De kieming der zaadplanten (Spermatophyten).: Morphologie en physiologie
17 soorten werden te dien opzichte onderzocht: Zea mays, Phaseolus vulgaris enNigellasativa werden nakorten tijd ten onderen gebracht; Cucumis melo, Triticum vulgar e, Ori- ganum ma*oranna, Ervum lens, Vicia sativa en Rumexpa- tientia hadden een groot weerstandsvermogen. De volgende zaden kiemden nog, wel is waar in klein aantal, na aan eene warmte van 115-125° blootgesteld te zijn geweest : Brassica napus, Camelina vulgaris, Rumex patientia en Irifolium hydridum. De onderzochte zaden waren op voor- hand zorgvuldig derwijze gedroogd, dat zij niet meer dan 3 °/ water inhielden. Volgens Nobbe (1339c)* mag men zonder gevaar zaden van Jriticum en Secale k 40-60° drogen ; de zaden van Avena lijden door eene warmte van 46-50°; volgens de onderzoe- kingen van Hoffmann (764a)*, blijven van 100 Hordeum- zaden die k 74-75° gedroogd werden slechts 10 kiembare zaden over. Met Triticum heeft Krasan (987) bevonden dat de kiem- kracht vermindert door eene temperatuur van 60-80°, en tot bijna nul gebracht wordt door eene temperatuur van 100° gedurende 4 uren. De zaden van Linum geven nog 2 derden van de kiemkracht (Wilhelm 2037) na gedurende 2 uren a 70-75° blootgesteld te zijn geweest. Onlangs nog heeft Jodin (870b)* waargenomen dat Tri- ticurn-za&en, in het luchtledig of wel op een ander zorgvul- dige wijze gedroogd, zonder merkbare schade aan eene tem- peratuur van 100° konden weerstaan. Zaden van Pisum en Lepidium werden gedood na 10 uren &98°;maartoen zijvoor- eerst gedurende 24 uren k 60°,en daarna gedurende 10 uren k 98° waren gebracht, gaven zij nog : Pisum 30 °/ en Lepi- dium 60°/ o kiemplanten. Een temperatuur van 60° schijnt onschadelijk te zijn voor de meeste zaden : Pisum en Lepi- dium bljjven volkomen kiembaar na gedurende 500-800 uren — 284 — in eene stoof k 60-65° te zijn gebleven. la de laatstvermelde proef is het volstrekt noodig open vaten te gebruiken om het water snel te verdrijven; verwarmt men de niet ge- droogde zaden k 40° in gesloten buizen, zoo verliezen zy hunne kiembracht na 500 uren ; zij behouden daarentegen hunne kiemkracht zelfs na 206 dagen, indien de buizen onge- bluschte kalk (CaO) bevatten om de verdampte vochtigheid op te nemen. Over het algemeen is de schade door droge verwarming teweeggebracht, van denzelfden aard als de schade door den ouderdom veroorzaakt, namelijk vermindering van de kiem- kracht en van de kiemingsenergie, en vertraging van het begin van de kieming. De invloed van de koude cp niet geweekte zaden schjjnt mindere schade te veroorzaken dan de warmte. Door de belangwekkende ontdekkingen van Pictet, van Dewar en van andere scheikundigen over het vloeibaar maken van gassen is het mogelijk geweest zaden aan zeer lage tempera- turen te onderwerpen. Pictet en de Gandolle (343, 344, 345) hebben zaden van Lepidium sativum, Sinapis alba, Brassica oleracea, Triticum vulgare gebracht op tempe- raturen van — 39° gedurende 6 uren, op — 50° en — 80°, en zaden van Artemisia, Mimosa, Galatella, Silene, Galega, Nigella, Foeniculum, Secale op — 80° (door koken van stik- stofoxydule) gedurende 2 uren. Die verschillende zaden schenen die behandeling zeer wel te verdragen; bij Perilla, Hyoscyamus en Nicotiana was er echter vermindering van de kiemkracht. Brown en Escombe (205c)* hebben in het Laboratorium van Dewar de volgende zaden in dunne glazen buisjes ge- plaatst en gedurende HO uren aan eene koude van — 183°c tot — 192°c (door middel van vloeibare lucht) onderworpen : Hordeum distichon, Avena sativa, Cucurbita pepo, Cyclan- thera explodens, Lotus tetragonolobus, Pisum elatius, Trigonella foenum grcecum, Impatiens balsamina, Helian- thus annuus, Heracleum