Handelingen
Q Q a 1 on oji (KI -J) Ti oJi (un iru oxi (ui -.n ok o (Ki k) \ ojii am asm mn -A ^ asm asm t) asm a Ki rui IjII 1^l an on an in 3 ism u ^ Ku all "^^'i (KJI (U an laji fo i-^ui 'Jlji \ an Km on :ki k,i (Km ojm ki an ki oji ki kit 11 n Kin 11 1 n \ an (. 5i 3 k 1 (ki ^ a a a I J^ dJ3J'^3J''^ I I ^^-^ 41 LiJi an Ki,11) bi K1.1 an Ti? ofl on ;Oi o^i ki aq^ o^n iqn am |j ^uj ki Km aq 1 1 3 1] in ^^ln m] t] Q / Qc ^ ^ Q C?^ An (um a^m in an as 3 iKi kxi isti in oji a^n ki i) lu.ik ojin iiaji asm rui lii LiJi an ki,u) o^i ki jj an ti? oa on ;01 o^i ki aq ^ o^n im am n xn ki Km an ti 3 in iii ^^ln ism tj Q / Qc ^ Q C?^ iq KT rn T 1 (Ui an \ (um a^m in an as 3 ki im isn ti iq ki ti iq oji a^ i) lu.ik ojin.nj] asm  11,1 lui OK ui in in (t| o am jx\ Km in ii ism an nji an loi am (i ism iii k.i -s*i.li in j] i^n kti an inti m an (ui Q ".vi 1 an t'j 'u 1 (KJi (o in CT^ Q an I Klj/^-i Kvi 1 aq t'l 'UKKJi (o in Km \ kti on u; wi in ki an aq asm 3(U ^atOJi (in n (Ki iiam oji lii on ki -^ O Q 00. Q Q G O ^iJO Q » Q -akOJi (in [| (KI i.j am oji lii on iq~ (in (] [1 i] Ki m an ui v^ a>Ti m an in 3 m an Km _««. an iiji im kk: (lji ki an lan ^ inn an li 3 an kj an in ? iK ki am o n (kji im o an 11 uii jui ^ *ji iq aTn i^n \ im in ki kti o 141 [i (ls(13, Oti] » (uii oj an -/in (un (kji (ui im oxi (kh am 0 on [i as 45 ojinr.JiN (iaiMTi\ oinoi^j (}ji(anm.-?rv Kii(wi-?imfULi2(kJin ofoi (m>i_i i<i ^ (uin IS aiYinji \ luin (inn lu ? \ ti o cmioj) n 6 ^.^Ji ti qf; o w n (un m Oiim 2 tmn A-i (13. §1 \ o(KiiKTniii(jriaj¥nn?(dnox (kJi(Sino n<i iWiSdindci w (KJl^ aifi,OKiOKiivi«nSi Q Q / Q Q Q Q. / ? (in m n] (in (o ^\ (U1 o ,t| (j^i _5fl..tti jqiuiri aui th win \ (un iii.i (^ (ik am i^n \ (U (kS (X Q. Ci^ Q (ui (uj ? (ui'i in (o i¥im (t^ji uiii iig; f¥¥i i^iJi o .iq lui | \ nnoKKn joj o (ki | nRao^odixi ^ an n^nM (i<i^9 as (in (is 2 an crin (lii (i^;(kji an in ? (ki (li i'imi (3 Q Q CT"- Q O (LCI (lan (in (ui lAJi (}^ri --AiLii (kJi? (isin !kJi (U ■-¥; (UL1 (Ls oji \ iiiJi (iK (JJI (u kh lai on (uii an w iruun is 2 ^^(3--C>Q O-Q Q QQQ. , (in ann (iq (Ki 1] (in o 2 (K1 (ifl ^nii luiii (u iii iKin (isn n in o 2 im (m kui ? in atm asm n lai ui .111^ ? (uii [ku (la oiiii iifui ij (in 1^ un (IS (a (Ki T (kJi (isTJi o (lg o (lci ainn \ inn oiin ? o iqiai ui o osn ui (i-n ((] I'ln 0> Q O Q Q O (uiiii (isTifKi ,^(10 (iiLT (oi iKH J>.(Ki|j(mn(in(ixi2(kJi\(u oin o-Ji ^u 9 (Lfin an (le; (ki 11 (U imn (ki (ki (tji in iKin asm ji (ui (ui (ui un (in 2 o (i-n fi on ! (Km asm \ ojm iirui !wi n asm on (o on o «i oin .a .in Ji \ nn Cr^ Q O Q O C?^ Q ruj -uiiiaiiiKuniiiJi (ismi (iJin.ifU(ixJi[| (kJi(L£i fiJui(M(EJi!U(Kmo iq (kii lui (ki ?ajiiTii in iin i'ii(|\ asm an ED an ism 2 (in o 2 KOI [1 (ui (U ' \ (jji co (kJiin inm asm fi (kji (ki (Jdi ojii (ki (u in (O (ki i) \ la 1 I J ^. 4 <^ !>iaJa J n (3-* a<i(in iTui OS [Km (iti asm \ dJi an ojm ofYi min irui o asm tm Km on (oi 2 a-n (lit dci \ tu .nn laji 1 ^-^ I ^J ''^^ I ^ ^' OK (i£i LI aqan (ti (kth ^nn iam aii an in \ aoi a^ iq (Ui ti^i tit q -■« an ojm % asin uri (kJi -« o lii 1 (o (IS. Tfi ibiii (i^i(Km V ail iin (HI on 0X1 (o \ aruiazm aA(Ki-AaJiasm(tii oii (UKtn iq (kii (Ls^jninin J "^ J jd J ^1. aj I Q Q Q (X Q CI> (in -ifkiji asm in ? (kii (Ui asm -.fm 0X1 iKXf) (1 (U on ti ? (ki (a as aii 01 2 i-si (U 1 oxi \ (um oiin .iha ,is 0x1 Ci \ J| I \ I OI ^. J J^ /. Q. Q / /. (X Id Q. (Ki ozi asm Km -A ^ aq o 2 (Ki oq oi asm (Uj oq 0x1 kv.i lai (3 -iA. lli !kJi -ifl-oxi n \ 46 Q / / / Q Q Q o (U (m an (LCI (Ki ~m (!£: onni \ (tui (m aiin \ (njj(Ki(LO(LS,(yi\ (lmioji omn lUi \ (L3, (imin \ (OJi ^"^1 J a ^^ "^ ^ ^-^ Q Q ; Q a (1^ an iinji 3 nnm N ai:».on(uui\ (Kin fkJi lo o »oi \oi ^ (inoniasfKjjTianniKiiin (iKsmoiinfici Q II QQOQ Q. qf; anasin3(kH-ifl.(Ki_5)kiLi(itiiU(Ki_A(tii(KJi(EJiN aqifcJifiin(ici(U(Ki_iA.O(La(mfLci an(Lti2(>ji I J KJ O JJ J '^ d \ -^ njin (ism i.!ui N iiiji jf; wi inn am m (ui (ki fkii iioji 11 (ici on (la 2 (JJ) uui m (ki .ion (uii "Si. ^ JC)J 4 I o d /Qoevo Q 00 aao jj (o (O iirunKn (ui oan (ki) an (KJI 3 in ? (li d-n aui .Kin iinji an o 3 (m (ki kii (la n ceji tii ? un (ism (ki o ttJi(0-J)(Ki iin(um(K!i'inji(Ki(}oiaiTn~nn(Uj(Kiio9an(iK3 anofYKWdmN (U¥i(Kian(LCi2(kii(Km(Ui a Q Q . o (KianKiui(Ki~(nn(FJia[|(Lnii2!U -*(um (eji tui (a -nm tm n \ 15-1-1920 De Slametan Cntas Entas der Teng= gereezen en de Memukur= Ceremonie op Bali. door Joh. Scholte. Verdeeling Eeredienst. van Korte inhoud metans. der sla den In het Wedische Indie, in Hindustan van heden, in Tengger en op Bali kunnen we den Eeredienst splits'en in: le. De vereering der D e w a 's of hemelgoden ; 2e. de vereering der K a 1 a 's of booze geesten ; 3e. de vereering der P i t a r a 's of vooi^vaderen. De Slamstan Entas-Entas en Memukur behooren tot de laatste groep, de voorouder-vereering, en worden gehouden ten behoeve van de overledenen, die reeds hun lijkbezorging (begi-aving of verbran- ding) gehad hebben, maar omtrent wie men nog steads in het onzekere verkeert, of hun zielen \ve\ de hemelpoort B u k u r of K o r i s w a r g a zijn bin- nengegaan .... misschien zwei-ven ze nog hulpe- loos rond of dalen door hun nog niet uitgebrande aardsche zonden in diepe kolken, waaruit ze getrok- l:en moeten worden, wat kan geschieden door de magische kracht van den priester, die dan de cere- monie Entas-Entas verricht, zoo als de Teng- gereezen het noemen of volgens de Bailers het M e- m u k u r, het doen binnengaan in de hemelpoort. Daartoe roept de priester de zwervende zielen met mantra, offer en bidschel, om ze tijdelijk te doen reincarneeren in met bloemen versierde poppen (0 delgt met behulp van het reinigende vuur der hemel- goden hun zonden en, nadat de poppen zijn aange- kleed, maken ze een familiefeest mee, waar spijs en drank en gamelan-spel en dans de blijdschap ver- stoffelijken .... waar den tijdelijk in den schoot der familie teruggekeerde Pitra's of Petro's hulde wordt gebracht, tot de D e w a t a 's de zielen of Atma's den weg wijzen naar de hoogere gebie- den, terwijl hun tijdelijke lichaam, de Pu spa's of zielebeelden verbrand worden. 