October de aandacht. „ Indien geheel Sumatra kon gebracht worden onder den invloed der wetten door de beschaafde natien erkend, dan zou er eindelijk eens een einde komen aan de schandelijke roof- en moordtooneelen. Waarom zouden wij de klachten der scheepsbevelhebbers, reeders en zeevarenden weder ophalen? De onverdrage- lijke trots en opzettelijke boon waarmede de Atchineezen de Britsche zeemacht en die van andere Staten bejege- nen, verdienen op afdoende wijze getuchtigd te worden. Wij vernemen dat de Nederlanders besloten hebben deze aanmatigende booswichten tever- 8 «4 nederen en wij wenschen hun van ganscher harte succes. AUeen door snel en besUssend handelen zullen de zaken tot een einde gebracht worden zooals door alle belanghebbenden wordt gewenscht." Geheel in overeenstemming met den geest dezer arti- kelen is dan ook wat wij van pas uit Indie weergekeerde reizigers vernemen, dat de expeditie tegen Atchin te Ba- tavia veel opgewondenheid heeft te weeg gebracht, maar dat te Singapore de opgewondenheid nog grooter was, en daar algemeen vreugde heerschte omdat eindelijk aan de Atchineesche wanorden paal en perk zou worden gesteld. Waarlijk wij zijn, dank onzen liberalen staatslieden, in een ander tijdvak gekomen dan dat der dagelijksfaerhaalde klachten over „the aggressions of the Dutch." Doch keeren wij na deze uitweiding, die, naar ik ver- trouw, niet geheel overbodig was, terug tot onze geschil- len met Atchin, en verhalen wij thans, zonder ons verder op zijpaden te laten verlokken, welke bijzondere redenen tot klachten na het tractaat van 1857 door Atchin aan ons Gouvernement gegeven zijn. De eerste kwam voor in 4861. Radja Oedah, een der door den Sultan van Atchin benoemde voogden van het minder- jarige hoofd te Kloeang, had twee te Priaman te huis beh<30- rende en onder Nederlandsche vlag varende schepen aan- gehouden, op grond, zoo hij zeide, van eene schuldvorde- ring tegen zekeren Peto Majeh te Priaman, voortvloeiende uit eene overeenkomst, 50 a 60 jaren geleden tusschen de wederzijdsche grootouders aangegaan. De schepen waren naar Atchin gebracht en op raad van den Sultan heime- lijk verwijderd. De eigenaars wendden zich om schade- vergoeding tot het Ned. Gouvernement. Daarop werd de sloomkorvet Groningen naar Atchin gezonden, om genoeg- doening te vragen. De Sultan had, toen men te Atchin kwam, radja Oedah reeds ontslagen, en daardoor de recht- matigheid onzer vordering erkend. Hij verzocht echter dat het Gouvernement de schuld zou verhalen op hetgeen Peto Majeh aan radja Oedah schuldig w^as. Aanvankelijk werd J 115 hierin onzerzijds berust; het bleek echter bij onderzoek te Priaman, dat Peto Majeh een jaar geleden gestorven was zonder iets na te laten, en dat zijne bloedverwanlen van de schuld niets wisten. Het Gouvernement machtigde nu den Gouverneur der Westkust om aan de eigenaars der aangehouden schepen de schadevergoeding, ten bedrage van /'2640, uit te betalen, bij wijze van voorschot ten be- hoeve van den Sultan, en zonder verwijl een oorlogsbodem naar Atchin te zenden, met een geschikt ambtenaar aan boord, om bij den Sultan aan te dringen op spoedige te- rugbetaling der uit zorg voor zijne eer door het Gouver- nement voorgeschoten geldem In geval deze reclame zon- der gevolg mocht blijven, werd den Gouverneur opgedra- gen, voorstellen te doen om onze geschonden vlag door maatregelen van represaille recht te verschaffen. Aan dezen last werd gevolg gegeven door de zending van het stoomschip Bromo, De vordering van schadeloos- stellihg bleef intusschen zonder gevolg; maar de Gouver- neur der Westkust was geneigd dit met toegeveadheid te beoordeelen, omdat hij dit alleen aan de armoede en de onmacht van den Sultan meende te mogen wijten. Intusschen trad in Oct. 1861 de heer Sloet als Gouver- neur-Generaal van N. I. op. Den Sultan werd daarvan kennis gegeven, en deze drukte in zijn tot antwoord ge- schreven brief den wenseh uit, dat de= grenzen tusschen zijn gebied en het onze zouden geregeld worden, Hij had daarbij het oog op zijne beweerde rechten op de aan Siak onderhoorige staatjes, waarin wij sedert onze vestiging in dat rijk het oppergezag oefenden. Den 28"*«" Dec. 1862 schreef de Gouverneur-Generaal aan den Sultan van Atchin, dat hij genegen was over de grensregeling in overleg te treden, wanneer de Sultan daartoe zijne gerhachtigden wilde zenden aan den resident van Riouw. Tevens herinnerde hij hem aan de nog pnver- effende schuld, onder opmerking dat de Sultan in deze zaak betrokken was geworden, dewijl hij het als een daad van vijandelijkheid had kunnen beschouwen indien men radja 146 Oedah rechtstreeks tot schadevergoeding gedwongen had. Door toevallige omstandigheden duurde het tot September 1863 eer deze brief aan den Sultan werd overhandigd. Inmiddels had het Ind. Gouvernement, bij besluit van 27 Maart 4862, aan den resident van Riouw last ge- geven eene poging te doen om alle hoofden in de Siaksche onderhoorigheden langs minnelijken weg tot erkenning van des Sultans gezag te brengen, en geene uitbreiding Van het gezag van At chin over het gebied van onzen va- zal te gedoogen. De resident bezocht de verschillende land- schappen, vergezeld van gemachtigden van den Sultan van Siak. Hij vond overal verwarring en onrust. In Asa- han hadden de Ghlheezen de Engelsche vlag geheschen. Al de andere staten waren wel bereid de Nederlandsche suzereiniteit