The memorandum of Commissary J.A. de Mist, containing recommendations for the form and administration of government at the Cape of Good Hope, 1802
Deeze gebrekige inrichtig, drukkend, zoals zy moest zyn in haare gevolgen, gaf reeds meermaalen stof, tot gegröderte bezwärgen; onder anderen drongen de Caabsche Burgers in hunne memorie van klagten, van den jaare 1779, er sterk op dat er generaale wetten mogten warden bepaald en instructien geformeerd, waar na een ieder in den zynen, zich zoude. kunnen richten; dat van alle placaaten, statuten, aan de Caab in rigeur zinde, en de Burggery concerneerende, authenicque copyen mogten warden vervaardigd, of wel eene drukery opgericht, en zo ter kennisse der Ingezeten gebragt. De rechtmaatigheid deezer vordering, deed haar ook ingang vinden by het voorig Bewind; de verg. van XVII besloot, dien ten gevolge, by Res. van den $de Decb. 1783 "dat, om ich ich werk der Justitie op eenen vasten voet te regelen, men de Regelung aan de Caab zou aanschryven, een concept-Generaal Placat voor het Gouvernement, en N.B. instructi voor den Raad van Justitie, en andere Collegien te formeeren, welke dan naar Batavia zouden kunnen warden gezonden ; om de Consideratien van Generaal en Raaden, er op in te neemen, en vervolgens naar Nederland, om op dezelve na examinatie dier consider alien, finaal te besluiten." § 89. Doch bleeven zonder gevolg. Het blykt echter uit de Indische Boeken niet, dat de Resolutie eenige verbetering aan het werk der Justitie heeft toegebragt, althans aan de wettige begeerte der Ingezetenen, dat de statuten en ordonnantien, waar na zy zich moesten gedraagen, beh Oerlyk mogten worden gepubliceerd en ge-promulgeerd, wierd in het vervolg, zeer slegt beantwoord. Commissarissen Generaal in 1792, aan de Caab gearriveerd, waaren verontwaardig, dat van eene Res : van de Verg. van I7e van den 23 Oct. 1789, by welke eene nieuwe belasting van 5 p. Ct., op de inkomende goederen wierd ingevoerd, nimmer promulgatie was geschied, dat echter de nieuwe belasting wierd geheven ; en wel door de independent Fiscaal, doch niet ten profyte van's Comp. Casse, maar, van zyn eigen beurs. Welgemelde Commissarissen Generaal, schynen het zele daar voor te hebben gehouden, dat het herstel van het Justitie weenzen, by de geallegueerde resolutie van den 3 Dec. 1783, onmidlyk aan de Caabsche Regeering en Gen. en Raaden was gedemandeerd, en het besluit daar omtrent, aan de vergadering van 17® gereserveerd. Alleen beyverden zy zich om eene Instructie voor Landdrost en Heemraaden te doen vervaardigen ; doch dat zelf dit stuk z Y töt stand gebragt, Blykt niet uit hun verslag, noch uit de laater ingekommen papieren. Justitie-weezen. 91 § 90. Noodzaaklykheid eener grondige reforme. De administratie der Justitie, dus in denzelven abjecten staat zynde gebleeven, welke Bewindebeeren in den jaare 1783, tot eene hervorming deed besluiten, weerhoud men zich (schoon met moeite), van de allegatie van alle verdere argu- menten, die deze verwaarloosde en wanstaltige toestand ople- verd; om thans tot eene grondige reforme te advyzeeren. Twee pointen zyn er echter te zeer caracteristicq van den geest van het voorig Bestuur, en van een te algemeen bewys voor de noodzaaklykheid eener reorganisatie van het Caabsch Gouvernement in alle deelen, dan dat men dezelve niet onder- scheidenlyk, onder he Tog van het Bewind zoude brengen: het appel naamentlyk van de Caabschen Fiscaal. § 91. Nader aangetoond, uit het appel naar Indien. By het voorig Bewind, schoon aan zich gereserveerd heb- bende, de exercitie van alle de Jura Majestica, zo wel als de administratie van de mercantile belangen der Colonien, wierd de zorg voor de eersten dikwels geheel vergeeten, daar de laatste aangelegenheden, voor zo verre die de Caab specteer- den, van gering belang waaren. De Caab, eene verversching- plaats, doch weinig voedzel geevende aan den Indischen Handel, beschouwde men, als geheel ondergeschikt aan het Hoofdcomptoir te Batavia ; en dit principe, waar in den Handel alleen den grondtoon aangaf, wierd door eene mercan- tile regeering verspreid over alle vakken van het bestuur. Van daar dat men, tot in 1783, niet gezorgd had voor eene Instructie voor den Raad van Justitie, voor eene Instructie voor Landdrost en Heemraaden, voor eene verzaamling der, in vigeur zynde Wetten en Placaaten, noch voor eene behoorlyke promulgatie der ingevoerd wordende ordonnantien : en van daar ook, dat men in het stuk der Justitie, de Inge- zetenen van de Caab, submitteerde aan het Hoofd comptoir te Batavia, dat men toeliet dat dezelve wierden getrokken van instantie tot instantie, van de Caab naar Indien, en van Indien, naar het Vaderland ; met ee"n woord dat men van sententien van den Raad van Justitie, aan de Caab, appel toestond aan den Raad van Justitie, te Batavia. § 92. Van de independence van den Caabschen Fiscaal.1 De minachting, waar mede het zelve Bestuur eene bezitting beschouwde, welke geen producten voor haaren uitsluitenden 1 Commiss. Gen. hadden de Inde-bendentie reeds vernietigd, SK Br. Ill D. Fol. 35. Het schynt onvoeglyk, dat de Raad van Justitie, suo marte, den Fiscaal gelast, tegen een of anderen eene Actie te institueeren, en dus zyn vonnis voor uit te loopen SI. I. D., Fol. 265, 266 (mihi an tern ita videtur). 