48 Volkenkundige elemen- ten. ISegrip Familie. Solidariteit van de le- den der familie. Dit  heeft. De familie was volgens hem een association religieuse, geen association de Tvature. Die oudste godsdienst na bestond in de dcodenvereering. Men bracht offeis an de afgestorvenen (zie Verspreide Geschriften van Wilken, deel II biz. 103). Ik voel parsoonijk zeer veel voor de opvatting, om de familie te beschouwen als een godsdienstige een-heid, omvattende de dooden, de levenden en het toe-komstig geslacht, aan elkaar gebonden door karma en reincarnatie. Op de levenden rust dan de plicht de zielen der voorvaderen te helpen in hun behoeften met gebe-den en het aanbieden van offers, een plicht, die alleen. Do leden van hetzelfde geslacht kan vervuld worden. Maar ook de zielen zijn gehouden En de belangen van de familie, was. De belangen van de familie, was. De hebben door hun meerdere ervaringen. Ook op andere dan de aardsche gebieden hoogere verkregen, die ze uit solidariteit zullen aanwenden ten bate van hun geslacht. Ze zullen ook bij reincarnatie weer terugkeeren in de nieuwgeborenen van hun fa-milie. Hieruit volgt, dat men om twe-e redenen nakomme-lingen dient te hebben, ten eerste, om de zielen der voorvaderen gelegenheid te geven voor Ivernieuv/de mensch wording en ten tweede, om zelf na zijn dood de noodige hulp te ontvangen. En hierdoor wordt het huwelijk e.n godsdienstige plicht, een sacrament en met een uitsluitend maatschappelijke instelling. Het Huwehjk een gods-kind brengt bij zijn geboorte een schuld aan de dienstige plicht. P i t a r a's mee, die hij later door een huwlijk kan delgen. Professor Dr. Speyer vertelt in zijn Indische Theosophie het volgende verhaal uit het Mahabharata: „Een rondzwei-vend asceet ziet in een diepen put mannen hangen met het hoofd omlaag, zich vasthoudend aan Een langen, dinnen, rondom afgereton grashalm. Op zijn vraag, wie ze zijn, verneemt hij, dat hij hier staat bij zijn voorvaderen, die ten ondergang zijn gedoemd, omdat de laatste van hun geslacht het huwelijk schuwt; „zoo gij zonder nakroost sterft, zullen wi} alien, zoo zeggen zij, en ook gij zelf te gronde gaan en in de diepte verzinken". Die woorden maakten indruk. Hij zei h-et leven van kischheid vaarwel en trad in het huwelijk", Dit verhaaltje heeft ten doel de vei-plichtingen je-gens de P i t a r a's te doen nakomen. Een kinderloos huwelijk brengt dit familie-systcem geheel in de war Adoptie in antieke en wordt als een gi'oot ongeluk beschouwd. Om ech-mächtigeschappijen. Ter toch nakomächtigen te heben adoptieren, die dan in alle rechten en veplichten der bloedverwärtschaft, die den in alle rechten en veplichten der bloedverwärtschaft, is een bewijs voor de hoogere eenheid der familie. Bovenstaande schets van een familie-eenheid geeft een beiden van de Hindusclre opvattingen, die zich volgens Professor Dr. Speyer tot op den huidigen dag niet gewijzig heben, maar het is zeker ook bij beendering een weergave van de cultuurhoogte. Die d-e bewoners van Java bereikt hadden, toen ze met Wajang eeredienst der de Hindu's in aanraking kwamen, getuige b.v. de w a-voorvaderen. Jang volgens Dr. Hazeu behoorende tot den voorvaderenderlijken eeredienst uit den Voor-Hindutijd. Al mag een zeker verschil bestaan hebben, al mag aangenomen worden, dat de dogma's der Hindusche kolonisten op het gebied der Pitara's vereering meer belijnd en logischer waren, aangenomen kan worden een zekere gelijke cultuunvaarde met de oud-Javanen in dezen Wandover het overnemen van een Hindusch ritueel gemakkelijk werd gemaakt. Herbert Spencer verkondigt de stelling: Ancestor-worship is the root of every religion. Watergeesten. Berggeesten. Zonder deze hypothese over te nem-en, zou er toch veei te zeggen zijn voor de veronderstelliiig, dat de eeredienst der voorouders de weg werd, waarlangs de nieuwe volksgodsdienst als voortzetting van den heidenschen eeredienst werd. In verband met deze veronderstelling dient er op gewezen te worden, dat de eeredienst der voorouders gespaard gaat met het vragen om hulp aan de goden (de Dewa's) en het offeren aan de booze geesten (de Buta's of Kala's), vvat in het volgende nader zal worden aangetoond. Om na te gaan, welke Hindusche elementen de slametans bevatten, willen we erst kennen met de hedendaagsche Tenggereesche en Bahneesche toestanden en opvattingen. Ik wijs dan, behalve op de groote familie-huizen. Die men nog in Pasuruan Tengger aanstreft, op de woonplaats van den bescherngeest en stichter van elk Tenggerdoi-p, den D a n j a n g, die zijn verblijf houdt in een ongerept groepje boomen, de P a d a n g a n, verder op de S a n g a r, een hoog gelegen vlak