Journal of a missionary tour in India [microform] : performed by the Rev. Messrs Read and Ramsey
„ Wat konnen de Befchermers van CoN- 35 Fucius feggen tegen een fo overtuygend „ Bewys ? Syn wy 't ? Is 'c de Heer Kardt- „ ^^/^/deTouRNONjdie gewonnen enrois- 55 leyd heeft eenen van hunne Medebroe- ,5 dersPIs 't Verdrietjof Ongenoegenj't geen 5, dien Pater van fyne Maatfchappye is 5, overgekomen? Is't een Naaubefetheyd, „ of ydele Vrees des Gemoeds? Is'tSugt 55 om fig hooger te fetten, en buy ten fyne 55 Kloofter-order aanfienelyke Ampten te ,5 verkrygen, daar hy ront uyt geweygert 55 heed BiJ/chojf en j^pftolifche Vicaris 55 te worden5God.toelatende5 dat hynog 55 onder fyne Medebroederen blyft tot een 55 Getuygenis tegen de Ongelovige , en 5, Wederlpannige ? Niets van dit alles: 55 Maar de kragt vande Waarheyd , de 55 Vreefe Gods , een w.elgegronde Schrik 55 van eeuwig verlooren te gaan , dog mecll; 55 de Almogende Genade van Christus 55 Jesus heeft dit Wonder gewerkt, en 55 verkregen eene fo onwederfprekelyke j^, Verklaringe. ^5 Sommige wilden hier over tegen dien „Pa- B ERI G T-S CH R I F T E N. JIJ „ Pater rcdentwiften in de tegen woordig- „ heyd van den Heer Patriach^vDzzr fy won- 5, nen nietanders, als Schande over hunne 5, Onweetenhcyd, enNeerlaag. De Heer „ de Benevente Biflchop van Ascalon , ,5 van (^AugHftyner Order , wiens Boekje de „ 5^^y^/>^;? over eenige Jaren te voorfchyn 5, brachten, 't welk niets aanmerkens- „ waardig had, als dat het van eenen Bis- 55 scHOP gemaakt was : Defe Heer niet „ langer fiende,waar hyfig keerenofwen- „ den (bude in die Red€fntwifi:,behielp{ig „ daar mede5dat hy (iekelyk en aamborftig 55 was, en daarom, fo hy feyde, niet Ian - 55 ger koft fpreken. Het Teggen van de 55 Waarheyd heeft daar na defenKloek- ,5 moedigen Pater gekoft, dat hy van ,, fyne Overftens uyt China is weg-ge- ,5 (bnden. ^ 55 Een Man van dien aart verfcheelde veel y^ van dien genen, die door de Jefrntenyxn 55 Pekin {P, BeaavoUier) verkoren was, ,5 alsfynde algemcyne Befbrger van hunne 55 Maatlchappye in China 5 om den Heer 55 Kardinaal de Tournon te gemoet tc 55 gaan : Hy is een van de twee , die over 55 weynige Jaren uyt China gereyft fyn, 55 na R o M e N, om by den Paus te rccht- ,5 veerdigen het Gedrag van den Keyfer V f ,5 te^ J 14 Inhoud van de PaRYS8CH6 9, tegen den Afgefant van den H. Stoelj 5, en met rechc mag men hem, en fynen J, Medemakker [P. Barros} z^nCitn ^ als 55 ware Afgeianten voor Confugius. ,5, De grootlte Bequaamheyd van defen 95 Man is^ Onver^aagtheyd in Sprekenen 5j Ondernemen, % nergiens over ontftel- ,5 len, voortgaan ais of hy Gelykhad, als 55 de geheele Weertld wel fiet , dat hy ,5 Ongelyk heefc , en fig ftyf houden , al 5, is 't datmen hem bctrapt op grove On- 55 weetendheden , of taftelyke Tegenflry- 55 digheden. Verders hecft hy fo wcynig 55 Bequaamheyd ten opfigt van de Chinee- 55 fche Letters, en Weetenfchappen, dat 55 yeder een 5 felver fyne Medebroeders, 5, verwonderd is , datmen hem beeft ver^ 55 kofen om fig tie fteken in een faakjdaar 5, hyfoflecht vanonderwefen is. Menfegt 5, evenwel , dat hy een nieuw Opftel me- 55 debrengt : God weet , wat Opftel! 55 Men fal 't afwagteni V - ' 5, Hy v/as te Canton gekornen vier 55 Maanden eer de Heer Patnarchdz^r^aU' 55 landde. So haaft als hy \vifl:5 dat die 55 Kerhvoogd de Haven naderde, voer hy 55 hem een ftuk weegs in 't gemoct5 cm 55 alleen met hem in V^ryheyd te {preken. 55 Het was onnodig tevoorkomen denge- ,;V...v c 5, nen. 5, vfieo, dievanden eenenkant reeds gun ftig 55 voor de J^^^r^ was ingetiomen , en die „ van den andei-en kaaltdoor de hand Gods 5, was beveftigt in Vrocwaheyd en Opreg^ „ tigbeyd. „ De Heer Patriarch nog te Canton 55 i^^dc^ verftond, dat de ^fmten te Pe- 55 KIN een nieuwe Kerk timmerden in 55 plaats van hunne Oude. Syne Wysheyd 55 deed hcin het timtneren van dit nieuw 5, Gebouw aanfien , als eene gunflige gele- 5, gefltheyd , om die PP. te verbieden hct 55 Schtiderytje , daar op gefchreven ftaat: 55 Aanbid DEN Hemel , weder boven*t 55 Amaar te hangen, gelyk fy in de Oudt % 55 Kerk hadden gedaan 5 ende het was in de;r ■55 daat waarlchynlyk , dat in die Verande- 55 ringe van Kerk daar fo naau niet foude na 5) gefien wordenj en in alien geval, als'er 55 na gefien wierd5 fb was 'teyndelyk tyd 5, om fig te verklaren 5 en te feggen, dat -55 die Woorden met ^tn Chrifteiyke Gods- 1 35 dienft niet over een komen. 