Rules of golf
aan eene kleine impolitesse beeft scbnldig gemaakt, 6, 179. Zq moest boete doen met een kns voor die lasterl^ke onderstelling , bo8B.-touss., . Mty. Fram, 299. b) Zicli wegens bedreven kwaad voor Qod. ver- ootmoedigen (verg. boven, Q , b); ook in verzwakte opvatting: beronw bebben. || Doet boete, Foeni- tentiam agite, plant. — Men . . . weet van boet doen noob bekeeren, ds decker 1, 357. Verdrucking voor, verned'ring na. Sy {de Israinieten) deden boet, en by {Ocd) gena. CAMPHUYKEN, Ps. 106, 24. Hy Tald den Heer te voet, by roept zQa Sohepper aen. En beeft over z^n zond een ware boet gedaen. KBUL, P. W. 1, 109. (Ik) zie, dat slecbts *t Terlies van a naer wlen ik baek , En niet rnQn mlsdaedt my doet Jammeren en treuren , 'k Doe boete voor bet oad en Jaeg naer nieaw vermaek. SMITS, Nag. Ged, 1, 889. An. Beboeten (zie aid.). Koppel. Boetedoen, zie boven, 7) en verg. Bobte- DOBNINO (.Tbans is zgn eenigst wit, dat bg, door boete doen. Den Heilig weftr verzoen*. Hoe strong kast^dt hg zicb , om vrij te zijn van 't prangen Dee zelfverwgtsr' staring 2, 132; ,Acbtl^dzaambeiden boetedoen Tocb niet een al te zwaar rantsoen f" ten KATE,/(7^, 182); boetedoende {i^^9X<i.)\boet{e)plegen, Digitized by Google 201 BOETE. BOETE. 202 hetzelfde als boetedoen^ verg. Boetflsqino (»Iii godadienstig boeteplegen^ Lag zjj, op een steen ge- legcn*', TOLLBNS 4, 195; ^{Een prietter) legde in\j als straf op, m^n gansche leven in eenzaamheid en hoetpUgen door te brengen", CONSC. 2,231a); boet- plegendt hetzelfde ala Boetedoende {^Boeiplegende noanen'S t. dalb); boHpredikend (buskin hust, Rembr. 2», 417). liaiiieBiit. en SaoieBst. afl. Meestal in den vorm boei-. Boeiedag y -doening ^ -iraan\ boeibatntin, -ge- teaad, -gezanl, -kleed, -plegiug , -predikatie, -predi- ker, -preek, -profeet, -psalm, -tchuldig , -tiraft "vaardig y -zang (zie die woorden). — Ongewoon. In de bet. 5). Boetedronk, beel of balf glas water, dat men aan een feestdiacli ben doet drinken, die de tafelwetten overtreden hebben (y. dale), Terdietscbing ran poeniUi; boeieneedy eed, d. i. vergadering van een genootscbap, die men op straffe Tan boete moot bgwonen (Gent; SCMUKRM., Bijv.)\ boetgeld (.Wie een' ander slaat zbL zestig scbellingen boetgeld aan den graaf tcllcn*', DAVID, Hut. 4, 108); boeUchuld, zoen- gescbenk (»M^n dienaars brengen u (JcAilles) de boelsckmld, die ik bood", v. 's obavbnwbbbt , //. 4, 12); boetvonnii, bg coNSC. 8, 160^ in 't alge- meen: veroordeeling tot eene boete (»Alle last- brieven , schnlderkentenissen , boetvonnisten van alien aard, welke Frankrgk tegen ons bewaart"). — In de bet. 6). BoetecUenst („boetedienst en pleohtgebaar", tbn kats, Schepp. 225) ; boet{e)doen{d)er ^Penitent, repentant", mabin; boetedorst (,Ver- zonken In ronw en boetedorst", uhrcejab , K. Harp, 123); boetgebaar (.Z^n {eens bisschops) oog te ont- moeten, en miasobien In zak en asscbe en boet- gebaar, Geknield te liggen bovendien, . . . Dat kon z^n fier gemoed niet dolden", tbr haar, Theag. 80); boetgebed (,Komt dan voor God ten offer treeden , Met Oprecbt geloof , en boetgebeeden" , SIX y. OHAND, Ps. 4, 8); boetgezang (zie Oszano, Samenst.); boetgezind {JLj woven 't mwe hairen- kleed Ten dienst van boetgennde barten", bild. 14, 451); boetgordel, -hemd, breede gordel, hemd van eene grove stof (paarden- of geitenbaar enz.), die men ter zelfkast^duig op bet bloote Ijjf draagt, verg. BoETKLKBB; boetehuU , buis, gesticbt voor boetvaardige zondaressen, d. i. gevallen vrouwen (y. DALB); boetlieht, b\j i. v. bijswijck 639 voor: waskaars; boetmom, bj staring 2, 86 in den zin van: scbgnbeilig gelaat (,'t aartsvaderljk gelaat Van Wolf {een vonderdoend kluizenaar) beeft niets dat naar 't bedriegen staat. Geen boetmom bangtb^ yoor"); boet{e)oefening (.Bestraffing en tucht door opgdeg^e boeteoeffeningen en straffen . . . over {mon- niken) die 't verkerft, en baiten den bogt gespron- gen bebben", tuinman, Spreekv. 2, 196); boetrede, hetzelfde als Boetpreek (.Met de strengste boet- redenen overlaadt z^ {Katharina van SiSna) de Kardinalen , die . . . oneerlgk genoeg waren om enz", PIEBSON, Kathol, 4, 818); boetredenaar , hetzelfde als Boetprediker (,Geen boetredenaar, hoe gestreng . . . , hoe geneigd om . . . den zedel^ken toestand onzer natie st^ds van de zwartste zgde voor te steUen enz", y. D. palm, Sal.h, 78); boettcholier, bg yoKDBL 4, 572 ab benaming van Johannes den Dooper; boetstem, bjj smits, Badlfeg. 2: stem die tot boete vermaant; boetstreng, m Zaid- Nederland, hetzelfde als boetgordel (,Z\j {eene uon) had pj en boeietreng afgesmeten en in hare eel gelaten", db yos, VI. Jong. 864); boet{e)t^d (,Sommige biiecboppen . . . legden grove misdadigers een boetet^d van zeven en meer jaren op", moll, Kerkgesch. 1, 510), bj v. bbbrs 1, 123 in toe- passing op den tyd, door eene ziel in bet vagevnur doorgebracht (.En nn, Livarda, is die boettijd ait I . . . glnder boven Bereidt bet koor der maag- den , ... Reeds bloemfestoenen voor de nieawe bruid"); boettrompetter , bq vondbl 5, 526 als bena- ming van Johannes den Dooper; boetverdienste , bg BILD., Br. 4, 148 in toepassing op Christus' zoendood (,Den diepen indmk der . . . noodzakelgkbeid van zich door Christns te laten verzoenen , van bet ... belang Zgner boetverdienste"); boeteverordening (.Geen boete- verordning van Wet en Rabbgnen", da costa 2, 218); boetewoord (.de hand van God verzachtte bj het eerste boetewoord {van Cain)", da costa 2, 20); boetzucht, boetvaardigheid (.Wilt ghy {Ood), wanneer we boeteuckt toonen, Verqnicken ons benonwt ghe- moedtP" JAN88BN, Chr. Verm. 27); boetzuzter, Iwet- vaardige zondares (v. dalb). — Als tweede lid. Oeld-, steen-, vechiboete enz. (zie die woorden). — In de bet. 3). Bg 8PiBQHBL(verg. Bobtbn(I), Samenst. ) : Eonger{s)boet { . Een lekker mensch sobept ook smaak in lekkere spjs en drank: maar niet te ghelycken bj natnnrlyke hongers-boef* , Hertsp. enz., biz. 240); neigingboet (.Yolheil is neigMng-boet", a. w. 5 , 74 ; .De waarheid . . . Die u