terrein, dat afgepaggerd is en als offerplaats dient, op de K a b ii j u t a n w^aar booze ges-ten verblijf houden, op boomen, waarin B a n a s p a t i's huizen en op de W a t e r g e e s t e n die in Lumadjang Tengger in het District Kandangan de volgende namen dragen: sang Kumur Putih, Sang Gombong Putih, Kjai Bureng, Nini Bureng, Buta Tjemer, Sang Ratu Kendal Puts. Ze verblijven bij pantjurans. In plassen, badplätzen, waterkolken en bronnen. Dan huizen er nog gessten op de kerkhoven. Kohlbinigge „die Tenggeresen" noemt voor Tosarl Kjai Anten en Njai Anten. Ook zijn er berggeesten. In het Kandangsche vreest en eenbiedigt men ten zeerste de geesten van den S e-m e r u, in de Pasuruansche en Probolinggosche Tenggerdorpen kennen de D u k u n s of priesters een heele reek van geesten, die de zandzee en den Bromo bevolken. Zoals reeds opgemerkt is, heeft elk dorp zijn Danjang, maar een groep van dorpen bezit nog een Oppergeest, die dikwijls in de Sanggar van het hoofddoiTD wordt opgeroepen. Dit geschiedt bij districtsslametans in de Sanggar van Kandangan, de geestelijke hoofdplaats van het gelijknamige district. Oppergeest in de Sang-gar van Kandangan. Unan-Unan. Karofeest. De drie Eerediensten. In April 1917, we found in the sanggar, een vierkante open plek in een ongerept gehörden bosch, zoo'n slametan bij, die geleid werd door vier dukuns uit het District en ten doel had droogte af te smeeken. De Oppergeest daalde neer op een steenstapeling, die zijn zetel genoemd werd. Dit groepeeren om hoofddoi-pen vinden we overal in de Tengger terug. Kandangan domineert de Lumadjangsche groep, Ledok AmbaenNga-d 1 s a r i twee groepen in Probolinggo; T o s a r i staat aan het hoofd der Tenggereesche doppen in Pasuruan; Gubung Klakah in het Malangsche. Het Bromofeest, dat in de 12e maand Kasada, op den 14en dag (voile maan) gevierd wordt, concentreert de Tenggeresche priesters en pelgrims uit alle doi. Een andere slametan, de l'un a n n - U n a n, die bij het invoegen van de schrikkelmaand na vijf Tenggere-sche jaren van 354 dagen gevierd wordt, geschiedt in de sanggar van een dorpsgroep. Het Karofeest, in de tweede maand vallende beoogt het het heil van alle afgestorvenen van dezelfde desa. Entas-Entas, huwlijk en lijkbezorging zijn echte familieesten. Maar ook zijn er dorps-slametans ter eere van de watergeesten in de maanden Kapat en Kasongo. Ziedaar een hierarchische animistische geesten-vereering. die zich administratief uitgedrukt heeft in Familie, Doppen, Groep van DoiT)en, geheel Tenggergebied en waarin we ook zeer duidelijk onderken-nen de Dewa en Dewa-Vereering, w^aai-van het bromofeest het type Is; de booze-geesten-dienst (kala, banaspati en watergeesten); de Pitara's-eeredienst (Karofeest, Entas-Entas, huwlijk en liikbezorging). Bij de laaste groep sluit nog aan de bijzondere verering van den Danjang, den patriarchalen dorpstichter, den geestelijken heer van het doip, ium wien elke Tenggerees in zijn levensbeslomm-eringen voort-durend denkt. Vans verscheidene dnkuns uit de verschillende dorpen het ik trachten te weten te komen, hoe het volk godsdienstig denkt en steeds kwam de Danjang naar Ook bevindt zich in de sangpar het praf van Kjai Sela Gending een legendarischen voorvader der Tenggereezen. Beteekenis Danjang. Bali. Familie-tempels. voren. Nieuwelingen, die van plan zijn in een dorp te komen wonen, verzoeken dit eerst middels den Dukiin aan den Danjang, onder opgave van dag en den maand. Offer en priester-mantra zijn noodig om toe-stemming tot vestiging van den Danjang te krijgen. Dagelijks wordt aan hem geofferd als middel, om uit kleine moeilijkheden te geraken, dan wel om beloften in te wisselen. Op Djumaat-manis zijn de ge- Schenken het volledigst. De woonplaats viel den Danjang onder Waringin, Pedali, Tampung en Tundjung boomen is ook het cord van geestverschijningen (memedi).... daar of in de nabijgelegen kabujutan worden de zielebeel- den (Pitra's) verbrand. Wat vinden we ter vergelijking op Bali terug? Liefrinck in zijn.,BiJdi"£i?e tot de kennis van het ei- land Bali" verdeelt den godsdienst der Baliers in drie onderdeelen : de vereering der booze geestev, de vereering van de plaats van herkomst van de famille en de vereering der goden, die macht voeren over de aarde (zie biz. 245). Op biz. 248 lezen we: „Den godsdienst bespreken- de is het eerst over de Buta's gehandeld, omdat deze in de gedachten der inlanders de eerste plaats be- kleeden. Is œvovéel mogelijk alles gedaan cm de booze invloeden, die den mensch het leven kunnen veron- aangenamen af te wenden, dan eerst kan er aan wor- den gedacht, welke plichten nog rusten op degenen, die er prijs op stellen de algemeene achting te ge- nieten en zich de gunst der goden te verwerven. Daarmede komen we aan de tweede der diie afdee- lingen, waarin hierboven de eeredienst dezer eilan- ders is gesplitst, namelijk de vereering der plaats, v>'aar hun voorvaderen zich het eerst gevestigd heb- ben .... hun „k e m u 1 a n". Op biz. 249 „ . . . . nadat die families zich de plaats daar midden in de wildernis nog herinneren, van- waar zij afkomstig zijn, er een tempel onderhouden en jaarlijks daarheen tochten ondernemen . . . . de na. men dier geslachts- of familietempels ,,k a b u j u- t a n", „p u r a d a d i a", ,,p u r a - i b u", zijn in over- eenstemming met de wijze, waai'op zij zijn ontstaan. Zij