The memorandum of Commissary J.A. de Mist, containing recommendations for the form and administration of government at the Cape of Good Hope, 1802
De tusschen regeering, die repatrieerende Gouverneurs Generals, Directeurs Generals, of Raaden van Indien, voor-maals, geduurende hun passage van, en verblyf op de Caab, pleegden te exerceren, behoord voor-maardan geheel optehouden; alleen zullen Gouverneur en Raaden aan de Caab, verplicht zijn, aan zodanige repatrieerende Gouverneur of Directeur Generals en Ordinaris Raaden van Indien, te geeven alle mooglyke information en opening van zaaken, nopens den dan exteerenden Staat der Colonie, ten einde dezen daar van, by hunne aankomst alhier, den Asiatischen Raad, en het Staatsbewind, by monde, naauwkeurig verslag zullen kunnen doen. Geduurende het aanzyn van zodanige repatrieerende, Hoge Indische Ambtenaaren, zullen alleen een Gouverneur Generals, en Directeur Generals, den rang, en hoog Ste militaire Honneurs, echter zonder eenig commandement, boven de Gouverneur van de Caab, kunnen pretendeeren. Alle andere, repatrierende Ambtenaaren, zijn in rang beneden den caabschen Gouverneur, en tusschen hun, en de Raaden van Politic aan de Caab, zal de rang geregeld worden naar ouderdom van elks dienst. § 17. Men moet vaste, en blyvende Ingeretenen aan de caab lokken. Men mag het voor een der schaadelykste begrippen houden, dat de Colonien, alleen, of meest al geschikt zyn, om in dezelve, door lucrative posten, en veelal ongeoorloofde middelen van geldwin, in weinige jaaren zyne vervallen zaaken te gaan herstellen, en met de Schatten, in de Colonien vergaderd, weder naar het Vaderland, of elders in Europa, zo ras maar eenigszints doenlyk zy, terug Te komme, dit behört geen betoog. 34 Memorie over de Caab. Maar indien zulks al eens ten opzichte van andere ver afgeleegene, en ongezonde Indische Etablissementen, verschooning verdienen kan, behoord dit denkbeld, immers ten opzichte der Caabsche Volkplanting, geheel verbannen te worden. Al wie zich daar will etablisseeren, moet zulks doen, met en voorneemen om daar zyn vast domicilium te vestigen, en een gelukkig leeven te leiden waar toe de gezondheid van het climat, en de mooglyke overvloed van allerlei levens-middelen, onder een goed bestuur, hem aldaar voordeelen en genietingen aanbied, die men maar op weinige plaatsen van de waereld kan aantreffen. Maar ook dit vast verblyf, moet alleen door zedelyke mid-delen als 't waare gedwongen worden. Men geeve alle nieuwe Inwooneren alle mooglyke faciliteiten, om zich als Landbouwers, of met Huizen van Commercie, aldaar te kunnen etablisseeren. Men verzekere hen, het vertier hunner producten en koop-waaren, door eenen vryen handel, men geeve hen, zagte, maar zekere. beschreven Wetten; vryheid van Godsdienst oefen; Middelen tot opvoeding en beschaving hunner jeugd; recht tot acquisitie van eigendommen, en zekerheid voor hunne wettig verkreegen bezittingen; behoorlyke inzage in hun burgerlyk bestuur; goede en prompte toediening van Justitie; vry acces en adres aan den Souverain in cas van belediging; met een woord, men make hun gelukkig, dan zullen zy niet verlangen van daar te verhuizen, en een geleid, is nimmer geheel en al ontevreeden of weerbarstig. § 18. Alle middelen, kunnen noch zullen even prompt werken. Men vleid zich, dat de middelen om de Caabsche Ingezeten dit geluk te doen smaaken, en aan hunnen grond te attacheeren, by deeze Memorie te vinden. Het zou echter onredelyk zyn, te vergen dat alle eene even prompte uitwerking moesten hebben. Er zyn gewis zodanige, doch veele andere kunnen eerst op tyd werken. Men zou ook verkeerd handelen, met een of ander point afzonderlyk, en buiten verband met de anderen te taxeeren of te beordenen : alles moet te saamen werken tot het plan van verbetering, dat men zich by deeze Memorie heeft voorgesteld, en hoe klein een radje of spilletje het ook zyn moge, elk brengt nochtans het zyne toe, tot het geregeld gaan van een uurwerk. Het is zeer mooglyk, en men stelt het zelf voor af vast, dat in zulk eene uitgebreide beschouwing van een Land, dat men alleen by rapporten kent, en uit ge- schriften kan beoordeelen, verscheiden dwaalingen zullen zullen zyn ingesloopen ; doch men houde die echter voor onwillig, en zonder opzet geplaatst ; genoeg als zelf die dwaalingen gelegen. Enheid tot nader onderzook en verbeteringen mogen gevenden. § 19. Commissarissen derwaards te zenden. Wy voor ons, gelooven niet dat het mooglyk zy, de Colonie der Caab, weder uit handen der Engelschen over te neemen, zonder het derwaard zenden van Commissarissen, door het Staatsbewind te benoemen, en met ampele magt te voorzien. En wy zyn in dit denkbeeld gesterkt, door het inzien der zeer exacte en navolgingwaardige lysten der overgegevene goederen, personen, gelden, gelden, gebouwen, artillerie, chartres en papieren, niets hoegenaamd uitgezonderd, by het overgaan der Colonie an de Engelschen, in September 1795, door wederzydsche Commissarissen opgemaakt en getekend, het geen a priori, niet wel, zou kunnen worden overgelaaten aan Leden der voorige Regeering, van welker Gedrag en trouwe, geduurende de Engelsche possessie, men tot noch toe, geheel en al ignorant is. Maar ook zal de reorganisatie van het caabsche Bestuur, naar het plan dezer Memorie, of naar zodanig ander, als het Staatsbewind behaagen zal voor het zele in future te beraamen, de geheele oplettenheid, voorzichtigheid en ferme-teit, van meer dan een kundige en eerlyke mannen, eenen geruimen tyd behoeven; en de nieuwe, derwaards te zenden Gouverneur, moet belang stellen daar in, dat dit, in den