Ziekten en beschadigingen der ooftboomen
Dit bock is ua oud dat hct autcursrecht erop is verlopen, zodat hct bock nu deel uitmaakt van hct publickc domcin. Ecn bock dat tot hct publickc domcin bchoort, is ccn bock dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijkc autcursrcchttcrmijn is verlopen. Hct kan per land vcrschillcn of ccn bock tot hct publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn ccn stem uit hct verlcden. Zc vormen ccn bron van geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand. als herinnering aan de lange reis die hct boek hccft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. Richtlijnen voor gebruik Google werkt samen met bibliothekcn om materiaal uit het publieke domein te digitaliseien, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken uit het publickc domcin behoicn toe aan hct publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven levercn, hebben we maatrcgelcn genomen om misbruik door commercicle partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op automadsch zocken. Verder vragen we u hct volgende: + Gebruik de besianden alleen voor niei-commerci^le doeleinden We hebben Zocken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor pcrsoonlijkc en nict -commercicle doeleinden. + Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek doct naar computcrvertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- den tekst, kunt u contact met ons opnemen. Wc raden u aan hicrvoor materiaal uit hct publickc domcin te gebruiken, en kunnen u misschien hicrmee van dienst zijn. + Laat de eigendomsverklaring staan Het "watcrmerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over het project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zocken naar boeken met Google. Verwijder dit watcrmerk nict. + Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd cr rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doct Icgaal is. U kunt er niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het eenmaal in Zocken naar boeken met Google staat. De wettelijkc aansprakelijkheid voor auteursrechten is bchoorlijk streng. Informatie over Zoeken naar boeken met Google Het docl van Google is om alle informade wcrcldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezcrs boeken uit allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de voUedige tekst van dit boek doorzoeken op het web via |http: //books .google .coml I De Oeill schenen, i daarmee is ^Inl ZIeKt«n e Selielhnn AsrdrUlu PlanteDk Algemeei PlanMnIt Bcbapcn- fiiwslaiul Xlebl«n e Tmcbten BloemciiT PI AN VAN IIITnA VF if, J. RlTZEMA If, J. R[TZEHA mingen. PlantenaardrQhHkinide, door tttf "°*"«»1I^«W""' feabage. Vagoolngen. Prof. 3. Rltiema -3 _r--J .^ FBEDERIKSOOH^ SB ZIEKTEN EN BESCHADIGINGEN DER OOFTBOOMEN. QEILLUSTREERDE, u m- i TIJIiOllf BIBlIOTHIil, ONDER REDACTIE VAN F. B. LOHNIS, Prof. Dr. J. RITZEMA BOS, P. VAN HOEK EN LEONARD A. SPRINGER. ZIEKTEN EN BESCHADIGINGEN DER OOFTBOOMEN, DOOR Prof. Dr. J. RITZEMA BOS. TE GRONINGEN BIJ J. B. WOLTERS , 4906. iKTi i mmmm mi m DOOR Prof. Dr. J. RITZEMA BOS, TR AMSTERDAM. DEEL IV. ZIEKTEN EN BESCHADIGINGEN , VEROORZAAKT DOOR DIEREN , VERVOLG. ZIEKTEN , WAARVAN DE OORZAAK ONBEKEND IS. - REGISTER. TE GRONTNGEN BU J. B. WOLTERS , 1905. v^T7rr^-^'*''^r7^- STOOMORUKKERIJ VAN J. B. W0LTER8. INHOUDSOPGAVE. VI. ZlEKTEN EN BESCHADIGINGEN , DEN OOFTBOOMEN TOEGEBRACHT DOOR DIEREN. / ( V e r V o 1 g). Biz. ^Halfvleugeligen (Hemiptera) 1 Landwantsen : frambozenwants {Pentatoma baccarum) 2 Cicadeachtigen : Schuimbeestjes 3 Plantenluizen : Bladvlooien (Psylla) 4 Bladluizen 7 Middelen tegen bladluizen 12 Soorten van bladluizen, die hier nader worden behandeld , . . 13 o. a. bloedluis (Sckizoneura lanigera) ... 14 druifluis {Phylloxera vastatrix) 22 Schildluizen 24 Schade - 29 Overbrenging .32 Natuurlijke vijanden . 33 Bestrijding 37 Overzicht van de aan ooftboomen schadelijke soorten 42 VIII INHOUD. Biz. Tweevleugeligen (Diptera) 59 — 63 Galmuggen: Perengalmuggen (Cecidomyia nigra en C. piricola) 59 Rouwmuggen : Perenrouwmuggen (Sdara Piri en Sc. Schmidbergeri) , 60 Kersenmade (Spilographa Cerasi) ..... 62 Spinachtigen 63—82 Spinnende mijt of roode spin ( Tetranychus telarius) 63 Galmijten (Phytoptus): algemeene zaken ... 65 a. Viltvormingen (Erineumvormingen) ... 71 (o. a. Phytoptus Vitis) 75 b. Rondknoppen: 75 aan hazelaar 76 aan zwarte bes . 77 c. Pokziekteder perebladeren (P%^op^2^5Pm) 80^ Weekdieren: Slakken (naakte en huisjes-slakken (Limax en Helix) 82 — 84 VII. ZlEKTEN, WAARVAN DE OORZAAK TOT DUSVER ONBEKEND GEBLEVEN IS 84—95 Wortelknobbels bij ooftboomen 86 Melkglans der bladeren van ooftboomen .... 89 Bruinvlekkigheid der wijnstokbladeren (Brunissure) 90 Vlekkigheid of stippeligheid van appelen .... 92 Glazige appelen 92 Steenige peren 93 Meelig worden van peren en appelen 93 Doorgroeiende peren .95 \ REGISTER 97-112. \ — i i 4 VI. ZIEKTEN EN BESCHADI6INGEN, DEN OOFTBOOMEN TOEGE- • BRACHT DOOR DIEREN. (Vervolg). i HALFVLEUGELIGEN. (Dierk. bl. 159). Men verdeelt de Halfvleugelingen in: 1. die met ten deele leerachtige, ten deele vliezige vdor- vleugels (fig. 1), welke weer worden onderscheiden in: a. waterwantsen ; b. landwantsen ; 2. die met geheel vliezige voorvleugels , welke men verdeelt in : a. cicadeachtigen ; b. plantenluizen , waartoe behooren: 1. bladvlooien, 2. hladluizen , 3. schildluizen. De waterwantsen , die in slooten en plassen leven , zijn voor de ooftboomteelt onverschillig , en behoeven hier niet te worden behandeld. De Landwantsen zijn gekenmerkt door een' kleinen platten kop, door middelmatig lange, geknikte sprieten en pooten. De voorvleugels zijn aan hunne Land- en Tuinboutvb.: Ziekten en Besch. der Oojthoomen^ TV. 1 r. basis leerachtig, aan hun uiteinde vliezig (fig, 1). — De