vormen een band tussch-en verschillende afzonder- lijk wonende families en zijn de aanleiding, dat de 53 inwoners eener desa of van verschillende desa's in groepen zijn vereenigd .... Op biz. 251 over de godheden sprekende, luidt het: Op elken hoogen berg woont in zijn gedachten een godheid, er zweeft een andere godheid over de wateren der bergmeren, er zijn er, die zich ophouden in de boomen en in de valleien, in de huizen en op de keik- hoven en ook de zee woi-dt door een godheid be- heerscht De voornaamste onder hen is die, welke op den hoogst-en berg van Bali, den G u- n u n g, A g u n g zetelt, terwijl die van den anderen vulkaan, aan welks voet het Batumeer ligt, on- middellijk daarop volgt." Irmig verband tusschen Op bl. 253: het familieleven, dat met den familieleven en gods- godsdienst ten innigste verbonden is. De familieban- dienst. (Jen zijn over het algemeen zeer hecht. Elke familie bewohnt een azonderlijk erf, dikwijls van vrij aanziellijke uitgestrekteid en steeds door en kleimuur van de buitenwereld afgesloten. Een der voornaamste banden, die de familie tezemens houdt, is de vei-plichting die op hen rust om te zorgen, dat alle dewa's, tot wie de familie in betrekking staat, hoe ver hun verblijfplaats ook moge zijn, de hun toekomstige offeranden ontvangen. Dan vertelt Liefrinck van den huistempel, waar de vrouwen dagelijks hun bloemen en vruchten neerzetten, waar veel geofferd woidt op de jaardagen der dewa's en der familiebelangen, waar de Balier al zijn familiebelangen voordraagt, verder van de d e-sa tempels, waar de plaatselijke goden vere-erd worden, die in het belang van. Alle dessalieden te vriend gehouaen moeten worden. Nevens hen worden den zonnegod S u r j a, den b e r g o d e n van A-gung en Baturen nog anderen bijzonderen goden of godbeden, verband houdende met de lotgevallen van de desa hulde gebracht. De vorming van een desa staat in nauw verband met den godsdienst en een der een der een de werkzaamheiden, die na de totstandkommende van een desa te doen is, bestaat in het oprichten van een tempel, gewijd van de goden, die verondersteld worden macht te voeren over de streek, waar de nieuwe vestiging is verrezen. Gunung Agung feest. Galungan. Doodentempels. Quo wordt veiteld van de doodentempels of p u r a-dalem, in de nabijheid der kerkhoven (semah), waar K a 1 i - D u r g a, de vrouw van K a 1 a haar scepter voert. Friedrich in het „Voorloopig verslag van het eiland Bali" zegt op biz. 55 over Feesten „Deze zijn gedeeltelijk feesten der verscheiden goden en tempels, gedeeltelijk verzoeningsfeesten. De eerste soort van feesten is aan de mildere goden gewijd, de andere aan de B u t a's en R a k s a's met K a 1 a en D u r- g aan het hoofd. Bijzonder aanzienlijke feesten worden in de s a d- k a h j a n g a n, de heiligste 6 tempels van Basuki of Besaki aan den voet van den G u n u n g A g u n g is ieder maan- jaar op voile maan (Pur nam a) van de maand Kapat of Karttika. Deze feestdag geldt eigenlijk voor alle Balineezen.... Algemeene feesten der goden en pitara's worden op G a 1 u n g a n en in de volgende vijf weken gevierd. In dezen tijd worden de goden verondersteld op de aarde te wonen en voornamelijk komen de Pitara's in den schoot van himne familien teriig." Overeenkomst tusschen Is de overeenkomst tusschen het godsdienstig het godsdienstig gees- geestesleven en de daai-mee zoo nauwi sam-enhangende administratieve en economische volksgroepeering tus-schen Bali en Tengger niet merkwaardig tot in bij-zonderheden? Het familiehiiis der Tenggereezen stemt overeen met het o m m u r d e f a m i 1 i e-e r f der Baliers. Hebben de Baliers hun huistempel (sanggar of s a n g a h), in een Tenggeresch huis vindt men een verhevenheid, een soort zoldertje, de sanggar p a m u d j a n of p e m e 1 e n g a n, waarop geof ferd en waai-voor gebeden wordt. En de d e s a - 1 e m- p e 1 van Bali zou ik willen vergelijken met de d o r p s- sanggar in Tengger, de s a n g g a r-i b u op Bali met den sanggar van een hociddoip in Tengger, de p u r a - d a 1 e m, waar Kali met haar b u t a's huist en in welks nabijh-eid de lijken verbrand worden met het Tenggereesche kerkhof of met de k a b u j u- t a n, waar K a 1 a en de and Ere booze geesten wonen on de zielebeelden aan het vuur worden prisgegeven. Op Bali heb ik naar den D a n j a n g gezocht tesleven. Bromofeest en Agung feest. Gunung Slametan Entas-Entas Tepus, Petra's. Zijn naam was daar onbekend... hij is tot dorosde-wa geworden, Zijn Bromofeest en de hulde aan de berggeesten van Gunung A g u n g en B a t u r niet in wezen betzelfde en zou het gewaagd zijn K a r o en G a-1 u n g a n op een lijn te stellen, beide nieuwjaarsfeesten en gewijd aan de p i t a r a's? Na deze uitweiding wensch ik over te gaan tot het beschrijven van de slametans. Den 6en April 1917, woende ik een slam-etan E n t a s-E n t a s bij als gast van den Petinggi van Kandang Tepus, een Tenggerdorp in de Afdeeling Lumadjang, district Kandangan. Op het erf was een bambu-offertafel, s a n g g a r, gemaakt, bedekt met een nieuwe mat, waarop een antjak met offers geplaatst was. Voor de sanggar zaten in een rij zeven p o p p e n, van bladeren en bloe-men ven^aardigd, ongeveer 45 cM. hoog, alle zonder armen. Ledere pop steunde beneden op een bladerkusgen, waardoor het den indruk maakte, of ze in sila zaten. De priester, d u k