5, De gelegentheyd (cheen voordeeligy 55 en het was veel fachter te beletten , dat 35 dit Schiidcrytje in de nietawe Kerk wierd w geplaatft, als het 5 ni* opgehangen fyn-v 35 de, tedoen weg nemen. Dat was ge- 3 J noeg te kcnnen gegeven aan de Jefuitetf^ _ ■ - M hoe- 33 33 35 f33 55 53 .53 ^I<S InhOUD VAN DE PARYSSCHE 9, hoedanig het Gevoelen van den H.Stoel 5, was ten opfigt van die rampzalige Schtl. dcrje '. Maar het Begryp, of wel cer d'Onderdanigheyd en Leerfaamheyd der ' PP. ging fo verre niet, en in plaats dat, fy fouden beloven te gehoorfamen, als het Gebouw voltooyt foudewefenjheb- ben fy in tegendeel ten hoogfte gevoelig geweeft over, dit gedrag van den ?a. triarchy en fy klaagden'er feer bitterlijk over. .- f .:■.■;- :^:\:::\-:y :;:.-■- ^ 55 De Heer Vatriach hoorde in dientyd, 55 dat de Keyfer van over lang van Meening was een foort van een Oversten aan te ftellen over alle de Sendelwgen^ die in fyn Ryk waren , van wat Order , of Landaart fy raogten wefen 5 en hy hoor- de, dat onlangs defe gedagte den Key- SER wederom was ingevallen, en dat men geenfints twyffelde , of de Keur foude vallen op eenen Jefmt (P. Perrej- ra) dien men hem noemde en feyde, dat hy niet feer Bequaam was tot die Be- dieninge , en dat hy eene wondere Heer- 1 fchappye ibude voeren over de gene, diel hem onderhoorig waren : Behalven dat^ het geenfints paftc, dat een Geordende door den Keyfer wierd gefteldenaange-, fien als Overfte  R I G T-S CHRIFTEN. 317 5, Hierom oordeelde de Heer Patriarchy ,5 dathet hem nodig was na'cHof te rey- 5j fen, en dit ftelde by vaft : Maar voor ), af fchreef hy hier over aan de Jefmten , 3, die te Pekin fytijOpdat fy aan den Key- " „ fer {buden bekent maken fyne Komlle 55 tot Canto N5 en dat hy vandenPAUs 55 was afgefonden met dc Hoedanigheyd 55 van OverSte over alle d^ Sendelwgen ^' ,5 die in het Ryk waren : Sy hebben niet 55 mgelaten bekent te maken 5 't geen de 55 Patriarch hun belafte 5 't geen hy 00k door 5, andere wegen wel koft doen wceten. 55 Indien die EE. PP. van den eenen 55 kant reden haddenom te vreefcnj datde 55 Patriarch' Z2in\ Hoffynde, verfcheyde 55 faken foude doen , die niet fecr tot hua 35 Genoegen fouden flrekkenj fo hadden 55 fy echter van den anderen kantlioop, dat 5) het voor hun een groot Voordeel ioude 3j fyn 5 hem te hebben in hunne handen , 5^ of om hem te winnen, ot te verfchrik- 5» ken 5 en in ftaat te wefenj'om door den 55 Keyser te doen feggen al wat hun be- 5) iiefde, 't zy wegens dele lang betwifte n Stukken , t' zy wegens het Rechts-gefag, 35 dat hy over hun foude wiilen oefFenen. 51 Edoch dit zy, fo'twil : Dq Patriarch J) werd van den Keyfer na 'tHofontbo- 33 den, 5*8 iNHOUtJ VAN 1$E PARYSSCrffe ), den^en hy vtf trok vsin Canto^n in Herffti ^5 maand ijof.. ona E€ reyfen na Pekin^ y, h^t gewoonelyk Verbiyf des K^yseksi ^ Der EE* PP* h^bbea gKoote r^r- „ ^W(?^? gedaan van deEerb<fwy(ing.ea5die j5 (y hem , fo onderweeg ^ak infyne Komfte ^ te Pek IN beforgt hebben ; Maar fy j> hebbei) fig wel gewacht te feggeia, dat ^, het in vele Oniltandighedisn' minder ge- j, fchieddevoQir hem, al was hy fchoon y^ Afgefam van den H. Stoel^ alsvQor ^, eenige van hunne PP. {P.Gnmaldi^ en ,', P. Thomas) die fy by den , K e y s er „ opgefet hadden, als Mannen van feer J, groote Aangelegentheyd.. 5, Aldus trachten fy fig te doen gelden, J, en hunne eyge Eer met die van God ^, vermengende , gelooven fy , dat het 5, dienftig is in alle Voorvallen ecn groote „ Verbeeldinge te geven van hunne Maat- 5, fchappye en Perfonen. Bewyfen hier 5, van vmden wy in ^geen verder te Pe- j, KIN gelchied is. ^ , : x r , 5, De Heer Kardinaal i^ TournoN „ wierd ter gehoor des Keysers toegela- j, ten op een manier j "die hem vergenoegr „ de, en infgelyks was'er de Keyser ^ feer over voldaan^ en het is feker, dat j, die Pri Ns fuik cen fmaak in hem had ■ Be RI €T-S CiiR I P T B N. Jfp ^, bcginnen te nemen , dat hy meer d^n „ twee Maanden tegen fig felven heeft ge- sj ftreden , toen 't daar op aan quam , om lyn 55 Gedrag ten opfigt van dien Heerte ver- 55 anderen, en hem ongunftiger te haride- 55 len, dan hy gedaan had in de eerfte da- 55 gen na fyne Komfte aan 't Hof. Ja , hy 55 fcyde na d'eerfle Gehoor-gevinge , dat 55 hy hem bevond een Man van Verltand 55 te fyn , en dat hy groot Vermaak foude 55 fcheppen, pm met hem te fprcken, in- 55 dien fy elkander fonder Toik konden 55 veritaan* 55 Vermits de Heer Patriarch van fyne^ ^5 Heyligheyds wege eenige Gefchen* 55 ken voor den Keyser had mede ge- 55 brachtj fo was die Vorst niet lang ), in bedenken , om vail te