Nederlandsche beroerten onder Filips II.: Op last van H. M. de keizerin-koningin Maria Theresia
tende deszelfs ilgemeine landroogdij, geene aide fe lieden dm inborelingen des lands in njnen diaMt liebben, iricgenomen degenen, welke hij chant inec rich heeft gebragt, of met coestemming dec fiacen, indien hij cot zijnen personen des eenige?reemdeiuigen mogc begeeren, die zich* erenmm als de met hem gekommen, mlateti cslien hi eenlgerhande saken van (hat^ beftellht- gen van ampcenaren of andere dingen, hex ^ge* ineen of de beheering der landvoogdg betreffende. XXX. En wordt, fngeval de voorz. heer aarcshercog, de landvoogd op de voorz. voor- Uraarden aanvaard hebbende, op eenige derzelve mogc komen inbreuk ce doen, door de litten van die oogenblik aan verklaard, dac het hun tsl vr^ftaan, tia v^maning, en wanneer hij de fthen- tAs niet zoade Willen beteren, de wapenen opte- vatten tot htmne wetrige verdediging en vtrwee- ring, hetzij tegen ttea voorz. heer aartsbercog of ivie hec anders zij. Eed van den aartshert M Matthias. Ik, Matthias, door Gods genade, astersherding van Ostenrijk, hertog van Burgundie, Styrie en zwieren van Habsburg en Tyrol, enz. landvoogd en kapitein-generaal, vertegenwoordigende Zijni Majefteit in hoogstdeszelfs landen van Nedef, Bnicachland of Belgie, beloof en zw^ere op iugn. VAM fits Heer oe REIFFENBERG. z?9 voor u alien prelacen hier tegenwoordig en voor den geheelen (land der geestelijkhcid, voor alle voorften en edelen,?n r^ringsperfonen^ afgevaardigdefa der provincien en fteden, (als zijnde en uitmakende de algemeane ftacen der voorfz. gewesten, alsmede aan de andere ständen of leden der fDeden, vesdngen, kasten, gemeenten, «i derzelver mgezetenen in het aigemeen of bg^ zottder 9 dat H, zov lange (k het htwind en her JIuur over deze landen zal hebben, uile en elki privilegienj e&smmen^ regten en vrijhed&n der yoorfz. fteden, vestin^en, kasteelen en ge* meenten der Nederlandirs, in het btjzonder en in het aigemeen J zal betrachten en hahdhaven^ en, zoo veel in mijn vermogen zal zijn > doen hetraehten en handhaven^ en handhaven^ en handhaven^ en, zoo veel in mijn vermogen zal zijn > doen hetraehten en handhaven^ en handhaven^ en handhaven^ en handhaven^. Bmendietj al in^M tnij in gefchrifie is voorgelegd^ en wixt ik met mijne eigene hand heb bekrachtigd en ondertee-* hend te Antwerpm den zeventienden dag van de maand September laatstleden. Het gunt voorfz. op nieuw in het Latijh zynde overgezet en de inhoud van dien door mi} gelezen, ik hec onderteekend liebbe^ zonder om eenigerhande reden of voorwendfel middellijk of onmiddellijk daanegen te willen faandelen. Eindelijk ter lijde fleltedde alle uitzonderingen of verfchoningen ; van welke jk oec de beste crouw en op de kiuch. Tigfce wijze mogelijk aflcand doe, also de voodz. oifzonderingeQ alle en elke hier waren opgeceld en jngevoegd. Zoo waarlyk helpen mij de goede God en alle zijne Heiligen. Eed van den print van Oranje. Ik, Wilhelm, prins van Oranje, grässe van Nassau, en den naam van Zgne Katholijke Majestät, aangefcelde ftadhonder van Braband, Holland 9 Zedand en de heerlijkheid Utrecht, beloof en zweere op m^ne vorftel^ke trouw en woord, ds ftedehouder van den doorluchtigften prins Mathias, aartshertog van Ostend, in deszelfs hoe-danigheid van kapitein en landvoogd van Zijne Katholijke Majestät en generaal van deszelfs land-magt in deze landen van Neder-Duitschland of Belgie, albier in uwe tegenwoordigheid, en voor den geheelen geestel^n (land en alle vorften en edelen, zijnde en uitmakende de algemeenten, en aan de andere ftaten of leden van de andere fieden en vestingen, kastelnijen en gemeenten, en derzehrer ingezetenen te zamen en in het bg-zon^er, dat ik, zoo lange ik ftedehouder zal zijn van Zijne Hoogheid, mij fciptelijk en zorgvuldig zal kwijcen van mijn ampt, en met d mijn vermo-gen zal doen hetrachten en handhaven alle en elke priyilejien t cosfumen. j r eg ten en vrijheden VAN DEN UmK DE REIFFENBERG. 