weetghericheid , door neighingh-boet, gheeft mste*', 6, 274; .Leeft ghy natnnrlik, lost is neighing-boets verzoeten", 6, 254; zie ook 5, 282 en 876; 6, 820—821 en 465). — In de bet. 5, a). Offerboet, zoenoffer (,De hemel eisoht een znivere offerboet", yoNDBL 4, 588; .Ick koome zelf, en sohenok mgn leven, Mgn vleesoh tot offerboet", 7, 270; zie ook 5, 660 en 674; 8, 49; 10, 645). BOETEDAG — bobtdao — , znw. m., mv. -en. Uit Boete, in de bet. 6), en Dag. Dagwaarop, onder bidden en vasten, boete gedaan wordt voor bedre- ven zonden; bepaaldelgk een der vaste, door de kerke- Igke of de wereldlgke overheid daartoe voor een geheel land gestelde dagen. Hier te lande onder dien naam weinig of niet bekend; gewoonlgk bede- of vastendag geheeten. || Plechtige . . . Boetedagen, op welke het {Joodscke) volk, in buitengewone omstandigheden , zich voor den Heer verootmoedigde , en ... door vasten en wed-geklag, ontferming, nitkomst en red- ding afsmeekte, kist, Ne^rl. Beded. 1, 14. De zwarte Rat . . . rigtte ... zoo groote verwoestiiigen aan, dat op sommige plaatsen de kerkelijke banvloek over haar werd uitgesproken, of boetedagen werden nitgescbreven , schlbobl, Zoogd. 55. BOETEDOENDE — bobtdobnd(b) — , bnw. Koppeling van Boete, in de bet. 6), en Boende, teg. deelw. van Boen. Hetzelfde als Boetvaardig ; verg. Bobtb, 7). Van personen of wat hen ver- tegenwoordigt. || Klagten eener Boetdoende jonge Vrouw, Leev. 2, 156. Zo dood nederig . . . ab eene boetedoende Heilige enz., 8 , 246. De Godlgke onder- stand Yervolt het boetdoend hart met nieuwe zalig- heden, bild. 5, 452. — Bg overdraoht. || Een soort van boetdoende bedevaart, Wildseh. 2, 284. BOETEDOEjn JJN G — bobtdobning — , znw. vr., mv. -en. Van Boete, in de bet. 6 en 7), en Boen met -ittg. Het doen van boete voor begane zonde; hetzg in 't algemeen, zonder mv. ; hetzg een be- paalde vorm van straf: bidden, vasten, onthonding, kastgding enz., en dan met mv. || Hj behoeft zig niet met ydele boetdoeningen op te honden; zig niet dwaaslyk te kwellen, Blank. 3, 288. Geene boetedoeningen , hoe gestreng, geene offers, hoe dikwgls herhaald, konden ooit het beangst geweten bevredigen, y. d. palm, Leerr, 8, 12. De askese, Digitized by Google 203 BOETEDOENING. BOETEN (I). 204 de afiondering in boetedoening, zelfkweUing en oveq>einzing was in bjjna alle godsdiensten liet middel om nader tot de godheid te komen en won- deren te Ycrrichten, t. xbdbn, Siud. 151. BOETELINGy znw. gemeenal., doch gewoon- Igk m., in 't vr. ook boeteUnge\ mv. boetelingen. Van Boeten (I), in de bet. 7), met -l-ing. lemand die boete doet Toor begane zonde, betzjj door eeae bepaalde, bem door zicbzelven of anderen opgelegde straf te ondergaan, betzg alleen door beronw, yer- ootmoediging en bekeering (verg. Bobtb, 6, a en b). II Phariseenwsche trotacbheid, die ziob vermeet, den diep bedroefden nederigen boeteling, die niets dan een verbryzeld bart kan aanbieden, voor den troon van een genadig bermbartig God aan te klaagen , Leev. 6 , 228. Bekennen ? . . . Ala boetling scbaam- rood voor bera staan. In 't onjonkvronwlgk kleed! STARIMO 1, 46. *t Was een boetling, arm en Uein, Een Monnik londar grUns yan Taadren, als onrein Terworpen by zioh BeW, maar hUgend naar Tergeving,. .. Naar zlelsbevryding uit der sonde nacht en hell DA COSTA 2 1 885 {van Luther). Zy, boetelinge, wekt in *t hart Het me^Q waar xe gaat; *t Blauw oog weertpiegdt diepe smart , Berontr hear bleek gelaai. V. ACKtat, WinterhU 124 (em geralUn meisjt). U, DaTida Harp, yoorall die de Aard doet galmea Van hymnen, of gel0k een boetling weent TCif KATE, Sehepp. 208. Dc ga, waar dauw noch sonnesohtln den boeteling zuUen laven. DE MOirr, Lortleyt 181. — In bjjzondere toepassing op ben die, in vroegere eenwen der Cbriitel|jkekerk,openlqke boete deden. || De nanwgezette en kleinmoedige Torst {Lode- vijk de Vrome) . . . scbudde z\jne keizerlgke kleederen nit om depq dee boetelings aan te trekken, dayio. Hist. 8 , 877. Dat sommige onverlaten zicb nit eigen beweging ketens oplegden en zicb 70or boetelingen uitgaven, om onder dezen Bcbjn bj bnnne omzwer- vingen de gaven en gnnsten der mededoogenden te genieten, moll, Kerkgetch, 1, 511. In zgn eigen land . . . bad bg vrome boetelingen , strengebeiligen, rondalenterende bedelmonniken in menigte . . . ge- zien, V. limb, brouwbr Jr., Akbar, 7. BOETEN (I), bedr. en onz. zw. ww.; boetie, heeft geboet. Got. bdtjan, onr. boeta^ zw. bota^ boia, dee. bode, ags. Mian, onder-eng. beten, bete, beet, otr. bSta, 08. onfr. bdtian, mnd. boien, buten, nnd. boten, mnl. boeten, obd. buojan, mbd. bUe^en, nbd. buezen. Met klankwisseling van den- zelfden stam als Baten en Beter gevormd. De zeer uiteenloopende beteekeniasen van dit woord zgn alle te verklaren nit bet begrip: een gebrek beteren, d. i. beelen, aanvollen, berstellen of goedmaken. 1 ) Van betgeen gebroken of gesobenrd is. Her- stellen , lappen , stoppen. Tbans nog alleen in enkele gevallen gebmikeljjk. Verg. Bostk, 1). a) Van visscbersnetten. Op de meeste yisscbers- dorpen, b. v. te Vlaardingen, te Katwjjk, op Marken enz. Door kil. HoU. genoemd. || Oeboete netten, YONDBL 6, 207. Daar stelt men 't boekwand toe, Ginds boet men kor en net, y. wintke, Jaarg. 141. {De Urkere) zoeken bonne nitspanning zelfs in bet boeten of breien van Netten, beekhet, N. H,%, 1011. d'ander {tfi$$chera) waren doende met neerstiger hant Haer ghescheorde Want, met de naelde te boeten. visscHBK, Brabb. 