flellen 5 dat hy 55 van fynen kant ,00k eenige Giften aan 55 den P A u s foude fend en , en hy wilde ,, 'er fo lang niet mede wachten, tot dat 55 de ^fgefant wederkeerde. Hy verkoos 95 dan te zamen met den Patriarch den Heer 3, ^bt Sabino 5 om die Gefchenken over 5) te brengen j en r^en weet nidt , hoe 'c 55 namaals gefchiedde^ dat P. 55 felfs 5 niet tegenilaande de Volheyd van 55 Gefag en Regts-gebied ^ dac hy over 55' hun had* Hy had den Keyfer oorlof 55 verfocht, en (bnder moeyte vetkregen, 59 om eene algemeyne Befoekinge te mo- 55 gen doen door'tgeheel Ryki dog korts 55 daar na maakte de Keyser eenige Uyt- 95 neminge van de Jefaiten te Pekin, eii 5) hy (eyde^ gelyk als of hy figBorgftelde 99 voor hun : Ik ben fcer wcl voldaan en 99 vergenoegt over hun Gedl'ag. De / 99 faak raoeft fo blyv^n j en eenfekerTee- 99 ken 5 d^t de^e/fiiten ded haddcn aan 'c 99 Vragen van defc Gunft voor hun^ is, 99 daj: fy fonder tyd verlies aanftonds met 99 alle Plechtigheyd den Keyser daar voor )9 gingcnbedanken. 99 De Heer Patriarch wenfchte" fecr 99 binnen Pekin een Huys te mogeri 99 hebben tot verblyf van die Italianenj die n de Keyfer begeerde van Romen ont-' 55 boden te hebben 5 als Mufyk-fingers , 99 Heelmeefters ^ en Werklieden van ver-- 9) icheyde Ambachten. De Keyser was 310 Inhoud van de Paryssciie 5, fchil ontftaan fynde , wie van twee , de 55 u4bt^ ofde Jefmt^ de Eer foude heb- 55 ben 5 om die Giften aan den Paus over 55 te leveren5 de J^^y^//^^ noy t cisn flip heb- 55 ben willen toegeven 5 en de faak liep fo 55 verre 5 dat de K e y s e r de Giften be- 55 hield 5 en 't Bevel tot hec Afgefantfchap 55 introk. • 5, De Carpinaal had den Keyser 55 verfocht goed te vinden , dat *er altyd 55 aan fyn Hof , en by fyne Perfoon een 55 Man foude lyn , die gelyk een Gefant 55 ( NuNxius) van s' Paus wege foude we- 55 fen 5 om met ^alle Schepen en andere 55 voorvallende gclegentheden aan den 55 Paus tyding te fendcn van fyn Maje- 5, fteyts Gefontheyd5 en die met een 00k 55 OvERSTE was over alle Sendelingen. De 55 Keyser ftond toe fonder hapering 55 *t geen hem gevraagt wierd j dog wey- nig dagen daar na 5 gaf hy den Patriarch te kennen , dat het niet nodig was 5 dat daar toe yemand op nieuws foude komen, maar dat het beter was tot defe Bedie- ninge te nemen een van de Jefuiten 5 die reets aan 't Hof waren. 55 Defe PP. hebben niets nagelaten, om ,5 de BiflchoppelykeBefoekingvan hunnen 55 BisscHop t'ontgaan. Sy weygerden hem 35 35 33 33 33 33 feE RI G T-S € H R IF TE JJ. jli i^j hem t'ontvangen, tegen de uytdrukkc- 5, lyke Beveelen^die deHeer Kardinaal ij de TouRNON had gegeven. Nog meer; 35 Sy vonden een Middel om af te weeren 55 de Befoeking van dien Kardinaal 55 felfs 9 niet tegenftaande de Volheyd van 35 Gefag en Regts-gcbied , dat hy over; 35 hun had. Hy had den Keyfer oorlof 35 veiTocht, en fonder moeyte vetkregen, 55 om eene algemeyne Befoekinge te mo- 35 gen doen door'tgeheel Ryks dog korts 35 daar na maakte de Keyser eenige Uyt- 55 neminge van de Jefuiten te Pekin, en 3) hy (eydC) gelyk als ofhy fig Borg ftelde 55 voor hun : Ik ben feer wel voldaan en 35 vergenoegt over hun Gedrag. Dei 55 Taak raoeft fo blyven 3 en eenfekerTecr 5) ken, dat de J7^y^/><?» deel hadden aan 't 55 Vragen van ^^{t Gunft voor hun^ is, 3) datfy fonder tyd verlies aanftonds mec 5) alle Plechtigheyd den Keyser daar voor 53 gingen bedanken* 35 De Heer Patriarch wenfchte fbcr 35 binnen Pekin een Huys te mogeri 55 hebben tot verblyf van die Italianen, die 5) de Key{er begeerde van Romen ont- 53 boden te hebben 3 als Mufyk-fingers , J5 Heelmeefters 3 en Werklieden van ver- 5) fcheyde Ambachten. De Keyser was X ^3hief Jli tfaUOVn VAN DE PARtSSGH^ ), hier feer wel mede te vrede, en hy wil* ^, de dit Huys ten dien eynde vereeren: J, Maar wey nig dagen daar na Was alles we- ^ der veranderd^ vermits het Vcrblyfvan 5, die Italianen te Pekin nadenken gafaan 5, de EE. PP. en de Keyser om fyn gege- ^ ve Woord te herhalen, gebruykte geera 55 andereRede, als, datmen niet wel ver^ 5, flaan had, 't geen by des aangaandehad ij gefeyd. ^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^ ^ ^ 5, Het koft niet minder wefen , of de 5^ Hecr Kardhstaal. de TourKoN moeft 55 gevoelig fyn , wegens alle die quaade 55 Draayeryen 5 die de PP. 5, Het is fekerlyk fonder Navorffingge- 55 fcbied, dat Hy bevonden beeft, dat de 5, PP. te Pekin een GeM-bandel deeden^ 55 die geenfints over een komt met bet K 55 Evangelie^ leenende tegen vyf, (cs^ ja J) fevencn twincig