beginne gewis haatlyk werk, zy afgeloopen, voor, en al eer hy zyne qualitéit zal behoeven te deployeeren. Hy moet de beminde man blyven, en het is minder schadelyk, dat al het ongenoegen van ontevreeden gebleven indivjdu's, 't geen ook de verstandigste niet zal kunnen voorkomen, of altyd uit den weg ruimen, op de hoofden der Wederver-trekkende Commissarissen ter neder kom. Dan, daar het Staatsbesluit van 4 Dec. 1801, des Raads consideration, op dit point niet heeft gerend, houde men deze bedenking ook alleen, als van ter zyde, en in het voorby gaan, ter neder gesteld. § 20. Copie dezes aan Commissarissen of Gouverneur, voor SECREETE Instructie, mede te geeven. In alle gevallen, zullen aan zodanige Commissarissen of immer aan den nieuw uit te zenden Gouverneur, by deeze Memorie vervat, of immer zodanige van dezelven, als de goedkeuring van het Staatsbewind zullen hebben mogen verdienen, by wyze van Secreete Instructie, behoore te worden medegegeeven; terwyl men niet genoeg de geheimhouding van dit alles kan aanbeveelen, daar eene te vroege Memorie over de Caab. publicité, de geprojectérer de veranderingen, soms noch verkeerdelyk begrepen, en van mond tot mond vot gedaante veranderd, velal geheel van gedaante veranderd, wel ras naar de Caab zouden doen overbrieven, en de gemoederen daar tegen preoccupeeren, het geen de introductie zeer zou vermoeilyken. Commissarissen Generaal, in hun verslag, considereren het gehörig, mede als een der oorzaaken, van de mindere reussite hunner zending, en van hunne welberaaden projecten van verbetering. § 21. Geheimhouding noodzaaklyk. Maar deze volstrekte geheimhouding, is daarom noch te meer noodzaaklyk, omdat men het Staatsbewind niet zou durven advyzeeren, om, behalven het systema van verbetering en gros, een eenigpunt hier reeds vooraf te arresteeren, en de uitvoering daar van, direct aan Commissarissen of Gouverneur te demandeeren. Men gelooft veel eer, dat het zigtige Staatkunde zou strooken, dat het Bewind zich zelven, noch den Asiatischen Raad, niet ligtelyk aan een spoedige en noodzaaklyk bevondene verandering, of herroeping exponeerde, 't geen altyd een blyk van onberaaden everyling, of van zwakheid oplevert. En hier toe, zou men in bedenking geeven, om, na het arresteeren van het systema en gros, dat is : dat voordaan het geheele politike Bestuur der Cabsche Volkplanting, zal aigescheiden zyn, en blyven van het commercieel bestuur, 't geen tot noch toe, de zaaken aldaar gegeld heeft — en dat de Ingezetenen aan de Caab, op redelyke voorwaarden, voordaan zullen genieten, alle mooglyke vryheid in hunnen handel, neering en handeering, niet schadelyk, maar weerkeerig voordeelig voor het moederland. Alle de overige pointen en details, uit dit systema resulteerende, te deman-deeren aan Commissarissen of Gouverneur, ten einde, op alle dezelve, ongemerkt, vooraf, de gemoederen te polssen, en de opinien der beste, oudste, en kundigste, en soms in tegenstrydige denkbelden staande Colonisten, en voorige Comp. Dienaaren, inteneemen, terstond na hunnen aan-komst; laatenden alles intusschen in eenen provisioneelen staat; En om van hunne bevinding, immers, binnen de eerste dire maanden, na de weder overnaame der Colonien, bericht an het Bewinden intezenden, ten einde ten spätigste met deszelfs nadere en bepaalde orders te kunnen worden geworden — welke tusschen tyd, zy, tot het bezoeken der Buiten districten, en veele andere nuttige zuuken kunnen besteeden. § 22. Provisioned, hier geene Axnbten begeeven. En het is om dezelve redenen, dat men het voor volstrekt noodzaaklyk houd, dat alhier, en voor dat het plan der nieuwe organisatie, in maniere als by §21 opgegeeven, by het Staatsbewind. in deszelfs geheel zal zyn gearresteerd, over geene Posten, Ambten of Bedieningen, van wat aart of natuur die zyn mogen, worde gedisponeerd, 't geen Commissarissen of Gouverneur, terstond by hunnen aankomst, in het grootst embras zou kunnen brengen, en door een ontydig onge-noegen, het oogmerk hunner zending, zou kunnen doen missen. Het is doch, voor dat het geheele Plan zal zyn gearresteerd, onmooglyk te bepaalen, welke nieuwe Ambten men zal creeren, of van welke oude en aanlyvende Ambten, gedünurend. Einige später possesie, vacuerten entschieden, entschieden  uitbarsten. § 23. Generaale Amnestic. Tot eene zaak echter, durft men voor af veilig, en zonder eenige restrictie adviseeren ; naamentlyk : dat terstond na de overname, door Commissarissen of Gouverneur, van wegens het Gouvernement, eene, te vooren geconcipieerde, en wel beraaden Proclamatie, door de geheele Colonie gedaan worde, waar by alle de, in delaatste jaaren, voor de overgave aan den vyand, gepleegde desorders, woelingen en tegen- kantingen, tegen de toen, wettige Regeering, worden uit- gewischt, en in vergetelheid gesteld, en aan de schuldigen gegeeven eene volledige amnestic en kwytschelding, met uitzondering alleen van zulken, die zich daar by aan feitelyke,. en altyd strafbaare mishandelingen van persoonen of goederen,. of aan bewysbaar heulen met den vyand, voor de overgave, mogten hebben schuldig gemaakt met bygevoegde aan- maaning tot rust, eensgezindheid en ordenen om de Colonisten te prepareeren tot de eventueel daar te stellen veranderingen en verbeteringen in het Coloniaal Bestuur, enz., enz., enz. § 24. Trouppes, derwaards te zenden. Maar alles zal vruchtloos zyn, indien de goede voornemens van het Gouvernement, vooral in den beginne niet worden 38 Memorie over de Caab. ondersteund door een aanziellen getal, goed gedisciplineerde en solide Trouppes, waar toe men, om veele palpable redenen, best zou achten, voor