landwantsen ruiken dporgaans hoogst onaaijgenaam , ten gevolge van de omstan- digheid, dat zij tusschen hare achterpooten eene stinkende, vettige vloeistof afscheiden. Meerendeels leveii zij van dierlijk voedsel. Verschillende soorten steken haren snuit in het lichaam van onderscheiden insekten, o. a. in dat van rupsen en andere schadelijke larven, die zij dan geheel uitzuigen. Deze zijn aldus voor onze kultures eenigszins nuttig. Enkele soorten evenwel zijn schadelijk doordat zij plantensappen opzuigen, of doordat zij, over vruchten loopende, deze onbruikbaar maken, wiji zij er haren onaangenamen reuk aan meedeelen. Ik vermeld hier slechts de frambozenwants (Pentatoma haccarum F.), Deze is 13 mM. lang en 8 mM. breed. Zij is roodachtig van kleur, aan den benedenkant witachtig m^t zwarte stipjes. Het uiteinde van het schildje en vlekken langs den rand van 't achterlijf zijn wit. De sprieten zijn zwart met witte ringen. — Deze soort is, even als de vorige , eerst in den nazomer volwassen ; zij overwintert onder afgevallen bladeren, en plant zich in 't volgende voorjaar voort. Zij Fig 1 Voor- en ^^^^^ ^P kersen , frambozen , aalbessen en andere achtervleugel van de saprijke vruchten. Voor den plantengroei wordt frambozenwants. ^ij niet schadelijk; ja zij brengt zelfs eenig nut te weeg door het dooden en uitzuigen van schadelijk gedierte. Maar hoogst onaangenaam wordt zij , doordat zij aan de vruchten , waarop zij heeft gezeten , eenen ondragelijken smaak en reuk verleent. Cicadeachtigen. Deze familie omvat Halfvleugeligen met een' grooten, vooral breeden kop met zeer kleine sprieten en groote, ver van elkander afliggende oogen. De vleugels, welke alle vier vliezig zijn, loopen naar hun uiteinde spits toe, en worden in de rust dakvormig samengevouwen. De achterpooten zijn veelal dikker dan de andere pooten en dieneii om te springen. — De cicadeachtigen steben hunsen snuit in verschillende plantendeelen , om daaruit sappen op te nemen; maar daar zij niet in groote troepen voorkomen, en evenmin lang op dezelfde plaats zitten te zuigen, komen zij in schadelijk- heid met de blad- en schildluizen in geene vergelijking. Groote cicadeachtigen, nl. de eigenlijke cicaden, vindt men slechts in tropische en subtro- pisehe streken. In ons land komen niet dan weinige en dan nog wel zeer kleine soorten voor , die voor de ooftboomteelt van geen over- groot praktiscli belang zijn. Aan boomen , heesters en kruid- achtige planten ziet men gedurende liet voorjaar en 't begin van den zomer dikwijis hoopjes scliuim, die met den naam ,,koekoek3spog" Pig. 2 SchuimbeeBtje (Cerr^^ worden aangeduid. Veegt men spiimana): boven nat. gr. ; beneden i_ ■ - j ■ verg.; rethls een tak rael „koekoek3spos", a" schuim op zi] , dan ziet men een groen geelachtig larfje met zwarte oogen te voorsdiijn komen. Het is de larve van het zooge- naamde „schui?nbeestje" , die deze massa schuim afscheidt, totdat hare laatste vervelling heeft plaatsgehad. Dit schuim bestaat nit de uitwerpseien van het larfje. Het volwassen insekt (fig. 2) beweegt zieh springende over de planten heen. De twee meest voorkomende soorten zijn: Cercopis spumaria L. (grauw met twee scheeve, witachtige banden; voornamelijk op wilgen voorkomende) en Cer- copis bifaseiata L. (iets kleiner vanstuk dan de voorgaande soort, en zeer in kleur varieerend, maar meestal bruinachtig geel met twee bruine banden op de voorvleugels ; op allerlei lieesters en struiken , o.a. zeer veel op aalbessenstruiken). Bene andere groep van H^Ifvleugeligen met twee paar vliezige vleugels vormen de plantenlu izen {Phytophtires) , waartoe weer behooren drie familien, n.l. die der bladvlooien, die der bladluizen en die der schildluizen. In 't algemeen zijn de plantenluizen kleine, zwakke halfvleugelige insekten met duidelijk zichtbare sprieten, met een* uit drie leden bestaanden zuigsnuit en met tweeledige voeten. Vele exemplaren zijn ongevleugeld; die, welke vleugels bezitten, dragen deze organen in de rust dakvormig samengeslagen op den rug. Alle plantenluizen zuigen haar voedsel uit plantendeelen. Sommige soorten vindt men altijd in kolonien bij elkaar; anderen vindt men doorgaans alleen. De eersten zijn natuurlijk door haar aantal altijd veel schadelijker dan de laatsten. Bladvlooien. Deze groep wordt gevormd door diertjes , die in hun voorkomen zeer veel op bladluizen gelijken , maar van dezen dadelijk te onder- scheiden zijn door hunne tamelijk dikke achterdijen, die hen in staat stellen, zich springende voort te bewegen. Zij hebben een' kop, die meer breed is dan lang. De sprieten zijn uit 8 tot 10 leden samengesteld; de voorvleugels zijn meer of min leerachtig. Het achterlijf eindigt bij de wijfjes in eene legboor. Bij de larven van sommige soorten vindt men op de laatste leden des liehaams een wit, poederachtig of woUig bekleedsel. Twee soorten van bladvlooien vooral zijn somtijds sehadelijk. Vooreerst de perenbladvloo {Psylla piri Schmidb.). Van deze soort is het wijfje 3,5 mM, lang. De wijfjes, die overwinterd hebben, zijn aan de volgende kenmerken te onder- seheiden. Sprieten: vuilgeelbruin , de twee korte basale leden bijkans geheel rood; de voorste leden aan hunnen rand zwart geringd. Kop geelbruin. Oogen geelbruin. Rugzijde van 't borst- stuk vuil roodbruin. Achterlijf insgelijks bruinachtig met zwarte teekeningen en banden. 