ten honderd. En alhoe^ -■■■^■;.:^ "■■ "^^;.;:v;: 5,wel B E k t G t-S C H tt I t t E Ji. JlJ ^) wel fy hunne Redenen meenen te heb- ^, ben , om dit te Verfchoonen j fb is 't ^, echter groote Sonde ^ en nog veel gtoo- ^j ter in Gedrdende ^ die aan God Beloftd J, van Armoede gcdaan hebben , en diQ Spie- ^ gels van Ontbaatfugtigheyd moeften we* jj fen onder de Heydenen , die fy tot het ^, Chriftendom moeten trekken. - 5, Het is evenwel waar^ dat fy in defe ,, Wocker-leeningen een Verfagtinge gc- ^, bruyken^ waar over de Heydenen hun 5, nogbedanken w^ens den Dienft, die ^5 fy hun fchynen te doen ^ teweeten, dac ^, fy een weynig tdinder ten honderd eyf-* 55 fchcn^ak fy aan hunne Ghriftenen toela-» J, ten te mogen eyflehen. „ Volgens de Ziede^leer5dicdePP.tiun"^^ 5, ne Chriftenen leeren, ftaat het defevry^' yjidertig en meer ten honderd tenement 55 en fy genoegenfig met wat minder. Dit ,5 maakt dc PP. evenwel nietarm : En 5, deKEYSER, diewelweetj dat fy in i, defe faak niet na^uiw tgezet fyn^ helpt; }, hen hier in^ om hun met weyoig On-** J, koften Gunft te doen : Hy heeft hun 55 geleent ontrent tien duyfend Ryksdaal 55 dersj om die op de gefcyde manier ttr $5 doen gelden 5 en van *t Geld 5 dat daar 55 af komtj hunne nieiiWeKfeftit te doeii 5) timmeren^ X 2, ijEed irf 'f ^- 314 I^HOUD VAN DE PaRYSSCUB 5, Een van hunnc Chriftenen , anders 5, coegenege aan deMaatfchappye, feyde „ aan den Heer Patriach*, datde "Jefui- )5 ten 5 in de gedagten van feer vele Perfo- 9, nen, fig te kort deeden, met aldus 00k ,9 groote Sommen op Woeker te leenen. 9) Dc Heer Patriarch andwoorddehem ,, wyfTelijk, dat hy fiilke Betigtingen fon- 9, der Bewys niet aannam, Aanftonds 5, noemdehem die Chriiten den Soon van 9, eenen grooten Mandaryn, aan wien ,, dit gefchied was, en die inder daat door 55 die Paters geperft wierd , om de Hooft- „ fomme aan hun weder te geven, die fy 3, hem geleent hadden, fonder dat zy aan ,) hem uy tftel van twee of dry Maanden , 9, daar hy hen om verfocht , wilden toe- 3, flaan, aanbiedendc te volhardenmetaan 5, hun alie Maanden de Rente daar van, 9, volgens het Gebruyk van China , te 5, betalenj omdat, feyde hy aan hun, fyn 3, Vader , die de Ryxvoogd is van twee 33 Landfcbappen , hem in dien tijd Geld 5, moefl toelenden. . ^ ^ ,; 55 Hy brocht aan den Patriarch het 33 Verdrag, 't geen die PP. met hem had- 3, den gemaakt,en van twee voornaamften 33 onder hun geteekent was 3 van den P. ; 3, Grimaldi^ en y^nd^n P. Thomas Ferreyra, wMyu I B EK 1 G T-S C H R I F T EN. Jlf 5, Myn Hce? de Patriargh onderfocht ,y het, en dede hecidoor gaauwe.Matinen „ op hun gemak (want de faak duurde „ vier Maanden) onderfoeken. En be- „ vindende dac het Verdoemelijk was, ,5 verklaarde hy die twee,PP. onbequaam ,, tot alle Bedieningen van de Maatlchap- n Py^> ^^ o^ ^^" i" de Bekooringe niet 55 te laten van geen Regt te doen, heefc 5, hy hen aan den Soon van den Manda- 55 R Y N doen wedergeven dry of vier hon- 5, derd Ryxdaalders 5 die fy voor' Gver- 55 winft daar van hadden onttangen. v 5, 't Geen in dat Voorval belbnderwas, 55 is, dat (b dradey^y«i?/^«verftaan hadden, 5, dat defe Aanklagingegedaan was ge weeft 55 aan Myn Heer den Patriarch , men aari 55 dien Kerkvoogd van wegens den Keyfer 55 ;quam vragen, wanneer hy dacht naEu- 5y RopA weder te keeren? Hy gaf.tot 55 Antwoord, dat by fiek was, en dat hy 55 nog fo haaft niet konde vertrekken.. ,55 Een andere aanmerkelyke Klagte, die 55 nien tegen de PP. deed, raakt c(e Ma- 5) nier , pp de welke fy hunne Schulde- 5) naars handelen , wanneer het gebeurt , 35 dat die Schuld^naars uytftellen hun te J5 bctalen j want al^ dan maken fy geen S wa- >5 J'igheyd een foort van Befetting {Garni- |ltf iNHOtJD VAN DE PaRYSSGHE 99 fi^^) in hunnc Huyftn tefcnJ^n: Waut 9, fy feer vele Bediendcps van hct Hof tpt J, hunne Vrindcn h^ben , die opdatpunt 5, in ilaat iyn van hun na iis^enfch te dieneq. , 5^ Myn Heerde PATRiAkcH , getuyge M van die Ongercgeltheden , en levendig 5, geraakt van alle de Klachten , die men „ hem deed , hield fterk aan by die PP. ), om ecn Gedrag, fo wcynig overeenko- 5, vaQndtm^thti Evangelic ^ te veranderen : J 9) Wanneer de P. Perteyra hec Woordop 9, vatcendc , hem po^de te bewyfen , dat: 5, dit d'ajderfoetfte Middel was , die men 59 kon aanwenden 5 om het Volfc tot Re- l) den te brengen : En fiende^ xiat M. de yi Patriarch figmetdefe Redenniet 5, liet pa?eyen, flond hy op , en (eydebem, w als tot een Bewijs, ^daar niets tegen tc „feggcnvalt: Myn Heer^ ik ben een 3> J^fi^'h die fyn t^i^r Bdeft^n gedaanheeft^ ^ Willende daar mede ongetwyffeM b^ 3^ teekenen, dat hy een Gaauw Mad wa$, 55 en de Plaats konde bekleeden van eenen „ x.xtSdi]k.