villosum, Convolvulus tricolor, Funhia sieboldiana. Er kon bij de kieming der onderzochte zaden niets buitengewoons opgemerkt worden. In dezelfde richting, doch met behulp van vloeibare wa- terstof, heeft Thiselton-Dyer (1802a)* onlangs proeven genomen. — 285 — Volgens Wartmann (1995) worden de zaden van AescuVus hippocastanum door eene koude van — 110° gedood en vol- gens Woloczak (2100)kunnen de zaden van Salix pentandra en Salix purpurea hevige koude niet zonder schade onder- gaan, maar niettemin den winter in het open lucht over- brengen. Tot nog toe hebben wij den invloed van warmte en koude op droge of althans niet geweekte zaden onderzocht; de invloed van de temperatuur is veel aanzienlijker wanneer de zaden vochtig zijn of met warme of koude vloeistoffen* behandeld worden. Niettemin worden zekere uitzonderingen vermeld, namelijk zaden van Medicago (Pouchet?) die nog kiembaar gebleven waren, nadat zy gedurende 4 uren in een kokend kleurend bad gebleven waren, waarin zij met wol gebracht werden; volgens Nobbe(1338) kan ook het zaad van Polygonum orientate zonder schade gedurende 30 mi- nuten in kokend water verbljjven. De onderzoekingen van Nobbe (1338) met Malva, letra- gonoldbus, Papilionaceeen, Rosaceeen, Primulaceeen, Lilia- ceeen, Labiaten, Gramineeen, Gruciferen, Gompositen,enz., hebben bewezen dat de zaden dezer planten aan kokend water niet kunnen weerstaan; door een dergelijke behandeling worden, volgens Nobbe (1338), de albumino'iden gestold, het- geen echter Just (898) niet aanneemt. Kellermann (923) heeft de werking van heet water op de zaden van Zea mays bestudeerd; op 88,5° wordtde helftder zaden gedood wanneer de werking 20 minuten heeft geduurd en de zaden onmiddellijk uitgezaaid worden; wanneer de zaden op -f* 81° &6n enkel minuut verwarmd zijn en dan zonder uitstel gezaaid, blijven zU nagenoeg alle kiembaar, ook wanneer zij drie minuten in water k 75-76° gebleven zijn, met de voorzorg zeniet onmiddellyk met koud water in aanraking te brengen. Behandeling met water k 72-73° ge- durende 5 minuten, alsook met water op 59* gedurende 15 minuten heeft weinig schadelijke gevolgen met Zea mays, zoowel als met Triticum en Avena. Passerini (1375a)* meent een middel tot het versnellen van de kieming gevonden te hebben, door de zaden van Olea aan temperaturen van 40 tot 70° te onderwerpen. De coniferen werden ten opzichte van den invloed van — 286 — warmte en vochtigheid door Moeller (1265) onderzocht. Zaden van Picea, Pinus Laricio werden met water k 45° behandeld; na 20 uren was het water tot 17-18° gedaald en de zaden bleven in die vloeistof hog zes voile dagen. Tevens waren andere zaden van dezelfde soorten in water k 17-18° geweektgedurendeeven langen tijd; in de beide gevallenwas de kiemkracht 50 °/ . De zaden lijden dus meer door het lang- durig weeken dan door de verhooging van de temperatuur. Boven 45° wordt schade veroorzaakt: op60°vermindert nog de kiemkracht, en op 90° worden al de zaden gedood. Waterbaden gedurende 24 uren met eene aanvangstem- peratuur van 45, 60 en 90° c geveri dezelfde resultaten : geen invloed van de temperatuur met 45°, — vermindering van de kiemkracht met 60°, — dood bijPicea en kiem- kracht van 16 °/ bij Pinus, met eene temperatuur van 90°. Niet alleen de rechtstreeksche inwerking eener vloeistof, maar ook de vochtigheid van de lucht kan de werking van de temperatuur wijzigen; Pierre (1421) onder andere heeft zaden van Triticum gedurende 15-20 minuten op verschil- lende temperaturen verwarmd, in droge lucht en in met waterdamp verzadigde lucht; de kiemkracht der normale zaden was 96°/ en na de behandeling was de kiemkracht als volgt : Temperaturen. Droge lucht. Vochtige lucht. 