92 Memorie over de Caab. Handel opleverde, het denkbeld dat de uitbreiding eener Colonie, welke die producten niet gaf niets anders konde zyn, dan eene vermeerdering van Lasten, de gedagte, dat deze, Bezitting echter de plaats was, waar alle haare schepen, die den uitsluitenden handel dreeven, moesten aanhouden, nich zich ververschen; de vreeze daar uit ontstaan voor sluik-handel en morssereie, en teffens misschien de vreeze, dat de, daar toe gestelde Magten, door de zeegeningen van Luchtstreek en grond, te zeer mogten gehegt zyn, aan den bodem die zy bewoonden, om de voordeelen, welken de Ingezetenen in dezen ooorlofden handel konden zoeken, kragtdadig genoeg te gaan : schiep aan de Caab een wezen, ongehoord in rechten; eenen Fisca al onafhankelyk, in alles, zyne functien betreffende, van het Collegie van Justitie, voor het welk hy zyne functien moest waarnemen, en responsabel voor zyne handelingen, alleen aan de Verg. van 176, terwyl de uitspraaken van het Collegie, beroep onderhevig waaren naar Indien ; de strydigheden die in dit systema liggen opgesloten, zyn manifest ; sententien, gevallen op actien, en procedures door den Fiscaal geinstitueerd en geprosequeerd, konden in Indien worden geconfirmeerd, terwyl de Fiscaal, eene politicque correctie, of reprehensie, over het entameeren zyner procedures by Zeventienen, kon te beurt vallen ; en omgekeerd, konden de sententien in Indien worden gereformeerd en geannulleerd, gegasseerd, terwyl de Fiscaal, gerugsteund door de Verg. van 176 het effect dier reformatoire. Altyd zou hebben kunnen ont-duiken. Doch deze waaren noch de minste inconvenienten, van de onafhankelykheid van den Fiscaal; het voornaame bezwaar bestond hier in, dat het geheele beleid der crimineele justitie, in handen gesteld was van eenen man, van wiens oordeel of caprice het dus geheel afhing, om, door het instigationere eener actie, het doen eener dagvaarding, of zelf door het neemen van informatien, min of meer atteinte, aan de er en goede naam van een of ander individu der Ingezetenen toe te brengen : en ook dan, wanneer het den Officier, uit menschlyke inzichten aan lust ontbrak, om het recht der Praetensien van den Independent Fiscaal de Nys omtrent zynen rang, en relatien met Commiss. der Justitie, A. 42 p.v. 43, zyn Caracter Niet gunstig beschreven A. 261 et p.v. vooral B. 149 seqq. Mogt niet composeeren höher den 200 Kans. buiten Decret van den Rechten, en noort over zaaken, waarmede's Comp. belangen waaren gemelleerd en. B. 160 seqq 164, 174. N.B. Dit geheele Rapport van R. van Oudshoorn over de mesuses van Fiscaal v. L. en Gouv. v. d. Graaf, is zeer merkwaardig, B. 149-180. Men schynt het quantum der compositien, niet na den aart der misdaad, maar na het vermogen der delinquanten berekend te hebben, B. 175 p.v. Aan den ad interim Fiscaal de Nys gegeven den rang van Raad v. Politic, G. 48. Justitie-weesen. 93 Hooge Overigheid te invigileeren had het Collegie van Justitie gegen authorit, om hem tot het waarnemen van zyn plicht te gelasten. Wy protesteeren eens vooral, en dit willen wy, ah by elk Artikel, houden voor herhaald — dat wy noort geene byzondere Leden van het Bestuur, noch eenig individueel Ambtenaar bedoelen noch taxeeren — maar alleen het systema dat zy volgden, of door den dwang der omstandigheden moesten volgen. En dit systema mogen en moeten wy, in al deszelfs schadelyke gevolgen ontleden, zonder dat eenig Lid of Ambtenaar van het voorig Bestuur zich daar door kan beledigd achten. § 93. De inconvenienten van den indep. Fiscaal, vooruitgezien en gevoeld, onder het voorig Bestuur. Dit lästst in einigen, schwankende Vergadere van 176 te heben voorückgezien, daar het den Fiscaal volgens het 136 Artikel zu erhören, "om overzogenen, welke de som van 200 Kds te boven gaan, eigener autorität te composeeren, dock daar toe mede wierd gerender, het decreet van den Rechter." Doch dat de, vooral het overige independent Fiscaal, zich können wel van dezen band heeft weeten los te maaken, toont klaar genoeg, het aan schryven van iye den 2 Oct. 1790, in verbis — "wyders heben wy, om reden goed gevonden, dat de Independent Fiscaal, ten uwen Gouvernemente, verplicht zal zyn, jaarlyksch, in een verzegeld papier, aan ons te doen toe-komen, eene acuraate opgave van alle de penningen , welke dezelve, geduurende dat jaar, het zy uit hoofde van boeten, dan wel uit hoofde van compositien, direct of indirect, en op wat manier ook, alleen, of met andere Dienaaren gecombineerd, zal hebben ge-noten, met aanwyzing der datums, op welke die sommen aan hem zullen zullen zullen, ten einde wy langs dien weg, de nodige unterrichtung omtrent die zaak hebbende verkreegen, daar van, dat gebruik kunnen maaken, het welk wy zullen meenen te behooren." En hoe weinig men zelf het politic but, met den Independent Fiscaal bereikt hebbe, blykt uit het verslag van Commissarissen General, dewelke daar by berichten, dat de sluikhandel aan deeze Colonie zo ver ging, dat ze geen paalen meer kende. § 94. General Besluit. Dan, zonder zich in verdere reflection toe te geeven, stelt men hier alleen voor onbetwistbaar, dat het geheele Justitie-wezen aan de Caab, behoort te worden gereformer, en daar by gevolgd dat principe, het welk ook reeds onder de rubricq van politicq Bestuur, is voorgedraagen, dat naamentlyk de eenvouwigste, en minstkostbaare form van Bestuur, onder de verschillende soorten die men zou kunnen voorstellen, en die alle hunne verdiensten hebben kunnen, den voor-rang behoord te genieten. En na rype overweeging, van al het geen verder met deze materie in verband staat, neemt men de vryheid het volgend concept, als het verkieslykste, der meerdere wysheid van het bieden. Raad der Justitie. § 95. President, zes Raaden, Procureur Generaal, en Secretaris. Men stelt voor, als het hoogste Collegie van Rechten, binnen de Caabsche Colonie, een Raad van Justitie, zullende bestaan uit een President en zes Raaden, aan welke zal worden te gegevoegd: een Procureur Generaal en een Secretaris. § 96. President. De President zal zyn permanent; de keuze van den President zal geschieden door het Staatsbewind, uit eene voordragt van drie persönen, door den Aziatischen Raad, aan bet Bewinden te presenteeren, alles op dezelve voet, en onder gelyke cautelen, als omtrend de Leden van den Politiquen Raad, onder de rubricq van Politiquen Bestuur is voorgedragen, met dit onderscheid echter, dat vyftien jaaren, agter eenvolgende inwooning binnen deeze Republik, of in eene van derzelver volkplantingen, voor alle Justitieele Ambtenaaren, met de geboorte binnen dezelve, zullen gelyk staan. Hy zal kunnen gekoozen worden, uit de achtbaarste en geschiktste Ingezetenen der Volkplanting zelve, of uit het Vaderland derwaards worden gezonden, doch zal, in beiden gevallen, moeten zyn, gepromoveerd in rechten. § 97. Raaden. Van de zes Raaden, zullen door den Aziatischen Raad, drie uit het Vaderland derwaards worden gezonden, en drie, uit de meest gegoedde en bekwaamste Ingezetenen der Colonie worden gekoozen. 