€t\ Schry^er J allecn bequaam om 3, fyne Meyninge ten minft^ Waarfchyne- 55 li^k {Prohab^O temakeq. .^ ax i , 55 Aldus verfwaktedlengskensdegoede „ Vrindfchap tuflbhenM. den Patriarch 19 en de ^^{kiten^ en ycrmiiidcrde ook B E B J o Tts c |i r I f t p n. 517 ^ geftadig bet Gefag en Gunft van diea ,, Kerkvoc^d l?y den Ketser : ppdertajP- „ {then gingen de Jeffiite^ yoovt met hunt „ ne RoL te fpeelen. „ Het was veel erger wegens 't gene 5, raakt de Wangelovigheden en Afgode- „ ryen van het Keyferrykj want zie jiicr J, d'Ontknpoping van al bet gene, daap ,, fig in vertoont de Heerfacbtigheyd^dic p de Jefi^ten bebben op bet geinpe^ van „ den Ke YSER. Wanneer menfiet^bcfc 5, fy hem bewegen, enal bet genefyhen^ 3, doen, fcbynthet, dat Hy volkpment-^ „ ly k aan bun is overgelevert , en gelyk 3, men fegt) geheel en gantfch na bunnen 9, wa::...,:,^;:;,i../,/ 9, Men kan niet te min verfekeren, dat 3, dipGefag, 'tgeen fo groot-fcbynt j fig 3, nietyerder uytftrckt , als tot d^ fakisn 53 der Ey^oPEERs 3 en dat alle de Goed^ 33 gunftigbeyd, die deKsysER bun be - 33 toont , op twee Grond^regulen fteunr. 33 d'Eerfte, dat Hy meent, dat^egpd^en^ ■J) ftigfyn, en Hy ben inderdaat bej^ind ;93 gcvpegelijk , geipakkelijk ^ en £oed- 93 gunftig aan fyhe Gevpelens i;e:Wjelen, .j3 De Gtondftelling yarl GpdsdicQitj. • die 51 zy hem gebragt bebben 3 iireelt t(|gelijk 9) fyoe eyge Ljefde, enfynCfemak. ' X 4 , ' 9, Syn 52.8 Tnhoud van de Paryssche ^^ ^5 Syn eyge LiefUc , met aan hem te docn 55 gelpoven, dat hy altyd gekentheeftdeh ijWaaren God 5 dien wy aanbidden, ^ 55 'en dat Hy felf dien altyd aangebeden heeft ^5 onder deri Naam van Hemelj eenfaak^ 55 tvaar aan hy nayt gedacht had. ^ 55 Syn Gemak^ (cggende^dat'de Offerhan^ 55 denjdie aanCoNF y civs,en aan de Voorou- 55 DERs door fyn geheel Ryk opgedragen 55 'Vbrcienj niet Enders fyn 5 als enkelijk 5, '^cii'^jirgerlijfce 5 en Staatkundige Eer-^ | 55^dienft 5 daar nieb in te veranderen is. ^ ^^ . 55 Waarlijk defe manier is vcelaangena-^ 55/m6r5 dan die Van dufdanige naaukeurige r 55 PredikersIV die d'Afgoderyewillcn om ^ 55^ verwerpenjd'Offerhanden vernietigen, de 5 55 Wangeloovighcden afiichaffen 5 en 't Ge-!| 5, brdyk daar vlnverbieden aan alle de ge- ;. 55 rierij'dic't Geloof fiillen omhellcn. 55 06 tweede Oorfpronk van hunncJ "55 Gunft fyn de kleyne Dienften ^ die fy | 55 ^n den Keyfer doen j waar door fy Mid-? 55^'del gevonden hebben 5 om fig by hem 5^ aangenaam tetnakcn : Als de Sak-en 55 Slinger-uurwerkeii op winden5 en ver- 55 maken j de Clavicimbalen ftellen 5 en ., 55 herfchikkenj Wiskonftige Gereedfchap-I 5, peti 5 en Almanakken maken j Maat- aj^^ng fingen i vcrfcheyde fborten van; B E R I G T-S G H R I t T E^ Jip ,, Sbykergebak en Confituuren toebercy* j^' den. ■ /.■r--r- .■:■-■ ■y^^l::'-'> ■ •'' 5, Sy hebben ook Broedefs^ die yets 5, weetenvande Heelkonft, Voor defen 5, hebben fy geleerd Kanon gictenj "maar 55 't zedert dat men daar in 't Land die Konfl 55 felver geleerd heeft, is het waarfchyne-f 55 lijkj dat fy'er fig niet meer mede be- 5, moeyen j omdat deCe Befigheyd al te 55 Oorlogachtig was„, en ( gel i j k d'andere 9) veel Heyliger Canons aanmerken) de 55 Kerk een Affchrik heeft van Bloedftor- 35 ten. :::-;;-..:V:^.;:;---...;.^^^^^^^^^ • V .-r-^ 95 Die allcs gevoegt by de' natuurlykc 5) Nieuwsgierigheyd 5 die men heeft voor 3) buytenlandfche ifaken 5 en dat eenPRiNS 5) het fig voor Eerrekent5Mannentehebi- 5) ben in fyn Hof, die van fo verre gekor 55 men fyn, heeft de Toegenegemheyd 95 van den K e ys e r tot hen getrokken. :.■ 55 ' Maar defe Toegenegentheyd v^ederr « houd hem niet hen fomtijds ftyf te be- 55 graauwen, nog felfs hen te vernederen, 55 als fy yets doeri, dat hem niet behaagd. 