u n, die de slametan zou leiden, hoemde de poppen p e t r a's, soms ook wel p u s p a's. Hij was Op zijn zijn zijn zijn, maar deed als teeken van zijn waardigheid bij het begin van de plechtigheid een lange bandelier om, s a m p e geheeten, eerst om het middel gewonden en venvolgens de beide uiteinden over de schouders, zoodat ze van voren een kruis voiTnden. Zijn verdere attributen waren, een zodiakbeker of prasen in een hulsel van gevlochten jonge klapper-bladen gevat, een hidschel, genta, een tvierookbrander, padiipan. Tegen de sanggar stond zijn pajimg daar neergezet door zijn leerling legen geheeten. Behalve de antjak met offers op de sanggar, besstemd voor den Oppergeest uit de sanggar van Kan-dangan, stond er ook een dergelijke antjak op het dak van de woning, a id j a n g k 1 a H genaamd en daar den vongen dag reeds neergezet, ten behoeve van de bescheiden van het do-p. Tegen het dak was een ladder geplaatst. Ook voor de petra's stonden offers. Voor de vier middelste p e t r a's, die duidelijke gezichten häden, waren bovendien nog aarden potten,  daar de dukun nog geen haast maakte om te beginnen. Inmiddels speelde de gamelan er lustig op los en verzamelden de gasten zich in het huis van den Petinggi. Ik ging nu nog oens op mijn gemak de petra's bekijken en vemam het volgende : Ze wor-dcn gemaalct van de volgende bladeren : tlotoh als vulder pe- sel, daaromheen roodbruin andong-hlad, dit omhuld met jong klapperblad, waarin geometrische figuren en een gezicht zijn iiitgesneden, dat duidelijk uitkomt tegen het donkere andongblad. De ontstane cylinder wordt met zeven bandjes van bambuvezel gebonden en geplaatst op een kussen van tanganan bladeren, aan een pen gestoken, waar- op de cylinder, het lichaam van de petra Bevestigt wordt de pop aan de zijkanten versierd met agem, ruikertj-es van kenikir en assembungbloemen op een plowoblad gehecht en wel zoodanig, dat het hoofd er boven vrij uitsteekt. Op het hoofd wordt ook zoo'n ruikertje bevestigd. D-en vorigen dag waren de poppen ten hiiize van den Petinggi gemaakt door een paar oude mannen (ti- jang sepuh), die de kunst goed verstonden, echter nlet mochten beginnen voordat de dukun, die er bij tegen woordlg was, de bladeren en bloemen geze- gend had met water uit d-e prasen, onder het uitspre- ken van de volgende mantra: „Ong pukulun, geni sutji, wong sutji, buwana su- tji, banju tirta, wening saking suwarganing sutji" .... „Ong pukulun rein vuur, rein mensch, rei- ne aarde, rein water, kome uit den reinen hem-el". Daar stonden nu de zeven petra's, van links naar lechts, de eerste, bestemd voor K a 1 a, zonder aan- gezicht met een witten doek over het hoofd, de twee- de voor Pa W a k i a, vader van den Petinggi, 40 Ziclclx'cldi'ii {}>('tr(('s) rdii Kdndaiii/ 'J'cjii/.s {'J'ciif/f/cr) Links: Zadiakht-k-n- ran Ubi((l {Bali). J>rr/its: lilcni ran (iiiiji Alif {Ti-ni/i/cr) 57 jaar geleden gestoi-ven, de derde voor Bok W a k i a, 30 jaar geleden gestorven, de vierde voor den schoon- vader van den gastheer, P a D a r i s a h, 10 jaar dood, de vijfde voor Bok D a r i s a h, 7 jaar dood, de zesde voor een saksi (getuige) en de zevende voor den D a- n j a n g van Kandang Tepus, zonder gezicht en het hoofd bedekt met een witten doek, evenals K a 1 a. Tegen zonsondergang begint de plechtigheid. De d u k u n doet zijn sampet om, neemt plaats op een mat voor de petra's en noodigt den Petinggi en zijn v]'ouw uit dicht bij de poppen te gaan zitten. Riester-attributen. De 1 e g e n heef t de attributen reeds voor hem gereed gezet, de p a d u p a n met brandend houtskool, de prasen met water gevuld, eenige pakjes yytjakarurd", fijn gesneden sembung en kenikirbloc-men in een plowoblad verpakt, verder een kwastje van bloemen (de sprenkelaar of ubek) en de genta of bidschel. De gasten, onder wie veel familieleden van den Petinggi, zijn inmiddels op het eif gaan zit-ten achter den dukun. De priester begint met een toespraak tot de aanwezigen en zegt, dat hij van plan is de zielen (atma'si van Pa Wakia, Pa Darisah en Bok Darisah op ver-poel van de slametan. zoek van den Petinggi uit de hel te halen. Hij hoopt, dat alle aanwezigen Hund gedachten op dat de deel ziil-len co^centreeren, waarop ze in koor „Inggih" la-ten hooren. Nu brandt hij wierook en gaat gebogen boven den damp zitten, tenvijl hij zijn gezicht naar de offers Mantra voor de dorps- op het dak keert, mompelt hij de volgende mantra: geesten. „Ong Pukiilun, ik bied U wierook aan, geurige rijst van korrelgrootte als melatiknoppen en bloemen- geuren. Dat alles opstijge en zich verspreide door de wijde wereld. Dat de godbeden mogen neerdalen, ook B a n a s- pati, Danjang, Kabujutan, vader hemel, moeder Eva, Vader Adam, moeder aarde (Perti\\i), de Dragers van de gröote pajung, de bewakers der vier bergen en der vijf bergen, die hun zetel hebben in de sanggar van Kandangan. Ik smeek u om bij ons te komen en plaats te nemen op de sanggar hier beneden. Als U gezeten is, deel ik U mede, dat Pa Suta van plan is de zielen van zijn ouders en schoon-ouders uit de hel te verlossen. 