1 Voorbeelden van persoonen, politiquement na Nederland opgezonden, SI. II D., Fol. 31. Voorbeld van eenen geradbrätigen Hottentot op Ordre van Landdrost en Heemraden van Stellenbosch — dit voor het vervolg verboden, SI. I D. 237. 2 N.B. er behooreen geene afflictien, hoegenaamd, te geschieden, die niet vooraf ter Tafel van den Raad van Justitie zullen zullen zyn gelegd, en door den President getekend met vooraf ter Tafel, doch gratis. Raad der Justitie. 95 En zal mede, wanneer door overlyden, vertrek, of bedanken, een vacature ontstaan zal, van een der drie, ui bet Vaderland gezondene Raaden, of wanneer een Raadsplaats vacant zal zyn geworden, door overlyden, vertrek, of bedanken van een der Leden uit Caabsche Ingezeten gekoozen, by de weder vervulling, het welk omtrend de Leden van den Politiquen Räd is voorgesteld. Geene persönen zullen echter door den Aziatischen Raad, tot Leden van den Raad van Justitie, uit het Vaderland mogen worden gezonden, dan dezulken welke in rechten zijn gegradueerd, en zal ook, in de be-noeming uit Caabsche Ingezetenen, zo veel mooglyk op juridique kundigheden moeten worden gelet. Geen der Leden van den Raad der Justitie, noch van deszelfs Ministers, zal zyn, Lid van den Raad van Politic, of in dienst van den O. I. Handel. §98. Procureur Generaal. Men verkiest de naam van Procureur Generaal, om met de naam, te gelyk de herinnering, aan de voormaalige, der Ingezeetenen haatlyk geworden charge van Independent Fiscaal te doen vergeeten, welke aanmerking hier boven mede bedeld wierd, by het verkiezen van Den naam van Bailluw, boven die van Landdrost. Deeze Procureur Generaal zal benoemd worden, door het Staatsbewind, uit een voordragt van den Aziatischen Raad, van drie, tot dien post, geschikte persönen, op welke geene andere zullen mogen worden geplaat, dan die binnen deeze Republicq, of derzelver Volksplantingen zyn gebooren of vielen agtereen volgende jaaren, binnen dezelve hebben gewoond, en in rechten zyn gepromoveerd. De Procureur Generaal, zal rang hebben, neffens den jongsten Raad. Comm. Gen. hebben ook benoemd een Adjunct Fiscaal (Mr. J. H. Neethling) op een salaris van 400 Rxds. jaarlyks, behalven zyne gage en emolumenten, F. 101. De Fiscaal had mede de perceptie der Inkom. en Uitg. rechten voor 4 P.Cto. F. 101 p.v. Ordre en Manier V van procedeeren in crimineele zaaken van 9 July 1770 koomt voor F. 258. Placat tegen den Strandroof 20 Juni 1793, F. 259, 275. Over het by de Justitie nodig getal Boeken, en Klerken, ten getale van 5 C. 14. Tot het passeeren van alle voluntaire Acten geautoriseerd twee Notarissen ; daar toe ook geauthoriseerd de Secretarissen in de Buiten-Districten, C. 35. Reglement op het Notaris-ampt, C. 37. 96 Memorie over de Caab. § 99. Secretari. De Secretari, zal door den Aziatischen Raad wordert benoemd, uit geschikte persoonen, 't zy in het Vaderland,.'t zy aan de Caab woonachtig, en binnen de Republicofte eene van derzelver Volkplanting gebooren, of vyftien jaaren binnen dezelve hebbende gewoond, mids hy ter Fraansche en Latynsche Taalen kundig zy En de nodige talenten en hoedanigheden bezitte, om dezen post, naar behoore te kunnen waarneemen. § 100. Rang, Tractementen. De Raad der Justitie, zal in rang, onmidlyk volgen op de Rekenkamer. De President, behoore eene jaarwedde te worden toegelegd van.... £8,000. En aan ieder van de overige zes  zaaken waar in de Raad zal wyzen by arrest, als ook die geenen waar in de uitspraaken van den Raad, aan reauditie van den Raad zelve, door geassumeerde Leden, in getal verdubbeld, of wel aan Appel aan het Nationaal Gerechtshof, zullen in Nederland onderhevig zyn. § 102. Voor den Procureur Genera. Aan de Instructie voor den Raad van Justitie, zal worden geannexeerd, eene Instructie voor den Procureur Generaal zich in 't algemeen uitstrekken, tot alles, waar door het racht van de Hooge Overigheid kan worden bevorderd, en bewaard; mitsgaders der Wetten, Statuten, Rechten, Dominien, en Authoriteit van den Land beschernd en voorgestaan. Special zal aan den zyn opgedraagen, het opzicht over de executie der Crimineele Justitie, in alle de Districten, en daar toe, aan hem worden toegestaan, inspectie van alle Registers en Prothocollen, welke by het Collegie van Bailluw en Heemraaden, zullen worden gehouden; gelyk hy mede goede toevoorzicht zal neemen, op de zaaken van onmondigen; en vooral ook op alle acten van voluntaire jurisdictie in de buiten Districten. Doch de Præcureur Generaal, zal eigener autoritie alleen bevoegd zyn, tot het inneemen van eenige preparatoire informatien, en zodra hy grond tot eenige verdere procedures zal meenen te ontdekken, zal hy verplicht zyn, van zyne bevinding aan den Raad verslag te doen, en deszelfs authorisatie, tot het vervolgen dier Procedures inwagten. Generaal zal hy geene accusatie of actie aanvangenof institueeren, of hem met iemand voegen, noch apprehensie doen, dan by advys, en op authorisatie van den Raad. En zo wanneer de Raad hem zal beveelen, eenige zaaken intestellen, aanteneemen, of zich met iemand te voegen zal hy gehouden zyn zulks te doen. De Procureur Generaal, zal nimmer mogen participeeren, in eenige breuken of boeten, spruitende uit compositien of condemnatien, van eenige Beklaagden, doch zal die alle ten profyte van den Lande doen komen. Doch in zaaken waar in die geen, tegen welke hy R.O. heeft geageerd, cum expensis worden gecondemneerd, zal hy dubbeld tot laste van den succumbent mogen declareeren, voorbehoudens de tauxatie van den Raad. § 103. Justitie Aan de Caabstad en in de buiten Districten. Als de hier vooren gelegde gronden voor de eventueele organisatie, van het algemeinen Justitiewezen, aan den Caabschen Uithoek, geheel, of