te erkennen, maar wilden van den Sultan van Siak, die hen sinds jaren zonder bescherming gelaten had, niet hooren. Het gelukte echter den resident vol- doende regelingen tot stand te brengen, zoodat de suze- reiniteit van Nederland en van Siak tevens door al de f staatjes tot Kaap Tamiang, met uitzondering voorloopig van Asahan en onderhoorigheden, erkend werd, Intusschen bleek het spoedig dat Atchin niet gezind was zijn aanspraken prijs te geven. In Febr. 4863 riep de Sultan van Deli de hulp van den resident van Riouw in, omdat hij door den aanval eener Atchineesche vloot be- dreigd werd. De verschijning van den resident met twee stoomschepen deed de Atchineezen van hun voornemen afzien; maar nauwelijks waren de schepen naar Riouw teruggekeerd, of een zendeling van den Sultan van Atchin bezocht al deze staatjes om de aanspraken van dien vorst te doen gelden, en dreigde met geweld, toen de vorsten van Deli en Langkat weigerden hem te ontvangen. Tegen deze aanmatigingen wilde de resident van Riouw krachtige maatregelen nemen: hij wilde een termijn stel- len na welks verstrijking geen gewapende Atchineesche vaartuigen bezuiden Kaap Tamiang zouden geduld wor- den. Het Gouvernement meende echter dat men bepaal- 117 delijk vijandelijkheden tegen de slaatjes die onze suze- reiniteit erkend hadden, moest afvvachten, alvorens tot eene dergelijke sommatie over te gaan. Doch ook die vij- andelijkheden lieten zich niet lang wachten. Het bleek niet alleen dat de Atchineezen er in geslaagd waren de vorstjes van Asahan en Serdang van ons en van Siak af- keerig te makenj zij gingen zelfs zoo ver van inMeil863 Batoe Bara te beschieten, ofschoon de Nederlandsche vlag van de versterkingen woei. De resident van Riouw begaf zich daarop met twee stoomschepen naar de oostkust, maar de Atchineesche macht die Batoe Bara beschoten had, werd niet meer door hem gevonden. Hij bezocht daarop het tot het rijkje Langkat behoorende eiland Kampei, waar de Atchineezen eene versterking opgeworpen en hunne vlag geheschen hadden, en alles plunderden wat in hun bereik kwam. De resident liet het hoofd der Atchineezen uitnoodigen om bij hem aan boord te komen. doch vruchteloos; hij zond daarop een schriftelijke aanmaning om de onthou- ding van vijandelijkheden te vorderen, totdat de grensre- geling tusschen Atchin en de bezit4;ingen van het Gou- vernement zou zijn tot stand gekomen. Na zijne terugkomst te Riouw drong de resident opnieuw tot krachtiger maat- regelen tegen Atchin aan. Jnmiddels had de Gouverneur-Generaal aan den Sultan van Atchin een brief geschreven om opheldering te vragen over het beschieten van Batoe Bara. Deze brief werd te gelijk met het bovengemeld schrijven van December 1862 door het stoomschip Bromo naar Atchin overgebracht en in Sep- tember 1863 aan den Sultan overhandigd. Te gelijk werden daar twee misdadigers uitgeleverd, die op een Atchineesch vaartuig, buiten ons gebied, een moord gepleegd hadden. De ontvangst bij den Sultan was stug en onvriendelijk; hij verklaarde dat hij over de grensregeling niet met den resident van Riouw, maar alleen met den Gouverneur- Generaal wilde onderhandelen, en toen hem was opgemerkt dat die onderhandeling toch niet wel an ders dan door ge - 118 machtigden van wefirszijden kon plaals hebben, voegde hij er bij, dat de gansche oostkust tot Tanah Poetih (eennog veel verder zuidwaarts dan Asahan gelegen onderhoorigheid van Siak) hem toebehoorde ;• dat hij daar overalschattinghief; dat Batoe Bara op zijn last beschoten was omdat men daar geen schatting wilde betalen; dat hem ook geen kennis was gegeven dat daar de Nederlandsche vlag woei, en dat, indien hij dit had geweten, hij daartegen zou gepro- testeerd hebben. Van schadevergoeding voor de in 1860 aangehouden schepen werd in het geheel niet meer ge- rept. De Sultan beloofde echter vereffening dier schuld (waarvan intusschen nooit iets gekomen is) in den brief aan den Gouverneur-Generaal dien hij den kommandant der Bromo medegaf. Voor 'to verige be vat te die brief slechts de herhaling der verklaringen, mondeling aan den kom- mandant der Bromo gedaan. De Indische regeering, tot vrede geneigd,liet zich wederom paaien door de verklaring des Sultans, dat het de bedoe- ling niet geweest was de Nederlandsche vlag te hoonen. Ook meende zij op de grensregeling niet verder te moe- ten aandringen; ofschoon zij zich voornam, in de staatjes die, als onderhoorigheden van Siak, onder Nederlandsche suzereiniteit stonden, nadrukkelijk hare rechten tegen alle aanrandingen van de zij de van Atchin te handhaven. In 1864 werden eenige Chineezen van Poelo Pinang, die te Tamiang ten handel kwamen, door daar gevestigde Atchineezen vermoord. De Britsche regeering wilde een oorlogschip derwaarts zenden om voldoening te eischen. Op de vertoogen onzerzijds, dat Tamiang tot Siak be- hoorde, zag zij daarvan af. Maar nu werd het dan ook volstrekt noodzakelijk dat de zaak van onze zijde onder- zocht werd. Dit geschiedde; maar het Atchineesche hoofd weigerde alle verantwoording, zeggende dat by de Atchi- neesche vlag voerde en dat de Atchineezen niet gewoon waren hunne zaken voor anderen bloot te leggen. Het scheen nu toch, bij alle zucht om den vrede te be- waren, onverm|jdelijk deii Sultan van Atchin tot ontrui- 119 roing van Tamiang te sommeeren. Maar inmiddels was, ten gevolge onzer lankmoedigheid tegenover Atchin, die misschien a)s zwakheid