165. Die niet langer varen mag Kan nog netten boeten. BFCTs 3, 388 {Kittderen der Zee). — Bg F. DB HA18, Nag, Oed. 187, van een spinneweb. Des Talt xe {eene spin) dadelyk aen 't boeten, Of set, met nienwe vlyt, een gansch nieuw webbe op 't tonw. b) Van ketds. Verg. Ketelboeter. || Een ouden ketel boeten, lappen, icarin. — Evenzoo in de pgpeufabriek gebezigd van ge- broken of gebarsten potten. c) Voorbeen in mimer toepassing, vooral op mnren en d\jken: de bressen, gaten enz. stoppen, aanvullen. || De Dgken aan-gevult en geboet z^nde, en beevt sy {eeyie meermin) niet konnen in de myme Zee komen, b^ t. lebwbn, Beegr. v, Legd. 846. {De) Kosten, om de dyken, dammen, slnyzen en zylen te boeten, hooft, N. H. 218. In der nacbt scbikten zy {de belegerde Haarlemmere) debrenken, met wolzakken, steen, aarde, bont, en allerley stoffe te boeten, 298 (zie ook 315, 674, 821). De geleeden (van het voetvolk) worden scbaardigb; de ryen ontsnoeren : en geen middel om te boeten , zoo stoot'er de miter op in, 459. Hy (leert) bem de kunst van vestingen te bouwen . . . , 't boeten van de wal enz., t. vos, Ged. 1, 82. — Bjj OUDAAN, Boexg, 4, 191 met pcrsoons- verbeelding gebezigd van bet .Staatsbelang", boet men niet van jaar tot Jaar De break, die forsse Ryks-tirannen U ryten in het ingewand, Zoo hood de Staat eerlang geen stand. d) Bg overdracbt, van betgeen nitgevallen is en een ,glop" veroorzaakt beeft: vervangen (verg. inboeten). |j Oft men de wtgegangene (t. w. doode boomen in eene ry) sal bebben te- boeten met andere van die soort, hoopt, Br. 1, 116. 2) Van eene ziekte of wonde, pgn enz. Genezen, beelen. Verg. Bobtb, 2). Meest in fignnrlgke toe- passing op zedel\jke kwalen , ook op den toestand van den zondigen, onverlosten menscb (verg. beneden, bg 5 en 7, a). || Boeten, oft beteren. Eeme- dier, plant. — Haer cranckbeyt boeten sy met vasten, oft met soberbeyt, fbanck, Wereltb. 9^. Cbristos . . . wilt vriendelic des sondaers siecte boe- ten, Oenteche Sp. 46. Gg wenscbt de kwaal te boeten, potgibter 9, 147. Soo de salae, des liohaems smerte boett, SghelQcs dese salae elcs mans herte soett Genteehe Sp. 82 (sie ook 18, 80, 247, 887). Th. De keroktwist baert doorgaens de sohearing in den staet. B. En staetbederf, niet licht te beetren, nooh te boeten. VONDBL 7, 86. 3 ) Van al wat in den rnimsten zin des woords een gebrek kan worden genoemd. £r in voorzien. Verg. ook beneden, 5). a) Van een gemis (een gebrek in de bet A, I). Vervnilen of aanvullen, t. w. door betgeen ontbreekt te geven. || {Ik) vertronwe, dat de goede genegben- beit zal boeten, 't geen aen de waerdg van zoo gering een' gifte ontbreekt, hoopt, Br. 2, 56. De vorige overvloed boet nu 't gebreok der ayren, VONDBL 8, 224. Merkende wat bem aan de kennis der taalen gelegen was , om in de kunst te vorderen , poogbde by dat gebrek te boeten, brandt. Lev. v. Vondel, 15. Wat aan natuurs vermogen Te kort scbiet, boet de kunst, koolaabt-hoopman 8. Hoewel hier 't veld niet ruischt met gouden koorenaren, De zee boet dit gebrek; de visoh ait haaren sohoot Verstrekt aan vee en mensch tot Toeder en tot brood. V. wiirrEK, Jaarg. 182. b) Van eene onvolkomenbeid of tekortkoming, eene slecbte eigenscbap of font (een gebrek in de bet. B, II). Vergoeden, goedmaken, t. w. door er iets goeds tegenover te stellen. || Mondt bet (t. w. tff»^^ Digitized by Google 205 BOETEN (I). versen) han, 't zal goedt zqn om de maegberheit Tan mga toorentafelken te boeten, Hoon, Br, 1, 327. Trage verstauden, die langbsaem aenkomen, gaen ghewis en zeker, als tj de traegheyd met neerBtigbeyd boeten, dk brunb, Bank. I, 81 (zie ook 1, 378). Menscben^ die by gebrek van bet een of bet ander zintnig door de oeffeoing van een ander zo verre Yordren, dat zy bet mangel eenig- zins weeten te boeten, y. mtrKU , Spect. 6» 193. Elk goed scbrQver beeft de deugden zjjner gebreken, en de mwbeden waarop ik wgs . . . worden geboet door aommige nituemende eigenscbappen , buskbn HincT, Fani. 2, 70. «]• dch yemant vant onaerdig in de leden, Dat hj dan trachten mocht naer aengename seden, Op dat hj door behulp Tan hupt en gauw verttant , Mocht boeten wat het oog aen hem ongaI|fck rant. CATS 2, 886 6 (lie ook 1, 490 6). 4) Bj overdraobt. Van beboeften, begeerten, lus- ten, bescbonwd als bet gevolg van een gebrek. Vol- doen, bevredigen, verzadigen, t. w. door datgene wat gemiflt en dus verlangd wordt te geven. Verg. BoETE, 8). Soma met datgene wat de begeerte be- vredigt, docb gewoonljjk met den persoon aUonder- werp: Zi/n (zelden eens andert) Itut boeten met {aan) iett. In den boogeren stjl lang zeer gebmikelijk. a) In H algemeen. || Nn is geboet der onder Vaders verlangen, a. buns, Ref. 307 (ed. bogaxbs). Die macb in rijokelqcke wooningbe, pracbtigben Hny grade . . ., leokere spgsen ende drancken zgns berten Inat voloomentlqck boeten, coornhset 1 , 392' , d. Een steen , een boom , en beest ver- werft Voor z^jn gbenegbentbeyd ook middel die te boeten, spisghsl, Hertsp. 6, 377. Blosenden Uobtent boot mgn onmsticb gewacb {gemoedsbe- wegtMff), HOOFT, Oed. 2, 188. Om d'onderzoeklnst, die my bemagbtigbt, te mogen boeten, de bbuns. Jot. en B. 184. d'Een {een twUtende boer) . , , boet zyn Inst met vloeken, rotoans, Foegy, 680. Ik kon mqn scboonbeidsdorst niet boeten, En zag wel dnizendwerven om, beets 3, 814. De Mann op HofvQck heeft, in *t torgen Toor >)|n selven, 800* kinderen berrgdt Tan spitten en Tan delTen, En Tan wat oTerachots ttfn keurlickheit geboett HUTOCNt 1, 876. Ei Ja! en mQne wangen, Die xoaden rozen s^n, Waarop het TlinderlQn Zon boeten aQn Terlangen. DB CORT, Lied. 44 {Vlinder en Boos). b) Inzonderbeid van bonger, dorst, gebrek, nood- dmft. Stillen, lesscben. || Sal 't weeldigb verzaden van 't Paerdt den bongber des Ruyters boeten kon- nen? coornhsbt 1, 233 <?. {Oierigaarda) Die ... wToeten, Om baer . . . beboeftigbeyt te boeten, Op der gemeene middelen kosten en scbaden, vissgher, Brabb. 149. Dns dier stond bet Don San^io , de nooddruftigbeit van Middelbnrgb . . . te boeten, HooiT, 'S. H. 807. Doen (David) . .. sijnen bonger boete aen priesterljjcke brooden, tondel 3, 369. Ick pluckte om bongers noot te boeten, De wilde beden, 8, 357. Na dat bet feestbancket den bon- ger, die ben perst, Geboet badde em., 8, 498. 't Ooft , . . . Dat 's menscben graegbeit eenwigb boet , 10, 876. Dorst ...,geboett met wyn, hutoens, Choftw. 13. De legerknecbt (boet) zyn bonger met devmcbtenDes Akkers, rotoans, W. Ill, 2, 108. 't Eerttgeboren kind valt aan de moederljke borst en zoigt en geniet, en boet zjn beboefte, bild., Br. 4, 146. Men moord elkandren op den mesthoop, onder 't irroeten 5aar itntiken of gebeente, om *t naar giebrek te boeten. v. xtuui«, Tooneelp. 