't Geheele lichaam dikwijls met wit- achtig pluis overtrokken ; vooral merkt men dit aan het achterlijf. Dijen en schenen zwart, maar voeten rood. Vleugels melkwit met geelaehtige nerven. De in den zomer te voorschijn komende wijfjes zijn veel lichter gekleurd. Het mannetje heeft roodachtig zwarte sprieten en een' dito kop. Oogen: vuil donkerrood. Borststuk ten deele zwart, /^S- ^, ^''°*^f' perenblad- ten deele roodachtig zwart , met lichtroode vloo (Psylla pin) , nat. ^. en . ® ' vergroot. — Rechts: afgestroop- teekenmgen. Pooten zwart met roode voe- te larvehuid van de appelblad- ten. Eerste leden van 't achterlijf rood; y\oo {Psylla mali),yeTgroot. ^^^terste leden zwart, behalve de ach- terrand dezer leden, welke rood is. Zoodra de pereboomen in 't voorjaar beginnen te bloeien , komen beide geslachten , die ergens onder de schors hebben overwinterd , te voorschijn. De paring grijpt plaats op de bloesems of de jonge bladeren. Weldra legt dan het wijfje hare gele eieren ieder afzon- derlijk of op rijen aan bloesems , aan den onderkant van bladeren of aan jonge twijgjes, — maar altijd aan plaatsen, die nog met woUige haartjes zijn bezet. Na 8 tot 14 dagen komen de larven uit deze eieren te voorschijn. Zij zijn — zooals van zelf spreekt — vleugelloos , en over 't geheele lichaam donkergeel van kleur , terwijl de pooten en de sprieten witachtig zijn. Bij elke ver veiling wordt de kleur donkerder. Weldra begeven de bladvlooien zich in troepjes bij elkaar , naar de basis van een lot of aan 't hout van H vorige jaar; zij steken nu haren snavel in de nog teere schors, en zuigen , -V ■*■■ •• V *. xif^-'^ ■ rrV voedende sappen op. Gewoonlijk blijven zij nu voor goed op hare plaats zitten , ten minste wanneer men ze niet stoort. Zoodra eene larve volwassen is, verlaat zij 't gezelschap; zij gaat aan den onderkant van een blad zitten, om voor 't laatst te vervelien. Na deze laatste vervelling is zij groen en bezit zij roode oogen; lang- zamerhand worden kop en borststuk geel. In dezen toestand blijven de bladvlooien leven van 't sap der twijgjes, totdat zij het raad- zaam vinden, hare winterkwartieren op te zoeken. Door voortdurend uit de twijgen de voedende sappen op te zuigen, worden de blad- vlooien en vooral hare larven schadelijk: de bladeren en ook de toppen der twijgen krommen zich en sterven af. Ook schaden zij door de afzondering van vochtdroppels , even als de bladluizen doen (zie bl. 11). De middelen, welke men tegen deze insekten moet aanwenden, zijn dezelfde, welke men tegen bladluizen in 't werk stelt. (Zie dus bl. 12). Toch kan men niet gemakkelijk zoO velen in 66ns dooden , als dit met de bladluizen kan geschieden , daar de bladvlooien niet in zoo groote kolonien bij elkaar leven. De appelbladvloo (Psylla malt Forster) is even groot en ongeveer van den zelfden liehaamsbouw als de vorige soort. De kleuren echter zijn anders. Het mannetje is op het tijdstip, dat de voortplanting begint, heldergroen met gele strepen over den rug, of bijkans geheel groen met donker gele vlekken. Het geslachtsrijpe wijfje is op de rugzijde rood, met groengela en bruine strepen; de buikzijde is geel of groen; de kanten van het tamelijk dik opgezwoUen achteriijf zijn zwart. Bij de jongere dieren zijn de strepen op den rug niet aanwezig, en is de kleur groen of geelgroen. De appelbladvlooien overwinteren niet , zooals de perebladvlooien doen. In September, wanneer de pereboomen reeds de herfst- kleur aannemen, ziet men de volwassen diertjes in kleine gezelsehappen bijeen. Het wijfje legt dan hare tamelijk groote, witte eitjes aan de takken, en wel in reten van de schors of aan de ^n jaar oude twijgjes, voor zoover deze nog met eene wol- achtige haarbekleeding zijn bedekt. De oude bladvlooien sterven in 't zelfde najaar. Uit de eieren komen eerst in April de larven te voorschijn, die vuil geel van kleur zijn, zwarte pooten hebben en op den rug vier rijen zwarte puntjes. Deze larfjes zoeken de naastbijzijnde knoppen op, steken er hunnen snuit in, en kruipen somtijds onder de knopschubben weg, om zich tegen 't gure weer te beschermen. De larven laten uit hare anale opening voortdurend waterheldere droppels voor den dag komen , waardoor zij de bladeren , waarop ze leven , zeer verontreinigen (zie bl. 11). Nadat — weinige dagen reeds na het te voorschijn komen uit het ei — de tweede vervelling achter den rug is, heeft de larve eene lichtgroene kleur; ook komen reeds dan vleugeJstompjes voor den dag. Weldra is nu het geheele dier met eene uit het achterlijf uitgescheiden , draderige massa bedekt. Reeds in de eerste helft van Mei zijn de larven, na nog een paar vervellingen , volwassen geworden. De volwassen, gevleugelde dieren gaan voort met aan de takken en twijgjes te zuigen, waardoor ook reeds de larven schadelijk werden. 't Is nog niet uitgemaakt, of de in Mei volwassen insekten zich eerst in Sep- tember voortplanten , dan wel of er nog eerst eene tweede generatie voorkomt: 't laatste is waarschijnlijker. B I ad I u ize n. Deze zeer soortenrijke familie wordt gekenmerkt door lange , uit 5 tot 7 leedjes bestaande sprieten , door 't bezit (zoowel in 't man- nelijke als in 't vrouwelijke geslacht) van eenen uit drie leden bestaanden zuigsnuit, door lange, dunne pooten en door 't gemis van springvermogen. Sommige bladluizen blijven steeds ongevleugeld ; bij de gevleugelden komen twee paar vliezige vleugels voor (fig. 4). Merkwaardig is de voortplan tings wijze der bladluizen. In den herfst vindt men volkomen ontwikkelde mannetjes en wijfjes. Na de paring leggen de laatstgenoemden eieren , welke overwinteren i). 