ten deele, mogten worden aange-nomen, zal dat gedeelte daar van, dat, het zy in civilibus, het zy in criminelibus, aan het Gemeente-Bestuur der Caabstad, of aan de Bestuuren der Buiten-Districten zal kunnen worden gedemandererd, by behoorlyke Reglementen en Instructien moeten worden bepaald, die alien aan de prudentie van Commissarissen, of Gouverneur en Raaden, blyven aanbevoolen. Commercie, Vryen-handel, Fabricquen, Traficquen. §104. Verband, tusschen Producten en Commercie. Al het geen hier boven, omtrend de Caabsche Producten is aangestipt (want voor niets meer, wil de steller deezer Memorie, hebben) staat in Zulk een onafscheidbaar verband met de Commercie, in handteering der Ingezetenen. Mördliche over de Caab. Aldaar, dat men deeze pointen niet afzonderlyk beschouwen mag, zonder het hoofd-oogmerk, waartoe deeze Memorie moet dienen, geheel te miskennen en uit het oog te verliezen. Indien het doch beweezen is, dat de Caab meer producten operer, en onder een goed bestuur, en veranderd systema, noch veel meer zal kunn opleeveren, dan de Ingezeetenen. Zie nopens de Bezwaaren der Kaapsche Burgeren, en 't geen zy praetendeeren dat ter bevordering van den vryen handel aan hun behoord geaccordeerd te worden, hier vooren Fol. 81 p.v. A. 23-30, maar vooral A. 45 seqq. Voorslag van den Raad van Policie nopens de Vaert met Traan, en Retour uit Patria, betaalen van Rechten en Recognitien aan de Comp. enz. A. 64. Over den vryenhandel en vart aan de Kapenaars te accordeeren te zien de Memorie van den Raad v. Ind. en Commiss... Nolthenius van den 12 April 1748, aan de Kaap te vinden, A. 153 p.v. en de Placaten en Missives van Comm. Gen. A. van Fol. 192-229. Unwilling to handle the handel met de Fransche Eylanden, A. 329 — antwoord Àstand door de Bewinden. gedaan van alien handel in Europeesche Producten, Decbr. 1791, B. 15 p.v. Sluisken Br. I. D., Fol. 4 seqq. notabel 25. Sluisken stelt de reussite van verzending der Producten na buiten, ook met een vryen handel en vart, zeer dubieus II D. Fol. 3, deze en de volgende Fols. verdienen attente lectuur; zie ook hier vooren F. 6 p.v. zeer notabele Miss, hier over van Burgerraden aan Sluiskenzie II D. Fol. 164-167. Maar dringt echter op dien uitvoer, en vryen handel ten sterksten aan by eene, ex professo daar over geschreevene Miss, van 12 April 1795, I. D. 252 seqq. waarby hy de middelen van verval en redding op Eeft, in de eerste §§33 tot Fol. 263. Berekening dat eene verzending van 200 Lasten Tarwe na Nederland, om van daar waaren terug te haalen, schadelyk is, wordt aan-gehaald door SI. I D. 254 p.v. Walvischvangst kan niet reusseeren ib. 254 §8. Tarw koomt in Indien beterkoop uit Suratte. Wyn mogen de Mohammetaanen in Indien niet drinken, en zou de Arakstookereien benadeelen ib. 255. De Kaapsche Ingesetenen hebben zelf geen vermogen ib p.v. §14. De O. I. Schepen van Batavia koomende zyn volgeladen, en kunnen niets van belang medeneemen ib. 256. Middelen van redding. De Comp. moet na Nederland laaten brengen Tarwe, Wyn, Brandewyn, zo veel als de Ind. Schepen nog laden kunnen, en zenden alle nodige behoeften terug, die publie K moeten verkogt worden, dit is in 1794 en 1795 met goed avans geschied ib. 257. Vrye vaert aanmoedigen, en afschappen eene daar op gelegde belasting van /jo per last, ib. p.v.; accordeeren van den handel met alle aan-komende vreemde scheepen ib. 258. N.B. N.B. De Inkomende rechten konomen na niet meer voor de Indep. Fiscaals, maar voor het Land, en bedroegen in 1794 wel 740,229 : 13. De vreemde schepen het aankoopen van provisien faciliteeren, en de knevelareien te doen cesseeren ib. 259 p.v. Aanvoer van ont-brekend Yzer, Koolen, Duigen, Banden, Koornschoppen, Graaven, Spykers, Karsaay, Py-laaken, Pik-Schryfgereedschappen, Militairen-kleding ib. 262. Particuliere Nederl. Negotianten zullen die Hot. niet zenden, om dat de Kapenaars reeds zo veel aan hun schuldig zyn ib. De vragt van een Legger Wyn naar Nederland voor een particulier was bepaald op /32 per Legger B. 16. Commercie, Vryen-handel. 99 zelve, en de daar passeerende, of eenige tyd verblyvende Schepen en Manschappen, tot hun Eigen nooddruft en consumptie benodigd zyn, dan behoort het geen betoog, dat men de wegen behoort open te maaken, of, voor zo verre de reeds opengemaakte niet toereikend zyn, te vermeerderen, door welke deeze overtollige Producten, met voordeel voor hun die ze geteeld, of uit de eerste hand gekogt, die den Welvaart en rykdom dier Ingezeten vermeerderen, en hen het verblyf aan de Caab, te aangenaamer maaken kan, maar waar door ook een wederkeerig voordeel moet gebooren worden, voor de Nederlandsche Handelaren, die deze producten in koop ontvangen — of als Commissionairen voor de Eigenaars te gelde maaken — en de retour koopmanschappen weder derwaards zenden zullen. Commissarissen General zyn van de waarheid hier van ten vollen gepenetreerd Geweest, en hebben in de daad, geduurende hun verblyf aan de Caab, daar in zo veele faciliteiten aangebragt, als hunne magt, en het, toen noch aanwezig Systema eener geoctroyerde Handel-Maatschappy, en commercieele Regeering, maar eenigszints kon toelaten. § 105. Proven van overvloedige Producten. Al het, ten opzichte der Caabsche vruchtbaarheid en overvloed van Producten, in een der voorgaande Capitelen terneder gestelde, zou misschien noch als een afgetrokken beschouwing kunnen voorkomen, of welke men zich al te gunstige bereekening had veroorloofd. Het is dus belangryk hier in te lasschen, een Lyst van Caabsche Producten, die in den jaare 1792, met de Comp. Fluit: de Hoop, die 219 Militauren derwaards gevoerd had, in retour lading, naar herwaards zyn terug gebragt : als 5230 Mudd. Tarwe, kostende 20 Leggers Witte Steenwyn 8  Brandewyn.. 