beschouwd werd, de bonding van Asahan en Serdang zoo vijandig en tergend geworden, dat tot eene expeditie besloten werd, met bet doel om aan alle Atcbineesche usurpatien binnen ons grondgebied een einde te maken, alle Atcbineesche gewapende macbtdaar- uit te verdrijven en aan de weerspannige vorsten nadf uk- kblijk te toonen dat zij Nederland en niet Atcbin alsSou- verein badden te eerbiedigen. Daar evenwel geene vijan- delijkheid tegen Atcbin zelf, maar alleen;. bftridbaving van ons gezag binnen onze grenzen beodgd werdj achtte men eene waarscbuwing aan Atcbin overbodig. Het doel der expeditie werd zonder bloedstorting vol* komen bereikt. Asahan en Serdang onderwierpen zicb, de Atcbineesche sterkte op Poelo Kampei werd gesl^cht, te Tamiang werd de Atcbineesche vlag door de Nederland- sche vervangen, en twee der schuldigen aan den; moord der Chineezen te Poelo Pinang werden gevat en door den Pangeran van Langkat terecbtgesteld. Sedert zijn onze bezittingen op de oostkust nog een paar malen aan aanrandingen van Atcbineesche zijde bloot- gesteld geweest) maar zij konden gemakkelijk door onze ambteiiaren gekeerd worden. In 1866 werd de Langkatscbe kampong Karang door de Atcbineesche Lobo Sidoep be- •dorloogd, omdafc zij bulde aan het Nederlandscb Gouver- cetoent had bewes:en; en in 1868 werd door de Atcbi- heezen weder jlressie op de boofden langs de Tamiang- rivier geoefehd, cm: ben tegen den Pangeran van Langkat op zetten. Doch deze;j5wakke pogingen werden zonder moeite verijdeld, eo^'slan den slavenhandel die vroeger op deze kust .<j)^p; groote schaal gedreven werd, was nu voor goed epn* einde gemaakt. Meer moeite kostte het om ook op de tot het Gou- vernement van Sumatra's westkust beboorende eilanden den menschenroof en slavenhandel der Atchineezen te bet^ugelen. De slavenhandelaars zaaiden. twist tusschen 120 de hoofden, met het oogmerk om onderlinge oorlogen te stichten en zich meester te maken van de kinde- ren die bij het plotseling overvallen van kampongs wer- den geroofd, ten einde ze te Atchin tot het meest onzedelijk doel als slaven te verkoopen. Om aan deze gruwelen een einde te maken, werd in 1863 een detachement infanterie met het stoomschip Reinier Claeszen naar Nias gezonden ; doch de slavenhandelaars hadden zich zoodanig versterkt, dat de expeditie vruchteloos afliep. Een tweede expeditie volgde en werd met betere uitkomst bekroond. Toch bleef aanhou- dende bekruising noodig om de bevolking der onsonder- hoorige eilanden voor herhaling dezer gruwelen tebehoeden. In 1865 werden de bovenlanden van Singkel door woe- lingen van een Atchineeschen zendeling verontrust. De rivier van Singkel ontstaat uit de vereeniging van twee takken, de Simpang Kiri en Simpang Kanan, die eenige uren boven de hoofdplaats bij Pamoeka te zamen vloeien. Langs beide takken liggen eenige kleine inlandsche staat- jes, die vroeger ook al onder Atchineeschen invloedston- den, maar sedert eenige jaren het oppergezag van Neder- land hebben erkend. Radja Gobang, het hoofd van Kampong Baroe aan de Simpang Kiri, had 'echter eigenmachtig goederen van handelaars te Singkel aangehouden en wei- gerde die uit te leveren. Nu vertoonde zich in het ge- noemde jaar een Atchinees, Tongkoe Seijid geheeten, om in dit gebied hassil voor den Sultan van Atchin te hef- fen. Hij gaf voor een Arabier en afstammeling van den Profeet te zijn, en verbond zich met Radja Gobang tot eeiie poging om de vaart op de rivier te beheerschen door te Pamoeka versterkingen op te werpen. Na vruchtelooze aanmaning van onzen ambtenaar te Singkel om op vreed- zame wijze de opruiming dier versterkingen te verkrijgen, werd eene kleine militaire macht gezonden, die ze ver- overde en vernielde. Radja Gobang werd van zijne waar- digheid ontzet, en door een vierjarigen zoon, onder voogdij van zijn oom, opgevolgd. Tongkoe Seijid verliet deze stre- ken en noch van hem noch van Radja Gobang heeft men 121 sedert ooit meer vernomen. Een ander hoofd van de Sim- pang Kiri, Radja Toealang geheeten, bleef zich ook nog later als wajdl of stedehouder van Atchin uitgeven, of- schoon hij de Nederlandsche souvereiniteit erkend had. Hij heeft echter in 1872 vergiffenis gevraagd en gekregen. Ofschoon de hier verhaalde gebeurtenissen overvloedige bewijzen opleverden, welk een gevaarlijke nabuur Atchin voor de rust en veiligheid onzer bezittingen was, bleef zich de Indische regeering van rechtstreeksche vijande- lijkheden tegen den Sultan onthouden, en ging zij voort hem de beleefdheden te bewijzen, die gewoonlijk aan de Indische vorsten met wie wij in betrekking staan, worden bewezen. In 1867 werd een brief met kennisgeving van het optreden van den Gouverneur-Generaal Mijer door het stoomschip Willem aan den Sultan overgebracht. De ontvangst die den kommandant ten deel viel, was koel en de Sultan bedankte voor zijn aanbod om een brief in antwoord mede te nemen. Hij verklaarde dat hij zijn antwoord langs een anderen weg zou zenden, maar het is nooit te Batavia ontvangen. Konden dus de Atchineesche hoofden hunnen wrok niet geheel verbergen, zij wisten dien echter genoeg te ont- veinzen om niet te doen vermoeden wat zij tegen ons in het schitd voerden. Dit was niets minder dan de oude betrekkingen met Turkije te vernieuwen, en bij een ver- zoekschrift, door al de hoofden geteekend, de Souvereini- teit van bun land aan den Grooten Heer aan te bieden en zijne