35 Sy heeft hem niet wederhoudcn ftcrk 55 tegen te fprekcn 5 dat de Portugeefche 55 5^^y»/>^» opentlijk te Pekin de Fran- ?5 fche Jefiiiten hebben in den Ban ge« % daan , fodanig , datfe geen de minfte X f 55 ge- JJO iNlfOUB VAN PE P^tUVSS^HE ji gemeenfch^p meertnet hun wildeabou* 5, den. Sy heeft hem niet wederhpi|dcq 9, van toeji te feggen, dat hy uyt hunGe- 99 drag wel fag, dac hunne God sdienft niet 99 beter was, dan die cjer Bon :^ en 9 eij 9, 't gcen nog veel droeviger en beklage- 99 lyker moet wefen , is , dat de K ^ ^ s £ 11 99 de yefititen fo langen reex van Jaren aai| 9, fyn Hof gehad hebbende , echter niet 99 minder Ongcloovig is 9 of beter geftel4 99 om de Chrifteljfke Waarhedjen tc 99 boaren , en fyne Byfitten en Afgoden tc ^9 verlaten. ^ 99 De Heer Patriarch ^cgreiep gian* 9, ftonds volkomentlijkjhop gevaarlijjc hej: 95 fyn foude, van den Godsdienft terpden- 39 twiften voor eenen P ri n s, diedaar de 9, Rechter niet van konde wefcn, en die 99 daar en boven fo voor ingenomen vsras met 9, Genegcntheyd tot deD waling, (baan- 99 gefet om tc begunftigen de gjenen9 ^^^ ,9 haar befehermden , en £b fterk in &z^t 9, pm in de Weegfeha^l te ftelkn bet Ge- 99 fig in pkats van de Red^j om ze tedoen 9^9 oyer hellen tot dien Jc^^t <de welke hem 99 foude behagen. Hy beeft derhalven ecn ^9 ftreng Verbod gedaan in fijjk een fofott 9, van Rjetje-twifting tetreden: Maardaar 39 vondea ^e EE.PP, hunnellek^i?ingnict - : ' ' ■ r^by, B fi R I G T-^S C H R I F T E N. 55 1 „ by, die voorhun geen fekerder^en^ey- „ liger Plaatsfagcn, dan den Thro ok 5, van den K^yser, waar op ly al hun 5, Betrouwen ftelden, en wilden, hetkofte ,5 00k wat het mogt , niet alleen Hem daar „ over doen fpreken, maar ook doen fpre- „ ken aan den Heer PAxRiARCia, en daar 5, na aan den Heer Biffihof. van Conon. 55 Dele lelle Uytvlugt hun 't ontnemen, 5, was hen in d'uyttcrftc nood. brengen , n ^y ^^gen van alle andere kanten nlet an* „ ders, alsSwakheyd, en Onmagt. „ Eenigc Manparvnen, Vrindenvan 55 de Jefftiten^ warcn rects van wegens den 3, Kb Ys ER komen vragen van den Heer 3, Patriarch, hoe dc Verklarij*-' „ G E * van lyn Majefteyt , die in 't jaar „ 1701. of daar ontrent na Eurjopa was ), gefonden, daar was ontfangen?..,. De-* „ fc Kerkvoogd trek fig met Wysheyd en ), Beleyd uyt fo cen gUbberig, en gevaar-* ), lyk Voorval, metre and wo^rden, vol- 5j gens het gene dcjefuiten felts verbal en, 91 dat het waar was,dat men een Aflchrifc 3j "v^n ditn Ferklaar^rief ic RoMSli ge-t 5, bracht had , maar dat het ni^ geloof- I) waardig gefcheenen had. ,,'tWas * Defe Verklaringe leeflmen in 't voorgaandc Boek der Verandwoordinge der jifuUen , genaamd KoRT Verhaal, Pag. 89. Nomh,iQ, 3}t Inhoud van de Paryssche a \ Was feven Maanden geleden, dat j'i de Hcer Kardinaal de Tournon tc J3 PEKiNwas, wanneer de Heer Bifchof^ 1>5 van C o N ON op eenen Brief, diedeKAR- M DiNAAL hem had gelieven tc fchryven, 55 hem aldaarquam vinden, en t'huysging 55 by de Jefmten^ alwaar de Heer Patri- 5) ARCH ook felvcTfyne Huysvefting genon 55 men had. 5, Opdenvolgendendagfyner Aankomft 55 feyde d'oudfte Soon van den Keyser 5, aan een van d'ltaliaanfche Zendelmgen^ 5, datmen vvift, dat daags te vorcn te Pe- 5, KIN een Europeer was aangekomen, 5, diemenmetwonderlykeVerwenafichil- 5j derde. Dat was *t geen den Heer Pa- 5j T R I A R c H aanzette , om dien dag felf 5, in fyn Affcheyds-gehoor aan den Key- 5, SER te feggen, dat de Bijfchof van Co- 9, NON , van wien hy noyt voorhecn aan 5, {yne Majelteyt had gefproken, daags te 9, voren tePEKiN was aangekomen : En 5, oni eenigfints uyt te wifibhen de.quade „ Verbeeldingen , die men van dien Kerh 5, ^;«jgifl( had gegeven , oordeelde hy 't fyne 5, Plicht te fyn, daar eenig« Woorden by 9, te vpegen , wegens fyne Vrdiomheyd, 55 eh de Weetenfchap, die by had van de 5, Chineefche Boeken. Be R I Gf -SG HR 1 J* T E N. JJJ ^, Den volgenden dag quamen twee ), Mandarynbn van wegens den Key- 5, s E R van den Heer Bijfchop van Co n o n 55 vragen J Of 'er yets was in de Leere van 5, C o N F u c I u s , 't geen ftrydig is met 55 den Chriftelyken Godsdienft ? De Heer 55 Btjfchof van C on o n fig aldus op een 55 gerecntelyke wyfe "ondervraagt fiende, 55 oordcelde voor God , en voor* de Men*. ,5 fchen vcrplicht te fyn tot de B e l y 0 e- 5, Nis des Geloofs, en feyde hun rontuytj 55 dat in de Leere van Confucius fecr 55 veel dingen waren, itrydig tegen den 5, Chriltelyken Godsdienft. Sy praamden J, hem die aan te wyfen. Hy gaf hun 55 tot Antwoord , dat daar toe een mcr- « kelyken Tyd van node was. Maar, 5, voegden fy daar by, feg'er ten minften 55 yets van. 5, Terwyl hy wift, dat de HeerPA- )5 TRiARGH nict begeerde, datmen foudc » in Rcdentwifting tredenf voor denKEY- )) SER wegens het gene den Godsdienft. 