381 van de voorz. proyincien, fieden yestingen kastelnijen en gemeenten der Nederlanden, 200 in het bijzonder ah in h^i algemeen: hoven^ dien al hetgten mij in gefchrifu is voorgelegd^ en thans in het openbaar voorgelegd^ en door ZifneHoogheld hekracktigd^ den inhouidaarvan gelezen en onderteekend, «onder om eenigerbande reden micUellijk of onmiddellijk daartegen te wil- len bondelen. Eindelijk ter zijde fcellende all^ uitzoaderingen en verfchooningen., van welke ik met de be§ce trouw en op de kracbtigfce wi^ze mogelijk affcand doe. Zoo waarlijk heipe mi} God. Utrekfel uit het antwoord van den prim van Oranje aan de algemeene fiat en. Overigens, alzoo, ter voprkoming van alien lascer en kwaadfprekendheid van kwaadwaiigen ^ de voorfz. mijneheeten de featcn verlangen dat de voorfz. hcer prins eenlge vetklaring 4oe cegen de aantijgingen derzelven , opdac het voor een lege- lijk kennelijk zij dat hij en die van Holland en Zeeland volkomen begeeren naartekomen betgeea y zg beloofd hebben bij deGendfcheBevrediging, \ en dat zij tot dit einde de uitoefening van den roomsch-kacholijken godsdienst , aat)i degenen y die « 2nlks mogten vorderen^ willen toeftaan^ bidt bun de voorfz. beer prins allerminzaamst en allerUn^ ftantelyksty niet anders van bem te willen geloo- 3fo AANTEEKENINGEN. ven ^an dac hij de voorfz. Gendfehe Bevrediging Ifi alien opzigte wenschc te becracbcta en te liandbaven, en niet zal gedogen dat dezePpe van zijne zijde eenige inbreuk of fchennis lijde^ Dan, alzoo bet ftuk der vergunning van de gezegde godsdienstoefening in de landen van Holland en Zeeland, fn heL bijzonder de ftaten van die provincien aangaat, als helsb^nde deze bij de voorfz. Gendfehe Bevrediging de voor- tiraarde gefteld, dac daaromcrent geene veran«» dering" iwt gemaakc worden, ten ware bg de algemeene vergadering der ftacen, bide bun de voorfz. beer prins fn ache te nemen dat hij geene verandering kan of mag toeftaan , zotider voorkennis , de toeftemming en den wil def voorfz. ftaten van Holland en Zeeland, vreezende Bat, iftdien bij geval'eehige opfchuddlng of be- wegitig tmder het volk mogt ontftaan, de fchald daarvan aan voonfc-^-hcfix; prins_mogc geweten worden. En wat betreff de plegtige en schriftliche fcelofte dat hij en die van Holland en Zeeland irot zuUen gedogen, dat de katholikodienstoefening op eenigerhande wijze tegengegaan worde, of aan de andere provincien der Nedeflanden' eenige, andere godenstoefening worde toegeyoegd, is de voorz. beer prins bereid te Belooven, en belooft mits deze, zoo voor hem als Voorheer die van Holland en Zeeland voomoemd^ TAN DEN Heer de REIFFENBERG. 383 dat zij, ingevolge de Gendfchb Bevfcdigiog niet zuUen gedogen dat er eenige inbreuk gedaan wordt op de openbare vrede en rust, en bi- zonderlijk op de roomsch katholikodienst en derzelve vrije uitoefening. En alzoo de zelve heer prins geenszins zich eenige overheid begeert aantematigcn over mijne heeren de algemeene ftaten, te Brasfel vergaderd, maar eeniglijk hen te dienen en bijteftaan in het beheer der zaken, voor zoo veel in hem zal zijn, en in zoo verre zij zelve het daartoe ZHllen willen ge^raiken is hij tevens bereid te b^oeK^en, gelijk hij belooft mits deze, dat hig vaft zgne zijde her noodige gfi^zag fh dezen aan imnnen vrijen wiL en verkiezfng' zal overlatehj sender op een'ig^ha'nde wijze fieh te veront- nisten of te verhinderen, of tfe gedogen dat z§ veroninist of verbinderd worden, ep-^^^^^^^^ ken zal om- al d'egenen ^'^^en firaffen^ die door openbare ergernis ofaanranding^op eeHi^ gerkande wijze hoegenaamdj de algemeene rust en vrfide zouden vsrfioren of fckenden. - En voor het overige zicfr zal verl6dlgen tot alles wat bevonden zal wwden vt>oSr bunneii dienst of het welzijn des vaderlapds te zijn 9 met verzekering dat zij in hem eenen zoo getroa- , wen patriot zullen vinden ais zjy immer kun« nen hebben. (g^/.) WILLEM VAN NASSAU. AANTEEKENING VAN DEN r E R T ^ L E R. Bladz. 40. Xq Spanje werden de bekeerde Joden etl Mooren wel eens maranos genoemd, hecgeea dan verbascsrd werd in maraan; die was afkomfcig van de Joden zelvpn, die 9 wanneer zemand fcholden of vloeken, dikwerf het woord maranos bezigden, dac dan bee vervloekt geflactn iie.feekeode; * dit is weder eene verbiste ring van h&T't^jTtm^ks^ jnaran atha. (De Heer jLomc.^ Alva zich verhovaardigende op zjyne f f ^ptQst van konlpgen, welke konlngen Mooren, ge weesc wa^n> werd dan ook dik wijls de Maraan ^naamd. Men zie hierover Llorbnte, _ge- schiedenU 4er Spanje. Inquifitic. EINDB VAN HET TWEEDE DEBL». 