hulp in te roepen om de Nederlanders van Sumatrsi te verja- gen. Dit plan was waarschijnlijk afkomstig van een per- soon die op de lotgevallen van Atchin een grooten invloed heeft geoefend, en wellicht als de hoofdoorzaak van den tegen woordigen krijg te beschouwen is. Wij moeten bij den romanesken levensloop van dien persoon de aan- dacht onzer lezers eenige oogenblikken bepalen. Sidi Mohammed, zoo heet deze persoon, is afkomstig uit het landschap Pedir en moot omstreeks het jaar 1828 geboren zijn. Zijn gedrag als jongeling gaf aan zijn vader , 122 * Tongkoe Ibrahim, reden tot misnoegen, en hij legde hem een barbaarsche straf op, die echter in de Atchineesche strandplaatsen niet ongewoon schijnt te zijn, die namelijk van alleen in een sampan zonder riemen of voedsel op zee drljvende den dood te vinden. Juist op het oogenblik dat dit vonnis zou voltrokken worden, kwam daar ter plaatse een Fransch schip om handel te drijven. De kapitein, die in den jongeri behagen vond, bewoog den vader hem dien zoon af te slaan, nam hem mede naar Frankrijk en Uet hem behoorlijk onder- wijs geven. In September 1852 bezocht hij, met een pas van den Nederlandschen ambassadeur te Parijs, Rotter- damj Amsterdam en 's Gravenhage en keerde daarop naar Frankrijk terug. Eenige weken later las men in den Con- stitutionnel een bericht van den volgenden inhoud: „Het bezoek van Abdoe'l-Kader te St. Cloud is niet de eenige belangwekkende gebeurtenis van den dag van gisteren geweest. Na den Emir is een afgevaardigde van dett koning van Atehin op Sumatra door Z. H. denPrins-Pfesident ont- vangen. Deze afgevaardigde, een man van eeri indrukv^fek- kend voorkomen, heeft bijna de kleur van een Abyssinigi*. Hij heeft aan Z. H. een fraaie snuifdoos aangeboden, het werkj naar hij zegt, van Chineezen, die alleen in het gebied Vaii Atehin de kostbare metalen bewerken. Deze fraai gewerkte doos schijnt een namaaksel te zijn van eene Europeeseh^ der vorige eeuw, die in handen zal gekomen zijn van Ghineesche werklieden, zoo bekwaam, gelijk men weet, in het nabootsen. De afgezant van den koning van Atchiii heeft aan den Prins-President de warmste verzekeringen gegeven van het verlangen van zijn Souverein om betrek- kingen met Frankrijk te onderhouden." De Constitutionnel vermelJt echter niet alles van deze samenkomst. Later is, bij het bezoek van de oorlogsbrik de Haai te Atehin in 1855, gebleken, dat aan Sidi Moham- med een brief en een kostbare sabel, als geschenk van den President der Fransche republiek, voor den Sultan van Atehin^ zijn medegegeven. Dit is geheel in overeen- 123 stemming met de avontuurlijke politiek van den man, die een maand na het bezoek van den zoogenaamden Atchi- neeschen gejsant,' zich door den meest vermetelen staals- greep op den keizerstroon wist te plaalsen. Van Parijs verreisde Sidi Mohammed na zijne ontvangst bij den President naar Konstantinopel, met het voornemen om vandaar over Mekka naar zijn vaderland terug te keeren. Men weet dat hij later bij verschiilende gelegen- heden hoog op heeft gegeven van zijn onderhoud met den Sultan van Roem (Turkije), die groote belangstelling in de zaken van Atchin zou betoorid hebben. Men zegt zelfs dat de borst van Sidi Mohammed met eene Turksche rid- derorde prijkt. Nadat Sidi Mohammed, in zijn vaderland teruggekomen, eenigen tijd bij den Sultan van Atchin vertoefd had, be- gaf hij zich naar Troemon* Een Nederlandsch ambtenaar, die den vorst van dat rijk in 1854 bezocht, hoorde daar veel verhalen van den invloed in strijd met ohze belan- gen, dien een zekere Nja Adam op den Radja Moeda oefende.. Hij deed onderzoek naar dien persoon, en nu bleek hem dat hij de ons bekende Sidi Mohammed was, die zich de titels aanmatigde van Toeankoe Hadji Mohammed Roos, Panglima Sultan Roem dan Kalipa Nja Adam. Sidi Mo- hammed verbaasde niet alleen door zijne grootspraak, maar wekte de eerzucht der hoofden op en bracht alle gemoedereh in beweging. Volgeris zijn voorgeven zou de Sultan van Roem beloofd hebben, dat hij het rijk van At- chin in vorigen luister herstellen en uitbreiden zou. Hij meende te niogen verwachten, ofschoon hij het niet als zeker durfde voorspellen, dat binnen een paar jaren de vlag van Atchin te Batavia zou waaien, Ook de hulp der Franschen zou daarbij niet uitblijven. Het is waarschijnlijk dat de invloed dien de Nederland- sche regeering te Troemon oefent, de verwijdering van dezen gevaarlijken persoon uit onze riabijheid zal bewerkt hebben. Hij vond trouwens voor zijne intriges in Atchin zelf, waarheen hij hu terugkeerde, een veel beter terrein. 124 Er is wel geen twijfel aan, of de stap in 4868 door de Atchi- neezen bij den Grooten Heer gedaan, is door zijn drijven uit- gelokt. De Turksche regeering schijnt zich tot het vragen van eenige opheldering omtrent onze verhouding tot At- chin bepaald te hebben, zooals reeds vroeger werd gemeld. Ik zal wel niet behoeven op te merl^en dat de verhou- ding van Nederland tot Atchin bij voortduring van dien aard was, dat de regeering wenschen moest hare handen geheel vrij te maken tegenover Engeland, gelijk bij het bovengemelde traktaat betreffende Sumatra is geschied. Niet alleen bleef de slechte gezindheid van dien staat een gevaar en een gedurige bedreiging voor ons koloniaal rijk; maar de onrust en onveiligheid op de kusten waren weder toenemend, en het kon ons toch nooit aangenaam zijn de handhaving der