528 52740 Ib. Talk 5,801 8 4144 Ib. Aloe.. 5,801 8 4144 Ib. Aloe.. 1,508 7 8 Onkosten van Lading en verwerken aan de Caab.. 2,140 6 Onkosten van Scheepvragt, Soldeyen, Mondkost, Slytagie, Assurantie, enn. 30,103 6 8 H ioo Memorie over de Caab. Welke goederen, na alien afrek, hebben opgebragt /74,204 : 4 : 8 en dus een avance opgeleverd van 10,516. Het blykt voords uit officieele rapporten, dat, ten gevolge der door Commissarissen General toegestaane vryheid van handel, en niet tegenstaande den, in dat jaar reeds onstaanen oorlog met de Franschen, die anders de meeste producten voor Mauritius en Bourbon, benodigd hebben, in den jaar 1793, van daar werklyk zyn uitgevoerd. 632 Leggers Wyn. 35 Aamen do. 88 Constantia do. 8 halve Aamen Vintint. 39355 Ib. Boter. 416 Olyphants Tanden. 9475 Mudden Tarwe. 189^ do. 5 do. 7 do. 6 do. Rogge. Boonen. Erwten. Fyne Gort, en Grove do. En het volgend authenticum stuk, zal daar omtrend noch meer licht verspreiden: " Manifeste der Laading van het, aan de Caab thuis hoorend particulier schip, de Herstelder, schipper Roelof de Koe, van Cabo de Goede Hoop, naar Amsterdam, in dato 9 April 1795. Traan 228^ Leggers. Sepermaceti oly 20J Leggers. — Harssenen 6 Leggers. Robbevellen 120 stuks. Aloe 204,109 ponden. Brandewyn 6 Leggers. Wyn 23 Leggers, 2 halve do., 1 Aam en 47 halve do. — 5 Kassen en Kasjes. — uit Constantia. Vellen 1 kist en 4 pakken, weegende 493 ponden Ossehuiden, 1528 st. Bokkevellen 485 do 1030 do. Buffelhuiden 4 do. 121 do. Halfzoolleer 50 do. 508 do. Schaapenvellen 1 kas Wol 2 kasjes Olyphants Tanden 6 stuks 10 do. Gom Myrrhe 169 Ib. Bourbonsche Coffy 1660 Ib. Notitie van Oliphantstanden van de Kaap naar Batavia verzonden in 1769-1789 zie A. 230, 231. Commercie, Vryen-handel. 101 Dit schip is echter, door den intusschen ontstänzen oorlog, oongeluglyk niet in het Vaderland aangekommen Maar is, na, door een Engelsche Kaper in zee te zyn genomen, te Bergen in Noorweegen, onder Hollandsche Vlag binnen gleop, waar na, dies wegens met de Kaper proces ontstaan is, van het welk men den uitslag niet weet. § 106. Benodigdheden in retour uit het Vaderland. Nu stelle men, tegen alle deze, en andere ongenoemde uitvoerbaare Producten der Caab, over, eene Lyst van behoeften, die de Raad van Politic, by meergem. Memorie van 12 Oct. 1792, erkent uit Nederland nodig te hebben, en welker invoer, door Commissarissen General, in particuliere bodems, toen reeds is geaccordeerd geworden, als : Alle soorten van Ankers, Dreggen, Touwwerk, Wand-Zeilgaaren, Zeildek, Teer, Pek, Harpuis, en alle mooglyke scheeps behoeften (uitgenomen Geschut, Geweeren, Wapenen, Buskruit, en alle soort van oorlogs ammunitie) Masthouten en Spieren, Smeekoolen, Moolen- en Slypsteenen, Metzelsteen en Pannen, in Nederland gebakken. Yzere Spykers, Potten, allerlei geslagen en gegoote Yzer werk en gereedschappen. Allerlei Koper, Tin, Blik, Lood Staat, en Gereedschappen, daar van gemacht. Gereedschappen tot den Landbouw en Walvischvangst. Gereedschappen, tot allerlei Ambachten. Allerlei Huismeubelen, in hout gewerkt, Vaten, opge-slaagen en in schooven, Pypeduigen, Boomstukken en Hoepels. Olyen van Olyven, Lyn, Raap, en Terpentyn. Allerlei Verwärten en Verwärten Gereedschappen, Glaze Ruiten, en, in Nederland gefabräder Glaswerk. Zeep, groene en marseillaansche. Allerlei Potten en Aardewerk in Nederland gefabräder. Tabakspypen, Tabak, Borstelwerk, Juchtleer, Papier, Pennen, en allerlei Schryf- en Comptoir behoften. Lakens, in Nederland gefabräder. Zie A. no en p.v. Zie eene zer gedetailleerde Lyst van allerhande Europische bekoden. Gedichte, door den R. v. Pol. opgegeeven A. 263, met aanrading pm te waken tegen den invoer van Artikelen van Pracht ib. 255 p.v. Waarschouwing van Comm. Gen. daar tegens 17 Decb. 1792 A. 394, ook by de Begraefnissen ib. 399. Gevolgen van die pracht op de Landlieden A. 352. Het gebrek aan Steenen, maar vooral van yzer zie in de Brieven van Sluisken passim vooral, II D., Fol. 12 vooral Fol. 100. Memorie over de Caab. Kersaayen, Duffels, Sergies, Trilles, Baayen, Koussen van allerlei soort, in Nederland gemaakt. Höden, Mutsen, Linten, Gaarens, Vaderlandsche Kaas, Genever. Nederlandsche Paarden, Runderen, Schaapen, Varkens, om, door geduurige verandering, het goede ras van die nuttige dieren te herstellen, of te conserveeren, enz. § 107. Benodigdheden in retour uit Indien. De benodigdheden uit Indien, bestan volgens de zelve opgave in : Slaaven, Speceryen, Peper, Coffy, Thee, Porcelein, Suiker, Ryst, Indigo, Tamarinde, Bindrottings, Catoene Gaarens, Blaauwe Baftas, Niquaniassen, Chelassen, Bherms, Photassen, Voer-chitzen, Gingangs, mitsgaders alle sorteeringen van grove Lywaaten, gebleekt en ongebleekt, en eenig Jaty- hout. Van alle deeze Indische benodigdheden, pleeg da Compagnie alleen aantevoeren, de Speccreien, Peper, eenige Lywaaten, en in de laatste jaaren de Coffy. Het overige wierd door de Scheeps overhängt, meestal ter sluik, aangebragt, terwyl de meeste en beste slaven, door de Franschen, uit Madagascar, en Mosambique, werden aangevoerd. § 108. Benodigdheden der Districten, onderling. Binnenlandsch Vertier. Maar, behalven alle de hier boven, uitvoerbaare Producten, en benodigdheden in retour van buiten, maakt ook de noodzaaklykheid, waar in de Caab Districten, onderling, zich bevinden, om elkanders producten, tot eigen geryf en consumpere, te moeten ruilen, eenen tak van binnenlandschen Handel uit, die de oplettenheid van het Gouvernement dubbel verdiend — en noch meer verdienen zal, wanneer mogt worden geadopteerd, het denkbeld, hier vooren §51, aangegeeven, om de afgeleegener Colonisten, meerdere behoeften te leeren kennen, en na de vervulling van die behoeften, te leeren verlangen. Graaf Reinet's District, heeft kostelyke Weiden, en over- vloed van Runderen, Schaapen, Schaapen, Wol, Boten en Huiden; het levert eenige Olyphants-tanden, en zou kunnen leveren een menigte Peltereien en Vellen van wild gedierte. 