1, 91. BOETEN (I). 206 Slaap op het hart waar ge onder werdt gevoed, . .. Boet daar aw trek met weUustToUe teugen ens. BILO. 18, 450. — Van de .Insten" eener zwangere vronw : inwil- ligen, vieren. || De Moeder badt bet baar-wee, om datse benr lost niet bad konnen boeten, op den bals gekregen, viverius, Wint. Av. 45. De lost in t(|ta geboet, de last doet menigh-werTen Een ingewortelt quaet, een oude tieckte stenren; De last heeft menlghmael door ongesonde kost C^esontheyt aengebracht, en Tan de dood verlosl CATS, Houw. (ed. 1657) 161a. c) Van wellost, minnebrand. Blnsscben. || Staecb soeckt bet welicb bof sjn blinde lust te boeten, HOOFT, Oed. 2, 111. {Jupiter) Boet zqn' snoeplnst, YONDEL 11, 356. Dan sal oock de Maegd aen van- gen SelfiB te boeten a verlangen, jonctijs, Haul.- kutiet, 7. Het ... NimQe . . . Te volgen met een geilen tret, Om zynen minnelost te boeten, SCHERMER 287. De wederzjdscbe gloed In weSrziens bemelzoet Geboet, bild. 1, 335. {Hij) zag bnn teedre min op 't buwljksdons geboet, 2, 188. Na H boeten van zjjn brand in sebendige boelaadje , 6, 266. {Hij) . .. boet de razemy van zgn verboden minne, 6, 421. Lesobt, boet, en bluscbt uw beete dorst! 10, 276 (zie ook 2, 194; 8, 129; 10, 110). Wanneer de Brayt is in de sohayt, Dan B0n de schoone woorden uyt, En met*et boeten Tan de lust Is al de Trient8ohi4> ajt-geblast CATS 1, 249 a. Oaet henen, gaet, getroost a Dienaeri smart, en Minne Te boeten, woeokerwQs, met lang-Terlanget goet. Boorr, God, 1, 49 {tot oeno bruid). (Haemste6) . . . worrept haer op 't doode lichaem neder, En boet'er sohendigh mee sQn' godvergeten lust YoiioiL 8, 406. Boet Try den last, die in awe aadren siedtl Voedt onbesorgd den prikkel atrer sinnent TIIT KATE 4, 887. d) Van wraakzncbt en andere onedele karts- tocbten. || Boet M\jn wraeckrasenden dorst . . . met s^n bloedt, hooft, Oed, 2, 194 (zie ook 2, 350). De roovers winnen velt, en boeten bonnen {roof)- lust, voNDEL 10, 505. Dat by sen tooren docbt aen Ilium te boeten, herckmans, Zeev. Lof, 24. 'k Mag door 't volstrekst gezag m jn graage beerscb- lust bCKBtcn, DE LANNOT, JHchtk. W. 166. Den moort-dorst die hem qnelt, en kan niet s^n geboet Dan met het lants Terderf en met 't onnoosel bloet. V. ZITICOTB 255. 5) Van geleden sebade of verlies. Herstellen, goedmaken, vergoeden, t. w. door bet verlorene terug of iets anders in de plaats te geven. lemands tchade boeten met iets, staat derbalve gelijk met: iemand iets als scbadeloosstelliDg geven. Eigenljk en overdracbtel\ik. Tbans alleen in boogeren stgl. || 't Verscbeurde {vee) en beb ick {Jacob) tot u {Laban) niet gebracbt, ik bebbet geboet, gy bebt bet van mgne bant ge-eyscbt, Oen. 81, 39. Den verlosser van Vlaandre die de scbaaden der landt- zaaten te boeten, bun' smart en smaadt te wreeken wist, Hoorr, N. H. 14. De groote kropaader vond men afgescbooten : docb 't vuur , oorzaak dier scbaade, bad ze weedcr eensdeels geboet, toescbrookende de eynden, 815. Verdugo, graatigb om de krak, ge- kreegben in zyn' acbtbaarbeit . . . te boeten ent., 834. Oft 'er ook dan al . . . een onverwacbte ramp toesloegb; die zoude licbt te boeten zyn, 839. (^^ etuk eener vertaling), dat verlooren werdende wat licbter om boeten zoude zjjn, Hooirr, Br. 2, 268. Evenwel beb ick bet verlies van zoo vele vrienden met n alleen geboet, tondel 4, 171. Zy boet baer Digitized by Google 207 BOETEN (I). BOETEN (I). 208 aohteratel {ackterbl^ven) met raellieit, en gaet strqcken, Gelgck een ylngge pgl, 11, 648. 't Eer- Terlies wort raim met zulck gewin geboet, db dbckbr 1, 46. Wauneer zy, in die gelegenheden , waer Tan gy gewag maekt, haere onwillige abstinentie {van w'^n) boeten, en haere sehaede, om zo te spreeken ... poogen in te haelen, v. xttkn, Speet. 8, 101. Thans Tan dat lieve gezelscliap . . . geacheiden , boet ik myne scbade somwylen door bet berdenken , Ned, Sped. 5, 89. Er (werden) ... tien of twaalf Hol- landflcbe Noordvaarders , door de Franscben, genomen. De onzen, om deeze aobade te boeten, namen insge- lyks e^ige Franscbe aobepen, wagin., Vad, Hist. 5, 144. Ik zal n dat nitstel Yergoeden door n een langer brief te sobrigYen dan g^ . . . ooit yan mg ontringt; . . . dan znlt g\j nwe scbade geboet Yinden, Wildeeh. 2, 62. »ietl Wer oyt een menaeh door my bedrogen, Of ander layden foet in ii4|ne kas getogen, Dat gwf ick wederom aen die bet hebben moet, En 't tal oock boren dat met rier-Tondt sgn geboet. CATS 2, 839 6. Nataur, steeds werkaaam tot Yergoedlng, tot berstel , . .. Is Ifnrig, elk Tcrlies met milde hand te boeten. BILD. 6, 890. De onnoozle wees Terloor in d* Oodren *t eenigit good: Qj hebt uw schatkirt hem met guile rrengd ontsloten; Zie daar zUn naar yerlies op eene stond geboet! Oeboet ! — Is dan *t gemls van tederminnende Onderen Herstelbaar? 10, 244. De wind, die lang zoo droef laags *t eenzaam water biles, Speelt na in sell bQ sell, en boet zQn tQdTerlies. LOOTS, G€d. 1, 148. — Zelden met datgene waarmede de scbade Yer- goed wordt ala onderwerp. Wat kan een Herderin ran Konlngs llefde komen, Als dat haer waerdste pandt staet af te s0n genomen? En als haer dtt gebenrt, eylaes wat is *et dan? Oeen schat die haer Terlies roor eeawig boeten kan. CATS 2, 488 6. Een ander Yeldheer waare in myne plaats Yerkoren, Die, meer ontzien dan Ik, en tot meer roems geboron, 't Yerlies Yan Homes Staat gelnkkig had geboet Y. MKIKEN, O^mt. 29 (zie ook vondel 10, 68). — Bfl nitbreiding ook Yan leed, verdriet, moeite enz.; deze opYatting valt soms samen met de bet. 2). II Godt hoed mij voor 't aenstaende, en boete my 't Yerylogben lejdt, hooft, Oed. 2, 898. Leed dat niet te boeten is, yondel 8, 493. Die soortgelyke zaaken {een hietoriteh onderzoek) ondemeemt, moet zig der moeite getroosten: ook wordt die, somtyds, geboet, door de ontdekkinge Yan . . . onbekende . .. gebenrtenissen , Nales. op wagbn. 