50° 79 °/o 78% 60° 79 % 75°/ 70° CO % 54°/ 80° 64 »/o 46°/ 90° 16 °'o 9°/ 100° ° Wat de gelijktijdige werking van koude en vochtig- heid betreft, schijnen de resultaten niet constant te zijn ; volgens von Tautphous (1958) schijnt de schade niet groot te zijn voor de zaden van Secale, Polygonum fagopyrum, Vicia, Triticum, Hordeum, Phaseolus, Zea, Avena en Pi- — 287 — sum. Volgens Haberlandt (638) schijnt zelfs de invloed gunstig voor de zaden van Linum alsook voor zaden van andere oliehoudende planten ; na 24 uren weekens op eene temperatuur van — 17,5° en daarop volgende droging, kie- men de zaden van Linum 2 dagen vroeger dan in normalen toestand; zij bloeien 3 dagen vroeger en geven 5 dagen vroeger rijpe zaden. Wij gaan nu over tot het bespreken van den invloed van de temperatuur op de kieming zelf ; het belang van deze studie berust meestal in het bepalen van de optimale kie- mingstemperatuur; een zekere temperatuur heeft immers voor iedere soort den meest gunstigen invloed op de imbi- bitie, en dus op de snelheid van de kieming. Zoo heeft Det- mer (390-391) kunnen waarnemen dat de zaden van Cueur- bita pepo en Pisum sativum zeerverschillpnde hoeveelheden water opnemen al naar gelang van den temperatuursgraad ; zoo nam Pisum 55.8 °/ water op na 15 uren verbljjf in water & _ 2°, 62,3 % in water k 7,5-8° en 70,9 °/ in water k 18-20°. Vele zaden hebben het vermogen te kiemen buiten de gewone temperatuurgrenzen van het leven (d w.z. 0° en 40°); dit is namelijk het geval, volgens A. de Gandolle (341) met Trifolium repens, Lepidium sativum, Linum, Zea, Sinapis alba, Iberis amara, Collornia coccinea, Cu~ cumis melo, Nigella sativa, Sesamum orientate. Brassica nigra kiemt snel in vochtige lucht tusschen 40° en 60° (Heckel 698) : Triiicum kiemt k 35° evengoed als k 15° ; k 50° vindt men nog eene kiemkracht van 62% (Haberlandt 629, 631, 632); de zaden van Hordeum, Avena, Cannabis, Polygonum, Helianthus en Pisum zijn de gevoeligste. Volgens Scheltinga (1576) bespoedigt eene temperatuur van 30-32* de kieming van Triticum; de wortels zjjn echter minder lang, de bladen korter, de wortelharen en de huid- mondjes talrijker; de zaden van Zea mays, Linum usitatis- simum en Phaseolics vulgaris gedragen zich op de zelfde wijze. Oudemans en de Vries (1365) hebben de aandacht geves- tigd op het feit dat de warmte, die de levensverschjjnselen versnelt, alleen gnnstig kan werken wanneei* zy hand in — 288 — hand gaat met sterke verlichting ; kiemplanten sterven in korten tjjd, wanneer zij gekweekt worden in donkere warme broeikassen en groeien in sterk verlichte aanzienlijk. De proeven van Oudemans en de Vries (1365) alsook die van Haberlandt (632), waarvan wij verder een aantal resultaten mededeelen, hebben veel licht op de optimale kiemings- temperaturen en op de grenstemperaturen geworpen. Aantal noodige dagen tot het verschijnen van den kiemicortel bij de volgende temperaturen : (volgens Haberlandt 629). 18»,5C. Triticum (Zomervarieteit) Triticum (Wintervarie'teit) Secale (Zomervarieteit) • Secale (WintervariSteit). Sordeum (Zomervarieteit) Eordeum ( Winter varieteit) Zea mays Beta vulgaris .... Polygonum fagopyrum Helianthus annuus Nicotiana tabacum Sinapis alba .. Lepidium sativum Papaver. . .. Linum usitatissimum Cucurbita pepo .. Cucumis sativa .. Cucumis melo . .. Trifolium incarnatum Onobrychis sativa. Lupinus albus. .. Pisum sativum .. 6 4.50 2 6 22 8 2.50 11.25 25 2 1.50 9.50 3 10 4.75 8 4.50 7.50 3 — 7.50 5 3.50 5 3 1.50 3.25 3.75 4.50 3.50 3 9  2 2 4 4.50 17 1 3 2.50 1.75 — 289 — Atintal gekiemde laden bij verschillende tanperaturen , met aandui- dino ran het aantal uren dot tot de hietnino vereiicht wardt. (Vol/icni HlBBKLANDT 629). Triticum vulgare .. Secale eereale .... Hordexim vutgare.. Avena saliva .... Zea matfi Ltipinut. Trifolium incarnatttm Sinapis alba .... Raphanus saliva. .. Cannabis saHoa , .. Polygonum fagopyrum Petroseliniim sativum. Relianthus annum .. Papaver Linum Tiieotiana tabacum ,. C.ucurbita pepo . .. Cucumis melo . . .. 