1 Of het voor de Kaapsche Ingezetenen Voordan nadeelig zy, dat de Vrye Vaart op de Kaap aan de Javasche Ingezetenen wordt toe- gestaan, SI. Ill D., Fol. 38, 39. Commercial, Vryen-handel. Zwellendam en Stellenbosch heeft Vee; maar vooral Graanen en Wyn. En behalven de kostlyke Wynen en Graanen in het Caab-District, moeten de commercierende Ingezetenen van de Caabstad, aan de Bewooneren der andere Districten, weder leveren, al wat tot kleding, en, buiten de behoeften van eerste noodzaaklykheid, voor verder levensonderhoud, niet te ontbieren is. Uit de Bosschen in de nabyheid van Plettenbergsbaay, moet het Timmerhout gehaald worden; en in den omtrek der Mosselbaay, word veel, en goed, koorn, gewonnen. Welk een aanhoudende wisseling van behoeften en produkten, moet deeze verscheidenheid van voortbrengzels, niet veroorzaaken? welk een binnenlandschen scheepvaart moet daar uit niet gebooren worden, wanneer men die maar ongedwongen toela At? wat moet den aanbouw der daar toe nodige Schepen, of Scheepjens van kleiner chartre met de tyd geene handen bezig houden, en den daar toe nodige n anvoer van Yzer, Zeildoek, Touwwerk, en andere Scheepstämteriaalen, uit Nederland bevorderen? de Saldanha-baai, Fals-baai, en misschien ook anderen, zyn, tot het aanleggen van Scheepstimmerwerven niet ongeschikt, en deeze zo nuttige Traficq, verdient des, alle aanmoediging van het Gouverneement ; te meer, daar ook de geduurig passeerende, en herstelling behoevende Landschepen, en Necterlandsche O. I. Schepen, zo wel, als die van andere Natien, daar mede zouden kunnen geriefd worden. En de nodige faciliteit tot dezen binnenlandschen scheepvaart, zal noch te meer aandrang vinden, als men die stelt, tegen over de moeilyke, en kostbaare wyze van onderlingen aanvoer en vervoering, die te vooren plaats had. Alles moest naamentlyk met wagens en trekossen, van het een District tot het andere worden overgebragt. Nu verbeelde men zich, om uit alien, maar een voorbeeld te neemen, wat hat kosten moet, om een laading Boter van drie Vaten, elk vat 500 Ib. zwaar, van Graaf Reinet, naar de Caabstad, per as, te vervoeren, waar toe veele weeken, en met het retour, eenige maanden nodig zyn? het geduurig tusschen de Bergen verwisselend climaat van koude en zwaare hitte, de, al te groote, fustage, en de zand stuivingen, moeten Gewis Die Boter niet beter maaken, en hoe veel minder zou de prys niet moeten worden, als van tyd, eene geheele, of gedeeltelyke Scheepslaading, van dit kostbaare product, te water kon worden aangevoerd? Met de nodige veranderingen, kan men dit argument, op alle andere mooglyke binnenlandsche behoeften, en ruiling van koopmanschappen, toepassen. Memorie over de Caab. § 109. Commercie met de Gaffers. Hoe gering het ook schyne, gelooft men, dat het Staatkundig goed zyn zou, eenen kleinen handel met de Caffers te openen. Alle berichten stemmen daar in overeen, dat het van nature, een vreedzaam en zagtzinnig Volk is. De oontmoeting van den meergem. J. Barrow met derzever Koning, de verstandige antwoorden door dezelve aan hem gegeeven, en de geheele Contenance dier Natie, geduurende zyn verblyf aldaar, zyn aller belangrykst, en verdienen in zyn werk geleezen te worden. De stroopereien die zy zich in de laatste jaaren veroorlooft hebben, en de daar uit ontstaanen grensoorlog, schynen meer, by wege van retorsie, dan, van aanval, geschied te zyn. Wanneer nu dezer zyds, de zeden der Inwooneren van dat afgelegen District, al langzamerhand kunnen worden verzagt, en den daar toe zo geschikten akkerbouw, meer als de veeteelt, wonder dezelve worde aangemoedig, dan moeten ook de motiven tot het Vee-steelen, en kleine rovereien, die de Ingezetenen van Graaf Reinet, sederd de laatste jaaren, in de gewoonte geraakt zyn, tegen hunne Caffersche Nabuuren, te exerceeren, ophouden; en eenen kleinen weerkeerigen handel, moet het overige voltooyen. Als men geene Wapenen noch Buspulver aan die menschen toevoert, welke zwaarigheid kan 'er dan in gelegen zyn, om hen het gebruik te leeren van messen, schaaren, naalden, spelden, haamers, spykers, gaaren, linten, pypen, tabak, en allerlei kle. In kraamery, en vrouwlyke sieradien, op welke doch, alle de vrouwen in de waereld, en grooten prys stellen. Ook hier geld de aanmerking, te vooren gemaakt, dat de vermeerdering van behoefte, de beschaafdheid bevorderd. De Caffers kunnen by wyze van ruiling, leeren handelen in Olyphants-tanden, en Peltereien, en zo doende zou men nut kunnen trekken, van eene Natie, die men nu moet vreezen, om dat men ze verbittert heeft. Zo lang echter het Graaf Reinet's District, voor het grootst gedeelte, zich met Veeteelt zal erneeren, zou men, door alle mooglyke middelen den invoer van Caffers Vee, over de Vischrivier, of andere limitscheidingen, behoore te beletten: de gemaklykheid om die eenvouwige lieden, voor een mes of saar, een rundbeest af. Te troggelen, moet hun op den duur van ons vervreemden, en een slegt denkbeld doen vormen van der Christenen goede trouw — en het, omtrend voor niet, bekommen van Vee, zou de traagheid en onbezorgdheid der Colonisten aldaar, in de hand werken, en hun al meer en meer, aan de jagt, en ongebonden levenswyze doen gewennen. Commercie, Vryen-handel. By the Placat van Commissarissen Generaal, van 21 Nov. 1792, is reeds aan de Caabsche Ingezetenen toegestaan, om te mogen navigeeren en negotieeren "op de westkust van Africa, tot den 30sten graad zuiderbreedte, mitsgaders op het Eiland St. Helena, en alle de plaatsen en landen, liggende beoosten de Caab de Goede Hoop, en bezuiden den 30sten graad Z.B. en voords de geheele limiten, van het (voormalig) octrooy van de O.I. Comp. voor zo verre die zich uitstrekken, beoosten en benoorden de Caap de Goede Hoop, met uitzondering echter van alle de Zeeen en Vaarwaters, mitsgaders Landen en Plaatsen, beoosten het gem. Eiland Java, en beoosten de Straat van Mallacca, geleegen En noch met uit zondering van de gemelde Straat van Malacca, en van alle de onderhoorige Comptoiriren, en plaatsen, op het gem. Eiland Java. De vaart op, en van Nederland, is daar by alleen gepermitteerd, dan, wanneer de schepen, in dezen particulieren handel gebruikt wordende, tot bekommen van Capitaale reparaten, derwaards zouden moeten worden verzonden. Overigens bevat dat Placaat, eene menigte wel