1, ii. Den troowen minnaer . . . sonder liefi genot En d'ontrouw die geniet, syn eeven ryck van lot, Dees slapt de zond s^n lust, hem deacht boet s^n Yerdrieten. uoorr, Ged. 1 , 60. Zie hier uw Ileve telgjen wete! Uw droef yerlies yergoedl Het onheil, door 't gestamt' bedreigd, Het onheil is geboet! BILD. 1, 268. — In bgzondere toepassing, als term in het sohaakspel. J)en echaak boeten ^ gezegd Yan den speler die schaak gezet is: bet dreigend Yerlies door een nienwen zet Yerbinderen, keeren; zich dekken. Reeds in de Middeleenwen (Yorg. ybbdam 1, 1848 en 1846, en Korretpbl. d. Fer. f. niederd. Spraehf. 12, 7 en 41). Thans Yeronderd. Den schaeck die sy my heeft gebrocht Heb ick met de Koninginne geboet YUSCHKB, J9raM. 62. — Soms in toepassing op eene belofte of Yerplich- ting, opgcvat nls eene schmd, die betaald moetwor- den. Inlossen, bonden, nakomen. Verg. de betee- kenissen Yan mnl. beiaten. || Laet Joseph midler- w^l mgn {Potipkare) scbnlt gedienstigh boeten (d. i. m^ne verplichtingen loaamemen), yondel 8, 826. Dus als ghy yets beloofi, ziet oft ghy 't oock kunt boeten, Want n Is een schnld die ghy zult Ood betalen moeten. VONDKL 1 , 269. — Zffn l^f boeten, Yoorheen eene enkele maal Yan geYangenen, wier leYen in anderer handen is: z\jn leYen afkoopen, lossen; het leven wordt hier bescbonwd als eene koopwaar, Yoor welker Yerlies de bezitter schadeYergoeding moet ontYangen. De Specken, die haar lyf met gelt niet konden boeten. Die nam het Grauw gheswindt en spoeldese de Yoeten. BBEOUG 2, 28. 6) Van een misdrjf of Yerznim, waardoor M^^atit is gemaakt op eene goddelgke of menschelgke wet. Verg. Boete, 5). De samenhang dezer beteekenis met de onder 1 , 8 en 5 ) behandelde springt duide- Igk in H oog in eene plaats als de Yolgende. || Hy en mach het gat ofte gebreck Yan zgne Yoorgaande zondighe leYen daar mede {met een deugdMoam leven) gheenssins boeten ofte stoppen, coornhkbt 1,251c. a) Naar de eigenlgke, actieYe opYatting. Eigen of anderer misdrjf of Yerznim goedmaken , berstellen, er Yoldoening Yoor geYen, door iets te betalen of te doen, hetzg alleen als straf , hetzg teYens tot Yergoeding. || lets met geld boeten, halma. — T Yerdriet Yan deezen misslagh drnkte den Hopman . . . dier wyze, dat hy voomam den zelven met tydigher toght te boeten, HOOFT, N. H. 818. Zo is 't dan meer als reden om n op te weoken dat ge begint, om te boeten het geen by anderen (of wetens of door Yersuyme- nis) achtergelaten is, soitbboom, Zetanl. Arc. 4. Ik heb den beer LeeYend zo zeer Yerongelykt, dat ik niet weet , hoe my genoeg te haasten , om dat te Yerbeteren. Het is myn Yaste regel: die ongelyk deed, moet boeten, Leev. 7, 852. Andere dorpen . . . hebben hnn Yergr\jp tegen 's GraYen heerlgke rechten met . . . belangrgke geldsommen geboet , o. DB YRIBS, Dijks- en Mb. 289. 'k had moogiyk met dat bleed, Oestort YOor Uw altaar, der Oudren schuld geboet DA COilTA 2, 12. Dat gy (Br%igge) u thans in pracht tot feestgebaarbereidt, Om lang Yerzuiiude pllcht en aohtloosheid te boeten. LBDBOANCK 141. — Zelden met den beleedigden persoon, wien men genoegdoening geeft, in eene datiefbepaling. || Denckt dat ons leren is een koopmansohap, wy moeten De scbade die wy doen ons Ood, end Heer wete boeten. HOrPKBUS 71. — Soms met de straf of datgene wat tot Yol- doening gegoYen wordt als onderwerp. || Wat straf kan zulk een boosbeit boeten? o. bramdt, Poezy , 2. 141. Ridderl heel myn rerder leYen Boet myn gmwzaam misdryf niet: My is niets dan regt geschied. TOLLEMS 4, 197. — In scherts gebezigd. Doe sprack de luflhra weto: ^o kryghs-held, dat Ick dns My heb ywx u geveynst, dat boet Ick met een kus". 8TABTBB 22. — Soms by oYerdraoht, met een twist tot Yoor- werp: nitmaken. Verg. bg Boets, 5, a). || Maer mannelick gesohill moet mannelick geboett zgn, HUTOKN8 1, 155. b) Ten geYolge der geljjkstelling Yan etraf en boete (zie Boktk, 5) is de hier onder a) Verroelde Digitized by Google 209 BOETEN (I). BOETEN (I). 210 opTmttiog Yan een wtudrjff boeten reeds vroeg over- gegaan in de meer pasneve Tan: De straf Yoor eigen of anderer miKlrjf of yerznim ondergaan, er Toor g^traft worden, er de aleclite geyolgen van onderTinden, het ontgelden, bekoopen. De straf wordt gewoonlgk in eene bepaUng met M^/genoemd. Verg. de paaiieve beteekenis Tan onlgelden, \Mi. poena* pemdere ens. Alleen in den hoogeron stjl, yeelal oneigenlgk en fignorlgk; niet ah reolitsterm. (| Boe- ten. Muletari: poena* dependere, poenam aui muU torn tmbire, here delictum, redimere, kil. Wat men dronken doet, moet men nngter boeten, halma. — Al wat g7 yan my liegt, xnlt gy door nw berouw boeten, Leev. 4, 98. Oeheel bet licbaam boet de onmerkbaarste OTertreding, bild. 6, 418. Zonde nw torengloed . . . Niet dooTen , bad een Man zgn misgreep z66 geboet? STAKING 2, 45. Vaderl 'k weet, bet was een sebennis, en gg net, boe ik die boet, lidb- OAKCK. 885. Hare moeder, die mogelijk op dat oogenblik een leTen van zonde op een leger van Bmarte boette, potgisteb 2, 817. Het was niet genoeg dat ig bet slecbte OTerleg Tan vroeger met armoede moest boeten, C0T7rtm.-bbrchm., Oeeck, V. d. J. 125. Temgl of boet nw trotsl tsn katb. Par. FerL 47. Men moord my, onder Kh^n Tan onderltng kraoke«l. Uytbeemsche rmagen *t aen: de landsheer boet het scbeeL VOHOBL 2, 680. Yertreekt^ie sonder ont? zoo boeten wj de schnlt Tan anderen alleen. wat ramp wil ons ^emoetenl De Tjant xal s^n lost baldaedigh met ons boeten. 9, 50. Dit tnl^ Orion, die Terwoed Dianaaa knJtehheid aan dnrft randen, En *t aan haar Jaohtp||l beeft geboet. BTLO. 8, 258. — Spreekw. De een man doei, Dai d* ander boet (DB BBUNB, Bank. 2, 208). — let* boeten met het leven enz. (ook, door eene niet ongewone begripsverwisseling: met den dood, t. w. als straf opgeyat). Er bet leyen bg inscbieten , bet met den dood bekoopen. Soms, bg nitbreiding, in gevallen waar alleen van een gevaar, niet yan een misdrgf sprake is. || Met den bals boeten, 8BWBL. — Hendrik I V , die . . . bet eerst op bet begrip eener algemeene yerdraagzaambeid kwam, moest dit blgk yan zgn waereldbnrgerscbap, nader- band, met zgnen dood boeten, v. hbmbrt, Lekt. 2, 54. Het was 'er bg af, toen de stad eindelgk oyerging, of ik bad bet ook met den kraag moeten boeten, loosjbs, Lyn*L 8, 225. De geliefdste zgner sonen werd rebel, onttroonde zgnen yader, en boette x^ne miidaad met zgn leyen! y. d. palm. Red. 1, 6. Vermeetlel ... Dit znlt gg boeten met nw bloedl BBBTS, 2, 212. — lemand iet* doen {laten) boeten , bet op bem wreken, bet bem betaald zetten, bem er yoor straffen. || Het en is niet goet, den recbtyeerdigen oock te doen boeten, Spreui. 