eerst geene Officieren, immers geene commandeerende, te employeeren, die te vooren aan de Caab geweest zyn, voor al niet ten tyde der laatste troubles, overgave, enz., welker gedrag, doch voor af noch, door eenen krygsraad zal behooren te worden onderzogt, en die, met alle mooglyke braafheid (welke in deezen, ongetaxeerd blyf) niet neutraal genoeg kunnen geacht worden om mede te werken tot introductie van een nieuw systema het geen altyd bedillers vinden zal, onder hun, die hier by, hunne finantieele calculatien zullen mislukt zien en onder welken ook, hunne voorige vrienden, en aangehuuwde verwandten zich soms Zouden kunnen bevinden. Hun emplooy aldaar, een paar jaaren laater, schynt minder bedenklyk. Het voorig, gewoone Guarnisoen, en wel byzonderlyk, het, ten tyde der overgave, aanwezige, bestond, volgens de officieele Lyst: in 613 Infanteristen, 426 Arteleristen, en 39 van de Genie, en met die sterkte, heeft de Commissaris Sluysken, de inwendige rust niet kunnen bewaaren. Het Engelsch Guarnisoen is doorgaands ook wel vier maal zo sterk geweest. Men laat het dus aan de wysheid van het Gouvernement over, te beslissen, welke militaire magt, voor al in de eerste iwe a drie jaaren, daar noodzaaklyk zal zyn, om den eerbied "voor het nieuw Bataafsch Gouvernement, eenigszints met die voor de laatste Bezitteren te doen egal. izeeren : en om den nieuwen Gouverneur en eventueele Commissarissen, daar te kunnen doen spreeken en handelen met die im-poseerende fermeteit, die aan alle wrevelige, en onrustige hoofden, het zwygen en gehoorzaamen kan opleggen. Wy zullen hier na, van zelve gebragt worden, om over dit point, noch eenige meerdere details te moeten geven. § 25. Definitive Vrede. En lästeste moesten wy, als een voorloopende beendenk vaststellen, dat veele der pointen by deeze Memorie voorkomende, waarschynlyk zullen moeten worden geworden, naar het resultat der definitive Vrede, thans te Amiens wordende genegotieerd, het geen echter toschynt, zonder veel nieuwen omslag te zullen kunnen geschieden. Bevolking der Colonie. § 26. Zal men de Bevolking incourageeren? By de eerste Afdeeling dezere Memorie §7 heben wy reeds opgegeeven den progressive staat, der bevolking, aan den Caabschen Uithoek, die men, om een rond getal te neemen, op de authorit der jongste berichten, ons, door de meergem. J. Barrow gegeeven, en die met de voorige officieele Lysten. In vooronderstelling van altyd voord gegaane vermeerdering, vry wel schynen Te strooken, welche op 20,000 zielen, blanken en vrye Lieden, en na genoeg op even zo veele slaven en Lyfeigenen mag bepaalen, behalven noch, de hier en daar verstrooide, zo genaamde vrye Hottentotten, of oude Lands-inboorlingen, die Grandpre, niet hooger dan op 4,000 begroot. Het is dus eene gewigtige vraag : zal men die bevolking, en derzelver voord gang, voor het Moederland schadelyk? § 27. Generaale beschouwing van Colonien. Men kan zich, by de beantwoording dezer vraag, onthouden van de behandeling der meermaalen geventileerde questie : in hoe verre Colonien, in het algemeen beschouwd, voor eenen Staat, voordeelig, of schadelyk zyn? daar hier de vraag niet is : of men aan de Caab, al of niet eene Volk-planting zal stigten? maar of, en in welke uitgebreidheic, men, de daar reeds aanwezige zal bewaaren en verbeteren, en op welke beste wyze, men die voordaan zal bestuuren? Als zulk eene Colonie nu, alleen uit nederlancsche Ingezeten zou moeten worden gefourneerd. zou de vraag ras negative moeten worden, daar het getal onzer eigene Lands-inwooneren veel te gering, en de handen tot onzen eigen arbeid nodig, veel te weinig zyn. Dann dar er eenig aanmerklyk getal, voor Colonisten, van zou kunnen worden gemist. Dan onze Colonien zyn doorgaands, en in den beginne meest al door vreemden bevolkt; eigene voordteeling heeft dezelve doen vermeerderen, en de weinige individu's, suc-cessive derwaards vertrekkende, maaken geen getal uit van die consideratie, dat zulks aan onze eigen populatie zoude kunnen schaden, te minder daar genoegzaam in die zelve evenredigheid, dit getal, door jaarlyksch, van buiten aan-komende vreemdelingen, in evenwigt gehouden word. Memorie over de Caab. Behalven dat de Colonien noch altyd eene ressource opleveren, voor lieden, door het fortuin minder begunstig, en gepriveerd van de middelen en protectie om in het moederland aan de kost te komen, om zulks, onder het zelve Gouvernement, in afgelegener streeken te beproeven, waar van de veelmaal welgelukte poogingen, en tot het moederlandter gekomene schatten, het gemis dier individu's ryklyk hebben gededomageerd, en dan zal geen verstandige, het zelf twyffelachtig kunnen stellen, dat voor zulk een klein, en op zich zelve genomen, arm Land, eene coloniaale uit-breiding van Land, vermeerdering van Ingezeten, maar vooral de vermeerdering van quasie eigene producten, offschoon dan op eenen wyderen afstand gewonnen, en de scheepvaart tot onderlinge communicatie Aanbreng, en afhaal van die producten, en weerkerige handelgoederen nodig, niet zyn  der bevolking, aan de Caab. Als zodanig dan ook de Caab b^schouwd, kan de bevolking niet genoeg geencourageerd werden, want eene bevolking, die door den bewoonden grond alleen, kan worden gevoed, is nimmer te groot, zo lang de producten van den grond in evenredigheid staan, of kunnen gebragt worden met de consumptie der bewooneren, men zwyge, wanneer die zelf eene aanmerklyke exportatie kunnen gedoogen, en dit hangt aan de Caab, alleen van den wil van het Gouvernement af. Maar indien men ook al twyffelen mogt, of, behalven het nodige, voor die eigene consumptie, de Caab, wel zo