1) Ik wil hier echter doen opmerken , dat — hoewel de overwintering in den eitoestand regel schijnt te zijn — althans soramige soorten ook kiinnen over- winteren als larve, zoowel als in den toestand van wolwassen biadluis, 't zij dan als geslachtsdieren , 't zij als langs ongeslachtelijken weg zich vermeerderende bladluizen. De in 't volgende voorjaar uit deze eieren voor den dag komende dieren gelijken in vele opzichten op gewone wijfjea, maar verschillen er toch eenigszins van. Zij planten zich zonder bevruehting voort; mannetjes zijn er dan niet. Ook leggen zij geene eieren, maar zij brengen levende jongen ter wereld, die — nauwlijks geboren — ook reeds weer kiemen van jongen in zich bevatten. Neemt men in aanmerking, dat ggne van deze zonder bevruehting zich voort- Fig, 4. Appeltak met bladlaizen (Aphis Sorbi), nat. gr. — Lioke en rechls van deze teekeniDg: kerBenbladluis {AphU Crr/i'n), 12 niaal vergroot; ongevlengeld en gevJeugeld exemplaar. plantende bladluizeii , al naar de soort , een 40 — 100 tal jongen kan vf>ortbrengeii , terwijl in den loop van eSnen zomer zelfs 9 tot 15 geslachten elkaar kunnen opvolgen, dan behoeft het geene ver- wondering te baren , dat ^ne enkele bladluis in ^n jaar millioenen • iiakomelingen kan hebben, — In den herfst eindelijk komt er weer ecne generatie van gewone wijfjes te voorschijn, en tevens ontstaan (Ian mannetjes. — De bevruehte wijfjes leggen eieren, die in groote hoopen aan de boomtwijgen overwinteren.. Deze eieren zijn ovaal, zwart van kleur en, in verhouding tot de grootte der bladluizen zelve, vrij groot. Evenals alle Half vleugeligen , zoo ondergaan ook de bladluizen gedurende haar leven eenige vervellingen; zij door- loopen dus eene onvoUedige gedaanteverwisseling. Neemt men in aanmerking, dat de bladluizen gedurende haar gansche leven niets anders schijnen te doen dan plantensappen zuigen en zich voortplanten , dan behoeft het niet te verwonderen , dat zij door haar buitengewoon groot getal somtijds zeer nadeehg kunnen worden. Alle bladluissoorten boren zich met haren snuit in plantendeelen in, meerendeels in bladeren of jonge twijgjes, maar.sommige ook in takken , stammen of wortels. De plantensappen opzuigende , die anders ten bate der gewassen zelve zouden komen, brengen zij jongen ter wereld, die zeer dicht bij hunne moeder hunnen snuit in 't zelfde plantendeel steken, en alweer beginnen, zich voort te planten. Doordat de bladluizen zich zoo sterk vermeerderen , en de jongen zich doorgaans dicht bij de plaats vestigen, waar zij werden geboren , zoo ziet men weldra een aangetast blad of twijgje , waarop v66r kort 66ne enkele bladluis zich had gevestigd, met honderden van deze diertjes bezet. ledereen heeft dergelijke ophoo- pingen of kolonien van bladluizen wel eens gezien op morellen, appelboomen enz. , altijd aan de jonge twijgjes en de daaraan bevestigde bladeren. Dat een aldus aangetast plantendeel, ten gevolge van gebrek aan voedende sappen, noodzakelijk moet samenschrompelen en afsterven, spreekt wel van zelf. Maar even- zeer is het duidelijk, dat het er dan voor de bladluiskolonie , die het bewoonde, slecht moet uitzien, aangezien de dieren zich moeilijk over grooten afstand kunnen verplaatsen. Ja reeds v66r de tak of *t blad, waarop ze zich hebben gevestigd, geheel is ine^ngeschrompeld , zijn reeds vele bladluizen ten gevolge van de overbevolking den hongerdood gestorven. De snelle voortplanting zou dus in vele gevallen een' spoedigen dood als noodzakelijk gevolg moeten hebben , wanneer niet sommige bladluizen in staat waren , zich verder te verwijderen van de plaats, waar ze zijn geboren, 4» 10 Zoodra toch de derde generatie in de wereld komt, vindt men daarbij — nevens vele ongevleugeld blijvende individu's — andere, die na het doorloopen der verveDingen vleugeltjes krijgen (fig. 4), waarmee zij matig goed kunnen vliegen , of waarmee zij , indien ook al de vleugels zeer zwak zijn, ten minste door den wind kunnen worden meegevoerd naar andere planten. Deze gevleugelde iudividu's, welke in alle volgende generatien weer optreden naast de doorgaans talrijker ongevleugende exemplaren, zijn als het ware landverhui- zers, die zich naar andere planten van dezelfde soort begeven en daar de stammoeders worden van nieuwe kolonien. Een buitengewoon sterk voorttelingsvermogen is voor het blijven voortbestaander bladluizen noodzakelijk. Want zij zijn gedurende hare ontwikkeling aan allerlei gevaren blootgesteld. Koude en regen dooden ze bij massa's; hevige wind werpt er duizenden van de bladeren af, van welke geene honderden weer op eene plaats terecht komen^ waar zij voedsel vinden. De bladluizen komen in 't voorjaar uit de eieren, zoodra de knoppen beginnen uit te loopen* Valt dan in eens de vorst in, dan sterven zij bij massa's; en het laat zich inzien, dat dit op de vermeerdering der bladluizen in 't geheele volgende seizoen van invloed moet zijn. Daarbij komt nog, dat tal van vijanden uit de meest verschillende afdeelingen van het dierenrijk voortdurend bezig zijn, haar aantal te dunnen. Vele vogels eten bladluizen, vooral de spreeuwen en musschen. Sluipwespen leggen er hare eieren in. Lievenheersbeestjes en hunne larven , de larven van verschillende soorten van gaasvliegen en de maden van zweefvliegen brengen het hunne er toe bij , om de vermeerdering der bladluizen binnen bepaalde grenzen te houden. Zonder een buitengewoon sterk voorttelingsvermogen zouden er zelfs weldra geene bladluizen meer bestaan. De meeste jaren leveren dan ook zoovele omstandigheden op, die de vermeerdering der bladluizen tegengaan , dat van een voorkomen in groote menigte geene sprake kan zijn. Sommige jaren echter zijn de omstandigheden van dien aard, dat bepaalde soorten van bladluizen in overgroot aantal voorkomen; en dan is de schade, door haar teweeggebracht , zeer groot. Zij zitten hoofdzakelijk aan den onderkant der bladeren , 11 die zij door saponttrekking doen verdorren; en daar zij gewoonlijk reeds op de bladeren zitten, terwijl deze nog jong zijn, wordt de groei er zeer door belemmerd. Ook worden de door bladluizen bezette bladeren, v66r ze verdorren, gewoonlijk kroes, daar de onderkant, waar geene insekten zuigen, meer groeit dan de bovenkant (fig. 4). Vaak zitten de bladluizen ook op de jonge scheutjes, die daardoor kunnen doodgaan. Deze schade wordt evenwel niet uitsluitend veroorzaakt doordat de bladluizen