100 » 100 32 100 48 100 56 100 32 100 SO 100 72 92 72 24 144 100 80 100 48 100 80 80 144 68 56 100 48 100 48 12 100 128 100 56 100 48 100 56 100 32 100 DO 24 100 24 1O0 24 100 DO 24 100 32 100 DO 32 100 48 36 100 80 100 DO 48 100 32 100 100 72 10)1 S4'l00 24 100 48 100 192 40 192 100 192 100 32 100 32 100 24 100 48 100 14 100 48 12 152 100 32 100 23 100 47 100 192 too 108 88 168 100 168 100 52 100. 100 32 50 4 290 100 120 100 ■ 100 48 20 — 290 — Aantal dag en die door de zaden der volgende soorten vereischt worden om het pluimrje boven den grand t elate a tevoorschijn komen bij de aangegeven tempcralurcn. (Naar Oudkmans en db Vribs (1365). 6.9-8.3. 9.0-10.6. 11.1-15.5. 14.4-16.7. 15.0-21.1. Lepidium sativum.. 6-10 6-12 4-6 3-5 3-5 Brassica rapa olci- 6-19 4-12 5-7 3-5 3-4 Cannabis sativa .. 8-11 9-14 5-7 5 3-4 Medicago sativa. .. 9-18 8 4 3-4 3 Hordeum vulgare .. 10-15 9-20 5-9 4-5 3-5 Avena sativa. . .. 12-19 10-20 6-10 5-7 4-5 Beta vulgaris . .. 19-25 17-25 9-13 7-9 5-7 Pisum sativum. .. 14-20 14-21 7-10 6-7 4-7 Polygonum fagopy- rum 17-25 20-22 9-16 7-10 6-10 Eelianthus annuus. 23-24 14-20 11-14 8-9 7-8 Vicia faba .... 20-25 19 8-19 7-10 7-9 Mirabilis jalappa.. — — 16-32 10-19 7-8 — — 14-18 8-11 6 Phaseolus vulgaris. — — 13-17 8-13 6-9 Phaseolns muUiflorus. — — 13-16 8-10 7-8 Cucumis melo . .. — — — 13-19 6-8 — 291 — In de onderstaande label (de Vribs 1365) vsordt het aantal noodige dagen nangegeven : a) tot de kieming ; — b) tot het ontluiken van de zaad- lobben> ofwel (bij de Monocotylen) van het primaire stengelblad, — c) tot de volkomene ontwihkeling der kiemplanten, — bij de aan- gegeven temper atur en. TEMPERATUUR B) 8.5- 10.8. 13.8- 17.7. 16.9 23. C) 8.5- 10.8. 13.8- 17.7. 16.9- 23. Lepidium sativum. Brassica rapa olei- fera Cannabis saliva .. Medicago saliva.. Beta vulgaris .. A vena saliva . .. Hordeum sativum. 8-10 4-5 2-5 10-11 5-6 4-5 12-13 9-11 10-13 5-6 — • 13-14 8-10 — U-15 11-12 9-10 6 — 12-14 6-8 — 18-19 11-12 9-14 4-6 — 12-18 7-8 — 14-15 10-11 16-20 8-U — 17-21 9-12 — 20-21 12-13 10-12 6-10 4-6 16 12-13 7-8 — — 10-13 6-8 4-5 16 12-13 7-8 • — — 7-8 Uit deze resultaten blijkt dat de maximale temperatuur der kieming van de eene soort tot de andere \erschilt ; van 31° tot 37° kunnen de volgende zaden kiemen : Triticum, Secale, Hordeum, Avena, Sinapis alba, Rapharius sativus, Petroselinum, Papaver, Linum, Nicotiana ; van 37°, 5 tot 44° de zaden van Phaseolus, Lupinus, Tri folium incar- natum, Polygonum /agopi/rum, Helianthus ; — van 44° tot 50° de zaden van Zea, Cannabis, Cucurbita, Cucumis. de Vilmorin (398a)* bevond als practisch gevolg van deze resultaten, dat voor de meeste zaden de beste uitzaaiings- periode het jaargetijde is gedurende hetwelk de temperatuur niet onder een minimum daalt ; aldus kiemen de zaden van de lentevarieteiten van Triticum het best einde Februari, wan- neer de temperatuur zelden on,der 5° C daalt (in de omstreken van Parijs). — 292 — Bij de optimale temperatuur bereiken niet alleen de kiem- kracht en het klemingsvermogen hun maximum ; ook met de levensverschijnselen in 't algemeen, en onder andere met de ademhaling, is dit hetgeval. Detmer (391 a 392) heeft echter bewezen dat bij Lupinus de ademhaling minimaal is bij — 4°, maximaal omstreeks 30* (de optimale temperatuur), en weder afneemt boven die optimale temperatuur. In de volgende tabel wordt voor een aantal plantensoortcn het minimum, maximum en optimum der kiemingstemperatuur voor de kieming der zaden aangegevon, met de aanduiding der plantenkundigen die de proeven genomen hebben. Minimum. Maximum. Zca mays , id. id. 10.5 9.5 9.5 . . . • Sesamum orientate .. .. Phaseolus multiflorus .. Cucurbitapepo . . .. id id. Triticum vulgare. .. id id Hordcum vulgare ,. id Lupinus id Sinapis alba .... 