veele meerdere, en overschietende producten zou kunnen leeveren, waar van den uitvoer, en daar uit resulteerende retour handel, an het moederland voordeelen genoeg, zouden kunnen opwerpen, die de kosten der bewaaring en defensie van de bewandering en goedmaaken (waar van wy echter vrymoedig de affirmatie durven beweeren, en zulks by de volgende behandeling van de Capittelen Producten en Commercie, zullen tragten te bewyzen) dan zou toch altyd noch tegen deze twyffeling overstaan, de gedwongen noodzaaklykheid, waar in de Republik zich bevind, om, zo lang zy, immers voor zich, en haare Ingezeten eenigen prys st. Et op den O. I. Handel, de Caab, als eene ververschieden plaats te moeten, aanhouden. Hetonderhoud hier van, zou, zonder landbouwende en handelende Ingezetenen, dan voor zuver veriies mogen gerend worden — en met eene goede coloniaale inrichting, gelöst men, dat ook dit veriies kan worden opgeheven, en met den lysd, tegen een Jaarlyksch batig saldo, zal kunnen worden verwisseld. Algemeene Bedenkingen. 41 Het hangt dus onafscheidbaar aan elkanderen: als men de Caab voordaan alleen als eene rustplaats wil houden, moet men zich de zekere kosten van deszelfs onderhoud ge-troosten, en dan moet men niet alleen de bevolking niet encourageeren, maar men behoort de tegenwoordige Colon isten veel eer aan te raaden, ja, te noodzaaken Om langzaamerhand van daar te delogeeren. Doch is men overtuig das de Colone, ook als zodanig, voor het Moederland voordeelig is, hoe kan men dan twyffelen of de bevolking moet worden geencourageerd? En echter is deeze twyffeling by het voorig Gouvernement, meermaalen geventilleerd. Men vreesde namodyk, en het voorbeeld van Noord-America, heeft deze vreeze misschien eenigermate kunnen iustificeeren, dat de Ingezetenen te sterk wordende, zich wel eens van het Moederland zouden kunnen afschouven, en zich voor onafhankelyk verklaaren. Dan deze vreeze, die tevens een eigen gevoel en overtuiging van een kwalyk begreepen systema van Bestuur over die Colonie, zou schynen an te duiden, komt ons voor, zeer verre gezogt, en uit locaale en politike redenen, zeer ongegrond te zyn. § 30. Uit locaale redenen. Het locaal van den Caabschen Uithoek, voor zo verre het door ons bezeten, of gebruikt word, en het geen wy §2 gezegd hebben, te leggen tusschen de 30 en 35 graaden zuiderbreedte. Kan, noordwaards op, geene uitbreiding meer den. De enkelde verstrooide landhoeven, die men hooger dan de St. Heleensbaay, en bylangs de Elephants Rievier aantreft, tot aan de Namaaques, verdienen naauwlyks etablissementen genoemd te worden ; gebrek aan zoet water, brand hout, en genoegzaam vruchtbaaren grond, zand- stuivingen, voornaamentlyk door de N. W. winden veroor- zaakt, wilde dieren, die hier te veel schuilplaatsen vinden, en de hooger op beginnende Ägyptansche dorre woesteneyen, en verblyfplaatsen van onbeschaafde Volken, dit alles te samen, moet eene te groote, uitbreiding, aan die zyde, Noord- waards op, physiquement beletten. Men trekke nu van daar de linie, oostwaards op, tot aan den noordelyksten punt van Graaf Reinet, en men treft, in Eene onmeidenbare ruimte van 120 a 130 uuren lengte, niets, dan dorre woestynen, of karros aan, op welke niet het minste voedzel, voor menschen of vee te vinden is. Het eenig Land, dat voordeel aanbied, ligt, bylangs de Ostelyke kusten, ter ongelyke breedten, noordwaards op, byna in de forme van een hoefyzer,?S,en stoot daar, aan de Landen der Caffers, Tambookies, wilde Hottentotten. Of Bosch jesmannen enz. De verdere uitbreiding, dus, bylangs den Osthoek, is, zedelyken wyze, immers, zonder de totale verdryving of uitroeing dier Volken, onmooglyk; maar dan noch zullen de onbevaarbaare, en des zomers meest ugedroogde Rivieren van binnen, en de byna inaccessible Reeen en baayen van buiten, noch eeuwen lang moeten doen verloopen eer men zich daar eene Maatschappy kan voorstellen, die pretensie op onafhankelikheid maaken, en dan an die pretensie, door toereikende middelen, eenig gewigt zal kunnen byzetten. § 31. Uit politieke redenen. Maar dan noch : hoe kan men zich voorstellen, eene onafhankelyke beschaafde Mogenheid aan dezen Uithoek, zonder de hulp, en algemeene toestemming en erkentenis der andere Europische zeem Gogenheben? En zouden die te samen niet een gelyk belang hebben, om zulk een romanesk denkbeld, terstond, en in den beginne tegen te gaan, daar zal alien een gelyk belang hebben, dat hun deeze zeeherberg open blyve, en dat geene inwendige, op zichzelf staande magt, door geene Europische belangen, aan de balance van andere Volken gebonden, het in haar hoofd zoude kunnen krygen, het aankomen en ververschen hunner schepen te willen en te kunnen beletten? De geographische ligging van Nord-America, en het juist omgekeerd belang, dat andere Volken daarin stelden, dat dit onmeetbaar Land van Engeland wierde afgescheurd, kunnen hier geene termen van vergelyking toelaten. Men vestige thans veel eer het oog op het systema, dat wy, door noch kortlings in oorlog gewe Et zynde Mogen-heden, ten opzichte van de getendeerde onafhankelykheid van St Domingo, gezamenderhand zien aankleven en uit-voeren : en alle vreze voor afscheuring der Caab van het Moederland, zal wel ras, geheel en al ophouden. §32. Middelen van voorkoming. En war toe deze vreze, als men de Colonisten will ge-lukkig maaken? Zouden zy, die veelal hunne bloedvrienden, en commercieele betrekkingen in het Moederland, of Europa hebben, zich uit enkele zucht tot Autonomi, afscheuren van eene Moeder, die hen wil helpen, beschermen, en ryk maaken? Dit is, menschkundig, onmooglyk. Men vermeerdere dus op