voedende stoffen uit de plantendeelen opzuigen , maar ook door den ,,honigdauw'', dien zij afscheiden. De uitwerpselen der bladluizen toch zijn vloeibaar en bevatten eene groote hoeveelheid suiker. Als fijne druppeltjes vallen die uitwerpselen neer op de lager geplaatste bladeren van den boom, waarop de bladluizen zitteii, of ook wel op de onder dezen boom groeiende struikgewassen of kruidachtige planten. Daar de bladeren aldus a. h. w. met een' zoeten dauw bedekt worden, spreekt men van ,,honigdauw'\ Dit zoete vocht, waarop de mieren gaarne afkomen (zie deel III, bl. 73), bedekt soms de geheele oppervlakte der bladeren met een glimmend, kleverig overtreksel, dat de gaswisseling eenigszins belemmert , hoewel niet in zoo erge mate als men allicht zou denken, omdat uit den aard der zaak doorgaans alleen de bovenkant der bladeren er door bedekt wordt en aan den onderkant van deze organen zich verreweg de meeste huidmondjes bevinden. — In den honigdauw, die de bladeren bedekt , kleven gemakkelijk zwamsporen vast , die — door de lucht voortbewogen , — erop mochten neervallen; deze sporen kiemen in het zoete vocht gemakkelijk, en zoo ontstaat eejie zwam-woekering. Op die wijze kunnen door zwammen veroorzaakte ziekten allicht de bladluisplaag opvolgen; of wel de bladeren worden met roet- dauwzwammen overdekt, die wel is waar saprophytisch leven, maar toch de bladeren in hunne levenswerkzaamheid (assimilatie) hinderen. (Vgl. deel II, bl. 57). Ten slotte zij nog vermeld , dat sommige soorten van bladluizen door haren steek opzwellingen of galvormigen veroorzaken. Zoo doet de bekende druifluis of Phylloxera opzwellingen ontstaan aan 12 de wortels van den wijnstok; en de bloedluis veroorzaakt opzwel- lingen aan de twijgen en takken (fig. 6), soms ook aan de wor- tels, van den appelboom. — De middelen , tegen bladluizen aan te wenden , wil ik hier in 't algemeen bespreken; dan behoeft daarop bij de behandeb'ng der onderscheiden soorten niet te worden terug gekomen. In 't algemeen moet als regel . gelden , dat men tegen de blad- luizen moet optreden , zoodra men ze in H voorjaar ziet verschijnen , hetgeen in H algemeen gebeurt in den tijd dat de knoppen zich ontplooien. Eene flinke, zoo noodig herb aalde bespuiting met water kan dan reeds veel goed doen , en is in vele opzichten in dien tijd van 't jaar boven eene bespuiting met eene petroleum-emulsie te verkiezen , omdat de heel . jonge , teere blaadjes d^^r niet best tegen kunnen; zeepwater kan evenwel met veel succes worden gebruikt. De aanwending van Perzisch of Amerikaansch insekten- poeder is dan ook zeer goed, maar kan natuurlijk alleen bij lage pyramiden en bij leidboomen, niet bij hoogstammen, geschieden. Later in den tijd, wanneer de bladluizen reeds in aantal zijn toegenomen, is het raadzaam, de erg aangetaste, ineengeschrom- pelde bladeren, desnoods met de jonge scheuten, wanneer ook die erg worden geteisterd, af te snijden en te verbranden. Zulke ineengeschrompelde bladeren leveren den bladluizen goede schuil- hoeken, zoodat men ze daar met insektendoodende middelen toch niet gemakkelijk zou bereiken. Heeft men zooveel mogelijk de erg ineengeschrompelde bladeren verwijderd, dan kan men de andere bladluizen bestrijden door bespuiting met petroleum-emulsies , met tabaks-extract , met Wellings insektencider of met X.L. ALL. (Zie hierover: deel I; de bladz. op te zoeken in 't register van deel IV). De twee laatstgenoemde middelen zijn het meest aanbevelenswaardig, maar zuUen, met name bij groote boomen, wat duur uitkomen. Berooking met tabak (Deel I, zie register deel IV), kan even- eens goede diensten doen ; maar dit middel kan alleen bij leidboomen en verdere kleine boompjes , die gemakkelijk worden ondergedekt , worden toegepast. Bij groote boomen is dikwijls aan de toepassing der aange- 13 geven middelen veel bezwaar verbonden. Bij deze moet de bestrijding zich gewoonlijk bepalen tot het zooveel mogelijk voorkomen vajn de bladluisplaag. Daartoe is het goed , in het laatst van den winter de kroon te bespuiten met kalkwater. Worden aldus de dunne twijgen met een laagje kalk bedekt, dan kunnen in 't vroege voorjaar de bladluizen niet uit de eieren komen. Dit middel moet natuurlijk bepaaldelijk worden aangewend in den winter, volgende op een jaar, waarin er vele bladluizen waren. Dat het ook goed is, het toe te passen bij leidboomen en kleine boompjes, spreekt wel vanzelf. Ik zal hier de verschillende voor ooftboomen schadelijke blad- luissoorten behandelen naar de volgorde van de boomsoort , waarop ze voorkomen. Aan den appelboom leven: de groene appelbladluis , de roode appelbladluis en de bloedluis. De groene appelbladluis (Aphis malt F.). Ongevleugelde exemplaren ongeveer 2 mM. lang, groen; sprieten lets langer dan 't lichaam. Gevleugelde exemplaren zwart. — Deze soort leeft in talrijke, groote * kolonien aan de jonge twijgjes en onder de ineengerolde bladeren van appel- , pere- en mispelboomen , van meidorens en lijsterbessen. — De eitjes, pikbruin van kleur, worden aan- de jonge twijgjes bevestigd. De bladluisjes komen in 't voorjaar te voorschijn, als de boomen uitbotten. Nadat er ver- scheiden, tot 15, ongeslachtelijke generation geweest zijn, vindt men in September en October de altijd ongevleugelde mannetjes en wijfjes. De eieren overwinteren. De roodachtige appelbladluis (Aphis Sorbi Kalt). lets grooter , meer dikbuikig dan de voorgaande soort. Sprieten lets korter dan 't lichaam. Ongevleugelde exemplaren geelgroen of geelbruin , met een' blauwachtigen glans. Gevleugelde exemplaren zwartbruin (fig. 4). Aan de bladeren van appelboomen en lijster- bessen. Minder algemeen en ook minder schadelijk dan de vorige soort. Zij komt iets later in H voorjaar voor den dag. 14. De bloedluis {Schizoneura lanigera