13 9.5 13.7 11 10.5-15.5 5 5 43.5-50 46 46.2 45 46 46.2 46.2 46 43.5-50 42.5 42 38 37.7 37.5-43.5 37.2 33 33.7 25 33 33.7 33.7 33 28.7 29 25 29 28.7 26.6 30 27.4 Habrrlandt (629). von Sachs (1956a). VAN TlBOHEM (1898). von Sachs (1956a). van Tieghem(1898). id. ton Sachs (1956a). Habbrlandt (629). van Tibohrm (1898). von Sachs (1596a). Drtmbr(391). von Sachs (1956a). van Tieohem(1898). id. Habbrlandt (629). van Tibghbm (1898). — 293 — Minimum. Maximum. Optimum. Pisum sativum id. Lepidium sativum . .. id Linum usitatissimum .. id. Cucumis melo. %a» . . * .. Trifolium repens . .. Brassica napus . . .. Cannabis saliva .... id. Papaver Trifolium incatmatum. Helianthus annuus . • Carum carvi 6.7 5 1.8 5 1.8 5 15.5-18.5 5.7 31.5-37-5 28 28 26.6 21 21 Spinacia oleracea . .. Petroselinum sativum .. Beta vulgaris Polygonum fagopyrum. Camdina Poterium sanguisorba .. Onobrychis sativa . .. Solanum lycop^rsicum .. Nicotiana tabacum . . • o 5 5 5 5 10.5 10.5 10.5 10.5 10.5-15.5 10.5-15.5 31.5-37.5 — — 37.5 43.5-50 — 28 21.25 42.5 31.5 42.5 31.5 43.5-50 — 31.5-37.5 — 37.5-43.5 — 25-31.5 — 31.5-37.5 — 37.5-43.5 — 37.5-43.5 — 31.5-37.5 — 31.5-37.5 43.5 50 — 31.5-37.5 — VAN TlBOBBM (1898. Haberlandt (629;. VAN TlBGHRM(1898). Haberlandt (629). VAN TlEGHKM 1808). Habkrlandt (629). VAN TlKGHKM (1898). Habbrlandt  vraag gesteld aangaande de betrekkingen tusschen de kieming en de door de ademhaling gevormde warmte : wordt die hoeveelheid — 294 — warmte door het kiemplantje geheel opgenomen, ofwel gaat een gedeelte daarvan verloren ? Kerner (931) heeft deze vraag opgelost op een zeer interessante wijze ; vermenigvuldigt men het getal dagen die noodig zijn tot de kieming, met den tem- peratuursgraad waarop de kieming geschiedt, (men moet de zaden gedurende de gansche proef op de zelfde warmte houden, b. v. in een thermostaat) zoo bekomt men eene waarde waar- aan de naam van thermisch coefficient gegeven wordt ; hier volgen eenige thermische coeflicienten : Getal dagen noodig voor de kieming. Thermische coefficienten. Camelina Pisum sativum. Papaver . .. Beta vulgaris .. Panicum maximum Phleum. . .. Orwbrychis Zea mays. Sorghum. Carum carvi Helianthus annuus. Solatium ly coper sicum Nicotiana tabacum Cucurbita pepo.  5 10 22 24 6 7 11 13 16 25 6 5 17 48 uren 72 ureii. 144 uren. 18.4 of 184 23.0 of 230 46.0 of 460 101.2 of 1012 110.2 of 1102 63.0 of 630 73.5 of 735 115.5 of 1155 136.5 of 1365 168.0 of 1680 262.5 of 2625 93.6 of 936 140.4 of 1404 92 5 of 925 314.5 of 3145 220.8 331.2 . 662.4 — 295 — Door middel van dergelijke waarden kan men door een een- voudige berekening het getal dagen bepalen die noodig zijn om de zaden op een bepaalde temperatuur te doen kiemen. Het thermisch coefficient voor de zaden van Sinapis alba is 220,8 (48 uren X 4.6°); op eene temperatuur van 10.5° zou de tijd 220.8-^-10.5 = 21 uren bedragen. De proeven echter bewij- zen dat de zaden op 10°. 5 gehouden, slechts na 36 dagen kiemen; men vindt dus een aanzienlijk verschil, zooals blijkt uit de volgende cijfers die niet alleen Sinapis, doch ook andere zaden betreflfen : Sinapis alba : 4.6° X 48 u =- 220.8 10.5»X 36 u = 878.0 Cannabis sativa i 4.6° X 72 u = 331.2 10.5« X 48 u= 504.0 Linum usitatissimum : 4.6° X 144 u = 662.4 10.5o X 96 u = 1008.0 Zea mays : 16. 1° X 144 u = 2318. 