alle wyzen, de middelen van bestaan, door uitbreiding van Landbouw en door vryen Handel ; men verbinde de Colonisten aan den grond, door hun daar van, Eigenschaften te doen worden. Men moedige kunsten, Wetenschappen, en allerlei Ambachten aan ; men legge eene hoofdelyke belasting, op alle publieke en bezoldigde Ambtenaaren, percentswyze naar hun inkomen, die, zonder phj^sique belet- Zelen, ongehündig blyven leeven, en doteere uit das fonds, onvermogende jonge Dochteren. Door zulke, en dergelyke middelen zullen de huwlyken van zelve vermenigvuldigen, en met de huwlyken in zulk een gezond climaat, gaat de bevolking, hand aan hand. § 33. Consent vraagen, tot de Huwlyken, af te ichaflen. Maar hier moeten wy de gevoeligste afkeuring geeven, an het ongehoordst Asiatisch Despotisme, dat sederd lang, an de Caab, heeft plaats gehad, en dat wy ons niet begrypen kunnen, hoe het immer eenig stilzwygend aveu van het voorig Bestuur heeft kunnen obtineeren. Men mogt namentlyk, in de Land-districten, immer zeker niet in dat van Graaf Reinet, een huwlyk aangaan, zonder dat de jong verloofden, da Ar toe vooraf, in persoon, eene reize naar de Caabstad deeden, om zich aan den Gouverneur te vertoonen, en tegen betaaling van zekere kosten. zyne genadige toestemming tot het voorgenomen huuwlyk te vraagen, en te verkrygen. Ook dit maakten de Ingezetenen aldaar balstoorig, het gaf hen, het levendigst gevoel van het vernederendst lyfeigen- schap, gelyk zulke verplichtingen in de onbeschaafde midden- eeuwen, ook allcen aan de bewooners der mala feuda, hof- hoorige, en keurmeetige vasallen, wierden opgelegd. Zy schrikten tegen de kosten en moeilykheid van eene reize, van 200 uuren ver, die, uit hoofde van watergebrek, noch maar in sommige tyden van het jaar konde worden onder- nomen, en de Bruid was, of wierd, geduurende de reis, door- gaans reeds Vrouw en aanstaande Moeder, voor dat dit hooge consent gegeven wierd. Wy schaamen ons, zulk een schandelyk inkruipsel, langer te beschouwen. Menscheid, Staatkunde, Eerbied en liefde voor de zwakke Sexe : alles roept om een daadelyke af- schaffing van zulke volks-verwoestende inkruipselen ; en dat die afschaffing eene der ingredienten uitmaake, van de eerste te doene Proclamatie, door de eventueele Commis- sarissen, of Gouverneur, als een proeve van het nieuw systema van een nieuw Gouvernement in het Moederland. §34. Besluit. Dat men dan, door alle mooglyke middelen, de bevolking aan de Caab verdubbele, drie en viermaalen ! waar toe veel zal kunnen toebrengen, eene betere verdeeling, en minder groote uitgestrektheid der districten, en daar in uittegevene Landen, het geeven dier Landen in eigendom, en niet langer in leening, het aanleggen van Dorpen aan de Mossel- en Plettenbergsbaayen, aan den mond van Zwartkops-Rivier, en elders, waar bebouwbaare, of Gras gronden, met brandhout en zoet water te samen te vinden zyn, enz., enz. 44 Memorie over de Caab. Door dit alles, moeten de kosten, voor het onderhoud van Bestuur en Defensie der geheele Colonie, over zo veel te meer hoofden verdeeld, en des te gemaklyker gedraagen worden. De Defensie word door de vermenigvuldig van man-schappen, in Landmilitien geforme, te zekerer en minder kostbaar. In geval van oorlog tusschen het Moederland, en eenige andere, op Indie vaarende zeemogenheid, zal men, mids handen en schepen hebbende, de Kaapvaart aldaar met succes kunnen onderneemen, tot groote afbreuk des Vyands. De andere Indische possession, en de geduurig heen en weder vaarende Bodems uit Europa, naar Java en China, en terug, zullen met den tyd, uit dezen overvloed van menschen kunnen worden aangevuld. En de Natuur zelve, heeft hier zulke onveranderlyke scheid-paalen gesteld, dat men alle vreze, voor eene te groote bevolking der Caab, als chemeric mag aanzien. Godsdienst; Opvoeding; Beschaaving. § 35. Algemeene beschouwing daar Het behoest wel geen betoog, immer onder het tegenwoordig Gouvernement, dat geene Maatschappy zander Godsdienst bestaanbar zy. Men bedeld hier niet, een of ander byzonder godgeleerd stelzel, maar de openbaare erkentenis van het bestaan van een, oneindig, Opperwezen, de erkende plicht om dit Wezen te eerbiedigen en hulde te doen, en om daar uit, zo wel als uit bezef van de noodzaaklyke bevordering van tydelyk en eeuwig geluk, afteiden, en voor-schriften van, en verplichting tot, de betragt van allerlei maatschappelyke deugden. Wy voor ons gelooven niet, dat het genoeg zy, dat een Gouvernement zich daaromtrend alleen tydelyk gedraage: immer gelooven wy zulks niet, met betrekking tot zo verre afgelegen Volkplantingen, en Byzonderlyk niet, met relatie tot die van Caab de Goede Hoop. § 36. Toepassing op de Caab. Wy schryven veel eer (en wy zeggen dit niet, zonder de volledigste overtuiging, op daadzaaken gegrond) een groot gedeelte der weerbarstige gedraagingen, en in de laatste jaaren, soms zinnelooze vorderingen van veele Land dis- tricten, vooral van de Inwooneren van Graaf Reinet, toe, aan eene totaale verbastering der zeden ; den verren afstand Godsdienst, Opvoeding, Beschaaving, 45 dier etablissementen van de Caabstad, van nagenoeg 150 a 200 uuren, de weinige omgang met beschaafde menschen, het aanhoudend herders leeven, het geen de beschaaving terug houd, in gelyke maate als de Landbouw die bevordert, de daaglyksche jachtoeffeningen, het geduurig voedzel van vleesch, en veel al van wild gedierte, den, sederdeenige jaaren, als het waare georganiseerde Jacht oorlog, tegen de Bosch jes- mannen en Caffers, die hun een mensch doet doodschieten, als of het een haas of wolf waare, en de daar by komende waare, of gewaande