geziene, en duidelyk bepaalde precautien en cautelen, tegen het koopen van, en vaaren met, vreemde schepen, het vervoeren van andere, dan Caabsche producten, naar het Vaderland, voorzieningen tegen den gevaarlyken handel en vervorver van allerlei wapenen buskruid, en ammunitie van oorlog, orders op het zeevolk, enz., enz., en, waar van de meeste kunnen gehoud. En worden, van eene doorgaande nuttigheid, doch ook andere alleen geadopteert zyn, naar het beperkt systema van vryen handel, aan het welk, opgedagte Commissarissen General, door het toen noch exteerend octrooy der O. I. Maatschappy, gebonden waaren. § 111. Generaale reflectien deswegens. Men durft zich voor als noch niet veroorloven, om te treeden in de details, van eene meerdere uitgebreidheid van dezen vryen Vart en Handel, den Caabenaaren toetestaan, waar door men ook, ongevoelig, in het reglementaire, zoude vervallen, waar toe deze Memorie niet bestemd is. Alles zal ten dezen opzichte afhangen van het systema, dat het Staats-Bewind omtrend het coloniaal gewigt, en belang van dezen Uithoek zal gelieven aanteneemen. En dit systema een maal onheroeplyk gevestigd zynde, moeten de gevolgen, modificatien, cautelen en Reglementen daar van afvloeien, gelyk de, door kunst gemaakte beeken en waterleidingen. Gegraaven, deszelfs Akkers besprochen, en zich laager, weder in dezelve Rivier uitstorten. De, aan de Caabsche Ingezetenen toetestaane, vrye Vaart en Handel, staat al mede in verband met twee andere, niet möge, niet te beslissen vraagen: of den O. I. Handel voordaan geheel, of ten deele, door particuliere Nederlandsche Ingezetenen, zonder octrooy zal möge worden gedreven? en of, voor zo verre dien Handel aan een of ander Corpus geheel, of ten deele mogt blyven gedemende, de O. I. vaart, met eigene, oi wel, met gehuurde schepen zal worden gedan? Maar ook zouden die details, soms kunnen anticipeeren, op het geen, tusschen de Negotieerende Mogenheden, deswegens op het Vredes Cong Res te Amiens kan worden bepaald, waar van den uitslag, het toekomstig lot en bestaan der Caabenaars, waarschynlyk immers in derzelver toekomstige uitwendige betrekkingen, zal bepaalen. Doch hoe dien uitslag ook zyn moge, waagen wy het deeze weinige, volgende hoofd pointen aan de hand te geeven, om te kunnen dienen voor ingredienten van die concessien, die wy, in ons systema, den Caabenaaren gaarne zouden gunnen, en door welke wy het wederkeerig voordeel voor het Moederland, zouden beveiligd achten, naamentlyk : Dat geene Schepen door de Caabenaars zouden mogen worden gebruikt, dan die in Nederland, of aan de Caab zelve,. zoude zyn gemaakt, en met den vollen toestel, zeilvaardig in zee gebragt. Dat tot Schepen, aan de Caab getimmerd, geen hout, yzer,. pik, teer, touwwerk, zeildoek, rondhout, blokken, vatwerk of wat dies meer zy, zal mogen gebruikt worden, dan 't geen uit Nederland aangevoerd Of aan de Caab zelve gegrörden En gefabränder is. Dat, behalten de limiten voor de Indische Zeeen, by opgedagt Placat van Commiss. General, bepaald, den vollen vryen Handel worde opengesteld, tusschen de Ingezetenen van de Caab, en het Moederland, en vice versa, onder deze bepaalingen : Dat geene goederen, van de Caab na het Moederland, zullen mogen worden aan gebragt, dan die aan de Caab zelve gebragt, bereid, of gefabränder zyn ; en daar boven zodanige O. I. goederen, als by nader reglement, specificq zullen worden bepaald, en van den uitsluitenden, directen, handel van het Moederland, op de O. I. Possession, en te rug, zullen worden uitgezonderd. Traficquen, Fabricquen. 107 Dat het den Caabenaaren zal zyn veroorloofd, om even als van ouds, aan de, ter hunner Rhede, of in eenige der Caabsche baayen, aankomende, en ankerende schepen en schepelingen, en nodige cautelen tegen alle misbruik, en tegen betaling in klinkend gangbaar geld, of goede Wisselbrieven, te mogen leveren, zodanige scheepsbehoeften, en ververschingen, en ververschingen, als zy voor hunne consumptie, geduurende hun vervorderungen, en vervorderungen verdere reize, zullen benodigt zyn. By gebrek aan zodaanige contanten, of aan genoegzaam credit voor de aangeboden Wisselbrieven, zal Gouverneur en Raad, deswegen verzogt, en naar onderzoek van zaaken, onder behoorden precautie, mogen toestaan, dat, in zulk geval, koopwaaren, in stede van Geld of Wissels, in betaaling worden angenommen. Dat geene schepen, aan Caabsche Inwooneren, of ook aan veemdelingen, in eigendom toekomende, by wyze van negotie, of Zeehandel, aan de Caab gelaaden, met Caabsche Producten, of met eenige andere Koopmanschappen, uit Nederland, Indien, of van elders, te vooren aan de Caab aangebragt, naar eenig Land of Haven in de waereld zullen mogen vaaren, of ergens Last breeken, dan alleen na, en in, het Moederland, of in zodanige Havenen en Landen in de Indische Zee en, by Placaat van 21 Nov. 1792 bepaald. Dat ook geene schepen, 't zy te vooren gelaaden, en in Nederland gelost, 't zy ledig en alleen met ballast gelaaden van de Caab, of uit Nederland, naar eenige andere Landen of Havenen, dan alleen de voorenstaande, z Allen mogen verzonden worden, om eenige Koopmanschappen of behoften te gaan haalen, en naar de Caab te rug te brengen, of naar eenige andere plaats, by wege van Cabotage te vervoeren. Dat de Caabsche Producten, wat het binnenlandsch vertier. En de verververing van het eene District, naar het andere, te water of te lande betreffend, van alle mooglyke beklagten van uit- of ingaande rechten, of eenige Heerenlasten, — anders dan die tot styving van plaatslyke finantien, daar van in de tyd zouden mogen gevorderd worden, zouden behoore te blyven bevryd — en voor het buitenlandsch vertier, gelyk gesteld worden, met de meest gefavoriseerde, eigen Nederlandsche Producten. Dit alles, en noch meer, onder zodanige precaution, die den aar der zaake, van zelven, eenen doorzichtigen aan de hand geeft, en die aan de wysheid van het Staats-Bewind niet zullen kunnen echappeeren. § 112. Traficquen. Onder de Traficquen, die aan de Caab, in