55 aangaat , nam hy fynen toevlugt tot fy* 55 ne Uytrnttmemheyd ( den Pat riarch ) die 35 hem feyde, dat hy, om hen te vredc te 5) ftdlen, hun foudeaanwyfeneenigePlaat- 53 fen van hunne Boeken , waar in defe 33 Tegenftrydigheyd met den Chriftelyken ,yGod$- jJ4 InHOUD VA!f D£ PARirjjsdHist 5j Godsdicnft het fienelykftc wasj'^in^at 5, dac hy fig foude wachtcn van yets by tc ^5 brengcn uy t de B o e K e N ^ die de Key- ^5 SER felfs in 't Licht had doen gcveiii ^ Hy ftelde dan opftaande voet een Fyttig 5^ van die Plaaifen op , en dit moeft hem ^ leer lichc vallen : Want in twe^ Boeken^ 5, die hy over die StofFe gemaakt heeft, heett 5, hy verfamek enbyeengcbragt (*tisgeen ^ Vergrooting) mcer dan twimtg duyfend 59 Plaatfen uyt de Chineefche Boeken^ die y, aanwyfen 5 hoe Teer de Chineesghe 5j GoDSDiENST ftrydig is met de Waar* J, H E Y D van het G e l o o r. J, Wanncer de Mandarynen die 59 Plaatfen in handen hadden, vonden fy 5, ten eerftcn j dat*er te vcelwarenj en 5, ten tweede ^ dat de Heer Bifchop van 5, Co N o N niet aanteekende , waar in fy J, ftrydig waren met het gene^ ^t Chriflen' ^, dom leerd. Om hun te voldoen) koos ^ die Kerkvoo^d uyt , volgens Raad van yy den Heer Patriarch ^ cenigc van die » hy gegeven had, en maakte daar tWec fy Kolommen van* ), In d'eerfte ftelde hy die Plaatfen, die „ d'Ongodifterye der Chi^jeesen raken: „ In de tweede de gene, die eenigfints I, ^mg^^nde Of er handen y die (y opdragcn^ B E R t G t*$ C li it 11^ !♦ < Ni ??f ,^ Aandefydevan dterftc kolom fehrecf a hy 5 dat die Plaatfen (niet toelatende ,5 voor hct eerfte Bcginfel , als ecn W e* j5 SEN) dat nog Verftandig , nog door j, fig felvcn J>eB:endig is) den Chriftely- 5j ken Godsdienft beltreedcn , dewelkeal* ), leen erkent eeiien Eeuwigen God, 5, die Hemel en Aarde uyt niet gefchapea 55 hcett, denMenfeh gemaakt ,en het Ge- 5, heelAlvodr den Menfch. 5, Aan de zyde van de twecde Koloin 5, ftelde hyj dat de Plaatfen , die fy behels- „ de , van gelyken ftrydig {yn met den ), Chriftelyken Godsdienfl , dcwelke gc- „ looft ) dat d'OfFerhande niet riiag op- yi gedragen worden, als aan God, en yy niet, gelyk die Plaatfen feggen, aan den 9) Hemel, aan d' Aarde, aan de Son, „ aan de Maaf^, aan de Sterren , aan fi de Bergen, aan de Rivieren^ en aan „ de Schepfelen , die nog veel geringcr, ,) en veel onwaardiger fyn* j, De Mandarynen ftonden feer fterk j, tegen , dat de Heer Btjfchop van Conon J, d'OfFefhanden , die de Keyser opdraagtf ^ 55 dorft tegenfpreken j hy antwoorddehun ' )) zedelyk , dat fy hem de WAARHfeYo 55 gcvraagt hadden , dat fy felfs hem gebo- 55 den hadden , die vry uyt te fpreken. 5?Sy 5J6 IWHOUD VAN DE ParYSSCHE „ Sy brachten alle dele Plaatfen aad 5) den K E Y s E R ^ die fig- reets op 55 weg begeven had na Tartaryen, 5, en eenige dagen daar na bragten fy aan 9, den Heer BtJJchof van C on o n een Ant- 3, woord van dien Pri ns, waar in hyon- ,, der anderen hem verklaarde Onwetend ,j in de AVeetenfchap van de Chineefche 35 Letteren. Welke Ant woord hem niet 33 bedroeven kon , dewyl hy in fyn hert 33 verfekert was 5 datnog de KEYSERfelfs, 33 nog yemand van allc fyne Mandary* 33 N E N 3 nog yemand van fyne Jefmten 33 konde roemen K^nnis te hebben van die 33 Tachentig en meer dwjfend Letteren 3 die 3, de Chineesen hebben : In tegendeel 33 hy oordeelde dat een Middel te fyn, 33 hem van God aangeboden, omnietvoor 33 de Rechtbank van den Keyser in een I 33 Redentwift te treden over een faak, daar ■ 33 die Prins geen Regter van mogtwefen, 3, gelyk hem de Jefmten teenemaal wilden j, voor den Ke y s e R'trekken. ' 53 Ondertuilchen na vele Ondervragin- 5> g^^ 5 ^o voor den oudflen Soon van 33 den Keys ER3 als voor de MANt)ARY- ^3 nen, onderftaan en kloekmoediglyk? 33 als een Christen betaamt, beand woord I, te hebben, kreeghy door Bevel van den Key- 9) B E R I G T-S C HR I F TB N. JJ7 „ Keyser tot GevankemV, het Huys 5, der yefuiten-y alwaar hy den tyd vanvier 5, Maa den, als een arme Gevangenj.vaii' 5, die PP. als van getrouwe Cipiers^ al den ^, tyd, dien de Patriarch te Pekin „ geweeft is, (fodanig, 2\shct Cipers-amt „ vereyfcht) omcingelt is geweeft, die ,5 EE. PP. voorgevende, dac de Keyser „ huri belaft had tegenwoordig te wefen, ,5 by al 't gene van wegens fyne Majefteyt „ foude verhandeld worden. ^ „ Men vervoerde dien Kerkvoogd cyndc- „ lyk den ip.van Wintermaand 1706. van „ de Jefiiiten in eenen andcren Kerker , al „ waar hy niet meer dan twee dagenblcef, „ eer men hem^quam halen, om het Von» „ Nis van Uytbanning tegen hem uyt te 55 voercn. , > >>. 