redenen van ontevredenheid, tegen het Caabsch Gouvernement, dat doorgaands het systema van strengheid, boven dat van persuasie en zagte leiding, schynt te hebben noodzaaklyk gehouden ; van alle welke om- standigheden, een of ander slegthoofd, en afgedwaalde avanturier, gemaklyk heeft kunnen misbruik maaken, om die, half verwilderde Europeezen, verder woest te maaken. Dit alles te samen genomen, en het geen ten opzichte der nader by geetablisseerde Colonisten, alleen in trappen ver- schilt, — maakt het voorzien in verbeterde middelen van beschaaving, onder de Colonisten, ten uitersten noodzaaklyk. § 37. Kerkgenootschappen, aldaar. Er zyn tot nu toe, alleen twee Kerk genootschappen, onder het voorig Gouvernement gevestigd : die der Hervormden en Lutherschen. Beiden heben hunne Leeraaren aan de Caabstad, welker getal, en derzelver Tractamenten en Emolumenten, der Gereformerde Leeraaren, blyken geweest te zyn, als volgt: 3 aan de Caab, te samen ... 8482 19 i aan de Paarl ... 2136 6 i in Zwartland ... 2016 6 i in 't Land van Waveren ... 1896 6 i in Graaf Reinet ... 1776 6 2 Emeriti ... 4272 12 1 Bewindheberen zouden Predikanten uit ten dienste der Kaapsche Kerken — doch Gouverneur en Raaden plaatsten die aan de Kaap, by opschikking, enz. Zo als zy goed dachten. Dit Schynt immer alzo geschied te zyn met Dnl de Vos in Maart 1794 aangekomen, en Waveren gezonden, terwyl de Waversche Predikant Kuys na de Kaap geplaatst wierd. SI. i D. 240 p.v. — verzoek van de Vader Berrange, om zynen Zoon tot Predikant aan de Kaap te bevorderen F. 254, 255. Zie Specificatie van de KKlyke Bediendens in de geheele Colonie — met de Kosten der Drosteien van Stellenb. — Zwell. — en Gr. R. te samen 16319-1-5 R.D. A. 252. Kraad beklaagt zich over de verpligting om jaarlyks eene dubbeldg nominatie van Diaconen aan den Raad te moeten presenteeren B. 132 p.v. C. 347. — Wil ook Kaapsche Kerk Vergadering en Visitation hebben ib. — wordt afgeslagen, C. 345-355. Memorie over de Caab. Men met de aanhouding dezager Leeraaren, en de daar mede in verband staande, openbaaren Godsdienst, en unerhouding der Armen, die, met de Kerken. doorgaands, zeer aanzienlyke fondsen bezitten, ten sterksten aanbeveelen, doch men gelooft teffens, dat een goed en ruimen getal, tamlyk bekwaame schoolmeesters, over de buiten districten der Colonie verspreid, noch meer tot de, zo hoog nodige eerste beginszelen van beschaaving zal kunnen, en behoore by te draagen. Ene enkelde zondags predikatie, door eenen geordenden Leeraar, mag men, in die verwyderde Establissementen, houden, als zaad, in eene onbereide aarde, voor niets weggeworpen. § 38. Schoolmeesters der zenden. Men zou dus advyseeren — en het is waarlyk der ernstige oportetenheid des Gouvernements. Dobel wasardig: — dat men, ut de sederd eenige jaaren, door de Maatschappy: Tot Nut van 't Algemeen, loflyk aangelegde Kweekschoolen voor Schoolmeesters,8 onderwyzeren op favorable voorwaarden,. terstond een aantal van, ten minsten 20 a 25 geschikte jonge lieden, die doch meestal van minvermogende ouders gebooren, niet alien binnen de Republik kunnen geplaatst worden, en gaarne elders hun fortuin zullen willen beproeven, en- gageerden, en by vervolg, geduurig aankweekte, om op de Caab, en vooral, alomme verspreid in de Land districten,. geemployeerd te worden. Het jongst georganiseerd Schoolbestuur, zal daar toe de middelen kunnen aan de hand geeven. § 39. Goede Schoolboeken. Een klein, doch uitgekozen, getal, goede, verstaanbaare en verstandige schoolboeken, en eenvouw § ige zedekundige handleidingen, en vooral korte, stichtelyke bedeckten, en lofzangen, voor welke die Landbewooners eenen zonderlingen eerbied heben, behoorden, in groote hoeveelheid, en zonder kosten, aan die schoolmeesters, te worden medegegeeven, om, op allerlei wyzen, onder hunne leerlingen, en in de huisgezinnen te worden verspreid, en aan dezelve smaaklyk gemacht. Specificatie der Fondsen van de Gereformeerde Kaapscbe Diacony-Armen. E. 176-182 Luthersche dito 183 ib. Z Tractamenten van overleden Predikanten zullen stilten, om daar uit de beurten der buiten Predikanten te kunnen betalen, C. 359 P-v. Translateur in de Engelsche, Fransche, en Portuguese Tafel, aangesteld op 30 Rxd.'s maands C.G. Hohne, II D. Fol. 14. Godsdienst, Opvoeding, Beschaaving. 47 Het leeren leezen, schryven, en de eerste, eenvouwdigste regelen van rekenkunde, en beginszelen van aardrykskunde, zyn de kragtigste hulpmiddelen, die de beschaving aldaar zullen moeten bevorderen. § 40. Kosten, daar toe nodig. De kosten, hier toe nodig, zullen voor een goed deel kunnen gevonden worden, uit de geringe school gelden, 't zy dan in Koorn, Schaapen of Specie, die elk huisgezin aan den school-meester van Zyn District zal kunnen en willen fourneeren. Vermogender Landbouwers, zyn al voor lang in de gewoonte geweest, eenen meester in hun eigen huis te onderhouden, als zy daar toe, maar goede sujetten konden vinden, en die moeten hen, uit het Vaderland worden toegezonden. Veeligt zal een wys Gouvernement, aldaar eenige nader by elkanderen gelegen huislieden kunnen overreden, te samen zulk een huismesster, voor gemeenen dienst te kunnen aanstellen en salarieeren, men kan van zulke jonge Lieden, ook in de details van het burgerlyk bestuur dier Districten, goede party trekken, en hun stand daar door verbeteren, enz. Kortom — de details moeten aan het toekomstig Colonial Bestuur worden overgelaaten — maar de zaak zelve, de bevordering naamentlyk van beschaaving en verzagt der Zeden, gebouwd op de gezonde en eenvouwdige regelen van den weldadigsten Godsdienst komt ons voor van zulkeen