Hausmann). De 1,0 mM. lange, bruingele of bruinroode ongevleugelde indi- vidu's^zijn aan de rugzijde met lange, witachtige, wollige wasdraden bekleed , en zitten in hoopjes bijeen op misvormde plaatsen (vooral tusschen aangezwoUen plekken) van stammen en takken van appel- boomen. Drukt men ze stuk, dan laten zij eene bloedroode vlek achter, van daar de naam ,, bloedluis''. — De gevleugelde individu's zijn meer langwerpig, glimmend zwart; achterlijf chocoladebruin; ook wollig van voorkomen door de aanwezigheid van vele witte wasdraden (fig. 5). De bloedluis leeft weliswaar bijkans uitsluitend op appelboomen , maar wordt toch bij hooge uitzondering ook op perebooraen , kwee en meidoren aangetroffen. De aanwezigheid van het insekt wordt spoedig ontdekt door de witte, wollige massa, waarmee het zich omgeeft. Men vindt de bloedluizen gewoonlijk in lange rijen of op hoopjes bij elkaar aan de schaduwzijde der takken of twijgen, waar zij met haren langen zuigsnuit tot in het spint van dentak indringen, tengevolge waar van eigenaardige opzwellingen (fig. 6) ontstaan , en wel zoo , dat zij zelven in eene spleet tusschen die opzwellingen komen te zitten. Op oudere stammen en takken zoeken zij de plaatsen op, waar zij gemakkelijk haren snuit in de bast kunnen insteken, zooals vorstspleten en plekken , waar een tak is weggenomen , of waar eene andere verwon- ding heeft plaatsgehad. De bloedluizen brengen gedurende den zomer, zonder voorafgaande paring, ieder gewoonlijk 30 it 40 jongen ter wereld; en er kunnen in 6en enkel jaar soms acht generation elkaar opvolgen. De rood- of geelachtige uitwerpselen , die tusschen het witte, wollige omkleedsel blijven hangen, en die soms voor eieren worden aangezien, bedekken met de afgestroopte larve- huidjes de geheele bloedluizenkolonie als met een vilt. Later in den zomer ontstaan ook gevleugelde individu's; ook deze zijn alien vrouwelijke dieren, die zich eveneens zonder paring voortplanten ; deze gevleugelde individu's leggen eieren, en wel slechts een zes- of zevental. Onmiddelijk na het eierleggen of soms reeds onder het eierleggen , komen de jongen te voorsehijn , onder welke men ;n' appelbooiu met bloedluizen , in de afgeBcheiden draderige we^eschoien. B|j b eokele liloedliiizen nfzoDderlijk. kleinere, groene mannetjes en grootere, lichtgeel gekleiirde wijfjes le Onderscheidt. De wijfjes leggen ieder sleclits e^n ei. De eieren blijven den winter over; maar behalve deze eieren overwinteren eveneens luizen van de zomer- en herf stgeneraties ; en deze gaan zelfs in den winter, wanneer het zacht weer is, door met zich voort te planten: men ziet soms in het laatst van Decem- ber of het midden van Januari op appel- takken de langzamerhand grooter wor- dende wollige plekjes optreden. Echter leggen niet alle gevleugelde individu's eieren, zooals men aanvan- kelijk meende. In Juni of Juli ziet men tusschen de ongevleugelde dieren van eene bleed luiskolonie gevleugelde wijfjes verschijnen, die weldra met hare wollige bekleeding als witte vlokjes door de lueht zweven , en zieh aldus op andere boomen kunnen vestigen. Daar aange- komen , leggen zij geene eieren , maar brengen zij een 15 tot 20 tal levende jongen voort , die alleen ongevleugelde wijfjes zijn , welke — evenals de vorige generation - zonder paring, levende jongen voortbrengen. Aldus kunnen de gevleugelde individu's op andere boomen nieuwe kolonien stichten. Vroeger nam men meestal aan, dat de bloedluis alleen aan den voet van den Fig. 6. Knobbelvormige uii- boom zou overwinteren en daar eieren waaseo, aan eeu' appelboom leggen; maar later is gebleken dat de onts^a door de werking va- ingekten ook tusschen bladschubben en spleten overwinteren. De bloedluizen kunnen evenwel ook in grooten getale op de wortels overgaan , aan welke zij soms eveneens opzwellingen ver- oorzaken. Het sehijnt dat zij gemakkelijker aan . .; u''>r*"'s van 17 den pereboom dan aan de bovenaardsche deelen van dezen boom leven; althans terwijl men de bloedluis aan den stam en de takken van den pereboom niet dan hoogst zelden aantreft, vindt men haar betrekkelijk vaker aan de wortels van dezen boom. De bloedluis komt over 't algemeen veel meer voor op beschutte terreinen dan op terreinen, die aan den wind zijn blootgesteld. Kweekerijeij, waar de boompjes dicht op elkaar staan, en omheinde, door huizen of hooge schuttingen ingesloten tuinen hebben veel meer \an de bloedluis te lijden dan boomgaarden, welke open en bloot liggen, en waar de boomen op behoorlijken afstand van elkaar staan. Daarom is het dan ook goed, om 't optreden der bloedluis te voorkomen, dat de boomen zoo geplant worden, dat de wind er goed doorheen kan waaien; en in boomgaarden en tuinen, waar de appelboomen aan de bedoelde kwaal lijden, neme men zoo noodig, alles weg waardoor dit wordt bemoeilijkt. — Wanneer in een' tuin of eene kweekerij boomen staan, die zeer erg door bloedluis zijn aangetast, zoodat en stam en takken er mee bezet zijn, en diepe gleuven zich aan de oppervlakte bevinden, waarin de bloedluizen wegschuilen, ddn is het bijkans onmogelijk, door welke middelen dan ook, het insekt meester te worden. Want ook wanneer men meent, de bloedluizen met behulp van het een of ander middel radicaal te hebben gedood, zal men toch telkens bemerken, dat er nog ^xemplaren in de spleten en scheuren van den stam zijn achterbleven ; en in een gunstig jaargetijde vermeerderen zich deze enkelen spoedig tot een groot getal. Daarom is het raadzaam, de zeer erg aangetaste boomen maar te rooien en te vernietigen: er komt toch niets van te recht; die boomen zouden allicht nog een paar jaren een kwijnend leven leiden, en in dien tijd wel tamelijk vele, maar kleine vruchten opleveren, ten slotte echter zouden zij toch doodgaan; en zij zouden allicht gedurende