politie op de Atchineesche kusten aan eene andere vlag dan de Nederlandsche driekleur toevertrouwd te zien. De handhaving der orde door een vreemde mogendheid moest natuurlijk leiden tot eene po- ging om blijvenden invloed op Atchin te verwerven, en zou ons vroeg of laat terugvoeren tot dien toestand van gedeeld bezit van hetzelfde eiland en de gedurig daaruit voortvloeiende botsingen tusschen de weder zijdsche amb- tenaren, waarvan wij, in de eerste jaren na het herstel van ons gezag in Indie, de bitterheid in zoo hooge mate ondervonden hebben, dat slechts de domste struisvogel- politiek het gevaar van het terugkeeren van zulk een toestand met onverschilligheid kan bejegenen. De Singa- pore Freepress van 28 Juli 1868 meldde, dat de Engelsche schoener Good Fortune op de kust van Atchin was ge- plunderd en dat een der Radja's gedreigd had dat hetzelfde lot zou weervaren aan iederen handelaar van Pinang, die het wagen zou zich daar te vertoonen ; en den 1'*®" Octo- ber daaraanvolgende behelsde dat blad eene notificatie van het bestuur der Straits, houdende dat tot zijne kennis was gekomen, dat vijandeUjkheden plaats hadden tusschen de hoofden van Telok Samoi, Koertoi en Edi op Sumatra's noord- en oostkust, waarom de Gouverneur der Straits- 425 Settlements alle schepen meende te moeten waarschuwen tegen de poging om gedurende die onlusten genaemde havens binnen te loopen. De spoedig daarop gevolgde ver- schijning der Britsche kanonneerboot Algerine op de At- chineesche kust boezemde geen genoegzaam ontzag in, en toen in 1870 de brik Roseneath wegens gebrek aan water in eene Atchineesche haven binnenliep, moest een zich aan boord bevindende zendeling allerlei beleedigin- gen en mishandelingen van de bevolklng verduren. Niet lang meer had het opperbestuur den toestand lijdelijk kunnen aanzien. Maar zou het inderdaad voor ons wen- schelijk zijn geweest, dat Engeland de taak had in han- den genomen? En bij al het gezegde kwam nu nog dat ook de Nederlandsch-Indische dagbladen over hervalting van den slaven-uitvoer van Nias naar Atchin en de daar- door bij de bevolking gewekte onrust en vrees luide klachten lieten hooren. Terwijl het Sumatra-traktaat hangende was, werden door het Opperbestuur ten aanzien van Atchin instructien aan de Indische regeering gegeven, waarin gewezen werd op de noodzakelijkheid eener waakzame en meer voortdurende contr61e, des noods gevolgd door maatregelen van repres- sie, om Atchin te dwingen tot opvolging der bepalingen van het in 4857 gesloten traktaat, en op onze verplichting i2e om niet alleen Atchineesche woelingen In onze eigen be- zittingen tegen te gaan, maar om ook aan handel en scheepvaart in het algemeen die mate van veilgheid te verschaffen, waarop mag gerekend wordQn overal waar een Europeesche mogendheid haren invloed doet gelden. Met het oog op dit laatste beval de regeering ook nog speciaal aan een oorlogschip te zenden, ten einde onderzoek te doen naar de gelegenheid om^ in het belang der stoom- vaart, kustlichten om de noord van Sumatra op te richten. Om aaix deze instructien gevolg te geven, besloot de Indische regeering in 1871 het stoomschip Djambi met een tocht langs Sumatra's westkust, een bezoek te Atchin en een onderzoek der vaa,rwateren en gelegenheden tot het oprichten van vuurtorens te belasten, en te gelijker tijd de Marnix de vlag te doen vertoonen langs Sumatra's noord- en ooslkust, tevens met last om den zeeroof tegen te gaan. De controleur Krayenhoff zou met de Djambi medegaan om een brief van den Gouverneur-Generaal aan den nieuwen Sultan te overhandigen. Sultan Mantsoer Schah was namelijk in het vorige jaar overleden, ep, daar ook zijii beide zonen kort te voren gestorven waren, opgevolgd door een achterneef, die toen, volgens het koloniaal verslag van 1871 eerst 12, volgens latere berichten 16 jaren oud was. De Marnix bezocht op haren tocht onder anderen ook de haven van Edi, die, naar men vernomen had, door schepen van Simpang Olim geblokkeerd werd; doch voor hare komst waren deze schepen op het gezicht van twee, koopvaardij-stoombooten van Poelo Pinang weder wegge- zeild. De radja van Edi verhaalde, dat in die streken, zoodr^a duizend man bij elkander waren, een radja benoemd werd, die, als hij tegen een zijner buren vechten wilde, daar toe verlof vroeg van den Sultan eh dat altijd verkreeg, ter- wijl de Sullan zelf hem tegen goede betaling kruitenlood leverde. De radja had eenige weken te voren geschreven aan den controleur van Deli, met verzoek om in gelijke betrekking als de Sultan van dat rijkje tot het Neder- landsch Gouvernement te komen, hopende dat dan ook in 127 zijn gebied spoedig rust en welyaart zouden heerschep. Hij herhaalde nu dien wensch en vroeg om reeds dadelijk de Nederlandsche vlag te mogen voeren, wat hem Qchter met liet oog op zijne verhouding tot Atchin moest geweigerd worden. Door de hoofdeu van den rechter of Nederland- schen oever van de Tamiang-rivier. werd de verschijning van de Marnix met groote vreugde begroet, en nog meer de mededeeling van het voornemen om berhaaldelijk oorlog- schepen naar die streken tot bevordering van rust en vei- ligheid te zenden. De Marnix zette den tocht voort tot de reede van At- chin, maar had daar geen communicatie met den wal. Even na haar vertrek kwam de Djambi op de reede. De controleur Krayenhoflf had in last te zorgen, dat de brief van den Gouverneur-Generaal