17, 26. Hg (zwoer) dat lig baar de scbande zou doen boeten, die zg oyer bem bad gebracbt, cottrtm.-bbrchm., Oeeeh. 9. d. J. 90. Laat den booswicbt zgne scbuld boe- ten, OONSC. 8, 71a. — Niet zelden met eene daad of eene gezind- beid als taalknndig yoorwerp, die alleen in bet oog Tan lekere personen of in zekere geyallen een mis- slag of eene bnitensporigbeid kan genoemd worden. Verg. bg Bobtb, 7, a). || Jeptba . . ., die . . . zgn belofte deerlgek boete, Toen d'eenige erfgenaeme onnozel liem gemoete, tondbl 10, 142. Dat Sose's kracbten reeds soodanig zgn toegenomen, dat zg de aandoeningen yan gisteren met niets dan eenige boofdpgo geboet beeft, loosjbs, Bronkh. 6, 54. Dat . . . Ridderlgke dicbtermoed Met smaad en bal- lingscbap en afkeer werd geboet, da costa 2, 445. De Scbout dier plaats (bad) zgne trouw aan zgn yorst op 't scbayot geboet, y. lbnnbp. Bom. 21 , 184. Een bart . . . , Dat . . Zgn yorig stil genot zoo smartlgk beeft geboet, lbdboanck 88. Den ker- ker, waarin bg miBscbien zgnen ondememingslnst boeten zon, potoibtbr 2, 42. Eene nienwsgierigheid, die wg . . . gewoonlgk met walging, afscbnw of ont- zetting boeten, bbbts, C. 0. 277. wH armen boeten, wg boeten wreed en tnel, Vast menfg Hef ontmoeten Met menigr lang vaarwel. DC otNcsm 2, 78. *t Zyn Trengden, die ik door moest boeten; — De Treugde Tergt baar pr^s soo anell — BEITS 2, 48. — Met weglating yan bet grammatiscb yoorwerp, en daardoor schgnbaar onzgdig. || Maar in licbte misdaaden ook, boeten d'ooyertnigbden , naar de maate der peenen, met zeeker getal yan paarden oft klein yee, een deel aan den geenen, die ge- ¥rrooken wordt, oft aan zyne naasten, betaalt, Hoorr, Tac. 491 {Oerm. 12: mulctantur). Zg {de Athener*) bebben zoo zwaar geboet (t. w. hvnne licMxinnigheid) t en den smaak yoor een bnidgker leyen tegen zoo yeel genot en yrgbeid ingemildl GBBL 154. 'k Zag Salmonens daar, die met gmw- zame foltringen boette, rau, EnSi*, 1, 284. — Voor iemand boeten , de door een ander yerdiende straf op zicb nemen of ondergaan. || Hg beeft n beleedigd, n geboond; maar acb ik ad boeten yoor bem en zgne dwaasbeid bonderdyondig n betalent CONSC. 8, 808 a. c) Een mUdrijf boeten ^ gelgkstaande met voor (d. i. ter goedmaking yan) een mudrijf boete doen, — gettraft worden , is naar analogue yan laatstgenoemde nitdmkkingen ook gewgzigd tot: Voor een mi*dnif boeten , dat in denzelfden zin en in dezelfde geyallen wordt gebezigd; boeten is bier derbalye metterdaad een onzgdig ww. geworden. Verg. voor iet* betaten naast iet* betalen. In de bedendaagscbe spreektaal niet ongebmikelgk. || Pas op, kereltje, of je zult er leelgk yoor boeten 1 — Zyn bals zal 'er yoor boeten, sewbl. — Hy bad eenige malen willen doorloopen {uit z^n dienet); maar . . . ontdekt zgnde , bad by daar yoor met . .. stok-slagen moeten boeten, stbuts, Beys. 262. Moest de gedacbte , dat bg geboet beeft yoor zgn onberaden handeling, n niet met bem yerzoend bebben? K. Zev. 4, 837. Eene coquette bad zeker niet geman- keerd den onvoorzicbtige, die baar in een yoor- nemen dwarsboomde, daar yoor dncbtig te laten boeten, bosb.-totj8S., Maj. Fran*, 286. Als een arm menscb kwaad doet, zal bg er tocb ook yoor boe- ten, coKsc. 2, 879 a. Met zgn leyen bad de koning geboet yoor zgn weerstand bieden aan bet parle- ment, buskbn hubt, Bembr. 2^ 873. En *t nitgemergeld Tollc, te onmenscbelyk Yertreden, Moest bMten voor die weelde en wnlpscbe spoorloosbeden. rEiTA.Mi, H9Hr. de Gr. 42. — Zelden met een persoon in den datief. Al wat ik beb mitdaen daer sal ik a Toor boeten, A] wat gy hebt gele^n dat zal ik wete Terzoeten. KlUL, P. IT. I, 102. //) Bg de onder b) bebandelde opyatting yan boeten ids: (straf) ondergaan was de etraf logiscb bet yoorwerp ; yandaar dat dit enkele malen , bg be- gripsyerwisseling , ook als grammatiscb yoorwerp ge- nomen wordt. || De straf yan zyne misdaad boeten, Digitized by Google 211 BOETEN (1). BOETEN (I). 212 ondergaan, lyden, mabin. — De noyt verdiende poen, en strafife saJ hy boeten, yondel 2, 457. 7) Van zonde, beschoawd ab inbreak op Gods wet en misdaad tegen Hem. Goedmaken, yoldoening er voor geven, de straf er yoor ondergaan, betzj door goede werken, hetzj alleen door berouw, ver- ootmoediging en bekeering. Verg. Bobtb, 6 , a en b). a) Eigenljk, met de zonde als Toorwerpof ineene bepaling met voor. \\ S^n sonden boeten. Zuere peccata, flavt. — Bo boetgezant ... eischt ... dat elck by t^ts z\jn misdaetboet, yondbl 10, 89. *®° 47 S^y uwe misdaet boet, En afwascht door berou en harteleedk en traenen, Van weereltsohO' ydelheik aw loBten zoeckt te spoenen, En aenTaert deea genade, a beden aengebo6n; De ttrenge rechter zal, ait zQnen hoogen troon, U rechten em. 10, 55. WU sullen Muun den growel boeten, W^ zullen boeten tot ons gnll BEETS 1, 437. — In toepaasing op bet plaatsvervangend Igden van Chris tns, die door Zgnen zoendood de schuld der zondige menscbheid beeft voldaan. || Gh\j om te boeten AdamB misyal Uwen sone hebt gesonden int eertscbe dal, a. buns, Ref. 375 (ed. booakbs). Zgn (CArutus') ongemeten yerdiensten boeten onse gbemeten zonden , die by . . . in alle recbtboetvaer- dige Gbelooyigen, die bet zondigen aflaten ende gberechtigbeyt banteren, yolkomentl^ck en waar- acbtelijck is boetende, coobnhbbt 1 , 2hl d. 0 Hei- lant, die . . . yoor 's werelts dootscbult boet, vollen- Hoys, FoSzy, 58. Dei menflchens vugle zlel, gestttjyert door QodtB (Christiu*) [bloet, Des menfichent swaere schult, door Oodes straf geboet. Menachuford. in Tijdtchr. 