4 44o x 80 u =3520. De oorzaak \an deze vry aanzienlijke verschillen ligt, vol- gens Kerner von Marilaum (931), in het feit dat de warmte door de ademhaling voortgebracht, niet volledig in energie omgezet, doch gedeeltelijk in vrijheid gesteld wordt, des te meer naarmate de temperatuur stijgt. Geen wonder dus dat de kiemwortels van Triticum het vermogen bezitten niet alleen door het ijs te dringen, maar ook rondom zich het ijs waarmede zij in aanraking zijn tot smelten te brengen. Bonnier (141) heeft de hoeveelheid warmte bepaald die door de ademhaling der kiemplanten in verscheidene stadien van de kieming ontstaat ; te dien einde heelt hij een bepaald gewicht kiemplanten van Pisum sativum, Triticum vulgar e, Zea mays, Faba vulgaris, Ricinus communis in den ijscalori- meter vanBERTHELOT en den thermocalorimeter van Regnault onderzocht. Tevens werden de kiemplanten bestudeerd ten opzichte van het opnemen en het afscheiden van gassen door de ademhaling; daaruit kan men door berekening vinden hoeveel warmte noodig was om koolzuuranhydride te vormen ten koste van de opgenomen zuurstof. — 296 — Deze proeven hebben bewezen dat het berekend ademhalings- quotient (dit is de verhouding vol. CO 2 : vol. 0.) niet overeen- stemt met de gevonden waarde. Daaruit kan men afleiden dat de zuurstof niet alleen tot de vorming van CO* dient, doch ook tot zekere oxydatieverschijnselen in de weefsels; deze oxydatie bereikt in het begin van de kieming haar grootste kracht, daar de zuurstof in hoogere mate opgenomen wordt dan gedurende de volgende perioden ; zelfs bij het einde van de eigenlijke kieming wordt het ademhalingsquotient bijna nauwkeurig overeenstemmend met detheoretische waarde. En ook wanneer de oxydatie haar grootste kracht bereikt, wordt eeneverhoogingvan de vrijgemaakte hoeveelheidwarmte waargenomen. In het begin van de kieming heeft meneen maxi- male warmte-afscheiding, en een minimaal ademhalingsquo- tient. In dergelijke proeven is het noodig zorgvuldig zekere voor- waarden wel in acht te nemen ; Cohn (289) heeft onder andere doen opmerken dat de aanwezigheid van bacterienenschimmels de resultaten der onderzoekingen op een verbazende wijze kan vervalschen; gesteriliseerde zaden van Hordeum doen, in bijzondere voorwaarden, de temperatuur tot 40° stijgen ; niet gesteriliseerde zaden gaven, onder dezelfde voorwaarden, eene temperatuur van 65°. Dit laatste verschijnsel is natuurlijk het gevolg van de ademhaling van de woekerorganismen. Men heeft over 'talgemeenkunnenwaarnemen dat uitgezaaide zaden niet meer kiemen wanneer zij aan eene koude van -f- 4°, 5 onderworpen zijn. Niettemin vond Uloth (1867) kiemplanten van Triticum en van Acer in een ijskelder, en waren de kiem- wortels van Triticum tot op eene diepte van 5-7 1/2 cm. in het ijs gedrongen. Beal (76aaf kon zaden van Bromus seca- linus in ijs laten kiemen, en Wittmack (208 4a) zaden van Secale, Acer, Sinapis alba en Soldanella pusilla. Volgens Kerner von Marilaun (931) kiemen de volgende zaden reeds omstreeks en +1° : Sinapis alba, Cannabis sativa, Triticum vulgare, Secale cereale, Acer pseudo- platanus, Viola canina; hetzelfde geschiedt volgens Uloth (1869) met Lepidum, Brassica, Arabis, Petroselinum, Ervum, Pisum, Avena, Hordeum, en volgens Haberlandt (629) met Tri folium. Den 2 April 1888 vond Hartio (683) kiemplanten van Fagus sylvatica en Acer Saccharinum die onder eene laag sneeuw door het ijs heen gedrongen waren. — 297 — Onder de zaden die bij een lage temperatuur niet kunnen kiemen mag men de volgendenoemen : Linumusitatissimum, Spinacia, Allium, Papaver en Beta die niet onder + 5" kiemen, verder Scutellaria, Gentiana, Daucus, Fceniculum, Phaseolus, Lactuca, Phalaris, Arnica (Uloth 1869). De proeven van Dewar en Mac Kendrick (407a)* hebben bewezen dat de meeste kiemplanten stierven wanneer zij gedu- rende een uur op eene koude van — 182° gebracht waren. De temperatuur