op.waardige wijze met de noodige staatsie ontvangen werd.. Hierover ontstond al dadelyk. gehaspel. Eerst was de eerste rijksbiBstierder af- wezig;^ toen hij terugkwam werden tegen het voorge- stelde cerenaonieel allerlei bezwaren gemaakt. Den 27'**" September kwamen de beide rijksbestierders, als verte- genwoordigers van den jeugdigen Sultan, aan boord, door drie oeloebalangs vergezeld. De eerste rijksbestierder, zich noemende Habib* Abdoe'r-rahman, voerda uit naam van alien het woord, Hij gaf hoog op van zijn verblijf inTur- kije en zijne gesprekken met den grootcn Heer, en ver- klaarde dat Atchin met Turkije, Frankrijk, Engeland en andere mogendheden in vriendschap leefde, maar dat hij van de vriendscbapsbetuigingen van Nederland niets be- greep, daar dit rijk, wanneer het werkelijk vriendschap- pelijke gezindheden koesterde, behoorde te beginnen met de landen die het aan Atchin ontnomen had, zooalsSibo- ga, Baroes, Singkel, Nias en de staatjes op de Ooslkust, terug te geven, en den Sultan hulp te verleenen tegen de vorsten die ^ich in de grenslanden aan zijne macht poog- den te onttrekken. Men herkent den man aan zijn taal. Habib Abdoe'r-rahman is klaarblukelijk niemand anderg, dan Sidi Mohammed, die zich in Atchin tot den rang van 428 eersten rijksbestierder had weten te verheffen. Ook zijne Yolgende handclingen zuUen dit bevestigen. Het bezoek eindigde echter beter dan bet begonnen was. Men werd het eens omtrent het ceremonieel, de contro- leur ging met eenige officieren aan wal, de ontvangst liet niets te wenschen over, en de rijksbestierder zond ten slotte aan de gecommitteerden nog een zeer beleefden brief, nadat zij reeds naar boord war en teruggekeerd. De Djambi vervolgde nu den tocht langs de oostkust. De radja van Pedir maakte van die gelegenheid gebruik om den wensch te kennen te geven van onder bescher- ming van het Nederlandsch Gouvemement te komen ; het hoofd van Pasei (Passir), die reeds in 4866 in denzelfden zin aan • den controleur van Batoe Bara geschreven had, herhaalde zijne vroegere betuiging. Ook de radja van Edi deed nogmaals een poging om zijn meermalen geuit ver- langen bevredigd te zien. Doch voor al die aanzoeken sloot de regeering voorzichtig het oor. Het bleef nog altijd de bepaalde wensch van het Opper- bestuur, duideliik in zijne instructien aan de Indische re- geering uitgedrukt, om Atchin te sparen en zelfs zijne integriteit te handhaven, maar zonder iets te laten vallen van zijne eischen. De gedragslijn die men te volgen had, werd intusschen door den loop der omstandigheden hoe langer hoe scherper afgebakend. De radja van Edi zond in Maart 4872 twee gezanten naar Riouw om het aanbod tot erkenning der Nederlandsche Souvereiniteit formeel te herhalen, en toen deze onverrichter zake terugkeerden, trachtte hij zijn' doel langs een omweg te bereiken en on- derwierp zich aan het gezag van onzen vazal den Pange- ran van Langkat. Dezelfde weg werd door het hoofd van Pasei ingeslagen. Van de Britsche regeering ontving men de mededeeling, dat Atchin zich om raad en hulp tegen Nederland tot het Gouvernement der Straits had gewend. Het werd nu dringend noodig, zoowel om hen die onze bescherming hadden ingeroepen zoo min mogelijk te leur te stellen, als om Atchin duidelijk te maken, dat het met 129 geeii andere Europeesche mogendheid dan met Nederland lets te doen had, een meer stringent traktaat te sluiten. De Djambi werd in 1872 met een tweeden verkenningstocht tot aanvulling van het onderzoek voor het oprichten van vuurtorens belast. De controleur Krayenhoff deed ander- maal de reis mede als gemachtigde der Ned. Regeering, om voorstellen omtrent een nieuwe overeenkomst te doen. • Maar het doel dier zending werd geheel verijdeld. De rijksbestierder en de overige rijksgrooten hielden zich ziek of afwezig en er kon geene conferentie gehouden worden. Dit had ten gevolge dat de Indische regeering eene cora- I missie benoemde, om in plechtig gezantschap naar Atchin te gaan, en den Sultan openingen te doen omtrent den geest der overeenkomst die door het Gouvenement ge- wenscht werd. Die commissie werd opgedragen aan de heeren Schiff, resident van Riouw, en von Dewall, ambte- naar met den rang van resident voor de beoefening der Maleische taal, terwiji de beer Krayenhoff als secretaris aan de commissie werd toegevoegd. De instructien dier commissie hadden nog altijd eene geheel vredelievende strekking ; men zou alleen laten doorschemeren dat, ingeval Atchin eene goede verstandhouding met Nederland bleef weigeren, wij genoodzaakt zouden zijn, hoe ongaarne ook, de onderhoorigheden van Atchin die onze bescherming ingeroepen hadden, bij het onder onze Souvereiniteit staande gebied in te lijven. De komst der Gouvernements-Com- missarissen zou minstens twee maanden te voren in een brief van den Gouverneur van Sumatra's westkust aan den Sultan van Atchin worden aangekondigd, opdat niet de poging tot onderhandeling door nieuwe uitvluchten zou verijdeld worden. Maar ook met die aankondiging zou men wachten totdat de expeditie naar Deli zou zijn afge- loopen, juist in dien tijd ondernomen om de weerspannige, wellicht ook weder door de Atchineezen opgezette hoof- den der Bataks te tuchtigen, die tegen onzen trouwen vazal, den Sultan van Deli, in verzet waren gekomen. Inmiddels hadden op de oostkust weder nieuwe onge- 9 t I 130 regeldheden plaats gehad. De gezanten van