11, 187. O O^ , die onze sohuld woudt boeten Door awe gradelooze ptJn. Ev. Otz. 54, 5 (zie ook bild. 18, 124). b) Met weglating yan bet yoorwerp, en derbalve scb^nbaar onzjdig. Inzonderbeid in yerbinding met bidden. \\ Bid en boet, Opdat n Gods genft den gruwel moog* yergevenl tbn bate. Par. Verl. 186. IcHeb, en van yromen geest bezield, Oebieobt, geyast, geboet, gebeden, Den duivel en m0n -vleesch bestreden. BEETS 1, 428. De Paus ... die den keizerstelg, den woestling aan zQn [▼oeten Deed buigen, den tyran in 't hairen kleed deed boeten. SCHAEPMAN, Vtrz. Dichttc. 4. — Het tegen w. deelw. boetendy in jongere taal gebezigd yoor bet meer gewone boetvaardig i ook zelfstandig. || Zg geleek in dien stond de boetende Maria-Magdalena, en stortte bloedtranen over baar ganscben levensloop, consc. 1, 153 <z. Dat zich bjj de Bcbaren der boetenden eene menigte zedelooze menscben aansloot, die van deze gelegenbeid gebruik maakten, om ongestraft bnnne wandaden te bedrg- ven, MOLL, Kerkgesch. 2', 81. Een boetende Magda- lena, alb. thijm, Portr. v. V. 110. 8 ) Gebeel op zicb zelf staat de beteekenis: Boete opleggen, beboeten, straffen, reeds in bet Mnl., en ook daama eene enkele maal voorkomende (zie vebdak 1, 1846, Onz. en btallaebt 1, 266 3). Misscbien is zg te verklaren nit eene* opvatting van boeten als reobtstreeksobe afleiding van boete y naar analogic van straffen naast straf. 11 Boeten. Mulctare, mul- tarn irrogare, KIL, — Ende sy . . . drincken den wijn der geboeteden in 't bays barer Goden, Amos 2, 8 (Vulg.: damnatorum\ Kantt.-. Dat is, diensykoopen voor de boeten der gener, die sy onscbuidigb bebben v^roordeelt). — ' In de volgende plaats scbijnt deze beteekenis met de bet. 7) verward te zgn. Laet ons met Petro dan gaen nit de werelt vlogbten, En boeten onse ziel, met tranen ende sughten. DE GBOOT, Ned. Oed. 248. Afl. Boetelingt boeting (zie die woorden); ver- boeten (zie aid., !•*« art.). — Voorts in de bet. 1). Boeter (zie Kbtsl- bokteb); boetster, op de visscbersdorpen , b. v. te Vlaardingen, eene der arme oude vronwen, die zicb bezigbonden met netten te boeten, en waarvan er 6 a 12 onder bestnnr eener hoofdboetster voor elke reederg (van baringbulsen ) werkzaam zijn. — In de bet. 2). Boeter, bg coobnhbbt 1 , 246 a voor: geneesmeester (,De Nydigbe ... is also (als oock de zweringe) zijn selfs pgn ende smerte, oor- sake ende boeter" )\ boetsel (zie aid.). — In de bet. 8—6). Boetbaar, berstelbaar („Dit nauwlyks boetbaar gemis", Onmidd. Ferv. op waqen. 3, 299), vandaar onboetbaar (zie aid., l«te art.); onboeteljjk, ongeboet (zie die woorden). — In de bet. 7). Boetig , boetvaardig (.Wanneer wil *t (hert) boetigh wesen, Voornu, voor gisteren , en voor den tijd naer desen, Eens boetigh voor *t altoos?" huygbns 1, 47 {*s Heeren Avondmael); .Als Nineve, ten ondergangb, Verdoemt . . . boetigh bad God gramscbap af ', six v. chand. 447). liAraenst. In de bet. 1). J^^^Air^yindepgpen- fabriek , specie waarmede men de pgppotten, bg ber- stelling besmeert; boetgoed, plantsoen om op eene beplante mimte de gestorven plan ten in te boeten, te vervangen, waarvoor men gewoonlgk stevige, forscbe plant en neemt; do^Mtt»«, op visscbersdorpen, buis waar de visscbersnetten geboet worden (v. dale). — Als tweede lid. Jf boeten, bij-, in-, uitboeten (zie die woorden). — In de bet. 4). Boetzoek,hiJ8FigiQBJEL,ffertsp. 6, 240, voor: bet zoeken naar bevrediging (,Ziet welken afgod trots meest elk bout van de min, Natuur-tocbts boet-zoek slecbt is daar af gbeen begin"). — De onbep. wgs, zelfetandig gebezigd, met een ander znw. samengesteld. Neigingboeten , bg spieqhel , verg. Boete, Samenst. (.Last, die een zoet gbe- volligb is van H neighing -boeten", Hertsp. 6, 258). BOETEN (II), bedr. zw. ww.; boette, heeft geboet. Van vnnr. Ontsteken, aanleggen; soms ook: opstoken. Tbans alleen gewestelgk. Zie verder beneden, Etym. || Boeten, vnyrstaicken (d. i. stoken). Stemere, Accendere, Incendere, Teuth. Boeten bet vier. Fris. Sic. Struere ignem, ad- mouere titiones. KiL. — Uitdien dat bet meesten deel van de bnysen die verbrandt syn met rietdack gedeckt en met boutwerck in de munren (d'welck al ligtelyk ontsteekt, en den brandt boet) enz., bi; HOEum, Bred. T., Aanh. 6 (a*. 1534; b^ v. goob, Beschr. v. Breda, 486 staat op dezelfde plaats x den braudt baert). || Naamelyk bem (Hannibal) gaat naa, dat by gi"00t vuur, op de kaayen {keien) deed boeten, daarnaa de zelve met eedik begieten, om ze bros te maaken, en teeffenen, hooft, N. H. 160. Anderen . . . bucken neder om vier onder de speten te boeten, en den afval te braden, vondel 5, 228 (viBO., Aen. 5, 103: Subiiciunt veribus prunas). Hem beval de Coning vyer te boeten, Toor alle saken Om t' vlees morw te braden. COOENHERT, 0d^88. 2, 83. Zie ook Antto. Liedb. 160; spisghel, Hertsp, 2, 286; BBSDEBO 1, 175; VONDEL 4, 811; 5, 324; 8, 898 en 528; Amsterd. Pegas. 124 enz. — Figanrl^k. Digitized by Google 213 BOETEN (li). BOETETRAAN. 214 lek gaf ooraaeck lot de sonden, *k Heb het Helsche Tuyr geboet: *li: Heb de itiohtiiige geschonden, Tan *t eenvoodige gemoed. T. DOftP, Sticht, Qed. 152 {Verlooren Soon). Elyin. MdI. boeten, mod. boten^ buten, op de Yelawe en in de Graafschap buien {bueten)^ o?ergft. {an)buteH (daarnefens boden , zie Overijs. Jim. 1836, IFdb.; 1846, 280), drent. {aan-, op-)beuten, -huUn {Arch, v. N. t I, 24B), gron. {an)buiUn (molema), ooBtfri. nnd. md. boien, boiien, baiten, {a»-, untier-y upboten enz., zie doornk.