waarop de kieming geschiedt heeft een aan- merkelijken invloed op het weerstandsvermogen der kiemplan- ten. tegen de koude; hoe lager deze temperatuur is, des te grooter wordt het weerstandsvermogen der planten. Over 't algemeen lijden, volgens Haberlandt (641),de kiemplanten minder van de koude, wanneer zij verder gevorderd zijn in hare ontwikkeling ; dit is namelijk het geval met Zea, Cannabis, Tri folium, Agrostemna Githago, Sinapis arvensis; met andere zaden, zooals Triticum, Secale en Hordeum schynt echter het tegenovergestelde het geval te zijn. Wanneer de temperatuur zeer laag daalt bevriezen en ster- ven de «erste kiembladen ; het 3 e blad en de stengelknop ont- wikkelen zich daarna indien de voorwaarden van den groei gunstiger geworden zijn, en het plantje dat nu verder groeit is sterker dan te voren. Dit is niet meer mogelijk, volgens Sagorsky (}559), op — 6° voor Avena, en op — 15° voor Triticum en Secale. Soms heeft men kunnen opmerken dat een gelijkmatige temperatuur een slechten invloed heeft op de kieming ; vol- gens Just (898) zijn de afwisselingen van de temperatuur en den vochtigheidsgraad voor de kiemplanten zeer nuttig. Hetzelfde beweert Nobbe (1338) voor Poa, Agrostis, de meeste kleine Gramineeen, alsook voor sommige boomsoorten, namelijk Alnus en Betula, die men gedurende 6 uren iederen dag op 30° brengt. Andere soorten schijnen geen voordeel te trekken uit dergelijke afwisselingen, zooals vele Coniferen, onder andere Picea vulgaris, Picea alba, Pinus sylvestris, Pinus montana, Abies pectinata, Abies Nordmaniana, Abies balsamina. De zaden van Pinus austriacaet Pinus mart- tima kiemen, volgens Jaschnow (861), op veranderlijke tem- peraturen tot 25° beter dan op een onveranderlijke tempe- ratuur van 18-20°. 20 — 298 — BIJVOEGSEL TOT DE BIBLIOGRAPHIE beireffende HOOFII8TUK VI. (Hier worden alleen de namen der schrijvers opgenomen die in dit hoofdstuk met * aangeteekend zijn). 76aa. Beal, W. J. — Bot. Gaz., 1897, 23, biz 204. 168b. Brand. — Zeitschr. ges. Brauwesen, 1898; door: Mon. Scient. Quesneville, 1898, biz. 507. 205c. Brown, H. T., en Es combe, P. — Proc. roy. soc, 1897, 62, biz. 160. 206c. Brunner, A. — Woch. fur Brauerei, 1897, 14, biz. 660. 398a. de Vilmorin, H. —Rev. Scient., 1898, 10, biz. 798. 407a. Dewar en Mac Kendrick. — Proc. Hoy. Inst., 1892, 13, biz. 699. 764a. Hoffmann. — Woch. fur Brauerei, 1898, n' 1277. 781b. Holmboe, J. — Bot. Notiser, 1898, biz. 169. 870b. Jodin, V. — Comptes rendus, Paris, 1899, 129, biz. 893. 1339c. Nobbe, F. — Mitth. deut. Landw. Ges., 1897, 12, biz. 185. 1375a. Passerini, N. — Boll. Soc. bot. Ital., 1898, biz. 71. 1440a. Popovici, A., L. — Bot. Centrlbl., 1900, 81, biz. 87. 1798b. Teran, V. — Bull, d'arboricult. de floricult. et de cult, pota- gere, 1899, biz. 310. 1802a. Thiselton-Dyer, W. T. — Proc. roy. soc. 1899; door: Ann. of Bot, 1899, biz. 599. 7* HOOFDSTUK. Jnvloea varj de spanning &*? ffctsse/j. Men kan de spanning der zuurstof doen toenemen of vermin- deren, niet alleen door detotale drukking der lucht te wijzigen, maar ook door de samenstelling van het mengsel van gassen waaruit de lucht bestaat te veranderen. Zuivere zuurstof bespoedigt de kieming; koolzuurgas en waterstof werken integendeel schadelijk, en zooals Deherain en Landrin (347) het bewezen hebben, ontstaat zelfs stikstof wanneer de zaden in slechte voorwaarden verkeeren ; dit doet zich namelijk voor, gedurende de proeven die genomen wordeii in glazen stolpen, waarin de samenstelling der lucht in korten lijd door de kiemplanten zelf gewijzigd wordt. Wieler (2022) heeft met zaden van Helianthus, Vicia en Cucurbita kunnen constateeren dat een zeer groote verdunning van de zuurstof kon bereikt worden, zonder een bijzonder schadelijken