belang te zyn, dat, zonder deze, alle andere politike instellingen en verbeteringen, voor nutlos mogen gehouden worden; de Volkplanting moet daar mede staan of vallen, en geen support van kosten, uit de publike kas, daar toe te geeven, mag, noch moet, het Gouvernement van de daar-stelling deezer, of andere, betere, middelen, terug houden. Zal ook aan de zorgvuldige oplettenheid van het toekomstig Gouverne- ment niet mogen ontslippen. Het geeft eenen Nederlander een onaangenaam gevoel, als hy door reizigers van andere Natien (de nationaale jalouzy ter zyde gesteld) deswegen ongunstige reflectien ziet maaken die door gelofbaare berichten van eigene Landzaaten. niet kunnen worden tegen- gesprooken. Doorgaands schynen de jongelingen over- gegeven aan vadsigheid, en afkeer van oeffening. Het lang verblyf der fransche Vlootelingen, in den oorlog van 1781- 1784, en de vreemde Regementen, aldaar in bezetting, heeft de geheele wyze van leven aldaar verbasterd, en de luxe, en zucht tot onafgebrooken divertissementen in top doen stygen. Memorie over de Caab. De vrede heeft de toenmaalige bronnen van Grote winsten opgedroogd, doch de lust tot pracht en faineantise is gebleeven. Het jongst verblyf der doorgaands, veel verteerende, Engelschen, zal dit niet gebeterd hebben, afschoon zyde-lingsche berichten echter melden, het door -hun oprichten van een Kostschool voor jonge dochters van meervermogen, welk etablissement, goed bevonden wordende, behoorde te worden geconserveerd. Behalven de aanmoediging tot allerlei soort van beschaafd onderwys, als in vreemde taalen, geschied-aardryk- zedekunde, natuurlyke Historic, tekenen, en wat dies meer zy, zullen twee middelen kragtig kunnen mede-werken, tot langzaame verbetering: vrye commercie, namentlyk, die de jonge lieden op de Comptoiren werk verschaffen, en door regelmaatig geld winnen, lust in den arbeid geven zal — en, dat nooit geene vreemde trouppes (Duitschers uitge zonderd) aan de Caabstad, meer in bezetting gelegd worden. Men zal jaaren werk hebben, eer men de Caabenaars, weder Nederlanders kan maken, en zonder de wedergeboorte van eene nationalengeest, en smaak tot voorkeur van nationaale zeden, gewoonte, klederdragt, manufactuuren, z.n. : durft men zich van alle politike veranderingen, weinig goeds belooven. Zie hier 't geen Commissarissen General, op dit gewigtig point aan de Vergadering van XVII heben bericht, in het iste Deel van hun verslag: "Onder de redenen van het verval der zeden in deeze Colonie, verdiend ook eene voorname plaats, het gebrek aan bekwaame middelen tot opvoeding der jeugd; menigmaalen hebben de Ministers zulks gebragt onder het oog der Vergadering van XVII welke ook een, en andermaalhaar verlangen heeft te kennen gegeeven, dat alhier publieke schoolen, konden worden opricht. Dit heilzaam werk, was in de maand Maart 1792, byna tot stand gebragt, een ontwerp tot oprichting van zodanige schoolen was bereids geformeerd, en met de goedkeuring der Regeering begrängtig: de inschryvingen tot verzaamling van het benodigde Fondes, waaren ook genoegzaam, om dit heilzaam werk, met hoop van succes te beginnen, wanneer ongelukig, eene reserve, voorkomende in de resolutie van den Politieken Raad van den i6der dier maand, oorzaak was, dat het bleef steeken." Het schynt echter niet geheel vervallen te zyn, daar na het vertrek van Commissarissen Gen. nog voorkomt eene boete van fdooo door de Wede. Goetze, aan het Institut der Puhlieke Schoolen betaald. SI. Br. Ill D. Fol. 93; en vooral om de difficulteiten door Scholarchen gemacht tegen het opregten eener School door I.I. de Ziegler, I D. 237 p.v. 243-247 P-v. Godsdienst, Opvoeding, Beschaaving. 49- En die reserve was, een, aan zich gereserveerde magt, om in dit plan — waar toe echter het Fond, door particulieren zou warden gefourneerd, naar goedvinden, veranderingen te kunnen maaken. Zwakke staatkunde voorwaar! Commissarissen deeden wel dee reserve modificeeren, doch toen was het te laat, de gemoederen waaren geindisponeerd, en de lust ging over. Noch möch men aanbeveelen, om alle mooglyke aan moe-diging en protectie te geeven, aan de moeilyke, doch heilzame poogingen der Hernhuttersche, of Euangelische Broederschap, en andere godsdienstige Maatschappyen, om door hunne Missionarissen aan dezen Uithoek, de heginszelen van den zagten Christelyken Godsdienst, naar hunne leer-wyze voordteplanten. Wy kunnen ons niet weerhouden, ter dezer gelegenheid te recomandeeren, de leezing van het geen de meergemelde J. Barrow (misschien wel eenigszints geschilderd, doch echter dan noch zeer belangryk) ons van dit Hernhuttersche Etablissement, in Stellenbosch, verhaft: het kan beter, dan het beste, afgetrokken betoog, aan het Gouvernement een denkbeld geeven van deszelfs mittigheid. Men vind het in zyn ade de El beginnende op pag: 198, met de wörden: Je fus eine le matin de fort bonne heure, pir le plus belles voix que fat jamais entendues — en eindigendend pag. 205. Het beste dezier Memorie verbied de geheele overschryving de seer passage, hoe belangryk die ons ook zy toegescheenen. Genoeg dat hoe bekannt, en vrouwen, aan de vermaaningen dezier Missionarissen, reeds op 600 begroot, en dus een perspectif geeft, van de mooglykheid, zo we! als van de nuttigheid, dezier en diergelyke inrichtingen, die alle moeten samen werken. om de Inwooneren. eerst gelukkig — dan deugdzaatn — en daar na grouw, aan het Gouvernement te maaken. §43. Kunsten en Wetenschappen. Men hound het bynungen aan het toekomstig colonial Bestuur te demandeeren, het aanhoudend encouragement van allerlei kunsten en Wetenschappen ; het verleenen van