58 Mochten wij in let te kort schieten, schenk ons dan vergiffenis. Ik heb gezegd, Pukulun". Daarop neemt de dukun een pakje met bloemen tusschen de vingertoppen, maakt eerbiedig een sembah tegen de n-eergedaalde geesten, inzonderheid, om huide te bewijzen aan den Oppergeest van Kandangan, herhaalt ongeveer dezelfde mantra.... do Oppergeest van Kandangan daalt met zijn staf ne-der op de sanggar. Dan wordt opnieuw wierook gebrand en de volgende mantra gemompeld: „Ong Pu-kulun,ik bied U wierook aan. geurige rijst van korrelgrootte als melatiknoppen en bloemengeuren.... an U, Jang W i s e s o, Bah Imam, Bah M r a d j i, Tunggul Wulung, Tunggul j\Ianik, bewa-kers van Kandangan. Ik verzoek U plaats te nemen in de sanggar hier voor mij. Ik deel U mede, dat ik beden de zielen van Pa Wakia, Bok Wakia, Pa Dari-sah, en Bok Darisah, doe nederdalen van boven de witte wolken langs de witte rook. Ik verzoek de zielen plaats te nemen in de bloemenbeelden (puspa plo-wo kentjana sedjati)" Nu neemt hij, tjakar ura" en bestrooit daarme-de de neerdalende zielen, die zich incameeren in de poppen. Hij besprenkelt al de offers met het water uit den zodiakbeker, terwijl hij de eerste mantra weer usprcekt: „Ong Pukulun, Geni sutji, wong sutji en enz." Weer wierook branden en mantra mompelen, om de zielen te verzoeken, het onthaal van him familie naar de waarde der goede bedoeling op prijs te st. ellen en hun zegen af te smeken voor de geheele familie. Eerbetuigingen aan de Om beurten gaan nu de familieden hun sembah pitra's. brengen aan de petra's met een bloempakje tusschen de vingertoppen. Als dit geschied is, staat de dukun op met de bibliothèque in de rachterhand. Onder het voortdurend gekommen van de gekommen van de gekommen, iciert hij hardop de volgende reinigings-mantra: Reinigingsmantra. Er is vuur van het Oosten, dat wit is; het is niet van een mensch, maar van Jang Is war a. Er is vuur van het Zuiden, dat rood is, het is niet van een mensch, het is van Jang Kumar a. Er is vuur van het Westen, dat geel is; het is niet van een mensch, maar van Jang W is n u. Er is vuur van het Noorden, dat zwart is; het is niet van een mensch; het is van Jang K a 1 a. Er is vuur in het midden van Jang Guru. Wat is to ch het lokas van het vuur? Alle slechte handehngen en verkeerde gedachten, alle plichts- verzaking jegens de oudere familieleden. Het vuur is de vernietiger van al de onreinheden en zonden van Pa Wakia, Bok Wakia, Pa Darisah en Bok Darisah en Bok Darisah. Ze zullen uitgedelgd worden op de groote alun- alun, de romp gehangen aan de wwingin Kurung, het hoofd aan de wringin sangsang, de beenderen stukgeslagen tegen de harde rots. Ze ontbinden zich in asch en water. O, stroomende wateren, voer hun onreinheden en zonden met uw stroomen mee.... O, orkanen, neem de zonden van Pa Wakia, Bok Wakia, Pa Darisah en Bok Darisah op uw winden mee. De wenschen zijn uitgesproken, Pukulun". Nu zet de dukun de petra's in de a Garden potten of engarons en houdt het draadje, dat uit de bambu stoekt en waaraan het pakje met geld bevestigd is, vast. De familieleden houden de petra's bij het boven de hoofden uitstekende tlotoh-blad vast. Terwijl de gamelan doorspeelt (steeds de lagu A-jon) zegt de dukun de volgende mantra: „Ong Puku-lun, Gezant van Note Wiseso uit de Suralaja. Wij hopen, dat de zielen niet meer in de Ostelijke hel zullen zinken. Ik trek uit uit de hel. Uv, voeten op dit geld (pit j is satak = 10 wang of 200 duiten) en houjd u vast aan dit streng garen nu ben je bevrijd, nu ben je veriest." Tijdens het uitspreken der laatste woorden, worden de petra's uit d-e pengarons gelicht en door de Aankleeding der poppen. vrouwen gekleed, de manlijke in manskleeren, de vrouwelijke in vrouwenkleeren. De d a n j a n g en X a 1 a geheel in het wit; ver Volgens worden alle poppen in slendangs als kleine kinderen naar binnen gedragen en in dezelfde orde als voor de sang-gar in de rij geplaat. Voor hen worden de offers gezet en ze worden bovendien nog getracteerd op koffie en strootjes. De voorouders zijn terug in het familiehuis, waar Nachtfeest. nu een vroDlijk feest gevierd wordt, gewonlijk met Kropaks uit Tengger. Manikmaija. een danspartij er aan verbonden en dat den geheelen nacht duuii;. De familieden mogen niet gaan slapen, maar mone-ten de wacht houden bij de petra's. Den volgenden morgen bewijzen ze hoi-mat aan de petra's door hen met te zalven en de sembah te brengen. De dukim plaatst boven de petra's een stokje met een brief je Warmen staat, dat de dewata's star de Suralaja zijn teiniggekeerd, waarmee de plechtigheid in huis afgeloopen is. De petra's worden in slendangs naar de K a b u-j u t a n gedragen, daar ontkleed en verbrand. Om de booze geesten goed te stemmen wordt ei- een kipje cmhoog gegooid, de i b e r-i b e r, als laatste offer. Wie het kipje vangt. mag het houden. Het brengt den bezitter voorspoed. Nooit zal hij het slachten. Nadat de laatste eer aan de petra's is bewegen, kei-an de menschen huiswaarts. De familieleden voe-len zich gelukkig bij de gedachte hiin plicht jegens hun voorvaderen te hebben vervuld. De dukun ki'ijgt als loon het offergeld, de penga-rons en de eetoffers. Tot zoover de vertelling. Het heeft heel wat na-vraag bij de dukun van Kandangan gekost, om d Een zeer goede hulp had ik aan de Wedana van Kandangan, die zelf veel voor het onderzoek voor het onderzoek voor het onderzoek. Er zijn naturlik nog veel dingen op te lossen. De mantra's genoteerd uit den mond der dukuns zijn misschien onvoll-edig, hier en daar verward, de vertaling nog niet geheel juist.... maar toch kunnen we een beiden krijgen van de ceremonie, om dat handcling en