Edi, die in Maart Riouw bezocht hadden, waren met bet sloomscbip Banka naar bun land teruggebracbt. Dat scbip bad bij die gelegenbeid ook Simpang Olim bezocbt en zicb over- tuigd dat de radja nieuwe toerustingen * raaakte om zijne naburen aan te vallen. Den radja werd nadrukkelijk te kennen gegeven, dat Nederland geene verstoring van de rust en veiligbeid zou gedoogen. Hij bield zicb stil zoo- lang de Banka aanwezig was, maar nauwelijks was dit scbip vertrokken, of de vijandelijkbeden werden bervat, en weldra was geen bandeisvaartuig in de bavens van Edi en Koertoi meer veilig. Dientengevolge werd de Marnix, zoodra zij bij Deli kon gemist worden, naar genoemde bavens gezonden. Te Koer- toi vond zij de Gipsy liggen, een zwaar gewapend vaar- tuig van Simpang Olim, dat een paar bandelsprauwen bad geplunderd, geen vlag voerde en geen beboorlijke papieren kon toonen, waarom bet als een voor zeeroof ge- bezigd vaartuig door de Marnix werd opgebracbt. Toen de controleur Krayenboff in October 1872 met bet stoomscbip Maas en Waal te Atcbin kwam, om de komst der Gom- missarissen aan te kondigen, vernam bij daar dat de radja van Simpang Olim zicb bij den Sultan over de aanbouding der Gipsy beklaagd bad, en dat dit feit de woede tegen Nederland niet weinig bad vermeerderd. De Maas en Waal was door ongunstig weder eerst den 3>l>ten October, merkelijk later dan verwacbt was, te Atcbin gekomen. De ontvangst was niet onbeleefd, maar de eer- ste rijksbestierder beette nog altijd afwezig, en de tweede verklaarde, dat, daar de vasten was ingevallen, geene za- ken konden bebandeld, en dat ook de brief van den Gou- verneur niet v66r den 7^®^ December kon geopend wor- den. De brief werd ecbter in ontvangst genomen. Inmiddels badden de Atcbineescbe boofden een fijn ge- sponnen list bedacbt — want dat bunne bandelwijze als zoodanig moot bescbouwd worden, beeft de uitkomst ge- leerd, — om de Nederlanders met praatjes te paaien en 131 inmiddels te trachten zich van den steun van vreemde mogendheden te vergewissen. Er bestaat te Atchin, zoo- als ons historisch overzicht geleerd heeft, van oudsher eene partij van inlandsche hoofden en daartegenover eene Arabische partij, die, door den Islam en zijne instellingen op den voorgrond te brengen, den invloed der hoofden vijandig is. De natuurlijke plaats van den Sultan is aan het hoofd der Arabische partij, en daar vinden wij dan ook doorgaans de vroegere vorsten. Nu evenwel beweerde men dat de Sultan de inlandsche partij was toegedaan, evenals zijn Schahbandar of havenmeester, de persoon die na den rijksbestierder een der hoogste ambten in At- chin bekleedt. Die inlandsche partij, beweerde men ver- der, was ons genegen, terwijl daarentegen de Arabische partij, aan wier hoofd de rijksbestierder stond, als ons zeer vijandig werd afgeschilderd. De jonge Sultan, zeide men verder, droeg met weerzin het juk van den rijksbe- stierder, en de Schahbandar was zelfs genoodzaakt ge- worden te vluchten, omdat de Arabische partij hem naar het leven stond. Reeds gedurende het tweede bezoek der Djambi te Atchin was dit een en ander den heer Krayenhoff door zijn tolk medegedeeld ; ook hadden verschillende personen hem door dien tolk doen weten, dat de willekeur der grooten niet meer te verdragen was, dat zij allerlei verongelijkingen te verduren hadden, en niets liever wenschten dan onder het Ned. Indisch be- stuur te staan. Thans kwam de Shahbandar, Panglima Tibang Mohammed geheeten, van Poelo Pinang, waarheen hij eerst heette gevlucht te zijn, naar Riouw, quasi om bescherming te zoeken bij den Nederlandschen resident, en voorgevende dat hij van den Sultan heimelijk last had om een tractaat te sluiten. Toen hem echter gevraagd werd zijne volmacht te toonen, wist hij gepaste uitvluch- ten te bedenken en beweerde dat het geen moeite zou kosten die later te erlangen. De resident, tevens, zooals wij weten, een der Commissarissen voor de Atchineesche zaken, gev/aagde in zijn gesprekken niet van de bevolen 432 zending van Commissarissen naar Atchin, maar zeide als ter loops dat hij zelf wellicht eens te Atchin zou komen, een plan waarmede de Schahbandar zich zeer ingenomen betoonde. In December kwam de Schahbandar, vergezeld van vier Atchineesche oeloebalangs, te Riouw terug. Hij had nu een brief van den Sultan, waarin deze den resident ver- zocht zijn voorgekomen bezoek nog wat uit te stellen; „want," schreef de vorst, „het is nu eene maand geleden dat ik een brief heb gezonden aan den Sultan van Tur- kije, waarop ik nog geen antwoord heb ontvangen; zoodra ik eenig antwoord daarop ontvang, zal ik den Gouverneur- Generaal een brief schrijven.'