5, 'tSelve VoNNis was gevelt niet al-. „ leen tegen eenen andisren Franfchen )) Geeftelyken , die cen Giinfteling was 55 vandenERF-pRiNs^ des Keyferryks, en 9) daar de Jefmten feer voor vreesdpn, dac jj hy aan 't Hof mogt blyven, maar 00k 5> tegen den Heer de Mezafalge, Ita- 3> liaan , jAfoftolifche ViCARis van een der 55 Landfchappen van China, fonder dat 35 men te recht feggen l^n , om wat redcn 5; hy in defe Uytbantiing begrepenis,dan , * - - I „ aH r 5j8 Inhoud van de Pahyssche 5, alleen , omdat hy , hebbende uyt eeii 5) Kerk doen weg-nemen een Wangeloovig „. Opschrift 5 gelykformig aan'dat van 55 de Schilderye^ daar op gefchreyenftondj 55 Aanbid DEN Hemel, daar door d^ 55 gramfchap van de Jefhiten op fynen hals 55 gehaald had. Alledryfynze gevankelyk 55 weg-gevoerd dwars door China, meqr 55 als vyf honderd uren var , tot datfe te 55 Macao gebragt fyn geweeft. 55 By bet V b N N I s van hunne Uy tban- 55 iling wierd door den K e y s e r een an- 55 der ^ vry fchrikkely ker Bevel, gevoegt '^5 tegen alle de Tjsndeltngen, Dit Bevei, yy behelsde 5 dat iy fig na het Hof fouden ^5 hebben te begeven 5 om daar by Schrift 55 Vcrlof te ontfangen van in 't Keyferryk te 55 mogenblyvenj en dit Verlof fbude hun ,5 niet toegeftaan worden 5 als onder Voor- 5, waarde5 dat fy Belydenis deeden van 5, het CuMFuciusDOM J met ;e beloven, 55 dat fy niets fouden leeren 5 dat ftrydig yy is tegen de Leere van C o n f u c i u s 5 of ,5 de Gebruyken en Gewoontens van •55 China. ^ ^:--.:--:---'^' --;;^-v^-> ■--•->;-. 5VDitfelve B e v e l ftrekt fig uy t tot 55 alle de genen 5 die in het toekbmendfi 35 in de havens van C |i 1 n a fouden mogeii 95 komen, merVoornemenomhetEvAN- GE- B B ^ t G T-S C ti R I F T E N, Jjp ^) GELriUM te verkondigen : En die rampza- 3, lige Vond- fal in dan grooc Keyferryk 5, dienen) in de plaats van het verfoeyelyk 5, Middd, daar de japon^iesers .fig vaa 55 bedionen 5 die alle de genen , welkedaar 55 aan landen^ het BeeU van den Gehruj^ j5 cigden Saligmaker met de voeten doen 5) tredenv..^. Dit ondeifcheyd is'cr, dac^ 5, roncuyt gefproken^ miflchien in Japo-- 35 NiBN cloDrPlaatfen^die't minft bcwaakt 3) worden , foude konnen influypcn eenig 5) PRIESTER, *CZy EUROPEER, 'tZy jAr* 35 pqnees¥:r, die eenemaal in 't Ryk gc^r 35 komeniynde, daar met groot Nut fyne 3) Bedieninge foude oeffenen j in plaats dat 5) het onmogelyk is, dat eenig Priester ^ 5) 'tzy EuROPEER, 't zy Chineeser 5 oyt J) in China kan verborgcn blyven, fo 5) lang de Jefitpten op dien voecdaar fuUcHf >j wefenj als fy^er tegenwoordig. fyn* 55 So dat men hun na de Letter defe 33 Woorden van Jesus Christus in*t 33 Evangelie kan tbepafien ; Gy flujt he^ $3 Rjk der Hemelen voar de Menfchen 5 warn: 5» gf gaat Vr niet in 3 ert kelet de genen , die Vr >3 fi»den it/iihn ingaan. En men mag fegc 5> gen, dat die PP. daar in onvergelyke- 35 lyk meer te vreefen 3 en veel hinderly-* J) ker fyn' aan den Welftand van denGods- .. Y a - 33 dienit 54a Inhoud van de Parysschi^. 5%^ die Afgodifche Landcn, dan alle de 5, Heydenen , die daar fo naauw niet fouden 5) op fien , en met welke men veel licb- 55 ter over weg foude konnen komen. ' 55 Dat fy fig dan bevlytigen fo veel het 55 hun belieft5 om hun Gedrag te verbloe- M men 5 en dat van anderen uy t te krytenj 55 dac {y den Heer Kardinaal deTouR- 55 NGN willen doen aanfien, als eenOn- 5) voorfigtig en Driftig Menfchj en den 55 Bijjchop van Con ON, als een Botterik 55 en Verftoorder van de Plichten der Bur- 55 gerlyke Gemeynfchap j (vrant het is de- 55 fe lefte Hoedanigheyd , die men hem in 5) 't V o N N I s van fyne Uytbanning gege- 55 ven heeft) datfefeggen , dat die twee 55 Kerkvoogden , en de andere Sendelingen 55 met hun 5 door hunnefchuld het Chnften' 55 dom 5 en hun eyge felvQn in 't Verdcrf 55 gebracht hebben, en dat al hetVermo- 55 gen vande Maatfchappye by den Key- 35 SER te fwak geweeft is, cm hun tebe-v 55 yrydenj nogtans d'opregte en wefently- 5> ke Waarheyd daar van is , dat om dies 5, wille , fy defe faak ter kennis van den 55 K E Y s E R gebracht hebben , daarom de 5, Kardinaal, de Tournon onwaardig- 55 lyk te rug is gefondcn 5 de Heer Btf- 55 fchop van CoNON gcrukt uy t den fchooc V 55 v^" fe E IVI Q T-S C H R I F T E N. J41 jy van (ynKERK, en voor eeuwig uytgc- „ bannenj de Heer Mezafalqe in 't „ Onweer J en in de Veroord^clinge be- „ trokkenj dat alle de Zendelin^en ^di^^ig 5) tegen Confucius en de Chineefchc „ Wangeloovigheden aankanten , in 'c Key - „ fcrryk niet fallen konnen blyven 5 dat 5, geen Evangelifche Frediker^ die vaneenc^ 5, gefonde Leere is , en fynen Plicht wii „ waar-nemen, daar (alin komenj dat de „ Jefiiiten eyndelyk bekomen hebben, daar 3, iy fo langcn tyd na hebben gewenfcht, 55 om alleen in dat groot Ryk te wefen. 