invloed uit te oefenen ; voor Helianthus annuus en Vicia Faba ligt de grens bij 0,00000019 lot 0,00029V°/ o zuurstof van het totaal volumen van dekunstmatige lucht ; voor Brassica napus, Lupinus luteus en Cucurbita pepo ligt die grens ongeveerbij 0,08 tot 0,51V °/ - Wanneer de drukking tot 7 cm. kwik daalt, kiemt Hor- deum niet meer. Volgens Lukas (1126) kunnen de volgende zaden slechts langzaam kiemen onder cene drukking van 0,022 tot 0,072 m. : Panicum, Zea, Triticum, Avena, Brassica, Linum, Lactuca, Pisum, Cucurbita; bij een lagere drukking wordt de verdere ontwikkeling als het ware onmogelijk. De kieming is des te langzamer naarmate de totale druk- king der lucht daalt; volgens de meening van P. Bert (99) — 300 — is dit geen onvermijdelijk gevolg van de drukking zelf , maar wel van de vermindering der spanning van de zuurstof . Onder gelijke drukking, en tevens onder veranderlijke spanning van de zuurstof zelf, kiemen de zaden in een zuurstofhoudende atmosfeer altijd beter; ook kiemen zij even goed als in vrije lucht, wanneer zij aan eene lage drukking onderworpen wor- den, en wanneer men tevens de voorzorg neemt aan het meng- sel der gassen een voldoende hoeveelheid zuurstof toe te voegen; deze hoeveelheid moet overeenstemmen met de spanning der zuurstof in de gewone lucht. Romanes *(1537aa) heeft zaden voor de kieming in het luchtledig geplaatst gedurende 15 maanden ; zijne proeven heb- ben bewezen, dat deze behandeling geen invloed heeft op de kieming en op de verdereontwikkelingderonderzochteplanten. Volgens Maze P. *(1 196a) heeft het ontbreken der zuurstof nagenoeg dezelfde gevolgen als de anaerobische gisting van Pasteur : er ontstaat door de omzetting der reservestoffen een zekere hoeveelheid alcohol ; namelijk : 4.63% van het drooggewicht der zaden voor Pisum na 1 2 dagen 0.81% » » » Zea Mais via, 9 » 2.28% » » » Lupinus na, 10 >» 0.64% » » » Arach wna 10 » Dit geschiedt wanneer de zaden zich onder water bevinden, zelfs bij volkomen afwezigheid van microorganismen ; alsdan is de kieming zeer langzaam en wordt de verdere ontwikkeling der kiemplanten onderbroken. Onlangs nam Schaible *(1570) nieuwe proeven omtrent den invloed van de vermindering der drukking, met de zaden van Phaseolus vulgaris, Lepidium sativum, Satureja hortensis, Vu:ia faba en Hortensia vulgaris \ de kieming werd lang- zamer en de kiemkracht aanzienlijk verminderd. Wanneer de totale drukking hooger wordt, dus boven ten atmosfeer stijgt, is de invloed op de kieming minder aan- zienlijk dan bij lage luchtdrukking ; volgens Van Tieghem (1898) heeft eene drukking van 5 atmosferen alleen eene vertraging der kieming ten gevolge bij Ricinus, Hordeum en Cucicrbita ; onder eene drukking van 6 atmosferen bij Ricinus, en van 7 atmosferen by Hordeum wordt de kieming onmogelijk. Een matige verhooging van de drukking heeft eene versnel- — 301 — ling der kieming ten gevolge ; aldus bevonden JENTYS(868)voor de zaden van Raphanus sativus, Sinapis alba en Brassica -napus, en Caster (245) voor die van Sinapis, dat zij onder eene totale drukking van 2 1/2 atmosferen 25 uren vroeger kiemden. Johannsen (872) heeft bewezen dat, wanneer de spanning der zuurstof 2 & 5 atmosferen bereikt, hetgeen met eene totale drukking van 10 k 25 atmosferen overeenstemt, de kiem- planten van Zea mays, Helianihtts annuus en Pisum sati- vum na korten tjjd sterven. BIJVOEGSEL TOT DE BIBLIOGRAPHIE van HOOFD8TUU VII. (Hier worden alleen de namen der schrijvers opgenomen die in dit hoofdstuk met * aangeteekend zijn.) 1196a. Maze P. — Ana. de Brass, et de Distill., 1900, 3, biz. 241. 1537aa. Roman ks, G J. — Proc. roy. Soc. 1893, 57, biz. 335. 1570. Schaible, F — Beitrage zur wiss. Bot. von Ftinf stuck, 1000, 4, biz. 93. 