den tijd, dien zij bleven staan, verscheiden tot dusver gezonde boomen besmetten. Op de plaats van den appelboom, dien men verwijdert, plante men geen' s^p^f^lboom weer, daar allicht ook de grond bloedluizen haiul Tuinbouwb.: Ziekten en Besch. der Ooftboomen, IV. 2 18 bevat. Immers deze insekten kunnen ook op de wortels voorkomen. En daar zij — hoewel niet zoo vaak — toch ook op die van den pereboom kunnen overgaan , plante men op zoo'n plaats liefst ook geen' pereboom. Wil men er toch een' appel of peer poten, dan ontsmette men eerst den grond, door er 25 — 40 gram benzine of zwavelkoolstof per vierkantep Meter in te spuiten , met behulp van den pal injecteur (zie deel I), of wel door de vloeistof te gieten in gaatjes van 3 dM. diepte. Vele boomen evenwel zijn niet zoo erg aangetast, of men kan ze met goed gevolg met de eene of andere vloeistof behandelen , die de bloedluizen doodt. Petroleum is daarvoor een der meest ge- schikte middelen. De bespuiting met petroleum moet in den winter geschieden, wanneer de boom bladerloos is. Men bespuite de aangetaste takken van den boom met behulp van een' pulverisa- teur; want het is bepaald noodig, het petroleum zoo fijn mogelijk te verdeelen, zoodat de takken en twijgen aan alle kanten worden aangeraakt. Om overtuigd te zijn, dat men de takken aan alle kanten heeft geraakt , is het goed , wat kalkmelk bij het petroleum te doen , zoodat de bespoten plaatsen wit worden. Een paar dagen na het bespuiten gaat men na, welke gedeelten van den boom nog niet voldoende door het petroleum bereikt zijn ; en die plekken (diepe reten, holten enz., waarin de bloedluizen zijn verscholen), behandelt men nog eens afzonderlijk. Met eene niet al te dikke schilderskwast , waarvan men de haren voor ongeveer een derde afgeknipt heeft, bestrijkt men deze plaatsen, na de kwast in petroleum te hebben gedoopt; of liever men drukke de kwast er met kracht tegen aan, zoodat de haren in alle reten indringen en zoo mogelijk alle luizen bereiken. Deze behandeling moet men gedurende den winter eenige keeren herhalen , vooral bij zacht weer, omdat dan — zooals boven vermeld is — de voortplanting niet stilstaat; en als er bij de bestrijding eenige exemplaren mochten ontkomen zijn , dan zouden die zich gedurende den winter weer kunnen vermenigvuldigen. Hoe zachter de winter is , hoe vaker men de behandeling der boomen met de kwast moet herhalen, zelfs 4^5 maal in een' winter. Deze behandeling is 19 erop berekend , de bloedluizen te dooden op die plaatsen , waar zij in menigte verscholen bij elkaar zitten. De bespuiting moet dienen om ze daar te vernietigen , waar ze gemakkelijk kunnen worden bereikt. In plaats van in petroleum , kan men de kwast ook doopen in brandspiritus; deze stof werkt ook uitstekend. Men moet het middel vaker aanwenden, naarmate men de bloedluizen weer op enkele plekken mocht zien versehijnen. — Eene bespuiting met petroleum is , zoolang de bladeren nog aan de boomen zitten , niet uit te voeren, daar deze er erg van zouden lijden. Afkrabben van de boomstammen, waardoor schorsschubben , mos, enz. worden verwijderd, moet natuurlijk in vele gevalien aan de behandeling met de kwast voorafgaan, want anders zou men de onder de schorsschubben verscholen bloedluizen niet raken. Bij oude boomen is zulks noodiger dan bij jonge. — Aan den pereboom leven de groene appelbladluis (zie bl. 13) en enkele malen de bloedluis (zie bl. 17). Ook de eerstgenoemde tast den pereboom niet dan bij uitzondering aan. — De pruimeboom wordt aangetast door de pruimenbladluis (Aphis Pruni F,), Ongevleugelde exemplaren 2 mM. lang, langwerpig, naar achteren toe spitser wordende, groenachtig, met witachtig stof bedekt. Sprieten lets langer dan het lichaam. — Gevleugelde exemplaren: kop en borststuk bruin met witte stofjes overdekt. Achterlijf groenachtig met drie grasgroene overlangsche strepen. Sprieten korter dan 't lichaam. De pruimenbladluis bewoont, vooral in Juli en Augustus, in groote kolonien den onderkant van de bladeren der jonge twijgen. In September worden de eieren dicht bij de knoppen gelegd , inge- huld in eene wolachtig uitziende stof. — 2* 20 Op de kerseboomen leven de kersenbladluis en de perzik- bladluis. De laatste komt veel meer aan perziken voor, en wordt beneden (bl. 20) behandeld. De kersenbladluis {Aphis Cerasi F.). Glimmend zwart. Ongevleugelde exemplaren 2 mM. lang, ge- vleugelde exemplaren lets kleiner. — Men vindt deze bladluizen van het vroegste voorjaar af aan de jonge twijgen der kerseboomen , en aan den onderkant van de door hare werking kromtrekkende bladeren. Vooral morellen hebben er van te lijden. — Op de perzik leeft de perzikbladluis (Aphis Persicae Fonsc). Ongevleugelde exemplaren 2 mM. lang, aan de rugzijde groengeel met breede , zwarte , overdwars loopende banden , die op het achter- einde dichter bij elkaar staan dan op het vooreinde. Buikzijde olijfgroen , pooten zwart. — In de eerste jeugd zijn de ongevleugelde exemplaren lichtgroen ; in half volwassen staat olijfgroen met bruinen vetglans. — Gevleugelde exemplaren schitterend zwart; buikzijde grauwachtig groen met vier zwarte vlekken aan het uiteinde. Pooten zwart. — In 't najaar (midden September tot in November) vindt men de zwarte mannetjes en de hoogroode , fluweelige wijf jes. De perzikbladluis leeft het geheele jaar door in meer of minder talrijke kolonien aan de toppen der twijgjes en aan den onderkant der bladeren van den perzikboom. Ook op den kerseboom en den sleedoren komt zij voor. De bladeren worden door de werking dezer bladluizen omgebogen en gekronkeld. In H najaar leggen de wijf jes hare eieren aan de knoppen der jonge loten, nooit in groote hoopen bijeen. Zeer vroeg in 't voorjaar, dikwijls — bij mooi weer — reeds in den wiilter, komen sommige