het Coloniaal stelzel, by deeze Memorie bedoeld, volstrekt noodzaaklyk zyn, en naar ons inzien behoore te worden gecontinueerd, io8 Memorie over de Caab. verbeterd, of opgericht, hebben wy hier boven reeds genoemd : eene Drukkery en Scheepstimmerwerven ; wy moeten daarby voegen de Zoutpannen, waartoe de Natuur hier de eerste stoffe, overvloedig opgeeft ; Zaagmolens, door de wind, of het water gedreeven, om het, uit Plettenbergs-baay, aante- voeren hout, voor scheeps- en timmerhout, te kunnen zaagen ; voords, overal in de Districten verspreide, Kalkbrandereien, Yzersmeedereien en Wagenmaakereien, Touwslagereien, Leer- touvereien, en Runmolens, en diergelyken, die den toeneemen- den aanwasch der Colonie, en de, daar mede, te gelyk toe- neemende onontbeil behoeften, van zelve zullen aan- wyzen. § 113. Fabricquen Op Fabricquen, waar door wy, de verwerking der eerste stoffen, tot bruikbaare kleding, van allerleien aart, verstaan, stellen wy, immers voor de Caabsche handen, minder prys. Men moge de Fabricquen in eene grootere Maatschappy, waar de grond niet alle monden spyzen kan, voor noodzaklyk houden, om veele onvermogenden aan de koste te kunnen helpen : doch de Caabsche handen, kunnen, onzes inziens met meer nut, tot voordzetting, verbetering en vermeerdering van den Landbouw, Walvischvangst en zevaart, gebruikt worden. De wol der oorspronkelyke Caabsche schaapen, schynt ook meer hairig, dan wollig te zyn ; van de, daar aan gebragte spaansche schaapen, is de wol zekerlyk tot verwerken beter geschikt ; de Vlasteelt kan ook stoffe genoeg voor Garenspinnereien en Linnen-wevereien opleveren, en men zou deeze middelen, om zich zelven van deeze noodwendige stoffe tot kleding te kunnen voorzien, aan de Caabena aren, des verklezende, niet willen ontneemen, noch moeilyk maaken. Doch men is voor als noch, niet overtuig, dat het fabri cereeren dezere stoffagen, aan hun op minder prys zou komen te staan, dan zy die, uit het Vaderland kunnen bekommen, behalven dat dan noch de qualitéen en deugdzaamheid dier stoffagen, boven, en behalven de, daar aan, voor het oog te geevene, verschillende kleuren, en het parssen en op- maaken derzelve, het, boven die, aan de Caab te fabriceeren, oneindig zullen moeten doen winnen. Maar ook het denkbeeld om alleen Fabricquen, voor eigen gebruik, en zonder een toereikend debiet naar buiten, aante- leggen, welk laatste doch voor eerst niet te wagten is, en immers naar het Vaderland, niet ligtelyk Zou kunnen worden toegestaan, noch ook, in aanmerking der vragten, en mindere deugd en sierlykheid der Manufacturers zelve, met hoop van succes zou kunnen worden ondernomen, heeft zulke begrompene omvangen, dat men daar op niet langer behoeft still te staan. Slaaven, Inboorlingen, Nabuurige Volken. 109 En willen de Caabenaaren zich zelven de retour-laadingen, van vaderlandsche Koopmanschappen, niet schraaler maaken, of zich soms aan wan-laadingen bloot stellen, dan zal het ad hätte belang blyven, eigene Producten en eerste stoffe naar het Vaderland te zenden, en, onder meer andere Koopmanschappen en behoeften, vooral Manufactuuren, en allerlei stoffe voor kledertuig, en lyfsieraaden, van daar weder terug te ontbieden. Landbouw, Veeteelt en Wynoogst, moeten hun de stoffe tot uitvoer en handel leveren — Traficquen moeten zy aanleggen tot eigen behoef, en om de eerste stoffe tot gebruik en vervoering te kunnen prepareeren — doch Manufactuuren moeten zy, om den weerkeerigen handel, als met winst te kunnen gaande. Houden, uit het Vaderland ontvangen. Een doorzichtigen zal het belang deezer bedenkingen voelen, en aan geheel andere, minder laakbaare, en meer vooniit- ziende redenen en motiven toe schryven, de verhinderingen, door sommige Independent-Fiscaals, aan het etablisseeren of uitbreiden van Fabricquen aan den Caabschen Uithoek, toegebragt, waar over de Raad van Politic, by deszelfs Memorie §3, hier boven, zich, eene, niet vriendelyke, tirade veroorloofd, die genoeg aanduid, dat dezelve daar by, alleen het resultat beoordeeld heeft, zonder de waare beweegreden dezere hindernissen, te hebben gepenetreerd. Doch dit zy, zo het wil, wy zouden, ten deezen opzichte, van gevoelen zyn, dat het Gouvernement, de Fabricquen aan de Caab, niet behoorde a Antemodigen, maar die een-vouwig op het beloop te laaten. De onweerstaanbaare kragt, en regelen, van een welberekend eigen-belang, en van eenen weerkeerigen gevestigden Handel, zullen met de tyd, en van zelve, aan dit point een wyziging geeven, dan de meeste, en best uitgedrukte staatkundige verordnungen, zouden kunnen doen. Slaaven, Inboorlingen Nabuurige Volken. § 114. Slaaven, aan de Caab onnodig. Wy zullen hier niet treeden in eenig onderzoek, omtrent de noodzaaklykheid, of onmenschlykheid van den Slaaven-handel, in 't algemeen. Godsdienst en Wysbegeerte, beschliste reeds voor lang dit pleit : doch staatkunde en Belang, hebben van dit vonnis, ten hunnen nadeele gewezen, aan de rechtbank der Noodzaaklykheid, hooger beroep gedaan, en daar, zal dit geschil, noch wel lang aan den spyker blyven hangen. No Memorie over de Caab. Doch van die noodzaaklykheid, zyn wy, wat de Caab an gaat, noch niet overtuigd. Men behoeft hier den grond geweld aantedoen, om voordtebrengen ; een weinig hulp en arbeid is genoegzaam. Het climaat is ook voor een gewoonen Europeer zeer gewonen, om, genoegzaam. Het gehele jaar door, in de opene lucht te kunnen arbeiden, het geen wy, van ons eigen Vaderland, op verre na, niet zeggen kunnen — en 't geen door de onmaatige hitte in onze W. I. Colonien, ook onmooglyk is voor andere lieden, dan die, al is het dan ook in een ander waerelddeel, echter onder gelyke graaden breedte van de middags lyn, gebooren zyn. En wanneer men jegens de natuurlyke, en oude Lands-inboorlingen, doorgaands niet met zo veel wreedheid was te werk gegaan, zou men in derzelver vrywillige hulp, het nu, des nodig geworden getal van vreemde helpers, gemaklyk hebben kunnen ontbeeren. §115. Zy worden daar echter, beter, dan elders, behandels. 