-koolm., bbrg- HAUS, YILMAK, 8CHAMBACH, WOKSTE), fH. {dn)bSte {^aameyeoA fiur {pan)boeUje, halbabtsma 231, 427), ■gB. bSimtt tag. beet, zw. bdta\ boyendien eene enkele maal in 't Nhd. beuten (D. Wib.), dat stellig aan een Nederdoitscli dialect ontleend is , en een twgfel- achtig mhd. praeteritam biUte an (benbcile-mullbb 1 , 191 d). Al deze vormen kunnen geregeld ver- klaard worden als ontataan uit een ogerm. bdtjan, met of zonder klankw jziging. Wat de klanken be- treft zoa er dus geen bezwaar z^n tegen de vereen- zalriging van dit woord met Boeten (I), die dan ook inderdaad o. a. nog door franck en door Murray wordt Toorgestaan. Toeh is het raadzaam de twee woorden Yoonhands geaolieiden te honden , uitboofde van de beteekenis; immers bet valt moeil^jk te ge- looven dat de eigenlgke onde beteekenis van dit woord: ontsteken, aanleggen (de bet.: opstoken komt eerst later in sommige tongvallen voor) zoa z^n ontstaan nit de abstracte van : verbeteren , berstellen. — Veeleer zou men denken aan eene oorspronkel^ke bet.: alaan, steken, stooten (verg. puur slaaUy en (vMur) stoken naast aantteken); te meer omdat ofr. bouter {le feu) en it. buttare {il fuoeo) niet alleen betzelfde beteekenen en in vorm sterk gelgken op ona woord, maar ook daamaast de bet.: stooten, steken, zetten bebben; verg. fr. boute-feu, dat vol- komen met mnd. bdtevHr, stokebrand overeenstemt. Nu worden deze Bomaanscbe woorden geacbt te zgn overgenomen nit bet Germaansob, waar een woord met de bet.: stooten, slaan bestaat (on. bauta, ags. bedian, eng. beat, obd. bdjau enz.). Dock lioewel dit woord in enkele jongere dialecten toevalljg met Boeten (I) samenvalt, verbiedt bet ver- sebil in stamkl inker tocb aan eene vereenzelviging of ook zelfs verwantschap van ogerm. bautan en bdtjan te denken. — In Overjisel zegt men ook mett anbuten voor: most bjjeenscbrapen, opboopen, in Drente aanbetUen van bjen die op afgesneden was weder voortwerken (verg. D. Wtb, 1, 1755), en 9umrbeuten ook van bet bonwen van vnnrtjes; dit doet denken aan eene oorspronkelgke bet. : stapelen,. taasen, bonwen, die licbt in de tegenwoordige kon z^n overgegaan (verg. ook de vertalingen van den Teuih. en van ril.). Docb znlk een woord zon ge- hed op zieb zelf staan. De berkomst van bet woord blflft dnister. Zie o. a. Taal- en Letterb.l, 24—34; Tool en Lett, 2, 190. Afl. BoetbaoTy vanwaar onboetbaar (zie aid., 2^ art.), verboeten (zie aid., 2*« art.). Verg. ook BoiT (H), Etym. SMBeast. Aanboeten (zie aid. en voorts nog: .Dat mjn Dienaer baer een Kamer sonde wijsen, een vner aenboeten, ende wat t'aenbyten setten", bif MULDER, J. J*. 2, 267 (a«. 1623)); opboeten (zie aid.). BOETETRAAN — bobttraan — , znw. m., mv. 'tranen. Uit Boete, in de bet. 6, b), en Traan. Meestal in 't mv.: Tranen, gesohreid in ootmoedig beroaw over begane zonde. In vrome of dichter- l^ke taal. || Boet-tranen, die zoo wel de sponsien, als de kinders vande zonde z^n, db brunb. Bank, 1, 490 (zie ook 2, 109 en Bmbl. 79). Op dat de smet word weg gedaan. Door leet, beroaw en Boete-Traan, lut&bn, Zeerz, Huisr, 55. Zie ban zacbten, ... ban gebedn, van boetetranen nat, TBN KATB, PoT. Vetl. 275. BOETGEWAAD, znw. onz., mv. -gewaden. Uit Boet{e), in de bet. 6), en Gewaad, in de bet. I, A). Hetzelfde als Boetkleed. \\ Daar staat bg {Koning Hendrik /^), bjj strenge vorst, in dikke sneenw, barrevoets, in linnen boetgewaad, van 'smorgens tot 'savonds op bet genadewoord van den priester te wacbten, sonstral, Greg. VII , 319. BOBTGEZANT, znw. m., mv. -en. Uit Boet{e), in de bet. 6), en Oezant, in de bet. 2). lemand die door God gezonden is om bet zondig menscbdom tot boete te vermanen. Meestal in be- paalde toepassing op Johannes den Dooper; verg. vondil's dichtstak: Joannet de Boetgezant. \\ Den zoon van priester Zacharias, Den strengen boet- gezant, de heirbaen voor Messias, vondel 10, 21. Aertsvader Noe . . . , het eenigh voorbeelt van godt- vrachtigheit, en boetgezant, kante zioh met leeraeren en dreigementen vergeefs hier tegens, 11, 27. Een bas-relief, voorstellende Johannes den Dooper, predi- kend in de woest^jn. Zittende , knielende en liggendc toehoorders omringen den boetgezant , nolet de br., Proza, 1, 52. Zoodra de prediker {Geert Grooie) sprak, word hg als boetgezant openbaar. Als een andere Johannes de Dooper legde h j de bgl aan den wortel des booms. H^ dreigde met den sehrik des Heeren, met dood en hel, met het jongste gericht en de eeuwige straf, AcquOT, Windesh, 1, 35. d*orden ran Sint Jan, waerin de Dtiitsche heeren, Kniisriddert, *t gasthoisrecht en Christus r^ck Terweeren, In achadawe van Gode en z^nen boetgezant. VONDIL 10, 7 (zie ook 10, biz. 12, 19, S9, 107 enz.). — In toepassing op personen, die tegen den gods- dienstigen of zedelijken achteraitgang waarschuwend hnnne stem verheffen; verg. Boetprkdikbr. || De boetgezant {de Cholera) in *t harig kleed. Die met ontvolking dreigt, hoe ook aw steden kermen, ter HAAR, Ged. 2, 211. Want 100 by sohDn' met recbt Profeet te heeten, Die, Boetgezant, ons 't naadrend kwaad onthult; 't Is dat deze aard met earlen Is Tervold. BASEBIOEK, Poizjf ^ 45. BOETING, znw. vr.; zonder mv. Van Boeten (I) met 'ing. Mnl. boetinge, nhd. buszung, 1) Boeten in de bet. 1 en 2). Genezing, heeling; bg PLANT, met remedium, medicatio vertaald; zie ook VERDAM. 3) Boeten in de bet. 4). Bevrediging (eener be- geerte). || Zj deede dat tot boeting van hJaare last, HALMA. — Den vyandt , . . . zich dienende voorts van de goedren, tot boeting zyner behoeften «wr., hoopt, N. H. 960. 3) Boeten in de bet. 5). Herstel, vergoeding (van sohade). || Men drong op vergoeding en boe- ting der schaade, brandt, De Ruiter, 120. — In de volgende plaats, bg overdracht, met betrekking tot een geschonden eed: vervanging. || De nienwe (eedt) strekte geenszins tot boeting van den onwden, als oft hy gesehendt waar, maar tot opwekking van yver, hooft, N. H. 142. 4) Boeten in de bet. 6). Goedmaking, betering, herstel (van een bedreven kwaad, in een 2*«" nv. vermeld). || Tot boeting zyns vergryps, nomsz, Willem /, 26. Straf ... een natuurlyk kwaad, dat voor een zedelyk kv.aad wordt te rag ge^even; dat Digitized by Google 211 BOETEN (1). BOETEN (I). 212 ondergasn, lyden, mabin. — Be noyt yerdiende poen, en straffe bsX hy boeten, vondsl 2, 457. 7) Van zonde, besohonwd als inbreak op Gods wet en misdaad tegen Hem. Goedmaken, voldoening er voor geven, de straf er voor ondergaan, betzj door goede werken, hetzj alleen door berouw, ver- ootmoediging en bekeering. Verg. Bobte, 6 , a en b). 