gebaar, verbonden met objecten, de priester-attributen, de puspa's en de offers, behalvfc het woord der gebeden de slametan belijnen en vorm en gestalte geven. De mantra's kunnen nog nader belicht worden, door kopaks in Tengger te verzamelen. Ik heb reeds vijf ter onderzoek aan Dr. Bosch ter hand gesteld waarvan een getranscribeerd is door den ambtenaar van den Oudheidkundigen Dienst Poerbatjaraka ") en bestaat uit offerformueren, o.a. E n t a s-E n t a s, waaruit dus voor de cnderhavige slametan zeker verklaringen te putten zijn. Een andere ki'opak is een stuk uit de M a n i k- Mahameru. m a y a, het dichtwerk, dat handelt over Javaansche cosmonogie en theogonie. In verband met dit dichtwerk is het wel merkwiaar-dig, dat de dukun J a n g W i s e s o, den oerscheppej van Manik (Batara Guru) verzocht neer te dalen op de sanggar. Ook Tunggul Manik wordt geroepen. De S m e r u of M a h a - M e r u is volgens de dukuns van Kandangan de woonplaats van goden, godheden en geesten. En woont ook M a n i k en mischien W i s e s o zelf niet op dien godenberg (vergelijk Hageman.... fabelleer van Java biz. 240). De Oppergeest van Kandangan is mischien W i-s e s o zelf of een van zijn ondergoden. Materiaal ge noeg voor verder onderzoek en vergelijking. In Juni 1917 had ik gelegenheit nog twee keer een Slametan in Ngadisari. Siametan Entasenten zien in Ngadisari (district Tengger, hoofdplaats Sukapura). De gang was precies dezelfde als te Kandang Tepus, maar er wa-ren verschillen. In Ngadisari werd de slametan's morgens gegeven in huis. Op de sanggar pamelengan (huis-altaar) werden de offers voor de bescherngeesten neergezet. De petra's of pitra's werden op dezelfde wijze in de rij gezet, met ongeveer dezelfde offers als te Kandangan, alleen was hier een afzordonnig vleeschoffer voor Kala en zijn trawanten, een geitevel met alle beenderen er in. Bovendien werkte de dukun istri mee. Ze kookte rijst, verrichtet tenminste alle noodige handelingen met de rijst, wasschen, stoomen enz. In nieuw keukengerei. De dukun heeft het reinigingsformulier uitgesproken, twee familielen, die bij het verlossen uit de het hulp verleenen, zitten onder witte doeken, die op hun hoofd door den dukun aaneengenaaid zijn. De dukunstri legt nu rijst op hun hoofd, tcrwijl de dukun eerst een eenige malen rondzwaait boven de hoof den, dit dier van de rijst laat pikken en vei-volgens over de petra's naar voren gooit, dezelfde handeling herhalende met een kip. Kip en eend worden I b e r - i b e r genoemd. Tijdens deze hande-ling spreekt de dukun een mantra uit. De eend en kip dienen m.i. beschouwd te worden als laatste offers an de booze geesten, om te verhoeden, dat de zie-len tenslotte wear neergetrokken worden in de hel- Rijstkoken door de du kun istri. Kip en eend-of fers voor do booze geesten. Hypothese Bali. Memukur. lekolken. (Vergelijk de I b e r - i b e r bij de Hypothese Bali. Memukur. lekolken. (Vergelijk de I b e r - i b e r bij de Hypothese Bali. Likver- branding op Bali 0 Toen de petra's gekleed waren, verrichtte de dukim ijog een angruwat-handeling voor een kind. Het v.ord voor de petra's gebracht. De dukun knipt het een haavlok af, legt die in het water van de pra- sen, neemt het hoofd van het kind in zijn handen, zegt een mantra op, blaast vervolgens het kind drie keer op het hoofd. In Juni 1919 ging ik naar Bali, om een hypothese bevestigd te zien, n.l. deze, dat de Baliers, als hebben- de een gelijksoortige geschiedkundige cultuur als de Tenggereezen, ook een dergelijke slametan moesten hebben. Te T a b a n a n kreeg ik de eerste bevestig ving van den Pedanda. Sang -) G e d e Made P a k e t te B 1 A j u bij den priester Sang Ge.de N g u r a h, vervolgens bij een Pedanda Buda in den Pasar, Sang Gede Wajan Miberen het delikst bij den Pedanda van Kedaton, Sang Gede Keputpunia. Entas-entas was niet bekend als slametan, wel de härjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjärjä Inimikur,'mbukur of membubur is ageleid van bukur, dat kan beteekenen: K o r i s w a r g a of he-melp'00i"t en ook voorwerp, waarop de zielebeelden of puspa's tijdens de ceremonie geplaatst worden. Me- De ri^er H. J. E. F. Schwartz meent, dat de Baliers een kipje offerer! aan de booze geest in de gedaante van een kiekendief, de zg. M a n 0 e k A g o e n g. De titel Sang dragen in Kandangan de watergeesten. Bali Fedatida. Bali Mukur is dus de plechtigheid, die gelocaliseerd wordt op den zielebeeldhouder of hukur, rnaar kan ook be-tcekenen een handeling gericht op de Bukur kori-swarga of hemelpoort. En den den omschreven worden met „het doen binnengan in de hemelpoort van de zielen der afgestorvenen". Na de lijkverbranding of het Ngaben is de zorg voor de zielen der afgestorvenen nog niet geeindig, daar men steeds in het onzekere verkeert, welk lot den zielen in het onzekere verkeert. Slametan na het nga- De eerste slametan is het Ngerorasin ben. (roras = 12), die twaalf dagen na het Ngaben geven wordt. Daarop volgen M e m u k u r, P e m 1 i g j a, D e w a. 1 a j n a, R e s i - Y a j n a, B h u t a - Y a j n a, Pitra-Yajna (de laatste vjer ter eere van de goden, de priesters, de booze geesten en de zielen der voorvaderen). Volgens den Pedanda van Kedaton wordt er ten slotte nog een slametan gegeven e k a d a s a 1 u d r a (de elf ludra's of rudra's) (5). Liefrinck in de Bijdrage tot de kennis van het ei-land