* Deze woorden kwamen den resident natuurlijk zeer raadselachtig voor, maar de gezanten bleven niet in ge- breke ze toe te lichten. Toen de Schahbandar te Atchin was teruggekomen, had men daar bet gerucht verspreid, dat hij het rijk aan den resident van Riouw had overge- geven. De Sultan had hem echter de hand boven het hoofd gehouden. De Schahbandar had mededeeling gedaan van het plan van den resident om Atchin te bezoeken (men hield zich dus alsof de aankondiging van de komst der Commissarissen in den brief van den Gouverneur der westkust nog altijd niet gelezen was). Dit bericht had op de beide partijen, waartusschen Atchin verdeeld was, een zeer verschillenden indruk gemaakt. De Sultan en zijne partij liadden het bericht met vreugde vernomen, maar wenschten nog eenig uitstel, daar zij hoopten vooraf den invloed van den eersten rijksbestierder te breken. Zij had- den zich reeds verzekerd van den steun der oeloebalangs 133 uit het oostelijk deel des rijks, maar wachtten nu nog den uitslag van onderhandelingen met die in het westen en speciaal met den radja van Troemon. Slaagden zij hierin naar wensch, dan zou de Arabische partij het onderspit delven, en dan was het de tijd voor den resident om te komen. De Sultan had in dien zin aan den resident wil- len schrijven; maar de partij van den eersten rijksbe- stierder had dit tegengehouden, en gevorderd dat als reden van het gevraagde uitstel zou worden opgegeven dat men antwoord van Turkije wachtte. De brief aan den Sultan van Turkije was intusschen werkelijk verzonden; hij was namelijk door den rijksbestierder geschreven en aan den Sultan ter teekening voorgelegd. De twee eerste concep- ten had de Sultan geweigerd te teekenen, tot onderteeke- ning van het derde had hij zich met moeite laten over- halen. Het gunstig rapport van den resident van Riouw over den staat van zaken stemde de Indische regeering tot groote toegevendheid. Zij meende dat het werkelijk zaak zou zijn het bezoek der Commissarissen te Atchin nog wat uit te stellen, en machtigde den resident de Gipsy aan den Sultan van Atchin over te leveren, en de gezan- 134 ten met de Marnix naar Atchin te doen terugbrengen. Het aanbod tot dit laatste werd door hen aangenomen, maar met verzoek om onderweg' eenige Atchineesche ha- vens te raogen aandoen, omdat zij brieven van den Sul- tan aan de hoofden hadden af te geveji, waarin deze tot ondersteuiiing van des Sultans gezag werden aangemaand. Nog eer de gezanten van Riouw vertrokken waren, dreigde een daar ontvangen bericht het weefsel van list te verscheu- ren. De Indische regeering, vernomen hebbende dat in Januari dezes jaars een afgevaardigde van den Sultan van At- hin naar het Fransche Gouvernement was gezonden om hulp en bescherming te vragen, gelastte den resident daarvan opheldering van de gezanten te vorderen. Deze hielden zich ten hoogste verbaasd, en beweerden dat de Sultan aan die zending onmogelijk deel kon hebben, en dat misbruik van zijn tjap moest zijn gemaakt. In het voorbijgaan merk ik op, dat zoowel de brief naar Turkije als de zending naar Frankrijk ongetwijfeld feiten zijn, — feiten waarin men gemakkelijk de hand van Habib Abdoe'r-rahman, alias Sidi Mohammed, herkent. De resident was door de verklaringen der gezanten zoo bevredigd, dat zijn vertrou- wen niet werd geschokt. Den SS**®** Januari vertrokken de gezanten met de Mar- nix van Riouw naar Singapore, waar zij eenige dagen ver- toefden, terwijl zij vandaar door onze oorlogsstoomboot langs de verschillende door hen aangewezen havens naar Atchin zijn teruggebracht. Terwijl dus de gezanten van Atchin zich in vriend- schappelijke betrekking gesteld hadden tot den resident van Riouw; terwijl zij hem op eene goede ontvangst te Atchin hadden voorhereid; terwijl zij zich door de goed- willigheid der Regeering in staat hadden gesteld gezien om met eene stoomboot der Nederlandsche marine naar Singapore over te steken; vernam de Indische regeering uit eene bron die omtrent de waarheid van het bericht geen zweem van twijfel gedoogde, dat de Atchineesche ge- zanten gedurende hun verblijf met de Marnix te Singa- 135 pore zich met de agenten van vreemde mogendheden al- daar in betrekking hadden' gesteld, en hun het voorstel hadden gedaan tot het sluiten van traktaten tusschen hunne Gouvernementen en Atchin, omdat Atchin door Nederland bedreigd werd. Het Opperbestuur, door een telegram der Indische re- geering van deze verraderlijke handelwijze onderricht, be- greep dat onmiddellijk van Atchin rekenschap en ophel- dering moest gevorderd. worden, en dat met den meeslen spoed en nadruk moest gehandeld worden, om eene mo- gelijke inmenging van vreemde Staten, die voor de rege- ling onzer betrekkingen tot Atchin hoogst belemmerend zou kuijnen worden, door ieder gepast middel te voorko- men. Door het kabinet van 's Gravenhage werd inmiddels al het noodige gedaan om met de gezindheden der betrok- ken mogendheden bekend te worden, en de regeering was ge- lukkig genoeg aan de Kamer te kunnen verklaren, dat zij bij alien de meest gewenschte welwillendheid en medewerking had gevonden. In de gegeven omstandigheden kan daaraan wel geen andere zin gegeven worden, dan dat zij alien aan hunne agenten te Singapore het bevel gegeven hebben om zich van inmenging in de Atchineesche zaken te onthouden. Maar de Indische Regeering kon eene zoodanige beslis- sing niet afwachten. Zij moest vreezen zich voor een fait accompli gesteld te zien, dat onze positie op Sumatra voor altijd zou bederven. Na overleg door middel van den telegraaf met het Opperbestuur, benoemde zij den vice- president van den Raad van Indie tot Commissaris voor de zaken van Atchin en zond hem met vier oorlogschepen der- waarts, om van dien Staat opheldering en rekenschap en eene voldoende regeling der betrekkingen met Nederland te eischen, en in geval van weigering den oorlog te verklaren. Het vertrek van den Commissaris is zooveel mogelijk bespoedigd, en daar eene weigering voorzien werd, is hij op den voet gevolgd door eene niet onbelangrijke krijgs- macht, zonder dat voor hare uitzending de oorlogsverkla- ring is afgewacht. Er bestond daarvoor een dubbele re-. 