ongevleugelde bladluisjes uit; zij zuigen dan sappen op uit de reeds opzwellende bloemknoppen. Zij kunnen zeer veel koude verdragen. Doorgaans beginnen zij zich tegen het einde van April voort te planten. De vermeerdering is bijzonder sterk. De eieren, die gedurende den 21 winter aan de knoppen zitten, vallen dan door hunne donkere kleur zeer in 't oog. Op de aalbes en kruisbes leeft: de aaibessenbladluis {Aphis Ribis L,). Ongevleugelde exemplaren 2 mM. lang, geel; gevleugelde exemplaren iets kleiner, evenzoo gekleurd. In Juni en Juli vindt men kolonien van deze luizen aan den onderkant van de aalbessebladeren , die daardoor kroes worden en rood van kleur. De zwarte eitjes worden aan het e^njarige hout gelegd. Verder werd mij een enkele maal toegezonden, als voorkomende op kruisbessen: Siphonophora ribicola Kalt,j welke bladluis geene blaasvormige opzwellingen aan de bladeren veroorzaakt; zij houdt zich in 't voorjaar aan de jonge scheuten op, en gaat eerst later, wanneer deze tot steviger twijgen zijn geworden , op de bladeren over. Deze soort is, zoowel in de gevleugelde als in de ongevleugelde exemplaren , iets grooter dan de gewone aaibessenbladluis , en gras- groen van kleur. De bessenwortelluis {Schizoneura Orossularide Schule) leeft aan de wortels van kruis- en aalbessenstruiken , die zij met eene witte , op 't oog woUige of schimmelachtige massa overtrekt. Deze luis nl. scheidt, evenals de bloedluis (bl. 14), waarmee zij tot 66n geslacht behoort, maar toch specifiek van onderseheiden- is, draderige wasmassa's aan hare lichaamsoppervlakte af. — De struiken lijden erg onder den aanval dezer luizen , en jonge struiken kunnen er zelfs door te gronde gaan. De bessenwortelluis werd mij, als beschadigster van bessenstruiken , toegezonden uit onder- scheiden streken onzes lands; en 't is waarschijnlijk, dat zij veel meer voorkomt dan men weet. — Inspuitingen van benzine en van zwavelkoolstof in den grond tusschen de struiken in , leverden uitstekende resuttaten. Er werd bij eene proefneming 5 cM**. zwavelkoolstof of evenveel benzine ingespoten per 1/2 M-. De proefnemer schreef mij: ,,De uitslag overtrof mijne verwaehting. Na een paar dagen was noch in het benzineveld, noch in het zwavelkoolstofgedeelte bijna meer eene levende luia te vinden. Natuurlijk hadden die , welke tegen de stammetjes even boven den grond zaten, haar leven kunnen redden; maar dat aantal was, tenminste in vergelijking met de gedooden, al zeer gering". Benzine sciieen nog iets beter te hebljen gewerkt dan zwavelkoolstof. Op den wijnstok leeft: de druifluis {Phylloi I vastatrix). die in de meeste streken , waar de wijnstok voor de produktie van wijn wordt geteeld, zeer schadelijk is, maar bij ons te lande niet voorkomt. Toeh wil ik haar hier — zij het 00k zeer be- knopt — be- spreken , ook omdat de vrees, die voor hare verbreiding in wijn pro- dueeerende landen be- staat , aan- leiding heeft Fig. 7. Druifluis (PAj/ioJrcra iJOa/aii-tr), vergroot. Zie den teit. apocvfrt tot de Berner conventie, die van invloed is geweest op onze verzending van boomen en heesters naar 't buitenland. Men kent van de druifluis twee vormen, beideiiongeveerO,75inM. lang en 0,5 mM. breed, en van elkaar juist niet veel, maar toeh door standvastige verschillen onderscheiden. De eene vorm wordt steeds aan de onderaardsehe deelen, de andere doorgaans aan de bladeren, maar ook wel aan de wortels aangetroffen. Gedurende den voorzomer vindt men aan de wortels slechts ongevleugelde individu's , die zich , zonder voorafgaande bevruchting, voortplanten, echter niet zooals bij andere bladluissoorten , levende jongen ter Fig. 8. Eeehts: droifluis op deo worlel van eeo' wijuBlok. Links; galachtige opzwellingeD , door- de druifluis reroorzaakt. In 't midden; larve, onftevleugeld en gevleugeld esemplaar, (■ergrool. wereld brengen, maar eieren leggen. Zoodanig individu is in fig. 7, III afgebeeld. Men ziet, dat door den licbaamswand een paar eieren heenschetneren. Uit de eieren Icomen jonge dmifluizen , die na 3 weken volwassen zijn , en zich dadelijk weer voortplanten , zoodat jaarlijks gemiddeld acht geslacliten elkander kunnen op- volgen. Tegen 't midden van den zomer verschijnen gevleugelde individu's (zie figg. 7 en 8), waarschijniijk zoowel mannetjes als wijfjes, die zieh gemakkelijk van de eene plaats naar de andere begeven , en aldus er veel toe bijdragen , de plaag te verbreiden. De ongevleugelde individu's steken hunnen snuit in de fijne 24 worteltjes van den wijnstok, en veroorzaken aldus galachtige op- zwellingen (fig. 8) ; later gaan de aldus aangetaste plekken rotten , en zoo kan de wijnstok afsterven. Van deze ongevleugelde individu's zijn in fig. 7 eenige ontwikkelingstoestanden zeer vergroot afgebeeld. I is een twee dagen oud dier voor de eerste vervelling, van de rugzijde gezien; Ila en lib stellen een dergelijk druifluisje voor na de eerste vervelling, van den buikkant en van ter zijde gezien; III is eene volwassen, ongevleugelde worteldruifluis , met eieren in haar lijf. /*= sprieten; sch = zuigsnuit, waarbinnen doorgaans de stekels st gelegen zijn, die hier emit voor den dag komen. De andere vorm, die welke de bladeren bewoont, veroorzaakt daarop kleine gallen , die aan den onderkant der bladeren ontstaan , en ieder ^6ne bladluis met hare eieren omsluiten. Ook deze vorm kan zich zeer sterk vermeerderen , zoodat de luizen dikwijls uit gebrek aan bladeren , de ranken en den stengel aantasten. In den herfst begeven zij zich naar de wortels. De druifluis is oorspronkelijk met Amerikaansche wijnstokken uit de Nieuwe Wereld in Europa ingevoerd, en is in de Oude Wereld veel schadelijker geworden dan zij ooit in Amerika was. In Europa komt de bladbewonende vorm der druifluis zelden tot ontwikkeling. Schildluizen (CoccinaJ. 