een, daar opgericht Genossschap van Landbouw, en een, daar opgericht Genossschap van Landbouw, en klein Museum ; het derwaards lokken van goede GeneeskunHigen en Heel-meesters ; — Van Onderwyzers in de Zeevaartkunde en Heel-meesters ; — Van Onderwyzers in de Zeevaartkunde en Heel-meesters; — D. 236 p.v. 5O Memorie over de Caab. Scheeps-Timmerbouw ; — van goede smeeden, Timmerlieden, Metzelaars, Schilders, en alle diergelyke nuttige handteeringen meer, die Alle het hunne toebrengen tot de beschaaving eener Maatschappy. § 44. Drukkery. Maar boven al, moeten wy overeenkomstig den wensch van Commissarissen General — ten sterksten insteeren, dat eene Drukkery, in de Caabstad worde opgericht, waar van het algemeen nut geen betoog behoeft. Doch van welke den dienst, ter spoedigere, minder kostbaare, en duidelykere mededeeling van's Gouvernements orders aan de buiten Districten, en dikwerf uuren ver, van den anderen, verspreide Landbouwers, oneindig groot zal moeten zyn, en een kragtig motif voor de Ingezeten opfereren, om die stukken te leeren leezen. Het Gouvernement zal gemaklyk het misbruik van een Drukkery, onder deszelfs oog geplaatst, kunnen voorkomen ; doch welk een nut kunnen eenvouwige. Doch gepaste rädgerengen, in welgende blaadjens en Almanakken vervat, en met werking van een wys Bestuur versprend wordende, nicht de menigte niet uitwerken? En tot tegengif dienen, voor opruiingen en verleidingen? Vooral in een land, waar alle andere hulpmiddelen tot verlichting en beschaaving van zyn. Onder het tegenwoordig Engelsch Bestuur, is dandyk eene Drukkery aldaar opgericht, en word zelf eene Caabsche Courant uitgegeeven — van welk dagblad, door eenen geschreeven, en door eenen gematigden geest bestuurd, een oneindig nut zou te trekken zyn. Men weet echter niet, of deeze Drukkery, door de onderneeming van een particulier, dan wel ten kosten van het Engelsch Gouvernement, aldaar geplaatst is geworden, en of men zich dus op de aanlyving daar van, al, of niet, zal kunnen verlaaten. Zie de consideratien van den R. v. P. daar omtrend. E. 210 p.v. afgeslagen het voorstel van den R. van Pol. om aan den Boekbinder Ritter verhoging van gagie te geeven, G. 40, 45. Landbouw, Wynoogst, Veeteelt, Jag T, Peltereien, Vischereien, Producten. § 45. Generale beschou wing. No ergens, dan moeten wy hier onze penne terug houden; om, door te veel te zeggen, niet lastig te worden, en onze leerzeren te verveelen. Een über die lust heeft tot onderzoek, kan, ook uit de gedrukte reisbeschryvingen, zich gemaktigen denkbeld maaken van de verschillende soorten van Producten, die dezen gezegenden Uithoek opgeeft, wanneer men de milde Natuur maar een weinig wil te gemoet koomen. Over de redenen van den vernändernden voorspoed der Landbouwers: als Duurte der plaatsen, ib. 347 p.v. laaven, ib. 348 p.v. van het Vee, ib. 349. van alle benodigheden tot den Landbouwers, zie A. 347 seqq., 349. Deeze geheele Miss Een redelyk vrugtbaare Oogst gaf tot in 1793, in het District van de Kaap en Stellenbosch. 80,000 Mudden Tarwe, 20,000 M. Garst, 500 M. Rogge, 2,000 M. Erwten, en 1,500 M. Boonen. Hier van worden Kaapwaards gevoerd, 55 m. [Mille] M. Tarw.. 15 m. Garst, 350 M. Rogge, 1.500 M. Erwten, en 1,200 M. Boonen. De rest blyft voor consumie en Zaaikoorn. Hier onder is het onzekere gewas van de Baa i en niet begrepen — ook niet de peulvrugten. De Graan-culture is voor veele vermeerndering en verbetering vatbaar. Al men het debiet maar zeker maakt. Dan ook kunnen en zullen de Baaien veel meer kunnen leveren. Mauritius, Bourbon, en St. Helena trekken veel levensmiddelen van de Kaap. Het getal Hoornvee en Schapen is onbegryplyk — de voorteeling considerabel — van de schapen in eenige districten viervoudig. Jaarlyksche consumtie 90 m. [Mille] schapen, en 4 a 5,000 Runderen, an de Kaapstad. De Culture van andere consumables zou oneindig kunnen worden vermeerderd, Rhenius Miss, aan de Milit. Commissie, 7 Decb. 1793. Zie nopens het koorn mede Fol. 134. Nopens den overvlo Ein manquement van debit der Tarwe, zie de Margin, aanstek. Hier vooren op Fol. 6 p.v. De Bakkers houden den prys van 3 Ib. brood voor 2 sts. billik — mids de prys van het koorn courant blyft op 24 Rxds. per vragt enz., z. A. 313 seqq. De vragt schynt te zyn 10 Mudden, A. 343, p. 355. Notitie der pryzen van de Landbouwers gereedschappen. A. 364 comparatie tusschen 1744 en 1792. Bergplaatsen voor 't koorn A. 365. Over een ontstaan gebrek van Zout, met de Oorzaaken daar van, zie Sluisken II D. Fol. 6 p.v. seqq tot Fol. 12, vooral alwaar alle de stukken hiertoe relatif, attentie verdienen, tot Fol. 163 p.v. 52 Memorie over de Caab. Wy zullen echter, om het verwyt eener schroomlyke gaaping. In deze Memorie te ontgaan, een naamlyst geeven, van al hie geen wy op gezag van Officieele, en andere, door onsonderzogte stukken, als eigene voordbrengzelen der Caab mogen noemen. § 46. Producten van den grond. De Caabsche grond brengt voord: Tarwe, Rogge, Garst, Boonen, Erwten, allerlei Boomvruchten, allerlei Tuingroenten, Aardappelen, Aloe, veelerlei Druiven, Rozynen, Amandelen, Hennip, Vlas, Tabak, Zout, Salpeter,  van Caabsche Madera, Caabsche Mallaga, Maagwyn, Steenwyn, Vintint, en andere, in maakten deugd verschillende, naar maate den grond op welke, en in evenredigheid van de mcer of min warmen en gelukkige positie, in welke de wyngaarden geplant zyn; terwyl dan noch de vroegere of laatere pluk der druiftrossen, en de kunst behandeling daar aan gebezigd, de meer of min wrangen of zoeten smaak der wynen regelt. Van deeze wynen word ook aldaar goede Brandewyn — en van de Rozynen, Azyn, gestookt. 