Bali boperkt de vooroiidervereeiing m.i. te veal tot het vereeren van de Plaats van afkomst, maar wijst toch op biz. 250 op bovengenoemde ceremonien, aldus: „Heef t de verbranding plaats gehad, dan wordt dit (het offeren) geheel gestaakt en slechts in bijzon- dere gevallen, en dan met groote tusschenpoozen, wordt nog een feest ter nagedachtenis van de voor- vaderen aangericht: van een geregelde vereering is echter geen sprake. Het eenige geval van vereering der dooden (mede- wa pitra) komt voor, wanneer iemand een ander, die hem niets misdaan had van het leven het leven het b'eft b'e-roofd. Diens schim blijft den moordenaar en zijn afstammelingen steeds verzcend worden door het bewijzen van eer, als.ware hij een godheid, en diensvolgens wordt er in den huis-tempel een altaar voor Hem opgcricht." Op medewa pitra kom ik nog terug. Memukur wordt een onbepaalden tijd na het Nga-ben gegeven: men moet eerst 108 sooi-ten vruchten. Op het Ngerorasin maakte de Heer H. J. E. F. Schwartz my attent. Waar is de ziel? Puspa. Deelen van de puspa. Ongkara en Atma. Plaats voor de slametan. En groenten bij elkaar hebben en het g-eld voor de veideie kosten. De ziel van den overled-ene doolt, indien een slecht leven is geleid als setan in de bosschen rond. Na een deugdzaam aardsch bestaan, veiwijlt hij in de na-bijheid van de familie, op het erf of in de huizen, waar hij gewoond heeft. Door de m e m u k u r - s 1 a m e t a n wordt hij be-vrijd van datgene, wat hem op aai" de vasthoudt en kan hij de hemelpoort binnengaan. om vereenigd te worden nret de Dewa's. Later wordt hij Dewa-pitra (vergelijk medewa-pitra) Om de ziel te doen incameeren maakt de pedanda en pop, Puspa of Tempat Atma geheeten, even groot als bij de Tenggereezen, in wezen ook gelijk, maar eenigezins anders van voorkomen, minder ponitief. Een bambu buluh rust van ond'eren op een kussen (soksokanpadma) van welriekende bloemen, omhuld met waringin en weduri-bladeren. Aan het boveneinde is een gouden top (menur), daaronder versieringen van de volgende bloem-en en plan ten: alang-alang, selasih mijik, weduri, ratna, tundjung, ir kruisband omgeven door een reepje pisang-scheede. Daar beneden wordt een gezicht uitgebeeld van verguld tjendana -hout of van goud (pararai). De bambu wordt omhuld met wit katoen, de voet met wit garen (benang), waarin 500 kepengs verborgen worden. Om het midden heeft de pop een pappereren slendang, waaim'ede een kuwangmi van pi-sangblad met bloemen vastgehouden worden. Hierin is ok een stuk goudgeld. Wanneer het geld an de pop wordt gegeven is me voor Bali niet bekend. In de Tengger geschiedt dit. als de atma er al in is en de pop aangekleed wordt. De puspa der Baliers draagt ook een N a m a, dat is een papier of plaatje, waarop de vereeniging van Ongkara (lichaam) en Atma=Dasa — Baju (10 >( den ad) door karakters is voorgesteld. Wanneer de nama ei' aan toegevoegd wordt is me ook niet bekend; ik zou denken na de incarnatie. Als plaats voor de slametan wordt een open, on-begi'oeid teiTein gekozen, het beste is een „Tempat Dewa", een sawah is ook goed, een open stuk grond in de nabijheid van een desa minder verkieslijk. In Amama O' ^-^ Amers de noordelijke voor Iswara, de middelste voor Iswara (Sivva) en de zuidelijke voor Brahma. De offers worden op en voor de sanggar geplaatst en zijn drieledig: Offers drieledig. i. Voor de Kala's, bestaande uit een geitevel, met de beenderen erin, een geitevel, een schiklpadkop, verder vl-eeschgerechten van honde- ganze- en Icip-pe-vleesch. Ze staan in het zuiden, heeten t j a r u. 2. Voor de Goden, bloemen, rijst, groenten, gekweekt op grond, die ver van kerkhoven ligt; vl-eschgerechten, uitsluitend van in het wild levende dieren (mliwis, tjeleng, kidang en herten). 2. Voor de Pitra's: bloemen, 108 soorten groen-ten en vruchten, rijst met vleeschspijzen en kleeren. 3. Voor de Pitra's: bloemen, 108 soorten groen-ten en vruchten, rijst met vleeschspijzen en kleeren. 4. De Puspa's worden voor de sanggar geplaatst; daarvoor de offers, evenals in de Tengger. 5. De pedanda is in vol ornaat, gekleed in witte S a-put (beenkleed), met een bandelier sampet, om het middel gewonden en van de linkerschouder schulneerhangend naar rechts beneden. 6. Op het hoofd de B A w a of priestimuts, verder .^e genitri of driesnoerig kastekoord, polsbancien, m im- banden, ringen, oorhangers. Zijn attributon zijn: bisshel (badjra of genta) wierookbrander (podupan). Sangkusu- vuurhoudcr (pedipan), drie kleine bekertjes (pebi- djan) en een Sangku-Suda-Mala-Beker (zodiakbeker of nawa-sanga-beker). De gang van de slametan is als in Tengger. Als de atma in de puspa is, spreekt de pedanda het rei- nigingsformulier uit de mantra meresian. Daarop volgt het „Memuktian", het geven van eten en versnaperingen aan de goincarneerde en aangeklee- de voorouders en het brengen van sembah met bloe- men tusschen de vingertoppen door de familioleden. de Ook kookt de pedanda-istri rijst in niouw vaatwork Ook kookt de pedanda-istri rijst in niouw vaatwork Dit heet "Negeliwat". De rijst wordt tot kleine baljets gekneed en bij de offers van de pitra's en Zodiakbeker damala. Rijst koken door pedanda istri. S 5 66 dewa's gevoegd. (Vergelijk Dowson, Dictionary of Iliiulu Mythology" Pitris. The manes of departed forefathers, to whom pindas (balls of rice flour) and water are offered at stated periods". 